comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis arma hostis uanum cesim cum ingenti sonitu ensem deiecit. Ro¬
manus mucrone surrecto: scuto cum scutum unũ ꝑtuliss&. totoque
corpore interior periculo uulneris factus insinuass& se inter corpus
armaque. uno alteroque subinde ictu uentrem atq: inguina hausit.¬
& in spatium ingens ruentem porrexit hostem. Iacentis inde corpus
ab omni alia uexatione intactum torque uno spoliauit. quẽ respar.¬
sum cruore collo circũdedit suo. Defixerat pauor cum admiratione
gallos. Romani alacres abstatione obuiã militi suo processi gratulã¬
tes laudantesque ad dictatorem ꝑducunt.Inter carminũ prope mo¬
dum incondita quaedam militaliter ioculantes torquati cognomen
auditum. Celebratũ demnde posteris & familiae honori fuit.Dicta¬
tor coronam aureã addidit donũ: mirisq pro contione eam pugnã
laudib tulit. Etiã hercule tanti ea ad uniuersi belli euentũ dimica¬

Expanded text:
tis arma hostis uanum caesim cum ingenti sonitu ensem deiecit; Rotis arma hostis uanum caesim cum ingenti sonitu ensem deiecit; Romanus mucrone subrecto, cum scuto scutum imum perculisset totoque corpore interior periculo uolneris factus insinuasset se inter corpus armaque, uno alteroque subinde ictu uentrem atque inguina hausit et in spatium ingens ruentem porrexit hostem. iacentis inde corpus ab omni alia uexatione intactum uno torque spoliauit, quem respersum cruore collo circumdedit suo. defixerat pauor cum admiratione Gallos: Romani alacres ab statione obuiam militi suo progressi, gratulantes laudantesque ad dictatorem perducunt. inter carminum prope modo incondita quaedam militariter ioculantes Torquati cognomen auditum; celebratum deinde posteris etiam familiae honori fuit. dictator coronam auream addidit donum mirisque pro contione eam pugnam laudibus tulit. et hercule tanti ea ad uniuersi belli euentum momenti dimica
Abbreviated transcription (Latin):
Qladlio: ad propiorem abili pugnam. Armatũ adornatũ que aduersus
gallum stolide laetum & quoniã id quoq memoria dignũ. antiquis
u̾isum est linguam & ab irrisu exserentẽ producũt. Recipiũt se inde
adstationẽ caeteri: & duo in medio armati: spectaculi magis more.: q̃
lege belli destituunt᷑. nequaꝗͣ uisu ac spetiae astimantib pares. Corpus
alteri magnitudine eximiũ: uersicolori ueste pictisque & auro cae¬
lans refulgens armis. Melia in altero militaris statura modicaq
in armis abilib magis. ꝗͣ decoris speties. non cantus non exultatio ar¬
morꝵq agitatio uana: sed pectus animor iraeque tacite plenũ omnẽ
ferotiam in discrimen ip̃m certaminis distulerat. Ubi constitere in¬
ter duas aties: tot cirtũ mortalium animis spe metuq pendentibus
ꝙallus uelut moles suꝑne ĩminens proiecto leua scuto in aduenien¬

Expanded text:
gladio ad propiorem habili pugnam. armatum adornatumque aduersus gladio ad propiorem habili pugnam. armatum adornatumque aduersus Gallum stolide laetum et—quoniam id quoque memoria dignum antiquis uisum est—linguam etiam ab inrisu exserentem producunt. recipiunt inde se ad stationem; et duo in medio armati spectaculi magis more quam lege belli destituuntur, nequaquam uisu ac specie aestimantibus pares. corpus alteri magnitudine eximium, uersicolori ueste pictisque et auro caelatis refulgens armis; media in altero militaris statura modicaque in armis habilibus magis quam decoris species; non cantus, non exsultatio armorumque agitatio uana sed pectus animorum iraeque tacitae plenum; omnem ferociam in discrimen ipsum certaminis distulerat. ubi constitere inter duas acies tot circa mortalium animis spe metuque pendentibus, Gallus uelut moles superne imminens proiecto laeua scuto in aduenien
Abbreviated transcription (Latin):
gallus processit. & qnͣtum maxima uoce potuit: quẽ nunc inꝗt roma
uir fortissimũ hab& procedat agedum ad pugnã: ut nr̃ duorum
ostendat euentus: utra gens bello sit melior.Diũ inter primores iuue¬
num romanor silentium fuit: cum & abnuere certamen uererentur
& praecipuã sortem ꝑiculi petere nollent.Tum T. Manlius Lutii fili¬
us: qui patrem a uexatione tribunitia uincditauerat: ex statione ad
dictatorem pergit. In iussu tuo inquit imꝑator extra ordinẽ nunꝗͣ
pugnauerim: non si certam uictoriam uideam. Si tu ꝑmittis. uolo ego
illi belluae ostendere qnto adeo ferox praesultat hostium signis. me
ex illa familia ortum: quae galloꝵ agmen ex rupe tarpeia deiecit. Tũ
dictator Macte uirtute inquit ac pietate in patrem patriãq t. Man-
li esto. l perge & nomen romanũ in uictũ iuuantib diis presta. Ar-¬
mant inde iuuenem aequales. Pedestre scutum capit. tlispano cingitur

Expanded text:
Gallus processit et quantum maxima uoce potuit 'quem nunc' inquit 'Roma Gallus processit et quantum maxima uoce potuit 'quem nunc' inquit 'Roma uirum fortissimum habet, procedat agedum ad pugnam, ut noster duorum euentus ostendat utra gens bello sit melior.' diu inter primores iuuenum Romanorum silentium fuit, cum et abnuere certamen uererentur et praecipuam sortem periculi petere nollent; tum T. Manlius L. filius , qui patrem a uexatione tribunicia uindicauerat, ex statione ad dictatorem pergit; 'iniussu tuo' inquit, 'imperator, extra ordinem nunquam pugnauerim, non si certam uictoriam uideam: si tu permittis, uolo ego illi beluae ostendere, quando adeo ferox praesultat hostium signis, me ex ea familia ortum quae Gallorum agmen ex rupe Tarpeia deiecit.' tum dictator 'macte uirtute' inquit 'ac pietate in patrem patriamque, T. Manli , esto. perge et nomen Romanum inuictum iuuantibus dis praesta.' armant inde iuuenem aequales; pedestre scutum capit, Hispano cingitur
Abbreviated transcription (Latin):
ablicinio consule clictum scribit: quia collega comitia bello praefer¬¬
re festinante: ut continuar& consulatum: obuiã eundũ prauae cupi¬
ditate fuerit. Quaesita ea propria familiae laus. leuiorẽ auctorẽ licini¬
um facit: cum mentionem eius rei in uetustiorib annalib nullã in¬
ueniã.: magis ut belli gallici causa dictatorem creatum arbitrer incli¬
net animus. Eo certe anno galli ad tertiũ lapidem salaria uia trans
pontem anienis castra habuere. Dictator cum tumultus gallici causa
iustitium edixiss&: omnes iuniores sacramento adegit: ingentique
exertitu ab urbe profectus: in citeriore ripa anienis castra posuit. Põs
inmedio erat: neutris erũpentib ne timoris indiciũ ess&. Proelia de
occupando ponte crebra erant.Nec qui potrentur in certis uirib satis
disterni poterat. Tum eximia corporis magnitudine in uacuũ pontẽ

Expanded text:
ab Licinio consule dictum scribit, quia collega comitia bello praeferab Licinio consule dictum scribit, quia collega comitia bello praeferre festinante ut continuaret consulatum, obuiam eundum prauae cupiditati fuerit. quaesita ea propriae familiae laus leuiorem auctorem Licinium facit: cum mentionem eius rei in uetustioribus annalibus nullam inueniam, magis ut belli Gallici causa dictatorem creatum arbitrer inclinat animus. eo certe anno Galli ad tertium lapidem Salaria uia trans pontem Anienis castra habuere. dictator cum tumultus Gallici causa iustitium edixisset, omnes iuniores sacramento adegit ingentique exercitu ab urbe profectus in citeriore ripa Anienis castra posuit. pons in medio erat, neutris rumpentibus ne timoris indicium esset. proelia de occupando ponte crebra erant, nec qui potirentur incertis uiribus satis discerni poterat. tum eximia corporis magnitudine in uacuum pontem
Abbreviated transcription (Latin):
poss& eo in noctem tractũ erat certamen. Postero deserta fuga castͣ
hernicoꝵ & sautii relicti quidã inuenti agmenq fugientiũ ab signis
cum praeter moenia eor infrequentia conspecta signa essent fusũ ac
per agros trepida fuga palatum est. Nec romanis incruenta uictoria
fuit: quarta pars militũ amissa. Et ubi haud minus iactura fuit a¬¬
liquot milites romani cecidere. Insequenti anno cum L. Sulpitius &
c. Licinius taluus consules in hernicos exercitũ duxissent: neque in¬
uentis in agris hostib: ferentinũ urbem eor ui cepissent: reuertẽtib
inde eis tiburtes portas clausere. Ea ultima causa fuit: cum multae
antea querimoniae ultro citroq iactatae essent:cur per foetiales reb
repetitis bellum tiburti populo indiceretur.Dictatorẽ T.Quintiũ sce¬
num eo anno fuisse satis constat: & magr̃um equitũ Seruiliũ Corne¬
lium Maluginensem: Macer Licinius comitioꝵ habendoꝵ causa &

Expanded text:
posset; eo in noctem tractum erat certamen.—postero die deserta fuga castra posset; eo in noctem tractum erat certamen.—postero die deserta fuga castra Hernicorum et saucii relicti quidam inuenti; agmenque fugientium ab Signinis, cum praeter moenia eorum infrequentia conspecta signa essent, fusum ac per agros trepida fuga palatum est. nec Romanis incruenta uictoria fuit: quarta pars militum amissa et, ubi haud minus iacturae fuit, aliquot equites Romani cecidere. insequenti anno cum C. Sulpicius et C. Licinius Caluus consules in Hernicos exercitum duxissent neque inuentis in agro hostibus Ferentinum urbem eorum ui cepissent, reuertentibus inde eis Tiburtes portas clausere. ea ultima fuit causa, cum multae ante querimoniae ultro citroque iactatae essent, cur per fetiales rebus repetitis bellum Tiburti populo indiceretur. dictatorem T. Quinctium Poenum eo anno fuisse satis constat et magistrum equitum Ser. Cornelium Maluginensem . Macer Licinius comitiorum habendorum causa et
Abbreviated transcription (Latin):
pro numero damnũ est. uulgus aliud armatoꝵ uelut delegata pri-¬
morib pugna euentum suum in uirtute aliena ponit. Multi demñ¬
utrinque cadunt.plura uulnera accipiunt.Tandem equites alius
aliũ increpantes:quid deinde restare quaerendo:sineq: ex equis
pepulissent hostem: neq pedites quicꝗͣ momenti faterent: ꝗͣ tertias
expetere pugnã. Quid ante signa feroces prosiluissent & alieno pu¬
gnarent loco. Nis inter se uocib clamore renouato inferũt pedem.
Et primũ gradu mouerunt hostem: deinde pepulerunt: postremo ⁊¬
iam haud dubia auertunt. Neque tam uires pares quae suꝑauerit res
facile dictu est: nisi quod perpetua fortuna utriusq populi & extollẽ
animos & minuere potuit. Usque ad castra fugientes hernicos romanꝰ
sequitur. Castror oppugnatione quia serum erat diei abstinẽ diu
non perlitatũ tenuerat dictatorem ne ante meridiem signũ dare

Expanded text:
pro numero damnum est. uolgus aliud armatorum, uelut delegata pripro numero damnum est. uolgus aliud armatorum, uelut delegata primoribus pugna, euentum suum in uirtute aliena ponit. multi utrimque cadunt, plures uolnera accipiunt; tandem equites alius alium increpantes, quid deinde restaret quaerendo, si neque ex equis pepulissent hostem neque pedites quicquam momenti facerent? quam tertiam exspectarent pugnam? quid ante signa feroces prosiluissent et alieno pugnarent loco?—his inter se uocibus concitati clamore renouato inferunt pedem et primum gradu mouerunt hostem, deinde pepulerunt, postremo iam haud dubie auertunt; neque, tam uires pares quae superauerit res facile dictu est, nisi quod perpetua fortuna utriusque populi et extollere animos et minuere potuit. usque ad castra fugientes Hernicos Romanus sequitur: castrorum oppugnatione, quia serum erat diei, abstinuere;—diu non perlitatum tenuerat dictatorem, ne ante meridiem signum dare
Abbreviated transcription (Latin):
plex acciperent stipendiũ decreuerant spei animorque ĩpleuere.
Immunesq oper militariũ erant: ut in unum pugnae laborem re¬¬
seruati plus sibi: ꝗͣ pro uirili ꝑte adnitendũ scirentꝰ extra ordinẽ
& in atie locati: quo conspectior uirtus ess&. Duum miliũ planiti¬
es castra romana ab hernicis dirimebat. Ibi Pari ferme utrinque
spatio in medio pugnatũ est. Primo stetit ambigua spe pugna ne¬
quicꝗͣ spe conatis equitib romanis impeti turbare hostium atiem.
Post ꝗͣ equestris pugna effectu ꝗͣ conatib uanior erat: consulto pri¬
us dictatore: equites ꝑmissu deinde eius relictis equis: clamore in¬
genti prouolant ante signa & nouam integrant pugnam: nec susti¬
nere poterant ui extra ordinariae cohortes pari corporr animorq:
robore se obietissent.Tum inter primores duor populor res gerit᷑.
Quicꝗd hinc atque illinc cominus mars bello affert multiplex ꝗͣ

Expanded text:
plex acciperent stipendium decreuerant, spei animorumque impleuere; plex acciperent stipendium decreuerant, spei animorumque impleuere; immunes quoque operum militarium erant, ut in unum pugnae laborem reseruati plus sibi quam pro uirili parte adnitendum scirent; extra ordinem etiam in acie locati quo conspectior uirtus esset. duum milium planities castra Romana ab Hernicis dirimebat; ibi pari ferme utrimque spatio in medio pugnatum est. primo stetit ambigua spe pugna nequiquam saepe conatis equitibus Romanis impetu turbare hostium aciem. postquam equestris pugna effectu quam conatibus uanior erat, consulto prius dictatore equites, permissu deinde eius relictis equis, clamore ingenti prouolant ante signa et nouam integrant pugnam; neque sustineri poterant, ni extraordinariae cohortes pari corporum animorumque robore se obiecissent. tunc inter primores duorum populorum res geritur; quidquid hinc aut illinc communis Mars belli aufert, multiplex quam
Abbreviated transcription (Latin):
per occasionẽ egregie gesta est: in hernicos morte consulis contẽptĩ
castra romanor cum haud dubia expugnandi spe succedentes. hor¬
tante legato & plenis irae atq indignitatis militũ animis eruptio est
facta. Multum ab spe adeundi ualli res hernicis abfuit. adeo tur¬
batis inde ordinib abscessere. Dictatoris inde aduentu, nouus ue¬
teri exercitu adiũgitur & copiae duplicantur. Et pro contione dicta¬
tor laudib legati militũq quoꝵ uirtute castra defensa erant. simł
audientib laudes meritas tollit animos: simul caeteros ad emulan¬
dum uirtutes atuit. Neque segnius ad hostes bellũ apparat᷑. qui
& ꝑni ante decoris memores: neque eius ignari auctaꝵ uiriũ hostis
suas quoq uires augent. Omne hernicũ nomen: omnis militaris
aetas excitur. Quadragenariae octo cohortes. lecta robora uirorũ
scribuntur. Nunc eximiũ florem iuuentutis eo &̃ quod ut du-¬

Expanded text:
per occasionem gesta egregie est. in Hernicos morte consulis contemptim ad per occasionem gesta egregie est. in Hernicos morte consulis contemptim ad castra Romana cum haud dubia expugnandi spe succedentes, hortante legato et plenis irae atque indignitatis militum animis eruptio est facta. multum ab spe adeundi ualli res Hernicis afuit; adeo turbatis inde ordinibus abscessere. dictatoris deinde aduentu nouus ueteri exercitus iungitur et copiae duplicantur; et pro contione dictator laudibus legati militumque, quorum uirtute castra defensa erant, simul audientibus laudes meritas tollit animos, simul ceteros ad aemulandas uirtutes acuit. neque segnius ad hostes bellum apparatur, qui et parti ante decoris memores neque ignari auctarum uirium hostis suas quoque uires augent. omne Hernicum nomen, omnis militaris aetas excitur; quadringenariae octo cohortes, lecta robora uirorum, scribuntur. hunc eximium florem iuuentutis, eo etiam quod ut du
Abbreviated transcription (Latin):
est: nequaꝗͣ tanta publica calamitate moesti pr̃es: qnͣtum feroces in¬
felicis consulis plebei ductu fremunt omnib locis irent creatũ cõsu¬
lem ex plebe. transferrent auspitia quo nefas ess&. Potuisse prẽs
plebiscito pelli honorib suis:nunc &: in deos ĩmortales in auspica¬
tam legem ualuisse. Uindicasse ipos suum numen sua auspitia quae
ut primũ contacta sint ab eo a quo nec ius nec fas fuerit. Deletum cũ
duce exercitum documento fuisse: ne deinde turbato gentiũ iure co¬¬
mitia hr̃entur. Nis uocib curia & forum ꝑsonat.Appiũ claudius
qui dissuaser& legem in contione: maiore cum auctoritate euentu
deprehensi ab se consilii incusantẽ dictatorem consensu patritiorũ
Seruilius consul dicit. Delectusq & iustitiũ indictũ. Prius ꝗͣ dicta¬
tor legionesq nouae in hernicos uenirent:ductu E. Sulpitu legati res

Expanded text:
m, nequaquam tantum publica calamitate maesti patres, quantum feroces inm, nequaquam tantum publica calamitate maesti patres, quantum feroces infelici consulis plebeii ductu, fremunt omnibus locis: irent crearent consules ex plebe, transferrent auspicia quo nefas esset; potuisse patres plebi scito pelli honoribus suis: num etiam in deos immortales inauspicatam legem ualuisse? uindicasse ipsos suum numen, sua auspicia, quae ut primum contacta sint ab eo a quo nec ius nec fas fuerit, deletum cum duce exercitum documento fuisse ne deinde turbato gentium iure comitia haberentur. his uocibus curia et forum personat. Ap. Claudium , quia dissuaserat legem, maiore nunc auctoritate euentum reprehensi ab se consilii incusantem, dictatorem consensu patriciorum Seruilius consul dicit, dilectusque et iustitium indictum. priusquam dictator legionesque nouae in Hernicos uenirent, ductu C. Sulpici legati res
Abbreviated transcription (Latin):
milite turtio Metio: sed ab hoc appellatum. Cura non dess& siqua
ad uerr uia inquirentem ferr&. Nunc fame rer standũ ubi certum
derogat uetustas fidem. Et lacus nomẽ ab hac recentiore insignitus¬
est fabula. Post tanti prodigii procurationẽ eodem anno de herni¬
cis senatus consultũs cum foetiales ad res repetendas nequicꝗͣ misiss&:
primo quoq die ferendũ ad populũ de bello indicendo hernicis cen¬
suit. populusq id bellum frequens iussit. L. genutio consuli ea prouĩ¬¬
tia sorte euenit. In expectatione ciuitas erat: quod primus ille de ple¬
be consul bellum sins auspitiis gesturus ess&. ꝑinde ut eueniret resita
cõmunicatos honores probent. Naued secus consulto hĩtum forte ita
tulit casus: ut Genutius ad hostes magno conatu profectus in ĩsidias
praecipitatur.legionib nec opinato pauore fusis. consul circũuẽtus
ab insciis quem interficerent occiditur. Quod ubi romã nuntiatũ¬

Expanded text:
milite Curtio Mettio sed ab hoc appellatum. cura non deesset, si qua milite Curtio Mettio sed ab hoc appellatum. cura non deesset, si qua ad uerum uia inquirentem ferret: nunc fama rerum standum est, ubi certam derogat uetustas fidem; et lacus nomen ab hac recentiore insignitius fabula est. post tanti prodigii procurationem eodem anno de Hernicis consultus senatus, cum fetiales ad res repetendas nequiquam misisset, primo quoque die ferendum ad populum de bello indicendo Hernicis censuit populusque id bellum frequens iussit. L. Genucio consuli ea prouincia sorte euenit. in exspectatione ciuitas erat, quod primus ille de plebe consul bellum suis auspiciis gesturus esset, perinde ut euenisset res, ita communicatos honores pro bene aut secus consulto habitura. forte ita tulit casus, ut Genucius ad hostes magno conatu profectus in insidias praecipitaret <et> legionibus necopinato pauore fusis consul circumuentus ab insciis quem intercepissent occideretur. quod ubi est Romam nuntiatu
Abbreviated transcription (Latin):
seu quia ui alia forum mediũ ferme spetu uasto collapsum in ĩmen-¬
sam altitudinẽ dicitur. Neque eam uoraginẽ coniectu terrae cum pro
se quisq gerer& expleri potuisse prius ꝗͣ deum monitu quaeri coeptũ
quo plurimũ populus .ro. poss&. id .n. illo loto dicandũ uates canebãt
sirem .p. romanã perpetuũ esse uellent. Tum M. Curtiũ iuuenẽ bello
egregium castigasse ferunt: dubitantes an ullum magis romanũ bo¬¬
num: ꝗͣ arma uirtusque esse. Silentio facto templa cleoꝵ ĩmortali¬
um quae foro ĩminent. capitoliũq intuentem: & manus nũc ĩ calũ
nunc in patentes terra hiatus ad deos manes porrigentem se deuouis¬
se. Equo deinde ꝗͣ poterat maxime ornato insidentem armatũ se
inspecum ĩmisisse: donaq ac fruges suꝑ eum ab multitudine uiror
ac mulier congestas. Lacũque curtiũ non ab antiquo illo Titi Tatii

Expanded text:
seu qua ui alia, forum medium ferme specu uasto conlapsum in immenseu qua ui alia, forum medium ferme specu uasto conlapsum in immensam altitudinem dicitur; neque eam uoraginem coniectu terrae, cum pro se quisque gereret, expleri potuisse, priusquam deum monitu quaeri coeptum quo plurimum populus Romanus posset; id enim illi loco dicandum uates canebant, si rem publicam Romanam perpetuam esse uellent. tum M. Curtium , iuuenem bello egregium, castigasse ferunt dubitantes an ullum magis Romanum bonum quam arma uirtusque esset; silentio facto templa deorum immortalium, quae foro imminent, Capitoliumque intuentem et manus nunc in caelum, nunc in patentes terrae hiatus ad deos manes porrigentem, se deuouisse; equo deinde quam poterat maxime exornato insidentem, armatum se in specum immisisse; donaque ac fruges super eum a multitudine uirorum ac mulierum congestas lacumque Curtium non ab antiquo illo T. Tati
Abbreviated transcription (Latin):
illum praeualidũ iuuenem: & quod haud minus timendũ erat stoli¬
de ferotem uirib suis cerner& adiuret in quȩ adactus est uerba.
Et pra se dem̃ tulit ea ui subactum se inccepto destitisse: nec ꝑinde
ut maluiss& plebs: sibi suffragii ferendi de tã crudeli & suꝑbo reo
potestatem fieri. Ita aegre habuit filium id pro parenteausũ. Eoq
id laudabilius erat: quod animũ eius tanta acerbitas patria nihil
a pietate auertiss&. Itaq non patri mõ remissa causa&e dictio ẽ: sed
ip̃i &̃ adolescenti ea res honori fuit. Et cum eo anno primũ placuiss&
tribunos militum ad legiones suffragio fieri.Nam & antea sicut nũc
quos ruffulos uocant: imꝑatores ip̃i fatiebãt sccđm ui sex locis tenu¬
it nullis cdomi militiaeq ad conciliandam grãm meritis. ut qui rure
& procul coetu hominũ iuuentam egiss&.: Eodẽ anno seu motu terrȩ

Expanded text:
illum praeualidum iuuenem et, quod haud minus timendum erat, stoliillum praeualidum iuuenem et, quod haud minus timendum erat, stolide ferocem uiribus suis cerneret, adiurat in quae adactus est uerba; et prae se deinde tulit ea ui subactum se incepto destitisse. nec, perinde ut maluisset plebes sibi suffragii ferendi de tam crudeli et superbo reo potestatem fieri, ita aegre habuit filium id pro parente ausum; eoque id laudabilius erat quod animum eius tanta acerbitas patria nihil a pietate auertisset. itaque non patri modo remissa causae dictio est sed ipsi etiam adulescenti ea res honori fuit et, cum eo anno primum placuisset tribunos militum ad legiones suffragio fieri—nam et antea, sicut nunc quos Rufulos uocant, imperatores ipsi faciebant—, secundum in sex locis tenuit nullis domi militiaeque ad conciliandam gratiam meritis ut qui rure et procul coetu hominum iuuentam egisset. eodem anno, seu motu terrae
Abbreviated transcription (Latin):
latuꝵ: ꝗͣ inimitis eius malle. Capit consiliũ rudis quid̃ atq agre¬
stis animi & q̃ ꝗͣ non ciuilis exempli tñ pietate laudabile. inscienti¬
b cunctis cultro succinctus mane in urbem: atq a porta domũ con-¬
festim ad .M.Pomponiũ tribunũ pł pergit. lanitori opus esse sibi dño
eius conuento extemplo ait nuntiar& t. Manliũ Lutii filiũ esse. Mox
introductus et enĩ ꝑcitum ira in prẽm spes erat: aut criminis aliquid
noui: aut consilii ad rem agendã deferre. Salute accepta redditaq
esse ait quae cum eo agere arbitris remotis uelit. Procul inde omnibus
abire iussis: cultr stringit & suꝑ lectum stans ferro intento: nisi in
quae ip̃e concepiss& uerba iurar& se patris eius accusandi causa cõ-¬
cilium plebis nunꝗͣ habituꝵ. se eum extemplo transfixur minat᷑.
auidus tribunus quippe qui ferre ante oculos micare se solũ inermẽ:

Expanded text:
latam quam inimicis eius malle, capit consilium rudis quidem atque agrelatam quam inimicis eius malle, capit consilium rudis quidem atque agrestis animi et quamquam non ciuilis exempli, tamen pietate laudabile. inscientibus cunctis cultro succinctus mane in urbem atque a porta domum confestim ad M. Pomponium tribunum pergit; ianitori opus esse sibi domino eius conuento extemplo ait; nuntiaret T. Manlium L. filium esse. mox introductus —etenim percitum ira in patrem spes erat aut criminis aliquid noui aut consilii ad rem agendam deferre—salute accepta redditaque esse ait quae cum eo agere arbitris remotis uelit. procul inde omnibus abire iussis cultrum stringit et super lectum stans ferro intento, nisi in quae ipse concepisset uerba iuraret se patris eius accusandi causa concilium plebis nunquam habiturum, se eum extemplo transfixurum minatur. pauidus tribunus, quippe qui ferrum ante oculos micare, se solum inermem,
Abbreviated transcription (Latin):
foro. luce: congressu aequalium prohibitũ: in opus seruile. prope in
carcerem atque in ergastulũ dederit ubi sũmo loco natus dictatori¬
us iuuenis quotidiana miseria discer& Uere imꝑioso pr̃e se natũ
esse. Ac quam ob noxam: quia infacundior sit. & lingua ĩ promptus.
quod naturae damnũ utꝵ nutriendũ patri si quicquã in eo hũani
ess&: an ad castigandũ ac uexatione insignem fatiendũ esse: ne
mutas quidẽ bestias minus alere ac fouere: si quid ex progenie sua
parũ prosper sit. At hercle L. Manliũ malum malo augere filii &
tarditatem ingenii insuꝑ premere: & siquid in eo exiguũ naturał
ingenii sit. id extinguere uita agresti & rustico cultu inter pecudes
habendo. Omnium ponus his criminationib ꝗͣ ipius iuuenis irrita¬
tus animus quin contra se quoque parenti cãm inuidie. atq crimi¬
num esse aegre passus: ut omnes clii hominesq scirent se parẽti opẽ

Expanded text:
foro, luce, congressu aequalium prohibitum, in opus seruile, prope in foro, luce, congressu aequalium prohibitum, in opus seruile, prope in carcerem atque in ergastulum dederit, ubi summo loco natus dictatorius iuuenis cotidiana miseria disceret uere imperioso patre se natum esse. at quam ob noxam? quia infacundior sit et lingua impromptus; quod naturae damnum utrum nutriendum patri, si quicquam in eo humani esset, an castigandum ac uexatione insigne faciendum fuisse? ne mutas quidem bestias minus alere ac fouere si quid ex progenie sua parum prosperum sit; at hercule L. Manlium malum malo augere filii et tarditatem ingenii insuper premere et, si quid in eo exiguum naturalis uigoris sit, id exstinguere uita agresti et rustico cultu inter pecudes habendo. omnium potius his criminationibus quam ipsius iuuenis inritatus est animus; quin contra se quoque parenti causam inuidiae atque criminum esse aegre passus, ut omnes di hominesque scirent se parenti opem
Abbreviated transcription (Latin):
Qua de causa treatus l. Manlius. Perinde rei gerende ac nõ sol¬
uendae religionis causa creatus ess& bellum hernicũ affectans de¬
lectu acerrimo iuuentutem agitauit: tandẽque omnib in eũ tri¬
bunis plebis coortis: seu ui seu uerecundia uictus: dictatura abiit.
N eque eo minus principio insequentis anni q. Seruilio nala.L.e¬
nutio consulib dies manlio dicitur, ab M.Pomponio tribũo pł.
A cerbitas in delectu non cdamno mõ ciuium: sed &̃s laceratione corpo¬
rum lata ꝑtim uirgis caesis qui ad nomĩa non respondissent: ꝑtim
in uincula ductis: inuisa erat & ante omnia inuisũ ipm̃ ingeniũ
atrox: cognomẽq imꝑiosi: graue liberae ciuitati ab ostentatione
saeuitiae ascitum: quã non magis in alienis: ꝗͣ in proximis ac sãguĩe
suo exercer&: criminiq: ei tribunus inter caetera dabat: qđ filiu
iuuenem nullius probri comꝑtum extorrem urbe domo penatibus,

Expanded text:
qua de causa creatus L. Manlius , perinde ac rei gerendae ac non solqua de causa creatus L. Manlius , perinde ac rei gerendae ac non soluendae religionis gratia creatus esset, bellum Hernicum adfectans dilectu acerbo iuuentutem agitauit; tandemque omnibus in eum tribunis plebis coortis seu ui seu uerecundia uictus dictatura abiit. neque eo minus principio insequentis anni, Q. Seruilio Ahala L. Genucio consulibus, dies Manlio dicitur a M. Pomponio tribuno plebis. acerbitas in dilectu, non damno modo ciuium sed etiam laceratione corporum lata, partim uirgis caesis qui ad nomina non respondissent, partim in uincula ductis, inuisa erat, et ante omnia inuisum ipsum ingenium atrox cognomenque Imperiosi, graue liberae ciuitati, ab ostentatione saeuitiae adscitum quam non magis in alienis quam in proximis ac sanguine ipse suo exerceret. criminique ei tribunus inter cetera dabat quod filium iuuenem nullius probri compertum, extorrem urbe, domo, penatibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tam. in eaque religione adductus senatus dictatorẽ claui figẽdi
causa dici iussit. Dictus l. Manlius imperiosus. L. Pinariũ magrm
equitum dixit. Lex uetusta est priscis litteris uerbisque scripta:
ut qui praetor maximus sit idib septembrib clauũ figat. Fixus
fuit dextero lateri aedis iouis optimi maximi ea ꝑte: qua Miner¬
uae templum est.Eum clauũ quia raro ꝑ ea tẽpora luterae erant
notam numeri annoꝵ fuisse ferunt. Eoq Mineruae templo dica¬¬
tam legem:quia numerus a Minerua inuentus sit. Uolscinis qͦq
clauos indices numeri annor fixus in templo noricȩ etrusce deȩ
comparere: diligens taliũ monumentoꝵ auctor tintius affirmat
M. Noratius consul ex lege templũ iouis optimi maximi dedicauit.
Annos post reges exactos ab consulib: postea ad dictatores. ꝗa ma¬
ius impium sit: solemne clam figendi translatum est.Intermissio

Expanded text:
tam. ea religione adductus senatus dictatorem claui figendi tam. ea religione adductus senatus dictatorem claui figendi causa dici iussit; dictus L. Manlius Imperiosus L. Pinarium magistrum equitum dixit. lex uetusta est, priscis litteris uerbisque scripta, ut qui praetor maximus sit idibus Septembribus clauum pangat; fixa fuit dextro lateri aedis Iouis optimi maximi, ex qua parte Mineruae templum est. eum clauum, quia rarae per ea tempora litterae erant, notam numeri annorum fuisse ferunt eoque Mineruae templo dicatam legem quia numerus Mineruae inuentum sit.—Uolsiniis quoque clauos indices numeri annorum fixos in templo Nortiae, Etruscae deae, comparere diligens talium monumentorum auctor Cincius adfirmat.— M. Horatius consul †ex lege templum† Iouis optimi maximi dedicauit anno post reges exactos; a consulibus postea ad dictatores, quia maius imperium erat, sollemne claui figendi translatum est. intermisso
Abbreviated transcription (Latin):
Quae exordia postea appellata consertaq fabellis potissimũ attella¬
ni sunt. Quod genus ludor ab ostis acceptum tenuit iuuentus
nec ab histrionib pollui passa est. Eo institutũ manet: ut auctores
attellanoꝵ nec tribu moueantur & stipendia tanꝗͣ exꝑtos artis lu-¬
dicrȩ fatiant. Inter aliar parua parua principia rerum ludorum
quor prima origa ponenda uisa est ut apparer&: ꝗͣ ab sano initio
res in hanc uix opulentis regnis tollerabilem insaniam uenit. Nec
tñ ludor primũ initium procurandis religionib datum aut religi-¬
circus tyberi suꝑfuso irrigatus impediss&: id uõ uelut aduersis iã
diis aspnantibque placamina irȩ terrorem ingentẽ fecit. Itaque
c. genutio.L.emilio Mamerco scđo consulib: cum piaculor mag̃
conquisitio animos ꝗͣ corpora morbi afficerent. repetitũ ex senior
memoria dicitur: pestilentia quondã clauo ab dictatore fixo seda¬

Expanded text:
unde exodia postea appellata consertaque fabellis potissimum Atellaunde exodia postea appellata consertaque fabellis potissimum Atellanis sunt; quod genus ludorum ab Oscis acceptum tenuit iuuentus nec ab histrionibus pollui passa est; eo institutum manet, ut actores Atellanarum nec tribu moueantur et stipendia, tamquam expertes artis ludicrae, faciant. inter aliarum parua principia rerum ludorum quoque prima origo ponenda uisa est, ut appareret quam ab sano initio res in hanc uix opulentis regnis tolerabilem insaniam uenerit. nec tamen ludorum primum initium procurandis religionibus datum aut religicircus Tiberi superfuso inrigatus impedisset, id uero, uelut auersis iam dis aspernantibusque placamina irae, terrorem ingentem fecit. itaque Cn. Genucio L. Aemilio Mamerco iterum consulibus, cum piaculorum magis conquisitio animos quam corpora morbi adficerent, repetitum ex seniorum memoria dicitur pestilentiam quondam clauo ab dictatore fixo seda
Abbreviated transcription (Latin):
tusco uerbo ludio uocabatur. nomen histrionib indictũ qui non
situt ante se scenico uersu similem in conpositũ temere ac rudem al¬
terius faciebant: sed impletas modis satiras descripto iam ad tibici-¬
nem cantum: motuq congruenti ꝑagebant. Liuius post aliquot
annos: qui a satiris ausus est primus argumẽto fabulam inserere
idem scilic& id quod omnes timuerant suoꝵ carminũ actor dicitꝰ
cum sapius reuocatus uocem obtudiss&: uenia petita: puer ad canẽ¬
dum ante tibicinẽ cum statuss&. canticum egisse aliqnͣto magis
ingenti motu quia nihil uocis usus impecliebat. Inde ad manum
tantare histrionib coeptum: de uerbiaque tm̃ ip̃ore uoci relicta.
Postꝗͣ lege ab fabular⁊ risu ac soluto ioco res auocabatur & ludus in
artem paulatim uerterat iuuentus histrionib fabular actu relicto
ip̃a inter se more antiquo ridicula intexta uersib iactitare coepit.

Expanded text:
Tusco uerbo ludio uocabatur, nomen histrionibus inditum; qui non, Tusco uerbo ludio uocabatur, nomen histrionibus inditum; qui non, sicut ante, Fescennino uersu similem incompositum temere ac rudem alternis iaciebant sed impletas modis saturas descripto iam ad tibicinem cantu motuque congruenti peragebant. Liuius post aliquot annis, qui ab saturis ausus est primus argumento fabulam serere, idem scilicet—id quod omnes tum erant—suorum carminum actor, dicitur, cum saepius reuocatus uocem obtudisset, uenia petita puerum ad canendum ante tibicinem cum statuisset, canticum egisse aliquanto magis uigente motu quia nihil uocis usus impediebat. inde ad manum cantari histrionibus coeptum diuerbiaque tantum ipsorum uoci relicta. postquam lege hac fabularum ab risu ac soluto ioco res auocabatur et ludus in artem paulatim uerterat, iuuentus histrionibus fabellarum actu relicto ipsa inter se more antiquo ridicula intexta uersibus iactitare coepit;
Abbreviated transcription (Latin):
torem urbis roma ferent. Et hoc insequẽti anno T.Sulpitio Potito
Elicinio scolone consulib pestilentia fuit. Eo nihil dignũ memoria
factum nisi quod pacis deum exposcendi causa: tertiũ tum post con¬
ditam urbem lectisterniũ fuit. Et cum uis morbi nec humanis consi¬
liis nec ope diuina leuaretur: uictis suꝑstinone animis: ludi quoq
scenici noua res bellicoso populo: nam circi mõ spectaculũ fuit. Inter
alia caelestis irae placamina instituti dicunt᷑. Cater parua quoq ut
ferme principia omnia & ea ip̃a peregrina res fuit sine carmine ul¬¬
lo sine imitandor carminũ actu ludiones. ex etruria acciti ad ti-¬
bitinis modos saltantes. haud indecoros motus more tusco dabant
Imitari dem̃ eos iuuentus: simul inconditis inter se iocularia fũden¬
tes uersib cepere. Nec absoni a uote motus erant.Accepta itaq res
sepiusq usurpando excitata uernaculis artificiis. quia histrio

Expanded text:
torem urbis Romanae ferrent. et hoc et insequenti anno C. Sulpicio Petico torem urbis Romanae ferrent. et hoc et insequenti anno C. Sulpicio Petico C. Licinio Stolone consulibus pestilentia fuit. eo nihil dignum memoria actum, nisi quod pacis deum exposcendae causa tertio tum post conditam urbem lectisternium fuit; et cum uis morbi nec humanis consiliis nec ope diuina leuaretur, uictis superstitione animis ludi quoque scenici—noua res bellicoso populo, nam circi modo spectaculum fuerat—inter alia caelestis irae placamina instituti dicuntur; ceterum parua quoque, ut ferme principia omnia, et ea ipsa peregrina res fuit. sine carmine ullo, sine imitandorum carminum actu ludiones ex Etruria acciti, ad tibicinis modos saltantes, haud indecoros motus more Tusco dabant. imitari deinde eos iuuentus, simul inconditis inter se iocularia fundentes uersibus, coepere; nec absoni a uoce motus erant. accepta itaque res saepiusque usurpando excitata. uernaculis artificibus, quia ister
Abbreviated transcription (Latin):
lib atque hisdem auspitiis creatum. Uerecundia inde imposita est se¬¬
natui ex patrib iubendi aediles currules creari. primo ut alternis an¬¬
nis ex plebe fierent conuenerat:postea promiscuum fuit. Inde l. Genu¬
tio & & Seruilio consulib & ab seditione & abello. quietis reb ne qñ
a metu & ꝑiculis uacarent. pestilentia ingens orta. Censorem aediles
currulem tres tribunos plebis mortuos ferunt. proportione & ex mł¬
titudine alia multa funera fuisse. Maxime eam pestilentiã insignes
mors. quã nemo sic maturam ꝗͣ acerbam fleuit.M. furii fecit. Fuit .n.
uere uir unicus in omni fortuna princeps pace belloq prius ꝗͣ exula¬
tum iret: clarior in exilio uel desiderio ciuitatis quae rapta absentis
implorauit opem: uel felicitate qua restitutus in patriã secum prĩa
tulo tantae gloriae fuit: dignusq hĩtus: quem scđm ab Romulo cõdi¬

Expanded text:
libus atque iisdem auspiciis creatum, uerecundia inde imposita est selibus atque iisdem auspiciis creatum, uerecundia inde imposita est senatui ex patribus iubendi aediles curules creari. primo ut alternis annis ex plebe fierent conuenerat: postea promiscuum fuit. inde L. Genucio et Q. Seruilio consulibus et ab seditione et a bello quietis rebus, ne quando a metu ac periculis uacarent, pestilentia ingens orta. censorem, aedilem curulem, tres tribunos plebis mortuos ferunt, pro portione et ex multitudine alia multa funera fuisse; maximeque eam pestilentiam insignem mors quam matura tam acerba M. Furi fecit. fuit enim uere uir unicus in omni fortuna, princeps pace belloque priusquam exsulatum iret, clarior in exsilio, uel desiderio ciuitatis quae capta absentis implorauit opem uel felicitate qua restitutus in patriam secum patriamtulo tantae gloriae fuit dignusque habitus quem secundum a Romulo condi
Abbreviated transcription (Latin):
NNUS NIC ERAT INSIGNIS NOUI NOMINIS¬
t consulatu: insignis duob magistratib praetura &:
curruli aedilitate. Nos sibi patriti quaesiuere hono¬
res pro concesso plebi altero consulatu. Plebs cõsu¬
latum L. Sextio: cuius lege partus erat dedit. Pr̃es
praeturam spurio furio M. Camilli filio. adilitatẽ
n. ꝯuintio capitolino & P. tornelio scipioni su¬¬
arum gentium uiris gratia campestri dederint. L. Sextio collega ex pa¬
trib datus L. emilius Mamercus. Principio anni de gallis quos primo
palatos per apuliam iam fama erat: & de hernicoꝵ defectione agitata
mentio: cum de industria omnia ne quid per plebeium consulẽ ageretur
proferentur: silentiũ omniũ rerz ac iustitio simile otiũ fuit: nisi qđ non
patientib tribunis quod pro consule uno plebeio tres patritios magra¬¬
tus currulib sellis praetextatos tanꝗͣ consules sedentes nobilitas sibi as¬
sũpsiss&. Praetorem quidẽ &am iura reddentem: & collegam consu¬¬

Expanded text:
nnus hic erit insignis noui hominis consulatu, insignis nouis duobus magistratibus, praetura et curuli aedilitate; hos sibi patricii quaesiuere honores pro concesso plebi altero consulatu. plebes consulatum L. Sextio , cuius lege partus erat, dedit: patres praeturam Sp. Furio M. filio Camillo , aedilitatem Cn. Quinctio Capitolino et P. Cornelio Scipioni , suarum gentium uiris, gratia campestri ceperunt. L. Sextio collega ex patribus datus L. Aemilius Mamercus . principio anni et de Gallis, quos primo palatos per Apuliam congregari iam fama erat, et de Hernicorum defectione agitata mentio. cum de industria omnia, ne quid per plebeium consulem ageretur, proferrentur, silentium omnium rerum ac iustitio simile otium fuit, nisi quod non patientibus tacitum tribunis quod pro consule uno plebeio tres patricios magistratus curulibus sellis praetextatos tamquam consules sedentes nobilitas sibi sumpsisset, praetorem quidem etiam iura reddentem et collegam consu
Abbreviated transcription (Latin):
cum tñ per dictatorem conditionib sedatae discordiae sunt: conces¬
sumq ab nobilicate: plebi de consule plebeio: & ab plebe nobilitati
de praetore uno qui ius in urbe dicer& ex patrib creando.Ita ab
diutina ira tandem in contordiam redactis ordinib tum dignã eã
rem senatus censeret esse: merite que id si qñ unꝗͣ alias deum ĩmorta¬
lium causa libenter facturos fore: ut ludi maxime fierent. & dies unꝰ
ad triduum adiiteretur. Recus antib id munus aedilib plebis cõcla¬
matum ab patritiis est iuuenib se id honoris deum ĩmortalium cau¬
sa libenter acturos. ut aediles fierent. Quib cum uniuersis gratiae actae
essent. factum senatus consultũ: ut duos uiros aediles ex patrib di¬
ctator populũ rogar&. Patres auctores omnib eius anni comiciis

Expanded text:
enit cum tandem per dictatorem condicionibus sedatae discordiae sunt concesenit cum tandem per dictatorem condicionibus sedatae discordiae sunt concessumque ab nobilitate plebi de consule plebeio, a plebe nobilitati de praetore uno qui ius in urbe diceret ex patribus creando. ita ab diutina ira tandem in concordiam redactis ordinibus, cum dignam eam rem senatus censeret esse meritoque id, si quando unquam alias, deum immortalium causa libenter facturos fore ut ludi maximi fierent et dies unus ad triduum adiceretur, recusantibus id munus aedilibus plebis, conclamatum a patriciis est iuuenibus se id honoris deum immortalium causa libenter facturos ut aediles fierent. quibus cum ab uniuersis gratiae actae essent, factum senatus consultum, ut, duumuiros aediles ex patribus dictator populum rogaret, patres auctores omnibus eius anni comitiis
Abbreviated transcription (Latin):
sum torque spoliauit. Tum pugnatum plurib auctorib magis ad¬
ducor ut credam detem haud minus post annos. Hoc autẽ anno in
albano cum gallis dictatore i. furio signa collata. nec dubia nec dif¬
fitilis romanus ꝗͣꝗͣ ingentem galli terrorẽ memoria pristinae cladis
attulerent uictoria fuit. Multa milia barbaroꝵ in atie multa ca¬¬
ptis castris caesa. Palati alii apuliam maxime petentes:tum fuga se
longinqua: tum quod passim eos simul pauor terrorq distulerant ab
hoste sese tutati sunt. Dictatori consensu patrum plebisque triũphus
decretus. Uix dum perfunctum eo bello atrotior domi seditio ex¬
cepit & per ingentia certamina dictator senatusque uictus: ut roga¬
tiones tribunitiae acciperentur: & comitia consulũ aduersa nobilita¬
te habita. Quib L. Sextius de plebe primus consul factus. & in his
quid certaminũ finis fuit: quia patricii se auctores negabant prope¬

Expanded text:
sum torque spoliauit, tum pugnatam. pluribus auctoribus magis adsum torque spoliauit, tum pugnatam. pluribus auctoribus magis adducor ut credam decem haud minus post annos ea acta, hoc autem anno in Albano agro cum Gallis dictatore M. Furio signa conlata. nec dubia nec difficilis Romanis, quamquam ingentem Galli terrorem memoria pristinae cladis attulerant, uictoria fuit. multa milia barbarorum in acie, multa captis castris caesa; palati alii Apuliam maxime petentes cum fuga se longinqua tum quod passim eos simul pauor errorque distulerant, ab hoste sese tutati sunt. dictatori consensu patrum plebisque triumphus decretus. uixdum perfunctum eum bello atrocior domi seditio excepit, et per ingentia certamina dictator senatusque uictus, ut rogationes tribuniciae acciperentur; et comitia consulum aduersa nobilitate habita, quibus L. Sextius de plebe primus consul factus. et ne is quidem finis certaminum fuit. quia patricii se auctores futuros negabant, prope
Abbreviated transcription (Latin):
iubendar proferretur. Refecti decimo idẽ tribum Sextius &liciniis
de detẽuiris sacroꝵ ex ꝑte & plebe creandis legem ꝑtulere. Creati
quinq: patr quinque plebis. Graduq eo iam uia facta ad consulatũ
uidebatur. Hac uictoria contenta plebes. cessit patrib: ut in praesẽtia
consulũ mentione omissa tribuni militum crearentur.Creati A. &m.
cornelii iter.M.Geganius. PManlius.L. ueturius. P. ualerius sexto.
Dum praeter uelitraꝵ obsidionẽ tardi magis rem exitus ꝗ̃ dubii quiete
externae res romanis essent. fama recens belli galli allata ꝑpulit ciuita¬
tem. ut M.furius dictator ꝗnto diceretur. Ist. Quintiũ pcenũ magrm
equitũ dixit. Bellatum cum gallis eo anno cirea anienẽ flumẽ auctor
est claudius: inclitamq in ponte pugnam:. qua t. manlius gallum
quo prouocatus manũ conseruit in conspectu duoꝵ exercituum cae¬

Expanded text:
iubendarum proferretur. refecti decumum iidem tribuni, Sextius et Licinius, iubendarum proferretur. refecti decumum iidem tribuni, Sextius et Licinius, de decemuiris sacrorum ex parte de plebe creandis legem pertulere. creati quinque patrum, quinque plebis; graduque eo iam uia facta ad consulatum uidebatur. hac uictoria contenta plebes cessit patribus ut in praesentia consulum mentione omissa tribuni militum crearentur. creati A. et M. Cornelii iterum M. Geganius P. Manlius L. Ueturius P. Ualerius sextum. cum praeter Uelitrarum obsidionem, tardi magis rem exitus quam dubii, quietae externae res Romanis essent, fama repens belli Gallici allata perpulit ciuitatem ut M. Furius dictator quintum diceretur. is T. Quinctium Poenum magistrum equitum dixit. bellatum cum Gallis eo anno circa Anienem flumen auctor est Claudius inclitamque in ponte pugnam, qua T. Manlius Gallum cum quo prouocatus manus conseruit in conspectu duorum exercituum cae
Abbreviated transcription (Latin):
ista non contẽnendo. Maiores nr̃i maximã hanc rem fecerũt. Nũc uos
tanꝗͣ nihil pate deor opus sit. Omnes cerimonias polluimus. Uulgo
quoq pontifices. augures: sacrificuli reges creentur: cuilib& apicem
dialem dũ mõ homo sit imponamus tradamus ancillia. penetralia
deos. deor que turam quib necesse est.Non leges auspicata ferantur
non magr̃atus creentur: nec centuriatis nec curiatis comitiis patres
auctores fiant.Sextius & licinius tanꝗͣ Romulus ac Tatius in urbe
romana regnent. Quia pecunias alienas: quia agros dono clant. tan¬
ta dulcedo est ex alienis fortunis praedandi: nec in mentẽ uenit al¬¬
tera lege solitudines uastas in agris fieri pellendo finib dominos.
altera fidem abrogari:cum qua omĩs humana sonetas tollit᷑.Oĩu
reꝵz causa uobis antiquandas censeo istas rogationes. Quod fatitis de¬
os uelim fortunare. Oratio Appii ad id mõ ualuit: ut tẽpus rogationũ

Expanded text:
ista non contemnendo maiores uestri maximam hanc rem fecerunt; nunc nos, ista non contemnendo maiores uestri maximam hanc rem fecerunt; nunc nos, tamquam iam nihil pace deorum opus sit, omnes caerimonias polluimus. uolgo ergo pontifices, augures, sacrificuli reges creentur; cuilibet apicem Dialem, dummodo homo sit imponamus; tradamus ancilia, penetralia, deos deorumque curam, quibus nefas est; non leges auspicato ferantur, non magistratus creentur; nec centuriatis nec curiatis comitiis patres auctores fiant; Sextius et Licinius tamquam Romulus ac Tatius in urbe Romana regnent, quia pecunias alienas, quia agros dono dant. tanta dulcedo est ex alienis fortunis praedandi, nec in mentem uenit altera lege solitudines uastas in agris fieri pellendo finibus dominos, altera fidem abrogari cum qua omnis humana societas tollitur? omnium rerum causa uobis antiquandas censeo istas rogationes. quod faxitis deos uelim fortunare.' oratio Appi ad id modo ualuit ut tempus rogationum
Abbreviated transcription (Latin):
uolueritis quidẽ creare intertlum poteritis. istos &iã si nolueritis ne¬
tesse sit. De indignitate satis dictum est. Est .ii. dignitas ad homines
ꝑtin&. Quid de religionib atque auspitiis qua proprie deor im¬
mortaliũ conceptio atque in iuria loquat᷑. Auspinis hanc urbem con¬
ditam esse: auspitiis bello ac pate domi militiaque omnia geri quis
ignorat: Penes quos igitur sunt auspitia more maior: Nempe pe¬
nes patres.Nam plebeius quid magr̃atus nullus auspicato creatur.
Nobis adeo propria sunt auspina: ut non solum quos populus creat
gem procreamus: & priuatim auspitia hẽamus:quae isti ne in ma
plebeios consules creando a patrib: qui soli ea hr̃e possunt:aufert:clav¬
dit nunc lic& religiones. Quid enĩ est si pulli non pascerentur:si ex ca¬¬
uea tardius exirent: si hoc cecinerit auis. Parua sunt haet: sed ꝑua

Expanded text:
uolueritis quidem creare interdum poteritis, istos etiam si nolueritis neuolueritis quidem creare interdum poteritis, istos etiam si nolueritis necesse sit? de indignitate satis dictum est—etenim dignitas ad homines pertinet—: quid de religionibus atque auspiciis—quae propria deorum immortalium contemptio atque iniuria est— loquar? auspiciis hanc urbem conditam esse, auspiciis bello ac pace domi militiaeque omnia geri, quis est qui ignoret? penes quos igitur sunt auspicia more maiorum? nempe penes patres; nam plebeius quidem magistratus nullus auspicato creatur; nobis adeo propria sunt auspicia, ut non solum quos populus creat gem prodamus et priuatim auspicia habeamus, quae isti ne in magplebeios consules creando a patribus, qui soli ea habere possunt, aufert? eludant nunc licet religiones: "quid enim est, si pulli non pascentur, si ex cauea tardius exierint, si occecinerit auis?" parua sunt haec; sed parua