comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cum emptore urditatis pac¬
Itum sit st̃m et uenditor hdi¬
tatis petat. doli exceptio nocet.
nam exquo reptumest a diuo
pio utiles actiones emptori
brditatis dandas m̃to adũ¬
sus uenditorem hrditatis ex¬
ceptione doli debitor hrditati
uti potest. ¶Sr et si inter domi¬
num renendite ⁊emptorez
ꝯuenisset ut homo qui empt᷑
erat redderetureiqui ꝓdomi¬
no rem uendidit petentiei pͥ¬
Olierceptio nocebit.
ltibi.xmilia dem et pacis car
ut .xx. milia michi debeantur.
nõ nascitur obligatio ultra.
x.milia re .ii. nõ potest obli¬
gatio contrabi nisi quatenus
datum sit. ¶Quedam actõ¬
nes ꝑ pactum ipo uire toliũ¬
tur ut iniuriaꝵ. Itemfurti.
¶Depignore iire honorario naᷤ¬
citurexpacto actio. tollitur
au̾t ꝑexceptonem quociens
pacis car ue petam. nota ar. q p

Expanded text:
itatis pactum sit factum et venditor hereditatis petat, doli exceptio nocet. nam ex quo rescriptum est a divo Pio utiles actiones emptori hereditatis dandas, merito adversus venditorem hereditatis exceptione doli debitor hereditarius uti potest. Sed et si inter dominum rei uenditae et emptorem conuenisset, ut homo qui emptus erat redderetur, ei qui pro domino rem uendidit peten‹ti› proli exceptio nocebit. tibi decem dem et paciscar, ut viginti mihi debeantur, non nascitur obligatio ultra decem: re enim non potest obligatio contrahi, nisi quatenus datum sit. Quaedam actiones per pactum ipso iure tolluntur: ut iniuriarum, item furti. De pignore iure honorario nascitur ex pacto actio: tollitur autem per exceptionem, quotiens paciscor ne petam. Si quis p
Abbreviated transcription (Latin):
anptinuamẽe manumissione i¬
ut secuta uderi pecuniam ex re
audebetur suo aib extrancis agẽ
tapeculio nõ omni modo dñs
Sititatem debiti ꝯdempnandu
eamet sumptus ĩ petendo et euẽ¬
sis erecutionis possit ẽẽ mc̃tus et
agtanda sit mora tempis q̃dat
uidicatis. ant uenditionis bonorũ
lidmagis faciend erit. Ergo si
paad sit actionos mandarẽ abs¬
ductur. Quodemi dicitur
sicum uno eriocus agatur unu¬
um pecuiliumꝯpritand̾ qr sit cum
socio actio meodem redut si actio¬
nos patus ut pr̃are et momib¬

Expanded text:
pecuniam esse, manumissione vero secuta videri pecuniam ex re debetur servo ab extraneis, agenti de peculio non omnimodo dominus ad quantitatem debiti condemnandus est, cum et sumptus in petendo et eventus exsecutionis possit esse incertus et cogitanda sit mora temporis quod datur iudicatis, aut venditionis bonorum, si id magis faciendum erit. ergo si paratus sit actiones mandare, absolvetur. quod enim dicitur, si cum uno ex sociis agatur, universum peculium computandum quia sit cum socio actio, in eodem redibit, si actiones paratus sit praestare: et i
Abbreviated transcription (Latin):
inmistrauit. tantidem debitor m¬
chi intelligitur. qnͣti tenebatu
silib negocia mea ad munstrass¬
An debitor uel ẜuus dño uldo¬
minus ẜuo intelligatur excui¬
sa cunli ꝯputand̾ est. Ideoq sido¬
minus miones suas referats
debe ẜuosuocum omĩno nenu
tinim acceꝑit neq ulla causai
p̾cesẜ̾at debendi nuda reo nõta¬
cit eum debitorem. PAul.¬

Expanded text:
ministrauerit, tantidem debitor mihi intellegetur, quanti tenebatur, si liber negotia mea administrasset.Ut debitor uel seruus domino uel dominus seruo intellegatur, ex causa ciuili computandum est: ideoque si dominus in rationes suas referat se debere seruo suo, cum omnino neque mutuum acceperit neque ulla causa praecesserat debendi, nuda ratio non facit eum debitorem.
Abbreviated transcription (Latin):
debitum erat ꝓunumi eor ommbo hi¬
is int quos is fundus ꝯmumis ẽet.i
usurpari potuisset. Item siq̃s eor qb̃o
Aque ductus ẜuitus debebatur. et ꝑ
cuindem riuum aqm ducebant ius
aque ducende nonducendo cam ami¬
ẜit. nichil uiris eo nomine cetis qui
riuo utebantur acc̾uit. idq mod̃¬
eius ẽ ꝑcinus fund̾ id iteraque erat
qd̃ non utendo ꝓꝑte unius amissum
ẽ libertate enim hinus ꝑtis ẜ ututis.
fruitur. POmpoñ.

Expanded text:
debitum esset, per unum eorum omnibus hidebitum esset, per unum eorum omnibus his, inter quos is fundus communis fuisset, usurpari potuisset. item si quis eorum, quibus aquae ductus seruitus debebatur et per eundem riuum aquam ducebant, ius aquae ducendae non ducendo eam amisit, nihil iuris eo nomine ceteris, qui riuo utebantur, adcreuit idqest, per cuius fundum id iter aquae, quod non utendo pro parte unius amissum est: libertate enim huius partis seruitutis fruitur. 17 Pompon
Abbreviated transcription (Latin):
Ilocus ꝑquem una Aaũt it̾ aut actus de¬
bebantur imꝑetu fluminis occupatuᷤ
ess et intra tempus ꝙ ad amictenda
ẜuitutem sufficiat alluuione fcn res¬
titutus ẽet.ẜ uitus quoq ĩ pristinum
statum restituetur: qd si id tempus pͥ¬
terierit ut ẜuitus amictatur. renoua¬
re ean cogendus est. ¶Cum unia puꝰ¬
blica. uel auminis impetu. uelriu .i.a
amissa est.uicims ꝓximus uiam pr̃a¬
uti eais ad quem ꝑtinet non potest m¬
edio autem fundo acꝗsito potest ꝯsiste̾.
ut ꝑ primumet ultunu it debeatur.
Quam que oriebatur ꝑ Roculus.
infundo uiam plures peumdem riu¬
um iure ducere solitisunt. ita ut suo.
qsꝙ die acapite duc̾et ut primo peũ¬
ut ꝗsq inferiorerat suo ꝗsq ꝓprio ri¬
uo ⁊ unus stacuto tp̃r quo ẜuitus ami¬
titur non duxit estuno eius ducende a¬
que amisisse. nec ꝑcetos ꝗ dux̾unt ei
ius usurpatum esseꝓprium enm cui¬
q eoꝵ ius fiit neq palium usurpari
potit.¶Quod si plium fundo iter aq̾

Expanded text:
uia aut iter aut actus debebatur, impetu fluminis occupatus esset et intra tempus, quod ad amittendam seruitutem sufficit, alluuione facta restitutus est, seruitus quoque in pristinum statum restituitur: quod si id tempus praeterierit, ut seruitus amittatur, renouare eam cogendus est. Cum uia publica uel fluminis impetu uel ruina amissa est, uicinus proximus uiam prauti ea is ad quem pertineat non potest: medio autem fundo adquisito potest consistere, ut per primum et ultimum iter debeatur.quam, quae oriebatur in fundo uicini, plures per eundem riuum iure ducere soliti sunt, ita ut suo quisque die a capite duceret, primo per eunut quisque inferior erat, suo quisque proprio riuo, et unus statuto tempore, quo seruitus amittitur, non duxit. existimo eum ius ducendae aquae amississe nec per ceteros qui duxerunt eius ius usurpatum esse: proprium enim cuiusque eorum ius fuit neque per alium usurpari potuit. quod si plurium fundo iter aquae
Abbreviated transcription (Latin):
dum sunt agnationis quo ẽ
is ꝗ mutero ẽ. nõ ad mictuntur
dum nictum ẽ an nascipossit.
ubi autem ex eodem gradu
sunt ceteri quo ⁊ uent᷑. tunc q̃
portio insuspenso ẽe debeat q̃sie¬
runt et ideo qr nõ poterant sci¬
requot nascipossunt ideo mł
ta de huius re tam uaria ⁊ i¬
c̾dibilia cduntur fabulis an¬
numerentur. namtracditum
mił. natas ẽẽ. aliꝗ tradidere
ñ leues actores qnꝗes quat
nos enixam penolopensemet
multas egypti uno utero sep¬
qtenos set ⁊ tres geminos sena
tores cunctos uidimus orate¬
res. S ⁊ elius scribit se udisse
ĩpalatio mulierem lib̾am que
¶ab alexandria ꝓclucta ẽ. ut ada

Expanded text:
gnationis, quo est id quod in utero est, non admittuntur, dum incertum est, an nasci possit. ubi autem eodem gradu sunt ceteri quo et uenter, tunc quae portio in suspenso esse debeat, quaesierunt ideo, quia non poterant scire quot nasci possunt: ideo nam multa de huiusmodi re tam uaria et incredibilia creduntur, ut fabulis adnumerentur. nam traditum milias natas esse: alioquin tradidere non leves auctores quinquies quatnos enixam Peloponensi, multas Aegypti uno utero septenos. sed et tregeminos sena- tores cinctos uidimus Horatios. sed et Laelius scribit se uidisse in Palatio mulierem liberam, quae ab Alexandria perducta est, ut Hadrian
Abbreviated transcription (Latin):
Unt ⁊ alie plereq. ait pretor¬
ꝗ ex iustacausapetet. ꝗ igitur
iustamcãm traditionis ht u¬
titur publiciana ⁊ non solum
emptoribone fidei ꝯpetit pub¬
liciana. s ⁊ alus ut puta eic̾
dotis nomine tradita res ẽti¬

Expanded text:
unt et aliae pleraeque.Ait praetor: 'ex iusta causa petet.' qui igitur iustam causam traditionis habet, utitur Publiciana: et non solum emptori bonae fidei competit Publiciana, sed et aliis, ut puta ei cui dotis nomine tradita res est
Abbreviated transcription (Latin):
tionemdesid̾are ut offõ iudici
hoc fiat Namsicuti usufructua¬
prietatis dominus securus ẽẽ
debr de ꝓprietate hoc autem ad
priusdandam actionem usu¬
fructuario qmͣsatis dedit se boni
iiri arbitratui usur fruiture.
S ⁊ si plures sint aqbus ususfr̃
relictus ẽ.singulis satisdareo¬
¶Cumigitur de usufr agituri

Expanded text:
esiderare, ut officio iudicis hoc fiat: nam sicuti debet fructuaprietatis dominus securus esse debet de proprietate. haec autem ad prius dandam actionem usufructuario, quam satisdederit se boni uiri arbitratu usurum fruiturum: sed et si plures sint, a quibus usus fructus relictus est, singulis satisdari oportet.Cum igitur de usu fructu agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝯcipiata iudicium ĩpenden¬
ti potest ẽẽ uł de hus reb que po¬
testea mobligatione ad uentu¬
re. sunt. Nam neminem puto
dubitatuꝵ qum fidenissoran¬
te obligationem rei accipi pos¬
debeant non posse. ¶Aliss.¬
ꝑconis sustiende sunt cognitio¬
nes ueluti simstr̃a litis apud eos
ẽẽ dicantur q reipublice causa
tuitos casus dilationes accipi auł¬
uti ꝙ p̃r litigatorfilium. uił filiã.
uł uxorem uirumuł ꝙ filii parẽ¬
tes amifunt. et msmilib cãis
cognitõnem ad aliquem mod̃
sustinerei. ¶Senator si negocuis
alienis se obtułit ĩꝓuncia nõ de¬
bet iuclicium recusare negorũ.

Expanded text:
 ita iudicium in pendenti potest esse vel de his rebus quae postea in obligationem adventurae sunt. nam neminem puto dubitaturum, quin fideiussor ante obligationem rei accipi posdebeatur, non posse. Callispersonis sustinendae sunt cognitiones: veluti si instrumenta litis apud eos esse dicantur qui rei publicae causa tuitos casus dilationem accipi, veluti quod pater litigator filium vel filiam vel uxor virum vel filius parentem amiserit, et in similibus causis cognitionem ad aliquem modum sustineri. Senator si negotiis alienis se optulerit in provincia, non debet iudicium recusare nego
Abbreviated transcription (Latin):
Onndetur in iudicem ꝯsensisse
ꝗedi sibi genus apud eundem
iudicem desiderat actonis abeo
lis q rome nidicium ¶Abol.¬
acceꝑat decessit ħrs eius qmuiᷤᷤ
domicilium transmare ũt rome
tñ defendi debet. qr succedit ĩ eiꝰ
locum aquo h̃rs relictus ẽ. Idẽ.¬

Expanded text:
detur in iudicem consensisse, qui edi sibi genus apud eundem iudicem desiderat actionis. Iavois qui Romae iudicium acceperat decessit, heres eius quamvis domicilium trans mare habet, Romae tamen defendi debet, quia succedit in eius locum, a quo heres relictus est. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
Ismplicuisu uia pfidum.
ciuus piam ꝯcedatur.us relm¬
quatur minfinito indelicet
quem libet eius ptemireage
licebit quuili modo. Namque¬
dam ĩs mone taciteextꝙnumn
tur. non eiimpuulam ip̃am
nec pmedias ineas ireagere
nore ẜuientis fundi detrimen

Expanded text:
implici usus via per fundum cuiuspiam cedatur vel relinquatur in infinitum, videlicet per quamlibet eius partem ire agere licebit, civili tamen modo. Nam quedam in tur. non enim per uillam ipsam nec per medias uineas ire agere nore seruientis fundi detrimen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙmon posse uulgo traditus
ctideo siqͥs fund habens ii
stipuletur. ⁊ ꝑtem sui funcha
posteri alienet. corrumpit stoi¬
lationem. in eum casum dedi¬
ui factum est. neq legacum no
ademptio ualet. Abol.¬
On dubito qumtundo mu
tum pcam duci potit. nonetua
etiam sicorpib. acceduntm
corꝑiles tamen st et ideo usu
non capiuntur. uł ideo. qr ti¬
les sunt fuitutes ut non uat
nemo enmmtam ppetuo tamq¬
ꝯtinent. ire potest. ut nullo mo
fundi ẜuuentis potest. icqri
etiam post religionem ieple¬

Expanded text:
on posse uolgo traditur: et ideo si quis fundum habens uiam stipuletur et partem fundi sui postea alienet, corrumpit stipulationem in eum casum dedusi id factum est, neque legatum neque ademptio ualet. Non dubito, quin fundo muntum ea duci poterit, non etiam etiamsi corporibus accedunt, incorporales tamen sunt et ideo usu non capiuntur: uel ideo, quia tales sunt seruitutes, ut non habeant nemo enim tam perpetuo, tam continenter ire potest, ut nullo momfundi seruientis potest: et adquiri etiam post religionem sep
Abbreviated transcription (Latin):
tuit fructum quoꝙ eius legatum
uideriq insilic̾et legatarus cedere
siluamet uendere. qm̃ad̾m usufruc¬
tuarus licet nichil hicuri essent ex eo
legato. ¶Licet tam angustus est
legatarius cuidomus usus legatꝰ
est. ut non possit occuparetocius domꝰ
usum tñ eius ꝑtib que uaccabunt
Cum interð dominiquoq edium ꝓ¬
ut tpris ꝯdicio exigit qͥbusdam utum¬
tur. qbusdam nonutantur. ¶Usu
legato siplus usus sit legatarius qmͣ
oportet. offõ iudicis quidicat quem a¬
ad̾m utatur id ꝯtinetur ne aliter qmͣd
utatur. Plulus.

Expanded text:
tuit fructum quoque eis legatum uideri, quia nisi liceret legatariis caedere siluam et uendere, quemadmodum usufructuariis licet, nihil habituri essent ex eo legato. Licet tam angustus est legatariu‹s›, cui domus usus legatus est, ut non possit occupare totius domus usum, tamen eis quae uacabunt cum interdum domini quoque aedium, prout temporis condicio exigit, quibusdam utantur, quibusdam non utantur. Usu legato si plus usus sit legatarius quam oportet, officio iudicis, qui iudicat quemadmodum utatur, quid continetur? ne aliter quam debet utatur. 23 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑet ueꝵ ante expletum tempus creditor
cum sua supp̾ma ordĩaret testo cauit. ut
alt̾ exfilus sius b̾ret eum fundum et ad¬
seyus ꝗ fut debitor quero an exhoc qd
signauit preuidicium aliquod sibife¬
cerit cum nullum instrum̃tum uendi¬
tionis ꝓferatur. s solum pactum ut cre
emisse pignus expressit signasse ꝓponit᷑
emptio sit. nec si minoris em̃it et petat
pignus et dñium uendicet ei non to¬
tum debitum offenti creclitor posẜonẽ
restitũe cogetur. ¶ebitoris filius qui
manet ĩpotestate pr̃is. frustra pignꝰ
acreclitore pr̃is peculiaribꝰ numinisi
ꝯpat. et ideo si pr̃onus debitoris ꝯtrata¬
bulas eius posẜonem accepit.dominu
ꝑtem obtinebit. Nam pecuma qmͣ filiꝰ
exre pris ĩ precium dedit pignus liba¬
tn. ¶ Soluta pecuma creclitor posẜonẽ
pignoris que corꝑal apud eum fu̾it
restitũe debet nec ꝗqm amplius pres¬
tarecogitur. ¶Itaq sm meclio tẽꝑe pig¬
nus creclitor pignori ded̾it. domino sol¬

Expanded text:
erum ante expletum tempus creditor cum suprema sua ordinaret, testamento cauit, ut alter ex filiis suis haberet eum fundum et adSeius, qui fuit debitor. quaero, an ex hoc quod signauit praeiudicium aliquod sibi fecerit, cum nullum instrumentum uenditionis proferatur, sed solum pactum, ut creemisse pignus expressit, signasse proponiemptio sit: nec si minoris emerit et pignus petat aut dominium uindicet, ei non totum debitum offerenti creditor possessionem restituere cogetur.Debitoris filius, qui manet in patris potestate, frustra pignus a creditore patris peculiaribus nummis comparat: et ideo si patronus debitoris contra tabulas eius possessionem acceperit, dominii partem optinebit: nam pecunia, quam filius ex re patris in pretium dedit, pignus liberatur.Soluta pecunia creditor possessionem pignoris, quae corporalis apud eum fuit, restituere debet nec quicquam amplius praestare cogitur. itaque si medio tempore pignus creditor pignori dederit, domino sol
Abbreviated transcription (Latin):
Nam indubitate iudicati actio ei mnsoli¬
hrdis effectus sit urs aut reu̾sus sit ĩ
ciuitatem. Idemq obẜuand̾ si postea
Enatus sit postumus. Non eninibus ꝑ¬
somis silencium imputari potest. cum
ad b̾rditatem post uictoriam cob̾rdis

Expanded text:
nam indubitate iudicati actio ei in soliheredis effectus sit heres aut reuersus sit in ciuitatem. idemque obseruandum, si postea natus sit postumus. non enim his personis silentium imputari potest, cum ad hereditatem post uictoriam coheredis
Abbreviated transcription (Latin):
dum non ut. Igitur qr singuli
insolid̃tenentur officio iuclicis cau¬
tiones int̾ponideb̾e ut siqbs exhus
duentus litis estimationem prestit̾u
id ꝓ ꝑte acet̾is ꝯscquatur. Idem dñdũ
est. ersitestatorinam legau̾it. ¶In
illa quoꝙ stipulatione ꝓsꝑiciend̾
est cob̾rdib. Sitestator ꝓmiͣserit neq
ꝑse neq ꝑh̾rdem suum fieri quomi¬
nus ireage possit qm̃ uno ꝓhibente
insoliqumomictitur stipulatione
unius. stincet᷑is dampnosum sit.
Ideipauris est mipecum a ꝓmissaa
testatores subpena ꝓmissa sit. nã
licet hec obligatio dundatur ꝑlegẽ.¬
xii.ta. tamenqr nichil ꝓdest. ad pe¬
nam euitandam ꝑtem suam soluere
siuc nondum soluta sit pecum a nͥ
dies ueiit ꝓspiciendum est ꝑcau¬
tionem ut de midempnitate caue¬
at. ꝑ quem fcm̃ fũit ne omins pecu¬
ma soluerctur. aut ut caueat se ei q
solid̾ solu̾it ꝑtem prestatuꝵ. Siue
etiam soluit unus uniu̾sam pocum¬
am quam defunctus ꝓmisit ne pena
mictetur familic b̾rcisꝯde iudicio

Expanded text:
dum non habet. igitur quia singuli in solidum tenentur, officio iudicis cautiones interponi debere, ut, si quis ex his conventus litis aestimationem praestiterit, id pro parte a ceteris consequatur. Idem dicendum est et si testator viam legaverit. In illa quoque stipulatione prospiciendum est coheredibus, si teste per heredem suum fieri, quo minus ire agere possit', quoniam uno prohibente in solidum committitur stipulatio, ne unius factum ceteris damnosum sit. Idem iuris est in pecunia promissa a testatore, si sub poena promissa sit: nam licet haec obligatio diuidatur pe tamen quia nihilum prodest ad poenam euitandam partem suam soluere, siue non‹d›um soluta est pecunia nec dies uenit, prospiciendum est per cautionem, ut de indemnitate caueat per quem factum fuerit, ne omnis pecunia solueretur, aut ut caueat se ei qui solidum soluerit partem praestaturum: siue etiam soluit unus uniuersam pecuniam quam defunctus promittit, ne poena committeretur, familiae erciscundae iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
tens uł mandati agens.uł pe¬
cuniam qmͣ crelidit petens. si
forte p̾r ĩꝓuincia sit. Ip̃e autem
forte rome uelstudiorum causa
uł̃ alia iusta excausa agat. Nã
siei nõ dederimus act̃onem. fu¬
ture sit ut impune fraudem pa¬
tiatur. et egestate rome laboret
inaticulo suo ñ recepto quod
ad sumptus p̃r ei destinau̾at ĩ
finge senatorem ẽẽ filium fam̃t
defunctus debuit. et ꝯuemend¬
prio suo priuisio extusatꝰ. ¶ Si
ꝗs tutelam. ułcuram. sł negom.

Expanded text:
tens uel mandati agens uel pecuniam quam credidit petens, si forte pater in prouincia sit, ipse autem forte Romae uel studiorum causa uel alia iusta ex causa agat: ne, si ei non dederimus actionem, futurum sit, ut impune fraudem patiatur et egestate Romae laboret uiaticulo suo non recepto, quod ad sumptum pater ei destinauerat. et finge senatorem esse filium familidefunctus debuit, et conueniendproprio priuilegio excusatur. Si quis tutelam uel curam uel ne
Abbreviated transcription (Latin):
trat aut magr̃atus municipu
publica ĩusus suos du̾tit. ma¬
ximas usuras p̾stat. ut est cõ¬
stigutur Ad duis principib
sistius duusa causa est. Qui nõ
sibi sũpsit ex ad mĩstratoe mim¬
mos. sr ab amico accepit ⁊ añ
negoꝵ gͥ. Ammi̾stratõem. Na
illi de qb ꝯstitutũ est cũ gratin¬
tam cte ĩtegram et abstinẽte
omi lucro p̾stare fider debẽt
lncia qua uideretur ab uti ma¬
xims usuris uice cuiusdam
penesbiciuntur. hicemm bona
reone accepit abalio mutuum
Anante nomen fuerit debitory
qd satis est ex ñ usurario facẽ
usurarium. G. lius.

Expanded text:
trat, aut magistratus municipii publicam in usus suos convertit, maximas usuras praestat, ut est constitutum a divis principibus. sed istius diversa causa est, qui non sibi sumpsit ex administratione nummos, sed ab amico accepit et ante negotiorum administrationem. nam illi, de quibus constitutum est, cum gratuitam certe integram et abstinentem omni lucro praestare fidem deberent, licentia, qua videntur abuti, maximis usuris vice cuiusdam poenae subiciuntur: hic bona ratione accepit ab alio mutuum an ante nomen fuerit debitoris, quod satis est ex non usurario facere usurarium. Gaius
Abbreviated transcription (Latin):
Nfundo alieno quem ĩprudẽs
emas edificasti aut ꝯseruisti
deinde eiincitur. bonus iudex
nane ex ꝑsonis causis qr ꝯsti¬
tuet ftinge dominiumi ead̾em fac̃¬
ture fuisse. ⁊ recidat ĩpensas ut
fũdum recipiat. usq eodum¬
taxat quo pciosior ftũs ẽ. et su
plus precio fundi accessit. so¬

Expanded text:
fundo alieno, quem imprudens emeras, aedificasti aut conseruisti, deinde evincitur: bonus iudex varie ex personis causisque constituet. finge et dominum eadem facturum fuisse: reddat impensam, ut fundum recipiat, usque eo dumtaxat, quo pretiosior factus est, et si plus pretio fundi accessit, so
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ. eqssimum eẽ cogieum
a pretore sequens reciꝑe. E ques¬
tio ita ꝓceclit. si nichil ĩ priore ꝯꝑ¬
misso dedie ꝓferendo cauebat᷑.

Expanded text:
factum est, aequissimum esse cogi eum a praetore sequens recipere. quae quaestio ita procedit, si nihil in priore compromisso de die proferendo caueat
Abbreviated transcription (Latin):
fecit mentionem. restitu tñ nõ
debet qr nichil apud eum rema¬
non debere. nec imputature qd̾ ni
debitum soluitss ⁊ si res sit rectii¬
bita hic utiq ⁊ b̾rditaria est. et
precium nõ ueniet. ꝙ reffusuẽ.

Expanded text:
fecit mentionem, restitui tamen non debet, quia nihil apud eum remanon debere nec imputaturum quod non debitum soluit. Sed si res sit redhibita, hic utique et hereditaria est et pretium non ueniet quod refusu
Abbreviated transcription (Latin):
neatur. qr nõ sũt mris gencium
sicut ⁊ mare. Ioq ⁊diuus pius
piscatorib formianis ⁊capenato
repsit. ¶S ⁊ fluia pene ominia ⁊
portus publicasunt. Quis.

Expanded text:
neatur, quia non sunt iuris gentium sicut et mare: idque et diuus Pius piscatoribus Formianis et Capenatis rescripsit. Sed flumina paene omnia et portus publica sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
prsus non aulit ꝓbibet apd̾
se postulare. Neꝙ .i. erat ꝓ¬
mictendum ei postiulare ꝗ do¬
tum pretoris exaudire nõ po
to pretoris qͥi nõ obtemꝑassec.
pena ut ꝯcumax plecterctur.
solet exibere.U̾m et siꝗs alius
sit ꝗ certis ex causis uel ambi¬
tione adusari. uel metu pr̃o¬
num nõ muenit. ¶ Scd̾o lo¬
co edictum ꝓponitur. ineos q
in quo eclicto excipit p̾torsex¬
um ⁊ casum ⁊tem nõuit ꝑsonaᷤ
inturpitudine nõbłes. Seͥxũ.
dum temmas ꝓhibetur alis
postulare. et ratio ꝗdem ꝓhi¬
bendi est. nectͣ pudiciciamsex¬
uu ꝯgruentem. aliems causis¬
se in misceanit. nec uirilibus
officus fungantur mulie¬
res. Origo Aũt introducta
est acalfurnia in ꝓbissima¬
femina que inuerecunde pos¬
tulans ⁊ magistratum ĩ qui¬
ctans causam  declit buic e¬
eclicto. ¶Casum. dum cetũ
utrisq iumimb orbatum
precor repellit. uidelicet qd
insignia magistratus uid̾e
et reuereri non possit. refert
ctiam iabeo publium tecũ

Expanded text:
rsus non audit prohibet apud se postulare: nec enim erat permittendum ei postulare, qui decretum praetoris exaudire non poteto praetoris, quasi non obtemperasset, poena ut contumax plecteretur.Asolet exhibere, uerum et si quis alius sit, qui certis ex causis uel ambitione aduersarii uel metu patronum non inuenit.Secundo loco edictum proponitur in eos, qui in quo edicto excepit praetor sexum et casum, item notauit personas in turpitudine notabiles. sexum: dum feminas prohibet pro aliis postulare. et ratio quidem prohibendi, ‹ne› contra pudicitiam sexui congruentem aliese immisceant, nec virilibus officiis fungantur mulieres. Origo vero introducta est a Calphurnia ifemina, quae inuerecunde postulans et magistratum inquietans causam dedit edicto. casum: dum caecum utrisque luminibus orbatum praetor repellit: uidelicet quod insignia magistratus uidere et reuereri non possit. refert etiam Labeo Publilium caecum
Abbreviated transcription (Latin):
ciarum renẜ est ex die nupcia¬
rum ãnum ẽẽ numand̾. ne si
alit̾ obẜuaremus si intra an¬
num nupcie fc̃e nõ sunt. inden
possit dos ex ea obligatio deben.
¶Socer genero suo sic legau̾at
pecumam gener pete debere
ex actam acceptam legatis re¬
fferri.s diuorcio fco de dote
actonem mulieri reddenda

Expanded text:
um est ex die nuptiarum annum esse numerandum, ne, si aliter obseruaremus, si intra annum nuptiae factae non sint, uideri possit dos ex ea obligatione deberi. Sopecuniam generum petere debere, exactam acceptam legatis referri, sed divortio facto de dote actione mulieri reddendam
Abbreviated transcription (Latin):
Eracius casum refert ut ꝗs id
qd soluit repete nõ possit quasi
debitum dederit. nec tñlibetur
ueluti sus ꝗ cumc̾tum homi¬
nem debet statulibm ded̾it.i
Nam ideo eum nonlibariqd̾ ñ
implenum stipulatoris homi¬
nem fecit. nec tamen repetere
quamius existimans se ei aliqua
tem actione. tamen repete nõ po¬
terit. qr naturale agnoint debitũ
ut enim lib̾tas naturali iure
ꝯtmnetur et dominatio ex iure¬
gentium introducta est.ita debi¬
ti uel indebiti ratio moditionei
naturaliter intelligenda est.
NNsumma ut gn̾alit P Aul.¬
de repetitione tractemus. sciẽ¬
dum est dari aut ob transactio¬
nem. aut obcausam. aut ꝑꝑ ali
tionem. aut obrem. aut ob in¬
debitum. In qb omnib queri¬
nulla meclia fu̾it nõ repetitur.

Expanded text:
eratius casum refert, ut quis id quod solverit repetere non possit, quasi debitum dederit, nec tamen liberetur: uelut si is, qui cum certum hominem deberet, statuliberum dederit: nam ideo eum non liberari, quod non in plenum stipulatoris hominem fecerit, nec tamen repetere quamuis existimans ei aliqua teneri actione, tamen repetere non poterit, quia naturale adgnouit debitum: ut enim libertas naturali iure continetur et dominatio ex gentium iure introducta est, ita debiti uel non debiti ratio in condictione naturaliter intellegenda est.n summa, ut generaliter de repetitione tractemus, sciendum est dari aut ob transactionem aut ob causam aut propter condicionem aut ob rem aut indebitum: in quibus omnibus quaerinulla media fuerit, non repetitur
Abbreviated transcription (Latin):
Duer in dotem declit marito preclui
ꝑignori obligatum et testamẽto ma¬
ritum et libos exconatos. Itemex ali¬
o hrdos ĩstituit creclitor cum non pos¬
sr hrdes ꝯuenire idoneos ad fundũ
uemt q̃ro asiei iustus possor offer¬
at debitum ꝯpellendus sit ius noĩs
Uerebatur si post pri sre. TRiphꝰ.
mum ꝯtractum tuũ añqͣm ałiam pe¬
cumam tu credes eidem debitorisci

Expanded text:
er in dotem dedit marito praedium pignori obligatum et testamento maritum et liberos ex eo natos, item ex alio heredes instituit: creditor cum posset heredes conuenire idoneos, ad fundum uenit: quaero, an, si ei iustus possessor offerat, compellendus sit ius nominis dermum contractum tuum, antequam aliam pecuniam tu crederes, eidem debitori Sei
Abbreviated transcription (Latin):
ususfructus. non tantum in
¶Le tñ muniũsum mutiles est¬
ent ꝓprietates semꝑ abscedente
usutructu placuit certis moclis
tem reuerti. ¶ Quibus autem
moclis ususfr̃. et ꝯstititur et

Expanded text:
usus fructus non tantum in tamen in uniuersum inutiles essent proprietates semper abscedente usu fructu, placuit certis modis roprietatem reuerti. Quibus autem modis usus fructus et constitit et
Abbreviated transcription (Latin):
sꝗs iussus est ab arbitro ex ꝯꝓmis¬
so  soluere pecuniam moramꝙi
fecerit penam ex ꝯpmisso debet
s postea soluendo apena libera¬
tu Apm̃. Naute caupoñsta¬
saluum receꝑint nisi restituer
int meos iudicium dabo. ¶Maxi
tutum. Namẽ in ip̃orum arbi¬
trio. ne qͣm recipuint ⁊ nisi hoc ẽẽt
statutum mat̾ia daretur cum
furtibadusus eos quos recipi¬
unt corundicum nec qͣdem ab¬

Expanded text:
 iussus est ‹ab› arbitro ex compromisso soluere pecuniam moram fecerit, poenam ex compromisso debet, sed postea soluendo poena liberatur. NAUTAE CAUPONES‹re›ceperint nisi restituent, in eos iudicium dabo'.Maximatutum: nam est in ipsorum arbitrio, ne quem recipiant, et nisi hoc esset statutum, materia daretur cum furibus aduersus eos quos recipiunt coeundi, cum ne nunc quidem ab
Abbreviated transcription (Latin):
excitore solum modo pretor sẽ¬
tit. Nec emm debet inꝗt põpoñ. ꝓ
remigẽ aut messo nautam obli
micti iussit sine dubio debeat ob¬
ligori.Et st qdammnauibo qui
custodie gr̃a nauib p̃ponuntur

Expanded text:
exercitore solummodo praetor sentit. nec enim debet, inquit Pomponius, per remigem aut mesonautam obligui e nautis committi iussit, sine dubio debeat obligari.Et sunt quidam in nauibus, qui custodiae gratia nauibus praeponuntur
Abbreviated transcription (Latin):
sit de hus ꝯuenit sũ nõ itu ꝓcedit si do¬
emimum eorum ad eum ꝑuenit qui
obligauit uł h̾rdem eius cctm si apd̃
alium dominum peperint nonerũt
obligata. ¶domus pignoridata exus¬
ta ẽ eamq areamemit lucius ticius
et exstruxit quesitum ẽ de iure pign
oris pauł reclit pignoris ꝑsecutionem
pseu̾are et io ius soli suꝑficiem secutã
possessores non alit cogendos credito¬
rib eclificium restitũe qm̃ si sumptus
mexcutione erogatos quatenus pre¬
ciosior res fc̃a est recipent. ¶Si sciente
et ꝯsenciente domino ẜuus ut omma
bona domini pignori obligata eent
ꝯuenit ip̃m quoq qui cauit obliga

Expanded text:
 de his convenerit sive non, ita procedit, si dominium eorum ad eum pervenit qui obligavit vel heredem eius: ceterum si apud alium dominum pepererint, non erunt obligata. Domus pignori data exusta est eamque aream emit Lucius Titius et exstruxit: quaesitum est de iure poris.Paulus respondit pignoris persecutionem perseuerare et ideo ius soli superficiem secutam bona fide possessores non aliter cogendos creditoribus aedificium restituere, quam sumptus in exstructione erogatos, quatenus pretiosior res facta est, reciperent.Si sciente et consentiente domino seruus, ut omnia bona domini pignori obligata essent, conuenit, ipsum quoque qui cauit obligat
Abbreviated transcription (Latin):
ameius  pignori accepit et mortuo
pre uł emancipato filio ꝯditio legati
exstitit ĩcipit filio legatum debiet n
dente tempore pot̃ qcqm̃ uiris hre ĩ
pignoresicut ĩfidenissore dicitur.
pignorum. Sr eaque ĩ bonis de fũc¬
ti non fuerunt s postea ab hr̾de eius ex
alia cã acqsita sunt uendicari non pos¬
se acreclitore testatoris. Si mancipia
ancam pignoris cecidunt ea quoq q̃
exhus nata sunt eodem iure h̃ñda st̃¬

Expanded text:
am eius pignori accepit et mortuo patre vel emancipato filio condicio legati exstiterit, incipit filio legatum deberi et dente tempore potest quicquam iuris habere in pignore, sicut in fideiussore dicitur. pignorum: sed ea, quae ex bonis defuncti non fuerunt, sed postea ab herede eius ex alia causa adquisita sunt, vindicari non posse a creditore testatoris. Si mancipia in causam pignoris ceciderunt, ea quoque, quae ex his nata sunt, eodem iure habenda s
Abbreviated transcription (Latin):
datur aut obrem cã .Rͣ¬
daturaut obcausam.
et obrem aut turpem aut hon¬
esta mobcurpeni autem. Aut
ut dantis sit turpitudo nõ. ac¬
cipientis. aut ut accipientis

Expanded text:
datur aut ob rem datur aut ob causam, et ob rem aut turpem aut honestam; turpem autem, aut ut dantis sit turpitudo, non accipientis, aut ut accipientis
Abbreviated transcription (Latin):
Isocius ꝓpriam pecumat mutu¬
am deditomini modo clitam pe¬
cumam facit. licet cet̾i dissenfuit.
quod si ꝯmunem num̃auit. ñ
al. tditam pecunam efficit nisice¬
ti quoq ꝯsenciant. qr sue ꝑtis tã
ticum suum mutuum dederit.
cum studioꝵ cã rome ag̾et pensũ
ẽ asceuola extraordinario iudico
e ẽẽ illi subueniendum. Dem.
puto nec mutuam esse magis¬
qo nũmos accipientis nõ fieri.
cum alia opinione acceꝑit qua¬
resieos ꝯsumpsit licet ꝯdonete¬
neatur tñ doliexceptione uti pe¬
tit. qr scd̃m uolũtatem dantis.
nũmi sunt ꝯsumpti. ¶am si
egoquasi deponens tibi dedoer
tuqͣi mutuam accipias. nec de¬
positum nec mutuimẽ. Idem
est et situ qͣi mutuam pecuma
dederis.ego quasi ꝯmodatamos

Expanded text:
socius propriam pecuniam mutuam dedit, omnimodo creditam pecuniam facit, licet ceteri dissenserint: quod si communem numerauit, non alias creditam efficit, nisi ceteri quoque consentiant, ticum suum mutuum dederit, cum studiorum causa Romae ageret, responsum est a Scaeuola extraordinario iudicio esse illi subueniendum. 18 Idputo nec mutuam esse magisque nummos accipientis non fieri, cum alia opinione acceperit. quare si eos consumpserit, licet condictione teneatur, tamen doli exceptione uti poterit, quia secundum uoluntatem dantis nummi sunt consumpti. Si ego quasi deponens tibi dedero, tu quasi mutuam accipias, nec depositum nec mutuum est: idem est et si tu quasi mutuam pecuniam dederis, ego quasi commodatam os
Abbreviated transcription (Latin):
Cribit quo ¶Dem pompoñ
missione uł eclificu de poĩt̾oe
qmqs coactus fecit ad restiti¬
tione hunis edc̃i porrigendã
eẽ. ¶ S ꝙ p̾tor ait ratur se nõ
hituiꝵ quatenus accipiend̾ est
res est. lic metus int̾uen̾nit. ut
puta stipłoer numatio ñ est ie¬
cutaaut ꝑfca. si post stipłonez
⁊ mim̾iatio fca est aut ꝑ metũ
accepto debitor lib̾atus e. uł
ꝗd simile ꝯtigerit ꝙ negõmꝓ
fic̾et. Et pompoñ. scribit negõ¬
cus ꝗde ꝑfectis ⁊ exceptione
interd̃.⁊ actionem ꝯpetere.
In ĩꝑfectis autem sola exteptõ¬
nem. S ex facto scio cũ cam¬
pani metucuidam illato exto¬
sissent cantione pollicitatiõis
ixptũ ẽẽ abympre nr̃o possecũ
aptore ĩ integru restitutdem
postulare.⁊ pretorez me assidẽ¬
te int̾ locut esse ut siue act̾oe
uellet adu̾sus campanos exꝑ¬
iri esse ꝓpositam siue exteptoe
aduersus petentes non de esse ex¬
ceptionez ex qua ꝯst̾one colligi¬

Expanded text:
cribit quosdam bene missionem vel aedificii depositionem, quam quis coactus fecit, ad restitutionem huius edicti porrigendam esse. Sed quod praetor ait ratum se non habiturum, quatenus accipiendum est res est, licet metus intervenerit, ut puta stipulationem numeratio non est secuta, aut perfecta, si post stipulationem et numeratio facta est aut per metum accepto debitor liberatus est vel quid simile contigerit quod negotium perficeret. et Pomponius scribit in negotiis quidem perfectis et exceptionem interdum et actionem competere, in imperfectis autem solam exceptionem. sed ex facto scio, cum Campani metu cuidam illato extorsissent cautionem pollicitationisatore nostro posse eum a praetore in integrum restitutionem postulare, et praetorem me adsidente interlocutum esse, ut siue actione uellet aduersus Campanos experiri, esse propositam, siue exceptione aduersus petentes, non deesse exceptionem. ex qua constitutione colligi
Abbreviated transcription (Latin):
sua sponte se subduxissent. et ideo factũ
ess ut mule plaustꝵ retĩe nõ possint at¬
qd bone ip̃o reth̾entur cumdomino mu¬
laꝵ nlłam ẽẽ actionencum hominib
ꝗ oũsum plaustꝵe sustinussent lege ac¬
qlia agi posse Nam nicbilominus dãꝑ
num dare q qd sustiñet dimict̾et sũauo

Expanded text:
sua sponte se subduxissent et ideo factum esset, ut mulae plostrum retinere non possint atque onere ipso retraherentur, cum domino mularum nullam esse actionem, cum hominibus, qui conversum plostrum sustinuissent, lege Aquilia agi posse: nam nihilo minus eum damnum dare, qui quod sustineret mitteret sua
Abbreviated transcription (Latin):
Ed si mors sit in secuta nõ inderi
fc̃a res młris qr donatio in alium
donau̾it et de portationẽ passus est
andonatio ualeat.uideamus.et a¬
lias placet ĩcasũ deportationis do¬
natoem fc̃am uale quemad̾m ĩcã
diuorcn. Cũ igitur deportatoe mm̃
tionis cadere ergo int̾ uir et uxorẽ
becerunt int̾ dce. P Auł.¬
uoclsi uir uxori cilius edes ĩcẽdio
anmio uł menstruo qd ¶Lpm̃
naritus uxori p̾stat tuc qd̾ sr̃ est
Reuocabr. si satis ĩ molicũ est .i. su
praiires dotis Si maritus uxori
pecumam donau̾it ea ꝙ usuras ex¬

Expanded text:
ed si mors sit insecuta, non uideri factas res mulieris, quia donatio in alium a uxori donauerit et deportationem passus est, an donatio ualeat, uideamus. et alias placet in casum deportationis donationem factam ualere, quemadmodum in causam diuortii. cum igitur deportatione monium minime dissoluatur et nihil uitium mulieris incurrit, humanum est donauod si vir uxori, cuius aedes incendio annuo uel menstruo, quod uxori maritus praestat, tunc quod superest reuocabitur, si satis immodicum est, id est supra uires dotis. Si maritus uxori pecuniam donauerit eaque usuras ex
Abbreviated transcription (Latin):
l.eius donationis nomine maritus a¬
tib preclior que donata sũt locupleta
sit. an incnͣdonatonis cadant. et iuł. sig¬
nit̾. fructus quoq ut usuras licit hr̃e
donationem.Ssiqs ẜuus donatus:
ẜuus aut uestimentis usiss ulusum

Expanded text:
eius donationis nomine maritus tibus praediorum quae donata sunt locupletata sit, an in causam donationis cadant. et Iulianus significat fructus quoque ut usuras licitam habere donationem. Sed si quid seruus donatus aruis aut uestimentis usus uel usa
Abbreviated transcription (Latin):
emadm p̃̾passe litemꝗs udea¬
tur ⁊ possit trãsmict᷑e actoem.ui¬
deamus.⁊ ponamus ĩpot̾ate fui ᷤ¬
cua sit Is si ꝯmmatus tm̃ accusa¬
tionem fuit. uł us ade denũciã¬
tõnem uł liblłi datõem ꝓcesẜit.
ad b̃rdem suum accus acio tran¬
mictet. idq dius pius delibel¬
li dat̾de ⁊ de nũciatione Rpsit.¬

Expanded text:
eparasse litem quis uideatur, ut possit transmittere actionem, uideamus, et ponamus in potestate fuiscua sit: is si comminatus tantum accusationem fuerit uel usque ad denuntiationem uel libelli dationem praecesserit, ad heredem suum accusationem transmittet: idque diuus Pius de libelli datione et denuntiatione res
Abbreviated transcription (Latin):
hibuit uł denũciaint excausaue¬
ditionis tradirem que ip̃uis us¬
luntate aꝓcuratore funit distrac
taus nichilommus tradidit.
emptorem tueb̾ pretor siue posside¬
At siue petatrem. s qd̃ iudicios
emptiꝓcurator emptori prestitit
ctͣrio uidicio mandati dsequetur
potest enuim fieriut emptorires
aufferatur ab eo qui uenire mã¬
dauit. qr ꝑignoranciam nõ est
usus exceptione qmͣ debuit oppe¬
nere. ueluti si nõ auctor meus
ex uoluntatetua uendidit.
fugasit rem añ dominoemat

Expanded text:
prohibuit uel denuntiauit ex causa uenditionis tradi rem, quae ipsius uoluntate a procuratore fuerat distracta, et is nihilo minus tradiderit, emptorem tuebitur praetor. siue possideat siue petat rem. sed quod iudicio empti procurator emptori praestiterit, contrario iudicio mandati consequetur: potest enim fieri, ut emptori res auferatur ab eo, qui uenire mandauit, quia per ignorantiam non est usus exceptione, quam debuit opponere, ueluti: 'si non auctor meus ex uoluntate tua uendidit'.fuga sit, rem a non domino emat
Abbreviated transcription (Latin):
rede manumissi sũt. R semꝑ ꝓbaui iuł
do. de sumptib u̾o quos merucliendũ
homine emptor fecit uidenclũ e namẽp¬
ti quo iudicium ade amquo sp̃emi
suffic̾e existimo. Nõ enimpreciũ ꝯtinet
tm s omne ꝙ int̾ est emptoris ẜuum ñ
eiunci ꝓlane si mtr̃ p̾cium excessisse
pponas ut nõ sit cogitatum auedito¬
re detenta sũmaueluti si ꝓponas agi¬
tatorem postea fcm̃ uł pantomumeuic¬
tum ẽẽ eum q minimo uenit p̾cio mi¬
quum indetur ĩ magnam qntitatem
Umet forte mediocrum facultatum
sit et ultra duplum ꝑiculum sb̾ire eũ or¬

Expanded text:
rede manumissi sunt. respondi: semper rede manumissi sunt. respondi: semper do. de sumptibus uero, quos in erudiendum hominem emptor fecit, uidendum est: nam empti iudicium ad eam quoque speciem sufficere existimo: non enim pretium continetum, sed omne quod interest emptoris seruum non euinci. plane si in tantum pretium excedisse proponas, ut non sit cogitatum a uenditore de tanta summa ueluti si ponas agitatorem postea factum uel pantomimum euictum esse eum, qui minimo ueniit pretio, iniquum uidetur in magnam quantitatem et forte idem mediocrium facultatium sit: et non ultra duplum periculum subire eum o
Abbreviated transcription (Latin):
noluissz nec tamen heredem asua peti¬
tione libass hes erdem mancipi.a semꝓ¬
nio uẽdidit. nulla ꝯmemoratione fidꝰi¬
ꝯmisse lib̾tatis fcã emptor cum płib
annis ma̾cipia suprascripta sibi ẜuis¬
sent. earchiusam manumisit et cumce¬
ti quor ẜ ui cognita uolũtate defunc¬
tifidei missariam lib̾tatem petissent.
et phrdem ad p̾torem ꝑcluxissẽt. iussu
p̾toris ab brde sũt manimissi are¬
chusa quoz nolle seemptorem pr̃onũ
h̾re pendebat cum emptor p̾cumi auẽ¬
ditore empti iudicio arethusequoꝙ
noĩe repetez. lectumẽ responsũ domi¬
cu uulpiani quo ꝯtinebatur arechu¬
sam quo ꝑtine ad rescriptum sacrari¬
um ꝯstitutionum. si nollet emptorem
pr̃onum hre emptorem tñ nichil posse
sumptus quos numum ex hiis quemi
erudierat. fec̾at. ei restituerentur. Idem
quero aretusa que recusant emptorẽ
pr̃omimbre cius sit lib̾ta ꝯstituta. an
possit uł legatariam q̃ nõ lib̾auit uł hr¬
dem pronumbre/ nam et cet̾iduo abhe¬

Expanded text:
noluisset nec tamen heredem a sua petitione liberasset, heres eadem mancipia Sempronio uendidit nulla commemoratione fideicommissae libertatis facta: emptor cum pluribus annis mancipia supra scripta sibi seruissent, Arescusam manumisit, et cum ceteri quoque serui cognita uoluntate defuncti fideicommissam libertatem petissent et heredem ad praetorem perduxissent, iussu praetoris ab herede sunt manumissi. Arescusa quoque nolle se emptorem patronum habere responderat. cum emptor pretium a uenditore empti iudicio Arescusae quoque nomine repeteret, lectum est responsum Domi‹ti›i Ulpiani, quo continebatur Arescusam pertinere ad rescriptum sacrarum constitutionum, si nollet emptorem patronum habere: emptorem tamen nihil posse sumptus, quos in unum ex his quem erudierat fecerat, ei restitue‹re›ntur. idem quaero, Arescusa, quae recusauit emptorem patronum habere, cuius sit liberta constituta? an possit uel legatariam quae non liberauit uel heredem patronum habere? nam ceteri duo ab he
Abbreviated transcription (Latin):
actio meum solum datur ꝗ inb̾itabat
eam ꝑtem unde effusum ẽ. ¶ Siꝗs gra¬
tuitas hĩtationes ded̾it lib̾tis etclienti¬
b uł suis uł uxoris ip̃m eoꝵ nominete¬
ñi.Trebacius ait ꝙ uerest. Idemerit dñ¬
dumetsiꝗs  amicis suis modica  hospi¬
ciola distribuit. nametsiꝗs cenacula¬
riam ex̾tens ip̃e maximam ꝑtem ce¬
nacułi habeat solus tenebitur. S ⁊siꝙ
cenaclariam extens sibi modicum hoᷤ¬
picum retiuit si residuum locau̾it
pluribromnes tenebuntur. qiͣ mboci
cenaculo h̾itantes unde deiectum ui¬
effusum est. ¶ Interdum tamen sine
quoꝰ captione actoris fiat oportebit
pretorem eqtate motum meum pociꝰ¬
aut dare actionẽnextuius cubiculo
uel execlia deiectum ẽ licet plures m
eodemcenaculo h̾itent. qd̃si ex me¬
diano cenaculo ꝗd deiectum sit ue
apothece uel qui in hoc dumtaxat u¬
ductum locum hebat ut ibiopus fa¬
ciat uł doceat infcm actiomi locus est.

Expanded text:
actio in eum solum datur, qui inhabitabat eam partem, unde effusum est. Si quis gratuitas habitationes dederit libertis et clientibus vel suis vel uxoris, ipsum eorum nomine teneri Trebatius ait: quod verum est. idem erit dicendum et si quis amicis suis modica hospitiola distribuerit. nam et si quis cenaculariam exercens ipse maximam partem cenaculi habeat, solus tenebitur: sed si quis cenaculariam exercens modicum sibi hospitium retinuerit, residuum locauerit pluribus, omnes tenebuntur quasi in hoc cenaculo habitantes, unde deiectum effusumue est. Interdum tamen, quod sine captione actoris fiat, oportebit praetorem aequitate motum in eum potius dare actionem, ex cuius cubiculo uel exedra deiectum est, licet plures in eodem cenaculo habitent: quod si ex mediano cenaculi quid deiectum sit, ueapothecae uel qui in hoc dumtaxat conductum locum habebat, ut ibi opus faciat uel doceat, in factum actioni locus est
Abbreviated transcription (Latin):
batur si statim hoc non ualebit
ne ex pacto actio nascatur. iu¬
Idem marcellus scribit et si in
tutel& actione conuenit uti
maiores quam constitute sũt
usure prestentur locum nõ habe¬
bit nec ex pacto nascaturactio
caenim pacta insunt que leger
contractus factasunt. ¶Idem
rensum seio apapinano et ci ꝑ¬
post emptionem ex interuallo
aliquid extra naturam ccͣtus eue¬
mat obhanc causamagi exemp¬
uel naturam ne ex pacto actioi
uascatur quod et momĩbus bo¬
ne fidei iudicus erit dicendum
Sr ex ꝑte reilocum habebit pac¬
tumqr solent et ea pactaque ꝑ
postei interponutur parere
exceptiones. ¶ldeo. lutem i¬
bone fidei iudicus pactiones ꝑ¬
postea facte que ex eodem sinit
contractu insunt. ut constet m
emptione ceterisꝙ bone fidei
iuidicus re nondum secuta pos¬
se Abiri abemptione. Siergo in
cum est etiam ex ꝑte agentis
pactiolocum habet. ut et hoc a¬
ad actionem ꝓficiat. nõdum
re secutacademratione. Namsi
potest totares tollicur non refor¬

Expanded text:
atur, sed statim: hoc non ualebit, ne ex pacto actio nascatur: idem Marcellus scribit. et si in tutelae actione conuenit, ut maiores quam statutae sunt usurae praestentur, locum non habebit, ne ex pacto nascatur actio: ea enim pacta insunt, quae legem contractus facta sunt. idem responsum scio a Papiniano, et si post emptionem ex interuallo aliquid extra naturam contractus conueniat, ob hanc causam agi ex empdem regulam, ne ex pacto actio nascatur. quod et in omnibus bonae fidei ‹i›udiciis erit dicendum. sed ex parte rei locum habebit pactum, quia solent et ea pacta, quae postea interponuntur, parere exceptiones. Adeo autem bonae fidei iudiciis exceptiones postea factae, quae ex eodem sunt contractu, insunt, ut constet in emptione ceterisque bonae fidei iudiciis re nondum secuta posse abiri ab emptione. si igitur in cum est, etiam ex parte agentis pactio locum habet, ut et ad actionem proficiat nondum re secuta, eadem ratione. nam si potest tota res tolli, cur non et refor
Abbreviated transcription (Latin):
quednonm subtiliter dicipo¬
quod pompoñ. lib̾. lectionum
to ab emptione quasi repetita
ꝑtis emaptione. ¶S cum duo
h̾rdes emptori extiterint uen¬
ditorcum altero pactus est ut
abemptione recederetur aiti
atquirere sibi potuit exceptio¬
torait. pactaconuentaquer
neqd dolo malo neq aduer¬
sus leges plebiscita senatus cõ¬
sulta ẽdicta decreta principum
neq quo  fraus cuiquam coꝵ
fiat factaerunt. ẜuaro. pactoꝵ
quedam i rem st̾ quedam ĩp¬
sonam. mirem sunt quociens
generaliter pacis cor ue rem¬
petam.ĩ ꝑsonam quociens ne
a psona pͥctam .i. ne alucioticio
pctam. Utrum aũt in rem aut
ĩpsonam pactum fcm̃ est. noni
minus ex uerbis quam ex mẽ¬
te conuemiencium extimandũ
est. płmq enim ut peclius ait.
ꝑsona pacto insitur ut non ꝑ
sonale pactum fiat. s ut de mõ¬
stretur. cum quo factum pactu
est. ¶Dolo malo ait pretorꝑ
pactum se non obsernaturum
dolus malus fit ex calliditate
et fallacia et ut ait peclius dolo¬

Expanded text:
non insuptiliter dici poquod Pomponius libris lectionum to ab emptione, quasi repetita partis emptione. sed cum duo heredes emptori exstiterunt, uenditor cum altero pactus est, ut ab emptione recederetur: ait adquirere sibi potuit exceptiotor: 'Pacta conuenta, quae neque dolo malo, neque aduersus leges plebis scita senatus consulta ‹decreta› edicta principum, neque quo fraus cui eorum fiat facta erunt, seruabo.' Pactorum quaedam in rem sunt, quaedam in personam. in rem sunt, quotiens generaliter paciscor ne petam: in personam, quotiens ne a persona petam, id est ne a Lucio Titio petam. utrum autem in rem an in personam pactum factum est, non minus ex uerbis quam ex mente conuenientium aestimandum est: plerumque enim, ut Pedius ait, persona pacto inseritur, non ut personale pactum fiat, sed ut demonstretur, cum quo pactum factum est. Dolo malo ait praetor pactum se non seruaturum. dolus malus fit calliditate et fallacia: et ut ait Pe
Abbreviated transcription (Latin):
Ici ĩ ꝓunncia sua princeps assi¬
dere sp̃ali bñficio ꝓmisit puto
sunt. ¶Tamdiurei.pir.causaa
ab ẽẽ qs udetur. qmͣ diu offitõ
alicui preest. Quod si finitumi
fu̾it offitium.iam desunt ab esse
rer .p. causa. s ad reu̾tendum illi
ea qbꝰ reu̾ti ĩurbem potuit. et ere
moderatum tpra eitradere que
lex reu̾tentib statuit. Quare siq
tempus effluxit sue reicausa nõ
dubitamus id tempus ei nõ ꝓ¬
fic̾e b̾itaq dinumatõne tempo¬
ris quo reu̾ti potuit. statimeũ
iuidicemus  desusse rer .p. causa
ab esseplane sim firmitate ĩ pe¬
ditus ꝯtinuare it̾ nõ potuit. he¬

Expanded text:
in prouincia sua princeps adsidere speciali beneficio permiserit, puto sunt. Tamdiu rei publicae causa abesse quis uidebitur, quamdiu officio aliquo praeest: quod si finitum fuerit officium, iam desinit abesse rei publicae causa. sed ad reuertendum illi ea quibus reuerti in urbem potuit: et erit moderatum tempora ei dare, quae lex reuertentibus praestitit. quare si quo deflexerit suae rei causa, non dubitamus id tempus ei non proficere, habitaque dinumeratione temporis, quo reuerti potuit, statim eum dicemus desisse rei publicae causa abesse. plane si infirmitate impeditus
Abbreviated transcription (Latin):
ne filic tutorib .s: pocius necessitudi¬
nipximoꝵ res ꝯmictetur. eũdemq
ra int̾uen̾it. anusuraꝵ estimatiofa¬
cienda sit tractari solet, plane si mati¬
am istam. ioco reliqt ut ea distracta
pecunia refecta fideinufsa solu̾en¬
tur. nõ sine rubore desiderabutur usu¬
reioq nõ exigentur. DDem.¬

Expanded text:
ne filiae tutoribus, sed potius necessitudini res committerentur, eundemque ra intervenerit, an usurarum aestimatio facienda sit, tractari solet. plane si materiam istam ideo relinquit, ut ea distracta pecuniaque refecta fideicommissa solverentur, non sine rubore desiderabuntur usurae ideoque non exigentur. Idem