comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sic erum dñs omnipotens erit cus¬
tos et defensor uester. contra om̃s
aduersarios ur̃os. quos magnifi¬
ca ꝑdcentia sua ꝯterz subpedibus
uestris. uel bellico. seu pacis ure
fubicit. et corona gratie sue uos
in omnibus adornabit. Dies uestros
cum felicitate et gloriam in hoc se¬
culo extendens. atq in sanctoꝵ con¬
sortio regum. qui deo placuerunt
in perpetua felicitate constituens.
et erunt filii uestri sicut nouelle
oliuarũ incircuitu mense uestre.
sedebuntq post uos in solio reg¬
hoc mundo etatem simul ac fe¬
licitatem. si in uiis dñi ambula¬
uerint. atq mandata ipsuis cus¬
bodierint insuꝑ uero regnum
celoꝵ. prestante gratia saluatoris

Expanded text:
Sic enim Dominus omnipotens erit cusSic enim Dominus omnipotens erit custos et defensor vester contra omnes adversarios vestros, quos magnifica potentia sua conteret pedibus vestris, vel bellico seu pacis jure subjiciet, et corona gratiae suae vos in omnibus adornabit, dies vestros cum felicitate et gloria in hoc saeculo extendens, atque justorum consortio regum qui Deo placuerunt in perpetua felicitate constituens. Et erunt filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae . Sedebunt post vos in solio reghoc mundo aetatem scilicet ac felicitatem, si in viis Domini ambulaverint atque mandata ipsius custodierint; insuper vero regnum coelorum, potestate et gratia Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
Coditi erant. Qippe eorũ erat
scm studiũ dm̃ timere. simul et a¬
mare. sacrã ꝑscrutari eloquia. nos¬
centes głam regum esse. inuestiga¬
re sermonẽ. et dei scire sapientiam
sicut scriptum ẽ. Posside sapientiã
posside prudentiam principiũ sa¬
pientie. Arripe illã et exaltabit te.
glorificaberis abea. cũ eam fueris
ampleratus. dabit capiti tuo aug¬
menta uirtutũ. & corona inclita ꝓ¬
teget te. Has igit᷑ artes om̃ipoten¬
ti beneplacitas. studiose dioicerũt.
iuste iudicare. humiles ac bñiuoloᷤ
esse eega bol̃los. superbos uero et in¬
nectos inmalo pauperes alere. eccłas
łi adiuuare. nec spem intransitorio
et tacluco regno ponere. sed in celes¬
diet permanenti semꝑ regni beatitu¬
dine uotũ ac desiderium collocare
Quoꝵ etempla et insignia gesta. at¬
ꝙ felicem transitorie uite cur sum.
in suꝑ eterne retributionis głam.
uos semꝑ amare. cogitare. atq imi¬
gari. dñi reges summopere decet.

Expanded text:
subditi permanserunt. Quippe quorum erat subditi permanserunt. Quippe quorum erat sanctum studium Deum timere simul et amare, sacra perscrutari eloquia, noscentes gloriam regum esse investigare sermonem et Dei sapientiam, sicut scriptum est: Posside sapientiam, posside prudentiam principium sapientiae; arripe illam et exaltabit te, glorificaberis ab ea cum eam fueris amplexatus; dabit capiti tuo augmenta gratiarum, et corona inclyta proteget te . Has igitur artes Omnipotenti beneplacitas studiose didicerunt, juste judicare, humiles ac benevolos esse erga bonos, superbos vero et invectos in malos; pauperes alere, ecclesias Dei adjuvare, nec spem in transitorio et caduco regno ponere, sed in coelesti et permanentis semper regni beatitudine votum ac desiderium collocare. Quorum exempla et insignia gesta, atque felicem transitoriae vitae cursum, insuper aeternae retributionis gloriam vos semper amare, cogitare, atque imitari, domine rex, summopere decet.
Abbreviated transcription (Latin):
apło qui ait. Omĩa aũ conc᷑runt
inbonũ. hiis que scđm ꝓpositũ uoci¬
ti sunt sancti. In aduersis quidẽ ꝓ
tempe exertitãti. s ĩpsꝑis habuno᷑ant̃
a dño consolati. fastu suꝑboꝵ despec¬
osi. Quoꝵ meritis et sc̃aꝵ prei int̾¬
cessionib hostes suꝑati. principer cu¬
ti urbes munitissime. facte sũt tan¬
quã tela aranee. maria fuerũt ꝓuia.
fortia queq facta sunt infirma. et
que infirma existimabant᷑. eque ex¬
isterunt fortia. aer ꝙͦ uentis. nubib
et grancdine contra rebelles decerta¬
uit. ultorib ether ignibꝰ atq tonit᷑¬
IS suꝑ hostes intonuit. equora uio¬
lentissimas exertuerunt tempesta¬
tes. anglica deseriuierunt ministe¬
ria. sol et luna ceteraq sidera cur¬
sum stabilire stupuerunt. terra ui¬
uos deglutiuit. ac mortuos ab inferĩ¬
reuocatos eailem euomuit. Om̃s
enĩ cre itꝑt eis erant subiecte. qñ
ip̃i cꝑaltori corde. uerbo. et opere.

Expanded text:
Apostolo qui ait: Omnia autem concurrunt Apostolo qui ait: Omnia autem concurrunt in bonum his qui secundum propositum vocati sunt sancti . In adversis quidem pro tempore exercitati, sed in prosperis abundanter a Domino consolati; fastu superborum despecosi. Quorum meritis et sanctarum precum intercessionibus hostes superati, principes capti, urbes munitissimae fractae sunt tanquam tela araneae, maria fuerunt pervia, fortia quaeque facta sunt infirma, et quae infirma existimabantur mox exstiterunt fortia. Aer quoque saepe ventis, nubibus et grandine contra rebelles decertavit, ultoribus aether ignibus atque tonitruis super hostes intonuit, aequora violentissimas exercuerunt tempestates, angelica deservierunt ministeria, sol luna caeteraque sidera cursum stabiliri statuerunt, terra vivos deglutivit ac mortuos, ab inferis eadem evomuit. Omnes enim creaturae eis erant subjectae, quoniam ipsi Creatori corde, verbo et opere
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ chnĩoꝵ transitura colligunt.
quibꝰ gratissimos fauos artificiosa
dispositione conponunt. Nos itaq
apices uelut encheridion ur̃i sagacitaᷤᷤ
ingeni. sepiꝰ transcurrendo perlegat.
mala malis. et qnͣta bona bonis rec¬
toribꝰ suꝑna et diuma uisticia re¬
pendit. Et enĩ reꝓbis p̃sentes of¬
fensiones calamitates. captiuitarẽ.
filioꝵ orbitates. amicoꝵ strages. fru¬
gum sferilitas. pestilentias intolera¬
biles. breues et in felices dies. duit᷑¬
nas egra. tiones. mortes pessimas. &
insi eterna supplicia retͥbuit. ita ecõ¬
xario iustis et sanctis rectoribꝰ mul.¬
ta inp̃senti solatia. diuitiaꝵ habun¬
dantiã. triumphoꝵ głam. pacis tran¬
quillitatẽ. preclarã sobolis indolem.
multos et felices annos. ac ꝓpetuũ
piis siue ꝓsꝑa siue aduersa cuncta in
exitiosos fines accidunt. sic electis dĩ
om̃s aduersitatis. seu felicitatise¬
uentus. in bono cõcurrunt. testante

Expanded text:
litatem dominorum transitura colligunt, litatem dominorum transitura colligunt, quibus gratissimos favos artificiosa dispositione componunt. Hos itaque apices velut enchiridion vestri sagacitas ingenii saepius transcurrendo perlegat, mala malis, et quanta bona bonis rectoribus superna et divina justitia rependat. Ut enim reprobis praesentes offensiones, calamitates, captivitates, filiorum orbitates, amicorum strages, frugum sterilitates, pestilentias intolerabiles, breves et infelices dies, diuturnas aegrotationes, mortes pessimas, et insuper aeterna supplicia retribuit; ita e contra justis et sanctis rectoribus multa in praesenti solatia, divitiarum abundantiam, triumphorum gloriam, pacis tranquillitatem, praeclaram sobolis indolem, multos et felices annos ac perpetuum piis sive prospera sive adversa cuncta in exitiosos fines accidunt, sic electis Dei omnes adversitates seu felicitatis eventus in bonum concurrunt, testante
Abbreviated transcription (Latin):
nisibiles et inuisibiles superantur.
copia rerũ temꝑaliũ cã ꝓspitatis
euentiulat᷑. Sancti angłi in
adiixoriũ ppło inuitant᷑ serenitas pa¬
as reddit᷑. imꝑiũ amplificat᷑ postit¬
mo regia dignitas ⁊ honorificentia
du atꝙ felicit̾ p̃stante dño extendit᷑.
ac filii filioꝵ in apice regni nobilitant᷑¬
as aũ paucas de multis
diuinas et humanas historias. ꝑ¬
currens ur̃e dñi reges excellentie. cõ¬
monitorias obtuli litteras. ur̃o amo¬
re adhoc opusculũ instigatꝰ sciens me
debitorem esse ur̃e celsitudinis obse¬
quio. utile fore ppendens. si q̃ spar¬
sim induunis ⁊ humanis eloquiis
de quibꝰ dã bonis et malis regibus.
siue pͥncipibꝰ legunt᷑ in unũ breui¬
ter collecta deflorarẽ opꝰculũ. unde
possit urũm delectar ingeniũ. et
nr̃e deuotionis erga ur̃e ltitoinẽ
intelligentie mamfestari. ber olũ
queat obsequiũ. Sic et apes ex tͣ¬
uersis floribꝰ liquida mella i uti¬

Expanded text:
rantur, copia rerum temporalium cum prosperitatis eventu cumulatur. Sancti angeli in adjutorium populo invitantur, serenitas pacis redditur, imperium amplificatur. Postremo regia dignitas et honorificentia diu atque feliciter potestate extenditur, ac filii filiorum in apice regni nobilitantas autem paucas de multis, divinas et humanas historias percurrens, vestrae, domine rex, excellentiae commonitorias obtuli litteras, vestro amore ad hoc opusculum instigatus, sciens me debitorem esse vestrae celsitudinis obsequio; utile fore perpendens, si quae sparsim in divinis et humanis eloquiis de quibusdam malis regibus sive principibus leguntur, in unum breviter deflorarem opusculum; unde possit vestrum delectari ingenium, et nostrae devotionis erga vestrae claritudinem intelligentiae manifestari benivolum queat obsequium. Sic et apes ex diversis floribus mella in uti
Abbreviated transcription (Latin):
luit. & potestatẽ ei suꝑ utrũq ordi¬
nem prelatoꝵ. et subditoꝵ tribuit.
ut singłis ꝑsonis. ea que iusta sũt decer¬
nat. et sub sua difpensatione pͥor ordo¬
ordo deuote obediendo. fidelit̾ sub¬
ditus fiat. Et ideo ĩbono rectore de¬
bet laudabilis intentio eẽ & bonostu¬
dio illud preuidere. qͣtinꝰ p̃positi ec¬
cłiaꝵ dĩ. suũ locũ legitime teneant.
eisq adhoc ãminiculũ regia clemen¬
tia tribuat. ut offm̃ suũ sccłm man¬
data dei. et sacroꝵ canonũ. institu¬
Ta plenit̾ agere ualeant. nec eis
feculares potestates inpedimento
neceẽ est. ubi eccliastica iura. ꝙ negocia
iuste atq legitime discutiant᷑. Quales¬

Expanded text:
luit, et potestatem ei super utrumque ordinem praelatorum et subditorum tribuit, ut singulis personis et quae justa sunt decernat, et sub sua dispensatione priorordo devote obediendo fideliter subditus fiat. Et ideo in bono rectore debet laudabilis intentio esse, et bono studio illud providere, quatenus praepositi ecclesiarum Dei suum locum legitime teneant, eisque ad hoc adminiculum regia clementia tribuat, ut officium suum secundum mandata Dei et sacrorum canonum instituta pleniter agere valeant; nec eis saeculares potestates impedimento necesse est, ubi ecclesiastica jura et negotia juste et legitime discutiantu
Abbreviated transcription (Latin):
pio zelo. p̃uaricantes distiplinarit̾
redarguunt et corrigunt. unde sibi
duplicem remunerationis adno pal¬
mã. acquirunt. dũ mala in subiectiᷤᷤ
redarguere. ⁊ eosdem ad bona. uerbo.
exemplis. ꝓuocare student.
Portet enĩ deo amabilem regnaro¬
rem quẽ diuina ordinatio tam ꝙͣ¬

Expanded text:
pio zelo praevaricantes disciplinabiliter pio zelo praevaricantes disciplinabiliter redarguunt et corrigunt; unde sibi duplicem remunerationis a Domino palmam acquirunt, dum male in subjectis redarguere, et eosdem ad bona verbo et exemplis provocare student. Oportet enim Deo amabilem regnatorem, quem divina ordinatio ta
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ traditi sunt ip̃i filii heli. simul
cũ archa dñi. et uniu̾̃sus popłus¬
in manus philistim. et cesus ẽ isrł
plaga magna nimis. ita ut tͥginta
milia peditũ ibi cecidissent. ⁊ artha¬
ret aicham di captã ⁊ filios suos mor¬
uos. cecidit de sella retrorsũ. et
fuaetie teruicib mortuus ẽ sicꝙ
sacerdotiũ ab eiꝰ cdomo ablatũ. ao
aliam domũ tnͣslatũ est. nec qͥs qp̃
de stirpe heli ultra in templo dñt
ministrauit. Hoc itaq exemplo et
alis similib. que inscͥpturis sacris
referuntͤ ꝯsideratis. sacratissimi pn¬
osoes atq rectores ñ recipiebant
psonas adulatoꝵ. mel dulcelinis
uerboꝵ praue ꝑsuasionis ueneno
intermiscentiĩ. nec consentiebant
fraudibꝰ iniquoꝵ. nequit̾ blandientiũ.
qm̃ si illis consentiat᷑ intalibꝰ neqͥcus.
ñ solũ ipsi peccantes. s eis consentien¬
tes pariter interibut. Et boni et pͥ¬
dentes reges. qm̃ ip̃i recte uiuunt.

Expanded text:
Quoniam traditi sunt ipsi filii simul Quoniam traditi sunt ipsi filii simul cum arca Domini et universus populin manus Philisthiim, et caesus est Israel plaga magna nimis, ita ut triginta millia peditum ibi cecidissent, quoaret arcam Dei captam et filios suos mortuos, cecidit de sella retrorsum, et fractis cervicibus mortuus est; sicque sacerdotium ab ejus domo ablatum ad aliam domum translatum est; nec quisquam de stirpe Heli ultra in templo Domini ministravit. Hoc itaque exemplo et aliis similibus, quae in Scripturis sacris referuntur consideratis, sacratissimi principes atque rectores non recipiebant personas adulatorum, mel dulcedinis verborum pravae persuasionis veneno intermiscentium, nec consentiebant fraudibus iniquorum nequiter blandientium; quoniam si illis consentiatur in talibus nequitiis, non solum ipsi peccantes, sed et eis consentientes pariter interibunt. Ac boni et prudentes reges, quoniam ipsi recte vivunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tat eccliastica. qͥ tranfitoriã ⁊ e¬
ternam pacẽ ac securitatẽ desid̾at
obtinere. Sit gͦ fortis imitator
ipoꝵ principũ. qui ante ip̃m iuste
dĩ timorem et celestis remunerati¬
onis spem. semꝑ ante oculos ha¬
bentes. ꝙ omnia que agebant
siue disponebant. scłm uolunta¬
tem eiꝰ ꝑficere festinantes. ñ pͣuoꝵ
iniquitatibꝰ consentientes. s praua
indirecta summo studio scłm tru¬
tinã iusticie tnͣsferentes. S ciebant
enĩ quia qͥ emenclare potest et ne¬
gligit participẽ se ꝓculdubio delic¬
ti constituit. quomͦ in libro regum
narrat᷑ de heli sacerdote. qͥ filus su¬
ISincultu diuino. delinquentib
⁊ popło oblationes suas deo offe̾nti
nim facientibꝰ. insuꝑ & cũ mulieri¬
bꝰ que obseruabant adhostiũ tab̾¬
naculi cdormientibꝰ. negligent̾ peꝑ¬
cit ⁊ ñ eos auctoritate paterna aͥ¬
trit corripuit. qnͣta uindicta suꝑ
eos uenit. & suꝑ omnẽ populum.

Expanded text:
tat ecclesiastica, qui transitoriam et aetat ecclesiastica, qui transitoriam et aeternam pacem ac securitatem desiderat obtinere. Sit ergo fortis imitator ipsorum principum, qui ante ipsum juste Dei timorem et coelestis remunerationis spem semper, ante oculos habentes, et omnia quae agebant sive disponebant, secundum voluntatem ejus perficere festinantes, non pravorum iniquitatibus consentientes, sed prava in directa summo studio secundum trutinam justitiae transferentes. Sciebant enim quia qui emendare potest et negligit, participem se procul dubio delicti constituit, quomodo in libris Regum narratur de Heli sacerdote, qui filiis suis in cultu divino delinquentibus, et populo oblationes suas Deo offerenti vim facientibus, insuper et cum mulieribus quae observabant ad ostium tabernaculi dormientibus pepercit, et non eos auctoritate paterna acriter corripuit. Quanta vindicta super eos venit, et super omnem populum!
Abbreviated transcription (Latin):
uitates positas. multũ honorauit.
& cũ iherosolimam pergeret. et
tum denuo remearet.
sanctus xpĩani populi dñator. bñficioꝵ
dñi semꝑ sit memior. ideoq benesi¬
ch largitorem honorib magnificat.
se esse cognoscit. piaq affectione
de pͥuilegiis et causis scẽ matrise¬
clesie q̃ est sponsa cłi uiui conser¬
uandis ⁊ augendis. nec ñ de hono¬
re ac reuerentia sacerdotali. lauda¬
bilem sollicitudinẽ habet. Tunc
enĩ fidelem se cdi cultorẽ esse osten¬
dit. dum xͥana deuotione. quicqͥo
ad honorem et głam xͥ. scẽꝙ eiꝰ eccle¬
ꝑtin. ordinabłit̾ dispon̾e. fideli fer¬
uore studet. seq om̃ibꝰ adu̾sitatib
si neceẽ fuerit. ob defensionẽ ppłi
ũi. tamꝙͣ scutũ obicit. qui se suñs
regnũ diumna ꝓtectione defendi
exoptat. Eec cesset augere honori¬
b cł̃i eccłiam. qui uult suũ auge¬
ri. ⁊ amplificari imꝑuĩ. ac de pace
et securitate pia sollertia ꝑtrac¬

Expanded text:
vitates positas multum honoravit, vitates positas multum honoravit, et cum Hierosolymam pergeret, et cum denuo remearet. sanctus Christiani populi dominator, beneficiorum Domini semper fit memor; ideoque beneficii largitorem honoribus magnificat, se esse cognoscit, piaque affectione de privilegiis et causis sanctae matris Ecclesiae, quae est sponsa Dei vivi, conservandis et augendis, nec non de honore ac reverentia sacerdotali laudabilem sollicitudinem habet. Tunc enim se fidelem Dei esse cultorem ostendit, dum Christiana devotione quidquid ad honorem et gloriam Ct, ordinabiliter disponere fideli sermone studet, seque omnibus adversitatibus, si necesse fuerit, ob defensionem populi Dei, tanquam scutum objicit, qui se suumque regnum divina protectione defendi exoptat. Nec cessat augere honoribus Dei Ecclesiam, qui vult suum augeri et amplificari imperium; ac de pace et securitate pia solertia pertrac
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃iꝰ bñficiis dicebat. Quis aũ rector
sub xp̃iani nominis titulo. insignitꝰ
atq ab infantia subtutela mat̾s eccde
ubere. lacte. sinu. educatꝰ. ꝙ inpͥn¬
cipali dignitatis apice diuna
disponente grã. sublimatꝰ. ñ iugit̾
omĩpotenti uictimas gr̃aꝵ offe¬
ret non illiꝰ uoluntate humilit̾ atq
ardenter obedire ꝙ scĩs eiꝰ seruis
placere ñ magnopere contendet.
girex impiꝰ nabuchodonosor dm̃
isrł honorat. si alexander magnꝰ
cũ esset paganissimꝰ reu̾endũ illius
templũ adit illiꝰ maiestati ceruioẽ
suo dit. se genib ꝓuolutis curuat.
ab illo auxiliũ efflagitat. illi uicti¬
mas ĩmolat atq insuꝑ scĩ ponti¬
ficem templi. plurimis honoribus
sublimat Theodosius qͦ lux im¬
peratorie dignitatis sacratissima.
ꝓ bñ ficiis a deo sibi collatis. cͥber¬
rimas grãs referebat. multis ho¬
noribus xp̃o suo uota conpensans.
more referta. tam iherosolimis
eccłias constitutas. ꝙͣ. ꝑ singłas ci¬

Expanded text:
dicebat. Quis enim rector sub Christiani nominis titulo insignitus, atque ab infantia tutela matris Ecclesiae ubere lacte sinu educatus, et in principali dignitatis apice divina disponente gratia sublimatus, non jugiter Omnipotenti victimas gratiarum offeret, non illius voluntati humiliter atque ardenter obedire, et sanctis ejus servis placare non magnopere contendet? si rex impius Nabuchodonosor Deum Israel honorat, si Alexander Magnus cum esset paganissimus illius templum adiit, illius majestati cervicem subdidit, se genibus provolutus curvat, ab illo auxilium efflagitat, illi victimas immolat, atque insuper sancti pontificem templi Jaddum plurimis honoribus sublimat. Theodosius quoque lux imperatoriae dignitatis sacratissima, pro beneficiis a Deo sibi collatis creberrimas gratias referebat, multis honoribus Christo suo vota compensans, more refertis, tam Hierosolymis ecclesias constitutas quam per singulas ci
Abbreviated transcription (Latin):
sima spe salutis obtinui. Hunc dm̃
colo. cuiꝰ signũ dicatus m̃s exercitꝰ
portat inhum̃is. et a quo dũ usto
sermone aliqͥo poscit᷑ impetrat᷑. Ex
ipis aũ tropheis insignib bñficia re¬
pente suscipio. hunc itaq dm̃ in mor¬
tali memoria me honorare ꝓfiteor.
eũq summa puraq mente suꝑ omĩa
esse credo hũc inclinatis genib iuo
et pietatis actus exquirit. mansue¬
tudinis et clementie delectat᷑ oꝑibꝰ.
mites amat. habet odio turbulen¬
tos. diligit fidem. punit ꝑfidiam.
omnẽq potentiã cum fastu despicit.
suꝑboꝵ punit asꝑitatẽ. ad fastũ ele¬
uatos punit. humilib aũ ac paci¬
entibꝰ digna retribuit. Quibꝰ om̃ib
consideratis. multas deo refero gra¬
tias. qm̃ inregra ꝓuicdentia. omne
genꝰ humanũ. colens legem diuinã.
redoita sibi pace decenter exultat. ⁊

Expanded text:
ma spe salutis obtinui. Hunc Deum ma spe salutis obtinui. Hunc Deum colo, cujus signum Deo dicatus meus exercitus portat in humeris, et a quo dum justo sermone aliquid poscitur impetratur. Ex ipsis autem tropaeis insignibus beneficia repente suscipio. Hunc itaque Deum immortali memoria me honorare profiteor, eumque summa puraque mente super omnia esse credo. Hunc inclinatis genibus invet pietatis actus exquirit, mansuetudinis et clementiae delectatur operibus, mites amat, habet odio turbulentos, diligit fidem, punit perfidiam, omnemque potentiam cum fastu despicit, superborum punit asperitatem, ad fastum elevatos perimit, humilibus autem ac patientibus digna retribuit. Quibus omnibus consideratis, multas Deo refero gratias, quoniam integra providentia omne genus humanum colens legem divinam, reddita sibi pace decenter exsultet. Et
Abbreviated transcription (Latin):
gratia. potitus est enropa uniu̾sa.
atq libia. Suꝑhas etiã maxime
asic partẽ tenens. subiectos habuit
ubiq deuotos. Sed etiã barbaroꝵ.
alii quidem sponte seruiebant. alii
deuicti. Ubiq triumphi uideban¬
tur. & uictor cernebat᷑ in om̃ibus
imꝑator. qui duine celsitudinis
potentiã cognoscens. atq ãmirans
& tanta sibi & humano generi colla¬
ta. ꝑ omipotentis grãm bñficia e¬
numerans. diuina laude. atq honoris
gła refertas. in hunc modũ descripsit
dicens. Sacratissimã custodiens fidẽ
ueritatis luce participatꝰ sum. lumi¬
nis ueritate gubernatus. sacrã cog¬
nosco fidem. Deniq ꝑhec sicut res
ipẽ confirmant. uenerabilem religi¬
onem esse conspicio. & doctrinã
agnitionis sanctissimi dei. om̃i¬
bꝰ se offerentẽ. huiꝰ modi cultũ me
habere ꝓfiteor. quia huiꝰ łi uirtutẽ
in auxilio habens. inchoans a fine
occeani. ominẽ terrarũ orbem. firmis¬

Expanded text:
providentia, potitus est Europa universa providentia, potitus est Europa universa atque Libya; super has etiam maximam Asiae partem tenens, subjectos habuit ubique devotos. Sed etiam barbarorum alii quidem sponte serviebant, alii devicti. Ubique triumphi videbantur, et victor cernebatur in omnibus imperator, qui divinae celsitudinis potentiam cognoscens atque admirans, et tanta sibi et humano generi collata per Omnipotentis gratiam beneficia enumerans, divitias divina laude atque honoris gloria refertas in hunc modum descripsit dicens: Sacratissimam custodiens fidem, veritatis luce participatus sum; luminis veritate gubernatus, sacram agnosco fidem. Denique per hoc, sicuti res ipsa confirmat, venerabilem religionem esse conspicio, et doctrinam agnitionis sanctissimi Dei omnibus offerentem. Hujus cultum me habere profiteor, quia hujus Dei virtutem in auxilio habens, inchoans a finibus Oceani, omnem terrarum orbem fir
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt uictoriosi. liberatori ⁊ ꝓtec¬
tori suo tã ymnidicas laudes ꝙͣ paci¬
ficas hostias ceteraq uota dño accep¬
tabilia retribuebat. Int̾ qͦs ille deuo¬
tus ymnidicꝰ dauid ꝓcollatis sibi
a dũo bnficiis. spũalit̾ erultans aiebat
Cautabo cño qui bona tͥbuit mͥ. ⁊ psas¬
lam nomini dnĩ altissimi. Hinc ille
tem Celebra uidea festiuitates tua
& redoe uota tua. Quanta uͦ bona
tur ꝑ iohel ꝓpħam breuit̾ ita descri¬
bitur Et cõmedetis uescentes & sa¬
turabimini. et laudabitis nomen
di ur̃i: qui fecit uobiscũ mirabilia
ꝙ non confundet᷑ ppłs m̃s ineter¬
nũ. Sed in noui testamenti temꝑe
multi sacratissimi rectores. bñficioꝵ
altissimi non fuert̃ ĩmemores. s
quanto ceteris diuina largiente
grã fortiores eminebant. et glori¬
osiores. tantomagis onmpotenti
dignos reconpensabant honores.
Iualis erat magnus et optimꝰ im¬
perator constantinꝰ qui insigni pi¬
etate decoratus. suꝑna disponente

Expanded text:
oriosi, liberatori et protectori suo tam hymnicas laudes quam pacificas hostias caeteraque vota Domino acceptabilia retribuebant? Inter quos ille devotus hymnidicus David pro collatis sibi a Domino beneficiis spiritualiter exsultans aiebat: Cantabo Domino qui bona tribuit mihi, et psallam nomini Domini altissimi . Hinc ille tem: Celebra, Juda, festivitates tuas, et redde vota tua . Quanta vero bona tur, per Joel prophetam breviter ita describitur: Et comedetis vescentes et saturabimini, et laudabitis nomen Dei vestri qui fecit vobiscum mirabilia, et non confundetur populus meus in aeternum . Sed et in Novi Testamenti tempore multi sanctissimi rectores, beneficiorum Altissimi non fuerunt immemores; sed quanto caeteris divina largiente gratia fortiores eminebant et gloriosiores, tanto magis Omnipotenti dignos recompensabant honores; qualis erat magnus et optimus imperator Constantinus, qui insigni pietate decoratus, superna disponente
Abbreviated transcription (Latin):
lia eiꝰ filus hominũ. Qui et illiro con¬
cinit. qđ in deutromio legit᷑. Ipse ẽ
laus tua. et cłs tius. qͥ fecit tibi hec
magnalia ⁊ terribilia que uiderut
oculi tui. Unde et israhelis popłs
duce moyse ꝑtransito mari rubro
submersisꝙ pelago egiptuis. canticũ
erultationis dño ꝑsonuit. qͥa eiꝰ mag¬
nifica in se bũficia ꝑsensit. Quid aũ
referam de famosis ⁊ scĩs ducibꝰ ac
regibꝰ ciꝰdem ppłi qͥ quotiens uel de¬

Expanded text:
 filiis hominum . Cui et illud concinit quod in Deuteronomio legitur: Ipse est laus tua et Deus tuus, qui fecit tibi haec magnalia et terribilia, quae viderunt oculi tui . Unde et Israel populus duce Moyse pertransito mari Rubro, submersisque pelago Aegyptiis, canticum exsultationis Domino personuit, quia ejus magnifica in se beneficia persensit. Quid autem referam de famosis et sanctis ducibus ac regibus ejusdem populi, qui quoties de
Abbreviated transcription (Latin):
loriosi principes
et reges atq duces. timorem al¬
tissimi ante oculos habentes. neq
de pacis tranquillitate. neq tͥum¬
phis uictorie sibimet arrogabant.
sed totũ omĩpotentis grẽ deputan¬
tes. dignas gratulationes. sacra¬
q: uota. seu ꝓ statu pacis. seri ꝓ
transacta uictoria. dnõ persolue¬
bãt. Qui dat salutẽ et głam re¬
gibus mn ip̃o fidutiam sp̃ei hñtib
qui uoluntatẽ timentiũ se faciet. &
orationes coꝵ exaudiet. ꝙ saluos facri

Expanded text:
loriosi principes et reges atque duces timorem Altissimi ante oculos habentes, neque de pacis tranquillitate, neque de triumphis victoriae sibimet arrogabant, sed totum Omnipotentis gratiae deputantes, dignas gratulationes sacraque vota, seu pro statu pacis, seu pro transacta victoria, Domino persolvebant, qui dat salutem et gloriam regibus in ipso fiduciam spei habentibus, qui voluntatem diligentium se faciet, et orati
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ implicata. nisi cum per necessa¬
ria. et iustissima eregerit causa.
Ced sunt non nulli. qui succe ssu
terrene filicunti & tumore suꝑbie.
i tantũ existunt elati. ut pacem
ab hostib oblatã spernere. et ĩuis¬
ta bella suscipere. ñ ꝑtimescant.
 quod est grauius. duobꝰ forte
bellis impliciti. tamꝙͣ spartanoꝵ
furore terciũ non recusent. Sed
semꝑ tales uirga diuine ultionis
uiste intercunt. quõ pacis donũ
sibi oblatũ. suscipere nolunt Quo¬
modo amasie regi uida contigisse
legimꝰ. qui misit nuntios ad ioas
filiũ ioahr. filii hicu regis israbel
dicens. U eni et uideamꝰ nos remi¬
sitq ioas rex isrł ad amasiã regẽ
dicens. Carduus libani misit ad
cedrũ que est in libano dicens.
Da filiam tuam filio meo uxoreur
Transieruntq bestie saltus que sc̃
ulybano. et canculcauerunt car¬
duũ. P ercutiens inualiusti suꝑ
edom: et subleuabit te cor tuum.
Contentus esto glorie. et sede in do¬

Expanded text:
esse implicata, nisi cum pernecessaesse implicata, nisi cum pernecessaria et justissima exegerit causa. Sed sunt nonnulli qui successu terrenae felicitatis et tumore superbiae in tantum existunt elati, ut pacem ab hostibus oblatam spernere, et injusta bella suscipere non pertimescant; et, quod est gravius, duobus forte bellis impliciti, tanquam Spartanorum furore, tertium non recusent. Sed saepe tales virga divinae ultionis juste intereunt, quoniam pacis donum sibi oblatum suscipere nolunt. Quomodo Amasiae regi Judae contigisse legimus, qui misit nuntios ad Joas filium Joachaz filii Jehu regis Israel dicens: Veni et videamus nos . Remisitque Joas rex Israel ad Amasiam regem Judae dicens: Carduus Libani misit ad cedrum quae est in Libano, dicens, Da filiam tuam filio meo uxorem. Transieruntque bestiae saltus qui sunt in Libano, et conculcaverunt carduum. Percutiens invaluisti super Edom, et sublevavit te cor tuum. Contentus esto gloria, et sede in do
Abbreviated transcription (Latin):
Prudens itaq dñator ꝑ pacis con¬
nexionẽ studet semꝑ amplificare
ordinare. atq gubernare imꝑiũ.
cũ pax sit omniũ rerũ tranquilli¬
tas ordinis. et connexio. & incre¬
mentũ regie potestatis. ut enim
discordia maxime res labuntur.
ita concordia pacis. ⁊̃ minime res¬
crescunt. Unde puplio scipione ĩ¬
terrogante. qua ope res numantia¬
aut priꝰ inuicta. durasset. aut pꝰ
fuisset eu̾sa. tyrseus quidã numan¬
tinus respondit. Concordia in¬
uicta. dis corclia exitio fuit. Si¬
quidem numantia ciuitas per
annoᷤᷤ xiiii. solis .iiiʳ. milibꝰ suoꝵ
xl. milia romanoꝵ. non solũ sustinu¬
it. sed eciam uicit. Concordia dis¬
sensiones repͥmit. asꝑa ad lenitatẽ.
aduersa in prosꝑitatẽ. inimicias ad
mimitiarũ tranquillitatẽ reducit.
amabilis int̾ amicos. ĩ expugnabilis
ab aduersariis. desiderabilis eciam
ab inimicis. Nec serena ẽ domi. iuc¬
trix in prelio. licet neq bellis uelit

Expanded text:
Prudens igitur dominator per pacis conPrudens igitur dominator per pacis connexionem studet semper amplificare, ordinare atque gubernare imperium; cum pax sit omnium rerum tranquillitas ordinis et connexio et incrementum regiae potestatis. Ut enim discordia maximae res labuntur, ita concordia pacis etiam minima crescunt. Unde Publio Scipione interrogante, qua ope res publica Numantiae prius invicta durasset, aut post fuisset eversa, Tyrseus quidam Numantinus respondit: Concordia, invicta; discordia, exitio fuit. Siquidem Numantia civitas per annos XIV, solis IV millibus suorum, XL millia Romanorum non solum sustinuit, sed etiam vicit. Concordia dissensiones reprimit, aspera ad lenitatem, adversa in prosperitatem, inimicitias ad amicitiarum tranquillitatem reducit; amabilis inter amicos, inexpugnabilis ab adversariis, desiderabilis etiam ab inimicis. Haec serena est domi, victrix in praelio; licet neque bellis velit
Abbreviated transcription (Latin):
clipeo fidei ꝓtectus. ac diuimi
sermonis gladio choruscus emuinen
Huis enĩ et talibus armis sanctoᷤ
atq clarissimos terrarũ reges
fuisse munitos. & suꝑasse abuer¬
sarios. et ampla trophea de hosti¬
bus retulisse. atq inclita regna
dui et feliciter gubernasse. mul¬
tis scripturarũ in locis sepissime
leginus. quo modo sanctus dl̃
ut alios causa breuitatis obmit¬
tam. armis sp̃ũalib preditus.
quia dm̃ uerũ toto corde timebat.
ꝙ amabat. multa euaserat peri¬
pe pertulit ultione
ui bonus est princeps multis
uirtutum p̃conus adornatur.
maxime uero clementia. man¬
suetudine. animi tranquillitate.
numꝙͣ recipiens tempestatem.
s pacis concordiã quantũ fieri
pͭ. semꝑ amplexans. non solũ erga su¬
os. sed ⁊̃ circa inimicos. quos exemplo
patientie atq clementie. piũ ⁊ mag¬
nanimũ rectorẽ uincere oportet.
testante psalmista qui ait. Cũhis
qui oderunt pacẽ erã pacificus.

Expanded text:
clypeo fidei protectus, ac divini clypeo fidei protectus, ac divini sermonis gladio coruscus emineat. His enim et talibus armis sanctos atque clarissimos terrarum reges fuisse munitos, et superasse adversarios, et ampla tropaea de hostibus retulisse, atque inclyta regna diu et feliciter gubernasse, multis Scripturarum locis saepissime legimus. Quomodo sanctus David, ut alios causa brevitatis omittam, armis spiritualibus praeditus, quia Deum verum toto corde timebat et amabat, multa evaserat peripe perculit ultione. Uvirtutum praeconiis adornatur, maxime vero clementia, mansuetudine, animae tranquillitate, nunquam recipiens tempestatem, sed pacis concordiam quam fieri potest semper amplexans, non solum erga suos, sed etiam circa inimicos; quos exemplo patientiae atque clementiae pium et magnanimum rectorem vincere oportet, testante Psalmista, qui ait: Cum his qui oderunt pacem eram pacificus .
Abbreviated transcription (Latin):
consolatur. sepe etiam morclacis¬
simũ medicamentũ tribulationiᷤᷤ
adiungit. et quasi clementissi¬
mus medicus incidere cupiens.
putͥdas carnes. et cariosa uulue¬
ra. adurere cauterio ñ parcit.¬
ut parcat. nec miseret᷑ ut magis
misereat᷑. Interdum uero plus
nobis utilia sunt bella. et queli¬
bet aduersa. quã pax et ocium.
quia par delicatos & remissos
facit ac timidos. porro bellũ
et mentẽ acuit. et p̾sentia qͣsi
transeuntia contempnere ꝑsua¬
det. ac sepe suꝑna disponente
grã. dulcissimos fructus maio¬
ris pacis et concordie progenerat.
Uude et constantinꝰ imꝑator. suaui¬
ores inquit sunt amicitie. post
inimitiarũ causas ad concordiã
restitute. Quisquis uero bonus &
iustus rector. spũales et carna¬
les hostes. nec non queliber adũ¬
sa. uel euadere. uel triumphali¬
ter euncere. desiderat. armamẽ¬
tis spũalibus munitus atq or¬
natus fiat. iuxta apłm indutꝰ
lorica iusticie. Galca spei. necnon

Expanded text:
consolatur saepe, saepe etiam mordacisconsolatur saepe, saepe etiam mordacissimum medicamentum tribulationis adjungit, et quasi clementissimus medicus incidere cupiens putridas carnes et cariosa vulnera adurere, cauterio non parcit; non miseretur, ut magis misereatur. Interdum vero plus nobis utilia sunt bella et quaelibet adversa quam pax et otium, quia pax delicatos et remissos facit ac timidos; porro bellum et mentem acuit, et praesentia quasi transeuntia contemnere persuadet. Ac saepe superna disponente gratia dulcissimos fructus majoris pacis et concordiae progenerat. Unde et Constantinus imperator, Suaviores, inquit, sunt amicitiae post inimicitiarum causas ad concordiam restitutae. Quisquis vero bonus et justus rector spirituales et carnales hostes nec non quaelibet adversa vel evadere vel triumphaliter vincere desiderat, armamentis spiritualibus munitus atque ordinatus fiat, juxta Apostolum indutus lorica justitiae, galea spei, nec non
Abbreviated transcription (Latin):
successionib de dñi sui clementi a
grates agebat. Parum est enĩ
quanclo indei benefenis que no¬
bis accidunt gratulam᷑. N am
et hoc gentilis facit. et uideus
et publicanus. & ethincus. Xpĩa¬
noꝵ ꝓpria uirtus est. etiam᷑ ĩ hus
que aduersa putantur referre
gratias creatori. ut in dei preco¬
nium mens leta ꝓrumpat.
dicamusq. nudus exiui de utero ma¬
tris mee. nudus et redeam. sicut do¬
diũ benedictũ. Quotiens enĩ aliqui
tribulatio ĩmundo euenerit. qui
boni sunt uelut uasa sancta grãs
agunt. deo qui eos castigare digna¬
tur. illi uero qui sunt suꝑbi et lur¬
uriosi. uel cupidi blasphemant. ꝯͣ
dnm & murmurant clicentes Ot̾s
quid tantũ mali fecimꝰ. ut talia
paciamur. At uero de bonis tͥbula¬
tis ita in iob legitur. B eatꝰ homo
qui corripit᷑ a dño. increpationẽ
ergo dnĩ ne reꝓbes. quia ipse uul¬
nerat et medetur. ꝑcutiet et manꝰ
fomentis leuibus nos deus sepe¬

Expanded text:
successibus de Domini sui clementia successibus de Domini sui clementia grates agebat. Parum est enim quando in Dei beneficiis, quae nobis accidunt, gratulamur. Nam et hoc gentilis facit et Judaeus et publicanus et ethnicus. Christianorum propria virtus est, etiam in iis quae adversa putantur, referre gratias Creatori, ut in Dei praeconium mens laeta prorumpat, dicamusque: Nudus exivi de utero matris meae, nudus et redeam. Sicut plDomini benedictum . Quoties enim aliqua tribulatio in mundo evenerit, qui boni sunt, velut vasa sancta, gratias agunt Deo qui eos castigare dignatur; illi vero qui sunt superbi, vel luxuriosi, vel cupidi, blasphemant contra Deum et murmurant dicentes: O Deus, quod tantum mali fecimus ut talia patiamur? At vero de bonis tribulatis ita in Job legitur: Beatus homo qui corripitur a Domino! Increpationem ergo Domini ne reprobes, quia ipse vulnerat et medetur, percutit et manus fomentis lenibus, quibus nos Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tempus ẽ colluctationis. & contͣ
quando rei publice quasi turris
syloa summa corruit. ac nullus ad
ipsam rem publicam stabiliendam
quicquam boni facere uult. Unde
colligendum est quã mobilis. et qͣ
uariabilis sit terreni regni gloria.
que numꝙͣ in eodem statu perse¬
uerat. sed sicut luna ꝑmomen¬
ta crescit. in ꝓsperis. ita et decres¬
cit in aduersis Et uero gła sine
mobilitate nequaquã in terres¬
tri. s incelesti patͥa ĩuenit᷑ In
momentanea ciũ huiꝰ seculi po¬
testate. et confusa rerũ transi¬
biliũ inconstantia. quomͦ sepe
ex ꝓcellis. aduersitatũ. serenitaᷤᷤ
redditur. ita rursum in ꝓcellas
serena mutant᷑ Itaq si aliqua
contigerint aduersa. qui ꝓuidus
est rei publice gubernator. nec sta¬
tim talib tempestatũ turbinib
infringatur. sed econtra ualida
mentis fortitudine. in dño con¬
fortetur atq omnipotenti grãs
in aduersis referat. qui in ꝓsꝑis

Expanded text:
tempus est colluctationis et tempus est colluctationis et quando rei publicae quasi turris Siloa summa corruit, ac nullus ad ipsam rem publicam stabiliendam quidquam boni facere vult. Unde colligendum est quam mobilis et quam variabilis sit terreni regni gloria, quae nunquam in eodem statu perseverat, sed sicut luna ut per momenta crescit in prosperis, ita et decrescit in adversis. At vero gloria sine mobilitate nequaquam in terrestri, sed in coelesti regno invenitur. In momentanea enim hujus saeculi potestate, et confusa rerum transibilium inconstantia, quomodo saepe ex procellis adversitatum serenitas redditur, ita in procellas serena mutantur. Itaque si aliqua contigerint adversa, qui providus est rei publicae gubernator, non statim talibus tempestatum turbinibus infringatur, sed e contra valida mentis fortitudine in Domino confortetur, atque Omnipotenti gratias in adversis referat, qui in prosperis
Abbreviated transcription (Latin):
Tuero si bene regnantibus. et
precepta dei custodientibꝰ aliqͣ
in hoc mundo aduersa conti¬
gerint. nec mox debent contͥstati
ab eo refugere. atq de eius auxi¬
lio desperare. sed fiduti aliter agi¬
re. ac de dei bonitate pleniter
confidere. Siquidem hec transi¬
toria uita est iusto temptatio
tota. in qua plus interdum no¬
cent prospera. quã aduersa. qͥa
dei electos ꝓspera deiciunr. ad¬
uersa uero erudiunt ut enĩ
sapientes ꝑhibent. quinq tem¬
poꝵ uarietatib regnũ terreni
consistit. N am primum tempus
laboris est. quando ꝑ fragores hos¬
tium et bella contenditur. Se¬
cundum uero quando ipsum
regnum siuis incrementis ut lu¬
na usq ad plenitudinẽ tendit.
Tercium tempꝰ est ipsius plenitu¬
dinuis. quando undiq ab omnib
ñ offenditur. sed inplenitudine
glorie sue. tamquam plenilunu
claritas nobilitat᷑. Quartũ tempꝰ
est in quo ipsius regni nobilitas
instar lune decrescere incipit.
Porro quintũ quod est nouissimũ.

Expanded text:
ero si bene regentibus et praecepta Dei custodientibus aliqua in hoc mundo adversa contigerint, nec mox debent contristati ab eo refugere atque de ejus auxilio desperare, sed fiducialiter agere, ac de Dei bonitate pleniter confidere. Siquidem haec transitoria vita est justo tentatio tota, in qua plus interdum nocent prospera quam adversa; quia Dei electos prospera dejiciunt, adversa vero erudiunt. Ut enim sapientes perhibent, quinque temporum varietatibus regnum terrenum consistit. Nam primum tempus laboris est, quando per fragores hostium et bella contenditur. Secundum vero quando ipsum regnum suis incrementis ut luna usque ad plenitudinem tendit. Tertium tempus est ipsius plenitudinis, quando undique ab omnibus non offenditur, sed in plenitudine gloriae suae tanquam plenilunii claritas nobilitatur. Quartum tempus est in quo ipsius regni sublimitas instar lunae decrescere incipit. Porro quintum, quod est novissimum,
Abbreviated transcription (Latin):
sionib ministrauit. Niunt enim
quia dum fuisset uulneratꝰ. mox
manũ sanguine suo ꝯpleuerit ⁊
in aerem piecit dicens. G alilee
uicisti. ꝙ ineo ip̃o confessus ẽ cũ
blamsphemia iuctoriã. Nullus
ergo pacis gratiam. fastu teme¬
rario debet spernere. aut post
hostes ꝓstratos. elato corde suꝑ¬
bire quomodo p̃fatus amasias et
iulianus fecerunt. unde scriptũ ẽ.
Non leteris suꝑ minuci tui interitu.
ne forte suꝑueniant inte similia.
Et iterum Cũ ceciderit inimicus
tuus. ne gaudeas. et inruina eiꝰ
ne exultet cor tuũ. Iam deo dis¬
plicet quisquis exalret se ĩmalis
alterus. Unde et beatus dauid
de suoꝵ interitu mimicoꝵ. ñ solũ
non erat letatus. Sed uehement̾
fuerat contristatus Effectu cari¬
tatis plangens fortes isrł. apbi¬
listeis fuisse ꝓstratos. et dicens.
incliti isrł suꝑ montes suos ui¬
terfecti sunt. quomͦ ceciderunt
fortes.: Nolite annuntiare in
seth. neq annuntietis in competis

Expanded text:
sionibus ministravit. Aiunt enim sionibus ministravit. Aiunt enim quia dum fuisset vulneratus, mox manum sanguine suo compleverit, et in aerem projecerit dicens: Galilaee, vicisti! Et in eo ipso confessus cum blasphemia victoriam. Nullus ergo pacis gratiam fastu temerario debet spernere, aut post hostes prostratos elato corde superbire, quomodo praefatus Amasias et Julianus fecerunt. Unde scriptum est: Non laeteris super inimici tui interitum, ne forte superveniant in te similia . Et iterum: Cum ceciderit inimicus tuus, ne gaudeas, et in ruina ejus ne exsultet cor tuum . Nam Deo displicet quisquis exaltat se in malis alterius. Unde beatus David de suorum interitu inimicorum non solum non erat laetatus, sed vehementer fuerat contristatus, affectu charitatis plangens fortes Israel a Philisthaeis fuisse prostratos, et dicens: Inclyti Israel super montes suos interfecti sunt quomodo ceciderunt fortes nolite adnuntiare in Geth neque adnuntietis in conpetis
Abbreviated transcription (Latin):
susq est uida coram israhel L⁊¬
toria refertur ecłiastica. qui mł¬
tos uicos castraq detiuens. iametiã
ciuitates ꝑsarũ capiebat Cumq
uenisset ad syphontẽ ciuitatem in
tantũ obsedit regem. ut crebris le¬
gationibus uteret᷑. offerens dare
sue patrie partem. si solutꝰ bello
disceleret. Quod iulianꝰ noluit.
neq supplicantibꝰ est misertꝰ. neq
mente ꝓcepit. quia uincere quidẽ
bonũ est. suꝑ uincere ninus inuidi¬
osum ¶reddens it aꝙmagicis arti¬
bus et falsa spe uictoriã presu¬
mens qui dum erat inequo. et ex¬
tum sperans triumphũ. contra
illũ iaculũ repente delatũ. dis¬
currens ꝑ brachiũ in eius latus.
inmer sum. ex hoc uulnere susce¬
pit terminum uite. Qui uero ius¬
tissimũ intulit uulnus. hactenus
ignoratur. sed alii quendã inuisi¬
biliũ hoc intulisse ferunt. alii uͦ
unũ pastoꝵ ismahelitarũ. alii
militem fame et itinere fatigatũ.
Sed siue homo siue angelus. fue¬
rit. palam est. quia diuinis ius¬

Expanded text:
est coram Israel . Litoria refertur ecclesiastica, qui multos vicos castraque detinens, jam etiam civitates Persarum capiebat. Cumque venisset Ctesiphontem civitatem, in tantum obsedit regem, ut crebris legationibus uteretur, offerens dare suae patriae partem, si soluto bello discederet; quod Julianus noluit, neque supplicantibus est misertus, neque mente percepit, quia vincere quidem bonum est; supervincere, nimis invidiosum. Credens utique magicis artibus, et falsa spe victoriae praesumens; qui dum fuerat in equo et extum sperans triumphum, contra illum jaculum repente delatum, discurrens per brachium in ejus latus immersum est. Ex hoc vulnere suscepit terminum vitae. Qui vero justissimum intulit vulnus, hactenus ignoratur, sed alii quemdam invisibilium hoc intulisse ferunt, alii vero unum pastorem Ismaelitarum, alii militem fame et itinere fatigatum. Sed sive homo, sive angelus fuerit, palam est quia divinis jus
Abbreviated transcription (Latin):
corrigat. qui dum sit in ounnis
preceptis stabilis. illius regnum
magis magisq in hoc seculo sta¬
bilitur.⁊ ad eterna stabilitatis
oonis autem regia potestas
que adutilitatem rei publice
diuinitus est constituta. non
tam caducis opibus. ac terres¬
tri fortitudine. quam sapientia
cultuq diuino est exornanda.
quoniam proculdubio. tunc po¬
pulus prouidi arte consilii gu¬
bernabitur. aduersarii domino
propitiante. profligabuntur.
proiuntie regnumq conseruabi¬
tur. si regia sublimitas. religio¬
ne et sapientia perornetur. Nã¬
q hominis naturam deus hanc
esse uoluit. ut duarum rerum
ipse homo cupidus et appetens
esset religionis et sapientie Est
autem religiosa sapientia salu¬
berrimum decus. deuotarum
lumen animarum. celeste do¬
num et gaucdium. sine fine mã¬
surum. Qui ergo uult glorio¬
se regere. ac sapienter populum
gubernare. & uehemens in con¬
siliis esse a domino postulet
sapientiam. qui dat omnibus
affluenter et non improperat.

Expanded text:
corrigat. Qui dum sit in divinis praeceptis stabilis, illius regnum magis magisque in hoc saeculo stabilitur, et ad aeterna stabilitatis Omnis autem regia potestas, quae ad utilitatem rei publicae divinitus est constituta, non tam caducis operibus ac terrestri fortitudine, quam sapientia cultuque divino est exornanda; quoniam procul dubio tunc populus providi arte consilii gubernabitur, adversarii Domino propitiante profligabuntur, provinciae regnumque conservabuntur, si regia sublimitas religione et sapientia perornetur. Namque hominis naturam Deus hanc esse voluit, ut duarum rerum ipse homo cupidus et appetens esset, religionis et sapientiae. Est autem religiosa sapientia saluberrimum decus, devotarum lumen animarum, coeleste donum et gaudium sine fine mansurum. Qui ergo vult gloriose regere, ac sapienter populum gubernare, et vehemens in consiliis esse, a Domino postulet sapientiam, qui dat omnibus affluenter, et non improperat ,
Abbreviated transcription (Latin):
dauid uirum electum secundũ
cor suum omnipotens inuenit.
quem obhoc inapicem regie po¬
testatis sublimauit. quia illum
fidelem fore ministrum prescien
do elegit. Itaq prudens rector
cor suum inexcelsi gratia stabili¬
re studeat. si transitorium regnũ
quod est ei conmissum. aliquam
stabilitatis habere similitudinẽ
desiderat: et quoniam iustus
et misericors est dominus cui
cordis affectu debet inherere.
erhibeat. ut multam mercedis
gloriam metat. iusticiam diligat
simulatq custodiat Inusta
uero atꝙ maligna opera isub¬
iectis repudiet᷑. ac laulabili ⁊e¬
lo qui est secundum scientiam

Expanded text:
David virum electum secundum David virum electum secundum cor suum Omnipotens invenit, quem ob hoc in apicem regiae potestatis sublimavit, quia illum fidelem fore ministrum elegit praesciendo. Itaque prudens rector cor suum in Excelsi gratia stabilire studeat, si transitorium regnum quod est ei commissum, aliquam stabilitatis habere similitudinem desiderat. Et quoniam justus et misericors est Dominus, cui cordis affectu debet inhaerere, ricordiae, ut multam mercedis gloriam metat. Justitiam diligat simul atque custodiat; injusta vero atque maligna opera in subjectis repudiet, ac laudabili zelo, qui est secundum scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
rum hominumq fortitudine. ne¬
ꝙ in pacis transitorie fallacia.s
in omnipotentis clementia figa¬
tur: qui regnum quod dona¬
uit. siue maduersis. suie in ꝓs¬
peris stabilire nouit. Cor itaq
principis et fidelis ministerii
regimine deuotio ipsum non de¬
serat. a quo tantum beneficium.
et gloriosum ministerium dona¬
tum fuit: ne forte ille summus
rector indignatus. ab eo abstra¬
hat beneficium quod dederat.
si infidelem esse senserit. quem tã¬
quam fidelem ministrum ordina¬
uit. Nam si rex terrenus a quo¬
libet sibi infideli homine. datam
auferre ualet potestatem. aluq
tribuit. quem froeliorem esse¬
comperit: quantomagis super¬
nus uniuersoꝵ dominator. quẽ
nulluis perfibie nubila fallere
possunt. potens est areprobis su¬
A abstrabere beneficia. alusq
prestare. quos idoneos sue uo¬
luntatis ministros. nouerit ẽẽ.
nde & impius ille saul rer is¬
rabel priuatus fuit regno ꝙ u¬
ta quoniam neq fidelis minist̃
exsticit coram domino. t uero

Expanded text:
rum hominumque fortitudine, neque in pacis transitoriae fallacia, sed in Omnipotentis clementia figatur? qui regnum quod donavit, sive in adversis sive in prosperis stabilire novit. Cor itaque principis, et fidelis in ministerii regimine devotio, ipsum non deserat a quo tantum beneficium et gloriosum ministerium donatum fuit; ne forte ille summus rector indignatus ab eo abstrahat beneficium quod dederat, si infidelem esse senserit quem tanquam fidelem ministrum ordinavit. Nam si rex terrenus a quolibet sibi homine infideli datam auferre valet potestatem, aliique tribuit quem fideliorem comperit esse, quanto magis supernus universorum donator, quem nullius perfidiae nubila fallere possunt, potens est a reprobis sua abstrahere beneficia, aliisque praestare quos idoneos suae voluntatis ministros noverit esse? Unde et impius ille Saul rex Israel privatus fuit regno et vita, quoniam neque fidelis minister exstitit coram Domino. At vero