comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in coniugium copulauit. Non enim ex om̃i
illa ciuitate quippiam saluatur. nisi tantũ
domus raab & omnia quȩ in ea fuisse ꝓban¬
tur : quia nimirum ex tra sc̃am di ȩccł̃iam
quicqͥd est anathemate ꝑcuttt᷑. Nam quia
nuntios ueri ih̃u uerenter sola suscepit:
ideo non solum inter isrł dĩ cõnumerat᷑
uerum etiam principi ex iida. xp̃o scili¬
cet uelut matrona pulcherrima quȩ fue¬
rat sordida flagitiis copulatur. De cuius
nimirum sanguine xp̃c nasci non eru¬
buit: scilic& ut qui peccatores uenerat
querere in terra de peccatorib carnem

Expanded text:
in conjugio copulavit . Non enim ex omni illa civitate quidpiam salvatur, nisi tantum domus Raab, et omnia quae in ea fuisse probantur. Quia nimirum extra sanctam Dei Ecclesiam quidquid est anathemate percutitur; nuntios veri Jesu sola suscepit. Et ideo non solum inter Israel Dei connumeratur; verum etiam principi ex Juda, Christo scilicet, velut matrona pulcherrima, quae fuerat sordida flagitiis, copulatur. De cujus nimirum sanguine Christus nasci non erubuit, scilicet ut qui peccatores venerat quaerere in terra, de peccatoribus carnem
Abbreviated transcription (Latin):
felix gͦ ille est: qui scđm di electionẽ meri¬
tis interuenientib excelsus fuerit appellat᷑.
atq consum matione uirtutum multimo
da examinatione electus meruerit appro¬
tariȩ semet ipsum deo cotidie sacrificat. &
in om̃ib mandatis ac iustificationib dñi
ultroneus qui sunt bonoꝵ oꝑm instrum̃¬
ta offert. & ea iugiter meditatur. Haason¬
Et quid forte ꝑ augurium nisi recta fides:
ꝑquam quȩ sunt diuina contemplando. pro¬
missas rerum humanarum diuitias par¬
diximus. accipiens rachab. quam alibi inue¬
teri testamento raab meretricem legimus:
sed hic rachab iuxta grecoꝵ exemplaria ꝓpt̃¬

Expanded text:
Felix ergo ille est, quo secundum Dei electionem, meritis intervenientibus, excelsus fuerit appellatus, atque consummatione virtutum in ultima Dei examinatione electus meruerit approtarie semetipsum Deo quotidie sacrificat, et in omnibus mandatis ac justificationibus Domini ultroneus, quae sunt bonorum operum instrumenta offert, et ea jugiter meditatur. AlioEt quid per forte augurium, nisi recta fides, per quam quae sunt divina contemplantes, promissas rerum humanarum divitias pari accipiens Rachab, quam alibi in Veteri Testamento Raab meretricem legimus: sed hic Rachab juxta Graecorum exemplaria, propte
Abbreviated transcription (Latin):
cente fetatur: qm̃ scͥptum est popłs qu̾ẽ
non cognoui seruiuit mͥ. Accepit itaq
pͥmum anulum qđ fidi sacramentum
uocatur. deinde armillam uirtutis per
quam iustificat᷑: ac baculum in quo sub¬
limius głificat᷑. Mutitur autem hedus
feliciter commutauit confessionis amari¬
narratur. ꝓpħia est. cum uero in eoꝵ actu
consideratur. rep̃hensio est: quia d̃s qui
nr̃is malis semꝑ bene utitur: de reatu
contexuit sacramentum. Nam uͦ iam ꝓfe¬

Expanded text:
 scriptum est: Populus quem non cognovi servivit mihi . Accepit itaque primum annulum, qui fidei sacramentum vocatur: deinde armillam virtutis, per quam justificabitur; ac baculum, in quo sublimius glorificatur. Quia quos praedesratio quam mutauit confessionis amarinarratur, prophetia est; cum vero in eorum actu consideratur, reprehensio est. Sed Deus, qui nostris malis semper bene utitur, de reatu contexuit sacramentum, et de i
Abbreviated transcription (Latin):
hitur. Siquidem confessio. gemina esse
dicitur: eo quod aliud ẽ dm̃ confiteri ꝑ
fidem. & hanc omnino confessionem ca¬
ritatis ardore ad finem usq ad uitȩ inter
uniuersa tormenta constanter retinere:
aliud sane postquã ꝓlabimur conscien¬
tia nos accusante peccati. confessione pur-¬
gari. utraq tamen uirtus p̾dicat᷑: sed
illa mirabilis ex uirtute martyrii.
qd maus est. idcirco ex om̃ĩb duodeeim
patriarchis. Hic soluᷤ cognominatĩ expͥmitur:
ut eum sine aliquo mentis scrupulo
manifestius recognosceres: qui ꝑ sp̃m scm̃¬

Expanded text:
it. Siquidem confessio gemina esse dicitur, eo quod aliud est confiteri Deum per fidem, et hanc omnino confessionem charitatis ardore ad finem usque vitae inter universa tormenta constanter retinere; aliud sane postquam prolabimur, conscientia nos accusante, peccati confessione purgari. Utraque tamen virtus praedicatur: sed illa mirabilis ex virtute martyrii, quod majus est, idcirco ex omnibus duodecim patriarchis hic solus cognominatim exprimitur, ut eum sine aliquo mentis scrupulo manifestius recognosceres, qui per S
Abbreviated transcription (Latin):
aut altare: tunc eis quod̾amͦ credere uale.¬
bimus quod fortassis habeant regem. Iam gͦ¬
thamar habitum mutet quȩ & cominu¬
tans interp̃tatur: sed in ea prorsus nom̃
amaritudinis maneat. Confessioni enĩ¬

Expanded text:
aut altare: tunc eis quodammodo credere valeaut altare: tunc eis quodammodo credere valebimus, quod fortassis habeant regem. AThamar habitum mutet, quae et commutans interpretatur: sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat, non i
Abbreviated transcription (Latin):
illud significat. ex quo reges plebi iudeoꝵ
ceperunt de tribu iuda non cẽ. Et ideo
erat quidem filius iudȩ. sed maritũ eũ
thamar non accipiebat quia erat eadem
trib iuda: sed iam inde in popło nemo re-¬
ꝑ ambitionem regni potestatem irreꝑse¬
rat. ad eos non ꝑtinebat: quia dux & pͥn¬
aduenisset ille qui mittendus erat: quẽ
gentes & popłi expectabant. Porro iudȩi
impudentissimi dicunt mentientes. non-¬
dum eẽ hoc tempus completum: sed ne¬
scio quem regem quasi ex femorib iudȩ
in extremis orientis partib regnũ tenere.
Nec attendunt infelicissimi sua dissimu¬
latione cecati. quia iam sicut eis nullũ
templum. nullum altare. nullumq sa¬
crificium restat: ita nullus rex nullus¬
q sacerdos. ultra iam eis remansit. Igit᷑
si cernimus. Nullus gͥ eis restat locus
mentiendi: quod in quib dam partibus
terrȩ de tribu iuda nunc habeant regem.¬
Ostendant gͦ nobis templum & sacrificiũ

Expanded text:
 significatur, ex quo reges plebis Judaeorum  significatur, ex quo reges plebis Judaeorum coeperunt de tribu Juda non esse. Et ideo erat quidem filius Judae, sed maritum eum Thamar non accipiebat: quia erat eadem tribu Juda, sed jam inde populo nemo rer ambitionem regni potestatem arripuerat, ad eos non pertinebat: quia dux et prinadvenisset ille qui mittendus erat, quem gentes ac populi exspectabant. Porro Judaei impudentissime dicunt, mentientes nondum esse hoc tempus completum, nescio quem regem quasi ex femoribus Judae in extremis Orientis partibus adhuc regnum tenere. Nec enim attendunt infelicissimi, sua dissimulatione caecati, quia jam, sicut eis nullum templum, nullum altare, nullumque sacrificium restat, ita nullus rex, nullusque sacerdos ultra jam eis remansit. Neque si cernimus. Nullus igitur eis restat locus mentiendi, quod in quibusdam partibus terrae de tribu Juda nunc habeant regemOstendant ergo nobis templum et sacrificium,
Abbreviated transcription (Latin):
In eo namq adhuc erat illud semen abra¬
he. retro iam repmissum. in quo benedictio
omium gentium pollicebatur: & ido
hic dicit. quod ipse sit expectatio gentiũ.
Expectabat᷑ autem ac si repmissus suscipit᷑
mox ut aduenit quasi redditꝰ. Unum gͦ gra
tuum fuit: sed multas segetes de se genuit.
Et idcirco qui uult introire in horreũ dñi.
uideat ipse si de huius radice ꝓcessit. Lic&¬
gͦ breuiter indagare: cur euangłista tha¬
mar hic posuerit. uel quid. recordandũ
ꝑhanc illicitam commixtionẽ monuerit:
uł quid ex hoc misticum designau̾it. Qđ ut¬
ex hoc loco euidentiꝰ quȩ dicunt᷑ appareãt:
Iam tancłe ad historiã ueniamꝰ: in qͣ uidaᷤ
tres genuisse filios narrat᷑: quoꝵ pͥmꝰ her. id
est pelliceus dicebatur. Secundꝰ uͦ onam:
quod interp̃tat᷑ memor eoꝵ. In quib¬
cipimus plebem regni iudeoꝵ: cui de tͥbu
iuda reges tanquam mariti adhibeantur.
Unde & nomen eiꝰ amaritudo interp̃tat᷑.¬
illi mulieri non coniugitur: quia t̃ẽpus

Expanded text:
In eo namque adhuc erat illud semen Abrahae, retro jam repromissum, in quo benedictio omnium gentium pollicebatur: et ideo hic dicit quod ipse est exspectatio gentium. Exspectabatur autem ac si repromissus; suscipitur mox ut advenit, quasi redditus. Cujus oculi tuum fuit, sed multas segetes de se genuit. Et idcirco qui vult introire in horreum Domini, videat ipse si de hujus radice processit.  breviter indagare cur Evangelista eam hic posuerit, vel quid recordandum per hanc illicitam commixtionem monuerit, vel quid ex hoc mysticum designaverit. Quex hoc loco evidentius quae dicuntur appareant, jam tandem ad ipsam historiam veniamus, in qua Judas tres genuisse filios narratur, quorum primus Her, id est pelliceus, dicebatur; secundus vero Onan, quod interpretatur moeror eorucipimus plebem regni Judaeorum, cui de tribu Juda reges tanquam mariti adhibebantur. Unde et nomen ejus amaritudo interpelli
Abbreviated transcription (Latin):
um. Princeps autem ac dux de femore
huius. eo usq in iuida fuit: ex inde uero
herodes alienigena. sicut postea multis
indiciis scripturarum monstrabimus
regnum suscepit. Et hoc potissimum fu-¬
it indicium. eum aduenisse cui repositũ

Expanded text:
us. Princeps autem ac dux de femore hujus eo usque in Juda fuit; exinde vero Herodes alienigena, sicut postea multis indiciis Scripturarum monstrabimus, regnum suscepit. Et hoc potissimum fuit indicium eum advenisse cui repositum
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse est inquam agnꝰ diu de petra deside¬
ratus qui multotiẽs olim in lege immolatꝰ.
istius repromittebat aduentum: ꝑ quem
omnia peccata penitus soluerentur. Ista
est enim petra deserti: de qua potens est

Expanded text:
Ipse est, inquam, Agnus diu de petra desideratus, qui, multotiens olim in lege immolatus, istius repromittebat adventum, per quem omnia peccata penitus solverentur. Ista est etenim pet
Abbreviated transcription (Latin):
fecit redẽptionẽ plebis suȩ. Semꝑ laus eiꝰ
in ore nr̃o. uerset᷑: semꝑ eiꝰ & memoriam
retineamꝰ. & inuicem annuntiemꝰ uir
nue flagitemꝰ auxilium ut lucem scien¬
tiȩ quã contulit. in nobis ipse conser¬
uet. atq ad ꝑfectum usq diem ꝑducat.
Et ut digni simꝰ exaudiri p̾cantes: abi¬
ciamꝰ ipsi oꝑa tenebrarũ. & indu amꝰ
nos arma lucis. Sic & enim supplican¬
tes concite quȩ desideramꝰ accipimus: qͥa
nimirum uerba deuote orationis ad¬
iuuat manus piȩ oꝑationis. Et quia
beati p̾cursoris hodie natalitia cęlebramꝰ:
oportet ut quẽ salutis ȩternȩ p̾conem
suscepimꝰ. hunc etiam nr̃e orationis ad¬
iutorem queramꝰ. Ipsum itaq inderce¬
dendo regem inpetrare. ut ad eam cui
testimonium ꝑhibuit lucem. uiam &
ueritatem ꝑuenire meream᷑: iħm xp̃m

Expanded text:
t redemptionem plebis suae. Semper laus ejus in ore nostro versetur, semper ejus et memoriam retineamus, et in invicem annuntiemus virnue flagitemus auxilium, ut lucem scientiae quam contulit in nobis ipse conservet, atque ad perfectum usque diem perducat. Et ut digni simus exaudiri precantes, abjiciamus ipsi opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis. Sic etenim supplicantes concite quae desideramus accipimus, quia nimirum verba divinae orationis adjuvat manus piae operationis. Et quia beati praecursoris hodie natalitia celebramus, oportet ut quem salutis aeternae praeconem suscepimus, hunc etiam nostrae orationis adjutorem quaeramus; ipsum itaque intercedendo rogemus impetrare, ut ad eum cui testimonium perhibuit, lucem, vitam et veritatem pervenire mereamur Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
ex alto. Illuminare his qui intenebris &
inumbra mortis sedent. ad dirigendos
pedes nr̃os in uiã pacis. Inuenit gͦ nos
sedentes in tenebris & in umbra mortis:
hoc est longa peccatoꝵ & ignorantiȩ ce¬
citate dep̾ssos atq hostes iniqui fraude
deceptos obsessosq erroribus. Ipse & eñ
recte mors & mendacium: sicut e contͣ
dñs ueritas uocat᷑ & uita. Attulit autẽ
nobis uerum cognitionis suȩ lumen: ex¬
clusisq erroꝵ tenebris certũ nobis iter
patͥȩ celestis aꝑuit. Direxit gressus oꝑum
cis possimus intrare quã ꝓmisit. Hȩc gͥ

Expanded text:
ex alto, illuminare his qui in tenebris ex alto, illuminare his qui in tenebris sedent, ad dirigendos pedes nostros in viam pacis. Invenit ergo nos sedentes in tenebris et in umbra mortis, hoc est, longa peccatorum et ignorantiae caecitate depressos, atque hostis antiqui fraude deceptos obsessosque erroribus. Ipse etenim recte mors et mendacium, sicut e contra Dominus veritas vocatur et vita. Attulit autem nobis veram cognitionis suae lucem, exclusisque errorum tenebris certum nobis iter patriae coelestis aperuit: direxit gressus operucis possimus intrare, quam promisit. Haec igitur
Abbreviated transcription (Latin):
quasi iam factum eẽt narrabat. Uisita¬
uit enĩ nos apparens incarne dñs qͣsi
longius a se recedentes: quos in peccatis
positos querere & iustificare curauit. Uisi¬
tauit quasi medicus egrotos: qui ut inue¬
teratum suꝑbiȩ nr̃e languorem sanaret.
nouũ nobis suȩ humilitatis exemplum
adhibuit. Fecit redemptionem plebis suȩ:
qui nos uenundatos sub peccato & antiqͥ
hostis seruitio ad dictos. dato sui sangui¬
nis p̾cio liberauit. Unde benigne nos hor¬
tatur apłs diceis. Empti enim estis p̾tio
magno: głificate & portate dm̃ in corpo
re ur̃o. Plebi audem sue dicit: non utiq
quã ueniens plebem suã repperit. sed ꝗͣ
uisitando & redimendo stiam fecit. Uul¬
tis & enim audire fr̃s mei qualem inuene¬
rit eam: qualemq reddiderit:Finis
cantici huius qđ ob noticiam simul &
ꝓlixitatem sui totum caritati ur̃ȩ recen¬
sere & ex planare longum duximus: aꝑ¬
te denuntiat dicens. Uisitauit nos oriens

Expanded text:
quasi jam factum esse narrabat. Visitaquasi jam factum esse narrabat. Visitavit enim nos apparens in carne Dominus, quasi longius a se recedentes, quos in peccatis positos quaerere et justificare curavit. Visitavit quasi medicus aegrotos, qui ut inveteratum superbiae nostrae languorem sanaret, novum nobis suae humilitatis exemplum adhibuit. Fecit redemptionem plebis suae, qui nos venundatos sub peccato, et antiqui hostis servitio addictos, dato sui sanguinis pretio liberavit. Unde benigne nos hortatur Apostolus, dicens: Empti estis pretio magno, glorificate et portate Deum in corpore vestro . Plebis auquam veniens plebem suam reperit, sed quam visitando et redimendo suam fecit. Vultis etenim audire, fratres mei, qualem invenerit eam, qualem reddiderit. Finis cantici hujus, quod ob notitiam simul et prolixitatem sui totum charitati vestrae recensere et explanare longum duximus, aperte denuntiat, dicens: Visitavit nos oriens
Abbreviated transcription (Latin):
demptione ꝓpħat. significat mysticȩ qͥa
multi de stirpe sacerdotali qui a confes¬
sione. xp̃i diitius ora continuerant pꝰ¬
modũ ꝑsusceptionẽ fidi illiꝰ spiritus scĩ uir¬
tute replendi. dono ꝓphetiȩ sublimandi
& magisterii pastoralis offitio ppłis essent
p̾ferendi: quamuis eadẽ acceptio sp̃s. &
ꝓphetia zachariȩ. hoc quoq conuenien
figurare credenda ẽ. qͥa¬
tunc instaret tempus quo fidelib pande¬
retur om̃is legalis sacerdotii ritus. & ceri¬
monias spiritali intꝰ scientia & ꝓpheticis
nitati testimonium ferrent: iuxta qͦd
ipse iudeoꝵ duritiam increpans dicit:
si crederetis moysi: crederetis forsitan & mͥ
De me enĩ ille scͥpsit. Qd autẽ ꝓpħans &
benedicens dm̃ zacharias dixerit. audi
amus. Benedictus dñs ds̃ isrł: qui a ui¬
sitauit & fecit redeptionẽ plebissuȩ. In
quib ꝓfecto uerbis notandum: quia
beatꝰ racharias quod inchoatum & ꝓoci

Expanded text:
demptione prophetat, significat mystice quia demptione prophetat, significat mystice quia multi de stirpe sacerdotali, qui a confessione Christi diutius ora continuerant, postmodum per susceptionem fidei illius Spiritus sancti virtute replendi, dono prophetiae sublimandi, et magisterii pastoralis officio populis essent praeferendi. Quamvis eadem acceptione spiritus et prophetia Zachariae hoc quoque convenienter figurari credendum est, qtunc instaret tempus quo fidelibus panderetur omnes legalis sacerdotii ritus et caeremonias spirituali intus scientia et propheticis nitati testimonium ferrent, juxta quod ipse Judaeorum duritiam increpans, dicit: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit . Quid autem prophetans, et benedicenenedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suae. In quibus profecto verbis notandum quia beatus Zacharias quod inchoatum et prox
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicanda sui dona redemptoris se deuota
summittebat. Et quidẽ in die circũcisio¬
nis ĩ oħis quando & nomen accepit. factꝰ ẽ
timor suꝑ om̃s uicinos eoꝵ: & suꝑ omnia
montana iudeȩ diuulgabant᷑ omnia uer¬
ba hȩc. Porro in tempore dñicȩ resurrectio¬
ꝑ apłos mundo innotuit. timor continuo
salubrimꝰ non solum iudȩoꝵ qui erant
uicini. uel situ uidelic& loci uel scientia
legis. sed exterarum usq ad fines terrȩ.
gentium corda concussit. Nec tantũ mon¬
tana cuncta iudeȩ. uerum etiam omnia
mundani regni mundaneq sapientiȩ cul¬
mina. uirtutis eiꝰ fama transcendit: ita
ut relicta ubiq cultura ac uita priori ad
facta est. Et sicut illa areatu ꝑpetuȩ mor¬
tis absoluere solebat: ista ita ꝑfectam uitȩ
immortalis nouitatẽ & in auctore nr̃o ex¬
hibuit. & in nobis sꝑandã monstrauit.
Quod uͦ inter hȩc racharias implet᷑ spũ
scõ. ac de redemptore nr̃o simul & nr̃a re¬

Expanded text:
praedicanda sui dona Redemptoris se devota praedicanda sui dona Redemptoris se devota submittebat. Et quidem in die circumcisionis Joannis, quando et nomen accepit: Factus est timor super omnes vicinos eorum, et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Porro in tempore Dominicae resurrectionis ejus per apostolos mundo innotuit, timor continuo saluberrimus non solum Judaeorum qui erant vicini vel situ videlicet loci, vel scientia legis, sed et exterarum usque ad fines terrae gentium corda concussit. Nec tantum montana cuncta Judaeae, verum etiam omnia mundani regni mundanaeque sapientiae culmina virtutis ejus fama transcendit, ita ut relicta ubique cultura ac vita priori ad facta est; et sicut illa a reatu perpetuae mortis absolvere solebat, ita ista perfectam vitae immortalis novitatem et in auctore nostro exhibuit, et in nobis sperandam monstravit. Quod vero inter haec Zacharias impletur Spiritu sancto, ac de Redemptore nostro simul et nostra re
Abbreviated transcription (Latin):
simul obseruanda eẽ decernerent. Quos
ꝓcerto ipsa legis doctrina de suscipienda
gr̃a xxp̃i. quasi elisabeth de nomine ioħis
uiua uoce confirmat: dicendo ꝑlegifla¬
torem. Propħam uobis suscitabit ds ur̃.¬
de fr̃ib ur̃is tanquã me: ipsum audietis
iuxta omnia quȩcumq locutꝰ fuerit uo¬
bis. Ipsum quoq legale sacerdotiũ tacitis
cerimoniarum suarum typis. quasi mutis
litterarum figuris racharias eidem gr̃e
nascenti testimonium ꝑhibet: quia nichil
ꝓrsus in om̃ib sacerdotii ueteris obserua¬
tionib actum uel dictum ẽẽ credendum
est. ꝗd ñ euangłii grãm si recte intelligat᷑
ex pͣsserit. Qd autẽ declarato post modũ
& confirmato nomine iohis aꝑtũ est os
racharie & loquebat᷑ benedicens dm̃: pa¬
tet utiq quia manifestata ꝑ apłos gr̃a
noui testamenti. multa etiã turba sacer¬
dotum obȩdiebat fidi relictaq taciturni¬
tate nociua. ad confitenda. laudanda &

Expanded text:
simul observanda esse decernerent, quos simul observanda esse decernerent, quos profecto ipsa legis doctrina de suscipienda gratia Christi, quasi Elizabeth de nomine Joannis viva voce confirmat dicendo per legislatorem: Prophetam vobis suscitabit Deude fratribus vestris; tanquam meipsum audietis, juxta omnia quaecunque locutus fuerit vobis . Ipsum quoque legale sacerdotium tacitis caeremoniarum suarum typis, quasi mutis litterarum figuris, Zacharias eidem gratiae nascenti testimonium perhibet, quia nihil prorsus in omnibus sacerdotii veteris observationibus actum vel dictum esse credendum est, quod non Evangelii gratiam, si recte intelligatur, expresserit. Quod autem declarato postmodum et confirmato nomine Joannis apertum est os Zachariae, et loquebatur benedicens Deum, patet utique quia manifestata per apostolos gratia Novi Testamenti, multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei, relictaque taciturnitate nociva, ad confitenda, laudanda et
Abbreviated transcription (Latin):
dens mater eiꝰ dixit. Nequa quã sed uo¬
cabitur ioħs. Ioh̃s interp̃tat᷑ dĩ gr̃a: siue
in quo ẽ gr̃a. Quo nomine & totã euan¬
gelicȩ dispensationis grãm quã p̃dicat.¬
& ipsum specialiter dnm̃n signat. ꝑ quẽ
eadem gr̃ã mundo donata est. Qui uero na¬
tum puerum patͥs ⁊achariȩ nomine magis
quam iohem uocandum ẽẽ decernebant:
eos ꝓfecto figurant. qui dño noua gr̃e mu¬
nera declarante. cuꝑent eum potius consu¬
eta sacerdotii ueteris edicta p̃dicare. Un¬
de bene racharias memor dñi interp̾tat᷑:
quia uidelicet memoriam antiquȩ obser-¬
uationis quȩ utiq a dño data est figura¬
tȩ denuntiat. Contendebant gͦ de nomine
nati ꝓphȩ hi qui conuenerant & rachariã
hunc uocari satagebant. At contra mat̾
uerbis & pater scͥptis quia ioħs magis ap¬
pellandus est astruebant: quia fuere non¬
nulli celestium sacramentoꝵ minus ꝑiti.
qui inprimordiis euangłii choruscantis
carnalia adhuc legalis sacerdotii statuta

Expanded text:
minis redit  Al., rediit, quia ille nimirum apparuit qui lucem suae cognitionis, quam In quo est gratia. Quo nomine et totam evangelicae dispensationis gratiam quam praedicat, et ipsum specialiter Dominum signat, per quem eadem gratia mundo donata est. Qui vero natum puerum patris Zachariae nomine magis quam Joannem vocandum esse decernebant, eos profecto figurant qui, Domino nova gratiae munera declarante, cuperent eum potius consueta sacerdotii veteris edicta praedicare. Unde bene Zacharias Memor Domini interpretatur, quia videlicet memoriam antiquae observationis, quae utique a Domino data est, figurate denuntiat. Contendebant ergo de nomine nati prophetae hi qui convenerant, et Zachariam hunc vocari satagebant: at contra mater verbis, et pater scriptis, quia Joannes magis appellandus est, astruebant. Quia fuere nonnulli coelestium sacramentorum minus periti, qui in primordiis Evangelii coruscantis carnalia adhuc legalis sacerdotii statuta
Abbreviated transcription (Latin):
& hymnum głȩ do canendo quid illa ꝑ
orbem eẽt actura priores ipsi de celis am¬
monebant. Recte gͥ natiuitas cȩlebratur
illiꝰ: qui talis potentia magnitudinis.
dominicis ꝓpinquabat oꝑib Recte ortꝰ.
illius sollempnitas colitur: cuius tanta ẽ
uitȩ sublimitas. ut quicqͥd illo sublimiꝰ
est. hoc iam hominis naturã transcende¬
re dubium non sit. Si quidẽ dñs cũ maio¬
rem eo neminem in natis mulierũ esse dix¬
isset: mox subdidit dicens. Qui autem
minor est in regno cȩloꝵ maior ẽ illo:
se ipsum uidelic& insinuans. qui huma¬
na natiuitate posterior i oħe. sed celestis
regni eẽt apice p̾stantior. Nec uacat amy-¬
sterio qđ ioħis natiuitas cum dies decre¬
scere. dnĩ autem cum dies crescere incho¬
at facta memorat᷑. Huius & enim secra¬
tum distantiȩ reuelat ipse ioħs: qui cũ
p̾ magnidudine uirtutum xp̃e crederet᷑
a turbis. dñs autem p̾ infirmitate car

Expanded text:
 hymnum gloriae Deo canendo quid illa per  hymnum gloriae Deo canendo quid illa per orbem esset actura, priores ipsi de coelis admonebant. Recte igitur nativitas celebratur illius qui talis potentia magnitudinis Dominicis propinquabat operibus. Recte ortus illius solemnitas colitur, cujus tanta est vitae sublimitas, ut quidquid illo sublimius est, hoc jam hominis naturam transcendere dubium non sit. Siquidem Dominus cum majorem eo neminem in natis mulierum esse dixisset, mox subdidit dicens, Qui autem minor est in regno coelorum, major est illo, seipsum videlicet insinuans, qui humana nativitate posterior Joanne, sed coelestis regni esset apice praestantior. Nec vacat a mysterio quod Joannis nativitas cum dies decrescere, Domini autem cum dies crescere inchoant  Al., inchoat, facta memoratur. Hujus etenim secretum distantiae revelat ipse Joannes, qui cum prae magnitudine virtutum Christus crederetur a turbis, Dominus autem prae infirmitate carn
Abbreviated transcription (Latin):
gnus dñs & laudabilis nimis: & magni¬
tuduus eiꝰ non est finis. Iste peccatoꝵ con¬
satus peccati omis immunis ꝑmansit.
hic adhuc exutero matͥs spũ scõ repletꝰẽ.
in illo habitat omĩs plenitudo diuinita¬
tis corporaliter: qui dono sui sp̃s sedem
sibi uteri uirginalis. in quo carnem susci¬
ꝑet ipse consecrauit. Iste multos filioꝵ isrł
ad dñm suo tempore p̾dicando conuertit:
ille multos cotidie de uniũsis ꝑ orbem
nationib ad suã fidem & caritatẽ inte¬
rius illustrando conuertere non desistit.
hic in sp̃u & uirtute heliȩ p̃cessit ante il¬
lum: ut plebem eiꝰ aqua baptirans ad
suscipiendũ eũ ubi appareret doceret
esse ꝑfectam: huic successit ille in sp̃u &
uirtute di patͥs ut plebem suã sp̃u scõ
nitrici illius. quia magnificauit dñs
miscłiam suam cum illa: dño autẽ
nato congratulabant᷑ eccłiȩ quia uenit
tempus miserendi eiꝰ. sp̃e angłici qui st̃
uicini eiꝰ & cognati: ciues uidelicet eiꝰdẽ

Expanded text:
gnus Dominus et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non erit finis . Iste, peccatorum consatus peccati omnis immunis permansit. Hic adhuc ex utero matris Spiritu sancto repletus est, in illo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, sibi uteri virginalis in quo carnem susciperet, ipse consecravit. Iste multos filiorum Israel ad Dominum suo tempore praedicando convertit; ille multos quotidie de universis per orbem nationibus ad suam fidem et charitatem interius illustrando convertere non desistit. Hic in spiritu et virtute Eliae praecessit ante illum, ut plebem ejus aqua baptizans ad suscipiendum eum, ubi appareret, doceret esse perfectam; huic successit ille in spiritu et virtute Dei Patris, ut plebem suam Spiritu sanitrici illius, quia magnificavit Dominus misericordiam suam cum illa; Domino autem nato congratulabantur Ecclesiae, quia venit tempus miserandi ejus, spiritus angelici qui sunt vic
Abbreviated transcription (Latin):
recursoris dñi natiuitaᷤᷤ
sicut sacratissima lecti¬
onis euangłicȩ ꝓdit
historia: multa mira¬
culoꝵ sublimitate reful¬
get. quia nĩmirum decebat: ut ille quo
maior inter natos mulier ũ nemo surrex¬
it. maiore preceteris scĩs in ipso mox ortu
uirtutum iubare claresceret. Senes ac diu
infecundi parentes dono nobilissime ꝓ-¬
solum facultas dm̃ benedicendi resti-¬
tuitur. sed de eo etiam ꝓpħandi uirtus
augetur. Excitati fama facti omnes ui-¬
cini ammiratione ac metu ꝑcellunt᷑:
omĩũ qui audiere circũquaq ad aduen¬
tum noui ꝓph̃ȩ corda p̃ꝑant᷑. Unde me¬
rito scã ꝑ orbem eccłia quȩ tot beatoꝵ
martyrum uictorias quib ingressum

Expanded text:
nativitas sicut sacratissima lectionis evangelicae prodit historia, multa miraculorum sublimitate refulget: quia nimirum decebat ut ille quo major inter natos mulierum nemo surrexit, majore prae caeteris sanctis in ipso mox ortu virtutum jubare claresceret. Senes ac diu infecundi parentes dono nobilissimae prsolum facultas Deum benedicendi restituitur, sed de eo etiam prophetandi virtus augetur. Excitati fama facti omnes vicini admiratione ac metu percelluntur, omnium qui audiere, circumquaque ad adventum novi prophetae corda praeparantur. Unde merito sancta per orbem Ecclesia, quae tot beatorum mar
Abbreviated transcription (Latin):
ultatio. & multi in natiuitate eiꝰ gau¬
debunt: erit enim magnꝰ coram dño.
Iure gͥ utͥusq natiuitas festa deuotio¬
ne cȩlebrat᷑: sed in illius tanꝗͣ in xp̃i
dnĩ. tamquã in saluatoris mundi. t̾aꝗͣ
infilii di omĩpotentis: tanquã in solis
iusticiȩ natiuitate omni popło gaudiũ
euangłiratur: in huius autẽ tãquã in p̃¬
cursoris dñi. inserui dĩ eximii. in lucer¬
nȩ ardentis & lucentis ex ortu. multi ga¬

Expanded text:
ejus gaudebunt. Erit enim magnus coram Domino. Jure igitur utriusque nativitas festa devotione celebratur, sed in illius tanquam in Christi Domini, tanquam in Salvatoris mundi, tanquam in Filii Dei omnipotentis, tanquam in solis justitiae nativitate, omni populo gaudium evangelizatur. In hujus autem tanquam in praecursoris Domini, in servi Dei eximii, in lucernae ardentis et lucentis exortu multi ga
Abbreviated transcription (Latin):
tantũmͦ post dñm etiam natiuitatis di¬
em celebrare consueuit. Quod nullatenꝰ
sine euangłica auctoritate inconsuetu¬
dinem uenisse credendum est. sed attentiꝰ
animo recondendum: quia sicut nato
dño pastorib apparens angłs ait. ecce
euangłiro uobis gaudium magnum
quod erit omĩ popło. qui a natꝰ est uob̃

Expanded text:
diem celebrare consuevit. Quod nullatenus sine evangelica auctoritate in consuetudinem venisse credendum est: sed attentius animo recondendum quia sicut nato Domino pastoribus apparens angelus ait: Ecce evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
facere cognatos & necessarios causam
habeas ruinarum. Itaq non fr̃. non
uxor. non filii non amici: non omĩs
affectus qui nos excludere potest ã reg¬
no cȩ̨loꝵ amore dñi p̾ponatur. Nouit
unusquisq credentium qͥd sibi noceat.
uel in quo sollicitet᷑ animus ac sepe tẽ¬
tetur. Melius est uitam solitariam du-¬
cere. quam ob uitȩ presentis necessaria
ȩternam uitam ꝑdere. Uidete ne con¬
tempnatis unum expusillis istis. Dico

Expanded text:
facere cognatos et necessarios, causam facere cognatos et necessarios, causam habeas ruinarum. Itaque non frater, non uxor, non filii, non amici, non omnis affectus qui nos excludere potest a regno coelorum, amori Domini praeponatur. Novit unusquisque credentium, quid sibi noceat, vel in quo sollicitetur animus, ac saepe tentetur. Melius est vitam solitariam ducere, quam ob vitae praesentis necessaria, aeternam vitam perdere. Videte ne contemnatis unum ex his pusillis.
Abbreviated transcription (Latin):
uem reciꝑe penam quam eternis ser-¬
uari cruciatib. Non enim iudicabit
lis. Necesse est enim ut ueniant scanda¬
la. uerumtamen ue homini illi. ꝑ quem
scandalum uenit. Non quo necesse sit
uenire scandala. alioqͥn absq culpa
cesse sit in isto mundo fieri scandala. unꝰ¬
quisqͣ suo uitio scandalis patet. Simul¬
q ꝑ generalem sententiam ꝑcutitur iudas:
qui ꝓditioni animum p̃parauerat. Si au
quidem uenire scandalaͥ ue tamen ei ẽ
homini. qui quod necesse est ut in mun¬
do fiat: uitio suo facit. ut ꝑse fiat. Igit᷑
om̃is truncatur affectus. & uniu̾sa pro-¬
pinquitas amputat᷑: ne ꝑ occasionem pie¬
tatis unusquisq credentium scandalis
pateat. Si inquit ita est quis tͥ coniuncꝰ¬
tus. ut manus. pes. ocłs. & est utilis atq
sollicitus & acutus ad ꝑspicienduml scan¬
dalum autẽ tibi facit. & ꝓpter dissonan-¬
tiam moꝵ te ꝑtrahit in gehennam:.
melius est ut & ꝓpinquitate eiꝰ & emo-

Expanded text:
vem recipere poenam, quam aeternis servem recipere poenam, quam aeternis servari cruciatibus. Non enim vindicabit lis. Necesse est enim ut veniant scandala; verumtamen vae homini per quem scandalum venit. Non quo necesse sit venire scandala alioquin absque culpa cesse sit in isto mundo fieri scandala, unusquisque suo vitio scandalis patet; simulque per generalem sententiam percutitur Judas, qui proditioni animum praeparaverat. Dicit quidem venire scandala: Vae tamen ei est homini, qui quod necesse est ut fiat in mundo, vitio suo facit, ut per se fiat. Igitur omnis truncatur affectus, et universa propinquitas amputatur, ne per occasionem pietatis unusquisque credentium scandalis pateat. Si, inquit, ita est quis tibi conjunctus, ut manus, pes, oculus, et est utilis atque sollicitus, et acutus ad perspiciendum: scandalum autem tibi facit, et propter dissonantiam morum te pertrahit in gehennam: melius est, ut et propinquitate ejus, et
Abbreviated transcription (Latin):
tent honoratos: adiecit non illos suo
merito sed magistri honore suscipien¬
dos. Qui autem scandalirauerit uñu
ratur : paruulus ẽ. Maiores enim:
scandala non recipiunt. Expedit ei ut
suspendat᷑ mola asinaria in collo eius:
& demergat᷑ in ꝓfundum maris. Qu̾a¬
quam hec generalis possit esse sententia
aduersum om̃s qui aliquẽ scandali¬
rant. tamen iuxta consequentiã ser¬
monis etiam contra apłos dictum in¬
telligi potest: qui interrogando quis
maior eẽt in regno cęloꝵ. uidebant᷑ inter
se de dignitate contendere. Et si in hoc
uitio ꝑmansissent. poterant eos quos ad
fidem uocabarit ꝑ suum scandalum ꝑ¬
dere. dum apł̃os uiderext inter se de ho¬
nore pugnare. Quod autem dixit expe¬
dit ei ut suspendat᷑ mola asinaria in col¬
quo maioꝵ criminum ista apub ueteres
iudeos pena fuerit. ut in ꝓfundum li¬
gato saxo demergerent᷑. Expedit autẽ
ei. quia multo melius est ꝓculpa bre¬

Expanded text:
tent honoratos, adjecit, non illos sui tent honoratos, adjecit, non illos sui  Al. suo merito, sed magistri honore suscipiendos. Qui autem scandalizaverit unum zatur, parvulus est: majores enim scandala non recipiunt. Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris. Quamquam haec generalis possit esse sententia adversus omnes qui aliquem scandalizant, tamen juxta consequentiam sermonis etiam contra apostolos dictum intelligi potest, qui interrogando, quis major esset in regno coelorum, videbantur inter se de dignitate contendere, et si in hoc vitio permansissent, poterant eos quos ad fidem vocabant, per suum scandalum perdere, dum apostolos viderent inter se de honore pugnare. Quod autem dixit: Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in colquo majorum criminum ista apud veteres Judaeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo demergerentur. Expedit autem ei, quia multo melius est pro culpa bre
Abbreviated transcription (Latin):
sicut paruuli: non intrabitis in
regnum cęloꝵ. Non precipitur apłis
ut ȩtatem habeant paruuloꝵ sed in
nocentiam: & quod illi ꝑ annos possi¬
dent: hi possideant ꝑ industriam: ut
malicia non sapientia paruuli sint.
Quicumq gͦ humiliauerit se sicut
paruulus iste: hic maior est in regno
celoꝵ. Sicut iste paruulus cuius uob̃
exemplum tribuo non ꝑseuerat ini¬
racundia. non lesus meminit. non
uidens pulchram mulierem delecta¬
tur: non aliud cogitat & aliud lo¬
quitur. sic & uos nisi talem habue¬
ritis in nocentiam & animi puritatẽ.¬
Siue aliter. Quicumq humiliauerit
se sicut paruulus iste: hic est maior
in regno cęloꝵ. Qui imitatus me fue
rit & se in exemplum mei humiliaue¬
trabit in regnum cęloꝵ. Et qui susce¬
perit unum paruulum talem in no-¬
mine meo me suscipit. Qui talis fuerit
ut xp̃i imitetur humilitatem & in no¬
centiam: in eo xp̃c suscipit᷑. Et pruden¬
ter ne cum delatum fuerit apłis se pu¬

Expanded text:
in in regnum coelorum. Non praecipitur apostolis, ut aetatem habeant parvulorum, sed ut innocentiam, et quod illi per annos possident, hi possideant per industriam: ut malitia, non sapientia parvuli sint. Quicumque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno coelorum. Sicut iste parvulus, cujus vobis exemplum tribuo, non perseverat in iracundia, non laesus meminit, non videns pulchram mulierem delectatur, non aliud cogitat, et aliud loquitur; sic et vos nisi talem habueritis innocentiam, et animi puritatSive aliter: Quicumque humiliaverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno coelorum. Qui imitatus fuerit me, et se in exemplum mei humiliavetrabit in regnum coelorum . Et qui susceperit unum parvulum talem in nomine meo, me suscipit. Qui talis fuerit, ut Christi imitetur humilitatem et innocentiam, in eo Christus suscipitur. Et prudenter, ne cum delatum fuerit apostolis, se pu
Abbreviated transcription (Latin):
uandum est. Cau¬
se querende sunt
factoꝵ. Post inuentum stateremꝰ post
tributa redlita: quid sibi uult re¬
pentina apłoꝵ interrogatio. In illa
hora accesserunt discipłi ad ĩm di¬
centes. Quis putas maior est in reg¬
no cȩloꝵ.  Quia audierant ꝓpetro &
dño idem tributum redditũ. ex equalitate
se prelatum. qui in redditione
tributi dño fuerat comꝑatꝰ. ido inter-¬
rogant quis maior sit in regno cȩloꝵ.
Uidensq uĩc cogitationes eoꝵ & cau¬
sas erroris intelligens: uult desideri¬
um głe humilitatis condicionẽ sa
citer quemlibet paruuilum ut ętatẽ
quereret & similitudinem in nocen-¬
tiȩ demonstraret: uel certe paruu-¬
lum statuit in medio eoꝵ se ipsum.
qui non ministrari uenerat sed mi¬
nistrare: ut eis humilitatis tribueret
exemplum. Alii paruulũ interpre¬
tantur sp̃m scm quem posuerit in
cordib discipłoꝵ: ut suꝑbiam humili¬
tate mutarent. Amen dico uobis uii
nisi conuersi fueritis & efficiamini

Expanded text:
andum est. Causae quaerendae sunt factorum. Post inventum staterem, post tributa reddita, quid sibi vult repentina apostolorum interrogatio? In illa hora accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes, Quis putas major est in regno coelorum? Quia viderant pro Petro et Domino idem tributum redditum, ex aequalitateolis esse praelatum, qui in redditione tributi Domino fuerat comparatus, ideo interrogant, quis major sit in regno coelorum? Vidensque Jesus cogitationes eorum, et causas erroris intelligens, vult desiderium gloriae, humilitatis contentione sanciter quemlibet parvulum, ut aetatem quaereret, et similitudinem innocentiae demonstraret. Vel certe parvulum statuit in medio eorum seipsum, qui non ministrari, sed ministrare venerat, ut eis humilitatis tribueret exemplum. Alii parvulum interpretantur Spiritum sanctum, quem posuerit in cordibus discipulorum, ut superbiam in humilitatem mutaret. Amen dico vobis, nisi conversi fueritis
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat ꝑmanum & pedem & ocłm
om̃s ꝓpinquitates & necessitudines
quȩ scandalum facere poterant ampu¬
tandas. Austeritatem itaq sententiȩ
subiecto p̾cepto temꝑat dicens: uidete
ne contempnatis unum expusillis istis.
Sic inquit p̾cipio seueritatem: ut com¬
mixtim clementiam doceam. Quantũ
in uobis est nolite contempnere. sed per¬
urãm salutem etiam illoꝵ querite sani¬
tatem. Sin autem ꝑseuerantes in pecca¬
tis uideritis & uitiis seruientes. meliuis
est solos saluos fieri: quam ꝑire cum¬
quȩq habeat ab ortu natiuitatis in cu¬
stodia sui angłm delegatum. Unde
legimus in apocalysi ioħ̃is. angło ephe
& angłis quatuor reliquarum ȩccła¬
uelari capita feminarum in eccłiis:
ꝓpter angłos.¬

Expanded text:
dixerat per manum, et pedem, et oculum, omnes propinquitates et necessitudines, quae scandalum facere poterant, amputandas: austeritatem itaque sententiae, subjecto praecepto temperat, dicens: Videte ne contemnatis unum ex pusillis istis. Sic, inquit, praecipio severitatem, ut, commisceri clementiam doceam. Quantum in vobis est, nolite contemvestram salutem illorum quaerite sanitatem. Et cum perseverantes in peccatis videritis et vitiis servientes, melius est solos salvos fieri quam quaeque habeat ab ortu nativitatis in custodiam sui angelum delegatum. Unde legimus in Apocalypsi Joannis: Angelo et angelis quatuor reliquarum Eccraecepit velari capita feminarum in Ecclesiis propter angelos
Abbreviated transcription (Latin):
clamat dñs nr̃ ih̾e: hoc est corpus
meũ. Ante benedictõem uerboꝵ ce¬
lestiũ. alia speties noĩat᷑. post conse¬
tratoẽm corpus significat᷑. Ip̃e dicit
sanguinẽ suũ. ante consecratõem ali¬
ud dicitur: post cõsecratoem sanguis¬
xp̃i nũcupatr᷑. Tu dicis amen: hoc est.

Expanded text:
Hoc est corpus meum . Ante benedictionem verborum coelestium alia species nominatur, post consecrationem corpus significatur . Ipse dicit sanguinem 340 suum. Ante consecrationem aliud dicitur, post consecrationem sanguis nuncupatur. Et tu dicis: Amen, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
E totius mundi operibz le¬
gistis. quia ip̃e dixit ⁊ fc̃a sũt
ip̃e mandauit ⁊ creata sunt.
Sermo igit᷑ qui potuit ex nichilo
facere qd̃ nõ erat: nõ potuit ea que
sunt in id mutare qd̾ nõ erant: Nor¬
plis: incarnatõis q astruamꝰ mi¬
sterii u̾itatẽ. Nunquid nature uiis
teretur: Si ordinem querimꝰ. uini
mixta femina generare cõsueu̾a
Liquet igit᷑ qd̾ preter nat᷑e ordin
nirgo gen̾auit. Ex hoc qd̾ conficinꝰ
corpus: ex uirgine est. Quid hic
ris nature ordinẽ in xp̃i corꝑe: cun
preter naturã sit ip̃e dñs ih̾c parcis
ex uirgine est: Uera utiq caro xp̃¬

Expanded text:
e totius mundi operibus legistis: Quia ipse dixit et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt . Sermo igitur Christi qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea quae sunt in id mutare quod non erant? Noplis, incarnationisque astruamus mysterii ueritate. Nunquid nature usus sceretur? Si ordinem querimus, uiro mixta femina generare consueuit. Liquet igitur quod preter nature ordinem uirgo generauit, et hoc quod conficimus corpus ex uirgine est. Quid hic queris nature ordinem in Christi corpore, cum preter naturam sit ipse dominus Iesus partus ex uirgine? It
Abbreviated transcription (Latin):
stigia plagarum appareant. Sed dictum
est illi postea quam emendatꝰ est. Parcitur
in nocentiȩ tuȩ. de cȩtero caue ne facias. Fe¬
cit ille quidem magnum peccatum: &
emendatus est. Sed multo grauius peccatũ
faciet: qui post istum meum sermonem.
& istam meam ammonitionem & exhor¬
tationem tale aliquid fecerit. Cauete a
falsa iuratione. cauete atemeraria iurati¬
one. Abhis duob malis securissimi caue¬
tis. si consuetudinem iurandi a uohis ab¬
stuleritis

Expanded text:
stigia plagarum apparerent. Sed dictum stigia plagarum apparerent. Sed dictum est illi, postquam emendatus est: Parcitur innocentiae tuae, de caetero cave ne facias. Fecit quidem ille grave peccatum, et emendatus est: sed multo gravius peccatum faciet, qui post istum meum sermonem et istam meam admonitionem et exhortationem tale aliquid fecerit. Cavete a falsa juratione, cavete a temeraria juratione. Ab his duobus malis securissime cavebitis, si consuetudinem jurandi a vobis abstuleritis
Abbreviated transcription (Latin):
caritati ur̃e. In hoc popło contigit. in hac
ȩccłia. fuit hic homo quidam simplex. in¬
nocens bene fidelis. amultis nr̃is id est
ypponiensib. inmo ab om̃ib cognitus.
tutus limeni uocat᷑. Tutum limeni quis
ur̃m non nouit qui ciues estis: Ab illo
audiui quod dico. Nescio quis ne gauit
ei uel quod commendauerat. uel quod
ei debebat᷑ & hominis fid̃i se commisit:
commotus ꝓuocauit eum ad iusiurandũ.
iste penitꝰ periit. Dicebat gͦ iste tutus lime¬
ni homo grauis & fidelis ipsa nocte exhi¬
bitum se fuisse ad iudicem. & cum magno
impetu atq terrore ꝑuenisse ad p̾sidentẽ
excelsum quendam. & ammirabilem uirũ.
cui parebat officium similiter ex celsorum:
uissum fuisse ꝓturbatum retro reuocari:
& interrogatum fuisse his uerbis. Quare
ꝓuocasti hominem adiurationem: quem
sciebas falsum ẽẽ iuraturum: Respondit
ille. Negauit mͥ rem meam. Responditq
sus est tam grauit ut ĩ dorso euigilantis ue¬

Expanded text:
Charitati vestrae, in hoc populo, quod contigit in hac Charitati vestrae, in hoc populo, quod contigit in hac ecclesia. Fuit hic homo quidam simplex, innocens, bene fidelis, a multis vestris, id est, Hipponensibus, imo ab omnibus cognitus, Tutuslymeni vocatus. Tutumlymeni quis vestrum non novit, qui cives estis? Ab illo audivi quod dico. Nescio quis negavit ei, vel quod commendaverat, vel quod ei debebatur; et hominis fidei se commisit. Commotus provocavit eum ad jusjurandum. ille penitus periit. Dicebat ergo iste Tutuslymeni homo gravis et fidelis, ipsa nocte exhibitum se fuisse ad judicem, et cum magno impetu atque terrore se pervenisse ad praesidentem excelsum quemdam et admirabilem virum, cui parebat officium similiter excelsorum, jussum fuisse perturbatum retro revocari, et interrogatum fuisse his verbis: Quare provocasti hominem ad jurationem, quem sciebas falsum esse juraturum? Respondit ille: Negavit mihi rem meam. Responsum essus est tam graviter, ut in dorso evigilantis ve
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse & forsitan non fecisti: ne remane at in
in illo mala suspicio. si iuraueris. tu non
amplius ẽ amalo est. Lo quebat᷑ gͦ de iura¬
tione. ubi nos intelligere uoluit ipsam
urationenem a malo ẽẽ ysi ab alio ꝓuo¬
catus fueris. ab ipsius malo erit quod
iuras. non a tuo. Et est hoc ꝓpe a malo cõ¬
muni generis humani: qm̃ corda nr̃a
uidere non possumꝰ. Nam si corda nr̃a uide¬
remus. cum iuraremꝰ quando a nobis exi¬
geretur uiratio: qͣndo uideretur oculis
ꝓximi ista cogitatio: Scribite in cordib
ur̃is: qđ dico. Ille autem qui hominẽ
ꝓuocauit adiuratonem. & scit eum fal¬
sum ẽẽ iuraturum. uincit homicidam.
quia homicida corpus occisurus est ille
animam: immo duas animas. & eius
quem iurare ꝓuocauit. & suam. Scis ue¬
rum esse quod dicis. falsum eẽ quod ille
dicit: & iurare compellis : Ecce iurat.
ecce ꝑiurat: ecce perit: tu quid inueni¬
sti. Aliquid dicam quod numquã dixi

Expanded text:
fecisse, quam forsitan non fecisti, ne remaneat in fecisse, quam forsitan non fecisti, ne remaneat in eo loco mala suspicio, si juraveris, tu non amplius est, a malo est . Loquebatur autem de juratione, ubi nos intelligere voluit ipsam jurationem a malo esse. Si ab alio provocatus fueris, ab ipsius malo erit quod juras, non a tuo. Et hoc est prope a malo communi generis humani, quoniam corda nostra videre non possumus. Nam si corda nostra videremus, cui juraremus? Quando a nobis exigeretur juratio, quando videretur oculis proximi ipsa cogitatio? vestris quod dico: Ille autem qui hominem provocavit ad jurationem, et scit eum falsum esse juraturum, vincit homicidam. Quia homicida corpus occisurus est, ille animam; imo duas animas, et ejus quem jurare provocavit, et suam. Scis verum esse quod dicis, et falsum esse quod ille dicit, et jurare cecce perjurat, ecce perit, tu quid invenis. Aliquid dicam, quod nunquam dixi
Abbreviated transcription (Latin):
mine diuite qui uocabatur nabal. & ton¬
debat oues suas. petiuit sustentaculum
uictus sibi. & eis qui cum illo erant.
Iurauit dauid eũ occisurum se esse. Erat
enim armatꝰ. & qd facile fuerat & iu¬
ste facere ira ꝑsuadente uidebatur. incau¬
tus fudit iurationem. & cȩpit ut faceret
quod iurarat: occurrit abigail uxor
nabal. & tulit ei necessaria quȩ popos¬
cerat. Suppliciter eum rogauit & flexit:¬
& amariti sanguine reuocauit. Iura¬
uit temere: sed non impleuit iuratio
rum redeo admonendos uos. Ecce sc̃s da¬
uid non quidem iratꝰ sanguinem homi-¬
nis fudit: sed eum falsũ iurasse negare
quis poterit : De duob peccatis elegit
minus. Sed minus fuit illud. incom¬
ꝑatione peioris. Plam ꝑ ipsum appensũ¬
magnum malum est falsa iuratio. Prius gͦ
laborare debetis & confligere aduersus con
autem te ꝓuocauerit. ut forte sic sibi existi¬
met satis fieri posse. si uraueris. de illa
re quam te putat cõminisisse. aut

Expanded text:
mine divite, qui vocabatur Nabal, et tonmine divite, qui vocabatur Nabal, et tondebat oves suas, petivit sustentaculum victus, sibi et eis qui cum illo erant.us David, eum occisurum se esse. Erat enim armatus. Et quod facile fuerat, et juste facere ira persuadente videbatur, incautus fudit jurationem; et coepit ire, ut faceret quod juraverat. Occurrit Abigail uxor Nabal, et tulit ei necessaria quae poposcerat. Suppliciter eum rogavit, flexit, et a mariti sanguine revocavit . Juravit temere, sed non implevit jurationrum redeo ad monendos vos. Ecce sanctus David, non quidem iratus sanguinem hominis fudit; sed eum falsum jurasse negare quis poterit? De duobus peccatis elegit minus: sed minus fuit illud in comparatione majoris. Nam per se ipsum appenmagnum malum est falsa juratio. Prius ergo laborare debetis, et confligere adversus conste ad jurationem ut forte si sic sibi aestimet satisfieri posse, si juraveris, de ipsa re quam putas te commisisse, ac
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ offendit seuiendo. Dicit mͥ aliquis.
Quid gͦ debuit herodes facere. Si dixe¬
ro non debuit iurare. quis non uideat
hoc eum non facere debuisse  Sed non
consulor de homine utrum urare debe¬
at: sed quid facere debeat qui uirauit.
Ipsa est magna deliberatio. Temere
iurauit quia nesciuit: tamen lapsus est¬
quia iurauit. Ecce puella petit caput sci
ioh̃is. Quid facere debet herodes: Demꝰ
illi consilium. Si dixerimus parce ioh̃i ne
facias scelus: ꝑiurium suademus. Si dixe¬
rimus noli ꝑiurare: ad celus implendum
ꝓuocamus:. Mala conditio. Anteqũa uenia-¬
moneo fr̃s meos. moneo filios meos. Qd
opus est ut ueniatis ad hunc articulum
ubi non possumꝰ inuenire consilium: Tam̃¬
scͥpturis diligentiꝰ ꝑscrutatis occurrit mͥ
unum exemplum. ubi uideo pium ho
rauerat: quam iurationem suam fuso
hominis sanguine implere. Commemoro
ibat quacumq poterat. ne inueniretur
a saule & occideret᷑. & quodam die abho¬

Expanded text:
Deum offendit saeviendo . Dicit mihi aliquis: Deum offendit saeviendo . Dicit mihi aliquis: Quid ergo debuit facere Herodes? Si dixero, Non debuit jurare: quis non videat hoc eum non facere debuisse? Sed non consulor de homine, utrum jurare debeat; sed quid facere debeat qui juravit. Ipsa est magna deliberatio. Temere juravit: quis nesciat? Tamen lapsus est, juravit. Ecce puella petivit caput sancti Joannis: quid facere debuit Herodes? Demus illi consilium. Si dixerimus, Parce Joanni, ne facias scelus; perjurium suademus. Si dixerimus, Noli perjurare; ad scelus implendum provocamus. Mala conditio. CAPUT Imoneo fratres meos, moneo filios meos: quid opus est, ut veniatis ad hunc articulum, ubi non possumus invenire consilium? Scripturis diligentius perscrutatis, occurrit mihi unum exemplum, ubi video pium homraverat, quam jurationem suam fuso hominis sanguine implere. Commemoro ibat quocumque poterat, ne inveniretur a Saüle, et occideretur. Et quodam die ab ho