comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tut inferre sentẽtiã n cũ tertũ sit nec
fullere uelle nec falli posse sapĩa dei q̃
nõ solũ suaiuiter s et prudẽter disposuit
oĩa; O qͣnti sũt hodie qui religionis
habitu tegũtur et monathorũ noiẽ tẽ¬
sentur : qui cũ scd regulã et ordinem
siuũ ꝓprietati abrenũciauerĩt erẽplo at
cinanye et saphire temeraria niute
p̃sũptione ꝓprietates habẽ nõ uerẽt.
cũ illos uirtus q̃ exiut de ore petri f¬
postoli terabili morte multaucit. istos
uero nulla plaga trngas. ẜ ecõtranio
uidecint᷑ in bonis duce dies suos: utina
nõ ĩpũcto ad inferna descensuri D
et ĩ ipõ cistertiẽsi ordĩe qui lu ꝑ gnãs
dei purus et integer sit a tã enormi
uicio ꝓprietatis: nõnulli tamẽ fuere
uł sũt tib illo tẽpote quo frater ille ꝓ
leui ut uidebatur culpa tã dure mor¬
tis sentẽciã accepit: qui sine resptũ
scicri or dĩs facile ĩ leuib excedentes e

Expanded text:
tur ferre sententiam, cum certum sit, nec tur ferre sententiam, cum certum sit, nec fallere velle, nec falli posse sapientiam Dei, quae non solum suaviter, sed et prudenter disponit omnia? O quanti sunt hodie, qui religionis habitu teguntur, et monachorum nomine censentur, qui cum secundum Regulam et Ordinem suum proprietati abrenuntiaverint, exemplo tamen Ananiae et Saphirae temeraria nimis praesumptione proprietates habere non verentur; cum illos virtus quae exivit de ore Petri apostoli terribili morte mulctaverit , istos vero nulla plaga tangat; sed econtrario videantur in bonis ducere dies suos, utinam non in puncto ad inferna descensuri! Sed et in ipso Cisterciensi Ordine, qui licet per gratiam Dei purus et integer sit a tam enormi vitio proprietatis, nonnulli tamen fuere, vel sunt, ab illo tempore, quo frater ille pro levi, ut videbatur, culpa tam durae mortis sententiam excepit, qui sine respectu sacri Ordinis facile in levibus excedentes,
Abbreviated transcription (Latin):
testem cõsciã nõ habebat ĩstaret: caudi¬
uut uotẽ clamãtẽ tãꝙͣ si aliquis alteri
mora sensit se idẽ tonuisus duob gutaus¬
simis ictib feriri. uno ĩ capite. et altero
ĩ pedib ⁊ tremes q ac pallẽ tõtitꝰ ĩ stã¬
giã trasiit: quid fecisset uł q̃d auidisiet
qͣd etiã pateretur tremẽtib labirs frũ¬
us indicauit a quib cũ cõfestim ad abba¬
tia tnͣsinissus fuiss: pccm̃ suũ ꝑiter et
pͥenc̃i potci qua poternt hũilitate cõfesꝰ
est Dicebat cuitẽ eosdẽ ictus quos ĩuisibi¬
liter acceꝑat paulatĩ ad interiora sua
serꝑe unũ ⁊ ꝑte tapitis et alterũ a ꝑte
podũ: seq modis oĩb uite tminũ sorti¬
ticrũ dũ idem ictus ĩ corde ipius sibi mu¬
tuo uĩgerẽtur Quod eciã uerũ fuisse rei
exitus probauit dũ isdẽ frater ꝑcuicis
ĩterpositis dieb ĩ bona confessiõe uitã
finiuit: tanto purior ut pie credimus
cd deũ uadẽs quãto t̾ribiliore. morte

Expanded text:
testem conscientiam non habebat, instaret, audivit vocem clamantem, tanquam si aliquis alteri mora sensit se idem conversus duobus gravissimis ictibus feriri, uno in capite, et altero in pedibus, tremensque ac pallens concitus in grangiam redit; quid fecisset, vel quid audisset, quid etiam pateretur, trementibus labiis fratribus indicavit. A quibus cum confestim ad abbatiam transmissus fuisset, peccatum suum pariter et poenam peccati, qua poterat humilitate, confessus est. Dicebat autem eosdem ictus quos invisibiliter acceperat, paulatim ad interiora sua serpere, unum a parte capitis, et alterum a parte pedum: seque modis omnibus vitae terminum sortiturum, dum iidem ictus in corde ipsius sibi mutuo jungerentur. Quod etiam verum fuisse rei exitus probavit, dum idem frater paucis interpositis diebus in bona confessione vitam finivit, tanto purior, ut credimus, ad Deum vadens, quanto terribiliore morte
Abbreviated transcription (Latin):
tit ẽ cõfusio adducẽs ꝓctm̃ cecati cõfite
ri dissimulãt uł erubescũt. ĩ uirtutũ
oꝑib q̃ fortassis processu tꝑis acqui¬
sierũt confisi. semctipos decipiũt. tũ scͥp¬
tũ sit qui in uno hoc ẽ in confessione
uit nob miraculũ gloriosũ ÷ qd̾ sibi a
quodã calacensis monasterii pore. ui¬
to scõ relatũ ẽẽ dicebat: quo pñteres
ipa cõtigerat. Erat in t̾ritorio limoui¬
tensi incitrona quedã religiose ualde
cõuersaicionis ⁊ q̃ licet maritali uincu¬
lo teneretur. tamẽ ieuimiis et orõnib¬
Nt elemosinis ceterisq ueligiosis cic¬
tib ĩsistẽs. ĩ hĩtu seculcũ uitã regu¬

Expanded text:
t: Est confusio adducens peccatum , caecati, confiteri vel dissimulant, vel erubescunt, et in virtutum operibus, quae fortassis processu temporis acquisierunt, confisi, semetipsos decipiunt, cum scriptum sit: Qui in uno, hoc est in confessione, vit nobis miraculum gloriosum, quod sibi a quodam Calacensis monasterii priore, viro sancto, relatum esse dicebat, quo praesente res ipsa contigerat. Erat in territorio Lemovicensi matrona quaedam religiosae valde conversationis, quae licet maritali vinculo teneretur, tamen jejuniis, orationibus, eleemosynis, caeterisque religiosis actibus insistens, in habitu saeculari
Abbreviated transcription (Latin):
cere p̃sũpsit.Ad hãc uocẽ uenerabilis
abbas uehemẽter expauat et cũ młta
cĩnurticiõe quidnã sibi dñs ꝑ hoc ĩsim¬
are dignaretur: ancipiti cogitacioẽ pẽ¬
sabat Potro ꝑsona supra meõrata
que ad tanti officii dignitatẽ ydonea¬
fore sperabatur. pridie ꝙͣ eltĩo celebra
retur sero uenerat: q̃q eciã sũmo ma
it: et quia quadã uice dũ eẽt ĩ itinere
nimio estu decoctus caligris exuere
atq sine caligis dormire p̃sũpsisset.
hũiliter confessus ẽ De hinc semorib
et qui maturioris erãt cõsilii cũ patre
abbate cõueĩentib. q̃tuiꝰ de elciõne
tractabẽt. ceperũt õnes pari uoto eaĩ¬
dẽq sentẽcia petẽ illũ. quẽ dĩne reue
lacionis archanũ tali honore pruicĩ¬
dũ indicauerat Ea ꝓpter abbas discre¬
cius eis ĩnotuit quid sibi dĩnitꝰ ĩperri¬
tũ fuisset: et ut aliã ꝑsonã eligerent
consiliũ dedit  dicẽs ĩpossibile eẽ ut
contra cõsciãm suã mãdato domini

Expanded text:
venerabilis abbas vehementer expavit; et cum multa admiratione quidnam sibi Dominus per hoc insinuare dignaretur, ancipiti cogitatione pensabat. Porro persona supra memorata, quae ad tanti officii dignitatem idonea sperabatur, pridie quam electio celebraretur, sero venerat: quae etiam summo manit, et quia quadam vice dum esset in itinere, nimio aestu decoctus, caligas exuere, atque sine caligis dormire praesumpsisset, humiliter confessus est. Dehinc senioribus et qui maturioris erant consilii cum Patre abbate convenientibus, quatenus de electione tractarent, coeperunt omnes pari voto eademque sententia petere illationis arcanum tali honore privandum judicaverat. Eapropter Pater abbas secretius eis innotuit quid sibi divinitus imperatum fuisset; et ut aliam personam eligerent, consilium dedit, dicens impossibile esse ut contra conscientiam suam mandato Domini
Abbreviated transcription (Latin):
gelitos cõiũtos psallẽtib: ꝑatos deuo¬
tionẽ psallẽtiũ ĩ cõsptũ dĩne maiestatis
ĩodor̃e suauissimi thimiamatis offerre.
Net leuẽ tõstiẽtie iacturã reputabat si
quãdo rancitatis uł alicuiꝰ infirmita¬
tis ĩtõmodo ĩtueĩente solẽpnẽ psalmo¬
die sinaxim minꝰ alcicriter ꝑsoluisset
Ers trimẽ rarissime accidebat. quiti cũ
ceteĩs donis eciã a gra sanũ et cõpetẽtis
roboris corꝑus acreꝑat: et ad õne opus
bonũ pro regẽtis illud spũs arbitrio pa¬
ratũ Ceterũ infleribilẽ mẽtis eius in
seruicio dei igilãciã quis digne ãmu¬
rari. quis tõgrue esfari queat: qualit

Expanded text:
tos psallentibus, paratos devotionem psallentium in conspectu divinae majestatis in odorem suavissimi thymiamatis offerre. Nec levem conscientiae suae jacturam reputabat, si quando raucitatis, vel alicujus infirmitatis incommodo interveniente, solemnem psalmodiae synaxim minus alacriter persolvisset. Quod tamen rarissime accidebat, quia cum caeteris donis etiam a gratia sanum et competentis roboris corpus acceperat, et ad omne opus bonum, pro regentis illud spiritus arbitrio, paratum. Caeterum inflexibilem mentis ejus in servitio Dei vigilantiam quis digne admirari, quis congrue e
Abbreviated transcription (Latin):
sus et laudabilis tõuerfacioĩs qͥ
in simplicitate cordis sui uiã cirtã et an¬
gustã ꝑ quã itur ad deũ ĩoffenso pede si¬
cut ĩ morte ipiũs patuit cucurrerat Cũ
enĩ bonũ cursũ cõsũmass et iã ad extre¬
ma deuẽisset: ciꝑtis oculis uidit ãgelos

Expanded text:
bilis conversationis, qui in simplicitate cordis sui viam arctam et angustam, per quam itur ad Deum, inoffenso pede, sicut in morte ipsius patuit, cucurrerat. Cum enim bonum cursum consummasset, et jam ad extrema devenisset, apertis oculis vidit angelos
Abbreviated transcription (Latin):
ultra desideriũ fugiẽdi. Cũ enĩ salubrit᷑
didicisset durũ sibi fore contra stimulũ
pũgentis grẽ calcitrare : scuduit decetc̃o
eidẽ gr̃ẽ salutẽ suã in se misericorditer
oꝑanti cũ tumore et tremore cooꝑciri¬

Expanded text:
ultra desiderium fugiendi. Cum enim salubriter ultra desiderium fugiendi. Cum enim salubriter didicisset durum sibi fore, contra stimulum pungentis gratiae recalcitrare, studuit de caetero eidem gratiae salutem suam in se misericorditer operanti cum timore et tremore cooper
Abbreviated transcription (Latin):
es miser a facie dnĩ: Crede iiͣ: qr malo
tuo tłia cogitasti Scio scio sola uexacio
dei te corrigere neglexisti: dignis uerbe¬
rib castigatus ulteriꝰ fuge̾ nõ tẽptabis.
Et hiis dictis cepit eũ crebris ictib tũdẽ
baculo quẽ tenebat : et eut . Etce stipendi¬
ci que mereris : surge nũc et fuge si po¬
teris Euigilãs aiũt frater ille ĩuenit se
tonsionib illis totũ quassatũ ati con¬
fractũ: ita ut ĩ ĩfirmitoriũ ductꝰ lecto
detineretur Tremẽs itaq ac pauens
fr̃es qui sibi assistebãt rogat. ut priorẽ
sito cũ multa cõtriciõe cordis cõfessus ẽ
maliciã quã mẽte cõceꝑat et oꝑe ꝑficẽ
intẽderat: penã quo quã iñ ꝑtulerat
Priore uero desideria et socordiã eius ẜi¬
cut dignũ erat corripiẽte et pro reatu ĩ¬
stabilitatis penitẽtiã ĩiuĩgenteͥ: frater
isdẽ ꝑfc̃e resipuit. et nõ ap̃phendit eũ

Expanded text:
es, miser, a facie Domini? Crede mihi, quia malo es, miser, a facie Domini? Crede mihi, quia malo tuo talia cogitasti. Scio, scio, sola vexatio Dei te corrigere neglexisti, dignis verberibus castigatus, ulterius fugere non tentabis. » Et his dictis coepit cum crebris ictibus tundere baculo quem tenebat, et ait: « Ecce stipendia, quae mereris. Surge nunc, et fuge, si poteris. » Evigilans autem frater ille invenit se tunsionibus illis totum conquassatum atque confractum, ita ut in infirmitorium ductus, lecto detineretur. Tremens itaque ac pavens, fratres qui sibi assistebant rogat, ut priorem sito, cum multa contritione cordis confessus est malitiam, quam mente conceperat, et opere perficere intenderat; poenam quoque, quam inde pertulerat. Priore vero desidiam et socordiam ejus, sicut dignum erat, corripiente, et pro reatu instabilitatis poenitentiam injungente, frater idem perfecte resipuit; et non apprehendit eum
Abbreviated transcription (Latin):
euisdẽ cenobii cũ ĩstĩctu dyabo¬
lico ita mẽte corruptꝰ eẽt. ut sc̃i
apostatare a deo et pactũ cũ ĩferno
face̾ id ẽ ad scłm redire disponẽt ÷ uidit
ĩ uisu noctis btm̃ b̾nardũ sc̃mq mala-¬
chĩa reuerẽtissiõs ipuĩs loci patronos
ĩ dormitotio deãbulãtes : et frẽs ĩ lectis
sius pausantes sĩgillati uisitãdo bñdi¬
cẽtes Qui cũ ĩ ordĩe uisitatioĩs ad lc̃m
uidẽtis hec deuenissẽt: nec tã benigne
eũ respexere nec bñdcõne qͣ ceteros fir¬
mauerũt roboraue ⁊ s magis quasi ĩ¬
dignãtes cidu̾sus eũ stabãt: sicq btus
malachias ad scm b̃ncudũ locutꝰ ẽ Hõ
iste prauꝰ et ĩ quietꝰ et oĩo nichil boni
gerẽs cũo: nõ tim ĩiquitatẽ meditari
ĩ cubili cordis sui: iãq prona uolũta¬
te dyabolice suasidi cissensũ dedit: ut¬
ut ad uomitũ scli ꝙͣcicius poterit reuerta¬
tur Quo audito btũs bncudꝰ dixit ei Tu
de mqͣterio meo fugẽ queĩs: Et quo fugi¬

Expanded text:
ejusdem coenobii, cum instructu diabolico ita mente corruptus esset, ut jam apostatare a Deo, et pactum cum inferno facere, id est ad saeculum redire disponeret, vidit in visu noctis beatum Bernardum, sanctumque Malachiam, reverendissimos ipsius loci patronos in dormitorio deambulantes, et fratres in lectis suis pausantes sigillatim visitando benedicentes. Qui cum in Ordine visitationis ad lectulum videntis haec devenissent, nec tam benigne eum respexere, nec benedictione, qua caeteros firmaverant roboravere, sed magis quasi indignantes adversus eum stabant: sicque beatus Malachias ad sanctum Bernardum locutus est: « Homo iste pravus et inquietus nihil omnino boni gerens animo non timet iniquiamque prona voluntate diabolicae suasioni assensum dedit, ut ad vomitum saeculi, quam citius poterit, revertatur. » Quo audito, beatus Bernardus dixit ei: « Tu de monasterio meo fugere quaeris? Et quo fugi
Abbreviated transcription (Latin):
mo cisterciẽsis ordĩs fcm̃ referr lib
quatuꝰ ꝑ hoc probemꝰ eciã mĩmõꝵ
mãdatorũ trãsgressionẽ nõ ꝑui pon¬
deris apud deũ cẽ: et ut mẽtis nr̃e
desidia gẽmo hoc exẽplo quasi maũ
quadã ollicitudĩs. ut ad cautelã sui
enigilet excitetur Eenobiũ quoddã
cisterciẽsis ordĩs uacabat abbate.
Uocatus aũt ẽ p̃r abbas: qͣtuiꝰ ipso
pñte et consiliũ dante scdm ordinis in¬
scituta: fratres domus ydoneã ꝑsonã
in prẽm et pastorẽ iuãtũ sũarũ eligerẽt
Eũ aũt tẽpus elcĩonis instaret : et pr̃
abbas tam ex priuatis ꝙͣ ex publicis
collotutionib singulorũ uota et uolũ¬
tates didiisset: cognouit samorẽ ꝑtẽ
unanimi cõsensu eadẽq sentẽtia ĩ ꝑso¬

Expanded text:
mo Cisterciensis Ordinis factum, referre libet; mo Cisterciensis Ordinis factum, referre libet; quatenus per hoc probemus etiam minimorum mandatorum transgressionem non parvi ponderis apud Deum esse, et ut mentis nostrae desidia gemino hoc exemplo, quasi manu quadam sollicitudinis, ut ad cautelam sui evigilet, excitetur. Coenobium quoddam Cisterciensis Ordinis vacabat abbate. Vocatus est autem Pater abbas, quatenus, ipso praesente et consilium dante, secundum Ordinis instituta fratres domus idoneam personam in Patrem et pastorem animarum eligerent. Cum autem tempus electionis instaret, et Pater abbas tam ex privatis quam ex publicis collocutionibus singulorum vota et voluntates didicisset, cognovit saniorem partem unanimi consensu eademq
Abbreviated transcription (Latin):
nos cõfessionuis et peĩtẽcie fructꝰ dilu¬
qre negligũt ẜ paulatĩ ipĩs minꝰ
cusũtib sentina negligẽtie excres¬
cente: nauis cõsciẽ ipõrũ sine dubio
nisi deus succurrat ĩ ꝓfũdũ subm̃ger᷑.
¶luaꝓpter õnes nos qui p̃clarissimo
cistertiensi ordĩ professionis titulo as¬
tricti sumꝰ scudoiꝰ nõ solũ maiora
s ecĩa mĩora eiꝰ instituta oĩ sollicitu¬
dine seruareͫ ne forte qd absit feuor
ordĩs ĩcepescat et pereat tꝑib nris
et nos si tanti sacrilegii rei corã iusto
iudice fuerimꝰ ĩuẽti : districta eius
sentẽtia tollam᷑ cũ ĩpiis ne uideamꝰ
dormire p̃sũpsit et ꝓpterea ꝑ dĩnã re¬
uelacionẽ uetatꝰ ẽ abbas fieri. ca.xxu.¬
uia sicut suꝑiora declarãt cog¬
nouimꝰ quãta districtione pu¬
nitus sit excessus ꝑ deliberacionem
quidẽ s quãtũ reor ꝑ cõtẽptũ mĩme
cõtractus ad hec aliud quiddã simile
huic lic nõ ĩ claraualle. ẜ ĩ alia do¬

Expanded text:
nos confessionis et poenitentiae fructus diluere negligunt, paulatim ipsis minus curantibus sentina negligentiae excrescente, navis conscientiae ipsorum sine dubio, nisi Deus succurrat, in profundum demergetur. Quapropter omnes nos, qui praeclarissimo Cisterciensi Ordini professionis titulo astricti sumus, studeamus non solum majora, sed etiam minora ejus instituta omni sollicitudine servare, ne forte quod absit! fervor Ordinis intepescat et pereat temporibus nostris, et nos, si tanti sacrilegii rei coram justo judice fuerimus inventi, districta ejus sententia tollamur cum impiis, ne videamus dormire praesumpsit, et propterea per divinam revelationem vetitus est abbas fieri . Quia, sicut superiora declarant, cognovimus, quanta districtione punitus sit excessus, per deliberationem quidem, sed quantum reor per contemptum minime contractus, adhuc aliud quiddam simile huic, licet non in Claravalle, sed in alia do
Abbreviated transcription (Latin):
gẽtiã cuiusdã frĩs et penã qulã ꝓ cadẽ
negligẽtia suai dĩnitꝰ sustũt ĩtersertri.
quatinꝰ sicut proficẽ uolẽtes uirtutũ ex¬
ẽplis ad meliora prouotãtur: ita neg¬
ligẽtes quiq dĩne cũadũsiõis ulcione
ta transgredi uereãtur Cõñsus quidã
in una grãgiarũ clareuallis: caligus
suas absq ingri licẽtia lauciẽ p̃sũpsit
Erierat aũt solus et stabat ĩ crepidĩẽ riu
qui ꝓpe grãgiã fluit. ceꝑto oꝑi ĩsistens
hen miserius nõ cõsiderãs ꝙ grauit ino

Expanded text:
gentiam cujusdam fratris, et poenam, quam pro eadem negligentia sua divinitus sustinuit, interserere, quatenus sicut proficere volentes virtutum exemplis ad meliora provocantur, ita negligentes quique divinae animadversionis ultione ta transgredi vereantur, Conversus quidam in una grangiarum Claraevallis caligas suas absque magistri licentia lavare praesumpsit. Exierat autem solus, et stabat in crepidine rivi, qui prope grangiam fluit, coepto operi insistens. Heu miser, non considerans quod gravi
Abbreviated transcription (Latin):
tertia die et multo postea tẽpore
p̃dcãm suauitatem ĩ eiusmoĩ ciba¬
riis p̃sentiretͥ magistra tñ exꝑiẽ-¬
tia didicit quia potens ẽ dñs cũ
uoluerit/ ad consolacionẽ seruorũ
suorũ eandẽ saporis grãm confer¬
re legumĩbus et oleribus: quãcar¬
nibus et piscibus indidit. Unde
et sepe dicebat quia magis nũc
delc̃abatur in comestionẽ pisorũ
et olerũ ÷ qͣ añ faciebat ĩ cõmes

Expanded text:
tertia die, et multo postea tempore, tertia die, et multo postea tempore, praedictam suavitatem in ejusmodi cibariis persentiret, magistra tandem experientia didicit quia potens est Dominus, cum voluerit, ad consolationem servorum suorum eamdem saporis gratiam conferre leguminibus et oleribus quam carnibus et piscibus indidit. Unde et saepe dicebat quia magis nunc delectabatur in comestione pisorum et olerum, quam antea in comes
Abbreviated transcription (Latin):
tem: ita ut tarniũ. uel pisciũ esũ
saporis illius ꝑrestancia uinceret
Quod ubi dep̃hendit÷ arrepto ꝓ¬
tinus cocleari/ cathinũ ꝓpius ad¬
mouit. oblitusq ꝑcimonie coctio¬
nẽ legumĩs uorauit usq ad fũdũ
Inter edendũ aũt digitũ freꝙ̃ter in¬
os mittebat/ existimãs se deprehendẽ
posse tremia laidi : in quo legumẽ
illud frixũ ẽẽ putabat. Finita aũt
refectione festmãter abbatẽ adiitͥ
sollicite ꝑquirẽs / utrũ nã p̃cepisset
pulmẽtũ illud sagimĩe. uel quaui
alia puiguedine ꝓpter ip̃m ex indus¬
tria condiri. Illo uero negante: cõ¬
uẽti sũt eciã suꝑ hoc pulmẽtarii
Tũc et ipĩ protestati sũt ĩ ueritate:
nil in eo preter sal et aquã apposius¬
se. Quo audito ncõphitus ille dĩne
cirta se uisitacioĩs miraculũ letus
aduertit: et gracias agens deo: dem¬
ceps a ꝓposito ordĩs moueri nõ potuit.
Cũq magno dei mun̾e̾ secũda et

Expanded text:
tem, ita ut carnium vel piscium esum tem, ita ut carnium vel piscium esum saporis illius praestantia vinceret. Quod ubi deprehendit, arrepto protinus cochleari catinum propius admovit, oblitusque parcimoniae, coctionem leguminis voravit usque ad fundum. Inter edendum autem digitum in os frequenter mittebat, existimans se deprehendere posse cremia lardi, in quo legumen illud frixum esse putabat. Finita autem refectione festinanter abbatem adiit, sollicite perquirens utrumnam praecepisset pulmentum illud saginare, vel quavis alia pinguedine propter ipsum ex industria condiri. Illo vero negante, conventi sunt etiam super hoc pulmentarii. Tunc et ipsi protestati sunt in veritate, nil in eo praeter sal et aquam apposuisse. Quo audito, neophytus ille divinae circa se visitationis miraculum laetus advertit, et gratias agens Deo, deinceps a proposito Ordine moveri non potuit. Cumque magno Dei munere secunda et
Abbreviated transcription (Latin):
teneret. Quo tandẽ uix impetra¬
to: capłm fratrũ ingressus orõ¬
pater toto mẽtis ãnisu cõuersus
ad dnm̃ denotissimis p̃cibus ora¬
bat: ut ouiculã quã dyabolus
rapere conabatur ⁊ dñs sua mise¬
ricordia conseruare dignaretur¬
Eade i itas die cũ isdẽ nouicius
ad mesem accederet pisorũ eduli¬
ũ appositũ repperit. quod genꝰ
legunũs/ ita pre ceteris oĩbus fas¬
tidire solebat: ut eciã nauseam
ei prouocaret interdũ Intiutus
uero pulmẽtũ/ quod nimiũ abhor¬
rebat/ conturbatus ẽ: et uix fame
cõpellente. ut mñ aliquid sumeret
reluctanti stomacho ꝑsuade̾ pote̾at
Et o deus bone qmͣ diues es in mi¬
sericordia. tẽneris et dilicatis mo¬
rem gerens: ut in oĩbus confiliũ
uolũtatis tue adimpleatur: et sãc¬
tũ nomẽ tuũ glorificet᷑. Prefat᷑
uero nouicius, cũ cibũ sibi ĩuisũ
uix tenuiter gustare cepissetͦ mi¬
inbilẽ quãdam ĩ eo sensit suauita¬

Expanded text:
teneret. Quo tandem vix impetrateneret. Quo tandem vix impetrato, capitulum fratrum ingressus, oratPater toto mentis annisu conversus ad Dominum, devotissimis precibus orabat ut oviculam, quam diabolus rapere conabatur, Dominus sua misericordia conservare dignaretuEadem itaque die, cum idem novitius ad mensam accederet, pisorum edulium appositum reperit, quod genus leguminis ita prae caeteris omnibus fastidire solebat, ut etiam nauseam ei provocaret interdum. Intuitus vero pulmentum quod nimium abhorrebat, conturbatus est, et vix, fame compellente ut aliquid sumeret, reluctanti stomacho persuadere poterat. Et, o Deus bone, quam dives es in misericordia teneris et delicatis morem gerens, ut in omnibus consilium voluntatis tuae adimpleatur, et sanctum nomen tuum glorificetur! Praefatus vero novitius, cum cibum sibi invisum vix tenuiter gustare coepisset, mirabilem quamdam sensit suavita
Abbreviated transcription (Latin):
eũ in omĩbus illesũ conseruauit.
Erit enĩ quasi tenerrimꝰ ligni uer¬
miculus moilis et delicatus nimi ᷤ
ut tanto gloriosius in eo dextera
diuĩ triũpharet ⁊ quãto infirmiꝰ
erat uasculũ in quo uirtutẽ oꝑe¬
rabatur. Cũ enĩ tene ritudinẽ
pristine cõuersacioĩs egre dedisce¬
ret et nouiter inchoate laborem
nimis ardnũ reputaret : cogita¬
uit ut loch qui egressus de so¬
domis. nõ posset animã suã in
monte saluare: unde et ꝓposuit
ad aliquẽ remissioris obseruãtie
ordinẽ declinare Quod cũ spiri¬
tali prĩ suo uenerabili roberto
iam sepius indicasset et eius
salutaribus monitis ab hac intẽ¬
cione pedẽ aliqmͣdiu cohibiiss:
tandẽ una die uictus a pusilla¬
nimitate spũs et tempestate: de¬
nũciauit ei quia iã nõ poterat
ampliuis sustmn̾e̾ Tũt abbas p̃¬
cibus et blandiciis multis extor¬
sit ab eo ut sibuipĩ uim fateret :
et usq ad diem terciũ paciẽciã

Expanded text:
eum in omnibus illaesum conservavit. eum in omnibus illaesum conservavit. Erat enim quasi tenerrimus ligni vermiculus, mollis et delicatus nimis, ut tanto gloriosius in eo dextera Domini triumpharet, quanto infirmius erat vasculum, in quo virtutem operabatur. Cum enim teneritudinem pristinae conversationis aegre dedisceret, et noviter inchoatae laborem nimis arduum reputaret, cogitavit, ut Lot, quia egressus de Sodomis non posset animam suam in monte salvare. Unde et proposuit ad aliquem remissioris observantiae Ordinem declinare. Quod cum spirituali Patri suo venerabili Roberto jam saepius indicasset, et ejus salutaribus monitis ab hac intentione pedem aliquandiu cohibuisset, tandem una die victus a pusillanimitate spiritus et tempestate, denuntiavit ei quia non poterat amplius sustinere. Tunc abbas precibus ac blanditiis multis extorsit ab eo ut sibi ipsi vim faceret, et usque ad diem tertium patientiam
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat. nec tñ aliquod ad pñs
cõuersionis ꝓpositũ habebat.
Ded cũ orõnũ suffragia petiturᷤ¬
capłm introisset uidens sancte
illius młtitudinis ordinẽ et ue¬
lud angelicã cõuersacionẽ cõpũt¬
tus ẽ uehemẽterͥ et insiliente in
se ppiritu dñi : mutatus ẽ in uirũ
alterũ. Tanto nãq feruore mũ¬
dũ deseriut ut ne ad horã quidẽ
uel pro amicis salutandis. uel
ꝓ domo rebusq disponẽdis ad su¬
os remearet: s in contmẽti oia rũ-¬
pendo magis qmͣ soluẽdo reliquit
ut xpo cicius adhereret. Ut citẽ
gemina trucis impressio euidẽcius
appareret÷ alius quidã clericus
gaufridus noĩe cũ eo se reddidit:
genere quidẽ hũilior. s probitate
morũ. et generosa cõusacione for¬
sitan nõ inferior Ambo igit᷑ intrã¬
tes. ambo simul in or dĩe ꝑseuerã¬
tes. bonã miliciã militarũt⁊ iãq
tera telestis/ que. bñdcõnẽ dedenit

Expanded text:
venerat, nec tamen aliquod ad praesens venerat, nec tamen aliquod ad praesens conversionis propositum, habebat. Sed cum orationum suffragia petitur videns sanctae illius multitudinis ordinem, et velut angelicam conversationem, compunctus est vehementer, et insiliente in se Spiritu Domini mutatus est in virum alterum. Tanto namque fervore mundum deseruit, ut ne ad horam quidem, vel pro amicis salutandis, vel pro domo rebusque disponendis ad suos remearet, sed incontinenti omnia, rumpendo magis quam solvendo, reliquit, ut Christo citius adhaereret. Ut autem gemina crucis impressio evidentius aGaufridus nomine, cum eo se reddidit; genere quidem humilior, sed probitate morum et generosa conversatione forsitan non inferior. Ambo igitur intrantes, ambo in ordine perseverantes bonam militiam militarunt, atque estis, quae benedictionem dederat,
Abbreviated transcription (Latin):
quã ad consolacionẽ hũilis sue
clareuallẽsis faĩlie / dñs oñd̾e digna¬
tus ẽ: Uerũ frater ille qui eandẽ
uisionẽ uide̾ meruitͥ utrũ dormi¬
tans an plene uigilãs eã uiderit
incertũ habet: magis aũt uigilãs
et in extasim raptus uidisse se cre¬
didit. Igiur feria secũda pasce cũ
eẽt ad uigilias in choro clareual¬
lensi ⁊ facta ẽ suꝑ eũ ibi manus
dni. Et ecce sursũ in aere contra
mediũ chori apparuit ei dextera
refulgens atq gloriosa. q̃ pñtem
familiã in psalmis et ỹnis et
canticis spiritalibus sancto nõĩ.
suo cõfitentẽ bñdixit ÷ et uiuifi¬
ce crucis signaculũ semel ac se¬
cũdo longo tractu suꝑ eã imp̃ssit
Spũs aũt reuelans misteria loq̃¬
batur in corde uidẽtis hec: atq
dicebat. Astud ẽ brachiũ dñantiᷤ:
hec ẽ dextera omĩpotentis Eadẽ
itaq die cõuersus ẽ uir nobilissi¬
mus andreas uirdunẽsis archi¬
dyaconus : qui cã or̃ois illuc ad¬

Expanded text:
quam ad consolationem humilis suae Claraevallensis familiae Dominus ostendere dignatus est. Verum frater ille qui eamdem visionem videre meruit, utrum dormitans, an plene vigilans eam viderit incertum habet; magis autem vigilans et in exstasin raptus vidisse se credit. Igitur secunda feria Paschae, cum esset ad vigilias in choro Claraevallensi, facta est super eum ibi manus Domini. Et ecce sursum in aere contra medium chori apparuit ei dextera refulgens atque gloriosa, quae praesentem familiam in psalmis et hymnis et canticis spiritualibus sancto nomini suo confitentem, benedixit, et vivificae crucis signaculum semel ac secundo longo tractu super eam impressit. Spiritus autem revelans mysteria loquebatur in corde videntis haec atque dicebat: « Istud est brachium Dominantis, haec est dextera Omnipotentis. » Eadem itaque die conversus est ibi vir nobilissimus Andreas Virdunensis archidiaconus, qui causa orationis illuc ad
Abbreviated transcription (Latin):
uccessit beacissimo prĩ ber¬
nardo in regimĩe clarenal¬
lẽẜ cenobii dõnꝰ robertus abbas de
dunis. cuiꝰ prelacionẽ sex uł septẽ
ãnis/ añꝙͣ ipã promocio fieret rene¬
lare dignatus ẽ. Cũ enĩ añ tanti
tꝑis spãciũ duo de fratribus monas¬
terii clareuallis. de felicibus actibͥ
dilecti abbatis sui bernardi colloq̃¬
rentur ͥ scis ne ait unus ad alterũ
sit. Altero uero se nescire respõdẽte
ego scio inquit ꝙ sexuł septẽ ãnis
uicturus ẽ: et qr dõnꝰ robertus qui
hodie ẽ abbas de climis. in huiꝰ mo¬
nasterii reginũe succede̾ debet. Quod
ubi deo donãte fcm̃ ẽ. idẽ religiosus
aibbas pastoralẽ curã tanto hũiliꝰ
exercuit: qͣnͣto se inferiorẽ meritis
p̃decessori suo iudicaunt Quãto enĩ
eminẽciores pensabat uirtutes illiꝰ
qui precesserat : tanto in se magis
despiciebat quidꝙ boni faice̾ pote̾at
Sicq fcm ẽ. ut cũ magne religioĩs
spetiẽ daret: cõparticiõe tñ melioi̾s

Expanded text:
uccessit beatissimo Patri Bernardo in regimine Claraevallensis coenobii domnus Robertus abbas de Dunis, cujus praelationem, sex vel septem annis, antequam ipsa promotio fieret, Domrevelare dignatus est. Cum enim ante tanti temporis spatium duo de fratribus Claraevallis de felicibus actibus dilecti abbatis sui Bernardi colloquerentur: « Scisne, ait unus ad alterum,sit? » Altero vero se nescire respondente: « Ego scio, inquit, quod sex vel septem annos victurus est, et quia domnus Robertus, qui hodie est abbas de Dunis, in hujus monasterii regimine succedere debet. » Quod ubi Deo donante factum est, idem religiosus abbas pastoralem curam tanto humilius exercuit, quanto se inferiorem meritis praedecessori suo judicavit. Quanto enim eminentiores pensabat virtutes illius qui praedecesserat, tanto in se magis despiciebat quidquid boni facere poterat. Sicque factum est ut, cum magnae religionis speciem daret; comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
corde susciperent ⁊ et ad eiꝰ norͣs
cũctũ uite sue ordinẽ reformarẽt.
In consilio quoz quod postmodũ
in galliis celebratũ est. coĩ decͭ¬
to sanxitũ est. ut monachi ꝑ
ꝓuĩcias gallie. et germanie de¬
gentes relictis ceterarũ regularũ
institutis . in omĩbus cenobiis sui
regulã predictĩ prĩs reciꝑent. et
in om̃i cõuersaciõe sua formõi
ab eo p̃striptã obseruarẽt. Ad¬

Expanded text:
corde susciperent, et ad ejus normam corde susciperent, et ad ejus normam cunctum vitae suae ordinem informarent. In concilio quoque quod postmodum in Galliis celebratum est, communi decreto sancitum est ut monachi, per provincias Galliae et Germaniae degentes, relictis caeterarum Regularum institutis, in omnibus coenobiis suis Regulam praedicti Patris reciperent, et in omni conversatione sua formam ab eo praescriptam observare
Abbreviated transcription (Latin):
gule ieuiniorũ suorũ. uigiliarũ.
et laborũ. cecerarũq institucõnũ.
moderatissima discreciõe disposi¬
tarũ. infirmitatis sue cõgrua re¬
media nõ ĩueiãt: Quo circa qd̾
isdẽ legislator in ultĩo capitulo
eiusdẽ regule dicit. in ea nõ oẽ
iusticie obseruacionẽ ẽẽ descrip¬
tam et uocat eã mĩmã ĩchoacio¬
nis regulã. et ad ꝑfciois fastigi¬
ũ tendere uolente̾s. mittit ad
doctrinas et regulas ueterũ pa¬
trũ testante beato bernardo cau¬
sa huilitatis fricit. ne uidelicet
in describendo regulã uideret
se ueteribus patribus arrogã¬
quo gregorius uir apłicus nõ
minꝰ merito ꝙͣ officio cõmẽdat
eã sermone ẽẽ luculentã distre¬
cione p̃cipuã : latent auctoritate
sua suadẽs monachis. ut relic¬
tis ceterarũ institucionũ cõsue¬
tudinibus. minꝰ fortesse discre¬
tis. regulã deo dilecti prĩs bñ¬
dicti discrecione p̃cipua deuoto

Expanded text:
gulae, jejuniorum suorum, vigiliarum, gulae, jejuniorum suorum, vigiliarum, et laborum caeterarumque institutionum moderatissima discretione dispositarum infirmitatis suae congrua remedia non inveniat? Quocirca, quod idem legislator in ultimo capitulo ejusdem Regulae dicit, in ea non omnem justitiae observationem esse descriptam, et vocat eam minimam inchoationis Regulam, et ad perfectionis fastigium tendere volentes mittit ad doctrinas et regulas veterum Patrum, testante beato Bernardo, causa humilitatis facit, ne videlicet in describendo Regulam videretur se veteribus Patribus arroganquoque Gregorius vir apostolicus, non minus merito quam officio, commendat eam sermone esse luculentam, discretione praecipuam, latenter auctoritate sua suadem, monachis ut, relictis caeterarum institutionum consuetudinibus minus fortasse discretis, Regulam Deo dilecti Patris Benedicti discretione praecipuam devoto
Abbreviated transcription (Latin):
racissimã discrecionẽ, tam sub¬
tili cõnexione copulauit: ut qnͣ¬
adeo iusticie tenax. quis sancte
religionis adeo feruẽs enulator
erit. cui si grã duce datũ fueĩt.
ut duodecim gradus huilitatis.
qui in regula describũt᷑ ascendat
et si crescentibus meritis eatenꝰ
ꝓfecerit. ut ad sextũ et septimũ.
idẽ ad uitim primi. et primũ
secũdi senarii gradũ ꝑueniat
qui numerꝰ perfcõnẽ significã
et in hiis gradibus huilitatis
geĩatus dilcõnẽ dei et ꝓximi que
est ꝑfcĩonis sũma. ꝑ regulam
doctoris demõstrat: nõne si se
sine dissiłiacione respitict : si
cũctos infirmãtis consciẽ cingũ¬
los diligent̾ excuciat ÷ nõne iuꝙͣ
uires suas metiens defectũq sen-¬
tiens. cõtinuo lugens. exclama¬
bitcũ apło. ꝙ qui putat se ali¬
quid ẽẽ cũ nichil sit ipẽ se seducit:
Quis rursũ adeo delicatus et in-¬
firmꝰ erit. ut in obsernãciis re¬

Expanded text:
ratissimam discretionem tam subratissimam discretionem tam subtili connexione copulavit, ut quaadeo justitiae tenax, quis sanctae religionis adeo fervens aemulator erit, cui si gratia duce datum fuerit, ut duodecim gradus humilitatis, qui in Regula describuntur, ascendat; et si crescentibus meritis eatenus profecerit, ut ad sextum et septimum, id est ad ultimum primi, et primum secundi senarii gradum perveniat, qui numerus perfectionem significans, et in iis gradibus humilitatis geminatus, dilectionem Dei et proximi, quae est perfectionis summa, per Regulam doctoris demonstrat, nonne si se sine dissimulatione respiciat, si cunctos infirmantis conscientiae angulos diligenter excutiat, nonne, inquam, vires suas metiens, defectumque sentiens, continuo lugens exclamabit cum Apostolo quod qui putat se aliquid esse, cum nihil sit ipse se seducit? Quis rursum adeo delicatus et infirmus erit, ut in observantiis Re
Abbreviated transcription (Latin):
in dignacione misericordie sue
p̃rogauit occidenti. sãctissimũ ui-¬
delicet patrẽ nr̃m bñdictũ: qui
nõ solũ anthonii et basilii spiritu
uerũeciã testante becito papa gre¬
gorio. iustorũ om̃ spũ plenus tãꝙͣ¬
sdus purissimũ et lucidissim. sin-¬
gulari p̃rogatiua sanctitatis. su¬
ꝑexcellenti puritate cõuersacõis.
signorũ deniq miraculorũq. in¬
escĩabili gloria ab occidẽte usq
in orientẽ clarissime refulsit :i¬
ta ut q̃cq̃d oriens in diuersis ꝑ¬
tibus diuisis carismatibus hã¬
bere se gaudet : hoc totũ ĩ uno
sanctissimo prẽ suo bñdicto iusto¬
rũ om̃i spiritu pleno. se possid̾e̾
occidens. nõ ĩmerito glorietur.
Scripsit nõq isdẽ reuerentissimꝰ
pater nr̃ monachorũ regulã.
quã duturno uirtutũ exerticio
nõ ꝑ hoĩem. ẜ ꝑ unctionẽ illius
qui docet hoĩem scic̃m didicit:
in qua mirabilis artifex spiritꝰ
sanctus sũmã ꝑfcĩonẽ, et mode¬

Expanded text:
ricordiae suae praerogavit Occidenti, sanctissimum videlicet Patrem nostrum Benedictum: qui non solum Antonii et Basilii spiritum, verum etiam, testante beato papa Gregorio, justorum omnium spiritu plenus, tanqudus purissimum et lucidissimum singulari praerogativa sanctitatis, superexcellenti puritate conversationis, signorum denique miraculorumque inaestimabili gloria ab Occidente usque in Orientem clarissime refulsit, ita ut quidquid Oriens in diversis Patribus divisis charismatibus habere se gaudet, hoc totum in uno sanctissimo Patre suo Benedicto, justorum omnium spiritu pleno, se possidere Occidens non immerito glorietur. Scripsit namque idem reverendissimus Pater noster monachorum Regulam, quam diuturno virtutum exercitio non per hominem, sed per unctionem illius qui docet hominem scientiam, didicit: in qua mirabilis artifex Spiritus sanctus summam perfectionem et mode
Abbreviated transcription (Latin):
qui latratissime
hũanitatis sue
ulustrauit : quo ᷤ
digniores et sub¬
limiores in eccłia
sua habuit beatissimos. Uidelic
apłorũ principes petrũ et paulũ.
uice sua destincunt occidenti: qua¬
tenus occidentis ppłi preciosũ fi¬
dei archanũ. quod petrus nõ per
carnẽ et sãgninẽ. s ꝑ inspiracio¬
nẽ sũmi patris acceperat. et itẽ
euãgeliũ. quod pauilus nõ ab ho-¬
mine. nec ꝑ hoĩem. s ꝑ reuelacio¬
nẽ ihu cristi didicerat. spũs sanc¬
ti magisterio edocti. cũ ppłis oriẽ¬
ris in eandẽ fidei plenitudinem
cõcurrerẽt. et sic de oĩbus una
cristi dnĩ sponsa nõ habẽs macũ¬
lam aut rugã efficeret᷑. Porro e¬
adem grã que ad instituẽdã robo¬
rcindã q monastici ordĩs discipli-¬
nã. p̃dcõs sanctos prẽs cõtulit

Expanded text:
qui sacratissimae humanitatis suae illustravit, quos digniores et sublimiores in Ecclesia sua habuit, beatissimos videlicet apostolorum principes Petrum et Paulum, vice sua destinavit Occidenti; quatenus Occidentis populi pretiosum fidei arcanum, quod Petrus non per carnem et sanguinem, sed per inspirationem summi Patris acceperat: et item, Evangelium quod Paulus non ab homine, nec per hominem, sed per revelationem Jesu Christi didicerat, Spiritus sancti magisterio edocti, cum populis Orientis in eamdem fidei plenitudinem concurrerent, et sic ex omnibus una Christi Domini sponsa non habens maculam aut rugam efficeretur. Porro eadem gratia, quae ad instituendam roborandamque monastici ordinis disciplinam, praedictos sanctos Patres contu
Abbreviated transcription (Latin):
ce Fertur ꝙ in eodẽ monasteis
libra panis et enimia uinĩ quã
scinctus illuc tnͣsmisit uñdictꝰ
in mẽoriã antiquitatis eitq ob
tanti prĩs reuerẽciã : usq hodi¬
e reseruetur. Ab hinc ꝑ unu̾i¬
sas galliarũ ꝓũcias creuit et
młtiplicata est religio monc¬
chorũ sub regula prĩs bñdictĩ
xp̃o dnõ uero regi militãciũ
młtiq ad eã dĩna grã ĩspĩra¬
ti confluebãt : qui sacre disci¬
pline officiis exercitati de t̾ra
cordis sui frcm boniꝰ oꝑis af¬
ferebãt in paciẽcia. Uerũ suc¬
cedenti tꝑe irruẽtĩbus intra
gallias barbaris. cũ dñs pccã
sione castigare decernerẽt : mł¬
ta ecrã cenobia sanctorũ aut
igne cremata aut eid solũ usq
descructa sũt. que uero remã¬
serant in tantã negligẽtiã reso¬
luca sũt. ut antiq religioĩs ues

Expanded text:
ce. Fertur quod in eodem monasterio ce. Fertur quod in eodem monasterio libra panis, et hemina vini, quam sanctus illuc transmisit Benedictus, in memoriam antiquitatis atque ob tanti Patris reverentiam usque hodie reservetur. Abhinc per universas Galliarum provincias crevit et multiplicata est religio monachorum, sub Regula Patris Benedicti Christo Domino vero regi militantium; multique ad eam divina gratia inspirati confluebant, qui sacrae disciplinae officiis exercitati, de terra cordis sui fructum boni operis afferebant in patientia. Verum, succedenti tempore, irruentibus intra Gallias barbaris, cum Dominus pecsione castigare decerneret, multa etiam coenobia sanctorum aut igne cremata, aut ad solum usque destructa sunt: quae vero remanserant, in tantam negligentiam resoluta sunt, ut ant
Abbreviated transcription (Latin):
cid ꝑtes gallie direxit .ca. u.¬
Et solũ ytalia uerũ eciã
gallie tña diuisio sacre
huiꝰ religiõis bono odore
respersã: ĩugũ dnĩ suaue. et o¬
nus etꝰ leue saincte uidelicet re¬
gule instituta susciꝑe laudabi¬
li desiderio gestiebat. unde ac¬
cidit ut uir magnificus ceno -¬
mãnensis urbis epũs. legatos
suos ad uenerabilẽ patrẽ bñdit¬
tũ dirigeret: flodegariũ suũ
archidyaconũ et harderadum
uice dnm suũ. deuotissima in⁊¬
stantia petens quatenꝰ aliqͥs
nuttere dignaretur ⁊ qui sibi
in galliarũ partibus cenobĩ
secundũ instituta: regule sancti
prĩs edificare deberent. Becitus
uero uñdictus cõnotãs discipu¬
lũ suũ maurũ quẽ ab infancia
in timore dei educauerat: ip̃m
cl̃ aliis religiosis fratribus ad
galliarũ partes direxit ubiꝰ eci¬
am cenobiũ religione pariter.
et diuiciis carũ conscruxit:
magneq młtitudĩs monacho¬
rũ pater effectus : signis et uir¬
tutibus ornatus. quieuit in ꝑa-¬

Expanded text:
partes Galliae direxit. Nec solum Italia, verum etiam Galliae trina divisio, sacrae hujus religionis bono odore respersa, jugum Domini suave et onus ejus leve, sanctae videlicet Regulae instituta suscipere laudabili desiderio gestiebat. Unde accidit ut vir magnificus, Cenomanensis urbis episcopus, legatos suos ad venerabilem Patrem Benedictum dirigeret, Flodegarium suum archidiaconum et Harderadum vicedominum suum, devotissima instantia petens quatenus nsmittere dignaretur, qui sibi in Galliarum partibus coenobium secundum instituta Regulae sancti Patris aedificare deberent. Beatus vero Benedictus convocans discipulum suum Maurum, quem ab infantia in timore Dei educaverat, ipsum cum aliis religiosis fratribus ad Galliarum partes direxit: ubi etiam coenobium religione pariter et divitiis clarum construxit, magnaeque multitudinis monachorum Pater effectus, signis et virtutibus ornatus quievit in pa
Abbreviated transcription (Latin):
dni nr̃i ihũ xpĩ quẽadmodũ
ecclesiã suã. refrigescente cari¬
tate. et habũdãte iniquitate
uariis tribulacõnibus flagel¬
lari ꝑmittit nec tñ umꝙͣ ab
ea uistera misericordie sue clau-¬
dit ⁊ ita iniirũ ordinẽ moͣstĩ¬
cũ ꝑ infirmĩtatis hũane cor¬
rupcionẽ cõtinue ruentẽ. tꝑibꝰ
odo cluniatẽsis abbas ordinẽ mo¬
nachicũ collapsũ ꝑ graciã dei

Expanded text:
i, quemadmodum Ecclesiam suam, refrigescente charitate et abundante iniquitate, variis tribulationibus flagellari permittit, nec tamen unquam ab ea viscera misericordiae suae claudit, ita nimirum ordinem monasticum, per infirmitatis humanae corruptionem continue ruentem, temporOdo Cluniacensis abbas ordinem monachicum collapsum per gratiam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
et firmato ostio cellule iterũ re¬
cubãs obdormiuit Profũda
uero nocte cũ sanctus ille uir ad
nccãria surgere uellet: assurrex
frater dolẽs ꝙ liũare ei deesset
Respiciẽs aũt ad fornaculã pñ¬
tem ĩ qua ꝑ octo dies antea focuᷤ
nõ fuerat : uidit ibidẽ prunarũ
ardenciũ nõ paruã congeriem.
Accensciq ex eis lampade. cũ sta¬
tim ad eandẽ fornatulã oculos
reduceret: nõmõ prunas illas
nõ repperit. ẜ ne ulla quidẽ ĩ ea
caloris uestigia deprehendẽ potuit.

Expanded text:
s; et firmato ostio cellulae, iterum res; et firmato ostio cellulae, iterum recubans obdormivit. Profunda vero nocte cum sanctus ille vir ad necessaria surgere vellet, assurrexit frater dolens quod ei luminare deesset. Respiciens autem ad fornaculam praesentem, in qua per octo dies antea focus non fuerat, vidit ibidem prunarum ardentium non parvam congeriem: accensaque ex eis lampade, cum statim ad eamdem fornaculam oculos verteret, non modo prunas illas non reperit, sed ne ullum quidem in ea caliditatis vestigium deprehendere potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ se uidisse qui ludicris motib
et se et illũ pariter subsãnasset
¶Quod audiẽs nouicius ille mi-¬
ratus ẽ ualde ÷ at ꝑ hoc intellex¬
it ꝙrmłta huiꝰ moĩ cerneret : lic
secretũ suũ deo et sibi teste cõscĩa
celaret Huic aũt uiro dei ꝙuis
torꝑe nimiũ eẽt debił. ut pote qui
iam ferte ercit nonagenarius nul¬
la tamẽ senectus uł debilitas.
bone cõsuetudin.s usũ p̃pedire po¬
terat: s cotidie infatigabilis tũ¬
mi feruore iuenestere uidebat᷑ ⁊̃
ita ut uir egritudine graui cõpel¬
lente posset in infirmitorio detinei:
uir posset eciã a labore messiũ re
tineri Qui aliqñ grauissĩa ualitu¬
dĩe pressus cũ in quadã secreciori.
domũcula lecto decũberet: cõtig
quadã nocte extingui lãpadẽ que
ibi ardebat Quo uiso frater qui¬
dam qui ei tũc tẽporis mĩstrabat
surrerit : et abiit reactende̾ illam
lũ repperisset clausas undiq of

Expanded text:
dum se vidisse, qui lubricis motibus dum se vidisse, qui lubricis motibus et se et illum pariter subsannasset. Quod audiens novitius ille, miratus est valde; ac per hoc intellexit quod multa hujusmodi cerneret, licet secretum suum Deo et sibi, teste conscientia, celaret. Huic autem viro Dei, quamvis corpore nimium esset debilis, utpote qui jam fere erat nonagenarius, nulla tamen senectus vel debilitas bonae consuetudinis usum praepedire poterat, sed quotidie infatigabilis animi fervore juvenescere videbatur, ita ut vix aegritudine gravi compellente, posset in infirmitorio detineri, vix posset etiam tineri. Qui dum aliquando gravissima valetudine pressus, in quadam secretiori domuncula lecto decumberet, nocte quadam contigit exstingui lampadem quae ibi ardebat. Quo viso, frater quidam qui ei tunc temporis ministrabat, surrexit 309 et abiit reaccendere illam. Cumque reperisset clausas undique of
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter sanctitãtis illius reuerẽtiam
molestus fieri audebat Nouicius
aũt quidã noĩe uilianus honeste
uite sacerdos qui de ordiẽ regula¬
riũ clericorũ clareualli se cõtule-¬
rat uidit aliqñ spiritũ ĩmũdũ
ĩ choro petulanter ad instar hedi
ꝑuagantẽ. Qui cũ ueniss ante
ip̃m aliqmͣdiu substitit. et cepit
eũ risu patulo subsãnareͥ obste¬
nũ caput contra illũ exagitan¬
dor et dentes adĩuicẽ minutissiẽ
cõcutiẽdo Cũ recessiss ab eo uenit
et stetit ante hoĩe dei gerardũ :
et cepit eũ similiter pecultũ cuał
pudendis gestib irridẽ A quo
magis irrisũ at exsufflatũ: il¬
lico tanꝙͣ fumꝰ euanuit et ult̾
eũ nouitius nõ uidit Qui mer
accepta colloquẽdi licẽtia ꝑcõita¬
tus ẽ eũ : utrũ in choro ali̾quid
ĩ tali hora cõsperiss ꝑpendẽs
aũt senior eũ secreti illius cõscrũ
fuisse cõfessus ẽ ei fantasticũ he¬

Expanded text:
propter sanctitatis illius reverentiam, propter sanctitatis illius reverentiam, molestus fieri audebat. Novitius autem quidam, nomine Julianus, honestae vitae sacerdos, qui de Ordine regularium clericorum Claraevalli se contulerat, vidit aliquando spiritum immundum in choro petulanter ad instar haedi pervagantem. Qui cum venisset ante ipsum, aliquandiu substitit, et coepit eum rinum caput contra illum exagitando, et dentes ad invicem minutissime concutiendo. Cumque recessisset ab eo, venit et stetit ante hominem Dei Gerardum, et coepit eum similiter petulcum animal pudendis gestibus irridmagis irrisum atque exsufflatum, illico tanquam fumus evanuit, et ultra eum novitius non vidit. Qui mox accepta colloquendi licentia, percunctatus est eum utrum in choro aliquid in tali illa hora conspexisset. Perpendens autem senior eum secreti illius conscium fuisse, confessus est ei phantasticum hae
Abbreviated transcription (Latin):
siderii: nec om̃o quiesce̾ poterat
spũs eius donec pauperũ cristi qͦ¬
rũ se seruicio deputatũ fuisse dĩ¬
nitus cognouerat consorcio iũge¬
retur Cũ ceteis florẽt uirtutibꝰ
sacre tamẽ cõpũctionis pietas spe¬
tiali prerogatuia pectus eius re-¬
pleuerat ⁊ ita ut colũbine pupil¬
le oculorũ eius raro quiescerẽt : sed
tãꝙͣ gemini fontes fere ubiq p̃ser¬
tim in celebratione dĩni misterii
madidarẽt Habebat aũt grãm
singularẽ tã apud deũ ꝙͣ apud ho¬
mines quã uniusi mirabãtur.
et intuebantur uultũ eius tãꝙͣ
uultũ angeli stantis int̾ illos at
dicebant. Hic ẽ frattũ amator et
ppłi isrł hic ẽ qui młtũ orat ꝓ ppło
et unuersa societate nr̃a. Huc
aũt dñs młtas quod dubiũ nõ ẽ
consolaciones in abscondito facie¬
bat ip̃e tñ ut uerecũdus et huĩlis
uirtutes suas latẽre malebat: et
nullus ei suꝑ huiꝰ mõĩ ꝑcõctacione

Expanded text:
siderii, nec omnino quiescere poterat siderii, nec omnino quiescere poterat spiritus ejus, donec pauperum Christi, quorum se servitio deputatum fuisse divinitus cognoverat, consortio jungeretur. Cumque caeteris floreret virtutibus, sacrae tamen compunctionis pietas speciali praerogativa pectus ejus repleverat, ita ut columbinae pupillae oculorum ejus raro quiescerent: sed tanquam gemini fontes fere ubiqtim in celebratione divini mysteriimadidarent. Habebat autem gratiam singularem tam apud Deum quam apud homines, quam universi mirabantur, et intuebantur vultum ejus tanquam vultum angeli stantis inter illos, atque dicebant: Hic est fratrum amator et populi Israel: hic est qui multum orat pro populo et universa societate nostra . Huic autem Dominus multas, quod dubium non est, consolationes in abscondito faciebat, ipse tamen ut verecundus et humilis, virtutes suas latere malebat, et nullus ei super hujusmodi percunctatione,