comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tria Duoenĩ ꝓpterea ñ dix̃ qm̃ deliberatio & demonstratio quan quã int sediue: asint
simultam̃ aut ingenerib: causȩ ponunt᷑ & fiunt triagenera causȩ aut simultollunt᷑ are¬
man& unũ id÷ uidiciale solũ Ergo collicduo id ÷ Nec unũ eẽ Necrullũ utidqđreliquũ ÷¬

Expanded text:
tria. Duo enim propterea non dixit quoniam deliberatio et demonstratio, quamquam inter se diuersa sint, tria. Duo enim propterea non dixit quoniam deliberatio et demonstratio, quamquam inter se diuersa sint, simul tamen aut in generibus causae ponuntur et faunt tria genera causae, aut simul tolluntur et remanet unum, id est iudiciale solum. Ergo tollit duo, id est nec unum esse nec nullum, ut id quod reliquum
Abbreviated transcription (Latin):
adnutit Siilit & homo substantia ẽ Pot÷ aut̃ id qđ homo÷ Nune seruuus ẽc̃ puncde m¬
S ed postquã dixeris dominũ in eo qđ dominꝰ : eẽ & seruus ñ potest ł lttergo ahicdeliberatio¬
cuusȩ & cuisȩ partib: Itaqua diu in certos genꝰ alii alui partes ẽt̃ possunt Cũ uerogeneris nom̃
ciale ẽ eẽ &pcirs ñ potest Ergosigenꝰ generis pars eẽ non potest multominꝰ partisgeneris
partes putaibunt᷑ De liberatio autꝰ & demonstratio generas causarũ ld qđ primo dubie ꝓposuit
assum psit sine dubitatione: Neq enĩ dicit deliberationẽ sed deliberatio aut̃ & demonstro¬
tio generas causarũ. Etid triplici argum̃ tatione c̃uicit scilic& de monstrationẽ a delibe
rationẽ genera eẽ causarũ : NNã aut xullũ inquit causae genꝰ est aut iudiciale solũ aut &
iudiciale & demonstratiuũ & deliberatiuũ Id: aut nuliũ causae genꝰest autunũ aut

Expanded text:
admittit. Similiter et homo substantia est. Potest autem id quod homo est nunc seruus esse, nunc domadmittit. Similiter et homo substantia est. Potest autem id quod homo est nunc seruus esse, nunc dominus; sed postquam dixeris dominum, in eo quod dominus est esse et seruus non potest, aut cum dixericausae et causae partibus. Ita quam diu in incerto sunt, genus alii, alii partes esse possunt. Cum uero generis nomen genus esse et pars non potest'. Ergo si genus generis pars esse non potest, multo minus partis generis partes putabuntur. DELIBERATIO AVTEM ET DEMONSTRATIO GENERA SVNT CAVSARVM. Id quod primo dubie proposuit, adsumpsit sine dubitatione. Neque enim dicit 'si deliberatio', sed 'deliberatio autem et demonstratio genera sunt causarum'. EICIALE SOLVM, AVT ET IVDICIALE ET DEMONSTRATIVVM ET DELIBERATIVVM, id est aut nullum cause genus est aut unum aut
Abbreviated transcription (Latin):
nus est. Aut iudiciale solũ.
aut & iudiciale. & demon
stratiuum ⁊ deliberatiũ
Nullũ dicere causȩ et̃ genꝰ
cũ causas esse multas di¬
cat . ⁊ in eas precepta d&
Amentia est
Vnum iudiciale aũt solo
esse qui potest. cum de¬
liberatio ⁊ demonstratio
Neq ipse similes interse
sint. & abiudiciali gene¬
re plurimum disside¬
ant ⁊ suum quȩq finẽ
habeat quo referro
debrat
Vt pueta mẽbrana substantia ẽ. Accidt̃ aut ei crocũ scripturti &c&era ciũnte rea &in substam¬
tiaressit & eaqua e accider̃ ressint Nuncadid quo deriunc agit᷑ reuertam᷑ Pade eñ
resinquiũ aligem̃ eẽ alipurs pot÷ Hlicrẽ suostantiũillã ponapi quae dũsola c̃pat&omnib:
accidentib Sed eũabune accidentifuerit occupata iã in se iñcidente aliã n admittit tpu¬
ta lana albares ẽ sed substantia Hlaec respat& multi saccidentib: Potest aut lanailla
aut rassea fieri aut uenaa aut nigra. Sedsi unũ colorẽ in sesusceperit iãin se colorẽ aliũ ñ

Expanded text:
diciale solum aut et iudiciale et demon- strativum et deliberativum. nullum dicere causae esse genus, cum causas esse multas dicat et in eas praecepta det, amentia est; unum iudiciale autem solum esse qui potest, cum deliberatio et demonstratio neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeatVt puta, membrana substantia est; accidunt autem ei crocum, scriptura et cetera, cum interea et substantia res sit et ea quae accidunt res sint. Nunc ad id quo de nunc agitur reuertamur. 'Eadem enim res', inquit, 'alii genus esse, alii pars potest'. Hic rem substantiam illam ponamus quae, dum sola est, patet omnibus accidentibus, sed cum ab una accidenti fuerit occupata, iam in se incidentem aliam non admittit. Vt puta, lana alba res est, sed substantia. Haec res patet multis accidentibus; potest enim lana illa aut russea fieri aut ueneta aut nigra, sed si unum colorem in se susceperit, iam in se colorem alium non
Abbreviated transcription (Latin):
̃ &intorse diuersas & abiudiciali multũ separata: Id porro qđ diuersũ ẽ tuncomnino
diuersũ ẽ sunt̃ se & reb: & exitu dist& . Atq ut rationes exsimilib: colligam. resest lectio
exit intellectꝰ Ergo haec triagenera causarũ re int̃sedisttnt Aliudenimagit᷑ inde¬
monssratione aliud indeliberatione aliud iniudiciali. Rerũ qq̃ exitꝰ dispar ẽ Rã de¬
monserationis finis ẽ honestas. Deliberationis utilitas iudicialis aequittis Qđsihec
tria incerse &re &exitudistant ꝓfecto genera causarũ constituui debebuns : Vonengortote

Expanded text:
rsa sunt et ab iudiciali multum separata. Id porro quod diuersum est, tunc omnino diuersum est, si inter se et rebus et exitu distet; atque ut rationes ex similibus colligamus, res est lectio, exitus intellectus. Ergo haec tria genera causarum re inter se distant; aliud enim agitur in demonstratione, aliud in deliberatione, aliud in iudiciali. Rerum quoque exitus dispar est; nam demonstrationis finis est honestas, deliberationis utilitas, iudicialis aequitas. Quod si haec tria inter se et re et exitu distant, profecto genera causarum constitui debebunt. Non ergo recte
Abbreviated transcription (Latin):
magno perestudendũ ẽ quia in uentio cunctis oratorib: cõmunis ẽ sed ipsioratores dicendimo
o dut obtimis aut mediocres autinfimi Variare aut̃ orationẽ mugno pereoportebit sos
fastidia uaria inquit utioratione debemꝰ: utnunc ꝑinductionẽ argumtationẽ orgtimen¬
tem̃ Nĩ pratiocinationẽ deinde inratiocinationib: ut nunc quinq ꝑtitã ric qua driptitã
tune triptitã faciamꝰ argum̃ taitionẽ: Deindeut ñ semꝑ primasit ꝓpositio. sedoli quando as¬
sũptio primasit: Haec in quit ut melius inspiciamꝰ aut scribamũs ipsi & nosexerceamꝰ autsi
idpga facerẽ eaquae supͣ positas exemplauideamꝰ & inipsis hanc exerceamꝰ uari&atẽ. Ilud
aut̃ pcipit sillogis mos om̃s indialecticac̃tineri. hospaucos inde diriua cos quioratoric̃uenire
uidebant᷑ Deniq istiñ syllogis mised epichere mata dicunt Eephensio ÷ ꝑquã irgum̃tando

Expanded text:
magno opere studendum est, quia inuentio cunctis oratoribus communis est, sed ipsi oratores dicendi unt aut mediocres aut infimi. VARIARE AVTEM ORATIONEM MAGNOPERE OPORTEBIT. Propter fastidia uaria, inquit, uti oratione debemus, ut nunc per inductionem argumentemur, nunc per ratiocinationem: deinde in ratiocinationibus ut nunc quinquepertitam nunc quadripertitam, nunc tripertitam faciamus argumentationem; deinde ut non semper prima sit propositio, sed ali quando adsumptio prima sit. Haec, inquit, ut melius inspiciamus, aut scribamus ipsi et nos exerceamus, aut si id piget facere, ea quae supra posita sunt exempla uideamus et in ipsisto hanc exerceamus uarietatem. Illud autem praecipit, syllogismos omnes in dialectica contineri; hos paucos inde derivato qui oratori conuenire uidebantur. Denique isti non syllogismi, sed epichiremata dicun
Abbreviated transcription (Latin):
cetmꝰ autsiex c̃traria q̃q̃ parte . credibile eẽ monstremꝰ. Aut siomninoerit incredibile autsi
÷ id qđ pau cõrũ ẽ omniũ eẽdicat᷑ aut sud qđ raro contingit sterromni no de neg&ur falsũ ẽ
qđ inre falsũ ẽ Et qđ omnino alit̃ eẽ contendimꝰ sicut ipseate Nemot qui pecuniã quã sapie¬
tiãmalit. Hocitaq falsũ ẽ ut &iã siunꝰ fuerit inuentus qui s apientiã malit argum̃tũ aduer¬
sanistilsũ eẽ dicatur : Exc̃trario ꝗq̃credibile erit siquid ab aduersarus peredibili platũ ni¬
inlominꝰ credibus sit sic̃ uertat᷑. Vt pucai quis ẽ quiñ officiicupidior quã pȩcumiaesit hocutiq

Expanded text:
ceamus, aut si ex contraria quoque parte credibile esse monstremus, aut si omnino erit incredibile, aut si in ceamus, aut si ex contraria quoque parte credibile esse monstremus, aut si omnino erit incredibile, aut si in eo id quod paucorum est, omnium esse dicatur, aut si id quod raro contingit, fieri omnino denegetur. Falsum est quod in re falsum est et quod omnino aliter esse contendimus, sicut ipse ait: NEMO EST, QVIN PECVNIAM QVAM SAPIENTIAM MALIT. Hoc itaque falsum est, ut etiam si unus fuerit inuentus qui sapientiam malit, argumentum aduersarii falsum esse dicatur. Ex contrario quoque credibile erit, si quid ab aduersariis pro credibili prolatum nihilominus credibile sit, si conuertatur, ut puta: 'quis est, quin officii cupidior quam pecuniae sit?'. Hoc utique
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fepbendomꝰ quȩnudaatq cõmunis ẽ sed argumtũ aut argum̃tationẽ rephiendimꝰ Et gñ
in c̃firmatione ł rephensionẽ cõmunit actenus p̃ceptatradidimꝰ: debemus scire certos
mados reꝗ̃ hensionis. Sunt auit̃ nĩ principales modi Siciut sũpta rep̃hendam tutc̃ dus¬
one aiutgenꝰ argum̃taitionis. Aut si hȩc tria Nullo modorephendi poter̃ qđ ex tremũ ẽ
facere dcbem ut a liuid contra argum̃ tũ firmũ autđ firmius ꝓfertimꝰ Sũ ptas quaecũq
dibile signũ c̃paredule uidiccitũ: Necessariũ intria diuidit᷑ Coplexionẽ enumerationo¬
simplice c̃olusionẽ Itaq quia vii argum̃tt uii sũ ptas̃ De quib argum̃tis cũc aduersari¬
us qđ cũq sibi cid fidẽ sũ pserit tu c̃tinuocertis modis poteris rep̃hendere quos modos acice
id modis possumꝰ rep̃hendere . Sicut inquit qđ solidũ ac primum ẽ. argum̃ tũ ipsũ ftilsũ ẽẽ do¬

Expanded text:
rgumentum aut argumentationem reprehendimus. Et quoniam in confirmationem uel reprehensionem communiter hactenus praecepta tradidimus, debemus scire certos modos reprehensionis. Sunt autem quattuor principales modi, si aut sumpta reprehendamus aut conclusionem aut argumentations; aut si haec tria nullo modo reprehendi poterunt, quod extremum est facere debemus, ut aliud contra argumentum firmum aut firmius proferamus. Sumpta sunt, quaecumque dibile, signum, comparabile, iudicatum; necessarium in tria diuiditumpta sunt; de quibus argumentis cum aduersarius quodcumque sibi ad fidem sumpserit, tu continuo certis modis poteris reprehendere, quos modos a Ciceid modis possumus reprehendere; si aut, inquit, quod solidum ac primum est argumentum, ipsum falsum esse do
Abbreviated transcription (Latin):
ab negoticli qđ illa latꝰ assumit ut ꝓb&quẽ aadmodũ niouũ ius eẽ possit dequoquerit᷑
supponit : Ac primã cõpensationẽ quã & cõparationẽ appellat : huius exemplũ fubicit
imperctoris eius qui instrum̃ta & armatradiderit ut exercitũ ab obsidione hostiũ
lberar& Hic qm̃ finitiuus siatus eẽ potuit quid sit ledere maiestatẽ Certienĩ
tominis eus chuius esticutionis dt̃ finitiug tractatuomuisoipsã cendiderat aõpensationt̃¬

Expanded text:
ab negotiali, quod illa ius adsumit ut probet quemadmodum nouum ius esse possit de quo quaeriab negotiali, quod illa ius adsumit ut probet quemadmodum nouum ius esse possit de quo quaerisupponit. Ac primam compensationem, quam et comparationem appellat; huius exemplum subicit imperatoris eius qui instrumenta et arma tradiderit, ut exercitum ab obsidione hostium liberaret. Hic quoniam finis status esse potuit 'quid sit laedere maiestatem'; certi enim nominis reus est. Huius constitutionis, id est finitivae, tractatu omisso, ipsam considerat compensation
Abbreviated transcription (Latin):
Abauctoritate iuris peritorũ : Nunc iuri dicialegenus Ipsa enĩ est quȩdiuidit᷑ : Absolu¬
taẽ quȩ ipscuinse ñ ut negotialis Innegotiadi quȩrit᷑ quid eẽ debeatuiris in absoluta quid
de iuris: Nut negotialis Negotialis eni ñ hab& iuscercũ sed querit᷑ de coiure qđ cẽ debeat
ienegotio p̃seniti. Al soluta est quȩ ipscunse nut Negotialis In negotiali qualitate ius ef¬
ficit᷑. Senitentia iudicis in absoluta qđ positũ iis & Notũ ẽ & aboritoro sumit᷑ implicite
& ab sc̃dite quia ad hucincertũ ẽ & quȩ rit᷑ quid eẽ debeat: in hac argum̃tationes exhisdẽ
locis sum̃dȩ sunt atq in causã negotiadẽ qua de ante dictũ ẽ ut ex partib: iuris naturȩ¬
c̃su&udinis legũ argum̃ta sumamꝰ : Hoctam̃ cũ & Negotiali hȩc sint distat absoluta

Expanded text:
st quae diuiditur. ABSOLVst quae diuiditur. ABSOLVTA EST, QVAE IPSA IN SE, NON, VT NEGOTIALIS. In negotiali quaeritur quid esse debeat iuris, in absoluta quid sit iuris. 'Non, ut negotialis'. Negotialis enim non habet ius certum, sed quaerit de eo iure quid esse debeat in negotio praesenti. ABSOLVTA EST QVAE IPSA IN SE, NON, VT NEGOTIALIS. In negotiali qualitate ius efficitur sententia iudicis; in absoluta quod positum ius et notum est ab oratore sumitur. IMPLICITE ET ABSCONDITE. Quia adhuc incertum est et Io quaeritur quid esse debeat. IN HANC ARGVMENTATIONES EX ISDEM LOCIS SVMENDAE SVNT, ATQVE IN CAconsuetudinis, legen argumenta sumamus. Hoc tamen, cum et in negotiali haec sint, distat absoluta
Abbreviated transcription (Latin):
ratio derelatiua qua litate : Vnde intellegimꝰ unã ccuisã constitutionis incidere
posse plurimas principales uerũ &iã ab solut a qualitis eo sđe habebitlocosargum̃torũ
quos pegotialis expartib iuris naturȩ c̃suetudinis legũ Sedincibsoluta ipsaiurt iꝓferimꝰ.
ut stctũ defendas ł legẽ ł consuetudinẽ ł naiturã : ineNegotiali aut̃ hȩc iurae ꝓferunt᷑
ut possit c̃stitiu quo iure cẽdebeat id dequo negotiũ ẽ quia eius constitutionis ad futurũ
spectatintentio : Intentiodaut̃ ex ipsarẽ aut simili maiore minoreuenasci uidebit᷑ Aut
enĩ iniure posita ẽ ex species quȩ querit᷑ litis autex eo qđ in iure ẽ ad hoc negotiũ simili¬
tudo eraducit : Dubi aror thesis scilic& alterũ certȩ c̃tin& amplificationõ Locis cõmu¬
nib iã reꝓbata augm̃tũ facies : Illud enũ adhuc inquȩ stione ẽ : qđ augeri ꝑcomunẽ lo¬
cũ possit &o porteat c̃siderabit᷑ Dere ꝓbata locũ cõmunẽ ꝑ argumtũ nthesis : Nã

Expanded text:
ratio de relativa qualitate. Vnde intellegimus in unam causam constitutiones incidere posse plurimas principales. Verum etiam absoluta qualitas eosdem habebit locos argumentorum quos negotialis, ex partibus iuris, naturae, consuetudinis, legum. Sed in absoluta ipsa iura proferimus, ut factum defendas uel lege uel consuetudine uel natura; in negotiali autem haec iura proferuntur, ut possit constitui quo iure esse debeat id de quo negotium est, quia eius constitutionis ad futurum spectat intentio; intentio autem ex ipsa re aut ex simili maiore minoreue nasci uidebitur. Aut enim in iure posita est haec species, quae quaeritur, litis, aut ex eo quod in iure est, ad hoc negotium similitudo traducitur. DVBIAE REI: thesis scilicet. ALTERVM CERTAE CONTINET AMPLIFICATIONEM. Locis communibus iam re probata augmentum facies; illud enim adhuc in quaestione est. QVID AVGERI PER COMMVNEM LOCVM POSSIT ET OPORTEAT CONSIDERABITVR. De re probata; 'locum communem' per argumentum, non thesin. NAM
Abbreviated transcription (Latin):
c̃trariã habeatuoluntatẽ : Et si fieri potest aduers ariorũ legisita ẽ int̃p̃tanda sententia:
uti pene &iãipsadex ad uersariorũ ꝑsententiȩ int̃p̃tationẽ ꝓ nob facere uideat᷑ ut ãbȩleges
nr̃ȩ sint partis una nr̃a ꝑscriptũ aduersariorũ ꝑuoluntate : Aduersariorũ postremis loci
cõmunis qui in legib: c̃trariis sumi possunt exutilitate & honestate legis cuius cũq Lamaxi¬
mȩ c̃seruanda putet᷑ quȩ ad maximas resꝑtine re uidet᷑ : p̃ceptũ hoc ẽ cõparandas leges eẽ
ut cũ int̃se duȩ ł tresdiscrepent leges & seruariñ poss ambȩ quia discrepant ea maxim e con¬
seruat᷑ quae sit in conparatione utilior hones tiormagis aut necessaria : Exratiocinatione
nascit᷑ controuersia : Ratiocinatio syllogism dr̃ Controuersia : legalis ẽ : Hab& tracͣtũ

Expanded text:
contrariam habeat uoluntatem. Et si fieri potest, aduersariorum contrariam habeat uoluntatem. Et si fieri potest, aduersariorum ti paene etiam ipsa lex aduersariorum per sententiae interpretationem pro nobis facere uideatur, ut ambae leges nostrae sint partis: una nostra per scriptum, aduersariorum per uoluntatem. Postremi sunt loci communes, qui in legibus contrariis sumi possunt ex utilitate et honestate legis cuiuscumque. EA MAXIME CONSERVANDA PVTETVR, QVAE AD MAXIMAS RES PERTINERE VIDEATVR. Praeceptum hoc est: comparandas leges esse, ut, cum inter se duae uel tres discrepent leges et seruari non possint ambae, quia discrepant, ea maxime conseruetur quae sit in comparatione utilior, honestior, magis necessaria. Ex RATIOCINATIONE NASCITVR CONTROVERSIA. Ratiocinatio syllogismus dicitur; controuersia legalis est; habet tract
Abbreviated transcription (Latin):
aut iubet᷑ aliquid aut ꝑmittit᷑ : Deinde c̃sidertindũ utralex depaste c̃stituta sit utrade om̃i uel
pe ł actu utra lex specialit̃ scripta sit utrageneralit̃ : Melior enĩ quȩ despeciedescripta ẽ ñ cõ¬
munit̃ & ẽ cõmunit̃ ut hominẽ occidere feliceat specialit̃ uirũ fortẽ occidere neliceat &
alia huius modi De inde c̃siderandũ exqualege stat̃i fierialiquid aut ñ fieri Netesse sit¬
& ex quasit aliquat arditas : Nan : tarditas ut in illalege Legatꝰ intradiem trigesimũ ꝓfi
docecit legẽ suã &iustã eẽ & aꝑtã. Aduersariorũ aut̃ ł inuistã ł obscurã łambiguã : aut ra¬
tio cinationẽ collegit Qđuelintadhibere aliquã aut definitionẽ aduersarii ut intellegi
possit qui dinlegesit. In nr̃a aut̃ lege omaee manifesta : De indedebemꝰ adiungere uolun¬
tatẽ ut ad scriptũ uoluntas quoq int᷑ p̃tata c̃sentiat : Dare &iã operã ut aduersariorũ lex

Expanded text:
aut iubetur aliquid aut permittitur. Deinde considerandum utra lex de parte constituta sit, utra de omni uel re uel actu; utra lex specialiter scripta sit, utra generaliter. Melior enim quae de specie descripta est, non communiter; et est communiter, ut 'hominem occidere ne liceat', specialiter 'uirum fortem occidere ne liceat', et alia huiusmodi. Deinde considerandum ex qua lege statim fieri aliquid aut non fieri necesse sit, et ex qua sit aliqua tarditas. Nam est tarditas, ut in illa lege: legatus intra diem tricensimum prdoceat legem suam et iustam esse et apertam, aduersariorum uel iniustam uel obscuram uel ambiguam; aut ratiocinatione colligi quod uelint adhibere aliquam definitionem aduersarii, ut intellegi possit, quid in lege sit; in nostra autem lege omnia esse manifesta. Deinde debemus adiungere uoluntatem, ut ad scriptum uoluntas quoque interpretata consentiat; dare etiam operam ut aduersariorum lex
Abbreviated transcription (Latin):
nitet᷑ p̃cepta eadẽ transferunt᷑ . Eritq utiqͣ pars hoc principale ut suã legẽ laud&
aduersari uituper& rep̃hendat : Erit ergo tractatꝰ talis utra utilior lex sit utraho¬
nestior utra magis necessaria utr& adres plures ꝑtineat utra ad maximas utralex
postemorsit : Melior enĩ quȩ posterior Altra lexiubeat ut ra ꝑmittat utra delect& Nã
iub& desertor capite puniat᷑ ꝑmittit adulterũ cũ adulteralicea to ccidere : Deinde
utralex poenã constituatei qui ñ optẽper& utramaiorẽ poenã : Deinde utra lexiubeat
u& et : In eo enĩ qđ iubetur & ꝓmittit᷑ quasiunũ genussit õtr
erũ neo qđ imperat᷑ & ꝑmittit᷑ sit diuersitas quã supra posuit cũ illic ẽ necessitas hicuten¬
diuoluntas : At his duob: c̃trariũ ẽ qđ u&at᷑ ut in famis nemilit& ut impudicus nection& :¬

Expanded text:
nitetur, praecepta eadem transferuntur; eritque utrique parti hoc principale, ut suam legem laudet, aduersarii uituperet et reprehendat. Erit ergo tractatus talis, utra utilior lex sit, utra honestior, utra magis necessaria, utra ad res plures pertineat, utra ad maximas, utra lex posterior sit - melior enim quae posterior -, utra lex iubeat, utra permittat - nam iubet 'desertor capite puniatur', permittit 'adulterum cum adultera liceat occidere', - deinde utra lex poenam constituat ei qui non obtemperet, utra maiorem poenam; deinde utra lex iubeat, utra uetet. In eo enim quod iubetur et permittitur quaerum in eo quod imperatur et permittitur, est diuersitas, quam supra posuit, cum illic sit necessitas, hic utendi uoluntas; at his duobus contrarium est, quod uetatur, ut 'infamis ne militet', ut 'impudicus ne con
Abbreviated transcription (Latin):
mii aut poenȩ ratio que¬
ritur. Negotialis inqua
quid iuris exciuili more.
& equitate sit considerat᷑.
Cui diligentiȩ pre eẽ. apud
nos iuris consulti existiman¬
tur. Ac iuridicialis qui¬
dem ipsa & induas distri¬
buitur partes af iolũtã.
& assuptiuã. Absolutaũ
quȩ ipsa in se contin& iu¬
ris & in iuriȩ questionẽ
Assuptiua quȩ ipsa ex sẽ
nihil dat firmi ad recu¬
sationẽ foris aũt aliquid
defensio an assumit
eius partes sunt quattuor
Concessio. Remotio criminis
Relatio criminis. Cempa

Expanded text:
mii aut poenae ratio quaeritur. Negotialis est in qua quid iuris ex ciuili more et aequitcui diligentiae praeesse apud nos iure consulti existimantur. ac iuridicialis quidem ipsa et in duas tribuitur partes, absolutam et adsumptivam. absoluta est, quae ipsa in se continet iuris et iniuriae quae- stionem; adsumptiva, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis ad- sumit. eius partes sunt quattuor, concessio, remotio criminis, relatio criminis, conpa
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo Fecisti: non
feci. aut iure feci. Cũ
facti contro uersia ẽ.
qm̃ comecturis causa
firmatur. constitu

Expanded text:
hoc modo: fecisti: non feci aut iure feci. cum facti con- troversia est, quoniam coniecturis causa firmatur, con- stitu
Abbreviated transcription (Latin):
rint innumerũ constitu¬
tionũ Post aut̃ ab hoc in¬
uentã multi rep̃hender
quos non tã in prudentu
falliputamꝰ resenĩ ꝑspi¬
cuaẽ. quã inuidiaatq
obtrectatione quadã
impediri Et constitu¬
tiones quidẽ & earua
partes ex posuimus.
Exẽpla aũ cuiꝰq generis
tũ cõmodius expositu¬
riuideamꝰ cũ in unum
copiã dabimus Nã

Expanded text:
runt in numerum constitutionum. post autem ab hoc inventam multi reprehenderunt, quos non tam inprudentia falli putamus res enim perspicua est quam invidia atque obtrectatione quadam inpediri. Et constitutiones quidem et earum partes exposui- mus, exempla autem cuiusque generis tum commodius exposituri videamur, cum in unum copiam dabimus; na
Abbreviated transcription (Latin):
uendi prȩceptores. quib
amicis utatur. quo in
negotio: questu. artifi¬
cio sit occupatus. quo
modo rem familia re
administrat. qua con¬
suetudine domestica
sit. Infortuna querit
seruus sit anliber pecu¬
nio sus antenuis. prĩua¬
tus ancum potestate

Expanded text:
endi praeceptores, quibus amicis utatur, quo in negotio, quaestu, artificio sit occupatus, quo modo rem familiarem administret, qua consuetu- dine domestica sit. in fortuna quaeritur, servus sit an liber, pecuniosus an tenuis, privatus an cum potestate
Abbreviated transcription (Latin):
fon uxorẽ hab̾electissimã ma¬
ximeuis Quare nisi hoc ꝑferi¬
tis utneq uirmelior neq femi¬
na lectior int̾rissit ꝓfecto sẽꝑ id
ro nuptasit Hic cũreb ñ dubus¬
cudinẽ ut &iã illud qd̃ dubiũ

Expanded text:
on, uxorem habere lectissimam maxime vis. quare, nisi hoc per- feceritis, ut neque vir melior neque femina lectior in terris sit, profecto semper id, ro nupta sit. hic cum rebus non dubtudinem, ut etiam illud, quod dubiu
Abbreviated transcription (Latin):
us intellegent in pceptis de liberatiue : Sic facta separatione &eius beriefienod eub¬
stitis se dicit &eiuis maleficii qđ admist actiopostrema deducerada ẽ ad formã delibe¬
ratiuȩ utita agtt quasi suadeat aut dissuadeat orator faciendũ autri faciendũ Qñ¬
accuscttoris pcͦrs ẽ. utiq ut dissuadeat: Defensoruero hȩcomã etrari aactionõ ẽuert&
cũ ille c̃iectura usus fuerit ciectura alit̃ respondeat : Itẽ c̃era fidẽ assumat argum̃ta

Expanded text:
us intellegentur in praeceptis deliberativae. Sic facta separatione et eius beneficii quod praestitisse se dicit, et eius maleficii quod admisit, actio postrema deducenda est ad formam deliberativae, ut ita agatur quasi suadeat aut dissuadeat orator faciendum, quoniam accusatoris pars est utique ut dissuadeat. Defensor uero haec omnia contraria actione conuertet: cum ille coniectura usus fuerit, coniecturaliter respondeat, item contra fidem adsumat argumenta
Abbreviated transcription (Latin):
siquid leuit̃ turpefuerit potest suscipi. Deinde inquit debebis dissimulare defensionẽ
P ost quã mitiores reddideris auditores paulatĩ ingrediineade defensionẽ & dicore ea
quae aduersarus displiceant tibi &iã displicere sed nihilhorũ adtuũ Negotiũ ꝑtinere
de inquit occulte &deaduersariis d& rahere debebis . Postremo inquit desimilinegor
aliquorũ iudicũ ad ferrio portebit exemplũ Anĩ aduertere tam̃ debemꝰ ut & in sinuati¬
one quat tuor locis p̃ceperit beniuo lentiã c̃parandã id ÷ ab ipsa causa anr̃a ꝑsona ab ad uer¬
deubuã mitior facterit auditor ingredipede temptim indefensionẽ & dicere ea q̃
indignent᷑ aduersarii tibi qq̃ in digna uideri : Ab aduersariorũ uero ꝑsona doc& quẽ ad¬
modũbeniuolentiã c̃paremꝰ cũ dicit & negtir& equid quã de aduersaris eẽ diciturũ

Expanded text:
si quid leuiter turpe fuerit, potest suscipi. Deinde, inquit, debebis dissimulare de defensione: si quid leuiter turpe fuerit, potest suscipi. Deinde, inquit, debebis dissimulare de defensione: postquam mitiores reddideris auditores, paulatim ingredi in eandem defensionem et dicere ea quae aduersariis displiceant tibi etiam displicere, sed nihil horum ad tuum negotium pertinere. Deinde, inquit, occulte et de aduersariis detrahere debebis. Postremo, inquit, de simili negotio aliquorum iudicium adferri oportebit exemplum animaduertere tamen debemus, ut et in insinuatione quattuor locis praeceperit beniuolentiam comparandam, id est ab ipsa causa, a nostra persona, ab aduerDE, VBI IAM MITIOR FACTVS ERIT AVDITOR, INGREDI PEDETEMPTIM IN DEFENSIONEM ET DICERE EA QVAE INDIGNENTVR ADVERSARII TIBI QVOQVE INDIGNA VIDERI. Ab aduersariorum uero persona docet quemadmodum beniuolentiam comparemus, cum dicit: ET NEGARE TE QVIDQVAM DE AD
Abbreviated transcription (Latin):
ł maxime causis animi iudicũ offendunt᷑ Verũ cũ ait maxime ostendit & ciliis causis of¬
fendiuidices. Sedhis plerũq sicut in negotio ipso mẽ aliqua turpido utresipsap̃terꝑsonas
autiudicis aut agentis pariat offensionẽ aut suc̃ aliquid iudicib: ab hisqui primum di¬
xeritꝰ ꝑsua sũ uid& et id eo qui pose dicturus est ñ libent̃ audit᷑: aut sulliqui audituris
alios audiendo coepentẽ offensi Quare cũ hȩc anĩ aduerteris singula dcdicendiarte
sanabis Piccusȩ turpitudo contrah& offensionẽ : Duob modis causa c̃ trahit t̃pitudinẽ:
ut enĩ resturpis est aut ꝑsona. Sunquit ꝑsonaturpis fuerit aut aliũ hominẽ subicias
quiamat᷑ aut rẽ pꝑsona: Deinde sires curpis fuerit aut aliã requae honesta ÷: subicies aut Re
pre hominem Siutrũq t̃pe fuerit & res & ꝑsona cõmodũ ericcausa ñ suscipere. Tamen

Expanded text:
 maxime causis animi iudicum offenduntur. Verum cum ait 'maxime' ostendit et aliis causis offendi iudices, sed his plerumque: si aut in negotio ipso inest aliqua turpitudo, ut res ipsa praeter personas aut iudicis aut agentium pariat offensionem; aut si iam aliquid iudicibus ab his qui primum dixerint persuasum uidetur et ideo is qui post dicturus est non libenter auditur; aut si illi qui audituri sunt alios audiendo coeperint esse defessi. Quare, cum haec animaduerteris, singula haec dicendi arte sanabis. SI CAVSAE TVRPITVDO CONTRAHET OFFENSIONEM. Duobus modis causa contrahit turpitudinem: aut enim res turpis est aut persona. Si, inquit, persona turpis fuerit, aut alium hominem subicies qui amatur, aut rem pro persona. Deinde si res turpis fuerit, aut aliam rem quae honesta est subicies aut pro re hominem. Si utrumque turpe fuerit, et res et persona, commodum erit causam non suscipere; tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quipublicondã dĩe ẽ mneretricẽ qđ publice merearicis pullus exitus pulla administra¬
tio hoc pullũ qđã modo uectigal: inauro ueropublicando magnã tẽ uoluntate: Post hiȩc

Expanded text:
qui publicandam dicit esse meretricem, quod publicae meretricis nullus exitus, nulla administratio, hoc est nullum quodammodo uectigal, in auro uero publicando magnam esse utilitatem. Post haec
Abbreviated transcription (Latin):
Hocẽ imonĩs constitutiones incidt ninom̃s caus cas quas u naqueq habere potꝰerit ẽstitutio
Hac dehis locis cõmunib: periculimagnitudine ꝓcreatis. in c̃ieccurali c̃stitutione fecimꝰ mn¬
tionẽ qui qualesq sint explicantes : Vtem aut̃ his & eos inducemꝰ in orationẽ cũ causçipsius
Necessitcis flagitabit : Similib̵ : & exemplis & rationib: quȩ ad defensionẽ suã poter̃ ꝑtinere :¬
billa definitione separatio ut separ& factũ suũ ab ea definitione quã habuit aduerscrius. Per
quẽ faictiutilitas authonestas adauget᷑ Quomodo accusator descendit adspeciem ut iungat de¬

Expanded text:
hoc est in omnes constitutiones incidunt, non in omnes causas quas una quaeque habere potent constitutio. Ac de his locis communibus periculi magnitudine procreatis in coniecturali constitutione fecimus mentionem, qui qualesque sint explicantes. Vtemur autem his et eos inducemus in orationem, cum causae ipsius necessitas flagitabit, similibus exemplis et rationibus quae ad definitionem suam poterunt pertinere. AB ILLA DEFINITIONE SEPARATIO. Vt separaret factum suum ab ea definitione quam habuit aduersarius. PER QVEM FACTI VTILITAS AVT HONESTAS ADAVGETVR. Quo modo accusator descendit ad speciem, ut iungat de
Abbreviated transcription (Latin):
duas Vnã quȩ quid cũ aduersarii sc̃ueniait doc& & quid in c̃trouersi asit alterã quȩ distri¬
butione lubs mne brorũ nreliguã oratione. IAul pors orspetiq at pposueris qiuidłeuemn

Expanded text:
duas, unam quae quid cum aduersariis conueniat docet et quid in controuersia sit, alteram quae distriduas, unam quae quid cum aduersariis conueniat docet et quid in controuersia sit, alteram quae distributionem habet membrorum in reliquam orationem. Illa superior species cum proposuerit qui
Abbreviated transcription (Latin):
ã aperit utiq causa quia partit᷑ quã quã aliomodo aperit quã in narratione sũ enĩ dĩc
dicturussũ deillo aꝑtacaiusa ÷ partitione hoc in distributione Itẽ in alia partitione cũ dr̃
illud manifestũ ÷ ñ negat᷑ illud negat᷑ utiq aperit᷑ causa sed partitione ut diximꝰ in eo
tam̃ c̃stituit᷑ contro uersia cũ quid inc̃fessione sit doc& quid innegatione. Alia aut̃ par
uerba iungunt᷑ ł oratio q̃ dicatdehis eẽdicendũ tunc c̃stituit̃ c̃trouersia . Quaestor
uerres fuit legatꝰ p̃tor urbanꝰ p̃tor siciliensis Hoc solũ dicere aperire causam est sed par¬
titione ꝑ distributionẽ At uero illud adiungere quare haec eric quadriꝑtita distributio
totius accusationis meae hoc : c̃stituere c̃trouersiã Itaq ut diximꝰ pastitio species hab&

Expanded text:
Nam aperit utique causam quia partitur, quamquam alio modo aperit quam in narratione: cum enim dicit Nam aperit utique causam quia partitur, quamquam alio modo aperit quam in narratione: cum enim dicit 'dicturus sum de illo', aperta causa est partitione. Hoc in distributione; item in alia partitione, cum dicitur 'illud manifestum est, non negatur; illud negatur', utique aperitur causa, sed partitione, ut diximus; in eo tamen et constituiturcontrouersia, cum quid in confessione sit docetur, quid in negatione. Alia auuerba iunguntur uel oratio quae dicat de his esse dicendum, tunc constituitur controuersia: 'quaestor Verres fuit, legatus, praetor urbanus, praetor Siciliensis'. Hoc solum dicere aperire causam est, sed partitione per distributionem. At uero illud adiungere: "quare haec erit quadripertita distributio totius accusationis meae", hoc est constituere controuersiam. Itaque, ut diximus, partitio species habet
Abbreviated transcription (Latin):
incausa pastitio inlustre & ꝑspicuã totã efficit orationẽ narrationis porro de finitionẽ
ab eo quid sit scimꝰ eẽ collectã Narratio ÷ rerũ gestarũ autut gestarũ expositio Dic̃ itaq
partitionẽ duas habere partes. Distributionẽ & aliã quȩ ostendit quidad uersarii c̃fiteant᷑
& quid incontentione uerset᷑. Verũ utrtrũq harũ partiũ duplex effectꝰ ẽ Aperit causa
& controuersiã constituit aliud ÷ enĩ quo aperit᷑ causa & narratione inqua&iã suntell¬
git᷑ quae sit c̃trouersia ñ tam̃ aboratore c̃stituit᷑. Constituere ÷ enĩ ꝓponere & dicere
quid in controuersia fit: Ergo in narratione aperit̃ causa ñ constituit᷑ ctrouersia Aut in par ꝑit causa¬
titione tã &siaperit᷑ causa tam̃ & consticuit᷑ c̃tro uersia ut ñ unũ sit. Sedutrũq fiat

Expanded text:
in causa partitio inlustrem et perspicuam totam efficit orationem'. Narrationis porro lo definitionem in causa partitio inlustrem et perspicuam totam efficit orationem'. Narrationis porro lo definitionem ab eo, qpartitionem duas habere partes, distributionem et aliam quae ostendit quid aduersarii confiteantur et quid in contentione uersetur. Verum utrarumque harum partium duplex effectus. Aperit causam et controuersiam constituit: aliud est enim quo aperitur causa, aliud quegitur quae sit controuersia, non tamen ab oratore constituitur: constituere est enim proponere et dicere quid in controuersia sit. Ergo in narratione aperitur causa, non constituitur controuersia. At in partitione tametsi aperitur causa, tamen et constituitur controuersia, ut non unum sit sed utrumque fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
modis fit Siũtilia nr̃ȩ causȩ cũ obscuricate dicamꝰ aututilia aduersariorũ manifeste atq
apteꝓferamꝰ Verũ hȩc t̃c̃uitias sicũ id facimꝰ nihil nob prod÷ Saepeenĩ ꝓd÷ uit alip̃uarica¬
tionealiud qđ uolumꝰ optinere possimꝰ Nã utoptine at dauus nec hremes d&filiã pãphrlo
apte narratid qd ̃tra pãphilũ poterat uideri illũ peregrinã amare gfiliũ exea suscepisse
Nunc scđmordinẽ posite narrationis ad partitionis p̃cepta ueniamꝰ PDEEARTITIONE
Recte habita in causa partitio in lustrẽ & ꝑspicuã tottĩ efficitorationẽ : Ante quã dep̃ceptis
partitionis dicamꝰ prius dicendũ uid &ur quid int̃partitionẽ & diuisionẽ. Partitio : totius
causȩ ꝑpartes c̃stitutio. Diuisio ÷ rerũ sub partitione iacentiũ . Verũ hic hoc anĩ aduerten
dũ÷ ut definitione partitionis ñ ab eo quid sit sedẽo quid faciat collegerit . Recte inquit habita

Expanded text:
modis fit, si utilia nostrae causae cum obscuritate dicamus, aut utilia aduersariorum manifeste atque aperte proferamus. Verum haec tunc uitia sunt, si cum id facimus nihil nobis prodest: saepe enim prodest ut tali praeuaricatione aliud, quod uolumus, obtinere possimus. Nam ut obtineat Dauus ne Chremes det filiam Pamphilo, aperte narrat id quod contra Pamphilum poterat uideri, illum peregrinam amare et filium ex ea suscepisse. Nunc secundum ordinem positae orationis ad partitionis praecepta ueniamus. RECTE HABITA IN CAVSA PARTITIO INLVSTREM ET PERSPICVAM TOTAM EFFICIT ORATIONEM. Antem uidetur quid intersit inter partitionem et diuisionem: partitio est totius causae per partes constitutio, diuisio est rerum sub partitione iacentium. Verum hic hoc animaduertendum est, ut definitionem partitionis non ab eo 'quid sit', sed ab eo 'quid faciat', collegerit: 'recte', inquit, 'habita
Abbreviated transcription (Latin):
parsẽ. quȩ ꝗͥd cũ adũsariis
c̃ueniat. & quid inc̃troũsia
relinquat᷑ ostendit. Exqͣ
certũ qddã destinat᷑ audito¬
ri. in qͦ animũ debeat habe
occupatũ. Alteraẽ inqua re¬
hreuit̾ expositio ponit᷑ distri¬
buta. exqͣ c̃ficit᷑. ut certas
dnimo resceneat duditor.
quib dictis intelligat fore
c̃ueniat uti. breuit̃ dic̃dũ
uidet᷑. Quȩ particio qid c̃ue¬
niat. aut quid ñ c̃ueniat
astendit. hȩc deb& illud qd
c̃uenit. inclinare ad sue
cause cõmodũ. hocmͦ. int̃¬
fectã matrẽ eẽ afilio. C̃ue¬
nit mͥcuadũsariis. Itẽ¬

Expanded text:
d cum adversariis conveniat et quid in controversia relinquatur ostendit; ex qua certum quiddam designatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum. Alterum in qua eabreviter expositio ponitur distributa, ex qua conficitur, ut certas res animo teneat auditor, quibus dictis intelligat fore con- veniat uti, breviter dicendum videtur. Quae partitio, quid conveniat aut quid non conveniat, ostendit, haec debet illud, quod convenit, inclinare ad suae causae commodum, hoc modo: interfectam matrem esse a filio convenit mihi cum adversariis. ite
Abbreviated transcription (Latin):
respostulat quogenere
agemꝰ Cum cũ dedispositione
dicem: Nã hoc ad dispositionẽ
ptin&: Nquẽ ad modũ causa
postulat narrat᷑ cũ aut id qd ad¬
ũsario ꝓdest dilucide. &ornate
exponit᷑. aut id qd ipsũ adiuuat.
obscure dr̃ & negligenter. Pre
ut hoc uiciũ uitet᷑ om̃a torquen¬
da sunt ad cõmodũ suȩ causȩ
c̃traria. quȩ p̃teriri poterun
uit̃ at tingendo. sua diligent᷑
&e nodate narrando. Acde
narratione qdẽ satis dictũ
uidet᷑ de inceps ad parcitio¬
ne transeamus
Recte habita in causa parti¬
tio inluftrẽ & ꝑspicuã totam
ffic̃ orationẽ. partes eiussunt
duȩ. quarũ utraq magnope

Expanded text:
res postulat; quo de genere agemus tum, cum de dispo- sitione dicemus; nam hoc ad dispositionem pertinet. non, quemadmodum causa postulat, narratur, cum aut id, quod adversario prodest, dilucide et ornate expo- nitur aut id, quod ipsum adiuvat, obscure dicitur et neglegenter. quare, ut hoc vitium vitetur, omnia tor- quenda sunt ad commodum suae causae, contraria, quae praeteriri poterunt, leviter attingendo, sua diligenter et enodate narrando. Ac de narratione quidem satis dictum videtur; dein- ceps ad partitionem transeamus. Recte habita in causa partitio inlustrem et per- spicuam totam efficit orationem. partes eius sunt duae, quarum utr
Abbreviated transcription (Latin):
oratoris officii : Ait enĩ eẽ ꝑsuadere sed non satis plenefinẽ oratoris ostenderat sisolũ ꝑsua¬
dere pofussas Nã ꝑsuad&ur tabulis torm̃tis cestib multisꝙ alis reb ł rgo ut finẽ propr¬
um oratoris declartir& finia diunx officiũ . Ait eñ Finis escoracoris officuꝰ ꝑsuadere dic¬
ione
Etabhis quieam putanꝰt
omnem rh&oris ui&ar
tificio contineri magno

Expanded text:
oratoris officii ait esse persuadere, sed non satis plene finem oratoris ostenderat, si solum 'persuaoratoris officii ait esse persuadere, sed non satis plene finem oratoris ostenderat, si solum 'persuadere' posuisset; nam persuadetur tabulis, tormentis, testibus multisque aliis rebus. Ergo ut finem proprium oratoris declararet, fini adiunxit officium; ait enim 'finis est oratoris officii persuadere dictioneet ab iis, qui eam pu- tant omnem rhetoris vi et artificio contineri, magno
Abbreviated transcription (Latin):
enumunis iuius n faciitatẽ consequimur łc hȩceade uis est quaeut supra dixiaus d
adere dictione Officiũ ÷ unius cuiusq ꝑsoneactus congruens seđm moresciuitatis łr¬
goofficia ꝓpsonis diuersa sunt. Aliud enĩ est officiũ patris. aliud amici aliud ut adrẽ
redeamus Astis oratoriis Officia uero om̃ã ad finẽ spectant finis q̃q ad officia refertur
Nã Neq officiũ recte definiri potest sine ad mixtione finis neq finis sine officui coniunci¬
ne Ethoc in omnib: ꝑsonis acreb: ut hicucero in definiendoe oratoris officio finẽ Nec tit of¬
ficio Ait enĩ Officiũ aut̃ eius facultatis uidet eẽdicere appositȩ ad ꝑsuasionẽ Iug
officiũ oratoris est dicere sedapposite ad ꝑsuasionẽ Vbiiã finis ad mixtio ẽ id ꝑsuasionis
Nan solũ dicere nonbene officiũ definit oratoris Eot enĩ esse multorũ Nãa po&ȩ & philo¬
sophidicunt Itaq oratoris officiũ plenissime finis ad mixtione declarauit einde finem

Expanded text:
enim unius cuiusque rei facilitatem consequimur, et haec eadem uis estVADERE DICTIONE. Officium est unius cuiusque personae actus congruens secundum mores ciuitatis. Ergo officia pro personis diuersa sunt: aliud enim est officium patris, aliud amici, aliud, ut ad rem redeamus, oratoris. Officia uero omnia ad finem spectant; finis quoque ad officia refertur. Nam neque officium recte definiri potest sine admixtione finis, neque finis sine officii coniunctione, et hoc in omnibus personis ac rebus, ut hic Cicero in definiendo oratoris officio finem nectit officio; ait enim 'officium autem eius facultatis uidetur esse dicere adposite ad persuasionem'. Ergo officium oratoris est dicere, sed 'adposite ad persuasionem', ubi iam finis admixtio est, id est persuasionis. Nam solum 'dicere' non bene officium definit oratoris; potest enim esse multorum; nam et poetae et philosophi dicunt. Itaque oratoris officium plenissime finis admixtione declarauit. Deinde finem
Abbreviated transcription (Latin):
& recti aut p̃miicuit poeneratio quȩrat᷑ : Dat exemplũ inquo p̃miũ postulat᷑ de eo quitri¬
ũ phũ p&it : Post qđ exemplũ admon& neq hicrieq indep̃cationen os facta ntentione
& depulsione & nata quȩstione autrationẽ in quirere aut depulsi oneraitionis Sedip¬
sã eẽ iudicationẽ quae sit questio inde p̃caitione. Hoc modo o pteat ne afficipoena in p̃¬
mup&itione oporte at Ned cri p̃miũ : Diuidit ergodicenda in p̃m

Expanded text:
et recti aut praemii aut poenae ratio quaeratur. Dat exemplum, in quo praemium postulatur, de eo qui triet recti aut praemii aut poenae ratio quaeratur. Dat exemplum, in quo praemium postulatur, de eo qui triumphum petit; post quod exemplum admonet neque hic neque in deprecatione nos facta intentione et depulsione et nata quaestione aut rationem inquirere aut depulsionem rationis, sed ipsam esse iudicationem, quae sit quaestio. In deprecatione hoc modo 'oporteatne adfici poena', in praemii petitione ‘oporteatne dari praemium'. Diuidit ergo dicenda in p
Abbreviated transcription (Latin):
ta sibi& conexasuis partib: c̃tinent᷑ : Nã & apudiudices de p̃mio sȩpe accusaitorũ quȩrit᷑
Accusatorib lege p̃madabant᷑ hoc ipso qđ aceus aibant exemplũ dattullius Nullo p̃mio ad
ductus Nenĩ spoliagai uerris c̃cupiui : Id ñ su ꝑsententiȩ dictionẽ agit᷑ deliberatiuũ ẽ
Deliberatiuã sic de finierat ut dicer& cũ resposita in consultatione ciuli hab&inse sententiȩ
dictionẽ : Ergocũ agit᷑ in senatu dehomine ꝓbando łimꝓbando ñ de liberatiua exinde dices¬
di ẽ quia hab& senꝰtentie dictionẽ sed uidicialis causcaimagis quia de homine ꝓbando im ꝓ¬
bandoq tractat᷑ Nunc dep̃mus c̃sideremꝰ Hinc dere p̃cepta incipit quȩ seruanda suntꝰ
cũ p̃miũ postulamꝰ: Qđ solũ suꝑ erat de c̃stitutione iuri diciali tractata auqaturt ȩqui

Expanded text:
ta sibi et conexa suis partibus continentur. NAM ET APVD IVDICES DE PRAEMIO SAEPE ACCVSATORVM QVAERITVR. ta sibi et conexa suis partibus continentur. NAM ET APVD IVDICES DE PRAEMIO SAEPE ACCVSATORVM QVAERITVR. Accusatoribus lege praemia dabant spolia Gai Verris concupiui". ID NON, SI PER SENTENTIAE DICTIONEM AGITVR, DELIBERATIVVM EST. Deliberativam sic definierat, ut diceret: CVM RES POSITA IN CONSVLTATIONE CIVILI HABET IN SE SENTENTIAE DICTIONEM. Ergo cum agitur in senatu de homine probando uel improbando, non deliberativa exinde dicenda est, quia habet sententiae dictionem, sed iudicialis causa magis, quia de homine probando improbandoque tractatur. NVNC DE PRAEMIIS CONSIDEREMVS. Hinc dare praecepta incipit quae seruanda sunt, cum praemium postulamus; quod solum supererat de constitutione iuridiciali tractata, ut natura aequi
Abbreviated transcription (Latin):
rer& Aequi & in iquinaturcun omnib: exposita ẽ supra trcictatib: circaom̃s species iuriꝰ¬
dicialis : Vnde ñ c̃necessario admon& depoene ac p̃muratione ẽe trcictandũ qđ multa ex¬
istunt genera causcrũ ex p̃mii p&itione similit̃ & poenȩ : Nã cicero tantũ de p̃mio loquitꝰ¬
etunt᷑ inquit p̃mica & apud udices &in senatũ & in aliquo c̃silio : Hliccidmon & qđ in senatiudix̃
nequis arbitret᷑ dede liberatiuo dicendigenere sũptũ eẽ tractatũ cũ de iuri dicialigenere
dicendiomis cratat᷑ꝰ haberet᷑ : Hoc inquit neminẽ moueat qm̃ & apud sencitũ lic& senter¬
tiȩdictio sit qđ dicendigenꝰ deliberatiue c̃uenit : tam̃ iuri diciale geñ dicendiẽ estimandũ cũ
& in senatu lic& deꝓbando homine imꝓbandoq trcictet᷑ : &omnino inquit istatria genera
causarũ forma quadã & primogenere distant: Altiore & pleniore intellectũ implici¬

Expanded text:
r. Aequi et iniqui natura in omnibus exposita est supra tractatibus circa omnes species iuridicialis; unde nunc necessario admonet de poenae ac praemii ratione esse tractandum, quod multa existunt genera causarum ex praemii petitione, similiter et poenae. Nam Cicero de praemio taapud iudices et in senatu et in aliquo consilio'. Hic admonet, quod 'in senatu' dixit, ne quis arbitraretur de deliberatiuo dicendi genere sumptum esse tractatum, cum de iudiciali genere dicendi omnis tractatus haberetur. Hoc, inquit, neminem moueat, quoniam et apud senatum, licet sententiae dictio sit, quod dicendi genus deliberativae conuenit, tamen iudiciale genus dicendi est aestimandum, cum et in senatu licet de probando homine improbandoque tractetur. Et omnino, inquit, ista tria genera causarum forma quadam et primo genere distant; altiore et pleniore intellectu implici
Abbreviated transcription (Latin):
quid inc&eris desit Iste quidã magnus uir ac sapiens cognouit bona in hominib: naturã multũ
eẽ ꝓfuturã si p̃ceptis melior fuiss& effecta. Ergo omne qđ ꝓfectũ ÷ natura & disciplina ꝑfectũ :
ed quia isteprimus uir disciplinã accipere ñ potuit ꝑfectus fuit natura &usu. Cũenim cognouit
habitũ suũ & diusecũ ꝑtractando cognouit eẽ in hominib bonã naturã : quae ut ꝑfecta eẽ poss&
p̃ceptorũ adhibuit disciplinã. Ergo in hominib: fuit materes id ÷ ꝑfectanatura quã ꝑfectã p̃cepta

Expanded text:
quid in ceteris desit, iste quidem magnus uir ac sapiens cognouit bonam in hominibus naturam multumque esse profuturam, si praeceptis melior fuisset effecta. Ergo omne quod perfectum est natura et disciplina perfectum est. Sed quia iste primus uir disciplinam accipere non potuit, perfectus fuit natura et usu. Cum enim cognouit habitum suum, et diu secum pertractando cognouit esse in hominibus bonam naturam, quae ut perfecta esse posset praeceptorum adhibuit disciplinam. Ergo in hominibus fuit materies, id est natura, quam perfectam praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
tia comparatas
Ac mequidem diu cogi¬
tantem Ratio ipsa
iN hanc potissimũ
sententian ducit
ut existimẽ sapien¬
tiam sine eloquentu
parum ꝓoesse ciui¬
tatib Vloquentiã
uero sinc sapientia
nimiũ obesse ple¬
rumq prodesse
xum quami
rectissimis atque

Expanded text:
tia comparatas. ac me quidem diu cogtantem ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine elo- quentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse numquam. nestissimi
Abbreviated transcription (Latin):
Malisigitur eas genȩ¬
ralis constitutionis
pastes ẽẽ dixit
Quod si generis causȩ
partes non possunt re¬
cte putari. multo minꝰ
recte partis causȩ par¬
tes put abuntur
Pars aũt causae est
constitutio om̃is non
enĩ caasa ad constituti¬
onẽ. sed constitutio ad
causam accommodat᷑¬
Edde monstratio &
deliberatio generis
causȩ partes non posi
recte putari¬
Qđ ipsa sunt gnr̃a¬
Multo igitur minus
recte partis eius quam
hic dicit partes puta¬
buntur

Expanded text:
male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae partes non possunt recte pu- tari, multo minus recte partis causae partes putabun- pars autem causae est constitutio omnis; non enim causa ad constitutionem, sed constitutio ad causam adcommodatdemonstratio et deliberatio generis causae partes non possunt recte putaripsa sunt generamulto igitur minus recte partis eius, quae hic dicitur, partes putabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
defensoris ex ipsa definitiua c̃stitutione susceptꝰ ẽ : Vinde ꝓprius hic locus constitutionis de¬
fansor dẽ e quidẽ poss̃ ali cõmunes locrexcausa & ex regotionati ñ oxc̃stitutione iit
inclũnatorẽ utc̃ quȩstio misericordi̧ ut in dignatio sticti & ceert huiuis modi que teptri¬
culi ma gnitudine genita ñ c̃stitutions definitiue ut diximꝰ sed ex cõpositione cirũs tantiş

Expanded text:
defensoris ex ipsa definitiva constitutione susceptus est; unde proprius hic locus constitutionis defensori. Nam esse quidem possunt alii communes loci ex causa et ex negotio nati, non ex constitutione, ut in calumniatorem, ut conquestio misericordiae, ut indignatio facti et cetera huiusmodi, quae ex periculi magnitudine genita non constitutionis definitivae, ut diximus, sed ex compositione circumstantiae,