comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitium est non manere: eo quippe ipso quod nondicitur
numquam sine uitio fuisse seddicitur sine uitio non per¬
mansisse: Proculdubio demonstratur sine uitio fuisse
in quo bono non per mansisse culpatur. sed illud magis
querendum operosiusq tractandum est. Quomodo respon¬
deamus eis qui dicunt. si in illa rec trtudine inqua sine uitio
factus est hubuit perseuerantiam. proculdubio perseue¬
rauit in ea. & siperseuerauit utiq non peccauit. nec illam sũ
rectitudinem dm̃q deseruit. Cum autem peccass& & de¬
sertorem boni fuisse ueritas clamat. non ergo habuit in il¬
lo bono per seuerantiam. & si non hubuit non utiq accepit
quomodo enim & accepiss& perseuerantiam & non perse¬
ueruss&. Porro si propterea non hubuit quia non accepit
quid ipse non per seuerando peccauit: qui perse uerantiam
non accepit. Neq enim dici potest ideonon accepisse quia
non est discretus amassa perditionis gratiae largitate

Expanded text:
vitium est, non manere. Eo quippe ipso quod non dicitur vitium est, non manere. Eo quippe ipso quod non dicitur nunquam sine vitio fuisse, sed dicitur sine vitio non permansisse, procul dubio demonstratur sine vitio fuisse, in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, habuit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudinem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit in illo bono perseverantiam: et si non habuit, non utique accepit. Quomodo enim et accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit; quid ipse non perseverando peccavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate.
Abbreviated transcription (Latin):
inperditionem sed inter uasa misericordiae quae prepa¬
rauit ingloria: iudicium uero si in illis est damnatus in
his non est predestinatus. hic exoritur aliqua questio non
sane contemnenda. sed in adiutorio dñi incuius manu sunt
& nos & sermones nostri aggredienda atq: soluenda. que¬
ritur enim a nobis quantum adtin& ad hoc donum dĩ. quod
est in bono perseuerare usq: infinem. quid de ipso primo homi¬
ne sentiamus. qui certe sine ullo uitio factus est rectus. Nec
dico siperseuerantiam non habuit quomodo sine uitio fuit.
Cui tum necessarium dĩdonum defuit. Huicnamq inter¬
rogutioni facile respondetur eum perseuerantiam non
habuisse quia in eo bono quod sine uitio fuit non perseuera¬
uit. Coepit enim hubere uitium ex quo cecidit. & sicoepit
ante quam coepiss& utiq sine uitio fuit. Aliud est enim
non habere uitium : & aliud est in eu bonitate inqua nullũ

Expanded text:
in perditionem, sed inter vasa misericordiae quae praepain perditionem, sed inter vasa misericordiae quae praeparavit Deus in gloriam ; judicium vero, si in illis est damnatus, in his non est praedestinatus. CAPUT X. 26. Hic exoritur alia quaestio, non sane contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum defuit? Huic namque interrogationi facile respondetur, eum perseverantiam non habuisse, quia in eo bono, quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit enim habere vitium ex quo cecidit; et si coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum
Abbreviated transcription (Latin):
terat: reuocauit adeum. factusergo fuerat conturba¬
tus. sed quia didicit nondese ipso fidere &iam hoc ei pro¬
fecit in bonum. faciente illo qui diligentib eum omnia
cooperatur in bonum : quia secundum propositum uocatus
erat. & ne moeum posset eripere de manu xp̃i cuidatũs
erat: Nemoergodicat nonesse corripiendum cum qui
exorbitat deuia iusta. sed ei reditum & perseuerantiam
adño tantum es se poscendam. Nemo prudens & fidelis
pocdicait. ssenim secundum propositum uocatus est iste
proculdubio illi &iam quod corripitur dĩ cooperatur
in bonuri iditrum autem ita sit uocatus quoniam qui cor¬
nupit nescit. faciat ipse cum caritate quod scitesse facien¬
dum. scit enim talem corripiendum facturodo aut
misericordiam aut iudicium. Miseri cordia quidem si
amassa perditionis ille qui corripitur gratiae largitate
discretus est. & non est inter uasa irae quae perfecta sunt

Expanded text:
terat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbaterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; quia secundum propositum vocatus erat, ut nemo eum posset eripere de manu Christi, cui datus erat. 25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae perfecta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tior & obhoc &iam humilior tenuit uiam iam uidens.
& confitens in uoluntate suu dm̃ decori eius prestitisti
uirtutem. quod sibi ipse tribuens & dese presumens in
tali abundantia quam prestiterat ds̃. Nonde illo qui eam
prestiterat dicebat. non mouebor in aeternum: factus
est ergo conturbatus ut se in uenir& & humiliter sapiens
non solum aeternae uitae. uerum &iam in hac uita pie
conuersationis & perseuerantiae in quo spes habenda
essẽt ad disceret. haec uox & apostoli petri esse potuit
dexerat quippe & ipse in abuntia sua. Animam meam pro
te ponam. sibi festinando tribuens quodei fueratadño
postea largiendum. Auertit autem abeo faciem dñs
en factus est conturbatus . Ita ut cum mori pro illo metu¬
enster negar&. sed rursus conuertit ad eum faciem
suam dñs & culpam lacrimis diluit quidenim aliud
respexit eum. nisi faciem quam paululum ab illo auer¬

Expanded text:
tior, et ob hoc etiam humilior, tenuit viam, jam videns tior, et ob hoc etiam humilior, tenuit viam, jam videns et confitens, in voluntate sua Deum decori ejus praestitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, et factus est conturbatus, ita ut eum mori pro illo metuens ter negaret. Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam lacrymis diluit. Quid est enim aliud, Respexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo aver
Abbreviated transcription (Latin):
ant sedtimeant. Quod significat non superbiant sed hu¬
miles sint. unde alibi dicit. Non alta sapientes sed hu¬
milib consentientes: Exultent dõ sed cum tremore innul¬
lo gloriantes quando nostrum nihil sit. ut qui gloriatur
indño glorietur. Ne pereant deuia iusta inqua iam am¬
bulare coeperunt dum sibi hoc ipsumad signant quod in
ea sunt. his uerbis usus est apostolus ubiait. Cum timore
& tremore uestram ipsorum salutem operamini. & osten¬
dens quare cumtimore & tremore : ds est enim inquit
qui operatur in uobis & uelle &operari probona uolunta¬
te. Non enim habebat hunctimorem & tremorem qui
dicebat in abundantia sua. non mouebor in aeternum:
sed quia filius erat promissionis non perditionis exper¬
tus do puululum deserente quidess& ipse. Dñe inquit in
uoluntate tua prestitisti decorimeo uirtutem. Auestisti
autem faciem tuam. & factussum conturbatus. Ecce doc

Expanded text:
ant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed huant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur : ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant, quod in ea sunt. His verbis usus est et Apostolus, ubi ait, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini. Et ostendens quare cum timore et tremore: Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Non enim habebat hunc timorem et tremorem, qui dicebat in abundantia sua, Non movebor in aeternum. Sed quia filius erat promissionis, non perditionis, expertus Deo paululum deserente quid esset ipse: Domiuoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem, auertisti autem faciem tuam, et factus sum con
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo datur &iam perseuerantia in bono usq infinem. neq
eis datur nisi eis qui non peribunt: quoniam qui non perse¬
uerant peribunt. Talibus ds̃ diligentib: eum omnia coo¬
pera tur inbonum. usq: ad eo prorsus omnia ut &iam
siqui eorum deuiant & ex orbitant &iam hoc ipsum eis
faciat proficere inbonum. Quia humiliores redeunt atq
doctiores . Discunt enim in ipsa uita iusta cumtremore
se exultare debere. non sibi arrogando tamquam desua
uir tute fiduciam permanendi. Nec dicendo in abundan¬
tia sua non mouebor in aeternum. Propt̃ quod eis dicitur
Seruite dño intimore . & exultate ei cumtremore : Nequan¬
do irascatur dñs & pereatis deuia iusta. Neq enim ait &
non ueniatis aduiam iustam. sed pereatis deuia inquit iustu
quid ostendens nisi eosesse conmonitos qui iam ambulant
inuia iusta ut intimore dõ seruiant. Idest non altum sapi¬

Expanded text:
. Ab illo ergo datur etiam perseverantia in bono usque in finem: neque . Ab illo ergo datur etiam perseverantia in bono usque in finem: neque enim datur, nisi eis qui non peribunt; quoniam qui non perseverant peribunt. 24. Talibus Deus diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ingloria. Nondum factum est. quum uis & illa duo idest
uocauit & iustificauit. non in omnib facta sint dequib
dicta sunt. Adhuc enim usq: infinem saeculi multiuocan¬
di & iustificandi sunt: & tumen uerba prȩteriti tempo¬
ris posuit dereb: &iam futuris. tamquam iam fecerit dĩ
quae iam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo deillo
dicit & proph&a esaias. Qui fecit quae futuru sunt
Quicumq: ergo indĩ prouidentissima dispositione. prȩ¬
sciti. praedestinati. uocati. iustificati. glorificati sunt
non dico &iam nondum renati. sed &iam nondumnati. lam
filii dĩ sunt. & omnino perire non possunt. hi uere ueniunt
ad xp̃m. quia itaueniunt quomodo ipsedicit. Omne quod
dat mihi pater admeuenit. & eum qui uenit adme non eici¬
am foras. & paulo post. haec inquit est uoluntaseius qui
misit me patris: ut omne quod dedit mihi non perdam exeo

Expanded text:
itis in gloria , nondum factum est. Quamvis et illa duo, id est, itis in gloria , nondum factum est. Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Isaias, Qui fecit quae futura sunt . Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justificati, glorificati sunt, non dico etiam nondum renati, sed etiam nondum nati, jam filii Dei sunt, et omnino perire non possunt. Hi vere veniunt ad Christum; quia ita veniunt, quomodo ipse dicit, Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Et paulo post, Haec est, inquit, voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mihi non perdam ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
cum dixiss&. scimus quoniam diligentib dm̃ omnia co¬
operantur in bonum. sciens non nullos diligere dm̃. & in
eo bono usq infinem nonper manere : mox addidit. his
qui secundum propositum uocati sunt. Hi enim in eo quod
diligunt dm̃ permanent usq infinem. & qui adtempus
inde deuiant reuertuntur usq infinem. perducantur
quod in bono esse coeperunt. Osten dens autem quid sit
secundum propositum uocari. mox addidit eaquae iam
supra posui. Quoniam quosante prȩsciuit & praedestina¬
uit conformes imaginis filii eius ut sit ipse primogenitus
in multis fratrib Quos autem praedestinauit illo & uoca¬
ipsos & iustificauit. Quos autem iustificauit illos & glori¬
uit. Vocauit. iustificauit: Quoniam &omnes iam prȩsci¬
ti & predestinati sunt. & multi iam uocati atq iustificati.
quod autem posuit infine illos &glorificauit. siquidem
illa gloriaest hic intellegenda. dequa idem dicit. cum xp̃s

Expanded text:
cum dixisset, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cocum dixisset, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum; sciens nonnullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo quod diligunt Deum, permanent usque in finem; et qui ad tempus inde deviant, revertuntur, ut usque in finem perducant, quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum propositum vocari, mox addidit ea quae jam supra posui, Quoniam quos ante praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus inauit; quos autem praedestinauit, illos ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, ipsos et gloriavit, justificavit; quoniam et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati: quod autem posuit in fine, illos et glorificavit siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Chris
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea dixiuobis. quia nemouenit adme. nisi fuerit ei
datum a patre meo. ex hoc multi discipulorum eius abie¬
runt retro: & iam non cum illo ambulabant. Num quid
non & isti discipuli appellati sunt. loquente euangelio.
& tamen non erant uere discipuli quia non manserunt
in uerbo eius. secundum id quod ait. simanseritis in uer¬
bo meo uere discipuli meiestis. quia non ergo hubuerur
perseuerantiam sicut non uere discipuli xp̃i. ita nec filii
dĩ uere fuerunt &iam quundo esse uidebantur. & ita uo¬
cabantur. Appellamus ergonos & electos & xp̃idiscipu¬
los & dĩfilios. quia sic appellandi sunt quos regeneratos
pie uiuere cernimus. sed tunc uere sunt quod appellantur
simanserint in eo. propter quod sic appellantur. si per
seuerantiam non habent idest in eo quod coeperunt esse
non manent. non uere appellantur quod appellantur
& non sunt. Apud ẽnim hoc non sunt. cui notum est quod
futuri sunt. idestex bonis mali. Propter hoc apostolus

Expanded text:
si fuerit ei datum a Patre meo. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Numquid non et isti discipuli appellati sunt, loquente Evangelio? Et tamen non erant vere discipuli, quia non manserunt in verbo ejus, secundum id quod ait, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis. Quia ergo non habuerunt perseverantiam, sicut non vere discipuli Christi, ita nec vere filii Dei fuerunt, etiam quando esse videbantur et ita vocabantur. Appellamus ergo nos et electos, et Christi discipulos, et Dei filios, quia sic appellandi sunt, quos regeneratos pie vivere cernimus: sed tunc vere sunt quod appellantur, si manserint in eo propter quod sic appellantur. Si autem perseverantiam non habent, id est, in eo quod coeperunt esse non manent, non vere appellantur quod appellantur et non sunt: apud eum enim hoc non sunt, cui notum est quod futuri sunt, id est, ex bonis mali. 23. Propter hoc Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus ingenitum. quia nullum alterum aeuo interueniente
dicimus sepuritum : cum &iam ex aliis rebis quaedum ge¬
nita. nec ideo tamen aut aeque gignentia. aut sine inuicȩm
docentur ex tantia: sed quid prodest horum multa collige¬
re. cum paucorum testimoniis &iam ceteru liceat
aestimari
Quoniam sententiam meam precedentium patrum aucto¬
ritate fundatam noua disputandi arte conturbas : idcir¬
co uelim mihi dicas denatura filiidĩ. id est substantiu ipsa.
quid sentias : si enim ut dicere uos soletis. omusion est patri
ipse quodam modo pater est sibi : Alioquin: consubstantialis
esse non potest genitori Nam quidam nostrum omisi  opini

Expanded text:
dicamus ingenitum, quia nullum ab altero aevo interveniente dicamus ingenitum, quia nullum ab altero aevo interveniente dicimus separatum: cum etiam 337 ex aliis rebus quaedam genita, nec ideo tamen aut aeque gignentia, aut sine invicem docentur exstantia. Sed quid prodest horum multa colligere, cum paucorum testimoniis etiam caetera liceat aestimare. Quoniam sententiam meam, praecedentium patrum auctoritate fundatam, nova disputandi arte conturbas; idcirco velim mihi dicas de natura Filii Dei, id est, de substantia ipsa quid sentias. Si enim, ut dicere vos soletis, homousion est Patri, ipse quodam modo pater est sibi, alioquin consubstantialis esse non potest genitori. Nam quidam nostrum homousii opini
Abbreviated transcription (Latin):
ut si fieri potest exemplo cuius lib& rei possibile id esse
quod docere conaris ostendas: neq enim aliter credere pos¬
sum lic& ui orationis obpressus. Coaeternum esse genitum
patri : nisi aut utrumq genitum. aut utrumq patrem¬
dixeris sibi.
uoniam me ad inconparabilium rerum exempla conpellis
id circo quae sit ignis potentia uideamus : Ex quo semper
splendor. semper est uapor: utrumq deeo nascitur: Nec
ideo tamen ignis sine horum quo lib& aliquatenus inuenitur.
haec tria non se inuicem gignunt. quia non de splendore
ignis & uapor. aut deuapore ignis & splendor: sed deigne
splendor & uapor semper est genitus: Quae cum ita sint.
uides ne &iam increaturis posse aliquid nasci nec ostendi.
siergo uisibilibus exemplis ista per spicimus: Cur nonde
atq in differentem aeternitatem similia predicemus
neq enim ideo necesse est patrem & filium & sp̃m sc̃m aeque

Expanded text:
ut, si fieri potest, exemplo cujuslibet rei, possibile id esse ut, si fieri potest, exemplo cujuslibet rei, possibile id esse quod docere conaris, ostendas. Neque enim aliter credere possum, licet vi orationis oppressus, coaeternum esse genitum Patri, nisi aut utrumque genitum, aut utrumque Patremdixeris sibi. uoniam me ad incomparabilium rerum exempla compellis, idcirco quae sit ignis potentia videamus, ex quo semper est splendor, semper est vapor. Utrumque de eo nascitur, nec ideo tamen ignis sine horum quolibet aliquatenus invenitur. Haec tria non se invicem gignunt, quia non de splendore ignis et vapor, aut de vapore ignis et splendor, sed de igne splendor et vapor semper est genitus. Quae cum ita sint, videsne etiam in creaturis posse aliquid nasci, nec ostendi Si ergo visibilibus exemplis ista perspicimus, cur non deatque indifferentem aeternitatem, similia praedicemus? Neque enim ideo necesse est. Patrem et Filium et Spiritum sanctum aeque
Abbreviated transcription (Latin):
&iam quundo nonerat filius. a quo factum dicitur tempus:
sed ante quam nasceretur inquis non fuit. Quis queso non funt
ante quam nasceretur filius: Ec ce ipso intellectu ante fili¬
um fuisse dicitur tempus: si autem ante quam nasceretur
filius nonerat tempus: sequitur ut dicatur patrifilius
coaeternus. interquem & patrem nullum fuisse tempus
dicitur: Maxime cum inter cetera euangeliis ad testanti¬
bus &iam tempus fecisse dicitur filius. sed forte depatre
dictum aliquis putet. erat quando non erat filius: Cui sententi¬
ae secuta non concinnunt quib: dicitur . & antequam nascere¬
tur non fuit: Nam per se pater semper ex istens. &iam auo¬
bis dici non potest natus: qui non abinitio docetur exortus:
& in patrem cadere non potest. erat quando non erat
Iuoniam me uerbis ut mea fert opinio in opinata subtilita¬
te cerrantibus non medio criter defatigas. Id circo quaeso

Expanded text:
Filius quando non erat tempus, a quo 336 factum dicitur tempus. Filius quando non erat tempus, a quo 336 factum dicitur tempus. Sed antequam nasceretur, inquis, non fuit. Quis, quaeso, non fuit antequam nasceretur? Si Filius; ecce ipso intellectu ante Filium fuisse dicitur tempus. Si autem antequam nasceretur Filius, non erat tempus, sequitur ut dicatur Patri Filius coaeternus, inter quem et Patrem nullum fuisse dicitur tempus: maxime cum inter caetera evangelistis attestantibus, etiam tempus fecisse dicatur Filius. Sed forte de Patre dictum aliquis putet: Erat, quando non erat Filius. Cui sententiae sequentia non concinunt, quibus dicitur: Et antequam nasceretur non fuit. Nam per se Pater semper existens, etiam a vobis dici non potest natus; qui non ab initio docetur exortus, et in Patrem cadere non potest: Erat, quando non erat Quoniam me verbis, ut mea fert opinio, inopinata subtilitate certantibus non mediocriter defatigas, id irco quaeso
Abbreviated transcription (Latin):
quae dicimus: Nam si non sine tempore filius. certe nec
nisi in loco docendus est genitus: hoc ad misso ante filium
& sp̃m coacuum quodam modo patri dicetur tempus
& locus quod siita est ut sine loco & tempore nasci non
potuerit filius: in quo loco locum. aut in quo tempore fac
tum dicis & tempus : si innullo ecce sine loco & tempore fie¬
ri potuit tempus & locus. Si in aliquo id ipsum tempus ui¬
detur & locus incuius origine similiter & locus requiritur
& tempus. Quod si usq adeo sine tempore & loco fieri aliquid
potuit. ut nec in loco locum: nec intempore factum doccas
tempus : Nescio qua temeritate contendas quod nasci non
se docetur & tempus. Sed de hoc satis. nunc quid amaiorib
uestris dictum predicas repetamus. Erat inquis quando
non erat: sierat istud ad tempus referus. Ecce ante filium
tempus: si ad filium. numquam nonerat filius. Erat enim

Expanded text:
quae dicimus. Nam si non sine tempore est Filius, certe nec quae dicimus. Nam si non sine tempore est Filius, certe nec nisi in loco dicendus est genitus. Hoc admisso, ante Filium et Spiritum, coaevum quodammodo Patri tempus docetur et locus. Quod si ita est, ut sine loco et tempore nasci non potuerit Filius, in quo loco, aut in quo tempore factum locum dicis et tempus? Si in nullo, ecce sine tempore et loco fieri potuit tempus et locus. Si in aliquo, id ipsum tempus videtur et locus, in cujus origine similiter et locus requiritur et tempus. Quod si usque, adeo sine tempore et loco fieri aliquid potuit, ut nec in loco locum, nec in tempore factum doceas tempus: nescio qua temeritate contendas, quod sine his se docetur et tempus. Sed de hoc satis. Nunc quod a majoribus vestris dictum praedicas, reputamus. Erat, inquis, quando non erat. Si erat istud ad tempus referas, ecce ante Filium tempus; si ad Filium, nunquam non erat Filius: erat enim jam
Abbreviated transcription (Latin):
Non sum tamstultus ut tempus preferam filio. sed initium
Quid ergo inter patrem & filium dicis medium nihil fuisse.¬
co acternum. qui inter patrem & filium fateris nihil esse
medium. ne idipsum non medium tantum const& esse
Quoniam me disputandi arte concludis : id quod amaiorib:
nobis dictum est breuiter explicabo: Aiunt enim quo¬
tiens de initio filii & patris aeternitate tractatur: Erat
quando nonerat. & ante quam nasceretur nonerat.
credulitatis errore. sola uerba mutata sunt. Dixistinamq
erat quando non erat: erat istud. ad aeuum per tinere
filii natiuitatem aetatis spatium: ecce ad superiorem
blas phemiam necessitate dilaberis. Cum inter patrem & filiũ
tertium quoddam tempus inmittis. docesq quia erat
ante filium ds̃ pater & tempus. posthaec duo. filius. post
tria ista quartus sp̃s quod si admittimus ut sine tempore
gigni non potuerit filius : Vide quam late pateant ista

Expanded text:
Non sum tam stultus ut tempus praeferam Filio, sed initium Non sum tam stultus ut tempus praeferam Filio, sed initium Quid ergo? Inter Patrem et Filium dicis medium nihil fuissecoaeternum, qui inter Patrem et Filium fateris esse nihil medium, ne idipsum non medium tantum constet esse Quoniam me disputandi arte concludis, id quod a majoribus nostris dictum est, breviter explicabo. Aiunt enim, quoties de initio Filii et Patris aeternitate tractatur: Erat quando non erat, et antequam nasceretur non erat. credulitatErat quando non erat. Erat istud ad aevum pertinere Filii nativitatem aeternitatis spatium, ecce ad superiorem blasphemiam necessitate dilaberis, cum inter Patrem et Filium, tertium quiddam tempus immittis; dicisque quia erat ante Filium Deus Pater et tempus. Post haec duo Filius. Post tria ista quartus Spiritus. Quod si admittimus, ut sine tempore gigni non potuerit Filius: vide quam late pateant ista
Abbreviated transcription (Latin):
Iuantum adme adtin&. non uideo quid ista nunc colligas.
nam quam uis aristotelicamecum subtilitate contendas
fieri tamen non potest. ut eum qui genitus est ab eo qui genuit
nulla a eui intercidentis antiquitate discernas. AUCUSĨ DIX̃¬
Ecio aequidem ut ille ait quam in difficili loco uersetur ora¬
tio tamen uerendum nobis nihil est qui perad iugorium
sc̃ĩ sp̃s testimonium dicimus dõ: Quid ergo dicimus: est ne
aliquid in patre quod negetur ingenitum. annon: si est non
in toto sed in parte potius dicatur ingenitus. Alioquin ex
tempore non coepit filius: Nam si paternitas non coepit
patris. in itium inueniri non potest prolis: siinitium dici¬
tur prolis. non aeterna paternitas docebitur patris:
& quomodo statuit quia totum in patre docetis ingenitum.
qui ipsius paternitatis nomen habere putatis initium :
cum coepisse ex tempore dicitis filium. quem nondum
ex tante patre dici non potest uocitatum. FELICIA

Expanded text:
Quantum ad me attinet, non video quid ista nunc colligas. Quantum ad me attinet, non video quid ista nunc colligas. Nam quamvis Aristotelica mecum subtilitate contendas, fieri tamen non potest ut eum qui genitus est, ab eo qui genuit, nulla aevi intercedentis antiquitate discernas. Aug. Scio equidem, ut ille ait, quam in difficili loco versetur oratio: tamen verendum nobis nihil est, qui per adjutorium sancti Spiritus testimonium dicimus Deo. Quid ergo dicemus? Estne aliquid in Patre quod negetur ingenitum, an non? Si est, non in toto, sed in parte potius dicatur ingenitus; alioquin non ex tempore coepit esse Filius. Nam si paternitas non coepit Patris, initium inveniri non potest prolis. Si initium datur prolis, non aeterna paternitas docebitur Patris. Et quomodo stabit, quia totum in Patre docetis ingenitum, qui ipsius paternitatis nomen habere putatis initium, cum coepisse ex tempore dicitis Filium, quem nondum exstante Patre dici non potest vocitatum? Fel.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc siitu est. duo fateris ingenita: & quomodo altera
patris. alteru filii putatur esse persona. cum persigni¬
ficationem communis ingeniti utraq uedeatur esse
confusa:
In hoc quidem amaioribus uestris non mediocris calum¬
niae sophysma contexitur. Tamen per auxilium ipsius
trinitatis. catholica necesse est simplicitate soluatur.
Patrem namque ingenitum. filium genitum dico: Nec ideo
tamen genitum ingenito coaeternum esse non predico:
eo tantum docens ingenitum patrem quia non pro cessit
ex altero . Eogenitum filium quia non extitit exse ipso:
non est commune utriusq nasci non est commune nongig¬
ni : & commune tamen est alterum ab altero interuentu
medii temporis non diuelli: Itaq si proprium patris quae¬
rimus sufficit quia solus non hab& patrem. si filiisatis est
quod non hab& prolem : unam autem & coaeternam patris
&filii dicimus de itatem FT LICIANUS DIXII¬

Expanded text:
Hoc si ita est, duo fateris ingenita. Et quomodo altera Hoc si ita est, duo fateris ingenita. Et quomodo altera Patris, altera Filii putatur esse persona, cum per significationem communis ingeniti utraque videatur esse confusa? In hoc quidem a majoribus vestris non mediocris calumniae sophisma contexitur; tamen per auxilium ipsius Trinitatis catholica necesse est simplicitate solvatur. Patrem namque ingenitum, Filium genitum dico, nec ideo tamen genitum ingenito coaeternum esse non praedico, eo tantum docens ingenitum Patrem, quia non processit ex altero; eo genitum Filium, quia non exstitit ex se ipso. Non est commune utrique nasci, non est commune, non gigni: et commune tamen est alterum ab altero interventu medii temporis non divelli. Itaque si proprium Patris quaeris, sufficit quia solus non habet patrem; si Filii, satis est quod non habet prolem: unam autem et cet Filii dicimus deitatem. Fel.
Abbreviated transcription (Latin):
creditur esse substantia. Cum non una dicatur
Non est inquam una persona. quia unu genuisse & altera
dicitur genita : & est tamen nati & gignentis non diuersa
substantia quia non dissimilis generanti docetur exorta.
mihi faciliore⁊ dicta dilucides. AUCAs TINV DIX¬
nrebus quidem in conprehensibilibus exempla non sub¬
petunt disputandi. tamen inquantum fieri potest &iam
in hac parte nondeero. Ecce igitur homo pater hab&
hominem filium. est commune utriusq quod homo est:
unitamen quod filius. alteri proprium uidetur esse quod
pater est : Nam in utroq: sic persona discernitur: ut com¬
munis humanitas non negetur: Dum unus gignit & alius
gignitur : aeque autem homo & qui genuit dicitur. & ille
Illud certe dicas uelim genitus ab ingenito utrum initio
Ne id quidem spiritalis intellegentiae ueritate recipitur
ut pater a filio interuentu non dico temporis quod dieb
constat ac noctibus. sed cuius lib& a eui uel a&atis spatio
separetur

Expanded text:
creditur esse substantia, cum non una dicatur Non est, inquam, una persona, quia una genuisse, et altera dicitur genita: et est tamen nati et gignentis non diversa substantia, quia non dissimilis generanti docetur exorta. FEL. mihi faciliore dicta dilucides. AUG. In rebus quidem incomprehensibilibus exempla non suppetunt disputanti: tamen in quantum fieri potest, etiam in hac parte non deero. Ecce igitur homo pater habet hominem filium: est quidem commune utriusque quod homo est, uni tamen quod filius, alteri proprium videtur esse quod pater est; nam in utroque sic persona discernitur, ut communis humanitas non negetur, dum unus gignit, alius gignitur; aeque autem homo et qui genuit dicitur, et ille llud certe dicas velim, genitus ab ingenito utrum initio Ne id quidem spiritualis intelligentiae veritate recipitur, ut Pater a Filio interventu, non dico temporis, quod diebus constat ac noctibus, sed cujuslibet aevi vel aetatis spatio separetur.
Abbreviated transcription (Latin):
nibus non corripiuntur inuiam quam relinquerant
redeunt. & non nullaccepta gratia in quacumq lib&
aetate periculis huius uitae mortis celeritate subtra¬
huntur. Haec enim omnia operatur in eis qui uasa
miseri cordiae operatus est eos qui & elegit illos infilio
suo ante constitutionem mundi per electionem gratiae
si autem gratia iam non exoperib Alioquin gratia non
est gratia. Non enim sic sunt uocati ut non essent electi.
Propter quod dictumest. multi enim uocati. pauciuero
electi. sed quoniam secundum propositum uocati sunt
profecto & electi sunt. perelectionem ut dictum est
gratiae non precedentium meritorum suorum. quia
gratia illis est omne meritum. Detalib dicit apostolus.
Scimus quoniam diligentib dm̃ omnia cooperantur in bo¬
num. his qui secundum propositum uocati sunt. Quoniam

Expanded text:
nibus non corripiantur, in viam quam reliquerant nibus non corripiantur, in viam quam reliquerant redeunt; et nonnulli accepta gratia, in qualibet aetate, periculis hujus vitae mortis celeritate subtrahuntur. Haec enim omnia operatur in eis, qui vasa misericordiae operatus est eos, qui et elegit eos in Filio suo, ante constitutionem mundi per electionem gratiae. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Non enim sic sunt vocati, ut non essent electi; propter quod dictum est, Multi enim vocati, pauci vero electi : sed quoniam secundum propositum vocati sunt, profecto et electi sunt per electionem, ut dictum est, gratiae, non praecedentium meritorum suorum; quia gratia illis est omne meritum. 14. De talibus dicit Apostolus: Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt: quon
Abbreviated transcription (Latin):
Non sunt ab illa consparsione discreti. quam constatesse
damnatam. Euntib omnib ex uno incondemnationem
Discernuntur autem non meritis suis sed pergratiam
mediatoris. hoc est insanguine secundi adam iustificati
gratis. itaq cum audimus quis autem te discernit. quid
autem habes quod non accepisti. si autem accepisti quid
gloriaris quasi non acceperis. Ab illa perditionis massa
quae facta est per primum adam. Debemus intellegere
neminem posse discerni. nisi qui hoc bonum hab& quid¬
quid hab& quod gratiam saluatoris accepit. Hoc autem
apostolicum testimonium tam magnum est ut beutus
erprianus ad quirinum scribens ipsum subiecerit illi titu¬
lo in quo ait. innullo esse gloriandum quando nostrum
nihilsit. Quicumq ergo ab illa originali damnatione
ista diuinae gratiae largitate discreti sunt. non est du¬
bium quod & procuratur eis audiendum euangelium.
correpti emendantur & quidam eorum & si ab homi¬

Expanded text:
non sunt ab illa conspersione discreti, quam constat esse non sunt ab illa conspersione discreti, quam constat esse damnatam, euntibus omnibus ex uno in condemnationem. Discernuntur autem non meritis suis; sed per gratiam Mediatoris; hoc est, in sanguine secundi Adam justificati gratis. Itaque cum audimus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti; quid gloriaris quasi non acceperis ? ab illa perditionis massa quae facta est per primum Adam, debemus intelligere neminem posse discerni, nisi qui hoc donum habet, quisquis habet, quod gratia Salvatoris accepit. Hoc amem apostolicum testimonium tam magnum est, ut beatus Cyprianus ad Quirinum scribens, ipsum subjecerit illi titulo, in quo ait, In nullo esse gloriandum, quando nostrum nihil sit . 13. Quicumque ergo ab illa originali damnatione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dubium quod et procuratur eis audiendum Evangelium correpti emendantur, et quidam eorum etsi ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
& tamen ab hac damnatione non se liberabunt qui pote¬
runt dicere non se audisse euangelium. cum fides ex audi¬
tosit: Quantominus seliberabunt quidicturi sunt perse¬
uerantiam non accepimus iustior enim uidetur excusatio
dicentium non accepimus auditu. quam dicentium nonac¬
cepimus perseuerantiam. Quoniam potest dicihomini
in eo quod audieras & tenueras per seuerares si ueller
Nullo modo autem potest dici id quod non audieras cred¬
res siuelles: Ac perhoc & qui euangelium non audierunt¬
& qui eo audito in melius conmutati perseuerantiam non
docperunt: & qui euangelio audito uenire ad xp̃mo
hoc est in eum credere noluerunt Quoniam ipse dixit
nemo uenit ad me nisi ei datum fuerit a patre meo
& quiper aetatem par uulam nec credere potuerunt.
sed ab originali noxa solo possent lauacro regenerati¬
onis absolui. quotamen non accepto mortui perierunt

Expanded text:
et tamen ab hac damnatione non se liberabunt qui poteet tamen ab hac damnatione non se liberabunt qui poterunt dicere, non se audisse Evangelium Christi, cum fides ex auditu sit : quanto minus se liberabunt qui dicturi sunt, Perseverantiam non accepimus? Justior enim videtur excusatio dicentium, Non accepimus audientiam, quam dicentium, Non accepimus perseverantiam: quoniam potest dici, Homo, in eo quod audieras et tenueras, in eo perseverares si velles; nullo modo autem dici potest, Id quod non audieras, crederes si velles. 12. Ac per hoc et qui Evangelium non audierunt, et qui eo audito in melius commutati perseverantiam non acceperunt, et qui Evangelio audito venire ad Christum, hoc est, in eum credere noluerunt, quoniam ipse dixit; Nemo venit ad me, nisi ei datum fuerit a Patre meo , et qui per aetatem parvulam nec credere potuerunt, sed ab originali noxa solo possent lavacro regenerationis absolvi, quo tamen non accepto mortui perierunt;
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ ficati sumus in eo quod esse coepimus perseueremus.
Ecce gloriosissimus martyr hoc sentit. quod in his uerbis
cottidie fideles xp̃i petunt ut perseuerent in eo quod esse
coeperunt. Nullo autem dubitante quisquis adño ut in bo¬
corripimus. qui cum bene uiuerent non in eo perseuera¬
uerunt. Ex bona quippe inmalam uitam sua uoluntate
muiu: sunt : &ideo correptione & sinihil eis correptio
pio fuerit. sed inuita perdita usq ad mortem per seuc¬
rauerint: &iam diuina in aeternum damnatione sunt
digni. Nec se excusabunt dicentes sicut modo hic dicunt
quare corripimur . ita tunc quare damnamur. quando¬
quidem ut ex bono reuerteremur ad malum perseueran¬
tiam non accepimus qua permaneremus inbono Nullo
modo hac excusatione a iusta damnatione seliberabunt
Sienim sicut ueritas loquitur nemo liberabitur adam¬
natione quae facta est peradam nisi perfidem iħũ xp̃i

Expanded text:
sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. » Ecce gloriosissimus Martyr hoc sentit, quod in his verbis quotidie fideles Christi petunt, ut perseverent in eo quod esse coeperunt. Nullo autem dubitante, quisquis a Domino ut in bocorripimus, qui cum bene viverent, non in eo perseverarunt. Ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt: et ideo correptione ; et si nihil eis correptio profuerit, sed in vita perdita usque ad mortem perseveraverint, etiam divina in aeternum damnatione sunt digni. Nec se excusabunt dicentes, sicut modo dicunt, Quare corripimur? ita tunc, Quare damnamur, quandoquidem ut ex bono reverteremur ad malum, perseverantiam non accepimus qua permaneremus in bono? nullo modo hac excusatione a justa damnatione se liberabunt. Si enim, sicut veritas loquitur, nemo liberatur a damnatione quae facta est per Adam, nisi per fidem Jesu Christi;
Abbreviated transcription (Latin):
bum dñi o crediderunt᷑ quot quot erant ordimnatimuitomn
aeternam. Quis in aeternam uitam potuit ordinari sine
per seuerantiae dono quando quidem qui perseuerauerit
usq in finem hic saluus erit. qua salute nisi aeterna. Cum
uero in oratione dominica do patri dicimus scĩficetur no¬
men tuum. quid aliud dicimus quam ut nomen eius scĩfi¬
c&ur innobis. Quod cum iam perlauacrum regenerationis
effectum sit. quare cottidie a fidelib poscitur. nisi ut in eo quod
factum est in nobis perseueretur a nobis. Nam & beatus
cyprianus hoc sic intellegit exponens quippe eadem oratio¬
ne. Dicimus inquit scĩfic&ur nomentuum. Non quod opte¬
mus đo ut scĩficetur orationib nostris. sed quod petimus
ađo ut nomen eius scĩficetur in nobis. Ceterum a quo dĩ scĩ¬
ficatur qui ipse scĩ ficat. sed quia dixit. scĩ estote quomodo
& ego sc̃ssum id petimus & rogamus ut qui in baptis mo

Expanded text:
bum Domini, et crediderunt quotquot erant ordinati in vitam bum Domini, et crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam ? Quis in aeternam vitam potuit ordinari, nisi perseverantiae dono? Quandoquidem qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Qua salute, nisi aeterna? Cum vero in oratione dominica Deo Patri dicimus, Sanctificetur nomen tuum : quid aliud dicimus, quam ut nomen ejus sanctificetur in nobis? Quod cum jam per lavacrum regenerationis effectum sit, quare quotidie a fidelibus poscitur, nisi ut in eo quod factum est in nobis, perseveretur a nobis? Nam et beatus Cyprianus hoc sic intelligit: exponens quippe eamdem orationem, « Dicimus, » inquit, « Sanctificetur nomen tuum; non quod optemus Deo, ut sanctificetur orationibus nostris; sed quod petamus a Deo, ut nomen ejus sanctificetur in nobis. Caeterum a quo Deus sanctificatur, qui ipse sanctificat? Sed quia ipse dixit, Sancti estote, quoniam et ego sanctus sum ; id petimus et rogamus, ut qui in Baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
intine puidaliud ineis quam perseuerantiam inbono usci
in finem dedi miseratione promittit : Itemq ubidicot
salutat uos coba sras qui ex uobis est seruus xp̃iihũ semp
cemtans prouobis iorationib utstetis per fecti & pleniin
onir uoluntate di. Quid est ut stetis nisi ut perscuereu
unde dictum est dediabolo inueritate nonsterit. quia fuit
bi sed nonpermansit. Nam utiq isti infideiam stabantr
nec aliud oramus cum oramus ut qui stat st& nis ut perse¬
uerei Item udas a postolus cumdicit sine offensione &e¬
laeititia. Nonne apertissimȩ ostendit didonum esse in bo¬
No per seuerare usq infinem : quienim aliuddonat quicon¬
seruat sine offensione ut constituat ante conspectum glo¬
aas suae imaculatos in laetitia nisiper seuerantiam bo¬
nadie n euudest &iam quod in apostolorum actib leginus
humiente autem gentes gauisac sunt & ex deper inturus¬

Expanded text:
Jesu : quid aliud eis quam perseverantiam in bono usque Jesu : quid aliud eis quam perseverantiam in bono usque in finem, de Dei miseratione promittit? Itemque ubi dicit, Salutat vos Epaphras, qui ex vobis est servus Christi Jesu, semper certans pro vobis in orationibus, ut stetis perfecti et pleni in omni voluntate Dei : quid est, ut stetis, nisi, Ut perseveretis? Unde dictum est de diabolo, In veritate non stetit : quia fuit ibi, sed non permansit. Nam utique isti in fide jam stabant. Nec aliud oramus, cum oramus, ut qui stat, stet, nisi ut perseveret. Item Judas apostolus, cum dicit, Ei autem qui ae 24: nonne apertissime ostendit donum Dei esse, in bono perseverare usque in finem? Quid enim aliud donat, qui conservat sine offensione, ut constituat ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia, nisi perseverantiam bonam? Quid est etiam quod in Apostolorum Actibus legimus, Audientes autem Gentes gavisae sunt, et exceperunt Ver
Abbreviated transcription (Latin):
sa sentientes nequando d& illis ds̃ paenitentiam. Nam si
dixerimus istam perseuerantiam tam laudabilem tamq
felicem sicesse hominis ut ei non sit exđo. illud primitus
euacuamus quod dixit dñs petro. Ego rogaui prote ne
deficiat fides tua. Quid enim ei rogauit nisi per seueran¬
tiam usq in finem. quae profecto si abhomine homini es¬
s&. ado poscenda non est. De inde cumdicit apostolus.
Oramus autem addm̃ nequid faciatis mali. Procul dubio
per seuerantiam eis rogat addm̃. neq enim nihil mali facit
quibonum deserit. & a quo declinare non deb& inclinatur
in malum nonperseuerans in bono. illo &iam loco ubi dicit
gmeiasago domeo in omni memoria uestri semper in
onne prece mea proomnib uobis cum gaudio depreca¬
teonem faciens super communicatione uestra incuan¬
gelio a prima dic usq nunc confidens hoc ipsum quoniam
qui coepit in uobis bonum opus perficit usq indiem xp̃i

Expanded text:
sa sentientes, nequando det illis Deus poenitentiam . Nam si sa sentientes, nequando det illis Deus poenitentiam . Nam si dixerimus istam perseverantiam tam laudabilem tamque felicem sic esse hominis, ut ei non sit ex Deo; illud primitus evacuamus, quod ait Dominus Petro, Ego rogavi pro te, ne deficiat fides tua . Quid enim ei rogavit, nisi perseverantiam usque in finem? Quae profecto si ab homine homini esset, a Deo poscenda non esset. Deinde cum dicit Apostolus, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali ; procul dubio perseverantiam eis orat ad Deum. Neque enim nihil mali facit, qui bonum deserit, et a quo declinare debet, inclinatur in malum, non perseverans in bono. Illo etiam loco ubi dicit, Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in omni prece mea pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens, super communione vestra in Evangelio a prima die usque nunc; confidens hoc ipsum, quoniam qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
quid ego feci qui non accepi. accepi enim fidem quae
per dilectionem operatur. sed in illa usq infinem per¬
seuerantiam non accepi. Anquisquam dicere audebit
istum perseuerantiam non esse donum di. &hoc tam
magnum bonum itu esse nostrum ut quisquis id habuerit
non ei possit a postolus dicere. quid enim habes quod non
accepisti. Quoniam hoc sic hab& ut non acceperit. Ad
haec nos negare quidem non possumus etiam perseueran¬
tiam in bono proficientem usq infinem. magnum essedi
munus. nec esse nisi ab illo dequo scribtum est: Omne datum
optimum & omne donum perfectum desursum est descen¬
dens a patre luminum. sed non ideo est eius qui perseuera¬
uerit neglegenda correctio. Ne forte d& illis ds̃ paeniten¬
tiam & resipiscant dediaboli laqueis. Correptionis quip¬
pe utilitati hanc sententiam sub iunxit apostolus dicens
sicut supra memoraui. cum modestia corripientem diuer¬

Expanded text:
Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, quae Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, quae per dilectionem operatur: sed in illa usque in finem perseverantiam non accepi. An quisquam dicere audebit istam perseverantiam non esse donum Dei, et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, ut quisquis id habuerit, non ei possit Apostolus dicere, Quid enim habes quod non accepisti? quoniam hoc sic habet ut non acceperit? » Ad haec nos negare quidem non possumus, etiam perseverantiam in bono proficientem usque in finem, magnum esse Dei munus: nec esse nisi ab illo de quo scriptum est, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum Jacobi I, verit, negligenda correptio, ne forte det illi Deus poenitentiam, et resipiscat de diaboli laqueis. Correptionis quippe utilitati hanc sententiam subjunxit Apostolus, dicens, sicut supra commemoravi: Cum modestia corripientem diver
Abbreviated transcription (Latin):
tamen qui corripitur filius est promissionis. ut strepi¬
tu correptionis forinsecus in sonante ac flagellante dr̃
in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur & uelle
Si autem iam regeneratus & iustificatus. in malam uitam
sua uoluntate relabitur. Certe iste non potest dicere
non accepi. quod acceptum gratiadĩ suo inmulum libe¬
ro amisit arbitrio. Qui si correptione conpunctus salu¬
briter ingemit . & ad similia bona opera. uel &iam me¬
liora reuertitur. Nempe hic apertissime utilitas
correptionis appar&. sed per hominem correptio siue
ex caritate sit siue non sit tamen ut correpto prosit.
non nisi per dm̃ fit. An adhuc & iste nolens corripi potest
dicere. quidego feci qui non accepi quem constat accepise
& sua culpu quod acceperat amisisse. possum inquit
possum omnino quundo meurguis. quod ex bona uolun¬
tate inmalam uoluntatem relapsussim. Dicere ad huc

Expanded text:
tamen qui corripitur filius est promissionis, ut strepitamen qui corripitur filius est promissionis, ut strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere, Non accepi: quia acceptam gratiam Dei suo in malum libero amisit arbitrio. Qui si correptione compunctus salubriter ingemit, et ad similia bona opera vel etiam meliora revertitur; nempe hic apertissime utilitas correptionis apparet. Sed per hominem correptio sive ex charitate sit, sive non sit, tamen ut correpto prosit, non nisi per Deum fit. 10. An adhuc et iste nolens corripi, potest dicere, « Quid ego feci, qui non accepi? » quem constat accepisse, et sua culpa quod acceperat amisisse? « Possum, » inquit, « possum omnino, quando me arguis, quod ex bona vita in malam mea voluntate relapsus sum, dicere adhuc,