comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nostrũ solicitudiẽ ip̃a mãifestũ est. Quade re grȩtũ erit ele¬
Tnislata ꝓbari nisi ĩ ꝯtextu ẜmõis nõ posstꝰ Itaq de singłis
u̾bis satis elcũm: quȩ ut alio loco oñdi ꝑse nlłła uĩtute
qua loquẽdũ ẽ dignitatẽ. ex cepto si obscena nudis nõibus
cnũtient᷑: qđ iuderĩt: ꝗ nõ putãt ẽẽ uitãda : ꝗa nec sit
uox ulla nã turpis & siqua ẽ rei deformitas alia qͦ: ap¬
pellatione : quacũq ad intellectũ eũdẽ nihi lominꝰ ꝑueni¬
at Ego romani pudoris more ꝯtentꝰ ut iã rñdi talib uere¬
cũdiã silẽtio uendicabo. Iam hĩc igit᷑ ad rõem ẜmonis ꝯiulti
trãseamꝰ cuiꝰ ornanꝰ ĩ hȩç duo pͥma diuidrꝰ : quã ꝯcipiamꝰ elo-¬
cutionẽ: quõ essetamꝰ. Nã pͥmũ ẽ ut liceat augere :ꝗ¬
ꝗd uelimꝰ: anminue ꝯcitate dicẽ an moderate lȩte an
seuere: abũdanies: an presse : asꝑe: anleniter: magni fut

Expanded text:
nostrum sollicitudine ipsa manifestum erit. qua de re Graecum illud elenslata probari nisi in contextu sermonis non possunt. itaque de singulis verbis satis dictum, quae, ut alio loco ostendi, per se nullam virtutem qua loquendum est, dignitatem, excepto si obscena nudis nominibus enuntientur. quod viderint, qui non putant esse vitanda, quia nec sit vox ulla natura turpis et, si qua est rei deformitas, alia quoque appellatione quacunque ad intellectum eundem nihilominus perveniat. ego Romani pudoris more contentus, ut iam respondi talibus, verecundiam silentio vindicabo. iam hinc igitur ad rationem sermonis coniuncti ipiamus elocutionem, quo modo efferamus. nam primum est, ut liqueat, augere quid velimus an minuere, concitate dicere an moderate, laete an severe, abundanter an presse, aspere an leniter, magnifice
Abbreviated transcription (Latin):
lustiũ dc̃a scẽ :e antiq ridentib sidiis places : quã cul¬
pã nõ scribentiũ ꝗde iudico s legẽtiũ: tñ uitãdo : quatenꝰ
u̾ba honesta morib ꝑdidimꝰ : & cũicẽtib ẽ uitiis cedẽddu
ẽ : siue iuĩctura e formitersonat : ut si cũ hõib notis loꝗ nos
p̃t: aͭ int̾sisfere nos inde cẽtissime: ut nõ cogitata cũ inseqͥnit

Expanded text:
tibus, si dis placet; quam culpam non scribentium quidem iudico sed legentium, tamen vitandam, quatenus verba honesta moribus perdidimus, et vincentibus iam vitiis cedendum est sive iunctura deformiter sonat, ut, si cum hominibus notis loqui nospotest, aut intersistere nos indecentissime cogit aut continuata cum insequent
Abbreviated transcription (Latin):
lõgũ est im eo uitio: qđ uitãdum scim cõmorãtes. Sed dui¬
sio qͦ affeit eãdẽ inuoĩa pudori : ut si int̾capedinis nt̃o caũ
ꝗs utat᷑ Nec scripto m̃o id acciditi sed ẽ sensu pleriq obscene
intelligeit nisi cauens cuprãt : ut ãp̃ ouidiũ. Quȩq latent:
meliora putat. Ex u̾bis: quȩ longissime ab obscenitare absũt:
occasionẽ turpitulinis raꝑe: Iiꝗđ Celsus cacephaton ap̃ uir¬
giliũ putat Incipiũt agitata tumesce̾. Qđ si retipias ñł o-
ꝗ tutũ ẽ. Deformitati ꝓximũ ẽ humilitatis uitiũ tani¬
p̃coo ip uocãt : quare magnituouł dignitas minuit᷑ : ut
errore par ẽ i parius dart excedẽtia modũ nõĩa : nͥ cum
ex industria risus inde captat᷑. Itaq neq parricilã neꝗͣ
dixeris hõiem i. neq deditũ forte meretrici nefariũ: ꝙ alt̾a
ingrata: uilis or̃o ẽ: quȩ uitia facillime fie manifesta
qͣriis uirtutib. Nã pͥmũ a cuto: ẜum nitido. tertiũ copiosõ

Expanded text:
 est in eo vitio, quod vitandum dicimus, commorantis. sed divisio quoque adfert eandem iniuriam pudori, ut si intercapedinis nominativo casu quis utatur. nec scripto modo id accidit, sed etiam sensu plerique obscene intelligere, nisi caveris, cupiunt ut apud Ovidium quaeque latent meliora putat  et ex verbis, quae longissime ab obscenitate absunt, occasionem turpitudinis rapere. siquidem Celsus κακέμφατον apud Vergilium putat: incipiunt agit tutum est. deformitati proximum est humilitatis vitium, ταπείνωσιν vocant, qua rei magnitudo vel dignitas minuitur: ut trarium, sed errore par est, parvis dare excedentia modum nomina, nisi cum ex industria risus inde captatur. itaque nec parricidam nequam dixeris hominem nec deditum forte meretrici nefarium; quia alteingrata, vilis oratio est; quae vitia facillime fient manifesta contrariis virtutibus. nam primum acuto, secundum nitido, tertium copioso,
Abbreviated transcription (Latin):
dũdantib cõprȩhensione obscra cõpõitione fracta uo¬
cũ siłium aut ambiguaꝵ puerili captatione ꝯsistit.
Totidẽ ãt gnib cõrumpit᷑ or̃o : quet ornatur. S oe hac ꝑte
& ĩ alio nobis oꝑe plenius dcum ẽ: & ĩ hoc sepe tractat᷑.
E adhuc sparget᷑ oĩb locis. Loq̃ntes .n. de ornatu sbiñ
q̃ st̾ uitãda siłia aũt uirtutib uita dicemꝰ. St̃ in orna.¬

Expanded text:
dundantibus, comprehensione obscura compositione fracta, vocum similium aut ambiguarum puerili captatione consistit. totidem autem generibus corrumpitur oratio quot ornatur. sed de hac parte et in alio nobis opere plenius dictum est et in hoc saepe tractatur et adhuc spargetur omnibus locis. loquentes enim de ornatu subinde, quae sint vitanda similia virtutibus vitia, dicemus. sunt inorna
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ er ͫ pore loco posui : affirmationis grã adhibes. Vocẽq
his aurib hausi. Tale uitiũ erit : qñs ociosum fuerit : E su
suꝑuacua:ut sic dixim: oꝑositas :ut a diligẽti curiosus e
a religione suꝑstitio distat. Atq ut semel finiã: uł u̾¬
bũ om̃e qđ neq intellectum adiuuat n ornatũ uitiosũ¬

Expanded text:
um priore loco posui, adfirmationis gratia adhibetur: vocemnque his auribus hausi. at vitium erit, quotiens otiosum fuerit et super, supervacua, ut sic dixerim, operositas, ut a diligenti curiosus et a religion superstitio distat. atque , ut semel finiam, verbum omne, quod neque intellectum adiuvat neque ornatum, vitiosu
Abbreviated transcription (Latin):
pollice : ad sꝑgendã illã : quȩ ẽ ĩ peturis ẽ grauissima
uetustatis ĩ imitabilẽ am austatem. Sed urẽdũ mõ net ex
mo tragicũ prolem dicẽdã uniu̾sam: eius ꝑsapiã insulsus.
Qͥd multa: Totus ꝓpe mutatus ẽ sermo. Quȩdã tñ adhuc
uetera uetustait ip̃a gratius nitaẽ : quȩdã &̃ netio ĩti
sumũtꝰ enũ cupare fari multa alia ẽ audiẽtib ĩ seri
possunt: S ita derrum si nõ appareat affectatio: in qͣͦ
mirifice uirgili & corinthioꝵ amator iste u̾bor̃
Tucydides sritanus aitice febres: Taugallicũ n espi
bri hic fuit a quo fratrẽ necatũ hoc ciceronis dc̃o
notatũ est. Germanũ cimbet occidit. Nec minꝰ noto
Salustius epigrã mate ĩ cessitur. & uerba antiqui mł¬
tũ furate Catonis Crispe iugurtinȩ conditor historiȩ¬

Expanded text:
illam, quae etiam in picturis est gratissima, vetustatis inimitabilem arti auctoritatem. sed utendum modo, nec ex mo tragicum, prolem dicere inusitatum est, prosapiam insulsum. quid multa? totus prope mutatus est sermo. quaedam tamen adhuc vetera vetustate ipsa gratius nitent, quaedam et necessario interim sumuntur, ut nuncupare et fari; multa alia etiam audentius inseri possunt sed ita demum, si non appareat adfectatio, in quam mirifice Vergilius: corinthiorum amator iste verborum, Thucydides Britannus, Atticae febris, tau Gallicum, al, mber hic fuit, a quo fratrem necatum hoc Ciceronis dicto notatum est, germanum Cimber occidit. nec minus noto Sallustius epigrammate incessitur: Et verba antiqui multum furate Catonis, crispe , Iugurthinae conditor histori
Abbreviated transcription (Latin):
pestaremꝰ & casus singularis magis detuit: E clausula ip̃a
uniꝰ syllabȩ nõ usitata addidit gram̃. Imitatꝰ ẽ itaq u¬
tio Sarraco aduehat᷑: incidisse uidt in sordidũ nomen
nõ eo ꝯtemptũ hõis: quem destructũ uolebat auxisse ꝓ
alibi. caput opposinonis cũ eo conificãs. Uñ ĩ Timocratii
dictis de quo qualis ẽ ille ap̃ .m. tulliũ pusio : ꝗ cũ maio¬
re sorore cubitabat: e fabius: ꝗ cõnicũ oculos cõfixit &
ꝓadilone ilłd Neus tu pufio  Erucius. Antoniaster.
Id tñ in declamatiõib ẽ notabiliꝰ: laudariq me puero sole¬
bat da patti panem & ĩ eodc̃ ȩ canẽ pascis . Res ꝗđ
prȩcipue ĩ scholis anceps: sed freqnitr c̃ãrisus. Nũc itaq¬

Expanded text:
spectaremus, et casus singularis magis decuit, et clausula ipsa spectaremus, et casus singularis magis decuit, et clausula ipsa unius syllabae non usitata addidit gratiam. imitatus est itaque utio serraco advehatur, incidisse videtur in sordidum nomen, non eo contemptum hominis, quem destructum volebat, auxisse? Et alibi, caput opponis, cum eo coruscans. Vnde interim gratus fit iocis decor, qualis est ille apud M. Tullium pusio , qui cum maiore sorore cubitabat, et, Flavius , qui cornicum oculos confixit, et pro Milone illud Heus tu Rufio, et Erucius Antoniaster. id tamen in declamatoribus est notabilius laudarique me puero solebat, da patri panem; et in eodem, etiam canem pascis. res quidem praecipue in scholis anceps et frequenter causa risus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ idem freqͥntissime pła sigͥfice: q̃đ oubo pouia uocatur :
Nã sunt aliis alia honestiota : sbumiora i nitidiora: iuicũdi¬
ora  uocaliora. Nã ut syllabȩ ẽ lris meliꝰ sonãtib st clario
pulatio : ut aliuo alii iunctũ melius sone. Diũ sus ẽ tam̃
usus. Nã reb atrocib uerba t ip̃o auditu asꝑa magis ꝙ
alibi magnificũ tumidum alibi : eq̃ humilia circa res ma¬
gnas apta enta minores uidentur. Et sicut ĩ or̃oe ninda
notabile ẽ humilius ubũ ꝙ uelut macula: ita a ẜmo-¬
ne tenui sublime nitidũq discordat : fitq corruptũ ꝗr
ĩ plano tum&. Quedã nõ tam rõe ꝗͣ sensu iudicantur.:
ut ilłđ cęsa iungebat foedera porca. fetit elegansfi-¬
ctio nõis. Ꝙe si fuisse porto: ule erat. In ꝗbdã rõmai¬
festa ẽ. Risimus : ꝓ merito nuꝑ poetã: ꝗ dixerat. Prete¬
xtam in cista mures rosere camilli. At uirgilii miram᷑
illud : Seꝑe exiguus mus aptum ꝓͥum effecit: ne plus ex¬

Expanded text:
cum idem frequentissime plura significent quod συνωνυμία vocatur, iam sunt aliis alia honestiora, sublimiora, nitidiora, iucundiora, vocaliora. nam ut syllabae e litteris melius sonantibus clariopulatio, ut aliud alii iunctum melius sonet. diversus tamen usus. nam rebus atrocibus verba etiam ipso auditu aspera maalibi magnificum, tumidum alibi, et quae humilia circa res magnas, apta circa minores videntur. Vt autem in oratione nitida notabile humilius verbum et velut macula, ita a sermone tenui sublime nitidumque discordat fitque corruptum, quia in plano tumet. quaedam non tam ratione quam sensu iudicantur, ut illud, caesa iungebant foedera porca, fecit elegans fictio nominis, quod si fuisset porco, vile erat. At quibusdam ratio manifesta est. risimus , et merito nuper poetam, qui dixerat praetextam in cista mures rosere camilli. At Vergilii miramur illud, saepe exiguus mus. Nam epitheton proprium effecit, ne plus ex
Abbreviated transcription (Latin):
pudeat certã creditã petuniã ꝑiodis postulare: q̃ ẽt̃ stili¬
cidia affici: aut mãcipii rechibitione sudare: S ad ꝓpositũ
p̃łib põitus. ꝗd sepatata ꝗd ꝯiuncta exigant ꝯsideremꝰ. Ꝙq̃¬

Expanded text:
pudeat certam creditam periodis postulare aut circa stillipudeat certam creditam periodis postulare aut circa stillicidia adfici aut in mancipii redhibitione sudare? sed ad propositpluribus positus, quid separata, quid iuncta exigant, consideremus. q
Abbreviated transcription (Latin):
nõ id̃ in d mõstratiuis  d liberatiuis :  iulicialib c̃tis +¬
uenig. Nãq illđ genus ontationi ꝯpoĩtum solã petit au:¬
dientiũ uoluptatẽ. Iõq om̃s dñdo artes aꝑit : ornatũq
or̃õis exponit : ut qui nõ insidietur: net aduictoriã sed
magͥficũ cõpositione elaboratũ : uelut ĩstitor ꝗdã eloqn¬
tiȩ intuendũ e pene ꝑtractandum dabit. Nã euentus
ad ip̃m nõ ad cãm refertur. At ubi res ag̃r̃: E uera
dimicatio d̃ ultimus sit famȩ locus. prerta nõ debe
ꝗdem ubi maxiã reꝵ mom̃ta u̾sant̃: de u̾bis ẽẽ solicitus
Neq hoc eo ꝑtine ut ĩ iis nłłus sit ornatus. Sed ubi p̃ssior
e seuerior eominus ꝯfessus precipue al matiam actomo¬
datus. Nã  suadẽdo sublimius aliꝗd senat cõcitatiꝰ poplus
E ĩ iudiciis puđ capimalesq c̃s̃ poscũe accuratius dñdigen
loꝵ purus ẜmo e dissimilis curȩ mãg decuent. An nõ

Expanded text:
non idem demonstrativis et deliberativis et iudicialibus causis cnon idem demonstrativis et deliberativis et iudicialibus causis conveniet. namque illud genus ostentationi compositum solam petit audientium voluptatem, ideoque omnes dicendi artes aperit ornatumque orationis exponit, ut quod non insidietur nec ad victoriam sed magnificum, compositione elaboratum, velut institor quidam eloquentiae intuendum et paene pertractandum dabit. nam eventus ad ipsum, non ad causam refertur. at ubi res agitur et vera dimicatio est, ultimus sit famae locus. praeterea ne decet quidem, ubi maxima rerum momenta versantur, de verbis esse sollicitum. Neque hoc eo pertinet, ut in his nullus sit ornatus, sed uti pressior et severior et minus confessus, praecipue materiae accommodatus. nam et in suadendo sublimius aliquid senatus, concitatius populus, et in iudiciis publicae capitalesque causae poscunt accuratius dicendi glorum purus sermo et dissimilis curae magis decuerit. An non
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis tñiis nomen imponat. Qt nemo ex corruptis
qͦ mihi ꝗs onderit lilia & uiolas: ⁊ amoenos fontes surgẽ¬
tes ꝗ̃ ubi plena messis aut graues fructu uites erũt : sseri¬
lem platanũ : tõsasq myrtos q̃ maritam ulmum: e uberes
oleas preoptauerim Nabeant illa diuites lice qd essẽ
si aliud ñł herẽ : Nullus ne ergo fructiferis adhibendus ẽ de-¬
cor: Esnegat : Nã e in oroine  certaq int̾ualla redigã
meas arbotes: Quid illo ꝗncunce spetiosius : ꝗ in quãcũq
ꝑtera spestaueris: rectus est. S protinꝰ in id qͦ. ꝓdest: ut
tr̃ȩ succũ ȩquałr trahãt surgẽtia ĩ altũ cacumina oleȩ
ferro coercebo. In orbẽ se formosi fundẽ. ꝓ protinus
fructũ ramis p̃łib feree. Detẽtior equus cui astricta ilia : s
uem uelocior. Pulcher aspestu sit athleta cuiꝰ lacertos et¬
citatio expressit : Idem certamini paratior. Nũꝗͣ uo̾ spes
ab utilitate diuitr. S hoc ꝗđ discernere moditi iudicii d̃

Expanded text:
virtutum tamen iis nomen imponant. quare nemo ex corruptis quo mihi quis ostenderit lilia et violas et anemonas, fontes surgentes, quam ubi plena messis aut graves fructu vites erunt? sterilem platanum tonsasque myrtos quam maritam ulmum et uberes oleas praeoptaverim? habeant illa divites licet, quid essent, si aliud nihil haberent? nullusne ergo etiam frugiferis adhibendus est decor? quis negat? nam et in ordinem certaque intervalla redigam meas arbores. quid illo quincunce speciosius qui, in quamcunque partem spectaveris, rectus est? sed protinus in id quoque prodest, ut terrae sucum aequaliter trahat. surgentia in altum cacumina oleae ferro coercebo; in orbem se formosius fundet et protinus fructum ramis pluribus feret. decentior equus, cuius adstricta ilia, sed idem velocior. Pulcher aspectu est athleta, cuius lacertos exercitatio expressit, idem certamini paratior. nunquam vera species ab utilitate dividitur. sed hoc quidem discernere modici iudicii est.
Abbreviated transcription (Latin):
consilio ẽ hñdumi non semꝑ tam ẽẽ acrẽ iudicis intentionẽ : ut
obsciritatẽ ap̃ se ip̃a distutiat: & tenebris orõis inferat
qđdam intelligentiȩ suȩ lumen: sed młtis eũ freq̃nter cogi¬
tatiõib aduocan : nisi tã clara fuetĩt : quȩ dicemus : ut i
aium eius or̃o : ut sol in oculos: ẽ si in eos nõ intẽdat᷑ ĩ cũrat
cognostũt putamꝰ. Quȩ cã utiq nr̃a id culpa dc̃a obscun¬
ꝗ̃ cã ad plamora E cõĩa magis u̾ba descendimꝰ: cũ id ip̃m
optime fiat : q̃o nos aliꝗ nõ optie fecisse simulanꝰ. De ornatu¬
Enio nũc ad ornatũ. in quo sñ dubio plusꝗ in cęt̾is di¬
cendi ꝑtib sibi indulge orator. Nã emẽdate ꝗđ ac lu-¬
cide dñtiu tenue premiũ ẽ : magisq uitiis caresꝗͣ ut
aliquã magnã untutẽ adeptus ẽẽ uidearis. Inuetio cũ im¬
ꝑitis sepe cõis. Dispositio modicȩ doctng credi p̃t : & q̃
st artes altiores plerũq occultant : ut antes sint. Deniq

Expanded text:
non semper tam esse acrem iudicis intentionem, ut obscuritatem apud se ipse discutiat et tenebris orationis inferat quoddam intelligentiae suae lumen, sed multis eum frequenter cogitationibus avocari, nisi tam clara fuerint, quae dicemus, ut in animum eius oratio, ut sol in oculos, etiamsi in eam non intendatur, incurrat. cognoscunt putamus: quae causa utique nostra culpa dicta obscurius est: ad planiora et communia magis verba descendimus; cum id ipsum optime fiat, quod nos aliquid non optime fecisse simulamus. venio nunc ad ornatum, in quo sine dubio plus quam in ceteris dicendi partibus sibi indulgevitiis carere quam ut aliquam magnam virtutem adeptus esse videaris. inventio cum imperitis saepe communis, dispositio modicae doctrinae credi potest; si quae sunt artes altiores, plerumque occultantur, ut artes sint; denique
Abbreviated transcription (Latin):
one tm̃ ħ ẽ plausu ꝯfiteret᷑. Sublimitas ꝓfc̃o: & magficẽ¬
tia s nitor. ee aultas exp̃ssit illũ fragorẽ : nec tã insolita
laus essae psetuta dñtem. si usitata d egt̾is siłis fuiss oñ
Atq ego illos credo ꝗ aderãt: nec sensisse ꝗd facenẽ: nec
spõte iudicioq plausisse :uelut m̃te captos: Et quo essẽ in loco:
efenit idem hic or̃ois ornaꝵ. Nã ꝗ libenter audiũt & magis
attendũt: e faciliꝰ credũt : plȩrũq ip̃a delectatiõe capiuntur
Nõ nũꝗͣ admiratide auferũtur.Nã e ferrũ affert ocłis ter
rens aliꝗd : d fulmina ip̃a nũ tã nuos ꝯfundetẽ. si uis eoꝵ
tm̃ nõ ẽ ip̃e fulgor timeret. Reeteq Cicꝰ his ip̃is ud brutũ
uerbis quadã epła scribit. Nã eloq̃nnã : quȩ almiratio¬
nẽ nõ h nullã iudico. Aristoteles q eandẽ petenda maxͣ
putat. S hic ornatꝰrepetã .n ⁊ uiri : sed fortis: e scũs

Expanded text:
su confiteretur? sublimitas profecto et magnificentia et nitor et auctoritas expressit illum fragorem. nec tam insolita laus esset prosecuta dicentem, si usitata et ceteris similis fuisset oratio. atque ego illos credo, qui aderant, nec sensisse quid facerent nec sponte iudicioque plausisse, sed velut mente captos et quo essent in loco m parum confert idem hic orationis ornatus. nam , qui libenter audiunt, et magis attendunt et facilius credunt, plerumque ipsa delectatione capiuntur, nonnunquam admiratione auferuntur. nam eroris aliquid, et fulmina ipsa non tam nos confunderent, si vis eorum tum, non etiam ipse fulgor timeretur. recteque Cicero his ipsis ad Brutum verbis quadam in epistola scribit, nam eloquentiam, quae admirationem non habet, nullam iudico. eandem Aristoteles quoque petendam maxime putat. s
Abbreviated transcription (Latin):
Odiosa cura: nã e cuil facilis: & hoc pessimũ ꝗa rei studiosus
nõ uͥba reb aptauit : sed res extrinsecus actersit : ꝗb hec
u̾ba ꝯueniãt. Fingere ut pͥmo libro dixi grȩtis magis ꝯcessũ
est: ꝗ sonis ẽ ꝗbdam & affectio nõ dubitauerũt noĩa a-¬
ptare: nõ alia lib̵tate ꝗ̃ illi pͥmi homines reb appellationes
dedeit. Nr̃i at̃ ĩ iũgẽdo a deriuãdo paulũ aliꝗd ausi: uix ĩ
hoc satis retipiũtur. Nã memini iuuenis admos̃ ĩ t̾ pompo
niũ: e Senecã ẽ prefatiõib eẽ tractatũ angradus elimi.¬
nat ĩ tragoedia dici oportiusse. At uet̾es ne ex pectorat¬
ꝗ dẽ timuerũt & sane eiꝰẽ note ẽ: ex animat. At ĩ tactu
e declinatiõe : talia st̃. qualia apud Ciceronẽ beatitas ꝓ bea-¬
titudo: quȩ dura ꝗdem sentit eẽ: uerũtñ usu putat posse molli¬
ri. Nec a uerbis mõ sed ab nõib qͦ deriuata st̃ quȩdam: ut
a Cicerone Syllatũ. Ita a sinio fimbriatũ e fibulatum

Expanded text:
Odiosa cura; nam et cuilibet facilis et hoc pessima, quod eius studiosus non verba rebus aptabit, sed res extrinsecus arcesset, quibus haec verba conveniant. fingere , ut primo libro dixi, Graecis magis concessum est, qui sonis etiam quibusdam et adfectibus non dubitaverunt nomina aptare, non alia libertate quam qua illi primi homines rebus appellationes dederunt. nostri autem in iungendo aut in derivando paulum aliquid ausi vix in hoc satis recipiuntur. nam nium ac Senecam etiam praefationibus esse tractatum an “gradus eliminat” in tragoedia dici oportuisset. Ququidem timuerunt; et sane eiusdem notae est exanimat. At tractu et declinatione talia sunt, qualia apud Ciceronem beatitas et beatitudo; quae dura quidem sentit esse, verumtamen usu putat posse molliri. nec a verbis modo, sed a nominibus quoque derivata sunt quaedam, ut a Cicerone sullaturit ab Asinio fimbriatum et figulatum .
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quȩ u̾bis aperta occultos sensus hñt : ut cõduetus est
cȩtus secus uiam stare : & ꝗ suos artus morsu lacerasse fin¬
git᷑ in scholis supra se cubasse. Ingeniosa heç &fortio : ut
ex ancipiti diserta credat᷑. ꝑficiũt. At ꝑuasit ꝗdđ iã m̃łtos
ista ꝑsuasio : ut ioiã demũ eleganter at ecꝗsut dc̃u putẽ
ondo: nõ in lõgun dilata ꝯclusio: nł net desit neq super¬
fluat. Ita sermo  doctis ꝓbabilis E planus imꝑitis erit. Het ẽ
eloqñdi obseruatio. Nam reꝵ ꝑspicuitas qũo prȩstanda sit dici¬

Expanded text:
e verbis aperta occultos sensus habent, ut cum dictus est caecus secundum viam stare, et, qui suos artus morsu lacerasset, fingitur in scholis supra se cubasse. ingeniosa haec et fortia et ex ancipiti diserta creduntur, pervasitque iam multos ista persuasio, ut id iam demum eleganter atque exquisite dictum putent, ordo, non in longum dilata conclusio, nihil neque desit neque superfluat: ita sermo et doctis probabilis et planus imperitis erit. haec eloquendi observatio. nam rerum perspicuitas qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗb adhuc peior ẽ mixtura u̾boꝵ qualis ĩ illo u̾su saxa
uocãt itali : mediis quȩ in fluctib aras. g e in nectione
qua e bratores : e historici freq̃nter utunt᷑ ue medio ẜmo¬
ne aliquẽ in senĩt sensim ĩ pediri solȩ intelleem n qđ intꝰ
alia figura: ꝗnio demũ u̾su redditur. Siqua sonũ ꝓcul ar¬
ma dedere : Stare loco nescit. Uitãda ĩ primis ambiguitas:
nõ hȩç solũ : de cuiꝰ gn̾e sup̃ocum ẽ : quȩ ĩ certũ intellectũ
Esi turbare nõ p̃t sensũ: in idẽ eñ u̾boꝵ uitiũ incidit : ut
siꝗs dicat uisum a se hominẽ librũ scribẽ tt̃ Nã g̃ si librũ
ab hoĩe scrib pate: male tñ cõposuerat : feceratq ãbiguũ¬

Expanded text:
adhuc peior est mixtura verborum, qualis in illo versu. saxa vacant Itali, mediis quae in fluctibus, aras. etiam interiectione qua et oratores et historici frequenter utuntur, ut medio sermone aliquem inserant sensum impediri solet intellectus, nisi quoalia figura quinto demum versu redit, tum , si qua sonum procul arma dedere, stare loco nescit. Vitanda in primis ambiguitas, non haec solum, de cuius genere supra dictum est, quae incertum intellectum  quae, etiamsi turbare non potest sensum, in idem tamen verborum vitium incidit, ut si quis dicat, visum a se hominem libram scribentem. nam etiamsi librum ab homine scribi patet, male tamen composuerit feceritque a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aliꝗd sans Nã cũ latina sigͥficãtia ornata : cũ apte stͥ collo¬
cata : ꝗd amplius laboremus : Qͥbdam tñ nłłus finis calumni¬
andi c̃: ꝙ cũ singłis pene sllabis cõmoriẽdi : ꝗ ẽ cũ optima
sit̃ reꝑta : quȩrũt aliꝗd : qđ sit magis antiquũ remotũ in opi¬
natũ : nec ĩ telligũt i acere sensus in or̃e : ĩ qua u̾ba laudant᷑
Sit igͣ cura elocutionis ꝗ maxima : dũ sciamꝰ ñ ł u̾boꝵ cã eẽ¬

Expanded text:
est aliquid satis. nam cum Latina, significantia, ornata, cum apte sunt colloest aliquid satis. nam cum Latina, significantia, ornata, cum apte sunt collocata, quid amplius laboremus? quibusdam tamen nulluandi se et cum singulis paene syllabis commoriendi, qui etiam, cum optima sunt reperta, quaerunt aliquid quod sit magis antiquunm, remotum, inopinatum, nec intelligunt iacere sensus in oratione, in qua verba laudantur. sit igitur cura elocutionis quam maxima, dum sciamus tame
Abbreviated transcription (Latin):
sic dicã : pauꝑ orator ẽ: ꝗ nłłu u̾bum equo aĩo ꝑdere põt. Sed
ne ꝑde ꝗđ: ꝗ rõnem eloquendi pͥmũ cognou̾it : tũ lecnõe mł¬
taie idonea copiosam sibi uboꝵ suppellettilẽ cõpararit. E huic
adhibuerit aitem collocãdi. Deiñ hȩt oĩa ex̾citatiõe p̃łima robo-¬
rarit: ut semꝑ impromptu sit̃: e añ ocłos. Nãqi hoc ꝑ fecerit :¬
sibi res cũ nõib sius occurrẽ. Sed opus ẽ studio prȩcedenie
e acꝗlita facidtate. e qͣi reposita. Nãq ista q̃rendi iudicãa
cõpanãdi anxictas dũ discimus : adhibenda t̃ : nõ cum dicimus
Alioꝗ sicut: qui pr̃imoniũ non parart̃ : subiñ queñt : ita ĩ or̃e :
ꝗ non sacis laborãt: si prȩparatauis dña fuerit: erit ĩ offio¬
sic: nõ ut requisiti rñdere : sed ut semꝑ sensib inherert uie¬
ant᷑ : atq eosiut umbra corpusi sequi. Tamen ĩ hac ip̃a cum

Expanded text:
sic dicam, pauper orator est qui nullum verbum aequo animo perdere potessic dicam, pauper orator est qui nullum verbum aequo animo perdere potes qui rationem loquendi primum cognoverit, tum lectione multa et idonea copiosam sibi verborum supellectilem compararit et huic adhibuerit artem collocandi, deinde haec omnia exercitatione plurima roborarit, ut semper in promptu sint et ante oculos. namque ei qui id fecerit simul res cum suis nominibus occurrent. sed opus est studio praecedente et acquisita facultate et quasi reposita. namque ista quaerendi, iudicandi, comparandi anxietas, dum discimus, adhibenda est, non dum dicimus. alioqui sicut, qui patrimonium non pararunt, sub diem quaerunt, ita in oratione, qui non satis laboravit. sin praeparata dicendi vis fuerit, erunt in officio, non ut requisita respondere, sed ut semper sensibus inhaerere videantur atque eos ut umbra corpus sequi. sed in hac ipsa cura
Abbreviated transcription (Latin):
sus obumbrãt: & uelut lego gramine sata si tangulãt. Nã
repetimꝰ & qđ uno ubo pate płib oneramꝰ e pleraq sigͥficare¬
diẜtũ: qđ  aliꝰ dixiss. Acc̃ruptissimo qͦq poetaꝵ figuras: scu
ttislationes mutuamur : tũ d mũ i geniosi scib: si ad ĩteligẽ dos
nos opꝰ sit ĩgenio. Arꝗ satis aꝑte Cicꝰ prȩceꝑat: ĩ dñdo uinũ ũł
horrẽ S Eille edurus : at ĩ eruditus Nos melius ꝗb sorde
oĩa: qug natura ditauit: Qui nõ ornam̃ta querimꝰ s lenocina
& dilucida :  ornata & apte collaent᷑ : si tota uita laboradũ
est: õis studioꝵ stuctus amissus est. Atq plgrosq uideas herẽtes
cirea singulae dũ inueniũt e dũ inuenta ponderãt: ac dime¬
tũtut. Quȩ si idctͦ ficrẽ ut semꝑ optimis uterem̃ : ab ominã¬
da tñ hȩc infelicitas erat : quȩ & cursum dñdi refienat : Eca¬
lorẽ coguationis extinguit : mora & differẽtia. Miser .n. &. ut

Expanded text:
uod sensus obumbrantur et velunt, aeto gramine sata strangulantur. nam repetimus disertum quod et alius dixisset? A corruptissimo quoque poetarum figuras seu translationes mutuamur, tum demum ingeniosi scilicet, si ad intelligendos nos opus sit ingenio. atqui satis aperte Cicero praeceperat, in dicendo vitium vel horrere. sed ille est durus atque ineruditus; nos melius, quibus sordet omne quod natura dictavit, qui non ornamenta quaerimus sed lenocinia,  dilucida et ornata et apte collocentur, si tota vita laborandum est, omnis studiorum fructus amissus est. atqui plerosque videas haerentes circa singula et dum inveniunt et dum inventa ponderant ac dimetiuntur. quod si ideirco fieret ut semper optimis uterentur, abominanda tamen haec infelicitas erat, quae et cursum dicendi refrenat et calorem cogitationis extinguit mora et diffidentia. miser enim et, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tutes cunctator ẽ appellan. posst̃ uideri uͥba : qͣ plus sigͥficãt
ꝗͣ eloquũtut ĩ ꝑte ponẽda ꝑspicuitatis. Intellectũ .n. adiuuat¬
ł go aũt libentius emphasin tetuleri ad ornatũ or̃ois : ꝗa nõ
ut ĩtelligat᷑ efficit: sed ut plus intelligat᷑. At obscuritas fit
ẽ u̾bis ab usu remotis : ut si cõmentanos ꝗs põtificũ & ue¬
tustissima focena & exoletos scrutans auctores idip̃m petar
ex iis: ut :ꝗ̃ inde ꝯtraxerit: nõ intelligãt᷑. Hinc ã aliꝗ fimũ
e ruditiõis asfestãt: ut g̃dã soli scire uidant. fallũt .n. uerba

Expanded text:
quae plus significant quam eloquuntur, in parte ponenda perspicuitatis; intellectum enim adiuvant. ego tamen libentius emphasim retulerim ad ornatum orationis, quia non ut intelligatur efficit, sed ut plus intelligatur. at obscuritas fit verbis iam ab usu remotis: ut si commentarios quis pontificum et vetustissima foedera et exoletos scrutatus auctores id ipsum petat ex his quae inde contraxerit, quod non intelliguntur. hinc enim aliqui famam eruditionis adfectant
Abbreviated transcription (Latin):
gȩti ꝙͥ parip uocãt latine dicimꝰ elocutunt̾: eã spectamꝰ uͥdis
aut siugłis aut ꝯiuetis. In singl̃is ineuetũ ẽ :ut sint latiaa
ꝑspicua: ornata : q ad id : qđ̵ efficẽ uolumꝰ actomodata. In ꝯiun¬
ctis: ut emẽdata: ut collocata ut figunata. S ea quȩ de it̃ẽ
latine : atqi em̃date lo q̃ndi fuerũt dñda : ĩ li᷑ pͥmo: cũ gr̃ama¬
tien loq̃remur : ex ecuti sumus . Verũ illic tm̃ : ne uitio¬
sa essẽ : prȩcepimꝰ Hic nõ alienũ ẽ admonere : ut sint ꝗͣ
minime ꝑegrina & ext̾na. Multos .n. ꝗb eloq̃ndi rõ non
desit : inuenias : quos curiose potiꝰloꝗ dixeris : ꝗ latine
Quõ & illa attica cͣuiꝰ Theophrastũ hoĩem alioqui distissimũ
annotata uniꝰ affectatione u̾bi hospitẽ dixit: nec alio se
ret᷑: & ĩ Tito liuio mire facũdiȩ uiro putat ĩ esse pollio
Asinius quãdam patauinitatem: Qt̃ si fieri põt & uerba oĩa i¬
& uox huius alimnã urbis eẽ oleat: ut or̃o romana plane

Expanded text:
cant, Latine dicimus elocutionem. ea spectatur verbis aut singulis aut coniunctis. In singulis intuendum est ut sint Latina, spicua, ornata, ad id quod efficere volumus accommodata, in coniunctis, ut emendata, ut collocata, ut figurata. sed ea, quae de ratione Latine atque emendate loquendi fuerunt dicenda, in libro primo, cum de grammatice loqueremur, exsecuti sumus. verum illic tantum ne vitiosa essent praecepimus; hic non alienum est admonere ut sint quam minime peregrina et externa. multos enim, quibus loquendi ratio non desit, invenias quos curiose potius loqui dixeris quam Latine, quomodo et illa Attica anus Theophrastum, hominem alioqui disertissimum, adnotata unius adfectatione verbi, hospitem dixit nec alio se retur. Et in Tito Livio, mirae facundiae viro, putat inesse Pollio Asinius quandam Patavinitatem. quare , si fieri potest et verba omnia et vox huius aluminum urbis oleant, ut or
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ tñ ꝗcꝗd nõ erit ꝓͥum: ꝓtinꝰ e ĩ proprii uitio laborabit: ꝗa
pͥmũ oĩu mlta st q gręte & latine nõ denoiata. Nã e ꝗ
iaculũ emutit: iaculari dr̃: ꝗ pilã aut sud̃ : appellatione
pͥuatim sibi assignata cant: E ut lapidare ꝗd sit manife¬
stũ ẽ: ita glebaꝵstestaꝵq iactus nin ht̃ nomen. Vnde

Expanded text:
non erit proprium, protinus et improprii vitio laborabit, quia primum omnium multa sunt et Graece et Latine non denominata. nam et, qui iaculum emittit, iaculari dicitur, qui pilam aut sudem, appellatione privatim sibi adsignata caret; et ut, lapidare quid sit, manifestum est, ita glebarum testarumque iactus non habet nomen. unde
Abbreviated transcription (Latin):
Suspẽdit se maritus. Mulier ueneficii rea ẽ. fortissima ẽ attio
dñtis amatoriũ uenenũ esse. Id erit finitio : quȩ si parum
ualebit : fie syllogismus : ad quẽ uelut remissa priore con¬
tentione ueniemus. an ꝑmn puniri debeat: ac si uirũ ue¬
neno netasse. Ergo hic status ducit ex eo: qđ scriptũ ẽ

Expanded text:
suspendit se maritus. mulier veneficii rea est. fortissima est actio suspendit se maritus. mulier veneficii rea est. fortissima est actio dicentis amatorium venenum esse. id erit finitio; quod si parum valebit, fiet syllogismus, ad quem, velut remissa priore contentione, veniemus, an proinde puniri debeat, ac si virum veneno necasset? ergo hic status ducit ex eo quod scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ecciso sit reliqua uiro forti alia optio. płimũ mñ ẽ
ĩ hoc : utrũ fieti sit meliꝰ anequius: de quo nihil prȩcipi
nisi ꝓpoĩta mat̾ia pẽ. Si dubiũ aut alt̾i aut inuicẽ utriq
de iure sit ꝯtrou̾sia: ut ĩ retali : patri ĩ filiũ. patrono
fuerit. Duplices leges sicut duȩ collidunt᷑: ut nothus añ legi¬
timũ natus : legitimus sit : post legitimũ tm̃ciuis. Qđ de le¬
gib idb de senan ꝯfultis dictũ: quȩ sic aut int̾se pugnẽ. aͬ
obstẽ legib non tamen aliuo sit eiꝰ statꝰ nomea. De Syl¬
seripto e uolũtati:ꝗa semꝑ pars in eo alt̾a scripto nint᷑
defendit: hoc agie : ut fiat utiqi qđ scriptũ ẽ hic ne aliud
ꝗͣ scriptũ sit᷑. Eius non nlła ẽt̃ cũ fininone cõnectio. Nã sȩ¬
pe si finitio infirma ẽ: in syllogisiũ delabt. Sit .n. lex Uene¬
repudiauit. per ꝓpinquos rogata ut redire : nõ ẽ reus

Expanded text:
tur, occiso, sit reliqua viro forti alia optio. plurimum tamen est tur, occiso, sit reliqua viro forti alia optio. plurimum tamen est in hoc, utrum fieri sit melius atque aequius; de quo nihil praecipi nisi proposita materia potest. Si dubium, aut alteri aut invicem utrique de iure fit controversia, ut in re tali: patri in filium, patrono fuerit. duplices leges sicut duae colliduntur: ut nothus ante legitimum natus, legitimus sit; post legitimum, tantum civis. quod de legibus, idem de senatus consultis dictum; quae si aut inter se pugnent aut obstent legibus, non tamen aliud sit eius status nomen. syscripto et voluntati, quia semper pars in eo altera scripto nititudefendit, hoc agit ut fiat utique quod scriptum est; hic, ne aliud quam scriptum est. ei nonnulla etiam cum finitione coniunctio: nam saepe, si finitio infirma est, in syllogismum delabitur. sit enim lex: venerepudiavit; per propinquos rogata ut rediret non est reversa;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗb scriptũ expugnat᷑ : si incẽdiũ in arce fuerit .si ĩ ho
Tyrãnicidȩ imago ĩ gymnasio ponatur. cõtra mulicris
imago in gymnasio nõ ponatꝰ. Mulier tyrãnũ occidis Nã
neq mulieris imago ullo alio cãu poni põt. nec tyrãnicide
ullo alio cau sũmoueri. Impares sũt cũ alti młta oppoi posstꝰ.
alti nł . nisi qđ in lite ẽ : ut cũ uir fortis impunitatẽ destõis
petit. Nã q̃ legẽ uiri fortis ut sup̃ ondi mlta dñr : ad u̾sus
destoris scͥpta nõ pt̃. nisi optionẽ subu̾tit. Irt̃ ꝯfessũ est
ex uitaq ꝑte ius aut dubiũ si cõcessum ẽ. hec fere quȩ r̃¬
tur: uita let potentior. An ad deos ꝑtineat i an ad homines
rempi an priuatos: de honore: an de poena: de magnis reb
an de pus: ꝑmutat. an uet&, an impere. Sole tractari
e uira sit antigor : sed uelut potẽtissimũ :̃ utra minꝰ ꝑdat.
ut. ĩ deftore & uiro forti: ꝙ illo nõ occiso lex tota talla¬

Expanded text:
quibus scriptum expugnatur; si incendium in arce fuerit, si in hostyrannicidae imago in gymnasio ponatur; contra, mulieris imago in gymnasio ne ponatur. mulier tyrannum occidit. nam neque mulieris imago ullo alio casu poni potest nec tyrannicidae ullo alio casu summoveri. impares sunt, cum alteri multa opponi possunt, alteri nihil nisi quod in lite est: ut cum vir fortis impunitatem desertoris petit. nam contra legem viri fortis, ut supra ostendi, multa dicuntur; adversus desertores scripta non potest nisi optione subverti. item aut confessum ex utraque parte ius est aut dubium. Si confessum est, haec fere quaeruntur, utra lex potentior; ad deos pertineat an ad homines, rem publicam an privatos, de honore an de poena, de magnis rebus an de parvis; permittat an vetet an imperet. solet tractari et, utra sit antiquior, sed velut potentissimum, utra minus perdat; ut in desertore et viro forti, quod illo non occiso lex tota tolla
Abbreviated transcription (Latin):
diuersum iussissie: altum alto abrogaret : sed cas casu
collidiie euẽtu. collidunt᷑ aũt ut pares int̾se ut si optio
pãricidȩ e uiri fortis comparẽt᷑ utriq data qđ uelit pe¬
tendi potate hic meritoꝵ t pr̃is premii collatio ẽ. đ
secũ ip̃e: ut duoꝵ fortiũ duaꝵ tyrannidaꝵ raptaꝵ¬

Expanded text:
diversum ius esset, alterum altero abrogaretur, sed eas casu diversum ius esset, alterum altero abrogaretur, sed eas casu collidi et eventu. colliduntur autem aut pares inter se, ut si optio tyrannicidae et viri fortis comparentur, utrique data quod velit petendi potestate; hic meritorum, temporis, praemii collatio est; aut secum ipsae, ut duorum fortium, duorum tyrannicida
Abbreviated transcription (Latin):
essȩ ꝗ mortuo: Sed nõ scripserat . Id qͦ. q̃d huic ꝯ̃rũ ẽ
huic ꝯtariũ est accidit nuꝑ: ut esse seciptũ : qd̵ agpa¬
rete scriptorẽ noliusse. Qui sex tertiũ nũmus ꝗnq nil¬
lia legauerat: cũ em̃dane testam̃tuy sblatis sexttis
nũmis argenti pondoq posuit : quinq millia mãserũt:
apparuit tñ quinq ponio dari uoluisse. ꝗa ille in argẽ¬
to legato modus in auditus erat : e incredibilis. Sub hoc¬
Ẽ statu gn̾ales st quȩstiones scriptꝗã uolũtate staindũ sit
quȩ fuerit sebentis uoluntas : tracta õis q̃ litatis aut qiesturȩ:
scriptores ꝯstat :in antinomia duos cẽ scripti e ulũ¬
tatis statꝰ. Neqi ĩmento: ꝗa cũ lex logi obstte : utrinqi qta¬
scriptum dr̃ E quȩ sio ẽ de uoluntate. In uitaq id ambi¬
gitur: anunq illa lege sit utendum. Om̃ib aũt ma¬
nifestum ẽ nunꝙ̃ ẽe legem legi ꝯtrariã iure ip̃o: Qsi

Expanded text:
esset, qui mortuo? sed hoc non scripserat. id quoque, quod esset, qui mortuo? sed hoc non scripserat. id quoque, quod huic contrarium est, accidit nuper, ut esset scriptum, quod appareret scriptorem noluisse. qui sestertium nummum quinque milia legaverat, cum emendaret testamentum, sublatis sestertiis nummis, argentipondo posuit, quinque milia manserunt. apparuit tamen, quinque pondo dari voluisse, quia ille in argento legati modus et inauditus erat et incredibilis. sub hoc statu generales sunt quaestiones, scripto an voluntate standum sit, quae fuerit scribentis voluntas; tractatus omnes qualitatis aut coniecturae, scriptores constitit, in antinomia duos esse scripti et voluntatis status; neque immerito; quia, cum lex legi obstat, et utrinque conscriptum dicitur et quaestio est de voluntate; in utraque id ambigitur, an utique illa lege sit utendum. omnibus autem manifestum est nunquam esse legem legi contrariam iure ipso, quia, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗdͥ t̃ ex uolũtate pugnãdum Fieri tñ põt: ut ett alis lgi¬
bus ex̃ ducamus ꝑ quȩ appareat semꝑ stari scnpto foni
posse. Ut Cicͦ ꝓ cecĩna fecit. Tertium cum ip̃is ubis le¬
gis reꝑimus aliꝗd ꝑ quad ꝓbemus aliui legũ latorem ualuise
Ut in hac ꝯtrou̾sia qui noste cum ferro de preheasusfie¬
erit. alligetur cum ãmuilo ferreo . Inuentũ alagistatis
alligauit. Nic ꝗa ẽ uerbum ĩ lege deprehensum. satis
ẽ significatũ uidt̃ non contineri lege nisi noxium
ferrũ. Sed e ꝗ uoluntate nititur seriptũ qñs potit in.¬
firmare debebit. Qui scriptum naebr adiuuane se ẽ ioli¬
tare temptabio Intestam̃tis ꝓ illa accidunt : ut uoluluis
mãifesta sit : scriptum nł sit: ut in iudicio curiano ia
quo nota .l. Crassi & Se guolȩ fuit ꝯrentio. Sustitunt
tes erat: si postumꝰ ante tutelȩ suꝑ ãnos decessiss N
ẽnatus. propinꝗ bona sibi uẽdicabãt . Quis dubitare
ꝗn ea uoluntas fuisse testantis: ut is nõ nato filio hgxs

Expanded text:
uitate et voluntate pugnandum. fieri tamen potest, ut ex aliis legibus exempla ducamus, per quae appareat semper stari scripto non posse, ut Cicero pro Caecina fecit. tertium , cum in ipsis verbis legis reperimus aliquid, per quod probemus aliud legumlatorem voluisse, ut in hac controversia: qui nocte cum ferro deprehensus fuerit, adligetur. cum anulo ferreo inuentum a g istratus adligavit. hic quia est verbum in lege deprehensus, satis etiam significatum videtur, non contineri lege nisi noxium ferrum. sed ut qui voluntate nitetur scriptum, quotiens poterit, infirmare debebit, ita, qui scriptum tuebitur, adiuvare se etiam voluntate temptabit. In testamentis et illa accidunt, ut voluntas manifesta sit, scriptum nihil sit: ut in iudicio Curiano, in quo nota L. Crassi et Scaevolae fuit contentio. substitutus heres erat, si postumus ante tutelae annos decessisset. non est natus. propinqui bona sibi vindicabant. quis dubitaret, quin ea voluntas fuisset testantis, ut is non nato filio heres
Abbreviated transcription (Latin):
distos uisos ẽ ẽ mitos. eloq̃nte at̃ neminẽ. Disertos satis putat
& .M. Tulliꝰ inuc̃tionẽ quiđ ac dispositionẽ prudẽtis hõis putat:
eloq̃ntiam oratoris: Ideoq prȩcipue cirea precepta ꝑns huiꝰ
elaborauit : Qđ eum merito fecisse ã ip̃o rei: de qua loꝗmur
ora. & siłia gladio ꝯdito. at ĩtta uaginã suam herẽti. Hoc
itaq mat᷑ decet: hoc nl̃luis niss ant asseꝗ pẽt. hic studiũ adhi¬
bendũ: hoc exͥcitatio petiti hoc imitatio : hic õis ȩtas ꝯsumit᷑
Noc mat᷑ orator oratore prȩstãtior Hoc genera ipsa dñdi
alia aliis potiora. Neq .n. esiani aut qͥcunq alio gñe cor¬
rupti res nõ uiderũt: aut eas nõ collocauert̃ :n quos aribs
uoc amꝰ stuln aut in cãis cȩci fuerũt. Szhis iudiciũ in eloq̃n¬
do ac modussillis uires defuerũt : ut appareat in hoc ẽ uitiũ
e untutẽ ẽẽ dñdi. Non iõ tñ sola ẽ agenda cura u̾boꝵ

Expanded text:
disertos visos esse multos ait, eloquentem neminem: diserto satis putat Et Marcus Tullius inventionem quidem ac dispositionem prudentis hominis putat, eloquentiam oratoris, ideoque praecipue circa praecepta partis huius laboravit. quod eum merito fecisse etiam ipso rei, de qua loquimur, ora et similia gladio condito atque intra vaginam suam haerenti. hoc itaque maxime docetur, hoc nullus nisi arte adsequi potest, hic studium pluribendum, hoc exercitatio petit, hoc imitatio, hic omnis aetas consumitur, hoc maxime orator oratore praestantior, hoc genera ipsa dicendi alia alia potiora. neque enim Asiani aut quocunque alio genere corrupti res non viderunt aut eas non collocaverunt neque, quos aridos vocamus, stulti aut in causis caeci fuerunt; sed his iudicium in eloquendo ac modus, illis vires defuerunt, ut appareat in hoc et vitium et virtutem esse dicendi. non ideo tamen sola est agenda cura verborum.
Abbreviated transcription (Latin):
ad pñtem qoñem: de qua sola nidicͫ sit: cognitiõs
ꝓ s̃ sxcuxia ducẽdũ seelus pͥmu hȩç ĩ rñdẽdo. Sic
at̃ prȩparabit actione pͥma iudicũ aĩos ut noluisse
potiꝰ obiict᷑ ꝗͣ nõ potiusse credat᷑. eoq satius ẽ oĩ se
añ acte uite abstine᷑ ꝯuicio ꝗͣ leuib aut friuolis: ał
suꝑuacua. Qͥ uana ꝯgent: ꝯfitet᷑ uanũ ĩ añactis ar¬
gumtum : ĩ ꝗb uinci ꝗͣ tact᷑ maluerit. Cgr̾a quȩ a
ꝑsonis duci solẽ ĩ argũ ÷ locis exposuimꝰ proxiã est
ex cõis ꝓbatio : in ꝗb hex maxĩe spectant᷑i ira odium
metus cupiditas: spes Nã reliqua ĩ has spẽs cadũt Eꝵ
siquid in reũ quenig: accusatoris ẽ effice᷑ ad ꝗcꝗd faci
endũ cẽ ualere uideant᷑. easq: quas ĩ argum̃tũ
sume auge. Si minꝰ illuc ꝯferẽda ẽ or̃o: đ aliquas fortasse
latẽtes fuisse : ã nł ad rẽ ꝑtine̾: curfecerit: si fecit : a
cã. Qđ Cicͦ uehem̃tissime mltis orõib tractat: preti¬

Expanded text:
aestionem, de qua sola iudicium sit, cognitionem per encaenia ducendum scelus primum. haec in respondendo. sic autem praeparabit actione prima iudicum animos, ut noluisse potius obiicere quam non potuisse credatur. eoque satius est omni se antenctae vitae abstinere convicio quam levibus aut frivolis aut supervacua; qui vana congerit, confitetur unum in anteactis argumentum, in quibus vinci quam tacere maluerit. cetera , quae a personis duci solent, in argumentorum locis exposuimus. proxima est ex causis probatio, in quibus haec maxime spectantur, ira, odium, metus, cupiditas, spes; nam reliqua in horum species cadunt. quorum si quid in reum conveniet, accusatoris est efficere ut ad quie valere videantur, easque quas in argumentum sumet augere; si minus, illuc conferenda est oratio, aut aliquas fortasse latentes fuisse aut nihil ad rem pertinere cur fecerit, si fecit, aut causa. quod Cicero vehementissime multis orationibus tractat, praeci
Abbreviated transcription (Latin):
tuitur non repugnau̾it: pronũ ad cȩta habiturus ẽ cursũ
Nempe n.p̃łimũ in hoc laboris ex hausimꝰ : ut õn deremꝰ rheto¬
ticen bñ dñdi scĩam: e utilẽ & artem & uirtutẽ esse : Ma¬
t̾iam eiꝰ res om̃es de ꝗb dñdũ essȩ : Eeas intrib fere
gnĩh de mõstratiuo de liberatiuo iudicialiq reperir: Orõem
porro om̃em ꝯstare reb e u̾bis: In reb intuẽdam ĩuẽtio¬
nẽ : in uerbis elocunonẽ. in uiraq collocationẽ : quȩ me¬
moria complesteret᷑: actio cõmendaree : Oratoris offm̃ do¬
cendi mouẽdi delestandi ꝑtib ꝯtineri: Ex ꝗb ad docẽ¬
dũ expositio & argum̃tatio: ad mouẽdũ affectus ꝑtinenẽ:

Expanded text:
tuitur non repugnaverit, pronum ad cetera habiturus est cursum. tuitur non repugnaverit, pronum ad cetera habiturus est cursum. nempe enim plurimum in hoc laboris exhausimus, ut ostenderemus rhetoricen bene dicendi scientiam et utilem et artem et virtutem esse; materiam eius re iudicialique reperiri; orationem porro omnem constare rebus et verbis; in rebus intuendam inventionem, in verbis elocutionem, in utroque collocationem, quae memoria conplecteretur, actio commendaret. oratoris officium docendi, movendi, delectandi partibus contineri, ex quibus ad docendum expositio et argumentatio, ad movendum adfectu
Abbreviated transcription (Latin):
rerisolẽ : aut eo tp̃r : quo prȩcipue alenda ingenia
atq ĩ dulgẽtia quadã enutriẽda sũt. asperioꝵ tractatu reꝵ
aiterũtur: aut si hȩş sola didicerũt : satis se ad eloq̃ntĩa
ĩstructos arbitrãt᷑ aut qi ad certas quasdã dñdileges alliga¬
ti conatum omnẽ reformuãt. Uñ existimãt accidisse ut
qui diligẽtissimi artium scriptores extiterũt: ab eloqͣntia
longissime fuerit. Via tñ opus ẽ incipiẽti : sed ea plana:
e cũ ad ingrediendũ : tum ad de mõstrãdũ expedita. Eligat
itaq peritus ille pręceptor ex oib optima : & tradat ea
n. discipuli : quo uexeris. Mor cũ robore discendi crescae
eẽ eruditio. Iidem pͥmo solũ iter credãt ẽẽ : in qđ inducẽt᷑
mox post illđ cogͥturi ẽ optimũ. Sũt aũt n obscura neq
ad ꝑcipiendũ dfficilia : quȩ scriptores diũsis op̃ioib ꝑtinaci¬
tertuendis in uolucrũt. Itaq in toto artis huice tractatu

Expanded text:
reri solent, aut eo tempore, quo praecipue alenda ingenia atque indulgentia quadam enutrienda sunt, asperiorum tractatu rerum atteruntur, aut, si haec sola didicerunt, satis se ad eloquentiam instructos arbitrantur, aut quasi ad certas quasdam dicendi leges adligati conatum omnem reformidant. unde existimant accidisse ut, qui diligentissimi artium scriptores exstiterint, ab eloquentia longissime fuerint. via tamen opus est incipientibus, sed ea plana et cum ad ingrediendum tum ad demonstrandum expedita. eligat itaque peritus ille praeceptor ex omnibus optima et tradat ea enim discipuli, quo duxeris. mox cum robore dicendi crescet etiam eruditio.ur, mox illud cognituri etiam optimum. sunt autem neque obscura neque ad percipiendum difficilia quae scriptores diversis opinionibus pertinaciter tuendis involverunt. itaque in toto artis huiusce tractatu
Abbreviated transcription (Latin):
multas reqdẽ tccũ : dũ te ĩ foro tenuit rõ honoꝵ tuor.
cent nũꝗ̃ hoc m̃õ. Ignosate iudices errauis lapsus ẽ:
popłu. e ap̃ pͥncipem & ubicũq iuris clem̃tia ẽ : h locũ
deprecatio: In qua p̃łimui ualẽ ex ip̃o ꝗ reus ẽ : hȩc tria¬
ĩ uita prȩcedere. si ĩ necens si bñ meritus : si spes in fu¬
turũ ĩ nocenter uicturi: E ĩ aliqͦ usu futun. prȩtea siuł
aliis incõmodis: uł pñti ꝑiculo uł poenitẽtia uueat᷑ satis
poenaꝵ dedisse. Extra÷ nobilitas dignitas : ꝓpinꝗiam i¬
ei. In eo tñ ꝗ cognascit p̃łimũ ponẽdum: si laus eũ mificoͣ¬
dis potiꝰ ꝗͣ reprghẽsio dissoluti ꝯsetutura ẽ. ueit eĩ iudi¬
ciis ẽ si nõ tot gn̾a: cã tam̃ ex ꝑte magna. Hic locus sę¬

Expanded text:
multas equidem tecum, dum te in foro tenuit ratio honorum tuorum, certe numquam hoc modo: ignoscite, iudices; erravit, lapsus est, populum et apud principem et ubicunque iuris dementia est, habet locum deprecatio. In qua plurimum valent ex ipso, qui reus est, haec tria; vita praecedens, si innocens, si bene meritus, si spes in futurum innocenter victuri et in aliquo usu futuri; praeterea si vel aliis incommodis vel praesenti periculo vel paenitentia videatur satis poenarum dedisse; extra nobilitas, dignitas, propinqui, amici. In eo tamen qui cognoscit plurimum ponendum, si laus eum misericordis potius quam reprehensio dissoluti consecutura est. verum et in iudiciis, etiamsi non toto g
Abbreviated transcription (Latin):
ut. Aio te ģacida romanos uincere posse: ꝓ collocuti¬
onẽ ꝗd ꝙ ubi dubiũ ẽ : ꝗo quo referri oporteat : ac
freq̃ntissime: cũ ꝗd. qđ mediũ ẽ : utrĩq possit trahi :
ut de Troiolo uirgilius : lora tenẽs eñ. Hic utrũ qđ¬
teneat tñ lora: an ꝗͣuis teneat: tñ trahat᷑ : quęri

Expanded text:
ut aio te, Aeacida, Romanos sincere posse. Per collocatiut aio te, Aeacida, Romanos sincere posse. Per collocationem, ubi dubium est, quid quo referri oporteat, ac frequentissime, cum quidem medium est, cum utrinque possit trahi, ut de Troilo Vergilius, lora tenens tamen. hic , utrum teneat tamen lora an, quamvis teneat, tamen trahatur, quaeri