comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hic romanũ ducem ĩnocentibus daxe iura cõmemorat. hac
ĩter: bene inter ĩferos & suꝑos: mare factũ dicit: ꝗd ut sup-¬
ra diximus nos abantipodibus diuidit. qui ĩferi sunt: no¬
stri comparatione: imago aurea: non ẽ contrariũ đ & te
ruleam e aureã & argenteam maris dicit e̾e̾ imaginem.
quam scimus prouentorũ qualitate mutari. e colores uarios
reddere: quod ex p̾ssum ĩ scuto ee significat: cexula: idest ma.¬
ria. fluctu cano: omnis .ti. spuma alba est qua e fluctibus¬
rem oñdit. Nã semꝑ mare turbat᷑. quom delphini apparuerĩt
ꝓustus ags italos. quom de statu rei pu. esset longa cõtentio
iter augustũ. E antoniũ. & catulũ. placuit ut totũ oriẽte
teneret antonius. Augustus gallias / & hispanias/ cum i talia.
Cactulus africam sardiniam siciliam. ad causã maioris fidei
Antonius sororẽ augusti dirxit uxorẽ. profectiitaq sũt ĩpro¬

Expanded text:
hic Romanum ducem innocentibus dare iura commemorat. HAEC hic Romanum ducem innocentibus dare iura commemorat. HAEC INTER bene inter inferos et superos mare factum dicit, quod, ut supra diximus, nos ab antipodis dividit, qui inferi sunt nostri comparatione. IMAGO AVREA non est contrarium quod et caerulam et auream et argenteam maris esse dicit imaginem, quam scimus pro ventorum qualitate mutari et colores varios reddere: quod expressum in scuto fuisse significat. CAERVLA id est maria. FLVCTV CANO omnis enim spuma alba est. Irem ostendit: nam semper mare turbatur, quando delphini apparuerint.GVSTVS AGENS ITALOS cum de statu reipublicae esset longa contentio inter Augustum, Antonium et Lepidum, placuit ut totum Orientem teneret Antonius, Augustus Gallias et Hispanias cum Italia, Lepidus Africam Siciliam Sardiniam. Ad causam maioris fidei Antonius sororem Augusti duxit uxorem. Profecti itaque sunt in pro
Abbreviated transcription (Latin):
lari. Nam unũ lapsum ẽ. Ancile aũt dicit᷑ aut q̃i undiq cir.¬
tuderat. studiose fecerat. a tundo tutudi. ducebãt. de duce¬
bant. hacc .u. fuerat cõsuetudo pilentis matres ĩ mollibus.
pilenta sunt uehicula. sicut nũc basternas uidemus. Erãt
mollibus aũt pensilibus. ut contra plumas pẽsiles dicimus:
ꝙ molles significamus: hinc procul: bene longe a templis ĩfe¬
ros facit. scelerũ poenas: proscelexatorũ. ꝗ bene ait. scelexũ poenas
in cͥmina enim ꝑͤ ĩ cidũt. nõ ipsarũ sunt propͥe cͥmina. unde &
sceleribus sunt statuta supplicia. quae ĩse ĩcidentes homines ob¬
noxios faciũt. E te catilina minaci pendentẽ scopulo: hoc q̃ĩ¬
expulit: his dantẽ iura catonem:. ut supra diximus cẽsor¬
inũ. significat. non uticensem: qui contra caesarem bella susce¬
pit. & super gressus est hoc loco homeri dispositionem: Si ꝗ

Expanded text:
lari: nam unum lapsum est. Ancile autem dicitur aut quasi undique cirlari: nam unum lapsum est. Ancile autem dicitur aut quasi undique cirs. EXTVDERAT studiose fecerat. DVCEBANT deducebant: haec enim fuerat consuetudo. PILENTIS MATRES IN MOLLIBVS pilenta sunt vehicula, sicut nunc basternas videmus. Erant ‘Mollibus’ autem pensilibus, ut contra ‘plumas pensiles’ dicimus et molles significamus. HINC PROCVL bene longe a templis inferos facit. SCELERVM POENAS pro ‘sceleratorum’. Et bene ait ‘scelerum poenas’; in crimina enim personae incidunt, non ipsarum sunt proprie crimina: unde et sceleribus sunt statuta supplicia, quae in se incidentes homines obnoxios faciunt. et te catilina minaci pendentem scopulo hoc quas. HIS DANTEM IVRA CATONEM ut supra diximus, Censorium significat, non Vticensem, qui contra Caesarem bella suscepit. Et supergressus est hoc loco Homeri dispositionem, siqui
Abbreviated transcription (Latin):
filamines. Uerũ festis diebus. filo de posito. pilea necesse erat
accipere. quae secundũ alios ad ostẽdendam sacerdotii emine¬
ntia sũt reperta. sic̃ colũnoe mortius nobilibus suꝑ ponũt.
ad ostendũ eotũ culmen. Alii dicũt nõ ꝓꝑ eminentiã dignitatis
hoc factũ: s qr quom sacͥficarẽt apud laurolauiniũ . ⁊ exeis
exta frequenter aues. de uicinis uenientes lucis arriperẽt emi.¬
nentia uirgarũ: eas terrere uoluerũt. exinde ̃ cõsuetudo per¬
mansit: ut apud lauro lauinium ĩgentes haberentur uirg&:
pompilio: scutum breue & rotũdum ctelo lapsum est. & quom
aruspices respondissent illic fore urbis imperiũ. ubi illuo fui.¬
sset: diligentia numae/ ne qñ ab hostibus posset auferri: adhi¬
bito maniurio fabro: multa similia facta sũt. & ĩtemplo ma¬
rtis locata. q aũt dicit ancilia plurali mĩo utitur prosingu¬

Expanded text:
filamines. Verum festis diebus filo deposito pillea necesse erat filamines. Verum festis diebus filo deposito pillea necesse erat accipere, quae secundum alios ad ostendendam sacerdotii eminentiam sunt reperta, sicut columnae mortuis nobilibus superponuntur ad ostendendum eorum columen. Alii dicunt non propter eminentiam dignitatis hoc factum, sed quia cum sacrificarent apud Laurolavinium et eis exta frequenter aves de vicinis venientes lucis adriperent, eminentia virgarum eas terrere voluerunt. Exinde etiam consuetudo permansit, ut apud Laurolavinium ingentes haberentur virgae, Pompilio scutum breve et rotundum caelo lapsum est. Et cum aruspices respondissent illic fore orbis imperium, ubi illud fuisset, diligentia Numae, ne quandoque ab hostibus posset auferri, adhibito Mamurio fabro multa similia facta sunt et in templo Martis locata. Quod autem dicit ancilia, plurali utitur numero pro singu
Abbreviated transcription (Latin):
bant tercẽtũ nitidi s̃ p̾sepibus altis. ꝑ q equorũ magnitudinem
expressit. hic. ĩ eodem scuto. ⁊ tõgrue sacerdotes statim post tẽ¬
pla cõmemorat: Salios: qui sũt ĩtutella iouis martis quiri¬
ni: dicti salii ioͥ . qͥ circa aras saliãt & Tripudiẽt: nudos q luꝑ¬
cos:. quom ĩ honorẽ panos luꝑcaliorũ solennitas ce lebraret
pecora romanor subito a latronibus rapta sũt. Illi proiectis
uestibus. per sequuti sunt latrones: quibus opp̾ssis & receptis
animalibus ꝑꝑ rem a nudis prospere gestã: ꝑmansit cõsue.¬
tudo: ut nudi luꝑcalia celebrarẽt. lanigeros q apices: flami¬
nes ĩ capite habebãt pileũ. ĩ quo erat breuis uiega de suꝑ habes
lance aliquid. quod quom ꝑ astus ferre nõ possẽt. filo tm̃ capi.¬
ta religare coeperũt. Nam nudis penitus eos capitibus ĩ cedere
nefas fuerat. Unde a filo quo utebãtur: flamines dicti sũt. q̃i

Expanded text:
bant ter centum nitidi in praesepibus altis», per quod equorum magnitudinem bant ter centum nitidi in praesepibus altis», per quod equorum magnitudinem expressit. HIC in eodem scuto. Et congrue sacerdotes statim post templa commemorat. SALIOS qui sunt in tutela Iovis, Martis, Quirini. Dicti Salii ideo quod circa aras saliunt et tripudiant. NVDOSQVE LVPERCOS cum in honorem Panos Lupercaliorum sollemnitas celebraretur, pecora Romanorum subito a latronibus rapta sunt. Illi proiectis vestibus persecuti sunt latrones: quibus oppressis et receptis animalibus, propter rem a nudis prospere gestam consuetudo permansit ut nudi Lupercalia celebrarent. LANIGEROSQVE APICES flamines in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestus ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt; nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas fuerat: unde a filo quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
locos ubi dixit horrebat regia culmo. ideo addidit rombleo. ut
ĩ cipientis & pauꝑis adhuc imꝑii tẽpora designaret: canebat:
quasi p̾di uinabat. Nam canere ꝙ dicere e diuinare : significat.
axcemq tenebat: deest pene. Nam prope tenuerũt. unde ip̃re¬
⁊ dono noctis opaca: multi iterationẽ uolũt alii dicũt tene.¬
bras. ꝑꝑ cuniculos. dono noctis: somno mallii. Nan somnus no¬
ctis ẽ donũ: aurea uestis. hocͤbarba. uñ cõtra dicimus ĩ uestes
imberbes. uñ ẽ. quom mͥ pͥma genas uestibat flore iuuẽtus
uirgatis lucẽt sagulis: qu& habebãt ĩ uirgarũ modũ deductas
uias. Et bene allusit ad gallicã linguã: ꝑ quã uirga purpu¬
ra dicit᷑ uirgatis gͦ ac si diceret uirgatis. idest pur puratis:
gesa: hastas uiriles: Nã q̃ uiros fortes galli gesos uocãt: scu¬
tis lõgis : ꝑ hac corporum ostẽdit᷑ magnitudo. ut sup̃. Sta¬

Expanded text:
loco ubi dixit ‘horrebat regia culmo’, ideo addidit ‘Romuleo’, ut loco ubi dixit ‘horrebat regia culmo’, ideo addidit ‘Romuleo’, ut incipientis et pauperis adhuc imperii tempora designaret. CANEBAT quasi praedivinabat: nam ‘canere’ et dicere et divinare significat. ARCEMQVE TENEBANT deest ‘paene’: nam prope tenuerunt. DEET DONO NOCTIS OPACAE multi iterationem volunt, alii dicunt ‘tenebris’ propter cuniculos, ‘dono noctis’ somno Manlii; nam somnus noctis est donum. AVREA VESTIS hoc est barba: unde contra investes dicimus inberbes, unde est «tunc mihi prima genas vestibat flore iuventas». VIRGATIS LVCENT SAGVLIS quae habebant in virgarum modum deductas vias. Et bene adlusit ad Gallicam linguam, per quam virga purpura dicitur. ‘Virgatis’ ergo, ac si diceret virga tinctis, id est purpuratis. GAESA hastas viriles: nam etiam viros fortes Galli gaesatos vocant. SCVTIS LONGIS per haec corporum ostenditur magnitudo, ut supra «sta
Abbreviated transcription (Latin):
pro templo. prodefensione templi: Nã ante tẽplum nõ procẽ¬
dit : quom obsessus ĩtea templũ e̾e̾t. sic ĩ nono. ipsi ĩtus deze¬
tram ac leua proturibus ad stãt. Terẽtius. Nã nisi hoec ita
cent. pro illo haudstares phedria. tenebat. de fedebat&t
e militars uerbũ. ut ẽ salustius dicit. unde cõtea uictos
uictos loco motos. dicimus. Citero. loco ille motus ẽ. horrebat
regia culmo:. curiã calabrã dicit. quã romulus texerat culmis
ad quã calabat᷑. idest uocabat᷑ senatus. Uocabat᷑ & populus
a rege sacͥficolo: ut qm̃ ad huc fasti nõ ee̾nt. ludoꝵ & sacͥficorũ
prenoscerent dies: atq hic ĩ capitolio: & satis prudent᷑ dixit
argonteu anserẽ dixit. Nam quasi opitheton ẽ coloris. & sigͥ¬
ficauit rem uerã. Nã ĩ capitolio ĩ honorẽ illiꝰ anseris: quigallo
nũtiarat aduẽtũ: positus fuerat anser argẽteus. auratis porti¬
cibus: hoc retulit ad tempus florẽtis romanae rei. pu. Nã illo

Expanded text:
PRO TEMPLO pro defensione templi; nam ‘ante templum’ non procedit, cum obsessus intra templum esset. Sic in nono «ipsi intus dextra ac laeva pro turribus adstant», Terentius «nam ni haec ita essent, pro illo haud stares Phaedria». TENEBAT defendebat: et est militare verbum, ut etiam Sallustius dicit. Vnde e contra victos ‘loco motos’ dicimus: Cicero «loco ille motus est». HORREBAT REGIA CVLMO Curiam Calabram dicit, quam Romulus texerat culmis, ad quam calabatur id est vocabatur, senatus vocabatur et populus a rege sacrificulo ut quoniam adhuc fasti non erant, ludorum et sacrificiorum praenoscerent dies. ATQVE HIC ‘hic’, in Capitolio. Et satis prudenter argenteum anserem dixit: nam quasi epitheton est coloris et significavit rem veram. Nam in Capitolio in honorem illius anseris, qui Gallorum nuntiarat adventum, positus fuerat anser argenteus. AVRATIS PORTICIBVS hoc ad tempus retulit florentis Romanae reipublicae: nam illo
Abbreviated transcription (Latin):
furari: unde ⁊ sacrilegi dicunt᷑. quia sacra legunt hoc ẽ
furant᷑. alibi uel quȩ sublegi tacitus tibi carmina nuper
grenuiis abduee pactas i dest sponsas. nau ante usum tabn¬
larum matrimoui cautioues sibi inuicem e m̃ircebant in
quibus spondebant se consentire in uira matemonii. gfi¬
a spondendo sponsum. Ceterum proprie sponderi puella
est ergo sponsus non quia pronurrit : sed quia spondet¬
spondet ꝗ sponsores dat. sane exaggeratio est nimua in co
quod dixit gremiis abducere tanꝗ̃ iam uxor e̾ẽt. auertẽ¬
puppibus arma. ꝑꝑ illua seuea uirum fluuio pictasq. in¬
nare carinas: scilicet quando ad petenda nauigauit auxi¬
lia: patem aũt orare. ꝑꝑ illud centum oratores augusta
probrium uiro dirit non pro filio rem inanem opposi¬
tam . dicit aũe quando eum uenus a diomede liberauit:¬

Expanded text:
furari: unde et sacrilegi dicuntur, quia sacra legunt, hoc est furari: unde et sacrilegi dicuntur, quia sacra legunt, hoc est furantur: alibi "vel quae sublegi tacitus tibi carmina nuper" . gremiis abducere pactas id est sponsas: nam ante usum tabularum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se consentire in iura matrimonii, et fia spondendo, et sponsam promissam. ceterum proprie sponderi puellae est: ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondeet sponsores dat. sane exaggeratio est nimia in eo quod ait 'gremiis abducere', tamquam iam uxores. Apuppibus arma propter illud "scuta virum fluvio pictasque innare carinas" , scilicet quando ad petenda navigavit auxilia. pacem autem orare propter "centum oratores augusta probrium pro viro dixit, non pro filio, rem inanem obpositam. dicit autem quando eum Venus a Diomede liberavit
Abbreviated transcription (Latin):
tentia uostra. ad illud respicit. si nulla est regio teueris quam
det tua conunx dura. Nubibus iris ꝑꝑ illud aut actam nube¬
bus irim indignum ẽ italostroiam circundare flaminis. ⁊he¬
toricum est. nam quotiens aliqua non possunius soluere pa¬
ria opponimus quod nũc iuno facit. Nam negare nõ potest
noc soluere. quia obsident᷑ troiani unde dicit hoc indignũ
est troiauos obsideri. aliena eos matrimonia pripere tndi¬
qucestionem praeposuit. Dic quibus in terris inscripti nõĩa
pegui. pilunus auus comparat genus tureni cũ aeneas di¬
tens ̾ auũ eius eõ deũ. item adueneris obtrectationẽ dic̃
cui diua uenilia mater. Nam uemilia mat nympha est
pilunnũ aũt iõ turn auũ dicit. ut aucino nobilis gñe
ee iuideat ᷑ sicut ẽ aeneas. Nam paulo post dictura ẽ. pilu¬
niusq illi quartus pater. Aeroi face. sacuo bello. &t est belli
guego. Non enim facibus troiaui pugnauerant legere¬

Expanded text:
 POTENTIA NOSTRA ad illud respicit «si nulla est regio Teucris quam  POTENTIA NOSTRA ad illud respicit «si nulla est regio Teucris quam det tua coniunx dura». NVBIBVS IRIS propter illud «aut actam nubibus Irim». INDIGNVM EST ITALOS TROIAM CIRCVMDARE FLAMMIS rhetoricum est: nam quotiens aliqua non possumus solvere, paria opponimus. Quod nunc Iuno facit: nam negare non potest nec solvere quia obsidentur Troiani: unde dicit, hoc indignum est, Troianos obsideri, aliena eos matrimonia praeripere dic in Bucolicis «dic, quibus in terris inscripti nomina regum». PILVMNVS AVVS comparat genus Turni cum Aeneae, dicens etiam avum eius deum esse. Item ad Veneris obtrectationem dicit ‘cui diva Venilia mater’: nam Venilia nympha est. Pilumnum autem avum Turni ideo dicit, ut a vicino nobilis genere esse videatur, sicut est Aeneas: nam paulo post dictura est ipsa «Pilumnusque illi quartus pater». ATRA FACE saevo bello. Et est belli o: non enim facibus Troiani pugnaverant
Abbreviated transcription (Latin):
egeo illo aũt loco ãbum eresto nĩe sol eestis. cassanaras imnpus
furiis bene furiis plurali nũo. quod de uaticinationibus non
dicit᷑. ut uideant᷑ merito de decepti. qui cassandrę insame¬
nti crediderunt: quod falso dicit᷑ a iunone. sicut ex uer¬
bis probanius arichisae. qui ait intertio quem tum uatescas¬
sandra mouerg uitam cõnuiitẽ uentis. idest incertis es
inanibus rebus: num ꝑuero sum̃abelli. exaggeratio ẽab
aetate tyribonamq fidom inite socie tatem cum ininuc¬
is gentibus turno. aut corte disrumpere foedera quoe tur.¬
nus cum tyrrhenis inierat. sciendum sane turnũ auxi
liorum causa ad mezentium confugisse gentesq quictus nam li¬
cet uellent inbella prorumpere tñ erant quiete ꝑꝑ illus occiculũ
ex ternos optate duces Quisdeus in fraudẽ. in periculum. Ita .u.
in iure lectum est. fraudi erit illa res ⁊ ꝑiculo. ẜ uoedura po

Expanded text:
est: illo autem loco verbum est «esto nunc Sol testis». CASSANDRAE IMPVLSVS est: illo autem loco verbum est «esto nunc Sol testis». CASSANDRAE IMPVLSVS fvriis bene ‘furiis’ plurali numero, quod de vaticinantibus non dicitur, ut videantur merito esse decepti qui Cassandrae insanienti crediderunt: quod falso dicitur a Iunone, sicut ex verbis probamus Anchisae, qui ait «aut quem tum vates Cassandra moveret?». VITAM COMMITTERE VENTIS id est incertis et inanibus rebus. NVM PVERO SVMMAM BELLI exaggeratio est ab aetate. TYRRHENAMQVE FIDEM inire societatem cum inimicis gentibus Turno: aut certe disrumpere foedera, quae Turnus cum Tyrrhenis inierat. Sciendum sane Turnum auxi- liorum causa ad Mezentium confugisse. GENTES QVIETAS nam licet vellent in bella prorumpere, tamen erant quietae propter illud oraculum «externos optate duces». QVIS DEVS IN FRAVDEM in periculum: ita enim in iure lectum est «fraudi erit illa res», id est periculo. DVRA
Abbreviated transcription (Latin):
tarat nobis troia reddat᷑. si uõ aditaliam uis referresic in¬
tellige. redde nobis italiam: & libenter repetinius ea: qua
introia ꝑtulinuis. alta silentia. iuno ubiq. silens inducit
unde ei oratio nisi et nimia necesitate non datᶜ: hinc
ẽ acta furore graui. Statius. tunouem tacitam furibun¬
da silentia torquet: & notandum ꝙ sigillatim dicta
ueneris hac oratione soluunt: silentia cogis rumꝑe.
silentium rumꝑe est non tacere: unde apparq usurpa¬
tius dictum le composito rupit uocẽ. idest loquit᷑ : Han
uocem rumpere. silere ẽ: silentium rumperes loqui. obductu
dolorem. celatum es diuturna im cicatrice cooꝑtũ: Ham
obduci dicunt uulnera quoe cicatrire claudiuit : & nean
cõmeniorat. Nam nõ aeneasi sed turnuis instinctu iunouis¬
bella cõmonit unt᷑ aũt replicatiõe reꝵ obiectarũ postiu sent¬
rglotũtio resolutio. esto modo adubiũ ẽ cõcedẽtis Harngcum

Expanded text:
taxat nobis Troia reddatur. si vero ad Italiam vis referre, sic intaxat nobis Troia reddatur. si vero ad Italiam vis referre, sic intellege: redde nobis Italiam, et libenter repetimus ea quae in Troia pertulimus. ALTA SILENTIA Iuno ubique silens inducitur, unde ei oratio nisi ex nimia necessitate non datur: hinc est ‘acta furore gravi’: Statius «Iunonem tacitam furibunda silentia torquent». Et notandum quia singillatim dicta Veneris hac oratione solvuntur. SILENTIA COGIS RVMPERE silentium rumpere est non tacere: unde apparet usurpative dictum esse «conposito rumpit vocem», id est loquitur: nam vocem rumpere silere est, silentium rumpere loqui. OBDVCTVM DOLOREM celatum et diuturna iam cicatrice coopertum: nam obduci dicuntur vulnera, quae cicatrice clauduntur. AENEAN is instinctu bella commovit. Vtitur autem replicatione rerum obiectarum; post enim sequitur resolutio. ESTO modo adverbium est concedentis: nam Graecum
Abbreviated transcription (Latin):
quae renouant᷑ ab his qui sunt suꝑstites troianis pericu¬
lis ciueres patriae insedisse. ꝑꝑ illud. dulcisq meorum
relliquia colerem: at solum quo troia fuit. ut in tertio
es campos ubi troia fuit xanchum es simoenta reddero
miseris Ambignum ẽ utrum dicat redde nobis reuera
troiam antiquam: an redde nobis terras in italia ad sini¬
litudiuẽ troię. Nouinus entin hano consuetudenẽ fui¬
sse ut aduenae parrię suoe imagine sibi Redderent. ut
effigiem xauchi troiamq̃ uidetis bene ergo uenus medio
usa est gñe loquendi ut utrunq significare es otique¬
troiae reditum. es imporium italiae: quod troianis ad simi¬
litudiuem troiae fore iupiter promiserat. &s magis hoc
est: quod latenter desiderat atq petit: iterumq. reuolue
casus si ad troiam uis refferre: si dat nobis trosam ꝑꝑnau¬
fragia si ꝑicula: uel paciamur denuo. qua ꝑtulimus dũ¬

Expanded text:
quae renovantur ab his, qui sunt superstites Troianis pericquae renovantur ab his, qui sunt superstites Troianis periclis. CINERES PATRIAE INSEDISSE propter illud «dulcisque meorum reliquias colerem». ATQVE SOLVM QVO TROIA FVIT ut in tertio «et campos ubi Troia fuit». XANTHVM ET SIMOENTA REDDE ORO MISERIS ambiguum est utrum dicat, redde nobis re vera Troiam antiquam, an, redde nobis terras in Italia ad similitudinem Troiae: novimus enim hanc fuisse consuetudinem, ut advenae patriae suae imaginem sibi redderent, ut "effigiem Xanthi Troiamque videtis" . bene ergo Venus medio usa est genere loquendi, ut utrumque significaret, et antiquae reditum Troiae et imperium Italiae, quod Troianis Iuppiter ad similitudinem Troiae fore promiserat. et est quod latenter desiderat atque petit. ITERVMQVE REVOLVERE CASVS si ad Troiam vis referre, sic dic: da nobis Troiam per naufragia et pericula, id est patiamur denuo quae pertulimus, dum
Abbreviated transcription (Latin):
perium ut cui regnũ itoiliae romana q tellus debentur
Amathos & paphos cypri insulae ciuitates sunt ueneri con¬
socrate. extherda insula uenori con secrata. Dicinuis aũt
xato & megara idaliũ. ciuitas cybri inglorius sine ter¬
uinphis ĩ me nior gloriae inde ÷ ab ascamo tyrii uibil
timebunt. Q uorum ẽ. Nam scipio uastaturus est aster¬
canu. Quid pestom cundere belli iuuit. in fine iamagit
iniserabiliter sicut egit im in principiis nam hoc peae:¬
cipit as rhetorica ut epilogi & erincipia pari ratione
tractontᶜ: pestom aũt incendiũ significat. ut es toto desce¬
ndit corpore pestisscum de nauibus loqueret incensis. fuȩi¬
sso per ignes. expremit quid sit belli pestem ouadere. Reci¬
diua porgama: reciascentia. Tractus aũt sermo ẽ do arbori¬
bus quae aliis sectis repululant. ergo illud solum recidiuũ
dicimus. quod postea renascit. unde modo recidiua dixit

Expanded text:
perium, ut «cui regnum Italiae Romanaque tellus debentur». perium, ut «cui regnum Italiae Romanaque tellus debentur». AMATHVS et PAPHOS Cypri insulae civitates sunt, Veneri consecratae. CYTHERA insula Veneri consecrata. Dicimus autem xata. IDALIVM civitas Cypri. INGLORIVS sine triumphis, inmemor gloriae. INDE id est ab Ascanio Tyrii nihil timebunt. Et verum est, nam Scipio vastaturus est Africam. QVID PESTEM EVADERE BELLI IVVIT in fine iam agit miserabiliter, sicut egit et in principiis: nam hoc praecipit ars rhetorica, ut epilogi et principia pari argumentatione tractentur. ‘Pestem’ autem incendium significat, ut «et toto descendit corpore pestis», cum de navibus loqueretur incensis. FVGISSE PER IGNES exprimit quid sit ‘pestem belli evadere’. RECIDIVAQVE PERGAMA renascentia. Tractus autem sermo est ab arboribus, quae taleis sectis repullulant. Ergo illud solum recidivum dicimus, quod postea nascitur: unde modo recidiva dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
contra artem fit nuilla interposita conunctione. nulla
aũt rehyo inuidiose dixit. ut supra in primo. cunctus ob ita¬
liam tertarum dlaudit orbis. cum a sola arceant᷑ i talia ꝑ
ouersac genitor fumantia troiȩ: cum dicimus rogo te per
deos hos uidet᷑ dicẽ nieniueris religionis curas esse poti¬
tionem nicam. sicut in primo expressit: At sperate deos
monores fandi atq nefandi cum aũt dicinius rogote
per nuserias meas uideniur dicere momineris ab oo toro
garei. qui nuserias ꝑtulit ut qui rogae ad misericordia
miseriarum õmemoratione floctat᷑ sic ut ẽ nuno iue¬
ueris potinoue Nam ideo sic rogat ut com̃moratione in¬
felicitaris troianę impetret impetret nusericordiam. alias
stualtum ẽ. cum adiuratur iupiter por eccidia trosanorum
incoluinẽ ascauium. ideo uenus pro aenea non petit hoc
loco: non quia pro eo non moues: sed aut quia scit euni
celerius esse moriturum. aut quia soli ascanio debetureim¬

Expanded text:
contra artem fit, nulla interposita coniunctione. NVLLA contra artem fit, nulla interposita coniunctione. NVLLA autem regio invidiose dixit, ut supra «cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis" , cum a sola arceantur Italia. Ad v. 45 Per eversae genitor fumantia Troiae cum dicimus 'rogo te per deos', hoc videmur dicere: memineris religionis curae esse petitionem meam, sicut in primo expressit "at sperate deos memores fandi atque nefandi" ; cum autem dicimus 'rogo te per miserias meas', videmur dicergari qui miserias pertulit, ut qui rogatur ad misericordiam miseriarum commemoratione flectatur, sicut est nunc in Veneris petitione: nam ideo sic rogat, ut commemoratione infelicitatis Troianae impetret misericordiam. Alias stultum est cum adiuratur Iuppiter per excidia Troianorum. INCOLVMEM ASCANIVM ideo Venus pro Aenea non petit hoc loco, non quia pro eo non movetur, sed aut quia scit eum celerius esse moriturum, aut quia soli Ascanio debetur im
Abbreviated transcription (Latin):
s ut persuaderg matribus incendiũ nauium: aut secinidũ
irim nauos exust sinit. sed melius ẽ ut nõ sit iteratios
nd turnum misam intellige  noc nos com̃oueat ordo coñ.¬
uequs solent n grauiora inprrncipiss g in fine secundrum
artem rhetoricam poni. nubibus. per mibes sors rerũ: idost regnũ¬
nam per sortem fratres munde inter se featres mundi regna
diuiserunt: quae iuno praeter inferos in troianorum ꝑnies¬
em mouerat. Superis im̃ista: ac si dicerg non iam troianis
sed diis respexit aũt ad iltud ex coeli conuera per auras.
bacchata por urbes. perfuriit. & beno bacchata per inbes iga
ꝑsimulationẽ sacrorum libeti patris matres exerat unfiro¬
rem super imperio. de imperio. ut multa supor prianio
Qz obliqua. por quam mogna ioui inuidia com̃ouee. spera¬
uinius ista absoluto dixit. coniunx dura. hic distingue ndũ
ne duo incipiant epitheta de dura fumantia excidia quod

Expanded text:
scilicet ut persuaderet matribus incendium navium: ut secundum scilicet ut persuaderet matribus incendium navium: ut secundum Irim naves exustae sunt. sed melius est, ut non sit iteratio, ad Turnum missam Irim intellegere: nec nos moveat ordo conversus, solent enim graviora in principiis et in fine secundum artem rhetoricam poni. nubibus per nam per sortem inter se fratres mundi regna diviserunt, quae Iuno praeter inferos in Troianorum perniciem moverat. SVPERIS INMISSA ac si diceret, non iam Troianis, sed diis. Respexit autem ad illud «et caeli convexa per auras». BACCHATA PER VRBES per urbes furuit: et bene ‘bacchata per urbes’, quia per simulationem sacrorum Liberi patris matres egerat in furorem. SVPER IMPERIO de imperio, ut «multa super Priamo et obliqua, per quam magna Iovi invidia commovetur. SPERAVIMVS ISTA absolute dixit. CONIVNX DVRA hic distinguendum, ne incipiant esse duo epitheta ‘dura fumantia excidia’: quod
Abbreviated transcription (Latin):
troes sylessis per genus ẽ: iuant peccata.: luant .i. absouant:
Dicinius aũt ꝙ luo poenã melius s luo peceatũ: Nam pecca¬
tur absoluit poena: Qui enim enine tonot obnoxius: cũ¬
xerisi nõ procedit qua re poena soluat᷑: iñ auctoritas licentꝭ
ista confundit more quo solet poui uel a sequenti quod prae¬
cedit uel n praccedenti qued sequit: nos ilos uiueris auxi-¬
lio. contessinus ẽ iste modus secundum probum: nanq in
artibus nõ inuenit᷑. Fit aũt quotiens tedio contentionis
quasi uidemur concede. quod tñ nolumus fieri : Nam io
apit uenus hoc loco: ut iupiter magis prestet auxiliũ : Re¬
pousa secuti hoc ests non solum prohibiti non sunt: sed eis
S concessum ẽ: suꝑeri. ut apollo: maues ut creusa.: & an¬
chises quisꝗ. uerecunde quia apud maritun contea uxorẽ
utrum habeat uoluntatem nocendi : quae nocuit. ery¬
cino aũt in littore secundum opinigues suam dixit: Nam
ali apua coaietam dicunt exusta naualia: unde rgiesa¬

Expanded text:
troes syllepsis per genus est. Ad v. 32 Luant peccata 'luant' id est absolvant. dicimus autem et 'luo poenam' et 'luo peccatum'; nam peccatum solvitur poena. qui enim crimine tenetur obnoxius, xeris, non procedit qua re poena solvatur: tamen auctoritas licenter ista confundit more, quo solet poni vel a sequenti quod praecedit, vel a praecedenti quod sequitur. NEQVE ILLOS IVVERIS AVXILIO concessivus est iste modus secundum Probum; namque in artibus non invenitur. Fit autem quotiens taedio contentionis quasi videmur concedere quod tamen nolumus fieri: nam id agit Venus hoc loco, ut Iuppiter magis praestet auxilium. RESPONSA SECVTI hoc est si non solum prohibiti non sunt, sed eis etiam concessum est. SVPERI ut Apollo. MANES ut Creusa et Anchises. QVISQVAM verecunde: quia apud maritum contra uxorem utrum habeat voluntatem nocendi quae nocuit. ‘Erycino’ autem in ‘litore’ secundum opinionem suam dixit; nam alii apud Caietam dicunt exusta navigia, unde
Abbreviated transcription (Latin):
illud dicturus fuerat: habetis in pileis redimicula: quod con¬
uortit in uituperationẽ maiorom: ditens religatas habetis
mitras. Nam pilea uirorũ sunt: Mitrȩ feminarum : quasca¬
laticas dicunt. Mitra aũt proprie lydorum fuit. ut moe¬
onia mentũ ruitra. quem habitum imitati sunt troiani: o
uere phrygię ipsos uituperat phrygas. sed nuno admaiorẽ
iniuriam phrygias non phryges dicit sicut honierus¬

Expanded text:
illud dicturus fuerat, habetis in pilleis redimicula, quod convertit in vituperationem maiorem, dicens religatas habetis mitras: nam pillea virorum sunt, mitrae feminarum, quas calauticas dicunt. Mitra autem proprie Lydorum fuit, ut «Maeonia mentum mitra», quem habitum imitati sunt Troiani. O VERE PHRYGIAE ipsos vituperaverat Phryges, nunc ad maiorem iniuriam ‘Phrygias’ non ‘Phryges’ dicit. ALTA DI
Abbreviated transcription (Latin):
dem ip̃a corporis partem puero abscidit. quẽ semianimẽ
sub pinu latentẽ quom ĩuenissent antistites matris magna
perlatũ ĩ templũ dec/ frustra conati reficere: de functuã sepeli¬
erũt. cuius ut perpetua memoria maneret mater magna
ĩstituit. quotanis ĩ sacris suis plangeret᷑: pinũq arborẽ sub
qua iacuerat: tutela sua adscripsit: & effecit / ut cultores sui
uiriles sibi partes amputarẽt. qui archigalli appellãtur. ob¬

Expanded text:
dem ipsam partem corporis puero abscidit. quem semianimem dem ipsam partem corporis puero abscidit. quem semianimem sub pinu latentem cum invenissent antistites matris magnae, perlatum in templum deae frustra conati reficere, defunctum sepelierunt. cuius ut perpetua maneret memoria, mater magna instituit, ut quotannis in sacris suis plangeretur, pinumque arborem, sub qua iacuerat, tutelae suae adscripsit, et effecit ut cultores sui viriles sibi partes amputarent, qui archigalli appellantur.
Abbreviated transcription (Latin):
perꝑice torrẽtes: ardentes. 4 est figmentũ pocticũ: aderat
promissa dies: promissum tp̃s aduenerat: turniĩ iuria:
sciliceꝭ quam ĩferebat.ꝙ modo ĩ iuria est a̾d irenꝑia .i. ĩ iustitia
ordinem iuris: ⁊ bene ĩiuria: qm̃ & cõtra nec essitatẽ fati. &
cõtra rationem foederis bella cõmouerat. noua lux: idest
nimbus deorũ. q & propric paulo post dicit: ne teepidate: pro
ne festinetis. ꝓ ꝑ hoc significature iõ ad nauiũ defensionem
egressos nõ eẽ troianos. quia numen uetuit. ite deae pela¬
e̾i: alii hucusq uolunt matrẽ deum locutã. Alii iũgũt ge¬
geniteix iubet: q̃ sacras dabitur pinus: fabula talis est.
Atis puer spetiosus: quom matris magnae praesset sacris. a
rege ciuitatis sua amatus ẽ. sed quom ĩtelligers uim sibi a
rege ĩstare: clã insiluas ꝓfugit. quom ergo ĩuẽtus ui stude¬
ret inferri. uerenda stupratoris abscidit. qui moriẽs can.¬

Expanded text:
PER PICE TORRENTES ardentes; et est figmentum poeticum. ADERAT PER PICE TORRENTES ardentes; et est figmentum poeticum. ADERAT PROMISSA DIES promissum tempus advenerat. TVRNI INIVRIA scilicet, quam inferebat. Et modo ‘iniuria’ est ἀδίκημα, id est iniordinem iuris. Et bene ‘iniuria’, quia et contra necessitatem fati, et contra rationem foederis bella commoverat. NOVA LVX id est nimbus deorum, quod ipse paulo post dicit. NE TREPIDATE pro ‘ne festinetis’. Et per hoc significatur ideo ad navium defensionem egressos non esse Troianos, quia numen vetavit. ITE DEAE PELAGI alii hucusque volunt matrem deum locutam. Alii iungunt ‘ quam sacras dabitur pinus fabula talis est: Attis, puer speciosus, cum matris magnae praeesset sacris, a rege civitatis suae adamatus est; sed cum intellegeret vim sibi a rege instare, clam in silvas profugit. cum ergo inventus vim sibi videret inferri, verenda stupratoris abscidit, qui moriens ean
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus facta sunt. horatius debemur morti nos nostra¬
q Nam sicut animi facta sunt ĩ mortalia. ita corporis
pereũt s alustius. cateru studia omnia nostra ficuts adia
qua homo est. nauigationis debet timere perieulõ ppu
rit: S euus nauibus a ternitas detur cuitanta deo con¬
S a potestas. cui ac si diceret nec regi quidem deoruĩ. defu¬
nte liberate: ut otandem magnis defuncte peruelbus
portusq tenebunt: nautico usus ẽ uerho. quoma de nauibuis
dictret. quaecũq: hic oñdit aliquas o̾e perituras euaferit
undis: de undis exierit. quo muenerit adeũ locĩ depicnt
nauigatrrus iam nõ sit. Ali legunt euaserit undaꝵ picusĩ
mortalez eripiam formam: bene dixit mortalẽ. Noc .ti. põt
fieri. ut eadem res & mortalis sit. ⁊ ĩ mortalis. añest ut de:¬
sinat eẽ mortalis: qualis nereia cloto: nõ tales dixit erũt:
sic supra qualis mugitus fugit quom sautius atã taurus.

Expanded text:
hominibus facta sunt. Horatius «debemur morti nos nostrahominibus facta sunt. Horatius «debemur morti nos nostraque». Nam sicut animi facta inmortalia sunt, ita corporis pereunt. Sallustius ceterum: «studia omnia nostra sicuti anima qua homo est, navigationis debet timere periculum, quod perit si eius navibus aeternitas detur. CVI TANTA D. P. P. ‘cui’ ac si diceret ‘ne regi quidem deorum’. DEFVNCTAE liberatae, ut «o tandem magnis pelagi defuncte periclis». PORTVSQVE TENEBVNT nautico usus est verbo, cum de navibus diceret. QVAECVMQVE hic ostendit aliquas esse perituras. EVASERIT VNDIS de undis exierit, cum venerit ad eum locum, de quo navigandum iam non sit. Alii legunt ‘evaserit undarum periculum’. MORTALEM ERIPIAM F. bene dixit ‘mortalem’: nec enim potest fieri ut eadem res et mortalis sit et inmortalis; ante est ut desinat esse mortalis. QVALIS NEREIA DOTO non dixit ‘tales erunt’, sic supra «qualis mugitus, fugit cum saucius aram taurus».
Abbreviated transcription (Latin):
adpice as uel adlpinos. Sane notandũ trabes eũ dixisse de
arboribus: quom nõ ditantur nisi iã caesoo ꝙ̃ composita : da¬
ssis egeret. iusta ę n̾eae petitio: ꝙ cõtedentis benignitas : nuni¬
nis exclusit piaculũ nãhic remotis / sadlegiũ cdimtteret
timor auxius: aut perpetuũ ẽ timoris epithetoti aut certe
uerũ uoluit significare: ut seperaret ab eo qui excupiditate
nascit᷑ prosperorũ ut exultãtia q haurit corda pauor pul¬
sans: prosit nostris ĩ montibus ortas. bona breuitate ele ra
aut Qhis g esse Namplenũ est prosit ꝑ his ortas ee ĩmõ¬
tibus nostris. quod fecit elocutionis causa torquet quio
fustinet. regit. quo fata trahis. oste ndit fata posse aliqua¬
te nus trahi: nõ tñ usq quaq. hoc .ni. dicit. quo.idestad
quam rem: petis istis: proistis. Nam sic diamus petotibi
prote : fas habeat: ius nec t. possunt eterna ee qu a nasi

Expanded text:
ad piceas vel pinos. sane notandum trabes eum dixisse de ad piceas vel pinos. sane notandum trabes eum dixisse de arboribus, cum non dicantur trabes, nisi iam caesae et compositae. SSIS EGERET iusta Aeneae petitio, et concedentis benignitas numinis exclusit piaculum: nam his remotis sacrilegium committeretur. TIMOR ANXIVS aut perpetuum est timoris epitheton, aut certe verum timorem voluit significare, ut separaret ab eo qui ex cupiditate nascitur prosperorum, ut «exultantiaque haurit corda pavor pulsans». PROSIT NOSTRIS IN MONTIBVS ORTAS bona brevitate detraxit et ‘his’ et ‘esse’; nam plenum est ‘prosit his ortas esse in montibus nostris’, quod fecit elocutionis causa. TORQVET QVI S. M. sustinet, regit. QVO FATA TRAHIS ostendit fata posse aliquatenus trahi, non tamen usquequaque. Hinc enim dicit ‘quo’, id est ad quam rem. PETIS ISTIS id est ‘pro istis’; nam sic dicimus ‘peto tibi’, id est ‘pro te’. FAS HABEANT ius; nec enim possunt aeterna esse quae ab
Abbreviated transcription (Latin):
scythia sigͥficannis: da nate petenti: ac si diceret ei / quae
iubere debuerat: domito te poscit olymꝑo. uidet᷑ dicero pra¬
sta ei/ cuius beneficio seruatus ad olympi regna uenisti. Satur¬
nus enim quom om̃es cõsureret ⁊ Iouẽ solem esse non potuit
eeelatũ matris auxilio. domito ergo olympo. ĩ tuas scilioeͭ leges
ꝑbeneficiũ meũ mũdo redacto. pinea silua nuhi. congrue.
Nampinus ĩ tutela matris ẽ deu: ĩ arte fuit sum̃a. hoc est
apud garegara: quae dicta sũt q̃i caracaros. idest caput capitis
altitudinis altitudo. cara ẽ ti nueqean. gargara aũt sunt
montis id& cacumina propter quod dixit. ĩ arte sum̃a .ni.¬
granti picea. nigranti umbrosa. & picea gonus est arboris.
unde prx de sudat: harũ aũt se cundũ pliniũ. quinq sunt
spẽs sicut ẽ supra diximus . has ego: nõ trabes. Nam de acer
naues nõ fũit. unde melius arbores ĩ telligimus: referentes

Expanded text:
Scythiae, significamus. DA NATE PETENTI ac si diceret, ei quae Scythiae, significamus. DA NATE PETENTI ac si diceret, ei quae iubere debuerat. DOMITO TE POSCIT OLYMPO videtur hoc dicere: praesta ei, cuius beneficiis servatus ad Olympi regna venisti. Saturnus enim cum omnes consumeret filios, Iovem solum esse non potuit, celatum matris auxilio. ‘Domito’ ergo ‘Olympo’ in tuas scilicet leges per beneficium meum mundo redacto. PINEA SILVA MIHI congrue: nam pinus in tutela est matris deum. IN ARCE FVIT SVMMA hoc est apud Gargara, quae dicta sunt quasi κάρα καρὸς, id est caput capitis, altitudinis altitudo: κάρα est enim κεφαλή. Gargara autem sunt montis Idae cacumina, propter quod dixit ‘in arce summa’. NIGRANTI PICEA ‘nigranti’ umbrosa. Et ‘picea’ arboris genus est, unde pix desudat. Harum autem secundum Plinium quinque sunt species, sicut etiam supra diximus. HAS EGO non naves non fiunt: unde melius arbores intellegimus, referentes
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. prisca fides: facto sed fama perennis: om̃is antiqui-¬
tas difficilis. pura: E ĩ corrupta: manet ĩ posteros. hoc eni
sunt naues apud idam ab anea. foriabat: idest ferma-¬
re togitabat. nõ .it.ĩ ida sed apud antanorũ factae sunt: alta
pelagi: absolutũ est. ut lata cãporum: ipsa deũ fertur geni¬
trix: figmentũ hoc licet poeticũ sit. tñ quia exemplo caret.
notatur a criticis: unde longo prohemio excusatur. Nam iõ
& pͥsca ratione religionis. e iouis beneficio: dicit ẽẽ ꝑfectũ:
ut naues mutarentur ĩ nymphas. quo uel aliqua exparte
possit e̾ẽ uerisimile: berecytia:. mater deũ: a monte phrygia
berecynto. cuius ultima syłła caret aspiratione. quam
addimus quotiens montem deli cynthus dicimus. est
aũt tenuis ista discreptio: quibus noĩbus subtrahi debeat
aspiratio. Ham ecce ripei montes arcadiae nõ scͥbuntur
cu aspiratione quam addimus quotiens rhipeos montes

Expanded text:
potuit. PRISCA FIDES FACTO S. F. P. omnis antiquipotuit. PRISCA FIDES FACTO S. F. P. omnis antiquitas difficile pura et incorrupta manat in posteros. Hoc enim sunt naves apud Idam ab Aenea. FORMABAT id est formare cogitabat; non enim in Ida sed apud Antandrum factae sunt. ALTA PELAGI absolutum est, ut ‘lata camporum’. IPSA DEVM FERTVR GENETRIX figmentum hoc licet poeticum sit, tamen quia exemplo caret, notatur a criticis: unde longo prooemio excusatur. Nam ideo et prisca ratione religionis et Iovis beneficio dicit esse perfectum, ut naves mutarentur in nymphas, quo vel aliqua ex parte possit esse verisimile. BERECYNTIA mater deum a monte Phrygiae Berecynto, cuius ultima syllaba caret aspiratione, quam addimus quotienscumque montem Deli Cynthum dicimus. Est autem tenuis ista discretio, quibus nominibus subtrahi debet aspiratio. Nam ecce Ripaei, montes Arcadiae, non scribuntur cum aspiratione, quam addimus cum Riphaeos, montes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ est bona facta ellocutio per syllepsin. ut si dicas: legi nocte
suꝑ mediã .i. ultra mediã noctẽ: Nulla .N. syllepsis est: qu& nõ
ꝑ casus mutet. 4 egeat subauditione. ut hanc ego nũc igna.¬
ram huiꝰ quod cũq pericli. Sauit ĩ abscentes: phantasi am
soruitiȩ exp̾ssit. quia lupi sic circa caulas fremũt. ut in ĩp̃is
aĩalibus solent: ex longo rabies: ab soluta elocutio. ut si di¬
cas: ille fame fatigatur exlongo. E qua uia clausos. qua ad¬
uerbiũ loci est: non pronomen. nam non stat uersus: si uia
septimus sit . nõ nt̃us. ergo qua uia. i dest per quam parte
uice uallo troianos excut̾iat. legitur & quae uia. & est sensus
ab solutior: facibusq accingiture atris: armatur. ĩ struitur
omusa: quia res deorũ ẽ g ardua ideo per se eã nõ potest
turni latenter oñdit᷑: cuiꝰ uis nisi a numinibus repelli nõ

Expanded text:
Et est bona elocutio facta per syllepsin, ut si dicas legi ‘nocte Et est bona elocutio facta per syllepsin, ut si dicas legi ‘nocte super media’, id est ultra mediam noctem. Nulla enim syllepsis est, quae non et casum mutet, et egeat subauditione, ut «hanc ego nunc ignaram huius quodcumque pericli». SAEVIT IN ABSENTES phantasiam saevitiae expressit, qua lupi sic circa caulas fremunt, ut in ipsis animalibus solent. EX LONGO RABIES absoluta elocutio, ut si dicas ‘ille fame fatigatur ex longo’. ET QVA VIA CLAVSOS ‘qua’ adverbium loci est, non pronomen: nam non stat versus, si ‘via’ septimus sit, non nominativus. Ergo ‘qua via’ per quam partem via vallo Troianos excutiat. Legitur tamen ‘et quae via’, et est sensus absolutior. FACIBVS PVBES ACCINGITVR ATRIS armatur, instruituro musae quia res deorum est et ardua, ideo per se eam non potest Turni latenter ostenditur, cuius vis nisi a numinibus repelli non
Abbreviated transcription (Latin):
hoc de romana solennitate tractũ ẽ.S. uom .ti. bellũ uellẽt
ĩdicere: pater patratus: hocͤ princeps foecialiũ. proficiscebatur
ad hostiũ fines e p̾fatus quadã sotennia/ clara uoce dicebat
se bellũ ĩ dicere propter certas causas aut quia sotios leserãt.
aut quia nec abrepta anmalia nec obnoxios reddiderãt. 4
horc clarigatio di cebatur. a claritate uocis. post ꝗ̃ clarigatio¬
nem hasta ĩ eorũ fines missa indicabatur iam pugna pͥnci¬
piũ: clamorõ excipiũt sotii: legit̃ ȩ damore si clamore sensuserit
talis. hasta iactũ socii clamore comitant᷑. si clamorẽ: ĩ telligimus
Turni eos clamorẽ excepisse. & cũ fremitu eũ sequũt᷑: ĩertia corda.
ad caulas: nuninienta ħꝰ septa ouiũ: ẽ .N. graecũ nõmeide
racto Nã groeci aulas uocant animaliũ recoptacula: nocte
suꝑ media: ultea mediã noctem. idest maiorem eiꝰ partem.

Expanded text:
hoc de Romana sollemnitate tractum est. Cum enim volebant bellum hoc de Romana sollemnitate tractum est. Cum enim volebant bellum indicere, pater patratus, hoc est princeps fetialium, proficiscebatur ad hostium fines et, praefatus quaedam sollemnia, clara voce dicebat se bellum indicere propter certas causas, aut quia socios laeserant, aut quia nec abrepta animalia nec obnoxios redderent. Et haec ‘clarigatio’ dicebatur a claritate vocis. Post quam clarigationem hasta in eorum fines missa indicabatur iam pugnae principium. CLAMOREM EXCIPIVNT SOCII legitur et ‘clamore’. Si ‘clamore’, sensus erit talis: hastae iactum socii clamore comitantur; si ‘clamorem’, intellegimus Turni eos clamorem excepisse et cum fremitu eum sequuntur. INERTIA CORDA nAD CAVLAS munimenta et saepta ovium. Est enim Graecum nomen ‘c’ detracto: nam Graeci αὐλάς vocant animalium receptacula. NOCTE SVPER MEDIA ultra mediam noctem, id est maiore eius parte.
Abbreviated transcription (Latin):
hic distinguendũ. ut eia sit militũ properãtiũ clamor. ꝓ
est ennianũ. qui ait. eia macheras. ergo eia ĩgenti clamore
dicentes: ad portas ruebant. Alii hostis adest eia legunt. riãq
ita discedens p̾ceperat: excusatio teoianoꝵ: ne portas clau.¬
sisse timore uiderentur: oꝑtimus armis: peritus armorũ.
dux egregius: qui & fututa prouideret: Si qua ĩ terea fortuã
fuisset: scilice bellicus casus: pudor iraq mõstrat: litet hos
hortaretur ira & pudur. tardu agmen:. peditũ dicit. qui eq¬
uitum comparatione tardi sũt: urbi : troiae. quam fecerat
aneas castrorũ ĩmorẽ: maculis quẽ tracius albis:. noue al¬
bas maculas dixit: quom prop̾e macularũ hac sit natura.
ut obscuritate sua album aliquod ĩ fustent: crista q tegit au
discernimus. Nam& rubra crista longa sunt ultimae. quia
abłti sunt. Sanc huiꝰ mõi uersus pessimi sunt. pͥncipiũ pugna:

Expanded text:
hic distinguendum, ut «heia» militum sit properantium clamor. Et hic distinguendum, ut «heia» militum sit properantium clamor. Et est Ennianum, qui ait «heia machaeras». Ergo «heia» ingenti clamore dicentes ad portas ruebant. Alii «hostis adest, heia» legunt. NAMQVE ITA DISCEDENS P. excusatio Troianorum, ne portas clausisse timore viderentur. OPTIMVS ARMIS peritus armorum, dux egregius, qui et futura provideret. SI QVA I. FORTVNA F. scilicet bellicus casus. PVDOR IRAQVE MONSTRAT licet eos hortaretur ira et pudor. TARDVM AGMEN peditum dicit, qui equitum comparatione tardi sunt. VRBI Troiae, quam fecerat Aeneas castrorum in morem. MACVLIS QVEM T. ALBIS nove albas maculas dixit, cum proprie macularum haec sit natura, ut obscuritate sua album aliquid infuscent. CRISTAQVE TEGIT GALdiscernimus; nam ‘rubra crista’ longae sunt ultimae, quia ablativi sunt casus. Sane huius modi versus pessimi sunt. PRINCIPIVM PVGNAE
Abbreviated transcription (Latin):
pertacitũ ganges: fluuius est indi&. qui secũdum senetam in
situ india nouẽ alueis fluuit. secũdum milonẽ uiiͦ. qui tñ ꝙ
ĩpse com̃emorat. nõ nullos ditere: q̃ tm̃ tribus alueis fluat.
utegilius tantũ eũ iũgens septem alueos habere significat. hãc
uariotatem Donatus fugions: longum hyꝑbatonfacit : dicẽs
seu surgens.Uii amnibus nilus. aut ganges altus ꝑ tacitum.
campis: campis. unde asper distinxit: altus: per tacitũ: pin.¬
gui flumine nilus: Nilus dictus ẽ q̃ĩ pra. iauc hoc est no.¬
uum limũ trahens. quod uolens expͥmẽ: dixit. pingui flu¬
mine: idest fluore.qua res foecundam efficit tram. ꝯuod
ꝙ ip̃e ĩ georgicis ostendit: dicens. li quuntur mõtibus anmes
felicemq teahũt limũ. Itemi& uiridem agyptum niga foe¬
cundat harena: quis globus: id est ꝗͣtus. admirãtis cĩs est
non ĩt̾rogantis.nec .u. ĩterrogat: qui nuntiat. hostis adeest.¬

Expanded text:
PER TACITVM GANGES fluvius Indiae est, qui secundum Senecam in PER TACITVM GANGES fluvius Indiae est, qui secundum Senecam in situ Indiae novem alveis fluit, secundum Melam septem, qui tamen et ipse commemorat non nullos dicere, quod tribus alveis fluat. Vergilius tamen, Nilo eum iungens, septem alveos habere significat. Hanc varietatem Donatus fugiens longum hyperbaton facit, dicens «ceu surgens septem amnibus Nilus aut Ganges». ALTVS PER TACITVM uperfunditur campis; unde Asper distinxit «altus per tacitum». PINGVI FLVMINE NILVS Nilus dictus est quasi νέαν ἰλύν, hoc est novum limum trahens; quod volens exprimere dixit «pingui flumine», id est fluore, quae res fecundam efficit terram. Quod et ipse in Georgicis ostendit dicens «liquuntur montibus amnes felicemque trahunt limum», item «et viridem Aegyptum nigra fenti agmini? quis globus id est quantus: admirantis enim est, non interrogantis; nec enim interrogat qui nuntiat. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
Locus aũt iste dictus est secundũ augurũ morem. apud quos
fuerat cõsuetudo: ut si post acceptũ auguriũ: aquam ue.¬
nissent: ĩ clinati haurirent exiñ manibus e fusis p̃cibus uota
promitterent: ut uisum perseueraret auguriũ. qđ aqua ⁊
ĩter cessu dirumpitur: non procedit. Nam sortitur exitum
ĩfirmũ. quia cygnus dimissus ab aquila. ĩ fluuium cecidit.
ut p̾damq exungiubus ales proiecit fluuio. hinc uidetur
ẽ turnus minime potusse liberari: ianq omnis campis ex¬
ercitus ibat apertis: ĩ telligamus hunt exercitũ pͥmũ ĩ campos¬
confuse ruisse: post digestũ ĩ ordines: ut sit sequentiũ flumi¬
num congrua comperatio: quȩ flumina dicit post campoꝵ
ĩundationẽ: ĩ alueos suos reuerti. Nam hoc uult dicere: ut
de campis flumina in alueos redeunt : sic digesta ẽsĩacies militũ mu¬
ititudo: quos fuerat ante diffusa: diues equũ: pergtu freq̃ntiꝰ

Expanded text:
Locus autem iste dictus est secundum augurum morem, apud quos Locus autem iste dictus est secundum augurum morem, apud quos fuerat consuetudo, ut si post acceptum augurium ad aquam venissent, inclinati haurirent exinde manibus et fusis precibus vota promitterent, ut visum perseveraret augurium, quod aquae imo visum augurium non procedit, nec sortitur exitum firmum, quia cycnus, dimissus ab aquila, in fluvium cecidit, ut «praedamque ex unguibus ales proiecit fluvio». Hinc videtur etiam Turnus minime potuisse liberari. IAMQVE OMNIS C. E. I. A. intellegamus hunc exercitum primo confuse in campos ruisse, post digestum in ordines, ut sit sequentium fluminum congrua comparatio: quae flumina dicit post camporum inundationem in alveos suos reverti. Nam hoc vult dicere: ut de campis flumina in alveos redeunt, sic digesta est in acies militum multitudo, quae fuerat ante diffusa. DIVES EQVVM per genetivum frequentius