comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incertius diurno prcelio fuit. Sed clamor ueruginem ꝑlatus cum ca¬¬
castra romana crederent expugnari: tm̃ ingessit pauoris: ut nequicꝗͣ
retinente atq obsecrante emilio:tustulum palati fugerent. Inde fama
romam perlata est.postumium exercitũq: occisum. Quib prima lux
metum insidiarz effuse sequentib sustulit cum ꝑ equitass&: atiẽ ꝓmis¬
sa reperentes tm̃ iniecit ardoris ut non ultra sustinuerint imperũ equi.
aedes inde fugientiũ qualis ubi ira magis. ꝗͣ uirtute res geritur: ad ꝑnitiẽ
hostiũ facta est: tristẽq ab tusculo nuntium nequicquã exterrita ci¬
uitate. litterae ab postumio laureatae sequũtur. uictonam populi ro ẽẽ.
equor exercitum deletum.Tribunor plebis actiones quia non dum
inuenerant finem: & plebes continuare latorib legis tribunatum: &
patres reficere intercessores legis. admissi sunt.Sed plus suis comitiis

Expanded text:
incertius diurno proelium fuit; sed clamor Uerruginem perlatus, cum incertius diurno proelium fuit; sed clamor Uerruginem perlatus, cum castra Romana crederent oppugnari, tantum iniecit pauoris ut nequiquam retinente atque obsecrante Aemilio Tusculum palati fugerent. inde fama Romam perlata est Postumium exercitumque occisum. qui ubi prima lux metum insidiarum effuse sequentibus sustulit, cum perequitasset aciem promissa repetens, tantum iniecit ardoris ut non ultra sustinuerint impetum Aequi. caedes inde fugientium, qualis ubi ira magis quam uirtute res geritur, ad perniciem hostium facta est; tristemque ab Tusculo nuntium nequiquam exterrita ciuitate litterae a Postumio laureatae sequuntur, uictoriam populi Romani esse, Aequorum exercitum deletum. tribunorum plebis actiones quia nondum inuenerant finem, et plebs continuare latoribus legis tribunatum et patres reficere intercessores legis adnisi sunt; sed plus suis comitiis
Abbreviated transcription (Latin):
ne negligentius ab re bene gesta euntem adorti equi. terrore iniecto: in
proximos compulere tumulos.pauorque inde in ueruginẽ Mã ad prae-¬¬
sidium alterꝵ est ꝑlatus. Postumius sius in tutum receptis: cum contione
aduocata terrorem increpar&. ac fugam. fusos esse ab ignauissimo ac
fugacissimo hoste: conclamat uniuersus exercitiis: merito se audire ea¬
& Pateri admissum flagitium: sed eosdem correcturos esse: neq diutur¬
num id gaudium hostibus fore: poscentes ut confestim inde ad castra ho¬
stium ducer&: & in conspectu erant posita in plano nihil pene recusaba¬¬
tur: ni ea ante noctem expugnassent. Collaudatos. corpora curare ꝑa¬
tosq esse quarta uigilia iub&. Et hostes nocturnam fugam extumulo
romanor: ut ab ea uia quae ferebat veruginem excluderent. fuere
obiii: proeliũq ante lucem: sed luna pernoꝵ erat: cõmissum est. & haud

Expanded text:
ne neglegentius ab re bene gesta euntem adorti Aequi terrore iniecto in ne neglegentius ab re bene gesta euntem adorti Aequi terrore iniecto in proximos compulere tumulos; pauorque inde Uerruginem etiam ad praesidium alterum est perlatus. Postumius suis in tutum receptis cum contione aduocata terrorem increparet ac fugam, fusos esse ab ignauissimo ac fugacissimo hoste, conclamat uniuersus exercitus merito se ea audire et fateri admissum flagitium, sed eosdem correcturos esse neque diuturnum id gaudium hostibus fore. poscentes ut confestim inde ad castra hostium duceret—et in conspectu erant, posita in plano—nihil poenae recusabant ni ea ante noctem expugnassent. conlaudatos corpora curare paratosque esse quarta uigilia iubet. et hostes nocturnam fugam ex tumulo Romanorum ut ab ea uia quae ferebat Uerruginem excluderent, fuere obuii; proeliumque ante lucem—sed luna pernox erat—commissum est. et haud
Abbreviated transcription (Latin):
naue haud procul freto siculo ab piratis liparensium excepti deuehũtur
liparas. Mos erat ciuitatis uelut publico latrocinio partam praedã di-¬
uidere. Forte eo anno in sũmo magistratu erat Timasitheus quidã ro¬
manis uir similior: ꝗͣ sus qui legator nomen donũq & deũ cui mute¬
retur & doni causam ueritus ipse multitudinẽ quoq: quae semꝑ ferme
regenti est similis religionis iuste impleuit.adductosq in publicũ hospi¬
tium legatos. deinde & cum praesidio nauiũ delphos prosetutos. romã
inde sosputs restituit hospitium. cũ eo senatus con factũ est donũ publi
rit. & apud ip̃os exercitus & romae uitissent uittiue essent. Imꝑatores ro-¬
mani fuere ex tribunis militum E. Emilius.Spu postumius. Primo rem
cõmuniter gesserunt fusis. inde atie hostib Emilium praesidio Uerugi¬
nem obtinere placuit. postumiũ fines itastare. Ibi eum in conspectu agmi¬

Expanded text:
naue, haud procul freto Siculo a piratis Liparensium excepti deuehuntur naue, haud procul freto Siculo a piratis Liparensium excepti deuehuntur Liparas. mos erat ciuitatis uelut publico latrocinio partam praedam diuidere. forte eo anno in summo magistratu erat Timasitheus quidamanis uir similior quam suis; qui legatorum nomen donumque et deum cui mitteretur et doni causam ueritus ipse multitudinem quoque, quae semper ferme regenti est similis, religionis iustae impleuit, adductosque in publicum hospitium legatos cum praesidio etiam nauium Delphos prosecutus, Romam inde sospites restituit. hospitium cum eo senatus consulto est factum donaquerit et apud ipsos exercitus et Romae uicissent uictine essent. imperatores Romani fuere ex tribunis militum C. Aemilius Sp. Postumius . primo rem communiter gesserunt; fusis inde acie hostibus, Aemilium praesidio Uerruginem obtinere placuit, Postumium fines uastare. ibi eum incomposito agmi
Abbreviated transcription (Latin):
imperio ur̃o ꝗͣ sub legibus nr̃is uicturos. Euentu huius belli duo saluta¬
ria exempla prodita humano generi sunt. Uos fidem in bello ꝗͣ praesen¬
tem uictoriam maluistis: nos fide prouocati: uictoriã ultro detulimus
sub dictione ur̃a sumus. Mittite qui arma qui obsides: qui urbẽ paten¬¬
tib portis accipiat. nec nos fidei nr̃ae nec nos imperii ur̃i poenitebit. Ca¬¬
millo &x ab hostibus & ab ciuibus granae actae. Falistis in stipendiũ
militum eius anni ut populus ro. tributo uacar& pecunia imꝑata. Pa¬¬
ce data exercitus romam reductus. Eamillus meliore multo laude:ꝗͣ cũ
triumphantẽ albi per urbem uexerant equi. insignis iustitia fideq hosti¬
b uictis cum in urbem redisset tacite eius uerecundiã non tulit senatus
quin sine mora uoti liberaretur. Crateramq aureã donum apollini delphos
legati qui ferrent: L.ualerius L. Sergius A. Mamillius missi: Longa una

Expanded text:
imperio uestro quam legibus nostris uicturos. euentu huius belli duo salutaimperio uestro quam legibus nostris uicturos. euentu huius belli duo salutaria exempla prodita humano generi sunt: uos fidem in bello quam praesentem uictoriam maluistis; nos fide prouocati uictoriam ultro detulimus. sub dicione uestra sumus; mittite qui arma, qui obsides, qui urbem patentibus portis accipiant. nec uos fidei nostrae nec nos imperii uestri paenitebit.' Camillo et ab hostibus et a ciuibus gratiae actae. Faliscis in stipendium militum eius anni, ut populus Romanus tributo uacaret, pecunia imperata. pace data exercitus Romam reductus. Camillus meliore multo laude quam cum triumphantem albi per urbem uexerant equi insignis, iustitia fideque hostibus uictis cum in urbem redisset, taciti eius uerecundiam non tulit senatus quin sine mora uoti liberaretur; crateramque auream donum Apollini Delphos legati qui ferrent, L. Ualerius L. Sergius A. Manlius , missi longa una
Abbreviated transcription (Latin):
armis sicut ueios uintam. Denudatum eũ deinde manib post tergũ
ligatis reducendum faliscos pueris tradidit: uirgasq eis quib prodito¬
rem agerent in urbem dedit. Ad quod spectatulum contursu populit
primũ facto. deinde ac magistratib dere noua uocato senatu:tanta
mutatio animis est iniecta: ut qui mõ efferati odio iraq ueientiũ exi¬
tiũ pene: ꝗͣ tapenatiũ pacem mallent: apud eos pacem uniuersa poste¬
r& ciuitas. fides romana iustitia imꝑatoris in foro & curia celebrabãt᷑.
Consensuq omium legati ad tamillum in castra: atq inde permissu sa¬¬
milli romam ad senatum: qui dederent falistos proficiscunt᷑. Introdu¬
cti ad senatum. ita loquuti traduntur. Patres conscripti: uictoria cui
nec deus nec homo quisquã inuideat:uicti a uobis & imꝑatore uestro
dedimus nos uobis: rati quo nihil uictori pulchrius est: melius nos sub

Expanded text:
armis, sicut Ueios uincam'. denudatum deinde eum manibus post tergum armis, sicut Ueios uincam'. denudatum deinde eum manibus post tergum inligatis reducendum Falerios pueris tradidit, uirgasque eis quibus proditorem agerent in urbem uerberantes dedit. ad quod spectaculum concursu populi primum facto, deinde a magistratibus de re noua uocato senatu, tanta mutatio animis est iniecta ut qui modo efferati odio iraque Ueientium exitum paene quam Capenatium pacem mallent, apud eos pacem uniuersa posceret ciuitas. fides Romana, iustitia imperatoris in foro et curia celebrantur; consensuque omnium legati ad Camillum in castra, atque inde permissu Camilli Romam ad senatum, qui dederent Falerios proficiscuntur. introducti ad senatum ita locuti traduntur: 'patres conscripti, uictoria cui nec deus nec homo quisquam inuideat uicti a uobis et imperatore uestro, dedimus nos uobis, rati, quo nihil uictori pulchrius est, melius nos sub
Abbreviated transcription (Latin):
b que uariatis. longius solut. Ubi res dedit progressus interstatioẽs
eos hostium. enstraq inde romana in praetorium ad tamillũ ꝑduxit.
lbiscelesti facinori scelestiorẽ sermonẽ addit. faliscos se in manus roma¬
nis tradidisse: qñ eos pueros: quoꝵ parentes capita ibi rer sint: in pote¬
starem delerit. Quae ubi samillus audiuit. non ad similem inquit tui
nec populũ nec imꝑatorẽ scelestus ipẽ cum stelesto munere uenisti. Nob̃
cum faliscis quae pacto fit humano sotietas non est:quã ingenerauit i¬
natura. utriusq est entque. Sunt & belli sicut patis iura. iusteq ea
non minus ꝗͣ fortiter didicimus gerere. Arma hẽmus non aduersus eã
aetatem cui & captis urbibus parcitur: sed aduersus armatos & ipõs qui
nec lesi nec lacessiti ab nobis castra romana ad ueios oppugnarũt. Eos
tu qnͣtum inte fuit nouo scelere uicisti. Ego romanis artib. uirtute ope

Expanded text:
busque uariatis, longius solito ubi res dedit progressus, inter stationes busque uariatis, longius solito ubi res dedit progressus, inter stationes eos hostium castraque inde Romana in praetorium ad Camillum perduxit. ibi scelesto facinori scelestiorem sermonem addit, Falerios se in manus Romanis tradidisse, quando eos pueros quorum parentes capita ibi rerum sint in potestatem dediderit. quae ubi Camillus audiuit, 'non ad similem' inquit, 'tui nec populum nec imperatorem scelestus ipse cum scelesto munere uenisti. nobis cum Faliscis quae pacto fit humano societas non est: quam ingenerauit natura utrisque est eritque. sunt et belli, sicut pacis, iura, iusteque ea non minus quam fortiter didicimus gerere. arma habemus non aduersus eam aetatem cui etiam captis urbibus parcitur, sed aduersus armatos et ipsos qui, nec laesi nec lacessiti a nobis, castra Romana ad Ueios oppugnarunt. eos tu quantum in te fuit nouo scelere uicisti: ego Romanis artibus, uirtute opere
Abbreviated transcription (Latin):
mirabantur. Obsidio inde urbis & munitiones & interdũ ꝑ occasionẽ
impetus oppidanor in romanas stationes proeliaq: parua fieri & teri
tempus. neutro inclinata spe: cum frumentũ coptaeq aliae ex ante cõ¬
uecto largius obsessis: ꝗͣ obsidentib suppeter&: uidebaturq aeque diu¬
turnus labor futurus & ueiis futss&: ni fortuna imꝑatori .ro. simul ut
cognitȩ reb bellicis uirtutis: specimẽ & maturam uictoriam dediss&.
Moserat faliscis eodem magistro liberor & comite uti: simulq pluẽs
pueri: quod hodie quoq in graetia man&: curae demandabantur.
principum liberos sicut fere fit:qui scientia uidebatur praecellere eru¬¬
diebat. Is cum pate instituiss& pueros ante urbem lusus exercendiq
causa producere nihil eo more per belli tempus intermisse dum mõ
longiorib mõ breuiorib spaciis: trahendo eos ab porta lusis sermoni¬

Expanded text:
mirabantur. obsidio inde urbis et munitiones, et interdum per occasionem mirabantur. obsidio inde urbis et munitiones, et interdum per occasionem impetus oppidanorum in Romanas stationes proeliaque parua fieri et teri tempus neutro inclinata spe, cum frumentum copiaeque aliae ex ante conuecto largius obsessis quam obsidentibus suppeterent. uidebaturque aeque diuturnus futurus labor ac Ueiis fuisset, ni fortuna imperatori Romano simul et cognitae rebus bellicis uirtutis specimen et maturam uictoriam dedisset. mos erat Faliscis eodem magistro liberorum et comite uti, simulque plures pueri, quod hodie quoque in Graecia manet, unius curae demandabantur. principum liberos, sicut fere fit, qui scientia uidebatur praecellere erudiebat. is cum in pace instituisset pueros ante urbem lusus exercendique causa producere, nihil eo more per belli tempus intermisso, dum modo breuioribus modo longioribus spatiis trahendo eos a porta, lusu sermoni
Abbreviated transcription (Latin):
falistis creuit. Nam cum primo moenib se hostes tenerent:tutissimũ id
sed timore longius progredi prohibente: mille fere passuũ ab oppi¬
do castra locant. nulla re alia fidentes ea satis tuta esse: ꝗͣ difficultate
aditus asperis confragosisq cirta & partim in arctis & ꝑtim ĩ arduis
uiis. Caeter Tamillus captiuũ indicem ex agris secutus dutẽ: castris
multa nocte motis: prima luce aliqnͣto suꝑiorib locis se ostendit. Tri¬
fariam romani muniebant.Alius exercitus prcelio intentus stabat. ibi
impedire hostes opus conatos fũdit: fugatque. Tantũq inde pauo¬
ris faliscis iniectum: ut effusa fuga castra sua quae propiora erant pre¬
lati urbem peterent. Multi caesi uulneratiq prius ꝗͣ pauentes portis
inciderent: castra capta. praeda ad quaestores redacta cũ magna mili¬
cum ira. Sed saeueritate imperii uicti. eandem uirtutem & oderãt &

Expanded text:
Faliscis creuit. nam cum primo moenibus se hostes tenerent tutissimum id Faliscis creuit. nam cum primo moenibus se hostes tenerent tutissimum id sed timor longius progredi prohibuit; mille fere passuum ab oppido castra locant, nulla re alia fidentes ea satis tuta esse quam difficultate aditus, asperis confragosisque circa, et partim artis, partim arduis uiis. ceterum Camillus, captiuum indidem ex agris secutus ducem, castris multa nocte motis, prima luce aliquanto superioribus locis se ostendit. trifariam Romani muniebant; alius exercitus proelio intentus stabat. ibi impedire opus conatos hostes fundit fugatque; tantumque inde pauoris Faliscis iniectum est, ut effusa fuga castra sua quae propiora erant praelati urbem peterent. multi caesi uulneratique priusquam pauentes portis inciderent; castra capta; praeda ad quaestores redacta cum magna militum ira; sed seueritate imperii uicti eandem uirtutem et oderant et
Abbreviated transcription (Latin):
redigisse. absentes ferotior increpant: praesentiũ coetum cũ se ultro
iratu offerrent uerecundiã hent. Simul ut extrahi tem ex eo ãno
uiderunt tribuni plebis latores legis in eum annũ eosdẽ refitiunt. Et
patres hoc idem de intercessorib legis annixi. Eta tribum plebis ma¬¬
gna ex parte idem refecti. comitiis tribunor militum prẽs sũma ope
euicerunt: ut m. furius tamillus crearetur. Propter bella simulabant
parari ducem: sed lationi tribunitiae aduersarius parabatꝰ. Cum
Camillo creati tribuni militum consulari potestate L. furius Medulinꝰ
sexto .F. Emilius. L. Ualerius publicola. Spii. postumius. P. Cornelius ite¬
rum. Principio ãni tribuni plebis nihil mouerunt: donec n. furius ta¬¬
millus in faliscos. cui id bellum mandatũ erat. profitisceretur. Differen¬
do deinde elanguit res: & Camillo quẽ maxime metuebant. gloria ĩ

Expanded text:
redegisse. absentes ferociter increpant; praesentium, cum se ultro redegisse. absentes ferociter increpant; praesentium, cum se ultro iratis offerrent, uerecundiam habent. simul extrahi rem ex eo anno uiderunt, tribunos plebis latores legis in annum eosdem reficiunt; et patres hoc idem de intercessoribus legis adnisi; ita tribuni plebis magna ex parte iidem refecti. comitiis tribunorum militum patres summa ope euicerunt ut M. Furius Camillus crearetur. propter bella simulabant parari ducem; sed largitioni tribuniciae aduersarius quaerebatur. cum Camillo creati tribuni militum consulari potestate L. Furius Medullinus sextum C. Aemilius L. Ualerius Publicola Sp. Postumius P. Cornelius iterum. principio anni tribuni plebis nihil mouerunt, donec M. Furius Camillus in Faliscos, cui id bellum mandatum erat, proficisceretur. differendo deinde elanguit res, et Camillo quem aduersarium maxime metuerant gloria in
Abbreviated transcription (Latin):
urbs agerq uenit. pecunia ex aerario prompta. & tribunis militũ cõsu¬
larib ut aur ex ea coemerent negotiũ clatum. Cuius cũ copia nõ ess&
matronae coetib ad eam rem consusendã habitis: & cõmuni decreto
pollicitae tribunis militũ: aurz & omnia ornamenta sua in erariũ de-¬
tulerunt. Grata ea res ut quae maxime senatui unꝗͣ fuit: honorẽque
ob eam munificentiã ferunt matronis habitum ut pilento ad satra
ludosque carpentis festo. profestoᷤ uterentur pondere ab singulis
auri accepto aestimatoq utere ut pecuniae soluerentur. craterã
auream fieri placuit: quae donum apollini delphos portaretur. Si¬
mul ab religione homines animos remiserunt. intrant seditionẽ tri¬¬
buni plebis: incitatur multitudo in omnes principes: ante omnes in sa¬¬
millum cum praedam ueientanã publicando satrandoq ad nihilũ

Expanded text:
urbs agerque uenit. pecunia ex aerario prompta, et tribunis militum consuurbs agerque uenit. pecunia ex aerario prompta, et tribunis militum consularibus ut aurum ex ea coemerent negotium datum. cuius cum copia non esset, matronae coetibus ad eam rem consultandam habitis communi decreto pollicitae tribunis militum aurum et omnia ornamenta sua, in aerarium detulerunt. grata ea res ut quae maxime senatui unquam fuit; honoremque ob eam munificentiam ferunt matronis habitum ut pilento ad sacra ludosque, carpentis festo profestoque uterentur. pondere ab singulis auri accepto aestimatoque ut pecuniae soluerentur, crateram auream fieri placuit quae donum Apollini Delphos portaretur. simul ab religione animos remiserunt, integrant seditionem tribuni plebis; incitatur multitudo in omnes principes, ante alios in Camillum: eum praedam Ueientanam publicando sacrandoque ad nihilum
Abbreviated transcription (Latin):
tus primi turbae se offerentes se peti feririque atq occidi iubebant. ab
hor aetatib dignitatibusq & honorib uiolandis dum abstinebat
omnib locis contionabatur. haud mir id equidẽ esse furere ciuitatẽ.
quae damnata uoti omium rer potiorem curam: ꝗ̃ religione se absoluẽ¬
di hẽat. Nihilde tollatione dicere stipis uerius ꝗͣ decima qñ ea se ꝗsq
priuatim obligauerit liberatus sit populus. Enĩuero illud se tacere suã
conscientiam non pati:quod ex ea tm̃ praeda. quae reꝵ mouentium sit:
decimae designentur urbis atq agri capti: quae & ip̃a uoto contineãt᷑
mentionem nullam fieri. Cum ea disceptanio anceps senatui uisa delega¬
ta ad pontifices esset: adhibito camillo uisũ collegio quod eius ante con¬
ceptum uotum ueientium fuisses. & post uotum in potestatẽ populi ro.
uenisser eius ꝑtem decimam apollini satram esse: ita in aestimationem

Expanded text:
tus primi turbae offertus primi turbae offerhorum aetatibus dignitatibusque et honoribus uiolandis dum abstinebatuomnibus locis contionabatur: haud mirum id quidem esse, furere ciuitatem quae damnata uoti omnium rerum potiorem curam quam religione se exsoluendi habeat. nihil de conlatione dicere, stipis uerius quam decumae, quando ea se quisque priuatim obligauerit, liberatus sit populus. enimuero illud se tacere suam conscientiam non pati quod ex ea tantum praeda quae rerum mouentium sit decuma designetur: urbis atque agri capti, quae et ipsa uoto contineatur, mentionem nullam fieri. cum ea disceptatio, anceps senatui uisa, delegata ad pontifices esset, adhibito Camillo uisum collegio, quod eius ante conceptum uotum Ueientium fuisset et post uotum in potestatem populi Romani uenisset, eius partem decimam Apollini sacram esse. ita in aestimationem
Abbreviated transcription (Latin):
celebratior fuit transmigxandi ueios.Caeter ꝑtem plebis ꝑtẽ senatus
pulo .ro. posse.Aduersusq tum optimates ita tendere ut morituros
se citius diterent in conspectu populi ro. ꝗͣ quicquã eaꝵ rer rogare¬
tur. Quippe nunc in una urbe tm̃ dissensionum esse:quid in duabo
fore: Uictam neue quisꝗͣ uictrici patriae praeferr&. siner& quoq
se relinqui a ciuib in pairia posse ut relinquant patriam atque ciues
nullam uim unꝗͣ subacturam. & t. Sictiniũ. isn. ex tribunis plebis
rogationis eius lator erat: conductorem ueios sequantur: relicto deo
romulo dei filio parente & auctore urbis romae. Haec cum foedis
certaminib agerentur. nam ꝑtem tribunor plebis patres in suã sen¬¬
tentiam traxerant: nulla res alia manib temꝑare plebem cogebat: ꝗͣ
quod ubi rixae cõmittendae causa clamor ortus ess& principes sena¬

Expanded text:
celebratior fuit, transmigrandi Veios. ceterum partem plebis, partem senatus celebratior fuit, transmigrandi Veios. ceterum partem plebis, partem senatus pulo Romano posse. adversus quae cum optimates ita tenderent ut morituros se citius dicerent in conspectu populi Romani quam quicquam earum rerum rogaretur; quippe nunc in una urbe tantum dissensionum esse: quid in duabus fore? victamne ut quisquam victrici patriae praeferret sineretque se relinqui a civibus in patria posse: ut relinquant patriam atque cives nullam vim unquam subacturam, et T. Sicinium—is enim ex tribunis plebis rogationis eius lator erat—conditorem Veios sequantur relicto deo Romulo, dei filio, parente et auctore urbis Romae. haec cum foedis certaminibus agerentur— nam partem tribunorum plebi patres in suam sententiam traxerant, —nulla res alia manibus temperare plebem cogebat quam quod, ubi rixae committendae causa clamor ortus esset, principes sena
Abbreviated transcription (Latin):
aut oꝑibus tentate: sed ager est depopulatus: praedaeque reꝵ agrestiũ
actae nulla felix arbor: nihil frugiferz in agro relictum. Ea clades ca¬
penatem populum subegit. Pax petentib data. in faliscis bellũ resta¬¬
bat. Romae interim multiplex seditio erat:cuius leniendi causa co¬
loniã in uolscos. quotria milia ciuium romanoꝵ scriberentur: dedu¬
cendam censuerant.Triũuiri ad id creati terna iugera & septũ ces
uiritim diuiserant. Ea largio sperni ccepta. quia spei maioris auertẽ¬¬
dae solaciũ obiectum censebãt. cur.n. relegare plebem in uolscos cum
pulcherrima urbs ueii agerque ueientanus in conspectu sit uberior
ampliorq romano agro urbem quoq urbi romae uel situ uł magni¬
ficentia publicor priuatorq tector ac locor praeponebant. Quinꝰ
illa quoq actio mouebatur quae post captum utique romã ab gallis

Expanded text:
aut operibus temptatae, sed ager est depopulatus praedaeque rerum agrestium aut operibus temptatae, sed ager est depopulatus praedaeque rerum agrestium actae; nulla felix arbor, nihil frugiferum in agro relictum. ea clades Capenatem populum subegit; pax petentibus data; in Faliscis bellum restabat. Romae interim multiplex seditio erat, cuius leniendae causa coloniam in Uolscos, quo tria milia ciuium Romanorum scriberentur, deducendam censuerant, triumuirique ad id creati terna iugera et septunces uiritim diuiserant. ea largitio sperni coepta, quia spei maioris auertendae solatium obiectum censebant: cur enim relegari plebem in Uolscos cum pulcherrima urbs Ueii agerque Ueientanus in coampliorque Romano agro? urbem quoque urbi Romae vel situ vel magnificentia publicorum privatorumque tectorum ac locorum praeponebant. quin illa quoque actio movebatur, quae post captam utique Romam a Gallis
Abbreviated transcription (Latin):
tura se abdicauit. Agi deinde de apollinis dono eoeptum: tui se deci¬
mam uouisse praeda p̾tem cum dicer& tamillus pontifices soluendũ
religione populum censerent:haud facile inebatur ratio iubendi
referre praedam ppłm: ut ex ea pars debita insacrum secerneretur:
tandem eo qđ leuissimũ uidebatur decursum est:ut quise domũq
religione exsoluere uella cũ sibi met ipẽ predã extimassex suã deci¬
mae pretium partis in publitum deferr&: ut ex eo donũ aureum dignũ
amplitudine templi at numine dei ex dignitate populiro fier&. ꝑa
quoque collatio plebis animos ab tamillo alienauit.Inter haet patisi¬
catum legati ab uolscis & equis uenerunt. Imperrata pax magis: ut
fessatam diunno bello quiescer&: ciuitas:ꝗͣ quod digna peterent. Ueiis
captis sex tribunos militum consulari potestate insequens annus ha¬¬
bellum. ualerio ac seruilio capenas sorte euenit.Ab iis non urbes ui:

Expanded text:
tura se abdicauit. agi deinde de Apollinis dono coeptum. cui se decitura se abdicauit. agi deinde de Apollinis dono coeptum. cui se decimam uouisse praedae partem cum diceret Camillus, pontifices soluendum religione populum censerent, haud facile inibatur ratio iubendi referre praedam populum, ut ex ea pars debita in sacrum secerneretur. tandem eo quod lenissimum uidebatur decursum est, ut qui se domumque religione exsoluere uellet, cum sibimet ipse praedam aestimasset suam, decimae pretium partis in publicum deferret, ut ex eo donum aureum, dignum amplitudine templi ac numine dei, ex dignitate populi Romani fieret. ea quoque conlatio plebis animos a Camillo alienauit. inter haec pacificatum legati a Uolscis et Aequis uenerunt, impetrataque pax, magis ut fessa tam diutino bello adquiesceret ciuitas quam quod digni peterent. Ueiis captis, sex tribunos militum consulari potestate insequens annus habellum, Ualerio ac Seruilio Capenas sorte euenit. ab iis non urbes ui
Abbreviated transcription (Latin):
tñ quia tot annis uarie ibi bellatum erat: multaeque clades acceptae: ue¬
lut ex insperato immensum gaudiũ fuit. Et prius ꝗͣ senatus decerneret
plena omnia templa romanor matrum grates diis agentium exant.
Senatus in quatriduũ quot dier nullo ante bello supplicationes decre¬¬
uit. Aduentus quoque dictatoris omnib ordinib obuiam effusis ce¬
lebratior ꝗͣ ullius unꝗͣ antea triumphus fuit. omnẽ consuetũ hono¬
randi diei illius modũ extessit maxime conspectus ip̃e est:curru eꝗs
albis iuncto urbem inuectus.parũq id non mõ ciuile: sed humanũ
& uisum. Iouis solisq equis aequiꝑatum dictatorem in religionem &
trahebant. Triumphusq obeam unã maxime rem clarior ꝗͣ gratior
fuit. Tum lunoni reginae templum in auentino locauit.dedicauitq¬
aedem Matutae matris. Itaque diuinis humanisque reb gestis dicta¬¬

Expanded text:
tamen quia tot annis uarie ibi bellatum erat multaeque clades acceptae, uetamen quia tot annis uarie ibi bellatum erat multaeque clades acceptae, uelut ex insperato immensum gaudium fuit, et priusquam senatus decerneret plena omnia templa Romanarum matrum grates dis agentium erant. senatus in quadriduum, quot dierum nullo ante bello, supplicationes decernit. aduentus quoque dictatoris omnibus ordinibus obuiam effusis celebratior quam ullius unquam antea fuit, triumphusque omnem consuetum honorandi diei illius modum aliquantum excessit. maxime conspectus ipse est, curru equis albis iuncto urbem inuectus, parumque id non ciuile modo sed humanum etiam uisum. Iouis Solisque equis aequiperatum dictatorem in religionem etiam trahebant, triumphusque ob eam unam maxime rem clarior quam gratior fuit. tum Iunoni reginae templum in Auentino locauit, dedicauitque Matutae Matris; atque his diuinis humanisque rebus gestis dicta
Abbreviated transcription (Latin):
isse caeteri deam conclamauerunt. Inde fabulae adiectum est: uocẽ q.
dicentis uelle auditam. Motam certe sede sua parui molumẽti admi¬
niculis sequentis mõ accepimus: leuem ac facilem translatu fuisse: in¬
tegramq in auentinũ aternam sedem suam quo uota romani dictato¬
ris uocauerant: perlatam. Ubi templum ei postea idem qui uouerat ca¬
millus dedicauit. Hic ueior occasus fuit urbis opulentissim& etru¬
sci nominis magnitudinem suam uł ultimã clade indicantis: quod
decem aestates. hiemesque conunuas circũsessa. cum plus aliqñto
cladis intuliss&: ꝗͣ accepiss&. postremo iam fato eoque urgente opi¬
bus tñ non ui expugnata est. Nomam ut nuntiatum est ueios ca¬
ptos.ꝗꝗͣ & prodigia proturata fuerãt: & uatum responsa & phitice
sortes uota: & quantum humanis adiuuari consiliis poterat res
ducem M.furium tamillum maximũ imꝑatorem omĩum legerãt:

Expanded text:
isse ceteri deam conclamauerunt. inde fabulae adiectum est uocem quoque isse ceteri deam conclamauerunt. inde fabulae adiectum est uocem quoque dicentis uelle auditam; motam certe sede sua parui molimenti adminiculis, sequentis modo accepimus leuem ac facilem tralatu fuisse, integramque in Auentinum aeternam sedem suam quo uota Romani dictatoris uocauerant perlatam, ubi templum ei postea idem qui uouerat Camillus dedicauit. hic Ueiorum occasus fuit, urbis opulentissimae Etrusci nominis, magnitudinem suam uel ultima clade indicantis, quod decem aestates hiemesque continuas circumsessa cum plus aliquanto cladium intulisset quam accepisset, postremo iam fato quoque urgente, operibus tamen, non ui expugnata est. Romam ut nuntiatum est Ueios captos, quamquam et prodigia procurata fuerant et uatum responsa et Pythicae sortes notae, et quantum humanis adiuuari consiliis potuerat res ducem M. Furium , maximum imperatorum omnium, legerant,
Abbreviated transcription (Latin):
in publicum redigitur:haud sine ira plebis. Et quod retulere secũ prae¬
dae nec duci quae ad senatum malignitatis auctores quaerendo rem ar.¬
bitrii sui reieciss& nec senatui: sed liciniae familiae ex qua filius pr̃es¬
interrogando ad senatum retuliss& pater tam popularis sententiae
auctor fuiss&. acceptum referebant. Cum iam humanae opes apporta¬
t& & egestȩ ab ueiis essent: amoliri tum dona deum ipõsq deos: sed
tollentium magis ꝗͣ rapientiũ modo cepere. Nanq delecti ex omĩ ex¬
ercitu iuuenes pure lotis corporib candida ueste:quib deportanda
romã regina luno assignata erat: uenerabundi templum intrauere.
primo religiose ad mouentes manus: quod id signum more etrusco. nisi cer¬
tae gentis sacerdos attrectare ess& solitus. De inde cum quidã seu spirito
diuino tactus seu iuuenili ioco uis ne romam irt luno dixiss& annu¬

Expanded text:
in publicum redigitur, haud sine ira plebis; et quod rettulere secum praein publicum redigitur, haud sine ira plebis; et quod rettulere secum praedae, nec duci, qui ad senatum malignitatis auctores quaerendo rem arbitrii sui reiecisset, nec senatui, sed Liciniae familiae, ex qua filius ad senatum rettulisset, pater tam popularis sententiae auctor fuisset, acceptum referebant. cum iam humanae opes egestae a Ueiis essent, amoliri tum deum dona ipsosque deos, sed colentium magis quam rapientium modo, coepere. namque delecti ex omni exercitu iuuenes, pure lautis corporibus, candida ueste, quibus deportanda Romam regina Iuno adsignata erat, uenerabundi templum iniere, primo religiose admouentes manus, quod id signum more Etrusco nisi certae gentis sacerdos attractare non esset solitus. dein cum quidam, seu spiritu diuino tactus seu iuuenali ioco, 'uisne Romam ire, Iuno?' dixisset, adnu
Abbreviated transcription (Latin):
senescit pugna. & dictator praecones edicere iub&:ut ab inermi ab¬¬
stineatur. Is finis sanguinis fuit. Dedi inde inermes coepti & ad praeclã
miles pmissu dictatoris discurrit. Quae tum ante oculos eius aliquãtũ
spe ac opinione maior maiorisq pretii rerum ferret᷑: dicitur manus
ad caelum tollens precatus esse:ut si cui deor hominũq: nimia sua for¬
tuna populiq: ro. uideretur: ut eam inuidiã lenire ꝗͣ minimo suo pri¬
uato incõmodo publicoq populiro.licer&.Conuertentẽ se inter hanc
uenerationẽ traditur prolapsum cecidisse.Idq omen ꝑtinuisse postea
euentu rem coniectantib uisum ad cdamnationẽ ipsius camilli. captae
deinde urbis romana&e: quod post paucos accidit annos. Fladem itaq:
ille dies. caede hostium: ac direptione urbis opulentissimae est cõsũptꝰ
Postero die libera corpora dictator sub corona uendidit. Ea sola pecunia

Expanded text:
senescit pugna, et dictator praecones edicere iubet ut ab inermi absenescit pugna, et dictator praecones edicere iubet ut ab inermi abstineatur. is finis sanguinis fuit. dedi inde inermes coepti et ad praedam miles permissu dictatoris discurrit. quae cum ante oculos eius aliquantum spe atque opinione maior maiorisque pretii rerum ferretur, dicitur manus ad caelum tollens precatus esse ut si cui deorum hominumque nimia sua fortuna populique Romani uideretur, ut eam inuidiam lenire quam minimo suo priuato incommodo publicoque populi Romani liceret. conuertentem se inter hanc uenerationem traditur memoriae prolapsum cecidisse; idque omen pertinuisse postea euentu rem coniectantibus uisum ad damnationem ipsius Camilli, captae deinde urbis Romanae, quod post paucos accidit annos, cladem. atque ille dies caede hostium ac direptione urbis opulentissimae est consumptus: postero die libera corpora dictator sub corona uendidit. ea sola pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ut adoperto cuniculo exta raperent: & ad dictatorẽ ferrent.Sed
in reb tam antiquis siqua similia ueri sint pro ueris accipiantur satis
comꝑtum hẽo. Haec ad ostentationem scenae gaudentis miraculis aptiora
q̃ ad fidem: neq affirmare neq refellere est oꝑepretium. Cuniculus de¬
lectis militib eo tempore plenus: in aedem Iunonis quae in ueientana ar¬¬
ce erat armatos repente edidit: & pars aduersus in muros inuadũt hostes
pars claustra portar reuellunt: pars cum ex tectis saxa tegulaeq a muli¬
erib ac seruis iacerentur: inferunt ignes. Clamor omnia uariis terren¬
num ac pauentiũ uocib. mixto mulier ac pueror ploratu complet.
Momento tpr̃is. deiectis ex muro undique armatis. patefactisq portis
cum alii agmine irruerent: alii desertos scanderent muros: urbs hosti¬¬
bus impletur: omnib que locis pugnatur. Deiñ multa iam edita caede

Expanded text:
tes ut adaperto cuniculo exta raperent et ad dictatorem ferrent. sed tes ut adaperto cuniculo exta raperent et ad dictatorem ferrent. sed in rebus tam antiquis si quae similia ueri sint pro ueris accipiantur, satis habeam: haec ad ostentationem scenae gaudentis miraculis aptiora quam ad fidem neque adfirmare neque refellere est operae pretium. cuniculus delectis militibus eo tempore plenus, in aedem Iunonis quae in Ueientana arce erat armatos repente edidit, et pars auersos in muris inuadunt hostes, pars claustra portarum reuellunt, pars cum ex tectis saxa tegulaeque a mulieribus ac seruitiis iacerentur, inferunt ignes. clamor omnia uariis terrentium ac pauentium uocibus mixto mulierum ac puerorum ploratu complet. momento temporis deiectis ex muro undique armatis patefactisque portis cum alii agmine inruerent, alii desertos scanderent muros, urbs hostibus impletur; omnibus locis pugnatur; deinde multa iam edita caede
Abbreviated transcription (Latin):
dam urbem ueios: tibi que hĩc decimã ꝑtem praeda& uoueo. Te similiter
iuno regina: quae nunc ueios colis. precor:ut nos uictores in nrãm
tuãq mox futuram urbem sequare: ubi te dignum amplitudine tua
templum accipias. Haec precatus suꝑante multitudine ab omnib locis
urbem aggreditur: quo minor ab cuniculis ingruentis ꝑiculi sensus ess&
Ueientes ignari se iam ab suis uatib iam externis oraculis proditos iam
seq ultimũ illum diem agere. nihil minus timentes:ꝗͣ subruptis cuni-¬
culo moenib: artem iam plenam hostium esse: in muros prose quisq:
armati discurrunt: mirantes quid nã id ess&: quod cum per tot dies ne¬
mo se abstationibus romanus mouiss&. tum uelut repentino icti furo¬
re improuidi currerent ad muros. Inseritur huic loco fabula ĩmolã¬
te rege ueientiũ uocem aruspicis dicentis. qui eius hostiae exta prosecu¬
iss& ei uictoriam dari exauditam in cuniculo: mouisse romanos mili¬

Expanded text:
dam urbem Ueios, tibique hinc decimam partem praedae uoueo. te simul, Iuno regina, quae nunc Ueios colis, precor, ut nos uictores in nostram tuamque mox futuram urbem sequare, ubi te dignum amplitudine tua templum accipiat'. haec precatus, superante multitudine ab omnibus locis urbem adgreditur, quo minor ab cuniculo ingruentis periculi sensus esset. Ueientes ignari se iam a suis uatibus, iam ab externis oraculis proditos, iam seque ultimum illum diem agere, nihil minus timentes quam subrutis cuniculo moenibus arcem iam plenam hostium esse, in muros pro se quisque armati discurrunt, mirantes quidnam id esset quod cum tot per dies nemo se ab stationibus Romanus mouisset, tum uelut repentino icti furore improuidi currerent ad muros. inseritur huic loco fabula: immolante rege Ueientium uocem haruspicis, dicentis qui eius hostiae exta prosecuisset, ei uictoriam dari, exauditam in cuniculo mouisse Romanos mili
Abbreviated transcription (Latin):
quiritiũ: legiones auxiliaq hostium mecum diis manib: telluriq de¬
uoueo. Naetita precatus lictores ire ad t. Manliũ iub&: matureque
collegae se deuotum pro exercitu nuntiare. Ipẽ incinctus gabino ritu
armatus in equũ insiliit ac se in medios hostes ĩmisit. Conspectus ab utͣ¬
que atie aliquanto augustior humano uisu: sicut caelo missus piaculũ
omnis deor irae: qui pestem ab sius auersam in hostes ferr&: ita omĩs
terror pauorq cum illo latus signa primo latinor turbauit. deinde
in totam penitus aciem peruasit. Euidentissimũ id fuit pauorẽ ac fu

Expanded text:
Quiritium, legiones auxiliaque hostium mecum Deis Manibus Tellurique deQuiritium, legiones auxiliaque hostium mecum Deis Manibus Tellurique deuoueo.' haec ita precatus lictores ire ad T. Manlium iubet matureque collegae se deuotum pro exercitu nuntiare; ipse incinctus cinctu Gabino, armatus in equum insiluit ac se in medios hostes immisit, conspectus ab utraque acie, aliquanto augustior humano uisu, sicut caelo missus piaculum omnis deorum irae qui pestem ab suis auersam in hostes ferret. ita omnis terror pauorque cum illo latus signa primo Latinorum turbauit, deinde in totam penitus aciem peruasit. euidentissimum id fuit quod, qu
Abbreviated transcription (Latin):
si ab collega prospere litatum est. Instructis sicut ante dictũ est ordini¬
b: protessere in atiem. Manlius dextro: Decius leuo cornu praeerat.
rimo utrinq aequis uirib eodem ardore animor gerebatur res. Dem̃
ab leuo cornu hastati romani non ferentes impressionẽ latinoꝵ se ad pͥn¬¬
cipes recipere. In hac trepidatione Decius consul M. Ualerium magna uo¬
ce inclamat: deoꝵ inquit ope ualeri opus est. Agedum publi pontifex
togam praetextam sumere iussit: & uelato capite manu subter togã al
mentum extra suꝑ telum subiectum pedib stantem. sic dicere lane lup¬
piter. Mars. Pater quirine Bellona. lares dii nouẽsies dii indigetes. dii
quor est potestas nr̃orum hostium: dii manes uos precor ueneror ueniã
peto feroq uti populo.ro. quiritiũ uim uictoriamq prosperetis. hostes¬
q populi. ro. quiritiũ terrore formidine morteq afficiatis. Sicut uer¬

Expanded text:
'si ab collega litatum est.' instructis, sicut ante dictum est, ordini'si ab collega litatum est.' instructis, sicut ante dictum est, ordinibus processere in aciem; Manlius dextro, Decius laeuo cornu praeerat. primo utrimque aequis uiribus, eodem ardore animorum gerebatur res; deinde ab laeuo cornu hastati Romani, non ferentes impressionem Latinorum, se ad principes recepere. in hac trepidatione Decius consul M. Ualerium magna uoce inclamat. 'deorum' inquit, 'ope, M. Ualeri , opus est; agedum, pontifex publitogam praetextam sumere iussit et uelato capite, manu subter togam ad mentum exserta, super telum subiectum pedibus stantem sic dicere: 'Iane, Iuppiter, Mars pater, Quirine, Bellona, Lares, Diui Nouensiles, Di Indigetes, Diui, quorum est potestas nostrorum hostiumque, Dique Manes, uos precor ueneror, ueniam peto feroque, uti populo Romano Quiritium uim uictoriam prosperetis hostesque populi Romani Quiritium terrore formidine morteque adficiatis. sicut uer
Abbreviated transcription (Latin):
b: sed centurio cum centurione: si ordines turbati non essent concurrẽ¬
dum sibi esse sciebant. Duo primipili ex utraque atie inter triarios e¬
rant. Romanus corpore haud quãꝗͣ satis ualidus cȩter strennuus ⁊¬
uir peritusq militiae: Latinus uirib ingens:bellatorq primus. notis¬
simi inter se: quia pares semꝑ ordines duxerunt. Romano haud
satis fidenti uirib iam romae ꝑmissum erat ab consulib ut succentu¬
rionẽ sibi quẽ uell&x leger& qui tutaretur eũ ab uno destinato hoste
Tuuenis in atie oblatus ex centurione latino uictoriã tulit. Pugnatũ est
hauti protul radicib uesuni montis qua uia hostis se inferebat. Roma¬
ni consules prius ꝗͣ educerent in atiẽ ĩmolauerunt. Detio caput iocino¬
ris ab familiari ꝑte caesum aruspex dicitur ostendisse: alioꝗn accepta
diis hostiam esse. Manlium egregie litasse. Atqui bene ht̃ inꝗt decius

Expanded text:
us, sed centurio quoque cum centurione, si ordines turbati non essent, concurrenus, sed centurio quoque cum centurione, si ordines turbati non essent, concurrendum sibi esse sciebat. duo primi pili ex utraque acie inter triarios erant, Romanus corpore haudquaquam satis ualidus, ceterum strenuus uir peritusque militiae, Latinus uiribus ingens bellatorque primus, notissimi inter se, quia pares semper ordines duxerunt. Romano haud satis fidenti uiribus iam Romae permissum erat ab consulibus, ut subcenturionem sibi quem uellet legeret qui tutaretur eum ab uno destinato hoste; isque iuuenis in acie oblatus ex centurione Latino uictoriam tulit. pugnatum est haud procul radicibus Uesuuii† montis, qua uia ad Ueserim ferebat. Romani consules, priusquam educerent in aciem, immolauerunt. Decio caput iocineris a familiari parte caesum haruspex dicitur ostendisse: alioqui acceptam dis hostiam esse; Manlium egregie litasse. 'atqui bene habet' inquit Decius,
Abbreviated transcription (Latin):
es tenentes. Si apud principes quoq haud satis prospere ess& pugna¬
cum abprima atie ad triarios sensim rediisse referebantur. Unde rẽ
ad triarios rediisse cum laboratur prouerbio increbuit. Triarii con¬¬
surgentes ubi interualla ordinũ suor principes & hastas recipiss&̃
extemplo compressis ordinib uelut claudebant uias: unoque cõ¬
tinenti agmine iam nulla re post relicta in hostem inciclebant.Id e¬
erat formidolosissimũ hosti. cum uelut uictos insecuti: nouã repẽte
atiem exurgentem auctam numero cernebant.Scribebant᷑ꝰ autẽ qua¬¬
tuor fere legiones quinis milib peditũ. Equitib in singulas legiones
tricenis. Alter tm̃ ex lanno delectu adiitiebantur qui ea tẽpestate
hostes erant romanis: eodẽque ordine instruxerant atiẽ. nec uexilla
cum uexillis tm̃: uniuersi hastati cum hastatis: principes cũ principi¬¬

Expanded text:
es, tenentes. si apud principes quoque haud satis prospere esset pugnaes, tenentes. si apud principes quoque haud satis prospere esset pugnatum a prima acie ad triarios se sensim referebant; inde rem ad triarios redisse, cum laboratur, prouerbio increbruit. triarii consurgentes, ubi in interualla ordinum suorum principes et hastatos recepissent, extemplo compressis ordinibus uelut claudebant uias unoque continenti agmine, iam nulla spe post relicta, in hostem incidebant; id erat formidolosissimum hosti, cum uelut uictos insecuti nouam repente aciem exsurgentem, auctam numero, cernebant. scribebantur autem quattuor fere legiones quinis milibus peditum, equitibus in singulas legiones trecenis. alterum tantum ex Latino dilectu adiciebatur, qui ea tempestate hostes erant Romanis eodemque ordine instruxerant aciem; nec uexilla cum uexillis tantum, uniuersi hastati cum hastatis, principes cum principib
Abbreviated transcription (Latin):
Noc triginta manipulor agmen antepilanos appellabant:quia sub
signis iam alii .xu. ordines locabantur. Ex quib ordo unusquisq
tres ꝑtes habebat. Ear unãquãque primũ pilum uocabant.trib
ex uexillis constabat. Uexillum centũ . lxxXUI. homines erãt.Pri¬
mũ uexillum triarios ducebat ueteranũ militẽ spectatae uirtutis.
Scđm rorarios minus roboris aetate factisque. Tertiũ accensos mi¬
nime fidutiae manu eo inpostremam atiem reitiebantur. Ubi his
ordinib exercitus instructus ess&. hastati omniũ primi pugnam
iibant. Si hastati profligare hostem non possent: pede presso eo
retrocedentes: interualla ordinum principes recipiebant.Tum prin¬¬
cipum pugna erat.hastati sequebantur. Triarii sub uexillis consi¬
debant: sinistro crure proiecto:scuta innixa humeris:Hastas sub¬
erecta cuspide in terra fixas. haud secus ꝗͣ uallo septa inheret ati¬¬

Expanded text:
hoc triginta manipulorum agmen antepilanos appellabant, quia sub hoc triginta manipulorum agmen antepilanos appellabant, quia sub signis iam alii quindecim ordines locabantur, ex quibus ordo unusquisque tres partes habebat—earum unam quamque primam pilum uocabant. tribus ex uexillis constamum uexillum triarios ducebat, ueteranum militem spectatae uirtutis, secundum rorarios, minus roboris aetate factisque, tertium accensos, minimae fiduciae manum; eo et in postremam aciem reiciebantur. ubi his ordinibus exercitus instructus esset, hastati omnium primi pugnam inibant. si hastati profligare hostem non possent, pede presso eos retro cedentes in interualla ordinum principes recipiebant. tum principum pugna erat; hastati sequebantur; triarii sub uexillis considebant, sinistro crure porrecto, scuta innixa umeris, hastas suberecta cuspide in terra fixas, haud secus quam uallo saepta inhorreret aci
Abbreviated transcription (Latin):
mo & certamine cum descensum in atiem est ea saeueritas profuit.
uit autẽ ciuili maxime bello similis pugna adeo nihil apud latinos
dissonũ ab romanare.p. praeter animos erat. Elipeis ante romani usi
sunt: deinde postꝗͣ stipendiarii facti sunt: scuta pro clipeis fecerunt.
Et quod antea phalanges similes macedonicis: haec postea manipu¬
latim structa aties ccepit esse. postremo in plures ordines ĩstruebatur
Ordo sexagenos milites: duos centuriones uexillariũ unũ habebat.
Prima acies hastati erant: manipuli .XU. listantes inter se modicũ
spatium. Manipulus leuis uicenos milites aliam turbã stutatam
hẽbat. Leues aut̃ qui hastam tm̃ gessaque gererent uocabantur.
H aec prima frons in atie florem iuuenũ pubescentiũ ad militiã hẽbat
Robustior inde aetas totidem manipulor agmen quib principibus
est nomen: obsequebantur. Scutati omnes insignib maxime armis

Expanded text:
mo etiam certamine, cum descensum in aciem est, ea seueritas profuit. mo etiam certamine, cum descensum in aciem est, ea seueritas profuit. fuit autem ciuili maxime bello pugna similis; adeo nihil apud Latinos dissonum ab Romana re praeter animos erat. clipeis antea Romani usi sunt, dein, postquam stipendiarii facti sunt, scuta pro clipeis fecere; et quod antea phalanges similes Macedonicis, hoc postea manipulatim structa acies coepit esse: postremi in plures ordines instruebantur ordo sexagenos milites, duos centuriones, uexillarium unum habebat. prima acies hastati erant, manipuli quindecim, distantes inter se modicum spatium; manipulus leues uicenos milites, aliam turbam scutatorum habebat; leues autem, qui hastam tantum gaesaque gererent, uocabantur. haec prima frons in acie florem iuuenum pubescentium ad militiam habebat. robustior inde aetas totidem manipulorum, quibus principibus est nomen, hos sequebantur, scutati omnes, insignibus maxime armis.
Abbreviated transcription (Latin):
cusare censeam: ꝗn disciplinã militarem culpa tua prolapsã poena
restituas. Nunc lictor deliga ad pallum. Ex animati omnes tã atro¬
ci imperio: nec aliter ꝗͣ in se quisque destrictam cernentes securim
metu magis ꝗͣ modestia quieuere. Itaq uelut emerso ab admira¬
tione animo cum silentio fixi stetissent: repente postꝗͣ ceruice caesa
fusus est cruor: tum libere conquestu coortae uoces sunt: ut neq la¬
mentis neq exetrationib parcerentur: spoliisque contectũ iuuenis
corpus: qnͣtum militarib studiis funus ullum celebrari potest: extrui¬
cto extra uallũ rogo cremaretur: manlianaq imꝑia non in praesẽ¬
tia mõ horrenda: sed exemplis & tristib in poster ess&. Fecit tam̃
atrocitas poena obeditiorẽ duci militem: & praeterꝗͣ quod custodiae
uigiliaeque & ordo stationum intentioris ubique erant curae: in ulti¬

Expanded text:
cusare censeam, quin disciplinam militarem culpa tua prolapsam poena cusare censeam, quin disciplinam militarem culpa tua prolapsam poena restituas—i, lictor, deliga ad palum'. exanimati omnes tam atroci imperio nec aliter quam in se quisque destrictam cernentes securem metu magis quam modestia quieuere. itaque uelut demerso ab admiratione animo cum silentio defixi stetissent, repente, postquam ceruice caesa fusus est cruor, tam libero conquestu coortae uoces sunt, ut neque lamentis neque exsecrationibus parceretur spoliisque contectum iuuenis corpus, quantum militaribus studiis funus ullum concelebrari potest, structo extra uallum rogo cremaretur, Manlianaque imperia non in praesentia modo horrenda sed exempli etiam tristis in posterum essent. fecit tamen atrocitas poenae oboedientiorem duci militem; et praeterquam quod custodiae uigiliaeque et ordo stationum intentioris ubique curae erant, in ulti