comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ata sunt.: tum solemus inquit quasi extremum aliquid petituri
qđ negari minime debeat dicere hoc saltem fieri aut dari oppor¬
tere tanq̃ salutem postremo petentes quam impetrari & terte
& obtineri sit equissimum. Sed hoc itidem non illepide quidẽ
fictum. nimis tamen esse uidetur cõmentitium. Censuimus
igitur amplius quȩ rendum. Quod¬
un lectitaremus historiam Sisennae uelitatim s¬
assidue huiuscemodi figurae aduerbia in oratione eius¬
animaduertimus. cuiusmodi sunt hȩc cursim properatim celatĩ
uelitatim. saltuatim. ea quibus duo prima. quȩ sunt notiota et¬
emplis non indigebant. Reliqua in historiarum uiͦ sic scripta sũt.
Q uammaxime celatim petierit in insidiis suos disponit Item alio
in loco Nosuna ȩstate in Asia & qrecia literis gesta iccirro
continentia mandauimus ne uelitatim aut saltuatim scriben¬
do lectorum animos impediremus.

Expanded text:
ata sunt, tum solemus, inquit, quasi extremum aliquid petituri ata sunt, tum solemus, inquit, quasi extremum aliquid petituri quod negari minime debeat, dicere hoc saltem fieri aut dari oportere, tamquam salutem postremo petentes, quam impetrari certe et obtineri sit aequissimum. Sed hoc itidem non inlepide quidem fictum, nimis tamen esse videtur commenticium. Censuimus igitur amplius quaerendum. UM lectitaremus Historiam Sisennae adsidue. huiuscemodi figurae adverbia in oratione eiusanimadvertimus cuimodi sunt haec: cursim, properatim, celatim, vellicatim, saltuatim. Ex quibus duo prima, quia sunt notiora, exemplis non indigebant, reliqua in Historiarum sexto sic scripta sunt: Quam maxime celatim poterat, in insidiis suos disponit. Item alio in loco: Nos una aestate in Asia et Graecia gesta litteris idcirco continentia mandavimus, ne vellicatim aut saltuatim scribendo lectorum animos impediremus.
Abbreviated transcription (Latin):
kalendarum die includitur intra kalendas esse recte dicitur.
primitus facta appar& ut que uideatut sicuti quaedam supple¬
mata orationis temere & incondite assumptȩ. Atq erat quidi¬
cer& legisse se ingramiaticis Commentaruĩ . P. Nigidii saltem
exeo dictum quod ess& si aliter idque ipsum dici solitum perde¬
fectionem. Nam plenam esse sententiam si aliter non potest
Ded id nos inusdem commentariis nigidu cum eos non opinorin¬
cutiose legissemus nusq̃ inuenimus. uidentur autem uerba ista si
aliter nonꝰ potest a significatione quidem uoculȩ huius de qua
quetimus non abhortere. Sed tot uerba tamen in paucissimas
littetas icludere improbe cuiusdam subtilitatis est. Fuit ctiam ꝗ
dicer& homo inlibris atq inlitteris assiduis saltem sibi dictum ui¬
deri .u. media littera extrita salutem . u antedictũ quod nos sa¬
lutem diceremus. Nam cum alia quedam petita & non impete¬

Expanded text:
Kalendarum die includitur, intra Kalendas esse recte dicitur. Kalendarum die includitur, intra Kalendas esse recte dicitur. primitus factam esse apparet, ut non videatur, sicuti quaedam subplementa orationis, temere et incondite adsumpta. Atque erat qui diceret legisse se in Grammaticis Commentariis P. Nigidii, saltem ex eo dictum quod esset si aliter, idque ipsum dici solitum per defectionem, nam plenam esse sententiam, si aliter non potest. Sed id nos in isdem commentariis P. Nigidii, cum eos non, opinor, incuriose legissemus, nusquam invenimus. Videntur autem verba ista si aliter non potest a significatione quidem voculae huius de qua quaerimus non abhorrere. Set tot verba tamen in paucissimas litteras cludere, inprobae cuiusdam subtilitatis est. Fuit etiam qui diceret, homo in libris atque in litteris adsiduus, saltem sibi dictum videri u littera media extrita; salutem enimenin ante dictum, quod nos saltem diceremus. Nam cum alia quaedam petita et non impetr
Abbreviated transcription (Latin):
rique superatum intra montẽ taurum regnare iusserunt.
Nsiam qua illum multarunt attalo ut is inea regnar& cõ¬
donarunt. intra mõtẽ inquit taurum regnare iusserunt
quod non proinde est ut intra cubiculum dicimus nisiui¬
deri potest id esse intra montem: quod est intra regio¬
nes quȩ tauri montis obiectu se patantur. Nam sicuti qui
intra cubiculum est is non incubiculi parietibus sed intta parietes
est inquibus cubiculum includitur. Qui tamen ipsi quoq parictes
incubiculo sunt ita qui regnat intra montem taurum nõ solum
inmonte thauro regnat: sed inbis etiam regionibus: quȩ tau¬
to monte clauduntur. Non igitut secundum ĩstam uerborum
MTullii similitudinem qui iubetur intra kalendas pronũcia¬
re is & ante Ralendas & ipsis kalendis iure pronunciare pote¬
st. Neque id fit quasi preuilegio quodam inscitȩ consuetudins
sed circa rationis osseruationẽ. Quoniam omne tempus quod

Expanded text:
rique superatum intra montem Taurum regnare iusserunt; rique superatum intra montem Taurum regnare iusserunt; Asiam, qua illum multarunt, Attalo, ut is in ea regnaret, condonarunt. Intra montem, inquit, Taurum regnare iusserunt, quod non proinde est, ut intra cubiculum dicimus, nisi videri potest id esse intra montem quod est intra regiones quae Tauri montis obiectu separantur. Nam sicuti qui intra cubiculum est, is non in cubiculi parietibus, sed intra parietes est quibus cubiculum includitur, qui tamen ipsi quoque parietes in cubiculo sunt, ita, qui regnat intra montem Taurum, non solum in monte Tauro regnat, sed in his etiam regionibus quae Tauro monte clauduntur. Num igitur secundum istam verborum M. Tullii similitudinem, qui iubetur intra Kalendas pronuntiare, is et ante Kalendas et ipsis Kalendis iure pronuntiare potest? Neque id fit quasi privilegio quodam inscitae consuetudinis, sed certa rationis observatione, quoniam omne tempus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dum ut intra kalendas dicunt qui dicere citra kalendas uo¬
lunt. Uerba hȩc Ciceronis sunt quȩ apposui. Sed tamenq
uoniam esfugi eius occasionem qui fortasse arbitraretur me
hanc rem.p᷑. non putare si perpetuo tacerẽ modice hoc facͥ¬
ciam aut intra modum ut & illius uoluntati & meis studi¬
is seruiam modice dixerat hoc idest cum modo ȩquo & pa¬
ri deinde quasi displicer& hoc & corrigere id uell& addit a¬
ut etiam intra modum per quod minus ostendit sȩpe id fa¬
cturum esse ꝗ̃ quod fieri modice uideretur idest nõ ad
ipsum modum: sed retro paululum aut citra modum. in
oratione etiam perquam pro .P. Sextio scribit intra mõ¬
tem taurum sic dicit ut non signific& in monte tauro sed
usq admontem taurum cum ip̾so morite. Uerba sunt hec
ipsius .M. Tullii exea quã dixi oratione Anthiocũ magnũ
illum maiores nostri magna belli contentione terra ma¬

Expanded text:
dum, ut intra Kalendas dicunt qui dicere citra Kalendas vodum, ut intra Kalendas dicunt qui dicere citra Kalendas volunt. Verba haec Ciceronis sunt, quae adposui: Sed tamen, quoniam effugi eius offensionem, qui fortasse arbitraretur me hanc rem publicam non putare, si perpetuo tacerem, modice hoc faciam aut etiam intra modum, ut et illius voluntati et meis studiis serviam. Modice dixerat hoc faciam, id est cum modo aequo et pari; deinde, quasi hoc displiceret et corrigere id vellet, addit: aut etiam intra modum, per quod ostendit minus sese id facturum esse quam quod fieri modice videretur; id est, non ad ipsum modum, sed retro paululum et citra modum. In oratione etiam, quam Pro P. Sestio scripsit, intra montem Taurum sic dicit, ut non significet in monte Tauro, sed usque ad montem cum ipso monte. Verba sunt haec ipsius M. Tullii ex ea qua dixi oratione: Antiochum Magnum illum maiores nostri magna belli contentione terra ma
Abbreviated transcription (Latin):
minibus adiri potest:quȩ sunt citra oceanum nõ in oceano. Neq
enim uideri potest insulas significare nescio quas quȩ penitus
esse intra equota ipsa oceani dicuntur. Tunc Sulpitius inꝗt a¬
pollinatis ridens don minus argute hercule dicit nec incallide
opposuisti hoc Tullianum. Sed Cicero mnra oceanũ non ut tu
interpretare citra oceanum dixit. Quid enim potest dici citra
oceanum esse cum undiq oce̾nuscirtum scribat omnes tertas
oceanum. Cum uero omnes terras omnifariam & undiq uer¬
sum circunfluat nibilcitra eum est. Sed undarum illius am¬
bitu terris omnibus conuallatis in medio eius sunt omnia quȩ
intra oras eius inclusa sunt: sicuti hercle sol non citra cȩlũ uer¬
titur: sed in cęlo & intra celum. Hȩc tunc Apollinaris scĩte acu¬
teq dicere iusus est. Sed postea inlibro . M. Tullu epistolan
ad Seruium Sulpitium sic dictum esse inuenimus intra mo¬

Expanded text:
minibus adiri potest, quae sunt citra oceanum, non in oceano; neque minibus adiri potest, quae sunt citra oceanum, non in oceano; neque enim videri potest insulas significare nescio quas, quae penitus sse intra aequora ipsa oceani dicuntur. Tunc Sulpicius Apollinaris renidens: Non me hercule inargute, inquit, nec incallide opposuisti hoc Tullianum; sed Cicero intra oceanum, non, ut tu interpretare, citra oceanum dixit. Quid enim potest dici citra oceanum esse, cum undique oceanus circumscribat omnis terras oceanum; cum vero omnis terras omnifariam et undiqueversum circumfluat, nihil citra eum est, sed, undarum illius ambitu terris omnibus convallatis, in medio eius sunt omnia, quae intra oras eius inclusa sunt, sicuti hercle sol non citra caelum vertitur, sed in caelo et intra caelum. Haec tunc Apollinaris scite acuteque dicere visus est. Set postea in libro M. Tullii Epistularum ad Servium Sulpicium sic dictum esse invenimus intra mo
Abbreviated transcription (Latin):
atq insuꝑ dubitatur ante kalendas pronunciari possit: quã¬
do neq ultra neq citra: sed quod inter hȩc medium est ĩtra
kalendas idest Ralendis pronunciandum sit. Sed nimirũ
consuetudo uicit: quȩ cũ omnium domina rerum tũ maxime
uerborum est. Ea omnia cum apolliaris scite perquã atq
enucleate disputauisseͤ tum ego hȩc dixi. Cordi mihi inquã
fuit priusꝗ̃ ad te irem quȩrere explorareq quonam modo
ueteres particula ista qua de agitur usi sunt atq ita inuenimus
Tullium in tertia in uerrẽ scripsisse. Est autem modo locus
intra oceanum iam nullus est neq tam longinquus neq tã
retonditus quo non per hȩc tempora nostrorum hominũ
libido iniquitasq peruaserit. Itra oceanum dicit contra ratio¬
nem tuam. Non enim uult opinor dicere in oceano: Terras enĩ
demonstrat omnes quȩ oceano ambiuntur: adquas a nostris ho¬

Expanded text:
Atque insuper dubitatur an Kalendis quoque pronuntiari possit, quanAtque insuper dubitatur an Kalendis quoque pronuntiari possit, quando neque ultra neque citra, set, quod inter haec medium est, intra Kalendas, id est Kalendis, pronuntiandum sit. Sed nimirum consuetudo vicit, quae cum omnium domina rerum, tum maxime verborum est. Ea omnia cum Apollinaris scite perquam atque enucleate disputavisset, tum ego haec dixi: Cordi, inquam, mihi fuit, priusquam ad te irem, quaerere explorareque quonam modo veteres nostri particula ista qua de agitur usi sint, atque ita invenimus Tullium in Tertia in Verrem scripsisse istoc modo: Locus intra oceanum iam nullus est, neque tam longincus neque tam reconditus, quo non per haec tempora nostrorum hominum libido iniquitasque pervaserit. Intra oceanum dicit contra rationem tuam; non enim vult, opinor, dicere in oceano; terras enim demonstrat omnis quae oceano ambiuntur, ad quas a nostris ho
Abbreviated transcription (Latin):
berim & uls tiberim dici ceptum est citra tiberim ꝙ ultrati¬
berim. Item quod erat inaccedente eadem syllaba intra fa¬
ctum est. Sunt ergo hȩc omnia quasi contermina iunctis
intersese finibus cohȩrentia intra opidum ultra opidum ci¬
tra opidum ex quibus intra sicut dixi in. significat. Nam dicit
intra oppidum intra cubiculum intra ferias non dicit aliud nõ¬
dicit aliud ꝗͣ inoppido in cubiculo inferiis intra kalendas igi¬
tur non ante kalendas: sed kalendis idest eo ipso die quo
Ralendȩ sunt. Itaq secundum uerbi ipsius rationẽ ꝗ iussus est
intra kalendas pronunciare nisi kalendi s pronunci& cõtra
iussum uocis fiat. Nam si ante id fiat non intra id pronũciat.
sed citra. Nescio quo autem pacto recepta uulgo ĩterpreta¬
tio est absutdissima ut intra kalendas significare uideatur
etiã citra halendas & uel ante kalendas nihil ferme interest

Expanded text:
berim et uls Tiberim dici coeptum est citra Tiberim et ultra Tiberim et uls Tiberim dici coeptum est citra Tiberim et ultra Tiberim; item quod erat in, accedente eadem syllaba, intra factum est. Sunt ergo haec omnia quasi contermina iunctis inter se finibus cohaerentia: intra oppidum, ultra oppidum, citra oppidum, ex quibus intra, sicuti dixi, in significat; nam qui dicit intra oppidum, intra cubiculum, intra ferias, non dicit aliud quam in oppido, in cubiculo, in feriis. Intra Kalendas igitur non ante Kalendas est, sed in Kalendis; id est, eo ipso die quo Kalendae sunt. Itaque secundum verbi ipsius rationem qui iussus est intra Kalendas pronuntiare, nisi Kalendis pronuntiet, contra iussum vocis facit; nam, si ante id fiat, non intra pronuntiat, sed citra. Nescio quo autem pacto recepta vulgo interpretatio est absurdissima, ut intra Kalendas significare videatur etiam citra Kalendas vel ante Kalendas, nihil enim ferme interest.
Abbreviated transcription (Latin):
pacto ut id facias non quod ego de proprietate disseruero sed
quod inea re omnium pluriumue consensu osseruari cognoue¬
ris. Non enim uerbotum tantum communium uere atq proprie
significationis longiore usi mutãtur. Sed legum quoq istarri
iussa consensu tacito oblutetantur: sum de inde disseruit me
& pletisq aliis audientibus in hunc ferme modum. Cum dies ĩꝗt
ita prȩfinita est ut iudea intra kalendas pronunci& occupauit
iam hȩc omnes opinio non esse dubium quin ante kalendas iu
aty ita se se hab& ut cum dicitut intra kalendas nom alus
accipi dies debeat ꝗͣ solȩ Kalendȩ . nam tresistȩ uoces intra citra
ultra: quibus certi locoꝵ fines demonstrãtur singularibus apud
ueteres syllabis appellatur. in.cis. ui. Ee deinde particulȩ
quoniam paruo exiguoq sonitu obscurius promebantur addi¬
ta est tribus omnibus eadem syllaba & quod dicebatur cisti.¬

Expanded text:
pacto ut id facias, non quod ego de proprietate vocis disseruero, sed pacto ut id facias, non quod ego de proprietate vocis disseruero, sed quod in ea re omnium pluriumve consensu observari cognoveris; non enim verborum tantum communium verae atque propriae significationes longiore usu mutantur, sed legum quoque ipsarum iussa consensu tacito oblitterantur. Tum deinde disseruit, me et plerisque aliis audientibus, in hunchune ferme modum: Cum dies, inquit, ita praefinita est, ut iudex intra Kalendas pronuntiet, occupavit iam haec omnes opinio, non esse dubium quin ante Kalendas iuratque ita sese habet, ut, cum dicitur intra Kalendas, non alius accipi dies debeat quam solae Kalendae. Nam tres istae voces intra, citra, ultra, quibus certi locorum fines demonstrantur, singularibus apud veteres syllabis appellabantur in, cis, uls. Haec deinde particulae quoniam parvo exiguoque sonitu obscurius promebantur, addita est tribus omnibus eadem syllaba, et quod dicebatur cis Ti
Abbreviated transcription (Latin):
mere uelit emptuq sese negate propter competitores cmpti
um Rome a consulibus uider extra ordinem datus pto¬
nunciare intra Ralendas ussus essem apolinarẽ doctum
hominem percontatus sum an his uerbis intta kalendas ipse quo¬
que kalende tenenerentur. Dixiq ei me uidelic& datũ iudiot¬
Kalendasq mihi productas ut intra eum diem pronunciare. Cut
inquit hoc me potius rogas quã existis aliquẽ peritis studiosisque
uiris. quos adhibert in consilium iudicatuti soletis Tum illi ita ego
respondi si aut de uetere inq̃ aut recepto aut controuetso aut
ambiguo aut nouo aut constituto discendum ess& issẽ plane
sciscitatum adistos quoq dicis. Sed cum uerbor latinorum setẽ¬
tia usus ratio ex ploranda sit staenus profecto & cecus animi
forem si cum haberẽ tui copiam isse magis ad alium ꝗ̃ adte Nu¬
di igitur inquit deratione uerbi quid existime sed eo tamẽ

Expanded text:
emere velit empturum sese negare propter competitores emptiemere velit empturum sese negare propter competitores emptiUM Romae a consulibus iudex extra ordinem datus pronuntiare intra Kalendas iussus essem, Sulpicium Apollinarem, doctum hominem, percontatus sum an his verbis intra Kalendas ipsae quoque Kalendae tenerentur, dixique ei me videlicet datum Kalendasque mihi prodictas, ut intra eum diem pronuntiarem. Cur, inquit, hoc me potius rogas quam ex istis aliquem peritis studiosisque iuris, quos adhibere in consilium iudicaturi soletis? Tum illi ego ita respondi: Si aut de vetere, inquam, iure et recepto aut controverso et ambiguo aut novo et constituto discendum esset, issem plane sciscitatum ad istos quos dicis; sed cum verborum Latinorum sententia, usus, ratio exploranda sit, scaevus profecto et caecus animi forem, si, cum haberem tui copiam, issem magis ad alium quam ad te. Audi igitur, inquit, de ratione verbi quid existimem, sed eo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
alius quidam ueterum poetatum cuius nomen mihi nunc memo¬
riȩ non est. Ueritatem temporis filiam esse dixit. Fa¬
Ec quoq displina thetorica est callide & cum astu res
criminosas circa periculum confiteri ut si obiectum sit tut¬
pe aliquid quod negari non queat responsione: ioculari eludas
& rem facias risu magis dignã ꝗͣ crimine. Sicut fecisse Ciceronẽ
scriptum est cum id quod inficiari non poterat uerbano face¬
toq diluit. Nam cum emere uell& ipalatio domum ꝙ pecuniã
inpresens non habetet a .P. Silla qui tum reus erat mutuasse¬
sectertium uicies tacite excepit. Ca res tamen priusq̃ eme¬
rẽ c pnoditarest. & inuulgus eoxiuit obiectumq ei est quoa
domum quoq se empturũ negauit atq adeo inquit uerũ sit
accepisse mne pecuniam si domum emero. Sed cũ postea emis¬
L& & hoc mendacium insenatum ei abmimicis obucereturri¬
sit satis atq inter ridendum cͥ oiucõ un .toi. inquit homines
estis cum ignotatis prudentis & cauti patrisfamilias esss qdre

Expanded text:
Alius quidam veterum poetarum, cuius nomen mihi nuncnune memoriae non est, Veritatem Temporis filiam esse dixit. EC quoque disciplina rhetorica est, callide et cum astu res criminosas citra periculum confiteri, ut si obiectum sit turpe aliquid quod negari non queat, responsione ioculari eludas et rem facias risu magis dignam quam crimine, sicut fecisse Ciceronem scriptum est, cum id quod infitiari non poterat urbano facetoque dicto diluit. Nam cum emere vellet in Palatio domum et pecuniam in praesens non haberet, a P. Sulla, qui tum reus erat, mutua sestertium viciens tacita accepit. Ea res tamen, priusquam emeret, prodita est et in vulgus exivit, obiectumque ei est quod domum quoque se empturum negavit atque Adeo, inquit, verum sit accepisse me pecuniam, si domum emero. Sed cum postea emisset et hoc mendacium in senatu ei ab amicis obiceretur, risit satis atque inter ridendum: Ἀκοινονόητοι, inquit, homines estis, cum ignoratis prudentis et cauti patrisfamilias esse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Mq. Tullium omnes ferme libri declarant. Quamobrem satis ha¬
bui unum interim exemplum promere. Itaq uerba posui Uat¬
ronis e libro rerum humanarum primo cuius principium ha
est. Praxiteles qui propter artificium egregium nemini ẽ
dicitur facili & tractabili & beniuolo tam&si rudis litterarum
sit. Noc enim cum sententia nequaquã conuenit. Sed erudi¬
tiori doctiorique qui praxitelem: quod fuerit ex libris ꝙ ex h¬
storia cognouerit. Quid .M. Catonem

Expanded text:
Marcumque Tullium, omnes ferme libri declarant. Quamobrem satis haMarcumque Tullium, omnes ferme libri declarant. Quamobrem satis habui unum interim exemplum promere. Itaque verba posui Varronis e libro Rerum Humanarum primo, cuius principium hoc est: Praxiteles, qui propter artificium egregium nemini estdicitur, facili et tractabili et benivolo, tametsi rudis litterarum sit, hoc enim cum sententia nequaquam convenit, sed eruditiori doctiorique, qui Praxitelem, quid fuerit, et ex libris et ex historia cognoverit. XVIII Argum
Abbreviated transcription (Latin):
concionem auocare potest Pretor & comitiatum Q comconem
uotat ad comitiatum il recte agit qui bifiriam cum popilo agi
non potest. nec auocare aliuis alii potest: si concionem habere uel¬
l& uti ne cum populo agant quamuis multi magistratus simul cõ¬
cionem habere possunt. Exhis uerbis Messale manifestum alius
susfraguis suis aut iubeat aut uet& Concionẽ autem habere est
uerbã facere ad populum sine ulla rogatione. Ni¬
quandam bencuolentiamq erga omnes homines promistam. Sel
humanitatem appellauerunt id propemodum quod graeti tcudi
uocant. Nos eruditionem institutionemq inbonas artes dicim¬
us. quas qui sinceriter cupiunt appetuntq i sunt maxime humi¬
nissimi. Huius enim scientiȩ cuta & disciplina ex uniuersis animi¬
tibus uni homini data est. Iccirco: que humanitas appellata est
Sic igitut eo uerbo ueteres esse usos & cum primis .M. uatronem

Expanded text:
et contionem avocare potest. Praetor et comitiatum et contionem et contionem avocare potest. Praetor et comitiatum et contionem ui eorum primus vocat ad comitiatum, is recte agit, quia bifariam cum populo agi st nec avocare alius alii potest. Set, si contionem habere volunt uti ne cum populo agant, quamvis multi magistratus simul contionem habere possunt. Ex his verbis Messalae manifestum est, aliud suffragiis suis aut iubeat aut vetet; contionem autem habere est verba facere ad populum sine ulla rogatione. XVamque erga omnis homines promiscam; sed humanitatem appellaverunt id propemodum quod Graeci παιδείαν vocant, nos eruditionem institutionemque in bonas artes dicimus. Quas qui sinceriter percupiunt adpetuntque, hi sunt vel maxime humanissimi. Huius enim scientiae cura et disciplina ex universis animantibus uni homini data est idcircoque humanitas appellata est. Sic igitur eo verbo veteres esse usos, et cumprimis M. Varronem
Abbreviated transcription (Latin):
consul & a minore imperio mauis aut maiore collega rog nt no
potesst. euos bis pemporibus pretores pretore ercante uetetu aucõ¬
toreitater sumus secuti neq his commentitus in auspicio formul ct¬
sorel etiuenion eodem rogantut auspicio atq consules a preco¬
resso eli quorum magistratium non minora sunt auspicia icleo illi
maiores hi minores magisttatus appellantur. Minoribis creatie ma¬
giffratibus tributis comitus magistratus. Sediistus cutiata da¬
tur leg e maiores centuriatis comtus funt. Exhis omnibus anesale
marisestum fit & qui sint magistratus minores & qua obil ir inosele
aupolatur eed & collegam elle pretorem consuli docs. quod eodẽ
ausicio creatus Maiota autem dicuntut auspicia habere quia eotũ
aupicia magis tata sunt quam aliorum. item uc aul cce. quia eotũ¬
agere Rt qua uaagistratus a quibus auocent comit aup
pra uessala in eodem libro de minoribus magistratibus
ion feripsit. Consul abomnibus magistratibus & comiciatum

Expanded text:
ore conlega rogari iure non potest. Nos his temporibus, praetore praetores creante, veterum auctoritatem sumus secuti neque his comitiis in auspicio fuimus. Censores aeque non eodem rogantur auspicio atque consules et praetores. Reliquorum magistratuum minora sunt auspicia. Ideo illi minores, hi maiores magistratus appellantur. Minoribus creatis magistratibus, tributis comitiis magistratus, sed iustus curiata datur lege; maiores centuriatis comitiis fiunt. Ex his omnibus verbis Messalae manifestum fit, et qui sint magistratus minores et quamobrem minores appellentur. Sed et conlegam esse praetorem consuli docet, quod eodem auspicio creantur. Maiora autem dicuntur auspicia habere, quia eorum auspicia magis rata sunt quam aliorum. XVI Argument Item verba eiuagere; et qui magistratus a quibus avocent comitiatum. IDEM Messala in eodem libro de minoribus magistratibus ita scripsit: Consul ab omnibus magistratibus et comitiatum
Abbreviated transcription (Latin):
iniutia que contra fier& arteretut. Ac propterea ius aduo¬
candi aderaptum. Quoniam ut uim fieri uete̾rent assidui¬
tatem horum & presentium oculis opuserit
mediũ iam hominum & inlucem fori prodisem. que¬
situra esse memini mplerisq Romȩ stationibus ius publice doct¬
tium ac respõdentium an quȩstor populi Ro ad pretorem in
inil uocati posse. Id autẽ ne ex ociosa questione agebatur. Sed
usus forte natę rei ita erat ut uocandis ess& inuis questor Nõ
pauci igitut ecistimabant ius uocationis ineum pretorem non
esse. fuoniam magistiatus populi. Ro procul dubio esse ꝗneqi
uocati neq si uenite uell&̃ capi atq prehendi salua ipsiusma¬
gastronuis maestate possẽ. Sed ego qui tum asiduus inlibi s n.
datronis fui cur hoc queri dubitatiꝙ animaduertissem pro¬

Expanded text:
iniuria quae coram fieret arceretur; ac propterea ius abnoiniuria quae coram fieret arceretur; ac propterea ius abnoctandi ademptum, quoniam, ut vim fieri vetarent, adsiduitate eorum et praesentium oculis opus eratmedium iam hominum et in lucem fori prodissem, quaesitum esse memini in plerisque Romae stationibus ius publice docentium aut respondentium, an quaestor populi Romani a praetore in ius vocari posset. Id autem non ex otiosa quaestione agitabatur, sed usus forte natae rei ita erat, ut vocandus esset in ius quaestor. Non pauci igitur existimabant ius vocationis in eum praetori non esse, quoniam magistratus populi Romani procul dubio esset et neque vocari neque, si venire nollet, capi atque prendi, salva ipsius magistratus maiestate, posset. Sed ego, qui tum adsiduus in libris M. Varronis fui, cum hoc quaeri dubitarique animadvertissem, pro
Abbreviated transcription (Latin):
lionis eos magistratus ac ptiuato inuis quoq uocari est poretas
rite perinde atque haberent ea sunt usi. Nam ꝗda o unpo¬
do priuatum. sed etiam consulem in rostra uocati userut
Egtotrilui uri ncotatiuis a Portio Tribuno plebis non ius au¬
Etoribus or incibus & uetus ius tenui. Itemt tibunus cum
essuein iuno cari neminem uissi nec uocatum a collega pacere
inuitum. tiuius ego uiris quod M uarro tradit labeonẽ
arbitror uana tunc fiducia cum priuatus esse m uocitũ
a bribunis nonissem. Quȩ malum autem tatio fuit uocati¬
tibus nolle ossequi quos confiteare ius habete reprebenae¬
diNam qui uire prehendi is etiam inuincula duci po¬
teste se edd nuerentibus nobis quam obcausam tribuni quissu¬
berent fummam coercendi potestate ius uocandi noaha¬
buerint quod tribuni plebis antiquitus creaa uidentut
nor iuridicendo nec causis que relisq de absentibus noscẽ¬
dis sed intercessionibus faciendis quibus presens fuiss& ut

Expanded text:
ionis, eos magistratus a privato in ius quoque vocari est potestasriti, proinde atque haberent, ea sunt usi; nam quidam non modo privatum, sed etiam consulem, in rostra vocari iusserunt. Ego triumvirum, vocatus a Porcio, tribuno plebis, non ivi, auctoribus principibus, et vetus ius tenui. Item tribunus cum essem, vocari neminem iussi, nec vocatum a conlega parere invitum. Huius ego iuris quod M. Varro tradit Labeonem arbitror vana tunc fiducia, cum privatus esset, vocatum a tribunis non isse. Quae, malum, autem ratio fuit vocantibus nolle obsequi quos confiteare ius habere prendendi? Nam qui iure prendi potest et in vincula duci potest. Sed quaerentibus nobis quam ob causam tribuni, qui haberent summam coercendi potestatem, ius vocandi non habuerint ..., quod tribuni plebis antiquitus creati videntur non iuri dicundo nec causis querelisque de absentibus noscendis, sed intercessionibus faciendis quibus usus praesens fuisset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
auguris de auspicus primus cum hoc scribetemus asiit. Et etessade¬
encdio lbur ti erba plus mellale subscripsimiis patciciorum anspicia
iduas sunt potestates duisa. Maxima sunt consuliaro pre toi surie¬
sborum neco tamen eotum omnium interse cradem aut eiuselempo¬
testa is ideo quod college non sunt censores consulum qul pre bo¬
culor pret ores consulum sunt. Ideo neq consules ait pre poret
reloribus neq censores consulibus aut precoribus curbint aut reti¬
nent aiusoicla. Ait sensores interse tursus pretores consile si ineet
re s cortaue nd obtinent Ptetor & si colega consulis esto neul este tore
ner consulem uire rogare potest ut quidem nos a supeniotibus ace¬
pimnus aut ante hec t̾emporẽ seruatum est & ut in comeara io

Expanded text:
auguris De Auspiciis primus, cum hoc scriberemus, forte adauguris De Auspiciis primus, cum hoc scriberemus, forte adeo libro verba ipsius Messalae subscripsimus: Patriciorum auspicia in duas sunt divisa potestates. Maxima sunt consulum, praetorum, censorum. Neque tamen eorum omnium inter se eadem aut eiusdem potestatis, ideo quod conlegae non sunt censores consulum aut praetorum, praetores consulum sunt. Ideo neque consules aut praetores censorious neque censores consulibus aut praetoribus turbant aut retinent auspicia; at censores inter se, rursus praetores consulesque inter se, et vitiant et obtinent. Praetor, etsi conlega consulis est, neque praetorem neque consulem iure rogare potest, ut quidem nos a superioribus accepimus aut ante haec tempora servatum est et ut in Commentario
Abbreviated transcription (Latin):
eluserint Hliuus Messala aliquot caulas uideri scripsu. Seci pn¬
ter eas omnes ipse unam probat. quod ineo monte Remusut¬
bis condendae caula auspicauetit auesque itritas habuerit
suoe ratusq inauspicio a Romulo sit. Iccirco inquit omnes qui po¬
merium protulerunt montem istum excluserunt quasi auibus ose¬
rus obmoiura. Sed de auentino monte pretermittendum ao
putaui: quod non pridem ego in elidis grammatici ueteris com¬
mentario offendi in quo scriptum erat auentinum antea sicui
diximus extra pomȩrium exclusum post auctore diuo Claudio
riteptum: & intra pomeru fines osseruatum. in edicto cõsulu¬
quo edlicunt quis dies comicus centuriatis futurus sit scribitui
er uetere forma perpetua nequis magisttatus minor decelo seruas¬
se uelit s ue t iitur sol& qui sint magistratus mnores Suaget¬
bae ue bae de meis uerbis nibil opus fuit quoniam lbto es Mussile

Expanded text:
cluserint. Huius rei Messala aliquot causas videri scripsit; sed prcluserint. Huius rei Messala aliquot causas videri scripsit; sed praeter eas omnis ipse unam probat, quod in eo monte Remus urbis condendae gratia auspicaverit avesque inritas habuerit superatusque in auspicio a Romulo sit: Idcirco, inquit, omnes qui pomerium protulerunt montem istum excluserunt, quasi avibus obscenis ominosum. Sed de Aventino monte praetermittendum non putavi quod non pridem ego in Elydis, grammatici veteris, Conmmenlario offendi, in quo scriptum erat Aventinum antea, sicuti diximus, extra pomerium exclusum, post auctore divo Claudio receptum et intra pomerii fines obserquo edicunt quis dies comitiis centuriatis futurus sit, scribitur  vetere forma perpetua: Ne quis magistratus minor de caelo servasse velit. Quaeri igitur solet qui sint magistratus minores. Super hac re meis verbis nil opus fuit, quoniam liber M. Messalae
Abbreviated transcription (Latin):
omTCIUM quid eẽt augures populi Ro qui libros de aus¬
picus scripserũt istiusmodi sententia diffinierunt. Pome¬
tium est locus intra agrum esfatum per totius uthis crtcuitue
pone muros regionibus certe his de terminatius qui facit sine
uerba auspicu. Antiquissimum autem Rometium quod a somi¬
lo mstitutum est palatini montis padicibus terminatit. Sor
id pomerum pto incrementisirei p aliquotiens prolatum est & m¬
ultos editosq colles circumplexum est ⁊ iabebat autem iuis pro¬
foperdi pomesit qui populi ro agro de hostibus capto auitera
coptetee quesitum est ac numc etĩam inquestione. est. quamos
cansam ex septem urbis montibus cum cȩteri sec intra ponco¬
um siut. auentinus solum quȩ pars non longinqua nec ifrequẽs
est eoetra pomerium sit. Neqꝙ id Setuuis Tullius rerx ner S
la qui proferendi pometii titulum quaesiuit. Meq postea dui¬
tius tulus cum porȩtiuma proferr& intra effatos urbis fine sin¬

Expanded text:
OMERIUM quid esset augures populi Romani qui libros De Auspiciis scripserunt istiusmodi sententia definierunt: Pomerium est locus intra agrum effatum per totius urbis circuitum pone muros regionibus certeis determinatus, qui facit finem urbani auspicii. Antiquissimum autem pomerium, quod a Romulo institutum est, Palatini montis radicibus terminabatur. Sed id pomerium pro incrementis reipublicae aliquotiens prolatum est et multos editosque collis circumplexum est. Habebat autem ius proferendi pomerii qui populum Romanum agro de hostibus capto auxerat. Propterea quaesitum est, ac nunc etiam in quaestione est, quam ob causam ex septem urbis montibus, cum ceteri sex intra pomerium sint, Aventinus solum, quae pars non longinqua nec infrequens est, extra pomerium sit, neque id Servius Tullius rex neque Sulla, qui proferendi pomerii titulum quaesivit, neque postea divus Iulius, cum pomerium proferret, intra effatos urbi fines in
Abbreviated transcription (Latin):
euinius edilis curtulis a priuato ad pretorem mimis est eductus Rit
stipitis seruis publicis non modo prehendi non possuni. Sed & ilios
summouent populum. Hoc latto in ea libti parte dde ealilibus uos
autem in codera libro questores neq uocationem habere neque
prebeusionem dicit. Utraq igitut libri patte recitata in Carronis
omnes fententiam concesserunt. questorq inuis ad pretort̃ uoci

Expanded text:
evinus, aedilis curulis, a privato ad praetorem in ius est eductus; nunc stipati servis publicis non modo prendi non possunt, sed etiam ultro submovent populum. Hoc Varro in ea libri parte de aedilibus, supra autem in eodem libro quaestores neque vocationem habere neque prensionem dicit. Utraque igitur libri parte recitata, in Varronis omnes sententiam concesserunt, quaestorque in ius ad praetor
Abbreviated transcription (Latin):
tem horinem bomnernorie nostiae doctisimum quȩrere sese & pe¬
tere ut sibi reseriber& quaenam ess& eorum uerbotum sententia
um apollinatis nobis presentibus Nlam id temporis egona olescent
nome sestabat eum discendi gratia tescripsit clato ut uiro etudi¬
to bteuissime uetus esst prouerbium interos &. oftar ude ca sig¬
ptum eum legimus in tragoedia Sophoclis quȩ inscripta est.

Expanded text:
petere, uti sibi rescriberet quaenam esset eorum verborum sententia. Tum Apollinaris, nobis praesentibus, nam id temporis ego adulescens Romae sectabar eum discendi gratia, rescripsit Claro ut viro erudito brevissime, vetus esse proverbium inter os et offam, idem sigptum eum legimus in tragoedia Sophocli quae inscripta est
Abbreviated transcription (Latin):
potest recte uideri accidere preter naturam. Sed cur id
quot genus mortis earra plum fatum posuerit neq opis hui¬
uiest ex piorare neque temporis. Illud tamen nõ pretermittẽ¬
dum. quod Uirgiluis quoq id ĩpsum quod cicero de fato opi¬
natus tum hoc inquarto libro dixit de Elissa quȩ mortem
per uim potita est. Nam quia nec fato merita nec morte per¬
paribat T an quam infaciendo fine uite quȩ uiolenta sunt nõ
uideantur e fato uenire. Demosthenis autem uiri prudẽ¬
tia pari atq facundia prediti uerba idem fere significãtia
de natura atque fato. M. Cicero secutus uidetur ita eni¬
scriptum est moratione illa egregia cui titulus est. Unepge Oc au¬

Expanded text:
potest recte videri accidere praeter naturam. Sed cur id potest recte videri accidere praeter naturam. Sed cur id quoque genus mortis extra fatum posuerit, neque operis huius est explorare neque temporis. Illud tamen non praetermittendum est, quod Vergilius quoque id ipsum quod Cicero de fato opinatus est, cum hoc in quarto libro dixit de Elissa, quae mortem per vim potita est: Nam quia nec fato, merita nec morte peribat, tamquam in faciendo fine vitae quae violenta sunt non videantur e fato venire. Demosthenis autem, viri prudentia pari atque facundia praediti, verba idem fere significantia de natura atque fato M. Cicero secutus videtur. Ita eniscriptum est in oratione illa egregia, cui titulus est Ὓπὲρ
Abbreviated transcription (Latin):
ARCUS CICERO INPRIMO ANTO¬
manarum ita scriptum reliquit
Nunc igitur ut sequerer prope¬
taui quem & presentes nõ sunt
sunt secuti: Non ut proficerem
aliquid Neq enim sperabam id.
qnec prȩstare poteram: sed ut si
Equid mihi humanitus accidiss&
Multa autem inpendere ui¬
zdentut pretet naturam etiam
prete it fatum huuas diei uocem testemrei .p. telinquerẽ
met perpetue erga se uoluntatis. Pretet natutam inquit
preterq fatum an utrunq idem ualere uoluerit fatum at¬
ut puu & Dioip posuerit an ueto diuiserit sepa¬
raritq ut alios casus natuta ferre uideatur. alios fatum cõsi¬
derandum equidem puto atq id maxime requirendum qua ta¬
tione dixerit accidere multa humanitus posse pretex fatum
quomodo sit tatio & ordo & insuperabilis quȩdam necessitas fa¬
fi constituitur ut omnia inter fatum claudenda sint nisi
uor didoe Eouian& Nihil autem dubium est quin
uolentam & in opinatam mortem significauerit: quȩ quidem

Expanded text:
ARCUS CICERO in primo Antonianarum ita scriptum reliquit: Hunc igitur ut sequerer properavi quem praesentes non sunt secuti; non ut proficerem aliquid, neque enim sperabam id nec praestare poteram, sed ut, si quid mihi humanitus accidisset, multa autem inpendere videntur praeter naturam etiam praeterque fatum, huius diei vocem testem reipublicae relinquerem meae perpetuae erga se voluntatis. Praeter naturam, inquit, praeterque fatum. An utrumque idem valere voluerit fatum atιμένου posuerit, an vero diviserit separaritque, ut alios casus natural ferre videatur, alios fatum, considerandum equidem puto, atque id maxime requirendum, qua ratione dixerit accidere multa humanitus posse praeter fatum, quando sic ratio et ordo et insuperabilis quaedam necessitas fati constituitur, ut omnia intra fatum claudenda sint, nisi Ἄιδος εἰσαφίκηαι. Nihil autem dubium est quin violentam et inopinatam mortem significaverit, quae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
bra sperarent. At si sciant inquit homines nihil omnium terum
diutius posse cęlati repressuis prudentiusq peccabitur. Propterea
uersus istos Sopboclis prudentissimi poetarum more esse habẽdos

Expanded text:
bra sperarent. At si sciant, inquit, homines nihil omnium rerum bra sperarent. At si sciant, inquit, homines nihil omnium rerum diutius posse celari, repressius pudentiusque peccabitur. Propterea versus istos Sophocli, prudentissimi poetarum, in ore esse habendos
Abbreviated transcription (Latin):
post ꝗͣ tibi appareo atq editumo intemplo. Titus autem lucre¬
tius in carmine proedituus edituentes appellat. Errare istos qui¬
IIILOSOPTIUM nomine Peregrinum cui posteasentẽtia.
cognomentum Protheus factum est uirum grauem atq
constantem uidimus cum athenis essemus diuersantem inquodam
Tugurio extra urbem. Cumq adeum frequenter uentitaremus mul¬
ta herde dicere eum utiliter & honeste audiuimus inquibus id fuit
quod prȩcipuum auditu meminimus. Uirum quidem sapientem nõ
petcaturum esse dicebat etiamsi petcasse eum dii atq. homines
ignoraturi essent. Non enim penȩ aut infamiȩ metu non esse peccã
dura: sed iusti honestiq studio & officio. Si qui tamen non essent
tali uel ingenio uel disciplina prediti uti se ui sua ac sponte faci¬
le peccando tenerent: eos omnis tunc peccate procliuius existimat
cum latere posse id peccatum putarent impunitatemq ex ea late¬

Expanded text:
postquam tibi appáreo atque aedítumor in templó tuo. Titus autem Lucrepostquam tibi appáreo atque aedítumor in templó tuo. Titus autem Lucretius in carmine suo pro aedituis aedituentes appellat. XI Argument ErrILOSOPHUM nomine Peregrinum, cui postea cognomentum Proteus factum est, virum gravem atque constantem, vidimus, cum Athenis essemus, deversantem in quodam tugurio extra urbem. Cumque ad eum frequenter ventitaremus, multa hercle dicere eum utiliter et honeste audivimus. In quibus id fuit, quod praecipuum auditu meminimus: Virum quidem sapientem non peccaturum esse dicebat, etiamsi peccasse eum dii atque homines ignoraturi forent. Non enim poenae aut infamiae metu non esse peccandum censebat, sed iusti honestique studio et officio. Si qui tamen non essent tali vel ingenio vel disciplina praediti, uti se vi sua ac sua sponte facile a peccando tenerent, eos omnis tunc peccare proclivius existimabat, cum latere posse id peccatum putarent inpunitatemque ex ea late
Abbreviated transcription (Latin):
Quod editimus uerbum latinum fuit.
drtiaus quoq uerbum latinum est & uetusea forma di¬
dum qua finitimus & legittimus. Sed pro eo a plerisque
nunc ȩdittimus dicitut noua & commentitia usurpatione
quasi a tuendis edibus appellatus. Satis hoc esse potuit addmo¬
nendi gratia ditisse propter agrestes quosdam & indomitos
certatores qui nisi auctoribus adhibitis non comprimuntut. M.
larto in libro secundo ad Marcellum delatino sermone editi¬
mum dici oportere cense magis quam editimum quod alterũ
sit recenti nouitate fictum alterum antiqua origine in¬
cor ruptum. Leuinus quoq ut opinor in protesilao damna clau¬
stritimum dixit. qui claustris: anuȩ prȩesse eadem scilic&
figura quȩ̃ editimum dici uideat qui edibus preest inuerrem .n
Tullii in exemplaribus fidelissimis ita inueni scriptum editimi cu¬
stodesq mature sentiunt. In libris autem hoc uulgariis editui scti¬
ptum est. Pomponu fabula atellana est quȩ ita inscripta est. Qui¬

Expanded text:
Quod aeditumus verbum Latinum sit. AEDITIMUS verbum Latinum est et vetus, ea forma dictum qua finitimus et legitimus. Pro eo a plerisque nunc aedituus dicitur nova et commenticia usurpatione, quasi a tuendis aedibus appellatus. Satis hoc esse potuit admonendi gratia dixisse propter agrestes quosdam et indomitos certatores, qui nisi auctoritatibus adhibitis non comprimuntur. M. Varro in libro secundo Ad Marcellum De Latino Sermone aeditumum dici oportere censet magis quam aedituum, quod alterum sit recenti novitate fictum, alterum antiqua origine incorruptum. Laevius quoque, ut opinor in Protesilaodamia, claustritumum dixit qui claustris ianuae praeesset, eadem scilicet figura qua aeditumum dici videbat qui aedibus praeest. In IV in Verrem M. Tullii in exemplaribus fidelissimis ita inveni scriptum: Aeditumi custodesque mature sentiunt, in libris autem hoc vulgariis aeditui scriptum est. pomponiiPomponi fabula Atellania est quae ita scripta est:
Abbreviated transcription (Latin):
Uolumina commentariorum ad hunc diem uiginti iam facta
sunt. Quantum autem uitae mihi deinceps deorum uolunta¬
te erit quantumque acuent a re familiari procurandoque cul¬
tu liberorum meorum dabitur ocium ea omnia succina &
sussecundaria tempora ad colligendas huiuscemodi memoriarũ
discrepatiunculas conferam. Progredietur numerus librorum
diis bene iuuantibus cum ipsius uitae quantuli quique fuerint
progressibus Neque longiora mihi dari spatia niuendi uolo q̃
dui ero ad hanc quoque facultatem scribendi commentandiq
idoneus. Capita rerum quae cuique commentario insunt exp¬
osuimus hic uniuersa ut iam statim declaretur quid quo in libro
quaeri inuemirique possit

Expanded text:
olumina commentariorum ad hunc diem viginti iam facta sunt. Quantum autem vitae mihi deinceps deum voluntate erit quantumque a tuenda re familiari procurandoque cultu liberorum meorum dabitur otium, ea omnia subsiciva et subsecundaria tempora ad colligendas huiuscemodi memoriarum delectatiunculas conferam. Progredietur ergo numerus librorum, diis bene iuvantibus, cum ipsius vitae quantuli quomque fuerint progressibus, neque longiora mihi dari spatia vivendi volo quam dum ero ad hanc quoque facultatem scribendi commentandique idoneus. Capita rerum quae cuique commentario insunt, exposuimus hic universa, ut iam statim declaretur quid quo in libro quaeri invenirique possit
Abbreviated transcription (Latin):
uisse. Eo flatu aquam omnem in locis inquibus colebant
exaruisseꝑ sillos re aquaria defectos eam in iuriam gra¬
uiter austro succensuisse decretumque fecisse uti arm¬
is sumptis ad austrum proinde quasi ad hostem iure
belli res petitum proficiscerentur. Atque ita profectis
uentum austrum magno spititus agmine uenisse obuiam
eoque uniuersos cum omnibus copiis armisque cumulis
montibusque harenarum superiectis operuisse eo facto psyl¬
los ad unum omnes interisse. Itaque eorum fines a nasa¬

Expanded text:
visse; eo flatu aquam omnem in locis in quibus colebant visse; eo flatu aquam omnem in locis in quibus colebant exaruisse; Psyllos, re aquaria defectos, eam iniuriam graviter Austro suscensuisse decretumque fecisse, uti armis sumptis ad Austrum, proinde quasi ad hostem, iure belli res petitum proficiscerentur. Atque ita profectis ventum Austrum magno spiritus agmine venisse obviam eosque universos cum omnibus copiis armisque, cumulis montibusque harenarum supervectis, operuisse. Eo facto Psyllos ad unum omnis interisse, itaque eorum fines a Nasa
Abbreviated transcription (Latin):
& de capitecensis haec sunt. Ipse interea milites scribere n¬
on more maiorum nec ex classibus. sed ut libido cuiuscun¬
que erant capitecensos plerosque. Id factum alii inopia bono¬
rum alii per ambitionem consulis memorabant. Quod ab
eo genere celebratus auctusque erat & homini potenti¬
am quaerenti egentissimus oͥpͣportuissimus:
filio propterea marsis hominibus quorum dunta¬
xat familiae cum externis cognationibus nondum eti¬
am promitte corruptaeque sunt ui quadam genitali da¬
tum est ut pro serpentium uirulentorum domitores
delarum miracula. haȩc eadem ui preditos esse quosdã
uidemus qui psylli uocantur. Super nomine quorum¬
& genere cum in ueteribus litteris quaesissem: in quar¬
to denique Nerodoti libro fabulam hanc de psillis in-
uenimus. ꝑsyllos quosdam fuisse in terra africa conter¬
minos nasamonibus austrumque in finibus eorum q¬
uodam in tempore perquam ualidum & duitinum fla¬

Expanded text:
et de capite censis haec sunt: Ipse interea milites scribere, net de capite censis haec sunt: Ipse interea milites scribere, non more maiorum nec ex classibus, sed ut libido cuiusque erat, capite censos plerosque. Id factum alii inopia bonorum, alii per ambitionem consulis memorabant, quod ab eo genere celebratus auctusque erat et homini potentiam quaerenti egentissimus quisque opportunissimus, filio. Propterea Marsis hominibus, quorum dumtaxat familiae cum externis cognationibus nondum etiam permixtae corruptaeque sunt, vi quadam genitali datum ut et serpentium virulentorumvirulentorudellarum miracula. Hac eadem vi praeditos esse quosdam videmus, qui Psylli vocantur. Quorum super nomine et genere cum in veteribus litteris quaesissem, in quarto denique Herodoti libro fabulam de Psyllis hanc invenimus: Psyllos quondam fuisse in terra Africa conterminos Nasamonibus Austrumque in finibus eorum quodam in tempore perquam validum ac diutinum fla
Abbreviated transcription (Latin):
quam capite censorum fuit. Nam & asperis rei .p. temporibus cũ
uiuentutis inopia ess& in militiam tumultuariam legebantur.
armaque us sumptu publico praehebantur non capitiscensione
sed prosperiore uocabulo a munere officioque prolis aedendae
appellati sunt. quod cum re. familiati minus possent rem.p.¬
iuuare. Sobolis tamen gignendae copia ciuitarer. Capitecen¬
sos autem primus s Marius ut quidam ferunt bello cimbrico
difficillimis rei .p. temporibus uel potius ut dalustius aut bel¬
lo iugurtino miltes scripsisse traditur cum id factum an¬
te in nulla memoria extar& Assiduus in duodecim tabulis¬
& pro locuplete & facile facienti.Dictus autem abassiduis
idest aere dando cum id tempora rei.p. postularent. aut
a muneris pro familiari copia faciendi assiduitate. Uerba
autem Salustii in historia iugutina de .. Mario consule

Expanded text:
quam capite censorum fuit; nam et asperis reipublicae temporibus, cum quam capite censorum fuit; nam et asperis reipublicae temporibus, cum iuventutis inopia esset, in militiam tumultuariam legebantur armaque is sumptu publico praebebantur, et non capitis censione, sed prosperiore vocabulo a munere officioque prolis edendae appellati sunt, quod, cum re familiari parva minus possent rempiuvare, subolis tamen gignendae copia civitatem frequentarent. Capite censos autem primus C. Marius, ut quidam ferunt bello Cimbrico, difficillimis reipublicae temporibus, vel potius, ut Sallustius ait, bello Iugurthino, milites scripsisse traditur, cum id factum ante in nulla memoria extaret. Adsiduus in XII. Tabulis pro locuplete et facile facienti dictus aut ab assibus, id est, aere dando, cum id tempora reipublicae postularent, aut a muneris pro familiari copia faciendi adsiduitate. Verba autem Sallusti in Historia Iugurthina de C. Mario consule