comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Omanus uir facetissimus moetu
mihi confaibulanti retulit histo¬
riam risus plenam quȩ acciderat ui¬
cinę suae frater inquit ordinis mi¬
norum nomine laurentius coniecerat
in adolescentulam formosam nuptã
uicino &e nomen retulit meo dequeres
ulterius progredi petiuit auiro ut
prima prole compater cẽt prȩseutiens
feater qui omma uestigia adolescentu¬
lae obseruabat illam c̾e pregnantẽ iuro
resente accessit ad mulierem Ee taꝗ̃
futurorum diuinator dixit & graui¬
dam illam esse & parituram quod
plurimum mestitię affexcet mulierde
dam Oxauius moesto uulni featerꝰ
asseuerans sicupulum quid e̾e̾t noscen¬
di miecit mulieri quo mitantius que¬
stancius se dicturus negaibat tandem
sua mala noscendi aipida mulier
clam uiro accersito frarce multis uerbis
impercauit ut sibi quid monsbei esset
referret: ille silentio opus ẽẽdititans
itindem ait illam masculum paritu¬
ram & absq naso: que est curpissima
ommum infacie hominis nota exter¬

Expanded text:
omanus vir facetissimus, in coetu mihi confabulanti retulit historiam risus plenam quae acciderat vicinae suae: “Frater” inquit “ordinis Minorum, nomine Laurentius, oculos coniecerat in adolescentulam formosam nuptam vicino” et nomen retulit “meo. Quaerens ulterius progredi, petivit a viro ut primae prolis compater esset. Praesentiens Frater, qui omnia vestigia adolescentulae observabat, illam esse praegnantem, viro praesente accessit ad mulierem, et tanquam futurorum divinator, dixit et gravidam illam esse, et parituram quod plurimum maestitiae afferret. Mulier de uid gravius maesto vultu Frater asseverans, scrupulum quid esset noscendi iniecit mulieri: quo instantius stantius se dicturum negabat. Tandem sua mala noscendi cupida mulier, clam viro, accersito Fratre multis precibus impetravit ut sibi quid id monstri esset referret. Ille silentio opus esse dictitans, tandem ait illam masculum parituram et absque naso, quae est turpissima omnium in facie hominis nota. Exter
Abbreviated transcription (Latin):
bole tu inquit non erubescis coram tahi¬
bus uiris feminas impudicas d mere¬
rriculas nominare earum uerba pro
sententiis auobis comprobari puttimus:
existimauit uix ille stolidus clementinȩ
& nouellȩ non legum sed feminatum
nomina esse quas ille pro concubinis
haberet domi:
noctu frigus in lecto uiterenur eo
inquit quidam astans ait quo sodus
melis dum uacarem studiis utebanir
nam cum semper solitus esset uenitem
recentum stercus calefticere noctu cor¬
pus romedium frigoris dissuctum.
Eti christofori mulais uerbis extolle¬
bat sanctum quod christum suisinimeris
portasset saepius interrogans & quis
tanttm habuisset iterris prȩxoegituã
ut saluarorem ferret et cum molestius
in hac interrogticione persueraret quis
unꝗͣ similis fuisset gxatia: tum exastan¬
tibus faicetus quidam frequenn inter¬
rogaitione pertensus asimuis inquit filiti¬

Expanded text:
bole, tu” inquit “non erubescis coram talibole, tu” inquit “non erubescis coram talibus viris feminas impudicas et meretriculas nominare? Earum verba pro sententiis a nobis comprobari putas?”. Existimavit vir ille stolidus Clementinae et Novellae non legum, sed feminarum nomina esse, quas ille pro concubinis haberet domi. nocte frigus in lecto vitaretur: “Eo” quidam astans ait “quo socius meus, dum vacaret studiis, utebatur. Nam cum semper solitus esset post coeretentum stercus calefacere noctu corpus”. Remedium frigoris desuetum. 2cti Christopheri multis verbis extollebat Sanctum quod Christum suis humeris portasset, saepius interrogans: “Ecquis tantam habuisset in terris praerogativam, ut Salvatorem ferret?”. Et cum molestius in hac interrogatione perseveraret: “Quis unquam simili fuisset gratia?”, ex astantibus facetus quidam frequenti interrogatione pertaesus
Abbreviated transcription (Latin):
cum in obscurum uenisset recumbente
muliere primo deinde priapum in uulua
inseruit quo facto ulcus apertum esse
dixit & saniem cus exisse: ita index libe
in multis persticetus cum cardi¬
nalis geȩcus cid curiam prolixa bnrba¬
de more uenisset uxantibus aliquan¬
diu multis illum barbam non depo¬
nere preter consuetudinem coeterorum
Bene se hoc habet inquit nam inter ca
pras comede residet unus hirtus:
perusium urebem ingeessus cum
per multi nacura enim ad facetias sunt
prompti Anteriori contra morem equi
ille fticeto responso: Atqui ita est opus
inquit in uebe furibus ac latrombus
ceferta:¬
AAusa quedam restamenttiria tratͦ¬
ttibatur uenetiis apud indices in
certa curia seculari: aderant aduo¬
cati partium quisq sui clientis ius de¬
tam sententiam: earum referens: Tum
ex indicibus gaudenus quidam cui ea
noinina ignota erant parumq cum
salamone cõmertii conreaxerat teucił
uultu in aduocacum uersus. Quia dia¬

Expanded text:
ut in obscurum ventum est, recumbente ut in obscurum ventum est, recumbente muliere, primo digitum, deinde priapum in vulva inseruit: quo facto, ulcus apertum esse dixit et saniem emisisse: ita index liberin multis perfacetus, cum cardinalis Graecus ad Curiam prolixa de more barba venisset, mirantibus aliquandiu multis illum barbam non deponere praeter consuetudinem caeterorum: “Bene se hoc habet” inquit “nam inter tot capras, percommode residet unus hircus”. Perusium ingressum cum permulti natura enim ad facetiam sunt prompti anteriori contra morem equi parte ille faceto responso: “Atqui ita est opus” inquit “in urbe furibus ac latronibus refertaausa quaedam testamentaria tractabatur Venetiis apud iudices in certa Curia saeculari. Aderant advocati partium, quisque sui clientis ius detam sententiam earum referens. Tum ex iudicibus grandaevus quidam, cui ea nomina ignota erant, et qui parum cum Salomone commercii contraxerat, truci vultu in advocatum versus: “Quid dia
Abbreviated transcription (Latin):
Rater quidam ordinis mendi¬
cantium: iniecerat oculos in cõmatrẽ
adolescentem pulchram maximeq
torquebatur amore illius cum rublecet
aliquid in honestum ab ea petere: ex¬
cogitauit uersutia mulierem decipere plu¬
ribus diebus fasciatum detulit indicem
digitum simulans se maximo dolore
porqueri: tandem diutius conquerente
illo rogauit cõmatir nũ quae remedia
expertus esset: multa ille respondit
sed inhil profuisse: Uno tanto medi¬
camento quod quidam meluis sua¬
sisset se uti non posse & id ttile ẽẽ ut
erubesceret proferre hortante muhere
ne puderet loqui quae ad medelam tan¬
ti morbi spectarent. ille timidus aut
digitum abscindendum ee aut in natu¬
ram mulieris aliquandiu tenendum
quo ad excalore ultus maceretur sed
non audere proptir honestatem id ab
aliqua petere: Cõmater piettite motti
suam operam pollicetur: ille ex uerecũ¬
dia loco tenebroso opus ẽẽ dixit non
emim se in luce ausurum tali obsequio
uti. consensit mulieri nil mali uerita: Ille

Expanded text:
rater quidam Mendicantium iniecerat oculos in commatrem adolescentem pulchram maximeque torquebatur amore illius. Cum puderet aliquid inhonestum ab ea petere, excogitavit versutia mulierem decipere. Pluribus diebus fasciatum detulit indicem digitum, simulans se maximo dolore torqueri. Tandem diutius conquerente illo, rogavit commater num quae remedia expertus esset: “Multa”, ille respondit, sed nihil profuisse; uno autem medicamento, quod quidam medicus suasisset, se uti non posse, et id tale esse ut erubesceret proferre. Hortante muliere ne puderet loqui quae ad medelam tanti morbi spectarent, ille, velut admodum timidus, aut digitum abscindendum esse ait, aut in natura mulieris esse aliquandiu tenendum, quoad ex calore ulcus maceraretur: sed non audere se propter honestatem id ab aliqua petere. Commater pietate mota suam operam pollicetur. Ille, ex verecundia, loco tenebroso opus esse dixit: non enim se in luce ausurum tali obsequio uti. Consensit mulier, nil mali verita. Ille,
Abbreviated transcription (Latin):
Ellum quod intee poutisicem gxe¬
oorium.xi. & Norentinos ẽ gęstũ
picenum & omnes ferme ecclesiae ro¬
manae prouinciae apontifice desciue¬
runt: Orator racanatensum floren¬
tiam missus gxatulatus est apud prio¬
res ob restitutam eis florentinorum ope:
libertatem mulasq uerbis inpontificẽ
suosq ministeos & prȩcipue contra do¬
minos omnes &tyrannos ẽ inuectus
aderat: cum eiusmodi legati audirent᷑.
diutius uersan in eorum deccectatione:
detestaitus petens ab orarore illo aiius

Expanded text:
ello quod inter Pontificem Gregorium XI et Florentinos est gestum, Piceni, et omnes ferme Ecclesiae Romanae provinciae a Pontifice desciverunt. Orator Racanatensium, Florentiam missus, gratulatus est apud Priores ob restitutam eis Florentinorum ope libertatem, multisque verbis in Pontificem suosque ministros et praecipue contra dominos omnes et tyrannos invectus aderat cum eiusmodi legati audirentur, diutius versatus est in eorum detractione. Tum Redolphus petens ab oratore illo cuius
Abbreviated transcription (Latin):
bant: hic cum reginȩ nmistraret
petiit patcem rex casuan natura
filuis mmutus euasisset: neuteum
ille cespondit sed iusso suo ob lingue
maledicentiam: rogtunt rex ut lincen¬
ciam permitteret staudali: Secunt᷑¬
uissit. Ille iinprimis adrem conuer¬
sus: habes uxorem inquit eam qua
cuit improbrior fuit: confusus rex
de ardigellis ciuis florennnus reli¬
ctus nitor cuidam pupillo bona
illius diutius aministrasset. Ounna¬
q gulae cciusa aibsumpsisset: tndẽ
cum posceretur ratio gestorum uiss

Expanded text:
bant. Hic cum reginae ministraret, bant. Hic cum reginae ministraret, petiit patrem rex, casune an natura filius mutus evasisset: neutrum, ille respondit, sed iussu suo ob linguae maledicentiam. Rogavit rex ut licentiam permitteret loquendi. Cuussit. Ille imprimis ad regem conversus: “Habes uxorem” inquit, “eam, qaut improbior fuit”. Confusus rexde Ardingellis, civis Florentinus, relictus tutor cuidam pupillo, cum bona illius diutius administrasset omniaque gulae causa absumpsisset, tandem, cum posceretur ratio gestorum, iussus
Abbreviated transcription (Latin):
FRat olim tempore Bonifacii noni
prȩferentibus: licus imolensis secceta¬
rius cardinalis florentini sonum cam
rienti uideri dixit: Mos est emin car¬
dialibus ut familia ad prandium
atq ad cenam sono campanulae uo¬
cent qui cum tardius cuilus sit q̃nq
recte sensisse iudicarunt & hi presertim
qui id scepius fuerant experti:
adultus linguȩ miledicȩ ac contu¬
meliosae qua ex re maltorum odium
contraxerat: Ob eam causam pater
filio ut pexpetuo sileret cum indixis¬
set: paruit ille accidit interea ut sol¬
lemni conuiuio regis presentt regina
ambo interessent Adolescens ad coe¬
tera industrius ministraret ut mutꝰ
patri regina ea impudica erat ue¬
re mutum surdumq existimans
&Sibi id conducere rata rogauit
parcem ut secum e̾eᷤ filium pateretur:
id cum impetrasset adhibuit eum
inseccetioribus curis: ita ut impudi¬
ritiȩ sȩpius teltis eẽt: Simili iterũ
conuiuio pater post biennium af¬
fuit rex intexim uiderat. Cepius ado¬
lescentem quem omnes mutru puta¬

Expanded text:
rat olim tempore Bonifacii Noni praeferentibus, Litus Imolensis, secretarius cardinalis Florentini, eius qui rienti videri dixit. Mos est enim cardinalibus ut familiam ad prandium atque ad coenam sono campanulae vocent, qui cum tardiusculus sit quandoque, recte sensisse iudicarunt, et hi praesertim qui id saepius fuerant experti. adultus linguae maledicae ac contumeliosae, qua ex re multorum odia contraxerat: ob eam causam pater filio, ut perpetuo sileret cum indixisset, paruit ille. Accidit interea ut solemni convivio regis, praesente regina, ambo interessent. Adolescens ad caetera industrius cum ministraret, ut mutus, patri, regina ea impudica erat vere mutum surdumque existimans et sibi id conducere, rogavit patrem ut secum esse filium pateretur. Id cum impetrasset, adhibuit eum secretioribus rebus, ita ut impudicitiae saepe testis esset. Simili iterum convivio pater post biennium affuit. Rex interim viderat saepius adolescentem, quem omnes mutum puta
Abbreviated transcription (Latin):
Dolescens quidam ueronensis prȩ¬
stanai forma adolescentulam
uoxorem duxit: Is cum plus equo indulge¬
rcet matcimonio palorem uultus marcis
ac debilitas corporis secuita: Mater filio
sollicita ac deteriorem moebum nerita:
filium eius longe ab uxore ablegat: Illa
Uixi in hecẽs desiderio coheuntes passe¬
res inspecta habita inquit ne si nos ma¬
ter conspiciat uos quoq indiuersa disrra¬
hat loca:¬
Anuensis onerarie nauis parronus¬
qui ingalliam conductus a rege ad¬
uersus anglicos nauigauit gestabat scu¬
tum in quo bouęs caput depictum erat:
Comspicatus hunc gillicus nobilis cum
illud armorum ĩ signie sibi uendictiret:
horta altercatione: gallicus Ianuensem
ad certtunen prouocauit: Ianuemis ac¬
cepta prouocatione in campum ad cer¬
tamen nullo aparatu descendit: alter
multis impensis ornatislimus in
campum constitutus uenit: Tum Ia¬
nuensis quid inquit propter quod arta¬
uri hodie inuicem suimus: Ille assero
inquit nia insigria mea ineorumq

Expanded text:
dolescens quidam Veronensis praestanti forma adolescentulam uxorem duxit. Is cum plus aequo indulgeret matrimonio, pallorem vultus macies ac debilitas corporis secuta est. Mater filio sollicita ac deteriorem morbum verita, filium rus longe ab uxore ablegabat. Illa, viri maerens desiderio, coeuntes passeres conspicata: “Abite” inquit “ne si vos socrus conspiciat, et vos alio in diversa distrahat locaanuensis onerariae navi patronusqui in Gallia conductus a rege adversus Anglicos navigavit, gestabat scutum in quo bovis caput depictum erat. Conspicatus hunc Gallicus nobilis, cum illud armorum insigne sibi vindicaret, orta altercatione, Gallicus Ianuensem ad certamen provocavit. Ianuensis, accepta provocatione, in campum ad certamen nullo apparatu descendit: alter multis impensis ornatissimis in campum constitutum venit. Tum Ianuensis: “Quid est” inquit “propter quod certaturi hodie invicem sumus?”. Ille: “Assero” inquit “tua insignia mea meorumque
Abbreviated transcription (Latin):
dam tertio reportauit: hoc pacto in¬
sulsitas hominis est mulctata:¬
Uidam enosttis florentinis ado¬
tate semille florenos uelle expendere
ut quanti esser nosceret: Tum alter
cui probe notus erat: Satius ẽ inꝗt¬
ut duo milia expendas ut des operã
ne cognoscaris:
Q
senis esset &e aliquando ĩ ecclia
minorum cubito super altare posito
coontibundus aliquid secretius sccu¬
itiretur animo: accessit ad eum quidã
nescio quid molestius petens: Tum Dan
respondit. Cui danit . O. E laphas sme
me inquit maiora uerbis cooytintem¬
& noli esse molestus:¬
Lorentinus cuius peregre profet¬
tus cum post annum qua die
domum rediit uxorem parturientẽ
deprehendisset egre hoc ferebat suspi¬
cans uxoris pectatum consilii tamen
cau sa cum pendenti esset animo
quaesiuit a uicina mateona nobili
& peracutti an filuis sibi duodecimi
mensis nati essent: At illa stultitia
hominis conspitata: uirum consolata
certe inquit: si nia uxor qua die con¬

Expanded text:
dam tertio reportavit. Hoc pacto indam tertio reportavit. Hoc pacto insulsitas hominis est mulctatauidam e nostris Florentinis tate se mille florenos velle expendere, ut quanti esset nosceretur. Tum alter, cui probe notus erat: “Satius est” inquit “duo milia expendas, ut des operam ne cognoscaris”.qSenis esset, et aliquando in ecclesia Minorum cubito super altare posito cogitabundus aliquid secretius scrutaretur animo, accessit ad eum quidam, nescio quid molestius petens. Tum Dantrespondit. Cui Dantes: “O elephas! sine me” inquit “maiora verbis tuis cogitantem, noli esse molestuslorentinus civis peregre profectus cum post annum, qua die domum rediit, uxorem parturientem deprehendisset, aegre hoc ferebat, suspicans uxoris peccatum. Consilii tamen causa, cum penderet animo, quaesivit a vicina matrona nobili et peracuta an filius sibi duodecim mensium nasci posset. At illa, stultitia hominis conspecta, virum consolata: “Certe” inquit “nam, si tua uxor, qua die con
Abbreviated transcription (Latin):
responso iram principis flexit cum se
quoq hominem esse &e labi posse faceret.¬
Obertuis ex albitiorum familia
Uir doctus & perhumanus: ha¬
bebat famulum quendam insulsum
obluuosum ingęnio tardo quem ille
maois humanitans q̃ ualitatis cau¬
sa domi nurciebat: hunc aliquando
cum certis mandatis misit ad amicũ
suum degum nomine qui habittibat
prope reinitacis pontem uerborum
quid dicent exist hȩsistaibat conspet¬
ta hominis quem probe noilerat ta¬
citurnitate statim scio inquit quid
uelis ostenso ꝑregiandi lapideo mor¬
tairio ccipit hoc ait: & ad patronum
Robertus mortarium humeris feren¬
tem alongę cum aspexisset cogitans
quod erat ad punieudam faimuli
obliuionem factum cum appropm¬
quasset malum tibi insulse ait qui
non reste uerba mea percaepisti redi
inquit euestigio Nam tam gx̧andem
nolo &e minusculum porta: Ille su¬
dans ac pondere fessus tum se crrasse
fateretur adamicum reuersus quod¬

Expanded text:
responso iram principia flexit, cum se responso iram principia flexit, cum se quoque hominem esse et labi posse fateretobertus ex Albiciorum familia, vir doctus et perhumanus, habebat famulum quemdam insulsum, obliviosum, et ingenio tardo, quem ille magis humanitatis quam utilitatis causa domi nutriebat. Hunc aliquando cum certis mandatis misit ad amicum suum, Degum nomine, qui habitabat prope Trinitatis pontem; ad quem quid diceret haesitabat. Conspecta hominis, quem probe noverat, taciturnitate, statim: “Scio” inquit “quid velis” et ostenso pergrandi lapideo mortario: “Cape hoc” ait “et ad patronum Robertus mortarium humeris ferentem a longe cum aspexisset, cogitans quod erat id ad puniendam famuli oblivionem factum, cum appropinquasset: “Malum tibi, insulse” ait “qui non recte verba mea percepisti. Redi” inquit “e vestigio, nam tam grande nolo, et minusculum porta”. Ille sudans ac pondere fessus, cum se errasse fateretur, ad amicum reversus, aliud quod
Abbreviated transcription (Latin):
nimium ac saepe Auiro uapulare
querente: quam obrem marcona re¬
spondit uirum egre ferre eam dum
matrimonio uteretur in mobilem in
sum illa nescio domina quo modo id
fiat ait: nunꝗͣ enim aliquis me do¬
cuit quomodo id agendum esset:
Nam si id scirem non paterer me a¬
plicitatem puellȩ: quae etiam quae na¬
nira percipiuntur feminis ionoraret:
hoc uxor postea per iocum recitauit.
fuit admodum mulierosus is cũ
aliquando solus inorto remotis arbitris
cum muliere quam amabat lasci¬
uius Iocaretur: superuenit eximpro¬
uiso religiosus quidam confessor eiꝰ
cui proptre sapientiam & austoritatẽ
semper ad principem patebant fores:
Exubuit simul & indignatus est prin¬
ceps insperato confessoris adueun
pauloq cõmotior ut eum in responso
caperet: Quid in quit ageres si ni cũ
huius modi muliere secreto in lecto
esses: At ille quid me diceret ait
scio quid factueus essem nescio: hoc

Expanded text:
nimium ac persaepe a viro vapulare. nimium ac persaepe a viro vapulare. Quaerente quamobrem matrona, respondit virum aegre ferre eam, dum matrimonio uteretur, immobilem in es?” Tum illa: “Nescio, domina, quomodo id fiat” ait. “Numquam enim aliquis me docuit quomodo id agendum esset: nam si id scirem, non paterer me plicitas mira puellae, quae, etiam quae natura percipiuntur a feminis, ignoraret. Hoc uxori postea per iocum recitavi. 1fuit admodum mulierosus. Is cum aliquando solus in horto, semotis arbitris, cum muliere quam amabat lascivus iocaretur, supervenit de improviso religiosus quidam, confessor eius, cui propter sapientiam et autoritatem semper ad principem patebant fores. Erubuit simul et indignatus est princeps de insperato confessoris adventu, pauloque commotior, ut eum in responso caperet: “Quid” inquit “ageres, si tu quoque cum eiusmodi muliere in lecto esses?”. At ille: “Quid me deceret” ait “scio, quid vero facturus essem, nescio”. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sito propere oomedit inhil pro festi¬
natione potans cum situet nimiũ
ob carnes salitts: sumpto uireolo
scalas coepit descendere ut uinum
ecellario hautiret: supeuenicns ex
improuiso uicina igius petendit
gxana cum subiro sc̃alas ascendisset.
statim mulier abiesto sitibunda
ueluti tunc repente uir ex alasset
animam exclamare coepit & mor¬
tem eius mults uerbis plangere:
Superuenere adululacum plora¬
tumq uicinia omnis uixi ac mu¬
lieres ob mortem tam repentinam
iacebat enim uir atq ita spirinĩ
continebat clausis oculis ut omini¬
no expirassetu ideretur: Tandem
cum insum ei ẽẽt fatis ludorum
dedisse uociferante muliere ac
dicente scepius mi uir quomodo
mine friciam mifera ille apertis
oculis male inquit uxor mea insi
euestigio potum uadas exlacrimis
adrisum omnes conuersi sunt au¬
ditti praesertim ftibula & ccuisa sias¬
Bononiensis querebatur apud honestis
simam matronam uicinam se acriter

Expanded text:
sito perpropere comedit, nihil prae festisito perpropere comedit, nihil prae festinatione potans. Cum sitiret nimium propter carnes salitas, sumpto urceolo, scalas coepit descendere ut vinum ex cellario hauriret. Superveniens ex improviso vicina ignis petendi gratia, cum subito scalas ascendisset, statim mulier abiecto urceolo sitibunda, veluti tunc repente vir exhalasset animam, exclamare coepit et mortem eius multis verbis plangere. Supervenere ad ululatum ploratumque vicinia omnis, viri ac mulieres, ob mortem tam repentinam. Iacebat enim vir, atque ita spiritum continebat clausis oculis, ut omnino expirasse videretur. Tandem cum visum ei esset satis ludorum dedisse, vociferante muliere ac dicente saepius: “Mi vir, quomodo nunc faciam?”, ille, apertis oculis: “Male” inquit “uxor mea, nisi e vestigio potum vadas”. Ex lacrimis ad risum omnes conversi sunt, audita praesertim fabula et causa siBononiensi adolesimam matronam mihi vicinam se acriter
Abbreviated transcription (Latin):
qui uiuere in obseruantiam
dicuntur: Uiduam formosaum flo¬
renticie pecctitti sua consitentem:
cum mnulier inte rloquendum uiro
haereret: & faciem suam ut secretius
loqueretur propius admoueret: An¬
helitus autem iuuenilis uirum cũ¬
calefecisset: coepit tandem qui ia¬
cebat caput erigere: adeo ut paulo
hominem torqueret: Cum ille mo¬
lestia carnis oscitans de secontorq̃ns
cuperes mulierem aibire illa uero
N Monte uardno oppido nobis
propinquo ortulanus mihi no¬
nis cum semel Iuuene uxore quae
pannos lotum ierat absente exorto
domum reuertis set cupiens quid
uilier se mortuo dictura & quem¬
adinodum se habitira esset audice
se in aula ad terram mortuo similis
resupimis prosttauit: Uxor cum
domum oneratti linteis uenisset in-¬
uento mortuo prout credebat mari¬
to. dubitans haerebat animo sta¬
nim: ne uiri mortem lam entaretur.
an prius ieuma enim meridiem
usq permanserat comederet. fame
uegente cibum capere decreuut de
seustra succidie supra prumas impo¬

Expanded text:
qui vivere in Observantia dicuntur viduam formosam Florentiae peccata sua confitentem. Cum mulier inter loquendum viro haereret, et faciem suam, ut secretius loqueretur, propius admoveret, anhelitus autem iuvenilis virum concalefecisset, coepit tandem qui iacebat caput erigere, adeo ut paulo hominem torqueret. Cum ille molestia carnis oscitans et se contorquens cuperet mulierem abire, illa vero n Montevarchio oppido nobis propinquo hortulanus mihi notus cum semel, uxore iuvene, quae pannos lotum ierat, absente, ex horto domum revertisset, cupiens quid mulier, se mortuo, dictura et quemadmodum se habitura esset audire, se in aula ad terram mortuo similis resupinus prostravit. Uxor, cum domum onerata linteis venisset, invento mortuo, prout credebat, marito, dubitans haerebat animo statimne viri mortem lamentaretur, an prius ieiuna enim meridiem usque permanserat comederet. Fame urgente, cibum capere decrevit, et frusto succidiae super prunas impo
Abbreviated transcription (Latin):
uide quid petas maior est hec res
quam uires tuae ferre possunt: ho¬
mo enim es inscius licterarum de
apprime dostus: Atqui staitim &
confidenter respondit nobilis mo¬
re quidem id facio: nam uerone
milla licteratis uiris sed indoctis
E insciis benesicia conferuntur. Ri¬
simus faicete hominis dictum qui
quod ueronae stulte. ferebat &¬
alibi fieri debere arburabatur.
officiales honesttins uocant .t
horum prȩcipua cura est iiurĩa
meretricibus dicendo curandoq ur
sint. Accessit adeos semel meretrix
questt inuiriam dampnumq: a
consore illatum qui in balneum
acoessit. ut partes infiriores rade¬
ret casorio ĩtti & cum partem in¬
⁊disset. ut pluribus diebus hommes
adiutere nequisset: ex quo dãpni
infecti illum accusabat amiissi lu¬
cri bestictionem petẽs quȩritur a¬
A

Expanded text:
“Vide quid petis” inquit “Maior est haec res “Vide quid petis” inquit “Maior est haec res quam vires tuae ferre possint: homo enim es inscius litterarum, et apprime indoctus”. Atqui, statim et confidenter respondit Nobilis: “More quidem patrio id facio, nam Veronae nulla litteratis viris, sed indoctis et insciis beneficia conferuntur”“. Risimus facete hominis dictum, qui, quod Veronae stulte fiebat, et alibi fieri debere arbitrabatur.Officiales honestatis vocant: horum praecipua cura est in iure meretricibus dicendo curandoque utsint. Accessit ad eos semel meretrix, questa iniuriam damnumque a tonsore illatum, qui in balneum accersitus ab ea ut partes inferiores raderet, rasorio ita cunni partem incidit, ut pluribus diebus homines admittere nequivisset, ex quo damni infecti illum accusabat, amissi lucri restitutionem petens. Quaeritur a
Abbreviated transcription (Latin):
homiinum in ecclesia principatum
tenent. Nam post habins doctis uc
prudentibus uiris indoct & nulliꝰ
prȩtii homines extollinir. Tum
anconius luscus non est inquit ma¬
gis pontificum quam coeterorum
principum culpa: apud quos &
ridiculos homines in deliciis ha¬
beri doctaina uero excellentes reici
nidemus. Erat olim ait apud ⁊¬
priscum illum canem principem
Ueronensem pericundus homo no¬
mine nobilis eudis atq indocdus
fticenarum oxana acceptissimus
caui & ob etim rem aib eo erat cde¬
ricus pluribus ecelesiis donatus tlic
cum oratores uiri excellentes ad
archiepis copum mediolanensem
antiquiorem illum qui ciuittiti
imperabat aprincpe mitterentur
se ineorum societatem contulit :
exposins mandatis oratores cum
reuera uellent nobilisq ut erat
homo confaibulator cisum archi¬
episcopo mouisset: potestatem fecit
nobilis postulauit. Fum ridens
Archiepiscopus hominis stulutiam

Expanded text:
hominum qui in Ecclesia principatum hominum qui in Ecclesia principatum tenent; nam, posthabitis doctis ac prudentibus viris, indocti et nullius pretii homines extolluntur. Tum Antonius Luscus “Non est” inquit “magis pontificum quam caeterorum principum culpa, apud quos fatuos et ridiculos homines in deliciis haberi, doctrina vero excellentes reiici videmus. Erat olim” ait “apud priscum illum Canem principem Veronensem periocundus homo, nomine Nobilis, rudis atque indoctus, sed facetiarum gratia acceptissimus Cani, et ob eam rem ab eo erat enim clericus pluribus ecclesiis donatus. Hic, cum oratores, viri excellentes, ad archiepiscopum Mediolanensem antiquiorem illum qui civitati imperabat a principe mitterentur, se in eorum societatem contulit. Expositis mandatis, oratores cum reverti vellent, Nobilisque, ut erat homo confabulator, risum archiepiscopo movisset, potestatem fecit Nobilis postulavit. Tum ridens archiepiscopus hominis stultitiam:
Abbreviated transcription (Latin):
EMnoppido ualentiae qui¬
dam accidisse concribulo suo
inter io candum recitauit ait ado¬
scenculam nptam notario admo¬
dum huueni quae nune postꝗͣ ad
uirum ierat graui morbb egrotar
coepit adeo ut onmes morituram
existimatione. Num & media sani¬
ititem desperauerant: & mulier ado¬
lescentula amissa loquela oculis
clausis intercluso spiritu mortua
uidebatur dolebat uirtam aͥto exipi¬
sibi uxorem quam raro oogrioue¬
rat: E etm ut aequum erat sum¬
ea expiraret coire: semotis omni¬
bus cum nescio quid se acturum
secreto dixisset uxorem cognouit:
Illa euestigio tanꝗͣ uir nouam uitã
incorpus euis indidisset caepit spi¬
ritum ducere: cum oculis sub aper¬
tis post paulum lo qui & submissa
noce uirum apellare quicim lȩtiis
cogtisset nunquid uellet potum pe¬
tiuit quo ac deunceps cibo dato
conualuit: cuius causam praesti¬
terat: matrimonii usus exempto:
igimr arquitur morbiss mulierum
eam rem plurimum conferre.
U EREBAmur aliquando de
conditione temporum ne dicã

Expanded text:
oppido Valentiae quidam accidisse contribulo suo inter iocandum recitavit. Ait adolescentulam nuptam notario admodum iuveni, quae non multo postquam ad virum ierat gravi morbo aegrotare coepit, adeo ut omnes morituram existimarent: nam et medici sanitatem desperaverant, et mulier adolescentula amissa loquela, clausis oculis, intercluso spiritu, mortua videbatur. Dolebat vir tam cito eripi uxorem sibi, quam raro cognoverat et eam, ut aequum erat, sum, antequam ea expiraret, coire. Semotis omnibus cum nescio quid se acturum secreto dixisset, uxorem cognovit. Illa e vestigio, tanquam vir novam vitam in corpus eius indidisset, coepit spiritum ducere atque oculis subapertis post paululum loqui, et submissa voce virum appellare. Qui cum laetus rogasset numquid vellet, potum petivit, quo atque deinceps cibo dato convaluit. Cuius causam praestiterat matrimonii usus. Exemplo igitur arguitur morbis mulierum eam rem plurimum conferre. uerebatur aliquando de conditione temporum, ne dicam
Abbreviated transcription (Latin):
adtergendum anũ herbis inuenit e¬
iuolutum lincum refertum lapidib
preciosis: quare dictior factus adhi¬
bitis medicis conualuit: atq empta
domo &e possessionibus uixit postmo¬
dum insũma rerum opulennia: cum
ergo diceratur ab omnibus ecce nonne
uerum praediximus tibii deum centu¬
plum redditurum: reddidit ille inquit.
sed ttimen prius usq adinteritum caca¬
re sanouinem perinisit: Dictum contra
eos qui tardi in beneficio dando aut
reddendo existunt:

Expanded text:
ad tergendum anum herbis, invenit iad tergendum anum herbis, invenit involutum linteum refertum lapidibus pretiosis. Quare ditior factus, adhibitis medicis convaluit, atque domo empta et possessionibus vixit postmodum in summa rerum opulentia. Cum ergo diceretur ab omnibus: “Ecce, nonne verum praediximus tibi Deum centuplum redditurum?”, “Reddidit” inquit ille “sed tamen prius ut usque ad interitum cacarem sanguinem permisit”. Dictum contra eos qui tardi in beneficio dando et reddendo existunt
Abbreviated transcription (Latin):
multum ĩprudens: certe in coitu
mulieris cudis sumpta uxore cum illa
aliquanelo in lecto rones uersus uirum
uoluens nates in cius gxemio posusset
erecto telo uxorem casu congnouit. ad¬
miranisq post modum ac rogtins mu¬
lierem. an duos cunnos haberet: cum
illa annuisset: Hoe inquit unus mihi
quae asacerdore parochiano diligebat᷑.
pessumus inquit ex hoo altero elemosi¬
nam facere demus eum ecclesae: &
sacerdon nostro cui res haec erit ggans¬
sima &e tibi nihil oberit cum unus suf¬
fiat tibi.Assencitur uit uxori: & in
exasiam sacerdons & ur se onere suꝑ¬
fluo leuaret: Igitur eo euocato ad coenã.
eausa exposita: consumpto abo lectum
unum rees inoxederentur ita ut iuher
media esset uir alteriori parte: posterio¬
ri alter ex dono uteretur: Sacerdos
Fimellicus concupinq cibi auidus pri¬
prior egreditur aciem cibi . commissam
qua inre. Uxor quoq sudmurmurcins
strepitum quendam edebat: Iunc uir
constituisset quaesitis post egestionem

Expanded text:
multum prudens, certe in coitu mulierum rudis, sumpta uxore, cum illa aliquando in lecto renes versus virum volvens nates in eius gremio posuisset, erecto telo uxorem casu cognovit. Admiratusque postmodum et rogans mulierem an duos cunnos haberet, cum illa annuisset: “Ho, ho” inquit “mihi unus quae a sacerdote parochiano diligebatur: “Possumus” inquit “ex hoc eleemosynam facere: demus eum Ecclesiae et sacerdoti nostro, cui haec res erit gratissima et tibi nihil oberit, cum unus sufficiat tibi”. Assentitur vir uxori, et in gratiam sacerdotis, et ut se onere superfluo levare”. Igitur, eo vocato ad coenam causaque exposita, cum sumpto cibo lectum unum tres ingrederentur, ita ut mulier media esset, vir anteriori parte, posteriori alter ex dono uteretur, sacerdos famelicus concupitique cibi avidus prior aggreditur aciem sibi commissam: qua in re uxor quoque submurmurans strepitum quemdam edebat. Tunc vir constitisset, quaesitis post egestionem
Abbreviated transcription (Latin):
inuittutor reperiretur: coepit homo
ad modum egre ita ut ei necesseesset
diuertere adhospitale quoddam in quo
morbo cereptus adextremum uitae
deuenit: cum sanguis perposteriora
efflueret desperans itaq salutem &
ex ansietate qua dam aerem querens
egxessus ẽ lectulum ad seressum uenras
in pratulum propinquum: ubi cum
constituisset quaesitis post egestionem
ad tergendum anũ heebis inuenit ⁊¬
inuolutum lincum refertum lapidib
preciosis: quare dictior factus adhi¬
bitis medicis conualuit: atq empta
domo de possessionibus uixit postmo¬
dum insuma rerum opulenna: cum
ergo dicerctur ab omnibus ecce nonne
uerum praediximus tibii deum centu¬
plum redditurum: reddidit ille inquit:
sed taimen prius usq adinteritum caca¬
re sanouinem perinisit: Dictum contra
eos qui tardi in beneficio dando aut
reddendo existunt:¬

Expanded text:
invitator reperiretur, coepit homo invitator reperiretur, coepit homo admodum egere, ita ut ei necesse esset divertere ad hospitale quoddam, in quo morbo correptus ad extremum vitae devenit, cum sanguis per posteriora efflueret. Desperans itaque salutem, ex anxietate quadam aerem quaerens, egressus est lectulum ad secessum ventris inpratulum propinquum: ubi cum constitisset, quaesitis post egestionem ad tergendum anum herbis, invenit involutum linteum refertum lapidibus pretiosis. Quare ditior factus, adhibitis medicis convaluit, atque domo empta et possessionibus vixit postmodum in summa rerum opulentia. Cum ergo diceretur ab omnibus: “Ecce, nonne verum praediximus tibi Deum centuplum redditurum?”, “Reddidit” inquit ille “sed tamen prius ut usque ad interitum cacarem sanguinem permisit”. Dictum contra eos qui tardi in beneficio dando et reddendo existunt
Abbreviated transcription (Latin):
horttitur: & aliquid opirt agexe neq
diem in lecto terere altera priorem in
goris uim in calore lecti permorandũ¬
indulgendum corporis quieti neq sem¬
per laboribus uacandum prior insuꝑ
rationes suas tuetur: ita cum diusius
dusputtnt ato altexantur Ego tamꝗͣ
aequus iudex nullam inparrem de¬
clinans audio disputtines expectãs
quo ad sint sentenna concordes hoc fit
ad christi fidem eogre illa bona
sua dimittebat suadebant complures
ut ea cdaret pauperibus: qm̃ secundũ
euangelicam sentendiam qulas esset ueris¬
sima centiplum esset recoepturus. per¬
suasus tandem ad sidem conuersus ẽ:
disbribuns inter pauperes egenos &
mendicos bonis inde permensem fere
hospino recoeptus est honorifice adiuer¬
sis christianis cum ei omines blandi
entur factum: Ille tamen qui precario
uiueret expectabat indiem centupli pro¬
iuissionem. Et cum multos satietas
cibandi hominis coepisset ianq rarus

Expanded text:
hortatur et aliquod operis agere, neque hortatur et aliquod operis agere, neque diem in lecto terere: altera, priorem inc frigoris vim in calore lecti permanendumindulgendumque corporis quieti, neque semper laboribus vacandum. Prior insuper rationes suas tuetur. Ita ut, cum diutius disputent atque altercentur, ego, tanquam aequus iudex, nullam in partem declinans, audio disputantes, expectans quoad sint sententia concordes. Hoc fit ad Christi fidem, aegre ille bona sua dimittebat. Suadebant complures ut ea daret pauperibus, quoniam, secundum Evangelicam sententiam, quae esset verissima, centuplum esset accepturus. Persuasus tandem ad fidem conversus est, distributis inter pauperes, egenos et mendicos bonis. Inde per mensem fere hospitio exceptus est honorifice a diversis Christianis, cum ei omnes blandirentur et laudarent factum. Ille tamen, qui precario viveret, exspectabat in dies centupli promissionem; et cum multos satietas cibandi hominis cepisset, iamque rarus
Abbreviated transcription (Latin):
turam: parum quid nescio cum res¬
pondissce & quos sex aureos non exce¬
deret subdit homo quae est nam ẽ equi
canumq & accipiris impensa. quin¬
quaginta aureorum affirmauit. Tum
adiiratus stultitiam equestas iuuenis:
O inquit abhinc otius. oro atq adeo
aduola anteꝗͣ medicus domum redeat:
Nam site hic comperiae ueluti inscinissi¬
mum omnium qui uiuant in lacunã
suam comitiat curandum cm coete¬
in aquam summam collocabit: osten¬
dit aucupii studium summam esse
amentiam nisi aliquando ab opulen¬
tis & exercicii gratia fiet:
ex familia guastorum dum esse¬
mus constantiae adiodum tarde sur¬
eebat electo cum socii eam itredittitẽ
culparent quid ue tam in lecto ageret
percontarentur sub ꝑidens respondit li¬
tigtintes di sceptantes ausculo: Adiũt
enm mane mihi euestigio cuu exper¬
giscor duȩ habitu muli ebri sollicitudo
u &e pigritia quarum altera surgere

Expanded text:
turam?”. Parum quid nescio cum resturam?”. Parum quid nescio cum respondisset, et quod sex aureos non excederent, subdit homo: “Quaenam est equi, canumque et accipitris impensa?”. “Quinquaginta aureorum” affirmavit. Tum admiratus stultitiam equestris iuvenis: “Ho, ho” inquit “abi hinc ocius, oro, atque adeo avola, antequam medicus domum redeat. Nam si te hic compererit, veluti insanissimum omnium qui vivant, in lacunam suam coniiciet curandum cum caeteque ad mentum in aquam summam collocabit”. Ostendit aucupii porro studium summam esse amentiam, nisi aliquando et ab opulentis, et exercitii gratia fiat”.ex familia Guascorum, dum essemus Constantiae, admodum tarde surgebat e lecto. Cum socii eam tarditatem culparent, quidnam tamdiu in lecto ageret percunctarentur, subridens respondit: “Litigantes disceptantesque ausculto. Adsunt enim mane mihi e vestigio cum expergiscor duae habitu muliebri, Sollicitudo videlicet et Pigritia: quarum altera surgere
Abbreviated transcription (Latin):
nem exemit acruciani ea tamen condi¬
tione ne aream agederetur: cui cum
diebus aliquot paruiss& ut uniuersã
domum perambularet itt ut exterio¬
nem ianuam non egxederetur permisit
reliquis sociis qui plures erant in aqͣ
rȩ aduemientem equestrem aiuenem cũ
accipitre & duobus canibus ex his quis¬
agaces dicuntur ad se uocauit. monuis
nouittite neq enim quae ante insaniã
uiderat tenebat inemoria: Cum accessis¬
set iuuenis: heus tu ille inquit ille: au¬
sculta oro me pauas ac silib&e xesponde:
dequo ueheris quidest & ꝗͣ obrem illud
tenes: equus ẽ inquit de aucupii gratia:
sum deinceps hoc uero quod manu gestaᷤᷤ
dularum aut perdicum: Fu alter hiquite
comitantur qui sunt age de quid pro¬
sunt tibi: canes ait de ancupio acco¬
modate ad inuestigandas aues Hae
autem aues quarum capiendarum
causa tot res paras cuius sunt precii:
sim unum confetas totius auni cap¬

Expanded text:
nem exemit a cruciatu, ea tamen condinem exemit a cruciatu, ea tamen conditione, ne aream egrederetur. Cui cum diebus aliquot paruisset, ut universam domum perambularet, ut exteriorem ianuam non egrederetur, permisit; reliquis sociis, qui plures erant, in aqulacunae, advenientem equestrem iuvenem cum accipitre et duobus canibus, ex his qui sagaces dicuntur, ad se vocavit rei motus novitate, neque enim, quae ante in insania viderat, tenebat memoria. Cum accessisset iuvenis: “Heus tu” inquit ille “ausculta, oro, me paucis, ac, si libet, responde: hoc quo veheris, quid est, et quamobrem illud tenes?”. “Equus est” inquit “et aucupii gratia”. Tum deinceps: “Vero hoc quod manu gestas, dularum et perdicum”. Tum alter: “Hi qui te comitantur, qui sunt, age, et quid prosunt tibi?”. “Canes” ait “et aucupio accommodati ad investigandas aves”. “Hae autem aves, quarum capiendarum causa tot res paras, cuius pretii sunt, si in unum conferas totius anni cap
Abbreviated transcription (Latin):
gxatias habeo agoq qui tot cogitaiciones
suscepit derebus meis: Uisum est homini
deum nimium curiosum fusse qui etiam
de comparandis se liberis cogitarit.
ne dicam stulticiam eorum qui
cͥanes & accipitres ad aucupium alũt.
um paulus quidam florentinus recte
hos inquit risit stultus mediolanensis
cum narrari fabulam posceremus: fuit
inquit olim ciuis mediolani dementes
certum tempus sanandos suscipiebat:
Frat autem curatio huusmodi. Habebat
domi aeram& mea lacimam aquae foe¬
tidae atq obscenae: inquam nudos
ad palum ligabat eos qui insani adui¬
cebantur: aliquos usq ad genua quos¬
dam inguine tenus: non nullos pro¬
sundius pro insamȩ modo: ac eos
tamdiuu aqua & media macerabat
quo adiuderentur sani: Allatus ẽ inter
ceteros quidam quem usque ad foemur
in aquam posuit: qui post quindecim
dies qͥ coepit resipiscere ac cratorem
cogare ut ex aqua educeret᷑: ille homi¬

Expanded text:
gratias Deo habeo agoque, qui tot cogitationes gratias Deo habeo agoque, qui tot cogitationes suscepit de rebus meis!”. Visum est homini Deum nimium curiosum fuisse, qui etiam de comparandis, se absente, liberis cogitarit. ne dicam stultitia, eorum qui canes aut accipitres ad aucupium alunt. Tum Paulus Florentinus: “Recte hos” inquit “risit stultus Mediolanensis”. Cum narrari fabulam posceremus: “Fuit” inquit “olim civis Mediolani dementiumcertum tempus sanandos suscipiebat. Erat autem curatio huiusmodi: habebat domi aream, et in ea lacunam aquae foetidae atque obscenae, in quam nudos ad palum ligabat eos qui insani adducebantur: aliquos usque ad genua, quosdam inguine tenus, nonnullos profundius pro insaniae modo, ac eos tamdiu aqua atque inedia macerabat, quoad viderentur sani. Allatus est inter caeteros quidam, quem usque ad femur in aquam posuit, qui post quindecim dies coepit resipiscere ac curatorem rogare, ut ex aqua reduceretur. Ille homi
Abbreviated transcription (Latin):
enis qui omnibus fert opere dei gati¬
uir inquit deus pro ttinto hoc benesicio¬
erga nos suo: Uidens insuper tubiculum
lectumq ornatiorem reliquamq supgel¬
lectilem mundam urcaꝙͣ ferret uxoris
condicio: cum percuttatus esset unde
illa quoq peruenissent: & dei indulgẽ¬
tiam illa sibi submmistrasse asseuera¬
uit: Gratias item uir deo egit: qui tã
liberalis in se fuisset: eodemmnodo &
aliis quibusdam quae nona domi &
insueta uidebantur conspectis: cum
largitoris dei munificentiam affuisse
diceret: uirq ipse tam perfusam erga
se dei gratiam admiraretur. Suꝑue¬
uit scitulus purpur triennio maior blan¬
diens ut puerorum mos ẽ: conspicanti
hunc marito sciscitantiq quis nam puer
esset: suum etiam uxor respondit: Stu¬
penti quaerentiq uiro undeose absente
puer prouenisse deiquoq in eo acqui¬
rondo si astitisse graniam mulier affir¬
mauit: Tum uie indignatus diuinam
gratiam etiam in proeretindis filiis sibi
adeo exuberasse: malas iam inquir deo¬

Expanded text:
eius, qui omnibus fert opem, Dei gratiur” inquit “Deus, pro tanto hoc beneficioerga nos suo!”. Videns insuper cubile lectumque ornatiorem reliquamque suppellectilem mundam ultra quam ferret uxoris conditio, cum percontatus esset unde illa quoque provenissent, et Dei indulgentiam illa sibi subministrasse asseveravit: gratias iterum vir Deo egit, qui tam liberalis in se fuisset. Eodem modo et aliis quibusdam quae nova domi et insueta videbantur conspectis, cum largioris Dei munificentiam affuisse diceret, virque ipse tam profusam erga se Dei gratiam admiraretur, supervenit scitulus puer triennio maior, blandiens ut mos est puerorum matri. Conspicanti hunc marito sciscitantique quisnam puer esset, suum etiam uxor respondit. Stupenti quaerentique viro, unde se absente puer provenisset, Dei quoque in eo acquirendo sibi astitisse gratiam mulier affirmavit. Tunc vir indignatus divinam gratiam etiam in procreandis filiis sibi adeo exuberasse: “Multas iam” inquit “
Abbreviated transcription (Latin):
xira portam perusinam est ec¬
clesia sancti marci. Cum uero
sacerdos indie sollempni quo plebse
omnis conuenerat cum sermonem de
more haberet: postremo inter coetira
fratres inquit magno quidem erro¬
re liberari auobis cupio hac qua¬
dragesima cum audierim confessio¬
nes Uxorum uestrarum nullam cep¬
peri quam non profiteretur sefidem
uiro in uiolatam seruasse. uos autẽ
omnes confessi estis aliorum uxores
cognouisse: ne ego hac dubitatione
diutius nerser saire a uobis cupio ubi¬
tifice Gregorio bellum gerebant cra¬
tores perusiorum qui aponnfice de¬
sciuerant florennam pro subsidio ue¬
nerunt: horum ums doctor cum
longun orationem exorsus primis
Uerbis tamquam proemii loco date
nobis de oleo uestro dixisset alter
festiuus homo cui ambages uerbor
odio erat: Quid hoc est oleum inquit:
oleum postulas cum milite egȩamus
an oblitus es nos arma non oleum
inquit: alter nos quidem hostes sumo
ecclescie & ti sacram sccipturam i

Expanded text:
xtra portam Perusinam est ecclesia Sancti Marci. In ea Cicero sacerdos, in die solemni quo plebs omnis convenerat, cum sermonem de more haberet, postremo inter caetera: “Fratres” inquit “magno quidem errore liberari a vobis cupio. Hac quadragesima, cum audirem confessiones uxorum vestrarum, nullam repperi quae non profiteretur se fidem viro inviolatam servasse: vos autem ferme omnes fassi estis aliorum uxores cognovisse. Ne ergo hac in dubitatione diutius verser, scire a vobis cupio, qtifice Gregorio bellum gerebant, oratores Perusinorum, qui a Pontifice desciverant, Florentiam pro subsidio venerunt. Horum unus doctor, cum longam orationem exorsus, primis verbis, tanquam proemii loco: “Date nobis de oleo vestro” dixisset, alter, festivus homo, cui ambages verborum odio erant: “Quid hoc est oleum?” inquit. “Oleum tu postulas, cum milite egeamus? An oblitus es nos arma, non oleum inquit alter “Nos quidem hostes sumus Ecclesiae et tu Sacram Scripturam in
Abbreviated transcription (Latin):
dens B artholomee inquit hic tius
panis ultra omnes quos uidi reuerẽs
est & modestus: Nam cum saepius
hunc ad os admouerim nullo cum
pacto potis sum ut uelit binum preire:
Risimus omnes facete dictum eius ꝗ
existimabat cibum non semper in
magna presertim siti preire debere:

Expanded text:
dens: “Bartholomaee”, inquit “hic tuus dens: “Bartholomaee”, inquit “hic tuus panis, ultra omnes quos viderim, reverens est ac modestus: nam, cum saepius hunc ad os admoverim, nullo tamen pacto potis sum ut velit vinum praeire”. Risimus omnes facete dictum eius, qui existimabat cibum non semper in magna praesertim siti praeire oportere.
Abbreviated transcription (Latin):
iam uercellis deuenissent recessentes
quae hactenus egusent. uenit ĩmẽtez
uerborum quibus ad Barnabonem
usi erant Et cum unus male ab eis
dictum diceret si uobis placet nam
sententiam approbarunt id perperam
prolatum neq ex eorum dignitate
asseuerantes comuni igitur consilio
cd retractanda ea uerba mediolanũ
reuersi principem adierunt: Tum se¬
mor qui & doctior udebatur: Prin¬
ceps inquit cum uercellis essemus
uenit in mentem dixisse nos bononien
res & ciues: Risit princeps ad coetera
udens: hominum stulttum curam s
placere asserens cy ii essent quos
credebat :¬
Dannes percus ciuis senensis¬
ad facetias & iocos promptus:
semel romȩ inuitaitus ad potumx
mane euim celtas erat abartholomeo
de bardis cum plures una conuenisse¬
mus: Tum potandi. Tum ornandi homi¬
nis causa atq esset unicuiq ut moris
est ante potum particula panis obla¬
ta sumptum panem dum alii come¬

Expanded text:
iam Vercellas devenissent, recensentes iam Vercellas devenissent, recensentes quae hactenus egissent, venit in mentem verborum, quibus ad Bernabovem usi erant; et cum unus male ab eis dictum diceret, “si vobis placet”, nam sententiam eius approbarunt, id perperam prolatum neque ex eorum dignitate asseverantes. Communi igitur consilio ad retractanda ea verba Mediolanum reversi principem adierunt. Tum senior qui et doctior videbatur: “Princeps” inquit “cum Vercellis essemus, venit in mentem dixisse nos tibi, et oratores”. Risit princeps, ad caetera severus, hominum stultam curam, sibi placere asserens quod hi essent quos credebatannes Petrus, civis Senensisad facetias et iocos promptus, semel Romae invitatus ad potum mane enim et aestas erat a Bartholomaeo de Bardis; cum plures una convenissemus, tum potandi, tum vexandi hominis causa, atque esset unicuique, ut moris est, ante potum particula pants oblata, sumptum panem cum alli come