comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a sapientia dĩ susceptũ esse confiter entur
Nulla deminutione naturae. sed ampliore
ipsi audacia etiã animã totũq utile homi¬
nis alienantes ab eo solã carnẽ humanã eũ
suscepisse sed ixerunt adhibentes etiã testi¬
moniũ ex euangelio immo illã sententiã
non in intelligendo ꝑuersi confligere aude¬
ant aduersũ catholicã ueritatẽ dicentes
scriptum esse uerbũ carofactũ est etha¬
bitauit in nobis. sub his enim uerbis ita uer¬
bũ carniuolunt essecopulatũ atq incretũ
ut nulla sibi non solũ menssed nec anima hu¬
mana inter sistat quibus primo responden¬
dum est Ideo sic esse illud in eugło positũ
quia usq ad uisibilẽ carnẽ assũptio illa
humanae naturae adñõ facta est atq: in to¬
ta illa unitate susceptionis principaliter
uerbum ẽ. Extrema aut atq: ultima caro
uolens itaq: euangelista cõmendare pro
nobis dilectationẽ humilitatisdĩ quise se

Expanded text:
a Sapientia Dei susceptum esse confiterentur, a Sapientia Dei susceptum esse confiterentur, nulla diminutione naturae: sed ampliore usi audacia, ipsam etiam animam totumque utile hominis alienantes ab eo, solam carnem humanam eum suscepisse dixerunt, adhibentes etiam testimonium ex Evangelio; imo illam sententiam non intelligendo, perversi confligere audent adversus catholicam veritatem, dicentes scriptum esse, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Sub his enim verbis ita Verbum volunt carni esse copulatum atque concretum, ut nulla ibi non solum mens, sed nec anima humana intersistat. 2. Quibus primo respondendum est, ideo sic esse illud in Evangelio positum, quia usque ad visibilem carnem assumptio illa humanae naturae a Domino facta est, atque in tota illa unitate susceptionis principaliter Verbum est, extrema autem atque ultima caro. Volens itaque Evangelista commendare pro nobis dejectionem humilitatis Dei, qui sese
Abbreviated transcription (Latin):
riae duorum apłorũ sententiae pauli & la¬
cobicũ dicit unus iustificarihominẽ ꝑfidẽ
sineo peribus et alius dicit non esse fidem
sine operibus quia illedicit deoperibus que
fidem p̃cedunt is te dehis que fidẽ secunt
sicut etiã ipse paulus multis locis ostendit
duersus a pollinaristas. Cumquidã hereti¬
Ai qui a ppollinaristae ex appollinario
quodã suo auctore dicti esse ꝑhibentur
nãmentẽ inherentes eis non nulli & eosstu¬
diose audientes dilectati sunt quidem ea
ꝑ uersitate quia ille hominẽ indñominue¬
bat dicens cum non habuisse mentẽ hoc est
rationabilẽ animã qua homo a peccoribus
scđm animũ differt. sed cũ secum ipsi cogi¬
tarent fatendum esse si ita unigenitus di
filius sapientia & uerbũ patrisꝑ quod fac¬
ta sunt om̃a. Beluam quandã cũ figura hu¬
manicorporis suscepisse credatur displi¬
cuerunt sibi nontamen adcorrectionẽ ut
redirent adueritatis uiã totũq hominẽ

Expanded text:
riae duorum apostolorum sententiae, Pauli et Jacobi, cum dicit unus justificari hominem per fidem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem sine operibus: quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locis ostenditAdversus Apollinaristas. 1. Cum quidam haeretici, qui Apollinaristae ex Apollinari quodam auctore suo dicti esse perhibentur, nam mentem, inhaerentes eis nonnulli, et eos studiose audientes, delectati sunt quidem ea perversitate, qua ille hominem in Deo minuebat, dicens eum non habuisse mentem, hoc est rationalem animam, qua homo a pecoribus secundum animum differt. Sed cum secum ipsi cogitarent, fatendum esse, si ita est, ut unigenitus Dei Filius, Sapientia et Verbum Patris, per quod facta sunt omnia, belluam quamdam cum figura humani corporis suscepisse credatur; displicuerunt sibi, non tamen ad correctionem, ut redirent ad veritatis viam, totumque hominem
Abbreviated transcription (Latin):
us abrahe operabona consecuta esse de¬
monstrat ostendensque ad modũ intelli¬
gendũ sit quod paulus apłs p̃dicauit
traripos sunt etiã ipsũ paulũ sibi esse con¬
trarium quia dicit alioloco. non enim au¬
ditores legis iusti sunt apud dm̃ sed facto¬
res legis iustificabuntur. Et in alio loco
Sed fides que ꝑdilectionẽ operat᷑. Et iterũ.
sienim scđm carnẽ uixeritis moriemini.
si aũt spũ facta carnis mortificaueritis ui¬
uetis. quae sint aũt facta carnis quae ope¬
ribus spũ alibus mortificanda sunt alioloco
demonstrat dicens. Manifesta aut sunt
opera carnis quae sunt fornicationes.

Expanded text:
us Abrahae opera bona consecuta esse deus Abrahae opera bona consecuta esse demonstrat, ostendens quemadmodum intelligendum sit quod Paulus apostolus praedtrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides quae per dilectionem operatur . Et iterum: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes,
Abbreviated transcription (Latin):
eis crediderant quod incir cuncisis gentib:
gratia xp̃i traderetur. Vnde paulus a¬
płs dicit posse hominẽ sine o peribus sed
p̃cedentibus iustificari ꝑfidem. nam iusti¬
ficatus ꝑfidẽ quo modo potest nisi iuste de¬
inceps operari quam uis nihil antea ius te
operatus adfidei iustificationẽ ꝑuenerit
non meritobonor ũ operũ sed gratia dĩ
nẽ bene operatur. quod sicut crediderit
rit iustificatio fidei manet cũ illo nec p̃¬
cedentibus bonis operibus quia non meri¬
to ad illam sed gratia ꝑuenit nec conseqñ¬
tibus quia in hac uita esse nonsinitur. Vn¬
de manifestum est quod paulus apłs dicit
Arbitramur onim iustificari hominẽ
ꝑfidẽ sineo peribus nonta menita intelli¬
gendũ est ut accepta fide siuixerit dica¬
mus eũ iustũ etiã simale uixerit. Ideo &¬
exẽplo abrahe apłs paulus utitur. quia
sine operibus legis quã non acceperat ꝑfi
dẽ iustificatus est. Et lacobus. quia fidẽ ipsi¬

Expanded text:
eis crediderant, quod incircumcisis Gentibus eis crediderant, quod incircumcisis Gentibus Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit posse hominem sine operibus, sed praecedentibus, justificari per fidem. Nam justificatus per fidem quomodo potest nisi juste deinceps operari, quamvis antea nihil operatus juste, ad fidei justificationem pervenerit, non merito bonorum operum, sed gratia Dei, nem bene operatur. Quod si cum crediderit, rit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit, nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum est, quia quod Apostolus Arbitramur enim hominem justificari per fidem sine operibus , non ita intelligendum esse, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae et apostolus Paulus utitur, quia sine operibus legis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ paulus apłs p̃dicans iustificari hominẽ
ꝑfidẽ sine o peribus non bene intellectus est
ab eis qui sic dictũ ac ceperunt ut putarent
cum semel xp̃m credidissent etiã simale
operarent᷑ et facinoro seflagitioseq: uiue¬
rent saluosse esse ꝑfidẽ posse. Locus iste
huius epistole eundẽ sensũ pauli apłi quo¬
modo sit intelligendus exponit. Id eoque
si non bene operctur. qm̃ abra he exẽplo
etiã paulus apłs usus ẽ ut probaret iusti¬
ficari hominẽ ꝑfidẽ sin eo peribus legis
Cũ enimbona opera cõmemorat abrahe
quȩ eius fidei comitata sunt satis ostendit
apłm paulũ non ita ꝑ abrahã docere ius¬
tificari hominẽ ꝑfidem sine operibus ut
siquis crediderit non ad eum ꝑtineat be¬
ne operari. sed ad hoc potius ut nemo ar
seꝑ uenisse ad donũ iustificationis que est
infide In hoc enim segentibus in xp̃mcre¬
dentibus iudei p̃ferre cupiebant. quod
dicebant semeritis bonor umoperum

Expanded text:
m Paulus apostolus praedicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic acceperunt dictum, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiamsi male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse posse per fidem: locus iste hujus Epistolae eumdem sensum Pauli apostoli, quomodo sit intelligendus, exponit . Ideoque dem, si non bene operetur; quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus apostolus usus est, ut probaret justificari hominem per fidem sine operibus Legis . Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit Paulum apostolum non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari; sed ad hoc potius, ut nemo meenisse ad donum justificationis, quae est in fide. In hoc enim se Gentibus in Christum credentibus Judaei praeferre cupiebant, quod dicebant se meritis bonorum operum
Abbreviated transcription (Latin):
nifestissime docet non eos preterito bono
opere ad fidei iustificationẽ ꝑuenire nec
meritis eor ũ istã gratiã datã quando dicit
Et haec quidẽ fuistis sed cũ dicit qm̃ quitalia
agunt regnũ dĩ non possidebunt. satislam
ostendit ex quo crediderunt benedebere
operari. quod & ia cobusdicit. Et multis
omninolocis idem apłs paulus satisa ꝑteq
p̃dicat recte uiuendũ omnibus qui inxp̃o
crediderunt nead poenas ꝑuenient. quas
& dñs ipse cõmemorat dicens. Non om̃is
qui dicit mihi dne dñe intrabit in regnũ cȩlo¬
rũ sed qui facit uoluntatẽ patris qui me
& non facitis quȩ dicouobis. et om̃is qui au¬
dit uerba mea haec & facit ea similabo illũ
uiro prudenti qui a edificauit domũ suã
suꝑ parã & cȩtera. Et qui audit uerba
mea haec et non facit ea. similabo eũ uiro
stulto qui aedificauit domũ suã suꝑarenã¬
& cetera qua propter non sunt sibi contra

Expanded text:
nifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem pervenisse; nec meritis eorum istam gratiam datam, quando dicit, Et haec quidem fuistis: sed cum dicit, Qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; satis ostendit, jam ex quo crediderunt, bene operari debere. Quod et Jacobus dicit, et multis omnino locis idem apostolus Paulus satis aperteque praedicat, recte vivendum omnibus qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perveniant. Quod et ipse Dominus commemorat, dicens: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum; sed qui facit voluntatem Patris met non facitis quae dico vobis ? Et, Omnis qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro prudenti, qui aedificavit domum suam supra petram, etc. Et qui audit verba mea haec et non facit ea, similabo eum viro stulto, qui aedificavit domum suam super arenam, etc. . Quapropter non sunt sibi contra
Abbreviated transcription (Latin):
aũt linte amina et sud arium qui peccatũ
non fecit et nihil ignorauit in monumento
inuenta sunt. Ipse enim solus incarnenon
tantum monumento non estoppressus ut
ali quod percatũ in eo inueniretur. sed
nec linteis implicatus ut eum aliquidlate¬
rec aut ab itinere tardaret.

Expanded text:
autem linteamina et sudarium, qui peccatum autem linteamina et sudarium, qui peccatum non fecit, et nihil ignoravit, in monumento inventa sunt . Ipse enim solus in carne non tantum monumento non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretur , sed nec linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere retardaret.
Abbreviated transcription (Latin):
nalibus uitiis quod uero institis ob uolutus
hoc est quod etiã a carnalibus recedentes
& mente seruienteslegidĩ adhuc tamen
incorpore constituti a lienia molestiis
carnis esse non possumus dicente a pło
Mente seruio legidĩ carne aũt lege pec¬
cati quod aũt facies eius sudario tecta erat
id est quod in hac uita plenã cogitationẽ
haber e non possumus. Sicut apłsdicit. Nunc
uidemus ꝑ speculũ & enigmate postea aũt
facie ad faciem. Et iñc inquit. soluite eum
& sinite abire. hoc est quod post hanc uitã
auferunt᷑ om̃a uelamenta ut facie ad faciẽ
uideamus. Quantũ aũt inter sit inter homi¬
nem quẽ dĩ sapientia gestabat ꝑ quẽ libera¬
tisumus & c&eros homines. Hinc intelligit᷑
quod latarus non exiens de monu monto
non soluitur idẽ etiã renouata animani¬
si resolutione corporis libera ab omni pec¬
cato et lgnorantia esse non potest. quandiu
ꝑspeculum in aenigmate uidet dñm illius

Expanded text:
nalibus vitiis. Quod vero institis obvolutus, nalibus vitiis. Quod vero institis obvolutus, hoc est, quod etiam a carnalibus recedentes et mente servientes legi Dei, adhuc tamen in corpore constituti alieni a molestiis carnis esse non possumus, dicente Apostolo, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Quod autem facies ejus sudario tecta erat, hoc est, quod in hac vita plenam cognitionem habere non possumus, sicut Apostolus dicit: Nunc videmus per speculum in aenigmate, postea autem facie ad faciem . Et dixit Jesus: Solvite eum, et sinite ire ; hoc est, quod post hanc vitam auferentur omnia velamenta, ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem quem Dei Sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens de monumento non solvitur; id est, etiam renata anima nisi resolutione corporis libera ab omni peccato et ignorantia esse non potest, quamdiu per speculum et in aenigmate videt Dominum: illius
Abbreviated transcription (Latin):
bat lasarus sepultus quia indisciplina et
inp̃ceptis eius non sunt peccata huic in ter¬
rogationi simile est illud ingenesi ubi es
faciedĩ quã occultationẽ hic sepultura sig¬
nificat ut peccantis habeat similitudinẽ
moriens sepultus absconditia faciedñi Au¬
ferte lapidẽ quod ait illos puto significare
qui uenientib: ad ecłam ex gentibus onus
circuncisionis imponere uolebant. Con¬
tra quos multi pliciter scribit apł suel eos
qui in eccła corrupte uiuunt et offensio¬
nis sunt credere uolentibus. Dicit illimaria
dñe iam quarta dies est et putet ultima
quat tuor elimentorumterra est signi¬
ficat ergoputor ẽ terrenor ũ peccatorũ
id ẽ cupiditatũ carnaliũ terra es enim
inquit ad ae dñs cũ peccaret et interrã ibis
Et sublato lapide exiit demonumento in¬
uolutis manibus & pedibus et facies eius tec¬
ta erat sudario quod aũt exiit demonu¬
mento animã significat recedentẽ a car¬

Expanded text:
bat Lazarus sepultus; quia in disciplina et bat Lazarus sepultus; quia in disciplina et praeceptis ejus non sunt peccata. Huic interrogationi simile est illud in Genesi, Adam facie Dei. Quam occultationem hic sepultura significat: ut peccantis habeat similitudinem moriens; sepultus, absconditi a facie Dei. Auferte autem lapidem, quod ait, illos puto significare, qui venientibus ad Ecclesiam ex Gentibus onus circumcisionis imponere volebant; contra quos multipliciter scribit Apostolus : vel eos qui in Ecclesia corrupte vivunt, et offensioni sunt credere volentibus. Dicit illi Martha: Domine, jam quarta dies est, et putet. Ultimum quatuor elementorum terra est: significat ergo putorem terrenorum peccatorum, id est cupiditatum carnalium. Terra es, inquit Adae Dominus, cum peccasset, et in terram ibis . Et sublato lapide exiit de monumento involutus manibus et pedibus, et facies ejus tecta erat sudario. Quod autem exiit de monumento, animam significat recedentem a car
Abbreviated transcription (Latin):
Iuanqua secundũ euangelicã historiã
resuscitatũ latarũ plona fido tene¬
amus tamen in allegoria significare ali¬
quid non dubitoneq: cũ res factae allegori¬
tant᷑ geste rei fidẽ amittunt. sic ut duorũ
filiorũ abrahe allegoriã paulus exponit
duo esse testamenta. Nunquid ideo aut
abrahã non fuit aut illos filios non habuit
Ergo in illa allegoria accipiamus latarũ
inmonumento animã terrenis peccatis ob¬
rutã id ẽ omne humanũ genus quã alio loco
dñs ꝑditã ouem significat propter qua li¬
berandã relictis non aginta nouem in monti¬
bus descendisse sedicit. quod aũt interro¬
gat dicens ubi eũ posuistis uocationẽ nram
que sit in occulto arbitror significare p̃¬
destinatio enĩ nr̃ae uocationis occulta est
cuius sec reti signũ est inter rogatio dñi
quasi nescientis cum ipsi nesciamus. sicut
dicit apłs ut cognoscã sicut & cognitus sũ
uel quo dignorare peccatores alio loco dñs
ostendit dicens non noui uos quod significa¬

Expanded text:
uanquam secundum evangelicam historiam resuscitatum Lazarum plena fide teneamus; tamen et in allegoria significare aliquid non dubito. Neque cum res factae allegorizantur, gestae rei fidem amittunt. Sicut duorum filiorum Abrahae allegoriam Paulus exponit duo esse Testamenta ; numquid ideo, aut Abraham non fuit, aut illos filios non habuit? Ergo et in allegoria accipiamus Lazarum in monumento, animam terrenis peccatis obrutam, id est, omne humanum genus: quam alio locoperditam significat, propter quam liberandam relictis nonaginta novem in montibus, descendisse se dicit . Quod autem interrogat dicens, Ubi eum posuistis? vocationem nostram quae fit in occulto, arbitror significare. Praedestinatio enim vocationis nostrae occulta est: cujus secreti signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus; sicut dicit Apostolus Ut cognoscam, sicut et cognitus sum . Vel quod ignorare se peccatores alio loco Dominus ostendit dicens, Non novi vos : quod significa
Abbreviated transcription (Latin):
est ergolex xp̃i ut inuicẽ onera nr̃a por¬
temus xp̃m aũt diligendo facile susti nemꝰ
infirmitatẽ alterius etiã quẽ nondum
propter suabona diligemus cogitamus
enim quia ille quẽ diligimus dñs propter
eũ mortuus est qua caritatẽ nobis apłspau¬
lus ingessit cũ diceret . et periuit infirmus
quo infirmus est minus diligamus illum
in eo consideremus qui mortu us esdprop¬
ter ipsũ xp̃m aũt non diligene non infir¬
mitas sed mors est qua propt̃ ingenticrra
& implorata dĩ miscricordia cogitandũ
cst nexp̃m negligamus propter infirmũ.
cũ in firmũ debeamus diligere propt̃ xp̃m

Expanded text:
est ergo lex Christi ut invicem onera nostra porest ergo lex Christi ut invicem onera nostra portemus. Christum autem diligendo facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. Cogitamus enim, quia ille quem diligimus, Dominus propter eum mortuus est. Quam charitatem nobis apostolus Paulus ingessit cum diceret: Et peribit infirmus tium quo infirmus est minus diligimus, illum in eo consideremus qui mortuus est propter ipsum. Christum autem non diligere, non infirmitas, sed mors est. Quapropter ingenti cura, et implorata Dei misericordia cogitandum est ne Christum negligamus propter infirmum, cum infirmum debeamus diligere propter
Abbreviated transcription (Latin):
propter nos uideri potest totus ae grotus
quia quedã eius sautia in primo ingressu
amicitiae non potuimus sustiner e. et qđ
est grauius cũ offensione animi detoto
homine ausi sumus temerariã iudicii fer¬
resententiã non timentes quod dictũ est
Nolite iudicare ut non iudi comini. Et in
qua mensura mensi fueritis remeti& ur
uobis saepe aut illa quae bona sunt prius
apparent. inquibus etiã temerariũ bene¬
uolentiae iudicium cauendum est necum
to tubonũ putaueris ea que postea mala
apparuerint securum et imparatũ te in¬
ueniant & grauius offendant ut cũ quẽ
temeredil exeras a cerbius oderis quod
ne fas ẽ quia etiã sinulla eius bona p̃cede¬
rent. et hec que postea apparuerant ma¬
la prius eminer ent toleranda tamenerant
donec om̃a cũ illo ageres quibus talia sana¬
risolent quanto magis cum eabona p̃cesse¬
runt que tã quã pignora nosdebent ad
posteriora tolleranda constringere. Ipsa

Expanded text:
propter nos videri potest totus aegrotus, propter nos videri potest totus aegrotus, quia quaedam ejus saucia in primo ingressu amicitiae non potuimus sustinere, et quod est gravius, cum offensione animi de toto homine ausi sumus temerariam praejudicii ferre sententiam? non timentes quod dictum est: Nolite judicare, ne judicemini; et, Qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur vobis . Saepe autem illa quae bona sunt, prius apparent: in quibus etiam temerarium benevolentiae judicium cavendum est, ne cum totum bonum putaveris, ea quae postea mala apparuerint, securum et imparatum te inveniant, et gravius offendant, ut eum quem temere dilexeras acerbius oderis, quod nefas est: quia etiamsi nulla ejus bona praecederent; et haec quae post apparuerint mala prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia cum illo ageres, quibus talia sanari solent: quanto magis cum ea bona praecesserunt, quae tanquam pignora nos debent ad posteriora toleranda constringere? Ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
possumus dicere cui om̃a nr̃a consilia refun¬
dere audeamus. Et siquis quã ẽ qui sẽ non au¬
dec ingerere adamicitiã faciendã curali¬
quo nr̃o teporali honore dignita tẽ non re¬
uoc& descendendũ est adeũ & offerendũ
illi quadã cõmitate & summissione animi
quod petere ꝑse ipse non audet. sanequã¬
uis rarius tamen aliquotiens accidit ut eiꝰ
que uolumus in amicitiã recipere prius¬
nobis in notescant mala quã bona quibus
offensi & quodã modo reꝑcussi relinquimus
eũ et adbonorũ eius que forte occultiora
suos ut eius infirma tollere mus ut adque¬
dã sana inquorũ dilectatione adquiesca¬
mus ꝑcaritatis tollerantiã ꝑducamur.
ait enĩ non est opus sanis medicus sedȩgro¬
tantibus. Ideoq: si propter xp̃i caritatẽ
etiã cũ qui omni exparte fortassis egrotat
repellere ab animo non debemus qm̃sana¬
ripotest ꝑ uerbũ dĩ quan tominus eum qui

Expanded text:
possumus dicere, cui omnia nostra consilia refunpossumus dicere, cui omnia nostra consilia refundere audemus. Et si quisquam est, qui se non audet ingerere ad amicitiam faciendam, nisi cum aliquo nostro temporali honore aut dignitate revocetur, descendendum est ad eum, et offerendum illi quadam comitate et submissione animi, quod per se ipse non audet. Sane quamvis rarius, tamen aliquoties accidit, ut ejus quem volumus in amicitiam recipere, priunobis innotescant mala quam bona, quibus offensi, et quodammodo repercussi, relinquimus eum, et ad bonorum ejus quae forte occultiora suos, ut ejus infirma toleremus, ut ad quaedam sana, in quorum delectatione acquiescamus, per charitatis tolerantiam perducamur. Ait enim: Non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus . Ideoque si propter Christi charitatem, etiam eum qui omni ex parte fortassis aegrotat repellere ab animo non debemus, quoniam sanari potest per verbum Dei, quanto minus eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tremus aut adolatione potius uti apłs
iub& cũ dicit nihil ꝑ contentionẽ neq
ꝑ inane gloriã sed in humilitatementis
alter alterũ existimantes superiorẽ
sibi non hocita debemus ex istimare ut
non existimemus sednos existimare fin¬
gamus seduere ex istimẽ mus posse esse
aliquid occultũ in ali quo nobis supe¬
rior sit etiam sibonũ nr̃m quo illo ui¬
demur superiores ẽẽ. non sit occultũ
lstȩ cogitationes de primentes suꝑbiã
et acuentes caritatẽ faciunt onera frat̃na
inuicẽ non solũ ac quo animo sed etiã liben¬
tissime sustineri. Nullo modo aut de quo¬
quã homine in cognito ferenda sententia ẽ
& ne monisi ꝑamicitiã cognoscit᷑ & ideo
amicorũ mala firmius sustinemus quiabo¬
na corũ nos dilectent & tenent nullius itaq
repudienda ẽ amicitia scse ingerentis ada¬
micitiã copulandã non ut statim recipiatur
sed ut recipiendus optet̃ atq: itatractecur
ut recipipossit illu enĩ recptũ lã amicitiã

Expanded text:
adulatione potius uti Apostolus jubet cum dicit: Nihil per contentionem, neque per inanem gloriam, sed in humilitate mentis, alter alterum existimantes superiorem sibi . Non hoc ita debemus existimare, ut non existimemus, sed nos existimare fingamus, sed vere existimemus posse esse aliquid occultum in alio, quo sit nobis superior, etiamsi bonum nostrum, quod illo videmur superiores esse, non sit occultum. Istae cogitationes, deprimentes superbiam, et augentes charitatem, faciunt onera fraterna invicem non solum aequo animo, sed etiam libentissime sustineri. Nullo modo autem de quoquam homine incognito ferenda sententia est, et nemo nisi per amicitiam cognoscitur. Et ideo amicorum mala firmius sustinemus, quia bona eorum nos delectant et tenent. Nullius itaque repudianda est amicitia sese ingerentis ad amicitiam copulandam, non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur ut recipi possit. Illum enim receptum in amicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ebat aliũ liberari. Cõpatiendo enimpo¬
tius idagebat non metuendo sicut quidã
suspicant᷑ Et hima xime quimenda cus¬
suis defendendis quedã negare non pos¬
sunt. alicuius magni exẽpłi patrocini¬
ũ requirunt. De inde etiã illud cogitan¬
dũ nullum esse hominẽ qui non possit
habere aliquod bonũ. quod tu non dũ ha¬
bes. etiã silate at in quo sine dubio possit
te ẽe superior que cogitatio ad contun¬
dendã et edomandã suꝑbiã ualet. Ne
arbitreris qm̃ tua quidẽ bona eminent
& apparent ideo alterũ nulla habere
que lateant & fortasse maioris ponde¬
ris bona quibus te superat nescientem

Expanded text:
ebat alium liberare. Compatiendo enim poebat alium liberare. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime qui suis mendaciis defendendis, quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium quaerunt. 5. Deinde etiam illud cogitandum, nullum esse hominem qui non possit habere aliquod bonum quod tu nondum habes, etiamsi lateat, in quo sine dubio possit te esse superior. Quae cogitatio ad contundendam edomandamque superbiam valet, ne arbitreris quoniam tua quaedam bona eminent et apparent, ideo alterum nulla habere quae lateant, et fortassis majoris ponderis bona quibus te superat nescientem.
Abbreviated transcription (Latin):
et habitu inuentus ut homo Humili auit
selpsũ factus obȩdiens patriusq ad
mortẽ mortẽ autcrucis. superius enĩ
dixerat nonque sua sunt unus quisq: in¬
tendens sed que aliorũ huic sententiȩ
contexuit quod dictũ . ẽ. Nãlta sequit᷑.
Hoc sentite in uob quod et in xp̃o iÑu Ad
hocdũ taxat ut quẽ ad modum ille in eo
quod uerbũ caro factũ est et habitauit
innobis. et sine peccato cũ esset peccata
nr̃a suscepit non attendit sua sed nr̃a
Ita & nos libent̃ ad eius imitationẽ in¬
uicẽ onera nr̃a portemus huic cogitati¬
oniaccidit etiã illa cogitatio quia ille
suscepit hominẽ nos aũt homines sumus
et considerare debemus quod aegritu¬
dinẽ siue animisiue corporis quã inalio
homine uidemus etiã nos habere potuimꝰ
aut possimus. hocergo exhibeamus ei
cuĩ infirmita tẽ portare uolumus quod
ab illo nobis uolemus exhiberi si fortenos
in ea essomus et ipse non esset ad hoc ꝑti¬
in eouitio etiã se esse potuisse. unde cupi

Expanded text:
et habitu inuentus ut homo humiliauit semet ipsum, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. superius autem dixerat: non quae sua sunt unusquisque intendentes, sed quae aliorum. huic sententiae contexuit quod dictum est; nam ita sequitur: hoc sentite in uobis quod et in Christo Iesu, ad hoc dumtaxat, ut, quemadmodum ille in eo quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis, et sine peccato cum esset, peccata nostra suscepit, non attendit sua, sed nostra, ita et nos libenter ad eius imitationem inuicem onera nostra portemus. Huic enim cogitationi accedit etiam illa cogitatio, quia ille suscepit hominem, nos autem homines sumus et considerare debemus, quod aegritudinem siue animi siue corporis, quam in homine alio uidemus, etiam nos habere potuimus aut possumus. hoc ergo exhibeamus ei cuius infirmitatem portare uolumus, quod ab illo nobis uellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus et ipse non esset. ad hoc pertio scilicet in eo uitio etiam se esse potu
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat quẽ ad modũ se inclinat quimanũ
iacenti porrigit non enim se proicit ut
ambo laceant sed incuruat tamen utla¬
centẽ erigat. neq ulla resofficio suptũ
laborẽ adportanda onera aliorũ facit
libenter implendi nisi cogitamus quanta
pronob ꝑtulerit dñs. Hinc enĩ ammonens
ait apłs. hoc sentite in uobis quod et in
xpoinũ. Quicũ informadĩ esset non ra¬
pinã arbitratus ẽ esse se aequalẽ dõ

Expanded text:
valeat: quemadmodum se inclinat, qui manum valeat: quemadmodum se inclinat, qui manum iacenti porrigit. non enim se proicit, ut ambo iaceant, sed incuruat tamen, ut iacentem erigat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus, quanta pro nobis pertulerit dominus. hinc enim admonens ait apostolus: hoc sentite in uobis quod et in Christo Iesu, qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est es
Abbreviated transcription (Latin):
aũt infirmitatis genus aliud exẽplum
uidendũ est. uelutisiquis inse loquaci¬
tatẽ uicerit et ꝑtinaciã non dũ uicerit
alius uero adhuc loquax sediã ꝑtinax
non sit. Debet hui loquacitatẽ ille et
iste illius ꝑtinaciã donec illud in illo
et hoc inisto sanet᷑ caritate portare.
par quippe infirmitas induobus si uno
accidat tẽpore tollerare se inui cẽnon
ualent cũ aduersũ se intendit᷑. Nam
aduersus aliquẽ tortiũ et duolrati sibi
conueniunt. et setollerant quanqũa nec
tollerare se inuicẽ dicendi sunt. sed potius
se inuicẽ consolari. sicut et tristes dere
una magis seportant. et quasi in cubunt
sibi quã si unus tristis esset & alius gau¬
deret. si aut aduersũ setris tes sint
prorsus setollerare non possunt. et
ideo in huiꝰmundi affectionib: suscipien¬
da ẽ aliquantulũ ipsa aegritudo de
quauis ꝑte aliũ liberari. et sic suscipienda
ut ad auxiliũ non adae qualita tẽ miseriȩ

Expanded text:
autem infirmitatis genus aliud exemplum autem infirmitatis genus aliud exemplum uidendum est; ueluti si quis in se loquacitatem uicerit et pertinaciam nondum uicerit, alius uero adhuc loquax, sed iam pertinax non sit, debet ille huius loquacitatem et iste illius pertinaciam, donec illud in illo et hoc in isto sanetur, caritate portare. par quippe infirmitas in duobus si uno accidat tempore, tolerare se inuicem non ualent, cum aduersum se intenditur. nam aduersus aliquem tertium et duo irati sibi conueniunt et se tolerant, quamquam nec tolerare se inuicem dicendi sunt, sese invicem consolari. Sicut et tristes de re una, magis se portant et quasi incumbunt sibi, quam si unus tristis esset et alius gauderet: si autem adversus se tristes sint, prorsus se tolerare non possunt. Et ideo in hujusmodi affectionibus suscipienda est aliquantulum ipsa aegritudo, de qua vis alium per te liberari; et sic suscipienda, ut ad auxilium, non ad aequalitatem miseriae
Abbreviated transcription (Latin):
tant in cornib suꝑ inuicẽ portent. lta
ut posterior suꝑ anteriorẽ ceruicẽ
erecta caput collocet. Et quia neces¬
se est unũ eẽ. quiceteros p̃cedens non
ante sehabeat cuicaput inclinet uicib
onere illequi p̃cedit post om̃s redeat
et ei succedat. cuius ferobat caput cũ
ipse p̃iret. Ita inuicẽ onera sua portan¬
tes fretũ transeunt donec ueniant
tuarũ colloquant᷑ tecũ. Nihil eñ sicu
probatamicũ quẽ ad modũ oneris ami¬
amborũ qui onera sua sustinent aut unũ
infirmitatis genus sed diuersa tẽpora
& diuersa genera infirmitatis faciunt
Verbi gratia lra fratristunoportabis cũ
aduersus eũ nonirasceris. ut rur sũ co
tẽpore quote ira p̃occupauerit illete
lenitate et tranquillitate subportet
hoc exẽplũ adid ꝑtinet cũdiuorsa st̃
tẽpora portantiũ onera sua quã uis ip¬
sadiuersa non sit infirmitas in ambobus
enim ab inuicẽ ira portat᷑. Addiuersũ

Expanded text:
tant in cornibus super invicem portent, ita tant in cornibus super invicem portent, ita ut posterior super anteriorem cervice projecta caput collocet. Et quia necesse est unum esse qui caeteros praecedens, non ante se habeat cui caput inclinet, vicibuonere ille qui praecedit, post omnes recedat, et ei succedat cujus ferebat caput, cum ipse praeiret. Ita invicem onera sua portantes, fretum transeunt, donec veniant tuarum colloquantur tecum . Nihil enim sic probat amicum, quemadmodum oneris amiamborum, qui onera sua sustinent, aut unum infirmitatis genus: sed diversa tempora et diversa genera infirmitatis faciunt Verbi gratia, iram fratris tui tunc portabis, cum tu adversus eum non irasceris; ut rursus eo tempore quo te ira praeoccupaverit, ille te lenitate et tranquillitate sua supportet. Hoc exemplum ad id pertinet, cum diversa sunt tempora portantium onera sua, quamvis ipsa diversa non sit infienim ab inuicem ira portatur. ad diuersum
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ueteris testam̃ticus codiatimorẽ
habebat non potuit aꝑtius significari
nouites tam̃tidonũ esse carita tem
quã hocloco ubia płsdicit inuicem honcra
ura portate et sic adimplebitis legẽ xp̃i
hanc enim legẽ xp̃i dicere intelligitur.
quia ipse dñs p̃cipit ut nos inuicẽ diligam̃
tantũ in ea sententia p̃cepti pondus con
stituens ut dicoret. in hoc cognosoit᷑ ꝗm̃
discipulimei estissiuos inuicẽ diligatis
hui aũt dilectionis officiũ ẽ. inuicẽ one¬
ra nr̃a portasse. sed hoc officiũ non est
pit̃nã inqua nulla erunt onera nr̃a que
inuicẽ portare iubemur. Nunc uero cũ
in hacuita id ẽ. in hac uia sumus onera nr̃a
inuicẽ portemus ut ad eã uitã que caret
omni onere ꝑuenire possimus. sicut
enĩ deceruis non nulli taliũ cognitionũ
studiosi scripserunt cũ fretũ ad insulã
transeunt pascuarũ gratia sic se ordi¬
nant ut onera capitũ suorũ queges¬

Expanded text:
Quia ueteris testamenti custodia timorem habebat, non potuit apertius significari noui testamenti donum esse caritatem quam hoc loco, ubi apostolus dicit: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. hanc enim legem Christi dicere intellegitur, qua ipse dominus praecipit, ut nos inuicem diligamus, tantum in ea sententia praecepti pondus cQuia ueteris testamenti custodia timorem stituens, ut diceret: In hoc cognoscetur quoniam discipuli mei estis, si vos invicem diligatis . Hujus autem dilectionis officium est, invicem onera nostra portare. Sed hoc officium, quod seternam, in qua nulla erunt nostra onera, quae invicem portare jubeamur. Nunc vero cum in hac vita, id est, in hac via sumus, onera invicem nostra portemus, ut ad eam vitam quae caret omni onere pervenire possimus. Sicut enim de cervis nonnulli talium cognitionum studiosi scripserunt, cum fretum ad insulam transeunt pascuorum gratia, sic se ordinant, ut onera capitum suorum quae ges
Abbreviated transcription (Latin):
tres ut non peccetis. Ite ipse omnis
quinatus ex dõ peccatũ non facit quia
semen ipsius in eo manet . et non potest
Om̃is quinatus ẽ. ex dõ non peccat
quia generatio dĩ conseruat eũ et
malignus non tangit eũ. Itẽ ipse ubi
apparuit ut peccata tolleret et pec¬
catũ in eo non est. Omnis qui ineo manet
non peccat. omnis qui peccat non uidet

Expanded text:
tres, ut non peccetis. Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quia semen ipsius in eo manet, et non potest Qui natus est ex Deo, non peccat, quia generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum . Item illiapparuit ut peccata tolleret: et peccatum in eo non est. Omnis qui in eo manet, non peccat. Omnis qui peccat, non vidit
Abbreviated transcription (Latin):
omne peccatũ. et hoc confitendũ puto
qui a nec peccatum est quic quid non
imputabitur inpeccato et si est pecca
tũ aliquid quod uitari non possit quo¬
modo iustus ds̃ dicitur. si imputare
cuiqua creditur quoduitare non pos

Expanded text:
omne peccatum. et hoc quoque confitendum puto, omne peccatum. et hoc quoque confitendum puto, quia neque peccatum est quicquid non imputabitur in peccatum. et si est aliquod peccatum, quod uitari non possit, quomodo iustus deus dicitur, si imputare cuiquam creditur, quod uitari non pos
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ quȩro a quo ipsã arbitrii li¬
bertatẽ acceperit. procul dubio
simagis admalũ quod ad bonũ pro¬
ds̃ certe bonũ hominẽ fecit et preter¬
quã illũ bonũ fecit bonum ei in super
ut faceret imperauit quã imperiũ est
ut eum confiteamur hominem esse
pos semalũ quod nec factum est nec ei
prȩceptũ est. sine gemus eum posse
bonũ esse quod factus est. et quod ei
faceret imperatũ est. Iterũ quȩ ren¬
dũ est quot modis constet omne pec¬
catũ s duobus nisi fallor. si aut illa fiant
aut prohiberentur aut luberentur
que uel caueriuel impleri omni no¬
non possint. et quo modo negabimus
rinecesse sit tã om̃a illa que uetant᷑¬
ficere Iterũ quȩrendũ est sinatura
hominis bona est quod nullus negare
nisi marcion aut manicheus audebit.
quo modo ergo bona est simalo ei non
est carere possibile . omne enim pec
catũ malũ esse quis dubitet. Sed et
illud dicendũ est certe lustus est ds̃
negari non potest imputat ds homini¬

Expanded text:
 est a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. Procul dubio si magis ad malum quam ad bonum proet praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insuper ut faceret imperavit: quam impium, ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est, nec ei praeceptum est; et negemus eum bonum posse esse quod factus est, et quod ei faceret imperatum est. Iterum quaerendum est: Quot modis constat omne peccatum? Duobus, nisi fallor, si aut illa fiant aut prohiberetur, aut juberetur, quod vel caveri vel impleri non possit. Et quomodo negabimus ri necesse sit eum tam omnia illa quae vetantait, \'quaerendum est, si natura hominis bona est, quod nullus negare nisi Marcion aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere posscatum malum esse quis dubitet? Et hoc dicendum est: Certe justus est Deus, negari enim non potest; imputat
Abbreviated transcription (Latin):
ne mobonus nisi solus ds̃. Et illud legat
quod ipse aeque dñs ait. Bonus homo
debonothesauro cordissui profert
bona. Et iterũ quisolẽ suũ oririfacit
suꝑbonos et malos. Itẽ alibi bona bonis¬

Expanded text:
Nemo bonus, nisi solus Deus . Respondendum quod idem Dominus alibi ait: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona . Et iterum: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos . Et alibi s
Abbreviated transcription (Latin):
Imne quod ẽ aliud ẽ quod constat aliud
quod discernit̃ aliud quod congruit uni xȩi¬
uersa lgitur creatura si in est quo quo
modo et abeo quod omninonihil ẽ pluri¬
mũ distat et suis partib: sibimet congruit
causã quoque eius trinã esse oportet
quasit qua hoc aliud sit quasibiamicasit
creaturȩ aut causã id ẽ auctorẽ dm̃ dici¬
mus. Oportet ergo esse trinitatẽ qua
nihil p̃stantius intelligentius & beatius
inuenire ꝑfectaratio potest. Ideoq etiã
cũ ueritas querit̃ plus quã tria genera
questionũ ẽẽ non possuñt utrũ omnino
sit utrũ hoc aliud sit ut rũ approbandũ
improbandũ ue
DEDÕETCREATURA

Expanded text:
mne quod est, aliud est quo constat; aliud quo discernitur; aliud quo congruit. Universa igitur creatura si et est quoquo modo et ab eo quod omnino nihil est plurimum distat, et suis partibus sibimet congruit. Causam quoque ejus trinam esse oportet, qua sit, qua hoc sit, qua sibi amica sit. Creaturae autem causam, id est auctorem Deum dicimus. Oportet ergo esse trinitatem, qua nihil praestantius, intelligentius et beatius invenire perfecta ratio potest; ideoque etiam cum veritas quaeritur, plusquam tria genera quaestionum esse non possunt: utrum omnino sit, utrum hoc an aliud sit, utrum approbandum improbandumve sit. De Deo et creatura
Abbreviated transcription (Latin):
icut a postolus adhebreos dicit testamentũ
testatoris morte firmat̃ proptere a
mortuo prono xp̃o nouũ testamentũ¬
firmatũ ẽẽ asserit. Cuiussimilitudo
uetus testamentũ erat in quomors testa¬
toris ꝑuictimã p̃figuraba t᷑: siergo querat
tas morte decessoris firma teneat᷑. Nec
ullo aliomodo hereditas possit intelligi:
respond& ipso quidẽ mortuo factos nos
ẽẽ heredes qm̃ filii etiã eius dicti sumus.
non le lunant inquit filii sponsi quandiucũ
illis ẽ sponsus here desergo eius dicimur
quia reliquid nob pacis eccłasticȩ possessionẽ
fidẽ dispensationis tẽporalis qua in haouita
possidemꝰ quod testatus ẽdicens. Pacẽmeã

Expanded text:
icut Apostolus ad Hebraeos dicit, Testamentum testatoris morte firmatur : propterea mortuo pro nobis Christo, novum testamentum esse asserit, cujus similitudo vetus testamentum erat, in quo mors testatoris per victimam praefigurabatur. Si ergo quaeratur tas morte decessoris firma teneatur, nec ullo alio modo haereditas possit intelligi, respondetur ipso quidem mortuo factos nos esse haeredes, quoniam filii ejus et jam dicti sumus: « non jejunant, » inquit, « filii sponsi, quandiu cum illis est sponsus . » Haeredes ergo ejus dicimur, quia reliquit nobis pacis ecclesiasticae possessionem, per fidem dispensationis temporalis, quam in hac vita possidemu
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc etiã sermo inductis fingat᷑ ꝑsonis
exempli causa semeȩ conuenerunt&
consiliũ habeant deurbe condenda.
et qui a placuit illis paratȩ erant inci¬
pere aedificationẽ. sed u&us inter eas
prohibuit ab incepto eas docens quod
facile capiantur. si intramuros con¬
cludant᷑ sic breuiter dices sinaũt uelis
producere sic semiae conuenerunt
consiliabant᷑ deurbe condenda quarũ
una inmediũ ueniens contionata est
quia oportet ipsas quoq: ciuita tẽ habe¬
re. Vid etis enimaiebat quod ciuitates
habendo homines habent etiã domos
singulas & contionẽ uniuersi & inthea¬
trũ ascendentes Dilectent animos spec¬
tationibus & auditionibus uariis & sic
proferes orationẽ morando dicens
quod a plebiscitũ scriptũ ẽ. Et finges etiã
oratio ueteris semiȩ. Expositio aut fabu

Expanded text:
nunc etiam sermo inductis fingatur personis. nunc etiam sermo inductis fingatur personis. exempli causa: simiae conuenerunt et consilium habebant de urbe condenda et, quia placuit illis, paratae erant incipere aedificationem; sed uetus inter eas prohibuit ab incepto eas docens quod facile capiantur si intra muros concludantur. sic breuiter dices. sin uelis producere, sic: simiae conuenerunt. consiliabantur de urbuna in medium ueniens contionata est, quia oportet ipsas quoque ciuitatem habere. uidetis enim, aiebat, quod ciuitates habendo homines habent etiam domos singuli et contionem uniuersi et in theatrum ascendentes delectant animos spectationibus et auditionibus uariis. et sic proferes orationem morando dicens, quod et plebiscitum scriptum est, et finges etiam orationem ueteris simiae. expositio autem fabu
Abbreviated transcription (Latin):
abula est oratioficta uerisimili dispo¬
sitione imaginẽ ex hibens ueritatis. Ideo
aũt hanc primã tradere tradere pu¬
eris solent oratores quia animaseorũ
adhuc molles admeliores facileuias
instituunt uitȩ usi sunt tamenea ue¬
tustissimi quoque auctores ut hesiodus
archilocus horatius hesiodus quidẽ
lusciniȩ archilocus aut uulpis horati¬
us muris. Nominantur aut ab inuento¬
ribus fabularũ aliȩ cypriȩ aliȩ lybicae
aliȩ sybariticae Om̃s aut cõmuniter
aesopicae qm̃ inconuentibus solebat¬
frequenter aesopus fabulis uti &ptinet
aduitȩ utilitatẽ et fit uerisimilis. si res
que subiectis accedunt ꝑsonis apte red¬
dant᷑ ut puta depulchritudine aliquis
certat pauo hic suppanat᷑. o port& ali¬
cui astutiã tribuere uulpecula est
subiicienda emitator es aliquos hominũ
uolumus ostendere hic semiis ẽlocus
Oportet igit᷑ modo breuiter modola¬
tius eas disserere quomodo hoc fiat
sinunc narratione simplici proferant᷑

Expanded text:
abula est oratio ficta uerisimili dispositione imaginem exhibens ueritatis. ideo autem hanc primam tradere pueris solent oratores, quia animas eorum adhuc molles ad meliores facile uias instituunt uitae. usi sunt tamen ea uetustissimi quoque auctores, ut Hesiodus Archilochus Horatius, Hesiodus quidem lusciniae, Archilochus autem uulpis, Horatius muris. nominantur autem ab inuentoribus fabularum aliae Cypriae aliae Libycae aliae Sybariticae, omnes autem communiter Aesopiae, quoniam in conuentibus frequenter solebat Aesopus fabulis uti. et pertinet ad uitae utilitatem et fit uerisimilis si res, quae subiectis accidunt personis, apte reddantur, ut puta: de pulchritudine aliquis certat, pauo hic supponatur; oportet alicui astutiam tribuere, uulpecula est subicienda; imitatores aliquos hominum uolumus ostendere, hic simiis est locus. oportet igitur modo breuiter modo latius eas disserere. quomodo autem hoc fiat? si nunc narratione simplici proferantur,
Abbreviated transcription (Latin):
aurea uellus et sequentia. Rectũ aũt
nomina t᷑ quod ꝑ totã uel ampliorem
orationẽ casũ seruat nominatiuum. In¬
dicatiua uero indinatiua dicunt᷑ in qua
obliquis utimur casibus ut med eã aetȩ
filiam dicunt a mauisse lasonẽ & rłq
qui a alios quoq casus assumit. Conuicti¬
ua uero figura ẽ qua arguente sutimur
ut quidenim non fecit medea malũ non
amauit quidẽ lasonẽ ꝑdidit aũt aureũ
uellus inter fecit fratrẽ et sequentia
Desolutũ uero fit sic medea aetae filia
prodidit aureũ uellus absẏstũ inter fe¬
cit et seq̃ntia. Cõparatiuũ ẽ. hoc medea
aetae filia debens pudicitiam seruare
amoris tur pitudini prodidit eã et
quã decebat cus todẽ fraternȩ fierisa¬
lutis inter fecit fratrẽ et que debuit
tutari aureũ uellus tradidit insidia¬
tori et rectũ quidẽ historiae conuenit
enĩ planius. Indinatũ uero magis cer¬
taminibus rhetoricis. Conuictiuum

Expanded text:
aureum uellus et sequentia; rectum autem aureum uellus et sequentia; rectum autem nominatur, quod per totam uel ampliorem orationem casum seruat nominatiuum. indicatiua uero inclinata dicitur, in qua obliquis utimur casibus, ut Medeam Aeetae filiam dicunt amauisse Iasonem et reliqua, quia alios quoque casus assumit. conuictiua uero figura est, qua arguentes utimur, ut quid enim non fecit Medea malum? non amauit quidem Iasonem, prodidit autem aureum uellus, interfecit fratrem? et sequentia. dissolutum uero fit sic: Medea Aeetae filia prodidit aureum uellus, Absyrtum interfecit et sequentia. comparatiuum uero est hoc: Medea Aeetae filia, debens pudicitiam seruare, amoris turpitudini prodidit eam et quam decebat custodem fraternae fieri salutis interfecit fratrem et quae debuit tutari aureum uellus tradidit insidiatori. et rectum quidem historiae conuenit; est enim planius. inclinatum uero magis certaminibus rhetoricis. conuictiuum
Abbreviated transcription (Latin):
larũ uult circuitionibus carert. et iu¬
cundior esse. sed oratio qua utilitas fa¬
bulȩ retexit᷑ quã eniny si on uocant
quã nos affabulationẽ possumus dicere
a quibusdã prima sed a plerisq rationa¬
bilius postrema ponit᷑. Sciendũ uero
quod etiã oratores inter exẽpla solent
fabulis uti
DENARRA IIONE
arratio ẽ expositiorei factȩ uel quasi
factȩ quidã tamen xpeian idẽ usũpo¬
suerunt ante narrationẽ. Species aut
sunt narrationũ .IIͦIͦI. fabularis. fictilis
historica ciuilis. ꝑabularis ẽ ad fabulas
supra scriptas ꝑtinens. Fictilis ad trago¬
edias siue comedi as ficta. historica ad
res gestas exponendas. Ciuilis que abora¬
toribus in exponen dis sumit᷑ causis nunc
aut de ea que ad exercitationẽ ꝑtin&
dicimus quã uari is proferre modis so¬
lemus ꝑ rectũ indicatiuũ. ꝑ indicatiuũ
indinatiuũ ꝑ conuictiuũ desolutum¬
ꝑ cõparatiuũ Rectũ quidẽ indicatiuũ
ut medea aetȩ filia fuit. haec prodidit

Expanded text:
larum uult circuitionibus carere et iucundior esse. sed oratio qua utilitas fabulae retegitur, quam epimythion uocant, quod nos affabulationem possumus dicere, a quibusdam prima, sed a plerisque rationabilius postrema ponitur. sciendum uero, quod etiam oratores inter exempla solent fabulis uti. de narratione narratio est expositio rei factae uel quasi factae. quidam tamen χρείαν, id est usum, posuerunt ante narrationem. species autem sunt narrationum quattuor, fabularis fictilis historica ciuilis. fabularis est ad fabulas supra dictas pertinens, fictilis ad tragoedias siue comoedias ficta, historica ad res gestas exponendas, ciuilis, quae ob oratoribus in exponendis sumitur causis. nunc autem de ea quae ad exercitationem pertinet dicimus, quam uariis proferre modis solemus: per rectum indicatiuum, per indicatiuum inclinatum, per conuictiuum, dissolutum, comparatiuum. rectum quidem indicatiuum, ut Medea Aeetae filia fuit. haec prodidit
Abbreviated transcription (Latin):
Anima aliquando itadicit᷑ ut cummente
intelligat᷑ uelut cũ dicimus hominẽ exani¬
mo& corpore constare. Aliquando ita
ut exceptamente dicat᷑ sed cũ excepta men¬
tedicit᷑ ex his oporibus intelligit᷑ que habe¬
mus cũbestiis cõmunia. bestiȩ nanq: carent
SEAXIMA MOUEATUR

Expanded text:
Anima aliquando ita dicitur, ut cum mente intelligatur; veluti cum dicimus hominem ex anima et corpore constare: aliquando ita, ut excepta mente dicatur. Sed cum excepta mente dicitur, ex iis operibus intelligitur quae habemus cum bestiis communia. Bestiae namque carentse anima moveatur
Abbreviated transcription (Latin):
ncuerũ ueritate uerũ ẽ et om̃is anima
eo anima ẽ. quouera anima ẽ Om̃is igit
anima aueritate hab& ut omnino anima sit
Aliud aũtanima ẽ. aliud ueritas. nã ueritas
falsitatẽnũ quã patit᷑ anima uero sepefallit̾

Expanded text:
um a veritate verum est; et omnis anima eo anima est, quo vera anima est. Omnis igitur anima a veritate habet ut omnino anima sit. Aliud autem anima est, aliud veritas. Nam veritas falsitatem nunquam patitur, anima vero saepe fallitur.