comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ee missus in flammam sp̃s sci ardore canduerit
non intelligitur aurum sit aliquis a nargentumn
quam diucalor massam possid&. unus igneus colo
est omnis di uersitas generis. condicionis. & cor¬
porum aufertur istius modi uestimento. Non
est enimiudeus neq grȩcus : Progrȩco gentilem
accipere debemus qui a hellen & grecum & nm̃¬
cum utrumq significat mec ludȩus idcirco melior
est quia circumcisus. nec gentilis ideo deterior
quia prȩpucium hab& sed proqualitate fidei uel
iudȩus uel grȩcus melior siue deterior est. ser¬
uus quoq: & liber : non condicione separantur:
sed fide . Quia potest & seruus libero esse melior
& liber seruum infidei qua litate precedere:
masculus si militer & femina fortitudine & in¬
becillitate corporum separantur : ceterum fi¬
des promentis deuotione censetur : & sȩpe eue¬
nit ut & mulier. iuiro causa salutis fiat. & mulie¬

Expanded text:
fuerit, et missus in flammam, Spiritus sancti ardore canduerit, fuerit, et missus in flammam, Spiritus sancti ardore canduerit, non intelligitur aurum sit an argentum. Quamdiu calor massam sic possidet, unus igneus color est, et omnis diversitas generis, conditionis et corporum aufertur istiusmodi vestimento. Non est enim Judaeus, neque Graecus. Pro Graeco Gentilem accipere debemus, quia Ἕλλην, et Graecum et Ethnicum utrumque significat. Nec Judaeus idcirco melior est, quia circumcisus est; nec Gentilis ideo deterior, quia praeputium habet; sed pro qualitate fidei, vel Judaeus, vel Graecus melior,sive deterior est. Servus quoque et liber, non conditione separantur, sed fide, quia potest et servus libero esse melior, et liber servum in fidei qualitate praevertere. Masculus similiter et femina, fortitudine et imbecillitate corporum separantur. Caeterum fides pro mentis devotione censetur, et saepe evenit ut et mulier viro causa salutis fiat, et mulie
Abbreviated transcription (Latin):
neq: liber non est masculus neq: femina Om¬
nes enim uos unum estis in xp̃omhui. Quomodo
yfilii dĩ perfidẽ. quȩ est in xp̃o tħu nascamur. ostendro¬
y dicens Quicumq enim in xp̃obaptizati estis xp̃m
induistis. Quod autem xp̃s sit indumentum non
Ssolum depresenti loco uerũ etiã dealio conꝓ¬
batur paulo eodẽ cohortante. induite uos dñm
induti xp̃m non fuisse baptizatus in xp̃o ad eos
enim qui fide les & baptis ma xp̃i consecuti puta¬
si quis hoccorporeum & quod oculis cirnis aspi¬
citur aquȩ tantum accepit lauacrum. non est
bus apostolorum acceperat lauacrum a quȩ ueñ
quia sc̃m sp̃m non habebat. indutus nonerat
de uictitant : uidentur quidem accipere bap¬
tis mum sed nescio anxp̃i habeant indumen¬
tum itaq consideremus neforte & in nobisali¬
quis de prehendatur qui ex eo quod xp̃i non lia¬
b& indumentum arguatur non baptizatus in

Expanded text:
neque liber. Non est masculus, neque femina. Omneque liber. Non est masculus, neque femina. Omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Quomodo Filii Dei per fidem, quae est in Christo Jesu, nascamur, ostendit dicens: Quicumque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Quod autem Christus sit indumentum, non solum de praesenti loco, verum etiam de alio comprobatur, Paulo eodem cohortante: Induite vos Domininduti Christum, non fuisse baptizatos in Christo. Ad eos enim qui fideles et baptisma Christi consecuti putaistum. Si quis hoc corporeum et quod oculis carnis aspicitur, aquae tantum accipit lavacrum, non est bus apostolorum, acceperat lavacrum aquae; verum quia sanctum Spiritum non habebat, indutus non eratde victitant, 445 videntur quidem accipere baptismum, sed nescio an Christi habeant indumentum. Itaque consideremus ne forte et in nobis aliquis deprehendatur, qui ex eo quod Christi non habet indumentum, arguatur non baptizatus in
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtatis tempus in euntes uere dĩ filii nomina¬
mus cui nos generat non lex abolita sed mater
fides quȩ est in xp̃o iħu : quodsiquis postcon
gogo sciat se non posselegibus paruuli uiuere:
ubi enim nunc compleriꝰ potest illud: Ter in an¬
no apparebit omne masculinum tuũ in con¬
spectudñi ditui: Sub uersa hierusalẽ & tem¬
plo usq ad cineres dissipato ubi salutares & pro
peccato hostiȩ iubi ad simulacrum cȩlestiũ syde¬
rum holo caustorum : ȩternus ignis altari om¬
nino destructo noxiis ueroq poterit poena
dicerni scribtura dicente. Auferetis malum
de medio ur̃m. Seruientibus iude is & roma¬
nis regnantibus atꝰq ita fi& ut nec sub patre
nec sub pedagogo uiuat : dum & lex inplerinon
potest post successionẽ fidei & fides dumpeda¬
gogal& ad petitur : non tenetur: Quicumq
enim in xp̃o iħu baptizati estis xp̃m in duistis
Non est iudȩus neq: grȩcus non est seruus

Expanded text:
aetatis tempus ineuntes vere Dei filii nominaaetatis tempus ineuntes vere Dei filii nominamur: cui nos generat, non lex abolita, sed mater fides, quae est in Christo Jesu. Quod si quis post congogo, sciat se non posse legibus parvuli vivere. Ubi enim nunc compleri potest illud, Ter in anno apparebit omne masculinum tuum in conspectu Domini Dei tui , subversa Jerusalem, et templo usque ad cineres dissipato? Ubi salutares et pro peccato hostiae? Ubi ad simulacrum coelestium siderum, holocaustorum aeternus ignis, altari omnino destructo? Noxiis vero quae poterit poena decerni, Scriptura dicente: Aufere is malum de medio vestrum , servientibus Judaeis, et Romanis regnantibus? Atque ita fiet, ut nec sub patre nec sub paedagogo vivant: dum et Lex impleri non potest post successionem fidei, et fides dum paedagoga Lex appetitur, non tenetur. Quicumque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Non est Judaeus, neque Graecus. Non est servus,
Abbreviated transcription (Latin):
Mlustificemur. Atubi uenit fides non subpe
N: dagogosumus. Om̃s enim filii dĩ estis per fide
quȩ est in xp̃otħũ: Pedagogus paruulis adsig¬
natur ut lasciuiens refrenetur aetas. & ꝓna
inuitia cordateneantur. dumtenera stu¬
diis eruditur infantia & ad malores philoso¬
phiȩ ac regendȩ reipuplicȩ disciplinas. Metu
penȩ coercita preparetur : Non tamen peda¬
gogus magister & pater est nec hereditatem
&scientiã ped a gogiis quieruditur ex pectat
sed alienũ custoditꝰ filiũ peda gogus ab eo post¬
quam ille legitimum capiendȩ hereditatis
tempus aduenerit recessurus deniq: & no¬
menpedagogi: hoc ipsum sonat & est compostũ
abeo quod pueros agat . idest duc&. Itaq & moy¬
si. lex populo la sciuienti ad instas peda gogiseue¬
rioris ad posita est ut custo dir& eos & futurȩ
fidei preparar& : Quȩ postquã uenit & credidi¬
mus inxp̃m lam non sumus subpeda gogo tu
tos a nobis curatorq: discedunt & legnimũ

Expanded text:
justificaremur. At ubi venit fides, jam non sub justificaremur. At ubi venit fides, jam non sub paedagogo sumus. Omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu. Paedagogus parvulis assignatur, ut lasciviens refrenetur aetas, et prona in vitia corda teneantur, dum tenera studiis eruditur infantia, et ad majores philosophiae ac regendae reipublicae disciplinas, metu poenae coercita praeparatur. Non tamen paedagogus magister et pater est, nec haereditatem et scientiam paedagogi is qui eruditur, exspectat; sed alienum custodit filium paedagogus, ab eo postquam ille ad legitimum capiendae haereditatis tempus advenerit, recessurus. Denique et nomen paedagogi hoc ipsum sonat, et est compositum ab eo quod pueros agat, id est, ductet. Itaque et Moysi lex, populo lascivienti, ad instar paedagogi severioris apposita est, ut custodiret eos, et futurae fidei praepararet, quae postquam venit, et credidimus in Christum, jam non sumus subtor a nobis curatorque discedunt, et legitimum
Abbreviated transcription (Latin):
uere promissio perlegẽputa retur exclus a
nunc autem propterꝰ trans gressiones. ut su¬
pradiximus posita magis eos arguit peccato¬
res quibus post repromissionem incustodiam
& ut ita dicam incarcerem data est ut quia
perar bitrii libertatẽ noluerunt innocentes ex¬
pectare promissum : lega libus uinculis prepe¬
diti & in seruitutẽ mandatorũ redac̃tis
custo direntur in aduentũ futurȩ in xp̃o fide
quȩ finem repro missionis afferr&. Nec uero
estimandum scribturã auetorẽ esse peccati
quia om̃a sub peccato conclusisse dicatur cũ
mandatum quod ex iure prȩcipitur ostendat
potius. arguatq peccatum quam sit causa pec¬
cati. Quomodo & ludex: non est auctor scele¬
ris nequã homines uinciendo sed concludit
eos. & nocentes sententiȩ suȩ auctoritate
pronunciat ut debitos poenȩ indulgentia¬
s postea si uoluerit principalis ab soluatꝰ: Itaq¬
u lex peda gogus nr̃ fuit in xp̃o tħu ut ex fide

Expanded text:
vere promissio per Legem putaretur exclusa. vere promissio per Legem putaretur exclusa. Nunc autem propter transgressiones, ut supra diximus, posita, magis arguit eos peccatores, quibus post repromissionem in custodiam, et, ut ita dicam, in carcerem data est, ut quia per arbitrii libertatem noluerant innocentes exspectare promissum, legalibus vinculis praepediti, et in servitutem mandatorum redacti, custodirentur in adventum futurae in Christo fidei, quae finem repromissionis afferret. Nec vero aestimandum Scripturam auctorem esse peccati, quia omnia sub peccato conclusisse dicatur, cum mandatum quod ex jure praecipitur, ostendat potius arguatque peccatum, quam sit causa peccati. Quomodo et judex non est auctor sceleris, nequam homines vinciendo: sed concludit eos, et nocentes sententiae suae auctoritate pronuntiat, ut debitos poenae indulgentia postea si voluerit, principalis absolvat. Itaque Lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
filii dauid. filii abraham. Lex ergo aduersus promis¬
sã dĩ: absit. Sienim data ess& lex quȩ poss& iuuifica¬
re . uere &x legeess & iustitia sed conclusitscribtu
ra om̃a subpeccato ut promissio exfide iħuxp̃i
daretur credentibus. Prius autẽ quã uenir& fi
ii dessublege custo diebamur conclusi in eã fidẽ quȩ¬
s reue lan daerat: Sic̃ mediator đs & hominum
inter dantẽ & accipientẽ legẽ medius fuit. sic
lex ipsa quȩ promissionẽ data est interrepro¬
missionem & conpletionẽ eius : media subrep¬
sit quȩ sdcircoon arbitranda est promissionẽ
excludere qui a postea subsecuta eam quȩ prius
fuit iudetur abolere sed ex eo quod non potuit
uiuificare nec id tribuere quod repromissio
prima pollicita est : Manifestũ est incustodiã eã
repromissionis non in sub uersionẽ datã Si
enim data ess& lex quȩ possit prestare uitam
&id quod re promissio spoponderat ex hibere

Expanded text:
filii David, filii Abraham. Lex ergo adversus promisfilii David, filii Abraham. Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset Lex quae posset vivificare, vere ex Lege esset jura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Prius autem quam veniret fides, sub lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae revelanda erat. Sicut mediator Dei et hominum inter dantem et accipientem legem medius fuit, sic lex ipsa, quae post repromissionem data est, inter repromissionem et completionem ejus media subrepsit. Quae non idcirco arbitranda est promissionem excludere, quia postea subsecuta eam, quae prius fuit videtur abolere: sed ex eo, quod non potuit vivificare, nec id tribuere, quod reprprima pollicita est, manifestum est 443 in custodiam eam repromissionis, non in subversionem datam. Si enim data esset Lex quae posset praestare vitam, et id quod repromissio spoponderat exhibere,
Abbreviated transcription (Latin):
ham ds lsaac & ds̃ iacob Nec mirũ sids̃ loqua¬
tur in angelis. cum etiã perangelos quiln ho¬
minibus sunt : Loquatur dñs inprophetis. dicen¬
te aggeo & ait angeliis quilo quebatur in me
Acde inceps inferente hȩc dicit dñs omp̃ts
Neq enimangelus qui esse dictus fuerat in pro¬
pheta ex sua persona audebat loqui hȩc dicit
dñs omnipotens Manum mediatoris potentiã
& uirtutem eius debemus accipere: qui cum se¬
cundum đm̃ unum sit ipse cum patre : secundum
mediatoris officium. alius ab eo intelligitur. Quia
uerolectionis ordo confusus est & hyberbato per¬
tur batur. sic nobis reddendus uidetur . Lex posi¬
ta est per angelos inmanu mediatoris. propter
transgressiones. ordinataper angelos donec ue¬
nir& semen cui rẽpromissum erat. semen autẽ
haut dubiũ quin xp̃m signific& qui ex mather
quoq: principio conprobatur esse filius abraham
scribtura referente. Liber generationis ihuxp̃i

Expanded text:
ham, Deus Isaac, et Deus Jacob . Nec mirum si Deus loquaham, Deus Isaac, et Deus Jacob . Nec mirum si Deus loquatur in angelis, cum etiam per angelos qui in hominibus sunt, loquatur Deus in 442 prophetis, dicente Zacharia. Et ait angelus qui loquebatur in me ; ac deinceps inferente: Haec dicit Dominus omnipotens. Neque enim angelus qui esse dictus fuerat in propheta, ex sua persona audebat loqui: Haec dicit Dominus omnipotens. Manum mediatoris, potentiam et virtutem ejus debemus accipere. Qui cum secundum Deum, unum sit ipse cum Patre, secundum mediatoris officium alius ab eo intelligitur. Quia vero lectionis ordo confusus est, et hyperbato perturbatur, sic nobis reddendus videtur: Lex posita est per angelos in manu mediatoris, propter transgressiones ordinata per angelos, donec veniret semen cui repromissum erat. Semen autem haud dubium quin Christum significet, qui ex Matthaei quoque principio comprobatur esse filius Abraham, Scriptura referente: Liber generationis Jesu Christi
Abbreviated transcription (Latin):
tus colendi dm̃ delinquentiũ pȩna sancita est in
manu mediatoris xp̃isħu. quia. om̃a per ipsum
facta sunt. & sine ipso factum est nichil. Non so¬
lum cȩlũ. terra. mare . & uniuersa quȩ cerni¬
mus sed etiã illa quȩ permoysen duro populo
quasi iugũ legis inposita sunt : Scribitur & ad
salutẽ deuirginis utero dignatus est nasci dĩ&
patrem in principio ds uerbum ad omnesscõs
ad quos factus est sermo dĩ. enoch. ui delic& nos
abra ham isaac & lacob & postea moysen & cuno¬
tos prophetas quos scribtura cominemorat sine
additamento hominis quȩ̃ nec dum ad sumpse¬
rat : mediator tantum modo nuncupatur : Quod
autem ait. lex ordinata per angelos : hoc uult
intelligi. quod inueteri omnitestamento ubi
angelus primum uisus refertus. & postea quasi
ds̃ soquens inducitur. angelus quidem uere
exministris pluribus quicumq sit uisus. sed in illo
mediator loquatus qui dicat : Ego sum ds̃ abra¬

Expanded text:
tus colendi Deum et delinquentium poena sancita est in tus colendi Deum et delinquentium poena sancita est in manu mediatoris Christi Jesu, quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil: non solum coelum, terra, mare et universa quae cernimus, sed etiam illa quae per Moysen duro populo quasi jugum Legis imposita sunt . Scribitur et adsalutem de Virginis utero dignatus est nasci mediaet apud Patrem in principio Deus Verbum, ad omnes sanctos ad quos factus est sermo Dei, Enoch videlicet, Noe, Abraham, Isaac, et Jacob, et postea Moysen et cunctos Prophetas, quos Scriptura commemorat, sine additamento hominis, quem necdum assumpserat, mediator tantummodo nuncupatur. Quod autem ait: Lex ordinata per angelos, hoc vult intelligi, quod in omni veteri Testamento, ubi angelus primum visus refertur, et postea quasi Deus loquens inducitur: Angelus quidem vere ex ministris pluribus quicumque sit visus, sed in illo mediator loquatur qui dicat: Ego sum Deus Abra
Abbreviated transcription (Latin):
cio destructȩ sponsionis potuerit ob oriri & ma¬
nenterepro missione non profutura lexdatasit
quam prȩuidens apłs. quȩstionẽ insequentibus
ipse sibi proponit. & exemplicat dicens: U.¬
Quid igitur lex propter trans gressores posita est .¬
: donec uenir& semen cui promissum erat. ordi
s nataper angelos inmanu mediatoris. Medi¬
ator autem unius non est ds̃ autẽ unus est:
Qui a manente repromissione quȩ facta fuerat
ad abra ham. lex postea data per ioysen frustra
uidebatur in lata curdata sit explicat: prop¬
ter trans gressiones in quit post offensamenim
inheremo populi. postadoratum uitulum & mur¬
mur in dñm & lex trans gressiones prohibitura
autem & non sublectis impiis & peccatoribus
& ut altius repetã . post idolatriam cui iegyr¬
to fuerant mancipati. Ita uut dm̃ patrum suorumꝰ
obliuiscerentur: & deinceps dicerent. Isti sunt
diitui ihł . qui eduxerunt tedeterra ȩgypti . Ri¬

Expanded text:
cio destructae sponsionis potuerit  Al. putaverit oboriri, et macio destructae sponsionis potuerit  Al. putaverit oboriri, et manente repromissione non profutura Lex data sit? Quam praevidens Apostolus quaestionem, in sequentibus ipse sibi proponit et explicat, dicens: Quid igitur? Lex propter transgressiones posita est donec veniret semen nata per angelos in manu mediatoris: mediator autem unius non est, Deus autem unus est. Quia manente repromissione quae facta fuerat ad Abraham, lex postea data per Moysen frustra videbatur illata, cur data sit, explicat: propter transgressiones, inquit. Post offensam enim in cremo populi, post adoratum vitulum, et murmur in Dominum, lex transgressiones prohibitura autem et non subjectis, impiis et peccatoribus : et ut altius repetam, post idololatriam, cui in Aegypto fuerant mancipati, ita ut Deum patrum suorum obliviscerentur, et deinceps dicerent: Isti sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti, ri
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris pollutã cruore contraxerit . poste a ue¬
ro proruperit populus genciũ propter quȩ̃ dicitur.
sȩpes esse destructa & medius paries qui inter
iudȩos &gentiles fuerat dissipatus ut fier& unus
grex & unus pastor. & ess& gła & honor & paxom¬
ni operanti bonum iudeo primum & grȩco : Sim¬
plex autẽ sensus qui i hoc loco texitur. hancuim
hab& ut doceat a postolus non posseperlegẽ quȩ
postea data est repromissiones quȩ ate factȩ suñ
ad abraham destrui & posteriora prioribus prȩ¬
iudicare cumrepromissiones ad abraham ante
qua dringentostriginta annos date sint. quod
benedicerentur inillo uniuersȩ nationes legis
autem obseruatio. quod qui fecisse ⁊ eã uiuer&
in ea : Post quadringentetriginta annos moysi
data sit inmonte syna : Ec ontrariohic dicipote¬
rat. Quidergo necesse fuit legem post tantũ tem¬
pus repromissionis dari : cum &data lege suspi¬

Expanded text:
vatoris pollutam cruore contraxerit. Postea vevatoris pollutam cruore contraxerit. Postea vero proruperit populus Gentium, propter quem dicitur saepius esse destructa, et medius paries qui inter Judaeos et Gentiles fuerat dissipatus, ut fieret unus grex et unus pastor, et esset gloria, et honor, et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco. Simplex autem sensus qui in hoc loco texitur, hanc vim habet, ut doceat Apostolus, non posse per Legem, quae postea data est, repromissiones quae ante factae sunt ad Abraham destrui, et posteriora prioribus praejudicare, cum repromissiones ad Abraham ante quadringentos triginta annos datae sint, quod benedicerentur in illo universae nationes. Legis autem observatio, quod qui fecisset eam, viveret in ea, post quadringentos triginta annos Moysi data sit in monte Sina. Econtrario hic dici poterat: Quid ergo necesse fuit Legem post tantum tempus repromissionis dari, cum et data Lege, suspi
Abbreviated transcription (Latin):
galathas usum essefensibus. sed cortidianis & uili¬
bus & quȩ possint nisi prȩmisiss& secundũ hominẽ
dico prudentibus displicere: supputandi ln hoc loco
anni ab eo tempore quo dñsad abrahã locutus
est dicens & insemine tuobenedicentur om̃s gen¬
tes usq ad legis latorẽ moysen. utrum qua drin¬
genti trigintꝰa sint uel quomodo igenesi ipsi abra¬
hȩ dñs polliceatur. quod post quadrangenti annos
deterra seruitutis filii eius exituri sint. nom
enim parua res est . & amultis quesita. nescio an
ab ali quo sit inuenta. illud etiã quod in eo dem
libro dethamar & deduobus eius paruulis legt᷑
quod scilic& primus qui dicitur zara. miserit
manum suã. & obstetrix ligauerit ei coccinũ
& dehinc illo manum intrinsecus retrahente:
posterior qui fares uocatur porrexerit . prȩsen¬
ti lo co congruit. quod ostenderit shł in legis ope¬
re manum suã & eam prophetarũ & ipsius sal¬

Expanded text:
Galatas usum esse sensibus, sed quotidianis, et viliGalatas usum esse sensibus, sed quotidianis, et vilibus, et quae possent nisi praemisisset, secundum hominem dico  prudentibus displicere. Supputandi in hoc loco anni ab eo tempore quo Dominus ad Abraham locutus est, dicens: Et in semine tuo benedicentur omnes gentes , usque ad legislatorem Moysen: utrum quadringenti triginta sint, vel quomodo in Genesi ipsi Abrahae Dominus polliceatur, quod post quadringentos annos de terra servitutis filii ejus exituri sint. Non enim parva res est, et a multis quaesita, nescio an ab aliquo 440 sit inventa. Illud etiam quod in eodem libro de Thamar et duobus ejus parvulis legitur , quod scilicet primus qui dicitur Zara, miserit manum suam, et obstetrix ligaverit ei coccinum, et dehinc illo manum intrinsecus retrahente, manum posterior, qui Phares vocatur, porrexerit, praesenti loco congruit, quod ostenderit Israel in Legis opere manum suam, et eam prophetarum, et ipsius Sal
Abbreviated transcription (Latin):
Putant ali qui quod detestamento hominis & de
testatoris morte & ceteris humanȩ similitu di¬
nis disputaturus exemplis dixerit : Fr̃s scđm ho¬
minem dico. Michi autem uidetur & propter hoc
quidem : quod illi arbitrantur. sed maximȩ prop¬
ter illud quodsequitur esse prȩmissum idest
non dicit. & seminibus quasi inmultis. sed quasi
inuno & seminituo qui est xp̃s. Omnes scribturas
sensu ac memoriaper agrans. num quã plurali
numero semina scribtare ꝓperi sedsiue inbonã
partem. siue inmalã semper singularinumero di¬
citur. nec non & illud quod infert: Hoc autẽ dico
testamentũ confirmatum ađo: Siquis diligenter
hebrea uolumina & ceteras editiones . cum septu¬
aginta inter pretum trans latione contulerit :
inueni& ubi testamentũ scribtum est : nontesta¬
mentum sonare . sed pactum. quod hebrȩo sermo¬
nedicitur. berith unde manifestum est id fecis¬
se apostolum quod promisit. nec reconditis ad

Expanded text:
Putant aliqui quod de testamento hominis, et de Putant aliqui quod de testamento hominis, et de testatoris morte, et caeteris humanae similitudinis disputaturus exemplis, dixerit: Fratres, secundum hominem dico: mihi autem videtur, et propter hoc quidem quod illi arbitrantur, sed maxime propter illud quod sequitur esse praemissum  Al. promissum, id est: Non dicit, et seminibus, quasi in multis, sed quasi in uno, et semini tuo, qui est Christus. Omnes Scripturas sensu ac memoria peragrans, numquam plurali numero semina scripta reperi, sed sive in bonam partem, sive in malam, semper in singulari numero. Necnon et illud quod infert: Hoc autem dico testamentum confirmatum a Deo, si quis diligenter Hebraea volumina, et caeteras editiones cum Septuaginta interpretum translatione contulerit, inveniet ubi testamentum scriptum est, non testamentum sonare, sed pactum, quod Hebraeo sermone dicitur BERITH  . Unde manifestum est, id fecisse Apostolum quod promisit, nec reconditis ad
Abbreviated transcription (Latin):
s missione donauit dr̃: A postolus qui omnibus oma
factus est ut om̃s lucrifacer& debitor grecisac
barbaris. sapientibus & insipientibus : galatis quoq
quos paulo ante stultos dixerat: factus est stultus.
non enim ad eos hisusus est argumentis. quibus ad
romanos sed simplicioribus. &quȩ stulti possint in¬
telligere & poenȩ detriuio quod ne uideretur in¬
peritia & non arte fecisse . Prudentẽ placat an¬
te lectorem. & quȩ dicturus est temperat. prȩfa¬
scione prȩ missa: Fr̃s secundum hominem dico
Quod enim dicturus sum: non dico secundum dmñ.
non dico secundum reconditã sapientiã. & eos qui
solido possunt uesci cibo sed scđm eos qui ob teneritudi¬
nem stoma chi. lacteorore pascuntur & nequa¬
quam ualent audire quȩ grandia sunt. unde & ad
corinthios. inquibus audiebatur fornicatio. & talis
fornicatio : quȩ ne inter gentes quidẽ: ait. ego di¬
co & non dñs. & ad eosdem insecunda. Quod loquor
non secundum dñm loquor. sed quasi insipientia.

Expanded text:
missionem donavit Deus. Apostolus, qui omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret, debitor Graecis ac Barbaris, sapientibus et insipientibus, Galatis quoque quos paulo ante stultos dixerat, factus est stultus. Non enim ad eos his usus est argumentis quibus ad Romanos, sed simplicioribus; et quae stulti possent intelligere, et pene de trivio. Quod ne videretur imperitia et non arte fecisse, prudentem placat ante lectorem, et quae dicturus est, 439 temperat praefatione praemissa: Fratres, secundum hominem dico. Quod enim dicturus sum, non dico secundum Deum: non dico secundum reconditam sapientiam, et eos qui solido possunt vesci cibo, sed secundum eos qui ob teneritudinem stomachi lacteo rore pascuntur, et nequaquam valent audire quae grandia sunt . Unde et ad et in quibus audiebatur fornicatio, et talis fornicatio, quae ne inter gentes quidem est! Sedco, et non Dominus . Et ad eosdem in secunda: Quod loquor, non secundum Dominum loquor, sed quasi in insipientia .
Abbreviated transcription (Latin):
comminationẽ: non enim potest futurori pȩnarũ
audire terrorẽ : pauper infide pauper in gr̃a : non ha¬
bens diuitias spiritales. nec scientiã scribturarum
quȩ auro & argento . & pretioso lapidi conparatur
qm̃ igitur nonegent sani medico: sed hi quimaleha¬
bent: propterea & apłis indexterarũ communicati¬
one conuenit. nespernerent pauperes nedespice¬
rent peccato res. sed semꝑ meminissent eorũ. sic̃
paulus chorintu illius meminit : quȩ̃ cum inprio¬
ri epła contristasset ad tempus ut corpore pȩni¬
tentiã laborantespiritu saluus fier&. Inscđa ne
maiori tristitia ab sorberetur. reuocat̃a dȩccłam.
etitq cunctos ut confirment in eũ caritatem.
xdonent frĩ sic̃ ipse unicuiq: eorũ infacie xp̃idona¬
ierit inplens pactũ quod hiero solymis fecerat ut
semper pauperũ recordaretur : Cum autẽ ue¬
imniss& petrus antio chiam in faciẽ ei restiti quia re¬

Expanded text:
comminationem. Non enim potest futurum  Al. futucomminationem. Non enim potest futurum  Al. futurarum poenarum audire terrorem, pauper in fide, pauper in gratia, non habens divitias spirituales, nec scientiam Scripturarum, quae auro et argento, et pretioso lapidi comparantur. Quoniam igitur non egent sani medico, sed hi qui male habent, propterea et apostolis in dexterarum communicatione convenit, ne spernerent pauperes, ne despicerent peccatores; sed semper meminissent eorum, sicut Paulus Corinthii illius meminit, quem cum in priore Epistola contristasset ad tempus, ut corpore per poenitentiam laborante, spiritu salvus fieret : in secunda, ne majori tristitia absorberetur, revocat ad Ecclesiam. Petitque cunctos, ut confirment in eum charitatem, et donent fratri sicut ipse unicuique eorum in facie Christi donaverit, implens pactum quod Jerosolymis fecerat, ut semper pauperum recordaretur. Cum autem venisset Petrus Antiochiam, in faciem ei restiti: quia r
Abbreviated transcription (Latin):
nabȩ cura mandatur . hisunt qui ex iudȩ is creden¬
tes prȩtia possessionũ suarũ adpedes a płorum de¬
ferebantȩ gentibus largienda: Uel quia contri¬
bulibus cognatis & parentibus suis quasi desertores
legis & incrucifixũ hominẽ credentes detestatio¬
ni &piaculo ducebantur : In horũ ministerio sc̃s
apłs paulus quanto labore sudauerit: epłȩ &us
testes sunt scribentis adcorinthios. ad thessalo¬
nicenses ad om̃s gentiũ ȩcđas ut prepararent
munus hocperse uelper alios qui eis placuissemt
hiero solumam deferendũ. Vnde nunc confidenter¬
s dicit: Quod etiã sollicitus fuifacere hoc ipsum.
Possunt autẽ &alio genere pauperes accipi. de
quibus in euuangelio dicitur: Beati pauperes
sp̃u qm̃ ipsorũ est regnũ cȩlorum: Merentur quis¬
petales in memoria esse apłorũ. nec non & illipau¬
peres de quibus insalomonscribitur : Redemptio
uiri animȩ propriȩ diuitiȩ. Pauper uero non sustin&

Expanded text:
nabae cura mandatur, hi sunt, qui ex Judaeis credennabae cura mandatur, hi sunt, qui ex Judaeis credentes, pretia possessionum suarum ad pedes apostolorum deferebant egentibus largienda, vel quia contribulibus, cognatis et parentibus suis, quasi desertores Legis, et in crucifixum hominem credentes, detestationi et piaculo ducebantur. In horum ministerio sanctus apostolus Paulus quanto labore sudaverit, Epistolae ejus testes sunt, scribentis ad Corinthios, et ad Thessalonicenses, ad omnes gentium Ecclesias, ut praepararent munus hoc per se vel per alios qui eis placuissent, Jerosolymam deferendum. Unde nunc confidenter dicit, quod etiam sollicitus fui facere hoc ipsum. Possunt autem et alio genere pauperes accipi, de quibus in Evangelio dicitur: Beati pauperes spiritu: quoniam ipsorum est regnum coelorum . Merentur quippe tales in memoria esse apostolorum. Necnon et illi pauperes, de quibus in Salomone scribitur: Redemptio viri animae, propriae divitiae . 406 Pauper vero non sustinet
Abbreviated transcription (Latin):
a cobus & loħs ex quibus duo cum dño ascendere
omerentur in montẽ. quorũ unus in apocalupsi
naluatorẽ introducit loquentẽ : Quiuicerit. fa¬
niam illum columnam intemplo dĩ mei : docens om̃s
redentes qui a duersariũ uicerint: posse colum¬
ias eccłȩ fieri: adtimotheũ paulus scribens ait
Vt scias quomodo oporte at relndomo dĩ conuersa¬
nentum ueritatis: His & ceteris instruimur tam
ipostolos omnesq credentes. quã ipsam quoq: ecđam:
olumnã inscripturis appellari. & nichil interesse
lecorpore quid dicatur anmembris cum & corpus
liuidatur in membra. & membra secorporis dede
sed tito quicum eis erat dectras non dederunt.
necdum quippe ad eã mensurã peruenerant ut
credi & eundẽ tenere negoriationis locũ : quȩ̃ bar¬
incircum cisionẽ. tantũ ut pauperũ memores
essemus quod etiã sollicitus fui hoc ipsum facere
Sc̃ipauperes quorũ precipue ab a płis paulo &bar¬

Expanded text:
Jacobus, et Joannes, ex quibus duo cum Domino ascendere Jacobus, et Joannes, ex quibus duo cum Domino ascendere merentur 405 in montem, quorum unus in Apocalypsi Salvatorem introducit loquentem: Qui vicerit, faciam eum columnam in templo Dei mei , docens omnes credentes qui adversarium vicerint, posse columnas Ecclesiae fieri. Ad Timotheum vero Paulus scribens ait: Ut scias quomodo oporteat te in domo Dei conversamentum veritatis . His et caeteris instruimur, tam apostolos omnesque credentes, quam ipsam quoque Ecclesiam columnam in Scripturis appellari, et nihil interesse de corpore quid dicatur, an membris, cum et corpus dividatur in membra, et membra sint corporis. Dedesed Tito qui cum eis erat, dextras non dederunt. Necdum quippe ad eam mensuram pervenerat, ut credi, et eumdem tenere negotiationis locum quem Barulus. Tantum ut pauperum memores essemus, quod etiam sollicitus fui hoc ipsum facere. Sancti pauperes, quorum praecipue ab apostolis Paulo et Bar
Abbreviated transcription (Latin):
aut paulus siex circumcisione ali quos repperiss&
non eos ad xp̃i baptismũ prouocabat: Quȩ ita sol¬
uitur ut dicamus. principale singulis iniudȩ os &
gentes fuisse mandatũ. ut quidẽfendebant legẽ
haberent quẽ sequerentur . Qui legi gr̃am prefe¬
rebant : non deessei eis doctor & prȩuius : in com¬
mune uero. hoceos habusse propositi ut xp̃o excunc¬
tis gentibus eccđam congregarent. Legimus enĩ
& ascõpetro gentilẽ baptitatũ fuissecorneliũ.
& apaulo insynagogis iudȩorũ xp̃m sepissi me
redicatum: Petrus & iołs & lacobus qui uide¬
bantur columnȩ esse. Ter supra dictum de a płis
egimus: Seor sum autẽ his qui uidebantur : & ab
us qui uidebantur esse aliquid. & michi enim qui
ude bantur esse aliquid nichil contulerunt:
Sollicitus itaq requirebã quid nam ess& quod di¬
ter& quiuidebantur. sed nunc meomni scrupulo li¬
ierauit adiciens: Qui uidebantur colum neesse :

Expanded text:
Aut Paulus si ex circumcisione aliquos reperisset, Aut Paulus si ex circumcisione aliquos reperisset, non eos ad Christi baptismum provocabat? Quae ita solvitur, ut dicamus principale singulis in Judaeos et gentes fuisse mandatum, ut qui defendebant Legem, haberent quem sequerentur; qui Legi gratiam praeferebant, non deesset eis doctor et praevius. In commune vero hoc eos habuisse propositi, ut Christo ex cunctis gentibus Ecclesiam congregarent. Legimus enim et a sancto Petro gentilem baptizatum fuisse Cornelium, et a Paulo in synagogis Judaeorum, Christum saepissime praedicatum. Petrus, et Joannes, et Jacobus, qui videbantur columnae esse . Ter supradictum de apostolis legimus: Seorsum autem his qui videbantur. Et: Ab his qui videbantur esse aliquid. Et: Mihi enim qui videbantur esse aliquid, nihil contulerunt. Sollicitus itaque requirebam, quidnam esset quod diret, qui videbantur: sed nunc me omni scrupulo liberavit, adjiciens, qui videbantur columnae esse.
Abbreviated transcription (Latin):
mus propterea dexteras datas paulo & barnabȩ ap
tro & lacobo & ioħe nei nobseruatione uaria diuer¬
sum xp̃i euuangeliũ putaretur . Sed & circum cisorũ
& habentiũ preputium ess& una communio : Pulche¬
V autẽ prȩstruxit dicens. Qui enim operatus est pe¬
SIs troia posto latũ circumcisionis. nequis eum puta¬
r& detrahere petro sed ut laudibus eius ante prȩ¬
missis. intelligeretur petrus ideo circumcisionẽ
aliqua exparte suscipere : ut eos qui sibi ex iudȩs
creditifuerant. lucrifacer&. & in xp̃i fide euuan¬
gelio custo dir&. sub intelligi etiã quodille absq
culpa facer&. cład tempus obseruando quod
non lic& ne sibi creditos perder&. magis pro euuan¬
gelii ueritate facere debere quod sibi creditũ est
inpreputio negentes legis onere. & difficultate
de territȩ axp̃i fide & credulitate discederent.
Occulta hicoritur quȩstio. Quidigitur petrus siln¬
uenissete gentibus non eos adducebat adfidẽ:

Expanded text:
mus, prmus, pretro, Jacobo, et Joanne, ne in observatione varia diversum Christi Evangelium putaretur; sed et circumcisorum et habentium praeputium esset una communio. Pulchre autem praestruxit, dicens: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis: ne quis eum putaret detrahere Petro, sed ut laudibus ejus ante praemissis, intelligeretur Petrus ideo circumcisionem aliqua ex parte suscipere, ut eos qui sibi ex Judaeis crediti fuerant lucrifaceret, et in Christi fide et Evangelio custodiret. Subintelligit etiam quod si ille absque culpa faceret, et ad tempus observando, quod non licet, ne sibi creditos perderet, se magis pro Evangelii veritate facere debere quod sibi creditum est in praeputio, ne gentes Legis onere et difficultate deterritae, a Christi fide et credulitate discederent. Occulta hic oritur quaestio: Quid igitur? Petrus si invenisset ex gentibus, non eos adducebat ad fidem?
Abbreviated transcription (Latin):
bus gloriabantur: prouidentialtaq: dĩ . Alius a pos¬
tolorum circumcisis datus est . quilegis umbris uide¬
retur ad qui escere : alius inpreputio constitutis.
qui euuangelii gr̃am : non putar& esse seruitiũ :
sedliberã fidẽ nesubaliqua occasione. inpedimen¬
tum fidei nasceretur. & propter circum cisionẽ
siue preputiũ non crederetur in xp̃m. Nec hoc di¬
cimus quo petrus qui & ipse inactibus a postolorum
nullũ hominẽ communẽ esse testatus est. & in illo
uase quod quattuor angelis decȩlo missum uide¬
rat docetur nichilinteresse : Iude ussit aliquis an
gentilis. quasi oblitus priorũ super euuange lugr̃a.
legem putauerit obseruandã sed ut ipse quoq
legẽ custodire se simulans: paulatim iudeosas
anti quo uidendimore deducer&. non enimp¬
rant tantũ obseruationis laborẽ. &ue terisuro
cautissimã conuersationẽ : quasi purgamenta
subito & damna contempnere : Ex quo per spici¬

Expanded text:
bus gloriabantur. Providentia itaque Dei, alius aposbus gloriabantur. Providentia itaque Dei, alius apostolus circumcisis datus est, qui Legis umbris videretur acquiescere, alius in praeputio constitutis, qui Evangelii gratiam non putaret esse servitium, sed liberam fidem. Ne sub aliqua occasione impedimentum fidei nasceretur: et propter circumcisionem sive praeputium, non crederetur in Christum. Nec hoc dicimus quod Petrus, qui et ipse in Actibus apostolorum nullum hominem communem esse testatus est , et in illo vase, quod quatuor angulis de coelo missum viderat, edocetur nihil interesse, Judaeus sit aliquis, an gentilis, quasi oblitus priorum, super Evangelii gratia, Legem putaverit observandam: sed ut ipse quoque Legem custodire se simulans, paulatim Judaeos ab antiquo vivendi more deduceret. Non enim poterant tantum observationis laborem, et veteris vitae cautissimam 404 conversationem, quasi purgamenta subito et damna contemnere. Ex quo perspici
Abbreviated transcription (Latin):
u bar nabȩ sociatis. ut nos ingentes. ipsi autem in cis¬
sis cumcisionem. Hyperba tum est & multis quȩ in
medio sunt inter lecta sublatis sicbreuiter legi
potest. Michi enim qui uidebantur esse : nichil con¬
tulerunt. sed e contra dex tras dederunt michi&
barnabȩ societatis. autcerte ille absq lactatio¬
ne sui. occultus est sensus. Michi qui uidebantures¬
se aliquid: contulerunt. Sed e contrame eis conla¬
tum est : dum fiunt in euuangelu gr̃a firmiores.
Totum autẽ quod dicit hoc est: Unus adq idem
michi euuangeliũ preputii & petro circum cisio¬
niscredidit Memisit adgentes. Illũ posuit in lu¬
dea . Nec gentes poterant᷑ adulta lam ȩtate non
profutura circumcisionis dolore cruciari: & ab¬
stinere se a bescis : quibus semper ad sue uerant &
quas ds̃ creauerat adutendum: nec huqui ex ludȩ¬
iscrediderant & circum cisi erant & ex consuetudi¬
ne quasi scđa natura . putabant se aceteris gentibus
plus habere. facile contempnere poterant ealnqui¬

Expanded text:
ae, societatis: ut nos in gentes; ipsi autem in circumcisionem. Ὑπέρβατον est, et multis quae in medio sunt interjecta sublatis, sic breviter legi potest: Mihi enim qui videbantur esse nihil contulerunt: sed econtra dexteras dederunt mihi et Barnabae, societatis. Aut certe ille absque jactatione sui, occultus est sensus: Mihi qui videbantur esse aliquid, nihil contulerunt; sed econtra a me eis collatum est, dum fiunt in Evangelii gratia firmiores. Totum autem quod dicit, hoc est: unus atque idem mihi Evangelium praeputii, et Petro circumcisionis credidit. Me misit ad gentes, illum posuit in Judaea. Nec gentes poterant adulta jam aetate non profuturo circumcisionis dolore cruciari, et abstinere se ab escis, quibus semper assueverant, et quas Deus creaverat ad utendum: nec hi qui ex Judaeis crediderant et circumcisi erant, et ex consuetudine quasi secunda natura, putabant se a caeteris gentibus plus habere, facile contemnere poterant ea in qui
Abbreviated transcription (Latin):
teriurgis cȩsus est semel lapidatus & cetera
quȩ incatalogo scribta sunt gloriandi. hic stig¬
mataci ihũ incorpore suopostat: forte &
his quimacerat corpus suũ & subicit seruituti
ne aliis prȩdicans ipsere probus iueniatur :
Portat stigmata dni iħu incorporesuo lȩta¬
bantus & apłi quod dignifuerant y nomine
fr̃s amen: Non dissensio non legis seruitus non
qiue quia spiritales facticaro & anima esse de¬
sistis: siue quod in principali etiã eaquȩ minora
sunt conprehendantur. anima enime caro
sublecta sunt sp̃ui. de qud &ecoles astes loquit᷑
sp̃s reuertetur adeũ qui dedit illũ: & ꝑ aulus
sed cum his qui fr̃s ab a pło merentur uocari st̃s
fideles fr̃sq germani : quod amenꝰ : uerbum
signific& hebreũ: Amen enim . septuaginta
interpretes fiat iaquila. symmachus &theo¬
dotion fideliter siue uerẽ interprȩtati sun :
& quo modo iueternestamento quađa iuran

Expanded text:
ter virgis caesus est, semel lapidatus est, et caetera ter virgis caesus est, semel lapidatus est, et caetera quae in catalogo scripta sunt gloriandi, hic stigmata Domini Jesu in corpore suo portat. Forte et is qui macerat corpus suum, et subjicit servituti, ne aliis praedicans ipse reprobus inveniatur, portat stigmata Domini Jesu in corpore suo . Laetabantur et apostoli quod digni fuerant pro nomine res, Amen. Non dissensio, non Legis servitus, non sive quia spirituales facti, caro et anima esse desistis, sive quod in principali etiam ea, quae minora sunt, comprehendantur. Anima enim et caro subjecta sunt spiritui. De quo et Ecclesiastes loquitur: Spiritus revertetur ad eum qui dedit illum . Et Paulus sed cum his qui fratres ab apostolo merentur 535 vocari, fratres fideles, fratresque germani, quod AMEN verbum significat Hebraeum. Amen enim Septuaginta interpretes, fiat; Aquila, Symmachus, et Theodotio, fideliter, sive, vere, interpretati sunt. Et quomodo in veteri Testamen
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ingrȩco legit᷑. decetero labores michi
nemo exibeat nerursũ scilic& in uobis necessi¬
tatem habeã laborandi: laborẽ prestat magis¬
tro : qui aliter & uiunt & sentit quã magistor
& docuit & fecit. Potest & contentionẽ corum
siqui contradicere de inceps uoluerint pro¬
uenire. Quod etiã adcorinthios inuelandomu¬
lieris capite & masculi non uelando. postiui¬
ta conplexus est dicens: Si quis aut̃ uidet᷑ conten¬
tiosus esse nos talẽ consuetudinẽ non habemis
neq: ecda dĩ: Hoc est nos diximus quȩ nobislo¬
nesta uidebant᷑ & iusta. siquis aut̃ nolens adni¬
escere ueritati . quȩrit quid respondeat & qui¬
bus nitat᷑ ec ontrasciat seres ponsione non
dignũ quimagis contendere paratus est quã
corpore meoporto: Quipost aduentũ xp̃im
carne circum cidit᷑ : nonportat stigmata dñi
ihu sed h ab & gła in confusione sua qui uero h
plagis suꝑ modũ. incarceribiis frequenter

Expanded text:
ergo in Graeco legitur, De caetero labores mihi ergo in Graeco legitur, De caetero labores mihi nemo exhibeat; ne rursum scilicet in vobis necessitatem habeam laborandi. Laborem praestat magistro, qui aliter et vivit et sentit, quam magister et docuit et fecit. Potest et contentionem eorum, si qui contradicere deinceps voluerint, praevenire, quod etiam ad Corinthios in velando mulieris capite, et masculi non velando, post multa complexus est, dicens: Si quis autem videtur contentiosus esse: nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei : hoc est, nos diximus quae nobis honesta videbantur et justa; si quis autem nolens acquiescere veritati, quaerit quid respondeat, et quibus nitantur contra, sciat se responsione non dignum, qui magis contendere paratus est, quam corpore meo porto. Qui post adventum Christi in carne circumciditur, non portat stigmata Domini Jesu; sed habet gloriam in confusione sua. Qui vero in plagis supra modum, in carceribus frequenter,
Abbreviated transcription (Latin):
sit a fuerit arguunt᷑ Ita & doctrinꝰadi quȩdã
quasi norma sermonis est quȩ inter iusta ludi¬
cat & in lusta quã qui secutus fuerit: habebit
uero iħł : dictus est addistinetionẽ eius qui
& non sunt. sed menciunt᷑ cũ sint desynagoga
sathanȩ : Nec mireris sia dimitationẽ spirita¬
lis thł. carnalissit sbł qui nec pacẽ habeat neo
mĩam: de quo & ad corinthios scribit᷑. Uidete
ihł scđm carnẽ : cũ ad imitationẽ quoq dĩe dm̃
Multisint du & multi domini. siue incȩlo siue
interra: Pulchrȩ aut̃ umnosermone ut epłam
iuxta ꝓpositũ argumentũ finiret Ihł diuoca¬
uit : quo scilic& om̃a quȩ supra dicta sunt : non
extra causa sed ex causa disputata doceantus:
decetero nemo michi molestus sit non quasi
deficerit indocendo sed quo & agricola hunc
siccent᷑. & pastos sollicitudinẽ sipecora quȩ
congregauerat dissipatalanient᷑: Melius

Expanded text:
sita fuerit, arguuntur. Ita et doctrina Dei quaedam sita fuerit, arguuntur. Ita et doctrina Dei quaedam quasi norma sermonis est, quae inter justa judicat et injusta: quam qui secutus fuerit, habebit vero Israel dictus est, ad distinctionem ejus qui et non sunt; sed mentiuntur, cum sint de synagoga Satanae. Nec mireris, si ad imitationem spiritualis Israel, carnalis sit Israel, qui nec pacem habeat nec misericordiam; de quo et ad Corinthios scribitur: Videte Israel secundum carnem ; cum ad imitationem quoque Dei et Domini, multi sint dii, et multi domini, sive in coelo, sive in terra. Pulchre autem uno sermone, ut epistolam juxta propositum argumentum finiret, Israel Dei vocavit; quo scilicet omnia quae supra dicta sunt, non extra causam; sed ex causa disputata doceantur. De caetero nemo mihi molestus sit. Non quasi defecerit in docendo; sed quo et agricola hunc siccentur; et pastor sollicitudinem, si pecora quae congregaverat dissipata lanientur. Melius
Abbreviated transcription (Latin):
sunt secari Ialgit᷑ & nos qui diligimus dm̃
& prȩparata sunt nobis quȩ necoculus uidit
nec auris audiuit nec incorhominis ascen¬
derunt cũ decorpore humilitatis transsor¬
habebimus corpus quod nec iudeus incidere¬
possit necũ prepitio custodire gentilis non
quo aliud iuxta substantiã sit sed quo luxta
głam sit diuersũ oport& enm mortale hoc
induere hmor talitatẽ & corruptiuũ hocin¬
corruptione uestiri. Huic quid simile & beatus
euuangelista loħs sentiens est locutus: Iem̃i
nine di filii sumus & nec dũ manifestũ est quad
futurisimus. Scimus quiasimanifestũ fuerit
similes eierimus. quia ui debimus eũ sicutuipse
ros quilam nunc hi baptis mate xp̃o conresur¬
reacimus in nouũ renati hominẽ nec circum¬
cisioni nec prȩputio seruiamus. sed quod fu¬
turisumus. lamnunc nos essecredamus: &
& utrũ praua rectaue sint cũ regula adpo¬

Expanded text:
sunt secari. Ita igitur et nos qui diligimus Deum sunt secari. Ita igitur et nos qui diligimus Deum et praeparata sunt nobis, quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt , cum de 533 corpore humilitatis transforristi, illud habebimus corpus quod nec Judaeus possit incidere, nec cum praeputio custodire Gentilis. Non quod aliud juxta substantiam sit: sed quod juxta gloriam sit diversum. Oportet enim mortale hoc induere immortalitatem, et corruptivum hoc incorruptione vestiri . Huic quid simile et beatus evangelista Joannes sentiens est locutus: Charissimi, nunc Dei filii sumus: et necdum manifestum est quid futuri simus. Scimus quia si manifestatum fuerit, similes ei erimus: quia videbimus eum sicut ipse nos qui jam nunc in baptismate Christo conresurreximus, in novum renati hominem, nec circumcisioni, nec praeputio serviamus: sed quod futuri sumus, jam nunc nos esse credamus. Eet utrum prava rectave sint, cum regula appo
Abbreviated transcription (Latin):
talmaginẽ creatoris. Sic & mundus cũ scđm
substantiã imussit : scđmsensũ alius atq alius effi¬
oitur. Peccatori mundus uetus est. Sc̃o nouus
cum enimscomundus fueritrucifixus nequaquã
est ei circum cisio & prȩputiũ non iudȩus neq genti¬
lis sed nouacreatura in quã transfiguratur cor¬
pus humilitatis nr̃ȩ conformȩ corporis głȩxp̃i
Vetera quippe transierunt eccefacta sunt om̃a
noua & quomodo alia est gła solis alia iungalia
stellarũ stella quippe abstella differtingła sic &
resurrectio mor tuorũ. dequa & danihel pm
uoce concordat dicens : Plurimi dormientũ
deterrȩpuluere surgent hiinuitã eternc¬
inobꝓbriũ & in confusionẽ ȩternã & inntelio¬
desisulgebu si c̃splendor firmamenti de
delustis multisi c̃stellȩ insempiternũ: Nea
enim in sole & lima firmamento & stellis cirtin¬
cisio aliquidual& aut prȩputiũ sed est noua
condicio si ne his partibus cosporũ quȩ pos¬

Expanded text:
nem Creatoris : sic et mundus cum secundum substantiam unus sit, secundum sensum alius atque alius efficitur. Peccatori, mundus vetus est: sancto, novus. Cum enim sancto mundus fuerit crucifixus, nequaquam est ei circumcisio et praeputium: non Judaeus, neque Gentilis: sed nova creatura, in quam transfiguratur corpus humilitatis nostrae, conforme corporis gloriae Christi: Vetera quippe transierunt, ecce facta sunt omnia nova . Et quomodo alia est gloria solis, alia lunae, alia stellarum: Stella quippe a stella differt in gloria: sic et resurrectio mortuorum . De qua et Daniel pari voce concordat, dicens: Plurimi dormientium de terrae pulvere surgent: hi in vitam aeternin opprobrium et confusionem aeternam: Et intelligentes fulgebunt, sicut splendor firmamenti, et de justis multi sicut stellae in sempiternum . Neque enim in sole et luna, firmamento et stellis circumcisio aliquid valet aut praeputium; sed est nova conditio sine his partibus corporum, quae pos
Abbreviated transcription (Latin):
bum amen : uera esse quȩ loquit᷑ ostendit: quod
autẽ amen. consensũ signific& audientis & sit
signaculũ ueritatis. ad corinthios quoq prima epũa¬
nos doceat . In qua paulus ait : Ceterũ sibene¬
dixeris spũ qui supple locũ idiotȩ. Quomodo
dicet amen suꝑtua benedictione : q̃m quidẽ
nescit quid dicas: Ex quo ostendit non possendi¬
oten respondere uerũ esse quod dicitus . nisi
intellexerit quod docetur:¬

Expanded text:
ra esse quae loquitur, ostendit. Quod autem Amen consensum significet audientis, et sit signaculum veritatis, ad Corinthios quoque prima nos docet, in qua Paulus ait: Caeterum si benedixeris spiritu, quis supplet locum idiotae? Quomodo dicet amen super tua benedictione: quoniam quidem nescit quid dicas ? Ex quo ostendit non posse idioten respondere verum esse quod dicitur, nisi intellexerit quod docetur