comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iocunda admiratione non speculetur
ipsius nature adolentis fortitudinẽ
prudentiamq ac fidem in colloquio
anglico: ubi tam constanter eloquit᷑
tam prudenter interrogat. tam faci¬
uis non uideat ac uidendo miret᷑.
iufticiam eius. que sic unuersa prece¬
pta diuine legis satagebat implere. ut
nec ad se non ꝑtinentia quedam inex¬
pleta relinqueret. Uerbi gr̃a. Post par¬
tum enim purificatione legali quam
agebat non egebat: que uirũ inconci¬
piendo non ꝑtulit. De temꝑantia qͦq
ipsius suꝑius dictum est. que do uir¬
ginitatis liliuim in humilitatis ual
le produxit. Cum gͦ uirtutib supͣ¬
dictis facta eius plena sint. atq di¬
cta: manifestum est ñ solum aites¬
tatione angelita. sed etiam rerum
argumento. nullũ genus uirtutis be¬
atissime uirgimi defuisse. Deꝓmebant
itaq uirtutes in cogitatione & affec-¬
tu cordis eius in effabilem armoniam.
quã ipsa reatrix & in habitatrix eiꝰ

Expanded text:
jucunda admiratione non speculetur jucunda admiratione non speculetur ipsius maturae adolescentis fortitudinem, et prudentiam, et fidem in colloquio angelico, ubi tam constanter eloquitur, tam prudenter interrogat, tam facinim non videat ac videndo miretur justitiam ejus, qua sic universa praecepta divinae legis satagebat implere, ut nec ad se pertinentia inexpleta relinqueret? Verbi gratia: post partum enim purificatione legali quam agebat, non egebat, quia virum in concipiendo non noverat. De temperantia quoque ipsius superius dictum est, quae Deo virginitattutibus supradictis facta ejus plena sunt atque dicta, manifestum est non solum attestatione angelica, sed etiam rerum argumento nullum virtutis beatissimae Virgini defuisse. Depromebant itaque virtutes in cogitatione et affectu cordis ejus ineffabilem harmoniam, quam ipsa creatrix et inhabitatrix ejus
Abbreviated transcription (Latin):
strari possit. Tamen ne ibi nichil di¬
cere arguannur. ubi maior affluit co¬
pia dicendoꝵ. reseruantes multa atq̃
magna facundis. saltem pauca dica¬
mus suꝑ hoc: & que facile ꝓbentur
audita. Hoc gͦ in primis astruere fas
est: quod anima ipsius & caro quam
elegit. & habitaculũ sibi fecit sapien¬
tia dei patris ab omni malicia & im¬
mundicia purissima fuit. asfirmante
scriptura. qm̃ in maliuolam animã
non introibit sapientia. nec habita¬
bit in corpore subdito peccatis.
tem econtra confidenter asserimus:
quia nullo uirtutũ genere uacabat.
ciu plenitudinem gr̃e dei nuntius as¬
serebat in esse. Quod altestante archan¬
gelo. quãuis nemo sana mente discre¬
dat: tamen siquis adhuc pio desiderio
querat argumenta uirtutũ. ex uerbis
& factis euis que scriptura cõmemorat
tanto sibi facilius occurrent. quanto
ipse in querendo fidelior erit. Sunt
autem ex eis quedam. om̃i fere xp̃ia¬
no ꝑspicua. Quis enim est qui cum

Expanded text:
strari possit. Tamen ne ibi nihil distrari possit. Tamen ne ibi nihil dicere arguamur, ubi major affluit copia dicendorum, reservantes multa atque magna facundis, saltem pauca dicamus super hoc, et quae facile probentur audita. Hoc igitur in primis astruere fas est, quod anima ipsius et caro quam elegit, et habitaculum sibi fecit Sapientia Dei Patris, ab omni malitia et immunditia purissimae fuerunt, affirmante Scriptura: Quoniam in malevolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis . Item econtra confidenter asserimus, quia nullo virtutum genere vacabat, cui plenitudinem gratiae Dei nuntius asserebat inesse. Quod, attestante archangelo, quamvis nemo sana mente discredat, tamen si quis adhuc pio desiderio quaerat argumenta virtutum ex verbis et factis ejus quae Scriptura commemorat, tanto sibi facilius occurrent, quanto ipse in quaerendo fidelior erit. Sunt autem ex eis quaedam omni fere Christiano perspicua. Quis enim est qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
uid gͦ myfticum hec interpreta¬
tio gerat. ꝑ simaituinum oͥftendatiꝰ
Nautis quipp: mare transeuntib. no¬
tare opus est stellam: haut longe a
supremo celi carline choruscantem:
& ex respectu ilius estimare atq diri¬
geri cursum suum: ut portum desti¬
natum apprehendere possint. Simi¬
ii modo fr̃es opoatet uniuersos xp̃les¬
las inter fluctus huius scł̃i remigan¬
tes attendere maris stellam, hanc id
est mariam: que supremo rerũ cardi.¬
ni deo ꝓxima est & respectu exempli
eius cursum uite dirigere. Quod qui
fecerit non iactabitur uane gle uen-¬
to. nec frangetur scopulis aduersorũ.
nec absorbebitur scillea uoragine uo¬
luptatum: sed prospere ueniet ad por¬
Dic siquis interroget dicens. quid
ergo putas qualis olim in anima fue¬
xit. uel nunc sit hec ꝑsona que sic om̃i¬
b scĩs spectanda. atq imitanda ꝓponi-¬
tur. ueraciter respondemus.quia lon¬
ge ꝑfectior quam nr̃a oratione demõ¬

Expanded text:
uid ergo mysticum haec interpretauid ergo mysticum haec interpretatio gerat, per similitudinem ostendamus. Nautis quippe mare transeuntibus, notare opus est stellam hanc, longe a summo coeli cardine coruscantem, et ex respectu illius aestimare atque dirigere cursum suum, ut portum destinatum apprehendere possint. Simili modo, fratres, oportet universos Christicolas, inter fluctus hujus saeculi remigantes, attendere maris stellam hanc, id est Mariam, quae supremo rerum cardini Deo proxima est, et respectu exempli ejus cursum vitae dirigere. Quod qui fecerit non jactabitur vanae gloriae vento, nec frangetur scopulis adversorum, nec absorbebitur scyllaea voragine voluptatum, sed prospere veniet ad porsi quis interroget dicens, quid ergo putas qualis olim in anima fuerit, vel nunc sit, haec persona, quae sic omnibus sanctis spectanda atque imitanda proponitur? veraciter respondemus, quia longe perfectior quam nostra oratione demon
Abbreviated transcription (Latin):
ma uirgo maria. sicut legimus,
patre narareno. matre hethleemita:
quas urbes xp̃i natiuitati. uel conuer¬
sationi. destinatas esse ꝓphete non
tacuerant. Descendit autem, ab radi¬
ce illius fide preclari abrahe: cui suꝑ¬
ne ꝓmissa fuerat benedictio omniũ
gentiũ in semine suo: & a stir pe dauid,
quem d̾s ꝓpter notam sibi probitatẽ
egregia laude sublimauit dicens/in¬
ueni uirum sccłmͥ cormeum.
De regali nempe tribu simul & satez¬
dotali duxit originem: que summũ
regem atq pontificem erat paritu¬
ra. Non tamen hec idcico dixerimꝰ:
quod dñs qui peccatores uocare uenit:
dedignatus sit matrem suam pecca¬
tores habere cognatos: intir quos
speciosa uelut inter sp̃imas lisium
appareret. Hec itaq electa:  insig¬
nis inter filias: nen fortuitu quidẽ:
aut solo placito parentunz ir pleriq:
sed diuina dispensatione nomen ac¬
cepit. ita ut ipsa quoq uocabuli sui
figura. magnũ quiddam innueret.
Interpretatur enim maris stella.iii¬

Expanded text:
ma Virgo, sicut legimus, patre Nazareno, matre Bethlehemita, quas urbes Christi nativitati vel conversationi destinatas esse prophetae non tacuerant. Descendit autem ab radice illius fide praeclari Abrahae, cui superne promissa fuerat benedictio omnium gentium in semine suo, et ab stirpe David, quem Deus propter notam sibi probitatem egregia laude sublimavit, dicens: Inveni virum secundum cor meum . De regali nempe tribu simul et sacerdotali duxit originem, quae summum Regem atque Pontificem erat paritura. Non tamen haec idcirco dixerimus, quod Dominus qui peccatores vocare venit, dedignatus sit matrem suam peccatores habere cognatos, inter quos speciosa velut inter spinas lilium appareret. Haec itaque electa et insignis inter filias, non fortuitu quidem, aut solo placito parentum ut plerique, sed divina dispensatione nomen accepit, ita ut ipsa quoque vocabuli sui figura magnum quiddam innueret: interpretatur enim maris stella. Q
Abbreviated transcription (Latin):
iussionis uocem. petrus q an¬
dreas relictis retib secuti sunt redẽp¬
torem. Nulla uero hunt facere adhuc
miracula uiderant. nichil ab eo de
premio eterne retributionis audie¬
rant: & tamen ad unũ dñi preceptũ
hoc qd̃ possidere uidebantur obliti sũt.
Quanta nos eius miracula uidemus.
quot flagellis affligimur. quantis
minarũ asperitatib deterremur.
ꝙ tamen uocantem sequi contẽpni¬
mus. In celeiam sedet: qui de conu̾¬
sione nos ammonet. Iam iugo fid̾i
colla gentiũ subaidit. iam mundi

Expanded text:
jussionis vocem Petrus et Andreas, relictis retibus, secuti sunt Redemptorem. Nulla vero hunc facere adhuc miracula viderant, nihil ab eo de praemio aeternae retributionis audierant; et tamen ad unum Domini praeceptum hoc quod possidere videbantur obliti sunt. Quanta nos ejus miracula videmus, quot flagellis affligimur, quantis minarum asperitatibus deterremur, et tamen vocantem sequi contemnimus? In coelo jam sedet, qui de conversione nos admonet; jam jugo fidei colla gentium subdid
Abbreviated transcription (Latin):
dicturi sumus. qui ab amore p̾sentis
scłi nec preceptis flectimur. nec uer¬
berib emendamur: Sed fortasse ali¬
quis. tacitis secum sibi cogitationi¬
b dicat. Ad uocem dñicam uterq
iste piscator quid aut quantũ dimi-¬
sit. qui pene nichil habuit: Sed hac
tum reliquit: qui sibi nichil retimi¬
it. Multũ reliquit: qui quamlibet
parum totum deseruit. Certe nos
& habita cũ amore possidemus:¬
q ea que minime habemus. ex de¬
siderio querimus. Tu aũ d.¬

Expanded text:
dicturi sumus, qui ab amore praesentis saeculi nec praeceptis flectimur, nec verberibus emendamur. Sed fortasse aliquis tacitis secum cogitationibus dicit: Ad vocem Dominicam uterque iste piscator quid aut quantum dimisit, qui pene nihil habuit? Sed in htum reliquit qui sibi nihil retinuit; multum reliquit qui, quamlibet parvum, totum deseruit. Certe nos et habita cum amore possidemus, et quae minime habemus, ex desiderio quaerimus. Multum
Abbreviated transcription (Latin):
sicut botri uinee. & odor oris tui sicut
maloꝵ. guttur tuũ sicut uinum opti¬
mũ. dignum dilecto meo ad potandũ.
labiisq & dentib illius ruminandũ.
Ego dilecto meo: & ad me conuersio eiꝰ.
Ueni dilecte mi. egrediamur in agrũ:
commoremur in uillis. Mane surgamꝰ
ad uineas: uideamus si floruit uinea.
si flores fructus parturiunt. si florue
runt mala piinica. Ibi dabo tibi ubera
mẽa. Mandragore dederunt odorem in
portis nr̃is. Omnia poma noua & uete¬
ra dilecte mi. seruaui tibi.

Expanded text:
i sicut malorum guttur tuum sicut vinum optimum dignum dilecto meo ad potandum labiisque et dentibus illius ruminandum ego dilecto meo et ad me conversio eius veni dilecte mi egrediamur in agrum commoremur in villis mane surgamus ad vineas videamus si floruit vinea si flores fructus parturiunt si florurunt mala punica; ibi dabo tibi ubera mea. Mandragorae dederunt odorem in portis nostris. Omnia poma nova et vetera, dilecte mi, servavi tibi.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfuit. qui ex hac multitudine uigi¬
laret. Igitur ubi turonici eos conspi¬
ciunt obdormisse: apprehensam scĩs
alii aforis suscipiunt. Positoq in na¬
ui: cum om̃i popło ꝑ uincennam
fluuiũ descendunt. Ingressiq lige¬
ris alueum: ad urbem turonicam
cũ magnis laudib psallentiũ. cho¬
rum dirigunt cõpiosum. De quoꝵ
uocib pictaui exꝑgefacti. nichil
de thesauro quẽ custodiebant habẽ¬
tes:cum magna confusione ad ꝓpͥa
sunt reuersi. Qd̃ siquis requirat:
cur post transitũ gratiani ep̃i unus
paganis: diu ciuitas turonica sine
benedictione sacerdotali fuit.

Expanded text:
perfuit qui ex hac multitudine vigiperfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sanctialii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus uia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Co hec turonici respondebant. Si uir¬
tutes nobis factas sufficere dicitis: sci¬
tote quia uobiscum positus amplius
est quã hic operatus. Nam ut preter¬
nulta ius plurima: uobis suscitauit
duos mortuos: nobis unum. E ut ip̃e
dicebat sepe: maior ei uirtus ante epi¬
scopatũ fui̾t. quã post ep̃atum. Cigo
necesse est. ut quod nobiscum non
impleuit uiuus: expleat uel defũ¬
ctus. Uobis est e̾nim ablatus: nobis
erum si mos antiquitus institu¬
tus seruatur: in urbe qua ordinatus
est habebit deo iubente sepulchrũ.
Certe si eum ꝓ monasterii priuile¬
gio cupitis uendicare: sc̃itote quia
primo ei monasteriũ cũ mediolanẽ¬
sib fuit. Hiis gͦ sitigantib. sole ru¬
ente dies clauditur. corpusq in
medio positum: ab utroq populo
custoditur: futurũ ut mane facto
a pictauis ꝑ uiolentiam auferret᷑.
Sed d̃s omp̃s noluit urbem turoni¬
cam ꝓprio frustrare patrono. Deniq
fallacie comprimunt: nec ullus su¬

Expanded text:
Ad haec Turonici respondebant: Si virAd haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis erum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox clauserra ostiis, ab utroque populo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique phalanga comprimitur, nec ullus su
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s martinus turonoꝵ ep̃s. ꝓle¬
nus uirtutib ꝙ sc̃itate. prebens in¬
firmis multa beneficia: octogesimo
primo etatis sue anno: ep̃atus autẽ
uicesimo sextoz apud condatensem
diocesis sue uicum: excedens a scło. fe¬
liciter migrauit ad xp̃m. Transiit aũ
media nocte. que dominica habebat᷑:
attico cesareoq consusib. Multi enĩ
in eius transitu, psallentiũ uoces au¬
dierunt in celo: quod in libro uirtu¬
tum eiꝰ primo plenius exposuimus.
Iam cum primũ sc̃s dñi apud
condatensem ut diximus uicũ egrot.i¬
re cepisset: pi̾ctaui ppłi ad eius transi¬
tum. sicut turonici conuenert. Quo
migrante: grandis altercatio in utrũ¬
q surrexit popłm. Dicebant enim pi¬
ctaui. Noster est monachus. nobis ab¬
ba extitit: nos requirimꝰ cõmendatũ.
Sufficiat uob̃. quia dum esset in mũ
pastis conuiuio:firmati fuistis bene¬
dictionib. insuꝑ & uirtutib iocun¬
dati. Sufficiant uobis õmĩa ista: no¬
bis liceat auferre uel adauer exanime.

Expanded text:
s Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Condatensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Sufficiat vobis, quod dum esset in mundpastis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum.
Abbreviated transcription (Latin):
do ex euugłio recitata sunt. am¬
monent nos esse unũ aliquid quo ten¬
damus. quando in huiꝰ scli multitudine
laboramus. Tendamus aũ adhuc pere¬
grinantes: nondum manentes. Adhuc
in uia: nondũ in patria. Adhuc desi¬
derando: nondum fruendo. Tamen ten¬
damus. & sine pigritia ꝙ sine int̾mis¬
sione tendamus: ut aliquando ꝑueni
am religione germane. Ambe dño cohe¬
serunt: ambe dño in carne presente
concorditer seruier̃t. Suscepit eũ ma¬
ria sicut solent suscipi peregrim. Sed
tamen suscepit famula dñm. egra sal¬
uaiorem. creatura creatorem.

Expanded text:
do ex Evangelio recitata sunt, admonent nos, esse unum aliquid quo tendamus, quando in hujus saeculi multitudine laboramus. Tendimus autem adhuc peregrinantes, nondum manentes; adhuc in via, nondum in patria; adhuc desiderando, nondum fruendo. Tamen tendamus, et sine pigritia et sine intermissione tendamus, ut aliquando pervenam religione germanae; ambae Domino cohaeserunt, ambae Domino in carne praesenti concorditer servierunt. Suscepit eum Martha, sicut solent suscipi peregrini. Sed tamen suscepit famula Dominum, aegra Salvatorem, creatura Creatorem.
Abbreviated transcription (Latin):
ed cum ex eis multos ire ꝑ arrupta
uitioꝵ cerneret: eum quẽ quasi in ingres¬
sum mundi posuerat: retraxit pedem. ne
siquid de scientia eis attingeret. ipse qͦꝙ
postmnodũ in immane precipitiũ totus
iret. Despectis itaq litterarũ studiis re-¬
licta domo. rebq patriis: soli deo place¬
re desiderans: sc̃e conuersationis habitũ

Expanded text:
ed cum in eis multos ire per abrupta vitiorum cerneret, eum quem quasi in ingressu mundi posuerat, retraxit pedem: ne si quid de scientia ejus attingeret, ipse quoque postmodum in immane praecipitium totus iret. Despectis itaque litterarum studiis, relicta domo rebusque patris, soli Deo placere desiderans, sanctae co
Abbreviated transcription (Latin):
serenitatem aeris ad pluuiam traxit.
Nec paulotardius post orationem. in¬
undatio illa secuta est: sed tanta fuit con¬
uenientia orationis. ꝙ inundationis.
ut de mensa caput iam cum tonitruo
leuaret: quatinus unũ idemq esset mo¬
mentum. & leuare caput & pluuiam de¬
ponere. Tunc uir dei int̾ choruscos & to¬
nitrua. atq ingentis pluiie mnundatio¬
nem. uidens se ad monasteriũ non posse
remeare. cẽpit conqueri contristatus di¬
cens. Parcat tibi omp̃s d̾s soror. Quid
est quod fecisti: Cui illa respondit. Ecce
te rogaui. q audire me noluisti. roga¬
ui dñm meũ & audiuit me. Modo ergo
si potes egredere: & me dimissa ad mona¬
sterium recede. Ipse aũ exire extra tectũ
non ualens: qui manere sponte noluit
in loco. mansit inuitus. Sicq factum
est. ut totam noctem ꝑuigilem ducerẽt:
atq per sacra sp̃ualis uite colloquia. sese
uicaria relatione satiarent. Nec mirũ.
eian iuxta iohannis uocem d̃s caritas

Expanded text:
serenitatem aeris ad pluviam traxit. serenitatem aeris ad pluviam traxit. Nec paulo tardius post orationem inundatio illa secuta est, sed tanta fuit convenientia orationis et inundationis, ut de mensa caput jam cum tonitruo levaret: quatenus unum idemque esset momentum, et levare caput, et pluviam deponere. Tunc vir Dei inter coruscos et tonitruos atque ingentis pluviae inundationem videns se ad monasterium non posse remeare, coepit conqueri contristatus, dicens: Parcat tibi omnipotens Deus, soror; quid est quod fecisti? Cui illa respondit: Ecce te rogavi, et audiri me noluisti; rogavi Dominum meum, et audivit me. Modo ergo si potes, egredere, et me dimissa ad monasterium recede. Ipse autem exire extra tectum non valens, qui remanere sponte noluit, in loco mansit invitus. Sicque factum est ut totam noctem pervigilem ducerent, atque per sacra spiritalis vitae colloquia sese vicaria relatione satiarent. Qua de re enim juxta Joannis vocem, Deus charitas
Abbreviated transcription (Latin):
simul acceper̃t cibos. Cumq adhuc ad
mensam sederent.ꝙ inter sacra colloqͥa
tardior se hora ꝓtraheret: eadem sc̃imo¬
nialis femina soror eius eum rogauit di¬
cens. Queso te. ne ista nocte me deseras:
ut usq mane aliquid de celestis uite
gaudiis loquamur. Cui ille respondit.
Quid est quod loqueris soror: Manere
extra cellam nullatenꝰ possum. Tanta uͦ
erat celi serenitas: ut nulla in aere nu¬
bes appareret. Sc̃imonialis aũ femina cũ
uerba fratris negantis audisset. insertis
digitis manus suꝑ mensam posuit: &¬
caput in manib om̃ĩpotentem rogatu¬
ra declinauit. Cumq leuaret de mensa
caput. tanta choruscationis & toni¬
trui uirtus. tantaq inundationis plu¬
uia erupit. ut neq uenerabilis benedi-¬
ctus neq fr̃es qui cum eo aderant. extra
loci luen quo consederant. pedem mo¬
Anctimonialis quippe femina ca¬
put in manib declinans. lacrimarũ
fluuios in mensam fuderat: ꝑ quas

Expanded text:
simul acceperunt cibos. Cumque adhuc ad simul acceperunt cibos. Cumque adhuc ad mensam sederent, et inter sacra colloquia tardior se hora protraheret, eadem sanctimonialis femina soror ejus eum rogavit, dicens: Quaeso te ne ista nocte me deseras, ut usque mane de coelestis vitae gaudiis loquamur. Cui ille respondit: Quid est quod loqueris, soror? Manere extra cellam nullatenus possum. Tanta vero erat coeli serenitas, ut nulla in aere nubes appareret. Sanctimonialis autem femina, cum verba fratris negantis audisset, insertas digitis manus super mensam posuit, et caput in manibus omnipotentem Dominum rogatura declinavit. Cumque de mensa levaret caput, tanta coruscationis et tonitrui virtus, tantaque inundatio pulviae erupit, ut neque venerabilis Benedictus, neque fratres qui cum eo aderant, extra loci limen quo consederant, pedem moctimonialis quippe femina caput in manibus declinans, lacrymarum fluvios in mensam fuderat, per quas
Abbreviated transcription (Latin):
ferrũ de manubrio ꝓsiliens. in lacum
cecidit. Ubi scilicet tanta erat aquarũ ꝓ¬
funditas. ut spes requirendi ferramen¬
tum nulla iam esset. Itaq ferro ꝑdito
tremens ad maurũ monachũ occurrit
gothus. dampnũ qd̃ fecerat nuntiauit:
tus hec audiens. accessit ad lacũ. tulit de ma¬
nu gothi manubrium. & misit in lacũ.
&. mox ferrum de profundo rediit. atq
manubriũ intrauit. Qui statim ferra¬
mentũ gotho reddidit dicens: eccelabora
et noli contristari. Tu aũ d̃.¬
oror itaq eius scolastica nomine
omnipotenti dño ab ip̃o infantie tempo¬
re dedicata: ad eum semel ꝑ annũ ueni¬
re consueuerat. Ad quam uir dei ñ longe
extra ianuam in possessionẽ monasterii.
descendebat. Quadam uero die uenit ex
more: atq ad eam cũ discipulis uenera¬
bilis eius descendit frater. Qui totũ diem
in dei laudib. sacrisq colloquiis ducẽ¬
tes: incumbentib iam noctis denebris.

Expanded text:
ferrum de manubrio prosiliens in lacum ferrum de manubrio prosiliens in lacum cecidit, ubi scilicet tanta erat aquarum profunditas, ut spes requirendi ferramenti nulla jam esset. Itaque ferro perdito, tremebundus ad Maurum monachum cucurrit Gothus: damnum quod fecerat nuntiavit, enedictus haec audiens accessit ad lacum: tulit de manu Gothi manubrium, et misit in lacum: et mox ferrum de profundo rediit, atque in manubrium intravit. Qui statim ferramentum Gotho reddidit, dicens: Ecce labora, et noli contristari. CAPUT oror namque ejus. Scholastica nomine, omnipotenti Domino ab ipso infantiae tempore dedicata, ad eum semel per annum venire consueverat. Ad quam vir Dei non longe extra januam in possessione monasterii descendebat. Quadam vero die venit ex more, atque ad eam cum discipulis venerabilis ejus descendit frater: qui totum diem in Dei laudibus sacrisque colloquiis ducentes, incumbentibus jam noctis tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
quem iste monachus sequitur.u
uinq ꝑ biduum esset oratum mau¬
rus monachus uidit: pompeianꝰ autẽ
eiusdem monasterii pater uidere ñ po¬
tuit. Diegͥ alia. expleta oratione. uir
dei oratoriũ egressus. stantem monachũ
foras reperit: quẽ pro cecitate cordis sui
uirga ꝑcussit. Qui ex illo die nichil ꝑ¬
suasionis ulterius a nigro puerulo ꝑ¬
tulit. sed ad orationis studium immo¬
bilis permansit. Sicq antiquus ho¬
stis dominari ñ ausus est. in eius cogi¬
tatione: ac si ipse ꝑcussus fuisset exuer¬
pauper sp̃u ad conuersionem uenit: ꝗͣ¬
uir dei benedictus libentissime suscepit.
Quadam uero die ei dari ferramentũ
iussit. quod ad falcis similitudinẽ falca¬
strum uocatur. ut de loco quodam uepres
abscideret. quatinꝰ illic hortus deberet
fieri. locus aũ ipse quẽ mundandum go¬
thus susceperat. suꝑ ipsam lacus ripam
iacebat. Cumq gothus isdem densitatẽ
uepriũ totius uirtutis annisu succideret:

Expanded text:
quem iste monachus sequitur. quem iste monachus sequitur. Cumque per biduum esset oratum, Maurus monachus vidit; Pompeianus vero ejusdem monasterii Pater videre non potuit. Die igitur alia, expleta oratione vir Dei oratorium egressus, stantem foris monachum reperit, quem pro caecitate cordis sui virga percussit: qui ex illo die nil persuasionis ulterius a nigro jam puerulo pertulit, sed ad orationis studium immobilis permansit: sicque antiquus hostis dominari non ausus est in ejus cogitatione, ac si ipse percussus fuisset ex verpauper spiritu ad conversionem venit: quem Dei vir Benedictus libentissime suscepit. Quadam vero die ei dari ferramentum jussit, quod ad falcis similitudinem falcastrum vocatur, ut de loco quodam vepres abscinderet, quatenus illic hortus fieri deberet. Locus autem ipse quem mundandum Gothus susceperat, super ipsam laci ripam jacebat. Cumque Gothus idem densitatem veprium totius virtutis annisu succideret,
Abbreviated transcription (Latin):
sitoria agebat. Cumq ab abbate suo se¬
pius fuisset admonitus. ad uirum dei de¬
ductus est. Qui ipse quoq eius stulticiã
uehementer increpauit: & ad monaste¬
rium reuersus. uix duob dieb uiri d̾i
admonitionem tenuit. Nam dic tercio
ad usum ꝓprium reuersus. uagari tem¬
pore orationis cepit. Quod cum seruo dei
ab eodem monasterii patre quem constitu¬
erat nuntiatũ fuisset: dixit. Ego uenio:
eumq per memetipsum emendo. Cumq
uir dei uenisset in eodem monasterio.ꝙ
constituta hora. expleta psalmodia sese
frẽs in orationem dedissent: aspexit qd̃
eundem monachũ qui manere in orati
one non poterat. quidam niger pueru¬
ius ꝑ uestimenti fimbriam foras trahe¬
bat. Tunc eidem patri monasterii pom¬
peiano nomine: & mauro dei famulo
secreto dixit. Nunquid non aspicitis qͥs
est. qui istum monachũ foras trahit:
Qui respondentes dixerunt. Non. Qui¬
b ait. Oremus. ut uos etiam uideatis

Expanded text:
sitoria agebat. Cumque ab abbate suo saesitoria agebat. Cumque ab abbate suo saepius fuisset admonitus, ad virum Dei deductus est, qui ipse quoque stultitiam ejus vehementer increpavit, et ad monasterium reversus, vix duobus diebus viri Dei admonitionem tenuit: nam die tertia ad usum proprium reversus, vagari tempore orationis coepit. Quod cum servo Dei ab eodem monasterii Patre quem constituerat, nuntiatum fuisset, dixit: Ego venio, eumque per memetipsum emendo. Cumque vir Dei venisset ad idem monasterium, et constituta hora, expleta psalmodia sese fratres in orationem dedissent, aspexit quod eumdem monachum qui in oratione manere non poterat, quidam niger puerulus per vestimenti fimbriam foras traheret. Tunc eidem Patri monasterii Pompeiano nomine, et Mauro Dei famulo secreto dixit: Nunquid non aspicitis quis est qui istum monachum foras trahit? Qui respondentes dixerunt: Non. Quibus ait: Oremus ut vos etiam videatis
Abbreviated transcription (Latin):
recedente secuta est: quantam uir sc̃s
nunquã fuerat expertus. Quandam
namq aliquando feminam uiderat.
quam malignis sp̃s aute eius mentis
oculos reduxit. Tantoq igne serin dei
animũ in specie illiꝰ accendit. ut se in
ꝙ lam pene deserere heremũ uoluptate
deuictus deliberaret: cum subito suꝑna
gr̃a respectus. ad semetipsũ reuersus est. at¬
q urticarũ & uepriũ iuxta densa succre¬
scere frutecta conspiciens. exutus indu¬
mento nudũ se in illis spinarũ aculeis
& urticarũ incendiis. piecit. Ibiq diu uo¬
lutatus. toto ex eis corpore uulneratꝰ exi¬
it: & ꝑ cutis uulnera eduxit a corpore uul¬
nus mentis: quia uoluptatem traxit in
Nuno autem ex eis monasteriis que
circũquaq construxerat quidam mona¬
chus erat. qui ad orationem stare non po¬
terat. S moxut se fr̃es ad studiũ oratio¬
nis inclinassent. ipse egrediebatur foras.
& mente uaga terrena aliqua & tran¬

Expanded text:
recedente secuta est, quantam vir sanctus recedente secuta est, quantam vir sanctus nunquam fuerat expertus. Quamdam namque aliquando feminam viderat, quam malignus spiritus ante ejus mentis oculos reduxit: tantoque igne servi Dei animum in specie illius accendit, ut se in t jam etiam pene deserere eremum voluptate victus deliberaret. Cum subito superna gratia respectus ad semetipsum reversus est, atque urticarum et veprium juxta densa succrescere fruteta conspiciens, exutus indumento nudum se in illis spinarum aculeis et urticarum incendiis projecit: ibique diu volutatus, toto ex eis corpore vulneratus exiit, et per cutis vulnera eduxit a corpore vulnus mentis; quia voluptatem traxit in n uno autem ex eis monasteriis quae circumquaque construxerat, quidam monachus erat qui ad orationem stare non poterat: sed mox ut se fratres ad studium orationis inclinassent, ipse egrediebatur foras, et mente vaga terrena aliqua et tran
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur. multisq hon estiorib uiris. ca¬
ritate se illic detinentib. in beati petri
apłi eccł̃a demorarentur. predicta nu¬
trix illius ad purgandum triticum a
uicinis mulierib prestari sibi capiste¬
riũ petiit. Quod suꝑ mensam incaute
derelictum. casũ accidente fractum ẽ:
sicq ut in duab partib. inueniretur
diuisum. Quod mox ut rediens nirtͥx
illius imienit. uehementissime flere ce¬
pit: quia uas quod prestitũ acceperat.
fractum uideret. B enedictus aũ religi¬
osus & pius puer cum nutricem suam
flere conspiceret: eius dolori compassus.
ablatis secum utrisq fracti capisterii
partib: sese cum lacrimis in orationẽ
dedit. Qui ab oratione surgens. ita
Moxaũ nutricem suam blande conso¬
latus. ei sanum capisteriũ reddidit. qd̃
faciem uolitare cepit. eiusq uultui
importune insistere: ita ut capi ma-¬
nu posset. si hanc uir dei tenere u oluis¬
set. S ed signo cruitis edito: recessit auis.¬
Tanta aũ carnis temptatio aui eadẽ

Expanded text:
sque honestioribus viris charitate se illic detinentibus, in beati Petri apostoli ecclesia demorarentur, praedicta nutrix illius ad purgandum triticum a vicinis mulieribus praestari sibi capisterium petiit, quod super mensam incaute de relictum, casu accidente fractum est, sic ut in duabus partibus inveniretur divisum. Quod mox rediens nutrix illius, ut ita invenit, vehementissime flere coepit, quia vas quod praestitum acceperat, fractum vi debat. Benedictus autem religiosus et pius puer cum nutricem suam flere conspiceret, ejus dolori compassus, ablatis secum utrisque fracti capisterii partibus, sese cum lacrymis in orationem dedit: qui ab oratione surgens, ita x autem nutricem suam blande consolatus, et sanum capisterium reddidit, quod faciem volitare coepit, ejusque vultui importune insistere, ita ut capi manu posset, si hanc vir sanctus tenere voluisset; sed signo cruTanta autem carnis tentatio ave eadem
Abbreviated transcription (Latin):
dos. Quod aũ nunt flentes risuros ẽẽ
ꝓmnittit: non pucriliter accipiendũ ẽ.
sed scripture more. risus nomine. men¬
tis exultatio. & affectu. quidã letior
intelligendũ est esse designatus. sicut
sara risum inquit michi fecit deus. E
in iob dictum est: os aũ ueratiũ reple¬
bitur risu.¬

Expanded text:
dos. Quod autem nunc flentes risuros esse dos. Quod autem nunc flentes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendum, sed, Scripturae more, risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Risum, inquit, fecit mihi Deus . Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risu
Abbreviated transcription (Latin):
manifestabitur gla tua.
otest & simpliciter accipi. Beati qͥ
nunc esuritis: qui caftigatis corpus
ur̃m. & seruituti subicitis. qui in fa¬
me & siti uerbo oꝑam datis: quia cele¬
stium tunc gaudioꝵ habebitis uber¬
tate ꝑfrui. Beati qui nunc fletis: quia
ridebitis.Non temporalium damyna
cõmodoꝵ. sed uirtutũ detrimenta sp̃u-¬
alium qui flent: eterna beatitudine
consolabuntur. U bi non nr̃a solum:
sed & ꝓximi iubemur cõmissa deflere.
Quem si ut nos diligimus: consequent̃
illuis & profectu nos gratulari: ꝙ. defe¬
ctu necesse est tribulari. Nec solum tri¬
bilari: uerum ad lacrimas usq suc¬
cendi. Sic enim samuhel & dauid pec¬
catum saulis d interitũ lugent. sic
peccatricem dñs ipse fleuit suꝑ ciuita¬
tem & mestis compassus sororib. la¬
zarum quẽ diuina erat maiestate re¬
suscitaturus. humana prius misera¬
tione deflebat. mystice significans. eoᷤ
qui peccati morte sopiuntur. ut reui¬
uiscere queant. a ꝓximis esse plãgen¬

Expanded text:
manifestabitur gloria tua . Potest et simpliciter accipi: Beati qui nunc esuritis, qui castigatis corpus vestrum, et servituti subjicitis, qui in fame et siti verbo operam datis, quia coelestium tunc gaudiorum habebitis ubertate perfrui. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra solum, sed et proximi jubemur commissa deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter illius et profectu nos gratulari, et defectu necesse est tribulari; nec solum tribulari, verum ad lacrymas usque succendi. Sic enim Samuel et David peccatum Saulis et interitum lugent , sic peccatricem ipse Dominus flevit super civitatem , et, moestis compassus sororibus, Lazarum, quem divina erat majestate resuscitaturus, humana prius miseratione deflebat ; mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queant, a proximis esse plangen
Abbreviated transcription (Latin):
lem militis passionem. Heri enim rex
nr trabea carnis indutus de aula nt
uirginalis egrediens. uisitare dignatꝰ
est mundum: hodie miles de tab̾nacło
corꝑis exiens. triumphator migrauit
ad celum. Ile sempiterne deitatis maieꝰ¬
state seruata. seruile cinctorium carnis
assumens. in huius scłi campum pug¬
naturus intrauit: iste depositis corrup¬
tibilib corꝑis indumentis. ad celi pala¬
tium ꝑhenniter regnaturus ascendit
Ille descendit carne uelatus: iste ascen¬
dit sanguine laureatus. Ascendit iste
lapidontib iudeis: quia ille descendet le¬
tantib angelis:¬

Expanded text:
lem militis passionem. Heri enim Rex noster, trabea carnis indutus, de aula uteri virginalis egrediens visitare dignatus est mundum: hodie miles de tabernaculo corporis exiens, triumphator migravit ad coelum. Ille, sempiternae deitatis majestate servata, servile cinctorium carnis assumens, in hujus saeculi campum pugnaturus intravit; iste depositis corruptilibus corporis indumentis, ad coeli palatium perenniter regnaturus ascendit. Ille descendit carne velatus, iste ascendit sanguine laureatus. Ascendit iste lapidantibus Judaeis, quia ille descendit laetantibus angelis
Abbreviated transcription (Latin):
petentes: modo contursib modo discur¬
sib interdum fugam int̾dum bella.
significant. omniq genere ludoꝵ exer¬
citate nichil quod animo occurrisset:
intemptatum relinquunt. Sicq ꝑ dies

Expanded text:
tes dum modo concursibus modo discursibus interdum fugam interdum bella simulant omnique genere ludorum exercitate nichil quod animo occurrisset intemptatum relinquunt, tandem
Abbreviated transcription (Latin):
macerant. & toto desiderio ad suꝑ-¬
nam patriam anhelant.eterna pre¬
mia expetunt. ꝓ laborib sius reci¬
pere laudes humanas nolunt.Hii
nimirũ głam suam ñ in ore homi¬
num ponunt:sed intra conscientiã
contegunt. E sunt pleriq qui corpꝰ
ꝑ abstinentiam affligunt. sed de ip̃a
sua abstinentia humanos fauores
expetunt. doctrine inseruiunt.indi¬
gentib multa larguntur. sed fatue
ꝓfecto sunt uirgines. quia solam lau¬
dis transitorie retributionem que¬
runt. Unde & apte subditur. Qͥnq¬

Expanded text:
macerant, et toto desiderio ad supemacerant, et toto desiderio ad supernam patriam anhelant, aeterna praemia expetunt pro laboribus suis recipere, laudes humanas nolunt. Hi nimirum gloriam suam non in ore hominum ponunt, sed intra conscientiam contegunt. Et sunt plerique qui corpus per abstinentiam affligunt, sed de ipsa sua abstinentia humanos favores expetunt; doctrinae inserviunt, indigentibus multa largiuntur, sed fatuae profecto sunt virgines, quia solam laudis transitoriae retributionem quaerunt. Unde et aperte subditur.
Abbreviated transcription (Latin):
hic magnꝰ uocabit᷑ in regno celoꝵ. Man¬
datũ quippe soluit q. docet: quando hoc
qͥsq uoce predicat. quod unendo non
implet. Sed ad regnũ eterne beati-¬
tudinis ꝑuenire non ualet: qui ñ
uult implere opere quod docet. Quom
ergo in eo minimus uocatur: qui ad
hoc nullomodo intrare ꝑmittitur:
Quid itaq ꝑ hanc sententiã nisi pre¬
sens eccla celoꝵ regnũ dicitur: In qua
doctor qui mandatũ soluerit. minimꝰ
uocatur: quia cuiꝰ uita despicitur.
restat ut & predicatio contempnat᷑.¬
N quinq aũ corporis sensib:
unusquisq subsiftit. Geminatus aũ
quinarius: denariũ ꝑficit. Et quia
ex utroq sexu fidelium multitudo
collignur: sc̃a eccł̃a decem uirgini¬
b similis denuntiatur. In qua qͥa
mali cũ bonis & reprobi cũ electis
admixti sunt. recte similis uirgim¬
b p̃rudentib & fatuis esse ꝑhibetur.¬
Sunt nãq pleriq continentes qui
ab exteriori se appetitu custodiunt.
e spe ad interiora rapiunt᷑: carnem

Expanded text:
imus vocabitur in regno celorum. Mandatum quippe solvit et docet, quando hoc quisque voce predicat, quod vivendo non implet. Sed ad regnum eterne beatitudinis pervenire non valet qui non vult opere implere quod docet. Quomodo ergo in eo minimus vocatur qui ad hoc nullo modo intrare permittitur? Quid itaque per hanc sententiam nisi praesens Ecclesia coelorum regnum dicitur? in qua doctor qui mandatum solverit minimus vocatur, quia cujus vita despicitur, restat ut praedicatio contemnatn quinque autem corporis sensibus, unusquique subsistit. Geminatus autem quinarius denarium perficit. Et quia ex utroque sexu fidelium multitudo colligitur, sancta Ecclesia decem virginibus similis denuntiatur, in qua quia mali cum bonis, et reprobi cum electis admixti sunt, recte similis virginibus prudentibus et fatuis esse Sunt namque plerique continentes qui ab exteriori se appetitu custodiunt, et spe ad interiora rapiuntur; carnem
Abbreviated transcription (Latin):
factus est discipłs dubitans & palpãs
testis uere resurrectionis:sicut spon¬
sus matris fuerat custos integerrime
uirginitatis. Palpauit aũ: & excla¬
mauit. Dñs m̃s: q deus m̃s. Dicit ei
ihc. Quia uidisti me credidisti. Cũ
paulus apłs dicat. est autẽ fides spe¬
randarũ substantia rerum argumen¬
tũ non apparentũ: profecto liquet.
quia fides illarũ rerũ argumentũ ẽ.
que apparere non possunt. Que et¬
enim apparent: iam non habent fi¬
dem sed agnitionem. Dum gͦ uidit
thomas dum palpauit: cur ei dieitur
quia uidisti me credidisti: Sed aliud
uidit: aliud credidit. A mortali qͥppe
homine. diuinitas uideri non potuit.
Hominem gͥ uidit: & deum confes¬
sus est dicens. Dñs m̃s: & deus m̃s.
Uidendo gͦ credidit: qui considerando
uerũ hominem. hunc deũ quẽ uidere
non potuit exclamauit. Letificat
ualde qd̃ sequitur. Beati qui non uide¬
runt q credider̃t. In qua nimirũ

Expanded text:
factus est discipulus dubitans et palpans, factus est discipulus dubitans et palpans, testis verae 639 resurrectionis, sicut sponsus matris fuerat custos integerrimae virginitatis. Palpavit autem, et exclamavit: Dominus meus et Deus meus. Dicit ei Jesus: Quia vidisti me, credidisti. Cum Paulus apostolus dicat: Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium , profecto liquet quia fides illarum rerum argumentum est quae apparere non possunt. Quae etenim apparent, jam fidem non habent, sed agnitionem. Dum ergo vidit Thomas, dum palpavit, cur ei dicitur, quia vidisti me, credidisti? Sed aliud vidit, aliud credidit. A mortali quippe homine divinitas videri non potuit. Hominem igitur vidit, et Deum confessus est, dicens: Dominus meus et Deus meus. Videndo igitur credidit, qui considerando verum hominem, hunc Deum quem videre non poterat, exclamavit. Laetificat valde quod sequitur: Beati qui non viderunt, et cre
Abbreviated transcription (Latin):
defuit. reuersus quod gestum est au-¬
diuit. audita credere renuit.Uenit
iterũ dñs. & non credenti discipulo
latus palpandũ prebuit. manus offn-¬
dit: & oftensa suoꝵ cicatrice uulne
animaduertitis: Nunqͥd casu gestum
creditis. ut electus ille discipłs tunc de¬
esset. post autẽ ueniens audiret. audi¬
ens dubitaret. dubitans palparet:
palpans crederet: Non hoc casu: sed
diuina dispensatione gestum est. Egit
namq miro modo suꝑna clementia.
ut discipłs dubitans dũ in magistro
suo uulnera palparet carnis: in nobis
uulnera sanaret infidelitatis. Plus
enim nobis thome infidelitas ad fidẽ.
quã fides credentiũ discipuloꝵ ꝓfu-¬
it: quia dum ille ad fidem palpando
reducitur: nr̃a mens om̃i dubitatio¬
ne postposita in fide solidatur. uiii¬
ic quippe discipłm post resurrec-¬
tionem suam dubitare ꝑmisit. nec ta¬
men in dubitatione deseruit. sicut
ante natiuitatem suam habere ma¬
riam sponsum uoluit. qui tamen ad
eius nuptias non ꝑuenit. Nam ita

Expanded text:
defuit: reversus quod gestum est audivit, audita credere renuit. Venit iterum Dominus, et non credenti discipulo latus palpandum praebuit, manus ostendit, et ostensa suorum cicatrice vulnerer haec animadvertitis? Nunquid casu gestum creditis ut electus ille discipulus tunc deesset, post autem veniens audiret, audiens dubitaret, dubitans palparet, palpans crederet. Non hoc casu, sed divina dispensatione gestum est. Egit namque miro modo superna clementia, ut discipulus dubitans, dum in magistro suo vulnera palparet carnis, invulnera sanaret infidelitatis. Plus enim nobis Thomae infidelitas ad fidem, quam fides credentium discipulorum profuit: quia dum ille ad fidem palpando reducitur, nostra mens omni dubitatione postposita in fide solidatur. Sic quippe discipulum post resurrectionem suam dubitare permisit, nec tamen in dubitatione deseruit, sicut ante nativitatem suam habere Mariam sponsum voluit, qui tamen ad ejus nuptias non pervenit. Nam ita
Abbreviated transcription (Latin):
clericis. consensum maiorũ xp̃ianorũ
& consuetudinem eccl̃e sequendam
& lectualia. ex moderato & competen¬
ti habitu erant. nec nitida nimium.
nec abiecta plurimũ. quia hiis ple-¬
rumq uel iactare se insolenter homi¬
nes solent uel abicere. ex utroq non
que iħu xp̃i. sed quesua sunt idem
querentes. At iste ut dixi. medium
tenebat. neq in dexteram neq in sini¬
stram declinans. Mensa usus est fru¬
gali & parca. que aliquando quidem
inter olera & legumina. etiam car¬
nes habebat. ꝓpter hospites uł quos¬
q infirmiores. Semꝑ aũ uinũ bibe¬
bat. quia nouerat & docebat. ut apls
dicit. qd̃ omnis creatura dei bona sit.
& nichil abiciendũ. qd̃ cũ gr̃arum
actione ꝑcipitur. sc̃ificatur enim
ꝑ uerbum dei & orationem. & ut id̾e
augustinus sc̃s in suis confessionũ
libris. posuit. dicens. Non ego im¬
mundiciam obsonii timeo. sed im¬
mundiciam cupiditatis. ¶ Et notan¬

Expanded text:
clericis consensum majorem Christianorum, clericis consensum majorem Christianorum, et consuetudinem Ecclesiae sequendam vel lectualia ex moderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerumque vel jactare se insolenter homines solent, vel abjicere; ex utroque non quae Jesu Christi, sed quae sua sunt iidem quaerentes: at iste, ut dixi, medium tenebat, neque in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiores, semper autem vinum habebat. Quia noverat, et docebat, ut Apostolus dicit, quod omnis creatura Dei bona sit, et nihil abjiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem . Et, ut idem Augustinus sanctus in suis Confessionum libris posuit, dicens: Non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. Scio No
Abbreviated transcription (Latin):
b & gratulantib. atq id fieri. ꝑficiq
ingenti desiderio clamantib. episco¬
patũ suscipere contra morem eccl̃e. suo
cusabat. Dumq illi fieri solere ab om¬
nib suaderetur. atq id ignaro. tͣnsma¬
rinis & affricanis eccl̃e exemplis ꝓba-¬
sccpit. Quod in se postea fieri ñ debu
dicit. Nec quod sibi factum esse dolu¬
it. aliis fieri uoluit. Unde etiam sat¬
egit. ut conciliis constitueretur ep̃o¬
rũ: ab ordinatorib debere ordinan¬
dis uł ordinatis. omniũ statuta sa¬
cerdotũ in noticiam esse deferenda.
anctoꝵ contilia sacerdotũ iii¬
ꝑ diuersas ꝓuintias celebrata. cum
potuit frequentauit. non in eis que
sua sunt. sed que ihu xp̃i querens. ut
uł fides sc̃e eccl̃e catholice inuiolata
maneret. uel non nulli sacerdotes et
clerici. siue ꝑ fas siue ꝑ nefas excõmu¬
nicati. uel absoluerentur uel abiceren¬
tur. In ordinandis uͦ sacerdotib uel

Expanded text:
bus gratulantibus, atque id fieri perficique bus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem Ecclesiae suo cusabat. Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probascepit. Quod in se postea fieri non debudicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constitueretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel ordinatis omnium statuta sacerdotum in notitiam esse deferenda.Sanctorum concilia sacerdotum per diversas provincias celebrata, cum potuit, frequentavit; non in eis quae sua sunt, sed quae Jesu Christi quaerens; ut vel fides sanctae Ecclesiae catholicae inviolata maneret, vel nonnulli sacerdotes et clerici, sive per fas sive per nefas excommunicati, vel absolverentur vel abjicerentur. In ordinandis vero sacerdotibus et
Abbreviated transcription (Latin):
senex ualerius metuere cepit ut
ab alia eccl̃ia sacerdote priuata. ad ep̃a¬
tum quereretur. & sibi auferretur. Nã
& id ꝓuenisset: nisi hoc idem ep̃c cog¬
nito. ad locum secretũ eum transire
curasset: atq occultatũ a querentib
minime inueniri fecisset᷑. Un de ampli¬
us formidans idem uenerabilis senex.
& sciens se corpore q etate infirmissi¬
mũ: egit secretis litteris apud prima¬
tem ep̃orum carthaginensem. alleganꝰ
imbecillitatem corporis sui. etatisq
grauitatem. & obsecrans ut ypponien¬
si eccłe ordinaretur ep̃s. qui sue cathe¬
dre non tam succederet. sed consacer¬
dos accederet augustinus. Et ueluti
t postea petito ad uisi¶¶uit.¬
tandum. & adueniente ad eccl̃iam yp¬
pomiensem tunc primate numidie
megallio calamense ep̃o. ualerius an¬
tistes. ep̃is qui forte tunc aderant.q cle¬
ricis omnib ypponiensib. & uniuerse
plebi. imnopinatam cunctis suam insi-¬
nuat uoluntatem. omnibq audienti-¬

Expanded text:
eneficio, metuere coepit, ut ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, et sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisque gravitatem, et obsecrans ut Hipponensi Ecclesiae ordinaretur episcopus, quo suae cathedrae non tam succederet, sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae opEt postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calamensi episcopo, et Valerius antistes episcopis qui forte tunc aderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audienti
Abbreviated transcription (Latin):
quã sanguinis. Etmirũ in modum.
sc̃m apłm. baptismni gr̃a. in ipsa nece
fecit splendidũ. potius quã cruentum.
Que quidem res in sc̃o paulo allipenda
non est. Quid enĩ mirũ. si abundat la¬
cte nutritor eccl̃e: S icut ipse ad corm¬
thios ait. Lac uobis potum dedi non
escam. Hec est plane repmissionis illa
terra: quã patrib nr̃is ds̃ ꝓmisit di
cendo. Dabo uobis terram lacte ꝙ mel
le manantem. Non enim de hac terra
locutus est. que manantib aquis ce¬
num inuoluit. lutumq ꝑmiscet. sed
de illa terra pauli. & similiũ pauli.

Expanded text:
quam sanguinis, et mirum in modum quam sanguinis, et mirum in modum sanctum Apostolum Baptismi gratia in ipsa caede exstitisse splendidum potius quam cruentum. Quae quidem res in sancto Paulo stupenda non est. Quid enim mirum, si abundat lacte nutritor Ecclesiae? sicut ipse ad Corinthios ait, Lac vobis potum dedi, non escam . Haec est plane repromissionis illa terra, quam patribus nostris promisit Deus, dicens: Dabo vobis terram fluentem lac et mel . Non enim de hac terra locutus est, quae manantibus aquis coenum involvit, lutumque permiscet: sed de illa terra Pauli et similium Pauli,