comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aperins uuidelic& quo modo dixertaclamantẽ idest siciat
iameeposui dimare facientẽ ubiixtellegimus a hoc ipsũ
ossedonumdĩ uueraci corde &s pĩritaliter clamemus
idm̃ attend antergo quo modo filluntur quipatant
usea nobis nondiri nobis it ptamus quieraous pullestus
a hoc ossedicunt quod gritii praeceditur meritonostro
ue sequatur illacum accipimus paentes &inuetumus quie¬
renter aperiturq pulsantibus Nec uolunt intellegere
etrm hoc diuim esse muneris ut oremis hoc est pđimus
quaeramus atqipulsemus accepimus enlm som̃ adotionis
filiorũ inquo lamantus abbapiter quoduidit & betus ambx¬
sius aitiũ et emanedim̃ gratiaes piritaibs est sicit scribtum est
duunĩ s ees su praesciuit ut in ipsa praedestinatione iam
deserit quod apostolus sine ambiguitate declirat Scribais
quippe ad timotheum conlabora inquit eu angebia secun¬
dum uirtutem disaluos nos facienis a uocantis : uocatione

Expanded text:
sicut jam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus, et hoc ipsum esse donum Dei, ut veraci corde et spiritualiter clamemus ad Deum. Attendant ergo quomodo falluntur, qui putant esse a nobis, non dari nobis, ut petamus, quaeramus, pulsemus: et hoc esse dicunt, quod gratia praeceditur merito nostro, ut sequatur illa, cum accipimus petentes, et invenimus quaerentes, aperiturque pulsantibus: nec volunt intelligere etiam hoc divini muneris esse, ut oremus, hoc est, petamus, quaeramus, atque pulsemus. Accepimus enim Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Quod vidit et beatus Ambrosius. Ait enimdaturum se esse praescivit, ut in ipsa praedestinatione jam dederit. Quod Apostolus sine ambiguitate declarat. Scribens quippe ad Timotheum: « Collabora, inquit, Evangelio secundum veritatem Dei, salvos nos facientis et vocantis vocatione
Abbreviated transcription (Latin):
id est ut quigloriatur indnoglori &r Sim iltenut es era didonũ
est quo d donu qui nan hab& non dabito dicere aliiquae tũ qore
halie in aniterhab&̃: hoc pelagun optamus uthabeant Istiau
nostriut plonuł habent Nomita qsimus indispitationib prenti
& inoratiomib pugn Oremus dlatis simi oremurutar grtue¬
& consiteri postingente a netrsabilem ruinan quã i nuno omnes
ceridinus nemenetusidi gratia liberari eaq: non setundu merita

Expanded text:
id est, ut qui gloriatur, in Domino glorietur , similiter ut caetera, Dei donum id est, ut qui gloriatur, in Domino glorietur , similiter ut caetera, Dei donum est. Quod donum qui non habet, non dubito dicere, alia quaecumque habet, inaniter habet. Hoc Pelagiani, optamus, ut habeant; isti autem nostri ut plenius habeant. Non itaque simus in disputationibus prompti, et in orationibus pigri. Oremus, dilectissimi, oremus, uet confiteri, post ingentem et ineffabilem ruinam, qua in uno omnes cecidimus, neminem nisi Dei gratia liberari, eamque non secundum merita
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ex desiam aliquando infidessua non babuis seuerttatẽ pre¬
destinationis huius &gratie quaenunc contra nouos haer&ices
curidiligentiore defendetur Alein qua hoc dicit quidicerea udẽ
ali quin docam non oras se uel non ueraciter orisse siue uterede¬
rent in fideles siueut ꝑ seuerarent ficbler quaebona sisemo
porauit semꝑ eadi dona esseutiq credidt Nec ab illo sepriecog¬
nitaum quam ei negarefas fuit acꝑ hoc praedestinitionis ihuius
sidem quae contra nouos haer&icor noua sollicitudine nunc defe
quos haet agiius didonaes seconcedunt omnia perro donisua
& quibus ea fuerat lirgiturus dit̃ praescis se negire noncossure
Sicut ergo c&ita pra edicandisunt ut qli ra praedicat oboedia t̃
auditur hta praedestinatio pra edi candiest ut quae bo edidter
haet audit non in homintera cꝑhoc nec inserpso sed indnõ giorae
qui a a hocdĩ praeceptume & hoc praeceptĩt oboedinter iudire

Expanded text:
dicat Ecclesiam aliquando in fide sua non habuisse veritatem praedestinationis hujus et gratiae, quae nunc contra novos haereticos cura diligentiore defenditur: ille, inquam, hoc dicat, qui dicere audet aliquando eam non orasse, vel non veraciter orasse, sive ut crederent infideles, sive ut perseverarent fideles. Quae bona si semper oravit, semper ea Dei dona esse utique credidit; nec ab illo esse praecognita unquam ei negare fas fuit. Ac per hoc praedestinationis hujus fidem, quae contra novos haereticos nova sollicitudine nunc defendquos haec agimus, Dei dona esse concedunt. Omnia porro dona sua, et quibus ea fuerat largiturus, Deum praescisse negare non possunt. Sicut ergo caetera praedicanda sunt, ut qui ea praedicat, obedienter audiatur; ita praedestinatio praedicanda est, ut qui obedienter haec audit, non in homine, ac per hoc nec in se ipso, sed in Domino glorietur: quia et hoc Dei praeceptum est; et hoc praeceptum obedienter audire,
Abbreviated transcription (Latin):
ut sursum corhabeamus ad dnm̃ munus est dñi dequomune¬
re ipsid nõ dõnõ gratias agere a sacerdote posthanc uocan
quibus hoc dicitur admonentur & dignum &iustum esse
sed diuino subleuetur auxilio ut ascendat & quaesur sum sunt
sapiat ubi xps̃ est indexteradĩ sedens non quae suꝑterram:
cui dehactantare agendae sunt gratiae nisi hoc facuatid nõ
dõ nr̃o quinos perta lebeneficium liberando depro fundo
huius mundi elegit & praedes tinauit ante constitutionẽ

Expanded text:
ut sursum cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo muneut sursum cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo munere ipsi Domino Deo nostro gratias agere, a sacerdote post hanc vocem quibus hoc dicitur admonentur; et dignum ac justum esse sed divino sublevetur auxilio, ut ascendat, et quae sursum sunt sapiat, ubi Christus est in dextra Dei sedens, non quae super terram : cui de hac tanta re agendae sunt gratiae, nisi hoc facienti Domino Deo nostro, qui nos per tale beneficium liberando de profundo hujus mundi, elegit, et praedestinavit ante constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
sed dr̃ in nobis operatur &operari probona uoluntite :
hoc nobis expedit a credere a dicere. hoc est pium
hocuerum ut sit humilis & s ubmissa confessio &d&ur torudo :
Cogitantes credimus cogitantes loquimur cogitantes agimus
quid quidagimus: quod autem attin& ad pi&itis uiam
&uerumdi cultum non sumus idonei cogiare abquid tã quã
ex nobis m&ipsis sed sufficientia nostra exdõ est qonenĩ
est in potestate nostracornostrum: a nostrae cogitationes :
undeidan qui hoc agit Item dicit ambrosius: quis autemtim
beatus qui incordesuo semper ascendat G̃ ed hoc sine auxi¬
lo diuno quifieri potest ñ ullo profecto modo: deniq in quit
si praeadan scribtura dicit: beatus uir cuius est auxilium
eius abstedne ã scensus in cordeeius : hoc itaq: ut dicer& :¬
non solum inlitteris sacris legebat sedsicut deillo uiro sine
dubitatione credadum est etiam incordesuo sentiebat
ambrosius: quodergo in sac ramentis fidelium dicitur

Expanded text:
sed Deus in nobis operatur et operari, pro bona voluntate. sed Deus in nobis operatur et operari, pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non suex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Quod est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes: » unde idem qui hoc ait, item dicit Ambrosius , « Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine divino auxilio qui fieri posupra eadem scriptura dicit: beatus uir, cuius est auxilium eius abs te, domine: ascensus in corde eius. beatus plane, non solum in Litteris sacris legebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, etiam in corde suo sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
rent exireit: undesatis di lucide ostenditur & inchoandi
&us que infinem perseuerandi gratiamdĩ non secundũ
merita nostradari sed donari secundum ipsius secr&is¬
simam eandenq iustissimam sapientis simam benefi¬
ciantis simam uoluntatan quõ quos praedestinauit ipsos
&uo cauit uocatione illa dequa dictum est sine paenitntia sunt
dona &uocatio dĩ: Ad quim uocationem pertinere nullus
homo est ab hominibus certa asseueratione dicendus :
nisi cum de hoc saeculo exierit In hac autem uita humana
quae temptatio est superterram qui uid&ur stare uideat
seuera turi perseueraturis prouidatissimadĩ uoluntate
misceitur ut essedis camus non altas apientes sedhumil¬
bus consentiaites. et cum timore & tremore nostrum
ipsorum salutem operemur: dr̃ est euim qui o peratur
in nobis &uelle &operari probona uoluntate. nos ergo uolu¬
mus s ed dr̃ in nobis operatur & uelle ꝓosergo operamur

Expanded text:
rent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, rent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, eamdemque justissimam, sapientissimam, beneficentissimam voluntatem: quoniam quos praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Ad quam vocationem pertinere nullus est homo ab hominibus certa asseveratione dicendus, nisi cum de hoc saeculo exierit: in hac autem vita humana quae tentatio est super terram , qui videtur stare, videat severaturi perseveraturis providentissima Dei voluntate miscentur, ut esse discamus non alta sapientes, sed humilibus consentientes , et cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operemur: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . Nos ergo volumus, sed Deus in nobis operatur et velle: nos ergo operamur,
Abbreviated transcription (Latin):
uersitatem sanitatifidei tam uehementer aduersam
quis patienter audiat. quis ferat : & tamen hoc dicereurge¬
tur q̃ui non fatentur gratiam dĩ non secundum merita
nostradari : qui autem nolunt dicere unum quanq: mor¬
tuorum secundum ea iudicari quaedr̃ illum praesciuit
acturum fuissesiui uer& . Intuentes quam manifesta falsi¬
tate & quanta absurditate dicatur non eis reman& quur
dicant quod inpelagianis damnauit & abipso pelagio
damnari fecit ecclesia gratiamdĩ secundum meritanrã
dari. Cum uideant paruulos alios non regeneratos ad
a&ernam mortem alios autem regeneratos ad a&ernã
uitam tolli dehac uita ipsosq regeneratos alios perseue¬
rantesusque infinan hincire alios quous que decidant
hic teneri quiutiq non decidissent s̃i ante quam liberditur
hincissent: &rursus quosdam lapsos quous que redean :
Non exire dehac uita qui utiq perireit si ante quam redi¬

Expanded text:
rversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, rversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, quis patienter audiat? quis ferat? Et tamen hoc dicere urgentur, qui non fatentur gratiam Dei non secundum merita nostra dari. Qui autem nolunt dicere unumquemque mortuorum secundum ea judicari, quae Deus illum praescivit acturum fuisse si viveret, intuentes quam manifesta falsitate et quanta absurditate dicatur; non eis remanet cur dicant, quod in Pelagianis damnavit, et ab ipso Pelagio damnari fecit Ecclesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum videant alios parvulos non regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque regeneratos, alios perseverantes usque in finem hinc ire, alios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi neglegentes uoluntate propria de quibus nasce¬
rentur elegerint : quiddicam quod paruulus aliquan¬
do antequam illi ꝑminis terium baptis matis suc curri
possit exspirat Plerumq enim festinantibus pardi¬
tibus & paratis minis trirutbaptis mnus paruulo d&ur :
dõ tamet nolente nondatur. qui eum paululum in hacuita
non tinuit ut dar&ur : quid&iam quodali quando pariulis
infidelium filiis potuit neirent inperditione & filuis
fidelium nom potuit baptis mate subueniri : ubicerte ostei¬
ditur quod personarum apud dm̃ nonsit acceptio alio quin
cultorum fuorum potius quam inimicorum filios libera
quid est quod morituro nom baptigato subuenitur nesine
biptis mate moriatur. Et baptigato casuro non subuenitur
ut antemoriatur nisi forteilli adhuc absurditati auscul¬
tabimus quadicitur nihil prodesse cui quam mori ante¬
quam cadat quia secundum eos actus iudicabitur quos
eum praesciuit dr̃ acturum fuisse siui uer& hancpe¬

Expanded text:
sibi negligentes voluntate propria de quibus nascesibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, quod parvulus aliquando antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, exspirat? Plerumque enim festinantibus parentibus et paratis ministris ut Baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente non datur, qui eum paululum in hac vita non tenuit ut daretur. Quid etiam, quod aliquando parvulis infidelium filiis potuit, ne irent in perditionem, et filiis fidelium non potuit Baptismate subveniri? Ubi certe ostenditur quod personarum apud Deum non sit acceptio : alioquin cultorum suorum potius, quam inimicorum filios liberarquid est quod morituro non baptizato subvenitur, ne sine Baptismate moriatur; et baptizato casuro non subvenitur, ut ante moriatur? Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus, qua dicitur nihil prodesse cuiquam mori antequam cadat, quia secundum eos actus judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. Hanc pe
Abbreviated transcription (Latin):
bonis aut malir ãcperhoc nullis &imipsadi praescieia
non futuris: hoc ergo sinon dicatur quod cernitis quanto
errore dicatur quid restabit nisi ut gratia dinonsecundũ
merita nostradari quod contraheresim pelagianam
catholica defendit ecclesi a remota contentionis caligme
fateamur atq: id maxime in paruubs euidetiore ueri¬
tate cernamus Nueq: enim fato cogitur dr̃ illis infantib:
subuenire illis autem non subuure : cum sit utrisq
causa conmunis aut res humanar in paruulis nondi¬
uina prouidantia sed fortuitis agicasibur opinabimur
cum rationales uel damnandae uelliberandae sint
animae quando quiden nec passer cadit interram sine
uoluntate patris nostri qui in caelis est aut parentum
neglegentiae sic tribuendum est quod par uulisi nebap¬
tis mate moriuntur. ut nihilibiagant superna iudicia
tam quam ipsi qui hoc modo malemoriuntur parentes

Expanded text:
bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia non futuris: hoc ergo si non dicatur, quod cernitis quanto errore dicatur; quid restabit, nisi ut gratiam Dei non secundum merita nostra dari, quod contra haeresim Pelagianam catholica defendit Ecclesia, remota contentionis caligine fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, cum rationales vel damnandae vel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri qui in coelis est : aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi agant superna judicia; tanquam ipsi qui hoc modo male moriuntur, parentes
Abbreviated transcription (Latin):
to: Sed quare illos potius quam illos: iterum atq: iterũ
dcimus nec nospig& : Ohomo tuquis es quires pondeas
dõ inscrutabilia sunt iudicia eius & inuestigabiles uiae
absurdum &a fidei sanitate atq: sinceritate ueritatis
alienum ut dicamus paruulos mortuos secundum ea
iudicari quae praesciti sunt facturiesse si ui uerent
Inhanc autem sententiam quancerte omnis sensus
humanus quantula cumq: ratione subnixus maximeq:
xpianus exbhorr& ire compulsi sunt : q̃ui sic apelagiano¬
rum errore alieni esseuoluerunt ut tamen gratiadĩ
hominis in qua omnes cecidimus subuenitur secundũ
merita nostradari ad huc sibi existiment esse credindũ
&disputatione in sꝑ profereidum quod ipsepelagius
anteorientales epis copts iudices damnationis suae
timorem damnauit ꝓ hoc autem sinondicatur denor¬
tuorum scilic& operibus quae futuri erant siuiuerent

Expanded text:
to. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum to. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum dicimus, nec nos piget, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae absurdum, et a fidei sanitate atque sinceritate veritatis alienum, ut dicamus parvulos mortuos secundum ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt, qui sic a Pelagianorum errore alieni esse voluerunt, ut tamen gratiam Dehominis, in quo omnes cecidimus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment esse credendum, et disputatione insuper proferendum. Quod ipse Pelagius ante orientales episcopos judices, damnationis suae timore damnavit. Hoc autem si non dicatur, de mortuorum scilicet operibus, quae facturi fuerant si viverent,
Abbreviated transcription (Latin):
batur intentio sic mihi uisi sunt refelladi ut siue poena
ess& pec cati originalis in paruulis quodueritas hab&.
fiuenon ess& quod non nulli errantes opinantur. nullo
modo tame quam manicheorum error inducit duarũ
naturarum bonis cilic& & mab ꝑmixtio creder&ur:
absit ut causam paruulorum sic relinquamus ut nobis
essedicamus incertum utrum in xpõ regeherati simori¬
antur paruub transeant in a&ernam salutan non rege¬
nerati autem transeant in mortem secundam quo quod
scribtum est perunum hominen peccatum intrauit
inmundum & ꝓpeccatum morr &ita inomnes homines
pertransiit aliterrecte intellegi non potest neca morte
perp&ua quae iustis simeest r&ributa peccato hberat
quemquam pusillorum atq: magnorum: nisi ille qui
propter remittenda &originalia & propria nostrapec¬
cata mortuus est sineullo suo originali proprio ueo ecca¬

Expanded text:
batur intentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena batur intentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum error inducit, duarum naturarum, boni scilicet et mali, permixtio crederetur: absit ut causam parvulorum sic relinquamus, ut esse nobis dicamus incertum, utrum in Christo regenerati, si moriantur parvuli, transeant in aeternam salutem; non regenerati autem transeant in mortem secundam: quoniam quod scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit ; aliter recte intelligi non potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter remittenda et originalia et propria nostra peccata mortuus est sine ullo suo originali propriove pecca
Abbreviated transcription (Latin):
secundum utrumq sensum restiti maniebeis siue supplicu
siue primordia naturae sint ignorantia & difficultar sine
quibus nullus hominum nascitur & tamenunum horum
teneo ibi quoq a mesatis euidenter ex pressum quod nonsit
istanatura instituti homines sed poena damnati frustra
itaq mihi deillius hbrimei u&us tate praescribitur neagã
causam sicut agere debeo paruulorum & in degratiam
dinon secundum merita hominum dari perspicuie uenita¬
tis luce conuincam : Sictum quando libros delibero arbi¬
trio laicus coepi praesbuter explicaui. Adhuc dedam¬
natione infantium non renascentium & derenascer¬
tium liberatione dubitarem Nemo ut opinor ess& tam
iniustus atq: inuidus qui me pro ficere prohiber& atq
in hac dubitatione remanendum mihi esse iudicaret :
cum uero rectius possit intellegi non me propterea dehac
re debutasse credi oportere quia contraquos mea dirige¬

Expanded text:
secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evidenter expressum: quod non sit ista natura instituti hominis, sed poena damnati . 30. Frustra itaque mihi de illius libri mei vetustate praescribitur, ne agam causam sicut debeo agere parvulorum, et inde gratiam Dei non secundum me rita hominum dari, perspicuae veritatis luce convincam. Si enim quando libros de Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter explicavi, adhuc de damnatione infantium non renascentium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubitasse credi oportere, quia contra quos mea dirige
Abbreviated transcription (Latin):
& sineullis malis meritis non datur eis quibus nondatur :
quodaduersus eosdan pelagianos dicere solemus q̃uan¬
donõbis obiciunt quod fato tribuamus dĩgratiam
dicendo eam non secundum merita nostradari : Ipsieĩ
potiur dĩ gratiam fato in paruulis tribuunt quidicunt
fatum est ubi meritum honest: Nulla qui ppe merita
&iam secundum ipsos pelagianos possunt in paruulis
inueniri : quur alii eorum mittantur in regnum aliiuero
ahenentur aregno : Sicut autem nunc utostenderem
gratiamdi nonsecundum merita nostradari secundũ
utrumq: sensum hoc defenderemalui & secundũ nostrũ
scilic& qui obstrictos originali peccato paruulos dicimus
& secundum pelagianorum qui originale negantesse
peccatum Nec tamen ideo mihiest ambigeidum habe¬
reparuulos quodeis dimittat quis aluum facit populũ
suum a peccatis eorum : Itaintertio libro debbero arbitrio

Expanded text:
et sine ullis malis meritis non datur eis quibus non datur. et sine ullis malis meritis non datur eis quibus non datur. Quod adversus eosdem Pelagianos dicere solemus, quando nobis objiciunt, quod fato tribuamus Dei gratiam, dicendo eam non secundum merita nostra dari. Ipsi enim potius Dei gratiam fato in parvulis tribuunt, qui dicunt fatum esse, ubi meritum non est. Nulla quippe merita, etiam secundum ipsos Pelagianos, possunt in parvulis inveniri, cur alii eorum mittantur in regnum, alii vero alienentur a regno. Sicut autem nunc, ut ostenderem gratiam Dei non secundum merita nostra dari, secundum utrumque sensum hoc defendere malui; et secundum nostrum scilicet, qui obstrictos originali peccato parvulos dicimus, et secundum Pelagianorum, qui originale negant esse peccatum; nec tamen ideo mihi est ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat qui salvum facit populum suum a peccatis eorum : ita in tertio libro de Libero Arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
indnõ glori&ur: qui hominibusdat quibus uult: quõ
misericors est : quod &si nond& iustus est & nondat
quibus non uult ut notas faciat diuitias gloriaesuae
inuasa miseri cordiae : dando enim quibusdam quod
non merentur. profecto gratuitam &perhoc ueram
suam gratiam esse uoluit Non omnibus dandoqu id
omnes merentur ostendit bonus in beneficio certorũ
iustur in supplicio certorum. & bonus in omnibus
quõ bonum est cum debitum redditur. &iustus in omnibus
quõ iustum est cum debitum si necuius quam fraudedon &¬
donatur: defenditur autem sine meritis digratia idest
uera gratia &iam si paruub baptigati sicut pelagiani
sentiunt non eruuntur depotestate tenebrarum quia
nulli peccato sicut putant pelagiani tenentur ob noxii
sed tantum in regnum dñĩ trans feruntur. etiam siaiĩ
aneullisbonis meritis datur eis regnum quibusdatur

Expanded text:
in Domino glorietur, qui hominibus dat quibus vult quoniam in Domino glorietur, qui hominibus dat quibus vult quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram, suam gratiam esse voluit. Non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit, bonus in beneficio certorum, justus in supplicio certorum; et bonus in omnibus, quoniam bonum est cum debitum redditur: et justus in omnibus, quoniam justum est cum indebitum sine cujusquam fraude donatur. 29. Defenditur autem sine meritis Dei gratia, id est vera gratia, etiamsi parvuli baptizati, sicut Pelagiani sentiunt, non eruuntur de potestate tenebrarum, quia nulli peccato, sicut putant Pelagiani, tenentur obnoxii, sed tantum in regnum Domini transferuntur: etiam sic enim sine ullis bonis meritis datur eis regnum quibus datur,
Abbreviated transcription (Latin):
rae : uincerentur tamen manichei qui uolunt dus boni
scibc& & mab coadernas esse naturas : Num quid ideo
fides in dubium uocanda uel deserendiest quam contra
ipsos pelagianos catholica defendit ec clesia queasserit¬
esse originale peccatum cuius reatus generatione con¬
fatentur ut simul in hac causa pelagianorum destruam:
errorem quurputant esse dubitandum quod &iam par¬
uulis dr̃ quibus dit suam gratiam perbaptis matis sacra¬
matum eruat depotestate cenebrarum & transferat
in regnum filii caritatis suae : In eo ergo quod aliis eamdit
aliis nondat quurnolunt cantared nõ miseri cordiam
&iudicium : quur autemillis potius quam illir d&ur. quis
cognouit sensum dñi quis inscrutabilia scrutari ualeat.
quis inuestigabilia uestigare conficitur itaq gratĩ dĩ
non secundum merita accipientũ dari: Sad secundum
placitum uoluntatis eius in laudem &gloriam ipsius
gratiae eius ut quigloriatur nullo modo insecpso sed

Expanded text:
rae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni rae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni scilicet et mali, coaeternas esse naturas: numquid ideo fides in dubium vocanda vel deserenda est, quam contra ipsos Pelagianos catholica defendit Ecclesia, quae asserit originale esse peccatum, cujus reatus generatione conntur nobiscum, ut simul in hac causa Pelagianorum destruamus errorem; cur putant esse dubitandum, quod etiam parvulos Deus, quibus dat suam gratiam per Baptismatis sacramentum, eruat de potestate tenebrarum, et transferat in regnum Filii charitatis suae ? aliis non dat, cur nolunt cantare Domino misericordiam et judicium? Cur autem illis potius quam illis detur, quis cognovit sensum Domini? quis inscrutabilia scrutari valeat? quis investigabilia vestigare? Conficitur itaque, gratiam Dei non secundum merita accipientum dari, sed secundum placitum voluntatis ejus in laudem et gloriam ipsius gratiae, ut qui gloriatur nullomodo in seipso sed
Abbreviated transcription (Latin):
benda est : qui non accipiunt scribturas scar̃ u&erir
instrumenti in quibus peccatum originale narratur :
et quid quid inde in litteris a postolicis legitur d&estabib
inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptorib:
scribturarum tamquam non fuerit ab a postolis dictum :
contrapelagianos autem hoc defendum est quodutraq
scribtura commeidait quam se accipere profititur :
haec dixi in primo libro retractionum cum retractarem
libros delibero arbitrio : nec sola sane is taibi a medicta
sunt dehis libris : uerum & aliamulta quos huic a duos
operi inserere longum putaui & non necessarium :
quod &uos existimo esse iudicaturos cumomnia legeritis:
quamuis ergo in libro tertio delibero arbitrio itadepar¬
uulis disputa uerimus &iam siuerum ess& quamdicunt
pelagiani ignorantiam & difficultaem sine quibus nullus
hominum nascitur. primordia non supplicia essenatu¬

Expanded text:
benda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris benda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostoContra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque Scriptura commendat, quam se accipere profitentur » . Haec dixi in primo libro Retractationum, cum retractarem libros de Libero Arbitrio. Nec sola sane ista ibi a me dicta sunt de his libris; verum et alia multa, quae huic ad vos operi inserere longum putavi, et non necessarium: quod et vos existimo esse judicaturos, cum omnia legeritis. Quamvis ergo in libro tertio de Libero Arbitrio ita de parvulis disputaverim, ut etiamsi verum esset quod dicunt Pelagiani, ignorantiam et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, primordia, non supplicia esse natu
Abbreviated transcription (Latin):
tatis arbitrio mali originem duci & dm̃siitaest creatorẽ
omnium naturarum culpandum esse contendunt.
eo modo uolentes secundum suae impi&atis errorem
manichei enim sunt immutabilem quandam & dõ
co adernam introducere naturammal: Item postali¬
quantum alio loco: deinde dictumest inquam ex quamise
ria peccantibus iustissime in flicta liberat dĩgratia quia
sponte homo idest libero arbitrio cadere potuit
non etiam surgere : ad quam miseriam iustie damnati¬
onis pertin& ignorantia & difficultar quam patitun
omnis homo ab ex ordio natiuitatis suae. nec abistomilo
quis quam nisidĩ gratia liberatur: quam miseriam pela¬
giani nolunt exiusta damnatione descendere ñeganter
originale peccatum quamuis ignorantia & difficultas
etiam si essent hominis primordia naturalia. nec sicculpan¬
dus sed laudandur dr̃ ess& Sicut in eoden librotertio
dis putauimus : quae disputatio contramanicheos ha¬

Expanded text:
tatis arbitrio mali originem duci, et Deum, si ita est, creatorem tatis arbitrio mali originem duci, et Deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt: eo modo volentes secundum suae impietatis errorem Manichaei enim sunt, immutabilem quamdam, et Deo coaeternam introducere naturam mali » . Item post aliquantum alio loco: « Deinde dictum est, » ria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos ha
Abbreviated transcription (Latin):
horum uerum ess& qua e non definite interponebam
Certa tameiratione concludere In omnibus dm̃ esse
laudandum : sineulla neces sitate cradedi duas sicut
illi uolunt coa&tnis boni & mal permixtis esso subsantus:
demique in primo raractationum libro quo d opus meum non¬
dum leistis cumadeos dem libros retractandes ueussem
hocest delibero arbitrio hta lo cutus sum Inhis inquam
libris iamulte disserta sunt ut incidentes non nullae
quaestiones quas uel enodare non poteram. uellongam
sermocinationem in praesenti requirebant Ita differ¬
rentur ut exutraque parte uel ex omnibus earundem
qua estionum partibus in quibus non apparebat quid ooti¬
us congruer& ueritati. Adhoctamen ratiocinatio nostra
concluder&ur ut quod lib& eorum uerum es s& laudandus
creder&ur uel etiam ostender&ur d̃: propter eos quio¬
pedisputatio illa sus cepta est q̃ui negant ex libero uolun¬

Expanded text:
horum verum esset, quae non definite interponebam, horum verum esset, quae non definite interponebam, certa tamen ratione concludere, in omnibus Deum esse laudandum, sine ulla necessitate credendi duas, sicut illi volunt, coaeternas boni et mali permixtas esse substantias. 27. Denique in primo Retractationum libro, quod opus meum nondum legistis, cum ad eosdem libros retractandos venissem, hoc est, de Libero Arbitrio, ita locutus sum: « In his, » inquam, « libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones quas vel enodare non poteram, vel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte, vel ex omnibus earumdem quaestionum partibus, in quibus non apparebat quid potius congrueret veritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut quodlibet eorum verum esset, laudandus crederetur, vel etiam ostenderetur Deus. Propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero volun
Abbreviated transcription (Latin):
malas ut quiuid&ur stare uideat necadat & quigloriat᷑
non inseipso sed indnõ glori&ur : quur autem causam
paruulorum ad exemplum maiorum sicut scribitis non
patiuntur ad ferri homines. qui contrapaelagianos non du¬
bitantes seo riginale peccatum quod perunum hominẽ
in trauit inmundum &exuno omnes isse in condanna¬
tionẽ quod & manichei non accipiunt : qui non solum
omnes u&eris instrumanti scribturas innulla auctori¬
tate non habent. uerum etiam eas quae ad nouum
pertinent testamentum sic accipiunt. ut suo quodam
priuilegio immo sacrilegio quoduolunt sumant.
quod uolunt reiciant : Contraquos agebam in libris
delibero arbitrio undeistinobis praes cribaidum putan:
Ideo qua estiones opero sissimas incidantes enucleate
soluere nolui : nen imium longum opusess& ubime
aduersus tam peruersos testimoniorum diuinorum
non a diuuabat auctoritas : et poteram sicut feci quod lib&

Expanded text:
malas; ut qui videtur stare, videat ne cadat ; et qui gloriatur, malas; ut qui videtur stare, videat ne cadat ; et qui gloriatur, non in se ipso, sed in Domino glorietur . 26. Cur autem « causam parvulorum ad exemplum majorum, » sicut scribitis, « non patiuntur afferri » homines, qui contra Pelagianos non dubitant esse peccatum originale, quod per unum hominem intravit in mundum, et ex uno omnes isse in condemnationem ? Quod et Manichaei non accipiunt, qui non solum omnes Veteris Instrumenti scripturas in ulla auctoritate non habent; verum etiam eas quae ad Novum pertinent Testamentum sic accipiunt, ut suo quodam privilegio, imo sacrilegio, quod volunt sumant, quod nolunt rejiciant: contra quos agebam in libris de Libero Arbitrio, unde isti nobis praescribendum putant. Ideo quaestiones operosissimas incidentes enucleate solvere nolui, ne nimium longum opus esset, ubi me adversus tam perversos testimoniorum divinorum non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sicut feci, quodlibet
Abbreviated transcription (Latin):
sicut duorum geminorum quorum unus assumitur
unus relinquitur disparest exitus merita communia:
Inquibus tamen sic alter magnadiboni tate liberatur :
ut alter nulla eius iniquitate damn&ur : Num quidenm
iniquitas est apud dm̃ ab sit sed inuestigabiles sunt
uia e ipsius : Itaq miseri cordiam eius in his quilberantur :¬
& ueritatem in his quipuniuntur sine dubitatione creda¬
mus Neque inscrutabilia scrutari aut inuestigabila
uestigare conemur: exore quippe infantium & lactan¬
tium suam perficit lauda : ut quod in his uidanus
quorum liberationem bona eorum merita nulla
praecedunt et in bis quorum damnationan utrisq
communia originalia sola praecedunt: hoc &inma¬
ioribus fieri nequa quam omnino cunctemur : idest
non putantes uel secundum sua merita gratiam cuiquã
dari uelnisi suis meritis quanq: puniri : Siuepares qui
lberantur atq: puniuntur. siuedis pares habeant causas

Expanded text:
Sicut duorum geminorum, quorum unus assumitur, Sicut duorum geminorum, quorum unus assumitur, unus relinquitur, dispar est exitus, merita communia: in quibus tamen sic alter magna Dei bonitate liberatur, ut alter nulla ejus iniquitate damnetur. Numquid enim iniquitas est apud Deum? Absit: sed investigabiles sunt viae ipsius. Itaque misericordiam ejus in his qui liberantur, et veritatem in his qui puniuntur, sine dubitatione credamus: neque inscrutabilia scrutari, aut investigabilia vestigare conemur. Ex ore quippe infantium et lactentium suam perficit laudem : ut quod in his videmus quorum liberationem bona eorum merita nulla praecedunt, et in his quorum damnationem utrisque communia originalia sola praecedunt, hoc et in majoribus fieri nequaquam omnino cunctemur, id est, non putantes, vel secundum sua merita gratiam cuiquam dari, vel nisi suis meritis quemquam puniri, sive pares qui liberantur atque puniuntur, sive dispares habeant causas
Abbreviated transcription (Latin):
proinde sicut a postolus ait Nonuolentis. neq: currenis
sed miserentis estdi : qui & paruulis quibus uult&iam
non uolentibus nec currentibus subuinit : quos ante consti¬
tutionẽ mundi elegit inxp̃o daturus eis gratum gratis
hocesi nilis eorum uefidei udl operum mer iti praatalamib:
&maioribus &iam his quos praeuidit si agudeor facties rot
suis miracubs credituros quibus nonuult subuenire non sub¬
uenit : De quibus in sui praedestinatione occulte quidan :
sediuste ahud iudicauit: Non nim est iniquitas a pud dim̃:
Sed inscrutabilia sunt iudicia eius & inuestigabiles uiae
eius: uni uersae autem uiaet dnĩ : miseri cordia & ueritas :
Inuestigabils ergo est misericordia : quacuius uult mise¬
rur nulbsetus praecedentibus meritis & inuestigabilis
ueritas quaquem uult obdurat eius quiden praecedentib:
meritis : Sed cumeo cuius miseretur plerumq communib: :

Expanded text:
APUT XI. 25. Proinde, sicut Apostolus ait, Non volentis neque currentis, APUT XI. 25. Proinde, sicut Apostolus ait, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei : qui et parvulis quibus vult, etiam non volentibus neque currentibus subvenit, quos ante constitutionem mundi elegit in Christo, daturus eis gratiam gratis, hoc est, nullis eorum vel fidei vel operum meritis praecedentibus: et majoribus etiam his quos praevidit, si apud eos facta essent, suis miraculis credituros, quibus non vult subvenire, non subvenit; de quibus in sua praedestinatione occulte quidem, sed juste aliud judicavit. Non enim est iniquitas apud Deum; sed inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus : universae autem viae Domini misericordia et veritas . Investigabilis ergo est misericordia, qua cujus vult miseretur, nullis ejus praecedentibus meritis: et investigabilis veritas, qua quem vult obdurat , ejus quidem praecedentibus meritis, sed cum eo cujus miseretur plerumque communibus.
Abbreviated transcription (Latin):
non iudi cari hominem ex eo quod oraenos citur malefuis se
facturus. Siei quocumq beneficio ut id non faciat consulatꝰ:
consultum estigitur &illi qui raptus est nemalitia muta¬
r& intellectum eius: Sedquur nonita consultum fuerit
tirus &sidoniis ut crederent &raperentur nemalitia
mutar& intellectum eorum forsitan responder& ille
cuiplacuit istomodo hanc soluere quaestionẽ : Ego uero
quantum adhoc quod ago attin&: sufficere uideo ut secundũ
istam quoq: sententiam demonstrentur homines non
iudicari dehis quae non fecerunt. etam si facturi fuis se
praeuisi sunt . quam quam ut dixi hanc opinionem qua
putantur inmorientibus uel mortuis uindicari quae praes¬
citi sunt facturiesse siuiuerent etiam refellere pudeat:
Neuideamur &nos existimasse alicuius esse momentiquã
maluimus disputatione cohibere quaͥn silentio praeterire :

Expanded text:
non judicari hominem ex eo quod praenoscitur male fuisse non judicari hominem ex eo quod praenoscitur male fuisse facturus, si ei quocumque beneficio ut id non faciat consulatur. Consultum est igitur et illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus . Sed cur non ita consultum fuerit Tyriis ac Sidoniis, ut crederent et raperentur, ne malitia mutaret intellectum eorum; forsitan responderet ille, cui placuit isto modo hanc solvere quaestionem: ego vero quantum ad hoc quod ago attinet, sufficere video, ut secundum istam quoque sententiam, demonstrentur homines non judicari de his quae non fecerunt, etiamsi facturi fuisse praevisi sunt. Quanquam, ut dixi, hanc opinionem, qua putantur in morientibus vel mortuis vindicari peccata, quae praesciti sunt facturi esse si viverent, etiam refellere pudeat, ne videamur et nos existimasse alicujus esse momenti, quam maluimus disputatione cohibere, quam silentio praeterire. C
Abbreviated transcription (Latin):
cum dipsa nobis adid quod agimus suffrag&ur siiim
mis eratione dns̃ non fecit inistis uirtutes perquas peri
possent fideles negrauius punirentur . Cum posiea fieren
infideles quo deos futuros fuisse praesciuit. Satis a ꝑteq
monstratur dehis peccatis neminem iudicari mortuo¬
rum quae praesciuit fuisse facturum .si aliquo modo
ei neilla faciat subuenitur sicuttirus & sidonii sisisenta¬
tia illa uera est subuenis sedicitur xpr quos maluit non
accedere adfidem quam scelere multo graui oredisce¬
dere afide quod eos si accessis sent prae uiderat fuis se
facturos: quam uis sidicatur quur non factum est
ut crederent potius & hoceis praestar&iur ut antequam
fidemn relinquerent ex hac uita e migrarent quid res¬
ponderi possit ignoro : quienim dicit relicturis fidẽ
beneficium fuisse concessum nehabere inciperent
quod grauiore impidaten desererent : Satis iudicat

Expanded text:
cum et ipsa nobis ad id quod agimus suffragetur? Si enim cum et ipsa nobis ad id quod agimus suffragetur? Si enim miseratione Dominus non fecit in istis virtutes, per quas fieri possent fideles, ne gravius punirentur cum postea fierent infideles, quod eos futuros fuisse praescivit; satis aperteque monstratur, de his peccatis neminem judicari mortuorum, quae praescivit fuisse facturum, si aliquo modo ei ne illa faciat subvenitur: sicut Tyriis et Sidoniis, si sententia illa vera est, subvenisse dicitur Christus, quos maluit non accedere ad fidem, quam scelere multo graviore discedere a fide, quod eos, si accessissent, praeviderat fuisse facturos. Quamvis si dicatur, Cur non factum est ut crederent potius, et hoc eis praestaretur, ut antequam fidem relinquerent, ex hac vita migrarent? quid responderi possit, ignoro. Qui enim dicit, relicturis fidem beneficio fuisse concessum, ne habere inciperent quod graviore impietate desererent, satis indicat
Abbreviated transcription (Latin):
rent sieis corporis mors lapsum eorum praeuemens
subuenir& : quõ nullus mortuus iudicatur exbonis seumalis
quae fuerat si non morer&tir acturus : alioquintiru& sidonii
non secundumea quaegesserunt poenas iuerent sed pocius
secundum ea quaegesturi fuerant suneis illaeuirtutes
euangelicae factae fuissent ipergrandem paenitentiam
& perxp̃i fidem consequerentur salutem : quidam dispu¬
tator catholicus non ignobilis hunc euangelii locum sic
exposuit ut dicera praescisse dnm̃ trrios & sidonios a fide
fuisse postea reces surofcum factis apud semiraculis credi¬
dissent Et misericordia potius non eum illicista fecisse
quõ grauiori poena obnoxii fierent sifidem quam tenue¬
rant reliquissent quamsi eam nullo tempore tenuis senN :
Inquasententia docti hominis &ad modum acuti quae sint
adhuc merita requirenda quid ine nunc attin& dicere

Expanded text:
rent, si eis corporis mors, lapsum eorum praeveniens, rent, si eis corporis mors, lapsum eorum praeveniens, subveniret. Quoniam nullus mortuus judicatur ex bonis seu malis, quae fuerat si non moreretur acturus: alioquin Tyrii et Sidonii non secundum ea quae gesserunt poenas luerent; sed potius secundum ea quae gesturi fuerant, si in eis illae virtutes evangelicae factae fuissent, per grandem poenitentiam et per Christi fidem consequerentur salutem. CAPUT X. 24. Quidam disputator catholicus non ignobilis hunc Evangelii locum sic exposuit, ut diceret praescisse Dominum Tyrios et Sidonios a fide fuisse postea recessuros, cum factis apud se miraculis credidissent, et misericordia potius non eum illic ista fecisse: quoniam graviori poenae obnoxii fierent, si fidem quam tenuerant reliquissent, quam si eam nullo tempore tenuissent. In qua sententia docti hominis et admodum acuti, quae sint adhuc merito requirenda, quid me nunc attinet dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
facturi essent siuiuerent mortui iudicantur. Pro fecto
qua fidelos futurierant isti si eis cumtantis mira cubs fuiss&
euangelium praedicatum non sunt utiq puniadi puni¬
aitur autem : falsum est igitur & secundum eamortuos
iudicari quae facturiessent Siaduiuenites euangelium
peruaur& : &sihoc falsum est ñ on est quurdicatur de in fan¬
tibus quipereunt sinebaptis mate morieites hoc ineis eo
merito fieri quia praesciuit dr̃ eos siuiuerdit praedicatumq
ills es s& euangelium infidelite audituror: pestitigitꝰ
ut solo original peccato teneantur obstricti & proptes
hoc solum eant in damnationem quoduidemus aliis
eandem habentibus causam nonnis ꝑdĩgratuitum
gratiam regeneratione donam. et eius occulto iusto
tamen iudicio quõ non est iniquitas apud dm̃. quos dam
&iam postbaptis mum pessime uiudido perituros.
In hac tamen uita quo us que pereant d&ineri qui non peri¬

Expanded text:
facturi essent si viverent, mortui judicantur; profecto, facturi essent si viverent, mortui judicantur; profecto, quia fideles futuri erant isti, si eis cum tantis miraculis fuisset Evangelium praedicatum, non sunt utique puniendi; punientur autem; falsum est igitur et secundum ea mortuos judicari, quae facturi essent si ad viventes Evangelium perveniret. Et si hoc falsum est, non est cur dicatur de infantibus qui pereunt sine Baptismate morientes, hoc in eis eo merito fieri, quia praescivit eos Deus, si viverent, praedicatumque illis fuisset Evangelium, infideliter audituros. Restat igitur ut solo peccato originali teneantur obstricti, et propter hoc solum eant in damnationem; quod videmus aliis eamdem habentibus causam, non nisi per Dei gratuitam gratiam regeneratione donari; et ejus occulto, justo tamen judicio, quoniam non est iniquitas apud Deum , quosdam etiam post Baptismum pessime vivendo perituros, in hac tamen vita quo usque pereant detineri; qui non peri
Abbreviated transcription (Latin):
qui factis apud setam magnis uirtutibus credere noluerid
quod & dnr̃ increpans arguit &dicit : uae tibi choraga in
& bessaida quiasi intiro &sidone factie fuissent uirtutes
quae factae sunt inuobis. olim incilicio &cinere penitor¬
tiam egissent : Sed num quid possumus dicere &iam
tirios & sidonios talibus apud seuirtutibus factis
credere noluisse. Aut credituros non fuisse sifierent.
cum ds ipsedñs attest&ur quod acturiessent magnae
humiltatis paenitentiam siln eis facta essent diumarũ
ila signa uirtutum & timen indieiudicii punientur. quamuis
minore supplicio quam illie ciuitates quae a pud seuir tutibus
factis credere noluerunt: Secutus enum dñr̃ait: uerum¬
tamen dico uobis ti. ro&sidoni remissius erit indie iudicu
quam uobis: Seuerius ergo puniaitur isti illi remissius
sed tame punienur: porro si&iam secundum facta quae

Expanded text:
qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt. qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt. Quod et Dominus increpans arguit, et dicit: Vae tibi, Chorozain et Bethsaida: quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in vobis. olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent. Sed numquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere noluisse, aut credituros non fuisse, si fierent? cum eis ipse Dominus attestetur, quod acturi essent magnae humilitatis poenitentiam, si in eis facta essent divinarum illa signa virtutum. Et tamen in die judicii punientur, quamvis minori supplicio quam illae civitates, quae apud se virtutibus factis credere noluerunt. Secutus enim Dominus ait: Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis . Severius ergo punientur isti, illi remissius; sed tamen punientur. Porro si etiam secundum facta quae