comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ mͦ ñ lucet luna speculi instar lum̃ quo illustrat᷑ emittit qr illa aeris
& aquae q̃ ꝑse concreta et demsa s̃ fex habetꝰ : Et ideo extrema uastitate desata ẽ
net ultra suꝑ ficiẽ quauis luce pentrat᷑. Hac lic& et ipsa finis sit sed liqui dissimȩ
lucis et ignis etherei. ldeo quãuis densi corpꝰsit quã c&̃ra caelestia. ut multa
tam̃ terreno puriꝰ. fit accepta luci penetrabile. ad eo ut eã deserursus emittat
pullũ tam̃ ad nos ꝑferentẽ sensũ caloris qr lucis radiꝰcũ ad nos deorigine suo
infundit et inde res plendet solã refundit clocritudiriẽ non calorẽ. Nã et spe¬
calĩ ũ plendorẽ deseiu oppenta emitignis enitetit solũ ignis similtudine

Expanded text:
tantummodo, non relucet, luna speculi instar lumen quo illustratur emittit, quia illa aeris tantummodo, non relucet, luna speculi instar lumen quo illustratur emittit, quia illa aeris et aquae, quae per se concreta et densa sunt, faex habetur et ideo extrema uastitate denseta est, nec ultra superficiem quauis luce penetratur; haec licet et ipsa finis sit, sed liquidissimae lucis et ignis aetherii, ideo, quamuis densius corpus sit quam cetera caelestia, ut multo tamen terreno purius, fit acceptae luci penetrabile, adeo ut eam de se rursus emittat, nullum tamen ad nos perferentem sensum caloris: quia lucis radius, cum ad nos de origine suainfunditur et inde resplendet, solam refundit claritudinem, non calorem. Nam et speculum, cum splendorem de se ui oppositi eminus ignis emittit, solam ign
Abbreviated transcription (Latin):
uatio uerore ordinẽ dep̃hendit quẽ p̃ter indagine uisus hat qq ratio cõmenobit
ꝙ lunã quae luce ꝓpͥa caret et desole mutuat᷑ necesse ẽ fonti luminus sui eẽ sub¬
iectã Hac enĩ ratio fcit lunã non habere lum̃ ꝓpͥũ. c&ras om̃s stellas lucere
suo ꝙ ille supͣ solẽ locatae in ipso purissimo atheres̃ inqͥom̃e quicqiđ est lux
naturalis et sua ẽ. Quae tota cũ ignesuo itasperae solis incũbit ut caelironae
subsole est. & caducorxiã regioni lucesua carenti ꝓxima. lucẽ Nonpotuit de
niq quia tetiꝰ muridi ima pars t̃ra est. atheri aũt ima pars luna ẽ. Lunã quoq qͥ
t̃rã sed athereã uocauer̃: Immobilis tam̃ ut terra eẽ ñ potuit. qr inspera qua
uoluit᷑ nihil manet ĩ mobile. pretcentrũ : Mundanae aũt spere t̃ra centrum
est Ideo sola ñ obilis ꝑseuerat . Rursus terra accepto solis lumine clarescit

Expanded text:
uatio ueriorem ordinem deprehendit, quem praeter indaginem uisus haec quoque ratio commendat uatio ueriorem ordinem deprehendit, quem praeter indaginem uisus haec quoque ratio commendat quod lunam, quae luce propria caret et de sole mutuatur, necesse est fonti luminis sui esse subiectam. Haec enim ratio facit lunam non habere lumen proprium, ceteras omnes stellas lucere suo, quod illae, supra solem locatae, in ipso purissimo aethere sunt, in quo omni quicquid est, lux naturalis et sua est, quae tota cum igne suo ita sphaerae solis incumbit ut caeli zonaesub sole est et caducorum iam regioni luce sua carenti proxima, lucem nisi denique quia totius mundi ima pars terra est, aetheris autem ima pars luna est, lunam quoque terram, sed aetheriam uocauerunt. Immobilis tamen, ut terra, esse non potuit, quia in sphaera quae uoluitur nihil manet immobile praeter centrum; mundanae autem sphaerae terra centrum est; ideo sola immobilis perseuerat. Rursus terra accepto solis lumine clarescit
Abbreviated transcription (Latin):
clareq distinguit in mensa distantia. neq delunae regione qua ab om̃ib multũ
reces sit int̃u& eres aliqua dissensio: Hoꝵ uerũ trium sib ꝑximore ueneris
mercurii et solis ordinẽ. uicinia confudit. sed apud alios nã cegiptioꝵ sollertiã
ratio ñ fugit q̃talis ẽ. Circulus ꝑquẽ sol discurrit a mercurii circulo ut inferior
ambit᷑. Pllũ quoq suꝑior circulꝰ ueneris includit. Atq ita fit ut hȩ duce stellae cũ
ꝑ superiores circulon suorx uertices currunt. intelligant᷑ supͣ solẽ locate . Cũ ũ ꝑ infe¬
riora cõmeant circulom sol eis suꝑior estimet᷑ Illis ergo qui speras earx sub sole
dixerunt h iuisũ ẽ ex illo stelloc ix cursu: q ñ nũꝗ ut diximꝰ uidet̃ inferior qͥ et uere
notabilior ẽ q̃t tunc liberiꝰ appareit Nã cũ suꝑiora tenent magis radus oculunt᷑

Expanded text:
clareque distinguit immensa distantia, neque de lunae regione, quae ab omnibus multum clareque distinguit immensa distantia, neque de lunae regione, quae ab omnibus multum recessit, inter ueteres fuit aliqua dissensio. Horum uero trium sibi proximorum, Veneris, Mercurii et solis, ordinem uicinia confudit, sed apud alios: nam Aegyptiorum sollertiam ratio non fugit, quae talis est. Circulus per quem sol discurrit a Mercurii circulo ut inferior ambitur; illum quoque superior circulus Veneris includit, atque ita fit ut hae duae stellae, cum per superiores circulorum suorum uertices currunt, intellegantur supra solem locatae, cum uero per inferiora commeant circulorum, sol eis superior aestimetur. Illis ergo qui sphaeras earum sub sole dixerunt, hoc uisum est ex illo stellarum cursu, qui nonnumquam, ut diximus, uidetur inferior, qui et uere notabilior est quia tunc liberius apparent. Nam, cum superiora tenent, magis radiis occuluntur;
Abbreviated transcription (Latin):
rint curꝰ non bullissol sup᷑ merturiũ supͣq uenere esse credut̃ Na necill qta
ita estimant aspecie ueri ꝓcul aberrant opinionẽ uero istiũ ꝓmutations
huimodi ratiopersuasit A sa turnisphera quȩ ẽ pͥma desepte usq.
ad splierã iouis a su mosecundã intiectispatutanta dstantia eũt ⁊idia.¬
ambitũ suꝑior xxx. annis. duo ẽi ũ subiecta ẽficiat. Rurs tantũ a ioue spera
martis recedit ut eundẽ cursũ biennio ꝑ agat. Venus at tanto ẽ regione martis
inferior. ut ei annꝰ satis sit ad rodr acũ ꝑ agrandũ. Iã uͦ ita ueneri ꝓxima ẽ stella
mercurii et mercurio solꝓpinquus. ut hi trescalũ suũ pamtẽporisspatio iđ anno
plus minus ue circũ eant : Ideo eicero hos duos curs comites solis uocauit qr inspatio
poeri longe longe a se nũꝗ recedunt : Luna aũt tantũ ab his deor sũ recessit. ut ꝙ

Expanded text:
erint cur a nonnullis sol supra Mercurium supraqueVenerem esse credatur: nam nec illi qui erint cur a nonnullis sol supra Mercurium supraqueVenerem esse credatur: nam nec illi qui ita aestimant a specie ueri procul aberrant. Opinionem uero istius permutationis huius modi ratio persuasit. A Saturni sphaera, quae est prima de septem, usque ad sphaeram Iouis, a summo secundam, interiecti spatii tanta distantia est m uero annis subiecta conficiat. Rursus tantum a Ioue sphaera Martis recedit ut eundem cursum biennio peragat. Venus autem tanto est regione Martis inferior ut ei annus satis sit ad zodiacum peragrandum. Iam uero ita Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus, ut hi tres caelum suum pari temporis spatio, id est anno plus minusue, circumeant. Ideo et Cicero hos duos cursus comites solis uocauit, quia in spatio pari longe a se numquam recedunt. Luna autem tantum ab his deorsum recessit ut, quo
Abbreviated transcription (Latin):
riora post occasũ uident᷑ : Et dũ ad hat qua sole mergente iuderi solent solen
redire monstramꝰ sine dubio eũ contrario moturecederequã cȩlũ moue t᷑ ostendm
Nuec aut̃ que desole acluna diximꝰ & iã quinq stellaru recesũ adignare sufficd¬
ent parienĩ ratione inposteriora signa migrando semꝑmundane uolubilitati
c̃traria recessione uersant᷑. His ad sertis despherarũ ordine pauca dicendas
ĩ quodissentire a platone cicero uideri potest cũ hic solisspera quartã deseptẽ idẽ
ime diolocatã dicat plato aluna sarsũ sȩcunda hi est int septe a sũmalocusextũ
renere cõmemos Ciceroni archime des & chaldeoꝵ ratio c̃sentatuse
Plato egyptios om̃ium phylo sofiȩ disciplinarũ parentes secutus ẽ qͥit a sole
in t̃lunã ⁊ mercuriũ locatũ uolunt utratione tam̃ idep̃ henderint &e dr̃¬

Expanded text:
riora post occasum uidentur, et dum ad haec quae sole mergente uideri solent solem riora post occasum uidentur, et dum ad haec quae sole mergente uideri solent solem redire monstramus, sine dubio eum contrario motu recedere quam caelum mouetur ostendimus. Haec autem quae de sole ac luna diximus, etiam quinque stellarum recessum adsignare sufficient. Pari enim ratione in posteriora signa migrando semper mundanae uolubilitati contraria recessione uersantur. His adsertis, de sphaerarum ordine pauca dicenda sunt, in quo dissentire a Platone Cicero uideri potest, cum hic solis sphaeram quartam de septem, id est in medio locatam, dicat, Plato a luna sursum secundam, hoc est inter septem a summo locum sextum tenere commemoret. Ciceroni Archimedes et Chaldaeorum ratio consentit, Plato Aegyptios, omnium philosophiae disciplinarum parentes, secutus est, qui ita solem inter lunam et Mercurium locatum uolunt ut rationem tamen et deprehenderint et edix
Abbreviated transcription (Latin):
eum dix̃ tauro gestante solẽ qr tt̃ incipit ñ uideri sole uicino. Tunc tam̃ oc cide
sole. libra ad eo suꝑior inuenit᷑ ut totus scorpi ort apparent Semini uͦ uicinite
uident᷑ occasui Rurs posttauri m̃sẽ. gemini ñ uident᷑ ꝙ in eosdẽ solẽ migrust
significat : Post geminos ređit in cancrũ Ettũ cũ occidit mox libra in madioei
uidetur: Ad eo ẽstat solẽ trib signis ꝑ actis iđ ocrete et tauro et geminis idie¬
dietatẽ hemis perii ruessisse. Deniq posttres men ses sequentes trib signis que
secunt᷑ emensis cancrũ dico leonẽ ac uirginẽ inuenit᷑ go libra q̃ rursus atuat
notẽ iliei Et dũ in ipso signo occidit mox orit᷑ aries inquo sol ante sex menses ati¬
dere solebat. Ideo aut̃ occasũ magiseiꝰ quã ortũ eligim ꝓponendũ qui a signa pot¬

Expanded text:
eum dixit Tauro gestante solem, quia tunc incipit non uideri sole uicino. Tunc tamen, occidente eum dixit Tauro gestante solem, quia tunc incipit non uideri sole uicino. Tunc tamen, occidente sole, Libra adeo superior inuenitur ut totus Scorpius ortus appareat, Gemini uero uicini tunc uidentur occasui. Rursus, post Tauri mensem, Gemini non uidentur, quod in eos solem migrasse significat. Post Geminos recedit in Cancrum, et tunc, cum occidit, mox Libra in medio caelo uidetur. Adeo constat solem tribus signis peractis, id est Ariete et Tauro et Geminis, ad medietatem hemisphaerii recessisse. Denique, post tres menses sequentes, tribus signis quae sequuntur emensis — Cancrum dico, Leonem et Virginem —, inuenitur in Libra, quae rursus aequat noctem diei, et dum in ipso signo occidit, mox oritur Aries, in quo sol ante sex menses occidere solebat. Ideo autem occasum magis eius quam ortum elegimus proponendum, quia signa poste
Abbreviated transcription (Latin):
Et lic& tar di recessũsuũ ꝗ luna c̃ficiat. Iuippe quitanto tẽꝑe sigiũ unũ emetiã
quanto totũ ⁊ odĩ acũ luna discurrit: Mani festa tam̃ et subiecta oculis motus
sui p̃stat inditia. Hunc eñi in ariete et̃ ponamꝰ. qđ qe aequi noctiale si gnũ ẽ paris
horas som et diei facit in hec signũ cũ occidit librã iđ scorpii scelas mox oriri
uidemꝰ & apparet taurꝰ iucinꝰ occasui. Nã nergilias et hradas partes tauri
clariores non multo post solẽ mergentes iudemꝰ. Sequenti mense sol insignũ
uideatur. Signũ enĩ ꝙ et cũ sole orit᷑ & cũ sole occidit semꝑ oculit᷑ adeo it
et ui cina astra solis ꝓqunquitate caelent᷑ : Nã et canistõ qr incintauro ẽ non
cũ cornib annũ łaurus et aduerso cedens canis occidit astro. Nonenĩ uult inta¬
ligi tauro oriente cũ sole mox in oc casufieri canit̃ qͥ pximstauro ẽ stdeccidt

Expanded text:
et, licet tardius recessum suum quam luna conficiat, quippe qui tanto tempore signum unum emetiatur et, licet tardius recessum suum quam luna conficiat, quippe qui tanto tempore signum unum emetiatur quanto totum zodiacum luna discurrit, manifesta tamen et subiecta ocuIis motus sui praestat indicia. Hunc enim in Ariete esse ponamus, quod, quia aequinoctiale signum est, pares horas somni et diei facit. In hoc signo cum occidit, Libram, id est Scorpii chelas, mox oriri uidemus, et apparet Taurus uicinus occasui: nam Vergilias et Hyadas, partes Tauri clariores, non multo post solem mergentes uidemus. Sequenti mense sol in signumuideatur. Signum enim quod cum sole oritur et cum sole occidit semper occulitur, adeo ut et uicina astra solis propinquitate celentur. Nam et Canis tunc, quia uicinusTauro est, non cum cornibus annum Taurus et aduerso cedens Canis occidit astro. Non enim uult intellegi, Tauro oriente cum sole, mox in occasu fieri Canem qui proximus Tauro est, sed occidere
Abbreviated transcription (Latin):
occasũ uidetur & qͣsi uicina soliquẽ nupreliquit Post quã ille demersus ẽ ipsã celi
marginẽ ten & antecedentis suꝑ occidens t̃ ciodie tardiũ occidit quã sec̃do
& ita cottidie longius aboccasu receditut septimodie circasolis occasũ in medio
celo ips a uide at᷑ Post alios uero septẽ cũ ille mergi ħ oritur  adeo ut media
parte mensis dimidiũ calũ iđ unũ hemis periũ ab occasu inorientẽ rece¬
dendo metit᷑ Rursus pist septẽ alios circa solis occasũ. latentis hemis perii
uerticẽ tenet. Et lĩ rer inditiũ est ꝓmedio noctis exorit᷑ Postremotetide
dieb exemptis solẽ demuo comphendit et uicinꝰ uidit ortꝰ amboꝵ qi ã diu
soli succedens rursus nouet᷑ Et rurs recedens paulatĩ sẽꝑ inorientẽ regre¬
diondua relinquat occusã: Solq̃ q ipse ñ alit̃ quã ab ocoasi ln orientẽ ouet᷑

Expanded text:
occasum uidetur, et quasi uicina soli quem nuper reliquit; postquam ille demersus est, ipsa caeli occasum uidetur, et quasi uicina soli quem nuper reliquit; postquam ille demersus est, ipsa caeli marginem tenet, antecedenti superoccidens. Tertio die tardius occidit quam secundo, et ita cotidie longius ab occasu recedit ut septimo die circa solis occasum in medio caelo ipsa uideatur. Post alios uero septem cum ille mergit, haec oritur. Adeo media parte mensis dimidium caelum, id est unum hemisphaerium, ab occasu in orientem recedendo metitur. Rursus post septem alios circa solis occasum latentis hemisphaerii uerticem tenet, et huius rei indicium est quod medio noctis exoritur. Postremo, totidem diebus exemptis, solem denuo comprehendit, et uicinus uidetur ortus amborum, quamdiu, soli succedens, rursus nouetur et rursus recedens paulatim semper in orientem regrediendo relinquat occasum. Sol quoque ipse non aliter quam ab occasu in orientem mouetur,
Abbreviated transcription (Latin):
rugionte relinquunt. Septẽ trionũ cõpago ñsoluit᷑ anguis qͥintcos labit̃ semed
sun et ase postea separantur ex hoc eas non tẽcelo infixas oculis quoq ad ꝓbantib
constat Igit᷑ mouent᷑ nec negareh quisquã poterit qđ uisus ad prmar. Nut¬
rendũ est ergo utrũ abortu ad occasũ an in c̃trariũ motuppͥore uoluantur
edbi quȩ rentib nob̵ nonsolũ manifestissima ratio i seduisus quoq: ipse monstrabit
Consideremꝰ enĩ signoꝵ ordinẽ quib ⁊ odiacum diuisũ uel distinctũ uidemus
erabuno signo qͣđ lib& ordinis ei sumamꝰ exordiũ cum aries exorit᷑ postipsũ taurus
emetogie  hune geminisecunt᷑ hos canter ⁊per ordine reliqua. Suiste ergo inoceiden¬
tẽ aboruente ꝓcederent ñ ab ariete intaurũ quiraerolocat est uecataliro ingi¬
minos Egnũ posteriũ uoluerent᷑ seda geminis intaurũ & at auro mari&ẽ rectu

Expanded text:
regionem relinquunt. Septentrionum compago non soluitur; Anguis, qui inter eos labitur, semel regionem relinquunt. Septentrionum compago non soluitur; Anguis, qui inter eos labitur, semel sunt et a se postea separantur. Ex hoc eas non esse caelo infixas oculis quoque approbantibus constat. Igitur mouentur, nec negare hoc quisquam poterit quod uisus adfirmat. Quaerendum est ergo utrum ab ortu ad occasum an in contrarium motu proprio reuoluantur. Sed et hoc quaerentibus nobis non solum manifestissima ratio, sed uisus quoque ipse monstrabit. Consideremus enim signorum ordinem quibus zodiacum diuisum uel distinctum uidemus, et ab uno signo quolibet ordinis eius sumamus exordium. Cum Aries exoritur, post ipsum Taurus emergit. Hunc Gemini sequuntur, hos Cancer, et per ordinem reliqua. Si istae ergo in occidentem ab oriente procederent, non ab Ariete in Taurum, qui retro locatus est, nec a Tauro in Geminos, signum posterius, uoluerentur, sed a Geminis in Taurum, et a Tauro in Arietem recta
Abbreviated transcription (Latin):
iinir sẽ uersie iosa suo motu tnorientẽ ab occidento ꝓcatdero  soss uitterar
ꝑfanis sed multis quoq doetrina iniciatis al horrort a fide. Ac monstiesimit
iud iscatã est e Sied apud p̃ssius incuontes ita uerũ etẽ constaba ut nsce mentit
cipi sed oculis quoq ipsis peset ꝓbari. Tamenut nob̵ deħ sit cũ ꝑena uit̃ uer
qł contentio silifingit det naftans fidẽ ł q̃ psa ueritas suggerit. indiusonis
menera mmitamis. Has eriiticas cũ luminib diob aut ii firas calo ut alia ss dem
poulũ suimotũ nr̃is ocđis indicare sed ferrimundanae c̃uersionis impiti ait no¬
ueri suaquoq aocessione dicesnꝰ. Rursus si mouent᷑ aut caeliuã sequibit abortu in
potera uerũ ꝓbari. Si ifixae essent nũꝗ ab eade sttio nedisceuerent seđ i
ude loes sem ꝑut alice underent᷑ : Ecce enĩ deifixis uer giliae ne gas ii umq
so copulatione dis ꝑgunt nec hy adas quae ucue s̃ desem h ant or iomeꝓs ei ma

Expanded text:
na conuersio, ipsa suo motu in orientem ab occidente procedere, non solis litterarum profanis, sed multis quoque doctrina initiatis, abhorrere a fide ac monstro simile iudicatum est; sed apud pressius intuentes ita uerum esse constabit ut non solum mente concipi, sed oculis quoque ipsis possit probari. Tamen ut nobis de hoc sit cum pertinaciteruel contentio sibi fingit detractans fidem, uel quae ipsa ueritas suggerit, in diuisionis membra mittamus. Has erraticas, cum luminibus duobus, aut infixas caelo, ut alia sidera, nullum sui motum nostris oculis indicare, sed ferri mundanae conuersionis impetu, aut moueri sua quoque accessione dicemus. Rursus, si mouentur, aut caeli uiam sequuntur ab ortu in poterit uerum probari. Si infixae essent, numquam ab eadem statione discederent, sed in isdem locis semper, ut aliae, uiderentur. Ecce enim, de infixis, Vergiliae: nec a sui umquam se copulatione dispergunt, nec Hyadas, quae uicinae sunt, deserunt aut Orionis proximam
Abbreviated transcription (Latin):
tione quã superius de dr ametro et circulo regularit̃ diximus: Et q adeffici
ipsac̃ em̃ quã sarsũ constat ex crescere sexigies multiplicanda tibi erunt
octoginta milia quae erae dr ametros habet quae facunt quadragies octies
centena milia stadioꝵ eẽ a t̃rausq ad solis cursũ quo umbrã trȩ diximus
ꝑuenire. Term auc̃ in mediocal estir circuli ꝑquẽ sol currit ut centrũ locatũ
Ergo menisura t̾ne ui ⁊ hdepneditatẽ dr ametri calestis efficiet & siabal tera

Expanded text:
tione quam superius de diametro et circulo regulariter diximus. Et quia ad eftione quam superius de diametro et circulo regulariter diximus. Et quia ad efipsa est enim quam sursum constat excrescere — sexagies multiplicanda tibi erunt octoginta milia quae terrae διάμετρος habet, quae faciunt quadragies octies centena milia stadiorum esse a terra usque ad solis cursum, quo umbram terrae diximus peruenire. Terra autem in medio caelestis circuli per quem sol currit ut centron locata est; ergo mensura terrenae umbrae medietatem diametri caelestis efficiet, et si ab altera
Abbreviated transcription (Latin):
& caueremꝰ iusto ꝓlixius uolum̃ extendere : Sciendũ et hoc ꝙ umbra t̃raȩ quã
sol postoc casũ in inferiori hemis periocurrens sursũ cogit emitti ex qua super
trã fit obscuritas qua nox uocat᷑ sexagies in altũ multiplicat᷑ ab ea m̃sura quã
t̃re dra metros habit Et hac longitudine &dipsũ circulũ ꝑquẽ sol discurrit
erata exclusione luminis tenebras interrã refundit. Prodendũ quidigitur est¬
qnta drametros terre sit. ut constet quid possit sexugies multiplicata colligere:
ndebis p̃liboctis ad tractatũ mensuranx quas ꝓmisit oratio reũtamͭur
uidentissimis et indubitabilib: dim̃fiomb: constitit. uniũs e t̃rae ambitũ q̃
quaginta duo. Cũ tantũ ambitꝰ teneat si ne dubio octoginta milia stadiorx
ł ñmulto ãpliꝰ dia metrus habet scđm triplicationẽ cũ septime poertis ad iec¬

Expanded text:
t caueremus iusto prolixius uolumen extendere. Sciendum et hoc, quod umbra terrae quam t caueremus iusto prolixius uolumen extendere. Sciendum et hoc, quod umbra terrae quam sol post occasum in inferiore hemisphaerio currens sursum cogit emitti, ex qua super terram fit obscuritas quae nox uocatur, sexagies in altum multiplicatur ab ea mensura quam terrae διάμετρος habet, et hac longitudine ad ipsum circulum per quem sol currit erecta, exclusione luminis tenebras in terra refundit. Prodendum est igitur quanta διάμετρος terrae sit, ut constet quid possit sexagies multiplicata colligere; unde, his praelibatis, ad tractatum mensurarum quas promisit oratio reuertatur. Euidentissimis et indubitabilibus dimensionibus constitit uniuersae terrae ambitum, qquaginta duo. Cum ergo tantum ambitus teneat, sine dubio octoginta milia stadiorum uel non multo amplius διάμετρος habet, secundum triplicationem cum septimae partis adiec
Abbreviated transcription (Latin):
dequocũq loco circuli qui designat ambitũ in qͣcũq eus dẽ cir cłi sũ mitatẽ
orbis partẽ aliquã diuidat necesse ẽ : sid non om̃i modo medietas ẽ orbis qũa
seperat ista diuisio: Illa enĩ tantũ linea in paster aquales orbẽ mediũ diuidit.
q̃a sũmo insũmũ itaducit᷑ ut necesse sit eom transire ꝑcentrd. Et haec lineoc
triplicata cũ ad iectione septimae partis suae m̃surã facit circuli quo orbis in¬
dudit̃: Id est siuntias septẽ teneat dramitri longitudo et uelis ex ea nosse quot
uncias orbis ipsiꝰ circłs teneat. triplicabis septẽ et facier xo unũ. His ad icieris
septimã poertẽ hoc ẽ unũ et ꝓnuntiabis inxo et duab: unciis huiꝰ circuli eẽ m̃¬
surã cuiꝰ dra metros septẽ uncus extendit̃ Hac om̃ia geomariois euidentissi¬
misq rationib: ꝓbare possumꝰ nisi et neminẽ deipsis dubitare arbitrẽmur :¬

Expanded text:
de quocumque loco circuli qui designat ambitum in quamcumque eiusdem circuli summitatem, de quocumque loco circuli qui designat ambitum in quamcumque eiusdem circuli summitatem, orbis partem aliquam diuidat necesse est. Sed non omni modo medietas est orbis quam separat ista diuisio. Illa enim tantum linea in partes aequales orbem medium diuidit quae a summo in summum ita ducitur ut necesse sit eam transire per centron; et haec linea, triplicata cum adiectione septimae partis suae, mensuram facit circuli quo orbis includitur; id est, si uncias septem teneat diametri longitudo et uelis ex ea nosse quot uncias orbis ipsius circulus teneat, triplicabis septem, et faciunt uiginti unum; his adicies septimam partem, hoc est unum, et pronuntiabis in uiginti et duabus unciis huius circuli esse mensuram cuius diametros septem unciis extenditur. Haec omnia geometricis euidentissimisque rationibus probare possemus, nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur e
Abbreviated transcription (Latin):
& trena quidẽ dim̃sio oculis rationẽ iuuantib: defacili constabat. solis uero men¬
surã alit̃ nis ꝑm̃surã celi ꝑ qđ discurrit. inuenire ñ posse uiderunt: Ergo
pͥmũ metiendũ sibi caelũ illũ iđ it̃ solis c̃stituerunt :ut ꝑ cũ possent modũ solis
agnoscere Sed quȩso siquis umꝗ tã otiosus tãq ab om̃i erit serio feriatus ut hac
quoq: inma nisũmat ne talẽ ueterũ ꝓmissionẽ quasi insanie ꝓximẽo aut hor¬
rescat aut rideat : Et enĩ ad rẽ quae natura in c̃prebensibilis uidebat᷑ uiã sibi fec̃
ingeniũ & ꝑt̾ram qui carli mođ sic repperer̃ . Vt aũt̃ liquere possit ratio cõm̃ti
prius regularit̃ pauca dicenda s̃ ut sit rerx sequentiũ aditꝰ instructior
nomi orbe ł spera medietas centrũ uocat᷑ nihilq aliud est centrũ nisi punctũ qͦ
sperae aut orbis midiũ. certissima obseruatione distinguit᷑ : Itẽ ducta linea

Expanded text:
Et terrena quidem dimensio oculis rationem iuuantibus de facili constabat. Solis uero menEt terrena quidem dimensio oculis rationem iuuantibus de facili constabat. Solis uero mensuram aliter nisi per mensuram caeli per quod discurrit inueniri non posse uiderunt. Ergo primum metiendum sibi caelum illud, id est iter solis, constituerunt, ut per eum possent modum modum solis agnoscere. Sed, quaeso, si quis umquam tam otiosus tamque ab omni erit serio feriatus ut haec quoque in manus sumat, ne talem ueterum promissionem, quasi insaniae proximam, aut horrescat aut rideat. Etenim ad rem quae natura incomprehensibilis uidebatur uiam sibi fecit ingenium, et per terram qui caeli modus sit repperunt. Vt autem liquere possit ratio commenti, prius regulariter pauca dicenda sunt, ut sit rerum sequentium auditus instructior. In omni orbe uel sphaera, medietas centron uocatur, nihilque aliud est centron nisi punctum quo sphaerae aut orbis medium certissima obseruatione distinguitur. Item ducta linea
Abbreviated transcription (Latin):
multoq sepius ⁊ utqͣ: Iunocris defectus ar gum̃cũ ꝓse aduocet staraus slenti
uolunt enimaior ẽ ꝓbare testimonio lune deficientis utunt᷑ Cũ defecti
luae comant᷑ as serere ꝓbationes desolis magnitudine mutu ant᷑. łtsic cutĩ
ut dũ utrũq de alto astruit᷑ neutrũ pbabilt astruat᷑ nt
uicissim nutantẽmutuo testimonio Quid enĩ ꝑrt̃ adb  T eneri lum
ꝓbandã ꝓbit᷑  Sed aeglptii nihil ad c̃ucturĩ loqͣnte tionẽ apuda
sequestrato ac libero argum̃to nec in patrociniõm sibi onia t̃posuitp¬
lune defectũ uocdentes quanta insura sol t̃rimnanor int̃ omia quȩ¬
ꝓbecte uoluerunt ut tũ deinũ ꝑ magnitudinẽ es ostenderentue quẽ pot¬
eius. buens deficiat Hoc aut̃ nequaꝗ dubitabat᷑ n posse alit̃ dep̃hendtp
nisimensara ternȩ t solis in uenta ut fierit excollatione listret o

Expanded text:
multoque saepius, et uterque lunaris defectus argumentum pro se aduocat. Ita cum solem multoque saepius, et uterque lunaris defectus argumentum pro se aduocat. Ita cum solem uolunt terra maiorem probare, testimonio lunae deficientis utuntur, cum defectum lunae conantur adserere, probationem de solis magnitudine mutuantur, et sic euenit ut, dum utrumque de altero adstruitur, neutrum probabiliter adstruatur, uicissim nutante mutuo testimonio. Quid enim per rem adhuc bandam probetur? Sed Aegyptii, nihil ad coniecturam loquentes, sequestrato ac libero argumento nec in patrocinium sibi lunae defectum uocante, quanta mensura sol terra maobare uoluerunt, ut tum demum per magnitudinem eius ostenderent ur luna deficiat. Hoc autem nequaquam dubitabatur non posse aliter deprehendi nisi mensura et terrae et solis inuenta, ut fieret ex collatione discretio.
Abbreviated transcription (Latin):
cui ista natura ÷ neum quã cess& a motu autbreuis eiꝰ quocuq casu ab agita¬
tione cessatiom ox animalint̃imat. Hec deeo qđ mundimentẽ uocauit
cur uͦ ⁊ tẽperatiomundidictus sit ratio m aꝑto ẽ. It aenĩ n solũ t̃rã s&cipsũ quoq
caelũ ꝓ utremunđ uocat᷑ temperar sole certissimũ est : ut extremitater eiꝰ q aua
solis longissi me recessenx om̃i careant beneficio caloris et una frigoris ꝑp&uitat
torpescant. ꝙ sequentib aꝑtiꝰ explicabit᷑. Restat ut demagnitudine eiquã
ueri sima pdicatione extulit pauca et ñ pretereunda dicamus. Phssici hoc
maxime c̃sequi lnom̃ cirta magnitudinit̃ solis in quisitione uoluere quanto
maior possit eẽ quã terra. Et hera tostener in libris dimisiopiũ sic̃ ait aNens¬
mauł poe s epties et uitiesmultiplicata m̃surã solis efficit : Et pos sidonius muilo

Expanded text:
cuius ista natura est, ne unquam cesset a motu, aut brevis eius, quocunque casu ab agitacuius ista natura est, ne unquam cesset a motu, aut brevis eius, quocunque casu ab agitationCur uero et «temperatio» mundi dictus sit, ratio in aperto est. Ita enim non solum terram, sed ipsum quoque caelum, quod uere mundus uocatur, temperari sole certissimum est, ut extremitates eius, quae a uia solis longissime recesserunt, omni careant beneficio caloris et una frigoris perpetuitate torpescant. Quod sequentibus apertius explicabitur. Restat ut et de magnitudine eius, quam uerissima praedicatione extulit, pauca et non praetereunda dicamus. Physici hoc maxime consequi in omni circa magnitudinem solis inquisitione uoluerunt, quanto maior possit esse quam terra, et Eratosthenes in libris dimensionum sic ait: «mensura terrae septies et uicies multiplicata mensuram solis efficiet»; Posidonius multo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ una q̃q erratica stella recedensa sole ꝑ uenerit. tamꝗ ultra ꝓhibeat᷑ accedem
agiritro uidit᷑ Etrurs cũ certã paertẽ recedendo contigerit ad directicursus con¬
sucta reuocat᷑ : Ita solis uis et potestas. mot᷑ reliqiumx luminũ ẽstituta dim̃sione
moderat᷑. Mens mundi ita appellat᷑ ut phr sici eũ corcaeli uocauerint : Indeni¬
mirũ ꝙ omĩa q̃statuta ratione ꝑcaelũ fieri uidemꝰ: diẽ noctẽq et migrantes inter
utrũq ꝓlixitatis breuitatisq uices et certis tẽporib certa utriq mensurã. dem
ueris clem̃tẽ temperiẽ torridũ cancri el eonis estũ molliciẽ autunnalis ẽns
iĩ frigoris int̃ utrãq tẽperiẽ. Omĩa h soliscursꝰ et ratio dispensat : Iureorgo
iure corcȩliuo e t̃ qđ natura ignis seꝑ inmotu ꝑ p&uoq: agit atue sole aut
ignisae therei fontẽ dictũ eẽ retulim. h ẽ ergosolinghere qđin animalicor

Expanded text:
sole, peruenerit, tamquam ultra prohibeatur accedere, agi retro uidetur, et rursus, cum certam partem recedendo contigerit, ad directi cursus consueta reuocatur. Ita solis uis et potestas motus reliquorum luminum constituta dimensione moderatur. «Mens mundi» ita appellatur ut physici eum cor caeli uocauermirum quod omnia, que statuta ratione per celum ferri videmus, diem noctemque et migrantes inter utramque prolixitatis brevitatisque vices et certis temporibus equam utriusque mensuram; deinde veris clementem temperiem torridum Cancri et Leonis estum, mollitiem autunnalis aure, vim frigoris inter utramque temperiem, omnia hec solis cursus et ratio dispensat. Iure ergo pter quam iure cor celi vocetur, quod natura ignis semper in motu perpetuoque agitata est; solem autem ignis etherei fontem esse dictum retulimus. Sol ergo in ethere quod in animali cor,
Abbreviated transcription (Latin):
dux et princeps ait. & n iderator luminũ reliquorx mensmundi et tẽpe¬
ratio Plato intrmeo a de octo speris loq̃ret᷑ sic ait Vt aut̃ ꝑ ipsos octo
circuit
caleritatis et tarditatis certam̃ suᷝa. Nt. et noscat᷑. deus in abit&¬
sissimis et i supra t̃rã scđo lum̃ accendit ꝙ nc̃ solẽ nocamꝰ. Vides ut
Nit᷑ a qͥb: cũq ł haec diffintio uult eẽ om̃iũ sperarlum̃ in sole : Sed cicero¬
iginta duo Cũ ÷ꝰ sciens etiã c&rãs stellas habere lum̃ suũ. solã ꝙ lunã ut
to ãpliꝰ di sȩpeͣdixim ꝓprio carere obscuritatẽ diffinitionis huius liqͥdius¬
quã suꝑ absoluens st ostendens in sole maximũ lum̃ eẽ ñ solũ ait
lucis appellat. Dixergo ẽ qui a quĩ lumipis magestate p̃cedit Prine epsept̃
ita eminet ut ꝓpterca qđ p̃ter alios solus appareat. sol uocet᷑ Moderator reli

Expanded text:
«Dux et princeps», ait, «et moderator luminum reliquorum, mens mundi et tempe«Dux et princeps», ait, «et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio.» Plato in Timaeo, cum de octo sphaeris loqueretur, sic ait: «Vt autem per ipsos octo circuitus celeritatis et tarditatis certa mensura et sit et noscatur, deus in ambitu supra terram secundo lumen accendit quod nunc solem uocamus.» Vides ut haec definitio uult esse omnium sphaerarum lumen in sole; sed Cicero, sciens etiam ceteras stellas habere lumen suum, solamque lunam, ut saepe iam diximus, proprio carere, obscuritatem definitionis huius liquidius absoluens et ostendens in sole maximum lumen esse, non solum lucis appellat. «Dux» ergo est, quia omnes luminis maiestate praecedit; «princeps», quia ita eminet ut propterea quod talis solus appareat, sol uocetur; «moderator reli
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodi uitae humanȩ existimant᷑ quasi cũ uit e auetorib certa nume rorũ rati¬
one ñ iuncti. Curtam̃ et ipsi ñnũꝗ opes ł claritatẽ homin̾ib p̃stare credant᷑
ada. lterũ debet ꝑtinere tractatũ qr his sufficit aperuisse rationẽ cur alia
terribilis alia salutaris existi met᷑ & plocinꝰ qdẽ in libro qͥnis cribit᷑ si faciutt᷑
astra ꝓnuntiat nibilui ł potestate eorx hominib euenire Sedea q̃ dereti
necesfitas in singłos sanc cit. ita ꝑhoꝵ septẽ transitũ stationẽ recessũ ue mori¬
strari. ut aues seup̃ter uolando seu stando futura pennis ł uoctͦs signi ficant
nescientes sic quoq tam̃ iure uocabit hic salutaris. ille terribilis cũ ꝑhunc ꝓ¬
spera ꝑ illũ significent᷑ in cõmoda In his aũt tot uctutib: q̃ desole dñr non
frustra nec ad laudis pompã lascuut oratio : sed resuerȩ uocabulis ex pͥmunt᷑

Expanded text:
commodi uitae humanae existimantur, quasi cum uitae auctoribus arta numerorum raticommodi uitae humanae existimantur, quasi cum uitae auctoribus arta numerorum ratione non iuncti. Cur tamen et ipsi nonnumquam opes uel claritatem hominibus praestare credantur, ad alterum debet pertinere tractatum, quia hic sufficit aperuisse rationem cur alia terribilis, alia salutaris existimetur. Et Plotinus quidem, in libro qui inscribitur Si faciunt astra, pronuntiat nihil ui uel potestate eorum hominibus euenire, sed ea quae decreti necessitas in singulos sancit, ita per horum septem transitum, stationem recessumue monstrari, ut aues, seu praeteruolando seu stando, futura pennis uel uoce significant nescientes. Sic quoque tamen iure uocabitur hic salutaris, ille terribilis, cum per hunc prospera, per illum significentur incommoda. In his autem tot nominibus quae de sole dicuntur, non frustra nec ad laudis pompam lasciuit oratio, sed res uerae uocabulis exprimuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
leusduplar seriplori qua druplus queb lo cunter quasi nolun o name¬
meri qͥ due posint opportunũꝰ aperiemꝰ. Modo hocnose sufficiat qs inehiis nume¬
nsnulla colligati omulla potest esse concordia. Thita uronram pcipubsol et
iuna moderat᷑ Nã cusin cadicoꝵ corporhaec duo ꝓpriẽ sentire ł erescere ẽ.
Delunari adnos globositate ꝑueniunt : Si cut᷑riusq liminis bene ficioheuoł
naquã ad quinq uagas stellas refert᷑. Sedharũ stellarũ alias ie aeniolun¬
numeroꝵ quor supfecimꝰ mentione cũlumi nib beneiungit arsotatislus
nill applicat numeri nexus ad luminia. Ergo urngia et lonsals stellaꝑhel
iouis tam̃ stella cũ sole ac cõmodatior ẽ. & ueneria culunã Ntq uded utaenrlit᷑
magis cõmodant᷑ qͣsiluminib uitae nñe auctorib: numeror ratione concor der
Saturni aut᷑ martis stellae ita ñ habent cũ luminib cõpetentiã. ut tam̃ aliqua¬
uł extrema niumeroꝵ  linta saturnꝰ ad solẽ mars aspiciat ad lunã Id eominus

Expanded text:
duplaris, triplaris, quadruplus. Quae hoc loco interim quasi nomina numemeri quidue possint opportunius aperiemus. Modo hoc nosse sufficiat quia sine his numeris nulla colligatio, nulla potest esse concordia. Vitam uero nostram praecipue sol et luna moderantur. Nam cum sint caducorum corporde lunari ad nos globositate perueniunt. Sic utriusque luminis beneficio haec nna quam ad quinqnumerorum, quorum supra fecimus mentionem, cum luminibus bene iungit ac sociat, alias nullus applicat numeri nexus ad lumina. Ergo Veneris et Iouialis stella per Iouis tamen stella cum sole accomodatior est <et> Veneris cum luna. Atque ideo uite nostre magis commodant, quasi luminibus uite nostre auctoribus numerorum ratione concordes. Saturni autem Martisque stelle ita non habent competentiam, quuel extrema numerorum linea Saturnus ad solem, Mars adspiciat ad lunam. Ideo minus
Abbreviated transcription (Latin):
locus nullus sit quose tendat accessio continuatione ꝑpetuae inse reditio Nu
agitatur. Ergo in quo potest ł habet currit & iccere eiꝰ reuolui est
ii seene spatur et los e il cũ plioser ntis or ũa unꝰ est curius rotari seb et sic cenini¬

Expanded text:
locus nullus sit quo se tendat accessio, continuatione perpetuae in se reditionis locus nullus sit quo se tendat accessio, continuatione perpetuae in se reditionis agitatur. Ergo in quo potest uel habet, currit; et accedere eius reuolui est, quia sphaerae spatia et loca complectentis omnia unus est cursus, rotari. Sed et sic ani
Abbreviated transcription (Latin):
breuiores aliarxfaciat longiores. Haec enĩ om̃ia in exponendo etax ordine necesse
ẽ asserant᷑ et post tremo quaratione in t̃rã ferant᷑ sicut ait omĩa nutu suo pondera
Der socre caelũ mundanae animae natura et uis et ratio docet. cuiꝰ aetnitas in motuẽ
lgit᷑ et caeleste corpꝰ ꝙmundi anima futur sibi in mortalitatis particeps fabricata
est neuiquã uiuendo deficiat. sẽꝑ in motu ẽ. et stare nescit ꝗt nec ipsa stat anima
qua ĩpellit᷑: Nã cũ animȩ q̃ in corporea ẽ essentia sit in motu. pͥmũ aut om̃iũ
caelicorpꝰ &nima fabricata sit sine dubio in corpꝰ hoc pͥmũ ex in corporeis motus
Natura migrauit : cuiꝰ uis in tegra et incorrupta ñ deserit ꝙ pͥmũ coepit mouere :
idõ uͦ calimotus necessario uolubilis ẽ. qr cũ semꝑ mo uere nec esse sit ultra aũt̃

Expanded text:
breuiores, aliarum faciat longiores — haec enim omnia in exponendo earum ordine necesse breuiores, aliarum faciat longiores — haec enim omnia in exponendo earum ordine necesse est adserantur —; et postremo, qua ratione in terram ferantur, sicut ait, «omnia nutu suo pondera.» Versari caelum mundanae animae natura et uis et ratio docet, cuius aeternitas in motu esIgitur et caeleste corpus, quod mundi anima futurum sibi immortalitatis particeps fabricata est, ne umquam uiuendo deficiat, semper in motu est et stare nescit, quia nec ipsa stat anima qua impellitur. Nam cum animae, quae incorporea est, essentia sit in motu, primum autem omnium caeli corpus anima fabricata sit, sine dubio in corpus hoc primum ex incorporeis motus natura migrauit, cuius uis integra et incorrupta non deserit quod primum coepit mouere. Ideo uero caeli motus necessario uolubilis est quia, cum semper moueri necesse sit, ultra autem
Abbreviated transcription (Latin):
solis accensa. c̃uertit᷑ In fra aut̃ eã nibil ẽ nisi mortale et caducũ p̃t̃ animos muneredõrx
hominũ gnm̃ datos. Supͣ lunã s̃ aet̃naomĩa. Nã ea q̃ ẽ media et nona tellus neq mouet᷑
it infima ẽ et in ea referunt᷑ omĩa nutu suo ponder totiꝰ mundi a sũ mo inimũ. Dili
nob̵ excolenda delega uit: de septẽ sub iectis globis ait quiũ sant᷑ retro ẽtrario motu
atq. cȩlũ. Qđ cũ dic̃ ad monet ut queramꝰ siũ sat̾ celũ et sulli septẽ et ũsant̾ et ẽtra¬
rio motu fnouent̾. aut si hunc eẽ sperarx ordiniẽ quẽ cicero refert platonica c̃sentit
auctoritas. et si uere subiectae sint qͦ pacto stellaȩ ecrx om̃i ũ ⁊odyacũ lustrare
dicant᷑. Cũ ⁊odracꝰ et unꝰ et sũmo caelo sit. quȩ ueratio in uno rodraco aliarx cursꝰ

Expanded text:
solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est nisi mortale et caducum praeter animos munere deorum solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est nisi mortale et caducum praeter animos munere deorum hominum generi datos, supra lunam sunt aeterna omnia. Nam ea, quae est media et nona, tellus, neque movetur et infima est, et in eam feruntur omnia nutu suo pondera. Quae cum intuerer nobis excolenda legauit. De septem subiectis globis ait: «qui uersantur retro contrario motu atque caelum.» Quod cum dicit, admonet ut quaeramus si uersatur caelum, et si illi septem et uersantur et contrario motu mouentur, aut si hunc esse sphaerarum ordinem quem Cicero refert Platonica consentit auctoritas, et si uere subiectae sint; quo pacto stellae earum omnium zodiacum lustrare dicantur, cum zodiacus et unus et in summo caelo sit; quaeue ratio in uno zodiaco aliarum cursus
Abbreviated transcription (Latin):
ienstrantis : Nouemt orbib: ł potiꝰ globis conexa s̃ omĩa Iuun unꝰẽ cxlestis extimꝰ qui
reliquos om̃s cõplectit᷑ sumꝰ ipsedĩ arcens et continens c&rõ s. in qͦs̃ fixi illi qͥ uoluunt᷑
stellarx curs sempit̃ni. Huic sub iecti septẽ qͥuersant᷑ retro c̃trario motu atq caelum.
quib unũ globũ possidit illa quã int̃ris saturniã Nominant. Deinde ẽ homi nũ gnr̃i
psperꝰ et salutaris ille fulgor qͥ dr̃ louis Tũ rutilus horribilisq t̃risquẽ marciũ dicitis
Demde septẽ mediã fere regionẽ sol obtinet dux et pͥncep̃s et moderator luminiũ reliqͦn
mnens mundi & tẽperatio tanta magnitudine ut cuncta sua luce lustret et cõplecet
Hunc ut comites cõsequunt᷑ ueneris alt̃ alt̃ mercuriicursꝰ: Infimoq. orbe. luna radiis

Expanded text:
monstrantis: «Nouem tibi orbibus uel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis extimus qumonstrantis: «Nouem tibi orbibus uel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis extimus qureliquos omnes complectitur, summus ipse deus arcens et continens ceteros; in quo sunt infixi illi, qui volvuntur, stellarum cursus sempiterni; cui subiecti sunt septem, qui versantur retro contrario motu atque caelum; ex quibus unum globum possidet illa, quam in terris Saturniam nominant. Deinde est hominum generi prosperus et salutaris ille fulgor, qui dicitur Iovis; tum rutilus horribilisque terris, quem Martium dicitis; deinde subter mediam fere regionem sol obtinet, dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercurii cursus, in infimoque orbe luna radiis
Abbreviated transcription (Latin):
maior ẽparseo ꝙ partis nom̃ nimia breuitate ñ capiat. Verũ solis circo supmi
cie lestiũ speroenxe ordo ut asu periore unaqueq inferio ambi at᷑ Vnde etlunes¬
q̃s̃ accelo ultimã et uicinã t̃reminimã dex̃ cũt̃ra ip sa inpunetũ quasi iare
postrema deficrat. Sier go stellanx suꝑior ũ ciri. ꝓtdiximi coto quasiutre¬
ores singłae aut̃ huiuss magnituditius. ut ad ired̃ una q̃q suũ modu pisti
Aibtineat. si ne dubio singł ae. terre s̃ ampliores quã ad solis circũ qͥ suꝑiorib: minorẽ
punctũ eẽ p̃diximꝰ. Deluna si uere luceluc& aliena sequentia docebunt Haeo cũ scipionis
btutꝰ ñ sine ãmiratione ꝑcurrens. ad t̃ras usq̃ fluxis sec et illio familiaris haxsissit
ursaui monitu ad superiora reuocatꝰ ẽ. ipsũ  eli exordio speraix ordiniẽ in ħ uerba

Expanded text:
si maior est pars eo quod partis nomen nimia breuitate non capiat. Verum solis circo superiorum si maior est pars eo quod partis nomen nimia breuitate non capiat. Verum solis circo superiorum sit caelestium sphaerarum ordo, ut a superiore unaquaeque inferior ambiatur. Vnde et lunsi a caelo ultimam et uicinam terrae, minimam dixit, cum terra ipsa in punctum quasi uere iam postrema deficiat. Si ergo stellarum superiorum circi, ut diximus, cirores, singulae autem huius sunt magnitudinis ut ad circum unaquaeque suum modum partis obtineant, sine dubio singulae terra sunt ampliores, quam ad solis circum, qui superioribus minor est, punctum esse praediximus. De luna, si uere luce lucet aliena, sequentia docebunt. Haec cum Scipionis obtutus non sine admiratione percurrens ad terras usque fluxisset et illic familiaris haesisset, rursus aui monitu ad superiora reuocatus est, ipsum a caeli exordio sphaerarum ordinem in haec uerba
Abbreviated transcription (Latin):
ł thae magnitu dipes om̃iũ qͣs eẽ nũꝗ suspicati sum: Cur aut̃ magnito dines e pint
instellis nũꝗ homipes suspicati sint ipse patefet̃ ad denddo Stellar aũt globi t m
gnitucdinẽ facile ui ncebant: Nã quando homo nisiquiẽ doctrina phrlosopsitt s pni
miftẽ ĩ mouere hominẽ fecit suspicari potest stellã unã om̃i terra ẽẽmaliten
cũ uulgo singulae uix facis umiꝰ flãmã aquare posse indeant᷑ : Ergo tunca
licet recognoscas. Punctũ dixerx geometrẽ eẽ ꝙ ob in conp̃b ensibilẽ breute
sui. in partes diuidi tĩ possit. nec ipsũ pars aliqͣ sitł tantũ m signũ ẽt̃ dicat᷑ Vn¬
t̃ruã ad magnitudiniẽ cirti ꝑquẽ sol uolunit᷑ pucti modũ abtinere do cueruã: Sii
m̃surã solis ducentesimã sextã decimã pastẽ habere magnitudiriscuirci ꝑ is
sol ipse discurrit. Cũ ergo sol ad circũ parscerta sit. terraũ ad crcũslipo

Expanded text:
 eae magnitudines omnium quas esse numquam suspicati sumus». Cur autem magnitudines quas uidit in stellis numquam homines suspicati sint, ipse patefecit addendo: «stellarum autem globi terrae magnitudinem facile uincebant.» Nam quando homo, nisi quem doctrina philosophiae supra hominem, immo uere hominem fecit, suspicari potest stellam unam omni terra esse maiorem, cum uulgo singulae uix facis unius fiammam aequare posse uideantur? Ergo tunc earum  hoc modo licet recognoscas. Punctum dixerunt esse geometrae quod ob incomprehensibilem breuitatem sui in partes diuidi non possit, nec ipsum pars aliqua, sed tantummodo signum esse dicatterram ad magnitudinem circi per quem sol uoluitur puncti modum obtinere docuerunt. Sol aibus constitit mensuram solis ducentesimam sextam decimam partem habere magnitudinis circi per quem sol ipse discurrit. Cum ergo sol ad circum pars certa sit, terra uero ad circum s
Abbreviated transcription (Latin):
antiquitas. Quinq alii circłi paralleli uocant᷑. Hoꝵ medius et maximꝰ
ẽ aeui noctiadir duo ex tremitatib: uicii atq ideo breues quorx unꝰ siptẽtro¬
nilis dr̃ alt̃ austraulis Int̃ hos et mediũ duo stropici maiores ultinis mab
miuores Ec ips exutraq parte tonȩ ũstae terminos faciunt: Pret̃ hos
aliiduos̃ coluri quibiniqe ñ dedit imꝑfecta c̃uersio. Ambientes enĩ septem
tnonalẽ uerticẽ ad q indũ sa disfusi et se in sũmo int̃secant et quinq paril¬
lelos in quat̃ nespartus oqualit̃ diuidunt. Zod racũ ita inc̃secantes ut un

Expanded text:
antiquitas. Quinque alii circuli paralleli uocantur. Horum medius et maximus antiquitas. Quinque alii circuli paralleli uocantur. Horum medius et maximus est aequinoctialis, duo extremitatibus uicini atque ideo breues, quorum unus septentrionalis dicitur, alter australis. Inter hos et medium duo sunt tropici maiores ultimis, medio minores, et ipsi ex utraque parte zonae ustae terminum faciunt. Praeter hos alii duo sunt coluri, quibus nomen dedit imperfecta conuersio. Ambientes enim septentrionalem uerticem atque inde in diuersa diffusi, et se in summo intersecant, et quinque parallelos in quaternas partes aequaliter diuidunt, zodiacum ita intersecantes ut un
Abbreviated transcription (Latin):
cursũsuũ in eadẽ lineox parit sol et luna c̃ficunt al teriꝰ eoꝵ necerse ẽ euenire qdi¬
fectũ Solis siei tunc luna succedat. luna situnc adũsasit soli: Ideo nrc solumnꝗ
deficit nisi cũ tricesimꝰ lunȩ dier ẽ : Et nist quinto decimo cursus suidie nescit liabi
defectũ sic enĩ euenit ut au̾lunae ctra solẽ positȩ ad mutuundũ ab eo solitam
lnim̃ sub eadẽ inuentꝰ linea t̾rȩ conꝰobsistat aut sli ipsa suc cedens ob itctuso
abbumano aspectu lum̃ eiꝰ repellat. Inde fectu auit̃ sol ipse milpatitur sel i
fraudat᷑ aspeot : Luna uͦ cirta ꝓpͥũ defectũ laborat ñ accipiendo solis lume
cuiꝰ bene fitio noctẽ colorat. Qđ sciens uirgiliꝰ disciplinarx om̃iũ peritissimis
ait Defectus solis uarios iuneq labores Quamius igit᷑ triũ lineare ductus
Tode acit elaudat. et diuidat. unũ tam̃ circũ auctor uocabuloꝵ diciuoluit

Expanded text:
cursum suum in eadem linea pariter sol et luna conficiunt, alterius eorum necesse est euenire decursum suum in eadem linea pariter sol et luna conficiunt, alterius eorum necesse est euenire defectum: solis, si ei tunc luna succedat; lunae, si tunc aduersa sit soli. Ideo nec sol umquam deficit nisi cum tricesimus lunae dies est, et nisi quinto decimo cursus sui die nescit luna defectum. Sic enim euenit ut aut lunae contra solem positae ad mutuandum ab eo solitum lumen sub eadem inuentus linea terrae conus obsistat, aut soli ipsa succedens obiectu suo ab humano aspectu lumen eius repellat. In defectu ergo sol ipse nil patitur, sed noster fraudatur aspectus, luna uero circa proprium defectum laborat non accipiendo solis lumen cuius beneficio noctem colorat. Quod sciens Vergilius, disciplinarum omnium peritissimus, ait: defectus solis uarios lunaeque labores. Quamuis igitur trium linearum ductus zodiacum et claudat et diuidat, unum tamen circum auctor uocabulorum dici uoluit