comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed alterum honestius dixerim uitium: alterum tutius.Sic utroq reprehendas
cos qui semper inquieri sunt. & eos qui semper quiescunt. Nam illa tumultu Ø¬
gaudens: non est industria: sed exagitate mentis concursatio. Et haec non ẽ quies
que motum omnem molestiam iudicat: sed dissolurio & languor. Itaq hoc quod
apud Pomponium legi: animo tuo mandabitur. quidam adeo in latebras refuge¬
runt: ut putem in turbido esse quicquid in luce est. Inter se ista miscenda sunt: &
quiescenti agendum: & agenti quiescendum est. Cum rerum natura delibera. illa di-¬
cet tibi se & diem fecisse & noctem. Uale.

Expanded text:
Sed alterum honestius dixerim vitium, alterum tutius; sic utrosque reprehendas, Sed alterum honestius dixerim vitium, alterum tutius; sic utrosque reprehendas, et eos qui semper inquieti sunt, et eos qui semper quiescunt. Nam illa tumultu gaudens non est industria, sed exagitatae mentis concursatio. Et haec non est quies, quae motum omnem molestiam iudicat, sed dissolutio et languor. Itaque hoc, quod apud Pomponium legi, animo mandabitur: "quidam adeo in latebras refugerunt, ut putent in turbido esse, quicquid in luce est." Inter se ista miscenda sunt, et quiescenti agendum et agenti quiescendum est. Cum rerum natura delibera; illa dicet tibi et diem fecisse se et noctem. VALE.
Abbreviated transcription (Latin):
Diu cogita an tibi in amiciuam aliquis recipiendus sit cum placuerit sieri. toto
llum pectore admitte:tam audacter cum illo loquere quem tecum:Tu quidem ita
uiue ut mhil tibi committas: nisi quod committere etiam inimico tuo possis. Sed ꝗa
interueniunt quedam: que consuetudo fecit archana: cum amico omnes curas: oẽs
cogitationes tuas misce: sidelem si putaueris: facies. Nam quidam fallere docuerũt
dum timent falli: & illi uim peccandi suspicando fecerunt. Quid est ergo:quare ul
uerba coram amico meo retraham. Quid est: quare me coram illo non putem solũ.
quidam quae tantum amicis committenda sunt: obuiis narrant: & in quaslibet aures
quicquid illos urit: exonerant. quidam rursus etiam charissimorum conscientiam
reformidant: & si possent: nec quidem sibi credituri interius premunt omne secretum
neutrum faciendum est. Utrumq enim uitium est.& omnibus credere: & nulli:

Expanded text:
Diu cogita, an tibi in amicitiam aliquis recipiendus sit. Cum placuerit fieri, toto Diu cogita, an tibi in amicitiam aliquis recipiendus sit. Cum placuerit fieri, toto illum pectore admitte; tam audaciter cum illo loquere quam tecum. Tu quidem ita vive, ut nihil tibi committas, nisi quod committere etiam inimico tuo possis; sed quia interveniunt quaedam, quae consuetudo fecit arcana, cum amico omnes curas, omnes cogitationes tuas misce. Fidelem si putaveris, facies. Nam quidam fallere docuerunt, dum timent falli, et illi ius peccandi suspicando fecerunt. Quid est, quare ego ulla verba coram amico meo retraham ? Quid est, quare me coram illo non putem solum ? Quidam quae tantum amicis committenda sunt, obviis narrant et in quaslibet aures, quicquid illos urserit, exonerant. Quidam rursus etiam carissimorum conscientiam reformidant, et si possent, ne sibi quidem credituri interius premunt omne secretum. Neutrum faciendum est. Utrumque enim vitium est, et omnibus credere et nulli.
Abbreviated transcription (Latin):
Pistolas ad me perferendas tradidisti:ut scribis amico tuo.Demn¬
de admones me ne omnia cum eo ad te pertinentia communi'¬
tem:quia non soleas nec ipse quidem hoc facere.Ita eadem episto¬
la illum & dixisti amicum & negasti. Itaq sic priore illo uerbo
quasi p̃ublico usus es: & sicillum amicum uocasti: quomodo omnes candida¬
tos: honos uiros dicimus: quomodo ohuios:si nomen non succurrit:domĩos
salutamus. Sed si aliquem amicum existimas cui non tantundem credis quan¬
tum tibi: uehementer erras: & non satis nosti uim uere amicitiae.Errat & ille qui¬
nicum in atrio querit: in conuiuio probat.Nullum habet maius malum occu
tus homo: & bonis suis obsessus.quem ꝙ amicos sibi putat:quibus ipse non est.
Tu uero omnia cum amico delibera:sed de ipso prius.Post amicitiam credendum
est: ante amicitiam iudicandum. Isti uero praepostere officia permiscent: qui cõtra
praecepta Theophrasti cum amauerint iudicant:& non amant cum iudicauerint.

Expanded text:
pistulas ad me perferendas tradidisti, ut scribis, amico tuo; deinde admones me, ne omnia cum eo ad te pertinentia communicem, quia non soleas ne ipse quidem id facere; ita in eadem epistula illum et dixisti amicum et negasti. Itaque si proprio illo verbo quasi publico usus es et sic illum amicum vocasti, quomodo omnes candidatos bonos viros dicimus, quomodo obvios, si nomen non succurrit, dominos salutamus, hac abierit. Sed si aliquem amicum existimas, cui non tantundem credis quantum tibi, vehementer erras et non satis nosti vim verae amicitiae. Tu vero omnpatus homo et bonis suis obsessus, quam quod amicos sibi putat, quibus ipse non est, Tu vero omnia cum amico delibera, sed de ipso prius. Post amicitiam credendum est, ante amicitiam iudicandum. Isti vero praepostero officia permiscent, qui contra praecepta Theophrasti, cum amaverunt, iudicant, et non amant, cum iudicaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
prima causa cur quis ingratus sit:si satis gratus esse non potuit.Eo perdu¬¬
ctus est furor. ut periculosissima res sit beneficia in aliquem magna confer¬¬
re.Nam quia putat non reddere turpe:non uult esse cui reddat Tibi habe
quod accepisti: non repeto:non exigo:profuisse tutum sit.Nullum est od
perniciosius:quem me beneficii uiolati pudere Uale.O¬

Expanded text:
prima causa est, cur quis ingratus sit, si satis gratus esse non potuit. Eo perduprima causa est, cur quis ingratus sit, si satis gratus esse non potuit. Eo perductus est furor, ut periculosissima res sit beneficia in aliquem magna conferre; nam quia putat turpe non reddere, non vult esse, cui reddat. Tibi habe, quod accepisti; non repeto, non exigo. Profuisse tutum sit. Nullum est odium perniciosius quam e beneficii violati pudore. VALE.
Abbreviated transcription (Latin):
ri illa consueuimus.Non enim quia concupiscenda sint laudantur:sed con¬
cupiscuntur quia laudata sunt. Et cum singulorum error publicum fecerit¬
singulorum errorem facit publicus. Sedquemadmodum illa credimus: sic
et hec fide populi credamus.Nihil esse garto animo honestius. Omnes hoc ur¬¬
hes.omnes etiam ex harbaricis regiomibus gentes conclamabunt. In hoc bonis
alisq conueniet. Erunt qui uoluptates laudent. Erunt qui labores mali
Erunt qui dolorem maximum malum dicant. Erunt qui ne malum quidẽ
appelient.Diuitias aliquis ad summum honum admittet:alius illas dicet
malo uite humanae repertas.Nihil esse eo locupletius cui quod donet for¬
tuna non iuenit.In tanta iudiciorum diuersitate referendam bene meren'¬
tibus gratiam omnes tibi: uno quod aiunt ore affirmabunt.In hoc tam
scors turba consentiet:cum interim iniurias pro heneficns reddimus. Et

Expanded text:
ri illa consuevimus. Non enim, quia concupiscenda sunt, laudantur, sed conri illa consuevimus. Non enim, quia concupiscenda sunt, laudantur, sed concupiscuntur, quia laudata sunt, et cum singulorum error publicum feceritsingulorum errorem facit publicus. Sed quemadmodum illa credidimus, sic et hoc eidem populo credamus, nihil esse grato animo honestius. Omnes hoc urbes, omnes etiam ex barbaris regionibus gentes conclamabunt. In hoc bonis malisque conveniet. Erunt qui voluptates laudent, erunt qui labores malint; erunt qui dolorem maximum malum dicant, erunt qui ne malum quidem appellent; divitias aliquis ad summum bonum admittet, alius illas dicet malo vitae humanae repertas, nihil esse eo locupletius, cui quod donet fortuna non invenit. In tanta iudiciorum diversitate referendam bene merentibus gratiam omnes tibi uno, quod aiunt, ore adfirmabunt. In hoc tam discors turba consentiet; cum interim iniurias pro beneficiis reddimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt desinet quidem debere: sed non desinet uelle debere. Et hoc facit quod
soluunt. Nemo autem gratus esse potest:nisi contempserit ista propter qua
uulgus insanit.Si referre uis gratiam:& in exilium eundum est:& effun'¬
dendus sanguis: & suspicienda aegestas: & ipsa innocentia sepe maculanda:
indignisq obicienda rumoribus non paruo constant sibi homo gratus.Ni¬
hil charius astimamus:quem heneficium quod din petimus:nihil uilius
n accepimus.Queris quid sit:quod obliuionem nobis acceptorum facia
Cupiditas accipiendorum.Cogitamus non quid imperatum:sed quid im¬
petrandum sit. Abstrahunt a recto diuitiae: honores potentie:& caetera q̃
opinione nostra chara sunt:precio suo uilia.Nescimus aestimare res de
quibus non cum fama: sed cum rerum natura deliberandum est. Nihil ha¬
bent ista magnificum quo mentes nostras in se trahant: praeter hoc ꝗ mira¬

Expanded text:
sunt, desinet quidem debere, sed non desinit velle debere et hoc facit, quod sunt, desinet quidem debere, sed non desinit velle debere et hoc facit, quod utem gratus esse potest, nisi contempsit ista, propter quae vulgus insanit; si referre vis gratiam, et in exilium eundum est et effundendus sanguis et suscipienda egestas et ipsa innocentia saepe maculanda indignisque obicienda rumoribus. Non parvo sibi constat homo gratus. Nihil carius aestimamus quam beneficium, quamdiu petimus, nihil vilius, cum accepimus. Quaeris quid sit, quod oblivionem nobis acceptorum faciat ? Cupiditas accipiendorum. Cogitamus non quid inpetratum, sed quid petendum sit. Abstrahunt a recto divitiae, honores, potentia et cetera, quae opinione nostra cara sunt, pretio suo vilia. Nescimus aestimare res, de quibus non cum fama, sed cum rerum natura deliberandum est; nihil habent ista magnificum, quo mentes in se nostras trahant, praeter hoc, quod mira
Abbreviated transcription (Latin):
ne. Non enim illud accipere:sed accepisse delectat: quod immortale est et as¬
siduum. Illa contemnit: quibus lesus est. nec obliuiscitur per negligentiã: sed
uolens. Non uertit omnia in peius.nec quaerit cui imputet casum:& peccata
hominum ad fortunam potius refert:non calumniatur uerba:nec uultus:
uicquid accidit: benigne interpretando leuat:nec offense potius:ꝗͣ offic
meminit: quantum potest in priore ac meliore se memoria detinet:nec mu'¬
tat animum aduersus benemeritos.nisi multum malefacta procedunt et
manifestum contuenti etiam discrimen est.Tum quoq in hoc dumtaxat ta¬
lis sit post maiorem iniuriam.qualis ante beneficium.Nam cum benefi'¬
io par iniuria est:aliquid in animo beniuolentie remanet.Quemadmoc
reus sententiis paribus absoluitur:& semper quicquid dubium est:huma¬
nitas inclinat in melius.Sic animus sapientis:ubi paria maleficiis merita

Expanded text:
ne. Non enim illum accipere, sed accepisse delectat, quod inmortale est et adne. Non enim illum accipere, sed accepisse delectat, quod inmortale est et adsiduum. Illa contemnit, quibus laesus est, nec obliviscitur per neglegentiam, sed volens. Non vertit omnia in peius nec quaerit, cui inputet casum, et peccata hominum ad fortunam potius refert. Non calumniatur verba nec vultus; quicquid accidit, benigne interpretando levat. Non offensae potius quam officii meminit. Quantum potest, in priore ac meliore se memoria detinet nec mutat animum adversus bene meritos, nisi multum male facta praecedunt et manifestum etiam coniventi discrimen est; tunc quoque in hoc dumtaxat, ut talis sit post maiorem iniuriam qualis ante beneficium. Nam cum beneficio par est iniuria, aliquid in animo benivolentiae remanet. Quemadmodum reus sententiis paribus absolvitur et semper quicquid dubium est humanitas inclinat in melius, sic animus sapientis, ubi paria maleficiis merita
Abbreviated transcription (Latin):
mo sibi gratus est:miser erit.Non differo illum statim miser est.Itaq in¬
tiesse uitemus. non aliena causa: sed nostra.Minimum ex nequitia: leuissi¬
mumq ad alios redundat:quod pessimum ex illa est et ut ita dicam:spississi¬
mum doni remanet:& premit habentem.Quemadmodum Attalus noster
dicere solebat. Malicia ipsa maximam partem ueneni sui bibit: illud autem¬
nenum quod serpentes in alienam perniciem proferunt sine sua continẽt
non est huic simile hoc habentibus pessimum est.Torquet ingratus se:et ma¬
cerat: odit que accepit: quia redditurus est. & extenuat. In iurias uero dilatat
atq auget. Quid autem eo miserius: cui beneficia excidunt: haerent inurie:
At contra sapientia exornat omne beneficium ac sibiipsa commendat: & se as¬
sidua eius commemoratione delectat. Malis una uoluptas est:& hac breuis:
ium accipiunt beneficia:ex quibus sapienti longum gaudium manet:ac ꝑ¬

Expanded text:
mo si ingratus est, miser erit. Non differo illum, statim miser est. Itaque inmo si ingratus est, miser erit. Non differo illum, statim miser est. Itaque ingrati esse vitemus, non aliena causa, sed nostra. Minimum ex nequitia levissimumque ad alios redundat. Quod pessimum ex illa est et, ut ita dicam, spississimum, domi remanet et premit habentem, quemadmodum Attalus noster dicere solebat: "malitia ipsa maximam partem veneni sui bibit." Illud venenum, quod serpentes in alienam perniciem proferunt, sine sua continent, non est huic simile; hoc habentibus pessimum est. Torquet ingratus se et macerat; odit, quae accepit, quia redditurus est, et extenuat, iniurias vero dilatat atque auget. Quid autem eo miserius, cui beneficia excidunt haerent iniuriae ? At contra sapientia exornat omne beneficium ac sibi ipsa commendat et se adsidua eius commemoratione delectat. Malis una voluptas est et haec brevis, dum accipiunt beneficia, ex quibus sapienti longum gaudium manet ac peren
Abbreviated transcription (Latin):
rem iucundissimam:ac pulcherrimam faciam.Gratus sum:non quia expedit
sed quia iuuat.Hoc ut scias ita esse si gratum esse non licebit nisi ut uidear
gratus. Si reddere beneficium:nonaliter ꝗͣ per speciem iniurie potero.equ¬
simo animo ad honestum consilium per mediam infamiam tendam.Nemo¬
enim mihi uidetur pluris astimare uirtutem.nemo illi magis esse deuotus:
quem qui boni uiri famam perdidit: ne conscientiam perderet. Itaq: ut dixi
maiore tuo:quem alterius bono gratus es illi enim uulgaris et quotidiana
s contingit recipere:quod dederat tibi magna et ex beatissimo animi sto¬
tu profecta: gratum fuisse. Nam si malitia miseros facit:uirtus heatos gra¬¬
tum autem esse uirtus est:rem usitatam reddidisti: inestimabilem consecu¬
tus es grati conscientiam:quae nisi in animum diuinum fortunatumq non
peruenit. In contrarium autem huic affectum summa infoelicitas urget.Ne¬

Expanded text:
rem iucundissimam ac pulcherrimam faciam; gratus sum, non quia expedit, rem iucundissimam ac pulcherrimam faciam; gratus sum, non quia expedit, sed quia iuvat. Hoc ut scias ita esse, si gratum esse non licebit, nisi ut videar ingratus, si reddere beneficium non aliter quam per speciem iniuriae potero, aequissimo animo ad honestum consilium per mediam infamiam tendam. Nemo mihi videtur pluris aestimare virtutem, nemo illi magis esse devotus quam qui boni viri famam perdidit, ne conscientiam perderet. Itaque, ut dixi, maiori tuo quam alterius bono gratus es. Illi enim vulgaris et cottidiana res contigit, recipere, quod dederat, tibi magna et ex beatissimo animi statu profecta, gratum fuisse. Nam si malitia miseros facit, virtus beatos, gratum autem esse virtus est, rem usitatam reddidisti, inaestimabilem consecutus es, conscientiam grati, quae nisi in animum divinum fortunatumque non pervenit. Contrarium autem huic adfectum summa infelicitas urget; ne
Abbreviated transcription (Latin):
illa crescunt mora tantumq plus soluendum est: quanto tardius. Ingratus est
qui beneficium reddit sine usura.Ita huius rei quoq habetur ratio:cum confe¬¬
rentur accepta & expensa. Omnia facienda sunt:ut quem gratissimi simus.no¬
rum enim hoc bonum est. Quemadmodum iusticia non est:ut uulgo crediti
ad alios pertinens magna pars eius in se reddit.Nemonon cum alteri prodest:
sibi profuit. non eo nomine dico quo ualet adiuuare adiutus. protegere defens'
quod honum exemplum circuitu ad facientem reuertitur:sicut mala exempla
recidunt in auctores: nec ulla miseratio contingit his qui patiuntur iniurias
uas posse fieri faciendo docuerunt:sed quod uirtutum omnium preciumi
ipsis est: Non enim exercentur ad premium: recte facti fecisse merces est.Gra¬
tus sum:non ut alius mihi libentius praestet priori irritatus exemplo:sedut

Expanded text:
illa crescunt mora tantoque plus solvendum est, quanto tardius. Ingratus est, illa crescunt mora tantoque plus solvendum est, quanto tardius. Ingratus est, qui beneficium reddit sine usura. Itaque huius quoque rei habebitur ratio, cum conterentur accepta et expensa. Omnia facienda sunt, ut quam gratissimi simus. Nostrum enim hoc bonum est, quemadmodum iustitia non est, ut vulgo creditur, ad alios pertinens; magna pars eius in se redit. Nemo non, cum alteri prodest, sibi profuit, non eo nomine dico, quod volet adiuvare adiutus, protegere defensus, quod bonum exemplum circuitu ad facientem revertitur, sicut mala exempla reddunt in auctores nec ulla miseratio contingit iis, qui patiuntur iniurias, quas posse fieri faciendo docuerunt, sed quod virtutum omnium pretium in ipsis est. Non enim exercentur ad praemium; recte facti fecisse merces est. Gratus sum, non ut alius mihi libentius praestet priore inritatus exemplo, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
seruasti mihi filium sed patrem abstulisti. Alia deinceps per que proceditom¬
nis collatio prosequetur et si id pusillum erit: quod intersit dissimulabit etã
si multum fuerit. Sed si id donari salua pietate ac fide poteritremittet idest si
dipsum tota pertinebit iniuria. Summa rei hec est facilis erit in commutar¬
do patietur plus imputari sibi: inuitus beneficium per compensationem iniu'¬
riae soluet: in hanc partem inclinabit:ut uerget ut cupiat debere gratiam cu¬
piat referre. Erar enm si quis beneficium accipit libentius quem reddit.Quãto
hilarior est qui soluit: quem qui mutuatur tanto debet letior esse qui se maxio
ere alieno accepti beneficii exonerat: quem cui cum accipiens maxime obligatur
Nam in hoc quoq falluntur ingrati: quot creditori quidem preter sortem ex¬
tra ordinem numerant beneficiorum autem usum esse gratuitum putant &

Expanded text:
Servasti mihi filium, sed patrem abstulisti." Alia deinceps, per quae procedit omServasti mihi filium, sed patrem abstulisti." Alia deinceps, per quae procedit omnis conlatio, prosequitur et, si pusillum erit, quod intersit, dissimulabit. Etiam si multum fuerit, sed si id donari salva pietate ac fide poterit, remittet; id est, si ad ipsum tota pertinebit iniuria. Summa rei haec est: facilis erit in conmutando. Patietur plus inputari sibi. Invitus beneficium per conpensationem iniuriae solvet. In hanc partem inclinabit, huc verget, ut cupiat debere gratiam, cupiat referre. Errat enim, si quis beneficium accipit libentius quam reddit. Quanto hilarior est, qui solvit quam qui mutuatur, tanto debet laetior esse, qui se maximo aere alieno accepti benefici exonerat, quam qui cum maxime obligatur. Nam in hoc quoque falluntur ingrati, quod creditori quidem praeter sortem extra ordinem numerant, beneficiorum autem usum esse gratuitum putant.
Abbreviated transcription (Latin):
ferat: Scientia illi potius quem uoluntas defit. Uelle non discitur: Sapiens ĩter
se omnia comparabit maius enim opus aut minus fit:quauis idem scit. tem¬
pore: loco: causa. Saepe enim hoc non potuerunt diuitie indomum & infuse:qđ
opportune dati mille denarii:multum enim interest donaueris ac succurreris
ruauerit illum tua liberalitas:an instruxerit. scepe quod datur exiguum est'
quod sequitur ex eo magnum. quantum autem existimas interesse:.utrum aliꝗs
quod dederat: uel praestiterit sumpserit an beneficium acceperit ut daret: Sed ne
in eadem: quae satis scrutati sumus reuoluamur in hac comparatione beneficii & in¬
iurie: uir bonus iudicabit quidem quod erit aequissimum: sed beneficio fauebit
hanc erit partem procliuior. Plurimum autem momenti persona solet afferr
in rebus eiusmodi: dedisti mihi beneficium in seruo. iniuriam fecisti in patre

Expanded text:
ferat; scientia illi potius quam voluntas desit. Velle non discitur. Sapiens inter ferat; scientia illi potius quam voluntas desit. Velle non discitur. Sapiens inter se omnia conparabit, maius enim aut minus fit, quamvis idem sit, tempore, loco, causa, Saepe enim hoc non potuere divitiae in domum infusae, quod opportune dati mille denarii. Multum enim interest, donaveris an succurreris, servaverit illum tua liberalitas an instruxerit. Saepe quod datur, exiguum est, quod sequitur ex eo, magnum. Quantum autem existimas interesse, utrum aliquis quod derat a se, quod praestabat, sumpserit an beneficium acceperit ut daret? Sed ne in eadem, quae satis scrutati sumus, revolvamur. In hac conparatione beneficii et iniuriae vir bonus iudicabit quidem quod erit aequissimum, sed beneficio favebit; in hanc erit partem proclivior. Plurimum autem momenti persona solet adferre in rebus eiusmodi: " Dedisti mihi beneficium in servo, iniuriam fecisti in patre.
Abbreviated transcription (Latin):
cere It o pocaoȩce graeci uocant. et ait: Nemo ergo scit preter sapientem refer¬
re gratiam. ergo nec quod debet creduori suo reponere quisꝗͣ scit alius.Nec
cum emit aliquam rem precium uenditori per soluere sine nobis fiat ĩ uidia.
Scito idem dicere Epicurum. Metrodorus certe ait solum sapientem scire grãs¬
et amoris & amicitie pars est referre gratiam scire. Immo hoc magis uulgare
ł et in plures cadit quem uera amicitia. Deinde idem admiramur. quod
dicimus fidem nisi in sapientem non esse: tanquam non idem ipse dicat. an ti¬
bi uidetur fidem habere: qui referre gratiam nescit. Desmant itaq infamare
nos tanquam incredibilia iactantes et sciantapud sapientem esse ipsa honesta:
apud uulgum simulachra rerum honestarum & effigies. Nemo referre gra¬
tiam scit:nisi sapiens. stultus quoq uicunq scit & quemadmodum potest re¬

Expanded text:
cere, παράδοξα Graeci vocant, et ait : " Nemo ergo scit praeter sapientem refercere, παράδοξα Graeci vocant, et ait : " Nemo ergo scit praeter sapientem referre gratiam ? Ergo nec quod debet, creditori suo reponere quisquam scit alius nec, cum emit aliquam rem, pretium venditori persolvere ? " Ne nobis fiat invidia, scito idem dicere Epicurum. Metrodorus certe ait solum sapientem referre gratiet amoris et amicitiae pars est referre gratiam, immo hoc magis vulgare est et in plures cadit quam vera amicitia. Deinde idem admiratur, quod dicimus fidem nisi in sapiente non esse, tamquam non ipse idem dicat. An tibi videtur fidem habere, qui referre gratiam nescit? Desinant itaque infamare nos tam quam incredibilia iactantes et sciant apud sapientem esse ipsa honesta, apud vulgum simulacra rerum honestarum et effigies. Nemo referre gratiam scit nisi sapiens. Stultus quoque, utcumque scit et quemadmodum potest, re
Abbreviated transcription (Latin):
non debet loco reddit id quod referendum est effundit atq: abiicit.Mira in
quibusdam rebus uerborum proprietas est:& consuetudo sermonis antiꝗ:
quedam efficacissimis et officia docentibus notis signat. Sic certe soler
loqui. Ile illi gratiam retulit. Referre est ultro quod debeas afferre. Non
dicimus gratiam reddidit: reddunt enim:& qui reposcuntur:& qui in¬
uiti: et qui ubilibet & qui per alium.non dicimus reposuit beneficiũ:
aut soluit. Nullum enim nobis placuit quod ere alieno conuenit. Uer¬
bum referre est ad eum aquo acceperis referre: hec uox significat uolun¬
tariam rationem:qui retulit:ipse se appellauit.Sapiens omnia examin.¬
bit sccum: quantum acceperit:aquo:quando: ubi quemadmodum.Itaq
negamus quenq: scire gratiam referre nisi sapientem: non magis quem he¬
cepto hoc aliquis inter illa numerat:qua uidemur inopinata omnibus di¬

Expanded text:
non debet loco reddit. Id quod referendum est, effundit atque abicit. Mira in non debet loco reddit. Id quod referendum est, effundit atque abicit. Mira in quibusdam rebus verborum proprietas est et consuetudo sermonis antiqui quaedam efficacissimis et officia docentibus notis signat. Sic certe solemus loqui: "ille illi gratiam rettulit." Referre est ultro, quod debeas, adferre. Non dicimus " gratiam reddidit," reddunt enim et qui reposcuntur et qui inviti et qui ubilibet et qui per alium. Non dicimus "reposuit beneficium" aut "solvit"; nullum nobis placuit, quod aeri alieno convenit, verbum. Referre est ad eum, a quo acceperis, rem ferre. Haec vox significat voluntariam relationem; qui rettulit, ipse se appellavit. Sapiens omnia examinabit secum: quantum acceperit, a quo, quando, ubi, quemadmodum. Itaque negamus quemquam scire gratiam referre nisi sapientem; non magis quam becepto. Hoc aliquis inter illa numerat, quae videmur inopinata omnibus di
Abbreviated transcription (Latin):
illud beneficium fuit: et hoc quod modum benesicii prioris excessit iniuria ẽ
Uirbonus utroq calculos sic ponit:ut seipse circunscribat: beneficio adiicit:
inuriae demit. Alter ille remissior iudex:quem esse me malo: iniurie ol¬
cuiq reddere: beneficio gratiam: inuiriae talionem:aut certe gratiam malam
Uerum erit istud: cum aliis iniuriam fecerit:alius beneficium dederit.Nam
si idem est benesicio ius iniuriae extinguitur.Nam eui etiam si merita non
antecessissent:oportebat ignosci: post beneficia laedenti plus quem ueniac
betur. Non pono utriq par precium: pluris existimo beneficium:ꝗͣ iniuriã.
Non omnes grati sciunt beneficium debere. Potens etiam imprudens acØ
sare ab accepto. Ignorat autem quantum pro hoc debeat.Uni sapienti notũ
est quanti res quąq taxanda sit. Namille de quo loquebar modostuli
etiam si hona uolutatis est:aut minus quem debet:aut tempore:aut quo¬

Expanded text:
illud beneficium fuit et hoc, quod modum beneficii prioris excessit, iniuria est. illud beneficium fuit et hoc, quod modum beneficii prioris excessit, iniuria est. Vir bonus utrosque calculos sic ponit, ut se ipse circumscribat; beneficio adicit, iniuriae demit. Alter ille remissior iudex, quem esse me malo, iniuriae oblcuique reddere, beneficio gratiam, iniuriae talionem aut certe malam gratiam." Verum erit istud, cum alius iniuriam fecerit, alius beneficium dederit; nam si idem est, beneficio vis iniuriae extinguitur. Nam cui, etiam si merita non antecessissent, oportebat ignosci, post beneficia laedenti plus quam venia debetur. Non pono utrique par pretium. Pluris aestimo beneficium quam iniuriam. Non omnes grati sciunt debere beneficium; potest etiam inprudens et  ab accepto; ignorat autem, quantum pro eo debeat. Uni sapienti notum est, quanti res quaeque taxanda sit. Nam ille, de quo loquebar modo, stultus etiam si bonae voluntatis est, aut minus quam debet aut
Abbreviated transcription (Latin):
gis querendum uidetur quod non satis ut existimo explicatum est: anid qđ
rofuit nobis:si postea nocuit paria fecerit:& nos debito soluerit.Adnce si
uis: & illud multo plus postea nocuit: ꝗ ante profuerat.Si rectam illamrigi¬
di uideis sententiam quaeris:alterum ab altero absoluet.& dicet:q̃uis iniui'¬
rie preponderent tamen beneficuis donetur.quod ex iniuria superest:plus
nocuit: sed primo profuit:itaq habeatur & temporis ratio.Iam illa mani¬
sliora sunt: quem ut admoneri debeas: querendum esse quem libenter ꝓ¬
fuerit: ꝗͣ inuitus nocuerit:quoniam animo & beneficia & iniurie cõstant
Nolui beneficium dare. Uictus sum:aut uerecundia: aut instantis perti¬
nacia: aut spe. Eo animo quicquam debeiur. quo datur: nec quantum si¬
sed a quali profectum uoluntate perpenditur. Nunc comectura tollatur &

Expanded text:
gis quaerendum videtur, quod non satis, ut existimo, explicatum est, an is, qui gis quaerendum videtur, quod non satis, ut existimo, explicatum est, an is, qui profuit nobis, si postea nocuit, paria fecerit et nos debito solverit. Adice, si vis, et illud: multo plus postea nocuit quam ante profuerat. Si rectam illam rigidi iudicis sententiam quaeris, alterum ab altero absolvet et dicet: " Quamvis iniuriae praeponderent, tamen beneficiis donetur, quod ex iniuria superest." Plus nocuit; sed prius profuit. Itaque habeatur et temporis ratio. Iam illa manifestiora sunt, quam ut admoneri debeas quaerendum esse, quam libenter profuerit, quam invitus nocuerit, quoniam animo et beneficia et iniuriae constant. " Nolui beneficium dare; victus sum aut verecundia aut instantis pertinacia aut spe." Eo animo quidque debetur, quo datur, nec quantum sised a quali profectum voluntate, perpenditur. Nunc coniectura tollatur; et
Abbreviated transcription (Latin):
Uereris incidisse te in hominem ingratum: si hoc nunc primu:
age aut fortune: aut diligentie tue gratias. Sed mhil facere hoc
loco diligentia potest:nisi te malignum.Nam si hoc periculu
uitare uolueris: non dabis beneficia.Ita nc apud alium pareant
apud te peribunt: non respondeant potius quem non dentur:& post malam sege¬
tem serendum est. Sepe quicquid perierat: assidua infoclicis soli sterilitate. uni¬
us anni restituit ubertas. Est tanti:ut gratum inuemas experiri:& ingratos.
Nemo habet tam certam in benesiciis manum:ut non sepe fallatur:aberrent
ut aliquando haereant: post naufragium maria tentantur:foeneratorem non
igat a foro coactor:Cito merti ocio uita torpebit.si relinquendum est quic¬
quid offendit.Te uero henigniorem hec ipsa res faciet.Nam cuius reieuen¬
tus incertus est id ut aliquando procedat:sepe tentandum est. Sed de istosa
tis multa locuti sumus in his libris qui de beneficus inscribuntur. illud ma'¬

Expanded text:
uerens incidisse te in hominem ingratum. Si hoc nunc primum, age aut fortunae aut diligentiae tuae gratias. Sed nihil facere hoc loco diligentia potest nisi te malignum. Nam si hoc periculum vitare volueris, non dabis beneficia; ita ne apud alium pereant, apud te peribunt. Non respondeant potius quam non dentur. Et post malam segetem serendum est; saepe quicquid perierat adsidua infelicis soli sterilitate, unius anni restituit ubertas. Est tanti, ut gratum in venias, experiri et ingratos. Nemo habet tam certam in beneficiis manum, ut non saepe fallatur; aberrent, ut aliquando haereant. Post naufragium maria temptantur. Faeneratorem non fugat a foro decoctor. Cito inerti otio vita torpebit, si relinquendum est, quicquid offendit; te vero benigniorem haec ipsa res faciat. Nam cuius rei eventus incertus est, id ut aliquando procedat, saepe temptandum est. Sed de isto satis multa in iis libris locuti sumus, qui de beneficiis inscribuntur. Illud ma
Abbreviated transcription (Latin):
plus cum intraueris. Praeteri istos gradus diuitum: et magno aggestu su¬
sa uestibula non in prerupto tantum illic stabis: sed in lubrico. Huc potius te
ad sapientiam dirige: tranquillissimasq res eius: et simul amplissimas pete
Quaecunq uidentur eminere in rebus humanis quãuis pusilla sint & compa¬
ratione humilimorum extent:per difficiles tamen & arduos tramites adeun¬
tur. Confragosa in fastigium dignitats uia est. At si conscendere hunc uerticẽ¬
libet: cui se fortuna submisit:omni quidem sub te que pro excelcissimis h¬
tur prospicies:Sed tamen uenies ad summam per planum. Uale

Expanded text:
plus, cum intraveris. Praeteri istos gradus divitum et magno adgestu suplus, cum intraveris. Praeteri istos gradus divitum et magno adgestu suspensa vestibula; non in praerupto tantum istic stabis, sed in lubrico. Huc potius te ad sapientiam derige tranquillissimasque res eius et simul amplissimas pete. Quaecumque videntur eminere in rebus humanis, quamvis pusilla sint et comparatione humillimorum extent, per difficiles tamen et arduos tramites adeuntur. Confragosa in fastigium dignitatis via est; at si conscendere hunc verticelibet, cui se fortuna summisit, omnia quidem sub te, quae pro excelsissimis habentur, aspicies, sed tamen venies ad summa per planum. VALE
Abbreviated transcription (Latin):
est: & expulpito omne tibiarum genus organorumq consonuit sit concen¬
tus ex dissonis.Talem animum nostrum esse uolo:multe in illo artes: ml¬
ta praecepta sint:multarum aetatum exempla: sed in unum conspirata.
modo inquis hoc effici poterit: Assidua intentione.si mhil aegerimus. nisi
rationi cesserimus suadenti hanc si audire uolueris dicet tibi. Relinque
ista iamdudum ad que discurritur.Relinque diuitias aut periculum Ø¬
possidentium:aut onus.Relinque corporis aut animi uoluptates molli¬
unt et eneruant.Relinque ambitum tumida res est:uana:uentosa n¬
lum habet terminum:tam solicita est ne quem ante se uideat: quem ne
se post alium: laborat inuidia et quidem duplici. Uides autem ꝗͣ miser
sit si is cui inuidetur inuidet. Intueris illas potentium domos:illa tumł¬
tuosa rixa salutantium limina multum habent contumeliarum:ut intres

Expanded text:
toribus cincta est et ex pulpito omne tibiarum genus organorumque consonuit, fit concentoribus cincta est et ex pulpito omne tibiarum genus organorumque consonuit, fit concentus ex dissonis. Talem animum nostrum esse volo; multae in illo artes, multa praecepta sint, multarum aetatum exempla, sed in unum conspirata. " Quomodo," inquis, "hoc effici poterit?" Adsidua intentione; si nihil egerimus nisi ratione suadente. Hanc si audire volueris, dicet tibi: relinque ista iamdudum, ad quae discurritur. Relinque divitias, aut periculum possidendum aut onus. Relinque corporis atque animi voluptates; molliunt et enervant. Relinque ambitum; tumida res est, vana, ventosa, nullum habet terminum, tam sollicita est, ne quem ante se videat, quam ne quem post se. Laborat invidia et quidem duplici; vides autem, quam miser sit, si is cui invidetur et invidet. Intueris illas potentium domos, illa tumultuosa rixa salutantium limina ? Multum habent contumeliarum, ut intres,
Abbreviated transcription (Latin):
lat ipsum tantum ostendat quod effecit etiam si cuius in te comparebit similitu
quem admiratio tibi altius fixerit similem te esse uolo quomodo filium nõ quo¬
modo imaginem. imago res mortua est. Quid ergo: non intelligetur cuius imite¬
ris orationem: cuius argumentationem: cuius sententias: Puto aliquando ne ĩ¬
elligi quidem posse:si est magni uiri. Ennii: nec enim omnibus qua ex que
uult exemplaria struxit:formam suam impressit. ut in unitatem illam compe¬
tant. Non uides quem multorum uocibus chorus constat: Unus tamen ex õĩ¬
bus sonus redditur. Aliqua ilhie cacuta est: aliqua grauis: aliqua media. Acce¬
dunt uiris foemine. Interponuntur tibie. Singulorum illic latent uoces omiu
apparent.De choro dico:quem ueteres philosophi nouerant in comessati¬
nibus nostris plus cantorum est quem in theatris olimspectatorum fuit:

Expanded text:
dat, ipsum tantum ostendat, quod effecit. Etiam si cuius in te comparebit similitudo, dat, ipsum tantum ostendat, quod effecit. Etiam si cuius in te comparebit similitudo, quem admiratio tibi altius fixerit, similem esse te volo quomodo filium, non quomodo imaginem; imago res mortua est. "Quid ergo? Non intellegetur, cuius imiteris orationem, cuius argumentationem, cuius sententias?" Puto aliquando ne intellegi quidem posse, si imago vera sit; haec enim omnibus, quae ex quo velut exemplari traxit, formam suam inpressit, ut in unitatem illa conpetant. Non vides, quam multorum vocibus chorus constet ? Unus tamen ex omnibus redditur; aliqua illic acuta est, aliqua gravis, aliqua media. Accedunt viris feminae, interponuntur tibiae. Singulorum illic latent voces, omnium apparent. De choro dico, quem veteres philosophi noverant; in commissionibus nostris plus cantorum est quam in theatris olim spectatorum fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
distincta seruantur.Deinde adhibita ingenn nostri aura & sacultate in Ø¬
unum saporem uaria illa libamenta confundere:ut etiam si apparuerii.Un'¬
de sumptum sit aliud tamen esse quem unde sumptum est appareat. Quod
in corpore nostro uidemus:sine ulla opera nostra facere naturam. Alimẽia
que accepimus quandiu in sua qualitate perdurant & solida innatant sto¬
macho onera sunt.At cum ex eo quod erant mutata sunt tunc demum
uires & in sanguinem transeunt.Idem in his quibus aluntur ingenia pre¬
stemus ut quaecunq hausimus non patiamur integra esse nec aliena: sed cõ¬
coquamus illa:alioquin in memoriam ibunt non in ingenium. Assentiamꝰ
illis fideliter & nostra faciamus:ut unum quidam fiat ex multis:sicut u
numerus fii ex singulis cum minores summas & dissidentes computatio
una comprehendit. Hoc faciat animus noster:omnia quibus adiutus est abscõ¬

Expanded text:
distincta servantur, deinde adhibita ingenii nostri cura et facultate in distincta servantur, deinde adhibita ingenii nostri cura et facultate in unum saporem varia illa libamenta confundere, ut etiam si apparuerit, unde sumptum sit, aliud tamen esse quam unde sumptum est, appareat. Quod in corpore nostro videmus sine ulla opera nostra facere naturam: alimenta, quae accepimus, quamdiu in sua qualitate perdurant et solida innatant stomacho, onera sunt; at cum ex eo, quod erant, mutata sunt, tum demum in vires et in sanguinem transeunt. Idem in his, quibus aluntur ingenia, praestemus, ut quaecumque hausimus, non patiantur integra esse, ne aliena sint. Concoquamus illa; alioqui in memoriam ibunt, non in ingenium. Adsentiamur illis fideliter et nostra faciamus, ut unum quiddam fiat ex multis, sicut unus numerus fit ex singulis, cum minores summas et dissidentes conputatio una comprendit. Hoc faciat animus noster: omnia, quibus est adiutus, abscon
Abbreviated transcription (Latin):
dunt nectare cellas.De illis non satis constat:utrum succum ex floribus du¬
cant: qui protinus mel fit:an que collegerunt in hunc saporem mixtura qua¬
lam & proprietate sui species mutent.Quibusdam enimplacet non facieno
mellis scientiam esse illis sed colligendi. Aiunt inueniri apud Indos meli
arundinum: foliis: quod aut ros illius caeli:aut ipsius arundinis humor Ø¬
dulcis & pinguior gignat. In nostris quoq herbis:uim eandem sed minus
manisestam & notabilem poni quem prosequatur et ponat: et contrahat ani¬
mal huic rei genitum.Quidam existimant conditura: & dispositione in h.
qualitatem uerti quae ex tenerrimis uirentium florentiumq decerpserint.Ø
Non sine quodam ut ita dicam fermento quo in unum diuersa coalescunt¬
Sed ne ad aliud quem de quo agitur adducar:nos quoq has apes debemus
ninitari: & quaecunq ex diuersa lectione congessimus separe. Melius enin

Expanded text:
dunt nectare cellas. De illis non satis constat, utrum sucum ex floribus dudunt nectare cellas. De illis non satis constat, utrum sucum ex floribus ducant, qui protinus mel sit, an quae collegerunt, in hunc saporem mixtura quadam et proprietate spiritus sui mutent. Quibusdam enim placet non faciendi mellis scientiam esse illis, sed colligendi. Aiunt inveniri apud Indos mel in arundinum foliis, quod aut ros illius caeli aut ipsius arundinis umor dulcis et pinguior gignat. In nostris quoque herbis vim eandem, sed minus manifestam et notabilem poni, quam persequatur et contrahat animal huic rei genitum. Quidam existimant conditura et dispositione in hanc qualitatem verti, quae ex tenerrimis virentium florentiumque decerpserint, non sine quodam, ut ita dicam, fermento, quo in unum diversa coalescunt. Sed ne ad aliud quam de quo agitur abducar, nos quoque has apes debemus imitari et quaecumque ex diversa lectione congessimus, separare, melius enim
Abbreviated transcription (Latin):
Tinera ista quae segniciem mihi excutiunt & ualitudinis
mee prodesse iudico & studiis. Quare ualitudinem adiu¬
uent uides: cum pigrum me & negligentem corporis litte¬¬
rarum amor faciat aliena opera exerceo.Studio quare
prosint indicabo.Alectionibus non recessi.Sunt autem ut existimo
cessarie. Primum ne sim me uno contentus. deinde ut cum ab alis q̃sita
ognouero: tum & de inuentis iudicem & cogitem de inueniendis.Alit lect
ingenium: et studio fatigatum non sine studio tamen reficit.Nec scribere tantũ
nec tantum legere debemus: altera res contristabit:uires exhauriet de stilo
dico. Altera soluer ac diluet. Inuicem hoc et illo commutandum est:et alteru
altero temperandum. Ut quicquid lectione collectum est stilus redigat in cor¬
us. Apes ut aiunt:debemus imitari:quae uagantur:& flores ad mel faci¬
dum idoneos carpunt. demde quicquid attulere disponunt ac per fauos
digerunt. Et ut Uirgilius nosterait:Liquentia mella stipant:et dulci disten¬

Expanded text:
tinera ista, quae segnitiam mihi excutiunt, et valitudini meae prodesse iudico et studiis. Quare valitudinem adiuvent, vides: cum pigrum me et neglegentem corporis litterarum amor faciat, aliena opera exerceor; studio quare prosint, indicabo: a lectionibus nihil recessi. Sunt autem, ut existimo, necessariae, primum ne sim me uno contentus; deinde ut, cum ab aliis quaesita cognovero, tum et de inventis iudicem et cogitem de inveniendis. Alit lectio ingenium et studio fatigatum, non sine studio tamen, reficit. Nec scribere tantum nec tantum legere debemus; altera res contristabit vires et exhauriet, de stilo dico, altera solvet ac diluet. Invicem hoc et illo commeandum est et alterum altero temperandum, ut quicquid lectione collectum est, stilus redigat in corpus. Apes, ut aiunt, debemus imitari, quae vagantur et flores ad mel faciendum idoneos carpunt, deinde quicquid attulere, disponunt ac per favos digerunt et, ut Vergilius noster ait, liquentia mella Stipant et dulci disten
Abbreviated transcription (Latin):
secreta produxit.Nemo quod audierit tacebit:nemo quantum audierit loq̃¬
tur.Qui rem non tacuerit:non tacebit auctorem.Habet unusquisq aliꝗͣ
ui tantum credit: quantum ipsi creditum est:ut garrulitatem suam custo¬
at: & contentus: sit unius auribus populum faciet.Sic quod modo secretum
erat rumor est.Securitatis magna portio est: nihil inique facere. Confusam
uitam & perturbatam impotentes agunt tantum metuunt quantum nocent
nec ullo tempore uacant.Trepidant enim cum fecerunt. Haeret conscientia
aliud agere non patitur:ac subinde respondere ad se cogit:dat poenas quisꝗs
xpectat quisquis autem meruit expectat.Tutum aliqua res in mala consi¬
entia expectat: nulla securum. Putat enim se etiamsinon deprehenditur pos¬
se deprehendi: & inter somnos mouetur:& quotiens alicuius scelus loquitur
de suo cogitat. Non satis illi solute oblitteratum uidetur non satis tectum

Expanded text:
secreta producit. Nemo quod audierit, tacebit. Nemo quantum audierit, loquesecreta producit. Nemo quod audierit, tacebit. Nemo quantum audierit, loquetur. Qui rem non tacuerit, non tacebit auctorem. Habet unusquisque aliquem, cui tantum credat, quantum ipsi creditum est. Ut garrulitatem suam custodiat et contentus sit unius auribus, populum faciet, si quod modo secretum erat, rumor est. Securitatis magna portio est nihil inique facere. Confusam vitam et perturbatam inpotentes agunt; tantum metuunt, quantum nocent, nec ullo tempore vacant. Trepidant enim, cum fecerunt, haerent; conscientia aliud agere non patitur ac subinde respondere ad se cogit. Dat poenas quisquis expectat; quisquis autem meruit, expectat. Tutum aliqua res in mala conscientia praestat, nulla securum; putat enim se, etiam si non deprenditur, posse deprendi. Et inter somnos movetur et, quotiens alicuius scelus loquitur, de suo cogitat; non satis illi obliteratum videtur, non satis tectum
Abbreviated transcription (Latin):
dam odium habuerunt nec inimicum.Ilud ne timearis praestabit tibi & for¬
tune mediocritas: & ingenii lenitas cum te esse homines scient: quem offende¬
re sine periculo possint. Reconciliatio tua & facilis sit & certa. Timeri autem
tam domi molestum est quem foris:tam a seruis: quema liberis.Nulli non ad
nocendum satis uirium est.Adiice nunc quotqui timetur.:timet.Nemo po¬
it terribilis esse secure. Contemptus superest cuius modum in sua potestate
habet:qui illum sibi adiunxit:qui contemnitur quia uoluit. non quia debuit.
Huius incommodum: & artes hone discutiunt:& amicitie eorum qui apud
aliquem potentem potentes sunt:quibus applicari expediet: non implicari. ne
pluris remedium:quem periculum constet. Nihil tantum aeque proderit:quẽ
quiescere:& minimum cum aliis loqui plurimum secum. Est quedam dul¬
do sermonis:que irrepit & blanditur:& non aliter quem ebrietas:aut amor

Expanded text:
dam odium habuerunt nec inimicum. Illud, ne timearis, praestabit tibi et fordam odium habuerunt nec inimicum. Illud, ne timearis, praestabit tibi et fortunae mediocritas et ingenii lenitas; eum esse te homines sciant, quem offendere sine periculo possint; reconciliatio tua et facilis sit et certa. Timeri autem tam domi molestum est quam foris, tam a servis quam a liberis. Nulli non ad nocendum satis virium est. Adice nunc, quod qui timetur, timet; nemo potuit terribilis esse secure. Contemptus superest, cuius modum in sua potestate habet, qui illum sibi adiunxit, qui contemnitur quia voluit, non quia debuit. Huius incommodum et artes bonae discutiunt et amicitiae eorum, qui apud aliquem potentem potentes sunt, quibus adplicari expediet, non inplicari, ne pluris remedium quam periculum constet. Nihil tamen aeque proderit quam quiescere et minimum cum aliis loqui, plurimum secum. Est quaedam dulcedo sermonis, quae inrepit et eblanditur et non aliter quam ebrietas aut amor
Abbreviated transcription (Latin):
Ue obseruanda tibi sint:ut tutior uiuas dicam:Tu tamẽ sic
audias censeo ista praecepta:quomodo sitibi preciperem qua ratione bona uali¬
tudo inardeat motu erroris. Considera quae sint quae hominem in perniciẽ
hominis instigent. Inuenies spem: Inuidiam: Odium: Moetum contemptum.
Ex omnibus istis: adeo leuissimus est contemptus: ut multi in illo remedii cã
delituerit. Quem quis contennit calcat sine dubio.sed transit.Nemo homini
contempto pertinaciter: nemo diligenter nocet:etiam in acie iacens preteritur
cum stante pugnatur. Spem improborum uitabis si mhil habueris quod
cupiditatem alienam & improbam irritet:si nihil insigne possederis. Concu¬
piscuntur enim etiam si parum nota sunt. Sic raro inuidiam effugies:si te
non ingesseris oculis: si bona tua non iactaueris: si scieris in sinu gaudere. O
dium autem ex offensa hoc uitabis neminem lacessendo aut gratificando:
a quo te sensus cõmunis tuebitur. fuit enim hoc multis periculosum Qui'¬

Expanded text:
e observanda tibi sint, ut tutior vivas, dicam. Tu tamen sic audias censeo ista praecepta, quomodo si tibi praeciperem, qua ratione bonam valitudinem in Ardeatino tuereris. Considera, quae sint, quae hominem in perniciem hominis instigent: invenies spem, invidiam, odium, metum, contemptum. Ex omnibus istis adeo levissimum est contemptus, ut multi in illo remedii causa delituerint. Quem quis contemnit, violat sine dubio, sed transit; nemo homini contempto pertinaciter, nemo diligenter nocet. Etiam in acie iacens praeteritur, cum stante pugnatur. Spem inproborum vitabis, si nihil habueris, quod cupiditatem alienam et inprobam inritet, si nihil insigne possederis. Concupiscuntur enim etiam parva, si notabilia sunt, si rara. Invidiam effugies, si te non ingesseris oculis, si bona tua non iacta veris, si dium aut est ex offensa: hoc vitabis neminem lacessendo; aut gratuitum: a quo te sensus communis tuebitur. Fuit hoc multis periculosum; qui
Abbreviated transcription (Latin):
do una loquimur ambulamus: consedimus: cum deducti sumus. nihil de his qͥs
modo uidimus cogitamus. Et ideo aquo animo ferre debemus absentiam: quia
nemo non multum etiam praesentibus abest. Pone hic primum: nocdes separatas
deinde occupationes utrinq diuersa perinde studia secreta: suburbanas profectio¬
nes. Uidebis non multum esse. quod nobis peregrinatio eripiat. Amicus anir
possidendus est. hic autem nunꝗ̃ abest: quemcunq uult: quotidie uidet. Ttaq
mecum stude: mecum coena: mecum ambula in angusto uiueremus. si quicqͣ esset
cogitatiombus clausum. Uideo te miLucili cum maxime audio adeo tecum sum.
dubitem an incipiam non epistolas. sed codicillos tibi scribere. Uale.e

Expanded text:
do una loquimur, ambulamus, consedimus, cum diducti sumus, nihil de is, quos do una loquimur, ambulamus, consedimus, cum diducti sumus, nihil de is, quos modo vidimus, cogitamus. Et ideo aequo animo ferre debemus absentiam, quia nemo non multum etiam praesentibus abest. Pone hic primum noctes separatas, deinde occupationes utrique diversas, deinde studia secreta, suburbanas profectiones; videbis non multum esse, quod nobis peregrinatio eripiat. Amicus animo possidendus est; hic autem numquam abest. Quemcumque vult, cotidie videt. Itaque mecum stude, mecum cena, mecum ambula. In angusto vivebamus, si quicquam esset cogitationibus clusum. Video te, mi Lucili; cum maxime audio. Adeo tecum sum, ut dubitem, an incipiam non epistulas, sed codicellos tibi scribere. VALE.