comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
curribulum clerico seu custodi Capelle. Et ab ipso clerico recipiens bacilia
cum aqua affert aquam pb̃ro celebranti ad abluendum manus. Et a-¬
blutis manib subdiaconus affert cobaleam ip̃i presbitero ad astergen
dum. Cum autem debet fieri eleuatio corporis xp̃isti summus pontifex
descendit de sede ad faldiscorium. Et presbiter Cardinalis si non sit ibi
diaconus Cardinalis accipit mitram de capite eius modo predc̃o Et
assistens ad dexteram flectit genua in efeuatione corporis xp̃i et
stat flexis genib quousq facta est eleuatio sanguinis. Qua eleuatio¬
ne facta cum papa surrexerit presbiter Cardinalis reddit sibi mitrã
et pontifex redit ad sedem. Cum autem pb̃r celebrans finierit oratio-¬
nem libera nos quesumus domine et c et fecerit fractionem anteꝙͣ in¬
aipiat dicere uel saltẽ tũc cũ incipit. Per omiua secula seculorum et c.

Expanded text:
thuribulum clerico, seu custodi capellae; et ab ipso clerico recipiens bacilia thuribulum clerico, seu custodi capellae; et ab ipso clerico recipiens bacilia cum aqua, affert aquam presbytero celebranti ad abluendum manus; et ablutis manibus, subdiaconus offert tobaleam ipsi presbytero ad abstergendum manus. Cum autem debet fieri elevatio corporis Christi, summus pontifex descendit de sede ad faldistorium, et presbyter cardinalis, si non sit ibi diaconus cardinalis, accipit mitram de capite ejus modo praedicto; et assistens ad dextram, flectit genua in elevatione corporis Christi; et stat flexis genibus, quousque facta est elevatio sanguinis. Qua elevatione facta, cum papa surrexerit, presbyter cardinalis reddit sibi mitram, et pontifex redit ad sedem. Cum autem presbyter celebrans finierit Orationem Libera nos, quaesumus, Domine, etc., et fecerit fractionem antequam incipiat dicere, vel saltem tunc cum incipit Per omnia saecula saeculorum, etc.,
Abbreviated transcription (Latin):
cum curribuso redit ad astare. Et tunc pb̃r cesebrans recipiens turrbu
sum de manu Acoliti incensat altare. Et reddito curribuls ipsi acolito
Acositus ipse iterum incensat altare caitũarca. Et caliter incensaco altari iterũ
ipse Acolitus cum curribulo redit ad summum pontificem. Et ipse pb̃r. Car¬
dinasis iterum sib̃i obłatam nauicusam cum chure ⁊ cocleari recipiens de ma¬
nu acoliti offert ipsam nauiculam summo pontifici modo predicto. Et
papa iterum ponit incensum in turribulum. Et incenso posito pb̃r Car¬
dinałis recipiens cumibulum sibi oblatum ab acolito iterum predc̃o mo¬
do inceusat summum pontificom: et eo incensato reddit turrbulum aco¬
sito et redit ad locum suum. Et tunc acolitus incensat ipsum pb̃rm car¬
dinalem/ et ceteros Cardinales ibidem prosentes et alios astantes ordi¬
nate. Et caliter incensatione facta acolitus reuertens ad altare reddit

Expanded text:
cum thuribulo redit ad altare; et tunc presbyter celebraturus recipiens thuribulum cum thuribulo redit ad altare; et tunc presbyter celebraturus recipiens thuribulum 320 de manu acolythi incensat altare; et reddito thuribulo ipsi acolytho, acolythus ipse iterum incensat altare circumcirca. Et taliter incensato altari, iterum ipse acolythus cum thuribulo redit ad summum pontificem, et ipse presbyter cardinalis iterum sibi oblatam naviculam cum thure et cochleari recipiens de manu acolythi, offert ipsam naviculam summo pontifici modo praedicto; et papa iterum ponit incensum in thuribulo; et incenso posito, presbyter cardinalis recipiens thuribulum sibi oblatum ab acolytho, iterum praedicto modo incensat summum pontificem, et eo incensato, reddit thuribulum acolytho, et redit ad locum suum; et tunc acolythus incensat ipsum presbyterum cardinalem et caeteros cardinales ibidem praesentes, et alios astantes ordinate. Et taliter incensatione facta, acolythus revertens ad altare, reddit
Abbreviated transcription (Latin):
inchoatur Alla ante euangelium iterum ab acolito offeratur ip̃i pb̃ro Car̃d
sedenti. Et pontifex ponit incensum in curribulo modo predc̃o Et cunc aco¬
litus cum nauicula ⁊ turribulo sine aliqua incensatione reuertitur ad al¬
tare. Et cum pb̃r celebraturus/ dicturus fuerit euangelium pb̃r Card̃¬
si non sit ibi diaconus Cardiualis accpiat mitram de capite pape. Et cũ
ip̃e pb̃r dixerit. Sequentia sancti euangelii secundum ⁊ c̃. Interim dũ
incensatus prosequitur euangelium. Dicto uero euangelio reddit pape mi¬
tram modo predc̃o. Et tunc Acolitus ipse cum turribulo de altari redit ad
summum pontificem. Et pb̃i. Cardinalis iterum oblatum sibi turrbulum
ab acosito recipiens papam incenfat ducendo curribulum ter ante pectꝰ
eus stando si papastet/ Si uero sedeat flectat genua coram eo. Et eo talr
incensato surgens pb̃r. Cardinał reddit turribulum acolito. Et acolitus

Expanded text:
inchoatur Alleluia ante Evangelium; item ab acolytho offeratur ipsi presbytero ci, et pontifex ponit incensum in thuribulo modo praedicto; et tunc acolythus cum navicula et thuribulo sine aliqua incensatione revertitur ad altare. Et cum presbyter celebraturus dicturus fuerit Evangelium, presbyter cardsi non sit ibi diaconus cardinalis, accipiat mitram de capite papae; et cum ipse presbyter dixerit Sequentia sancti Evangelii secundum, etc. Interim dum  et presbyter incensatus prosequitur Evangelium. Dicto vero Evangelio, reddit papae mitram modo praedicto. Et tunc acolythus ipse cum thuribulo de altari redit ad summum pontificem; et presbyter cardinalis iterum oblatum sibi thuribulum de acolytho recipiens, papam incensat ducendo thuribulum ter ante pectus ejus, stando si papa stet; si vero sedeat, flectat genua coram eo; et eo taliter incensato, surgens presbyter cardinalis reddit thuribulum acolytho, et acolythus
Abbreviated transcription (Latin):
ut superius dictum est/ Qdsi pontifice celebrante alius inferior eo p̃dicare
debuerit post̃ euangelum dc̃m accedat is qui predicare debet ad pontificẽ Et
fleris genib benedictõem petat dicõs. Iube do. be. Et pontifex faciens super

Expanded text:
ut superius dictum est. Quod si pontifice celebrante alius inferior eo praedicare ut superius dictum est. Quod si pontifice celebrante alius inferior eo praedicare debuerit, post Evangelium accedat is qui praedicare debet ad pontificem, et flexis genibus Benedictionem petat, dicens Jube, domne, benedicer
Abbreviated transcription (Latin):
lato euangelio sicut predictum est accedens ante altare inclinet ⁊ oret bre¬
uiter dccecto capite ¶ Quod si locus in quo lectum est euangelium distet a
sede poncificis priusꝙͣ diaconus redeat potest pontifex accedere ad oratõem
predictam ⁊ post ipãm recipere incensum ⁊ osculan librum ¶ dem̃ impositaei
mitra ꝑ diacoñ pergat ad socum in quo predicaturus est ub̾i diac aptet ei
uestes prout opus est. Et pontifex predicet cum mit̃ra ¶ Fmita p̃dicatõe sa¬
ciat confessionem diatonus. Et ip̃e pontisey concedat suie annunciet indulgẽtiã
deinde amota ci mitra per diacoñ faciat absolutõem clura uoce dicendo cum
nota. Precib ⁊ meritis ⁊c̾. Indulgentiam ⁊ gͦ. ultimo det benedictionem
dicendo. Et benedictio dei om̃ipotentis ⁊ cꝰ. Signãdo ppłm ar cuĩarca ¶ Hiis ꝑac¬
tis resumipta mit̾ra redeat ad sedem suam ⁊ incipiat Credo in i uł. dñs uob̾cum

Expanded text:
lato Evangelio, sicut praedictum est, accedens ante altare, inclinet, et oret brelato Evangelio, sicut praedictum est, accedens ante altare, inclinet, et oret breviter detecto capite. Quod si locus in quo lectum est Evangelium distet a sede pontificis, priusquam diaconus redeat, potest pontifex accedere ad Orationem praedictam, et post ipsam recipere incensum, et osculari librum. Deinde imposita ei mitra per diaconum, pergat ad locum in quo praedicaturus est, ubi diaconus aptet ei vestes, prout opus est; et pontifex praedicet cum mitra. Finita praedicatione, faciat confessionem diaconus; et ipse pontifex concedat sive annuntiet indulgentiam. Deinde amota ei mitra per diaconum, faciat absolutionem, clara voce dicendo, cum nota Precibus et meritis, etc., Indulgentiam, etc. Ultimo det Benedictionem dicendo Et benedictio Dei omnipotentis, etc., signando populum circumcirca. His peractis, reassumpta mitra redeat ad sedem suam, et incipiat Credo, etc., vel Dominus vobiscum,
Abbreviated transcription (Latin):
dici non debeat finito euangelio dicat pontifex. dñs uob̃tum Oremꝰ. Diaconꝰ
autem secto euangesio oscufetur ip̃m librũ deinde reuerti debet ad pontifitẽ
dente etiam subdiacõ ip̃m̃ diaconum inmediate et deferente librum euange d̃¬
sioꝵ aꝑtum. Quib redeuntib Capel̃s accipiat turribusum de manũ Thiui¬
ferarii ⁊ incenset pontificem. deinde subdiaconus presentet librũ euangelioꝵ-
aꝑtum pontifici. Et ip̃e stans dececto capite osculetur. euangelium quod lectũ
est. Capellanꝰ autem redbat curribulum thuriferario postꝙͣ incensaiuerit põ¬
cisicem ¶ Et residente pontifice diaconus imponat ei mitrã Et si dicitur Credo
Ipo cantato a choro iteꝵ surgat pontifex ⁊ amota ei mit̾ra per diac̃ dicat. dõs
nobiscum ⁊ Oremus. dem̃ resideat ¶ Ccteꝵ si pontifex predicare debet non
incipiat. Credo. uł. dñs uobiscum sed expectet donec diaconꝰ redeat. Et oscu¬

Expanded text:
dici non debet, finito Evangelio, dicat pontifex Dominus vobiscum, Oremus. Diaconus dici non debet, finito Evangelio, dicat pontifex Dominus vobiscum, Oremus. Diaconus autem, lecto Evangelio, osculetur librum; deinde reverti debet ad officium podente etiam subdiacono ipsum diaconum immediate, et deferente librum Evangeliorum apertum. Quibus redeuntibus, capellanus accipiat thuribulum de manu thuriferarii, et incenset pontificem; deinde subdiaconus praesentet librum Evangeliorum apertum pontifici; et ipse stans detecto capite 300 osculetur Evangelium quod lectum est; capellanus autem reddat thuribulum thuriferario, postquam incensaverit pontificem. Et residente pontifice, diaconus imponat ei mitram; et si dicatur Credo, ipso cantato a choro, iterum surgat pontifex; et amota ei mitra per diaconum dicat Dominus vobiscum, et Oremus; deinde resideat. Caeterum si pontifex praedicare debet, non incipiat Credo vel Dominus vobiscum; sed exspectet donec diaconus redeat; et, oscu
Abbreviated transcription (Latin):
uangesium. Incipiat dñs uobiscum. Et prosequatur euangelium subdiacõ
tenẽte manum sinistram sub sibro euangelioꝵ ¶ Et est attendendũ ꝙ si euãge¬
sium segatur iñ ambone seu pulpito eminenti. Ceroferarii ⁊ ⁊hiuriferarius in
medio eoꝵ stare debent inferius ante ip̃m pulpitum hñtes facies uersas ad
diaconũ. Siuero euangelium legatur iñ inferiori foco. Nichilominꝰ Cerofera¬
rĩ ⁊ churiferarius in medio eoꝵ stare debent ante faciem diacõi. ¶ Et dum
euangelium legitur. pontifex amota mitra ⁊ aptatis uestib ꝑ capelm̃ stet
suꝑ scabellum habens faciem uersam ad locum ubi legitur euangeliũ ¶ Et fĩ¬
uito euangesio si tunc predicari nõ debeat cleuatis maĩb ut supradciñ est ĩc¬
piat credo si est dicendum. Et cum dixerit deum iũgat manꝰ ad pectus ⁊ pse¬
quatur ip̃m simbolum sine nota cum hnis qui sibi assistunt ¶ Siaũt. Credo

Expanded text:
Evangelium, incipit Dominus vobiscum, et prosequatur Evangelium, subdiacono Evangelium, incipit Dominus vobiscum, et prosequatur Evangelium, subdiacono tenente manum sinistram sub libro Evangeliorum. Et est attendendum quod Evangelium legatur in ambone seu pulpito eminenti. Ceroferarii et thuriferarius in medio eorum stare debent inferius ante ipsum pulpitum, habentes facies versas ad diaconum. Si vero Evangelium legatur in inferiori loco, nihilo minus ceroferarii et thuriferarius in medio eorum stare debent ante faciem diaconi. Et dum Evangelium legitur, pontifex, amota mitra et aptatis vestibus per capellanum, stet super scabellum, habens faciem versam ad locum ubi legitur Evangelium. Et finito Evangelio, si tunc praedicari non debeat, elevatis manibus, ut supra dictum est, incipiat Credo, si est dicendum; et cum dixerit Deum, jungat manus ad pectus, et prosequatur ipsum Symbolum sine nota cum iis qui sibi assistunt. Si autem Credo
Abbreviated transcription (Latin):
.ram illam poni debet ibidem per acositum Et tenendo librum ante pectus tõ¬
uersus ad pontificem stans inclinato capite petat benedictionẽ submissa uo¬
ce dicens. Iube dõne beneditẽ. Quem pontifex signet signo aucis dicens
dñs sit in corde tuo ⁊c̾. ¶ Dum autem diaconus ad astare accedit oraturus
ut dictum est Ghuriferarius turribulum cum igne deferens ante pontificẽ
flectit genua ⁊ tradat nauicłam cum thure Capello qui similiter genu fle¬
ctat Et ip̃e pontifex incensum ponat in turnbulo ⁊ bencdicat eo modo qui
supra describitur in prima positõe incensi ¶ Accepta benedictione diaconus
ferens librum euangelioꝵ ante pectus suum p̃cedentib eum primo loco
turiferario secundo Ceroferariis ꝑgat ad socum iñ quo euangesium legi debet
subdiacono eum sequente. Et sinitis om̃ib que in choro cantari debent añ e

Expanded text:
ram illam poni debet ibidem per acolytum; et tenendo librum ante pectus, conram illam poni debet ibidem per acolytum; et tenendo librum ante pectus, conversus ad pontificem, stans inclinato capite, petat Benedictionem submissa voce dicens Jube, domne, benedicere; quem pontifex signet signo crucis, dicens Dominus sit in corde tuo, etc. Cum autem diaconus ad altare accedit oraturus, ut dictum est, thuriferarius thuribulum cum igne deferens ante pontificem, flectat genua, et tradat naviculam cum thure capellano, qui similiter genu flectat; et ipse pontifex incensum ponat in thuribulo, et benedicat eo modo qui supra describitur in prima positione incensi. Accepta Benedictione, diaconus ferens librum Evangeliorum ante pectus suum, praecedentibus eum primo loco thuriferario, secundo ceroferariis, pergat ad locum in quo Evangelium legi debet, subdiacono eum sequente; et finitis omnibus quae in choro cantari debent ante
Abbreviated transcription (Latin):
num dextram quã subdiac̃ osculatur. Et pontifex benedicat ei signo aucis
Sumiliter facere debent qui ꝓphetias legunt. qnͣdo ꝓphetie leguntur in missa.¬
¶ post Eplam uero subdiaconus si non debet predicari in iñ missa ablitis di¬
gitis p̃paret in apto soco casicem ꝓpe astare ponens iñ eo ui̾num ⁊ desuper
patena n cum hostia ⁊ utrumq cooꝑiat mapuła. Quod si nõ sit ꝓpe astare
focus aptus super ipm altare p̃paretur caliy. deinde subdiaconus sedeat cum
aliis ministris. Si uero predicandũ est huiusmõi pp̃aratõ differii potest usq
post p̃dicatõem ¶ Diaconꝰ autẽ oportuno ꝙe prius ꝙͣ finiantur ea que can¬
canda sunt ante euangesium genu flectens ante pontificem oscusetur manꝰ
euis nichil dicens. deinde accedens ad astare genib flexis dicat. Munda cor mo¬
um ⁊ tꝰ. Euigensq accipiat de medio astaris sibrum euangesioꝵ qui ante ho¬

Expanded text:
num dextram, quam subdiaconus osculatur, et pontifex benedicat ei signo crucis. num dextram, quam subdiaconus osculatur, et pontifex benedicat ei signo crucis. Similiter facere debent, qui prophetias legunt, quando prophetiae leguntur in Missa. Post Epistolam vero subdiaconus, si non debet praedicari in Missa, ablutis digitis praeparet in apto loco calicem prope altare, ponens in eo vinum, et desuper patenam cum hostia; et utrumque cooperiat mappula; quod si non sit prope altare locus aptus, super ipsum altare praeparetur calix. Deinde subdiaconus sedeat cum aliis ministris. Si vero praedicandum est, hujusmodi praeparatio differi potest usque post praedicationem. Diaconus autem opportuno tempore, priusquam finiantur ea quae cantanda sunt ante Evangelium, genuflectens ante pontificem osculetur manus ejus, nihil dicendo. Deinde accedens 299 ad altare genibus flexis dicat Munda cor meum, etc.; surgensque accipiat de medio altaris librum Evangeliorum, qui ante ho
Abbreviated transcription (Latin):
tib omitti possunt ¶ Si uero nõ debeat dici. Gloria in excel. Cantato kyriel
surgat pontifex et eleuatis manibs predc̃o modo dicat. dñs uobiscũ. ⁊ prose-¬
saluo ꝙ qñ dicit. dñs uõb̃cum. ante spliatõem suie ante ip̃m suie pt̃ ip̃m sit¬
faciem hẽat ad illam partem ad quã aspicere debet proseꝙ̃do missam ĩ alta-¬
ri secundũ dispositõem altanio ¶ dictis oratõib pontifex resideat. Subdiac̃
uero dũ pontifex dicit oratõem seu oratões tp̃e oportuno uadit cum libro E¬
plaꝵ ad socum in quo Epla legenda est precedente eũ uno de acositis. Et cũc
unus de aliis ministris sustentet pontificẽ loco subdiacõi. Et completis o¬
ratõib quas pontifex dicit cum nota subdiaconus incipiat ⁊ prosequatur
Eplam. Qua finita redeat cum eodem libro ad pontificem. Et genu flectẽs
coram eo presentet ei sibrum predc̃m csausum suꝑ quẽ ponat pontisex ma¬

Expanded text:
tibus omitti possunt. Si vero non debeat dici Gloria in excelsis, cantato Kyrie, eleison, tibus omitti possunt. Si vero non debeat dici Gloria in excelsis, cantato Kyrie, eleison, surgat pontifex, et elevatis manibus praedicto modo dicat Dominus vobiscum, et prosesalvo quod quando dicit Dominus vobiscum ante Praefationem, seu ante ipsum, sive pfaciem habeat ad illam partem ad quam aspicere debet, prosequendo Missam in altari secundum dispositionem altaris. Dictis Orationibus, pontifex resideat, subdiaconus vero dum pontifex dicit Orationem seu Orationes, tempore opportuno vadit cum libro epistolarum ad locum in quo epistola legenda est, praecedente eum uno de acolythis; et tunc unus de aliis ministris sustentet pontificem loco subdiaconi; et completis Orationibus quas pontifex dicit cum nota, subdiaconus incipiat et prosequatur epistolam; qua finita, redeat cum eodem libro ad pontificem, et genuflectens coram eo praesentet ei librum praedictum clausum, super quem ponat ma
Abbreviated transcription (Latin):
pectus ⁊ ip̃m ymnũ angelicum prosequatur sine nota cum suis ministris. Quosic
dicto resideat resideat ⁊ diaconus imponat ei mitram. Et postꝙ̃ candẽ yminũ cã¬
tau̾it itex surgat ⁊ amota ei mitra ꝑ diaconũ eseuatis manib ut supradc̃m est
dicat. Pax uobis. deinde prosequatur oratõem uel orationes secundũ exigẽti
nã ppis/. Capell̃o tenente librum missalem ante faciem euis ⁊ orationes dicen¬
das eidem presentante. Ac diacono a dextris ⁊ subdiacono a sinistris sustencã-¬
tib eum. ¶Cumq post ultimam orationem dicet. Per omĩa seculase. iungat
manus ante pectus. Et postꝙͣ dixerit orationes dicendas cum nota poterit
dicere submisse. duas orationes. unã ꝓ se uid ilam. Suppliciter ⁊c . uł illã¬
Omĩpotens sempiterne ds̃ qui uiuoꝵ ⁊c. hee tam̃ due oratões iñ solemnita¬

Expanded text:
pectus, et ipsum Hymnum Angelicum prosequatur sine nota cum suis ministris. Quo sic pectus, et ipsum Hymnum Angelicum prosequatur sine nota cum suis ministris. Quo sic dicto, resideat, et diaconus imponat ei mitram; et postquam eumdem Hymnum ctaverit, iterum surgat, et amota ei mitra per diaconum, elevatis manibus, ut supra dictum est, dicat Pax vobis; deinde prosequatur Orationem vel Orationes secundum exigentiam temporis, capellano tenente librum Missalem ante faciem ejus, et Orationes dicendas eidem praesentante, ac diacono a dextris, et subdiacono a sinistris sustentantibus eum. Cumque post ultimam Orationem dicet Per omnia saecula saeculorum, jungat manus ante pectus; et postquam 298 dixerit Orationes dicendas cum nota, poterit dicere submissa voce duas Orationes, unam pro se, videlicet illaOmnipotens sempiterne Deus, qui vivorum, etc. Hae tamen duae Orationes in solemnita
Abbreviated transcription (Latin):
accipiat manus pontificis. ⁊ cundem adiuuet ad surgendum deinde tobaliã tra¬
dat acolito. Et hoc ꝙ dictum est de tobalea expandenda super gremiũ pontificis
semꝑ obseruandum est. quando pontifex residet ⁊ quando sui gere debet iuuandus
est predc̃o modo uł ꝑ diaconum uel ꝑ capellanum. Resideñ pontisice ut dc̃m est
ministri sedeant circa ip̃m prout cõmodius poterũt secundũ qualitatẽ foci ¶ Can¬
tatis Intrditu ⁊ kyriel̃ a choro surgat pontifex ⁊ diaconus aptet ei uestes ꝓut
opus est. Ipe autẽ pontifex stans super scabelum amota ci mitra ꝑ diacoñ eleuet
manus iuxta astitudiẽm humeroꝵ ita ꝙ dextra sit añ dextrũ humerũ ⁊ sinistra
añ sinistrum extensis utriusq manus digitis sed nõ disiunctis. Et manib sic
eleuatis incipiat. Olbria in ex. si dies requirat. Et cũ dixit deo iũgat manꝰ añ

Expanded text:
accipiat manus pontificis, et eumdem adjuvet ad surgendum; deinde tobaleam traaccipiat manus pontificis, et eumdem adjuvet ad surgendum; deinde tobaleam tradat acolytho. Et hoc quod dictum est de tobalea expandenda super gremium pontificis semper observandum est, quando pontifex residet; et quando surgere debet, juvandus est praedicto modo, vel per diaconum vel per capellanum. Residente pontifice, ut dictum est, ministri sedeant circa ipsum, prout commodius poterunt, secundum qualitatem loci. Cantatis Introitu et Kyrie, eleison a choro, surgat pontifex, et diaconus aptet ei vestes, prout opus est. Ipse autem pontifex stans super scabellum, amota ei mitra per diaconum, elevet manus juxta altitudinem humerorum, ita quod dextra sit ante dextrum humerum, et sinistra ante sinistrum, extensis utriusque manus digitis, sed non disjunctis; et manibus sic elevatis incipiat Gloria in excelsis, si dies requirat; et cum dixerit Deo, jungat manus ante
Abbreviated transcription (Latin):
ub agnea seruetui osuetudo. ¶ Cumq poncifex ad sedem uenerit᷑ stans suꝑ scabel¬
do planetam super brachia ⁊ extendendo cam super humeros. ⁊ cradendo a ꝑte aute¬
uiori aptet passiuim uxta modum superius descriptum. Et hoc ꝙ dcm est de aptũdio
uestib pontificis capelanus seu diaconꝰ semꝑ facere debent quando udebitur o¬
portiuum. Et specialiter quando pontisex sur git aptatis uestib pontifex sedeat
diacono imponẽte ei mitram ⁊ ano de acositis expandente suꝑ gremiũ eius puscrã
cõbaleam quam pontifex semꝑ hẽre deber dũ sedet. Et si oportunum udebitur
is qui mitram seruat stans uixta pontificem ⁊ flabellum tenẽs abigat ab eo mus-¬
cas. Quandocũq autem surgere debet diaconꝰ uel si ei nõ uacat Capellanus aca-¬
piens eandem tobaliam extendat manus suas et mediante ip̃a tobasia reu̾ent̾

Expanded text:
et lignea, servetur consuetudo. Cumque pontifex ad sedem venerit, stans super scabelet lignea, servetur consuetudo. Cumque pontifex ad sedem venerit, stans super scabeldo planetam super brachia, et extendendo eam super humeros et trahendo a parte anteriori, aptet pallium juxta modum superius descriptum. Et hoc quod dictum est de aptandis vestibus pontificis capellanus seu diaconus semper facere debent, quando videtur opportunum, et specialiter quando pontifex surgit. Aptatis vestibus pontifex sedeat, diacono imponente ei mitram, et uno de acolythis expandente super gremium ejus pulchram tobaleam, quam pontifex semper habere debet dum sedet; et si opportunum videbitur, is qui mitram servat, stans juxta pontificem, et flabellum tenens, abigat ab eo muscas. Quandocunque autem surgere debet diaconus vel, si ei non vacat, capellanus, accipiens eamdem tobaleam, extendat manus suas, et mediante ipsa tobalea reverenter
Abbreviated transcription (Latin):
ens turubulum de manu thuriftrarii tradat pontifia. Et ip̃e pontifex incensat
astare incipiens ab eius medio contra faciem suam. Et prius incenset ꝑtẽ dextrã
postea sinistram dem̃ a suustro latere redeat ad dextrum incensando anteriorem
ꝑtem ip̃ius altaris ¶ Quo incensato reddat turibulum diacono qui osculari
debet manum poncifias. Et quando cradit ei turribulum ⁊ quando recipit ab ipõ
diaconus uero accepto turubulo de manu pontificis incenset ip̃m pontificem. de¬
inde altare per arcuitum. postea tradat turabulum Churiferario ⁊ ipse accedat
ad sedem pontificis ¶ Poñcifex autem postꝙͣ iñcensauerit ut dictum est
deducentib eum Capell̃o ⁊ subdiacono ad sedem suam. Uidesicer ad fasdistorium
p̃paratum in dextra parte astaris suie post ipsum astare setundum quasitatẽ i ꝯsu¬
etudiẽm loci ⁊obi uero consuetum est ꝙ pontifex sedeat iñ altiori sede lapidea

Expanded text:
ens thuribulum de manu thuriferarii tradat pontifici; et ipse pontifex incensat ens thuribulum de manu thuriferarii tradat pontifici; et ipse pontifex incensat altare, incipiens ab ejus medio contra faciem suam; et prius incensat partem dextram, et postea sinistram; deinde a sinistro latere redeat ad dextram, incensando anteriorem partem ipsius altaris. Quo incensato, reddat thuribulum diacono, qui osculari debet manum pontificis, et quando tradit ei thuribulum, et quando recipit ab ipso. Diaconus vero, accepto thuribulo de manu pontificis, incenset ipsum pontificem, deinde altare per circuitum; postea tradat thuribulum thuriferario, et ipse accedat ad sedem pontificis. Pontifex autem postquam incensaverit, ut dictum est, deducentibus eum capellano et subdiacono, vadat ad sedem suam, videlicet ad faldistorium praeparatum in dextra parte altaris, seu post ipsum altare, secundum qualitatem et consuetudinem loci; ubi vero consuetum est quod pontifex sedeat in altiori sede lapidea
Abbreviated transcription (Latin):
cu conuertens ⁊ cͦ. Capellanus accipiat de manu thuriferarii nauiculam cum
chure quam ille sibi poriigere debet inter pontificem ⁊ altare. Et põtifex ponat
thus in curubulo Capell̃o nauiclam i churiftrario curribulum offerentib ei
sicut superius dictum est ¶ Quõ facto pontifer dicendo deus cu conuertens
et e. ascendit ad astare. Et inclinatus ante ipsum diat orationem Aufer a no¬
bis ⁊ cͦ. Qua dicta osculetur altare ⁊ postea osculetur librum euangeliorũ
quem apertum iñ eo soco in quo est euangesium segendum in missa offerre debet
ei subdiaconus. Et osculatum per pontificem dimiitat clausum super altare
uisi ex causa alibi reponendus udeatur ¶ Osculato libro signet se pontifex
signo crucis. Tunc chorus incipere potest incroitum. ¶Cũq pontifex signa¬
uerit se predicto modo uertat se ad dexteram partem astaris. Et diaconꝰ accipi-¬

Expanded text:
tu conversus, etc., Capellanus accipiat de manu thuriferarii naviculam cum tu conversus, etc., Capellanus accipiat de manu thuriferarii naviculam cum thure, quam ille sibi porrigere debet inter pontificem et altare, et pontifex ponat thus in thuribulo, capellano naviculam et thuriferario thuribulum offerentibus ei, sicut superius dictum est. Quo facto, pontifex dicendo Deus tu conversus, etc., ascendens ad altare, et inclinatus ante ipsum, dicit Orationem Aufer a nobis, etc., qua dicta, osculatur altare, et postea osculetur librum Evangeliorum, quem apertum in eo loco, in quo est Evangelium legendum in Missa, offerre debet ei subdiaconus; et osculatum per pontificem dimittat clausum super altare, nisi ex causa alibi reponendus videatur. Osculato libro, signet se pontifex signo crucis, et tunc chorus incipere potest Introitum. Cumque pontifex signaverit se praedicto modo, vertat se ad dextram partem altaris; et diaconus accipi
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit imponenda ¶ Qd si pontifex iurta astare induatur. non oportet huius¬
modi processionem fieri. Sed ip̃o pontifice accedente ad altare deducentib
ip̃m Capellano et diacono Ccroftrarii sint parati uixta astare. et accipiant
de astar̃ Candesabra cum cereis accensis Thuriferarius quoq sit paratus in
sunstra parte cum curibuld in quo sit igus ⁊ cum nauicula ¶ Poncifex au¬
tem incsiuatus paususum ante astare cõfessionem faciat Assistentib ei. Capessano
a parte dextra et diacono a siustia. Subdiaconus uero si debet ĩnutere mani¬
pulum pontisi inmiitat. Et dum pontifex facit confessionem stet cum libro e¬
uangelioꝵ iuxta gradum astaris in sinstra parce. Et ceroferarii stent arca al¬
care unus in dextra xasius iñ siustra parte Alii ministri possunt stare post põ¬
cificem ¶Facta confessione et data absolutõe per pontificem prius ꝙ̃ ditat. dõ

Expanded text:
fuerit imponenda. Quod si pontifex juxta altare induatur, non oportet hujusfuerit imponenda. Quod si pontifex juxta altare induatur, non oportet hujusmodi processionem fieri; sed ipso pontifice accedente ad altare, deducentibus ipsum capellano et diacono, ceroferarii sint parati juxta altare, et accipiant de altare candelabra cum cereis accensis. Thuriferarius quoque sit paratus in sinistra parte cum thuribulo, in quo sit ignis, et cum navicula. Pontifex autem inclinatus paululum ante altare confessionem faciat, 296 assistentibus ei capellano a parte dextra, et diacono a sinistra. Subdiaconus vero, si debet immittere, manipulum pontifici immittat. Et dum pontifex facit confessionem, stet cum libro Evangeliorum juxta gradum altaris in sinistra parte, et ceroferarii stent circa altare, unus in dextera, alius in sinistra parte. Alii ministri possunt stare post pontificem. Facta confessione et data absolutione per pontificem, priusquam dicat Deus
Abbreviated transcription (Latin):
to pontifice predc̃o modo diaconus ⁊ subdiaconus accipiãt mãiplos suos
⁊ induant planetas si tempus requirit. ¶ His ꝑ actis si sunt longe ab astar̃
procedant ad ipsum precedente ciuiferano. Et post ip̃m duo ceroferarii. dem¬
de subdiaconus cumn libro euangelioꝵ. post quos sequitur pontifex deducen¬
tib cum Capello a parte dextera ⁊ diacono a sinistra. Is autẽ qui mitram
seruat ⁊ alii cleria induti coctis sequantur post pontificem ¶ Quando põ¬
tifex peruenert ante gradus astaris diaconus deponat ei mitram accipiens
cam una manu per anterius cornu et cum asia manu cõpsanet capissos pon¬
tifias si opus est/ Quod semꝑ facere debet is qui mitram remouet/ Et sic a¬
motam mitram diaconus tradat ci qui ĩpsam seruat qui semper eã recipere
debet de manu diaconi uel capellani amouentis ipsam ⁊ tradere eam illi cũ

Expanded text:
to pontifice praedicto modo, diaconus et subdiaconus accipiant manipulos suos, to pontifice praedicto modo, diaconus et subdiaconus accipiant manipulos suos, et induant planetas, si tempus requirit. His peractis, si sint longe ab altari, procedant ad ipsum, praecedente thuriferario, et post ipsum duo ceroferarii, deinde subdiaconus cum libro Evangeliorum; post quos sequitur pontifex, deducentibus illum capellano a parte dextra, et diacono a sinistra. Is autem qui mitram servat, et alii clerici induti cottis sequantur post pontificem. Quando pontifex pervenerit ante gradus altaris, diaconus deponat ei mitram, accipiens eam una manu per anterius cornu, et cum alia manu complanet capillos pontificis, si opus est, quod semper facere debet is qui mitram removet; et sic amota mitra, diaconus tradat ei qui ipsam servat, qui semper eam recipere debet de manu diaconi vel capellani amoventis ipsam, et tradere eam illi, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc specialiter aptetur. ¶ Inmisso anulo Capellanꝰ accipiat de manu churi¬
ferari nauiculam cum thure et cocleari. Et churiferario presentante ponti¬
fici turribulum cum igne quem dum pontifex induitur ipse churiferarius p̃¬
parare debet/ Capellanus porrigat poncifici nauiculam detectam. Et ponti-¬
fex accipiens dextra manu cocsear cum thure ponat in igne thus ⁊ coclear in
nauicusa reponat. Ipsum q thus positum in igne benedicat signo auas. Ca¬
pessanus uero oscusar debet manum pontificis et quando cocsear accipit ⁊
quando ipsum reponit/. Et cocleari reposito per pontificem nauiailam ip-¬
sam thuriferario reddat. Hoc autem quod dictum est de positione incensi
obseraandum est quando pontifex longe ab altari induitur. Nam si iuxta
astare induatur. non oportet incensum ponere usq post fcãm cõfessionẽ. Indu¬

Expanded text:
et hoc episcopaliter aptetur. Immisso annulo, capellanus accipiat de manu thuriet hoc episcopaliter aptetur. Immisso annulo, capellanus accipiat de manu thuriferarii naviculam cum thure et cochleari, et thuriferario praesentante pontifici cum igne, quem, dum pontifex induitur, ipse thuriferarius praeparare debet; capellanus porrigat pontifici naviculam detectam, et pontifex accipiens dextra manu cochlear cum thure ponat in igne thus, et cochlear in navicula reponat, ipsumque thus positum in igne benedicat signo crucis. Capellanus vero osculari debet manum pontificis, et quando cochlear accipit, et quando ipsum reponit; et cochleari reposito per pontificem, naviculam ipsam thuriferario reddat. Hoc autem quod dictum est de positione incensi, observandum est quando pontifex longe ab altari induitur. Nam si juxta altare induatur, non oportet incensum ponere, usque post factam confessionem. Indu
Abbreviated transcription (Latin):
ctus super aurifrigium planete Et ip̃i aruci imponens extentos digitos
dextre manus/ cum manu siuistra trahat pallium super dextrum brachium
pontificis uersus cubitum. postea imponens eidem aruci digitos sinistre in anus
cum dextra manu pallium super sinstrum brachium pontificis trahat. Proui¬
dens ꝙ ip̃m palliũm super brachia descendat quasi ad medium inter armum
⁊ cubicum. Et uxta hunc modum aptecur pallium quotiens iudebitur opor¬
tunum ¶Demde diaconus acapiens mitram ab eo qui ipãm seruat impoãt
eam capiti poncificis. Interim Capel̃s induat se pliuuiali. Et imposita mitra
pontifici ip̃e Capellanꝰ unuictat poncificalem anulum anulari digito dextre
manus pontificis osculando eandem Qd semper facere debet quando in-¬
mittit et quando amouet ipm anulum. Poterit etiam post pontisicalem a¬
nulum inmicti alter anulus ꝑuus qui ip̃m Pontificalem teneat fixum et

Expanded text:
ctus super aurifrigium planetae, et ipsi cruci ponens extensos digitos ctus super aurifrigium planetae, et ipsi cruci ponens extensos digitos dextrae manus cum manu sinistra trahat pallium super dextrum brachium pontificis versus cubitum; postea imponens eidem cruci digitos sinistrae manus, cum dextra manu pallium super sinistrum brachium pontificis trahat, providens quod ipsum pallium super brachia descendat quasi ad medium inter armum et cubitum; et juxta hunc modum aptetur pallium, quoties videbitur opportunum. Deinde diaconus accipiens mitram ab eo qui ipsam servat, imponat eam capiti pontificis. Interim capellanus induat se pluviali; et imposita mitra pontifici, ipse capellanus immittat 295 pontificalem annulum annulari digito dextrae manus pontificis, osculando eum; quod semper facere debet, quando immittit ei, aut quando amovet ipsum annulum. Poterit etiam post pontificalem annulum immitti alter annulus parvus, qui ipsum pontificalem fixum teneat,
Abbreviated transcription (Latin):
planetam. Prouiso etiã ꝙ cuiuslibet spinule caput in quo est gẽma sit adext̃ ꝑtẽ
insigentis ipam spinulam ¶ Subsex̃ter diaconꝰ a dextris ⁊ subdiacoñꝰ a sinistris
planetam super brachia pontificis apte complicent. Et si pontifex ꝓpe alta-¬
re induitur. subdiaconꝰ in ip̃a plicatura sinistri brachii collocet ⁊ quasi abscon-¬
dat manipulum pontificis. cradendum sibi ab acolito. Qd si pontisex longe ab
altari uestiatur non debet subdiaconꝰ tunc imponere manipulum sed debet
ip̃m portare cum sibro euangelioꝵ Et cum poncifex peruenerit ad astare
imponat et aptet manipusum predicto modo. Plancta uero compsicata ut
predictum est Diacoriꝰ de capite Poncificis Anuctum deponat ⁊ aptet arta collũ
eius. Et prouideat ꝙ planeta plane iaceat super humeros et crasiat ipãm
a parte anteriori. deinde pallium componat ita ꝙ crux anterior sit ante pe¬

Expanded text:
planetam, proviso etiam quod cujuslibet spinulae caput, in quo est gemma, sit a dextra parte planetam, proviso etiam quod cujuslibet spinulae caput, in quo est gemma, sit a dextra parte infigentis ipsam spinulam. Subsequenter diaconus a dextris, et subdiaconus a sinistris planetam super brachia pontificis apte complicent. Et si pontifex prope altare induitur, subdiaconus in ipsa plicatura sinistri brachii collocet, et quasi abscondat manipulum pontificis tradendum sibi ab acolytho. Quod si pontifex longe ab altari vestiatur, non debet subdiaconus tunc imponere manipulum, sed debet ipsum portare cum libro Evangeliorum; et cum pontifex pervenerit ad altare, imponat et aptet manipulum praedicto modo. Planeta vero complicata, ut praedictum est, diaconus de capite pontificis amictum deponat, et aptet circa collum ejus, et provideat quod planeta plane jaceat super humeros, et trahat ipsam a parte anteriori; deinde pallium componat ita quod crux anterior sit ante pe
Abbreviated transcription (Latin):
a manib eytensis ita ꝙ dextra manu teneat palliũ airca aucẽ sinistr̃a ⁊ siu¬
stra manu curta aucem dextram ¶ Ip̃e autẽ pontifex osculetur palliũ in cruce
posteriori. ¶ Deinde m̃istri imponant ei palliũ ip̃m diacono eleuante ꝑtem
illam que debet posterius dependere. ¶ Et actendãt m̃istri ꝙ illa pars pallii
que duplex est ueĩat supra sinistrũ humerũ ¶Post acolitum deferẽtem pal-¬
lium sequat᷑ is qui mitram seruare debet deferens eam in manu dextra me¬
diante tobalia ⁊ in sinistra spinulas infigendas pallio ¶ Quo ĩposito mi-¬
nistri insigant spinulas ip̃as/ uid diaconꝰ unam in cruce añriori aliã sub-¬
diaconꝰ inĩ cruce super sinistrum humeꝵ terciam unꝰ ex aliis mĩstris ĩ cruce po¬
prouiso ꝙ nũꝙͣ spinula ꝑforet paliũ a nullo modo a cumẽ eiꝰ tangat

Expanded text:
a manibus extensis, ita quod dextra manu teneat pallium circa crucem sinistram, et sina manibus extensis, ita quod dextra manu teneat pallium circa crucem sinistram, et sinistra manu circa crucem dextram. Ipse autem pontifex 294 osculetur pallium in cruce posteriori. Deinde ministri imponant ei pallium ipsum, diacono elevante partem illam quae debet posterius dependere. Et attendant ministri quod illa pars pallii, quae duplex est, veniat supra sinistrum humerum. Post acolythum deferentem pallium sequatur is qui mitram servare debet, deferens eam in manu dextera mediante tobalea, et in sinistra spinulas infigendas pallio. Quo imposito, ministri infigant spinulas ipsas, videlicet diaconus unam in cruce anteriori, aliam subdiaconus in cruce super sinistrum humerum, tertiam unus ex aliis ministris in cruce poproviso quod nunquam spinula perforet pallium, et nullo modo acumen ejus tangat
Abbreviated transcription (Latin):
net reducat partes ipius stole hinc ⁊ inde in modum aruas ante pectus sedꝑ-¬
muitat eas inferius dependere sicit a colso ueniunt. Et m̃ĩstri utramq ꝑtẽ stri¬
gant cum cingło ne defluere possit ¶ Post hec m̃istu induant eum turucella
aptãtes eam cũra cossum ⁊ circa manus. Deinde induant cum dasmatica ap¬
tantes eam cura cossum ⁊ manicas eius replicantes ita ꝙ ip̃e manice non tan¬
gãt manꝰ pontificis sed distent ab eis quasi ꝑ spaciũ dimidii palmi ¶ Post̃
hec pontifex iteꝵ resideat ⁊ recipiat cirochecas offerendas sibi ab acolito ĩmutẽ¬
das eas manib euis diacono dextre/ a subdiacono sinistre ¶ Quib acceptis sur¬
gat ⁊ predã mĩstri imponant ei planetam ¶ Et si pontifex utat᷑ pallio ĩpo-¬
sita planeta ĩmediate Acolitus offerat ei pallium tenẽs ip̃m ai puscra tobale¬

Expanded text:
nec reducat partes ipsius stolae hinc et inde in modum crucis ante pectus, sed pnec reducat partes ipsius stolae hinc et inde in modum crucis ante pectus, sed permittat eas inferius dependere sicut a collo veniunt; et ministri utramque partem stringunt cum cingulo, ne defluere possit. Post haec ministri induant eum tunicella, aptantes eam circa collum et circa manus; deinde induant eam dalmatica, aptantes eam circa collum et manicas ejus replicantes, ita quod ipsae manicae non tangant manus pontificis, sed distent ab eis, quasi per spatium dimidii palmi. Post haec pontifex iterum resideat, et recipiat chirothecas offerendas sibi ab acolytho, immittente eas manibus ejus diacono dextrae, et subdiacono sinistrae, quibus acceptis, surgat, et praedicti ministri imponant ei planetam; et si pontifex utatur pallio, imposita planeta immediate, acolythus offerat ei pallium tenens ipsum cum pulchra tobale
Abbreviated transcription (Latin):
post tergum pontificis ducant et reducant ad anteriorem ꝑtẽ supͣ añ-¬
głm quas inuitem colugae poterit ip̃e Pontifex. deinde induant eum abba
quam diligenter aptent arca collum ⁊ circa manus. Et subseꝙ̃ter suctingat
cum cingło cum subcintorio. Uno de ministris leuante ip̃am abbam ab ante¬
riori ꝑte cura pectus ⁊ ip̃ius cingłi cordusas Diaconus inuicem siget et
scriagat uel ip̃e pontifex stringere poterit sicut ei placuerit/ Ministri ue¬
ro abbam ipsam aptent cirta fimbrias ut ip̃e fimbrie terram non tangant
et equaliter distent a terra. Aptent etiam manicas ip̃ius albe cõplicando
cas decenter inter armum ⁊ cubitum ¶ Consequẽter accipiat pontistx micem
pectoralem ip̃ãmq deoscuł no appendat collo suo ita ꝙ pendeat añ pectus. de¬
inde accipiat stosam et deoscusatam ciita medium eius ponat arca cosũ siuam

Expanded text:
post tergum pontificis ducant et reducant ad anteriorem partem super cingupost tergum pontificis ducant et reducant ad anteriorem partem super cingulum, quas invicem colligare poterit ipse pontifex. Deinde induant eum alba, quam diligenter aptant circa collum et circa manus; et subsequenter subcingat eum cingulo cum subcinctorio, uno de ministris levante ipsam albam anteriori parte circa pectus, et ipsius cinguli chordulas diaconus invicem liget et stringat, vel ipse pontifex stringere poterit, sicut ei placuerit. Ministri vero albam ipsam aptent circa fimbrias, ut ipsae fimbriae terram non tangant, et aequaliter distent a terra. Aptent etiam manicas ipsius albae, complicando eas decenter inter armum et cubitum. Consequenter accipiat pontifex crucem pectoralem, ipsamque deosculans appendat collo suo, ita quod pendeat ante pectus. Deinde accipiat stolam, et deosculatam circa medium ejus ponat circa collum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
dat ip̃m seruandum Capell̃o Qui accipiẽs ab acolito pelues cum aqua ⁊ tenẽs
inferiorem peluim manu sinistra suꝑiorẽ uero dextͣ manu flexis genib fũ¬
dat aquã super manus pontificis Assistentib interim ip̃i pontifici diacono
a parte dextra ⁊ subdiacono a ꝑte sinistra genib flexis ⁊ tobaleam predi¬
ctam tenentib. Cumq pontifex manus abluerit ⁊ absterserit surgẽs ⁊
stans super scabellum ⁊ ministri reuerenter ⁊ disigenter induant eum Ita ꝙ aco¬
lici deferant uestes/ ⁊ diaconꝰ a ꝑte dextra ⁊ subdiaconꝰ a sinistra recipiãt cas-¬
dem uestes ⁊ induant eum. Quos iuuare poterunt Capelĩ ⁊ alii cl̃ici Ponti¬
ficis induti coctis astantes prout oportunum fuerit. In primis ergo Acołi
deferant amictum quem ponat super Caput pontificis diaconus. ⁊ eiusdẽ
Amict̃ cordulam sinistram diaconus dextram uero subdiaconꝰ accipiat. Et

Expanded text:
adat ipsum servandum capellano; qui accipiens ab acolytho pelves cum aqua, et tenens adat ipsum servandum capellano; qui accipiens ab acolytho pelves cum aqua, et tenens inferiorem pelvim manu sinistra, superiorem vero dextra manu, flexis genibus fundat aquam super manus pontificis, assistentibus interim ipsi pontifici diacono a parte dextra, et subdiacono a parte sinistra genibus flexis, et tobaleam praedictam tenentibus. 293 Cumque pontifex manus abluerit et absterserit, surgens et stans super scabellum, et ministri reverenter et diligenter induant eum, ita quod acolythi deferant vestes, et diaconus a parte dextra, et subdiaconus a sinistra recipiant easdem vestes, et induant eum; quos juvare poterunt capellani et alii clerici pontificis induti cottis astantes, prout opportunum fuerit. In primis ergo acolythi deferant amictum, quem ponat super caput pontificis diaconus, et ejusdem amictus chordulam sinistram diaconus, dextram subdiaconus accipiat, et
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Postꝙͣ ergo pontifex dcãm horam compleuerit resideat in faldistono ⁊ in-¬
cipiat ac prosequatur psasmos. Quã amabilia ⁊cͦ. cum oratõib que diciso¬
ei calciamenta coĩa. Et subdiaconꝰ deferens caligas ⁊ sandalia genu flectat
coram ip̃o ⁊ castiet eum Ita ꝙ pͥmo caciet dextrum pedem deinde sinistrũ.
Et unis de acolitis eundem iuuet ad caltiandum. Calciatꝰ pontifex surgat
⁊ stans super scabellum capam deponat ⁊ remaneat in Camisia sinea quam
semper debet here suꝑ laneas uestes qñ ad celebrand̃ uadit/ etiam si religio¬
sus sit. Et ip̃o pontifice super faldistoriũ resideñ. Diaconꝰ ⁊ subdiaconus acci¬
pientes ab Acositis tobaleam suam ⁊ peclem extendant tobaseam circa eius¬
Capellanꝰ hoc faciat uice eoꝵ Quo facto Acolitus extendat suꝑ gremiũ ip̃iũs
pontificis aliam tobaleam ⁊ pontifex amoto anulo suo quo utitur cõiter̃ tͣ¬

Expanded text:
. Postquam ergo pontifex dictam Horam compleverit, resideat in faldistorio, et in. Postquam ergo pontifex dictam Horam compleverit, resideat in faldistorio, et incipiat ac prosequatur Psalmos Quam amabilia, etc., cum Orationibus quae dici soei calciamenta communia, et subdiaconus deferens caligas et sandalia genuflectat coram ipso, et calciet eum, ita quod primo calciet dextrum pedem, deinde sinistrum, et unus de acolythis eumdem juvet ad calciandum. Calciatus pontifex surget, et stans super scabellum cappam deponat, et remaneat in camisia linea, quam semper debet habere supra laneas vestes, quando ad celebrandum vadit, etiamsi religiosus sit. Et ipso pontifice super faldistorio residente, diaconus et subdiaconus accipientes ab acolythis tobaleam suam et pecten, extendant tobaleam circa capellanus hoc faciat vice eorum. Quo facto acolythus extendat super gremium ipsius pontificis aliam tobaleam, et pontifex, amoto annulo suo, que utitur communiter, tr
Abbreviated transcription (Latin):
altaris differii potest usq post euangelium uel post predicatõem qñ nimiꝰ
est concursus ppli ad ip̃m altare. debent autẽ ip̃i cl̃ici induti coctis sacra orna¬
menca tractare ¶Igitur pontifex ad eccł̃iam ueniens postꝙͣ inclinauerit
et breuiter orauerit ante astare diuertat ad socum ub̃i Capessa p̃paraca est
et stando dicat cum clicis suis terciam uel aliam horam que dicenda est ante
missam pro tp̃e. Et qñ dicet orationem. Capessanus eus si opus est tencat añ
ip̃m sib̾rum in quo oratio sciipta est. Dum autem ip̃e dicit predictam horam
diac̃ ⁊ subdiaconꝰ induant se om̃ib sacris uestib pret manipulos Exceptis di¬
eb in quib irdem mĩstri planetis uti solent. Tunc enim ipãs planetas nõ
debent induẽ usq iñ horam qua pontifex ꝓcessurus est ad altare. Capell̃i
uero ⁊ cet̾i m̃istriꝰ suit induti coctis ut seruiant ip̃i pontifici dum induitur¬

Expanded text:
 differri potest usque post Evangelium vel post praedicationem, quando nimius  differri potest usque post Evangelium vel post praedicationem, quando nimius est concursus populi. Ad ipsum altare debent ipsi clerici induti cottis sacra ornamenta tractare. Igitur pontifex ad ecclesiam veniens, postquam inclinaverit, et breviter oraverit ante altare, divertat ad locum ubi capella praeparata est, et stando dicat cum clericis suis Tertiam, vel aliam Horam, quae dicenda est ante Missam pro tempore; et quando dicet Orationem, capellanus ejus, si opus est, teneat ante se ipsum librum, in quo Oratio scripta est. Cum autem ipse dicet praedictam Horam, diaconus et subdiaconus induant se omnibus sacris vestibus praeter manipulos, exceptis diebus in quibus iidem ministri planetis uti solent; tunc enim ipsas planetas non debent induere usque in hora qua pontifex processurus est ad altare. Capellani vero et caeteri ministri sint induti cottis, ut serviant ipsi pontifici dum induitur
Abbreviated transcription (Latin):
cossimo ⁊ panno qui ip̃m cooꝑiat et scabello. Exponant etiam in apto soco
prout melius poterunt/ sacras uestes quib pontifex ⁊ ministri induendi
sunt. Et alia que ad ministerium sunt oportuna ut iñ ꝓmptu heri possint
Ei uero in cadem eccl̃ia non sit secretarium seu sacrastia cõueniens deponat᷑
capella ⁊ fiant que predicta surt nĩ aliquo apto loco prope altare. Et si
forte iñ Erclia illa consuetum esset ꝙ pontifex longe ab astar induatur ⁊ cũ
ordinata processione ad astare procedat consuetudo seruanda est ¶P̾terea
dci cl̃ia sternant ante astare sacrum capete sei tapetia ⁊ prouideant ꝙ ip̃m al¬
tare prius ꝙͣ pontifex ad astare accedat sit decenter ornatum sine pannis
quos ip̃i deferant siuie suit eiusdem eccl̃ie. Ponant insuper supei ip̃m altare
ciicem que sit contra faciem pontificis qñ stabit in medio altaris. Ornatõ¬

Expanded text:
cossino et panno qui ipsum cooperiat, et scabello. Exponant etiam in apto loco, cossino et panno qui ipsum cooperiat, et scabello. Exponant etiam in apto loco, prout melius poterunt, sacras vestes, quibus pontifex et ministri induendi sunt, et alia quae ad mysterium sunt opportuna, ut in promptu haberi possunt. Si vero in eadem ecclesia non sit secretarium seu sacristia conveniens, deponatur capella, ut fiant quae praedicta sunt in aliquo apto loco prope altare; et si forte in ecclesia illa consuetum esset quod pontifex longe ab altari induatur, et cum ordinata Processione ad altare procedat, consuetudo servanda est. Praeterea dicti clerici sternant ante altare sacrum tapete seu tapetia, et provideant quod ipsum altare, priusquam pontifex accedat, sit decenter ornatum, sive pannis, quos ipsi deferant, sive sint ejusdem ecclesiae. Ponant insuper super ipsum altare crucem, quae sit contra faciem pontificis, quando stabit in medio altaris. Ho