comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tias ex quisitas. Singulos autem debere consuli gradatim incipiq
a consulari grada. ex quo semper quidem antea primum roga¬
ri solitum qui princeps in senatum lectus ess&: Tum autem cum
haec scriber& nouum morem institutum refert per ambitionẽ
gratiamque ut is primum rogaretur quaem rogare uell& q
haber& senatum dum is tum ex gradu consulari ess& preter haec
de pignore quoque capiendo dixerit deque multa dicenda de¬
natorĩ qui cum in senatum nenire deber& non adess&. Haec &
alia quaedam id genus in libro quo supra dixi. M uarro epistola
ad opinianum scripta executus. Sed quod ait senatus consul¬
tum duobus modis fieri solere aut conquisitis sententus aut per
discessionem parum conuenire uidetur cum eo quod Antheiu
capito in comectaneis scriptum reliquit. Nam in libro .cc. luiu
Tuberonem dicere ait nullum senatusconsultum fieri posse non

Expanded text:
tias exquisitas; singulos autem debere consuli gradatim incipique tias exquisitas; singulos autem debere consuli gradatim incipique a consulari gradu. Ex quo gradu semper quidem antea primum rogari solitum, qui princeps in senatum lectus esset; tum autem, cum haec scriberet, novum morem institutum refert per ambitionem gratiamque, ut is primus rogaretur quem rogare vellet qui haberet senatum, dum is tamen ex gradu consulari esset. Praeter haec de pignore quoque capiendo disserit deque multa dicenda senatori qui, cum in senatum venire deberet, non adesset. Haec et alia quaedam id genus in libro quo supra dixi M. Varro epistula ad Oppianum scripta executus est. Sed quod ait senatusconsultum duobus modis fieri solere, aut conquisitis sententiis aut per discessionem, parum convenire videtur cum eo quod Ateius Capito in Coniectaneis scriptum reliquit. Nam in libro VIIII. Tuberonem dicere ait nullum senatusconsultum fieri posse non
Abbreviated transcription (Latin):
stilia & in pompeua & post inuilia cum profana ea loca fuisset̃
templa esse per angures constituta ut in his senatus consulta mo¬
re maiorum iusta fiexi possent. Interque id quoque scriptum reli¬
quit non omnes aedes sacrã templa esse ac ne aedem quidem ur¬
stȩ templum esse posthaec deinceps dicit senatus consultum an¬
te exortum aut post occasum solem factum ratum non fuisse.
pusetiam censorium fuisse existimatos per quos eo tempore sena¬
tus consultum factum ess&. Doc& deinde inibi multa quibus die¬
bus haberi senatus ius non sit imolare que hostiam prius auspica¬
rique debere qui senatum habitutus ess& de rebusque diuinis
prius quam humanis ad senatum referendum esse tum porro rt¬
ferri opportere aut infinite de re .p. aut de singulis rebusfini¬
te senatus quoque consultum fieri duobus modis aut per discessi¬
onem si consentiretut aut si res dubia ess& per singulorum sentẽ¬

Expanded text:
stilia et in Pompeia et post in Iulia, cum profana ea loca fuissent, stilia et in Pompeia et post in Iulia, cum profana ea loca fuissent, templa esse per augures constituta, ut in iis senatusconsulta more maiorum iusta fieri possent. Inter quae id quoque scriptum reliquit, non omnes aedes sacras templa esse ac ne aedem quidem Vestae templum esse. Post haec deinceps dicit senatusconsultum ante exortum aut post occasum solem factum ratum non fuisse, opus etiam censorium fecisse existimatos per quos eo tempore senatusconsultum factum esset. Docet deinde inibi multa: quibus diebus habere senatum ius non sit; immolareque hostiam prius auspicarique debere, qui senatum habiturus esset, de rebusque divinis prius quam humanis ad senatum referendum esse; tum porro referri oportere aut infinite de republica aut de singulis rebus finite; senatusque consultum fieri duobus modis: aut per discessionem, si consentiretur, aut, si res dubia esset, per singulorum senten
Abbreviated transcription (Latin):
re senatus corsultum. quotiensque usuuenissent ut omnesilli
magistratus eodem tempore romae essent tum quo supra ordi¬
ne scripti essent qui eorum prior aliis ess& ei potissimum sena¬
tus consulendi uis fuisse. Addit deinde extraordinario ure tri¬
binos quoque militares qui pro consulibus fuissent. Item decẽ¬
uiros. quibus imperium consulare tom ess&. Item triumuiros
rei .ꝑ. constituendae causa creatos ius consulendi senatum ha¬
buisse. Postea scripsit de intercessionibus dixitque interceden¬
di ne senatus consultum fier& ius fuisse his solis. qui eadem po¬
testate qua ii qui senatus consultum facere uellent maioresue¬
ne essent. Tum ascripsit de locis in quibus senatus consultum fie¬
ri ure poss& docuitque confirmauitque nisi in loco per augu¬
tes constituto quod templum appellaretur senatusconsultum
factum ess& iustum id non fuisse. Propterea & in curia ho¬

Expanded text:
re senatusconsultum, quotiensque usus venisset ut omnes isti re senatusconsultum, quotiensque usus venisset ut omnes isti magistratus eodem tempore Romae essent, tum quo supra ordine scripti essent, qui eorum prior aliis esset, ei potissimum senatus consulendi ius fuisse ait, deinde extraordinario iure tribunos quoque militares, qui pro consulibus fuissent, item decemviros, quibus imperium consulare tum esset, item triumviros reipublicae constituendae causa creatos ius consulendi senatum habuisse. Postea scripsit de intercessionibus dixitque intercedendi ne senatusconsultum fieret ius fuisse iis solis qui eadem potestate qua ii qui senatusconsultum facere vellent maioreve essent. Tum adscripsit de locis in quibus senatusconsultum fieri iure posset, docuitque confirmavitque, nisi in loco per augurem constitute, quod templum appellaretur, senatusconsultum factum esset, iustum id non fuisse. Propterea et in curia Ho
Abbreviated transcription (Latin):
commentarium dedit quem appellauit ipse isagogicum
de officio senatus habendi.
NTUS rompeiius consul primum cum. M crasso designa¬
tus est Cum magistratum Pompeiius cum initurus for&
quoniam per militiae tempora senatus habendi consulendiq
terum expers humanarum fuit.M.uarronem familiarem suum
rogauit uti commentarium facer& isagogicum: sic enim Uarro
ipse appellat . ex quo discer& quid facere dicereque deber& cum¬
senatum consuler&: Cum lbrum commentarium quem super ea
re Pompeuo fecerat periisse Uarro ait in luteris quas ad opinia¬
num dedit quae sunt in libro epistolarum quaestionum quarto
In quibus litteris quoniam quae ante scripserat non comparebãt.
doc& rursum multa ad eam rem docentia. Primumibi ponit ꝗ
fuerint per quos more maiorum senatus haberi soler& eosq
nominat dictatorem consules pretores tribunosque plebis inter¬
regem prȩfectum urbi. neque alii praeter hos ius fuisse dixit face¬

Expanded text:
rium dedit, quem appellavit ipse Εἰσαγωγικόν, de officio senatus habendi. GNAEO POMPEIO consulatus primus cum M. Crasso designatus est. Eum magistratum Pompeius cum initurus foret, quoniam per militiae tempora senatus habendi consulendique, rerum expers urbanarum fuit, M. Varronem, familiarem suum, rogavit uti commentarium faceret Εἰσαγωγικόν—sic enim Varro ipse appellat—, ex quo disceret quid facere dicereque debersenatum consuleret. Eum librum commentarium, quem super ea re Pompeio fecerat, perisse Varro ait in litteris quas ad Oppianum dedit, quae sunt in libro Epistolicarum Quaestionum quarto, in quibus litteris, quoniam quae ante scripserat non comparebant, docet rursum multa ad eamearn rem ducentia. Primum ibi ponit qui fuerint per quos more maiorum senatus haberi soleret eosque nominat: dictatorem, consules, praetores, tribunos plebi, interregem, praefectum urbi, neque alii praeter hos ius fuisse dixit face
Abbreviated transcription (Latin):
hunc opulentissimum recipere nihil prorsus ad nostras pauperni¬
tinas litteras congruentem. Nam meȩ noctes quas instructũ
ornatumque isti de uno maxime illo uersu homerico quaerũt
quem Socrates pre omnibus semper rebus sibi esse cordi dicebat.¬

Expanded text:
m hunc opulentissimum recipe, nil prosus ad nostras pauperm hunc opulentissimum recipe, nil prosus ad nostras paupertinas litteras congruentem. Nam meae Noctes, quas instructum ornatumque isti, de uno maxime illo versu Homeri quaerunt, quem Socrates prae omnibus semper rebus sibi esse cordi dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
sociorum Uyssis qui a Sylla rapti laceratique sunt utrum ⁊
dem etiam istic scriptum fuit qui sunt apud Nlomerum uersus
& quis adeo uersus sit qui per singula uocabula singulis syllabis
increscat. ac deinde qua rationẽ dicit singulas pecudes in sin¬
gulos annos terna parere. & ex quinque operimentis qui¬
bus achillis chy peus raunitus est quod factum ex auro est summũ
sit an mediurr. Et prepterea quibus urbibus regionibusque uoca¬
bula iam nutata sit. Quod boetia ante appellata fuerit aonia.
nod egiptus aeria dicta est. Quod creta eodem quoque nomi¬
ne aeria dicta est. Quod atcice̾ uxm Quod corinthus ephy¬
re. Quod macedonis n uiasia. Quod ⁊hessalia uiuoui a.
uod thyrros sarra. Quod Tracia ante Sicdon dicta sit. Quod estũ
uogndouior Hec atque item alia multa istuasmodi scripta in
eo libro fuerant. quem cum statim properans redderem õ ncui

Expanded text:
sociorum Ulixis, qui a Scylla rapti laceratique sunt; utrum ἐsociorum Ulixis, qui a Scylla rapti laceratique sunt; utrum ἐω κατὰ Κράτητα; item etiam istic scriptum fuit, qui sint apud Homerum versus et quis adeo versus sit, qui per singula vocabula singulis syllabis increscat; ac deinde qua ratione dixerit singulas pecudes in singulos annos terna parere; et ex quinque operimentis quibus Achillis clipeus munitus est, quod factum ex auro est summum sit an medium, et praeterea quibus urbibus regionibusque vocabula iam mutata sint, quod Boeotia ante appellata fuerit Aonia, quod Aegyptus Aeria, quod Creta quoque eodem nomine Aeria dicta sit, quod Attice Ἀκτή, quod Corinthus Ephyre, quod Macedonia Ἠμαθία, quod Thessalia Αἱμονία, quod Tyros Sarra, quod Thracia ante Sithonia dicta sit, quod Paestum Ποσειδώνιον. Haec item atque alia multa istiusmodi scripta in eo libro fuerunt. Quem cum statim properans redderem: Ὄναιό
Abbreviated transcription (Latin):
gnamque aetatis partem in libris uersatus adiunctum inquit
ornatumque uolo ire noctes tuas & simul da mihi librum gra¬
di uolumine doctrinis omnigenis ut ipse dicebat praestantem
quem sibi elaboratum esse ait ex multis & uariis & remotis lec¬
tionibus ut ex eo sumerem quantum liber& rerum memoria
dignarum. Accipio cupidus & libens tanquam si copie ornu na¬
ctus essem & recondo me penitus ut sine arbitris legam. Atque
scripta erãt pro iupiter mera miracula quo nomine fuerit qui
primus grammaticus appellatus est & quot fuerunt Pythago¬
rae nobiles quot Nippocratȩ & cuiusmodi Nomerus dicat in
Ulyssis domo cidus ñyee Quam ob causam Telamacͥus cubans
unicum sibi cubantem Pisistratum non manu attigerit sed pedis
ictu excitarit &puraiu Telamacũ quo genere claustri inel¬
userit & quapropter idem poeta rosam noni norit oleum ex ro¬
sa norit atque illud etiam scriptum fuit quae nomina fuerint

Expanded text:
gnamque aetatis partem in libris versatus Adiutum, inquit, ornatumqueornatutmque volo ire Noctes tuas; et simul dat mihi librum grandi volumine doctrinae omnigenus, ut ipse dicebat, praescatentem, quem sibi elaboratum esse ait ex multis et variis et remotis lectionibus, ut ex eo sumerem quantum liberet rerum memoria dignarum. Accipio cupidus et libens, tamquam si copiae cornum nactus essem, et recondo me penitus, ut sine arbitris legam. At quae ibi scripta erant, pro Iuppiter, mera miracula! quo nomine fuerit qui primus grammaticus appellatus est; et quot fuerint Pythagorae nobiles, quot Hippocratae; et cuiusmodi fuisse Homerus dicat in Ulixis domo λαύρην; et quam ob causam Telemachus cubans iunctim sibi cubantem Pisistratum non manu adtigerit, sed pedis ictu excitarit; et Euryclia Telemachum quo genere claustri incluserit; et quapropter idem poeta rosam non norit, oleum ex rosa norit. Atque illud etiam scriptum fuit, quae nomina fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
usextrarius diceretur. inscium quoque & impium & ebrium & so¬
brium insolentius quidem paulo. sed rectins per .i. litteram non per
E in casu eodem pronunciandum. ea quoque inter eos conten¬
tio longius duceretur non arbitratus ego opere pretium esse ea¬
dem ista haec diutius audire clamantes compugnantesque illos re¬
nique delectent neque utilia sint atque inibi de uocabulis
singularium urbium regionumque immutatis.
ono nobis familiaris in litterarum cultu non ignobilis ma

Expanded text:
et extrarius diceretur; inscium quoque et impium et ebrium et soet extrarius diceretur; inscium quoque et impium et ebrium et sobrium insolentiusiiisolentius quidem paulo, sed rectius per i litteram, non per e, in eodem casu pronuntiandum, eaque inter eos contentio longius duceretur, non arbitratus ego operae pretium esse eadem istaec diutius audire, clamantes conpugnantesque illos reue delectent neque utilia sint; atque inibi de vocabulis singularum urbium regionumque inmutatis. HOMO nobis familiaris, in litterarum cultu non ignobilis ma
Abbreviated transcription (Latin):
in casu uocandi .i. litteram extremam. Et iccirco egregi non egre¬
gie rectius dicetur. Nam diuus & riuus non u. syllaba terminan¬
tur. sed ea quae per duo .uI. scribenda propter cuius syllabae sonũ
declarandum reperta erat una littera quae digamma appellabatur.
H oc ubi ille alter audiuit o inquit egregie grammatice uel si id maiĩ¬
gis egregissime dic oro te inscuis & impius & sobrius & ebrius &
proprius & propitius & anxius & contrarius quae .us. syllaba finum¬
tur. inquibus ante ultimara syllabam ⁊ littera est quem casum uo¬
candi habent. Me enim pudor & uerecundia ten& pronunciare ea
secundum tuam diffinitionem. Sed cum ille paulisper oppositu
horum uocabulorum commotus reticuiss& & mox tamen se col¬
legiss& eandemque illam quam definierat regulam retiner&
& propugnar& dicer& que & proprium & propitium & anxium &
contrarium itidem in casu uocatiuo dicendum. quia aduersari

Expanded text:
in casu vocandi i litteram extremam et idcirco egregi, non egrein casu vocandi i litteram extremam et idcirco egregi, non egregie, rectius dicetur. Nam divus et rivus et clivus non us syllaba terminantur, sed ea quae per duo u scribenda est, propter cuius syllabae sonum declarandum reperta erat nova littera, quae digammadigarma appellabatur. Hoc ubi ille alter audivit, O, inquit, egregie grammatice vel, si id mavis, egregissime, die, oro te, inscius et impius et sobrius et ebrius et proprius et propitius et anxius et contrarius, quae us syllaba finiuntur, in quibus ante ultimam syllabam i littera est, quem casum vocandi habent? Me enim pudor et verecundia tenent, pronuntiare ea secundum tuam definitionem. Sed cum ille paulisper oppositu horum vocabulorum commotus reticuisset et mox tamen se conlegisset eandemque illam quam definierat regulam retineret et propugnaret diceretque et proprium et propitium et anxium et contrarium itidem in casu vocativo dicendum, ut adversarius
Abbreviated transcription (Latin):
N aec uerba Crisippi eo etiam magis ponenda existimaui ut prompta¬
atque ad consyderandum iudicandumque sint. Quoniam legenti¬
bus nobis ea delicatores quidam disciplinarum philosophi senͣtentiae
imaginem istam esse non iustitiae dixerant.
grummnati corum omae illustrium enarrata super casu
uocatiuo uocabuli quod est egregnis
IFESSUS ego quondam exdutina commentatione laxandi le¬
uandique animi gratia in Agrippae campo deambulabam atq
ibi forte duos grammaticos conspicatus non parui in urbem Romam
nominis certationi eorum acirrimae affui cum aliter in casu uocati¬
it. Quaecunque inquit nomina seu uocabula recto casu numero
singulari in .u. syllaba finiuntur in quibus ante ultimam syllabã
posita est . i littera ea omnia casu uocatiuo .i. littera terminantur.
Ut Celius celi modius modi tertius terti accius acci citiusciti & si¬
milia omnia. Sic igitur egregius: quoniam. us. syllaba in casu nomi¬
nandi finitur eamque syslabam praecedit .i littera habere debebit

Expanded text:
aec verba Chrysippi eo etiam magis ponenda existimavi, ut prompta ad considerandum iudicandumque sint, quoniam legentibus ea nobis delicatiorum quidam disciplinarum philosophi, Saevitiae imaginem istam esse, non Iustitiae, dixerunt.grammaticorum Romae inlustrium enarrata, super casu vocativo vocabuli quod est egregius. DEFESSUS ego quondam diutina commentatione laxandi levandique animi gratia in Agrippae campo deambulabam. Atque ibi duos forte grammaticos conspicatus non parvi in urbe Roma nominisnorrinis, certationi eorum acerrimae adfui, cum alter in casu vocatiit: Quaecumque, inquit, nomina seu vocabula recto casu numero singulari us syllaba finiuntur, in quibus ante ultimam syllabam posita est i littera, ea omnia casu vocativo i littera terminantur, ut Caelius Caeli, modius modi, tertius terti, Accius Acci, Titius Titi et similia omnia; sic igitur egregius, quoniam us syllaba in casu nominandi finitur eamque syllabam praecedit i littera, habere debebit
Abbreviated transcription (Latin):
& quia diae eminentiae cum simul iunctae in arduum nitantur
simulacrum quoddam contentionis emulae pariunt Quod apte
Ctisippus & grafice imaginem iustitiae modulis coloribusq
uerborum depiaxit.
ordiqnt inthercule & condecore Crisippus inlibrorum in¬

Expanded text:
et quia duae eminentiae, cum simul iunctae in arduum nituntur, et quia duae eminentiae, cum simul iunctae in arduum nituntur, simulacrum quoddam contentionis aemulae pariunt. IV Argument Quod apte Chrysippus et graphice imaginem Iustitiae modulis coloribusque verborum depinxit. CONDIGNE mehercule
Abbreviated transcription (Latin):
Haec enim procul a moribus philosophiae absunt: in quibus
illi duo omnium iudicio excelluerunt. Quae igitur est opi¬
nionis istius ratio haec profecto est equiperatio ipsa plerunq
& parilitas uirtutum in ter sese consimilium etiamsi contesta¬
tionis studium & uoluntas abest speciem tamen emulationis
creat. Nam cum ingenia quaedam magna duorum plurium¬
ue in eiusdem rei sfudio illustri aut pari sunt fama aut
proxima oritur apud diuersos fautores eorum industriae lau¬
disque existimandae contentio: Tum postea ex alieno cer¬
tamine ad eos quos ipsos contagium certationis aspirat cur¬
susque eorum ad eandem uirtutis calcem pergentium. quando est cõ¬
par uel ambiguus in emulandi suspitiones non suo sed fauentium
studio delabitur: Proinde igitur & enophon & Plato Socraticȩ
amoenitatis duo lumina certare emularique inter sese existima¬
tisunt: Quia de his apud alios interess& exuperantior certabatur

Expanded text:
haec enim procul a moribus philosophiae absunt, in quibus haec enim procul a moribus philosophiae absunt, in quibus illi duo omnium iudicio excelluerunt. Quae igitur est opinionis istius ratio? Haec profecto est: aequiperatio ipsa plerumque et parilitas virtutum inter sese consimilium, etiamsi contentionis studium et voluntas abest, speciem tamen aemulationis creat. Nam cum ingenia quaedam magna duorum pluriumve in eiusdem rei studio inlustrium aut pari sunt fama aut proxima, oritur apud diversos favisores eorum industriae laudisque aestumandae contentio. Tum postea ex alieno certamine ad eos quoque ipsos contagium certationis adspirat cursusque eorum ad eandem virtutis calcem pergentium, quando est compar vel ambiguusarmbiguus, in aemulandi suspiciones non suo, sed faventium studio delabitur. Proinde igitur et Xenophon et Plato, Socraticae amoenitatis duo lumina, certare aemularique inter sese existimati sunt, quia de his apud alios uter esset exsuperantiorexuperantior certabatur
Abbreviated transcription (Latin):
Cyri regis habita retractandi leuandique eius operis gratia
uirum quidem Cyrum gnauum & strenuum fuisse dixerit.
de Cyro Platonis. Praeterea putant id quoque ad ista quae
dixi accedere quod xenophon in libris quos dictorum ac fa¬
ctorum Soctatis commentarios composuit negat Socratẽ
de caeli atque naturae causis rationibusque unquam disp¬
utauisse ac ne disciplinas quidem caeteras quae a iabi aurte
graeti appellant quae ad bene beateque uiuendum non
pergerent aut attigisse aut comprobasse. Iccirco turpiter
eos mentiri dicat quĩ disertationes istiusmodi Socrati attri¬
buerent. Haec autem inquiunt xenophon cum scripsit Pla¬
tonem uidelic& notat in cuius libris Socrates de physica
& musica & geometria disserit. Sed enim de uiris opti¬
mis & grauissimis si credendum hoc aut suspicandum fuit
causam equidem esse non arbitror non obtrectationibus ne¬
que inuidiae neque de gloria maiore parienda certationis.

Expanded text:
Cyri regis habita, retractandi levandique eius operis gratia, Cyri regis habita, retractandi levandique eius operis gratia, virum quidem Cyrum navum et strenuum fuisse dixerit, de Cyro Platonis. Praeterea putant id quoque ad ista, quae dixi, accedere: quod Xenophon, in libris quos dictorum atque factorum Socratis commentarios composuit, negat Socraten de caeli atque naturae causis rationibusque umquam disputavisse, ac ne disciplinas quidem ceteras, quae μαθήματα Graeci appellant, quae ad bene beateque vivendum non pergerent, aut attigisse aut comprobasse, idcircoque turpiter eos mentiri dicit, qui dissertationes istiusmodi Socrati adtribuerent. Hoc autem, inquiunt, Xenophon cum scripsit, Platonem videlicet notat, in cuius libris Socrates physicapbysica et musica et geometrica disserit. Sed enim de viris optimis et gravissimis si credendum hoc aut suspicandum fuit, causam equidem esse arbitror non obtrectationis nec invidiae neque de gloria maiore parienda certationis;
Abbreviated transcription (Latin):
tus quosdam tacitos & occultos simultatis & emulationis mu¬
tuae putauerunt eius rei argumenta quaedam coniestorit
ex eorum scriptis protulerunt. Ca sunt profecto huuisce¬
modi quod neque aflatone in tot numero libris mentio
uis quam facta sit xenophontis neque item contra ab eo
Elatonis in suis libris. Quanquam uterque ac maxime. Plaro
complurium Socratis sectatorum in sermonibus quos scri¬
psit commeminit id etiam esse non sincere neque amicat¬
uoluntatis inditium crediderunt quod Renophon inelito illi
operi Platonis quod de optimo statu rei p. ciurtatis administ¬
randae scriptum est lectis ex eo duobus fere libris qui pri-¬
mum in uulgus exierant opposuit contra conscripsitque di¬
uersum regiae administratĩonis genus quod totudias xipou
inscriptum est. Eo facto scriptoque eius usquẽ adeo permo¬
tum esse Platonem ferunt ut quodam in libro mẽtione

Expanded text:
tus quosdam tacitos et occultos simultatis aemulationisque mutus quosdam tacitos et occultos simultatis aemulationisque mutuae putaverunt et eius rei argumenta quaedam coniectaria ex eorum scriptis protulerunt. Ea sunt profecto huiuscemodi: quod neque a Platone in tot numero libris mentio usquam facta sit Xenophontis neque item contra ab eo in suis libris Platonis, quamquam uterque ac maxime Plato complurium Socratis sectatorum in sermonibus quos scripsit commermerit. Id etiam esse non sincerae neque amicvoluntatis indicium crediderunt, quod Xenophon inclito illi operi Platonis, quod de optimo statu reipublicae civitatisque administrandae scriptum est, lectis ex eo duobus fere libris qui primi in volgus exierant, opposuit contra conscripsitque diversum regiae administrationis genus, quod Παιδείας Κύρου inscriptum est. Eo facto scriptoque eius usque adeo permotum esse Platonem ferunt, ut quodam in libro, mentione
Abbreviated transcription (Latin):
oc quidem mihi tum fauorinus ut uirum philosophum decuit sua¬
sit Sed magiseo altiasque id esse existimaui quam quod meae et.¬
tĩ & mediocritati conuenir& ut cognouisse &ͥ conderanasse de
moribus non de probatiombus rei gestae uideret᷑ ut absoluerem tõ
maucert in animum non quiui & propterea iutaui mihi non li¬
quese. At que ita ĩudicatu illo solutus sum. Uerba ex oratione. M
catonis. cuius commeminit fauorinus hȩc sunt. Atque ego a ma¬
ioribus memoria sic accepi. Si quis quid alter ab altero peter&
si ambo pares essent siue bomi siut mali essent quod duo
res gessissent uti testes non interessent. Illi unde peuitur
es potius eredendum: unc si sponsionem feciss& sellius qua
esse si ellium quam Tirum. Si non melior qellius est liro po¬
IDex enophontis ꝑlatonisque uita & moribus pleraq
omnia exquisitissime scripsere non abfuisse ab eis mo¬

Expanded text:
Hoc quidem mihi tum Favorinus, ut virum philosophum decuit, suaHoc quidem mihi tum Favorinus, ut virum philosophum decuit, suasit. Sed maius ego altiusque id esse existimavi quam quod meae aetati et mediocritati conveniret, ut cognovisse et condemnasse de moribus, non de probationibus rei gestae viderer; ut absolverem tamen inducere in animum non quivi et propterea iuravi, mihi non liquere, atque ita iudicatu illo solutus sum. Verba ex oratione M. Catonis cuius commeminit Favorinus, haec sunt: Atque ego a maioribus memoria sic accepiaccept: si quis quid alter ab altero peterent, si ambo pares essent, sive boni sive mali essent, quod duo res gessissent uti testes non interessent, illi unde petitur, ei potius credendum esse. Nunc si sponsionem fecissent Gellius cuesse Gellium quam Turium; si non melior Gellius est Turio, pohon et Plato. Qui de Xenophontis Platonisque vita et moribus pleraque omnia exquisitissime scripsere, non afuisse ab eis mo
Abbreviated transcription (Latin):
de his inquit & caeteris huiusmodi iudicialibus officii tractiͣtibus
& nos posthac cum erit ocium dicere quid sentiamus conabim¬
ur & praecepta Elii. Tuberonis officio iudicis quae nuperrime le¬
gi recensebimus. Quod autem ad pecuniam pertin& quã apud indi¬
cem peti dixisti suadeo hercle tibi utare m catonis prudentis
nim tra ditum osseruatumque ait ut si quod inter duos as¬
tum est neque tabulis neque testibus planum fieri possit cum
apud iudicem qui de ea re cognoscer& uter edc hil pit melior
ese quaertietut. Et si pates essent seu boni patiter siue malitũ
illi undde petitur crederetut. ac setundum eum iudicaretut in
Hat auitem causa de qua tu ambigis optimus est qui petit. un¬
de petitur deterrimus & res est inter duos acta sine testibus.
Casigitur & credas ei qui petit condennesque eum de quope¬
titut. Quoniam sicuti dicis duo pares non sunt ꝙ qui petit melior est

Expanded text:
de his, inquit, et ceteris huiuscemodi iudicialis officii tractatibus de his, inquit, et ceteris huiuscemodi iudicialis officii tractatibus et nos posthac, cum erit otium, dicere quid sentiamus conabimur et praecepta Aelii Tuberonis super officio iudicis, quae nuperrime legi, recensebimus. Quod autem ad pecuniam pertinet quam apud iudicem peti dixisti, suadeo hercle tibi, utare M. Catonis, prudentisribus traditum observatumque ait, ut si quod inter duos actum est neque tabulis neque testibus planum fieri possitposit, tum apud iudicem qui de ea re cognosceret, uter ex his vir melior esset quaereretur et, si pares essent seu boni pariter seu mali, tum illi unde petitur crederetur ac secundum eum iudicaretur. In hac autem causa de qua tu ambigis, optimus est qui petit, unde petitur deterrimus, et res est inter duos acta sine testibus. Eas igitur et credas ei qui petit, condemnesque eum de quo petitur, quoniam, sicuti dicis, duo pares non sunt et qui petit melior est.
Abbreviated transcription (Latin):
que de qua cognoscit interlocutionibus suis ita exprimere consi¬
gnareꝰ ut ante sententiae tempus ex his quȩ apud eum in prȩsẽs
confuse uarieque dicuntur proinde ut quoquo in loco ac tempore
moretur signa & inditia faciat motus atque sensus. Nam qui iu¬
dices inquit acres atque cȩlebres uidentur non aliter existimant
rem qua de agitur indagati comprehendique posse nisi is qui iudi¬
cat crebris interrogationibus necessariisque interlocutionibus &
suos sensus aperiat & litigantium deprehendat. Contra autem qui
sedatiores & grauiores putantur negant iudicem debere ante sẽ¬
tentiam dum causa utrinque agitatur. Quotiens aliqua re propo¬
sita motus est totiens significare quid sentiat. Euenturum enim
aiunt ut quia pro uarietate propositionum argumentorumque ali¬
ns atque alius motus animi patiendus est aliter atque aliter eadẽ
in causa eodemque in tempore sentire & interloqui uideatur. Sed

Expanded text:
que de qua cognoscit interlocutionibus suis ita exprimere consique de qua cognoscit interlocutionibus suis ita exprimere consignareque, ut ante sententiae tempus, ex iis quae apud eum in praesens confuse varieque dicuntur, proinde ut quoquo in loco ac tempore movetur, signa et indicia faciat motus atque sensus sui. Nam qui iudices, inquit, acres atque celeres videntur, non aliter existimant rem qua de agitur indagari conprehendique posse, nisi is qui iudicat crebris interrogationibus necessariisque interlocutionibus et suos sensus aperiat et litigantium deprehendat. Contra autem qui sedatiores et graviores putantur negant iudicem debere ante sententiam, dum causa utrumque agitatur, quotiens aliqua re proposita motus est, totiens significare quid sentiat. Eventurum enim aiunt, ut, quia pro varietate propositionum argumentorumque alius atque alius motus animi patiendus est, aliter atque aliter eadem in causa eodemque in tempore sentire et interloqui videantur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
sciat super qua re apud eum litigatur. eaque res uni ei prius quã
agi caepta aut iniudicium deducta sit exalio quodam negocio casu¬
que aliquo cognita liquido & comperta: Neque id tamen in agen¬
da causa probatur opporteatne eum secundum ea q̃ sciens uenit
iudicare an secundum ea quae aguntur. Id etiam inquit queci
sol& an deceat an conueniat iudicucausa iam cognita si facultas esse
uideatur componendi negocii officio paulisper iudicis dilatio cõ¬
munis amicitiae & quasi pacificatoris partes recipere atq illud am¬
plius ambigi ac dubitari scio debeatne iudex inter cognoscendum
ea quae dicto quaesitoque opus est dicere & quaerere & si cuius ea
dici quaerique interest neque dicat neque postul&. Patrocinari e¬
nim prorsus hoc esse aiunt non iudicare preter bec. Super ea quo¬
que re dissentitur an ex usu exque officio se  iuidicis rem causam¬

Expanded text:
sciat, super qua re apud eum litigatur, eaque res uni ei, priusquam sciat, super qua re apud eum litigatur, eaque res uni ei, priusquam agi coepta aut in iudicium deducta sit, ex alio quodam negotio casuve aliquo cognita liquido et comperta sit, neque id tamen in agenda causa probetur, oporteatne eum secundum ea quae sciens venit iudicare, an secundum ea quae aguntur? Id etiam, inquit, quaeri solet, an deceat atque conveniat iudici causa iam cognita, si facultas esse videatur conponendi negotii, officio paulisper iudicis dilato communis amicitiae et quasi pacificatoris partes recipere? Atque illud amplius ambigi ac dubitari scio, debeatne iudex inter cognoscendum ea quae dicto quaesitoque opus est dicere et quaerere, etiamsi cuius ea dici quaerique interest neque dicat neque postulet? Patrocinari enim prorsus hoc esse aiunt, non iudicare. Praeter haec super ea quoque re dissentitur, an ex usu exque officio sit iudicis, rem causam
Abbreviated transcription (Latin):
adduci potui ad absoluendum. iussi igitur diem diffundi atq
inde a sussellus pergo ire ad fauorinum philosophum quem meo
tempore plurimum sectabat ac de hominibus quae apud me dicta fu¬
erant uti res erat narro omnia atque peto ut ipsum illud in quo hȩ¬
rebam & caetera quae osseruanda mibi forent in officio iudicis face¬
rꝙ me ut earum essem prudentior. Tum fauorinus religione illa
cogitationis & solicitudinis nostrae comprobata id quidem inquit
super quo nunc deliberas uideri potest specie tenui paruaque esse.
Sed si de omni quoque officio udicis preire tibi meuis nequaquam
est uel loci huius uel temporis. Est enim disceptatio ista multiuge
& sinuosae quaestionis multaque anxia cura & circunspicienda mn¬
digens. Nanque ut pauca tibi nunc quaestionum capita attingam iã
omnium primum hoc de iudicis officio quaeritur. Si iudex forte id

Expanded text:
adduci potui ad absolvendum. Iussi igitur diem diffindi atque adduci potui ad absolvendum. Iussi igitur diem diffindi atque inde a subselliis pergo ire ad Favorinum philosophum, quem in eo tempore Romae plurimum sectabar, atque ei de causa ac de hominibus quae apud me dicta fuerant, uti res erat, narro omnia ac peto ut et ipsum illud in quo haerebam, et cetera etiam quae observanda mihi forent in officio iudicis, faceret me ut earum rerum essem prudentior. Tum Favorinus, religione illa cunctationis et sollicitudinis nostrae conprobata: Id quidem, inquit, super quo nunc deliberas, videri potest specie tenui parvaque esse. Sed si de omni quoque officio iudicis praeire tibi me vis, nequaquam est vel loci huius vel temporis; est enim disceptatio ista multiiugae et sinuosae quaestionis multaque et anxia cura et circumspicientia indigens. Namque, ut pauca tibi nunc quaestionum capita adtingam, iam omnium primum hoc de iudicis officio quaeritur: si iudex forte id
Abbreviated transcription (Latin):
stendebatur. Is tamen cum suis multis patronis clamitabat probari
apud me pecuniam datam consueris modis ex pensilatione mense
rationibus cyrographi exhibitione tabularum ossignatione testiũ
intercessione. Ex quibus omnibus si nulla reprobaretur dimitti iam sa
ne opportere & aduersarium de calumnia damnati. Quod uͣtriusq
autem uita atque factis diceretur frustra id fieri atque dici. Rem
enim de petenda pecimia apud iudicem priuatum agi non apudcẽ¬
sores de moribus. Tum ibi amici mei quos rogauetam in consilium
uiri excercitati atque in patrocinus ꝙ̃ in operis fori celebres semper¬
que se circum undique distrahentibus causis festinantes non sede¬
dum diutius ac nihil esse dubium dicebant quin absoluendus for&
quem accepisse pecuniam illam nulla probatione solenni docebatur.
Sed enim ego homines cum consyderabam alterum fidei alterum
probri plenum spurcissimaeque uitae ac diffamatissimae nequaquã

Expanded text:
stendebatur. Is tamen cum suis multis patronis clamitabat probari stendebatur. Is tamen cum suis multis patronis clamitabat probari apud me debere pecuniam datam consuetis modis, expensi latione, mensae rationibus, chirographi exhibitione tabularum obsignatione, testium intercessione, ex quibus omnibus si nulla re probaretur, dimitti iam se sane oportere et adversarium de calumnia damnari, quod de utriusque autem vita atque factis diceretur, frustra id fieri atque dici; rem enim de petenda pecunia apud iudicem privatum agi, non apud censores de moribus. Tunc ibi amici mei, quos rogaveram in consilium, viri exercitati atque in patrociniis et in operis fori celebres semperque se circumundique distrahentibus causis festinantes, non sedendum diutius ac nihil esse dubium dicebant quin absolvendus foret, quem accepisse pecuniam nulla probatione sollemni docebatur. Sed enim ego homines cum considerabam, alterum fidei, alterum probri plenum spurcissimaeque vitae ac defamatissimae, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
basque alus quibusdato legutimis rebus ea ipsa lege hila lex
nabini Masuni & ex quotundam aliorum uurisperitoram cõ¬
Nentar uis eo eaoti & ad miniculati sumus in his autem quae ee¬
istrie solent negotiorum ambagibus etiam ancipita rationuimde¬
uersatum circunstantia nibil qͣui quam nos hunuismodlelibr. iu¬
uerunt. Nam & si consilia iudicibus ex presentium causarum statu capi
incertos casus futurarum difficultatum debeat sicut illa mihi accidit
in explicabili reperiendae sententiae ambiguitas. Petebatur apud me
petunia quae dicebatur data numerataque. Sed qui petebat neque tabu
cum constabat uirum esse ferme bonum noteque & ex parte fidei
& uitae inculpatissimae multaque & illustria exempla probitatis
sinceritatisque eius expromebantur. Illum autem unde petebatir
hominem esse non bonae rei uitaque turpi & sordida coniunctũꝙ
uulgo in mencdaciis plenumque esse perfidiarum & fraudum o¬

Expanded text:
busque et aliis quibusdam legitimis busque et aliis quibusdam legitimis Sabini Masurii et quorundam aliorum iurisperitorum commentariis commoniti et adminiculati sumus. In his autem, quae existere solent, negotiorum ambagibus et in ancipiti rationum diversarum circumstantia nihil quicquam nos huiuscemodi libri iuverunt. Nam. etsi consilia iudicibus ex praesentium causarum statu capieincertos casus futurarum difficultatum debeat, sicut illa mihi tunc accidit inexplicabilis reperiendae sententiae ambiguitas. Petebatur apud me pecunia, quae dicebatur data numerataque, sed qui petebat neque tabuleum constabat virum esse firme bonum notaeque et expertae fidei et vitae inculpatissimae, multaque et inlustria exempla probitatis sinceritatisque eius expromebantur; ilium autem unde petebatur hominem esse non bonae rei vitaque turpi et sordida convictumque volgo in mendaciis plenumque esse perfidiarum et fraudum o
Abbreviated transcription (Latin):
a goue tbbatis istis & quibuslam alis id genus qui peocligiosis
eutidas fucuroa onmia dhieduros se pollicentur qulsro dlegi old¬
eundos esse consulendos que hinusmodi argumentis : enqͥudebat
prosret. Enellront eriser fies frustia ex pestandpera. di dditua
ponde .. aaque sunt non prospera iam inde ex animo auler fi¬
esiante quarre facto fias Si felicia promittunt ea quat enẽ¬
suipe sunt turo plane duo erunt in commoda. & etpestatio tẽ
suspeosam fatigabit & futurum gauui fructum spestibisam
prasbora sie nit fullo igitur pacto utendum est istipsmodi ho¬
ut uodicia quae appellantur priuata susciperem. libr os
uib anison li ⁊i guae de officio udicis scriptos conquisuatent homo
ado lesceus a poetarum fabulis & a thetorum epilogis adiuaocio¬
dus lires uroetus rem iudiciatiam Quoniam uocis ut dicitut ni¬
mia peruria erat ex mutis quod auint magistris cognoscerem
StaDi: ⁊ perum quidem disfinitionibus comprebendiꝰ rationi¬

Expanded text:
genethiacis istis et quibusdam aliis id genus, qui prodigiosis artibus futura omnia dicturos pollicentur, nullo pacto adeundos eos esse consulendosque huiuscemodi argumentisargdnmentis coprospera et fallunt, miser fies frustra expectando; si adversa era respondent eaque sunt non prospera, iam inde ex animo miser fies, antequam e fato fias; si felicia promittunt eaque eventura sunt, tum plane duo erunt incommoda: et expectatio te spei suspensum fatigabit et futurum gaudii fructum spes tibi iam praefloraverit. Nullo igitur pacto utendum est istiusmodi hout iudicia quae appellantur privata susciperem, libros utriusque linguae de officio iudicis scriptos conquisivi, ut homo adulescens, a poetarum fabulis et a rhetorum epilogis ad iudicandas lites vocatus, rem iudiciariam, quoniam vocis, ut dicitur, vivae penuria erat, ex mutis, quod aiunt, magistris cognoscerem. Atque in dierum quidem diffissionibus conperendinationi
Abbreviated transcription (Latin):
am illo maris & feminae coituiam declarari opportere dicebat
certo quadam & necessario stellarum ordine quales qualique fortu¬
na homines gignerentur ac multo etiam ante quam pater ipse atque
mater nascerentur ex eorum genituta debuisse iam tum prospici qui¬
nam olim futuri essent: quosu creaturi forent & supra longe atq
longe per infinitum. Ut si disciplina ista fundamento aliquo uerita¬
tis nixa est centesimo usque abhinc seculo uel magis primo caeli atq
mundi exordio. Atque inde iam deinceps continua significatione quo¬
buerint. Qualis qualique fato futurus sit quisquis hodie natus est q¬
uo autem inquit credi potest uniuscuiusque stellarum compositionis
sortem atque fortunam uni omnino homini certamque destinatãs
esse. eamque formam post longisimam seculorum spatia restitui si ui
tȩ fortunarumque eiusdem hominis inditia intam breuibus interual¬

Expanded text:
am illo maris et feminae iam declarari coitu oportere dicebat am illo maris et feminae iam declarari coitu oportere dicebat certo quodam et necessario stellarum ordine quales qualique fortuna homines gignerentur; ac multo etiam ante, cum pater ipse atque mater nascerentur, ex eorum genitura debuisse iam tunc prospici quinam olim futuri essent quos hi creaturi forent; et supra longelone atque longe per infinitum, ut, si disciplina ista fundamento aliquo veritatis nixa est, centesimo usque abhinc saeculo vel magis primo caeli atque mundi exordio atque inde iam deinceps continua significatione, quobuerint qualis qualique fato futurus sit quisquis hodie natus est. Quo autem, inquit, pacto credi potest, uniuscuiusque stellarum formae et positionis sortem atque fortunam uni omnino homini certam destinatamque esse eamque formam post longissima saeculorum spatia restitui, si vitae fortunarumquefortunaruinque eiusdem hominis indicia in tam brevibus interval
Abbreviated transcription (Latin):
nim quot tandem annis uel potius quot seculis orbis hic osseruationis perf.¬
ci qui uelit. Constare quippe inter astrologos dicebat stellas istas quaserai¬
ticas dicerent: quȩ essent omnium rerum fatales dicerentur infinito
prope & innumerabili numero annorum & eͣundem locum cum eodẽ
habitu simul omnes profecte sunt ut neque ullus osseruationis tenor ne¬
que memoria ulla effigies litterarum tanto aeuo potuerint educare.
Atq illud etiam cuiusmodi es& consydetandum putabat quod aliud
stellarum agmen for&. quo primum tempore conciperetur homo
in utero mãtris. Aliud postea cum in decem mensibus proximis
in lucem ederetur. quaerebatque qui conuenit& diuersam super
eodem fieri demonstrationem si ut ipsi putarent alius atq aliuseat¬
undem stellarum situs atque ductus alias & alias fortunas dar& si¬
& tempore nuptiarum ex quibus liberi quae rerentur atque ipso eti¬

Expanded text:
nim quot tandem annis vel potius quot saeculis orbis hic observationis perfinim quot tandem annis vel potius quot saeculis orbis hic observationis perfici quiverit. Constare quippe inter astrologos dicebat, stellas istas quas erraticas dicerent, quae esse omnium rerum fatales viderentur, infinito prope et innumerabili numero annorum ad eundem locum, cum eodem abitu simul omnes reverti unde profectae sunt, ut neque ullus observationis tenor neque memoriae ulla effigies litterarum tanto aevo potuerint edurare. Atque illud etiam cuimodi esset considerandum putabat, quod aliud stellarum agmen foret quo primumprimur tempore conciperetur homo in utero matris, aliud postea cum in decem mensibus proximis in lucem ederetur, quaerebatque qui conveniret diversam super eodem fieri demonstrationem, si, ut ipsi putarent, alius atque alius earundem stellarum situs atque ductus alias atque alias fortunas daret. Sed et nuptiarum tempore, ex quibus liberi quaererentur, atque ipso eti
Abbreviated transcription (Latin):
ba uerribus notasunt. Sed eadem ipa ex orni tega alia noru
indeut it & surt alis omnio ignotissima. Ntque ut uldenous
inqui i ͥ al toru auodo stelas & ex ina patte tenre oserua¬
od couis se eaue. tindem fins osseruationis istius fuit a qulerua¬
pora satis esse usa sunt ad perc piendum quid prae monstrare ant
cetus stelarum aut cirtuitul aut transitus Ramsnsto nd do¬
erta fieri oieruatio est Ad uerterentut quo habitii quaque
forma quaꝗ posituta stellarum aliquis uiasce teouit ⁊ qndoue¬
tur. eaque omnia ut usu uenerant litteris mandarentur. Ac postea lon¬
gis temporibus tum ipse ille eodem in loco eodemque habitu forent ea¬
dem ceteris quoque existimarentur: qui eodem illo tempore nati fuis¬
sent. Si isto quidem modo osseruari ceptum est ex ea osseruatione com¬
posita quaedam disciplina est nullo id pacto potest procedere. Dicant e¬

Expanded text:
hominibus nota sunt; sed eadem ipsa ex alia omni terra non hominibus nota sunt; sed eadem ipsa ex alia omni terra non videntur et sunt aliis omnino ignarissima. Atque uti demus, inquit, et has tantummodo stellas et ex una parte terrae observari debuisse, quae tandem finis observationis istius fuit et quae tempora satis esse visa sunt ad percipiendum quid praemonstraret aut coetus stellarum aut circuitus aut transitus? Nam si isto modo coepta fieri observatio est, ut animadverteretur quo habitu quaque forma quaque positura stellarum aliquis nasceretur, tum deintur eaque omnia, ut usu venerant, litteris mandarentur ac postea longis temporibus, cum ipsae illae eodem in loco eodemque habitu forent, eadem ceteris quoque eventura existimarentur, qui eodem illo tempore nati fuissent—si isto, inquit, modo observari coeptum et ex ea observatione conposita quaedam disciplina est, nullo id pacto potest procedere. Dicant e
Abbreviated transcription (Latin):
enlorumibs aeli ex deuergentia & connerionbus partui uar¬
etussit quis non uaere: Cedemigitur stellar ipei quasonner
pasant ie dlorescient ed mutant & uatiant te mpestats ⁊e
ꝑ lune quidem corpus & haditam tumito prefundi aeris uo alio
ataue alio caeli eue damine non eundema manert In larin aban¬
erteia uesoeis stellas istas opinati idem semper ostendere Nicis
et pracumnq terra conspexeris Ptieterea mirabatur id cuique
mo percepto liquere stellas istas quas qpali a tallest& babionque
sine egiptus osferuatas ferunt quas muuti erraticas aigelius
emrones uocat nen esse plut: quam uulgo dcetentiu: ⁊ostes
enim leri etestimabat ut & ali quidem platat pan por seste
osent sint quibesrtea atque perpetua oseruatio pe ffice non
quire. Aeque eos tamen homines possent propet fruipion¬
tram uel splereloris uei altitudinis Nam & quaetlam inquit¬
haera E quibuas dlam tetris conspiciuntur eatiuaqua te inqui

Expanded text:
rculorumque caeli ex devergentia et convexionibus mundi varrculorumque caeli ex devergentia et convexionibus mundi varietas sit, quis non videt? Eaedem igitur stellae, per quas omniaas aut calores cient, sed mutant et variant tempestatesque ipsum quidem corpus et habitum tam profundi aeris sub alio atque alio caeli curvamine non eundem manere, in hominum autem negotiis stellas istas opinari idem semper ostendere, si eas ex quacumque terra conspexeris. Praeterea mirabatur id cuiquam pro percepto liquere, stellas istas quas a Chaldaeis et Babyloniis sive Aegyptiis observatas ferunt, quas multi erraticas, Nigidius errones vocat, non esse plures quam volgo dicerentur; posse enim fieri existimabat ut et alii quidam planetes pari potestate essent, sine quibus recta atque perpetua observatio perfici non quiret, neque eos tamen cernere homines possent propter exuperantiam vel splendoris vel altitudinis. Nam et quaedam, inquit,sidera a quibusdam terris conspiciuntur earumque terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
r. pariete cum uicino apud iudicem est ut existiraemus id nego¬
cium quasi habena quadam de caȩio iuĩctum gubernari. quol sis
fine & ratione quapiam duuna fieri potest ziequaquam tamen¬
id censebat in tambreui exiguoque uitae spatio quantnuis bomi¬
nis ingenio comprehendi posse & percipi. sedd coniectat pauca quę¬
dam ut uerbo ipsius tar terx aipegboy. nullo scientiarum
tundo concrpta seci fusa & uaga & arbitraria. qualis longin¬
qua oculorum acies fer interuꝰalla media caligantium Tolli
enim quod maximum interdeos atque homines differt. Siho¬
mines quoque res omnes post faturas prenoscerent. i psam dem¬
de saderum tellarum que osseruatiorem quam esse originem sci
oseriulueradr. stotedat enque ht sane disciplna hoñ suibeae mo¬
co ralimat ont sael srb qua turnc caldei fuerine. sio sas ea mo¬
lit sabaliuerũ scelit eioribus dlam quanta iaqusit pi ea ue ut¬

Expanded text:
ni pariete cum vicino apud iudicem est, ut existimemus, id negoni pariete cum vicino apud iudicem est, ut existimemus, id negotium quasi habena quadam de caelo vinctum gubernari. Quod etsi vi et ratione quapiam divina fieri potest, nequaquam id tamen censebat in tam brevi exiguoque vitae spatio quantovis hominis ingenio conprehendi posse et percipi, set coniectari pauca quaedam, ut verbo ipsius utar, παχυμερέστερον, nullo scientiae fundo concepto, sed fusa et vaga et arbitraria, qualis longinqua oculorum acies est per intervalla media caligantium; tolli enim quod maxime inter deos atque homines differt, si homines quoque res omnis post futuras praenoscerent. Ipsam deinde siderum stellarumque observationem, quam esse originem scieobservaverunt, procedat, inquit, haec sane disciplina, set sub ea modo inclinatione caeli, sub qua tunc Chaldaei fuerunt; non enim poionibus. Nam quanta, inquit, partium ci