comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ab aduersario cõmissa sit. Fer magnũ ẽe̾. et
magno futurũ decͥmẽto. si ea res ab his qͥ p̃tatẽ
re ad augẽda que uolũtati fuerit ĩpedim̃to et
se plusꝗͣ fecerit. fac̾e nõ potuisse. E in õĩbꝰ rebꝰ
uoluntatẽ spectari. oportere.E se cõuinci non
posse. qđ nõ absit culpa. Et ex suo nomine ꝯmu
nem. homiuũ infirnitatẽ posse dãnari. Deiĩ
nib ee̾ indigniꝰ ꝗ̃ cũ qui culpa careat. supplicio
nõ carere. Loci aũ cõmunes accusatoris in
cõfessionẽ unus alter qͣnea pocestas peccandi
relinquatur. si semel insticucũ sit ut nõ de facto
sed facti de causa queratur. Deffensorit aũ cõ¬
questio ẽ. calamitatis eiꝰ. q̃ nõ culpa sed ui maio¬
re quadã acciderit. & de fortune potestate. Eho¬
minũ infirmitate. E uti suũ aĩmũ cõsident nõ
euencũ. En quibꝰ oĩbus cõquestionẽ suarũ erum
narũ & crudelitatis adu̾sariorũ indignacionem

Expanded text:
quae ab ad- versario commissa sit: permagnum esse et quae ab ad- versario commissa sit: permagnum esse et magno fu- turum detrimento, si ea res ab iis, qui potestatem re adaugenda, quae voluntati fuerit inpedimento; et se plus, quam fecerit, facere non po- tuisse; et in omnibus rebus voluntatem spectari opor- tere; et se convinci non posse, quod absnem hominum infirmitatem posse dam- nari. deinde nihil esse indignius quam eum, qui culpa careat, supplicio non carere. Loci autem communes: accusatoris in confessionem, et quanta potestas peccandi relinquatur, si semel in- stitutum sit, ut non de facto, sed de facti causa quaera- tur; defensoris conquestio est calamitatis eius, quae non culpa, sed vi maiore quadam acciderit, et de for- tunae potestate et hominum infirmitate et, uti suum animum, non eventunarum et crudelitatis ad- versariorum indignationem
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nõ ignorabile nõ furtiuũ non necessariũ fue¬
rit. Postea demõstrare potuisse uitari &. hac rõue
prouidi potuisse: si hoc aut illud fecisset. et ne¬
sic fecisset p̃caueri. E diffinicionibꝰ ostende non
hanc inprudenciã. aut casũ: aut necessicudinẽ
sed merciã. negligeniã. fatuitatẽ nonunari opt̾e.
Ac si qua necessitudo turpitudinẽ udebit᷑ hr̃e.
oporcebit ꝑ locorũ cõmuniũ implicacõem redar¬
guentẽ. demõstrare qͥduis perpeti. mori deuiq
saciꝰ fuisse ꝗͣ eiꝰmodi necossitudini obtẽperare:
Atq cũ ex his loas deqͥbus in negociali parte
dictum ẽ. uiris & eqͥtatis naturã oportebit qͣre¬
re. et qĩ inabsoluta iuridiciali pse hoc ip̃m a
facultas erit exemplis uti eorũ hõim oporcebit
quibus insimili excusacione nõ sit ignotũ.&. cõ¬
tẽcione magis ilł iguoscendũ fuisse: & ex de liba¬
cionis partibus tp̃e aut inutile ee cõcedi eã rẽ

Expanded text:
us non ignorabile, non fortuitum, non necessarium fueus non ignorabile, non fortuitum, non necessarium fuerit; postea demonstrare potuisse vitari: hac ratione provideri potuisse, si hoc aut illud fe- cisset, aut, nisi fecisset, praecaveri; et definitionibus ostendere non hanc inprudentiam aut casum aut ne- cessitudinem, sed inertiam, neglegentiam, fatuitatem nominari oportere. ac si qua necessitudo turpitudi- nem videbitur habere, oportebit per locorum commu- nium inplicationem redarguentem demonstrare quid- vis perpeti, mori denique satius fuisse quam eius- modi necessitudini optemperare. atque tum ex iis locis, de quibus in negotiali parte dictum est, iuris et aequitatis naturam oportebit quaerere et quasi in absoluta iuridiciali per se hoc ipsufa- cultas erit, exemplis uti oportebit, quibus in simili excusatione non sit ignotum, et contentione, magis illis ignoscendum fuisse, et deliberationis partibus, turpe aut inutile esse concedi eam rem,
Abbreviated transcription (Latin):
apud rhodios ut si qua rostrata nauis ĩ portu
deprehensa sit publicetur. Cũ magna ĩ alto tẽpestas
nauem coegit. Questor nauẽ popli uocat. Nauis
dñs negat. nauẽ oportere publicari. Intencio est.¬
Nauis rostrata ĩ portu ẽ dephensa. Depulsio est.
lex publicarit. Cumq hec nauis inuitis nautis.
nntẽpestatis inportũ cõiecta sit oporteat ne cam
publicari. Horũ triũ gen̾um. id circo munũ con¬
argum̃toꝵ. Nã in his õibus. pͥmũ si qͥd res ipsa
dabit facultatis cõiecturã induci ab actusacore
oportebit. ut id qđ uoluntate factũ negabit᷑ cõ¬
sulto factum suspiciõe aliqͣ demõstraret. De iñ
induc̾e diffiuicionẽ nocessitudinis: aue casus aut
inprudencie E exempla ad eã diffinicionẽ adiũ¬
gere inquibꝰ in prudencia udeatur: aut casus.¬
fuisse: aut necessicudo. & ab his id qđ reus infer¬
at separe .i. ostenđe dissimile: qđ leuiꝰ: qđ faciliꝰ.¬

Expanded text:
apud Rhodios, ut, si qua rostrata in portu navis apud Rhodios, ut, si qua rostrata in portu navis depre- hensa sit, publicetur. cum magna in alto tempestas navem coe+git. quaestor navem populi vocat, na- vis dominus negat oportere publicari. intentio est: rostrata navis in portu deprehensa est. depulsio con- lex publicarit cumque haec navis invitis nautis vi tempestatis in portum coniecta sit, oporteatne eam publicari? Horum trium generum idcirco in unur. nam in his omnibus primum, si quid res ipsa dabit facultatis, coniecturam induci ab accusatore oportebit, ut id, quod voluntate factum ne- gabitur, consulto factum suspicione aliqua demon- stretur; deinde inducere definitionem necessitudinis aut casus aut inprudentiae et exempla ad eam defini- tionem adiungere, in quibus inprudentia fuisse videatur aut casus aut necessitudo, et ab his id, quod reus in- ferat, separare, id est ostendere dissimile, quod le- vius, facili
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nõ potucrit. & id nõ oportere nescierit: sit ne
supplicio dignꝰ. Casus aũ infertur ĩ cõcessionem.
cũ demõstrabit᷑ aliqͣ fortune uis uolũtati obsti¬
tisse ut in hac. Cũ lacedemoniis lex ẽẽt ut hostas
nͥ ad sacrificiũ qͦddã redemptor. p̾buisset capitalis
esset hostias qui redimerat cũ sacrificii dies insta
onẽ fluit: ita magnus & uelxinẽs factus ẽ: ut
eo traduci uctime ulło mͦ possent. redemptor hic
uoluntatis ostẽdende causa hostias cõstituit oes
õis studio eiꝰ subitã magnitudinẽ flumĩs scrẽt¬
fiusse impedim̃to tm̃ quidã capitis accersiruns.
Intencio ẽ hostie. quas debuisti ad sacrificium
p̃sto nõ fuerũt. Depulsio ẽ cõcessio. Racio. flum̃
enĩ subito accreuit. Sea re traduci nõ potuerũt
subita fluminis obstiterit. maguitudo. supplicio
dignus ne sit. Necessitudo aũ infert̾: cũ uiqͣdã
reus id qđ fec̾it fecisse deffendit hoc iͦ. Lex est

Expanded text:
quod non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne quod non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne supplicio dignus? Casus autem inferetur in concessionem, cum demon- stratur aliqua fortunae vis voluntati obstitisse, ut in hac: cum Lacedaemoniis lex esset, ut, hostias nisi ad sacrificium quoddam redemptor praebuisset, capital esset, hostias is, qui redemerat, cum sacrificii dies instarcedaemonem fluit, ita magnus et vehemens factus est, ut ea traduci victimae nullo modo possent. redemptor suae voluntatis ostendendae causa hostias constituit omnes omnes studio eius subitamfuisse inpedimento, tamen quidam capitis arcesserunt. intentio est: hostiae, quas debuisti ad sacrificium, praesto non fuerunt. depulsio concessio. ratio: flumen enim subito accrevit et ea re traduci non potuerunt.subita fluminis obstiterit magnitudo, supplicio dignusne sit? Necessitudo autem infertur, cum vi quadam reus id, quod fecerit, fecisse defenditur, hoc modo: lex est
Abbreviated transcription (Latin):
siquid indignaciõis aut cõquestionis habobit.
sũmi oportebit. Concessio ẽ ꝑ quã nõ factũ
ip̃m improbat᷑. ab reo: sed ut ignoscat᷑ id petit᷑.
Cuius partes sunt due. Purgacio. E dep̃cacio. fu¬
rgacio est. per quã eiꝰ qͥ accusatur. nõ fac tum
ipsum. sed uolũcas deffendit᷑. Ea partes ħt cres.
Inprudenciã. casum. necessitudinẽ. Em prudencia
est cũ scisse aliquid.is qui arguitur negat. Ut
apđ quosdã lex erat. neqͥs diane uitulũ ĩmola¬
ret. Nauec qͥdã cũ adu̾sa tempestate ĩ alto ia¬
ctarentur: uouerũt si eo portu qͣm cõspiciebãt
potiti eent. ei deo qui ibi eeͬt. se uitulũ ĩmolat᷑os.
Casu auẽ erat in eo portu. fanũ diane: eiꝰ cui ui¬
tulũ ĩmolare nõ licebat. Imprudentes legis ui
ẽ. uitulũ ĩmolastis ei deo. cui nõ licebat. Depulsio
ost cõcessione posita. Racio ẽ nesciui nõ licere.
plicio dignus c̾e probaris. Iudicacio ẽ cũ id fec̾it

Expanded text:
si quid indigna- tionis aut conquestionis habebit, si quid indigna- tionis aut conquestionis habebit, sumi oportebit. Concessio est, per quam non factum ipsum pro- batur ab reo, sed ut ignoscatur, id petitur. cuius partes sunt duae: purgatio et deprecatio. Purgatio est, per quam eius, qui ac luntas defenditur. ea habet partes tres: inprudentiam, casum, necessitudinem. Inprudentia est, cum scisse aliquid is, qui arguitur, negatur; ut apud quosdam lex erat: ne quis Dianae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa tem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem conspiciebant, potiti essent, ei deo, qui ibi esset, se vitulum immolaturos. casu erat in eo portu fanum Dianae eius, cui vitulum immolare non licebat. in- prudentes legis, cum est: vitulum immolastis ei deo, cui non licebat. depulsio est in concessione posita. ratio est: nescivi non licere. pplicio dignus es. iudicatio est: cum id fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ligetur. In hoc auͣ nõ accusare alt̾m nec culpã
in alt̾m tranfferre debet. sed demõstrare eã rẽ
nihil ad se nec ad potestatẽ nec ad officiũ suũ
pertinuisse aut pertin̾e. Atq in hoc gn̾e. hoc
accidit noui qđ accusator qͦ sepe ex remocione
criminacionẽ conficit. ut si quis eũ accuset: qͥ
cũ pretor e̾et ĩ expedicione ad arma populum
uocarit cũ cõsules ẽent. Nã ut in supiore exẽplo
reus ab suo officio & apotestate factũ dimõue¬
bat. sic in hoc ab eiꝰ officio ac pocestate. qui ac¬
cusatur. ip̃e accusator factum remouẽdo. hac
ipsa rõne cõfirmat. accusacionẽ. In hac ab utro¬
q exõibus partibus honestatis. E ex õibꝰ uuli¬
tatis partibꝰ. exemplis sinis rõcinãdo qͥd cuniꝰq
iuris officii potestatis sit queri oportebit .ł. fue¬
rit. ne ei quo de agicur id iuris officii potestatis
attributũ nec ne. Locos auͣ cõmunes ex ip̃a re

Expanded text:
legetur. in hoc autem non accusare alterum nec culpam legetur. in hoc autem non accusare alterum nec culpam in alium transferre debet, sed demonstrare eam rem nihil ad se nec ad potestatem neque ad officium suum per- tinuisse aut pertinere. atque in hoc genere hoc ac- cidit novi, quod accusator quoque saepe ex remo- tione criminationem conficit, ut si quis eum accuset, qui, cum praetor esset, in expeditionem ad arma populum vocarit, cum consules essent. nam ut in su- periore exemplo reus ab suo officio et a potestate factum demovebat, sic in hoc ab eius officio ac po- testate, qui accusatur, ipse accusator factum remo- vendo hac ipsa ratione confirmat accusationem. in hac ab utroque ex omnibus partibus honestatis et ex om- nibus utilitatis partibus, exemplis, signis, ratiocinando, quid cuiiuris, potestatis sit, quaeri opor- tebit et fueritne ei, quo de agetur, id iuris, officii, potestatis attributum necne. Locos autem communes ex ipsa re,
Abbreviated transcription (Latin):
dedito quidã insonatu cũ qͦ dicũt. qͥ porcã tenu¬
erit dedi oportere. Intensio ẽ dedi oportet. Depu¬
lsio est nõ oportet. Questio ẽ. oporteat ne.
Racio ẽ. nõ enim meũ fuit officiũ: nec mea po¬
testas: cũ & id etatis nõ habui & pͥuatus cem. et
eẽ sũma cũ auc toritate & potestate imꝑacor.
Infirmacio ẽ. At enĩ qm̃ tu parciceps factꝰ es
inturpissimo fođe sũme religionis dedi te que¬
nit. Fudicacio ẽ. cũ is potestatis niħ habuerit
uissu impatoris infede. E in tanta religione int̾¬
fuerit: dedendus ne sit hostibus nec ne.H
genus cause. cũ supiore hoc differt qđ in illo
concedit se reus oportusse facere id qđ fieri
dicat accusator nõ oportuisse: sed alicui rei auc
homini causam/ attribuit: que uoluntati sue fu¬
erit impedim̃to siue concessionis partibꝰ. Nã
earũ quedã maior uis est. qđ paulo post ĩtel¬

Expanded text:
dedito, quidam in senatu eum quoque dicit, qui porcum tenudedito, quidam in senatu eum quoque dicit, qui porcum tenuit, dedi oportere. Intentio est: Dedi oportere. Depulsio est: Non oportet. Quaestio est: Oporteatne? Ratio: Non enim meum fuit officium, nec mea potestas, cum et id aetatis non habui, et privatus essem, et summa cum auctoritate et potestate imperator Infirmatio est: Quoniam particeps factus es in turpissime foedere, summae religionis dedi te convenit. Judicatio est: Cum is qui potestatis nihil habuerit, jussu imperatoris in foedere et in tanta religione interfuerit, dedendusne sit hostibus nec ne? Hoc genus causae cum superiori differt, quod in illo concedit se reus, oportuisse facere id quod fieri dicat accusator oportuisse; sed alicui rei aut homini eam causam attribuit, quae voluntati suae fuerit inpedimento, sine concessionis partibus; nam earum maior quaedam vis est, quod paulo post intel
Abbreviated transcription (Latin):
erit in ip̃o. Eid signis cõfirmandũ ẽ. huiꝰ modi.
Ex cet̾a diligencia ex aũ factis aut dictis: atq
hoc ip̃i utile fuisse fac̾e. in utile aũt̃ ñ fac̾e. et
cũ cet̾a uita fuisse hoc magis cõsentaneũ. ꝗͣ qđ¬
ꝓpt̾ alt̾ius culpã nõ fec̾it. Si auͣ nõ iuhoĩem certũ.
sed in rẽ aliquã causa dimouebitur: ut ĩ hac ea¬
deni re. si questor mortuus eͬẽt. Sid arco legatis
pecunia data nõ e̾et accusacione alteriꝰ & culpe
depulsione dẽpta. cet̾is similit̾ uti loas oportebit.
nobis dicendũ erit. Loci auͣ cõmunes idẽ utsq
fere. qͥ superioribus assũptiuis mcidẽt. hic autẽ
cercissime accusatoris facti indignacio. Deffẽso¬
crimini negat. neq ad se neq adsuũ officiũ reꝰ
ꝑtinuisse. nec si qđ in eo sit delictũ sibi attribui¬
oportere. Ed cause genus est huiꝰmodi. In eo fe¬
dere qđ factum ẽ quõdã cũ sãnitibus: qui dam

Expanded text:
erit in ipso, et id signis confirman- dum huiusmodi: erit in ipso, et id signis confirman- dum huiusmodi: ex cetera diligentia, ex ante factis aut dictis; atque hoc ipsi utile fuisse facere, inutile autem non facere, et cum cetera vita fuisse hoc magis consentaneum, qerit. si autem non in hominem certum, sed in rem aliquam causa demovebitur, ut in hac eadem re, si quaestor mortuus esset et idcirco legatis pe- cunia data non esset, accusatione alterius et culpae depulsione dempta ceteris similiter uti locis oportebit rit. Loci autem communes idem utrisque fere, qui in superioribus assumptivis, incident; hi tamen certissi- me: accusatoris, facti indignatio; defensocrimini, negat neque ad se neque ad officium suum reus pertinuisse; nec, si qoportere. Porro id causae genus est ejusmodi: Id eo foedere quod factum est quondam cum Samnitibus, quidam a
Abbreviated transcription (Latin):
erit: si nimiꝰ potuerit negabit hoc iudiciũ ad il¬
lius : sed ad huiꝰ quẽ accuset ip̃e culpã ꝑciuere.
Postea dicet suo quemq officio. cõsulere oporee
net si ille peccasset. hunc oportuisset peccare.
Deude si ille deliq̃rit: seꝑatim illũ sicut hunc
accusari oꝑtere: et nõ cũ huiꝰ deffensione cõiũ¬
gi illiꝰ accusacionẽ. Deffensor au cũ cet̾a. si qͣ
ex aliis icidẽt cõstitucionibꝰ ꝑtractarit. de ip̃a
disset. ostendet se aut nõ potuisse. aut nõ debu¬
isse id facere:. qđ accusator dicat oportuisse: qđ¬
nõ potuerit ucilicatis parcibꝰ in qͥbus ẽ necessicu¬
diuis us implicata. qđ nõ debuerie houestare¬
cõsidabitur. Deutroq distinciꝰ in delib̾atiuo gn̾e dice¬
tur. De inde oĩa facta e̾e ab ren q̃ in ip̃ius fuerĩt
potestate. Qđ minꝰ ꝗͣ cõuenerit factum sit culpa
id alt̾ius accidisse. De uide in alt̾ius culpa exponẽ¬
da demõstrandũ est. qͣntũ uolũtatis & studii fu¬

Expanded text:
sin minus poterit, negabit ad hoc iudicium illius, sed huius, quem ipse accuset, culpam pertinere. postea dicet suo quemque officio consulere oportere; nec, si ille peccasset, hunc oportuisse peccare; deinde, si ille deliquerit, separatim illum sicut hunc accusari oportere et non cum huius defensione coniungi illius accusationem. Defensor autem cum cetera, si qua ex aliis incident constitutionibus, pertractarit, de ipsa disset, ostendet se aut non potuisse aut non debuisse id facere, quod accusator dicat oportuisse; quid potuerit, ex utilitatis partibus, in quibus est necessitudinis ativo genere dicetur. deinde omnia facta esse ab reo, quae in ipsius fuerint potestate; quod minus, quam convenerit, fac- tum sit, culpa id alterius accidisse. deinde alterius culpa exponenda demonstrandum est, quantum volun- tatis et studii fu
Abbreviated transcription (Latin):
eo uerbo uno plibus ne mea sentẽcia inqͣ is qui
dicet accipiẽdũ c̾e mõstrabit. Deinde exsupiore
Q ex ĩferiore scriptura docendũ id qđ querat᷑ si¬
eri pspiciũ. Quare si ip̃a seperatĩ ex se u̾ba ꝯsi¬
Tantur oĩa: aut pleraq anibigua iustim in q̃
añi ex õi cõsidata scriptura ꝑspicua fãt. Heti
ambigua nõ oportere existimari. Eeuide qͣ i

Expanded text:
eo verbo uno pluribusve in eam sen- tentiam, in quam is, qui dicet, accipiendum esse demon- strabit. deinde ex superiore et ex inferiore scriptura docendum id, quod quaeratur, fieri perspicuum. quare si ipsa separatim ex se verba considerentur, omnia aut pleraque ambigua visum iri; quae autem ex omni considerata scriptura perspicua fiant, haec ambigua non oportere e
Abbreviated transcription (Latin):
rtere de eiꝰ uoluntate nos argum̾tari qͥ ne id fa¬
cere possemus. Indiciũ nob̃ requirit sue uolũta¬
tis. Multa ĩcõmoda cõsequi si instituat᷑ ut ab scͥ¬
pto recedat᷑. Nã E eos qͥ aliqͥd scribãt nõ existi
maturos id qđ scͥpserint. ratum futurũ. E eos qui
iudicẽt certũ qđ seqͣntur niħ habituros si semel
ascripto receđe cõsueuerit. Qđ si uolũtas scͥpto¬
ris obseruãda sit se nõ adu̾sarios auolũtate eiꝰ

Expanded text:
rtere de eius voluntate nos argumentari, qui, ne id fartere de eius voluntate nos argumentari, qui, ne id facere possemus, indicium nobis reliquerit suae voluntatis; multa in- commoda consequi, si instituatur, ut ab scripto rece- datur. nam et eos, qui aliquid scribant, non existi- maturos id, quod scripserint, ratum futurum, et eos, qui iudicent, certum, quod sequantur, nihil habituros, si semel ab scripto recedere consueverint. quodsi voluntas scriptoris conservanda sit, se, non adver- sarios, a voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
neget. Utrũ negare ausus sit dicere se disiturũ.
si neutrũ neget & contra cm̃ dicat. niħ ee̾ qͦ hoĩem
niħ cõtradici possit. sepe id qđ scͥptũ est reatãdo
sepe cũ scripto factũ aduersarii cõfligẽdo. atq
int̾dũ acrit̾ adudicẽ ip̃m reu̾cendo: qͦ in loco
iudici demõstrandũ ẽ quid iuratus sit. qͥd seqͣ
debeat. Duabus de causis iudiẽeoport̾e dubitare.
si aut scͥpcũ sit obscure: aut neget aliqͥd adu̾sa¬
rius. cũ aũ & scriptũ apte sit. E adu̾sarius om̃ia
cõfiteatur. tũ legi parere. nõ int̾pretrari legẽ opor¬
tere. Hoc loco confirmato tũ diluere ea que cõtra
dici poterũtꝰ oꝑtebit. Contra aũ dicet᷑ si aut ꝓrsꝰ
aliud sensisse scripeor scripsisseq aliud demõstra¬
bitur: ut in illa de testamẽto quã ꝓposuimꝰ ꝯtrou̾¬
sia aut cã assũptiua inferet᷑. ꝗͣ obrẽ scripto non
scripsisse dicetur. is qui scripto utet᷑ dicet. nõ opo¬

Expanded text:
neget; utrum negare ausus sit, se dicere desiturum. neget; utrum negare ausus sit, se dicere desiturum. si neu- trum neget et contra tamen dicat: nihil esse quo hominem si contra dici nihil possit, saepe id, quod scriptum est, recitando, saepe cum scrip- to factum adversarii confligendo atque interdum acri- ter ad iudicem ipsum revertendo. quo in loco iudici demonstrandum est, quid iuratus sit, quid sequi debeat: duabus de causis iudicem dubitare oportere, si aut scriptum sit obscure aut neget aliquid adversarius; cum et scriptum aperte sit et adversarius omnia con- fiteatur, tum iudicem legi parere, non interpretari legem oportere. Hoc loco confirmato tum diluere ea, quae contra dici poterunt, oportebit. contra autem dicetur, si aut pror- sus aliud sensisse scriptor et scripsisse aliud demon- strabitur, ut in illa de testamento, quam posuimus, controversia, aut causa assumptiva inferetur, quamob- rem scripto non scripsisse dicetur, is, qui scripto utetur, haec dicet: non opo
Abbreviated transcription (Latin):
uituli ĩmolacione ꝙ per uĩ: ut ĩ naui rostrata
Ep casum : ut meurote flumis maguitudĩe: qͣre
aut ita sñia inducetur: ut unũ quidã uoluisse
scriptor demõstret᷑: aut sic ut ĩ eiꝰmodi re & tp̃e
hoc uoluisse doceatur. Ergo is qͥ scriptũ deffendet
his locis plerũq oĩbus maiore aut̃ parte pot̾it
semꝑ uti. Erimũ scriptoris collaudacionẽ et locox
cõmuni niħ eos qͥ iudicẽt nͥ id qđ scriptũ ẽ specta¬
re oꝑtere. Et hoc eo magis si legiptimũ scriptum
qđ uehem̃tissimũ est facti aut intẽciõis adu̾sa
riorum cũ ip̃o scͥpto cõtẽtiõe qͥd scͥptũ sit qͥd fa¬
ctũ quid iuratus udex. Quẽ locũ młtis modis
uariare oportebit. Tũ ip̃m secũ ãmirantẽ quid
cõtra dici possit. Tũ ad iudicis officiũ reu̾tẽtẽ
debeat. tũ ip̃m adu̾sariũ qͣi intẽdentis loco ꝓ¬
ducendũ. hoc ẽ int̾rogãdo utrũ scͥptũ neget ẽe̾
eo modo an ab se ꝯͣ factũ ee̾. aut cõtra contẽ di

Expanded text:
molatione, et per vim, ut in nave rostrata, et per casum, ut in Eurotae magnitudine. quare aut ita sententia induce- tur, ut unum quiddam voluisse scriptor demonstre- tur, aut sic, ut in eiusmodi re et tempore hoc voluisse doceatur. Ergo is, qui scriptum defendet, his locis plerumque omnibus, maiore autem parte semper poterit uti: pri- mum scriptoris conlaudatione et loco communi, nihil eos, qui iudicent, nisi id, quod scriptum, spectare oportere; et hoc eo magis, si legitimum scriptum quod vehementissimum est, facti aut intentionis adver- sariorum cum ipso scripto contentione, quid scriptum sit, quid factum, quid iuratus iudex; quem locum mul- tis modis variare oportebit, tum ipsum secum admi- rantem, quidnam contra dici possit, tum ad iudicis officium revertentemdebeat; tum ipsum ad- versarium quasi in testis loco producendo, hoc est interrogando, utrum scriptumne neget esse eo modo, an ab se contra factum esse aut contra contendi
Abbreviated transcription (Latin):
nuerit: aut ad aliquã rẽ. quã carã e̾e̾ oĩbus
aut neceͬe est. aut oportet ẽẽ. fuerit iundicata.
Remocio criminis ẽ. cũ intencio facti qđ ab
aduersario infertur in aliũ. aut in aliud rem
ouetur. Id fit biparcito. Nã tũ cã. tũ res ip̃a re¬
mouetur. Cause remocionis. hoc nob exemplo
sic. Rhodii quosdã legatorũ athenis miserũt.
Legatis questores sumptũ quẽ oportebat dari.
non dederũt. Legaci profecti nõ sunt. Accu¬
santur. Incencio est. prosicisci oporaut. Repulsio
ẽ nõ oportuit.Iuestio ẽ oportuerit ne. Racio ẽ sũptꝰ
enĩ: qͥ de publico dari solet. his ab questore nõ ẽ
daretur. oportuerit ne eos cõfic̾e nihomuniꝰ lega¬
cionẽ. Hoc in gu̾e pͥmũ sicut incet̾is: si qͥd auc
ex cõiec urali. aut ex aliꝗͣ cõstituciõe sũmi po¬
ssit uideri oportebit. Deinde pleraq & ex cõpa¬
cione & ex relacione criminis ĩ hãc qͦ causam

Expanded text:
neret aut ad aliquam rem, quam caram esse omnibus neret aut ad aliquam rem, quam caram esse omnibus aut necesse est aut oportet esse, vin- dicata. Remotio criminis est, cum eius intentio facti, quod ab adversario infertur, in alium aut in aliud de- movetur. id fit bipertito; nam tum causa, tum res ipsa removetur. causae remotioni hoc nobis exem- plo sit: Rhodii quosdam legarunt Athenas. legatis quaestores sumptum, quem oportebat dari, non dede- runt. legati profecti non sunt. accusantur. intentio est: proficisci oportuit. depulsio est: non oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: sumptus enim, qui de publico dari solet, is ab quaestore non est daretur, oportueritne eos con- ficere nihilo minus legationem? hoc in genere pri- mum sicut in ceteris, si quid aut ex coniecturali aut ex alia constitutione sumi possit, videri oportebit. deinde pleraque et ex comparatione et ex relatione criminis in hanc quoque causam
Abbreviated transcription (Latin):
stea sic rẽ fuisse apertã: uc udiciũ de ea re iub
fieri attinuerit. Atq hic demõstrãdũ est rõnibꝰ
Esimilibꝰ rebus per multas ita atroces E spicuaᷤ
ros cͣe ut de his nõ mͦ nõ necesse sit. sed ne uale
quiđ. qͥmox iudiciũ fiat expectare. Locus
cõmunis accusatoris in eũ qui cũ id qđ arguit᷑
negare nõ possit. tũ aliqͥd sibi spei cõperet ex
iudiciorum perturbacione: Atq hic utilitatis ui¬
dicioꝵ demõstracio. et de eo conqͣstio qͥ suppli¬
cium dederit indẽnatus. In eiꝰ aũ qui sumpserit
audaciã E crudelitatẽ indignacio. Ad effen¬
sore in eiꝰ quẽ ultus sit audaciã sui ꝯquestione.
Rem nõ ex noĩe ip̃iꝰ negocii: sed ex consilio eiꝰ
qui fecerit: causa. E tp̃e consiđare oportere: qͥd
mali fucurũ sit. aut ex in iuria. aut scelere ali¬
cuius nisi tanta & tã pspicua audacia ab eo.
ad cuius famã aut ad parẽtes aut ad lib̾os pti¬

Expanded text:
stea sic rem fuisse apertam, ut iudicium de ea re fieri stea sic rem fuisse apertam, ut iudicium de ea re fieri nihil adtinuerit. atque hic demonstran- dum est rationibus et similibus rebus permultas ita atroces et perspicuas res esse, ut de his non modo non necesse sit, sed ne utile quidem, quam mox iu- dicium fiat, exspectare. Locus communis accusatoris in eum, qui, cum id, quod arguitur, negare non possit, tamen aliquid sibi spei conparet ex iudiciorum perturbatione. atque hic utilitatis iudiciorum demonstratio et de eo conquestio, qui supplicium dederit indamnatus; in eius autem, qui sumpserit, audaciam et crudelitatem indignatio. ab defensore, in eius, quem ultus sit, audaciam cum sui conquestione; rem non ex nomine ipsius negotii, sed ex consilio eius, qui fecerit, et causa et tempore considerari oportere; quid mali futurum sit aut ex iniuria aut scelere alicuius, nisi tanta et tam perspicua audacia ab eo, ad cuius famam aut ad parentes aut ad liberos perti
Abbreviated transcription (Latin):
conq̃stione. añ occłos pouẽdo. fostea leuiꝰ de¬
monstrãdo reũ punitũ ꝗͣ sit ille prom̾itus. et
suũ suppliciũ cũ illiꝰ inuiria cõferẽdo. Deinidei
oportebit eos locos. qͥ ita erũt ab accusatore
tractati. ut refelli E contrariã in partẽ cõu̾ti
possint: quo ingu̾e sunt tres extremi cõtrariis
rõnibus infirmare. Illa auͣ acerrima accusa¬
torũ criminacio ꝑ quã pturbacionẽ fore õiui
iudicioꝵ demonstrãt: si in dedãnato supplicii
sumendi potestas data sit. alleuiabit᷑. pͥmũ.
si eiꝰ modo dẽmonstrabit᷑ iniuria: ut nõ modo
uiro bono. uerũ õino homini lib̾o iudeat᷑ nõ
fusse tolleranda. Dinde ita ꝑspicua ut ne ab
ipso quiđ̃ qui fecisset indubiũ uocaret᷑. De iude
eiꝰ modi: ut in eã is maxime debuerit aĩaduertere:
stum iniudiciũ illã rẽ ꝓuonire: quã eo modo ac¬
q ab eo iundicari quomͦ & a qͦ sic uiudicata. Lo¬

Expanded text:
con- questione ante oculos ponendo; postea levius decon- questione ante oculos ponendo; postea levius demon- strando se poenitum, quam sit illius promeritum, et suum supplicium cum illius iniuria conferendo. deinde oportebit eos locos, qui ita erunt ab accusatore trac- tati, ut refelli et contrariam in partem converti pos- sint, quo in genere sunt tres extremi, contrariis ratio- nibus infirmare. illa autem acerrima accusatorum criminatio, per quam perturbationem fore omnium iu- diciorum demonstrant, si de indamnato supplicii su- mendi potestas data sit, levabitur, primum si eius- modi demonstrabitur iniuria, ut non modo viro bono, verum omnino homini libero videatur non fuisse tole- randa; deinde ita perspicua, ut ne ab ipso quidem, qui fecisset, in dubium vocaretur; deinde eiusmodi, ut in eam is maxime debuerit animum advertestum in iudicium illam rem pervenire, quam eo modo atque ab eo vindicari, quo modo et ab quo sit vindicata; po
Abbreviated transcription (Latin):
eum qͥ ne de damnata quid penas sum̾e ip̃e po¬
tuisset. de ea suppliciũ p̃sisse. q̃ nec adducta
quid sit adiudiciũ. De ude postulabit᷑: ut legemi.
qua lege fecerit. proferat. De uide q̃n admodum
in cõpacione precipiebamꝰ: ut illđ qđ cõpabatur.
extenuaretur ab accusatore. ꝙͣ maxime sic ĩ hoc
gu̾e oportebit illius culpã inquẽ crimẽ transteraĩ
cũ huius maleficio. qui se rẽ uire fecisse dicatu
cõpare: Postea demonstrandũ est. nõ e̾e̾ illui
huĩmodi ue ob id hoc fieri cõueiret. Extrema
ost: ut ĩcõpacione assumpcio iudicaciõis & de ea
ꝑ amplificacionẽ ex delib̾acionis p̃ceptis dictio.
Deffensor aũ. que ꝑ alias constituciões iudi
çentur ex his loas: qui traditi sunt infirmabit.
lp̃am aut̃ relacionẽ cõprobabit pͥmũ augẽdo
eius inquẽ referet crimen. culpã. E audaciam.
⁊ ꝗͣ maxime ꝑ indignacionẽ si res feret. ĩcta

Expanded text:
eum, qui ne de damnata quidem poenas sumere ipse poeum, qui ne de damnata quidem poenas sumere ipse potuisset, de ea supplicium sumpsisse, quae ne adducta quidem sit in iudicium. deinde postu- labit, ut legem, qua lege fecerit, proferat. deinde quem- admodum in comparatione praecipiebamus, ut illud, quod compararetur, extenuaretur ab accusatore quam maxime, sic in hoc genere oportebit illius culpam, in quem crimen transferatur, cum huius maleficio, qui se iure fecisse dicat, comparare. postea demonstran- dum est non esse illud eiusmodi, ut ob id hoc fieri con- venerit. extrema est, ut in comparatione, assumptio iudicationis et de ea per amplificationem ex delibera- tionis praeceptis dictio. Defensor autem, quae per alias constitutiones indu- centur, ex iis locis, qui traditi sunt, infirmabit; ipsam autem relationem comprobabit, primum augendo eius, in quem referet crimen, culpam et audaciam et quam maxime per indignationem, si res feret, iuncta
Abbreviated transcription (Latin):
pro infecto haberi oport̾e. Postea impudenciã de¬
monstrare eoꝵ qui eũ nũc apd iudices accusẽt: qͣm
sine udicibus ip̃i cõdennarĩt. et de eo iudiciũ fa¬
cuint de quo iã ip̃i suppliciũ supp̾sserint. Iostea
percurbacionẽ uidicii futurã dicemꝰ. E uidices longiꝰ
ꝙͣ pocestatẽ habeant progressuros: si suuł ⁊ de reo.
ꝙ de eo quẽ reus ãguat indicarint. De inde si hoc
constitutũ sit: ut peccata hõies poccatis. & iurias
inuriis ulascantur. qͣntũ incõmodoꝵ consequatur
Ac si idẽ fac̾e ipse qui nũc accusat ualuisset. ue
hoc quidẽ. ip̃o quicꝗͣ opus fuisse iudicio. Si uero &¬
teri qͦ idem faciant. ut sine indicio eos punant.¬
qͦs accusant. oĩno iudiciũ nallũ futurũ. Postea
demõstrabit᷑ ne si iuuidicio quiđ illa dãnata e̾ci
inquã id crimẽ ab reo cõferatur: potuisse hunc
ip̃m de illa suppliciũ sum̃e. Qre e̾e̾ iudignum

Expanded text:
pro infecto habere oportere; postea inpuden- tiam depro infecto habere oportere; postea inpuden- tiam demonstrare eorum, qui eum nunc apud iudices accusent, quem sine iudicibus ipsi condemnarint, et de eo iudicium faciant, de quo iam ipsi supplicium sump- serint; postea perturbationem iudicii futuram dice- mus et iudices longius, quam potestatem habeant, progressuros, si simul et de reo et de eo, quem reus arguat, iudicarint; deinde, si hoc constitutum sit, ut peccata homines peccatis et iniurias iniuriis ulciscantur, quan- tum incommodorum consequatur; ac si idem facere ipse, qui nunc accusat, voluisset, ne hoc quidem ipso quicquam opus fuisse iudicio; si vero ceteri quoque idem faciant, omnino iudicium num futurum. postea demonstrabitur, ne si iudicio quidem illa damnata esset, in quam id crimen ab reo conferatur, potuisse hunc ipsum de illa supplicium sumere; quare esse indignum
Abbreviated transcription (Latin):
leste ferebat. In firmacio ẽ. tñ a fr̃e indẽnatã ne
cari nõ oportuit. Ex qͦ iudicacio fit. Cũ fratrũ
cari. Hoc ingen̾e cause. pͥmũ si qͥd excet̾is dabi¬
tur cõstituciõibus sũmi oportebit: sicuti ĩ ꝯpacione
p̃ceptũ est. Fostea si qua facultas erit. ꝑ aliquã cõ¬
stitucionẽ. illũ inquẽ crimẽ transfertur deffendere.
Deinde leuiꝰ ec̃ illud. qđ in alt̾m peccatũ reus trans¬
ferat qđ quiđ ipse susceꝑit. Fostea trãs laciouis
conuen̾it. Ac sumł ostende nõ oportuisse aũ su¬
iplicĩ ꝗͣ indiciũ int̾pon̾e. Tum leges qͦ ꝙ iudi
cia demonstrãda sunt. ꝑ quã potuerit id peccatũ
qđ sponte sua reus punitus sit. moribꝰ ꝙ iudicio
iundicari. Deinde negare oportebit. audiri oportẽ.
id qđ in eũ criminis conferatur: de quo is ip̃e qͥ ꝯfe¬
rat iudiciũ fieri noluerie. ⁊ id qđ indicatũ nõ sit

Expanded text:
leste ferebat. Infirmatio: Tamen a fratre indemnatam sororem leste ferebat. Infirmatio: Tamen a fratre indemnatam sororem necari non oportuit. Ex quo Judicatio fit: Cum Horatia fratrum cari? Hoc in genere causae primum, si quid ex ceteris dabitur constitutionibus, sumi oportebit, sicuti in com- paratione praeceptum est; postea, si qua facultas erit, per aliquam constitutionem illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod in alterum peccatum reus transferat, quam quod ipse susceperit; postea translationis convene- rit; ac simul ostendere non oportuisse ante supplicium quam iudicium interponere. tum leges quoque et iudi- cia demonstranda sunt, per quae potuerit id pecca- tum, quod sponte sua reus poenitus sit, moribus et iudicio vindicari. deinde negare audire oportere id, quod in eum criminis conferatur, de quo is ipse, qui conferat, iudicium fieri noluerit, et id, quod iudicatum non sit,
Abbreviated transcription (Latin):
cã fac tũ su intelligatur. Qͥ locus ita omunis ẽ:
ut bñ trac tatur. ĩ hac cã magno ad psuadendũ
mom̃to futurus sit. et alt̾ locus ꝓquẽ magna
cũ amplificacõe bñficii magnitudo ex ucilitate
aut honestate: aut facti necessitudine demõsti¬
los eoꝵ qui audiunt. ponitur. ut ip̃i se qͦ ideni
fac turos fuisse arbitrarent᷑. si sibi illa resꝰ atq¬
eadem faciendi causa per idẽ tp̃s accidisset. ⁊¬
Relacio criminis ẽ: cũ reus id qđ arguit ꝯfessus
altius se inductũ peccato iure fecisse demõstirit.
a est huiꝰ modi. Horacius accisis cribꝰ curiatis:
sed & duobus ã missis fribus domũ se uic tor
recepit. Is aiadu̾ait sororẽ suã de fratrũ morte nõ
laborantẽ. sponsi aũ nomẽ appellantẽ idencidẽ cu
riacius cũ gemitu & lamẽtacione: indigne passus uii
occidisti. Depulsio ẽ iure occidi. Questio est iure¬
no ocaderit. Racio est illa enĩ hostiũ mortẽ luge¬

Expanded text:
tum sit, intellegatur; qui locus ita communis est, ut bene tractatus in hac causa magno ad persuadendum momento futurus sit; et alter locus, per quem magna cum amplificatione beneficii magnitudo ex utilitate aut honestate aut facti necessitudine demonstrlos eorum, qui audiunt, ponitur, ut ipsi se quoque idem facturos fuisse arbitrentur, si sibi illa res atque ea faciendi causa per idem tempus accidisset. Relatio criminis est, cum reus id, quod arguitur, confessus alterius se inductum peccato iure fecisse demonstrat. ea est huiusmodi: Horatius occisis tribus Curiatiis et duobus amissis fratribus domum se victor recepit. is animadvertit sororem suam de fratrum morte non laborantem, sponsipellantem cum gemitu et lamentatione, indigne passus  Edoccidisti. Depulsio: Jure occidi. Quaestio: Jurene occiderit? Ratio: Illa enim hostium mortem luge
Abbreviated transcription (Latin):
quã p̃cores edicere cõsueuerũt. Quedã aut̃
ꝯña iuris iã certa cõsuetudine facta sunt.
Qđ gñs. pactum. par iudicatũ. Pactũ aut̃ ẽ¬
tatur. ut iure p̃stare dicatur. Par. qđ in oũis
oquabile ẽ. Iudicatũ de qͦ iã añ sentẽcia ali¬
cuiꝰ. aut aliquoꝵ cõstitutũ est. Iam uira legi¬
tuma ex legibus aguosci oporcebit. His gͦ ex
partibus iuris quicqͥd aut ex ip̃a re aut ex
simili: aut maiore. minore ue nasci uidebit᷑.¬
queniq attonde atq elic̾e ꝓtemptãda. unã
quãq iuris partẽ oportebit. Locorũ aut̃ cõ¬
munium: qmĩ ut añ dictũ est. duo gn̾a sunt.
quorũ alt̾m dubie rei. alterũ certe cõtinet
amplificacionẽ. quid ip̃a cã dec. ⁊ qđ auge¬
ri ꝑ cõmunẽ locũ possit. E oporceat: cõsidera

Expanded text:
quae praetores edicere consuerunt. quaedam autem quae praetores edicere consuerunt. quaedam autem genera iuris iam certa consuetudine facta sunt; quod genus pactum, par, iudicatum. pactum est, qutatur, ut iure praestare dicatur; par, quod in omnes aequabile est; iudicatum, de quo iam ante sententia alicuius aut aliquorum con- stitutum est. iam iura legitima ex legibus cognosci oportebit. his ergo ex partibus iuris, quod cuique aut ex ipsa re aut ex simili aut maiore minoreve nasci videbitur, attendere atque elicere pertemptando unam quamque iuris partem oportebit. Locorum autem communium quoniam, ut ante dic- tum est, duo genera sunt, quorum alterum dubiae rei, alterum certae continet amplificationem, quid ipsa causa det et quid augeri per communem locum possit et opor
Abbreviated transcription (Latin):
& re memun̾acione officiorũ & honoris. E amicia¬
arũ obseruanciã teneat. uindicationẽ ꝑ qͣm uim
& cõtumeliã deffendendo: aut ulciscendo ꝓpulsa¬
mus a nob̃ ꝙ a nr̃is qui nob̾ cari e̾e debent .&. ꝑ
quã peccata punimus. Obseruãciã. p quã etate:
aut sapiẽcia. aut honore. aut aliqͣ dignitate ãte¬
cedentes uen̾amur. E colimꝰ. Ueritatem. per quam
damꝰ oꝑam neqͥd alit̾ ꝗͣ confirmauerimꝰ fiat. aut
factũ. aut futurũ sit. Ac nature qͥđ iura. minus
ipsa querunt᷑ ad hãc cõtrouersiã. qđ neq nihil
ciuili uire uersant᷑. & a uulgari intelligẽcia rem¬
ociora sunt. Ad similitudinem u̾o aliquã. aut
ad rem amplicifandã sepe sune ĩ ferẽda. Con¬
suetudinis aũ us c̾e putat᷑ id qđ uolũtate oĩm
sine lege uetustas cõprobarit. In eo aut̃ q̃dã sũt
iura ipsa iã c̾ta ꝓpt̾ uetustatẽ. Quo in gu̾e ⁊ al
alia sunt młta. E eorũ młto maxima pars

Expanded text:
et re- muneratione officiorum et honoris et amicitet re- muneratione officiorum et honoris et amicitiarum ob- servantiam teneat; vindicationem, per quam vim et contumeliam defendendo aut ulciscendo propulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent, et per quam peccata punimur; observantiam, per quam aetate aut sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veremur et colimus; veritatem, per quam damus operam, ne quid aliter, quam confirmaverimus, fiat aut factum aut futurum sit. ac naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc civili iure versantur et a vulgari intellegentia remotiora sunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam saepe sunt inferenda. consuetu- dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium sine lege vetustas comprobarit. In ea autem quaedam sunt iura ipsa iam certa propter vetustatem. quo in genere et alia sunt multa et eorum multo maxima pars,
Abbreviated transcription (Latin):
res dissimilibꝰ gu̾ibus esse heredes. Ergo una ĩcon¬
sticucione intellectum ẽ quomͦ ꝙrõnes.ꝙ. rõnum
in sirinaciões. &: ꝓpt̾ea uidicadões płes fiãt. Nunc
huiꝰ gu̾is p̃cepea uideanꝰ. Utrisq aut eciã õibus si
płres ambigent ius ex quibus rebus cõstet. ꝯsiderã¬
duni est. In iciũ gͦ huiꝰ ab natura ductũ iudetur.
Quedã aũ ex utilitatis rõne: aut ꝓspicua nob̾. aue
obscura in cõsuetudinẽ uenisse uident᷑. Post auẽ
approbata quedã. aut cõsuetudine: aut auͦ uti¬
lia uisa legibus e̾e firmata udentur. Ac nature
quid ius est. qđ nob̃̾ nõ opinio. sed quedã inuata
uis afferat. ut religionẽ. pietatẽ. gr̃am. uindicacoem.
obseruanciã. ueritatẽ. Religionẽ eã. q̃ inmetu ꝙ¬
incerimonia deorũ fit: appellãt. fietatẽ q̃ erga
patriã. aut parentes: aut alios sanguine ꝯm̃c tos
officiũ cõseruare moncat. Qr̃am que ĩ memoria

Expanded text:
res dissimilibus gene- ribus heredes esse? ergo una in conres dissimilibus gene- ribus heredes esse? ergo una in constitutione intel- lectum est, qu propterea iudicationes plures fiant. Nunc huius generis praecepta videamus. utrisque aut etiam omnibus, si plures ambigent, ius ex quibus rebus constet, considerandum est. initium ergo eius ab natura ductum videtur; quaedam autem ex utili- tatis ratione aut perspicua nobis aut obscura in con- suetudinem venisse; post autem adprobata quaedam a consuetudine aut vero utilia visa legibus esse fir- mata; ac naturae quidem ius esse, quod nobis non opinio, sed quaedam innata vis adferat, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam, veri- tatem. religionem eam, quae in metu et caerimonia deorum sit, appellant; pietatem, quae erga patriam aut parentes aut alios sanguine coniunctos officium conservare moneat; gratiam, quae in memoria
Abbreviated transcription (Latin):
sunit. Atq hoc nõ alienũ est. qđ ad młta pertineat.
ne auc nusꝙͣ. aut usq quaq hic dicat᷑ ãmouere.
Sunt cause q̃ plures hũt rõnes. in simplia ꝯsticuci¬
one. Qđ sit cũ id qđ factum ẽ: aut qđ deffendit᷑
płibus de causis. rectum aui probabili uideri p̃t.
ut in hac ip̃a causa. subponatur enĩ ab heredibus
hec or̃o. Unius enĩ pecunie. plures dissimilibꝰ de
causis heredes esse nõ possunt. Nec unꝗͣ factũ ẽ.
ut eiꝰdẽ pecunie. alius testam̃to. alius lege heres eet.
Infirmacio aũ hec erit. nõ est una pecunia ppea qđ¬
ẽ alt̾a pupilli iam erit aduẽticia. cuiꝰ heres nõ illo
tp̃e intestam̃to quisꝗͣ scriptus erat. Si quid pupillo
accidisset. E de alt̾a pr̃is eciã nũc mortui uolun¬
tas płimũ ualebat. qͣ iã mortuo pupillo suis here¬
dibus cedebat. Iudicacio ẽ. una ne pecunia fuerit.
Aut si hac erunt usi infirmacione. posse plures

Expanded text:
sint? Atque hoc non alienum est, quod ad multa pertineat, sint? Atque hoc non alienum est, quod ad multa pertineat, ne aut nusquam aut usquequaque dicatur, hic ad- monere. sunt causae, quae plures habent rationes in simplici constitutione; quod fit, cum id, quod factum est aut quod defenditur, pluribus de causis rectum aut probabile videri potest, ut in hac ipsa causa. sub- ponatur enim ab heredibus haec ratio: unius enim pe- cuniae plures dissimilibus de causis heredes esse non possunt, nec umquam factum est, ut eiusdem pecuniae alius testamento, alius lege heres esset, infirmatio autem haec erit: non est una pecunia, propterea quod altera pupilli iam erat adventicia, cuius heres non illo in testamento quisquam scriptus erat, si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat. iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse plures
Abbreviated transcription (Latin):
as nobis uidi dixiniꝰ. negoaalẽ. & uiridicialẽ.
Negecialis est qͣ i p̃o negotio iuris ciuilis habei
implicitã cõtrouersiã. Ea est huiꝰmodi. Qiuidã
pupillũ heredẽ fecit. Pupillus aũ añ mortuꝰ est
ꝗͣ insuã tutelã ueniret. Ce hereditate ea q̃ pupi¬
uo uenit int̾ eos qͥ uatris pupilli heredes scđi sũc
is cutꝰ agnati sunius testatus nõ est. Depulsio ẽ
Iͥmino nr̃a qͥ heredes scđi testam̃to patris sumiꝰ.
Questio ẽ utrorũ sic. Racio ẽ. pater enũ & sibi
& filio testam̃tũ scripsit dũ is pupillus ẽẽt. Qre
q̃ filii fuerũt. testam̃to patris nr̃a fiãt necee̾ ẽ.
Infirmacio rõnis. ymino pat̾ sibi scribit.&. scđm he¬
fuit testam̃to. ullius ur̃m c̾e nõ p̃t. Fudicacio ẽ. po¬
ssic ne quisꝗͣ de filii pupilli. re testari. An heredes
scđ̃i ĩpiꝰ pr̃is familias. nõ filii qͦ eiꝰ pupilli heredes

Expanded text:
as nobis videri diximus, negotialem et iuridicialem. as nobis videri diximus, negotialem et iuridicialem. Negotialis est, quae in ipso negotio iuris civilis habet implicatam controversiam. ea est huiusmodi: quidam pupillum heredem fecit; pupillus autem ante mortuus est, quam in suam tutelam venit. de hereditate ea, quae pupillo venit, inter eos, qui patris pupilli heredes secundi suis, cuius adgnati sumus, testatus non est. depulsio est: immo nostra, qui heredes testamento patris sumus. quaestio est: utrorum sit? ratio: pater enim et sibi et filio testamentum scripsit, dum is pupillus esset. quare, quae filii fuerunt, testamento patris nostra fiant ne- cesse est. infirmatio rationis: immo pater sibi scripsit et secundum hefuit, testamento il- lius vestrum esse non potest. iudicatio: possitne quis- quam de filii pupilli re testari; an heredes secundi ipsius patrisfamilias, non filii quoque eius pupilli heredes
Abbreviated transcription (Latin):
łd expartibus uris dequibꝰ post dicẽdũ ẽ. sũmi
oportebit. E rõcinari. qͥd insimilibus rebus fieri
soleat. et uideri utrũ quid aliud agatur. aliud si¬
muletur. an stulticia. an necessitate: qͥd aliosino¬
do ag̾e nõ possit. an occasione agendi hoc sic sit
iudiciũ. an actio cõstituta. an recte sine ulla re
cimodi res agatur. Locus aũ cõmunis cõtia eũ
ueniant. quo pacto oporteat. hoc ẽ. si aut cum
eo agatur: quo cũ nõ oporteat. aut alia pena
alio crimine. alio tp̃e: atq hane rõnẽ adpturba¬
cionẽ iudicioꝵ oĩm percinere. Tres gͥ be cõstitucio¬
nes q̃ ꝑtes nõ habẽt. ad hũc modũ tractabũt᷑.
Unc generalem cõstitucionẽ. ꝙ partes eiꝰ
considemus. Cũ e facto. & facti nomine
cõcesso neq ulla actionis illata cõtrou̾sia. ius.
E natura. ꝙ gnis ip̃ius negocii querit᷑. cõstitucionẽ
gn̾alem appellamus. Huius pͥmas ẽẽ parces du¬

Expanded text:
id ex partibus iuris, de qui- bus post dicendum est, sumi id ex partibus iuris, de qui- bus post dicendum est, sumi oportebit et ratiocinari, quid in similibus rebus fieri soleat, et videre, utrum malitia quid aliud agatur, aliud simuletur, an stultitia, an necessitudine, quod alio modo agere non possit, an occasione agendi sic sit iudicium aut actio constituta, an recte sine ulla re eiusmodi res agatur. Locus autem communis contra eum, veniant, quo pacto oporteat; hoc est, si aut cum eo agatur, quocum non oporteat, aut alia poena, alio crimine, alio tempore; atque hanc rationem ad perturbationem iudiciorum omnium per- tinere. Tres igitur haec constitutiones, quae partes non ha- bent, ad hunc modum tractabuntur. nunc generalem constitutionem et partes eius consideremus. Cum et facto et facti nomine concesso neque ulla actionis inlata controversia vis et natura et genus ipsius negotii quaeritur, constitutionem generalem ap- pellamus. huius primas esse partes du
Abbreviated transcription (Latin):
criminibꝰ deffendẽdis cõiee turali cõstitucione
cnͣ̃slacionẽ cõfirmabit. Exemplũ tñ mnͣslacõis
in causa positũ nob̵ fit huiꝰmodi. Cum ad uinix
faciendã quidã armati uenissent. armati cõtra
p̃sto fuerunt. E cuidã eqͥti romano. quidã ex ar¬
matis resistenti gladio manũ precidit. Agit is cui
manus p̃cisa est iniuriarũ. Fostulat is cũ quoi
agitur ap̃tore exceptionẽ. extraquã in reũ capitis
preiudiciũ fiat. Hic is qui agit iudiciũ purũ pos¬
tulat. Ille qͥ cũ agitur. excepcionẽ addi ait opor¬
tere. Questõ. est excipiendũ sit an nõ. Racio
nõ enĩ oportet inrecupatorio iudicio ciꝰ maleficii
tas inuiriarũ satis ne cause sit. Quare dũ de ea
iudicetur de aliquo maiore maleficio. de qͦ iudi¬
cium cõperatum sit p̃iudicet᷑. Atq exemplũ qͥdẽ
hoc est. In oĩ auͥ causa ab utroq qͣri oporcebit.
a quo .E. per quos. ⁊ qͦ modo. ⁊ quo tp̃e. aut agi
aut iudicari. aut quid statun de ea re ꝯueniat.

Expanded text:
criminibus defendendis con- iecturali constitutione translationem confirmabit. Exemplum autem translationis in causa positum no- bis sit huiusmodi: cum ad vim faciendam quidam armati venissent, armati contra praesto fuerunt et cuidam equiti Romano quidam ex armatis resistenti gladio manum praecidit. agit is, cui manus praecisa est, iniuriarum. postulat is, quicum agitur, a praetore exceptionem: extra quam in reum capitis prae- iudicium fiat. hic is, qui agit, iudicium purum postulat; ille, quicum agitur, exceptionem addi ait oportere. quaestio est: excipiundum sit an non. ratio: non enim oportet in recuperatorio iudicio eius male- ficii, tas iniuriarum satisne causae sit, quare, dum de ea iudicatur, de aliquo maiore maleficio, de quo iudicium conparatum sit, praeiudicetur? atque exemplum quidem hoc est. in omni autem causa ab utroque quaeri oportebit, a quo et per quos et quo modo et quo tempore aut agi aut iudicari aut quid statui de ea re conveniat.
Abbreviated transcription (Latin):
animi cõmuni utilitate conseruata suã cuiq tri¬
buens dignitatẽ. eiꝰ iniciũ est ab natura profectũ.
De inde quedã ĩconsuetudinẽ ex utilitatis rõne
uenerũt. pꝰ ea res & ab natura profectas ꝙ ab cõ¬
suetudine probatas legũ metus ⁊ religio sanxit.
Nature uis ẽ qđ nõ oppinio genuit: sed q̃dã ius
ĩnata inseruit. Ut religionẽ. pietatẽ. gr̃am. uindi¬
cacionẽ. obseruanciã. ueritatẽ. Religio ẽ q̃ supioris

Expanded text:
animi, communi utilitate conservata, suam cuique tribuens dignitatem. Ejus initium est ab natura profectum: deinde quaedam in consuetudinem ex utilitatis ratione venerunt: postea res et ab natura profectas et ab consuetudine probatas, legum metus et religio sanxit. Natura jus est, quod non opinio genuit, sed quaedam innata vis inseruit, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem observantiam, veritatem. Religio est quae superioris