comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciat. paratus nomẽ si gus. sors fa¬
u̾nt longe lareq diffinidere paratꝰ
et int̾ parui ruris augustias non
coguosci. ⁊Iatur deu ochenes Imi¬
tatione demaccitus fieri uelim. Ille
enmi ut legunus fame aidus
fuit. Iste contemptor Iuterea ue
situ forte martescat in genum
erento ĩ lectione oculos digntos ĩ
scriptira mentem in cogitacoẽ
dat nõ puenisse meltus puten.
Hec uita mea est quã tibi litens
indicandam credidi cum aliud
modo quod scriberem non adesset
Forte enim acidit ut cum sero sor
uit̾ fontes multa cogitans constitis¬
sem murm᷑ q illud ĩmensũ quo se
caiteribus emissum gaudens sor¬
gia canis circũ rupibus insultat
auribus hausissem repente ad me¬
moriam rediret ille screpitus qui
aures tuas absq int̾iissione cir¬
cũtonat. Itaq mecum drxi. En
hcibes ude aliquid uiro illi eg̾gio
scribas quo perlecto sicut tu specio¬
se seruituti sue compateris sic ipẽ
tue solitarie congaudeat lib̾tati.

Expanded text:
ciat, paratus nomen, siqua fors faciat, paratus nomen, siqua fors faverit, longe lateque diffundere, paratus et intra parvi ruris angustias non cognosci; natura Demosthenes, imitatione Democritus fieri velim; ille enim, ut legimus, fame avidus fuit, iste contemptor. 26 Interea ne situ forte marcescat ingenium, exerceo in lectione oculos, digitos in scriptura, mentem in cogitatione ddat, non pervenisse melius putem. Hec vita mea est, quam tibi literis iudicandam credidi, cum aliud modo quod scriberem non adesset. 27 Forte enim accidit ut cum sero solus inter fontes multa cogitans constitissem, murmurque illud immensum quo se carceribus emissum gaudens Sorgia cavis circum rupibus insultat, auribus hausissem, repente ad memoriam rediret ille strepitus qui aures tuas absque intermissione circumtonat. Itaque mecum dixi: ‘En habes unde aliquid viro illi egregio scribas, quo perlecto sicut tu speciose servituti sue compateris, sic ipse tue solitarie congaudeat libertati’.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui quod olim apud incuores urcs
optues illes quidem u̾eq uires
fuerat uilissimũ incincipiũ cocũ
putent. Qui gullam ac uentrem
ceu cõtumares et mertes seruos
longo ieunno domare audeant.
ducum et melaboratum atq ex
onimi fruge compoĩtum panem sͥ
familiarem fecerit neq haustim
puri gurgitis horreant. neq uictũ
agrestem t̾re matris muera spõte
nascencia h̾bas atq siba arborũ
bachas et dulcia pomia fastidiant.
Possintq siue amanciũ interitu
suam aliquando uitam agere. Qͥ
ad auxilum fessi ac lauguentis
scomachi nõ copiani mollesq de li¬
cias si abstinenciam et famem et
ex̾citium ĩploret᷑. Postremo qui cor¬
pori nõ seruire s leges dare atq ĩ¬
perare didicerint. Norum ego me
uumiens aisccib̾e nou ausim. ⁊ ntor
tamẽ et aliquãtulum ꝓfecisse ui¬
deor ut si leam reliqua. glorie me
natura quidem cuꝑidissuũ nõ
nego s ita aminũ studio formam
ut letus aminam illam si assit
arcipiat. et si desit nõ mestus abi¬

Expanded text:
ui quod olim apud maiores nostros, optimos illos quidem vereque viros, fuerat, vilissimum mancipium coquum putent; qui gulam ac ventrem ceu contumaces et inertes servos longo ieiunio domare audeant, durum et inelaboratum atque ex omni fruge compositum panem sibi familiarem fecerint, neque haustum puri gurgitis horreant neque victum agrestem, terre matris munera sponte nascentia, herbas atque arborum baccas et dulcia poma fastidiant, possintque sine animantium interitu suam aliquando vitam agere; qui ad auxilium fessi ac languentis stomaci non copiam mollesque delitias sed abstinentiam et famem et exercitium implorent; postremo qui corpori non servire sed leges dare atque imperare didicerint. 25 Horum ego me numeris ascribere non ausim; nitor tamen et aliquantulum profecisse videor; ut sileam reliqua, glorie me natura quidem cupidissimum non nego, sed ita animum studio formavi ut et letus illam, si assit, arripiat, et si desit, non mestus abi
Abbreviated transcription (Latin):
sucesserit gratum quiddã ac magͥ¬
ficum rei p ͣ ͤ p̃stitisse gloriabor ⁊
multum semꝑ huic calamo debe¬
bo. Eplãm ipsã ad te misi ut per
manus illuc tuas ꝓperet. ⁊ securior
coram illis tuo eciam fauore fulta
compareat. ꝑutto aũt tibi ꝙ in
suꝑscciptione eius omnib int̾dixi
ut illam aperias et si quid dethra¬
detrahendum uł addendũ duxenis
facias qͥ nͣaͣm illius atq aminũ
et quib facile tangi soleat qui q
ura mores aditus et tempora no¬
sti. uał. ixͦ. kaleñ. Inuii ad fontẽ
guidonem epm̃ por tuensem Car
consolatoria super matris obitu
Cio cui loquor.
ei quem et pro¬
picium ĩgemi
mei arbittum
et benignum
semꝑ int̾pre¬
tem habiii.

Expanded text:
successerit, gratum quiddam ac magnsuccesserit, gratum quiddam ac magnificum reipublice prestitisse gloriabor, et multum semper huic calamo debebo. 5 Epystolam ipsam ad te misi ut per manus illuc tuas properet et securior coram illis tuo etiam favore fulta compareat. Permitto autem tibi, quod in superscriptione eius omnibus interdixi, ut illam aperias et siquid detrahendum vel addendum duxeris, facias, qui naturam illius atque animum et quibus facile tangi soleat, quique viri molles aditus et tempora nosti. Vale. IX Kal. Iunias, ad fontem Guidonem epyscopum Portuensem cardinalem, consolatoria super matris obitu. 1 Scio cui loquor; eique quem et propitium ingenii mei arbitrum et benignum semper interpretem habui,
Abbreviated transcription (Latin):
tus un atrmet satis in epła quã
ad te ultimo misi. disseruisse udeor
meis u̾bis s aliena sententia. Sccip¬
si enini tibi illius uiri optimi et ex¬
cellentis consilium secutus qd̾ te le¬
gisse et probasse iam req ipsa pro¬
baturum esse confido. Cm uiro ut tuo
nomine grates agam ibes quasi
meum nomen tidi in illius sc̃m
assurgenti aliqua et ut ip̃e ais ncõ
parua exparte profũit. in de autẽ
oro ne si porerau uł arrogancie mͥ
uł inscrie u̾tatur. cum te pocius
illi pro me ignoto homine uire tuo
gratias agere par sit. Quod si mul¬
tum uoles rep̃hensionis ꝓprie se¬
curus peticiom tue obsequar. Nem¬
pe minc eidem illi de re muxima
Quid enim int̾ homines post uir¬
tutem amctia marus est de hac
igitur illi scriꝑsi. hortatus ut in a¬
mici uet̾is ac spectati beniuolẽciã
reũtatur. et hac usus arte ut am¬
bos una eademq aauderem epsa
quo scilicet interlegendum saltẽ
neccessario coirent. Quod si uotine

Expanded text:
tus tui attinet, satis in epystola quam tus tui attinet, satis in epystola quam ad te ultimo misi, disseruisse videor meis verbis sed aliena sententia. Scripsi enim tibi illius viri optimi et excellentis consilium secutus, quod te legisse et probasse iam, reque ipsa probaturum esse confido; cui viro ut tuo nomine grates agam iubes, quasi meum nomen tibi in illius gratiam assurgenti, aliqua et ut ipse ais, non parva ex parte profuerit. Vide autem, oro, ne si paream, vel arrogantie michi vel inscitie vertatur, cum te potius illi, pro me ignoto homine, iure tuo gratias agere par sit; quodsi multum voles, reprehensionis proprie securus petitioni tue obsequar. Nempe nunc eidem illi de re maxima. 4 Quid enim inter homines post virtutem amicitia maius est? de hac igitur illi scripsi, hortatus ut in amici veteris ac spectati benivolentiam revertatur, et hac usus arte, ut ambos una eademque clauderem epystola, quo scilicet inter legendum saltem necessario coirent. Quod si votive
Abbreviated transcription (Latin):
ea caritate q̃ te michi meq tibi cõ¬
ciliat in primis admoneo ut pri¬
us ꝙͣ ad alienas ueniat manus ĩ¬
tendas nͥ umi u̾siculo quem longi¬
usculum offendi incumbẽtem obe¬
lum inspexeris fidei mee iudicem.¬
et abscindas q quod suꝑfluit. ne ue
tibi forsan idcnrto displiceas. scis ĩ
acte poetita siciptum esse. ꝙ qñq¬
dormitat hõmetus Sane ꝙ tibi cu¬
ratum tuaꝵ ponderib fatigato opꝰ
aurilio meo dicis: facis humilit᷑
ut reliqua. Atq utmnam ĩ ingeno
meo tinus et imploras oꝑem et
dilatam coles. aliquis tuis idoneus
tempeitatib portus esset. profecto
non linerem te diutius iactari iac¬
tari. Spero autem non in thetide ł
neptimo s u eo cus est mare ⁊
ip̃e fecit illud ꝙ uite nr̃e mortalis
tundes flrtus et humanaꝵ rer
poretius fintibus agitatis saluti¬
fero tridente compescet. ma idem aic
t̾raitais dux et u mes labor ac p̾¬
mnium & udem qd ad sũmam sta¬

Expanded text:
ea caritate que te michi meque tibi conea caritate que te michi meque tibi conciliat, in primis admoneo ut priusquam ad alienas veniat manus, intendas ubi uni versiculo quem longiusculum offendi, incumbentem obelum aspexeris, fidei mee indicem, abscindasque quod superfluit. Neve tibi forsan idcirco displiceas, scis in Arte poetica scriptum esse qdormitat Homerus. 2 Sane quod tibi curarum tuarum ponderibus fatigato, opus auxilio meo dicis, facis humiliter ut reliqua; atque utinam in ingenio meo, cuius et imploras opem et dilatam doles, aliquis tuis ydoneus tempestatibus portus esset: profecto non sinerem te diutius iactari. Spero autem non in Thetide vel Neptuno, sed in Eo, cuius «est mare et ipse fecit illud», quod vite nostre mortalis tumidos fluctus et humanarum rerum perpetuis flatibus agitatos salutifero tridente compescet, via idem ac terminus, dux et comes, labor ac premium. 3 Equidem quod ad summam sta
Abbreviated transcription (Latin):
effusis ie laccuis profetisse: Id si
expectatis. oii sapientissipu et ue¬
teribus obsequiis astricti et uirtu¬
tum cultu et morum suauitate si¬
milum. rͣu te p̃cor in amplerus.
et ꝑditum tempus flete par q u¬
nũ alusccib amnciciis uolite sub¬
ducea. Quotiens adolescentes regu
Ti deus ⁊ poliuices. Teseus et peri¬
tlrus. hertules et philotetes. pu¬
lades et horestes. Quociens pitago¬
rei iuuenes damon et phicias. Qͦ¬
ciens romane uirtutis et amiticie
sũmum decus lelius et scipio in
medium uement: ꝑmuttite posten¬
tati ne predarissima nomima sile¬
antur. Incolaus et iohẽs . rͦe. k ał
lumi ad fontẽ sorgie. Ad zenobiũ
gramaticũ florentinũ ut pꝰ ceden¬
tem epłãm interuẽtu suo adiuuet
le amicorum lrãs aliquot
unum in diem congloba¬
tas ab solueram. dum ecce
tua ur̃m laen pressit epła que le¬
te uisam se si unas uoces hẽat nõ
negabit. uenit cum illa carmẽ exi¬
nium qd̾ uror et laudo. uerum ex

Expanded text:
effusis me lacrimis profecisse. Id si expectatis, viri sapientis simi et veteribus obsequiis astricti et virtutum cultu et morum suavitate simillimi? ruite precor in amplexus et perditum tempus flete parque unum illustribus amicitiis nolite subducere. Quotiens adolescentes regii Tydeus et Polinices, Theseus et Pirothous, Hercules et Philotetes, Pylades et Orestes, quotiens Pithagorei iuvenes Damon et Phitias, quotiens romane virtutis et amicitie summum decus Lelius et Scipio in medium venient, permittite posteritati ne preclarissima nomina sileantur Nicolaus et Iohannes. IX Kal. Iunias, ad fontem Sorgie. 17 Ad Zenobium grammaticum florentinum, ut precedentem epystolam interventu suo adiuvet. 1 Vix amicorum literas aliquot unum in diem conglobatas absolveram, dum ecce tua nostrum limen pressit epystola, que lete visam se, si vivas voces habeat, non negabit. Venit cum illa carmen eximium quod miror et laudo; verum ex
Abbreviated transcription (Latin):
fatebor que tales filios geuu. Qd
si dixit illa filus suis extuictis qͥd
te uno et incolumi dicere potuit
ur̾ tua Ipsa te aluo grauida usq
in deciiũ mensem cum tastidio
ac labore gestauit. Ipsa cum gau¬
dio ac dolore peperit. Ipã in ainis
poĩto sominum blando murinure
suasit. Ipã molli fascia obuolutũ
ingientemq dulce onus amplera

Expanded text:
que tales filios genui». 5 Quod si dixit illa filiis suis extinctis, quid te vivo et incolumi dicere potuit mater tua? ipsa te alvo gravida usque in decimum mensem cum fastidio ac labore gestavit, ipsa cum gaudio ac dolore peperit, ipsa in cunis posito somnum blando murmure suasit, ipsa molli fascia obvolutum vagientemque, dulce
Abbreviated transcription (Latin):
suasit. Ipã molli fascia obuolutũ
uagientemq dulce onus amplera
est. Ipã reptantem sedula. Ipsa
gressus ambigues temptantem
trepida. Ipã cõetaneis colludẽtem
auxia. Ipsa petentem scolas pu¬
erum solicita. Ipã reducẽ adolescẽ¬
tem leta conspexit. Sibi iam in¬
uenis. iam uit. iam saꝑiens iam
dotus. iam dõ et hominib accept ͦ

Expanded text:
sit, ipsa molli fascia obvolutum vagientemque, dulce honus, amplexa est, ipsa reptantem sedula, ipsa gressus ambiguos tentantem trepida, ipsa coetaneis colludentem anxia, ipsa petentem scolas puerum solicita, ipsa reducem adolescentem leta conspexit. 6 Sibi iam iuvenis, iam vir, iam sapiens, iam doctus, iam
Abbreviated transcription (Latin):
alienoq cõtexui ea lege ut pri¬
mus meus scdũs alitunus ꝓbati
poete u̾sus esset. atq ita ut legẽ¬
tem non sentenciarum modo ax¬
tificiosa conuexio sed u̾borum qͦ
consonancia delectaret. Qua in
re ceu noui poematis tenun licet
iuentione gloricibar donec mis¬
so iam carmine deprehendi alios
ante me hoc genus attigisse. ue¬
rumq qd̃ bebreus sapiens dixit.
⁊ichil nouum sub sole. qd̃ q ait
conntus poeta nichil dictum qd
non sit dictum prius. Nouissime
ꝑ mictium stepham semoris ma¬
guanuni patris tui quo plures
untuti stimulos incuterem sccip¬
si oracione soluta et libera. qua
si habes uichil est qd̃ mutem. in¬
chil qd̾ adiciam ꝙͣuis ei mul¬
ta se offerant tamen sapientez

Expanded text:
alienoque contexui, ea lege ut prialienoque contexui, ea lege ut primus meus, secundus alicuius probati poete versus esset, atque ita ut legentem non sententiarum modo artificiosa connexio, sed verborum quoque consonantia delectaret. 3 Qua in re, ceu novi poematis tenui licet inventione gloriabar; donec, misso iam carmine, deprehendi alios ante me hoc genus attigisse, verumque quod Hebreus sapiens dixit: «Nichil novum sub sole», quodque ait comicus poeta: Nichil... dictum quod non sit dictum prius. 4 Novissime per nuntium Stephani senioris magnanimi patris tui, quo plures virtuti stimulos incuterem, scripsi oratione soluta et libera; quam si habes, nichil est quod mutem, nichil quod adiciam; quamvis enim multa se offerant, tamen sapien
Abbreviated transcription (Latin):
moribus ꝙͣ locis temporib q distã¬
tes sciens un hac breuis eple parte
conũxi. ꝙ ꝓpe par fatum atq idem
auiboꝵ exitus uideretur. uictores ho¬
stium quisq sua ꝑdounta ac subuc¬
ta barbarie int̾ amplexus uefrdis¬
suax cõigum piere. Nichil hec fu¬
teor ad nt̃m ꝓpositum. Itaq tem om¬
nem ad unum finem deduco ut ostẽ¬
dam multa eciam uictoribus metuẽ¬
da. ⁊usꝙͣ igitur gestaꝵ rex fiducia
subsistendum. procedendũq longnne
assidue. ac more cesareo urgendum
npigte successum instandũq fauori
se uictoriam et uerendum ualde ne
melius fu̾it non cepisse. ꝙͣ ceptum
medio pecturentis fati calle deserere
tuarum statu quid
sentirem breue quiddam
tibi bellacissime uir materno pri¬
dem sermone conscrpseram. ut
posset uulitib eciam tus inino¬
tescere tecum in partem laboris
et glorie profecturis. Subinde ãt
pariente nom aliquid semꝑ in¬
genio Idem tibi carmen ex meo

Expanded text:
moribus quam locis temporibusque distanmoribus quam locis temporibusque distantes sciens, in hac brevis epystole parte coniunxi, quod prope par fatum atque idem amborum exitus videretur: victores hostium, quisque sua perdomita ac subacta barbarie, inter amplexus nefandissimarum coniugum periere. 12 Nichil hec, fateor, ad nostrum propositum. Itaque rem omnem ad unum finem deduco, ut ostendam multa etiam victoribus metuenda; nusquam igitur gestarum rerum fidutia subsistendum, procedendumque longius assidue, ac more Cesareo, urgendum impigre successum instandumque favorise victoriam et verendum valde ne melius fuerit non cepisse, quam ceptum medio procurrentis fati calle deserere.rum tuarum statu quid sentirem, breve quiddam tibi, bellacissime vir, materno pridem sermone conscripseram, ut posset militibus etiam tuis innotescere, tecum in partem laboris et glorie profecturis. 2 Subinde autem, pariente novi aliquid semper ingenio, eidem tibi carmen ex meo
Abbreviated transcription (Latin):
leges. atq ibidem succuictus ferro ab¬
dito sencitus. et uictor in capitolio. qd̾
.iiii. triumphis ornauerat int̾fectus.
huic pusii et mutine grauis obsidio
et crudelissima parmensium clades.
cius in phylippitis cicero meniunt
et pharsalia nr̃o sanguiue ruisus ĩ¬
fecta et sub lencadio atq ethueo u̾ti¬
tib illa iugencia bella naualia. Po¬
stremo inde usq in speculum nr̃m. teu¬
torum senes maloꝵ ut et ĩpossibił
enumeratio sit et amiara memoria
nec dumi miseriaꝵ furs ullus appeat
¶Quid de tyro rege psar loquar.
qui ut ꝓprie dicaui uictor in p̾lio iu
uictoria uictus fuit. Quud de alexan¬
dro macedone qui bello uicolunus ĩ
cõuino piit. Agamenon famosu
illud ac supbum yllion strauit. as¬
fricanus minor nr̃ ut ita dix̃mi po¬
licertes carthuginem atq urans¬
ciam funditus eu̾tit. uterq in bello
ꝙͣ post uictoriam tucior nlicie q
felicior qmͣ domi. quos nõ minus

Expanded text:
leges, atque ibidem succinctus ferro ableges, atque ibidem succinctus ferro abdito Senatus, et victor in Capitolio, quod quattuor triumphis ornaverat, interfectus; 9 hinc Perusii ac Mutine gravis obsidio, et crudelissima Parmensium clades, cuius in Philippicis Cicero meminit, et Pharsalia nostro sanguine rursus infecta, et sub Leucadio atque Ethneo verticibus illa ingentia bella navalia; postremo, inde usque in seculum nostrum tantorum series malorum, ut et impossibilis enumeratio sit et amara memoria, necdum miseriarum finis ullus appareat. 10 Quid de Ciro rege Persarum loquar, qui, ut proprie dicam, victor in prelio, in victoria victus fuit? Quid de Alexandro Macedone, qui bello incolumis in convivio periit? Agamemnon famosum illud ac superbum Ylion stravit; Africanus minor — noster, ut ita dixerim, Policertes — Carthaginem atque Numantiam funditus evertit; 11 uterque in bello quam post victoriam tutior, militieque felicior quam domi; quos non minus
Abbreviated transcription (Latin):
queso cum uictoria uti possis frui
malis. Qua in re ur̃o quidem optĩo
sed pessimo fato suo errasse tautus
ille nulicie magr̃ arguitur. ¶ Qmͣ¬
uis aũt unum illud omnibus belloꝵ
ducibus qui sunt Quiq erunt om¬
nidus seculis abunde cautionis ac
dorumenti p̾stare debeat. ne tũ in tam
magno uegocio unius exempli ꝯme¬
moracione mouearis et nr̃a et pere¬
grina subiciam. Magnus pomperus
ad dyrachium uictor Iultum cesarẽ
ꝓpe captum dum retinere posset abi¬
te ꝑiisit. Sine ignorancia rei belice
u duce probatissimo. Siue fortuna
familiar suo in extrenus necc̃itatib
opem ferens. Sine que uulgacior fa¬
tua est uura prorsus atq utiuaui
felte huniauitas illa fuit ex qua
mor in thesalia calcruutas publica.
et in egrpto ducis ipsius mors mise¬
rabilis consecuta est. et in affrica ca¬
toiuis sunul ac lib̾tatis interitus. et
in hẏspania tastis reliquiaꝵ strages.
et rome spoliatum erarium. opresse

Expanded text:
queso, cum victoria uti possis, frui queso, cum victoria uti possis, frui malis; qua in re, nostro quidem optimo sed pessimo fato suo, errasse tantus ille militie magister arguitur. 7 Quamvis autem unum illud omnibus bellorum ducibus qui sunt quique erunt omnibus seculis, abunde cautionis ac documenti prestare debeat, ne tamen in tam magno negotio unius exempli commemoratione movearis, et nostra et peregrina subiciam. 8 Magnus Pompeius ad Dyrachium victor Iulium Cesarem prope captum dum retinere posset, abire permisit, sive ignorantia rei bellice in duce probatissimo, sive fortuna familiari suo in extremis necessitatibus opem ferens, sive — que vulgatior fama est — mira prorsus, atque utinam felix, humanitas illa fuit; ex qua mox in Thesalia calamitas publica, et in Egipto ducis ipsius mors miserabilis consecuta est, et in Africa Catonis simul ac libertatis interitus, et in Hispania tristis reliquiarum strages, et Rome spoliatum eratium, oppresse
Abbreviated transcription (Latin):
ne renascentem puerum ecclĩarum
spolus oueratum ꝑredam u̾ius scito
esse qmͣ p̾lium. ¶ Prior nempe uic¬
toria ut gliosa sic mops fuit. hec tã
opulenta quͣi facilis. uide igitur ad
c̾tam uictoriam pocius qmͣ ad am¬
bignum certamen. Et uade non tã
propriis uiribus quͣi diuino fisus
auxilio. Ipsa pro te eciam elemẽta
pugnabunt. que pro theodosio pu¬
guarunt Qd̃q ait claudianus. Tibi
mittet ab astris solus armatas hy¬
emps. tibi nulitabit ether et coniu¬
rati uenient ad classica uenti. Nam
et tu quoq cum turchis bostib licet
xpĩ nomen usurpantibus bellu
gens. Quod sic esse nouus engenus
er agno lupus. ty̾ranus ex clerico.
et oppresse ac nudate ꝑ italiaui te¬
stantur ecellĩe. Te nou tuaꝵ mag̾
qmͣ suax uindicem offensaꝵ poscit
lesa diuinitas. Noli genune deesse
uindicte. ⁊Ieq in hus que gesta sũt¬
gerenda nõ uideas. aliquid est actũ
ymo multum. ymo plurinũ. ymo
nichil cum principio finis desit. Ne

Expanded text:
ne renascentem puerum ecclesiarum ne renascentem puerum ecclesiarum spoliis honeratum predam verius scito esse quam prelium. Prior nempe victoria ut gloriosa sic inops fuit, hec tam opulenta quam facilis; vade igitur ad certam victoriam potius quam ad ambiguum certamen, et vade non tam propriis viribus quam divino fisus auxilio. 5 Ipsa pro te etiam elementa pugnabunt, que pro Theodosio pugnaverunt, quodque ait Claudianus, tibi mittet ab astris “Eolus armatas hiemes”, tibi militabit “ether et coniurati” venient “ad classica venti”; nam et tu quoque cum Crucis hostibus, licet Cristi nomen usurpantibus, bellum geris; quod sic esse, novus Eugenius ex agno lupus, tyrannus ex clerico, et oppresse ac nudate per Italiam testantur ecclesie; te non tuarum magis quam suarum vindicem offensarum poscit lesa divinitas. 6 Noli gemine deesse vindicte; neque in his que gesta sugerenda non videas. Aliquid est actum, imo multum, imo plurimum; imo nichil, cum principio finis desit. Ne,
Abbreviated transcription (Latin):
iuuans contitus aciem tuam comitta¬
bitur uestigia diriget se duce uic¬
tritia signa non deseret. Ille tibi uĩc
ppetuam uictoriam. ultitiũ q tuo¬
tum hostium ext̾iniuiu pollicet
qui de tot olum barbaricis legioni¬
bus ꝑiam paucitatem theodosu
principis saluam fecit. Et tu pro¬
Recto iustissimam causam iustissi¬
mani causam foues. et qui illius
tune iusticie fuit tue ninc testis
est xpũs. deuotissime tibi diebus
ac noctib inuocandus ut ꝑagat
qd̾ incepit. ⁊on equidem proul il¬
le. sed urta est. tecum est et tecũ
erat michi crede dum uinceres.
alioqum quonã modo cum pausis
tantum fudisses ex̾citum atq unꝰ
ducs suꝑbissimos hostes. intautus¬
q idem ac ꝓpe semeruns pͥmedi¬
tates illos et instructos inepino
narte tam telerit oppressisses aidemt
proculdubio celeste p̾sidium. adecit¬
q quociens nõ mutata iusticia ꝑtis
te pie reuerent̾q postulalitur .I.
tanto securus duce et de cesor sangͥ¬

Expanded text:
iuvans conatus, aciem tuam comitaiuvans conatus, aciem tuam comitabitur, vestigia diriget, se duce victricia signa non deseret; ille tibi nunc perpetuam victoriam ultimumque tuorum hostium exterminium pollicetur, qui de tot olim barbaricis legionibus piam paucitatem Theodosii principis salvam fecit. 3 Et tu profecto iustissimam causam foves, et qui illius tunc iustitie fuit, tue nunc testis est, Cristus, devotissime tibi diebus ac noctibus invocandus ut peragat quod incepit: non equidem procul ille, sed iuxta est, tecum est, et tecum erat, michi crede, dum vinceres. Alioquin quonam modo cum paucis tantum fudisses exercitum, atque unus duos superbissimos hostes, incautusque idem ac prope semiermis premeditatos illos et instructos, inopino marte tam celeriter oppressisses? Aderat proculdubio celeste presidium, aderitque quotiens, non mutata iustitia partis tue, pie reverenterque postulabitur. 4 I tanto securus duce, et de cesorum sangui
Abbreviated transcription (Latin):
dicior redeat nullum mũdi litus
maccessimi sinit. et oniĩ uento ca¬
duce frondis more circũuoluitur.
Suspirio enis nullus ut auguid
fiuis erit nisi qui uite. boc sibi me¬
is u̾bis dicito. faro quidem p̾me¬
ditata succedint. Sed finge succe¬
daut crescit cum felicitate misia.
Id haud difficile ꝑsuaderi posser
experto. nisi consuetudo pessima au¬
res salutarib ucçibus obstrueret.
Sed ipse de se ind̾it tu u̾o ceptum
tene et ne turba delirautiu aumũ
a ꝓposito conuellet caue. senece. ymo
u̾o ipsius nature u̾bum esti Niec
multo opus est. nec diu. uale au¬
moñ. xu. kł. septembr̃. ad stephai
de colũpna iumore uti uictoria uesci
ustra esse ꝙ uicerit.
Otiusti uir fortissime uin¬
cere. Scito sapientissime
qui si consilio obsecutus recto cal¬
le ab acie romam sangume nr̃o
torancia signa u̾tisset que nam
sit hystoritoꝵ opimo nõ ignoras.
Sed illius impiis ausib obstitit
italie fauens deus idem pios ad¬

Expanded text:
ditior redeat, nullum mundi litus ditior redeat, nullum mundi litus inaccessum sinit, et omni vento, caduce frondis more, circumvolvitur; suspiriorum eius nullus, ut auguror, finis erit nisi qui vite: hoc sibi meis verbis dicito. Raro quidem premeditata succedunt; sed finge succedant: crescit cum felicitate miseria. Id haud difficile persuaderi posset experto, nisi consuetudo pessima aures salutaribus vocibus obstrueret. Sed ipse de se viderit; tu vero ceptum tene, et ne turba delirantium animum a proposito convellat, cave. Senece, imo vero ipsius nature verbum est: «Nec multo opus est, nec diu». Vale Ad Stephanum de Columna iuniorem, uti victoria nescienti frustra esse quod vicerit. 1 Potuisti, vir fortissime, vincere; scito, sapientissime qui si consilio obsecutus recto calle ab acie Romam sanguine nostro rorantia signa vertisset, quenam sit historicorum opinio non ignoras. 2 Sed illius impiis ausibus obstitit Italie favens Deus; idem, pios ad
Abbreviated transcription (Latin):
uemes qui non spe coastine quietis
bodie laboret hec felicitas. hec mor¬
taliuu uita est. mirus furor. nec
nimor ideo quia publitus hyare in
uentos et certus bonis abiectis in¬
cecta sectari. Iguorant homĩes qnͣ¬
tum lucrum est spes manes et fal¬
laces perdere. Nulla grauior saiti¬
na. Nulla tamen tristior deponitur.
usq adeo malis eciam ꝓpris dellec¬
tanuir. ¶laborat ille quidem et
suspiat et auellat suꝑuacue. et
contra flacci sentẽtiam. Tertas alio
calentes sole ꝑmutans breui for¬
tis iaculatur euo multa. ⁊ õ accu¬
so in ailiis quod in nob̾ excuso. tulit
et nos multa uidninc marnie ad¬
ras ac matia. et nunc maxiue ad
extrema t̾rarum ea me uoluptas
trxit pellente hiuc tedio reru mo¬
runq odio. quo rursus dura ueces¬
sitas retraxit. Nudius t̾cius appli¬
tui. et cum multa uide t scriplerim
reu̾sus puluerulentum calamu
tuo priniu nomine det̾si. ¶ Ami¬
cus autem ñr non ut doctior s ut

Expanded text:
venies qui non spe crastine quietis venies qui non spe crastine quietis hodie laboret? 2 Hec felicitas, hec mortalium vita est; mirus furor nec minor ideo quia publicus; hiare in ventos, et certis bonis abiectis, incerta sectari. Ignorant homines quantum lucrum est spes inanes et fallaces perdere; nulla gravior sarcina, nulla tamen tristius deponitur; usque adeo malis etiam propriis delectamur. 3 Laborat ille quidem et suspirat et anhelat supervacue et, contra Flacci sententiam, “terras alio calentes sole permutans brevi fortis iaculatur evo multa”. Non accuso in aliis quod in nobis excuso; tulit et nos multa videndi ardor per terras ac maria, et nunc maxime ad extrema terrarum ea me voluptas traxit, pellente hinc tedio rerum morumque odio. Quo rursus dura necessitas retraxit, nudiustertius applicui, et cum multa inde tibi scripserim, reversus pulverulentum calamum tuo primum nomine detersi. 4 Amicus autem noster, non ut doctior sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
magna ꝑs hominũ palpitando ti¬
tubandoq ꝓficiscitur ad incertum
finem. ambiguo calle festinans.
¶Ae ergo nims magnam opaz
impendamus in inquisicione loci
quem forsau uiuentuz cupide lui¬
quiremus clandenda iam epla et tẽ¬
pus ciris meliorib impendendũ est
hec sunt que de hec ambiguo tibi nũc
ex ipsa ut ita drx̃im inquisicionis
area excutete potu reliqua a docto¬
tib erige. mitdii quidem si hec nate
ficiet. hic aperiam. Hic fingam intu¬
tum. orabo eum qui me fecit ut le
michi. meq simul ostendat. Et qd̃
notum scpientis est. notum michi
faciet finem meum uale. ad eundẽ
contꝰ expectuciones ac labores sr̃ucituos¬
a in etate tam bieui
Did ad litteras tuas dica.
uereor ne humanoꝵ torrens
rapidissimus erroꝵ amicũ
utm fyndo aluei totatum tũ uiũ¬
so iapiat. se nescit ut uides int̾ lu¬
dos atq pͥstigia tortune. multa sͥ
ꝓmittens que mithi credere nũqmͣ
uement. una tamen excusacio est.
om̃s idem u̾e morbus h̃t. Quiem in¬

Expanded text:
titubandoque proficiscitur ad incertum finem ambiguo calle festinans. 15 Ne ergo nimis magnam operam impendamus in inquisitione loci, quem forsan inventum cupide liqueremus, claudenda iam epystola et tempus curis melioribus impendendum est. Hec sunt que de hoc ambiguo tibi nunc ex ipsa, ut ita dixerim, inquisitionis area excutere potui; reliqua a doctioribus exige. Michi quidem si hec nature ficiet; hic oculos aperiam, hic figam intuitum. Orabo Eum qui me fecit, ut se michi meque simul ostendat et, quod votum Sapientis est, “notum michi faciat finem meum”. Vale. 2 Ad eundem, contra expectationes ac labores supervacuos in etate tam brevi. 1 Quid ad literas tuas dicam? vereor ne humanorum torrens rapidissimus errorum amicum nostrum, fundo alvei rotatum, cum universo rapiat. Senescit, ut vides, inter ludos atque prestigia fortune, multa sibi promittens que, michi crede, nunquam venient; una tamen excusatio est: omnes idem fere morbus habet. Quem in
Abbreviated transcription (Latin):
quisq sit priusꝙͣ exꝑiaris aguosc̾e.
cinus honeste pretes ac miserabiles
latͥine cimis ficta necessitas simła¬
teq blaudicie. Magne ꝑti hom̃i illd̃
nest ut ad ĩpetranda q̃ cuꝑiũt me¬
nores atq solliciti. ad referendam

Expanded text:
quisque sit priusquam experiaris agnoscere, quisque sit priusquam experiaris agnoscere, cuius honeste preces ac miserabiles lacrime, cuius ficta necessitas simulateque blanditie. 2 Magne parti hominum illud inest ut ad impetranda que cupiunt memores atque soliciti, a
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ u̾boꝵ auxilio est opꝰ. aliud
cogito remedii genus. Magna ẽ eius
fortune ius neq iminor celeritas Iu¬
tenm scmne omĩu que uł ex libris uł
De medici uita honinũ occurtint que
sunt multa et uaria. hec sũma ẽ. du
u sunt fateor et gͣuia et mamiena
que pat̾is. Unũ est difficiliũ leuanẽ.
Paciencia. Si humana despitias. si
te non ad delicias sed ad laborẽ in
hane inte palestram descẽdisse me¬
minetis. Si magno iusu adu̾sa sub¬
stuletis memor in prelio nulitẽ. In
tepestate nautã In reb malis bom̃
aiui probari. uale. Ad eũdẽ. aute factũ
deliberandi locum eẽ
petitiomi haud ĩuiste more
g̾ere sed illud moneo ut ĩ
fronte cclos heas quos ego hactenus
in tergo hiũ. ⁊il iocũdius. nul dultiᷤ
qũi uene m̾itum et egenteni auxilii
compotire. Contra aũt ineepectato
nigrati uicio uil tristius. Mague qͥ¬
dem est nou solum prudẽcie sed for¬
tine inter tot pector latubula pu¬
ros aĩos fucatos q discernere. et quãti

Expanded text:
verborum auxilio est opus. Aliud cogito remedii genus. Magna est enim fortune vis, neque minor celeritas; interim sane omnium que vel ex libris vel e media vita hominum occurrunt, que sunt multa et varia, hec summa est. 2 Dura sunt, fateor, et gravia et inamena que pateris; unum est difficilium levamen: patientia, si humana despicias, si te non ad delitias sed ad laborem in hanc vite palestram descendisse memineris, si magno nisu adversa sustuleris, memor in prelio militem, in tempestate nautam, in rebus malis bonum animum probari. Vale. 17 Ad eundem, ante factum deliberandi locum essepetitioni haud iniuste morem gerere; sed illud moneo ut in fronte oculos habeas, quos ego hactenus in tergo habui. Nil iocundius, nil dulcius quam benemeritum et egentem auxilii compotire; contra autem inexpectato ingrati vitio nil tristius. Magne quidem est non solum prudentie sed fortune, inter tot pectorum latibula, puros animus fucatosque discernere, et quanti
Abbreviated transcription (Latin):
teni ac qm̃ init̾ ingratos uiut ᷑ nõ
idõ desmendũ. alioqum uirtus ui¬
tio uicta indebitur. sed ciliquanto
cautius agendum reor. Tn uale et
quicꝙr actutus es dimi mutandi tẽ¬
pus est cogita post eiũ deliberacio¬
sera est. uale. ad iolrm̃ auchi seuni cui
libroꝵ inquisitio cõmittitur

Expanded text:
niam: inter ingratos vivitur, non ideo desinendum: alioquin virtus vitio victa videbitur; sed aliquanto cautius agendum reor. Tu vale et quicquid acturus es, dum mutandi tempus est, cogita; post enim, deliberatiosera est. 18 Ad Iohannem Anchiseum, cui librorum inquisit
Abbreviated transcription (Latin):
nus a u̾itate ueruu est. Ego hic loqͦr.
An forte tu uegas. Ioquitur expenen
tissimus ieꝵ talium iuuenalis. Qui¬
q profundissime mores lommuz no¬
uit: Si sibi non credis andi alium cu¬
ius ore lequitur. Qui nõ mõ nouit s
et creauit lonunes. Is ergo quid ait.
Non est qui faciat bonũ. Non est usqz
ad unum. Poeta pauces. Propheta
nullum dixit. Et scdsu sium sensũ
uterq u̾issime. ¶ Tu uo quoma
despandum non est aliquos bones re¬
petiti posse ne cum de omnib despeta¬
re ceperinus de nobis etiam necessa¬
no desperemus. Cogita quoscam uon
modo bones esse. sed oꝑtuos. Et pro
toncoidia har discordancium siñar
flactum uelud arbitrane pronũcian

Expanded text:
nus, a veritate verum est. Ego hec loquor. nus, a veritate verum est. Ego hec loquor. An forte tu negas? Loquitur experientissimus rerum talium, Iuvenalis, quique profundissime mores hominum novit. 2 Si sibi non credis, audi alium, cuius ore loquitur Qui non modo novit sed et creavit homines. Is ergo quid ait? «Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum». Poeta paucos, propheta nullum dixit; et secundum suum sensum uterque verissime. 3 Tu vero, quoniam desperandum non est aliquos bonos reperiri posse, ne, cum de omnibus desperare ceperimus, de nobis etiam necessario desperemus, cogita quosdam non modo bonos esse sed optimos, et pro concordia harum discordantium sententiarum, Flaccum velut arbitr
Abbreviated transcription (Latin):
siuia est paupertas. aediocritas opti¬
ma et uit̾ ratissima dĩ dona hanc no¬
bis ita contigisse gratulor. Si quid
uitdum de est accidit ut unico deffec¬
tu multor nos numeꝵ suoꝵ liberalicas
celestis adiuoneat. et breui gustu ama¬
ntudinis prospentatem ur̃ami nobis
efficiat dulcioreni. Q si multa. E si
omnna deessent. hoc aĩo tñ sum ut fe¬
licius rear laudabilit̾ agere quͣ turꝑit̾
abundare. Nec nosse uerani opulentiã
eos qui honeste mendicitati in houestas
diuicias anteponũt. uale .ii. kl. Iauuat̃.
ad amicũ litigiosũ sicut bonoꝵ amiqi¬
Tu deto bouis ouũb ẽẽ carissi¬
inus. ⁊ ieq uerendũ est ne
CSumuos hẽas auncos aut in¬
⁊ nim tibi negocii obiciami. Ita dico si os̃
bouos auncos tibi feceris. Pauci erut.
faro quippe boni uinmero uir surit
tonidem quot tebaꝵ porte uł diuitis ho¬
stia rili: Quis niquis hoc loquitꝰ. erd
refert. Si dictum probas. quid quens
auctoreu. Ouie uerũ ut ait augusti¬

Expanded text:
sima est paupertas, mediocritas optima, et inter rarissima Dei dona hanc nobis contigisse gratulor. Siquid interdum deest, accidit ut unico defectu multorum nos munerum suorum liberalitas celestis admoneat, et brevi gustu amaritudinis prosperitatem nostram nobis efficiat dulciorem. Quodsi multa, quodsi omnia deessent, hoc animo tamen sum ut felicius rear laudabiliter egere quam turpiter abundare, nec nosse veram opulentiam eos qui honeste mendicitati inhonestas divitias anteponunt. Vale. 8 II Kal. Ianuarias. 15 Ad amicum litigiosum, sicut bonorum amicibonis omnibus esse carissimus, neque verendum est ne nimios habeas amicos aut nimium tibi negotii obiciam. Ita dico, si omnes bonos amicos tibi feceris, pauci erunt. Rari quippe boni; numero vix sunt totidem quot Thebarum porte vel divitis ostia Nili. ‘Quis’ inquis, ‘hoc loquitur?’ Quid refert? si dictum probas, quid queris auctorem? Omne verum, ut ait Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
hostis. certe nec cognitus. uultum tu¬
uui aspiciant. aunnũ ignorent. Seq̃re
illius consilium qui monet ut intꝰ
omĩa dissimilia sint frons ppło nr̃a
conueniat. Putent illi te agere quod
uulgo agitur. Tu u̾o tuum aliud ne¬
gecium et aliquid semꝑ tetum maiꝰ
agito. Sic enini maxime int̾ mũdi
discrimina secutus encidens pautis
carus mmultis ignotus. odiosus nenuĩ.
Ne ue me hodie de inchilo phyloso¬
phatum putes. Audio te aduersus mi¬
probos inges bellum et merorabile
sunultatez suscepisse. quos an cornigẽ¬
am debere delere cogites. incertimi. Utro¬
biq einm par impossibilitas insi ꝙ
ciliquanto facilius arbitror deleti pos¬
se. ꝙͣ cornigi. Generose indignatois
aiculcos laudo. Cor tam irritum et stu¬
diuui ĩaue non laudo. Si enĩ latorez
st̾uatuũ declinate ꝯsilium est. Quid
de eo labore censeas cimis unicus ftie¬
tus est odiũ. Cane itaq receptin obsec᷑.

Expanded text:
hostis; certe, nec cognitus. Vultum thostis; certe, nec cognitus. Vultum tuum aspiciant, animum ignorent; sequere illius consilium qui monet, ut «intus omnia dissimilia sint, frons populo nostra conveniat». Putent illi te agere quod vulgo agitur; tu vero tuum aliud negotium, et aliquid semper tecum maius agito. Sic enim maxime inter mundi discrimina securus evades, paucis carus, multis ignotus, odiosus nemini. 8 Neve me hodie de nichilo philosophatum putes, audio te adversus improbos ingens bellum et inexorabilem simultatem suscepisse, quos an corrigere an delere cogites incertum: utrobique enim par impossibilitas, nisi quod aliquanto facilius arbitror deleri posse quam corrigi. 9 Generose indignationis aculeos laudo, certamen irritum et studium inane non laudo; si enim laborem supervacuum declinare consilium est, quid de eo labore censeas, cuius unicus fructus est odium? Cane itaque receptui, obsecro;
Abbreviated transcription (Latin):
ingetur. Sit est profecto. Stoiti licet
obistepant qui ouinẽ inor̃buu ex
ais se indicitus auulsuros spondent.
p̾larissum medicoꝵ mõ qd̾ pollicẽt:
nuplerent s in uita honimu de qua
nobis amiticie diligende sunt. expi¬
mento comꝑtum est nullum aũm
quatutalidet screnitate tranquillur
lenib saltem int̾dnm ꝑtucbacoĩbus
nõ moueri et quibusdam hũancix rer
turbinib agitan. Ceterum sicut ar¬
mata naius in alto fluctuabitur. nõ
suctumbet. eaq ut naruis sie sũ preci¬
pua laus enit. Ita fit qd̾ storcis non
placet ut in hac inta cui nicħ scimꝰ
messe ꝑfectum saiitatis locum teneat
leius ac meditabilis egritudo. Igitur
ut ad rem or̃o reu̾tatur ex boe gene
bomnũ non quoꝵ nulla suit uicia. sed
quorum uicia unrtutib cedant. Qenod
ipsum noueris eẽ rarissiuũ amicos
tibi quib potes artid efficito. Pot̾is
autem nullis meluis qmͣ mntacõẽ
mox ac similitudine studioꝵ. ¶ Con¬
multitudo est. nec auncus esto ⁊ Iec

Expanded text:
urgetur. Sic est profecto; 4 Stoici licet obstrepant, qui omnem morbum ex animis se radicitus avulsuros spondent; preclarissimi medicorum, modo quod pollicentur implerent. Sed in vita hominum, de qua nobis amicitie deligende sunt, experimento compertum est nullum animum, quantalibet serenitate tranquillum, levibus saltem interdum perturbationibus non moveri et quibusdam humanarum rerum turbinibus agitari. 5 Ceterum, sicut armata navis, in alto fluctuabitur; non succumbet, eaque, ut navis, sic animi precipua laus erit; ita fit, quod Stoicis non placet, ut in hac vita, cui nichil scimus inesse perfectum, sanitatis locum teneat levis ac medicabilis egritudo. 6 Igitur, ut ad rem oratio revertatur, ex hoc genere hominum, non quorum nulla sint vitia, sed quorum vitia virtutibus cedant — quod ipsum noveris esse rarissimum — amicos tibi, quibus potes artibus, efficito; poteris autem nullis melius quam imitatione morum ac similitudine studiorum. 7 Conmultitudo est, nec amicus esto nec
Abbreviated transcription (Latin):
cioue non laudo. ¶Ne autem
ue forsan exterua putes exempla
neglige. Clarior pirtus. clarior h¬
inbal moriturus erat si sepulctu
ambobus italicum contigisset
Infanstus utriq reditus in patri¬
am fuit. Clarior eciam cu̾rus si
ante moreretur ꝙͣ sichicos fines.
Clarior brennius nr̃ si prius ꝙͣ del¬
ficum luen attingeret: Quid ue¬
nenum mitridatis: Quid uarieta¬
tem altibiadis: Quid themistolis
exilium: Quid aristidis catenas.
Quid nncendium Cresi loquar. Ra
ro uita longior coeq̃na felicitatẽ
habet. que ubi cccidit non sufficit

Expanded text:
tionemque non laudo. 13 Ne autem tionemque non laudo. 13 Ne autem me forsan externa putes exempla negligere, clarior Pyrrus, clarior Hanibal moriturus erat, si sepulcrum ambobus italicum contigisset: infaustus utrique reditus in patriam fuit; clarior etiam Cirus, si ante moreretur quam scithicos fines, clarior Brennus vester, si priusquam delphicum limen attingeret. Quid venenum Mitridatis, quid varietatem Alcibiadis, quid Themistoclis exilium, quid Aristidis cathenas, quid incendium Cresi loquar? 14 Raro vita longior coequevam felicitatem habet, que ubi occidit, non sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
uitas et que ad illam secuta est
mortis indiguitas obscurasset: Qͥd
de duob affricanis dicam. Quan¬
to melius putas. Alter aute mema
carchaginis. alter aute portas nu¬
mancie piisset. Non pͥmus ingra¬
tam pacriam exilio indigno et
famoso epygrãmate. Secundus
mortis multe ĩiuria condẽp̃nasset.
Ipse cesar augustus quen ex om¬
uibus felicissimũ iudicares ꝙͣto
felitior moreretur pͥusꝙͣ filie iam
senescentis adult̾ia et quas exe¬
crati solitum accepimus uonitas
suas inciperet numierare. Ountto
regulum et catonem et reliquos
quos nobilis mors illustrat. Ouis
in catone diuersum a nr̃is sentite
cogar de ticeroue loquor et seueta.
Nolo aute ciuile bellum obient ne
coustancie sue testes fide dignissi¬
un detra hantur. labor ac discrimen:
Miror intrepidum. Mitor colluctã¬
tem auguibus. Miror arenis libi¬
cis oberrantem. Laudo robur am¬
ii. laudo cõtumaciam. laudo lib̾¬
tatem. accersitam mortem despera¬

Expanded text:
nitas et, que ad illam secuta est, nitas et, que ad illam secuta est, mortis indignitas obscurasset? Quid de duobus Africanis dicam? quanto melius putas alter ante menia Carthaginis, alter ante portas Numantie periisset? non primus “ingratam patriam” exilio indigno et famoso epygrammate, secundus inulte mortis iniuria condemnasset. Ipse Cesar Augustus, quem ex omnibus felicissimum iudicares, quanto felicior moreretur, priusquam filie iam senescentis adulteria et, quas execrari solitum accepimus, vomicas suas inciperet numerare? 12 Omitto Regulum et Catonem et reliquos, quos nobilis mors illustrat; quamvis in Catone diversum a nostris sentire cogar — de Cicerone loquor et Seneca —: nolo ante civile bellum obierit, ne constantie sue testes fidedignissimi detrahantur, labor ac discrimen; miror intrepidum, miror colluctantem anguibus, miror arenis lybicis oberrantem; laudo robur animi, laudo contumaciam, laudo libertatem; accersitam mortem despera
Abbreviated transcription (Latin):
tas ne illam idõ intare quia bel¬
lo abstines aut mari. Notum et
illud alterius poete. frustra cru¬
ento marte carebunus fractisq
rauci fluctib adrie. frustra ꝑ an¬
cumpnos nocentem corporibus me¬
tuemus austrum: Quauilibet ex¬
actam curam nri corporis hũtib
moriendum estr Sed prolatande
mortis studium solet esse morta¬
libus. fateor et excusacionem pu¬
blice ubecillitatis agnosco. pͥmu
oro te quantula ista dilatro est de¬
inde quot et ꝙͣ duris casibus expo¬
sita. Qͣ multis ureisse uocuit et
uite gloriam ĩminuit mors di¬
lata. cottidianis exemplis abim¬
das. Sed reuerencius antiqua cõ¬
memoro. Nr̃a quoq libencius qm
exterua. Si paulonimus tullius
bostilius ureisset ictus fulmine
nou fuisset. Paucos auncos detra¬
he tatqunno. Rex mortuus ent ille
non exul. appio claudio uita longi¬
or cecitatem. mario carcerem et de¬
geuerem fugam latibulumq li¬
mose paludis actulit. ¶ Quid

Expanded text:
tas ne illam ideo vitare, quia beltas ne illam ideo vitare, quia bello abstines aut mari? 8 Notum et illud alterius poete: Frustra cruento Marte carebimus, Fractisque rauci fluctibus Adrie; Frustra per autumnos nocentem Corporibus metuemus Austrum; quamlibet exactam curam nostri corporis habentibus, moriendum est. 9 ‘Sed prolatande mortis studium solet esse mortalibus’. Fateor, et excusationem publice imbecillitatis agnosco. Primum, oro te, quantula ista dilatio est! deinde, quot et quam duris casibus exposita! quam multis vixisse nocuit et vite gloriam imminuit mors dilata! 10 Quotidianis exemplis abundamus, sed reverentius antiqua commemoro, nostra quoque libentius quam externa. Si paulo minus Tullus Hostilius vixisset, ictus fulmine non fuisset; paucos annos detrahe Tarquinio, rex mortuus erit ille, non exul; Appio Claudio vita longior cecitatem, Mario carcerem et degenerem fugam latibulumque limose paludis attulit. 11 Qu
Abbreviated transcription (Latin):
olim ut per italiam auidus hono¬
ris et glorie. homo potens et no¬
bilis. homo uiuenis et robustus:
Quid oro te impedit. Aũdicias
amas. Riefugis labores. Sed au¬
di fortissui uiri uerbum a salu¬
stio relatum. Mundicias mliẽtib
laborem uiris cõuenire. Si tim me¬
tus et cales arenosos et serpentes
sub leone terribiles. Sed alterius
et si minus bellicosi. nõ uuus for¬
tis uiri dictum accipe Serpens. si¬
tis. ardor. arene dulcia uituti. a¬
Gandet paciencia duris. At mortẽ
gladiosq forundas. Sed et hic u̾¬
bum illud occurcat alt̾ius uiri for¬
tis. Mors ultima pena est nec me
nos humane uite laborib inuol
eductus in suorum ortu lugenci¬
umi atq in morte gaudentium.
¶ Sed ue ab opinionibus uul¬
dam esse mortem. Et illud uulga¬
tissimum aristotilis audiatur i¬
Morteui esse ultumini terribiliũ.
Qui et ipse quoq consulto nou
maxnuum dicere uoluit sed extre¬
mum. Sed esto sit maximũ: pu¬

Expanded text:
olim, ut putabam, avidus honoolim, ut putabam, avidus honoris et glorie, homo potens et nobilis, homo iuvenis et robustus? quid, oro, te impedit? munditias amas? refugis labores? 5 Sed audi fortissimi viri verbum a Salustio relatum: «Munditias mulieribus, laborem viris convenire». Sitim metuis et calles arenosos et serpentes sub Leone terribiles? sed alterius, etsi minus bellicosi, non minus fortis viri dictum accipe: serpens, sitis, ardor, arene Dulcia virtuti: gaudet patientia duris. 6 At mortem gladiosque formidas? sed et hic verbum illud occurrat alterius viri fortis: mors ultima pena est, Nec metnos humane vite laboribus involeductus, in suorum ortu lugentium atque in morte gaudentium. 7 Sed, ne ab opinionibus vuldam esse mortem, et illud vulgatissimum Aristotilis audiatur, “mortem” esse “ultimum terribilium”; qui et ipse quoque consulto non maximum dicere voluit sed extremum; sed, esto, sit maximum; pu
Abbreviated transcription (Latin):
lentiam augere. et tibi gloriam a¬
pud gentes. Quonam enim modo
dissimulare possum si non falsuz
auncicie nomen gero. Quando te
magnis piculis circĩmentum uł
donuentem excitem. nel cõmone¬
faciam uigilantem. Uides ꝙͣ gra¬
ue bellum inter gallum britanũq
poribus. Certe nec ab actanis pro
uiris oblatus est. Cum reges ac
pibus italie ad occeanum incolu¬
it. quos igens uitissim tumult
excunt fragor qz in armis suit.
eu solus tanto sub turbine rerum
dormis. te quidem uirgiliana pre¬
unt increpatio. et tibi celo missus
niuitius exclamat. Potes hoc sub
caũ durere sompnos. Nec que cir¬
cunstent te. deuide pericula certus.
Profecto si nichil aliud ꝙͣ pudor
obstreperet debebas celerius exper¬
gilti. ¶ Qua enim fronte. Quo
aĩo ceteris ad estiuum solem sub
galea et uinbone degentib. tu pro¬
cul ab aguime uirorum feminea¬
qr circũstipatus acie cõquisitis pa¬
stus epulis et molli ueste contec¬
tus unibra torpes et crio. homo

Expanded text:
lentiam augere et tibi gloriam alentiam augere et tibi gloriam apud gentes. Quonam enim modo dissimulare possum, si non falsum amicitie nomen gero, quin te, magnis periculis circumventum, vel dormientem excitem vel commonefaciam vigilantem? 2 Vides quam grave bellum inter Gallum Britannumquporibus, certe nec ab atavis proavviris oblatus est. 3 Cunti regpibus Italie ad occeanum incolunt, quos ingens vicini tumultus excivit fragor, in armis sunt; tu solus, tanto sub turbine rerum, dormis; te quidem virgiliana premit increpatio et tibi celo missus nuntius exclamat: potes hoc sub casu ducere somnos, Nec que circumstent te deinde pericula cernis? 4 Profecto, si nichil aliud quam pudor obstreperet, debebas celerius expergisci. Qua enim fronte, quo animo, ceteris ad estivum solem sub galea et umbone degentibus, tu, procul ab agmine virorum femineaque circumstipatus acie, conquisitis pastus epulis et molli veste contectus, umbra torpes et otio, homo