comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ignca ẽ. et extinguiuidetur in mariid ẽ clemento cotitrario : duplices duas se¬
cundum more antiquum Nã duplices duas dicebant ut hoc loco et binos duosutrosq
precur hiutiuq adurbem imperatores erant ioterq quaterq id ẽ saepius finitus
numer us proinfinito quis et quis et quibus unũ significatꝰ secundũ artem edamsic
dioenus abebrtum quodẽ a qui inbus mittitꝰ abeo qđ ẽ. A quo inis mittit seda terris
dedinatione inususunt Datiuus et ablatiuus plurales licet antiqui omnib:usis
casibus deniq cato in originibus ait siques sunt populs et declinauit ques quium
ut puppes puppium imoetubus altis propt̃ pergama quae altis sura fuerant ex
quibus omnia alta aedificia pergama uocantur sicut aeschilas dicioe perseplo
quib st or apctere id ẽ mors possumus autem sigutihoc sermone uit eaperseple¬

Expanded text:
ignea est et extingui videtur in mari, id est elemento contrario. DVPLICES duas, secundum morem antiquum. Nam ‘duplices’ ‘duas’ dicebant, ut hoc loco, et ‘binos’ ‘duos’, etretur, «hi utrique ad urbem imperatores erant». O TERQVE QVATERQVE id est saepius, finitus numerus pro infinito. QVIS et ‘quis’ et ‘quibus’ significat; secundum artem enim sic dicimus. Ab eo enim quod est ‘a qui’ in ‘bus’ mittit, ab eo quod est ‘a quo’ in ‘is’ mittit, sed a tertia declinatione in usu sunt dativus et ablativus plurales, licet antiqui omnibus usi sint casibus. Denique Cato in Originibus ait «si ques sunt populi», et declinavit ‘ques quium’, ut ‘puppes puppium’. MOENIBVS ALTIS propter Pergama, quae altissima fuerunt, ex quibus omnia alta aedificia ‘pergama’ vocantur, sicut Aeschylus dicit. OPPETERE ore terram petere, id est mori. Possumus autem sic uti hoc sermone ut et per se ple
Abbreviated transcription (Latin):
nleue es set quod dixerat ego ad diditideorũ negina sic salustius uorautent
loo . ẽ. populus romanus sincedo incedere proprie .ẽ. nobiliũ personanũetsoror

Expanded text:
ne leve esset quod dixerat ‘ego’, addidit ‘deorum regina’; sic Sallustius «vos autem, ne leve esset quod dixerat ‘ego’, addidit ‘deorum regina’; sic Sallustius «vos autem, hoc est populus Romanus». INCEDO ‘incedere’ proprie est nobilium personarum. ET SOROR
Abbreviated transcription (Latin):
iosa flectere sine queo superos acheronta mouebo rapidum uelocemut ocum
rapedtis s sel nondum hiemem contingit equisiã preterit aestas le temnrapidium
po qiua solisel tacedate in libris e et rus corumlectũ iactum fuleminũ ma nu¬
nas diei: et certa eẽ numina possidentia fulmi numiatus ut touemuul camu
quidi cunt collisione nubium fulmen creari srates abus iuenauesemundusisicos¬
tate f sunt connexȩ inuicemtrabes : illum a uctorem scilicet criminis : expirat¬
tem flaminas non animã dicit flanimas sed cumanima fulminis flanimas uomentẽ
et ut superius plenonomini adiecit opumid ẽ diues opũ sichic uerbo cume nomentẽ¬
nun siti expirat . ad didit flammas ut alio loco animas ut confixi expirant animas
peoubine uolubilitate uentorũ sscopulos aixo eminenti scopulus aute auianas¬
autur istacirea cafereum montem euboae:ast ego Nunc comparat singul& et

Expanded text:
ipsa «flectere si nequeo superos, Acheronta movebo». RAPIDVM velocem, ut est «cum ipsa «flectere si nequeo superos, Acheronta movebo». RAPIDVM velocem, ut est «cum rapidus sol nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas» item «rapidive potentia solis». IACVLATA in libris Etruscorum lectum est iactus fulminum ‘manubias’ dici et certa esse numina possidentia fulminum iactus, ut Iovem Vulcanum qui dicunt conlisione nubium fulmen crearirates sunt conexae invicem trabes. ILLVM auctorem scilicet criminis. EXSPIRANTEM FLAMMAS non animam dicit ‘flammas’, sed cum anima fulminis flammas vomentem. Et ut superius pleno nomini adiecit ‘opum’, id est «dives opum», sic hic verbo; cum enim plenum sit ‘exspirantem’, addidit ‘flammas’, ut alio loco ‘animas’, ut «confixi exspirant animas». TVRBINE volubilitate ventorum. SCOPVLO saxo eminenti. ‘Scopulus’ autem aut a sautem ista circa Caphereum montem Euboeae. AST EGO nunc comparat singula. Et,
Abbreviated transcription (Latin):
obboo nsst pet orcenti depabitur ut . ẽ in sulae lonio inmagno ee sibilio alto et
obboe mutant Aecentũ In latino enims ermone cum p enuitima cormpituri ante¬
penulti malas ot accentũ Nt hoc loco unius ob noxs t coma coranusit infantẽ¬
aons sisuinius obirã produmur unt exam pronoxiaim ethoe inte infantdũ
nexnbu eol i exia niquodnoxia culpa .ẽ noxa autempoena fuias camanter
ut̃ iribucolie is: seu quicumq furor o ili oilei: et non uacatiam duo aia¬
ses fuenunit ete ambofuruer sedira tela monius hica moncetẽ grrni fligina
sidicamus aeneas anchisae et sub audiamus filius : Flac autem figurautimur
corea parges et eib ca maritos tantumut uirgł. dei foboe glauci id ẽ filia liauir¬
soris aide omaebiae Idc̃ uxor:ios abeneipsa dulcis enim ẽ propria manu quae¬
sita uindicta undeplus dolet iuno alienis seuiribus nitruteorut inferorũ sicut

Expanded text:
 ei vires detrahit, ut est «insulae Ionio in magno» et «sub Ilio alto». Et ob hoc mutant accentum; in Latino enim sermone cum paenultima corripitur antepaenultima habet accentum, ut hoc loco ‘unius ob noxam’ et contra «unius ob iram prodimur». ‘Noxam’ pro ‘noxiam’. Et hoc interest inter noxam et noxiam, quod ‘noxia’ culpa est, ‘noxa’ autem poena. FVRIAS amorem, ut in Bucolicis «seu quicumque furor». OILI Oilei. Et non vacat; nam et duo Aiaces fuerunt, et ambo furuerunt, sed ira Telamonius, hic amore. Et est graeca figura, si dicamus ‘Aeneas Anchisae’ et subaudiamus ‘filius’. Hac autem figura utimur circa patres et circa maritos tantum, ut Vergilius «Deiphobe Glauci», id est ‘filia’, et «Hectoris Andromache», id est ‘uxor’. IPSA bene ‘ipsa’; dulcis enim est propria manu quaesita vindicta. Vnde plus dolet Iuno alienis se viribus niti, ut Aeoli vel inferorum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
iomica mihs Orineenim quod contra inimicos petimus iustum e modus peti¬
tionis iẽ et dis sice corpor& pontor emuneratio sunt mihibis septempraestam¬

Expanded text:
inimica mihi» - omne enim quod contra inimicos petimus iustum est - modus petiinimica mihi» - omne enim quod contra inimicos petimus iustum est - modus petitionis est «et dissice corpora ponto», remuneratio «sunt mihi bis septem praesta
Abbreviated transcription (Latin):
fedeboo ẽ. lapidib: occisa ut ipse et cesa iungebant foeder a porcaset pisemene
et laxas sciret da reiuissus habenas ꝑmansit intrans latione uis sus aut emob
hoc posuit quia suonihil facit imperio Nãtolle hocaet maior ẽ. omnib: dus
siad eius uolunta tempos sunt elementa confundi ut ipse a eolus mibi ius sacapes¬
sonifas ẽ simuluentorũ ostendituruis. quibus parum fuerat montem sipe¬
poni nisi et negem acciperent qui ips equoq: alieno pareret imperio ÷Adque
proa pud quemait supra saeole rhecoricum ẽ. in omnipetitione haec obser¬
uane ut pos sit prȩstare qui petitur id ẽ. ut sit possibilitas. ut sit res iusta
quae pecitur ut habeat modum petitio ut sequatur remuneratio et sciendume
secundumbunc ordinem omnes petitiones formare uirgilium. ut in hoc loco
pos sublitas .ẽ. et mulcerededit fluctus et tollere uento: iust a petitio e gens

Expanded text:
foede, foede, ET LAXAS SCIRET DARE IVSSVS HABENAS permansit in translatione. ‘Iussus’ autem ob hoc posuit, quia suo nihil facit imperio - nam tolle hoc, et maior est omnibus dis, si ad eius voluntatem possunt elementa confundi; ut ipse Aeolus «mihi iussa capessere fas est». Simul ventorum ostenditur vis, quibus parum fuerat montem superponi, nisi et regem acciperent, qui ipse quoque alieno pareret imperio. AD apud quem, ut supra. AEOLE rhetoricum est in omni petitione haec observare, ut possit praestare qui petitur, id est ut sit possibilitas, ut sit res iusta quae petitur, ut habeat modum petitio, ut sequatur remuneratio. Et sciendum est secundum hunc ordinem omnes petitiones formare Vergilium, ut in hoc loco possibilitas est «et mulcere dedit fluctus et tollere vento’, iusta petitio est «gens
Abbreviated transcription (Latin):
qetdiereno e elemienta sunt T erramare aer acther Sed ho e locu nite pterinisit
aedierrem. qui a uenti nonturbant superiora ut lucanus pacoi sunuina tepcert resit
autoecareas aut maria aut aerem Nã caclum hocloco proaere posuit. ut lucrecius
inhoe caele quidicitur aer: ferant auferant et ẽ aferesi syrapidiu eloces ut supra
uoruaastꝗr uerrere ẽ trahere a rete quod uerriculũ dicitur : E aust g supra¬
cipalitas uerbi uerro uerris p̃teritum uersi Vndeetfit participiũ aersu
eg oiuopitertimet non sibi sed elementis. neturbentur eruptione uentorum
ut sibellorũ tempore dicas uirũ fortem timere non sibi sed liberis suiss moleq
et montis id ẽ niolem montis et ẽ figura ut unares induas diuidatus meteo
causa interposita coniunctione ut alio locopateris libamus et auro idẽ. pa¬
teris aureis  foedere modolege alias pace quȩ fit interdimicantes foedus
dutem dictum uł a fecialib: id ẽ sacerdotibus ꝑ quos fuint foedera uł a ponca

Expanded text:
tuor elementa sunt, terra aqua aër aether. Sed hoc loco rite praetermisit aetherem, quia venti non turbant superiora, u , sed aut terras aut maria aut aerem. nam caelum hoc loco pro aere posuit, ut Lucretius "in hoc caelo qui dicitur aeVERRANTQVE ‘verrere’ est trahere, a rete, quod ‘verriculum’ dicitur. Est autem principalitas verbi ‘verro’ ‘verris’, praeteritum ‘versi’, unde et fit participium ‘versuErgo Iuppiter timet non sibi, sed elementis, ne turbentur eruptione ventorum, ut si bellorum tempore dicas virum fortem timere non sibi, sed liberis suis. MOLEMQVE ET MONTES id est molem montis. Et est figura, ut una res in duas dividatur, metri causa interposita coniunctione, ut alio loco «pateris libamus et auro», id est pateris aureis. FOEDERE modo lege, alias pace quae fit inter dimicantes. ‘Foedus’ autem dictum vel a fetialibus, id est sacerdotibus per quos fiunt foedera, vel a porca
Abbreviated transcription (Latin):
tes hic aperteostendit quod sit luctantes :maguo cumiur muembontis
noncir cumimontis claustra sed cum magno montis muriure fremebant
etuodoir pensuss st efremebant ut etiamantra possent sonare Celsa aree secundũ
quod superius dix imus uenti en irim lius dep̃ henduntur ex alto sedet uo notintur
sed eurat A pndantiquosen sed considerat significabat ut aliolo oatt enotiuta

Expanded text:
TES hic aperte ostendit quid sit ‘luctantes’. MAGNO CVM MVRMVRE MONTIS TES hic aperte ostendit quid sit ‘luctantes’. MAGNO CVM MVRMVRE MONTIS non circum montis claustra, sed cum magno montis murmure fremebant. Et est maior sensus: sic fremebant ut etiam antra possent sonare. CELSA ARCE secundum quod superius diximus. Venti enim melius deprehenduntur ex alto. SEDET non otiatur, sed curat; apud antiquos enim ‘sedet’ ‘considerat’ significabat, ut alio loco ait «Turnus
Abbreviated transcription (Latin):
siciliae appellantur a coliae abaeolo rege ippote filio licet habeant et propria
nomin& unde et uirgł ait aeoliã liparẽ poetȩ quidẽ fingant huno guegonuece
uentorũis edut uars odicit r ex fuit in sularũ exquanũ pebuliset fum cionles¬
nentinsulat p̃dicens futura fabra uentorũ Nnde abimperitas ii suie pentos
sua potestate pcuner ehic illic ut superius biccurnus fat uasto antro fesica
sarratione hoc fingit pocta naturaleenim ẽ ut loca concaua elema sint uepitis
łuctanton elaborantes egredis omoras graues sonisenoratem peseatusrop nt¬
thon ordo aut emtalis e aeolus uentos et tempes tates sonoras uastio antrop ur
doninelis nt carcere frenat ec trans latio ẽ. ꝑpoeticã licentiã facctdo Cdoc uon
autem e undecumq probuibemur exiredictus quasi arcer a barcendo. locua
aut̃ in quos eruantur noxii carcerẽdicimus numen otantũ singulesurdude

Expanded text:
Siciliae, appellantur Aeoliae ab Aeolo rege, Hippotae filio, licet habeant et propria Siciliae, appellantur Aeoliae ab Aeolo rege, Hippotae filio, licet habeant et propria nomina. Vnde et Vergilius ait «Aeoliam Liparen». Poetae quidem fingunt hunc regem esse ventorum, sed, ut Varro dicit, rex fuit insularum, ex quarum nebulis et fumo Vulcaniae insulae praedicens futura flabra ventorum ab imperitis visus est ventos sua potestate retinere. HIC illic, ut superius «hic currus fuit». VASTO ANTRO physica ratione hoc fingit poeta; naturale enim est ut loca concava plena sint ventis. LVCTANTES elaborantes egredi. SONORAS graves sonis . Et est tempestatis epitheton. Ordo autem talis est, ‘Aeolus ventos et tempestates sonoras vasto antro premit’. AC VINCLIS ET CARCERE FRENAT translatio est per poeticam licentiam facta. Carcer autem est undecumque prohibemur exire, dictus quasi ‘arcer’ ab arcendo. Locum autem in quo servantur noxii ‘carcerem’ dicimus numero tantum singolari, unde
Abbreviated transcription (Latin):
obenu inimbi nunouentos significant plerum q biubes ut iuliuepsi eirgo
proutlocus fuerit intellegamus proprietamena uinbiuocantue taepentnopi
etecipites pluuiat nampluuias dicimus lentas et iugeso locofaet eartiunoplo¬
nauit alio locofeta armis sciendum ẽ autemfactã dici et grauidã et partu libera¬
tauit fecerat et uiridifoctã mauortis inantuepea duter eam fuinsin suata
quod pueris p̃bebatur ostendit Item foetã grauidã ilolo co osterdinonlosoeo
gnaue temptibunt pabula foctas ergoquia focta medius sermo ẽ benchoelocoepi¬
t hethondis ereuit dicens grauis foetas ut bonum facinus et malun facinus dicini
Sonum uenenũ et malum uenenũ austris figura eicelebrata a queduar plrũ fuegt
s prus pnegenere legerat apad enniũ furentib uentis sed quasi ospesũ fuirt
et posuit austris prouentis : Aeoliã uenit nouem in sulae quaesunt posefiogrimn

Expanded text:
ORVM ‘nimbi’ nunc ventos significant, plerumque nubes, vel pluvias; ergo prout locus fuerit intellegamus. Proprie tamen ‘nimbi’ vocantur repentinae et praecipites pluviae; nam pluvias dicimus lentas et iuges. LOCA FETA nunc ‘plena’, ut alio loco «feta armis». Sciendum est autem ‘fetam’ dici et ‘gravidam’ et ‘partu liberatam’, ut «fecerat et viridi fetam Mavortis in antro»; enixam autem eam fuisse lac, quod pueris praebebatur, ostendit. Item ‘fetam’ ‘gravidam’ illo loco ostendit, «non insueta graves temptabunt pabula fetas». Ergo, quia ‘feta’ medius sermo est, bene hoc loco epitheto discrevit, dicens ‘graves fetas’, ut ‘bonum facinus’ et ‘malum facinus’ dicimus, ‘bonum venenum’ et ‘malum venenum’. AVSTRIS figura est celebrata apud Vergilium, et est species pro genere. Legerat apud Ennium «furentibus ventis», sed quasi asperum fugit et posuit ‘austris’ pro ‘ventis’. AEOLIAM VENIT novem insulae, quae sunt post fretum
Abbreviated transcription (Latin):
regis troianorũ filic honores autemdix̃ uł propt̃ ministeriũ poculorũ ad qđ¬
liabitus .ẽ. remota ebeiunonis filia quod exbibuit dis uł quod intersidera col¬
locatus a quarii nomen accepit stiis accensa superbis super aut debisaut
super metũ cartaginis his quoq: accensa sreliquias ut stet uersus geminauit .i
uã inprosiceeliquias dicimus atq inmitis achille benes ecundũ homenum
ginteritu ust forspalo sic aeneas inseeundo post omniũ casum priami separa¬
ut interitũ ut forsitan et priami fuerint quaefata r equurar in initens aiute
dis etiamcirea extinetũ erudele Mchille propomo eote lentor det u ꝑsiosi liteo
ram quep lirumq prosibilobabetur tionsolum necersecatus sedethutun pbuato ter
ausut selastius ꝓ prancipio urbis abellãper sima codomieũ dedrbiodi aut ẽ ⁊frtui
densinationis gsuitiuo Actifatis siodio unonis fatigabanturi quomododient aetifieis

Expanded text:
regis Troianorum, filii. ‘Honores’ autem dixit vel propter ministerium poculoruregis Troianorum, filii. ‘Honores’ autem dixit vel propter ministerium poculorum, remota Hebe, Iunonis filia, quod exhibuit diis vel quod inter sidera conlocatus aquarii nomen accepit. HIS ACCENSA SVPER ‘his super’ aut de his, aut super metum Carthaginis his quoque accensa. RELLIQVIAS ut stet versus geminavit l, nam in prosa ‘reliquias’ dicimus. ATQVE INMITIS ACHILLI bene secundum Homerum segregat duces a populo; sic Aeneas in secundo post omnium casum Priami separavit interitum, ut «forsitan et Priami fuerint quae fata requiras». ‘Inmitem’ autem dixit etiam circa extiram, quae plerumque pro sibilo habetur non solum necessitatis sed etiam euphoniae causa, ut Sallustius «a principio urbis ad bellum Persi Macedonicum». Detrahitur autem s tertiae declinationis genetivo. ACTI FATIS si odio Iunonis fatigabantur, quo modo dicit ‘acti fatis’?
Abbreviated transcription (Latin):
dut aegir sunt ebit pathos habeant hi qui patos habent it aut leeti sunt debent pones
quod etiã marofecit Namut repostus et poragite deennio transtulit integris
uto et ipsis utimur et eorũ exemplo alussiudiciũ paridis Nota fabula paride
erouenere contra inonẽ mineruamq: uidicas sessp̃taeq iniuria formacd
efer gesis. e hoc enim fuit iudiciũ paridis utq particula uacet sicut illo loco
dixitq et p̃lia uoce diremit licet multis separent dicentes aliud. ec̃in lico¬
qua enim coniunctio ponitur nisuinterduas res et sp̃teforma& referunt ad
antigonẽ la omedentis filiã quam aiunone propt̃ formae arrogantia in eicod¬
nia constateẽ conuersa et genus inuisũ propt̃ dardanũ iouis et det de filio
at lantis filiũ a quo origo troranadeducitur iraptestu prati alibi etrapia
garamanti denrmpha itemraptas sinemore sabinas  animedis honores troi

Expanded text:
aut integri sint aut pathos habeant, hi qui pathos habent ita ut lecti sunt debent poni, aut integri sint aut pathos habeant, hi qui pathos habent ita ut lecti sunt debent poni, quod etiam Maro fecit; nam et «repostus» et «porgite» de Ennio transtulit; integris autem et ipsis utimur et eorum exemplo aliis. IVDICIVM PARIDIS nota fabula, Paridem pro Venere contra Iunonem Minervamque iudicasse. SPRETAEQVE INIVRIA FORMAE epexegesis est - hoc enim fuit iudicium Paridis - ut ‘que’ particula vacet, sicut illo loco «dixitque et proelia voce diremit». Licet multi separent dicentes aliud esse; numquam enim coniunctio ponitur nisi inter duas res. Et ‘spretae formae’ referunt ad Antigonen, Laomedontis filiam, quam a Iunone propter formae adrogantiam in ciconiam constat esse conversaaelicis filium, a quo origo Troiana deducitur. RAPTI stuprati, ut est «rapta Garamantide nympha» et «raptas sine more Sabinas». GANYMEDIS HONORES Troi,
Abbreviated transcription (Latin):
nendum ẽ Sum ip saloquitur quod sinulla personasit. ad poctam : efertu ꝑfuno eigo
nere rissier ꝑsena pocte uontelleg e idum e sicipseinalio lo comirantur dona aenene miran¬
tur intũ flagrantis q. denuultus pantem adseretilit part maditios qui de tugae mira¬
ponatutrd aitor iot estitonomas iarẽ noneplitetomquae fit quotiens on oproprio nomine
pori fieler cumi. significat aopeen nominũ dat partioipuis uł contra c uuentib annis
uelledix isti Cantsargis ilicenim eã coliomnib notum e mrgos inniumeeo angu¬
hamgrenenss neutnt ẽ ut oratius aptũ dicet equis argusdites qs micenas inplut al
numeromasculint ut hi argi ceterũ diriuatio nominis arguos fecit nonasigolical¬
sae irarũ nunc dep̃teritis loquitur sAltamente nepostum seor eta tcondits: fau¬
postum autem sincope ẽ unamenim demediosyllabã tulit sed cum omnes sormones

Expanded text:
rendum est, cum ipsa loquitur; quod si nulla persona sit, ad poetam refertur. Nunc ergo rendum est, cum ipsa loquitur; quod si nulla persona sit, ad poetam refertur. Nunc ergo ‘veteris’ ex persona poetae intellegendum. Sic ipse in alio loco «mirantur dona Aeneae, mirantur Iulum flagrantisque dei vultus» partem ad se rettulit, partem ad Tyrios, qui deum esse nesciebant. SATVRNIA antonomasia est, non epitheton; quae fit quotiens pro proprio nomine poeta plerumque significationem nominum dat participiis, vel contra, ut «volventibus annis»; velle dixisti». CARIS ARGIS illic enim eam coli omnibus notum esgeneris neutri est, ut Horatius «aptum dicet equis Argos ditesque Mycenas», in plurali numero masculini, ut ‘hi Argi’. Ceterum derivatio nominis ‘Argivos’ facit, non ‘Argos’. CAVSAE IRARVM nunc de praeteritis loquitur. ALTA MENTE REPOSTVM secreta, recondita. ‘Repostum’ autem syncope est; unam enim de medio syllabam tulit. Sed cum omnes sermones
Abbreviated transcription (Latin):
ut ceciditq: superbum ilium i uenturũ excidio ad excidiũ nota figuro libiae cara¬
ginis et prouinciã prociuitate posuit dicta autemlibia uł quodinde libis flathes
africus uł ut uarro ait quasi niniuia id .ẽ egens pluuiae sic salustius caeloterrũ¬
que penuria aquarumgioluere parcas A fil otraxit uoluere una enim loquit᷑
alterascribit alia fil adeducit et dictaes unt parcȩcata antifras in quod null
parcant sicut lucus a non lucendobellũ anulla rebella ld metuens id timens de¬
futur oenintimonẽ odium de p̃teritis metuebat ergo carthagini odium autem
habebat propt̃ causas sequent es et .ẽ deutroq: exemplũ conueniunt quibus
aut odiumorede letrranni aut metus acererat ueteris belliquantum¬
adusrgilũ pertinet antiou siadiu nonem neferas diugesti. T unc autem adꝑsonã refe¬

Expanded text:
ut «ceciditque superbum Ilium». VENTVRVM EXCIDIO ad excidium. Nota figura. LIBYAE Carthaut «ceciditque superbum Ilium». VENTVRVM EXCIDIO ad excidium. Nota figura. LIBYAE Carthaginis, et provinciam pro civitate posuit. Dicta autem Libya vel quod inde Libs fiat, hoc est Africus; vel, ut Varro ait, quasi ΑΙΠΙΥΙΑ, id est egens pluviae. Sic Sallustius «caelo terraque penuria aquarum». VOLVERE PARCAS a filo traxit ‘volvere’; una enim loquitur, altera scribit, alia fila deducit. Et dictae sunt Parcae κατὰ ἀντίφρασιν, quod nulli parcant, sicut lucus a non lucendo, bellum a nulla re bella. ID METVENS de futuro timor est, odium de praeteritis. Metuebat ergo Carthagini, odium autem habebat propter causas sequentes. Et est de utroque exemplum «conveniunt quibus aut odium crudele tyranni aut metus acer erat». VETERIS BELLI quantuVergilium pertinet, antiqui; si ad Iunonem referas, diu gesti. Tunc autem ad personam refe
Abbreviated transcription (Latin):
dauocatcu rrus aut uerecurrui quo secundum homerũ inbellouticur aut repsom
signi ficat quadeorui simulacraporitantur t hensa autem cumaspirationẽ scrabitur
pluralis ei singularis numena connectuntur r espondemus uicinore ut ec ceboelo co
curripionarmis i es pondit eademet in diuersis generib e obseruatio ut magis uci nosis¬
et fouet ut regnum eẽ pos sit duciductum irunfinitiui modiapassiuotei pusp̃¬
sens profuturo posuit: et uerbum prouerbo ut supra ostensume naudi enat nio uib
auta fatis nonenimomnia numinababent diuina difaculta tepo denq: nqnoos
quidema pouosuas ponte diumat. Nt ẽ qua ephebopaten omneortens mibe phoeb
nomanis excidium cartaginisitirias arces chartaginem dicut uduuimtorousc ondi¬
dem olim quatidoq: trdaenimtempora significat p̃teritũ ut olimarbos nam
manis laudat autẽ corumimperiũ dicendo populũ regem is uperbum nobilens¬

Expanded text:
ocat». CVRRVS aut vere currum quo secundum Homerum in bello utitur, aut thensam ocat». CVRRVS aut vere currum quo secundum Homerum in bello utitur, aut thensam significat, qua deorum simulacra portantur. ‘Thensa’ autem cum aspiratione dicitur ἀπpluralis et singularis numeri conectuntur, respondemus viciniori, ut ecce hoc loco ‘currui’, non ‘armis’ respondit. Eadem et in diversis generibus est observatio, ut magis vicino, set fovet, ut regnum esse possit. DVCI ductum iri. Infinitivi modi a passivo tempus praesens pro futuro posuit, verbum pro verbo, ut supra ostensum est. AVDIERAT a Iove aut a Fatis. Non enim omnia numina habent divinandi facultatem. Denique ne ipse quidem Apollo sua sponte divinat, ut est «quae Phoebo pater omnipotens, mihi Phoebus Romanis excidium Carthaginis». TYRIAS ARCES Carthaginem dicit, quam Tyrii condi olim quandoque. et tria tempora significat: praeteritum, ut "olim arbos, numanis. laudat autem eorum imperium dicendo 'populum regem'. late re
Abbreviated transcription (Latin):
tria later ahebene it aliam superimaris. inferialpium Vnde collendi erroris causa
adiecit contratiberina ostia quae in in fero maris sunt slonige ualdes dlustius longe
cuius reit diues equumdiues pictai uestis et auriiungentes tantum gent̃ ocasuisstu¬
dusq: as perrimabelli caus a mostendit mirabilemdicens hos. eẽ bellicosos et diuites
cumotiosa sempersit opulentia iureergo hanodiligit iuno Et uult orbis regna sor¬
gentiante uigł utitur nerebus fabulosis aperteutatur poetarumlicentia¬
quasiopinionem sequitur et pertransitũ poeticoutitur mor enpostbabit onutineouo¬
temapta siions creundis habit& toamq in superiore uersudix̃ magis ut etiã origiuia liloco
serueturaffectio samo siciuuenalis et samia genetrix quaedelectatur dtina figu
dicere ulio Armains tructa armis cunonẽ inaliolo corsentestotiturt fuit e pcesuro¬

Expanded text:
tria latera habere Italiam, superi maris, inferi, Alpium; unde tollendi erroris causa tria latera habere Italiam, superi maris, inferi, Alpium; unde tollendi erroris causa adiecit ‘contra Tiberina ostia’, quae in infero mari sunt. LONGE valde. Sallustius «longe cuius rei, ut «dives equum, dives pictai vestis et auri», iungentes tantum genetivo casui. STVDIISQVE ASPERRIMA BELLI causam ostendit mirabilem, dicens hos esse et bellicosos et divites, cum otiosa semper sit opulentia. Iure ergo hanc diligit Iuno et vult orbis regna sorgenti arte Vergilius, ne in rebus fabulosis aperte utatur poetarum licentquasi opinionem sequitur et per transitum poetico utitur more. POSTHABITA non ‘contempta’, sed ‘in secundis habita’; namque in superiore versu dixit ‘magis’, ut etiam originali loco servetur adfectio. SAMO Sic Iuvenalis «et Samia genetrix quae delectatur harena». Hdicere ‘illic’. ‘Arma’ instructam armis Iunonem in alio loco ipse testat
Abbreviated transcription (Latin):
quadeno uaeint mimia et enimira ẽ. qua epietatis non habet considerationem et hoc
qua dem secundum stoicos dicit sed miratur curtantum Namep icureidicunt d eos hũ¬
ma naperon eurarep enitusstantene quasi exclamatio ẽ mirantis ÷animis caclestib
dis superis nami a pudin feros constat eẽ iracundiamubi sunt furiae surbs antiqua
Arat aruss aieta ab srbe quodanti quaeciuitates in orbemfiebant uł ab urse parte
a romanis et condita unde et antiquã accipe et ad comparationem istius quaenunc ẽ
et rora anti quior est grritenuere colonide ẽ qua namant namque antiqui per
csimeges indicere quod nos interposito pronomine ex primimus item .ẽ locus ita¬
liamngrai cognomine dicunt de .ẽ quem coloni autemdicuntur cultores aduenae et
nos detrro constatuenis se. qui cartaginem condiderunt ut alia in contra constat

Expanded text:
ntitate quaerit; nimia etenim ira est quae pietatis non habet considerationem. Et hoc ntitate quaerit; nimia etenim ira est quae pietatis non habet considerationem. Et hoc quidem secundum Stoicos dicit. Sed miratur cur tantam. Nam Epicurei dicunt deos humana penitus non curare. ‘Tantaene’ quasi exclamatio est mirantis. ‘Animis caelestibus’ dis superis; nam apud inferos constat esse iracundiam, ubi sunt Furiae. VRBS ANTIQVA FVIT ‘urbs’ dicta ab orbe, quod antiquae civitates in orbem fiebant, vel a buri parte a Romanis est condita; unde ‘antiquam’ accipe et ad conparationem istius quae nunc est, et Roma antiquiorem. TYRII TENVERE COLONI deest ‘quam’. Amant namque antiqui per epexegesin dicere quod nos interposito pronomine exprimimus. Item «est locus Hesperiam Grai cognomine dicunt» deest ‘quem’. ‘Coloni’ autem dicuntur cultores advenae, et hos de Tyro constat venisse qui Carthaginem condiderunt. ITALIAM CONTRA constat
Abbreviated transcription (Latin):
nasunt stolia eius uumine meretoergodubitat quod eius leserit numen aeneas: ditam
dicunt separandum eẽ ut deodio iunonis nondubitet. querat autem quodaliu adn¬
men iẽ lacsum quotium itaẽ lae soideo trahitur in ambiguitatem et requiriti
quo iu nonis oumemilaesit aeneas quia in ipsum certa nonerant odia sed ingentem propt᷑
causas paulopost dicendas :ͥ uoluere casus id ẽ casibus uolui et ẽ figura y ppalaeꝙ¬
fit quotiens cumq per contrarium uerba intelleguntur sicalibidare classibus as¬
toos cumuenitis naues demus non nauib: uentos itemanimũ quelab antem inpulit
hoe .ẽ. in pellendo fecit labantem si te signem pietate uinum quia patrem et deos penates
detroia sustulit : Ethicos tendit merito seinuocas semusam nã siiuistus ẽ aeneas curodio¬
de crum laborat nt auitȩ neanimis E ÷ r. hiciam non de qualitate iracundiae sed de qua¬

Expanded text:
na»; sunt et alia eius numina. Merito ergo dubitat quod eius laeserit numen Aeneas. Alii tamen na»; sunt et alia eius numina. Merito ergo dubitat quod eius laeserit numen Aeneas. Alii tamen dicunt separandum esse, ut de odio Iunonis non dubitet, quaerat autem quod aliud numen est laesum. ‘Quo numine laeso’ ideo trahitur in ambiguitatem et requirit in quo Iunonis numen laesit Aeneas, quia in ipsum certa non erant odia, sed in gentem propter causas paulo post dicendas. VOLfit quotienscumque per contrarium verba intelleguntur. sic alibi "dare classibus austros" , cum ventis naves demus, non navibus ventos. item "animumque labantem inpulit" , hoc est inpellendo fecit labantem. Ad v. 10 Insignem pietate virum quia patrem et deos penates de Troia sustulit. et hic ostendit merito se indeorum laborat? TANTAENE ANIMIS CAELESTIBVS IRAE hic iam non de qualitate iracundiae sed de qua
Abbreviated transcription (Latin):
duas s esiuidum etipsam oropositionem mis cent in socationis quuochi nuteoanoeir
homerus fecit Namq hoc melius ẽ lucanus tamen epsu peedone muertio pnansoeuo
Seruondumeut non inomnib carminibus num̃ aliquod inuoeetura nisicumalicqiis
ultuandum e pos sibnlit aitiem÷ equirimus hinc in artepoetiea henatius. noreehens
inter sit ausi dignus uindice nodus inciderit S eneergo in uocat uuns l nes aninis¬
potera pors eira numins nos st Iteminnonolibro ñisiadderet uno ui resanimis
minis tret qiuis ereder ee turnum euasis sede castris : quotiumine leso quo in quo in quacausa
ernee sebtmus casus et communis el ocutio dicimus enim quocelesisẽ ealia exx positio iusãq
pino riultaliabet numinaẽ euretis qua eutitur curru ethasta ut .ẽ hic illius armahio curris
fuitꝰ elucina quae anmubus ñ ẽ Ee iuno lucina feropem c̃ regina ut quae diuũ incedoregi¬

Expanded text:
duas res faciunt et ipsam propositionem miscent invocationi, quod in utroque opere Homerus fecit; namque hoc melius est. Lucanus tamen ipsum ordinem vertit; primo enim servandum est, ut non in omnibus carminibus numen aliquod invocetur, nisi cum aliquid ultra humanam possibilitatem requirimus. hinc in arte poetica Horatius "nec deus intersit nisi dignus vindice nodus inciderit" . bene ergo invocat Vergilpoterat per se iram numinis nosse. Item in nono libro nisi adderet «Iuno vires animumque ministrat», quis crederet Turnum evasisse de castris? QVO NVMINE LAESO ‘quo’ ‘in quo’, ‘in qua causa’, et est septimus casus et communis elocutio; dicimus enim ‘quo te laesi’. Est et alia expositio. Namque Iuno multa habet numina: est Curitis quae utitur curru et hasta, ut est «hic illius arma, hic currus fuit»; est Lucina quae partibus praeest, ut «Iuno Lucina fer opem»; est regina, ut «quae divum incedo regi
Abbreviated transcription (Latin):
liur significat Simillima somno cicero simillimũ dõ iudico nagenit uo debuexiliuns
Sudentu fiouis sime inuenio admirans: Cũ in uenis sẽ ad miratus sumexili& adexiluus
Sonatius costrsimet ũ sensit dicens exilio quasi deilio Namlongae: miserabile anlnus
aiũse quod addidit uulgus sic statius. undehoc examenetura toribi sepi dosorms
oribus q e uolebant et poterant : lucifer idȩ̃ ut troganis uidetur sic alibi tibi deserit be¬
perbs sote ullibenit opori ueleccidere putintur sideraunde uideriuelin cipiunt u
desinunt Nulet etdiem quialucis c̃ prȩuius opis ferendi auxil iscesside ẽ igitur¬
Aesontem ut ostendit in uiui idam significat

Expanded text:
lium significat. SIMILLIMA SOMNO sic Cicero «simillimum deo iudico». Nam genetivo debuit iungi. lium significat. SIMILLIMA SOMNO sic Cicero «simillimum deo iudico». Nam genetivo debuit iungi. SIC DEMVM novissime. INVENIO ADMIRANS cum invenissem, admiratus sum. EXILIO ad exilium. Donatus contra metrum sensit, dicens ‘ex Ilio’, quasi ‘de Ilio’; nam longa est. MISERABILE VVLGVS magnum est quod addidit ‘vulgus’. Sic Statius «unde hoc examen, et una tot miserae». ANIMIS OPIBVSQVE et volebant et poterant. LVCIFER IDAE ut Troianis videtur. Sic alibi «tibi deserit Hesperus Oetam»; illinc enim oriri vel occidere putantur sidera, unde videri vel incipiunt vel desinunt. DVCEBATQVE DIEM quia lucis est praevius. OPIS ferendi auxilii. CESSI deest ‘igitur’. MONTEM ut ostendit in nono, Idam significat.
Abbreviated transcription (Latin):
tuenus duoffatres cumeos prouincia una nonferret in sorte miserunt ut diuisis copu
proficis canofirunus ad nouas sedes que rendas Profectus terenus ẽ quiex suo mernne
tus fosscerranos uocauit lidia autem dictaẽ inqua frat remanserat unde nuno censut
nam qũillic atage saruspicinam repertam. Vtlucanus meminit Sed conditor arts fin¬
mus ut dicit noliflere necenim captiua sunt. Aaale enimplerique dicunt quia hibes
uus i ocatim setuitũ ut seruiam modo gerundi ẽ : Pardonus. Laus ameuorib guutus
lus acognntiom essusoris inquibus colitur nuaoque ualere cedentis sgtaficatior unci
et mortuis dicitur ut salue maxime palla eternumq ualenati Serua commur pa iuo¬
rem propterfutura nouercam commendatur asanius : Manus effugit imago qug non

Expanded text:
Tyrrhenus duo fratres, cum eos provincia una non ferret, in sortem miserunt ut divisis copiis Tyrrhenus duo fratres, cum eos provincia una non ferret, in sortem miserunt ut divisis copiis proficisceretur unus ad novas sedes quaerendas. Profectus Tyrrhenus est, qui ex suo nomine Tuscos Tyrrhenos vocavit. Lydia autem dicta est, in qua frater remanserat. unde nunc traxit,  constat namque, illic a Tage aruspicinam repertam, ut Lucanus meminit "sed conditor artis finmus, ut dicat: noli flere, nec enim captiva sum. Male enim plerique dicunt, quia habes uxorem paratam. SERVITVM ut serviam; modus gerundi est. DARDANIS laus a maioribus. NVRVS laus a cognatione. HIS ORIS in quibus colitur. IAMQVE VALE recedentis significatio est; unde et mortuis dicitur, ut «salve, maxime Palla, aeternumque vale». NATI SERVA COMMVNIS AMOREM propter futuram novercam commendatur Ascanius. MANVS EFFVGIT IMAGO quasi im
Abbreviated transcription (Latin):
bre inferorũ. Siculixes in homero apud inferos umbrã herculis cernit quia post
mortem umbra inferos anima caelũ petunt : maior imago quia umbra maior ẽ
unde etiã morientib: datur. ut nec longũ lactaberẽ qͣuoq facta pros pectant post
ramdare ut indulgent uposine numine diuu sine fati: necessitate ut enĩ stati¬
scansioneundemult ci hancinulti assyllabam detrabunt sitamenuis fide seruata scande¬
sosst conuersio ađeniunt nec ti binc comitem et potest scandi persina lrphams oliten
facene momts et cadi quod suꝑfluum ẽ zArandũ: Quia legimus subtrabitur q solũ nor
snenerite dixit nunc arandũihesperium u sequenti epitheto tealiã abhis pania segregauit
quacet ipsehesperia dicitur : lidius trbris tus cusdictus lidius a fratre talreni Namleduse

Expanded text:
brae inferorum. Sic Vlixes in Homero apud inferos umbram Herculis cernit, quia post brae inferorum. Sic Vlixes in Homero apud inferos umbram Herculis cernit, quia post mortem umbrae inferos, animae caelum petunt. MAIOR IMAGO quia umbra maior est unde etiam morientibus datur, ut «nec longum laetabere; te quoque fata prospectant paria»ram dare’, ut «indulgent vino». SINE NVMINE DIVVM sine fati necessitate; ut enim Statiscansione: unde multi ei 'hinc', multi 'as' syllabam detrahunt. si tamen vis fide servata scandere, sit conversio, ut 'eveniunt, nec te hinc comitem', et potest scandi per synalipham. aliter facere montis et caeli, quod superfluum est. ARANDVM quia legimus «subtrahiturque solum», non inmerito dixit nunc ‘arandum’. HESPERIAM sequenti epitheto Italiam ab Hispania segregavit, quae et ipsa Hesperia dicitur. LYDIVS THYBRIS Tuscus, dictus ‘Lydius’ a fratre Tyrrheni. Nam Lydus et
Abbreviated transcription (Latin):
bantur hiquierant a paere opressi sicut docet inxii statius hoc asilũ etiã romulus i¬
mitatus ẽ unde ẽ quem romulus acer asilum retulit non statuit: foenix. achillis ma¬
gister : huc proilluc:Gata sensus persarũ lingua et ẽ numeri singularis tantũ: mensȩ
q d. postquam ex cessere omnes aditis: captiuaq uestis procaptiuorũ et ẽ nota elocu¬
no longo ordine longa multitudine ut in i unde omnes longo ordine posset. Cũ
imdicat per ordinem uocos iactare quae contraria sunt latere cupienti. et in qui¬
mli officiũ aduocem transtulit ẜ ropter noctem : Noces uero qui aiterũ iterũque
iocauit : tectis. Pertecta et ẽ antiptosis : Infelix simulacrũ mihi non sibi. ut quae potui
infelix persimulacrũ autem a pothoesin ostendit quia simulacra deorũ sunt um¬

Expanded text:
ebantur hi qui erant a patre oppressi, sicut docet in duodecimo Statius. Hoc asylum etiam Romulus iebantur hi qui erant a patre oppressi, sicut docet in duodecimo Statius. Hoc asylum etiam Romulus imitatus est; unde est «quem Romulus acer asylum rettulit», non ‘statuit’. PHOENIX Achillis magister. HVC pro ‘illuc’. GAZA census, Persarum lingua. Et est numeri singularis tantum. MENSAEQVE DEORVM postquam «excessere omnes adytis». CAPTIVAQVE VESTIS pro ‘captivorum’; et est nota elocutio. LONGO ORDINE longa multitudine, ut in sexto «unde omnes longo ordine posset», cum non dicat ‘per ordinem’. VOCES IACTARE quae contrariae sunt latere cupienti. Et inquirendi officium ad vocem transtulit propter noctem. ‘Voces’ vero quia «iterumque iterumque vocavi». TECTIS per tecta. Et est antiptosis. INFELIX SIMVLACRVM mihi non sibi, ut «quae potui infelix». Per ‘simulacrum’ autem apotheosin ostendit, quia simulacra deorum sunt, um
Abbreviated transcription (Latin):
quos uenus ante prohibuerat unde ẽ et nimia aura resistat ilicet confestim hoc sign¬
ficat etilico Sed metriratioñ uariastur : Summa ad fastigia uento qui auget flãmas
ut uel uti cum flamma furentibus austris fastigia autem modo desummitate propri¬
ae dixit alibi ꝑ contrarium deimo. ut forsitan et scrobibus quae sint fastigia quae¬
rasinde ẽ et caclumque profundũ quasicuus porrosit fundus. Cum deimo fundus de
summo fastigiũ dicatur : priami patriscuis : Arcem Neuel illic confugis set llacuis
uagnis quippe illic erant omnia : lunonis a srlo templo unde nullus posset extrahi. dic¬
tũ ãsilũ quasi a srrum hoc autem non ẽ in omnib: templis. nisi quibus consecrationis
lege concessum ẽ Primo autem apud athenienses statutũ ẽ abherculis filiis quos inseq¬

Expanded text:
quos Venus ante prohibuerat; unde est «et ni mea cura resistat». ILICET confestim. Hoc signiquos Venus ante prohibuerat; unde est «et ni mea cura resistat». ILICET confestim. Hoc significat et ‘ilico’; sed metri ratione variantur. SVMMA AD FASTIGIA VENTO qui auget flammas, ut «veluti cum flamma furentibus austris». ‘Fastigia’ autem modo de summitate proprie dixit; alibi per contrarium de imo, ut est «forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras». Inde est et «caelumque profundum», quasi cuius porro sit fundus, cum de imo ‘fundus’, de summo ‘fastigium’ dicatur. PRIAMI patris eius. ARCEM ne vel illuc confugisset? VACVIS magnis, quippe illic erant omnia. IVNONIS ASYLO templo; unde nullus possit extrahi. Dictum ‘asylum’ quasi ‘asyrum’. Hoc autem non est in omnibus templis nisi quibus consecrationis lege concessum est. Primo autem apud Athenienses statutum est ab Herculis filiis, quos insequ
Abbreviated transcription (Latin):
crepta .c. ordo ẽ fato erepta creusa substitit neerrauit neuiã Nonenim dubita t
fao ee sub latũ cum audierit Non baec sine numine diuum eueniunt. Nec post ocu
us ẽ .r .n. constat nam umbrã eius uidit tantum modo ꝓlic demum hic una defuit.
iliter uitiũ ẽ natũque: Quiper aetatem matrem desiderare debuerat : deorũq rper¬
metrus uersus:uidi crudelius bene se futurus commendat maritus : Ualle recondo
binciam ostenditur nrmia multitudo : Stat Casus placet ut stat quid quid a cerbũ ẽ mor¬
tepati : Obcura limina aut per noctem obscura aut certe posticũ limina significat
retro obseruatã s sequor relego retro sequor mea uestigia limine lustro cirꝰ cũ ferõ apsã
silentia npsa quȩ terrere nondebent praecipuae inter hostes sed ut diximus naturalib:
natũ cedit si forte pedem si forte iteratione auxit dubitationem : Irruerant. Dana i

Expanded text:
EREPTA CREVSA ordo est: fato erepta Creusa substititne, erravitne via. Non enim dubitat EREPTA CREVSA ordo est: fato erepta Creusa substititne, erravitne via. Non enim dubitat fato esse sublatam, cum audierit «non haec sine numine divum eveniunt». NEC POST OCVLIS EST REDDITA NOSTRIS constat; nam umbram eius vidit tantummodo. HIC DEMVM «hic una defuit», aliter vitium est. NATVMQVE qui per aetatem matrem desiderare debuerat. DEORVMQVE hypermetrus versus. VIDI CRVDELIVS bene se futurus commendat maritus. VALLE RECONDO hinc iam ostenditur nimia multitudo. STAT CASVS placet, ut «stat quicquid acerbum est morte pati». OBSCVRA LIMINA aut per noctem obscura, aut certe posticum ‘limina’ significat. RETRO OBSERVATA SEQVOR relego, retro sequor mea vestigia. LVMINE LVSTRO oculos circumfero. IPSA SILENTIA ‘ipsa’ quae terrere non debent, praecipue inter hostes. Sed, ut diximus, naturalibus tantum cedit. SI FORTE PEDEM, SI FORTE iteratione auxit dubitationem. INRVERANT DANAI
Abbreviated transcription (Latin):
gurni uerbũ Natos humeros aut more heroũ selaudait aut cente sternendo latos
fuen ss aicedoq:  oneri figura ẽ ut succedunt muro et flamma ad sassagiani dababe
plicuist ocurolem epees sie timorem : pone ad uerbiũ ẽ atq. Edeo ultima dili aba babe
dlicint ipu eibata Focorum quia dixit arboribus obteeta reces setĩ autem elocutie
ut strata uipru: et mnequem dudum naturalia plustimet quasi et ur foris e peus
nontimet balicũ timorem sednaturalẽ propterea quia sequitur comint soncis d
tomcintem Glom erata Hagmi pͥropter illud undiq collecti in dadunt Socuse¬
trm decarbbantibas oeo conomia cerno altius intuentes cerno a enene dantntale
tum amicu noncũ utili tetemea fauens uxori quae in numerũ ministrarum ma¬
tris deum relata ẽ : Mentem Memoriam ut paulo post nec prius amissa respexi fatone

Expanded text:
gurale verbum. LATOS VMEROS aut more heroum se laudat, aut certe sternendo latos gurale verbum. LATOS VMEROS aut more heroum se laudat, aut certe sternendo latos facit. SVCCEDOQVE ONERI figura est, ut «succedunt muro et flammas ad culmina iactant». INPLICVIT puerilem expressit timorem. PONE adverbium est, atque ideo ultima syllaba habet accentum. OPACA LOCORVM quia dixit «arboribusque obtecta recessit». Est autem elocutio, ut «strata viarum». ET ME QVEM DVDVM naturalia plus timet. Quasi et vir fortis et pius non timet bellicum timorem sed naturalem propterea quia sequitur «comitique onerique timentem». GLOMERATI EX AGMINE propter illud «undique collecti invadunt». SONVStem de Corybantibus oeconomiam. CERNO altius intuentes ‘cerno’ Aeneae dant. MALE NVMEN AMICVM non cum utilitate mea favens uxori, quae in numerum ministrarum matris deum relata est. MENTEM memoriam, ut paulo post «nec prius amissam respexi». FATONE
Abbreviated transcription (Latin):
sci ante asse pro fanatũ nec praede spegreti poterat duci: Deserte Cererasiatrũ sacer¬
dote quiinsexto extinctus inducitur ut cereri quaesacrũ poli boeten ande serau
belli tmpore propt̃ decennalem obsidionẽ. ande sertȩ a filia ut nec repetita sequi
caret proserpina matrem : Religione patrũ timore et ẽ reci procũ sieteprantius tuon¬
iibi nibil es sẽ religio ẽ dicert idẽ metus item uirgilius contra multosq ineuscruati
pubannos conexa enim sunt timor et religio ut statius primus in orbe deossfirm
timer cupres sum aut̃ funebrẽ arborem bene ante templũ dete lugentis ȩẽ confinmns¬
cuipersacra manuñ e dantis sed hortantis ut collat quia sequit᷑ mebello etanto duuũ¬
sum et caederecenti ad trectare nefas scit enim grecos expollutione palladi pia culũ
cimmisisse st lumine uiuo semꝑ fluenti idẽ nituirali ut uiuoq sedilia saxo ẽ autemau¬

Expanded text:
scit ante esse profanatum; nec praedae spe Graeci poterant duci. DESERTAE CERERIS utrum a sacerscit ante esse profanatum; nec praedae spe Graeci poterant duci. DESERTAE CERERIS utrum a sacerdote, qui in sexto extinctus inducitur, ut «Cererique sacrum Polyboeten»; an ‘desertae’ belli tempore propter decennalem obsidionem; an ‘desertae’ a filia, ut «nec repetita sequi curet Proserpina matrem»? mihi nihil esse, religio est dicere" , id est metus; item Vergilius contra "multosque metu servata per annos:" conexa enim sunt timor et religio, ut Statius "primus in orbe deos fecit timorCAPE SACRA MANV non est dantis, sed hortantis ut tollat, quia sequitur «me bello e tanto digressum et caede recenti adtrectare nefas»; scit enim Graecos ex pollutione Palladii piaculum commisisse. FLVMINE VIVO semper fluenti, id est naturali, ut «vivoque sedilia saxo». Est autem au
Abbreviated transcription (Latin):
ambobus erit adfiliũ et ad patrẽ potest referri Melius ad patrem quia deascanio pot
non potest quia sequitur pone subi t coniuex etbene ire singulos facit scit enim mustiti¬
dinem facile posse dep̃hendi: Seruet autem custodiat ut et tantas seruabat filia seda
ud seruantt ripas : Vrbe egres sis hic ablatiuo iunxit ut oratius Igres sumi m aꝑrane
uecepitarrca roma salustius accusatiuo ut raro egressi fines suos er goutrũq dicimꝰ
Tumulus Modo terra tumens alias saepulchrũ. Prudenter autem circa turbatos pluri¬
bus utitu: praeceptis qui as cit timoris comitem esse obliuionem  Templum uetustũ qus
ds Bene cereris fanũ ante urbem quaede arusticorũ ẽ eclibrat aeneas. et ceferns tem¬
plum etuetustũ degit ad quod nec uiris erat ap̾ditus sicut hostes putabartr iã crencas

Expanded text:
AMBOBVS ERIT et ad filium et ad patrem potest referri; sed melius ad patrem, quia de Ascanio posAMBOBVS ERIT et ad filium et ad patrem potest referri; sed melius ad patrem, quia de Ascanio posnon potest, quia sequitur «pone subit coniunx». Et bene ire singulos facit; scit enim multitudinem facile posse deprehendi. ‘Servet’ autem ‘custodiat’, ut «et tantas servabat filia sedes» vel «servantem ripas». VRBE EGRESSIS hic ablativo iunxit, ut Horatius «egressum magna me accepit Aricia Roma»; Sallustius accusativo, ut «raro egressa fines suos». Ergo utrumque dicimus. TVMVLVS modo terra tumens, alias sepulcrum. Prudenter autem circa turbatos pluribus utitur praeceptis, quia scit timoris comitem esse oblivionem. TEMPLVNQVE VETVSTVM DESERTAE CERERIS bene Cereris fanum ante urbem esse facit, quae dea rusticorum est. Et librate Aeneas et Cereris templum et vetustum elegit, ad quod nec viris erat aditus, sicut hostes putabant; nam Aeneas
Abbreviated transcription (Latin):
roiaẽ in uobis habeo troiam. Propter illud: Has mihi seruassent sedes : Comes ire recu¬
sotantum ad solatiũ itineris quippe moriturus. ut in vii. aeneas ille meũ comitatus iter
Iult enim uirgilius etiã aneae concedere patris peritiã dixerat ille : hic distinguendum
lqam dũ sgat dum ostenduntur auspicia. Propiusq: Propt̃ illud arborib: quae obiec¬
a recessit᷑ et ẽ ordo incendia proprius uolunt aestusid c̃ Calorem unde etiã aestasi¬
dicitur: Ergo age quia consensisti et ignis propinquat age autem tionẽ modo uerbum
imporantis sed hortinđis ad uerbium ad eo ut plerũq age facite dicanus et singo¬
larem Numerũ copulemus plurali eruici ceruixcum numero singularidicitur c̃ol¬
lum significat si plurali ut amur superbiam ostendimus ut in uerbis frange ceruices

Expanded text:
TROIA EST in vobis habeo Troiam; propter illud «has mihi servassent sedes». COMES IRE RECVTROIA EST in vobis habeo Troiam; propter illud «has mihi servassent sedes». COMES IRE RECVSO tantum ad solatium itineris, quippe moriturus, ut in sexto Aeneas «ille meum comitatus iter». Vult enim Vergilius etiam Aeneae concedere patris peritiam. DIXERAT ILLE hic distinguendum. ET IAM dum negat, dum ostenduntur auspicia. PROPIVSQVE propter illud «arboribusque obtecta recessit». Et est ordo: incendia propius volvunt aestus, id est calorem. Vnde etiam dicitur. ERGO AGE quia consensisti et ignis propinquat. ‘Age’ autem non est modo verbum imperantis sed hortantis adverbium, adeo ut plerumque ‘age facite’ dicamus et singularem numerum copulemus plurali. CERVICI ‘cervix’, cum numero singulari dicitur, collum significat; si plurali utamur, superbiam ostendimus, ut in Verrinis «frange cervices».