comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ens io factum est eleuat᷑ bonitas. Preciosissi¬
inȩ purpure causa est. qͦd scino maxime in¬
ficitur rubxaq Indicũ in indicis inuenitur
calamis spuma. adherente limo. Est autẽ
coloris cianei. mixturam purpurę ceruliq
mirabilem reddens. Est aũt alterũ genꝰ in
purpurariis officinis spuma in ereis cortiris
innatans quam infectores detrahentes siccant.
A tramentũ diccũ quod sit atrũ. Cuiꝰ speti¬
es et picturȩ et quocidiano usui necessaria ẽ.¬
sed istud inter faccicios est. Hit enim ex fuli¬
gine pluribus modis. suꝑ ardentes cedas re¬
sina addiecta. lascusculo ȩdificata. que fumũ
retineat. Huic pictores cũ aqua ad miscent
qluten. ut illustriꝰ resplendeat. Ad festina¬
tionem aũt oꝑis etiam sarmamentoꝵ ue¬
terum carbones cum glutinoͬ triti indu¬
cendis parictibus atrãmentis spetiẽ redat̃.
Sunt et qui uini fecem siccatam ercoquant.
affirmentq si ex bono uino fuerit. indicii

Expanded text:
ens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius species et picturae et quotidianoo usui necessaria est; iste inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus modis super ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluten ut inlustrius resplendeat. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, adfirmantque, si ex bono vino faex fuerit, Indici
Abbreviated transcription (Latin):
sandaraca obtimum est. quod in aurcum
colorem transit purũ et fissile. gracili uena¬
rum discursu. Quod uero pallidiꝰ aut san¬
daracȩ simile est. deteriꝰ iudicat᷑ Est et cer¬
cium genus squamosũ. quo miscet᷑ aureus
color uis coꝵ ut sandaracȩ. sed acrior. Ocra
et ipsa ininsula rubri maris coparon gg¬
nitur. ubi et sandaraca. Fit quoq et ocra
exusta rubrica. in ollis nouis luto circũli¬
tis. quȩ quanto magis in camino arserit.
tanto melior fit. Uenecũ. ceruleũ temꝑare.
primũ alexandria regperit. In italia exa¬
rene puluere et nicri flore idem faciunt. S¬
si ciprum infornace adustũ huic ꝑmixtio¬
ni addideris. uestoriam similitudo erit. fur¬
purissum excreta argentaria cũ purpuris
pariter tinguit᷑. libeumq colorẽ celeriꝰ lamis
orecipuum̃. Est tamen aliud qͦd adhucua¬
sorudibus medic amentis incbriat᷑. Froximũ
est egesto eo addita creta in uis idem. et qͦci¬

Expanded text:
sandaraca. Optimum est quod in aureum sandaraca. Optimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pallidius aut sandaracae simile est deterius iudicatur: est et tertium genus squamosum quo miscitur aureus color. Vis earum ut sandaracae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. Venetum. Caeruleum temperare primum Alexandria repperit. In Italia ex arenae pulvere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quoti
Abbreviated transcription (Latin):
puluis coloris rubri. asin id est crcta ui¬
ridis. et si in aliquibꝰ terris ꝓmiscuȩ gencre¬
tur. optima tamen in libia cirenensi Cri¬
socolla colore prasina est: dicta qͦd uena
eius aurũ habere tradit᷑. Hȩc et in arme¬
nia nascit᷑. sed ex macedonia ꝓbabilis uenit.
Fodit᷑ ciñ ex metallis ereis cuiꝰ inuentio ar¬
gentum atq indicũ ꝓdit. Nam uenȩ qꝰ cũ
iis habent naturȩ societatẽ. Cipria ab in¬
sula cipro ubi plurima reꝑit᷑. Sandaraca
in insula rubri maris copatio nascit᷑ colore
cinnabario. odore sulphureo. Inuenit᷑ enim
in aureis et in argentariis metallis. melior
quo magis rufa. qͦq magis uirus redolet.
Quamquã et cerussa si torreat᷑ in fornace.
sandaricũ facit unde et colore est flãmeus
Quodd si torreat᷑ equa parte rubrica admix¬
ta. sandicem reddet. Arsenicũ qͦd latini
ob colorem auri pigmentũ uocant. colligi¬
tur inponto ex auraria materia. ubi ȩtiã

Expanded text:
pulvis coloris rubri. Prasin, id est creta vipulvis coloris rubri. Prasin, id est creta viridis, etsi in aliquibus terris promiscue generetur, optima tamen in Libya Cyrenensi. Chrysocolla colore prasina est, dicta quod vena eius aurum habere traditur. Haec et in Armenia nascitur, sed ex Macedonia probabilis venit. Foditur enim ex metallis aeris, cuius inventio argentum atque Indicum prodit. Nam venae eius cum his habent naturae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. Sandaraca in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aureis et in argentariis metallis, melior quo magis rufa quoque magis virus redolet; quamquam et cerussa si torreatur in fornace sandaracum facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur aequa parte rubrica admixta, sandycem reddit. Arsenicum, quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
coloris pigmentũ. ex quo et libroꝵ capita
scribuntũr. Ipsum ẽ. et fenicũ. appellatum
ita eo qͦd in siria colligat᷑ in litoribꝰ rub ma¬
ris. ubi fenices in habitant. Aluid est aũt
sericum. aliud siricũ. Nam sericũ lana est
quam seres mittunt. siricũ uero pigien¬
tum quod sirii fenices in rubri maris lico¬
ribus colligunt. Est aũt et inter facticios.
nam sepe fit aut sinopide. aut sandice mx¬
tus. Minium primi greci in ephesioꝵ solo
inuenisse cradunt᷑ cuiꝰ pigienti hispana
ceteris regionibus plus abundat unde gi¬
am nomen ꝓprio flumini dedit. Huiꝰdi¬
stillatio argentũ liquidũ gignit. Miniũ
autem hoc quidam dicunt esso cinnaba¬
rin. Cinnabarin adracone et barro id est
elefanto cognominatũ. Auint enim draco¬
num esse sangumem.dum implicant elefan¬
tos. Ruunt enim beluȩ et drachones obrinmn¬
tur. quoꝵ fusus cruor terram inficit. fitq
pigmentũ quicqͥd solo tinxerit. Est autẽ

Expanded text:
coloris pigmentum, ex quo et librorum capita coloris pigmentum, ex quo et librorum capita scribuntur. Ipsud est et Phoeniceum, appellatum ita eo quod in Syria colligatur in litoribus Rubri maris, ubi Phoenices inhabitant. Aliud est autem sericum, aliud Syricum. Nam sericum lana est quam Seres mittunt; Syricum vero pigmentum quod Syrii Phoenices in Rubri maris litoribus colligunt. Est autem et inter facticios; nam saepe fit aut Sinopide aut sandyce mixtus. Minium primi Graeci in Ephesiorum solo invenisse traduntur. Cuius pigmenti Hispania ceteris regionibus plus abundat; unde etiam nomen proprio flumini dedit. Huius distillatio argentum liquidum gignit. Minion autem hoc quidam dicunt esse cinnabarin. Cinnabarin a dracone et barro, id est elephanto, cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem dum inplicant elephantos. Ruunt enim beluae et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quidquid solo tincxerit. Est autem
Abbreviated transcription (Latin):
pitibus cuictam deorsum. Piccurã aũt egr̃o¬
tii excogitauerunt. primũ umbra hominis
lineis circũ ducta. Itaq initio talis. scdo sin¬
gulis coloribus. postea diuersis. Sicq paula¬
tim sese ars ipsa distinxit. et inucrat lumen
atq umbras. differentiasq coloꝵ. Unde et
nunc pictores priꝰ umbras quasdã et lineas
fucurȩ imaginis ducunt deinde coloribus
complent. cenentes ordinem iuentȩ artis
ue quod initio colãbant᷑ ut sũmȩ subtili¬
tatis existerent. Colores aũt aut nascunt᷑
auofiunt. Nascunt᷑ ut sinopis. rubrica. pa¬
ritoniũ melinũ. fretia. auripigmentũ. Ce¬
teri fingunt᷑ aut arte auc ꝑmixtione. Si¬
nopis inuenta primũ in ponto est. inde no¬
men a sinope urbe accepit. Species eiꝰ tres.
Bubra et minꝰ rubens. et inter has media hi¬
brica uocata. quod sit rubra et saygumeo
pxima. Hec plurimis locis gignit᷑ sed optim
ponto unde et pontica dicitꝰ. Siricũ rubti¬

Expanded text:
pitibus cinctam deorsum. 2. Picturam autem Aegyppitibus cinctam deorsum. 2. Picturam autem Aegyptu excogitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen, atque umbras, differentiasque colorum, unde et nunc pictores prius umbras quasdam et lineas futurae imaginis ducunt, deinde coloribus complent, tenentes ordinem inventae artisve quod in initio colabantur, ut summae subtilitatis existerent. 2. Colores autem, aut nascuntur, aut fiunt. Nascuntur, ut sinopis, rubrica, paretonium, melinum, eretria, auripigmentum. Caeteri finguntur, aut arte, aut nopis inventa primum in Ponto est: inde nomen a Sinope urbe accepit. Species eius tres: rubra et minus rubens, et inter has media. Rubrica vocata quod sit rubra et sanguineo proxima. Haec plurimis locis gignitur, sed optima Ponto; unde et Pontica dicitur. Syricum rub
Abbreviated transcription (Latin):
i tostrota sunt elaborata arte picturę.
paruulis crustis ac tessellis tinccis in uarios
colores. Tesselli aũt atesseris nominati. id
ex gipso effigies signaq exprimere. pin¬
giq coloribus. Plasticen aũt dictũ grece.
quod latine est fingere cerra uel gipso si¬
militudinis. Nam et impressa argilla for¬
mam aliquam facere plastis ẽ. Unde et ꝓ¬
coplastus. edictus homo. qͥ exlimo primus
est conditus. De pictura.
ccura aũt est imago expͥmens speciẽ¬
rei alicuiꝰ. quȩ dum̃ uisa fuerit ad recor¬
dationem mentem reducit. fictura aũc di¬
cta quasi fictura. Est eñ imago ficta ñ ue¬
ritas. Hinc et fucata id est ficto quodã colo¬
re illita. nichil fidei et ueritatis habentia.
Vnde et sunt quedam picture quę corpo¬
ra ueritatis studio coloris excedunt et fidẽ
dum augere contendunt. admendatiũ pro¬
uehunt. Sicut qͥ chimerã cricipitẽ pingunt.
uel scillam hominem sur sũ. caninis aũt ca¬

Expanded text:
s. 1. Lithostrota sunt elaborata arte picturae s. 1. Lithostrota sunt elaborata arte picturae parvulis crustis, ac tessellis tinctis in varios colores. Tesselli autem a tesseris nominati, id pso effigies signaque exprimere pingique coloribus. Plastice autem dictum Graece, quod Latine est fingere terra vel gypso similitudines. Nam et inpressa argilla formam aliquam facere plastis est. Unde et protoplastus est dictus homo qui ex limo primus est conditus. De pictura . ctura autem est imago expalicujus rei, quae dum visa fuerit, ad recordationen mentem reducit. Pictura autem dicta, quasi fictura. Est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est, ficto quodam colore illita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt, et fidem dum augere contendunt, ad mendacium provehunt, sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, vel Scyllam hominem sursum, caninis autem ca
Abbreviated transcription (Latin):
lȩ aquarum sunt dictȩ quod aquas fun¬
dant et mittant. Nam stola grece mute¬
re est. Formȩ earũ ꝓ magnitudine aquę
et capacitate fiunt᷑. ꝑ quas aquȩ ꝑcertos¬
modulos diuidunt᷑. ẽ quibus. ẽ. uncia et qͥ¬
naria. digicus quadratus. digitus rotun¬
dus. et ceteri modi cuiq cause. De ueno
causa edificiis addit᷑. ut tectoꝵ auro distin¬
cta laquearia. et preciosi marmoris cru¬
aquearia sunt que camerã .xii.¬
subtegunt et ornant. quȩ et lacimaria
dicunt᷑ quod lacus quosdam quadratos
uel rotundos. ligno uel gipso uel colori¬
reum mea renio̾et in domo lacunar. In¬
de fit alia diminutio lacunariũ: et ꝑ anti¬
sticon laquearium facit. De crostis¬
unde et marmorati parictes crusta¬
ti dicunt᷑. Qui aũt marmora secandi in
crustas ex cogitauerit. ñ constat. Hiunt
autem arena et ferro. serraq in p̾tenui
lima premente arenas. tractuq ipso secan¬
te. Sed crassior arena plus erodit marmo¬
ris. Nam tenuis fabricis et polituris accom

Expanded text:
lae aquarum sunt dictae, quod aquas fundant et emittant. Nam stellein Graece mittere est, formae earum pro magnitudine aquae, et capacitatis modo fiunt. Possunt autem modulos dividuntur. E quibus est uncia et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus, et ceteri modi quique. § 11 De venuscausa edificiis additur, ut tectorum auro distincta laquearia, pretiosi marmoris cruaquearia sunt que cameram subtegunt et ornant, que et lacunaria dicuntur, quod lacus quosdam habeant quadratos vel rotundos, ligno vel gipso vel colorireum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit. TectUnde et marmorati parietes crustati dicuntur. Quis autem marmora secandi in crustas rationem excogitaverit, non constat. Fiunt autem arena, et ferro, serraque in praetenui linea premente arenas, tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodet marmoris. Nam tenuis fabricis et polituris accomm
Abbreviated transcription (Latin):
tres ludit᷑ Arenata: qua in grege dũ ex¬
excirculo astantiũ spectantiũq emissa ul¬
tra iustũ spaciũ pilã exciꝑe. lusoq mire c̃¬
sueurunt. Cubitalem lusũ appellant. cum
duo cõminꝰ ex ꝓirimo ac pene corunctis cu¬
bitis pilã feriunt. Surã dicit᷑ dare qui pilã
crure plato ftriendã collusoribus prebit:¬

Expanded text:
tres luditur. Arenata, qua in grege dum tres luditur. Arenata, qua in grege dum ex circulo astantium spectantiumque emissa, ultra justum spatium pilam excipere lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant, cum duo cominus ex proximo, ac pene conjunctis cubitis, pilam feriunt. Suram dicitur dare, qui pilam, crure prolato, feriendam collusoribus praebet
Abbreviated transcription (Latin):
senio. Post ea appellatio singuloꝵ mutara
est et unionẽ canẽ trionẽ suppũ quatrio
alcatoribus componitur ut afferat qͦd uo¬
luerit. ut puta semionẽ. qui eis imactubo¬
ni affert. Uitant aũt canem quia dãnosꝰ
est. Unum enim significat De calculors
alculi partim ordina motu. lxuii.¬
te mouent᷑ partun uage. Ideo alios
ordinarios alios uagos appellant. At uero
qui moueri omĩno non possunt. incitos¬
dicunt. Unde et egentes homines inciti uo¬
spes cantur. quibus uilla ꝓcedendi nulla restatꝰ.
nunquam abest. postremo et odiũ et dãna
rerum Ulnde et aliquando ꝓpter hec sce¬
lera interdicta legibus fuit. epila. lx.it.
et fera aferendo uel feriendo dicta. de
quarũ genere et pondere dorcatiꝰ sic tra¬
didit. Nec tu parte pilosuiuaces condere
cerui. uncia donec erit gemina suꝑ addi¬
ta libre. Inter species pilarũ sunt trigona¬
ria et arenata. Trigonaria est. quia in

Expanded text:
senio. Postea appellatio singulorum 412 mutata senio. Postea appellatio singulorum 412 mutata est, et unionem CANEM, trionem SUPPUM, quatrionaleatoribus componitur, ut afferat quod voluerit, ut puta senionem, qui eis jactu bonum affert. Vitant autem canem, quia damnosus est, unum enim significat. CAPUT LXVII. De calculorum motu. 1. Calculi partim ordine moventur, partim vage. Ideo alios ordinarios, alios vagos appellant. At vero qui moveri omnino non possunt 413 incitodicunt. Unde et egentes homines inciti vocantur, quibus spes ultra procedendi nulla restat. Cnunquam abest, postremo et odium, et damna rerum, unde et aliquando, propter haec scelera, interdicta legibus fuit. CAPUT LXIX. Deet sphaera a ferendo, vel feriendo dicta, de quarum genere et pondere Dorcatius sic tradit: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminae superaddita librae. 2. Inter species pilarum sunt trigonaria et arenata. Trigonaria est, qua inter
Abbreviated transcription (Latin):
Lea id est lusus tabul& inuenta a
grecis mnitio troian belli. aqͦdam
milice alea nomine. aquo et ars
nomen accepit. Tabula ludit᷑
irgus dictus quod ꝑcũ chessere ꝑgant si¬
ue quod turris speciẽ habeat. Nam greci tur¬
xem pirgum uocant. D e calculis. lxii.¬
alculi uocati quod lenes sint et rotundi
Vnde et calculiis dicit᷑ lapis breuis qui
sine molestia sui breuitate calcat᷑. Itẽ calcu¬
lepusculos uocant. co quod exiliendo discur¬
runt. Olĩ auc̃ thessere iacula appellaban¬
cur. aiaciendo De figuris aleę. lxiiii.¬
ditam aũt aleatores sibi uident᷑ fisio¬
logice ꝑ allegoriam hanc artẽ exerce¬
re. et subquadam rerũ similitudine finge¬
re. Nam tribus thesseris ludere ꝑhibent ꝓꝑ¬
ter tria scłi tempora presentia preceritã et¬
fucura. quia ñ stant sed decurrt̃. Sed et ip
sas uiassenaruis locis distinctas ꝓpter etates
ł ominũ. Ternariis lineis ꝓpter tẽpora ar¬
gumentant᷑ Inde et tabulã ternis descri¬

Expanded text:
lea, id est ludus tabule, inventa a Grecis in ocio Troiani belli a quodam milite Alea nomine, a quo etiam ars nomen accepit. Tabula luditur is. Pyrgus dictus quod per eum tesserae pergant, sive quod turris speciem habeat. Nam Graeci turrem πύργον vocant. § 62 De calculis. Calculi vocati quod lenes sint et rotundi. Unde et calculus dicitur lapis brevis, qui sine molestia sui brevitate calcatur. Item calculepusculos vocant, eo quod exiliendo discurrant. Olim autem tesserae iacula appellabantur, a iaciendo. § 64 De figuris aleae. Quidam autem aleatores sibi videntur physiologice per allegoriam hanc artem exercere, et sub quadam rerum similitudine fingere. Nam tribus tesseris ludere perhibent propter tria saeculi tempora: praesentia, praeterita, futura; quia non stant, sed decurrunt. sas vias senariis locis distinctas propter aetates hominum ternariis lineis propter tempora argumentantur. Inde et tabulam ternis descri
Abbreviated transcription (Latin):
Arena ãb ariditate dicta ñ ab adherendo
infabricis ut quidã uolunt. Huniꝰ ꝓbatio
si manu impressa stridet. aut si in uestẽ
candidam sparsa. nichil sordis relinquit.
Colũne ꝓlongitudine et rotunditate uo¬
catȩ. in quib totiꝰ fabricȩ pondꝰ erigit᷑.
Antiqua ratio erat colũnarũ altitudi¬
ins tercia pars lacitudinũ. Genera ro¬
tundarũ quatuor. Horice. ionicę. tusca¬
nice cornteę. Mensura crassitudinis
et altitudinis inter se distantes. Quin¬
tum genus est carũ quȩ uocant᷑ attioc.
quaternis angulis aut ampliꝰ. paribꝰ la¬
terum interuallis Bases fulturȩ st̃ colũ¬
narum quȩ afundamento consurgunt.
et suꝑpositę fabricȩ sustinent pondꝰ. Ba
ses aũt nomen pełe. ẽ. fortissume. syro ser¬
mone C apitella dicta: quod sint colũ
narum capita. quasi suꝑ collũ caput. Epi¬
stilia sunt que suꝑ capitella colĩarũ po¬
nuntur .et ẽ. grecum. Pauimenta originem¬
uor. quia cedit cor. Ostracus. ẽ. paiuimen

Expanded text:
Arena ab ariditate dicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat.Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallisnarum, quae a fundamento consurgunt, et superposises autem nomen est Petre fortissime Syro sermone. Capitella dicta, quod sint in narum capita; quasi super collum caput. Epistillia sunt, que super capitella columnarum ponuntur et est grecum. Pavimenta evor, quia c
Abbreviated transcription (Latin):
altera fossoria. Hȩc apud ueteres penna uo¬
cabat᷑. utramq aũt habens aciem. bipeniis
Nam bipennis dicit᷑ quod ex utraq par¬
te habcat acutã aciem quasi duas pennas
Pinnum aũt antiqui a cutã dicebant Un¬
de et aium pennȩ quia acutę. Et ecce no¬
men quod reseruauit antiquitatẽ quia
ueteres pennas dicebant. ñ pinnas. Hoc et
dolabra quod habeat duo labrã. Nã secu¬
ris simplex est. Dextralis dextere habilis As¬
cia ab astulis dicta. quas aligno exunit. Cu¬
ius diminutiuũ est asciola. Est aũt manu¬
brio breui ex aduersa parte referens. uel si¬
plicem mallcum. aut cauatũ. ud bicorne ra¬
strum ¶Scalprus dictus quod scalpturis et fo¬
raminibus sit aptus quasi scal forus. cuiꝰ di¬
minutiuus scalpellus. Terebra uocata auer¬
me ligni qui nuncupat᷑ terebra. quẽ greci
teredonam uocant. Hinc dicta terebr̃a qͦd
ut uermis terendo forat. quasi terefora. uel

Expanded text:
altera fossoria. Haec apud veteres penna voaltera fossoria. Haec apud veteres penna vocabatur; utrimque autem habens aciem, bipennis. Nam bipennis dicitur quod ex utraque parte habeat acutam aciem, quasi duas pinnas. Pennum autem antiqui acutum dicebant; unde et avium pinnae, quia acutae. Et ecce nomen quod reservavit antiquitatem; quia veteres pennas dicebant, non pinnas. Haec et dolabra, quod habeat duo labra; nam securis simplex est. Dextralis dexterae habilis. Ascia ab astulis dicta quas a ligno eximit; cuius diminutivum est asciola. Est autem manubrio brevi ex adversa parte referens vel simplicem malleum, aut cavatum, vel bicorne rastrum. Scalprus dictus quod scalpturis et foraminibus sit aptus, quasi scalforus. Cuius diminutivum scalpellus. Terebra vocata a verme ligni, qui nuncupatur terebra, quem Graeci τερηδόνα vocant. Hinc dicta terebra quod ut vermis terendo forat, quasi terefora; vel
Abbreviated transcription (Latin):
adolescens inuenit. quẽ puerũ dedalus fra¬
ter matris suȩ studiis ꝑdocendũ acceꝑat. su¬
ius pueri tantũ ingenium fert᷑. ut dũ ma¬
teriȩ diuidende compendiũ quereret. spmã
piscis imitatus. eferro laminam exasꝑans.
dentiũ mordacitate armauit. quam serrã
artifices nuncupant. Eto cuiꝰ artis inuentio¬
ne dedalus magister eiꝰ inuidie liuore ꝑmotͥ
precipitẽ pucrum ex arce deiẽcit. Dehinc
exulatus cretam abiit. ibiq aliquã diu fur.¬
Et ut fabulȩ ferunt. exereta pennis uolan
et incͥilitiam uenit. Circinus dictꝰ qͦd ũgen¬
do efficiat circulũ. Huiꝰ motus duplicata li¬
nea fit. qu̾e simplex ꝑ laticudinem extensa
fuerat. Punctus aũt in medio circini cen¬
trum agrecis dicit᷑. in cuiꝰ mediũ cuncta con¬
uergunt᷑. Securis uocat᷑ eo qͦd ea arboressi¬
cidant᷑. quasi succuris. Itẽ securis quasi se¬
micuris. Ex una enim parte acuta ẽ. ex

Expanded text:
adolescens invenit, quem puerum Daedalus fraadolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae studiis perdocendum acceperat. Cuius pueri tantum ingenium fertur ut, dum materiae dividendae conpendium quaereret, spinam piscis imitatus e ferro lamminam exasperans dentium mordacitate armavit, quam serram artifices nuncupant. Pro cuius artis inventione Daedalus magister eius invidiae livore permotus praecipitem puerum ex arce deiecit, dehinc exulatum Cretam abiit ibique aliquamdiu fuit, ut fabulae ferunt. Ex Creta pinnis volavit et in Ciliciam venit. Circinus dictus quod vergendo efficiat circulum. Huius modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini centrum a Graecis dicitur; in cuius medium cuncta convergunt. Securis vocatur eo quod ea arbores succidantur, quasi succuris. Item securis quasi semicuris; ex una enim parte acuta est, ex
Abbreviated transcription (Latin):
positȩ utrosq parietes contineant. Aliut
autem sunt tigna: aliud trabes. Tigna enĩ¬
uncta trabem faciunt. trabes aũt sunt:
cum sunt dolate. Tolus ꝓprie est ueluti scu¬
tum breue qͦd in medio tecto est in qͦ trabes
cocunt Cuplȩ uocate quod copulent in se
luctantes. Luctantes qͦd erecti inuicẽ se tene¬
ant more luctantiũ. A grantes
Asseres ab asse dicti. qͥa
soli ponunt᷑ neq coniuncti. Scindulȩ eo qͦo¬
scindant᷑ id est diuidant᷑. Epigri et clami st̃
quibus lignum ligno adheret. Claui autẽ
dicti quasi calibi. quia excalibe fuint id est
ferro. C alibs enim ferrum est. T̃ abulȩ aue¬
teribꝰ tagulȩ uocabant᷑. acegendo scilicet un¬
de et tegulȩ. Cõmissura dicit᷑ tabularũ c̃iur¬
ccio. Sẽctio aũt dicta asequendo ea quȩ ce¬
perit. Nam secare. sectari et sequi est. Ser¬
rȩ aũt nomen de sono faccũ est. id est absiti¬
dore ferri. Circiniq usum pcrdix quidam

Expanded text:
positae utrosque parietes contineant. Aliud positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim iuncta trabem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt dolatae. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quoscindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi autem dicti, quasi calibi, quia e calibe fiunt, id est ferro; chalyps enim ferrum est. Tabulae a veteribus tagulae vocabantur, a tegendo scilicet; unde et tegulae. Commissura dicitur tabularum coniunctio. Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit; nam secare sectare et sequi est. Serrae autem nomen de sono factum est, id est ab stridore. Serrae circinique usum Perdice quidam
Abbreviated transcription (Latin):
tur aut unȩ sint aut plures. quia numeri
tantũ pluralis est nomen. ut lictere quȩ epi¬
stolam significant. De lignariis fabricis.
ignarius generaliter ligni opi xix.¬
fex appellat᷑. C arpentariꝰ spẽciale nomen
est. Carpentũ enim solũ facit. sicut nauicu¬
larius qui tantũ nauiũ est fabricator et ar¬
tifex. S arcitector dictus. quod ex multis hinc
et inde c̃iunctis tabulis. unũ tecti sarciat
corpus. Idem et tignariꝰ qui tectoria lignis
inducit. Lignũ uocatũ greca ehimologia.
quia incensum in lumen conuertit᷑. et in flã¬
mam. Unde et licimũ dicit᷑ qͦd lumen red¬
dit. Maceria inde dicit᷑ om̃e lignũ. qͦd exca
aliquid efficiat᷑. uel si ad ianuã referas uel
ad stacuam: materia erit Ad aliquid enim
semꝑ materia accipienda est: sicut elem̃ta
materiam rerum esse dicimꝰ. quia inde ea q̃
sunt facta uidemus. Et materia quasi ma¬
ter dicta. Trabes uocatę quod in transũso

Expanded text:
tur, aut unae sint aut plures, quia numeri tur, aut unae sint aut plures, quia numeri tantum pluralis est nomen, ut littrae quae epistolam significant. De lignariis . Lignarius generaliter ligni opifex appellatur. Carpentarius speciale nomen est; carpentum enim solum facit, sicut navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex. Sarcitector dictus quod ex multis hinc et inde coniunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. Idem et tignarius, quia tectoria lignis inducit. Lignum vocatum Graeca etymologia, quia incensum in lumen convertitur et in flammam. Unde et lychnium dicitur, quod lumen det. Materia inde dicitur omne lignum quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad ianuam referas vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim materia semper accipienda est, sicut elementa materiam rerum esse dicimus quia inde ea, quae sunt, facta videmus; et materia quasi mater dicta. Trabes vocatae quod in transverso
Abbreviated transcription (Latin):
ad normam fieri. et ad ꝑpendiculũ responde¬
re oportet. Norma dicta greco uocabulo extͣ
quam nichil rectum fierĩ potest. C õponit᷑
aũt ex tribus regułis. itt ut duȩ sint binoꝵ pe¬
dum. tercia hãbeat pedes duos. uncias decem.
quas ȩquali erassitudine politas extremis ca¬
cuminibus sibi iuingit. ut scema trigoni faciant.
ia erit norma. R ẽgula dicta qͦa sit̃ recta qͣsi
rectula. et impedimentũ ñ habeat. Perpendicu¬
lum est quod semꝑ appendit᷑. Deniq in fabri¬
ca nisi omĩa ad ꝑpendiculũ et certã regulam
fiant. necesse est cuncta mendosa instruan¬
tur. ut aliqua praua sint. aliqua cubantia.
ꝓna nonnulla alia supina. et ꝓpter hoc u¬
niuersa sunt constructa. Linea genere suo
appellata. quia ex lino fit. Trullẽ nomen
factum eo quod trudit et detrudit. id est
includit calce uel luto lapides. Luto.
Scalȩ abscandendo ia est ascendendo uo¬
catȩ. herent enim parietibꝰ. Scalȩ aũt dicun¬

Expanded text:
ad normam fieri et ad perpendiculum respondere oportet. Norma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil rectum fieri potest. Conponitur autem ex tribus regulis, ita ut duae sint binum pedum, tertia habet pedes duos, uncias decem, quas aequali crassitudine politas extremis cacuminibus sibi iungit ut schemam trigoni faciant. Id erit norma. Regula dicta quod sit recta, quasi rectula, et inpedimentum non habeat. Perpendiculum est quod semper adpenditur. Denique in fabrica nisi omnia ad perpendiculum et certam regulam fiant, necesse est cuncta mendosa instruantur; ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina; et propter hoc universa sunt constructa. Linea genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum eo quod trudit et detrudit, id est includit calce vel luto lapides. Martelna. Scalae ab scandendo, id est ascendendo, vocatae; haerent enim parietibus. Scalae autem dicun
Abbreviated transcription (Latin):
nomen. cuiꝰ diminũtiuũ tigillũ. Lat̾culi
uero uocati quod lati forment᷑. circũactis
undiq quatuor tabulis. Lateres aũt cru¬
di sunt. qui et ipsi inde nominati. qͦd lati
ligncis formis efficiunt᷑. quoꝵ crates dicum¬
tũr. in quibus lutũ ꝓ hisaem lateribꝰ cru¬
dis portari solent S̾unt enĩ conexionescan¬
narum. dictę apotocratin. id est qͦd se in¬
uicem teneant Lutũ aũt uocatũ quidã
per antifrasin putant. qͦd ñ sit mundũ.
dicta. quia dum sit tactu frigida. intꝰ oc¬
cultum continet ignem Unde ꝑfusa aqͣ¬
rum aliquid fãcit. Postquam enĩ arserit
aquis incendit᷑ quibus solet ignis extingui.
oleo extinguit᷑ quo solet ignis accendi. Utꝰ
ciꝰ instructuris fabricȩ necessariꝰ. Nã lapis
lapidi non potest adherere forciꝰ nisi cal¬

Expanded text:
nomen, cujus diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati, quod lati formentur circumactis undique quatuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis formis efficiuntur, quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro iisdem lateribus crudis portare solent. Sunt enim connexiones cannarum, dicti apo tou cratein, id est, quod se invicem teneant. Lutum autem vocatum quidam per antiphrasim putant, quod non sit mundum. dicta, quia dum sit tactu frigida, intus occultum continet ignem. Natura rum aliquid facit: postquam enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. Nam lapis lapidi non potest adhaerere fortius, nisi a
Abbreviated transcription (Latin):
mosus capillis. uel quia comã itrit. Cala¬
mistratus a calamistro. id est acũ urreo. in
similitudine calami factõ. in quo uines
obtorquent᷑ ut crispi sint. quã incĩige ca¬
lefacere solent qui capillos erispant. ut cala¬
mistrati sint. Corpulentus. qͦd sit corpore ua¬
lidus et lentis carnibus. Crassus. asagina cor¬
poris uel acreando carnes. Comesor. acome¬
dendo satis. Est eñ gulę ac uentri ĩmodera¬
te deditus. Caupo pẽssimꝰ. de uino aquã faci
ens. Canus dictus a candido: et candidus qͣsi
candori datus. Studio enĩ accedit candor. nã
album uocari naturȩ. ẽ. Crispus.
Olaudus.

Expanded text:
mosus capillis, vel quia comam nutrit. Calamosus capillis, vel quia comam nutrit. Calamistratus, a calamistro, id est aco ferreo in calami similitudine facto, in quo crines obtorquentur, ut crispi sint: quem in cinere calefacere solent qui capillos crispant, ut calamistrati sint. Corpulentus, quod sit corpore validus et lentis carnibus. Crassus, a sagina corporis, a creando carnes. Comesor, a comedendo satis. Est enim gulae ac ventri inmoderate deditus. Caupo, pessimus de vino aquam faciens. Candidus bonus, candens. Canus dictus a candido; et candidus quasi candor datus. Studio enim accedit candor. Nam album vocari natura est. Crispus. Clodus.
Abbreviated transcription (Latin):
nem afficiat. Cruciariꝰ. coqͦd sit cruce dignꝰ.
Collega a colligatione societatis et amicicię
comp̃lexu dictus. C octancus. quasi cõpar
etatis. Complex. quia uno peccato uel cri¬
mine alteri .c̃. apͣplicatus ad malũ. Ad bo¬
num uero nunquã dicimꝰ cõplicẽ. Consors
eo qͦd adcũ pars ꝑtinit bonoꝵ. nã sortẽ ue¬
celeritate. quia qͦd usus exigit uelociꝰ facit.¬
generi uel loco asfinis. Colonus. acolonia ł
ab agro colendo dictus. Cognitor. a cognos¬
cendo causam dictus. Curator. qͦd curam
ferat pueris qui adhuc eiꝰ etatis st̃ ut nego¬
cia sua satis administrare ñ possint. Clien¬
tes prius colientes dicebant᷑ a colendis pat᷑¬
nis. Captus.
Captiuis dicit᷑ quasi capite diminutꝰ. In¬
genuitatis enim forcuna ab eo excidit. Unde
it a uiris peritis capite diminutus dicit᷑. Co¬
lumis a colũna uocatus. eo qͦd erectꝰ et firmis¬
simus sit. Comptus a coma dictus. qͦd sit for¬

Expanded text:
nem afficiat. Cruciarius, eo quod sit cruce dignus. nem afficiat. Cruciarius, eo quod sit cruce dignus. Collega a conligatione societatis et amicitiae conplexu dictus. Coaetaneus, quasi conpar aetatis. Conplex, quia uno peccato vel crimine alteri est adplicatus ad malum; ad bonum vero numquam dicimus conplicem. Consors, eo quod ad eum pars pertinet bonorum. Nam sortem veceleritate, quia quod usus exigit velocgenere vel loco adfinis. Colonus a colonia vel ab agro colendo dictus. Cognitor a cognoscendo causam dictus. Curator, quod curam ferat pueris, qui adhuc eius aetatis sunt ut negotia sua satis administrare non possint. Clientes prius colientes dicebantur, a colendis patronis. Captus. Captivus dicitur quasi capite deminutus; ingenuitatis enim fortuna ab eo excidit, unde et ab iuris peritis capite deminutus dicitur. Colomis a columna vocatus, eo quod erectus et firmissimus sit. Comtus a coma dictus, quod sit for
Abbreviated transcription (Latin):
lis minutis. quas antiqui in manu tenen¬
tes numeros cõponebant. Cõpilator. quia¬
liena dicta suis ꝑmiscet. sicut solent pigm̃¬
tdrii inpila diuersa mixta contundẽre.¬
Hoc scelere quondã accusabat᷑ mantuanꝰ ille
uates. cũ quosdã uersus omeri transferens su¬
is ꝑmicuisset. et cũ cõpilator ueterũ ab ȩmu¬
lis diceret᷑. ille respondit magnarũ esse ui¬
rium clauem herculis extorquere de manu.
Contumar abeo quod contẽnat. Cromaticꝰ
quia ñ confunditur. nec colorẽ mutat. Grece
enim croma. color uocat᷑ Contumdiosus. qͥa
uelox est. et tumet in uerbis iniuriȩ. Conten¬
tiosus ab intentione uocatꝰ. qui ñ ratione a¬
liquid sed sola ꝑtinatia uindicat. Contẽpti¬
bil uel quia contẽptu habilis. uel qͥa c̃tem¬
ptus et uilis. id est sine hapore. Crudelis hoc
est crudus. quẽ groci homon appellant per
translationem quasi ñ coctus nec esui habi¬
lis est enĩ asper et durus. Carnifex qͦd car¬

Expanded text:
lis minutis, quos antiqui in manu tenenlis minutis, quos antiqui in manu tenentes numeros componebant. 44. Compilator, qui aliena dicta suis permiscet, sicut solent pigmentarii in pila diversa mista contundereHoc scelere quondam accusabatur Mantuanus ille vates, cum quosdam versus Homeri transferens suis permiscuisset, et cum compilator veterum ab aemulis diceretur, ille respondit: Magnarum esse virium clavam Herculi extorquere de manu. 45. Contumax, ab eo quod contemnat. Chromaticus, quia non confuenim χρῶμα color vocatur. Contumeliosus, quia velox est et tumet verbis iniuriae. Contentiosus ab intentione vocatus, qui non ratione aliquid, sed sola pertinacia vindicat. Contemptibilis, vel quia contemptui habilis, vel quia contemptus et vilis, id est sine honore. Crudelis, hoc est crudus, quem Graeci ὠμὸν appellant per translationem, quasi non coctus nec esui habilis. Est enim asper et durus. Carnifex, quod car
Abbreviated transcription (Latin):
solator. uniꝰ alloquutor. Et inde dictꝰ conso¬
lator qͦd soli se applicat qui loquit᷑. et soli¬
tudinem leuat aloquio suo. Hinc et solati
um. Consultus ẽ. qui consulit᷑ cui contra¬
rius est inconsultꝰ qui ñ accipit consilium.
Constans dictus qͦd undiq stat. nec inaliꝗͣ
partem declinari potest. Confidens qͦd sit in
uinctis fiducia plenus. Unde et ceciliꝰ Si con¬
fidentiam habes confide omĩa. Cautꝰ a ca¬
uendo dictus. Callidus. fraudulentus. qͥa
celare nouit et male peritꝰ. Callidũ aũt ue¬
teres ñ ꝓ astuto tantũ. sed ętiã ꝓ astute doc¬
to ponebant. Hunc et uersutũ. ab eo qͦd ani¬
mum cito uertat. Cupidus a capiendo mul¬
tum id est accipiendo uocatus. Clamosus.
quasi calamosiis. a calamo scilicet qͦd sonet.
Calumniator. quasi falsi criminis accusa¬
tor acaluendo id est frustrando et decipien¬
do dictus. Calculator a calculis id est lapil¬

Expanded text:
solator, unius allocutor; et inde dictus consosolator, unius allocutor; et inde dictus consolator, quod soli se applicat cui loquitur, et solitudinem levat alloquio suo: hinc et solatium. 39. Consultus est qui consulitur, cui contrarius est inconsultus, qui non accipit consilium. 40. Constans dictus, quod undique stat, nec in aliquam partem declinari potest. Confidens, quod sit in cunctis fiducia plenus. Unde et Coecilius: Si confidentiam habes, confide omnia. 41. Cautus a cavendo dictus. Callidus, fraudulentus, quia celare novit, et male peritus. Callidum autem veteres non pro astuto tantum, 464 sed etiam pro astute docto ponebant. Hunc, et versutum, ab eo quod animum cito vertat. 42. Cupidus a capiendo multum, id est, accipiendo vocatus. Clamosus, quasi calamosus a calamo, scilicet, quod sonet. Calumniator, falsi criminis accusator a caluendo, id est, frustrando et decipiendo, dictus. 43. Calculator, a calculis, id est, lapil
Abbreviated transcription (Latin):
lo dictus quod st sublimis et altus. quasi cę¬
lestis C astus primũ a castratione nuncupa¬
tus. post ea placuit ueteribus etiã eos sic no
minare qui ꝑpetuam libidinis abstinentiã
pollicebant᷑. Celex dictus. quia iter sibi facit
adcclum. Celebs. conubii expers. qualia sunt
nomina in cęlo. quȩ absq coniugiis st̃. Et ce¬
lebs dictus. quasi celo beatus. Celicola eoqͦa
celum colat. est enĩ angłs. Continens. ñ solũ
in castitate dicit᷑ sed et in ꝙẏbo et potu. In ira
quoq et ueratione mentis. et detrahendi libi¬
aine. Et continens. qͦd se amultis malis absti¬
neat. Clemens. misericors ab eo qͦd cluãt. id
est ꝓtegat et tueat᷑. sicut solet patronꝰ clicri¬
tem. Concors a c̃iunctione cordis ẽ. appellatꝰ.
Nam sicut consors dicit᷑ qui sortẽ iungit.
ita ille concors dicit᷑ qui corde c̃iungit᷑. Con¬
cionator. multitudinis alloquutor. Con¬

Expanded text:
lo dictus, quod sit sublimis et altus, quasi caelo dictus, quod sit sublimis et altus, quasi caelestis. Castus primum a castratione nuncupatus: postea placuit veteribus etiam minari qui perpetuam libidinis abstinentiam pollicebantur. 34. Coeles dictus, quia iter sibi facit ad coelum. Coelebs, connubii expers, qualia sunt numina in coelo, quae absque conjugiis sunt. Et coelebs dicitur, quasi coelo beatus. Caelicola, eo quod coelum colat, est enim angelus. 35. Continens, non solum in castitate dicitur, sed et in cibo et potu; in ira quoque, et vexatione mentis, et detrahendi libidine. Et continens, quod se a multis malis abstineat. 36. Clemens, misericors ab eo quod cluat, id est, protegat, et tueatur, sicut solet patronus clientem. 37. Concors a conjunctione cordis appellatus; nam sicut consors dicitur qui sortem jungit, ita ille concors dicitur qui corde jungitur. 38. Concionator, multitudinis allocutor. Con
Abbreviated transcription (Latin):
teram corrũꝑit. Nam beneuolencia absur¬
dum sonat. Glandus. dulcis. et inuitans ad
familiaritatẽ sui. Brutuis quasi obrutꝰ. qͥa
sensu caret. Est enim sine ratione. sine pru
dentia. Unde et ille iuniꝰ brutus ex sorore
tarquinii suꝑbi genitꝰ. cum eundẽ casũ time¬
ret quẽ frater inciderat qui ob diuicias et
prudentiam ab auunculo fuerat occisus u¬
tilem tempori stulticiã simulauit. Vndeco¬
am brutus ẽ. cognominatus. dum uocarit᷑
uinius. Balbus abalando potiꝰ quã loqͣndo
dictus. Uerba enĩ ñ explicat. inde et hlesus
quia uerba frangit. Bucco garrulus. qͦd acte¬
ros oris loquacitate ñ sensũ exuꝑet. Bilio¬
sus quod sit semꝑ tristis. ab humore nigro
qui bilis uocatur. Baburrus stultus. ineptꝰ
Biothanatus. quod est bis mortuus. Thana¬
tos enum greco sermone mors dicitur.
larus a celo quod splendeat. Onde et
clarã dies ꝑsplendore cęli. Celsus acȩ¬

Expanded text:
teram corrumpit; nam benevolentia absurteram corrumpit; nam benevolentia absurdum sonat. 27. Blandus, dulcis et invitans ad familiaritatem sui. 28. Brutus, quasi obrutus, quia sensu caret. Est enim sine ratdentia. Unde et ille Iunius Brutus ex sorore Tarquinii Superbi genitus, cum eundem casum timeret quem frater inciderat, qui ob divitias et prudentiam ab avunculo fuerat occisus, utilem temporis stultitiam simulavit. Unde etiam Brutus est cognominatus, dum vocaretur Iunius. Burrus. Balbus a balando potius quam loquendo dictus. Verba enim non explicat. Inde et blaesus, quia verba frangit. Bucco, garrulus, quod ceteros oris loquacitate, non sensu exsuperet. Biliosus, quod sit semper tristis, ab humore nigro qui bilis vocatur. Baburrus, stultus, ineptus. Biothanatus, quod sit bis mortuus. Θάνατος enim Graeco sermone mors dicitur. C Clarus, a caelo, quod splendeat. Unde et clara dies pro splendore caeli. Celsus a cae
Abbreviated transcription (Latin):
catus dictus quasi bene auctꝰ. scilicet abha¬
bendo qͦd uellet. et nichil paciendo qͦd
nollet Ille aũt uere beatus est. qui et habet
omina quę uult bona. et nichil uult mali.
ex iis enim duobus beatus homo efficit᷑ Bo
nus. auenustate corporis credit᷑ dictꝰ. postea
et ad animum trans latũ nomen. Eũ aũt di¬
cimus bonum cui ñ p̃ualet malũ eũq opti¬
mum qui peccat minimũ. Benignus est uir
sponte ad benefaciendũ paratus. et dulcis al¬
loquio. Non aũt multũ distat benignꝰ a bo¬
no quia et ipse ad benefaciendũ uidit᷑ expo¬
situs. sed in eo differt quia potest bonus esse
et tristior. et bene quidem facere et presta¬
re quod poscitur. non tamen suauis esse no¬
uit consorcio. Benignus aũt sua cunctosno¬
uit inuitare dulcedine. Beneficus. ab enefa¬
ciendo alteri dictus. unde et beneficiencia
bene uult ñ tamen dicit᷑ bentuolus sic̃ nec
maleuolus. Sepe enĩ ex duabus partibꝰ cõpo¬
situm nomen aut priorẽ aut sequentem lit¬

Expanded text:
atus dictus, quasi bene auctus, scilicet ab habendo quod velit, et nihil patiendo quod nolit. Ille autem vere beatus est, qui et habet omnia quae vult bona, et nihil vult male. Ex his enim duobus beatus homo efficitur. 23. Bonus a venustate corporis creditur dictus, postea et ad animum translatum nomen. Eum autem dicimus bonum, cui non praevalet malum; eumque optimum, qui peccat minimum. 24. Benignus est vir sponte ad benefaciendum paratus, et dulcis alloquio; non autem multum distat benignus a bono, quia, et ipse ad benefaciendum videtur expositus. Sed in eo differt, quia potest bonus esse, et tristior, et bene quidem facere, et praestare quod poscitur, non tamen suavis esse novit consortio. Benignus autem sua cunctos novit invitare dulcedine. 25. Beneficus a benefaciendo alteri dictus; unde et beneficentia vbene vult. Non tamen dicimus benevolus, sicut nec malevolus. Saepe enim ex duabus partibus compositum nomen, aut priorem, aut sequentem lit
Abbreviated transcription (Latin):
sticia sonũ .⁊. littera exprimat. tamen
quia latinum . ẽ. ꝑ t. scribendũ. ẽ. sic mili¬
tia. malitia. nequitia. et cetera similia. In
dubiis quoq uerbis consuetudo uetcrum
erat. ut cum eadem lictera aliũ intellec¬
tum correpta. alium ꝓducta haberet. lõ¬
ge sillabe apicem apponebant. ot puta põ¬
pulus arborem significaret an hominum
multitudinem: apice distinguebat᷑. Sic et
ubi littere consonantes geminabant᷑. siciliq
suꝑponebant. ut c̾ella. sẽrra. asseres. Ueteres en
non duplicabant litteras. sed supra sicilicos a

Expanded text:
stitia' sonum Z littera exprimat, tamen, stitia' sonum Z littera exprimat, tamen, quia Latinum est, per T scribendum est. Sic 'militia', 'malitia', 'nequitia', et cetera similia. In dubiis quoque verbis consuetudo veterum erat ut, cum eadem littera alium intellectum correpta, alium producta haberet, longae syllabae apicem adponebant; utputa 'populus' arborem significaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic et ubi litterae consonantes geminabantur, sicilicum superponebant, ut 'cella', 'serra', 'asseres'. Veteres enim non duplicabant litteras, sed supra sicilicos a
Abbreviated transcription (Latin):
a. Quid ꝑ .d. litteram scribendũ. cũ ꝓno¬
men est. Per .t. cum uerbum. cuiꝰ positio
est prima. Queo quis quit. et in cõpositi¬
one nequeo nequis nequit. Quod quan¬
do ꝓ nomen est .ꝑ .d. scribendum. quando
numerus. ꝑ .t. quia totidem ꝑ .t. scribit᷑
Quotidie ꝑq scribendum ñ ꝑ .c. ut sit qͦt
diebus .h. littera cõmunionem habet cũ
s. littera. itaq apud antiquos. honos la¬
bos. arbos. dicebat᷑. nunc honor. labor. ar¬
bor.Sat ꝑ .t. scribi oportet. quia integrũ
eius facit satis. Sed ꝑ .d. oportet scribi ap̃
antiquos enim sed sedum dicebat᷑ nos fina¬
les duas litteras abscidimus. Tantus sicut
et quantus in medio .n. habebunt. quã et
tam. Unde et quantitas. quantus et tantꝰ.
Uȩ interiectio cum .a. scribenda. Ge c̃iun¬
ctio sine .a. ꝓ p̃c quia grecum est ꝑar scri¬
bendum. ita et xrism̾a. O et ⁊ litteris
sola greca nomina scribunt᷑. nam cũ u¬

Expanded text:
A. 'Quid' per D litteram scribitur, cum pronoA. 'Quid' per D litteram scribitur, cum pronomen est; per T, cum verbum: cuius positio est prima 'queo, quis, quit', et in conpositione 'nequeo, nequis, nequit'. 'Quod' quando pronomen est, per D est scribendum; quando numerus, per T, quia 'totidem' per T scribitur. 'Quotidie' per Q scribendum, non per C, ut sit 'quot diebus'. R littera communionem habet cum S littera. Itaque apud anticos 'honos', 'labos', 'arbos' dicebatur, nunc 'honor', 'labor', 'arbor'. 'Sat' per T scribi oportet, quia integrum eius facit 'satis'. 'Sed' per D oportet scribi. Apud anticos enim sed 'sedum' dicebatur; nos finales duas litteras abscidimus. 'Tamtus', sicut et 'quamtus' in medio M habebant. 'Quam' enim et 'tam', unde et 'quamtitas', 'quamtus', 'tamtus'. 'Vae' interiectio cum A scribendum; 've' coniunctio sine A. Xp̃s, quia Graecum est, per X scribendum. Ita et 'Xrisma'. Y et Z litteris sola Graeca nomina scribuntur. Nam cum 'iu
Abbreviated transcription (Latin):
nunciare solitum esse et scribere. Inde ꝓp¬
ter auctoritatem tanti uiri consuctudi¬
nem factam. ut maximus. optimus. pes¬
simus scribat᷑. Nalo ꝑ unum .l. scribendũ.
quia est magis uolo. Malle ꝑ duo .Il. qͥa
est magis uelle. Polo quoq ꝑ umũ .l. nol
le et uelle ꝑ duo. Nolo enim ne uolo ẽ. Nal¬
le ne uelle.: Ossi uultũ aut ossum significat:
ꝑ .o. solum scribendum ẽ Si ꝑsonam . h. p̃po¬
henda est. Ora finium: ꝑ .o. ħora dierũ ꝑh
scribendum. Onus si de onere uenit .o. so¬
lum scribendum. Si de honore: cũ aspirã¬
tione. Prepositio et prȩterea ꝑ dẏptongũ
scribendum. Pene uero quod est c̃inctio
ꝑ .e. poena quod est suppliciũ ꝑ oc .Q lit¬
t̾cra tunc recte ponit᷑. cum illi statĩ .s. lic¬
tera subsequit᷑. et alia quelibet una plu¬
resue uocales uingunt᷑. ita ut una sillaba
fiat. Cetera ꝑ .c. scribunt᷑. Quȩ ꝓnomen
cum .a. scribendum. Que conunctio sinc

Expanded text:
nuntiare solitum esse et scribere. Inde propnuntiare solitum esse et scribere. Inde propter auctoritatem tanti viri consuetudinem factam, ut 'maximus', 'optimus', 'pessimus' scribatur. 'Malo' per unum L scribendum, quia est 'magis volo'. 'Malle' per duo LL, quia est 'magis velle'. 'Nolo' quoque per unum L; et 'nolle' per duo. 'Nolo' enim 'nevolo' est; 'nolle', 'nevelle'. 'Os' si vultum aut ossum significat per O solam scribendum est; si personam, H praeponenda est. 'Ora' finium per O; 'hora' dierum per H scribendum. 'Onus' si de onere venit, O sola scribendum; si de honore, cum H aspiratione. 'Praepositio' et 'praeterea' per dipthonga scribendum. 'Pene' vero, quod est coniunctio, per E; 'poena', quod est supplicium, per OE. Q littera tunc recte ponitur, cum illi statim U littera sequitur, et alia quaelibet una pluresve vocales iunguntur, ita ut una syllaba fiat. Cetera per C scribuntur. 'Quae' pronomen cum A scribendum; 'que' coniunctio sine