comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie amor ducit. aderit extimator menciũ et discretori¬
tencionũ et distiibutor ingenorum deus. ut Ille mercenia¬
rius et circũforaneus screpitor. Hie p̾clans bomi et eq̃ ꝓfessor
et iusticie patronus euadat. Iam ex his om̃ibus quoꝑgam
uides si re initegra consuleres totain inͥ relinqueres cõsiln
Libertatem. iuberem multa circũspite̾. Ingeniũ ac studium
equis lancibus libyare. Sũt eĩ ut rerũ sic intelleccuũ gradus.
alia aliis debentur ingeniis. respectum etatis ingererem. oĩno
eĩ cuiꝰ temporanens fructus exigitur maturũ et precox
decet esse principium non fructificabit autũno arbor-
que uere non flonit. Itaq ꝙͣuis alii tenere ferĩas dent etati
tñ ut eruditissimis niris placet magno ꝓfectui destinatus
auis non tm̃ ab infancia s ab ipo nutricis lacce formãdus
est. difficultates obicerem multas quidem ante alias con¬

Expanded text:
iustitie amor ducit; aderit extimator mentium et discretor iiustitie amor ducit; aderit extimator mentium et discretor intentionum et distributor ingeniorum Deus, ut ille mercennarius et circumforaneus strepitor, hic preclarus boni et equi professor et iustitie patronus evadat. 32 Iam ex his omnibus quo pergam vides. Si re integra consuleres totamque michi relinqueres consilii libertatem, iuberem multa circumspicere, ingenium ac studium equis lancibus librare; sunt enim ut rerum sic intellectuum gradus; alia aliis debentur ingeniis. 33 Respectum etatis ingererem; omnino enim cuius temporaneus fructus exigitur, maturum et precox decet esse principium; non fructificabit autumno arbor que vere non floruit; itaque quamvis alii tenere ferias dent etati, tamen, ut eruditissimis viris placet, magno profectui destinatus animus non tantum ab infantia sed ab ipso nutricis lacte formandus est. 34 Difficultates obicerem multas quidem: ante alias con
Abbreviated transcription (Latin):
rem aggrediare. neq eĩ res ip̃a s tua mens est./ cui laus aut
uitupacio debeatur. Illa est que et bona in malum. et mala
quidentur in bonũ flectit. Illa est que unam eandem qs rem
d tam uauos fines trahit ut non res una s due ꝓrsus contra¬
rie uideantur. uadit ad templũ sacerdos ut sacus uacet.
badit adulter ut libidim fiuat. Et ante aras de luxurra
et intra ip̃m lupanar de pudicicia agi potest. Saulrex ẜuaut
regem amaletli qua clemencia mexorabilem iram dei menut
.finees u ifrl̃iticũ uirũ et aliemgenam muliẽrem gladio con¬
fixit. que seueritas et deo accepta et pplo utilis et sibi exti¬
tit ad ꝑpetuam famam iuisticie głiosa. Ecce nõ cuiustunq iu¬
dicio. s dei ĩmane facimus homicidiũ placet. humanitas re¬
probatur. Mille talia numerem si neccesse sit s iñ uno oĩum
gustum habes. Inris ad scolam illum lucrĩ cupiditas. hunc

Expanded text:
rem aggrediare. Neque enim res ipsa sed tua mens est, cui laus aut rem aggrediare. Neque enim res ipsa sed tua mens est, cui laus aut vituperatio debeatur; illa est que et bona in malum et mala que videntur in bonum flectit; illa est que unam eandemque rem ad tam varios fines trahit ut non res una sed due prorsus contrarie videantur. 30 Vadit ad templum sacerdos ut sacris vacet, vadit adulter ut libidini serviat; et ante aras de luxuria et intra ipsum lupanar de pudicitia agi potest. Saul rex servavit regem Amalech, qua clementia inexorabilem iram Dei meruit; Finees vero israeliticum virum et alienigenam mulierem gladio confixit, que severitas et Deo accepta et populo utilis et sibi extitit ad perpetuam famam iustitie gloriosa. 31 Ecce non cuiuscunque iudicio sed Dei, immane facinus, homicidium, placet, humanitas reprobatur. Mille talia numerem si necesse sit, sed in uno omnium gustum habes. Iuris ad scolam illum lucri cupiditas, hunc
Abbreviated transcription (Latin):
tñ. Non sunt eĩ leges male ꝙͣis ad salutem publicam nuente
sepe in ꝑniciem cõuertantur. Sicut nec aurumideo malũ est
quia multis pectati multis ꝑiculi causa fuit nec malũ ideo
fenli quia licet in usus hõium oportimos in culturam terre
mnͥ tutelam patrie repertum sepe ul exiciĩ singulorũ uł belli
ciuilis octasio est. alioquĩ si oĩa quibus male utũtur hõĩes
mala essent quid oĩno uspiam non malũ. non corporei sensus
non ineniũ non opes et hec quibus pascuntur alnuenta.
ip̃a dei misenicordia et paciencia abutiuitur multi. et sepe quorũ
natura optima est m̃i ꝑu̾sitate usus est pessinius. Bone equidẽ
leges suit. mũdoq non tm̃ utiles s necessariẽ at qui legum in
epercicio uersantur et boni et mali esse possunt. et quo plures
mali suit eo maior est bonorũ głia. humanorũ sane accuum
pͥmas partes tenet accentis intencio. multum refert qͦ ꝓposito

Expanded text:
tamen. Non sunt enim leges male, quamvis ad salutem publicam invente, tamen. Non sunt enim leges male, quamvis ad salutem publicam invente, sepe in perniciem convertantur; sicut nec aurum ideo malum est, quia multis peccati, multis periculi causa fuit; nec malum ideo ferrum quia, licet in usus hominum oportunos, in culturam terre, in tutelam patrie repertum, sepe vel exitii singulorum vel belli civilis occasio est; alioquin si omnia quibus male utuntur homines, mala essent, quid omnino uspiam non malum? 28 Non corporei sensus, non ingenium, non opes, et hec quibus pascimur alimenta. Ipsa Dei misericordia et patientia abutuntur multi; et sepe quorum natura optima est, nostri perversitate usus est pessimus. Bone equidem leges sunt mundoque non tantum utiles sed necessarie; at qui legum in exercitio versantur, et boni et mali esse possunt, et quo plures mali sunt, eo maior est bonorum gloria. 29 Humanorum sane actuum primas partes tenet agentis intentio; multum refert quo proposito
Abbreviated transcription (Latin):
precii ꝙͣ par est. et ꝙͣ nulla pporcio tempomĩ ac morũ. Illi
Iusticiam sacris leggibus armabant. hi exarmatam nudatam
ꝙ pstituũt. apud illos ueritas in precio fuit. apudhos fraꝰ
ilci certa et ĩcõmulsa responsa dabant populiõ. hi dolis et fal¬
lacũculis lites alũt et quibus iudiciaria cuspide perimendis astiti
sunt fier cupiunt inmortales. Quid plibus morer. Quisquis
honũ ꝓmpcius reluctantem et ĩuitam legem ad libidinem suã tra¬
uit. is et iurisconsulti munus impleuit. et docti nuri meruit
nomen. Si quis autem rarus ꝓcul ab his artibus rectũ unde
calłem ueritatis ampiat preter ꝙͣ ꝙ lucri et gracie exors est ndis
insuꝑ et insulsi hoĩs sit subiturus infamiam. Ad hoc iter
tarde susceptũ tibi quasi difficultatis horeq conscius adhorta¬
cionis mee calcar exigis. nestio quibus u̾bis id faciam. faciã

Expanded text:
precii quam par est. Et quam nulla proportio temporum ac morum! 25 Illi precii quam par est. Et quam nulla proportio temporum ac morum! 25 Illi iustitiam sacris legibus armabant, hi exarmatam nudatamque prostituunt; apud illos veritas in precio fuit, apud hos fraus; illi certa et inconvulsa responsa dabant populis, hi dolis et fallaciunculis lites alunt, et quibus iudiciaria cuspide perimendis asciti sunt, fieri cupiunt immortales. 26 Quid pluribus morer? Quisquis horum promptius reluctantem et invitam legem ad libidinem suam traxit, is et iurisconsulti munus implevit et docti viri meruit nomen; siquis autem rarus, procul ab his artibus, rectum nude callem veritatis arripiat, preterquamquod lucri et gratie exors est, rudis insuper et insulsi hominis sit subiturus infamiam. 27 Ad hoc iter tarde susceptum tibi, quasi difficultatis horeque conscius, adhortationis mee calcar exigis. Nescio quibus verbis id faciam; faciam
Abbreviated transcription (Latin):
Iam tibi si premissis aĩum applicuisti studii tui descensus
alter ostenditu. s maior multo ꝙͣ p̾uus. Neq miraberis si
hic quoq respicias ad naturam rerũ fere ciuitarũ que eũ semel
labi ceꝑuit nũĩt. nunãq suo pondere p̾grauãt. ut cũ facilior
tum grauior a medus ad iia ꝙͣ a sumis ad media casus sit¬
.Certe ut primus a doctrine multiplicis et celestis arce fa
cundie ad unam equitatis ac ciuilis scie disciplmnã sic secũdꝰ
inde ad loquacem Ignoranciam gradus fuit. Uñde Iam cadendi
ãplius plena in fallor secuntas parta est. Quid eĩ iam infra
est. Leges a patribus tanta uł grauitate aĩ uł in geniĩ facilita¬
te destriptas aut non intelligũt aut obliquãt. Insticiam
tanto ab illis cultam studio dehonestãt̃. quã uenale merai¬
moniũ fecere. Lingua illis manus ingenũ aĩa decus fama
tempus fides amiacie ad postremũ uĩa uenalia. neq pluris

Expanded text:
Iam tibi, si premissis animum applicuisti, studii tui descensus Iam tibi, si premissis animum applicuisti, studii tui descensus alter ostenditur, sed maior multo quam primus. Neque miraberis, si hic quoque respicias ad naturam rerum fere cuntarum, que cum semel labi ceperint, ruunt ruinamque suo pondere pregravant; ut cum facilior tum gravior a mediis ad ima, quam a summis ad media casus sit.cundie ad unam equitatis ac civilis scientie disciplinam, sic secundus inde ad loquacem ignorantiam gradus fuit; unde iam cadendi amplius plena, ni fallor, securitas parta est. Quid enim iam infra est? leges a patribus tanta vel gravitate animi vel ingenii facilitate descriptas aut non intelligunt aut obliquant, iustitiam tanto ab illis cultam studio dehonestant. 24 Quam venale mercimonium fecere! lingua illis, manus ingenium anima decus fama tempus fides amicitie, ad postremum omnia venalia, neque pluris
Abbreviated transcription (Latin):
noluerat interfectus est. Post hos iulius paulus et donũtius
ulpianus iunspertissimi et qui papmiam assessores fuerant
sub imꝑatore aurelio alexandro multo in honore iuperunt
tanta q cum laude atq opimione oĩum ut Ille quidem sũm
impatons nomen h̃ũent ob id maxime ꝙ talibus consilus rẽ.¬
p. gubernaret. Si leo reliquos. Illustnõra ꝑstimxisse satis fit.
Nd̃ idcirco diligencius feci quia pars magna legistarũ nostũ
tempons de ongnie iuris et cõditoubus le gnin nichil aut
parum eiurit didicisse contenta quid de contractibus de q
uidicus ac testamentis nire sit cautũ ut que studii sui finem
lucrium fecent. cũ tñ arciũ p̾mordia et auctores nosse et de¬
lectacione aĩ non uacet. et ad eius de quo agitur noticiam intel¬
lectiu opem ferat. cum p̾terea ille mechanicarũ ꝓp̾us. liberaliũ
uͦ et honestarũ arcium liberalior quidã et honestior sit finis.

Expanded text:
noluerat”, interfectus est. 20 Post hos Iulius Paulus et Domitius noluerat”, interfectus est. 20 Post hos Iulius Paulus et Domitius Ulpianus, iuris peritissimi et qui Papiniani assessores fuerant, sub imperatore Aurelio Alexandro multo in honore vixerunt tantaque cum laude atque opinione omnium, ut ille quidem summi imperatoris nomen habuerit ob id maxime quod talibus consiliis rempublicam gubernaret. Sileo reliquos; illustriora perstrinxisse satis sit. 21 Quod idcirco diligentius feci, quia pars magna legistarum nostri temporis de origine iuris et conditoribus legum nichil aut parum curat, didicisse contenta quid de contractibus deque iudiciis ac testamentis iure sit cautum, ut que studii sui finem lucrum fecerit, cum tamen artium primordia et auctores nosse et delectatione animi non vacet et ad eius de quo agitur notitiam intellectui opem ferat; cum preterea ille mechanicarum proprius, liberalium vero et honestarum artium liberalior quidam et honestior sit finis. 22
Abbreviated transcription (Latin):
Quo in gen̾e rome greciam cecisse notissimũ. Hic nempe sunt
illa tue ꝓfessiom ueneranda noĩa que nos antiquissima soletis
opinar cũ ꝓpemodũ noua suñt atq recencia iulius celsus. Sal¬
ui Iulianus. nerascius pristus. uindius uenis. Saliuꝰ ualens
uolusus metianus. uipuis marcellus. et Iabolenus. Seenola
itẽ ille breuiloquiis. nã alnĩ ante eum hoc noĩe fuerant uł
mĩtute aĩ. uł angurio uł pontificiõ clari. Sub hoc sane no¬
nissim̃o ꝓfessus est papimauus/ quẽ si nte recolo uura npa
cnulia acutissimi ingenii uirũ dicũt. Elius autem spartianꝰ
historitus irĩs asplum ⁊ doctrine regalis thesaurum ap¬
pellat. Quonĩ pͥmi tres sus dio hadriano. Qiũq ꝓomii
sub antonio pio. Nonus sub marco antonino pħo pnidẽtissimo
principe claruisse noscuntur. decimꝰ uͦ sub antonino bassians
endelissima belua. a quo tandem. quia parricidiũ eius excusare

Expanded text:
quo in genere Rome Greciam cessisse notissimum. 18 Hic nempe sunt quo in genere Rome Greciam cessisse notissimum. 18 Hic nempe sunt illa tue professionis veneranda nomina, que vos antiquissima soletis opinari, cum propemodum nova sint atque recentia: Iulius Celsus, Salvius Iulianus, Neratius Priscus, Vindius Verus, Salvius Valens, Volusius Metianus, Ulpius Marcellus et Iabolenus, Scevola item ille breviloquus, nam alii ante eum hoc nomine fuerant vel virtute animi vel augurio vel pontificio clari. 19 Sub hoc sane novissimo professus est Papinianus, quem, si rite recolo, iura ipsa civilia “acutissimi ingenii virum” dicunt, Elius autem Spartianus historicus «iuris asylum et doctrine regalis thesaurum» appellat. Quorum primi tres sub divo Hadriano, quinque proximi sub Antonino Pio, nonus sub Marco Antonino philosopho, prudentissimo principe, claruisse noscuntur, decimus vero sub Antonino Bassiano, crudelissima belua, a quo tandem, quia “parricidium” eius “excusare
Abbreviated transcription (Latin):
nec si seuero cassio credimus adhuc ulli sic indulsit ut
totacontingeret. In hac quidem oratona facultate que tãtis
ex rebus constat/ excelleutes hĩti magna glia fuere. ut nõ
ĩmento et potur yerũ in dicendo. et hrẽ iñ ptãte aĩõs hoĩum
diterentur. Ex hoc gen̾e apud grauos demostenes ꝓ̃socrates
et esthines. apud nros autem. Cicero erassus. denitonus rili¬
quot abiĩ p̾terea s hi tres facile p̾ͥncipatũ tenent. et si
Iuliũ cesarem ad sũmam eius glie ul uenisse qd̾ ne hostes
quidem sui negãt uł certe uenturũ fuisse. non sit dubiũ
nͥ illum et gerendarum rerum occuꝑacio et belloꝵ Labor et
pondus impenĩ distraxissent. Deinde autem ut sepe i
suno bienuis est mora et semꝑ facilis destensus. ad Illos descẽ¬
dendo puẽtum est qui fastigio eloquẽcie derelicto nudam
iuris noticiam adepti iñ ea quidem excellentissime flomuerũt.

Expanded text:
nec» si Severo Cassio credimus, «adhuc ulli sic indulsit, ut nec» si Severo Cassio credimus, «adhuc ulli sic indulsit, ut tota contingeret». In hac quidem oratoria facultate, que tantis ex rebus constat, excellentes habiti magna gloria fuere, ut non immerito et potiri rerum in dicendo et habere in potestate animos hominum dicerentur. 16 Ex hoc genere apud Graios Demosthenes Ysocrates et Eschines, apud nostros autem Cicero Crassus Antonius; aliquot alii preterea, sed hi tres facile principatum tenent, etsi Iulium Cesarem ad summam eius glorie vel venisse, quod ne hostes quidem sui negant, vel certe venturum fuisse, non sit dubium, nisi illum et gerendarum rerum occupatio et bellorum labor et pondus imperii distraxissent. 17 Deinde autem, ut sepe in summo brevis est mora et semper facilis descensus, ad illos descendendo perventum est, qui fastigio eloquentie derelicto, nudam iuris notitiam adepti, in ea quidem excellentissime floruerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
renĩ pene oĩum noticiam de quibus in iudicio ul extra di¬
cendũ oraton est cũ artificiose oracionis copia: ac suauitati
memonre q mortaliũ qñ quidem scĩam rerũ quesiuisse
non sufficit nͥ ꝓpter in prouisos ⁊ subitos insultus adu̾sanĩ
disciimen q causarũ oĩa in ꝓmptu et ut augusti cesanis
u̾bo utar numerato habeas. deniq nͨ id ip̃m satis est. nͥ
quecũq uł ingenio studioq quesieris uł industria memona¬
q seruauens apposite ad ꝑsuasendum ut rethona uocant
sot est accõmodato rebus ipĩs efficati et ornato et moturo
aiõs eloquio ꝓferantur. ut nemo miran debeat tantiarti¬
ficii ꝓfessonĩ semꝑ magnam fuisse pemiriam Neq eĩ unam
rem si ĩnuimerabiles ꝓficentur. eas ꝙ non ut ceten hoium
s alio singulan et ꝓpͥo quodam modo. Et suꝑ oiã eloꝙeiam exqͥ¬
sitam. que si ꝑ se sola consideretur magna et uaniares est.

Expanded text:
rerum pene omnium notitiam, de quibus in iudicio vel extra direrum pene omnium notitiam, de quibus in iudicio vel extra dicendum oratori est, cum artificiose orationis copia ac suavitate cmemorieque mortalium, quandoquidem scientiam rerum quesivisse non sufficit, nisi propter improvisos et subitos insultus adversarii discrimenque causarum, “omnia in promptu” et, ut Augusti Cesaris verbo utar, “in numerato habeas”. 14 Denique nec id ipsum satis est, nisi quecunque vel ingenio studioque quesieris vel industria memoriaque servaveris, “apposite ad persuadendum”, ut rethorici vocant, hoc est accomodato rebus ipsis, efficaci et ornato et moturo animos eloquio proferantur; ut nemo mirari debeat tanti artificii professorum semper magnam fuisse penuriam; neque enim unam rem sed innumerabiles profitentur, easque non ut ceteri hominum, sed alio singulari et proprio quodam modo, et super omnia eloquentiam exquisitam. 15 Que si per se sola consideretur, «magna et varia res est
Abbreviated transcription (Latin):
habeo. quis eĩ arolan audeat quid solonem mouent p̾ẜti
cum et si multa de Illo uude tñ cõiecturam facias ullm suꝑsit
Illius ingenii momimentum. In re u tam dubia tam antiqua
suspicionem meam nullis certis suffultam racionib inter¬
posuisse ndiculum. Itaq totares in dubio relinquenda est
et id agendũ de quo constat. fuisse tempus quo uinscõsultis
iisdemq oratonbus laus ingens esset. Quod genus certe
ranssimũ semꝑ fuit. rarius quoq ꝙͣ poetarũ excellenciũ
quonĩ haud dubie rartas nota est. Quanti eĩ nĩgenii est nõ
mͦ ius ciuile infinitum olim pnus ꝙͣ ad certũ redigeretummo¬
dum. qd quidem iulius cesar instituit. ẜ p̾uentus morte nõ
potuit. multis q post seculis instimanus impleuit nũe u
lacissimũ adhuc et multa casuum tenuissime differẽti
uanetate ꝑplexũ in extrĩcabile cõfragosum. uerũ in suꝑ

Expanded text:
habeo. 11 Quis enim hariolari audeat quid Solonem moverit, presertim habeo. 11 Quis enim hariolari audeat quid Solonem moverit, presertim cum etsi multa de illo, unde tamen coniecturam facias nullum supersit illius ingenii monimentum? In re vero tam dubia tam antiqua, suspitionem meam nullis certis suffultam rationibus interposuisse ridiculum; itaque tota res in dubio relinquenda est, et id agendum de quo constat: fuisse tempus quo iurisconsultis iisdemque oratoribus laus ingens esset. 12 Quod genus certe rarissimum semper fuit, rarius quoque quam poetarum excellentium, quorum hauddubie raritas nota est. Quanti enim ingenii est non modo ius civile — infinitum olim, priusquam ad certum redigeretur modum, quod quidem Iulius Cesar instituit sed preventus morte non potuit multisque post seculis Iustinianus implevit, nunc vero latissimum adhuc et multa casuum tenuissime differenti varietate perplexum, inextricabile, confragosum — verum insuper
Abbreviated transcription (Latin):
elai habentur de quibus scrupulosins loqui uelle longum est.
Clarssimũ inter om̃s nomen ht̃. Solon athemensiũ legifer
lubribus adornasset iam semor se ad poeticã transtulisse legitur.
dd̃ si librato iudicio fecisset quãtũ deseito studio preuidicium
pepersset tanti autontas deẜtons. aut quis prefene mereretir
qd̾ illũ tũc maxĩe pretulisse constaret qñ sibi nͨ aĩ lumenne
doctiine ubertas n ͨͤ renĩ longior exꝑiencia de fuisset. S fieri
potest neq ualde dissimile uer est nõ comparacõe studioruã
ulla s delectacõe sola et laboris fuga senem prestantissimũ
aiõ indulgentem suo durũ et graue negocium dulci ocio
ꝑniutasse. ut non tam hinic exempla sumenda iuuenibus
essent in reip. obsequium natis ꝙͣ ne semb ementis si quid
tale tentassent uenia negaretur exemplo mi talis expetite
quietis honestissime. de quo ambigno qͥd õmo diffimam non

Expanded text:
clari habentur; de quibus scrupulosius loqui velle longum est. clari habentur; de quibus scrupulosius loqui velle longum est. Clarissimum inter omnes nomen habet Solon, Atheniensium legifer,lubribus adornasset, iam senior se ad poeticam transtulisse legitur. 9 Quod si librato iudicio fecisset, quantum deserto studio preiudicium peperisset tanti autoritas desertoris! Aut quis preferre vereretur quod illum tunc maxime pretulisse constaret, quando sibi nec animi lumen, nec doctrine ubertas, nec rerum longior experientia defuisset? 10 Sed fieri potest, neque valde dissimile veri est, non comparatione studiorum ulla sed delectatione sola et laboris fuga, senem prestantissimum, animo indulgentem suo, durum et grave negotium dulci otio permutasse; ut non tam hinc exempla sumenda iuvenibus essent in reipublice obsequium natis, quam ne senibus emeritis, siquid tale tentassent, venia negaretur, exemplo viri talis, expetite quietis honestissime. De quo ambiguo, quid omnino diffiniam non
Abbreviated transcription (Latin):
architectus. faber/ suton caupo sine quib magna ingeniã
esurient. tectoq ciboq carencia ab ip̃a nobilium studiorum
altitudine distrahentur. Bene ꝓuisum est ut curanu atq
accuum humanorum uanietas tanta esset quo non solũ maiora
minonbus s et minora maioribus ornamento presidio q funt.
.Non sum nescius amice de uiris cuuilis studio multis
olim magnam głiam quesitam ea scilicet etate qua iusticia
ultro ab hõĩb colebatur. qñ apud eos ut ait salustius ius bonũ¬
q non legibus magis ꝙͣ natura ualebat. et si iam tũc ꝓpter ĩ¬
finitã rerũ diu̾̾sitatem labilemꝙ memoriam neccessane leges
essent. Que hodie ad frenandam audaciam/ coercendas q libidi¬
nes et ob id pocus ꝙ absq his genus humanũ stare nequit
ꝙͣ ꝙ iitus aut lex ulla diligatur. in precio sunt. harũ gͥ legũ
cuulium reꝑtores et incerp̾tes et magrĩ mbti diu̾sas apud ggẽtes

Expanded text:
architectus, faber, sutor, caupo, sine quibus magna ingenia architectus, faber, sutor, caupo, sine quibus magna ingenia esurient tectoque ciboque carentia ab ipsa nobilium studiorum altitudine distrahentur? Bene provisum est ut curarum atque actuum humanorum varietas tanta esset, quo non solum maiora minoribus, sed et minora maioribus ornamento presidioque sint. 7 Non sum nescius, amice, de iuris civilis studio multis olim magnam gloriam quesitam, ea scilicet etate qua iustitia ultro ab hominibus colebatur, quando «apud eos» ut ait Salustius, «ius bonumque non legibus magis quam natura valebat», etsi iam tunc propter infinitam rerum diversitatem labilemque memoriam necessarie leges essent, que hodie ad frenandam audaciam coercendasque libidines, et ob id potius quod absque his genus humanum stare nequit, quam quod virtus aut lex ulla diligatur, in precio sunt. 8 Harum igitur legum civilium repertores et interpretes et magistri multi diversas apud gentes
Abbreviated transcription (Latin):
Sonomiam transmnissus septẽmũ in eo integrum ab sũpsi. ei q
q̾ad ꝑ etatem et ingemũ licuit iudimẽta ꝑcepi. Cuiꝰ tẽporis
an me hodie peniteat si roger, heream. nã et iudisse oĩa silice¬
at uelim. et tantem ꝑexigne uite partem effluxisse mͥ doleo dũ¬
q aliquid uite suꝑerit dolebo. aliud agere ꝑ eos annos potui suie
nobilius siue nature mee apeius. neqz eĩ semꝑ in eligendo uite ge¬
nere pulchenima ieñ. s eligentibus aptissima p̾feruntur.
aliõq̃n om̃s hoĩes unum studium haberet qm̃ in rebus oĩbus bnũ
excellere est necesse. Quo si oĩum mortaliũ ꝑgat intencio quid
de alns fiẽt. Si quidem ad plũam om̃s aut ad poeticam aspirent
quid aget nauigacio. quid agyrcultura. et relique quibus uite
mortalis auxilium queritur. da om̃s platonas aut homeros
da cicerones aut uirgelios. quis ent arator. quis mercator.

Expanded text:
Bononiam transmissus, septennium in eo integrum absumpsi, eiusque Bononiam transmissus, septennium in eo integrum absumpsi, eiusque quoad per etatem et ingenium licuit, rudimenta percepi. 4 Cuius temporis an me hodie peniteat si roger, heream; nam et vidisse omnia, si liceat, velim, et tantam perexigue vite partem effluxisse michi doleo dumque aliquid vite supererit dolebo. Aliud agere per eos annos potui sive nobilius sive nature mee aptius; neque enim semper in eligendo vite genere pulcerrima rerum sed eligentibus aptissima preferuntur. 5 Alioquin omnes homines unum studium haberent, quoniam in rebus omnibus unum excellere est necesse; quo si omnium mortalium pergat intentio, quid de aliis fiet? Siquidem ad philosophiam omnes aut ad poeticam aspirent, quid aget navigatio, quid agricultura et relique quibus vite mortalis auxilium queritur? 6 Da omnes Platonas aut Homeros, da Cicerones aut Virgilios: quis erit arator, quis mercator,
Abbreviated transcription (Latin):
Rebras ex te literulas habeo. oĩum una sentencia est.
Apostis ut ad incepti nuꝑ ciuilis studii ꝑ seueranciam
te cohorter aliquam bim ꝓfecto mee uocis existimans ad
firmandum nouitate rei fluctuantem aĩum et magnitudine
diffidentem Qd̾ ut ex me speres huic mer amor suadet. hic̃
tua ꝑsuadet huilitas. optima dos aĩ et ad u̾tutem ueramq
gliam p̾mus gradus. Non temere fateor. sed de Industria
responsum traxi dissimulatuus in finem si tu sineres. diffi¬
cilis nẽpe materia est difficilior fortasse ꝙ rens ĩ qua m̃
ul loqui ꝑiculosum uł tacere suspectum est. Ita eĩ sũ ut
ẜmo nieus oĩs ac in re accusacio sit. silenciũ cõtenitus. uen¬
tas odiũ. iocus inisio. de sertorem suum uocant. et sic hñt
quasi qui una sacris miciatus aris postea uiolatis aut ne¬
glectis elensme cereris archana uulgauerim. Ego quidem
amice illi studio puer destinatus a patre iux duodecimum
etatis annum supgressus et ad montẽpessulanũ pͥmo. Inde

Expanded text:
ebras ex te literulas habeo; omnium una sententia est: poscis ut ad incepti nuper civilis studii perseverantiam te cohorter, aliquam vim profecto mee vocis extimans ad firmandum novitate rei fluctuantem animum et magnitudine diffidentem. Quod ut ex me speres, hinc mei amor suadet, hinc tua persuadet humilitas, optima dos animi et ad virtutem veramque gloriam primus gradus. 2 Non temere, fateor, sed de industria responsum traxi, dissimulaturus in finem si tu sineres; difficilis nempe materia est, difficilior fortasse quam reris; in qua michi vel loqui periculosum, vel tacere suspectum est. Ita enim sum ut sermo meus omnis hac in re accusatio sit, silentium contemptus, veritas odium, iocus irrisio. 3 Desertorem suum vocant, et sic habent quasi qui una sacris initiatus aris, postea violatis aut neglectis, Eleusine “Cereris archana vulgaverim”. Ego quidem, amice, illi studio puer destinatus a patre, vix duodecimum etatis annum supergressus et ad Montem Pessulanum primo, inde
Abbreviated transcription (Latin):
citantur. ix q sapientibus paucis tot inter stultos impme licet
nõ desiꝑe. neq nũc pͥmũ inter malos bñ agere capitale est. Ciuib
ita se bñtibus desine Iam miratẽ nõ dico ꝙ hec gens attollitur Illa
Sercitu et rursum illa concidit. hec assunrgit. qd̵ ut dixi sola
Ganietas morũ facit. s ꝙ nos quibus uiiforuntas mala est em
diẽs p̾mimur. ac mutanius. nr̃o q res in extremo posite noriua
firidamento aliquo uirtutis. s pondere suo stant. magin ꝙ nunã
Eificni hiantib ruuus prodũt. mirum pocius si qñ cause suos non
par̾ant effectus. neq eĩ penitus fien potest qn his ducibus
his amlitis. his morib et runa iam ꝓxina et intorĩ dũ differ¬
tur ĩmortalle nobis bellũ. pax extincta. uͥtus exul. atq hic̃ ex¬
ternis hnc ꝓpͥio mambus discerpta res.p. fua semꝑ ac misera¬

Expanded text:
criminantur, vixque sapientibus paucis tot inter stultos impune licet criminantur, vixque sapientibus paucis tot inter stultos impune licet non desipere; neque nunc primum inter malos bene agere capitale est. 72 Quibus ita se habentibus, desine iam mirari, non dico quod hec gens attollitur illa deicitur, et rursum illa concidit hec assurgit — quod ut dixi, sola varietas morum facit — sed quod nos, quibus uniformitas mala est, in dies premimur ac nutamus, nostreque res in extremo posite, non fundamento aliquo virtutis sed pondere suo stant, magnique ruinam edificii hiantibus rimis produnt. 73 Mirum potius siquando cause suos non pariant effectus; neque enim penitus fieri potest quin his ducibus his militibus his moribus, et ruina iam proxima et interim, dum differtur, immortale nobis bellum, pax extincta, virtus exul, atque hinc externis hinc propriis manibus discerpta, respublica serva se
Abbreviated transcription (Latin):
tomo senescẽtes iocis student. cems inhiãt. incũbũt alee libidinib
ĩmergũtir. muliercularũ q sarcinulas suarũ. fedo agnine pre
se feñt. negligentes ordinũ ac uagi quasi apes dissipatis alueañ¬
uus quisq sidi dnx est. Amant nibras. ocia. belli nomen. cui sestipẽ¬
on debitores scũit. cũ bellũ ip̃m oderint. de quo tñ ut de sua arte disse¬
rere nõ enibestãt. prgii. instii. tuuidi. loquates. arma et equos nõ
obsequiũ dñorũ/ nõ ad patrie tutelam neq ad glĩam s ad questũ
ad omatũ coppoñs et uoluptatem hñt. omisti auro quo et amĩce gratiꝰ
spectatulũ et hosti opinor preda fint. Cũ suis ducibus de untute
nũꝙͣ. s si sui simules natti sunt. de sommo atq ebne̾tate contendũt.
et Alorũ scole dignos sese exhibent discipulos. futur mox p̾ceptorts
eque docilib ingenus. Smn fortasse dissimles cõtennũt. muident

Expanded text:
toriis senescentes, iocis student, cenis inhiant, incumbunt alee, libidinibus toriis senescentes, iocis student, cenis inhiant, incumbunt alee, libidinibus immerguntur, muliercularumque sarcinulas suarum fedo agmine pre se ferunt, negligentes ordinum ac vagi, quasi apes dissipatis alvearibus; quisque sibi dux est. 70 Amant umbras, otia, belli nomen, cui se stipendii debitores sciunt, cum bellum ipsum oderint; de quo tamen, ut de sua arte, disserere non erubescunt. Pigri inscii timidi loquaces, arma et equos non ad obsequium dominorum, non ad patrie tutelam, neque ad gloriam, sed ad questum, ad ornatum corporis et voluptatem habent, honusti auro, quo et amice gratius spectaculum, et hosti opimior preda sint. 71 Cum suis ducibus de virtute nunquam sed si sui similes nacti sunt, de somno atque ebrietate contendunt, et illorum scole dignos se se exhibent discipulos, futuri mox preceptores eque docilibus ingeniis; sui fortasse dissimiles, contemnunt invident
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e de decus miliciẽ suis exemplis foueant. et excusent. unde
fit ut ĩpuiũta oĩa et penis menitis plus nõ modo licencie
ẜ p̾mii sit Innocenciã probro datur. abstmencia pauoñs. fi¬
des stulticie fraus uͦ prudencie et boni ingemi nomen habet.
Modestia sordiũ subit infamĩam. auariciẽ frugalitas. pudi¬
cicia feritatis. plures q nũt hostes u̾tus ĩuemit. ꝙͣ obm ꝑfidia
Itaq nõ inhonorata tm̃ s iux tuta est. et si forte odiũ euasent
in cõtemtũ incidit. Sic bonorũ pͥnceps honorabiliũ uł oppͥmt᷑
aut qua fronte alios conigant quibus maxime nectessarius est cor¬
eicero potest exercitũ is continere imꝑator qui se ip̃m nõ cõtinet.
neq seuerus esse i iudicando qui alios in se seueros esse iudices no
agant. ñ qd̾ consequens est.stertũt sudant. nõ uuilem fudorem
si febusem. neq militanter. s muliebriter ẜ scurriliter. sub tẽ¬

Expanded text:
omne dedecus militie suis exemplis foveant et excusent; unde omne dedecus militie suis exemplis foveant et excusent; unde fit ut impunita omnia et peius meritis plus non modo licentie sed premii sit. 67 Innocentia probro datur; abstinentia pavoris, fides stultitie, fraus vero prudentie et boni ingenii nomen habet; modestia sordium subit infamiam, avaritie frugalitas, pudicitia feritatis; pluresque nunc hostes virtus invenit quam olim perfidia; itaque non inhonorata tantum sed vix tuta est, et si forte odium evaserit, in contemptum incidit; sic bonorum princeps honorabilium vel opprimiaut qua fronte alios corrigant, quibus maxime necessarius est cor ut ait Cicero, «potest exercitum is continere imperator qui se ipsum non continet, neque severus esse in iudicando qui alios in se severos esse iudices nonagant, nisi quod consequens est? stertunt, sudant non virilem sudorem sed febrilem, neque militariter sed muliebriter, sed scurriliter; sub ten
Abbreviated transcription (Latin):
hec gallias hec germaniam hec africam asiam q. S qͦ feror.
hec Italiam. hec europam. hec tenrirũ orbem armis domuit atq
uͥtutibus unoq capite iussit esse contentũ. semꝑ uictrix et seper
adomita. nͥ illi uictorie comes in solencia nocuisset. et ut dixi
luxũ semꝑ ac fuuestos mores paritura prosꝑit᷑as in sua demũ
p̾cordia ferrũ uertens in sese uicti orbis inirias bindicasset Et
het quidem illi. Nñĩ autem exercitus plem fuiũ predonũ q cre¬
buores socioruĩ ꝙͣ hostiũ predas agũt. fuge q amplius ꝙͣ u̾tuti.sti¬
mulis q ꝙͣ gladus fidũt. fallũt expeditiꝰ ꝙͣ pugnãt. sepius q
fidem suam uiolant. ꝙͣ ferĩt hostem. Nullus eĩ domi pum̃tor
scelenũ. Castigator Ignane senatus. Nullus in castris fabius.
Nullus a frĩcanus. nullus enilius paulus. nullus magnꝰ põperꝰ
nuillus iulius cesar. nullus demqz inger aut Cassuis. S qui

Expanded text:
hec Gallias hec Germaniam hec Africam Asiamque, sed quo feror?, hec Gallias hec Germaniam hec Africam Asiamque, sed quo feror?, hec Italiam hec Europam hec terrarum orbem armis domuit atque virtutibus unoque capite iussit esse contentum; 64 semper victrix et semper indomita, nisi illi victorie comes insolentia nocuisset, et ut dixi, luxum semper ac funestos mores paritura prosperitas, in sua demum precordia ferrum vertens, in se se victi orbis iniurias vindicasset. 65 Et hec quidem illi; nostri autem exercitus, pleni furum predonumque, crebriores sotiorum quam hostium predas agunt, fugeque amplius quam virtuti, stimulisque quam gladiis fidunt; fallunt expeditius quam pugnant, sepiusque fidem suam violant quam feriunt hostem. 66 Nullus enim domi punitor scelerum, castigator ignavie senatus; nullus in castris Fabius nullus Africanus nullus Emilius Paulus nullus Magnus Pompeius nullus Iulius Cesar nullus denique Niger aut Cassius, sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
in uincula mitudatem in mortem egit. Anthiocũ regno. Ciprũ
opibus exuit. piratas pelago. hec̃ punicam classem toto regnãtẽ
mari suis mersit in fluctibus. hec iugurtam parriaidionĩ ꝑfidie¬
qz penas pẽdere cõpulit. hec bictãniam muro dueunt. rhem ñpas
ponte cõuuxit. danubii uortices impetũq cõpescuit. hec eadem
cui modo ciminiam siluam transisse magnũ fuerat mox iuga al¬
pĩi aperũt. Arduennam et pyrener saltus atq hratimi latebras
penetrauit. Niualem cautasum. saxeũ athlanta ꝑtransit. ꝑmea¬
uit ardentem lỹbien. euripi fremitũ atq estus euximos. et dubias
sirtes et tumidũ naurgauit occeanũ. hec die uno hispauã cartha¬
gniem expugnauit. nã in maiore altera plus negoeii. par euẽtus.
hec ip̃a numanciam. hec Ierosolimam. hec coriithũ diruit. hec
Siicusas. hec capuam hec Tarentũ cepit. hec hispanias.

Expanded text:
in vincula, Mithridatem in mortem egit; Antiochum regno, Ciprum in vincula, Mithridatem in mortem egit; Antiochum regno, Ciprum opibus exuit, pyratas pelago; hec punicam classem toto regnantem mari suis mersit in fluctibus; hec Iugurtham parricidiorum perfidieque penas pendere compulit; hec Britanniam muro diremit, Rheni ripas ponte coniunxit, Danubii vortices impetumque compescuit; 63 hec eadem, cui modo Ciminiam silvam transisse magnum fuerat, mox iuga Alpium aperuit, Arduennam et Pirenei saltus atque Hircinii latebras penetravit, nivalem Caucasum, saxeum Atlanta pertransiit, permeavit ardentem Lybien, Euripi fremitum atque estus euxinios et dubias Syrtes et tumidum navigavit occeanum; hec die uno hispanam Carthaginem expugnavit, nam in maiore altera plus negotii, par eventus; hec ipsa Numantiam hec Ierosolimam hec Chorintum diruit; hec Siracusas hec Capuam hec Tarentum cepit; hec Hispanias
Abbreviated transcription (Latin):
noui nichil nichilq formidolosi accidit. exꝑiencia mater est arciũ.
et cõsuetudo discriminũ metũ premit. Nulla ex his uiris collecta
acies parua erat nã qd̾ nuniero de fuisset. et obĩa militũ. et maie¬
ftas ducũ et utrorũq ius aĩ exercitacio q. et uita carior semꝑq ceu
numen aliqd̾ culta castrensis disciplina suppleuerat tube signum
seu in preliũ excitantis seu receptui canẽtis. ut nemo tam surdus
qui non audiret sic nemo tam hebes qui nõ intelligeret. nemo tã
segnis aut tumdus qui nõ dicto citius exequeretur. simul in hostẽ
ruebant. suuil subsistebant. simul feriebant. simul acie excedebãt.
ingens onite uirtutis efficatia est. et ꝓpe nichil in expugnabile
multis fortibus uinis, unus more pugnãtibus. nͥ uirtus et eru¬
dicio rei bellice in unũ coeunt. hec nempe acies dirũ uicit hani¬
balem. magnamuũ pirrhũ fregit. Si phacẽ in carcerẽ. persen

Expanded text:
novi nichil nichilque formidolosi accidit; experientia mater est artium novi nichil nichilque formidolosi accidit; experientia mater est artium et consuetudo discriminum metum premit. 60 Nulla ex his viris collecta acies parva erat; nam quod numero defuisset, et obedientia militum et maiestas ducum et utrorunque vis animi exercitatioque et, vita carior semperque ceu numen aliquod culta, castrensis disciplina suppleverat. 61 Tube signum seu in prelium excitantis seu receptui canentis, ut nemo tam surdus qui non audiret, sic nemo tam hebes qui non intelligeret; nemo tam segnis aut timidus qui non dicto citius exequeretur; simul in hostem ruebant, simul subsistebant, simul feriebant, simul acie excedebant. Ingens unite virtutis efficacia est, et prope nichil inexpugnabile multis fortibus viris unius more pugnantibus, ubi virtus et eruditio rei bellice in unum coeunt. 62 Hec nempe acies dirum vicit Hanibalem, magnanimum Pyrrum fregit, Siphacem in carcerem, Persen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmutandis captuus iuratiq se nͥ id impetrassent. reu̾suros. cũ uł
unus eorũ ul ut alii uolu̾̃t oms ꝑactis maudatis in urbe taciti re¬
mãsissent a senatu ad hambalem sunt remissi. utq horũ ac siłium
fraus iure repͥhenditur sic atilii reguli spectata usq ad crudelissimã
mortem fides cũ oĩ temporũ ꝑentate laudabitur. nã ut hostem
armis uincere preclarũ ꝙͣꝙͣ pietate p̾clarius sic fallere nͥ bellicis
artibus turpe est. possem nũc exteraruĩ nacionũ exempla subtexe.
s neq ego hũc ẜmonem ingressus alterius ꝙͣ romane milicie mẽ¬
cionem feci. neq ulla gens qd̵ pace oĩum dixeñ hoc in gen̾e glie
par occunit. His in castris enutritus nules atq his imꝑus assue¬
factus exercitus quid usꝙͣ tã difficile repperit qd̾ nõ suꝑaret. quid
tam durũ. qd̾ nõ frangeret. qd tam altũ quo nõ scanderet oĩa exꝑtis

Expanded text:
permutandis captivis iuratique se, nisi id impetrassent, reversuros, cum vel permutandis captivis iuratique se, nisi id impetrassent, reversuros, cum vel unus eorum vel ut alii volunt, omnes, peractis mandatis in urbe taciti remansissent, a senatu ad Hanibalem sunt remissi; 57 utque horum ac similium fraus iure reprehenditur, sic Atilii Reguli spectata usque ad crudelissimam mortem fides cum omni temporum perennitate laudabitur; nam ut hostem armis vincere preclarum, quanquam pietate preclarius, sic fallere, nisi bellicis artibus, turpe est. 58 Possem nunc exterarum nationum exempla subtexere, sed neque ego hunc sermonem ingressus alterius quam romane militie mentionem feci, neque ulla gens, quod pace omnium dixerim, hoc in genere glorie par occurrit. 59 His in castris enutritus miles atque his imperiis assuefactus exercitus, quid usquam tam difficile repperit quod non superaret, quid tam durum quod non frangeret, quid tam altum quo non scanderet? Omnia expertis
Abbreviated transcription (Latin):
abstinentem faceret Illa modestie laus exma apud ciceronẽ
lecta iii ea orõne quã de magni pompen laudibus scnpsit. Cuiꝰ
legiones inquit sic̃ in asiam puenerũt ut nõ mͦ manus tantĩ
exercitus s ne uestigiũ quidem cuiꝙͣ pacato nocuisse dicatur.
Iam uͦ quẽ admodũ milites hibernẽt. quotidie ẜmones ac litere
ꝑferũtur. nõ modo ut sũptũ faciat in militem neniini Ius affer¬
tur s ne cupienti quidem ciũꝙͣ ꝑmittitur. hiemis enĩ nõ auaricie
ꝑfugiũ maiores mr̃ inͥ sociorĩ atq amicorũ tectis esse Goluerunt.
se gerebant federũ ac pactorũ ẜuantissimi. Hic̃ ueturius atq postu¬
mius consules ꝙ in iussu senatus ⁊ ppłi.R. patem cũ samntibus fecos¬
sent uolentes hosti dediti pͥuato ꝑiculo fidem publicam exoluerũt
ꝙͣus eam dedicionem hostis argueret. huic decem illi qui cãnensi
prelio capti. ad senatum ab hanbale missi erant pro redimẽdis seu

Expanded text:
abstinentem faceret illa modestie laus eximia apud Ciceronem abstinentem faceret illa modestie laus eximia apud Ciceronem lecta in ea oratione quam de Magni Pompeii laudibus scripsit? 54 «Cuius legiones» inquit, «sic in Asiam pervenerunt ut non modo manus tanti exercitus, sed ne vestigium quidem cuiquam pacato nocuisse dicatur. Iam vero quemadmodum milites hibernent, quotidie sermones ac litere perferuntur: non modo ut sumptum faciat in militem nemini vis affertur, sed ne cupienti quidem cuiquam permittitur; hiemis enim non avaritie perfugium maiores nostri in sotiorum atque amicorum tectis esse voluerunt». se gerebant, federum ac pactorum servantissimi. Hinc Veturius atque Postumius consules, quod iniussu senatus et populi romani pacem cum Samnitibus fecissent, volentes hosti dediti, privato periculo fidem publicam exolverunt, quamvis eam deditionem hostis argueret; 56 hinc decem illi qui cannensi prelio capti ad senatum ab Hanibale missi erant pro redimendis seu
Abbreviated transcription (Latin):
set ut milites qui regiũ in p̾sidiũ missi mactatio nefarie p̾ncipib
ciuitatis ip̃am sibi crudeliter usurparũt. et erãt milia hoium quatuor
ut liiius ait. ad bnũ ommes urgis cesos secunbusq ꝑcussos in hu¬
matos abici iussit. flenq uetuit senatus. Dũ ad memoriam reuo¬
caret ut pescẽmus idem nger sicut in uita eius scriptũ est ob unꝰ
gallimacei direpcionem. decem cõmamipulones qui raptũ ab uno co¬
mederant securi ꝑcuti iussit. ꝙͣ̃uis impendentem ueritus sedicõem
toto exercitu dep̾tante. rigidam sentenciam uictus inflecteret. Qd
nõ fecit Cassus de quo ita seribitur milites qui aliquid ꝓiuĩciali¬
bus tulissent ꝑ uim in illis ipĩs locis in quib pectauerant iñ orucẽ
sustulit. Et ut supplicia seueritasq cessarent. quẽ queso insi
oĩs uͥtutis et głie contenitorem nõ moueret ac socioruĩ ab Inuins

Expanded text:
set ut milites, qui “Regium” in “presidium missi”, mactatis nefarie “principibus set ut milites, qui “Regium” in “presidium missi”, mactatis nefarie “principibus civitatis”, ipsam sibi crudeliter usurparunt, et erant “milia hominum quatuor”, ut Livius ait, ad unum omnes virgis cesos “securibusque” percussos inhumatos abici iussit flerique vetuit senatus? 52 dum ad memoriam revocaret ut Pescennius idem Niger, sicut in vita eius scriptum est, «ob unius gallinacei direptionem decem commanipulones, qui raptum ab uno comederant, securi percuti iussit», quamvis impendentem veritus seditionem, toto exercitu deprecante, rigidam sententiam victus inflecteret? quod non fecit Cassius, de quo ita scribitur: «Milites qui aliquid provincialibus tulissent per vim, in ipsis illis locis in quibus peccaverant, in crucem sustulit». 53 Et ut supplicia severitasque cessarent, quem, queso, nisi omnis virtutis et glorie contemptorem non moveret ac sotiorum ab iniuriis
Abbreviated transcription (Latin):
gas m̃ter aictone ludos ppło spectante lamandos feris edacibus
obtulit̾. Et enulius paulus qui macedonici belli sictor sumlio
noye reos elephantibus ꝓculcandos prebuit. salubri omnes et
memorabili documento. si mͦ ducũ unorũ qꝙ Ilustriũ indicia eo trahins
quo Illorũ uirtus et głia merentur. neq liuor interpres pessimus
iuste seueritati suꝑbe crudelitatis nomen imponere intitur cunta
peiorem semꝑ in partem trahens. Libet eñ huie loco. ascribere. unum
ualeni maximi graue dictum qd̾ ip̃e his ac talibus exemplis anne¬
xuit/. aspero emĩ inquit et absciso castigacionis genere militaris
disciplina indiget. quia uires armis constant. que ubi a rectote¬
ini suos duces atq exercitus s in socios incorrupta constabat fides.
nã quis fallere. quis funari. predari ue aliquid auderet dũ meminis¬

Expanded text:
gas inter victorie ludos populo spectante laniandos feris edacibus gas inter victorie ludos populo spectante laniandos feris edacibus obtulit; et Emilius Paulus, qui Macedonici belli victor, similis noxe reos elephantibus proculcandos prebuit; salubri omnes et memorabili documento, si modo ducum virorumque illustrium iudicia eo trahimus quo illorum virtus et gloria merentur, neque livor, interpres pessimus, iuste severitati superbe crudelitatis nomen imponere nititur, cunta peiorem semper in partem trahens. 50 Libet enim huic loco ascribere unum Valerii Maximi grave dictum, quod ipse his ac talibus exemplis annexuit: «Aspero enim» inquit, «et absciso castigationis genere militaris disciplina indiget, quia vires armis constant, que ubi a recto tero tantummodo in suos duces atque exercitus, sed in sotios incorrupta constabat fides. Nam quis fallere, quis furari predari ve aliquid auderet, dum meminis
Abbreviated transcription (Latin):
decinentis reliquerit signũ. Sub his ducibus militare durũ
fateor. s lemibat aspitatem głia. qd̃ q bite ꝑiculũ ac labor honẽ¬
dum fecerat sola uͥtus optabile faciẽbat. Fan ibe transfige.
ran desertores. fides et metus leues aiõs frenabant. Erat exẽplo
fabuis maximus qui õs quos cepisset tranffugas trũcis manib
dimissos fuitam cogitantibus documẽtũ dedit. Erat africaous
maior qui sic natura mitem ac beignũ aĩum necessaria seuen¬
tate s m̾uitus armauerat ut pendente bello grauissimo cuius sibi
cõfecti głia parabatur/ defectionis auctores ad palũ deligatos ac
Girgis cesos securibus obtrũcaret. et Carthagine domita finitoq
bello transfugas qui comp̾hensi essent latin noĩs secuit̃ quoq
ꝓcuti iuberet. romanos ꝙ ꝙ grauius in sanissent oicifigi. Erat
et mĩnor afrĩcanus qui nõ iucta tm̃ R euersa carthagine tranffu¬

Expanded text:
detinentis reliquerit signum». 47 Sub his ducibus militare durum, detinentis reliquerit signum». 47 Sub his ducibus militare durum, fateor, sed lenibat asperitatem gloria, quodque vite periculum ac labor horrendum fecerat, sola virtus optabile faciebat. Rari ibi transfuge, rari desertores; fides et metus leves animos frenabant. 48 Erat exemplo Fabius Maximus, qui omnes quos cepisset transfugas, truncis manibus dimissos, fugam cogitantibus documentum dedit; erat Africanus maior, qui sic natura mitem ac benignum animum necessaria severitate sed invitus armaverat, ut pendente bello gravissimo, cuius sibi confecti gloria parabatur, defectionis auctores ad palum deligatos ac virgis cesos securibus obtruncaret, et Carthagine domita finitoque bello, transfugas qui comprehensi essent, latini nominis, securi quoque percuti iuberet, romanosque, quod gravius insanissent, crucifigi; 49 erat et minor Africanus, qui, non victa tantum sed eversa Carthagine, transfu
Abbreviated transcription (Latin):
biam gestũ est qͥnq eohortib ex ea statione cuiꝰ custodiam
illis commiserat hostiũ i deiectis ut eandem illico repeterent
imꝑauit. nõ quia id fieri posse confideret ẜ ut militarẽ culpã
acri imꝑio castigaret. deserti ꝙ loci suppliciũ mors esset. Iblud
eĩ p̾cepto additũ erat ut si quis ex eo numero in castra refugeret
tanꝙͣ hostis occideretur. qd ultime neccessitatis acutissimum caltar
aductũ aĩs et lassitudinem corporũ et desꝑacionem renĩ et loci
difficultatem et hostiũ turbam uicit. qd̵ q impossibile duciĩuicto
sĩ sum erat uictis militibus pronũ fecit. Obẜuabatur aĩo Iulius
cesar qui ut tranquillus ip̃e menunit incliatam aciem solus
sepe restituit. obsistens fugientib. retinens ꝙ singulos cõtortis
fautibus cõliertens in hostem. et quidem adeo plerũq trepidos
ut aquilifero morati cuspide sit cõminatus. alius in manu

Expanded text:
biam gestum est, quinque cohortibus ex ea statione cuius custodiam biam gestum est, quinque cohortibus ex ea statione cuius custodiam illis commiserat, hostium vi deiectis, ut eandem illico repeterent imperavit, non quia id fieri posse confideret, sed ut militarem culpam acri imperio castigaret, desertique loci supplicium mors esset; 45 illud enim precepto additum erat, ut siquis ex eo numero in castra refugeret, tanquam hostis occideretur; quod ultime necessitatis acutissimum calcar adactum animis et lassitudinem corporum et desperationem rerum et loci difficultatem et hostium turbam vicit, quodque impossibile duci invicto visum erat, victis militibus pronum fecit. 46 Obversabatur animo Iulius Cesar qui, ut Tranquillus ipse meminit, «inclinatam aciem solus sepe restituit, obsistens fugientibus retinensque singulos et contortis faucibus convertens in hostem, et quidem adeo plerunque trepidos, ut aquilifero moranti cuspide sit comminatus, alius in manu