comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
concedere hostibꝰ: ex qua iudi
cationascitur cũ om̃s peritu¬
rimilites essent nisiadhanic
pactionẽ uenissent utrũ satiig
fueritamittere milites. ar
adhanc conditionẽ uenire:
hoc causȩ genus exhis locis
tractario uortebit adhibere
ceterarũ qq̃ constitutionũ ra¬
tionem atq p̃cepta : ac maxi¬
me coniecturtis faciendis
infirmare illud q cũ eo qeri
minȩ dabitur hiquiaccusabud
cõparabunt: id fiet si autid qđ
dicent defensores futurũ
fuis senis ud factũ. eẽt de
quo facto iudicium futurum
fuisse negabitur. Aut si alia
ratione etaliamobcausa ac
dicet se reus fecisse de¬
monstrabit᷑ eẽ factũ eirei
confirmatio etitem contra¬
ria de parte infirmatio exc̃
iecturali constitutione sumit᷑
sinaut̃ certo nomine malefi

Expanded text:
concedere hostibus. ex quo iudi- concedere hostibus. ex quo iudi- catio nascitur: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit amit- tere milites, an ad hanc condicionem venire? Hoc causae genus ex suis locis tractari oportebit et adhibere ceterarum quoque constitutionum rationem atque praecepta; ac maxime coniecturis faciendis infir- mare illud, quod cum eo, quod crimini dabitur, ii, qui accusabuntur, comparabunt. id fiet, si aut id, quod dicent defensores futurum fuisse, nisi id factum esset, de quo facto iudicium est, futurum fuisse negabi- tur; aut si alia ratione et aliam ob causam, ac dicet se reus fecisse, demonstrabitur esse factum. eius rei con- firmatio et item contraria de parte infirmatio ex con- iecturali constitutione sumetur. sin autem certo nomine malefi
Abbreviated transcription (Latin):
tuor comparatio relatio
criminis remotio criminis con¬
cessio: comparatio ẽ cũ aliqđ
faccũ qđ ipsũ non sit probandũ :
ex eocuius id causa factũ e. de¬
fenditur : ea ẽ. huius modo
Quidamimperator cũabhostib
circũ sederetur neq effuge¬
re ullomodo posset depactis ẽ
Cũ iis et armã inpedimenta re¬
linqueret milites educeret:
ita que fecit armis et in p̃dim̃¬
tis amissis p̃t̃spẽmilites con¬
seruauit: Accusatur maies¬
tatis incurrit hucde finitio
sed nos hunc locom de quoagi¬
mus consideremꝰ : Intentio ẽ:
non oportuit arma. et inpedi¬
m̃ta relinquere depulsio ẽ
oportuit : quaestio ẽ: opor¬
tueritne : Ratio ẽ milites
enim om̃s peris sent in firma¬
tio ẽ Aut coniecturalis non
perissent Aut altera conie¬
turalis: nonideo fecistiex qui¬
bus iudicatio ẽ. perissent¬
ne : etideons fecerit: aut
haec comparatiuauauius
nunc indigemus. Atenim
sacius fuit amittere mili¬
tes quã arma et inpedimentu

Expanded text:
tuor: com- paratio, relatio tuor: com- paratio, relatio criminis, remotio criminis, concessio. Comparatio est, cum aliquid factum, quod ipsum non sit probandum, ex eo, cuius id causa factum est, defenditur. ea est huiusmodi: quidam imperator, cum ab hostibus circumsederetur neque effugere ullo modo posset, depectus est cum iis, ut arma et inpedimenta relinqueret, milites educeret; itaque fecit; armis et in- pedimentis amissis praeter spem milites conservavit. accusatur maiestatis. incurrit huc definitio. sed nos hunc locum, de quo agimus, consideremus. intentio est: non oportuit arma et inpedimenta relinquere. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: milites enim omnes perissent. infirmatio est aut coniecturalis: non perissent; aut altera coniecturalis: non ideo fecisti ex quibus iudicatio est: perissentne? et: ideone fecerit?; aut haec comparativa, cuius nunc indigemus: at enim satius fuit amittere milites quam arma et inpedimenta
Abbreviated transcription (Latin):
de grais. stuere non oportet:
iudicatoꝰ ẽ : cũ sũmȩ uirtutis
concelebrandȩ causa grai
degrais aet̃nũ inimicitiarũ
monim̃tũ statuer̃ recte nean
contra fecerint: hancideo
rationẽ subiecimus ut hoccau
ñ ipsũ de quo agimꝰ cognosceretur:
namsieam supposuisemus qua
fortas se usi sunt non enĩ iuste
ne piebellũ gessistis inre
lationẽ criminis deluberemur:
sae genus in hanc causã in cide
repspicuũ ẽ : In hanc argu¬
mentationes ex hisdẽ locis
sũm̃ des : atq: in causam nego¬
tulẽ quade ante dictũ ẽ : locłs aut̃ com¬
nes et ex causa ipsa siquid inerit
in dignationis aut conquesti¬
onis. et exiuris utilitate et na¬
tura multos et grauis sume¬
relicebit et o portebit sicausȩ
dignitas uidebitur postulare
nuncas sumptiuam partem iu¬
ridicialis consideremus :
Assumptiua igitur tũ dicitur
cũ ipsũ ex sefactum probari
non potest. aliquo autẽ fortis
adiuncto argumento defer¬
ditur : eius partes sunt quat¬

Expanded text:
de Graiis statuere non oportet. de Graiis statuere non oportet. iudicatio est: cum summae virtutis concelebrandae causa Graii de Graiis aeternum inimicitiarum monu- mentum statuerunt, rectene an contra fecerint? hanc ideo rationem subiecimus, ut hoc causae genus ipsum, de quo agimus, cognosceretur. nam si eam subpo- suissemus, qua fortasse usi sunt: non enim iuste neque pie bellum gessistis, in lationem criminis de- laberemurutem causae genus in hanc causam incidere perspicuum est. in hanc argumentationes ex isdem locis sumendae sunt atque in causam negotialem, qua de ante dictum est. Locos autem communes et ex causa ipsa, si quid inerit indignationis aut conquestionis, et ex iuris uti- litate et natura multos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas videbitur postulare. Nunc adsumptivam partem iuridicialis considere- mus. Adsumptiva igitur tum dicitur, cum ipsum ex se fac- tum probari non potest, aliquo autem foris adiuncto argumento defenditur. eius partes sunt quat
Abbreviated transcription (Latin):
aequi et inquinatura et p̃¬
mii aut poeneratio quȩrit᷑
huius partes s̃. duae quarum
alterã ab solutã assũtiuã alterã
nominamꝰ: ab soluta ẽ. quaeipsa
inse non ut negotiali simplicite¬
te et abs condite sed patentis
ecpedicius rectiet non recq
quȩ stionẽ continegea ẽ .hui.¬
cemodi : Cũ thebani lacedemo¬
nios bello superauis sent
et feremos eẽt grais cũ int̃se
bellũ gessissent ut hii quiui¬
cissent tropeum ali quod in
finibus statuerint uictoriae
modo in p̃sentiam declarande
causa . ñ ut in ꝑpetuũ belli
memoria maneret aeneum
statuerunt tropheũ accusant
apudam phictronas idẽ apud
commune greciae consilium:
Intentio ẽ : ñ oportuit depul¬
sio ẽ: oportuit quaestio ẽ:
oportuitrit neratio ẽ : eam
enim exbello gloriam uir¬
tute pepenimus ut eius ae¬
ta in signia posteris nr̃is re¬
linque reuellem : Infirma¬
tio ẽ attam̃ a et̃nũ inimitia¬
rum moni mentũ graios

Expanded text:
aequi et iniqui natura et praequi et iniqui natura et praemii aut poenae ratio quaeritur. huius partes sunt duae, quarum alteram absolutam, adsumptivam alteram nominamus. Absoluta est, quae ipsa in se, non ut neg- otialis implicite et abscondite, sed patentius et expedi- tius recti et non recti quaestionem continet. ea est huiuscemodi: cum Thebani Lacedaemonios bello su- peravissent et fere mos esset Graiis, cum inter se bellum gessissent, ut ii, qui vicissent, tropaeum ali- quod in finibus statuerent victoriae modo in praesen- tiam declarandae causa, non ut in perpetuum belli memoria maneret, ae+neum statuerunt tropaeum. accu- santur apud Amphictyonas id est apud commune Graeciae consilium. intentio est: non oportuit. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: eam enim ex bello gloriam virtute peperimus, ut eius aeterna insignia posteris nostris relinquere velle- mus. infirmatio est: at tamen aeternum inimicitiarum monumentum Graios
Abbreviated transcription (Latin):
parqđ in omnis ae quabile ẽ
iudicatum de quoiam ante sencen¬
tia alicuius. Aut aliqbrũ consti¬
tuta ẽ : Lamiura legitima ex
legibus cognoscio portebit:
hisergo ex partib: iuris qđ quis q
aut ex ipsare. aut exsimiliaut
maiore. minore uenas ciuide¬
bit᷑ aitendere atq: elicere per¬
temptando unã quãq iuris par¬
tẽ oportebit. Locorũ autẽ cõ¬
munium quo ut ante dictũ ẽ duo
genera sunt quorũ alterũ dubi¬
aerei alterũ certe continet
amplificationẽ quidipsa causa
det et quod augeri ꝑ communẽ
locũ possit et oporteat consi¬
derabit᷑: namcertiquii nomnis
incidant loci p̃scribi ñ possunt
implerisq fortasse ab aucto¬
ritate iuris consultorũ et c̃¬
tra a uctoritatẽ dicio portebit
Attendendũ ẽ aut̃ et in hac
et in omnib: ñ quos locos cõmu¬
nis p̃t̃ eos quos nos exponim:
ipsares ostendat : Nunc iuri dici¬
ale genus et partes coriside¬
remus. Iuridicialis .ẽ inqua

Expanded text:
par, quod in omnes aequabile est; par, quod in omnes aequabile est; iudicatum, de quo iam ante sententia alicuius aut aliquorum con- stitutum est. iam iura legitima ex legibus cognosci oportebit. his ergo ex partibus iuris, quod cuique aut ex ipsa re aut ex simili aut maiore minoreve nasci videbitur, attendere atque elicere pertemptando unam quamque iuris partem oportebit. Locorum autem communium quoniam, ut ante dic- tum est, duo genera sunt, quorum alterum dubiae rei, alterum certae continet amplificationem, quid ipsa causa det et quid augeri per communem locum possit et oporteat, considerabitur. nam certi, qui in omnes incidant, loci praescribi non possunt; in plerisque for- tasse ab auctoritate iuris consultorum et contra auctoritatem dici oportebit. adtendendum est autem et in hac et in omnibus, num quos locos communes praeter eos, quos nos exponimus, ipsa res ostendat. Nunc iuridale genus et partes consideremus. Iuridicialis est, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓ quã peccata punimur:¬
Obseruantiam ꝑquã aetate aut
sapientia aut honore autal¬
qua dignitate antecedentes
ueremur et colimꝰ: Veritutẽ ꝑ
quã damus operã nequid alit̃
quã confirma uerimus fiat aut
factũ aut futurũ sit: aenatu¬
re quidemiuraminus ipsãq̃:¬
runt᷑ ad hanc controuersiam.
qđ a neq in hocciuil iure uer¬
santur et auulgari intelligen¬
tia remo tiora sunt ad simi¬
litudinem uero aliquã aut ad rẽ
amplificandã sae pesunt infe¬
renda Consue tudinẽ a utõius eẽ
putatur idquoduo luntate om¬
nium sinelege uetustas compro¬
barit : in ea aut̃ q̃ dã s̃ iura ipsa
iã certa propt̃ uetustatẽ quo in
genere etalia sunt multa et eor
multomaximẽ parsq̃ p̃cepto¬
res aedicare consuer̃. Quae¬
damaut̃ genera iuris iamcerta
consuetudine facta s̃ qđ genis
pactũ par. iudicatũ: pactũ ẽ
qđ int̃ quos conuenit itaiustũ
putatur . ut iure p̃s taredicat᷑

Expanded text:
et per quam peccata punimuret per quam peccata punimurobservantiam, per quam aetate aut sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veremur et colimus; veritatem, per quam damus operam, ne quid aliter, quam confirmaverimus, fiat aut factum aut futurum sit. ac naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc civili iure versantur et a vulgari intellegentia remotiora sunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam saepe sunt inferenda. consuetu- dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium sine lege vetustas comprobarit. In ea autem quaedam sunt iura ipsa iam certa propter vetustatem. quo in genere et alia sunt multa et eorum multo maxima pars, quae praetores edicere consuerunt. quaedam autem genera iuris iam certa consuetudine facta sunt; quod genus pactum, par, iudicatum. pactum est, quod inter quos convenit ita iustum putatur, ut iure praestare dicatur;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea iudicationes plures
fant: Nunc huius generis
p̃cepta uideamus utrisque
aut etiamomnib: si pluresam¬
bigentus ex quib reb: cons¬
stet considerandũ ẽ: Initiũ
ergo eius ab natura ductum
uidet᷑ qua edã aut̃ exutilita¬
tis ratione aut ꝑspicua nob
aut obscura in consuetudine
uenisse. postaut̃ ad probata
quaedã aconsuetudine aut
auero utiliauisa legib: eẽ
firmata ac naturae quidem
ius eẽ qđ nobis non opinio
sed quedã innatauis adferat
ut religionẽ pietatẽ gratiam
uindicationẽ obseruantiam ue¬
ritatẽ : Religionẽ eã q̃ in me¬
tuet cerimonia deorũ sit appel¬
lant : Pietatem q̃ : erga patriã
aut parentis aut alios sangui¬
ne coniunctos officium cor¬
seruare moneat gratiam q̃ in
memoria etremuneratione
officiorũ ethonoris et amititia¬
rũ obseruanti am teneat
Vindicationẽ ꝓquã uimet contu¬
meliam defendendo Autulcis¬
cendo propulsamus a nobis et
nr̃is qui nobis cari eẽ debent

Expanded text:
propterea iudicationes plures propterea iudicationes plures fiant. Nunc huius generis praecepta videamus. utrisque aut etiam omnibus, si plures ambigent, ius ex quibus rebus constet, considerandum est. initium ergo eius ab natura ductum videtur; quaedam autem ex utili- tatis ratione aut perspicua nobis aut obscura in con- suetudinem venisse; post autem adprobata quaedam a consuetudine aut vero utilia visa legibus esse fir- mata; ac naturae quidem ius esse, quod nobis non opinio, sed quaedam innata vis adferat, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam, veri- tatem. religionem eam, quae in metu et caerimonia deorum sit, appellant; pietatem, quae erga patriam aut parentes aut alios sanguine coniunctos officium conservare moneat; gratiam, quae in memoria et re- muneratione officiorum et honoris et amicitiarum ob- servantiam teneat; vindicationem, per quam vim et contumeliam defendendo aut ulciscendo propulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent,
Abbreviated transcription (Latin):
pluribus decausis rectũ aut
probabile uideri potest. ut
in hac ipsa causa supponatur
enimab: here dibus haecra¬
tio unius enimpecuae plures
dissimilib: decausis heredes
eẽ non poss̃ nec ũ quã factũ ẽ
ut eiusdempecuniae. Alius
testamento alius lege heres
eẽt : Infirmatio aũ haec erit :
non ẽ una pecunu propterea
quod altera pupilliia merat ad¬
uentitia cuius heres nullo in
testamento quis quã scriptus
erat si qđ pupillo accidisset :
et dealtera patris etiã nunc mor¬
tui uoluntas plurimũ ualebat q̃
iammortuo pupillo suis here¬
dibus concedebat: Iudicatio
.ẽ. unane pecunia fuerit. Aut
si haerunt usi in firmatione
posseplures. eẽ unius here¬
des pecuniae dissimilib: decau
sis. et de eo ipso ẽẽ controuer¬
siam Iudicationa scitur possint¬
ne eius dẽ pecuniae plures dis¬
similib: generib: heredes eẽ :¬
ergo una in constitutione intelq
lectũ ẽ. quomodo etrationes
etrationũ infirmationes et

Expanded text:
pluribus de causis rectum aut pluribus de causis rectum aut probabile videri potest, ut in hac ipsa causa. sub- ponatur enim ab heredibus haec ratio: unius enim pe- cuniae plures dissimilibus de causis heredes esse non possunt, nec umquam factum est, ut eiusdem pecuniae alius testamento, alius lege heres esset, infirmatio autem haec erit: non est una pecunia, propterea quod altera pupilli iam erat adventicia, cuius heres non illo in testamento quisquam scriptus erat, si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat. iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse plures esse unius heredes pecuniae dissimilibus de cau- sis et de eo ipso esse controversiam, iudicatio nascitur: possintne eiusdem pecuniae plures dissimilibus gene- ribus heredes esse? ergo una in constitutione intel- lectum est, quomodo et rationes et rationum infirma- tiones et
Abbreviated transcription (Latin):
pilli contro uersia ẽ : posses¬
sio here dũ secundorũ ẽ. in¬
tentio ẽ. adagnatorũ nr̃a
pecunia ẽ. dequais cuius
agnatisumus testatus non ẽ
Depulsio ẽ immonr̃a qui here¬
des testamento patris sumis:
Quȩstio ẽ utrorũ sit: ratio pat̃
enim et sibi et filio testum̃tũ
scripsitdũ is pupillus eẽt: qua¬
req̃: filii fuer̃ testamento pa¬
tis nr̃a funt necesse ẽ : Infir¬
matiorationis immopat̃ sibi
scripsit : et secundũ heredẽ
non filio sed sibi uis sit. ẽẽ qua¬
re p̃t̃ quã qđ in ipsius fuit tes¬
tamento illius ur̃m eẽ ñ potest :
Ludicatio possit nequis quã de fili¬
pupillire testari anheredes
secunduipsius patris familias
ñ filii quoq: eipupilli heredes
sint Adhoc non alienũ est qđ
ad multa ꝑtineat neat nus quã
aut usq: quaq: dica turhic ad
monere : Sunt causȩq̃ plurss
habent rationes in simplicicons¬
titutione quod fit cũ id quod
factũ ẽ aut quod defenditur

Expanded text:
pilli contro- versia est. possespilli contro- versia est. possessio heredum secundorum est. intentio est adgnatorum: nostra pecunia est, de qua is, cuius adgnati sumus, testatus non est. depulsio est: immo nostra, qui heredes testamento patris sumus. quaestio est: utrorum sit? ratio: pater enim et sibi et filio testamentum scripsit, dum is pupillus esset. quare, quae filii fuerunt, testamento patris nostra fiant ne- cesse est. infirmatio rationis: immo pater sibi scripsit et secundum heredem non filio, sed sibi iussit esse. quare, praeterquam quod in ipsius fuit, testamento il- lius vestrum esse non potest. iudicatio: possitne quis- quam de filipupilli re testari; an heredes secundi ipsius patrisfamilias, non filii quoque eius pupilli heredes sint? Atque hoc non alienum est, quod ad multa pertineat, ne aut nusquam aut usquequaque dicatur, hic ad- monere. sunt causae, quae plures habent rationes in simplici constitutione; quod fit, cum id, quod factum est aut quod defenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
nem siñ itcres agantur. et in
iudicium ueniant quo pacto
oporteathoc ẽ. si aut cũ eo
agatur quocũ non oporteat
aut alia poena alio crimine
aliotp̃r atq hancrationẽ
ad ꝑturbationẽ iudiciorum
omnium ꝑtinere : Tresigit᷑
hae constitutionesq̃ par¬
tes non habent adhunc modũ
tractabunt᷑ in unc generalẽ
constitutidnem et partes etus
consideremꝰ : Cũ et facto et
facti nomine concessoneque
ulla actionis in lata controuer¬
siauis et natura et genus ip¬
sius negotii quȩritur cons¬
titutionẽ generalẽ appel¬
lamus huius primas. eẽ par¬
tes duas nobis ui deridiximis
negotulẽ et iuri dicialem
negotialis ẽ : quȩ in ipso nego¬
tio iuris ciuilis habet im¬
plicatã contro uersiã ea .ẽ
huius modiquidam pupillũ
heredem fecit pupillus aut̃
ante mortuus ẽ quã in suam
tutelaĩ uenit dehereditate.
ea q̃ pupillo uenit int̃ eos qui
patris pupilli here des se¬
cundi sunt et int̃agnatos pu¬

Expanded text:
nem, si non ita res agantur et in nem, si non ita res agantur et in iudicium veniant, quo pacto oporteat; hoc est, si aut cum eo agatur, quocum non oporteat, aut alia poena, alio crimine, alio tempore; atque hanc rationem ad perturbationem iudiciorum omnium per- tinere. Tres igitur haec constitutiones, quae partes non ha- bent, ad hunc modum tractabuntur. nunc generalem constitutionem et partes eius consideremus. Cum et facto et facti nomine concesso neque ulla actionis inlata controversia vis et natura et genus ipsius negotii quaeritur, constitutionem generalem ap- pellamus. huius primas esse partes duas nobis videri diximus, negotialem et iuridicialem. Negotialis est, quae in ipso negotio iuris civilis habet implicatam controversiam. ea est huiusmodi: quidam pupillum heredem fecit; pupillus autem ante mortuus est, quam in suam tutelam venit. de hereditate ea, quae pupillo venit, inter eos, qui patris pupilli heredes secundi sunt, et inter adgnatos pu
Abbreviated transcription (Latin):
peratorio iudicio eius male
nis ratioeius modi sunt in iu¬
riae ut dehis indignũ sit
non primo qͦq: tp̃r iudicari :
iudicatio: aterocitas in iuriar
satis nec ausae sit quare dũde ea
iudicat᷑ : dealiquomaiore ma¬
leficio. de quo iudiciũ conpa¬
ratũ sit p̃iudicet᷑: Atq: exẽ¬
plũ quidẽ hoc ẽ: In omni icau¬
sa ab utroq quaerio portebit
a quo et ꝑquos et quomodo
et quo tempore. autagi aut
iudicari. aut quid statui de ea
re conueniat: Idex partibis
iuris dequibus postdicendũ ẽ
sumo portebit ẽtratiocinari
qui dinsimilib reb: fieri sole¬
at et uidere utrumalitia qđ
aliud agatur. aliud simulet
anstultitia annecessitudine
quod aliomod o agere non
possit. a noccasione agendi
sic si iudiciũ Autactio consti¬
tuta anrectesine ullare ei¬
modires agatur locus autẽ
communis contra eum quitrans¬
lationẽ inducet fugi re uidi¬
cium acpoenam quia causae
diffidat: A trans latione
aut̃ omnium fore ꝑturbatio¬

Expanded text:
peratorio iudicio eius male-peratorio iudicio eius male- rationis: eiusmodi sunt iniuriae, ut de iis indignum sit non primo quoque tempore iudicari. iudicatio: atrocitas iniuriarum satisne causae sit, quare, dum de ea udicatur, de aliquo maiore maleficio, de quo iudicium conparatum sit, praeiudicetur? atque exemplum quidem hoc est. in omni autem causa ab utroque quaeri oportebit, a quo et per quos et quo modo et quo tempore aut agi aut iudicari aut quid statui de ea re conveniat. id ex partibus iuris, de qui- bus post dicendum est, sumi oportebit et ratiocinari, quid in similibus rebus fieri soleat, et videre, utrum malitia quid aliud agatur, aliud simuletur, an stultitia, an necessitudine, quod alio modo agere non possit, an occasione agendi sic sit iudicium aut actio constituta, an recte sine ulla re eiusmodi res agatur. Locus autem communis contra eum, qui translationem inducet: fu- gere iudicium ac poenam, quia causae diffidat. a trans- latione autem: omnium fore perturbatio
Abbreviated transcription (Latin):
idaut̃ sidamnaret᷑ : fierine¬
cesse eẽ quo et id causȩ subs¬
criptum et eare nom̃ extra
ordinẽ sit acceptũ. Eaigit᷑¬
teat damnariqq ñ oportere
neces sario consequatur :
Hic defensor poene cõmuta¬
tionem extrans latiuo gene¬
re inducendo totã infirma¬
uit accusa tionem : Verũ tam̃
ceteris qq̃ criminib: defenden¬
dis coniecturale constitu¬
tione trans lationẽ confir¬
mabit : exemplũ autẽ trans la¬
tionis in causa positũ uobis sit huiꝰ mo¬
dicũ aduim faciendã quidã
armati uenissent armati
contra p̃sto fuer̃ et cuidam
equiti romano quidã ex ar¬
mã resistentigladiomanũ
p̃ciditagit is cuimanus p̃ci¬
sa ẽ in iuriarũ postolatis qui¬
cũagitur ap̃tore excepti¬
onem extraquã in rẽ capitis
p̃iudiciũ fiat: hic is quiagit :
iudicium purum postulat:
ille quicũ agitur : exceptio¬
nẽ addiait oportore :
Quaestio ẽ: excipiundũ sit anñ :
ratiõNe enimo portet recu

Expanded text:
id autem, si damnaretur, fieri neid autem, si damnaretur, fieri necesse esse, quoniam et id causae subscriptum et ea re nomen extra ordinem sit acceptum. ea igitteat, damnari quoque non oportere, necessario consequa- tur. hic defensor poenae commutationem ex transla- tivo genere inducendo totam infirmabit accusationem. verumtamen ceteris quoque criminibus defendendis con- iecturali constitutione translationem confirmabit. Exemplum autem translaonis in causa positum no- bis sit huiusmodi: cum ad vim faciendam quidam armati venissent, armati contra praesto fuerunt et cuidam equiti Romano quidam ex armatis resistenti gladio manum praecidit. agit is, cui manus praecisa est, iniuriarum. postulat is, quicum agitur, a praetore exceptionem: extra quam in reum capitis prae- iudicium fiat. hic is, qui agit, iudicium purum postulat; ille, quicum agitur, exceptionem addi ait oportere. quaestio est: excipiundum sit an non. ratio: non enim oportet in
Abbreviated transcription (Latin):
lationes : Namec p̃toris excep
ptionibus multae excluduntur¬
actiones : et itaius ciuile habe¬
mus constitutũ uit causa cadat
is qui non que ad modũ oportet
egerit : quare iniure plerũq
uersantur: i bienim et excepti¬
oraies postularuuitur
stas datur et om̃s conceptio pri¬
uatorũ iudiciorũ causa c̃stituit᷑:
In ipsis autem iudiciis rarius
incidunt: et tamensiquando
incidunt eius modi sunt ut ꝑ
seminus habeant firmitu¬
dinis : confirmentur autẽ
assumpta alia aliqua consti¬
tutione. Vt in quodam iudicio
cũ ueneficii causa curdã nom̃ ẽẽt
de lutũ et quia parricidii cau¬
sa. subs criptu eẽt extraor¬
dinem eẽt acceptũ i naccu¬
satione aliaquȩdã
crimina testibus et argu¬
mentis confirmarentur:
Parricidii autẽ mentio
solum facta esset. Defen¬
sor in hoc ipso multuopor¬
tet et diuconsistat cũ de
neceparentis mhilde mons¬
tratũ eẽt indignũ facinis
eẽ ea poena afficere eũ
qua parricide afficiunt᷑ :

Expanded text:
lationes. nam et praetoris excep- tionibus multae excludunturones et ita ius civile habemus constitutum, ut causa cadat is, qui non quem- admodum oportet egerit. quare in iure plerumque ver- santur. ibi enim et exceptiones postulantur stas datur et omnis conceptio privatorum iudi- ciorum constituitur. in ipsis autem iudiciis rarius incidunt et tamen, si quando incidunt, eiusmodi sunt, ut per se minus habeant firmitudinis, confirmentur autem assumpta alia aliqua constitutione: ut in quodam iudicio, cum veneficii cuiusdam nomen esset de- latum et, quia parricidii causa subscripta esset, extra ordinem esset acceptum, in accusatione autem alia quaedam crimina testibus et argumentis confirmaren- tur, parricidii autem mentio solum facta esset, defensor in hoc ipso multum oportet et diu consistat: cum de nece parentis nihil demonstratum esset, indignum facinus esse ea poena afficere reum, qua parricidae afficiuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficisciqm eiꝰ causas cõparate
fergo in hocoq iudicio de siniȩ
nios oppͥmȩ inagis epaminondda
thebanoru imperatore quauicto¬
riȩ chebanorucsulere de
qͥd hune tantathebanorũ gloria
tã claro atq exorna cotropheo
carius at antiqͥus habere cuenit :
scriptali delĩc̃ legis omis r& scrpto

Expanded text:
iam eius causa sunt compara- tae. ergo in hoc quoque iudicio desinite lnios opprimi? cui magis Epaminon- Thebanorum imperatorem, quam victoriae The- banorum consulere decuit? quid hunc tanta Thebano- rum gloria, tam claro atque exornato tropaeo carius aut antiquius habere convenit? scripto videlicet legis
Abbreviated transcription (Latin):
consuluisse : et legib nopteperuse
⁊quattuor aupartib c̃stit argom̃¬
tatio cõ aueꝓpoñimꝰ aut as suminꝰ
sine apꝓbatione: id facere oportet
cũ autꝓpositio ex seintellegit᷑ aut
as suptio ꝑspicua st et nullus apꝓbati¬
onis indiget s ꝓpositionis apꝓbatiora¬

Expanded text:
et legibus non optemperasse.” Quattuor autem partibus constat argumentatio, cum aut proponimus aut assumimus sine approbatione. id facere oportet, cum aut propositio ex se intellegitur aut assumptio perspicua est et nullius approbationis indiget. propositionis approbatio
Abbreviated transcription (Latin):
daintumũ sensu ac cõmodetur:
Ratiotinatipens aũsuspiciones in fir¬
mabsi aut cõmodũ nullũ fuis se.
aut paruum. aut alis
magis fuisse. aut
Nihilo sibima ius quam
aliis. Aut in commodũ sibi
maius quã cõmodũ dicet. ut
ne quaquã fuerit illius com¬
modi qđ expetitum dicatur
magnitudo. Aut cũ eo in cõmo¬
do quod acciderit. Aut cũillo pe¬
riculo quod subeatur comparat¬
dum᷑ qui omnis loci similit̃ in in¬
commodi quoque uitatione trac¬
tabuntur : Sin accusator dixe¬
rit eum idẽ e. secutũ quodei
uisum sit cõmodũ Aut id fugis¬
se quod putarit eẽ in cõmodũ :
quã qua in falsa fuerit opinione:
demonstrandam erit defen¬
sori. neminemtanta eẽ stultitia
quitali in repos sit ueritatem
ignorare: quod sud concedatur:
illud non conces sum irine dubi¬
tas sequidemꝰ quidꝰ ius iuris eẽt
et id quod falsũ fuerit sineulla

Expanded text:
dam intumum sensum accommodetur. dam intumum sensum accommodetur. ratiocina- tionis autem suspiciones infirmabit, si aut commodum nullum esse aut parvum aut aliis maius esse aut nihilo sibi maius quam aliis aut incommodum sibi maius quam commodum dicet, ut nequaquam fuerit illius commodi, quod expetitum dicatur, magnitudo aut cum eo incom- modo, quod acciderit, aut cum illo periculo, quod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fugisse, quod putarit esse incommodum, quamquam in falsa fuerit opinione, demonstrandum erit defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi hoc concedatur, illud non concessum iri: ne dubitasse quidem, quid eius iuris esset, et id, quod falsum fuerit, sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
defensionẽ rationes reo dabimꝰ
his accusator ad alios excul¬
pa eximendos abutet: uerũ
id breui faciendũ ẽ et inumim
multa s̃ conducenda ut nealte¬
rius defendi causahunc accu¬
sare sed huius accusandicau¬
sa defendere alterũ uideat᷑ :
atq: accusa tori quidem haec
feres : in ciusa faciendi consi¬
deranda Defensor autem
ex contrario primũ inpulsio¬
nẽ aut nulluĩ fus sedicet Aut
si fuis se concedet extenua¬
bit . et paruulã quandĩ fuisse
de monstrabit. Aut non ex ea
solere huius modi facta nasci
docebit: quoeterit in loco
demonstrandũq̃ uis et natura¬
sit eius affectionis quam pul¬
sus aliquid reus commississe
dicctur: In quo exempla et
similitudineser̃ proferendȩ :¬
et ipsa diligent̃ natura eius
affectionis quam leuis sime
quietis simam ad partem ex¬
plicanda Vt et resipsa
a facto crudeli et turbolen¬
to ad qui adam mitius et
tran quillius traducatecorato
tm adanimũ eiꝰ qaudiet et anͥimiqun¬

Expanded text:
defensionem rationes reo dabimus, defensionem rationes reo dabimus, iis accusator ad alios ex culpa eximendos abutetur. verum id brevi faciendum est et in unum multa sunt conducenda, ut ne alterius defendendi causa hunc accusare, sed huius accusandi causa defendere alterum videatur. Atque accusatori quidem haec fere sunt in causa faciendi consideranda: defensor autem ex contrario primum inpulsionem aut nullam fuisse dicet aut, si fuisse concedet, extenuabit et parvulam quandam fuisse demonstrabit aut non ex ea solere huiusmodi facta nasci docebit. quo erit in loco demonstrandum, quae vis et natursit eius affectionis, qua inpulsus aliquid reus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitius et tranquillius traducatur et oratio tamen ad animum eius, qui audiet, et ad animi quen
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ : ut si quidicat᷑ alium
occidisse acuoluerit qđ aut
similitudine. Aut sus picione
aut demonstratione falsa
deceptus sitaut eum negasse
cuius testamento ñ sit haeres
qđ eotestam̃to sehȩredẽ ar¬
bitratus sit nonenĩ ex e uetu
cogitationẽ spectari oportere :
sed qua cogitatione animus ad
spe ad maleficiũ profectus sit
considerari. quo animo quid
quisq faciat non quo casu
utat᷑ ad remꝑtinere Iho cautẽ
loco capudilluderit accusato¬
ri : side monstrare poterit alii
nemini causam fuisse faciendi:
mini : sinfuisse aliis quoque
causa faciendiuidebitur. Aut
potestas de fuis se aliis demons¬
tranda ẽ. aut facultas autuolun¬
tas: Potestas si aut nescisse.
aut ñ fuisse. Aut conficere al¬
quid ñ potuisse dicent᷑ : facul¬
tas: siratio adiutores ad ium̃ta
caeteras q̃ : ad remꝑtinebunt
de fuisse alicui demonstrabunt᷑:
Voluntis si animus attilibus
factis uacuus & integer esse
dicetur : Postremo quas ad

Expanded text:
dicuntur: ut, si qui dicatur alium dicuntur: ut, si qui dicatur alium occidisse ac voluerit, quod aut similitudine aut suspicione aut demonstratione falsa deceptus sit; aut eum necasse, cuius testamento non sit heres, quod eo testamento se heredem arbitratus sit. non enim ex eventu cogitationem spectari oportere, sed qua cogi- tatione animus et spe ad maleficium profectus sit, con- siderare; quo animo quid quisque faciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. Hoc autem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini causam fuisse faciendi; mini. sin fuisse aliis quoque causa faciendi videbitur, aut po- testas defuisse aliis demonstranda est aut facultas aut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuisse aut conficere aliquid non potuisse dicentur. facultas, si ratio, adiutores, adiumenta ceteraque, quae ad rem pertinebunt, defuisse alicui demonstrabuntur. volun- tas, si animus a talibus factis vacuus et integer esse dicetur. postremo, quas ad
Abbreviated transcription (Latin):
nione eius quẽ arguet fuerit:
Nihil enim refert non fuis se
aut ñ. eẽ aliqđ cominodi aut
in commodi : siostendi potest ei
uisũ eẽ qui arguatur : Nãopi¬
mo duplicit̃ fallit homines cũ
autres aliomodo ẽ acputat᷑
Aut non is euentus ẽ quẽ arbi¬
tratis resaliomodo ẽ. tũcũ aut
id qđ bonũ ẽ. malũ putant. Aut
contra qđ malũ ẽ bonũ. Aut qđ
nec malum ẽ necbonũ malum
autbonũ. Aut quod malũ aut
bonũ ẽ. nec malũ necbonũ hoe¬
intellecto siqui negabit. eẽ ulla
pecuniam fratris aut amici
uit deniq officio suo antiquiorẽ
Aut suauiorẽ : n hoc erit accusa¬
tori negandũ nã in eũ culpa et
sumuodiũ trans feretꝰ qͥd qđ tã
uere et pie dicet᷑ negabitur :¬
Verũ illud dicendũ ẽ illuta ñ eẽ
ui sũ ꝗđ sumi oportet ex hisq̃
ad ꝑsonã ꝑtinent De quo post
dicendũ ẽ seuentus autẽ tum
fallit cumalit̃ accidit atq hi
quiarguuntur arbitratieẽ

Expanded text:
nione eius, quem arguet, fuerit. nione eius, quem arguet, fuerit. nihil enim refert non fuisse aut non esse aliquid commodi aut incommodi, si ostendi potest ei visum esse, qui arguatur. nam opinio dupliciter fallit ho- mines, cum aut res alio modo est, ac putatur, aut non is eventus est, quem arbitrati sunt. res alio modo est tum, cum aut id, quod bonum est, malum putant, aut contra, quod malum est, bonum, aut, quod nec malum est nec bonum, malum aut bonum, aut, quod malum aut bonum est, nec malum nec bonum. hointellectu si qui negabit esse ullam pecuniam fratris aut amici vita aut denique officio suo antiquiorem aut suaviorem, non hoc erit accusatori negandum. nam in eum culpa et summum odium transferetur, qui id, quod tam vere et pie dicetur, negabit. verum illud dicendum est, illi ita non esse visum; quod sumi oportet ex iis, quae ad personam pertinent, de quo post dicendum est. even- tus autem tum fallit, cum aliter accidit, atque ii, qui arguuntur, arbitrati esse
Abbreviated transcription (Latin):
exiracundia fiat. Aut exali¬
qua causaearũ quam pulsum
aliquẽ id fecis sedicet. hic
et exemplorũ cõmemoratione
qui similiinpulsu aliquidcõ¬
miserint et similitudinũ con¬
latione et ipsius animi affec¬
ctionis examplifatione
curandũ ẽ ut ñ mirũ uideat᷑
si qđ ad facinus talipturbati¬
one cõmotus animus accesse¬
rit : Cũ aut̃ ñ inpulsione uerũ
ratiocinatione aliquẽ cõmis¬
sis se quid dicet. quod cõmo¬
di sit secutus aut quid in cõmo¬
di fugerit demonstrabit: et
idaugebit quã maxime pote¬
rit ut qđ ad fieripossit
idonea ꝗͥ maxime causa ad
peccandũ hortata uideatur:
sigloriae causa quantũ gloriã
consecuturam ex histimarit :
Item sidominationis si pecu¬
niae siamicitiae . siinimicitiars
et omnino quic quid erit quod
cuse fuis se dicet : id summe
augere debebit: et hoc eũ mag¬
no pere considerare oporteb
Non quid inueritate modo : uerũ
etiam uehementius quid inopi¬

Expanded text:
ex iracundia fiat aut ex aliex iracundia fiat aut ex aliqua causa earum, qua inpulsum aliquem id fecisse dicet. hic et exem- plorum commemoratione, qui simili inpulsu aliqumiserint, et similitudinum colatione et ipsius animi affectionis explicatione curandum est, ut non mirum videatur, si quod ad facinus tali pertur- batione commotus animus accesserit. Cum autem non inpulsione, verum ratiocinatione aliquem commisisse quid dicet, quid commodi sit secutus aut quid incom- modi fugerit, demonstrabit et id augebit, quam maxime poterit, ut, quod eius fieri possit, idonea quam maxime causa ad peccandum hortata videatur. si gloriae causa, quantam gloriam consecuturam existimarit; item si do- minationis, si pecuniae, si amicitiae, si inimicitiarum, et omnino quicquid erit, quod causae fuisse dicet, id summe augere debebit. et hoc eum magno opere consi- derare oportebit, non quid in veritate modo, verum etiam vehementius, quid in opi
Abbreviated transcription (Latin):
ex cogitatio ea dicitur int̃fu
is se tũ cũaliquid faciendi aut
non faciendi certa decausauitas¬
se aut secutus eẽ anim: uidebit᷑¬
Ut siamititiae quid causa factum
dicit᷑ si inimiciulcis cendisime¬
tus sigloriae si pecuniae si
denique ut omnia generatq̃
amplectamur alicuius reci¬
nendi augendra dipis cendi¬
ue commodi. Aut contrareici¬
endi deminuendideuitandi¬
ue in commodicausa. Nã inhorũ
genus alt̃ utrũ illa quoq: incident
aut aliquid cõmodũ maioris ad¬
ipiscendi commodi. Aut maio¬
ris uitandi in cõmodi p̃teritur:
hic locus sicut aliquid fundam̃tũ
ẽ. huius constitutionis : nãnihil
factũ ẽe cuiꝙ probat᷑ nisi aliqiđ
quare factũ sit ostenditur : er¬
go accusator cũ inpulsione ali¬
quid factũ eẽ dicet illũ impe¬
tũ et quandã cõmotionẽ animi
affectionẽq: uerbis et senten¬
tus amplificare debebit et
ostendere quantauis sit a mo¬
ris quanta animi ꝑturbatio

Expanded text:
excogitatio. ea dicitur inter- excogitatio. ea dicitur inter- fuisse tum, cum aliquid faciendi aut non faciendi certa de causa vitasse aut secutus esse animus vide- bitur: si amicitiae quid causa factum dicetur, si ini- mici ulciscendi, si metus, si gloriae, si pecuniae, si denique, ut omnia generatim amplectamur, alicuius re- tinendi, augendi adipiscendive commodi aut contra re- iciundi, deminuendi devitandive incommodi causa. nam in horum genus alterutrum illa quoque incident,aut aliquod commodum maioris adipiscendi commodi aut maioris vitandi incommodi praeteritur. Hic locus sicut aliquod fundamentum est huius constitutionis. nam nihil factum esse cuiquam pro- batur, nisi aliquid, quare factum sit, ostenditur. ergo accusator, cum inpulsione aliquid factum esse dicet, illum impetum et quandam commotionem animi affectionemque verbis et sententiis amplificare debebit et ostendere, quanta vis sit amoris, quanta animi per- turbatio
Abbreviated transcription (Latin):
inconiecturali qua eiudicatio
occiderit ne : Nunc exponem
locos quorũ pars aliqua in om¬
nẽ coniecturalẽ incidit con¬
trouersiam: hoc autẽ et ħorũ
locorũ expositionẽ et in cȩte¬
rorũ o portebit attendere :
No n om̃s in omne causa conueni¬
re: namut omne nomen exali¬
quibus ñ exomnib: literis scri¬
bit᷑ : si c omnẽ in causã ñ omnis
argumentatoris copia sed
eorũ neces sario parsaliqua
conueniet : Omnisigitur ex
causa ex ꝑsona ex facto ipso
cohiectura cipienda ẽ Causa¬
dis tribuitur in inpulsionẽ et in
ratiocinationẽ Inpulsio ẽ q̃i
sine cogitatione ꝑ quandam
affectionẽ anmifacere
aliquid hortatur utamor¬
iracundia egricudo uinolentia
et omnino omnia inquib animus
iauidetur a ffeccus fuis seut rẽ
ꝑs picere cũ consilio et cura non
potuerit. et id qđ facit impetu
quodĩ animipotius qui cogit¬
tione fecerit : Ratiocinatio ẽ
aut̃ diligens et considerata
faciendialiquid aut ñ faciendi

Expanded text:
in coniecturali quae iudicatio: in coniecturali quae iudicatio: occideritne? Nunc exponemus locos, quorum pars aliqua in omnem coniecturalem incidit controversiam. hoc au- tem et in horum locorum expositione et in ceterorum oportebit attendere, non omnes in omnem causam convenire. nam ut omne nomen ex aliquibus, non ex omnibus litteris scribitur, sic omnem in causam non omnis argumentorum copia, sed eorum necessario pars aliqua conveniet. omnis igitur ex causa, ex persona, ex facto ipso coniectura capienda est. Causa tribuitur in inpulsionem et in ratiocinationem. inpulsio est, quae sine cogitatione per quandam affec- tionem animi facere aliquid hortatur, ut amoriracun- dia, aegritudo, vinolentia et omnino omnia, in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit et id, quod fecit, impetu quodam animi potius quam cogitatione fecerit. ratiocinatio est autem diligens et considerata faciendi aliquid aut non faciendi
Abbreviated transcription (Latin):
haberet animũ aduertis set noc¬
ctu. post quã illos artius iam ut fit
ex las situdine dormire sensit :
Acces sit et alterius eorũ qui
sine nummis erat gladium ꝓp̃t
appositũ euagina eduxit. et
illũ alterũ occidit : piũ mosabstua¬
lit gladium cruentũ inuaginã
recondidit: Ipsese insuum
lectũ recepit : llle autẽ cuius
gladio occisioerat facta : mul¬
to antelucẽ surrȩxit̃ : Comitẽ
illũ suũ inclamauit semel et
saepius illũ somno impeditũ
ñ respondere ex histimauit:
ipsegladium et ceteraq̃: secũ
aitulerat. sustulit sprofectis ẽ :
Coͣpo ñ multo post conclamat ho¬
minem eẽ occisũ et cũ quibus¬
dam deuiorsorib: illũ quante
exierat consequitur Itinere
hominem conp̃hendit gladiũ
eius euaginae ducit reperit
cruentum : homõ i nurbemab
illis deducit᷑ ac reus fit : in hac
intentio ẽ criminis : occidisti:
Depulsiꝯ non occidi: ex quibus cons¬
stiutio ẽ idẽ quaestio eadem

Expanded text:
haberet, animum advertisset, nohaberet, animum advertisset, noctu postquam illos artius iam ut ex lassitudine dormire sensit, accessit et alterius eorum, qui sine nummis erat, gladium propter adposi- tum e vagina eduxit et illum alterum occidit, nummos abstulit, gladium cruentum in vaginam recondidit, ipse se in suum lectum recepit. ille autem, cuius gladio occisio erat facta, multo ante lucem surrexit, comitem illum suum inclamavit semel et saepius. illum somno inpeditum non respondere existimavit; ipse gladium et cetera, quae secum adtulerat, sustulit, solus profectus est. copo non multum post conclamat hominem esse occisum et cum quibusdam devorsoribus illum, qui ante exierat, consequitur in itinere. hominem conpre- hendit, gladium eius e vagina educit, reperit cruentum. homo in urbem ab illis deducitur ac reus fit. in hac intentio est criminis: occidisti. depulsio: non occidi. ex quibus constitutio est id est quaestio eadem
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ incidere constitutiones : uerũ¬
time noratio quedã ex ipso fine et
ex genere causenascitur queper¬
tineat aduitealicuius demonstra¬
tionem autad sentiae ditionem:
quare nunc in exponendis controuer¬
siis in iudiciali genere causarũ
et p̃ceptorũ uersabimur ex quo
pleraq: incetera qq̃ causarũ ge¬
nera simili implicata controuer¬
sia Nulla cũ difficultate trauis¬
ferunt᷑ Postaut separatim de
reliquis dicemus Nuncab iectu¬
rali consuitutione proficiscamur
Cuius exemplũ sit hoc expositũ : In
tire quidam proficiscentem ad
mercatũ quendam et secumaliquat¬
tum nũ merũ ferentem ÷co mitatis:
cũ hoc ut fere sit inuia sermonem
contulit: ex quo factũ ẽ ut illud
it̃ familiarius facere uellent:
quare cũ ineandem tabernam di¬
uertissent : simulcaenare et in
eodem loco somnumcapere uoluer :
Caenati dis cubuer̃ ibidẽ : coͣpͥo aũt¬
namitadicitur postinuentũ cũ in
alio maleficio dep̃hensus eẽt cũ
illũ alterũuidelicet quinũ mos

Expanded text:
dem incidere constitutiones, verumtamen oratio quaedam ex ipso fine et ex genere causae nascitur, quae pertineat ad vitae alicuius demonstrationem aut ad sententiae dictionem. quare nunc in exponendis controversiis in iudiciali genere causarum et praeceptorum versabimur, ex quo pleraque in cetera quoque causarum genera simili implicata controversia nulla cum difficultate transferuntur; post autem separatim de reliquis di- cemus. Nunc ab coniecturali constitutione proficiscamur; cuius exemplum sit hoc expositum: in itinere qui- dam proficiscentem ad mercatum quendam et secum aliquantum nummorum ferentem est comitatus. cum hoc, ut fere fit, in via sermonem contulit; ex quo factum est, ut illud iter familiarius facere vellent. quare cum in eandem tabernam devertissent, simul ce- nare et in eodem loco somnum capere voluerunt. cenati discubuerunt ibidem. copo autem—nam ita dicitur post inventum, cum in alio maleficio deprehensus est —cum illum alterum, videlicet qui nummos
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuniter q̃ dim de omnibus p̃¬
nes : Aliud enim laus aut uitu¬
peratio: Aliud sententiae dicto
Aliud accusatio autrecusatio
conficere debet: iniudiciis quid
aequũ sit q̃ritur: Inde monstra
tionibus quid honestũ Iindeh¬
berationibus ut nos arbitramur
quid honestũ sit. et quidutile: nã
cetera utilitate modo finẽ in sua dendo
et dissuadendo ex ponio portere arbitra¬
tis quorũ igit generũ fines et ex itus
diuersis: corũ p̃cepta. eadem eẽ ñ
pos s̃ : neq nunc hoc dcimus non eas

Expanded text:
communiter quaedam de omnibus prcommuniter quaedam de omnibus prnes. aliud enim laus, aliud vituperatio, aliud sententiae dictio, aliud accusatio aut recusatio conficere debet. in iudiciis, quid aequum sit, quaeritur, in demonstra- tionibus, quid honestum, in deliberationibus, ut nos arbitramur, quid honestum sit et quid utile. nam ceteri utilitatis modo finem in suadendo et in dissuadendo exponi oportere arbitrati sunt. quorum igitur generum fines et exitus diversi sunt, eorum praecepta eadem esse non possunt. neque nunc hoc dicimus, non eas
Abbreviated transcription (Latin):
ex posito genereliuius antis
partibus genera controuersiart
et inuentiones et constitutiones et
iudicationes c̃tinebat deinde partis
orationis et in eas om̃s omma p̃cepta:
qua recũ in eo caeteris derebus
distinctius dictũ sit. Dis ꝑsea ut̃
deconfirmatione et derep̃hen¬
sione : Nunc certos confirmandi
et rep̃henđi in singula causarũ
genera locos tradendos arbitra¬
mur et quia quo pacto tractari
conueniret argumentationes
in libro primo ñ indiligenter
expositũ ẽ hietanitũ i psa inuerła
unã quani nͥremexponentur sim¬
plicit̃ sineulla exornationet
ex hoc inuentuipsa. ex superiore
autẽ expolitio inuentorũ pecut᷑
q uare haecq̃: nunc p̃cipient᷑ ad con¬
firmationis etrep̃hensionis par¬
tis referte o portebit Omnis et
demonstratiua et deliberatiua
et iudicialis causa necesse ẽ in
aliquo e orum que ante expositas
constitutionis geneu no pluribus¬
ueuerset᷑: hoc quã quã ita ẽ tamcũ

Expanded text:
exposito genere huius artis exposito genere huius artis partibus, genera con- troversiarum et inventiones et constitutiones et iudi- cationes continebat, deinde partes orationis et in eas omnes omnia praecepta. quare cum in eo ceteris de rebus distinctius dictum sit, disperse autem de con- firmatione et de reprehensione, nunc certos confir- mandi et reprehendendi in singula causarum genera locos tradendos arbitramur. et quia, quo pacto trac- tari conveniret argumentationes, in libro primo non indiligenter expositum est, hic tantum ipsa inventa unam quamque in rem exponentur simpliciter sine ulla exornatione, ut ex hoc inventa ipsa, ex superiore autem expolitio inventorum petatur. quare haec, quae nunc praecipientur, ad confirmationis et reprehensionis partes referre oportebit. Omnis et demonstrativa et deliberativa et iudicialis causa necesse est in aliquo eorum, quae ante exposita sunt, constitutionis genere uno pluribusve versetur. hoc quamquam ita est, tamen cum
Abbreviated transcription (Latin):
contulimꝰ: quod sieaq: in his libris
exponunt̃ tunto pere eligende
fuer̃ quanto studio electa sunt : pro¬
fecconeq nos neq alios industriae
nrãe penitebit : Sinautẽ temere
aliquid alicuius p̃terisse aut non
satis eleganter secuti uidebimur:
doctiabaliquo facile etlibenter
parũ cognosse sed inparũ cognito
stulte et diuꝑseueras se turpeiẽ:
ꝓpterea qđ alterũ commun homi¬
nũ infirmitati alterũ singulumi
cuiusq: uitia .ẽ. attributũ quare
nos quidem sine ulla affirmati¬
one simulq̃ rentes. dubitanter
unum quedq dicemus nedũ par¬
uulum consequamur ut satis haec
commode p̃scripsis seuidea mur
Illudad mitamus quod maximũ
ẽ ut necuirei temereatq: arro¬
ganter as senserimus uerũ hoc
quideminos et in hoc et inomniuita
studio se quo ad facultas feret
consequemur : Nunc aut̃ ne lon¬
gius oratio ꝓgressauideatur:
dereliquis q̃ p̃cipienda uident᷑
cẽ dicemus Igiturprimus lib̵

Expanded text:
contulimus. quodsi ea, quae in his libris contulimus. quodsi ea, quae in his libris exponuntur, tanto opere eligenda fuerunt, quanto studio electa sunt, profecto neque nos neque alios industriae nostrae paenitebit. sin autem temere aliquid alicuius praeterisse aut non satis eleganter se- cuti videbimur, docti ab aliquo facile et libenternim parum cognosse, sed in parum cognito stulte et diu perseverasse turpe est, propterea quod alterum communi hominum infirmitati, alterum singulari cuiusque vitio est adtributum. quare nos quidem sine ulla affirmatione simul quaerentes dubitanter unum quicque dicemus, ne, dum parvulum consequamur, ut satis haec commode perscripsisse vi- deamur, illud amittamus, quod maximum est, ut ne cui rei temere atque arroganter assenserimus. Verum hoc quidem nos et in hoc tempore et studiose, quoad facultas feret, consequemur: nunc autem, ne longius oratio progressa videatur, de reliquis, quae praecipienda videntur esse, dicemus. Igitur primus liber,