comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
strare curabimꝰ qualit᷑ dĩno iũ¬
dicio approbatus sit Eũctis ndĩq
sanũ saꝑientibus liquet oĩpotẽ¬
tem deũ approbare religionem
quã tantis carismatũ bñdtõibꝰ
a pn̾cipio sui perfũde̾ : et in qua
tantos tanceq ꝑftiõis et scĩta¬
tis nazareos suscitare dignatꝰ
est S quis digne estĩare: ne
dicã referre sufficiet qmͣ p̃cla¬
re in diu̾sis mũdi ꝑtibus non
solũ ĩ maioribus. uerũetiã mn
minoribus quibuslibet. cist̾ciẽ¬
sis ordĩs domibus sacre religi¬
onis uigor effulserit . qm sub¬
limes in uirtutibus. qmͣ gra¬
ues et huiles in moribus extiꝰ¬
terint p̃lati. ꝙͣ deuoti et ad uo¬
lũtarici pauꝑtatẽ. ꝓ xp̃o tole

Expanded text:
strare curabimus qualiter divino justrare curabimus qualiter divino judicio approbatus sit. Cunctis namque sanum sapientibus liquet omnipotentem Deum approbare religionem, quam tantis charismatum benedictionibus a principio sui perfundere, et in qua tantos, tantaeque perfectionis et sanctitatis Nazaraeos suscitare dignatus est. Sed quis digne aestimare, ne dicam referre sufficiet, quam praeclare in diversis mundi partibus, non solum in majoribus, verum etiam in minoribus quibuslibet Cisterciensis Ordinis domibus sacrae religionis vigor effulserit; quam sublimes in virtutibus, quam graves et humiles in moribus exstiterint praelati; quam devoti et ad voluntariam
Abbreviated transcription (Latin):
se detractionis falsitatẽ. instru¬
mẽta sint̾e ueritatis testiõnia
subnixa ꝯtrade̾ E ceca semper
stulte enuilacionis impietas
quecũ ocuł uideat. racioẽ probet.
dĩno ꝓcrit᷑ et hũcino indicto. tif¬
tͣt̾iensem ordinẽ supra candela¬
brũ uirtutis et honoris exaltatũ
ut lucecit oĩbus qui in domo dei
sũt: clam destinis tam susurriis.
ab eius amore et ueneracione
nitit᷑ auert̾e̾ quos pt ͥ quasi
tantũ sibi honoris accedat: ꝙͣ¬
tũ ꝓximorũ fame derogarẽ
potͥuerit. Uerũ qm̃ secũdũ sa¬
pienciã apłi nõ qui seipm̃ cõ¬
mendat ille ꝓbatus estͥ s quẽ
deus cõmẽdat. postqmͣ lũs
sũmi pontificis. cardinaliũ
quo et epõrũ:. qui negotiũ tã¬
te pietatis tractauerũt. oñ deĩ¬
mus / qmͣ racionabilit᷑ qmͣq au̾c¬
toritabilit᷑ huãno iudicio ꝓbatꝰ
et approbatꝰ sit m ũcio sui tist̃¬
ciensis ordo ͬ conseꝙ̃ter eciã demõ¬

Expanded text:
sae detractionis falsitatem, instrusae detractionis falsitatem, instrumenta sincerae veritatis testimonio subnixa contradere. O caeca semper stultae aemulationisideat, ratione probet, divino pariter et humano judicio, Cisterciensem Ordinem super candelabrum virtutis et honoris exaltatum, ut luceat omnibus qui in domo Dei sunt, clandestinis tamen susurriis ab ejus amore et veneratione nititur avertere quos potest, quasi tantum sibi honoris accedat, quantum proximorum famae derogare potuerit! Verum, quoniam, secundum sententiam Apostoli, non qui seipsum commendat ille probatus est, sed quem Deus commendat , postquam litteris summi pontificis, cardinalium quoque et episcoporum, qui negotium tantae pietatis tractaverunt, ostendmus quam rationabiliter, quamque auctorabiliter humano judicio probatus et approbatus sit in initio sui Cisterciensis Ordo, consequenter etiam demon
Abbreviated transcription (Latin):
tatis paginã quã ad ipõrũ
consolacionẽ elaborauimꝰ. leg̾e
dignũ duxerĩtꝰ considerãtes qͣ
nobili regũ manulla lactati sit:
erubescant filiĩ degeneres ĩue¬
niri Porro ad hoc opus nõ so¬
litas rerũ nos ĩuitat : uerũeciã
necessitas nõnulla cõpellit
Monachi nãq inigrĩ ordĩs iꝯe¬
nne in ꝓuĩtiis germanie degẽ¬
tes. ubicũq uł apud quoscũꝙͣ
possũt sacro ordini nr̃o dero¬
grre nõ cessant: asserẽtes scõs
prẽs nrõs cũ sccindalo. et ĩobe¬
diẽtia contra uolũtatẽ abbatis
sui de molismẽsi tenobio. egi¬
sos fuisse : quorũ qmͣ sit impu¬
dẽs medaciũ subsequẽtis narra¬
cionis textus rẽ gestã enucleaciꝰ
pandẽs maĩfesce declarcibit. ꝓd¬
positi nãq nrĩ ẽ dĩna fauẽte
uerũeçiã grauissime autoritatis
pond̾e / obstru̾e os loquẽciũ iniqͣ
fratribus quo nrĩs qui hec hacte¬
nus forcassis: adeo ꝑspitue non
nouer̾ãt. cid refellendã malicio¬

Expanded text:
tatis paginam, quam ad ipsorum consolationem elaboravimus, legere dignum duxerint, considerantes quam nobili regum mamilla lactati sint, erubescant filii degeneres inveniri. Porro ad hoc opus non solitas rerum nos invitat: verum etiam necessitas nonnulla compellit. Monachi namque Nigri Ordinis, maxime in provinciis Germaniae degentes, ubicunque vel apud quoscunque possunt, sacro Ordini nostro derogare non cessant, asserentes sanctos patres nostros cum scandalo et inobedientia, contra voluntatem abbatis sui de Molismensi coenobio egressos fuisse: quorum quam sit impudens mendacium, subsequentis narrationis textus rem gestam enucleatius pandens, manifeste declarabit. Propositi nempe nostri est, divina favente erum etiam gravissimae auctoritatis pondere obstruere os loquentium iniqua; fratribus quoque nostris qui haec hactenus fortassis adeo perspicue non noverant, ad refellendam malitio
Abbreviated transcription (Latin):
deride̾ : modisq oĩbus quibus
poterãtut a tã sancto ꝓposito ces¬
sarent / infestare ceperũt At illi
qui spiritu deiꝰ agebãtur. et ꝓpte¬
rea liberi erant: nõ curãtes
eorũ maliuoleis insectaciones
toco mẽtis ãnisu/ ad deũ cõu̾si
precibus instãtissimus postulabãt
ut dñ pietas eos ad talẽ locũ
dirig̾e dignaretur in quo uota
labiorũ suorũ / que scdm regulã
firmauerãt: s nõ seruauerant
redde possent. Deinde considerã¬
tes quod cipłus monet. nõ om̃i
spiritiui ẽẽ credendũ . et ꝙ regu¬
la quã modis omĩbus ꝑftẽ ser

Expanded text:
deridere, modisque omnibus, quibus deridere, modisque omnibus, quibus poterant, ut a tam sancto proposito cessarent, infestare cooperunt. At illi qui Spiritu Dei agebantur, et propterea liberi erant, non curantes eorum malevolas infestationes, toto mentis annisu ad Deum conversi, precibus instantissimis postulabant, ut Domini pietas eos ad talem locum dirigere dignaretur, in quo vota labiorum suorum, quae secundum Regulam firmaverant, sed non servaverant, reddere possent. Deinde considerantes, quod Apostolus monet, non omni spiritui esse credendum ; et quod Regula quam modis o
Abbreviated transcription (Latin):
qui in tenobio quondã degebãt
qd̃ in burgondie ꝑtibus sitũ
molismꝰ docatur Hni itan ser¬
ui dei ꝑ cuci mĩo. ẜ igne illo
quẽ dñs iħus mittit in terrã
et uolt uehemẽter eiccendi for¬
titer inflãmati dũ cotidianaᷤ
regule. lectiones in capło audi¬
rentꝰ et aliud regulã preciꝑe
abq aliud cõsuetudĩes ordinis
tenere ꝑpenderent. grauissime
contristabãtur : uidẽtes se tete¬
ros q monachos regulã ueatĩ
prĩs bñdti solẽpni ꝓfessioe serua¬
turos fore ꝓmisisse. s secũdũ
instituta eiꝰ nequaꝙͣ uiu̾e. P¬
mitus ergo priuatĩ sepius int᷑
se colloquẽtes : tñsgressionẽ sua
conq̃ rebãtur : et quonã modo
huꝰ tanti mali remediũ ĩue¬
nĩre possent sollicite tractabãt.
Lũ uero postea. uerbũ effusũ eẽt
in publicũ. cetẽi qui carnales
erant nec poterãt dic̾e̾ cũ ꝓpħa
qr de excelso misit ignẽ mn ossibꝰ
meis et erudiuit me. seruos dei

Expanded text:
qui in coenobio quodam degebant, qui in coenobio quodam degebant, quod in Burgundiae partibus situm Molismus vocatur. Hi itaque servi Dei pauci numero, sed igne illo quem Dominus Jesus mittit in terram, et vult vehementer accendi, fortiter inflammati, dum quotidianas Regulae lectiones in capitulo audirent, et aliud Regulam praecipere, atque aliud consuetudines Ordinis tenere perpenderent, gravissime contristabantur; videntes se caeterosque monachos Regulam beati Patris Benedicti solemni professione servaturos fore promisisse; sed secundum instituta ejus nequaquam vivere. Primitus ergo privatim saepius inter se colloquentes, transgressionem suam conquerebantur; et quonam modo hujus tanti mali remedium invenire possent, sollicite tractabant. Cum vero posteo verbum effusum esset in publicum, caeteri qui carnales erant, nec poterant dicere cum propheta quia de excelso misit ignem in ossibus meis; et erudivit me , servos Dei
Abbreviated transcription (Latin):
materiã sibi subtractam esse
cõtabescens ingemistat. Si quẽ
tantũ. et nõ eciã cistertiẽsiũ se¬
niorũ mẽtionẽ fecimꝰ. nouerit
nos / ut eccłie clareualus aluĩnos.
nrõrũ seniorũ sacya studia fuĩ¬
liarius et efficacius ĩuestigare
potiusse ⁊ nec ea que de pauco¬
rũ sincera cõuersacione. seu fe¬
lici consũmacione. ad absolu
agones uirilit᷑ desudarũt p̃iu¬
dicare sanctitati Cũ igit᷑ sicut
supradiximꝰ intãtũ negligẽtie
torporẽ monasticus ordo colapsꝰ
fuiss ut ueniẽtibus ad cõuersio¬
nẽ nõ tã profectus. qmͣ peritu¬
lũ multis in lotis ĩ mĩnere uide¬
retux. net spes ulla restaurato¬
nis uspiami arrideret ÷ oĩpotẽs
deus qui seruos suos ab et̾no
p̃scitos. in tẽpore uocat et iusti¬
fitat/ ut ĩeternũ qñq glorificet.
dũ mediũ silenciũ tenerẽt oiat.
puritũ scm̃ suũ de secretis celes¬
tibus a regalibus sedibus mi¬
sit m corda quorũdã fratrũ.

Expanded text:
materiam sibi subtractam esse, materiam sibi subtractam esse, contabescens ingemiscat. Si quem tantum, et non etiam Cisterciensium seniorum mentionem fecimus, noverit nos ut Ecclesiae Claraevallis alumnos, nostrorum seniorum sacra studia familiarius et efficacius investigare potuisse; nec ea quae de paucorum sincera conversatione, seu felici consummatione, ad absolutagones viriliter desudarunt, praejudicare sanctitati. Cum igitur, sicut supra diximus, in tantum negligentiae torporem monasticus Ordo collapsus fuisset, ut venientibus ad conversionem, non tam profectus quam periculum multis in locis imminere videretur; nec spes ulla restaurationis uspiam arrideret, omnipotens Deus qui servos suos ab aeterno praescitos in tempore vocat et justificat, ut in aeternum quandoque glorificet, dum medium silentium tenerent omnia, Spiritum sanctum suum de secretis coelestibus a regalibus sedibus misit in corda quorumdam fratrum ,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnisq uisitationibus religiose
ordinis ꝑsone sint clarificate.
qmͣq multi spõtanee tribula¬
cionis angustia decocti. felici
decessu absq igne purgatorio.
ẽ. transierũt᷑ ad terrã uiuẽciũ
ad uidendũ deũ deorũ in syon:
Ne tamẽ illustriũ ꝑsonarũ copia
nos ad loquẽdũ ĩopes fecisse ui¬
d ecitͥ: postqmͣ ad exhilarãdum
deuotos . et ad reprimẽdũ de¬
tractores falsiloquos. exordiũ
sacri ordĩs diligẽtius destripseĩ¬
nus eciã de reuerẽtissimorũ pa¬
trũ quorũdã uidelitet abbatũ
cistertii atq clareuallis uutu¬
tũ studiis aliqua breuit ꝑstrin¬
gemꝰ. semorũ quo qui in c̾la¬
raualle purissime religionis
et deuotus ꝓficiat in fide robo¬
nitus : infidelis aũt et decractor
liuidũ cordis oculũ purgrins.
religioso ordinĩ neqͣꝙͣ detrahe̾
s magis religiosorũ deuocionẽ
ymitari consuestat: aut certe
ꝗpalate ueritatis radiis reuer¬
beratus/ maliciose derogacionis

Expanded text:
isque visitationibus religiosae Ordinis personae sint glorificatae; quamque multi spontaneae tribulationis angustia decocti, felici decessu absque igne purgatorio  transierint ad terram viventium, ad videndum Deum deorum in Sion. Ne tamen illustrium personarum copia nos ad loquendum inopes fecisse videatur, postquam ad exhilarandum devotos et ad reprimendum detractores falsiloquos exordium sacri Ordinis diligentius descripserimus, etiam de reverendissimorum Patrum quorumdam, videlicet abbatum Cistercii atque Claraevallis virtutum studiis, aliqua breviter perstringemus, seniorum quoque qui in Claravalle purissimae religionis et devotus proficiat in fide roboratus, infidelis autem et detractor lividum cordis oculum purgans, religioso Ordini nequaquam detrahere, sed magis religiosorum devotionem imitari consuescat: aut certe propalatae veritatis radiis reverberatus, malitiosae derogationis
Abbreviated transcription (Latin):
aliena uicia carꝑe Ine forte di¬
catur et de nobis ꝙ lippiẽtibus
oculis ad nr̃a cecuclẽtes : in a¬
liorũ uiciis cernamꝰ acute. Le¬
gat qui uoluerit apologeticũ
beati bernardi abbatis. quẽ sc̃p¬
sit ad uenerabilem guillermũ.
sancti theoderiti abbatẽ ibĩ in¬
ueniet quomõ obscuratũ sit au¬
nĩ. mutcitus sit color optimus :
ibi nũꝙͣ ĩueniet quõ nobilis
illa religio cluiacẽtis ordinis
de qua multa iã diximꝰ quã
ꝑegrinis et adulterinis cõsue¬
tudinibus ĩmio desglacionibus
fustata. et obnubilata. a pris¬
tina sue puritatis sanctitatis¬
q integritate degeneraueĩt. S
quorsũ ista᷑ Guid intẽdimꝰ al¬
terius ordĩs et prius ꝑfc̃ĩssimã
religionẽ: et postmnodũ miꝰser
rimã./ quã hodie ocuł nr̃is cer¬
nimꝰ dis solucionẽ replicãdo
et ĩculcã do: Nimirũ ad hoc
nitit᷑ mtẽcio. ut nos qui per
grãm dei in renouato. et ad
tramitẽ ueritatis ꝑ cist̾cienses

Expanded text:
aliena vitia carpere, ne forte dialiena vitia carpere, ne forte dicatur et de nobis quod lippientibus oculis ad nostra caecutientes, in aliorum vitiis cernamus acutum. Legat qui voluerit Apologeticum beati Bernardi abbatis, quem scripsit ad venerabilem Guillelmum Sancti Theodorici abbatem. Inveniet quomodo obscuratum sit aurum, mutatus sit color optimus: ibi, inquam, inveniet quomodo nobilis illa religio Cluniacensis Ordinis, de qua multa jam diximus, quam, peregrinis et adulterinis consuetudinibus, imo desolationibus fuscata et obnubilata, a pristina suae puritatis sanctitatisque integritate degeneraverit. Sed quorsum ista? Quid intendimus, alterius Ordinis et prius perfectissimam religionem, et primam, quam hodie oculis nostris cernimus, dissolutionem replicando et inculcando? Nimirum ad hoc nititur intentio, ut nos qui per gratiam Dei in renovato et ad tramitem veritatis per Cistercienses
Abbreviated transcription (Latin):
qui nõ dnĩcis. s suis inclusi
ouilibus. pro lege desideriorũ¬
triri deberent ĩ troceis amplex¬
ant stercora : qui locoti in
loco pascue. cotidie muttit
de pastius ad pascuci et tamẽ
moriũt᷑ fame. quorũ cibus
ẽ radix ium̾perorũ. et silique
porcorũ. quorũ uinũ est fel
draconũ. de botro. p̾uarica¬
cionis cimarissimo. qui cum
tastimoniã corꝑis et sãctimo¬
niã spiritus ꝓ fiteant᷑./exẽplũ
tamen mulieris neqmͣ et pro¬
cacis imu̾tari nõ uerẽt᷑: que
comedit in occulto. et tergens
os suũ dicit./ nõ sũ oꝑata ma¬
lũ: qui in huiꝰ modi letãt᷑ et
ẽẽ sub sentibus dissolucioĩs.
delicias putant. Et quid faa¬
ent miseri cũ ĩppit̾e ceꝑit deꝰ.
Certe rebus ipĩs exꝑimͬ qmͣ
nõ ĩmerito ꝓpheta planxerit
obscuratũ ẽẽ aurũ: mutatũ
colorẽ optimũ : disꝑsos lapi¬
des sãctuarii. in caꝑite om̃ pla¬
tecirũ. S nõ ẽ nr̃m mordatiͦ

Expanded text:
qui non Dominicis, sed suis inclusi qui non Dominicis, sed suis inclusi ovilibus pro lege habent desideriorutriri deberent in croceis, amplexantur stercora; locati in loco pascuae, quotidie mutantur de pascuis ad pascua, et tamen moriuntur fame; quorum cibus est radix juniperorum, et siliquae porcorum; quorum vinum est fel draconum, de botro praevaricationis amarissimo; qui, cum castimoniam corporis et sanctimoniam spiritus profiteantur, exemplum tamen mulieris nequam et procacis imitari non verentur, quae comedit in occulto, et tergens os suum dicit: Non sum operata malum ; qui in hujusmodi laetantur, et esse sub sentibus dissolutionis delicias computant. Et quid facient miseri, cum inspicere coeperit Deus? Certe rebus ipsis experimur quam non immerito propheta planxerit, obscuratum esse aurum, mutatum colorem optimum, dispersos lapides sanctuarii in capite omnium platearum . Sed non est nostrum mordacius
Abbreviated transcription (Latin):
sumi posse putaret. Actñ uerũ
est qd̾ dicitur. qr gucta cauat
lapidẽ. cõsiũtur anulꝰ usu  sic qd̃
eciã sine magno cordis dolore
dic̾e nõ possumꝰ negligẽtia pau¬
latĩ subintrãs: religionẽ ext̾¬
minat: Sanguisuge. due sũt
filie. ait sapiens: dicẽtes affer
ciffer. O qnͣti sũt qui latas huiꝰ
seculi uias que ad mortẽ trahũt
deseruisse. et cirtã cagustãq
uiã. q̃ cid uitã ducit apprehen¬
disse uident᷑. ẜ q pessime huiͦ
sanguisuge detestande huiꝰ
meretricis. idẽ negligencie cõ¬
plexũ mĩme deuitant. generãt
ex ea uipereo seiẽ duas filias.
ip̃a matre sua deceriores. uo¬
luptatẽ scilicet et uanitatẽ : q̃
sine cessacione. sine oĩ prorsus
int̾polaciõe clamãt misere
matrĩ sue dicentes affer aiffer.
Isti sũt qui segregant semetip¬
sos cũales / spiritũ nõ habentes
qui habitũ religionis gestantes
mẽtiri deo ꝑ tonsurã noscũt᷑

Expanded text:
sumi posse putaret? Attamen verum sumi posse putaret? Attamen verum est quod dicitur quia Gutta cavat lapidem, consumitur annulus usu: sic etiam quod sine magno cordis dolore dicere non possumus, negligentia paulatim subintrans religionem exterminat. Sanguisugae duae sunt filiae, ait Sapiens, dicentes: Affer, affer . O quanti sunt, qui latas hujus saeculi vias, quae ad mortem trahunt, deseruisse et arctam angustamque viam, quae ad vitam ducit, apprehendisse videntur: sed quia pessimae hujus sanguisugae, detestandae hujus meretricis, id est negligentiae complexum minime devitant, generant ex eo vipereo semine duas filias, ipsa matre sua deteriores, voluptatem scilicet et vanitatem, quae sine cessatione, sine omni prorsus interpolatione clamant miserae matri suae, dicentes: Affer, affer. Isti sunt qui segregant semetipsos, animales spiritum non habentes, qui habitum religionis gestantes, mentiri Deo per tonsuram noscuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
religiosorũ cõuersaciõe deprehen¬
ditur ad uicia tam ꝓcliuis ẽ:
Ne semel et ue secũdo. ẜ et tercio
ue tibi negligencia mat disso¬
lucionis. rubigo mẽtiũ. tmmeci
cordiũ. morũ corruptio discipli¬
ne effugacio. religioĩs subuersio.
uirtutũ eneruacio mala bestia.
iuilpecula callidissima. que tã¬
ta dolositate ext̾minas uestigia
tua. Iot mordẽs nõ senciaris. de¬
moliens nõ uidearis. et nõ insi
grauissimo dãpno ꝑ acto rep̃¬
hendaris : qnͣta mala fecisti
qnͣta mala facis. qnͣta malci¬
tura. timeris O mqmͣ deces¬
tanda negligẽtiai. qmͣ modica.
qmͣ exigua: qmͣ nulliꝰ momẽti
uideris in ocuł hom̃ ita ut etiã
rep̃hensione uix digna iudiceis :
s tñ qui te tã modicã ꝑꝑnit pau¬
latĩ decidit. Quis crederet. si
exꝑiencia fidẽ nõ faceret guttulã
cũ primũ stillare leni lapsu ce¬
perit duriciã lapidis penetre
posse. uł amulũ nouũ et rigidũ¬
digito ĩmitti uidens eũ usu con¬

Expanded text:
giosorum conversatione deprehenditur, ad vitia tam proclivis est? Vae semel, et vae secundo, sed et tertio! Vae tibi, negligentia, mater dissolutionis, rubigo mentium, tinea cordium, morum corruptio, disciplinae effugatio, religionis subversio, virtutum enervatio, mala bestia, vulpecula callidissima, quae tanta dolositate exterminas vestigia tua ut mordens non sentiaris, demoliens non videaris, et non nisi gravissimo damno peracto deprehenderis! quanta mala fecisti! quanta mala facis! quanta maltura timeris! O, inquam, detestanda negligentia, quam modica, quam exigua, quam nullius momenti videris in oculis hominum, ita ut etiam reprehensione vix digna judiceris! sed tamen qui te tam modicam spernit, paulatim decidit. Quis crederet, si experientia fidem non faceret, guttulam, cum primum stillare leni lapsu coeperit, duritiam lapidis penetrare posse? vel quis annulum novum et rigiddigito immitti videns eum usu con
Abbreviated transcription (Latin):
ner dnĩ bernardus clareual¬
lensis eccłie postmodũ p̾mꝰ
futurꝰ abbas cũ apud cis¬
tertiũ ad huc nouiciꝰ eẽt solitus
erat diebus singulis ꝓ aĩa mr̃is
sue/ septẽ penĩtẽciales psalmos
in silencio dic̾e̾ Die uero quodã
cũ supradictos ꝑsalmos post ꝯ
mẽbra refecit et solitã reftiõe
parẽti plene nõ impendit
negligẽtiar die postera cõueĩt
eũ dicẽs ffrat̾ bernarde ubinã
queso/ illos psalmos tuos hester
na dimisisti᷑ aut cui eos cõmẽ¬
dasti᷑ Quod audiẽs adolescẽs ut
ercit uerecũdus et timoratus
erubuit ⁊ et cepit intra se mirã¬
do cogitere et dice̾ Dñe deus¬

Expanded text:
 Bernardus, Claraevallensis Ecclesiae postmodum primus futurus abbas, cum adhuc apud Cistercium novitius esset, solitus erat diebus singulis pro anima matris suae septem poenitentiales psalmos in silentio dicere. Die vero quadam cum supradictos psalmos post comembra refecit, et solitam refectionem parenti non impendit. negligentia, die postera convenit eum, dicens. « Frater Bernarde, ubinam, quaeso, illos psalmos tuos hesterna die dimisisti, aut cui eos commendasti? » Quod audiens adolescens, ut erat verecundus et timoratus erubuit, et coepit intra se mirando cogitare et dicere: « D
Abbreviated transcription (Latin):
Et intelligens a uiro spiritali
se ẽẽ deprehensũ : procidit ad
pedes eius negligenciã cõfitẽs
atq indulgentiã petẽs Qua
facile impetrata curauit dẽĩceps
ĩ huiusmodi tam priuatis qmͣ
publicis obseruaciõibus sollici¬
cior ĩueniri et que consulta raci-¬
one seruãda ꝓposuiss nõ facile
tnͣsgredi Capłm xuiii

Expanded text:
rituali se esse deprehensum, procidit ad pedes ejus, negligentiam confitens atque indulgentiam petens. Qua facile impetrata, curavit deinceps in hujusmodi tam privatis quam publicis observationibus sollicitior inveniri, et quae consulta ratione servanda proposuisset, non facile transgredi. CAPUT XVIII
Abbreviated transcription (Latin):
mus censeretur. qui ad arborem
uiriditate foliorũ atq ubertate
fructus pulcherrimã ueniẽs. folio¬
rũ ĩanitate uẽtrẽ farciret. et ab
utilitate fructus ieumꝰ remane¬
ret ÷ eadẽ rõis equitate stultissi¬
mus reputaret᷑ qui uenustissiã
et fecũdissimã seriẽ strẽnue cõner

Expanded text:
mus censetur, qui ad arborem mus censetur, qui ad arborem viriditate foliorum atque ubertate fructus pulcherrimam veniens, foliorum inanitate ventrem farciret, et ab utilitate fructus jejunus remaneret: eadem rationis aequitate stultissimus reputatur, qui venustissimam et fecundissimam seriem strenuae conver
Abbreviated transcription (Latin):
uerecũdia confusi. discamꝰ bona
etiã que agimꝰ oĩno ĩꝑfcã reputai¬
re: atq ad ãpliorẽ iusticie ꝑftõnẽ
semꝑ anhelare. Si quis uero multũ
proficere uolẽs s nõ ualẽs. ideoq
tedio affectus remissius aigere ce¬
ꝑit: audiat quid scũs p̃r bernar¬
dus dicat Nolo ĩquit repẽte fici
sũmus: paulatĩ pro ficere uolo.
Si ergo in studio proficiẽdi nõ tõti
datur ultra: solũq nolle profice̾
tocius negligẽtie et dissolutionis
atq ad extremũ mortis et dãpna¬
cionis occasio ẽ Obsecro itaq eos
se uelĩt: s diligẽti considerrcione
pensãt qͥd in siuis morib ci nor¬
ma iusticie q̃ eͣ in sc̃ĩs prĩb insig¬
niter refulsit exorbitet ⁊ et quit¬
ꝙͣ in se a tramite uere religiõis
alienũ repperer̃t: totũ hoc ĩ toti¬
diano uitiorũ uirtutũ conflictu
adlineã ueritatis corrigere festinẽt
Nã sicut iure oim̃ hoim stolidissi¬

Expanded text:
verecundia confusi, discamus bona verecundia confusi, discamus bona etiam quae agimus, omnino imperfecta reputare, atque ad ampliorem justiciae perfectionem semper anhelare. Si quis vero multum proficere volens, sed non valens, ideoque taedio affectus remissius agere coeperit, audiat quid sanctus pater Bernardus 1223 dicat: « Nolo, » inquit, « repente fieri summus: paulatim proficere volo. » Si ergo in studio proficiendi non contindatur ultra: solumque nolle proficere, totius negligentiae et dissolutionis, atque ad extremum mortis et damnationis occasio est. 67. Obsecro itaque eos se velint, sed diligenti consideratione pensent, quid in suis moribus a norma justitiae, quae in sanctis patribus insigniter refulsit, exorbitet et quidquid in se a tramite verae religionis alienum repererint, totum hoc in quotidiano vitiorum et virtutum conflictu ad lineam veritatis corrigere festinent. Nam sicut jure omnium hominum stolidissi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ quia grauius aliqd̃ ꝑccm cõmi¬
sissent: s quia cotidianas negligen¬
cias uitare mĩori sollicitudine qm
oportuerat curassent Si ergo bt̃is
illis tꝑib quib negligẽtia uir ꝑ
rimulas intrabat rubiginẽ culpe
districti iudicis aĩaduersio penali
nimiũq molesta rasura abradebat:
quid de nr̃orũ tꝑm miseria sentiẽ¬
dũ ẽ. qñ negligencia nõ iã ꝑ rimu¬
las s ꝑ timas uł potius ꝑ ruptu¬
ras tẽpiditatis irrũpit. Quappt̃
ne forte ꝑ negligẽcie et torporis
incuriã mors̃ malitie et ĩiquita
ꝙͣ uirtutes: discussa totis uirib
ignauia uestigiis p̾cedẽciũ patcũ
uiriliter inhererx satagamꝰ ⁊ coꝵ
mẽoriã in cordib nr̃is uersãdo.
eorũq sacros actus frequẽter et li¬
benter relegendo : quatinꝰ ꝑ rcĩtu¬
dinẽ oꝑis ipõrũ nobis tortitudo
nrĩ oꝑis nrĩ quasi de speculo lu¬
cidissimo appareat ⁊ sicq salubri

Expanded text:
non quia gravius aliquod peccatum comminon quia gravius aliquod peccatum commisissent, sed quia quotidianas negligentias vitare minore sollicitudine, quam oportuerat, curassent. Si ergo beatis illis temporibus, quibus negligentia vix per rimulas intrabat, rubiginem culpae, districti Judicis animadversio poenalis, nimiumque molesta rasura abradebat: quid de nostrorum temporum miseria sentiendum, et quando negligentia non jam per rimulas, sed per rimas, vel potius per rupturas tepiditatis irrumpit? Quapropter, ne forte post negligentiam et torporis incuriam mors malitiae et iniquitatquam virtutes; discussa totis viribus ignavia, vestigiis praecedentium patrum viriliter inhaerere satagamus, eorum memoriam in cordibus nostris versando, eorumque sacros actus frequenter et libenter relegendo: quatenus per rectitudinem operis ipsorum nobis fortitudo operis, quasi de speculo lucidissimo appareat; sicque salubri
Abbreviated transcription (Latin):
terosq tã monachos ꝙͣ cõuersos :
etatẽ durãtes et exemplũ denocio¬
nis et feruoris. reliquo corꝑi sãcte
illius fraternitatis effati facile ĩ
sua amabili cõucescicioe mõstrabãt.
ꝙͣte ꝑftiõnis plenitudo ĩ claraual¬
le primis dieb effulserit: qñqͥdem
pancorũ seniorũ strẽnuũ ĩ sacri ordĩs
obseruãtiis exercitiũ paucorũ admo¬
dũ deuocio potuerit ymitari Sed
ecte dũ de puritate religioĩs que
nõ solũ in claraualle ẜ eciã in tis¬
tertio ceterisq bñ ordinatis domi¬
bus cisterciẽsis ordinis multos ad
culmẽ ꝑftĩonis primis dieb pro¬
uerit lõquim : quid a p̃fato uene¬
rabili uiro dõno genudo priore ĩ
capło clarcuallis aliqñ audierum
nõ sine młto tunore et tremore re-¬
mĩscin᷑ Is nãq dũ quadã uice
ad morũ grauitatẽ disciplineq
custodiã melliflua nos exhortũet᷑.
riusse ⁊ seq penalib lotis deputa¬
tos miserabili querimonia ꝓdidisse :

Expanded text:
 tam monachos, quam conversos, aetatem durantes, et exemplum devotionis et fervoris reliquo corpori sanctae illius fraternitatis effecti, facile in sua amabili conversatione monstrabant, quantae perfectionis plenitudo in Clara-Valle primis diebus effulserat; quandoquidem paucorum seniorum strenuum in sacri Ordinis observantiis exercitium, paucorum admodum devotio potuerit imitari. 66. Sed ecce dum de puritate religionis, quae non solum in Clara-Valle, sed etiam in Cistercio, caeterisque bene ordinatis domibus Cisterciensis Ordinis multos ad culmen perfectionis primis diebus provexit, loquimur; quid a praefato venerabili viro domno Gerardo Priore in capitulo Clarae-Vallis aliquando audivimus, non sine multo timore et tremore reminiscimur. Is namque dum quadam vice ad morum gravitatem, disciplinaeque custodiam, melliflua nos admonitione aruisse, seque poenalibus locis deputatos, miserabili querimonia prodidisse:
Abbreviated transcription (Latin):
uigor cõseriatus ĩ eadẽ gloriosa do¬
mo illibatus durriuit : sicut ĩ tꝑi¬
b uenerabilis aic deo digni uiri dõ¬
ni petri eiusq successoris dõni uour¬
neri. postea luigonẽsis epĩ diuina
fauẽte gratia nob̾ ꝓbare cõcessũ ẽ
Testis enĩ nobes ẽ dñs quia cũ in
clarauaille disciplinis claiustralib
et sacri ordinis obseruãtiis subditi
eẽmꝰ. tãtũ ibi peligionis et grauita¬
tis. tãtũq puritutis et honestatis ui

Expanded text:
vigor conservatus, in eadem gloriosa domo illibatus, duravit, sicut in temporibus venerabilis ac Deo digni viri domini Petri ejusque successoris domini Garnerii, postea Lingonensis episcopi, divina favente gratia nobis probare concessum est. Testis enim nobis est Dominus, quia cum in Clara-Valle disciplinis claustralibus et sacri Ordinis observantiis subditi essemus, tantum ibi religionis et gravitatis, tantu
Abbreviated transcription (Latin):
nimos eorũ ĩclinare poterãt ut
nõ formã ordinis quã in clara¬
ualle didicerãt ĩ habitu et uictu
ceterisq corꝑis ncc̃ariis uirili cõ¬
stãciai retinerẽt: pulchre oracia¬
nũ illud sibi uendicãtes. constã¬
tes cuã quos nõ locus alterat alt̃
Nec solũ diuersarũ prouĩciarum
epĩ et magnates cenobia ex disci-¬
plina uiri dei in suis regionib
felices se arbitrãtes. si de tãte ꝑ¬
fc̃ĩonis fonte pastores ãcib siũs
ꝓuidere potussent: cũ tñ ꝑfecte
eiusdẽ multitudinis ꝑfc̃ssimus
institutor. hanc apud deũ et hoiẽs
specialẽ gratiã obtinuisset ÷ et cũ
dignissimꝰ eẽt cogi. et aliquociẽs
mĩmẽ tamẽ de amita sibi pauꝑ¬
tate raptus. dignitatis huius
apice contra uolũtatẽ suã ĩsigni¬
ri cogeretur. S quare nos ista de
ceteris urbib replicamus ÷ cũ ip
caput mũdi᷑. ip̃a q̃ ẽ ceterarũ et¬

Expanded text:
nimos eorum inclinare poterat, ut nimos eorum inclinare poterat, ut non formam Ordinis, quam in Clara-Valle didicerant, in habitu et victu, caeterisque corporis necessariis virili constantia retinerent, pulchre Horatianum illud sibi vindicantes: Constantes animi, quos non locus alterat alter. 64. Nec solum diversarum provinciarum episcopi et magnates coenobia de disciplina Viri Dei in suis regionibusfelices se arbitrantes, si de tantae perfectionis fonte, pastores animabus suis providere potuissent: cum tamen perfectae ejusdem multitudinis perfectissimus institutor hanc apud Deum et homines specialem gratiam obtinuisset, ut cum dignissimus esset cogi, et aliquoties iminime tamen de amica sibi paupertate raptus, dignitatis hujus apice contra voluntatem suam insigniri cogeretur. Sed quare nos ista de caeteris urbibus replicamus, cum ipsum caput mundi, ipsa quae est caeterarum
Abbreviated transcription (Latin):
tãdos filios suos isdẽ ꝑiĩssumꝰ pr̃
quẽ sequebatur cõuersus cũ sporta
inciso caseo plena Et accedẽs ad p̃¬
fatũ hẽricũ qui tũc prior nouitio¬
rũ erat dultissima manu sua
frustũ casei posuit añ eũ: cõmoĩto¬
riũ hoc uerbũ dicẽs. frater come¬
de. grãdis enĩ tibi restat uia De¬
hinc fidelis mĩster magni illius
prĩsfamilias qui faciet seruos suoͤ
discumbere. et trãsiẽs mĩstrabit
illis : ꝑ añ uniuersos nouitios
trãsiens ac singulis ꝑitãciã cari¬
tatis porrigens. eũdẽq sermonẽ
ꝑ singulos repetẽs: et corꝑa eoꝵ
iocũde refecit: et mẽtes ad sollici¬
tudinẽ arte et anguste uie quã
terere ceperãt extitauit Licet ueoͬ
frequẽter uiri uirtutũ de sacro
collegio clarcualł ad ꝓpagñdã
cistertiẽsis ordinis disciplinã per
distincta orbis climata emitterẽ¬
cuit scithici frigoris horror. seu
altera quelib inclemẽcia celi a¬

Expanded text:
tandos filios suos idem piissimus Pater, tandos filios suos idem piissimus Pater, quem sequebatur. Conversus cum sporta inciso caseo plena: et accedens ad praefatum Henricum, qui tunc Prior Novitiorum erat, dulcissima manu sua frustum casei posuit ante eum, commonitorium hoc verbum dicens: « Frater, comede; grandis enim tibi restat via. » Dehinc fidelis minister magni illius Patrisfamilias, qui faciet servos suos discumbere, et transiens ministrabit illis, per ante universos Novitios transiens, ac singulis pitantiam charitatis porrigens, eumdemque sermonem per singulos repetens, et corpora eorum jucunde refecit, et mentes ad sollicitudinem arctae et angustae viae, quam terere coeperant, excitavit. Licet vero frequenter viri virtutum de sacro collegio Clarae-Vallis, ad propagandam Cisterciensis Ordinis disciplinam, per distincta orbis climata emitterenaut Scythici frigoris horror, seu altera quaelibet inclementia coeli, a
Abbreviated transcription (Latin):
aliis qui negligẽtici et longĩqui¬
tate tꝑis dilapsi nõ poterant ĩue¬
niri Ubi uero aliqui de hoc satro
cetu discipline uomere exculti uir¬
tutũq semĩbus receptis. adeo pro¬
fecissent ut iã fructificare aliis¬
q prodesse posse sperarẽtur ⁊ ficut
et diuersis regionib colligebũt
ita eciã mox ad diuersus regioes
causa edificandorũ cenobiorũ e-¬
nuttebãtur: sicq fiebat. ut licet
ꝑsepe nonagenciriũ nõnũqͣ uero
centenciriũ excederẽt nouicii. nũ¬
ꝙͣ tamẽ sacer ille cõuẽtus nimie
multitudinis angustias patere¬
tur. Sc̃e recordacionis dõnꝰ hen¬
ricus nitescole quod ẽ cenobiũ
in dacia. de lineci clcireucllis p̃¬
mus abbas. referre solebcit qr iũ
cẽt nouitius in clartiualle et no¬
naginta tyrones in cella proba¬
toria sub disciplina bt̃i bernar¬
di instituerentur: quadã uice
discũbẽtib eis intraiuit ad uisi¬

Expanded text:
aliis, qui negligentia et longinquialiis, qui negligentia et longinquitate temporis dilapsi, non poterant inveniri. Ubi vero aliqui de hoc sacro coetu, disciplinae vomere exculti, virtutumque seminibus receptis adeo profecissent, ut jam fructificare, aliisque prodesse posse sperarentur; sicut ex diversis regionibns colligebantur, ita etiam mox ad diversas regiones causa aedificandorum coenobiorum emittebantur. Sicque fiebat, ut licet persaepe nonagenarium, nonnunquam vero centenarium numerum excederent Novitii; nunquam tamen sacer ille conventus nimiae multitudinis angustias pateretur 63. Sanctae recordationis dominus Henricus, Vitae-Scholae, quod est coenobium in Dacia de linea Clarae-Vallis, primus abbas, referre solebat, quia cum esset Novitius in Clara-Valle, et nonaginta tirones in cella probatoria sub disciplina beati Bernardi instituerentur; quadam vice discumbentibus eis intravit ad visi
Abbreviated transcription (Latin):
lante p̃noscẽs ꝙͣte proceritatis
ꝙͣte q pulchritudĩs cedrus illa
te eciã multitudinis cetus ex
diuersis mũdi ꝑtib collectus
sub umbra cõdensarũ frondiũ
id ẽ młtipliciũ meritorũ eius
ab estu carnaliũ illecebrarũ
foret refrigerãdus S quis esti¬
mare sufficiat ꝙͣ grandis mł¬
titudĩs fuerit btorũ ille cetus:
uł ex ꝙͣ diuersis proiũtiis et
insulis coaidimatus: Nempe ut de
mediterraneis ytalie. germanie.
gallieq proĩtiis taceam ÷ ipẽ ex¬
treme insule hybernie. britãme
dacie et suecie que finẽ orbis fa-¬
ciĩt. ad hũc cetũ ꝑficiẽdũ crebras
ꝑsonas mittebãt: et ꝓpter abbatẽ
scm̃ eciã locũ scm̃ celebri deuotiõe
uenerabãtur. Ut eciã de cõuersis
taceã quorũ longe copiosior erat
numerus ꝙͣ monachoꝵ ⁊ post de¬
cessũ btĩ uiri simul ĩ uno loco re¬
ꝑti libelli professionũ. octĩgenti
octogĩtaocto: exceptis ꝙͣ pluribus

Expanded text:
lante praenoscens, quantae proceritatis, lante praenoscens, quantae proceritatis, quantaeque pulchritudinis cedrus iantae etiam multitudinis coetus, ex diversis mundi partibus collectus, sub umbra condensarum frondium, id est multiplicium meritorum ejus, ab aestu carnalium illecebrarum foret refrigerandus. 62. Sed quis aestimare sufficiat, quam grandis multitudinis fuerit beatorum ille coetus, vel ex quam diversis provinciis et insulis coadunatus? Nempe, ut de mediterraneis Italiae, Germaniae, Galliaeqne provinciis taceam, ipsae extremae insulae Hiberniae, Britanniae, Daciae et Sueciae, quae finem orbis faciunt, ad hunc coetum perficiendum crebras personas mittebant; et propter Abbatem sanctum etiam locum sanctum celebri devotione venerabantur. Ut etiam de Conversis taceam, quorum longe copiosior erat numerus, quam monachorum; post decessum beati Viri simul in uno loco reperti libelli professionum octingenti octoginta octo, exceptis quampluribus
Abbreviated transcription (Latin):
instituti cistertiensis ordinis pas¬
toralis cure officiũ in eadẽ domo
suscipiẽs et ꝓpagãde satre religi¬
onis desiderio feruẽs cũ ꝑ cõti¬
nuos quatuordeci sĩnos pautita¬
tis sue tedio tã ipẽ ꝙͣ fratres eiuꝰ
uehemẽter afflicti fuissẽt ⁊ quĩto
decimo demũ anno diuina cispi
simũ bernardũ cũ turba fratrũ
et seciorũ eius ad tirocinii spirita¬
lis probationẽ suscipere meruit :
dnõ ad dilatandũ cistertiensem
ordinẽ ꝑ unuisas occidui orbis
plagas et dic illa et deincepis
copiosissimã dante bñdictionẽ
Aste reuerẽtissimꝰ pr scephatius
post aliquãtos ãnos fratres bt̃i
bernardi ad edificũdũ domũ cla¬
reuallis mittẽs. ip̃m uencrabilẽ
uirũ scm̃ bernardũ in iuuenili
cidhuc etate constitutũ. sed sapi¬
ẽcie et religionis maturitate mł¬
torũ canos trãscẽdẽtẽ. iõq reue¬
rẽdũ. illis abeũtib p̃fecit abba¬
tẽ ͤ iã tũc ut credimꝰ spũ reue¬

Expanded text:
instituti Ordinis Cisterciensis, pastoralis curae officium in eadem domo suscipiens, et propagandae religionis desiderio fervens, cum per continuos quatuordecim annos paucitatis suae taedio tam ipse, quam fratres ejus vehementer afflicti fuissent; quinto decimo demum anno, divina desuper simum Bernardum cum turba fratrum et sociorum ejus ad tirocinii spiritualis probationem suscipere meruit, Domino ad dilatandum Cisterciensem Ordinem per universas occidui orbis plagas, ex die illa et deinceps, copiosissimam dante benedictionem. Iste reverendissimus pater Stephanus post aliquantos annos fratres beati Bernardi ad aedificandum domum Clarae-Vallis mittens, ipsum venerabilem virum sanctum Bernardum, in juvenili adhuc aetate constitutum, sed sapientiae et religionis maturitate multos canos transcendentem, ideoque reverendum, illis abeuntibus praefecit abbatem; jam tunc, ut credimus, Spiritu reve
Abbreviated transcription (Latin):
in plenitudinẽ ptãtis assũpserit:
et in ip̃a apłica cura cardinciles
aliquos in ꝑtẽ sollicitudinuis asci¬
glorificãtes te et mãdatis tuis ob-¬
pleno pietatis iudicio suꝑ õnem
mortalẽ nciturã exaltẽtur

Expanded text:
dinem potestatis assumpserit, et ipsa apostolica curia cardinales aliquos in partem sollicitudinis adsciglorificantes te, et mandatis tuis obpleno pietatis judicio super omnem mortalem naturam, exaltentur
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ regulã ꝓfessi sumꝰ ĩ carne ui¬
ueret et ꝑ seipm̃ scm̃ illũ cõuẽtũ re¬
geret: districtius saicri ordinis insti¬
tuta in loco illo obseruari nõ po-¬
tussent Incuria nẽpe uł leuitas
seu dissolucio q̃ ẽ ruina ordĩs locũ
ibi penitus nõ habebãt: s uernã¬
ciũ uirtutũ. fraterneq caritatis
emulacio ibi scã uigebat ⁊ qd̃q ma¬
gis mirũ ẽ ad hec singulos custeri-¬
ori aliqua castigacione cogere pre¬
latis opus non erat : quiai quasi
hereditaria successioẽ ad se trãs¬
missũ tenebat sancta illa cõgre¬
gacio uicia declinare et uirtutib
cipulis sancti bernardi. seniores.
morũ grauitate. religionis ĩtegri-¬
tate. prudẽcia et simplicitate re¬
uerẽdos: btẽ meõrie dõnũ gerar¬
dũ priorẽ. dõnũ gaufridũ eiusdẽ

Expanded text:
cujus Regulam professi sumus, in carne viveret, et per seipsum sanctum illum conventum regeret, districtius sacri Ordinis instituta in illo loco observari non potuissent, Incuria nempe vel levitas seu dissolutio, quae est ruina Ordinis, locum ibi penitus non habebant; sed vernantium virtutum, fraternaeque charitatis aemulatio ibi sancta vigebat: quodque magis mirum est, adhuc singulos austeriori aliqua castigatione cogere praelatis opus non erat, quia quasi haereditaria successione ad se transmissum tenebat sancta illa congregatio, vitia declinare, et virtutibus cipulis beati Bernardi seniores, morum gravitate, religionis integritate, prudentia et simplicitate reverendos; beatae memoriae domnum Gerardum Priorem, domnum Gaufridum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
mus p̃mi prẽs. ꝙͣ sublimẽ qm q
ymitaciõe dignissimã uitã duxe¬
rĩt ad ipõrũ edifitacioe pande¬
remiꝰ: scdõ uero ut monachis ni¬
gri ordinis calũpniandi occasio¬
nẽ tolleremꝰ  qui corã scłaribus
et rerũ ignaris derogãt ordini
nostro. dicẽtes eũ ex p̃sũpciõe ce¬
pisse: et prẽs nr̃os qui p̃mo de
molismo egressi sũt absq licẽcia
abbatis sui egressos fuisse. quod
ꝙͣ falsũ sit prĩcipia huiꝰ uoliũs
plenissime testantur Absit enĩ ut
p̃sũpcio mater ruine. nouerra sta¬
bilitatis ullã ꝑtẽ habuerit in re¬
ligioso ꝓposito sanctorũ uirorũ:
absit ut nõ rõnis et dĩne auctori¬
tatis plenũ fuerit uolũtariũ fac̾¬
ficiũ seruorũ dei ͥ ꝑ quod laborib
et erũpnuis multis desudãtes. se¬
metipõs in ara cotidiane crucis
hostiã uiuã. stũ deo platẽtẽ ĩmo¬
lare nõ dubitarũt: ut ordĩs mo¬
nastici puritatẽ de squalore dis¬

Expanded text:
 sublimem, quamque imitatione dignissimam vitam duxerint, ad ipsorum aedificationem panderemus, secundo vero ut monachis Nigri Ordinis calumniandi occasionem tolleremus, qui coram saecularibus et rerum ignaris derogant Ordini nostro, dicentes eum ex praesumptione coepisse, et Patres nostros, qui primo de Molismo egressi sunt, absque licentia abbatis sui egressos fuisse, quod quam falsum sit, principia hujus voluminis plenissime testantur. Absit enim ut praesumptio, mater ruinae, noverca stabilitatis, ullam partem habuerit in religioso proposito sanctorum virorum! absit ut non rationis et divinae auctoritatis plenum fuerit voluntarium sacrificium servorum Dei, per quod laboribus et aerumnis multis desudantes, semetipsos in ara quotidianae crucis hostiam vivam, sanctam, Deo placentem, immolare non dubitarunt, ut Ordinis monastici puritatem, de squalore dis
Abbreviated transcription (Latin):
E
que de ñcio cistertiensis or¬
dinis necnõ et de reueren¬
dis citq ĩ oĩ religione cõspicuis ui¬
ris qui in cistercio et in claraualle
claruerũt scribere necessariũ duxi¬
mus. simul eciã de eremplis que
pro tri similitudĩe nõ ĩtõgrue ut
arbitror iuxta fiuẽ locis õportu¬
nis ĩseruimꝰ hanc a lcõre nostro
uicissitudinis gram postulamus:
ut si aluyͣ in hoc opusculo ĩuene¬
rit. uñ ad amorẽ uirtutũ. odiũ
uiciorũ. scẽq deuocionis feruorẽ
inflãmari se sentiat ł deo sinc q ͦ
nichil boni fit. et prĩb quorum
industriai hec ad nra noticicun
ꝑuenerũt grãs ugat᷑: nobis ue¬
rõ quorũ nõ paruo labore cõpila¬
ta et ĩ unũ corpus cõpacta sunt
pie orõnis suffragiũ impendere
dignetur Neq enĩ quasi noui a¬
licuiꝰ oꝑis auctores hec cõsiripsi¬
mus ÷ ẜͣ sicut in exordio huiꝰ uo¬
lumĩs p̃fati sumꝰ ea q̃ ei studio¬

Expanded text:
e de initio Cisterciensis Ordinis, nec non et de reverendis atque in omni religione conspicuis viris, qui in Cistercio et in Claravalle claruerunt, scribere necessarium duximus, simul etiam de exemplis, quae pro rei similitudine, non incongrue, ut arbitror, juxta finem locis opportunis inseruimus, hanc a lectore nostro vicissitudinis gratiam postulamus, ut si aliquid in hoc opusculo invenerit, unde ad amorem virtutum, odium vitiorum, sanctaeque devotionis fervorem, inflammari se sentiat, Deo, sine quo nihil boni fit, et Patribus, quorum industria haec ad nostram notitiam pervenerunt, gratias agat, nobis vero, quorum non parvo labore compilata, et in unum corpus compacta sunt, piae orationis suffragium impendere dignetur. Neque enim quasi novi alicujus operis auctores haec conscripsimus, sed sicut in exordio hujus voluminis p
Abbreviated transcription (Latin):
cioĩ interere curauimꝰ ⁊ ita pul¬
mẽtũ filiis ꝓphetarũ et herbarũ
in agro uecerũ patrũ collectarũ
cõcisioẽ et decoctiõẽ parãtes : ut
coloquĩtidas falsitatis tãꝙ mor¬
tiferũ elleborũ in ollã cõcidere
nephas duccremꝰ. Duplicis aũt
racionis consideracio: nos ad hãc
ꝑtẽ sollicitudĩs ĩcitauit. Et p̃mo

Expanded text:
e curavimus, ita pulmentum filiis prophetarum ex herbarum in agro veterum Patrum collectarum concisione et decoctione parantes, ut coloquintidas falsitatis tanquam mortiferum helleborum in olera concidere nefas duceremus. Duplicis autem rationis consideratio, nos ad hanc partem sollicitudinis invitavit: Et primo
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. Deo g acias uñ. Rur¬
sus requisitus quõ liberatus eẽt:
oet i ueni et uide. Et cõtinuo intͦ¬
duxit eũ in oratoriũ eiusdẽ loci:
ubi ad singula altariai sacerdote ᷤ
stabant hostie ĩmolacionẽ sũma¬
cũ deuocione celebrãtes Ecre in¬
quit hec sũt arma grẽ dei. quibꝰ
ereptus sũ : hec ẽ uirtus misericor¬
die dei que ĩũcibilis ꝑmanet.
hec ẽ hostia. illa sĩgularis que to¬
tius pccã mũdi tollit. Et uere
dico tibi ⁊ quia acmis gracie dei
huic uirtuti misericordie deĩ huic
hostie salutari nõ ẽ quitꝙͣ quod
resistere ualeat ÷ nisi cor impẽitẽs
Eiugilans aũt senex. de libertici¬
one aĩe fratris oppido gauisus ẽͥ
modũ quo uisionis eiusdẽ cete¬
ris fratribus exponẽs ͥͥ tanto eos
deuotiores / ad ĩmolacionẽ hostie
salutaris reddidit: ꝙͣto certius
euis efficaciã in fratris erepcidẽ
meruerant erperiri ea tertiũ¬

Expanded text:
respondit: « Deo gratias, bene. » Rurrespondit: « Deo gratias, bene. » Rursus requisitus, quomodo liberatus esset, ait: « Veni et vide. » Et continuo introduxit eum in oratorium ejusdem loci, ubi ad singula altaria sacerdotes stabant, hostiae immolationem summa devotione celebrantes. « Ecce, inquit, haec sunt arma gratiae Dei, quibus ereptus sum: haecce est virtus misericordiae Dei, quae invincibilis permanet. haec est Hostia illa singularis, quae totius peccata mundi tollit. Et vere dico tibi, quod his armis gratiae Dei, huic virtuti misericordiae Dei, huic hostiae salutari, non est quidquam quod resistere valeat, nisi cor impoenitens. » Evigilans autem senex, de liberatione animae fratris oppido gavisus est: modum quoque visionis ejusdem caeteris fratribus exponens, tanto eos devotiores ad immolationem hostiae salutaris reddidit, quanto certius ejus efficaciam in fratris ereptione meruerant experiri. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝙͣ demoẽs talem ausũ p̃sũpsis¬
sent Itaq capłm fratrũ ingressus
corã omĩbus calamitatem defũc
ti fratris expoĩt ÷ dehinc salubri ex¬
hortacione singulorũ consciãs con-¬
uenlẽs monebat/ ut caucius in uia
religionis ambularent: młtã ẽẽ
tũ p̃cipue contra monastice religio¬
nis ꝓfessores affirmãs Post hec
fratris aĩẽ in suppliciis constitute
subuẽire.leos attentius monẽs psal¬
mis et orõibus. missarũ quo cele¬
bracionibus. irã dnĩ placare horta.
si forte pius pater pulsatus p̃cibꝰ
eorũ. ꝑ singularis hostie ĩmolacio¬
nẽ. tyrannicã demonũ suꝑbiã de¬
bellare. et ab eorũ nequicia fratris
cũa dignaretur liberate. Quod
cũ fratres deuotissime facerent.
pancis euolutis diebus/ isdẽ frat̾
defũctus supradc̃o seniori. iterato
apparuit: hilaritatẽ uoltus statũ
suũ melioratũ ẽẽ significans
Querente uero sene, quõ se habet :

Expanded text:
nunquam daemones talem ausum praesumpsisnunquam daemones talem ausum praesumpsissent. » Itaque capitulum fratrum ingressus, coram omnibus calamitatem fratris defuncti exponit: dehinc salubri exhortatione singulorum conscientias conveniens, monebat ut cautius in via sanctae religionis ambularent; multam essemen praecipue contra monasticae religionis professores, affirmans. Post haec fratris animae in suppliciis constitutae subvenire eos attentius monens, psalmis et orationibus Missarum quoque celebrationibus iram Domini placare hortatur, si forte pius Pater pulsatus precibus eorum per salutaris hostiae immolationem, tyrannicam daemonum superbiam debellare, et ab eorum nequitia fratris animam dignaretur liberare. Quod cum fratres devotissime facerent, paucis evolutis diebus idem frater defunctus supradicto seniori iterato apparuit, hilaritate vultus statum suum melioratum esse significans. Quaerente vero sene, quomodo se haberet,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmẽdacioĩs ex more fieret: moͣchꝰ
quidã senior magne religionis
uir audiuit turbas dẽonũ per
tenturias suas incedẽtiũ cũ mag¬
ni strepitus uociferaciõe clamare
mõ de hac mala ualle: unã ãa
in nr̃e sortis ꝑtem acquisuuꝰ Cũ
uero idẽ senior qui hec audierat
ꝑ noctis quietẽ sopori mẽbra de¬
diss : frater defũctus ei in uisu
apparuit. tristi et lugubri uoltu
dicens ad eũ. Quia audistis he-¬
ri demões, de meis suppliciis ex¬
ultãtes: ueni et uide ꝙͣ terribili
tormẽto dey õĩpotentis iusto iudi¬
cio traditus sũ. Et duxit eñ ad
puteũ quẽdã magne lacitudĩs
et horrende. profũditatis: et dixit
ei. Ecce in hñc puteũ freꝙter
a deõnibus mittor : quorũ tãta
ẽ trudelitas. ut si opcio daret᷑ mal¬
lem cencies ab homĩbus ꝙͣ semel
a deõnibus hic ĩmergi. Nane
set: licz ip̃e quo per spm̃ ea cog¬
nouisset ĩgemuit et ait Scioqr
nisi grauis causa fuiss existerz :

Expanded text:
m ex more fieret, monachus quidam senior, magnae religionis vir, audivit turbas daemonum per catervas suas incedentium, cum magni strepitus vociferatione 1197 clamare, modo de hac mala valle unam animam in nostrae sortis partem acquisivimus. » Cum vero idem senior, qui haec audierat, per noctis quietem sopori membra dedisset, frater defunctus ei in visu apparuit tristi et lugubri vultu, dicens ad eum: « Quia audisti heri daemones de meis suppliciis exsultantes, veni et vide, quam terribili tormento Dei omnipotentis justo judicio traditus sum. » Et duxit eum ad puteum quemdam magnae latitudinis et horrendae profunditatis, et dixit ei: « Ecce in hunc puteum frequenter a daemonibus mittor, quorum tanta est crudelitas, ut si optio daretur, mallem centies ab hominibus, quam semel a daemonibus hic immergi. » 4. set, licet ipse quoque per spiritum ea cognovisset, ingemuit, et ait: « Scio quia nisi gravis causa existeret,