comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
egregia ⁊ ab om̃i rep̃hensione ꝓcul
remota cuiꝰ oꝑa quia appellatione
ux apte exprimi possunt. greca ꝓ¬
nuntiatione strategemata dicunt᷑.
Omĩb militarib copiis tullus
hostiliꝰ fidenas adgressus. quȩ sur¬
gentis imꝑii nr̃i incunabula cre¬
bris rebellationib torpere passȩ ñ
sunt. finitimisq tropheis ac triũ¬
phis alitã uirtutẽ eiꝰ spessuas ulte¬
riꝰ ꝓmouere docuert̃. mettiꝰ fufetiꝰ
dux albanoꝵ dubiam ⁊ suspectam
semꝑ societatis suȩ fidem repente
in ipsa acie detexit. Detecto enĩ ro¬
mani exercitꝰ latere in ꝓximo colle
consedit ꝓ adiutore speculator pug¬
ne futurus. Ut aut uictis insulta¬
ret. aut uictores fessos aggrederet᷑.
Nonerat dubiũ qͥn eares militum
nr̃oꝵ aĩos debilitatura eẽt. cũ eode
tp̃r ⁊ hostes confligere. ⁊ auxilia de¬
ficere cerneret. Itaq ne idfieret tul¬
lus ꝓuidit. Concitato enĩ equo om̃s
pugnantiũ globos ꝑcucurrit. p̃di¬
cans suo iussu secessisse mettium.

Expanded text:
egregia et ab omni reprehensione procul remota, cuius opera, quia appellatione uix apte exprimi possunt, Graeca pronuntiatione strategemata dicantur. † Omnibus militaribus copiis Tullus Hostilius Fidenas adgressus, quae surgentis imperii nostri incunabula crebris rebellationibus torpere passae non sunt finitimisque tropaeis ac triumphis alitam uirtutem eius spes suas ulterius promouere docuerunt, Mettius Fufetius dux Albanorum dubiam et suspectam semper societatis suae fidem repente in ipsa acie detexit: deserto enim Romani exercitus latere in proximo colle consedit, pro adiutore speculator pugnae futurus, ut aut uictis insultaret aut uictores fessos adgrederetur. non erat dubium quin ea res militum nostrorum animos debilitatura esset, cum eodem tempore et hostes confligere et auxilia deficere cernerent. itaque ne id fieret Tullus prouidit: concitato enim equo omnes pugnantium globos percucurrit praedicans suo iussu secessisse Mettium
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus uiriatũ in hispaniã mitte¬
clinaret᷑ expectantib. neutrũ in qͥt
mͥ mittiplacet. qr alter nichil habet.
alteri nichil ẽ satis. Eque malã licen¬
tis imꝑii magistrã iudicans inopiã
atq auariciã. Quo dicto ut neuter
in ꝓuinciã mitteret᷑ obtunuit.
Ñ uͦ popiliꝰ a senatu ad antiochũ¬
legatus missus ut bello se qͦ ptolo¬
meũ lacessebat. abstineret. cũ ad
eum uenisset atq is ꝓmpto aĩo ⁊
amicissimo uultu dexterã ei por¬
rexisset. inuicẽ illi suã porrigere
noluit. s tabellas senatus c̃sultũ
continentis tradidit. Quas ut le¬
git antiochus. dix̃ se cũ amicis col¬
locuturũ. Indignatꝰ popiliꝰ qd̾ ali¬
quã morã int̃posuisset. uirga solũ
quo insistebat denotauit. Et pͥus
inqͥt ꝗͣ hoc circulo excedas da res¬
ponsum. qd̃ senatui referã. Non le¬
gatum locutũ sed ipsam curiã an¬
te oculos positã crederes. Continuo
enĩ rex affirmauit fore neampliꝰ

Expanded text:
aduersus Viriathum in Hispaniam mitteaduersus Viriathum in Hispaniam mitteclinaretur expectantibus, 'neutrum' inquit 'mihi mitti placet, quia alter nihil habet, alteri nihil est satis', aeque malam licentis imperii magistram iudicans inopiam atque auaritiam. quo dicto ut neuter in prouinciam mitteretur obtinuit. C. uero Popilius a senatu legatus ad Antiochum missus, ut bello se, quo Ptolemaeum lacessebat, abstineret, cum ad eum uenisset atque is prompto animo et amicissimo uultu dexteram ei porrexisset, inuicem illi suam porrigere noluit, sed tabellas senatus consultum continentis tradidit. quas ut legit Antiochus, dixit se cum amicis conlocuturum. indignatus Popilius, quod aliquam moram interposuisset, uirga solum, quo insistebat, denotauit et 'prius' inquit 'quam hoc circulo excedas da responsum, quod senatui referam'. non legatum locutum, sed ipsam curiam ante oculos positam crederes: continuo enim rex adfirmauit fore ne amplius
Abbreviated transcription (Latin):
ccultũ iam & insidiosũ ma¬
lum ꝑfidia. latebris suis ex¬
trahatur. cuiꝰ efficacissimȩ uires
sunt. m̃tiri ac fallere. fructus. in
aliquo admisso scelere ẽsistit. tũ
certus cũ credulitatẽ nefariis um¬
culis circũdedit. tantũ incõmodi
lutis bona fides p̃stat. Habeat gͥ
ñ minꝰ rep̃hensionis ꝗͣ illa laudis¬
¶ consequit᷑.

Expanded text:
ccultum iam et insidiosum malum, perfidia, latebris suis extrahatur. cuius efficacissimae uires sunt mentiri ac fallere, fructus in aliquo admisso scelere consistit, tum certus, cum credulitatem nefariis uinculis circumdedit, tantum inconmodi lutis bona fides praestat. habeat igitur non minus reprehensionis quam illa laudisconsequit
Abbreviated transcription (Latin):
eo &̃ iudicio manauit. in quo qͥdã
furti dãpnatus ẽ. qui equo cuius
usus illi usq ariciam cõmodatus
fuerat ulteriore eiꝰ municipii cliuo
uectus ẽẽt. Qͥd aliud hoc lociꝗͣ uere¬
cundiã illius scł̃i laudemꝰ. in quo
tam muniti apudore excessu puni-¬
ebantur:¬
Liiii. Quȩ mulieres
apud magistratus ꝓ se aut ꝓ aliis
causas egerunt

Expanded text:
etiam iudicio manauit, in quo quidam furti damnatus est, qui equo, cuius usus illi Ariciam conmodatus fuerat, ulteriore eius municipii cliuo uectus esset. quid aliud hoc loci quam uerecundiam illius saeculi laudemus, in quo tam minuti a pudore excessus puniebanturLis. Quę mulieres apud magistratus pro se uel pro aliis causas egerunt
Abbreviated transcription (Latin):
data uł pie reddita sunt.
eterũ nescio an p̾cipue masmissȩ
regis pectus grati animi pignorib
fuerit refertũ. Beneficio enĩ scipi¬
onis ⁊ ꝑsuasu regni mͦ liberiꝰ auctꝰ
memoriã inclyti muneris ad ulti¬
mũ uitȩ finẽ. longa &̃ a diis ĩmor¬
mortalib senectute donatꝰ. constan¬
tissima fide ꝑduxit. Adeo. ut eũ
ñ solũ affrica s &̃ cunctȩ gentes
scirent amiciciorẽ corneliȩ fami¬
liȩ atq urbi romanȩ. ꝗͣ sibimet
superesset.
lle cũ graui kartaginensiũ bello

Expanded text:
datae uel pie redditae sunt. datae uel pie redditae sunt. Ceterum nescio an praecipue Masinissae regis pectus grati animi pignoribus fuerit refertum: beneficio enim Scipionis et persuasu regni modo liberalius auctus memoriam inclyti muneris ad ultimum uitae finem, longa etiam a dis immortalibus senectute donatus, constantissima fide perduxit, adeo ut eum non solum Africa, sed etiam cunctae gentes scirent amiciorem Corneliae familiae atque urbi Romanae quam sibimet ipsi † superesse. ille cum graui Karthagi
Abbreviated transcription (Latin):
licet separatũ locũ obtineant. ut
nec his adiecti. nec illis p̃lati uide¬
Santur.
adhuc fortunȩ amiculo sylosontiᷤ
sami delectatus. curiosa c̃templa¬
tione fecit ut ultro sibi. ⁊ qͥdẽ accu¬
pido daretur. Cuiꝰ mumeris qͣ gra¬
ta estimatio aĩo eius eẽt allapsa.
regno potitus ostendit. Totã nãq
urbẽ ⁊ insulam samioꝵ sylosonti
fruendã tradidit. Nonenĩ p̃ciũ
rei estimatũ. s occasio liberalita¬
tis honorata ẽ. Magisq aquo do¬
nũ ꝓficisceret᷑. qͣm ad quẽ ꝑueni¬
ret prouisum.
Nitridates qͦ rex magnifice gra¬
tus apparuit. qm̃ ꝓleonico acerri¬
mo salutis suȩ defensore. a rhodi¬
is nauali pugna excepto. om̃s ho¬
stiũ captiuos ꝑmutauit. Satiꝰ eẽ
existimans ab inuisissimis circũ¬
muneris. qd̃ attalo regi asiam do
legauit. Itaq nec huiꝰ munificen¬
tia. nec illiꝰ tam memor beneficii
animus. tot uerbis laudari potest.
qͦt amplissimȩ ciuitati uł amice

Expanded text:
licet separatum locum obtineant, ut licet separatum locum obtineant, ut nec his adiecti nec illis praelati uideantur. adhuc fortunae amiculo Sylosontis Sami delectatus curiosiore contemplatione fecit ut ultro sibi et quidem a cupido daretur. cuius muneris quam grata aestimatio animo eius esset adlapsa regno potitus ostendit: totam namque urbem et insulam Samiorum Sylosonti fruendam tradidit: non enim pretium rei aestimatum, sed occasio liberalitatis honorata est, magisque a quo donum proficisceretur quam ad quem perueniret prouisum. Mitridates quoque rex magnifice gratus apparuit, quoniam pro Leonico, acerrimo salutis suae defensore, a Rhodiis nauali pugna excepto omnes hostium captiuos permutauit satius esse existimans ab inuisissimis circummuneris, quod Attalo regi Asiam donlegauit. itaque nec huius munificentia nec illius tam memor beneficii animus tot uerbis laudari potest, quot amplissimae ciuitates uel amice
Abbreviated transcription (Latin):
mirabiliꝰ contigerit. qd̾ magnitu¬
dine beneficii. sui obliuisci syllam
Sit aliqͥs in sũmo splen coegit.¬
dore &̃ sordib gratus locus.
U. cornuto pr. funus hirti ⁊ pan¬
se iussu senatꝰ locante. qͥ tc̃ libitinã
exercebant. cum rerũ suarũ usũ
tũ ministeriũ suũ graturtũ polli¬
citi st̃. quia hii ꝓ .r̃.p̃. dimicantes
occiderant. ꝑ seuerantiq postula¬
tione extudert̃. ut exeqͥarũ appa¬
ratus. sestercio nũmo ipsis p̃ben¬
tib addiceret᷑. Quoꝵ laudẽ adiec¬
ta lege condicio auget magis qͣm
extenuat. qm̃ quidã quȩstũ con¬
tempsert̃. nulli alii rei qͣ questui
uiuentes.
Pace cinerũ suoꝵ reges gentiũ exte¬
rarũ scđm hc̃ tam contẽptũ gregẽ
referri se patient᷑. qui aut ñ attin¬
gendus aut ñ nisi in ultima par¬
te domesticoꝵ exemploꝵ. collocandꝰ
fuit. S dum honesti. etiã ab infi¬
mis estis editi. memoria ñ int̾eidat.

Expanded text:
mirabilius contigerit, quod magnitumirabilius contigerit, quod magnitudine beneficii sui obliuisci Sullam coegit. Sit aliquis in summo splendore etiam sordibus gratis locus. M. Cornuto praetore funus Hirti et Pansae iussu senatus locante qui tunc libitinam exercebant cum rerum suarum usum tum ministerium suum gratuitum polliciti sunt, quia hi pro re publica dimicantes occiderant, perseuerantique postulatione extuderunt ut exequiarum apparatus sestertio nummo ipsis praebendus addiceretur. quorum laudem † adiecta lege condicio auget magis quam extenuat, quoniam quidem quaestum contempserunt nulli alii rei quam quaestui uiuentes. Pace cinerum suorum reges gentium exterarum secundum hunc tam contemptum gregem referri se patientur, qui aut non adtingendus aut non in ultima parte domesticorum exemplorum conlocandus fuit. sed dum honesti etiam ab infimis istis editi memoria non intercidat,
Abbreviated transcription (Latin):
dictauit. Nec hacre depͥncipatu
quẽ ꝓculdubio obtinebat qͥcqͣm
arcersit. qͥa ñ humili s gͣto aĩo.
longe inferioris hõis maximo me¬
rito. eximiã sũmittebat dignita
Nam .c. quidẽ mariit
ñ solũ p̃cipuus s etiã p̃potens gra¬
te m̃tis fuit impetus. Duas enĩ
camertiũ cohortes mira uirtute
uim cimbroꝵ sustinentis. in ip¬
sa acie. adu̾sus c̃ditionẽ federis
ciuitate donauit. Qd quidẽ fa¬
ctũ & uere ⁊ egregie excusauit.
dicendo. inter armoꝵ strepitum.
uerba se iuris ciuilis exaudire ñ
potuisse. Et sane id tempꝰ tc̃ erat.
quo magis defendere qm leges
audire oportebat.
C. marii uestigia. ubiq.L. sylla
certamine laudis subseqͥt᷑. Dicta¬
tor enĩ. priuato põpeio.⁊ caput
adaꝑuit ⁊ sella assurrexit. ⁊ equo
descendit. Eaq se libenter facere
incontione p̃dicauit. memor ab eo
de .xx. annis nato. partessuas ex¬
ercitu pat̾no adiutas. Multa insig¬
nia põpeio. s nescio anhoc qͥcꝗͣ ad¬

Expanded text:
dictitauit. nec hac re de principatu, quem procul dubio obtinebat, quicquam decerpsit, quia non humili, sed grato animo longe inferioris hominis maximo merito eximiam summittebat dignitatem. Nam C. quidem Marii non solum praecipuus, sed etiam praepotens gramentis fuit impetus: duas enim Camertium cohortes mira uirtute uim Cimbrorum sustinentis in ipsa acie aduersus condicionem foederis ciuitate donauit. quod quidem factum et uere et egregie excusauit dicendo, inter armorum strepitum uerba se iuris ciuilis exaudire non potuisse. et sane id tempus tunc erat, quo magis defendere quam audire leges oportebat. C. Marii uestigia ubique L. Sulla certamine laudis subsequitur: dictator enim priuato etiam Pompeio et caput adaperuit et sella adsurrexit et equo descendit eaque se libenter facere in contione praedicauit, memor ab eo duo de xx annos nato partes suas exercitu paterno adiutas. multa insignia Pompeio, sed nescio an hoc quicquam ad
Abbreviated transcription (Latin):
beneficii c̃fessionẽ. spectante . p .r.
merito reddidit.
It flaminini de philippo rege triũ¬
punicis bellis int̾cepta.⁊ in grecia
seruientia. cura sua collecta in pͥ¬
stinũ gradũ restituerat. Gemina¬
tũ ea decus im̃p. a quosimul ⁊ de¬
uicti hostes ⁊ c̃seruati ciues specta¬
culũ patriȩ p̃buert̃. Illoꝵ qͦ salus
dupliciter om̃ib accepta fuit. Et
qͥa tã multi. ⁊ qͥa tã grati. exopta¬
tum lib̾tatis statũ recuꝑauert̃.
Netellus uͦ piꝰ ꝑtinaci erga exulẽ pa¬
trẽ amore. tamclarũ lacrimis quã
alii iuictoriis cognom̃ assecutus.
non dubitauit coñs. ꝓ.q. calidio
p̃tore candidato supplicare popło¬

Expanded text:
beneficii confessionem spectante populo Romano beneficii confessionem spectante populo Romano merito reddidit. At Flaminini de Philippo rege triumPunicis bellis intercepta et in Graecia seruientia cura sua collecta in pristinum gradum restituerat. † geminarum ea decus imperatoris, a quo simul et deuicti hostes et conseruati ciues spectaculum patriae praebuerunt. illorum quoque salus dupliciter omnibus accepta fuit, et quia tam multi et quia tam grati exoptatum libertatis statum recuperauerant. Metellus uero Pius pertinaci erga exulem patrem amore tam clarum lacrimis quam alii uictoriis cognomen adsecutus non dubitauit consul pro Q. Calidio praeturae candidato supplicare pop
Abbreviated transcription (Latin):
abio aut̃ etiã incolumi. sũma cũ
gła grã relata ẽ. Dictatori ei magi¬
ster equitũ minutiꝰ. scitoplebis qđ
numꝗͣ antea factũ fuerat ȩquatꝰ.
partito exercitu. separatĩ in sãnio
cũ hannibale c̃flexerat. Ubi teme¬
re initocertamine pestiferũ habi¬
turus exitũ. subsidio fabii c̃seruatꝰ.
⁊ ipse eũ patrẽ appellauit.⁊ ab legio¬
nib suis patronũ salutari uoluit.
Ac deposito ȩquał imꝑii iugo. ma¬
gisteriũ equitũ sicut par erat. dic¬
turȩ subiecit. Imprudentisq uul¬
gierrorẽ. gratȩ m̃tis significatiõe
correx̃. Tam hercule ꝓbabiliter. qͣ
.q. terentiꝰ culleo. p̃toria familia
natus. ⁊ inter paucos senatorii or¬
dinis splendidus. optimo exem¬
plo affricani suꝑioris currũ triũ¬
phantis. quia captus a kartaginen¬
sib. ab eofuerat recuꝑatus: pilleũ
capite gerens secutꝰ ÷. Aucꝰtori enĩ
lib̾tatis suȩ iamq patͦno. accepti

Expanded text:
Fabio autem etiam incolumi summa cum Fabio autem etiam incolumi summa cum gloria gratia relata est. dictatori ei magister equitum Minucius scito plebis, quod numquam antea factum fuerat, aequatus partito exercitu separatim in Samnio cum Hannibale conflixerat. ubi temere inito certamine pestiferum habiturus exitum subsidio Fabi conseruatus, et ipse eum patrem appellauit et ab legionibus suis patronum salutari uoluit ac deposito aequalis imperii iugo magisterium equitum, sicut par erat, dictaturae subiecit inprudentisque uulgi errorem gratae mentis significatione correxit: 8 tam hercule probabiliter quam Q. Terentius Culleo praetoria familia natus et inter paucos senatorii ordinis splendidus optimo exemplo Africani superioris currum triumphantis, quia captus a Karthaginiensibus ab eo fuerat recuperatus, pilleum capite gerens secutus est: auctori enim libertatis suae tamquam patrono accepti
Abbreviated transcription (Latin):
captis militib roma noꝵ alim̃ta
subminiftͣre ñ destitit. Urbe illa
opp̃ssa. senatꝰ his ⁊ libertatẽ ⁊ bona
restituit.⁊ siqͥd ampliꝰ p̃mii petis¬
sent. libent se daturũ asseueraũ.
Uacasse tanto gaudio patrib. c̃.
duab humillimis feminis referre
gr̃ãm. nedum tã ꝓpter se tulisse
mirandum.
Quid illa qͦ iuuentute romana gra.¬
tro nõia sua militari sacram̃to ob¬
tulit. ut tusculanis quoꝵ fines ȩqui
occupauerant. p̃sidiũ ferrent. Qͥ a
paucis ante m̃sib c̃stantissime ⁊
uoluntas cessasse uideret᷑. exercitꝰ
seipse c̃scͥpsit.
Magnũ grati popłi specim̃ in.q.
fabio maximo enituit. Nã cũ qͥnq
consulatib. salutariter .r .p̃. admi¬
ministratis decessiss. certatim ȩs
c̃tulit. qͦ maior ac speciosior fune¬
ris eiꝰ pompa duceret᷑. Eleuet aliqͥs
p̃mia uirtutis. cũ animaduertat
fortes uiros feliciꝰ sepeliri. qͣ uiuere
ignauos.

Expanded text:
captis militibus Romanorum alimenta captis militibus Romanorum alimenta subministrare non destitit, urbe illa oppressa senatus his et libertatem et bona restituit, et si quid amplius praemii petissent, libenter se daturum adseuerauit. uacasse tanto gaudio patribus conscriptis duabus humillimis feminis referre gratiam, nedum tam prompte retulisse mirandum. Quid illa quoque iuuentute Romana graultro nomina sua militari sacramento obtulit, ut Tusculanis, quorum fines Aequi occupauerant, praesidium ferrent, quia paucis ante mensibus constantissime et uoluntas cessasse uideretur, exercitus se ipse conscripsit. Magnum grati populi specimen in Q. Fabio Maximo enituit: nam cum quinque consulatibus salutariter re publica administrata decessisset, certatim aes contulit, quo maior ac speciosior funeris eius pompa duceretur. eleuet aliquis praemia uirtutis, cum animaduertat fortes uiros felicius sepeliri quam uiuere ignauos.
Abbreviated transcription (Latin):
citu. funꝰ ac tenebras romano im¬
ꝑio minitantẽ. ueturia mater.
⁊ uolumnia uxor nefariũ opus
exȩqui p̃cib suis passȩ ñ st̃. In qͣr̃
honore. senatꝰ matͦnarũ ordinẽ
benignissimis decretis adornaũ.
Sanxit nãq ut feminis semita
uiri cederent. c̃fessus plus salutiᷤᷤ
Uetustisq auriũ insignib. no¬
uum uittȩ discrim̃ adiecit. ꝑmi¬
sit qͦ his purpurea ueste ⁊aureis
uti segmentis. Suꝑ hȩc ȩdem ⁊ arã
fortunȩ muliebriȩ. loco quocori¬
olanus exoratꝰ fuerat faciendũ cura¬
uit. memorẽ beneficii animum
suũ exqͥsito religionis cultu testan¬
do. Quẽ scd̃i etiã punici belli. tẽ.¬
pore exhibuit.
Cum enĩ a fuluio capua obsideret᷑
ac duȩ cãpanȩ mulieres beniuo¬
lentiã erga romanos dimitt̾e ex
animis noluissent. uestigia oppia
mat̾ familiȩ.⁊ cluuia facula me¬
retrix. qͣrũ alt̾a cotidie ꝓsalute
exercitꝰ nr̃i sacrificauit. altera

Expanded text:
citu funus ac tenebras Romano imcitu funus ac tenebras Romano imperio minantem Veturia mater et Volumnia uxor nefarium opus exequi precibus suis passae non sunt. in quarum honorem senatus matronarum ordinem benignissimis decretis adornauit: sanxit namque ut feminis semita uiri cederent, confessus plus salutis ruetustisque aurium insignibus nouum uittae discrimen adiecit. permisit quoque his purpurea ueste et aureis uti segmentis. super haec aedem et aram Fortunae muliebri eo loco, quo Coriolanus exoratus fuerat, faciendam curauit, memorem beneficii animum suum exquisito religionis cultu testando. Quem secundi etiam Punici belli tempore exhibuit: cum enim a Fuluio Capua obsideretur ac duae Campanae mulieres beniuolentiam erga Romanos dimittere ex animis noluissent, Vestia Oppia mater familiae et Cluuia Facula meretrix, quarum altera cotidie pro salute exercitus nostri sacrificauit, altera
Abbreviated transcription (Latin):
sternit odiũ. hostilẽq sanguinẽ
hostilib lacrimis miscet. Atq &̃
hannibalis ad mirabilẽ uocem
ꝓfunerib romanoꝵ duci arbitͥa
statuentis expressit. Quia aliqͣn¬
to ei plus głȩ paulus ⁊ gracchus ⁊
marcellus sepulti ꝗͣ oppressi attu¬
lert̃. Siqͥdẽ illos punico actu de¬
cepit. romana mansuetudine
honorauit. Uos qͦ fortes ac piȩ
umbrȩ. ñ penitendas sortiti estis
exequias. Nam ut optabiliꝰ in pa¬
tria. ita speciosiꝰ ꝓpatria collapsȩ.¬
suppremi officii decus infelicita¬
te amissum. uirtute recuꝑatis.¬
xxix. De gratis.
ratas uͦ animi significati¬
ones ⁊ ingrata facta libuit
oculis subicere. ut uicio ac uirtu¬
ti iusta merces estimationis ipsa
cõparatione accederet. S qm̃ con¬
trario ꝓposito sese distinxerunt.
nr̃o qͦ stilo separent᷑. Priorẽq lo¬
cum obtineant. qui laudẽ ꝗͣ qui
rep̃hensionẽ merent᷑.
Atq ut a publicis actis ordiar. mar¬

Expanded text:
sternit odium hostilemque sanguinem sternit odium hostilemque sanguinem hostilibus lacrimis miscet. quae etiam Hannibalis admirabilem uocem pro funeribus Romanorum ducum arbitria statuentis expressit. quin aliquanto ei plus gloriae Paulus et Gracchus et Marcellus sepulti quam oppressi attulerunt, si quidem illos Punico astu decepit, Romana mansuetudine honorauit. uos quoque, fortes ac piae umbrae, non paenitendas sortitae estis exequias: nam ut optabilius in patria, ita speciosius pro patria conlapssupremi officii decus infelicitate amissum uirtute recuperastis. DE GRATIS Gratas uero animi significationes et ingrata facta libuit oculis subicere, ut uitio ac uirtuti iusta merces aestimationis ipsa comparatione accederet. sed quoniam contrario proposito sese distinxerunt, nostro quoque stilo separentur, prioremqcum obtineant quae laudem quam quae reprehensionem merentur. Atque ut a publicis actis ordiar, Mar
Abbreviated transcription (Latin):
tione acerrimi hostis. mansuetu¬
dinis eiꝰoꝑib quã romano nõi p̃sti¬
tit. locũ qui int̾ manꝰ ẽ finiam.
annibal enĩ ȩmilii pauli apud
cannas trucidati quesitũ corpus.
qͣntũ in ipso fuit inhumatũ iace¬
re passus ñ ẽ. Hannibal. tib. grac¬
chum lucanoꝵ cͥcũuentũ insidiis.
cũ sũmo honore sepulturȩ man¬
dauit. & ossa eiꝰ inpatriã portanda
militib nr̃is tradidit. Hannibal
m̃. marcellũ in agrobruttio dum
conatꝰ penoꝵ cupidiꝰ ꝗͣ c̃sideratiꝰ
speculat᷑. int̾emptũ: legitimo iu¬
re extulit. punicoq sagulo ⁊ coro¬
na donatũ laurea. rogo imposuit.
Ergo humanitatis dulcedo &̃ in
efferata barbaroꝵ ingenia pene¬
trat. orbosq ⁊ truces hostiũ mol¬
lit ocłos. ac uictoriȩ insolentissi¬
mos sp̃c flectit. Nec illi arduũ ac
difficile ẽ int̾ arma cont᷑ria. int̾
districtos cõminꝰ mucrones. pla¬
cidũ iter repꝑire. Uincit irã. pro¬

Expanded text:
tione acerrimi hostis mansuetutione acerrimi hostis mansuetudinis eius operibus, quam Romano nomini praestitit, locum, qui inter manus est, finiam: Hannibal enim Aemilii Pauli apud Cannas trucidati quaesitum corpus, quantum in ipso fuit, inhumatum iacere passus non est. Hannibal Ti. Gracchum Lucanorum circumuentum insidiis cum summo honore sepulturae mandauit et ossa eius in patriam portanda militibus nostris tradidit. Hannibal M. Marcellum in agro Bruttio, dum conatus Poenorum cupidius quam consideratius speculatur, interemptum legitimo funere extulit punicoque sagulo et corona donatum aurea rogo inposuit. ergo humanitatis dulcedo etiam in efferata barbarorum ingenia penetrat toruosque et truces hostium mollit oculos ac uictoriae insolentissimos spiritus flectit. nec illi arduum ac difficile est inter arma contraria, inter destrictos conminus mucrones placidum iter reperire. uincit iram, pro
Abbreviated transcription (Latin):
effuso gaudio insultaret. humo ca¬
put sublatũ gausea qua uelatum
caput suũ more macedonũ habe¬
bat texit. corporiq pyrrhi redditũ.
honoratissime cremandũ curauit.
Qnetiã filiũ eiꝰ helenũ captiuum
ad se ꝑtractũ. ⁊ cultũ ⁊ animũ re¬
giũ gerere iussit. Ossaq ei pyrrbi
aurea inclusa urna epyrũ in pa¬
triã. ad alexandrũ frẽm portan¬
da dedit.
ampani aut̃ exercitũ nr̃m cum
coñs apud caudinas furcas sub iu¬
gũ a samnitib missũ. nec iner¬
mẽ tantũ s &̃ nudũ urbẽ suã in¬
trantẽ. ꝑindeac uictorẽ ⁊ spolia
hostiũ pre se ferentẽ uenerabilit̾
excepert᷑. Protinꝰq c̃sul. insigni
honoris similib. uestẽ. arma. eqͦs.
cõmeatũ benignissime p̃stando.
⁊ inopiã ⁊ deformitatẽ romanȩ cla-¬
dis mutart̃. Quo aĩo si ꝓ imꝑio
nr̃o adu̾sus hannibalẽ qͦ usi fuis¬
sent. truculentis securib materi¬
em seuiendi ñ p̃buissent. facta m̃¬

Expanded text:
effuso gaudio insultaret, humo caeffuso gaudio insultaret, humo caput sublatum causea, qua uelatum caput suum more Macedonum habebat, texit corporique Pyrri redditum honoratissime cremandum curauit. quin etiam filium eius Helenum captiuum ad se pertractum et cultum et animum regium gerere iussit ossaque ei Pyrri aurea inclusa urna Epirum in patriam ad Alexandrum fratrem portanda dedit. Campani autem exercitum nostrum cum consulibus apud Caudinas furcas sub iugum a Samnitibus missum nec inermem tantum, sed etiam nudum urbem suam intrantem perinde ac uictorem et spolia hostium prae se ferentem uenerabiliter exceperunt protinusque consulibus insignia honoris, mili tibus uestem, arma, equos, commeatum benignissime praestando et inopiam et deformitatem Romanae cladis mutarunt. quo animo si pro imperio nostro aduersus Hannibalem quoque usi fuissent, truculentis securibus materiem saeuiendi non praebuissent. Facta men
Abbreviated transcription (Latin):
nos defecisset. ista quȩ tͥ relata sunt
pre his quȩ de telocuturieramus.
lusus ac iocus fuissent. Tã urbana
crapulȩ excusatio. tãq simplex ue¬
ritatis confessio. iram regis conuer¬
tit in risum. Qua qͥdẽ clem̃tia et
moderatione assecutus ẽ. ut ⁊ sobrii
sibi tarentini grãs agerent. ⁊ ebrii
bene precarentur.
Ab eadẽ altitudine humanitatis le¬
gatis romanoꝵ ad redim̃dos cap¬
tiuos castra sua petentib. qͦ tutiꝰ
uenirent lẏconẽ molosson obuiã
rit. Secundarũ rerũ ꝓuentu ñ
corruptꝰ. ut officii ꝓspectũ in his
deponeret. qui tũ maxime armis
cũ eo dissidebant. Cuiꝰ tãmitis in¬
genii debitũ. strictim ultimo fati
sui tp̃r recepit. Nam cũ diri auspi¬
cii argiuoꝵ inuasisset urbẽ. absci¬
sũq eiꝰ caput alcyoneus antigoni
uictoriȩ opꝰ attulisset. antigonꝰ cor¬
repto iuuene. qd̾ tanti uiri subitȩ
ruinȩ. ĩmenior humanoꝵ casuũ

Expanded text:
nos defecisset, ista, quae tibi relata sunt, nos defecisset, ista, quae tibi relata sunt, prae eis, quae de te locuturi eramus, lusus ac iocus fuissent'. tam urbana crapulae excusatio tamque simplex ueritatis confessio iram regis conuertit in risum. qua quidem clementia et moderatione adsecutus est ut et sobrii sibi Tarentini gratias agerent et ebrii bene precarentur. Ab eadem altitudine humanitatis legatis Romanorum ad redimendos captiuos castra sua petentibus, quo tutius uenirent, Lyconem Molosson obuiam rit, secundarum rerum prouentu non corruptus, ut officii respectum in iis deponeret, qui tum maxime armis cum eo dissidebant. Cuius tam mitis ingenii debitum fructum ultimo fati sui tempore cepit: nam cum diris auspiciis Argiuorum inuasisset urbem, abscisumque eius caput Alcyoneus Antigoni uictoriae opus attulisset, Antigonus correpto iuuene, quod tanti uiri subitae ruinae inmemor humanorum casuum
Abbreviated transcription (Latin):
ab ira cohibuit. ut putares satelli¬
tem tyranno male audire. Abe¬
untẽ qͦ ueritꝰ ne ꝓpt̾ metũ matu¬
riꝰ se c̃uiuio subtraheret. inuitati¬
one familiari cepit retinere. Thra¬
sippus concitatȩ temulentie impe¬
tu euectus. os eius sputo respersit.
nec tam̃ in uindictã sui ualuit
accendere. Ille uͦ etiã filios suos
uiolatȩ patris maiestati subueni¬
re cupientis. retͣxit. Posteroq die
thrasippo suppliciũ ase uolunta¬
ria morte exigere uolenti. uenit
ad eũ. dataq fide in eodẽ gradu
amicitiȩ mansurũ. ab incepto re¬
uocauit. Si nichil aliud dignum
honore memoriȩ gessisset. bis tñ
factis. abunde se posteritati cõm̃-¬
¶ dasset.
que mitis animus
pyrrhi regis. Audierat qͦsdã in c̃¬
uiuio tarentinoꝵ parũ honoratũ
de se sermonem habitũ. Accersitos
qui ei int̾fuert̃. ꝑcunctabat᷑ an ea
quȩ ad aures ipsiꝰ ꝑuenerant dixis¬
sent. Tũ ex his unus. nisi inqͥt uinõ

Expanded text:
ab ira cohibuit, ut putares satelliab ira cohibuit, ut putares satellitem a tyranno male audire. abeuntem quoque, ueritus ne propter metum maturius se conuiuio subtraheret, inuitatione familiari coepit retinere. Thrasippus concitatae temulentiae impetu euectus os eius sputo respersit nec tamen in uindictam sui ualuit accendere. ille uero etiam filios suos uiolatae patris maiestati subuenire cupientis retraxit. posteroque die Thrasippo supplicium a se uoluntaria morte exigere uolente uenit ad eum dataque fide in eodem gradu amicitiae mansurum, ab incepto reuocauit. si nihil aliud dignum honore memoriae gessisset, his tamen factis abunde se posteritati conmendasset. Aeque mitis animus Pyrri regis. audierat quodam in conuiuio Tarentinorum parum honoratum de se sermonem habitum: accersitos qui ei interfuerant percontabatur an ea, quae ad aures ipsius peruenerant, dixissent. tum ex his unus, 'nisi' inquit 'uinum
Abbreviated transcription (Latin):
tunȩq cedens. qͣmꝗͣ uiolentia mor¬
bi dilabebat᷑. incubitũ tñ erectus.
dexterã om̃ĩb qui eã contingere
uellent porrex. Qͥs autẽ illã oscu¬
lari ñ curreret. quȩ iã fato oppres¬
sa. maximi exercitus cõplexui hu¬
manitate ꝗͣ spu uiuidiore suffic̃:
on tã robustigeneris huma¬
nitas. s & ipsa tam̃ memoria ꝓse¬
quenda. pisistrati atheniensiũ
tẏranni. narrabit᷑. Qui cũ adoles¬
cens quidã amore filiȩ eiꝰ uirginiᷤᷤ
accensus. in publico obuiã sibi fa¬
ctam osculatꝰ eẽt. hortante uxore
ut ab eocapitale suppliciũ sume¬
ret: respondit. Si eos qui nos a¬
mant int̾ficiemꝰ. qͥd his faciemus
quib odio sumꝰ: Minime digna
uox. cui adiciat᷑. eam ex tyranni
ore de humanitate manasse. In
hc̃ modũ filie iniuriã tulit. suã
multo laudabilius.
Athrasippo amico int̾ cȩnã sine fine
c̃uicio laceratꝰ. ita ⁊ animũ ⁊ uocẽ

Expanded text:
tunaeque cedens, quamquam uiolentia mortunaeque cedens, quamquam uiolentia morbi dilabebatur, in cubitum tamen erectus dexteram omnibus, qui eam contingere uellent, porrexit. quis autem illam osculari non cuperet, quae iam fato oppressa maximi exercitus conplexui humanitate quam spiritu uiuidior suffecit? Non tam robusti generis humanitas, sed et ipsa tamen memoria prosequenda Pisistrati Atheniensium tyranni narrabitur. qui, cum adulescens quidam amore filiae eius uirginis accensus in publico obuiam sibi factam osculatus esset, hortante uxore ut ab eo capitale supplicium sumeret respondit, 'si eos, qui nos amant, interficiemus, quid eis faciemus, quibus odio sumus'? minime digna uox cui adiciatur eam ex tyranni ore de humanitate manasse. in hunc modum filiae iniuriam tulit, suam multo laudabilius. a Thrasippo amico inter cenam sine fine conuicio laceratus ita et animum et uocem
Abbreviated transcription (Latin):
S ne ista quidẽ generosissime in¬
dignationis uerba inuiti audi-
õmemoratione roma ¶e¬
ni exempli inmacedoniã deduc¬
tus. moꝵ alexandri p̃coniũ face¬
re cogor. Cuiꝰ ut infinitã głam
bellica uirtꝰ. ita p̃cipuũ amorẽ
clem̃tia meruit. Is dũ õs gentes
infatigabili cursu lustrat. qͦdã
loci nuiali tẽpestate oppressus.
senio iã confectũ macedonẽ mili¬
tem nimio frigore obstupefactũ.
ipse sublimi ⁊ ꝓpinqua igni sede
sedens. animadu̾tit. factaq ñ for¬
tunȩ s etatis utriꝰq estimatione.
descendit. ⁊ illis manib qͥb opes
darii afflixerat. corpus frigore du¬
plicatũ in suã sedem ĩposuit. Id ei
salutare futurũ. qd̃ apud ꝑsas ca-¬
pital extitiss. soliũ regni occupasse.
Qd gͦ mirũ ẽ si sub eo duce tot an¬
nis militare iocundũ ducebant.
cui gregarii militis incolumitas.
ꝓpͥo fastigio carior erat:
dem ñ hominũ ulli s naturȩ for¬

Expanded text:
sed ne ista quidem generosissimae insed ne ista quidem generosissimae indignationis uerba inuiti audierunt. Commemoratione Romani exempli in Macedoniam deductus morum Alexandri praeconium facere cogor, cuius ut infinitam gloriam bellica uirtus, ita praecipuum amorem clementia meruit. is, dum omnes gentes infatigabili cursu lustrat, quodam loci niuali tempestate oppressus senio iam confectum Macedonem militem nimio frigore obstupefactum ipse sublimi et propinqua igni sede residens animaduertit factaque non fortunae, sed aetatis utriusque aestimatione descendit et illis manibus, quibus opes Darii adflixerat, corpus frigore duplicatum in suam sedem inposuit: id ei alutare futurum, quod apud Persas capital extitisset, solium regium occupasse. quid ergo mirum est, si sub eo duce tot annis militare iucundum ducebant, cui gregarii militis incolumitas proprio fastigio carior erat? idem non hominum ulli, sed naturae for
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetus animꝰ diuini pͥncipiᷤ
extitisset. paulo ante romani im¬
ꝑii colum̃ habitũ. sic mortalium
negotia fortuna uersat. inhuma¬
tum iacuisset.
Catonis qͦ morte cęsar audita. ⁊ se
illiꝰ głȩ inuidere. ⁊ illũ suã inui¬
disse dixit. Patrimoniũq eiꝰ lib̾is
ipsius incolume seruauit.Et her¬
cule diuinoꝵ cesaris oꝑm. ñ par¬
ua pars catonis salus fuisset.
.M. etiã antonii animꝰ. talis hu¬
manitatis intellectu ñ caruit.
Marci enĩ bruti corpꝰ. libertosuo
sepeliendũ tradidit. Quo q hono¬
ratiꝰ cremaret᷑. inici ei suũ paluda¬
mentũ iussit. Iacentẽ hostẽ. depo¬
sito estimans odio. Cumq int̾cep.¬
tum aliberto paludam̃tũ cõꝑiss.
ira ꝑcitus ꝓtinꝰ in eũ aĩaduertit.
hac ante p̃fatione usus. Qͥd tuig¬
norasti cuiꝰ tͥ uiri sepulturã com¬
misissem: fortem piãq eiꝰ uicto¬
riã philippicã dii libenter uidert̃.

Expanded text:
mansuetus animus diuini principis mansuetus animus diuini principis extitisset, paulo ante Romani imperii columen habitum—sic mortalium negotia fortuna uersat—inhumatum iacuisset. Catonis quoque morte Caesar audita et se illius gloriae inuidere et illum suae inuidisse dixit patrimoniumque eius liberis ipsius incolume seruauit. et hercule diuinorum Caesaris operum non parua pars Catonis salus fuisset. M. etiam Antoni animus talis humanitatis intellectu non caruit: M. enim Bruti corpus liberto suo sepeliendum tradidit, quoque honoratius cremaretur, inici ei suum paludamentum iussit, iacentem hostem deposito aestimans odio: cumque interceptum a liberto paludamentum conperisset, ira percitus protinus in eum animaduertit hac ante praefatione usus: 'quid? tu ignorasti cuius tibi uiri sepulturam conmisissem'? fortem piamque eius uictoriam Philippii campi libenter uiderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtexerat. in c̃spectu suo diutiꝰ iace¬
re supplicẽ passus ñ ẽ. S benigniᷤᷤ
uerbis recreatũ. diadema qd̃ ab¬
iecerat capiti reponere iussit.
Certisq reb imꝑatis. in pͥstinũ
fortunȩ habitũ restituit. Eque
pulchrũ eẽ iudicans. ⁊ uincere
reges ⁊ facere.
Quam p̃clarũ tributȩ humani¬
tatis specim̃. gñ. põpeiꝰ. ꝗͣ mise¬
rabile desideratȩ idem euasit ex¬
emplũ: Nam qui tigranis tp̃ra
insigni regio texerat. eiꝰ caput tͥb
coronis triumphalib spoliatũ. in
suo modo t̾rarũ orbe. nusꝗͣ sepul¬
turȩ locũ habuit. S abscisũ a cor¬
pore. in ops rogi nefariũ egyptiȩ
ꝑfidiȩ munꝰ portatũ ẽ. etiã ipsi ui¬
ctori miserabile. Ut enĩ id cȩsaras¬
pexit. oblitꝰ hostis. soceri uultum
induit. ac põpeio cũ ꝓprias. tũ ⁊
filiȩ suȩ lacrimas reddidit. Caput
autẽ plurimis ⁊ p̾ciosissimis odo¬
rib. cremandũ curat. Qd̾ siñ tã

Expanded text:
protexerat, in conspectu suo diutius iaceprotexerat, in conspectu suo diutius iacere supplicem passus non est, sed benignis uerbis recreatum diadema, quod abiecerat, capiti reponere iussit certisque rebus imperatis in pristinum fortunae habitum restituit, aeque pulchrum esse iudicans et uincere reges et facere. Quam praeclarum tributae humanitatis specimen Cn. Pompeius, quam miserabile desideratae idem euasit exemplum! nam qui Tigranis tempora insigni regio texerat, eius caput tribus coronis triumphalibus spoliatum in suo modo terrarum orbe nusquam sepulturae locum habuit, sed abscisum a corpore inops rogi nefarium Aegyptiae perfidiae munus portatum est etiam ipsi uictori miserabile: ut enim id Caesar aspexit, oblitus hostis soceri uultum induit ac Pompeio cum proprias tum et filiae suae lacrimas reddidit, caput autem plurimis et pretiosissimis odoribus cremandum curauit. quod si non tam
Abbreviated transcription (Latin):
ximos fructus ratus. diis ornam̃¬
suum restituere.
L etiã pauli in taligenere laudis
memoria app̃hendenda ẽ. Qͥ cũ
ꝑsem parui tp̃ris mom̃to capti¬
uum ex rege. ad se adduci audiᷤ¬
set. occurrit ei romani ĩꝑii deco¬
ratus ornam̃tis. Conatũq ad ge¬
nua ꝓcumbere. dextera manu
alleuauit. ⁊ grecosermone ad spẽ
exhortatꝰ ÷. Introductũ &̃ in taber¬
naculũ. lateri suo ꝑximũ in õsilio
sedere iussit. Nec honore mensȩ in¬
dignum iudicauit.
Proponatur in c̃spicuo acies qua
ꝓstratꝰ est ꝑses. ⁊ harũ rerũ qͣs re¬
tuli c̃textus. Utro magis spectacu¬
lo delectent᷑ hoĩes dubitabunt.
Nam si egregiũ ẽ hostẽ abicere. ñ
minꝰ tam̃ laudabile infelici scire
misereri.
Hȩc .l. pauli humanitas. admont
me nede. gñ. põpeii clem̃tia tace¬
am. Regem armeniȩ tigranem
serat.⁊ infestissimũ urbis nr̃e mi¬
tridatẽ ponto pulsũ uirib suis

Expanded text:
ximos fructus ratus, dis ornamximos fructus ratus, dis ornamsuum restituere. L. etiam Pauli in tali genere laudis memoria adprehendenda est. qui, cum Persen parui temporis momento captiuum ex rege ad se adduci audisset, occurrit ei Romani imperii decoratus ornamentis conatumque ad genua procumbere dextera manu adleuauit et Graeco sermone ad spem exhortatus est. introductum etiam in tabernaculum lateri suo proximum in consilio sedere iussit nec honore mensae indignum iudicauit. proponatur in conspicuo acies, qua prostratus est Perses, et harum rerum, quas retuli, contextus, utro magis spectaculo delectentur homines dubitabunt: nam si egregium est hostem abicere, non minus tamen laudabile infelicis scire misereri. Haec L. Pauli humanitas admonet me ne de Cn. Pompei clementia taceam. regem Armeniae Tigranem,serat et infestissimum urbi nostrae Mitridatem Ponto pulsum uiribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Effecitq ut ad redigendaᷤᷤ
obsidionib opus eẽt.
Affricani qͦ posterioris humanitaᷤ
speciose lateq patuit. Expugna¬
ta enĩ kartagine. circa ciuitates
siciliȩ literas misit. ut ornam̃ta
temploꝵ suoꝵ a penis rapta ꝑ lega¬
tos recuꝑarent. inq pͥstinis sedib
reponenda curarent. Beneficiũ
dis parit᷑ atq hoĩb acceptũ.
Huic facto par eiꝰdẽ uiri humani¬
tas. Aquestore suo hastȩ subiectos
captiuos uendente. puer eximiȩ
formȩ ⁊ liberalis habitꝰ missus ẽ.
De quo cũ explorasset. numidam
eẽ. orbũ relictũ apatre. educatum
apud auunculũ masinissã. eo ig¬
norante ĩmaturã adu̾sus romanoᷤᷤ
ingressũ militiã: & errori illiꝰ ue¬
niam dandã. ⁊ amicitiȩ regis fi
erũ anulo fibulaq aurea. ⁊ tum¬
ca lati claua. hispanoq sagulo.⁊
ornato equo donatũ. datis qui
eũ ꝓsequerent᷑ equitib ad masi¬
nissam misit. Eosq uicꝰtoriȩ ma¬

Expanded text:
cepit effecitque ut ad redigendas cepit effecitque ut ad redigendas obsidionibus opus esset. Africani quoque posterioris humanitas speciose lateque patuit: expugnata enim Karthagine circa ciuitates Siciliae litteras misit, ut ornamenta templorum suorum a Poenis rapta per legatos recuperarent inque pristinis sedibus reponenda curarent. beneficium dis pariter atque hominibus acceptum! Huic facto par eiusdem uiri † humanitas. a quaestore suo hastae subiectos captiuos uendente puer eximiae formae et liberalis habitus missus est. de quo cum explorasset Numidam esse, orbum relictum a patre, educatum apud auunculum Masinissam, eo ignorante inmaturam aduersus Romanos ingressum militiam, et errori illius ueniam dandam et amicitiae regis fiderum anulo fibulaque aurea et tunica laticlauia Hispanoque sagulo et ornato equo donatum datis qui eum prosequerentur equitibus ad Masinissam misit, eos uictoriae ma
Abbreviated transcription (Latin):
pexisset. alteriꝰ uictoriã eẽ credidiᷤ¬
set. Itaq syracusana ciuitas maxi¬
ma clade tua aliqͥd admixtũ gra¬
tulationis habuisti. qͥa si tͥ incolu¬
mem stare fas ñ erat. leniter sub
tã mansueto uictore cecidisti.
Quintꝰ uͦ metellus celtibericũ in
hispania gerens bellũ. cũ urbẽ
centobricã obsideret.⁊ iã ad mota
machina partẽ muri quȩ sola c̃¬
uelli poterat disiecturus uidere¬
tur. humanitatẽ ꝓpinquȩ uicto¬
riȩ p̃tulit. Namcũ rethogenis
filios qui ad eũ transierat cento¬
bricenses machinȩ ictib obiecis¬
sent. ne pueri in c̃spectu patris
crudeli genere mortis c̃sumeren¬
tur. qͣmꝗͣ ipse rethogenes nega¬
bat eẽ impedim̃to quo minꝰ etiã
ꝑexitũ sanguinis sui expugna¬
tionẽ ꝑageret ꝑ obsidionẽ disces¬
sit. Quo quidẽ tam clem̃ti facto
⁊ si ñ uniꝰ ciuitatis menia. om̃iũ
tam̃ celtiberarũ urbiũ animos

Expanded text:
pexisset, alterius uictoriam esse credidispexisset, alterius uictoriam esse credidisset. itaque, Syracusana ciuitas, maxima clade tua aliquid admixtum gratulationis habuisti, quia, si tibi incolumem stare fas non erat, leniter sub tam mansueto uictore cecidisti. Q. uero Metellus Celtibericum in Hispania gerens bellum, cum urbem Centobrigam obsideret et iam admota machina partem muri, quae sola conuelli poterat, disiecturus uideretur, humanitatem propinquae uictoriae praetulit: nam cum Rhoetogenis filios, qui ad eum transierat, Centrobigenses machinae ictibus obiecissent, ne pueri in conspectu patris crudeli genere mortis consumerentur, quamquam ipse Rhoetogenes negabat esse inpedimento quominus etiam per exitium sanguinis sui expugnationem perageret, ab obsidione discessit. quo quidem tam clementi facto etsi non unius ciuitatis moenia, omnium tamen Celtiberarum urbium animos
Abbreviated transcription (Latin):
noris uicissitudinẽ.⁊ salutẽ tuam
debes. At me fedus amicitiȩ diiq
bospitales scã nr̃o sanguini ur̃is
pectorib uilia pignora. hostili cer¬
tamine congredi tecũ uetant.
Qͥnetiã si in concursu exercituũ
fortuita umbonis mei impulsu ꝓ¬
stratũ agnouissem. applicatum
iam ceruicib tuis mucronẽ reuo¬
cassem. Tuũ gͦ crim̃ sit hospitem
occidere uoluisse. meũ ñ eris hos¬
pes occisus. Pinde aliã qua occi¬
das dexterã quere. qm̃ mea te
seruare didicit. Dedit utriq cȩ¬
leste num̃ debitũ exitũ. Siqͥdem
in eop̃lio badiꝰ obtruncatꝰ ẽ. qͥntiꝰ
insigni pugna clarus euasit.
Age. m. marcelli clem̃tia. ꝗͣ clarũ
qmq memorabile exemplũ hab̃i
debet: Qui captis ab se syracusis
in arce earũ c̃stitit. ut urbis mͦ
opulentissimȩ tc̃ afflictȩ fortunã
ex alto cerneret. Ceterũ casum eiꝰ
lugubrẽ intuens. fletũ cohibere
ñ potuit. Quẽ siqͥs ignarus uir as¬

Expanded text:
noris uicissitudinem et salutem tuam noris uicissitudinem et salutem tuam debes! at me foedus amicitiae diique hospitales, sancta nostro sanguini, uestris pectoribus uilia pignora, hostili certamine congredi tecum uetant. quin etiam, si in concursu exercituum fortuito umbonis mei inpulsu prostratum agnouissem, adplicatum iam ceruicibus tuis mucronem reuocassem. tuum ergo crimen sit hospitem occidere uoluisse, meum non eris hospes occisus. proinde aliam qua occidas dexteram quaere, quoniam mea te seruare didicit'. dedit utrique caeleste numen debitum exitum, si quidem in eo proelio Badius obtruncatus est, Quintius insigni pugna clarus euasit. Age, M. Marcelli clementia quam clarum quamque memorabile exemplum haberi debet! qui captis ab se Syracusis in arce earum constitit, ut urbis modo opulentissimae, tunc adflictae fortunam ex alto cerneret. ceterum casum eius lugubrem intuens fletum cohibere non potuit. quem si quis ignarus uiri as
Abbreviated transcription (Latin):
rat. corpus eiꝰ e tabernaculo suo
amplofunere extulit. Nec dubita¬
uit hostis exequias ipse celebrare.
Tam demũ uictoriã ⁊ apud deos ⁊
apud boĩes minimũ inuidiȩ habi¬
turã credens. ꝗͣplurimũ humani¬
tatis habuisset.
Quid de qͥntio crispino loqrͣ. cuius
mansuetudinẽ potentissimi af¬
fectus ira atq gła quatere ñ potu¬
ert̃. Badiũ campanũ ⁊ hospitio
benignissime domi suȩ exceꝑat.¬
⁊ aduersa ualitudine correptũ.
attentissima cura recreauerat.
A quo post illã nefariã cãpanoꝵ
defectionẽ in acie ad pugnã ꝓuo¬
catus. cũ ⁊ uirib corporis ⁊ animi
uirtute aliqͣnto ẽẽt suꝑior. mo¬
nere ingratũ ꝗͣ uincere maluit.
Nam qͥdagis inqͥt demens. aut
quo te praua cupiditas transuer¬
sũ rapit: Parũ habes publica im¬
pietate furere. nͥ etiã priuata
lapsus fueris: Unus uidelicet tͥ
romanoꝵ qͥntiꝰ placet. in qͦ sceleste
exerceas arma: Cuiꝰ penatib ⁊ ho¬

Expanded text:
rat, corpus eius e tabernaculo suo rat, corpus eius e tabernaculo suo amplo funere extulit nec dubitauit hostis exequias ipse celebrare, eam demum uictoriam et apud deos et apud homines minimum inuidiae habituram credens, quae quam plurimum humanitatis habuisset. Quid de Quintio Crispino loquar, cuius mansuetudinem potentissimi adfectus, ira atque gloria, quatere non potuerunt? Badium Campanum et hospitio benignissime domi suae exceperat et aduersa ualitudine correptum adtentissima cura recreauerat. a quo post illam nefariam Campanorum defectionem in acie ad pugnam prouocatus, cum et uiribus corporis et animi uirtute aliquanto esset superior, monere ingratum quam uincere maluit: nam 'quid agis' inquit, 'demens, aut quo te praua cupiditas transuersum rapit? parum habes publica impietate furere, nisi etiam priuata lapsus fueris? unus uidelicet tibi Romanorum Quintius placet, in quo sceleste exerceas arma, cuius penatibus et ho
Abbreviated transcription (Latin):
ad modũ seruis. squalore obsitus
romã uenerat. ac se in hospitium
alexandrini pictoris contulerat.
Id postꝗͣ senatui relatũ ẽ. accersito
iuuene ꝗͣ potuit accurata excusa¬
tione usus ẽ. qd nec questorẽ illi
more maioꝵ obuiã misisset. nec
publico eũ hospicio excepiss. Caq
ñ sua negligentia. s ipsiꝰ subito
⁊ clandestino aduentu facta dix̃.
Et illũ ẽ curia ꝓtinꝰ ad publicos
penates deduxit. hortatꝰq ẽ. ut de¬
positis sordib. adeundi ipsiꝰ diem
peteret. Quinetiã curȩ habuit.
uti munera ꝑ questorẽ cotidie da¬
rent᷑. His gradib officioꝵ. iacen¬
tẽ ad regiũ fastigiũ erexit. effecit¬
q. ut plus spei in auxilio. pr̃. qm
metꝰ in sua fortuna reponeret.
Atq ut ab uniuersis patrib c̃scͥptiᷤᷤ
ad singulos ueniã. L. corneliꝰ coñs.
pͥmo punico bello cũ olbiã oppidũ
cepisset. ꝓ quo fortissime dimicais
hanno dux kartaginensiũ occide¬

Expanded text:
admodum seruis squalore obsitus admodum seruis squalore obsitus Romam uenerat ac se in hospitium Alexandrini pictoris contulerat. id postquam senatui relatum est, accersito iuuene quam potuit accurata excusatione usus est, quod nec quaestorem illi more maiorum obuiam misisset nec publico eum hospitio excepisset, eaque non sua neglegentia, sed ipsius subito et clandestino aduentu facta dixit et illum e curia protinus ad publicos penates deduxit hortatusque est ut depositis sordibus adeundi ipsius diem peteret. quin etiam curae habuit ut ei munera per quaestorem cotidie darentur. his gradibus officiorum iacentem ad regium fastigium erexit effecitque ut plus spei in auxilio populi Romani quam metus in sua fortuna reponeret. Atque ut ab uniuersis patribus conscriptis ad singulos ueniam, L. Cornelius consul primo Punico bello, cum Olbiam oppidum cepisset, pro quo fortissime dimicans Hanno dux Karthaginiensium occide
Abbreviated transcription (Latin):
nem opus eẽnt p̾beret. impensȩq
liberaliter cum ipsi. tũ toti comita¬
tui p̃starent᷑. Naues etiã ut ꝓspice¬
rent᷑. quib se bene ac tuto cũ suiꝰ in
affricam traiceret. Equitib singu¬
las libras argenti.⁊ qͥngenos sester¬
cios dari imꝑauit. Quȩ tãꝓmp¬
ta ⁊ tam exquisita patrũ conscͥp¬
toꝵ humanitas efficere potuit.
ut etiã si expirasset adolescens. e
re audisset. obiriã illi .p. corneliũ
scipionẽ questorẽ capuã misit.
censuitq ut ei domus romȩ quã
optima c̃duceret᷑. ⁊ copiȩ ñ solum
ipsi s etiã comitib eius publice
p̃berent᷑. In eoq excipiendo. tota
urbs uniꝰ humani amici uultũ ha¬
buit. Itaq qui amantissimꝰ nr̃i
uenerat. duplicata erga nos beni¬
uolentia. in regnũ suũ reuersus ẽ.
Ne egyptꝰ quidẽ romanȩ hu¬
manitatis expers fuit. Rex eiꝰ pto¬
lomeus a minore fr̃e regnospolia¬
tus. petendi auxilii gr̃ã cũ paucis

Expanded text:
nem opus essent, praeberentur inpensaeque nem opus essent, praeberentur inpensaeque liberaliter cum ipsi tum toti comitatui praestarentur, naues etiam ut prospicerentur, quibus se bene ac tuto cum suis in Africam traiceret. equitibus singulas libras argenti et quingenos sestertios dari imperauit. quae tam prompta et tam exquisita patrum conscriptorum humanitas efficere potuit ut, etiamsi expirasset adulescens, aere audisset, obuiam illi P. Cornelium Scipionem quaestorem Capuam misit censuitque ut ei domus Romae quam optima conduceretur et copiae non solum ipsi, sed etiam comitibus eius publice praeberentur, in eoque excipiendo tota urbs unius humani amici uultum habuit. itaque qui amantissimus nostri uenerat, duplicata erga nos beniuolentia in regnum suum reuersus est. Ne Aegyptus quidem Romanae humanitatis expers fuit. Rex eius Ptolomaeus a minore fratre regno spoliatus petendi auxilii gratia cum paucis