comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filii sui ꝗ successit ip̃i Semirami ꝗ uilis mu¬
tauit sexum ru matca qi solui uiuetat ee
moabatur intei mulieres. Et dicit tene
la terra chel soldan corregge .s. Babilleniami.
Et hic .no. lector ꝙ istud nõ uidtur aliqͦ modo

Expanded text:
ui successit ipsi Semirami, qui vilis mutavit sexum cum matre, quia solum vivebat et morabatur inter mulieres. Et dicit: tenne la terra che 'l Soldan corregge, scilicet Babiloniam. Et hic nota, lector, quod istud non videtur aliquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
S u̾gilius. me dixe allocta .i. tunt la ꝑrima
di color che tũ uol saper nouelle fo ĩperateut
di moltẽ fauelle. qr hũit multas nationes
sidsa uł hõs dicit qi ibi est facta diuisio lra¬
gnaꝵ/ ñ Babillon int̾petratur ꝯfusio deq̃
osi siene dicet᷑ infra inferm.cͦ. xxxi.. Et
hic noi ut uideas altu aĩu istius femine ꝙ
Semiramis fert tria miranda ꝑ q̃ onditut
eam tinfit muro ãplissimo qd̾ nlłus negat
Señdu qr ip̃a traxit tigrim ⁊ eufratem
duo maxĩa flumĩa ad regiones suas oli ficcas
ut dicit ponponiꝰ in ella. Tertiu qi ut stͥbit
Ualeriꝰ Semeramis audita rebellione Babil¬
lonis cui facẽt sibi fieri t̾cas et unaia fca
alta dissoluta sit̾ stabat arectis arinis cucũ¬
rit ad expugnãdũ ciuirate. fortuna adiu¬
uit u̾tute Nam nũꝙ̃ facta fuit altria t̾ta
doñ tota ciuitas sub elus ĩꝑiut teducta est
fosi tocta ad uitio di Laixirria cħ frre il libito
licito .i. fecit suam libidinosam uolũtate uider

Expanded text:
e alotta, idest tunc, la prima di color, di cui tu vuoi saper novelle, fu imperatrice di molte favelle, quia habuit multas nationes sub se; vel hoc dicit quia ibi est facta divisio linguarum; unde Babilon interpretatur confusio, de qua confusione dicetur infra Inferni capitulo XXXI. Et hic nota, ut videas altum animum unius feminae, quod Semiramis fecit tria miranda, per quae osteam cinxit muro amplissimo, quod nullus negat. Secundum, quia ipsa traxit Tigrim et Eufratem, duo maxima flumina, ad regiones suas siccas, ut dicit Pomponius Mella. Tertium, quia, ut scribit Valerius, Semiramis audita rebellione Babilonis, cum faceret sibi fieri tricas, et una iam facta, altera dissoluta, sicut stabat, arreptis armis cucurrit ad expugnandam civitatem. Fortuna adiuvit virtutem; nam nunquam facta fuit altera trica, donec tota civitas sub eius imperium redacta est.  fece il libito licito, idest, fecit suam libidinosam voluntatem videri
Abbreviated transcription (Latin):
ma et ualorosa mltu. S ut plene sciat
que fuit ista Semiramis Et ꝗs Nmꝰ cui ip̃a
filius beli pͥmi pͥmꝰ mouit bella uicinis et do¬
muit pplos ui armoꝵ usq ad t̾minos librie
Et decessit relicto filio Nmo purro cũ xxõt
Semiramide postꝗͣ regnauãt añis. liiiiͦ. Se¬
miramis gͦ nõ audens ꝯmicte᷑ gulmationem
tanti regni filio ĩ habili ꝑꝑ etatr tenrrã nec
et acciꝑt̾ ꝓse ĩꝑiu palam. Qa tot et tante
st̃s uix obedirent oieo suo ne dum femine
Simulauit se eẽ filiu Nmmi et filiu sium
esse uxorem eiꝰ. Quod facile facẽs potuit
tum qr mat et filiꝰ erant simil stature me¬
dioceis et ambo hẽbant eande uocẽ suctilem
et simile qualitate lineam̃toꝵ ido assũpsit
uesten longam ad tegenda braccna ⁊ crura
et uelam̃tu ad tegendus caput. Et ne moet

Expanded text:
ma et valorosa multum. Sed ut sciatur plene quae fuerit ista Semiramis, et quis Ninus, cui ipsa filius Beli, primus movit bella vicinis, et domuit populos vi armorum usque ad terminos Libiae et decessit relicto filio Nino puero cum uxore Semiramide postquam regnaverat annis LIV. Semiramis ergo, non audens committere gubernationem tanti regni filio inhabili propter etatem tenellam, nece per se imperium palam, quia tot et tantae gentes vix obedirent viro suo, nedum feminae, simulavit se esse filium Nini, et filium suum esse uxorem eius; quod faciliter facere potuit tum quia mater et filius erant similis staturae mediocris, et ambo habebant eamdem vocem subtilem, et similem qualitatem lineamentorum. Ideo assumpsit vestem longam ad tegenda brachia et crura, et velamentum ad
Abbreviated transcription (Latin):
sunt amorosi. Sturm transeũt ad partes cali¬
das quo calor libidĩs ducit et uocat eos ⁊ fu¬
giũt frigidas ubi nõ st muberes pulite ⁊ si
ĩueniunt uinca plena dulciuius sine
custode male populant eam. Et declarat discur
trahit ꝓcul p uaga suam ad tempłu ad ortũ
ad nup̃tias ad funera ad monte ad fontem
et qͥcumq illa pergit ĩ felix seꝗtar eam. Et io
sbdit suela speranz̧ali confortamai nõ cħ di
posa ma di minor pena. Et uult siũali dict
Et do exemplum ue siꝗs ĩmundo isto ꝯdẽne¬
tur ad ꝑperuam carcerẽ cur certa pena puta
pane et agua Et ego dicam de tali ꝯdẽnato
ip̃e nũꝗͣ põt sꝑare allenĩatione penr nf¬
dui totale libẽtationes. Hoc aũt est ueꝵ de¬

Expanded text:
sunt amorosi; sturni transeunt ad partes calidas quo calor libidinis vocat eos, et fugiunt frigidas, ubi non sunt mulieres pulcrae, et si inveniunt vineam plenam dulcibus uvis sine custode, male populantur eam. Et declarat discurstrahit procum post vagam suam ad templum, ad hortum, ad nuptias, ad funera, ad montem, ad fontem, et quocumque illa pergit, infelix sequitur eam. Et ideo bene subdit: nulla speranza li conforta mai, non che di posa, ma di minor pena, et vult sententialiteius. Et do exemplum, ut si quis in mundo isto condemnetur ad perpetuum carcerem cum certa pena, puta, pane et aqua, et ego dicam de tali condemnato, ipse nunquam potest sperare alleviationem penae, nedum totalem liberationem. Hoc autem est ve
Abbreviated transcription (Latin):
longa linca qiͣ ĩ modu lr̃ãꝵ. Ordinasic lra.
Et cusi uiddi io uenirs ombre portate dalla dicta
i ꝯqueiendo dolorose Come igru ua cantando
lon lai .i. uersus. facendo ĩ aera dise longa
riga.i. linea sicut alphabetis. Et sic uide ꝙ
auctor młtiplicat ꝯꝑationes auiu qr amor
est uolatilis sic̾ aui̾s: uñ pingr̃ et fingitut
ulatus. Et grues sti ẽt aĩalia ggalia et faciũt
transitu ad ꝑtes calidas. Im̃o ꝑt mltu ĩꝑ se cõ¬

Expanded text:
longa linea, quasi in modum literarum. Ordina sic literam: e così vid'io venir ombre portate da la ditta idest conquerendo dolorose, come i grui van cantando lor lai, idest versus, facendo in aer di se longa riga, idest, lineam, sicut alphabetum. Et sic vide quod autor multiplicat comparationes avium, quia amor est volatilis sicut avis, unde pingitur et fingitur alatus. Et grues sunt etiam animalia gregalia, et faciunt transitum ad partes calidas, imo etiam multum con
Abbreviated transcription (Latin):
pieteo iuste merent et audiq Noi p̃gicemo
lui della tua parr Ette quõ optmię captat
bñi uolecitiam qi aptat s ia qͣ maxĩe ĩdigent
amantes qr semꝑ sunt ĩgeti ot dc̃u est Sic̃
dicimꝰ egrotanti Rogo deum ꝙ det t sanitate.
uł expone sit de la tua ꝑace .i. ut ponat ĩ pa¬
ce et ꝗete laboreo tuos ꝑducendo suũ opie

Expanded text:
noi pregaremo lui de la tua pace. Ecce quomodo optime captat benivolentiam, quia optat sibi id quo maxime indigent amantes qui semper sunt inquieti ut dictum est, sicut dicimus egrotanti: rogo Deum quod det tibi sanitatem, vel expone sic: de la tua pace, idest ut ponat in pace et quiete labores tuos perducen
Abbreviated transcription (Latin):
la uittu diuina. O. ex despatione qr sep̃e sus¬
pendunt se laqueo transfigũt gladio aut ab¬
Intesi cħ i peccatur carnali .i. Luxuriosi ꝗ ponũt
suam felicitate ĩ carnis resolutione che som¬
guntur passione nõ ratione son dãnati ad cesi
ordina sic lr̃a Et cusi quel fiato .i. ille uẽ¬
soꝵ Come lali ne portan li stornelli. Ita ꝙ li
ali d poni añ uerbu ꝓ supposito. et li stor
transitu ad calidas partes ad schiera larga
et piena. Ꝙ maxima est multitudo istorus
iuuenũ discurrentiu ꝑ ꝯtratas ita ꝙ uix
post uitari. Et nõ uidtut᷑ eͥ ĩgueniens iste
ꝯparatio sturnoꝵ p e sturui sunt anima

Expanded text:
la vertù divina, scilicet ex desperatione, quia sepe suspendunt se laqueo, transfingunt gladio, aut intesi ch'i' peccator carnali, idest luxuriosi, qui ponunt suam felicitatem in carnis resolutione, che somguntur passione, non ratione, son dannati a così ordina sic literam: e così quel fiato, idest ille venluxuriosorum, come l'ali ne portan li stornei, ita quod le ali debet poni ante verbum pro supposito, et li storntransitum ad partes calidas, a schiera larga e piena, quia maxima est multitudo istorum iuvenum discurrentium per contratas ita quod vix possunt vitari. Et non videatur tibi inconveniens ista comparati
Abbreviated transcription (Latin):
hñt tratarmo maxias tempestates. Itashoi
sicut spes timor letitia tristitia que atinue
ꝯnit unt mntem ei lacerit et distrahũt d diu¬
sa. Secundo qi mare lt ⁊ nomiat᷑ ab ematili¬
dine qu amar. Nulla aũt pestis amauer q̃ amo¬

Expanded text:
nt excitare maximas tempestates; ita ut iriae passiones, sicut spes, timor, letitia, tristitia, quae continuo concutiunt mentem eius, lacerant et distrahunt ad diversa: secundo, quia mare sic denominatur ab amaritudine, quia amarum; nulla autem pestis amarior quam
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente: ad remien Otuch uieni al doloroso haspi
infernus.q.d. Caue quo intres istam de seͥptõe
ugilius noreat sufficiens aux n morale loquen¬
o qr ugili ignorauit ifernũ eẽntiale de quo
iastut christiana fides ut iam satis declaratum
none illau aĩar. Hor aliqñ ĩ mundo nr̃o cõ¬

Expanded text:
enientem ad examen: o tu che vieni al doloroso ospiciicat: cave quomodo intres istam descriptionem  erat sufficiens dux, nisi moraliter loquendo, quia Virgilius ignoravit Infernum essentialem, de quo loquitur christiana fides, ut iam satis declaratum tionem illarum animarum. Hoc aliquando con
Abbreviated transcription (Latin):
minus loci. Ad qd̾ notandũ ꝙ ĩfernꝰ fingẽ ab auc¬
tore esse lonis rotundus distinctus ꝑ gradus ⁊ tmi¬
los qui inpit ab amplo  ꝯtinuo artat᷑ gradati
usq ad tenitu sicut theattu siue arena uerone
l arena magis hãt figura ouale ꝙ sperale uł¬
minor pͦ tã ꝯtinet maioie pena uñ dic ettato
piu dolor .i. Et angit tanto plus dolotis q̃to
pͥus cͥculus suꝑior che punge a guaio .i. ꝙ ista
Qued no sacit suꝑior pena. Ad qd̾ ẽ notandu
q suꝑior pena pͥmi cͥtili nõ põt pprie dici pena
auctor s isto ĩserno primo ponit le iora fiia

Expanded text:
minus loci. Ad quod notandum quod Infernus fingitur ab autore esse locus rotundus, distinctus per gradus et circulos, qui incipit ab amplo, et continuo gradatim arctatur usque ad centrum, sicut theatrum, sive harena Veronae, licet harena magis habeat figuram ovalem quam speralemen continet maiorem penam. Unde dicit: e tanto più dolor, idest cingit tanto plus doloris, quam primus circulus superior, che punge a guaio, idest, quoquod non facit superior pena. Ad quod notandum quod superior pena primi circuli non potest proprie dici pena autor in isto Inferno primo punit leviora crimi
Abbreviated transcription (Latin):
tor dicit signant᷑ sen morale. ad differẽtia
Tragediaꝵ auctor fuit alius de strepe el sicut
rem Neronis Qd face nõ potuit nisi fuusset
ppha. Auctoritate Q Sidoniꝰ ĩ quoda suo lilo
metco dicit ex presse ꝙ duo fueĩt Senͤ quoꝵ¬

Expanded text:
tor dicit signanter Seneca morale, ad differentiam tragediarum autor, fuit alius de stirpe eius, sictem Neronis, quod facere non potuit nisi fuisset propheta. Autoritate, quia Sidonius in quodam suo libro metrico dicit expresse quod duo fuerunt Sen
Abbreviated transcription (Latin):
Et pͦ uor fortissimũ grecoꝵ .S. Aeole que
auctor destbit ib ĩ tecitu suo qr mortuus ẽ
pe amorem. Iste eͥ stcupauit sriadamia rasi¬
it briserdam et ultimo captus amõt folisene
filis pͥama fuit sagictatus a furide furtius Et
sic uide qualr uit ĩuictissimꝰ acchilles periii
ꝑrussus telis amoris Qa paris fuit sume ama¬
tosus ut statis dicetut Id̾o bñ fingit home
ꝙ acchilles erat totus ĩ oulnerabilis preter
Et sic cessat obrectio qt̃ auctor no name nauis
supra Acchillem int̾ uiros illustres qr acchil¬
les uistatus uitio lirrutie mortuus ẽ t᷑pitet
hector uo pugnans ꝓ patria motuus e luuda
bilt ĩ prelio. Dt acchille dicet᷑ alibi sepe et¬
spãlr purgꝰ.c uiiiͦi. Dicũt et̃ aliꝗ ꝙ ach illos¬
qr it poneretire alibi ubi punitur luxuria
m̃aturalis int̾ flãmas Eego bñdicit auctor
Et uiodi el grande icchille cħ con amore al

Expanded text:
simpliciter amorosa sine virtute magna. Fuit enim autor describit ab interitu suo, quia mortuus est propter amorem. Iste enim stupravit Deydamiam, rapuit Briseidem, et ultimo captus amore Polissenae a Theseo illustrissimo duce Athenarum, cum esset sic vide qualiter vir invictissimus Achilles periit percussus telis amoris, quia Paris fuit summe amorosus, ut statim dicetur. Ideo bene fingit Homerus, quod Achilles erat totus invulnerabilis praeter et sic cessat obiectio quare autor non nominaverit supra Achillem inter viros illustres, quia Achilles viscatus bus dicit indignanter Ovidius: Quid petitur tanto nisi turpis adultera bello? Et tamen ista serpens venenosissima et fax ardentissima fuit reddita incolumis viro suo Menelao, et ipse cum perpetua ignominia receptavit eam. - E vidi. Hic autor, nominatis primo mulieribus, in quibus mag
Abbreviated transcription (Latin):
agitant᷑ casibo fortune sicut oulgus Ce
uiiture et prudentia sua oĩa moderantur
Ad lũã gͦ Dicit auctor Nõ era lunga ancor
la nr̃a uĩa di qua dal soño .i. nõ mltu uieramus
senstis Qñ uiddi un foco ch uinca emisperio
di tenebre .i. suꝑabat et fugabat tenebras
inferni ĩꝑte illa. Nam ĩ fernꝰ ponit᷑ ab aua¬
tore esse acentro tre supra ita ꝙ st nr̃o emis

Expanded text:
agitantur casibus fortunae, sicut vulgus, quia virtute et prudentia sua omnia moderantur. Ad literam ergo dicit autor: Non era lunga ancor la nostra via di qua dal sono, idest non multum iveramus sensus; quand'io vidi un foco, che vincea hemisperio di tenebre, idest superabat et fugabat tenebras Inferni in parte illa; nam Infernus ponitur ab autore esse a centro terrae supra, ita quod es
Abbreviated transcription (Latin):
regib ouientalib urdint. Corneliꝰ tacitus no
de tni teginis notabuissimis ꝗ̃ sic mlagnanima
fuit et in uitio ꝑ guo ponitur dañata Ha sie
amicus eiꝰ cȩsar adulteratus est cugmltis e¬
ginis et tñ nõ debent taceri ei uirtutes alie
Ita eleopatra adultata est cu mlts regibus

Expanded text:
regibus orientalibus, ut dicit Cornelius Tacitus. Non de tribus reginis notabilibus, quae sic magnanima fuit etiam in vicio, pro quo ponitur damnata. Nam sicut amicus eius Cesar adulteratus est cum multis reginis, et tamen non debent taceri aliae virtutes, ita Cleopatra adulterata est cum multis re
Abbreviated transcription (Latin):
loti qr illa magna brabillon fuit ĩ asyriai
tegione caldee Ista uõ ⁊̃ egipto. Secundo roe
post illam. Tertio ratione ꝯditoris qr illa
magra Rabillon fuit hedificata ꝑ temtrotꝰ¬
ut iam dictu est: hȩc at hedificata fuit a
Cambise tertio Rege ꝑsaꝵ. Quarto qr illa
antiqua babillon fuĩt oli desfructa ꝑcirum
regem ꝑsaꝵ et ibi ẽ hodie deẜtum ⁊ nlłs hĩtat
dicũt magnii sapientes ꝙ auctor ꝓcerto eira¬
uit ĩpuide/. S ad defensione aucteris
quã Ssoldanꝰ ten qr ip̃a hũit egiptu sõ ĩperio
suo. Im̃o addidit et nopiam regno suo .q. di
Semiramis nõ solu tenuut Rabillonia atiqua
occiderit ꝑꝑ eiꝰ recessu p elegant apuo ugili¬

Expanded text:
loci, quia nulla magna Babilon fuit in Assiria in regione Caldeae, ista vero in Egipto: secundo, ratpost illam: tertio, ratione conditoris, quia illa magna Babilon fuit edificata per Nembrotut iam dictum est; haec autem edificata fuit a Cambise secundo rege Persarum: quarto, quia illa antiqua Babilon fuit olim destructa per Cirum regem Persarum, et ibi est hodie desertum, et nullus habitat dicunt magni sapientes quod autor pro certo erravit improvide; sed ad defensionem autoris quam Soldanus tenet, quia ipsa habuit Egiptum sub imperio suo, imo addidit Ethiopiam regno suo, quasi dicat: Semiramis non solum tenuit Babiloniam antiquam, se occiderit propter eius recessum, patet eleganter apud
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ircitant libidine tibus et uinis aliis diu¬
simode Et dent uino extuans de fanili dispumnat
ĩ libidine. Quarto mare pꝰ tempestate quland
nuescit fetet ita luxntia post factiu enuitit
strores et fastidiu parit. Qiũto mare ꝯtinue
aisumit suu litus paulati Ita Ruxutia paulatim
ꝯsumit corpus luxatiosi im̃o es et ꝑsoni. dexto
ĩ marisunt magna ꝑitula naustagia ĩ comode
rularia sit̾ incendia urbiu. cedes hoĩu: sit iges
belloꝵ mortes suoꝵ ut stati patebit. Prete¬
rea si nllu aliud malu seque̾tut ex luxutia

Expanded text:
sepe irritant libidinem cibis et vinis calidis diversimode, et venter vino estuans de facili despumat in libidinem: quarto, mare post tempestatem, quando quiescit, fetet: ita luxuria post factum emittit fetorem, et fastidium parit: quinto, mare continuo consumit suum litus paulatim: ita luxuria paulatim consumit corpus luxuriosi, imo aes et personam: sexto, in mare sunt magna pericula, naufragia et incommoda, cularia, sicut incendia urbium, caedes hominum, strages bellorum, mortes suorum, ut statim patebit. Praeterea, si nullum aliud malum sequ
Abbreviated transcription (Latin):
tͦ xuii. Ergo ad lĩa tedeundu Dic̾ auctor
de loco isto ch mughia come fa el mar per tepesta.
Et restringit tempestate dicens Si da ꝯtrarii
uent e ꝯbactato. Sit pprie aborrea et austro
q sunt uenti uiolenti oppositi quoꝵ unꝰ uenit
a septentrione alt ameridie unꝰ frigidus et¬
ĩfrigidat fuat eͥ argum̃ta diueisa pro et cõtra
Et cecte uenti q̃ rii nõ itacollidunt frangũt
et lacerãt fluctus maris inꝗetus: sicut diuersi
cogitatus eragitunt afligunt mentẽ amãtis
Et sic ex uno argum̃to trorasit ĩ ꝯtrariu et
reuertitur ex hoc ĩ illud. Quid putas dixisse
acchille qñ captus fuit amore pulisene pulcer¬
uime filie hostis cui fecit tat magna ⁊ ĩ recu¬

Expanded text:
 XVIII. Ergo ad literam redeundo, bene dicit autor de loco isto, che mughia come fa mar per tempesta. Et restringit tempestatem dicens: se da contrarii venti è combattuto, sicut proprie a Borea et Austro, qui sunt venti violenti, oppositi, quorum unus venit a septentrione, alter a meridie; unus frigiduscontra; et certe venti contrarii non ita collidunt, frangunt et lacerant fluctus maris inquietos, sicut diversi cogitatus exagitant, confligunt mentem amentis amantis, et sic ex uno argumento transit in contrarium et revertitur ex hoc in illud. Quid putas dixisse Achillem, quando captus amore Polissenae pulcerrimae filiae hostis, cui fecerat tot magna et irre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsilio et ĩgenio romanos p̃ẜuauit a pestifera
ꝯiuratione Catheline et ip̃a exornauit doc¬
trina lr̃aꝵ moribi et eloquentia. fuit eͥ pͥncepo
totiꝰ latine eloquẽtie sine pari. Uñ Senera
lentissimi uñ Augo ĩ suo de ciui᷑. dei unꝰ ex
nũo doctissimoꝵ atq oĩu eloquentissimꝰ Uãc
tullius cicero. Hic tulliꝰ fuit p̃seͥptus ab anto¬
mo et int̾fectus ĩ grecia a quoda ĩgratissimo
deplorandu iuste morte eiꝰ. Multas ⁊ magnis
laudes facit de Cicerone flimꝰ uiiͦ. nãlis
hystorie ubi dicit Tu antoniu p̃sepsisti et c¬

Expanded text:
silio, et ingenio Romam praeservavit a pestifera coniuratione Catilinae, et ipsam exornavit doctrina literarum, moribus, et eloquentia. Fuit enim princeps totius latinae eloquentiae sine pari, unde Seneca: lentissimi. Unde Augustinus de Civitate Dei: unus ex numero doctissimorum atque omnium eloquentissimus Marcus Tullius Cicero. Hic Tullius fuit proscriptus ab Antonio, et interfectus in gratiam eius a quodam ingratissimo, deplorandum iuste mortem eius. Multas et magnas laudes facit de Cicerone Plinius VII naturalis historiae, ubi dicit: Tu Antonium proscripsisti, etc
Abbreviated transcription (Latin):
rationem. qd̾ est dicẽ sufficit audisse potus uult
pens dicens Le dolentinote .i. note doloris or
in romĩcian ad farmi sencire. Cantꝰ eͥ amatiu
ut plimu utitur ĩ plantu amarituoinis ut stati
pitebit/ Ido dicit St son uenuto la doue molto
panto mi ꝑcote. Risus e amoris tito parit pla¬
tum  plantus est pptie amator ꝙ puniutur
inc. dem scbit locu et penadicẽs Io uenni in
loco muto de agni luce.i. pͥuatu lumĩne et ob¬
sirꝵ et dic̾ de ognĩluce ad differẽtia suꝑo¬
uo cͥrula ĩ quo erat ĩ pacte lux ee lum̃. Et no.
ꝙ hiclocus merito fingr̃ sm luce oĩmoda e
stud uitiu luxurie maxĩs extinguit lumen

Expanded text:
rationem, quasi dicat, sufficit audisse quod Deus vet penae, dicens: le dolenti note, idest notae doloris, or incomincian a farmesi sentire, cantus enim amantium, ut plurimum, vertitur in planctum amaritudinis, ut statim patebit. Ideo dicit: or son venuto là dove molto pianto mi percuote, risus enim amoris cito parit planctum, et planctus est proprius amatorum, qui puniunturinde describit locum et penam, dicens: io venni in loco muto d'ogni luce, idest privatum lumine et obscurum. Et dicit: d'ogne luce, ad differentiam superioris circuli, in quo erat in parte lux et lumen. Et nota quod hic locus merito fingitur sine luce omnimoda, quia istud vicium luxuriae maxime extinguit lumen
Abbreviated transcription (Latin):
su ẜpentis qui latetat ĩ heiba mortua ẽ et trat¬
ta ad inferos. Orpheus in ꝯso labili dolens et
omia mõstra ĩferm Ita ꝙ recuꝑauit uxorẽ S
cuz pacto ut nõ ⁊espicẽt sibi ãtergo doñ nõ est¬

Expanded text:
su serpentis, qui latebat in herba, mortua est, et tracsu serpentis, qui latebat in herba, mortua est, et tracta ad Inferos. Orpheus inconsolabiliter dolens omnia monstra Inferni, ita quod recuperavit uxorem, sed cum pacto ut non retrospiceret sibi a tergo donec no
Abbreviated transcription (Latin):
.iiiiͦ. georgiꝰ et Ouidiꝰ ĩ maiori. Boetiꝰ in.iiiͦ.
alii multi. Iste gͥ Orpheus fingc̃ suo suauissimo
cantu placasse fẽras firmasse flumina et mouis¬
se montes. Et dicũt aliꝗ sicut fulgentiꝰ ꝙ orphe¬
us fuit magnus musicus ⁊ ꝙ in hoc figurat᷑
dicatur Oxpheus fuit poeta eloquentissimug
et feat lib de sciẽtus liberalib quẽ int̾dum
allegat Maccobriꝰ ĩ libͦ Sat̾naliu uñ ꝑ suauẽ
cantu d ĩtelligi dulas eloguentia qua placabat
om̃e genꝰ seraꝵ sicut hoĩes ꝗ sunt leones per
altami suꝑbia. Lupi ꝑ uiolente rapacitate.Ti¬
gres ꝑ rnahumana trudelitatri. Sues ꝑ obste¬
na libidinez. firmabat flumina .i. uagos et
ĩstabiles. mouebat mõtes .i. duros ĩflexibiles
et ita de maltis. Iste uepheus hũit uxorẽ sibi
Crissima nomine Curidice quȩ cũ discrerir
ꝑ flumina et prata edam pastor nomĩe ariste¬
us ex amore ssecutus est eaz illa fugiẽs mor¬

Expanded text:
icorum, et Ovidius in Maiori, et Boetius in III et alii multi. Iste igitur Orpheus fingitur suo suavissimo cantu placasse feras, firmasse flumina, movisse montes; et dicunt aliqui, sicut Fulgentius: qui Orpheus fuit magnus musicus, et quod in hoc figuraturdicatur, Orpheus fuit poeta eloquentissimus, et fecit librum de Sacris Liberalibus, quem interdum allegat Macrobius in libro Saturnalium; unde per suavem cantum debet intelligi dulcis eloquentia, qua placabat omne genus ferarum, sicut homines qui sunt leones per altam superbiam, lupi per violentam rapacitatem, tigres per inhumanam crudelitatem, sues per obscenam libidies, et ita de multis. Iste Orpheus habuit uxorem sibi carissimam nomine Euridicem, quae cum discurreret per flumina et prata, quidam pastor nomine Aristeus ex amore insecutus est eam. Illa fugiens, mor
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuentor astiologie. Eudides gͥdarut athe¬
nis tp̃re platonis dequo Ualerius dicit ꝙ lapi¬
aide fabcatur ara Minerue ꝯsulueit platonẽ
Si plato remisit eos ad eudiden tanꝗͣ id mag̃
magrum sue artis. Et Tholomeo. Tholome¬
us sicut dicit translator almagesti ĩ prologo fuit
uir ĩ scia artiui ualde poteas extellentior aliis
Et fect libios młtos. fuit ãt natus ⁊ educatꝰ
sum opꝰrodo. Et nõ fuit Tholoneus istre
regu Cholomeoꝵ sicut aliꝗ extimãt S nom
qͦ fuit Tbolomeus. Tholomous fuit ĩ sfata¬
ra medioto colore albus ĩ tessu largus hño
pedes suctiles ĩ maxilla dextra hñs signũ tule¬
u batba eiꝰ erat spissa et nigra dentes añteri¬
oies hẽbat discoptos agingiuis et rares os
parum erat bone loquele et dulais foutis Ite
hñs anelitu e indum̃ta nitida. Mortiuis est
Tolomens año uite sue lxxuiiiͦ. poctate
hic auctor nõĩat tres excellentissimos medices

Expanded text:
Athenis, tempore Platonis, de quo dicit Valerius quod lapicidae, fabricaturi aram Minervae, consuluerunt Platonem, sed Plato remisit eos ad Euclidem tamquam ad magnum magistrum suae artis. E Tolomeo. Tolomeus sicut dicit translator Almagesti in Prologo, fuit vir in scientia artium valde potens, excellentior aliis,et fecit libros multos. Fuit autem natus et educatus suum opus in Rhodo, et non fuit Tolomeus iste unus regum Tolomeorum, sicut aliqui extimant, sed nomen eius fuit Tolomeus. Tolomeus fuit in statura mediocris, colore albus, in incessus largus, habens pedes subtiles, in maxilla dextra habens signum rubeum, barba eius erat spissa et nigra, dentes anteriores habebat discopertos a gingivis et raros, os parvum. Erat bonae loquelae et dulcis, fortis irae,ns anelitum, et indumenta nitida. Mortuus est Tolomeus anno vitae suae LXXVIII. - Ipocras. Hic autor nominat tres excellentissimos medicos
Abbreviated transcription (Latin):
lindam ꝑst scicndũ ꝙ Saladin fuit. uir alti cordis
sui aĩosa uirtus nõ solu fent cũ ex ꝑuo hoĩe ma¬
quũ soldmu babullonie s et atulit sibi mago
uatuas suꝑ reges saractros et chustianes
Int alie mantificentias ei unã beeuit ꝑcutia
cu deleratione memoranda. Cemꝑe naqͥ suladin
fuit oromatu magnu et gñale passagiui ꝓ frede

Expanded text:
 vir alti cordis, cuius animosa virtus non solum fecit eum ex parvo homine magnum Soldanum Babiloniae, sed etiam contulit sibi magnas victorias super reges Saracenos et Christianos. Inter alias magnificentias eius unam breviter percurram cum delectatione memorandam. Tempore namque Saladini fuit ordinatum magnum et generale pa
Abbreviated transcription (Latin):
auctor ex dĩb reginis predictis uoluit potins
olim uiri fortissimi: Et alie reginẽ gre¬
mãt penthasileam int̾ uiros qr ip̃e ugili
dicit. Ea audet q uitis concurrere uirgo.
allaltra parte. N ominatis hic auctor duab¬

Expanded text:
autor ex omnibus reginis praedictis voluit potius olim viri fortissimi, et aliae reginaenumerat Penthasileam inter viros, quia ipse Virgilius dicit de ea: Audetque viris concurrere virgo. - Da l'altra parte. Hic au
Abbreviated transcription (Latin):
ipius cesatis et iulia soror augusti Et iulia
filia augusti nobilissima mereta ⁊ alie multe.
post iuliam filia cesatis nomiat uxores catonis
inimicissimi cesaris et ꝯtemporanei eiꝰ dicens
Martia. Ista uiuente adhuc Catone et uolẽte
luua nupsit iugusto uiuente d huc pͥmo uiro
sta Martia fuit honestissima qual ꝯueniebat
siliam catonis eidem quę audita morte uiri sui
gruti querẽs ferrũ quost eccide̾t n ĩuenieng
recurrit ad igne et prumas accensas ĩmisit in
flectit se ad muliere fomanã magnanima uaide
dicens Et Cornigla. Ad cui intelligentia ese
sciendu ꝙ auitor nõ logtur hie de cornilia uroi

Expanded text:
ipsius Caesaris, et Iulia soror Augusti, et Iulia filia Augusti, nobilissima meretrix, et aliae multae. Post Iuliam filiam Caesaris nominat uxorem Catonis inimicissimi Caesaris et contemporanei eius, dicens: Martia. Ista, vivente adhuc Catone et volente,  nupsit Augusto, vivente adhuc primo viro. Ista Martia fuit honestissima, qualis conveniebat  posuisset Portiam filiam Catonis eiusdem, quae audita morte viri sui Bruti, quaerens ferrum quo se occideret, nec inveniens, recurrit ad ignem, et prunas accensas immisit in flectit se ad mulierem romanam magnanimam valde, dicens: e Corniglia. Ad cuius intelligentiam est sciendum qu
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ eiꝰ Om̃ia diuino cãtauit carmins uates. et Orasi
le c̃daꝵ uocat u̾giliui dimidiũ aĩe sue. Uñ uox p̃dicta
potuit esse Ouidii uł oratii. Lucimꝰ ãt plima accepit a
tro grandi ombre.i. aĩas quattuor mognoꝵ postarum
et loꝗtur de magnitudine ĩ tensiua nõ de extensiua .s.¬

Expanded text:
Omnia divino cantavit carmine vates. Et Horatius libro Odarum vocat Virgilium dimidium animae suae. Ideo vox praedicta potuit esse Ovidii vel Horatii. Lucanus etiam plurima accepit a tro grand'ombre, idest animas quatuor magnorum poetarum; et loquitur de magnitudine intensiva, non de extensiva
Abbreviated transcription (Latin):
S rredo ꝙ Plutareꝰ uoluit ꝯplatẽ Trayano
si denera fuit hispanꝰ cordubensis et Trarau
ẽt traxãt origines ab hispania oli. Naz aRo
fuit maior moralis et naturalis ꝗ̃ Seneca
Nam Seͫ nõ fuit tam leꝰ nãlis sicũt moralis
opĩoes nõ curauit s multu de eloquentia ue
schit Qũtilianꝰ orator egregiꝰ uiiiͦi d ĩstitutõe
sapĩa q̃to Quĩtiliauꝰ fuit melior Sẽneca elo¬
quentĩa. hanc differentia facit Augꝰ de ciui

Expanded text:
 credo quod Plutarcus voluit complacere Traiano, quia Seneca fuerat hyspanus cordubensis, et Traianus etiam traxerat originem ab Hispania olim; nam Aristoteles fuit maior moralis, et naturalis, quam Seneca. Nam Seneca non fuit tam bonus naturalis, sicut moralisopiniones. Non curavit sibi multum de eloquentia, ut scribit Quintilianus Orator egregius IX, De institutione sapientia, quanto Quintilianus fuit melior Seneca eloquentia. Hanc differentiam facit Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
est finis bestie figurat finale sententia pecrato¬
tis bestral qi ꝯscientia pꝰ remorsu finali se
pam ꝯdẽnat. De ista tauda dicetur alibi sepe
ĩ isto ĩ ferno. suicũt et̾ aliꝗ ꝙ ultra pena qua
tor qualis fuit Minos ĩuestigat suctile et
iuste punit cͥmĩa et in uita ista pnti et secira¬

Expanded text:
rat finalem sententiam peccatoris bestialis, quia conscientia post remorsum finaliter se ipsam condemnat. De ista cauda dicetur alibi sepe in isto Inferno. Dicunt etiam aliqui quod ultra penam, quam tor, qualis fuit Minos, investigat subtiliter, et iuste punit crimina in vita ista praesenti, secun
Abbreviated transcription (Latin):
a buffera.atio qr a ixuria est uelorissima
et ĩ petuosa cħ mai nõ testa. hec e est pena mags̃
miantis ꝙ est quietis ĩpatiens et eiꝰ aĩus unq̃
quiesat et corpus eiꝰ semꝑ ẽ ĩmotu Ido bens dit᷑
rapit et tralut tos et die molesta uoltando qr
ueꝵ redacit eos Imo ĩfinite ad eunde locum
retrahit et rẽuocat amante ab amata. dict
Et ecõuso amata de aimato ꝗ trutidatũ ꝑꝑ rã¬

Expanded text:
ufflatio, quia luxuria est velocissima et impetuosa, che mai non resta, hec enim est pena magna amantis, qui est quietis impatiens, et eius animus nunquam quiescit, et corpus est semper in motu. Ideo bene dicit: lenter rapit et trahit eos. Et dicit, molesta voltando, quia iterum reducit eos, imo infinities, ad eumdem locum retrahit et revocat amantem ab amata. Dicitet ergo amata de amato, qui trucidatur pr
Abbreviated transcription (Latin):
est ad examen ascie tucta si cõfesa. Qa nõ põt
quis fallet ꝯstia sua occultaudo tͥmia sit facit
intdu ꝯfessori et iudia ex̃neo. Et on̾̃dit quõ¬
da tante uolte quãtunch gradi uolcħ gui sia ma¬
Ma s si uult ꝙ daneturd pͥmu cralu dat onã
⁊ ruolutione caude si ad secuandu dat secundam

Expanded text:
et ad examen conscientiae, tutta si confessa, quia non potest quis fallere conscientiam suam occultando crimina, sicut facit interdum confessori et iudici extraneo. Et ostendit quoda tante volte, quantunque gradi vuol che giù sia m si vult quod damnetur ad primum circulum, dat unam revolutionem caudae; si ad secundum, dat secundam;
Abbreviated transcription (Latin):
a u̾gilio filiꝰ apollinis ꝗ apollo ẽ deus sapientie
deus poetaꝵ . Et adute ꝙ aliꝗ textus habẽt
Alano/. S yoc ex ignorãtia dictu ẽ/ Na alan
nõ meruit reponi ĩ nũo istoꝵ in locari iuꝵ
Tulliu q̃uis sit com̃tator modeinꝰ noue rec¬
thorice  sullii. ponit simul duos latinos
ulio. hic auctor pħos eloquentissimos. Tuli
fuit de arpino ꝑ nula ciuitate cãpanie cuiꝰda

Expanded text:
filius Apollinis, qui Apollo est Deus sapientiae, filius Apollinis, qui Apollo est Deus sapientiae, Deus poetarum. Et adverte quod aliqui textus habent Alano, sed hoc ex ignorantia dictum est; nam Alanus non meruit reponi in numero istorum, nec locari iuxta Tullium, quamvis sit commentator modernus Rhetoricae novae Tullii. philosophos eloquentissimos. Tullius fuit de Arpino, parvula civitate Campania
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ nãlr segtur aĩa s illa fugiens ꝑ prata et
flumina .÷. delectamina moidetu aẜpente
.ii. fallacia mũdi Et sic morit᷑ morałr et desce¬
dit ad ĩ fernũ .i. ad statu uitioꝵ. S Orpheus
uadit ad ĩ fernũ ꝓ recuꝑatione aĩe sue sic̾
simile bantes iuit et placauit oĩa moste
ĩferni qr didicit uincere et fugar oĩa uitia
et suplicia uitioꝵ S Dantes nũꝗͣ respexit
atergi qr nũꝙͣ rediuit ad uitia more tanis
S orpheus ꝗ nõ ẜuauit lege data ꝑdidit oĩo
ua suam ⁊ sic fuit error nouissimꝰ peior
pore. Et iõ fect mi pabiles fine qr postea
mulieres de troya ul de tratia un fuit ip̃s
Orpheus totu dilacerauert eu crudeliter
et m̃bra deierert in ebrũ fluuiu trore su
tracie cuiꝰ morientis lragua frigida uorabat
Euridice sua s tarde. Post Orpheũ d sequi
Linus ĩ ordine/ Nam sicut scͥbit siugꝰ .xuiiͦ.
de ciuiͣ dei Orpheus Linus et Museus fuert

Expanded text:
raliter sequitur animam, sed illa fugiens per prata et flumina, idest delectamina, mordetur a serpente, idest fallacia mundi, et sic moritur moraliter et descendit ad Infernum, idest ad statum viciorum. Sed Orpheus vadit ad Infernum pro recuperatione animae suae, sicut similiter Dantes ivit, et placavit omnia monstra Inferni, quia didicit vincere et fugare omnia vicia, et supplicia viciorum. Sed Dantes, numquam respexit a tergo, quia nunquam redivit ad vicia more canis, sed Orpheus, quia non servavit legem datam, perdidit omnino animam suam, et sic fuit error novissimus peior priore. Ideo fecit miserabilem finem, quia postea mulieres de Tracia, unde fuit ipse Orpheus, totum dilaniaverunt eum crudeliter, et membra deiecerunt in Ebrum flumen Traciae, cuius morientis lingua frigida vocabat Euridicem suam, sed tarde. Post Orpheum debet sequi Linus in ordine; nam, sicut scribit Augustinus XVII de Civitate Dei, Orpheus, Linus, et Museus fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tis hostib alii dicebant ꝙ ĩt̾ ficerent᷑ Alii ꝙ de¬
tmnent᷑ Alii ꝙ fie̾t eis potas redimendi se. Sea
ip̃m solum tum qr ioe solus int̾ saracenos potissim
uidetut dign tama om̃ib eͥ satacenii uidet᷑ ecipu¬
isse uirtute Sicut Nye conimus õe uiitẽ scla¬
uort tui qr ex saracenis pauci hñt frnnosi tu qu
fint singlarissimus u̾tute temporib sius. ĩ qua¬

Expanded text:
is hostibus: alii dicebant quod interficerentur: alii quod detinerentur: alii quod fieret eis potestas redimendi se. Sed ipsum solum, tum quia iste solus inter Saracenos potissime videtur dignus fama; omnibus enim Saracenis videtur eripuisse virtutem, sicut Ieronimus omnem virtutem sclavorum, cum ex Saracenis pauci habeantur famosi; tum quia fuit singularissimus in virtute temporibus su
Abbreviated transcription (Latin):
baculu pequo manu ꝑruppa ⁊ mlra similia dici
posti de hõĩe isto satis ex̃neo fuit ualdt tigdus
uñ uocatus est cinitus .i. caninꝰ qr mo datte
et publice latrabat et arguebat hores a uitiis tezo
a nasagera. Hic no lectot ꝙ hic e diligente

Expanded text:
baculum pro equo, manum pro cuppa; et multa similia dici possent de homine isto satis extraneo. Fuit valde rigidus, unde vocatus est Cinicus, idest caninus, quia mordaciter et publice latrabat et arguebat homines a viciis eor- Anaxagora. Hic nota, lector, quod hic est diligenter,
Abbreviated transcription (Latin):
medicus ꝗ sicut se̾bit ĩ ꝑhemio libri sui post
Et pꝰ ꝯpleta stipendia stũdiose et diligent labo¬
rauit ondere uirtutes nãs et põtates arbo¬
rum. herbaꝵ a romatu lapidu et mltaꝵ
reru. Dic̾ gͦ uiddi el bono acroglitor del quale

Expanded text:
, sicut ipse scribit in Prohemio libri sui post et post completa stipendia studiose et diligenter laboravit ostendere virtutes, naturas, et potestates herbarum, arborum, aromatum, lapidum, et multarum rerum.
Abbreviated transcription (Latin):
no lictor ꝙ nõ debes maraei si auctor premutie
ꝯm̃daẽ nobilitate utusq gentis incipit ab ista
tanꝗ̃ ab antiquo p̾nͦ nobilitatis. fut enim
Elerta filia Athalantis mat̾ dardini quȩ dicit
ꝯcepisse ex ious ꝙ dardanꝰ fuit pͥmus auctor
troyei fut iñ italicus de tra chorintho quȩ
hodie ut aliꝗ uolũt dicitur Cornetum cho¬
rinthũ ãt denoĩatum ẽ a chorintho Rege
ueristissimo mauto dcẽ eletre. Ex quo p¬

Expanded text:
it commendare nobilitatem utriusque gentis, incipit ab ista tamquam ab antiquo principio nobilitatis. Fuit enim Electra filia Atlantis, mater Dardani, quem dicitur concepisse ex Iove; qui Dardanus fuit primus autor Troiae; fuit autem italicus de terra Coritho, quae hodie, ut aliqui volunt, dicitur, Cornetum. Corithum autem denominatum est a Coritho rege vetustissimo, marito dictae Electrae. Ex quo p
Abbreviated transcription (Latin):
quentie imptissimꝰ ꝑ suasor u̾tatis Cu nõ posset
ł securã libertate uiuẽ ĩ prĩa sua melia in
grecia transiuitĩ scicilia et uenit ad brĩgi¬
tu ciuitate ubi regnabat falatis tuãnus
rudelissimꝰ ꝯfidens utute et lingua posse re
liberandu prĩa. Ed cu ꝑueniss ad auues
sulatis ꝯuocato ppło ĩ fotu cepit face̾ ip̃m tor¬
queri uario gne penar que dens quos haies¬
hret ꝯplices qͣuitationo s seno nlli noiant¬
Im̃o amicos fidelissimos tyrãni accusauit et
suspectos fecit et positus int̾ torm̃ta ex ꝓbrabat
agͥgentinis uilitate et timiditate ex qͦ animi

Expanded text:
quentiae promptissimus persuasor virtutis, cum posset in secura libertate vivere in patria sua Melia in Grecia, transivit in Siciliam, et venit Agrigentum civitatem, ubi regnabat Phalaris tirannus crudelissimus, confidens virtute et lingua posse remliberandam patriam. Quod cum pervenisset ad aures Phalaris, convocato populo in forum, coepit facere ipsum torqueri vario genere penarum, querens quos haberet complices coniurationis; sed Zeno nullum nominaviimo amicos fidelissimos tiranni accusavit, et suspectos fecit, et positus inter tormenta exprobrabat Agrigentinis vilitatem et timiditatem. Ex quo animi
Abbreviated transcription (Latin):
Cesarib. Cesar fuit excelse stature colo¬
ris candidi hñs menbra rotunda cum ore¬
paꝵ par paꝵ pleno oclis nigris et uigo¬
rosis capite caluo sanitate ꝓsꝑa młtum
gessit cura cultus corꝑis sui Idẽo bñ dicit
ugiliꝰ uiᵒ. Eney fuit de gente uulscorum
de ciuitate pͥusino inf̾ alios auxiliatores
nõ cureet᷑ s uolar uide̾tur ita ut õs mira¬
tet᷑ illa eũte egregie. soo m̃ito nũat pam
it unes ualentes. Et la penthasilea
hic noĩat alia muliere fimosiorem ad
cul cogtiõe plena ẽsciendu ꝙ ĩuenio quatuor
Reginas amaçonũ nobiles et famoses int
alias quaꝵ pͥma Marpesia maxĩe regñ
le una penthasilea tpr̃e belli troyani Qilãta
Talistridis tp̃re magni alexindri. dicũtur¬

Expanded text:
Cesaribus, Cesar fuit excelsae staturae, coloris candidi, habens membra rotunda, cum ore parum pleno, oculis nigris, vigorosis, capite calvo, sanitate prospera; multum gessit curam cultus corporis sui. Ideo bene dicitVirgilius VI Eneidos, fuit de gente Volscorum, de civitate Priverno. Inter alios auxiliatores ideretur, ita ut omnes mirarentur illam euntem egregie. Ideo merito numerat eam inter viros valentes. E la Pantasilea. Hic nominat aliam mulierem famosiorem. Ad cuius cognitionem plenam est sciendum, quod invenio quatuor reginas Amazonum nobiles et famosas inter alias, quarum prima Marpesia maxime regnumtertia Penthasilea tempore belli Troiani: quarta Telestris tempore magni Alexandri. Post
Abbreviated transcription (Latin):
ipius sopie ut dicet᷑ paulo pꝰ Ad hoc dicedũ
pieture. Sicut eͥ nõ põt esse bonus pitor
ꝗ nõ nouĩt de om̃ib reb aliꝗd Ita et poeta
ut p disarrenio ĩ toto pormate suo. Et suldi
quugnẽmo ĩ prata di fresche uerdura Et hit
alis exponut ꝙ istud pr̃atu figurat pratitam
et fluuiolus throrica. S hoc mͥ nõ placrs
Imo dico ꝙ pratum uirens figuras urridita

Expanded text:
ipsius sapientiae, ut dicetur paulo post. Ad hoc dicendum picturae; sicut enim non potest esse bonus pictor qui non noverit de omnibus rebus aliquid, ita et poeta, patet discurrendo in toto poemate suo. Et subdit: Giugnemo in prato di fresca verdura. Et hic aliqui exponunt quod istud pratum figurat hic praticam, et fluviolus theoricam, sed hoc mihi non placet; imo d
Abbreviated transcription (Latin):
nãlila sicut de origie aĩe. de pduction mundi de
tione fiuuita ille idemo doctor ascendit pulpitum et
illos poetas paganos ess ĩ honestus ⁊ ĩ utile
norrare nt̃ chustianus ponssime ꝙ aut
torẽ Chustianus et opus siuo sebit ad doc¬
trmã et s̃fotmanone chtistianor salutat
do bñ dicit chel tatrt̃ e bello Ee peactant
fubrilia fabra. Nam de una et endem re aliud

Expanded text:
alibus, sicut de origine animae, de productione mundi, de bus. Collatione finita, ille idem doctor ascendit pulpitum, etillos poetas paganos, esset inhonestum et inutile narrare nunc, christianis potissime, quia autor est christianus, et opus suum scribit ad doctrinam et informationem christianorum salutarem. Ideo bene dicit: che 'l tacere èe bello, quia tractant fabrilia fabri; nam de una et eadem re aliud
Abbreviated transcription (Latin):
tur ab aliis deseͥpsisse talia Quuiꝰ diricto so¬
Et .no. ꝙ auctor appellat herbam uiride
uõ clarior Ita et in sinalto uñ aurifices
solent de industa madete in equale ĩ argento
et dimicte̾ quasclam tacchas ad istu fine./ syalit¬

Expanded text:
tur ab aliis descripsisse talia, colà diritto sota quod autor appellat herbam viridem vero clarior. Ita et in smalto; unde aurifices solent de industria incidere inequaliter in argento, et dimittere quasdam tachas ad istum finem.
Abbreviated transcription (Latin):
sua figla selea. Iste eͥ ꝯiũcxit troyanos cũ
latinis Ex quib postea descendert albani et
Romani. Nũc dicit de p ꝯditore Romane
tio patre lucretis et Collatino marito eiꝰ
mu regem romanoro Ga Sertus filiua
ĩddignitatis dolõr ip̃a se glãdio ocridit ĩ pre¬
seatia pr̃is urii et ip̃ius Druti sic̾ latiuo
patebit .ui. cͦ. ꝑadisi. Dictus ẽ aut brutus
qr diu dissimulauit se fatiu ⁊ ĩsipientem
pu Lucretis qnã uidit rp̃s ulastendi dẽ Tarꝗ¬
no suꝑbo ꝗ int̾ fecãt sibi fratrem eiꝰ. Et hic
nota ꝙ auctor notant dicit Quel Bruto che
caccio tarquino ad differẽtia alioꝵ multoꝵ¬

Expanded text:
sua figlia sedea; iste enim coniunxit Troianos cum Latinis, ex quibus postea descenderunt Albani et Romani, nunc dicit de primo conditore romanaetio patre Lucretiae et Collatino marito eius, mum regem Romanorum, quia Sextus filius indignitatis dolore ipsa se gladio occidit in praesentia patris, viri et ipsius Bruti, sicut latius patebit VI capitulo Paradisi. Dictus est autem Brutus, quia diu dissimulavit se fatuum et insipientemum Lucretiae, quando vidit tempus ulciscendi de Tarquinio Superbo, qui interfecerat sibi fratrem eius. Et hic nota quod autor notanter dicit: quel Bruto che cacciò Tarquino, ad differentiam aliorum multo
Abbreviated transcription (Latin):
Ceno pħus fuit ꝙ dui torquẽt᷑ ab alio tyrãno
dictus est leartus cutꝰ marte ip̃t ꝓcurau̾ãt
usus magia astutia finxit se uelle dict ubu
suiata oportunitate aprehendit auriculã tytã¬
ni cu dentib nͨ dimisit donͭ ip̃e pͥuatus ẽ uita
et leartus parte corꝑiꝰ. Nam ip̃e aurẽ detrun.¬
cauit et ip̃e a famulis trũcatus est. puos

Expanded text:
losophus fuit, qui dum torqueretur ab alio tyranno, qui dictus est Learcus, cuius mortem ipse procuraverat, usus magna astutia finxit se velle dicere verservata opportunitate, apprehendit auriculam tiranni cum dentibus, nec dimisit donec ipse privatus est vita, et Learcus parte corporis; nam ipse aurem detruncavit, et ipse a famulis truncatus est. vv.
Abbreviated transcription (Latin):
stigantes que p̃parab int᷑ a dñs illaꝵ regionũ
ĩꝑtib illis Et de Sçicilia uenit s̃ apulia et de
sipulia tͥ oma ubi młtu sensit de ĩtentione pape
et de Roma uenit ĩ tuscia dera transiens apeni¬
nu deuent ĩlonbardia ⁊ transiuere ꝑ medio¬
linu et papia. Stiebat e Saladinꝰ int̾ alias mltas

Expanded text:
s, quae parabantur a dominis illarum regionum in partibus illis; et de Sicilia venit in Apuliam, et de Apulia Romam, ubi multum sensit de intentione Papae, et de Roma venit in Tusciam. Deinde transiens Apenninum, devenit in Lombardiam, et transiverunt per Mediolanum et Papiam; sciebat enim Saladinus, inter alias multas
Abbreviated transcription (Latin):
has de aĩab prauort ne uẽro nõ petis de m̃abus
illustriũ dequib debes libenti uelle audire. Und
uert et in nõ sunt salui ex defectu baptismi.
Alii uõ merueit et tñ nõ saluisti ex defectu fidi
Nunc ordina lea sit Oruo cħ sappi inanci che
che nõ pecraro .S. actualiter. Et istud respicit
illi ꝗ nõ pecrauert sicut ꝑmili ĩ noit̾ntes: Et illi
ꝗ meruert sicut utuosi sapientes sunt dãnati:
Rand u̾giltꝰ et se egli haño mercede .i. si habet
meritu ꝓꝑ uirtute: et sapĩa ip̃ori nõ basta .S. ad¬

Expanded text:
 de animabus pravorum; nunc vero non petis de animabus illustrium, de quibus debes libentius velle audire? undeverunt, et tamen non sunt salvi ex defectu baptismi: alii vero meruerunt, et tamen non sunt salvi ex defectu fidei. Nunc ordina literam sic: or vo' che sappi 'nanzi cheche non peccaro, scilicet actualiter, et istud respicit illi qui non peccaverunt, sicut parvuli innocentes, et illi qui meruerunt, sicut virtuosi sapientes, sunt damnati? Respondet Virgilius: e s'egli hanno mercede, idest, si habent meritum propter virtutem et sapientiam ipsorum, non basta,
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ supra tra est ita Emisꝑiu inferius est¬
illa medietas celi que ẽ infra tra. Na semꝑ
sex signa sunt suprat̾ra et .ui. infra de
quib emisperiis sepissime fit mentio ĩ isto li
Ergo bñ fingit auctor ꝙ ignis uincebaat
Emisꝑiũ suꝑus qd ẽ emispiu cenebrarum

Expanded text:
 supra terram: ita hemisperium inferius illa medietas celi, quae est infra terram; nam semper sex signa sunt supra terram, et sex infra, de quibus hemisperiis sepissime fit mentio in isto libro. Ergo bene fingit autor quod ignis vincebat hemisperium superius, quod est hemisperium tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
bñ dicit Io uiddi eletra tõ mlti compagni Qa
maxĩa multitudo descendit & ista nobili radi¬
es. uñ statim se declarans noĩat duos pͥnçi¬
pes troyane gentis dicens Traquaitognobbi
ector et Enca. Ector filius pami fuit uir
fortissimus ꝗdem p̃lio piudens ꝯsilio pius aĩo
hominis s diuinus ut dicit pħus: De Enea
mlta dicta sunt ĩ pͥmo.cͦ. et sepiꝰ dicetur in
mltis locis et capłis. hũc auctor ponit parẽ
pius. Cȩsarere dese̾bit auctor fortissimũ¬
a strenuitate armoꝵ et forma corporis. fuit
Cesar stremussimus armoꝵ ⁊ in rebus
bellicis et milicari gestis ceteros añcessit
ut e schit pliniꝰ .uii. nãł hystorie ĩbellis
Cesaris undeniescentu tginta duo milia hostiũ
cesa narrant᷑. Qtum ãt hõium int̾fecit
ubello ciuili noluit ꝙ notaretur ꝗnquaginta
dual uisib ĩbello ordinato pugnauit et oĩb
sores iulius celsus Titus liuius. Suetonius
et alii młti quos auctor bt ꝑstringit ꝑadisi.tͦ¬

Expanded text:
bene dicit: io vidi Elettra con molti compagni, quia maxima multitudo descendit ex ista nobili radice. Unde statim se declarans nominat duos principes Troianae gentis, dicens: tra i quai conobbi Ettor et Enea, Hector filius Priami, vir fortissimus quidem praelio, prudens consilio, pius animo, ilosophus. De Enea multa dicta sunt in primo capitulo, et sepius dicetur in multis locis et capitulis. Hunc autor ponit parem pius. Cesare. Describit autor princia strenuitate armorum, et forma corporis. Fuit enim Cesar strenuissimus armorum, et in rebus bellicis, et gestis militaribus ceteros antecessit. Ut enim scribit Plinius VII naturalis historiae, in bellis Caesaris undecies centum triginta duo milia hostium caesa narrantur. Quantum autem hominum interfecerit bello civili, noluit quod notaretur. Quinquaginta duabus vicibus in bello ordinato pugnavit, in omnibus llustres autores, Iulius Celsus, Titus Livius, Suetonius, et alii multi, quae autor breviter perstringit Paradisi ca