comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione secundum uocem uultus ualet Is autem oculis
gubernatur atq in his ominbus que sunt actionis in¬
est quedam uix a natura data. Quare etiam hac impe¬
riti. hac uulgus hac denrq barbari maxinte conimo¬
uentur Uerba emm nenimem niouent isi eum qui
eusdem lingue sotuetate conuictus est Sententreq
sepe acute non acutorum hominum sensus preteruo¬
lant actioq per se motum animi fert omues mouet
sisdem erum omnium animi motibus concitantur
& eos iisdem notis & in aliis agnoscunt Et in se ipĩ
uidicant Ad actionis autem usum atq laudem max¬
unam sine dubio partem uox obtinet Que primum
optanda est nobis Deniq quecunq erit ea tuenda de
quo illud iam nihil ad hoc precipiendum genus ꝙ̃
admodum uoci seruiatur Equidem magnopere ter¬
seo seruiendum Sed illud uidenr ab huuis nostri ser¬
monis offitio non abhorrere quod ut dixi paulo an¬
te curret pluranus in rebris quod maxime est utile

Expanded text:
tione secundum vocem vultus valet; is autem oculis tione secundum vocem vultus valet; is autem oculis gubernatur. Atque in eis omnibus, quae sunt actionis, inest quaedam vis a natura data; qua re etiam hac imperiti, hac vulgus, hac denique barbari maxime commoventur: verba enim neminem movent nisi eum, qui eiusdem linguae societate coniunctus est, sententiaeque saepe acutae non acutorum hominum sensus praetervolant: actio, quae prae se motum animi fert, omnis movet; isdem enim omnium animi motibus concitantur et eos isdem notis et in aliis agnoscunt et in se ipsi indicant. Ad actionis autem usum atque laudem maximam sine dubio partem vox obtinet; quae primum est optanda nobis; deinde, quaecumque erit, ea tuenda; de quo illud iam nihil ad hoc praecipiendi genus, quem ad modum voci serviatur: equidem tamen magno opere censeo serviendum; sed illud videtur ab huius nostri sermonis officio non abhorrere, quod, ut dixi paulo ante, plurimis in rebus quod maxime est utile,
Abbreviated transcription (Latin):
Quo melius nostri illi senes qui personarum ne ros¬
cũis quidam magnopere laudabant. animi est enum
omins actio & ymago animi uultus est. iudices oculi
Nam hec est ium pars corporis que quot animi mo¬
tus sunt tot significationes & commutationes pos¬
sit efficere Neq uoͣ est quisqͣ qui cadem continens
effitiat Teophrastus quidem tauriscum quidam
dicit auctorem a uersum solitam esse dicere qui ma
gendo continens aliquia pronuntiaret Quare oculo¬
rum est magna moderatio. Nam oris non est niniiu
mutanda speties ne aut add meptias aut ad prauitate
aliquam deferaniur Oculi sunt quorum tum inten¬
tione tum remissione tum coniectu tum hylaritate
motus animorum significemul apte cum genere ipo
orationis Est enim actio quasi sermo corporis Quo
magis menti congruens esse debet Oculos autem nature
nobis ut equo & liom setas caudam aures ad motus
animorum declarandos dedit Quare in hac nostra ac¬

Expanded text:
quo melius nostri illi senes, qui personatum ne Rosquo melius nostri illi senes, qui personatum ne Roscium quidem magno opere laudabant; animi est enim omnis actio et imago animi vultus, indices oculi: nam haec est una pars corporis, quae, quot animi motus sunt, tot significationes et commutationes possit efficere; neque vero est quisquam qui eadem conivens efficiat. Theophrastus quidem Tauriscum quendam dicit actorem aversum solitum esse dicere, qui in agendo contuens aliquid pronuntiaret. Qua re oculorum est magna moderatio; nam oris non est nimium mutanda species, ne aut ad ineptias aut ad pravitatem aliquam deferamur; oculi sunt, quorum tum intentione, tum remissione, tum coniectu, tum hilaritate motus animorum significemus apte cum genere ipso orationis; est enim actio quasi sermo corporis, quo magis menti congruens esse debet; oculos autem natura nobis, ut equo aut leoni saetas, caudam, auris, ad motus animorum declarandos dedit, qua re in hac nostra ac
Abbreviated transcription (Latin):
cum detulit coronam ob collocandas nuptias tibr fe¬
rebat. cum simulabat sese ad alacri cum ad te ludi¬
bunda docte & delicate detulit Aliua molestia sine
commiseratione. graue quoddam & uno p̾ssu ac so¬
no ductum qua tempestate paris helenam in nup¬
tiis uiuxit nuptis Ego tum graruda expelitas iam
fere ad pariendum mensibus per idem tempus poli¬
dorum heccuba partu postremo parit Omins auter
hos motus subsequi debet gestus non hic uerba ex¬
primens scenicus. sed unniersam rem & sententiam
non demonstratione sea significatione declarans late¬
rum inflexione ac forti ac uirili non Scena ex hysti¬
onibus sed sub armis aut etiam a palestra. manus
autem minus argum digitis subsequens uerba non
exprimens. brachium procerius prorectum quasi
quodlam telum orationis Supplosio pedis in conten¬
tionibus aut incipiendis aut infiniendis Seod si in ore
unt omnia in co autem ipõ domunatus est oculorum

Expanded text:
cum tetulit coronam ob coligandas nuptias, tibi fecum tetulit coronam ob coligandas nuptias, tibi ferebat, cum simulabat se sibi alacriter dare, tum ad te ludibunda docte et delicate detulit. aliud molestia, sine commiseratione grave quoddam et uno pressu ac sono obductum: qua tempestate Helenam Paris innuptis iunxit nuptiis, ego tum gravida, expletis iam fui ad pariendum mensibus; per idem tempus Polydorum Hecuba partu postremo parit. Omnis autem hos motus subsequi debet gestus, non hic verba exprimens scaenicus, sed universam rem et sententiam non demonstratione, sed significatione declarans, laterum inflexione hac forti ac virili, non ab scaena et histrionibus, sed ab armis aut etiam a palaestra; manus autem minus arguta, digitis subsequens verba, non exprimens; bracchium procerius proiectum quasi quoddam telum orationis; supplosio pedis in contentionibus aut incipiendis aut finiendis. Sed in ore sunt omnia, in eo autem ipso dominatus est omnis oculorum;
Abbreviated transcription (Latin):
hoc animum aduertit uincit &e atreus fere totus.
Aliud miseratio ac meror flexibilem plenum inter¬
ruptum flebili uoce quo nunc me nortam: Quod
iter incipiam: ingredi domium paternam: an ne
ad pelie filias: Et illa o patero patria o priami do¬
mus. & que sequuntur hec omnia uidi inflamma¬
ri priamo ni uitam uitari. Auid metus demissu
& hesitans & abiectum. multis modus sum circum¬
uentus morbo exilio atq mopia Tum pauor sapien¬
tiam omnem mihi examinato exspectorat Altir ter¬
ribillem uite crutiatum & necem que nemo est ta
firmo ingenio & tanta confidentia ꝙͣ refugiat ti¬
mido sangiune atq exalbescat metu Aliuid ius con¬
tentum uehemens ĩminens quadam nicitatione
grauitatis Iterum tybestes atreum aduenit Iterum
iam aggreditur nie es quietum exsuscitat. maior mͥ¬
uioles manis miscendum est malum.quouiam illiꝯ
acerbum cor contundam & comprimam Aliud uo¬

Expanded text:
hoc animadvortet? vincite et Atreus fere totus. hoc animadvortet? vincite et Atreus fere totus. Aliud miseratio ac maeror, flexibile, plenum, interruptum, flebili voce: quo nunc me vortam? quod iter incipiam ingredi? domum paternamne? anne ad Peliae filias? et illa o pater, o patria, o Priami domus! et quae sequuntur haec omnia videi inflammarei, Priamo vi vitam evitarei. aliud metus, demissum et haesitans et abiectum: multis sum modis circumventus, morbo, exsilio atque inopia: tum pavor sapientiam omnem mi exanimato expectorat; mater terribilem minatur vitae cruciatum et necem, quae nemo est tam firmo ingenio et tanta confidentia, quin refugiat timido sanguen atque exalbescat metu. aliud vis, contentum, vehemens, imminens quadam incitatione gravitatis: iterum Thyestes Atreum adtractatum advenit, iterum iam adgreditur me et quietum exsuscitat. maior mihi moles, maius miscendumst malum, qui illius acerbum cor contundam et comprimam. aliud vo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ĩminentia. & prompta sumenda. Omnis enim
motus animi sim quendam a natura hab iuuiltum.
&e sonum a gestum totumq corpus hominis eius
omnis uultus omnes q uoces & nerui in fidibus ita so¬
nant ut a motu ammi quoq sunt pulse. Nam uoces
& corde sunt intente que ad quemq tractum respon¬
deant acuta grauius cita tarda magna parua. quas
tamen inter omnes est suo quoq in genere medi ocris
Atq etiam illa sunt ab his delapsa plura genera le¬
ue asperum contractum diffusum continenti spiritu in¬
termisso fractum scissum flexo sono attenuatum infla¬
tum Nullum est horum similium generem quod
ante arte ac moderatione timeretur hii sunt actori
ut pictori expositi ad uariandum coloreso. Aliud erum
ocis genus iacundia sibi sumat aliud acticum inci¬
tatum crebro incidens Ipẽ hortatur me frater ut me¬
os mallis miser manderem natos & ea que tu diidu
Antoni protulisti segregare abs te ausus e equis

Expanded text:
sunt eminentia et prompta, sumenda. Omnis enim sunt eminentia et prompta, sumenda. Omnis enim motus animi suum quendam a natura habet vultum et sonum et gestum; corpusque totum hominis et eius omnis vultus omnesque voces, ut nervi in fidibus, ita sonant, ut a motu animi quoque sunt pulsae. Nam voces ut chordae sunt intentae, quae ad quemque tactum respondeant, acuta gravis, cita tarda, magna parva; quas tamen inter omnis est suo quoque in genere mediocris, atque etiam illa sunt ab his delapsa plura genera, leve asperum, contractum diffusum, continenti spiritu intermisso, fractum scissum, flexo sono extenuatum inflatum; nullum est enim horum generum, quod non arte ac moderatione tractetur. Hi sunt actori, ut pictori, expositi ad variandum colores. Aliud enim vocis genus iracundia sibi sumat, acutum, incitatum, crebro incidens: ipsus hortatur me frater, ut meos malis miser mandarem natos et ea, quae tu dudum, Antoni, protulisti segregare abs te ausu's ausus es et ecquis
Abbreviated transcription (Latin):
disseris ipsum Ex quo sans significauit quantum es¬
set in actione qui orationem candem aliam esse puta¬
ret Actore mutato. quid fuit in Graccho. quem tu
Catule melius meministi. Quod me puero tantoper
ferretur/ quo me miser conferam. Quo ueritam ni ca¬
pitolium ne. at fratus sangumem redundat. an doniu
matrem ne ut miseram lamentantemq uideam &
abiectam : Quo sic ab illo acta esse constabat oculis.
uoce gistu. mimici ut lacrimas tenere non possent
Hec eo dico pluribus / quod genus hoc totum ora¬
tores qui sunt ueritatis ipiũs actores relinquerunt.
ymitatoris autem ueritatis x histriones occup auerũt
At sine dubio in omni re uincit ymitationem ueri¬
tas. Sane ea si satis in actione efficeret ipã per se se
arte profecto non egerenius Uerum quia animi ꝑ'¬
motio que maxime aut declaranda aut imitanda est
actione perturbata sepe ita est ut obscuretur atq per
obruatur discutienda sunt ca que obscurant. & ea q̃

Expanded text:
udissetis ipsum!" ex quo satis significavit, quantum esudissetis ipsum!" ex quo satis significavit, quantum esset in actione, qui orationem eandem aliam fore putarit actore mutato. Quid fuit in Graccho, quem tu melius, Catule, meministi, quod me puero tanto opere ferretur? "Quo me miser conferam? Quo vertam? In Capitoliumne? At fratris sanguine madet. An domum? Matremne ut miseram lamentantem videam et abiectam?" Quae sic ab illo esse acta constabat oculis, voce, gestu, inimici ut lacrimas tenere non possent. Haec ideo dico pluribus, quod genus hoc totum oratores, qui sunt veritatis ipsius actores, reliquerunt; imitatores autem veritatis, histriones, occupaverunt. Ac sine dubio in omni re vincit imitationem veritas, sed ea si satis in actione efficeret ipsa per sese, arte profecto non egeremus; verum quia animi permotio, quae maxime aut declaranda aut imitanda est actione, perturbata saepe ita est, ut obscuretur ac paene obruatur, discutienda sunt ea, quae obscurant, et ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
fere licebit alias contentius. alias summissuis. Omni¬
q in re posse quod deceat facere. Artis ae nature est
scire quid quandoq id deceat prudentie.
Ed hec ipã omnia perinde erunt ut agun¬
tur. Actio inquam indicendo una dominatꝰ.¬
Ime hac summul orator esse m numero nullo potest me¬
diocris hac instructus sũmos sepe superare. Huic pri¬
mas dedisse demosthenes dicitur cum rogaretur ꝗd
in dicendo esset primum hinc secundas hinc tertias.
Que mihi melius etiam illud ab eschine dictum udei̾
solit qui cum propter ignominiam uiditii cecisset athe¬
nis  se rhodum contulisser. rogatus ab rhodiis legis¬
se fertur orationem illam egregiam. ꝙͣ in thesiphontem¬
editam contra demosthenem dixerat. Qua plecta pe¬
titum ab eo est postridie ut legeret illam etiam que era
contra ab demosthene pro e thesiphonte edita qo cum
suauissima & maxima uoce legisset ammirantibus
omnibus. quanto in quit magis ammiraremini si a¬

Expanded text:
fere licebit alias contentius, alias summissius; omnifere licebit alias contentius, alias summissius; omnique in re posse quod deceat facere artis et naturae est, scire quid quandoque deceat prudentiae. Sed haec omnia perinde sunt, ut aguntur. Actio, inquam, in dicendo una dominaturine hac summus orator esse in numero nullo potest, mediocris hac instructus summos saepe superare. Huic primas dedisse Demosthenes dicitur, cum rogaretur, quid in dicendo esset primum; huic secundas, huic tertias; quo mihi melius etiam illud ab Aeschine dictum videri solet; qui cum propter ignominiam iudicii cessisset Athenis et se Rhodum contulisset, rogatus a Rhodiis legisse fertur orationem illam egregiam, quam in Ctesiphontem contra Demosthenem dixerat; qua perlecta petitum ab eo est postridie, ut legeret illam etiam, quae erat contra ab Demosthene pro Ctesiphonte dicta: quam cum suavissima et maxima voce legisset, admirantibus omnibus "quanto" inquit "magis miraremini, si a
Abbreviated transcription (Latin):
tiomis si non sunt omnes patefacti. ac certe
monstrati loci Nunc quia aptum sit hoc
est quid maxime deceat in oratione uideamius. Quã¬
qua id quidem perspicuum est non omni cause nec
auditori. nec persone nec tempori congrue orationis
Nam magnum genus & cause capaces alium quen¬
dam uerborum sonum requirunt. alium rerum
priuatarum atq paruarum Et aliua dicendi geui
deliberationis. Aliid laulationis Aluid iuditia. Aliud
sermo. aliud consolatio. aliud obiurgatio. Alud dispu¬
tatio. aliud historie desiderant. Refert etiam qui aucl¬
aut Senatus/ an iudices frequentes an pauci & an sin¬
guli & equales ipĩ qui oratores qua sint etate hono¬
re auctoritate debent uideri Tempus pacis/ an belli
festinationis an otii Itaq hoc loco nihil sane est quod
percipi posse uideatur nisi ut figuram orationis pleni¬
oris & tenuioris & illuis mediocris ad ial quod agimꝰ
accomodatam deligamus. Ornamentis isdem uti

Expanded text:
tionis sunt omnes, si non patefacti, at certe tionis sunt omnes, si non patefacti, at certe commonstrati loci, nunc quid aptum sit, hoc est, quid maxime deceat in oratione, videamus. Quamquam id quidem perspicuum est, non omni causae nec auditori neque personae neque tempori congruere orationis unum genus; nam et causae capitis alium quendam verborum sonum requirunt, alium rerum privatarum atque parvarum; et aliud dicendi genus deliberationes, aliud laudationes, aliud iudicia, aliud sermones, aliud consolatio, aliud obiurgatio, aliud disputatio, aliud historia desiderat. Refert etiam qui audiant, senatus an populus an iudices: frequentes an pauci an singuli, et quales: ipsique oratores qua sint aetate, honore, auctoritate, debet videri; tempus, pacis an belli, festinationis an oti. Itaque hoc loco nihil sane est quod praecipi posse videatur, nisi ut figuram orationis plenioris et tenuioris et item illius mediocris ad id, quod agemus, accommodatam deligamus. Ornamentis eisdem uti
Abbreviated transcription (Latin):
missio & rursus alia dubitatio. Et improuisum qui¬
dam & denumeratio ce alia correctio at disprtatio¬
& quod continuatum & intirruptum & ymago &
sibi ipã responsio. & immutatio. & disiunctio & or¬
do translatio. & digressio & circumscriptio Hec enĩ
sunt fere. atq & horum similia uel plura etram esse
possunt que sententiis orationem uerborumq confor¬
mationibus illumment Que quidem te Crasse uideo
inquit Cocta ꝙͣ nota esse nobis putes sine diffiniti¬
et sine exemplis effudisse. Ego uero inquit Crassus
ne quidem que supra dixi noua uobis esse arbitrabar
Sed uoluntati uestrum omnium parui His autem
de rebus Solus me ille ammoniut ut breuior essem
qui ipẽ iam precipitans me quoq hec precipitem pe¬
ne euoluere coegit Sed tamen huuis generis demon¬
stratio est & doctrina ipã uulgaris isus autem gra¬
uissimus ee in hoc toto dicendi studio difficilimius
Ham obrem quoniam de ornatu omni ora¬

Expanded text:
missio et rursum alia dubitatio et improvisum quimissio et rursum alia dubitatio et improvisum quiddam et dinumeratio et alia correctio et dissipatio et continuatum et interruptum et imago et sibi ipsi responsio et immutatio et diiunctio et ordo et relatio et digressio et circumscriptio. Haec enim sunt fere atque horum similia vel plura etiam esse possunt, quae sententiis orationem verborumque conformationibus inluminent.' 'Quae quidem te, Crasse, video,' inquit Cotta 'quod nota esse nobis putes, sine definitit sine exemplis effudisse.' 'Ego vero' inquit Crassus 'ne illa quidem, quae supra dixi, nova vobis esse arbitrabar, sed voluntati vestrum omnium parui. His autem de rebus sol me ille admonuit, ut brevior essem, qui ipse iam praecipitans me quoque haec praecipitem paene evolvere coegit. Sed tamen huius generis demonstratio est et doctrina ipsa vulgaris; usus autem gravissimus et in hoc toto dicendi studio difficillimus. Quam ob rem quoniam de ornatu omni ora
Abbreviated transcription (Latin):
re luminibus illustram orationem sententie
Nationis autem ipius tam qͣ armorum est
uel ad isum comminatio & quasi petitio.
uel ad uenustatem ⁊pã tractatio Nam ot
geminatio uerborum habet iterdum uim lepore
alias & paulum immiutatum uerbum atq deflex¬
um & eiusdem uerbi crebra tum a primo repetitio
tum in extremum conuersio ot in eadem uerba un¬
petus concursio Et adunctio & progressio & cius¬
dem uerbi trebrius posita quedam distinctio & re¬
uocatio uerbi & illa que similiter desinunt aut que
cadunt similiter. aut que paribus paria referunt
Qut que sunt anter se similia Est etiam gradano que¬
dam e conuersio & uerborum conãna trangressio
a contrarium & dissolutum & declinatio ae reprehen¬
sio & exclamatio & immutatio a quod in multis ca¬
sibus pomtur & quod de singulis rebus propositis
ductum refertur ad snrgula & ad propositum de¬
lecta ratio. & item in distributis supposita ratio & pro¬

Expanded text:
re luminibus inlustrant orationem sententiae. re luminibus inlustrant orationem sententiae. Orationis autem ipsius tamquam armorum est vel ad usum comminatio et quasi petitio vel ad venustatem ipsam tractatio. Nam et geminatio verborum habet interdum vim, leporem alias, et paulum immutatum verbum atque deflexum et eiusdem verbi crebra tum a primo repetitio, tum in extremum conversio et in eadem verba impetus et concursio et adiunctio et progressio et eiusdem verbi crebrius positi quaedam distinctio et revocatio verbi et illa, quae similiter desinunt aut quae cadunt similiter aut quae paribus paria referuntur aut quae sunt inter se similia. Est etiam gradatio quaedam et conversio et verborum concinna transgressio et contrarium et dissolutum et declinatio et reprehensio et exclamatio et imminutio et quod in multis casibus ponitur et quod de singulis rebus propositis ductum refertur ad singula et ad propositum subiecta ratio et item in distributis supposita ratio et per
Abbreviated transcription (Latin):
mentes alia hicentis ac significantis dissimilatio.
que est par iocunda. cum in oratione non contentio¬
ne. sed sermone tractatur. demde dubitatio tum dis¬
tributio.tum correctio uel ante uel post quam dixeͬis
uel cum a te aliquid ipõ reitias. Premonitio etiam
est ad id quod agrediare & traiectio in alium Con¬
municatio que est quasi cum his ipis apud quos di¬
cas deliberatio motum ac uite ĩmitatio uel in perso¬
nis uel sine illis magnum quooldam ornamentum
orationis & aptum ad animos conciliandos uel
iaximne sepe enim etiam ad commouendos perso¬
Ante occupatio Tum duo illa que maxime mouẽt
Similitudo & exemplum digestio interpellatio/ con¬
tentio reticentia commendatio. Uox quadam libe¬
ra atq etiam effrenatior agendi causa. Iracundia.
obiurgatio. Promissio deprecatio obsecratio declinatio
breuis a proposito non ue superior illa digressio purga¬
tio. conciliatio lesio a optatio atq exercitatio Hiis fe¬

Expanded text:
mentis, alia dicentis ac significantis dissimulatio; mentis, alia dicentis ac significantis dissimulatio; quae est periucunda, cum orationis non contentione, sed sermone tractatur; deinde dubitatio, tum distributio, tum correctio vel ante vel postquam dixeris vel cum aliquid a te ipso reicias; praemunitio etiam est ad id, quod adgrediare, et traiectio in alium; communicatio, quae est quasi cum eis ipsis, apud quos dicas, deliberatio; morum ac vitae imitatio vel in personis vel sine illis, magnum quoddam ornamentum orationis et aptum ad animos conciliandos vel maxime, saepe autem etiam ad commovendos; persoanteoccupatio; tum duo illa, quae maxime movent, similitudo et exemplum; digestio, interpellatio, contentio, reticentia, commendatio; vox quaedam libera atque etiam effrenatio augendi causa; iracundia, obiurgatio, promissio, deprecatio, obsecratio, declinatio brevis a proposito, non ut superior illa digressio, purgatio, conciliatio, laesio, optatio atque exsecratio. His fe
Abbreviated transcription (Latin):
m re per multum moriet & illustris explanatio re¬
rum quasi gerantur sub aspectu pene subrecto que
& i exponenda re plurimum ualet ad illustrandum
id quod exponitur & ad amplificandum uit is qui au¬
dient illua quod augebimus quantum efficere ora¬
tio poterit. tantum esse uideatur & huc contraria
sepe percussio est & plus ad intelligendum ꝙͣ dixei̾s
significatio & distincta o concisa breuiras & exte¬
nuatio & hiuc adiuncta diuisio a precepti. Cesaris
non ab horrens & a re non longa digressio in qua
cum fuerit delectatio tum reditus ad rem aptus
et concinnens esse debebit. Propositio q quid sis
dicturus & ab eo quod est dictum seiunctio &
reditus ad propositum & iteratio & orationis ap¬
ta con clusio tam augendi minuendi ue causa ue¬
ritatis superlatio atq ra traiectio & rogatio atq hu¬
ic finitima quasi per cuntio. exposino q sententie
sue. tum illa que maxime quasi inrepit in hominũ

Expanded text:
in re permultum movet et inlustris explanatio rein re permultum movet et inlustris explanatio rerumque, quasi gerantur, sub aspectum paene subiectio; quae et in exponenda re plurimum valent et ad inlustrandum id, quod exponitur, et ad amplificandum; ut eis, qui audient, illud, quod augebimus, quantum efficere oratio poterit, tantum esse videatur; et huic contraria saepe percursio est et plus ad intellegendum, quam dixeris, significatio et distincte concisa brevitas et extenuatio et huic adiuncta inlusio a praeceptis Caesaris non abhorrens; et ab re digressio, in qua cum fuerit delectatio, tum reditus ad rem aptus et concinnus esse debebit; propositioque quid sis dicturus et ab eo, quod est dictum, seiunctio et reditus ad propositum et iteratio et rationis apta conclusio; tum augendi minuendive causa veritatis supralatio atque traiectio; et rogatio atque huic finitima quasi percontatio expositioque sententiae suae; tum illa, quae maxime quasi inrepit in hominum
Abbreviated transcription (Latin):
esse habendam putant sed etiam ut eum uenustate mo¬
ueantur ut ii qui marmorum tractatione uersantui
Sic uerbis quidam ad aptam compasitionem & conde¬
ccutiam sententiis uero ad grauitatem orationis utat᷑
formantur etiam & uerba & sentente pene maiume¬
rabiles quod satis scio notum esse nobis Scd inter
conforniationem uerborum & sententiarum hoc in¬
ter est quod uerborum tollitur si uerba ymitaris
sententiarum permanet quibuscunq uerbis uti ue¬
lis Quod quidem uos et si facitis: tũ ammouendos
puto. ne quid esse aliuid oratoris putetis quol quidẽ
sit egregium atq mirabile nisi in singulis uerbis il¬
la tria tenere ut translatis utaniur frequenter in terdũ¬
q factis raro etiam peruetustis In perpetua autem ora¬
ione cum & coniuinctionis leuitatem & numeroru
ꝙͣ dixi rationem tenuerimus tũ est quasi lminibus
distinguenda & frequentanda ominis oratio senten¬
tiarum atq cerborum Nam & commoratio una

Expanded text:
esse habendam putet, sed etiam, ut cum venustate moesse habendam putet, sed etiam, ut cum venustate moveatur, ut ei qui in armorum tractatione versantur, sic verbis quidem ad aptam compositionem et decentiam, sententiis vero ad gravitatem orationis utatur. Formantur autem et verba et sententiae paene innumerabiliter, quod satis scio notum esse vobis; sed inter conformationem verborum et sententiarum hoc interest, quod verborum tollitur, si verba mutaris, sententiarum permanet, quibuscumque verbis uti velis. Quod quidem vos etsi facitis, tamen admonendos puto, ne quid esse aliud oratoris putetis, quod quidem sit egregium atque mirabile, nisi in singulis verbis illa tria tenere, ut translatis utamur frequenter, interdum factis, raro autem etiam pervetustis. In perpetua autem oratione, cum et coniunctionis levitatem et numerorum, quam dixi, rationem tenuerimus, tum est quasi luminibus distinguenda et frequentanda omnis oratio sententiarum atque verborum. Nam et commoratio una
Abbreviated transcription (Latin):
id quidem nuper uel posse mel auderi cepimus. ter¬
na aut bina aut non nulla singula uerba etiam dice¬
bant. Qui in illa ifantia naturali illud quod aui¬
res honunum flagitabant/ tamen ut illa essent paria
que dicerent & equalibus interspirationibus ute¬
rentur.
Cposu fere ut potui que maxime ad orna¬
tum orationis pertinere arbitrabar dixi enim
de singulorum laude uerborum. dixi de con¬
iunctione corum dixi de numero atq forma Sed
si habitum etiam orationis & quasi colorem aliquer
requiritis est plena quedam & tamen teres & tenuis¬
& non sine neruis ac uiribus ae ea que participes u¬
triusq generis quadam mediocritate laudatur hie
tribus figuris insidere quidam uenustatis non fuco
illicus sed sanguine diffusus debet color Tum demq
nobis hic orator ita conformandus est ar uerbis &
sententiis ut quem admodum qui uturitur armis aut
palestra non solum sibi uitandi aut feriendi rationem

Expanded text:
id quidem nuper vel posse vel audere coepimus, terid quidem nuper vel posse vel audere coepimus, terna aut bina aut non nulli singula etiam verba dicebant; qui in illa infantia naturale illud, quod aures hominum flagitabant, tenebant tamen, ut et illa essent paria, quae dicerent, et aequalibus interspirationibus uterentur. Exposui fere, ut potui, quae maxime ad ornatum orationis pertinere arbitrabar. Dixi enim de singulorum laude verborum, dixi de coniunctione eorum, dixi de numero atque forma; sed si habitum etiam orationis et quasi colorem aliquem requiritis, est et plena quaedam, sed tamen teres, et tenuis, non sine nervis ac viribus, et ea, quae particeps utriusque generis quadam mediocritate laudatur. His tribus figuris insidere quidam venustatis non fuco inlitus, sed sanguine diffusus debet color. Tum denique hic nobis orator ita conformandus est et verbis et sententiis, ut, quem ad modum qui utuntur armis aut palaestra, non solum sibi vitandi aut feriendi rationem
Abbreviated transcription (Latin):
delectet nihil sane egisse uideatur. Nihil est autemr
in cognatum mentibus nostris qo numeri atq uo¬
ces quibus os excitamur & incendiur & lenimur
& languescimus & ad hylaritatem & ad tristitiam
sepe decducimur. Quorum illa summa ius carmini¬
bus est apnor & cantibus non neglecta ut mihi ui¬
detur a Nimia. rege doctissimo maioribus q nosꝰ¬
tris ut epularum sollempnium fides ac tibie solio¬
rumq uersus nidicant maxime autem in gretia ue¬
tere celebrata Quibus utinam similibus que de
rebus disputari ꝙͣ de pluribus his uerborum trans¬
latiombus maluissetis. Uerum ut in uersi uulgus
si est peccatum uidet sic si quid m nostra oratione clau¬
dicat sentit. Sed poete non ignoscit nobis concedit
tacita. Camen onmes non esse illua quod diximus
aptum perfectumq cernunt Itaq illi ueteres sicut
hodie etiam non nullos uidemus cum arcumitum
& quasi orbem uerborem conficere non possent naz

Expanded text:
delectet, nihil sane egisse videatur; nihil est autem delectet, nihil sane egisse videatur; nihil est autem tam cognatum mentibus nostris quam numeri atque voces; quibus et excitamur et incendimur et lenimur et languescimus et ad hilaritatem et ad tristitiam saepe deducimur; quorum illa summa vis carminibus est aptior et cantibus, non neglecta, ut mihi videtur, a Numa rege doctissimo maioribusque nostris, ut epularum sollemnium fides ac tibiae Saliorumque versus indicant; maxime autem a Graecia vetere celebrata. Quibus utinam similibusque de rebus disputari quam de puerilibus his verborum translationibus maluissetis! Verum ut in versu vulgus, si est peccatum, videt, sic, si quid in nostra oratione claudicat, sentit; sed poetae non ignoscit, nobis concedit: taciti tamen omnes non esse illud, quod diximus, aptum perfectumque cernunt. Itaque illi veteres, sicut hodie etiam non nullos videmus, cum circuitum et quasi orbem verborum conficere non possent, nam
Abbreviated transcription (Latin):
ua diuidicant Idq cum fatiunt inpicturis & ni sig¬
nis & in aliis operibus ad quorum intelligentiam
a natura minus habent instrumenti multorum os¬
enderuit magis i uerborum numerorum uocum¬
q uiditio quod ea sunt in comunibris infixa sensib
neq carum rerum quem qua fondicus natura esse
uoluit expertẽ itaq non solum uerbis antepositis
mouentur omnes uerum etiam uumeris ac uocibus
Quotus enim quisq est qui tencat arten numeroꝵ
ac modorum At in his si paulum modo offensum
est ut aut contractione bueuius fieret aut produc¬
tione longius theatra tota creclamant. Quĩd hoc
non idem fit in uocibus ut amulti tudine &r populo
non modo caterue atq conuentus Sed etram ipsi
sibi singuli discrepantes eiitiantur e Lirabile est eniz
plurimum in fatiendo inter sit inter doctim & rude
uam non multum differat in uidicando Ars enim
cum a natura profecta sit nisi naturam moueat &

Expanded text:
va diiudicant; idque cum faciunt in picturis et in sigva diiudicant; idque cum faciunt in picturis et in signis et in aliis operibus, ad quorum intellegentiam a natura minus habent instrumenti, tum multo ostendunt magis in verborum, numerorum vocumque iudicio; quod ea sunt in communibus infixa sensibus nec earum rerum quemquam funditus natura esse voluit expertem. Itaque non solum verbis arte positis moventur omnes, verum etiam numeris ac vocibus. Quotus enim quisque est qui teneat artem numerorum ac modorum? At in eis si paulum modo offensum est, ut aut contractione brevius fieret aut productione longius, theatra tota reclamant. Quid, hoc non idem fit in vocibus, ut a multitudine et populo non modo catervae atque concentus, sed etiam ipsi sibi singuli discrepantes eiciantur? Mirabile est, cum plurimum in faciendo intersit inter doctum et rudem, quam non multum differat in iudicando. Ars enim cum a natura profecta sit, nisi natura moveat ac
Abbreviated transcription (Latin):
quos aut choricos aut herohos aut alternos esse o¬
portebit aut in pene illo posteriore. quem aristonles
probat aut &e pari cretico horum uicissitudines effiti¬
entur ut neq hi satientur qui audient fastidio si¬
militudinis nec nos ia fatiemus/ quod opera dedita
facere iudeamiur. Quod si antipater ille Si donius¬
ille quem tu prope Catule menimisti solitus est uer¬
sus exametros alios q uariis modis atq numeris
fundere ex tempore. tantumq ingeniosi ac niemo¬
ris ualuit exercitatio ut cum se mente ac uoluntate
coniecisset an uersum uerba sequerentur. quanto
d facilius in oratione exertitatione & consuenudine
adhibita consequemur Illud autem ne qrus ammi¬
retur quo nam modo hec uulgus imperitorum in
audiendo notet cum in omni genere tum hoc ip
magna quedam est ius incredibilis q nature. Om¬
nes enim tacito quodam sensu sine ulla arte aut ra¬
ione que sunt in artibus ac rationibus recte ac pra¬

Expanded text:
quos aut chorios aut heroos aut alternos esse oquos aut chorios aut heroos aut alternos esse oportebit aut in paeane illo posteriore, quem Aristoteles probat, aut ei pari cretico. Horum vicissitudines efficient, ut neque ei satientur, qui audient, fastidio similitudinis, nec nos id, quod faciemus, opera dedita facere videamur. Quod si Antipater ille Sidonius, quem tu probe, Catule, meministi, solitus est versus hexametros aliosque variis modis atque numeris fundere ex tempore tantumque hominis ingeniosi ac memoris valuit exercitatio, ut, cum se mente ac voluntate coniecisset in versum, verba sequerentur; quanto id facilius in oratione, exercitatione et consuetudine adhibita, consequemur! Illud autem ne quis admiretur, quonam modo haec vulgus imperitorum in audiendo notet, cum in omni genere tum in hoc ipso magna quaedam est vis incredibilisque naturae. Omnes enim tacito quodam sensu sine ulla arte aut ratione quae sint in artibus ac rationibus recta ac pra
Abbreviated transcription (Latin):
antur eorumq uerborum uunctio nascatur a pro¬
ceris numeris ac liberis maxime hereo aut peane
priore. aue cretico sed uarie distincteq considat:
Notatur eiuni maxime similitudo in conquiescendo
Et si primi a postremi illi pedes sunt hac ratione
seruari medii possunt lateͣ modo circuitus ꝓpẽ uerbo¬
rum sir aut breuior ꝙ aures ex pectent aut longior
ꝙͣ iures atq anima patiatur. Clausulas autem di¬
ligentius etiam seruandas esse arbrtror ꝙͣ superiora.
quod in his maxime perspectio atq absolutio iua¬
catur. Nam uersus eque prima & mechia & extre¬
ma pars attenditur. qui debilitatur in quacunq
sit parte titubarum In oratione autem pauci prima
cernunt. Postrema pleriq Que quoniam apparẽt
& intelliguntur uarianda sunt ne aut animorum
iuditiis repudientur aut aurium fatietate Duo e.¬
nim aut tres sunt fere extremi seruandi & notandi
pedes si niõ non breuiora & precisa erunt superiora

Expanded text:
iantur eorumque verborum iunctio nascatur ab proiantur eorumque verborum iunctio nascatur ab proceris numeris ac liberis, maxime heroo aut paeane priore aut cretico, sed varie distincteque considat. Notatur enim maxime similitudo in conquiescendo. Et, si primi et postremi illi pedes sunt hac ratione servati, medii possunt latere, modo ne circuitus ipse verborum sit aut brevior, quam aures exspectent, aut longior, quam vires atque anima patiatur. Clausulas autem diligentius etiam servandas esse arbitror quam superiora, quod in eis maxime perfectio atque absolutio iudicatur. Nam versus aeque prima et media et extrema pars attenditur, qui debilitatur, in quacumque est parte titubatum; in oratione autem pauci prima cernunt, postrema plerique: quae quoniam apparent et intelleguntur, varianda sunt, ne aut animorum iudiciis repudientur aut aurium satietate. Duo enim aut tres fere sunt extremi servandi et notandi pedes, si modo non breviora et praecisa erunt superiora;
Abbreviated transcription (Latin):
negaram in eo quem scripsi libello me inuenisse eloqu¬
tem sed eo te ne laudandi quidem causa interpellaui
ne quid de hoc tam exiguo sermonis tui tempore uer¬
cum exercitatione tũ stilo qui & alia &e hoc maxime
ornat ac limat formanda nobis oratio est. Neq tamen
hoc tanti laboris est quanti uidetur. Neq sunt hec
rythinicorum ac musicorum acerrima norma diri¬
genda & effitiendum est illuad modis nobis ne fluat
oratio ne uagetur Ne insistat interius ne excurrat
longius ut membris distinguatur. ut conuersiones
habeat absolutas neq seniper utendum est perpetiuta¬
te & quasi conuersione uerborum sea sepe capienda
membris minutionibus oratio est que tamen ipã mẽ¬
ra sunt numeris iuncienda Heq uos pean aut he¬
rons alle conturbet spĩ occurrent orationi Ipĩ inqua
se offerent & respondebrnt non uocati Consuetudo mõ
illa sir scribendi atq dicendi ut sententie uerbis fin¬

Expanded text:
negaram in eo, quem scripsi, libello me invenisse eloquennegaram in eo, quem scripsi, libello me invenisse eloquentem. Sed eo te ne laudandi quidem causa interpellavi, ne quid de hoc tam exiguo sermonis tui tempore vercum exercitatione tum stilo, qui et alia et hoc maxime ornat ac limat, formanda nobis oratio est. Neque tamen hoc tanti laboris est, quanti videtur, nec sunt haec rhythmicorum aut musicorum acerrima norma dirigenda; efficiendum est illud modo nobis, ne fluat oratio, ne vagetur, ne insistat interius, ne excurrat longius, ut membris distinguatur, ut conversiones habeat absolutas. Neque semper utendum est perpetuitate et quasi conversione verborum, sed saepe carpenda membris minutioribus oratio est, quae tamen ipsa membra sunt numeris vincienda. Neque vos paean aut herous ille conturbet: ipsi occurrent orationi; ipsi, inquam, se offerent et respondebunt non vocati. Consuetudo modo illa sit scribendi atque dicendi, ut sententiae verbis fin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si continuata ac producta uerba illa modificata esse
debebunt Que si n extremo breuiora sunt infringitur
ille quasi uerborum ambitus Sic enim has orationis
con uersiones greci nominant. Quare aut paria esse
debent posteriora superioribus extrema primis aut qd
etiam est melius et rocondius longiora Atq hec qui¬
dem ab his philosophis quos tu maxime diligis Catule
dicta sunt Quod eo sepius testificor ut auctoribus
audandis ineptiarum crimen effugiam Quarum
tandem inquit catulus: aut quid dispritatione ista
afferri potest elegantius aut omnino dici subtilius
At enim uercor inquit Crassus ne hec aut difficili
rum quenquaz putas a te hec opera quotidiana &
peruagata eespectare ista que dicis dici uolumus.¬
neq tam dici ꝙ isto dici modo. Neq tibi hoc pro me
solum sed pro his ommbus sine uilla dubitatione respon¬
deo Ego uero in quit antonius mueni tandem quem

Expanded text:
quam si continuata ac producta, membra illa modificata esse quam si continuata ac producta, membra illa modificata esse debebunt; quae si in extremo breviora sunt, infringitur ille quasi verborum ambitus; sic enim has orationis conversiones Graeci nominant. Qua re aut paria esse debent posteriora superioribus, et extrema primis aut, quod etiam est melius et iucundius, longiora. Atque haec quidem ab eis philosophis, quos tu maxime diligis, Catule, dicta sunt; quod eo saepius testificor, ut auctoribus laudandis ineptiarum crimen effugiam.' 'Quarum tandem?' inquit Catulus 'aut quid disputatione ista adferri potest elegantius aut omnino dici subtilius?' 'At enim vereor,' inquit Crassus 'ne haec aut difficiliora rum quemquam putas a te haec opera cotidiana et pervagata exspectare. Ista, quae dicis, dici volumusneque tam dici quam isto dici modo; neque tibi hoc pro me solum, sed pro his omnibus sine ulla dubitatione respondeo.' 'Ego vero' inquit Antonius 'inveni iam, quem
Abbreviated transcription (Latin):
uitior fluxit dythiranbus cuius membra or pedes
ut ait idem sunt in omni lo cuplen oratione diffuia Et
si numerosum est id in omnibus soms atq uocibus ꝙͣ
habet quasdam impressiones & quod metiri possumus
interuallis equalibus. recte genus hoc numerorum
dummodo ne continuum sit in orationis laude pone¬
tur. Nam si rudis t indocta putanda est illa sine in¬
teruallis loquacitas premiis &e profluens quid est ali¬
ud cause cur repudietur insi quod hominum aures uo¬
cem nature modulantur ipe. Quod fieri nis mest nu¬
merus in uoce non potest Numerus autem in continu¬
atione nullus est. istinctio & equalium ut sepe mai¬
rum interuallorum ꝑeusio numeru conficit. quod in
cadentibus guttis que interuallis distingnuntur no¬
tare possumus in animi percipitante non possimus
Quod si continuatio uerborum hec soluta multo est ap¬
tior ac iocundior si est articulis menibris q distincta

Expanded text:
vitior fluxit dithyrambus, cuius membra et pedes, vitior fluxit dithyrambus, cuius membra et pedes, ut ait idem, sunt in omni locupleti oratione diffusa; et, si numerosum est in omnibus sonis atque vocibus, quod habet quasdam impressiones et quod metiri possumus intervallis aequalibus, recte genus hoc numerorum, dum modo ne continui sint, in orationis laude ponitur. Nam si rudis et impolita putanda est illa sine intervallis loquacitas perennis et profluens, quid est aliud causae cur repudietur, nisi quod hominum auribus vocem natura modulatur ipsa? Quod fieri, nisi inest numerus in voce, non potest. Numerus autem in continuatione nullus est; distinctio et aequalium aut saepe variorum intervallorum percussio numerum conficit, quem in cadentibus guttis, quod intervallis distinguuntur, notare possumus, in amni praecipitante non possumus. Quod si continuatio verborum haec soluta multo est aptior atque iucundior, si est articulis membrisque distincta,
Abbreviated transcription (Latin):
sura quod est acrius iuditium e tertius par fere tre¬
tico qui est ex longa & breui e longa ut quia poetaz
presidia aut exequar quo ue nunc A quo numero ex or¬
sus est Ennius si quirites minas illius hunc ille
clausulis aptiorem putat quas iuilt longa pleriun¬
q sillaba terniinari. Neq uero hec tan acrem cura
dilligentiaq desiderant ꝙͣ est illa poetarum quos n¬
cessitas cogit &e ipĩ numeri ac modi sic uerba uersu
includere ut nihil sit ne spiritus quidem minimo
breuio aut longus ꝙͣ necesse est Liberior est oratio a
plane ut dicitur sic & est uere soluta non ut fugiat
tam aut erret sed ut sine uinculis sibi ipã moderetur.
Nam neq illual assentior thenphrasto qui putat
orationem que quidem sit polita atq fracta quodam
modo se non astricte sed remissius numerosam esse o¬
usitatus uersus efficitur post anapestus proterior
quidam numerus exfloruit Inde ille licentior & di¬

Expanded text:
sura, quod est acrius iudicium et certius, par fere cresura, quod est acrius iudicium et certius, par fere cretico, qui est ex longa et brevi et longa: ut Quid petam praesidi, aut exsequar? quove nunc A quo numero exorsus est Fannius: "si, Quirites, minas illius." Hunc ille clausulis aptiorem putat, quas vult longa plerumque syllaba terminari. Neque vero haec tam acrem curam diligentiamque desiderant, quam est illa poetarum; quos necessitas cogit et ipsi numeri ac modi sic verba versu includere, ut nihil sit ne spiritu quidem minimo brevius aut longius, quam necesse est. Liberior est oratio et plane, ut dicitur, sic est vere soluta, non ut fugiat tamen aut erret, sed ut sine vinculis sibi ipsa moderetur. Namque ego illud adsentior Theophrasto, qui putat orationem, quae quidem sit polita atque facta quodam modo, non astricte, sed remissius numerosam esse ousitatus versus efficitur, post anapaestus, procerior quidam numerus, effloruit, inde ille licentior et di
Abbreviated transcription (Latin):
& trochein frequenter segregat ab oratore aristotil
Catule nr̃ qui natura tamen in currrunt ip̃i oratio¬
nem sermonem q nostrum Sed sunt insignes per-¬
cussiones corum numerorum & minuti pedes. Quare
primim ad heroum nos dactili & anapesti spondei pedem
immutant in quo impune progredi licet dum taxat pe¬
des. aut paulo plus ne plane in uersum aut in simlitu¬
dinem uersum ncidamus. alic sunt ginime quibus
hi tres herei pedes in principia continuandorum uer¬
borum satis decore cadunt. Probatur autem ab eoder
illo maxime pean qui est duplex Nam ut a longa ori¬
tur quam tres breues consequuntur. ut hec uerba de¬
sinite. incipite comprimite aut a breuibus denceps
tribus extrema producta atq longa sicut illa sunt.
doniuerant somipedes atq illi philosopho ordiri pla¬
cet a superiore peane. posteriore finiri Is autem pean
nc posterior non sillabarum numero sed aurium mẽ¬

Expanded text:
et trochaeum frequentem segregat ab oratore Aristoteles, et trochaeum frequentem segregat ab oratore Aristoteles, Catule, vester, qui natura tamen incurrunt ipsi in orationem sermonemque nostrum; sed sunt insignes percussiones eorum numerorum et minuti pedes. Qua re primum ad heroum nos dactylici et anapaesti spondi pedem invitat: in quo impune progredi licet duo dumtaxat pedes aut paulo plus, ne plane in versum aut similitudinem versus incidamus. "Altae sunt geminae, quibus." Hi tres heroi pedes in principia continuandorum verborum satis decore cadunt. Probatur autem ab eodem illo maxime paean, qui est duplex: nam aut a longa oritur, quam tres breves consequuntur, ut haec verba "desinite, incipite, comprimite," aut a brevibus deinceps tribus, extrema producta atque longa, sicut illa sunt "domuerant, sonipedes"; atque illi philosopho ordiri placet a superiore paeane, posteriore finire; est autem paean hic posterior non syllabarum numero, sed aurium men
Abbreviated transcription (Latin):
non uenustas sed necessitas ipã fabricata est Nam cui
esset habita ratio quem admodum ex utraq parte tecti
a qua delabaretur atillitatem templi fastigii dignitas
onsecuta est ut etiam si in celo capitolium statueret
uber imber esse non posset nullam sine fastigio digni¬
tatum habiturum fuisse uideatur Hoc in omnibus
item partibus orationis euenit. ut ptilitatem ac ꝓpe
uecessitatem suauitas quedam & lepos consequatur.
Clausulas enim atq interpuncta uerborum anime
niter clusio atq angustie spiritus attulerunt. Id muen¬
tum est ita fuaue ut si cui sit infinitus spiritus datu
tamen cum perpetuare uerba nollimus Il enini auri¬
bus nostris gratum est muentum quol hominum
lateribus non tollerabile solum sed etam facile esse pi¬
sir longissima est igitur complexio uerborum que
uolui uno spiritu potest Sed hic nature modus est.
artis alius. Nam cum sint numeri plures Iambum

Expanded text:
non venustas, sed necessitas ipsa fabricata est; nam, cum non venustas, sed necessitas ipsa fabricata est; nam, cum esset habita ratio, quem ad modum ex utraque tecti parte aqua delaberetur, utilitatem templi fastigi dignitas consecuta est; ut, etiam si in caelo Capitolium statueretur, ubi imber esse non posset, nullam sine fastigio dignitatem habiturum fuisse videatur. Hoc in omnibus item partibus orationis evenit, ut utilitatem ac prope necessitatem suavitas quaedam et lepos consequatur; clausulas enim atque interpuncta verborum animae interclusio atque angustiae spiritus attulerunt: id inventum ita est suave, ut, si cui sit infinitus spiritus datus, tamen eum perpetuare verba nolimus; id enim auribus nostris gratum est inventum, quod hominum lateribus non tolerabile solum, sed etiam facile esse posset. Longissima est igitur complexio verborum, quae volvi uno spiritu potest; sed hic naturae modus est, artis alius. Nam cum sint numeri plures, iambum
Abbreviated transcription (Latin):
paris motu cursũ q confitiant. Hec tantam habet
Uim ut paululum immutata coherere non possint.
tantam pulchrinidinem ut nulla speties ne cogitari ꝗ¬
dem possit ornatior. Referte nune animum ad homi¬
num Mel etiam ceterorum animantium fornam &
figuram nullam partem corporis sire aliqua necessitate
affectam totam q quasi perfectam reperietis arte nõ ca¬
su Quid in his corporibus arboribus in quibus non tron¬
cus nec rami. non folia sunt deniq nisi ad suam retine¬
dam conseruandamq naturam nusqua tamen est ul¬
la pars nisi uenusta linquamus naturam artesq ui¬
deamus. Quid tam in nauigio necessarium ꝙͣ latera
mali ꝙͣ reliqua que tanien hanc hanc habent in spẽ
uerustatema ut non solum salutis sed etiam uoluptatis
causa anuenta esse uideantur Columpne & templa &e
porticus sustinent tam̃ habent non plus utilitatis qoͣ dig¬
nitatis Capitoli fastigium illud & ceterarum edium

Expanded text:
spari motu cursuque conficiant. Haec tantam habent spari motu cursuque conficiant. Haec tantam habent vim, paulum ut immutata cohaerere non possint, tantam pulchritudinem, ut nulla species ne cogitari quidem possit ornatior. Referte nunc animum ad hominum vel etiam ceterarum animantium formam et figuram. Nullam partem corporis sine aliqua necessitate adfictam totamque formam quasi perfectam reperietis arte, non casu. Quid in eis arboribus? in quibus non truncus, non rami, non folia sunt denique nisi ad suam retinendam conservandamque naturam, nusquam tamen est ulla pars nisi venusta. Linquamus naturam artisque videamus. Quid tam in navigio necessarium quam lateramali? quae tamen hanc habent in specie venustatem, ut non solum salutis, sed etiam voluptatis causa inventa esse videantur. Columnae templa et porticus sustinent; tamen habent non plus utilitatis quam dignitatis: Capitoli fastigium illud et ceterarum aedium