comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
theodorei ad morẽ certas in philosophia sectas sequẽdi scd
apollodori p̃aepta magis ex discipulis cognoscas: quoꝵ diligẽ¬
tissimus intradendo fuit latine .C ualguis: ꝯrȩte atticus
Nã ipiꝰ sola uidet irs edita ad matiũ ꝗa oeterãs omisias ad
domiciũ epistolas nõ agnoscit plura scripsit theodorus.
cuiꝰ auditorẽ hermagorã sũt ꝗ iuderĩt. romanorũ Primꝰ
q̃tũ ego ꝗdẽ sciã cõdidit aliqua in hãc materiã M. Cato.
opus eiꝰ atq id ip̃m ĩ ꝑfectũ manet. se cuti minꝰ celebies
apud nos specimẽ orãdi docẽdiq oratorias artes .M. suliꝰ
post quẽ tace̾ modestissimũ foret: nisi & rhetoricos suos
ip̃e adoloscen sibi clapsos diceret: & in oratoriis hec mi¬
nora: q̃ pleriq desiderãt: siens omississ& : Et scipsit de
cadẽ materia nõ pauca cornificius: aliqua stertinius nõ¬
nihil pater gallio. accuratius uõ pͥores gallione celsus &

Expanded text:
Theodorei ad morem certas in philosophia sectas sequendi. sed Theodorei ad morem certas in philosophia sectas sequendi. sed Apollodori praecepta magis ex discipulis cognoscas, quorum diligentissimus in tradendo fuit Latine Gaius Valgius, Graece Atticus. nam ipsius sola videtur Ars edita ad Matium, quia ceteras missa ad Domitium epistula non agnoscit. plura scripsit Theodorus, cuius auditorem Hermagoran sunt qui viderint. Romanorum primus quantum ego quidem sciam condidit aliqua in haopus eius atque id ipsum imperfectum manet. secuti minus celebres;apud nos specimen orandi docendique oratorias artes, M. Tullius; post quem tacere modestissimum foret, nisi et rhetoricos suos ipse adulescenti sibi elapsos ticeret, et in oratoriis haec minora, qlae plerumlqtic desiderantur, sciens omisisset. scripsit de eadem materia non pauca Cornificius, aliqua Stertinius, nonnihil paler Gallio; accuratius vero priores Gallione Celsus et
Abbreviated transcription (Latin):
est tacere & isccratẽ pati dicererars est ͤ utriusq sed plurib
eã libris aristoteles cõplexus est Eodẽ tr̃pore theodetes fuit
de eiꝰ opere supͣdictũ est. theofrastus qͦ aristotelis discipulus
de rhetorioe diligẽt᷑ sccipsit atq hine uel studiosius philoso¬
phiȩ q̃ rhetorices p̃cipue stoitorã ac peripateticorũ pͥnaeps.
fecit de inde uelut propriã hermagoras uiã ꝗͣ plurimi sũt se¬
cun: cui maxĩe par atq emulus uidet᷑ atheneus fuisse
multa post apolloniꝰ molon multa areus. multa tecilius
& halicarnasus: dionisius p̃cipue m̃ inse cõu̾tẽt studia
Appolledorꝰ pergameũs ꝗ p̃aptor apollonię cesaris augusti fuit.
& thcodoriis gͤadarcus: ꝗ se dici maluit thodiũ quẽ studi¬
ose ardisse cũ incã insulã seassisse  dicit᷑ siberius aesax. Hi
diu̾sas op̃iones tradiderũt appellatiq inde apollodorii ac

Expanded text:
sse tacere et Isocraten pati dicere. ars est utriusque, sed pluribus sse tacere et Isocraten pati dicere. ars est utriusque, sed pluribus eam libris Aristoteles complexus est. eodem tempore Theodectes fuit, de cuius opere supra dictum est. Theophrastus quoque Aristotelis discipulus de rhetorice diligenter scripsit, atque hinc vel studiosius philosophi quam rhetores praecipueque Stoicorum ac Peripateticorum principes. fecit deinde velut propriam Hermagoras viam, quam plurimi sunt secuti; cui maxime par atque aemulus videtur Athenaeus fuisse. multa post Apollonius Molon, multa Areus, multa Caecilius et Halicarnasseus Dionysius. praecipue tamen in se converterunt studia Apollodorus Pergamenus, qui praeceptor Apolloniae Caesaris Augusti fuit, et Theodorus Gadareus, qui se dici maluit Rhodium, quem studiose audisse, cum in eam insulam secessisset, dicitur Tiberius Caesar. hi diversas opiniones tradiderunt, appellatique inde Apollodorei ac
Abbreviated transcription (Latin):
lius depariorũ dedicisse artẽ quã edidit᷑ euathi dicit ioe fl¬
hippias helcus de quẽ palamedẽ plato appellat aladamas¬
das esates antiphen qͦ & orationẽ pͥmus omĩum sccipsit
& nihil hominꝰ artẽ & ip̃e cõposuit & prose dixisse optẽẽ
est creditꝰ. Etiã pollicrates aqͦ scciptã in socratẽ diximus
erationẽ & theodorus bizãtius exiis: & ipe quos plato ap¬
pellat logo dedalos: horũ pͥmi cõmunes locos tractasse ditũt᷑
q minus miror este ꝗͥ nihil ab eo scrptũ putẽt hes aũt
q̃ serũt᷑ ab aliis esse cõpoĩta his suc cessere multi: sed clarissim
coeperũt iu. Nã & isocratis pstantissimi discipuli furrũt
in om̃i studiorũ genere coq iã semore octauĩti. & nona¬
gessimũ ĩ pleuit annũ Pomeredianis scholis aristotiles p̃cipẽ
artẽ oratoriã apit noto ꝗdẽ illo ut tradit᷑ u̾su ex philotrcta

Expanded text:
ibus denariorum didicisse artem, quam edidit, Euathlus dicitibus denariorum didicisse artem, quam edidit, Euathlus dicitHippias Eleus et, quem Palameden Plato appellat, Alcidamas Elaïtes. Antiphon quoque et orationem primus omnium scripsit et nihilo minus et artem ipse composuit et pro se dixisse optime est creditus, etiam Polycrates, a quo scriptam in Socraten diximus orationem, et Theodorus Byzantius ex iis et ipse, quos Plato appellat λογοδαιδάλους horum primi communes locos tractasse dicuntur que minus miror esse, qui nihil ab eo scriptum patent, haec autem, quae feruntur, ab alis esse composite. his successere multi, sed clarissimus coeperunt viae. nam et Isocratis praestantissimi discipuli fuerunt in omni studiorum genere, eoque iam seniore octavum enim et nonagesimum isu ex Philocteta
Abbreviated transcription (Latin):
sua ꝗsq ĩ dusit sequẽtes illi aũt probãt quale cũq ĩ gresi
sũt iter: nec facile inculcatas pueris perluasiones muta¬
ueris: ꝗa nõ didicisse mauult ꝙͣ discere. Est aũt ut proce¬
dẽte libro patebit: infinita dissentio auctorũ pͥmo adea: q̃
rudia atq imꝑfecta adhuc erãt: adiiciẽtib quod inuẽi¬
ssent scciptoribus. Nã primus post eos quos poctȩ tradiderũt
mouisse aliqua circa rhetorioẽ empedodes dicit᷑: axtiũ aũt sai¬
ptores antiꝗssimi coragid sisias siculi: quos insecutꝰ est uir
uusdẽ insulȩ Gorgias leontinꝰ empedodis ut iradit᷑ discipulus
Is bñficio longissimę etatis nã centũ & nouẽ uixit annos
cũ multis simul floruit: Ideoq & illoꝵ de ꝗbus sup dixi fuit
aemulus: &ultra socratũ usq durauit trasimachꝰ caladõius
cũ hoc & prodicꝰ chiusi& abderites protagoras a quo decẽ mil¬

Expanded text:
suam quisque induxit sequentes. illi autem probant qualecunque ingressi suam quisque induxit sequentes. illi autem probant qualecunque ingressi sunt iter, nec facile inculcatas pueris persuasiones mutaveris, quia nemo non didicisse mavult quam discere. est autem, ut procedente libro patebit, infinita dissensio auctorum, primo ad ea, quae rudia atque inperfecta adhuc erant, adiicientibus quod inuenissent scriptomovisse aliqua circa rhetoricen Empedocles dicitur. artium autem scriptores antiquissimi Corax et Tisias Siculi, quos insecutus est vir eiusdem insulae Gorgias Leontinus, Empedoclis, ut traditur, discipulus. is beneficio longissimae aetatis nam centum et novem vixit annos cum multis simul floruit, ideoque et illorum, de quibus supra dixi, fuit aemulus et ultra Socraten usque duravit. Thrasymachus Chalcedonius cum hoc et Prodicus Cius et Abderites Protagoras, a quo decem mil
Abbreviated transcription (Latin):
nii gratia: nãq ĩ id eligi materia poterat uberior: sed
ut hoc ip̃o alliciemꝰ magis iuuẽtutẽ ad cognitionẽ corũ
q̃ necessaria studiis arbitrãm᷑: si ducti uicũditate aliqua
lectõnis libentiꝰ discerẽt ea: quorũ ne ieiuna atq tradĩc¬
tio au̾teret aiõs. & aures p̃sertĩ tã delicatas radent uere¬
bam᷑ qua natiõe se lucetuis dicit p̃cepta philosophie carmũ
ess cõpessũ: Nãq ut hac est notũ similitudĩe utitur
ac ueluti pueris absithia tetra medẽtes cũdare conãtur
pͥus or̃as pocula circũ cõtingũt mellis dulci flauoq liqͥre
& q̃ sequũt᷑. sed nũc uerem᷑: ne parũ hic liber mellis & ab¬
sinthii multũ haber̃ uideat᷑ sitq salubrior studiis ꝗ dulcior :
qn ae hos cimeo ne ex eo minorẽ gratiã in eat: qͥ pleraq
nõ inuẽta ꝑ me sed ab aliis tradit᷑a cõtinebit: habet &̃ qͥs¬
qͥuis eodẽ tẽderẽt. diu̾sas tamẽ uas munierũt atq in

Expanded text:
nii gratia namque in id eligi materia poterat uberior, sed ut hoc ipso adliceremus magis iuventutem ad cognitionem eorum, quae necessaria studiis arbitrabamur, si ducti iucunditate aliqua lectionis libentius discerent ea, quorum ne ieiuna atque arida traditio averteret animos et aures praesertim tam delicatas raderet uerebamur. qua ratione se Lucretius dicit praecepta philosophiae carmine esse complexum; namque hac, ut est notum, similitudine utitur: ac veluti pueris absinthia taetra medentes cum dare conantur, prius oras pocula circum aspirant mellis dulci flauoque liquore, et quae sequuntur. sed nos ueremur, ne parum hic liber mellis et absinthi multum habere videatur, sitque salubrior studiis quam dulcior. quin etiam hoc timeo, ne ex eo minorem gratiam ineat, quod pleraque non inventa per me sed ab aliis tradita continebit, habeat ets tamen vias muniverunt atque in
Abbreviated transcription (Latin):
iudiri potist in eo pluxes dissinserũt. utrũ ne hae partes es¬
sent rhetorites ancuidẽ oꝑa. anut athę nacus credit ele¬
mĩta q̃ uocãt greq̃a sed neq demẽta recte ꝗi dixerit. ali¬
oqn tm̃ inicia irũt ut mõdi ul humor uł ignis uł mati¬
ria uł corpora ĩ secabilia. Nec operũ recte nom̃e accipiõt
q̃ nẽc ab aliis ꝑficiũt᷑ sed aliudit ip̃a ꝑficiũt. partes igiturꝰ¬
sũt. Nã cũ sit exlus rhetoriae fueri nõ potest ut cũ totũ ex
partid constet nõ sint partes totius ex ꝗbus cõstat. Lidẽt
aũt mihi ꝗ hee opera dixerũt: eo qͦ moti qͥ  alia rursus
diuisione nollẽt: in idẽ nomẽ incidẽe partes t thetorias
esse dicebãt: Laudatiuã. deliberatiuã: iudicialẽ Que siꝑtis

Expanded text:
videri potest. in eo plures dissenserunt, utrumne hae partes esvideri potest. in eo plures dissenserunt, utrumne hae partes essent rhetorices an eiusdem opera an, ut Athenaeus credit, elementa, quae vocant στοιχεῖα Sed neque elementa recte quis dixerit, alioqui tantum initia erunt, ut mundi vel umor vel ignis vel materia vel corpora insecabilia; nec operum recte nomen accipient, quae non ab allis perficiuntur, sed aliud ipsa perficiunt: partes igitur. nam cum sit ex his rhetorice, fieri non potest ut, cum totum ex partibus constet, non sint partes totius ex quibus constat. videntur autem mihi, qui haec opera dixerunt, eo quoque moti, quod in alia rursus divisione nollent in idem nomen incidere, partes enim rhetorices esse d
Abbreviated transcription (Latin):
oeconomice q̃ grece appellata ex cura rerũ domesticaꝵ.
& hic ꝑ abusionẽ poĩta noĩe latino caret. Est & arca
hoc q̃stio ꝗđ memoriã in ordine partiũ ꝗdã inuẽti¬
oni ꝗdã dispoĩtioĩ subiũxerũt: nobis quartu eiuslo¬
cus maxꝰ placet Nõ .ti. tm̃ ĩuẽta tenere ut dispõamꝰ
n ͨ dispoĩta ut eloquam᷑ sed &̃ u̾bis formata memo¬
rie mãdare debemus. Hec ti omĩa q̃cũq in orationẽ
collata sũt retinẽt᷑. fuirũt & in hac opinioe nõ paua
ut has nõ rhetorios partis esse existimarẽt: sed opera
oratoris uius n esse inuenir. disponer eloꝗ: & cȩtera
ꝙ si accipiamꝰ nihil arti relinꝗmꝰ. Nlã beñdiaere est
oratoris rhetorioe tñ cĩt bñ dic̃di scĩa. Uelut alii putãt
artificis est peesuadere uis aũt ꝑsuadedi axtis. Ita inuerire qde
& disponere oratoris inuẽcio añt & dispoĩtio: thetorites ꝓͥa

Expanded text:
oeconomiae, quae Graece appellata ex cura rerum domesticarum oeconomiae, quae Graece appellata ex cura rerum domesticarum et hic per abusionem posita nomine Latino caret. est et circa hoc quaestio, quod memoriam in ordine partium quidam inventioni, quidam dispositioni subiunxerunt; nobis quartus eius locus maxime placet. non enim tantum inventa tenere, ut disponamus, nec disposita, ut eloquamur, sed etiam verbis formata memoriae mandare debemus. hac enim omnia, quaecunque in orationem collata sunt, continentur. fuerunt etiam in hac opinione non pauci, ut has non rhetorices partes esse existimarent sed opera oratoris; eius enim esse invenire, disponere, eloqui et cetera. quod si accipimus, nihil arti relinquemus. nam bene dicere est oratoris, rhetorice tamen erit bene dicendi scientia; vel, ut alii putant, artificis est persuadere, vis autem persuadendi artis. ita invenire quidem et disponere oratoris, inventio autem et dispositio rhetorices propria
Abbreviated transcription (Latin):
diuissisi& inuẽtionẽ atq elocutionẽ res ac dispoitiõe
inuẽciõi u̾ba/ et pronũciaciõem elocutiõi dedit: ꝗntã qͦ.
cõstituit cũmuniẽ ac uelut custodẽ omiũ memoriã
idẽ in oratore ꝗnq rebus constar̃ eloquẽtiã dicit ĩ ꝗb
postra scriptis certior eiꝰ sentẽtia est: nõ minꝰ mihi cu¬
pidi nouitatis alicuiꝰ uident᷑ fuisse ꝗ adieaerũt ordinẽ
cũ dispoĩtionẽ dixissent qͣi aliud sit dispõitio ꝗ̃ rerũ oriiẽ ordo¬
ꝗ̃ optima colocatio dioninũctionẽ mo & dispoitĩonem
tradidit: sed utrãq duplice xerũ & u̾boꝵ ut sit elocu¬
tio ĩ uentiõis pronũ ciatio dispõĩtiõis: his ꝗnta paesme¬
morit acoedat: Fheodorii fere in uẽtionẽ duplicẽ reꝵ
atq clocutiõis denid rris &teras partes Hermagoras
iudiciũ partitionẽ: ordinẽ: q sũt clocuaõis subieat

Expanded text:
divisisset in inventionem atque elocutionem, res ac dispositionem divisisset in inventionem atque elocutionem, res ac dispositionem inventioni, verba et pronuntiationem elocutioni dedit quintamque constituit, communem ac velut custodem omnium, memoriam. idem in Oratore quinque rebus constare eloquentiam dicit, in quibus postea scriptis certior eius sententia est. non minus mihi cupidi novitatis alicuius videntur fuisse, qui adiecerunt ordinem, cum dispositionem dixissent, quasi aliud sit dispositio quam rerum ordine quam optimo collocatio. Dion inventionem modo et dispositionem tradidit sed utramque duplicem, rerum et verborum, ut sit elocutio inventionis, pronuntiatio dispositionis, his quinta pars memoriae, accedat. Theodorei fere inventionem duplicem, rerum atque elocutionis, deinde tris ceteras partes. Hermagoras iudicium, partitionem, ordinem, quaeque sunt elocutionis, subiicit
Abbreviated transcription (Latin):
Iccũ hec coͥnta corrũpit: ac pͦpe modũ ꝑdit indecora uel
uoce uł gestu pronũciatio. Huic qͦ iꝯg tribuẽdes est ne¬
aslario gͥntus locus. Nec audiẽdo ꝗdã quorũ est albutius
ꝗ iris mo pͥmas esse partes uolũt: ꝗa memoria atq ac¬
nio natura nõ arte cõtingãt: quarũ nos p̃cepta suo lo¬
co dabimꝰ. Liaet transimãcus q idẽ de actione credide¬
rit: his adieierũt ꝗdã sextã partẽ ita ut inuẽtioni u¬
dicũ subnecterẽt: ꝗa pͥmũ ess& ĩ uenire deide iudi¬
care ego porro ne inuenisse ꝗdẽ ceedo eũ ꝗ nõ iudicãñt
mihi aũt adeo trib pͥmis partib uidet᷑ esse ꝑmistũ¬
nã neq dispositio sine co neq elecutio fũt  ut pronũ¬
ciationẽ qͦ uel plurimũ ex eo mutari putẽ: qͥ hoc au¬
datius dixerĩ: q ĩ partitiõib oratoriis ad casdẽ de ꝗbus
supͣdictũ est ad ꝗnq ꝑuenit partes. nã cũ duplitit pͥmũ

Expanded text:
verum haec cuncta corrumpit ac propemodum perdit indecora vel voce vel gestu pronuntiatio. huic quoque igitur tribuendus est necessario quintus locus. nec audiendi quidam, quorum est Albucius, qui tris modo primas esse partes volunt, quoniam memoria atque actio natura non arte contigan it quarum nos praecepta suo loco dabimus, licet Thrasymachus quoque idem de actione crediderit. his adiecerunt quidam sextam partem, ita ut inventioni iudicium subnecterent, quia primum esset invenire, deinde iudicare. ego porro ne invenisse quidem credo eum, qui non iudicavit; mihi autem adeo tribus primis partibus videtur esse pronunti ttionemn quoque vel plhrilmumn ex eo mutuari putem. quod hoc audacius dixerim, quod in Partitionibus oratoriis ad easdem, de quibus supra dictum est, quinque pervenit partes. nam cum dupliciter primum
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ areo ĩ ficialẽ esse dixerũt & ĩ si logissmo tota nãratio
ab eo est q intedit sed ꝗa uidet᷑ illis qͦ necessitatẽ his
statꝰ exequẽdi faoe̾ ꝗ negat : is d si dicat nõ feci coget ad¬

Expanded text:
dem a reo infitialem esse dixerunt et in syllogismo tota ratiocinatio dem a reo infitialem esse dixerunt et in syllogismo tota ratiocinatio ab eo est qui intendit. sed quia videtur illic quoque necessitatem hos status exsequendi facere qui negat, is enim si dicat
Abbreviated transcription (Latin):
Lii statum credĩderũt pͥmã eius cũ qͦ agcipt deprea¬
tionẽ quã sentẽtiã his u̾bis. ci cõplectit᷑ inqͦ primũ
infistit qͣi ad iepugnãdũ cõgressa defensio. inde rursus¬
ũ ssatũ alia q̃stio: an eũ semꝑ esfãciat ꝗ respondet liiae i p̃a¬
puẽ repugnat cormelius aelsus diaens nõ ã depuilsioe simi
sed ab eo ꝗ propositionẽ cõfirmet ut si hõmẽ occisũ icus nę¬
ꝯat: status ab acusatore nascat᷑. ꝗa is uelit probas̃ si iur
octisũ reus dicit translata probationis necessitate idẽ a
reo finit & sit ei intẽtio ciũ nõ accedo eꝗdẽ: nã est uoͣ
ropius id qd contra diat᷑. nullã esse litẽ: siis cũquo agat᷑
nihil respondeat. Ideoq fieri statũ a respondente: in c̾a¬
tũ sentẽtia uariũ id est & accidit pro cõditiõe causarã¬
&ꝗa udeci põt propõitio aliq̃n statũ faceẽ: ut ĩ cũ iectu¬
ralib cais utit᷑ .n. giectura magis ꝗ agit . qͦ moti ꝗdã eũ¬

Expanded text:
deprecationem. quam sententiam his verbis Cicero complectitur: in quo primum insistit quasi ad repugnandum congressa defensio. unde rursus alia quaestio, an eum semper is faciat qui respondet. cui rei praecipue repugnat Cornelius Celsus dicens non a depulsione sumi, sed ab eo qui propositionem suam confirmet; ut, si hominem occisum reus negat, status ab accusatore nascatur, quia is velit probare; si iure occisum reus dicit, translata probationis necessitate idem a reo fiat, et sit eius intentio. cui non accedo equidem; nam est vero propius quod contra dicitur, nullam esse litem, si is, cum quo agatur, nihil respondeat, ideoque fieri statum a respondente. mea tamen sententia varium id est, et accidit pro condicione causaret videri potest propositio aliquando statum facere, ut in coniecturalibus causis; utitur enim coniectura magis qui agit, quo moti quidam eun
Abbreviated transcription (Latin):
quȩq ĩ ea modo ĩ ueniẽda atq tractãda sĩt
exequã int̾ quẽ modũ pleriq scciptores artiũ cõstiterũt adeo
ut apolodoris cõtentus solus iudicialib fuẽit. Nẽc sũ ĩgnar
hbtꝰ amo p̃cipue ꝙͥ hic liber incohat opus scũdiosos eiꝰ desidera¬
sse uͥt ÷ q̃stiõne opinionũ q̃ diu̾sissiẽ fuerũt lonoe disfi¬
cilimũ ta nẽscio: an minime legẽtib futurũ u̾oluptati

Expanded text:
a modo invenienda atque tractanda sint, exsequar; intra quem modum plerique scriptores artium constiterunt, adeo ut Apollodorus contentus solis iudicialibus fuerit. nec sum ignarus, hoc a me praecipue, quod hic liber inchoat, opus studiosos eius desiderasse, ut inquisitione opinionum, quae diversissimae fuerunt, longe difficillimum, ita nescio an minimae legentibus futurum voluptati
Abbreviated transcription (Latin):
aut ex hiis q̃ significãt Iđ ubus & u̾bis: tacultai orãdi
csumat᷑ nã. arte & e̾citatioẽ: cu partẽ quãtã adiciũt
ꝗdã imitatiõis: quã nos arti subiaimus. Iria sũt igͣ q̃ pstaẽ
debet orator: ut doceat. moueat. delectet hȩcN: clarior
q̃dã remotȩ ab affectib : ꝗ ut nõ ubiq hñt locũ ita qͦcũq
rruperũt pluxrimũ ualẽt. Prestantissimis auctorib placet
alia ĩ rhetoriae esse q̃ probationẽ desiderẽt alia q̃ nõ desi¬
derẽt: cũ ꝗb ip̃e consentio. Quidã uero ut celsus de nuła
re dicturũ oratorẽ nisi de qua q̃rat᷑ existimał. an cũ ma¬
xima pars scriptorũ repugnat. cũ &̃ ip̃a particio nisi fote
laudare q̃ conitet esse honẽsta. & uituꝑar̃ q̃ ex cõfeli o sũt
nirpia nõ est oratoris officiũ illd iã om̃s fatẽt᷑ esse q̃stiões

Expanded text:
Facultas orandi consummatur natura, arte, exercitatione; cui partem quartam adjiciunt quidam imitationem, quam nos arti subjicimus. Tria sunt quae praestare debet orator: ut doceat, moveat, delectet. Haec enim clarior ctibus, qui ut non ubique habent locum, ita quocunque irruperunt, plurimum valent. praestantissimis auctoribus placet alia in rhetorice esse, quae probationem desiderent, alia quae non desiderent, cum quibus ipse consentio. quidam vero, ut Celsus, de nulla re dicturum oratorem, nisi de qua quaeratur, existimant, cui cum maxima pars scriptorum repugnat tum etiam ipsa partitio; nisi forte laudare, quae constet esse honesta, et vituperare, quae ex confesso sint turpia, non est oratoris officium. illud iam omnes fatentur, esse
Abbreviated transcription (Latin):
flictiõe: sed hoc leuiꝰ. Intelligit᷑ .N. ut cũq dictũ inde uẽo
ingẽs mał inter p̃tãtib ĩ natꝰ est error: ꝗ ꝗa pͥmã con

Expanded text:
flictione. sed hoc levius; intelligitur enim utcunque dictum. inde vero flictione. sed hoc levius; intelligitur enim utcunque dictum. inde vero ingens male interpretantibus i
Abbreviated transcription (Latin):
sta sit. Statũ oreci gagip uocãt : qͥ nomẽ nõ pri¬
mũ ab harmagora traditũ putãt. sed alii ab eutrate iso
tit ne demostẽi ꝑmittãt euagari: sed eũ dicere de ip̃o
cãẽ statu cogãt. q̃ appellacio dĩcit᷑ ducta uel ex eo q̃
ibi sit pͥmus cãe cõgressus: uł quod in hoc cã cõsistat.
& nõis qdẽ hec orꝰigo. nũc ꝗsit: Statũ ꝗdã dixexũt pͥ¬
mã causarũ cõflictonẽ: quos recte sensisse parũ elecutos
puto. Non N est sat pͥma cõtlictioe fecisti nõ feai: sed qͥ
ex pͥma cõflictiõe nasat᷑ idẽ genus q̃stiõis. fecistino
fea: an feoc̾it. hoc fecisti: nõ hocͦ fea: ꝗs qͥ fecerit ꝗa ex
his apparet illd cõ iectura: hoc funitiõe querẽdũ: atq ĩ
co pars utraq insistit. Exit q̃stio cõiecturalis uł finitius
status: ꝗ si ti. dicat ꝗs sonus est duorũ int̾se corporũ cõ¬
flictio err& ut opinor. Nõ N. sonus est cõfluctio sed excõ¬

Expanded text:
sta sit. statum Graeci στάσιν vocant, quod nomen non primum ab Hermagora traditum putant, sed alii ab Naucrate, Istit, ne Demostheni permittant evagari, sed eum dicere de ipso causae statu cogant. quae appellatio dicitur ducta vel ex eo, quod ibi sit primus causae congressus, vel quod in hoc causa consistat. et nominis quidem haec origo; nunc quid sit. statum quidam dixerunt primam causarum conflictionenim est status prima conflictio, fecisti, non feci; sed quod ex prima conflictione nascitur, id est genus quaestionis, fecisti, non feci, an fecerit? hoc fecisti, non hoc feci, quid fecerit? quia ex his apparet, illud coniectura, hoc finitione quaerendum, atque in eo pars utraque insistit, erit quaestio coniecturalis vel finitivi status. quid si enim dicat quis, sons est duorum inter se corporum conflictio: erret, ut opinor, non enim sonus est conflictio sed ex con
Abbreviated transcription (Latin):
tota est:ꝗa & inuẽtionẽ & dispoĩtionẽ. & elocucionẽ:
& memoriã: & pronũciaciõe q̃cũq eatꝰ desiderat. ltaq
ꝗdã genera tria rhetorioes dicere maluerũt: optime aũt
sũme apud antiquos auctoritatis scciptores. aristotẽ¬
lẽ sccuti ꝗ noĩe tm̃ alio cõtionalẽ pro deliberatua appillat.
hac partitiõe contẽti fiierũt. Uexũ & tũ leuit᷑ est tẽtatũ
tũ apud orecos quosdã tũ apud ciceronẽ ĩ libiis de gxatore:
& nñe max tẽporũ nr̃oꝵ auetoritate prope in pulsũ ut

Expanded text:
 dispositionem et elocutionem et memoriam et pronuntiationem quaecunque earum desiderat. itaque quidam genera tria rhetorices dicere maluerunt, optime autemsummae apud antiquos auctoritatis scriptores Aristotelem secuti, qui nomine tantum alio contionalem pro deliberativa appellat, hac partitione contenti fuerunt. verum et tum leviter est temptatum, cum apud Graecos quosdam tum apud Ciceronem in libris de Oratore, et nunc maximo temporum nostrorum auctore prope impulsum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quesitũ apautissimis & de instrumẽto est: instrum̃tũ¬
uoco sine qͥ formari materia & id quod uelimꝰ effici oꝰ
nõ possit. Serũ hoc eoo nõ artẽ credo egỹ sed arrificẽ. Nup
N scia desiderat i strumẽtũ : q̃ põt ess cõsumata. & si nibil
faciat: sed ille arcifex ut celator cȩlũ & pictor penicella
itaq hec ĩ cũ locũ: quo de oratore tractaͥtͥi sumꝰ differamꝰ¬

Expanded text:
quaesitum a paucissimis et de instrumento est. instrumentuquaesitum a paucissimis et de instrumento est. instrumentuvoco, sine quo formari materia in id quod velimus effici opus non possit. verum hoc ego non artem credo egere sed artifice. neque enim scientia desiderat instrumentum, quae potest esse consummata, etiamsi nihil faciat, sed ille artifex, ut caelator caelum et pictor penicilla. itaque haec in eum locum, quo de oratore dicturi sumus, differam
Abbreviated transcription (Latin):
si nõ accilet. nõ erũt ei subiecta ita. Sic qͦ recte diximꝰ
materiã rhetorices esse. om̃s ues ad dicẽdũ ei subiectas:
qͥ ꝗdẽ probat & sermo cõmunis: Nã cũ aliꝗͥ de quo dici¬
mus accipimꝰ positã nobis esse materiã: fiequẽt ⁊ prefa¬
tione testam̃. Gorgias ꝗdẽ adeo rhetori de om̃ib putaitat
esse dicẽdũ: ut se in auditoriis introgari pateret᷑ qua
ꝗsq dere uell&. Hermagoras quoq diẽdo materiã esse
ĩ cã & in q̃stionib om̃s res subiectas erat erat cõplexus
seo q̃stiões si neget ad rhetoriõe ꝑtiner̃. dissentit a nobis
si aũt ad rhetorioẽ ꝑtinere: ab hoc qͦ adiuuam᷑. Nihil ẽ
N. qͥ nõ in eãm aut ĩ q̃stionẽ cadat. Aristoteles nrestati¬
ẽdo ꝑtes oratiõis iudicialẽ: deliberatiuã : de mostratiuã :
pene & ip̃i oratori subiecit oĩa: Nihilti in heeͣ cadit:

Expanded text:
si non accidet, non erunt ei subiecta. ita sic quoque recte diximus, si non accidet, non erunt ei subiecta. ita sic quoque recte diximus, materiam rhetorices esse omnes res ad dicendum ei subiectas; quod quidem probat etiam sermo communis. nam cum aliquid, de quo dicamus, accepimus, positam nobis esse materiam frequenter etiam praefatione testamur. Gorgias quidem adeo rhetori de omnibus rebus putavit esse dicendum, ut se in auditoriis interrogari pateretur, qua quisque de re vellet. Hermagoras quoque, dicendo materiam esse in causa et in quaestionibus, omnes res subiectas erat complexus. sed quaestiones si negat ad rhetoricen pertinere, dissentit a nobis; si autem ad rhetoricen pertinent, ab hoc quoque adiuvamur. nihil est enim, quod non in causam aut quaestionem cadat. Aristoteles tres faciendo partes orationis, iudicialem, deliberativam, demonstrativam, paene et ipse oratori subiecit omnia; nihil enim non in haec cadit.
Abbreviated transcription (Latin):
de quo ꝗrat: planc meliꝰ. Nã & litigator rusticus & in lit¬
teratus de sua cansa melus ꝗͣ orator ꝗ nesciet ꝗ in lite sit
Sed accepta amusito: a fabro: sic̃ alitigatore meliꝰ orator
ꝙ̃ ip̃e ꝗ docuerit: Uerũ & faber & cũ de fabrica & musi¬
cus cũ de musica siꝗͥ cõfirmatiõem desiderauerit dicet:
nõ erit ꝗdẽ orator sea faciet illud qͣi orator. sicut cũ uł¬
nus imperitꝰ deligauit nõ erit medicus: sed faciet ut
medicus. An huiꝰ mõi res neq ĩ laudẽ neq ĩ deliberationẽ
neq ĩ iudiciũ ueniũt: Ergo cũ de faciendo portu ostrẽsi
erat ratione architctorũ. liuores. & timores in corpore
cruditatis an ueneni signa sint nõ tractat orator.
At est id ex ratione medicine: arca mẽsuras & nuõs nõ
cõ u̾sabit᷑ dicamus has giometria esse partes. Eꝗdẽ om̃ia
credo fere posse casu aliqͥuo uenire ĩ officiũ oratoris. qud

Expanded text:
de quo quaeratur, plane melius. nam et litigator rusticus illitde quo quaeratur, plane melius. nam et litigator rusticus illitteratusque de causa sua melius, quam orator, qui nesciet quid in lite sit; sed accepta a musico, a fabro, sicut a litigatore melius orator quam ipse qui docuerit. verum et faber, cum de fabrica, et musicus, cum de musica, si quid confirmationem desideraverit, dicet. non quidem erit orator, sed faciet illud quasi orator, sicut cum vulnus imperitus deligabit, non erit medicus, sed faciet ut medicus. an huiusmodi res neque in laudem neque in deliberationem neque in iudicium veniunt? ergo cum de faciendo portu Ostiensi erat ratione architectorum. livores et tumores in corpore cruditatis an veneni signa sint, non tractat orator? at est id ex ratione medicinae. circa mensuras et numeros non versabitur? dicamus has geometriae esse partes. equidem omnia fere credo posse casu aliquo venire in officium oratoris; quod
Abbreviated transcription (Latin):
Cñ p̃sertĩ pͥmo libro iã onderĩ philosophos omissã hãc ab
oratoribus ꝑtẽ occupasse: q̃ rhetoriaes propͥa semꝑ fuisset: ut
illi potius in nr̃a materia u̾sent᷑ deniq cũ sint dialetioes
materia: de iebus subiestis disputare sit aut dialcepia
oratio concisa. Cur nõ eadẽ perpetuȩ s materie uideat ꝯ
Solet aꝗbdã &e illud poni. Omiũ igit᷑ artiũ exit peritus oratõ
si de om̃ib ei dicẽdũ est. possem hic ci. respondere u̾bis: apud
quẽ hoc inuenio Mea ꝗdem sententia nemo esse poterit õi
laude cumulatus orator. nisi crit om̃iũ reꝵ magnai atq
artiũ sciãm cõsecutus. Sed mihi satis est eius esse oratorẽ
rei de qua dicet nõ insciũ. Neq N. om̃es causas nouit &¬
debet posse de om̃ib dicẽ. De ꝗbus ergo dicet : peꝗbus didic̃
ca meliꝰ aut de musice musicus: si nestiat orator ꝗͥ sit

Expanded text:
cum praesertim primo libro iam ostenderim, philosophos omissam hanc ab cum praesertim primo libro iam ostenderim, philosophos omissam hanc ab oratoribus partem occupasse, quae rhetorices propria semper fuisset, ut illi potius in nostra materia versentur. denique cum sit dialectices materia de rebus subiectis disputare, sit autem dialectice oratio concisa, cur non eadem perpetuae quoque materia videatur? solet a quibusdam et illud opponi: omnium igitur artium peritus erit orator, si de omnibus ei dicendum est. possem hic Ciceronis respondere verbis, apud quem hoc invenio: mea quidem sententia nemo esse poterit omni laude cumulatus orator, nisi erit omnium rerum magnarum atque artium scientiam consecutus; sed mihi satis est eius esse oratorem rei de qua dicet non inscium. neque enim omnes causas novit, et debet posse de omnibus dicere. de quibus ergo dicet? de quibus didicit. ca melius aut de musice musicus? si nesciat orator, quid sit,
Abbreviated transcription (Latin):
rices esse dixerũt. eamq artẽ aixcũcũrẽtẽ uocauerũt: qͥ
in om̃i materia diceret: cũ qbus mͥ minima pugna est¬
Nã de om̃i materia dicaere cã fatent᷑ propriã habere materiã
ꝗa multipliõẽ habeat negãt sed neq infinita est: &̃ si est mul¬
tiplex & aliȩ qͦ artes minores multipliã ht̃ materĩã uelut
archi tectonice. Nã e& in om̃ib q̃ sũt ȩdifficio utilia u̾santtͣ
& celatura. q̃ auro argẽto: aere: ferro opera efficit. Nã scuil¬
ptura &̃ lignũ ebur. marmõ uitrũ. gẽmas p̃terea q̃ supͣ
dixi cõplectit᷑. Neq protinus nõ est materia rhetorite̾s si in
rimũ status diffexũt uasa Hlec medicina ideo nõ erit ãs:
cocoꝵ ei sit arte cõmunis. Quod uõ de bono utili iusto dis¬
serere philo sophie officiũ esse dicũt nõ obstat. Nã cũ phi lo¬
sophũ dicũt hoc accipi uolũt. uirũ bonũ. Quar̃ igͣ oratorem.
quẽ abono uiro nõ separo in cadẽ materia u̾sari mirer:

Expanded text:
rices esse dixerunt, eamque artem circumcurrentem vocaverunt, quod in omni materia diceret, cum quibus mihi minima pugna estnam de omni materia dicere eam fatentur; propriam habere materiam, quia multiplicem habeat, negant. sed neque infinita est, etiamsi est multiplex; et aliae quoque artes minores habent multiplicem materiam, velut architectonice, namque ea in omnibus, quae sunt aedificio utilia, versatur, et caelatura, quae auro, argento, aere, ferro opera efficit. nam sculptura etiam lignum, ebur, marmor, vitrum, gemmas praeter ea quae supra dixi complectitur. neqrimum statuis differunt vasa. nec medicina ideo non erit ars, litas etiam cum cocorum ei sit arte communis. quod vero de bono, utili, iusto disserere philosophiae officium esse dicunt, non obstat. nam cum philosophum dicunt, hoc accipi volunt virum bonum. quare igitur oratorem, quem a bono viro non separo, in eadem materia versari mirer?
Abbreviated transcription (Latin):
ac legũ latorib dedit: inꝗbus fuisse ium dicẽdi necesse ẽ. Cur
tñ hanc pͥmã originẽ putet nõ uideo cũ sint adhue q̃dã
uage & sine urbib ac sine legib gẽtes: & m̃ ꝗ sũt ĩ iis nati
& lẽgatiõib fungãt᷑ & accusent aliqua atq defendãt &
deniq̃ aliũ alio meliꝰ loꝗ credãt.
Anis aũt orãdi ratio ut plurimi max̃iq auctões
tradiderũt ꝗnq partibus constat inuẽtione disposi¬
tione elocutiõe memoria pronũciatiõe. siue actione.
utroq N. mo dict᷑. Onũis t sermo qͦ ꝗdẽ uolũtas aliqua
enũciat᷑ habeat necesse est & re& uerba. ac si est berius
& una cõdiisione finitus nihil fortasse ultra desideret.
at oratio longior plura exigit Nõ titm̃ refert ꝗͥ & quo¬

Expanded text:
di necesse est; cur tamen hanc primam originem putet, non video, cum sint adhuc quaedam vagae et sine urbibus ac sine legibus gentes, et tamen qui sunt in iis nati et legationibus fungantur et accusent aliqua atque defendant et denique alium alio melius loqui credant. omnis autem orandi ratio, ut plurimi maximique auctores tradiderunt, quinque partibus constat, inventione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione sive actione, utroque enim modo dicitur. omnis vero sermo, quo quidem voluntas aliqua enuntiatur, habeat necesse est rem et verba. ac si est brevis et una conclusione finitus, nihil fortasse ultra desideret; at oratio longior plura exigit. non tantum enim refert, qu
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̃n exigit cõmũis utilitas ut & falsa defendat. ponũt
hȩ qͦ in secũdo. Ci de oratore libro contra dictiões: artẽ earũ
rerũ esse q̃ sciãt᷑ oratoris om̃en accionẽ opiniõe nõ sciã cõtĩeri

Expanded text:
aliquando exigit communis utilitas, ut etiam falsa defendat. ponuntur aliquando exigit communis utilitas, ut etiam falsa defendat. ponuntur hae quoque in secundo Ciceronis de Oratore libro contradictiones: artem earum rerum esse, quae sciantur; oratoris omnem actionem opinione, non scientia contineri
Abbreviated transcription (Latin):
cõtraria sibi. causa .N. cũ cã. nõ illa secũ ip̃a cõpo̾it᷑ hec si pu¬
gnẽt int̾se ꝗ idẽ dicerũt: iecirco arsq̃ utiq tradita est non
erit. alioꝗn nͨ armorũ ꝗa sepe gladiatores sub eodẽ magistͦ
cruditi inese cõponũt᷑: nͨ gubernãdi ꝗa naualib p̃liis gu¬
bernator est gubernatori adu̾sus nͥ imperatoria. ꝗa impe¬
rator cũ imperator cõtẽdit. Itẽ nõ eutit opus rhetoriae qđ
effecit: neq .N. poĩtũ a se argumẽtũ soluit orator. sed ne
rhetorice ꝗdẽ : ꝗa apud eos ꝗͣ ĩ ꝑsuadẽdo finẽ putãt. autut
siquis dixi casus: duos int̾ se bonos iuros cõposue̾it uerisimi¬
lia q̃rent᷑. nõ aũt siꝗͥ est altero credibiliꝰ id ei cõtrariũ est:
qd fuit credibile. Nã ut cãdido cãdidiꝰ. & dula dulciꝰ non
est adusũ. ita nͨ probabili probabiliꝰ. neq p̃cipit ũ ꝗͣ nõ dicẽda¬
sũt. Non sẽꝑ aũt &̃ si frequẽtissime tuenda ueritas eĩt. sed

Expanded text:
ia sibi. causa enim cum causa, non illa secum ipsa componitur. nec , si pugnent inter se, qui idem didicerunt, idcirco ars, quae utrique tradita est, non erit; alioqui nec armorum, quia saepe gladiatores sub eodem magistro eruditi inter se componuntur; nec gubernandi, quia navalibus proeliis gubernator est gubernatori adversus; nec imperatoria, quia imperator cum imperatore contendit. item non evertit opus rhetorice, quod efficit. neque enim positum a se argumentum solvit orator sed ne rhetorice quidem, quia apud eos, qui in persuadendo finem putant, aut si quis ut dixi casus duos inter se bonos viros composuerit, verisimilia quaerentur; non autem, si quid est altero credibilius, id ei contrarium est, quod fuit credibile. nam ut candido candidius et dulci dulcius non est adversum, ita nec probabili probabilius. neque praecipit uutem ei, etiamsi frequentissime, tuenda veritas erit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
ei ad dicẽdũ subiectaȩ sũt. Nã soccates apud platonẽ
dicere ꝗgrgiȩ uidet᷑ nõ in uerbis esse materiã sed in reb
et in phedro palã nõ in iudiciis modo & cõtiõib. sed inre¬
bus & pͥuatis ac domesticis reͥtoriã esse demõstrat Quo x¬
manitestũ est hanc oppinionẽ ip̃ius platonis fuisse. Et
ci. qͣdã loco materiã rhethorices uocat res q̃ subiecte sint
ei sed aertas demũ putat esse subiectas. alio uero de om¬
nibus reb oratori diãdũ arbitrat᷑ his ꝗdẽ u̾bis: ꝗnqͣ uis
oratoris professioq ip̃a bñdicẽdi hoc susapere at polliceri
uideat᷑ ut om̃i dere quecũq sit propoĩta ornate ab eoq
comose dicat᷑. Atq ad huc alibi auero oratori q̃ sũt in om
uta qñꝗdẽ in ea u̾sat᷑ oratio: atq ea̾ est ea subiecta
materie om̃ia q̃sita: audita: lecta disputata tractata
agitata: esse debẽt. Hanc aut qiios materiã uocamus

Expanded text:
ei ad dicendum subiectae erunt. nam Socrates apud Platonem ei ad dicendum subiectae erunt. nam Socrates apud Platonem dicere Gorgiae videtur, non in verbis esse materiam sed in rebus. et in Phaedro palam, non in iudiciis modo et contionibus, sed in rebus etiam privatis ac domesticis rhetoricen esse demonstrat. quo manifestum est hanc opinionem ipsius Platonis fuisse. et Cicero quodam loco materiam rhetorices vocat res, quae subiectae sint ei, sed certas demum putat esse subiectas. alio vero de omnibus rebus oratori dicendum arbitratur his quidem verbis: quanquam vis oratoris professioque ipsa bene dicendi hoc suscipere ac polliceri videtur, ut omni de re, quaecunque sit proposita, ornate ab eo copioseque dicatur. atque adhuc alibi: vero enim oratori, quae sunt in homquidem in ea versatur orator atque ea est ei subiecta materies, omnia quaesita, audita, lecta, disputata, tractata, agitata esse debent. hanc autem, quam nos
Abbreviated transcription (Latin):
ponit᷑ apud platonẽ Gorgias. q̃ si ita acipit᷑ ut sermo¬
quacũq de re cõpoĩtꝰ dicat᷑ oratio nõ materia sed opus est ut
statuauii statua. Nã & oratio efficit᷑ axte: sicut statua. si uoͬ
hat appłatiõẽ u̾ba ip̃a significari putamꝰ inihil hec sine rerũ
subst ancia faciũt. ꝗdã arguimẽta ꝑsuasibilia. q̃ & ip̃a ĩ parte
suĩt operis. & arte fuĩt. & materia egẽt: ꝗdã ciuiles q̃stiones
quoꝵ oppinio nõ qualit sed modo errauit. est ti hẽc mate᷑
riã eiꝰ totã uitã uocãt: alii ꝗa nõ om̃iũ uͥtutũ sit mate
ria tota uita. sed pleręq cait usent᷑ ĩ partibus sic̃ iusticia.
fortitudo: cõtinẽtia: propriis officis & suo fine intelligũ tur
Retoricẽ qͦ dicũt ĩ una aliqua parte ponẽda: eiq locũ in
ethice negocialẽ assignãt id est pragmaticõ: ego neq id si¬
ne auctorib materiã esse rhocoriaeis iudico om̃es res qͣtũq

Expanded text:
apud Platonem Gorgias. quae si ita accipitur, ut sermquacunque de re compositus dicatur oratio, non materia sed opus est, ut statuarii statua; nam et oratio efficitur arte sicut statua. sin hac appellatione verba ipsa significari putamus, nihil haec sine rerum substantia faciunt. quidam argumenta persuasibilia; quae et ipsa in parte sunt operis et arte fiunt et materia egent. quidam civiles quaestiones; quorum opinio non qualitate sed modo erravit, est enim haec mateririam eius totam vitam vocant. alii , quia non omnium virtutum materia sit tota vita, sed pleraeque earum versentur in partibus, sicut iustitia, fortitudo, continentia propriis officiis et suo fine intelliguntur, rhetoricen quoque dicunt in una aliqua parte ponendam, eique locum in ethice negotialem adsignant id est πραγματικόν. ego neque id sine auctoribus materiam esse rhetorices iudico omnes res quaecunque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitꝰ : aut in suadẽdo nisi utilitate ꝑspecta: aut ĩ iudicis
si iusticiȩ ignarꝰ sit: Quid nõ fortitudinẽ postulat rescadẽ
cũ seꝑe cõtra turbulentas populi minas. sepe cũ ꝑiculosa po¬
tẽtiũ offensa . noͣ nũ ꝗͣ ut iudicio miloniano ĩt̾ circũtusa
militũ arma dicẽdũ sit: ut si uitus nõ est: ne ꝑfecta ꝗde
esse possit oratio. Que si ea in quoq est aĩmaliũ utus. q
prȩstat &tera uł pleraq ut ĩ leone impetꝰ. ĩ equo uelocitas. Ra¬
hominẽ porro ratiõẽ atq orõe exceller oeteris certũ est. cur
nõ tã ĩ eloquẽtia ꝗͣ ĩ ratione u̾tutẽ esse credamꝰ : Recte ꝙ
hoc apud. Ci disserit crassꝰ. Est n. eloquẽtia una q̃dã de¬

Expanded text:
peritus? aut in suadendo nisi utilitate perspecta? aut in iudiciis, peritus? aut in suadendo nisi utilitate perspecta? aut in iudiciis, si iustitiae sit ignarus? quid ? non fortitudinem postulat res eadem, cum saepe contra turbulentas populi minas, saepe cum periculosa potentium offensa, nonnunquam, ut iudicio Miloniano, inter circumfusa militum arma dicendum sit; ut, si virtus non est, ne perfecta quidem esse possit oratio. quodsi ea in quoque animalium est virtus, qua praestat cetera vel pleraque, ut in leone impetus, in equo velocitas, hominem porro ratione atque oratione excellere ceteris certum est: cur non tam in eloquentia quam in ratione virtutem eius esse credamus, recteque hoc apud Cicer
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ esse ꝑ spicuũ: ab illis hec dicũt᷑ s constar᷑ sibi ĩ faciẽ¬
dis ac nõ faciẽdis u̾ͥtutis est: q̃ pars eius prudẽtia uocatius
ada indicedis ac nõ dicedis crit. & si u̾tutes sũt ad quas
nobis & an ꝗͣ docremur initia q̃dã ac semina sũt ct̃ dessa
naͣ ut ad iusticiã: cuiꝰ rusticis q ac barbaris apparet aliqua
imago nos certe sic esse ab inicio formatos ut possemꝰ orare
pro bonis & si nõ ꝑfecte: tñ ut in essẽt q̃dã ut diximus se¬
oratiõis altera ꝑpetua q̃ rhetorice dicit᷑. Altera cõcissa q̃ dia¬
lectioe: quas qdẽ enon adeo cõiũxit ut hãc i cõpressȩ ĩpug¬
nũ manꝰ illã explicite᷑ diccret similẽ &̃ disputatrix u̾tus
erit. adeo de hac q̃ speciosior atq aꝑtior tanto est nihil dubi¬
tabit᷑. sed pleniꝰ hoc idẽ atq aꝑtius in tueri ex ip̃is operibus
uolo. Nã ꝗ orator ĩ laudãdo faciet: nisi honestoꝵ ac turpiũ

Expanded text:
erspicuum. ab illis haec dicuntur. si consonare sibi in faciendis ac non faciendis virtus est, quae pars eius prudentia vocatur, eadem in dicendis ac non dicendis erit. et si virtutes sunt, ad quas nobis etiam ante quam doceremur initia quaedam ac semina sunt concessa natura, ut ad iustitiam, cuius rusticis quoque ac barbaris apparet aliqua imago, nos certe sic esse ab initio formatos, ut possemus orare pro nobis, etiamsi non perfecte, tamen ut inessent quaedam ut dixi seorationis, altera perpetua, quae rhetorice dicitur, altera concisa, quae dialectice quas quidem Zeno adeo coniunxit, ut hanc compressae in pugnum manus, illam explicatae diceret similem, etiam disputatrix virtus erit. adeo de hac, quae speciosior atque apertior tanto est, nihil dubitabitur. sed plenius hoc idem atque apertius intueri ex ipsis operibus volo. nam quid orator in laudando faciet nisi honestorum et turpium
Abbreviated transcription (Latin):
boni neq mali habeat: sed uanũ laborẽ: qualis illiꝰ fuit ꝗ
grana ciceris exspatio distante missa in acũ cõtinuo & sine
feristratiõe in screbat. Quẽ cũ spectass& alexander donasse
ditit᷑ eũ dẽ leguinĩs modio qͥ ꝗdẽ premiũ fuit illo opere di¬
gnissimũ His̃ ergo cõparãdes existimo ꝗ ui declamationib¬

Expanded text:
boni neque mali habeat, sed vanum laborem, qualis illius fuit, qui boni neque mali habeat, sed vanum laborem, qualis illius fuit, qui grana ciceris ex spatio distanti missa in acum continuo et sine frustratione inserebat, quem cum spectasset Alexander, donasse dicitur eiusdem leguminis modio, quod quidem praemium fuit illo opere dignissimum. his ego comparandos existimo, qui in declamationib
Abbreviated transcription (Latin):
lem rude. At si illuo ide anifex poliss& plus in manib fu̾issa
ꝗ in marmore. Deniq nã mat̾ie᷑ doctrine est hẽc fingit
ula fingit᷑. Nihil ars sine materia: materie qẽ sine arte pre¬
ã est aes sũma. materia optima meliorsar¬
Na q̃stio est maiorsex mediis artib q̃ nec laudar ꝑ se
nͨ uictuperari possũt. sed utiles aut secus secũdũ mores
utẽtiũ fuĩt habenda sit rhetorice an sit ut cõplurib &̃
philosophoꝵ placet uͥtus E ꝗdẽ illud qͥ in studiis diãdi pleriq
puto. Multos N. udeo sine ratiõe sine literis. qͦ uel ĩ pudẽ¬
tia uł fames duxit ruc̃tes: aut malã qi artẽ quã ratota¬
ypiap dicimꝰ Nlã & fuisse multos & esse nõ nullos existiõ
ꝗͥ facultatẽ dicẽdi ad hoĩu ꝑniaẽ cõu̾texĩt Mathȩ otechina¬
ꝙ est q̃dã idest suꝑ uacua artis imitatio q̃ nihi sane neq

Expanded text:
lem rude; at si illud idem artifex expolisset, plus in manibus fuisset lem rude; at si illud idem artifex expolisset, plus in manibus fuisset quam in marmore. denique natura materia doctrinae est; haec fingit, illa fingitur. nihil ars sine materia, materiae etiam sine arte preum est, ars summa materia optima melior. illa quaestio est maior, ex mediis artibus, quae neque laudari per se nec vituperari possunt, sed utiles aut secus secundum mores utentium fiunt, habenda sit rhetorice, an sit, ut compluribus etiam philosophorum placet, virtus. equidem illud, quod in studiis dicendi pleriquputo, multos enim video sine ratione, sine litteris, qua vel impudentia vel fames duxit, ruentes aut malam quasi artem, quam κακοτεχνίαν dicimus. nam et fuisse multos et esse nonnullos existimo, qui facultate est quaedam, id est supervacua artis imitatio, quae nihil sane neque
Abbreviated transcription (Latin):
tis orationib uł historiis qͥ ip̃m opiis in parte oratoria mẽi¬
to ponimꝰ cõsequẽt᷑. si tñ una ex trib artibus hñda sit : qd
maxͥmus eius usus actu ꝯtinet᷑. atq est in eo frequẽtissima:
dicat᷑ actiua uł administratiua. Nã & hoc eiusdẽ rei nomẽ
orator nisi ex utroq fieri põt. Plurimũ tñ referre arbitror
quã esse in hoc loco q̃stionẽ uelimꝰ. Nã si ꝑti utrilibo om̃io
alt̾rã detrahas nã & sine doctrina multũ ualebit. dotna
nulla esse sine doctrina poterit: sin ex pari coeãt ĩ mediocͥb¬
aũt plus doctrine debere ꝗͣ nãe putabo: sic̃ t̾re nullã ferti¬
litatẽ habenti nihil optimus agricola profuerit. e t̾ra uberi
utile aliꝗͥ & nullo colente nascet᷑. At in solo fecõdo plus cul¬
tor q̃ ip̃a perse bonitas soli efficiat. Et si praxiteles signũ aliq
& molari lapide conatꝰ ess& exculpeñ pariũ marmor mal¬

Expanded text:
tis orationibus vel historiis, quod ipsum opus in parte oratoria meritis orationibus vel historiis, quod ipsum opus in parte oratoria merito ponimus, consequetur. si tamen una ex tribus artibus habenda sit, quia maxime eius usus actu continetur atque est in eo frequentissima, dicatur aorator nisi ex utroque fieri potest, plurimum tamen referre arbitror, quam esse in hoc loco quaestionem velimus. nam si parti utrilibet omnino alteram detrahas, natura etiam sine doctrina multum valebit, doctrina nulla esse sine natura poterit. sin ex pari coeant, in mediocautem plus doctrinae debere quam naturae putabo; sicut terrae nullam fertilitatem habenti nihil optimus agricola profuerit, e terra uberi utile aliquid etiam nullo colente nascetur, at in solo fecundo plus cultor quam ipsa per se bonitas soli efficiet. et , si Praxiteles signum aliquod ex molari lapide conatus esset exsculpere, Parium marmor mal
Abbreviated transcription (Latin):
sed ip̃o rei cuiꝰ studiũ ht̃ intellectu cõtenta q̃ therorice uocat᷑.
aliȩ in agẽdo quaꝵt in hoc finis est & ip̃o actu ꝑficit᷑. nihil¬
alie in effectu qͦ operis quod occulis subiitit᷑ cõsumationẽ¬
nõ finẽ accipiũt: quã poctiaẽ appellamꝰ. qualis est pictura.
fere iudicãdũ est rhetoriã ĩ actu cõsistere. Hoc .N. ꝗ̃ est offi¬
cii sui ꝑficit. atq ita ab om̃ib dictũ est. mihi aũt udetur
õe ex illis ceteris artib multũ assumere. Nã & potest aliq̃n
ip̃a res ꝑ se inspectiõe esse cõtẽta. erit .N. rhetorioe ĩ oratore
& tacenti: & si desierit agere uł propõito uł aliqͦ caũ impedit
nõ magis desinit esse orator: ꝗͣ medicus ꝗ curãdi finẽ fearit.
Nã est aliꝗ ac nescio an maxmus &̃ ex secectis studiis fruitꝰ
ac tũ pͤura uoluptas litterarũ: cũ ab actu idest opera recesse¬
rũt & cõtẽplatione sui fruũt᷑. sed effectiõe q aliꝗͥ simile scͥp¬

Expanded text:
sed ipso rei, cuius studium habet, intellectu contenta, quae θεωρητικὴ vocatur; aliae in agendo, quarum in hoc finis est et ipso actu perficitur nihilaliae in effectu, quae operis, quod oculis subiicitur, consummatione finem accipiunt, quam ποητικήν appellamus, qualis est pictura: fere iudicandum est, rhetoricen in actu consistere; hoc enim, quod est officii sui, perficit. atque ita ab omnibus dictum est. mihi autem videtur etiam ex illis ceteris artibus multum assumere. nam et potest aliquando ipsa res per se inspectione esse contenta. erit enim rhetorice in oratore etiam tacente, et si desierit agere vel proposito vel aliquo casu impeditus, non magis desinet esse orator quam medicus, qui curandi fecerit finem. nam est aliquis, ac nescio an maximus, etiam ex secretis studiis fructus ac tum pura voluptas litterarum, cum ab actu, id est opera, recesserunt et contemplatione sui fruuntur. sed effectivae quoque aliquid simile scrip