comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ sit id qđ non sit dictũ intelligat. Vt posita scdi
quȩ sunt sua pͥma dedarent: Sidicas indecũ reuers
eẽm utiq cũ dicis reuersꝰ ostendisti & ꝓfectũ nescato
⁊ puenisse. postremoreuersũ &in modo id qđ ebie
uerũ &iã id qd neq ob est necadiuuat p̃teribit᷑ Ite
qͥ breuitati stud&. ñ modo illa in narratione p̃cer¬
re deb& quȩ obfitura sunt uerũ &iã illa quȩ ma

Expanded text:
DICTVM SIT, ID QVOD NON SIT DICTVM INTELLEGATVR. Vt posita secunda quae sunt sua prima declarent. Si dicas 'inde cum reuersus essem', utique cum dicis 'reuersus', ostendisti etprofectum nescio quo et peruenisse, postremo reuersum. ET SI NON MODO ID QVOD OBEST, VERVM ETIAM ID QVOD NEQVE OBEST NEC ADIVVAT PRAETERIBITVR. Etenim qui breuitati studet, non modo illa in narratione praeterire debet quae obfutura sunt, uerum etiam illa qua
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sit nc̃ quid ñ faciendũ ltahic cicero Insiꝑiai
ostendit qiđ e& in narratione faciendũ ncosb¬
dit qudsit ñ faciendũ Et si ñ abeo inquit quoippo¬
modesitũ erit. deinceps incipiet᷑ id ne are illa
quã nuꝑdiximꝰ ad aliã rẽ sumamꝰ exordiũ Nd

Expanded text:
hic Cicero in superioribus ostendit quid esset in narratione faciendum, nunc ostendit quid sit non faciendum. 'Et si non ab eo', inquit, 'quo in proxime desitum erit, deinceps incipietur', id est ne a re illa quam nuper diximus ad aliam rem sumamus exordium; si
Abbreviated transcription (Latin):
ficia. in hominẽ. in p̃mii genꝰ. infaculta tes Be¬
neficia. & suaiii. & tẽpore. & animo eiꝰ qͥfecit
&x casu considerant᷑. Ex sua .ii. quȩrent hoc modo
Magna anparua. facilia andifficilia. singularia
sint anuulgaria. uera anfalsa. quadã &oratione
honestent᷑. Ex tẽpore aut̃ sitũ cũ in digerẽ : cũ¬
cȩteri ñ ꝓossent aut nollent opitulari. sitũ cuspes
de seruiss& opitulatis. Ex animo si ñ sui comodi caulã

Expanded text:
ficia, in hominem, in praemii genus, in facultates. Beneficia ex sua vi, ex tempore, ex animo eius, qui fecit, ex casu considerantur. ex sua vi quaerentur hoc modo: magna an parva, facilia an difficilia, singu- laria an vulgaria, vera an falsa quadam exornatione honestentur; ex tempore autem, si tum, cum indigeremuceteri non possent aut nollent opi- tulari, si tum, cum spes deseruisset; ex animo, si non sui commodi causa
Abbreviated transcription (Latin):
one aꝑpbatio Ostendemnus aut̃ qđ polliciti sumus¬
a hoc modo Iuȩ ꝑspicuã om̃ib ueritatẽ contin&
assũptĩo. nihił indig& apꝓbationis . Ea est hui¬
modi. si oporta uelle sapere. dare operã philo¬
sophiae c̃uenit. Haec ꝓpositio indig& apꝓbationis
Non enĩ ꝑpicua ẽ. neq constat uit̃ om̃s ꝓpterea
qđ mnulti nhil ꝓdesse philosopluã. pleriq &iã
obet̃ arbitrant᷑. Assũptio ꝑspicua. Est enĩ hȩc
assũptio quedã. quae apꝓbationis ñinͦdig&:
Nã quandã indizere ꝓspicuũ est. Separata est
igit᷑ assũptione apꝓbatio. Falsũ ergo ñ ec
plusquã triꝑtitã argum̃tationẽ : Atq ex his
illudiã ꝑspicuũ ẽ eẽ quandã argum̃tationẽ.
inqua neq ꝓpositio neq assũptio indigeat ap¬
ꝓbationis. huiꝰ modi ut certũ qđdã ⁊ breue.
&ẽpli causa ponamus. Cisũ mopere sapientia
petenda ẽ. sũmopere stultitia uitanda est
Exbisce om̃ib illud ꝑspicuũ.: apꝓbatione tũ

Expanded text:
 polliciti sumus, hoc modo: quae perspicuam omnibus veritatem continet assump- tio, nihil indiget approbationis. ea est huiusmodi: si oportet velle sapere, dare operam philosophiae con- venit. hic propositio indiget approbationis; non enim perspicua est neque constat inter omnes, propterea quod multi nihil prodesse philosophiam, plerique etiam obesse arbitrantur; assumptio perspicua; est enim haec:assumptio quaedam, quae approbationis non indiget; nam quandam indigere perspicuum est. se- parata est igitur ab adsumptione approbatio. falsum ergo est non esse plus quam tripertitam argumenta- tionem. Atque ex his illud iam perspicuum est, esse quandam argumentationem, in qua neque propositio neque assumptio indigeat approbationis, huiusmodi, ut certum quiddam et breve exempli causa ponamus: si summopere sapientia petenda est, summo opere stul- titia vitanda est:ex hisce om- nibus illud perspicuum est approbationem tum
Abbreviated transcription (Latin):
Assuptionis apꝓbatio ꝑquã id qđ asuĩptũ ẽ ritionib:
firmat : CoripIEXIO ꝑquã id qđ conficit᷑ ex om̃i anti¬
m̃tatione breuit̃ exponit᷑: Quȩ plurimas hab& as¬
Strouersia ẽ deunaquaq parte potest alicui uidei
posse consistere. Eorũ igit᷑ quȩ consistant exẽpla
ponemꝰ Horũ quȩ dubias : rationes ꝗfferemꝰ l¬

Expanded text:
per quam id, quod assumptum est, rationibus firmatur; complexio, per quam id, quod conficitur ex omni argumentatione, bre- viter exponitur. quae plurimas habet artroversia est. de una quoque parte potest alicui videri posse consistere. eorum igitur, quae constant, exempla ponemus, horum, quae dubia sunt, rationes afferem
Abbreviated transcription (Latin):
scribendis. nichil sibialiud nisi salutẽ atq utilitco
lebant & siscripsissent cũ e& intellectũ repudit
uari oportet. ⁊ ad eã causã. scripta om̃a
ex . R .P. cõmodo atq utilitate int̃p̃te murli
ut &x medicina nihil oport& putare ꝓficb
rate Ergo in hocqͦq udicio desinite litteras
lacedemonios oppͥmi : qiđ magise paminu¬

Expanded text:
scriben- dis nihil sibi aliud nisi salutem atque utilitatvolebant, et, si scripsissent, cum esset intellec- tum, repudiatum servari oportet, ad eam causam scripta omnia e com- modo atque utilitate interpretemur. nam ut ex medicina nihil oportet putare profitae. ergo in hoc quoque iudicio desinite litteras Lacedaemonios opprimi? cui magis Epamin
Abbreviated transcription (Latin):
monstrabit᷑. eẽ ineo quicõparatione aut remotio¬
ne aut pelatione criminis aut c̃cessionis portib
simꝰ sidehis locis quȩ respostulabit. ad causã aduer¬
sarioximꝓbanda transferemꝰ Aut causae. ditt
rationes afferent᷑ : Quare. ⁊ quo c̃silio tast inle¬
ꝗẽ a intestam̃to scriptũ. ut sententia qͦq iuolin¬
tete scriptors m̃ipsa solũ scriptur causa c fir ma

Expanded text:
monstrabitur esse in eo, qui comparatione aut remotione aut relatione criminis aut concessionis partibus simus—, si de iis locis, quae res postulabit, ad causam adversariorum inprobandam transferemus; aut causae et rationes afferentur, quare et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, ut sententia quoque et voluntate scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ciero hoc laco conuertit quẽ in postr iorib: seruat Iaq
concessio dias pirtes hab& purgationẽ & dep̃cationẽ in
pirgitione trias in prudentia casus necessitas : Sihȩc ñ
suieruit dep̃catio: Sel hec aut apud ĩperatoiẽ. ut ꝓpud
ppdũ laq in pangitione fictũ concedt᷑ s ficent sani

Expanded text:
tit, quem in posterioribus seruat. Itaque concessio duas partes habet, purgationem et deprecationem. In purgatione tria sunt: imprudentia, casus, necessitas. Si haec non fuerint, deprecatio est, sed haec aut apud imperatorem aut apud populum. Itaque in purgatione factum conceditur, sed facientis ani
Abbreviated transcription (Latin):
diuduer sarioꝵ aiudicũ Acausa dix̃ possebeniuolentiam
cõparari ubi at Aut ꝓcohomine inq̃ offendit aliũ home¬
ne qͥdiligit int poni opor& ÷ rdq̃ deinde eftendit quẽad

Expanded text:
duersariorum, a iudicum. A causa dixit posse beniuolentiam comparari, ubi ait: AVT PRO EO HOMINE IN QVO OFFENDITVR ALIVM HOMINEM QVI DILIGITVR INTERPONI OPORTET et reliqua. Deinde ostendit quem ad
Abbreviated transcription (Latin):
Sin resdabit ñ inutle ÷ ab aliqͣ renoua aut ridicula incipere
aut extẽpore quȩ nata sit qd genꝰ strepitũ acclamationem.
aut iã cõparata quȩ łͥ apolagũ ł sabulã ł aliquã contineat
irrisionẽ dut si rei dignitus adim& iocandi facudtatẽ aliquđ
dulcimtigat᷑ si c animꝰ defess audiendo aut ad miratione
pisfuerit aut aliũ hominẽ subicies qͥ amat. aut rẽ pꝑsona
Deinde sires curpis fuerit aut aliã rẽquȩ honesta:÷ sibieres.
Aut ꝓrehominẽ Siutrũq turpe fuerit a resa ꝑsona
cõmadũerit caus̃ ñ sus cipere Tam̃siqđ leuit̃ turpesuert
pocest suscipi Deindetnqt debebis dissi mel are defensionẽ
P ostaꝗmina esreldideres auditores puulatĩ mgrel in eande
defensionẽ ⁊ dicere ei que aduersarus diplicent tͥ &iam
desmili negocio aliquo uidicũ afferriopotebit exẽplã
Anĩaduertere tam̃ debemꝰ ut & in iisinuatione q̃ tuor locis

Expanded text:
sin res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliqdulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione pis fuerit, aut alium hominem subicies qui amatur, aut rem pro persona. Deinde si res turpis fuerit, aut aliam rem quae honesta est subicies aut pro re hominem. Si utrumque turpe fuerit, et res et persona, commodum erit causam non suscipere; tamen si quid leuiter turpe fuerit, potest suscipi. Deinde, inquit, debebis dissimulare de defensione: postquam mitiores reddideris auditores, paulatim ingredi in eandem defensionem et dicere ea quae aduersariis displiceant tibi etiam disde simili negotio aliquorum iudicium adferri oportebit exemplum animaduertere tamen debemus, ut et in ins
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt . Uerũ adutilitates qͦq: rerũ omniũ sunt
accõmodatȩ Adiurnȩ nocturnȩq: uicissitudi¬
nes nulla in reũ ꝗmutate quicꝙ nocuer̃ Quȩsi¬
gnos om̃ia ñ mediocri qͦdã c̃silio naturã adminis¬
trari Nuinto inducunt loco cõplexionẽ. eãqͣ aut
idifer solũ qđ ex om̃ib partib: cogitur hoc modo
Consilio igit᷑ muđ ad ministrat᷑. aut unũ in locũ
cũ condinxerit breuit̃ ꝓpositionẽ ⁊ assũptionẽ

Expanded text:
fiunt, verum ad utilitates quoque rerum omnium sunt accommodatae, et diurnae nocturnaeque vicissitudines nulla in re umquam mutatae quicquam nocuerunt; quae signo sunt omnia non mediocri quo- dam consilio naturam mundi administrari. quinto in- ducunt loco conplexionem eam, quae aut id infert so- lum, quod ex omnibus partibus cogitur, hoc modo: consilio igitur mundus administratur; aut unum in locum cum conduxerit breviter propositionem et ad- sumptio
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ fundit̃ deiecisti. Patrẽ nefarie ũberasti. paremi
pantes. extradiectione ita efferunt᷑. ut aꝙͥore. posterior. etraria
pͥori ꝓficiscat᷑ h mͦ. Esse oportet ut uiuas. piuiuere utedis
Itẽ. Eare poemata p̾facio qͥa cuiꝰ modiuolo nipossu. cuiꝰ mͦdi

Expanded text:
civitatem funditus deiecisti.» Item: «Patrem nefarie verberasti, parenti epantes ex traiectione ita efferuntur, ut a priore posterior contraria priori profiscatur, hoc modo: «Esse oportet, ut vivas, non vivere, ut edis.» Item:
Abbreviated transcription (Latin):
tumult᷑ domesticos ⁊ intestiuos c̃parat. Itẽ. cõmotꝰ pes. cũt᷑ pedes
mat̃ ãplexaret᷑. pies c̃motꝰ. Itẽ. Nc̃ audes etiã uenire in hoꝵ
c̃s pectũ ꝓditor pͣtrię. ꝓditor inq pͣtriȩ uenire Audes ip hoꝵ
es pectũ. Uehem̃t̃ auditorẽ c̃mouet eiꝰdẽ red inte gratio
ũbi. ⁊ uulpꝰ maiꝰ efficit in c̃trario casit. qͣsi aliqđ telũ sepiꝰ

Expanded text:
esticos et intestinos conparas !» Item: «Commotus non es, cum tibi pedes mater amplexaretur, non es commotus?» Item: «Nunc audes etiam venire in horum conspectum, proditor patriae? Proditor, inquam, patriae, venire audes in horum conspectum?» Vehementer auditorem commovet eiusdem redintegratio verbi et vulnus maius efficit in c
Abbreviated transcription (Latin):
gatione. ⁊ ꝑ imprudentia factũ. ut in uituli
in molatione. & ꝑuĩ ut in naue rostrata. ⁊ per
aisũ ut in eurotae fluminis magnitudine. Iua¬
re aut ita sententia inducetur. ut unum
quiddã uoluisse scriptor de monstretur.
Aut sic ineius modi re ⁊ tempore hoc uolus

Expanded text:
gatio- nem et per inprudentiam, ut in vituli immolatione, et per vim, ut in nave rostrata, et per casum, ut in Eurotae magnitudine. quare aut ita sententia induce- tur, ut unum quiddam voluisse scriptor demonstre- tur, aut sic, ut in eiusmodi re et tempore hoc volu
Abbreviated transcription (Latin):
affia supplitio eũ qppt̃ aliqd icelus. ⁊ audatiã c̃tra
leges fucerit. ⁊ eũ qui honesta. aut necessãria decau
oĩ absententia s ab licteris legis recesserie
Aeqhis ⁊huiꝰ modirationib: ⁊ accipicausã ⁊ in hac
leg accipi. ⁊eã causã quã ipse afferat. oportere
accipide monstrabit : Et quẽ ad modũ eidicebamꝰ.
qͥab scripto dicer& h fore ut lissimũ si qiđ de aqͥ¬
tate ea q̃cũ aduersario stur& derogass&. sichu
uqͥc̃tra scriptũ dic& plurimũ ꝓderit exipsa
scriptura aliqiđ adsuã causã c̃uertere. ⁊ ambi¬
gue aliqđ scriptũ ortendere: Demnde ex illo am¬
bigno eã partẽ q̃sibi ꝓsit defendenẽ aut uerbi
dissimtionẽ inducere. ⁊ illiꝰ uerbiuĩ qur geriuide¬

Expanded text:
affici supplicio eum, qui propter aliquod scelus et audaciam contra leges fecerit, et eum, qui honesta aut necessaria de causa non ab sententia, sed ab litteris legis recesserit; atque his et huiusmodi rationibus et accipi causam et in hac lege accipi et eam causam, quam ipse afferat, opor- tere accipi demonstrabit. et quemadmodum ei dice- bamus, qui ab scripto diceret, hoc fore utilissimum, si quid de aequitate ea, quae cum adversario staret, derogasset, sic huic, qui contra scriptum dicet, pluri- mum proderit, ex ipsa scriptura aliquid ad suam cau- sam convertere aut ambigue aliquid scriptum osten- dere; deinde ex illo ambiguo eam partem, quae sibi prosit, defendere aut verbi definitionem inducere et illius verbi vim, quo urgeri
Abbreviated transcription (Latin):
usq p̃cepta seruabit dicens Hoc qͥdẽ scriptũ in
lige ẽ. sego fec ut ꝓdessẽ. ł reliqua. q̃ assũ pti¬
uesior qualitatis. ut facta ipsa sua enumer&
iex quat᷑ Deinde tresillos cõpleat locos. ecao¬
u se parte. qͥb usus ẽ isqͥs cripta defenderat
uexẽq ario doreat iomnes leges accipicau
s unhanc legẽ accipi debere: ⁊ hanc causã
acapidebere Inonines leges accipi causasi in

Expanded text:
bit dicens: 'hoc quidem scriptum in lege est, sed ego feci, ut prodessem', uel reliqua, quae adsumptivae sunt qualitatis, ut facta ipse sua enumeret et exequatur, deinde tres illos compleat locos ex aduersa parte, quibus usus est is qui scripta defenderat; hic ex contrario doceat in omnes leges accipi causas, et in hanc legem accipi debere, et hanc causam accipi debere
Abbreviated transcription (Latin):
consrutasint Hincse nihil malitiose fecise ipsuã
scriptorẽ sihodie p̃sens ess& factũ suũ ꝓbaturũ.
aut supe hager& facturũ fuisse. Hacde causa
uros bonos elestos. ⁊ dignitate ⁊ xtate ut ñscrip¬
talegs recitarent s int̃ p̃tarent᷑ Ipsũ legisscrip¬
torẽ ñbarbaris hominib: ac stultis cõmisisse

Expanded text:
litiose fecisse; ipsum scriptorem, si hodie praesens esset, factum suum probaturum, aut, si ipse hoc ageret, facturum fuisse; hac de causa uiros bonos electos et dignitate et aetate, ut non scripta legis recitarent, sed interpretarentur; ipsum legis scriptorem non barbaris hominibus ac stultis commisisse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ indignationẽ aut ꝑ conquestionẽ induct᷑
dequib antedictũ. pars ꝑaliquã ꝓbabilẽ
uttaq ex parterationem. Distinguit᷑ aut̃
oratio atq illustrat᷑ maxime raro indu¬
cendis locis cõmunib & alicolo co iã certio¬
rib illis auditorib. argum̃tis confirmatis
Nã & tũ c̃cedit᷑ cõmune quiddã dicere . cũ
diligent̃ aliquis ꝓprius caus& locus siam¬
cutionis inquib & suauitatis & grauita¬
tis plurimũ consistit. & om̃ã quae mnuenione
uerborũ & sententiarũ aliquid habent
dignitatis. in cõmunes locos conferunt᷑
Quare ñ ut causarũ sic oratorũ quoq mul¬
torũ cõmunes locis . Nã nisi abhis qui
multa in ecertitatione. magnã sibiuer¬
borũ & sententiarũ copiã cõp̾arauerint.
tractari ñ poter̃ ornate & grauit̃. quẽ¬
ad modũ natura ipsorũ desiderat. Aq
hoc sit nobis dictũ cõmutit̃. de omii genere
locorũ cominuniũ. Accedunt aut̃ saepe¬
ad c̃iecturã questiones. testimonia rumor

Expanded text:
 indignationem aut per con- questionem inducitur, de quibus ante dictum est, pars per aliquam probabilem utraque ex parte rationem. distinguitur autem oratio atque inlustratur maxime raro inducendis locis communibus et aliquo loco iam certioribus illis auditoribus argumentis confirmato. nam et tum conceditur commune quiddam dicere, cum diligenter aliqui proprius causae locus tra suavitatis et gravitatis plurimum consistit, et omnia, quae in in- ventione rerum et sententiarum aliquid habent digni- tatis, in communes locos conferuntur. quare non, ut causarum, sic oratorum quoque multorum communes loci sunt. nam nisi ab iis, qui multa in exercitatione magnam sibi verborum et sententiarum copiam con- paraverint, tractari non poterunt ornate et graviter, quemadmodum natura ipsorum desiderat. Atque hoc sit nobis dictum communiter de omni genere locorum communium; ad coniecturam quaestiones, testimonia, rumor
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ quuntestimonio & ipsias rumoris causã &
ueritas &x hisdẽ attributionib reperi& ur
Om̃i aut̃ incausa pars argumĩtorũ adiunc¬
ta eicausx solũ quae dr̃. & abipsa ita ducta
ut abeaseparatĩ in omĩ eiusdẽ generis causas
trans fetri ñsatis cõmode possit. Pars aut̃
implerasq causas accõmodata. Hlacergo
argum̃ta quae transferri in multas causas poss̃
locos cõnnines nominamus: Nã locus cõniunis
aut tertȩ reiquandã continae amplificati¬
onẽ. ut siqui hocuelit ostendere eũ qui pa¬
rentẽ necarit maximosupplicio eẽ dignum
quolo conisĩꝑ orata & ꝓbata causa ñ. uten¬
dũ. Aut dubiȩ qu& ex contrarioquoq habe¬
at ꝓbabiles rationes argunt̃tandi. ut suspi¬
cionib credi oportere. & c& etasuspicionib¬

Expanded text:
in testimonio, et ipsius rumoris causa et veritas ex iisdem adtributionibus re- perietur. Omni autem in causa pars argumentorum est ad- iuncta ei causae solum, quae dicitur, et ex ipsa ita ducta, ut ab ea separatim in omnes eiusdem generis causas transferri non satis commode possit; pars au- tin plerasque causas adcommodata. haec ergo argumenta, quae transferri in multas causas possunt, locos communes nominamus. nam locus communis aut certae rei quandam continet amplificationem, ut si quis hoc velit ostendere, eum, qui parentem ne- carit, maximo supplicio esse dignum; quo loco nisi perorata et probata causa non est utendum; aut dubiae, quae ex contrario quoque habeat probabiles rationes argumentandi, ut suspicionibus credi no
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtegerrimũ in imicitiarũ ꝑseqntissimum. in¬
iuria lacessitũ. ira ex suscitatũ. Homo timidus.
mocens. c̃ sciꝰ suipeccati ũ sidios. inimicis ĩ columẽ
eẽ noluit. Quitanđe ħ mnirũ uidebit᷑. Naom
cũ feras. bestias. uid eamꝰ alacres. ⁊erectas
uadere ut alt̃i bestiȩ nocean. n÷ ĩ credibile
putanđu. istiꝰ q̃q animũ ferũ. crudelẽ atq
̃humanũ. cupide ad inimici ꝑniciẽ ꝓfectũ.
p̃sertĩ cũ ĩbestiis nullã neq bonã neq mła
rationẽ uideamꝰ ĩ isto plurimas sumas

Expanded text:
integerrimum, inimicitiarum persequentissimum, iniuria lacessitum, ira exsuscitatum homo timidus, nocens, conscius sui peccati, insidiosus  inimicum incolumem esse noluit: qui tandem hoc mirum videbitur? Nam cum feras bestias videamus alacres et erectas vadere, ut alteri bestiae noceant, non est incredibile putandum istius quoque animum ferum, crudelem atque inhumanum cupide ad inimici perniciem profectum; praesertim cum in bestiis nullam neque bonam neque malam rationem videamus, in isto plurimas
Abbreviated transcription (Latin):
multũ ipse animꝰ inse fiduciȩ certa cũ spe collocauit
Pacientia. honestatis aut utditatis causarerũ arduarũ
acdifficliũ uoluntaria acduitͥno ꝑpessio Eeuerantia
inratione bene c̃siderita stabilis ꝑpetua ꝑmansios Tẽꝑm¬
tia ẽrationis in libidinẽ aq in alios ñrectos ĩpetꝰ animi
firma imaderata dominatio Ciparte ss̃ c̃tinentia dem̃¬

Expanded text:
multum animus in se fiduciae certa cum spe collocavit. Patientia est honestatis aut utilitatis causa rerum arduarum aut difficilium voluntaria ac diuturna perpessio. Perseverantia in ratione bene considerata stabilis et perpetua permansio. Temperantia est rationis in libidinem atque in alios non rectos impetus animi firma et moderata dominatio. Ejus partes, continentia, cleme
Abbreviated transcription (Latin):
aliqiã deragari. aut legẽ aoragari aut aliqͣ ex parte
cõmutari Cũ poplo cagnoscendi ⁊ ꝓbandi aut ĩꝓhandi
gant uelle sescire qͥ lator sit qͥ sint accepturi le astio¬
nesuidere ⁊dissuadere uellȩ Qasihȩc cũ sũ me inuti¬
lio tũ malto curpissimiasint. lage hui cemodi sit ĩpsen¬
ti cseruari abiudicib. pꝰsi displicent. apło corrigo
conuenire deinde si scriptũ ñextar& magiore quȩ¬
Nc̃ cũ scraptũ sit am̃tiã ẽȩ eiꝰ reiqͥpeccarit poti quã legs
ipsiꝰ uerba cognoscere His ⁊eiꝰmodirtionib ostendit
causa extrascriptũ accipiño porteres Scdapars eiꝰ.
inq̃ ostendendũ si inceteris legib: oporceat in hacñ
o portere Hoc demonstrabit᷑ si lexaut ad resmaximas
utilissimas. honestissimas religiosissimas uidebit ꝑti¬
nere. aut inutile aut turpe aut nefas eẽ tali in re ñ
diligentisime legi ob tẽꝑure: Aut ital ex diligent ꝑ

Expanded text:
aliquid derogari aut legem abrogari aut aliqua ex parte com- mutari, cum populo cognoscendi et probandi aut in- probandi si nunc id agant, velle se scire, qui lator sit, qui sint accepturi; se factiones videre et dissuadere velle; quodsi haec cum summe inutilia tum multo turpissima sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab iudicibus, post, si displiceat, a populo corrigi convenire; deinde, si scriptum non exstaret, magnopere quaenc cum scriptum sit, amentiam esse eius rei, qui peccarit, potius quam legis ipsius verba cogno- scere. his et huiusmodi rationibus ostenditur causam extra scriptum accipi non oportere. Secunda pars est, in qua est ostendendum, si in cete- ris legibus oporteat, in hac non oportere. hoc de- monstrabitur, si lex aut ad res maximas, utilissimas, honestissimas, religiosissimas videbitur pertinere; aut inutile aut turpe aut nefas esse tali in re non diligen- tissime legi optemperare; aut ita lex diligenter per-
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinebit deliberissuis cagtent si ad mulieres de ux orib:
si ad senes de parentib aut patrib: Quincꝰ decim locꝰ ꝑ¬
dicimꝰ inuenicis a q̃i hostib: ea q̃ nob acciderint indigna
mũ animũ auditoris mitẽ ⁊ misericordẽ c̃ficereopor¬
t& qͦ faciliꝰ canq̃stione cõmoueri possit b locis cõmunib:
efficere oporteb̾. ꝑss sortunȩ uis inom̃ s̃ i hiominũ infir

Expanded text:
pertinebit, de liberis suis cogitent; si ad mulieres, de uxoribus; si ad senes, de patribus aut parentibus. quintus decimus locdicimus inimicis quoque et hostibus ea, quae nobis acciderint, indigna imum animum auditoris mitem et misericordem conficere oportet, quo facilius conque- stione commoveri possit. id locis communibus efficere
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ: qđ nob ñ opinio sꝯqdã innatauis afferat. ut re¬
ligionẽ pi& atẽ grãm. Vindicationẽ obseruantiã
Veritatẽ. Religionẽ eã. q̃ in metu ⁊ incerimonia
deoꝵ sit appellant. Pi&atẽ quȩ erga patriã aut
parentes. aut alios sanguine c̃iunstos. officiũ
conseruare moneat Gram: quȩ in memoria &
remuneratione officioꝵ. & honoras. ⁊ amicitart.
obseruantiã teneat. Uindicationẽ ꝑ quã uim
⁊ contumeliã defendendo. aut ulciscendo ꝓ¬
pulsamꝰ a nob. ⁊ anr̃is qui no cari eẽ debent. ⁊ ꝑ
quã peccatapunim : Obseruantiã ꝓquã ȩtate
aut sapientia. authonoro. aue aliqͦdignitate an

Expanded text:
religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam, veri- tatem. religionem eam, quae in metu et caerimonia deorum sit, appellant; pietatem, quae erga patriam aut parentes aut alios sanguine coniunctos officium conservare moneat; gratiam, quae in memoria et re- muneratione officiorum et honoris et amicitiarum ob- servantiam teneat; vindicatcontumeliam defendendo aut ulciscendo propulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent, et per quam peccata punimur; observantiam, per quam aetate aut sapientia aut honore aut aliqua dignitate an
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃ tuũ ÷ officium : Iuẽ ad modũ igitur hic & ad pͥmã
quãq partẽ pͥmũ accessit & om̃ib absolutis finẽ di¬
cendi fec̃ sic nob̵plac& & ad singłas partes accedere
& om̃ib absolutis porare : Nc̃ de confirmatione de¬
incepsitaut ordo ipsepostulat p̃cipiendũ utletur:
Confirmatio ẽ ꝑ ꝗ argum̃tando nr̃ȩ causẽ fidem

Expanded text:
nc tuum est officium quemadmodum igitur hic et ad primam quamque partem primum accessit et omnibus absolutis finem dicendi fecit, sic nobis pla- cet et ad singulas partes accedere et omnibus abso- lutis perorare. Nunc de confirmatione deinceps, ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum videtur. Confirmatio est, per quam argumentando nostrae causae fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Atq his departitione p̃ceptis i n om̃iidictione
meminisse oportebit ut & pͥma q̃q pars ut ex¬
posita est inpartitione. si c ordine transigatur:
aom̃ib explicatis ꝑ oratũ sit hocmꝰ ut neqͥd pos
teriꝰ pt̃ c̃clusionẽ inferat̃. Partit᷑ apud cerentũ
breuit̃ ⁊ c̃mode sen& in andria q̃ cognoscere
libtũ uelit Copasto &natiuitã & consiliũ meũ
cognosces & qͥđ facere in hac rete uelĩ : Itaq qrẽ¬
ad modũ in partitione ꝓposuit ĩta narrat pͥmũ
gnatiuitũ: Nãis postq excessit exephoebis sosia
deinde suũ consiliũ ⁊ nc̃ idoꝑãdo deinde ꝗd sosiãudic

Expanded text:
Atque his de partitione praeceptis in omni dictione meminisse oportebit, ut et prima quaeque pars, ut expo- sita est in partitione, sic ordine transigatur et omnibus explicatis peroratum sit hoc modo, ut ne quid po- sterius praeter conclusionem inferatur. partitur apud Terentium breviter et commode senex in Andria, quae cognoscere libertum velit: Eo pacto et gnati vitam et consilium meum Cognosces et quid facere in hac re te velim. itaque quemadmodum in partitione proposuit, ita narrat, primum nati vitam: Nam is postquam excessit ex ephebis ; deinde suum consilium: Et nunc id operam do deind
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si ratio alicuiꝰ rei reddat᷑ falso lirͦi pecuniabo
ĩmane. facinꝰ Uerũ matite utile ⁊ c̃ducibile Nã ego
Amicũ hodie mecũ castigabo ꝓcõ merita noxi IAut edẽ
hmͦ Maximũ malũ auaritia Multos pm agnissi cõmo¬
dis affec̃ pecuniȩ cupiditas s Nut parũ danch mM¬

Expanded text:
aut si ratio alicuius rei reddetur falsa, hoc modo: pecunia boaut si ratio alicuius rei reddetur falsa, hoc modo: pecunia boImmune est facinus; verum in aetate utile Et conducibile; nam ego amicum hodie meum Concastigabo pro commerita noxia; aut eadem, hoc modo: malum est avaritia; multos enim magnis incommodis affecit pecuniae cupiditas; aut parum idon
Abbreviated transcription (Latin):
iugeat. cũ ad paugnandũ mlites ad hoctetͥ sSi ñ adid qđ instr¬
reperiet᷑ssiplam pollicitꝰ. pauciora de monstrabits
Aut sicũ tutũ debebis ostendere. depirte aliqͣ laquat᷑¬
hm mulierũ genꝰ auarũ. Nã eriphila auro uiriuitã
uendidit saut siñ id ꝗđ accusabit᷑ defend&s ut siqͥcũ ambrtꝰ
accusabit᷑ manu se fortẽ cẽdefends. ut ãphion apudẽr ipdẽ
itẽ a p̃pacuuiũ qͥ uituꝑata musica sapientiã lauditsAut si
res homiris exuicio uituꝑabit᷑ ut siqͥdatrinã ex alicuiꝰ
docti uiciis rep̃hendat s Aut sicũ aliquẽ uolã hominẽ
laudare defelicitate ñ deuirtute dicat saut siqͥrẽ
cũ rena cõꝑabit. ut alterã se ñ pit& laudare. nͥ alterã
uituꝑarii Aut si alterã ita laud&. ut alteriꝰ ñ faciat
m̃tionẽ saut sicũ decertare q̃ret᷑. de cõmuni institu¬
et᷑ oratio ut sicũ aliqͥ deliberent. bellũ gerant an ñ.
pacẽ laud& om̃ino ñ illudbellũ inutile eẽ demonter&

Expanded text:
um milites adhortetur. Si non ad id, quod instire- perietur: si plura pollicitus pauciora demonstrabit; aut si, cum totum debebit ostendere, de parte aliqua lo- quat Eriphyla auro viri vitam vendidit; aut si non id, quod accusabitur, defendet, ut, si qui, cum ambitus accusa- bitur, manu se fortem esse defendet; aut ut Amphion apud Euripidem, item apud Pacuvium, qui vituperata musica sapientiam laudat; aut si res ex hominis vitio vituperabitur, ut, si qui doctrinam ex alicuius docti vitiis reprehendat; aut si qui, cum aliquem volet lau- dare, de felicitate eius, non de virtute dicat; aut si rem cum re ita comparabit, ut alteram se non putet laudare, nisi alteram vituperarit; aut si alteram ita lau- det, ut alterius non faciat mentionem; aut si, cum de certa re quaeretur, de communi instituetur oratio, ut, si quis, cum aliqui deliberent, bellum gerant an non, pacem laudet omnino, non illud bellum inutile esse demonstret;
Abbreviated transcription (Latin):
inc̃troũsia ut siqͥcũ ulixẽ accusit in ħ maxime cãmor&᷑
indignũ eẽ ibhomine ignauissimo uirũ fortissimũ aiacẽ
siqͥ apud al exandrũ macedonẽ dicans c̃tra aliquẽ urbis
diũse dr. ut siqͥ cũ dexerit qͥ uirtutẽ habeat eũ nulli rei
adbene uiuendũ indigere. neg& postei sinebona ualitu¬
dine posse bene uiuere. Aut se amico adẽẽ ꝓpt̃ beniuolen¬
tiã. spare em̃ aliqđ cõmodi ad seꝑuenturũ Adũsũ qdipsi¬

Expanded text:
t si quis, cum Ulixem ac- cuset, in hoc maxime commoretur: indignum esse ab homine ignavissimo virum fortissimum Aiacem si quis apud Alexandrum Macedonem dicens contra aliquem urbis dicitur: ut, si qui, cum dixerit, qui virtutem habeat, eum nullius rei ad bene vivendum indigere, neget postea sine bona valetudine posse bene vivi: aut, se amico adesse propter benivolentiam, sperare autem aliquid commodi ad se perventurum. advers
Abbreviated transcription (Latin):
hi nob exẽploste Rodi q̃ sda legar̃ achenos Lega¬
tis q̃stores suptũquẽ oporte bat dari ñ deder̃ . Legati ꝓfecti ñ s̃
Accusant᷑ Intentio ÷. Psiciscio portuit Depulsio Noportuit
Questio. Oportueritne Ratio sũptꝰ enĩ qͥ depublico dariso¬
l& s ab q̃store ñ . datꝰ in firmatio. Vos tam̃ id qđ publice
uob erat datũnegocii. conficere oportebat Iudicatio cũ his
qͥlegatierant suptꝰ qͥd ebebat᷑ depublico ñ daret᷑. oportue¬
ritne eos conficere niblhominꝰ legationẽ ¶Hoc ingñre
pͥmũ sic̃ iceteris. siqiđ aut ex coniecturali. aut exilia csti¬
tutione sumi possit. uiderio poraebit De indepleraq &
excõꝑatione ⁊ ex relatione criminis in hancqͦq causã
ad hoc iudiciũ illiꝰ ẜ huiꝰ quẽ ipse accus & culpã ꝑtinere
Postea dic& suo quẽq efficio consulere oportere. nec si ille
peccass& hc̃ oportus se peccare Deinde sulle deliquerit

Expanded text:
hoc nobis exemplo sit: Rhodii quosdam legarunt Athenas. Legaquaestores sumptum quem oportebat dari, non dederant; legati profecti non sunt. Accusantur. Intentio: Proficisci oportuit. Depulsio: Non oportuit. Quaestio: Oportueritne? Ratio est: Sumptus enim, qui de publico dari solet, his a quaestore non est datus. Infirmatio: Vos tamen id, quod publici vobis erat negotii datum, conficere oportebat. Judicatio eslegati erant, sumptus, qui de- bebatur de publico, non daretur, oportueritne eos con- ficere nihilo minus legationem? hoc in genere pri- mum sicut in ceteris, si quid aut ex coniecturali aut ex alia constitutione sumi possit, videri oportebit. deinde pleraque et ex comparatione et ex relatione criminis in hanc quoque causad hoc iudicium illius, sed huius, quem ipse accuset, culpam pertinere. postea dicet suo quemque officio consulere oportere; nec, si ille peccasset, hunc oportuisse peccare; deinde, si ille deliquerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ exfastũ ꝓbari ñ potest Assũptiuȩ qͣlitatis
p̃cepta trastaturus. doc& quid ipsasit. et eius
partes quattuor supponit Ac primã com¬
pensationẽ quã ⁊ cõparationẽ appellac
Hunis exẽplũ subicit: Amperitoris eiꝰ qͥ instru¬
m̃ta & arma tradiderit : ut exercitũ ab obsi¬
dione hostiũ liberar&. Hic qm̃ finitiuus ftatꝰ
eẽpotuit quid sidȩdere maiestatẽ. Certi
eni nominisei ẽ. Huius constitutionis iđ fini

Expanded text:
IPSVM EX SE FACTVM PROBARI NON POTEST. Adsumptivae qualitatis praecepta tractaturus docet quid ipsa sit, et eius partes quattuor supponit. Ac primam compensationem, quam et comparationem appellat; huius exemplum subicit imperatoris eius qui instrumenta et arma tradiderit, ut exercitum ab obsidione hostium liberaret. Hic quoniam finis status esse potuit 'quid sit laedere maiestatem'; certi enim nominis reus est. Huius constitutionis, i
Abbreviated transcription (Latin):
Hen̾eralis hoc esiqͣlitatis constitutionis pep
Et negotialem Duas eni deliberatiuã. ⁊demons¬
tratiuã inpͥori libro sustulit: Ac nc̃ prideng¬
tiali tractat qm̃ simplex eẽ noscit᷑ Iuridiculs
inspeciesẽ distributa. Hȩc negotialis hab&lite
nit ex ẽplũ qđ scđi heredes sibie ah ereditatẽ ui¬
dicent. q̃uenerit pupillo. quã sibi iundicam a¬
nati facit intentionẽ agnatoꝵ. deind. dapdbi¬
nẽ heredũ scđoꝵ Tunc questionẽ quoꝵ su herda¬
ffertur Ratio a scđis heredib: qđ uniꝰ pecums
ic ãmon& posse inuna siplici constitutiont ui¬
tione: alia refutatio supponipotest utiuis
eẽ posseuniꝰ pecuniȩ heredes plures duens
decausis Et aꝑte inipso tullio positũe qr
locos ad argum̃ta c̃omuntã: utriq parta
om̃ib puartib: si plures existent. Ut iusun
const& considerent: Constet aut eeqdo

Expanded text:
Generalis, hoc est qualitatis constitutionis praecepta dicialem et negotialem; duas enim, deliberativam et demonstrativam, in priori libro sustulit. Ac nunc prius de negotiali tractat, quoniam simplex est, non ut iuridicialis in species distributa. Haec negotialis habet litponit exemplum, quod secundi heredes sibi et eam hereditatem uindicent quae uenerit pupillo, quam sibi uindicant adgnati. Facit intentionem adgnatorum, deinde depulsionem heredum secundorum, tunc quaestionem, quorum sit herfertur ratio a secundis heredibus, 'quod unius pecuniae Hic admonet posse in una et simplici constitutione inatione alia refutatio supponi potest, uti dicatur esse posse unius pecuniae heredes plures diuersis de causis. Et aperte in ipso Tullio positum quaelocos ad argumenta communiter utrique parti uel omnibus partibus, si plures existent, ut ius unde constet considerent. Constat autem
Abbreviated transcription (Latin):
unchui generis p̃cepta uideamꝰ. VUtriq Aut &iã
uȩdã aut̃ ex utilitatis ratione. aut ꝑspicua nob̃.

Expanded text:
unc huius generis praecepta videamus. utrisque aut etiam uaedam autem ex utili- tatis ratione aut perspicua nob
Abbreviated transcription (Latin):
cuniȩ ali testam̃to aliꝰ lege heres eẽ : Infirma¬
tio aut hȩcerit Non ẽ una peccunia ꝓpt̾ea
qđ altecra pupilli iã erat aduentitia. cuiꝰ heres
ñ illo intẽpr intestam̃to qͥsꝙ: scriptꝰ erat : siqͥdꝰ
oupillo accidiss& & dealter patris &iã nunc
mortui uoluntas plurimũ ualebat Quȩ iam
mortuo pupillo sius heredib concedebat Iudi¬
catioẽ unanepecunia fuerit At siliac er̃ us infer¬
matione. posseplureseẽ unius heredes pecumie li¬

Expanded text:
cuniae alius testamento, alius lege heres esset, infirmatio autem haec erit: non est una pecunia, propterea quod altera pupilli iam erat adventicia, cuius heres non illo in testamento quisquam scriptus erat, si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat. iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse plures esse unius heredes pecuni
Abbreviated transcription (Latin):
uatura. Consuetudine seqͣnte. De inlege Pos¬
tremo daturã eiꝰ diuidit insex partes. Quasip¬
se partit᷑ ẽ & definiuit ltẽ consuetudinis cer¬
tasspecies ap̃torib positas dereliqͥt Resfirma¬
cassubiecit. Pactũ Par. Iudicatũ Legitimi¬
añ iuris scientiã. ediscendis legib reliquit
Visanitura & genꝰ ipsius negotii querit᷑ Iuale sit
negotiũ intrib hisqrit᷑ .VI. Natura. Genere Iustũ
iniiustũ. Vtile anutile Ante mortuus est
quuinsuã tutelã uenir&. Utñposs& facere testa
pipilł ipse Ratio est Ratio questionis eoꝵ qͥpos
quã diu ñ licebat filioscribe testam̃tũ Infirma¬
tortionis a parte p&itoris. ñ filio. Siextrinsecꝰ
ne rationis Possit neqͥsꝙ defilnpupilli Retesta¬
s qua ñipse hab&. ⁊ quã pupillꝰ aliunde q̃ siss&¬
ierdes scđduipsius patris familiȩ ñ filii qͦq: eipu

Expanded text:
natura, consuetudine sequente, dein lege. Postremo naturam eius diuidit in sex partis, quas ipse partitus est et definiuit; item consuetudinis certas species a praetoribus positas dereliquit, res firmatas subiecit, pactum, par, iudicatum; legitimi iuris scientiam ediscendis legibus reliquit. VIS ET NATVRA ET GENVS IPSIVS NEGOTII QVAERITVR. Quale sit negotium in tribus hic quaeritur, ui, natura, genere, iustum an iniustum, utile an inutile. ANTE MORTVVS EST QVAM IN SVAM TVTELAM VENIRET. Vt non posset facere testapupillus ipse. RATIO EST. Ratio quaestionis eorum qui Quam diu non licebat filio scribere testamentum. INFIRMATIO RATIONIS. A parte petitoris. NON FILIO. Si extrinsecus ne rationis. POSSITNE QVISQVAM DE FILII PVPILLI RE TESTARI. Quam non ipse haberet, quam pupillus aliunde quaesissEDES SECVNDI IPSIVS PATRIS FAMILIAE, NON FILII QVOQVE EIVS
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ sehabentia. quã gesti negotii textꝰipse ⁊ ordo c̃¬
sistit circaꝑsonã certissimae quȩstionis. Maiuis ⁊minꝰ.
⁊ aeque magnũ tũ exui. tũ exnumero ⁊ exfigura ne¬
gotucsiderant᷑ Visineo ẽ qͦipsa significatione uerboꝵ
diuerias resintelligimꝰ. Itaq cũꝓlata ũba distant sen¬
sib nr̃is. significatione ea qua ꝓferunt᷑. ui distant id ẽ
potentia quadã. qua quid quȩqi res posse intelligimus
Denumero ꝑspicuũ ẽ figara e teat iordonegotii

Expanded text:
tamen se habentia, quam gesti negotii textus ipse et ordo consistit, circa personam certissimae quaestionis. MAIVS ET MINVS ET AEQVE MAGNVM EX VI ET EX NUMERO ET EX FIGVRA NEGOTII CONSIDERATVR Vis in eo est, quo ipsa significatione uerborum diuersas res intellegimus. Itaque cum prolata uerba distant sensibus nostris significatione ea, qua proferuntur, ui distant, id est potentia quadam, qua quid quaeque res possit intellegimus. De numero perspicuum est; figura est textus et ordo negotii
Abbreviated transcription (Latin):
sũpserit. ⁊ qͥđ aliꝗdo tale fecerit. nũ alieni la.¬
boris aut doꝵ bonitatis p̃miũ sibi postul&. tiũ
aliꝗdo ipse talẽ obcausã aliquẽ p̃mio affici ne

Expanded text:
sumpserit; ecquid aliquando tale fecerit; num alieni laboris aut deorum bonitatis praemium sibi postulet; num aliquando ipse talem ob causam aliquem praemio affici ne
Abbreviated transcription (Latin):
aut benuolũ aut attersiuĩ aut docilẽ faciam
iuditorẽ. At uĩ sinuatio eiꝰ modi deb& esse
ut occulte ꝑdissimulationẽ. eadẽ illa om̃a
ficiamꝰ. ut ad eandẽ cõmoditatẽ ĩ dicendi
ope uenire possimꝰ. Verũ hȩ tres utilitates
atores sese ꝑp& uo nob̵. atenos. dociles.
bemuolos p̃bean tam̃ id ꝑ exordiũ maximȩ
cause cõparandũ ÷. Nc̃ neqͥnoo uitioso exordio
ut amm̃ q̃ uitia uitanda siñ docebo Exor dienda
causa seruandũ ÷ utlenis sit sermo ut usi¬
tata ũboꝵ ẽ su& udo. ut ñ ad parata oratio

Expanded text:
aut benivolum aut attentum aut docilem faciamus auditorem: at insinuatio eiusmodi debet esse, ut occulte per dissimulationem eadem illa omnia conficiamus, ut ad eandem commoditatem in dicendi opere venire possimus. Verum hae tres utilitates itores sese perpetuo nobis adtentos, dociles, benivolos praebeant, tamen id per exordium causae maxime conparandum est. Nunc, ne quando vitioso exordio utamur, quae vitia vitanda sint, docebo. Exordienda causa servandum est, ut lenis sit sermo et usitata verborum consuetudo, ut non adparata videatur
Abbreviated transcription (Latin):
s. Alterũ genus ÷
narrationis qđ int᷑ currit ñ nũqã fidei
aut criminationis aut transitionis aut alicuiꝰ
apparationis causa. Tertiũ genꝰ ÷ id q c ausa
ciuili remotũ ÷. in quotam̃ exerceri c̃uenit
quo cõmodiꝰ illas suꝑiores narrationes ĩcausis

Expanded text:
est. Alterum genus est narrationis, quod intercurrit nonnumquam ‹aut› fidei aut criminationis aut transitionis aut alicuius apparationis causa. Tertium genus est id, quod a causa civili remotum est, in quo tamen exerceri convenit, quo commodius illas superiores narrationes in causis
Abbreviated transcription (Latin):
c̃uenit habe narrationẽ. Vt breuis. ut dilucida
piemꝰ narrare. unde necesse erit. & siñ ab
ultimo initio rep& ere uolemꝰ. &si sũmatĩ
ñ pasticulatĩ narrabimꝰ. & siñ ad extremũ
s usq eo quo opꝰ erit ꝑ sequem᷑. ⁊ sitransi¬

Expanded text:
conuenit habere narrationem, ut sit breuis, ut sit dilucida, piemus narrare unde necesse erit; et si non ab ultimo initio repetere uolemus; et si summatim, non particulariter, narrabimus; et si non ad extremum, sed usque quo op
Abbreviated transcription (Latin):
grauarem nillud underemꝰ quẽad modũ res obscurȩ dicen¬
tofierent a ꝑtiores sic resaꝑtas obscuriores fieriorationes
Ncad delibationis p̃cepta ꝑgamꝰ Rerũ expetendarũ tria

Expanded text:
r, nisi illud videremus, quemadmodum res obscurae dicendo fierent apertiores, sic res apertas obscuriores fieri oratione. Nunc ad deliberationis praecepta pergamus. Rerum expetendarum tria
Abbreviated transcription (Latin):
religatꝰ scapbũ a nexã trahdut naui quaad poss& medes¬
raret᷑ illedut cuiꝰ merces erant ingladiũ in naui ibidẽ
incũber& Hic ille naufiagꝰ ad guł naculũ accessit i naui
qͦd potuitẽ opitidatꝰ Sedatis ait fluctib: ⁊ tẽpestate ia
cõmuteta. nauis inportũ ꝑuchit᷑ Ille aũt qͥ ingladiũ incu¬
buerat leuit̃ sautius facile ex uulnere. recratꝰ: Hauĩ
accedint. ⁊ ex nominis ui nascit controũsianã ⁊ relinꝰ¬
quere naui. ⁊ remanere in nauideniq nauis ipsa qiđ sit
d fincionabiqugr t hnde uitedo cisorib q b defintiua
Nc expsitis ins argum̃ tationib quȩ in iudicialetausarũ
genꝰ ac cõmodint᷑ deinceps indelib̵atiuũ genꝰ demonstrati¬
uũ argum̃ andilocos⁊ p̃cepta dabimꝰ N qͦ ñi naliqͣ c̃sitati¬
one om̃sscͣ causa uerset᷑ s qr ꝓpͥi tantũ harũ causarũ qdã

Expanded text:
religatus scapham adnexam tra- hebat, navi, quod posset, moderaretur, ille autem, cuius merces erant, in gladium in navi ibidem in- cumberet. hic ille naufragus ad gubernaculum ac- cessit et navi, quod potuit, est opitulatus. sedatis autem fluctibus et tempestate iam commutata navis in portum pervehitur. ille autem, qui in gladium in- cubuerat, leviter saucius facile ex vulnere est recrea- tus.accedunt et ex nominis vi nascitur controversia. nam et relinquere navem et remanere in navi, denique navis ipsa quid sit, definnc expositis iis argumentationibus, quae in iudi- ciale causarum genus adcommodantur, deinceps in deliberativum genus et demonstrativum argumentandi locos et praecepta dabimus, non quo non in aliqua constitutione omnis
Abbreviated transcription (Latin):
nui labsoluta Nãlicuit mͥ. pat̾sũ. absoluta ẽ : Aleru¬
i helatiuaẽ Profuit: cõpensatiua. Verũ hoc inthe
e ñqͥd sit c̃siderari tulliꝰ uoluit. sginterĩ monuit
In considerationẽ ad hibendã eẽ. circa om̃s c̃stitu¬
toes ⁊earũ pates & c̃tro uersias id legales quȩsto¬
is iceptis om̃ib in omi causa inqͣlib& materia om̃a
udefnitione locos a parte accusatoris. Sunt aut
ñ definitio. apꝓbatio definitioñ. Deductiode¬
intonis imipsã certã speciẽ deqͣagit᷑ Destructio
esnitionis aduerse partis. q̃ constat ex locis .iIͦIͦ.
inonstr& falsa. siturpis. siinutilis. sicollatio
tñ definitionis fiat. Falsa demonstrabit᷑ ex opi¬
ene hominũ. si docebimꝰ deeo undequȩrit᷑ quẽ¬
edĩ estim& popłs. quẽ ad modũ c̃suetudine
tionis utat᷑ eo uerbo qđ definimꝰ. Turpis aut̃
initilis demonstrat ad uersarioꝵ definitio: ex
rstatis partib: ⁊ utilitatis. deqͥb indelibatiuo¬

Expanded text:
pater sum' absoluta est, 'meruit' relativa est, 'profui' compensativa. Verum hoc in themate non 'quid sit' considerari Tullius uoluit, sed interim monuit  considerationem adhibendam esse circa omnes constitutiones et earum partes et controuersias, id est legales quaestis omnibus in omni causa, in qualibet materia omnia, quae in definitione locos a parte accusatoris; sunt autem quattuor, definitio, approbatio definitionis, deductio definitionis in ipsam certam speciem de qua agitur, destructio definitionis aduersae partis, quae constat ex locis quattuor, si demonstretur falsa, si turpis, si inutilis, si conlatio utriusque definitionis fiat. Falsa demonstrabitur ex opinione hominum, si docemus de eo unde quaeritur quemadmodum aestimet populus, quemadmodum in consuetudine locutionis utatur eo uerbo quod definimus. Turpis autem et inutilis demonstratur aduersariorum definitio ex honestatis partibus et utilitatis, de quibu
Abbreviated transcription (Latin):
adũsarii ostendim falsã. turpẽ inutilẽ Afferemꝰ
p̃tea ad definitionis nr̃ȩ c̃firmationẽ. Res aut mao¬
ri. aut minori aut parinegotiosimiles. Vt ad defi¬
nitionẽ nram similiũ cõparatione collecta. ostenda¬
mꝰ quanto uerior. honestior utilior sit nradescrip

Expanded text:
aduersarii ostendimus falsam, turpem, inutilem. Adferemus praeterea ad definitionis nostrae confirmationem res aut maiori aut minori aut pari negotio similes, ut et ad definitionem nostram similium comparatione conlecta ostendamus quanto uerior, honestior, utilior sit nostra descrip
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ sibiarrogare con&ur. ut & facio
quodudit. & id quo d fecerit. quo uelit nomine
appelloe
qporb t̃minataẽ Hecdefinitiua quea tc̃exorit᷑
a nominis c̃erouersiaẽ. & qriuis nominis de finien¬
diuerbẽ definitiua dicet᷑ consticutio Huic sup¬
pont ec̃plũ. cũ reus fit put̃ maiestatis qͥ filiũphi¬

Expanded text:
potestatem sibi arrogare cona- tus et faciat, potestatem sibi arrogare cona- tus et faciat, quod velit, et id, quod fecerit, quo velit nomine appelleribus terminata est; haec definitiva, quia tunc exoritur cum nominis controuersia est et quia uis nominis definienda uerbis est, definitiva dicitur constitutio. Huic supponit exemplum, cum reus fit pater maiestatis, qui filium prohi
Abbreviated transcription (Latin):
falsa demonstrabitur. hoc ex opinione homi¬
nũ sum& ũr. cũ quẽ ad modũ & quib inrebus.
homines in consu& ũdine scribendi. aut ser¬
mocinandieo uerbo uti soleant considerabitur.
Itẽ infirmabit᷑. si turpis aut si inutilis dẽ ostend&
eiꝰdescriptionis aꝓꝓbatio & quȩ in cõmoda
c̃securasint eo concesio ostend&᷑. Idaut̃ exho¬
nesititis & ex utilicatis partib suma in: deqͥb
indeliberationis p̃ceptis & ponemus. & sicum¬
definitione nr̃a aduersarioꝵ definitionẽ con¬
monstrabimꝰ. illoꝵ contra. Quaeremꝰ aut̃ res
aut maiori aut minori aut pari in negoc io
si miles ex quib: affirm&ur nr̃a descriptio. lãsi res
plures er̃ definiendae. ut siquaeratur fur sit ansa¬
crilegus quiuaiã ex priucito sacra subripuerit ÷
erit utendũ plurib defintionib deinde similira¬
tione ousa tractande. Locaut̃ cõmunis in eiꝰ
madiciã qui ñ modo rerum. uerũ & ĩa uerborum

Expanded text:
falsa demonstrabitur. hoc ex opinione homifalsa demonstrabitur. hoc ex opinione hominum sumetur, cum, quemadmodum et quibus in rebus homines in consuetudine scribendi aut sermocinandi eo verbo uti soleant, considerabitur. item infirmabitur, si turpis aut inutilis esse ostenditur eius descriptionis adprobatio et, quae incommoda consecutura sint eo concesso, ostendetur—id autem ex honestatis et ex utilitatis partibus sumetur, de quibus in deliberationis praera adver- sariorum definitionem conmonstrabimus, illorum con- tra. quaeremus autem res aut maiore aut minore aut pari in negotio similes, ex quibus affirmetur nostra descriptio. iam si res plures erunt definiendae: ut, si quaeratur, fur sit an sacrilegus, qui vasa ex privato sacra subripuerit, erit utendum pluribus definitionibus; deinde simili ratione causa tractanda. Locus autem communis in eius malitiam, qui non modo rerum, verum etiam verborum