comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plurib differentib reb intelligi ñ potest. Plurimũ uͦ differt argenti
in arcane positũ an in nominib: debeat᷑. Nãq posita in arca pecu
meo fit accipientis Atq ideo ñ cogit᷑ eandẽ ipsã pec uniã debitor
restituere creditori. sed aliã tantã. In arcauͦ posita pecunia & in
nominib debita. Ñ sunt argenti ł pecuniȩ speties. sed differentiȩ
Mã argenti speties signatũ ac non signatũ eẽ dictȩ sunt. Qualitas
uͦ pecumȩ in possione posite ł ñ positȩ sed ñ om̃ib: modis ali enȩ
in his differentiis constat. ut alia sit i narca posita. reliqua in nom¬
nib: debeat᷑. Atq hoc id circo dictũ ÷ nequis ñ differentiis sed aspe¬
tieb argum̃tationẽ ductã putaret. Qualitas enĩ substantialis
argentũ uir uxori legauerit. cũq manifestũ sit id ad eã ꝑti¬
nere qđ fuerit suũ legantis iđ qđ in arca fuerit c̃ditũ: ñ pote
idẽ intelligi deeo qđ in nominib debebat᷑ qm̃ si cut dictũ ÷

Expanded text:
 intelligi non potest. Plurimum vero differt argentum in arca ne sit positum, an in nominibus debeatur. Nam quae posita in arca pecunmeo fit accipientis, atque ideo non cogitur eamdem ipsam pecuniam debitor restituere creditori, sed aliam tantam. In arca vero posita pecunia, et in nominibus debita, non sunt argenti vel pecuniae species, sed differentiae; nam argenti species, signatum ac non signatum esse dictae sunt. Qualitas vero pecuniae in possessione positae vel non positae, sed non modis omnibus alienae, in his differentiis constat, ut alia sit in arca posita, reliqua in nominibus debeatur; atque hoc idcirco dictum est ne quis non a differentiis, sed a specie argumentationem ductam putaret. Qualitas enim substantialis  fuerit argentum vir uxori legaverit, cumque manifestum sit id ad eam pertinere quod fuerit suum legantis, id est quod in arca fuerit conditum, non potest idem intelligi de eo quod in nominibus debebatur, quoniam, sicut dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tio usq dũ tertia emancipatione soluant᷑: Ergo siquando diuortiũ in¬
tertessiss& culpa mulieris parte quadã dotis ꝓliberoꝵ numero multa¬
bat. De quare paulus institutorũ libri scco intitulo de dotib ita disse¬
rut. Si diuortiũ: matrimonii. & hoc sine culpa mulieris factũ ÷ dos
integra repetet᷑. Qđ siculpa mulieris factũ ÷ diuortiũ in singulos
liberos sexta pars dotis a marito retinet᷑. usq ad dimidiã partem
dutaxat dotis. Quare qm̃ qđ ex dote c̃quirit᷑ liberoꝵ ÷ quiliberi
inpatriss̃ potestãte : id apud uirũ necessȩ : ꝑmanere. Facto gͥ diuor¬

Expanded text:
trio, usque dum tertia emancipatione solvantur; ergo si quando divortium intrio, usque dum tertia emancipatione solvantur; ergo si quando divortium intercessisset culpa mulieris, parte quadam dotis pro liberorum numero multabatur. De qua re Paulus, Institutionum libri secundi titulo de Dotibus, ita disseruit: Si divortium est matrimonii, et hoc sine culpa mulieris factum est, dos integra repetetur; quod si culpa mulieris factum est divortium, in singulos liberos sexta pars dotis a marito retinetur, usque ad mediam partem duntaxat dotis. Quare quoniam quod ex dote conquiritur liberorum est, qui liberi in patris potestate sunt, id apud virum necesse est permanere. Facto igitur divor
Abbreviated transcription (Latin):
fectis scilic& ab ad iunctis. Maxima ꝓpositio. ex adiunctis ad¬
diuortiũ & simulier nuntiũ remisit. tam̃ ꝓ liberis nihil mane¬
re oportet. Antecedentia s̃ quib: positis aliud nec essario con¬
sequat᷑ lic& illud qđ antecedit minꝰ sit atq posterius. Minꝰ
quidẽ ut si homo ÷ animal ÷. homo enĩminꝰ ÷ animali. & tam̃
posito homine. c̃sequit᷑ utanimalsit. Posterius uͦ. ut si pepe¬
Si muluͦꝰ ut siterra obiecta ÷ luna deficit. & hȩc sibi conuertunt᷑
ut c̃sequentia fiant antecedentia ut sirisibilis ÷ homor & si luna
defecerit. terrȩ ad sit obiectio. Antecedens uͦ pͥus ÷ ut siarrogans
o diosus ÷ Prius enĩ arrogans ÷ posterius odiosus Illud tam̃ in om̃il
manec positis antecedentib necessario c̃sequentia trahi. Exempli uͦ
talis ÷ explanatio. Ciuitatis romanȩ iure liberi retinent᷑ in patrũ arbi¬

Expanded text:
fectis scilicet ab abjunctis. Maxima propositio, ex adjunctis adfectis scilicet ab abjunctis. Maxima propositio, ex adjunctis addivortium, et si mulier nuntium remisit, tamen pro liberis manere nihil oportet. Antecedentia sunt, quibus positis, aliud necessario consequatur, licet illud quod antecedit, minus sit atque posterius. Minus quidem, ut si homo est, animal est; homo enim minus est animali, et tamen posito homine, consequitur ut animal sit. Posterius vero, ut si pepeSimul vero, ut si terra objecta est, luna deficit. Et haec sibi convertuntur, ut consequentia fiant antecedentia, ut si risibilis est, homo est, et si luna defecerit, terrae adsit objectio. Antecedens vero prius est, ut si arrogans est, odiosus est. Prius enim est arrogans, posterius odiosus. Illud tamen in omnibus manet, positis antecedentibus necessario consequentia trahi. Exempli vero talis est explanatio: Civitatis Romanae jure, liberi retinentur in patrum arbi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ c̃fecerat sui ñ fuerit iuris. Qđ idẽ & depueris & deseruis dici
potest. Illoꝵ enĩ ȩtas. illoꝵ conditio in alterius sita ÷ potestate.
qui sui uiris minime sint : quando quidẽ illa subtutoris illis sub
dñi potestate. Proximũ nãq ẽ rei dequaquerit᷑ qđ eius ÷ c̃sequens
& postea existens. ut scđm seruoꝵ pueroꝵq: tabulas bonoꝵ pos¬
sessio det᷑: si illud qđ ÷ in questione c̃cedit᷑. Querit᷑ emĩ anscđm
mulieris tabulas nũquã capite diminutȩ possessio detur. Quã
debebit exemplũ. Nec tam̃ necessaria ÷ c̃secutio sed uicina : Nã
fieri potest ut idrecipiat᷑ solũ scđm mulieris tabulas possessio¬
nẽ dari: ñ uͦ id ut scđm tabulas seruoꝵ ł pueroꝵ possessio c̃cedat᷑
Sed ꝓximũ ÷ ut qui hoc nunc recipit. posterius illud ad mittat.
Est gͥ argum̃tũ ab adiunctis iđ ab eo qđ impso heret de qͦquerit᷑.
Est aut̃ quȩstio demulieris nũquã capite diminutȩ tabulis af¬

Expanded text:
confeceret, sui non fuit juris, quod idem et de pueris et de servis dici potest. Illorum enim aetas, illorum conditio, in alterius sita est potestate. qui sui juris minime sint, quoniam quidem illi sub tutoris, illi sunt sub domini potestate. Proxima namque est rei de qua quaeritur, quod ejus est consequens, et postea existens, ut secundum servorum puerorumque tabulas bonorum possessio detur, si illud quod est in quaestione conceditur. Quaeritur enim an secundum mulieris tabulas nunquam capite diminutae possessio detur. Quam debebit exemplum. Nec tamen necessaria est consecutio, sed vicina. Nam fieri potest ut id recipiatur solum secundum mulieris tabulas possessionem dari, non vero id ut secundum tabulas servorum vel puerorum possessio concedatur. Sed proximum est ut qui nunc hoc recepit, posterius illud admittat. Est igitur argumentum ab adjunctis, id est ab eo quod in ipso haeret de quo quaeritur. Est autem quaestio de mulieris nunquam diminutae tabulis, ab af
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uellet. illa respondebat uelle. Itẽ. mulier interrogaba
anuir sibi pat̃ familias eẽ uellet. ille respondebat uelle. Itaq mulier
uiri c̃ueniebat in manũ. & uocabant᷑ hȩ nuptie ꝑ coemptionẽ. &erat
mulier mat̃familias uiro loco filiȩ. Quã sollẽpnitatẽ in suis institu¬
tis uulpianꝰ exponit. Quidã gͥ extremo iuditio ome fabiȩ uxori
legauit argentũ. si quidẽ fabia ei p̃uxor tantũ. uerũ &iã certa spe¬
ties uxoris iđ mat̃ familias eẽt. Querit᷑ anuxori fabiȩ legatũ sit
argentũ. Vxor fabia subiectũ ÷ legatũ argentũ p̃dicatũ. Quero gͥ
qđ nã ex his argum̃tũ sumere possim quȩ inquestione s̃ posita. ac
gentũ omẽ legatũ ÷: quo circa qm̃ id qđ dealia spetie dr̃ in aliã dici
ũ conuenit. Cũq fabia p̃ter eã spetiẽ sit quȩ in manũ conuenerit¬

Expanded text:
esse vellet. Illa respondebat velle. Item mulier interrogabat esse vellet. Illa respondebat velle. Item mulier interrogabat an vir sibi paterfamilias esse vellet, ille respondebat velle. Itaque mulier, viri conveniebat in manum, et vocabantur hae nuptiae per coemptionem, et erat mulier materfamilias viro, loco filiae. Quam solemnitatem in suis Institutis Ulpianus exponit. Quidam igitur extremo judicio omne Fabiae uxori legavit argentum, si quidem Fabia ei non tantum uxor, verum etiam certa species uxoris, id est materfamilias esset, quaeritur an uxori Fabiae legatum sit argentum. Uxor Fabia, subjectum est; legatum argentum, praedicatum. Quaero igitur quodnam ex his argumentum sumere possim, quae in quaestione sunt posita, ac gentum omne legatum est. Quocirca quoniam id quod de alia specie dicitur, in aliam dici non convenit, cumque Fabia p
Abbreviated transcription (Latin):
gñris iđ ab spetie gñris talefit argum̃tũ. Quã formã gnriscicero
partẽ sepe nominat : quo id qđ dr̃ planius fiat. Notius enĩ nom̃
partis ÷ quã formȩ. Quo aut̃ distet ferma a partib & nos strictim
suꝑius diximꝰ & paulo post acicerone ipsolatius explicabit᷑. Nc̃
de ꝓposito uideamꝰ exemplo. Vxoris duȩ speties st̃. una matrũ¬
familias. altera usu. sed cõmunis gnr̃is nomine uxores uocant᷑
Fit uͦ id sepe ut speties isdẽ nominib nuncupent᷑ quib & gñra¬
Nat̃ familias uͦ eẽ ñ poterat nisi quȩ c̃uenisset inmanũ. hȩc aut̃
certa erat speties nuptiarũ. Trib: enĩ modis uxor habebatur.
usu. farreo. coemptione. sed c̃farreatio solis pontificib c̃ ue¬
niebat. Quȩ aut̃ in manũ ꝑ coemptionẽ conuenerant. hȩ
matres familias uõcabant᷑. Quȩ uͦ usu. ł farreo minime.
inuicẽ interrogabant. Vir ita anmuliersibi mat̾ familias

Expanded text:
generis, id est a specie generis tale fit argumentum, quam formam generis Cicero generis, id est a specie generis tale fit argumentum, quam formam generis Cicero partem saepe nominat, quo id quod dicitur planius fiat. Notius enim nomen partis est quam formae; quo autem distet forma a partibus, et nos strictim superius diximus, et paulo post a Cicerone ipso latius explicabitur. Nunc de proposito videamus exemplo. Uxoris species sunt duae, una matrumfamilias, altera usu; sed communi generis nomine uxores vocantur. Fit vero id saepe, ut species iisdem nominibus nuncupentur, quib familias esse non poterat, nisi quae convenisset in manum; haec autem certa erat species nuptiarum. Tribus enim modis uxor habebatur, usu, farreatione, coemptione; sed confarreatio solis pontificibus conveniebat. Quae autem in manum per coemptionem convenerant, hae matresfamilias vocabantur. Quae vero usu vel farreatione, minime. invicem interrogabant, vir ita, an mulier sibi materfamilias
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo usq qua in parte cũ fuerit fabia legatũ ei p̃uidet᷑. Spea
es ÷ quȩ ꝓpriis differentus informata sub p̃dicatione generis collo¬
cat᷑. Differentiȩ uͦ ꝓpriȩ aceteris eã spetib separant atq seiunguit.
uelut homo cũ sit animalis speties. differentiis ꝓpris informat᷑
rationabilitatis atq mortalitatis: & seiungit᷑ ab his animalibus
quȩ ȩterna s̃ uelut sol aplatonicis credit᷑ & abhis animalib quȩs
rationis expertia . Cũ gͥ om̃s speties int̃se ꝓpriis differentiis dis¬
possit intellegi. Dicit᷑ aut̃ despetie quotiens genꝰ ipsũ ueluti in
quandã c̃trahitur portionẽ : ueluti si quidicat illud animalsibi
ad ducidebere qđ sit rationabile ł mortale: ñ utiq dee quo ł boue
aut de ceteris nisi tantũ dehomine dictũ eẽ intelligit᷑. Ut gͥ gene¬
ralit̃ dictũ genꝰ om̃s speties claudit. cũquis dicit omẽ animal:
sic qđ libet animaldesignatũ: spetiẽ facit. Quȩcũ itasint. a forma

Expanded text:
habentur, qua in parte cum fuerit Fabia, legatum ei non videtur. Species est, quae propriis differentiis informata sub praedicatione generis collocatur. Differentiae vero propriae a caeteris eam speciebus separant atque sejungunt, velut homo cum sit animalis species, differentiis informatur rationabilitatis atque mortalitatis, et sejungitur ab his animalibus quae aeterna sunt, velut sol a Platonicis creditur, et ab iis animalibus quae sunt rationis expertia. Cum igitur omnes species inter se propriis differentiis dispossit intelligi. Ducitur autem a specie quoties genus ipsum veluti in quamdam contrabitur portionem. Velut si quis dicat illud animal sibi adduci debere, quod sit rationale et mortale, non utique de equo, vel bove, aut de caeteris, nisi tantum de homine dictum esse intelligitur. Ut igitur generaliter dictum genus omnes species claudit, cum quis dicit omne animal, sic quodlibet animal designatum speciem facit; quae cum ita sint, a forma
Abbreviated transcription (Latin):
ã cũ om̃e nomen gñris legatũ sit mhil despetieb: uidet᷑ exceptũ
ut luti siquidicat. O m̃e animal uiuere. ñ arbitror tantũ ho
tam̃ aliqua cũ sint animalia uitȩ munere carere contendat.
sed omẽ ꝓrsus quidqid̃ fuerit animal uiuere ꝓponit. Cũ gͥ ome
genus iđ om̃e argentũ legatũ sit: nulla speties excipit᷑. At
nume rata pecunia argentũ ÷. Fitgͥ ut numerata ꝗꝗ pecunia
legati uocabulo possit includi. Est gͥ questio quidẽ ut dictũ est
an numerata pecunia legata sit. argumentũ ab eo qđ in ipso÷ id ÷

Expanded text:
men generis legatum sit, nihil de speciebus videtur exceptum, velut si quis dicat, omne animal vivere, non ut arbitror tantum homtamen aliqua cum sint animalia, vitae munere carere contendat, sed omne prorsus quidquid fuerit animal, vivere proponit. Cum igitur omne genus, id est omne argentum legatum sit, nulla species excipitur. At numerata pecunia argentum est, fit igitur ut numerata quoque pecunia legati vocabulo possit includi. Est igitur quaestio quidem, ut dictum est, an numerata pecunia legata sit; argumentum ab eo quod in ipso est, id est
Abbreviated transcription (Latin):
iđ similitudo. Omis enĩsi militudo ei in eẽ ꝑpendit᷑ qđ ÷ simile
Similitudo uͦ ÷ serui usus fructus legati ꝑ euntis quẽ restituere her
ñ cogit᷑. Maxima uͦ ꝓpositio ÷ similib reb: eadẽ conuere. A differemu
Nonsi uxori uirlegauit argentũ om̃e qđ suũ eẽt. usq in artane pos
earũ dr̃ ñ uidet᷑ in alterã conuenire .: Id cũitasit. quidã argentum
omẽ suũ legauit uxori. Illa pecumã quoq quȩ in nominib: debebat
suã eẽ dicebat. qđ om̃is pecunia nomine uocaret᷑ argenti. Quertꝰ
an id quoq argentũ qđ in nominib: debebat᷑ legatũsit. Hic iguꝰ
subiectus terminꝰ t̃ argentũ qđ in nominib: debebat᷑: legatũ i

Expanded text:
imile, similitudo vero est servi ususfructus legati pereuntis, quem restituere haeres non cogitur. Maxima vero propositio, similibus rebus eadem convenire. A differentia. Non si uxori vir legavit argentum omne quod suum esset, idcirco earum dicitur non videtur in alteram convenire. Id cum ita sit, quidam argentum suum omne legavit uxori. Illa pecuniam quoque quae in nominibus debebatur, suam esse dicebat, quod omnis pecunia nomine vocaretur argenti. Quaeritur an id quoque argentum quod in nominibus debebatur, legatum sit. Hic igitur subject
Abbreviated transcription (Latin):
uo fit ut quãuis ialia quoq disꝑtirigenꝰ possit : spetiẽ tam̃ suam
nullom derelinquat uelut animal p̃dicat᷑ quidẽ de homine & hõis
substantiã monstrat. Interrogantib enĩ nob̵ qđ̵ ÷ homo: animalres¬
pondẽt. Idem tam̃ deduci inalia potest ł mequũ atq bouẽ quȩ ani¬
malia nuncupant᷑. Sed itadeducit᷑ indiuersa ut unã quãq earũ spe¬
tiẽ quas c̃tinet p̃ relinquat. Ubicũq enĩ fuerit homo necessẽ :÷ mapise
sit animal. homo enĩ animal ẽ. Idẽq deboue acdeceteris. Ergoliqbo
demonstratũ ÷ nom̃ gnris abspetie nullo mͦ separan. Qđ si aliquando
gnris uocabulũ uniuersalit̃ enuntiet᷑ : necesse ÷ speties designari

Expanded text:
nis includit. Quo fit ut, quamvis in alia quoque dispartiri genus possit, speciem tamen suam nullo modo derelinquat, velut animal quidem praedicatur de homine, et hominis substantiam monstrat; interrogantibus enim nobis quid est homo, animal respondetur. Idem tamen deduci in alia potest, velut in equum atque bovem, quae animalia nuncupantur. Sed ita deducitur in diversa, ut unamquamque earum specierum quas continet, non relinquat. Ubicunque enim fuerit homo, necesse est ut sit animal, homo enim animal est. Idemque de bove ac de caeteris. Ergo liquido demonstratum est nomen generis a specie nullo modo separari. Quod si aliquando generis vocabulum universali
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc aut̃ st̃ ut sapiens sapient̃ sapientia & quȩrũq inuarias partes ora¬
tionis uariasq: inflexiones ab uno quodã ducta cernunt᷑. Ex con¬
iugatis gͥ argum̃ti nascentis hoc exempl̃ io est. Sit enĩ dubitabile
an in aliquo agromihi atq uicino simulpa scere liceat pecus. Id
aut̃ ÷ anuissit cõpascere. Subiectũ ÷ gͥ ager. cõpascere uͦ p̃dicatũ.
F aciemꝰ itaq argum̃tũ hoc modo. Hic de quo querit᷑ ager cõpascu
In cõpascuo aut̃ lic& cõpascere. In hoc gͥ agro lic& cõpascere. Hio
igt᷑ cõpascendi uris argum̃tũ excõpascuo suptũ ÷ ex coniugato ui¬
qł÷ cõpascere: A coniugatis gͥ sũptũ ÷ argumꝰtũ qđ coniugatun
in ipso: de quo agit᷑ idđ in cõ pascendo. Om̃aeñ ex eodẽ fluunt de suist
ctinentia atq respicientia factũ ÷ gͥ argumentũ exeo qđ iipso÷ ab af¬

Expanded text:
Haec autem sunt, ut sapiens, sapienter, sapientia, et quaecunque in varias partes orationis, variasque inflexiones, ab uno quodam ducta cernuntur. Ex conjugatis igitur argumenti nascentis hoc exemplum est: sit enim dubitabile an in aliquo agro mihi atque vicino simul pascere liceat pecus, id est an jus sit compascere: subjectum igitur est ager, compascere vero praedicatum. Faciemus itaque argumentum hoc modo: Hic de quo quaeritur ager compascuus est, in compascuo autem licet compascere, in hoc igitur agro licet compascere. Hic igitur compascendi juris argumentum ex compascuo sumptum est, ex conjugato viquod compascere. A conjugatis igitur sumptum est argumentum, quod conjugatum in ipso est de quo agitur, id est in compascendo; omnia enim ex eodem fluunt, et sui sunt continentia atque se respicientia. Factum est igitur argumentum ex eo quod est in
Abbreviated transcription (Latin):
clarius quã efficere potest : manifestũ ÷ id qđ definit᷑ adiffinitione eẽ
diuersũ Sedidciroo herere diffinitionẽ in eo qđ definit᷑ dicimꝰ qđ ÷
ei cognata atq: coniuncta : quippe quȩ dũ eiꝰ ꝓprietatẽ signific&.
ab eius substantia p̃ recedit. Parte s&dã ac notȩ diuersa sunt ab eo qd̃
ł copulant ł designant. Sed quia illȩ ꝓpositũ terminũ iungunt : illȩ
significant. habentes aliquã cũ ꝓposito termino cognationẽ in ips
dequo agit᷑ herere ꝑhibent᷑: Ita&iã in affectis licet extrinsecꝰ sint
quia aliquã cognationẽ cũ his habere c̃siderant᷑. in ipsis herere
dnr̃ adquȩ affecta st̃. Qui uͦ eoꝵ naturalis ordo sit ł quȩ differentu
ł quȩ sit alia locorũ partitio lic& intopicis differentiis oportunius
expediendũ sit : tam̃ cũ exemplaciceronisquȩ in his explicandis
attulit ex posuero subiungã : Coniugata dñr quȩ st̃ ex uerbis eiꝰdi

Expanded text:
clarius quam est efficere potest, manifestum est id quod diffinitur a diffinitione esse diversum. Sed idcirco haerere diffinitionem in eo quod diffinitur dicimus, quia est ei cognata atque conjuncta, quippe quae dum ejus proprietatem significet, ab ejus substantia non recedit. Partes etiam ac notae diversa sunt ab eo quod vel copulant, vel designant. Sed quia illae propositum terminum jungunt, illae significant, habentes aliquam cum proposito termino cognationem, in ipso de quo agitur haerere perhibentur. Ita etiam in affectis, licet extrinsecus sintquia aliquam cognationem cum his habere considerantur, in ipsis haerere dicuntur ad quae ad affecta sunt. Qui vero eorum naturalis ordo sit, vel quae differentia, vel quae sit alia locorum partitio, licet in topicis differentiis opportunius expediendum sit, tamen cum exempla Ciceronis quae in his explicandis attulit exposuero, subjungam. Conjugata dicuntur, quae sunt ex verbis generi
Abbreviated transcription (Latin):
ordinis necessitatẽ tenent. CConsequentia ab antecedentib:
separari nequeunt. Consequens uͦ ÷ quic quidid qđ antecedit
in sequit᷑. Vt in imicitiȩ bellũ consequunt᷑. Nãsi bellũ ÷ sin imi¬
citias eẽ necesse ÷ Nab&q: locus hic illud notabile & speculandũ
quod sepe quȩ naturalit̃ priora st̃ tam̃ ipsa s̃ c̃sequentia sepe&
naturalit antecedunt & ꝓpositione pͥora st̃. Nãq in imicitiȩ pͥus
exfistere quã bella solent. sed ñ possumꝰ ꝓponere in imicitias ut
bellũ sequat᷑. Non enĩ possumꝰ ueredicere si in imicitiȩ s̃ bellũ :
sedp̃ ponimꝰ bellũ : & inimicitiȩ quȩ natura priores st̃ subsequu¬
ntur. ita sibellũ ÷ inimicitiȩ st̃. Nunc gͥ in imicitiȩ quȩ natura¬
liter bellũ p̃cedunt. eadẽ bella in ꝓpositione comitant᷑. At si di¬
cã sisuꝑbus ÷ odiosus ÷ suꝑbia & naturalit̃ & in ꝓpositione odiũ¬

Expanded text:
ordinis necessitatem tenent. Consequentia enim ab antecedentibus ordinis necessitatem tenent. Consequentia enim ab antecedentibus separari nequeunt; consequens vero est quidquid id quod antecedit insequitur, ut inimicitiae bellum consequuntur. Nam si bellum est, inimicitias esse necesse est, habetque locus hic illud notabile et spectandum, quod saepe quae naturaliter priora sunt, tamen ipsa sunt consequentia. Saepe quae naturaliter antecedunt, et in propositione priora sunt; namque inimicitiae prius existere quam bella solent. Sed non possumus proponere inimicitias, ut bellum sequatur. Non enim possumus vere dicere, si inimicitiae sunt, bellum est, sed praeponimus bellum, et inimicitiae quae natura priores sunt, subsequuntur, ita, si bellum est, inimicitiae sunt. Nunc igitur inimicitiae quae naturaliter bellum praecedunt, hae eadem bella in propositione comitantur; at si dicam: Si superbus est, odiosus est, superbia et natura
Abbreviated transcription (Latin):
qualitatẽ. &qm̃ ipsũ sibi simile eẽ nihil potest. alii necesse ÷ simile
c̃sideret᷑. Sed aliud eẽ ñ poterit nisi fuerit in aliqua parte diuessũ.
quȩ ad se similitudinis  illius copulatione referunt᷑. Differen¬
tia ÷ quaunũ qđq differt ab alio. ut homo ab equo ratinabili
ea refert᷑ quoꝵ ÷ differentia. ut rationabilitas ad hoĩem. Dissi¬
militudinis uͦ ratione ad ea aquib discrepat id cuiꝰ differentia :
ut rationabilitas ad bouẽ Contraria uͦ sunt quȩ in eodẽ posita gñre
longissime a se discrepant. ut albũ atq nigrũ. Quȩlic& inuno qualita¬
tis genereporiant᷑: a se tam̃ quã longissime recedunt. Eaqꝗ ad se refem
st̃ quȩ unicuiq rei finitimã naturã tenent : uelut timor pallor ad¬
iunctus ÷ hȩctalia sunt ut sepius quidẽ ad iunctissibi coherescant
neq tam̃ ex necessitate his quib: uicina sunt ad eẽ cogant᷑. Nã sepe
timori pallor assistit. Ñtam̃ semꝑ ueluti cũ dissimilitudine p̃mit᷑

Expanded text:
am ipsum sibi simile esse non potest, aliud necesse est simile consideretur. Sed aliud esse non poterit, nisi fuerit in aliqua parte diversum. quae ad se similitudinis illius copulatione referuntur. Differentia est qua unumquodque differt ab alio, ut homo ab equo rationabiliea refertur quorum est differentia, ut rationabilitas ad hominem; dissimilitudinis vero ratione ad ea a quibus discrepat id cujus est differentia, ut rationabilitas ad bovem. Contraria vero sunt quae in eodem posita genere longissime a se discrepant, ut album atque nigrum, quae licet in uno qualitatis genere ponantur, a se tamen quam longissime recedunt, ea quoque ad se ra vero sunt quae unicuique rei finitimam naturam tenent, velut timori pallor adjunctus est. Haec talia sunt ut saepius quidem adjunctis sibi cohaerescant, neque tamen ex necessitate his quibus vicina sunt, adesse cogantur. Nam saepe timori pallor assistit, non tamen semper, veluti cum dissimulatione premitur
Abbreviated transcription (Latin):
in his quȩ affecta st̃ dicemꝰ ad eũ terminũ affecta c̃siderari. qui subiecti
ł p̃dicati loco positus ẽtinet quȩstionẽ. Suꝑ ÷ nunc illud dicere curquȩ
affecta sunt in ipso dequo agit᷑ eẽdicant᷑: & enĩ in ipso de quoagit᷑ termi no
quattuor locoseẽ signauit cicero iđ ex toto ex partib ex nota ex affectis
qđ collectione coniungunt. Nota &iã in illo÷ qđ appellatione significa
Affectauͦ extrinsecus posita uident᷑. quippe quȩ referunt᷑ adid ad quod

Expanded text:
in iis quae affecta sunt dicemus ad eum terminum affecta considerari, qui subjecti in iis quae affecta sunt dicemus ad eum terminum affecta considerari, qui subjecti vel praedicati loco positus continet quaestionem. Superest nunc illud dicere, cur quae affecta sunt in ipso, de quo agitur esse dicantur. Etenim in ipso de quo agitur termino, quatuor locos esse significavit Cicero, id est ex toto, ex partibus, ex nota, ex affectis.quod collectione conjungunt. Nota etiam in illo est quod appellatione significat; affe
Abbreviated transcription (Latin):
minora respicit. minorũ uͦ ma iora. pariũ paria: atq in om̃ib: ea
natura eẽ dep̃hendit᷑ ut cũ ꝑse res quȩdã sint diuersȩ ab his adquȩ
referunt᷑ : affecta tam̃ eẽ dũ cõparant᷑ appareant. Diuersa uͦ ab his adquȩ
iure affecta st̃ nuncupata. Quȩ omĩa eiꝰ loci qui aexaffectis ducit᷑ speties
ł formȩ s̃ ipso &iã testante cicerone quiait. Sed hoc genus inplures par¬
tes distributũ ÷. Cũ enĩ genus dixit quasscindit agñre speties eẽ de
signauit. Pret̾ea oma hȩc & nom̃ gñis suscipiunt & diffinitionẽ. Affec¬
ta enĩ st̃ ad aliquid quȩ ad id ad qđ affecta st̃ referriqueunt. Coniugata
uͦ & genꝰ & forma & Icetera ad ea semꝑ adquȩ sunt affecta referunt.
Sed insuꝑiorib: locis dictũ : qui in ipso dequo agit᷑ herebant. iđ ex
oto expartib ex nota. ut extoto eo intellegeret᷑ termino qui fuiss&
inquȩstione ꝓpositus. Iteq ex eius partib atq ex eiꝰ nota. Eodẽ modo &iã

Expanded text:
in omnibus ea natura esse deprehenditur, ut cum per se res quaedam sint diversae ab his ad quae referuntur, affecta tamen esse dum comparantur, appareant; diversa vero esse ab his jure affecta sunt nuncupata. Quae omnia ejus loci qui ex affectis ducitur, species vel formae sunt, ipso etiam testante Cicerone, qui ait: Sed hoc genus in plures partes distributum est. Cum enim genus dixit, quas scindit a genere species esse signavit. Praeterea omnia haec et nomen generis suscipiunt et diffinitionem. Affecta enim sunt ad aliquid, quae ad id ad quod affecta sunt, referri queunt; conjugata vero et genus, et forma, et caetera, ad ea semper ad quae sunt affecta, referuntur. Sed, ut in superioribus locis dictum est, qui in ipso de quo agitur haerebant, id est ex toto, ex partibus, ex nota, ut ex toto eo intelligatur termino qui fuisset in quaestione propositus, itemque ex ejus partibus atque ex ejus nota. Eodem modo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nos speties nuncupamꝰ eascicero formas uocat. Quiꝰ quidẽ dũ dicit
intelligã concedã libent̃ quibi uoluerit uti nominib mihi uͦ p̃idem
concedi potest. Nã qui explanationis lucẽ ꝓfessus ÷ in his debet uerbis
quȩ st̃ inusuposita uersari. Id aut̃ qđ supponit᷑ generi ut speties
quã forma potius nuncupet᷑ usus obtinuit. Iã uͦ simile nisi simili
simile eẽ ñ potest & qđ differt nisi adissimili differre ponpoterit.
Contraria &iã c̃trarus intelligunt᷑ c̃traria eẽ. Coniuncta etiã c̃iunc¬
tis adherescunt. & quȩ st̃ antecedentia aliqđ qđ potest c̃sequi ante¬
cedunt. Id &iã qđ ÷ consequens. illud qđ antecessit insequit᷑. Omẽ
aut̃ repugnans repugnanti sibi met intelligit᷑ inimicũ. Causa &iã
effectussu i causa ÷. Cuod enĩ quȩuis causa efficit eius reiquã efficit

Expanded text:
nos species nuncupamus, eas Cicero formas vocat. Cui quidem, dum quod dicit nos species nuncupamus, eas Cicero formas vocat. Cui quidem, dum quod dicit intelligam, concedam libenter quibus voluerit uti nominibus, mihi vero non idem concedi potest. Nam qui explanationis lucem professus est, in his verbis debet quae sunt in usu posita versari. Id autem quod supponitur generi ut species, quam forma potius nuncupetur, usus obtinuit. Jam vero simile nisi simili simile esse non potest, et quod differt nisi a dissimili differre non potest. Contraria etiam contrariis intelliguntur esse contraria, conjuncta etiam conjunctis adhaerescunt. Et quae sunt antecedentia, aliquid quod potest consequi antecedunt. Id etiam quod est consequens illud quod antecessit insequitur. Omne etiam repugnans repugnanti sibimet intelligitur inimicum. Causa etiam effectus sui causa est. Quod enim quaevis causa efficit, ejus rei quam eff
Abbreviated transcription (Latin):
iuste potest. Minoꝵ uͦ quoties minora maiorib: c̃ferunt᷑. ut siciceronẽ
liberatorẽ patriȩ p̃mio nemo dignũ putauit. nemo eũ potest dignũ¬
p̃mio putare. quicũ tantũ innocens fuerit. nulla inrẽ publicã c̃tulit
cõmertia. Hȩc itaq oma cognata eẽ sibi & ad se referri inuicẽ & se ue¬
lut eregione respicere nullus ignorat. Nã ut de coniugatis primũ
turȩ congruentiã. ita tam̃ ut ase diuersa sint. Neq enĩ idem ÷ iustitia qđ
iustus. Omẽ enĩ quicqiđ ab aliquo inflectit᷑ ab eo aquo inflectit᷑ ÷ di¬
uersũ eidẽq cognatũ a quo &iã ꝓbatur inflexũ. Genus &iã cognatũ
eẽ ei cuiꝰ genus ÷ iđ spetiei quã cicero formã uocauit. dubiũ non est.
Genus enĩ spetieigenus : & speties generisspeties Itaq ad se inuicẽ refe¬
runtur : Lic& idem genꝰ ac speties p̃sint Illud sane uidendũ ÷ qm̃ quas

Expanded text:
juste potest. Minorum vero quoties minora majoribus conferuntur, ut si Ciceronem juste potest. Minorum vero quoties minora majoribus conferuntur, ut si Ciceronem liberatorem patriae praemio nemo dignum putavit, nemo eum putet praemio dignum qui cum tantum innocens fuerit, nulla in rempublicam contulit merita. Haec itaque omnia cognata sibi esse, et ad se referri invicem, et se velut e regione conspicere nullus ignorat. Nam ut de conjugatis primum turae congruentiam, ita tamen ut a se diversa sint. Neque idem est justitia, quod justus. Omne enim quidquid ab aliquo inflectitur, ab eo a quo inflectitur est diversum, eidemque cognatum, a quo etiam probatur inflexum. Genus etiam cognatum esse rei cujus genus est, id est speciei, quam Cicero formam vocavit, dubium non est. Genus enim speciei genus est, et species generis species: itaque ad se invicem referuntur, licet idem genus ac species non sint. Illud sane videndum est, quoniam quas
Abbreviated transcription (Latin):
res antecedat aliquã anuꝰ c̃sequat᷑. dũ id inꝓpositione anno¬
temꝰ eam eẽ rẽ antecedentẽ. quȩ siue naturalit̃ priorsit siue
posterior: alterã tam̃ rem secũ necessario trahat. PRepugnantia uͦ
intelligunt᷑ quoties id qđ alicui contrariorũ naturalit̃ iunctũ ẽ
reliquo contrario cõparat᷑. ut qm̃ amicitiȩ atq: inimicitiȩ c̃tra¬
ra st̃ inimicitias uͦ consequit᷑ nocendi uoluntas. amicitiȩ repug
dine referunt᷑. Causa ÷ qua p̃ceden te aliqiđ efficit᷑. ut causa
diei ẽ solis ortus. Ieffectũ ÷ qđ p̃cedens causa ꝑficit. ut dies quem
soli sortus emittit. Maiorũ uero cõparatio ÷ quotien s ei qđ minꝰ:
multo magis netullius quidẽ qui ñ solũ innocens uerũ etiã patriȩ
fuerit liberator Plus ÷ enĩ patriȩ eẽ liberatorẽ quã in nocentem
Pariũ uͦ quoties int̃ separia c̃õparant᷑ ut sihic ciuis in nocens pelli
in exiliũ p̃debet quia in nocens ÷ : nec illequi ẽ in nocens carere patria

Expanded text:
an vero consequetur, dum id in propositione adnotemus, eam esse rem antecedentem, quae sive naturaliter prior sit, sive posterior, alteram tamen rem secum necessario trahat. Repugnantia vero intelliguntur quoties id quod alicui contrariorum naturaliter junctum est, reliquo contrario comparatur, ut quoniam amicitiae atque inimicitiae contraria sunt. Inimicitias vero consequitur nocendi voluntas, amicitia et nocedine referuntur. Causa est qua praecedente aliquid efficitur, ut causa diei est solis ortus. Effectum est quod praecedens causa perficit, ut dies quem solis ortus emittit. Majorum vero comparatio est quoties ei quod minumulto magis ne Tullius quidem, qui non innocens solum, verum etiam patriae fuit liberator; plus est enim patriae esse liberatorem quam innocentem. Parium vero quoties inter se paria comparantur, ut si hic civis innocens pelli in exsilium non debet, quia innocens est, nec ille quidem qui est innocens carere patria
Abbreviated transcription (Latin):
Quero gͥ si ab antecedentib argum̃tũ faciendũ ÷: qiđ antecedat. qiđ
c̃sequatur. Ac siuiri culpa factũ ÷ diuortiũ. uideo mulierẽ dotisparte
ũ posse multari &ã si prima repudii nuntiũ remisit. Qđ enĩ ante cessit
ut uiri culpa fieret diuortiũ. id p̃ ꝑmittit ut dotis pars mulieri ꝑeat.
p̃sua factũ ÷ sed uiri culpa diuortiũ. Igit᷑ antecedens ÷ uinculpa factũ
diuortiũ c̃sequens uͦ dotis partẽ p̃retineri. Nãsi hoc ÷ illud ÷. Argum̃

Expanded text:
quid antecedat, quid consequatur. At si viri culpa factum est divortium, video, mulierem dotis parte non posse multari, etiam si prima repudii nuntium misit. Quod enim antecessit, ut viri culpa fieret divortium, id non permittit ut dotis pars mulieri pereat, non sua factum est, sed viri culpa divortium. Igitur antecedens est viri culpa factum divortium, c
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Exsimilitudine &iã ł ex differentia ł ex contrario nec ñ ex
coniunctis ex antecedentib: ex consequentib &repugnantib ex
causis &lã atq ex affectis causarũ. excõparatione maiorũ aut
pariũ ł minorũ. Quȩ omĩa tullius paulo post c̃uenien tib rerũ
similitudinib illustrat. Nunc illud nob̵ dicendũ÷ quȩ sit affecs
natura & quid habeant ꝓprietatis. Sunt enĩ affecta quȩ quodã modo¬
ad aliquid referri possunt adid ad qđ referunt᷑. Om̃a uͦ quȩ se aliqͣ
relatione respiciunt. aut amica int̃ se. aut dissidentia conferunt᷑
Siamica ł substantialit̃ ut genꝰ ł forma. antecedentia. c̃sequentia.
carsa effectus ł inqualitate. ut c̃iugatũ simile. coniunctũ ł in

Expanded text:
dit, ex similitudine etiam, vel ex differentia, vel ex contrario, necnon etiam ex dit, ex similitudine etiam, vel ex differentia, vel ex contrario, necnon etiam ex conjunctis, ex antecedentibus, et consequentibus, et repugnantibus, ex causis etiam atque ex effectis causarum, et comparatione majorum, aut parium, vel minorum, quae omnia Tullius paulo post convenientibus rerum similitudinibus illustrat. Nunc illud nobis dicendum est quae sit affectorum natura, et quid habeant proprietatis. Sunt enim affecta quae quodammodo aliquid referri possunt, ad id ad quod referuntur. Omnia vero quae se aliqua relatione respiciunt, aut amica inter se, aut dissidentia conferuntur. Si amica, vel substantialiter, ut genus, forma, antecedentia, consequentia, causa, effec
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ dialectica&iã subtilitate dȩ ꝓmã. Quȩ uͦ sequunt᷑ huiꝰ modi sunt
Ducunt᷑ &iã argum̃ta exhisreb: quȩ quodã modo affectȩ st̃ ad idqͥe
ost quã locos eos ex quib argum̃ta ducunt᷑ gemina partitione difthi¬
buit alios ineo ipsodequo agit᷑ herere dicendo alios extrinsecus
assumi. eũq locũ qui in ipso de quo agit᷑ inquattuor speties secuit.
iđ atoto. a partib anota ab affectis superiorib quidẽ trib exempla
subiecit. quȩ nos primo ualumine quantũ diligent̃ fieripotuit
explicauimꝰ: Restat islocusquẽ posuit quartũ iđ ab affectis. Huus
cũ multȩ sint speties integri atq indiuisi ꝓponi p̃ potuit exempli
Nã quoꝵ facienda partitio ÷. melius ꝑsingula mẽbra dispositis ape¬
riunt᷑ exemplis. Hunc gͥ locũ diuidit hoc modo. Locus qui ex af¬
fectis ÷ partĩ ex coniugatis. partĩ ex genere. parcĩ exforma descen¬

Expanded text:
verum etiam dialectica subtilitate deponam. Quae vero sequuntur hujusmodi sunt: verum etiam dialectica subtilitate deponam. Quae vero sequuntur hujusmodi sunt: Ducuntur etiam argumenta ex his rebus quae quodammodo affectae sunt ad id de Postquam locos eos ex quibus argumenta ducuntur gemina partitione distribuit, alios in ipso de quo agitur haerere dicendo, alios extrinsecus assumi, cumque locum qui in ipso de quo agitur haeret in quatuor species secuit, id est a toto, a partibus, a nota, ab affectis, superioribus quidem tribus exempla subjecit, quae nos primo volumine quantum diligenter fieri potuit explicavimus. Restat is locus quem posuit quartum, id est ab affectis, hujus cum multae sint species, integri atque indivisi proponere non potuit exemplum. Nam quorum facienda partitio est, melius per singula membra dispositis aperiuntur exemplis. Hunc igitur locum dividit hoc modo: Locus qui ex affectis est, partim ex conjugatis, partim ex genere, partim ex forma descen
Abbreviated transcription (Latin):
diã ac nr̃is eos diffidere uirib facillime patiar. potius quã tantȩ dis¬
ciplinȩ calcare rationẽ. Sed pro. diuinã atq humanã fidem quȩ ẽhȩc¬
prauitas quȩ tante ẽ in prudentia cȩcitatis. ut poene sua sese ipsi con¬
fessione condẽpnent: Nullus ẽ enĩ quise uideri nolit peritissimũ
disserendi. Quin&iã obiectare ipsi aliqiđ & resoluere obiecta conat᷑¬
& si facile id facto eẽt. cuncti ad scientiã loicȩ disciplinȩ uelut ad
cõmunia quȩdã sapientiȩ lucra c̃currerent. Iam uͦ quid absurdus
fingi potest quã qđ ꝓbabilib ut ipsi estimant argumentis inutile
studiũ dialecticȩ nitunt᷑ astruere. Quid enĩ c̃uenit disserendiartẽ
ueritatẽ. Sedut cantor ille discipulũ sibi ac musis canere iuibebat
ita &ego mihi ac tibi p̃ musȩ. sed tãquã musarũ p̃sidi cecinerim. at
id qđ multo labore studioq collegi ñ drethorica tantũ facultate

Expanded text:
diam, ac nostris eos diffidere viribus facillime patiar, potius quam tantae disciplinae calcare rationem. Sed proh divinam atque humanam fidem, quae epravitas, quae tantae est imprudentia caecitatis, ut pene sua sese ipsi confessione condemnent! Nullus est enim qui sese videri nolit peritissimum disserendi, quinetiam objectare ipsi aliquid, et resolvere objecta conantur, et si facile id factu esset, cuncti ad scientiam logicae disciplinae velut ad communia quaedam sapientiae lucra concurrerent. Jam vero quid absurdius fingi potest, quam quod probabilibus, ut ipsi existimant, argumentis inutile studium dialecticae nituntur astruere? Quid enim convenit disserendi artem s veritatem? Sed ut cantor ille discipulum sibi ac Musis canere jubebat, ita et ego quoque mihi ac tibi, non Musae, sed tanquam Musarum praesidi cecinerim, atque id quod multo labore studioque collegi, non rhetorica tantum facultate,
Abbreviated transcription (Latin):
pietas. scđa sc̃ĩtas tertia iustitia aut ȩquitas nominat᷑. Deꝓposito
satis multa. de inceps decausa pauciora dicendas. Pleraq enĩ st̃ ei
dationis quarũ fines ipsi declarant. quib utendũ locissit. Nã nudi¬
cii finisẽ ius ex quo &iã nom̃. luri saut̃ parces tũ expositȩ cũ ȩqͥtatis
Deliberandifinis utilitas. cuiꝰ he  partes quomͦ expotȩrerũ expetenda¬
rũ. laudationis finis honestas. de qua &iã ẽ antedictũ. Sed definitȩ quȩstio¬
nes a suis qͦꝙ locis quasi ꝓpͥis instituunt᷑ Quȩ in accusationẽ defensionẽ ꝙ
partitȩ in quib existunt hec genera. ut accusator ꝑsonã arguat: facti
men eẽ. aut iure eẽ factũ. Itaq aut infillis. aut coniecturalis prima
appellat᷑ s definita altera. Tertia quãuis molestũ hoc sit iuridicialis
uocat᷑. Harũ causarũ ꝓpria argum̃ta ex his supta locis quos ex posuimꝰ

Expanded text:
pietas, secunda sanctitas, tertia iustitia aut aequitas nominatur. de proposito pietas, secunda sanctitas, tertia iustitia aut aequitas nominatur. de proposito satis multa, deinceps de causa pauciora dicenda sunt. Pleraque enim sunt ei dationis. Quarum fines ipsi declarant quibus utendum locis sit. Nam iudici finis est ius, ex quo etiam nomen. Iuris autem partes tum expositae, cum aequitatis. Deliber- andi finis utilitas, cuius eae partes quae modo expositae rerum expetendarum . Laudationis finis honestas, de qua item est ante dictum. sed definitae quaestiones a suis quaeque locis quasi propriis instruuntur, ... quae in accu- sationem defensionemque partitae; in quibus exsistunt haec genera, ut accusator personam arguat facti, men esse aut iure esse factum. Itaque aut infitialis aut coniecturalis prima appelletur, definitiva altera, tertia, quamvis molestum nomen hoc sit, iuridicialis vocetur. harum causarum propria argumenta ex eis sumpta locis quos exposuim
Abbreviated transcription (Latin):
si huicrei hȩc illius alia causaẽ. aut si ex hoc alio illud effectũ ẽ: ex quo¬
uiseoꝵ id dequo querit᷑ idem ne an illud sit inueniri potest. At tertiũ
genꝰ. questiones in quo quale sit querit᷑ in cõparationẽ cadunt. qͥue pau¬
lo ante in cõparationis loco enumerata s̃ In illud aut̃ genꝰ in quode ex¬
petendo fugiendoq querit᷑. ad hibent᷑ ea quȩ s̃ aut animi aut corporis.
aut externa ł cõmoda ł in cõmoda. Itẽq cũ de honesto turpi ꝙ querit᷑:
ad animibona aut mala omĩs oratio dirigenda ẽ. Cũ aut̃ deȩquo & in¬
i quo disserit᷑ ȩquitatis loci colligunt᷑ Hi cernunt᷑ biꝑtito anatura
& instituto. Natura partes hab& duas. tribulationẽ sui & ulciscendiuis.
institutio aut̃ ȩquitatis. triꝑtita ẽ. Una pars legitimaẽ. altera conueni¬
ens tertia moris uetustate firmata. atq &iã equitas triꝑtita eẽ dr̃
Vna ad superos deos. altera ad manes. tertia ad homines ꝑtinere. ł ma

Expanded text:
si huic rei haec, illius alia causa est; aut si ex alio hoc, ex alio illud effectum est: ex quovis horum id de quo quaeritur idemne an aliud sit inveniri potest. ad tertium genus quaestionis, in quo quale sit quaeritur, in comparationem ea cadunt quae paulo ante in comparationis loco enumerata sunt. In illud autem genus in quo de expetendo fugiendoque quaeritur adhibentur ea quae sunt aut animi aut corporis aut externa vel commoda vel incommoda. Item- que cum de honesto turpique quaeritur, ad animi bona aut mala omnis oratio dirigenda est. cum autem de aequo et iniquo disseritur, aequitatis loci conligentur. Hi cernuntur bipertito, et natura et instituto. Natura partes habet duas, tributionem sui cuique et ulciscendi ius. Institutio autem aequitatis tripertita est; una pars legitima est, altera con- veniens, tertia moris vetustate firmata. Atque etiam aequitas tripertita dicitur esse; una ad superos deos, altera ad manes, tertia ad homines pertinere. Prima
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ꝓprie adifferentia fieri argum̃tũ uidet᷑. qr contrariȩ ueluti
differentiȩ cõparant᷑. Qđ uͦ ad exemplũ attinet tullii huiꝰ modiẽ.
Mulieres antiquitus ꝑpetua tutela tenebant᷑. Pupilli itẽ sub tutorib
agunt᷑. sed mulierib si qiđ debitũ fuisset sine tutoris auctoritate po

Expanded text:
tunc proprie a differentia fieri argumentum videtur, quia contrariae veluti differentiae comparantur. Quod vero ad exemplum attinet Tullii hujusmodi est: Mulieres antiquitus perpetua tutela tenebantur, pupilli item sub tutoribus agunt; sed mulieribus si quid debitum fuisset, sine tutoris auctoritate po
Abbreviated transcription (Latin):
Dicemꝰita. iusciuile ÷ qđ inlegib senatus consultis reb iudicatis iuris
peritoꝵ auctoritate. edictis magistratuũ. more ȩquitate c̃sistit.¬
exgͥ ÷ quã populus centuriatis comitiis sciuerte. Senatꝰ consultas.
quȩ fuert̃ senatꝰ auctoritate decreta. Res iudicatȩ s̃ quȩ int̃ eos
qui suꝑ aliquare ambigunt. sententia iudicũ fuerint constitute.
quarũ exemplo ceterȩ qͦq iudicant᷑. Iurisperitoꝵ auctoritas :
eoꝵ qui ex duodec̃i tabulis. ł edictis magistratuũ iusciuile int̃¬
p̃tati sunt. ꝓbatȩ ciuiũ iudiciis creditȩq sententiȩ. Edicta magis¬
tratuũ st̃. quȩ p̃tores urbani ł peregrini ł ediles curiales iura
dixer̃. Mos ÷ qđ incitate solitũ ÷ fieri Equitas qđ natura ł ratio¬

Expanded text:
dicat: 'ius civile est, quod in legibus, senatus consultis, rebus iudicatis, iuris peritorum auctoritate, edictis magistratuum, more, aequitate consistitLex igitur est quam populus centuriatis comitiis civerit. Senatusconsulta sunt quae fuerint senatus auctoritate decreta. Res judicatae sunt quae inter eos qui super aliqua re ambigunt, sententia judicum fuerint constitutae, quarum exemplo caeterae quoque judicantur. Jurisperitorum auctoritas est eorum qui ex duodecim tabulis, vel ex edictis magistratuum, jus civile interpretati sunt, probatae civium judiciis, creditaeque sententiae. Edicta magistratuum sunt quae praetores urbani vel peregrini, vel aediles curules jura dixere. Mos est quod in civitatem solitum est fieri. Aequitas est
Abbreviated transcription (Latin):
dicit uenire qr indisiunctione s̃ posita mediũ ñ uident᷑ admittere.
ut eẽ aliquid p̃ter eoꝵ alterũ possit. atq ideo uno sublato alterũ eẽ
unoꝙ posito alterũ neẽ c̃cludit᷑. Qđ si sit mediũ qđ p̃teralterũ eẽ
possit. necuera ẽ ꝓpositio necrata c̃clusio. uelut in his aut albu̾e. aut
nigrũ Id falsũ ẽ. Eẽ enĩ p̃ter ea rubrũ potest. Qđ si ponamꝰ eẽ albũ
diũ potest. Deinde inquit tullius: addunt con¬
iunctionũ negatitiã indisiunctis scilicet ꝓpositionib hoc mͦ. N& hoc¬

Expanded text:
ia quae in disjunctione posita, medium non videntur admittere, ut esse aliud praeter eorum alterum possit, atque ideo uno sublato alterum esse, unoque posito alterum non esse concluditur. Quod si sit medium, quod praeter alterutrum esse possit, nec vera propositio, nec rata est conclusio, velut in his, aut album est, aut nigrum, id falsum est. Esse enim praeter ea rubrum potest. Sed si ponamus esse album esse potest. Deinde, inquit Tullius, addunt conjunctionum negantiam, in disjunctivis scilicet propositionibus, hoc modo: no
Abbreviated transcription (Latin):
tum.x. Inflamatur nauis necessario. Prima quidẽ causarum
diuisio scđm tullium fuit in ea quȩ efficerent aliquid & ea
sine quib effici non poss&. Atq illud quidẽ nuod efficer& inge¬
mina partitus ÷. silic& inid qd ad efficiendum aliquid necessaria
uim possider&. neq illius indiger& extrinsecus ad ium̃ti. & imd
qd nisi aliis adiuuantib operari. atq efficere non possa. Ac
primum quidẽ deea loquit᷑ causa. quȩ efficiendi uim ten&
Cius enim pars cui efficiendi necessitasad est statĩsecũ concli¬
sionem trahit comitẽ. Dicta enĩ causa quȩ necessario aliꝗd
efficit. effectus & iã necesse ẽ consequat᷑. ueluti sisolem affiusse
quis dyxerit. lucẽ qꝗ affuisse monstrabit. aut cũ alicui adet̃ sapienta am
drcerimꝰ sapientẽ eẽ necesse ẽ fateam᷑. At in his causis efficientil quȩ ne

Expanded text:
tum est, inflammatur navis necessario. Prima quidem causarum tum est, inflammatur navis necessario. Prima quidem causarum divisio, secundum Tullium, fuit in ea quae efficerent aliquid, et ea sine quibus effici non posset, atque illud quidem quod efficeret, in gemvim possideret, neque ullius indigeret extrinsecus adjumenti, et in id quod nisi aliis adjuvantibus operari atque efficere non posset. Ac primum de ea loquitur causa quae efficiendi vim tenet, ejus enim ea pars cui efficiendi necessitas adest, statim secum conclusionem comitem trahit; dicta enim causa, quae necessario aliquid efficit, effectus etiam necesse est consequatur, veluti si solem adfuisse quis dixerit, lucem quoque adfuisse monstrabit, aut cum alicui adesse sapientiam dixerimus, sapientem necesse est fateamur. At in his causis efficienti
Abbreviated transcription (Latin):
cultatẽ ut &ã si adium̃tis extrinsecꝰ indigeant. effectus tam̃ earũ
adid spectet qđ efficiendũ ẽ. At in his causis quȩ st̃ p̃cursoriȩ &ĩ sieis
antecedentib aliqiđ existit : ñtam̃ illud qđ existere intelligit᷑ p̃cursio
principalit᷑ oꝑat᷑. sed ista quidẽ ueluti sub quadã occasione p̃currit.
c̃gressione amor existit. quẽ ñ c̃gressio principalit̃ appetebat. ltaq qm̃
p̃ter c̃gressionẽ amor existere ñ potuit. recte int̃ eascausas locata ui
detur. sine quib non eficitur. Qm̃ uͦ non efficit insua quandoqindẽ
non principaliter. ut efficiat spectat. sed tantum ea ante cedeme¬
aliud existit. recte inte int̃p̃cursorias. ac non int̾ efficientes causas
est locata.Quare cũ indisputationem inciderit causa aliquid neces¬
sario sinedubitatione licebit id qd efficiatur ab ea causa conelude¬

Expanded text:
cultatem, ut etiamsi adjumentis extrinsecus indigeant, effectus tamen earum cultatem, ut etiamsi adjumentis extrinsecus indigeant, effectus tamen earum ad id spectet quod efficiendum est. At in his causis quae sunt praecursoriae, etiamsi eis antecedentibus aliquid existit, non tamen id quod existere intelligitur praecursio principaliter operatur. Sed ista quidem veluti sub quadam occasione praecurrit, congressione amor existit, quem non congressio principaliter appetebat. Itaque quoniam praeter congressionem amor existere non potuit, recte inter eas causas congressio locata videtur sine quibus non efficitur; quoniam vero non efficit vi sua, quandoquidem nec principaliter ut efficiat, spectat, sed tantum ea ante aliquid existit, recte inter praecursorias, ac non inter efficientes causas est collocata. Quare cum in disputationem inciderit causa efficiens, aliquid necessario sine dubitatione licebit, quod efficitur ab ea causa conclude