comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ł uxta litã simplici int̾p̃tõne ꝯtenti suꝑbiã eoꝵ intel¬
lig̾e possumꝰ. q̃ maxĩe intinct᷑is uestiũ ⁊ uario cultu
urii fraudẽ mag̃ ꝑtinens. quẽ tacere ñ debeo. Candor
N lauaꝵ ouiũ qͣs simplicia aĩalia eẽ nemo qͥ ambigat.
smplicitatẽ aĩ puritatẽq designat. Qͥ qͣi tmetis in

Expanded text:
a literam simplici interpretatione contenti superbiam eorum intelligere possumus, quȩ maxime in tincturis uestium et uario cultu urii fraudem magis pertinens, quem tacere non debeo: Candor enim lanarum ouium, quas simplicia animalia esse nemo qui ambigat, simplicitatem animi puritatemque designat. Q
Abbreviated transcription (Latin):
Occultabit int eã ericiꝰ poma sua. ⁊ subtraneas uias ma¬
chinabr. Criciꝰ ÷ bestiola q̃dã qͣd rupes spinaꝵ aculeis ob¬
sita. astuta nimis ac ꝓuida. incola siluaꝵ ac nemoꝵ
stia ꝗͣ timoriħat senserit. claudit se undiq spinis si
cũ capite simł ac pedibꝰ. ⁊ qiͣ glomꝰ int̾ra iacae ĩmobilis.
Qr cũ canes sagaci nare bestiolã ee̾ dep̃hend̾int.⁊ odor
anhelitu cͥcunlat᷑re undiq ceꝑint. nicħomitꝰ latrit
eoꝵ artificiosa calliditate deludit. dũ nicħ sui uisibile
p̃t̾ spinas canũ obtutibꝰ p̃stat. nullaq ꝓͥi mot̾ suim
dicia patit᷑ dep̃hendi. Si ã manu hoĩs capiat᷑. nuelimi¬
nꝰ intͣspinaꝵ aculeos clausꝰ ⁊ sine motu aliqͦ cala
dissimułone latce qi corpꝰ inaĩatũ Si ã ꝓiciat᷑ in aqũ
statĩ explicat se ⁊ euolũ atq ad instar ꝑisciũ natat
Autunni tp̃r c̃ de arborib poma deciderint. uoliti
corpꝰ suũ in medio uͥ copiã pomoꝵ aspex̾it. Que hel

Expanded text:
Occultabit intra eam ericius poma sua et subterraneas uias machinabitur. Ericius est bestiola quedam quadrupes spinarum aculeis obsita, astuta nimis ac prouida incola siluarum ac nemostia, quam timori habeat, senserit, claudit se undique spinis suis cum capite simul ac pedibus et quasi glomus in terra iacet immobilis. Quam cum canes sagaci nare bestiolam esse deprehenderint et odoro anhelitu circunlatrare undique ceperint, nichilominus latratus eorum artificiosa calliditate deludit, dum nichil sui uisibile preter spinas canum obtutibus prestat nullaque proprii motus sui indicia patitur deprehendi. Si autem manu hominis capiatur, nichilominus intra spinarum aculeos clausus et sine motu aliquo callida dissimulatione latet quasi corpus inanimatum. Si autem proiciatur in aquam, statim explicat se et euoluit atque ad instar piscium natat. Autumni tempore, cum de arboribus poma deciderunt, uolutat corpus suum in medio, ubi copiam pomorum aspexerit. Quȩ spinis
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ uerterit. q̃ infando sonitu tres insulas bͥtannis
cõmouebt̃. Cornua in scͥptis regna sig̃cant ũ ibi. E rex̃
dñs nob cornu salutis in domo dð̾ pueri sui. Sig̃cat
t regñ illud qd̃ dñs repbato saul dedit puero suo
d ⁊ semini eiꝰ pꝰ ip̃m. Nã ⁊ in ⁊acharia ꝓpħa qͣtuor
cornua q̃ udit. ⁊ ĩ daniele cornua qͣtuor hẏrci capnii.¬

Expanded text:
 nephando H nefando f. sonitu tres insulas Britanniȩ commouebunt. Cornua in Scripturis regna significant, ut ibi: Erexit Dominus nobis cornu salutis in domo Dauid pueri sui. Significat enim regnum illud, quod Dominus reprobato Saul dedit puero suo Dauid et semini eius post ipsum. Nam et in Zacharia propheta quatuor cornua, quȩ uidit, – et in Daniele cornua quatuor hyrci cap
Abbreviated transcription (Latin):
uias eiꝰ ⁊ disce sap̃iã. Quȩ ẽ ñ hãt ducẽ nec p̃ceptorem
ñ pͥncipẽ. parat estate cibũ sͥ⁊ ꝯg̃gat in m̃se qd co
pont̃. It nigrũ campis agm̃. p̃dãq ꝑherbant. Conue¬
ctant calle ang̾to. pars gͣndia trud̃t̃ Obnixe frum̃ta
humꝰis. pars agmina cogt̃. Castigantq uias. oꝑe õĩs
semita feruet. Sic ⁊ ericiꝰ cũ ñ hãt eruditorẽ aliũ ꝙͣ
nat᷑am. parat in autunno cibũ sͥ. ñ in unũ ⁊ alt̾m di¬
ẽ s totũ prsus in annũ.S ⁊ ĩħ admiranda eiꝰ astutia
qi ẽ onustꝰ pomis ad speleũ tendit. horrido stͥdore in¬
cedendo ꝑsonat. qͦ nemoꝵ aues ad odorẽ pomoꝵ un¬
diq ad uolantes. ip̃mq infestare ac dep̃datũ ire niten¬
cõparat᷑ ⁊ ericiꝰ appellat᷑ is qͥ wintoniã a kambͥs ⁊
siotis cornubiensibꝰq destructã reedificat᷑us ÷ atq ĩ

Expanded text:
e sapientiam. Quȩ cum non habeat ducem nec preceptorem nec principem, parat estate cibum sibi et congregat in messe quod componunt; It nigrum campis agmen predamque per herbam Conuectant calle angusto, pars grandia trudunt Obnixe frumenta humeris, pars agmina cogunt Castigantque uias opere omnis semita feruet, sic et ericius, cum non habeat eruditorem alium quam naturam, parat in autunno cibum sibi, non in unum et alterum diem, sed totum prorsus in annum. Sed et in hoc admiranda eius astutia, quia cum onustus pomis ad speleum tendit, horrido stridore incedendo personat, quo nemorum aues ad odorem pomorum undique aduolantes ipsumque infestare ac depredatum ire nitencomparatur et ericius appellatur is, qui Wintoniam a Kambris et Scotis Corn
Abbreviated transcription (Latin):
Eleganti metafora ad int̾ficiendã mulierẽ ueneficã
ceruꝰ adducit᷑. cũ sic̃ nob̾ tdidert̃ hi qͥ de aliũ scͥpsere
nat᷑is. ceruoꝵ ñ sit serpentes absum̾e ⁊ uenenosass
uorare bestiolas. Cet̾ni ꝑ ceruũ qͥ impetu cursus sui
facile spinosa queq indẽpnis tͣnsilit ⁊ illesꝰ. ⁊ excella
montiũ iuga ꝯscendit. fig̾at᷑ un aliqͥs magnꝰ ac ppotis
ardua atq ingentia rer̃ molimina aggͥssurꝰ. siue fũt
uie rutenoꝵ pͥnceps qͦs adu̾sꝰ pͥtanniã excitabit subi¬

Expanded text:
em ueneficam ceruus adducitur, cum sicut nobis tradiderunt hi, qui de animalium scripsere naturis, ceruorum natura sit serpentes absumere et uenenosas deuorare bestiolas. Ceterum per ceruum, qui impetu cursus sui facile spinosa queque indempnis transilit et illesus et excelsa montium iuga conscendit, figuratur uir aliquis magnus ac prepotens, ardua atque ingentia rerum molimina aggressurus, siue fuerit ille Rutenorum princeps, quos aduersus Britanniam excitabit sulp
Abbreviated transcription (Latin):
minibꝰ ⁊ archanis imbuta puella ex urbe canuti ne¬
moris erocabr. quȩ oĩb irtibꝰ ꝑagͣtis. solo anhelitu
suo nocuos fonies siccabit.i. pessimos illos pͥncipes
de medio tollet. de qͥb dictũ ÷. Qͥ bib de alt̾o: mo̾¬
sinenti fame ꝑibit. ⁊ in facie eiꝰ pallor ⁊ horror seõbit.

Expanded text:
minibus et archanis imbuta, puella ex urbe Canuti nemoris euocabitur, que omnibus artibus peragratis, solo anhelitu suo nocuos fontes siccabit, id est pessimos illos principes de medio tollet, de quibus dictum est: Qui bibet de altero, indesinenti fame peribit et in facie eius pallor et horror sedebit.
Abbreviated transcription (Latin):
cendet uulpes de montibꝰ. ⁊ sese in lupũ mu¬
tabit. Et qͣi colloqͥũ habit᷑a cũ apꝰ. adibit illũ.
i calide ip̃m totũ deunrabit. Que scena doli cali
mͦ fieri pot̾it ꝯsequent̾. ut uulpes aliquos de
domesticis ac familiaribꝰ lupi pecunta uł alio
mͦ corruptos mittat ex ꝑsona lupi ad aprũ.
ut ad colloqͥum lupo occurrat. Qͥ insidiaꝵ
ignarꝰ cũ ꝓ lupo uulpẽ incid̾it. mox ã uulpe
Qua ꝓditione ꝑacta ꝑ eosdem familiares lupi
pot̾it frẽs suos lupũ ⁊ ursũ qͣi ad colloq̃ndũ c̃
apͦ. uocare. ex ꝑsona similit̾ ⁊ noĩe apͥ. Qͥ do¬
mesticis ⁊ familiarib suis neqͣꝙͣ increduli cũ
uulpi ꝓ apͦ occͤrerint. pari cũ apͦ inuoluent᷑ e¬
rũpna ã uulpe necati. ħ ẽ it qd̾ ait. Ex in

Expanded text:
 sese in lupum mutabit. Et quasi colloquium habitura cum apro, adibit illum et callide ipsum totum deuorabit. Que scena doli tali modo fieri poterit consequenter: ut uulpes aliquos de domesticis ac familiaribus lupi pecunia uel alio modo corruptos mittat ex persona lupi ad aprum, ut ad colloquium lupo occurrat; qui insidiarum ignarus, cum pro lupo uulpem inciderit, mox a uulpe cQua proditione peracta per eosdem familiares lupi poterit fratres suos lupum et ursum quasi ad colloquendum cum apro uocare ex persona similiter et nomine apri. Qui domesticis et familiaribus suis nequaquam increduli cum uulpi pro apro occurrerint, pari cum apro inuoluentur erumpna a uulpe necati. Hoc est enim quod ait: Exin
Abbreviated transcription (Latin):
edux̃ eũ ⁊ indux̃ in dormitoriũ suũ. Mane ã ꝯuoca¬
uit clerũ ⁊ ppłm ⁊ monast̾ia ⁊ ait eis. filioli mei
grãs om̃s agite dño. qr ecce debet pastor bonꝰ ouẽ
ꝑditã in hum̾is s̃ ad eccłã reportare. ꝓ pt̾ea ⁊ nos
debemꝰ uigiliã fac̾e nocte. Itaq ꝑ totã noctẽ ꝓ eo
orauert̃ c̃ lacͥmis clamantes kyrieeleison. Mane
ã sc̃s cũ oĩ ppło accep̃ puer̃ ꝑ dext̾ã mañ eiꝰ duceis
in ȩccłã. Et ecce diabłs app̃hendeis puer̃ canabat᷑
raꝑẽ illt̃ de manu scĩ ita uͥ ⁊ ip̃m eũ multa uio¬
lentia cũ puere traħet. Ciamabat ã puer. Sc̃e di
me basiłi. It abii ego ad eũ s ip̃e ueñ ad me. ab
basiliꝰ ã dix̃. Bñdictꝰ dñs ñ de dflectet ppłs hic
manꝰ de altitudĩe cȩli don reddas in anuscͥptũ.¬

Expanded text:
eduxit eum et induxit in dormitorium suum. Mane autem conuocauit clerum et populum et monasteria et ait eis: “Filioli mei, gratias omnes agite Domino, quia ecce debet pastor bonus ouem perditam in humeris suis ad ȩcclesiam reportare. Propterea et nos debemus uigiliam facere nocte.” Itaque per totam noctem pro eo orauerunt cum lacrimis, clamantes “kyrieleison”. Mane autem sanctus cum omni populo accepit puerum per dexteram manum eius ducens in ȩcclesiam. Et ecce diabolus apprehendens puerum conabatur rapere illum de manu sancti, ita ut et ipsum cum multa uiolentia cum puerme, Basili! Non abii ego ad eum, sed ipse uenit ad me abnBasilius autem dixit: “Benedictus Dominus, non deflectet populus hic manus de altitudine cȩli, donec reddas manuscriptu
Abbreviated transcription (Latin):
angłs int̾pretat᷑ popłos ⁊ gentes. ⁊ linguas. ut
tit panẽ suũ. cibans eas pane uite ⁊ intelłs.
quia reu̾a pꝰ multa tp̃a inueniet illũ in resur¬
rectione uidł in nouissimo dͥe. in refectione a

Expanded text:
angelus interpretatur populos et gentes et linguas, ut angelus interpretatur populos et gentes et linguas, ut tit panem suum, cibans eas pane uite et intellectus, quia reuera post multa tempora inueniet illum in resurrectione, uidelicet in nouissimo die die
Abbreviated transcription (Latin):
uus ⁊ prudens ꝗ̃ constituit dñs suꝑ familiã suam
ut d& ilł in tp̃e tͥcici m̃surã. Uñ alius qͥdam sc̃oꝵ
audet ⁊ dicit. Q docti fui̾nt fulgebunt ut splenda
firmam̃ti. ⁊ qͥ ad iustictam erudierint płimos. qͣs
dicens. Mitte panẽ tuũ suꝑ aquas tͣnseuntes. qr
pꝰ młta tp̃a inuenies illũ. Qd̾ siqͥs in eptꝰ ⁊ stolidus
iuxta lit̾am intellig̾e uelit ac fac̾e. ⁊ locutio fal¬
sissima ẽ. ⁊ actio ip̃a stultissima. Quoꝵ sapĩe di
i stultiꝰ quã sed̾e aliꝙ̃ suꝑ aquas tͣnseuntes. ⁊ mit¬
tere in eas panem suũ. ⁊ ibi expectare donee pa¬
nis ipse ꝑ omnia orbis t̾rarũ flumina ⁊ maria de¬
portatꝰ. ex alia mundi parte tandẽ aliqnͣ redeat
ad locũ ubi fu̾it missus. ut itm̃ ãmittente in¬
ueniatur ⁊ recipiat᷑: No faciliꝰ est iordanẽ flu-¬
uiũ denuo ꝯu̾ti retrorsũ. aut mare rubrũ itm¬
diuidi in diuisiones. S st̃ alie aq̃ quas ñ ego s

Expanded text:
iliam suam, ut det illis in tempore tritici mensuram. Vnde alius quidam sanctorum audet et dicit: Qui docti fuerint fulgebunt ut splendor firmamenti; et qui ad iusticiam erudierint plurimos, qudicens: Mitte panem tuum super aquas transeuntes, quia post multa tempora inuenies illum. Quod siquis ineptus et stolidus iuxta literam intelligere uelit ac facere, et locutio falsissima est et actio ipsa stultissima. Quorum sapientim stultius quam sedere aliquem super aquas transeuntes et mittere in eas panem suum et ibi expectare donec panis ipse per omnia orbis terrarum flumina et maria deportatus ex alia mundi parte tandem aliquando redeat ad locum ubi fuerit missus, ut iterum a mittente inueniatur et recipiatur? Quo facilius est Iordanem fluuium denuo conuerti retrorsum aut mare rubrum itVH. in diuisiones! Sed sunt alie aque, quas non ego sed
Abbreviated transcription (Latin):
artib̾ scc̃to int̾ nos loqͣrem᷑. indicaũ qd femina qͥdã
Vust̾s ⁊ potens in scło s emula eiꝰ ip̃a ut uulgo loqͥ¬
mͦ inuultiass magnisq aliqͣndiu affeciss doloribꝰ ⁊ꝰ
eũ q̃sit̾iis erã sic̃ ꝯseqͣns erat. qͦmͦ a tantis mał tandẽ
libata fiuris. p̃uenit int̾rogonẽ meã adicieis p̃sb̃in

Expanded text:
rtibus secreto inter nos loqueremur, indicauit quod femina quedam illustris et potens in seculo, sed emula eius, ipsam, ut uulgo loquimur, inuultuasset magnisque aliquandiu affecisset doloribus. Et cum quesiturus eram, sicut consequens erat, quomodo a tantis malis tandem liberata fuisset, preuenit
Abbreviated transcription (Latin):
te panẽ tuũ suꝑ aqͣs tͣnseuntes. quia pꝰ multa
tp̃a inuenies illũ: secutꝰ adiunxit ait. Dapar-¬
tes septẽ. necñ ⁊ octo. Septenariꝰ numerꝰ qͥ hono¬
rabilis est ap̃ hebreos. ⁊ sc̃s ñ solũ ꝓpter septimã
sabbi. s ⁊ ꝓpter alia multa ⁊ magna q̃ ꝯtinet sa¬
cram̃ta. ad uetꝰ ꝑtinet instrum̃tũ. octonarius
aũ qͥ uen̾abilis ẽ ap̃ nos ⁊ sacratꝰ ꝓpt̾ octauam
dnĩce resurrectionis. ad nouũi respicit testam̃¬
tũ. Dehet itaq fidelis dispensator ⁊ prudens
quẽ constituit dñs suꝑ familiã suam ut det ill
narios atq octonauos panes .i. utͥusq testa¬
m̃ti paginis instruere popłm d̾i. ut sit scriba
Doctꝰ in regno d̾i simił homini negociatoii eͥ
tfert de thesauro suo noua ⁊ uet̾a. Conembrb¬

Expanded text:
as transeuntes, quia post multa tempora inuenies illum, secutus adiunxit et ait: 20. Da partes septem, nec non et octo. Septenarius numerus, qui honorabilis est apud Hebreos et sanctus – non solum propter septimam sabbati, sed et propter alia multa et magna que continet sacramenta – ad uetus pertinet instrumentum; octonarius autem, qui uenerabilis est apud nos et sacratus propter octauam Dominice resurrectionis, ad nouum respicit testamentum. Debet itaque fidelis dispensator et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam, ut det illis narios atque octonarios panes, id est utriusque testamenti paginis instruere populum Dei, ut sit scriba doctus in regno Dei similis homini negociatori, qui profert de thesauro suo noua et uetera. Con
Abbreviated transcription (Latin):
sue int̾ieet is uentoꝵ uolentia magnis harenaꝵ
dunis. uł sossatis ingñtib ad ꝓhibñdũ maris ac¬
cessum. sollerti accolaꝵ industria factis. uł certe
ip̃o freto in alia aluei sui parte effuso latiꝰ &e di¬
diffusius in aliis dilatantur. In tp̃e illo loquent᷑ lapideᷤ
⁊ mase qͦ ad galliam nauigat᷑. intͣ breue spaciũ ꝯtͣ¬
hetur. In utͣq ripa audiet᷑ hõ ab homine. ⁊ solid̾
in sule dilatabit᷑. ut pote occupans t̾ram pꝰ ab oce¬
ano occupatã. tẽ aũ marinis fluentis latissime de
tibꝰ in accessa. Et gallia in qͥt p̾timore tremebit
inuasionẽ uidł atq irrutiones britoñ reformidãs

Expanded text:
siue interiectis uentorum uiolentia magnis harenarum siue interiectis uentorum uiolentia magnis harenarum dunis, uel fossatis ingentibus ad prohibendum maris accessum sollerti accolarum industria factis, uel certe ipso freto in alia aluei sui parte effuso latius et didiffusius in aliis dilatantur. In tempore illo loquentur lapides et mare, quo ad Galliam nauigatur, intra breue spatium contrahetur. In utraque ripa audietur homo ab homine et solidum insule dilatabitur, ut pote occupans terram prius ab occeano occupatam tunc autem marinis fluentis latissime destibus inaccessa. Et Gallia, inquit, pre timore tremebit, inuasionem uidelicet atque irruptiones irruptiones
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa audiet᷑ ħo ab hoĩe ⁊ solidũ insule dilatab̃r. Reue¬
labunt᷑ occulta submarinoꝵ.⁊ gallia p̃ timore tͥme¬
bit. Multi st̃ bͥtanniȩ portꝰ qͥb a b̾tannia ĩgallam
nauigat᷑. T alibi qͥd̾ ang̾tiore freto a se inuicẽ utqũ
diuidr alibispacio latiore. Porro maresĩ aliqͦ sini be
ł freco multo ampliꝰ solito angustari posse siue
toꝵ exempla docent ⁊ rõ. Nam ⁊ nabucodonosor ñ
ta erat. talia sũmis conatibꝰ attẽptasse ac fecisse
hystorie tͣdt̃. In iectis namq ingentibꝰ harenaꝵ
molibꝰ ⁊ saxoꝵ. necñ ⁊ arboꝵ cũ ramis ⁊ frondibꝰ
tandẽ uic̾e nat᷑am. ⁊ ut ait iheronimꝰ. de insula pe¬
una de nobilioribꝰ europe ciuitatibꝰ fuit. parũ
Roma infior tͣdt̃ in cole stc̃ ab añcessoribꝰ suis ac¬
cepunt.⁊ lit̾is mandau̾unt. qr añꝙͣ a hunis fuiss
eu̾sa qͥdã occeani sinꝰ usq ad menia ciuitatis ue¬
niebat. qͥ nc̃ ab eodẽ loco .xxx. fere milibꝰ distat.

Expanded text:
udietur homo ab homine et solidum insule dilatabitur. Reuelabuntur occulta submarinorum et Gallia pre timore tremebit. Multi sunt Britanniȩ portus, quibus a Britannia in Galliam nauigatur. Et alibi quidem angustiore freto a se inuicem utraque terra diuiditur, alibi spacio latiore. Porro mare in aliquo sinu suo uel freto multo amplius solito angustari posse siue ntorum exempla docent et ratio. Nam et Nabucodonosor nota erat talia summis conatibus attemptasse ac fecisse hystorie tradunt. Iniectis namque ingentibus harenarum molibus et saxorum nec non et arborum cum ramis et frondibus tandem uicere naturam, et ut ait Iheronimus, de insula peuna de nobilioribus Europe ciuitatibus fuit, parum Roma inferior, tradunt incole, sicut ab antecessoribus suis acceperunt et literis mandauerunt, quia, antequam a Hunis fuisset euersa, quidam occeani sinus usque ad menia ciuitatis ueniebat, qui nunc ab eodem loco .xxx. fere milibus distat,
Abbreviated transcription (Latin):
eã in cellulã suã. eãq bñdicto oleo ungeis. p̾stie
chi t̃rã fod̾ent reppert̃ idolũ eneũ. Qd̾ cũ ad horã
in coqͥnã ꝓiecissent. statĩ uisꝰ ẽ ignis de eo erire. to¬
tũq coqͥne edificiũ ꝯeremare. Turbati itaq epĩ
re. Quoꝵ strepitu b̃s bñdictꝰ admonitꝰ accucurrit.
p̃missa iussit uͥ ocłos suos signarent. ⁊ sie ab eis om̃e
diaboli fantasma depelłent. fecert̃ gͦ qd̾ uissit. ⁊ sta¬
tĩ ĩpletũ ẽ in eis qd̾ ip̃e ꝓmisit. Simili mͦ signa qͣ
magi pharaoĩs iãnes ⁊ mãbres cũ moyse alt̾cantes

Expanded text:
eam in cellulam suam eamque benedicto oleo ungens pristinȩeam in cellulam suam eamque benedicto oleo ungens pristinȩ terram foderent, reppererunt idolum eneum. Quod cum ad horam in coquinam proiecissent, statim uisus est ignis de eo exire totumque coquinȩ edificium concremare. Turbati itaque cepere. Quorum strepitu beatus Benedictus admonitus accucurrit. premissa iussit, ut oculos suos signarent et sic ab eis omne diaboli fantasma depellerent. Fecerunt ergo, quod iussit, et statim impletum est in eis, quod ipse promisit. 45. Simili modo signa, quȩ magi
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃iꝰ ꝯsortium exhorreret. sicq dimut̾et. Ad plu-¬
ra. Mutauit eã mag̾ in eqͣm. specietenꝰ corporis
eb ac totidẽ noctib in lecto iacuit absq
cibo. om̃e alum̃tũ p̃ dolore ⁊ ꝯfusione asꝑnas.
Itaq nec panẽ ut ħo. nec fenũ ut ium̃tũ edebđ̃.
Quã parentes loro ligatã uͥ tale aĩal ligari solr.
ꝑduxer̃t̃ ad bm machariũ in ħemo latitantẽ.
miserabiłr flentes ⁊ eiulantes. qd̃ tali demonũ
ludib̾o filiã ꝑdidissent. obseẽntes hoĩem d̾i u fusiꝰ
ad dm̃
p̃cibꝰ eã in pͥstinũ reformaret. frẽs
celluł s̃s ad tale spectacłm ꝯfluenteᷤ.
mirabant᷑ ⁊ stupebant qd̵ tali demoñ arte puel¬
la in pecudẽ ĩnutari potuerit. Ad qͦs machariꝰ.
Uere inqͥt uos pecudes estiꝰ qͥ pecudẽ uos uid̾e pu¬
tatis. nã d̾ pecude nicħ in ea ꝯspicĩo. s urũ unũ ⁊
feminas duas hic astantes uideo. Quo dicto dũ

Expanded text:
ipsius consortium exhorreret sicque dimitteret. Quid pluipsius consortium exhorreret sicque dimitteret. Quid plura: Mutauit eam Magus in equam specietenus corporis, ebus ac totidem omne alimentum pre dolore et confusione aspernans. Itaque nec panem ut homo, nec fenum ut iumentum, edebat. Quam parentes loro ligatam, ut tale animal ligari solet, perduxerunt ad beatum Macharium in heremo latitantem, miserabiliter flentes et eiulantes, quod tali demonum ludibrio filiam perdidissent, obsecrantes hominem Dei, ut fusis ad Deum precibus eam in pristinum reformaret. Fratres cellulis suis ad tale spectaculum confluentes mirabantur et stupebant, quod tali demonum arte puella in pecudem immutari potuerit. Ad quos Macharius: “Vere”, inquit, “uos pecudes estis, qui pecudem uos uidere putatis. Nam de pecude nichil in ea conspicio, sed uirum unum et feminas duas hic astantes uideo”. Quo dicto duxit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbant exempla. qͦ m scͥpt̾is si o facile ⁊ admanum
studiosꝰ acdilig̾ns qͥsq lector pot̾it inuenire. Nam
cũ u̾bi gra symon magus faustiniano maleficis
qͥbꝰdam succis qͥb faciẽ eiꝰ limerat suã imp̃sifst
imaginẽ. ⁊ ille ad filios suos clemente seł faustũ
nfaustinũq redissi. illi uͦ uocẽ qͥdẽ patͥs agno¬
sc̾e̾nt. s symonis uultum tan¬
qͣm di¬
aboli ꝑhorrerent. eiulantes ⁊
flen¬
tes ad nouas in patre fantastice delusio nis pre¬
stigias. petr᷑ dicebat se nicħ oĩno de symone in il¬
lo uid̾e. s faustinian ⁊ uocẽ audire ⁊ uultum
uide. Sic ⁊ in uitas patrum legit᷑. qr qͥdam ꝯcu¬
piscens urorẽ ꝓrimi sui. uolensq eam sͥ in matͥ¬
monium copulare. si auiro suo fuisset qͣcunq oc¬
casione dimissa. locutꝰ ẽ ad qͣndã malefic̃ offereis
ei multa si hoc effice̾ possz in puella illa ut uir eiꝰ

Expanded text:
probant exempla, que in scripturis sanctis facile et ad manum probant exempla, que in scripturis sanctis facile et ad manum studiosus ac diligens quisque lector poterit inuenire. Nam cum uerbi gratia Symon Magus Faustiniano maleficis quibusdam succis, quibus faciem eius linierat, suam impressisset imaginem et ille ad filios suos, Clementem scilicet Faustum Faustinumque, redisset, illi uero uocem quidem patris agnoscerent, sed Symonis uultum tanquam diaboli perhorrerent, eiulantes et flentes ad nouas in patre fantastice delusionis prestigias, Petrus dicebat, se nichil omnino de Symone in illo uidere, sed Faustiniani et uocem audire et uultum uidere. 43. Sic et in Vitas Patrum legitur, quia quidam concupiscens uxorem proximi sui uolensque eam sibi in matrimonium copulare, si a uiro suo fuisset quacunque occasione dimissa, locutus est ad quendam maleficum, offerens ei multa, si hoc efficere posset in puella illa, ut uir eius
Abbreviated transcription (Latin):
cis. Iuagas pelagorateᷤ. eurꝰ appulit᷑. Qu̾a pulchra
residens dea. solis edira semine. Miscet hospitibꝰ
norus tacta carmine pocła. Quosut muarios mo¬
dos. u̾tit herbipotens manꝰ. hunc apͥ faciestegit.
Iule marmõricꝰ loc. dente crescit ⁊ unguib h
lupis nuꝑ additꝰ. Fere dum parat ululat. Ille
tiͥs ut indica Tecta mitis obambulat. Slicet
uariis malis. Sumen arcadis alitis. obsitũ mi-¬
serans ducẽ Peste solu̾t hospitis. Iam mñ mala¬
remiges ore Pocła tͣcerant. Iam sues cerealia
Glande pabula u̾t̾ant. ⁊nicħ manet integr ũ
Uoce ⁊̃ corpore ꝑditis. Sola mens stabił. Suꝑ mon¬
stra que patit᷑ gemit. Oleuẽ nimium manumi
q̃ potntia qͣmina Memõ que ualeant licet. sor¬
Dau̾tere ualent Intꝰ c̃ homint̃ uigor Arte oos¬
ditꝰ abdita. s uenena pot̾ntiã Detͣhunt hoit
÷ͥ Dira que penitꝰ meant. Licet aute dit̾im
hui modi demonũ p̃stigias sp̃etenꝰ fieri itio
de. q̃tenꝰ ca que ñ it̃ eis faciant appari. sc̃ multa

Expanded text:
cis et vagas pelago rates Eurus appulit insulae. pulchra qua residens dea Solis edita semine miscet hospitibus novis tacta carmine pocula. Quos ut in varios modos vertit herbipotens manus, hunc apri facies tegit, ille Marmaricus leo dente crescit et unguibus; hic lupis nuper additus, flere dum parat, ululat, ille tigris ut Indica, tecta mitis obambulat. Sed licet variis malis numen Arcadis alitis obsitum miserans ducem peste solverit hospitis, iam remiges ore pocula traxerant, iam sues Cerealia glande pabula uerterant, et nichil manet integrum uoce et corpore perditis. Sola mens stabilis super monstra que patitur gemit. O leuem nimium manum! Non potentia gramina, membra que ualeant licet, corda uertere ualent. Intus est hominum uigor arce conditus abdita; nec uenena potentia detrahunt hominem sibi, dira que penitus meant. 42. Licet autem dixerim huiusmodi demonum prestigias specietenus fieri, sanctis ere, quatenus ea, que non sunt, eis faciant apparere, sicut multa
Abbreviated transcription (Latin):
dicii ⁊ in torm̃tis et̾nis. ⁊ statĩ desid̾iũ tuũ adĩ¬
pleo. Q dispõitũ ꝓͥa manu scͥptũ dedit ei. Tc̃ cor¬
ruptor aĩaꝵ statĩ misit sp̃c forniconũ qͥ puellã
in amorẽ uiuenis incender̃. Qͤ mox ꝓiciens se ĩ
t̾rã cep̃ clamare ad patͣm. Miser̾e mͥ mise. qidi¬
⁊ ostñd̾ in me unigenitã tuã pr̃iꝰ affectũ. ⁊ ꝯũ¬

Expanded text:
i et in tormentis eternis, et statim desiderium tuum adimplebo.” Qui dispositum propria manu scriptum dedit ei. 50. Tunc corruptor animarum statim misit spiritus fornicationum, qui puellam in amorem iuuenis incenderunt. Que mox proiciens se in terram cepit clamare ad patrem: “Miserere mihi mi, ostende in me unigenitam tuam paternum affectum, et jun
Abbreviated transcription (Latin):
incolumes. ita ut nullo belloꝵ languore gra¬
uati. nullo tumultuũ tͣbine int̾cepti. parcaꝵ
fila añ statutas uiuendi metas abrũꝑe com¬
pellant᷑. Et ħ ẽ qd̾ ait. Qi bib& de uno. duitue¬

Expanded text:
incolumes, ita ut nullo bellorum languore graincolumes, ita ut nullo bellorum languore grauati, nullo tumultuum turbine intercepti, Parcarum fila ante statutas uiuendi metas abrumpere compellantur. Et hoc est quod ait: Qui bibet Qui
Abbreviated transcription (Latin):
te ⁊ eruditione legntiũ ⁊ maxĩe eoꝵ qͥ hystoriaᷤ
uł ñ legert̃ uł in usu ñ hñt suscepte explanati¬
onis occasione tanta de hystoriis atteximꝰ. ut
sollẽ paẽ int̾p̃tis modũ. ⁊ gͣtas ꝯpñdiose breuita¬
tis metas exced̾e uideam᷑. Tres in urbe suinto¬
nia fontes erumpent. qͦꝵ riuuli insulam intres
poitiones secabt̃. h ẽ ut diximꝰ. Tres in p̃dicta
ciuttate nascent᷑ infantes. qui cũ adoleu̾int
sin fluuios tres iuxta datam de fontib
sumilitudinẽ fuerint diriuati. totiꝰ insulȩ̃
regnũ. intres sibi duudent pͥncipatꝰ. Uerũ
magna a se inuicẽ ⁊ moꝵ ⁊ actuum dissimilitudĩe
multaq diu̾sitate distabunt. Nam unꝰ eoꝵ tanꝙͣ
uir bonꝰ ⁊ sapiens. cultorq iusticie ⁊ pacis amator.
gentẽ suam cũ multa diligentia ⁊ equitate tra-¬
ctabit. Uñ tam ip̃e ꝙͣ ppłs sͥ subiectus. ꝓfunda
pace fruentur. ⁊ qiͣ longiori uita gaudebunt

Expanded text:
te et eruditione legentium et maxime eorum, qui hystorias te et eruditione legentium et maxime eorum, qui hystorias uel non legerunt uel in usu non habent, suscepte explanationis occasione tanta de hystoriis atteximus, ut sollempnem interpretis modum et gratas conpendiose breuitatis metas excedere uideamur: 27. Tres in urbe Guintonia fontes erumpent, quorum riuuli insulam in tres portiones secabunt, hoc est ut diximus: Tres in predicta ciuitate nascentur infantes, qui cum adoleuerint et quasi in fluuios tres – iuxta datam de fontibus similitudinem – fuerint diriuati, totius insulȩ regnum in tres sibi diuident principatus. Verum 109v magna a se inuicem et morum et actuum dissimilitudine multaque diuersitate distabunt. Nam unus eorum, tanquam uir bonus et sapiens cultorque iusticie et pacis amator, gentem suam cum multa diligentia et equitate tractabit. Vnde tam ipse quam populus sibi subiectus profunda pace fruentur et quasi longiori uita gaudebunt
Abbreviated transcription (Latin):
S odũs ꝯpugnantes. Nec qͥeuert̃ ã p̃lus donec beli¬
filia reg̃ burgundie cũ regno eiꝰ assũpsit senone̾
gallos secũ. romãq petiuit. obsedit ⁊ cepit indi¬
ebꝰ assueri ⁊ hester. Sic pꝰea duo filii seueri
regis. bassianꝰ ⁊ geta ꝓ eodẽ regno inplacabilidᷤ¬
cordia inflãmati pugnã in ierunt. in qua intłes¬
to geta bassianꝰ uiolato iure nat᷑e. regni monar¬
chiam solus obtinuit. Et ħ omĩa regnantibus
ad huc in insula bͥtonibꝰ euenert̃. ut tociens regõ
pulsis ãpatͥo solo atq in nemoribꝰ Walie clausis
cũ cepissent regnare saxones angli in Regno ñ suo
anno uidł dnĩce in cartiõis . dc.lx. in płes tñ regeᷤᷤ
diuisa ẽ t̃ra uniꝰ qͦndam corone ꝑ.ccc. ⁊ eo ampliꝰ
annos. usq ad tẽꝑa ethelstain qͥ monarchiam
tociꝰ insule solus obtinuit. Cepit aũ regnare
seriem reu̾tam̃. Nemo aũ succenseat si ꝓitilita¬

Expanded text:
s odiis conpugnantes. Nec quieuerunt a preliis, donec Belis odiis conpugnantes. Nec quieuerunt a preliis, donec Belifilia regis Burgundie cum regno eius, assumpsit Senones Gallos secum Romamque petiuit, obsedit et cepit in diebus Assueri et Hester. 26. Sic postea duo filii Seueri regis, Bassianus et Geta, pro eodem regno inplacabili discordia inflammati pugnam inierunt, in qua interfecto Geta Bassianus uiolato iure nature regni monarchiam solus obtinuit. Et hec omnia regnantibus adhuc in insula Britonibus euenerunt, ut tociens regnumt Britonibus 109r pulsis a patrio solo atque in nemoribus Walie clausis, cum cepissent regnare Saxones Angli in regno non suo, anno uidelicet dominice incarnationis .dclx., in plures tamen reges diuisa est terra unius quondam corone per .ccc. et eo amplius annos, usque ad tempora Ethelstani, qui monarchiam tocius insule solus obtinuit. Cepit autem regnare seriem reuertamur. Nemo autem succenseat, si pro utilita
Abbreviated transcription (Latin):
nedagiꝰ ⁊ marganꝰ ꝯsobrim. cũ ide regnũ par¬
titi fuissent. cepunt int̾ se p̃liari ꝓ regno. tandẽq
cunedagiꝰ margañ in ꝓuincia cambrie int̾fecit.
Uñ ⁊ ip̃a Regio usq hodie margan appellatur.¬
Sic pꝰea porrex ⁊ ferrex frẽs regnũ ilłd interse
diuisert̃. s otta inter eos ꝓ eiꝰdem regni ambitiõe
discordia. porrex ferrecẽ occidit. S ñ in longũ ga¬
uisꝰ uiolate pietatis penas ex soluit. Nam mater
eoꝵ de morte filii quẽ ampliꝰ alt̾o diligebat in oso¬
labłiter dolens. cep̃ u̾sare aĩo qͦmͦ mortẽ eiꝰ in alt̾m
uindicaret. Hacta itaq tempꝰ qͦ ille dormir&: agt̃¬
ditur eũ cũ ancillulis suis ⁊ in płimas seciones
dilacerauit. S ic pꝰea duo filii dũualloĩs belmꝰ
⁊ brenniꝰ cũ mortuo patre regnũ in duas sͥ pantio¬
nes diuisissent. insurrexerũt alter in alt̾m feralibꝰ¬

Expanded text:
nedagius et Marganus consobrini, cum idem regnum parnedagius et Marganus consobrini, cum idem regnum partiti fuissent, ceperunt inter se preliari pro regno, tandemque Cunedagius Marganum in prouincia Cambrie interfecit. Vnde et ipsa regio usque hodie Margan MarSic postea Porrex et Ferrex fratres regnum illud inter se diuiserunt, sed orta inter eos pro eiusdem regni ambitione discordia Porrex Ferrecem occidit. Sed non in longum gauisus uiolate pietatis penas exsoluit. Nam mater 108v eorum de morte filii quem amplius altero diligebat inconsolabiliter dolens cepit uersare animo, quomodo mortem eius in alterum uindicaret. Nacta itaque tempus, quo ille dormiret, aggreditur eum cum ancillulis suis et in plurimas seciones dilacerauit. 25. Sic postea duo filii Dunuallonis, Belinus et Brennius, cum mortuo patre regnum in duas sibi portiones diuisissent, insurrexerunt alter in alterum feralibu
Abbreviated transcription (Latin):
partes regnũ patͥs inter se diuiserunt. Et
q̃m ut ait lucanꝰ. dũ t̾ra fretũ. t̾ramq leuabit
aer. dũ longi uoluent tytana labores Noxq
diem celo totidẽ ꝑ signa seq̃ntur. Nulla
fides regni sociis. omĩsq potestas
i.npatiens consortis erit. nec gentibꝰ ulł. Credi
te nec longe fatoꝵ exempla petant᷑ fr̃no pͥmi
maduert̃ sanguine muri.Nec p̃ciũ tanti tellus
pontꝰq furoris Teꝰ erat exiguũ. dnõs ꝯmisit
asylũ. Orta int̾ frẽs ꝓ regno discordia. m̃cipiꝰ malĩ
ad colloqͥum uocans. qi ꝓ pace tͣctanda inter col-¬
locutores eum ut nefandꝰ parricida ac ꝓditor int̃¬
fecit. S ñ impune. Nam qͣdam die cũ uenationẽ
fac̾et secessit a socus ad qͣndã ꝯuallẽ. uͥ a mũlti¬
tudine rabiosorũ luporum cirꝯdatꝰ iustãs frĩ
reddidit inferias miserrime deuoratꝰ ãlupis.
eo tp̃e qͦ sauliniudea regnabat. Sic pꝰea cu¬

Expanded text:
 Madam VH. in duas partes regnum patris inter se diuiserunt. Et  Madam VH. in duas partes regnum patris inter se diuiserunt. Et quoniam, ut ait Lucanus, dum terra fretum, terramque leuabit aer dum longi uoluent Tydiem coelo totidem per signa sequetur, Nulla fides regni sociis, omnisque potestas Impatiens conste, nec longe fatorum exempla petantur: fraterno primi maduerunt sanguine muri nec precium tanti tellus pontusque furoris tunc erat; exiguum dominos commisit asylum. Orta inter fratres pro regno discordia, Mancipius Malim ad colloquium uocans, quasi pro pace tractanda inter collocutores, eum ut nefandus parricida ac proditor interfecit, sed non impune. Nam quadam die, cum uenationem faceret, secessit a sociis ad quandam conuallem, ubi a multitudine rabiosorum luporum circumdatus iustas fratri reddidit inferias, miserrime deuoratus a lupis, eo tempore quo Saul in Iudea regnabat. 23. Sic postea Cu
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾is obscuritatẽ elucidat. sic illiꝰ auctoritas
tiam eoꝵ q̃ nc̃ de m̃lino hnis in manibꝰ. ꝯseqñs
ẽ. ut iam instructiores ad int̃p̃tationẽ lit̾e ue
tonia eru̾pent quoꝵ riuuli insulã in
tres portiones secabt̃: ꝙͣtũ intelligi da¬
t᷑ iste ẽ sensꝰ. In p̃dicta ciuitate suinto¬
nia tres Regii nascent᷑ infantes siue ex supͣ¬
dicto sege q̃ asinũ neqͥtie appellauit. siue ex
⁊ pꝰea regnantibꝰ anglis multociens accidisse cer-¬
cissimũ est his qui eoꝵ hystorias ñ ignorarit. Denꝙ
mortuo bruto qͥ pͥmus regnauit in insula. tres
filii eiꝰ locrinꝰ uidł. camber: ⁊ albanectꝰ. intres
porciones regnũ patͥs secuerunt. ut suꝑiꝰ dxis¬
se me memini. ita ut locͥnꝰ quia pͥmogenitꝰ erat
loegͥam cũ corona regali acciꝑet. Camb̾ aut̃ cam¬
briam. q̃ nc̃ walia appellatur. albanectus uͦ al¬
baniam ꝗͣ nc̃ scotiam uocant. Sic postea
locͥni nepotes ex filio suo mancipiꝰ uidł

Expanded text:
ueteris obscuritatem elucidat, sic illius auctoritas tiam eorum, que nunc de Merlino habemus in manibus, consequens est, ut iam instructiores ad interpretationem litere tonia erumpent, quorum riuuli insulam in tres portiones secabunt, quantum intelligi datur, iste est sensus: In predicta ciuitate Guintonia tres regii nascentur infantes, siue ex supradicto rege, quem asinum nequitie appellauit, siue ex et postea regnantibus Anglis multociens accidisse certissimum est his, qui eorum hystorias non ignorant. Denique mortuo Bruto, qui primus regnauit in insula, tres filii eius, Locrinus uidelicet, Camber et Albanectus, in tres porciones regnum patris secuerunt – ut superius dixisse me memini – ita ut Locrinus, quia primogenitus erat, Loegriam cum corona regali acciperet, Camber autem Cambriam, que nunc Walia appellatur, Albanectus uero Albaniam, quam nunc Scotiam uocant. 22. Sic postea Locrini nepotes ex filio suo, Mancipius uid
Abbreviated transcription (Latin):
magni basilii qr senator qͥdã ꝓteriꝰ noĩe cũ filã suã
deo in monat̾io qͦdã feminaꝵ ꝯsec̃re dispon̾et. in ni¬
dens mimicꝰ unũ de su̾is ss incendit ad puellȩ amorẽ.
Q ñ ausus passionẽ suã aꝑire. alloq̃r magũ q̃ndã
⁊ qͥd pat̾et᷑ aꝑuit. multũ ei ꝓmittens auri si eiꝰ au¬
xilio ꝯcupitis frueret᷑ amplexibꝰ. Cui ille. Oħo inqͥt¬
ego in id ñ p̃ualeo. S si uis muto te ad meũ ꝓcu-¬
ratorẽ diabłm.⁊ ip̃e tuã ꝑficiet uoluntatẽ. si tñ
misiss ait maleficꝰ. Si i ħ paratꝰ extit̾is. cooꝑator

Expanded text:
cum filiam suam cum filiam suam Deo in monasterio quodam feminarum consecrare disponeret, inuidens inimicus unum de seruis suis incendit ad puellȩ amorem. Qui non ausus passionem suam aperire, alloquitur magum quendam et quid pateretur aperuit, multum ei promittens auri, si eius auxilio concupitis frueretur amplexibus. Cui ille: “O ego in id non preualeo. Sed si uis, mitto te ad meum procuratorem diabolum, et ipse tuam perficiet uoluntatem, si tameromisisset, ait maleficus: “Si in hoc paratus extiteris, cooperator
Abbreviated transcription (Latin):
longe maiora fecissent. minora fac̾e neqͥuer̃t .i. cy
mantica arte ad p̃ceptũ saul aĩa samueł euocaũ
ab infis ut eũ sua fata docẽt. qd uidł in cͣstino ĩ
gare ñ possumꝰ.⁊ ex alio lat̾e incredibile omĩno
sainueł appariusse. nr̃i credid̾e maiores. Tal fuit :
uiando pr̃abat q̃stũ. Q ꝓfecuta paulũ clamabã.
Homines isti sui dei excelsi st̃. qͥ annunciant uob̃
uiã salutis. T ꝯu̾sꝰ panlꝰ ad eã phitonẽ sp̃m qͥĩ ea
erat increpas p̃cep̃ ii exiret ab ea.ł fc̃m ẽ ita.
erũ si mittdnes corꝑaliũ rerũ qͣ magicis artibꝰ
in diu̾sa corꝑa uariasq fig᷑as si udñr. spẽtenꝰ mi¬
gis ꝗͣ in u̾itate fiunt sic̃ b̾s asserit autꝰ. qͥd dice¬
mꝰ de incant̾onibꝰ uł carminib ilł ꝗͦ ñ solo uisu
⁊ aspectu fantastico corꝑa mutant. s ea ꝑ larua¬
les qͣsdã effigies qͣs nultulos ł manias seu manu¬
los uulgꝰ appellat uł diut᷑nis incurabilibꝰq languo¬

Expanded text:
longe maiora fecissent, minora facere nequiuerunt, id est cynmantica arte ad preceptum Saul animam Samuelis euocauit ab inferis, ut eum sua fata doceret, quod uidelicet in crastino in gare non possumus et ex alio latere incredibile omnino Samuelis apparuisse, nostri credidere maiores. 47. Talis fuit et uinando prestabat questum. Que prosecuta Paulum clamabat: “Homines isti serui Dei excelsi sunt, qui annunciant uobis uiam salutis.” Et conuersus, Paulus ad eam phitonem spiritum, qui in ea erat, increpans precepit, ut exiret ab ea. Et factum est ita.oralium rerum, quȩ magicis artibus in diuersa corpora uariasque figuras fieri uidentur, specietenus magis quam in ueritate fiunt, sicut beatus asserit Augustinus, quid dicemus de incantationibus uel carminibus illis, quȩ non solo uisu et aspectu fantastico corpora mutant, sed ea per laruales quasdam effigies, quas uultulos uel manias seu manulos uulgus appellat, uel diuturnis incurabilibusque languo
Abbreviated transcription (Latin):
um strepitu aduenaentium demonũ omne mo¬
⁊ uultu t̾ribilior ⁊ statura ꝓcerior ianuas maiore
ui uulsas in fraginenta deiecit. Diriguerunt
om̃s stet̾untq come ⁊ uox faucib hesit. Iñ tor¬
uo uultu ad sarcosagum accessit. Inclamato q no¬
mine ut surgͥet imꝑauit. Qua respondente qͦd
neqͥret ꝓuinclis. solueris inqͥt s malo tuo. Statim¬
palam omnib ab ecclia tͣrit. Ñ ꝑ sorib equut
niger suꝑbũ hinniens stabat. uncis ferreis
ꝑ totũ tergũ ꝓtub̾antibꝰ. Suꝑ qͦs misera ĩpo¬
sita mox ab ocłis intuentiũ cũ toto sodalicio
disparuit. Audiebant᷑ tñ demões ꝑ .iiiiͬ. fere mi¬

Expanded text:
um strepitu aduenientium demonum omne moum strepitu aduenientium demonum omne mo terribilior et statura procerior, ianuas maiore ui conuulsas in fragmenta deiecit. Diriguerunt omnes steteruntque come et uox faucibus hesit. Inde toruo uultu ad sarcofagum accessit. Inclamatoque nomine, ut surgeret, imperauit. Qua respondente, quod nequiret pro uinculis, “Solueris”, inquit, “sed malo tuo”. Statimpalam omnibus ab ecclesia traxit. Vbi pro foribus equus niger superbum hinniens stabat, uncis ferreis per totum tergum protuberantibus. Super quos misera imposita mox ab oculis intuentium cum toto sodalicio disparuit. Audiebantur tamen demones per .iiijor. fere mi
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑcłm plumbo ⁊ ferro ꝯstͥngite. Sr̾ hȩc lapi¬
dẽ tͥb cathenis ferreis ⁊ magnis circundate.
Qnqͣgnita clici psallant noctib tͥb circa phere¬
trum meum ⁊ totidẽ p̃sbit̾i tͥbus simiłr diebus
missas celebrent ꝯtͣ feroces demonũ excͣsts mi¬
tigandos. Ita si tͥb dieb ac noctib corpꝰ meum in
sarcofago illo ꝑmansit. qͣrto infodite me mise¬
ram matrẽ ur̃am in cymit̾io. qͣnqͣm uerear
ne diffugiat t̾ra ipsa suo me sinu reciꝑe. que
liercula. ⁊ que mandau̾at omnia ꝑordinẽ st̃
expleta. S ꝓhne fasnił lacͥme ꝓfuerunt. nil uo¬
ta nil p̃ces. Tanta siqͥdẽ erat ⁊ mulieris malicia.
⁊ demonũ uolentia. Omis. it. duab noctib cũ
chor clicoꝵ cirta corpꝰ psallent. singłi demonẽ
ostium ecclȩ obseratum leui negocio ꝯfringen¬
tes du as cathenas ruꝑunt. media que oposu
elaborata erat illibata. łcia u̾o rca gallicini¬

Expanded text:
operculum plumbo et ferro constringite; super haec lapioperculum plumbo et ferro constringite; super haec lapidem tribus catenis ferreis, Quinquaginta clerici psallant noctibus tribus circa pheretrum meum et totidem presbiteri tribus similiter diebus missas celebrent contra feroces demonum excursus mitigandos. Ita si tribus diebus ac noctibus corpus meum in sarcofago illo permanserit, quarto infodite me miseram matrem uestram in cymiterio, quanquam uerear, ne diffugiat terra ipsa suo me sinu recipere, que liercula et, que mandauerat, omnia per ordinem sunt expleta. Sed, proh nefas! nil lacrime profuerunt, nil uota, nil preces. Tanta siquidem erat et mulieris malicia et demonum uiolentia. Primis enim duabus noctibus, cum chori clericorum circa corpus psallerent, singuli demones, ostium ecclesiȩ obseratum leui negocio confringentes, duas cathenas ruperunt; media, que operosius elaborata erat, illibata. Tercia uero circa gallicini
Abbreviated transcription (Latin):
tus expalluit. altosq gemitꝰ imo de pectore tra¬
hens. hodie inqͥt ad ultimũ sulcũ meũ ꝑuenit
aratrũ. hodie audiã ⁊ accipiã grande incõmodũ
Cũ hoc dicto nunciꝰ miseriaꝵ int᷑uit. Qͥ ꝑcunct᷑a¬
tuf a dña qͥd ita uultuosus ueniret. affero in qͥt
t ex uilla illa ꝑ riunã domꝰ tuȩ filii tui int̾itũ.
cũ tota familia tua quȩ ibi cũ filio tuo erat.
Quo rumore ꝑculsa ⁊ saucia decubuit. Sentieis¬
q morbũ ꝑreꝑe ad uitalia. suꝑstites lib̾os mona¬
go filii qͦdã meo miserabili fato. demoniacis
semꝑ artib inseruiui. ego uicioꝵ om̃iũ sen¬
qͦs hũi suasores in culpa. rogo uosꝑ mat̾na ub̃a.
siqua in uob̃ fides. s qua pietas. ut mea saltẽ cure¬
tis alleuiare supplicia. Ide anima qͥdẽ sententiã
platã ñ reuocabitis. corpꝰ autẽ forsitan hoc mo
rio ceruino ⁊ insarcofago lapideo supinate.

Expanded text:
tus expalluit altosque gemitus imo de pectore tratus expalluit altosque gemitus imo de pectore trahens: “Hodie”, inquit, “ad ultimum sulcum meum peruenit aratrum, hodie audiam et accipiam grande incommodum.” Cum hoc dicto nuncius miseriarum intrauit. Qui percunctatus a domina, quid ita uultuosus ueniret: “Affero”, inquit, “tibi ex uilla illa per ruinam domus tuȩ filii tui interitum cum tota familia tua, quȩ ibi cum filio tuo erat”. Quo rumore perculsa et saucia decubuit. Sentiensque morbum perrepere ad uitalia superstites liberos, mona“Ego, filii, quodam meo miserabili fato demoniacis semper artibus inseruiui, ego uiciorum omnium senquos habui suasores in culpa, rogo uos per materna ubera, si qua in uobis fides, si qua pietas, ut mea saltem curetis alleuiare supplicia. Et de anima quidem sententiam prolatam non reuocabitis, corpus autem forio cervino, deinde in sarcophago lapideo supinate,
Abbreviated transcription (Latin):
is insecutꝰ int̾rogat an uidiss asinũ. Re¬
fert ille se asinũ fuisse. mͦ hoĩem: omẽmq
casũ exponit. Miratꝰ famulꝰ ad dñm de¬
tulit: dñs ad apłicũ leonẽ hoĩem sc̃issi¬
mũ. Conuicte anꝰ id̾ fatent᷑. Dubitantẽ
ppͣ. confirmat petrꝰ damianꝰ uir admod̾
litt̾atꝰ. ñ mirũ si ħ fieri posst᷑. ꝓductoq
exemplo de Symone mago qui fausti¬
nianũ in symonis figura uidi fecit.
instructiorẽ de cet̾o in talibꝰ reddiditeũ
uit in dieb Gregorii sexti romani pontificis
m̃ anglia femina quedã diues qͥdẽ ⁊ bñ nata. s
itꝰ declarauit. Erat N malis imbuta artib augu¬
rioꝵ ñ inscia. gulȩ ⁊ luxuriȩ dedita. nullũ flagi¬
ciis mod̾ationis aut temꝑantiȩ frenũ imponens.
ħ cũ quadã die pͣnderet cornicłam ꝗͣ in deliciis
domꝰ habebat. uocaliꝰ solito nescio qͥd cornicantẽ
audiuit. statĩq cultellus de manu eiꝰ cecidit. uul¬

Expanded text:
is insecutus interrogat, an uidisset asinum. Reis insecutus interrogat, an uidisset asinum. Refert ille se asinum fuisse, modo hominem, omnemque casum exponit. Miratus famulus ad dominum detulit, dominus ad apostolicum Leonem hominem sanctissimum. Conuictȩ anus idem fatentur. Dubitantem papam confirmat Petrus Damianus, uir admodum literatus, non mirum, si hec fieri possunt, productoque exemplo de Symone Mago, qui Faustinianum in Symonis figura uideri fecit, instructiorem de cetero in talibus redidit eum. 39. Fuit in diebus Gregorii sexti Romani pontificis in Anglia femina quedam diues quidem et bene nata, sed te ex116ritus declarauit. Erat enim malis imbuta artibus, auguriorum non inscia, gulȩ et luxuriȩ dedita, nullum flagiciis moderationis aut temperantiȩ frenum imponens. Hec cum quadam die pranderet, corniculam quam in deliciis domus habebat, uocalius solito nescio quid cornicantem audiuit statimque cultellus de manu eius cecidit, uul
Abbreviated transcription (Latin):
abligientes. forte gͦ qͣdam nocte q̃mdã ephebũ
qͥ motibꝰ histͥonicis uictũ sͥ exig̾et. excipientes
hospicio. a sinũ uidi fecert̃. magñ suis ꝯmodis
emolum̃tũ hñtes asiñ qͥ tͣnseuntiũ detin̾et ocłõ
anꝰ. mouebat᷑ asinꝰ. N r amiserat intelligentiã.
⁊ si amisisset loqͣlam. Multũ itaq q̃stũ ꝯflaue¬
rant uetule undiq confluente hoĩum multi¬
tudine. ad spectandos asini ludos. fama uiciñ
diuitẽ ad uocauit ut qͣdropedẽ ñ pauculis nũ¬
mis in suos usus tͣnferret. admonitꝰ. ut si ꝑpe¬
tuũ uell& hr̃e histͥonẽ arceret eũ ab aqua. Cus¬
tos g appositus mandatũ sedulo exequebat᷑
ꝯuiuas iocis suiꝰ lȩtificabat. S sic̃ rerũ oui
fastidiũ ẽ: paulatĩ dissolutiꝰ hab̾i cep̃. Qua¬
ꝓpt̾ incautiorẽ nactꝰ custodiã. abrupto lo¬
ro effugiẽs in ꝑximũ lac̃ se ꝓiecit: ⁊ dutiꝰ
in aqua uolutatꝰ figͣam sͥ humanã restitu¬
it. Custos ab obuiis sciscitatꝰ. illũq uestigi¬

Expanded text:
abligurientes. Forte ergo quadam nocte quemdam ephebum, qui motibus histrionicis uictum sibi exigeret, excipientes hospicio, asinum uideri fecerunt, magnum suis commodis emolumentum habentes asinum, qui transeuntium detineret oculos anus, mouebatur asinus. Non enim amiserat intelligentiam, et si amisisset loquelam. Multum itaque questum conflauerant uetule, undique confluente hominum multitudine ad spectandos asini ludos. Fama uicinum diuitem aduocauit, ut quadrupedem non pauculis nummis in suos usus transferret, admonitus, ut si perpetuum uellet habere histrionem, arceret eum ab aqua. Custos ergo appositus mandatum sedulo exequebaturconuiuas iocis suis letificabat. Sed sicut rerum omnium fastidium est, paulatim dissolutius haberi cepit. Quapropter incautiorem nactus custodiam abrupto loro effugiens in proximum lacum se proiecit et diutius in aqua uolutatus figuram sibi humanam restituit. Custos ab obuiis sciscitatus illumque uestigi
Abbreviated transcription (Latin):
ł hẽ cũ lit̾is meis cupiditate ĩ puellã exarsũ. po-¬
stułans ut suo ꝑ te desid̾io potiat᷑. ut ⁊ misto głi¬
er. ⁊ cũ om̃i alacͥtate ꝯg̃gẽ placitores tuos. Dansq
illi eplã dir̃. Uade. ⁊ tali hora noctis sta suꝑ mo¬
num̃tũ gentił. ⁊ exalta chartã in acre. ⁊ statim
adert̃ qͥ te ad diabolũ ducant. : factũ ẽ ita. Accep¬
ꝑ me desid̾iũ ur̃m. negatis me. ⁊ reditis ad xͫ. qͥ uoᷤ¬

Expanded text:
 exarsum postulans, ut suo per te desiderio potiatur, ut et in isto glorier et cum omni alacritate congregem placitores tuos.” Dansque illi epistulam dixit: “Vade, et tali hora noctis sta super monumentum gentilis et exalta chartam in aere et statim aderunt, qui te ad diabolum ducant.” Et factum est ita. Accepper me desiderium uestrum, negatis me et reditis ad Christu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ omnes aquas ĩmittñs pedẽ bouis ⁊ asini. S
qͥdẽ iuxta lit̾e sibilũ. falsissimũ ẽẽ qͥs uł insipi¬
entissimꝰ facile ñ adu̾tat. cũ sint aque multe
⁊ flumina ac toirentes. altieoꝵ suorũ metas
⁊ t̃minos frequentissime exeuntes. ita ut sa¬
ta ⁊ segetes fuffocent ⁊⁊ necent. t̾ramq palus-¬
trẽ ac st̾ilem reddant: Et id̾o qui in talibus
cult᷑is seminauerint. fructuũ expectatione fruᷤ¬
trati ñ se in hac parte beatos estimant. s pociꝰ
infelices. ut pote qͥ suã omĩno ꝑdid̾int ⁊ oꝑam
ii ĩpensam. S ⁊ in eo qd̾ act. ĩmittens pedẽ bouis
⁊ asini. ꝯtra legis edictũ loqͥ uidet᷑. cũ lexphi¬
beat in boue ⁊ asino simł arandũ. Qͥa gͦ iuxta
ext̾iorẽ litt̾e sonũ stare ñ pot̾ qd̾ dr̃. beatꝰ qͥ¬

Expanded text:
super omnes aquas immittens pedem bouis et asini. Quod super omnes aquas immittens pedem bouis et asini. Quod quidem iuxta litere sibilum falsissimum esse quis uel insipientissimus facile non aduertat, cum sint aque multe et flumina ac torrentes, alueorum suorum metas et terminos frequentissime exeuntes, ita ut sata et segetes suffocent et necent terramque palustrem ac sterilem reddant. Et ideo qui in talibus culturis seminauerint, fructuum expectatione frustrati non se in hac parte beatos estimant, sed pocius infelices, utpote qui suam omnino perdiderint et operam et impensam. Sed et in eo quod ait: immittens pedem bouis et asini, contra legis edictum loqui uidetur, cum lex prohibeat in boue et asino simul arandum. Quia ergo iuxta exteriorem littere sonum stare non potest q