comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est breuitas illa quae saxepissime in narratione laudatur. de qͣ
supra dictum est. Probabilis aut̃ erit si personis si temporib
si loco ea quae narrabuntur consentient. si cuiusq facti et euẽ¬
ti causa ponetur: si testata dici uidebuntur: si cum hominu
opinione. auctoritate: si cum lege. cum more: cum religione cõ¬
iuncta: si probitas narrantis significabitur. si antiquitas. si me¬
moria. si orationis ueritas. et uitae fides. Suauis aũt narratͥo
est: quae hẽt admirationes. expectationes. exitus inopinatos¬
si interpositos motus. uim animor. colloquia personar. dolo¬
res. iracundias. metus. laeticias. cupiditates. S ed iam ad re¬
liqua pergamus.C. Nempe ea sequuntur. quae ad faciendã
fidem ꝑtinent.: M.ita est. Quxe quidem in confirmationem
et in rep̃hensionem diuidunt᷑. Nam in consirmando nr̃a pro¬
bare uolumus: in rep̃hendendo redarguere contraria. Quoniã

Expanded text:
sit brevitas ea quae saepissime in narratione laudatur, de qua sit brevitas ea quae saepissime in narratione laudatur, de qua supra dictum est. Probabilis autem erit, si personis, si temporibus, si locis ea quae narrabuntur consentient; si cuiusque facti et eventi causa ponetur; si testata dici videbuntur, si cum hominum opinione auctoritate, si cum lege, cum more, cum religione coniuncta; si probitas narrantis significabitur, si antiquitas, si memoria, si orationis veritas et vitae fides. Suavis autem narratio est quae habet admirationes exspectationes exitus inopinatos, interpositos motus animorum, conloquia personarum, dolores iracundias metus laetitias cupiditates. Sed iam ad reliqua pergamus. C. Nempe ea sequuntur, quae ad faciendam fidem pertinent. P. Ita est: quae quidem in confirmationem et in reprehensionem dividuntur. Nam in confirmando nostra probare volumus, in reprehendendo redarguere contraria. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
aut necessaria. aut coniuncta cum ipĩs apud quos res agetur.
Sit autem hoc etiam in p̃ceptis: ut si quando tempus ip̃sum
aut res: aut locus: aut interuentus alicuius. aut interpellatõ¬
aut ab aduersario dictum aliquid et maxime in ꝑorando de¬
derit occasionem nobis aliquam: ut dicamus nobis aliquid
ad tempus apte. non derelinquamus: et quae suo loco de am¬
plificatione dicemus. multa ex his poterunt ad principiorum
p̃cepta transferri:
Uid in narratione quae tandem conseruanda sunt: M
Quoniam narratio est rerum explicatio et quaedam qͣi
sedes et fundam̃tum constituendae fidei: ea sunt in ea seruãda
maxime: quae etiam in reliquis fere dicendi partibus. qua ꝑ¬
tim sunt necessaria. partim sumpta ad ornandum. Nam ut
dilucide probabiliterq narremus necessarium est: sed assumimꝰ
etiam suauitatem: ĩmo ad dilucide narrandum. eadem illa su¬
ꝑiora explanandi et illustrandi praecepta repetemus: in quibus

Expanded text:
aut necessaria aut coniuncta cum ipsis apud quos res agetur. aut necessaria aut coniuncta cum ipsis apud quos res agetur. Sit autem hoc etiam in praeceptis, ut, si quando tempus ipsum aut res aut locus aut interventus alicuius aut interpellataut ab adversario dictum aliquod et maxime in perorando dederit occasionem nobis, ut dicamus aliquid ad tempus apte, ne relinquamus; et, quae suo loco de amplificatione dicemus, multa ex eis poterunt ad principiorum praecepta transferri. Quid, in narratione quae tandem observanda sunt? P. Quoniam narratio est rerum explicatio et quaedam quasi sedes et fundamentum constituendae fidei, ea sunt in ea servanda maxime, quae etiam in reliquis fere dicendi partibus; quae partim sunt necessaria, partim adsumpta ad ornandum. Nam ut dilucide probabiliterque narremus necessarium est, sed adsumimus etiam suavitatem. ergo ad dilucide narrandum eadem illa superiora explanandi et inlustrandi praecepta repetemus, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
comparant᷑ aut meritis nr̃is: aut dignitate: aut aliquo gene
uirtutis et maxime liberalitatis. officii. iusticiae. fidei. contrari¬
isq: rebus in aduersarios conferendis: et cum iis qui disceptat
aliqua coniunctionis aut causa aut spe significanda. et si ĩ nõ
aliqua odia offensiones uel facta. uel collata sint: ea tollenda
minuenda ue. aut diluenolo aut extenuando aut compensã¬
do. aut dep̃cando. Ut intelligenter uero audiamur. ut atten¬
te: ab ip̃is rebus ordiendum est: sed facillime auditor discit. ꝯ
quid agatur intelligit si complectare a principio genus naturã¬
q: caus&: si definias si diuidas: si neq prudentiam eius impe¬
clias confussione partium: neq memoriam multitudine. Quę¬
q mox de narratione dilucida dicentur: cademetiam huc po¬
terunt recte referri. Ut attente aũt audi amur. trium rerum ali¬
quam consequimur. Nam aut magna quaedam proponemꝰ

Expanded text:
comparantur aut meritis nostris aut dignitate aut aliquo genere comparantur aut meritis nostris aut dignitate aut aliquo genere virtutis et maxime liberalitatis offici iustitiae fidei; contrariisque rebus in adversarios conferendis et cum eis qui disceptant aliqua coniunctionis aut causa aut spe significanda; et si in nos aliquod odium offensiove conlata sit, ea tollenda minuendave aut diluendo aut extenuando aut compensando aut deprecando. intellegenter autem ut audiamur et item attente, ab ipsis rebus ordiendum est. Sed facillime discit auditor et quid agatur intellegit, si complectare in principio genus naturamque causae, si definias, si dividas, si neque prudentiam eius impedias confusione partium nec memoriam multitudine; quaeque mox de narratione dilucida dicentur, eadem etiam huc poterunt recte transferri. vt attente autem audiamur, trium rerum aliqua consequemur; nam aut magna quaedam proponemus
Abbreviated transcription (Latin):
de oromis p̃ceptis dicere: M.Quatuor ẽẽ eus partes qͣ
Irum proxima et postrema ad motum animi ualet. hĩ
enum uitiis. et perorationibus concitandus est animus. Secũ¬
da narratio. et tertia confirmatio fidem facit orationi. Sed am
quidem fere semper: tamen reliquo in cursu oronis adhiben¬
da est: maximeq cum aliquid aut confirmatum est: aut reprae¬
hensum. Itaq ad fidem quoq plurimum ualet. Est enim ãpli¬
ficatio. uaehemens quaedam argum̃tatio: ut illa docendi cau¬
sa sit. haec cõmouendi:
P erge igitur ordine quatuor mihi istas partes explicaẽ
M. faciam. et a principiis primum ordiar quae ducun¬
tur aut ex personis. aut ex rebus ip̃is. Sumuntur autem tr¬
um rerum genera ut amice. ut intelligenter. ut attente audia¬
mur. Quorum pͥmus locus est in personis nr̃is disceptatoru:
aduersariorum ex quibus initia beniuolentiae conciliandȩ

Expanded text:
de orationis praeceptis dicere? P. Quattuor eius partis esse, de orationis praeceptis dicere? P. Quattuor eius partis esse, quarum prima et postrema ad motum animi valet—is enim est initiis et perorationibus concitandus—secunda narratio et tertia confirmatio fidem facit orationi. Sed ampquidem fere semper, tamen reliquo in cursu orationis adhibenda est maximeque cum aliquid aut confirmatum est aut reprehensum. Itaque ad fidem quoque vel plurimum valet; est enim amplificatio vehemens quaedam argumentatio; ut illa docendi causa, sic haec. commovendi. C. Perge igitur ordine quattuor mihi istas partis explicare. P. Faciam et a principiis primum ordiar, quae quidem ducuntur aut ex personis aut ex rebus ipsis. Sumuntur autem trium rerum gratia: ut amice, ut intellegenter, ut attente audiamur. Quorum primus locus est in personis nostris disceptatorum adversariorum; e quibus initia benevolentiae conciliandae
Abbreviated transcription (Latin):
troq dicatur. deinde intertise atq permixte. Eloquendi autem
exercitatio. maxime in hoc toto conuertendi genere uersatur.C.
Actio igitur sequitur ut opinor. Mest ita quae quidem ora¬
tionem tum rerum rerum rerum tum uerborum momentis cõ¬
mutatamaxime est. Facit enim et dilucidam orõnem et illu¬
strem et probabilem et suauem. non uerbis sed uarietate uocu
motu corporinãc uultu: quae plurimum ualebit. si cum oronisi
genere consentiet. et eius uim ac uarietatem subsequet᷑. CNũ
quidnam tibi de oratore ip̃o restat: MNihil sane praeter mẽori¬
am: quae est germana litteraturae quodamnõ et in dissimilignẽ ꝑ¬
similis. Nam ut illa constat ex notis litterarum. et ex eo in qͦuo ĩ¬
pͥmuntur illae notae: sic confectio memoriae: tanquam caera locis u¬
titur: et in iis umnagines ut litteras collocat:
Uoniam igitur uis orõnis omnis exposita est quid hẽs¬

Expanded text:
troque dicatur, deinde idem intercise atque permixte. Eloquendi autem troque dicatur, deinde idem intercise atque permixte. Eloquendi autem exercitatio maxime in hoc toto convertendi genere versatur. C. Actio igitur sequitur, ut opinor. P. Est ita: quae quidem oratori et cum rerum et cum verborum momentis commutanda maxime est. Facit enim et dilucidam orationem et inlustrem et probabilem et suavem non verbis, sed varietate vocis motu corporis vultu, quae plurimum valebunt, si cum orationis genere consentient et eius vim ac varietatem subsequentur. C. Num quidnam tibi de oratore ipso restat aliud? P. Nihil sane praeter memoriam, quae est gemina litteraturae quodam modo et in dissimili genere persimilis. Nam ut illa constat ex notis litterarum et ex eo in quo imprimuntur ipsae notae, sic confectio memoriae tamquam cera locis utitur et in his imagines ut litteras conlocat. Quoniam igitur vis oratoris omnis exposita est, quid habe
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur. idq comitate fieii. magis ꝗͣ uanitate. S sunt multa
suauitatis p̃cepta: quæ oronem aut magis obscuram: aut mi¬
nus probabilem faciunt. Itaq hoc loco nobis est ip̃is quid c̃a
postulet iudicandum. C. Reliquum est igitur ut dicas de con¬
uersa orone atq mutata. M. Est ita. neq genus id totum situ¬
est in cõmutatione uerboꝵ: quae simplicib in uerbis ita tractãt
ut aut in uerbo dilatetur: aut in uerbum contrahatur oratio
Ex uerbo cum aut proprium aut idem significans: aut factum
uerbum in plura uerba deducitur. Ex orͣone cum aut definitio
add unum uerbum reuocatur: aut assumpta uerba remouent̾: aut
circuitus diriguntur: aut in coniunctione fit unum uerbum ex du¬
obus. In comunctis aut̃ uerbis triplex adhiberi põt cõmutatio nõ
uerborum: sed tantum mõ ordinis. uel cum semel dictum sit directe
sicut natura ipã tulerit inuertitur ordo et idem quasi sursum. re¬

Expanded text:
videntur idque comitate fieri magis quam vanitate. Sed sunt multa videntur idque comitate fieri magis quam vanitate. Sed sunt multa suavitatis praecepta, quae orationem aut magis obscuram aut minus probabilem faciunt. Itaque hoc etiam loco nobis est ipsis quid causa postulet iudicandum. C. Reliquum est igitur ut dicas de conversa oratione atque mutata. P. Est quidem id genus totum in commutatione verborum, quae simplicibus in verbis ita tractatur, ut aut ex verbo dilatetur aut in verbum contrahatur oratio; ex verbo, cum aut proprium aut idem significans aut factum verbum in plura verba diducitur; ex oratione, cum aut definitio ad unum verbum revocatur aut adsumpta verba removentur aut circuitus diriguntur aut coniunctione fit unum verbum ex duobus. in coniunctis autem verbis triplex adhiberi commutatio potest non verborum sed tantum modo ordinis, ut cum semel dictum sit directe, sicut natura ipsa tulerit, invertatur ordo et idem quasi sursum versum re
Abbreviated transcription (Latin):
nium. deinde coniunctione: quae neq asꝑos hẽat concursus ne¬
q disuinetos. atq hyantes. et sit cirrunscripta. non longo anfra¬
ctu sed ad sp̃m uocis apto. hẽatq similitudinem aequalitatẽꝙ
uerbonuim. tum ex contrariis sumpta uerbis crebra crebris. paĩa
paribus respondeant. relataq ad idem uerbum. et geminata ac
duplicata: uel etiam sapius iterata ponantur. Constructioq ue̾¬
boium cum coniunctionib copuletur: tum dissolutionib rela¬
xetur. fit etiam suauis oratio. cum aliquid aut tuum: aut in¬
auditum: aut nouum dicas. Delectat enim quidquid est admi¬
rabile. maximeq mouet ea quae motum animi aliquem miscet
oratio: quae significat oratoris ipĩus amabiles mores: qui expͥ¬
muntur aut signisicando iudicio ip̃ius ex animo humano
ac liberali. aut infiexione sermonis: cum aut augendi alterĩ
aut minuendi sui causa. alia dici ab oratore. alia existimari

Expanded text:
vium: deinde coniunctione, quae neque asperos habeat concursus nevium: deinde coniunctione, quae neque asperos habeat concursus neque diiunctos atque hiantis et sit circumscripta non longo anfractu sed ad spiritum vocis apto habeatque similitudinem aequalitatemque verborum, cum ex contrariis sumpta verbis verba paribus paria respondeant relataque ad idem verbum et geminata ac duplicata vel etiam saepius iterata ponantur constructioque verborum tum coniunctionibus copuletur tum dissolutionibus quasi relaxetur. fiet etiam suavis oratio, cum aliquid aut inusitatum aut inauditum aut novum dicas. Delectat etiam quicquid est admirabile maximeque movet ea quae motum aliquem animis ciet oratio quaeque significat oratoris ipsius amabilis mores; qui exprimuntur aut signando iudicio ipsius et animo humano ac liberali aut inflexione sermonis si aut augendi alterius aut minuendi sui causa alia dici ab oratore alia existimari
Abbreviated transcription (Latin):
nulli rei. nisi ut dilucide dicis seruiendo. ꝑ robabile aut̃ genus
est orationis si non est comptum atq expolitum. si est auctoritas ⁊
pondus in uerbis. si sententiaxe uel graues: uel apta opinonibus
hominum et moribus. Illustris aut̃ oratio est si et uerba gra¬
uitate delecta ponuntur et translata et supralata et ad nomẽ
adiuncta. et duplicata et idem signisicantia. atq ab ip̃a actio¬
ne: atq unitatione rerum non abhorrentia. Est enim haec pãs
orationis: quae rem constituat pene ante oculos. his enimi
maxime sensus auingitur: sed et exteri. tamen. et maxime
mens ip̃a moueri põt. Sed quae dicta sunt de orõne diluci¬
cda cadunt inhanc illustrem omnia. est enim plus plus aliqͥn¬
to illustre. ꝗ̃ illud dilucidum. Alterco fit ut intelligamus: al¬
tero uero ut uidere iuuideamur. Suaue aũt̃ genus erit dicẽdi
primum elegantia et rotunditate uerborumꝰ sõnantium et le¬

Expanded text:
nulli rei nisi ut dilucide dicas serviendo. Probabile autem genus nulli rei nisi ut dilucide dicas serviendo. Probabile autem genus est orationis, si non nimis est comptum atque expolitum, si est auctoritas ac pondus in verbis, si sententiae vel graves vel aptae opinio— nibus hominum ac moribus. inlustris est autem oratio, si et verba gravitate delecta ponuntur et translata et supralata et ad nomen adiuncta et duplicata et idem significantia atque ab ipsa actione atque imitatione rerum non abhorrentia. Est enim haec pars orationis, quae rem constituat paene ante oculos; is enim maxime sensus attingitur, sed et ceteri tamen et maxime mens ipsa moveri potest. Sed quae dicta sunt de oratione dilucida, cadunt in hanc inlustrem omnia. Est enim plus aliquanto inlustre quam illud dilucidum. Altero fit ut intellegamus, altero ut videre videamur. suave autem genus erit dicendi primum elegantia et iucunditate verborum sonantium et le
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sermonis consuetudo patitur ornamus. C.  abeo de simpl¬
cibus uerbis. nunc de coniunctione quaero. MNumeri quidas
sunt in coniunctione seruandi consecutioq uerboꝵ. numeros auẽs
ipãe metiunt᷑. ne aut non compleas uerbis. quod proposueris: aut
redundes. Consecutio aũt ne generib numeris temporib. perso¬
nis. casibus ꝑturbetur oratio. Nam ut in simplicib uerbis. qđ
non est latinum. sic in coniunctis. quod non est consequens uitu¬
perandum est. Cõmunia aut̃ simplicium. coniunctoꝵq sunt
haec quinq: quasi lumina. dilucidum. breue. probabile. ulustre
suaue. Dilucidum fit usitatis uerbis. propriis. dispositis aut ci¬
cũ scriptione conclusa: aut intermissione: aut concisione uerborũ
Obscurum aũt aut longitudine aut contractione orõnis: aut ã¬
biguitate: aut infiexione aut mutatione uerboꝵ. Breuitas i¬
autem conspicitur simplicib uerbis. semel unaquaq re dicẽda

Expanded text:
quam sermonis consuetudo patitur ornamus. C. Habeo de simplquam sermonis consuetudo patitur ornamus. C. Habeo de simplicibus verbis, nunc de coniunctione quaero. P. Numeri quidam sunt in coniunctione servandi consecutioque verborum. Numeros aures ipsae metiuntur, ne aut non compleas verbis quod proposueris aut redundes. Consecutio autem, ne generibus numeris temporibus personis casibus perturbetur oratio. Nam ut in simplicibus verbis quod non est Latinum, sic in coniunctis quod non est consequens vituperandum est. communia autem simplicium coniunctorumque haec sunt quinque quasi lumina, dilucidum breve probabile inlustre suave. Dilucidum fiet usitatis verbis propriis dispositis, aut circumscriptione conclusa aut intermissione aut concisione verborum; obscurum autem aut longitudine aut contractione orationis aut ambiguitate aut inflexione atque immutatione verborum. Brevitas autem conficitur simplicibus verbis, semel una quaque re dicenda,
Abbreviated transcription (Latin):
Xpone deinceps. quax ip̃ius orationis. uerborumq prece¬
pta suit. M Unum iguur genus est eloquendi. sua sponte
fusum: alterum uersum atq mutatum. prima uis est in simplicibꝰ
uerbis. secunda in conunnctis. Simplicia inuenienda sunt. coniũ¬
ctio collocanda est. Et simplicia uerba partim natiua sunt. partĩ
reꝑta. natiua ea quae significata sunt sensu: reꝑta quae ex hisi
facta sunt. et nouata. aut similitudine: aut imitatione: aut infie¬
xione: aut adiunctione uerborum. Atq etiam est haec distinctõ
in uerbis: altera natura. tractatione altera. Natura ut sint alia cõ¬
sonantiora. alia grauiora. alia leuiora. et quod ammo nitidiora.
alia contra. Tractatione aut̃. cum propria sumunt᷑ rerum uocabu¬
la: aut addita ad nom̃. aut noua. aut prisca: aut ab oratore mo¬
dificata. et inflexa quodammodo. Qualia sunt ea. qua transfe¬
tutitur: aut ĩmutantur: aut ea quibus tanꝗͣ abutimur. aut ea q̃
obscuramus: quae ue incredibiliter tollimus: quaeq mirabilius

Expanded text:
xpone deinceps quae ipsius orationis verborumque praecepta sint. P. Vnum genus est eloquendi sua sponte fusum; alterum versum atque mutatum. Prima vis est in simplicibus verbis, in coniunctis secunda. Simplicia invenienda sunt, coniunctio conlocanda est. Et simplicia verba partim nativa sunt partim reperta. Nativa ea, quae significata sunt sensu; reperta, quae ex eis facta sunt et novata aut similitudine aut imitatione aut inflexione aut adiunctione verborum. atque etiam est haec distinctio in verbis; altera natura, tractatione altera. Natura, ut sint alia sonantiora grandiora leviora et quodam modo nitidiora, alia contra; tractatione autem, cum aut prppria sumuntur rerum vocabula aut addita ad nomen aut nova aut prisca aut ab oratore modificata et inflexa quodam modo; qualia sunt ea quae transferuntur aut inmutantur, aut ea quibus tamquam abutimur, aut ea quae obscuramus, quae incredibiliter tollimus, quaeque admirabilius
Abbreviated transcription (Latin):
Modo actius iniuriaꝵ agit. hic nihil aliud defendit nisi liceͣ¬
eum nominari. cuius nomine scripta dentur agenda. Assũ¬
ptiua pars est. cum per se defensio infirma est: sed assumptai
ex contraria re comprobatur. Assumptiuae sunt partes qua¬
tuor. Concessio. remotio criminis. translatio criminis compa¬
ratio. C oncessio est cum reus postulat sibi ignosci. Ea diui¬
ditur in purgationem et dep̃cationem. Purgatio est cum cõ¬
sulto. negat se teus fecisse. Ea diuiditur in imprudentiam for¬
qui dominum occiderat sumpsit supplicium. cui frater eẽt ante¬
ꝗͣ tabulas testamenti aperuit: cum is seruus manuiissus testa

Expanded text:
m eo Accius iniuriarum agit. Hic nihil aliud defendit nisi licerm eo Accius iniuriarum agit. Hic nihil aliud defendit nisi licere nominari eum, cuius nomine scripta dentur agenda. Adsumptiva pars est, cum per se defensio infirma est, adsumpta extraria re conprobatur. Adsumptivae partes sunt quattuor: concessio, remotio criminis, translatio criminis, conparatio. Concessio est, cum reus postulat ignosci. Ea dividitur in purgationem et deprecationem. Purgatio est, cum consulto negat se reus fecisse. Ea dividitur in inprudentiam, forqui dominum occiderat, supplicium sumpsit, cui frater esset, antequam tabulas testamenti aperuit, cum is servus testa
Abbreviated transcription (Latin):
in carcerem ductus est. Qui defendefendebant eum tabulas¬
in carcerem afferunt: testam̃tum ip̃o pñte conscbunt. testes recte af¬
fuerunt. de illo supplicium paulo post sumitur: li qui haeredes erãt
testam̃to haereditatem adeunt. frater minor malleoli: qui cum
oppugnauerat: in eius periculo suam uocat haereditatem lege ag¬
nationis. hic certa lex in rem. nulla affertur: et tamen multa affe¬
runtur: ex quibus ratio nascitur: quare potuerit: aut non potu¬
eiit ure testam̃tum facere. Constitutio legitima ex ratiocinatio¬
ne. Cuiusmodi partes ẽẽnt legitie constitutionis ostendimuᷤ
unc de iuridiciali constitutione dicamus.
iniuria factum sit quaeritur. Eius constitutionis partes
duae sunt. Quarum una absoluta: altera assumptiua nomina¬
tur. A bsoluta est cum id ip̃m quod factum est: ut aliud niħꝰ
quidam nominatim actium poetam compellauit in caenaculo.¬

Expanded text:
in carcerem ductus est. Qui defendebant eum, tabulasin carcerem ductus est. Qui defendebant eum, tabulascerem adferunt, testamentum ipso praesente conscribunt, testes recte adfuerunt; de illo supplicium sumitur. Ii, qui heredes erant testamento, hereditatem adeunt. Frater minor Malleoli, qui eum obpugnaverat in eius periculo, suam vocat hereditatem lege agnationis. Hic certa lex in rem nulla adfertur, et tamen multae adferuntur, ex quibus ratiocinatio nascitur, quare potuerit aut non potuerit iure testamentum facere. Constitutio legitima ex ratiocinatione. Cuiusmodi partes essent legitimae constitutionis ostendimus: nunc de iuridiciali constitutione dicamus. iniuria factum sit, quaeritur. Eius constitutionis partes duae sunt, quarum una absoluta, altera adsumptiva nominatur. Absoluta est, cum id ipsum, quod factum est, ut aliud nihilmus quidam nominatim Accium poetam conpellavit in scaena. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
agi. non peculatus oportere. Haec partino legitim ae constitutionis
his decausis raro uenit in iudicium: ꝙ in priuata actione p̃toriȩ
tet egerit: et in publicis quaestionibus cauetur legibus: ut ante
si reo commodum sit. iudicium de accusatore fiat: utrum illi liceat
accusare: nec ne. Ex ratiocinatione controuersia constat cu
res sine propria lege: uenit in iudicium: quae tamen ab aliis
legibus similitudine quadam aucupatur. Ea est huiusmod.
lex. Si furiosus existat. agnatorum. gentiliumq in eo. pecu¬
niaq eius potestas esto. Et lex. qui parentem necasse iudicatuᷤ
efit: is obuolutus et obligatus coro lupino deuehatur in pro¬
fiuentem. Et lex est paterfamilias uti super familia pecuniaue
sua legauerit: ita uis esto. Et lex. Si pater familias intestatus mont᷑
familia. pecuniaq eius. agnatorum et gentilium esto. Malleolus
iudicatus est matrem necasse. ei damnato statim folliculo. obuo

Expanded text:
agi, non peculatus oportere. Haec partitio legitimae constitutionis agi, non peculatus oportere. Haec partitio legitimae constitutionis his de causis raro venit in iudicium, quod in privata actione praetoriae actionem, et in publicis quaestionibus cavetur legibus, ut ante, si reo commodum sit, iudicium de accusatore fiat, utrum illi liceat accusare necne. CAPUT 23 Ex ratiocinatione controversia constat, cum res sine propria lege venit in iudicium, quae tamen ab aliis legibus similitudine quadam aucupatur. Ea est huiusmodi: Lex: si furiosus existet, adgnatum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. Et lex: qui parentem necasse iudicatus erit, ut is obvolutus et obligatus corio devehatur in profluentem. Et lex: paterfamilias uti super familia pecuniave sua legaverit, ita ius esto. Et lex: si paterfamilias ‹intestato moritur, familia› pecuniaque eius agnatum gentilium esto. Malleolus iudicatus est matrem necasse. Ei damnato statim folliculo lupino
Abbreviated transcription (Latin):
facere. Saturninus ferre coepit. College intercedere. Ille nihilo¬
minus cistellam detulit. Caepio ut illum contra intercedentibus
collegis. aduersus rem .p. uidit ferre: cum uiris bonis impetumi
facit pontes disturbat. cistas deiicit. impedimento est. quo secius
feratur. Arcessitur cxepio maiestatis. Constitutio legitima ex dif¬
finitione. Uocabulum enim diffinitur ip̃m. cum quaeritur ꝗo
sit ĩminuere maiestatem. Ex translatione controuersia nascit᷑
cum aut tempus differendum: aut accusatorem mutandum: aut
iudices mutandos reus dicit. Hac parte constitutionis graeci in ui¬
diciis nos in iure ciuili plaerunq utimur. In hac parte nos iu¬
ris ciuilis scientia uuabit. In iudiciis tamen nonihal utimur
hoc modo. Si quis peculatus accusatur: ꝙ uasa argentea pu¬
blica de loco priuato dicatur sustulisse possit dicere cum dif¬
finitione sit usus: quid sit surtum quid peculatus secum furti

Expanded text:
facere. Saturninus ferre coepit. Collegae intercedere, ille nihilofacere. Saturninus ferre coepit. Collegae intercedere, ille nihilominus sitellam detulit. Caepio, ut illum, contra intercedentibus collegis, adversus rem publicam vidit ferre, cum viris bonis impetum facit; pontes disturbat, cistas deicit, impedimento est, quo setius feratur: arcessitur Caepio maiestatis. Constitutio legitima ex definitione. Vocabulum enim definitur ipsum cum quaeritur, quid sit minuere maiestatem. CAPUT 22 Ex translatione controversia nascitur, cum aut tempus differendum aut accusatorem mutandum aut iudices mutandos reus dicit. Hac parte constitutionis Graeci in iudiciis, nos in iure civili plerumque utimur in hac parte nos iuris civilis scientia iuvabit: in iudiciis tamen nonnihil utimur ut hoc modo: Si quis peculatus accusatur, quod vasa argentea publica de loco privato dicatur sustulisse, possit dicere, cum definitione sit usus quid sit furtum, quid peculatus: secum furti
Abbreviated transcription (Latin):
qui petat nominauit. petitur ab eo mulcta. Constitutio legitima
ex contrariis legibus. Ex ambiguo controuersia nascitur. cum
scriptum duas. aut plures sententias significat. hoc modo. Paterfa¬
milias cum filium haeredem faceret: testamento uasa argentea uxᷤͦ¬
ri legauit. Tulius haeres meus. terentiae uxori mexe .XXX. pondo
uasorum argenteorum. dato quae uolet. Post mortem eius uasa p̃¬
ciosa et celata magnifice ista petit. Tulius se quae ip̃e uolet inxxx.
pondo ei debere dicit. Constitutio est legituna ex ambiguo.
Ex diffinitione causa constat. cum inde controuersia est quo
nomine factum appelletur. Ea est huiusmõi. Cum lucius Sat̃¬
ninus legem frumentanam de semissibus et mentibus laturus es¬
set.Q. cxpio qui per id temporis quaestor urbanus erat docuit
senatum xrarium pati non posse largitionem tantam. Senatus de¬
creuit si eam legem ad populum ferat aduersus rem. p. uideri eũ

Expanded text:
um nominavit; petitur ab eo multa. Constitutio legitima um nominavit; petitur ab eo multa. Constitutio legitima ex contrariis legibus. Ex ambiguo controversia nascitur, cum res unam sententiam scripta, scriptum duas aut plures sententias significat, hoc modo: Paterfamilias cum filium heredem faceret, testamento vasa argentea uxori legavit Tullius «heres meus Terentiae uxori meae XXX pondo vasorum argenteorum dato, qua volet.» Post mortem eius vasa pretiosa et caelata magnifice petit mulier. Filius se, qua ipse vellet, in XXX pondo ei debere dicit. Constitutio est legitima ex ambiguo. CAPUT 21 Definitione causa constat, cum in controversia est, quo nomine factum conpelletur. Ea est huiusmodi: Cum Lucius Saturninus legem frumentariam de semissibus et trientibus laturus esset, ‹Q.› Caepio, qui per id temporis quaestor urbanus erat, docuit senatum aerarium pati non posse largitionem tantam. Senatus decrevit, si eam legem ad populum ferat, adversus rem publicam videri ea
Abbreviated transcription (Latin):
dissentire hoc modo. Si lex sit quae iubeat eos qui propter tẽ¬
pestatem nauim reliquerint. omnia ꝑdere: eorum nauim caete¬
raq: ẽẽ. si nauis conseruata sit. qui remanserunt in naui. Magni¬
tudine tempestatis. omnes ꝑterriti nauim reliquerunt: in scaphã
conscenderunt. praeter unum aegrotum. is ꝑꝑ morbum exire et
fugere non potuit. casu et fortuitu. nauis in portum incolumis
delata est. Illam aegrotus possidet. nauim petit ille cuius fuerat. ħ
constitutio legitima est ex scripto et sententia. Ex contrariis legi¬
bus controuersia constat. cum alia lex iubet: aut ꝑmittit: alia ue¬
tat quippiam fien hoc mõ. lex uetat cum qui de pecuniis repetẽdiᷤ
cdamnatus sit. in concione orationem hẽre. altera lex iub augurẽ
indemorti locum. qui substitui petat inconcione nominare.A¬
ugur quidam damnatus de pecuniis repetendis in demortui locũ¬

Expanded text:
dissentire, hoc modo: Si lex sit, quae iubeat «eos, qui propter temdissentire, hoc modo: Si lex sit, quae iubeat «eos, qui propter tempestatem navem reliquerint, omnia perdere, eorum navem ceteraque esse, si navis conservata sit, qui remanserunt in navi.» Magnitudine tempestatis omnes perterriti navem reliquerunt - in scapham conscenderunt - praeter unum aegrotum: is propter morbum exire et fugere non potuit. Casu et fortuitu navis in portum incolumis delata est; illam aegrotus possedit. Navem petit ille cuius fuerat. Haec constitutio legitima est ex scripto et sententia. CAPUT 20 Ex contrariis legibus controversia constat, cum alia lex iubet aut permittit, alia vetat quippiam fieri, hoc modo: Lex vetat eum, qui de pecuniis repetundis damnatus sit, in contione orationem habere: altera lex iubet, augurem in demortui locum qui petat, in contione nominare. Augur quidam damnatus de pecuniis repetundis in demortui loc
Abbreviated transcription (Latin):
prima dep̃catio defensoris cum accusatoris insimulatione con¬
iuncta. Constitutiones itaq ut ante diximus tres sunt. Conie¬
cturalis. legitima uiridicialis
Oniecturalis est. cum de facto controuersia est. hoc modo.¬
Aroe in silua postquam resciuit quae fecisset per in samam¬
gladio incubuit. Ulysses interuenit: occisum conspicatur: cor¬
pore taelum ciuentum educit. Teucer interuenit. cum fratremocci¬
sum. et inimicum fratris cum gladio cruento uideat. capitis arces¬
sit. hic quoniam coniectura uerum quaeritur de facto erit contͦ¬
uersia et ex eo constitutio causae coniecturalis nominat᷑.
Egitima est constitutio. cum e scupto: aut ex scriptis aliꝗd
controuersia nascitur. Ea diiditur in sex partes Scriptũ
et sententiam. contrarias leges ambiguum diffinitionem trans¬
lationem. ratiocinationem. Ex scripto et sententia controu̾¬
sia mascitur: cum uidetur scrptoris uoluntas. cum scripto ip̃oi

Expanded text:
prima deprecatio defensoris cum accusatoris insimulatione conprima deprecatio defensoris cum accusatoris insimulatione coniuncta. Constitutiones itaque, ut ante diximus, tres sunt: coniecturalis, legitima, iuridicialis. Coniecturalis est, cum de facto controversia est, hoc modoAiax in silva, postquam resciit, quae fecisset per insgladio incubuit. Ulixes intervenit: occisum conspicatur, corpore telum cruentum educit. Teucer intervenit: fratrem occisum, inimicum fratris cum gladio cruento videt. Capitis arcessit. Hic coniectura verum quaeritur; de facto erit controversia: ex eo constitutio causae coniecturalis nominatur. CAPUT 19 Legitima est constitutio, cum ‹in› scripto aut e scripto aliquid controversiae nascitur. Ea dividitur in partes sex: scriptum et sententiam, contrarias leges, ambiguum, definitionem, translationem, ratiocinationem. Ex scripto et sententia controversia nascitur, cum videtur scriptoris voluntas cum scripto ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tionem et expositionem. Enumeratione utemur cum dicemus
numero quot de rebus dicturi sumus. Eam plus ꝗͣ trium partium
partium numero ẽẽ non oportet. nam piculosum est ne quandoi
plus minusue dicamus et suspicionem affert auditori meditatiõiᷤ
et artificii: quae res fidem abrogat orationi. Expositio est cum reͤ
ad confumationem. et confutationem transeamus
Ota spes uincendi ratioq ꝑsuadendi posita est in cõfir¬
matione. et confutatione. am cum adiumenta nr̃a
exposuerimus. contrariaq dissoluerimus absolute nimi
rum oratorium munus confecerimus. Ununq igitur facere po¬
terimus. si constitutionem causa cognouerimus. Causarum cõ¬
stitutiones alii quatuor fecerunt: noster doctor hermestes tres pu¬
tauit ẽẽ: non ut de illonim quicꝗͣ detraheret inuentione: sed ut
ostenderet. id quod oportuisset simpliciter ac singulari modo:
docere: illos distribuisse dupliciter et bipartito.Constitutio ẽ

Expanded text:
tionem et expositionem. Enumeratione utemur, cum dicemus tionem et expositionem. Enumeratione utemur, cum dicemus numero, quot de rebus dicturi sumus. Eam plus quam trium partium numero ‹esse› non oportet: nam et periculosum est, ne quando plus minusve dicamus; et suspicionem adfert auditori meditationis et artificii: quae res fidem abrogat orationi. Expositio est, cum resad confirmationem ‹et confutationem› transeamus. Tota spes vincendi ratioque persuadendi posita est in confirmatione et in confutatione. Nam cum adiumenta nostra exposuerimus contrariaque dissolverimus, absolute nimirum munus oratorium confecerimus. Utrumque igitur facere poterimus, si constitutionem causae cognoverimus. Causarum constitutiones alii quattuor fecerunt: noster doctor tres putavit esse, non ut de illorum quicquam detraheret inventione, sed ut ostenderet, id, quod oportuisset simpliciter ac singulari modo docere, illos distribuisse dupliciter et bipertito. Constitutio est
Abbreviated transcription (Latin):
tam uiam et perspicuam rõnem exõdiorum haberemus. Nuc̃
quod reliquum est. quoniam de rerum inuentione disputandum
est. in qua singulare consumitur oratoris officium: dabimus oꝑam
ut nihilominus industriae. ꝗ̃ rei utilitas postulabit quaesisse uidea¬
mur si puus pauca de diuisione causarum dixerimus:
Ausarum diuisio. in duas partes distributa est. Primũ¬
perorata narratione. debemus aperire quid nobis cõueĩ¬
at cum aduersariis: si ea quae utilia nobis erunt conuẽi¬
ent: quid in controuersiis relictum sit hoc mõ. Interfectim ẽẽ ab Ore¬
ste matrem conuenit mihi cum aduersariis. Iure ne fecerit. et licu¬
erit ne facere: id est in controuersia. Item econtrario. Agamem¬
nonem cẽ a clytemnestra. occisum confitentur. cum idita sit mei
ulcisci parentem negant oportuisse. Deinde cum hoc fecerimus
cdistributione uti debemus. ea diuiditur in duas partes. enume̾i¬

Expanded text:
rtam viam et perspicuam rationem exordiorum haberemus. Nunc, rtam viam et perspicuam rationem exordiorum haberemus. Nunc, quod reliquum est - quoniam de rerum inventione disputandum est, in quo singulare consumitur oratoris artificium - dabimus operam, ut nihilominus industrie, quam rei utilitas postulabit, quaesisse videamur  si prius pauca de divisione causarum dixerimus. CAPUT 17 Causarum divisio in duas partes distributa est. Primuper narrationem debemus aperire, quid nobis conveniat cum adversariis si ea, quae utilia sunt nobis, convenient, quid in controversiis ‹relictum sit›, hoc modo: «Interfectam esse ab Oreste matrem convenit mihi cum adversariis: iure fecerit et licueritne facere, id est in controversia.» Item e contrario: «Agamemnonem esse a Clytemestra occisum confitentur; cum id ita sit, me ulcisci parentem negant oportuisse.» Deinde, cum hoc fecerimus, distributione uti debemus. Ea dividitur in duas partes: enumera
Abbreviated transcription (Latin):
breuitate p̃cepta sunt. nam quo breuior: eo dilucidior. et cognitu
facilior narratio fiet. Uensimilis narratio erit. si ut mos: ut opi
nio postulat dicemus. Si spacia tempoꝵ personaium diguitates
consilioꝵ rationes. locoꝵ oportunitates constabunt. ne refelli poᷤ¬
sit aut temporis parum fuisse: aut cãm nullam: aut locum idõe¬
um non fuisse: aut homines ip̃os facere: aut pati non potuisse.
Si uera res erit: nihilominus haec omnia narrando conseruanda
sunt. nam saepe u̾itas nisi haec seruata sint fidem non potest
facere. Sin erunt fictae: eo magis erunt conseruanda. De his
rebus. caute consligendum est: quibus in rebus tabulae: aut ali¬
cuius firma auetoritas uidebitur interfuisse. Adhuc quae
dicta sunt. arbitror mihi constare cum caeteris artis scriptori¬
bus: nisi quia de insinuationib noua excogitauimus: quam
soli nos praeter caeteros in tria tempora diuisimus: ut plane c̃¬

Expanded text:
brevitate praecepta sunt; nam quo brevior, dilucidior et cognitu brevitate praecepta sunt; nam quo brevior, dilucidior et cognitu facilior narratio fiet. CAPUT 16 Veri similis narratio erit, si, ut mos, ut opinio, et natura postulat, dicemus; si spatia temporum, personarum dignitates, consiliorum rationes, locorum opportunitates constabunt, ne refelli possit aut temporis parum fuisse, aut causam nullam, aut locum idoneum non fuisse, aut homines ipsos facere aut pati non potuisse. Si vera res erit, nihilominus haec omnia narrando conservanda sunt; nam saepe veritas, nisi haec servata sint, fidem non potest facere: sin erunt ficta, eo magis erunt conservanda. De iis rebus caute confingendum est, quibus in rebus tabulae aut alicuius firma auctoritas videbitur interfuisse. Adhuc quae dicta sunt arbitror mihi constare cum ceteris artis scriptoribus, nisi quia de insinuationibus nova excogitavimus, quod eam soli ‹nos› praeter ceteros in tria tempora divisimus, ut plane ce
Abbreviated transcription (Latin):
et si nos reticuerimus. Quod genus est. si dicam me ex prouincia
rediisse: profectum quoq in prouinciam intelligatur. Et omnino
non mõ id quod obest: sed etiam quod neq obest neq aduiuat
satius est praeterire. Et ne bis aut saepius idem dicamus. Cauen
dum est etiam ne id quod supra semel diximus. deinceps dicamꝰ
hoc mõ. Athenis Megarum uespi aduenit simo. ubi aduenit
megarum: insidias fecit uirgini. insidias postꝗͣ fecit: uim in loco
attulit. Rem dilucide narrabimus: si ut quodq primum gestu
erit: ita piimum exponemus. et rerum ac tempoꝵ ordinem cõ¬
seruabimus: ut gestae res erunt: aut ut potuisse geri uidebunt᷑
hic ent considerandum ne quid ꝑturbate: ne quid contorte: ne qͥ¬
noue. ne quid ambigue dicamus. ne quam in aliam rem transe¬
amus. ne ab ultimo repetamus. ne longe ꝑsequamurꝰ. ne quicꝗͣ
quod ad rem ꝑtineat praet̾eamus. Et si ꝑsequemur ea quae de

Expanded text:
etsi nos reticuerimus: quod genus, si dicam me ex provincia etsi nos reticuerimus: quod genus, si dicam me ex provincia redisse, profectum quoque in provinciam intellegatur. Et omnino non modo id, quod obest, sed etiam id, quod neque obest neque adiuvat, satius est praeterire. Et ne bis aut saepius idem dicamus, cavendum est; etiam ne quid, novissime id quod supra diximus, deinceps dicamus, hoc modo: Athenis Megaram vesperi advenit Simo: Ubi advenit Megaram, insidias fecit virgini: Insidias postquam fecit, vim in loco adtulit. CAPUT 15 Rem dilucide narrabimus, si ut quicquid primum gestum erit, ita primum exponemus et rerum ac temporum ordinem conservabimus, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur: hic erit considerandum, ne quid perturbate, ‹ne quid contorte,› ne quid nove dicamus; ne quam in aliam rem transeamus; ne ab ultimo repetamus; ne longe persequamur; ne quid, quod ad rem pertineat, praetereamus; et si sequemur ea, quae de
Abbreviated transcription (Latin):
llud genus narrationis quod in ꝑsonis positum est. debet
hẽre sermonis festiuitatem animoꝵ dissimilitudinem. graui¬
tatem. lenitatem. spem. metum. suspicionem. desiderium dis¬
simulationem. misericordiam. rerum uarietatem. fortunae cõ¬
mutationem. insꝑatum incominõm. subitam lacticiam. iocũ¬
dum exitum rerum. Uerum haec in exercendo transigentur
da. ut uerissimilis sit: quae quoniam oportere fieri scimus
quemadmõm faciamus cognoscendum est. Rem breuiter nar¬
rare pot̾imus: si inde incipiemus narrare.: unde necẽe erit: ⁊¬
si non ab ultimo initio repetere uolemus. et si sumatim. non par¬
ticulatim narrabimus. et si non ad extremum:sed usq: eo quo
opus erit ꝑsequemur. et si transitionib nullis utemurꝰ et si
non deerabimus ab eo quod coeꝑimus exponere: et si exitus re¬
rum ita ponemus: ut ante quoq quae facta sunt scui possint tã¬

Expanded text:
Illud genus narrationis, quod in personis positum est, debet Illud genus narrationis, quod in personis positum est, debet habere sermonis festivitatem animorum dissimilitudinem, gravitatem lenitatem, spem metum, suspicionem desiderium, dissimulationem, misericordiam rerum varietates fortunae commutationem, insperatum incommodum subitam laetitiam iucundum exitum rerum. Verum haec in exercendo transigentur; da, ut veri similis sit; quae quoniam fieri oportere scimus, quemadmodum faciamus, cognoscendum est. Rem breviter narrare poterimus, si inde incipiemus narrare, unde necesse eritsi non ab ultimo initio repetere volemus; et si summatim, non particulatim narrabimus; et si non ad extremum, sed usque eo, quo opus erit, persequemur; et si transitionibus nullis utemur, et si non deerrabimus ab eo, quod coeperimus exponere; et si exitus rerum ita ponemus, ut ante quoque quae facta sint, scire possint, tam
Abbreviated transcription (Latin):
Arrationum tna genera sunt: unum quo exponimus
rem gestam: et unum quodq trabimus ad utilitate
nr̃am uincendi causa: quod ꝑtinet ad eas causas. de ꝗ¬
bus iudicium est futurum. Alterum genus narrationis est. quod
intercurrit nonnunꝗͣ: aut fidei. aut criminationis. aut transitiõis
aut alicuius apparationis uel laudationis causa. Tertium genu̾
est. id quod a causa ciuili remotum est: in quo tamen exerceri cõ¬
uenit: quo cominodius illas suꝑiores narrationes in causis tracta¬
re possimus.
lius narrationis. duo genera sunt: unum quod in negociis:
alterum quod in personis positum est. Id quod in negoci¬
orum expositione positum est tres hẽt partes. fabulam. historiam¬
et argumentum. Fabula est quae neq ueras. neq uerisimiles cõ¬
tinet res: ut hae quxe tragoediis tradita sunt. Historia est res ge
sta: quae ab xetatis nr̃ae memoria remota est. Argumentum ẽ
ficta res: quae tamen fieri potuit. uelut argum̃ta comoediarum.

Expanded text:
arrationum tria sunt genera. Unum est, cum exponimus rem gestam et unum quidque trahimus ad utilitatem nostram vincendi causa, quod pertinet ad eas causas, de quibus iudicium futurum est. Alterum genus est narrationis, quod intercurrit nonnumquam ‹aut› fidei aut criminationis aut transitionis aut alicuius apparationis causa. Tertium genus est id, quod a causa civili remotum est, in quo tamen exerceri convenit, quo commodius illas superiores narrationes in causis tractare possimus. CAPUT 13 Eius narrationis duo sunt genera: unum quod in negotiis, alterum quod in personis positum est. Id, quod in negotiorum expositione positum est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumentum. Fabula est, quae neque veras neque veri similes continet res, ut eae sunt, quae tragoedis traditae sunt. Historia est gesta res, sed ab aetatis nostrae memoria remota. Argumentum est ficta res, quae tamen fieri potuit, velut argumenta comoediarum.
Abbreviated transcription (Latin):
dicatio. occiderit ne: Ratio omnis utiiusq orationis ut ante di¬
ctum est: adhanc iudicationem conferenda est. Si plures erunt cõ¬
stitutiones aut partes constitutionum iudicationes quoq plures ert
in una causa. Sed omnes simili ratione reperientur: D edulo da¬
bimus oꝑam ut breuiter et dilucide quibus de rebus adhuc dicẽ¬
dum fuit diceremus. Nunc quoniam satis huius uoluminis ma¬
gnitudo creuit. cõmodius est in altero libro de exteris rebus dein¬
ceps exponere. ne qua ꝑꝑ multitudinem litterarum possit ãĩum
tuum defatigatio retardare. Sed si quo tardius haec ꝗͣ studes ab¬
soluẽtur: tum rerum magnitudini: tum mĩs quoq occupationibꝰ
assignare debebis. Uerumtamen maturabunus et quod negocio
diminutum fuerit exęquabimus industria ut pro tuo in nos officio:
et nr̃o in te studio munus hoc accumulatissime tuae largiamur uo¬
luntati

Expanded text:
dicatio: «Occideritne?» Ratio omnis utriusque orationis, ut ante didicatio: «Occideritne?» Ratio omnis utriusque orationis, ut ante dictum est, ad hanc iudicationem conferenda est. Si plures erunt constitutiones aut partes constitutionum, iudicationes quoque plures erunt in una causa, sed et omnes simili ratione reperientur. Sedulo dedimus operam, ut breviter et dilucide, quibus de rebus adhuc dicendum fuit, diceremus. Nunc quoniam satis huius voluminis magnitudo crevit, commodius est in altero libro de ceteris rebus deinceps exponere, ne qua propter multitudinem litterarum possit animum tuum defatigatio retardare. Si qua tardius haec, quam studes, absolventur, cum rerum magnitudini tum nostris quoque occupationibus adsignare debebis. Verumtamen maturabimus et, quod negotio deminutum fuerit, exaequabimus industria, ut pro tuo in nos officio, nostro in te studio munus hoc adcumulatissume tuae largiamur voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
tor firmamento hoc pacto. Sed non abste occidi neq indemnatã
poenas pendere opoituit. E x ratione defensionis. et ex firmamẽ¬
to accusationis iudicii quaestio nascatur oportet: quam nos iudica¬
tionem: grxci crinomenon appellant. Ea constituetur ex coniun¬
ctione firmamenti et rationis defensione: hoc mõ. Cum dicat ore¬
stes se patris ulciscendi causa matrem occidisse rectum ne fuerit siẽ
iudicio a filio dytęmnestram occidi: Ergo hac ratione iudicatiõe
repire conuenit. Repta iudicatione: omnem rationem totius oratio¬
nis eõ conferri oportebit. In omnib constitutionib et partibus
constitunonum hac uia iudicationes reperientur. praeter ꝗͣ in conie¬
cturali constitutione. nam in ea nec ratio quare fecent quaenitur fe¬
cisse enim negatur: nec firmamentum exquiritur: quoniam noni
subest ratio.Quare ex intentione et inficiatione iudicatio constitu¬
itur hoc mõ. Intentio occidisti aiacem. Inficiacio non occidi. Iu¬

Expanded text:
tor firmamento, hoc modo: «At non abs te occidi neque indamnatam poenas pendere oportuit.» Ex ratione defensionis et ex firmamento accusationis iudicii quaestio nascatur oportet: eam nos iudicationem, Graecei crinomenon appellant. Ea constituetur ex coniunctione firmamenti et rationis defensione hoc modo: Cum dicat Orestes se patris ulciscendi matrem occidisse, rectumne fuerit sine iudicio a filio Clytemestram occidi. Ergo hac ratione iudicationem reperire convenit: reperta iudicatione omnem rationem totius orationis eo conferri oportebit. CAPUT 27 In omnibus constitutionibus et partibus constitutionum hac via iudicationes reperientur, praeterquam in coniecturali constitutione: in ea nec ratio qua re fecerit quaeritur, fecisse enim negatur: nec firmamentum exquiritur, quoniam non subest ratio. Quare ex intentione et infitiatione iudicatio constituitur, ‹hoc› modo: Intentio: «Occidisti Aiacem.» Infitiatio: «Non occidi.» Iu
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicendi causa. in hac potissimum causa consistamus Orestes cũ¬
confitetur se occidisse matrem. nisi attulerit facti rationem. peruer¬
tit defensionem. ergo affert eam: quae nisi intercederet: ne causa
quidem eẽt. Illa enim inquit patrem meum occiderat. Ergo ut
ostendi. ratio ea est quae continet defensionem sine qua. nec paua
quidem dubitatio põt remorari damnationem. In uenta ratio¬
ne firmamentum quaerendum est quod continet accusationem
quae affertur contra rationem defensionis: de qua ante dictum ẽ.¬
et id constituetur hoc mõ. Cum usus fuerit orestes ratione hoc pa¬
cto iure occidi illa enim patrem meum occiderat: utetur accusa

Expanded text:
ut docendi causa in hac potissimum causa consistamus: Orestes ut docendi causa in hac potissimum causa consistamus: Orestes confitetur se occidisse matrem: nisi adtulerit facti rationem, perverterit defensionem. Ergo adfert eam, quae nisi intercederet, ne causa quidem esset. Illa enim, inquit, patrem meum occiderat. Ergo, ut ostendi, ratio ea est, quae continet defensionem, sine qua ne parva quidem dubitatio potest remorari damnationem. Inventa ratione firmamentum quaerendum est, id est, quod continet accusationem, quod adfertur contra rationem defensionis, de qua ante dictum est. Id constituetur hoc modo: Cum usus fuerit Orestes ratione hoc pacto: «Iure occidi: illa enim patrem meum occiderat», utetur accusa