comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extrema. pncipem in sacri ficando
imũ esse uoluerunt. Ed abeundo
nomẽ est ductũ. ex quo tͣnsiciones
piue iain fores que mn liminibus
ꝓfanaꝵ ediũ ianue nõiant᷑ Nam
ueste nomẽ a gretis ea ẽ enĩ que
ꝯfocos ꝑtinet. Itaq in ea dea que ẽ
rer custos ĩtumaꝵ omĩs ⁊ p̾cacio ⁊
sacnificacio extrema ẽ. Nec longeab¬
sũt abhac uidii penates. siue apenu
ductu noĩe ẽ enĩ omẽ quo uescun¬
t᷑ homines penꝰ. siue ab eo ꝙ pentiꝰ
insident. Ecquo ⁊̃ penetiales apoetis
uocant᷑. Nam apollinis nomẽ ẽ
gretum. quẽ solem esse uolũt. Dianã
aut ⁊ lumã eande esse putant. cũ sol
dictus sit uł qr solus exomĩb sideiͣ
dẽtantus. uel qr cũ ẽ exortus ob¬
sciratis omĩb solus apparet ¶Luna
alucendo nõĩata ẽ. Eatem ẽ enĩ luci
mitiq ut apud grecos dianã eam¬
qmͣ luciferam. sic apud nrõs uinonẽ
lucinã i pariendo ĩuocant q̃ eadez
ꝓ in septẽ nũet᷑ tanꝙͣ uagantibus

Expanded text:
extrema, principem in sacrificando Ianum esse voluerunt, quod ab eundo nomen est ductum, ex quo transitiones perviae iani foresque in liminibus profanarum aedium ianuae nominantur. Nam Vestae nomen a Graecis ea est enim quae et focos pertinet, itaque in ea dea, quod est rerum custos intumarum, omnis et precatio et sacrificatio extrema est. Nec longe absunt ab hac vi di Penates, sive a penu ducto nomine est enim omne quo vescuntur homines penus sive ab eo quod penitus insident; ex quo etiam penetrales a poetis vocantur. Iam Apollinis nomen est Graecum. quem solem esse volunt, Dianam autem et lunam eandem esse putant, cum sol dictus sit vel quia solus ex omnibus sideribus est tantus vel quia cum est exortus obscuratis omnibus solus apparet, luna a lucendo nominata sit; eadem est enim Lucina, itaque ut apud Graecos Dianam eamque Luciferam sic apud nostros Iunonem Lucinam in pariendo invocant. quae eadem quod in septem
Abbreviated transcription (Latin):
bilissimo ardore teneat᷑. p̾ftim cũ
is ardor qui ẽ mũdi nõ agitatus ab
alio. neq ex t̾no pulsu. s ꝑse ip̃ ac
sua sponte moueat᷑/ Nam quid pot̾
cẽ mundo ualentiꝰ. ꝙ pellat atq mo¬
ueat calorẽ eũ quo ille teneat᷑. au¬
diamꝰ platonẽ qiͣ quẽdã dm pħor.¬
qui duos placet eẽ motus. unũsu¬
ip̃m exse sua sponte moneat᷑ ꝙ q
pulsu agitet᷑ alieno. hũc aut̃ mo¬
tũ in solis aĩs esse ponit. ab hiis
motus omĩs orit᷑ is aut̃ artor non
alieno pulsu s sua sponte ĩpellitur.
amiꝰ sit ncc̃e ẽ Ex quo efficit᷑ aĩan¬
tem esse numidũ. atq exhec qͦ in

Expanded text:
bilissimo ardore teneatur, praesertim cum is ardor qui est mundi non agitatus ab alio neque externo pulsu sed per se ipse ac sua sponte moveatur; nam quid potest esse mundo valentius, quod pellat atque moveat calorem eum quo ille teneatur. Audiamus enim Platonem quasi quendam deum pui duo placet esse motus, unum suipsum ex se sua sponte moveatur quam quod pulsu agitetur alieno. hunc autem motum in solis animis esse ponit, ab isquemotus omnis oritur, is autem ardor non alieno inpulsu sed sua sponte movetur, animus sit necesse est; ex quo efficitur animantem esse mundum. Atque ex
Abbreviated transcription (Latin):
constituti sũt eidi qui utilitates
quasq oingnebant. atq hiis qd̾
nõib que paulo dicta st̃ame que
ius in quoq̾ decłat᷑ deo. ¶ Suscep̃
aut᷑ uita hominũ consuetudoq cõ¬
mus. ut bñficiis excellentes uiros
ñcelũ fama ac uolũtate tollenͣt. hĩc
rercules. hĩc Castor ⁊ pollux. hinc
Esculapi hic lib̾ ⁊̃ hunc dicolib̾m
gi pot̃. ¶S ꝙ ex nob̾ natos liberos
appellamꝰ idcuto cerere nati noĩati
sut lib̾ ⁊ lib̾a ꝙ in liba ẜuant ĩ libo
cuntem ec̃ qͥrinũ putant quoru
cũ temianerent aĩ atq et̾nitate fru¬
erent᷑ rite dii sũt habiti. cũ ⁊ optĩ

Expanded text:
constituti sunt ei di qui utilitates constituti sunt ei di qui utilitates quasque gignebant, atque is quidem nominibus quae paulo ante dicta sunt quae vis sit in quoque declaratur deo. Suscepit autem uita hominum consuetudoque communis, ut beneficiis excellentis uiros in caelum fama ac uoluntate tollerent. hinc Hercules, hinc Castor, hinc Pollux, hinc Aesculapius, hinc Liber. gi potest; sed quod ex nobis natos liberos appellamus, idcirco Cerere nati nominati sunt Liber et Libera, quod in Libera servant, in Libero eundem esse Quirinum putant. quorum cum remanerent animi atque aeternitate fruerentur, rite di sunt habiti, cum et optimi
Abbreviated transcription (Latin):
stitute nõiatẽ q sũt. ¶ Quid quid
eni magnã utilitatẽ gnͣ afferret ho¬
mano. id nõ sine dium bonitate
ergã homines fieri arbitnturitꝙ
cererem appellam uinũ aut libeꝵ.
Exquo iliud ⁊crencii Sine Cerere ⁊
udo friget uenus. T ũ aut̾ res ist a
inquans ĩ esse maior aliqua sic a¬
pellat᷑. ut ea ip̃a ius nõietꝰ d̾s ut fi¬
tes ut mens. qͣs incapitolio dedi¬
no scaurs. ante ant̃ ab atilio euati¬
no erit fides consetrata. Wwides
uirtutes templũ. uides honoris
Acarco marcello renouatu ꝙmi
tis añ amns erat bello ligustico
a. canto maximo dedicatũ Quid
opis. dand salutis. quid concõdie
ubtatis. uictorie. quaꝵ oĩum rete
qr ius erat tanta ut sine deo regi
nõ poss. ip̃a res dor nom̃ optin¬
it quo exgnẽ cupidinis ⁊ uolup¬
nens uocabula consecrata sũt. iu¬
tiosr ter neq naturaliũ. Qũaꝙͣ
uelleiꝰ auit̾ existunat. set m̃ ea ip̃a
uici ã natura nehementiꝰ sepe pul¬
sant. Utilitatũ igͥ magnitudine

Expanded text:
stitutae nominataeque sunt. quicquid enim magnam utilitatem generi adferret humano, id non sine divina bonitate erga homines fieri arbitrabanturCererem appellamus vinum autem Liberum, ex quo illud Te- renti "sine Cerere et Libero friget Venus", tum autem res ipsa, in qua vis inest maior aliqua, sic appellatur ut ea ipsa vis nominetur deus, ut Fides ut Mens, quas in Capitolio dediio Scauro, ante autem ab A. Atilio Calatino erat Fides consecrata. vides Virtutis templum vides Honoris a M. Marcello renovatum, quod multis ante annis erat bello Ligustico a Q. Maxumo dedicatum. quid Opis quid Salutis quid Concordiae Libertatis Victoriae; quarum omnium rerum quia vis erat tanta ut sine deo regi non posset, ipsa res deorum nomen optinuit. quo ex genere Cupidinis et Volupneris vocabula consecrata sunt, vitiosarum rerum neque naturalium—quamquam Velleius aliter existimat, sed tamen ea ipsa vitia naturam vehementius saepe pulsant. Utilitatum igitur magnitudine
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ insistunt. quaꝵ exdispatib
mocionib magnũ amuĩ mathe¬
matiti nõiauerunt. qui tũ efficit᷑
cũ solis ⁊ lune ⁊ quq errantium
ad eantẽ int̾se compatcẽm ꝯfertis
ionga sit magna questio ẽ. Esseu̾
c̾tam ⁊ definitã nccẽ est. ENam
ca que saturm stella dr. feenon q̃¬
agretis noĩatur. Que at̾ra ab est
plurimũ. uxx. fere aimis cusũ siũ
conficit. In quo cursu multa nina¬
bilit efficiens. tũ antecetendotũ
retardando. tũ uesptims tempi¬
b delitiscento. tũ matutis nusu
se aꝑiento. nichil ĩ mutat sempi¬
t̾nis secłoꝵ etatib qn eadẽ huisdẽ
temꝑib efficiat. Infia aut̃ hinc
ꝓpiꝰ at̾ra iouis stella fert᷑ que feto
d. eaq euntẽ duodetĩ signor orte
annis .xiiͫ conficit. ¶Ciftemq qͥs
sat̾m stella efficit incursu nareta¬
tes huic aut̃ ꝓximũ inferiorem
orbem tenet pirois que stella nũ¬
tis appellat. ea que quatuor are

Expanded text:
isparibus motionibus magnum annum mathematici nominaverunt, qui tum efficitur cum solis et lunae et quinque errantium ad eandem inter se comparationem confectis longa sit magna quaestio est, esse vero certam et definitam necesse est. Nam ea quae Saturni stella dicitur aecis nominatur, quae a terra abest plurimum, xxx fere annis cursum suum conficit, in quo cursu multa mirabiliter efficiens tum antecedendo tum retardando, tum vespertinis temporibus delitiscendo tum matutinis rursum se aperiendo nihil inmutat sempiternis saeclorum aetatibus quin eadem isdem temporibus efficiat. Infra autem hanc propius a terra Iovis stella fer eaque eundem duodecim signorum orbem annis duodecim conficit easdemque quas Saturni stella efficit in cursu varietates. Huic autem proximum inferiorem orbem tenet puro/eis, quae stella Martis appellatur, eaque quattuor e
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ acriorem ⁊ diumã existimare
debemꝰ. Und̾ enĩ hanc homo arri¬
puit ut ait apud uenofontẽ soc̃tes.
qu⁊ humore ⁊ calorem qui ẽ fusus
in corpe ⁊ t̾renam ip̃am uisceꝵ solidi¬
tatem. aĩmũ d̾niq illũ spirabilem
u̾bis mentẽ consiliũ. cogitattẽ p¬
denciã. uͥ inuenimꝰ. unde sustulimꝰ
an cet̾a mundꝰ hẽbit omĩa ħ unũ¬

Expanded text:
quidem acriorem et divinam existimare quidem acriorem et divinam existimare debemus. unde enim hanc homo "arripuit", ut ait apud Xenophontem Socrates. quin et umorem et calorem, qui est fusus in corpore, et terrenam ipsam viscerum soliditatem, animum denique illum spirabilem verbis, mentem consilium cogitationem prudentiam, ubi invenimus unde sustulimus? An cetera mundus habebit omnia, hoc unu
Abbreviated transcription (Latin):
mundi cohentiã ꝑtinent. cñ ⁊ spec¬
taculũ hoĩnib p̃bent. nulla ẽ enĩ
insaciabilior spẽs nulla pulchrior
facta ẽẽ iudicanda sũt. Terra no fe¬
ta frugib ⁊ uario leguminũ genẽ.
esse p̾stantiꝰ Esse aut̃ hominẽ qui in¬
chil in omĩ mũdo meliꝰ esse qmͣ se
putet desipientis arrogancie ẽ ergo
nõ uidas murib illã ⁊ musteł edifi¬
catꝰa putes. Tantũ u̾o ornatũ mũ¬
ditanta uarietatẽ pulcritudinẽq
rex celestiũ tant̾a uim ⁊ magnicu¬
dimẽmaris atq t̾re. si tuũ ac ñ d̾oꝵ
domiciliũ putes. nõne plane desi¬
peuideare ac ne h quide intelligi¬
nł omña suꝑ ẽẽ meliora: Terraᷤ aut̃
dat acr. ut ob eam ip̃am cam. ꝙ ꝯ̃
tingere uidemꝰ. hebeciora ut fit̃ ho¬
minũ igenia. pꝑ celi plemorẽnatu¬
ram. hoc idẽ generi humano euenit
ꝙ in t̾ra. ħ est in crassissima regione
mu̾di collocati sũt. ⁊ tñ ex ip̃a homi¬
nũ sollertia esse aliqmͣ mentẽ ⁊ ea

Expanded text:
mundi cohaerentiam pertinent, tamen et spectaculum hominibus praebent; nulla est enim insatiabilior species, nulla pulchrior facta esse causa iudicandum est. Terra vero feta frugibus et vario leguminum genere, esse praestantius; esse autem hominem qui nihil in omni mundo melius esse quam se putet desipientis adrogantiae est; ergo non videas, muribus illam et mustelis aedificatam putes—: tantum ergo ornatum mundi, tantam varietatem pulchritudinemque rerum caelestium, tantam vim et magnitudinem marisdomicilium putes, nonne plane desipere videare? An ne hoc quidem intellegimus, omnia supera esse meliora, terram autem dat aer: ut ob eam ipsam causam, tingere videmus, hebetiora ut sint hominum ingenia propter caeli pleniorem naturam, hoc idem generi humano evenerit, quod in terra hoc est in crassissima regione mundi conlocati sint. Et tamen ex ipsa hominum sollertia esse aliquam mentem et eam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ corpib contingit cũ mesi at qͥl
ex̾ citactẽ recalescũt. ⁊ pe uo. der qll
natura ẽ marĩe frigidus. mime
calore admixtus ẽ ip̃e emi entq
ex respiracione a quar. Cresmnqs

Expanded text:
 corporibus contingit cum motu atque exercitatione recalescunt. Ipse vero aer, qui natura est maxime frigidus, minime calore admixtus est: ipse enim oritur ex respiratione aquarum;
Abbreviated transcription (Latin):
se ĩmutantib solis accessus. discessꝰ¬
q solsticus brumusq sgnosci ã estꝰ
matitum frctoꝵq angustie ortu a
obitu lime ꝯmoneri. aut una totiꝰ
celi ꝯu̾sione cursus astroꝵ dispares
cere. faciliꝰ esftigiunt achatemicoꝵ
calũpnia. Cum aut̃ ut zenosole¬
bat breuiꝰ angustiꝰ q concluduntur.
tũ aꝑciora sũt ad rep̃hentendum.
Nam ut ꝓfluens aminis ut uix
aut mlło mõ conclusa aũ aqua
facile corrumpit. sic orõnis flmĩe
repbensoris uitia diluũtur angus¬
tatꝰ. Hec enĩ que dilatant᷑ anobis
zeno sic p̃mebat. Qd rõne ntitur
illud melius ẽ qm id ꝙ rõne non
utit᷑. Nichil aut̾ mundo meliꝰ. Rõ¬

Expanded text:
sus discessusque solstitiis brumisque cognosci, aut aestus maritimi fretorumque angustiae ortu aut obitu lunae commoveri, aut una totius caeli conversione cursus astrorum dispares cere, facilius effugiunt Academicorum calumniam; cum autem, ut Zeno solebat, brevius angustiusque concluduntur, tum apertiora sunt ad reprendendum. nam ut profluens amnis aut vix aut nullo modo, conclusa autem facile conrumpitur, sic orationis flumine reprensoris convicia diluuntur, angustatur. Haec enim quae dilatantur a nobis Zeno sic premebat: "Quod ratione utitur id melius est quam id quod ratione non utitur; nihil autem mundo melius; r
Abbreviated transcription (Latin):
doꝵ.nec ea que agunt molienciunz
cũ labore oposo ac molesto. Nõ enĩ
uenis ⁊ n̾uis ⁊ ossib cõtinent᷑. nec
Hiis escis ant potionib nescuntu
ut auc inmis acres aut nimis cõ¬
cretos hũores colligantnec ihuis
corpib sũt. ut casus aut ictus ꝑti¬
mescant.aut morbos metuant ex
defectione menbroꝵ. que uerens
agentes comentꝰ ẽ Illi aut̃ płcerri¬
ma forma p̃diti. purissimaq nn re¬
gione celi collocati. ita ferunt᷑ mo¬
d̾ant̾qr cursus. ut ad omĩa conser¬
uanda ⁊ tuenda cõsensisse uideant᷑.
Multe ant̾ anie natuẽ dor eymag¬
nis bnĩficiis eoꝵ ñsine cã ⁊ ag̃cie

Expanded text:
deorum nec ea quae agant molientium deorum nec ea quae agant molientium cum labore operoso ac molesto. non enim venis et nervis et ossibus continentur nec his escis aut potionibus vescuntur, ut aut nimis acres aut nimis concretos umores colligant, nec is corporibus sunt ut casus aut ictus extimescant aut morbos metuant ex defetigatione membrorum, quae verens agentes commentus est. illi autem pulcherruma forma praediti purissimaque in regione caeli collocati ita feruntur moderanturque cursus, ut ad omnia conservanda et tuenda consensisse videantur. Multae autem aliae naturae deorum ex magnis beneficiis
Abbreviated transcription (Latin):
arnaꝑe in uestigande ueritatis
suiꝰ disputatõis pñcipiũ duxero.
Ueuo igͥ naturã ita diffinit ut ea
dicat ignem ẽẽ artificiosũ ad gig̃¬
naturã effitẽ. idẽ ut dixi. ignẽ arti¬
fitiosum. magistrũ artiũ reliquaꝵ.
Atq hac quidẽ rõne omĩs natura
di qui omĩa cõplexii suo cohertet
⁊ continet natura nõ artificiosa so¬
lũ. s plane aitifex ¶ Ab eodẽ zeno¬
ne d̾r consultͥx ⁊ ꝓuita utilitatu
oportumtatũq ꝯĩum atq ut Ce¬
tere nate suis semmnib queq gnig¬
uocant ⁊ huis consentancas actio¬
nes sic adhibet. ut nos met ip̃i qui
aĩs moucmͣ ⁊ sensib Talis igitur
niens mũdi cũ sit ob eamq cam
uł prudentia. uł ꝓuidentia appllari
simꝰ sit ad ꝑmanend̾. dem̃. ut nulia
re egeat. maxime aut̃ ut mes exi¬
miã ꝑult̾tudo sit atq omĩs ornat
¶Dictũ ẽ duniu̾so mũdo. dictu
ctiã ẽ de sid̾ib.ut iam ꝓpe modu
aꝑpeat multitudo nec cessancin

Expanded text:
e investigandae veritatis huius disputationis principium duxero. Zeno igitur naturam ita definit ut eam dicat ignem esse artificiosum ad gignaturam efficere, id est ut dixi ignem artificiosum magistrum artium reliquarum. Atque hac quidem ratione omnis natura di, qui omnia conplexu suo coercet et continet, natura non artificiosa solum sed plane artifex ab eodem Zenone dicitur, consultrix et provida utilitatum oportunitatumque omnium. atque ut ceterae naturae suis seminibus quaeque gigvocant, et is consentaneas actiones sic adhibet ut nosmet ipsi qui animis movemur et sensibus. Talis igitur mens mundi cum sit ob eamque causam vel prudentia vel providentia appellari simus sit ad permanendum, deinde ut nulla re egeat, maxume autem ut in eo eximia pulchritudo sit atque omnis ornatus. Dictum est de universo mundo, dictum etiam est de sideribus, ut iam prope modum appareat multitudo nec cessantium
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pyramidẽ pult̾orẽ eẽ qmͣ spera
uideri. Nonũ ⁊̃ oculoꝵ uidiciũ ha¬
alias figuras complexa continet.
queq inchil aspitatis hr̃e. nchil
offensionis pot̾. nichil in cisũ an¬
gelis. nichil amfractib nich emi¬
nens nichil lacunosũ. Cũq due fõ¬
me p̾stantes sint exsolidis.glob.
sic enĩ speram int̾p̃tari placet. Ex
planis ant̃ cutulus aut orbis. quici
tingit solis. ut om̃es eaꝵ ꝑtes int̾
sit extremũ quo nichil fi̾ pot̾ aptius¬
se puluẽm. puluerẽ attigistis ne
ħ quidẽ phisici intlłigẽ potiustis.
hanc equantatẽ motus constãcia¬
ꝙ oroinũ maua figura nõ pocuis

Expanded text:
et pyramidem pulchriorem quam sphaeram videri. novum etiam oculorum iudicium haalias figuras complexa continet, quaeque nihil asperitatis habere nihil offensionis potest, nihil incisum angulis nihil anfractibus, nihil eminens nihil lacunosum; cumque duae formae praestantissimae sint, ex solidis globus sic enim sfai=ran interpretari placet, ex planis autem circulus aut orbis, qui kus contingit solis ut omnes earum partes sint sit extremum, quo nihil fieri potest aptiusm illum pulverem attigistis, ne hoc quidem physici intellegere potuistis, hanc aequabilitatem motus constantiamque ordinum in alia figura non p
Abbreviated transcription (Latin):
uent᷑. aut na t᷑a mouen censuit a
hec aut pondere deorsũ aut leuita¬
te in sb̾lume ferri. quoꝵ nentꝵ asts
contingẽt. ꝓpterea ꝙ eoꝵ motus i
orbem circũq fert᷑. Nec uo dici pot̃
ui quadã maiore fieri. ut cc̃ naturã
astra moueant᷑ Queenĩ pot̾ maior
esse ¶ Restat ig̾ ut motus astror
sit uoluntariꝰ que qui nideat. nõ in¬
dotte solũ. ueꝵ ⁊̃ impie faciat si deos
cẽ neget. Nec sane multũ int̾ ẽ utx
atione priuet m enĩ qui nich̾ag̃.
eẽ oĩo nõ uidet᷑. Esse ig̾ dos ita pspi¬
suũ ẽ. ut id qui neget iuix eũ sane
mentis existimẽ. ¶ Restat ut qͣlis
cor natura sit conside̾mꝰ inqͦ nichꝰ
e disficiliꝰ qm̃ a consuetudine oculoꝵ
aciem mentis ab duce̾ Ea difficul¬
tas induxit ⁊ nulgo impitos ⁊ siłeᷤ¬

Expanded text:
ventur aut natura moveventur aut natura movehaec aut pondere deorsum aut levitate in sublime ferri, quorum neutrum astris contingeret propterea quod eorum motus in orbem circumque ferretur; nec vero dici potest vi quadam maiore fieri ut contra naturam astra moveantur quae enim potest maior esse?; restat igitur ut motus astrorum sit voluntarius. Quae qui videat non indocte solum verum etiam impie faciat si deos esse neget. nec sane multum interest utrum actione privet; mihi enim qui nihil agit esse omnino non videtur. esse igitur deos ita perspicuum est, ut id qui neget vix eum sanae mentis existimem. Restat ut qualis eorum natura sit consideremus; in quo nihil est difficilius quam a consuetudine oculorum aciem mentis abducere ea difficultas induxit et vulgo imperitos et si
Abbreviated transcription (Latin):
cur ad̾ sensu at̾rimo ⁊ mobilitate
celerrima eẽ. Quare cũ i ethere astͣ
ꝯĩgnant᷑. consentaneũ ẽ in hiis sen¬
sũ esse ⁊ intelligencia. Ex quo effi¬
cit᷑ in deoꝵ nĩo astra eẽ ducenda.
Et enĩ l uidere acuciora ingenia
s adincelligendũ aptiora eoꝵ que t̾¬
ras incolant cas. inquib aer sit pu¬
rs actenus. ꝙͣ illoꝵ qui utant᷑ cͣsso
celo acq concreto. qu ⁊ cibo quo uta¬
putant. ꝓbabile ẽ ig̾ p̃stantem in¬
atis utant᷑. Sensũ aut̃ astroꝵ atq
intelligentiam maxĩe ded̾at ordo co¬
ꝵ atq constantia.Nichilẽ enĩ ꝙ rcẽ¬
⁊ nũo moueri possit sine consilio.
in quo nchil est temerariũ. nichil
uariũ. nichil fortuitũ ¶ Ordo aut̃
neq naturã figat᷑. Est enĩ plena rõ¬
nis. neq fortunã que amica uarie¬
tate constanciã respuit. Sequit᷑ gͦ
ut ip̃a sua sponte suo sensu. ac dinuim¬
tate moneant᷑ ¶Nec uo aristo tiles
nõ laudandꝰ n eo. ꝙ omĩa que mo¬

Expanded text:
tur id et sensu acerrumo et mobilitate celerrima esse. quare cum in aethere astra gignantur, consentaneum est in his sensum inesse et intellegentiam, ex quo efficitur in deorum numero astra esse ducenda. Etenim licet videre acutiora ingenia et ad intellegendum aptiora eorum qui terras incolant eas in quibus aer sit purus ac tenuis quam illorum qui utantur crasso caelo atque concreto. quin etiam cibo quo utaputant. probabile est igitur praestantem inatis alantur. Sensum autem astrorum atque intellegentiam maxume declarat ordo eorum atque constantia nihil est e numero moveri possit sine consilio, in quo nihil est temerarium nihil varium nihil fortuitum. ordo autem neque naturam significat est enim plena rationis neque fortunam, quae amica varietati constantiam respuit. sequitur ergo ut ipsa sua sponte suo sensu ac divinitate moveantur. Nec vero Aristoteles non laudandus in eo quod omnia quae mo
Abbreviated transcription (Latin):
cet eẽ mehora ut in equo ꝙͣ meci
leo. in cane qm̃ in catulo Iuiroq̃
in puero. Itẽ ꝙ inonĩ nũdo optim̃
sit id inꝑfecto aliquo atq absoluto
eẽ debere. Est aut̃ incuil mundo ꝑ fic¬
cuis. nichil u̾tute meliꝰ ig mundiẽ¬

Expanded text:
cet esse meliora, ut in equo quam in eculeo in cane quam in catulo in viro quam in puero; item quod in omni mundo optimum sit id in perfecto aliquo atque absoluto esse debere; est autem nihil mundo perfectius nihil virtute melius; igitur mundi
Abbreviated transcription (Latin):
quoq rectissime ⁊ aiantia ẽẽ ⁊ sẽtire
atq intelligẽ dicant᷑. atq ea quite
tota esse ignea. duoꝵ sensuũ tesdio
confirmari Cleantes putat tactus
⁊ oculoꝵ. Nã solus candor ⁊ calor il¬
iustrior ẽ ꝙͣ illus ignis quipe qui
ĩmenso mũdo tam ionge latey col¬
luceat. ⁊ is eius tactus ẽ nõ ut te¬
pefaciat solũ. S̾ ⁊ sepe cõburat qr
nente facet nisi eis igneus et po
in quit cũ sol iguens sit. occemmꝙ¬

Expanded text:
quoque rectissime et animantia esse et sentire atque intellegere dicantur. Atque ea quidem tota esse ignea duorum sensuum testimonio confirmari Cleanthes putat, tactus et oculorum. nam solis calor et candor inlustrior est quam ullius ignis, quippe qui inmenso mundo tam longe lateque conluceat, et is eius tactus est, non ut tepefaciat solum sed etiam saepe comburat, quorum neutrum faceret nisi esset igneus. "ergo" inquit "cum sol igneus sit Oce
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃c. nõ esse aliqd extremũ ati ꝑft̃.
ut em̃ ĩ uite ut ĩpecude insi q̃ ius
obstitit. iidemꝰ nam suo quodan
luti oris effectũ. sic moĩ natura ac mł
atq ⁊̃ ꝑtici. Et enĩ cet̾is natis młta
extna quominꝰ ꝑficiant᷑ possũt ob¬

Expanded text:
one non esse aliquid extremum atque perfectum. ut enim in vite ut in pecude, nisi quae vis obstitit, videmus naturam suo quodam luti operis effectum, sic in omni natura ac multo aliquid ac perfici. etenim ceteris naturis multa externa quo min
Abbreviated transcription (Latin):
rõms ⁊ consui compotẽ rostremo
sapientẽ. Qd enĩ pot̾ alit optimna ẽẽ.¬
neq enĩ si stirpiũ simił sit aũ ⁊ besti¬
aꝵ optima putanda sit poti ꝙ det̾r¬
ma. Nec no si rõnis ꝑticeps sit. n ͨ sit
tũ apñcipio sapiens. nõ sit detior i¬
mũdi potiꝰ ꝙͣ humana condicio. hõ
ita erit homine detior. ꝙ qm̃ absur¬

Expanded text:
tremo sapientem. qui enim potest aliter esse optima? neque enim si stirpium similis sit aut etiam bestiarum, optuma putanda sit potius quam deterruma. Nec vero, si rationis particeps sit nec sit tamen a principio sapiens, non sit deterior mundi potius quam humana condicio. homoita erit homine deterior. qu
Abbreviated transcription (Latin):
S tũ congrediens
asole accepit mittit in t̾ras ⁊ uai̾as
subiecta atq oppõita soliradios eiꝰ
qlumẽ obscurat. Tum ip̃a m̃cidens
ĩumbrã t̾re. cũ est eregione solis
int̾positu int̾iectuq terre repente
deficit. Hnsdẽq spaciis hec stelle qͣs
uagas dicimꝰ c̾cũ t̾ram ferũt᷑ eode¬

Expanded text:
 tum degrediens a sole accepit mittit in terras et variatiam tum subiecta atque opposita soli radios eius et lumen obscurat, tum ipsa incidens in umbram terrae, cum est e regione solis, interpositu interiectuque terrae repente deficit. Isdemque spatiis eae stellae quas vagas dicimus circum ter
Abbreviated transcription (Latin):
cetͣ Adhibet᷑ aut̃ ad partus. ꝙ hii ma¬
curescunt ant septẽ nõ nũꝙͣ aut ple¬
rumq nonẽ lunc cursib. qui quia
mensa spacia conficiũt nĩses noĩan.
Concĩneq ut multa cymeus qui cũ
in ystoria dixiss qua nocte natus
alexand̾ ess. eade dyane ephesie tẽ¬
plũ deflagraniss adumxit id mini
me esse mirandũ. q diana cũ ĩꝑtu¬
phisicis reb bene atq ncilit̾ ĩ uẽ¬
cis tracta rõ sit ad ꝯm̃titios ⁊ fĩc¬
tos deos. que res genuit falsas o¬
pimones ertoresq turbulentos.
⁊ supsticiones peneaniles. Et for¬

Expanded text:
adhibetur autem ad partus, quod i maturescunt aut septem non numquam aut ut plerumque novem lunae cursibus, qui quia mensa spatia conficiunt menses nominantur; concinneque ut multa Timaeus, qui cum in historia dixisset qua nocte natus Alexander esset eadem Dianae Ephesiae templum deflagravisse, adiunxit minime id esse mirandum, quod Diana quphysicis rebus bene atque utiliter inventis tracta ratio sit ad commenticios et fictos deos. Quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. et for
Abbreviated transcription (Latin):
solitaria sit. neq simplex s cũ alio
conucta atq cõnexa. hre aliquem
inse pn̾cipatũ. ut in homine mẽ¬
ter in belua quidda sile mentis.
unde orit᷑ reꝵ appetitua. In ar
boꝵ aut ⁊ caꝵ reꝵ que gingnant᷑
etia radicib in esse pn̾cipat᷑ pritat̃.
pncipatũ aut̃ id dico ꝙ greti. Ege¬
momicõ uocant. quo nich inquolib
gnͣeͣ nec pot̾. nec deb eẽ p̃stanti.
ita ncc̃e est illũ ⁊̃ in quo sit tocius
nature pn̾cipatus eẽ oĩum optimũ.
om̃iq reꝵ potestate dñatuq dig̾¬
ssimũ. uidemꝰ aut̃ inꝑtibꝰ mudi.¬

Expanded text:
 non solitaria sit neque simplex sed cum alio iuncta atque conexa, habere aliquem in se principatum, ut in homine mentem, in belua quiddam simile mentis unde oriantur rerum adpetitus; in arquae gignuntur e terra radicibus inesse principatus putatur. principatum autem id dico quod Graeci hgemoniko\n vocant, quo nihil in quoque genere nec potest nec debet esse praestantius. ita necesse est illud etiam in quo sit totius naturae principatus esse omnium optumum omniumque rerum potestate dominatuque dignissimum. videmus aut
Abbreviated transcription (Latin):
cunt sbitis ignib. Ĩam uõ reliqͣ
quarta ꝑs mundi. ea ⁊ ip̃a tota na¬
tuta feriuda ẽ ⁊ ceti̾s naturis õib
silutarẽ ĩꝑtit᷑ uitalem calorẽ. Exqͦ
concludit᷑. cũ omẽs mũdi partes
sustineant᷑ calore mundũ q̃ ip̃sur
smili pariq nat᷑a in tanta diutur¬
nitate ẜuari. Eoq magis ꝙ ĩtelli¬
gi debet calidũ illud atq igneum
ita in om̃i fusũ cẽ natura ut ĩ eo
sit ꝓcreandi uis: ⁊ c̾a gnignendi
ꝯquo ⁊ aĩancia omia. ⁊ ca quor
stirpes tra continent᷑ ⁊ nasci sit

Expanded text:
cunt subiectis ignibus. Iam vero reliqua quarta pars mundi: ea et ipsa tota natura fervida est et ceteris naturis omnibus salutarem inpertit et vitalem calorem. Ex quo concluditur, cum omnes mundi partes sustineantur calore, mundum etiam ipsum simili parique natura in tanta diuturnitate servari, eoque magis quod intellegi debet calidum illud atque igneum ita in omni fusum esse natura, ut in eo insit procreandi vis et causa gignendi, a quo et animantia omnia et ea quorum stirpes terra continentur
Abbreviated transcription (Latin):
porriges quadrupes q̃usta tenetiu.
Tetide̾ ⁊ illustrẽ truculentꝰ cede ad
aram hic sese inferins e partibus
engit idra Cm longe corpꝰ ẽ fusir¬
In medio qr simĩ fulgens cõterare¬
lucet. Extremã ni tens plumato co¬
pe coruus Rostro tñd ħ geminis
c̃ ille sb̾ ip̃is ante canẽ ꝓchiõ gͣlo
qui nomĩe fert᷑ ¶hec omĩs desco¬
cio sydeꝵ atq hic tantꝰ celi oruatꝰ
ex corpib huc ⁊ illuc casu ⁊ teme̾

Expanded text:
porgens, quadrupes qua vasta tenetur, porgens, quadrupes qua vasta tenetur, tendit et inlustrem truculentus cedit ad Aram. Hic sese infernis e partibus erigit Hydra, cuius longe corpus est fusin medioque sinu fulgens Cretera relucet. extremam nitens plumato corpore Corvus rostro tundit, et hic Geminis est ille sub ipsis Ante Canem, Procyon Graio qui nomine fertur. Haec omnis descriptio siderum atque hic tantus caeli ornatus ex corporibus hu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtimat aquarii dext᷑. totꝰq dem¬
ceps aquari Tum geldũualido ⁊̾
pectore frigus anelans. Corpe seĩ¬
fero magno cap̾cornꝰ morbe cuĩe
cũ ppetuo uestiũ lumine titan bru¬
mali tlectens contorquet temye
currui ¶ huic aut aspicit᷑ sese ostẽ¬
tens em̾git scorpius alte. postioẽ
trahens plexũ ni corpis artum.
Quẽ pp intens cõuoluit ales. At
ip se aquila ardenti cũ corpe porta.
denĩ delfinus. Exm̃ orion obliqͦ
corpe intens. Quẽ sb̃seqũs feru¬
dꝰ ille canis stellar luce refulget.
post lepus ib̾sequi t̃. Curriculu
nũꝙͣ defesso corpe sedans. at camᷤᷤ
ad cautã ẜpens ꝓlabit᷑ argo hãc
aries teg̃ ⁊ squamoso corpe piscis.
fhuissimis illust̾s tangentẽ corpore
ripas. Quẽ longe spentẽ ⁊ manã¬
te aspicies ꝓceraq iuncla uidbis.
que retiñ pisces caudaꝵ a parte lo¬
cata. Ind̾ nẽpe cernes ꝑꝑ fulgentis
acum̃.aam ꝙͣ flatu pmulcet sp̃s

Expanded text:
proxima est Aquari dextra totusque deinproxima est Aquari dextra totusque deinceps Aquarius. Tum gelidum valido de pectore frigus anhelans corpore semifero magno Capricornus in orbe; quem cum perpetuo vestivit lumine Titan, brumali flectens contorquet tempore currum. Hic autem aspicitur sese ostendens emergit Scorpios alte posteriore trahens flexum vi corp pinnis convolvitur Ales. at propter se Aquila ardenti cum corpore portat. Deinde Delphinus. exinde Orion obliquo corpore nitens. quem subsequens fervidus ille Canis stellarum luce refulget. post Lepus subsequitur curriculum numquam defesso corpore sedans at Canis ad caudam serpens prolabitur Argo. hanc Aries tegit et squamoso corpore Pisces Fluminis inlustri tangentem corpore ripas. quem longe "serpentem" et manantem aspicies proceraque Vincla videbis, quae retinent Pisces caudarum a parte locata Inde Nepae cernes propter fulgentis acumen Aram, quam flatu permulcet spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
cap̾ stelbs cõspersu est freq̃ntibus.
has q̾ci stellas uadas uocitare con¬
ere. Nost̾. imꝑite suculas qiͣa sinb
eẽnt. nõ ab imbrib noĩate ¶ Mi¬
norem aut̾̃ septẽt̾onem. Cefeus pa¬
ssis palmis terga spbsequit/ siamꝙ¬
ip̃m ad t̾gum cmosura ũtit᷑ aitti.
¶Nunc añced̾ obscura spẽ stenaꝵ
casside pia hanc aut̃ illust̾ u̾sat᷑
corpe pp. Andromeda. añ t̾ugiens
aspectũ mesta parentis. hinc cqͦ
ille nbã quatiens fulgore micãti.
Sũmũ ꝯtingit caput alno stella¬
q iũgens. una tenet duplices coĩ
lumine formas. Et̾mĩ exasts cupi¬
ens cõnectere modũ. Ex ñ ꝯtõtis
aries cũ cornib heret Que propt̾
pisces. quoꝵ alt̾ paulũ p̃labit̾añ.
Et magis horriferis aquiloms tan¬
git᷑ auris ¶ad pedes andromade
pscꝰ describit᷑. Quẽ sũma regiõe
aquilonis fłama pulsant. Cuiꝰ pp
iidebis. Inde fidis positis leuit̾ ⁊
cõuera indet᷑. inde ẽ ales auis lato
istegmine celi ¶ Capiti aut̃ equi

Expanded text:
stellis conspersum est frequentibus; has Graeci stellas Hyadas vocitare ere, nostri imperite Suculas, quasi a subus essent non ab imbribus nominatae. Minorem autem Septentrionem Cepheus passis palmis post terga subsequitur; namipsum ad tergum Cynosurae vertitur Arcti. Hunc antecedit obscura specie stellarum Cassiepia. Hanc autem inlustri versatur corpore propter Andromeda aufugiens aspectu maesta parentis. Huic Equos ille iubam quatiens fulgore micanti summum contingit caput alvo, stellaque iungens una tenet duplices communi lumine formas aeternum ex astris cupiens conectere nodum. exin contortis Aries cum cornibus haeret. quem propter Pisces, quorum alter paulum praelabitur ante et magis horriferis aquilonis tangitur auris. Ad pedes Andromedae Perseus describitur, quem summa a regione aquilonis flamina pulsant. cuius prvidebis. inde Fides leviter posita et convexa videtur. inde est ales Avis lato sub tegmine caeli. Capiti autem Equi
Abbreviated transcription (Latin):
fabulas poetis supple dictaucrt̃. ho¬
minũ aut̃ uitã supsticõi om̃i tefe¬
rt̃ Atq hic locus a zenone ẗctatꝰ
post aclcante ⁊ C risippo płib u̾bis
explicatur. Nam uctus ħ opmio
gretiã opplerit ex sectũ Cclũ afilio
Saturno. unictũ aut̃ sat̾nuĩ afilio
ioue. Fisica rõ nõ in elegans inclu¬
sa ẽ ĩ imipias fabulas. Celestẽem̃
andũ. Saturnũ aut̃ eũ ẽẽ uolucrt̃
qui cursũ ⁊ cõuersionẽ spacioꝵ ac

Expanded text:
fabulas poetis suppeditaverunt, hominum autem vitam superstitione omni referserunt. atque hic locus a Zenone tractatus post a Cleanthe et Chrysippo pluribus verbis explicatus est. Nam vetus haec opinio Graeciam opplevit, esseSaturno, vinctum autem Saturnum a filio Iove. Physica ratio non inelegans inclusa est in impias fabulas; caelestem enim, andum. Saturnum autem eum esse voluerunt, qui cursum, et co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes mundi tangã aut̃ marimas
na natura pipiti pot̾. san ⁊ lapidũ
conflictu atq tritu eliti ignẽ iuide¬
niꝰ ⁊ recenti fossione t̾ram fumare
densior. Obeam q cãm calorẽ isitu
int̾ris contmeat artiꝰ. Longa est
or̃o multeq rõnes quib doceri pos¬
sit. omĩa que t̾ra concipiat semmi.
queq t̾ra exse gnͣata stirpib infica
contineat. ea tempacione calons ⁊
oriri ⁊ angesce̾. acq aque q̃ admix¬
tũ esse calorem. p̾mũ ip̃e liquor aq̃
decłat effusio. que neq conglicia¬
ret᷑ frigorib neq nue prumaq cõ¬
cresceret. insi catẽ se ad mixto ca¬
lore. liquefc̃a ⁊ dilapsa diffundet
Itaq ⁊ aquilonib ⁊ relquis fug¬
rib adiectis durescit humor arce
uicissim mollit tepefc̃us ⁊ tabeste
calore. atq q̃ maria agitata uerio
ita tepescut. ut intlligi ficile poisi
intantis illis humorib melusimi
eẽ calorẽ. Nec enĩ ille ext̾mua ar

Expanded text:
partes mundi tangam autem maximas na natura perspici potest. nam et lapidum conflictu atque tritu elici ignem videmus et recenti fossione terram fumare densior ob eamque causam calorem insitum in terris contineat artius. longa est oratio multaeque rationes, quibus doceri possit omnia quae terra concipiat semina quaeque ipsa ex se generata stirpibus infixa contineat ea temperatione caloris et oriri et augescere. Atque aquae etiam admixtum esse calorem primum ipse liquor aquae declarat et fusio, quae neque conglaciaret frigoribus neque nive pruinaque concresceret, nisi eadem se admixto calore liquefacta et dilapsa diffunderet; itaque et aquilonibus reliquisque frigoribus adiectis durescit umor, et idem vicissim mollitur tepefactus et tabescit calore. atque etiam maria agitata ventis ita tepescunt ut intellegi facile possit in tantis illis umoribus esse inclusum calorem; nec enim ille exter
Abbreviated transcription (Latin):
hunc ⁊ angures nrĩ cũdicurio¬
uẽ fulgentẽ. tonantẽ. dicut em i
ce lo fuigente ⁊ comante curipit
aut ut multa p̃clare. sic ħ brcitit
uites sublime fusũ in mod̾atils

Expanded text:
hunc etiam augures nostri cum dicunt "Iove fulgente tonante": dicunt enim "caelo fulgente et tonante". Euripides autem ut multa praeclare sic hoc breviter: vides sublime fusum immoderatum
Abbreviated transcription (Latin):
diumã. ut hec ip̃a qui nõ senciat
deor un hr̃eis nichil oĩo sensu¬
nis esse uideat᷑. Nulla ig̾ in celo nͨ
fortuna. nec temĩtas nec erracio
nec uanitas mẽ. Contͣq oĩs ordo
ueritas. rõ. ꝯstantia. queq hiis ua¬
cant ementita uel falsa plenaq er¬
rons. ea circũ terras infra luna q̃
oium ultima ẽ int̾ris q u̾sat᷑. Cele¬
stẽ ergo ãmirabilẽ ordinẽ in credibi¬
emq constantiã. exqͣ conẜuacõ et

Expanded text:
divinam, ut haec ipsa qui non sentiat divinam, ut haec ipsa qui non sentiat deorum vim habere is nihil omnino sensurus esse videatur. Nulla igitur in caelo nec fortuna nec temeritas nec erratio nec vanitas inest contraque omnis ordo veritas ratio constantia, quaeque his vacant ementita et falsa plenaque erroris, ea circum terras infra lunam, quae omnium ultima est, in terrisque versantur. caelestem ergo admirabilem ordinem incredibilemque constant
Abbreviated transcription (Latin):
nis. que fofforos grete lucifer la¬
tine d̾r cũ ante gredit᷑ solem. cu
sb̾sequi t᷑ aut̃ hesperos. Ea cursum
inno conficit. ⁊ latitudinẽ iustrãs
or signoꝵ signoꝵ in t̾uallo longiꝰ
discedit. tũ añcedens. tũ sb̃ seq̃ns.
hanc igͥ instellis constancia hanc
tant᷑a tam uariis cursib in õi et̾m¬
tate ꝯuenientiam tempoꝵ. ñ possũ
incelligẽ̾ sine mente. rõne cõsilio.
Que cum insiderib in ẽẽ uideam
nõ possuꝰ intelligẽ ea ip̃a non in
ficant cantẽ mentẽ atq prudẽtia.
quaꝵ ẽ coctidian a.cõueniens ꝯst̃as¬
ꝙ conu̾sio. hec hũt etherios cur¬
complexa contorqueat. nã temus
ac ꝑlucens ⁊ equabili calore subfu¬
sus ether. nõ satis aptus ad stellas
cõtinendas uidet᷑. habent ig̾ suam
speram stelle in errantes. ab ethere¬
a cõun tcẽ secretã ⁊ lib̾am. Earu
aut̃ pennes cursus atq ppetui cũ
amirabili in credibiliq constãcia
delarant in hiis uim ⁊ mentẽ eẽ

Expanded text:
ris, quae fwsfo/ros Graece Lucifer Latine dicitur cum antegreditur solem, cum subsequitur autem /esperos; ea cursum anno conficit et latitudinem lustrans orum signorum intervallo longius discedit tum antecedens tum subsequens. Hanc igitur in stellis constantiam, hanc tantam tam variis cursibus in omni aeternitate convenientiam temporum non possum intellegere sine mente ratione consilio. quae cum in sideribus inesse videamus, non possumus ea ipsa non in ficant eandem mentem atque prudentiam. quarum est cotidiana conveniens constansque conversio, nec habent aetherios curconplexa contorqueat, nam tenuis ac perlucens et aequabili calore suffusus aether non satis aptus ad stellas continendas videtur; habent igitur suam sphaeram stellae inerrantes ab aetheria coniunctione secretam et liberam. earum autem perennes cursus atque perpetui cum admirabili incredibilique constantia declarant in his vim et mentem esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qm uox pricipiũ am̃te ducẽs
pcipit᷑ ⁊ f̾midit᷑ demde more sita
in mod̾ate ꝓfusam fingit᷑ ⁊ t̾nũat¬
que sonos nocis distĩccos ⁊ pssos
efficit. cum ad dentes ⁊ auas partes
peuit oris itaq plectꝵ siłem ligua
nĩ solent dicere. cordaꝵ dentes. na
dedit. digitoꝵ enĩ ccͣcio facis faciłq
poriectio ꝑꝑ molles cõmissuras ⁊ ar¬
tus millo ĩmotu laborat. Itaqꝙ ad
pmgendũ fingendũ ad scalrarid
ad neruoꝵ elicientos sonos adirbr¬
ar apta manꝰ ẽ ad mocionẽ digitoꝵ.
atq ħ oblectionis illa nccitatis cultꝰ
dico agroꝵ extrutiones ꝙ tectoꝵ te¬
gumenta corpoꝵ. uł cexta uł suta o¬
oemq fabricã eris ⁊ ferti exquo i¬
telligit᷑ ad menta aso ꝓcepta sensi¬
b ad hibitis opiticũ manib oniĩa
nos consecutos. ut tecti ut nestiti.
ut falui esse possimꝰ uibes muros e¬
domicila delubra ħremꝰ Iam uero
opib homiũ i manb cibi ecia¬

Expanded text:
ipium a mente ducens percipitur et funditur. deinde in ore sita inmoderate profusam fingit et terminat atque sonos vocis distinctos et pressos efficit, cum et dentes et alias partes pellit oris; itaque plectri similem linguam nostri solent dicere, chordarum dentes, nardedit. Digitorum enim contractio facilis facilisque porrectio propter molles commissuras et artus nullo in motu laborat. itaque ad pingendum fingendum, ad scalpendum, ad nervorum eliciendos sonos ad tibiarum apta manus est admotione digitorum. Atque haec oblectationis, illa necessitatis, cultus dico agrorum extructionesque tectorum, tegumenta corporum vel texta vel suta omnemque fabricam aeris et ferri; ex quo intellegitur ad inventa animo percepta sensibus adhibitis opificum manibus omnia nos consecutos, ut tecti ut vestiti ut salvi esse possemus, urbes muros domicilia delubra haberemus. Iam vero operibus hominum i
Abbreviated transcription (Latin):
que sint nni hoc mũdo quib utant᷑
homes. hõmũ cã facta esse ⁊ pata.
¶ Pncipio ip̃e mundꝰ deoꝵ hõmũq
causa factus ẽ. queq in eosũt om̃ia¬
pata adfructũ hõmu ⁊ innẽta sc̃.
est enĩ mũdꝰ qiͣcõis deoꝵ atq hoĩ¬
nũ domꝰ. aut urbs utroꝵq. Soli eĩ
rõne utentes iureac lege uiuĩt.
Ut gͥ athenas ⁊ lacedemonẽ athe¬
miensiũ lacedemoniũ cã putand̾
est cuuitates esse cõ ditas .omĩaq

Expanded text:
n hoc mundo, quibus utantur homines, hominum causa facta esse et parata. Principio ipse mundus deorum hominumque causa factus est, quaeque in eo sunt ea parata ad fructum hominum et inventa sunt. Est enim mundus quasi communis deorum atque hominum domus aut urbs utrorumque; soli enim ratione utentes iure ac lege vivunt. ut igitur Athenas et Lacedaemonem Atheniensium Lacedaemoniorumque causa putandum est conditas esse,
Abbreviated transcription (Latin):
statim ssumant᷑. uł mandent atõi¬
ta uetustati. Et p̃terea uescim̃ besti¬
is ⁊ t̾renis ⁊ aquatilib ⁊ uolantib
partĩ capiendo. partim alendo efi¬
cimꝰ ⁊̃ domitu nr̃o qua drupedum
uectiones quoꝵ celeritas atquis
nobis ip̃is affert uim ⁊ cełitatem
Nos onera quibdã bestiis qbrda¬
uigũ imponiniꝰ. Nos elefantoru
acutissimis sensib. nos sagacitate
canũ adutilitatẽ nr̃am abutimur.
Nos et̾re cauernis ferrũ elitimꝰ tm
ad colendos agros ncciam. Nos me

Expanded text:
 mandentur condita vetustati, et praeterea vescimur bestiis et terrenis et aquatilibus et volantibus partim capiendo partim alendo. Efficimus etiam domitu nostro quadripedum vectiones, quorum celeritas atque vis nobis ipsis adfert vim et celeritatem. nos onera quibusdam bestiis nos iuga inponimus; nos elephantorum acutissumis sensibus nos sagacitate canum ad utilitatem nostram abutimur; nos e terrae cavernis ferrum elicimus rem ad colendos agros necessariam, nos ae
Abbreviated transcription (Latin):
a iritura sustmneri ea que gñgnun
t etra quib natura nichil t̾buit
ampli qmͣ ut ea alendo atq angen¬
do tueret᷑. bestis aut̃ sensũ ⁊ motu
dedit ⁊ cũ quodã appetitu accessu
aores salutares. apestiferis recessi

Expanded text:
a natura sustineri ea quae gignantur e terra, quibus natura nihil tribuit amplius quam ut ea alendo atque augendo tueretur. bestiis autem sensum et motum dedit et cum quodam adpetitu accessum ad res salutares a pestiferis recessum.
Abbreviated transcription (Latin):
Coloꝵ ⁊ et figuraꝵ tũ uenustatem
atq ordinẽ ⁊ ut ita dicam decẽciam
oculi uidicant. acq ⁊̃ alia maiora.
Nam ⁊̃ uirtutes ⁊ uicia cognoscũt.
iratũ. ꝓpiciũ. letantẽ. dolentẽ. fortẽ

Expanded text:
Colorum etiam et figurarum tum venustatem Colorum etiam et figurarum tum venustatem atque ordinem et, ut ita dicam, decentiam oculi iudicant, atque etiam alia maiora. Nam et virtutes et vitia cognoscunt: iratum, propitium, le
Abbreviated transcription (Latin):
ie appellant᷑ aures ⁊ tegendi cã
fate tuitandiq sensus ⁊ ne adiec¬
a uoces labe̾nt᷑ atq errarent p̾ns
ssensus abhiis puisus ess. s du
ros ⁊ qi corneolos hũt introitus.
multisq cũ flerib. ꝗ hiis naturis
relatus ampliat᷑ sonus. Quo cita
⁊ infidib cestudine resonat̃ aut cor¬
nu ⁊ extortus is locis ⁊ inclusis refe¬
runt᷑ ampliores ¶ Similit̾ nares
que semp ꝑꝑ necessarias utilitates
patent ꝯtͣctiores hñt introitꝰ. ne qd
in cas ꝙ noceat possit ꝑuade̾. humo¬
remq semp bñt. ad puluerẽ młta¬
q alia depellenda nõ ĩutilẽ locũ gus¬
tatus preclare septus ẽ. Ore em̃ ꝯtiẽ¬
cui.⁊ adusũ apte ⁊ ad in columitatis
custodiã. ot̃sq sensus hominũ mł¬
to añcellit sensib bestiaꝵ¶ P̾mu
enĩ oculi in hiis artib quaꝵ uidici¬
um est oculoꝵ. inpictis. fictisq ce¬
latisq formis. incorpoꝵ ⁊ mocioẽ
atq gestu multa c̾nunt sõtilius.

Expanded text:
pellantur aures, et tegendi causa facte tutandique sensus et ne abiecte voces laberentur atque errarent priusquam sensus ab his pulsus esset. Sed ros et quasi corneos habent introitus multisque cum flexibus quod his naturis relatus amplificatur sonus. Quocirca et in fidibus testudine resonatur aut cornu, et ex tortuosis locis et inclusis referuntur ampliores. Similiter nares, que semper propter necessarias utilitates patent, contractiores habent introitus ne quid in eas quod noceat possit pervadere, humoremque semper habent ad pulverem multaque alia depellenda non inutilem. Gustatus preclare septus est, ore enim continetur et ad usum apte et ad incolumitatis custodiam. Omnisque sensus hominum multo antecellit sensibus bestiarum. Primum enim oculi in his artibus quarum iudicium est oculorum, in pictis fictis celatisque formis, in corporum etiam motione ac gestu multa cernunt subtilius.
Abbreviated transcription (Latin):
scmꝰ. demde hac coortami. hac ꝑsuad¬
mꝰ hac consolam᷑ afflictos. hac d̾du¬
cim ꝑ t̾ritos atimore. Hac gestien¬
tes ꝯpͥminiꝰ. hac cupiditates ira¬
cundiasq constngimꝰ. hec nos iuris
legũ. urbiũ societate deũrit. hec a
uita ĩmani ⁊ fera segregauit. Ad
nsũ aut orõnis incredibile ẽ nͥ dili

Expanded text:
s; deinde hac cohortamur hac persuademus, hac consolamur afflictos hac deducimus perterritos a timore, hac gestientes conprimimus hac cupiditates iracundiasque restinguimus, haec nos iuris legum urbium societate devinxit, haec a vita inmani et fera segregavit. Ad usum autem orationis incredibile
Abbreviated transcription (Latin):
neri posset cũ magna celeritate. mu¬
inteq sũt palpebre tanꝙͣ uallo pilo¬
⁊ quib ⁊ aptis oculis siquid incite¬
rit repelleret᷑. ⁊ sõpno cõfluentib
clocillis ad c̾nendũ nõ ege̾mꝰ. ut ꝗ¬
amꝙ̃ iuoluti quiescerẽt. latẽt p̃¬
cercantilit̾ ⁊ excelsis undiq ꝑtib
scpnĩtur. pͥmũ enĩ supiora supciliis
obducta sudorẽ a caꝑite ⁊ fronte de¬
smuentẽ repellunt ¶Gene denide
ibinferiori pte tutant᷑ sb̃iette leni¬
tqemmentes ¶ Nasus itaq locatꝰ
ẽ. at qͣimurꝰ ocuł int̾iectus esse n¬
cemi. Auditus aut̃ semꝑ patet. eiꝰ
eni sen̾su ⁊̃ dormientes egemꝰ a quo
e sonꝰ ẽ acceptus. ⁊̃ sõpno excitam᷑
letuosũ it̾ hñt ne quid intrare pꝰ¬
⁊llt siqua minima bestiola conare¬
sir irrumpe. insordib aurm̃ tanq̃¬

Expanded text:
fieri posset cum maxima celeritate. Mufieri posset cum maxima celeritate. Muniteque sunt palpebre tanquam vallo pilorum, quibus et apertis oculis si quid incideret repelleretur, et somno conniventibus, cum oculis ad cernendum non egeremus, ut tanquam involuti quiescerent. Latent preterea utiliter et ex excelsis undique partibus sepiuntur, primum enim superiora superciliis obducta sudorem a capite et fronte defluentem repellunt, gene deinde ab inferiore parte tutantur subiecte leviterque eminentes. Nasus ita locatus est ut quasi murus oculis interiectus esse videatur. Auditus autem semper patet, eius enim sensu etiam dormientes egemus, a quo cum sonus est acceptus etiam e somno excitamur. flexuosum iter habet, ne quid intrare possvisum etiam ut si qua minima bestiola conaretur inrumpere in sordibus aurium tamq
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝑte oris quaesa
fusus ẽ. ut om̃es ittus omẽsq nũ¬
mos ⁊ frigoris ⁊ caloris appulsus sẽ¬
tire possummꝰ. atq ut in edificiis ar¬
cdaitecti au̾tũt ab oculis ⁊ narib do¬
minoꝵ ea qua ꝓfluentia necessa¬
iõ tetri essent aliquid hitura. Sic
naturares simules ꝓcul a mãdamt
asensib. Quis lio opifex p̃t̾ nat᷑a
qua nichil pot̾ esse callidius. tanta
solerciam psequi potuisset insensi¬
b: onc p̾mũ oculos menbranis
cemussims uestunt ⁊ sepsit. quoͣs
ymũ ꝑlucidas fecit.ut peas cermi
posset. firmas aut̃ ut continerent᷑
lubͥcos oculos fecit ⁊ mobiles.
ii. tuamarẽt. si qd̾ noceret et as¬
pectũ quo uellent facile ꝯuerterẽt
ties q ipa qua enimꝰ que pupula
uocat᷑ita pua ẽ ut ea que nocere pds¬
sn facue nitet. Palpebreq que sũc
teginta o culoꝵ mollissime tactune
letcerent aciem aptissime facte ⁊ ad
claudendas pnpulas nequid incide
iad apperiendas. idq ꝓuid̾ ⁊ itẽtidẽ

Expanded text:
parte oris qua escfusus est ut omnes ictus omnesque nimios et frigoris et caloris appulsus sentire possimus. Atque, ut in edificiis architecti avertunt ab oculis naribusque dominorum ea que fluentia necessario tetri essent aliquid habitura, sic natura res similes procul amandavit a sensibus. “Quis vero opifex preter naturam, qua nihil potest esse callidius, tantam solertiam persequi potuisset in sensibus? Quod primum oculos membranis tenuissimis vestivit et sepsit, quas primum perlucidas fecit ut per eas cerni posset, firmas autem ut continerentur, sed lubricos fecit et mobiles, ut et declinarent siquid noceret et aspectum quo vellent facile converterent. Aciesque ipsa qua cernimus, que pupilla vocatur, ita parva est ut ea que nocere possint facile vitet, palpebreque, que sunt tegmenta oculorum, mollissime tactu ne delerent aciem, aptissime facte et ad claudendas pupillas ne quid incideret et ad aperiendas, idque providit ut identidem
Abbreviated transcription (Latin):
saxa sanatiius testis inherencul.
ip̃m aut̃ mare sic t̾ram appetens
littorib cludit. ut una exdirabus
natutis ꝯflata uideat᷑ Ex̃ man fi¬
nitiniꝰ aer. die ⁊ nocte distĩgnitur.
Isq tũ fusus ⁊ extenuatus insub¬
une fert Tũ aut̾ ꝯtretus ĩ mubes
cogit. humorẽq colligens d̾ram
auget imbrib. t ũ effluẽs huces
uiu̾c uentos efficit. de annuas fu¬
qor ⁊ calor facit uarietates ꝗtero
⁊ uolatus alitũ sustiet ⁊ sp̃s duct
alit ⁊ suscentat aĩantes. Restar uꝰ¬
tim ⁊ atomiciliis nris altissimus
omĩatingens ⁊ cobertens celico¬
pletus. qui itẽ ether uccat egnõa
hori ⁊ tet̾mĩacio mundi. inquotũ
admirabilitate maximaai gnes co¬
me cursus ordinatos diffmit os

Expanded text:
saxa nativis testis inhaerentium. ipsum autem mare sic terram appetens litoribus eludit, ut una ex duabus naturis conflata videatur. Exin mari finitumus aer die et nocte distinguitur, isque tum fusus et extenuatus sublime fertur, tum autem concretus in nubes cogitur umoremque colligens terram auget imbribus, tum effluens huc et illuc ventos efficit. idem annuas frigorum et calorum facit varietates, idemque et volatus alitum sustinet et spiritu ductus alit et sustentat animantes. Restat ultimus et a domiciliis nostris altissimus omnia cingens et coercens caeli complexus, qui idem aether vocatur, extrema ora et determinatio mundi, in quo cum admirabilitate maxima igneae formae cursus ordinatos definiunt.