comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facilitatẽ uelut simpliaꝰ. docẽtes sequũt᷑. nec q̃ iã egerint
metiũt᷑. Ab est illis ad huc & laboris iudiciũ. porrõ ut fre¬
quẽt᷑ experti sumꝰ minꝰ afficit sensus fatigatio ꝗͣ cogitatio:
sed ne tẽporis ꝗdẽ nũꝗͣ plus erit. ꝗa his ȩtãtib om̃is ĩ audiẽdo
profeetꝰ ist. cũ ad stibũ seced& cũ generabit ip̃e aliꝗͥ atq cõ
ponet tũc in cohare hec studia uł nõ uacabit uł nõ libebit.
Trgo cũ grãmaticꝰ totũ diẽ occupare nõ possit nͨ debeat ne
discetis aium tedio ac̾itat: ꝗb potius studiis hec tẽpora ue¬
lur subsiciua donabimꝰ: Nã nee egõ sumi studẽte inhis¬
artibus uolo: nec modulet᷑ ut musicis notis cantica excipiat:
nec utiq usq ad minutissima giomcriȩ epira descend& n
comedũ ÷̃ pronũciãdo: nec saltatõrẽ ĩ gestu facio. q̃ si omĩa exi¬

Expanded text:
facilitatem velut simplicius docentes sequuntur nec quae iam egerint facilitatem velut simplicius docentes sequuntur nec quae iam egerint metiuntur. abest illis adhuc etiam laboris iudicium. porro , ut frequenter experti sumus, minus adficit sensus fatigatio quam cogitatio. sed ne temporis quidem unquam plus erit, quia his aetatibus omnis in audiendo profectus est. cum ad stilum seceare haec studia vel non vacabit vel non libebit. ergo cum grammaticus totum occupare diem non possit nec debeat, ne discentis animum taedio avertat, quibus potius studiis haec temporum velut subsiciva donabimus? nam nec ego consumi studentem in hisartibus volo, nec moduletur aut musicis notis cantica excipiat, nec utique ad minutissima usque geometriae opera descendat, non comoedum in pronuntiando nec saltatorem in gestu facio; quae si omnia exi
Abbreviated transcription (Latin):
reti adeo faalius est multa facẽ ꝙͣ diu illud ꝗdẽ minime ue¬
redũ est ne laborẽ studiorũ pueri difficiliuꝰ  tollerẽt. Heq
Nulla etas minꝰ fatigat᷑. Mirũ sit forsitã. sed experimẽtis de¬
prehendas. Nã & dociliora sũt ingenia pͥusꝗͣ obduxuerũt la
uel hoc argumẽto patet ꝙ intra bienniũ ꝙuerba recte for¬
mare potuerũt q̃iis nullo ĩstante. omĩa fere loquũt᷑. At
nouiciis nr̃is per quot annos sermo latinꝰ repugnat. magis
stias si quẽ iã robustũ instituere luteris aperis nõ sinera¬
& patiẽtior ẽ laboris natura pueris qͣ iuuenib udiliat
ut corpora ĩ fantiũ nec casus qͦ intrãm totiens deferũt᷑ rã
grauie affligit: nͨ illa per manus & genua reptatio n post
hriue tepus cõtinui lusus & totius diei discursus ꝗa podus
pstant᷑ nõ similit fatigãt᷑. Preterea secũdũ aliã eratis illiꝰ

Expanded text:
ret. adeo facilius est multa facere quam diu. illud quidem minime veret. adeo facilius est multa facere quam diu. illud quidem minime verendum est, ne laborem studiorum pueri difficilius tolerent, neque enim ulla aetas minus fatigatur. mirum sit forsitan, sed experimentis deprehendas. nam et dociliora sunt ingenia, priusquam obduruerunt. id vel hoc argumento patet, quod intra biennium, quam verba recte formare potuerunt, quamvis nullo instante, omnia fere loquuntur; at noviciis nostris per quot annos sermo Latinus repugnat. magis scias, si quem iam robustum instituere litteris coeperis, non sineet patientior est laboris natura pueris quam iuvenibus. videlicet , ut corpora infantium nec casus, quo in terram totiens deferuntur, tam graviter adfligit nec illa per manus et genua reptatio nec post breve tempus continui lusus et totius diei discursus, quia pondus praestant, non similiter fatigantur. praeterea secundum aliam aetatis illius
Abbreviated transcription (Latin):
Quis nõ obtũdi possit si ꝑ totũ diẽ cuiꝰ cũq arti unũ unum
magistrũ ferat: mutatiõe recreabit᷑ sic̃ ĩ abis quoꝵ diũsi¬
tatẽ reficit᷑ stomachuis & plurib minore fastidio alit᷑. Aut
dicãt isti mihi. q̃ sit alia ratio discendi  grãmatico soli de¬
seriuiamꝰ de ind giomete tm̃. omutamꝰ interĩ qͥ dicimus
moxtranscamꝰ ad musicũ. excidãt pͥora & cũ latinis stu¬
debim litteris nõ respiciamꝰ ad grȩcas. & ut semel finiamꝰ
nihil faciamꝰ nisi nouissimũ. Cũt nõ idẽ suademꝰ agricalis
ne arua simul & uineta & oleas & arbustũ colãt: ne pratis
& pecorib & hortis & alucarib auibq accomodẽt curã : Pur
ip̃i aliꝗͥ foresib negotus aliꝗͥ desideris amicoꝵ. aliꝗ ratiõib
domesticis aliꝗ cure cõporis nõ nihil uoluptatib quotidie da¬
mus: Quarũ nos una res ꝗoeliba nihil int̾mitẽtes fatiga¬

Expanded text:
quis non obtundi potest, si per totum diem cuiuscunque artis unum quis non obtundi potest, si per totum diem cuiuscunque artis unum magistrum ferat? mutatione recreabitur sicut in cibis, quorum diversitate reficitur stomachus et pluribus minore fastidio alitur. aut dicant isti mihi, quae sit alia ratio discendi. grammatico soli deserviamus, deinde geometrae tantum, omittamus interim quod didicimus? mox transeamus ad musicum, excidant priora? et cum Latinis studebimus litteris, non respiciamus ad Graecas, et, ut semel finiam, nihil faciamus nisi novissimum? cur non idem suademus agricolis, ne arva simul et vineta et oleas et arbustum colantavibusque accommodent curam? cur ipsi aliquid forensibus negotiis, aliquid desideriis amicorum, aliquid rationibus domesticis, aliquid curae corporis, nonnihil voluptatibus cotidie damus? quarum nos una res quaelibet nihil intermittentes fatiga
Abbreviated transcription (Latin):
to uĩ suã ĩpendat. An uoͬ &tharedi nõ simul & memoriȩ
& sono uocis & plurib flexib seruiũt: cũ intercĩ alios ner¬
uos dextra ꝑcuciũt alios leua traũt cõtinẽt probẽt Ne pes ꝗdẽ
ociosus certã legẽ tẽporũ seruat: & hoc parit᷑ om̃ia ꝗ nos agẽdi
subita necessitate dep̃nsi nõ ne alia dicimꝰ: alia prouidemus
cũ parit̾ inuẽtio uerũ electio u̾borũ. cãpoĩtio: gestus. pronũ¬
tiatio uultus: motus: desiderat᷑. Que si uelu̾t uno sub
cãtu tam diu̾sa parẽt simul cur nõ ĩ plurib curis horas par¬
tiam̃ cũ p̃sertĩ reficiat aĩos. ac repar& uarietas ip̃a: Contraq
sit aliquãto difficilius ĩ uno labore ꝑseueras : ⁊deo astilius lec
nõe reꝗescit & ipiꝰ lectionis tediũ uicibꝰ leuat᷑ ꝗͣlibeł multa
eocrimꝰ quodã tamẽ modo recẽtes sumꝰ ad id quod ĩcipimus

Expanded text:
nto vim suam nto vim suam iunt, cum interim alios nervos dextra percurrunt, alios laeva trahunt, continent, praebent, ne pes quidem otiosus certam legem temporum servat, et haec pariter omnia? quid ? nos agendi subita necessitate deprehensi nonne alia dicimus, alia providemus, cum pariter inventio rerum, electio verborum, compositio, gestus, pronuntiatio, vultus, motus desiderentur? quae si velut sub uno conatu tam diversa parent simul, cur non pluribus curis horas partiamur? cum praesertim reficiat animos ac reparet varietas ipsa, contraque sit aliquanto difficilius in lectionis taedium vicibus levatur. quamlibet multa egerimus, quodam tamen modo recentes sumus ad id quod incipimus.
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ sine rep̃hensione desandit a me tñ nec ultra pueri¬
lił annos eetinebit᷑ nͨ ĩ his ip̃is diu neq ti gestũ oratoris cõ¬
poni ad similitudinẽ salutatiõis uolo sed sub esse aliꝙꝗͥ ⁊xhac¬
exercitatiõe puerili und nos nõ id agetis furtĩ detor ille discẽtib
iraditus persequat᷑.
łaeri sol& an &̃ discenda sint hȩc codẽ tẽpore. nõ tradi oĩa simul¬
& p̃cipi possint negãt .n. ꝗdã ꝗa cõfundat᷑ animus: ac
fatiget᷑ tot disciplinis indiu̾sũ tẽdentib ad quas nͨ m̃es nec
corpus. nͦ dies ip̃e sufficiat. & si max̾ hic patiat᷑ etas robustior
pueriles annos onerari nõ oporteat: sed nõ satis ꝑspiciũt qͣtũ
natura humani ingenii ualeat. q̃ ita ẽ agilis et ueloxsic in
omnẽ parte ut ita dixerĩ spectat: ut ne possit ꝗdẽ aliqͥ agere
im̃ unũ ĩ plura uero nõ codẽ die m̃o sed codẽ tẽporis mom̃¬

Expanded text:
aetatem sine reprehensione descendit. A me tamen nec ultra pueriaetatem sine reprehensione descendit. A me tamen nec ultra pueriles annos retinebitur nec in his ipsis diu. neque enim gestum oratoris componi ad similitudinem saltationis volo, sed subesse aliqexercitatione puerili, unde nos non id agentes furtim decor ille discentibus traditus prosequatur. quaeri solet, an, etiamsi discenda sint haec, eodem tempore tamen tradi omnia et percipi possint. negant enim quidam, quia confundatur animus ac fatigetur tot disciplinis in diversum tendentibus, ad quas nec mens nec corpus nec dies ipse sufficiat, et si maxime patiatur hoc aetas robustior, pueriles annos onerari non oporteat. sed non satis perspiciunt, quantum natura humani ingenii valeat; quae ita est agilis ac velox, sic in omnem partem, ut ita dixerim, spectat, ut ne possit quidem aliquid agere tantum unum, in plura vero non eodem die modo, sed eodem temporis mome
Abbreviated transcription (Latin):
pronũciacionẽ ab oratore se cernet᷑. & arte ꝙͥ facere oporteat
nõ indignũ est disoere. cũ p̃sertim heç chironomia q̃ ut & in
noĩe ip̃o declarat᷑ lox gestꝰ. & ab illis tẽporib hexoitis orta sit
& a sũmis grete uiris. & ab ip̃o & socrate probata aplatõe
q i parte ciuiliũ põita uͥtutũ.&. hri sippo ĩ pceptis de liberoꝵ
educatiõe cõpoĩtis nõ omissa. Nã lacedemoĩos ꝗdẽ x̃ saltatiõe
quãdã tãꝙͣ ad bella qͥ utilẽ habuisse ĩt exercitatiões actepi liorũ¬
miis neq id ueterib romanis decori fuit. Argumẽtũ est sacẽ¬
dotũ noĩe as religiõe durãs ad hoc tẽpus saltatio & illa m
tertio cs. de oratore libro u̾ba crassi ꝗb p̃cepit ut oratõ utat̃
Laterũ indignatiõe forti ac uirili. nõ asçena & hystriõib sed
ab armis aut &̃ apalestra cuiꝰ disciplinȩ usus ĩ nostrã usq

Expanded text:
pronuntiationem ab oratore secernet, et certe, quod facere oporteat, pronuntiationem ab oratore secernet, et certe, quod facere oporteat, non indignandum est discere, cum praesertim haec chironomia, quae est, ut nomine ipso declaratur, lex gestus, et ab illis temporibus heroicis orta sit et a summis Graeciae viris atque ipso etiam Socrate probata, a Platone quoque in parte civilium posita virtutum et a Chrysippo in praeceptis de liberorum educatione compositis non omissa. nam Lacedaemonios quidem etiam saltationem quandam tanquam ad bella quoque utilem habuisse inter exercitationes accepimus. neque id veteribus Romanis dedecori fuit; argumentum est sacerdotum nomine ac religione durans ad hoc tempus saltatio, et illa in tertio Ciceronis de Oratore libro verba Crassi, quibus praecipit, ut orator utatur laterum inclinatione forti ac virili, non a scena et histrionibus sed ab armis aut etiam a palaestra; cuius disciplinae usus in nostram usque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpertedit cũ u̾tutes enrũ iã sentiet tũ mihi diliges aliꝗs ac
oooit assistat: necq solũ lestiõe form& uerũ ediscer̃ x̃ elesta
pohis cogat. & ca diae fantõ dare. & quẽ admodũ agere op̃o¬
tibit ut protinus peonũciacionẽ: ueã memoriã exceat
Ne illos qdẽ rephendendos puto ꝗ paulũ &̃ palestrias uacaue¬
rũt Hon de iis loquor ꝗb pars uitȩ in oleo est : pars ĩ uino
cõsumit᷑ ꝗ corporũ cura mẽtẽ obruerũt: hos .n. ab esse abio¬
quẽ instituimꝰ ꝗͣ longissime ueli: sed nomẽ est idẽ his aꝗbi
gestus motꝰq format᷑. ut resta sint brachia: ne ĩ doctẽ ru¬
sie manꝰ ne statius ĩ decorus nequa ĩ profirẽdis pedibi
in scia ne caput oculiq ab alia corporis ĩ clinatiõe dissideant
Hã meq hec esse ĩ pãte pronũ ciaciõis negauerit ꝗsꝗͣ. neq ip̃s

Expanded text:
oportebit, cum virtutes earum iam sentiet, tum mihi diligens aliquis ac oportebit, cum virtutes earum iam sentiet, tum mihi diligens aliquis ac peritus adsistat, neque solum lectionem formet, verum ediscere etiam electa ex iis cogat et ea dicere stantem clare et quemadmodum agere oportebit, ut protinus pronuntiationem, vocem, memoriam exerceat. ne illos quidem reprehendendos puto, qui paulum etiam palaestricis vacaverunt. non de his loquor, quibus pars vitae in oleo, pars in vino coquem instituimus quam longissime velim; sed nomen est idem iis, a quibus gestus motusque formantur, ut recta sint brachia, ne indoctae rusticae manus, ne status indecorus, ne qua in proferendis pedibus inscitia, ne caput oculique ab alia corporis inclinatione dissideant. nam neque haec esse in parte pronuntiationis negaverit quisquam, neque ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
ddũt. Curabũt & ne extremȩ syllabe int̾cidãt. ut par¬
sit sibi sermo ut quotiẽs exclamãdũ erit lateris conatus
sit ille nõ capitis. ut gestus ad uoc̃e uultꝰ ad gestũ ac¬
comodet᷑. obscruãdũ & crit ut recta sit faciẽs dicẽtis.
ne labra detorqueãt᷑. ne ĩ modicus hiatus nictũ distẽ¬
dat. ne suppinus uultꝰ: ne deiecti ĩ t̾rã occuli: ne in¬
clinata utrobiq ceriuix. Nã frons plurib gñrib peccat
Uidi mnultos qͦꝵ suꝑcilia ad singulos uocis conatꝰ alleuarẽt᷑
sit auctoritate suadẽdũ: qua cõcitatiõe cõsurgat ira ꝗl
flexꝰ diceat miserationẽ ꝙ ita optime faciet si certos ex
comediis legerit locos: & ad huc maxime idon eos idest
actĩoib similes. Ndẽ autẽ nõ ad pronũciãdũ modo utilissimi
uer̃ ad augẽda q eloquẽtiã max̃ actomodati erũt. ⁊ hocdũ
infirma etas maiora nõ capiet: Cȩterũ cũ leger orationes

Expanded text:
ddunt. curabit etiam, ne extremae syllabae intercidant, ut par sibi sermo sit, ut, quotiens exclamandum erit, lateris conatus sit ille non capitis, ut gestus ad vocem, vultus ad gestum accommodetur. observandum erit etiam, ut recta sit facies dicentis, ne labra distorqueantur, ne immodicus hiatus rictum discindat, ne supinus vultus, ne deiecti in terram oculi, ne inclinata utrolibet cervix. nam frons pluribus generibus peccat. vidi multos, quorum supercilia ad singulos vocis conatus adlevarentur, sit auctoritate suadendum, qua concitatione consurgat ira, qui flexus deceat miserationem. quod ita optime faciet, si certos ex comoediis elegerit locos et ad hoc maxime idoneos, id est, actionibus similes. iidem autem non ad pronuntiandum modo utilissimi verum ad augendam quoque eloquentiam maxime accommodati erunt. et haec, dum infirma aetas maiora non capiet; ceterum, cum legere orationes
Abbreviated transcription (Latin):
pũt. Nã & illi declamare modo & scientiã declamandi
a facultatẽ tradere officii sui ducũt idq ĩter deliberatiuas
udiciales q materios. nã atera ut profexione sua minõa
dispiciũt & m nõ satis eoedũt excipisse q̃ pereluta exaxt

Expanded text:
runt. nam et illi declamare modo et scientiam declamandi runt. nam et illi declamare modo et scientiam declamandi ac facultatem tradere officii sui ducunt, idque intra deliberativas iudicialesque materias nam cetera ut professione sua minora despiciunt, et hi non satis credunt excepisse, quae relicta erant
Abbreviated transcription (Latin):
ex tipe aduocationũ: sed ex aĩo suo & cõtemplatiõe ac cõ¬
scic̃tia petet ꝓpetuũ illũ nec fortune subiestũ. facile ꝑ sua¬
debit sibi ut tẽpora q̃ spectaculis cãpo. tesseris: ociosis deniq
sermonib nec dicã sõno & cõuiuioꝵ mora cõterũt᷑ gio¬
metrȩ potius ac musico ĩpendat ꝗͣto plus delectationis ha¬
biturꝰ q̃ ex illis ĩ ceruditis uoluptatib. Dedit .N. hoc proui¬
dc̃tia hõib munꝰ ut honesta magis iuuarẽt. sed nos hȩc
ip̃a dulaedo longiꝰ duxit. Hactenus ergo de studiis qbus añ¬
ꝗ maiora capiat puer instituendus est. Proximꝰ liber ue¬
sut nouũ sum& exordiũ & ad thetoris officia trã sibit:
ENIT con suetudo q̃ cotidie magis inua¬
lescit ut p̃ceptorib loquẽtie latinis ꝗdẽ
semp sed & gxȩcis interĩ discipłi serius qͣ
ratio pastulat traderẽt᷑: ciꝰ rei duplex ẽ
cã. Q uod esrhetores utiq nr̃i suas pãtes
omiserũt & oxãmatia aliena occupaue¬

Expanded text:
d ex animo suo et contemplatione ac scientia petet perpetuum illum nec fortunae subiectum, facile persuadebit sibi, ut tempora, quae spectaculis, campo, tesseris, otiosis denique sermonibus, ne dicam somno et conviviorum mora conteruntur, geometrae potius ac musico impendat, quanto plus delectationis habiturus quam ex illis ineruditis voluptatibus. dedit enim hoc providentia hominibus munus, ut honesta magis iuvarent. sed nos haec ipsa dulcedo longius duxit. hactenus ergo de studiis, quibus, antequam maiora capiat, puer instituendus est; proximus liber velut novum sumet exordium et ad rhetoris officia transibit. tenuit consuetudo, quae cotidie magis invalescit, ut praeceptoribus eloquentiae, Latinis quidem semper sed etiam Graecis interim, discipuli serius quam ratio postulat, traderentur. eius rei duplex causa est, quod et rhetores utique nostri suas partes omiserunt et grammatici alienas occupave
Abbreviated transcription (Latin):
& use ꝑfecte sine orãdi scĩa nõ possũt nec rursus ad esficẽ¬
aũ oratorẽ satis ualent solae: An sint huic operi necessariȩ
qͥrit᷑. Nã ꝗͥ inꝗunt ad agendã cãm dicẽdã ue sentẽtiã ꝓti¬
n& scire quẽ ad modũ data linea cõstitui triangula eqs late¬
rib possint aut qͦ melius uł defendã reũ. u̾el reget cõsi¬
liA: ꝗ cichare sonos nõib & spaciis distinserit. Enumerẽt a
fortasse mltos ꝗͣ libet utiles foro ꝗ neq ꝯcometrẽ audierũt
nꝰ musicos: nisi hac cõmuni uoluptate auxiũ intelligãtꝗb
ego pͥmũ hoc respondeo. qͥ Cinsexipto libro ad brutũ frequẽ¬
ti testat᷑ nõ cũ a nobis institui oratorẽ: ꝗ sit aut fuerit. sea
i maginẽ quãdã cõcepisse nos aĩo ꝑ̃fecti illiꝰ  nulla ꝑte aessãtis.
Nã &e sapiẽtẽ formãtes eũ ꝗ sit futurꝰ cõsumat᷑ꝰ undiq & ut

Expanded text:
et esse perfectae sine orandi scientia possunt nec rursus ad efficienet esse perfectae sine orandi scientia possunt nec rursus ad efficiendum oratorem satis valent solae, an sint huic operi necessariae quaeritur. nam quid, inquiunt, ad agendam causam dicendamve sententiam pertinet, scire, quemadmodum data linea constitui triangula aequis lateribus possint? aut quo melius vel defendet reum vel reget consilia, qui citharae sonos nominibus et spatiis distinxerit? enumerent etiam fortasse multos quamlibet utiles foro, qui nec geometren audierint nec musicos nisi hac communi voluptate aurium intelligant. quibus ego primum hoc respondeo, quod M. Cicero scripto ad Brutum libro frequentius testatur, non eum a nobis institui oratorem, qui sit aut fuerit, sed imaginem quandam concepisse nos animo perfecti illius et nulla parte cessantis. nam et sapientem formantes eum, qui sit futurus c
Abbreviated transcription (Latin):
factis esse cheĩa putãt ut crates cũ ĩ doctũ ꝓuerũ uidisso
pedagogũ cius ꝑcussit. & aliud pene par ei: qͥ tamẽ todẽ nõie
appellare nõ audẽt sed dicũt xp quo dec ut milo quẽ uitu¬
lũ assuerat firee taurũ ferebat. in his omnib & declinatio ꝑ
cosdẽ ducit᷑ casus & tam factorũ ꝗͣ dictorũ ratio est: Har¬
uaciũ culas apoctis cȩlebratas nocticiȩ q cã nõ eloquẽtie iras¬
tandas puto. Cetera maioris operis ac spus latini p̃ceptores
relimnquẽdo necessaria grãmaticis fecerũt. grȩti magis opeꝵ
suoꝵ & onera & modũ norũt.
Aet de grãmatice q̃ breuissime potui nõ ut omnia dicerẽ
scctatꝰ qͥd infinitũ erat sed ut maxime necelsaria. Nũc
de oxteris artib ꝗb instituẽdos pͥus ꝗͣ rhetori tradãt᷑ pueros
ꝙistimo strictim subiũgã ut efficiatur orbis ille doctrinȩ qͦ

Expanded text:
tiam in ipsorum factis esse chriam putant, ut crates , cum indoctum puerum vidisset, tiam in ipsorum factis esse chriam putant, ut crates , cum indoctum puerum vidisset, paedagogum eius percussit; et aliud paene par ei, quod tamen eodem nomine appellare non audent sed dicunt χρειῶδες, ut Milo , quem vitulum adsueuerat ferre, taurum ferebat. in his omnibus et declinatio per eosdem ducitur casus, et tam factorum quam dictorum ratio est. narratiunculas a poetis celebratas notitiae causa non eloquentiae tractandas puto. cetera maioris operis ac spiritus Latini rhetores relinquendo necessaria grammaticis fecerunt; Graeci magis operum suorum et onera et modum norunt. haec de Grammatice, quam brevissime potui, non ut omnia dicerem sectatus, quod infinitum erat, sed ut maxime necessaria; nunc de ceteris artibus, quibus instituendos, priusquam rhetori tradantur, pueros existimo, strictim subiungam, ut efficiatur orbis ille doctrinae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
illã methodicẽ. hãc historiaẽ uocãt. Adiiciamꝰ tñ corũ curȩ
qͥdã dicẽdi pͥmordia ꝗb etates nũdũ Rheterũ capientes
instituãt. Ig̃ isopi fabellas q̃ fabulis nutritularũ proximȩ
succedũt narrare sermone puro & nihil se supra modũ en¬
tollotas. de iñ eãdẽ gracilitatẽ stilo exigẽ cõdiscãt Uersꝰ pͥmo sol¬
uere mox mutatis uͥbis ĩ t̾pretari: tũ paraphrasi audatius
utere: q & breuiare q̃dã & ex ornar̃ saluo modo pote sensu
ihidloie subiecti doctoꝵ ratiõib apud oxãmaticos soribãt᷑
ꝗa iniciũ ex lectione ducũt: quoꝵ om̃iu simił ẽ ratio. forma
diuersa ꝗa sententia uniuersalis est uoxhethilogia ꝑsonis cõ¬
tinet᷑ chriarũ plura gnr̃a tradũt᷑. Unũ simile sententiae qͥ est
respondit interrogatꝰ ille uł cũ hoc ei dictũ essoe respondit

Expanded text:
illam methodicen hanc historicen vocant. adiiciamus tamen eorum curae illam methodicen hanc historicen vocant. adiiciamus tamen eorum curae quaedam dicendi primordia, quibus aetates nondum rhetorem capientes instituant. igitur Aesopi fabellas, quae fabulis nutricularum proxime succedunt, narrare sermone puro et nihil se supra modum extollente, deinde eandem gracilitatem stilo exigere condiscant; versus primo solvere, mox mutatis verbis interpretari, tum paraphrasi audacius vertere, qua et breviare quaedam et exornare salvo modo poetae sensu thologiae subiectis dictorum rationibus apud grammaticos scribantur, quia initium ex lectione ducunt; quorum omnium similis est ratio, forma diversa, quia sententia universalis est vox, ethologia personis continetur. chriarum plura genera traduntur: unum simile sententiae, quod estrespondendo, interrogatus ille, vel, cum hoc ei dictum esset, respondit;
Abbreviated transcription (Latin):
ad superuatuũ laborẽ occupata. Nã rec iptas aut certe claris auc¬
iastãtiȩ est : & detinet atq obruit ĩgenia meliꝰ aliis uacatuta:
Nã ꝗ om̃es o indignas lectione scȩdas excutit anilib qͦ fabu¬
lis accomodare opera põt. Atꝗ pleni sũt huiꝰ modi ĩ pedimẽtis grã¬
maticoꝵ cõmentaxii iux ip̃is ꝗ cõposuerũt satis noti. Nã di¬
dimo q̃ qͦ nemo plura scripsit accidisse cõꝑtũ ẽ ⁊ ut cũ histoiȩ
cuidã ranꝗͣ uane repugnaret ip̃ius proferret liber ꝗ eã cõ¬
tinebat. quod euenit pcipue ĩ fabulosis usq ad ridicula q̃dã
adeo ut de libris totis & auctorib ut succurrit mẽtiant᷑ tuto
ꝗa inuenixi ꝙ nũꝗͣ fuerũt nõ possũt. Hã ĩ notiõib frequẽ¬
tisiime dephendũt᷑ a cuxiosis ex qͦ mihi int̾ uirtutes oxãma¬
tici habebit᷑ aliqua nescire.
Tfinite ꝗde sũt partes secũ dę quas hec pro fexio polli¬
at᷑ id est ratio loquẽdi & enarratio auctoꝵ quarũ

Expanded text:
ad supervacuum laborem occupata. nam receptas aut certe claris auciactantiae est et detinet atque obruit ingenia melius aliis uacatura. nam qui omnes etiam indignas lectione scidas excutit, anilibus quoque fabulis accommodare operam potest. atqui pleni sunt huiusmodi impedimentis grammaticorum commentarii, vix ipsis qui composuerunt satis noti. nam DidyMo, quo nemo plura scripsit, accidisse compertum est, ut, cum historiae cuidam tanquam vanae repugnaret, ipsius proferretur liber, qui eam continebat. quod evenit praecipue in fabulosis usque ad deridicula quaadeo ut de libris totis et auctoribus, ut succurrit, mentiantur tuto, quia inveniri qui nunquam fuere non possunt: nam in notioribus frequentissime deprehenduntur a curiosis. ex quo mihi inter virtutes gramtici habebitur aliqua nescire. et finitae quidem sunt partes duae, quas haec professio pollicetur, id est ratio loquendi et enarratio auctorum, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
intẽdimꝰ plurimas q̃stiones ꝗb difficilior alia ratione
explicatio ẽ ut de ratiõe diuuidẽdi: d sectiõe ĩ infinitũ d
celeritatt augedi linearib illis probatiõib solut solere at
si est oratori ꝙ ꝓxͥmꝰ demostrabit liber de om̃ib reb dicẽd¬
aut feminet uocis exilitate frangi uolo aut senilit̾ tre¬
mere. ns uicia ebrictatis effingat᷑ neq seruili uer nuli¬
tate ĩbuat᷑ n amoris auaxitiȩ metus discat affectum
q̃ neq oratori sũt necessaria & mẽtẽ p̾cipue ĩ etate pͥma
tenerã ad huc & xudẽ inficiũt. Nã frequẽs unitatio trã¬

Expanded text:
ione explicatio est, ut de ratione dividendi, de sectione in infinitum, de celeritate augenda, linearibus illis probationibus solvi solere; ut, si est oratori quod proximus demonstrabit liber de omnibus rebus dicendaut femineae vocis exilitate frangi volo aut seniliter tremere. nec vitia ebrietatis effingat neque servili vernilitate imbuatur nec amoris, avaritiae, metus discat adfectum; quae neque oratori sunt necessaria et mentem, praecipue in aetate prima teneram adhuc et rude
Abbreviated transcription (Latin):
qsi qua dratũ parib oris efficiat. Rursus quadrata mlã¬
gulis niãqula ip̃a pł quis laterib ꝗͣ in equalib sed alia
forsitã obscuriora nos facilimũ & imperitis sqrauou

Expanded text:
quam si quadratum paribus oris efficiat, rursus quadrata trianquam si quadratum paribus oris efficiat, rursus quadrata triangulis, triangula ipsa plus aequis lateribus quam inaequalibus. sed alia forsitan obscuriora; nos facillimum etiam imperitis sequamur
Abbreviated transcription (Latin):
fateat᷑ hano artẽ. Mirũ & orator ꝙ̃e si raxo nõ m̃ nũꝗͣ probabit¬
dialectice. Fiã go siło gismis si res poscet utet᷑ & arte enthy ẽ¬
mate ꝗ thetoricus ẽ syllogismus. deniq probationũ q̃ sũt po
gis oratio ꝗͣ probationẽ petit : falsa qͣ serisimilia aeondeta
ratione de p̃hendit. fit hoc && ĩ nũis ꝑ quasdã quas pͥstrdo gra¬
phias uocãt: ꝗb pueri ludere solebarꝰ. Sed alia maiora st
Nã ꝗs nõ ita proponẽti credat Quort locoꝵ ex nemȩ linee
candẽ mẽ surãt colligũt. coꝵ spatiũ qͦ ꝙͥ us lineis cõtinet¬
par sit necesse est. At id falsũ est. Nã pͥmũ refter cuiꝰsis
forme ille circuitꝰ. Reprehensiq a geometͥs sũt historia
qi magnitudinẽ ĩ sularũ satis significari nauigationis
ambitũ crediderũt. Nã ut q̃q forma ꝑfectissima ita ca¬
pacissima ẽ. ideo q illa cixcũcũrẽs linea si esficiat orber
q̃ forma est ĩ planis maxꝰ ꝑfecta amplius spaciũ cõpletet

Expanded text:
artem. verum et orator etiamsi raro non tamen nunquam probabidialectice. nam et syllogismo, si res poscet, utetur et certe enthymemate, qui rhetoricus est syllogismus. denique probationum quae sunt pogis oratio quam probationem petit? falsa quoque veris similia geometrica ratione deprellendit. fit hoc et in numeris per quasdam, quas Ψευδογραφίας vocant, quibus pueri ludere solebamus. sed alia maiora sunt. nam quis non ita proponenti credat? quorum locorum extremae lineae eandem mensuram colligunt, eopar sit necesse est. at id falsum est. nam plurimum refert, cuius sit formae ille circuitus; reprehensique a geometris sunt historici, qui magnitudinem insularum satis significari navigationis ambitu crediderunt. nam ut quaeque forma perfectissima ita capacissima est. ideoque illa circumcurrens linea si efficiet orbem, quae forma est in planis maxime perfecta, amplius spatium complectetur
Abbreviated transcription (Latin):
um cecinerat. acto illo i insaniã. & p̃cipitia delato accu¬
sari ꝗ causa mortis extiterit : qͣ si dici debit ab oratore n
dici citr̃a sciãm musices põt quomodo nõ hãc qͦ artẽ ne¬
cessariã esse nostro oꝑi uel iniq consentient.
Noxometria pãtẽ fatẽt᷑ esse utilẽ teneris ȩtatib: Agi¬
tari nãq aĩos. & acui ĩgenia &celexitatẽ ꝓcipiendi
uenire inde cõcedũt. sed prodesse eam nõ ut &eteras artes cĩ
ꝑ aptae sint: sed cũ discat᷑ exĩstimãt. Ea uulgaris opinio.
dito necessaria est.in cãĩs uoͬ uł frequẽtissime uersari so¬
let in ꝗb actor nõ dico si circa sũmas trepidar. sed si di¬
gitorũ saltẽ ĩ certo aut ĩ decoro gestu acõputatiõe disfetit
iuidicat᷑: doctꝰ. Illa uõ linearis ratio & ip̃a ꝗdẽ cadit fre¬
quẽtꝰ ĩ cãis. Nã si det̾minis mensurissq sũt lites. sed hñt

Expanded text:
um cecinerat, acto illo in insaniam et per praecipitia delato accuum cecinerat, acto illo in insaniam et per praecipitia delato accusari, quod causa mortis extiterit; quae si dici debet ab oratore nec dici citra scientiam musices potest, quomodo non hanc quoque artem necfatentur esse utilem teneris aetatibus. agitari namque animos et acui ingenia et celeritatem percipiendi venire inde concedunt, sed prodesse eam non ut ceteras artes, cum perceptae sint, sed cum discatur, existimant: ea vulgaris opinio edito necessaria est. in causis vero vel frequentissime versari solet; in quibus actor, non dico, si circa summas trepidat, sed si digitorum saltem incerto aut indecoro gestu a computatione dissentit, iudicatur indoctus. ilia vero linearis ratio et ipsa quidem cadit frequenter in causas nam de terminis mensurisque sunt lites, sed habet
Abbreviated transcription (Latin):
om̃es ꝗ modo legitimã disciplinã nõ sit perosigurauerit
nõ est cõmittẽdũ ut illa dubia faciã defensioi solliatudiẽ
esse manifestũ ꝙͣ mihi & quatenꝰ musice placeat. aperta
tñ profitẽdũ puto: nõ hanc a me p̃cipi q̃ nũc ĩscenis effer¬
nata & ĩ pudicis modis fracta nõ ex ꝑte nimia siqͥ ĩ nobis
uirilis roboris manebat excidit sed quͣa Naudes fortium¬
canebãt᷑. q & ipi fortes canebãt. Neq psalteria e spadiȩqs c̃o
urginibus probis recusandas: sed cogminõe ratiois qͣ ao
mouẽdos leniendosq affectus plurimũ ualet tlã & peh¬
agorã accepimꝰ conaitatos aduim pedicȩ domui afferẽdã
& erhisippus &̃ nutͥcũ illi q̃ adhibet᷑ ĩ fantib allectatiõni¬
suũ quoddã carmẽ assignat. Est &̃ nõ in erudite ad deda¬
mãdũ ficta materia qua põit᷑ tibicẽ ꝗ sacrificãti phiyoi¬

Expanded text:
omnes, qui modo legitimam disciplinam non sint perosi, duraverit, omnes, qui modo legitimam disciplinam non sint perosi, duraverit, non eesse manifestum, quae mihi et quatenus musice placeat, apertius tamen profitendum puto, non hanc a me praecipi, quae nunc in scenis effeminata et impudicis modis fracta non ex parte minima, si quid in nobis virilis roboris manebat, excidit, sed qua laudes fortiumbantur, quaque ipsi fortes canebant; nec psalteria et spadicas, etiam virginibus prolis recusanda, sed cognitionem rationis, quae ad movendos leniendosque adfectus plurimum valet. nam et Pythagoran accepimus concitatos ad vim pudicae domui adferendam  nutricum illi, quae adhibetur infantibus, adlectatiosuum quoddam carmen assignat. est etiam non inerudite ad declamandum ficta materia, in qua ponitur tibicen, qui sacrificanti Phrygi
Abbreviated transcription (Latin):
cõtitationẽ iudicis salia miseri cõdiã petimꝰ cũ & organis qbi
sermo eapͥmmi nõ põt affio aũm ĩ diu̾sũ habitũ sentiamus
corporis ꝙͦ aptus & decens motus ꝗ diat᷑ apuenia & ist
neassaxiꝰ n aliũd peti potest. In qͦ pars actiõis nõ inmima cõ¬
sistit. qua dere sepõitꝰ nobis est locus Agendũ nõ habebitdim¬
pmis curã uocis orator: Quid tã musias propriũ est : sed ne
musicus fistula quã tonorion uocãt modos qb deberetĩ¬
tendi ministrabat Hec ci et cura ĩ t̾turbidissimas actiõ es
uł terrẽti optimates. uł ia timẽti profuit. lib& ꝑꝑ quos¬
dã ĩ peritiores e crassiore ut uocãt musa dubitatione
huiꝰ utilitatis eximẽ Nã poetas aertelegẽdos oratori futũo
cõcesserĩt Nũ igͣ hi sine musite : At siꝗs tã cecus ẽ cũ: ut du¬
ciciss foret dicẽda si hoc studiũ uelut nouũ p̃ciperẽ. Cũ

Expanded text:
concitationem iudicis, alia misericordiam petimus; cum etiam organis, quibus concitationem iudicis, alia misericordiam petimus; cum etiam organis, quibus sermo exprimi non potest, adfici animos in diversum habitum sentiamus. Cessarius nec aliunde peti potest; in quo pars actionis non minima consistit, qua de re sepositus nobis est locus. age , non habebit imprimis curam vocis orator? quid tam musices proprium? sed ne musicus fistula, quam τονάριον vocant, modos, quibus deberet intendi, monstrabat. haec ei cura inter turbidissimas actiones vel terrenti optimates vel iam timenti fuit. libet propter quosdam imperitiores etiam crassiore, ut vocant, Musa dubitationem huius utilitatis eximere. nam poetas certe legendos oratori futuro concesserint: num igitur hi sine musice? ac si quis tam caecus animi est, ut dutius forent dicenda, si hoc studium velut novum praeciperem. cu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtã illa recipiebat ȩtas defusse. Deniq ĩ prou̾biũ usq ꝯcȩ¬
torũ celebratũ est in doctos a musis atq a gracis abiisse:
Uerũ ꝗ exca propriȩ petat futurꝰ orator differamus. Nume¬
ros musice duplices ht̃ ĩ uocib & ĩ corpore utriusq nrei
aptus ꝗdã modꝰ desiderat᷑ uocis rationẽ Aristoxenus musi¬
quoꝵ alterũ modulatiõe alterũ canore as sonis cõstat
Nũ ig nõ hec omĩa oratori necessacia : quoꝵ unũ ad gestũ
alterit ad colloçationẽ u̾boꝵ tertiu ad flexꝰ uocis ꝗ sũt ĩ
rũ mo adhibet᷑ sic̃ ĩ musice Nãq & uoce & modulatione
grãdia clate iucũda dulat moderata lenit̾ canit. totaq ar¬
te cõsentit cũ eon quȩ dicimꝰ affectib. At ꝗ ĩ orãdo qͦ ĩtentio
uocis remissio flexus ꝑtin& ad mouẽdos audiẽtiũ asfectus
aliaqͦ ẽ & collocationis & uoces ut codẽ utar ubo modulatiõe

Expanded text:
quantum illa recipiebat aetas, defuisse. denique in proverbium usque Graequantum illa recipiebat aetas, defuisse. denique in proverbium usque Graecorum celebratum est, indoctos a Musis atque a Gratiis abesse. verum quid ex ea proprie petat futurus orator, disseramus. numeros musice duplices habet in vocibus et in corpore, utriusque enim rei aptus quidam modus desideratur. vocis rationem Aristoxenus musirum alterum modulatione, alterum canore ac sonis constat. num igitur non haec omnia oratori necessaria? quorum unum ad gestum, alterum ad collocationem verborum, tertium ad flexus vocis, qui rum modo adhibetur sicut in musice. namque et voce et modulatione grandia elate, iucunda dulciter, moderata leniter canit, totaque arte consentit cum eorum quae dicuntur adfectibus. atqui in orando quoque intentio vocis, remissio, flexus pertinet ad movendos audientium adfectus, aliaque et collocationis et vocis ut eodem utar verbo modulatione
Abbreviated transcription (Latin):
uĩstȩ fucrũt. si ꝗdẽ architas at ꝙ aristoxenus &̃ subiectã grã¬
matic̃e musice putauerũt & cosdẽ utriusq rei p̃ceptores fu¬
isse cũ sophiõ oñdit mimorũ ꝗdẽ scriptoꝵ se quẽ plat o
adeo probauit ut suppõitos capiti libros ciꝰ cũ morent habu¬
isse tradat᷑ tũ cupolis apud quẽ prodamꝰ & musicẽ & lute¬
yas docet & maricas ꝗ esthypbolius nihib se ꝑ poasics scr
nisi litteras cõfitet᷑. Aristophanes q nõ uno libro sic ĩstitiu
pueros antiꝗtus solitos esse demostrat: & apud menã drũ ĩhy¬
pobolimeo señex ꝗ reposcẽti filiũ patri uelut rationẽ ĩpẽdioꝵ
q̃ indircarionẽ cõtulerit op̃ponẽs psaltis se & ꝯcometris mlta
fides ac tibias adhibcee moris fuit. Uersusqͦ saliorũ habent
carmẽ. Quȩ cũ om̃ĩa sintanuma rege ĩstituta faaũt ma¬
atistũ ne alił adẽ o rñdes ac bellicosi uidẽt᷑ curã musia

Expanded text:
dem Archytas atque Euenus etiam subiectam grammaticen musicae putaverunt, et eosdem utriusque rei praeceptores fuisse cum Sophron ostendit, mimorum quidem scriptor sed quem Plato adeo probavit, ut suppositos capiti libros eius, cum moreretur, habuisse credatur, tum Eupolis, apud quem Prodamus et musicen et litteras docet, et Maricas, qui est Hyperbolus, nihil se ex musice scire nisi litteras confitetur. Aristophanes quoque non uno libro sic institui pueros antiquitus solitos esse demonstrat, et apud Menandrum in Hypobolimaeo senex, qui reposcenti filium patri velut rationem impendiorum, quae in educationem contulerit, exponens, psaltis se et geometris multa fides ac tibias adhibere moris fuit. versus quoque Saliorum habent carmen. quae cum omnia sint a Numa rege instituta, faciunt manifestum, ne illis quidem, qui rudes ac bellicosi videntur, cura musices,
Abbreviated transcription (Latin):
uel ꝑua decrũt. Et optimũ ꝗdẽ hoc esse cõuenuer s puꝰĩ¬
si in arduo est spes nos m̃ p̃cipiamꝰ omĩa ut saltẽ plurafi¬
ant. sed cur defficiat aĩus.natura ti ꝑfrctũ oratorẽ esse
nõ prohibet: turpitẽq desperat᷑ ꝗͥ ꝗͥ fieri põt.
Tq ego uł iudicio uetrrũ poterã esse cõtentꝰ. Nã quis

Expanded text:
 et optimum quidem hoc esse conveniet; cuius etiamsi in arduo spes est, nos tamen praecipiamus omnia, ut saltem plura fiant. sed cur deficiat animus? natura enim perfectum oratorem esse non prohibet, turpiterque desperatur quidquid fieri potest. atque ego vel iudicio veterum poteram esse contentus. nam quis
Abbreviated transcription (Latin):
st emẽd& ut exp̃ssa sĩt uba: ut suis q̃q litterȩ sonis enũ¬
cient᷑. Quarũdã .n. uł gxilitate uł pinguedĩe nimia labo¬
ramꝰ. quasdã uelut acriores parũ efficimꝰ: & aliis nõ dissi¬
milib sed qͣi hebetiorib ꝑmutamꝰ. Quippe Aꝑ luterȩ qͣ de¬
mosthenes q laborauit Labda successit. quarũ uis est apd
nos qͣ & cũ .c. ac similit̃ q N: ne ualuerũt int̾.A.c. R.¬
demoliũt᷑ ne illas ꝗdẽ circa s litterã littexã delicias hinumna¬
gister fecit. nͨ uba ĩ fauab patiet᷑ audiri: nͨ oris inan¬
tate resonate nͨ q sermeni puro m̃ime cõueniat: simplĩ

Expanded text:
t expressa sint verba, ut suis quaeque litterae sonis enuntientur. quarundam enim vel exilitate vel pinguitudine nimia laboramus, quasdam velut acriores parum efficimus et aliis non dissimilibus sed quasi hebetioribus permutamus. quippe et Rho litterae, qua Demosthenes quoque laboravit, Labda succedit quarum vis est apud nos quoque; et cum c ac similiter g non evaluerunt, in t ac d molliuntur. ne illas quidem circa s litteram delicias hic magister feret, nec verba in faucibus patietur audiri nec oris inanitate re
Abbreviated transcription (Latin):
mortaliũ putãt instituendũ sed ꝑ q̃dã parua sane si ip̃a
demũ estimes ducũtsic̃ ex ꝗsitas interim ãbiguitates. nõꝗa
d rastinȩ aut acro codillinȩ possint facer̃ sapiẽtẽ sed ꝗa illã
ne inminimis ꝗdẽ oporteat falli. Similit̾ oratorẽ ꝗ deb& esse
sapiens nõ giometres faciet aut musicus q̃q his alia sub¬
uĩgã scod hȩ qͦ artes ut sit cõsumatus iuuabũt. Nlisi forte
Antidotũ ꝗdem atq aliȩ q̃ occulis aut uulnerib medent̃
e mults atq int̾im contrariis qͦ int̾se effrctib cõponi ui¬
demꝰ. quoꝵ ex diu̾sis fit illa una mistura: q̃ nulli eaꝵ simi¬
lis est qb constat. sed proprias ures ex om̃ib sumit. & muta
aĩalia mellis illũ inimitabilẽ humane ratiõi saporẽ uario
Floꝵ ac sucoꝵ gnẽ ꝑficiũt. Nos mirabim̃ si oratio qͣ nibil p̃¬
stantiuis hõi dedit prouidẽtia plurib artibus eg&: q̃ &̃ucũ

Expanded text:
putant instruendum, sed per quaedam parva sane, si ipsa demum aestimes, ducunt sicut exquisitas interim ambiguitates; non quia ceratinae aut crocodilinae possint facere sapientem, sed quia illum ne in minimis quidem oporteat falli. similiter oratorem, qui delet esse sapiens, non geometres faciet aut musicus quaeque his alia subiungam, sed hae quoque artes, ut sit consummatus, iuvabunt. nisi forte antidotus quidem atque alia, quae oculis aut vulneribus medentur, ex multis atque interim contrariis quoque inter se effectibus componi videmus, quorum ex diversis fit una illa mixtura, quae nulli earum similis est, ex quibus constat, sed proprias vires ex omnibus sumit; et nuta nimalia mellis illum inimitabilem humanae rationi saporem vario florum ac sucorum genere perficiunt: nos mirabimur, si oratio, qua nihil praestantius homini dedit providentia, pluribus artibus egeat, quae,
Abbreviated transcription (Latin):
detraxeris amplitudini qͦ ꝑibit. Ergo &̃ ia fexi põt ut ma¬
tore circuit minor loi ãplitudo claudat. Nec ĩ planis
nã ĩ collib uallib q eẽ impertto pater plus soli esse ꝗͥ ali dia
ui ootos constitutosq cursus numc̃s docet. Discimꝰ nihil
esse incrdinatũ atq fortuitũ quod ip̃m nõ nũqͣ ꝑtinere
adoratorẽ põt: an uõ cũ perides atheniẽsis solis obseura¬
tione fritos redaitis ciꝰ uei caĩs metu liberauit: aut cũ
sulpitius ille gallꝰ ĩ cȩcitu lucii pauli delunȩ defectione
disseriut ne uelut prodigio diuinitꝰ facto militũ aĩ ter¬
rerẽt᷑ nõ uidet᷑ esse usus oratoris officio: Quod si nicias
⁊ sicilia sciss& nõ eodẽ cõfusus metu pulchẽrimũ atheni¬

Expanded text:
detraxeris, amplitudini quoque peribit. ergo etiam id fieri potest, ut maiore circuitu minor loci amplitudo claudatur. haec in planis. nam in collibus vallibusque etiam imperito patet plus soli esse quam caeli.erum certos constitutosque cursus numeris docet, discimus nihil esse inordinatum atque fortuitum; quod ipsum nonnunquam pertinere ad oratorem potest. an vero, cum Pericles Athenienses solis obscuratione territos redditis eius rei causis metu liberavit, aut cum Sulpicius ille Gallus in exercitu L. Paulli de lunae defectione disseruit, ne velut prodigio divinitus facto militum animi terrerentur, non videtur usus esse oratoris officio? quod si Nicias in Sicilia scisset, non eode
Abbreviated transcription (Latin):
res longisq syllabis magii stabiles iIs graiiorẽ facuie
orationẽ: breues claxẽ: ac mobilẽ utrũq longiscuda
nã a dlidubi opus est uelocitate. cardũ & segner
hoc ubi pondus exigit᷑ p̃ceps ac resultãs merito dãnat᷑.
sit ĩ hoc qͦ aliꝗ fortasse momẽti qͥ & lõgis longiores
& breuib sũt breuiores sillabe ut qͣuis neq plũi duoo
tẽporib neq uno minꝰ haber̃ uideat᷑. ideoq ĩ metris¬

Expanded text:
agis stabiles, hoc graviorem faciunt orationem, breves celerem ac mobilem. utrumque locis utile; nam et illud, ubi opus est velocitate, tardum et segne, et hoc, ubi pondus exigitur, praeceps ac resultans merito damnetur. sit ut hoc quoque aliquid fortasse momenti, quod et longis longiores et brevibus sunt breviores syllabae, ut, quamvis neque plus duobus temporibus neque uno minus habere videa
Abbreviated transcription (Latin):
inde excitatius plus noceat ł diãdo cõtra rẽr cũ qͦ sederit
ꝓũ adiuuisse testimõĩo uidebit᷑ faciẽdo ex industria ml¬
ta i modeste ati in eẽpcrãt᷑ ꝑ q̃ nõ ad esse dictis tm̃ detrahat

Expanded text:
inde excitatus plus noceat vel dicendo contra reum cum quo sederit, inde excitatus plus noceat vel dicendo contra reum cum quo sederit, vel, cum adiuvisse testimonio videbitur, faciendo ex industria multa immodeste atque intemperanter, per quae non a se tantum dictis detrahat
Abbreviated transcription (Latin):
respondeat ris tñ ad io qđ uolũt efficẽ ꝑueniat illud sor¬
tuma interĩ p̃stat ut aliꝗ ꝗͥ interse parũ cõsentiat ateste
dicat᷑ interĩ ꝓ sepius euenit ut testis testi diu̾sa dicat. Aa¬
ta aũt int̾rogatio ad hoc qͥ casu fieri solet & ratione pri
testiũ alioꝵ de sua ꝗsq si turpitudo sihumilitas. si ana¬
ainia accusatoris s inimicitie cũ reo ĩ ꝗb aut dicãt aliꝗd
qͣ mrosit. aut ĩ meditatio uł cupiditate ledendi de p̃hen¬
dant᷑. sed impͥmis int̾rogatio deb& esse circũ specta ꝗa
multa cõtra patronos uenustate testis sępe respodit: etq
p̃cipue uulgo fauet᷑ tũ u̾bis ꝗ̃ maxͦ ex medio sumptis ut
ꝗ rogat᷑ is aũt est sepiꝰ & ĩperitus intelligat aut ne ĩtelli¬
gere se neget q introgantis nõ leue frigus est ille uo pis¬
sine artes testẽ subõnatũ ĩ subsellia adusarii mitter̃ ut

Expanded text:
respondeatur, res tamen ad id quod volunt efficere perveniat. illud forrespondeatur, res tamen ad id quod volunt efficere perveniat. illud fortuna interim praestat, ut aliquid, quod inter se parum consentiat, a teste dicatur; interim, quod saepius evenit, ut testis testi diversa dicat. acuta autem interrogatio ad hoc, quod casu fieri solet, etiam rationetestium aliorum, de sua quisque, si turpitudo, si humilitas, si amicitia accusatoris, si inimicitiae cum reo, in quibus aut dicant aliquid quod prosit, aut in mendacio vel cupiditate laedendi deprehendantur. Sed in primis interrogatio cum debet esse circumspecta, quia multa contra patronos venuste testis saepe respondet, eique praecipue vulgo favetur; tum verbis quam maxime ex medio sumptis, ut qui rogatur is autem est saepius imperitus intelligat aut ne intelligere se neget, quod interrogantis non leve frigus est. illae vero pessimae artes, testem subornatum in subsellia adversarii mittere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dus est: aut̃ aliqͦ si cõtinget urbano dicto refrigerãdꝰ¬
est: aut siꝗͥ ĩ ciꝰ uitã dici poterit infamia exinunu
destruẽdus. probos qͦ dã & uerecõdos nõ asper ĩ cesser̃
profuit. Nã sȩꝑe ꝗ adu̾sꝰ ĩfectantẽ pugnasseͬ inodestia
mitigat᷑. Om̃is aut int̾rogatio aut ex cã est: aut ex cã.
Incausa siẽ acculatori p̃cepimꝰ patronꝰ q altiꝰ & unde
nihil suspecti sit repetira ꝓ cõtatiõe pͥora seqͣntib ap¬
plicãdo sȩpe eo ꝑducit hoies ut ĩuitis d prosit extorq̃¬
at: Eius rei sine dubio neq disciplina ulla ĩ scholis
neq &xcitatio tradit᷑. & nali magis acumine aut usu cõ¬
tingit hec utus si qd in ex c̃plũ ad imitationẽ demõs tradũ
sit : solũ est ꝗđ ex dialogis socrãtoꝵ maxq platonis duci poe
in qb adeo scitae sunt interrogationes ut cũ plerisq bene

Expanded text:
dus est aut aliquo, si continget, urbane dicto refrigeranddus est aut aliquo, si continget, urbane dicto refrigerandus aut, si quid in eius vitam dici poterit, infamia criminum destruendus. probos quosdam et verecundos non aspere incessere profuit; nam saepe, qui adversus insectantem pugnassent, modestia mitigantur. omnis autem interrogatio aut in causa est aut extra causam. In causa, sicut accusatori praecepimus, patronus quoque altius et unde nihil suspecti sit repetita percontatione, priora sequentibus applicando saepe eo perducit homines, ut invitis quod prosit extorqueat. eius rei sine dubio neque disciplina ulla in scholis neque exercitatio traditur, et naturali magis acumine aut usu contingit haec virtus. si quod tamen exemplum ad imitationem demonstrandum sit, solum est, quod ex dialogis Socraticorum maximeque Platonis duci potest; in quibus adeo scitae sunt interrogationes, ut, cum plerisque bene
Abbreviated transcription (Latin):
io cõflactos testes: siue ĩuidia: siue gratia: siue pegunia
uideri uolixpꝰ q si deficiet nũo par̃s diusa paucitatem
si abõdabit cospirationẽ si humilis producet uilitãtẽ i si
potẽtus gracĩa opõtebit in aessere. Plus in proderit cãs
ꝑꝑ quas rcũ ledãt exponer̃ q̃ sũt uarie: & pro cãdiciõe
cur litis aut litigatoris  nã cõtra illa q̃ sup̃ diximus
simili ratione responder̃ locis cõmuib solẽt . ꝗa & ĩ pa¬
ucis atq humilib accusator simplicitate gloriari põtđ
nestos cõmẽdare aliqn est faailiꝰ. Uerũ interĩ & singu¬
los ut exornar ita destruere cõtingit: aut rccitatis ĩ
Quid aũt ĩ quẽq testiũ dicẽdũ sit sugminisi ex ipoꝵ ꝑ
sonis nõ põt. Reliq̃ int̾rogãdi sũt partes qua ĩ repri¬
mũ est nosse testẽ: nã tumidꝰ t̾reri: stultũ decipi: ira
uł nõ int̾rogatiõe. sed breui ĩt̾locutiõe patroni retutã¬

Expanded text:
flatos testes sive invidia sive gratia sive pecunia videri volumus. et si deficietur numero pars diversa, paucitatem; si abundabit, conspirationem; si humiles producet, vilitatem; si potentes, gratiam oportebit incessere. plus tamen proderit causas, propter quas reum laedant, exponere; quae sunt variae et pro condicione cuiusque litis aut litigatoris. nam contra illa, quae supra diximus, simili ratione responderi locis communibus solet, quia ut in paucis atque humilibus accusator simplicitate gloriari potestnestos commendare aliquanto est facilius. verum interim et singulos ut exornare, ita destruere contingit, aut recitatis in quid autem in quemque testium dicendum sit, sumi nisi ex ipsorum personis non potest. reliquae interrogandi sunt partes. qua in re primum est nosse testem. nam timidus terreri, stultus decipi, iracvel non interrogatione, sed brevi interlocutione patroni refutan
Abbreviated transcription (Latin):
uat proreo dicẽdo suspectus udicifiat: qͦ nõ minꝰ noceb
qͥ si uera ĩ rcũ dixiss&. At si qđ secũ do ioco diximꝰ nesci¬
t aaistor ꝗͥ propõiti testis attulerit: paulatĩ & ut diat
pedetentĩ introgãdo experiet᷑ aimũ eiꝰ ad id resposũ
qđ eliciẽ dũ exit ꝑ gradus ducet: sed ꝗa nõ nũꝗͣ sũt hec
q testiũ artes ut pͥmo aduolõtatẽ respõdeãt qͦ maior̃
ide diu̾sa postra dicãt est oratoris suspectũ testẽ dũ pro¬
qesst dimutẽ. patroni ĩ ꝑte expeditiõ ĩ pãte difficilior ĩt¬
rogatio est. difficilior hoc ꝗraro ũꝗͣ pęssũt añ iudiciũ
seree qͥ testis dicturus sit. expeditio q cũ ĩtrogadus eb
sciũt qͥ dixerit ltaq qͥ ĩ eo ĩ certũ est cura &̃ ĩ ꝗsiniõe
opus est ꝗs rcũ p̃mat. quas & ꝗb excãis mimicitias ha

Expanded text:
 non minus nocebit, quam si vera in reum dixisset. At si quod secundo loco diximus nesciet actor, quid propositi testis attulerit, paulatim et, ut dicitur, pedetentim interrogando experietur animum eius et ad id responsum quod eliciendum erit per gradus ducet. Sed , quia nonnunquam sunt hae quoque testium artes, ut primo ad voluntatem respondeant, quo maiore fide diversa postea dicanti est actoris suspectum testem, dum prodest, dimittere. patronorum in parte expeditior, in parte difficilior interrogatio est. difficilior hoc, quod raro unquam possunt ante indicium scire, quid testis dicturus sit; expeditior, quod, cum interrogandus est, sciunt quid dixerit. itaque , quod in eo incertum est, cura et inquisitione opu