comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ multiplicab̃is tibi herbam borith. Et reliqͣ.
ut signficarent herbam fullonum. que uxta ri¬
tum ꝓuincie palestine in uirentib ⁊ humectis nas¬
citur locis ⁊ ad lauandas sordes eandem ium ht̃ qmͣ
⁊ nitrum. Nitrum aut̃ nostrm ⁊ herba fullonis. pe¬
nitentia est. Eccl̃iasticus quoq sermo. qui arguit.
⁊ incrȩpat. ⁊ corripit. delin quentem: mordatioris
nit᷑ ht̃ similitudinem. Qui uͦ leui peccatoꝵ sor¬
de macłatus est. letiiorib purgatur monitis. Por¬
ro petc̃a grauia que ad mortem trahunt. nec ni¬
tro nec herba borith cdilui possunt SS grauiorib
tormentis indigent. Uniꝰ cuiusq enĩ opus quase
sit ignis ꝓbabit. & igne reuelabit᷑. Pulchreq addi¬
oit. Macłata es in iniquitate tua in conspectu
tuo. Q d̃ etiam s hõibus munda uidearis mͥ mũ¬
cus es nescis qͥd greco noĩe dicar. spuma uotor ni¬
tri grecus es a fonitro. Colligrͣ aut̃ in asia inspe¬

Expanded text:
et multiplicaveris tibi herbam borith, etc. ; pro et multiplicaveris tibi herbam borith, etc. ; pro gnificarent herbam fullonum, quae iuxta ritum prouinciae Palestinae in uirentibus et umectis nascitur locis et ad lauandas sordes eandem uim habet, quam et nitrum; \'nitrum\' autem nostrum et \'herba fullonis paenitentia est. ecclesiasticus quoque sermo, qui arguit et increpat et corripit delinquentem, mordacioris nitri habet similitudinem. qui uero leui peccatorum sorde maculatus est, leuioribus purgatur monitis. porro peccata grauia, quae ad mortem trahunt, nec nitro nec herba borith dilui possunt, sed grauioribus tormentis indigent. uniuscuiusque enim opus, quale sit. ignis probabit et in igne reuelabitur. pulchreque addidit: maculata es iniquitate tua in conspectu meo, quod, etiamsi hominibus munda uidearis. mihi muncus es? nescis quid Graeco nomine dicar: spuma vocor nitri. Graecus es? aphronitrum. Colligitur autem in Asia in spe
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd̃ inchrisme ⁊ fectione. liquori oliue ad mis¬
ceri. ac pontificali benedic tione solet dsecrari. qͣ¬
tinus fideles om̃s cum in positione manus
sacerdotalis. qua sp̃c sc̃s accipitur hac uinctio¬
ne signentur. De herbis aromaticis siue cõib

Expanded text:
quod in chrismatis confectione liquori olivae admisquod in chrismatis confectione liquori olivae admisceri ac pontificali benedictione solet consecrari: quantenus fideles omnes cum impositione manus sacerdotalis, qua Spiritus sanctus accipitur, hac unctione signentur. CAPUT VIII. De herbis aromaticis sive co
Abbreviated transcription (Latin):
ult̾ant ad nuxto cẏprino oleo uel melle s since¬
rus ꝓbatur amelle. si cũ lacte coagulauerit abo¬
leo si instillatus atq aut ad mixtus facile fue¬
rit resolutus: p̃terea ⁊ si lanee uestes ex ipso pol¬
lute non macłantur. ad ult̾atus quidem neq cũ
lacte coagalat. ⁊ ut oleum in aqua suꝑ natat. ⁊
uestem macłat: balsama autem si pura fuerint.
tantam uim hñt ut si sol ex canduerit sustinere
in manu ñ possint. hitiꝰ ergo liquoris hoc est bal¬
sami. mistice mentio fit in libro u̾is fili syrac.¬
ubi ita scͥptum est ⁊ balsamum non mxtũ odor
m̃s: ⁊ in cantico canticoꝵ dicente sponsa de spõ¬
so ita scͥptum legit᷑. dͥum eẽt rex in cubitu suo.
lectus m̃s mͥrin uineis engaddi Botrus ergo
cypri factus est dñs in resurrectione qui fuerat
fascłs mirre in passione. qui bene etiam in ui¬
neis engaddi ẽẽ memorat᷑. Namq in uineis en¬
gaddi ut prefati sumus balsamum gignitrr

Expanded text:
ulterant admixto cyprino oleo vel melle; sed sinceulterant admixto cyprino oleo vel melle; sed sincerus probatur a melle, si cum lacte coagulaverit; ab oleo, si instillatus aquae aut admixtus facile fuerit resolutus; praeterea et si laneae vestes ex ipso pollutae non maculantur. Adulteratus quidem neque cum lacte coagulat, et ut oleum in aqua supernatat, et vestem maculat. Balsama autem si pura fuerint, tantam vim habent, ut si sol excanduerit, sustineri in manu non possint. Hujus ergo liquoris, hoc est, balsami mubi ita scriptum est: Et balsamum non mistum, odor meus . Et in Cantico canticorum, dicente sponsa de sponso, ita scriptum legitur: Dum esset rex ilectus meus mihi in vineis Engaddi . Bortrus ergo Cypri factum est Dominus in resurrectione, qui fuerat fasciculus myrrhae in passione. Qui bene etiam in vineis Engaddi esse memoratur: namque in vineis Engaddi, ut praefati sumus, balsamum gignitur
Abbreviated transcription (Latin):
ur
cet̾is aromatib hoc est cum mirra cinnamomoꝵ
⁊ cassia uerbo dñi ad sacre unctionis oleũ misce¬
ri iubet᷑. ut sc̃ificetur tab̾nacłm dei & omnia
uasa eius. Porro unguentum quo ꝑungit᷑ tab̾¬
nacłm. crisma est. quo ungitur fidelis popłs.
in quib diuinitas tanqͣm in tab̾nacło habitat.
Potest quidem intelligi hoc ungentum etiam uͥ¬
tutes scoꝵ siue odor iusticie longe lateq diffusꝰ.
de quo dicit apłs: deo autemi gr̃as qui trium¬
phat nos in xp̃o rũu. ⁊ odorem noticie sue ma¬
nifestat ꝑ nos. De balsamo Balsami arbor.
in iudea intͣ tminos tantum uiginti iugerum
erat. postea qmͣ eandem regionem romani potiti
st̃ etiam latissimis collib ꝓpagata est. stirpe simi¬
lis uiti. folus similis rite. s albidioribus semꝑq
opo balsamũ. qd̃ ideo cũ adiectione significat᷑.
eo qd̃ ꝑcussus ferreis uincłis cortex lignĩ ꝑ cauer¬
nas eximi odoris gutta distillat.
Cau̾na enĩ greto sermone ope dr̃ cuiꝰ guttam ad¬

Expanded text:
um caeteris aromatibus, hoc est, cum myrrha, cinnamomo et casia verbo Domini sacrae ad unctionis oleum misceri jubetur, ut sanctificetur tabernaculum Dei, et omnia vasa ejus. Porro unguentum quo perungitur tabernaculum, chrisma est quo ungitur fidelis populus, in quibus divinitas, tanquam in tabernaculo, habitat. Potest quidem intelligi hoc unguentum etiam virtutes sanctorum, sive odor justitiae longe lateque diffusus. De quo dicit Apostolus: Deo autem gratias, qui triumphat nos in Christo Jesu, et odorem notitiae suae manifestat per nos . Balsami arbor in Judaea intra terminos tantum viginti jugerum erat: postea quoniam eadem regione Romani potiti sunt, etiam latissimis collibus propagata est: stirpe similis viti, foliis similis rutae, sed albidioribus semperque opobalsamum. Quod ideo cum adjectione significatur, eo quod percussus ferreis ungulis cortex ligni per cavernas eximCaverna enim Graeco sermone ope dicitur, cujus guttam ad
Abbreviated transcription (Latin):
Riones de monstrant. De calamo. C alamꝰ¬
aromaticꝰ a similitudine calami usut alis uocatur.
gignit᷑ in india multis nodis geniculatꝰ. fuiluus.
fragans sp̃s suauitate qui cum frangitur in mł¬
tas fit partes scissilis. simulans gustu cassiam cum
leuacrimoniã remordenti. Calamꝰ ergo simia cũ¬

Expanded text:
tiones demonstrant. Calamus ationes demonstrant. Calamus aromaticus a similitudine calami usualis vocatur. Gignitur in India, multis nodis geniculatus, fulvus, fragrans spiritus suavitate. Qui cum frangitur, in multas fit partes scissilis, simulans gustu casiam cum levi acrimonia remordente. Calamus ergo simul cu
Abbreviated transcription (Latin):
Cinnamomũ dictũ qd̃ cortex eiꝰ
in modum canne sit rotund̃ ⁊ gͣcilis gignitur aũ
uirndie ⁊ ethiopie regionib fructice breui duoꝵ
tantũ cubitoꝵ. colore subnigro uel cireneo tenu¬
issimaꝵ uͥgarum. Nam qd̾ in crassitudinẽ extẽ¬
ditur despectui est. qd̾ uͦ graciliꝰ ꝓuenerit exi¬
mium qd cũ frangit᷑ uisibile spiramentũ emut¬
tit ad ẏmaginẽ nebule seit pulueris. De his ar¬
borib in cantico canticoꝵ scriptũ est: fistuila ⁊ cĩ¬
Fistulaq ⁊ cassia arbor aromatica est. s modica.
⁊ ideo huniles spũ designat. Mistice cassia est doc¬
trina recta. suie opinio bonoꝵ oꝑum. ut in psał:
⁊ cassia auestimentis tiris: item cinnamomitmn qͥ
se ipsos despiciunt signatq ⁊ ipsa est breuis ar-¬
bor arbor. s odorifera ⁊ dulcis sicut ⁊ humilitas
magniã habet laudem ⁊ dulcedinem apud dm̃.
Qia sicut fistola ⁊ cynnamomũ humiles scõꝵ
cogitationes. sic & ligna liban sublimes eoꝵ ac¬

Expanded text:
Cinnamomum dictum, quod cortex ejus in modum cannae sit rotundus et gracilis. Gignitur autem in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice brevi duorum tantum cubitorum, colore subnigro vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod in crassitudinem extenditur, despectui est; quod vero gracilius provenerit, eximium: quod cum frangitur, visibile spiramentum emittit ad imaginem nebulae seu pulveris. De his arboribus in Cantico canticorum scriptum est: Fistulae et ci modica: et ideo humiles spiritu designat. Mystice casia est doctrina recta sive opinio bonorum operum, ut in Psalterio: Et casia a vestimentis tuis . Item cinnamomum qui seipsos despiciunt signat: quia et ipsa est brevis arbor, sed odorifera et dulcis: sic et humilitas magnam habet laudem et dulcedinem apud Deum: quia sicut fistula et cinnamomum humiles sanctorum cogitationes: sic et ligna Libani sublimes eorum ac
Abbreviated transcription (Latin):
Ne occulta quidem cõcupistentia polbuamuir que
unt secreta. nec lat̾e potert̃. ⁊ in hoc multũ dispar
dãnũ est. ac ꝑ hoc diligentiores nos ẽe deb̃e qͥb non
trenis ⁊ marcescentibꝰ florib s ef̃nis cõserta gemmiᷤᷤ
in modũ regał diadematis spiritalis corona seruat᷑.

Expanded text:
ne occulta quidem concupiscentia polluamur. Quae ne occulta quidem concupiscentia polluamur. Quae unt secreta, nec latere poterunt. Et in hoc multum dispar donum est, ac per hoc diligentiores nos esse debemus, quibus non terrenis et marcescentibus floribus, sed aeternis conserta gemmis, in modum regalis diadematis, spiritalis corona servatur.
Abbreviated transcription (Latin):
inercia ⁊ ocio. atq dissidia. ut cotidianis exereitris. ui¬
giq meditatione uirtꝰ eoꝵ possit adcrescẽ. ⁊ ita om̃
sollititudine ac tristicia negocinsq scłarib affec tu
etiam ⁊ oꝑe coniugali efficiunt᷑ aliens. pͥret̃ exerci¬
ciũ discipline nich aliud nouerint nec ulli mun¬
Di alicure penitus implicent᷑. ab eo tm̃ qͥ certamini
p̃sidet sꝑantes cotidian uuictus sub̃am ⁊ corone głam:
nis mundr alis intelligimꝰ discrplinã. cuiꝰ exem¬
ta custodia qͥdi nos ꝯueniat facere. qua purita¬
te oportet custodire nr̃i corꝑis atq anime castita¬
tem. quos netesse est custodie sacroscis agni carnib
qui. nos debemus etiam in cordis conscientia possi¬
pugnam tursus atq certaminis nr̃i iugit᷑̃ expec¬
tat. ut eaq̃ in ꝓpatulo horrenus adinitere. ne in¬
trinsecus quidem calesce̾ in catita cogitatione pa-¬
ciamur. in quibꝰ humana cognitoẽ confundim̃

Expanded text:
inertia et otio atque desidia, ut cotidianis exercitiis iuinertia et otio atque desidia, ut cotidianis exercitiis iugique meditatione uirtus eorum possit adcrescere. et ita omni sollicitudine ac tristitia negotiisque saecularibus, affectu etiam et opere coniugali efficiuntur alieni, ut praeter exercitium disciplinae nihil aliud nouerint nec ulli mundiali curae penitus inplicentur, ab eo tantum qui certamini praesidet sperantes cotidiani uictus substantianis mundialis intelleximus disciplinam, cuius exemta custodia, quid nos conueniet facere, qua puritate oportebit custodire nostri corporis atque animae castitatem, quos necesse est cotidie sacrosanctis agni carnibus qui, nos debemus etiam in cordis conscientia possipugnam cursus atque certaminis nostri jugiter exspectat: ut ea, quae in propatulo horremus admittere, ne intrinsecus quidem concalescere in cauta cogitatione patiamur: et in quibus humana cogitatione confundimur,
Abbreviated transcription (Latin):
gonum gn̾a sunit hec: in mensitas iuriũ.
cursus celeritas. sagittandi ꝑicia. standi pacien¬
tia. ꝙytharã quoq uel tibias incitandi gestus. de
morib quoq. de forma. ce cantandi modulatoẽ. t̃¬
restris qͦ belli. ⁊ naualis p̃lii. ꝑpeciendorum supplicio¬
rum certamina. Deagone autẽ mundano. apłs sup̃¬
sit exemplũ adagonem spiritalẽ dicens. Onis aut̃
qͥ in agone ꝯtendit abom̃ĩb se abstinet. ⁊ illi qͥdem
ut corruptibilem coronam accipiant. nos autẽ inicor
ruptã ⁊ tetã. Aquibꝰ om̃ibꝰ dixerit in qͥramꝰ. ut pos¬
sit nob̃ spiritał agonis instructio cõparatione tarna-¬
lis ad quiri: illi ⁊ enĩ qui in hoc agone usibil stu¬
dent legitime decertare. utend om̃ib escis qͣs desid̾ĩ
libido suggesserit. ñ habent facultatem. s illis tan¬
tũmͦ quas coriumdẽ certaminũ statuit disciplina.
non solum int̾ dictis esfis ⁊ ebrietate. om̃iq cra-¬
pula eos necesse est abstin̾e. Nerum etiam cuncta

Expanded text:
gonum genera sunt haec: immensitas virium, cursus celeritas, sagittandi peritia, standi patientia, ad citharam quoque tibias incedendi gestus, de moribus quoque, de forma, de cantandi modulatione, terrestris quoque belli, et navalis praelii, perpetiendorumque suppliciorum certamina. De agone autem mundano Apostolus sumpsit exemplum ad agonem spiritalem: dicens: Omnis autem, qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet, et illi quidem, ut corruptibilem cotinet. a quibus omnibus dixerit inquiramus, ut possit nobis spiritalis agonis instructio conparatione carnalis adquiri. illi etenim, qui in hoc agone uisibili student legitime decertare, utendi omnibus escis quas desiderii libido suggesserit non habent facultatem, sed illis . tantum quas eorundem certaminum statuit disciplina. et non solum interdictis escis et ebrietate omnique crapula eos necesse est abstinere, uerum etiam cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ baptismũ ⁊ crucis passionẽ est sanata.
Inca enĩ ista eccłiam demonstrabat. que
natat influctibꝰ mundi huiꝰ. ⁊ xp̃o gub̾nante
ad litus ec̾ñe qͥetis tendit. Iam ũ illud qd̃ post
diluiĩ de uinea qͣm plantauit inebriatꝰ noe.
ꝯnudatꝰ est in domo sua. cui ñ appareat xp̃i
ẽe figurã. qͥ mebriatꝰ est dum passus est. nuda¬
tus est dum crucifixus est. in domo sua .i. in
gente sua. ⁊ in domesticis sanguinis sui utiq
iudeis. Tunc enĩ nudata est mortalitas carnis
eiꝰ. qͣm nuditatẽ .i. passionẽ xp̃i uidens cham deri¬
sit. ⁊ iudei xp̃i mortẽ uidentes iubsannauer̃t.

Expanded text:
sionem est sanata. Arca enim ista Ecclesiam demonstrabat, quae natat in fluctibus mundi hujus, et Christo gubernante ad littus aeternae quietis tendit. Jam vero illud, quod post diluvium de vinea quam plantavit inebriatus Noe nudatus est in domo sua, cui non appareat Christi esse figuram, qui inebriatus est dum passus est, nudatus est dum crucifixus est? In domo sua, id est, in gente sua; et in domesticis sanguinis sui, utique Judaeis. Tunc enim nudata est mortalitas carnis ejus. Quam nuditatem, id est, passionem Christi videns Cham derisit; et Judaei Christi mortem vid
Abbreviated transcription (Latin):
nulli qͥ dum sibimet ipsis uigilanti cura dñant᷑.
dum se sollicita intentione discutiunt. diuino timo¬
ri semꝑ inherentes. hoc inmune uͥtutis accipiunt.
ut iudicare recte ⁊ alios possint. Quoꝵ ꝓfecto m̃ti¬
bus dum diuina contẽplatio p̾sto est. in his uelud
inthrono suo dñs p̾sidens alioꝵ facta examinat.¬
⁊ cuncta mirabilit̾ de sua sede dispensat. Qui gͦ isti
nͥ throni sui conditoris sunt: uel qͦ nͥ ad suꝑnarũ
sedium numeros ascͥbunt᷑. ꝑ qͦs dum scã eccłia re¬
git᷑. plerũq de qͥbdam suis actib infirmis. etiã ele¬
cti iudicant᷑. Et sunt ñ nulli qͥ tanta dei ac ꝓximi

Expanded text:
nulli, qui dum sibimetipsis vigilanti cura dominantur, dum se sollicita intentione discutiunt, divino timori semper inhaerentes, hoc in munere virtutis accipiunt, ut judicare recte et alios possint. Quorum profecto mentibus dum divina contemplatio praesto est, in his velut in throno suo Dominus praesidens aliorum facta examinat, et cuncta mirabiliter de sede sua dispensat. Quid ergo isti nisi throni sui conditores sunt, vel quo, nisi ad supernarum sedium numeros ascribuntur? Per quos dum sancta Ecclesia regitur, plerumque de quibusdam suis infirmis actibus etiam electi ju
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s. Qnͣdo ciũ aliqͥd inmundo mire uͥtutis fit. hic
archangis mittit᷑. ⁊ ex ipso oꝑe nom̃ est eiꝰ. qͥa ne¬
mo ualeat facere qd̃ facere potest deus. Raphael.
int̾pretat᷑ curatio uel medicina dei. Ubicunq enĩ cu
inde medicina dei uocat᷑. Unde ⁊ ad tobiam idem ar¬
changłs missus ocłis eiꝰ curationẽ adhibuit: ⁊ cecita¬
te detersa. uisum restituit. Nominis enĩ int̃pre¬
tatione ⁊ angłi officium designat᷑. Throni aũt donu¬

Expanded text:
Deus. Quando enim aliquid in mundo mirae virtutis fit, hic Deus. Quando enim aliquid in mundo mirae virtutis fit, hic archangelus mittitur. Et ex ipso opere nomen est eius, quia nemo valet facere quod facere potest Deus. Raphael interpretatur curatio vel medicina Dei. Ubicumque enim cuinde medicina Dei vocatur. Unde et ad Tobiam idem archangelus missus oculis eius curationem adhibuit, et caecitate detersa visum ei restituit. Nominis enim interpretatione et angeli officium designatur. Uriel in
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. lingrũ diu̾sitas coadunata est Melchisedech
int̃pretat᷑ rex uistꝰ. Rex: qr postea imꝑauit sa¬
lem. Iustꝰ. ꝓ eo qd̃ discernens sacram̃ta legis ⁊
euͣngłii. ñ pecudum uictimas: s oblationẽ pa¬
nis ⁊ calicis in sacͥficiũ obtulit. Hic gͦ i oblatio¬
ne sua regnũ xp̃i. uel sac̾dotiũ figauit. ciꝰ cor¬
poris ⁊ sanguinis sacram̃tũ .i. oblatio panis ac
uini in toto orbe offert᷑
De patͥarchis ⁊ cete¬
ris eiꝰdem etatis hominibus.

Expanded text:
ejus linguarum diversitas coadunata est. Melchisedech interpretatur rex justus. Rex, quia postea imperavit Salem; justus pro eo quod discernens sacramenta Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis in sacrificium obtulit. Hic ergo in oblatione sua regnum Christi vel sacerdotium figuravit, cujus corporis et sanguinis sacramentum, id est oblatio panis ac vini, in toto orbe offertur. II. De patriarchis et caeteris ejusdem aetatis hominibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ctam celestẽ societatẽ apłs complectit᷑. ordines an¬
geloꝵ ⁊ dignitates intelligunt᷑. ⁊ ꝓ hac ipsa dis¬
tributione officioꝵ. alii throni. alii dominatio¬
nes. alii pͥncipatꝰ. alii potestates dicunt᷑. ꝓ cet̾is dig¬
nitatib qͥb inuicẽ distingunt᷑. Uirtutes anglica¬

Expanded text:
am coelestem societatem Apostolus complectitur, ordines angelorum et dignitates intelliguntur, et pro hac ipsa distributione officiorum alii throni, alii dominationes, alii principatus, alii potestates dicuntur, pro certis dignitatibus quibus invicem distinguuntu
Abbreviated transcription (Latin):
Porro sem in filiis suis asiam. ⁊ cham libiam. ⁊ ia¬
Chanaan filiꝰ cham int̾pretat᷑ motꝰ eoꝵ. qd qͥd
est aliud nͥ opꝰ eoꝵͦ ꝓ motu enĩ patͥs .i. ꝓ oꝑe¬

Expanded text:
Porro Sem in filiis suis Asiam, et Cham Libyam, et JaPorro Sem in filiis suis Asiam, et Cham Libyam, et JaChanaan, filius Cham, interpretatur motus eorum. Quod quid est aliud, nisi opus eorum? Pro motu enim
Abbreviated transcription (Latin):
mist̾ii rationẽ reddentes. iudeoꝵ decractionẽ
oꝑimꝰ. uestim̃tũ enĩ significat sacram̃tũ. Dor¬
sa memoriã p̃ceritoꝵ. qr passionẽ xp̃i tͣns actã
celebrat eccła. ñ adhuc ꝓspectat futurã. Sem
dr nominatꝰ. qd̃ nom̃ ex p̃sagio posteritatis ac¬
cepit. Ex ipso enĩ patarche. ꝓpħe. ⁊ apłi. ⁊ po
płs dei ex eiꝰ qͦq stirpe ⁊ xp̃c cuiꝰ ab ortu solis
usq ad occasũ magnũ est nom̃ in gentibꝰ.
¶ham callidꝰ int̾pretat᷑ ⁊ ipse ex p̾sagio futuri
cognominatꝰ. Posteritas enĩ eiꝰ eã t̾re parcẽ pos¬
sedit. que uicino sole calentior est. Unde ⁊ egiy¬
tus husq hodie egiptioꝵ lingͣ. cham dr. hic
iudeoꝵ designat imaginẽ. qͥ xp̃i carnẽ atq mor¬
Ex eo enĩ popłs gentiũ nascit᷑. Et qr lata est
ex gentib multitudo credentiũ. ab eadem lati¬
tarũ. In his gͦ trib filiis noe. scd̾o origo scłi surrex̃.
ut tres partes mundia tͥum gñatione implerent᷑.

Expanded text:
mysterii rationem reddentes, Judaeorum detractionem operimus. Vestimentum enim significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum: quia passionem Christi transactam celebrat Ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Sem dicitur nominatus: quod nomen ex praesagio posteritatis accepit. Ex ipso enim patriarchae, prophetae, et apo ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen in gentibus. Cham calidus interpretatur. Et ipse ex praesagio futuri cognominatus. Posteritas enim ejus eam terrae partem possedit, quae vicino sole calentior est. Unde et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua Cham dicitur. Hic Judaeorum designat imaginem, qui Christi carnem atque morEx eo enim populus gentium nascitur, et quia lata est ex gentibus multitudo credentium ab eadem latitarum. In his ergo tribus filiis Noe secunda origo saeculi surrexit, ut tres partes mundi a trium generatione implerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
signant᷑ tͣnsfert᷑. Mortuuis est ut ostend̾et᷑
nõ uixisse eum pꝰ diluiiii. s meodem catha¬
clismo fuisse defunctũ. Soli enĩ octo homines
marcha diluuuĩ euaserunt. Significat aũt
idem matusalẽ eos qͥ huic mundo dediti sunt.
⁊ uitã fut᷑am ñ querunt. hii enĩ licet ionge

Expanded text:
signanter transfertur mortuus est, ut ostenderetur signanter transfertur mortuus est, ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo fuisse defunctum. Soli enim octo homines in arca diluvium evaserunt. Significat autem idem Mathusalam eos qui huic mundo tantum dediti sunt, et futuram vitam non quaerunt. Hi enim lic
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ meritũ uͥtutis expͥmat᷑. Chus nãq qͥs nesciat
qd̃ sit in t̾ra gentiliĩ. gentilitas aut̃ obligata
uitiis extitit. q̃m cognitionẽ sui conditoris ig¬
norauit. Dicat᷑ itaq u̾ habitauerit. ut hoc eiꝰ
laudib ꝓficiat. qd̾ bonꝰ int̾ malos fuit. neq
ualde est laudabile. bonũ ẽẽ cũ bonis. s bonĩ
ẽẽ cum malis. Enoch uͦ filiꝰ iareth. int̾pretat᷑
dedicatio. sicut ⁊ suꝑior. Ipse geniut matusa¬
lem. ambulauitq cum deo ⁊ ñ apparuit. qr tulit
eum ds. hic septimꝰ ab adam tͣnslatꝰ est. ⁊ significit
septimã reqͥem fut᷑e resurrectionis. qͣndo tͣnsfe¬
rent᷑ sc̃i in uitam ꝑpetue ĩ mortalitatis: ⁊ dedi¬
cabunt᷑ habitacłm dei in sp̃u sc̃o. Matusalem
int̾pretat᷑ mortuis. Est eiuidens ethimologia
nõis. qͥdam eñ eum cum patre translatũ fu¬
isse. ⁊ diliuiiũ p̃cerisse putauer̃t: ob hoc

Expanded text:
ejus meritum virtutis exprimatur. Chus namque quis nesciat ejus meritum virtutis exprimatur. Chus namque quis nesciat quod sit terra gentilium? Gentilitas autem obligata vitiis exstitit, quoniam cognitionem sui Conditoris ignoravit. Dicatur itaque ubi habitaverit, ut hoc ejus laudibus proficiat quod bonus inter malos fuit. Neque valde est laudabile bonum esse cum bonis, sed bonum esse cum malis. Enoch autem, filius Jared, interpretatur dedicatio, sicut et superior. Ipse genuit Mathusalam, ambulavitque cum Deo, et non apparuit: quia tulit illum Deus . Hic septimus ab Adam translatus est, et significat septimam requiem futurae resurrectionis, quando transferentur sitaculum Dei in Spiritu sancto. Mathusalam interpretatur mortuus. Est evidens etymologia nominis. Quidam enim eum cum patre translatum fuisse, et diluvium praeterisse putaverunt. Ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
di nom̃ dñi:. licet pleriq hebreoꝵ arbitrent᷑. qd̾
tunc pͥmũ in noĩe dñi. ⁊ in similitudine eiꝰ fa¬
bricata sunt idola. Declarat eccłiam in spe uiuen¬
tem qͣm diu ad beatitudinẽ ꝓmisse felicitatis ꝑ¬
ueniat ¶ Enoch filiꝰ cam dedicatio int̃pretat᷑.
In ipliꝰ enĩ noĩe cuitatẽ postea edificauit cam.
Significat aũt impios in hac uita tantũ ẽẽ.
¶Cainan lam̃tatio uel possessio eoꝵ int̾pretat᷑.
Sicut enĩ cam possessio. ita diriuatũ nom̃ qd̃
est cainan facit possessio eoꝵ. Significat aũt ap¬
petitores carnaliũ uoluptatũ. qui tantũ de p̾sen¬
ebraice ethiops int̾pretat᷑. posteritatẽ si gñis
nom̃ sortitꝰ. Ab ipso enĩ pͥmo geniti sunt ethio
pes. In cuiꝰ t̾ra dr beatꝰ iob habitasse. cum in capi¬
te illiꝰ libri scͥptum est. Uir erat in t̾ra chus.
nõie iob. Idcirco sc̃s uir uͥ habitauerit dr: ut

Expanded text:
do nomen Domini , licet plerique Hebraeorum arbitrentur quod do nomen Domini , licet plerique Hebraeorum arbitrentur quod tunc primum in nomine Domini et in similitudine ejus fabricata sunt idola. Declarat Ecclesiam in spe viventem, quandiu ad beatitudinem promissae felicitatis perveniat. Enoch, filius Cain, dedicatio interpretatur. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Significat autCainan lamentatio vel possessio eorum interpretatur. Sicut enim Cain possessio, ita derivatum nomen, quod est Cainan, facit possessio eorum. Significat autem appetitores carnalium voluptatum, qui tantum de praesenebrayce Ethiops interpretatur, a posteritate sui generis nomen sortitus: ab ipso enim progeniti sunt Epes. In cujus terra dicitur beatus Job habitasse cum in capite libri illius ita scriptum est: Vir erat in terra Chus nomine Job . Idcirco sanctus vir ubi habitaverit dicitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
de echimologiã ipsiꝰ pat̾ expͥmens ait. Cam .i.
possedi hominẽ ꝑ dm. idẽ it lam̃tatio eo qd̃ ꝓ
int̾fecto abel. int̾fectꝰ sit. ⁊ penã sui sceleris
dederit. hic aũt̃ fr̃ qui etate maior eundẽ
abel occidit in campo. popłm pͥorem signi ficat.
qui int̾fecit xp̃m in caluarie loco. Abel enĩ int̾¬
pretat᷑ luctꝰ. Quo noĩe p̾fig̃abat᷑ occid̾end̃. idẽ
⁊ uanitas qr cito solutꝰ est atq subtractꝰ. hic
pastor ouiĩ xp̃i tenuit tipũ: qui est uetꝰ pas¬
tor ⁊ rector fideliũ popłoꝵ. unde ⁊ aĩam suã
posuit ꝓ ouibꝰ suis¶Sem qui int̾pretat᷑ resurrec¬
tio uł positio. eo qd̃ post int̾fectionẽ frĩs natꝰ.
qͣsi resurrectio illiꝰ appositꝰ sit. hic demonstrat
xp̃m iħm in quo est uera resurrectio. ⁊ uita fi¬
delium¶Enos uixͣ ꝓpͥe lingue uarietatẽ. homo
uel uir d̾r. Et congrue hinc uocabulũ habuit.
De eo enĩ scͥptum est. Tunc initu fuit inuocan¬

Expanded text:
etymologiam ipsius pater exprimens ait: Cain, id est, possedi hominem per Deum . Idem et lamentatio, eo quod pro interfecto Abel interfectus sit, et poenam sui sceleris dederit. Hic autem frater, qui aetate major eumdem Abel occidit in campo, populum priorem significat, qui interficit Christum in Calvariae loco. Abel enim interpretatur luctus: quo nomine praefigurabatur occidendus. Idem et vanitas, quia cito solutus est atque subtractus. Hic pastor ovium Christi tenuit typum, qui est verus pastor et rector fidelium populorum: unde et animam suam posuit pro ovibus suis. Seth, qui interpretatur resurrectio vel positio, eo quo per interfectionem fratris natus quasi resurrectio illius appositus sit. Hic demonstrat Christum Jesum, in quo est vera resurrectio et vita fidelium. Enos juxta propriae linguae varietatem homo vel vir dicitur, et congrue hoc vocabulum habuit; de eo enim scriptum est: Tunc initium fuit invocan
Abbreviated transcription (Latin):
do remansit angłoꝵ:. suꝑ est ut ipsi qͦꝙ homines
qui ad celestẽ patͥam redeunt. ex eis agminibꝰ ali¬
qͥd illuc reu̾tentes imitent᷑. Distincte nãq conu̾sa¬
tiones hominũ singłoꝵ agminũ ordinibꝰ con

Expanded text:
do remansit angelorum, superest ut ipsi quoque homines do remansit angelorum, superest ut ipsi quoque homines qui ad coelestem patriam redeunt ex eis agminibus aliquid illuc revertentes imitentur. Distincte namque conversationes hominum singulorum agminum ordinib
Abbreviated transcription (Latin):
stimonia contẽplam᷑. Singłi senas alas habent: qr
de fabrica tantũ mundi. que in sex diebꝰ facta sunt.
in p̃senti scło nouimꝰ. Qd̃ clamat ter sc̃s alter ad
alt̾um:. tͥnitatis in una diuinitate demonstrat
mist̾ium. S qͥd ꝓdest nos de angłicis spiritib ista
ꝑstringere si ñ studeamꝰ hec eciã ad nr̃os ꝓfectus con-¬
grua consicdatione diriuare: qr enĩ suꝑna illa
ciuitas ex angłis ⁊ hominibꝰ constat. ad qͣm tan¬
tum credimꝰ humanũ genus ascendere. qͣntos
illic contigit electos angłos remansisse. Sicut
scͥptum est. Statuit t̾minos gentiũ scd̃m nume¬
rũ angłoꝵ dei. Debemꝰ ⁊ nos aliqͥd ex illis distin¬
ctionibꝰ suꝑnoꝵ ciuuim. ad usum nr̃e comu̾sati¬
onis trahere. nosq ipsos ad increm̃ta uͥtutum.
bonis studiis inflãmare. Qͥa enĩ illic tanta ascen¬
sura credimꝰ multitudo hominũ. qͣnta multitu¬

Expanded text:
stimonio contemplamur. Singuli senas alas habent, quia stimonio contemplamur. Singuli senas alas habent, quia de fabrica tantum mundi, quae in sex diebus facta sunt, in praesenti saeculo novimus. Quod clamant ter, Sanctus, alter ad alterum, Trinitatis in una divinitate demonstrat mysterium. Sed quid prodest nos de angelicis spiritibus ista perstringere, si non studeamus haec etiam ad nostros profectus congrua consideratione derivare? Quia enim superna illa civitas ex angelis et hominibus constat, ad quam tantum credimus humanum genus ascendere, quantos illic contigit electos angelos remansisse, sicut scriptum est: Statuit terminos gentium secundum numerum angelorum Dei , debemus et nos aliquid ex illis distinctionibus supernorum civium ad usum nostrae conversationis trahere, nosque ipsos ad incrementa virtutum bonis studiis inflammare. Quia enim tanta illuc ascensura creditur multitudo hominum, quanta multitu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt iniuncta: que ꝓmeruisse eoꝰ in mundi constat
exordio. Nam qr angłi ⁊ locis ⁊ homunib p̃sunt.:¬
post lapsum maloꝵ in celesti uigore ꝑstiterunt.
Nam postqͣm apostate angłi cecid̾unt. hii in¬
ꝑseuerantia et̃ne beatitudinis solidati sunt.
Unde ⁊ post cli creationẽ in pͥncipio repetit᷑.¬
fiat firmam̃tũ. ⁊ uocatũ est firmam̃tũ celum:
nimirũ ostendens. qd̃ post ruinam angłoꝵ ma¬
loꝵ. hii qͥ ꝑmanserunt firmitatẽ et̾ne ꝑseue¬
rantie consecuti sunt. nullo iam lapsu auersi.
nulla suꝑbia cadentes. s firmit̾ in dei amore
⁊ contẽplatione manentes. nichil aliud dulce
habent. nͥ eũ a quo creati sunt. Qd̾ aũ duo se¬
raphin in ysaia legunt᷑. sigͣalit̾ uẽtis ⁊ noui testa¬
menti. significationẽ ostendunt. Ideo uͦ faciem
⁊ pedes dñi oꝑiunt: qr p̾t̾ita ante mundũ. ⁊ fut᷑a¬
post mundũ scire ñ possumꝰ. s media tantũ eoꝵ te¬

Expanded text:
sunt iniuncta, quae promeruisse eos in mundi constat sunt iniuncta, quae promeruisse eos in mundi constat exordio. Nam quia angeli et locis et hominibus praesuntpost lapsum malorum in caelesti vigore steterunt. Nam postquam apostatae angeli ceciderunt, hi perseverantia aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post cFiat firmamentum, et vocatum est firmamentum coelum . 31. Nimirum ostendens, quod post ruinam angelorum malorum, hi qui permanserunt, firmitatem aeternae perseverantiae consecuti sunt, nullo jam lapsu aversi, nulla superbia cadentes, sed firmiter in Dei amore et contemplatione manentes, nihil aliud dulce habent, nisi eum a quo creati sunt. 32. Quod autem duo seraphim in Isaia leguntur, figuraliter veteris, et novi Testamenti significationem ostendunt. Quod vero faciem et pedes Dei opost mundum scire non possumus, sed media tantum eorum te
Abbreviated transcription (Latin):
rubin .i. plenitudo scientie appellant᷑. Ipsi st̃
illa duo animalia suꝑ ꝓpitiatorũ arce. ficta
ex metallo: ꝓpt̾ significandã angłoꝵ p̾sentiam
in quoꝵ medio ostendit᷑ d̾s. Seraphin qͦq simi¬
liter multitudo est angłoꝵ. qͥ ex ebreo in lati¬
num ardentes uł incendentes. int̾pretant᷑. Qui
idcuro ardentes uocant᷑. qd̾ int̾ eos ⁊ d̾m nul¬
li alii angłi consistunt: ⁊ icleo qͣntum uicimꝰ
corã eo cõnsistunt. tanto magis claritate di¬
uini luminis inflãmant᷑. hec gͥ uocabula ag¬
minũ angłoꝵ ita sunt specialia ordini fingłoꝵ
ut tam̃ sint ex parte cõmunia om̃ium. Nam
dum throm dei sedes in qͦrũdam angłoꝵ ordi¬
ne spetialit̾ designent᷑. tam̃ ꝑ psalmistã qui¬
sedes suꝑ cherubin d̾r. S ideo isti ordines an¬
głoꝵ pͥuatis nõib appellant᷑: qr hoc ipsum
deputant᷑. Unicuiq enĩ sic̃ p̾dictũ est ꝓpͥa officia

Expanded text:
rubin, id est plenitudo scientiae, appellantur. Ipsa sunt rubin, id est plenitudo scientiae, appellantur. Ipsa sunt illa duo animalia super propitiatorium arcae ficta ex metallo, propter significandam angelorum praesentiam, in quoliter multitudo est angelorum, qui ex Hebraeo in Latinum ardentes vel incendentes interpretantur. Qui idcirco ardentes vocantur, quod inter eos et Deum nulli alii angeli consistunt; et ideo quantum vicinius coram eo consistunt, tanto magis claritate divini luminis inflammantur. Haec igitur vocabula agminum angelorum ita sunt specialia ordini singulorum, ut tamen sint ex parte communia omnium. Nam licet throni, Dei sedes, in quorumdam angelorum ordine specialiter designentur, tamen dicitusedes super Cherubin,' dicitur. Sed ideo isti ordines angelorum privatis nominibus appellantur, quia hoc ipsud deputantur. Unicuique enim, sicut praedictum est, propria officia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb uirtutes aduerse subiecte sunt. ⁊ inde potestatũ¬
cum nõie nuncupant᷑ qr maligni sp̃c eoꝵ potestate
coercent᷑. nec tantũmͦ noceant. qͣntum cupiunt.
Principatꝰ sunt hii. qͥ angłoꝵ aguinibꝰ p̾sunt.
qui ꝓ eo qd̃ subdicos angłos ad explendũ minist̾ium
diumũ disponunt: pͥncipatꝰ uocabulum acceꝑunt.
Nam alii sunt qͥ ãministrant. alii qͥ assistunt.
sic̃ ⁊ ꝑ danelem d̾r. Milia miliũ ministrabant ei:
⁊ decies milies centena milia. assistebant ei. Do¬
minationes sunt hii qͥ etiã uirtutib ⁊ pͥncipatibꝰ
p̾minent qͥ ꝓ eo qd̾ cẽtis angłoꝵ agminib domi¬
nant᷑. dominationes uocant᷑. Throni sunt agmi¬
na angłoꝵ. qͥ latino eloqͥo sedes dicunt᷑. Et uo¬
cati throni. qi illis conditor p̾sidet. ⁊ ꝑ eos
iudicia sua lisponit. Cherubin aut̃ ⁊ ipsi
sublimes celoꝵ potestates. ⁊ angłica ministeria
nr̃am int̾pretant᷑ scientie multitudo. Sunt enĩ

Expanded text:
quibus virtutes adversae subjectae sunt, et inde 315 potestatum nomine nuncupantur, quia maligni spiritus eorum potestate coercentur, ne tantum mundo noceant quantum cupiunt. 19. Principatus sunt hi qui angelorum agminibus praesunt. Qui pro eo quod subditos angelos ad explendum ministerium divinum disponunt, principatus vocabulum acceperunt. Nam alii sunt qui administrant, alii qui assistunt, sicut per Danielem dicitur: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei rtutibus et Principatibus praeeminent, qui pro eo, quod ceteris angelorum agminibus dominantur, Dominationes vocantur. Throni sunt agmina angelorum, qui Latino eloquio sedes dicuntur; et vocati Throni quia illis conditor praesidet, et per eos iudicia sua disponit. Cherubin autem et ipsi sublimes caelorum potestates et angelica ministeria nostram interpretantur scientiae multitudo. Sunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
de his bonis que numeraiimꝰ. minime aliqͥd cog¬
noscit. Eiq adhuc ue deteriꝰ ĩminet. si ⁊ pͥuatam
se donis urtelligit. ⁊ neqͣqͣm gemit. Quisqͥs gͦ talis
est fr̃s mei. gemendꝰ est ualde. qr ñ gemit. Pense¬
mꝰ gͥ e  ecta electoꝵ munera. ⁊ uͥtute qͣ possumꝰ
ad amorẽ tante sortis anhelemꝰ: qͥ in se donoꝵ grãm
minime recognoscit gemat. qͥ uͦ in se minora cog¬
noscit: maiora aliis ñ inuideat. Angłoꝵ enĩ nõie

Expanded text:
de his bonis quae enumeravimus minime aliquid recogde his bonis quae enumeravimus minime aliquid recognoscit. Eique adhuc vae deterius imminet, si et privatam se donis intelligit, et nequaquam gemit. Quisquis ergo talis est, fratres mei, gemendus est valde, quia non gemit. Pensemus igitur accepta electorum munera, et virtute qua possumus ad amorem tantae sortis anhelemus. Qui in se donorum gratiam minime recognoscit gemat, qui vero in se minora cognoscit, majora aliis non invideat, quoniam e
Abbreviated transcription (Latin):
ut p̾fati sumꝰ cherubin plenitudo scientie d̾r. ⁊ paulo
dicente didicimꝰ qr plenitudo legis caritas. Om̃s qui dei
⁊ ꝓximi caritate cet̾is ampliꝰ pleni sunt. meritoꝵ
suoꝵ sortem inter cherubin numero ꝑceꝑunt. Et
sunt ñ nulli qͥ suꝑne contẽplationis amore accensi.
in solo conditoris sui desidio anhelant. nil iam in hoc
mundo cupiunt. solo et̾uitatis amore pascunt᷑.
Terrena qͦq abiciunt. cuncta tẽꝑalia m̃te tͦnscen¬
dunt. amant ⁊ ardent. atq in ipso suo ardore re
qͥescunt. Amando ardent. loquendo ⁊ alios accen¬
dunt. Et qͦs uerbo tangunt. ardere ꝓtinꝰ in dei amo¬
re faciunt. Qd gͦ istos nͥ seraphin dixerim. quoꝵ cor in
igne conu̾sum. lucet ⁊ urit. qr ⁊ mentiũ ocłos ad
suꝑna illuminãt. ⁊ cõpungendo in fietibꝰ uitioꝵ ru¬
biginẽ purgant. Quigͦ ita ad amorẽ sui conditoris
inflãmati sunt. qͦ isti nͥ int̾ seraphin numerũ. sortẽ
sue uocationis acceꝑunt: Ne aũt anime que in se

Expanded text:
 Paulo dicente, didicimus quia plenitudo legis est charitas , omnes, qui Dei et proximi charitate caeteris amplius pleni sunt, meritorum suorum sortem inter cherubin numeros perceperunt. Et sunt nonnulli, qui supernae contemplationis facibus accensi, in solo Conditoris sui desiderio anhelant, nil jam in hoc mundo cupiunt, solo aeternitatis amore pascuntur, terrena quaeque abjiciunt, cuncta temporalia mente transcendunt. Amant et ardent, atque in ipso ardore suo requiescunt. Amando ardent, loquendo et alios accendunt. Et quos loquendo tangunt, ardere protinus in Dei amore faciunt. Quid ergo istos, nisi seraphin dixerim? quorum cor in ignem conversum lucet, et urit; quia et mentium oculos ad superna illuminant, et compungendo in fletibus, vitiorum rubiginem purgant. Qui ergo ita ad amorem sui Conditoris inflammati sunt, quo isti, nisi inter seraphin numerum sortem vestrae vocationis invenitis. Vae autem animae quae in se
Abbreviated transcription (Latin):
qr et̃ne uite participes existere ñ merent᷑.
Lamech aũt ꝑcuciens int̾pretat᷑. Iste enĩ ꝑcuciens
int̾fecit cain. qd̃ etiã ipse postea se ꝑpetrasse ux¬
orib confitet᷑. hic scłi huiꝰ figam tenet. ciuĩ pec¬
mundi geñationes absoluit inta qd̾ eas enͣn¬
głista lucas scͥbit. Moe uͦ reqͥes int̾pretat᷑. ab
eo gͥ qd̾ sub illo omia retro oꝑa qͥeuerint. ꝑdi¬
luuiũ. apellatꝰ est reqͥes. Significat aũ noe. ꝑ
om̃s actꝰ suos xp̃m. Noe enĩ ut diximꝰ reqͥes int̾¬

Expanded text:
ernae vitae participes existere non mereatur. Lamech autem percutiens interpretatur. Iste enim percutiens interfecit Cain. Quod etiam ipse postea se perpetrasse uxoribus confitetur. Hic saeculi hujus figuram tenet, cujus pecmundi generationes absolvit, juxta quod eas evangelista Lucas scribit. Noe vero requies interpretatur. Ab eo igitur quod sub illo omnia retro quieverint per diluvium, appellatus est requies. Significat autem Noe per omnes actus suos
Abbreviated transcription (Latin):
narũ uͥtutũ sortem ⁊ numerũ congruiint Et
sunt ñ nulli qͥ etiã de obsessis corꝑib malignos sp̃c
fugant: eosq uͥtute orationis ⁊ ui accepte potestatis
eitiunt. Quo itaq isti meritũ suũ nͥ int̾ potestatũ
celestĩ numerũ sortiunt᷑: Et sunt ñ nulli qͥ accep¬
tis uirtutibꝰ etiã electoꝵ hominũ merita transcen

Expanded text:
rum virtutum sortem et numerum congruunt? Et sunt nonnulli qui etiam ab obsessis corporibus malignos spiritus fugant, eosque virtute orationis et vi acceptae potestatis ejiciunt. Quo itaque isti meritum suum nisi inter potestatum coelestium numerum sortiuntur? Et sunt nonnulli qui acceptis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis. Unde ꝓpħa ait. Uenit ad templũ suĩ
dñator quẽ uos uultis. ⁊ angłs testam̃ti qͦm uos
desid̾atis. Angłs ioħes p̾cursor in malachia uocat᷑.
ut est illud. Ecce mitto angłm meũ ante faciẽ
tuam. Simili qͦq mͦ ⁊ in apocalipsi uͥ p̾lia des¬
cribunt᷑ ita legit᷑. Hidi angłm fortẽ uolantẽ
ꝑ mediũ celum. Angłi sc̃i p̾dicatores uocant᷑. de qͥbꝰ
dñs ait ad iob ꝓ diabolo loquens. Tum sublatꝰ
fuerit timebunt angłi. ⁊ t̾riti p᷑gabunt᷑. Et ali¬
nuncupat᷑ uͥ ait. Eciã si angłs de celo eungłizaue¬
rit uobis p̃ter qd̾ eungłrrauimꝰ a nathena sit. Si¬

Expanded text:
Venit ad templum suum dominatorem, quem vos vultis, et angelus testamenti, quem vos desideratis. Angelus Joannes praecursor in Malachia vocatur, ut est illud: Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam . Simili quoque modo et in Apocalypsi, ubi praelia describuntur, ita legitur: Vidi angelum Dei fortem volantem per medium coelum . Angeli sancti praedicationes vocantur, de quibus Dominus ad Job pro diabolo loquens ait: Cum sublatus fuerit, timebunt angeli, et territi purgabuntur . Et alinuncupatur, ubi ait: Etiam si angelus de coelo evangelizaverit vobis praeter quod evang
Abbreviated transcription (Latin):
ngłi grece uocant᷑. ebraice malaoth.
latine uͦ nuntii. int̾pretant᷑. ab eo qd̃
domini uoluntatẽ popłis nuntiant. Angłoꝵ
aũt uocabulũ. officii nom̃ est. ñ nat᷑e. Semꝑ enĩ
sp̃c sunt: s cum mittunt᷑ uocant᷑ angłi. Quib
ideo pictoꝵ licentia pennas facit. ut celerem coꝵ
in cuncta discursum significet. sicut ⁊ iuxta fa¬
hulas poetarum. uenti pennas habere dicunt᷑.
ꝓpter uelocitatẽ scilicet. unde ⁊ scͥptura sacra
dicit. Qui ambulat suꝑ pennas uentoꝵ. No
uemi aut ẽẽ ordines angłoꝵs sacre scͥpt᷑e testant᷑.¬

Expanded text:
ngeli Graece vocantur, Hebraice malachoth, Latine vero nuntii interpretantur, ab eo quod Domini voluntatem populis nuntiant. Angelorum autem vocabulum officii nomen est, non naturae. Semper enim spiritus sunt, sed cum mittuntur, vocantur anideo pictorum licentia pennas facit, ut celerem eorum in cuncta discursum significent, sicut et juxta fabulas poetarum venti pennas habere dicuntur, propter velocitatem, scilicet. Unde Scriptura sacra dicit: Qui ambulat super pennas ventorum . 4. Novem autem ordines esse angelorum sacrae Scripturae testant
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ deputant᷑. Nam sunt pleriq qͥ parua
capunt: s tam̃ hec eadem parua pie anñtiare
fr̃ib ñ desistunt. Isti itaq in angłoꝵ nume¬
rũ currunt. Et sunt ñ nulli qͥ diuine largi¬
tatis mun̾e refecti. secretoꝵ celestũĩ sũma ⁊ ca¬
pere p̾ualent. ⁊ nuntiare. Quo gͦ isti nͥ init̾ ar-¬
changłoꝵ numerũ deputant᷑ : Et sunt qͥ mira faci

Expanded text:
em deputantur. Nam sunt plerique qui parva capiunt, sed tamen haec eadem parva pie annuntiare fratribus non desistunt. Isti itaque in angelorum numerum currunt. Et sunt nonnulli qui, divinae largitatis munere refecti, secretorum coelestium summa et capere praevalent, et nuntiare. Quo ergo isti nisi inter archangelorum numerum deput
Abbreviated transcription (Latin):
nis xp̃i expulsi. locum sc̃e eccłie ded̾unt. in qͣ
uerꝰ cultꝰ uniꝰ dei. ꝑseuerat inet̾num.
Hembroth int̾pretat᷑ tirannꝰ. Iste enĩ pͥor arripuit
insuetã in popłos tirannidẽ. ⁊ ipse aggressus est
aduersꝰ d̾m impietatis edificare turrim. unde
diabolũ exp̃ssit. qͥ suꝑbie appetitu culm̃ diuine
celsitudinis appetiuit dicens. Ascendã suꝑ altitu¬
dinẽ nubiũ. ⁊ ero simił altissimo. Heber int̃pre¬
tat᷑ tͣnsitꝰ. Ethimologia eiꝰ mistica est. qd̾ ab eiꝰ stir¬
pe tͣnsiret łs. ne ꝑseueraret in eis tͣuslata in gen¬
tib gr̃a. Ex ipso enĩ sunt exorti hebrei. Unde he¬
ber in cuiꝰ domo ꝓpͥa loquela remansit. cet̾is lin¬
gus disꝑsis. redẽptorẽ nr̃m insinat. in cuiꝰ eccłia
unitas fidei sine scismate ꝑseuerat. Pilech int̾¬
pretat᷑ diuisio. cui pat̃ ꝓpt̾ea tale nom̃ inposuit.
qd̾ t̃c natꝰ est. qͣndo ꝑ lingͣs t̾ra dugisa est. ꝓpt̾
suꝑbiam enĩ filioꝵ. adam. que semꝑ inimica est

Expanded text:
unt, in qua verus cultus unius Dei perseverat in aeternum. Nemrod interpretatur tyrannus. Iste enim prior arripuit insuetam in populos tyrannidem, et ipse aggressus est adversus Deum impietatis aedificare turrim. Unde diabolum expressit, qui superbiae appetitu culmen divinae celsitudinis appetivit, dicens: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo . Heber interpretatur transitus. Etymologia ejus mystica est, quod ab ejus stirpe transiret Deus, ne perseveraret in eis translata in gentibus gratia. Ex ipso exorti sunt Hebraei. Unde Heber, in cujus domo propria loquela remansit, caeteris linguis dispersis, Redemptorem nostrum insinuat, in cujus Ecclesia unitas fidei sine schismate perseverat Faleg interpretatur divisio. Cui pater propterea tale nomen imposuit, quod tunc natus est quando per linguas terra divisa est. Propter superbiam enim
Abbreviated transcription (Latin):
dam qui sicut beatꝰ iero¬
nimꝰ tradidit homo seu
t̾renus siue t̾ra rubra
int̾pretat᷑. Ex t̾ra enĩ
facta est caro. ⁊ humꝰ
hominis faciendi ma¬
teries fuit. Hic figͣam
xp̃i gestauit. Nam
sicut ille sexto die formatꝰ est ad imaginẽ dei.
ita sexta mundi etate filiꝰ dei formã carnis induit.
ut reformaret hominẽ ad similitudinẽ dei. Eua
int̾pretat᷑ uita: siue calamitas siue ue. Hita: qr ori¬
assũpsit calamitas. Alii aũt dicunt qd̃ ob hoc
eua uita ⁊ calamitas sit appellata: qr sepe mu¬
lier uiro causa salutis est. sepe calamit᷑as ⁊ mor¬
tis qd est ue. Designat aũt̃ eccłam sponsam xp̃i

Expanded text:
dam, sicut beatus Hieronymus tradidit, homo seu terrenus, sive terra rubra interpretatur; ex terra enim facta est caro, et humus hominis faciendi materies fuit. Hic figuram Christi gestavit. Nam sicut sexta die formatus est ad imaginem Dei, ita sexta mundi aetate Filius Dei formam carnis induit, ut reformaret hominem ad similitudinem Dei. Eva interpretatur vita, sive calamitas, sive vae. Vita, quia oriassumpsit calamitas. Alii autem dicunt quod ob hoc Eva vita et calamitas sit appellata, quia saepe mulier viro causa salutis est, saepe calamitatis et mortis, quod est vae. Designat autem Ecclesiam sponsam Chri
Abbreviated transcription (Latin):
Cridanum ⁊ tyberim .⁊ tepentes fontib baias gig¬
nit geminas sertiten. ligurium. & corallirĩ. boam
quoq serpentem. lincenferam. ⁊ dͥomedias aues.
talia autem ⁊yspania idcirco hesperie dicte qd̾ gre
N uesꝑo stella naiugent ⁊ inttalia ⁊ in ispania. que
hac ratione discernunt᷑. aut enĩ hesperiam solam
dicis ⁊ significas italiam. aut ad dis ultimã ⁊ signi¬
ficas hispaniam quia in occidentis est fine.
uscia: pars italie. Umbria uero:¬

Expanded text:
Eridanum, et Tiberim, et tepentes fontibus Baias. GigEridanum, et Tiberim, et tepentes fontibus Baias. Gignit gemmas syrtitem, lyncurium, et corallium; boam quoque serpentem, lyncem feram, et Diomedeas aves. Italiaci Hespero stella navigent et in Italiam et in Hispaniam. Quae hac ratione discernuntur. Aut enim Hesperiam solam dicis, et significas Italiam: aut addis ultimam, et significas Hispaniam, quia in occidentis est fine. Tuscia pars Italiae, Umbriam vero
Abbreviated transcription (Latin):
Annonia. ab alpib apenninis est nuncupata.
quib abitalia secernit᷑. Regio uͦ fortis ⁊ solo
lacta. duob satis acrib fluuiis. drauo sauoq
uallata. Conuingit᷑ autem cũ norico eretia habẽs
aboriente: mesiam. ab euroistriam. ab africo uͦ: al pas
apenninos. habet ab occasit. galliã belgicam. aseptẽ¬
trione: da nubii fontem. uellimitẽ. qui germaniã
cis popłis occupata magua gretia appellata est. De¬
inde a regis nõie satnia. mox ⁊ latiũ dicta eo qd̃ idẽ
saturnus aine sedibus siuis pulsus ibi latuerit. post¬
modum ab ttalo siculoꝵ rege ibi regnante. italia nũ¬
cupata est. Cuiꝰ situs longitudine ampliꝰ qmͣ lati¬
tudine a cirtio: in eirrum extendit᷑. ameridie: t̾re¬
no mari. ab aquilone. adriatico claudit᷑. ab occiduo
alpiũ. uigis finit᷑. Terra omnib in reb pulcher¬
runa. soli fertilitate pabuli ub̃tate gratissima. ha-¬
bet lacus uena cũ auernũ atq lucrinũ fluiuos.

Expanded text:
annonia ab Alpibus Apenninis est nuncupata, quibus ab Italia secernitur: regio vero fortis et solo laeta, duobus satis acribus fluviis, Drabo Saboque vallata. Conjungitur autem cum Norico et Retia, habentibus ab oriente Moesiam, ab euro Istriam, ab Africo vero Alpes Apenninas. Habet ab occasu Galliam Belgicam, a septentrione Danubii fontem vel limitem, qui Germaniam cis populis occupata, magna Graecia appellata est; deinde a regis nomine Saturnia, mox et Latium dicta, eo quod, idem Saturnus, a Jove sedibus suis pulsus, ibi latuerit; postremo ab Italo, 162 Siculorum rege, ibi regnante, Italia nuncupata est. Cujus situs longitudine amplius quam latitudine a Circio in Eurum extenditur, a Meridie Tyrrheno mari, ab Aquilone Adriatico clauditur, ab Occiduo Alpium jugis finitur: terra in rebus omnibus pulcherrima, Soli fertilitate, pabuli ubertate gratissima. 19. Habet lacus Benacum, Avernum, atque Lucrinum; fluvios
Abbreviated transcription (Latin):
la auolatu cdicta. uñ est illud ueloꝵ pandimꝰ alas:
uela ergo naitũ. typice exprim̾e possunt uolunta¬
tes hoĩm. que uento. hoc est spiritabim pulsu ad cur-¬
sum uite bone siue male ad int̾itum impellunt᷑ sp̃s
enĩ dei bonꝰ deducit in uiã rectam: ⁊ neqm spc̃ in
iriam prauẽ.

Expanded text:
 est illud: Velorum pandimus alas. Vela ergo navium typice exprimere possunt voluntates hominum, quae vento, hoc est, spiritali impulsu ad cursum vitae bonae, sive malae ad interitum impelluntur. Spiritus enim Dei bonus deducit in viam rectam: et nequam spiritus in viam pravam.