comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chil. Et mire b̃s iohannes inmitio euuͣ¬
głii sui de diuinitate saluatoris & fide.¬
populum recte credentium sublimiter
imbuit: & hereticoꝵ ꝑfidiam potenter ex¬
superat. fuere nãq ħeretic qui dice¬
rent.Si gͦ natus est xp̃s: erat tempus qͣn¬
do ille non erat. Quos pͥmo sermone re¬
darguit cum ait. In principio erat uerbũ¬

Expanded text:
hil. Et mire beatus Joannes in initio Evanhil. Et mire beatus Joannes in initio Evangelii sui de divinitate Salvatoris, et fidem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos primo sermone redarguit, cum ait: In principio erat Verbu
Abbreviated transcription (Latin):
domino: qui ꝑ pauca detemꝑalib eus
actis eilisserens. eternam diuinitatis eiꝰ
potentiam.per quam omnia fc̃a sunt.
sublimius mente uolando. or limpidus
spculando cognouit: ac nob̃ eognoscen¬
dam scribendo tradidit. Ergo alii eugli¬
ste xp̃m ex temꝑe describunt. iohannes
eundem in principio iam fuisse testa¬
tur dicens: in principio erat uerbum.
Alii int̾ homines eum subito apparu¬
isse commemorant: ille ip̃m apudde¬
um semper fuisse declarat dicens: & u̾¬
bum erat apud deum. Alii eum uerũ
hominem: ille ip̃m uerum confirmat
ẽe deum dicens: & deus erat uerbum:
Alii hominem eum apd̃ homines tẽ¬
poraliter conuersatum: ille deum apd̃
deum in principio manentem osten¬
dit dicens: hoc erat in principio apd̃
deum. Alii magnalia que in homine
gessit ꝑhibent: ille quod omnem creata¬
ram uisibilem & inuisibilem. per ip̃m
ds pater fecerit docet dicens: omnia per
ipsum fc̃a sunt: & sine ip̃o factum est ni¬

Expanded text:
Domino, qui perpauca de temporalibus ejus Domino, qui perpauca de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii e natum describunt, Joannes eumdem in principio fuisse testatur, dicens: In principio erat Verbum. Alii inter homines eum subito apparuisse commemorant, ille ipsum apud Deum semper fuisse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille ipsum verum confirmat esse Deum, dicens: Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum, apDeum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent, ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem per ipsum Deus Pater fecerit, ostendit, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est ni
Abbreviated transcription (Latin):
que hodierna die fc̃a est. scõꝵ uerbis
euuangłistarum mathei iudelicet
nouimus: libet etiam de uerbi. id ẽ
diuinitatis eius eternitate. in qua
p̃ri manet semꝑ equalis beati iohan¬
nis euuangłiste dicta serutari: qui
singłaris pͥuilegio meruit castitatis
ut cet̾is abcius diuinitatis ipsuis caꝑet
simł ce patefaceret archanum. Neq enĩ
frustra in cena supra pectus domini ih̃u
recubuisse ꝑhibetur: s per hoc typice do¬
cetur. quia celestis haustum sapientie. ce¬
teris excellentius de scissimo eiusdem
pectoris fonte potauerit. Unde & merito
in figura quatuor animalium:aquile
uolanti comparatur. Cunctis namq
auib aquila celsius uolare: cunctis ani¬
mantib clarius solis radiis infigere con¬
sueuit obtutus. Et ceteri enuangłiste
quasi in terra ambulant cum domi¬
no: qui temporalem eius generationẽ
pariter & temporalia fc̃a sufficienter ex¬
ponentes: pauca de diunitate dicerunt
Hic autem quasi ad celum uolat cũ

Expanded text:
die facta est, sanctorum verbis evangelistarum, Matthaei videlicet novimus, libet etiam de Verbi, id est, divinitatis ejus, aeternitate in qua Patri manet semper aequalis, beati Joannis evangelistae dicta scrutari, qui singularis privilegio meruit castitatis ut caeteris altius patefaceret arcanum. Neque enim frustra in coena supra pectus Domini Jesu recubuisse perhibetur, sed per hoc typice docetur quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hanc uocẽ quieuit illa tem
mergi incipientẽ ad eum super
fluctꝰ eucurrit. et dexterã illius
licio semper indutꝰ erat. et pa¬
ne subcinericio cineribusq cõ¬

Expanded text:
antum mergi incipientem, super fluctus ad eum cucurrit, et dextera slicio semper indutus erat, et pane subcinericio, cineribusque com
Abbreviated transcription (Latin):
montem filie syon. Et erit sicut auis fu¬
giens. & pulli de nido auosantes: sic er̃t
filie moab intranscensu arnon. Ini cõ¬
silium. coge concilium: pone quasi
noctem umbram tuam in meridie
Absconde fugientes: & uagos ne ꝓdas.
Habitabunt apud te profugi mei. mo¬
ab: estolatibulum eorum a facie uasta¬
toris. finitus est enim puluis. consũ¬
matus est miser: defecit qui conculca¬
bat terram. Et preparabitur in mise¬
ricordia solium. & sedebit suꝑ eum in
ueritate in tabernaculo dauid: uidi¬
cans & querens iudicium. & uelocit᷑

Expanded text:
sicut avis fugiens: et pulli de nido advolantes. Sic erant filie Moab in transgressu Arnon: ini consilium: coge concilium. Pone quasi noctem umbram tuam in meridie. Absconde fugientes et vagos ne prodas: habitabunt apud te profugii mei. Moab esto latibulum eorum: a facie vastatoris. Finitus est enim pulvis: consummatus est miser: defecit qui conculcabat terram. Et preparabitur in misericordia solium: et sedebit super eam in veritate: in tabernaculo David. Judicans et q
Abbreviated transcription (Latin):
enituit: saluatorem edidit: a quo glo¬
rificata in celo nunquã terrigenis pa¬
trocinari desiftit. Tu autem d̃.
ropositionem sequatur ordine suo
narratio: iamq referamus unũ de
pretaxatis oratusis ac deinide pautis
expediamur. Dixit eternus ad ueterẽ.
ds ad serpentem. Inimicitias ponam
iuter te & mulierem: & sementuum
& semen illius. Ipsa conteret caput tu¬
serpentis conterere. nisi principalem
diaboli suggestionem idest concupis¬
centiam resistendo suꝑare: Si ergo
queratur quenam mulier huiꝰmodi
uictoriam oꝑata sit. profecto non repe¬
ritur in linea generationis humane:
donec ꝑueniatur ad illam. de qua ñc
agimus. scãrum scãm.¬

Expanded text:
enituit, Salvatorem edidit a quo gloenituit, Salvatorem edidit a quo glorificata in coelo, nunquam terrigenis patrropositionem sequatur ordine suo narratio: jamque referamus unum de pretaxatis oraculis: ac inde paucis expediamur. Dixit eternus ad veterem: Deus ad serpentem: inimicitias ponam inter te et mulierem: et semen tuum et semen illius: ipsa conteret caput tuserpentis caput conterere, nisi prindiaboli suggestionem, id est concupiscentiam resistendo superare? Si ergo quaeritur, quae mulier hujusmodi victoriam operata sit; profecto non reperitur in linea generationis humanae, donec perveniatur ad illam, de qua nunc agimus, sanctarum Sa
Abbreviated transcription (Latin):
pprobate consuetudinis est sis ep̃i.
natalicios obseruare diligͥnter: et
tunc precipue uirtutes eoꝵ assignatã
litteris in eccła recitare: ad dei laudẽ
ex cuiꝰ munere sunt: & ad instrum̃ta̾
minoꝵ. Inter om̃s autẽ scõs. memoria
beatissime uirginis: eo frequentius agi¬
tur atq festiuius quo maiorem gr̃am
apud deum creditur inuenisse. Unde
post alia quedam ipsius antiquiora
sollempnia. non fuit contenta deuoͥ¬
tio fidelium: quin natiuitatis sollẽp¬
ne superadderet hbdiernum.
Iac itaq die: peculiariter in eccłia:
recitandus esse uidebatur ille liber.
qui de ortu eius atq uita scriptus in¬
ueniebatur: si non iudicassent eũ pa¬
tres inter apochrifa numerandum.
At qm̃ magnis ac sapientib uiris. ita
uisum est: nos alia quedam sed non
aliena legentes. eccłasticũ morem. de¬
bitis officiis exequamur. Beata igitur
ratulis enuntiata est: ꝙ designata mi¬
raculis. Nata uͦ ꝓgeme diuinitus or¬
dinata. priuilegio uirtutum insiͥgnis

Expanded text:
pprobate consuetudinis mos est apud Cs natalicios observare diligenter: et tunc precipue virtutes eorum assignatis litteris in Ecclesia recitare: ad Dei laudem: ex cujus munere sunt: et ad instrumenta morum. Inter omnes autem Sanctos: memoria beatissime tur atque festivius, quo majorem gratiam apud Dominum creditur invenisse. Unde post alia quaedam ipsius antiquiora solemnia, non fuit contenta devotio fidelium, quin nativitatis solemne superadderet hodiernum. Hac itaque die peculiariter in Ecclesia recitandus esse videtur ille liber, qui de ortu ejus et vita scriptus inveniebatur, si non judicassent eum Patres inter apocrypha numerandum. At quoniam magnis ac sapientibus viris ita visum est, nos alia quaedam, sed non aliena legentes, ecclesiasticum morem debitis officiis exsequamur. Beata ergo Doraculis enuntiata est, et designata miraculis, nata vero progenie divinitus ordinata, privilegio virtutum insignis
Abbreviated transcription (Latin):
ed inter hec nos gemitus cogit. qͦs¬
dam nr̃i ordinis uiros intueri. qui sa-¬
cerdotali officio prediti si quid fortasse
iuste exterius uel tenuiter egerint.
ꝓtinus subiectos despiciunt. &. pecca¬
tores quosq in plebe positos dedig¬
nantur. eisq compati culycan suam
confitentib nolunt. & uelut phari¬
saico more. a petcatrice muliere tan¬
gi despiciunt. Qui ꝓfecto mulier. si
ad pharisei pedes uenissit. nimirũ cal¬
cib tepuisa aiscedere:. in quinari enĩ
se alieno peccato crederet. Sed quia
hunc uera sua iusticia non replebat:
de alieno uulnere egrotabat.

Expanded text:
ed inter haec nos gemitus cogit quosdam nostri ordinis viros intueri, qui, sacerdotali officio praediti, si quid fortasse juste exterius vel tenuiter egerint, protinus subjectos despiciunt, et peccatores quosque in plebe positos dedignantur, eisque compati culpam suam confitentibus nolunt, ac, velut Pharisaei more a peccatrice muliere tangi despiciunt. Quae profecto mulier si ad Pharisaei pedes venisset, nimirum calcibus repulsa discederet. Inquinari enim se alieno peccato crederet. Sed quia hunc vera justitia non replebat, de alieno vulnere aegrotabat.
Abbreviated transcription (Latin):
se ñ crediderat nasciturũ: nec dubita¬
ret ultra celitus illũ uł ꝓmissum fuis¬
se uel natum. cuiꝰ causa & amisisse se¬
ꝑrobabat: & recepisse sermonem. .iii.¬
uid hac fr̃es religione gloriosius. qͥd
hac insignius fide in qua sterilis conci¬
&. in secreto maternoꝵ uscerũ paruuli
totius mundi gaudia futura p̃ludunt:
Nec enimpoterat ueteri sub lege ordinẽ
suũ mortalis seruare natura: quando ꝑ
nouam diuinitatis gr̃am. nouũ saluti
hominũ mysteriũ parabatur. Hic ergo
est iohannes: de quo ysaias ꝓphetauit
dicens. Uox clamantis in deserto: parate
uiam dñi. rectas facite semitas dei nr̃i.
Uox inquit clamantis. Quam bene
uox dicitur: qui uenientem de celestib
in carne hominis ungenitũ di pleno
ietus ore clamabat. Recte uox dicitur.
cuiꝰ intonante preco nio sacramentũ re¬
demptionis humane surda dudũ cepit
audire mortalitas. ut enuim uenerandꝰ
baptista muto patri aꝑuit linguam:

Expanded text:
se non crediderat nasciturum. Nec dubitase non crediderat nasciturum. Nec dubitaret ultra coelitus illum vel promissum fuisse, vel natum, cujus causa, et amisisse probabat, et recepisse sermonem. Quid hac, fratres, religione gloriosius? Quid hac insignius fide? in qua sterilis conciet in secreto maternorum viscerum parvuli totius mundi gaudia futura praeludunt; nec enim poterat veteri sub lege ordinem suum mortalis servare naturam, quando per novam Divinitatis gratiam, novum saluti omnium mysterium parabatur. Hic ergo est Joannes, de quo prophetavit Isaias dicens: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri . Vox, inquit, clamantis; quam bene vox dicitur, qui venientem de coelestibus in carne hominis Unigenitum Dei pleno laetus ore clamabat. Recte vox dicitur, cujus intonante praeconio sacramentum redemptionis humanae, surda dudum coepit audire mortalitas. Ut enim venerandus Baptista muto patri aperuit linguam,
Abbreviated transcription (Latin):
materno ab utero ꝓdeuntem: int̾ ip̃a
lucis exordia mestis concrepare uagiti¬
b: solus baptista domini ultra legẽ
nascentiũ natiuitatem suam leticie
exultatione preuenit. Et quã decuit
fr̃es ut de matre sterili nasceretur: qui
fecunditatem uirginis reuelabat. qͣti¬
nus mirabilem partum mirabiliter
llud etiam quã stupendũ. quamq
magnificum. quod ⁊acharias sacer¬
dos pater futurus ꝓpħe. quia hoc ip̃m
qd̾ gerebatur angło loquenti ñ credidit.
usum loquentis amisit: donec ꝓmissi¬
one completa natus noui hominis
preco, paterne lingue uincula relaxaret
Os enim qd̃ angl̃s clauserat: ꝓmissus
ab angelo filius reserauit. Nam cũ
de nuncupatione paruuli cognatoꝵ
uicinoꝵq hesitaret arbitriũ ꝓprieta¬
tem ueri nominis eius quam ange¬
lo dictante didicerat. recepta subito
aꝑuit: ut cuiꝰ natiuitatem preceptio¬
ne celesti tacitus expectabat. nati uoca¬
bulum loqueretur: & agnosceret anxi¬
us senex ꝑ eum se sibi redditũ quem de

Expanded text:
materno ab utero prodeuntem, intra ipsa lucis exordia moestis concrepare vagitibus; solus Baptista Domini ultra legem nascentium nativitatem suam laetitiae exsultatione praevenit. Et quam decuit, fratres, ut de matre sterili nasceretur, qui fecunditatem virginis revelabat; quatenus mirabilem partum mirabiliter llud etiam quam stupendum, quamque magnificum, quod Zacharias sacerdos, pater futurus prophetae; quia hoc ipsum, quod gerebatur, angelo loquenti non credidit, usum loquentis amisit, donec, promissione completa, natus novi hominis praeco paternae linguae vincula relaxaret. Os enim quod angelus clauserat, promissus ab angelo filius reseravit. Nam cum de nuncupatione parvuli cognatorum, vicinorumque haesitaret arbitrium, proprietatem veri nominis ejus, quam angelo dictante didicerat, recepta pristinaperuit; ut ejus nativitatem praeceptione coelesti tacitus exspectabat, nati vocabulum loqueretur, et agnosceret anxius senex, per eum se sibi redditum, quem de
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ergo dominus inter homines homo
natus: quod faciendum hominib ꝑ an¬
gelos imperauit ds̃. Seruauit ipse le¬
gem quam dedit: ut nobis qui puri ho¬
mines sumus. seruandũ ꝑ omnia qͥcqͥd
deus iubet ostenderet. Sequamur iter
humane conuersationis eius. si deita¬
tis głam delectamur intueri:. si opta¬
mus habitare in domo eius eterna in
celis. omnib dieb uite nr̃e: si iuuat ui¬
dere uoluntatem dñi. ꝙ protegi a tem¬
plo sc̃o eius. E ne ulla in eternũ malo¬
rũ aura pulsemur: meminerimꝰ presen¬
tis eccl̃e domũ. necessarie precũ munda¬
rũ frequentare munerib.
Wod ipse duodennis in templo se¬
dit in medio doctoꝵ. audiens et
interrogans illos.humane est hu¬
militatis indicium: immo etiam exi¬
mium discende humilitatis exemplũ
Dei quippe uirtus & dei sapientia. eter¬
naq diuinitas que loquitut ego sapi¬

Expanded text:
Fecit ergo Dominus inter homines homo Fecit ergo Dominus inter homines homo natus quod faciendum hominibus per angelos imperaverat Deus. Servavit ipse legem quam dedit, ut nobis qui puri homines sumus, servandum per omnia quidquid Deus jubet, ostenderet. Sequamur igitur iter humanae conversationis ejus, si divinitatis gloriam delectamur intueri, si optamus habitare in domo ejus aeterna, in coelis omnibus diebus vitae nostrae, si juvat videre voluptatem Domini, et protegi a templo sancto ejus . Et ne ulla in aeternum malorum aura pulsemur, meminerimus praesentis Ecclesiae domum necessariis precum mundarum frequentare muneribus. Quod ipse duodenis in templo sedit in medio doctorum audiens et interrogans illos, humanae est humilitatis indicium, imo etiam eximium discendae humilitatis exemplum. Dei quippe virtus, Dei sapientia aeterna quae divinitus loquitu
Abbreviated transcription (Latin):
eipsum inquit manifestabo. idest
non qualem me omnes conspicere
qualem etiam infideles uidere possunt &
crucifigere. sed qualem in decore suo regẽ
scłorum soli uidere possunt oculi mundi
sc̃õrum:. talem me ad rependendam
uicem dilectionis. hiis qui me diligunt
ostendean. Igitur speremus nos ut diximꝰ
ꝑ humanitatis eius sacramenta. ad ui¬
dendam diuinitatis speciem posse conscen¬
dere. si tamen eadem sacramenta digno
libata seruemus: si humane conuersati¬
onis eius exempla. si doctrine quam ꝑ
hominem nobis ministrauit humilit̾
dicta sequamur. Nam humilitatis eiꝰ
uestigia qui sequi dedignatur. qua teme¬
ritate sperat se ad intuenda claritatis eiꝰ¬
posse gaudia penetrare: Quod gͦ dñs ꝑ
omnes annos cũ parentib in pascha ihe¬
rosolimam uenit:humane nimirũ ẽ
humilitatis indiciũ. Hominis namq¬
est ad offerenda deo sacrificioꝵ sp̃ualiũ
uota concurrere: & auctorem suũ oratio¬
nib lacrimisq sibi conciliare profusis.

Expanded text:
eipsum, inquit, manifestabo, id est, non qualem me omnes conspicere, qualem etiam infideles videre possunt et crucifigere, sed qualem in decore suo regem saeculorum soli videre possunt oculi mundi sanctorum, talem me ad rependendam vicem dilectionis his qui me diligunt, ostendam. Igitur speremus nos, ut diximus, per humanitatis ejus sacramenta ad videndam divinitatis speciem posse conscendere, si tamen eadem sacramenta digno libata servemus, si humanae conversationis ejus exempla, si doctrinae, quam per hominem nobis ministravit, humiliter dicta sequamur. Nam qui humilitatis ejus vestigia sequi dedignatur, qua temeritate sperat se ad intuenda claritatis ejus gaudia posse penetrare? Quod ergo Dominus per omnes annos cum parentibus in Pascha Hierosolymam venit humanae nimirum est humilitatis indicium. Hominis est namque ad offerenda Deo sacrificiorum spiritualium vota concurrere, et auctorem suum orationibus lacrymisque sibi conciliare profusis.
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a capiti tuo. & torques collo duo. Per
auditum quippe discipline paterne. ac
ꝓ obseruantia materne legis. gr̃a capiti
nr̃o. q collo torques additur. quia qͣnto
quis diuinis intentus fuerit ausculta¬
re preceptis. quanto ea que didicerit in
unitate matris eccl̃e diligentius obser-¬
uare studuerit: tanto & nunc digniꝰ
ad honorem predicandi. & in futuro
sublimius ascendet. ad beatitudinem
cũ xp̃o sine fine regnandi.

Expanded text:
gratia capiti tuo, et torques collo tuo . Per gratia capiti tuo, et torques collo tuo . Per auditum quippe disciplinae paternae ac pro observantia maternae legis gratia capiti nostro, et collo torques additur: quia quanto quis divinis intentus fuerit auscultare praeceptis, quanto ea quae didicerit in unitate matris Ecclesiae diligentius observare studuerit, tanto et nunc dignius ad honorem praedicandi, et in futuro sublimius ascendet ad beatitudinem cum Christo sine fine regnandi.
Abbreviated transcription (Latin):
sum cogitationib. meũ est consilium &
equitas. in ea pru dentia. med est fortitudo.
ꝑ me reges regnant & conditores legum
iusta decernunt. beatus homo. qui audit
me. qui uigilat ad fores meas cotidie. &
obseruat ad postes oftii mei. ipsa honi¬
ne induta ad audiendos homines ad¬
uenire dignata est: ut nimirũ homi¬
nib quamius summo ingeno predi¬
tis necessariam discendi uerbi formam
prerogaret:. ne si qui discipuli ueritatis
fieri refugerent: magistri efficcrentur
erroris. Et bene qui iuuenis erat doc¬
trine subiturus officium puerulus
adhuc seniores audit & interrogat. ut
uidelicet coꝵ ꝓuida dispensatione com¬
pescat audaciam. qui non solum indo¬
cti. sed etiam impub̾es ad docendũ pro¬
rumpere. magis quã ad discendũ uolũt
submitti. Sequamur iter eius huma¬
nitatis. si nos mansio diuine delectat
uisionis: memores semꝑ illius precepti.
Audi fili mi disciplinã patris tui. q ne
dimittas legem matris tue: ut addatur

Expanded text:
nsilium et aequitas, mea est prudentia, mea est fortitudo, per me reges regnant, et conditores legum justa decernunt. Beatus homo qui audit me, et qui vigilat ad fores meas quotidie, et observat ad postes ostii mei . Ipsa homine induta ad audiendos homines advenire dignata est, ut nimirum hominibus, quamvis summo ingenio praeditis, necessariam discendi verbi formam praerogaret: ne si qui discipuli veritatis fieri refugerent, magistri efficerentur erroris. Et bene qui juvenis erat doctrinae subiturus officium, puerulus adhuc seniores audit et interrogat, ut videlicet eorum provida dispensatione compescat audaciam, qui non solum indocti, sed etiam impubes ad docendum prorumpere magis, quam ad discendum volunt submitti. Sequamur iter ejus humanitatis, si nos mansio divinae delectat visionis, memores semper illius praecepti: Audi, fili mi, disciplinam patris tui, et ne dimittas legem matris tuae, ut addatur
Abbreviated transcription (Latin):
ficauit. resurrectio confirmauit. Sed
uitulus a sinistris: quia mors illius
eos ad momentũ temporis in infideli¬
tate ꝓstrauit. Iure aũ locus aquile nõ
iuxta sed desuꝑ esse describitur: quia
siue ꝑ hoc quod eius ascensionem sig¬
nat. seu qͥa uerbũ patris deũ apd̃ patrem
esse denuntiat. suꝑ euuangłistas cete-¬
ros uirtute contemplationis excreuit.
Cum quib & si simul de eius deitate
loquitur: hanc tamen subtilius om̃ib
contemplatur. Sed si aquila cum trib
aliis adiuncta quatuor animalia esse
memorantur: mirũ quomͦ desuꝑ ipsoꝵ
quatuor esse describatur. nisi quia io¬
hannes ꝑ hoc quod in principiouerbũ
uidit. etiam suꝑ semet ipsum transiit.
Nam nisi ꝙ se transisset: uerbum in
principio non uidisset. Qui gͦ & seipsũ
transgressus est: non iam solum modo

Expanded text:
ficavit, resurrectio confirmavit. Sed ficavit, resurrectio confirmavit. Sed vitulus a sinistris, quia mors illius eos ad momentum temporis in infidelitate prostravit. Jure autem locus aquilae non juxta, sed desuper esse describitur, quia sive per hoc quod ejus ascensionem signat, seu quia Verbum Patris Deum apud Patrem esse denuntiat, super evangelistas caeteros virtute contemplationis excrevit; cum quibus etsi simul de ejus Deitate loquitur, hanc tamen omnibus subtilius contemplatur. Sed si aquila cum tribus aliis adjuncta, quatuor animalia esse memorantur, mirum quomodo desuper ipsorum quatuor esse describitur, nisi quia Joannes per hoc quod in principio Verbum vidit, etiam super semetipsum transiit. Nam nisi et se transisset, Verbum in principio non vidisset . Quia ergo et semetipsum transgressus est, non jam so
Abbreviated transcription (Latin):
t rursũ querendũ ẽ. cur aqͥla non a dex¬
tris uel sinistris. sed desuꝑ ipsoꝵ qua-¬
tuor esse memoretur. Duas itaq no.¬
bis questiones obicimus: quas opor¬
tet ut aꝑiente dño dissoluamus. Homo
gͥ & leo a dextris: uitulus uero a sinistͥs
esse ꝑhibetur. A dertris etenim leta: a
sinistris uero tristia habemus. Unde
& sinistrum nobis esse dicimus: hoc
quod aduersum esse deputamus. Et
sicut prefati sumus: ꝑ hominem incar¬
natio. ꝑ uitulum passio. ꝑ leonem uͦ
auctoris nr̃i resurrectio esse designatur.
De incarnatione aũ uingeniti filii qͣ
redempti sumus. omnes electi letati st̃.
de morte uero illius ipsi electoꝵ pͥmi
resurrectione gauisi sunt. Quia gͦ eius
& natiuitas ꝙ resurrectio letitiam disci-¬
pulis prebuit: quos eius passio contris-
euuangłiste scĩ de eius humanitatẽ ga¬
uisi sunt. de eius resurrectione confir¬
mati:qui de eius passione fuerant con¬
omo gͦ ꝙ leo eis a dextris est: quia
redemptoris nr̃i eos incarnatio uiui¬

Expanded text:
t rursum quaerendum est cur aquila non a dextris, vel sinistris, sed desuper ipsorum quatuor esse memoretur. Duas itaque nobis quaestiones objecimus, quas oportet ut aperiente Domino, dissolvamus. Homo igitur et leo a dextris, vitulus vero a sinistris esse perhibetur. A dextris etenim laeta, a sinistris vero tristia habemus. Unde et sinistrum nobis esse dicimus hoc quod adversum esse deputamus. Et, sicut praefati sumus, per hominem incarnatio, per vitulum passio, per leonem vero auctoris nostri resurrectio designatur. De incarnatione autem unigeniti Filii, qua redempti sumus, omnes electi laetati sunt; de morte vero illius ipsi electorum priresurrectione gavisi sunt. Quia ergo ejus et nativitas et resurrectio laetitiam discipulis praebuit, quos ejus passio contristaevangelistae sancti de ejus humanitate gavisi sunt, de ejus resurrectione confirmati, qui de ejus passione fuerant conrgo et leo eis a dextris est, quia Redemptoris nostri eos incarnatio vivi
Abbreviated transcription (Latin):
nigri et crispi. caro candida. oculi
grandes nares aquile et directe aures
cooperte  ine capitis. barba prolira. ha¬
beus paucos canos. statura equalis
Centies fleris genibz per dien. cen¬
ties per noctem orat teuni. Uor eius
quasi tuba uehemens est: ambulant
cũ eo angeli dei. qui nõ permittunt
eum fatigari nec esurire. Et hec di¬
norũ uultus: et ꝑ duos dies non in¬
uenerunt.s. actum est autem ut qͥ
diceret. Apostole dei bartholomee: in¬
cendunt me orones tue. Tunc apo¬
stolus dixit. O bnutesce et exi ab eo¬

Expanded text:
 et crispi, caro candida, oculi grandes, nares aequales et directae, aures coopertae crine capitis, barba prolixa habens canos paucos, statura aequalis, Centies flexis genibus per diem, centies per noctem orat Deum. Vox ejus quasi tuba vehemens est. Ambulant cum eo angeli Dei, qui non permittunt eum fatigari nec esurire. Semper hora laetusCenties flexis genibus per diem, centies per noctem orat Deum. Vox ejus uit: «Apostole dei Bartholomee, incendunt me orationes tue». Cui apostolus: «Obmutesce et exi ab
Abbreviated transcription (Latin):
b a domestica sororis uł matris. ma¬
nus osculari ipse ludens offerebat dex¬
la uero ut adolescentem & crescentem
quid diceret respuebat. S postquam
edoctus liberalib disciplinis ex urbe
egressus est. professusq in auditorio
prefecture pretorii. ita splendide cau¬
sas ꝑorauit: ut eligeritur a uiro illu¬
stri probo tunc prefecto pretorii. ad cõ¬
silium tribuendũ. P ostquam consu¬
laritatis suscepit insignia. ut regeret
liguriam. emiliamq ꝓuintias: uenit
er idem tempus mortuo auxen-¬
tio arriane ꝑfidie ep̃o. qui dionisio
beate memorie confessore ad exilium
destinato incumbebat eccle. cũ ppłs
ad seditionem in petendo ep̃o uersus
esset. essitq illi cura sedande sediti o¬
nis. ne popłs ciuitatis in perieulum
sui conuerteretur perrexit ad eccl̃iam.
Ibiq cum alloqueretur plebem. subi¬
to uox fertur infantis in ppło sonuis¬
se ambrosium ep̃m: ita ut qui antea¬
tu bulentissime dissidebant quia

Expanded text:
bus a domestica, sorore, vel matre mabus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse ludens offerebat dexla vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque er idem tempus, mortuo Auxentio Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiam cum populus ad seditionem surgeret in petendo episcopo, essetque illi cura sedandae seditionis, ne populus civitatis in periculum sui verteretur, perrexit ad Ecclesiam: ibique cum alloqueretur plebem, subito vox fertur infantis in populo sonuisse Ambrosium epiturbulentissime dissidebant, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uel filia deambulabat. ne abigerent᷑
ab ancilla. que curam nutriendi in¬
fantis susceperat. prohibens. sollicita
enim erat ne intanti nocerent: expec¬
tabat paterno affectu. quo fine illud
miraculũ clanderetur. At ille post ali¬
quandui euolantes. in tantam aeris
altitudinem subleuate sunt. ut huma-¬
nis oculis minime cernerentur.i.¬
uo facto territus paterait. Si ui¬
cerit infantulus iste: aliquid magni
erit. Oꝑabatur enim iam tunc dñs
in seruuli sui infantia: ut impleret᷑
qd̃ scriptũ est.faui mellis.sermones
boni. Illud enim examen apum. scri¬
ptoꝵ. ipsius nobis generauit fauos. qͥ
celestia dona annuntiarent. & mentes
hominũ de terris ad celum erigerent.
ostea uero cum adoleuisset. & .iiii.
esset in urbe roma constitutus cũ matre
uidua ꝙ sorore que uirginitatn fue¬
rat iam ꝓfessa comite alia irgint. cu¬
ius uirginis soror candida & ipsa eius¬
dem ꝓfessionis. que nunt cartagine de¬
git iam anus. cum uideret sacerdoti¬

Expanded text:
el filia deambulabat, ne abigerentur ab ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis oculis minime viderentur. Quo facto territus pater ait: Si vixerit infantulus iste, aliquid magni erit. Operabatur enim jam tunc Dominus in servuli sui infantia, ut impleretur quod dictum est: Favi mellis sermones boni ; illud enim examen apum scriptorum ipsius nobis generabat favos, qui coelestia dona annuntiarent, et mentes hominum de terrenis ad coelum erigerent. 4. Postea vero cum adolevisset, et esset in urbe Roma constitutus cum matre vidua et sorore, quae virginitatem jam fuerat professa, comite alia virgine, cujus virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quae nunc Carthagine degit jam anus; cum videret sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
beatam uirginem flores rosarũ,
indesinenter eius admirautes pulchri¬
tudinem inter filias iherłmn: in qua
posuit rex thronũ suum: quia contu¬
piuit cius speciem ac decorem. Fuit
enim plena caritate & dilectione: id¬
circo sequitur post eam purpuratorũ
exercitus. & candidatorũ grex. Quã
si diligentius aspicias/ nichil uirtutis
est. nichil speciositatis nichil cando¬
ris gle. quod ex ea non resplendeat . iiͣ¬
t idcirco bene circundant eam flo¬
res rosarũ &. lilia conualliũ. ut uir¬
tutes uirtutib fulciantur. & formo¬
sitas decore castitatis augeatur. Nam
om̃is splendor & gła quanto illustrat᷑
fulgore su̾o sublimius: tanto apparet
prestantior claritate quoꝵlibet subie¬
ctoꝵ & eximior preditatur. Sic & bea¬

Expanded text:
t eam flores rosarum, indesinenter ejus admirantes pulchritudinem inter filias Jerusalem : in qua posuit rex thronum suum, quia concupivit ejus speciem ac decorem: fuit enim plena charitate et dilectione: idcirco sequitur post eam purpuratorum exercitus, et candidatorum grex. XV. Quam si diligentius aspicias, nihil virtutis est, nihil speciositatis, nihil candoris gloriaeque, quod ex ea non resplendeat. Et ideo bene circumdant eam flores rosarum, et lilia convallium, ut virtutes virtutibus fulciantur, et formositas decore castitatis augeatur. Nam omnis splendor et gloria, quanto illustratur fulgore suo sublimius, tanto apparet praestantior claritate quorumlibet subjectorum, et eximior praedicatur. Sic et bea
Abbreviated transcription (Latin):
omo quidam nobilis abiit in re-¬
giõnem longinquã: accipere
sibi regnum &ͥ reuerti. Homo nobilis
ille est. cui cecus supra clamabat. fili da¬
uid miserere mei: ꝙ uenienti iherosoli¬
mam concinebant: osanna filio dauid:
benedictus qui uenit in nomine dñi
rex isrł. Longinqua regio eccłia est ex
gentib: de qua eidem homini nobili¬
psalmus loquitur: ego autẽ constitutꝰ
icitur & apatre. Postula a meꝙ: da¬
bo tibigentes hereditatem tuam: ꝙ pos¬
sessionem tuam derminos terre. Que
uidelicet hereditas ac possessio bifaria
ratione regio longinqua uocatur uel
quia a finib terre clamat ad dñm: uł
quia longe est a peccatorib salus & cũ
ds̃ ubiq sit presens: longe tamen ab
coꝵ sensu qui idola colunt. ds uerus
est. Sed qui erant longe: factisunt
prope in sanguine xp̃i.¬

Expanded text:
omo quidam nobilis abiit in regionem longinquam, accipere sibi regnum, et reverti. Homo nobilis ille est, cui caecus supra clamabat: Fili David, miserere mei . Et venienti Jerosolymam concinebant: Hosanna filio David, benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel . Longinqua regio, Ecclesia est ex gentibus. De qua eidem homini nobili, qui loquitur: Ego autem constitutus icitur a Patre: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Quae videlicratione regio longinqua vocatur, vel quia a finibus terrae clamabat ad Deum, vel quia longe est a peccatoribus salus, et cum Deus ubique sit praesens, longe tamen ab eorum sensu, qui idola colunt, Deus verus abest. Sed qui erant longe, facti sunt prope in sanguine Chri
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nam. Et dixit ad templũ martis.
dixisset syxtus: respondentes omnes
xp̃ian anen. subito cecidit aliqua
pars templi et cõminuta est. Tunc
beatus laurentius cepit clamare. No
li me delinquere pater sc̃e quia thesau¬
ros tuos expendi quos tradidisti mͥ.
Tunc milites tenuerũt beatũ lauren¬
cissimũ ⁊ agapitũ diacones duxerunt
ad cliuum martis: ante templum

Expanded text:
eatus Sixtus ad templum Martis: vivi. Et cum respondissent omnes Christiani, Amen, subito cecidit aliqua pars templi, et comminuta est. Tunc beatus Laurentius coepit clamare dicens: Non me derelinque, Pater sancte, quia thesauros jam expendi quos tradidistis, tenuerunt beatum Laurencissimum et Agapitum duxerunt in clivum Martis ante templum:
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph natione ciprie ciuitatis: que a
cyro rege persarũ fundata extitit: cũ
rauio in gentib apostolatum adeptꝰ¬
est. Deinde propter iohannẽ discipulũ.
qui etiã cognomento marchus appel¬
latur. se iictus a paulo: nichilomi¬
nus euangelii predicatione/ opus sibi

Expanded text:
Joseph, natione Cypriae civitatis, a Cyro rege Persarum conditae, cum Paulo in gentibus apostolatum adeptus, deinde propter Joannem discipulum, qui etiam cognomento Marcus appellatur, sejunctus a Paulo, nihilominus evangelicae praedicationis injunctum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
de hinc tricesima tertia dño opitu¬
lante. ur̃a caritas auditura simul est.
& celebratura mysteriũ. Cuncta inqͣm
& legalis & euuͣglice purificationis
genera. qui nullo indiguit. dñs susci-
legis decreta suo tempore doceret esse
saluberrima: & aduenientis euugelii
cunctis fidelib ostenderet eque subeũ¬
da remedia. Sed & hoc quod eodem
die sue circuncisionis nomen. ut ih̾s
uocaretur accepit. ad imitationem
prisce fecit obseruationis: quã ex eo
credimus sumptam. quod abraham
patriarcha. qui primus cirtuncisio¬
nis sacramentũ. in testimoniũ sue
magne fidei. & diuine ad eum ꝓmis-¬
siomis accepit: eodem die. sue suoꝵq
circuntisionis etiam nominis ampli-¬
ficatione. sunul cũ sua coniuge bene¬
dici ꝓmeruit: ut qui eatenus abram
pater excelsus dictus est. demnde abra¬
ham i dest pater multarũ gentiũ uo¬
caretur. Quia patrem inquit multa¬
rum gentiũ constitui te. Que fidelis¬

Expanded text:
dehinc tricesima tertia, Domino opitudehinc tricesima tertia, Domino opitulante, vestra charitas auditura simul est et celebratura mysterium. Cuncta, inquam, et legalis et evangelicae purificationis genera, qui nullo indiguit, Dominus suscmandae jam legis decreta suo tempore doceret esse saluberrima, et advenentis Evangelii cunctis fidelibus ostenderet aeque subeunda remedia. Sed et hoc quod eodem die suae circumcisionis nomen ut Jesus vocaretur, accepit, ad imitationem priscae fecit observationis, quam ex eo credimus sumptam quod Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum in testimonium suae magnae fidei et divinae ad eum promissionis accepit, eodem die suae suorumque circumcisionis etiam nominis amplificatione simul cum sua conjuge benedici promeruit, ut qui eatenus Abram pater excelsus dictus est, deinde Abraham, id est pater multarum gentium, vocaretur: quia patrem, inquit, multarum gentium constitui te. Quae fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
cisionis uidelicet in lege. et in
euuangelio baptismatis. tollende p̃¬
uaricationis prime gr̃a posita est.
E ne cui scł̃i labentis etati. suꝑni
respectus munera deessent: illiquoq
qui a mundi exordio. usq ad tempo¬
ra date circuntisionis. uł post datã
cirtuncisionem. de aliis nationib
deo placuerunt. uel hostiarũ obla¬
tionib. ut certe sola fidei uirtute
suas suoꝵq animas creatori commen¬
dantes. a primi reatus uinculis absol¬
uere curabant. Sine fide enim impos¬
sibile est placere deo: q sicut alias scri¬
ptum est. iuistus ex fide uiuit. Sedue¬
niens in carne dei filius. qui solam car¬
nis naturam. nullam aũ peccati con-¬
scentis. utrumq genus purificationis
subire dignatus est: & circuncisus ui¬
delicet a parentib octaua die natiui¬
tatis. q tricesimo etatis anno bapti¬
zatus a iohanne. inmo etiam terciũ
salutaris hostie muns. ipse templi
dñs ꝓ se non respuit offerri: cuiꝰ die

Expanded text:
cisionis videlicet in lege, et in cisionis videlicet in lege, et in Evangelio baptismatis, tollendae praevaricationis primae gratia posita est. Et ne cui saeculi labentis aetati superni respectus munera deessent, illi quoque qui a mundi exordio usque ad tempora datae circumcisionis vel post datam circumcisionem, de aliis nationibus Deo placuerunt, vel hostiarum oblationibus, vel certe sola fidei virtute suas suorumque animas Creatori commendantes, a primi reatus vinculis absolvere curabant. Sine fide enim impossibile est placere Deo: et sicut alias scriptum est: Justus autem ex fide vivit . Sed veniens in carne Dei Filius, qui solam carnis naturam, nullam autem peccati conscentis: utrumque genus purificationis subire dignatus est, et circumcisus videlicet a parentibus octava die nativitatis, et tricesimo aetatis anno baptizatus a Joanne, imo etiam tertium salutaris hostiae munus ipse templi Dominus pro se non respuit offerri. Cujus die
Abbreviated transcription (Latin):
in lege contra originalis peccati uulnꝰ
agebat. quod nunc baptismus agere
reuelate gr̃e tempore consueuit. excep¬
to quod regni celestis ianuam necdum
intrare poterant.donec adueniens be¬
nedictionem daret. qui legem dederat
ut uideri possit ds deoꝵ in syon: tan¬
tum in sinu abrahe post mortem bea¬
ta requie consolati. suꝑne pacis ingre¬
sum. spe felici expectabant. Qui enim
nunc ꝑ euuangeliũ suũ terribiliter
ac salubriter clamat.nisi quis rena¬
tus fuerit ex aqua & sp̃u. non potest
introire in regnũ dei: ipse dudum ꝑ
legem suam clamabat. Masculus cuiꝰ
preputii caro circuncisa non fuerit.
peribit anima illa de ppło suo. quia pa¬
ctum meũ irritum fecit:idest quia pa¬
ctum uite in paradiso hominib mã¬
datum. adam preuaricante transgres¬
sus est. in quo omnes peccauer̃t. peri¬
bit de cetu sc̃orum: si non ei fuerit
remedio salutari subuentum. ix.¬
traq ergo purificatio & circun¬

Expanded text:
in lege contra originalis peccati vulnus in lege contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit, excepto quod regni coelestis januam necdum intrare poterant, donec adveniens benedictionem daret, qui legem dedit, ut videri posset Deus deorum in Sion, tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie consolati supernae pacis ingressum spe felici exspectabunt. Qui enim nunc per Evangelium suum terribiliter ac salubriter clamat: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei ; ipse dudum per legem suam clamabat: Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit , id est, quia pactum vitae in paradiso hominibus mandatum Adam praevaricante transgressus est, in quo omnes peccaverunt: peribit de coetu sanctorum, si non ei fuerit remedio salutari subventum. Utraque ergo purificatio, et circum
Abbreviated transcription (Latin):
non habebat indueret. E ut nobis ne¬
cessariam obediendi uirtutem preci¬
puo cõmendaret exemplo. factum sub
lege filium suũ misit ds̃ in mundum:
non quia ipse legi quicquã debebat. qͥ
unus magister nr̃. unus est legis lator.
& udex: sed ut eos qui sub lege positi.
legis onera portare nequiuerant. sua
compassione iuuaret:ac de seruili cõ¬
ditione que sub lege erat ereptos. in ad¬
optionem filioꝵ que ꝑ gr̃ãm est sua lar¬
gitate reduceret. Suscepit igitur circun¬
cisionem lege decretam in carne:qui
absq omni prorsus labe pollutionis
apparuit in carne. Et qui in similitu¬
dine carnis peccati.non autem in car¬
ne peccati aduenit: remediũ quo caro
peccati consueuerat mundari non res¬
puit. sicut etiam undam baptismatis.
qua noue gr̃e populos a peccatoꝵ sorde
lauari uoluit. ipse non necessitatis.
sed exempli causa subiit. Scire etenĩ
debet ur̃a fraternitas. qua idem salu¬
tifere curationis auxiliũ. circuncisio

Expanded text:
non habebat, indueret. Et ut nobis nenon habebat, indueret. Et ut nobis necessariam obediendi virtutem praecipuo commendaret exemplo, factum sub lege, Filium suum misit Deus in mundum: non quia ipse legi quidquam debeat, qui unus magister noster, unus est legislator et judex, sed ut eos qui sub lege positi legis onera portare nequiverant, sua compassione juvaret, ac de servili conditione, qui sub lege erant, ereptos in adoptionem filiorum, quae per gratiam est, sua largitate reduceret. Suscepit ergo circumcisionem lege decretam in carne, qui absque omni prorsus labe pollutionis apparuit in carne, et qui in similitudine carnis peccati, non autem in carne peccati advenit, remedium quo caro peccati consueverat mundari non respuit: sicut etiam unda baptismatis, qua novae gratiae populos a peccatorum sorde lavari voluit, ipse non necessitatis, sed exempli causa subiit. Scire etenim debet vestra fraternitas, quia idem salutiferae curationis auxilium circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
dies octo ut circuntideretur puer:uo¬
catum est nomen eius ih̾c: quod uo¬
catum est ab angelo. priusquã in ute¬
ro conciperetur. Hec sunt festiuitatis
hodierne gaudia ueneranda:hec sacre
sollempnitas diei. hec illa superne pie¬
tatis munera sacroscã: que fidelium
cordib commendans apls ait: qui a
ubi uenit plenitudo temporis. misit
d̃s filium suũ factum ex muliere. fa-¬
ctum sub lege. ut eos qui sub lege erant
redimeret: ut adoptionẽ filioꝵ reciꝑemꝰ
Agna namq dispensatione Uui¬
pietatis: ad redemptionẽ generis
humani. deus pater. non anglm. non
archangłm. sed filium suũ unigenitũ.
mittere dignatus est. Quem quia in
diuinitatis sue specie uidere nequiuimꝰ:
magna rursum dilectionis arte ꝓui¬
dit. ut hunc factum ex muliere. hoc ẽ
ex materne carnis substantia. sine uri¬
li admixtione conceptũ. ad humanos
uerum hominẽ ꝓferret aspectus: qui
in diuina uirtute acsubstantia ma-¬
nens ꝑ omnia quod erat.
ram nature mortalis infirmitatem qͣm

Expanded text:
puer, vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur. Haec sunt festivitatis hodiernae gaudia veneranda, haec sacrae solemnitas diei, haec illa supernae pietatis munera sacrosancta, quae fidelium cordibus commendans Apostolus ait: Quia, ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub ldimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Magna namque dispensatione pietatis ad redemptionem generis humani Deus Pater non angelum, non archangelum, sed Filium suum unigenitum mittere dignatus est. Quem quia in divinitatis suae specie videre nequimus, magna rursum dilectionis arte providit ut hunc factum ex muliere, hoc est ex maternae carnis substantia, sine virili admixtione conceptum, ad humanos verum hominem proferret aspectus: qui in divina virtute ac substantia manens, per omnia quod erat, ram naturae mortalis infirmitatem quam
Abbreviated transcription (Latin):
presentis diei memoriam. paucis
quidem uerbis euuanglista comprehen-¬
dit: sed non pauca celestis mysterii uir¬
tute grauidam reliquit. Exposita
namq natiuitate dominica. cuius
gaudia mox angłi dignis laudib ex¬
tulerunt. pastores deuota uisitatione
celebrarunt. omnesq qui tunc audie¬
runt mirati sunt: nos quoq ꝓ modu¬
largiente. congrius missarũ hymno

Expanded text:
praesentis festi memoriam paucis quidem verbis evangelista comprehendit, sed non pauca coelestis mysterii virtute gravidam reliquit. Exposita namque nativitate Dominica, cujus gaudia mox angeli dignis laudibus extulerunt, pastores devota visitatione celebrarunt, omnes qui tunc audiere mirati sunt, nos quoque pro modulargiente,
Abbreviated transcription (Latin):
summa canitie uenerandus: di¬
xitq ei. ꝑ te sanus erit si sinnius.
ut impleatur quod dixit frat̾ ñs
paulus apłs. S c̃ĩficabitur uir in¬
fidelis: ꝑ mulierem fidelem. E hec

Expanded text:
rus canitie uenerandus dicens: «Pro te saluus erit Sisinnius ut impleatur quod dixit frater meus Paulus apostolus ‘Sanctificatur uir infidelis per mulierem fidelem’». Et hec
Abbreviated transcription (Latin):
paganis insultantib. tam inuidio¬
sa relatio cucurrit ad imꝑatorem
traianum: ut dicerent ibi ꝑ clem̃¬
tem. innumerabilem xp̃ianorum
missus est dux aufidianus: qui mł¬

Expanded text:
paganis insistentibus, tam ambitiosa relatio cucurrit ad imperatorem Trajanum, ut dicerent ibi per Clementem innumerabilem Christianorum missus est quidam Arsidianus
Abbreviated transcription (Latin):
dum uideret eum sic fixum ad do¬
minũ. ut penitus mutari non
posset: dixit ad suos. ꝑducatur ad
mare. & ligate ei ad collũ anchorã.¬
& precipitetur in medio mari: ut
non possint xp̃iani hunc pro deo
colere. Quod cum factum fuisset:
eius. Omnes unanimes oremus. ut
ostendat nobis dñs martyris sun
excubias. Orantib aũ popłis: re¬
cessit mare in sinu suo ꝑ tria fere
inuenerunt in modum templi
marmorei. tabernaculũ a deo para¬
tum. & inibi in archa saxea corpꝰ
sc̃i clementis petri discipuli. & an¬

Expanded text:
um videret illum sic fixum in Domino, ut penitus moveri non posset, dixit ad suos: Perducatur ad mare, et ligetur ei ad collum ancora et praecipitetur in medio mari, ut non possint populi Christiani hunc pro deo colere. Quod cum factum fuisset, jus: Omnes unanimes oremus, ut ostendat nobis Dominus martyris sui exuvias. Orantibus autem populis, recessit mare in sinu suo, per tria fere inuenerunt in modum templi marmorei habitaculum a deo paratum; et ibi in archa saxea corpus sancti Clementis Petri discipuli et an
Abbreviated transcription (Latin):
& eripuit me de manu herodis: et
de om̃i expectatione plebis iudeoꝵ.
Consideransq uenit ad domũ marie
matris iohannis. qui cognominatus
est marcus: ubi erant multi congrega¬
ti & orantes. ꝑulsante aũ petro oftiũ
ianue: processit puella ad audiendũ
nomine rhode. E ut cognouit uocẽ
petri: pre gaudio non aꝑuit ianuam.
sed introcurrens. nuntiauit petrũ sta¬
re ante ianuam. At illi dixer̃t ad eam.
Insanis. Illa aũ affirmabat. sic se
habere. Illi aũ dixerunt. Angłs eius ẽ.
Petrus aũ ꝑseuerabat pulsans. Cũ aũ

Expanded text:
e manu Herodis, et de omni exspectatione plebis Judaeorum. Consideransque venit ad domum Mariae matris Joannis, qui cognominatus est Marcus, ubi erant multi congregati, et orantes. Pulsante autem eo ostium januae, processit puella ad audiendum, nomine Rhode. Et ut cognovit vocem Petri, prae gaudio non aperuit januam, sed intro currens nuntiavit stare Petrum ante januam. At illi dixerunt ad eam: Insanis. Illa autem affirmabat sic se habere. Illi autem dicebant: Angelus ejus est. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
quia non adiciet ultra ut ꝑtranseat
ꝑ te incircumcisus & immundus. Ex¬
cutere de puluere.consurge sede ihe¬
rusalem:solue uincla colli tui capti¬
ua filia syon. quia hec dicit dominus

Expanded text:
quia non adjiciet ultra ut pertranseat per te incircumcisus et immundus. Excutere de pulvere, consurge, sede, Jerusalem: solve vincula colli tui, captiva filia Sion. Quia haec d
Abbreviated transcription (Latin):
die illa: quia ego ip̃e qui loquebar ecce
adsum. Quam pulcri suꝑ montes pe¬
des annunciantis & predicantis pacẽ.
annunciantis bonum. predicantis sa¬
lutem: dicentis syon regnabit As tuus.¬

Expanded text:
dimemini. Quia ego ipse qui loquebar: ecce adsum. Quam pulcri super montes pedes annunciantis et predicantis pacem. annunciantis bonum: predicantis salutem: dicentis Syon: regnabit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Cum quo miit consilium. & instrux
eum. & docuit eum semitam iusticie.
& erudiuit eum scientia: & uiam pru¬
dencie ostendit illi: Ecce gentes quasi
stilla situle & quasi momentum sta¬
tere reputate sunt. Ecce insule quasi
pulius exignus. &r libanus non suf¬
ficiet ad succendendum: & anima¬
lia eius non sufficient ad olocaustum
Omnes gentes quasi non sint sic sunt

Expanded text:
 iniit consilium et instruxit eum; et docuit eum semitam iustitie; et erudibit eum scientia: et viam prudentie ostendit illi. Ecce gentes quasi stille situle: et quasi momentum instatere reputate sunt. Ecce insule quasi pulvis exiguus et Libanus non sufficiet ad succendendum: et animalia eius non sufficient ad holocaustum. Omnes gentes quasi non sint sic sunt