comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ zã ꝯnubiis pacẽ felicib esto
Cõponẽt tũ iã leges & fedẽa iugẽt
Neͤ uetꝰ ĩ digneas nomẽ mutare latinos
Neu troas ficri iubcas tencrosq uocari
Aut uocẽ mutare uiros aut uorte̾ uestes
Sit latiũ sint albani ꝑ secula reges
Sit romana potẽs itala uirtute ꝓpago
Occidit ocideritq sinas cũ noĩe troya
Es g̾mana iouis sat̾niq alt̾a ples
Iraꝵ tãtor uoluis so̾ pectore fluchꝰ
Uerũ age & ĩ ceptũ frustra sb mitte furo r̃c̃
Do qđ uis & me uictq uołẽsq r̃mitto
Scimonẽ ausonii patriũ morerq tenebũt
Utq ẽ nom̃ẽ eut cõnisti corꝑo tantũ
Sbẜ sidõt tencri more utq sacroꝵ.
Aditiã faciãq om̃s uno ore latinos
Hiẽ gnꝰ ausonio mistũ qđ sanguĩẽ surgit
Supra hoĩq supͣ ne deos pietate uidebis
Nec gẽs ulla tuos eque celebrabit honores
Annuit. his zuno mõte &e letata r̃torsit
Interea excedit cello nubẽq eliꝗt
His actis aliud genitor secũ ip̃e uolutat

Expanded text:
 iam conubis pacem felicibus, esto, component, cum iam leges et foedera iungent, ne vetus indigenas nomen mutare Latinos neu Troas fieri iubeas Teucrosque vocari aut vocem mutare viros aut vertere vestem. Sit Latium, sint Albani per saecula reges, sit Romana potens Itala virtute propago: occidit, occideritque sinas cum nomine Troia. Es germana Iovis Saturnique altera proles: irarum tantos volvis sub pectore fluctus. Verum age et inceptum frustra submitte furorem do quod vis, et me victusque volensque remitto. Sermonem Ausonii patrium moresque tenebunt, utque est nomen erit; commixti corpore tantum subsident Teucri. Morem ritusque sacrorum adiciam faciamque omnis uno ore Latinos. Hinc genus Ausonio mixtum quod sanguine surget, supra homines, supra ire deos pietate videbis, nec gens ulla tuos aeque celebrabit honores. Adnuit his Iuno et mentem laetata retorsit. Interea excedit caelo nubemque relinquit. His actis aliud genitor secum ipse volutat
Abbreviated transcription (Latin):
Uestigat lustrãs solũ ĩ c̾tamina poscit
Hoc cõcussa metu mẽte uiturna nirago
Auugã turni media int̾ lor a metyscũ
Excutit de lõge lapsu temone ⁊ liꝗt
Ip̃a subit manibq undantes flc̾tit habenas
Cũcta gerẽs uocẽq &e corpꝰ de arma metisci
Nigra uelut magnas dñi cũ diuitis edes
ꝑuolat & pẽnis alta atria iustrat arñdo
Pabula ꝑua legẽs indisq lo cacibo escas
Et nũc portiabo uacuis nũc humida circũ
Stagna uolat simul medios uiturna ꝑ hostes
Fert equis rapidoq uolãs obit oĩa currũ
Iãq hĩc germanũ iãq hĩc oñdit ouãte
Nec ꝯferro manũ patit᷑ uolat auia lõge
Mud minꝰ encas torto legit obuius orber

Expanded text:
vestigat lustrans, solum in certamina poscit. vestigat lustrans, solum in certamina poscit. Hoc concussa metu mentem Iuturna virago aurigam Turni media inter lora Metiscum excutit et longe lapsum temone relinquit: ipsa subit manibusque undantis flectit habenas, cuncta gerens, vocemque et corpus et arma Metisci. Nigra velut magnas domini cum divitis aedes pervolat et pennis alta atria lustrat hirundo, pabula parva legens nidisque loquacibus escas, et nunc porticibus vacuis, nunc umida circum stagna sonat: similis medios Iuturna per hostis fertur equis rapidoque volans obit omnia curru iamque hic germanum iamque hic ostentat ovantem nec conferre manum patitur, volat avia longe. Haud minus Aeneas tortos legit ob
Abbreviated transcription (Latin):
Uidere ausonii gelid̾q pinia cucuͬrt
Osa tremor piima aut̾ ões iuiturna latinos
Audiit agnouitq somnũ & tremefata ⁊̃ fugit
⁊lle uolat cãpoq atrũ ⁊ apit agnen aꝑto
Qual ubi ad t̾ras ab rupto sideͬ nĩb
It mare ꝑ mediũ miẜis heu p̃sçia loge
Horescũt corda agricoł dabit ille ruinas
Arborib stragẽq satis ruet oĩa late
Ante nolat sonitũq ferũt ad littora uẽti
Tal ĩ ad u̾sos ductor retheuis hostes
Agmẽ agit densi cuncis se ꝗsq coatis
Aglomãt ferit ense grauõ thibreue osirĩ
Archetcũ ninesteus epylonẽ obtrũcat achates
Ufentẽq gias cadit ip̃e tołũmꝰ augur
Prim in ad u̾soc telu ꝗ coiserat hostes
Tollit᷑ ĩ celu clamor uersiq uicisi
Puluc rulẽta fuga tutuli dãt terga ꝑ agros
Ip̃e neq adu̾sos dignat᷑ sternere morti
Nec pede cõg̾sor equo nec tella ferẽtes
Inseꝗt sołũ densa ĩ caligine turnũ

Expanded text:
videre Ausonii, gelidusque per ima cucurrit videre Ausonii, gelidusque per ima cucurrit ossa tremor: prima ante omnis Iuturna Latinos audiit adgnovitque sonum et tremefacta refugit. Ille volat campoque atrum rapit agmen aperto. Qualis ubi ad terras abrupto sidere nimbus it mare per medium; miseris heu praescia longe horrescunt corda agricolis, dabit ille ruinas arboribus stragemque satis, ruet omnia late; ante volant sonitumque ferunt ad litora venti: talis in adversos ductor Rhoeteius hostis agmen agit, densi cuneis se quisque coactis adglomerant. Ferit ense gravem Thymbraeus Osirim, Archetium Mnestheus, Epulonem obtruncat Achates Ufentemque Gyas; cadit ipse Tolumnius augur, primus in adversos telum qui torserat hostis. Tollitur in caelum clamor, versique vicissim pulverulenta fuga Rutuli dant terga per agros. Ipse neque aversos dignatur sternere Morti nec pede congressos aequo nec tela ferentis insequitur: solum densa in caligine Turnum
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ hec humanis opib nõ arte magistra
Proueniũt neq te enca mea dest̾a ẜuat
Maior agit deus atq oꝑa ad maiora ⁊̃mitit
Ille auid̃ pugne suras in cluscrat auro
Hic̃ t ita atq hĩc oditq moras hastãq coruscat
Postꝙ̃ habil lateri clipeus lo uicaq tergo c̃
Ascaniũ fusis circũ ꝯpletit᷑ armis
Sũmaq ꝑ galcã delibãs oscula fat̾
Disce puer uirtutẽ ex me uciũq laborẽ
fortunã ex aliis nũc te mea dest̾a bello
De fensu dabit & magna int̾ prelia ducet
Tu facito mox cũ matũa adolou̾it etas
Sis memor & te aĩosa petẽte exẽpla tuo ꝵ
Et pr̃ eneas et auũculꝰ excitet hetor
Hec ubi dita dedit portis sesse extulit ĩ gẽs
Tcrũ ĩ manc manu quatĩes sił agmine denso
Antheusq ninesteusq ⁊uũt oĩcq ⁊̃lictis
Tiriba fluit rastris tũ ceco pulue̾ cãpꝰ
Miscet᷑ pulsuq pedũ tremit excita teł
Uidit ab ad u̾so ueniẽtes aggẽ tirin

Expanded text:
Non haec humanis opibus, non arte magistra Non haec humanis opibus, non arte magistra proveniunt neque te, Aenea, mea dextera servat: maior agit deus atque opera ad maiora remittit. Ille avidus pugnae suras incluserat auro hinc atque hinc oditque moras hastamque coruscat. Postquam habilis lateri clipeus loricaque tergo est, Ascanium fusis circum complectitur armis summaque per galeam delibans oscula fatur: Disce, puer, virtutem ex me verumque laborem, fortunam ex aliis. Nunc te mea dextera bello defensum dabit et magna inter praemia ducet. Tu facito, mox cum matura adoleverit aetas, sis memor, et te animo repetentem exempla tuorum et pater Aeneas et avunculus excitet Hector. Haec ubi dicta dedit, portis sese extulit ingens, telum immane manu quatiens; simul agmine denso Antheusque Mnestheusque ruunt omnisque relictis turba fluit castris: tum caeco pulvere campus miscetur pulsuque pedum tremit excita tellus. Vidit ab adverso venientis aggere Turnus,
Abbreviated transcription (Latin):
Sb uenit & scenꝰ cãpis magis ac magis horor
Crebrescit ꝓpiusq malũ c̃ iã puluc̾ cellũ
Stare uidẽt subeũt eꝗtes & spicula castris
Densa cadũt mediis it tristis at ethera clamor
Bellãtũ iuuenũ & duro sb̾ marte cadctũ
Hie uenꝰ indigno nati ꝯcussa dolore
Diptãnũ genitrix cretea carpit ab ida
Puberib caułe foliis de flore comãte
Pipurco nõ illa feris ĩ cognita capris
Gramina cũ uolucres tergo esere sagite
Hoc uenꝰ obscuro faciẽ circũtada m̃bo
Detulit hoc fu su labris splendẽtib amnẽ
Inficit oculte medicãs spargitq salubres
Ambrosie sucos & odoriferã panateã
Fouit ca uulnꝰ lipha logeus y apix
Ignorãs subitoq ois de corꝑe fugit
Quipe dolor oĩs stetit imo uuln̾e sanguis
Iãq sequea manũ nullo cogẽte sagita
Excidit atq noue rediere ĩ p̃stina uires
Arma citi ꝓperate uiro ꝗd statis iapix
Cõclamat primꝰq aĩos actẽdit ĩ hostẽ

Expanded text:
subvenit; et saevus campis magis ac magis horror subvenit; et saevus campis magis ac magis horror crebrescit propiusque malum est. Iam pulvere caelum stare vident: subeunt equites, et spicula castris densa cadunt mediis. It tristis ad aethera clamor bellantum iuvenum et duro sub Marte cadentum. Hic Venus, indigno nati concussa dolore, dictamnum genetrix Cretaea carpit ab Ida, puberibus caulem foliis et flore comantem purpureo; non illa feris incognita capris gramina, cum tergo volucres haesere sagittae: hoc Venus, obscuro faciem circumdata nimbo, detulit; hoc fusum labris splendentibus amnem inficit occulte medicans spargitque salubris ambrosiae sucos et odoriferam panaceam. Fovit ea volnus lympha longaevus Iapyx ignorans, subitoque omnis de corpore fugit quippe dolor, omnis stetit imo volnere sanguis; iamque secuta manum nullo cogente sagitta excidit, atque novae rediere in pristina vires. Arma citi properate viro! Quid statis? Iapyx conclamat primusque animos adcendit in hostem.
Abbreviated transcription (Latin):
Ascaniusq comes castris staturre cruc̃tu
Alt̾nos loga intẽte cuspide g̾ssus
Scruit & ĩ frata luctat᷑ arũdine tełũ
Eripere auxilioq uiãq ꝓxima poscit
Ense secẽt lato uulnꝰ teliq latebras
Rescindãt penit᷑ seseq ĩbella r̃mitãt
Iãq aderat phebo ante alios diletꝰ yapis
⁊asides acri ꝯdã cui captꝰ amore
Ip̃e suar artes sua mun̾a let̾ apollo
Auguriũ citharãq dabat celeresq sagitas
Ille ut de positi ꝓferet fata parẽtis
Scire potestates herbaꝵ usũq medẽdi
Maluit & mltas agitare ĩ glorius artes
Stabat acerba fremẽs ĩgc̃te nixus ĩ hastã
Encas magno uiuenũ E merẽtis xuli
Cõcursu lac̾misq ĩ mobił ille ⁊̃ torto¬
Pconiũ ĩ mor̃e senior suscĩtꝰ amietu
Mlta maũ medicaq phebiq potẽtib ħbis
Ne ꝗtꝙ trepidat ne ꝗtꝙͣ spicula destra
Solicitat prensatq tenaci forcipe ferrũ
Nulla uiã fortuna regit nihil actor apollo

Expanded text:
ris statuere cruentum, alternos longa nitentem cuspide gressus. Saevit et infracta luctatur arundine telum eripere auxilioque viam, quae proxima, poscit ense secent lato vulnus telique latebram rescindant penitus seseque in bella remittant. Iamque aderat Phoebo ante alios dilectus Iapyx Iasides, acri quondam cui captus amore ipse suas artes, sua munera, laetus Apollo augurium citharamque dabat celerisque sagittas. Ille ut depositi proferret fata parentis, scire potestates herbarum usumque medendi maluit et mutas agitare inglorius artes. Stabat acerba fremens, ingentem nixus in hastam Aeneas magno iuvenum et maerentis Iuli concursu, lacrimis immobilis. Ille succinctus amictu multa manu medica Phoebique potentibus herbis nequiquam trepidat, nequiquam spicula dextra sollicitat prensatque tenaci forcipe ferrum. Nulla viam Fortuna regit, nihil auctor Apollo
Abbreviated transcription (Latin):
Oia citatoꝵ destra detorsit equoꝵ
Dũ tc̾ait᷑ pẽdetq iugis hũc late riectũ
Lancea ꝯseꝗt iũpitq ĩ fixa bilicẽ
Loricã & sumũ degustat uuln̾e corp̾
Ille tamẽ clipeo obiecto ꝯu̾sus ĩ hostẽ
Ibat & auxiliũ ducto mucrone petebat
Quẽ rota p̃cipitẽ & pcursu cõcit̾ axii
Inpulit efunditq solo turnꝰq sequutꝭ
Imã int̾ galcã sũmi t̾oracis&e horas¬

Expanded text:
ora citatorum dextra detorsit equorum. ora citatorum dextra detorsit equorum. Dum trahitur pendetque iugis, hunc lata retectum lancea consequitur rumpitque infixa bilicem loricam et summum degustat volnere corpus. Ille tamen clipeo obiecto conversus in hostem ibat et auxilium ducto mucrone petebat: cum rota praecipitem et procursu concitus axis impulit effunditque solo, Turnusque secutus imam inter galea
Abbreviated transcription (Latin):
Hũc ꝓcul ut cãpo turnꝰ ꝓspexit aꝑto
Nte leui iaculo. logũ ꝑ mane secutus
Sistit equos biuges & curru desilit atq
Se mianimi lapsoq suꝑ uenit & pede collo
Inpreso destra mucronẽ ex torquet & alto
Fulgẽtẽ tĩgit iugulo atq hec ĩ suꝑ adit
En agros & quã bello troyane petisti
Nesperiã metire iacẽs hee p̃mia ꝗme
fciro ausi tep̃tare ferũt sie menia codũt
Hĩc comitẽ arbutẽ nieta cuspide mitit
Coreaq sibarĩq daretaq tersy locũq
Et sternatis equi lapsu ceruite timõte
Ne uelut edoni boree cõ sp̃s alto
Insonat egeo seꝗtq ad litora fluct
Sua uẽti ĩ cubũcre fugã dãt nubilla celio
Sic turno qua cũq mã secat agmĩa cedũt
Cõu̾seq ⁊uũt acies fert impetꝰ ip̃m
Et cristã ad u̾so curu quatit aura nolãtes
Nõ tulit ĩ stãtẽ phegeus aĩsq firiẽte
Obiecit sesse ad currũ & spumãtia frenis

Expanded text:
Hunc procul ut campo Turnus prospexit aperto, Hunc procul ut campo Turnus prospexit aperto, ante levi iaculo longum per inane secutus sistit equos biiugis et curru desilit atque semianimi lapsoque supervenit et pede collo impresso dextrae mucronem extorquet et alto fulgentem tinguit iugulo atque haec insuper addit: En agros et quam bello, Troiane, petisti, Hesperiam metire iacens: haec praemia qui me ferro ausi temptare ferunt, sic moenia condunt. Huic comitem Asbyten coniecta cuspide mittit. Chloreaque Sybarimque Daretaque Thersilochumque et sternacis equi lapsum cervice Thymoeten. Ac velut Edoni Boreae cum spiritus alto insonat Aegaeo sequiturque ad litora fluctus, qua venti incubuere, fugam dant nubila caelo: sic Turno, quacumque viam secat, agmina cedunt conversaeque ruunt acies; fert impetus ipsum, et cristam adverso curru quatit aura volantem. Non tulit instantem Phegeus animisque frementem: obiecit sese ad currum et spumantia frenis
Abbreviated transcription (Latin):
Bella mouẽs ĩmitit equos illi equore aꝑto
Ante notos zephirũq uolãt gemit ultima pulsu
Tracha pedu circũq atre formidinis ora
Ircq insidicq dei cõmitat᷑ agũt
Tal equos alacer media int̾ p̾lia turnꝰ
Fumãtes sudore quatit miẜabile cesis
hostib ĩ sultas spargit rapida ungula rores
Sanguincos mixtaq cruor calcat᷑ harena
⁊ãq neci stelenũq dedit tamyũq pholũq
Hũc cõgssus & hũc illũ eminꝰ eminꝰ ambo
Inbrasides glaucũ atq lade quos imbrasꝰ ip̃c
Nutrierat litia paribq or nauerat armis
Uel cõferre manũ uł equo ꝑ uertero uẽtos
parte alia media cumenides ĩ p̃lia fert᷑
Antiqui ꝓles bello p̃clara. dolonis
Nomine auũ referẽs aĩo maĩbq parẽte
Qui condã castra ut danaũ spoculator adiret
Ausꝰ pelide p̃ciu sibi posce̾ currus
Illũ titides alio ꝑ talib ausii
Affecit p̃cio neq equis aspirat acͥllis

Expanded text:
bella movens immittit equos; illi aequore aperto bella movens immittit equos; illi aequore aperto ante Notos Zephyrumque volant; gemit ultima pulsu Thraca pedum; circumque atrae Formidinis ora Iraeque Insidiaeque, dei comitatus, aguntur: talis equos alacer media inter proelia Turnus fumantis sudore quatit, miserabile caesis hostibus insultans; spargit rapida ungula rores sanguineos, mixtaque cruor calcatur harena. Iamque neci Sthenelumque dedit Thamyrumque Pholumque, hunc congressus et hunc, illum eminus; eminus ambo Imbrasidas, Glaucum atque Laden, quos Imbrasus ipse nutrierat Lycia paribusque ornaverat armis, vel conferre manum vel equo praevertere ventos. Parte alia media Eumedes in proelia fertur, antiqui proles bello praeclara Dolonis, nomine avum referens, animo manibusque parentem, qui quondam, castra ut Danaum speculator adiret, ausus Pelidae pretium sibi poscere currus; illum Tydides alio pro talibus ausis adfecit pretio, nec equis adspirat Achillis.
Abbreviated transcription (Latin):
Illi dura quies oculos & fereus urget
Sõnꝰ ĩ et̾nã claudũt᷑ lumina noctẽ
At pius encas destrã tẽdebat ĩ ermẽ
Nudato capite atq suos clamõe uocabat
Quo ⁊ uitis que ue ista repẽs discordia surgit
Ocohibete irasletũ iã fedus & om̃s
Cõposite leges mͥ nis cõcurere soli
Has int̾ uoces media int̾ talia u̾ba
Ecte uiro scrid̃es alus alapsa sagita ẽ
Inc̾tũ qua pulsa manu quo turbine adacta
Quis tãtã ⁊utulis laude casi ne deus ue
Attulerit pssa ẽ insignis glia facti
Nec sese ence iactauit uuln̾e ꝗsꝙ
Turnꝰ ut encã cedẽte ex agmine uidit
Turbatosq duces subita spẽ feruid̾ ardet
Poscit equos atq arma sił salcuq supbr
Emicat ĩ curiũ & manib molit᷑ habenas
Multa uiꝵ uolitãs dat fortia corꝑa leto
Semineces uoluit młtos aut agmĩa curra
Proterit /aut raptas fugiẽtib ingerit hastas
Quał apud gelidi ⁊ flumina cõcitꝰ hebri
Sanguineus mauors dipeo ĩ crepat atqi fuic̃tes

Expanded text:
ferreus urget somnus, in aeternam conduntur lumina noctem. At pius Aeneas dextram tendebat inermem nudato capite atque suos clamore vocabat: Quo ruitis? Quaeve ista repens discordia surgit? O cohibete iras! Ictum iam foedus et omnes compositae leges; mihi ius concurrere soli; Has inter voces, media inter talia verba ecce viro stridens alis adlapsa sagitta est incertum qua pulsa manu, quo turbine adacta, Quis tantam Rutulis laudem, casusne deusne, adtulerit: pressa est insignis gloria facti. nec sese Aeneae iactavit vulnere quisquam. Turnus ut Aenean cedentem ex agmine vidit turbatosque duces, subita spe fervidus ardet: poscit equos atque arma simul saltuque superbus emicat in currum et manibus molitur habenas. Multa virum volitans dat fortia corpora Leto, semineces volvit multos aut agmina curru proterit aut raptas fugientibus ingerit hastas. Qualis apud gelidi cum flumina concitus Hebri sanguineus Mavors clipeo increpat atque furentis
Abbreviated transcription (Latin):
Pugna uocet nec nõ mediis ĩ milib ĩp̃i
Duetores auro uolitãt ostroq decori
Et genꝰ assaraci ninesteus & fortis asilas
Et mesap equũ domitor neptuna ꝓles
Utq dato signo spacia ĩ sua ꝗgq ⁊̃cescit
Defigũt telure hastas & scuta ⁊̃ clinãt
Tũ scudio effu se mr̃es & uulg̃ ĩ ermũ
In ualidiq senes tures & teta domoꝵ
Obsedere alii portis so̾ limib astãt
At iuno ex sumo ꝗ nũc albanꝰ habet
Tũ neq nomẽ erat neq honos aut glia mõti
Prospiciẽs cumło cãpũ spectabat & ambas
Laurẽtu troũq. aties mrbẽq latini
Extẽplo turni sie ẽ effata sororẽ
Diua deam stagnisq fluminibq sonoris
Presidet hũc illi rex etherĩ alt honotẽ

Expanded text:
pugna vocet; nec non mediis in milibus ipsi pugna vocet; nec non mediis in milibus ipsi ductores auro volitant ostroque decori, et genus Assaraci Mnestheus et fortis Asilas et Messapus equum domitor, Neptunia proles. Utque dato signo spatia in sua quisque recessit, defigunt tellure hastas et scuta reclinant. Tum studio effusae matres et volgus inermum invalidique senes turris ac tecta domorum obsedere, alii portis sublimibus adstant. At Iuno e summo, qui nunc Albanus habetur, tum neque nomen erat nec honos aut gloria monti, prospiciens tumulo campum aspectabat et ambas Laurentum Troumque acies urbemque Latini. Extemplo Turni sic est adfata sororem diva deam, stagnis quae fluminibusque sonoris praesidet hunc illi rex aeth
Abbreviated transcription (Latin):
Terificos ciet aut irasci In cornua tẽtat
Arboris ob nixus trũco uẽtosq lacescit
Ictib aut sparsa ad pugnã ꝓludit harena
Nee minꝰ ĩ terca. mat̾nis sceuas ĩ armis
Encas acuit martẽ de se suscitat ira
Do lato gaudes cõponi fedoro bellu
Tũ sotios mestiq metũ solat᷑ iuli
fata docẽs regiq iubet ⁊spõsa latino
Certa referie uiros & pacis dice̾ leges
Postẽa uix sumo spargebat lumine mõtes
Orta dies cũ primũ alto se gurgite tołłut
Solis equi lucc̃q clatis narib eflãt
Cãpũ ad certam̃c magne so menib urbis
Dimẽsi rutiliq teti uiu tencriq parabãt
In medioq focos & diis coĩbi aras
Gramincas alii fontẽq ignẽq ferebãt
Uelati lino & u̾bena tp̃ra iũcti
Procedit legio ansonidũ pilataq plenis
Agmiã se fundũt portis hĩc troyus om̃is
Tirenꝰq ruit uariis ex̾citꝰ armis
Haud sec instructi fetro q̃ si asꝑa martis

Expanded text:
terrificos ciet atque irasci in cornua temptat, terrificos ciet atque irasci in cornua temptat, arboris obnixus trunco, ventosque lacessit ictibus aut sparsa ad pugnam proludit harena. Nec minus interea maternis saevos in armis Aeneas acuit Martem et se suscitat ira, oblato gaudens componi foedere bellum, tum socios maestique metum solatur Iuli, fata docens, regique iubet responsa Latino certa referre viros et pacis dicere leges. Postera vix summos spargebat lumine montis orta dies, cum primum alto se gurgite tollunt solis equi lucemque elatis naribus efflant: campum ad certamen magnae sub moenibus urbis dimensi Rutulique viri Teucrique parabant in medioque focos et dis communibus aras gramineas. Alii fontemque ignemque ferebant, velati limo et verbena tempora vincti. Procedit legio Ausonidum, pilataque plenis agmina se fundunt portis. Hinc Troïus omnis Tyrrhenusque ruit variis exercitus armis, haud secus instructi ferro, quam si aspera Martis
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cãdore mues ante irẽt cursib aures
Circũ stãt properi aurige manibq lacẽsũt
Petora plausa cauis & colla comãtia petũt
Ip̃e de hĩc auro squalẽtez alboq oricalco
Circũdat loricã hum̃is simł aptat hñdo
Enseq clipcũ q & rubre cornua criste
Ensez quẽ dauno ignipotẽs ac̃ ip̃e parẽti
seccrat & stigia cacłeter tĩxerat unda
Exumnq medus ĩgẽtiadnixa colũna
Edib astabat ualidã ui couipit hastã
Actoris aurõci spoluĩ quasatq trementẽ
Uocifcrãs nũc o nũꝙͣ frustrata uocat
Asta meos nũc tẽpꝰ adest te maximꝰ actor
Le turnũ nũe destra gerit da sternẽ corpꝰ
Loricãq manu ualida lacerare r̃uulscã
Semiuiri phugis & fedare ĩ pulucre cring
Uibratos calido ferro miriaq madẽtes
Hiis agit᷑ furtis totoq ardẽtis abore
Scintille ab sistũt ocuł micrat a crib ignis
Mugit̾ ueluti cũ prima ĩ p̃lia taurus

Expanded text:
qui candore nives anteirent, cursibus auras. qui candore nives anteirent, cursibus auras. Circumstant properi aurigae manibusque lacessunt pectora plausa cavis et colla comantia pectunt. Ipse dehinc auro squalentem alboque orichalco circumdat loricam umeris; simul aptat habendo ensemque clipeumque et rubrae cornua cristae. ensem, quem Dauno ignipotens deus ipse parenti fecerat et Stygia candentem tinxerat unda. Exin quae mediis ingenti adnixa columnae aedibus adstabat, validam vi corripit hastam, Actoris Aurunci spolium, quassatque trementem vociferans: Nunc, O numquam frustrata vocatus hasta meos, nunc tempus adest: te maximus Actor te Turni nunc dextra gerit. Da sternere corpus loricamque manu valida lacerare revulsam semiviri Phrygis et foedare in pulvere crinis vibratos calido ferro murraque madentis. His agitur furiis; totoque ardentis ab ore scintillae absistunt, oculis micat acribus ignis: mugitus veluti cum prima in proelia taurus
Abbreviated transcription (Latin):
Lumina nec geneꝵ encã captiua d uidebo
Accepit uocẽ lacrimis lauinia matris
Flagrãtes ꝑfu sa genas cui plurimꝰ igñe
Sy iecit rubor & calefata ꝑ ora cũcurit
Indũ sanguinco ueluti uiolau̾it ostro
Siquis ebusr aut mixta ⁊ubẽt uͥ lilia mlta
Aba rosa tales uirgo dabat ore colores
Ilu turbat amor figitq ĩ uirgine uult
Ardet ĩ arma magis pancisq afat᷑ amatã
Ne q̃so ne me lacrimis neue omine tãto
Proseq̃re ĩ duri certamiã martis eũte
O mater neq eni turno mora libera mortis
Nũtius hoc idm̃o frigio mea dita tizãno
Aud placitura ⁊efer cũ primũ crastina cello
Puniceis ĩ ueta rotis auroia rubebit
Non teucros agat ĩ rutilos tenoꝵ arma gescãt
Et iutiłũ nr̃o derimamꝰ sanguĩc bellua
Illo qͣrat᷑ cõũx lauina cãpo
Hoc ubi dica dedit rapid̃q ĩ teta ⁊̃cessit
Poscit equos gaudetq tũes ante ora frem̃tes
Pilumno quos ĩp̃a dec dedit orithia

Expanded text:
lumina nec generum Aenean captiva videbo. lumina nec generum Aenean captiva videbo. Accepit vocem lacrimis Lavinia matris flagrantis perfusa genas, quoi plurimus ignem subiecit rubor et calefacta per ora cucurrit. Indum sanguineo veluti violaverit ostro siquis ebur, aut mixta rubent ubi lilia multa alba rosa: talis virgo dabat ore colores. Illum turbat amor, figitque in virgine voltus: ardet in arma magis paucisque adfatur Amatam. Ne, quaeso, ne me lacrimis neve omine tanto prosequere in duri certamina Martis euntem, O mater; neque enim Turno mora libera mortis. Nuntius haec Idmon Phrygio mea dicta tyranno haud placitura refer: cum primum crastina caelo puniceis invecta rotis Aurora rubebit, non Teucros agat in Rutulos, Teucrum arma quiescant et Rutuli; nostro dirimamus sanguine bellum, illo quaeratur coniunx Lavinia campo. Haec ubi dicta dedit rapidusque in tecta recessit. poscit equos gaudetque tuens ante ora frementis, Pilumno quos ipsa decus dedit Orithyia,
Abbreviated transcription (Latin):
Respice bello res uarias miẜere parẽtis
Logeui quẽ nũe mestũ patria ardea lõge
Diuidit aud ꝗ̃ ꝗͣ ditis uiolẽtia turnĩ
Nletit᷑ exuꝑat magis egrescitq medẽdo
Ut primũ fari potuit i sie insticit ore pͥmũi
Quã prome curã geris hãc p̃cor optime ꝓme
Deponas letũq sinas pro laude pacisc
Et nos tela p̃r ferũq haud debille destra
Spargimꝰ de nr̃o seꝗtur d uuln̾e sanguii
Lõge illi dea mater erit q nube fugacẽ
Feminca tegat &e uanis sese oculat umbris
At regina noua pugne cõterita sorte
Flebat ardẽte geneiũ moritura. tenebat
Turne ꝓ has ẽgo te lacrinias ꝑ si ꝗs amate
Tangit honos auiz spes tu nũc una senete
Tu requies misere dec imꝑiuq latini
De penes inte õĩs dom ĩclinata ⁊̃ cũbie
Unũ oro desiste manũ cõmittere teucris
Qui te cũq manẽt isto c̾tamine casy
Et me turne manẽt sił hec ĩ uisa ⁊̃ linquã

Expanded text:
Respice res bello varias; miserere parentis Respice res bello varias; miserere parentis longaevi, quem nunc maestum pdividit. Haudquaquam dictis violentia Turni flectitur: exsuperat magis aegrescitque medendo. Ut primum fari potuit, sic institit ore: Quam pro me curam geris, hanc precor, optime, pro me deponas letumque sinas pro laude pacisci: et nos tela, pater, ferrumque haud debile dextra spargimus; et nostro sequitur de volnere sanguis. longe illi dea mater erit, quae nube fugacem feminea tegat et vanis sese occulat umbris. At regina, nova pugnae conterrita sorte, flebat et ardentem generum monitura tenebat: Turne, per has ego te lacrimas, per siquis Amatae tangit honos animum spes tu nunc una, senectae tu requies miserae, decus imperiumque Latini te penes, in te omnis domus inclinata recumbit. unum oro: desiste manum committere Teucris. Qui te cumque manent isto certamine casus, et me, Turne, manent: simul haec invisa relinquam
Abbreviated transcription (Latin):
Multa maũ nec nõ auꝵq aĩũsq latino
Sũt alie ĩ nupte latio & laurẽtib agrir
Nlec gña ĩ decores sine me aud hͨ molia fata
Sb lat aꝑire dolis simł hoc aĩo auri
Me natã nulli uetoꝵ sotiare ꝓcoꝵ
fas erat idq õẽs diuiq hoĩesq canebãt
Uictꝰ amore tui cognato sanguĩe uict̃
Cõuigis & meste lacrimis uicl̃a oĩa rupi
Promissai cripui genero arma iinpia sũpsi
Exillo ꝗ me casꝰ que turne sequãt
Bella uides quãstos primus patiere labores
Bis magua uicti pugna uix urbe tucmᵒ
Spes italas ⁊ ecałet nr̃o tiberina fluẽta
Sanguine ad huc cãpiq ĩ gẽtes ossib albẽt
Quo referor totiẽs q mẽte ĩ sania mutat
Si turno extito sotios suz ascire parat᷑
Cur nõ ĩ columi potius c̾tamĩa tollo
Quid ꝯsanguinei rutuli ꝗd cetera dicet
Italia ad moitẽ site fors dita ⁊̃ futet
Prodiderĩ natã & cõnubia nr̃a petentẽ

Expanded text:
multa manu, nec non aurumque animusque Latino multa manu, nec non aurumque animusque Latino est; sunt aliae innuptae Latio et Laurentibus arvis, nec genus indecores. Sine me haec haud mollia fatu sublatis aperire dolis, simul hoc animo hauri. Me natam nulli veterum sociare procorum fas erat, idque omnes divique hominesque canebant. Victus amore tui, cognato sanguine victus coniugis et maestae lacrumis, vincla omnia rupi: promissam eripui genero, arma impia sumpsi. Ex illo qui me casus, quae, Turne, sequantur bella, vides, quantos primus patiare labores. Bis magna victi pugna vix urbe tuemur spes Italas; recalent nostro Thybrina fluenta sanguine adhuc campique ingentes ossibus albent. Quo referor totiens? Quae mentem insania mutat? Si Turno exstincto socios sum adscire paratus, cur non incolumi potius certamina tollo? Quid consanguinei Rutuli, quid cetera dicet Italia, ad mortem si te—Fors dicta refutet!— prodiderim, natam et conubia nostra petentem?
Abbreviated transcription (Latin):
Nrnus ut in fractos adu̾so marte latinos
De fecisse uidet sua nũc ꝓmissa ⁊̃ posci
Se signari oculis ultro ĩ placibił ardet
Saucius ille graui uenãtũ uuln̾e pectus
Tũ demũ mouet arma leo gandetq comãtes
Excuciẽs ceruice thoros fixũq latronis
Inpauid̃ frangit tełũ & fremit ore cruẽto
Aud secus acẽso gliscit uiolẽtia turno
Tũ sic afut᷑ regẽ atq ita turbidꝰ inꝗt
Nulla mora ĩ turno nihil ẽ d dita ⁊̃tratẽt
Ignaui encado nec que pepigere ⁊cu set
Cõgredior fer sacra p̃r & cõcipe fed
Aut hac dardaniũ destra so tartara mittã
Desertorẽ asie sedeãt spc̾tẽtq latini
Et solus fero crimẽ cõe ⁊ fella
Aud habcat uictos cedatꝗlauinia niũx
Ouisedato ⁊ spõdet corde latinꝰ
D prestãs aĩ iuuenis quãtũ ip̃e feroci
Uirtute ex uꝑas tãto me ĩ pẽsius equũ ẽ
Cõsulẽ atq oĩs metũẽte expẽdere casꝰ¬
Sũt tibi regna pr̃is dauni st̾ opida capta

Expanded text:
rnus ut infractos adverso Marte Latinos defecisse videt, sua nunc promissa reposci, se signari oculis, ultro implacabilis ardet saucius ille gravi venantum vulnere pectus tum demum movet arma leo gaudetque comantis excutiens cervice toros fixumque latronis inpavidus frangit telum et fremit ore cruento: haud secus adcenso gliscit violentia Turno. Tum sic adfatur regem atque ita turbidus infit: Nulla mora in Turno; nihil est quod dicta retractent ignavi Aeneadae, nec quae pepigere recusent. Congredior, fer sacra, pater, et concipe foedus. Aut hac Dardanium dextra sub Tartara mittam, desertorem Asiae sedeant spectentque Latini, et solus ferro crimen commune refellam, aut habeat victos, cedat Lavinia coniunx. Olli sedato respondit corde Latinus: O praestans animi iuvenis, quantum ipse feroci virtute exsuperas, tanto me impensius aequum est consulea
Abbreviated transcription (Latin):
Hũe mucrone ferit curruq abcissa duoꝵ
Suspẽdit capita & rorãtia sanguiẽ portat
Ille tało tanũq neci fortẽq cethegł
Lres uno cõgsu &e mestu unttit olhitei
Nomẽ echioniu matrisq gñs ꝑidie¬

Expanded text:
hunc mucrone ferit curruque abscisa duorum hunc mucrone ferit curruque abscisa duorum suspendit capita et rorantia sanguine portat. Ille Talon Tanaimque neci fortemque Cethegum, tris uno congressu, et maestum mittit Oniten, nomen Echionium matrisq
Abbreviated transcription (Latin):
Lc̃ta leui cursu p̃fixa hastilia ftiro
Hoꝵ unũ ẽto ꝯtorquẽt dirigit ittu
Sb̾stitit encas & se colegit ĩ arma
Poplite sb sidẽs apicẽ tam̃ẽ inscita sũmu
Hasta tulit sumasq excusit u̾tice cristas
Tñ u̾o assirigũt ire insidiisq sẜ actus
Diu̾sos ut sensit equos curiũq ĩferri
Multa iouẽ & lesi testat᷑ fedoris aras
Iã tãtđo ĩ uadit medios & marte secũdo
Tcubili sceuã nullo discrimine cede
Siuscitat iraꝵq oĩs efũdit habenas
Quis mͥ nũc tot ac̾ba deus ꝗs carmine cedes
Diu̾sas obitũq ducũ quos equore toto
Inq uicẽ nũc turnꝰ agit nũe troyusheros
Ex pediat tanton placuit cõcirrrore motu
Iupit̾ et̾na gẽtes ĩ pace futuras
Encas uitulu sucronẽ ea prima ⁊uẽtes
Pugna loco statuit teucros haud młta moratem
Excipit ĩ lat̾ &e qua fata celcrima crudũ
Transadigit costas & crates petor ensez
Turnꝰ eqͣ deietũ amicũ fratrẽq diorer
Cõg̾sus pedes hũc ueniẽte cuspide loga

Expanded text:
 cursu praefixa hastilia ferro, horum unum certo contorquens dirigit ictu. Substitit Aeneas et se collegit in arma, poplite subsidens; apicem tamen incita summum hasta tulit summasque excussit vertice cristas. Tum vero adsurgunt irae; insidiisque subactus, diversos ubi sensit equos currumque referri, multa Iovem et laesi testatus foederis aras iam tandem invadit medios et Marte secundo terribilis saevam nullo discrimine caedem suscitat irarumque omnis effundit habenas. Quis mihi nunc tot acerba deus, quis carmine caedes diversas obitumque ducum, quos aequore toto inque vicem nunc Turnus agit, nunc Troius heros, expediat? Tanton placuit concurrere motu. Iuppiter, aeterna gentis in pace futuras? Aeneas Rutulum Sucronem, ea prima ruentis pugna loco statuit Teucros, haud multa morantem excipit in latus et, qua fata celerrima, crudum transadigit costas et cratis pectoris ensem. Turnus equo deiectum Amycum fratremque Dioren, congressus pedes, hunc venientem cuspide longa,
Abbreviated transcription (Latin):
Obuius ambustũ totic̃ corincus ab ara
Coripit & ueniẽti ebuso plagãq ferẽti
Occupat os flãmis illi ingc̃s ⁊ barba ⁊̃ luxit
Cesariẽ leua turbati corripit hostis
In pssoq genu intẽs t̾re aplicat ip̃m
Hic rigido lat̾ ense ferit polidaͬriꝰ alsu
Pastorẽ primaq atie ꝑ tela ⁊ uẽte
Ense sequẽs nudo suꝑiminet ip̃e securi

Expanded text:
Obvius ambustum torrem Corynaeus ab ara Obvius ambustum torrem Corynaeus ab ara corripit et venienti Ebuso plagamque ferenti occupat os flammis: olli ingens barba reluxit tus caesariem laeva turbati corripit hostis inpressoque genu nitens terrae adplicat ipsum: sic rigido latus ense ferit. Podalirius Alsum pastorem primaque acie per tela ruentem, ense sequens nudo superimminet: ille securi
Abbreviated transcription (Latin):
Pais gladios strĩgũt maĩb pars missile feriũ
Coripiũt ceciq ruũt quos agniina ꝯtra
Prociriũt laurẽtu hinc densi ⁊ursus ĩ ũdãt
Troes agiłiq & pitir archades ãmir
Sic oĩs amor unus ht de cernẽ ferio
Drupuere aras it toto turbida cel o
Tẽpestas teloꝵ ac fercus ingruit ymber
Craterasq focosꝙ ferũt fugit ip̃c latin
Pulsatos referẽs ĩ fecto federe diuos
Infrenãt alii currus aut corꝑa saltu
Subitĩt ĩ equos E stritis ensib ad sũt
Mesap̾ regẽ regisq ĩ signe gerẽte
Tirenũ aulestẽ auidꝰ ꝯfondẽ fedus
Ad u̾so ꝓt̾ret equo ruit illo ⁊̃ cedẽs
Et miser opositis atergo a ĩ uoluit᷑ aris
Incaput inq hum̾̃os hac feruid̾ aduolat hasta
Me sap̾ telloq orãtẽ młta traba li
De suꝑ alt̾ equo grauit̾ ferit atq ita fat
Hec ht̃ hec melior magnis data iuitima diuis
Cõcurũt itali spoliãtq cadẽtia mẽbra

Expanded text:
pars, gladios stringunt manibus, pars missile ferrum pars, gladios stringunt manibus, pars missile ferrum corripiunt caecique ruunt. Quos agmina contra procurrunt Laurentum, hinc densi rursus inundant Troes Agyllinique et pictis Arcades armis: sic omnis amor unus habet decernere ferro. Diripuere aras, it toto turbida caelo tempestas telorum ac ferreus ingruit imber, craterasque focosque ferunt. Fugit ipse Latinus pulsatos referens infecto foedere divos. Infrenant alii currus aut corpora saltu subiciunt in equos et strictis ensibus adsunt. Messapus regem regisque insigne gerentem, Tyrrhenum Aulesten, avidus confundere foedus, adverso proterret equo: ruit ille recedens et miser oppositis a tergo involvitur aris in caput inque umeros. At fervidus advolat hasta Messapus teloque orantem multa trabali desuper altus equo graviter ferit atque ita fatur: Hoc habet, haec melior magnis data victima divis. Concurrunt Itali spoliantque calentia membra.
Abbreviated transcription (Latin):
Tũ uoro augguriu tutuli clamore salucãt
Hoc erat hoc uotis inꝗd q sepe petiui
Acipio agnoscoq deos meme duce ferũ
Cotipite o rutili quos ĩ ꝓb aduena bello
Teritat ĩ ualidas ut anes & litora ur̃a
Ui populat petet ille fugã penit᷑q ꝓfundo
Uela dabit uos unanimi dẽsate cat̾nas
Et regẽ uobis pugna defendite taptũ
Dixit & ad u̾sos telũ ꝯtorsit ĩ hostes
Procurẽs sonitũ dat stridula cornꝰ & auras
Certa secat simł hoc sił ĩgẽs clamor & om̃s
Turbati cunci calefataq corda cumłtu
Hasta uolãs at forte nouẽ pulcima fratrũ
Corpora cõstiterãt ꝯt quos crearat¬
Una tot archadio oiũx tirena gilipo
Hoꝵ unũ ad mediũ terit᷑ qua sũtilir aluũ
Balteus & lateꝵ iuincturas fibula mordet
Egregiũ forma. iuiuenẽ de fulgẽtib armis
Transadigit costas fuluaq efũdit harena
At frẽe aĩnosa phalar accẽsaq luetu

Expanded text:
Tum vero augurium Rutuli clamore salutant Tum vero augurium Rutuli clamore salutant Hoc erat, hoc, votis, inquit, quod saepe petivi. Adcipio adgnoscoque deos; me, me duce ferrum corripite, O miseri, quos improbus advena bello territat invalidas ut aves et litora vestra vi populat: petet ille fugam penitusque profundo vela dabit. Vos unanimi densete catervas et regem vobis pugna defendite raptum. Dixit et adversos telum contorsit in hostis procurrens: sonitum dat stridula cornus et auras certa secat. Simul hoc, simul ingens clamor et omnes turbati cunei calefactaque corda tumultu. Hasta volans, ut forte novem pulcherrima fratrum corpora constiterant na tot Arcadio coniunx Tyrrhena Gylippo, horum unum ad medium, teritur qua sutilis alvo balteus et laterum iuncturas fibula mordet egregium forma iuvenem et fulgentibus armis transadigit costas fulvaque effundit harena. At fratres, animosa phalanx accensaque luctu,
Abbreviated transcription (Latin):
Nos patria amissa dñir parere suꝑbis
Cogemͦ ꝗ nũc lẽti cõsedimꝰ aruis
Talibo ĩ cẽsa ẽ iuuenũ sentẽtia ditis
Iã magis atq magis serpitq ꝑ agmĩa murnĩ
Ipi laurẽtes mutati ip̃iq latini
Qui ÷ sibi iã ⁊ eꝗ̃ẽ pugno ⁊ ebq salutẽ
Siperabãt nũc arma uolũt fed̾q p̃cãt᷑
Infectũ & turni sortẽ miẜant᷑ iniquã
His aliud maius inturna ad iĩgit & alto
Dat signũ celo quo nõ p̃sentius ullu
Tiribauit mẽtes italas mõstroq fefelit
Nãq uolãs rubra fuluus iouis ales ĩ ethera
Litto reas agitabat aues turbãq sonãte
Agminꝰ aligeri subito cũ lapsꝰ ad undas
Cignũ excełõte pedib ⁊apit inꝓb uncis
Arexere aĩos itali cũcteq uoluares
Cõuertũt clamore fugã mirabille uisu
Etheraq obscurãt pẽnis hostẽq ꝑ auras
fata nube premũt donec ui uictꝰ & ĩpo
Pondere de fecit predãq ex unguib ales
Proiecit fluuio penitq ĩ nubila fugit

Expanded text:
bis cogemur, qui nunc lenti consedimus arvis. Talibus incensa est iuvenum sententia dictis iam magis atque magis, serpitque per agmina murmur; ipsi Laurentes mutati ipsique Latini. Qui sibi iam requiem pugnae rebusque salutem sperabant, nunc arma volunt foedusque precantur infectum et Turni sortem miserantur iniquam. His aliud maius Iuturna adiungit et alto dat signum caelo, quo non praesentius ullum turbavit mentes Italas monstroque fefellit. Namque volans rubra fulvus Iovis ales in aethra litoreas agitabat aves turbamque sonantem agminis aligeri, subito cum lapsus ad undas cycnum excellentem pedibus rapit improbus uncis. Adrexere animos Itali, cunctaeque volucres convertunt clamore fugam, mirabile visu, aetheraque obscurant pennis hostemque per auras facta nube premunt, donec vi victus et ipso pondere defecit, praedamque ex unguibus ales proiecit fluvio penitusque in nubila fugit.
Abbreviated transcription (Latin):
Et inueñẽ exo su ne ꝗtꝙs bella mencte
Archada piscos e cui circũ flumina nte lorne
Ais fucrat paupq domꝰ nec nota potẽta
Munera ꝯdutaq p̃r tellure serebat
Ue uelut ĩ missi diũsis partib ignes
Arẽtẽ ĩ siluã & uirgulta sonãtia lamio
Ant ubi de cursu. rapido d mõtib altis
Dãt sonitũ spumosi acanes de sequora currũt
Quicq suũ populat᷑ iter nõ segniꝰ ambo

Expanded text:
exosum nequiquam bella Menoeten, Arcada, piscosae cui circum flumina Lernae ars fuerat pauperque domus nec nota potentum munera conductaque pater tellure serebat. Ac velut immissi diversis partibus ignes arentem in silvam et virgulta sonantia lauro, aut ubi decursu rapido de montibus altis dant sonitum spumosi amnes et in aequora currunt quisque suum populatus ite
Abbreviated transcription (Latin):
In medias dat se se acies haud nescia rer
Rumoresq serit uarios ac talia fat᷑
Nõ pudet o rutuli ꝓcũctis talib unã
Obietare animã num̃o ne an uiribi eꝗ
No sumꝰ en om̃s & troes & archades hi st
Fatalisq manꝰ ĩ fẽsa etruria turno¬

Expanded text:
in medias dat sese acies haud nescia rerum in medias dat sese acies haud nescia rerum rumoresque serit varios ac talia fatur: Non pudet, O Rutuli, pro cunctis talibus unam obiectare animam? Numerone an viribus aequi non sumus? En omnes et Troes et Arcades hi sunt fatalesque man
Abbreviated transcription (Latin):
Nũꝙ frõde fundet leni uirgulta nec umbras
Cũ semel ĩ siluis uno d̾ stripe ⁊̃cisu
Matre caret posuitq comas & brachia fero
Ołi arbos nũc artificis manꝰ ere dcoro
Inclusit prib q dedit gestare latinis
Talib int̾ se firmabãt federa dictis
Cõspetu ĩ medio ꝓcerũ cũ rite sacratas
Inflamã uigulãt pecudes & iuscera inuis
Etipiũt cũmulãtq oneratis lancib aras
At noro uitilis impar ea pugna uideri
Iã dudũ & uario misceri pectora motu
Tũ magis ut ꝓpius c̾nũt nõ uirib eꝗs
Ad iuuãt ĩ cessu tacito ꝓg̾sus & arã
Suplicit̾ uenerãs demisso lumine turnꝰ
Pu bẽtesq gene & iuucnili ĩ corꝑe palor
Qũc simł hac iucturna soror crebresce uidit
Sermonẽ & uulgi uariare labẽtia corda
In medias acies formã asimulata cameͬti
Cui gñs a ꝓauis ĩgẽs clarũq pat̾ne
Nomẽ erat uirtutis & ip̃e accerimꝰ armis

Expanded text:
numquam fronde levi fundet virgulta nec umbras, numquam fronde levi fundet virgulta nec umbras, cum semel in silvis imo de stirpe recisum matre caret posuitque comas et bracchia ferro, olim arbos, nunc artificis manus aere decoro inclusit patribusque dedit gesture Latinis. Talibus inter se firmabant foedera dictis conspectu in medio procerum. Tum rite sacratas in flammam iugulant pecudes et viscera vivis eripiunt cumulantque oneratis lancibus aras. At vero Rutulis inpar ea pugna videri iamdudum et vario misceri pectora motu; tum magis, ut propius cernunt non viribus aequis. Adiuvat incessu tacito progressus et aram suppliciter venerans demisso lumine Turnus tabentesque genae et iuvenali in corpore pallor. Quem simul ac Iuturna soror crebrescere vidit sermonem et volgi variare labantia corda, in medias acies, formam adsimulata Camerti, cui genus a proavis ingens clarumque paternae nomen erat virtutis, et ipse acerrimus armis,
Abbreviated transcription (Latin):
Sin nr̃u amiuerit nobͥ uitoria martẽ
Ut potius icor & potiꝰ dii numine firmẽt
Nõ ego nec tencris italos parere ubebo
Nec in regna peto parib se legibo ambe
In uite gẽtes et̾na ĩ federa unttãt
Sacra dcosq dabo socer arma. latinꝰ hẽto
Inꝑiũ solep̾ne socer michi menia teucri
Co̾stituẽt iribiq dabit lauinia nom̃ẽ
Sie pͥor encas seꝗtͣ sic deinde latinꝰ
Suspiciẽs celłu tẽditq ad sidera dextrã
Hec cade enca t̾rã maro sidera uiro
La toneq gñs duplex ianu̃q bifrontẽ
Uinq dcũ infernã &e diui sacraria dietis
Audiat hec genitor ꝗ federa fulmĩc sancit
Tãgo aras mediosquignes &e numiã testor
Nulla dies pacẽ hãc ital nec federa tũpẽt
Suo res cũqi cadet nee me uis ulla uolẽtẽ
Aũtet nõ si tellrẽ efundat ĩ undas
Diluuio miscẽs cel ũq ĩ tartara solitat
Ut sceptrũ hoc destra sceptrũ tũ forte gerebat

Expanded text:
sin nostrum adnuerit nobis Victoria Martem sin nostrum adnuerit nobis Victoria Martem ut potius reor et potius di numine firment, non ego nec Teucris Italos parere iubebo nec mihi regna peto: paribus se legibus ambae invictae gentes aeterna in foedera mittant. Sacra deosque dabo; socer arma Latinus habeto, imperium sollemne socer; mihi moenia Teucri constituent, urbique dabit Lavinia nomen. Sic prior Aeneas; sequitur sic deinde Latinus suspiciens caelum tenditque ad sidera dextram: Haec eadem, Aenea, terram mare sidera iuro Latonaeque genus duplex Ianumque bifrontem vimque deum infernam et duri sacraria Ditis; audiat haec genitor, qui foedera fulmine sancit. Tango aras, medios ignis et numina testor: nulla dies pacem hanc Italis nec foedera rumpete vis ulla volentem avertet, non, si tellurem effundat in undas diluvio miscens caelumque in Tartara solvat; ut sceptrum hoc dextra sceptrum nam forte gerebat
Abbreviated transcription (Latin):
Bina manu lato crispãs hastilia ferro
Hĩc p̃r eneas romane stupis origo
Sidereo flagrãs lipeo & celestibo armis
Et iuxta ascanius magne spes altera rome
Procedũt castris puraq ĩ ueste sacerdos
Setigeri fetũ suis in tõsazq bidendtẽ
Act̾olit ad mouitq pec̾ flagrãtib aris
Illi ad surgẽte cõu̾si lumiã sałe
Dãt fri ges manibo salas & tpra ferro
Sũma nõtãt pecudũ pat̾isq altaria libãt
Lũ pius encas strito sic ense precat᷑
Quã ꝓot̾ tãtos potui ꝑ ferre labores
Et p̃r oĩ potẽs & tu saturnia iuno
Iã melior iã diua p̾cor tu ĩclite mauoris
Cũcta tuo ꝗ bella pt̾ sub nuie torques
fõtesq fluuiosq uoco queq ethor alti
Religio &e q cerulco st̾ numĩa põto
Cesserit ausonio si fors uitoria turno
Cõuenit enãcdu uitos discedere ad ubẽ
Cedet iulus agris nec post ula arma ⁊̃ beles
Encade referẽt fero ue hee regna lacescent

Expanded text:
bina manu lato crispans hastilia ferro; bina manu lato crispans hastilia ferro; hinc pater Aeneas, Romanae stirpis origo, sidereo flagrans clipeo et caelestibus armis, et iuxta Ascanius, magnae spes altera Romae, procedunt castris, puraque in veste sacerdos saetigeri fetum suis intonsamque bidentem adtulit admovitque pecus flagrantibus aris. Illi ad surgentem conversi lumina solem dant fruges manibus salsas et tempora ferro summa notant pecudum paterisque altaria libant. Tum pius Aeneas stricto sic ense precatur: quam propter tantos potui perferre labores, et pater omnipotens et tu Saturnia coniunx, iam melior, iam, diva, precor, tuque inclute Mavors, cuncta tuo qui bella, pater, sub numine torques; fontisque fluviosque voco, quaeque aetheris alti religio et quae caeruleo sunt numina ponto: cesserit Ausonio si fors victoria Turno, convenit Evandri victos discedere ad urbem, cedet Iulus agris, nec post arma ulla rebelles Aeneadae referent ferrove haec regna lacessent,
Abbreviated transcription (Latin):
Scis ut te cũctis unã qcũq latine
Magnanimi iouis ingratu ascende̾ cubille
Pretulcũ celiq libẽs ĩ parte locarĩ
Disce tuũ nẽ me incus es ĩturna dolorẽ
Qua uisa ẽ fortuna pati parceq sinebãt
Credere res latio turnũ & tua menia texi
Nũc iuuenẽ ĩ parib uidco cõcure̾ fatis
Parcaꝵq dies & uis inimica ꝓpinquat
Nõ pugna aspicere hãe ocuł nõ fede re possu
Tu ꝓgermano siꝗd p̃sentius audes
Pergẽ decet foisaz miẜos meliora sequẽt
Uix ca cũ lacrimas ocul in turna ꝓfudit
Terq quat᷑q maũ ꝓcusit pectus honestũ
Nõ lacrimis hoc tẽpꝰ ait saturnia iuno
Acelera & fratrẽ si quis modus eripe morti
Aut tu bella cie cõceptũq excusite fedus
Autor ego audẽdi sie exortata ⁊liꝗt
Inc̾tã & tristi turbatã uuln̾e mẽtis
Interea reges ingẽti mole latin
Quadaiu̾go ueit᷑ curru cui tp̃ra circũ
Aurati bis ti sex radii fulgẽtia cingũt
Solis aui specunẽbiugis it turnꝰ ĩ albis

Expanded text:
te cunctis unam, quaecumque Latinae magnanimi Iovis ingratum ascendere cubile, praetulerim caelique lubens in parte locarim: disce tuum, ne me incuses, Iuturna, dolorem. Qua visa est Fortuna pati Parcaeque sinebant cedere res Latio, Turnum et tua moenia texi: nunc iuvenem imparibus video concurrere fatis, Parcarumque dies et vis inimica propinquat. Non pugnam aspicere hanc oculis, non foedera possum. Tu pro germano siquid praesentius audes, perge: decet. Forsan miseros meliora sequentur. Vix ea, cum lacrimas oculis Iuturna profudit terque quaterque manu pectus percussit honestum. Non lacrumis hoc tempus, ait Saturnia Iuno: Adcelera et fratrem, siquis modus, eripe morti, aut tu bella cie conceptumque excute foedus: auctor ego audendi. Sic exhortata reliquit incertam et tristi turbatam volnere mentis. Interea reges, ingenti mole Latinus quadriiugo vehitur curru, cui tempora circum aurati bis sex radii fulgentia cingunt, Solis avi specimen; bigis it Turnus in albis,
Abbreviated transcription (Latin):
URimus habet libicam ueĩant ut troes in urbem
Edocet excidiũ troie classem q secñdus
Tercius a troia uectos canit equore tencros
Quartus item misere duo iuilnã narrat elixe
Maĩbus ad tumulũ quĩto celebrãtur honores
Encam memotat iuscentẽ cartara lextus
In friges italiam belle iam septiius armat
Dat lmił ence socios octanus et arma¬
Exi Damus expugnat nono noua mena troie
Expoĩt decimus tultoꝵ in litore pugnã
Indecimo rutuli suꝑant̾ morte camille
Uitimꝰ impoĩt bello turm nece fmnem

Expanded text:
Primus habet, Libycam ueniant ut Troes in urbem. Edocet excidium Troiae clademque secundus. Tertius a Troia uectos canit aequore Teucros. Quartus item miserae duo uulnera narrat Elissae. Manibus Anchisae quinto celebrantur honores. Aenean memorat uisentem Tartara sextus. In Phrygas Italiam bello iam septimus armat. Dat simul Aeneae socios octauus et arma. Daunius expugnat nono noua moenia Troiae. Exponit decimus Tuscorum in litore pugnas. Vndecimo Rutuli superantur morte Camillae. Vltimus imponit bello Turni nece finem