comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ferentia. rei maxime contraria superion. Sed est eiusdem dissile
et simile inuenire. Cius generis hoee sunt non quema cdmoduz¬
quod mulieri debeas: recte ip̃i mulieri sine tutore: auctore soluas
lta quod pupillo: aut pupillae debeas: recte possis eodem mõi
soluere. Deinceps locus est: qui a contrario dicitur. Contrario¬
rum aũt genera plura. Unum eorum quae in eodem genere plu¬
rimum differunt. ut sapientia. stulticia. Eodem aut̃ genere dicun¬
tur: quibus positis occurrunt tanꝗͣ ẽ regione quadam conturia
ut celeritati tarditas. ex quibus contrariis argumenta talia exi¬
stunt. Si stulticiam fugimus sapientiam sequamur et bonitate:
si maliciam. haec quae ex eodem genere contraria sunt appellan¬
tur aduersa. Sunt enim alia contraria: quae priuantia licet ap¬
pellemus latine: grace appellantur. praepositio eniz
praxpositio eni
in priuat uerbum eaui. quam hẽret. si in p̃positum non fuisseti¬

Expanded text:
ferentia rei maxime contraria superiori; sed est eiusdem dissimile ferentia rei maxime contraria superiori; sed est eiusdem dissimile et simile invenire. Eius generis haec sunt: Non, quem ad moduquod mulieri debeas, recte ipsi mulieri sine tutore auctore solvas, item, quod pupillo aut pupillae debeas, recte possis eodem modo solvere. deinceps locus est qui e contrario dicitur. Contrariorum autem genera plura; unum eorum quae in eodem genere plurimum differunt, ut sapientia stultitia. Eodem autem genere dicuntur quibus propositis occurrunt tamquam e regione quaedam contraria, ut celeritati tarditas, non debilitas. Ex quibus contrariis argumenta talia existunt: Si stultitiam fugimus, sapientiam sequamur et bonitatem si malitiam. Haec quae ex eodem genere contraria sunt appellantur adversa. sunt enim alia con- traria, quae privantia licet appellemus Latine, Graeci appellant sterhtika/. Praeposito enim ' in' privatur verbum ea vi, quam haberet si 'in' praepositum non fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
testamento sic heredem instituissem. ut si filius natus eẽt in de¬
cem mensib. isq mortuus prius ꝗͣ in suam tutelam uenisset se¬
cundus haeres hareditatem obtinuisset. Qua cõmemoratio exẽ¬
plorum ualuit. eaq: uos in respondendo multum uti soletis.i¬
cta etiam exempla similitudinis hẽnt uim: sed ea oratona magis
cipio aliquem dedisse. id quod mancipio dari non põt. num id¬
circo id cius factum est qui accepit: aut num is qui mancipio de¬
dit ob eam rem se ulla re obligauit. In hoc genere oratoribus ⁊
pħis concessum est ut muta etiam loquantur᷑. ut mortui ab infe¬
ns excitentur. ut aliquid quod nullo mõ fieri possit augendae
rei gratia dicatur: aut minuendae: qua hyberbole dicitur. eti
multa mirabilia alia. Sed est latior campus illorum. eisdem
tamen ex locis ut ante dixi. et in maximis et in minimis que¬
stionibus angumenta ducunt᷑. S equitur similitudinem dis¬

Expanded text:
s de eo qui testamento sic haeredem instituisset, ut si filius natus esset in des de eo qui testamento sic haeredem instituisset, ut si filius natus esset in decem mensibus, isque mortuus priusquam in suam tutelam venisset, secundus haeres haereditatem obtinuisset; quae commemoratio exemplorum valuit, eaque vos in respondendo uti multum soletis. Ficta etiam exempla similitudinis habent vim, sed ea oratoria magis cipio aliquem dedisse id quod mancipio dari non pocirco id eius factum est qui accepit? aut num is qui mancipio dedit ob eam rem se ulla re obligavit ? In hoc genere oratoribus et philosophis concessum est, ut muta etiam loquantur, ut mortui ab inferis exciten- tur, ut aliquid quod fieri nullo modo possit augendae rei gratia dicatur aut minuendae, quae uperbolh\ dicitur, multa alia mirabilia. Sed latior est campus illorum. Eisdem tamen ex locis, ut ante dixi, et in maximis et minimis in quaestionibus argumenta ducuntur. sequitur similitudinem dif
Abbreviated transcription (Latin):
aũt iis utare. quaestiones ip̃ce te admonebunt. Sunt enim si¬
militudines quae ex plunbus collationib pueniunt quo uo¬
lunt hoc mõ. Si tutor fidem p̃stare deb si socius si cui manda¬
ris. si qui fiduciam accepert. debet etiam procurator. hac ex
plimbus pueniens quo uult appellatur inductio: quae graece
paragoge nominatur: qua plurimum est usus in sermonib
socrates. Alterum similitudinis genus collatione sumit. cũ
una res uni. par pari comparat᷑ hoc mõ. Quem admodum⁊
si in urbe de finibus controuersia est: quia fines magis agroꝵ
uigdentur ẽẽ. q̃ urbis finibus regendis adigere arbitrum non
possis. sic si aqua pluuia in urbe nocet: quoniam res tota mag̃
agrorum est: aqua pluuiae arcenda adigere non possis arbi¬
ium. E x codem similitudinis loco etiam exempla sumũt
Ut Crassus in curiana causa exemplis plurimis usus est. Qui

Expanded text:
autem eis utare, quae- stiones ipsae te admonebunt. sunt enim siautem eis utare, quae- stiones ipsae te admonebunt. sunt enim similitudines quae ex pluribus conlationibus perveniunt quo volunt hoc modo: Si tutor fidem praestare debet, si socius, si cui mandaris, si qui fiduciam acceperit, debet etiam procura- tor. Haec ex pluribus perveniens quo vult appellatur inductio, quae Graece epagwgh\ nominatur, qua plurimum est usus in sermonibus Socrates. alterum similitudinis genus conlatione sumitur, cum una res uni, par pari com- paratur hoc modo: Quem ad modum, si in urbe de finibus controversia est, quia fines magis agrorum videntur esse quam urbis, finibus regendis adigere arbitrum non possis, sic, si aqua pluvia in urbe nocet, quoniam res tota magis agrorum est, aquae pluviae arcendae adigere arbitrum non possis. ex eodem similituut Crassus in Curiana causa exemplis plurimis usus est, agen
Abbreviated transcription (Latin):
id usq a capite arcessere. Saepe etiam citra licet: dummnõ supͣ
sit quod sumit᷑ ꝗ̃ id ad quod sumitur: ut aqua pluuia ultĩo
genere est ea: qua de caelo ueniens crescit imbri. Sed propiore¬
loco. in quo quasi uis arcendi continetur. Genus est aqua plu¬
uia nocens. Cuius generis formae. loci uicio et manu nocens: qͦꝵ
alterum iubetur ab arbitro coerceri: altera non iubetur.Com¬
mode etiam tractatur haec argum̃tatio quae ex genere sumit᷑: cũ
aliud simulatur: enumerare licet quibus id modis fiat. deind̾
in eorum aliquem id quod arguas dolo malo factum includere.
qđ̃ genus argum̃ti in primis firmum uideri solet.Similitu¬
do sequitur qͥux late patet. sed oratorbus et philoso phis magis
q̃ uobis. Et si enim omnes loci sunt omnium disputantium ad
argum̃ta suppeditanda. tamen aliis disputationibus abundã¬
tuis occurrunt. aliis angustius. Itaq genera tibi nota sint. Ubi

Expanded text:
id usque a capite arcessere. Saepe etiam citra licet, dum modo supra id usque a capite arcessere. Saepe etiam citra licet, dum modo supra sit quod sumitur, quam id ad quod sumitur; ut aqua pluvia ultimo genere ea est quae de caelo veniens crescit imbri, sed propiore, in quo quasi ius arcendi continetur, genus est aqua pluvia nocens: eius generis formae loci vitio et manu nocens, quarum altera iubetur ab arbitro coerceri altera non iube- tur. commode etiam tractatur haec argumentatio quae ex genere sumitur, cumaliud simulatur, enumerare licet quibus id modis fiat, deinde in eorum aliquem id quod arguas dolo malo factum includere; quod genus argumenti in primis firmum videri solet. similitudo sequitur, quae late patet, sed oratoribus et philosophis magis quam vobis. Etsi enim omnes loci sunt omnium disputationum ad argumenta suppeditanda, tamen aliis disputationibus abundantius occurrunt aliis angustius. Itaque genera tibi nota sint; ubi
Abbreviated transcription (Latin):
publii filius. iunctum putat ẽẽ uerbum: ut sit in eo et post. et limẽ
Ut quae a nobis alienata sunt. cum ad hostem peruenerint. et ex o¬
suo tanꝗ̃ limine exierint: ea cum redierint: post ad idem lumen p̾t̾¬
liminio uideant᷑ rediisse. Quo genere etiam mancini cã defendi
põt. postliminio rediisse: deditum non eẽ. qm̃ non sit receptus. Nã
neq deditionem. neq donationem sine acceptione intelligi posse:
Equitur is locus. qui constat ex iis rebus quae quodãmõ
affectae sunt ad id de quo ambigitur: quem mõ dixi ĩ
plures partes distributum.
iugatione quam
uocant finitimus notationi
de qua modo dictum est. ut si aquam pluuiam eam modo in¬
telligeremus. quam imbri collectam uideremus: ueniret mu¬
cius: qui quia coniugata uerba ẽẽnt pluuia. et pluendo. dice¬
ret omnem aquam oportere arceri: quae pluendo creuisset. o¬
Cum autem a genere ducit᷑ argumentum. non erit necẽe

Expanded text:
P. filius junctum putat esse verbum, ut sit in eo et post, et limen, P. filius junctum putat esse verbum, ut sit in eo et post, et limen, ut quae a nobis alienata sunt, cum ad hostem pervenerint, et ex suo tanquam limine exierint, hinc ea cum redierint post ad idem limen, postliminio videantur rediisse. Quo in genere etiam Mancini causa defendi potest, postliminio rediisse, deditum non esse, qneque deditionem neque donationem sine acceptione intellegi posse. Sequitur is locus, qui constat ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo ambigitur; quem modo dixi in plures partes distributum. iugatione, quam vocant, finitimus notationi, de qua modo dictum est; ut, si aquam pluviam eam modo intellegeremus quam imbri conlectam videremus, veniret Mucius, qui, quia coniugata verba essent pluvia et pluendo, diceret omnem aquam oportere arceri quae pluendo crevisset. cum autem a genere ducetur argu- mentum, non erit necesse
Abbreviated transcription (Latin):
nominis argum̃tum ducitur: quam greci aetymologiami
uocant. idest uerbi ex uerbo ueriloquium: nos aũt̃ nouitatem uer¬
bi non satis apti fugientes genus hoc notationem appellamus ꝗa
sunt uerba rerum notae: Itaq hoc idem aristoteles symbolum ap¬
pellat quod latine est nota. Sed cum intelligitur quid significetui
minus laborandum est de nomine.: multa igitur in disputando :¬
notatione elicuntur ex uerbo: ut cum queritur postliminium qͥ¬
sit. Non dico quae sunt postliuminii. Nam id caderet in diuisione
quae talis est. postliminio redeunt haec. homo. nauis. mulus. cli¬
tellarius. aquus. equa. quae fraena recipere solent. Sed cum ip̃ius
postliminii uis quaeritur: et uerbum ip̃m notatur. in quo Seruiꝰ
noster ut opinor nihil putat ẽẽ notandum nisi post et liminium¬
illud productionem ẽẽ uerbi uult: ut infinitimo. legitimo. editi¬
mo. non plus inẽẽ timum: qͣ in meditulio tulium. Scauola autem

Expanded text:
nominis argumentum elicitur; quam Graeci etumologi/an nominis argumentum elicitur; quam Graeci etumologi/an appellant, id est verbum ex verbo veriloquium; nos autem novitatem verbi non satis apti fugientes genus hoc notationem appellamus, quia sunt verba rerum notae. Itaque hoc quidem Aristoteles su/mbolon appellat, quod Latine est nota. Sed cum intellegitur quid significetur, minus laborandum est de nomine. multa igitur in disputando notatione eliciuntur ex verbo, ut cum quaeritur postliminium qsit—non dico quae sint postlimini; nam id caderet in divisionem, quae talis est: Postliminio redeunt haec: homo navis mulus clitellarius equus equa quae frenos recipere solet—; sed cum ipsius postlimini vis quaeritur et verbum ipsum notatur; in quo Servius noster, ut opinor, nihil putat eillud productionem esse verbi, vult ut in finitimo, legitimo, aeditimo non plus inesse timum quam in meditullio ullium. Scevola autem
Abbreviated transcription (Latin):
Artitione aũt sic utendum est nullam ut partem relinquas.
Ut si partiri uelis tutelas. inscienter facias si ullam p̃termit¬
tas. at si stipulationum: aut iudicioꝵ formulas partiare: non est ui¬
ciosum in re infinita p̃termittere aliquid. qđ idem in diuisione ui¬
ciosum est. Formaꝵ aũt certus est numerus. qua cuiq generi subii¬
ciantur. Partium distributio saepe est infuntior tanꝗͣ riuorum a
fonte deductio. Itaq in oratoriis artibus quaestionis genere propo
sito. quot eius foͣma sint subiungitur absolute. At cum de ornam̃¬
tis uerborum. sententiaꝵq p̃cipitur: qua uocant᷑ schaemata nõ fit
idem. Res enim est infinitior: ut ex hoc quoq intelligatur. quidi
uelimus inter partitionem et diuisionem intereẽ. Quanꝗͣ enim
uocabula prope idem ualere uideant. tamen quia res differebant
nomina rerum distrahere uoluerunt:
Ulta etiam ex notatione sumunt᷑. ea est autem cum ex ui ÷¬

Expanded text:
partitione tum sic utendum est, nullam ut partem re- linquas; partitione tum sic utendum est, nullam ut partem re- linquas; ut, si partiri velis tutelas, inscienter facias, si ullam praetermittas. At si stipulationum aut iudiciorum formulas partiare, non est vitiosum in re infinita praeter- mittere aliquid. Quod idem in divisione vitiosum est. Formarum enim certus est numerus quae cuique generi subiciantur; partium distributio saepe est infinitior, tam- quam rivorum a fonte diductio. itaque in oratoriis artibus qusito, quot ejus formae sint, subjungitur absolute; at cum de ornamentis verborum sententiarumque praecipitur, quae vocantur σχήματα, non fit idem. Res enim est ivelimus inter partitionem et divisionem interesse. Quam- quam enim vocabula prope idem valere videbantur, tamen quia res differebant, nomina rerum distare voluerunt. Multa etiam ex notatione sumuntur.. Ea est autem, cum ex vi
Abbreviated transcription (Latin):
tem referri põt. Notionem appello. quam tum graeci
mae cognitio enoclationis indigens. Formae igitur sunt hae in qs
genus sine ullius pratͥmisione diuiditur. Ut si quis ius in legem
morem xquitatem diuidat. Formas qui putat idem eẽ quod par¬
tes. confundit artem. et similitudine quadam conturbatus. noni
satis acute: qua sunt secernenda distinguit. S xpe etiam diffi¬
niunt et oratores et poetae: per transiationes uerbi ex similitudĩe
cum quadam suauitate: Sed ego a ur̃is exemplis nisi necessario
non receclam. Solebat igitur aquilius collega et familiaris meus
cum de litoribus ageretur: Quaxe ommia publica ẽẽ uultis. quaerenti¬
busiis ad quos ꝑtinebat id. quid ẽẽt litus ita diffinire: qua fluctus
elideret. hoc est quasi qui adolescentiam fiorem atatis: senectutem
occasum uta uelit diffinire: translatione enim utens. discedebat a uͥ¬
bis proprus. ac suis. Quod ad diffinitiones attinet. hactenus. reliqͣ
uideamus

Expanded text:
tem referri potest. Notionem appello quod Graeci tum etem referri potest. Notionem appello quod Graeci tum eue cognitio enodationis indigens. Formae sunt igitur eae in quas genus sine ullius praetermissione dividitur; ut si quis ius in legem morem aequitatem dividat. Formas qui putat idem esse quod partis, confundit artem et similitudine quadam con- turbatus non satis acute quae sunt secernenda distinguit. saepe etiam definiunt et oratores et poetae per translationem verbi ex similitudine cum aliqua suavitate. Sed ego a vestris exemplis nisi necessario non recedam. Solebat igitur Aquilius conlega et familiaris meus, cum de litoribus ageretur, quae omnia publica esse vultis, quaerentibus eis quos ad id pertinebat, quid esset litus, ita definire, qua fluctus eluderet; hoc est, quasi qui adulescentiam florem aetatis, senectutem occasum vitae velit definire; translatione enim utens discedebat a verbis propriis rerum ac suis. quod ad definitiones attinet, hactenus; reliqua videamus.
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitionem addidisse. Atq haec ratio ualet in utroq generei
diffinitionum. siuie id quod est: siue id quod intelligitur diffini¬
endum est. Partitionum aut̃ et diuisionum genus quale est os
tendimus. s quid inter se differant. planius dicendum est.In
partitione quasi membra sunt. ut corporis caput. humeri. manꝰ
latera. crura. pedes et cȩtera. In diuisione sunt formae quas graeci
ideas uocant. Uestri si forte haec tractant. spẽs appellant. Non
pessime id quidem. sed inutiliter ad mutandos casus in dicẽdo.
Nolim enim. ne si latine quidem dici posset sperum et sp̃ebus di¬
cere et saepe his casibus utendum est. At formis et formarum ue¬
lim. Cum aut̃ utroq uerbo idem significetur. commoditatem
in dicendo non arbitror negligendam. Genus et formam dif¬
finiuit. hoc modo. Genus est notio ad plures differentias ꝑtĩẽs
Forma est notio. cuius differentia ad caput generis et quasi fõ¬

Expanded text:
definitionem addidisse. Atque haec ratio valet in utroque genere definitionem addidisse. Atque haec ratio valet in utroque genere definitionum, sive id quod est, sive id quod intellegitur definiendum est. partendimus, sed quid inter se differant, planius dicendum est. In partitione quasi membra sunt, ut corporis, caput, humeri, manus, latera, crura, pedes et caetera. In divisione formae sunt quas Graeci εἰδέας vocant, nostri, si qui haec forte tractant, species appellant, non pessime id quidem, sed inutiliter ad mutandos casus in dicendo. Nolim enim, ne si Latine quidem dici possit, specierum et speciebus dicere, et saepe his casibus utendum est, at formis et formarum velim. Cum autem utroque verbo idem sigin dicendo non arbitror neglegendam. genus et formam definiunt hoc modo: Genus est notio ad pluris differentias pertinens; forma est notio cuius differentia ad caput generis et quasi fon
Abbreviated transcription (Latin):
fuure uelis cum aliis cõmunia. usq eo peisequi. dum propriu
quod nullam in aliam rem transferri possit. Ut hoc. haereditas
est pecunia. Cõmune adhuc. multa enim genera sunt pecuniȩ:
adde quod sequitur. quae morte alicuius ad quempiam ꝑueĩt.
Nondum est diffuntio. multis enim modis sine haereditate te¬
neri mortuorum pecuniae possunt. Unum adde uerbum. iure
Nam a cõmunione res disuincta uidetur: ut sit explicata diffinitio
sic. Hereditas est pecunia. quae moite alicuius ad quempiam ꝑue¬
nit iure. Nondum est satis. adde. nec ea aut legata testam̃to au
possessione retenta confectum est. Itemqi illud. Gentiles sunt in¬
terse: qui codem nomine sunt. non est satis. qui ab ingenuis ori¬
undi sunt. ne id quidem satis est. Quorum maioꝵ nemo seruitu¬
te seruiuit. abest etiam nunc. Qui capite non sunt diminuti. hoc
fortasse satis est. Nihil enim udeo scȩuolam pontificem ad kanc

Expanded text:
inire velis cum aliis communia, usque eo persequi, dum proprium inire velis cum aliis communia, usque eo persequi, dum proprium efficiatur, quod nullam in aliam rem transferri est pecunia; commune adhuc, multa enim genera sunt pecuniae. Adde quod sequitur: Quae morte alicujus ad quempiam pervenit; nondum est definitio, multis enim modis sine haereditate teneri mortuorum pecuniae possunt. Unum adde verbum: Jure; iam a communitate res diiuncta videbitur, ut sit explicata definitio sic: Hereditas est pecunia quae morte alicuius ad quem- piam pervenit iure. Nondum est satis; adde: nec ea aut legata testamento aut possessione retenta; confectum est. Itemque ut illud : Gentiles sunt inter se qui eodem nomine sunt. Non est satis. Qui ab ingenuis oriundi sunt. Ne id quidem satis est. Quorum maiorum nemo servitutem servivit. Abest etiam nunc. Qui capite non sunt deminuti. Hoc fortasse satis est. Nihil enim video Scaevolam pontificem ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
quaedam conformatio insignita et impressa intelligentia. quã
notionem uoco. Ea saepe in argumentando diffinitione expli¬
canda est. Atq etiam diffinitiones aliae sunt partitionum alię
diuisionum. Fartitionum cum res ea qua proposita est. quasi
in membra discerpitur. Ut si quis us ciuile dicat id eẽ quod ini
legibus senatus consultis. rebus iudicatis iurisperitorum auctorit¬
te edictis magistratuum. more aquitate consistat. Diuisionum
autem diffinitio. formas omnes complectitur: qux sub eodem
genere sunt qđ diffinitur hoc modo. Abalienano est erlis rei
qua mancipi est aut traditio alten nexui. aut in uire concessioi¬
ter quos ea iuire cuili fien possunt. S unt etiam alia genera dif¬
finitionum: sed ad huius libri institutum illa nil ꝑtinent. Fantũ
est dicendum quis sit diffinitionis modus. Sic igitur
ueteres p̃cipiunt. cum sumpseris ea quae sunt ei rei. quam dif¬

Expanded text:
quaedam conformatio insignita et impressa intellegentia, quam quaedam conformatio insignita et impressa intellegentia, quam notionem voco. Ea saepe in argumentando defini- tione explicanda est. atque etiam definitiones aliae sunt partitionum aliae divisionum; partitionum, cum res ea quae proposita est quasi in membra discerpitur, ut si quis ius civile dicat id esse quod in legibus, senatus consultis, rebus iudicatis, iuris peritorum auctoritate, edictis magistra- tuum, more, aequitate consistat. Divisionum autem definitio formas omnis complectitur quae sub eo genere sunt quod definitur hoc modo: Abalienatio est eius rei quae mancipi est aut traditio alteri nexu aut in iure cessio inter quos ea iure civili fieri possunt. sunt etiam alia genera definitionum, sed ad huius libri institutum illa nihil pertinent; tantum est dicendum qui sit definitionis modus. sic igitur veteres praecipiunt: cum sumpseris ea quae sint ei rei quam def
Abbreviated transcription (Latin):
ls igitur locis qui sunt expositi ad omne argumentũ¬
est: tibi quidem tam acuto. et tam occupato puto. sed quonia:
auidum hominem ad has discendi epulas recepi: sic accipiami
ut reliquiarum sit potius aliquid ꝗͣ te hinc non saciatum pati ar
discedere. Quoniam ergo unusquisq eorum locoium. quos expo¬
sui sua quaedam hũit membra: ea ꝗͣ subtilissime persequamur.
et primum de ip̃a diffinitone dicatur
Iffinitio est oratio: qua id quod diffinitur explicat quid sit
Disfinitionum autem duo sunt genera prima. Unum ea¬
rum rerum quae sunt. alterum earum qͦua intelliguntur. Esse
ea dico quae cemi tangiq possunt. ut fundum. edes parietes sti¬
licidium. mancipiumꝰ pecudem. supellectilem. penus et caeterai
Quo ex genere. quaedam interdum nobis diffinienda sunt. Faꝵ
monstrariue non possunt: cerni tamen animo. atq intelligi pos¬
sunt. ut si usucapionem. si tutelam. si gentem si agnationemi
diffinias: quarum rerum nullum subest quasi corpus. Est tam̃

Expanded text:
s igitur locis qui sunt expositi ad omne argumentuest? Tibi quidem tam acuto et tam occupato puto. sed quoniam avidum hominem ad has discendi epulas recepi, sic accipiam, ut reliquiarum sit potius aliquid quam te hinc patiar non satiatum discedere. quando ergo unus quisque eorum locorum quos exposui sua quaedam habet membra, ea quam subtilissime persequamur, et pri- mum de ipsa definitione dicatur. Definitio est oratio, quae id quod definitur explicat quid sit. Definitionum autem duo genera prima: unum earum rerum quae sunt, alterum earum quae intelleguntur. esse ea dico quae cerni tangique possunt, ut fundum aedes, parietem stillicidium, mancipium pecudem, supellectilem penus et cetera; quo ex genere quaedam interdum vobis definienda sunt. Non monstrarive non possunt, cerni tamen animo atque intellegi possunt, ut si usus capionem, si tutelam, si gentem, si agnationem definias, quarum rerum nullum subest quasi corpus, est tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat in minore: ut si in urbe sines non reguntur: nec aqua in
urbe arceatur. Item e contra. quod in minore ualet: ualeat in
maiore. licet idem exemplum conuertere. Item quod in repari
ualet. ualeat in hac quae par est: ut quoniam auctoritas usus fun¬
di biennium est. sit etiam aedium. at in lege. edes non appellantur.
et sunt caeterarum omnium. quaꝵ annuus est usus. ualeat a&qui¬
tas quae in paribus causis paria iura desiderat.
idest artes: ut si ita respondeas: quoniam. p. scaeuola id solum
ẽẽ ambitus aedium dixerit: quo parietis communis tegendi
causa tectum proiecerit: ex quo tecto ineuis aedis qui p̾rote¬
xisset aqua deflueret. id tibi ius uideri

Expanded text:
valeat in re minore, ut si in urbe fines non reguntur, nec aqua in valeat in re minore, ut si in urbe fines non reguntur, nec aqua in urbe arceatur. Item contra: Quod in minore valet, valeat in maiore. Licet idem exemplum convertere. Item: Quod in re pari valet, valeat in hac quae par est; ut: Quoniam usus auctoritas fundi biennium est, sit etiam aedium. At in lege aedes non appellantur et sunt ceterarum rerum omnium quarum annuus est usus. Valeat aequitas, quae paribus in causis paria iura desiderat. vocant, id est artis expertis, ut si ita respondeas: Quoniam P. Scaevola id solum esse ambitus aedium dixerit, quod parietis communis tegendi causa tectum proiceretur, ex quo tecto in eius aedis qui protexisset aqua deflueret, id tibi ius videri
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. Arepugnantib Si paterfamilias uxori ancillarum usu
fructum legauit a filio: neq a secundo haerede legauit. mortuo fi¬
lio mulier usumfructum non amittet. Quod enim semel alicui¬
testamento datum est: id ab eo inuito. cui datum est. auferri nõ
põt. repugnat enim recte accipere. et inuitum reddere. Abefficiẽ¬
tibus causis hoc modo. Omnibus est ius parietem directum ad
parietem cõmunem adiungere uel solidum. uel fornicatum. At¬
si quis in pariete cõmuni demoliendo damni infecti promiserit.
non debebit praestare quod fornix uicii fecerit. Non enim eius
uicio qui demolitus est damnum factum est: sed eius operis uicio.
q ita aedificatum est. ut suspendi non possit. Ab effectis rebus hoc
modo. Cum mulier uiro ĩmanum conuenit. omnia quae mulie¬
ris fuerunt uiri fiunt dotis nomine. Ex comparatione autem
omnia ualent. quae sunt eiusmõi. quod in re maiore ualet:

Expanded text:
oportet. A repugnantibus: si paterfamilias uxori ancillarum usum oportet. A repugnantibus: si paterfamilias uxori ancillarum usum fructum legavit a filio neque a secundo herede legavit, mortuo filio mulier usum fructum non amittet. Quod enim semel testamento alicui datum est, id ab eo invito cui datum est auferri non potest. Repugnat enim recte accipere et invitum reddere. Ab efficientibus rebus hoc modo: omnibus est ius parietem directum ad parietem communem adiungere vel solidum vel fornicatum. Sed qui in pariete communi demoliendo damni infecti promiserit, non debebit praestare, quod fornix viti fecerit. Non enim eius vitio qui demolitus est damnum factum est, sed eius operis vitio quod ita aedificatum est, ut suspendi non posset. ab effectis rebus hoc modo: Cum mulier viro in manum convenit, omnia quae mulieris fuerunt viri fiunt dotis nomine. Ex comparatione autem omnia valent quae sunt huius modi: Quod in re maiore valet
Abbreviated transcription (Latin):
quod suum eẽt: id circo quae in nominibus fuerunt legata sunt.
Multum enim differt in arca ne positum sit argentum: an in tab¬
bulis debeatur. E x contrario aũt sic. non debet ea mulier cui¬
uir bonorum suonim tantum usumfiuctum legauit cellis uinariis. ⁊
oleariis plaenis relictis. putare ad se pertinere. Usus enim non abu¬
sus legatus est: ea sunt interse contraria. Ab adiunctis. si ea mulier
testamentum fecit: quae se capite nunꝗͣ diminuit: non uidetur ex edicto
prxtoris secundum eas tabulas possessio dari. Adiungitur enim
ut secundum seruoꝵ. secundum exulum. secundum puerulorum
culpa factum est diuortium: et si mulier nunciu remisit: tamen pro li¬
beris manere nihil oportet. A consequentib Si mulier cum suisset
nupta cum eo qui cum connubii ius non ẽẽt nuncium remisit: quoĩ¬
am qui nati sunt patrem non sequuntur. pro liberis manere nibil

Expanded text:
quod suum esset, idcirco quae in nominibus fuerunt legata sunt. quod suum esset, idcirco quae in nominibus fuerunt legata sunt. Multum enim differt in arcane positum sit argentum an in tabulis debeatur . ex contrario autem sic: Non debet ea mulier cuivir bonorum suorum usum fructum legavit cellis vinariis et oleariis plenis relictis, putare id ad se pertinere. Vsus enim, non abusus, legatus est. Ea sunt inter se contraria. ab adiunctis: Si ea mulier testamentum fecit quae se capite numquam deminuit, non videtur ex edicto praetoris secundum eas tabulas possessio dari. Adiungitur enim, ut secundum servorum, secundum exsulum, secundum puerorum culpa factum est divortium, etsi mulier nuntium remisit, tamen pro liberis manere nihil oportet. A consequentibus: si mulier, cum fuisset nupta cum eo quicum conubium non esset, nuntium remisit; quoniam qui nati sunt patrem non sequuntur, pro liberis manere nihil
Abbreviated transcription (Latin):
non potest ei pecunia quæe numerata domi relicta est. non ẽẽ le¬
gata. Fo̾rina enim agenere: quoad suum nomen retinet. nunꝗͣ
seiungitur. Numerata aut̃ pecunia nomen argenti retinet. lega¬
ta igitur uidetur. Aforma generis quam interdum quo planiꝰ
acciꝰpiatur partem nominare licet hoc m̃o. Si ita fabia& pecunia le¬
gata est a uiro: si ei uxor materfamilias ẽẽt: si ea in manum uiri¬
non conuenerat: nihal debetur. Genus enim est uxor. Eius duae
formae una matrumfamilias. hae sunt quae in manum conuene¬
runt. altera earum. quae tantummodo uxores hẽntur. qua in par¬
te cum fuerit fabia. legatum ei non uidetur. Asimilitudine hoc
modo si ades ex se corruerunt. uicium ue faciunt: quarum usus
fructus legatus est: heres restituere non debi nec reficere. non ma¬
gis ꝗ̃ seruum restiniere si is cuius usus fructus legatus est de pe¬
risset. A differentia. non si uxori uir legauit omne argentum :

Expanded text:
non potest ea pecunia quae numerata domi relicta est non esse lenon potest ea pecunia quae numerata domi relicta est non esse legata; forma enim a genere, quoad suum nomen retinet, numquam seiungitur, numerata autem pecunia nomen argenti retinet; legata igitur videtur. a forma generis, quam interdum, quo planius accipiatur, partem licet nominare hoc modo: Si ita Fabiae pecunia legata est a viro, si ei viro materfamilias esset; si ea in manum non convenerat, nihil debetur. Genus enim est uxor; eius duae formae: una matrumfamilias, eae sunt, quae in manum convenerunt; altera earum, quae tantum modo uxores habentur. Qua in parte cum fuerit Fabia, legatum ei non videtur. a similitudine hoc modo: Si aedes eae corruerunt vitiumve faciunt quarum usus fructus legatus est, heres restituere non debet nec reficere, non magis quam servum restituere, si is cuius usus fructus legatus esset deperisset. A differentia: non, si uxori vir legavit argentum omne
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ iubet locupleti. locuples est enim assiduus ut ait helius appeᷤ¬
latus ab aere dando. Ducuntur etiam argumenta ex iis reb
quae quod ammodo affectae sunt ad id de quo quaeritur. Sed
hoc genus in plures partes distributum est. Nam alia coniuga¬
ta appellamus: alia ex genere: alia ex forma: alia ex similitudi¬
ne: alia ex differentia: alia ex contrario. alia ex coniunctis alia
ex antecedentib. alia ex sequentibus: alia ex repugnantibus. ali
ex causis. alia ex effectis: alia ex comparatione maiorum. aut
parium: aut minorum. Coniugata dicuntur qua sunt ex uͥ¬
bis generis eiusdem. Eiusdem autem generis uerba sunt: quae or¬
ta ab uno. uarie cõmutantur. ut sapiens sapienter sapientia. Haec
uerborum coniugatio dicitur ex qua huiusmoĩ est ar¬
gumentum. Si compascuus ager est. uis est compascere. A ge¬
nere sic ducitur. quoniam argentum omne mulieri legatum est

Expanded text:
em iubet locupleti; is est enim assiduus, ut ait L. Aelius, appelem iubet locupleti; is est enim assiduus, ut ait L. Aelius, appellatus ab aere dando. ducuntur etiam argumenta ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Sed hoc genus in pluris partis distri- butum est. Nam alia coniugata appellamus, alia ex genere, alia ex forma, alia ex similitudine, alia ex differentia, alia ex contrario, alia ex adiunctis, alia ex antecedentibus, alia ex consequentibus, alia ex repugnantibus, alia ex causis, alia ex effectis, alia ex comparatione maiorum aut parium aut minorum. coniugata dicuntur quae sunt ex verbis generis eiusdem. Eiusdem autem generis verba sunt quae orta ab uno varie commutantur, ut sapiens sapienter sapien- tia. Haec verborum coniugatio suzugi/a dicitur, ex qua huius modi est argumentum: Si compascuus ager est, ius est compascere. A genere sic ducitur: quoniam argentum omne mulieri legatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Ed ex his locis in quibus argumenta indusa sunt: alii ĩ
co ip̃o. de quo aguur haerent: alii sumuntur extrinsecus.
l n ip̃o: cum ex toto. tum ex partibus eius: tum ex no¬
ta: tum ex iis rebus: quae quodammodo affectae sunt. ad id de quͦ
quaeritur. Extrinsecus autem ea dicuntur: quae absunt. longeq
disiuncta sunt.
Ed ad id totum. de quo disseritur cum diffinitio adhibetũ
quasi inuolutum euoluitur id de quo quaeritur. Eius ãgu¬
menti talis est formula. Ius ciuile est aequitas constituta iis qui
eiusdem ciuitatis sunt ad res suas obtinendas. Eius aut̃ aequita¬
tis utilis est cognitio. Utilis est ergo iuris ciuilis scientia.Tum
partium enumeratio: quae tractatur hoc modo. Si neq censu ne¬
q uindicta nec testamento liber factus est non est liber. Neq ul
ulla est earum rerum: non est igitur liber. Tum notatio: cum¬
cum ex ui uerbi argumentum aliquod elicitur hoc modo. Cum
lex eliasentia assiduo uindicem assiduum ẽẽ iubeat. locuplete¬

Expanded text:
 inquit, locis in quibus argumenta inclusa sunt, alii in eo ipso haerent de quo agitur, alii sumuntur extrinsecus.In ipso tum ex toto, tum ex partibus eius, tum ex nota, tum ex eis rebus quae quodam modo adfectae sunt ad id de quo quaeritur. Extrinsecus autem ea ducuntur quae absunt longeque disiuncta sunt. sed ad id totum de quo disseritur tum definitio adhibetur, quae quasi involutum evolvit id de quo quaeritur; eius argumenti talis est formula: Ius civile est aequitas constituta eis qui eiusdem civitatis sunt ad res suas obtinendas; eius autem aequitatis utilis cognitio est; utilis ergo est iuris civilis scientia;— tum partium enumeratio, quae tractatur hoc modo: Si neque censu nec vindicta nec testamento liber factus est, non est liber; neque ulla est earum rerum; non est igitur liber;—tum notatio, cum ex verbi vi argumentum aliquod elicitur hoc modo: Cum lex assiduo vindicem assiduum esse iubeat, locuplet
Abbreviated transcription (Latin):
non cum inuestigart et scient tum etiam conscripserit. N unc con¬
tra plaerq ad honores adipiscendos et ad rem.p. gerendam nudi
uenuint. atq mermes. nulla cognitione rerum: nulla scientia orna¬
ti. Sin aliquis excellit unus e multis effert se si unum aliquid af¬
fert. aut bellicam uirtutem. aut usum aliquem militarem.: qu& saẽ
nunc quidem obsoluenuint: aut uiris scientiam ne eius quidem uni¬
uensi. Nam pontificium qđ est conuinctum nemo quidem discit
aut eloquentiam quam in clamore et in uerboꝵ quidem cursupo¬
sitam putant. Omnium uero bonaꝵ artium deniq uirtutum ip̃a¬
rum societatem cognationemq non norunt. S edut ad grecos

Expanded text:
non cum investigarit et scierit tum etiam conscripserit. Nunc connon cum investigarit et scierit tum etiam conscripserit. Nunc contra plerique ad honores adipiscendos et ad rem publicam gerendam nudi veniunt atque inermes, nulla cognitione rerum, nulla scientia ornati. Sin aliquis excellit unus e multis, effert se, si unum aliquid adfert, aut bellicam virtutem aut usum aliquem militarem; quae sane nunc quidem obsoleverunt; aut iuris scientiam, ne eius quidem universi; nam pontificium, quod est coniunctum, nemo discit; aut eloquentiam, quam in clamore et in verborum cursu positam putant; omnium vero bonarum artium, denique virtutum ipsarum societatem cognationemque non norunt. Sed ut ad Graecos
Abbreviated transcription (Latin):
de agro colendo. de omm ddeniq aut officio. aut uegocio refercetur.
ł fecꝰ fuit .p. crassi ilius ueteris. haec. Ĩ. conincani. hõee proauigenĩ
mei Scipionis pudentissimi hominis sapientia: qui om̃s portilices
macimi fuerunt: ut ad eos de omnib diuinis atq humauis rebus re¬
ferretur. Idemq et in senatu et apud ppłm. et in causis amicor enit
domi et miliu a consilium suum fidemq prestabant. Quid enim
Ai: catoni praeter hanc politissimam doctanam transmarinam at que
aduenticiam defuit: Num quia uis ciuile non didicerat causas nõ
dicebat: aut quia poterat dicere luis scientiam negligebat: at utro¬
q ingnẽ laborauit. et p̾stitit. Num pꝑ hanc ex priuatorum negocũ
collect᷑am gratiam tardior in re .p. capessenda fuit: Nemo apud
ppłm fornor. nemo melior senator. idem facile optimus imꝑator. de¬
niq nibil in hac ciuitate t̾emponb illis scui. discuie potiuit. quod ille

Expanded text:
de agro colendo, de omni denique aut officio aut negotio referretur. de agro colendo, de omni denique aut officio aut negotio referretur. Haec fuit P. Crassi illius veteris, haec Ti. Coruncani, haec proavi generi mei Scipionis prudentissimi hominis sapientia, qui omnes pontifices maximi fuerunt, ut ad eos de omnibus divinis atque humanis rebus referretur; eidemque in senatu et apud populum et in causis amicorum et domi et militiae consilium suum fidemque praestabant. Quid enim M. Catoni praeter hanc politissimam doctrinam transmarinam atque adventiciam defuit? Num, quia ius civile didicerat, causas non dicebat? aut quia poterat dicere, iuris scientiam neglegebat? Utroque in genere et elaboravit et praestitit. Num propter hanc ex privatorum negotiis conlectam gratiam tardior in re publica capessenda fuit? Nemo apud populum fortior, nemo melior senator; et idem facile optimus imperator; denique nihil in hac civitate temporibus illis sciri discive potuit, quod ille
Abbreviated transcription (Latin):
artium deminutae: An tu existimas cum eẽt hyppocrateb ille
chous fuisse tum alios medicos qui morbis. alios qui uulnerib
alios qui oculis mederentur. Num geometriam Euclide. aut Ar¬
chinede: num musicam Damone: aut Anstoxeno num ip̃as litẽas
Anstophane: aut callimacho tractante tam disceiptas fuisse. ut nẽo
genus uniueisum complecteret᷑: Atq ut alius aliam sibi partem in qͥ
daboraret seponeret. E quidem hoc sape audiui dde patre et de do¬
cro meo nibo quoq homines. qui excellere sapientiae gloria uil¬
lent: omnia quae quiddem tum haec ciuitas nosset solitos ẽe comple¬
cti Aeminerant illi Sex. helium Marcum uero manlium nos etias
uidumuo transuerso ambulantem foro quod erat insigne eum quiiet
faceret. faceret cubus suis omnib consili su copiam. ad quos olim et
ita ambulantes. et in solio sedentes domi sic adibatur non solumut
de uire ciuuisi addeos: uerumetiam de filia collocanda. de fundo em̃ndo

Expanded text:
artium deminutae. An tu existimas, cum esset Hippocrates ille artium deminutae. An tu existimas, cum esset Hippocrates ille Cous, fuisse tum alios medicos, qui morbis, alios, qui vulneribus, alios, qui oculis mederentur? Num geometriam Euclide aut Archimede, num musicam Damone aut Aristoxeno, num ipsas litteras Aristophane aut Callimacho tractante tam discerptas fuisse, ut nemo genus universum complecteretur atque ut alius aliam sibi partem in qua elaboraret seponeret? Equidem saepe hoc audivi de patre et de socero meo, nostros quoque homines, qui excellere sapientiae gloria vellent, omnia, quae quidem tum haec civitas nosset, solitos esse complecti. Meminerant illi Sex. Aelium; M'. vero Manilium nos etiam vidimus transverso ambulantem foro; quod erat insigne eum, qui id faceret, facere civibus suis omnibus consili sui copiam; ad quos olim et ita ambulantis et in solio sedentis domi sic adibatur, non solum ut de iure civili ad eos, verum etiam de filia conlocanda, de fundo emendo,
Abbreviated transcription (Latin):
pore sucrunt. ex quib intelligi põt ita se rem hẽre ut tu crasse di¬
cis. oratorisq nomen apud antiquos in graecia maiore quadaz
uel copia uel glĩa floruisse. Quo quidemꝰ magis dubito tibi ne
plus laudis: an graecis uituꝑationis statuam esse tribuendum.
cum tu in alia lingua acmoribus natus: occupatissuna m ciuuitate
uel priuatoꝵ negocuis pene omnib uel orbis t̾re procuratione
ac sũmi imꝑii guͦbernatione districtus: tantam uim cogntionẽ¬
q: comp̃henderis. eamq omnem cum eius qui consilio et oroe
in ciuitate ualeat scientia atq exercitatione sociaris. Illi nati in lit¬
teris. ardentes his studus: ocio uero diffluentes non mõ nihil acꝗ¬
sierint. Sed ne relictum quidem et traditum et suum conseruarint.
Fum crassus non in hac inquit una catule re: sed in alus etiam
ꝗͣ pluribus distributione partiũ ac separatione. magnitudines sut̃

Expanded text:
pore fuerunt; ex quibus intellegi potest ita se rem habere, ut tu, Crasse, dipore fuerunt; ex quibus intellegi potest ita se rem habere, ut tu, Crasse, dicis, oratorisque nomen apud antiquos in Graecia maiore quadam vel copia vel gloria floruisse. Quo quidem magis dubito tibine plus laudis an Graecis vituperationis statuam esse tribuendum: cum tu in alia lingua ac moribus natus occupatissima in civitate vel privatorum negotiis paene omnibus vel orbis terrae procuratione ac summi imperi gubernatione destrictus tantam vim rerum cognitionemque comprehenderis eamque omnem cum eius, qui consilio et oratione in civitate valeat, scientia atque exercitatione sociaris; illi nati in litteris ardentesque his studiis, otio vero diffluentes, non modo nihil acquisierint, sed ne relictum quidem et traditum et suum conservarint.' Tum Crassus 'non in hac' inquit 'una, Catule, re, sed in aliis etiam compluribus distributione partium ac separatione magnitudines sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Quid de prodico. de Thrasimaco calcedonio. de Prothagora Ab¬
derita loquar: quoꝵ unusquisq plurimum temporibus illis
etiam de natura rerum et disseruit et scripsit. Ip̃e ille leontinꝰ
Gorgias quo patrono ut Plato uoluit pho succubuit orator. qui
aut non est uictus unꝗͣ a Socrate. neq sermo ille platonis uerus
est: aut si est. eloquentior uidel fuit et dissertior Socrates. et i
ut tu appellas. copiosior. et melior orator. Sed hic in illo plato¬
nis libro. de omni re quaecunq in disceptationem quaestionẽq
uocaretur se copiosissime dicturum ẽẽ profitetur. isq princeps
ex omnib ausus est in conuentu poscere qua de re quisq uellet
audire. Cui tantus honos est hĩtus a graecia soli: ut ex omnib
delplus. non in aurata statua: sed aurea statueretur. Sed ii quos
nominaui. multiq praterea summiq dicendi doctores. uno tem¬

Expanded text:
diores quidem repudiarint. Quid de Prodico Cio, de Thrasymacho Calchedonio, de Protagora Abdiores quidem repudiarint. Quid de Prodico Cio, de Thrasymacho Calchedonio, de Protagora Abderita loquar? quorum unus quisque plurimum ut temporibus illis etiam de natura rerum et disseruit et scripsit. Ipse ille Leontinus Gorgias, quo patrono, ut Plato voluit, philosopho succubuit orator, qui aut non est victus umquam a Socrate neque sermo ille Platonis verus est; aut, si est victus, eloquentior videlicet fuit et disertior Socrates et, ut tu appellas, copiosior et melior orator—sed hic in illo ipso Platonis libro de omni re, quaecumque in disceptationem quaestionemque vocetur, se copiosissime dicturum esse profitetur; isque princeps ex omnibus ausus est in conventu poscere qua de re quisque vellet audire; cui tantus honos habitus est a Graecia, soli ut ex omnibus Delphis non inaurata statua, sed aurea statueretur. Sed hi, quos nominavi, multique praeterea summique dicendi doctores uno tem
Abbreviated transcription (Latin):
iorum suoꝵ regno collocare. Nanq illos ueteres doctores. au¬
ctoresq dicendi. nullum genus disputationis a se alienum putas¬
se accepimus: semperq exꝰse in omni orõnis rõne uersatos. Ea
quibus Erilius hyppias. cum olympiam ueniss. maxima illa:
quinquennali celebritate ludorum głiatus est. cuncta pene au¬
diente ꝯraecia. nihil ẽẽ ulla in arte rerum omnium qđ ip̃e nesciret
Nec sosum lias artes. quibus liberales doctiinae: atq: ingenuȩ ĩ¬
continerentur. geomerciam musicam. luterarum cognitionemꝰ
poetarum. atq illa quae de naturis rerum. quae dde hominum moribus
qua de rebus publicis dicerentur: sed anulum quem hẽret. palium
quo amictus. socos quib indutus ẽẽt se sua manu confecisse. secl
nimis quidem hic est progressus. sed ex eo ip̃o coniectura est facił
quantum sibi illi ip̃i oratores de p̃clarissimis artib appetierint ꝗ nõ sordid

Expanded text:
iorum suorum regno conlocare! Namque illos veteres doctores auiorum suorum regno conlocare! Namque illos veteres doctores auctoresque dicendi nullum genus disputationis a se alienum putasse accepimus semperque esse in omni orationis ratione versatos; ex quibus Elius Hippias, cum Olympiam venisset maxima illa quinquennali celebritate ludorum, gloriatus est cuncta paene audiente Graecia nihil esse ulla in arte rerum omnium quod ipse nesciret; nec solum has artis, quibus liberales doctrinae atque ingenuae continerentur, geometriam, musicam, litterarum cognitionem poetarum atque illa, quae de naturis rerum, quae de hominum moribus, quae de rebus publicis dicerentur, se tenere sed anulum, quem haberet, pallium, quo amictus, soccos, quibus indutus esset, se sua manu confecisse. Scilicet nimis hic quidem est progressus, sed ex eo ipso est coniectura facilis, quantum sibi illi oratores de praeclarissimis artibus appetierint, qui ne sordi
Abbreviated transcription (Latin):
suo facile suppeditat omnis apparatus ornatusq dicendi. Rerũ
enum copia uerborum copiam gignit. et si est houestas in reb
ip̃is de quibus dicitur existit ex rei natura quidam splendor ĩ
uerbis sit mõ is qui dicet aut scribet. et institutus liberaliter. e¬
ducatione. doctrinaq puerili. et flagret studio et a natura adiu¬
uetur. et in uniuersoꝵ generum infinitis disceptationib exerata¬
tus. ornatissimos scriptores. oratoresq cognoscendos. unitandos¬
q: delegerit. Ne ille haud sane quem admõm uerba struat aut¬
et illuminet a magrĩs istis requiret. Ita facile in rerum abundan¬
tia. ad orationis ornam̃ta sine duce natura ip̃a si mõ est exercitata
dilabitur. H ic Catulus dii ĩmortales inquit quantam reꝵ
uanetatem. quantam uim quantam copiam Crasse complexus
es : quantisq ex angustus oratorem educere ausus es: et in ma¬

Expanded text:
onsistere in suo, facile suppeditat omnis apparatus ornatusque dicendi; rerum onsistere in suo, facile suppeditat omnis apparatus ornatusque dicendi; rerum enim copia verborum copiam gignit; et, si est honestas in rebus ipsis, de quibus dicitur, exsistit ex re naturalis quidam splendor in verbis. Sit modo is, qui dicet aut scribet, institutus liberaliter educatione doctrinaque puerili et flagret studio et a natura adiuvetur et in universorum generum infinitis disceptationibus exercitatus ornatissimos scriptores oratoresque ad cognoscendum imitandumque delegerit, ne ille haud sane, quem ad modum verba struat et inluminet, a magistris istis requiret; ita facile in rerum abundantia ad orationis ornamenta sine duce natura ipsa, si modo est exercitata, delabitur.' Hic Catulus 'di immortales,' inquit 'quantam rerum varietatem, quantam vim, quantam copiam, Crasse, complexus es quantisque ex angustiis oratorem educere ausus es et in ma
Abbreviated transcription (Latin):
sint propria rhetorum: quae ab usdem de iusticia de officio de ciuita¬
tibus instituendis et regendis: de omni uiuendi deniq etiam de na¬
turae ratione dicunt᷑. Quae qm iam aliunde non possumus. sumenda
sunt nobis ab uis ip̃is a quib expoliati sumus: dum mõ illa ad hanc
ciuilem scientiam add quam ꝑtinent: et quam intuent̾ transferamus.
Neq ut ante dixi omnem teramus in his discendis rebus aetatem. s
cum fontes uiderimus: quos nisi qui celeriter cognorit. nunꝗͣ cogno¬
scet omnino. tum quotienscunq opus erit: ex iis tantum quantum .i¬
res petet hauriemus. Nam neq tam est acris acies in naturis houi
et ingenus: ut res tantas quisꝗͣ nisi monstratas possit uidere: ne¬
q tanta tamen in rebus obscuntas: ut eas non penitus acri uir in¬
genio cernat. si mõ aspexerit. In hoc igitur tanto tam ĩmensoque
cͤampo cum liceat oratori uagari libere. atq ubicunq constitũit ĩ

Expanded text:
sint propria rhetorum, quae ab eisdem de iustitia, de officio, de civitasint propria rhetorum, quae ab eisdem de iustitia, de officio, de civitatibus instituendis et regendis, de omni vivendi denique etiam de naturae ratione dicuntur. Quae quoniam iam aliunde non possumus, sumenda sunt nobis ab eis ipsis, a quibus expilati sumus; dum modo illa ad hanc civilem scientiam, quo pertinent et quam intuentur, transferamus, neque, ut ante dixi, omnem teramus in his discendis rebus aetatem; sed cum fontis viderimus, quos nisi qui celeriter cognorit, numquam cognoscet omnino, tum, quotienscumque opus erit, ex eis tantum, quantum res petet, hauriemus; nam neque tam est acris acies in naturis hominum et ingeniis, ut res tantas quisquam nisi monstratas possit videre, neque tanta tamen in rebus obscuritas, ut eas non penitus acri vir ingenio cernat, si modo aspexerit. In hoc igitur tanto tam immensoque campo cum liceat oratori vagari libere atque ubicumque constiterit, c