comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixximus agit ne uideat᷑ uel troia cessisse uiribus: uel ȩneas uoluntate
fugisse. hanc aũt rem ostendit ex accidentibus dolos grȩcoꝵ esse fir¬
matos. ⁊ laocoon: ut euphorion post aduentũ grȩcoꝵ sacerdos nep¬
tuni lapidibus occisus est. quia no nꝰ sacrificiis eoꝵ uetauit ad uentũ.
postea absced entib grȩcis cũ uellent sacrificare neptuno lao coon tĩ¬
brei apollinis sacerdos sorte ductus est. ut solet fieri. cũ deest sacer¬
dos certus. hic piaculũ cõmiserat ante simulachrũ numinis cũ uxore
coeundo & obhoc ĩmissis draconibus cũ suis filiis in teremptus est
historia ꝗdem hoc habet. sed poeta interpretat᷑ ad troianoꝵ excusatio¬
nem. s sorte ductus: sic salustus sorte ductus furtim necat. is sole nis
aras : añiuersario sacrificio religiosas. dicimus aũt & sacrificiũ solene
& aras solenes. ut apricũ & hominem & locũ ut aprici meminisse
senes ꝑsius. contra horatius. cur apricũ oderit campũ. ss taurũ ingen¬

Expanded text:
diximus, agit ne videatur vel Troia cessisse viribus, vel Aeneas voluntate fugisse. Hac autem re ostendit ex accidentibus dolos Graecorum esse firmatos. LAOCOON ut Euphorion dicit, post adventum Graecorum sacerdos Neptuni lapidibus occisus est quia non sacrificiis eorum avertit adventum. Postea abscedentibus Graecis cum vellent sacrificare Neptuno, Laocoon Thymbraei Apollinis sacerdos sorte ductus est, ut solet fieri cum deest sacerdos certus. Hic piaculum commiserat ante simulacrum numinis cum uxore coeundo, et ob hoc inmissis draconibus cum suis filiis interemptus est. Historia quidem hoc habet, sed poeta interpretatur ad Troianorum excusationem. SORTE DVCTVS sic Sallustius «sorte ductos fusti necat». SOLLEMNIS ARAS anniversario sacrificio religiosas. Dicimus autem et ‘sacrificium sollemne’, et ‘aras sollemnes’, ut ‘apricum’ et hominem et locum, ut «aprici meminisse senes» Persius, contra Horatius «cur apricum oderit campum». TAVRVM INGEN
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq deriuatiuũ uolunt cũ sit ꝑgama pͥncipale.s qui cursum uenti:
cũ admiratione dictũ est qui uenti id tam ꝓsperi.:: que fata : tã nobis
felicia.⁊⁊ quis deus: qui prestitit ut te uidere possemus: tale est &e illd
enee ad didonẽ adulatoriũ. hinc me digressum uestris deus appulit
oris. n ignarũ: aliud disponentem. ⁊ suꝑat ne: uiuit: sane noue dc̃m
est &e caret exemplo ut pauca in uirgilio: alii dicũt suꝑat suꝑstes est:
sed suꝑstes presentẽ significat ut cicero ĩ murenaria siusutrisq suꝑstib¬

Expanded text:
utrumque derivativum volunt, cum sit ‘Pergama’ principale. QVI CVRSVM VENTI utrumque derivativum volunt, cum sit ‘Pergama’ principale. QVI CVRSVM VENTI cum admiratione dictum est. QVI VENTI id est tam prosperi. QVAE FATA tam nobis felicia. QVIS DEVS qui praestitit ut te videre possemus. Tale est et illud Aeneae ad Didonem adulatorium «hinc me digressum vestris deus appulit oris». IGNARVM aliud disponentem. SVPERATNE vivit. Sane nove dictum, et caret exemplo, ut pauca in Vergilio. Alii dicunt ‘superat’ ‘superstes est’; sed ‘superstes’ praesentem significat, ut Cicero in Mureniana «suis utrisque supersti
Abbreviated transcription (Latin):
felle ac si diceret in felices maritis semꝑ ut paridiae deiphebo. ⁊ trãs¬
misit habenclam: heri uoluntate nõ longe cõuigii unde ce habendã
dixit.  scelerũ furiis: matricidio scilicet. ⁊agitatus: stimulatus. e¬
excipit: dolo interficit. ⁊ patrias aras: alii achilleas intelligũt. nam
pyrrus ut in historia legimus occiso patre intemplo apolinis tymbrei re¬
uersus ad patriã in numinis insultationẽ in templo eius delphico aras
patri constituit ce illic ei cepit sacrificare: alii patͥas apollineas uolũt
apatras a chaie ciuuitate inqua apollo colitur nec debemus querere cur
nõ delphicas dixerit. quia epitheta in alieno negotio plerũq alia po¬
nunt᷑ ut in quarto italiam magnã cryneus apolso. italia licie iussere
capessere sortes cũ adiis tm̃ eum cõstet accepisse responsa. s cessit pars¬

Expanded text:
felle, ac si diceret: infelices maritis semper, ut Paridi et Deiphobo. TRANSfelle, ac si diceret: infelices maritis semper, ut Paridi et Deiphobo. TRANSMISIT HABENDAM erili voluntate, non lege coniugii, unde et ‘habendam’ dixit. SCELERVM FVRIIS matricidii scilicet. AGITATVS stimulatus. EXCIPIT dolo interficit. PATRIAS ARAS alii Achilleas intellegunt; nam Pyrrhus, ut in historia legimus, occiso patre in templo Apollinis Thymbraei, reversus ad patriam in numinis insultationem in templo eius Delphico aras patri constituit et illic ei coepit sacrificare. Alii ‘patrias’ ‘Apollineas’ volunt a Patris, Achaiae civitate, in qua Apollo colitur. Nec debemus quaerere cur non ‘Delphicas’ dixerit, quia epitheta in alieno negotio plerumque alia ponuntur, ut in quarto «Italiam magnam Gryneus Apollo, Italiam Lyciae iussere capessere sortes», cum a Delio tantum eum constet accepisse responsa. PER
Abbreviated transcription (Latin):
sa uulnerauit sagita. tunc achilles moriens petiit ut euicta troia adeiꝰ
sepulchrũ polixena ĩmolaret᷑ quod pyrrus inpleuit: ante alias ideo
felicior quia uirgo extincta est.:s hostilem ad tumulum: quia grande
est mortis solatium p̾missus hostis interitus. ⁊ nec uictoris heri teti
git captiua cubile: singula habent enfasĩ suam nã parũ erat dominũ
dicere nisi &e uictoris adderet fastũ:. tetigit: nõ ascendit nec uo¬
cubile. ⁊ fastus: suꝑbiã ce est quarte declinationis nã liber ꝗ dieip
habet cõputationem secũde declinationis est unde errauit lucanꝰ
dicendo nec meus eudosi uincetꝰ᷑ fastib annus. ⁊ seruitio einxe tu¬
limus: hoc est ꝑtulimus donec inseruitio posite eniterem᷑: et plurali
utit᷑ numero ad excusandum pudorem lede¬
que & mater helene fuit..: lacedemoniosq hymeneos: cũ ingenti

Expanded text:
sa vulneravit sagitta. Tum Achilles moriens petiit ut evicta Troia ad eius sa vulneravit sagitta. Tum Achilles moriens petiit ut evicta Troia ad eius sepulchrum Polyxena immolaretur, quod Pyrrhus implevit. ANTE ALIAS ideo felicior, quia virgo exstincta est. est mortis solatium praemissus hostis inGIT CAPTIVA CVBILE singula habent emphasin suam; nam parum erat dominum dicere, nisi et victoris adderet fastum. ‘Tetigit’ non ‘ascendit’, necbile’. FASTVS superbiam, et est quartae declinationis. Nam liber qui dierum habet conputationem secundae declinationis est; unde erravit Lucanus dicendo «nec meus Eudoxi vincetur fastibus annus». SERVITIO ENIXAE TVLIMVS hoc est pertulimus, donec in servitio positae eniteremur. Et bene plurali utitur numero ad excusandum pudorem. LEDAEAM HERMIONEN Ledae neptem. LACEDAEMONIOSQVE HYMENAEOS cum ingenti
Abbreviated transcription (Latin):
& inpatienter dolenti.. hisco: hiscere est hyare nec loꝗ posse.:
uiuo equidem: ac si diceret si tamen uita est infeliciter uiuere. ⁊
excipit: figurate locutus est quia deiactam dixerat: excipiunt᷑
eĩ que cadunt.⁊⁊ digna : congrua & pͥori cõueniens. i hectoris an¬
dromache : si andromache sequentib unge si andromachen suꝑio¬
rib. ss conubia seruas : tenes ut & nũc seruat honos sedemq tuus
ossaq nomen.. demissa: humili. ⁊ ofelix: bene & uirginitatẽ lau¬
dat &e mortem &t ostendit se inuitã pyrri ꝑ tulisse conubiũ & esse
suꝑstitem suis miseriis. . pͥmeia uirgo: Achilles dũ circa muros troie
bellum gereret polixenã uisam adamauit & cõditione pacis in ma¬
trimonium postulauit quã cũ troiani fraude ꝓmisissent paris post
tỹbrei apollinis simulachrũ latuit ce uenientẽ achillem ad fedus mis¬

Expanded text:
et inpatienter dolenti. HISCO hiscere est hiare, nec loqui posse. et inpatienter dolenti. HISCO hiscere est hiare, nec loqui posse. VIVO EQVIDEM ac si diceret, ‘si tamen vita est infeliciter vivere’. EXCIPIT signate locutus est, quia ‘deiectam’ dixerat; excipiuntur enim quae cadunt. DIGNA congrua et priori conveniens. HECTORIS ANDROMACHE si ‘Andromache’, sequentibus iunge, si ‘Andromachen’, superioribus. CONVBIA SERVAS tenes, ut «et nunc servat honos sedem tuus ossaque nomen». DEMISSA humili. O FELIX bene et virginitatem laudat et mortem, ut ostendat se invitam Pyrrhi pertulisse conubium et esse superstitem suis miseriis. PRIAMEIA VIRGO Achilles, dum circa muros Troiae bellum gereret, Polyxenam visam adamavit et conditione pacis in matrimonium postulavit. Quam cum Troiani fraude promisissent, Paris post Thymbraei Apollinis simulacrum latuit et venientem Achillem ad foedus mis
Abbreviated transcription (Latin):
honoratum sic di uoluistis habebo. ⁊ in luco: lucũ ut sũpra diximus
nũꝙͣ ponit sine religione nã inipsis habitant manes pioꝵ qui lares iua¬
les sunt unde in sexto nulli certa domus lucis habitamus opacis. as¬
falsi: simulati. ⁊ manesq uocabant: sacrificiis in anis sepulture conci¬
teram filio aut certe illud respicit quia inferi pari gaudene numero:
stupuit. ⁊scalor ossa reliquit: idest extimuit ut soluunt᷑ frigore
menbra.ss uerane te facies: ordo est o nate dea affers ne te michi
uera facies ueriis nuntuis. ⁊s uiuis ne: ce secundũ muliebrẽ affec¬
tũ in terrogat & bene suspicat᷑ nã & inferis sacrificat & in luco¬
in quo habitant manes.⁊ hector ubi est: hoc ad enee ꝑtinet glorã
ut ab hectore nũꝗͣ discessisse uideat᷑. sentit aũt hoc si umbre ufclene
in sacris cur nõ eoꝵ magis quibus sacrificat᷑. .: furenti: in cosolabiliter

Expanded text:
honoratum, sic di voluistis, habebo" . Ad v. 302 In luco lucum, ut supra diximus, honoratum, sic di voluistis, habebo" . Ad v. 302 In luco lucum, ut supra diximus, numquam ponit sine religione; nam in ipsis habitant manes piorum, qui lares viales sunt: unde in sexto "nulli certa domus; lucis habitamus opacis" sic et 'manes'. manesque vocabat sacrificiis inani sepulturae conciteram filio: aut certe illud respicstipuit. CALOR OSSA RELIQVIT id est extimuit, ut «solvuntur frigore membra». VERANE TE FACIES ordo est, ‘o nate dea, adfersne te mihi, vera facies, verus nuntius?’. VIVISNE et secundum muliebrem adfectum interrogat, et bene suspicatur; nam et inferis sacrificat in quo habitant manes. HECTOR VBI EST hoc ad Aeneae pertinet gloriam, ut ab Hectore numquam discessisse videatur. Sentit autem hoc: si umbrae videntur in sacris, cur non eorum magis quibus sacrificatur? FVRENTI insolabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
haberent ut liberi ex ipsa nati succederent. Pyrrus hanc quasi legiti¬
mam habuit & ex ea filiũ mollossum suscepit. postea uero cũ uellet
hermionẽ menelai ce helene filiam horesti iam ante desponsatam
ducere uxorem. horesti insidiis intemplo delphici apollinis occisus ẽ
ueꝵ moriens precepit ut andromache que apud eũ cõuigis locum
tenuerat heleno daretꝰ᷑ ꝓpter supͣdictum beneficium quo eũ anauig¬
tione ꝓhibuerat inde factũ est ut succederet regnũ pͥiugni qui sucͦ¬
cederet patri aquo molossia dicta est pars epyrri quã helenus postea
astratrechaone quẽ inuenatu ꝑ ignorãtiam dicit᷑ occidisse chaoniam
nominauit quasi ad solatium fratris extincti. ⁊s progredior portu
classes &e litora linquens: hysteronꝓteron insensu. ante eĩ lĩquitur litꝰ
& sic aportu ꝓceditur. Notandum sane finitũ esse uersum participio

Expanded text:
egitima haberent, adeo ut liberi ex ipsa nati succederent. Pyrrhus hanc quasi legitiegitima haberent, adeo ut liberi ex ipsa nati succederent. Pyrrhus hanc quasi legitimam habuit et ex ea filium Molossum suscepit. Postea cum vellet Hermionen, Menelai et Helenae filiam, Oresti iam ante desponsatam, ducere uxorem, Orestis insidiis in templo Delphici Apollinis occisus est. Verum moriens praecepit ut Andromache, quae apud eum coniugis locum tenuerat, Heleno daretur propter supra dictum beneficium, quo eum a navigatione prohibuerat. Inde factum est ut teneret regnum privigni, qui successerat patri; a quo Molossia dicta est pars Epiri, quam Helenus postea a fratre Chaone, quem in venatu per ignorantiam dicitur occidisse, Chaoniam nominavit, quasi ad solatium fratris exstincti. PROGREDIOR PORTV CLASSES ET LITORA LINQVENS hysteroproteron in sensu; ante enim linquitur litus et sic a portu proceditur. Not
Abbreviated transcription (Latin):
arces : id altas. s feacũ: corcycã insulam dicit sitam inter epyrũ & cala¬
briam ubi regnauit alcinous. ss abscondimus arces: natiticus sermo
Sane mira usus est celeritate ut ante abscondi tamꝗͣ uisam insulam di¬
ceret. s portuq subimus chaonio: ut subeune muro nã si chaonios le
ut fontem timaui hec aũt ciuitas est in epyro cuius pars est chaonia
que ante molosia dicta est. s. in credibilis rerũ fama: incredibilium¬
reꝵ fama & bene nõ credit unde ce postea interrogat pirrin cõnubia
seruas. as patrio marito: atqui thebana fuit sed aut̾ ꝓuinciã ꝓ patria
posuit ut italiam quero patriã. Item salustius spaniam sibi patriam
esse aut certe secundum ius locutus est quia uxor uiri domicilium
sequit᷑ iuĩcta ergo hectori facta troiana est:. nã ce cessisse deuire est
cedi cĩ hereditas dicitꝰ. ⁊ cessisse marito: consuctudinis regie fuit uel

Expanded text:
ARCES id est ‘altas’. PHAEACVM Corcyram insulam dicit, sitam inter Epirum et CalaARCES id est ‘altas’. PHAEACVM Corcyram insulam dicit, sitam inter Epirum et Calabriam, ubi regnavit Alcinous. ABSCONDIMVS nauticus sermosane mira usus est celeritate, ut ante absconditam quam visam insulam diceret. Ad v. 292 Portuque subimus chaonio ut "subeunt muro" : nam si 'Chaonios' leut "fontem Timavi" . haec autem civitas est in Epiro, cuius pars est Chaonia, quae ante Molossia dicta est. buthroti urerum fama. Et bene non credit, unde et postea interrogat «Pyrrhin conubia servas?». PATRIO MARITO atqui Thebana fuit. Sed aut provinciam pro patria posuit, ut «Italiam quaero patriam», item Sallustius «Hispaniam sibi patriam esse», aut certe secundum ius locutus est, quia uxor viri domicilium sequitur. Iuncta ergo Hectori facta Troiana est. Nam et ‘cessisse’ de iure est; cedi enim hereditas dicitur. CESSISSE MARITO consuetudinis regiae fuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
decurrentib locũ & hic fit ut suꝑͣ diximus secundũ ciceronis orten¬
sium post año xui milia dcccelim solstitialis scilicet: bene ergo nũc ma¬
gnũ acddidit ne lunarẽ intelligeres bene solis nomen ne quia dixerat
magnũ illũ planetaꝵ acciperes de quo uaria dicunt᷑ & amentore &
ab eudoco & ab tholomeo ce ab ipso tullio. nã in libris dedeoꝵ natura
tria milia annoꝵ dixit magnũ tenere annũ. s ere cauo clipeũ : eris
caui ut pulchra prole.ss ab antis: penultima habet accentũ & hunc
abantem in telligamus occisum cũ androgeo. s rem carmine signo: rẽ
nã & hic uniuersum carmen dixit & in bucolicis duos in tumulo suꝑ¬
addite carmen. daphnis ego insiluis hinc usq ad sidera notus for¬
mosi pecoris custos formosior ipse: ⁊s de cdaneis uictorib : irrisio est
ut uictoresq cadunt danai subaudi aũt arma cõsecrauit. s aerias

Expanded text:
recurrentibus locum, et hic fit, ut diximus, secundum Ciceronis Hortenrecurrentibus locum, et hic fit, ut diximus, secundum Ciceronis Hortensium post annos XII DCCCCLIIII solstitiales scilicet. Bene ergo nunc ‘magnum’ addidit, ne lunarem intellegeremus; bene solis nomen, ne, quia dixerat ‘magnum’, illum planetarum acciperes - de quo varia dicuntur et a Metone et et ab Eudoxo et a Ptolomaeo et ab ipso Tullio; nam in libris de deorum natura tria milia annorum dixit magnum tenere annum. AERE CAVO CLIPEVM aeris cavi, ut «pulchra prole». ABANTIS paenultima habet accentum, et hunc Abantem intellegamus occisum cum Androgeo. REM CARMINE SIGNO ‘rem’Nam et hic unum versum carmen dixit, et in Bucolicis duo, ut «tumulo superaddite Carmen: Daphnis ego in silvis, hinc usque ad sidera notus, formosi pecoris custos, formosior ipse». DE DANAIS VICTORIBVS inrisio est, ut «victoresque cadunt Danai». Subaudis autem ‘arma consecravit’. AERIA
Abbreviated transcription (Latin):
qui illic ludos statuit agonales.:: patrias palestras: palestre usus pͥmũ
apud athenienses reꝑtus est. troiani aũt p̃ter dardanũ & tencrũ etiã
ab atheniensibus originẽ ducũt: unde & mineruã colũt. hinc est in se¬
cundo neu ppłm antiqua subreligione tueri antiqua ab atheniensib
tradita iliacis ergo atheniensibus unde ilienses didicerunt. es fugam
tenuisse: filiciter nauigasse. nã tenere est implere ut ni teneãt cur¬
sus id impleant & potest intelligi secundũ comunẽ sensum ob hoc
eos lustratos iđ expiatos ob hoc sacrificasse & ludos celebrasse quia
hostiles terras ꝓspera nauigatione transierãt.ss magnũ sol circũ uol¬
uit᷑ annũ: antiqui tempora sideribus cõputabant &e cdixerũt pͥmũ
lunarẽ annũ xxx dierũ. unde inuenit᷑ uita in aliquib dece añoꝵ¬
scilicet lunariũ. postea solstitialis annus reꝑtus est ꝗ dudecĩ cõtinet

Expanded text:
qui illic ludos statuit agonales. PATRIAS PALAESTRAS palaestrae usus primum qui illic ludos statuit agonales. PATRIAS PALAESTRAS palaestrae usus primum apud Athenienses repertus est. Troiani autem praeter Dardanum et Teucrum etiam ab Atheniensibus originem ducunt; unde et Minervam colunt. Hinc est in secundo «neu populum antiqua sub religione tueri», ‘antiqua’ ab Atheniensibus tradita. ‘Iliacis’ ergo ‘Atheniensibus’, unde Ilienses didicerunt. FVGAM TENVISSE feliciter navigasse; nam ‘tenere’ est ‘implere’, ut «ni teneant cursus», id est ‘impleant’. Et potest intellegi secundum communem sensum ob hoc eos lustratos, id hostiles terras prospera navigatione transierant. Ad v. 284 Magnum sol circumvolvitur annum antiqui tempora sideribus computabant et dixerunt primo lunarem annum XXX. dierum: unde invenitur in aliquibus DCCCC. annoum, scilicet lunarium. Postea solstitialis annus repertus est, qui XII continet
Abbreviated transcription (Latin):
re potiti. potior & illa re dicimus ce illius rei: sed ꝑ septimum inusu
est ꝑ genẽtiuũ figurate loquit᷑. salustius ut pͥusꝗ legatos uideret ad¬
paria potitꝰ comoda. s lustramurq ioui: aut lustramur idest purga¬
mur ut ioui sacrificemus aut certe lustramur ioui iđ expiamur pia¬
culũ eĩ comissum fuerat tauro intbracia ĩmolato ut suꝑdiximus ce
licet multa fuissent secuta sacrificia in telligebat᷑ tñ ad huc numen
iratũ nõ desinentibus malis. Sciendũ sane moris fuisse ut piaculo cõ¬
misso ludi celebrarent᷑: nã cũ romani iracundia matris deũ laborarẽt.
&e ea nec sacrificiis nec ludis placare possent quidam senex statu¬
fuit causa placationis unde &e natũ ꝓuerbiũ est omĩa secunda sal¬
tat senex. ⁊ actia litora: ut suꝑͣdiximus ꝓpter augustũ hoc dicie¬

Expanded text:
RE POTITI ‘potior’ et ‘illa re’ dicimus et ‘illius rei’; sed per septimum in usu RE POTITI ‘potior’ et ‘illa re’ dicimus et ‘illius rei’; sed per septimum in usu est, per genetivum figurate ponitur. Sallustius «ut prius quam legatos videret Ad«patria potitur commoda». LVSTRAMVRQVE IOVI aut ‘lustramur’, id est ‘purgamur’, ut Iovi sacra faciamus; aut certe ‘lustramur Iovi’, id est ‘expiamur’. Piaculum enim commissum fuerat tauro in Thracia immolato, ut diximus supra, et, licet multa fuissent secuta sacrificia, intellegebatur tamen adhuc numen iratum non desinentibus malis. Sciendum sane moris fuisse ut piaculo commisso ludi celebrarentur; nam cum Romani iracundia matris deum laborarent et eam nec sacrificiis nec ludis placare possent, quidam senex statufuit causa placationis - unde et natum proverbium est «omnia secunda, saltat senex». ACTIA LITORA ut supra diximus, propter Augustum hoc dic
Abbreviated transcription (Latin):
celeriter.⁊⁊ laertia regna : ĩrisorie cũ premiserit scopulos ut ĩmani a
saxa uestras eure domos. leucatha nĩbosa cacumina montis : leuca¬
tha mons est altissimus ĩ ꝓmũtorio epyri iuxta ãbrachiã ciuitatem
quã augustus nicolopolim apellauit uictis illic antonio & deopatra ibi
ce templũ ĩ ꝓmũtorio apollini cõstituit & lucos acciacos unde nũc
urgilius in honorẽ augusti que ipse dicit dat eius origini: nã eneam
illic dicit ludos celebrasse. & alibi inducit eneã ꝓmitentẽ templum
apollini quod fecisse constat augustũ ut cũ phebo &e truue solido
demarmore templũ cõstituam.i. & formidatus nautis: aut ꝓpter
asperitatem locoꝵ quia saxosa sunt aut ꝗdam uolunt quia moris
erat aliquem ei de nautis ĩmolari.  hunc petimus: occũrebat cur
formidatũ petitis ideo in tulit fessi. es parue urbi: ambrachie tellu¬

Expanded text:
celeriter. LAERTIA REGNA inrisorie, cum praemiserit scopulos, ut «inmania celeriter. LAERTIA REGNA inrisorie, cum praemiserit scopulos, ut «inmania saxa, vestras, Eure, domos». LEVCATAE NIMBOSA CACVMINA MONTIS Leucata mons est altissimus, in promontorio Epiri iuxta Ambraciam civitatem, quam Augustus Nicopolim appellavit victis illic Antonio et Cleopatra. Ibi et templum Actiaco Apollini constituit et ludos Actiacos. Vnde nunc Vergilius in honorem Augusti quae ipse fecit dat eius origini; nam Aeneam illic dicit ludos celebrasse, ut alibi inducit Aeneam promittentem templum Apollini, quod fecisse constat Augustum, ut «tum Phoebo et Triviae solido de marmore templum constituam». ET FORMIDATVS NAVTIS aut propter asperitatem locorum, quia saxosa sunt - aut, ut quidam volunt, quia moris erat aliquem ei de nautis immolari. HVNC PETIMVS occurrebat: cur formidatum petistis? Ideo intulit ‘fessi’. PARVAE VRBI Ambraciae. TELLV
Abbreviated transcription (Latin):
numina aut uotis aut precib unde est unonis magne pͥmũ prece
numen adora. uinoni cane uota libens. iubent: uolunt: ut infan¬
dum regina iubes renouare dolorem: siuedent ꝗ adiuuant. ⁊ obsce¬
neq uolucres: qui in his uentris cernebant ꝓluuiem. bene aũt si aues
etiam sunt eas dicit placandas propter pessima omina. s passis: solucis:
numina magna: iouem mineruã mercuriũ secundum samotracas.¬
n meritos: congruos. id expiatorios unde sequit᷑. dii ꝓhibete minas:
auertite casum: bene etiã si contingat casaim credit esse nõ ultionem.
seruate pios: ꝓpter facta sacrificia.S uentus gubernatorq uocabant:
honestius hac elocutione ꝑ pluralem numerũ utimur licet possit e
singularis esse. ss nemorosa iacithos: insulas grecie cõmemorat. s¬
samoq : cepheilenie est ista: nã samos in asia est. effugimus: trãsimꝰ

Expanded text:
numina, aut votis aut precibus; unde est «Iunonis magnae primum prece numina, aut votis aut precibus; unde est «Iunonis magnae primum prece numen adora», «Iunoni cane vota libens». IVBENT volunt, ut «infandum, regina, iubes renovare dolorem». SIVE DEAE quia divinant. OBSCENAEQVE VOLVCRES quia in his ventris cernebant proluviem. Bene autem, etiam aves sunt, eas dicit placandas propter pessima omina. PASSIS solutis. NVMINA MAGNA Iovem Minervam Mercurium secundum Samothracas. MERITOS congruos, id est ‘expiatorios’; unde sequitur ‘di prohibete minas’. AVERTITE CASVM bene, etiam si contingat, casum credit esse, non ultionem. SERVATE PIOS propter facta sacrificia. VENTVSQVE GVBERNATORQVE VOCABAT honestius hac elocutione per pluralem utimur numerum, licet possit et singularis esse. NEMOROSA ZACYNTHOS insulas Graeciae commemorat. SAMEQVE Cephalleniae est ista; nam Samos in Asia est. EFFVGIMVS transimus
Abbreviated transcription (Latin):
fidem dicendis accomodant. ss ꝗͣuos dira fames: ut uarro in secũdo
diuinars dicit oraculũ hoc adioneo ioue epyrũ acceperũt quod modo
dixisse fingit arpias. et tamen colorate tangit historiã dicendo que
phebus pater om̃ĩpotens. s nr̃eq inuiria cedis: istamentit᷑ nã ĩ miuẽl
troianis fatalis est fames. amba̾sas: undiq esas hoc est rotundas. ma¬
iores eĩ has habebant in honore deoꝵ. panicias scilicet refugit non
metu nec eĩ minitantib congruit sed ne posset placari. s nec iam
amplius armis: sub audi usi sunt: nec eĩ potest esse ab inferioribus
⁊cuma quod plerũq fit ut &e ꝑ omĩa unus sermo sufficiat: ut troui¬
gena interpres diuum ꝗ numina phebi ꝗ tripodas clari laurus qui
sidera ꝑ omĩa sentis in telligis. plerũq alud sub audit᷑ ue hoc loco. ltẽ
disce puer uirtutẽ exme uerũq laborem fortunã ex aliis: sub audi

Expanded text:
fidem dicendis accommodant. QVAM VOS DIRA FAMES ut Varro in secundo fidem dicendis accommodant. QVAM VOS DIRA FAMES ut Varro in secundo divinarum dicit, oraculum hoc a Dodonaeo Iove apud Epirum acceperunt; quod modo dixisse fingit harpyias. Sed tamen colorate tangit historiam dicendo «quae Phoebo pater omnipotens». NOSTRAEQVE INIVRIA CAEDIS ista mentitur; nam inminens Troianis fatalis est fames. AMBESAS undique esas, hoc est rotundas; maiores enim has habebant in honore deorum, paniceas scilicet. REFVGIT non metu - nec enim minantibus congruit - sed ne posset placari. NEC IAM AMPLIVS ARMIS subaudis ‘usi sunt’; nec enim potest esse ab inferioribus zeugma, quod plerumque fit, ut ei per omnia unus sermo sufficiat, ut «Troiugena, interpres divum, qui numina Phoebi, qui tripodas, Clarii laurus, qui sidera» per omnia ‘sentis’ intellegis. Plerumque aliud subauditur, ut hoc loco, item «disce, puer, virtutem ex me verumque labore
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ꝓbat᷑. q uestigia: pedum signa. ⁊ infelix uates: nuntia infelicita¬
tis. ut. MANTi Ranouss rũpit uocem: cũ indignatione loquitur
ut quid me alta silentia cogis rũpere & notandum ut supradixinus
rũpit uocem.: laumedontiade : ꝑfidia regnatũ obꝓbriũ ꝗ deos fefel¬
lit. ⁊ patrio regno: neptuno.p.o. tribuit auctoritatẽ ne possint a se
dicta cõtẽni: notandũ simul apollinẽ quẽ dicit aioue cognoscere. s¬
pbebo apollo: purus in pollutus & est apollinis fixũ antonomasium
quod alii dari non potest nã sunt alia coĩa ut pater om̃ipotens. ⁊s furi¬
aꝵ maxima: adeo ipse sunt furie ut ce unũ epitheton habeant &¬
causis consentiant nã ait thesipbone furiars maxima iuxta. accubat
&e manib ꝓhibet contingere mensas: quod etiã he faciuint & inferẽ¬
tes troianis famem & p̾nuntiantes. ⁊s italiam cursu: ex his que norũt

Expanded text:
non probatur. VESTIGIA pedum signa. INFELIX VATES nuntia infelicitanon probatur. VESTIGIA pedum signa. INFELIX VATES nuntia infelicitatis, ut μάντι κακῶν. RVMPIT VOCEM cum indignatione loquitur, ut «quid me alta silentia cogis rumpere?». Et notandum, ut supra diximus, ‘rumpit vocem’. LAOMEDONTIADAE perfidi, a rege natum opprobrium qui deos fefellit. PATRIO REGNO Neptunio. dicta contemni. Simul notandum Apollinem quae dicit a Iove cognoscere. PHOEBVS APOLLO purus, inpollutus. Et est Apollinis fixum antonomasivum, quod alii dari non potest; nam sunt alia communia, ut ‘pater’, ‘omnipotens’. FVRIARVM MAXIMA adeo ipsae sunt furiae, ut et unum epitheton habeant et causis consentiant; nam ait de Tisiphone «furiarum maxima iuxta accubat et manibus prohibet contingere mensas». Quod etiam hae faciunt et inferentes Troianis famem et praenuntiantes. ITALIAM CVRSVPETITIS ex his quae norunt
Abbreviated transcription (Latin):
archadie stimphalo uicit stimphalidas. ut statius & eris om̃i stimpha¬
lon: aut noua ideo quia uulnerari nõ poterãt. ⁊ obscenas: obscene sut
aues que canendo aliꝗd significant: ut paulo post infelix uates. s pela¬
giuolucres : quia dicunt᷑ ponti & terre filie unde insulis habitant ꝑtẽ
terraꝵ partẽ maris teuentes: alii dicũt eas neptũni filias qui fere pro¬
digior omĩum pater est nec in merito nã secundũ milesium thaletẽ
oĩa exhumore ꝓcreant᷑: unde est occeanũ patrẽ reꝵ: hinc fuit ut quo¬
tenscũq desunt parentes redeat᷑ ingeneralitatẽ sic & peregrinos nep¬
tuni filios dicimus quor ignoramus parentes: alii uero dicũt arpias filias
esse thaumantis ce electre. Suim plumis ullam: naturale eĩ est ut
elludat ictum plumar leuitas unde ce addidit plumis nã quod
donatus dicit ideo eas fuisse in uulnerabiles quia destige erant nate

Expanded text:
Arcadiae Stymphalo vicit Stymphalidas, ut Statius «et aerisonum StymphaArcadiae Stymphalo vicit Stymphalidas, ut Statius «et aerisonum Stymphalon». Aut ‘nova’ ideo, quia vulnerari non poterant. OBSCENAS obscenae sunt aves, quae canendo adversa significant, ut paulo post ‘infelix vates’. PELAGI VOLVCRES quia dicuntur Ponti et Terrae filiae; unde in insulis habitant partem terrarum, partem maris tenentes. Alii dicunt eas Neptuni filias, qui fere prodigiorum omnium pater est. Nec inmerito; nam secundum Milesium Thaletem omnia ex umore procreantur, unde est «Oceanumque patrem rerum». Hinc fit ut, quotienscumque desunt parentes, redeatur in generalitatem. Sic et peregrinos Neptuni filios dicimus quorum ignoramus parentes. Alii vero dicunt harpyias filias esse Thaumantis et Electrae. VIM PLVMIS VLLAM naturale enim est ut eludat ictum plumarum levitas, unde et addidit ‘plumis’. Nam, quod Donatus dicit, ideo eas fuisse invulnerabiles, quia de Styge erant natae,
Abbreviated transcription (Latin):
fiusti.. arisq reponimus ignem: ecce quod dixit in partẽ predamq
iouem: Sane sciendum iterationẽ hanc fieri secundum ritũ sacror
nã displicuisse pͥma exprodigiis indicat᷑. sunt aũe he animales ho¬
stie que tantũ ĩmolant᷑. alibi tm̃ sanguinẽ in aras fundi significat
ut sanguĩs & sacri pateras alibi partem corporis ut extãq salsos pro¬
ba sonans: impetũ ostendit: nã de tribus loꝗt̾ & ad ludit ad furias de¬
lare dicit᷑ intra uolam tenere unde &: pira queda uolema dicuntur:
tectosq ꝑ herbam disponunt: disponũt &e tectos facuint sic & scuta
condendo latere faciunt. misenus : bene misenũ dicit tubicinẽ ipse
est eĩ qui dicitꝰ᷑ filius fuisse eoli: ut misenũ eolidem quia cõstat sonum
omne exuento creari. es noua: nura ut pollio & ipse facit noua car¬
mina nã nouũ bellũ nõ est cuius extat exemplũ. hercules eĩ in mõte

Expanded text:
fuisti. ARISQVE REPONIMVS IGNEM ecce quod dixit «in partem praedamque fuisti. ARISQVE REPONIMVS IGNEM ecce quod dixit «in partem praedamque Iovem». Sane sciendum iterationem hanc fieri secundum ritum sacrorum; nam displicuisse prima ex prodigiis indicatur. Sunt autem hae animales hostiae quae tantum immolantur. Alibi tantum sanguinem in aras fundi signiut "sanguinis et sacri pateras" , alibi partem corporis, ut "extaque salsos porrba sonans impetum ostendit; nam de tribus lolare’ dicimus ‘intra volam tenere’. Vnde et pira quaedam volema dicuntur. TECTOSQVE PER HERBAM DISPONVNT ENSES disponunt et tectos faciunt. Sic et scuta condendo latere faciunt. MISENVS bene Misenum dicit tubicinem; ipse est enim qui dicitur filius fuisse Aeoli, ut «Misenum Aeoliden», quia constat sonum omnem ex vento creari. NOVA mira, ut «Pollio et ipse facit nova carmina». Nam novum bellum non est cuius extat exemplum; Hercules enim in monte
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ipsum idest regem deoꝵ aut certe p̃datorẽ hoc est cui de pre
da debet᷑ aliꝗd nã moris fuit ut bella gesturi de parte prede aliꝗd¬
q epulamur : dapes deor sunt epule hominũ. bene ergo utrunque
posuit nã ce sacrificuis & conuiuiis operã tribuunt.⁊ opimis: p̃iguibi
nõ potest quia. nec y quidem habemus. as clangorib alas: de est cũ
ut sit alas quatiebant. cũ clangorib ut atq ixion uento rota cõstitit
orbis idest cũ uento aliter acyrologa est si clangorẽ dixit alaꝵ sonitũ.
tũ: preterea & de est erat.⁊ rursi: ad illum solum ꝑtinet & instru¬
mus mensas nam ante in speluncis nõ fuerãt. & sciendũ hanc parti¬
culam in terdũ sic poni ut iteratũ aliꝗd significet ut si dicas ueni ad
te mane rursum ueni: in terdum sine iteratione est ut fui apud te rur

Expanded text:
MVS ‘ipsum’, idest ‘regem deorum’, aut certe ‘praedatorem’, hoc est cui de praeMVS ‘ipsum’, idest ‘regem deorum’, aut certe ‘praedatorem’, hoc est cui de praeda debetur aliquid. Nam Romani moris fuit ut bella gesturi de parte praedae alique epulamur dapes deorum sunt, epulae hominum: bene ergo utrumque posuit; nam et sacrificiis et conviviis operam tribuunt. opimis pinguibus. non potest, quia ne u quidem habemus. CLANGORIBVS ALAS deest ‘cum’, ut sit ‘alas quatiebant cum clangoribus’, ut «atque Ixionii vento rota constitit orbis», id est ‘cum vento’. Aliter acyrologia est, si clangorem dixit alarum sonitum. TVM praeterea. Et deest ‘erat’. RVRSVM ad illud solum pertinet ‘instruimus mensas’; nam ante in speluncis non fuerant. Et sciendum hanc particulam interdum sic poni ut iteratum aliquid significet, ut si dicas ‘veni ad te mane, rursum veni’. Interdum sine iteratione est, ut ‘fui apud te, rur
Abbreviated transcription (Latin):
partes esse adriaticũ achaicũ epyroticũ. Maria uero uel aprouincia uł
ab insulis uel aciuitatibus nomen accipunt. bene ergo in magno quasi
in quo etiã alia maria sunt.⁊s arpie que colunt alie: ergo & celeno arpia.
nec seuior ulla pestis & ira deũ stigiis se se extulit undis: ut penã statio.
&e nõ dicit has de inferis natas sed priores esse om̃ib inde ꝓcreatis.
 ꝓ luuies: sordis effusio. ⁊ unceq manus: manus ꝓũguibus posuit hoc
est tamionechaes.⁊ fame: ueluti fame: nã abundare dicit armenta
aut reuera. fame quã eis inferebat nõ inopia sed auaritia. es delati:
quod necessitatis est: nã uoluntate aliquo nõ deferimus sed uenimꝰ.
leta. pinguia. nã in animalibus inquib cognosci nõ potest sensus le¬
titiam pingue corpus ostendit nõ mens ut in hominib.⁊ caprige¬
nõ ꝑ herbas sed ꝑ campos in erbis iudemus armenta.⁊ ipsumq uoca¬

Expanded text:
partes esse Adriaticum, Achaicum, Epiroticum; maria enim vel a provinciis vel partes esse Adriaticum, Achaicum, Epiroticum; maria enim vel a provinciis vel ab insulis vel a civitatibus nomen accipiunt. Bene ergo ‘in magno’, quasi in quo etiam alia maria sunt. HARPYIAEQVE COLVNT ALIAE ergo et Celaeno harpyia. NEC SAEVIOR VLLA PESTIS ET IRA DEVM STYGIIS SESE EXTVLIT VNDIS ut Poena in Statio. Et non dicit has de inferis natas, sed peiores esse omnibus inde procreatis. PROLVVIES sordis effusio. VNCAEQVE MANVS ‘manus’ pro unguibus posuit, hoc est γαμψώνυχας. FAME veluti fame; nam abundare dicit armenta. Aut re vera ‘fame’, quam eis inferebat non inopia, sed avaritia. DELATI quod necessitatis est; nam voluntate aliquo non deferimur, sed venimus. LAETA pinguia; nam in animalibus, in quibus cognosci non potest sensus, laetitiam pingue corpus ostendit, non mens, ut in hominibus. CAPRIGEnon ‘per herbam’, sed ‘per campos in herbis videmus armenta’. IPSVMQVE VOCA
Abbreviated transcription (Latin):
iouis dicerent᷑ hec ratio est quia ipse furie esse dicunt᷑ abripere quod
est furiarũ. ut & ora canib ꝓhibent contingere mensas. ut &e auari
figurant᷑ furias partis qui abstinent partis. itẽ ipsas furias esse paulo
post idem testat᷑ dicens ut uobis furiaꝵ ego maxima pando. furias
aũt canes dici &e lucanus testat᷑ ut stigiasq canes in luce suꝑna de¬
stituã. & in ui uirgił eq canes ululare ꝑumbra adueniente dea. Sane
apud inferos furie dicunt᷑ & canes: apud suꝑos dire & aues. ut ip̃e
in xuͦi ostendit in medio uero arpie dicũt᷑ unde duplex in his effigies
inuenit᷑. has uirgilius tres dicit ellocy pete celeno. appollonius duas
quem inxũ uirgilius sequit᷑. ionio in magno: imagno mari ionio. &
sciendũ ioniuĩ sinũ esse in mensum ab ionia usq ad siciliam. & huius

Expanded text:
Iovis dicerentur, hec ratio est, quia ipse Furie esse dicuntur. Unde etiam epulas dicuntur abripere, quod Iovis dicerentur, hec ratio est, quia ipse Furie esse dicuntur. Unde etiam epulas dicuntur abripere, quod est Furiarum, ut “et manibus prohibent contingere mensas”. Unde et avari finguntur Furias pati, qui abstinent partis. Item ipsas Furias esse paulo post idem testatur dicens, “Vobis Furiarum ego maxima pando”. Furias autem canes dici et Lucanus testatur, ut “Stygiasque canes in luce superna dergilius «visaeque canes ululare per umbram adventante dea». Sane apud inferos furiae dicuntur et canes, apud superos dirae et aves, ut ipse in duodecimo ostendit, in medio vero harpyiae dicuntur; unde duplex in his effigies invenitur. Has Vergilius tres dicit, Aëllo, Ocypete, Celaeno, Apollonius duas, quem in duodecimo Vergilius sequitur. IONIO IN MAGNO in magno mari Ionio. Et sciendum Ionium sinum esse inmensum ab Ionia usque ad Siciliam, et huius
Abbreviated transcription (Latin):
re. Salustius capud aperire solutus. s seruatũ exundis: ac sĩ diceret
depericulis in grauiora se uenisse discrimina.ss strophadum me litora:
phineus rex fuit archadie: hic suis liberis suꝑduxit nouercã cuius in¬
stinctu eos cecauit: obquam rem irati dũ ei oculus sustulerunt o ad¬
hibuerũt arpias que cũ du cibos abriperent iasonem cũ argonautis
ꝓpter uelus aureũ colchos petentẽ suscepit hospitio cui etiã ductorẽ
dedit hoc ergo beneficio in lecti argo naute zechũ & calaim filios bo¬
ree ce orithicꝰ alatos iuuenes ad peslendas arpias miserũt. quas cum
appellant᷑ plote. & tũ ulteruis uellene tendere ab iride amoniti ut
desisterent aiouis canib suos cõuerterũt uolatus quoꝵ cõuersio idest
strophe nomen in sulis dedit: quod apollonius ex eꝗt̾. ut aũt canes

Expanded text:
re, ut Sallustius «caput aperire solitus». SERVATVM EX VNDIS ac si diceret re, ut Sallustius «caput aperire solitus». SERVATVM EX VNDIS ac si diceret de periculis in graviora se pervenisse discrimina. STROPHADVM ME LITORA Phineus rex fuit Arcadiae; hic suis liberis superduxit nouercam, cuius instinctu eos caecauit, ob quam rem irati dii ei oculos sustulerunt et adhibuerunt Harpyias. Quae cum ei diu cibos arriperent, Iasonem, cum Argonautis propter uellus aureum Colchos petentem, suscepit hospitio, cui et ductorem dedit. Hoc ergo beneficio illecti Argonautae Zetum et Calain, filios Boreae et Orithyiae, alatos iuuenes, ad pellendas Harpyias miserunt. Quas cum appellabantur Plote. Et cum ulterius vellent tendere, ab Iride admoniti ut desisterent a Iovis canibus suos converterunt volatus. Quorum conversio, id est strophe, nomen insulis dedit. Quod Apollonius exequitur. Ut autem canes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑyfrasis optima.⁊ supra capue. capitalis ꝑnitiosus. ⁊ noctem hiemẽq:
pluuiam cũ obscuritate.⁊ in horruit unda: horridios est facta ꝓpter
tenebras.⁊⁊ gurgite uasto: epitheton auxit tapinosin: ⁊ nox humida:
nubes caliginosã. s excutimur cursu: aꝓposito itinere auertimur. ⁊: ce¬
cis in undis: incertus quia sidera nõ apparebant. ⁊ ipse: nauigandi pe¬
ritus hoc ẽi significat enfasis ꝓnominis.  in certos soles: bene incertoᷤ
quia quanta ui sit obscuritas tanta noctis est manifesta discretio uñ
suꝑflua qduestio est eoꝵ qui dicunt tres dies quẽ ad modũ transisse scie¬
runt si nocte adie discernere nõ poterant. ⁊ ceca caligine: cacephaton
insermone.⁊ attollere uisa: naturaliter dixit quories eĩ ꝓpinquamus
litorib &e exurgere terra uidet᷑ & fumũ emittere.. aperire: ostende¬

Expanded text:
periphrasis optima. SVPRA CAPVT capitalis, perniciosus. NOCTEM HIEMEMQVE periphrasis optima. SVPRA CAPVT capitalis, perniciosus. NOCTEM HIEMEMQVE pluviam cum obscuritate. INHORRVIT VNDA TENEBRIS horridior est facta per tenebras. GVRGITE VASTO epitheto auxit tapinosin. NOX VMIDA nubes caliginosae. EXCVTIMVR CVRSV a proposito itinere avertimur. CAECIS IN VNDIS incertis, quia sidera non apparebant. IPSE navigandi peritus. Hoc enim significat emphasis pronominis. INCERTOS SOLES bene ‘incertos’ quia, quantavis sit obscuritas, tamen noctis est manifesta discretio, unde superflua quaestio est eorum qui dicunt, tres dies quomodo transisse scierunt, si noctem a die discernere non poterant? CAECA CALIGINE cacenphaton in sermone. ATTOLLERE VISA naturaliter dixit; quotiens enim propinquamus litoribus, et exsurgere terra videtur et fumum emittere. APERIRE ostende
Abbreviated transcription (Latin):
nosq parentes. ⁊s nouo errore ueterũ locoꝵ: aut ꝑ contrarietatem
sermonũ declarauit: aut nouo ꝓ magno posuit. is exercite: fatiga¬
te. nã exercitatus peritus significat ut expertus. &e expers: nan
expertũ rerũ sidixero significat peritũ si expertẽ ignarũ. ⁊s casus
cassandra canebat: hec cõpositio iã uitiosa. est. quȩ maioribus placu
it: ut anchisen aguouit amicũ. & sale saxa sonabant. ⁊ portẽdere :¬
deberi. ut in uiiu portendi generos.: itala regna uocare: satis ꝓprie¬
quia iam probauit. ⁊ credimus phebo: cuius instinctu dii penates¬
ꝓfucura dixerũt: ut hic canit & tua uos en ultro ad limina mutie.
meliora sequam᷑: potest bis subaudiri meliora. ut meliora moniti
meliora sequam᷑..⁊ hanc quoq: quẽ ad modum troiam &e thrachiam
& cũ dolore dictum accipe hanc quoq deserimus: ⁊ caua trabe: nauiũ

Expanded text:
nosque parentes’. NOVO ERRORE VETERVM LOCORVM aut per contrarietatem nosque parentes’. NOVO ERRORE VETERVM LOCORVM aut per contrarietatem sermonum declamavit: aut 'novo' pro magno posuit. Ad v. 182 nate iliacis exercite fatigate; nam 'exercitatus' peritus significat: ut expertus et expers; nam expertum rerum si dixero, significo peritum; si expertem, ignarum. Ad v. 183 Casus cassandra canebat haec compositio iam vitiosa est: quae maioribus plit, ut «Anchisen agnovit amicum» et «sale saxa sonabant». PORTENDERE ‘deberi’, ut in septimo «portendi generos». REGNA quia iam probavit. et duo profutura dixerunt, ut «hic canit et tua nos en ultro ad limina mittit». MELIORA SEQVAMVR potest bis subaudiri ‘meliora’, ut ‘meliora moniti meliora sequamur’. HANC QVOQVE quemadmodum Troiam et Thraciam. Et cum dolore dictum accipe ‘hanc quoque deserimus’. CAVE TRABE navium
Abbreviated transcription (Latin):
ltem ĩ secundo excutior soño. & statim sequit᷑ ciuitatis excidium.
nec sine ratione. nã si sõnus munus deoꝵ est: ut & dono diuum gra¬
tissima serpit nõ sine infelicitate ex abrupto deoꝵ munus abscedit.¬
n tendoq supinas ad celum cũ uoce manus. honesta elocutio cũ uuo ser¬
mone respondemus duobus. ut interea fessos uentus cũ sole reliquit.
intemerata: rite ꝑfecta: ut si leniter uinũ fundendũ est: aut mola
inicienda sic fiat ut ratio exigie sacrificii: aliter si fiant temerata ac
turbata sunt sacra. Unde helenus. nequa intersanctos ignes in honore
deoꝵ hostilis facies occu̾rat & oĩa turbet. itẽ in viiͦi. audax quos rũ¬
pere pallas: sacrauetat raptoq focis: ideo focis nõ aris. quia penatibus
sacrificat. ⁊ ꝑfecto honore: ꝑacto sacrificio: ꝗ est honor deor. ⁊ am¬
biguum: nõ in certũ. sed duplicen ut in sequentib ꝓbat dicens gemi¬

Expanded text:
Item in secundo «excutior somno», et statim sequitur civitatis excidium. Item in secundo «excutior somno», et statim sequitur civitatis excidium. Nec sine ratione; nam si somnus munus deorum est, ut «et dono divum gratissima serpit», non sine infelicitate ex abrupto deorum munus abscedit. TENDOQVE SVPINAS AD CAELVM CVM VOCE MANVS honesta elocutio cum uno sermone respondemus duobus, ut «interea fessos ventus cum sole reliquit». INTEMERATA rite perfecta, ut, si leviter fundendum vinum est aut mola inicienda, sic fiant ut ratio exigit sacrificii; aliter si fiant, temerata ac turbata sunt sacra, unde Helenus «ne qua inter sanctos ignes in honore deorum hostilis facies occurrat et omina turbet», item in octavo «audax quos rumpere Pallas sacra vetat». FOCIS ideo ‘focis’, non ‘aris’, quia penatibus sacrificat. PERFECTO HONORE peracto sacrificio, qui est honor deorum. AMBIGVAM non ‘incertam’, sed ‘duplicem’, ut in sequentibus probat dicens ‘gemi
Abbreviated transcription (Latin):
quod de animabus fiant. hii aũt sunt dii penates && uiales. ⁊ haud
adicte nympha. quȩ illic colit᷑ in quo dicit᷑ alitus iup̃r ut dictȩo cęli re¬
gen pauere subantro.es negat tibi iup̃pr arua : diffinitio. & bene iũp̃r
quasi ipse qui cretensibus prȩest: talib aitonitus uisis: hoc est talib
deoꝵs uultibus: unde seꝗt̾ & uoce deoꝵ. Nam &e uoce sedicit attoni¬
tum ce uisis: attonitus uero est stupefactus. nã ꝓprie attonitus dicit᷑
cui casus uicini fulminis & sonitus tonitruũdant stuporẽ. s nec so¬
por illud erat: solita elocutio. ⁊ uelatasq comas: uittatas. ut uictori
uelatũ auro uitisq uiuencũ: nã dii qui erant apud laurolauinium
nõ habebant uelatũ caput. corripio estratis corpus: ne sacietate
uideat᷑ reliꝗsse soñum. Et sciendum quia quotiẽs ex abrupto soñus
aufugent significat omen infelix: ut ecce hoc loco tempestas seꝗtur:

Expanded text:
quod de animis fiant. Hi autem sunt dii penates et viales. HAVD quod de animis fiant. Hi autem sunt dii penates et viales. HAVD a Dicte nympha, quae illic colitur. In quo dicitur altus Iuppiter, ut «Dictaeo caeli regem pavere sub antro». NEGAT TIBI IVPPITER ARVA ex definito. Et bene Iuppiter, quasi ipse qui Cretensibus praeest. TALIBVS ATTONITVS VISIS hoc est talibus deorum vultibus. Vnde sequitur ‘et voce deorum’; nam et voce se dicit attonitum et visis. ‘Attonitus’ vero est ‘stupefactus’; nam proprie attonitus dicitur cui casus vicini fulminis et sonitus tonitruum dant stuporem. NEC SOPOR ILLVD ERAT soluta elocutio. VELATASQVE COMAS vittatas, ut «victori velatum auro vittisque iuvencum». Nam dii qui erant apud Laurolavinium non habebant velatum caput. CORRIPIO E STRATIS CORPVS ne satietate videatur reliquisse somnum. Et sciendum qui, quotiens ex abrupto somnus aufugerit, significat omen infelix, ut ecce hoc loco tempestas sequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sedes: argumentũ anecessitate. simul arguit᷑ error anchisȩ. ordo est delius
apollo. s est locus: ut ante diximus orbis cõparatione.s hesperiã : deẽ
quam. ut supradictum est. ⁊ cognomine: ab hespero hispaniȩ rege. uel
stella. quam intuent᷑ petentes italiam.: Oenotri: uel arege. uel aumno.
italis eĩm primiᷤuitem ostendit saturnus. ue in septimo legimꝰ uiti sator
acuius nomine & mons & oppidũ nomen accepit. postea iasiũ dar
danus dicit̃ occidisse. s aquo pͥncipe nostrũ: adardano nõ aiasio.
nã anteriori respondet: quod aũt dicit a quo pͥncipe genus nostrũ
est potest ͤ e generaliter ĩtelligi. unde originem ducimus ut deos
penates. quasi troianos in telligas. & ad ritum referri. de quo dicit la¬
beo in libris qui appellant᷑ dediis animalibus: inꝗbus ait esse quȩlam
sacra quibus animȩ humanȩ uertant᷑ indeos: qui appellant᷑ animales

Expanded text:
SEDES argumentum a necessitate. Simul arguitur error Anchisae. Ordo autem est ‘Delius SEDES argumentum a necessitate. Simul arguitur error Anchisae. Ordo autem est ‘Delius Apollo’. EST LOCVS ut ante diximus, orbis comparatione. HESPERIAM deest ‘quam’, ut supra dictum est. COGNOMINE ab Hespero, Hispaniae rege, vel stella quam intuentur petentes Italiam. OENOTRI vel a rege, vel a vino. Italis enim primus vitem ostendit Saturnus, ut in septimo legimus «vitisator ca cuius nomine et mons et oppidum nomen accepit. Postea Iasium dicitur Dardanus occidisse. A QVO PRINCIPE NOSTRVM a Dardano, non ab Iasio; nam anteriori respondit. Quod autem dicit ‘a quo principe genus nostrum est’ potest et generaliter intellegi, unde originem ducimus, ut deos penates quasi Troianos intellegas, et ad ritum referri de quo dicit Labeo in libris qui appellantur de diis animali bus; in quibus ait esse quaedam sacra quibus animae humanae vertantur in deos, qui appellantur animales,
Abbreviated transcription (Latin):
multi in sõnis dicunt. ut sit collisio: quomodo peculi ꝓ peculiũ. multo
didȩ. aut nõ seratas ut sit quasi inseratas idest nõ clausas. & dictum
quomodo asprosq molares ꝓ asperos cõpostusq ꝓcõpositus uixet pro
uixisset.:⁊ ortigiam: ad ortygiã: more suo detrazcit p̃positionẽ. ut pau¬
lo post cretę ꝓ incretã.⁊s en : quasi demonstrantis est ut fidem faciat.
ne sõnum putet᷑: ut paulo post: aud dubitanda refer. s dardania: de¬
riuatiuũ nomen acõstitutore. & notandũ regionẽ ꝓciuitate positam.¬
 tuaq arma secuti: ac sidiceret tuas partes subte. subtuo iuire agentes.
scilicet: qui te sumus secuti. s in astra nepotes: significat caui cȩsarẽ:
qui pͥmus interdeos relatus est. & bene in astra. cuius sidus apparuit.
litudine: magnis mnagna para dicendo.s fuge: ꝓfectionis. ÷ mutandȩ

Expanded text:
multi ‘in somniis’ dicunt ut sit collisio, quomodo ‘peculi’ pro ‘peculii’. Mmulti ‘in somniis’ dicunt ut sit collisio, quomodo ‘peculi’ pro ‘peculii’. M seratas’, ut sit quasi ‘inseratas’, id est non clausas. Et dictum quomodo ‘asprosque molares’ pro ‘asperos’, ‘conpostus’ pro ‘conpositus’, ‘vixet’ pro ‘vixisset’. ORTYGIAM ‘ad Ortygiam’; more suo detraxit praepositionem, ut paulo post ‘Cretae’ pro ‘in Creta’. EN quasi demonstrantis est, ut fidem faciat, ne somnium putetur, ut paulo post «haud dubitanda refer». DARDANIA derivativum nomen a constitutore. Et notandum regionem pro civitate positam. TVAQVE ARMA SECVTI ac si diceret ‘tuas partes’. SVB TE sub tuo iure agentes. scilicet qui te sumus secuti. IN ASTRA NEPOTES significat Gaium Iulium Caesarem, qui primus inter deos relatus est. Et bene ‘in astra’, cuius sidus apparuit, litudine ‘magnis magna para’ dicendo. FVGAE profectionis. MVTANDAE