comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malũ putant. autc̃tra ꝙ malũ . bomĩ. autꝙ nec
bonũ.. nec malũ. malũ ut bonũ. Autꝙ malũ aut̃
bonũ . nec malũ necbonũ. Hoc intellecto si qui
negabe eẽ ullã poecuniã uita syatris. aut amici.
aut deniq officiosuo. antiquiorẽ aut sua uiorẽ. ñ
hoc erit accusatori negandũ. Nã in eũ culpa
łuentꝰ aut̃ tũ fallie eũ alit̃ dec idit atq hi quisꝰ
arquunt᷑ arbitratiec̃ dicunt᷑. Vtsi qudicat᷑ aliũ oc¬
cidisse acuoluerit. ꝙ aut similitudine aut suspici¬
one. aut demonstratione falsa deceptꝰ sit. aut eum
necasse cuiꝰ testamñto ñ sit heres. ꝙ eocestam̃to se
heredẽ arbitratꝰ sit. Nonem̃ exeuentu cogicatio¬
nẽ spectarioporter&. sed qua cogitationẽ animꝰ
& speadmalesiciũ ꝓfectis sit c̃ siđerare quo animo
quidquisq faciat. ñ quo casu utat adrẽ ꝑtinere¬
in hocaut̃ loco caput illud erit accusatori. side
monstrare poterit. alii nemini causã suisse fa¬

Expanded text:
 nec bonum, malum aut bonum, aut, quod malum aut bonum est, nec malum nec bonum. hoc intellectu si qui negabit esse ullam pecuniam fratris aut amici vita aut denique officio suo antiquiorem aut suaviorem, non hoc erit accusatori negandum. nam in eum culpa utem tum fallit, cum aliter accidit, atque ii, qui arguuntur, arbitrati esse dicuntur: ut, si qui dicatur alium occidisse ac voluerit, quod aut similitudine aut suspicione aut demonstratione falsa deceptus sit; aut eum necasse, cuius testamento non sit heres, quod eo testamento se heredem arbitratus sit. non enim ex eventu cogitationem spectari oportere, sed qua cogi- tatione animus et spe ad maleficium profectus sit, con- siderare; quo animo quid quisque faciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. Hoc autem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini causam fuisse fa
Abbreviated transcription (Latin):
Locisc̃ firmationis a causaꝑ mpulsionẽ primo
pulsualiqͥd cõmiser̃. & ĩtmlitudinũ collatione
Ut applices exẽplũ. & doceas simile cõparando.
& ipsius ammiaffectionis explicatione curandũ
Vt ipsius affectionis hoc  reisit explicatio. Vt ñ
mirũ uideatursiꝙ ad facinus taliꝑ turbatione cõ¬
motꝰ animꝰ accesserit. iđut uerisimile ꝓb&: & ꝑ¬

Expanded text:
Locis confirmationis a causa per impulsionem primo IMPVLSV ALIQVID COMMISERINT, ET SIMILITVDINIS CONLATIONE. Vt adplices exemplum et doceas simile comparando. ET IPSIVS ANIMI ADFECTIONIS EXPLICATIONE CVRANDVM EST. Vt ipsius adfectionis, hoc est rei, sit explicatio. VT NON MIRVM VIDEATVR, SI QVOD AD FACINVS TALI PERTVRBATIONE COMMOTVS ANIMVS ACCESSERIT. Id est, ut ueri simile
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ &xiã quidsperauerit. Siostendi potest eiussũ
cẽ quiar guat᷑ at uoluntatẽ crimin& &iã si effectꝰ
defiut. Vt ex eo caunsã habuerit. quiatimuit. qui a
sperauit. &iã sinichil aut cõmodi aut in cõmodi ac¬
ceperit : Nã opinio duplicit̃ fallit homines¬

Expanded text:
I POTEST EI VISVM ESSE QVI ARGVATVR. Vt uoluntatem criminetur etiam si effectus defuit; ut ex eo causam habuerit, quia timuit, quia sperauit, etiam si nihil aut commodi aut incommodi acceperit. NAM OPINIO DVPLICITER FALLIT. Opin
Abbreviated transcription (Latin):
rt e eꝰ fieripossit idonea quã maxime causa:
poecunte: siamicitie siinimicitiarũ. & omnino
qulđ qderit ꝗꝓ cause fussedic&x: Idsũme augere de¬
bebit. & hoc eũ magnopere considerare oportebit
Nonquid inueritateꝰ modo uerũ &x iã uehem̃tius

Expanded text:
 eius fieri possit, idonea quam maxime causa apecuniae, si amicitiae, si inimicitiarum, et omnino quicquid erit, quod causae fuisse dicet, id summe augere debebit. et hoc eum magno opere consi- derare oportebit, non quid in veritate modo, verum etiam vehementius
Abbreviated transcription (Latin):
monsfrabit᷑ ut malla de testam̃to quãposiunsꝰ controũsia
Aut cansa assũptiua inferit quã obrẽ scripto ñ potuerit
aut ñ opoituerit obtẽꝑari sSi aliud sensisse scriptor aliud
scripsisse dicet᷑ is qͥscripto utet̃ hȩc dic& Nopotere deeiꝰ
uol untate nos apgum̃tari qͥ neid facere possemꝰ indiciũ
nob reliquerit suȩ ualuntitis Miulta in cõmada c̃saq si
cent certũ quł seqͥnt᷑ nibil babituros sisenid ab scrapo
recedere c̃sueuerint: đsi uoluntas scriptoris c̃seriun¬
da sit sc ñ aduerserios alio iuntate ciꝰstare Nã multo
ꝓpius accedere adscriptris uel untatẽ eũ qͥ ex ipsiꝰ cã
luteris int̃ptet᷑ quõ illũ qͥ sententiũ scriptoris ñ exipsiꝰ
scripto spet& qđ ille suȩ ueluntatis qͣsi inuginẽ reli¬
querit s domesticis suspicionib ꝑscrutet᷑ Bincausam
affer&iis qͥđ sententia stabit pͥmũ erit contridicendũ¬
ssae quã ab surdũ nagare contralegẽ fecisse s qͣre fecerti całi

Expanded text:
ontroversia, aut causa assumptiva inferetur, quamob- rem scripto non potuerit aut non oportuerit optem- perari. Si aliud sensisse scriptor, aliud scripsisse dicetur, is, qui scripto utetur, haec dicet: non oportere de eius voluntate nos argumentari, qui, ne id facere possemus, indicium nobis reliquerit suae voluntatis; multa in- commoda consequi, si cent, certum, quod sequantur, nihil habituros, si semel ab scripto recedere consueverint. quodsi voluntas scriptoris conservanda sit, se, non adver- sarios, a is voluntatem eum, qui ex ipsius eam litteris interpretetur, quam illum, qui sententiam scriptoris non ex ipsius scripto spectet, quod ille suae voluntatis quasi imaginem reliquerit, sed domesticis suspicionibus perscrutetur. Sin causam afferet is, qui a sententia stabit, pri- mum erit contra dicendum: quam absurdum non negare contra legem fecisse, sed, quare fecerit, cau-
Abbreviated transcription (Latin):
deqpsihiundeor uidere. &iã qua sda eũ adiundtione netes¬
studines quasda siplices ⁊ absolutas Nã alit dicere iole¬
mꝰ mntesse ẽ cassilienser sedederehannibali. alit au Ne

Expanded text:
ihi videor videre, esse quasdam cum adiunctione necessitudines, quasdam simplices et ab- solutas. nam aliter dicere solemus: necesse est Casilinenses se dedere Hannibali; aliter aute
Abbreviated transcription (Latin):
Si delibatio & demonstratio genera funt caus arũ. ñ ꝑpisunt
rete partes alicuiꝰ generis causȩ pitari Eadẽ en

Expanded text:
Si deliberatio et demonstratio genera sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari; eadem en
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃tũ fabula inqͦ nec uerȩ nec ueri similes
res cmtinent᷑ Cuꝰ modi. angues ingentes alites
unctiiugo Historia gesta res ab ȩtatis nr̃ȩ me¬
moria remota. Idgenꝰ appi indix̃ cartagnensib:
bellũ Argum̃tũ. fita res q̃ tam̃ fieri potuit᷑ huiꝰ¬
madiapit terentiũ Nabis pꝙ excessit exepheđ sosia
IIlla aut̃ narratio q̃uersat᷑ in ꝑsonis euiꝰ modi: ut in ea
simulcũ reb ipsis ꝑsonarũ sermones ⁊ animi ꝑspici
possint hmodo. Uenic ad mesepe clamitans qͥdagis
micio curꝑdis ad olescentẽ nob̵: curamat . curpotat
curtuhis reb:suptũ suggeris. uestitunimio indulges:
c̃facta exrerũ uarietate. animoꝵ dissimilitudine
grauitate lenitate spe metu spicione desiderio
dissimulatione errore. Miscđia fortunȩ cõmuta¬
tione. insꝑato incõmodo subitaletitia iucundo
pient᷑ ornam̃ta sum̃t᷑. Nc̃ de narratione ea q̃ causȩ

Expanded text:
um. fabula est, in qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues ingentes alites, iuncti iugo historia est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remota; quod genus: Appius indixit Cartha- giniensibus bellum. argumentum est ficta res, quae tamen fieri potuit. huiusmodi apud Terentium: Nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo: Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? cur amat? Cur potat? cur tu his rebus sumptum suggeris, Vestitu nimio indulges? confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, errore, misericordia, fortunae commu- tatione, insperato incommodo, subita laetitia, iucundo pientur, ornamenta sumentur. Nunc de narratione ea, quae causae
Abbreviated transcription (Latin):
Post aut̃ ꝓbata. Quedã aut ac̃suetudine. aut auero
pultione Adhanc controuersiã iđ causȩ genus

Expanded text:
POST AVTEM ADPROBATA QVAEDAM AVT A CONSVETVDINE AVT A VERO.icta', pro 'ultione'. AD HANC CONTROVERSIAM. Id est causae genus
Abbreviated transcription (Latin):
aut futurũ sit Ac naturȩ quidẽ iura minꝰipsa
quȩrunt ad hanc controuersiã qđ neq in hoc
ciuili iure ũsant & auulgari intelligentia
remotioras. Ad similitudine uͦ aliquã aut ad rẽ
aplificandã sȩpesunt inferenda
Ixẽpludedit qͣlitatis ⁊ negotialis. dedit ⁊ p̃cep
possidentẽ p&ant Vtñduȩ partessint sopluris

Expanded text:
c naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc civili iure versantur et a vulgari intellegentia remotiora sunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam saepe sunt inferendaxemplum dedit qualitatis negotialis, dedit et praecpossidentem petant ut non duae partes sint, sed plures
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ alia constitutione necessario confirmari
uncdit exẽplũ trans lationis Postulatis qͥcũ
agit᷑ ap̃tore exceptionẽ. nep̃ iudiciũ fiat in
hac iniuriarũ dãpnatione futuri criminis.
qđ decapite ẽ iđ cȩdis Indignu sit ñ pͥmo qͦq
tepr iudicari. ut &iã iniudicio inuiriar
indignũ sit n&iã decedeludicari Ida par¬
luta. Contraeũ qͥ trans lationẽ inducit.
qui accusat᷑ iniuriarũ Atrans latione
aut̃ om̃iũ fore ꝑturbationẽ hoc est apaste
ca quȩ utit trans latione : nã illa suꝑior
contra trans lationẽ. Quo pacto opor¬
teit hoc est si aut cũeo agat᷑ qͥ cũ ño porteatt
consideremꝰ. Cũ & facto & facti nomine
concesso Neq ulla actionis illata ẽtrouersia.
R

Expanded text:
confarmari; nunc dat exemplum translationis. POSTVLAT IS QVICVM AGITVR A PRAETORE EXCEPTIONEM. Ne praeiudicium fiat in hac iniuriarum damnatione futuri criminis, quod de capite est, id est caedis. INDIGNVM SIT NON PRIMO QVOQVE TEMPORE IVDICARI. Vt etiam in iudicio iniuriarum indiluta. CONTRA EVM QVI TRANSLATIONEM INDVCIT. Qui accusatur iniuriarum. A TRANSLATIONE AVTEM, OMNIVM FORE PERTVRBATIONEM. Hoc est a parte a quae utitur translatione; nam illa superior contra translationem est. QVO PACTO OPORTEAT, HOC EST, SI AVT CVM EO AGATVR QVICVM NON OPORTEAT. consideremus. Cum et facto et facti nomine concesso neque ulla actionis inlata controversia r
Abbreviated transcription (Latin):
Nã silegis scriptor existat. & que roct gic id a nob
Quid dubitetis quid possitis dicere cũ uob hae dha
alics ad pastitiones singula genero referse alus
ab cuditore quid desider& querb ł. Alias hecp
cere ꝑ cõparbationẽ sucirũ ⁊ c̃t racricirũ angini¬
tationũ Res aut̃ induc& si alicuiꝰ rethuus edo¬

Expanded text:
modo: nam si legis scriptor exsistat et quaerat sic id a vobis, modo: nam si legis scriptor exsistat et quaerat sic id a vobis, quid dubitetis: quid possitis dicere, cum vobis hoc ealias ad partitionis singula genera referre, alias ab auditore, quid desideret, quaerere, alias haec facere per comparationem suarum et contrariarum argumentationum. res aut
Abbreviated transcription (Latin):
tingere & ita om̃s tyoensire breuit᷑ar gum̃¬
tationes. Tũ aut̃ id qđ difficili ẽ dicert quas
pastes ex posueris in pasticione dequib te
pollicitꝰ sisdicturũ & redugurũ in memo¬
riã quib ortetionib: unã quãq partẽ fir¬
maris. tum abhis qui audiunt quere re. quid
sit qđ sibi uelle debeant demonstra rihocmͦ
memoriã redibit auditor. & puttbit Nuhil
ee p̃terea qđ debeat denidertat: Atq in his
generib: ut ante dictũ est : Ium has argu¬
m̃tationes traensiit separatĩ Tũ id qđ
astificiosius ẽ. cũ tius c̃ trocrias c̃iungert
cõparetionẽ auditoris memoria. ⁊ dec firmatiore
& derep̃ herisicne redinte grabit᷑. atq hȩc aliis q̃õ¬
actionis modis aariare oportebit. Nã tum extua
ꝑ sonti enumertire possis ut quid ⁊ quo qͥd qlao
dixeris ad moneas Tũ uͦ ꝑ sonã aut rẽ aliquã induet
& enumeyationẽ ei totã ad tribuere Personã hin

Expanded text:
tingere et ita omnes transire breviter argumetingere et ita omnes transire breviter argumentationes; tum autem, id quod difficilius est, dicere, quas partes exposueris in par- titione, de quibus te pollicitus sis dicturum, et reducere in memoriam, quibus rationibus unam quamque partem confirmaris; tum ab iis, qui audiunt, quaerere, quid sit, quod sibi velle debeant demonstrari, hoc mmemoriam redibit auditor et putabit nihil esse praeterea, quod debeat desiderare. atque in his ge- neribus, ut ante dictum est, tum tuas argumentationes transire separatim, tum, id quod artificiosius est, cum tuis contrarias coniungere; conpara- tionem auditoris memoria et de confirmatione et de reprehensione redintegrabitur. atque haec aliis actionis quoque modis variare oportebit. nam tum ex tua per- sona enumerare possis, ut, quid et quo quidque loco dixeris, admoneas; tum vero personam aut rem ali- quam inducere et enumerationem ei totam attribuere. personam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aut aduersarii uitu ꝑatio c̃tineat᷑. Aut quȩ̃
adaliã re tyoensitũ faorat ñ ꝑ argum̃ tationẽ sed ꝑ
amplificationẽ Hanc tullius ñ papte orbo¬
tionis uult ee. sed in om̃ib mroctionis pastib:
insertcri ac subici possedeclarat. Vt cestis
locis post rem ciliqa ꝓbatĩ . aut amplificc¬
tionẽ aliquã subicias. autlaudẽ. aut uitupe¬
rationẽ. Itaq ñ digressionẽ sextoloco. sed con¬
clusionẽ tullius poruit
ONCLUSIO EST EXITꝰ & de terminatioto
tiꝰ orationis. Haechab& sp&uiestres
ENVMERATIONẼ. IN DICNATIONẼ
CONQUESTIONẼ: Enumeroetio est ꝑ quã
res dis ꝑse & diffusȩ dictȩ unũ in locũ cogun¬
t & reminiscendi causa. unũ sub as pectum
subiciunt᷑ Haec sisẽꝑ eodẽ modo tractabt̃
ꝑspicue ab om̃ib astificio quodã trocctari
intelliget᷑ Sinuariȩ fi& ⁊ hanc suspicionẽ
& sati& atẽ uittire poterit. Qut retum
opostebit ita facere ut pleriq faciunt.
ꝓpt̃ facilitatẽ singillatĩ unã quãq se at¬

Expanded text:
atio contineatur, aut quae ad aliam rem transitum faciat, non per argumentationem, sed per amplificationem. Hanc Tullius non partem orationis uult esse, sed in omnibus orationis partibus insertari ac subici posse declarat, ut certis locis post rem aliquam probatam aut amplificationem aliquam subicias aut laudem aut uituperationem. Itaque non digressionem sexto loco, sed conclusionem Tullius ponit. CONtius orationis. haec habet partes tres: enumerationem, indignationem, conquestionem. Enumeratio est, per quam res disperse et diffuse dictae unum in locum coguntur et reminiscendi causa unum sub aspectum subiciuntur. haec si semper eodem modo tractabitur, perspicue ab omnibus artificio quo- dam tractari intellegetur; sin varie fiet, et hanc suspi- cionem et satietatem vitare poterit. quare tum oporte- bit ita facere, ut plerique faciunt propter facilitatem, singillatim unam quamque rem ad
Abbreviated transcription (Latin):
Si qđ pupillo accdiss & idealt̃a putris &a nc̃ mortui
ualuntis plurimũ ualebit quȩ iã mortuo pupillo sius
heredib cmcedebit Iudicatioi una ne pecunia fuerit
Aut si hacer̃ usi ĩfirmatione posseplures eẽ uniꝰ heredes

Expanded text:
si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat. iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse plures esse unius heredes
Abbreviated transcription (Latin):
Exercitꝰ is cui p̃positꝰ ẽ sapiens ⁊ callidus impertt
om̃ib partib cõmodius regit᷑. quãis qͥstulatiaa
temeritate alicuiꝰ ad ministrat᷑. Tadẽ nauigur
tio ÷ Na nauis optime cursũ conficit ea quȩ
scientissimogubnatore utit᷑ Cũ ꝓpositio sit hoc
pacto apꝓbata. & duȩ partes transierint ratioa¬
nationis. tertia in parte auint qđ ostendere uedl¬
b: ido ui ꝓpositionis oportere assũpmere li pact
sidil aut omiũrerũ melus consilio quo omis

Expanded text:
exercitus is, cui praepositus est sapiens et calli- dus imperator, omnibus partibus commodius regitur, quam is, qui stultitia et temeritate alicuius admini- stratur. eadem navigii ratio est. nam navis optime cur- sum conficit ea, quae scientissimo gubernatore utitur. cum propositio sit hoc pacto adprobata et duae partes transierint ratiocinationis, tertia in parte aiunt, quod ostendere velis, id ex vi propositionis oportere assu- mere, hoc pacto: nihil autem omnium rerum melius, quam omnis
Abbreviated transcription (Latin):
nist ñpͥmo qͦq tẽpore iudicari Iudicatio
nctis iniurarũ satis necausȩ sit. qͦre dũdeeae
indicet dealiqͦ maiore maleficio. deqͦiuidiciũ
opirtũsit. p̃iudica. Atq exeplũ quideliẽ

Expanded text:
n primo quoque tempore iudicari. iudicatio: atrocitas iniuriarum satisne causae sit, quare, dum de ea iudicatur, de aliquo maiore maleficio, de quo iudicium conparatum sit, praeiudicetur? atque exemplum quide
Abbreviated transcription (Latin):
ñ si qipartĩ ueceres s̃ pirã nouȩ partĩabillox partĩ ab nr̃obene¬
tib habebt Vlitas aut̃ aut ini nr̃i s reb autin corpore posta

Expanded text:
 partim veteres sunt, partim novae, partim ab illorum, partim ab nostro benetibus habebitur. Utilitas autem aut in corpore posita
Abbreviated transcription (Latin):
ciosa ecpolitio. Im igitur ꝓferent aliqͥd huim
non ex politionẽ. Plos aut̃ de expolitionis partib:
loquimur. Nihiligitur ad hanerẽ ratio illa
ꝑtinebit. Atq hic distinctione aliqua quoq
quȩ uidentur officere huc partitiom ꝓpulsa¬
bimus si qui aut assũptionẽ aliquando colli pos¬
se put. Aut ꝓpositionẽ. Iuae siquid hab&
ꝓbabile aut necessariũ. quo quomodo cõmouett
auditorẽ necesse est đsi solũ spectaretur
are aut̃ orationẽ. magnopere oportebit.
Na om̃ib in reb simlitudo sacietatis mater
Id fieripoterit. si non similit̃ sẽꝑ ingreduame¬

Expanded text:
ciosa expolitio. cum igitur proferent aliquid huiuciosa expolitio. cum igitur proferent aliquid huiunon expolitionem; nos autem de expolitionis partibus loquimur. Nihil igitur ad hanc rem ratio illa pertinebit; atque hac distinctione alia quoque, quae videbuntur officere huic partitioni, propulsabimus, si quis aut assumptio- nem aliquando tolli posse putet aut propositionem. quae si quid habet probabile aut necessarium, quoquo modo commoveat auditorem necesse est. quod si so- lum spectaretur are autem orationem magnopere oporte- bit; nam omnibus in rebus similitudo mater est satietatis. id fieri poterit, si non similiter semper ingre
Abbreviated transcription (Latin):
Aut ut id qđ eã rẽ quȩ conficit᷑ sequatus
necesse ẽ. Id est huiꝰ modi. Si peperit. cũ uiro
concubuit. Peperit aut̃ Conficitus hoc modo
Concubuit igitur cũ uiro. Hoc si nolis inferre &
inferas id qđ sequitur fecit igitus incestum
Et conduseris argum̃tationẽ. ⁊ ꝑ spȩcuã fece¬
ris coplecionẽ Quare in longis argum̃ tationib
ex conductionib aut & contrario cõplestiopor¬
ta : In breuib id solũ qđ conficitur exponere
In his inquib exitus ꝑspicuus ẽ consecutione uti
Siqui aut̃ &xima quoq parte putabunt constar
argum tationẽ. poterunt dicere. sepe satisesse
hoc modo argum̃tatationẽ facere: Im̃ pepert
cũ uiro concubuit. Nã boc nullius neq appla¬
tionis. neq cõplexionis indigere. Sed nobie
ambiguitate nominis uidentur errare. Nã &¬
argum̃ tatio. nomine uno resduas significat. idõ
qd̃ ⁊ inuentũ aliquã inrẽ ꝓbabile aut necessa¬
riũ. argumtatio uocatus. & eius inuenti arcifi¬

Expanded text:
aut, ut id, quod eam rem, quae con- ficitur, sequatur necesse est. id est huiusmodi: si peperit, cum viro concubuit: peperit autem. conficitur hoc: concubuit igitur cum viro. hoc si nolis inferre et inferas id, quod sequitur: fecit igitur incestum, et concluseris argumentationem et perspicuam fugeris complexionem. quare in longis argumentationibus ex conductionibus aut ex contrario complecti oportet, in brevibus id solum, quod conficitur, exponere, in iis, in quibus exitus perspicuus est, consecutione uti. Si qui autem ex una quoque parte putabunt constare argumentationem, poterunt dicere saepe satis esse hoc modo argumentationem facere: quoniam peperit, cum viro concubuit; nam hoc nullius neque approbationis neque complexionis indigere. sed nobis ambiguitate nominis videntur errare. nam argumentatio nomine uno res duas significat, ideo quod et inventum ali- quam in rem probabile aut necessarium argumentatio vocatur et eius inventi artifi
Abbreviated transcription (Latin):
ratiociatio concludenda ẽẽ. & illuduciũ qđ ilł
displic&. magnopere uitandũ. ne qđ ꝓspicnum
sit. id in coplexionẽ inferamꝰ. Hoc aut̃ fieripo¬
cerit. si coplexionũ genera intelligentur.
Nã aut ita cõplecꝰtemur. ut in unũ concludamꝰ¬
ꝓpositione ⁊ assuptione hoc nodo ss legesons¬
Rł. ꝓfuut ꝓfecto non potest eode pacto ⁊ saluti
cõmuni consuluisse. ⁊ legib non optẽperasse.
Aut̃ ita ut ex contrario sententii ẽficiatꝰ hoc mͦ¬

Expanded text:
ratiocinatio concludenda esse et illud vitium, quod illis displicet, magnopere vitandum, ne, quod perspicuum sit, id in complexionem inferamus. hoc autem fieri poterit, si complexionum genera intelle- gentur. nam aut ita complectemur, ut in unum con- ducamopositionem et assumptionem, hoc modo: quodsi leges omt, profecto non potest eodem facto et saluti communi consuluisse et legibus non obtemperasse'; aut ita, ut ex contrario conficiatur
Abbreviated transcription (Latin):
une nsiextra quasi nolint fame pefire Ergo ut dexa
lld qđ adiungit᷑. sẽꝑ ciuꝰ modisit erit ẽsiderandũ Nã
ĩtpore id ꝑtinebit ut adhonestatẽ. hmͦ exponenda
utessitudosit Hecesse ẽ sihonaeste uolums uitere

Expanded text:
ne extra quam si nolint fame perire. ergo, ut dico, illud, quod adiungitur, semper, cuius- modi sit, erit considerandum. nam omni tempore id pertinebit, ut aut ad honestatem hoc modo expo- nenda necessitudo sit: necesse est, si honeste volu- mus vivere
Abbreviated transcription (Latin):
redeptor pbuiss&. capitale eã. hostias isqrt
demerat. cũ sacrificudies instar& in urbẽ
exagro coepit᷑ꝰ agere Tu subito magnis cõ

Expanded text:
redemptor praebuisset, capital esset, hostias is, qui redemerat, cum sacrificii dies instaret, in urbem ex agro coepit agere. tum subito magnis co
Abbreviated transcription (Latin):
pusimũ cũ locnecessicudinis uidebit incurrere Nãcũ
ilxert̃ necessitudo. nihilerit qđ multa dicamꝰ cũ eã
rilloratione lenire possimꝰ. Cũ aut̃ ita necesse erit ut
iliqd effugere. aut ad ipis a uelimꝰ tũ adiunctio illa qiđ ha¬
beit ualitatis aut qiđ honestaas. erit c̃siderandũ Nã si ue
udendere ita tam̃ ut ulquaeras. qđ c̃ueniat adusũ ciui¬
&s repperias nulla. eẽ re quã facere netesse sit nisi ꝓpt̃
liora causõ quã ad iuinctonẽ nominamtꝰ. Parit̃ aut̃ eẽ
multas res necessitatas ad quassimilis adiunctio ñ ac ce

Expanded text:
urimum, cum locus necessi- tudinis videbitur incurrere. nam cum simplex erit necessitudo, nihil erit quod multa dicamus, cum eam nulla ratione lenire possimus; cum autem ita necesse erit, si aliquid effugere aut adipisci velimus, tum adiunctio illa quid habeat utilitatis aut quid honestatis, erit considerandum. nam si velis attendere, ita tamen, ut id quaeras, quod conveniat ad usum civitatis, re- perias nullam esse rem, quam facere necesse sit, nisi propter aliquam causam, quam adiunctionem nomi- namus; pariter autem esse multas res necessitatis, ad quas similis adiunctio non acce
Abbreviated transcription (Latin):
debet᷑. seduti patrie potissimũ soluat̃. Aluit hec metite. ati honeste ꝓdux̃¬
usq atdiano ceatẽ. monuit mets r̃tiones bonis legib optum imbsi hiliis

Expanded text:
debetur saluti patrie potissimum solvatur. Hec me tute atque honeste produxit ad hanc etatem, monuit me ad has rationes bonis legibus, optimis disciplinis.
Abbreviated transcription (Latin):
fendett animu s ẽtũ c̃cinniorẽ oratiorie reddat ħ pacco.
QuiN ihil hodet inuita iorundiꝰ uta istcũ uirticte uitam
ñ potest colere. Itẽ tũ hominẽ oppellas. qͥsi fuissec hamͦ
ni quã tã crudelit̃ horipis uitã petisser. Aterat ipi¬
micꝰ. Er go inimicũ sic ulcisci uoluit. ut ipse sibi reppe¬
riret᷑ nuimicꝰ. Itẽ diuetias sine diuitũ ce. Nõsi uoles

Expanded text:
offendat animum, sed etiam concinniorem orationem reddat, hoc pacto: «‹Qui› nihil habet in vita iucundius vita, is cum virtute vitam non potest colere.» Item: «Eum hominem appellas, qui si fuisset homo, numquam tam crudeliter hominis vitam petisset. At erat inimicus. Ergo inimicum sic ulcisci voluit, ut ipse sibi reperiretur inimicus?» Item: «Divitias sine divitis esse:
Abbreviated transcription (Latin):
R orpacto Rebet absentatio iocunda pͥncipͥa. racit̃ extiꝰ. maris¬
sunos adfert. Ite. Inimicis te placabilẽ: amicis inexorabilẽ.
pbes. tenuotio timultutr is. intumultu es otios. In re frigidis¬
sima cales inftruentissim & friges. Qito euept eltmas. cũt

Expanded text:
c pacto: «Habet adsentatio iucunda principia, eadem exitus amarissimos adfert.» Item: «Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem praebes.» Item: «In otio tumultuaris; in tumultu es otiosus; in re frigidissima cales, in ferventissima friges; tacito cum opus est
Abbreviated transcription (Latin):
der& q̃rere alius hȩc facere ꝑcõꝑationẽ suarũ i ẽt rariarũ
argum̃tationũ Resaũt inducet᷑ sidiciui reihiumodi lȩgia
loco urbi. monim̃to oratio at tribuet᷑ ꝑ enumeratione lim
Quidsileges loqͥ possenti t̃nehȩ apuduos quererent᷑ qđͥ nã ãpliꝰ¬

Expanded text:
er comparationem suarum et contrariarum argumentationum. res autem inducetur, si alicui rei huiusmodi, legi, loco, urbi, mo- numento oratio attribuetur per enumerationem, hoc modo: quid? si leges loqui possent, nonne haec apud vos quererentur: quidnam ampli
Abbreviated transcription (Latin):
tura ullademq &eq in sermoneqͥdẽ cotidiano atq ĩ ꝑiis
domesticis recte posse administrari si unꝰ qͥsq uelit
uerba spectare ⁊ ñ aduoluntatẽ eiꝰ qͥ ea uerbi h abuerit
accedere deinde exutulitatis⁊ horestatis partibostemn¬
dere.
quã inutile aut quã turpe sit ad qđ aduersariidicant sierio¬
portuisse aut oportere.⁊ id ꝗđ nosfecerimꝰ aut postulemꝰ quã uale
Aut quã honestũ sit deinde leges no caras eẽ ñ ppt̃ litteris
quȩ tenues⁊ obscurȩ notȩ sint uduntitis. p ꝓpt̃ earũ rerũ

Expanded text:
tura ulla, denique ne in ser- mone quidem cotidiano atque imperiis domesticis recte posse administrari, si unus quisque velit verba spectare et non ad voluntatem eius, qui ea verba habuerit, accedere; deinde ex utilitatis et honestatis partibus ostendere, quam inutile aut quam turpe sit id, quod adversarii dicant fieri oportuisse aut oportere, et id, quod nos fecerimus aut postulemus, quam utile aut quam honestum sit; deinde leges nobis caras esse non propter litteras, quae tenues et obscurae notae sint voluntatis, sed propter earum rerum,
Abbreviated transcription (Latin):
modũ in ꝑodaͦ ȩ q̃stedas cadentes accipit. celerio ẽ
incursu ctipuo ꝗ ille qͥtradit. Itt melior ĩꝑator nouus
qͥ accipit exerertũ. ꝙ ille qͥ decedit ꝓpt̃ eã qđ de fatigatꝰ

Expanded text:
modum in palaestra, qui taedas candentes accipit, celerior est in cursu continuo, quam ille, qui tradit, item melior imperator novus, qui accipit exercitum, quam ille, qui decedit; propterea quod defatigat
Abbreviated transcription (Latin):
catio ÷ cũ & peocasse  ⁊ c̃ sulto fecisse c̃fit&̃ . & Fam̃
postulat ut sui misereant᷑. Hoc ĩ iudicio fere non
potestusu ueture nisi qndo ꝓ eo dicłmꝰ cuius
multa recte facta exee hoc mͦ. Liloco cõmuni
ꝑ amplificationẽ initiẽmꝰ. qđ si hoo feciss&. tam
oi ꝓpͥstinis beneficus aͥgnosci c̃uenir&. Verũ
nichil postulat ignosci. Ergo ĩiuiciũ ñuenit

Expanded text:
catio est, cum et peccasse se et consulto fecisse confitetur, et tamen postulat, ut sui misereantur. Hoc in iudicio fere ‹non› potest usu venire, nisi quando pro eo dicimus, cuius multa recte facta extant, hoc modo: in loco communi per amplificationem iniciemus: «quodsi hoc fecisset, tamen ei pro pristinis beneficiis ignosci conveniret, verum nihil postulat ignosci.» Ergo in iudicium non venit
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to hereditatẽ adeun. st̃ minor
malleoli qͥ eũ oppugnauerat. meꝰ ꝑiculs
suã uocat hereditatẽ lege agnationi
H ic certalex ĩ rẽnulla adfert᷑ & tameu
multȩ afferunt᷑ Ex qͥb ratiocinatio
nascit᷑. quare potuerit aut ñ potuerit
iure testam̃tũ facere. Estitutio legtims
exratiocinatione. Cuiꝰ mͦ partes essens
legititnȩ c̃sticutions ostendimus.

Expanded text:
testamento, hereditatem adeunt. Frater minor Malleoli, qui eum obpugnaverat in eius periculo, suam vocat hereditatem lege agnationis. Hic certa lex in rem nulla adfertur, et tamen multae adferuntur, ex quibus ratiocinatio nascitur, quare potuerit aut non potuerit iure testamentum facere. Constitutio legitima ex ratiocinatione. Cuiusmodi partes essent legitimae constitutionis o
Abbreviated transcription (Latin):
imaginib cõmoniti dicere possimꝰ id qđ locis
cõparare ⁊ locos quos sũ ꝑseris egregiȩ. cõmod¬
notare opostebit. ut ꝑp&uo nob herere
possit. Ha imagines sicuti hecere delent᷑
ubi nicbil utim̃. loci tãqa oe t emanes e

Expanded text:
imaginibus commoniti dicere possimus id, quod loconparare. Locos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possint: nam imagines, sicuti litterae delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere
Abbreviated transcription (Latin):
incõꝑatione pteptũ ẽ Postea siqͣ facultas ertt paliqua
c̃stitutionẽ illũ inquẽ crim̃ transferet defendere
ñoportuisse ante fuppliciũ quã iudiciũ ant̃poneres
peccitũ qđ pontesui reus penitus se morib ⁊ iudico
uindicari Deinde negare debebit audiria portere id
qđ ineũ criminis conferit᷑ deqͥ is pse qͥ conferat iudiciũ

Expanded text:
atione praeceptum est; postea, si qua facultas erit, per aliquam constitutionem illum, in quem crimen transferetur, defendere;non oportuisse ante supplicium quam iudicium interponere. pecca- tum, quod sponte sua reus poenitus sit, moribus et iudicio vindicari. deinde negare audire oportere id, quod in eum criminis conferatur, de quo is ipse, qui conferat, iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
depulsaẽ. aut id qđ fit ebeo qͥ facit. utsiqͥs cũbello uelit
ostendere. aliqͥd quẽ piã fecisse dicat. mars istuc te fatere

Expanded text:
depulsa est»; aut id, quod fit, ab eo, qui facit, ut si quis, cum bello velit ostendere aliquid quempiam fecisse, dicat: «Mars istuc te facere
Abbreviated transcription (Latin):
maleficio parare diuitias. q̃a officio piuꝑtatẽ
tueri. Si qͦhmͦ ex posuerit argum̃tationem
ut ñcuret qͤrere qͣtratio aut rationis con¬
firmatio sit ipsa facile rep̃hendemꝰ expositionẽ.
ũ ostendemꝰ id qđ ĩ aliquo pauꝑe imꝓbosit.
iom̃s pauꝑes falso ⁊ ĩuria c̃ferri. Itẽ uitiosa
expositio ÷ cũ id ꝙrarofit. fieri om̃ino negut
iamorẽ ĩciđẽ. Nã cũ ñnemo deuenerit
lamorẽ uno aspectu. ⁊cũille neminẽ dixe¬
rit. om̃ino nichilidiffert: raro id fieri. dum¬
tͦ aliqͥndo fieri. aut possemͦ fieri ĩ telligat᷑.
iẽ uitiosa expositio ÷. cũ om̃s res ostendemꝰ nos
collegisse :aliqã rẽ idoneã p̃terimꝰh modo
ngͥ hominẽ occisũ c̃stat. ẽẽ. necesse ÷ aut
ũdonib aut abinimicis occisũ. ẽẽ. aut abste
se ille heredẽ testam̃to expirte faciebat.
nes ĩ illo loco uisinũqã s̃. in imicũ nullũ
abebat. Relinqͥt᷑ sineq ap̃donib neq ab
umicis occis ÷ qđ alteri ñeranđ alteros non

Expanded text:
maleficio parare divitias, quam officio paupertatem tueri.» Si qui hoc modo exposuerit argumentationem, ut non curet quaerere, qualis ratio aut rationis confirmatio sit, ipsam facile reprehendemus expositionem, cum ostendemus, id, quod in aliquo paupere inprobo sit, in omnes pauperes falso expositio est, cum id, quod raro fit, fieri omnino negatuin amorem incidere.» Nam cum nonnemo devenerit in amorem uno aspectu, et cum ille neminem dixerit, omnino nihil differt raro id fieri, dummodo aliquando fieri aut posse modo fieri intellegatur. Item vitiosa expositio est, cum omnes res ostendemus nos collegisse et aliquam rem idoneam praeterimus, ho hominem occisum constat esse, necesse est aut a praedonibus aut ab inimicis occisum esse aut abs te, quem ille heredem testamento ex parte faciebat. Praedones in illo loco visi numquam sunt, inimicum nullum habebat: relinquitur, si neque a praedonibus neque ab inimicis occisus est, quod alteri non erant, alteros non
Abbreviated transcription (Latin):
quae stultici&e c̃traria. amor. iracundia. Affec¬
tioem̃. ñ facile euentũ suũ declarat. signoq ipsa.
eiꝰ rei quã ex se parit. & ipsorũuis. Qũidipsa sint
ñqued ex segignant. Etquaeres harũ aliquãrem
c̃sequant. Quãd ex fe gignant. ñ quid ȩx se ipsȩ

Expanded text:
id est stultitiae contraria. AMOR, IRACVNDIA. Adfecid est stultitiae contraria. AMOR, IRACVNDIA. Adfectio enim facile euentum suum declarat signoque ipsa est eius rei quam ex se parit. ET IPSORVM vis. Quid ipsa sint, non quid ex se gignant. ET QVAE RES HARVM ALIQVAM REM CONSEQVATVR. Quid ex se gignant, non quid ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
suspicionis ostendat. Nã affectionis quidẽratio
ꝑspicuã soloe ꝑ segerere comecturã. ut amor.
ir acindia. mo lestia pterea quod&e ipsorũ uis
intelligatur. & quae res harũ aliquã rẽconseqͣn¬
tͣ faciles cognitu sunt. Studuĩ aut̃ qm̃ẽ assidua &
tatioeiꝰ quã res ipsa desiderabit in causa. Item
ex c̃siliosum&᷑ aliquid suspicionis. Nã c̃siliũ
aliquid faciendi ñ faciendiue excogitataratio¬
nis p̃ceptis dictũ  intriatẽpora distributa facileerit
uidere. & quid afferant ad c̃firmandã comecturam:
ta & quẽ ad modũ insuti possit accusator. quẽ ad¬
modũ & iã defensor incĩecturali constitutione. Et
haec quidẽ ꝑsonae at tributani primo libro quantꝗ
singula exposuerit. & explicarit. Inctam̃ nunc
breuit̃ rep& it que ipsa sint. & quid sint p̃p̃ceptu¬
rus. quẽ admodũ hnsitti possit accusator. quẽ ad modũ
defensor. Quoigenere. uirtꝰ. & scientia animi

Expanded text:
suspicionis ostendat. nam af- fectionis quidem ratio suspicionis ostendat. nam af- fectionis quidem ratio perspicuam solet prae se gerere coniecturam, ut amor, iracundia, molestia, propterea quod et ipsorum vis intellegitur, et quae res harum aliquam rem consequantur, faciles cognitu sunt. Studium autem quod est animi ntatio eius, quod res in causa desiderabit. Item ex consilio sumetur aliquid suspicionis; nam consilium est aliquid faciendi non faciendive excogitata rationis praeceptis dic- tum est, in tria tempora distributa, facile erit videre, ecquid afferant ad confirmandam coniecturam tis, quemadmodum his uti possit accusator, quemadmodum etiam defensor in coniecturali constitutione. Et haec quidem personae attributa in primo libro quamquam singula exposuerit et explicarit, hic tamen nunc breuiter repetit quae ipsa sint et quid sint, post praecepturus quemaddefensor. QVO IN GENERE EST VIRTVS, SCIENTIA: anlrnl,
Abbreviated transcription (Latin):
hominib grecis imꝑitis uerba de disse. quod
dodius autcecilius aut mutius uocar& ur.
& denaturalic& aliquantũ ducere sus pͥicio¬
nes. Om̃a enĩhaec .iir. anmulier. huiꝰ anillas
cuutatis sit. quib. sit maiorib quib c̃sangui¬
neis. quaaetate. quo ammo. quo corpore.
quae naturae s̃ attributa. ad aliquã c̃iecturã
faciendã ꝑtinebunt. & ex uictu multae tra¬
huntursuspiciones cũ quẽ ad modũ & apud
quos. & a quib educatus & eruditus sit
quomore domesticouuat. & e fortuna sape ar¬
gum̃ tationascitur. cũ seruis an li̵. peciniosus an
paꝑ. nobilis aut ignobilis. felix. aninfelix. priuatꝰ
anmpocestate sit at fuerit aut futurus fit c̃siderat᷑
Aut deniq aliquid eorũ quaerit᷑ quae fortimae eẽ attri¬
buta intelliguntur. Habitꝰ aiñ qm̃ in aliqua ꝑfecta
& consranti anmi & catoris al solutione c̃siftit
quomgenereẽ uirtꝰ scieatia. & qua c̃traria s̃
esipsa causa posita docebit. & quid hic quoq locꝰ

Expanded text:
hominibus Graecis inperitis verba dederit, quod Clodius aut Caecilius aut Mutius vocaretur. et de natura licet aliquantum ducere suspicionis. omnia enim haec, vir an mulier, huius an illius civitatis sit, quibus sit maioribus, quibus consanguineis, qua aetate, quo animo, quo corpore, quae naturae sunt attributa, ad aliquam coniecturam faciendam. Et ex victu multae trahuntur suspiciones, cum quemadmodum et apud quos et a quibus educatus et eruditus sit quo more domestico vivat. Et ex fortuna saepe argumentatio nascitur, cum servus an liber, pecuniosus an pauper, nobilis an ignobilis, felix an infelix, privatus an in potestate sit aut fuerit aut futurus sit, consideratur, aut denique aliquid eorum quaeritur, quae fortunae esse adtributa intellegantur. Habitus autem quod in aliqua perfecta et constanti animi aut corporis absolutione constitquo in genere est virtus, scientia et quae contraria sunt, res ipsa causa posita docebit, ecquid hic quoque locus
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝑceptꝰ ẽ Ergonatura accidens qualitas. ẽ. ut ani
nȩ lao porił exrinsctꝰ ⁊ accidens ab orti aenatali
Aidit aut̃ mari ł feminae. Nãmarẽ. eẽ acfeminã

Expanded text:
dio perceptus est. Ergo natura accidens qualitas est, ut animae uel corpori uel extrinsecus, et accidens ab ortu ac natali. Accidit autem mari uel feminae; nam marem esse aut femina
Abbreviated transcription (Latin):
inre ñ diligentissimȩ legi obtẽperare . aut it a
lex diligent᷑ ꝑscripta de monstrabit᷑. ita cautũ
una quaq dere ita qđ oportuerit exceptũ ut
minime c̃ueniat quicꝙ. intã diligenti scrip¬
tura p̃teritũ arbitrari  Terti est locus¬
ei qͥpseripto di& maxine neceisariꝰ Equẽ oport&
ostendat si c̃ueniat causã ẽtrascriptũ accpi. eãta¬
m̃ minime oportere qua ab aduersariis afferat᷑
Qulocꝰ idcrto .ẽ. huicireaessariꝰ qđ ẽpħis qͥẽ trascrip

Expanded text:
in re non diligen- tissime legi optemperare; aut ita lex diligenter per- scripta demonstrabitur, ita cautum una quaque de re, ita, quod oportuerit, exceptum, ut minime conveniat quicquam in tam diligenti scriptura praeteritum ar- bitrari. Tertius est loco scripto dicet, maxime necessarius, per quem oportet ostendat, si conveniat causam contra scriptum accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis afferatur. qui locus id- circo est huic
Abbreviated transcription (Latin):
Uc̃ siderando utralex ad maiores hoc ad utliores ad
honestiores ac magis nec essarias res ꝑtineat E xͦ cfict
ut sileges duȩ aut si plures er̃ aut qͦt qͦt er̃ conseruri
ñ possint qr discrepent int̃se. s ea maxime c̃seruand
putat᷑ quȩ ad maximas res ꝑtinere uideat deide
iuttalex posteriꝰ lata sit Nã postremaques grauissimi

Expanded text:
considerando, utra lex ad maiores, hoc est ad utiliores, ad hone- stiores ac magis necessarias res pertineat; ex quo conficitur, ut, si leges duae aut si plures erunt, aut quotquot erunt, conservari non possint, quia discrepent inter se, sed ea maxime conservanda putetur, quae ad maximas res pertinere videatur; deinde, utra lex posterius lata sit; nam postrema quaeque gravissim
Abbreviated transcription (Latin):
adiutorib. lib̾is. aut seruis aut ut richq¬
ROUMENTUM EST ꝑ qđ resco arguitur
Acertiorib argum̃tis. ⁊ magis firma
suspitione. Id diuidit᷑ intẽporatria.
p̃teritũ ĩ stans c̃seqͣnssli p̃terito tẽpore
oport& c̃sidare ubi fuerit. ubi iulsus sit.
quocũ uis sit   qͥd appararit. nũ qe core¬
uenerit. nũqͥd dixerit nũ qͥue abuerit
de c̃seus : adiutorib. de ad ium̃tis. nũquid
i loco p̃t̃ c̃ su& udinẽ fecerit aut aliȩno

Expanded text:
adiutoribus, liberis aut servis aut utrisqadiutoribus, liberis aut servis aut utrisqrgumentum est, per quod res coarguitur certioribus argumentis et magis firma suspicione. Id dividitur in tempora tria: praeteritum, instans, consequens. In praeterito tempore oportet considerare, ubi fuerit, ubi visus sit, quicum visus sit, num quid appararit, num quem convenerit, num quid dixerit, num quid habuerit de consciis, de adiutoribus, de adiumentis; num quo in loco praeter consuetudinem fuerit aut alieno
Abbreviated transcription (Latin):
an ꝑfanꝰ publicꝰ anpriuat᷑ fuȩrit. ciuꝰ modi
c̃ueniat ꝑscribe. ñ grauarem̃. nisi facile qui¬
unis causa posita poss& iudicare. huitia enim in¬
uersionis ab arte debens ꝓficisci. E& facile com¬
parabit exercitatiqs Tempꝰ ita qͣrit᷑ qͣ anni. qua
hora. noctu. an int̃ diu ⁊ quadie. quita hor& factum
tẽ. dicat & cũ eius modi tẽporib: spatiũ ita cor¬
sidabit̃ sitis nefuerit longũ adeã rẽ. sueritne¬
satis ad idꝑficiendũ spatii futurũ. Nam parui
refert satis spatu fuisse adid ꝑficiendũ sud
idonea nefuerit ad re orientam. analia me¬
lior q̃ aut p̃t̃tita sit aut ñ expectatal. Spes
ꝑficiendi hȩc qͤ fuerit. expestabit᷑ hoc mͦ÷
Siqͥ supͣ dicta s̃ signac̃curren. pr&erea
alt̃a parte uires. pecunia. c̃ siliũ. sciedia
apparatio. uidebit᷑ fuis se Zex alt̃ a parte iu¬
bec illitas. ĩ opia stultitia ĩ prudełia iN
Spescȩlandi qͥ fuerit qͦrit᷑ ex c̃scus arbitris

Expanded text:
an profanus, publicus an privatus fuerit; cuiusmodi conveniat, perscribere non gravaremur, nisi facile quivis causa posita posset iudicare. Initia enim inventionis ab arte debent proficisci, cetera facile conparabit exercitatio. Tempus ita quaeritur: quid anni, qua hora noctu an interdiu, et qua die, qua noctis hora factum esse dicatur et cur eiusmodi temporibus. Spatium ita considerabitsatis ad id perficiendum spatii futurum: nam parui refert satis spatii fuisse ad id perficiendum, si id idoneane fuerit ad rem adoriendam an alia melior, quae aut praeterita sit aut non expectata. Spes perficiendi ecqua fuerit, spectabitur hoc modo: si, quae supra dicta sunt signa, concurrenaltera parte vires, pecunia, consilium, scientia, apparatio videbitur esse, ex altera parte inbecillitas, inopia, stultitia, inprudentia, inSpes celandi quae fuerit quaeritur ex consciis, arbitris,
Abbreviated transcription (Latin):
distinguere. ut insuꝑiorib partib: qͦ pacto qͥdq
accusa torẽ. & quomodo defensorẽ tractare
oporteat. Non necessariũ ꝓpterea. ꝗ causa
posita quid inquãq c̃ueniat resipsa docebiteos.
qui ñ om̃a hic inuenturosse putabunt. sed mͦ
quandã incõmune mediocrẽ intelligentiã c̃ferent.

Expanded text:
distinguere, ut in superioribus partibus, quo pacto quicque accu- satorem et quomodo defensorem tractare oporteat. non est necessarium, propterea quod causa posita, quid in quamque conveniat, res ipsa docebit eos, qui non omnia hic se inventuros putabunt, si modo quandam in commune mediocrem intellegentiam conferent;
Abbreviated transcription (Latin):
ttite sit. considerat᷑ Cuidiligenti a p̃esse apud
nos iuris consulti existimant᷑ Ac iuridicialis qđẽ

Expanded text:
tate sit, conside- ratur; cui diligentiae praeesse apud nos iure consulti existimantur. ac iuridicialis q
Abbreviated transcription (Latin):
Natione grec anbarbarus Patria atheniensis an
lacedemonius Cogna tione qͥb maiorib: quib:
cũ sanguineis Atate puer an adolescens, Natu
grandior ansenex sreterea cõmoda & in cõmoda
considerant᷑ abnaturadata animo aut corpori hmͦ
VMEΝS an inbecillis. Longus anbreuis Formosus
ande forinis uelox antardussic acutꝰ anhebetior
memor anobliuiosus comis officiosus aninfacetꝰ
prudens. paciens. ancontra. Ec om̃inoq̃ anat᷑adant᷑

Expanded text:
natione, Graius an barbarus; patria, Atheniensis an natione, Graius an barbarus; patria, Atheniensis an Lacedaemonius; co- gnatione, quibus maioribus, quibus consanguineis; aetate, puer an adulescens, natu grandior an senex. praeterea commoda et incommoda considerantur ab natura data animo aut corpori, hoc modo: valens an inbecillus, longus an brevis, formonsus an deformis, velox an tardus sit, acutus an hebetior, memor an obli- viosus, comis officiosus an infacetus, pudens, patiens an contra; et omnino quae a natura dantur
Abbreviated transcription (Latin):
ultiutiq tullii. qr nom̃ ex sanguine ẽ Deadide ad dit
ꝓpͥo Rursus ⁊i uocabulũ ꝓpͥũ. potestee cõmune ut
cicero ꝓpͥũ uocabulũ. sytam̃ multiposseẽ cicerones
taq addidit certũ scilic& qđ exom̃ib quattuor c̃stat.
trestatione nom̃ imponit᷑. ut illud insalustio
irannũq & cinnã appellantes Itaq huiꝰmodi
nom̃ certũ ẽẽ ñ potest: Quotiens cũq aut̃ specialit̃
aliqd uolumꝰ includere hiscrib includimꝰ Suo.
PRΟΡRΟ CEato Vt tulliꝰ Suis eũ certis ꝓpͥis cͥrimi¬
nib accusabo Naturã ipsã definire difficileest
Partes aut̃ eiꝰ enumerare eas qͣrũ indigemꝰ ad hanc
p̃ceptionẽ facilius ẽ . Cȩaut̃ partim diuino. partĩ
mortali ingenere uersant᷑ Mortaliũ aut pars in
hominũ pars inbestiarũ genere numeraturr
Atq hominũ genꝰ. & in sexu considerat᷑ uirile an
muliebresit. & innatione. patria cognatione. etate

Expanded text:
multi itaque Tullii, quia nomen ex sanguine est. Deinde addit multi itaque Tullii, quia nomen ex sanguine est. Deinde addit 'proprio'. Rursus et uocabulum proprium potest esse commune, ut 'Cicero' proprium uocabulum, sed tamen multi possunt esse Cicerones. Itaque addidit ‘certum', scilicet quod ex omnibus quattuor constat, trectatione nomen imponitur, ut illud in Sallustio: "tyrannumque et Cinnam appellantes". Itaque huiusmodi nomen certum esse non potest. Quotienscumque autem specialiter aliquid uolumus includere, his tribus includimus 'suo, proprio, certo', ut Tullius: "suis eum certis propriisque criminibus accusabo". NATVRAM IPSAM DEFINIRE DIFFICpartes autem eius enumerare eas, quarum indigemus ad hanc praeceptionem, facilius est. eae autem partim divino, partim mortali in genere ver- santur. mortalium autem pars in hominum, pars in bestiarum genere numerantur. atque hominum genus et in sexu consideratur, virile an muliebre sit, et in natione, patria, cognatione, aetate.
Abbreviated transcription (Latin):
agnom̃. Erd hom̃ porro int̃dũ una. int̃dũ duab int̃dũ
trib litteris continet᷑ Vt .G. gauis .G. N.głuꝰ. ut .s.e.¬
x secus Iuitq ñ nulla apud maiores tr̃os p̃nominis
ratio Nã & qͥntũ id eo dixer̃ qđ qͥnto fortassis loconatꝰ
e&̃. Ec luciũ ideo. qđ fortasse e& iniciolucis exortus:
mine ñ quȩ rimꝰ. Cognom̃ porro maiorũ ÷ trastũ ex
familia uł sanguine. ut culliꝰ cornelius. ex cornelius
iom̃ aut̃ ꝓpͥũ ꝑsonȩ ẽ. Vt cicero ut scipio lã aG nom̃
extrinsecusuenit. & uenit trib modis. aut ex ani¬
mo. aut excorporpore. aut exfortuna. Exani¬
mo sic suꝑb: ⁊pius Excorpore sic̃ crassus ⁊ pulcher
Ex fortuna sic̃ africanꝰ & creticꝰ. Quattuorhisitaq
nom cornelius scipio cognom̃. a fricanꝰ agnom̃ Ar¬
gum̃tũ aut̃ sinecesse fuerit: intrib quȩremꝰ In no¬
mine. cognomine. agnomine: Itaq definitionis
isti h : ꝓpositio. Nom̃ est cuiq ꝑsonȩ Deinde hinc in¬

Expanded text:
una, interdum duabus, interdum tribus litteris continetur, ut G. Gaius, ut Gn. Gnaeus, ut Sex. Sextus, fuitque nonnulla apud maiores nostros praenominis ratio: nam et Quintum ideo dixerunt quod quinto fortassis loco natus esset, et Lucium ideo quod fortasse esset initio lucis exortus. mine non quaeremus. Nomen porro maiorum est tractum ex familia uel sanguine, ut Tullius ex Tulliis, Comeliusium personae est, ut Cicero, ut Scipio. Iam agnomen extrinsecus uenit et uenit tribus modis, aut ex animo aut ex corpore aut ex fortuna: ex animo sicut Superbus et Pius, ex corpore sicut Crassus et Pulcher, ex fortuna sicut Africanus et Creticus. Quattuor his itaque n Cornelius, Scipio cognomen, Africanus agnomen. Argumentum autem, si necesse fuerit, in tribus quaeremus, in nomine, cognomine, agnomine. Itaque definitionis istius haec est propositio: 'nomen est cuique personae'. Deinde hinc in
Abbreviated transcription (Latin):
Rursus sid s̃ pͥor est. nacaẽ natura Qđ sina sci potuit
natura incipit ñ eenatura Itaq naturȩ difficilis de¬
Deniq sapientes qͥdã sic definiere naturã Natͥa ÷ ignis
alterũ pꝰ n sit. necessee auc̃ ex pͥmonasci qđ sed mest.
dein de siqđ nascit᷑ nec ds̃ẽ nec nat᷑a recte naturã.
ut dis nasciñ potuit nec natura Illud aut sc̃iredebemꝰ.
naturã illud ẽẽ qđ mundũ. Utramundũ naturã
ñ eẽ sodm̃. Voluntatẽ aut̃ dĩ qͣ mundus ẽ. eandẽ
cẽnaturã ltaq hic cicero: naturae pͥncipalẽ defini¬
tionẽ dimisit Dix̃ aut̃ eẽdifficilẽ. Partescuit̃ eiꝰ e¬
numerat. sꝯquarũ in qͥt indigemus

Expanded text:
Rursus si deus prior est, nata est natura; quod si nasd potuit natura, incipit non esse natura. Itaque naturae difficilis deDenique sapientes quidam sic definiere naturam: "natura est ignis alterum prius non sit - necesse est autem ex primo nasci, quod secundum est, deinde si quod nascitur nec deus est nec natura -, recte naturam dut deus nasci non potuit, nec natura. Illud autem scire debemus, naturam illud esse quod mundum, ultra mundum naturam non esse, sed deum; uoluntatem autem dei, qua mundus est, eandem esse naturam. Itaque hic Cicero naturae principalem defulitionem dimisit, dixit autem esse difficilem. Partes autem eius enumerat, sed 'quarum', inquit, 'indigemus
Abbreviated transcription (Latin):
tentionẽ utrũ potiꝰ. Aut qͥđ potisimũ querit᷑ adhunc medũ
Utrũ ecereitꝰ in macedoniã contra philippũ mittat᷑ qͥ lociis
st auxilio. antenett initalia. ut quã maximȩ contra
Hannibalẽ copie sint PDeinde considerandũ. inritio¬
quȩ exscriptionis genere nascit᷑ liꝰaũt genera quȩ sẽpa¬

Expanded text:
 sit, quaeritur, ad hunc modum: utrum exercitus in Mace- doniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint. Deinde considerandum est, in ratiost ea, quae ex scriptionis genere nascitur. eius autem genera, quae sepa