comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ na᷑ ocultauit eadẽ om̃s qui sana m̃te sũt
remouẽt ab oculis. ip̃iq necessitati dãt opa
ut ꝙͣ ocultissime pareãt quaꝵq partiũ cõpo¬
ris usus sunt necessarii easq neq ꝑtes neq
eaꝵ usus suis nõib appellãt. Quodq facere¬
nõ turpe ẽ mõ oculte id dicere obscenũ est.
Itaq nec actio zeꝵ illaꝵ aꝑta petulãtia uacat
nec orõis obscenitas ¶ Nec uo᷑ audiẽdi sunt
Cinici. aut si qui fuerũt stoyci pene cinici ꝗ
rep̾hendũt et irridẽt ꝙ ea que turpia nõ sĩt
uerbis flagitiosa dicamus. illa at̃ q̃ turpia st̃
noĩb appellemus sius lautrocinari fraudare
adulterare re turpe ẽ. s dicit᷑ non obscene.
Liberis dare oꝑã re honestũ ẽ noĩe obscenu.
pleraq in eam snĩam ab eisdem ꝯͣ uerecũ diã
disputantur. Nos aũt na̾m sequam᷑. et ab oĩ
qd̃ abhorret ab oculoꝵ auriũq approbatione
fugiamus. Status incessus sessus actubatio

Expanded text:
cultavit, eadem omnes, qui sana mente sunt, removent ab oculis ipsique necessitati dant operam ut quam occultissime pareant; quarumque partium corporis usus sunt necessarii, eas neque partes neque earum usus suis nominibus appellant; quodque facere turpe non est, modo occulte, id dicere obscenum est. Itaque nec actio rerum illarum aperta petulantia vacat nec orationis obscenitas. Nec vero audiendi sunt Cynici, aut si qui filerunt Stoici paene Cynici, qui reprehendunt et irrident, quod ea, quae turpia non sint, verbis flagitiosa ducamus, illa autem, quae turpia sint, nominibus appellemus suis. Latrocinari, fraudare, adulterare re turpe est, sed dicitur non obscene; liberis dare operam re honestum est, nomine obscenum; pluraque in ear sententiam ab eisdem contra verecundiam disputantur. Nos autem naturam sequamur et ab omni, quod abhorret ab oculorum auriumque approbatione, fugiamus; status incessus, sessio accubitio,
Abbreviated transcription (Latin):
nd bpos et ad copias inquo tũ queri dixi ꝗd uti¬
le ⁊ qd̾ ĩutile tũ ex utilib quid utiliꝰ aut ꝗd
faaxutde. De quib dicere agrediar si pauca
prius de instituto aut de iuditio meo dixero. ꝙͣ¬
ꝙͣ eĩ libri nri ꝙ plures nõ nrõ ad legẽdi s et̃
ad scribendi studiũ excitauerũt tñ interdu

Expanded text:
tur quaeri dixi, quid utile, quid inutile, tur ex utilibus quid utilius aut quid maxime utile. De quibus dicere aggrediar, si pauca prius de instituto ac de iudicio meo dixero. Quamquam enim libri nostri complures non modo ad legendi, sed etiam ad scribendi studium excitaverunt, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uult excellere. Quoꝵ uõ prẽs aut maiores aliqͣ
ciuili Pauli filius africanus in re militari. Qui
dam at ad eas laudes quas a pr̃ib accepũt adlũt
aliquã suã. ut hic idem Africanus eloquentia
cumulauit bellicã głiam qd̾ idẽ fecit Thimo¬
theus cenonis filius ꝯ cũ belli laude nõ fuisset
inferior ꝙͣ pater ad eam laudẽ doctrine et in¬
genii głiam adiecit. Fit aũt interdũ ut non
nulli obmissa ĩmitatione maioꝵ suũ qd̾dam
institutũ ꝯsequant᷑. Maximeq ĩ eo plerũq ela¬
borant hi qui magna sibi p̃ponũt obscuris orti
muorib. Hec igitur oĩa cũ querimus ꝗd deceat
ꝯplecti aĩõ ⁊ cogitatõe debemus. In primis at̃¬

Expanded text:
vult excellere, quorum vero patres, aut maiores, in alvult excellere, quorum vero patres, aut maiores, in alcivili, Paulli filius Africanus in re midam autem ad eas laudes, quas a patribus acceperunt, addunt aliquam suam, ut hic idem Africanus eloquentia cumulavit bellicam gloriam; quod idem fecit Timotheus Cononis filius, qui cum belli laude non inferior fuisset quam pater, ad eam laudem doctrinae et ingenii gloriam adiecit. Fit autem interdum, ut non nulli omissa imitatione maiorum suum quoddam institutum consequantur, maximeque in eo plerumque elaborant ii, qui magna sibi proponunt obscuris orti maioribus. Haec igitur omnia, cum quaerimus, quid deceat, complecti animo et cogitatione debemus; in primis a
Abbreviated transcription (Latin):
ce fren st̾ Epygonos medũq. qui gestu mela¬
nppã Clitemestrã. Semp Rupilius quẽ ego
memini antyopã nõ sepe Exopus aiacem
Ergo hystrio hoc uidebit ĩ scena sapiẽs non
uidebit in uita: Ad quas igitur res aptissi¬
mi erimus in his potissimũ elaborabimus.
Sin aliqñ necessitas nos ad ea detraxerit
que nr̃i ingenii nõ erũt oĩs adhibenda erit
cura meditatio diligentia ut ea si nõ decore
ꝙͣ minime indecore facere possimus. Nec m̃
ẽ emitendũ ut poius q̃ nobis data nõ sunt
sequamur ꝙͣ ut uitia fugiamꝰ. ac duabus
his psonis que supra dixi tertia adiungitur
quã casus aliquis aut tp̃s ĩponit. Quarta
et quã nobis met ipĩs iudito nr̃o accomo¬
damus. Nam regna ĩpia nobilitates honores
diuitie opes. Eaq que st̃ his ꝯtraria ĩ casu
Itaq se alii ad phyam alii ad ius cuule alii ad elo¬
quẽtiã applicãt. Ip̃aꝵ q uirtutũ in alia alius ma¬

Expanded text:
voce freti sunt, Epigonos, Medeamque, qui gustu Menavoce freti sunt, Epigonos, Medeamque, qui gustu Menalippam, Clytemnestram, semper Rupilius, quem ego memini Antiopam: non saepe Aesopus Aiacem, ergo histrio hoc videbit in scena, quod non videbit sapiens in vita? Ad quas igitur res aptissimi erimus, in iis potissimum elaborabimus. Sin aliquando necessitas nos ad ea detruserit, quae nostri ingenii non erunt, omnis adhibenda erit cura, meditatio, diligentia, ut ea, si non decore, at quam minimum indecore facere possimus, nec tam est enitendum, ut bona, quae nobis data non sunt, sequamur, quam ut vitia fugiamus. Ac duabus his personis, quas supra dixi, tertia adiungitur, quam casus aliquis, vel tempus imponit, quarta etiam quam nobis metipsis iudicio nostro accommodabimus. Nam regna, imperia, nobilitates, honores, divitae, opes, eaque avae sunt his contraria, in casu Itaque se alii ad Philosophiam, alii ad ius civile, alii ad eloquentiam applicant: ipsarumque virtutum in alia alius ma
Abbreviated transcription (Latin):
forsam uitio dalũ ẽẽt si se interemissẽt ꝓpt̾ci
Catoni at̃ cũ incredibilẽ tribuisset na᷑ grauita¬
tẽ ea q ipãm ꝑpetua ꝯstantia roborasset. sẽꝑ¬
qr ĩ ꝓpoĩto susceptoq ꝯsilio ꝑmãsisset moriẽ¬
dum potius ꝙ̃ tyrãni uultus aspiciẽdus fuit.
Ꝙ multa passus ẽ ulisces in illo errore diu¬
turno cum ⁊ mulierib Si cerce ⁊ calipso
mulieres appellãde sunt inẜuiret et ĩ oĩ ser¬
ꝯtumelias ẜuoꝵ ancilaꝵ q ꝑtulit ut ad id a¬
liqñ qd̾ cupiebat ueniret. At ayax quo aĩo
traditur milies oppetere mortẽ ꝙͣ illa ppeti
maliusset. Que ꝯtemplantes expendere opõ¬
tebit qd̾ quisq heãt sui eaq moderari nec uel¬
le expiri ꝙͣ se aliena deceant. Id eĩ maxime quẽ¬
q decet qd̾ ẽ cuiusq maxime. Suũ igit᷑ ꝗsq¬
uideant᷑ hr̃e prudentie. Illi eĩ nõ optimas s
sibi acco modatissimas fabulas eligũt. Qui uo

Expanded text:
forsitan vitio datum esset, si se interemissent, propteforsitan vitio datum esset, si se interemissent, propteCatoni cum incredibilem tribuisset natura gravitatem eamque ipse perpetua constantia roboravisset semperque in proposito susceptoque consilio permansisset, moriendum potius quam tyranni vultus aspiciendus fuit. Quam multa passus est Ulixes in illo errore diuturno, cum et mulieribus, si Circe et Calypso mulieres appellandae sunt, inserviret et in omni serervorun ancillarumque pertulit, ut ad id aliquando, quod cupiebat, veniret. At Aiax, quo animo traditur, milies oppetere mortem quam illa perpeti maluisset. Quae contemplantes expendere oportebit, quid quisque habeat sui, eaque moderari nee velle experiri, quam se aliena deceant; id enim maxime quemque decet, quod est cuiusque maxime suum. Suum qvideantur habere prudentiae. Illi enim non optimas, sed sibi accommodatissimas, fabulas eligunt. Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
pionẽ Nasica. Contraq prẽm eiꝰ illũ ꝙ. T. Gra¬
chi conatus ꝑditos iuĩdicauit nullã comitatẽ
habuisse ẜmonis. Nec Xenocratẽ quidẽ seuerissi¬
quo facilius decoꝵ illud qd̾ querimus ⁊etineat ͦ.
nequeas. Ex quo magis emergit quale sit de¬
coꝵ illid. Ideo qr nichil decer in uita anmnerua
ut auĩt idest aduersante ⁊ repugnãte na. oĩo
si quicꝙͣ ẽ decoꝵ nichil ẽ profecto magis ꝙͣ eqͣ¬
bilitas uniuerse uite tũ singulaꝵ actionum
quã ꝯẜuare nõ possis si alioꝵ naͣ imitãs omit¬
tas tuã. Ut eĩ eo ẜmone debemus uti ꝗ notus
ẽ nobis ne ut quidã uerba greca ĩculcantes
iure optimo rideamͣ. sic in actiones om̃ẽq
uitã nullã discrepantiã ꝯferre debenius. atq
hec differẽtia naturaꝵ tantã hẽt ui ut non
Num eĩ alia ĩ causa .m. Cato fuit in alia ceteri
qui se in affrica cesari tradiderũt. Atꝗ ceteris

Expanded text:
pione Nasica, contraque patrem eius, illum qui Ti. Gracpione Nasica, contraque patrem eius, illum qui Ti. Gracchi conatus perditos vindicavit, nullam comitatem habuisse sermonis ne Xenocratem quidem, severissipropria, quo facilius decorum illud, quod quaerimus retineatur. nequeas. Ex quo magis emergit, quale sit decorum illud, ideo, quia nihil decet invita, ut aiunt, id est adversante et repugnante natura. Omnino si quicquam est decorum, nihil est profecto magis quam aequabilitas cum universae vitae, tum singularum actionum, quam conservare non possis, si aliorum naturam imitans omittas tuam. Ut enim sermone eo debemus uti, qui innatus est nobis, ne, ut quidam, Graeca verba inculcantes iure optimo rideamur, sic in actiones omnemque vitam nullam discrepantiam conferre debemus. Atque haec differentia naturarum tantam habet vim, ut non Num enim alia in causa M. Cato fuit, alia ceteri, qui se in Africa Caesari tradiderunt? Atqui ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
mũ accepimꝰ facile celare tacere dissimulare
insidiari p̃ripere hostiũ ꝯsilia. In quo gn̾e greci
Qui ⁊ quo tutior eẽt eius uita. ⁊ plus aliꝙͣto
rei pu. prodesser fureze se simulauit. Sũt his
alii multũ dispares simplices ⁊ aꝑti ꝗ nichil
ex oculto nichil de isidus agẽdũ putãt. ueritans
cultores. fraudis mimici. Itẽq alii qui quidius
perpetiãtur cui us deẜuiãt dũque uelĩt ꝯsequĩ¬
tur. Ut Syllã .⁊ m.crassũ uidebamꝰ quo in gn̾e¬
uersutissimũ ⁊ paciẽtissimũ lace demoniũ lisã¬
drũ accepimꝰ. Contraq callicartidã ꝗ p̃fectus
classis ꝓximus post lisandrũ fuit. Itẽq ĩẜmo¬
nib aliũ quẽ q ꝙͣuis p̃potẽs sit effĩcere ut unus
de multis ẽẽ uideatur. Quod ĩ catulo ⁊ ĩ patre
et filio idẽ q ĩ.C. mucio mancia uidimus.
Audiui ex maiorib natu hoc idẽ fuisse ĩ .p. Sci¬

Expanded text:
mum accepimus facile celare, tacere, dissimulare, mum accepimus facile celare, tacere, dissimulare, insidiari, praeripere hostium consilia. In quo genere Graeci qui, quo et tutior vita eius esset, et plus aliquanto Reipublicae prodesset, furere se simulavit. Sunt his alii multum dispares, simplices et aperti, qui nihil ex occulto, nihil exinsidiis agendum putant, veritatis cultores, fraudis inimici, itemque alii, qui quidvis perpetiantur, cuivis deserviant, dum quod velint, consequantur, ut Syllaimum et patientissimum Lacedaemonium Lysandrum accepimus, contraque Callicratidam, qui praefectus classis proximus post Lysandrum fuit; itemque in sermonibus alium quemque, quamvis praepotens sit, efficere, ut unus de multis esse videatur; quod in Catulo, et in patre et in filio, itemque in Q. Mucio ° Mancia vidimus. Audivi ex maioribus natu hoc idem fuisse in P. Sci
Abbreviated transcription (Latin):
hitur. et ex qua ratio inueniẽdi offitii exq̃it᷑.
Altera at̃ que proprie sugłis ẽ tributa. Ut eĩ
in corporib magne dissimilitudines sũt. alios¬
eĩ uidemus uelocitate ad cursũ. alios uirib ad
luctãdũ ualere. Itẽq informis aliis dig̾rate
ĩesse aliis uenustatẽ. Sic ĩ aĩs existũt maiores
et̃ uarietates. Erat ĩ.L. Crasso ĩ.l. philippo mł¬
tus lepos. maior et̾ magis de industria in .G.
cesare. Lucii filio. At iisdẽ tpr̃ib ĩm scauro
et ĩ .m. druso adulescẽte singłaris seueritas ĩ
C. lelio multa hilaritas. In ei familiari scipio¬
ne amabitio maior uita tristior. De grecis at
dulcẽ ⁊ facetũ festiuiq ẜmonis atq ĩ oĩ oroe
simulatorẽ quẽ ironia greci noĩarũt saratẽ¬
accepimꝰ. Contra pytagorã et ꝑiclẽ sũmã au¬
toritatẽ ꝯsecutos sine ulla hillaritate. Callidũ
hanibalẽ ex penoꝵ. Ex nrĩs ducib . Q. maxi¬

Expanded text:
hitur, et ex qua ratio inveniendi officii exquiritur, hitur, et ex qua ratio inveniendi officii exquiritur, altera autem, quae proprie singulis est tributa. Ut enim in corporibus magnae dissimilitudines sunt alios videmus velocitate ad cursum, alios viribus ad luctandum valere, itemque in formis aliis dignitatem inesse, aliis venustatem, sic in animis exsistunt maiores etiam varietates. Erat in L. Crasso, in L. Philippo multus lepos, maior etiam magisque de industria in C. Caesare L. filio; at isdem temporibus in M. Scauro et in M. Druso adulescente singularis severitas, in C. Laelio multa hilaritas, in eius familiari Scipione ambitio maior, vita tristior. De Graecis autem dulcem et facetum festivique sermonis atque in omni oratione simulatorem, quem ei/rwna Graeci nominaruaccepimus, contra Pythagoram et Periclem summam auctoritatem consecutos sine ulla hilaritate. Callidum Hannibalem ex Poenorum, ex nostris ducibus Q. Maxi
Abbreviated transcription (Latin):
dendiq ⁊ audiẽdi delectatione ducit᷑. Quin
et̃ si quis ẽ paulo ad uoluptatẽ propẽsior. ca¬
ueat mõ ne sit ex pecũdũ gne. Sunt eĩ ꝗdã
hoĩes nõ re sed noĩe. Sed siquis ẽ paulo erec¬
tior ꝙͣuis uoluptate capiat᷑. Occultat ⁊ dissi¬
milat appetitũ uoluptatis ꝓpt̾ uerecũdiã. Ex
quo ĩtelligitur corporis uoluptatẽ nõ satis eẽ
dignã hoĩs p̃stãtiã eãq ꝯtẽni et reici opo̾tere.
Sed si sit quispiã qui aliquid tribuat uolupta¬
Itaq uictus cultusq corporis ad ualitudine
referãtur et ad uires nõ ad uoluptatẽ. Atq
etiã si ꝯsiderare uolemus que sit in naͣ excel¬
lentia et dignitas. Intelligemus ꝙͣ sit tur¬
pe difluere luxuria et delicate ac moliter
uiuere. Qͣq honestũ parce ꝯtinẽter se uere
sobrie. Intelligendũ ẽ et̃ duab qiͣͦ nos a naͣ
inductos eẽ ꝑsonis. Quaꝵ una coĩs ẽ ex eo
cellimus bestiis a qua omẽ honestũ decoꝵ q tra¬

Expanded text:
endique et audiendi delectatione ducitur. Quin etiam, si quis est paulo ad voluptates propensior, modo ne sit ex pecudum genere sunt enim quidam homines non re, sed nomine, sed si quis est paulo erectior, quamvis voluptate capiatur, occultat et dissimulat appetitum voluptatis propter verecundiam. Ex quo intellegitur corporis voluptatem non satis esse dignam hominis Sin sit quisquiam, qui aliud tribuat voluptae. Itaque victus, cultusque corporis ad valetudinem referatur et ad vires, non ad voluptatem. Atque etiam si considerare volumus, quae sit in natura excellentia et dignitas, intellegemus, quam sit turpe diffluere luxuria et delicate ac molliter vivere quamque honestum parce, continenter, severe, sobrie. Intellegendum etiam cst duabus quasi nos a natura indutos esse personis; quarum una communis est ex eo, cellimus bestiis, a qua omne honestum decorumque tra
Abbreviated transcription (Latin):
sed cũ ꝯgrẽgabilia nã sint fingũt fauos.
adhibẽntisgendi ꝯgregandiq solertiam.
Itaq nisi ea uirtus que ꝯstat ex hoĩb tu¬
endis ideaꝑusocietate gnu̾s humani at¬
tingat cognitionẽ ⁊ oo soliuaga cogni¬
tio. ⁊ leauitiar indeatur. Itaq magnitudo
ũ temota comitate ꝯrũctioneq humana feritis
sit quedã ⁊ ĩmanitas. Ita fit ut uĩcat cogͥtioĩs
studiũ ꝯsociatio hoũi atq coĩtas. Nec ueꝵ ẽ
qd̃ dicit᷑ a quibusdã ꝓpt̾ necessitatẽ inte ꝙ ea

Expanded text:
sed, cum congregabilia natura sint, fingunt favos, sed, cum congregabilia natura sint, fingunt favos, adhibent agendi cogitandique sollertiam. Itaque, nisi ea virtus, quae constat ex hominibus tuendis, id est ex societate generis humani, attingat cognitionem rerum, solivaga cognitio et ieiuna videatur, itemque magnitudo animi remota communitate coniunctioneque humana feritas sit quaedam et immanitas. Ita fit, ut vincat cognitionis studium consociatio hominum atque communitas. Nec verum est, quod dicitur a quibusdam, propter necessitatem vitae,
Abbreviated transcription (Latin):
er erudierũt multos quo meliores ciues
uriliores q sins ⁊ eb publicis eẽnt. Ut theba¬
nũ Epaminũdã lisias pythagoreus Siracu¬
seũ dionẽ plato. multiq multos. Nosq ip̃i
quidꝗd ad zem pu. attulimus. si mõ aliꝗd
attulimus adoctorib atq doctrina ĩstructi
ad eã ⁊ ordinati accessimus. Neq solũ uiui
atq pũtes studiosos discẽdi erudiũt atq docẽt.
sed hoc idem post mortẽ ⁊̃ monum̃tis literaꝵ
assecũtur. Nec eĩ locus ullus ẽ p̃termissus
ab hns qui ad leges qui ad mores ꝗ ad disci¬
plinã rei pi ꝑtineret ut otiũ suũ ad nr̃u
negotiũ ꝯtlisse uideãt᷑. Ita illi ip̃i doctrine
studiis ⁊ sapientie dediti ad hoũi utilitatẽ
prudentam suam intelligentiãq potissimũ
ꝯferũt. Ob eãq et̃ cã eloꝗ copiose modo
prudenter melius ẽ ꝙͣ uel actutissime
sine eloquennia cogitare ꝙ cogitatio ĩ se
ipa uertitur eloquẽtia ꝯplectitur eos quib¬

Expanded text:
et erudiverunt multos, quo meliores cives utilioresque rebus suis publicis essent, ut Thebanum Epaminondam Lysis Pythagoreus, Syracosium Dionem Plato multique multos, nosque ipsi, quicquid ad rem publicam attulimus, si modo aliquid attulimus, a doctoribus atque doctrina instructi ad eam et ornati accessimus. Neque solum vivi atque praesentes studiosos discendi erudiunt atque docent, sed hoc idem etiam post mortem monumentis litterarum assequuntur. Nec enim locus ullus est praetermissus ab iis, qui ad leges, qui ad mores, qui ad disciplinam rei publicae pertineret, ut otium suum ad nostrum negotium contulisse videantur. Ita illi ipsi doctrinae studiis et sapientiae dediti ad hominum utilitatem suam prudentiam intellegentiamque potissimum conferunt; ob eamque etiam causam eloqui copiose, modo prudenter, melius est quam vel acutissime sine eloquentia cogitare, quod cogitatio in se ipsa vertitur, eloquentia complectitur eos, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
cẽda q ĩ labore paciẽtiaq ⁊ aĩ ⁊ corporis ut eoꝵ
ĩ bellicis ⁊ ĩ ciuilib officiis iugeat industria.
atq et̃ cũ laxare aĩos ⁊ dare se iccũditati uo¬
lent caueãt intẽpantiã meminerĩt uerecũdie
qd̾ erit faciliꝰ si in eiusmodi quidẽ reb maioes
natu uelint interesse.
Enib ãt labores corporis minuẽdi exerci¬
tationes aĩ et̃ angende uidẽtur. dãda uͦ
oꝑa ut amicos a iuuẽtutẽ ⁊ maxĩe rẽ pu. ꝯsi¬
lio ⁊ prudẽtia ꝙͣ plurimũ adiuuẽt. Nichil at̃
magis cauẽdũ ẽ senectuti ꝙͣ ne langori desi¬
die q se dedat. Luxuria uo̾ cũ oĩ etati sit tur¬
pis tum senectuti fedissima ẽ. Sin aũt ẽt̃ libi¬
dinũ intẽpantia accesẜit duplex malũ est¬
scentium ĩpudẽtiorẽ intẽꝑantiã. ac ne illud
quidẽ alienũ ẽ de magistratuũ de priuatoꝵ de ciui¬
uin de pegrinoꝵ offitis dicere.

Expanded text:
cendaque in labore patientiaque et animi et corporis, ut eorum et cendaque in labore patientiaque et animi et corporis, ut eorum et in bellicis et in civilibus officiis vigeat industria. Atque etiam cum relaxare animos et dare se iucunditati volent, caveant intemperantiam, meminerint verecundiae, quod erit facilius, si ne in eius modi quidem rebus maiores natu nolent interesse. Senibus autem labores corporis minuendi, exercitationes animi etiam augendae videntur; danda vero opera, ut et amicos et iuventutem et maxime rem pu prudentia quam plurimum adiuvent. Nihil autem magis cavendum est senectuti, quam ne languori se desidiaeque dedat; luxuria vero cum omni aetati turpis, tum senectuti foedissima est; sin autem etiam libidinum intemperantia accesscentim impudentiorem intemperantiam. Ac ne illud quidem alienum est de magistratuum, de privatoum, de peregrinorum officiis dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
cam filius qui hũc paulo natũ adotauit ꝓptẽ
ĩfirmitatẽ ualitudinis nõ tã potuit pr̃i similis
ẽẽ ꝙͣ ille fuerat sui. Si igi̾ nõ poterit siue cãs
defensitare siue ppłm ꝯcionib tenere siue
bella gerere. Illa tñ p̾stare debebit que erũt
in eius potestate. Iustitiã fidẽ liberalitatẽ mo¬
destiam tẽpantiã quo minus ab eo id qd̾ desit
regrat᷑. Optima aũt hereditas a patribus
traditur liberis oĩq patrimonio p̾stãtior glia
uirtutis reꝵq gestaꝵ cui dedecori ẽẽ nefas et
uitiũ iudicãdũ ẽ ¶ Et qm̃ offiã nõ eadẽ dispari¬
bus etatib tribuũt aliaq sũt iuuenũ alia se¬
nioꝵ aliquid etiã de hac distĩctoẽ dicẽdũ est.
St igi adolescentis maiores natu uereri ex¬
q his deligere optimos ⁊ ꝓbatissimos qͦꝵ
ꝯsilio atq autoritate utatur. Ineũtis eĩ etats
rascitia senũ ꝯstituẽda ⁊ regenda prudenta ẽ.
Maxime at̃ hec etas alibidinib arcẽda ẽ exer¬

Expanded text:
cani, qui hunc Paulo natum adoptavit, propter infirmitatem valetudinis non tam potuit patris similis esse, quam ille fuerat sui; si igitur non poterit sive causas defensitare sive populum contionibus tenere sive bella gerere, illa tamen praestare debebit, quae erunt in ipsius potestate, iustitiam, fidem, liberalitatem, modestiam, temperantiam, quo minus ab eo id, quod desit, requiratur. Optima autem hereditas a patribus traditur liberis omnique patrimonio praestantior gloria virtutis rerumque gestarum, cui dedecori esse nefas et vitium iudicandum est. Et quoniam officia non eadem disparibus aetatibus tribuuntur aliaque sunt iuvenum, alia seniorum, aliquid etiam de hac distinctione dicendum est. Est igitur adulescentis maiores natu vereri exque iis deligere optimos et probatissimos, quorum consilio atque auctoritate nitatur; ineuntis enim aetatis inscitia senum constituenda et regenda prudentia est. Maxime autem haec aetas a libidinibus arcenda est exer
Abbreviated transcription (Latin):
tam deceat ꝙ̃ in oĩ re gerẽda ꝯsilioq capiẽdo
obẜuare ꝯstantiã. Sed qm̃ decoꝵ illud ĩ oĩbus
factis dictis in corporis deniq motu ⁊ statuce̾¬
nitur idq positũ ẽ in trib ⁊ebus formositate
ordine ornatu ad actionẽ apto difficili ad elo¬
quẽdũ sed satis erit intelligi. In his at̃ trib ꝯti¬
netur cura et̃ illa ut probemur his ꝗb cũ apud
quosq uiuamus. his qͣ de reb pauca dicãtur.
Rincipio corporis nr̃i magnã nã ip̃a uidet᷑
habiusse roẽm. que form ã nrãm reliquãq¬
figurã in qua eẽt spẽs honesta eam posuit ĩ prõp¬
tũ. Que at ꝑtes corporis ad nate̾ necessitate
date aspectũ eeñt deforme habiture atq for¬
mã eas ꝯtexit atq abdidit. Hac̃ nate̾ tã dili

Expanded text:
tam deceat, quam in omni re gerenda consilioque capiendo servare constantiam. Sed quoniam decorum il!id in omnibus factis, dictis, in corporis denique motu et statu cernitur idque positum est in tribus rebus, formositate, ordine, ornatu ad actionem apto, difficilibus ad eloquendum, sed satis erit intellegi, in his autem tribus continetur cura etiam illa, ut probemur iis, quibuscum apud quosque vivamus, his quoque de rebus pauca dicantur. Principio corporis nostri magnam natura ipsa videtur habuisse rationem, quae formam nostram reliquamqfiguram, in qua etu, quae autem partes corporis, ad naturae necessitatem datae, aspectum essent deformem habiturae, atque turpem, eas contexit atque abdidit. Hanc na
Abbreviated transcription (Latin):
pulcherima uidentur ea maxime exoptant.
Non nulli tñ siue felicitate quadã siue bonitate
natẽ siue parẽtũ disciplina rectã uite secuti sunt
uiã. Illud aũt maxime raꝵ genus ẽ eoꝵ qui
aut excellente ingenii magnitudine aut pre¬
clara eruditione atq doctrina aut uniusq rei
ornatu spaciũ et̃ deliberandi habuerũt quẽ pons¬
simũ uite cursũ sequi uellẽt. In qua delibera¬
tione ad suã cuiusq nã ꝯsiliũ ẽ oñe reuocãdũ.
Nam cũ ĩ oĩb que agũtur ex eo mõ quo ꝗsꝙ
natus ẽ ut supra dictũ ẽ quid deceat ex qrimꝰ
tũ in tota uita ꝯstituẽda multo ẽ cura maior
adhibenda ut ꝯstare ĩppetuitate iute possimus
nobis met ipĩs nec in ullo offitio claudicare.
fortuna proximã. Utriusq oĩo rõ hñda ẽ in

Expanded text:
pulcherrima videntur, ea maxime exoptant; pulcherrima videntur, ea maxime exoptant; non nulli tamen sive felicitate quadam sive bonitate naturae sine parentium disciplina rectam vitae secuti sunt viam. Illud autem maxime rarum genus est eorum, qui aut excellenti ingenii magnitudine aut praeclara eruditione atque doctrina aut utraque re ornati spatium etiam deliberandi habuerunt, quem potissimum vitae cursum sequi vellent; in qua deliberatione ad suam cuiusque naturam consilium est omne revocandum. Nam cum in omnibus, quae aguntur, ex eo, qunatus est, ut supra dictum est, quid deceat, exquirimus, tum in tota vita constituenda multo est ei rei cura maior adhibenda, ut constare in perpetuitate vitae possimus nobismet ipsis nec in ullo officio claudicare. fortuna proximam, utriusque omnino haben
Abbreviated transcription (Latin):
quo gne̾ uite que deliberatio ẽ õĩum difficili¬
ma. Incunte eĩ adolescentia cũ ẽ maxima ĩbe¬
cillitas ꝯsilii tũ id sibi quisq genus etatis de¬
gende ꝯstituit. qd̾ maxime adamauit. Itaq
añ ĩplicatur aliquo certo gne̾ cursuq uiuendi
ꝙͣ potuit qd̾ optimũ eẽt iudicare. Namq her¬
culẽ prodigũ dicũt ut ẽ apud Xenofõtẽ cum
primũ pubesçeret qd̃ tps a nã ad delegendu
quã ꝗsq uiam uiuẽdi sit ingressurus datum
ẽ exisse insolitudinẽ atq ibi sedẽtẽ diu secũ
multũq dubitasse cũ duas cerneret uias u¬
nam uoluptans alteram uirtutis utrã ingredi
melius eẽt. Hoc herculi ioiuis sato potuit fortasse
ꝯtingere. nobis nõ idem ꝯtingit qui imitam᷑
qd̾ cuiq uisũ ẽ atq ad eoꝵ studia institutaq
ĩpellimur. Plerũq at̾ parentũ p̃ceptis ĩbuti ad
eoꝵ ꝯsuetudinẽ morẽq deducimur. Alii multi¬
tudinis iudinio feruntur queq maiori ꝑti

Expanded text:
deliberatio est omnium difficillima. Ineunte enim adulescentia, cum est maxima imbecillitas consilii, tur id sibi quisque genus aetatis degendae constituit, quod maxime adamavit; itaque ante implicatur aliquo certo genere cursuque vivendi, quam potuit, quod optimum esset, iudicare. Nam quodHerculem Prodicus dicit, ut est apud Xenophontem, cum primum pubesceret, quod tempus a natura ad deligendum, quam quisque viam vivendi sit ingressurus, datum est, exisse in solitudinem atque ibi sedentem diu secum multumque dubitasse, cum duas cerneret vias, unam Voluptatis, alteram Virtutis, utram ingredi melius esset, hoc Herculi Iovis satu edito potuit fortasse contingere, nobis non item, qui imitamur, quos cuique visum est, atque ad eorum studia institutaque impellimur; plerumque autem parentium praeceptis imbuti ad eorum consuetudinem moremque deducimur; alii multitudinis iudicio feruntur, quaeque maiori parti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfũdamus. Elatiq uoluptate in aliquã turpitu¬
dinẽ delabamͣ. Suppeditãt at̃ et cãpus nr̃ et
studia uenĩdi honesta exẽpla ludendi. S ꝑti¬
net ad om̃em officii questionẽ sẽꝑ ĩ ꝓomptu
habere ꝙͣtũ nã hoĩs pecũdib reliꝗsq beluis an̾¬
cedat. Ille nichil sentiũt nisi uoluptatẽ ad eã¬

Expanded text:
ofundamus elatique voluptate in aliquam turpituofundamus elatique voluptate in aliquam turpitudinem delabamur. Suppeditant autem et campus noster et studia venandi honesta exempla ludendi. Sed pertinet ad omnem officii quaestionem semper in promptu habere, quantum natura hominis pecudibus reliquisque beluis antecedat; illae nihil sentiunt nisi voluptatem ad ea
Abbreviated transcription (Latin):
Udo aũt ⁊ ioco uti illo ꝗdẽ licet sed sicut
sono et ꝗetib ceteris tũ cũ grauib seue¬
rus q reb satffecerimus. Ipm̃q genus iocã¬
di nõ ꝓfussũ nec ĩmodestũ sed ingenuũ et
facetũ eẽ debet. Ut eĩ pueris nõ om̃em ludẽdi
licẽtiã damus Sed eã que ab honestis actiõib
nõ sit aliena. Sic ĩ ip̃õ ioco aliqd̾ ꝓbii ingenii
lunã eluceat.
uplex oĩo ẽ iocãdi genus. Unũ illiberale
ꝑetulĩs flagitiosũ obscenũ. alteꝵ elegãs
urbanũ ingeniosũ facetũ. Quo gne̾ nõ m̃õ
plautus nr̃ et aticoꝵ antiqua ꝯmedia se etiã
philosafoꝵ socraticoꝵ libri referti sũt. Multaq
multoꝵ facete dicta. ut ea que a sene cato¬
ne collecra st̃ que uocãtur apothenita. Fa¬
cilis igitur ẽ distĩtio ingenui et ĩ liberalis
mine dignus. Alter ne libero ꝗdẽ si reꝵ turpi¬
tudini adhibetur uerboꝵ obscenitas. Tudẽdi et̃
ẽ quidã modus retinẽdus. Ut ue ninus oĩa

Expanded text:
udo autem et ioco uti illo quidem licet, sed sicut somno et quietibus ceteris tum, cum gravibus seriisque rebus satis fecerimus. Ipsumque genus iocandi non profusum nec immodestum, sed ingenuum et facetum esse debet. Ut enim pueris non omnem ludendi licentiam damus, sed eam, quae ab honestatis actionibus non sit aliena, sic in ipso ioco aliquod probi ingenii lumen eluceat. Duplex omnino est iocandi genus, unum illiberale, petulans, flagitiosum, obscenum, alterum elegans, urbanum, ingeniosum, facetum. Quo genere non modo Plautus noster et Atticorum antiqua comoedia, sed etiam philosophorum Socraticorum libri referti sunt, multaque multorum facete dicta, ut ea, quae a sene Catone collecta sunt, quae vocant apofqe/gmata. Facilis igitur est distinctio ingenui et illiberalis mine dignus, alter ne libero quidem, si rerum turpitudini adhibetur verborum obscenitas. Ludendi etiam est quidam modus retinendus, ut ne nimis omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ad faciẽdã fidem. Quo eĩ quis uersutior ⁊ cali¬
dior. ħ inuisior ⁊ suspectior detracta opinione
probitatis. Ꝙxͦ obrem intelligentie iustitia con¬
iũcta ꝙͣtũ uolet habebit ad faciẽdam fidẽ uiriũ.
Iustina sine prudentia multũ poterit. sine iusti¬
tia nilualebit prudentia. Sed ne quis sit admi¬
ita se iunga quasi possir quisꝙ̃ qui nõ idẽ sit pru¬
dens iustus eẽ. Alia ẽ illa cũ ueritas ipã lima¬
tur in disputatione subtilitas. Alia cũ ad opini¬
onẽ cõem oĩs actomodatur orõ. Qx obrẽ ut uul¬
gus/ ita nos hoc loco loquimur ut alios fortes
alios bonos uiros alios prudentes ẽẽ dicamus
Populrib eĩ u̾bis ẽ agendũ ⁊ usiratis cũ loqm̃
de opinione ppłari. Idq eodẽ mõ fecit panetius.
Sed ad propositũ reuertam̃. Erat igit᷑ ex trib

Expanded text:
ad faciendam fidem. Quo enim quis versutior et calliad faciendam fidem. Quo enim quis versutior et callidior, hoc invisior et suspectior est detracta opinione probitatis. Quam ob rem intellegentiae iustitia coniuncta, quantum volet, habebit ad faciendam fidem virium; iustitia sine prudentia multum poterit, sine iustitia nihil valebit prudentia. Sed ne quis sit admiita seiungam, quasi possit quisquam, qui non idem prudens sit, iustus esse, alia est illa, cum veritas ipsa limatur in disputatione, subtilitas, alia, cum ad opinionem communem omnis accommodatur oratio. Quam ob rem, ut volgus, ita nos hoc loco loquimur, ut alios fortes, alios viros bonos, alios prudentes esse dicamus; popularibus enim verbis est agendum et usitatis, cum loquimur de opinione populari, idque eodem modo fecit Panaetius. S
Abbreviated transcription (Latin):
qr qiͣ ꝑlucet ex his quas ꝯmemoraui uirtutib.
idcirco illos inquib eas uirtutes eẽ rem᷑ a nã
ipã diligere cogimur. Atq he quidẽ cause dili¬
gedi grauissime. Possũt eĩ p̃terea nõ nulle eẽ
leuiores. Fides aũt ur habe atur duab reb effici
pot̃ si existimabimur adepti ꝯiũctã cũ iustitia
prudentiã. Nam ⁊ his fidem hem̃us quos plus
intelligere ꝙͣ nos arbitramur quosq ⁊ futura
prospicere credimus. et cũ res agat᷑ ĩ discrimen¬
q uentũ sit expedire rem. et ꝯsiliũ ex turpe
caꝑe posse. hane eĩ unlẽ hoĩes existimãt. uerã¬
q prudennã. Iustis aũr ⁊ fidis hõĩb .a. bonis uiris
ita fides habetur ut nulla sit ĩ his fraudis iniu¬
rieq suspitio. Itaq his salutẽ nr̃am. his fortu¬
nas. his liberos zectissime ꝯmitti arbitremur. ha¬
rum igit᷑ duaꝵ ad fidem faciendã iustitia plus
pollet. Quippe cũ ea sine prudentia satis habeat
auctoritatis prudentia sine iustitia nichil ualet

Expanded text:
rlucet ex iis, quas commemoravi, virtutibus, idcirco illos, in quibus eas virtutes esse remur, a natura ipsa diligere cogimur. Atque hae quidem causae diligendi gravissimae; possunt enim praetcrea non nullae esse leviores. Fides autem ut habeatur, duabus rebus effici potest, si existimabimur adepti coniunctam cum iustitia prudentiam. Nam et iis fidem habemus, quos plus intellegere quam nos arbitramur quosque et futura prospicere credimus et, cum res agatur in discrimenque ventum sit, expedire rem et consilium ex tempore capere posse; hanc enim utilem homines existimant veramque prudentiam. Iustis autem et fidis hominibus, id est bonis viris, ita fides habetur, ut nulla sit in iis fraudis iniuriaeque suspicio. Itaque his salutem nostram, his fortunas, his liberos rectissime committi arbitramur. Harum igitur duarum ad fidem faciendam iustitia plus pollet, quippe cum ea sine prudentia satis habeat auctoritatis, prudentia sine iustitia nihil valet
Abbreviated transcription (Latin):
rebatur quib se ip̃a ꝯmisat om̃es mẽas cui¬
ras cogitationes q in eã ꝯferebã. Cũ aũt
dñatu unius oĩa tenerẽtur neq ẽet usꝙͣ
ꝯsilio aut autoritati locus socios deniq tuẽ¬
de rei puͣ. sũmos uiros amississẽ nec me
statu nec in hoĩes non tam ꝯmutãdaꝵ ꝙ̃
euertẽdaꝵ reꝵ cupidos incidisset. Primũ
eĩ ut stante ze pu᷑. facere solebamus ĩ agẽ¬
do plusꝙͣ in scribendo ope pone zꝓmus. deĩde
ip̃ĩs scriptis nõ ea que nũc sed atiane
sn
ab initio uersatues etatis existimaut ho¬
nestissime molestiã posse depotu si me ad
phya retulissem. Cui cum multũ adolescẽs discẽ¬
di cã ipris tribuissem. postea ꝙͣ honorib ĩẜui¬
re cepi meq totũ reipu  tradidi. Tantum
bendi otium nõ erat. Maximis igit᷑ ĩ malis
he tm̃ boni assecuti uidemur ut ea literis mã¬
daremus que nec satis erãt nota nris et erãt
cognitione dignissima. Quid ẽ eĩ ꝑdeos op¬

Expanded text:
rebatur, quibus se ipsa commiserat, omnis meas curas cogitationesque in eam conferebam; cum autem dominatu unius omnia tenerentur neque esset usquam consilio aut auctoritati locus, socios denique tuendae rei publicae, summos viros, amisissem, nec me statu nec in homines non tam commutandarum quam evertendarum rerum cupidos incidisset! Primum enim, ut stante re publica facere solebamus, in agendo plus quam in scribendo operae poneremus, deinde ipsis scriptis non ea, quae nunc, sed actiones s ab initio versatus aetatis existimavi honestissime molestias posse deponi, si me ad philosophiam rettulissem. Cui cum multum adulescens discendi causa temporis tribuissem, posteaquam honoribus inservire coepi meque totum rei publicae tradidi, tantum bendi otium non erat. Maximis igitur in malis hoc tamen boni assecuti videmur, ut ea litteris mandaremus, quae nec erant satis nota nostris et erant cognitione dignissima. Quid enim est, per deos, op
Abbreviated transcription (Latin):
Qui igi ad nate̾ sue nõ uitiose genus ꝯsilium
iuuẽdi om̃e ꝯtulerit is ꝯstantiã teneat. Id eĩ
maxime decet. Nisi forte se intellexerit erras¬
se ĩdeligendo gneͣ uite. qd̾ si acciderit pot ãt
accidere facienda moꝵ institutoꝵq mutatio
ẽ. Eam mutatõem si tpr̃a adiuuabũt facilius
comodiusq faciemus. Si minus sensũ erit
pededẽtĩq faciẽda. Ut amicitias que minus
delectẽt ⁊ minus ꝓbentur magis decere cen¬
seant sapientes sensim diluere ꝙͣ repente p̃ci¬
dere. Comutato at gneͤ uite oĩ rõe curãdu̾ ẽ¬

Expanded text:
Qui igitur ad naturae suae non vitiosae genus consilium vivendi omne contulerit, is constantiam teneat id enim maxime decet, nisi forte se intellexerit errasse in deligendo genere vitae. Quod si acciderit potest autem accidere, facienda morum institutorumque mutatio est. Eam mutationem si tempora adiuvabunt, facilius commodiusque faciemus; sin minus, sensim erit pedetemptimque facienda, ut amicitias, quae minus delectent et minus probentur, magis decere censent sapientes sensim diluere quam repente praecidere. Commutato autem genere vitae omni ratione
Abbreviated transcription (Latin):
tas ad se rape honestas contra ad se reuorare
uidetur⁊ fit ut distrahatur in deliberando aĩus.
afferat q ancipitem curam cogitãdishac diui¬
sione cum p̃terire aliꝗd maximũ uitiũ ĩdiui¬
dendo sit duo p̃termissa sunt. Nec eĩ solum
utrum honestũ an turpe sit deliberari solet. sed
enã duob ꝓpositis honestis utrũ honestius. Itẽ¬
q duob ꝓpositis utilib. utrũ utilis. Ita quã
sed dupliciter ẽ. tum pari rõẽ de utili post de
comparitione rerum discerendum.
Rmñcipio gni̾ aĩantiũ oĩ ẽ a nã tributum
ut se uitam corpusq tueantur. declinetq

Expanded text:
tas ad se rapere, honestas contra revocare ad se videtur, fit ut distrahatur in deliberando animus afferatque ancipitem curam cogitandi. Hac divisione, cum praeterire aliquid maximum vitium in dividendo sit, duo praetermissa sunt; nec enim solum utrum honestum an turpe sit, deliberari solet, sed etiam duobus propositis honestis utrum honestius, itemque duobus propositis utilibus utrum utilius. Ita, quam sed dupliciter, tum pari ratione de utili, post de comparatione eorum disserendum. rincipio generi animantium omni est a natura tributum, ut se, vitam corpusque tueatur, declinet
Abbreviated transcription (Latin):
naͣ ui roĩs hoie̾m conciliat hoĩ ⁊ ad orõis
et ad uite societatẽ. Ingna̾t q ĩ primis p̃ci.¬
puũ quẽdam amorem in eos ꝗ ꝓcreati
st̃. ĩpellit q ut hoiũm cetus. ał et celebraĩ¬
eẽ et a se aboriri uelit. obeasq cãs studeat
parare ea que suppeditẽt ad cultũ ⁊ ad uic¬
tum nec sibi soli sed ꝯiugi liberis ceteris¬
uestigatio. itaq cũ sumus in neccͣus negotiis
dere audire. adiscere. cognitionẽq reꝵ aut
occultaꝵ aut ãmirabiliu ad beate uiuẽdũ nec¬
cessariã ducimus. ex quo intelligit᷑ qd̾ ueru
sĩplex sĩceꝵ q sit id ẽẽ nature hoĩs aptissimũ.

Expanded text:
ationis hominem conciliat homini et ad orationis et ad vitae societatem ingeneratque in primis praecipuum quendam amorem in eos, qui procreati sunt, impellitque, ut hominum coetus et celebrase et a se obiri velit ob easque causas studeat parare ea, quae suppeditent ad cultum et ad victum, nec sibi soli, sed coniugi, liberis ceterisvestigatio. Itaque cum sumus necessariis negotiis dere, audire, addiscere cognitionemque rerum aut occultarum aut admirabilium ad beate vivendum necessariam ducimus. Ex quo intellegitur, quod verum, simplex sincerumque sit, id esse naturae hominis aptissimum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯffere. quales in eos eẽ debemus ꝗ iã ꝓfuert.
Nã cũ duo gna libertatis sint unũ dãdi bñfũ
alteꝵ redẽdi. demus necne in nr̃a potestate ẽ
nõ redelere uiro bono nõ licet dũ mͦ id fa¬
cere possit sine iniuria.

Expanded text:
conferre, quales in eos esse debemus, qui iam profuerunt? conferre, quales in eos esse debemus, qui iam profuerunt? Nam cum duo genera liberalitatis sint, unum dandi beneficii, alterum reddendi, demus necne, in nostra potestate est, non reddere viro bono non licet, modo id facere possit sine iniuria.
Abbreviated transcription (Latin):
sigͥficatio uirtutis appareat. Colẽdũ aũt ẽẽ ira
ornatus. modestu tẽꝑantia ac tpã de qua iã młta
dicta sunt iustitia. Nã fortis aĩus ⁊ magnus in
uirtutes bonũ uirũ uidentur pocius attĩgere. atq
E beniuolẽna aur̃ quã ꝗsq heãt erga nos
pͥmũ illud ẽ apud nos ĩ offio ut ei plurimũ
tribuamꝰ a quo plurimũ diligamur. Sed bñiuo¬
lentiã nõ adolescẽtuloꝵ more ardore quolã amo¬
ris sed stabilitate potius ⁊ ꝯstãtia iudicemus.
In erũt merita ut nõ ĩ eunda sed referẽda
grã sit. maior quedã cura adhibẽda ẽ. Nul¬
lu eii offi referẽda grã magis necessariũ est.
si mõ possis iubet redlere esiodus. ꝗd nã bñfinio
ꝓuocati facere debemus: ĩmitari agros fertiles
qui multo plus afferũt ꝙͣ acceꝑũt. Et ei si ĩ eos¬
quos sꝑamꝰ nobis ꝓfuturos nõ dubitamꝰ offiã

Expanded text:
significatio virtutis appareat, colendum autem esse itasignificatio virtutis appareat, colendum autem esse itaornatus, modestia, temperantia, hac ipsa, de qua multa iam dicta sunt, iustitia. Nam fortis animus et magnus in , illae virtutes bonum virum videntur potius attingere. Atque De benivolentia autem, quam quisque habeat erga nos, primum illud est in officio, ut ei plurimum tribuamus, a quo plurimum diligamur, sed benivolentiam non adulescentulorum more ardore quodam amoris, sed stabilitate potius et constantia iudicemus. Sin erunt merita, ut non ineunda, sed referenda sit gratia, maior quaedam cura adhibenda est; nullum enim officium referenda gratia magis necessarium est. si modo possis, iubet reddere Hesiodus, quidnam beneficio provocati facere debemus? an imitari agros fertiles, qui multo plus efferunt quam acceperunt? Etenim si in eosquos speramus nobis profuturos, non dubitamus officia
Abbreviated transcription (Latin):
ad alienos. Inest ar̃ in tali liberͣtate cupiditas
rapiẽdi et anferẽdi ꝑ in iuriã ut ad largiẽdum
suppeditẽt copie. Uidere et̃ licet plerosq non
tã nã liberales ꝙͣ quadã gloria ductos ur bñ¬
fici uideant᷑ facere multa que ꝓficisci ab ostẽ¬
tatione magis ꝙͣ a uolũtate uideãtur. Talis
aũt simulatio uanitati ẽ cõiũct ior ꝙͣ aut
liberalitati aut honestati.Tertiũ ẽ ꝓposini
ut in bñfitia delectus eẽt digͥtatis ĩ quo et
mores eiꝰ erũt spectãdi ĩ quẽ bñfinũ ꝯferatũ¬
et aĩus circa nos et cõitas ac sorieras uite/ et ad
nrãs utilitates offiã añ collata. que si ꝯcurrãt¬
oĩa optabile ẽ. Si minus. plures caẽ maioresq
ponderis plus habebũt. Qm̃ at̃ uiuitur nõ cũ
re agi̾si st̃ simulacra uirtutis. Etrã hoc ĩtelligẽdũ
puto neminẽ oĩo eẽ negligẽdũ in quo aliqua

Expanded text:
ad alienos. Inest autem in tali liberalitate cupiditasad alienos. Inest autem in tali liberalitate cupiditasrapiendi et auferendi per iniuriam, ut ad largiendum suppetant copiae. Videre etiam licet plerosque non tam natura liberales quam quadam gloria ductos, ut benefici videantur, facere multa, quae proficisci ab ostentatione magis quam a voluntate videantur. Talis autem sinulatio vanitati est coniunctior quam aut liberalitati aut honestati. Tertium est propositum, ut in beneficentia dilectus esset dignitatis; in quo et mores eius erunt spectandi, in quem beneficium conferetumus eius circa nos et communitas ac societas vite et ad nostras utilitates officia prius collata. Ciceroponderis plus habebunt. Quoniam autem vivitur non cum re agitur si sunt simulacra virtutis, etiam hoc intellegendum puto, neminem omnino esse neglegendum, in quo aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt ur ĩ alios liberales sint ĩeadẽ st̃ iniustitia. ut
si in suã rẽ aliena ꝯu̾tãt. Sũr aũt multi qdẽ cu¬
pidi splendoris et glie ꝗ arripiũt ab aliis ut aliis
largiant᷑. hi q arbitrãtur se bñficos ĩ suos ami¬
cos iusũ iri. si locupletẽt eos quacũqi rõe. id ãt
tantũ abest ab offiõ ut nich̾ magis offiõ possit
ẽẽ ꝯͣriũ. Uidendũ ẽ igit᷑ ut ea liberalitate uram̃
q̃ prosit amicis. et noceat nemini. Quare lutii
sille. G. cessaris pecuniaꝵ trãslatio a iustis dĩs
ad alienos nõ debet liberalis uideri. Nichil ẽ eñz
liberale qd̾ nõ idẽ iustũ sit. Alter locus cautionis¬
erat ne benigͥtas maior eẽt ꝙͣ facultas. ꝙ be ni¬
gniores ẽẽ uolũt ꝙͣ res paciatur.primũ ĩ eo
peccãt ꝙ iniuriosi st̃ ĩ proximos. Quas eũ copias
his ⁊ supeditari eꝗus ẽ et relĩq eas trãsferũt

Expanded text:
cent, ut in alios liberales sint, in eadem sunt iniustitia, ut cent, ut in alios liberales sint, in eadem sunt iniustitia, ut si in suam rem aliena convertant. Sunt autem multi, et quidem cupidi splendoris et gloriae, qui eripiunt aliis, quod aliis largiantur, iique arbitrantur se beneficos in suos amicos visum iri, si locupletent eos quacumque ratione. Id autem tantum abest ab officio, ut nihil magis officio possit esse contrarium. Videndum est igitur, ut ea liberalitate utamur, quae prosit amicis, noceat nemini. Quare L. Sullae, C. Caesaris pecuniarum translatio a iustis dominis ad alienos non debet liberalis videri; nihil est enim liberale, quod non idem iustum. Alter locus erat cautionis, ne benignitas maior esset quam facultategniores esse volunt quam res patiatur, primum in eo peccant quod injuriosi sunt in proximos: quas enim copias his suppeditari aequius est et relinqui, eas transferunt
Abbreviated transcription (Latin):
Eminerimus at̃ et adu̾sus ĩfimos iustinã ẽẽ
quib nõ male p̾cipiũt ꝗ ita iubẽt uti ut mercena¬
riis ad exigẽdã oꝑã iusta p̃benda. Cũ at̃ duob
modis id ẽ aut ui aut fraude fiat ĩiuria. Fraus
qͣiͣ uulpecule. uis leonis eẽ uidet᷑. Utrũq ab ho¬
mine alienissimũ. sed fraus odio digna maiore.
Tocius aũt iniustitie nulla capitalior ꝙͣ eoꝵ ꝗ
de bñficẽtia ac deliberalitate dicatur. qua
quidẽ nichil ẽ nae̾ hoĩs actomodatiꝰ.Sed habet
multas cautiones. Uidẽdũ ẽ enĩ pͥmũ ne obsit
benignitas et his ip̃is ꝗb benigne uidebit᷑ fieri
et ceteria.¶ Deĩde ne maior benignitas sit ꝙͣ fa¬
culrates. ꝓtũ ut pro digͥtate cuiq tribuat᷑. Id eĩ
Iustitie fundam̃tũ ad quã hec referẽda st̃ omĩa.
Nam et qui granficãtur cuipiã ꝙ obsĩt illi cui ꝓ¬
desse uelle uideant᷑ nõ benefici neq liberales
sed pnitiosi assẽtatores iudicãdi st̃. Er q aliis no¬

Expanded text:
s iustitiam esse quibus non male praecipiunt qui ita iubent uti, ut mercennariis: operam exigendam, iusta praebenda. Cum autem duobus modis, id est aut vi aut fraude, fiat iniuria, fraus quasi vulpeculae, vis leonis videtur; utrumque homine alienissimum, sed fraus odio digna maiore. Totius autem iniustitiae nulla capitalior quam eorude beneficentia ae de liberalitate dicatur, qua quidem nihil est naturae hominis accommodatius, sed habet multas cautiones. Videndum est enim, primum ne obsit benignitas et iis ipsis, quibus benigne videbitur fieri et ceteris, deinde ne maior benignitas sit quam facultates, tum ut pro dignitate cuique tribuatur; id enim est iustitiae fundamentum, ad quam haec referenda sunt omnia. Nam et qui gratificantur cuipiam, quod obsit illi, cui prodesse velle videantur, non benefici neque liberales, sed perniciosi assentatores iudicandi sunt, et qui aliis no
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ ẽẽ iustũ nisi ꝙ̾ aut reb repenitis gerat᷑ aut
denũtiatũ añ sit ⁊ indi ctũ¶Põpilius ĩꝑator tene¬
bat ꝓuĩtiã. in cuiꝰ exercitũ Catonis filius tyro
militabat. Cũ at̃ põpllio uideretur unã dimitẽ
legionẽ. catonis qͦ filiũ ꝗ ĩ eadẽ legione milita.¬
bat dimissit. Sed cũ amore pugnãdi ĩ euercitu
ꝑmãsisset. cato ad põpiliũ scripsitait si eũ paciat᷑
in exercitu ꝑmanere sc̃do eũ obliget militie sa¬
cram̃to. qr p̾ore amisso iure cũ hostib pugnare
nõ poterat. adeo sũma erat obẜuatio ĩ bello mouẽdo
Marci ꝗdẽ catonis senis ẽ epła ad Marcũ filium
ĩ macedonia bello ꝑsico mles eẽt. monet igitur
ut caueat ne bellũ meat. negat eiz ius eẽ euz
retur lenirate uͥbi rei tristinã mingãte. Hosis eĩ
apud maiores nrõs is dicebat᷑ quẽ nũc pegͥnũ di¬

Expanded text:
llum esse iustum, nisi quod aut rebus repetitis geratur aut llum esse iustum, nisi quod aut rebus repetitis geratur aut denuntiatum ante sit et indictum. Popilius imperator tenebat provinciam, in cuius exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu remansisset, Cato ad Popilium scripsit, ut, si eum patitur in exercitu remanere, secundo eum obliget militiae sacramento, quia priore amisso iure cum hostibus pugnare non poterat.Adeo summa erat observatio in bello movendo. M. quidem Catonis senis est epistula ad M. filium, e, cum in Macedonia bello Persico miles esset. Monet igitur, ut caveat, ne proelium ineat; negat enim ius esse, retur, lenitate verbi rei tristitiam mitigatam. Hostis enim apud maiores nostros is dicebatur, quem nunc peregrinum di
Abbreviated transcription (Latin):
circa in oĩ ẽ refugiẽda talis solertia ssunt autẽ
quedã offiã et̃ adussus eos ẜuãda/a ꝗb iniuriã
acceꝑis. ẽ eĩ ulciscẽdi ⁊ pumẽdi modus.atq aud̃
sĩo an satis sit eũ qui lacescierit. fnurie sue peni¬
tere. ut et ip̃e ne quid tale post hac ⁊ ceteri sint ad
inuiriam tardiores.
ꝙrͣ suscipiẽda quidẽ bella st̃ ob eã sã ut sine ĩiu¬
ria in pace uiuatur. parta aut̃ uictoria ꝯẜuãdi¬
st̃ hi qui nõ crudeles in bellomõ ĩ manes fuert̃
ut maiores nr̃i tusculanos equos uulscos erĩcos.
et Numãtiã funditus substulerũt. Noller Coͣri¬
tũ. s credo aliquos secutos oportunitatẽ locumaxͤ
quidẽ sentẽtia paciq̃ nichił habita sit insidiaꝵ
nrõs iustitia culta ẽ. ut hi qui ciuitates aut na¬
tiones deuictas bello fide recepissẽt. eaꝵ patͦni eeñt
more maioꝵ sac belli ꝗdẽ eꝗtas scissiẽ feciliali iu¬
re ppłi romani ꝑscripta ẽ. Ex qͦ ĩtelligi põt nullũ

Expanded text:
 Sunt autem quaedam officia etiam adversus eos servanda, a quibus iniuriam acceperis. Est enim ulciscendi et puniendi modus; atque haud scio an satis sit eum, qui lacessierit, iniuriae suae paenitere, ut et ipse ne quid tale posthac et ceteri sint ad iniuriam tardiores. Quare suscipienda quidem bella sunt ob eam causam, ut sine iniuria in pace vivatur, parta autem victoria conservandi ii, qui non crudeles in bello, non immanes fuerunt, ut maiores nostri Tusculanos, Aequos, Volscos, Numantiam funditus sustulerunt; nollem Corinthum, sed credo aliquid secutos, opportunitatem loci maxime, quidem sententia paci, quae nihil habitura sit insidiarutros iustitia culta est, ut ii, qui civitates aut nationes devictas bello in fidem recepissent, earum patroni essent more maiorum. Ac belli quidem aequitas sanctissime fetiali populi Romani iure perscripta est. Ex quo intellegi potest nul