comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de quib lucatꝰ. Deseruere cauo tentoria fixa
lemanno Languobardos uugofert᷑ nomi¬
nasse ꝓlixa barba & ñ quã tonsa. Uindilieꝰ¬
⁊ amnis ab extremis galliȩ erumpens.
iuxta quẽ fluuiũ in habitasse & exeo nom̃
traxisse uuandali ꝑhibentur. G ermanie
gentes dicte. qͦd sint inmania corpora inima¬
nesq nationes seuissimis duratȩ frigorib.
qui mores ex ipso celi rigore transerunt.
ferocis animi & semꝑ indomiti. raptu ue¬
natuq uiuentes. Horum plurimȩ genteᷤᷤ.
uariȩ armis. discolores habitu. linguis
dissonȩ. & origine uocabuloꝵ incertȩ: ut
tollerates. ansi. uari. quadi. tungri. mar¬
comanni. bruteri. camasi. blangianȩ.tu¬
bantes. Quoꝵ immanitas barbariei.
etiam in ipsis uocabulis horrorẽ qͦndã
significat. Sueui pars germanoꝵ fue¬
runt in fine septentrionis: de quib lucanꝰ.
Fundit ab extremo flauos aqͥlone sueuos
Quoꝵ firisse centũ pagos & popłos. multi

Expanded text:
 1, 396: Deseruere cavo tentoria fixa  1, 396: Deseruere cavo tentoria fixa Lemanno. Langobardos vulgo fertur nominatos prolixa barba et numquam tonsa. Vindilicus amnis ab extremis Galliae erumpens, iuxta quem fluvium inhabitasse, et ex eo traxisse nomen Vandali perhibentur. Germanicae gentes dictae, quod sint inmania corpora inmanesque nationes saevissimis duratae frigoribus; qui mores ex ipso caeli rigore traxerunt, ferocis animi et semper indomiti, raptu venatuque viventes. Horum plurimae gentes variae armis, discolores habitu, linguis dissonae, et origine vocabulorum incertae; ut Tolosates, Amsivari, Quadi, Tuungri, Marcomanni, Bruteri, Chamavi, Blangiani, Tubantes; quorum inmanitas barbariae etiam in ipsis vocabulis horrorem quendam significat. Suerunt in fine Septentrionis, de quibus Lucanus: Fundit ab extremo flavos Aquilone Suevos Quorum fuisse centum pagos et populos multi
Abbreviated transcription (Latin):
gens fortis & potentissima. corporũ mole
ardua. armoꝵ genere t̃ribilis. De quibus
lucamis. Hinc dacos p̾mat. inde getas.
occurrat hiberis. Daci autẽ gotoꝵ soboles
fuerunt. & dictos putant dacos qͣsi dagos.
quia de gotoꝵ stirpe creatist̃. De quib ille.
Ipseibis aretos. ꝓculusq dagos. B essi bar¬
bari fuerunt. qͥ a multitudine boum sic
uocati creduntur. De quib quidã. Qui co¬
lit t̾rȩ media. uł ille diuitis multo boue
pilleatus accola ripȩ. Gipedes pedestri
p̃lio magis quã equestri sunt usi. & ex hac
causa ita uocati. Sarmatȩ qͦs greci reginos
uocant. ex orti sunt ab aschana filio gomer.
nepote iafech. Hi patentib campis arma¬
ti in eqͥtabant. pͥusꝗͣ eos lentrilus danu¬
bio ꝓhiberet: atq inde obstudiũ armoꝵ
sarmatȩ nuncupati existimant᷑. Lanus
fluuiꝰ fertur ultra danubiũ. aqͦ alan
dicti sunt: sic̃ & popli in habitantes iuxta
lemannũ fluuiũ alemanni uocantur:¬

Expanded text:
gens fortis et potentissima, corporum mole gens fortis et potentissima, corporum mole ardua, armorum genere terribilis, de quibus Lucanus: Hinc Dacus premat, inde Getes occurrat Iberis. 90. Daci autem Getarum suboles fuerunt, et dictos putant Dacos, quasi Dagos, quia de Gothorum stirpe creati sunt. De quibus ille: Ibis Arctoos procul, usque Dacos. 91. Bessi barbari fuerunt, qui a multitudine boum sic vocati creduntur. De quibus quidam: Qui colit terrae medio, vel ille divitis multo bove pileatus accola ripae. 92. Gipedes pedestri praelio magis, quam equestri sunt usi, et ex hac causa ita vocati. 93. Sarvocant, exorti sunt ab Ascanio filio Gomer, nepote Iafeth; patentibti inequitabant prius quam eos Lentulus Danubio prohiberet; atque inde ob studio armorum Sarmatae nuncupati existimantur. Lanus fluvius fertur ultra Danubium, a quo Alani dicti sunt, sicut et populi inhabitantes iuxta Lemannum fluvium Alemanni vocantur
Abbreviated transcription (Latin):
batur. quȩ sabinoꝵ lingua quiris dr̃. Ita¬
lus qͦ &. sabinꝰ & sycanus fr̃s fuerunt. ex
quib nomina popłis & regionib imposita
sicano sicani cognominati st̃. Idẽ & sicilien
Umbri italiȩ gens s galloꝵ ueterum ꝓ¬
pago qui appenninum montẽ in colunt.
de quib hystoriȩ ꝑhibent eoqͦd tempore aqͦ¬
sȩ cladis ymbrib suꝑstierint. & obhoc um¬
brios grece nominatos. Marsi gens italiȩ.
dicta accomite uberi marsia. qui usũ illis
uitis ostendit. & obhoc illi statuam fecert̃.
quã pꝰea romani uictis marsis tulerunt.
Marsos autẽ greci tuscos uocant. qͣsi ocheroie:
qͦd multos serpentes habeant. & ocͥ sic
serpens dicatur: illesos autẽ ẽẽ carminum
maleficiis. In habitant autẽ plagam ap¬
pennini montis simul cum umbris. Go
ti a magog filio iafech nominati putant᷑.
de similitudine ultimȩ sillabȩ: quos ue¬
teres magis getas quam gotos uocauerunt.

Expanded text:
batur, quae Sabinorum lingua quiris dicitur. Itabatur, quae Sabinorum lingua quiris dicitur. Italus quoque et Sabinus et Sicanus fratres fuerunt, ex quibus nomina populis imposita Sicano Sicani cognominati sunt, qui et Siculi, ν. Umbri Italiae gens, sed Gallorum veterum propago, qui Appenninum montem incolunt; de quibus historiae perhibent eo quod tempore aquosae cladis imbribus superfuerint, et ob hoc Ὀμβρίους Graece nominatos. Marsi gens Italiae dicta a comite Liberi Marsya, qui usum illis vitium ostendit; et ob hoc illi statuam fecerunt, quam postea Romani victis Marsis tulerunt. Marsos autem Graeci Oscos vocant, quasi ὀφσκους,o quod multas serpentes habeant, et ὄφις serpens dicatur. Inlaesos autem esse carminum maleficiis. Inhabitant autem plagam AppenninGothi a Magog filio Japhet nominati putantur, de similitudine ultimae syllabae, quos veteres magis Getas quam Gothos vocaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
& cognominati ut suꝑiꝰ dictũ ẽ ꝑhibentur¬
qͣsi t̾races. licet gentiles eos ex morib ita dichoᷤ
existiment. qͦd sint truces. Seuissimi enim
om̃iũ gentium fuert̃. unde & multa de eis
fabulosa memorant᷑. qͦd captiuos diis suis
litarent. & humanum sangumẽ inossib
capitum potare soliti eeñt. De quib Ouir¬
giliꝰ. Eugͣe crudeles t̾ras. fuge littꝰ auarũ.
quasi crudeliũ & auaroꝵ histrorũ gens
originem a colcis dricit. qui missi ab argo¬
nautas ꝑsequendos ut a ponto intraue¬
runt strum fluuium. auocabulo amnis
qͦ a mari recesserunt appellati sunt.
omani a romuli nomine nuncupa¬
ti. qͥ urbẽ romã condidit: gentiq &
ciuit᷑ati nom̃ dedit. Hi antea asaturno sa¬
ti sunt. Nã latinus italiȩ rex fuit. qͥ ex suo
nomine latinos appellauit. qͥ pꝰea romani
nuncupati sunt. Hi & quirites dicti. qͥa
quirinꝰ dictꝰ ÷ romulus. qͦd semꝑ hasta ute¬

Expanded text:
et cognominati ut superius dictum est perhibenturet cognominati ut superius dictum est perhibentur: licet gentiles eos a moribus ita dictos existiment, quod sint truces; saevissimi enim omnium gentium fuerunt. Unde et multa fabulosa de eis memorantur, quod captivos diis suis litarent, et humanum sanguinem in ossibus capitum portare soliti essent: de quibus Virgilius: Heu! fuge crudeles terras, fuge littus avarum! quasi crudelium et avarorum. Istrorum gens originem a Colchis ducit, qui missi ad Argonautas persequendos, ut a Ponto intraverunt Istrum fluvium, a vocabulo amnis, quo a mari recesserunt, appellati sunt. Romani a Romuli nomine nuncupati, qui urbem Romam condidit, gentique et civitati nomen dedit. Hi ante a Saturno Sati sunt. Nam Latinus Italiae rex fuit, qui ex suo nomine Latinos appellavit, qui postea Romani nuncupati sunt. Hi et Quirites dicti, quia Quirinus dictus est Romulus: quia semper hasta ute
Abbreviated transcription (Latin):
feth. Macedones a nomine emationis
regionis antea emati nuncupati sunt:
postea macedones dicti amacedone. rege
deucalionis mat̾no nepote. E py rote
apẏrro achillis filio pͥus pyrridȩ. postea
apyrro rege ad italiam transire p̃sump¬
serunt. Dorus neptuni & ellepis filiꝰ fuit.¬
unde dori & originem & nom̃ ducunt. St̃
autẽ pars greciȩ gentis. ex quib etiã cogno¬
minata est t̃cia lingua grecoꝵ quȩ dori ca
appellatur. Lacedomones a lacedemone
semelȩ filio dicti. Hi diu ꝑ seuerantes in bel¬
lum contra messanios. ueriti ne diutur¬
uitate p̃lii spem ꝓmissã amitterent. p̾ce¬
perunt ut uirgines eoꝵ cũ iruenibus
domi relictis concũb̾ent: sicq expmis¬
cuo uirginũ concubitu iuuenes deincertis
parentib nati. ex nota mat̃ni pudoris spar¬
cani uocati sunt. Nam ipsos eẽ spartanos
qͦs & lacedomones. Spartanos uͦ. ꝓpt̃ repen¬
tinos ad u̾sus chathinũ. quasi de t̾ra con¬
tractos ex om̃i parte conflictus ita uocatos.

Expanded text:
. Macedones a nomine Emathionis regis antea Emathii nuncupati sunt; postea Macedones dicti a Macedone rege, Deucalionis materno nepote. 79. Epirotae a Pyrrho Achillis filio prius Pyrrhidae, postea vero a Pyrrho rege ad Italiam transire praesumpserunt. 80. Dorus Neptum et Ellepis filiunde Dori et originem et nomen ducunt. Sunt autem pars Graeciae gentis; ex quibus etiam cognominata est tertia lingua Graecorum, quae Dorica appellatur. Lacedaemones a Lacedaemone Semelae filio dicti. Hi diu perseverantes in bellum contra Messenios, veriti ne diuturnitate proelii spem prolis amitterent, praeceperunt ut virgines eorum cum iuvenibus domi relictis concumberent; sicque ex promiscuo virginum concubitu iuvenes de incertis parentibus nati ex nota materni pudoris Spartani vocati sunt. Nam ipsos equos et Lacedaemones. Spartanos vero propter repentinos adversus Cadmum quasi de terra contractus, et ex omnia parte conflictus, ita vocatos.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs exercituum. post głam misit me
ad gentes quȩ ex poliauerunt uos. qui enĩ
tetigerit uos tanget pupillam oculi mei. qͥa
ecce leuabo manum meam suꝑ eos. et erunt
p̃da his qui seruiebant sibi. & cognoscetis
quia dñs exercititum misit me: Age nẽ¬
cuiꝰ sit hȩc uox nisi saluatoris. qui om̃ps
ds̃ a patre om̃ipotente se missum testatur¬
eẽ: Missus ÷ autẽ ad gentes post głam dĩ¬
tatis quã habuit apud patrẽ. quando ex¬
inaniuit semetipsum formam serui ac¬
cipiens: & factus ÷ obȩdiens usq ad mor¬
tem. quiq insequentib loquit᷑ dicens. Le

Expanded text:
dicit Dominus exercituum: Post gloriam misit me ad gentes, quae spoliaverunt vos: Qui enim tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei: Quia ecce levo manum meam super eos, et erunt praedae his qui serviebant sibi: et cognoscetis quia Dhaec vox, nisi Salvatoris, quia omnipotens Deus a Patre omnipotente missum se esse testatur. Missus est autem ad gentes, post gloriam Deitatis, quam habuit apud Patrem, quando exinanivit semetipsum, et formam servi accipiens factus est obediens usque ad mortem . Qui etiam in sequentibus l
Abbreviated transcription (Latin):
imaginem condidit hominẽ quẽ creauit.
Qd si respondeat ad angłoꝵ nunquid angłs
ȩqualem cũ dõ habet imaginem. dũ multũ
distet imago creaturȩ ab eo qui creauit: Aut
ñquid angłs cum dõ potuit facere hominẽ.
Ed ita existimare magnȩ dementie ẽ. Cuigͦ

Expanded text:
imaginem condidit hominem quem creavit? 5. Quod si respondeant, ad angelorum. Num angelus aequalem cum Deo habet imaginem, dum multum distet imago creaturae ab eo qui creavit? aut nunquid angelus cum Deo potuit facere hominem? quod ita existimare magnae dementiae est. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
in sodomis adño: Sic enimait in genesi.
Et pluit dñs suꝑ sodomam & gomorrã sul¬
phur & ignem adnõ. In qua sententia nemo
eodem patre missus descendere solitꝰ ÷ & ascen¬
dere: Quo testimonio & deitas & distinctio
ꝑ sonarum patͥs filiiq luce clariꝰ demonstra¬

Expanded text:
a Domino? Sic enim ait in Genesi: Et pluit Dominus super Sodomam, et Gomorrham sulphur, et ignem a Domino . In qua sententia nemo eodem Patre missus descendere solitus est et ascendere? Quo testimonio et deitas, et distinctio personarum Patris et Filii luce clarius demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
rabitur & restringetur id ÷ si adusseris. id quod
in est humidũ aut purgatorium ꝑit austerita¬
te ignis. qͦd uͦ remanserit erit frigidum & siccũ.
Ergo cum uolueris refrigerare ut libet facias.
Ordeum dictum. qͦd p̃ cȩt̾is generibꝰ frumentu
antea fiat aridum. uł qͦd spica eiꝰ ordines habeat.
hoꝵ tria genera. Primum exaticum uocatur.
eo qͦd spica eiꝰ sex ordines habeat. qͦd quidã can¬
terinum appellant: qm̃ aninialia meliꝰ quã
triticum pascit. & homines salubrius quã
ullum triticum. Alterum disticum. eo qͦd
duos ordines habeat. Hoc pleriq calaticũ
uocant. Cercium trimense. quia cũ cogit
necessitas uerno seminatur. & celerit colligi¬
tur. Dcandula adiuisione uocata. Duplex
ẽ enim. scanditurq id ÷̃ diuiditur. Centenũ
appellatum. eo qͦd inplerisq locis iactus semi¬
nis eus in incrementum frugis centesimũ

Expanded text:
rabit et restringit. Item si adusseris, it quod rabit et restringit. Item si adusseris, it quod inest humidum aut purgatorium perit austeritate ignis, quod uero remanserit, erit frigidum et siccum. Cum ergo uolueris refrigerare quodlibet, facies ordeum dictum quod prae ceteris generibus frumenti ante fiat aridum, vel quod spica eius ordines habeat. Horum tria genera. Primum hexaticum vocatur eo quod spica eius sex ordines habeat; quod quidam canterinum appellant, quoniam animalia melius quam triticum pascit, et homines salubrius quam malum triticum. Alterum distichon, eo quod duos ordines habeat; hunc plerique Galaticum vocant. Tertium trimestre, quia, cum cogit necessitas, verno seminatur et celeriter colligitur. Scandula a divisione vocata; duplex est enim scanditurque, id est dividitur. Centenum appellatum eo quod in plerisque locis iactus seminis eius in incrementum frugis centesimum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓscissus solem capiat. Ueractum dictum quasi
uere aclum. id ÷ uerno aratum. P roscissio ÷ aratio
pͥma. cum adhuc durus ager ẽ. Satio dicta. qͦsi
seminis actio. quasi satoꝵ actio. Serere autem
uocatum. quia hoc sereno cȩlo faciendum est:
cendo dicta. Nam frumen dr̃ sũma pars gulȩ.
Primitiȩ ꝓprie sunt quȩ frugib p̾cerpuntur:
Triticum uł atritura dictum. qͦd purissimũ
antiquos enim molarum usus nondũ erat.
sed frumentũ inpila missum frangebant: et
hoc erat genus molendi. Adorreum tritici
quia in sacrificio ipsiꝰ generis panis ad aras
pane species eiꝰ p̃cipua ẽ. Tremense triticũ
ideo nuncupatum. quia satum post tres
menses colligitur. Nam ubi ꝓpt̃ aquã aliã
simile ẽ alicȩ. pondere & bonitate precipua.
Ordei natura frigida ÷ & humida. purgatoriꝰ
sucus palearum. Utde ordeo cognoscas. ordeum
ñ frixum coque in aqua. & uidebis defluentem
sucum copiofissimũ. Siuͦ frixeris ordeum refrige

Expanded text:
scissus solem capiat. Vervactum dictum quasi vere actum, id est verno aratum. Proscissio est aratio prima, cum adhuc durus ager est. Satio dicta quasi seminis actio, quasi satorum actio. Serere autem vocatum, quia hoc sereno caelo faciendum est, mine dicta Primitiae proprie sunt quae frugibus praecerpuntur. Triticum vel a tritura dictum, quo purissimum antiquos enim molarum usus nondum erat, sed frumentum in pila missum frangebant; et hoc erat genus molendi. Adoreum tritici quia in sacrificio ipsius generis panis ad aras pane species eius praecipua est. Trimestre triticum ideo nuncupatum quia satum post tres menses colligitur; nam ubi propter aquam alisimile est alicae, pondere et bonitate praecipua. ordei natura humida et frigida, et purgatorium sucus palearum. Hoc ut agnoscas, hordeum non frixum sic coque in aqua et uidebis defluentem sucum copiosissimum. De carnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Palea aquibꝰdam uocari dr̃. qͦd palea uenti¬
letur ut frumenta purgentur. G entiles aut̃
paleam aquadam pale frugum inuentrice
nominauerunt. quã cererem eẽ uolunt.
memoranda canemus. Item alii apabulo
nuncupatã dicunt paleam. qͦd ea primũ
sola in pascendis animalib prebebat᷑. Cuiꝰ
natura ex contrario tantoc ẽ frigida ut ob¬
rutas niues fluere non sinait. ad eo calida ut
maturescere poma immatura compellat.
de leguminibus .iiii.

Expanded text:
Palea a quibusdam vocari dicitur quod pala ventiPalea a quibusdam vocari dicitur quod pala ventiletur ut frumenta purgentur. Gentiles autem paleam a quadam Pale frugum inventrice nominaverunt, quam Cererem esse volunt. memoranda, canemus. Item alii a pabulo nuncupatam dicunt paleam, quod ea primum sola in pascendis animalibus praebebatur. Cuius natura ex contrario tantum est frigida ut obrutas nives fluere non sinat, adeo calida ut maturescere poma conpellat. De leguminibus .
Abbreviated transcription (Latin):
Sisanum. grecum nom̃ ẽ. Farrago a farre
dicta. Est eni herba ordeicea. adhuc uiridis.
necdũ granis ad maturitatẽ turgentibꝰ. Spi¬
cas de maturis frugib abusiue dicimus. Namq¬
ꝓprie spicus ẽ. cum ꝑ culmi folliculum idẽ ex¬
tremum tumorem aristȩ. adhuc tenues in mo¬
dum spiculi eminent. Arista appellata. qͦd priꝰ
ipsa arescat. Culmꝰ ÷ ipse calamꝰ spicȩ. qui ara¬
dicib nascitur. & dictus culmꝰ. quasi calamus.
Folliculum ÷ theca frumenti. inqua granum
seruatur interiꝰ. Hȩc suꝑ spicam uallo instru¬
cta munimen p̾tendit. ne auium minoꝵ
morsibus spica siuis fructib exuatur. aut ues¬
tigiis ꝓteratur. Stipulȩ sunt folia seu uagi¬
nȩ quib culmꝰ ambitur atq fulcitur. ne pon¬
dere frugis curuetur: quȩ ambiunt culmũ.
Que dicta stipula quasi usta. & quasi ustipła.
Stipula dicta abusto. Collecta eñi messe urit᷑.
ꝓpt̾ culturam agri. Item stipula. uł quia pars
eiꝰ uritur. pars interdum ꝓ palea preciditur.

Expanded text:
Sisamum Graecum nomen est. Farrago a farre dicta: est enim herba hordeacea adhuc viridis, necdum granis ad maturitatem turgentibus. Spicam de maturis frugibus abusive dicimus; nam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est extremum tumorem, aristae adhuc tenues in modum spiculi eminent. Arista appellata quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus spicae qui a radicibus nascitur: et dictus culmus quasi calamus. Folliculum est theca frumenti in qua granum servatur interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus spica suis fructibus exuatur aut vestigiis proteratur. Stipulae sunt foliae seu vaginae, quibus culmus ambitur atque fulcitur ne pondere frugis curvetur, quae ambiunt culmum: et dicta stipula quasi usta, et quasi ustipula. Stipula dicta ab usto; collecta enim messe uritur propter culturam agri. Item stipula vel quia pars eius uritur, pars interdum pro palea praeciditur.
Abbreviated transcription (Latin):
in presens futh dr̃. omĩsq circa eũ regio fithen¬
sis. Chanaan aquo afri & fenices. & chanane¬
oꝵ decem gentes. Item ex nepotib cham.
geniti& appellati sabei. De quib uirgilius.
tioris africȩ heremo coherentes. Sabatha:
aquo sabathrui. qui nẽ astabari nuncupan¬
tur. Recina uͦ. & saba. & ciͥza: paulatim
antiqua uocabula ꝑdiderunt. & quȩ nunc
auet̾ib habeant ignoratur. Filii recma:
saba & dadan. Hic saba ꝑsin litt̾am scribi¬
cur in hebreo. ille autẽ suꝑior saba ꝑ sameth:
a quo appellat᷑ sabeus. Int̃pretatur autẽ
nunc saba arabia. Dadani: a quo gens
est ethiopiȩ in occidentali plaga. Hlii mes¬
raim: labin. aquib libii. qͥ quondã futhei
uocabant᷑. Cesloim: a quo philistiim: qͦs
uet̾es allophilos. nos modo corrupte palesti¬
nos uocamꝰ. Cetere sex gentes ignotȩ sunt:
quȩ abello ethiopico subu̾sȩ. usq ad obliui¬
onẽ p̃ceritoꝵ nominũ ꝑ uenerunt. Filii

Expanded text:
in praesens Phut dicitur, omnisque circa eum regio Phuthenin praesens Phut dicitur, omnisque circa eum regio Phuthensis. Chanaam, a quo Afri et Phoenices et Chananaeorum decem gentes. Item ex nepotibus Cham rogeniti et appellati Sabaei, de quibutioris Africa quo Sabatheni, qui nunc Astabari nominantur. Rhegma vero et Seba et Cuza paulatim antiqua vocabula perdiderunt, et quae nunc a veteribus habeant ignorantur. Filii Rhegma, Saba et Dadan. Hic Saba per Sin litteram scribitur in Hebraeo; ille autem superior Saba per Samech, a quo appellatos Sabaeos: interpretatur autem nunc Saba Arabia. Dadan, a quo gens est Aethiopiae in occidentali plaga. Filii Mesraim Labaim, a quo Libyi, qui quondam Phuthaei vocabantur. Casloim, a quo Philistiim, quos veteres Ἀλλοφύλους, nos modo corrupte Palaestinos vocamus. Ceterae sex gentes ignotae sunt, quia bello Aethiopico subversae usque ad oblivionem praeteritorum nominum pervenerunt. Filii
Abbreviated transcription (Latin):
tinam & cȩlesyriam tenuit pͥncipatũ.
Tercius gethei: a qͦ carmeni siue cariȩ.
Quartꝰ mer: a quo st̃ hi qui uocantur
meones. Posteritas arfaxat filii sem. He¬
ber nepos arfaxat: aquo hebrei. Ia̾ctan fi¬
lius heber: a quo indoꝵ orta ÷ gens. Sale
filiꝰ iectar: a quo bactriani. licet eos alii
scitarũ exules suspicent᷑. Ismahel filiꝰ abra¬
ham: a qͦ ismahelite. qui nunc corrupto
nomine sarraceni. quasi a sarra. & agar¬
reni ab agar. Nabeth filiꝰ ismahel: a quo
nabathei qui ab eufrate inmari rubro
inhabitant. Moab & ammon filii loth:
a quib moabitȩ & ammanite. Edom
filiꝰ esau: aquo idumei.Hȩ sunt gentes
quȩ de sem stirpe descendunt. possidentes
t̾ram meridianã ab ortu solis usq ad fenices.
Filii cham qͥtuor. ex quib orte sunt gentes
he. Chus. a quo ethiopes ꝓgeniti. M esra¬
imi: a quo egyptii ꝑ hibentur exorti. futh.
aquo libii. unde & mauritaniȩ fluuiꝰ usq

Expanded text:
tinam et Coelesyriam tenuit principatum, tinam et Coelesyriam tenuit principatum, tertius Gether, a quo Acarnanii sive Curiae: quartus Mes, a quo sunt hi qui vocantur Maeones. Posteritas Arphaxat filii Sem; Heber nepos Arlius Heber, a quo Indorum orta est gens; Sale filius Jectan, a quo Bactriani, licet eos alii Scytharum exsules suspicentur. Ismael filius Abraham a quo Ismaelitae, qui nunc corrupto nomine Sarraceni, quasi a Sarra. et Agareni ab Agar. Nabaioth filius Ismael, a quo Nabathaei, qui ab Euphrate in mare Rubrum inhabitant. Moab a quo Moabitae et Ammonitae. Edom filius Esau, a quo Idumaei. Haec sunt gentes quae de Sem stirpe descendunt, possidentes terram meridianam ab ortu solis usque ad Phoenices. Filii Cham quattuor, ex quibus ortae sunt gentes haec: Chus, a quo Aethiopes progeniti; Mesraim, a quo Aegyptii perhibentur exorti. Phut, a quo Libyi. Unde et Mauretaniae fluvius usque
Abbreviated transcription (Latin):
ens ẽ. multitudo ab uno pͥncipio¬
orta. siue ab alia natione scłm ꝓpriam colle¬
ctionem distincta. ut grecie. asiȩ. Hinc &
gentilitas dr̃. G ens autẽ appellaͭ ꝓpt̃ genera¬
tiones familiarum. id ÷ agignendo: sic̃ natio
anascendo. G entes autẽ a quib diuisa ÷ t̃ra.
quindecim sunt de iafeth: triginta & una
de cham: uigenti septem de sem. Quȩ fiunt
septuaginta tres. uł potiꝰ ut ratio declarat¬
septuaginta duȩ: totidẽq linguȩ quȩ ꝑ¬
t̃ras eẽ ceꝑunt. quȩq crescendo ꝓuincias
& insulas impleuerunt. Filii sem quinq
singularit̃ gentes singulas ꝓcreauerunt.
Quoꝵ pͥmꝰ elam: a quo elamitȩ pͥnceps
ꝑsidis. Sccd̃s assur: a quo assyrioꝵ pullu¬
lauit imꝑium. Tercius arfaxat: a quo
gens chaldeoꝵ exorta ẽ. Quartꝰ ludi: a qͦ
ludii. Quintꝰ aram: a quo sẏri. quoꝵ me¬
tropolis fuit damascꝰ. Flii elam nepotes
sem. quatuor. hus. & .ul. & gethel. & mer
Hus traconitidis conditor. qui int̾ pales¬

Expanded text:
ens est multitudo ab uno principioorta, sive ab alia natione secundum propriam collectionem distincta, ut Graeciae, Asiae. Hinc et gentilitas dicitur. Gens autem appellata propter generationes familiarum, id est a gignendo, sicut natio a nascendo. Gentes autem a quibus divisa est terra, quindecim sunt de Iaphet, triginta et una de Cham, viginti et septem de Sem, quae fiunt septuaginta tres, vel potiseptuaginta duae gentes totidemque linguae per terras esse coeperunt, quae crescendo provincias et insulas impleverusingulariter gentes singulas procreaverunt. Quorum primus Elam, a quo Elamitae principes Persidis: secundus Assur, a quo Assyriorum pullulavit imperium: tertius Arphaxat, a quo gens Chaldaeorum exorta est: quartus Ludi, a quo Lydii: quintus Aram, a quo Syri, quorum metropolis fuit Damascus. Filii Aram, nepotes Sem, quattuor: Hus et Ul et Gether et Mes. Hus Traconitidis conditor, qui inter Palaes
Abbreviated transcription (Latin):
& exaudit᷑. Ieiuniũ ÷ pars simonia uictꝰ.
abstinentiaq ciboꝵ: eui nom̃ ÷ inditum
ex quadã parte uiscerũ tenui semꝑ & ua
cua. qͦd uulgo ieiuniũ uocat᷑. Unde etiam¬
& ieiunii nom̃ cre dit᷑ diriuatũ. qͦd sui
in edia uiscera uacua & exinanita existant.
Ieiuniũ autẽ. & statio dr̃. Statio autẽ de
militari exemplo nom̃ accepit. ꝓ eo qͦd nulla
lȩtitia obueniens castris. stationẽ militum
rescmdit. Nã lȩcitia libentiꝰ. tristicia solli¬
citiꝰ ad ministrat disciplinã. Unde & milites
ñ ꝙͣ immemores sacram̃ti. magis stationib
parent. Discernunt autẽ qͥdã: int̾ ienimũ
& stationẽ. Nã ieiuniũ ÷ indifferent᷑ cuꝰliba

Expanded text:
et exaudietur. Ieiunium est parsimonia victus et exaudietur. Ieiunium est parsimonia victus abstinentiaque ciborum, cui nomen est inditum ex quadam parte viscerum tenui semper et vacua, quod vulgo ieiunum vocatur. Unde ieiunii nomen creditur derivatum, quod sui inedia viscera vacua et exinanita existant. Ieiunium autem et statio dicitur. Statio autem de militari exemplo nomen accepit, pro eo quod nulla laetitia obveniens castris stationem militum rescindit. Nam laetitia libentius, tristitia sollicitius administrat disciplinam; unde et milites numquam inmemores sacramenti magis stationibus parent. Discernunt autem quidam inter ieiunium et stationem. Nam ieiunium est indifferenter cui
Abbreviated transcription (Latin):
niunt᷑. Primũ enĩ sp̃s sc̃s congͦgatis disci¬
pulis hora t̃cia infusus ẽ. Petrus die qͣͦ
uisionẽ cõmunicationis in illo uasculo
exꝑtꝰ ẽ: sexta hora orandi grã ascenderat.
Icdem etiã cũ iohanne hora nona tẽplũ
adiit. qͣndo paraliticũ sanitate reforma¬
uit. S & danihelem legimꝰ hȩc tẽpora
in oratione obseruasse. & utiq ex isrłis
disciplina: ut ne minꝰ quã ter indie
ad oremꝰ. Debitores enĩ sumꝰ trinitatis.
patris & filii. & sp̃s scĩ. Exceptis utiq &
aliis legitimis orationibꝰ quȩ sine ulla ad¬
monitione debentur. ingressus lucis. ac
noctis. siue uigiliarum. S & cibũ ñ pͥus
sumere: ꝗͣ int̾posita oratione. Priora enĩ
habenda sp̃s refrigeria sunt: qͥa pͥora cȩlestia
quã t̾rena. Qui autẽ uult orationẽ suam
uolare addm̃ ad dm̃. faciat uli duas alas.
ieiiniũ & elemosinã. & ascencdit celerit

Expanded text:
niuntur. Primum enim Spiritus sanctus congregatis disciniuntur. Primum enim Spiritus sanctus congregatis discipulis hora tertia infusus est. Petrus, qua die visionem communicationis in illo vasculo expertus est, sexta hora orandi gratia ascenderat. Idem etiam cum Iohanne hora nona templum adiit, quando paralyticum sanitati reformavit. Sed et Danielum legimus haec tempora in oratione observasse, et utique ex Israelis disciplina, ut ne minus quam ter die adoremus. Debitores enim sumus trium, Patris et Filii et Spiritus sancti; exceptis utique et aliis legitimis orationibus, quae sine ulla admonitione debentur, ingressus lucis ac noctis sive vigiliarum; sed et cibum non prius sumere quam interposita oratione. Priora enim habenda sunt spiritus refrigeria, quia priora caelestia quam terrena. Qui autem vult orationem suam volare ad Deum, faciat illi duas alas, ieiunium et eleemosynam, et ascendet celeriter
Abbreviated transcription (Latin):
Sẏmbolum autẽ qͦd tempore sacrificii
tione apud sẏnodũ nicheam ÷ editum. Cuiꝰ
uerȩ fidei regula tantis doctrinȩ mysteriiˢ
p̾cellit. ut de om̃i parte fidei loquatur:
nullaq sit heresis cui ꝑ singula u̾ba uł
sententias ñ respondeat. Om̃s enĩ erroreᷤᷤ
impietatũ ꝑfidieq blasphemras calcat:
& ab uniu̾sis ȩccłiis pari confessione apopło
acclamat᷑. Oratio petitio dr̃. Nã orare ÷
petere. sic̃ ex orare impetrare. Const at
autẽ oratio loco & tempore. Loco. qͥa non
tas imp ortauerit. Neq enĩ contra p̃cep¬
tũ reputatur ab apłis factũ. qͥ in carcere
audientib custodib orabant & canebat
dõ. De tempore uͦ dictũ ẽ: sine int̾missio¬
ne orate. S hoc singularib Nã ÷ obserua
tio quarũdã horarum cõmuniũ. quȩ di¬
ei ipsa int̃spatia signant: t̃c̃ia. sexta. & no¬
na. Similit̃ & noctis. S ideo hȩ orandi
oꝑe detenti. ipsũ nos ad officiũ tempꝰ ad¬
moneat. Quȩ tempora. in scͥpturis inue¬

Expanded text:
Symbolum autem, quod tempore sacrificii tione apud synodum Nicaenam est editum. Cujus verae fidei regula tantis doctrinae mysteriis praecellit, ut de omni parte fidei loquatur; nullaque pene sit haeresis, cui per singula verba vel sententias non respondeat. Omnes enim erroris, impietatum, perfideique blasphemias calcat, et ob hoc universis Ecclesiis pari confessione a populo . Oratio petitio dicitur. Nam orare est petere, sicut EXORARE impetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco, quia nontas importaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab apostolis factum, qui in carcere audientibus custodibus orabant, et canebant Deo. 60. De tempore vero dictum est: Sine intermissione orate, sed hoc sitio quarundam horarum communium, quae diei interspatia signant, tertia, sexta et nona; similiter et noctis. Sed ideo haec orandi s opere detenti, ipsud nos ad officium tempus admoneat; quae tempora in Scripturis inve
Abbreviated transcription (Latin):
egyptii st̃ exorti nulla hoc resonat origo
uocabuli. sicut nec ethiopum qͥ dicunt᷑
ad eũ filiũ cham ꝑtinere. qui chus appel¬
latꝰ ÷. Ꝙ si omĩa considerent᷑. plurima
tam̃ gentiũ mutata quã manentia ap¬
parent uocabula: quib postea nomina
diu̾sa dedit ratio. Namq indi qͥ aiectan
ab indo flumine sunt: qui ab occiden¬
tali partȩ eos includit. Seres aboppido
ꝓpͥo nom̃ sortiti st̃. gens ad orientẽ sita.
apud quos de arborib lana contexitur
De quib ẽ illud. Ignoti facie. s noti uel¬
lere seres. Gangraridȩ popłi st̃ int̾ assy¬
rios indosq in habitantes eirca gangen
fluuiũ. unde etiam gangaride nuncu¬
pati sunt. Hyrcani dicti a silua hẏrcania.

Expanded text:
Aegyptii sunt exorti, nulla hoc resonat origo Aegyptii sunt exorti, nulla hoc resonat origo vocabuli, sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura tamen gentium mutata quam manentia vocabula apparent: quibus postea nomina diversa, diversa dedit ratio. Namque Indi ab Indo ab Indo flumine dicti sunt, qui ab occidentali parte eos includit. Seres a proprio oppido nomen sortiti sunt, gens ad Orientem sita, apud quos de arboribus lana contexitur. De quibus est illud: Ignoti facie, sed noti vellere Seres. Gangaridae populi sunt inter Assyrios Indosque, habitantes circa Gangen fluvium. Unde etiam Gangaridae nuncupati sunt. Hircani dicti a silva Hircania
Abbreviated transcription (Latin):
sarmatȩ quos greci reginos uocant. Ris¬
friges. Filii iuuan: elisa. a qͦ greci elisei. qͥ
uocant᷑ eolides. Unde & lingua .uͭ. gretͥe
eolis appellatur. Tharsis: a qͦ cilices. ut
cyprii. aquib hodieq urbs cithia nomi¬
natur. Dodanim: a quo rodii. Hȩ st̃ genceᷤ
destirpe iafech: quȩ a tauro monte ad
a quilonem mediam partẽ asyȩ & omnẽ
europam usq ad occeanũ britannicum
posident. nomina & locis & gentib relin¬
quentes: de quib postea immutata sunt
plurima.cęt̾a ꝑmauent ut fuerunt. Nã
multarũ gentiũ uocabula partim man¬
serunt. ita ut hodieq appareat unde
fuerant diriuata. sicut ex assur assyrii.
ex heber hebrei. partim uͦ extemporis ue¬
tustate ita mutata sunt: ut uix hommneꝰ
doctissimi antiquissimas hystorias ꝑ¬
scrutantes. nec om̃iũ s aliquarũ ex istis
origines gentiũ potuerint reꝑire. Nam
qͦd ex filio cham qui uocabatur mesrain

Expanded text:
Sarmatae, quos Graeci Reginos vocant. Sarmatae, quos Graeci Reginos vocant. Phryges. 34. Filii Javan Elisa, a quibus Graeci Elisaei, qui vocantur Aeolides, unde et lingua quinta Graeciae Aeolis appellatur 35. Tharsis, a quo Cilices, ut Cyprii, a quibus hodieque urbs Citium nominatur. Dodanim, a quo Rhodii. 37. Hae sunt gentes de stirpe Japhet, quae a Tauro monte ad Aquilonem mediam partem Asiae et omnem Europam, usque ad Oceanum Britannicum possident, nomina et locis et gentibus relinquentes, de quibus postea immutata sunt plurima, caetera permanent ut fuerunt. 38 Nam multarum gentium vocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerant derivata, sicut ex Assur Assyrii, ex Heber Hebraei; 404 partim vero temporis vetustate ita mutata sunt, ut vix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. 39. Nam quod ex filio Cham, qui vocabatur Mesraim,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit hierłm. Quartꝰ amorreus: a qͦ amor¬
rei. Quintꝰ gergeseus. aqͦ gergesei. Sextus
eueus. a qͦ euei. Ipsi sunt gabaonite a ciuita
te gabaon: qͥ supplices uenert̃ adiħm. Dep¬
timus araceus. qͥ arcas condidit oppidum
contra tripolim in racticib liban sitũ. Octa¬
uus a seneus. aqͦ asenei. Nonꝰ aradiꝰ a qͦ ara¬
dii sunt. qui aradum insulam possederunt.
tas. quȩ uocat᷑ cęlis. Undecimꝰ amatheus.
Hȩ sunt gentes de stirpe cham: quȩ a sydo¬
ne usq ad gaclitanum fretũ omnẽ meridia¬
nam partẽ tenent. Item trib filioꝵ iafech.
Filii g̃ iafeth: septẽ nominant᷑. Gomer : ex
quo galathe.: id ÷ͥ galli. Magog: a qͦ arbitrã¬
tur scitas & gotos traxisse originem. Ma¬
dai: a quo medos existere putant. Iuuan:
aqͦ iones qui & greci. unde & mare ionicũ.
Tubal: aqͦ hebrei. qui & hispani. licet qui¬
dam ex eo & italos suspicent᷑. Mosoch: ex qͦ
capadoces. unde & urbs apud eos usq
Filii gomer nepotes iafech. Ascenet: a qͦ

Expanded text:
fuit Jerusalem. Quartus Amorrhaeus, a quo Amorrhaei. Quintus Gergesaeus, a quo Gergesaei; Sextus Hevaeus, a quo Hevaei; ipsi sunt Gabaonitae a civitate eorum Gabaon, qui supplices venerunt ad Jesum 24. Septimus Aracaeus, qui arcas condidit oppidum contra Tripolim in radicibus Libani situm. Octavus Sinaeus, a quo Sinaei. Nonus Aradius, a quo Aradii, qui Aradum insulam possederunt tas, quae vocatur Coeles. Undecimus Amathaeus. Haec sunt gentes de stirpe Cham, quae a Sidone usque ad Gaditanum fretum omnem meridianam partem tenent. Item tribus filiorum Iafeth. Filii igitur Iaphet septem nominantur: Gomer, ex quo Galatae, id est Galli. Magog, a quo arbitrantur Scythas et Gothos traxisse originem. Madai, a quo Medos existere putant. Iavan, a quo Iones, qui et Graeci. Unde et mare Ionium. Thubal, a quo Iberi, qui et Hispani; licet quidam ex eo Cappadoces sunt; unde et urbs apud eos usqueFilii Gomer nepotes Japhet. Aschanaz, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
cris diuinis offerunt᷑ in suo usu carerent ho¬
mines. qͦd nom̃ etiã in usu ÷ͥ litt̾arũ sc̃aꝵ¬
rudeoꝵ credunt. abstinentias scilicet qͣrũdã
escarũ scłm ueterẽ legẽ: eo qͦd obseruantes
careant his reb quib abstine̾rint. Sacͥ ficiũ¬

Expanded text:
cris divinis offeruntur, in suo usu id carerent hocris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines. Quod nomen etiam in usu est litterarum sanctJudaeorum credunt; abstinentiam scilicet quarumdam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes careant his rebus quibus se abstinuerint. I
Abbreviated transcription (Latin):
uue.Sie & seculariũ qͥdã poetarũ nunc
inqͥt pateras libate ioui. Libare gͦ ꝓpͥe fun¬
dere ẽ: sumptũq nom̃ ex libero qͦdã qͥ in
dicebant᷑ sacrificia quȩ siebant anteꝗͣ ad hos¬
tem ꝑgerent. uictiniȩ uͦ sacrificia quȩ post
uictoriã deuictis hostib immolabant᷑. et
erant uictime maiora sacͥficia quã hostiȩ.
Alii uictimã dictam putauerunt. qͥaictu
ꝑcussa cadebat: uł qͥa uincta ad aras duce¬
bat᷑. Holocaustum illud ẽ: ubi totũ igni con¬
sumitur quod offert᷑. Antiqͥ enĩ cũ maxima
sacͥficia administrarent. solebant totaᷤ hostiaᷤ
in sacroꝵ consumere flãma. & ipsa erant
holocaustomata. Holo enĩ grecȩ. totũ dr̃.
caustis incensio & holocaustũ totũ incensũ¬
dr̃. Cerimoniȩ apud latinos dicunt᷑ sacra
omĩa. quȩ apud gͣcos orgia uocant᷑. Proprie
autẽ uisũ ÷ doctorib acarendo appellari ceri¬
monias. qͥsi carimonias: eoqͦd ea quȩ in sa¬

Expanded text:
uvae . Sic et saecularium quidam poetarum, nunc, uvae . Sic et saecularium quidam poetarum, nunc, inquit, pateras libate Jovi. Libare ergo proprie fundere est: sumptumque nomen a Libero quodam, qui in fiebant, antequam ad hostes pergerent. Victimae vero sacrificia, quae post victoriam de victis hostibus immolabant, et erant victimae majora sacrificia, quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat: vel quia juncta ad aras ducebatur. Holocaustum illud est, ubi totum igne consumitur, quod offertur. Antiqui enim cum magna sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flamma, et ipsa erant holocaustomata. Holon enim graece dicitur totum, causis incensio: et holocaustum, totum incensum. Cerimoniae apud Latinos dicuntur sacra omnia, quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari cerimonias, quasi carimonias, eo quod ea, quae in sa
Abbreviated transcription (Latin):
tali ex causa sumpsit uocabulũ. Fertũ
enĩ dr̃ oblatio quȩ altari offertur &
sacrificat᷑ apontisicib. a qͦ offertorium
nominatrͣ: quasi ꝓpt̾ feirtũ. Oblatio
drͦ: qͥa offertur. Dona ꝓpͥe diuina di¬
cunt᷑ munera hominũ. Nã munera
dicunt᷑ obsequia. quȩ pauꝑes diuitib
loco munerũ soluunt. Itaq munꝰ homi¬
ni dat᷑. donũ dõ. Unde etiam intemplis do¬
naria dicimꝰ. Munera autẽ uocant᷑. quia
dr̃ quic qͥd auro argentoq aut qͣlibet alia
specie efficit᷑. Sacrificium autẽ ÷ uictima.
& quecũq mara cremant᷑ seu ponuntur.
Om̃e autẽ qͦd dõ dat᷑. aut dedicat᷑ aut conse¬
crat᷑. Qd̃ dedicat᷑ dicendo datur: unde & ap¬
pellatur. Unde errant qui consecratione de¬
dicationẽ putant significari. Immolatio ab
antiquis dicta. eo qd̃ in mole altaris posita
uenit. Libatio autẽ: tantũmͦ calicis obla¬
tio ẽ. Hinc ẽ ulud. Et libabit cde sanguine

Expanded text:
tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus, a quo offertorium nominatum, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. Dona proprie divina dicuntur, munera hominum. Nam munera dicuntur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo; unde etiam in templis donaria dicimus. Munera autem vocantur, quia dicitur quidquid auro argentoque aut qualibet alia specie efficitur. Sacrificium autem est victima et quaecumque in ara cremantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antivenit. Libatio autem tantummodo calicis oblatio est. Hinc est illud: Et libabit de sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
ei sermonis eruditissimꝰ fuit quippe ut me¬
dicꝰ & qui ingrecia euangłium scͥpsit. qͥa
se uidit ꝓpͥetatem sermonis transferre ñ
posse: meliꝰ arbitratꝰ ÷ tacere. ꝗͣ ⁊id ponere
in linguã latinam habemꝰ int̾iectiones
quasdam ut exultando dicamꝰ uah: & ad¬
mirando pape: & dolendo heu: & quando
silentiũ uolumꝰ imꝑare strictis dentib coar
int̾ reliqͥs ꝓpͥetates linguȩ suȩ habent int̃¬
iectionẽ. ut quando uolunt dnm̃ dep̃ca¬
ri. ponant u̾bũ petentis affectu. & dicant
saluifica int̃pretat᷑. anna int̾iectio depre¬
cũ scandimꝰ. Litt̾a enĩ pͥma u̾bi sequen¬
tis extremã pͥoris u̾bi ueniens excludit.
& dr̃ hebraice osanna: qͦd int̾pretat᷑ salui¬
tuũ isrł siue generalit̾ mundũ. Deniq
matheus qui euangłiũ hebreo sermone
conscͥpsit ita posuit. osianna barrama:
id ÷ͥ osanna in excelsis. qͦd saluatore nas¬
in cȩlo: ut iã dici aliqͥndo cessaret. me¬
briatꝰ ÷ gladiꝰ meus in celo. Offertoriũ¬

Expanded text:
eci sermonis eruditissimus fuit, quippe ut medicus et qui in Graecis euangelium scripserit, quia se uidit proprietatem sermonis transferre non posse, melius arbitratus est tacere, quam id ponere, in lingua Latina habemus et. interiectiones quasdam, ut in exultando dicamus ua\' et in admirando \'papae\' et in dolendo \'heu\' et, quando silentium nolumus imperare, strictis dentibus spirinter reliquas proprietates linguae suae habent interiectionem, ut, quando uolunt dominum deprecari ponant uerbum petentis affectu et dicant osi\' ergo \'saluifica\' interpretatur, anna interiectio deprecum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvituum Israhel\' siue generaliter \'mundum\'. denique Matheus, qui euangelium Hebraeo sermone conscripsit, ita posuit: \'osianna barrama\', id est \'osanna in excelsis\', quod saluatore nasin caelo, ut iam dici aliquando cessaret: inebriatus est gladius meus in caelo.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ dat ds̃. Unde & grece mysteriũ dr̃. quod
secretã & reconditã habeat dispositionẽ. Bap¬
tismũ grece: latine tinctio int̾pretat᷑. Quȩ
iccirco tinctio dr̃. qͥa ibi homo spũ gr̃ȩ in
meliꝰ ĩmutat᷑. & longe aliud quã erat effici¬
tur. Prius enĩ fedi eramꝰ deformitate pecca¬
toꝵ. in ipsa in tinctione reddim᷑ pulchri
dealbatione uirtutũ. Unde & in canticis scͥ¬
bitur canticoꝵ. Quȩ est ista quȩ ascendit
dealbata: Cuiꝰ mysteriũ ñ alit̃ nͥ subtri¬
nitatis de signatione id ÷ patͥs & filii & sp̃s
scĩ cognominatione cd̃pletur: dicente dño ad

Expanded text:
ntum dat, Deus . Unde et Grntum dat, Deus . Unde et Grsecretam et reconditam habeat dispositionem. Baptismum Graece, Latine tinctio interpretatur; quae idcirco tinctio dicitur, quia ibi homo spiritu gratiae in melius inmutatur, et longe aliud quam erat efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum, in ipsa tinctione reddimur pulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum8, 5: 'Quae est ista quae ascendit dealbata?' Cuius mysterium non aliter nisi sub Trinitatis designatione, id est Patris et Filii et Spiritus sancti, cognominat
Abbreviated transcription (Latin):
debere offerri uł ꝓeis orare quia hoc ꝑ totum
orbem custoditur: credimꝰ qͥa ab ipsis apłis
traditũ sit. Hoc eñi ubiq catholica tenet excłã.
quȩ nͥ crederet sideb defunctis dimitti peccata:
ñ ꝓ eoꝵ spiritib uł elemosinã faceret. uł sacͥsi¬
cium dõ offerret. Nlã & cũ dic̃ dñs qͥ peccauerit
infuturo: demonstrat qͥbdã illuc dimitten¬
da peccata: & qͦdã purgatorio igne purganda.
dicunt᷑. qͥa sub tegumento corporaliũ rerum
uirtꝰ diuina secretiꝰ salutẽ eoꝵ dem sacram̃¬
toꝵ oꝑatur. Unde & asecretis uirtutib uł
a sacris sacͣmenta dicunt᷑. que ileo fructu¬
ose penes eccłam fiunt: qͥa sc̃s in ea uenens
sp̃s eundẽ sacramentoꝵ latent̃ oꝑat᷑ effectũ.
mysticȩ illa uiuificat qͥ qͦndam apłico in
tempore rusibilib apparebat oꝑib. nec bo¬
noꝵ meritis dispensatoꝵ amplificant᷑ hȩc
dona: nec maloꝵ attenuant᷑. Quia neq
qͥ plantat ẽ aliqͥd neq qͥ rigat: s qͥ increm̃¬

Expanded text:
equie offerre, vel pro eis orare, quia per totum hoc orbem custoditur, credimus quod ab ipsis apostolis traditum sit. Hoc enim ubique catholica tenet Ecclesia, quae nisi crederet fidelibus defunctis dimitti peccata, non pro eorum spiritibus vel eleemosynam faceret, vel sacrificium Deo offerret. 12. Nam et cum Dominusin futuro , demonstrat quibusdam illic dimittenda peccata, et quaedam purgatorio igne purganda.dicuntur, quia sub tegumento visibilium rerum divina virtus secretius salutem eorumdem sacramentorum operatur. Unde a secretis virtutibus a sacris sacramenta dicuntur. 41. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eumdem sacramentorum latenter operatur effectum. 42. mystice illa vivificat, qui quondam apostolico in tempore visibilibus apparebat obtutibus, nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur haec dona, nec malorum attenuantur: quia neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui increme
Abbreviated transcription (Latin):
ut nouerint qualit̃ contͣ diabolũ fidei cer¬
tamina p̃ꝑarent: in qͦ qͥdem pauea st̃ u̾ba.
s omĩa continent᷑ sacͣm̃ta. De totis eñi scͥp¬
turis hȩc breuiatim collecta st̃ ab apłis ut
qm̃ plures credentiũ litt̾as nesciunt. uł
qͥ sciunt pꝰoccupatione scłi scͥpturas lege¬
re non possunt. hȩc corde retinentes habe¬
ant sufficientẽ sibi scientiã salutarẽ. Est
enĩ breue fidei u̾bũ & olim aꝓpła p̃dictum.¬

Expanded text:
iter contra diabolum fidei certamina praepararent. In quo quidem pauca sunt verba, sed omnia continentur sacramenta. De totis enim Scripturis, haec breviatim collecta sunt ab apostolis; ut quoniam plures credentium litteras nesciunt, vel qui sciunt praeoccupatione saeculi Scripturas legere non possunt, haec corde retinentes, habeant sufficientem sibi scientiam salutarem. Est enim breve fidei verbum, et olim a Prophet
Abbreviated transcription (Latin):
nit qͣndo ꝑcussa egypto decẽ plagis. & phara¬
one sub merso: cũ popłis ꝑ insueta maris
itinera ad desertum gratulabundus egres¬
sus ÷ dicens. cantemus dño. głose enĩ hono¬
rificatꝰ ẽ. Psalmꝰ autẽ dr̃ quia cantatur ad
mysterio ꝓdit hẏstoria. Hȩc autẽ duo in
qͥbdam psalmoꝵ titulis iuxta musicam
artẽ alt̾natĩ sibi apponuut᷑. Nã canticũ
psalmi ÷. cũ id qͦd organo modulat᷑: uox

Expanded text:
 quando percussa Aegypto decem plagis, et Pharaone submerso, cum populo per insueta maris itinera, ad desertum gratulabundus egressus est, dicens: Cantemus Domino, gloriose enim honoitiam. 11. Psalmus autem dicitur qui cantatur ad mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam psalmorum titulis juxta musicam artem alternatim sibi apponuntur. 12. Nam canticum psalmi est cum id quod organum modulatur vox
Abbreviated transcription (Latin):
N fabricis parietum atq tectoꝵ. greci in¬
uentorem dedalum asserunt. Iste enĩ pͥmꝰ
didicisse fabricam a minerua dr̃. fabroᷤ aut̃
Usiue artifices gci tectonos uocant id y instru¬
ctores. Architecti autẽ cementarii st̃: qͥ dis¬
ponunt infundam̃tis. Unde & apłs de semet¬
ipso. quasi sapiens inquit architectus funda¬
mentũ posui. Maciones dicti a machinis
inquibꝰ insistunt. ꝓpt̾ altitudinẽ parietũ.
De dispositione. ix.

Expanded text:
n fabricis parietum atque tectorum Graeci inventorem Daedalum asserunt. Iste enim primus didicisse fabricam a Minerva dicitur. Fabros autem sive artifices Graeci tectonas vocant, id est instructores. Architecti autem caementarii sunt, qui disponunt in fundamentis; unde et Apostolus de semetipso: Quasi sapiens, inquit, architectus fundamentum posui . Machiones dicti a machinis, in quibus insistunt propter altitudinem parietum. De dispositione.
Abbreviated transcription (Latin):
uius qͦd sit luxꝰ. id ÷ solutus & uanꝰ. Lympha¬
ticꝰ qͦd aquã timeat. quẽ greci hydrofobam
a qua contrahit. cuiꝰ uitium ÷ huc atq illuc
cursu ire aut fluere. aquȩ sumpto uitio. S
poetȩ iam hoc genus nominis ꝓfuriosis
qͦd huiꝰmodi habeat cutem. Leꝓsus a pru¬
ritu nimio ipsius scabiei dr̃. unde & ꝑ.p. scri¬
bi debet. Luscus qͦd lucem ex parte sciat. sic
lusciliosꝰ qui uesꝑe nichil uidet. Lucos cocli¬
tes dixerunt antiqui. Unde & cielopas cocli¬
tes legimꝰ dictos. qͦd unũ ocłm habuisse ꝑhi¬
bentur. Lotus lauatꝰ. id ÷ mundꝰ. Lupa me¬
retrix arapacitate uocata. quod ad se rapiat
miseros. & apprehendat.
isericors a compatiendo alienȩ miseriȩ
uocabulum est sortitꝰ. & hinc appella¬
tã misedia. qͦd miserũ cor faciat dolentis ali¬
ena miseria. Non autẽ ubiq occurrit hȩc
ethimologia. Nam ÷ in dõ miscdia. sine
ulla cordis miseria. Miscd̾ia autẽ ÷ alienȩ¬

Expanded text:
vus, quod sit laxus, id est solutus et vanus. Lymphavus, quod sit laxus, id est solutus et vanus. Lymphaticus, quod aquam timeat, quem Graeci ὑδροφόβην aqua contrahit, cuius vitium est huc atque illuc cursare, aut a fluore aquae sumpto vitio. Sed poetae iam hoc genus nominis pro furiosis quod huiusmodi habeat cutem. Leprosus a pruritu nimio ipsius scabiae dictus, unde et per P scribi debet. Luscus, quod lucem ex parte sciat, sicut luscitiosus, qui vesperi nihil videt. Luscos coclites dixerunt antiqui, unde et Cyclopas Coclites legimus dictos, quod unum oculum habuisse perhibentur. Lotus, lautus, id est mundus. Lupa, meretrix, a rapacitate vocata, quod ad se rapiat miseros et adprehendat. Misericors a conpatiendo alienae miseriae vocabulum est sortitus: et hinc appellata misericordia, quod miserum cor faciat dolentis aliena miseria. Non autem occurrit ubique haec etymologia; nam est in Deo misericordia sine ulla cordis miseria. Mact