comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt italie feminaꝵ. ltalides: pulchra deriuatio non uera: nam ueri
uum. sicut belias unde est belides.⁊ quas ipsa decus: & ad electas & ad
ipsam potest referri decus: si ad camillam nobilitas pulchritudo. Si ad¬
graecum est. cuius nominis ethimologiam pleriq uolunt uenire. o̾tro
qđ si est dicemus dissentire deriuationẽ a principalitate.
N am dia di. producit cum dios corripiat. e contra cum lux produtat. lu¬
certia corripit.⁊ ẜ acisq bonae belliq ministras. congrim paci epithe¬
ton dedit ut eam bonam dicer&̾. cum bellum e contra pessimum sit.
nam sine dubio seuitũ belli dicertꝰ: si ratio uersus ad micter&.i. qualeᷤᷤ
thraiciae : tanais fluuus est qui separat asiam ab europa: cirta quem an¬
tea amazones habitauerunt. Unde se postea ad thermodonta fluuiũ
thracie transtulerunt qđ ẽt̃ salustius tetgit dicens. de hinc capitheruis¬

Expanded text:
sunt Italiae feminarum. et sunt Italiae feminarum. et vum; sicut ‘Belis’, unde est ‘Belides’. QVAS IPSA DECVS ‘decus’ et ad delectas, et ad ipsam potest referri. ‘Decus’ autem si ad Camillam, nobilitas, pulchritudo; si ad dGraecum est. Cuius nominis etymologiam plerique volunt venire ἀπὸ τοῦ Διός: quod si est, dicemus dissentire derivationem a principalitate: nam ‘dia’ ‘di’ producit, cum Διός corripiat: sicut e contra cum ‘lux’ producat, ‘lucerna’ ‘lu’ corripit. PACISQVE BONAE BELLIQVE MINISTRAS congruum paci epitheton dedit, ut eam bonam diceret, cum bellum e contra sit pessimum: nam sine dubio et ‘belli saevi’ diceret, si ratio versus admitteret. QVALES THREICIAE Tanais fluvius est, qui separat Asiam ab Europa, circa quem antea Amazones habitaverunt; unde se postea ad Thermodonta, fluvium Thraciae, transtulerunt: quod etiam Sallustius testatur, dicens «dein campi Themis
Abbreviated transcription (Latin):
hastam intorsit equo figurate. nam intorqueo in equum dicimus. ut in
latus inq feri curuam compagib alnum contorsit. is sub aure reliquit:
exc uulnenis genere: fugientem eum intelligimus esse pertussum.ii.
Uoluitur ille ex cussus humi: humi uoluitur. nam excussus ꝑse
pletium estat... Deii  hermenium: hoc de historia romana est. nãq
quo pons sublicuis rumpebatur. unde & eum plurimum laudat
mos: abusiue. nam proprie armi quadrupetum sunt. Ecultat
amazon. suspendendum exultat. ut amazon intelligas quasi ama¬
zonam. camilla uulsca fuerat. sicut in primo: dederatis comam dif¬
fundere uentis uenatrte: idest quasi uenatrixe. is indefessa. infatiga¬
bilis. & omnia & arma amazonum tradit. quas ticianus unimamas
uocat. nam hoc est amazon quasi aptu uolzob. s Spicula fugientia¬
pro ipsa fugiens.⁊ At circũlecte comites subaudis dimicant. qđ etiã
sequens amazonum indicat comparatio. pie inducuntur cirta regi¬

Expanded text:
Hastam intorsit equo figurate: nam 'intorqueo in equum' dicimus, ut "in latus inque feri curvam conpagibus alvum contorsit" . sub avre reliquit ex vulneris genere fugientem eum intellegimus esse percussum. Ad Volvitur ille excussus hvmi 'humi volvitur': nam 'excussus' per se plenum est. Ad v. 642 Deicit herminium nomen hoc de historia Romana est: namque quo pons sublicius rumpebatur; unde et eum plurimum laudat,mos abusive: nam proprie armi quadrupedum sunt. Ad v. 648 Exultat amazon suspendendum 'exultat', ut 'Amazon' intellegas quasi Amazon; nam Camilla Volsca fuerat: sic in primo "dederatfundere ventis, venatrix», id est quasi venatrix. INDEFESSA infatigabilis. Et omnia ei arma Amazonum tradit, quas Titianus unimammas vocat: nam hoc est Amazon, quasi ἄνευ μαζοῦ. Spro 'ipsa fugiens'. Ad v. 655 At circum lectae comites subaudis 'dimicant', quod etiam sequens Amazonum indicat comparatio, quae inducuntur circa regi
Abbreviated transcription (Latin):
tis tergis ac redtitis.. Mollia: domita: domitor scilicõ... Supiacit undã.
suꝑ scopulos undam iacit. nam more suo dedit uerbo: detractam nomini
prxpositionem.s Situi: curuatione & flexu undar. N Extremam autem
ad illud ꝑtin&̾ qđ ait supra: penitusq datis referuntur habenis. u aestu
reuoluta resorbens sata fugit: aestus proprie est maris: incerta com̃otio

Expanded text:
tis tergis ac redditis». MOLLIA domita, domitorum scilicet. SVPERIACIT VNDAM tis tergis ac redditis». MOLLIA domita, domitorum scilicet. SVPERIACIT VNDAM super scopulos undam iacit: nam more suo dedit verbo detractam nomini praepositionem. SINV curvatione et flexu undarum. ‘Exad illud pertinet quod ait supra "penitusque datis referuntur habenis" . Ad v. 627 Aestu revoluta resorbens saxa fugit aestus proprie est maris incerta commotio
Abbreviated transcription (Latin):
uituꝑatus a lucano dicente ꝑ inrisionem: debuisse eum dicere horr& a
alga unde horatius de lucidio. uon rid& uersus ennii grauitate minoris.
ampiq armis sublimib arderit: resplendent.  Celeresq latini: adludit
ad militiam romanam. namq & equites habuit romulus. ut illo chocimus
uel actuce celere qui dicitur remum occidisscꝰ. in cuius gratiae uice: a ro.¬
mulo fieri tribunus equitum meruit. & Ala: equitatus: alae autem di¬
cuntur equites: qđ alan uice pedestrem excerettum tegunt. n luter iadtũ
teli. unde poss& missa in hostem uenire. hinc traxit statius ut diceraꝰ.
guale quater iaculo spacium ter harundine uindicas. & enniana est omnis
hec ambiciosa descriptio. ⁊ Praecipitat pro precipitatur. ⁊ Reiiciunt par-¬
mas & equos ad moenia uertunt: reiicunt retro agunt. sane nunc fugi¬
unt non timore: sed lege praeliandi. Salustus. more equestris praelũ sũp¬

Expanded text:
vituperatus a Lucilio dicente per inrisionem, debuisse eum dicere «horret et vituperatus a Lucilio dicente per inrisionem, debuisse eum dicere «horret et alget»: unde Horatius de Lucilio «non ridet versus Enni gravitate minores?». CAMPIQVE ARMIS SVBLIMIBVS ARDENT resplendent. CELERESQVE LATINI adludit ad militiam Romanam: namque et equites habuit Romulus, ut illo diximus vel a duce Celere, qui dicitur Remum occidisse, in cuius gratiae vicem a Romulo fieri tribunus equitum meruit. ALA CAMILLAE equitatus. ‘Alae’ autem dicuntur equites, quod alarum vice pedestrem exercitum tegunt. INTRA IACTVM TELI unde possit hasta emissa in hostem venire. Hinc traxit Statius ut diceret «quale quater iaculo spatium ter harundine vincas». Et Enniana est omnis haec ambitiosa descriptio. PRAECIPITAT pro ‘praecipitatur’. REICIVNT PARMAS ET EQVOS AD MOENIA VERTVNT ‘reiciunt’ retro agunt. Sane nunc fugiunt, non timore, sed lege proeliandi: Sallustius «more equestris proelii sump
Abbreviated transcription (Latin):
sus.n arma inspoliata aut indetrasta aut ipsius spoliate. ⁊ Nigro circũ¬
data turbine corpus: quia ad moerorem luctumq descendit. contra quẽ
incit̃o ubi ad licentiam descendit uenus. claro eam nimbo circũdatam
dicit. ut At uenus etherios inter dea candida nimbos.n Etrusciq obii-¬
ces: & aetruria didta est qđ euis fines tendebantur usq ad ripam tybe
enum antea unam tantum tyberis ripam tenebat. luuenalis. quae im¬
perĩ fines tyberitium uirgo natauit. ⁊ Compositi numero in turmas.¬
÷. rationabiliter. unde & sepenumero dicimus. idest frequenter &̃ ratio¬
nabiliter. hinc est. tum uero in numero: idest rationabiliter: in ratione
in rithinum. unde & metra numeros dicimus. ut numeros memini si uer-¬
ba tenerem. Sane modo generalis est descriptio equestris certaminis. pa-¬
ulo post descendit ad specialem sicut fecit in .ũ. & de cursionib & de
nauali certãmine.. horcaꝰ ager: terribilis est. est autem uersus ennanꝰ

Expanded text:
sus. ARMA INSPOLIATA aut indetracta, aut ipsius inspoliatae. NIGRO CIRCVMDATA TVRBINE CORPVS quia ad maerorem luctumque descendit. Contra in octavo, ubi ad laetitiam descendit Venus, claro eam nimbo circumdatam dicit, ut «at Venus aetherios inter dea candida nimbos». ETRVSCIQVE DVCES Etruria dicta est, quod eius fines tendebantur usque ad ripam Ttbe vocatur. Roma enim antea unam tantum Tiberis ripam tenebat: Iuvenalis «et quae imperii fines Tyberinum virgo natavit». COMPOSITI NVMERO id est rationabiliter, unde et ‘saepenumero’ dicimus, id est frequenter et rationabiliter. hinc est "tum vero in numerum" , id est in rationem, in rhythmum: unde et metra 'numeros' dicimus, ut "numeros memini, si verba tenerem" . sane modo generalis est descriptio equestris certaminis, paulnavali certamine. HORRET AGER terribilis est; est autem versus Ennianus,
Abbreviated transcription (Latin):
urori iuppiter est animaduertentum uersum hunc sine censura ẽẽ.
nam emptimemeris quam habere creditur: in synalimpha cadit. ut
maquanimi ioius igratum ascendere. Terentianus de hoc. rarum con-¬
cedam fieri non posse negabo. Caeli in parte: in parte diuinitatis.
Nam locum numinum pro honore posuit. Qua uis est fortuna pati.
quatenis inquantum ꝑmisit. & sic ait quauis est: ut supra: coeãt
in focdera dextre qua datur. Sane latenter ostendit. fauorem nu¬
minum sine concessione fatoꝵ non posse procedere. ⁊ Concurrere:
etiam futura cernebat . Non pugnam aspicere hanc oculis. quonta
numina quociens morituros uiderinit eos quib fauent. ab his recetũt.¬
Sic statius apollinem inducit ampbiaracum deserentem ubi eum ui¬
nam dec& germanam illicita etiam pro fratris salute temptare. es¬
audierat causam nihil quemadmodum fratri possã mederi. Nlam

Expanded text:
uxori Iuppiter. Animadvertendum autem versum hunc sine caesura esse: uxori Iuppiter. Animadvertendum autem versum hunc sine caesura esse: nam hephthemimeres quam habere creditur, in synalipham cadit, ut ‘magnanimi Iovis ingratum ascendere cubile’. Terentianus «de hoc rarum concedam, fieri non posse negabo». CAELI IN PARTE in parte divinitatis: nam locum numinum pro honore posuit. QVA VISA EST FORTVNA PATI quatenus, in quantum permisit: et sic ait ‘qua visa est’, ut supra «coeant in foedera dextrae, qua datur». Sane latenter ostendit, favorem numinum sine concessione fatorum non posse procedere. CEDERE etiam futura cernebat. NON PVGNAM ASPICERE HANC OCVLIS quoniam numina, quotiens morituros viderint eos quibus favent, ab his seceduntsic Statius Apollinem inducit Amphiaraum deserentem, ubi eum vinam decet germanam inlicita etiam pro fratris salute temptare. audiverat causam, nihil, quemadmodum fratri posset mederi: nam
Abbreviated transcription (Latin):
nis religio sit timoris. : Stagrus quae fluminibq sonoris presida.
uiturna fons est in ttalia saluberrimus. utxta numicũ fluuium:
cui nomen a uiuando ẽius inditum. Cum enim naturaliter omnis
aqua noccia sit exctraneor corporib. hic omnib saluberrimus fons
est. De hoc autem forite romam: ad omiua sacrificia. aqua afferri cõ¬
sueuerat. ⁊ N Impha decus fluiuioꝵ: supra nymphe genus amnib.
unde est amni gratissima nostro. homerus
rium.plus etum dicit & minus significat. nam alias omnes est per¬
secuta. huic uero libenter indulsit: & dicit se hanc omnib praetulis¬
se quasi etiam alias in honore habuerit. Tale est & illud salustianũ.
mare ponticum dulcius q̃ cȩrera. cum nullum dulce sit. Sane scien¬
dum non ĩmerito furocisse uingilium nymphe.: idest partis ne ra¬
auteisse uinonem. ⁊ ingratum cubile: qđ gratia caste non praesentat

Expanded text:
nis religio sit timoris. STAGNIS QVAE FLVMINIBVSQVE SONORIS PRAESIDET nis religio sit timoris. STAGNIS QVAE FLVMINIBVSQVE SONORIS PRAESIDET Iuturna fons est in Italia saluberrimus iuxta Numicum fluvium, cui nomen a iuvando est inditum. Cum enim naturaliter omnis aqua noxia sit extraneorum corporibus, hic omnibus saluberrimus fons est. De hoc autem fonte Romam ad omnia sacrificia aqua adferri consueverat. NYMPHA DECVS FLVVIORVM sic supra «nymphae, genus amnibus unde est». ANIMO GRATISSIMA NOSTRO Homerus ἐrium; plus enim dicit et minus significat. Namque alias omnes est persecuta, huic vero libenter indulsit: et dicit se hanc omnibus praetulisse, quasi etiam alias in honore habuerit. Tale est et illud Sallustianum «mare Ponticum dulcius quam cetera», cum nullum dulce sit. Sane sciendum non inmerito finxisse Vergilium, nymphae, id est parti suae, indulsisse Iunonem. INGRATVM CVBILE quod gratiam eam castae non repraesentat
Abbreviated transcription (Latin):
tius transtulit.  Regio ausonicdum: pro ausonidaꝵ. qđ uenat ab eo qđ̃
est. inc ausoruda sicut hic aunga. Nam ausonis generis femituna est
unde ausonidum facit. q̃ ut oticer& metri est necessitate compulsus.
Ruit: cum inpeni uenit. qł apud grecos est ogunory. s Instrudei foc¬
dere : bona peconomia: & rei future praeparatio: Ruptis erum foede¬
rib inbella descendent.  Uulgus inermum: senum scilic&ꝰ ac matrũ.
sicut ipse memorauit. u Diua deam: aut hypallage est: pro dea diua.
Nam deos aternos dicimus: duos uero qui ex hominib fuint. aut bene
dixit de uinone diuam respiciens ethimologiam. in horatio legimus
sub cdiuo moreris uidtima nihil miserantis orci idest sub aere quem
constat uinonem. Deus autema uel dea generale est omnib. namq
quod graete deos latine timor uocatur. inde deus didtus est. gđ ora¬

Expanded text:
tius transtulit. LEGIO AVSONIDVM pro ‘Ausonidarum’, quod venit ab eo quod tius transtulit. LEGIO AVSONIDVM pro ‘Ausonidarum’, quod venit ab eo quod est ‘hic Ausonida’, sicut ‘hic auriga’; nam ‘Ausonis’ generis feminini est, unde ‘Ausonidum’ facit: quod ut diceret, metri est necessitate conpulsus. RVIT cum impetu venit: quod apud Graecos est ὥρμησεν. INSTRVCTI FERRO bona prooeconomia et rei futurae praeparatio: ruptis enim foederibus in bella descendent. VVLGVS INERMVM senum scilicet ac matrum, sicut ipse memoravit. DIVA DEAM aut hypallage est pro ‘dea divam’: nam deos aeternos dicimus, divos vero qui ex hominibus fiunt. Aut bene dixit de Iunone divam, respiciens etymologiam: nam in Horatio legimus «sub divo moreris victima nil miserantis Orci», id est sub aere, quem constat esse Iunonem. Deus autem vel dea generale est omnibus: nam quod graece δέος, latine timor vocatur, inde deus dictus est, quod om
Abbreviated transcription (Latin):
firma consilia. Sic paulo post in augirio liberatus tignus c̃ in fluui¬
umi concidit. quia turnum rutuli lici rupto foedere: liberare nõ po¬
terunt. Caper tamen & higinus: hoc loco dicunt ledtionem esse cor¬
ruptam. Nam uirgilium ita reliquisse confirmant.. Uelati lino: lituiᷤ
autem est uestis. quia ab umbilico usq ad pedes teguntur pudendã.
p̾oparum. haec autem uestis habaꝰ in extremo sui purpuram litieam
idest flexuosam. unde & nomen accepit. Nam limum obliquum di¬
cutius. Unde & terentius lunis oculis dicit: idest obliquis.i. Uerbena
trmpora uincti: uerbena propne est herba sacra sumpta de loco sacro
capitolii. qua coronabantur fetiales & pater patratus foedera fadam
uel bella incticturi. abusiut tamen iam uerbenas uocamus. otines frõ.¬
des sacratas. ut est laurus oliua uel mirtus. Terentius. ex ara huic uer¬
benas sume. nam mirtum fuisse menander testatur. de quo teren¬

Expanded text:
firma consilia. Sic paulo post in augurio liberatus cycnus in fluvifirma consilia. Sic paulo post in augurio liberatus cycnus in fluvium concidit, quia Turnum Rutuli, licet rupto foedere, liberare non poterunt. Caper tamen et Hyginus hoc loco dicunt lectionem esse corruptam: nam Vergilium ita reliquisse confirmant ‘velati limo’. Limus autem est vestis, qua ab umbilico usque ad pedes teguntur pudenda poparum. Haec autem vestis habet in extremo sui purpuram limam, id est flexuosam, unde et nomen accepit: nam ‘limum’ obliquum dicimus, unde et Terentius «limis oculis» dicit, id est obliquis. VERBENA TEMPORA VINCTI verbena proprie est herba sacra, sumpta de loco sacro Capitolii, qua coronabantur fetiales et pater patratus, foedera facturi vel bella indicturi. Abusive tamen iam verbenas vocamus omnes frondes sacratas, ut est laurus, oliva vel myrtus: Terentius «ex ara hinc verbenas sume»: nam myrtum fuisse Menander testatur, de quo Teren
Abbreviated transcription (Latin):
ba grattien uocetur sicut robur omne lignum cum sit & species .i. łon¬
temq ignemiq ferebatit: fontem pro aqua posuit a toto partem. Sane
ad facienda foedera aqua & ignes adhibentur. Unde e contra quos artere
uolumus a nostro consortio eis aquam & ignem interdicimus: idest rebo
quib consortia copulantur. s Uelari lino: atqui feciales sacerdotes &¬
pater idest pruceps patratus: ꝑ quos bella uel fȩclera confirmabatitur.
niunq̃ utebantur uestib lineis. unde dicimus errore fadtum ut linea
uestis contra morem adhiberetur: ad foedera quae firma futura nõ eratit.
cimus enun hoc ubiq seruare uirgilium: ut reb quib denegatur exitus
det etiam infirma principia. Sic in thracia ciuitatem condens aeneas quã
mox fuerat relicturis contra morem ioui de tauro sacrificauit. Sic
senatum ad priuata latinus conuocat tecta: quando eius non erunt

Expanded text:
ba gramen vocetur, sicut robur omne lignum, cum sit et species. FONba gramen vocetur, sicut robur omne lignum, cum sit et species. FONTEMQVE IGNEMQVE FEREBANT ‘fontem’ pro aqua posuit, a toto partem. Sane ad facienda foedera aqua et ignis adhibentur; unde econtra quos arcere volumus a nostro consortio, eis aqua et igni interdicimus, id est rebus, quibus consortia copulantur. VELATI LINO atqui fetiales et pater patratus, per quos bella vel foedera confirmabantur, numquam utebantur vestibus lineis. Vnde dicemus errore factum, ut linea vestis contra morem adhiberetur ad foedera, quae firma futura non erant. Scimus enim hoc ubique servare Vergilium, ut rebus, quibus denegaturus est exitum, det etiam infirma principia. Sic in Thracia civitatem condens Aeneas, quam mox fuerat relicturus, contra morem Iovi de tauro sacrificavit. Sic senatum ad privata Latinus convocat tecta, quando eius non erunt
Abbreviated transcription (Latin):
qđ hi in bello utriq parti possurt fauere. ut autem altioris scientie hoita¬
nibo plac& dii com̃unes sunt quia zonoi dicuittur: idest qui tertas non
hab& partes: sed generaliter a cunctis colurtur. Ubiq enuti eos esse mani¬
festura est ut mater deum: cuius potestas in omnib zonis est. rlam ido
& mater deum ddicitur. qł cum omnub: euis est cõmunis potestas. Alii
cõmiunes deos uolunt. solem. lunam. plutonem. martem. hi enim apud om¬
nes homines iueniuntur. & sunt in omrub terris. prior tamen sensus est
simapleax. & magis aptus negocio .i. Aras gratuneas. romatu etum moris fue¬
rat cespitem are superimponere & ita sacrificire. Qtamineas autem
ideo quia & de bello res agitur &̾ marti sacrificatur. cui gramen est cõ¬
secratum: qđ secundum plinium in naturali historia: ea humano cruo¬
re procreatur. Qrameti autem herbae species est. Licaꝰ autem otanis her¬

Expanded text:
quod hi in bello utrique parti possunt favere. Vt autem altioris scientiae homiquod hi in bello utrique parti possunt favere. Vt autem altioris scientiae hominibus placet, di communes sunt qui ἄζωνοι dicuntur, id est qui caeli certas non habent partes, sed generaliter a cunctis coluntur: ubique enim eos esse manifestum est: ut mater deum, cuius potestas in omnibus zonis est; nam ideo et mater deum dicitur, quod cum omnibus eius est communis potestas. Alii communes deos volunt Solem, Lunam, Plutonem, Martem: hi enim apud omnes homines inveniuntur et sunt in omnibus terris. Prior tamen sensus et simplex est et magis aptus negotio. ARAS GRAMINEAS Romani enim moris fuerat caespitem arae superimponere et ita sacrificare. ‘Gramineas’ autem ideo, quia et de bello res agitur et Marti sacrificatur, cui gramen est consecratum, quod secundum Plinium in naturali historia ex humano cruore procreatur. Gramen autem herbae species est, licet omnis her
Abbreviated transcription (Latin):
dicere leges: quas paulo post in ipso fȩclere est didcurus eneas. i Laicẽꝙ
elatis narib effianit.: ennianus uersus est ordine cõnuitato. ille enim
ait functuntq ẽ latis narib lucem. & sciendum nunꝗ̃ diem sic patenter
descripsisse uirgilium. campum ad certamen: totus hic de foederib lo¬
cus de homero translatus est ubi alexander cum menelao singulan est
certamine dunicaturus. ⁊ Dimensi rutuliq uiri teucrq: inter se per
certa spacia diuidentes: que quisq loca purgares. & hoc loco faumi lucũ
euertere troiani. Unde est sed stirpem teucri nullo discrimine sacrum
substulerant. puro ut possent currere campo.s f ocos: quicꝗd ignem fou
focus dicitur: siue ara sit siue quid aliud in quo ignis fouetur. ⁊ & diis
com̃iutub aras. Dĩi comunes surt ut alũ dicunt. mars. bellona. uidtoria.

Expanded text:
 PACIS DICERE LEGES quas paulo post in ipso foedere est dicturus Aeneas. LVCEMQVE  PACIS DICERE LEGES quas paulo post in ipso foedere est dicturus Aeneas. LVCEMQVE ELATIS NARIBVS EFFLANT Ennianus versus est ordine commutato: ille enim ait «funduntque elatis naribus lucem». Et sciendum, nusquam diem sic patenter descripsisse Vergilium. CAMPVM AD CERTAMEN totus hic de foederibus locus de Homero translatus est, ubi Alexander cum Menelao singulari est certamine dimicaturus. DIMENSI RVTVLIQVE VIRI inter se per certa spatia dividentes, quae quisque loca purgaret. Et hoc loco Fauni lucum evertere Troiani: unde est «sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum sustulerant, puro ut possent concurrere campo». FOCOS quicquid ignem fovet ‘focus’ vocatur, sive ara sit, sive quid aliud in quo ignis fovetur. ET DIS COMMVNIBVS ARAS di communes sunt, ut alii dicunt, Mars Bellona Victoria,
Abbreviated transcription (Latin):
leginus lacrimasq ciebarit. Nam propie ciere est alteri: aut dolorem ad
lacrimas comoueri. ⁊. Aod pugnam proludit: premeditatur. cicero. Si mecũ
i hac prolusione suhil fueris: idest pra ineditatione certaminis. u. Saeuꝰ:¬
fortis more suo. Q iagentem moderationem dat aenea quippe quem incdu¬
cit laborantem: ut possit in iram mouer. cum turnum ita dicat fure¬
re : ut nec latini cotisiliis nec amate praecib possit oboedire n acuit
martem: urritat se ad futura certamina.  Componi foedere bellum.
finiri. ut ante diem clauso compon& uesꝑ olympo. ss Tum socios moe¬¬
stiq iȩtum solatur uili: intelligimus hos spe singularis certami¬
nis pro ducis salute esse turbatos. ⁊ Latino certa referre uiros. catasio
ponienon etiam Iatinum ad aeueam legatos intelligimus irasisse. Nam
supra turruis tantum dixerat. nuntius haec phrigio mea. d .t. ss Pacd

Expanded text:
legimus "lacrimasque ciebant" : nam proprie 'ciere' est alteri aut dolorem aut legimus "lacrimasque ciebant" : nam proprie 'ciere' est alteri aut dolorem aut lacrimas commovere. Ad v. 106 Ad pugnam proludit praemeditatur. Cicero si "mecum in hac prolusione fortis: more suo. Et ingentem moderationem dat Aeneae, quippe quem inducit laborantem, ut possit in iram moveri, cum Turnum ita dicat furere, ut nec Latini consiliis, nec Amatae precibus possit oboedire. ACVIT MARTEM inritat se ad futura certamina. COMPONI FOEDERE BELLVM finiri, ut «ante diem clauso componet vesper Olympo». TVM SOCIOS MAESTIQVE METVM SOLATVR IVLI intellegimus hos spe singularis certaminis pro ducis salute esse turbatos. LATINO CERTA REFERRE VIROS κατὰ τὸ σιωπώμενον etiam Latinum ad Aenean legatos misisse intellegimus: nam supra Turnus tantum dixerat «nuntius haec Phrygio mea dicta tyranno».
Abbreviated transcription (Latin):
lego: aut lectio aut ledtus facit. Sed hoc nos dicimus qđ eufanotenon
situt nunc ab eo qd est uoco uotatus fecit inuocationes .i. Te maxim
actor. atite agere re consueuerat. Turni nunc deoetra gerit. eius qui
ẽ supra maximum quasi. ⁊ Da sternere. figura graeta: ut donat habe
uiro. ltem dat ferre talentum.⁊ Lacerare reuulsam: ut laceratam re¬
uellam. laceratam autem propter illud. & bis sea thorata petitum per¬
fossumq locis. ⁊ Uibratos calido ferro: crispatos calamistro. Nam calama¬
strum est acus maior: quae calefacta & adhibita intorqu capillos. unde
etiam cicero calamistratam comam appellat frequenter qđ enam uitu¬
ꝑationis est. Unde e contra ad laudem est positum ab horatio. lnc & ii¬
tartum dolentum esse sed etiam irascentum. Ci& modo dat. sicut in .iiiͦ.

Expanded text:
‘lego’ aut ‘lectio’ aut ‘lectus’ facit. Sed hoc nos dicimus, quod εὐφωνότερ‘lego’ aut ‘lectio’ aut ‘lectus’ facit. Sed hoc nos dicimus, quod εὐφωνότερον: sicut nunc ab eo quod est ‘voco’ ‘vocatus’ fecit, non ‘vocationes’. TE MAXIMVS ACTOR antea gerere consueverat. TVRNI NVNC DEXTRA GERIT eius, qui est supra maximum quasi. DA STERNERE figura Graeca, ut «donat habere viro» item «dat ferre talentum». LACERARE REVVLSAM ut laceratam revellam. Laceratam autem propter illud «et bis sex thoraca petitum perfossumque locis». VIBRATOS CALIDO FERRO crispatos calamistro: nam calamistrum est acus maior, quae calefacta et adhibita intorquet capillos. Vnde etiam Cicero «calamistratam comam» appellat frequenter, quae etiam vituperationi est: unde e contra ad laudem est positum ab Horatio «hunc et intantum dolentum esse, sed etiam irascentum. 'ciet' autem modo dat, sicut in tertio
Abbreviated transcription (Latin):
feterat. ⁊ Ui uirtute.i. Actoris arunci spolium: uel qđ actori deiracerat
turtius: uel qđ actor cuidam alteri. nam ambigue posuit. ⁊ ouassatq tre¬
mentem.: quassat & tremere facit.ni Uociferans. haec scilic& que dicturꝰ
est. Plerq eium ita clamor ostendit᷑ ut statim ipsius clamoris uerba
subclanitur. Sic supra toruumq repente excclamat io. matres. Sane nc̃
ita ad hastam quasi ad aliquam personam loquitur. & ei ricelledtum
& auctitum dat sicut cicero. uerba rei .p. sed ille ait si possdꝰ fieri. Tur.¬
nus uero quasi ad uiꝵ sencientem loquitur: nec ĩmerito. Nam eum
inducit furentem & his agiur furiis totoq ardentis ab ore. Scintillae ab¬
sistunt oculis micat atrib ignis. ⁊ Uocatus hasta meos. inuotationes a
praces. nam appellatio est a uerbo: quae semꝑ aut in io. exit aut in. ul
i in .io. exeant terti&e sunt formae. sim .us. quarte. ut ab eo quod est

Expanded text:
ute. Ad v. 94 Actoris avrunci spolium vel quod Actori detraxerat ute. Ad v. 94 Actoris avrunci spolium vel quod Actori detraxerat Turnus, vel quod Actor cuidam alteri: nam ambigue posuit. quassatque trementem quassat et tremere facit. Ad v. 95 Vociferans haec scilicet quae dicturus est: plerumque enim ita clamor ostenditur, ut statim ipsius clamoris verba subdantur: sic supra "torvumque repente clamat 'io matres'" . sane ita ad hastam, quasi ad aliquam personam, loquitur et ei intellectum et auditum dat, sicut Cicero verba reipublicae. Sed ille ait ‘si posset fieri’, Turnus vero quasi ad vere sentientem loquitur; nec inmerito: nam eum inducit furentem, ut «his agitur furiis totoque ardentis ab ore scintillae absistunt, oculis micat acribus ignis». VOCATVS HASTA MEOS invocationes et preces: nam appellatio est a verbo, quae semper aut in ‘io’ exit, aut in ‘us’; si in ‘io’ exeant, tertiae sunt formae; si in ‘us’, quartae, ut ab eo quod est
Abbreviated transcription (Latin):
plautus doct̃ ꝗ ait in milite glorioso. ego istos mores aurichalco con¬
tra comparem. Alboq aurichalco: auri scilicdꝰ comparatione. Nam albũ
non est. s Cutũdat lontam humeris: non armnatur hoc loco. seel ex¬
plorat: utrum arma apte & congrue eius membris in haereatit. Aptat
habendo. ad habendum ut congrue possit inhaerere. ⁊ Cornua cristae.
idest comas. quas graeci reparr. nominabant. Unde eiꝰ rciptip dicũt
tonder. Cornua autem sunt proprie cincinni. ⁊ Decus ipse parenti fece¬
rat: ac si dicemꝰ non ꝑ ministros. Stacius plurimi ipsi sudorib. cĩ̾ no¬
tandum qđ affectate uariauerit. ut aenee uno loco arma describemꝰ.
turni uero hic hastam gladium & loricam in .uiiͦi. autem scutum aꝰ ga
haste. ꝑ columnam exprimitur magnitudo: sicut in .iiͦi. equoꝵ. ut sta¬
bant trecenti: nitidi in praesepib altis ⁊ Stigia unda: quasi ĩortalem¬

Expanded text:
Plautus docet, qui ait in milite glorioso «ego istos mores orichalco conPlautus docet, qui ait in milite glorioso «ego istos mores orichalco contra conparem». ALNBOQVE ORICHALCO auri scilicet comparatione: nam album non est. CIRCVMDAT LORICAM VMERIS non armatur hoc loco, sed explorat utrum arma apte et congrue eius membris inhaereant. APTAT HABENDO ad habendum, ut congrue possit inhaerere. CORNVA CRISTAE id est comas, quas Graeci κέρατα nominabant: unde et κείρειν dicunt tonderi. Cornua autem sunt proprie cincinni. DEVS IPSE PARENTI FECERAT ac si diceret, non per ministros: Statius «sed plurimus ipsi sudor ibi». Et notandum quod adfectate variaverit, ut Aeneae uno loco arma describeret, Turni vero hic hastam, gladium et loricam, in septimo autem scutum et galhastae per columnam exprimitur magnitudo, sicut in septimo equorum, ut «stabant ter centum nitidi in praesepibus altis». VI virtu
Abbreviated transcription (Latin):
legid. Sane hic uersus spondiazon est. nam orithi. dypthongus est
greta. : Qui candore niues anteirerit: cursib auras. homeri uersus
uerbum ad uerbum. ⁊ Properi aurigae: festini ueloces.: & erit nomina¬
tuuus. hic properus. aurigas autem pro agasonib posuit. Nam aurige
propie sunt currus regentes.: Alboq aurichalco: apud maiores auri.¬
chaltum preciosuis metallis omnib fuit. namq sicut lucretius dicit
cum primum homines siluas incendissent: nullaꝵ adhuc reꝵ periti
terra casu fertilis: omnium ex incendii calore desudauit metalla. itt̾
que aurichalcum praciosius iusum est: qđ splendorem auri. & aeris
duritiem possidet. tiamq primum facta de auro securis faidta clispli¬
cuit causa mollitie: simili ratione & argenti contemptus est usus.
mox aurichalcum placuit: donec ueniretur ad ferrum. Inde etiam
ita dicuntur fuisse duusa. auri chalcum autem fusse preciosum etiã

Expanded text:
legit». Sane hic versus spondiazon est: nam ‘thyi’ diphthongus est legit». Sane hic versus spondiazon est: nam ‘thyi’ diphthongus est Graeca. QVI CANDORE NIVES ANTEIRENT CVRSIBVS AVRAS Homeri versus, verbum ad verbum. PROPERI AVRIGAE festini, veloces: et erit nominativus ‘hic properus’. Aurigas autem pro agasonibus posuit: nam aurigae proprie sunt currus regentes. ALBOQVE ORICHALCO apud maiores orichalcum pretiosius metallis omnibus fuit: namque sicut Lucretius dicit, cum primum homines silvas incendissent, nullarum adhuc rerum periti, terra casu fertilis omnium, ex incendii calore desudavit metalla, inter quae orichalcum pretiosius visum est, quod et splendorem auri et aeris duritiam possideret. Namque primum de auro securis facta displicuit causa mollitiae; simili ratione et argenti contemptus est usus, mox aeris; orichalcum placuit, donec veniretur ad ferrum: unde etiam saecula ia dicuntur fuisse divisa. Orichalcum autem fuisse preciosum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
mum crastina cȩlo puniceis inuecta rotis: hoc loco auiditas pugna¬
turi exprurat. Satie nunc non dicit oriri diem: sed designare tempus
quo uult ut ad certamen singulare procedant. Nostro dirimamnus
sanguine bellum: bene se onitub comendat hoc didto. siquidem
siuum sanguinem pro omni bello dicit posse sufficere.s Poscit equoᷤᷤ
ꝗaudaꝰ ꝙ tueris: arte ora frementes: Solent enim eoꝵ equort uel ms¬
scitia uel alacritate euentum futurum dimicaturi colligere. s bi
lumnio quos ipsa decus dedit onthia: ait horatius in arte. poetica. Nlec
quodcũq uelit poscat sibi fabula credi. Inde critici culparit hoc lo¬
co uirgilium dicentes incongrum esse figmentũ. natiq orithia qĩ
atheniensis fuerit filia tetrigene & ab orea in thraciam traiecta su
quemadmotum potuit pilumno qui erat in ttalia equos dare.: s¬
etus dectit: ad oruamertum: ut quas ipsa decus sibi dia camilla de¬

Expanded text:
mum crastina caelo puniceis invecta rotis hoc loco aviditas pugnamum crastina caelo puniceis invecta rotis hoc loco aviditas pugnaturi exprimitur. sane nunc non dicit oriri diem, sed designat tempus, quo vult ut uterque ad certamen singulare procedat. Ad v. 79 Nostro dirimamus sanguine bellum bene se omnibus commendat hoc dicto, siquidem suum sanguinem pro omni bello dicit posse sufficere. Ad v. 82 Poscit equos gavdetque tuens ante ora frementes solent enim ex equorum vel maestitia, vel alacritate eventum futurum dimicaturi colligere. Ad v. 83 Pilumno quos ipsa decus dedit orithyia ait Horatius in arte poetica "nec quodcumque velit poscat sibi fabula credi" . unde critici culpant hoc loco Vergilium, diceAtheniensis fuerit, filia terrigenae, et a Borea in Thraciam rapta sit, quemadmodum potuit Pilumno, qui erat in Italia, equos dare? DECVS DEDIT ad ornamentum, ut «quas ipsa decus sibi dia Camilla de
Abbreviated transcription (Latin):
ixta rubenit rosa & rose coniundtione. Naturaliter enim omnis can¬
dor: uicinum u se trahit ruborem. ⁊ lllum turbat amor inuerut
octasionem: qua turnus magis moueretur in bellum. s Neq enim tur¬
no mora libera mortis: hoc loco est expositio: aut enim ordo est. neq
queso mater: neme lacrimis. idest tanto mortis omine prosequaris:
ad duri martis certamina prosiciscentem. neq enim turno mora li¬
bera est non eundi: post iam prornissum singulare certamen. aut cer¬
te hoc dicit. noli me mater ad bellum euntem ominosis lacrimis pro¬
sequi.: neq enim turno mora libera mortis. idest neq enim in pote¬
state est mea moram inferre uenientibo fatis: ac sidicer&ꝰ si ĩmin& ꝑi¬
turus sum etiam si minime ad bella proficiscar. Sciendum tameti
est locum hunc unum esse de insolubilib.xii. quae habent obscu¬
ntatem lic& a multis pro captu resoluantur ingenĩ. s Cum pri¬

Expanded text:
ermixta rubent rosa, id est rosae coniunctione: naturaliter enim omnis canermixta rubent rosa, id est rosae coniunctione: naturaliter enim omnis candor vicinum in se trahit ruborem. Ad v. 70 Illum turbat amor invenit occasionem, qua Turnus magis moveretur in bellum. Ad v. 74 Neque enim turno mora libera mortis duplex hoc loco est expositio. aut enim ordo est: ne, quaeso, mater, ne me lacrimis, id est tanto mortis omine, prosequaris, ad duri Martis certamina proficiscentem: neque enim Turno mora libera est non eundi post iam promissum singulare certamen. aut certe hoc dicit: noli me, mater, ad bellum euntem ominosis lacrimis prosequi: 'neque enim Turno mora libera mortis', id est neque enim in potestate mea est moram inferre venientibus fatis, ac si diceret: si inminet, periturus sum, etiam si minime ad bella proficiscar. sciendum tamen est, locum hunc unum esse de insolubilibus XIII. quae habent obscuritatem, licet a multis pro captu resolvantur ingenii. Ad v. 76 Cum pri
Abbreviated transcription (Latin):
In te omius domus indinata recumbit: totum diggessit ante ꝑ species
& sic se contulit ad generalitatem. & est riuna translatio.s Manum
cõmutere teucris: ab omni eum bello nõ tantum a singulari certa¬
mne dehortatur.& & me turne manent: nre agit nam quia scit
uirum fortem suam mortem facile posse contemnere: detergaꝰ eũ
dicens se simul esse morituram: ut qui ꝑiculum non tun&. formi¬
dt̃ inuidiam.⁊ Accepit uocem: ordo est acceptt uocem matris laui¬
nia flagrantes genas lacrimis ꝑfusa. idest lacrimis genas ꝑfusas ha¬
bens. Statius: & gemitu moestos initata parentes.S lgnem subie¬
cit rubor: hypallage est. pro cui ignis anuimi subiecit ruborem. mo¬
uebatur autem intelligens se esse tantoꝵ causam malor. Sic supͣ
causa militanti oculos adiecta decoros. a Uiolauerit ostro siquis ebur
A ut mixta rubent ubi lilia multa alba rosa. aut ubi multa alba lilia ꝑ¬

Expanded text:
IN TE OMNIS DOMVS INCLINATA RECVMBIT totum digessit ante per species, IN TE OMNIS DOMVS INCLINATA RECVMBIT totum digessit ante per species, et sic se contulit ad generalitatem. Et est a ruina translatio. MANVM COMMITTERE TEVCRIS ab omni eum bello, non tantum a singulari certamine dehortatur. ET ME TVRNE MANENT mire agit: nam quia scit virum fortem suam mortem facile posse contemnere, deterret eum, dicens se simul esse morituram: ut qui periculum non timet, formidet invidiam. ACCEPIT VOCEM ordo est: accepit vocem matris Lavinia, flagrantes genas lacrimis bens: Statius "et gemitu maestos imitata parentes" . Ad v. 66 Ignem subiecit rubor hypallage est pro 'cui ignis animi subiecit ruborem'. movebatur autem, intellegens se esse tantorum causam malorum, sicut supra ipse "causa mali tanti, oculos deiecta decoros" . Ad v. 67 Violaverit ostro si quis ebur ait μιήνῃ . Ad v. 68 Mixta rubent ubi lilia multa Alba rosa aut ubi multa alba lilia p
Abbreviated transcription (Latin):
autem dum ei medetur. Nam gerundi moctus est a passiua significa¬
tione: ut primum fari potuit. nimus enim dolor iracundiae inter¬
prome curam geris hanc pracor optime pro me deponas: bis quidem¬
ait pro me. sed diuersa affectione. uamq hoc dicit. ouam pro salute
mea solieitudinem geris: hanc pro mea fama & gratia quaeso derelinqͥs.
U ir fortis enim gloriosam mortem praeponit saluti. s Debile ferrum:
sic in scdõ: telumq imbelle sine ictu coniecit. Nostro de uulnere.:
quod nos inferimus: & dubie est locutus.. Longe illi dea mater erit
contra illud: sed matris arocilio utitur. s Noua sorte idest magna. Nam
nouũ non est quod fuerat ante ꝑmissum. magnam autem sortem
uocauit singulare certamen. Persiquis amate tangit honos atumũ
si quid te regina rogat tuam cõmou& mentem: & sic quem honorẽ
habes amate. Sic in .xiĩ. Siqua piis animis mand̾ infelicis amate gr̃a.

Expanded text:
autem dum ei medetur: nam gerundi modus est a passiva significaautem dum ei medetur: nam gerundi modus est a passiva significatione. VT PRIMVM FARI POTVIT nimius enim dolor vel iracundia ei interPRO ME CVRAM GERIS HANC PRECOR OPTIME PRO ME DEPONAS bis quidemait ‘pro me’, sed diversa adfectione: namque hoc dicit: quam pro salute mea sollicitudinem geris, hanc pro mea fama et gloria quaeso derelinquas; vir fortis enim gloriosam mortem praeponit saluti. DEBILE FERRVM sic in secundo «telumque inbelle sine ictu coniecit». NOSTRO DE VVLNERE quod nos inferimus: et dubie est locutus. LONGE ILLI DEA MATER ERIT contra illud ‘sed matris auxilio utitur’. NOVA SORTE id est magna: nam novum non est quod fuerat ante promissum. Magnam autem sortem vocavit singulare certamen. PER SI QVIS AMATAE TANGIT HONOS ANIMVM si, quia te regina rogat, tuam commovet mentem: sic in septimo «siqua piis animis manet infelicis Amatae gratia».
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ etiam legimus quem regia coniuroe adungi generi miro .a. prope
rabat. i. Qui me casus: excusat turnum ut non ipsius esse uideatur
qđ uidtus est. sed suum qui ausus contra geneꝵ bella suscipere. ss.
Insania enim est illuc reuerti: unde uic euaseritis. Tollo. finio remoueo.
ut tollite cuncta inquit. s fors dicta refut&. parentesis plena abomina¬¬
tionis.  Natam & cõnubia nostra petentem: iniquissimum est eũ mor¬
ti ponere. qui tuam affinitatem excoptat. ⁊ Respice res bello uarias: ne
eum ignaue uideatur arguere am̃ona casuum: ut supra: atq omnes mȩ.¬
tuentem expendere casus. ⁊ Moestum patria ardea longe diuidit: lon
ge moestum. nam longe uidit non procedit. Non eium ardea a lauren-¬
to longo dissid& spacio.s Egrescitq medendo: inde magis eius egritu¬¬
do crescebat. Unde se ei latinus remedium sperabat afferre. medendo

Expanded text:
quod etiam legimus "quem regia coniunx adiungi generum miro properabaquod etiam legimus "quem regia coniunx adiungi generum miro properabat amore" . Ad v. 32 Qui me casus excusat Turnum, ut non ipsius esse videatur quod victus est, sed suum, qui ausus fuerat contra generum bella suscipere. Ad insania enim est illuc reverti, unde vix evaseris. TOLLO finio, removeo, ut «tollite cuncta, inquit». FORS DICTA REFVTET parenthesis, plena abominationis. NATAM ET CONVBIA NOSTRA PETENTEM iniquissimum est eum morti opponere, qui tuam adfinitatem exoptat. RESPICE RES BELLO VARIAS ne eum ignaviae videatur arguere, admonet casuum, ut supra «atque omnes metuentem expendere casus». MAESTVM PATRIA ARDEA LONGE DIVIDIT ‘longe maestum’, id est valde maestum: nam ‘longe dividit’ non procedit; non enim Ardea a Laurento longo valde dissidet spatio. AEGRESCITQVE MEDENDO inde magis eius aegritudo crescebat, unde se ei Latinus remedium sperabat adferre. ‘Medendo’
Abbreviated transcription (Latin):
lorem fuisse in aliqua uerba prorumpere. s Haud mollia fatu. iđ.
uera. nam aspera sutit quae cum ueritate dicuntur. falsa enim ple¬
na solent esse blanditiis y Animo hauri: omni intentione percipe.
Nulli ueterum sociare proceꝵ. generaliter dicit prohibitum esse dari
lauinam cuilib& latino ut & turnus solatium aliquid possit ha-
ictus amore tui: hoc est propter te. propter tuum amorem. Sane
inter tui causa feci & tua causa feci haec discrepatio est: ut tui causa
tunc dicamus: a si aliquid ipsi ad quem loquimur prestiterimus: utputa
to sanguine: quia uenilia mater turni soror est amate: Uincla omiua
rupi: & religionis & foederis.⁊ ꝑ romissam eripu genero: ueri est nam
etiee per legatos promiserat filiam cui postea intulit bellum. lic&̾ multi
dicant ante eam turno fuisse promissam. qđ falsum est. nam latinus
turno ante promisiss&. sed tantum eum esse generi amata cupiebat.

Expanded text:
lore voluisse in aliqua verba prorumpere. HAVD MOLLIA FATV id est lore voluisse in aliqua verba prorumpere. HAVD MOLLIA FATV id est vera: nam aspera sunt quae cum veritate dicuntur; falsa enim plena solent esse blanditiis. ANIMO HAVRI omni inte27 Nulli veterum sociare procorum generaliter dicit prohibitum esse dari Laviniam cuilibet Latino, ut Turnus solacium aliquod habere possd v. 29 Victus amore tui hoc est pinter ‘tui causa feci’ et ‘tua causa feci’ haec discretio est, ut ‘tui causa’ tunc dicamus, si aliquid ipsi ad quem loquimur, praestiterimus, ut puta TO SANGVINE quia Venilia, mater Turni, soror est Amatae. VINCLA OMNIA RVPI et religionis et foederis. PROMISSAM ERIPVI GENERO verum est: nam Aeneae per legatos promiserat filiam, cui postea intulit bellum. Licet multi dicant, ante eam Turno fuisse promissam, quod falsum est. Nam Latinus Turno ante promisisset: sed tantum eum esse generum Amata cupiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
arumi: latenter ostendit eum inferiorem esse uirtute. s Expendere
casus: exx abrupto de euis urtute desperare uideatur: casuum uarieta¬
tem se timere cõmemorat. . Sunt ubi regna patris dauni. sunt oppi¬
da capta. Si propter regnu dimicari disponis habes paternum. si prop¬
ter gloriam multos uirtute superasti. ꝯuod autem dicit nec non aurꝙ
animusq latino est: uarie exponitur. Namq alii dicunt habes regnũ
paternum. habes oppida etiam a me. habes aurum. ci propter tuum au¬
rumum ad danda omnia propter filiam. Alii uero sic intelligunt. Si
propter opes & utorem dimicaturus es. haec non solus habeo. unicuiq
etuam latino est & auii & animus promptus in geneꝵ. ut latinus nõ
de se dicat. sed cuicũq de latioł latio & laurentib anus. sed in ciui¬
tates eꝰ in omni regno latrioꝵ. ⁊ Nec genus indecores. quia iste regil¬
filiam petebat. ⁊ Sine me hec: hoc loco intelligimus turtium do¬

Expanded text:
animi’ latenter ostendit, eum inferiorem esse virtute. EXPENDERE animi’ latenter ostendit, eum inferiorem esse virtute. EXPENDERE CASVS ne ex abrupto de eius virtute desperare videatur, casuum varietatem se timere commemorat. SVNT TIBI REGNA PATRIS DAVNI SVNT OPPIDA si propter regnum dimicare disponis, habes paternum; si propter gloriam, multos virtute superasti. Quod autem dicit ‘nec non aurumque animusque Latino est’ varie exponitur. Namque alii dicunt: habes regnum paternum, habes oppida; etiam a me habes aurum et promptum animum ad danda omnia praeter filiam. Alii vero sic intellegunt: si propter opes et uxorem dimicaturus es, haec non solus habeo; cuicumque enim Latino est et aurum et animus promptus in generum; ut ‘Latino’ non de se dicat, sed ‘cuicumque de Latio’. LATIO ET LAVRENTIBVS ARVIS et in civitatibus, et in omni regno Latinorum. NEC GENVS INDECORES quia iste regifiliam petebat. Sine me haec hoc loco intelligimus, Turnum do
Abbreviated transcription (Latin):
busne datur ducenda lauinia .t. unde est praemissa illa excusatio
& in tota scdi oeconomia & in. quarto ubi dicit. me si fata meis pa¬
cdulcesq meor reliquias colerem. ⁊ Sedeant spectentq latini: ductꝰ
est ut doximus supra. pollicetur enim se singulari certamine dimica¬
re uelle cum nolit. Nam dicens sedeant latenter eos ignaiae arquit
qđ solus omnib quiescentib dimica. quam rem plenius sequens in¬
dicat uersus .i & solus ferro crimen cõmune refellam: idest cõmune fu.¬
gae ac timoris dedetus: solus meis uirtutib comprimam. ⁊ sedato
corpore: quia de turno ait: atq ita turbidus infit. s O prestans ani.¬
mi. & praestans uirium & praestans uirib dicimus. Sane magnae mo¬
derationis est haec oratio. Nam &ꝰ laudat turnum quasi uiri fortem
& tamen eum a singulari certamine dehortatur: dicens enim praestãs

Expanded text:
busne datur ducenda Lavinia Teucris?» Vnde est praemissa illa excusatio busne datur ducenda Lavinia Teucris?» Vnde est praemissa illa excusatio et in tota secundi oeconomia, et in quarto, ubi dicit «me si fata meis padulcesque meorum reliquias colerem». SEDEANT SPECTENTQVE LATINI ductus est, ut diximus supra: pollicetur enim se singulari certamine dimicare velle, cum nolit: nam dicens ‘sedeant spectentque’ latenter eos ignaviae arguit, quod solus, omnibus quiescentibus, dimicet: quam rem plenius sequens indicat versus ‘et solus ferro crimen commune refellam’, id est commune fugae ac timoris dedecus solus meis virtutibus conprimam. SEDATO CORDE quia de Turno ait «atque ita turbidus infit». O PRAESTANS ANIMI et ‘praestans virium’, et ‘praestans viribus’ dicimus. Sane magnae moderationis est haec oratio: nam et laudat Turnum quasi virum fortem, et tamen eum a singulari certamine dehortatur: dicens enim ‘praestans
Abbreviated transcription (Latin):
seleutus misit ad conducendos latrones.:. Impauidus frangit
telum. Lucanus: per ferrum tanti securus uulneris exit. s łremit
ore cruento: fremit licꝰ os habeat suo cruore ꝑfusum. Sane ipsa
comparatio exitum ostendit futurp. Nam etiam turnus ru&r in mor¬
tem ferocitate compulsus. Sic in .iiii. indicat futuri reginae exitũ¬
dicens. qualis comecta cerua saguta.s Gliscit. crescit. Stide & glires
dicti sunt quos pingues efficit somnus. s Turbidus plenus terroris. &
pturbationis. Sane notandum affatur atq infit.nam iteratio ẽ qua
frequenter est usus. lic& non nulli dicant imꝑare hoc inter positam
conuinctionem.⁊ Retractent. repetant. reuoluant.  Congredior.
statius ubi pollucen ubiq inducit loquentem nomen illius domus.
anociat cub et excpectantue truces obliquo lumine nati. Unde
etiam supra art poeta se signari oculis. s Desertorem asiae: ut exuli¬

Expanded text:
Seleucus misit ad conducendos latrones». INPAVIDVS FRANGIT Seleucus misit ad conducendos latrones». INPAVIDVS FRANGIT TELVM Lucanus «per ferrum tanti securus vulneris exit». FREMIT ORE CRVENTO fremit, licet os habeat suo cruore perfusum. Sane ipsa comparatio exitum ostendit futurum: nam etiam Turnus ruet in mortem, ferocitate conpulsus: sic in quarto indicat futurum reginae exitudicens «qualis coniecta cerva sagitta». GLISCIT crescit: unde et glires dicti sunt, quos pingues efficit somnus. TVRBIDVS plenus terroris et perturbationis. Sane notandum ‘adfatur’ atque ‘infit’: nam iteratio est, qua frequenter est usus: licet non nulli dicant, temperare hoc interpositam coniunctionem. RETRACTENT repetant et revolvant. CONGREDIOR Statius, ubi Polynicen oblique inducit loquentem «non me ullius domus anxia culpet expectentve truces obliquo lumine matres»: unde etiam supra ait poeta «se signari oculis». DESERTOREM ASIAE ut «exuli
Abbreviated transcription (Latin):
sime. idest postq̃ fuerit uulnere lacessitus. haec erum leonum na¬
tura est: ut nisi lacessiti irasci nequeant. s Mou& arma: uires suas
exprimit. nam arma sunt unuis cuiusq rei possibilitas. Unde est
& quaerere consciuis arma: idest dolos. Laronis. modo uenatoris.
a est gretum. Nam Aoctpeocip dicunt obsequi & seruire mercede:
Unde latrones uocantur condudti milites. moris autem erat ut hos
imꝑator: & cirta se haber&. & primos mitercꝰ ad omne discrimen.
unde nunc dicit latronis telo focum leonem: quia etiam uenatoreᷤᷤ
operas suas locare consueuerunt. Uarro tamen dicit hoc nomen pos¬
se habere etiam latinam ȩthimologiam: ut latrones dicti suit qua¬
si laterones: qđ circa latera regum sunt: quos nunc satellites uocant
una tamen idẽ significatio lic& in diuersa ethimologia. plautus in
pischo polince aꝑte ostendit quid sunt latrones dicens rex me

Expanded text:
sime, id est postquam fuerit vulnere lacessitus: haec enim leonum nasime, id est postquam fuerit vulnere lacessitus: haec enim leonum natura est, ut nisi lacessiti irasci nequeant. MOVET ARMA vires suas experitur: nam arma sunt uniuscuiusque rei possibilitas, unde est «et quaerere conscius arma», id est dolos. LATRONIS modo venatoris. Et est Graecum: nam λατρεύειν dicunt obsequi et servire mercede, unde latrones vocantur conducti milites. Moris autem erat ut hos imperator et circa se haberet et primos mitteret ad omne discrimen: unde nunc dicit latronis telo fixum leonem, quia etiam venatores operas suas locare consueverunt. Varro tamen dicit, hoc nomen posse habere etiam Latinam etymologiam, ut latrones dicti sint quasi laterones, quod circa latera regum sunt, quos nunc satellites vocant: una tamen est significatio, licet in diversa etymologia. Plautus in Pyrgopolinice aperte ostendit quid sint latrones, dicens «rex me