comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratio querit᷑ Iuo loco pͥmo ostendendũ ẽ. & pȩnã & p̃miũ de p̃terito eẽ.
posse Nã & post suppliciũ dealiquo iniuste suptũ. possunt ñnulli inuidi¬
ciũ uocari & qđ nrecte p̃mio aliquẽ donauerint. possunt inuidiciũ uocari
V tuerres qͥsuppliciũ sũpsit deciuib: romanis & anulo aureo scribã incontione
donauit: Ergo p̃mii & pynȩ ratio potest dep̃terito eẽ. Sed occurrit illud
Potest tam̃ p̃mu & penȩ ratio &iã defuturo eẽ Ideoq iniuridiciali qualitate
tẽpus p̃teritũ ñrec te definiuit. Cũ iã hiuc loco sic respondet᷑ qđ dixerit ra¬
tio. Ratio enĩ semꝑ dep̃terito. ẽfacto Defutaro autẽ cũ querit᷑. ratiocina¬
tio dr̃ & cumibi tantum meritiratio Quod mertum p̃teritum est Atque
itaratio : nunquam ni deprȩ terito est. Cum enim dicit᷑ p&it p̾mium : Necesse est
afferat meritũ. lta ineo qđ p&it p̾miũ. nulla ratio ẽ. Sed cũ ais eũ meritũ ratio

Expanded text:
r'. Quo loco primum ostendendum est et poenam et praemium de praeterito esse posse: nam et post supplicium de aliquo iniuste sumptum possunt nonnulli in iudicium uocari, et quod non recte praemio aliquem donauerint possunt in iudicium uocari, ut Verres, qui supplicium sumpsit de ciuibus Romanis et anulo aureo scribam in contione donauit. Ergo praemii et poenae ratio potest de praeterito esse. Sed occurrit illud: potest tamen praemii et poenae ratio etiam de futuro esse, ideoque in iuridiciali qualitate tempus praeteritum non recte definiuit. Cui iam hoc loco sic respondetur, quod dixerit 'ratio'; ratio enim semper de praeterito est facto; de futuro autem cum quaeritur, ratiocinatio dicitur, et est ibi tantum meriti ratio, quod meritum praeteritum est. Atque ita ratio numquam nisi de praeterito est. Cum enim dicis 'petit praemium', necesse est adferat meritum. Ita in eo quod petit praemium, nulla ratio est, sed cum ais eum mereri, tum ratio
Abbreviated transcription (Latin):
accidunt : ut et conectura et definitione utendũ sit Si aliud quoq aliqđ gen
incidet eiꝰgeners p̃cepta licebithuc pariratione traces ferre Nã accũ¬
satorimaxime ẽ in hoc elaborandũ ut ipsu factũ ꝓpt̃ quod sibi reus con¬
cedipdtat o portere quã plurimis infirmis rationib: Qđ sticileẽ
siquã plurimis constitutionib: aggrediȩt᷑ idimꝓbare. Ipsa aut̃ cõparatio
separata acȩteris generib: contro uersi arũ sic ex sua ui considerabit᷑
si illud quod cõparãbit᷑ aut ñ honestũ. aut ñ utile aut ñ necessariũ fuisse.
aut ñ tanto pereutile. aut ñ tanto pere honestũ. aut ñ tanto pere neces¬

Expanded text:
accidunt, ut et coniectura et definitione utendum sit. sin aliud quoque aliquod genus incidet, eius generis praecepta licebit huc pari ratione transferre. Nam accusatori maxime est in hoc elaborandum, ut id ipsum factum, propter quod sibi reus concedi putet oportere, quam plurimis infirmet rationibus. quod facile est, si quam plurimis constitu- tionibus aggredietur id inprobare. ipsa autem compara- tio separata a ceteris generibus controversiarum sic ex sua vi considerabitur, si illud, quod comparabitur, aut non honestum aut non utile aut non necessarium fuisse aut non tantopere utile aut non tantopere honestum aut non tantopere neces
Abbreviated transcription (Latin):
omnib maiore autemparte. semꝑ poterit uti. Primum
scriptoris collaudatibne edoco commun nihileos qui ui

Expanded text:
omnibus, maiore autem parte semper poterit uti: pri- mum scriptoris conlaudatione et loco communi, nihil eos, qui i
Abbreviated transcription (Latin):
Aut aduerscrii uitupertitio contineat᷑ autq̃ ad aliã rẽtrauisitũ fecciat
ñ pargumttationem sed ꝑamplificationẽ Hauctullius ñpartẽ ortitionis uult
ese sed i nom̃ib: orationis partib: inseratria csubiciposse dedarat ut certis locis
postrẽ aliquã probatã aut amplificationẽ aliquã subicias. autlaudẽ aut ui¬
ituperationem Itaq: ñ digressionẽ sexto loco sed condusionem tullius ponit
ΟΛCLUSIO est exitus et decerminatio totius orationis Hȩchabet
partes tres ENuMERATIONE. INDIQNATIONẼ CONQUESTIONẼ
Enumertitio est ꝑquã resdisꝑse etdifusedictȩ. unũ in locũ cogunt᷑. et
reminis cendicausa. unũ sub as pectũ subiciunt᷑ Hȩcsisẽ ꝑ eodẽmodotrac¬
itibit᷑ ꝑspicue ab om̃ib: artificio qͦdã tractaruntelliget᷑ Sinuarie fiet:
ethancsuspicionẽ et satietatẽ uit arepoterit. Quare tũ oportebit
ita facere ut pleriq sticiunt: ꝓpt̃ sacilitatẽ singillatĩ unãqirẽ attingere:

Expanded text:
 ad aliam rem transitum faciat, non per argumentationem, sed per amplificationem. Hanc Tullius non partem orationis uult esse, sed in omnibus orationis partibus insertari ac subici posse declarat, ut certis locis post rem aliquam probatam aut amplificationem aliquam subicias aut laudem aut uituperationem. Itaque non digressionem sexto loco, sed conclusionem Tullius ponitclusio est exitus et determinatio totius orationis. haec habet partes tres: enumerationem, indignationem, conquestionem. Enumeratio est, per quam res disperse et diffuse dictae unum in locum coguntur et reminiscendi causa unum sub aspectum subiciuntur. haec si semper eodem modo tractabitur, perspicue ab omnibus artificio quo- dam tractari intellegetur; sin varie fiet, et hanc suspi- cionem et satietatem vitare poterit. quare tum oporte- bit ita facere, ut plerique faciunt propter facilitatem, singillatim unam quamque rem adtingere
Abbreviated transcription (Latin):
fortassemagis hoc in suogenere opus nr̃m. quam ille insua pietoso
nobilis eniteret. Ex maigre enim copia nobis. quã illifuit exemplo¬
rum eligendi potestas. Ille unaexurbe. ȩtex eonumero uirgipius
quȩ tumerant eligere potuit: nobis omniũ quicumq fueruntt ab
ultimo principio huius p̃ceptionis usq ad hoc tempus. exposetes
cõpiis. quodcumq placeret eligendi potestas fuit. Acueterescui¬
dem scriptores arcis. usq a principe illo. atq inuentore tis ia repe

Expanded text:
fortasse magis hoc in suo genere opus nostrum quam illius in suo pictura nobilis eniteret. ex maiore enim copia nobis quam illi fuit exemplorum eligendi potestas. ille una ex urbe et ex eo numero virginum, quae tum erant, eligere potuit; nobis omnium, quicum- que fuerunt ab ultimo principio huius praeceptionis usque ad hoc tempus, expositis copiis, quodcumque placeret, eligendi potestas fuit. Ac veteres quidem scriptores artis usque a prin- cipe illo atque inventore Tisia repe
Abbreviated transcription (Latin):
habitusit. Autnum necessefueritei facere id quod fecerit. Autnũ
eius modisitfactum. ut nisifecisset supplicio dignus eẽt nunc quia
fecerit p̾mio. Autnum ante tempus prȩmiumpetat. et spẽm
incertã certo uerditet p̃miͦo. Autnum q uod suppliciũ ali quodutte
eo pmiumpostulet. utidese p̃iuditium factumẽẽ uidectur: Inpmui
autem genere quid. etquantũ : ⁊ quamobrem postulet᷑ etquo et quado

Expanded text:
habitus sit; aut num necesse fuerit ei facere id, quod fecerit; aut num eiusmodi sit factum, ut, nisi fecisset, supplicio dignus esset, non, quia fecerit, praemio; aut num ante tempus praemium petat et spem incertam certo venditet pretio; aut num, quod supplicium ali- quod vitet, eo praemium postulet, uti de se praeiudi- cium factum esse videatur. In praemii autem genere, quid et quantum et quam- obrem postuletur et quo et qua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfui. Confiteturfeci : et defensionẽ sibi aliunde conquirit: in huius¬
modi horomẽ uł reũdicit inuehendum. PCATIO criminis ẽ: cumeus
id quod arguit᷑ confessus: alterius se in ductũ peccato uire fecisse domonstrat:

Expanded text:
fui', confitetur 'feci', et defensionem sibi aliunde conquirit. In huiusmodi hominem uel reum dicit inuehendum. RELATIO CRIMINIS EST CVM REVS ID QVOD ARGVITVR CONFESSVS ALTERIVS SE INDVCTVM PECCATO IVRE FECISSE D
Abbreviated transcription (Latin):
sticiamus : Argum̃torũ porro genera duo sunt : PROBABILE ET NECESSARIŨ
Probabile ẽ : quod uerisi militudine fidẽ facit. Vtputt quicainimicus fuit occidit
Verũ de probabili post dicemus: Nunc aut̃ de argum̃to necessario disputabimꝰ
Necesscaniũ porrotaleẽ argum̃tũ : sieci proferas quorũ talis sit naturta ut
sic fierinecesse sit sidicasꝰ Sinatus est morietur Sipeperit cũ uiro con¬
cubuit Hȩcnecesseẽ ut seconsequant᷑. Q uod sine cessebabescredere
piecessariũstictũ ẽ argum̃tũ Illud tam̃ scire debemus argum̃tũ necessc¬
riũ peneñeẽ. solũq eẽ int̃homines probabile. Nẽ penobis necessariũ uide t
exuero constare Nc̃si probabile exueri simeli . ex uero necesseẽ necessa¬
riũ beterhomines aut̃ uerũ latet. totũq suspitionib: gerit᷑ Ergo necessã¬

Expanded text:
faciamus. Argumentorum porro genera duo, probabile et necessarium. faciamus. Argumentorum porro genera duo, probabile et necessarium. Probabile est quod ueri similitudine fidem facit, ut puta 'quia inimicus fuit, occidit'. Verum de probabili post dicemus, nunc autem de argumento necessario disputabimusNecessarium porro tale est argumentum, si ea proferas quorum talis sit natura ut sic fiert necesse sit, si dicas 'si natus est, morietur; si peperit, cum uiro concubuit'. Haec necesse est ut se consequantur; quod si necesse habet credere, necessarium factum est argumentum. Illud tamen scire debemus, argumentum necessarium paene non esse solumque esse inter homines probabile. Nempe nobis necessarium uidetur ex uero constare; nam si probabile ex ueri simili, ex uero necesse est necessarium. Inter homines autem uerum latet totumque suspicionibus geritur; ergo necessa
Abbreviated transcription (Latin):
conuenunt : non sticiunt argum̃tũ Vt putti ponamus occidit . Occidit res ẽ
Huius reiquȩ sit qualitas attendamus iđ quȩdã asperitas quȩdã in manitas
Deindeponamus inimicũ Rursus inimicus res ẽ : Eius reiporro qualitas similit̃
asꝑa atq: crudelis Ittiq quoniã utraq sibi hȩc qualitas c̃uenit stctũ est
argumentũ Ittiduȩ similes qualitates cũ fuerint copulatȩ : stcciunt aliã
qualutitem iđ occidit quic in imicus fuit quȩ qualitas ẽ . ut argum̃tũ ꝓbabileeẽ
uideatur Ita sidica soccidit quia gladio ꝑcussit argum̃tũ ẽ. quia utriusq rei
qualitas ẽsimilis : Alio qum cũ in eo quod ẽ occidit iã nota sit etreset qualitas
rei Deindeponas uirgã cuiꝰ res et qualitas nota ẽ quoniã similes sib iñ sunt istȩ
qualitates coniunctȩ in unũ non faciunt argum̃tũ. sidicas ꝑcussit uirga etoccidit
Sẽꝑittq nonres sed qualitates rerũ debemus attendere atq: conferre. ut argum̃ta

Expanded text:
conueniunt, non faciunt argumentum; ut puta, ponamus 'occidit'. 'Occidit' res est; huius rei quae sit qualitas adtendamus, id est, quaedam asperitas, quaedam immanitas. Deinde ponamus 'inimicum'. Rursus 'inimicus' res est, eius rei porro qualitas similiter aspera atque crudelis. Itaque quoniam utraque sibi haec qualitas conuenit, factum est argumentum. Ita duae similes qualitates cum sibi fuerint copulatae faciunt aliam qualitatem, id est 'occidit, quia inimicus fuit'; quae qualitas est, ut argumentum probabile esse uideatur. Ita si dicas 'occidit, quia gladio percussit', argumentum est, quia utriusque rei qualitas est similis. Alioqui, cum in eo, quod est occidit, iam nota sit et res et qualitas rei, deinde ponas 'uirgam', cuius res et qualitas nota est; quoniam similes sibi non sunt istae qualitates, coniunctae in unum non faciunt argumentum, si dicas ‘percussit uirga et occidit'. Semper itaque non res, sed qualitates rerum debemus adtendere atque conferre, ut argumenta
Abbreviated transcription (Latin):
est curuteris  Si probus curdecuis ce
quantũ secundũ opinionẽ humanã ualet : Alio quin scđm cristianorũ opinuionẽ
nonest necessariũ argum̃ tũ si peperit cũ uiro concubuit neq: hocrursus. sinatus ÷
moriet᷑ Nã apud eos manifestũ ẽ sine uiro natũ etonmortuũ Ergo necessa¬
riũ illud argum̃tũ ẽ : quodiã opinione ꝑsuasũ ẽ : Atq: utsciamus hõcnecesscriũ
noneẽ om̃ino necessariũ ostendit cicero etiã hochominib: ꝑsuaderi cũ ait.
Necessarie demonstrant᷑ et q̃ aliter acdicunt᷑ nec fierinecꝓbari possuit Ergo
si ꝓbant᷑ iã nonerunt necessaariaa. Quic quid enuĩ probatur . potuit et non credi
Iitiq necessariũ argum̃ tũ tenetimus illud qđ facile populo ꝑsuadetorator
Nocnecessariũ trib: modisfieridocet : quos mod osin generedictionis ponit
Hic enĩ iã dictio ẽ Superius inxmateria locosposuit. deqͥb: conducta ad argu

Expanded text:
est, cur uteris? si probus, cur accusas? quantum secundum opinionem humanam ualet; alioqui secundum Christianorum opinionem non est necessarium argumentum 'si peperit, cum uiro concubuit', neque hoc rursus, 'si natus est, morietur'. Nam apud eos manifestum est sine uiro natum et non mortuum. Ergo necessarium argumentum illud est quod iam opinione persuasum est. Atque ut scias hoc necessarium non esse omnino necessarium, ostendit Cicero etiam hoc hominibus persuaderi, cum ait ‘necessarie demonstrantur ea quae aliter ac dicuntur nec fieri nec probari possunt'. Ergo si probantur iam non erunt necessaria; quidquid enim probatur, potuit et non credi. Itaque necessarium argumentum teneamus illud quod facile populo persuadet orator. Hoc necessarium tribus modis fieri docet, quos modos in genere dictionis ponit; hic enim iam dictio est, superius in materia locos posuit de quibus conducta ad argu
Abbreviated transcription (Latin):
Verũ tam̃ ñ in cõmodũ uidet᷑ quandã siluat̃ atq: materiã uniuersã ante ꝑ¬
mixtã ettonfuscĩ exponere om̃i ũ argum̃tationũt RIa nobis in cõnfirmatione
tradunt᷑ materia aargum̃tũ argum̃tatio: Materiã nobisiã tradidit
iđ locos deqͥb argum̃ta caiperemus. Quoslo cos diuisit in attributtipso
nȩ et inat tributt negotio: At tributti ꝑsonȩ undecĩ eẽ dix̃. negotio iui
Atq horũ om̃iũ parte senumerauit actradidit Nuncittiq dicturus est
deargum̃to Nec uosconfundat quod pro argum̃ toargum̃ taitionẽ ponit̃
Antiqui genꝰponebant argum̃ tationẽ : sub argum̃ tationẽ uͦ argum̃tũ ec
argum tationẽ Itaq hoc uerbo cõmunit̃ utebant᷑ ut ꝓargum̃to rece
argum̃ tatio diceret᷑. Verũ ante quã dicamꝰ quȩ genera sint aargum¬
torũ dicamus prius quid considertre et c̃ferre debetimꝰ ut argusm̃a
faciamus Secundũ ARISTorEI Ẽ decẽ Rategoriȩ sunt . Iđ decẽresinq

Expanded text:
VERVM TAMEN NON INCOMMODVM VIDETVR QVANDAM SILVAM ATQVE MATERIAM VNIVERSE ANTE PERMIXTAM ET CONFVSAM EXPONERE OMNIVM ARGVMENTATIONVM. Tria nobis in confirmatione traduntur, materia, argumentum, argumentatio. Materiam nobis iam tradidit, id est locos de quibus argumnae et attributa negotio. Attributa personae undecim esse dixit, negotio quattuor; atque horum omnium partes enumerauit ac tradidit. Nunc itaque dicturus est de argumento. Nec nos confundat quod pro argumento argumentationem ponit. Antiqui genus ponebant argumentationem, sub argumentatione uero argumentum et argumentationem. Itaque hoc uerbo communiter utebantur, ut pro argumento recte argumentatio diceretur. Verum antequam dicamus quae genera sint argumentorum, dicamus prius quid considerare et conferre debeamus ut argumenta faciamus. Secundum Aristotelem decem categoriae sunt, id est decem res in
Abbreviated transcription (Latin):
eius. subitam fluminis magnitudinẽ soirent fuisseimpedim̃to. tamep
quidam capitis accesserunt. Intentio ẽ Hostiȩquas debiusti ad sacrificiũ.
presto nonfuerunt. OEΡVlSIo ẽ: concessio : Ratio. Flumen enim subito
accreuit. et ea regraduc i non potuerunt. Infirmatio. Tamenc Noquod

Expanded text:
eius subitam flu- minis magnitudinem scirent fuisse inpedimento, tamen quidam capitis arcesserunt. intentio est: hostiae, quas debuisti ad sacrificium, praesto non fuerunt. depulsio concessio. ratio: flumen enim subito accrevit et ea re traduci non potuerunt. infirmatio: tamen, quo
Abbreviated transcription (Latin):
non possit.Tamen aliquid sibi spei comparet: exiudiciorũꝑtur¬
batione. Atq: hic ut ilitatis iudiciorum de monstratio. et deeo

Expanded text:
non possit, tamen aliquid sibi spei conparet ex iudiciorubatione. atque hic utilitatis iudiciorum demonstratio et de eo
Abbreviated transcription (Latin):
genere ñ certũ quid designat. sed habet tractatũ ex generalitate cãmuru Vt
suspicionib: credioportere uł ñ oportere. Sedh ancthes inciuilẽ moralẽ ue
teneamus ñ illã q̃ apud philo sophos naturadis est: Quilibetaut̃ horũ locorã

Expanded text:
non certum quid designat, sed habet tractatum ex generalitate communi, ut non certum quid designat, sed habet tractatum ex generalitate communi, ut 'suspicionibus credi oportere uel non oportere'. Sed hanc ciuilem moralemue teneamus, non illam quae apud philosophos naturalis est. Quilibet autem horum locor
Abbreviated transcription (Latin):
Naqcũ contra tesces dicit᷑ aut ꝓtestib: : utiq: at tributtt ꝑsonȩ contingenda sꝑ VAFVs̃
uic t̃ ectȩtera ut fides sit data testi. aut ut possit. aut ñ possit adhiberi. Noc et
intormentis: Nã eius quitor q̃tur. excutienda ꝑsona est. Ergo omĩa argum̃tis
ꝓbandas : Quoru argum̃torũ genera duo sunt: Vnũ ꝓpriũ: Cõmune aliud
Propriũ ẽ : quo dipsius causȩ et negotiiest̃ Vt sextus Roscius cũ cedes facctt ẽ
Romȩ non fuit Nonergo patrẽ int̃fecit Cõauucest : quod trans ferri in
similes causas potest filius patrẽ inc̃fecit Reclamat istius modi suspicionib:
locus dicit᷑. Locorũ aut̃ cõmuniũ genera duo sunt: Vuũ cũ certȩ rercerit ẽ
amplificatio aliud cũ reidubiȩ ẽ. disputatio. Amplificatio reicertȩ ẽ utin
parricidã in sacrilegũ: Dubiȩ uero reicõmunis locus ẽ quia grecis dicit᷑¬
TΗCΙC q̃ habet partes duas. Quȩ id circo locus cõmunis dicit᷑ quod exmateriȩ¬

Expanded text:
cum contra testes dicitur aut pro testibus, utique attributa personae contingenda sunt per naturam, uictum et cetera, ut fides data testi aut ut possit aut non possit adhiberi. Hoc et in tormentis; nam eius qui torquetur excutienda persona est. Ergo omnia argumentis probanda sunt, quorum argumentorum genera duo sunt, unum proprium, commune aliud. Proprium est quod ipsius causae et negotii est, ut "Sextus Roscius, cum caedes facta est, Romae non fuit: non ergo patrem interfecit". Commune est, quod transferri in similes causas potest: "filius patrem interfecit; reclamat istiusmodi suspicionibus LOCVS DICITVR. Locorum autem communium genera duo sunt, unum cum rei certae est amplificatio, aliud cum rei dubiae certa est disputatio. Amplificatio rei certae est, ut in parricidam, in sacrilegum. Dubiae uero rei communis locus est, qui, a Graecis dicithabet partes duas. Quae idcirco locus communis dicitur, quod ex mater
Abbreviated transcription (Latin):
monstrandũ quȩ uisetnaturaa sit eiꝰ affectionis qua in pulsus aliquidreus
cõmisissedicetur In quo᷑ exempla et similitudines erunt ꝓferendȩ : etipsa
diligent̃ natura eiꝰ affectionis quã leuissime quietissimã ad partẽ expli¬
canda ut etresipsa a sacto crudeliet turbulento ad quiddã mitius
et tranquillius traducat᷑ ecoratis tam̃ ad animũ eius qui audiet et

Expanded text:
monstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, qua inpulsus aliquid reus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitius et tranquillius traducatur et oratio tamen ad animum eius, qui audiet, et
Abbreviated transcription (Latin):
quidin his singulistusticere debeas. Et primo adifficiliore parte incipit: Sun¬
quit negabit ittieẽ illud unde contentio ẽ . atq illud qđ in propositionis con

Expanded text:
quid in his singulis tu facere debeas, et primo a difficiliore parte incipit. Si, inquit, negabit ita esse illud unde contentio est atque illud quod in propositis con
Abbreviated transcription (Latin):
rationib: ut ilissimus atq: ami¬
cissimus ciuis fore uidetur
Sene armat. quasi sapientia pro
robore sit. pro armis eloqͣntia
Attendamꝰ tam̃ ut cũ supra pro
elo qͣntia aut copiã dicendi. aut
exercitationẽ. aut dissertitudi¬
ne nominauerit. nunc ubi & de
sapientia loquit᷑ ut securꝰ eloqͣn¬
tiã nomin&. hic quoq duo illa
seruat. quȩ supra docimꝰ. Qui
inquit sapientiȩ miscuerit elo¬
quentiã is & suis & publicisra¬
tionib: ut ilissimꝰ. atq: amicissi¬
mꝰ ciuis fore uidet᷑. Utilẽ circa

Expanded text:
rationibus utilissimus, atque amirationibus utilissimus, atque amicissimus civis fore videturene 'armat', quasi sapientia pro robore sit, pro armis eloquentia. Adtendamus tamen ut supra pro eloquentia aut copiam dicendi aut exercitationem aut disertitudinem nominauerit, nunc, ubi et de sapientia loquitur, ut securus eloquentiam nominet. Hic quoque duo illa seruat quae supra diximus: qui, inquit, sapientiae miscuerit eloquentiam, is 'et suis et publicis rationibus utilissimus atque amicissimus ciuis
Abbreviated transcription (Latin):
philo sophia ẽ. Quã quia nulluso¬
rator plene potest assequi. ideo
nob̵ hoꝵ. uel studiũ habendum
ẽẽ demonstrat. Consumit om̃em
operã in exercitatione dicendr
Consumit inquit. lã in isto labor¬
uerbo ẽ inutilis labor. Quod au¬
tẽ ait in exercitatione dicendi.
tim& eloqͣntiã nominare ut su¬
pra diximꝰ ne sensũ audientis
offendat. Itaq hȩc diffinitio ẽ¬
tio dicendi In utilis sibi ꝑnitio¬
sus patriȩ ciuis alitur. Om̃is ho¬
mo. aut sibi aut patriȩ consulit
Aut plussibi. qua patrͥȩ. Recte
ergo homines ad hȩc duo miscenda
sapientiã & eloqͣntiã. primo ab
utilitatib suis. deinde &iã prbli¬
cis inuitantur. Qui inquit fuerit
in sola dicendi exercitatione uer¬
satꝰ omissis studiis rationis &
officii. & sibi inutilis. & ꝑnicios
patriȩ ciius alitur.
Qui uero ita sese armat eloqͣnti¬
a ut ñ obpugnare cõmoda pa¬
triȩ: sed prohis pugnare possit.
is michiuir & suis & publicis

Expanded text:
philosophia est, quam quia nullus ophilosophia est, quam quia nullus orator plene potest adsequi, ideo nobis horum uel studium habendum esse demonstrat. CONSVMIT OMNEM OPERAM IN EXERCITATIONE DICENDI. 'Consumit', inquit; iam in ipso uerbo inest inutilis labor. Quod autem ait 'in exercitatione dicendi', timet eloquentiam nominare, ut supra diximus, ne sensum audientis offendat. Itaque haec definitio tio dicendi. IS INVTILIS SIBI, PERNICIOSVS PATRIAE CIVIS ALITVR. Omnis homo aut sibi aut patriae consulit aut plus sibi quam patriae. Recte ergo homines ad haec duo miscenda, sapientiam et eloquentiam, primo ab utilitatibus suis, deinde etiam publicis inuitantur. Qui, inquit, fuerit in sola dicendi exercitatione uersatus, 'omissis studiis rationis et officii', et 'sibi inutilis' et 'perniciosus patriae ciuqui vero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro his pugnare possit, is mihi vir et suis, et publicis
Abbreviated transcription (Latin):
sus dicturꝰ est. eloqͣntiã sapienti¬
e ẽẽ iungenda Om̃is res. aut nimi¬
uͦ ꝓdest. aut parũ prodest. aut
nimiũ obẽ. aut parũ obẽ. Sapien¬
tiȩ unũ lat. ut sola paru ꝓsit
Qua inre obeẽ semꝑ ostendit.s¬
& int̾dũ satis obeẽ Illã uero aliã
parte tollit soli eloqͣntie. ut uel
ait. Ac mequidẽ diu cogitantẽ
ratio ipsa. Ipsa inquit ratiosa¬
pientiȩ scilic&. quã eloqͣntiȩ
dicim eẽ iungendã
Quare siquis omissis rectissi¬
mis. atq honestissimis studus
rationis & officii. consumit om
nẽ opera in exercitatione di¬
cendi. is in utilis sibi. ꝑnicios
Ostendit quidsit plena sapienti¬
a. Sapiens ẽ eni qui diuma at¬
q: humana optime nouit.
Ergo studiũ rectȩ rationis ao
diuina. studiũ honesti officii ad
humana referamꝰ. Quod aut̃ ait
studiũ. rectius dixit quã si dixiss&
Quare siquis omissa ratione atq
officio. In his enĩ nominib: ꝑfecta

Expanded text:
sus dicturus est eloquentiam sapientisus dicturus est eloquentiam sapientiae esse iungendam. Omnis res aut nimium prodest aut parum prodest, aut nimium obest aut parum obest; sapientiae unum dat, ut sola parum prosqua in re obesse semper ostendit, sed interdum satis obesse; illam uero aliam partem tollit soli eloquentiae, ut uel ait 'ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa', 'ipsa', inquit, ratio, sapientiae scilicet, quam eloquentiae dicimus esse iungendam. QVARE SI QVIS OMISSIS RECTISSIMIS ATQVE HONESTISSIMIS STVDIIS RATIONIS ET OFnem operam in exercitatione dicendi, is inutilis sibi, perniciosus Ostendit quid sit plena sapientia: sapiens est enim qui diuina atque humana optime nouit. Ergo studium rectae rationis ad diuina, studium honesti officii ad humana referamus. Quod autem ait 'studium', rectius dixit quam si dixisset 'quare si quis omissa ratione atque officio'. In his enim nominibus perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
legit᷑ intelligendũ est. Cũ ani¬
miratione tũ facilius eloqͣntia
cõparatas. Vbiq duo hȩc coniun¬
git Sed quando aliquid duȩ res
agunt. triplici modo agunt
Aut aequales sunt. aut nunc ista
plus p̾stat. nẽ illa. Hic sapien¬
tiȩ dat. proprias agendi rati¬
ones Sed quia uirtus om̃is. .i. sapienna¬
magnitudine sui tarda ẽ. id cir¬
cosubiunrit & tẽpus. ut illud quod
sapientia Inuenerit. facilius e¬
loquentia cõpleat᷑. Ergo ad ali
tante ratio ipsa in hanc potis¬
simũ sententiam ducit. ut exxi
stimẽ sapientiã sine eloqͣntia
parũ ꝓdesse ciuitatib Eloqͣn¬
tiã uero sine sapientia. nimiu
obẽe plerũq: ꝓdesse numquam
Supra ostendit. quantũ obeet elo¬
qͣntia. quantũq: prodess&. sed
muta sapientiȩ. Nunc uero uult
ostendere singillati. quantũ sapi¬
entiȩ sola prosit. quantũ eloqͥn¬
tia sola obsit. Quod cũ ostenderit
qm̃ & sapientia sola parũ ꝓdest.
& eloqͣntia sola multũ obest. rur¬

Expanded text:
legitur intellegendum est. CVM ANIMI RATIONE, TVM FACILIVS ELOQVENTIA COMPARATAS. Vbique duo haec coniungit. Sed quando aliquid duae res agunt, triplici modo agunt: aut aequales sunt, aut nunc ista plus praestat, nunc illa. Hic sapientiae dat proprias agendi rationes. Sed quia uirtus omnis magnitudine sui tarda est, idcirco subiunxit et tempus, ut illud quod sapientia inuenerit facilius eloquentia compleatur; ergo ad aliqGITANTEM RATIO IPSA IN HANC POTISSIMVM SENTEstimem sapientiam sine elo- quentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse numquamupra ostendit quantum obesset eloquentia quantumque prodesset, sed mixta sapientiae; nunc uult ostendere singillatim quantum sapientia sola prosit, quantum eloquentia sola obsit. Quod cum ostenderit, quoniam et sapientia sola parum prodest et eloquentia sola multum obest, rur
Abbreviated transcription (Latin):
Dein denegare audirio portere utdicamꝰ. hodietu audiendus nones
Siquidẽ et tuillã quampunitus es. audire noliusti. Et id qđuidicatũ ñsit.

Expanded text:
DEINDE NEGARE AVDIRI OPORTERE: 'hodie tu audiendus non es, si quidem et tu illam, quam punitus est, audire noluisti'. ET ID, QVOD IVDICATVM NON SIT
Abbreviated transcription (Latin):
dat exemplum. Sedh̃ inmarcomanno exẽpla sunt posita: datexẽ¬
plũ cicero deeo. ꝗdãpnatꝰ parracidii. incarcere testam̃tũ fecerit ::

Expanded text:
ens. Sed haec in Marcomanno exempla sunt posita; dat exemplum Cicero de eo qui damnatus parricidii in carcere testamentum fecerit.
Abbreviated transcription (Latin):
scđs locũs : In quo ostendit̾ : siin caeteris legib: causa accipiat᷑: In hanc
legẽ. causã accipi nono portere : ħ utbaripossit. demonstrandũ
ẽ quialeax uł scriptũ qđ lib& ad resmaximas. utilissimas honestis si¬
mas. religiosissimas ꝑtineat. Vnde inutile . turpe. nefa scẽ doceat᷑.
legitã disigenter scripte ñ obtẽ perari. Deinde docendũ. qđ om̃a cau¬
que. eẽ. udebant᷑. Subiungit᷑ t̃tius locꝰ in quod ocet᷑ hanccausam
accipinonoportere. In qͦ qm̃ aduersarius qui contra scriptũ dic&
aliqua aeꝗtate setuet᷑. laborandũ ẽ utidoceat ꝗ se scripto defendit.
illũ aequũ N eẽ . qđ adũ sarius dicit . Quolo cobenetractato. utdoceat aequũ
ñee . efficiat ut ñ o porteat corcedere aduersario. Nã superiores loci.
ħ agebant. quasi ñlicer & idfieri. qđ adũsarius uell&: hic autẽ locus
utdixi. in quodocet᷑ aequũ ñeẽ qđ adũ sarius dicit. demonstrabit eu̾

Expanded text:
s locus est, in quo ostenditur, si in ceteris legibus causa accipiatur, in hac lege causam accipi non oportere. Hoc ut probari possit, demonstrandum est, quod lex uel scriptum quodlibet ad res maximas, utilissimas, honestissimas, religiosissimas pertineat, unde inutile, turpe, nefas esse doceatur legi tam diligenter scriptae non obtemperari. Deinde docendum quod omnia cauque uidebantur. Subiungitur tertius locus, in quo docetur hanc causam accipi non oportere. In quo, quoniam aduersarius, qui contra scriptum dicet, aliqua aequitate se tuetur, laborandum est, uti doceat is qui se scripto defendit illud aequum non esse, quod aduersarius dicit; quo loco bene tractato, ut doceat aequum non esse, effici ut et non oporteat concedere aduersario. Nam superiores loci hoc agebant, quasi non liceret id fieri quod aduersarius uellet; hic autem locus, ut dixi, in quo docetur aequum non esse quod aduersarius dicit, demonstrabit e
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã inuenire. de inde contrauersa eẽ om̃a. ante solitos eẽ accu¬
satores uidicib ꝑ suadere ad fine̾. ee alicui culpȩ eũ quiacusaret᷑
causa ꝓferre. quȩ eũ ad peccandũ impuliss&. nẽ ipsũ reũ causã af¬
ferre quareder eliquerit. deinde hanc inducere partitionẽ.
cui: in singulas partes multȩ conueniant argum̃tationes. Pri¬
mũ nulla inlege. Nullã causã contra scriptũ accipi conuenire.
Geinde sunc& pris legib: conueniat. hancet̃ hui: modilegem.
ut in ea non oporteat. Postremosiinhanc quoq: lege o poiteat. hano
quidẽ causã accipi conuenire minime oportere Q¬
cđa pars qua utituris quo uoluntate sedefendit. contra quã p̃cepta¬

Expanded text:
aliquam invenire; deinde conversa esse omnia: ante solitos esse accusatores iudicibus persuadere, ad- finem esse alicuius culpae eum, qui accusaretur, cau- sam proferre, quae eum ad peccandum impulisset;— nunc ipsum reum causam afferre, quare deliquerit. deinde hanc inducere partitionem, cuius in singulas partes multae convenient argumentationes: primum, nulla in lege ullam causam contra scriptum accipi con- venire; deinde, si in ceteris legibus conveniat, hanc esse eiusmodi legem, ut in ea non oporteat; postremo, si in hac quoque lege oporteat, hanc quidem causam accipi minime oportere. Prima pars
Abbreviated transcription (Latin):
satib  Cum autem iamlitis forma eẽt accepta iniudicio. nulla iam
poterat eẽ trans latio. Ergo inidiciis translatio rarius inuenit᷑.
Etsi quando inuenta fueritipsa ꝑseparum firmitudinis tenet. as¬
sumitq uires alia constitutione firmari. Hocnãq p̃ceptũ tulliapũ
ẽ. trans litionẽ exalia constitutione firmari. Ad quod p̃ceptũ exem plum
subiungit. nonuttranis lationẽ doceat. sed utostendat trans lationem
alia constitutione firmari. Reus parricidi factus. ꝓbatis aliis criminib
andampnandus sit quȩstio ẽ. Ytitur trans lationereus cumdicitsẽ
non parricidiidampnandum.eẽ. quia nihilindesit apꝓbatũ sed alioꝵ
oriminum quȩ ꝓbata sint. asficio portere supplicio. Acneeo quidẽ quod
non indeiudicium constitutum sit. Itasineq probatorũ oriminum pȩ¬
na eẽ debet qui a non in de iudicium constitutum ẽ . Neq parricidu.

Expanded text:
atio. Cum autem iam litis forma esset accepta, in iudicio nulla iam poterat esse translatio. Ergo in iudiciis translatio rarius inuenitur; et si quando inuenta fuerit, ipsa per se parum firmitudinis tenet adsumitque uires alia constitutione, hoc namque praeceptum Tullianum est, translationem ex alia constitutione firmari ad quod praeceptum exemplum subiungit non ut translationem doceat, sed ut ostendat translationem alia constitutione firmari: 'reus parricidii factus, probatis aliis criminibus, an damnandus sit quaestio est'. Vtitur translatione reus cum dicit se non parricidii damnandum esse, quia nihil inde sit adprobatum, sed aliorum criminum quae probata sint adfici oportere supplicio; ac ne eo quidem, quod non inde iudicium constitutum sit. Ita si neque probatorum criminum poena esse debet, quia non inde iudicium constitutum est, neque parricid
Abbreviated transcription (Latin):
Veritatõ : ꝑquã damus operã nequid alit̃ quam confirmauerimfiat aut
factũ. aut futurũ sit. Aonaturȩ quidẽ iura . mitupsa quȩruntur.
ic contro ũsiã. qđ neq in hoc ciuili uire ũsant᷑ et a
ligentia remotiora sunt. Ad similitudinẽ uͦaliquã. autadrem amplifi¬
Icandam. sȩpesunt inferendã.
XẼ PLṼ dedit qualitatis et negotialis. dedit et p̃cept& quomͦ rationes
multȩ eẽpossent Nunc subiungit in hanc negotialẽ qualitatẽ quẽ¬
ad modũ etunde argum̃ta socitnda sunt Vtriq: iđ peqtoriecpossessori
Aut etiã omib: siplures ambigent Siplures c̃traunũ possidentempetans
utĩ duȩ partessint sed plures Inͥtiũ eius ergo ab natura ductũ uidet᷑
Vt const& IVS : natura VSV. Lec e Om̃iũ aut̃ triũ supponit partes
uȩdam aut̃ exutilitatis ratione. aut ꝑspiouanab autobscura. Int̃ dũenũ
consequimur consuetud inẽ. Hoo quia consuet᷑udo non quu scimꝰ

Expanded text:
veritatem, per quam damus operam, ne quid aliter, quam confirmaverimus, fiat aut factum aut futurum sit. ac naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc clegentia remotiora sunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam saepe sunt inferenda.xemplum dedit qualitatis negotialis, dedit et praeceptum, quomodo rationes multae esse possent; nunc subiungit quemadmodum in hanc negotialem qualitatem et unde argumenta facienda sunt. VTRIQVE: id est petitori et possessori. AVT ETIAM OMNIBVS, SI PLVRES AMBIGENT. Si plures Contra unum possidentem petant ut non duae partes sint, sed plures. INITIVM EIVS ERGO AB NATVRA DVCTVM VIDETVR. Vt constet ius natura, usu, lege; omnium autem trium supponit partis. QVAEDAM AVTEM EX VTILITATIS RATIONE AVT PERSPICVA NOBIS AVT OBSCVRA. Interdum enim sequimur consuetudinem hoc quia consuetudo, non quia scim
Abbreviated transcription (Latin):
opiniones nuncupant᷑ A d eo manifestũ est omĩa quȩ iamundo a gantur¬
argum̃ tis probabilib: ꝑ suaderi quando etiã philosophorũ ꝓfessionib: exopinione
nom̃in positũ est ut dogmatti dicant᷑ Tertũ illudẽ ut docetm quẽ ad modũ ꝓ¬
babile fiat argum̃tũ exeo quodhabet ad hȩc quandã similitudinẽ iđ ꝑsimilitudi¬
nẽ ut puta Suisqui patriã prodit poenã meret᷑ illeqͥ patriã defendit p̃miũ meret᷑
Verũ hic exaltero alterifides fit. et sic quasi fuertit nominandũ Sed cicero ñ quẽ¬
ad modũ fier& argum̃tũ sed undefieret indicauit : ut quo habet ad hȩc
quod in opinione positũ ẽ : Eteñ hoc argum̃tũ tertiũ ubi exaltero alterũ pro¬
bamus qunc trlepotest eẽ uitsoleat fieri nunctale ut in opinione positũ eẽ
uideat᷑ Vt solecit fieri. Siisquipatriã prodit poenã meret᷑ ille qͥpatriã defep

Expanded text:
uncupatur. Adeo manifestum est omnia quae in mundo agunturargumentis probabilibus persuaderi, quando etiam philosophorum professionibus ex opinione nomen impositum est ut δόγματα dicantur. Tertium illud est, ut doceamus quemadmodum probabile fiat argumentum ex eo quod habet ad haec quandam similitudinem, id estnem, ut puta: si is qui patriam prodit poenam meretur, ille qui patriam defendit praemium meretur. Verum hic ex altero alteri fides fit, et sic quasi fuerat nominandum, sed Cicero non quemadmodum fieret argumentum, sed unde fieret indicauit, cum ait ‘aut quod habequod in opinione positum est. Etenim hoc argumentum tertium, ubi ex altero alterum probamus, nunc tale potest esse ut soleat fieri, nunc tale ut in opinione positum esse uideatur, ut soleat fieri: 'si is qui patriam prodit poenam meretur, ille qui patriam defe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ id quod feresoletfieri Deinde ꝑid quod inopimone positũ ẽ probabile argu¬
mentũ sic fit si ad fidẽ non ea q̃ in ususunt agendi. sed ea q̃ in opinione sunt po¬
sita colligamus Sidicas inferos eẽ et inpus apud inferos poenas Sidicaloms
quiphilosophant᷑ contra deossticere Multienuĩ credunt quod fbilosopbi
contra deosfaciant Ete ñ sideos asser̃ et me forte stultũ eẽ dicunt qm̃
metalẽ deuseẽ uoluit. c̃tra deos stciunt cũ merep̃ hendunt deindeiN .R .P.
cũbella autpa x ex dĩuoluntate contingtant. ipsi autẽ multt cupiunt

Expanded text:
per id quod fere solet fieri. Deinde per id quod in opinione positum est probabile arguper id quod fere solet fieri. Deinde per id quod in opinione positum est probabile argumentum sic fit, si ad fidem non ea quae in usu sunt agendi, sed ea quae in opinione sunt posita colligamus; si dicas inferos esse et impiis apud inferos poenas; si dicas omnes qui philosophentur contra deos facere; multi enim credunt quod philosophi contra deos faciant. Etenim si deos adserunt et me forte stultum esse dicunt, quoniam me talem deus esse uoluit, contra deos faciunt cum me reprehendunt. Deinde in re publica cum bella aut pax ex dei uoluntate contingant, ipsi autem multa cupiant
Abbreviated transcription (Latin):
mores eiꝰ probabilid argum̃tt faciamus Ittq hȩc p̃cedunt. anteꝗ probabi¬
lia argam̃ta profertimus : Verũ ipsũ probabile argum̃tũ primo intria
diuiditur iđ in id quod feresoletfieri. et in id quod in opinione positũ ẽ. et nid qđ
habet adhȩc quandã similitudinẽ Deinde inquatuor SiciNũ CREΟΙBVE ludΙCΑT
CõPARABILE Verũ illatria ressunt qͥb: probabile conficit᷑ argum̃tũ Illa autẽ
quatuor q̃ secunt᷑ rerũ harũ triũ effectus sunt Primo itaq: illatria uidecamꝰ
inqͣ probabile diuidit᷑ argum̃tũ Perid quod feresoletfieri probabile argum̃ tũ sicfit
sieci ad fidẽ colligts q̃ in actus consuetudine uerscant᷑ Vt putti Simat̃ est : diligit
filiũ si auarus est : neglegit iusiurandũ Ittuet terentius mere trices mclas. aua¬
roslenones tristessenes ed acesparasitos eẽ cõmemorauit. Hȩcittiq: ad fidẽ dictas

Expanded text:
mores eius probabilia argumenta faciamus. Itaque haec precedunt antequam probabimores eius probabilia argumenta faciamus. Itaque haec precedunt antequam probabilia argumenta proferamus. Verum ipsum probabile argumentum primo in tria diuiditur, id est in id quod fere solet fieri, in id quod in opinione positum est et in id quod habet ad haec quandam similitudinem; deinde in quattuor, signum, credibile, iudicatum, comparabile. Verum illa tria res sunt, quibus probabile conficitur argumentum; illa autem quattuor, quae secuntur, rerum harum effectus sunt. Primo itaque illa tria uideamus in quae probabile diuiditur argumentum. Per id quod fere solet fieri probabile argumentum sic fit, si ea ad fidem colligas quae in actus consuetudine uersantur, ut puta: SI MATER EST, DILIGIT FILIVM: SI AVARVS EST, NEGLEGIT IVS IVRANDVM. Ita et Terentius meretrices malas, auaros lenones, tristes senes, edaces parasitos esse memorauit. Haec itaque ad fidem dicta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
creonti quidẽ turpeẽ c̃ducere Hȩctũ uera sunthoc pacto. Quoniã
cicatrixẽ : fuit uulnus Tũ uerisimilia hoc modo Simultus erat in calceis
int̃ homines ñ est p̃sertĩ cũ etiã ipsũ probetur Probabili itaq: solo om̃is
fides nititur. adeo ut greciofficiũ et finẽ oratorissic definierint
ipsũ ñ potest definiri neq: in p̃cepta᷑ quoddã ex primi Sed probabileerit
argum̃tũ promorib: patriȩ populi tẽporis : Neq enĩ om̃ib: unũ atq: idẽ
ꝓbabileẽ : Aliud eni iustũ romanis. aliudbarbaris uidet᷑ Ittq ut ꝓbabi
lica argum̃ ttisticiamꝰ primũ nobis patri& inspicienda ẽ inquai sumꝰ
et eipatriȩ in picien dimores Deinde nuspiciend ẽ cuuitasquȩ pars patriȩ ẽ
Om̃is enĩ ciuitas habet proprios mores : De indein spiciendũ ẽ tẽpus : tẽpora enĩ sȩpe
mutant᷑ Postremo etiã eiꝰ apud quẽ dicimus cognoscenda natura ẽ ut secundũ

Expanded text:
creonti quidem turpe est conducere. haec tum vera sunt, hoc pacto: quoniam creonti quidem turpe est conducere. haec tum vera sunt, hoc pacto: quoniam cicatrix est, fuit vulnus; tum veri similia, hoc modo: si multus erat in calceis inter homines non est, praesertim cum etiam ipsum probetur. Probabili itaque solo omnis fides nititur, adeo ut Graeci officium et finem oratoris sic definierint,utem per se ipsum non potest definiri neque in praeceptum quoddam exprimi, sed probabile erit argumentum pro moribus patriae, populi, temporis. Neque enim omnibus unum atque idem probabile est; aliud enim iustlia argumenta faciamus, primum nobis patria inspicienda est in qua sumus, et eius patriae inspiciendi mores; deinde inspicienda est ciuitas, quae pars patriae est: omnis enim ciuitas habet proprios mores. Deinde inspiciendum est tempus - tempora enim saepe mutantur -, postremo etiam eius apud quem dicimus cognoscenda natura est, ut secundum
Abbreviated transcription (Latin):
PROBABILE autẽ est id quod feresoletfieri. Autquod inopinione positũ est. aut
qđ habetinse adhȩc quandã similitudinẽ siue id stilsũ ẽ siue uerũ Verũ in eo gene¬
re quod feresoletfieri probabile huiꝰ modiẽ: Simat̃ ẽ diligit filiũ Siciuarus ẽ
neglegit iusiurandũ In eo aut̃ quod inopinione positũ ẽ huiꝰ modis probabilica
Inpis apud inferos penas eẽ p̃paratas Eos quiphilo sophiȩ dent operã non arbitrari
deo seẽ Similitudo aut̃ in c̃trariis et parib: et in hisreb: q̃ subeandẽ rationẽ caduNt
maximespectatur In contrarus hoc modo Nãsi his qui in prudentes lȩser̃
igno scic̃uenit his necessicrio profuer: haberigratiã nono portet : Expari
sic: Nã ut docus sine portunauib: eẽ ñ potest tutus. sic animussine fide. stabi¬
lis amicis non potest eẽ : In his reb: q̃ sub eandẽ rationẽ cadunt. hocmͦ ꝓbabi¬
le consideratur : Nã si rhodus turpeñ est portoriũ locare. Neherma¬

Expanded text:
Probabile autem est id, quod fere solet fieri aut quod in opinione positum est aut quod habet in se ad haec quandam similitudinem, sive id falsum est sive verum. in eo genere, quod fere fieri solet, probabile huiusmodi est: si mater est, diligit filium; si avarus est, neglegit ius iurandum. in eo autem, quod in opinione positum est, huiusmodi sunt probabilia: impiis apud inferos poenas esse praeparatas; eos, qui philosophiae dent operam, non arbitrari deos esse. similitudo autem in contrariis et ex paribus et in iis rebus, quae sub ean- dem rationem cadunt, maxime spectatur. in contrariis, hoc modo: nam si iis, qui inprudentes laeserunt, ignosci convenit, iis, qui necessario profuerunt, haberi gratiam non oportet. ex pari, sic: nam ut locus sine portu na- vibus esse non potest tutus, sic animus sine fide stabilis amicis non potest esse. in iis rebus, quae sub eandem rationem cadunt, hoc modo probabile consideratur: nam si Rhodiis turpe non est portorium locare, ne Her- mo
Abbreviated transcription (Latin):
administrant᷑ Hanc primã partẽ numerant : Eã de inceps rationib:
uariis et quã copiosissimis uerbis approbariputanto portere hoc modo

Expanded text:
administrantur. hanc primam partem numerant; eam deinceps rationibus variis et quam copiosissimis verbis approbari putant oportere. hoc ego
Abbreviated transcription (Latin):
animus accesserit iđ ut uerisimile probet et ꝑ exemplũ et ꝑ explicationem
animiaffectionis Vt ꝗđei fieri possit quantũ in hacre fieri potest. Quid

Expanded text:
ANIMVS ACCESSERIT. Id est, ut ueri simile probet et per exemplum et per explicationem animi adfectionis. VT QVOD EIVS FIERI POSSIT. Quantum in hac re fieri potest. QVID
Abbreviated transcription (Latin):
quid quisq fecciat non quocasuutatur ad rẽꝑtinere. Hoc aut̃ loco caput
illud erit accusatori side monstra repoterit alii neminicausã fuisse faciendi
Secundariũ sitantã aut cãidonet̃ nemini. Sinfuisse aliis quoq: causa sticiendi
uidebitur aut potestas defuisse alis demoris titande ẽ . aut sacultas autuo¬
luntas Potestas siaut nesicissȩ aut ñ fuisse . aut conficere aliquid ñ potiuisse
dicet᷑ Facultis siratio adiutores adiumenta cȩceraq: quȩ adrẽ

Expanded text:
quid quisque faciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. Hoc autem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini causam fuisse faciendi; secundarium, si tantam aut tam idoneam nemini. sin fuisse aliis quoque causa faciendi videbitur, aut po- testas defuisse aliis demonstranda est aut facultas aut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuisse aut conficere aliquid non potuisse dicentur. facultas, si ratio, adiutores, adiumenta ceteraque, quae ad re
Abbreviated transcription (Latin):
tarit : deipsa remotione sic argumentabit᷑. Primumcuius acciderittulpa.¬
id de monstrabit. Deinde cũid aliena culpa accidisset. ostendetse autnop

Expanded text:
tarit, de ipsa remotione sic ar- gumentabitur: primum, cuius acciderit culpa, demon- strabit; deinde, cum id aliena culpa accidisset, ostendet se aut no
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾a controu̾siaꝵ que in legib sunt dũtaxat in iudiciali gn̾e
causaꝵ. transit tullius ad deliberatiuã cãm ⁊ ad demonstratiuã. Non
ꝙ alia p̃cepta ẽẽ possint deliberatiue ⁊ demonstratiue ꝙͣ fu̾nt sup
in iudiciali gnͣe dũtaxat in consfonb. Nam pari mõ coniecture fi¬
nis. et cetere ꝯst̃ones ⁊ om̃ia gn̾a controu̾siaꝵ u̾santͦ in deliberatĩo¬

Expanded text:
enera controuersiarum, quae in legibus sunt dumtaxat in iudiciali genere causarum, transit Tullius ad deliberativam causam et ad demonstrativam, non quo alia praecepta esse possint deliberativae et demonstrativae, quam fuerunt supra in iudiciali genere dumtaxat in constitutionibus. Nam pari modo coniectura, finis et ceterae constitutiones et omnia genera controuersiarum uersantur in d
Abbreviated transcription (Latin):
tie uicinũ ẽ h̃t nomẽ qd̵ appellat᷑ audacia. Item religio u̾tus ẽ. Irre
ligiositas uiciũ atq religim uicina uiciũ tamẽ ẽ ⁊ suꝑstitio nõiat᷑
Que ⁊̃ ip̃a sit uitanda s ħ ut dixi media uł uicina hñt nõia Nam
sunt aliqua que nõ hñt. ut iustĩa cũ uirtus sit iniustĩa uiciũ pu¬

Expanded text:
tiae uicinum etiae uicinum eiositas uitium; atque religioni uicina, uitium tamen, superstitio nominatur, quae etiam ipsa est uitanda. Sed haec, ut dixi, media uel uicina habent nomina: nam sunt aliqua, quae non habent, ut iustitia cum uirtus sit, iniustitia uitium, pu
Abbreviated transcription (Latin):
ad ħ nr̃m institutũ ꝑtinet. Epicuri enĩ ⁊ ip̃am uirtutẽ dicunt ꝓpt̾
se nõ expeti s ꝓpt̾ uoluptatẽ q̃ secta epicuroꝵ ẽ. hoc utiq reuincendu
s quia longioris tractatus ẽ ⁊ alteriꝰ oꝑis. Rethorica enĩ nũc expõit:
ideo ⁊ hinc dr̃e p̃t̾misit. Propt̾ se aũt uitanda sunt.:
ocuit honestatẽ sequendã. Subiũgit uitandã turpitudinẽ. S
turpitudo in hiis ẽ que cont̾ria sũt uirtutib. Fidentia ut oͣ po¬
suit uirtus ẽ. huic contͣria ẽ diffidentia. ⁊ audacia uitanda. pari mͦ
int̾ uirtutes ⁊ contͣria media inueniunt᷑. Que licet uicina sint u̾¬
tutib tamẽ uitanda sunt ut uitant᷑ ip̃a contͣcia. Hec aũt que ui¬
cina sunt ita sunt ut certũ nomẽ teneant nũc ita ut uocabulũ
nõ h̃eant. Fidentiã diximꝰ ẽẽ uirtutẽ. diffidentiã uiciũ. At id qd̾ fidẽ¬

Expanded text:
AD HOC NOSTRVM INSTITVTVM PERTINET. Epicurei enim et ipsam uirtutem dicunt propter AD HOC NOSTRVM INSTITVTVM PERTINET. Epicurei enim et ipsam uirtutem dicunt propter se non expeti, sed prolterius operis rhetorica enim nunc exponitur, ideo et hic dicere praetermisit. PROPTER SE AVTEM VITANDA SVNT. Docuit honestatem sequendam, subiungit uitandam turpitudinem; sed turpitudo in his est quae contraria sunt uirtutibus. Fidentia, ut supra posuit, uirtus est; huic contraria est diffidentia; et audacia uitanda, parique modo inter uirtutes et contraria media inueniuntur quae licet uicina sint uirtutibus, tamen uitanda sunt, ut uitantur ipsa contraria. Haec autem, quae uicina sunt, nunc ita sunt ut certum nomen teneant, nunc ita, ut uocabulum non habeant. Fidentiam diximus esse uirtutem, diffidentiam uitium; at id quod fiden
Abbreviated transcription (Latin):
tũ deb̾e sociari. ubi tm̃ p̃cepta tradunt᷑ nõ rerum disputio continetur.
Nam p̾mo in gn̾e que sunt honesta appellant᷑ uirtus scientia uitas que
nullam ob utilitatẽ s ꝓpt̾ se expetunt᷑. U̾itas ẽ ꝑ quã ea que sut aut fue¬
runt aut futura sũt dicunt᷑. Hucusq naturam ⁊ iustĩam. Cumq hiis
que nalit̾ iusta sunt explicauit. Nune ea docebit cum ꝑtib suis que per
consuetudinẽ iusta sunt. Iustĩam em̃ triplicẽ esse uoluit. nat̾alem con¬
suetudinis id ẽ moꝵ. legum. lege iusticia ẽ qd in eo scripto qd̾ ppło expõi¬
tũ ẽ. Hucusq iustĩam consuetudĩs dixit. Nunc incipit legum. Fidenti¬
a ẽ ꝑ quã magnis ⁊ honestis in reb. In honestis actib fidentia ẽ. cece¬
rum in mał confidentia. Nam multũ ip̃e animꝰ in se fiducie certa cũ
spe collocauit ut ẽ illud. Turne su mẽito si qua ẽ fiducia forti. Neq

Expanded text:
tum debere sociari, ubi tantum praecepta traduntur, non rerum disputatio continetur. tum debere sociari, ubi tantum praecepta traduntur, non rerum disputatio continetur. Nam primo in genere quae sunt, honesta appellantur: uirtus, scientia, ueritas, quae nullam ob utilitatem, sed propter se expetuntur. VERITAS EST, PER QVAM EA, QVAE SVNT AVT FVERVNT AVT FVTVRA SVNT, DICVNTVR. Hucusque naturam et iustitiam cumque his quae naturaliter iusta sunt, explicauit; nunc ea docebit cum partibus suis, quae per consuetudinem iusta sunt. Iustitiam enim esse triplicem uoluit, naturalem, consuetudinis, id est morum, legum. LEGE IVS EST, QVOD IN EO SCRIPTO, QVOD POPVLO EXPOSITVM EST. Hucusque iustitiam consuetudinis dixit, nunc incipit legum. FIDENTIA EST, PER QVAM MAGNIS ET HONESTIS IN REBVS. In honestis actibus fidentia est, ceterum in maus confidentia. Nam MVLTVM IPSE ANIMVS IN SE FIDVCIAE CERTA CVM SPE CONLOCAVIT, ut est illud: "Turne, sui merito si qua est fiducia forti". NEQVE