comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auspiciis cuones milicarem edocendi suit
gradum / nichilem̃ magis in itmn̾e uł ede
custodiendũ est ꝙͣ ut oñs milites incedendi ordie
ẜ̃uent quod alicer non potest fieri nisi ut excitio
ambulare celerit̾ et equalit̾ distanc ꝑiculũ enm
as hostibus semꝑ grauissimũ sustinet diuisus et
mordinatus exercitus militari gͦ. graduͦ ix. milia
passuum horis quinq̃ dum tarat estiuis ꝯficieda
sunt pleno autem grrdu qui cicacior est totidem
horis ux ͭ quatuor milia ꝑagenda sunt. Quicqͥs¬
achideris iam cuesus est cuius spacium non pocest
diffm̃iri /s et cursũ precipue assũe faciendi sunt iumo-¬
res ut maiorem impetum in hostem procurẽt ut loca
opportuma celeriter cum aduen̾it usus occuppẽt uel al¬
aduersariis idem facere uolentibus preoccupet ut
ad exploranꝰ alacriter ꝑgant a lacrius redeant
sut facilius terga fugienaum ꝯphendat̃ ad saltum
eaam quo uel fõssẽ facilius transilũtur uel impe¬

Expanded text:
uspiciis tirones militarem edocendi sunt gradum. Nihil enim magis in itinere vel in acie custodiendum est quam ut omnes milites incedendi ordinem servent, quod aliter non potest fieri nisi assiduo exercitio ambulare celeriter et aequaliter discant. Periculum enim ab hostibus semper gravissimum sustinet divisus et inordinatus exercitus. Militari ergo gradu viginti milia passuum horis quinque dumtaxat aestivis conficienda sunt. Pleno autem gradu, qui citatior est, totidem horis viginti quattuor milia peragenda sunt. Quicquaddideris iam cursus est, cuius spatium non potest definiri.Sed et cursu praecipue adsuefaciendi sunt iuniores, ut maiore impetu in hostem procurrant, ut loca oportuna celeriter cum usus advenerit occupent vel adversariis idem facere volentibus praeoccupent, ut ad explorandum alacriter pergant, alacrius redeant, ut fugientium facilius terga comprendant. Ad saltum etiam, quo vel fossae transiliuntur vel impe
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ tempore nccitas declinanda ẽ ita ut urbes
atq castella ab hiis militibus qui ꝯuinus pmpti
iuenuitur in acie armis sagutis fustibalisq
atq puiriis decipiatur proiĩaialiũ incauta
simplicitas freq̃naus en cõm̾ctioru pacisq simu¬
lacio credul ꝙͣ arma nocuerũt. Qua ratione
famem collẽti paciũtur hostes disꝑsi uero crebris
Queadmodum

Expanded text:
omni tempore necessitas declinanda, ita ut urbes omni tempore necessitas declinanda, ita ut urbes atque castella ab his militibus qui minus prompti inveniuntur in acie armis sagittis fustibalis atque periuriis decipiatur provincialium incauta simplicitas; frequentius enim commerciorum pacisque simulatio credulis quam arma nocuerunt.Qua ratione famem collecti patiuntur hostes, dispersi vero crebris QVEMADMODVM
Abbreviated transcription (Latin):
uel quantum fiuge uĩnoq liostes inferens bellu
ad mitũ suuii poterit occupare nõ solum amotis
ꝑ edc̃a possessionibus. s eciam ooactis ꝑ electos
procuratores exsẽcutores ad castella ydonea et
armatorũ firmata presidiis uel ad tutissimas
conferend est ciuitates urgediqz prouiciales
ut ante irrupcõem seq ⁊ sua menibus condãt.
reparatio smnurorũ tormencorũq oium ante cu¬
randa est. Ram si semel hostes p̃uenerit occu¬
pacos metu unuuersa turbatur et que ex alips
urbibus petenda sunt snt̾clusis itinerib dene¬
gantur. S fidelis sõrs eoru custodia et euega¬
tio moderata consueuit sufficere pro copaide ma¬
xime si ab mitis procuretur. Ceteru stra par¬
timonia est tũt ẜuare cim defficit in expedicõr¬
tacem eisdem a re publica recterẽtur Hyeme uig¬
norũ et pabuli estate aquarũ irricada est diffi¬
cultas frumẽti uero et aceti uini necnõ etiã salis

Expanded text:
vel quacumque fruge vinoque hostis inferens bellum vel quacumque fruge vinoque hostis inferens bellum ad victum suum poterit occupare non solum admonitis per edicta possessoribus sed etiam coactis per electos executores ad castella idonea et armatorum firmata praesidiis vel ad tutissimas conferendum est civitates, urgendique provinciales ut ante irruptionem seque et sua moenibus condant. Reparatio etiam murorum tormentorumque omnium ante curanda est. Nam si semel hostes praevenerint occupatos, metu universa turbantur, et quae ex aliis urbibus petenda sunt interclusis itineribus denegantur. Sed fidelis horreorum custodia et erogatio moderata consuevit sufficere pro copia, maxime si ab initio procuretur. Ceterum sera parsimonia est tunc servare cum deficit. In expeditionit post necessitatem eisdem a re publica redderentur.Hieme lignorum et pabuli, aestate aquarum vitanda est difficultas, frumenti vero et aceti vel vini nec non etiam salis
Abbreviated transcription (Latin):
pabuli frumetiq dicatur sepuis em̃m
penuria ꝙͣ pugua cõsumit ex̾citũ s⁊ ferro
dinor fames est deinde reliquis casibus pocest
in tempore subueniri pabulum et ãnonã in nec¬
cessitate remedium nõ habent insi ance codantur
In omi expedicõe unui extat marmui telum ut cui
sufficiat uirtus hostes frangat mopia. añꝙͣ
igitur inchoetur bellum de copiis expeñq solers¬
debet esse tractatus ut pabula fiumẽtum cetereq
anonarie sp̃es quas a prouĩcialib consuecudo
tit onaturius exigantur. et in oportunis as r̃e gerẽ¬
dã ac qnunitissimis locis. amplior semper modus
gͣ sussicit agͤgetur ꝙ si tributa defĩcuit progato
auro copata suit omĩa neq em diuiciarũ secu¬
it possessio est insi armoru defensione ẜuetite
fiequenter autẽ nocitas genuatur et obsidio sepe
fit longier ꝙͣ purauis cum aduersarii eciã ip̃i
esuriẽtes circusedere nõ desimnant ques faine
sperat eẽ uincendõs. Preterea quicq̃d in pcore

Expanded text:
pabulo frumentisque dicatur. Saepius enim penuria quam pugna consumit exercitum, et ferro saevior fames est. Deinde reliquis casibus potest in tempore subveniri, pabulatio et annona in necessitate remedium non habent nisi ante condantur. In omni expeditione unum est et maximum telum ut tibi sufficiat victus, hostes frangat inopia.Ante igitur quam inchoetur bellum, de copiis expensisdebet esse tractatus, ut pabula frumentum ceteraeque annonariae species quas a provincialibus consuetudo deposcit maturius exigantur et in oportunis ad rem gerendam ac munitissimis locis amplior semper modus quam sufficit adgregetur. Quod si tributa deficiunt, prorogato auro comparanda sunt omnia; neque enim divitiarum secura possessio est nisi armorum defensione servetur. Frequenter putaris, cum adversarii etiam ipsi esurientes circumsidere non desinant quos fame sperant esse vincendos. Praeterea quicquid in pecore
Abbreviated transcription (Latin):
Congissimas ferratasq tuibes opponũt machine
uomienti eamq a muri uicontate ꝓpellunt. Se cu
radiornm ciuicas oppugnaret᷑ ab hostibus et tieris
ambulatoria supia murorũ altitudinem ac turriũd
omm suꝑaret. mechanico ingemio iuentum est ta¬
le remedmmin per nottem sub fundamẽto muri cuitĩ¬
culĩd fodit et illum locũ ad quem die post̃o turris
fuerat promouenda nullo hostium senciente egesta
terra cauauit intrnsecus, et cum rotis siuis moles
fuisset impulsa atq ad locum qui subt̾ cauacꝰ fuat
est et machnia derelita
De scalis sanbusta exostra

Expanded text:
ongissimas ferratasque trabes opponunt machinae venienti eamque a muri vicinitate propellunt. Sed cum Rodiorum civitas oppugnaretur ab hostibus et turris ambulatoria supra murorum altitudinem ac turrium omnium pararetur, mechanici ingenio inventum est tale remedium. Per noctem sub fundamenta muri cuniculum fodit et illum locum ad quem die postero turris fuerat promovenda nullo hostium sentiente egesta terra cavavit intrinsecus, et cum rotis suis moles fuisset impulsa atque ad locum qui subter cavatus fuerat est et machina derelicta. XXI DE SCALIS SAMBVCA EXOSTRA
Abbreviated transcription (Latin):
aut locorum edito uel abrupto aut circũfuso mari
in illo naturali beneficio tutissimo eligentis con¬
silium in plano qͣi fundantis industria uidemus
anciquissimas ciutates .iͣ. in campĩs patentib
consticutas ut defficiente auxilio locoꝵ arte tam̃
⁊ opere redderentur iuitte¬

Expanded text:
aut locorum edito vel abrupto aut circumfuso mari In illo naturali beneficio tutissimo eligentis consilium, in plano quaeritur fundantis industria. Videmus antiquissimas civitates ita in campis patentibus constitutas ut deficiente auxilio locorum arte tamen et opere redderentur invict
Abbreviated transcription (Latin):
unu gubeenantur. ꝓprius autem uldex erat p̾fectꝰ
legionis habens comicte̾ primi homis dignitatẽ
qui absence legato canꝙͣ uicarius ipius ptatem
marimã recinebat. tribum uel centuriones cet̾iq
milites eiꝰ precepta ẜuabant uigiliaꝵ suie pfec¬
tõmis cessara ab eodem petebatur si miles crmiẽ
aliquod amisisset aucc̃e prefecti legionis a tri¬
bunõ deppucabatur ad penam arma oĩum gmilitu
Item equi uestes annona ad curam ipius ꝑtinebat
discipline seueritas exercitatio nõ solum peditũ
s etiam militum equitum legionarioꝵ p̃cepto.
eus cocidie curabatur. Ip̃e autẽ custos diligens
sobrius legionem sibe credicam assidius oꝑibus
ad om̃em deuocõem ad om̃ez firmabat industuam
sciens ad prestĩ laudem sabiectoꝵ recudare uir¬
tutem
De officio preseai castiorũ. cap ͫ.Uͫ

Expanded text:
umeri gubernantur. Proprius autem iudex erat praefectus umeri gubernantur. Proprius autem iudex erat praefectus legionis, habens comitivae primi ordinis dignitatem, qui absente legato tamquam vicarius ipsius potestatem maximam retinebat. Tribuni vel centuriones ceterique milites eius praecepta servabant; vigiliarum sive profectionis tessera ab eodem petebatur; si miles crimen aliquod admisisset, auctoritate praefecti legionis a trbuno deputabatur ad poenam; arma omnium militum, item equi vestes annona, ad curam ipsius pertinebant; disciplinae severitas, exercitatio non solum peditum sed etiam equitum legionariorum praecepto eius cotidie curabatur. Ipse autem iustus diligens sobrius legionem sibi creditam assiduis operibus ad omnem devotionem, ad omnem formabat industriam, sciens ad praefecti laudem subiectorum redundare virtutem. X DE OFFICIO PRAEFECTI CASTRORVM Erat
Abbreviated transcription (Latin):
antiquos ordines ducebãt .c.uiii.
consuetudo tenuit ut ex primo principe legioĩs
nͫ tanqͣ caput tocuis legionis merita cõsequelrt᷑
et cõmodã Utem primus hastatus duas centurias .i.
uocant principes aũt prime oohortis centuriam.
in legione ꝓpe oñia que ordinanda sunt ꝑtinent
Item scdus hastatus centuriam senus .i.cl. hoĩes
magne utilitates et magnus honor itel a uet̾ib
nsticutus ut ceteri milites ex tota legi
labore/ ac deuocone contenderent ad cihita p̾mia
ꝑuenire. Gunt eciam centuriones qui singulas
centurias crrabat qui mĩc centenarii dicuntur erat¬
eciam decam demis militibus p̾positi qui onit ca¬
cohortem In toca autẽ legione erant centuriones
ed legati imꝑacoris ex consulibus ad exer¬
citus mictebantur quibus legiones et au¬
¶uilia uniuersa obtemꝑabant in ordinacõe
pacis uel nccͣitate bellorum in quoꝵ locũ mit̾ illu¬
tres uiros constat magr̃os militũ substicucos a
quibus non cantu bnie legiones sz edam plures in¬

Expanded text:
ANTIQVOS ORDINES DVCEBANT Vetus tamen consuetudo tenuit ut ex primo principe legionis Hic tamquam caput totius legionis merita consequebatur et commoda. Item primus hastatus duas centurias, id vocant. Princeps autem primae cohortis centuriam sin legione prope omnia quae ordinanda sunt pertinent. Item secundus hastatus centuriam semis, id esmagnae utilitates et magnus honor est a veteribus constitutus, ut ceteri milites ex tota legione omni labore ac devotione contenderent ad tanta praemia pervenire. Erant etiam centuriones qui singulas centurias curabant, qui nunc centenarii nominantur. Erant decani, denis militibus praepositi, qui nunc cacohortem. In tota autem legione erant centuriones TI LEGIONIS Sed legati imperatoris ex consulibus ad exercitus mittebantur, quibus legiones et auxilia universa obtemperabant in ordinatione pacis vel necessitate bellorum; in quorum locum nunc illustres viros constat magistros militum substitutos, a quibus non tantum binae legiones sed etiam plures n
Abbreviated transcription (Latin):
in quibus auri argentiq uẽnas bessoru riatur
industria magno labore terra defõdit᷑ cauatoq¬
impetu in exitu ciuicatis inferna queritur bia que
fraus duplicibus operatur in sidiis aut enn penetrat
urbem et noctu non sencientibus oppidanis egreduĩt᷑
per cuniculũ reẜatisq portis suoꝵ agñ inducũt
hostesq in ip̃ilis domibus ꝑiiũt ignorantes aut
certe cum ad murorũ fundamenta ꝑuen̾int subfo¬
diũt maxiniam partem appoĩcs lignis ruinamq
muri tumultuario opere suspendunt sarmẽta in¬
suꝑ iũgmit aliaq fom̃ita flãmarum tũc p̃patis
bellatoribus suꝑ ignis inuicctit᷑ combustis colũp
nis atq tabulatis muro subito corruẽte ⁊ ruptoĩ
aditus reseratur. Quid facere debeat opĩdarii si

Expanded text:
in quibus auri argentique venas Bessorum rimatur industria, magno labore terra defoditur cavatoqspecu in exitium civitatis inferna quaeritur via. Quae fraus duplicibus operatur insidiis. Aut enim penetrant urbem et noctu non sentientibus oppidanis egrediuntur per cuniculum reseratisque portis suorum agmen inducunt hostesque in ipsis domibus perimunt ignorantes, aut certe cum ad murorum fundamenta pervenerint suffodiunt eorum maximam partem appositis siccioribus lignis ruinamque muri tumultuario opere suspendunt, sarmenta insuper iungunt aliaque fomenta flammarum; tunc praeparatis bellatoribus operi ignis immittitur combustiis atque tabulatis muro subito corruente inruptioni aditus reseratur. XXV QVID FACERE DEBEANT OPPIDANI SI
Abbreviated transcription (Latin):
psa die qua certatira sunt milites quid senciat
diligent̾ explora. Nam fiducia uel formido ex
uultu uerbis incessu motibus cernitirr. Ne cõsi¬
das satis si ciro prelmm cupit in exꝑtis enim
dulais est pugna et nou̾is ce oport̾e differre si
ex̾citati bellatores metuũt dimicare. monicis cam̃
et hortacõe ducis ex̾citus uirtus accrestit et annꝰ
suꝑati suic cõmemoradũ. Dicenda eciã in quib mi¬
litum mentes in odium aduersariorũ ira et indig¬
nacõe moueantur. Amnuis pene oũim homum h̃
naturalitꝰ euenit ut crepident cum ad coflictum
hostiũ ueniũt sine dubio aũt formidiliores sunt
quorũ mentes ip̃e confundit aspectus. Sz hoc reme¬
dio formido lenitur. Si anꝙͣ dimices freq̃nt̾ exci¬
tum ciui locis tutioribus ordines unde et uidere
hostem et agnoscere consuestant int̾dum audeãt
allquid ex occõne et fugiant. aut int̾imat inuoos
mores aduersariorũ armaq recognostant

Expanded text:
psa die qua certaturi sunt milites quid sentiant diligenter explora. Nam fiducia vel formido ex vultu verbis incessu motibus cernitur. Nec confidas satis si tiro proelium cupit—inexpertis enim dulcis est pugna—et noveris te oportere differre si exercitati bellatores metuunt dimicare. Monitis tamen et adhortatione ducis exercitui virtus adcrescit et animus, superati sunt commemorandum. Dicenda etiam quibus militum mentes in odium adversariorum ira et indignatione moveantur. Animis paene omnium hominum hoc naturaliter evenit, ut trepident cum ad conflictum hostium venerint. Sine dubio autem infirmiores sunt quorum mentes ipse confundit aspectus; sed hoc remedio formido lenitur, si antequam dimices frequenter exercitum tuum locis tutioribus ordines, unde et videre hostem et agnoscere consuescant. Interdum audeant aliquid ex occasione: aut fugent aut interimant inimicos; mores adversari
Abbreviated transcription (Latin):
nes et culcice fimibus calant et illis oppo¬
mit loas qua adit aries ut impetus machine ma¬
teria molłiore fractus. non destruat murũ alii la¬
quei captos arietes per multitudine homiũ de
muro in obliquũ crahunt. et cum ip̃is cestudimibus
euertunt plures in modum forficis dentatũ fimib
obligarit feronin quod lupũ uocant app̾hẽsumꝙ a¬
riẽtem aut euertunt aut ita suspendat ut impe̾tũ
non habeat feriendi Intdum basescolũpne mariuo
ire uibrato impetu raculantur eniuris arietesq cõ¬
frigunt. ꝙ si tanta uis fu̾i̾t ut murus arietibus
ꝑforatur ⁊ quod sepe accidit decidat salutis uña spes
suꝑest ut destructis domibus alius intrnisecus inu¬
rus addatur hostesq int̾ bmos parietes si ꝓuenur
tempcauerint periiant᷑.¬

Expanded text:
nes et culcitras funibus calant et illis opponunt locis ubi cedit aries; ut impetus machine, materia molliori fractus, non destruat murum. Alii laqueis captos arietes, per multitudinem hominum de muro in obliquum trahunt et cum ipsis testudinibus evertunt. Plures in modum forficis, dentatum funibus alligant ferrum quod lapum vocant quo apprehensum arietem, aut evertunt, aut ita suspendunt, ut impetum non habeat feriendi. Inteae vibrato impetu iaciuntur e muris arietesque confringunt. Quod si tanta vis fuerit ut murus arietibus perforetur et quod saepe accidit decidat, salutis una spes superest ut destructis domibus alius intrinsecus murus addatur hostesque intra binos parietes, si penetrare temptaverint, perimant
Abbreviated transcription (Latin):
citatus pulius ad similitudinẽ nubiũ surgit hos
ꝑ noctem flamis ꝑ diem fuo significãt sociis
quod alit̾ nõ põt nuĩciari aliꝙͣti i in castelloꝵ
aut urbu carribus append̃iit trabes quib alii
erectis alni depositis indĩcant que gerũtur
Quãta sit ẜuanda cauthela in uicimis hostib mo

Expanded text:
citatus pulvis ad similitudinem nubium surgit hostcitatus pulvis ad similitudinem nubium surgit hostt copiae, per noctem flammis, per diem fumo significant sociis quod aliter non potest nuntiari. Aliquanti in castellorum aut urbium turribus appendunt trabes, quibus aliquando erectis aliquando depositis indicant quae geruntur. VI QVANTA SIT SERVANDA CAVTELA CVM VICINIS HOSTIB
Abbreviated transcription (Latin):
iormi quod ex uris agrestibus argenco nerum¬
temperant arte spñ q canentis flatus emictit audi¬
tum. Reiam in dubitat᷑ꝭ per ħ sonis agnoscit e¬
citus utrum scare uẽs progredi an certẽ regrdi opo¬
ceat. utrum long̾e ꝑsequi fugientes an receptui ca¬
uere. ihuta signa sunt aquile. dracones. uẽxilla
flamule cube penne. Quocuqz eñ ħ fieri iusẜit
ductor et eo nccͣe est signũ suũ comitates mili¬
tes ꝑgant. Sunt et alia multa signa que dux
belle in equis aut indunetis et in ipis armus
ut dinoscatur hostis papit custodiri. Pt̾ra
anu aliquid uel flagello more barbarico. uel
certe mõta qua utitur ueste sigofiait. Que ou
in sedibus itineribus in omñ exeratacoẽ castrẽsi
unu̾isi milites et sequi et intellu consuestant
Gotimus eni usus ncͣcͣiuis uĩdetur in pace eues
rei qui in prelii confusione ẜuandus sit ĩtem mu¬
tu et cõe signũ est quociẽs proficiscẽte eurba ex¬

Expanded text:
cornu quod ex uris agrestibus, argento nexumcornu quod ex uris agrestibus, argento nexumtemperato arte spiritu quem canentis flatus emittit auditur. Nam indubitatis per haec sonis agnoscit exercitus utrum stare vel progredi an certe regredi oporteat, utrum longe persequi fugientes an receptui canere. Muta signa sunt aquilae dracones vexilla flammulae tufae pinnae; quocumque enim haec ferri iusserit ductor, eo necesse est signum suum comitantes milites pergant. Sunt et alia muta signa quae dux belli in equis aut indumentis et in ipsis armis, ut dinoscatur hostis, praecipit custodiri. Praeterea manu aliquid vel flagello more barbarico vel certe mota qua utitur veste significat. Quae omnia in sedibus, in itineribus, in omni exercitatione castrensi, universi milites et sequi et intellegere consuescant. Continuus enim usus necessarius videtur in pace eius rei quae in proelii confusione servanda sit. Item mutum et commune signum est quotiens proficiscente turba ex
Abbreviated transcription (Latin):
tumultus regi multitudo nõ possit et cũ ꝓ ncc̃itate
reru plura ex tẽpore iubenda acq facienda sint.
antiqꝰ om̃irã genciũ usus muenit. quõ qdsolus
dux utile udicasset ꝑ signa totus agnosceret et
sequeretur ex̾citus tria itaq genera constat eẽ signor
uocalia semiuocalia muta quoꝵ uocalia et semiuo¬
calia ꝑcipuitur auribus. muta uero refferutur ad¬
occulos. uocalia dicũtur que uõce humana ꝓnudiat᷑
sicut in aħis uigiliis uel in prelio prosiguꝰ dicit᷑
ut puta uictoria uirtus deus nobiscũ. triũphus
impatoris et alia quetũq uolu̾it dire is qui in ex̃¬
citu habet maximã ptatem. Sciendũ tñ est ista
uocabula cotidie uariari ^ sieͤ ex usu signũ hostes
agiostat. et explorãtes int̾ nr̃os uersentur ĩpugne
seniuocalia sunt que per cubam aut cornir aus
aut bucciuã dant̃̾ tuba que directa est appellatur¬
appellatue buctiua que in semet ereo cͥtulo flectitur

Expanded text:
tumultus regi multitudo non possit et cum pro necessitate tumultus regi multitudo non possit et cum pro necessitate rerum plura ex tempore iubenda atque facienda sint, antiquus omnium gentium usus invenit quomodo quod solus dux utile iudicasset per signa totus agnosceret et sequeretur exercitus. Tria itaque genera constat esse signorum, vocalia semivocalia muta; quorum vocalia et semivocalia percipioculos. Vocalia vocantur, que voce humana pronunciantur, sicut in vigiliis, vel in prelio pro signo dicitur, ut puta victorie palma, virtus: deus vobiscum, triumphus imperatoris et alia quecumque volverit dare is, qui in excitu habet maximam potestatem. Sciendum tamen est ista vocabula cotidie debere variari, ne ex usu signum hostes agnoscant et explorantes inter nostros versentur impune. Semivocalia sunt quae per tubam aut cornum aut bucinam dantur. Tuba quae directa est appellatur, bucina quae in semet aereo circulo flectitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate cognoscat eosq prudenciori consilio segre¬
gatos a castris ad agend̃ aliquid edipis ꝑpe uide¬
atur optabile. aut ad cascella utbesq depputet
auendas atq seruandas tanca subtilitate ut cu
abiciant᷑ uĩdeantur electi. Nũꝙͣ em̃ ad cõtuaciã
ꝑi et consẜu. multitudo ꝓrũꝑit. S incitat᷑ pͣau¬
cis uͣitiorum scelerũq impiũtatẽ sperãt paccare
ꝑsuasserit rectius est more maiorũ in auctores crimu¬
nũ uĩudicare ut ad om̃es metus p pauoos pena pue¬
mat. laudabiliores tñ duces sunt quorũ exatum
ud̃ modestiam labor et usus instituit ꝙͣ illi quorum
milites ad obediam supplicioru formido compelat
ulta quidem. sunt dicendo atq obẜuanda
pugnantibus. siquidem nulla sit negligẽcie
uema ubi de salute certatur. S int̾ reliqͣ
nichil magis ad uictoriã proficit ꝙͣ monicis obtẽ¬
perare signoru. Nam cum uoce sola int̾ preliorũ

Expanded text:
veritate cognoscat eosque prudentiore consilio segreveritate cognoscat eosque prudentiore consilio segregatos a castris ad agendum aliquid quod ipsis prope videatur optabile aut ad castella urbesque deputet muniendas atque servandas, tanta subtilitate ut cum abiciuntur videantur electi. Numquam enim ad contumaciam pari consensu multitudo prorumpit sed incitatur a paucis, qui vitiorum scelerumque impunitatem sperant peccare sitas extrema persuaserit, rectius est more maiorum in auctores criminum vindicari, ut ad omnes metus, ad paucos poena perveniat. Laudabiliores tamen duces sunt quorum exercitum ad modestiam labor et usus instituit quam illi quorum milites ad oboedientiam suppliciorum formido compellit. V ulta quidem sunt discenda atque observanda pugnantibus, siquidem nulla sit neglegentiae venia ubi de salute certatur; sed inter reliqua nihil magis ad victoriam proficit quam monitis obtemperare signorum. Nam cum voce sola inter proeliorum
Abbreviated transcription (Latin):
cessimq feriendo multo die usq ad sudorẽ sũt frequ¬
tissime detinedi euesu etia ⁊ saltu ad transiutadas
fossas nchiloĩs nbuend̃ seuͣmare seu fluis ui¬
cinus est sedibus estiuo tẽpore ad natãdu eoctẽd.
t om̃es. Preterea siluam cedere icer per dir
et abruta facere. mat̾iem dolare. aꝑire fossas. occu¬
pare aliquem locum et ne a cõtubernalib detrudat᷑¬
in scutis iicem obuiãtibus uiri ita ex̾ctati et eru¬
diti in sedibus milites suie illi legionarii sie augi¬
liares Giie equites fuerũt cum ad expedicoe ex
diuersis cõueniũt gnimeris enilone uirtutis p̾lud¬
magis necẽ habeant optare ꝙͣ ocium. Nemo cogi¬
tat dẽ tumultu qui fiduciã de arte uel uirib gerit
dux autem esse debet accentus ut in omibus legro¬
tribunis p̾ncipiisq. si quid turbulenti uel sedicõsi
sunc milites nõ pro inuidia sugge̾nciũ. s ꝓceru

Expanded text:
caesimque feriendo multo die usque ad sudorem sunt frequcaesimque feriendo multo die usque ad sudorem sunt frequentissime detinendi, cursu etiam et saltu ad transmittendas fossas nihilo minus imbuendi. Seu mare sive fluvius vicinus est sedibus, aestivo tempore ad natandum cogendi sunt omnes, praeterea silvam caedere, iter per dumos et abrupta facere, materiem dedolare, aperire fossam, occupare aliquem locum et ne a contubernalibus detrudantur scutis invicem obviantibus niti. Ita exercitati et eruditi in sedibus milites, sive illi legionarii sive auxiliares sive equites fuerint, cum ad expeditionem ex diversis convenerint numeris, aemulmagis necesse habeant optare, quam ocium. Nemo cogitat de tumultu, qui fiduciam de arte vel viribus habuit. Dux autem esse debet attentus, ut in omnibus legioisque, si qui turbulenti vel seditiosi sunt milites, non pro invidia suggerentum sed pro rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ntdum mouet tumultum ex diuersis locis
collettus ex̾citus et cum purnare nolit irisa
tẽ simuilat eur nõ ducatur ad u̾ellũ qd̾ hn pre¬
tipue facũit qͥm in sedibus ecciose delicateq ui¬
uunt nam aspitate insoliti laboris offẽnsi que
in expedicone necẽ est sustine̾ ¶ Preterea me¬
tuentes preliũ qm armoru ex̾cicia declinarat¬
et ad euls modi precipitãtur audacia cui uulm̾i
multiplex medicma cõsueuit opponi adluc se¬
pati sunt. et in sodibus suis tribunorũ et uica¬
norum necud etia p̾ncipiorũ in om̃em disti¬
plinam artissima seueritate teneãtur nchilq
aluid insi deuocõem moderacoemq custodiat
rampi cursione ut ip̃i appellant inspectionem¬
armorum assidue faciant. S smillis cõmeatibus uã¬
cent ald deuocoem. ad signa obseruare nõ designant
aᵈ sagitas iaciendas ad missibilia dirigedã ad iac¬
candos lapides uel funda uel manu ad armature
gestum ad uectes pro similicudine gladiorũ punctun

Expanded text:
erdum movet tumultum ex diversis locis collectus exercitus et cum pugnare nolit irasci se simulat cur non ducatur ad bellum; quod hi praecipue faciunt qui in sedibus otiose delicateque vixerunt. Nam asperitate insoliti laboris offensi quem in expeditione necesse est sustinere, praeterea metuentes proelium qui armorum exercitia declinarant, ad eiusmodi praecipitantur audaciam. Cui vulneri multiplex medicina consuevit opponi. Dum adhuc separati sunt et in sedibus suis, tribunorum vel vicariorum nec non etiam principiorum ad omnem disciplinam artissima severitate teneantur nihilque aliud nisi devotionem moderationemque custodiant, campicursionem, ut ipsi appellant, inspectionemarmorum assidue faciant, nullis commeatibus vacent, ad nomen, ad signa observare non desinant. Ad sagittas iaciendas, ad missibilia dirigenda, ad iactandos lapides vel funda vel manu, ad armaturae gestum, ad vectes pro similitudine gladiorum punctim
Abbreviated transcription (Latin):
¶Aud autem sciendũ est et modis oĩb .xui.
lretinendũ cõmisso bello prima ac sc̃da acies
stabat inmota. triarii quoq residebãt fẽroen¬
carii autẽ armatiere scultatores. sagutarii fun¬
dĩtores ħ est leuis armatura. aduersarios ꝓuo¬
abãt ante aciẽ precedentes. Si hostes fugare
pocerant sequebantur. Gi eorũ uirtute uel multi¬
cudine premebantur reu̾cebãtur ad suos. et post
ees stabant. Excipiebat aucẽ preliĩ grauis ar¬
matura et canꝙͣ murus ut ita dicam ferreus
armatura ne aciem suam orbmacõemq turbaret
et ad dispersos recurrẽtes hostes moõposicos op¬
primerent. Sed leuis armacura cũ funditorib
sagiccariis et equitibus fugientes sequebat᷑ inimi¬
cõs. hac dispõne atq cauchela sine ꝑiculo uĩcebat
aut superata ẜuabatur meolumis quia legionis.
ius est facile nec fugere nec sequi. Aonña mili
Nonia mili

Expanded text:
ud autem sciendum est et modis omnibus retinendum: commisso bello prima ac secunda acies stabat immota, triarii quoque residebant; ferentarii autem armaturae exculcatores sagittarii funditores, hoc est levis armatura, adversarios provocabant ante aciem praecedentes. Si hostes fugare potuerant, sequebantur; si eorum virtute aut multitudine premebantur, revertebantur ad suos et post eos stabant. Excipiebat autem proelium gravis armatura et tamquam murus ut ita dicam ferreus armatura, ne aciem suam ordinationemque turbaret et ad dispersos recurrentes hostes incompositos opprimerent, sed levis armatura cum funditoribus sagittariis et equitibus fugientes sequebatur inimicos. Hac dispositione atque cautela sine periculo legio vincebat aut superata servabatur incolumis, quia legionis ius est facile nec fugere nec sequi. XVIII NOMINA MILI
Abbreviated transcription (Latin):
uecunt locis dux opciꝰ et siꝑatim singulos nĩios
ꝑ tribimos electos quoꝵ sacur in dustria ad
omĩa genera debet ex̾cere armorũ et post in unũ
collectos quasi depugnaturos publico cõflictu
edcebit. Ipe sepius cemptabit quicquid actis pos¬
sunit halrir quid uirium. Queadiñ sibi ip̃i con

Expanded text:
nerint locis, dux optimus et separatim singulos numeros nerint locis, dux optimus et separatim singulos numeros per tribunos electos quorum scitur industria ad omnia genera exercere debet armorum et post in unum collectos quasi depugnaturos conflictu publico exercebit ipse saepius temptabitque quid artis possint habere, quid
Abbreviated transcription (Latin):
qui sunt piosse. utrum temerarii an cauci. aũdaces
an tiudi scientes artem bellicam uel ex usu te
nere pugnantes, que gentes cum hiis fortes qui
ignauẽ sunit nr̃a auxilia ciua fidei quarũq sint
uirii quos ammes illuis copie quos habeat nr̃
excitus que pars ibi magis uictoriam repmictat
euis mõi emi cogitationibus uirtus augetur aut
frangitur desperantibus aucem crescit audacia ad̾¬
hortacõe ducis/ Et si nicl ip̃e cere uideatur
crestit ania si ex insidiis uel occoe aliquid for¬
titer feceris. si hostibus aduerse res ceperint
euembe si uel infirmiores aut muius armaces ⁊
numieis ⁊ ot̾ms suꝑpare. Cauendum eñ est ne
lites habeas Szut utrũ ance bieue tempus in
expedicõnibus fueruit aut per annos aliquos in
pace duracuit. Nam pro tironibus accipiendĩ
sinit qui pugnare longo tẽpore desierut. S
cũn Regones auxila los aqutes er d̃uegsts que¬

Expanded text:
sque sint nosse, utrum temerarii an cauti, audaces sque sint nosse, utrum temerarii an cauti, audaces an timidi, scientes artem bellicam vel ex usu an temere pugnantes; quae gentes cum his fortes, quae ignavae sint; nostra auxilia cuius fidei quarumque sint virium; quos animos illius copiae, quos habeat noster exercitus; quae pars sibi magis victoriam repromittat. Eiusmodi enim cogitationibus virtus augetur aut frangitur. Desperantibus autem crescit audacia adhortatione ducis, et si nihil ipse timere videatur crescit animus, si ex insidiis vel occasione aliquid fortiter feceris, si hostibus adversae res coeperint evenire, si vel infirmiores aut minus armatos ex inimicis potueris superare. Cavendum enim est ne lites habeas, et utrum ante breve tempus in expeditionibus fuerint an annis aliquot in pace durarint; nam pro tironibus accipiendi sunt qui pugnare longo tempore desierunt. Sed cum legiones auxilia vel equites ex diversis adve
Abbreviated transcription (Latin):
addur̾it. pestremo loca ip̃a in quibus pugnandũ
est. utrũ mnumicis uel nobis uideant᷑ accõmoda.
Namsi equitatu gaudemus. campos debemus optare
Et peditibus loca erige̾ augusta fossis palludibo
et arboribus impedica et aliquociens motuosa
cui mag̾. uictus habundet an desit nam fames
ut dicitur int̾nsecus pugnat et uincit scpius
sine fetio. maxime autẽ tractandum est ut̃rur
cp̃pediat nccitatem protrahi aut cescrius dimicari
incerd̃um em̃ sperat adueesarius expedicõem cito
posse finuri et si delatus fuerit in longum aut pe¬
nuria onaceratur aut desiderio suorum reuocatur
ad ppa aut nicluil magnũ faciens ꝑ despacõem
abire dompellitur tunc fracti labore ac studio
plimi deserũt aliquanti produt aliquãti se tra¬
dmit quia aduersis rebus rarior fĩdes est ut mi¬
dau incipit qui copiosius aduenerat ad re ꝑtinet
qualis ip̃e aduersarius uel eius dõmites optime¬

Expanded text:
adduxerit; postremo loca ipsa in quibus pugnandum adduxerit; postremo loca ipsa in quibus pugnandum est utrum inimicis an nobis videantur accommoda— nam si equitatu gaudemus, campos debemus optare, si pedite, loca eligere angusta, fossis paludibus vel arboribus impedita, et aliquotiens montuosa—; cui magis victus abundet aut desit—nam fames, ut dicitur, intrinsecus pugnat et vincit saepius sine ferro. Vel maxime autem tractandum est utrum xpediat necessitatem protrahi an celerius dimicari. Interdum enim sperat adversarius expeditionem cito posse finiri et si dilatus fuerit in longum aut penuria maceratur aut desiderio suorum revocatur ad propria aut nihil magnum faciens per desperationem abire compellitur. Tum fracti labore ac taedio plurimi deserunt, aliquanti produnt, aliquanti se tradunt, quia adversis rebus rarior fides est et nudari incipit qui copiosus advenerat. Ad rem pertinet qualis ipse adversarius vel eius comites optimate
Abbreviated transcription (Latin):
iusquis hes artis bellice cap ͫ nond.¬
comencarios ex probatissimis auctorib
flictus publicus duarũ aut crum horarũ certamine
Tiffinicur. post quas ꝑtis eius que suꝑata fuerit spes
atur abruptumi. lom̃ eni duces nõ aꝑto prelio in qͦ
est cõmune ꝑiculum. s ex occulto semꝑ tempcant
ut incegris suis ꝙͣtum possunt hostes sut̾mĩat c̾te
del terreant in qua parte que neciã ad modũ sinit
ab antiquis reꝑta perscribam. precipua ars ⁊ utili
tas dũcis est ut adhicis unuierso exercitu. sciẽtib
belli et sapientibus uiris de suis et hostiũ copiis
sepus tractet. oĩq płiiũ inoc̾et adulateẽ sumota
utrũ maiorẽ numerũ pugnatorã ip̃e an hostes ha¬
beant utrũ ipus an aduersariorũ homĩes magis
utiti pedites habeant gueliores. Sciedumq in pe¬
dicibus uel maxie consistere robur ex̾citus et int̾
ip̃os equites. qui contatis. qui sagutariis. ancedat
quis plures loricas ind̾uac quis utiliores equos

Expanded text:
isquis hos artis bellicae commentarios ex probatissimis auctoribusflictus publicus duarum aut trium horarum certamine definitur, post quem partis eius quae superata fuerit spes atur abruptum. Boni enim duces non aperto proelio, in quo est commune periculum, sed ex occulto semper attemptant, ut integris suis, quantum possunt, hostes interimant vel certe terreant; in qua parte quae necessaria admodum sunt ab antiquis reperta perscribam. Praecipua ars et utas ducis est, ut adhibitis ex universo exercitu scientibus bella et sapientibus viris, de suis et hostium copiis sepius tractet, omnis que plurimum nocet adulatione submota. Utrum maiorem numerum pugnatorum ipse an hostes habeant, utrum ipsius an adversariorum homines magis utra pedites habeat meliores, sciendumque in peditibus vel maxime consistere robur exercitus; et inter ipsos equites quis contatis, quis sagittariis antecedat, quis plures loricas induat, quis utiliores equos
Abbreviated transcription (Latin):
sensui postea censimq ad illo mugebat᷑ quos subdu¬
uerant pͥrimũ aliꝙͣtis exploratis itim̾bus noctu
cum ex̾citu recedeb̾ant ut hostes die horta cũ intel¬
lexissent non possint comp̾hendẽ precedẽtes ¶ Pre¬
terea leuis armatura p̾miccebat᷑ ad colles ad quas
subito cuco reuocaretur ex̾citus et si hostes insequi
uoluissent a leui armacurã p̾mictebatur. que ance
eccupauerat locu addicis equicibus fundebatur
nchil em̃ piculosuis existimãt. ꝙͣ si incõsulte in¬
sequẽtibus ab hiis qui in subsessa fumit uel qui
Cum tpũs est in quo
optime collocant insidie quia aduersus fugie

Expanded text:
sensim postea cessimque ad illos iungebant quos subdusensim postea cessimque ad illos iungebant quos subduxerant primum. Aliquanti exploratis itineribus nocte cum exercitu recedebant, ut hostes die orta cum intellexissent non possent comprehendere praecedentes. Praeterea levis armatura praemittebatur ad colles ad quos subito totus revocaretur exercitus, et si hostes insequi voluissent, a levi armatura, quae ante occupaverat locum, additis equitibus fundebantur. Nihil enim periculosius existimant quam si inconsulte insequentibus ab his qui in subsessa fuerint vel qui Hoc tempus est quo oportune collocantur insidiae, quia adversus f
Abbreviated transcription (Latin):
igestis om̃ibus que racio militaris expe¬
cimencis et arte ẜuabit. unũ suꝑ est ed¬
ere quẽadmoͫ recedatur ab hostibus
Nam discipline bellice ⁊ exemplorum periti misꝙͣ pi
culum iminere testantur. Qui en ance congiessud
recedit ex acie suis fiducia minuit et inimicis
addit audatiam uerum quia huiꝰ seplus necẽ est
euenire quibus modis tute fieri possit. declandui
est primiũ ut tui ideo nestiãt recedere quia declinas
mire conflutum. Gz credaĩt arce aliqua se iõ reuo¬
cari ut ad oportumorẽ locum iuitet᷑ hostis aut
facilius supetur aut c̾ce in seque̾tib aduersatiis
secretiores collocentur insidie. Nam ad fugam pati
uicand̃ est ne hostes te recedere senciãt et stati
irruãt. ꝓpr̃ea pleriq ante pedites suos equites po¬
suerũt ut disciurẽtes aduersarios uidere nõ sinerẽt
ꝙudino ͫ pedites abscedebant. Item particulatim mai¬
pientes a primis singulas acies subducebãt recraq
reuocabant in gradũ suo manẽtibus reliquis ques

Expanded text:
igestis omnibus quae ratio militaris experimentis et arte servavit, unum superest edocere, quemadmodum recedatur ab hostibus. Nam disciplinae bellicae et exemplorum periti nusquam maius periculum imminere testantur; qui enim ante congressum recedit ex acie, et suis fiduciam minuit et inimicis addit audaciam. Verum quia hoc saepius necesse est evenire, quibus modis tuto possit fieri declarandum est,primum ut tui nesciant ideo te recedere quia declinas inire conflictum, sed credant arte aliqua se ideo revocari ut ad oportuniorem locum invitetur hostis ac facilius superetur aut certe insequentibus adversariis secretiores collocentur insidiae; nam ad fugam parati vitandum est, ne hostes te recedere sentiant et statim inruant. Propterea plerique ante pedites suos equites posuerunt, ut discurrentes adversarios videre non sinerent quemadmodum pedites abscedebant. Item particulatim incipientes a primis singulas acies subducebant retroque revocabant, in gradu suo manentibus reliquis, quos
Abbreviated transcription (Latin):
sie aque mopiam paciantur obsessi.ca .xi. Si
sal deffuerit. ca .xii. Quid faciend̃ sit cum pͥmo
impetu uenitur ad muros ca . .xiii. Emim̾atio ma¬
chmarii quibus muri op̃pugnatur .ca .xiiii Auete
falce cestudine ca .xũ. De uineis et pluceis de ag¬
ge̾. capͫ .xui. de musculis. ca .xuii de curribus
ambulatoriis. caͫ .xix. Quẽadmo ͫ. ambulacoria
uiris possit incendi .ca.ux. Quẽadm̃ altitudo
miris addatur . ca .xxi. Quo pacto fodiatur
terra et machina nil nocẽ possit .ca .xxii. Q¬

Expanded text:
ne aquae inopiam patiantur obsessiXI Si sales defuerintXII Quid faciendum cum primo impetu venitur ad murosXIII Enumeratio machinarum quibus muri oppugnanturXIIII De ariete falce testudineXV De vineis, de pluteis, de aggereXVI De musculisXVII De turribus ambulatoriisXVIII Quemadmodum ambulatoria turris possit incendiXVIIII Quemadmodum altitudo muris addaturXX Quo pacto suffodiatur terra ut machina nocere nil possitXXI
Abbreviated transcription (Latin):
nosticis capͫ ulii. de estuariis hoc est de
ieumate .ca. xliii. De locorum noticia suie renugi¬
bus ca .xliiii. De telis tormetisq mirabilib capⁿͫ.

Expanded text:
nosticisXLII De aestuariis, hoc est de reumateXLIII De locorum notitia sive remigibusXLIIII De telis tormentisque muralibusXLV
Abbreviated transcription (Latin):
aut minia nocĩtace confugunit. Magna disto
est hostem fame mag̃ ur̃gere ꝙͣ ferio. De equi¬
catu sunt multa precepta Ss cum hoc pars
milicie usu ex̾citu armoꝵ genere. equoꝵ nobi¬
litate profecerit ex libris nichil arbitror colle¬
nere depugnaturus sis nesaat᷑ hostes ne aliqui¬
bus remediis obsistere moliantur De gesta¬
sunt imꝑator imucte que mobilissimi ãuctores
diuersis prolaca temporibus ꝑ expermiẽtorũ
fidem memorie prodederũt ut ad ꝑiciã sagutũd¬
ẜ i scuitate tua persa mratur ad equicandi sc̃ĩa
eel decorem armoꝵ hinorũ alanorũq natio uelit
auuis campi doctores uel pro parce uel exempla
incollixisse se gaudent. Aunc regula predicandi
ymo uincendi artificium unigetur. quats uirtutez

Expanded text:
aut nimia necessitate confligunt. Magna dispositio aut nimia necessitate confligunt. Magna dispositio est hostem fame magis urgere quam ferro. De equitatu sunt multa praecepta; sed cum haec pars militiae usu exercitii, armorum genere, equorum nobilitate profecerit, ex libris nihil arbitror collinere depugnaturus sis nesciant hostes, ne aliquibus remediis obsistere moliantur. sunt, imperator invicte, quae nobilissimi auctores diversis probata temporibus per experimentorum fidem memoriae prodiderunt, ut ad peritiam sagittitate tua Persa miratur, ad equitandi scientiam vel decorem, quae Hunnorum Alanorumque natio velit cuius campidoctores vel pro parte exempla intellexisse se gaudent, regula proeliandi, immo vincendi artificium iungeretur, quatenus virtute
Abbreviated transcription (Latin):
aciem constitutis. Qui quĩtus est mõdus. qui nec
nuimio militum nec uirtute confidit qͣmi depugna¬
turus est de dextera sua sinistram alam hostũ
pulset reliquis suis porbectis in smmilitudinem
ueri. Qui est septus gnodus qui paucõres infir¬
ioresq here se nouit uir̃. modo ex uno latere
ante montem ance cuuitatem aut mare aut fluuiũ
aliquod debet habere subsidiũ Qui confidit eqͣ¬
tatu altiora loca querat equitibus. et rem magi
ꝑ pedices gerat. Tum explorator hostiũ lacent̾¬
oberrat in castris omes ad centoria sua per dic̃
redire iubeantur ⁊ statim dep̾phenditur explo¬
rator. Cum consiluo cuũ cognoueris aduersariis
proditum dispoicõem mutare ce couenit. Quid
fieri deboat cracta cum multis. quid uero fcurus
sis cum paucissinus cum fidelissimis uel pociꝰ ipẽ
tecum. Milices tunor et pena in sedibus corixgit¬
in expedicõẽ spes et p̾mia facuit̃ meliores. Bo¬
III duces publico certamĩe. nuꝙͣ nisi ex oceoẽ

Expanded text:
aciem constitutis, qui quintus est modus. Qui nec numero militum nec virtute confidit, si depugnaturus est, de dextra sua sinistram alam hostium pulset reliquis suis porrectis in similitudinem veri, qui sextus est modus. Qui pauciores infirmioresque habere se novit septimo modo ex uno latere aut montem aut civitatem aut mare aut fluvium aut aliquod debet habere subsidium. Qui confidit equitatu aptiora loca quaerat equitibus et rem magis per equites gerat. Qui oberrat in castris et omnes ad tentoria sua per diem redire iubentur, statim deprehenditur explorator. Consilium tuum cum cognoveris adversariis proditum, dispositionem mutare te convenit. Quid fieri debeat tractato cum multis; quid vero facturus sis, cum paucissimis ac fidelissimis, vel potius ipse tecum. Milites timor et pena in sedibus corin expeditione spes ac praemia faciunt meliores. Boni duces publico certamine numquam nisi ex occasione
Abbreviated transcription (Latin):
collidi sunt suꝑstices bello exigendi sunt excitacoib
congruis. Et armoui instauracõe refouendi tunc
noui dilẽctu noua querũtur auxilia ⁊ quod apłig
prodest occupatis occombus in ip̃os uictores ꝑ occul¬
tas insidias impetus faciendus aut si audacia repa¬
randa nec oportimitas desit eum pro felicitate suꝑ¬
bius et nicaucius mences efferant᷑. humane. Si
quis hunc casum uultim putat eogicet euẽtus. ouiz
preliorum int̾ micia contia illos magis fuisse quib
uictoria debebatur
adiuuat tibi semꝑ officiat nuꝙͣ gͦ ad illius
arbitriũ aliquid factre aut dissimulare de¬
bemus. S id solum agẽ. quod nobis utile iudicama
ccͣ te emm eẽ incipis᷑ Si imiteris quod fecit ip̃e ꝑ
se s rursum quicquid pro cua parte tẽptai̾is conc̃
illum erit. si uolueret mncari in belło qm plus oñ
argustiis uigilau̾it plus in ex̾cendo milice labo¬
rauit. nimus ꝑiculum sustmebit. MNuꝙͣ nuiles.¬

Expanded text:
colligendi sunt superstites bello, erigendi adhortationibus colligendi sunt superstites bello, erigendi adhortationibus congruis et armorum instauratione refovendi. Tunc novi dilectus, nova quaeruntur auxilia, et, quod amplius prodest, captatis occasionibus in ipsos victores per occultas insidias impetus faciendus ac sic audacia reparanda. Nec oportunitas defit, cum pro felicitate superbius et incautius mentes efferantur humanae. Si quis hunc casum ultimum putat, cogitet eventus omnium proeliorum inter initia contra illos magis fuisse quibus victoria debebatur.adiuvat tibi semper officiat. Numquam ergo ad illius arbitrium aliquid facere vel dissimulare debemus, sed id solum agere quod nobis utile iudicamus; contra te enim esse incipit si imiteris quod fecit ille pro se, et rursum quicquid pro tua parte temptaveris contra illum erit si voluerit imitari. In bello qui plus in agrariis vigilaverit, plus in exercendo milite laboraverit, minus periculum sustinebit. Numquam miles
Abbreviated transcription (Latin):
si pars oc̃itus u̾icerit et pars fugierit quid
Innmabilibus hoc accidit bellis et pro suꝑiorbus sũt
hubiti qui ñme desꝑarũt. nam in simili desꝑacoẽ
fortior diditur ꝙ aduersa non frangnnt. Prior
gͦ deoesis hostibus spolia capiat ꝙ ipĩ dñt collig̾at
aampum. prior clamore ⁊ buccinis exultare dide¬
si aliquo cau om̃is in aciẽ fundatur exatus ꝑnicio¬
sa clades cã siparacõis ymultis sño deffuit fortuma¬
et medicina querenda est Dux tͦ proiudus sub ea
cauthela. Gubdico debet gnarẽe conflige̾ ut si quid
pro uarietate bellorũ uel conditonis ħmnanie secus
accideret absq detriments liberet dĩccos. Namn si ui¬
cnii colles fuerint si post cerga inuicio. Si ceteris
ascendentibus fortissimi quiq restit̾nt. se suosꝙ
ẜuabinit frequent̾ iam falsa acies dispsos ac passim
seque̾tes reparatis uiribus int̾mit. sNam nĩquã
eultantibus maius euenre distrimẽ ꝙͣ cũ exhaca
ferocia in formidine̾ cõmutantur. G quocũq euẽtu

Expanded text:
si pars exercitus vicerit et pars fugerit, minimInnumerabilibus hoc accidit bellis, et pro superioribus sunt habiti qui minime desperarunt; nam in simili condicione fortior creditur quem adversa non frangunt. Prior ergo de caesis hostibus spolia capiat, quod ipsi dicunt, colligat campum, prior clamore ac bucinis exultare videsi aliquo casu omnis in acie fundatur exercitus, perniciosa clades; tamen reparationis multis fortuna non defuit, et medicina quaerenda est. Dux ergo providus sub ea cautela publico debet Marte confligere ut si quid pro varietate bellorum vel condicionis humanae secus acciderit absque gravi detrimento liberet victos. Nam si vicini colles fuerint, si post terga munitio, si ceteris abscedentibus fortissimi quique restiterint, se suosque servabunt. Frequenter iam fusa acies dispersos ac passim sequentes reparatis viribus interemit. Numquam exultantibus maius solet evenire discrimen quam cum ex subita ferocia in formidinem commutantur. Sed quocumque eventu
Abbreviated transcription (Latin):
inconsulce sequitur ꝙͣ ipẽ acceperat aduersario ult̾
quaduita duincet fronce qui primus est modus o
dertiam alam hostis inuadat. qui est c̾cius gno¬
dus qui habet ex̾citacissimos milites in ũtroq cor
n ꝑcc̾ preluum debet mcipere. qui quartus ẽ
modus qu leuem armaturã oꝑtimã regit u¬
tiamq alam hostis iuadat ferrẽtariss ance

Expanded text:
inconsulte sequitur quam ipse acceperat adversario vult inconsulte sequitur quam ipse acceperat adversario vult quadrata dimicet fronte, qui primus est modus. dextram alam hostis invadat, qui est tertius modus. Qui habet exercitatissimos milites in utroque cornu pariter proelium debet incipere, qui quartus est modus. Qui levem armaturam optimam regit utramque alam hostis invadat ferentariis ante