comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accensus ꝯtra eũ cepit bella moliri. an¬
tonuis re ꝯperta collectis orientis uirib
prior cũ uxore cleopatra uenit ad bellũ
ꝯ flictũ est nauali certamine eirca acciuĩ
epiri ꝓmũctoriũ ubi uicti sũt antonius
⁊ eleopatra. ⁊ fugã coacti. postea occiso
antonio. illa sibi ẜpentes adhibuit. s quia
belli ciuilis triũphus turpis uidet. laborit
poeta ut ꝓbet iustũ bellũ fuisse dicens
augustũ ẽẽ cũ patrib. ¶ Populoq penati¬
bus ⁊ magnis diis. contra cũ antonio au¬
rilia peregrina ⁊ montͬosa ep egipti numi¬
ua ⁊ re uera ĩ erercitu antonii om̃es barbari
fuerũt. ꝙ ⁊ uirgiliꝰ dicit. egyptũ uiresq
orientis atq ultima secũ bactra uehit. und̃
⁊ iam de hoc bello fecit triũphũ. Nec enĩ ciui¬
le putatũ est qd̾ tantũmodo romano duce
gestũ est qui ⁊ ip̾e barbare ẜuiebat uxori
adeo ut pretoria ei castra ꝯcederet quorũ

Expanded text:
accensus contra eum coepit bella moliri. Anaccensus contra eum coepit bella moliri. Antonius re comperta, collectis Orientis viribus, prior cum uxore Cleopatra venit ad bellum. Conflictum est navali certamine circa Actium Epiri promunturium: ubi victi sunt Antonius et Cleopatra et in fugam coacti. Postea occiso Antonio illa sibi serpentes adhibuit. Sed quia belli civilis triumphus turpis videtur, laborat Poeta ut probet iustum bellum fuisse, dicens Augustum esse «cum patribus populoque penatibus et magnis dis», contra cum Antonio auxilia peregrina et monstruosa Aegypti numina. Et re vera in exercitu Antonii omnes barbari fuerunt: quod et Vergilius dicit «Aegyptum viresque Orientis atque ultima secum Bactra vehit». Vnde etiam de hoc bello egit triumphum: nec enim civile putatum est, quod tantummodo Romano duce gestum est, qui et ipse barbarae serviebat uxori, adeo ut praetoria ei castra concederet, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ralem rem ostendit. nã sẽper mare turbat᷑
qd̾ delfini apparuerũt. ¶Ceruere erat.
greca figura est. Nencaten ĩ promũtorio epi¬
ri est oons leucata ¶Hinc augustus agens
italos. cũ destatu reiꝙ. ẽe̾t lõga ꝯtentio in¬
ter augustũ antoniũ ⁊ eatulũ placuit ut
totũ orientẽ ten eret antonius angustus
gallias ⁊ hispanias cũ italia. catulus afri¬
cam. siciliam. ardiniã ad causã maioris
fidei antonius sororẽ angusti duxit uxorẽ
ꝓfecti itaq sũt inꝓĩcias suas. s antonius
megipto captus est amore cleopatre nõ
usq quaq adeo ut ea dimissa ꝯtra partos
ꝓficesceretur. quib uictis dũ eleopatre
cupiditate festistinat exercitũ om̃e in¬
frigore in ermimia ꝑdidit. ip̾e tamen aĩaliũ
cadauerib pastus cũ paucis ad egiptũ est
reuersus ubi ei cepit suadere cleopatra
ut se sortiretur uxore derelicta sorore
augusti. Quo facto augustus uebement

Expanded text:
ralem rem ostendit: nam semper mare turbatur, ralem rem ostendit: nam semper mare turbatur, cum delphini apparuerint. CERNERE ERAT Graeca figura est. LEVCATEN in promunturio Epiri est mons Leucata. HINC AVGVSTVS AGENS ITALOS cum de statu reipublicae esset longa contentio inter Augustum, Antonium et Lepidum, placuit ut totum Orientem teneret Antonius, Augustus Gallias et Hispanias cum Italia, Lepidus Africam Siciliam Sardiniam. Ad causam maioris fidei Antonius sororem Augusti duxit uxorem. Profecti itaque sunt in provincias suas. Sed Antonius in Aegypto captus est amore Cleopatrae, non usque quaque adeo, ut ea dimissa contra Parthos proficisceretur. Quibus victis dum Cleopatrae cupiditate festinat, exercitum omnem frigore in Armenia perdidit, ipse tamen animalium cadaveribus pastus cum paucis ad Aegyptum est reversus. Vbi ei coepit suadere Cleopatra ut se sortiretur uxorem, derelicta sorore Augusti. Quo facto Augustus vehementer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsceleratoꝵ ⁊ bene ait scelerũ penas. incri¬
iniua enĩ ꝑsone incidu̾t nõ ip̃aꝵ sũt ꝓprie
crimina. Unde ⁊ sceleribus statuta sũt sup¬
plicia que inse incidentes hoĩes obuoxios
facũt. ¶ Ut te catilina minaci. ꝑ .s. hoc qͦsi
ĩ eiceronis gratiã dictũ uidetur. ¶Hus dan¬
tem iura catonẽ. ut ⁊ supra diximꝰ censo¬
rium significit. nõ uticensem ꝗꝯtra cesa¬
rem bella suscepit ⁊ supgressus ẽ hoc loco
homeri dispositionẽ. siquidẽ ille minoem
radamantez eacũ de impiis iudicare dicit
hic romanũ ducẽ in nocentib dare iura
ꝯmemorat ¶ Hec inter. bene uiter ĩferos
⁊ supos mare factũ dicit qd̾ ut supra di¬
ximus ab antipodis dunt. qui ĩferi sũt nr̃i
ꝯparatione. ¶Imago aurea. nõ est ꝯtrariũ
qd̾ ⁊ cetuleam ⁊ auream ⁊ argentea maris
. Fluctu cano. omĩs enĩ spuma alba est¶In
orbe. incircuitu. ¶ Aestumq secabat. nitu¬

Expanded text:
‘sceleratorum’. Et bene ait ‘scelerum poenas’; in cr‘sceleratorum’. Et bene ait ‘scelerum poenas’; in crimina enim personae incidunt, non ipsarum sunt proprie crimina: unde et sceleribus sunt statuta supplicia, quae in se incidentes homines obnoxios faciunt. ET TE CATILINA MINACI P. S. hoc quasi in Ciceronis gratiam dictum videtur. HIS DANTEM IVRA CATONEM ut supra diximus, Censorium significat, non Vticensem, qui contra Caesarem bella suscepit. Et supergressus est hoc loco Homeri dispositionem, siquidem ille Minoem, Rhadamanthyn, Aeacum de impiis iudicare dicit, hic Romanum ducem innocentibus dare iura commemorat. HAEC INTER bene inter inferos et superos mare factum dicit, quod, ut supra diximus, nos ab antipodis dividit, qui inferi sunt nostri comparatione. IMAGO AVREA non est contrarium quod et caerulam et auream et argenteam maris . FLVCTV CANO omnis enim spuma alba est. IN ORBE in circuitu. AESTVMQVE SECABANT natu
Abbreviated transcription (Latin):
exta frequent̾ aues de uicinis nementes
lucis eriperent emmnentia uirgaꝵ eas ter¬
rere uoluerũt. exinde etiã ꝯsuetudo ꝑmã¬
sit ut apud lauro lauimũ ingentes habe¬
rentur uirge nõ breues ut murbe ¶ Lap¬
sa ancilia celo. regnãte numa pompilio
scutũ breue ⁊ rotũdũ celo lapsu est. ⁊ cũ
auruspices respondissent illic fore urbis
ĩperiu. ubi illud fuiss. diligentia nume
ue quãdoq abhostib posset auferri. adbi¬
bito maniurio fabro multa similia facta
sũt ⁊ ĩ tẽplo martis locata quod aut ancilia
lapsum est. ancile aut dicit᷑ aut quasi undi¬
ose fecerat. ¶Ducebant. deducebant hec eĩz
bus. pilenta sũt uebicula sicut basternas
nidemꝰ. Erant au̾t tũc ueneti coloris ut
nũe russati. quib nisi caste mollib autẽ¬
pensilib ut contra plumas pensiles dicunꝰ
⁊ molles significamꝰ. ¶Hinc ꝓcul. bene lõ¬
ge atẽplis inferos facit. ¶ Sceleꝵq penas.

Expanded text:
exta frequenter aves de vicinis venientes exta frequenter aves de vicinis venientes lucis adriperent, eminentia virgarum eas terrere voluerunt. Exinde etiam consuetudo permansit, ut apud Laurolavinium ingentes haberentur virgae, non breves ut in urbe. LAPSA ANCILIA CAELO regnante Numa Pompilio scutum breve et rotundum caelo lapsum est. Et cum aruspices respondissent illic fore orbis imperium, ubi illud fuisset, diligentia Numae, ne quandoque ab hostibus posset auferri, adhibito Mamurio fabro multa similia facta sunt et in templo Martis locata. Quod autem dicit lapsum est. Ancile autem dicitur aut quasi undiose fecerat. ducebant deducebant: haec enibus pilenta sunt vehicula, sicut nunc basternas videmus. erant autem tunc veneti coloris, non ut nunc sunt, russati, quibus nisi castae non utepensilibus, ut contra ‘plumas pensiles’ dicimus et molles significamus. HINC PROCVL bene longe a templis inferos facit. SCELERVM POENAS pro
Abbreviated transcription (Latin):
q luꝑcos. cũ in honore panos luꝑcalioꝵ
solemnitas celebaretur pecora romanoꝵ
subito a latronibus rapta sũt illi ꝓiectis ue¬
stibus ꝑ secuti sũt latrones. quibus oppressi
⁊ receptis aĩalib ꝓpt̾ rem anudis ꝓspere ge¬
stam ꝯsuetudo ꝓͥ mansit ut nudi luꝑcalia
celebrarent¶anigeros q apices flamines
habebant pilleũ in capite in quo erat breuis
uirga desup habens lane aliquid. Quod
cũ ꝑ estus ferre nõ possent. filo tantũ capi¬
ta ielegare ceperũt. nã nudis penitus eos
capitib incedere nefas fuerat. Unde afilo
quo utebantur flamines dicti quasi filami¬
nes uerũ festis diebus filo deposito pillea
necesse erat accipere que scd̾m alios ad
ostendenda sacerdotii eminentiã sũt rep¬
te sicut colũne mortus nobilib super¬
ponũtur ad ostendendũ eoꝵ colum̃. alii
dicũt nõ ꝓpter eminẽtia dignitatis hoc
factũ. s quia cũ sacrificarent apud lauro¬

Expanded text:
QVE LVPERCOS cum in honorem Panos Lupercaliorum QVE LVPERCOS cum in honorem Panos Lupercaliorum sollemnitas celebraretur, pecora Romanorum subito a latronibus rapta sunt. Illi proiectis vestibus persecuti sunt latrones: quibus oppressis et receptis animalibus, propter rem a nudis prospere gestam consuetudo permansit ut nudi Lupercalia celebrarent. LANIGEROSQVE APICES flamines in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestus ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt; nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas fuerat: unde a filo quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pillea necesse erat accipere, quae secundum alios ad ostendendam sacerdotii eminentiam sunt reperta, sicut columnae mortuis nobilibus superponuntur ad ostendendum eorum columen. Alii dicunt non propter eminentiam dignitatis hoc factum, sed quia cum sacrificarent apud Lauro
Abbreviated transcription (Latin):
fensi tenebris ⁊ dono noctis opace. multi
iterationẽ uolu̾t. alii dicũt tenebris ꝓpt̾
cuniculos. ¶Dono noctis. somno. nam
somnus noctis est donũ ¶Aurea uestis.
boc barba. Unde contra ĩuestes dicimus
ĩberbes unde est. tũe michi prima genas
uestibat flore uiuẽtas. ¶Ungatis lucent
sagulis.q habebant in migarũ iodũ dedu¬
ctas uias ⁊ bene allusit adgallicã linguã ꝑ
quã uirge purpura dicitur. birgatis ergo ac
si diceret uirgatis idest purpuratis. ¶Cesa.
hastas uiriles. nã ⁊ iam uiros fortes galli ce¬
sos nocant. ¶ Scutis longis. ꝑ hec corporũ
ostenditur magnitudo. Ut supra stabant
ter centũ uitidi inpresepib altis ꝓ quod
equoꝵ magnitudinẽ expressit. ¶ Hic in
eodem scuto ⁊ ꝯgrue sacerdotes statun post
tẽpla ꝯmemorat. ¶Salios. qui sũt ui tute¬
la. iouis martis. quirini. dicti salui ideo
qd̾ circa aras saliit ⁊ tripudiant ¶Nudos¬

Expanded text:
FENSI TENEBRIS ET DONO NOCTIS OPACAE multi FENSI TENEBRIS ET DONO NOCTIS OPACAE multi iterationem volunt, alii dicunt ‘tenebris’ propter cuniculos, ‘dono noctis’ somno Manlii; nam somnus noctis est donum. AVREA VESTIS hoc est barba: unde contra investes dicimus inberbes, unde est «tunc mihi prima genas vestibat flore iuventas». VIRGATIS LVCENT SAGVLIS quae habebant in virgarum modum deductas vias. Et bene adlusit ad Gallicam linguam, per quam virga purpura dicitur. ‘Virgatis’ ergo, ac si diceret virga tinctis, id est purpuratis. GAESA hastas viriles: nam etiam viros fortes Galli gaesatos vocant. SCVTIS LONGIS per haec corporum ostenditur magnitudo, ut supra «stabant ter centum nitidi in praesepibus altis», per quod equorum magnitudinem expressit. HIC in eodem scuto. Et congrue sacerdotes statim post templa commemorat. SALIOS qui sunt in tutela Iovis, Martis, Quirini. Dicti Salii ideo quod circa aras saliunt et tripudiant. NVDOS
Abbreviated transcription (Latin):
bat. defendebat. ⁊ est militare u̾bũ ut ⁊ iã
salustiꝰ dicit. Unde contra uictos loco motos
diciꝰ. cicero loco ille motus. ¶ Horrebat
regia culmo. curiã calariam dicit quã
romulus texerat culinis ad quã calabat᷑
idest uocabat᷑ senatus. uocabatur ⁊ ppłus a
rege sacrificulo.Ut qm̃ adhuc fasti non
erant ludoꝵ ut sacrificioꝵ preposcerent
argenteũ anserẽ dixit nã quasi epitheton
est coloris ⁊ sigͥficauit rem ueram nã in
capitolio in honorem illius anseris qui
galloꝵ nũtiarat aduentũ positus fuerat
anser argenteus. ¶Auratis porticib hoc
ad tẽpus retulit florentis romane rei. p̃n.
illo loco ubi dixit horrebat regia culmo
ideo addidit romuleo ut incipientis ⁊ pa¬
uꝑis adhuc imperii tẽpora designaret.¬
¶ Canebat. quasi prediuinabat. nã canere
⁊ dicere ⁊ diuinare sigͥficat. ¶ Ardem q
tenebat de est pene nã ꝓpe tenuerũt de¬

Expanded text:
BAT defendebat: et est militare verbum, ut etiam BAT defendebat: et est militare verbum, ut etiam Sallustius dicit. Vnde e contra victos ‘loco motos’ dicimus: Cicero «loco ille motus est». HORREBAT REGIA CVLMO Curiam Calabram dicit, quam Romulus texerat culmis, ad quam calabatur id est vocabatur, senatus vocabatur et populus a rege sacrificulo ut quoniam adhuc fasti non erant, ludorum et sacrificiorum praenoscerent argenteum anserem dixit: nam quasi epitheton est coloris et significavit rem veram. Nam in Capitolio in honorem illius anseris, qui Gallorum nuntiarat adventum, positus fuerat anser argenteus. AVRATIS PORTICIBVS hoc ad tempus retulit florentis Romanae reipublicae: nam illo loco ubi dixit ‘horrebat regia culmo’, ideo addidit ‘Romuleo’, ut incipientis et pauperis adhuc imperii tempora designaret. CANEBAT quasi praedivinabat: nam ‘canere’ et dicere et divinare significat. ARCEMQVE TENEBANT deest ‘paene’: nam prope tenuerunt. DE
Abbreviated transcription (Latin):
primo cunctati sũt timentes insidias. ꝗa
⁊ patentes insi portas. ⁊ nullũ ĩ muris ii¬
debant. postea paulatim ingressi cuncta
uastarũt octo integris mensib adeo ut
que incendere incendere nõ poterant mi¬
litari manu diruerẽt solo remanẽte ca¬
pitolio ad quod entensilib reliqui ꝯfuge¬
rant ciues qui tantũ agallis obsidebant᷑
etiã id penetrare cupientib. Quos alii per
dumeta ⁊ saxa aspera. alii ꝑ cunieulos
dicũt conatos ascendere. Tũe malluis cu¬
stos capitolii gallos detrusit exarte clan¬
gore anseris excitatus quẽ priuatus ꝗdã
dono iunoni de derat. nãq scd̾m plimum
nullũ aĩal ita odorem hoĩs sentit ¶ Pro
tẽplo ꝓ defensione tẽpli. nã ante tẽplu
nõ ꝓcedit. cũ obsessus intra tẽplũ ẽẽt. sic
in nouo. ip̃i intus dextra ac leua ꝓtur¬
ribus astant. Terentius. nã nisi hec ita
ẽent. ꝓ illo haud stares phedria ¶ Tene¬

Expanded text:
primo cunctati sunt timentes insidias, quia primo cunctati sunt timentes insidias, quia et patentes portas et nullum in muris videbant. Postea paulatim ingressi cuncta vastarunt octo integris mensibus, adeo ut quae incendere non poterant, militari manu diruerent, solo remanente Capitolio, ad quod cum utensilibus reliqui confugerant cives: qui tamen a Gallis obsidebantur etiam id penetrare cupientibus, quos alii per dumeta et saxa aspera, alii per cuniculos dicunt conatos ascendere. Tunc Manlius, custos Capitolii, Gallos detrusit ex arce, clangore anseris excitatus, quem privatus quidam dono Iunoni dederat: namque secundum Plinium nullum animal ita odorem hominis sentit. PRO TEMPLO pro defensione templi; nam ‘ante templum’ non procedit, cum obsessus intra templum esset. Sic in nono «ipsi intus dextra ac laeva pro turribus adstant», Terentius «nam ni haec ita essent, pro illo haud stares Phaedria». TENE
Abbreviated transcription (Latin):
porsena dictus martialis. hanc spectare
manũ porsena nõ potiit. ¶A eneade.satis
longe petitũ epithetũ ¶. Illũ cocleten ⁊
modo cocles in hõe de quo dicit ꝓpriu ẽ
nom̃. in aliis appellatiuũ. nã luscos coclites
dixerũt antiqui. Unde ⁊ cyelopas coclias
legimꝰ dictos ꝙ unũ oculũ hĩsse phiben¬
tur¶ Uinclis innaret cloelia ruptis. atq
obsides nõ ligantur. s uincula ꝓcustodib
accipiamꝰ. aut certe ruptis uĩculis pontis
idest iam ponte resolute ¶ In sũmo cu¬
stos. in.a. insũma clipei parte ⁊ hona ra¬
tione utitur inpictura apta unicuiq rei
loca distribuẽs ⁊ deo enĩ insũma clipei
parte dicit factũ ẽẽ capitoliũ. quia hoc
arcem urbis ẽẽ manifestũ est. Historia
talis est brenno duce senones galli uene¬
rũt adurbem ⁊ cuca alliam fluuiũ occur¬
rentẽ sibi deleuerũt exercitũ om̃e ppłi
R. aliaq die cũ uellent ingredi ciuitatẽ

Expanded text:
Porsena dictus est: Martialis «hanc spectare Porsena dictus est: Martialis «hanc spectare manum Porsena non potuit». AENEADAE satis longe petitum epitheton. ILLVM Coclitem. Et modo ‘Cocles’ in hoc homine, de quo dicit, proprium est nomen, in aliis appellativum, nam luscos ‘coclites’ dixerunt antiqui: unde et Cyclopas ‘coclites’ legimus dictos, quod unum oculum habuisse perhibentur. VINCLIS INNARET CLOELIA RVPTIS atqui obsides non ligantur; sed vincla pro custodiis accipiamus: aut certe ‘ruptis vinclis pontis’, id est ponte resoluto. IN SVMMO CVSTOS T. M. A. in summa clipei parte. Et bona ratione utitur in pictura apta unicuique rei loca distribuens. Ideo enim in summa clipei parte dicit factum esse Capitolium, quia hoc arcem urbis esse manifestum est. Historia talis est: Brenno duce Senones Galli venerunt ad urbem et circa Alliam fluvium occurrentem sibi deleverunt exercitum omnem populi Romani. Aliaque die cum vellent ingredi civitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ fluẽta supauit. Unde est illud cũ ei in
gradus admoneor triũphi mei. Intantã
aũt obsidionis necessitatẽ populus uene¬
rat ut etiã obsides daret exquib doelia
inuenta occasione trãsnatauit fluniu ⁊
ronã reuersa est. redditaq rursus est pa¬
cis lege eam porsenna repetente. qui ad¬
miratus uirtutem puelle dedit ei optionẽ
ut cũ quib uellet rediret illa elegit uir¬
gies. Unde porsenna hoc quoq miratus
ꝯcessit ⁊ rogauit pliteras populũ roma¬
nũ ut ei aliquid urile decerneret᷑ eui
data est statua equestris quã in sacra uia
hodieq ꝯspicimiꝰ. ¶ Eiectũ atq facile pote¬
rat suscipi ⁊ occidi. s ideo nõ est susceptꝰ
ꝗa occidi nõ poterat religione ĩpedente
rex enĩ etiã sacroꝵ fuerat. Unde postea
alii facti sũt ꝯsules. alii reges sacrorũ.⁊
¶Porsenna. unũ.n. addidit metri causa
Unde ⁊ penultime datus accentus est. nã

Expanded text:
en fluenta superauit; unde est illud ab eo dicten fluenta superauit; unde est illud ab eo dictgradus admoneor triumphi mei!». In tantam autem obsidionis necessitatem populus uenerat ut et obsides daret; ex quibus Cloelia inuenta occasione transnatauit fluuium et Romam reuersa est redditaque rursus est pacis lege, eam Porsenna repetente. Qui admiratus uirtutem puellae, dedit ei optionem ut cum quibus uellet rediret; illa elegit uirgiconcessit, et rogavit per litteras populum Romanum, ut ei aliquid virile decerneretur: cui data est statua equestris, quam in Sacra Via hodieque conspicimus. EIECTVM atqui facile poterat suscipi et occidi. Sed ideo non est susceptus, quia occidi non poterat religione impediente: rex enim etiam sacrorum fuerat. Vnde postea alii facti sunt consules, alii reges sacrorum. PORSENNA unum ‘n’ addidit metri causa: unde et paenultimae datus accentus est: nam
Abbreviated transcription (Latin):
castitatis famã amore de ꝑderet. quippe
quã sine purgatione futurã ẽe cernebat
ĩ uita turpibus ĩperiis paruit. ⁊ altero die
nocatis ꝓpniquis marito collatino patre
tricipitino. bruto anũculo qui tribunus
equitũ celerũ fuerat rem indicans petiit
ne molatus pudor neue multus eiꝰ ẽe̾t in¬
teritus ⁊ eiecto gladio se interemit quẽ
brutus de eiꝰ corpore exertũ tenens pro¬
cessit ad populũ ⁊ multa ꝯquestus de tar¬
quinii suꝑbia ⁊ filioꝵ eiꝰ turpitu dine.
egit ne inurbem reciperentur auctorita
brutus tribunus equitũ fuerat. s cũ nõ
susciperetur tarquiniꝰ ꝯtulit se ad porsen¬
stris positis romã uehemẽter obsedit ⁊
cũ ꝑ subliciũ pontẽ hoc est ligneũ tran¬
sire conaretur. solus cocles hostilem im¬
petũ sustinuit donec atergo pons soluẽt᷑
a sotus. quo soluto se cũ armis precipita¬
uit intiberim ⁊ licet lesus in coxa tam̃¬

Expanded text:
castitatis amore deperderet, quippe castitatis amore deperderet, quippe quam sine purgatione futuram esse cernebat, inuita turpibus imperiis paruit. Et altero die conuocatis propinquis, marito Collatino, patre Tricipitino, Bruto auunculo, qui tribunus equitum celerum fuerat, rem indicans, petiit ne uiolatus pudor neue inultus eius esset interitus et eiecto gladio se interemit. Quem Brutus de eius corpore extractum tenens, processit ad populum et multa conquestus de Tarquinii superbia et filiorum eius turpitudine egit, ne in urbem reciperentur, auctoritatdiximus, Brutus tribunus equitum fuerat. Sed cum non susciperetur, Tarquinius contulit se adstris positis Romam uehementer obsedit. Et cum per Sublicium pontem — hoc est ligneum — transire conaretur, solus Cocles hostilem impetum sustinuit, donec a tergo pons solueretur a sociis. Quo soluto se cum armis praecipitauit in Tiberim et licet laesus in coxa, tam
Abbreviated transcription (Latin):
tatis occurat. ¶Nec nõ tarquiniũ eiectum
porsenna nibebat. Tarquimus suꝑb hũit
pditos filios inter quos aur aruntez qui dũ
ĩ castris ẽẽt patre suo ardeam obsidente or
statim domos suas simul ꝓficiscerentur
Ingressi itaq ciuitatẽ colletiã ubi fuit lucre¬
tie domus inuenerũt eã lanificio opam dan
tem ⁊ tristem ꝓpter mariti absentia. Inde
ad aruntis domũ ꝓfecti. cũ uxorem eiꝰ in¬
uenissent cantilenus et saltationib idul¬
gentẽ. reuersi ad castra sũt. quod arrũt do¬
lens. cũ de expugnanda lucretie castitate
cogitaret. mariti eiꝰ noĩe epistolã finxit ⁊¬
dedit lucretie in qua hoc ꝯtinebatur ut
arrung susciperetur bospitio. quo facto
ꝑ noctẽ stricto gladio eius ingressus cu¬
biculũ cũ ethiope hac arte egit ut secũ
conet dicens. nisi mecũ ea ꝯcuberis ethi¬
opem tecũ interimo tãquã in adulterio
ꝯpiebenderim. Timens itaq lucretia ne

Expanded text:
tatis occurrat. sane constat tatis occurrat. sane constat porsenna ivbebat Tarquinius Superbus habuit perditos filios, inter quos Arruntem. qui dum in castris esset, patre suo Ardeam obsidente, et statim domos suas simul proficiscerentur. ingressi itaque civitatem Collatiam, ubi fuit Lucretiram et tristem propter mariti absentiam. Inde ad Arruntis domum profecti, cum uxorem eius inuenissent cantilenis et saltationibus indulgentem, reuersi ad castra sunt. Quod Arruns dolens, cum de expugnabili Lucretiae castitate cogitaret, mariti eius nomine epistolam finxit et dedit Lucretiae; in qua hoc continebatur ut Arruns susciperetur hospitio. Quo facto per noctem stricto gladio eius ingressus cubiculum cum Aethiope hac arte egit, ut secum coiret, dicens: «Nisi mecum concubueris, Aethiopem tecum interimo, tamquam in adulterio deprehensam!» Timens itaque Lucretia ne famam
Abbreviated transcription (Latin):
mutilationẽ ꝯcessam poetis. sic ꝓpolluce casto¬
rem. ꝓ chyteride licoridem posuit ut sit que
legat ip̃a licoris. hic aũt metuis fufetuis qd̾¬
teneret a romanis inauxiliũ ꝯtra fidenates
uocatus uire sotietatis uenit ꝗdẽ. s in ip̃o p̃lio
adhostes de fecit. Quod cernens tuluis ait uoce
maxima militib suis ita ut iam hostis audiret
ne trepidetis i eo ꝯsilio factũ est ut factiose
mettius fu fetius adhostes transiret. quo ꝯsilio
et suis pene iam admissas reddit iures et
effecit ne hostes crederent metio. post micto¬
riam captũ tulius hostilius religauit adbi¬
nas quadrigas ita ut abinis quadrigis
traherent᷑ manus pedes uero abalteris ꝗbus
agitatis uelociter eũ crudeli morte discerpsit
Uidens itaq poeta romani noĩs ĩ cõgruã eẽ
dicens. ex sua psona ad ip̃m mettiũ. at tu
dictis albane maneres. ideo ⁊ iam men dacis
infert. Ut tacite questioni ⁊ in uidie crudeli¬

Expanded text:
mutilationem concessam poetis: sic pro Polluce Castomutilationem concessam poetis: sic pro Polluce Castorem, pro Cytheride Lycoridem posuit, ut «sed quae legat ipsa Lycoris" . hic autem Mettius Fufetiteneret, a Romanis in auxilium contra Fidenates vocatus, iure societatis venit quidem, sed in ipso proelio ad hostes defecit. quod cernens Tullus Hostilius ait voce maxima militibus suis, ita ut etiam hostis audiret 'ne trepidetis: meo consilio factum est, ut factiose Mettius Fufetius ad hostes transiret': quo consilio et suis paene iam amissas reddidit vires et effecit ne hostes crederent Mettio. quem post victoriam captum Tullus Hostilius religavit ad binas quadrigas, ita ut ab unis quadrigis traherentur manus, pedes vero ab alteris: quibus agitatis velociter eum crudeli morte discerpsit. videns itaque poeta Romano nomini incongruam esse dicens ex sua persona ad ipsum Mettium 'at tu dictis Albane maneres'. ideo etiam 'mendacis' infert, ut tacitae quaestioni et invidiae crudeli
Abbreviated transcription (Latin):
set. falso ait porca nã ad hoc genus sacrificui
porcus adhibebatur ergo aut usurpauit ge¬
genus ꝓgenere. ut timidi uement adpocula
damme. cũ has dauimas dicamus. Itẽ supͣ
lupam. eũ artis sit hie ⁊ hec lupus aut certe
illud ostendit. qa om̃ib sacris femim̃ gene¬
ris plus ualent uictime. Deniq sipmarẽ li¬
tare nõ possent succidanea dabatur femina
si aũt ꝑfeminã nõ litasset succidanea adhi¬
beri nõ poterat. ¶Cite me̾tum in diuersa
quadrige. Donatus hoc loco ꝯtra metrũ sen¬
tit dicens cite diuise. ut est in iure eiecto
nõ cito idest patrimonio uł hereditate nõ
diuisa. nã citus cũ diuisus significat.ci.
longa est. ergo eite ueloces intelliganius.
quẽ aũt dicuinis uirgilius mettũ mettuis
su fecuis dictus est. qd̾ nom̃ mutilauit. causa
metri. nouimꝰ aũt nõiu uł mutationẽ uł

Expanded text:
set. Falso autem ait ‘porca’: nam ad hoc genus sacrificii set. Falso autem ait ‘porca’: nam ad hoc genus sacrificii porcus adhibebatur. Ergo aut usurpavit genus pro genere, ut «timidi venient ad pocula dammae», cum has dammas dicamus, item supra ‘lupam’, cum artis sit ‘hic’ et ‘haec lupus’: aut certe illud ostendit, quia in omnibus sacris feminei generis plus valent victimae. Denique si per marem litare non possent, succidanea dabatur femina; si autem per feminam non litassent, succidanea adhiberi non poterat. CITAE METTVM IN DIVERSA QVADRIGAE Donatus hoc loco contra metrum sentit, dicens ‘citae’ divisae, ut est in iure ‘ercto non cito’, id est patrimonio vel haereditate non divisa; nam ‘citus’ cum divisus significat, ‘ci’ longa est. Ergo ‘citae’ veloces intellegamus. Quem autem dicit Vergilius Mettum Mettius Fufetius dictus est, quod nomen mutilavit causa metri. Novimus autem nominum vel mutationem vel
Abbreviated transcription (Latin):
q seueris. mire dixit seueris cũ enĩ filias
ꝑdiderint cetinenses. antem nates. crustumini
⁊ sabim ceteris quiescentib sabini soli bella
sũpserũt qui interueniẽtib postea trigunta
feminis iam enixis de illis que rapte erant
par facta est. exquaꝵ noĩb eurie appellate
sũt. in comunẽ ⁊ iam mulieꝵ honorez kłende
eis dicate sũt martie. Oratius martuis celebs
quid agam kalẽdis. Iuuenalis inunera femi¬
neis tractat secreta kalendis. nec enĩ aliter
ꝯgruit martias kł̃ ẽẽ feminaꝵ. nisi ꝗa ut di¬
ximiꝰ femine bella sedarũt. Sane sciendiun
om̃es uirgines raptas excepta herisilia. quã
sublatã amarito sibi romulus fecit uxorem.
¶Posito certamine. finito ut ante diem cla¬
uso ꝯponet uesp olimpo ¶Ioiis ante araz
ante teplũ iouis statoris qd̾ fecerat romulꝰ
postꝙͣ orans meruit elatis armis ne suus ex¬
ercitus fugeret. ¶ungebant federa porca.

Expanded text:
SQVE SEVERIS mire dixit ‘severis’: cum enim filias SQVE SEVERIS mire dixit ‘severis’: cum enim filias perdiderint Caeninenses, Antemnates, Crustumini et Sabini, ceteris quiescentibus Sabini soli bella sumpserunt, qui intervenientibus postea triginta feminis, iam enixis, de illis quae raptae erant, pax facta est: ex quarum nominibus curiae appellatae sunt. In communem etiam mulierum honorem kalendae eis dicatae sunt Martiae: Horatius «Martiis caelebs quid agam kalendis?». Iuvenalis «munera femineis tractat secreta kalendis». Nec enim aliter congruit Martias kalendas esse feminarum, nisi quia, ut diximus, feminae bella sedarunt. Sane sciendum omnes virgines raptas excepta Hersilia, quam sublatam a marito sibi Romulus fecit uxorem. POSITO CERTAMINE finito, ut «ante diem clauso componet Vesper Olympo». IOVIS ANTE ARAM ante templum Iovis Statoris, quod fecerat Romulus, postquam orans elatis armis meruit ne suus exercitus fugeret. IVNGEBANT FOEDERA PORCA
Abbreviated transcription (Latin):
co habet ut ostendat᷑ tectũ ẽẽ debere ꝯsiliũ
inde est qd̾ ⁊ fidei panno uelata manu sacri¬
ficabatur. qa fides tecta c̃e debet. ⁊ uelata. Ideo
au̾t dicato cossi simulacro rapinas rapuerũt
sabinas ut tegeretur mitũ de rapto cosiliũ.
iste cossus ⁊ eques neptunus dicit᷑. unde euis
dicũt magnis cercensib aut megalesiacis.
aut romanis. qd̾ ꝯstat fieri ante.kl̃. ianuariaᷤ¬
actis aut̾ cũ agerent᷑ ꝗa nõ erat presens apas¬
siuo participiũ. ut et qua uectus abas ¶ Cir¬
censib. enxenses dicti uł a circuitu uł quod
nũc ubi mete sũt olim gladu ponebantur
quos cireũ ibant dicti aũt eircenses abensib
curra quos currebant. Sane notandũ positoᷤᷤ
circenses sine adiectione ludoꝵ. cũ ita dica¬
mus ludos theatrales. ludos gladiatorios. lu¬
dos curences. ¶Romulidis. hic datius plu¬
raris uenit abeo qd̾ est romulida. ¶Curib¬

Expanded text:
co habet, ut ostendatur tectum esse debere consilium: co habet, ut ostendatur tectum esse debere consilium: inde est quod et Fidei panno velata manu sacrificabatur, quia fides tecta esse debet et velata. Ideo autem dicato Consi simulacro rapuerunt Sabinas, ut tegeretur initum de raptu consilium. Iste Consus et eques Neptunus dicitur, unde etiadicunt ‘magnis circensibus’ aut Megalesiacis, aut Romanis, quos constat fieri ante kal. Ian. ‘Actis’ autem cum agerentur, quia non erat praesens a passivo participium, ut et qua vectus Abas. CIRCENSIBVS circenses dicti vel a circuitu, vel quod ubi nunc metae sunt, olim gladii ponebantur, quos circumibant. Dicti autem circenses ab ensibus, circa quos currebant. Sane notandum positos circenses sine adiectione ludorum, cum ita dicamus ludos theatrales, ludos gladiatorios, ludos circenses. ROMVLIDIS hic dativus pluralis venit ab eo, quod est ‘hic Romulida’. CVRIBV
Abbreviated transcription (Latin):
similes. sane totus hic locu sen nanus est ¶Lu¬
dere. moueri. ¶Terentius. congrum istum
marimũ in aqua sinito ludere. ¶M. quasi
matre cuiꝰ effectũ ꝓueris exhibebat¶ Tereti
ceruice rotũda cũ longitudine ut ĩcũbens
tereti clammon sic cepit oliue ¶Mulcere
alternos nõ qd̾ inpictura erat dicit s ita
hic ĩtelligimꝰ factũ fuisse. ut ter cucũ iliacos
raptiuerat hectora muros. ¶Corpora fingere
lingua. idest tergere. cicero iisestiana. spongis
sanguis effingebat i dest tergebatur. ¶ Hec
ꝓcul hinc iomã. congrue uixta ꝓprios ꝯditores
¶Naptas sine more sabinas. raptas spectaculo¬
fe sine ullo erẽplo. ¶ Consessu cauee. cauea
est ubi populus spectat. ¶Mignis eutensib
actis. magnis quãtũ ad pauꝑtatẽ pristinã per¬
tinet. nã legius ꝓpter equoꝵ in opiam di¬
uers eos tue uso: aumialib rapte ait sunt
sapine osualibus hoc est mense martio. coss

Expanded text:
similes. Sane totus hic locus Ennianus est. LVsimiles. Sane totus hic locus Ennianus est. LVDERE moveri: Terentius «congrum istum maximum in aqua sinito ludere». MATREM quasi matrem, cuius adfectum pueris exhibebat. TERETI CERVICE rotunda, cum longitudine, ut «incumbens tereti Damon sic coepit olivae». MVLCERE ALTERNOS non quod in pictura erat dicit, sed id quod intellegimus factum fuisse, ut «ter circum Iliacos raptaverat Hectora muros». CORPORA FINGERE LINGVA id est tergere: Cicero in Sestiana «spongiis sanguis effingebatur», id est tergebatur. NEC PROCVL HINC ROMAM congrue, iuxta proprios conditores. RAPTAS SINE MORE SABINAS raptas spectaculo sine ullo exemplo. CONSESSV CAVEAE cavea est ubi populus spectat. MAGNIS CIRCENSIBVS ACTIS ‘magnis’ quantum ad paupertatem pristinam pertinet: nam legimus propter equorum inopiam diversis eos tunc usos animalibus. Raptae autem sunt Sabinae Consualibus, hoc est mense Martio. Consus
Abbreviated transcription (Latin):
¶Recocto. sepe piugato. ¶Non enarrabile
textũ. Bene nõ en arrabile. cũ enĩ inclipeo
om̃ez romanã historiã uelit ẽẽ descͥptan
dicendo illic genus om̃e future stirpis ab
ascanio pugnataq in ordine bella carptini
uersa descripsit ¶ Haud uatũ ignarus. futu¬
rorũ nõĩscuis. ¶Benturiq inscius eui. nõ eiui
s que in etio erant futura ¶ Stirpis abͣsca¬
no usq ad augustũ cesarẽ ¶ Mauortis in
antro potest accipi ⁊ fecerat lupam mauortis
⁊ mauortis in antro dicendo autẽ ⁊ ostendit
multa alia fuisse dicta ¶Procubuisse. i dest
prima parte se ielinasse qd̾ greci tipo Rici¬
tin dicũt ut incliuatione corporis ubera pre¬
beret infantib. nã si ꝓcubusse iacuisse accipuᷤ
ꝯtrariũ est qd̾ dicit. ludere pendẽtes pueros
Sciendũ tam̃ est uoluisse eũ gestũ ꝓprie ex¬
primere quẽ in ip̃ius lupe statuis cernimus
¶ Eeminos huic. re uera geminos modo alias

Expanded text:
RECOCTO saepe purgato. NON ENARRABILE RECOCTO saepe purgato. NON ENARRABILE TEXTVM bene ‘non enarrabile’: cum enim in clipeo omnem Romanam historiam velit esse descriptam dicendo ‘illic genus omne futurae stirpis ab Ascanio pugnataque in ordine bella’, carptimversa descripsit. HAVD VATVM IGNARVS futurorum non inscius. VENTVRIQVE INSCIVS AEVI non ‘aevi’, sed quae in aevo erant futura. STIRPIS AB ASCANIO usque ad Augustum Caesarem. MAVORTIS IN ANTRO potest accipi et ‘fecerat lupam Mavortis’ et ‘Mavortis in antro’. Dicendo autem ‘et’ ostendit multa alia fuisse depicta. PROCVBVISSE id est prima parte se inclinasse, quod Graeci προκύπτειν dicunt, ut inclinatione corporis ubera praeberet infantibus: nam si ‘procubuisse’ iacuisse accipias, contrarium est quod dicit ‘ludere pendentes pueros’. Sciendum tamen, voluisse eum gestum proprie exprimere, quem in ipsius lupae cernimus statuis. GEMINOS HVIC re vera geminos modo alias
Abbreviated transcription (Latin):
cecint missuram diua creatrix ¶Laurentes
supbi. ut quos illi bello ꝓfugos egere supbo
¶Aereñ turnũ. fortẽ. ⁊ ꝓprie apud nos acer
est qui apud grecos nascitur. uã fortem et
uelxmentẽ ⁊ asperũ ⁊ amarũ potest signi¬
ficare. ¶Poscere ꝓuocare. ciceio poseunt
maiorib poculis. i dest ꝓuocant. ¶Dee donis.
sui ¶ Interq manꝰ. et .b.ii. ungendũ est
ut ĩtelligas eneã manib minora brachus
maiora arma osiderasse ut puta loricã uł
scutũ. hec enĩ arma maiora. minora uero
galeai. gladiũ oereas. ¶Uersat. cõsiderat.
ut huc illuc uincloꝵ in mensa uolumina
uersat. ¶ Rigentẽ sanguinea. ingenteni
distinguẽdũ. ꝓpter plura epitheta. ¶Solis
ardescit radus.irin fisica ratione describit
que fit cũ a quosam nubem solis ardore
irradiat. nec est ingrua hec ꝯparatio irra
diat de diuersis inetallis fieri plerũq con¬
suerit ¶Leues ocreas. intida tibialia.

Expanded text:
 signum cecinit missuram diva creatrix». LAVRENTES  signum cecinit missuram diva creatrix». LAVRENTES SVPERBOS ut «quos illi bello profugos egere superbo». ACREM TVRNVM fortem. Et proprie apud nos acer est qui apud Graecos δεινός dicitur: nam fortem et vehementem et asperum et amarum potest significare. POSCERE provocare, Cicero «poscunt maioribus poculis», id est provocant. DEAE DONIS sui. INTERQVE MANVS ET B. V. iungendum est, ut intellegas Aenean manibus minora, brachiis maiora arma considerasse, ut puta loricam et scutum: haec enim sunt arma maiora: minora vero galeam gladium ocreas. VERSAT considerat, ut «huc illuc vinclorum inmensa volumina versat». RIGENTEM, SANGVINEAM, INGENTEM distinguendum propter plura epitheta. SOLIS INARDESCIT RADIIS Irin physica ratione describit, quae fit cum aquosam nubem solis ardor inradiat. Nec est incongrua haec comparatio, cum lorica de diversis metallis fieri plerumque consueverit. LEVES OCREAS nitida tibialia.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sello lecta.i. qa ait supra. qui se se inbella
scquant᷑ prestantes uirtute legit. aut lecta
ꝓprie. ꝗa dilectus militũ est. ¶ Equos ⁊ corpo¬
ra curant ingenti aite qd̃ sequebat omisit
redditurus in decimo. nãq siuellet dicere
uenisse en eã indisset tarchontẽ petisse auxilia
satis longũ fuerat ⁊ peribat illud qd̃ ait supra
toto nãq fremũt conde litore puppes cũ ⁊ ru¬
sticoꝵ festinatioĩs dicentis breuitas congruat
uerũ hoc qd̾ misto loco preter mitsit reddidit
in .x. dicens. Nãq abeuãdro castris ingressus
ta. secreta. ¶ Egelido secretũ flumine uidit.
egelido est miniũ gelido. ⁊ ẽ una pars orati¬
onis ut edurãq pirũ idest ualde duram
sic dixit. secretũ flumine egelido. hoc est pre¬
sidio fluminis ut dicimus seeretus est monte
uł silius. latenter autẽ ostendit eneam nõ
nisi flumine ablutũ numen uidere potuisse
¶Obtulit ultro. idest deam ꝯfessa ut insedõ

Expanded text:
ello lecta quia ait supra 'qui sese in bella sequantur, praestantes virtute legit': aut 'lecta' proprie, quia dilectus militum est. Ad v. 607 Equos et corpora curant ingenti arte quod sequebatur omisit, redditurus in decimo: namque si vellet dicere venisse Aenean, vidisse Tarchonem, petisse auxilia, satis longum fuerat et peribat illud quod ait supra "toto namque fremunt condensae litore puppes" , cum Etruscorum festinationi dicentis brevitas congruat. verum hoc quod in isto loco praetermisit, reddit in decimo dicens "namque ut ab Euandro castris ingressus ta secreta. Ad v. 610 Egelido secretum flumine vidit 'egelido', id est nimium gelido: et est una pars orationis, ut "eduramque pirum" , id est valde duramsic dixit ‘secretum flumine egelido’, hoc est praesidio fluminis, ut dicimus ‘secretus est monte’ vel silvis. Latenter autem ostendit, Aenean non nisi flumine ablutum, numen videre potuisse. OBTVLIT VLTRO id est deam confessa, ut in secundo
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ꝯparatioẽm. ¶Dnis in uisa. superis silicet.¬
¶ Trepident.t.i.l. manes. lucanus.⁊ subito
feriere die ¶In sueta rudentẽ. clamantem.⁊
abusiue dictũ est. sicut supͣ. de leonib ⁊ sera
cas. ¶ Telis premit. om̃e qd̾ iaci potst telũ
omĩaq arma aduoeat. ¶ Molarib. asꝑunis
saxis. nõ unde mole fuint. ⁊ scd̾m hom erum
rem unde ille sꝑarabat auxiliũ ¶ Incendia
uana. quãtũ adhertule ꝑtinet. ¶Angit in¬
berens.e. o. ẽ sanguine guttur. angit gutt̃
bene dicimꝰ nã angit oculos nõ ꝓcedit. ergo
angit adunã rem ꝑtinet ut disce puer uirtu¬
tem exme uerũ ꝙ laborẽ fortunam exaluis.
nã fortuna nõ discit᷑. unde multi elidens nõ
legunt ⁊ integer sensus est. nã elisos solico

Expanded text:
posse comparationem. DIS INVISA superis scilicet.posse comparationem. DIS INVISA superis scilicet. TREPIDENT I. L. MANES Lucanus «et subito feriere die». INSVETA RVDENTEM clamantem. Et abusive dictum est, sicut supra de leonibus «et sera cas». TELIS PREMIT omne quod iaci potest telum ‘omniaque arma advocat’. MOLARIBVS asperrimis saxis, non unde molae fiunt. Et secundum Homerum rem, unde ille sperabat auxilium. INCENDIA VANA ‘vana’ quantum ad Herculem pertinet. ANGIT INoculos et siccum sanguine guttvr 'angit guttur' bene dicimus, 'angit oculos' non procedit. ergo 'angit' ad unam rem pertinet, ut "disce, puer, virtutem ex me verumque laborem, fortunam ex aliis" : nam fortuna non discitur. unde multi 'elidens' legunt, et integer sensus est: nam 'elisos' solo
Abbreviated transcription (Latin):
a cuta silex. pene omes hunc silicẽ dixerunt
¶Nã ⁊ uarro ⁊ lucretius ita dicũt. tanta tamey
est uirgilii auctoritas ut ꝑsua debat nobis ⁊¬
iam hanc silicẽ dici. ¶ Dirarũ uolucrũ. modo
dirarũ nonmali omis dic ominis dicit. ut sũt
bobones. s que huãnis cadaueribus uescebant᷑
dixit enĩ inforib adfixa superbis ora uirũ tristi
satis signatis usus est uerbis. ¶ Refluit exterritꝰ
q̃nis. rem nature u̾tit ĩ fabulã. eñ ruina rupis ĩ
¶Ingens regia. regia sicut cacus putabat. sic est
⁊ illud dictũ. illa se iactet in aula eolus. ¶ Pe
nitus patuere. admissũ lum̃ est usq ad se¬
creta spelunce. cauerna aũt spelũce ꝑtapino¬
sun dixit. ¶ Si qua ii. terre hiatus nõ nisi
ex terre motu sit qui qm̃ aut motu aque¬
de inferiorib nascit᷑ aut crebris tomtribus
aut de concauis tere terris erũpentib uentis.
ideo ait. siqua ii. qd̾ aũt dicit infernas re¬
serat sedes. notandũ est etiã inpossibilib posse

Expanded text:
acuta silex paene omnes hunc silicem dixerunt: nam et Varro et Lucretius ita dicunt. tanta tamen est Vergilii auctoritas, ut persuadeat nobis etiam hanc silicem dici. dirarum volucrum modo 'dirarum' non mali ominis dicit, ut sunt bubones, sed quae humanis cadaveribus vescebantur: dixit enim "foribusque adfixa superbis ora virum tristi satis signatis usus est verbis. Ad v. 240 Reflvitque exterritus amnis rem naturae vertit in fabulam, cum ruina rupis in  242 Ingens regia regia, sicut Cacus putabat. sic est et illud dictum NITVS PATVERE admissum lumen est usque ad secreta speluncae. Cavernas autem speluncae per tapinosin dixit. SI QVA VI terrae hiatus non nisi ex terrae motu fit. Qui quoniam aut motu aquae inferioris nascitur, aut crebris tonitribus, aut de concavis terris erumpentibus ventis, ideo ait ‘si qua vi’. Quod autem dicit «infernas reseret sedes», notandum est etiam de inpossibilibus fieri
Abbreviated transcription (Latin):
eũ hoc iam ceperit. ⁊ pemeipaliter dirit. ab
eo qd̾ est incipio ceptus. facit hine est cep¬
tis¶ Quem si fortuna sequat᷑ euẽtum pu¬
gne cupiat. si eñ fortuma comitetur quem
finem sue uelit ẽẽ uictorie ip̃m meluis me¬
lnosse qui antiquus est hostis uult aũt intel

Expanded text:
cum haec iam coeperit. et participialiter dixit. ab eo quod est incipio 'coeptus' facit: hinc est 'coeptis'. quem si fortuna sequatvr eventum pugnae cupiat si eum fortuna comitetur, quem finem suae velit esse victoriae, ipsum melius nosse, qui iam antiquus est h
Abbreviated transcription (Latin):
aliud est indutũ nom̃. nã cũ romani eꝗtes
euntes int̾rogarent agillinos que diceretur
ciutas. illi ut pote greci ꝗd audirent igno¬
rantes. ⁊ optimũ ducentes si prius eos salu¬
tarent. dixerũt xaipe. quã salutationẽ nom̃
ciuitatis ẽẽ putanerũt.⁊ de tracta aspiratio¬
ne eam cere nominauerũt. ut dicit ginus
inurbibus italicis. Amuis aũt minio dicit᷑
ut qui cerete domo qui sũt minionis mar¬
uis ¶Late sacer. hoc est nõ solũ colebatur
acmib. s iam abincolis ¶Nigra. umbrosa
more suo ¶Reteres .s. pelasgos. De hiis uaria
est oppinio. Nã alii eos abatheniẽsib. alii a
laconib. alii atessalis dicũt originẽ ducere
qd̾ est ꝓpensuus. nã multas atbessalia pelasgo¬
rum ꝯstat ẽẽ ciuitates. hii primi italiam
tenuisse ꝑhibentur. ¶Aruoꝵ pecorisq
deo. publica cerimoniaꝵ oppinio hoc h̃t pe¬
corũ ⁊ agroꝵ deũ ẽẽ siluanũ. prudentiores

Expanded text:
aliud est inditum nomen. Nam cum Romani euntes aliud est inditum nomen. Nam cum Romani euntes per Tusciam interrogarent Agyllinos quae diceretur civitas, illi, utpote Graeci, quid audirent ignorantes et optimum ducentes si prius eos salutarent, dixerunt χαῖρε: quam salutationem Romani nomen civitatis esse putaverunt, et detracta aspiratione eam Caere nominarunt, ut dicit Hyginus in urbibus Italicis. ‘Amnis’ autem Minio dicitur, ut «qui Caerete domo, qui sunt Minionis in arvis». LATE SACER hoc est non solum colebatur a civibus, sed etiam ab accolis. NIGRA umbrosa, more suo. VETERES S. PELASGOS de his varia est opinio; nam alii eos ab Atheniensibus, alii a Laconibus, alii a Thessalis dicunt originem ducere, quod est propensius: nam multas in Thessalia Pelasgorum constat esse civitates. Hi primi Italiam tenuisse perhibentur. ARVORVM PECORISQVE DEO publica caerimoniarum opinio hoc habet, pecorum et agrorum deum esse Silvanum. Pruden
Abbreviated transcription (Latin):
erat ⁊ seruis susceptus. Iauiq adeo exierat
pallas in medio. hiñc enĩ fuit mos ut tironẽ
ponerent᷑ in medio. ⁊ ambirent uiri fortes
exercitũ. aut certe honoris mediũ locũ in ex¬
ercitu tenere. ut ip̾e alibi medio dux agnii¬
ne turnus. ¶ Conspectus. conspienus. con¬
spicabilis. nã pro noĩe participiũ posuit.¬
¶ Ante alios astrorũ diligit. uenus incelo b̃t
unã ꝓpriam stellam que oriens luciferũ occi¬
dens uesperũ facit. In de statuis ⁊ alterno de¬
prehendit uenus in hortu. ht̃ etiã duas unã
in siguo tauri. ⁊ unã inseptentrione. Unde
etiã taurus domꝰ dicit̃ cẽ ueneris ideo dirit
quẽ uenus ante alios astroꝵ diligat ignes.¬
¶ Sacrũ. uenerabile ¶ Tenebras aut resolui
ꝓpter iubar. qd̾ sola possidens aliꝗd efficiat
lumen ¶ Agiue facto. ꝯgnien est ꝓprie ex¬
ercitus ambulans. ꝯoꝗd fuerit aliud abisiue
dr᷑ ¶ Prope ceteris amnẽ. Agilla cinitas est

Expanded text:
erat, et serius susceptus. IAMQVE ADEO EXIERAT erat, et serius susceptus. IAMQVE ADEO EXIERAT PALLAS IN MEDIO hic enim mos fuit, ut tirones ponerentur in medio, ambirent viri fortes exercitum. Aut certe honoris est medium locum in exercitu tenere, ut ipse alibi «medio dux agmine Turnus». CONSPECTVS conspicuus, conspicabilis, nam pro nomine participium posuit. ANTE ALIOS ASTRORVM DILIGIT I. Venus in caelo habet unam propriam stellam, quae oriens luciferum, occidens vesperum facit: inde Statius «et alterno deprenditur unus in ortu». Habet etiam duas alias, unam in signo tauri et unam in septentrione, unde etiam taurus domus esse dicitur Veneris: ideo dixit ‘quem Venus ante alios astrorum diligit ignes’. SACRVM venerabile. TENEBRAS autem RESOLVIT propter iubar, quod sola possidens aliquod efficit lumen. AGMINE FACTO agmen est proprie exercitus ambulans: quicquid fuerit aliud abusive dicitur. PROPE CERITIS AMNEM Agylla civitas est
Abbreviated transcription (Latin):
etica. nã trina debuit dicere. arma enĩ sunt
finitimo capiti ¶ uiduasset ciuibus urbeni
silicet uiris fortib ꝑ emptis ⁊ ꝓprie uiduasset
dixit. ꝗa urbs generis est feminĩ. Oratuis
abusiue ⁊ satis ĩ cõgrue ĩgenere masculino
posuit dicens. in diuis pharetra risit apollo.¬
¶ At uos o superi. iam hinc quasi pater loqt̃.
diuisa est enĩ hec locutio. ⁊ ultima pars eiũs
b̃t parentis effectu. qd̾ ⁊ ip̾e ostendit dicens.
⁊ patrias audite preces. primo uero uiri fortis
ut qualis eram cũ primã aciem preneste sub
ip̃a ¶ Durare laborẽ. ip̃ius silic senectutis.
Terentuis senectus ip̃a morbus est. durare
aut est sustinere. Oratuis ac sine funib uix
durare carine possũt imperiosius equor. y
¶nfandũ casũ. parentis est. qd̾ formidat
nollet memorare. ¶ Crudelem uitã. que
filio est superstes. ¶Sola et sera. ꝗa ⁊ unus

Expanded text:
etica, nam ‘trina’ debuit dicere: ‘arma’ enim numetica, nam ‘trina’ debuit dicere: ‘arma’ enim numfinitimo capiti. VIDVASSET CIVIBVS VRBEM scilicet viris fortibus peremptis. Et proprie ‘viduasset’ dixit, quia urbs generis est feminini: Horatius abusive et satis incongrue in genere masculino posuit, dicens «viduus pharetra risit Apollo». AT VOS O SVPERI iam hinc quasi pater loquitur. Divisa enim est haec adlocutio, et ultima pars eius habet parentis adfectum, quod et ipse ostendit dicens ‘et patrias audite preces’; prima vero viri fortis est, ut ‘qualis eram, cum primam aciem Praeneste sub ipsa s.’. DVRARE LABOREM ipsius scilicet senectutis: Terentius «senectus ipsa morbus est». ‘Durare’ autem est sustinere: Horatius «ac sine funibus vix durare carinae possunt imperiosius aequor». INFANDVM CASVM parentis est quod formidat nolle memorare. CRVDELEM VITAM quae filio est superstes. SOLA ET SERA quia et unus
Abbreviated transcription (Latin):
bor aũt loco ꝑtres asas magnũ ⁊ ꝑfectũ in¬
dicat uirũ. nã quãtũ ad fabulam̃ ꝑtinet
tres aĩas ꝓpter tria corpora hũit. attendẽdũ
sane hoc sibi euaudrũ uindicare qd̾ fuit in
hercuse. nã ut ille gerionẽ extinexit. ita bic
herilum occidit unde est qd̾ paulopost dicit.
neq finitimo mezentius unꝙͣ. hinc capiti ĩ¬
sultans. herculis enĩ mos fuit. ut ⁊ iam non
rogatus laborantib subueniret. tũe enĩ sicut
uarro dicit. om̃es qui fecerant fortiter bercu¬
les uocabantur. licet eos pͥmo .xl.iii. numera¬
ueruit. hĩc est qd̾ leginius hereulem thar¬
tyrinthiũ. arguiũ. thebanũ. lybun¶geronia
mater. nympha cãpanie. quã ⁊ iam supra
diximꝰ. hec ⁊ iam libertoꝵ dea est. in cuiꝰ tẽplo
raso capite pilleum accipiebant cuiꝰ rei ⁊ iã
plautus in amphitrione facit mentionẽ. qd̾
utinã ille facit iuppit̾ ut raso capite portem
pilleum ¶ Terna arma mouenda. figura po¬

Expanded text:
Hoc autem loco per ‘tres animas’ magnum et perfectum indicat virum; nam quantum ad fabulam pertinet, tres animas propter tria habuit corpora. Attendendum sane, hoc sibi Euandrum vindicare quod fuit in Hercule; nam ut ille Geryonem extinxit, ita hic Erylum occidit. Inde est quod paulo post dicit ‘neque finitimo Mezentius umquam huic capiti insultans’. Herculis enim mos fuit, ut etiam non rogatus laborantibus subveniret. Tunc enim, sicut et Varro dicit, omnes qui fecerant fortiter, Hercules vocabantur: licet eos primo XLIII enumeraverit. Hinc est quod legimus Herculem Tirynthium, Argivum, Thebanum, Libym. FERONIA MATER nympha Campaniae, quam etiam supra diximus. Haec etiam libertorum dea est, in cuius templo raso capite pilleum accipiebant. Cuius rei etiam Plautus in Amphitryone facit mentionem «quod utinam ille faxit Iuppiter, ut raso capite portem pilleum». TERNA ARMA MOVENDA figura po