comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit ĩ friuorẽ florentinoꝵ destruẽ pistoĩti
et dar̃ sẽm ĩmunitate et lib̾tate florẽtinis
quoꝵ stendebat esse amitꝰ. florẽtii ĩ puidi et
ni miu creduli mot fallacibi adulatoĩb et frau¬
dulentis ꝓmissionib aperuert s portas Tyrãnꝰ
crudelis existẽs ĩ ciuitate in oĩ gente sua et po¬
tentia fecit uotãi ad suũ ꝯsiliu õs̃ maiores et
nobilioies ciuitatis quos uenientes singulati
itransitu uniꝰ comere ficiebat mactaui et deicip
unũ aque ductũ palatii sb̾trantũ. Nec cedes ap¬
parebat nͥ ꝙ ĩ fine ꝙ ductꝰ aqua tadens ĩ Arnus
didebitut ruber Cuno detectat̃ fraus s tarde.
Tunt athila mãdante siii armati totas ciutatẽ
crudelt di cupũt młtis fugientib ꝑ comitatũ adta¬
stella nemora ⁊ cau̾nas. facta maxe red̾ tiuium
euterũt funditꝰ ciuitate oĩa menia et hedifitia
igne ceemates pr remplus Mortis q̃ dr̃ esse s̃cte¬

Expanded text:
in favorem florentinorum destruere Pistorium et dare omnem immunitatem et libertatem florentinis, quorum intendebat esse amicus. Florentini improvidi et nimium creduli, moti fallacibus adulationibus et fraudulentis promissionibus aperuerunt sibi portas. Tyrannus crudelis existens in civitate cum omni gente sua et potentatu fecit vocari ad suum consilium omnes maiores et nobiliores civitatis, quos invenientes singulatim in transitu unius camerae faciebat mactari et deiici per unum aquaeductum palacii subterraneum; nec caedes apparebat nisi quod in fine conductus, aqua cadens in Arnum videbatur rubea. Tunc detecta est fraus sed tarde. Tunc Athila mandante, sui armati totam civitatem crudeliter dirupuerunt, multis fugientibus per comitatum ad castella, nemora, et cavernas; facta maxima caede civium, everterunt funditus civitatem, omnia moenia et edificia igne cremantes praeter templum Martis
Abbreviated transcription (Latin):
uto pntauãt s magna ute et ĩgeio ut die᷑ sue¬
thoni Tranqllus itai pet ñ potuit suge sra pͥrce¬
pis fredeuai cui grãi sibi ꝯciliauãt magno labor
et ĩdustria iõ cautat sibi om̃is sapiens ꝑuire
dño cendeli ꝗ fulminat iracundia sua supet
falsi scelẽis sit̾ de se dic beeti in sili caũ & sima
i dignatiõe se ntfetit. litit gͦꝰ Lanimo mio fece

Expanded text:
io, ut dicit Svetonius Tranquillus; ita Petrus non potuit fugere iram principis Federici, cuius gratiam sibi conciliaverat magno labore et industria. Ideo caveat sibi omnis sapiens servire domino crudeli, qui fulminat iracundia sua super falsi sceleris, sicut de se dicit Boetius in simili casu, ex summa indignatione se interfecit. Dicit ergo: l'animo mio fece
Abbreviated transcription (Latin):
dubia dc̃o spui.ibi un ꝑoco actese. In.g᷑ et u¬
tima tractat de his ꝗ fecer̃t uiolentiã cõtͣ
bona sua et eoꝵ pena ibi Noi er auamo.
Ad pͥmã ueniẽdo dico ꝙ au dese̾bit gñalem
penar uiolentoꝵ taliu S anqͣ ad łram
descenda ꝑ euidentia istius pene oportet nictio

Expanded text:
dubia dicto spiritui, ibi: Un poco attese. In quarta et ultima tractat de his qui fecerunt violentiam contra bona sua et de eorum poena, ibi: Noi eravamo. Ad primum veniendo dico, quod autor describit generalem poenam violentorum talium; sed antequam desce
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sbsidiũ Tarentinoꝵ ꝙ̃ Romanos ⁊ per
nensib feliat fecit S paulo post Scicilie
regnu faciliꝰ ꝑdidit qua quesiuãt deiñ
reu̾sus ĩ regnu sau Regẽ Maccdomie nthi
gonu ĩuasit quo uicto regnũ occupauit
anthigonꝰ Reꝵ iuste spoliatus bello ꝯfugit
ad argos Pirrꝰ cuiꝰ dñandi cupiditas ezat
ĩsatiabił tio ꝯtentus Epiro et Macedonio
s intendens grene et asie inuasit liaced̾¬
monia gentem bellicasissima post roãnos
s in repulsus nõ t̾ritꝰ ĩ uasit argos ut an¬
chigonũ a se uictu et ibi asconditũ oppͥmẽt
ibi ardent pugnãs S ĩꝑuide saxo deiecto
de muris manu feĩnea opp̃ssus ẽ Sic ꝙ Rex
potẽtissimꝰ cũctis t̾ribilis et ab oĩb formidatꝰ¬
uiris a femĩs lacedemoĩoꝵ tũpit᷑ repulfus
et a femĩa argoꝵ ĩ felicit̾ mactatus bellis

Expanded text:
in subsidium Tarentinorum contra Romanos, et per nensibus feliciter fecit; sed paulo post Siciliae regnum facilius perdidit quam quaesiverat. Deinde rgonum invasit; quo victo regnum occupavit. Antigonus rex iniuste spoliatus bello confugit ad Argos. Pyrrhus cuius dominandi cupiditas erat insatiabilis, non contentus Epiro et Macedonia, sed intendens Graeciae et Asiae, invasit Lacedaemoniam gentem bellicosissimam post Romanos; sed inde repulsus, non territus, invasit Argos, ut Antigonum a se victum et ibi absconditum opprimeret, ibi ardenter pugnans; sed improvide, saxo deiecto de muris manu feminea, oppressus est. Sicque rex potentissimus, cunctis terribilis et ab omnibus viris formidatus, a feminis Lacedaemoniorum turpiter repulsus, et a femina Argorum infeliciter mactatu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩꝑator ⁊ Petcus unꝰ ĩ solio et alt in sede
pplie ãt ad pedes ĩꝑatotis ꝓrũbẽs iustitiaĩ
causis s fieri postulabat hio xosib. Cesar am̃o
legu feederice piissime regiu. ax trans
nt̃as resolue que celas imꝑator ãt uidbatui
det̃ tale xu̾su his aliis usib Pro uiã lite
rensorẽ itis adite inc suta dabit uł ꝑmȩ
dinda rogabit. Uinee cognom petcus pore
e sibt nom̃ Qus ãt eet ĩ tanto culmine cõ¬

Expanded text:
trus: unus in solio, alter in sede: populus autem ad pedes imperatoris procumbens, iustitiam in causis sibi fieri postulabat his versibus: Caesar, amor legum, Federice piissime regum Causidebatur dare tale responsum his aliis versibus: Pro vestra lite Censorem iuris adite; Hic nam iura dabit, vel per me danda rogabit: Vineae cognomen, Petrus iudex est sibi nomen. Cum autem esset in tanto culmine con
Abbreviated transcription (Latin):
lus diatonꝰ ÷ suo le de gestio longo bartr
Ano chusti cccͦt xliiͦ Athila Re hũnoꝵ
hũs sb̾se datiã ungauia. Mlaciedont u
sio achaua ⁊ Tracia ducẽs setio mltos
segis e t̃ egulos ⁊ pleo natioes spptaẽto

Expanded text:
lus Diaconus in suo libro de gestis Longobardorum anno Christi CCCCXLII, Athila rex Hunnorum habens sub se Daciam, Hungariam, Macedoniam, et Mesiam, Achaiam et Traciam, ducens secum multos reges
Abbreviated transcription (Latin):
rubeus feroꝵ cu facie lintiginosa ut pr apud
rocitate et a uiolenta tyranide sua uñdicit
Et dionisio fiero ch fete cecilia hauet dolorosi
anni. qr ꝑ tot añõs afflixit eam ut audisti
debes scire ꝙ debes ĩ elligẽ her de Bionisio patre
qr bionisius filius pmogenitus et ẽt asflx̃ Sa¬
ciliã ⁊ ꝑte Calabtie ⁊ peiora fent q̃ pat̾ quia
granimꝰ uł temꝑatꝰ ut pat ĩmo ĩ gluuiosus
ebrius uñ factus oĩb odiosus expulsus iuit¬

Expanded text:
erox, cum facie lentiginosa, ut patet apud erocitate et violenta tyrannide sua, dicens: e Dionisio fero Che fee Cicilia aver dolorosi anni, quia per tot annos afflixit eam, ut audisti. Et debes scire quod debes intelligere hoc de Dionysio patre, quia Dionysius filius primogenitus eius etiam afflixit Siciliam et partem Calabriae, et peiora fecit quam pater, quia gnanimus, vel temperatus, ut pater, imo ingluviosus, et ebriosus; unde factus omnibus odiosu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯꝑatio ẽ ꝓpa es om̃i ꝑte sui qr de ramoad
ramu de humor ad sanguĩe de sterdoce
rami ad clamoiẽ rami de uiolentia a idous
ae uolentia toloris deodie et tigolo pep
uento ch dauia ÷ strid et nto transit Sic
et damoleꝯ s cito cessuuit tꝗgiue paulib¬

Expanded text:
atio est propria ex omni parte sui, quia de ramo ad ramum, de humore ad sanguinem, de stridore rami ad clamorem rami, de violentia ardoris ad violentiam doloris; ideo dicit: e cigola per vento che va via, idest stridet, et cito transit, sicet clamorem, sed cito cessavit et qui
Abbreviated transcription (Latin):
nãt ad alt̾a ripa ꝗ tñ uelotissim ibat ĩ ictu ocli
qr eques erat. Et qr ñ hẽbat face aliquã moras
ĩ redeundo ꝑ aqua situt serat ĩ ueniendo onꝰ¬
dens istis diuersas aĩas ⁊ penas ĩ sanquĩe dic
e Nõdui Nexus rediuãt ad suos centhuita

Expanded text:
at ad alteram ripam, qui tamen velocissime ibat in ictu oculi, quia eques erat, et quia non habebat facere aliquam moram in redeundo per aquam, sicut fecerat in veniendo, ostendens istis diversas animas et poenas in sanguine. Dicit ergo: nondum Nessus rediverat ad suos centauros,
Abbreviated transcription (Latin):
fuĩt qd̾ u̾giꝰ suadebat .d. Allora porsi la mano
un poto auante et colsi on rami tello duz gran
pruno ⁊ ab tupi priu ramusculu uni magne
arboris spinose asꝑt ad modũ ptuni. Et hic. no
dat sibi arbore magna. Iste el ecat pefrus
de uineis magnꝰc̃ ancellatiꝰ frrde ticiẜa flori¬
ductus ad imꝑatotis sacͫ palatiũ ĩginio et sor¬
tuna diues ĩ coluit tm̃ q ꝓcessu tptis imꝑial
fauot arte dictandi ⁊ iulis cilul pitia efloruis

Expanded text:
fuerit quod Virgilius suadebat, dicens: allor porsi la mano un poco avante, e colsi un ramicello d'un gran pruno, idest abrupi parvum ramusculum unius magnae arboris spinosae asperae ad modum pruni. Et hic notadeo bene dat sibi arborem magnam. Iste enim erat Petrus de Vineis magnus Cancellarius Federici II, <floria casu perductus ad imperatorem, sacrum palatium ingenio, et fortuna dives incoluit; tantumque processu temporis imperiali favore, arte di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ potuiss sic cecus młtu noce ꝯsilio suo sic̾
appiꝰ cecus sapiẽtissimꝰ Romanꝰ nocuit prr̃o
ĩ festissimo hosti Romanoꝵ sicut iste fredeitꝰ
erat ĩ festissim hostis Romane ect Erede
ritus ẽt alios multos sic multatos fecit ĩ
suo .d. Io fu colui cħ tẽni anbo le chiaui .i.
duplices potãtes claudendi et aꝑiendi del
hr̃et alios aulitos ad ꝯsiliũ suu tñ soli pet
ꝯmictebat ardua ⁊ erat ille ꝗ ꝯcludebat ĩ
oĩ cã affirmãdo et negando. I tacite q̃õmi

Expanded text:
et potuisset sibi caecus multum nocere consilio suo, sicut et potuisset sibi caecus multum nocere consilio suo, sicut Appius caecus sapientissimus romanus nocuit Pyrrho infestissimo hosti <Romanorum, sicut iste Federicus erat infestissimus hostis romanae ecclesiae. Federicus etiam alios multos sic mulctatos fecit in suo, dicens: io son colui che tenni ambo le chiavi, idest duplicem potestatem claudendi et aperiendi, delus haberet alios aulicos ad consilium suum, tamen soli Petro commitebat ardua, et erat ille qui concludebat in omni causa affirmando et
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ⁊ oĩa potãt q̃ uolebat. S nimia feli¬
citas ꝓuocauit eũ in q̃uidia et odiũ m̃łtoꝵ
tis cͥmib unꝰ dicebat ꝙ ĩp̃e erat factus ditior
face̾t prudẽtia sua. aliꝰ dicebat ꝙ ip̃e reue¬
labat secreta romano põtifici ⁊ sic de aliis
Iimꝑator suspectꝰ et credulus fecit ip̃m ex ocu¬
lari ⁊ abacinari et tradi carceri In qͦ ip̃s ñ
ulens ferre tantã ĩ dignitate qr Que
uenit indigne pena dolenda ueĩt. se ip̃m int̾¬
fecit. Et scribt aliꝗ ꝙ petrus du portaret᷑
tu frederico eũte ĩ tusciã suꝑ una mula ad
aiuitatẽ pisaꝵ depositus apuo tastellũ sancti
qd̾ hẽbat ualde altu ĩ capua pr̃ia sua p̃cipita¬
uit se de alta finestra duz ĩꝑatõ transiret
se int̾ fecit᷑ in carce. Qͥ nõ iudẽt᷑ bñ ue
risimile ꝙ ĩꝑator post cecitatẽ ducẽt eũ in¬
atiłr secu aut ꝙ dimiẜit eu ĩ libertate
sua pꝰ cecitate qr nõ erat cetatus mente

Expanded text:
ia poterat quae volebat. Sed nimia felicitas provocavit eum in invidiam et odium multorum; tis criminibus. Unus dicebat, quod ipse erat factus ditior fecerat prudentia sua; alius dicebat, quod ipse revelabat secreta romano pontifici, et sic de aliis. Imperator suspectus et credulus fecit ipsum exoculari, et bacinari et tradi carceri; in quo ipse non valens ferre tantam indignitatem, quia: quae venit indigne poena dolenda venit; se ipsum interfecit. Et scribunt aliqui, quod Petrus dum portaretur cum Federico eunte in Tusciam super una mula ad civitatem Pisarum, depositus apud castellum sancti quod habebat valde altum in Capua patria sua, praecipitavit se de alta fenestra dum imperator transiret se interfecerit irisimile, quod imperator post caecitatem duceret eum inutiliter secum, aut quod dimiserit eum in libertate sua post caecitatem, quia non erat caecatus mente,
Abbreviated transcription (Latin):
uocatꝰ est Raineri unꝰ fuit de Corneto tast
alt̾ de ciuitate aretii de ualle arni Dicit gͦ
⁊ illa diuina iustitia in etno mugne .i. ex¬
haurit et uaruat le latrime tħ .i. quas.
diserra. i. aꝑit col bollore qr isti ex dolor̃
bulloris ꝯtinus st̃ ĩ plantu et latmis. Ad
Ramer da corneto Iste p̃datus fuit stratã
Romanai ad Ramer pazo ⁊ iste p̃datus
fuit strata tuscie. Dem̃ fuit tractatũ pͥme

Expanded text:
ocatus est Rainerius, unus fuit de Corneto Castro, alter de civitate Aretii de Valle Arni. Dicit ergo: et illa divina iustitia, in eterno munge, idest exhaurit, evacuat, le lagrime che, idest quas, disserra, idest aperit, col bollore, quia isti ex dolore bulloris continuo sunt in planctu et lacrimis, a Rainer da Corneto; iste praedatus fuit Stratam Romanam, e Rainer pazzo; iste praedatus fuit Stratam Tusciae. Deinde finit tractatum
Abbreviated transcription (Latin):
gñałr. Id̾o dicit appoĩtiue morte et comũe
uitio delle corte. Quot sapiẽtes quot potẽ¬
tes quot ĩ nocẽtes ista pu. pestis morti teadidit
animositate oĩu aulicoꝵ. Et bñ dic̾ inflãm¬
auit qr Inuidia ẽ quedam fax ardẽs ĩcen¬
dens et stimulans atu ĩuidi. Ruisus inuidia¬
est dolor alieni boni ex antiqͣ uł aliena selici¬
tate nascẽs/ aĩ torquẽs. ⁊ dicit᷑ Inuidꝰ qui¬

Expanded text:
r; ideo dicit appositive: morte comune vizio de le corti, quot sapientes, quot potentes, quot innocentes ista publica pestis morti tradidit!animositatem omnium aulicorum, et bene inflammavit, quia invidia est quaedam fax ardens, incendens et stimulans animum invidi. Diciest dolor vel egritudo animi ex aliena felicitate nascens et animum torquens sic dicta qu
Abbreviated transcription (Latin):
dederat sibi uulnꝰ indig renouando eiꝰ
mortem ĩ fumem q̃ nõ erat oĩb nota Ido
dat sibi medelam qi reddit sibi bonã samã
feesthi tua fama. huẽ rat pꝰ petrus borã
fama qr erat legalis et fidelis fredeio
postea ĩsurrerat ĩ infamia ĩiudia ꝓcurãt
renouare fama tua in mundo quis uiuit
et ẽcito reuersutus suꝑius ⁊ dit Inuie
dalcuna menda .i. loco alicuiꝰ rãdationis
et satisfactiõĩs offense quãt̾ fecit l sine
uolentia ꝯm̃dãs dłte ꝑsuasione tantiora¬
toris unde d. Eltronco supple respõdit
rami adescin .i. tam ꝑfficatit᷑ me capis et
ligas cal dolçs dire. qr nimis est dulce hoĩ
recuꝑare bonaz fama post ĩ famiã falsam
chio nõ posso tatere ⁊ si debeo loꝗ nõ possu dicẽ
pauca/ iõ et uoi nõ graui per chio un poto mi
petei ueĩa qr de rei iũtate fuit plixꝰ ĩ suo
usq ĩ telligẽtia bonũ ẽ scir̃ pleniꝰ ꝗs fuĩt hõ

Expanded text:
dederat sibi vulnus indignum renovando eius mortem infamem, quae non erat nota omnibus, ideo dat sibi medelam, quia reddit sibi bonam famam,rinfreschi tua fama. Habuerat primo Petrus bonam famam quia erat legalis et fidelis Federico; postea incurrerat infamiam, invidia procurante; renovare famam tuam in mundo, quia vivit, et est cito reversurus superius; et dicit: in vece d'alcuna menda, idest loco alicuius emendationis et satisfactionis offensae quam tibi fecit, licet sine ivolentiam commendans dulcem persuasionem tanti oratoris; unde dicit: e 'l tronco, supple, respondit: tu m'adeschi, idest tam efficaciter me capis vel ligas, col dolce dire, quia nimis est dulce homini recuperare bonam famam, post infamiam falsam, ch'io non posso tacer, et si debeo loqui non possum dicere pauca; ideo: e voi non gravi perch'io un poco m'ipetere veniam, quia de rei veritate fuit prolixus in suo riusque intelligentiam bonum est scire plenius, qui fuerit homo
Abbreviated transcription (Latin):
axore honaria soror ualentiuiani ĩpato¬
tis faciers luxuriosa quinia cu ultrã soli¬
tu bibissi ex fluxu sangũts nariu animã
efflauit ⁊ sic uir simguinũ in siingit ⁊
umno susfocatus ẽ moriens in quo modo est
qd uilgus dicit ꝙ fuit mactatus arimi. Nc
aolẽd au᷑ͣ desc̾bit Athila ĩ cognomine
qd ip̃s sibi posuit ĩ uita tlam cuꝰ athia

Expanded text:
xorem Honoria sorore Valentiniani imperatoris, faciens luxuriosa convivia, cum ultra solitum bibisset ex fluxu sanguinis narium animam efflavit; et sic vir sanguinum in sanguine et vino suffocatus est moriens in quo modo est quod vulgus, quod fuerit mactatus Arimini. Nunc ad literam autor describit Athilam a cognomine, quod ipsi sibi imposuit in vita. Nam cum Athila
Abbreviated transcription (Latin):
mus capta fiutque et fecto euetsu
deli ex aidio Tũt quȩ dã mulie eutosune
bigna p̃apitanit sede alta aice  flumen
nẽ ĩ manꝰ hostiu deutniret Mubier
digna quę tali morte ꝑiret. Deñi athila
destruxit Concodia Altinu ⁊ pathanũ
Deiũ ꝑ ciuitutes Uicentia Uerona Brisi¬
am ꝑgamũ ullo resistente discurrit Medio¬
lanũs et papia simiłi spoliauit abstinẽs a
ferro et igne. Cuutates als lonbardie Ro
mãdiole eode m̃o affuixit Demũ ꝑuenit

Expanded text:
 capta fuit igne et ferro, eversa crudeli excidio. Tunc quaedam mulier nomine Digna precipitavit se de alta arce in flumen, ne in manus hostium deveniret; mulier indigna quae tali morte periret. Deinde Athila destruxit Concordiam, Altinum, Patavium: deinde per civitates Vicentiam, Veronam, Brixiam, Pergamum nullo resistente discurrit. Mediolanum et Papiam similiter spoliavit abstinens a ferro et igne. Civitates alias Lombardiae, et Romandiolae eode
Abbreviated transcription (Latin):
nor aqua ita ꝙ ex opposito paꝵ aque ẽ iuỹ
altas ripa. dicit gͥ auͣ ᷑ dixe el tenthauro
O. Nexus reflertens se d aqua transitam
sicome tu urdi el bullitame tb semp̃ si scema
i minatur da questa parte .o. sinistra
cusi uoglo cħ tu credi chel fondo suo apiu gui

Expanded text:
osito parum aquae est iuxta alteram ripam. Dicit ergo autor: disse 'l centauro, scilicet Nessus reflectens se ad aquam transitam, sì come tu vedi, il bulicame che sempre si scema, idest minuitur, da questa parte, scilicet sinistra, così voglio che tu credi, che 'l fondo suo più a
Abbreviated transcription (Latin):
aurra a quee mane deat᷑ ten calicẽ suis ca¬
thesẽ aureñ in quo ẽ cordicti Eutit i baissim¬
atm et d cor stat gladiꝰ nudus testis hue nstis
Inmanu uo sonistra tens cartagtui isti ossas
Cor gladio saissuz domui sangiũeus sum .. ledu¬

Expanded text:
rata, quae in manu dextra tenet calicem sive craterem aureum, in quo est cor dicti Henrici balsematum, et supra cor stat gladius nudus, testis huius necis. In manu vero sinistra tenet chartam cum isto versiculo: Cor gladio scissum, do cui consanguineus sum, sci
Abbreviated transcription (Latin):
put cũ corꝑe heleno filio pirri reportandũ
pr̃ia ip̃o heleno ex captiuitate liberato sicq
tot regnoꝵ bell uexatus sp̃ũ cũ sangiũe de du
de isto Rege. Nec dicas ꝙ iste nõ fuit prerata
qr dico ꝗd adrem: Nam au᷑. nihil dicit ꝙ pĩ¬
rus fuit pirrata S addit aliũ prerata
ĩmediatte .s. Sextu filiũ pompei. Nũt ordi

Expanded text:
uo corpore Heleno filio Pyrrhi reportandum in patriam, ipso Heleno ex captivitate liberato: sicque tot regnorum bellis vexatus spiritum cum sanguine deduxitor loquitur de isto rege: nec dicas iste non fuit pirata, quia dico: quid ad rem? Nam autor nihil dicit quod Pyrrhus fuerit pirata; sed addit alium piratam immediate, scilicet Sextum filium Pompei
Abbreviated transcription (Latin):
dã lodoruti ꝗ potans ossa fratris sui rentebit
ĩ gallia ⁊ Eirriti ⁊ filius fuccardi fegis. Reges
erãt ⁊̃ discordia eligent nouum pp̃ Tuncppe¬
trasũ est nimis atroꝵ facin so custodia regis Ra¬
roli. Nam cũ fipricus pdictus ret ĩ una ẽtlia
mucͦne ĩpe nansfixit euritus p̃dictu ⁊ mu¬
nitus cente p destͥ ei equest feat pti rlam dũ un
ex miitibi suis petiss ꝗd fenstio ip̃t endie ferimo¬
a uindicta ⁊ ilo milite replicante quo feripis
orrido sacrilegio ⁊ homicidio euasit sospes ĩ ma¬
ritimã ĩ tris coĩtis Russi soceti sui. Ex hͦ ficto
tota tatia fuit calde furbata ĩ famates ⁊ uirtu

Expanded text:
cti Ludoici, qui portans ossa patris sui, revertebatur in Galliam, et Henricus filius Ricardi regis. Reges erant in discordia, eligerent novum Papam. Tunc perpetratum fuit nimis atrox facinus, sub custodia regis Caroli; nam cum Henricus praedictus esset in una ecclesia impie transfixit Henricum praedictum, et munitus gente pedestri et equestri, fecit peius. Nam dum unus ex militibus suis petisset: Quid fecisti? ipse respondit: Feci meam vindictam. Et illo milite replicante: Quomodo fechorrendo sacrilegio et homicidio, evasit sospes in Maritimam in terris comitis Russi soceri sui. Ex hoc facto tota Curia fuit valde turbata: infamantes et vitu
Abbreviated transcription (Latin):
dinanti al dolce raggio. S. incelo corã
lumĩe beat̾cis ido dicit di quella el cui
speculatio cognoscit humana ⁊ diuina
da lei saperai el uiaggio di tua uita.
cursu tue fortune expulsiõe ⁊ omnia.
Et aduerte hic ꝙ aucto uid̾tir hic dicẽ
a beatce s potiꝰ a Cacciagiuda antiquo p̃¬
decessore silo ut p parãdisi .tͦ xuiio
dicendu ẽ br ꝙ auctor audiet ista a
predicto mediante Beatie quȩ ducet

Expanded text:
dinanci al dolce raggio, scilicet in coelo coram lumine Beatricis; ideo dicit: di quella il cui speculatio cognoscit humana et divina, da lei saprai el viaggio di tua vita, idest cursum tuae fortunae, et expulsionem et omnia. Et adverte hic quod autor videtur hic dicere a Beatrice, sed potius a Cacciaguida antiquo praedecessore suo, ut patet Paradisi capitulo XVII. Dicendum breviter, quod autor audiet ista a praedicto mediante Beatrice, quae ducet
Abbreviated transcription (Latin):
grdentib ꝯburebant sibi batbam ⁊ capillos.
Semel ãt su uell ludet̃ ad pila sict stpe so¬
lebat spolianit s damides qua tradidit si inin
tui gladio Iuuti quẽ sum̃e diligrbut Tunt qdas
familiatis iocost dixit bionisie ꝯmitis tuui¬

Expanded text:
ardentibus comburebant sibi barbam et capillos. Semel autem cum vellet ludere ad pilam, sicut saepe solebat, spoliavit sibi clamidem, quam tradidit simul cum gladio iuveni quem summe diligebat. Tunc quidam familiaris
Abbreviated transcription (Latin):
ftris que repiũt᷑ ĩ una certa silua italie q̃ uisa
fuit asꝑrima aua ĩt alias quas uidat Dicit gͦ
Quelle fiere saluaggie sicut uesi apri ⁊ simi¬
les cħ haño in odio i lochi colti sicut e nãle ꝙ
talia aĩalia fugũt qtum post loca laborata br
domestica hĩtata q̃ stt mimica s Tra cecina
Corneto que se due tre ĩ macituna int quas
sũt nemora densissima. Cornetũ de qͥ dcũ ⁊ s̃¬

Expanded text:
 in una certa sylva Italiae, quae visa fuit asperrima autori inter alias quas viderat. Dicit ergo: quelle fiere selvaggie, sicut ursi, apri et similes, ch'anno in odio i luoghi colti, sicut est naturale quod talia animalia fugiunt quantum possunt loca laborata, domestica, habitata, quae sunt inimica sibi, tra Cecina e Corneto, quae sunt duae terrae in maritima, inter quas sunt nemora densi
Abbreviated transcription (Latin):
bita sibi sine raspa. Ita auardis nũqͣ ꝯtentatur
suostantia sibi relicta uł arꝗfita si nõ semꝑ denuo
capit iõ bñ u̾giꝰ dat arpiis man uncas ut ꝑ hot
denotet manꝰ aati cirruas aptas ⁊ natas ad rapi¬
enoui et penũto il gran uentre qr ĩsatiable
ĩgurgitat oĩa ⁊ sepellit et ẜuat ⁊ nesct cui.¬

Expanded text:
bita sibi sine raspa, ita avarus numquam contentatur substantia sibi relicta vel acquisita, si non semper de novo rapit. Ideo bene Virgilius dat harpiis manus uncas, ut per hoc denotet manus avari curvas, aptas natas ad rapiendum, e pennuto il gran ventre, quia insatiabiliter ingurgitat omnia et sepelit et servat et nescit cui
Abbreviated transcription (Latin):
ma magnis beł afflixit neut iñ potuit obane
imo uidbat᷑ soiuigatur sͥ lonbardias potentia et
nagnificentia sua accepta ĩ uxorẽ filta Ratoli
ꝑi sorotis tegis robti post moditu tñ amissis
niutina et Regio ĩ duob dieb ĩfremat ẽ ⁊ mõ¬
tuus ĩ ansictate sint ple ex qͦ dñu e inapo
lu remãsit it fres ⁊ nepotes ⁊ fili ei frisc¬

Expanded text:
rmam magnis bellis afflixit, neutram tamen potuit obtinere; imo videbatur subiugaturus sibi Lombardiam potentia et magnificentia sua, accepta in uxorem filia Caroli II sorore regis Roberti. Post modicum tamen amissis Mutina et Regio in duobus diebus infirmatus est et mortuus in anxietate sine prole; ex quo dominium eius remansit in
Abbreviated transcription (Latin):
dca ducendis dicit Otcimouẽmocõ lascor¬
ta fida le t hexo cuius fidei examꝰ ꝯmissi
q̃uis male siuauit herculi de posttars m
lenti ĩ sangiue bullientes facrano alte
maiores sangũs effusioẽs ⁊ extorsiones cru¬
dels et ĩ uiste dicit gͦ. io uiddi gente soctofi¬
no al ciglo. ita ꝙ nihil eminebat de eis nͥ su¬
mitus capitis ut appareiet pena÷ declarat
posse star̃ qr iam dixit auͦͬ Ortimouẽ mo
Pars mihi pacis erat dextra tetigisse tyr̃am
sdo specificat de ꝗb loꝗtirt tu dicit cħ dier
di piglo .i. ꝗ ĩ iecẽit manꝰ at roses nel san
tati dãni data ĩpie ĩ hoĩes et eoꝵ bona si

Expanded text:
dicta dicendis, dicit: Or ci movemmo con la scorta fida, idest cum Nesso cuius fidei eramus commissi, quamvis male servaverit Herculi depositum suum; lenti in sanguine bullientes, facean alte maiores sanguinis fusiones et extorsiones crudeliter et iniuste. Dicit ergo: io vidi gente sotto fino al ciglio, ita quod nihil eminebat de eis nisi summitas capitis, ut appareret poena; et declarat posse stare, quia iam dixit autor: Or ci movemmo e; unde Virgilius: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni. Ideo specificat de quibus loquitur, cum dicit: che dier di piglio, idest qui iniecerunt manus atroces, nel sangtati danni, data impie in homines et bona eorum, si
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝯsanguineu. Ecce su et ĩ quelch nõ
fidem de hõie aliqua spali de tã. Et spen¬
cipiendo exneu cu nihil debeo nͥ r̃õe huma¬
nitatis et gn̾alis pietatis  ꝯtinuo delarat
ꝗ sunt isti et ubi positi dicẽs ypot̾sia .i. ypoc̾te

Expanded text:
sanguineos. Ecce secundam: et in quel che non fidem de homine aliqua speciali de causcipiendo extraneum, cui nihil debeo nisi ratione humanitatis et naturalis pietatis. Et continuo declarat qui sunt isti et ubi positi, dicens: ipocrisia, ide
Abbreviated transcription (Latin):
ugilius sapies hgia glera alpeetodu qui
sanguinu sicut uos fiũstis. Et ene quare
ueĩmꝰ nõ ad martiriu sicut Nexus petebat
paulo añ ĩmo ut iudeat penas alior ideo
et si solecto mi li coniuen mostrar la ualle
buia .s. infernu obscuꝵ.⁊ dicit ad excusa¬
tidẽs auctoris Necessita el ꝯduce ⁊ nõ dilecto

Expanded text:
gilius sapiens, che già gli era al petto, idest qui sanguinum sicut vos fuistis, et ecce quare venimus: non ad martirium, sicut Nessus petebat paulo ante, imo ut videat poenas aliorum; ideo, e sì soletto mi li convien mostrar la valle buia, scilicet infernum obscurum; et dicit ad escusationem autoris: necessità il condusse, non diletto
Abbreviated transcription (Latin):
tto que oetalia dicta ẽ ubi captus ist amor
ole silie regis quo audito Deianira post mag
mulu suu licũ hectul quã ĩdutus subito at¬
census toto corpe cepit resolui ꝑ oĩa mẽbra ⁊
spoliati ꝑ oĩa ossa post longaz furiã et que rela
iricules sponte ĩ iecit se ĩ ignem ⁊ sic uir ĩdo¬
mandi domitus ⁊ uictus est sangiũe Nexi cen¬
tiur ⁊ sic Nexus moriens ꝗ nõ potuerat
ꝑ urolentia hr̃e dilcta Deianira ꝑ feaudu¬
lentia necauit urꝗ sibi odiosu hecculem.
Et hicmno. ꝙ aliꝗ uolũt hoc totu fuisse ue
non fictu. Dicũt eͥ ꝙ ille sanguis Nexi ĩfectus
eetinctus est alexander macedo. Ad ꝓpoitum

Expanded text:
cta OEtalia, ubi captus est amore Iolae filiae regis; quo audito Deianira post magnfamulum suum Licam Herculi, qua indutus, subito accensus toto corpore, coepit resolvi per omnia membra, et spoliari per omnia ossa. Post longam furiam et quaerelam Hercules sponte iniecit se in ignem; et sic vir indomundi, domitus  sic Nessus moriens, qui non potuerat per violentiam habere dilectam Deianiram, per fraudulentiam necavit virum sibi odiosum, Herculem. Et hic nota quod aliqui volunt hoc totum fuisse verum, non fictum: dicunt enim quod ille sanguis Nessi infectusextinctus est Alexander Macedo. Ad propositum
Abbreviated transcription (Latin):
mo ad quolle fiere smelle .i. ad centhiuros fe¬
rotes ⁊ ueloces ut satis drũ est et chiron prese
uno strale.i massile sis sagutam et fete la
barba dierto alle mastelle cõ ia cocta .i. cũ
stissura cu tacta. Cocta tĩ appellat᷑ florẽtie
hẽbat magnã silua piloꝵ tirca os que depen¬
debat sibi usq ad pectus sicut portant cõter
isti militantes iõ ut poss expedĩẽs loqui de¬
texit sibi os a barba densa. de qr fecit
hot cuz sagicta ⁊ qr potiꝰ tu fine ꝙ̃ tũ pũcta
Daco ꝙ ad hoc au᷑ tangit actu sapitutis qui

Expanded text:
mo a quelle fiere snelle, idest ad centauros feroces vel veloces, ut satis dictum est, e Chiron prese uno strale, idest missile sive sagittam, e fece la barba indietro a le mascelle con la cocca, idest cum scissura, cum tachahabeat magnam sylvam pilorum circa os, quae dependebat sibi usque ad pectus, sicut portant communiter isti militantes; ideo ut posset expeditius loqui, detexit sibi os a barba densa. Sed quare fecit hoc cum sagitta? quare potius cum fine, quam cum puncta? Dico quod ad hoc autor tangit actum sapi
Abbreviated transcription (Latin):
Et demus ug tangit offro istoꝵ dicẽs ⁊ isti Ce¬
thuri uãno ĩ torno al fosso ad custodia si¬
dictus est qr de mille unꝰ ut qdam uolũt elige
batur. Ita ẽt ibant satellites circa Palatium dio
i. ultra pena qua elpa destinauit eis eiꝰ ut
stati patebit ĩ sequentiparte aliq̃ aĩe st mecse
ĩ sangiue usq ad cilia alie usq ad ulia alie
usq ad genua. Nodo si aliqua aiaꝵ uell se te¬
mouer ad aliquã xeleuatione: labotis ⁊ bulloio
stati Centhaut sagictant ⁊ facũt ip̃a so it¬
re sangiũei Et uẽ lector isti stipendiatii
sunt illi ꝯtenent istos ĩ sangiue .i. in fusioe
nñs cessarent mortes uiolentie ⁊ rapine Sed
proh dolor ĩ hec tpra ĩfelicitatis ma me duxit
ut uide̾m hodie miẜam utalia plena barbaris
sotiali õĩu nationũ. Hic eͥ sunt anglici au¬
giunei alemani furiosi brictones bruti Uas

Expanded text:
us tangit officium istorum, dicens: et isti centauri, vanno intorno del fosso, ad custodiadictus est, quia de mille unus, ut quidam volunt; ita etiam ibant satellites circa palatium Dionidest ultra poenam, quam culpa destinavit eis; quia, ut statim patebit in sequenti parte, aliquae animae sunt mersae in sanguine usque ad cilia, aliae usque ad ilia, aliae usque ad genua; modo si aliqua animarum vellet se removere ad aliquam relevationem bulloris, statim centauri sagittant et faciunt ipsam subintrare aquam. Et vere, lector, isti stipendiarii sunt illi qui tenent istos in sanguine, idest in fusione r consequens cessarent mortes, violentiae, rapinae. Sed proh dolor! in haec tempora infelicitas mea me deduxit, ut viderem hodie miseram Italiam plenam barbaris socialibus omnium nationum. Hic enim sunt Anglici sanguinei, Alemanni furiosi, Britones bruti, Vas
Abbreviated transcription (Latin):
del sangus.. flumĩs rubei sangiuei calidi
ĩ quo bulliunt isti uiolenti saproccia .÷ ap¬
propĩquat sb̾ ocł̃is ⁊ sb̾ pedib tuis iõ stes
bñ actentus uñ dicit In laqual bolle qual cħ
noccia in altrui ꝑer uiolentia .i. ꝗc ꝙ facit¬
iusta et mirabilem q̃ seꝗtur ad teude lig
scelera istoꝵ uiolentoꝵ hic pͦ ĩuehit cõt᷑¬
du crudelitate hõiu exclamãs iuste o
cupidigia ceca ab effcũ qr cupiditas dñandi
et hñdi Ita int̾du obcecat mẽtes hõi ad
p̃dam et sanguiẽz Nan semꝑ pro hñda una

Expanded text:
del sangue, idest fluminis rubei, sanguinei, calidi, in quo bulliunt isti violenti, s'approccia, idest appropinquat sub oculis et sub pedibus tuis; ideo stes bene attentus; unde dicit: in la qual bolle qual che noccia in altrui per violentia, idest in proximiustam et mirabilem, quae sequitur ad crudelia scelera istorum violentorum, primo invehit contra cupiditatem hominum, exclamans iuste: o cupidigia cieca, ab effectu, quia cupiditas dominandi et habendi, ita interdum obcoecat mentes hominum ad praedam vel sangui
Abbreviated transcription (Latin):
re destendet ꝑ riuna illa ab alto ad pla
tes ad replo tandus ad ꝗd isa uenirent uun dics
Et tre si dipartiron della schieta electi ex alqis
et er ant duo fuciosi ⁊ uñ tecti temꝑatus ad re¬
seenãdu ixas eoꝵp⁊ dicit cõ archi et astinole
pͥma elent ut possent aito uti leui atmatuta si &¬
pediret. Unde debes stire ꝙ c̃enthanu uiduto
istos uenire a longe putaueĩt ip̃os eł aliqͦ¬

Expanded text:
cendere per ruinam illam ab alto ad planes ad explorandum ad quid isti venirent; unde dicit: e tre si dipartiro de la schiera, electi ex aliis, et erant duo furiosi, et unus tertius temperatus ad refroenandam iram eorum; et dicit: con archi et asticciole prima elette, ut possent cito uti levi armatura si expediret: unde debes scire quod centauri videntes istos venire a longe, putaverunt ipsos esse aliq
Abbreviated transcription (Latin):
chaos ꝑiu uolte Et istd̾ est illud chaos qd̾ sc¬
bit Ouidiꝰ ĩ pͥncͦ maioris uͥ dicit. Nam corpe ĩ
uno frigida pugnabant calidis hum̃tia sicris.
Et tangit tp̃s dicẽs poco pͥa sio ben discerno
I si nõ erro e obliuione qr ia ꝑ tot secla ho
fernali del cerchio superno .i. de linbo ut
pria. qr ꝑ duos dies añ Naz die passionis dñi
fcũs est rremotus et die reprectiõis & exu
it aĩas pr̃ui de liba/ un dicit Questa uerchia
roitia .÷ ripa. fece tal riu̾so .i. runa tale¬

Expanded text:
caos più volte: et istud est illud chaos quod describit Ovidius in principio maioris, ubi dicit: ... nam corpore in uno Frigida pugnabant calidis humentia siccis; et tangit tempus dicens: poco pria, s'io ben discerno, idest non erro ex oblivione, quia iam per tot saecula hoc fernali, del cerchio superno, idest de lymbo, ut pria, quia per duos dies ante; nam die passionis Domini factus est terraemotus, et die resurrectionis Christus eruit animas patrum de lymbo; unde dicit: questa vecchia roccia, idest ripa, fece tal riverso
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sicut scͥoit Ouidiꝰ ualde diffuse doniii. metha.
He cules fortissimꝰ õĩu hõius uictor pugnauit
singło certamĩe cũ a cheleo ꝑ hñda Deantra
ugiẽ plirrima filia Genei Regis Calidonis
i greria que bianira fuit soror Meltagri ⁊
fortissimi Thidei ⁊ cu obtenta uictoria reu¬
nouã pugnas. Nam cu ꝑ uenissi ad fluuiu no¬

Expanded text:
 sicut scribit Ovidius valde diffuse in nono maioris, Hercules fortissimus, hominum omnium victor pugnavit singulari certamine cum Achelao pro habenda Deianira virgine pulcerrima filia Oenei regis Calidoniae in Graecia, quae Deianira fuit soror Meleagri et fortissimi Thidei; et cum obtenta victoria revnovam pugnam. Nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
bat duo .s. amore ⁊ odiu siue ꝯcordiã et litẽ
Amor et ꝯcordia erat qñ oĩa exant simul storꝑa¬
bet ꝑs fre erat ĩ qualib ꝑte aque ⁊ quelib
ꝑs aeris erat ĩ qͣlib ꝑte ignis ⁊ quelib ꝑo
carms erat ĩ qualib ꝑte ossis ⁊ q̃lib ꝑs ossis
erat ĩ qͣlib ꝑte carm̃s .⁊ ita de aliis/ ita ꝙ br¬

Expanded text:
bat duo, scilicet amorem et odium, sive concordiam et litem. Amor et concordia erat quando omnia erant simul incorbet pars terrae erat in qualibet parte aquae, et quaelibet pars aeris erat in qualibet parte ignis, et quaelibet pars carnis erat in qualibet parte ossis, et quaelibet pars ossis erat in qualibet parte carnis, et ita de aliis; ita
Abbreviated transcription (Latin):
u. Et tñ laborĩtus Crethe ẽ młto mirabili¬
or qr ut audio ẽ totꝰ frũs ad camẽãs qͥdr atas
sis nt descendendo ad lr̃az quã ordina sic
Et lin famia di crethe .i. mi notauꝵ ĩ famit¬
la falsa uacca .i. falsificata et sbornata co
sus de la lacca .i. costa. ⁊ sic ponit᷑ sepe ali

Expanded text:
um; et tamen laberinthus Cretae est multo mirabilior; quia, ut audio, est totus factus ad cameras quadratas, sis nunc descende ad literam, quam ordina sic: e l'infamia di Creti, idest Minotaurus, ila falsa vacca, idest falsificata et subornata suincipio descensus, de la lacca, idest costa, et sic ponitur saepe ali
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ furiosus ad xbũ u̾gilii sicut taut᷑ ad ictũ
mactantis. Sicit gͦ uiddio lo mi notarer far totale
quale quel toro. supplo fit cħ sislaccia .i. dilaq̃¬
at᷑ et dispoliat᷑. ĩ quella .s. uice. cha riceuuto
gir nõ sa et qua ⁊ la saltella. ⁊ sic uid̾ q̃tuz tõ¬
ꝑatio bñ ꝯueniat de tauro ad miõtauñ qi eat
rectt taurꝰ ĩdomitꝰ siñiugo legis de quo dicit

Expanded text:
tus est furiosus ad verbum Virgilii, sicut taurus ad ictum mactantis. Dicit ergo: Vidi lo Minotauro far cotale, quale quel toro, supple fit, che si slaccia, idest dilaqueatur et dissolvitur, in quella, scilicet vice, ch'à ricevuto gir non sa, e qua e là saltella. Et sic vide quantum comparatio bene conveniat de tauro ad Minotaurum, qui erat recte taurus indomitus sine iugo legis, de quo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
gñatus ex thauro qͥ ꝗdam reputant ĩ possibi¬
le siue s aliqͦ hõie qd̾ est iũsimile qr ista
q̃ petiuit amorẽ thauri nõ debebat refugẽ
nothauri nõ credo ꝙ sit frũs a dedalo gr nõ
uidt᷑ opꝰ etatis uniꝰ hoĩs ut dñt ꝗ uidelũt

Expanded text:
am reputant impossibile, sive ex aliquo homine, quod est verisimile, quia ista quae petivit amorem tauri, non debebat refugerenotauri, non credo quod sit factus a Dedalo, quia non videtur opus aetatis unius hominis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sule occupato ĩꝑio credens otiu et desidiã
sui magni exercitus esse dãnosam it prelosa
suo regno traduyit exercitu ĩ italia ubi
exce̾t uires militu et fines regni amplaret
⁊ pͦ mouit bellu ĩ calabria ỹ gretos qui
tt̃ tpris magna ꝑte italie ocrupauerant
uñ magna grecia appellata fuuit Ibi occupatis
uerãt bellu ⁊ nõ post multu tp̃s fractis
et uictis multis bellis finalx fraud suoꝵ
occisus est. Iste gͦ dionisius tam magͥficus
fuit tñ maltficus ⁊ ĩ uidus sicut scbit Tulliꝰ¬
eod li Nam ꝑꝑ mala quę faciebat cũ hr̃et
Et ĩ carcerez quodamo se ĩ clusat cingendo
sm amplo fosso ĩ sua intralat pe
pontrelignets et clausis hostiis ĩp̃e met leualas
irm et aliquñ ee alta tarei utcengilat qr ñ au¬
debat stdete m̃ aliis ĩ publico ⁊ tu ht̃m du¬

Expanded text:
sulae, credens otium et desidiam sui magni exercitus esse damnosam et periculosam suo regno, traduxit exercitum in Italiam, ubi exerceret vires militum, et fines regni ampliaret; et primo movit bellum in Calabria contra Graecos, qui tunc temporis magnam partem Italiae occupaverant, unde Magna Graecia appellata fuit. Ibi occupatis verant bellum; et non post multum tempus fractus et victus multis bellis finaliter fraude suorum occisus est. Iste ergo Dionysius tam magnificus, tamen fuit maleficus et iniustus, sicut scribit Tullier mala quae faciebat cum haberet et in carcere quodammodo se incluserat cingendo cameram suam amplo fosso, in quam intrabat per pontem ligneum, et clausis hostiis ipsemet levabat ipsum; et aliquando ex alta turri arrengabat, quia non audebat sedere cum aliis in publico
Abbreviated transcription (Latin):
Et io allui. supple respondi illi farinate Lostra¬
tio el grunde exempio .i. fatuu et ĩane icin
ch fece larbia colorato ĩ rosso .i. ꝙ tu et alii
gibellini fecistis de pplo florentino apud abiam
qui ẽ fluuiꝰ laber s ad radice montis apeti
ubi feastis tanta sangiũs effusioe florenti non¬
ꝙ aqua ille̾ flumĩs mutato colore facta ẽ rubra
angĩe Ita ꝙ tu de aqua biber nõ potuisti Sicut
olim Marius nõ potuit biber̃ de aqua achesis
rabilem fecerat. fa sur tale oration nel nostto
tempio. Et istud exponitur cõit nel nr̃o tepio¬
.i. in florentia. S mihi e positio ista ninis¬

Expanded text:
et io a lui, supple, respondi illi Farinatae: lo strazio grande e scempio, idest fatuam et immane facinus, che fece l'Arbia colorata in rosso, idest quod tu et alii ghibelini fecistis de populo florentino apud Arbiam, qui est fluvius labiens ad radices Montis-aperti, ubi fecistis tantam sanguinis fusionem Florentinorum, quod aqua mutato colore facta est rubea sanguine, ita quod tu de aqua bibere non potuisti, sicut olim Marius non potuit bibere de aqua Athesis infecta stragem fecerat, fa far tal oracion nel vostro tempio, et istud exponitur comuniter, idest in Florentia; sed ista expositio videtur mihi
Abbreviated transcription (French):
lacutiosi gulosi auar prodigi iratad
q auctor ꝯmendat distinctione factam
ad captandam bñiuolentia dicens Et io.
supple dixi la tua ragion procede assai chiara¬
xisti istam ciuitate et assai ben distingiui
questo baracto ÷ ista ꝓfundam uoragiẽm
inferm el popol chel possede .i. mltitudiẽm

Expanded text:
luxuriosi, gulosi, avari, prodigi, iracunergo autor commendat distinctionem factam ad captandam benivolentiam, dicens: Et io, supple dixi: xisti istam civitatem, vel: assai ben distingui questo baratro, idest istam profundam voraginem Inferni, e 'l popol che 'l possede, idest multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
aĩe mortuoꝵ⁊ tangit efstũ petitionis.d
chiran si uolse su la dextra popꝑa .i. mamilla
Et sic uide ꝙ chiron erat ĩ medio ⁊ ad dexniã
hẽbat Nexam ad sinistra folu Et dixe ad
bant ⁊ uen̾ant obuia istis duobi usus ripa
et si li guida. qr hñt securi ꝯductu a dño Ita¬
ꝓ ulłs audeat noc̃e sibi et fa cansar .i. ceder
saltra schiera uintoppa . i si alia turba centa¬
roꝵ obuiat uobis. Si mił caũs aliqñ accidit
de st̃o ño auctori duz discurreret ꝑ mũdu
ꝑ ueniebat ad manꝰ alicuiꝰ nobił castellanĩ
a quo ĩ recessu petebat unũ caballatiu qui
scortaret eu ⁊ sotiaret ꝑ suu terito d
Mltu e honorabat᷑ semꝑ a talib qr uirtus
ubiq magno p̃tio ⁊tĩmat ut ait ualeriꝰ¬

Expanded text:
et tangit effectum petitionis, dicens: Chiron si volse su la destra poppa, idest mamillam; et sic vide quod Chiron erat in medio, ad dexteram habebat Nessum, ad sinistram Folum, e disse a bant, et venerunt obviam istis duobus versus ripam, e sì li guida, quia habent securuus audeat nocere sibi, e fa' cansar, idest cedere, s'altra schiera v'intoppa, idest si alia turba centaurorum obviat vobis. Similis casus aliquando accidit de facto nostro autori; dum discurreret per mundum, perveniebat ad manus alicuius nobilis castellani, a quo in recessu petebat unum caballarium qui scortaret eum et sociaret per suum territorium; multum enim honorabatur saepe a talibus, quia virtus ubique magno proetio extimatu
Abbreviated transcription (Latin):
accostai un poco piu al duca mio. q.d. retra¬
xi me magis xosus ugiliu fugiens ab acca
temendo qr res aĩas incognita tarbat sic
dicit ip̃e uiegiliꝰ.auctor e erat ĩuasus subi¬
ito ⁊ nesciebat a quo. tor on̾dit quo ugili

Expanded text:
acostai un poco più al duca mio, quasi dicat: retraxi me versus Virgilium fugiens ab arca, temendo, quia res animos incognita turbat, sicut dicit ipse Virgilius: autor enim erat invasus subito et nesciebat a
Abbreviated transcription (Latin):
S. gñalis cħ ña fa int̾ hoĩem ẽt hoĩe et quel
che poi aggionto .i. amor spãlis que postra
sides addit supͣ pͫ uñ dict di che la fede spal
dis ut iam patuit. Et ꝯtinuo speaficat qui
Itae etna mors ꝯsumit aĩaz sicut aĩal uo¬
rat herba q̃ ꝯtinuo nascitur de radice Nel
dicit de luniusu ĩ su cħ dite sede .÷. super
qͦ c̾clo ⁊ centro stat ror inferni ulni ẽ fundi¬

Expanded text:
hominem et hominem, e quel che èe poi agiunto, idest amor spiritualis>, quem postea fides addit supra primum; unde dicit: di che la fede specidis, ut iam patuit, et continuo specificat qui aeterna mors consumit animam, sicut animal vorat herbam, quae continuo nascitur de radice, nel dicit: del universo in su che Dite sede, idest supra quo circulo et centro stat rex Inferni, ubi est fund
Abbreviated transcription (Latin):
loqual rrasse sosm della uia dricta .i. ⁊ ua rate
fidei. Et adute ꝙ auctor ĩ isto u̾siclo facit mn¬
pinboloria .i. dubla lotutione Nam ad recta
intelliqitia istus lr̃e deb fieri de ftino sup¬
positu de Anastasio appositu Ita ꝙ lta cõstru¬
atur sic loquale .i. que anastasiu futin tras

Expanded text:
lo qual trasse Fotin de la via dritta, idest a via rectae fidei. Et adverte quod autor in isto versiculo facit amphibologiam, idest dubiam locutionem; nam ad rectam intelligentiam istius literae debet fieri de Photino suppositum, et de Anasthasio appositum, ita ut litera construatur sic: lo quale, idest quem Anasthasium, Fotin trasse
Abbreviated transcription (Latin):
S rñdet ad id q supra dixãt auctor unde
ei uostri nõ appreser ben quellarte. dixe
s mihi danti cio mi tormenta piu che que¬
sto lecto. s. sepłtura ĩ qua iaceo int̾ flam̃as
.S. redeundi. Demde facinata sicut est de
more ꝯtendentiu de istis ꝑtialitatib red¬
breui tpr̃e ip̃e expelletur de florentia nũ
ꝑreuesurus et adhebit ip̃is gibellinis
une dat Ma la factia dolla domina chqui
regge.i. formalune quę est regma isti¬

Expanded text:
spondet ad id quod supra dixerat autor, unde i vostri non appreser ben quell'arte, disse, scilicet mihi Danti, ciò me tormenta più che questo letto, idest sepultura in qua iaceo inter flammas Deinde Farinata, sicut est de more contendentium de istis partialitatibus, redquod in brevi ipse expelletur de Florentia numquam reversurus et adhaerebit ipsis ghibelinis; unde dicit: ma la faccia de la donna che qui regge, idest forma lunae quae est regina I
Abbreviated transcription (Latin):
et dicetur. Id̾o bñ auctor hic inducit istũ
milite qr magnꝰ epicurus fuit ⁊ ut fa¬
ciat ne moria de isto Guidone Uiro ex¬
cellenti fingit ꝙ ip̃e petat de filio suo Un
ꝯtinuãs dicta dicendis dicit auctor una
pliꝰ replicaret õ auctore alla uista scoperchia¬
ta . ad archis discoptam ad uidendu lungo
questa .i. uersus farinata predictu qr erat¬
pessima credulitate infine al mento qr nõ
surefat recte ĩ pedib sicut farinata io
dicit Credo sera inginochiu leuata: ꝑhe
ĩ nuit auctor ꝙ iste nõ erat tante magnisi¬
centie nͨ tani alti cordis sicut farinata.
iste cu audiss auctore oferente multa
cu farmata de nouitatib florentie et de
expulsione ⁊ reuersione partis surre xit
stati libent̾ ad uidendu auctore ꝗ ita mõ¬
daciter mordebat ⁊ tangebat gibellinos ꝗa
ip̃e Caualcante erat guelfus cum suis tõ

Expanded text:
et dicetur. Ideo bene autor inducit hic istum militem, quia magnus epicureus fuit, et ut faciat memoriam de isto Guidone viro excellente; et fingit, quod ipse petat de filio suo; unde continuans dicta dicendis, dicit autor: unaplius replicaret, contra autorem, a la vista scoperchiata, idest ad arcam discopertam ad videndum, lungo questpessima credulitate, infin al mento, quia non surrexerat recte in pedibus sicut Farinata; ideo dicit: credo che s'era in ginocchie levata, per hoc innuit autor quod iste non erat tantae magnificentiae, nec tam alti cordis sicut Farinata. Iste cum audisset autorem conferentem multa cum Farinata de novitatibus Florentiae, et de expulsione et reversione partis, surrexit statim libenter ad videndum autorem, qui ita mordaciter tangebat ghibelinos, quia ipse Cavalcante
Abbreviated transcription (Latin):
gibellinus ⁊ alteꝵ guelfu. quoꝵ unus
mẽtin saima ratione gestoꝵ suoꝵ alex¬
no come st hauesse talento di uedere se altri
de eade m ꝑte amiti ⁊ soti Id̾o dicit Et dixe
piangendõ qn uidit ꝙ eram solus unius

Expanded text:
 guelphum, quorum unus meretur famam ratione gestorum suorum, alno come avesse talento di veder s'altri erde eadem parte, amici et socii; ideo dicit: e disse piangendo, quando vidit quod eram solus vivus,
Abbreviated transcription (Latin):
Ripensando adquel parlar cħ mi parea
recessum et rn̾sione uogilii ad se dicẽs
El si mosse qi pͦ stabat et sxpertabat nc̃
aũt cepit ire et poi cusi andando .s. ne
mi dixe per cħ sei tu cusi smarrito. ⁊ dic̃
Et ioli tatis feci al suo dimando. qr .s. nax
et consiliu u̾gilii dicens. Quel saggio
.i. ille sagax ⁊ tircũ spectus u̾gꝰ. mico¬
mando la m̃te tua ꝯserui quel chai udito¬

Expanded text:
e boni Octaviani, ripensando a quel parlar che mi parea e boni Octaviani, ripensando a quel parlar che mi parea recessum et responsionem Virgilii ad se dicens: el se mosse, quia primo stabat et expectabat; nunc autem coepit ire, e poi cosme disse: perchè sie tu così smarrito; et dicit: e io li sodisfeci al suo dimando, quia scilicet consilium Virgilii dicens: quel saggio, idest ille sagax et circumspectus Virgilius, mi comandò: la mente tua conservi quel c'hai udito