comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scripta ꝗres patiat᷑ płima : & ut De mosthenes ait si ꝯtige
sculpta. S hoc a pͥmȩ actiones : aͣ que ĩ pũ sudiciis post
ĩtiectos dies dant᷑ ꝑmiserit. Ae cũ ꝓtinꝰ rñdendũ est : oĩa pa-¬
rari nõ possue adeo ut paulo minꝰ ꝓmptis ẽt̃ noceat scpsisse :
si alia ex diu̾so ꝗͣ opinati fuerĩt : occũrerĩt. Inuiti .n. rece¬
dũt a preparatis : & nota stiõe respiciũt: reꝗrũtq nũ
aliꝗd ex illis int̾ualli at ex tp̃re dñdis in seri possit :
Q si fiat : nõ cohere n cõmissuris mõ ut ĩ oꝑe male
iuc̃to hiãtib s ip̃a coloris ĩ ȩqualitate detegit Ita ñ l¬
ber ẽ impetus : nͨ cura ꝯtexta & utrũq alti obstat. Illa

Expanded text:
scripta quam res patietur plurima et, ut Demosthenes ait, si continget, et sculpta. sed hoc aut primae actiones aut quae in publicis iudiciis post interiectos dies dantur permiserint; at cum protinus respondendum est, omnia parari non possunt, adeo ut paulo minus promptis etiam noceat scripsisse, si alia ex diverso, quam opinati fuerint, ocem'rerint. inviti enim recedunt a praeparatis et tota actione respiciunt requiruntque, num aliquid ex illis intervelli atque ex tempore dicendis inseri possit; quod si fiat, non cohaeret nec commissuris modo, ut in opere male iuncto, hiantibus sed ipsa coloris inaequalitate detegitur. ita nec liber est impetus n
Abbreviated transcription (Latin):
ne litiũ aduocatũ: quẽ demiq cousidicũ uulgo uocant
sed uitũ cũ ingenii nã prȩstãte itũ uõ tot pulchẽrimas artes
penit m̃te cõplexũ: Datũ tandẽ reb humanis : qualẽ nłła
aña uetustas cognou̾it. singłare ꝑstũmq undiq optime
sentiẽte. optimeq dñtem. In hoc quota ꝑs erit : ꝙ a inno

Expanded text:
e litium advocatum, quem denique causidicum vulgo vocant, sed virum cum ingenii natura praestantem tum vero tot pulcherrimas artes penitus mente complexum, datum tandem rebus humanis, qualem nulla antea vetustas cognoverit, singularem perfectumque undique, optima sentientem optimeque dicentem. in hoc quota pars erit, quod aut in
Abbreviated transcription (Latin):
ĩbecilla frons mag᷑ ꝯscĩa sustinet᷑. St & nãlia ue sup̃ diri
tm̃ ualg̃ : ut freqͥntet famã ingenii faciãt. Habiut omtores
ȩtas nr̃a copiosiores sed cũ dicet emine᷑ int̾ ȩquales thra¬
chalus uiebat᷑. Fa corꝑs sblimitas erat : Is ardor ocłoꝵ fron¬
tis auẽtat gestꝰ prȩstantia. Uox ꝗđ nõ ut citꝰ esiderat pene
te cũ ĩ basilica iulia dicet pͥmo tbuna: quatuor ãt iudicia:
ut moris ẽ cogerẽt᷑: at õia clamorib fremetẽ: E auditum
eũ ẜ ĩtellectũ: s qd̃ agẽtib cet̾is ꝯtumeliosũ fuit : liudatum
si nõ adsit: sane sufficiat ab iis ꝗb ꝗs dicit audit: ł alis ct̃ ebe

Expanded text:
 dixi,  dixi, tantum valent, ut frequenter famam ingenii faciant. habuit oratores aetas nostra copiosiores, sed, cum diceret, eminere inter aequales Trachalus videbatur. ea corporis sublimitas erat, is ardor oculorum, frontis auctoritas, gestus praestantia, vox quidem non, ut Cicero desiderat, paene te cum in basilica Iulia diceret primo tribunal, quattuor autem iudicia, ut moris est, cogerentur, atque omnia clamoribus fremerent, et auditum eum et intellectum et, quod agentibus ceteris contumeliosissimum fuit, laudatum si non adsit, sane sufficiat ab iis, quibus quis dicit, audiri. talis esse debet
Abbreviated transcription (Latin):
tiõis põe  disponẽdi usli: & memoriȩ firmitat i ȩ abiõis gr̃
Sed płimũ ex his uale aĩ prestãtia quã nec metꝰ frãgat: nec ac¬
clamanio terreat : nͨ audiẽtiũ auẽtas ulera debitã reuerẽtiã tar¬
de : Nam ut abominada st qͣria his uitia ꝯfie̾tiȩ temetitatis
ĩꝓbitaris ãrogatie: ita citta ꝯstãtiagfiducda: fortudinẽ iñł ar¬
tes ñł studiũ nł ꝓstũs ip̃e ꝓfuerit : ut si des arma timidis e
lata situ qͥdam secreti ꝯsumerent. Sciat ãt siꝗs hȩe forte mi¬
nus adhuc ꝑitus distĩguẽdi :uĩ cuiꝰq u̾bi lega nõ ꝓbitatẽ a me
reprȩ hendi : s ueretũdiã quȩ ẽ timot ꝗdã  reducẽs ãiu ab iis
quȩ faciẽda st̾. In ꝯfusio ꝙ coepti poenitẽtia e subitũ silẽtiũ
e colore mutari: e ꝑiculũ intellige : quȩ si nõ accidẽ E sinu¬
landa et̃ut S intellectus hic sit oꝑis inõmet moucamus ꝓ
nõ ꝯcidamꝰ. Optima ẽ at̃ em̃datio ueretũdig fiducia ⁊ qͣħ¬

Expanded text:
firmitate et actionis gratia. sed plurimum ex his valet animi praestantia, quam nec metus frangat nec adclamatio terreat nec audientium auctoritas ultra debitam reverentiam tardet. nam ut abominanda sunt contraria his vitia confidentiae, temeritatis, improbitatis, arrogantiae, ita citra constantiam, fiduciam, fo nihil profectus ipse profuerit, ut si des arma timidis et lata situ quodam secreti consumerentur. sciat autem, si quis haec forte minus adhuc peritus distinguendi vim cuiusque verbi leget, non probitatem a me reprehendi, sed verecundiam, quae equae facienda sunt; inde confusio et coepti paenitentia et subitum silentium. et colore mutari et periculum intelligere; quae si non accident, etiam simulanda erunt. sed intellectus hic sit operis, non metus, moveamurque, non concidamus. optima est autem emendatio verecundiae fiducia,
Abbreviated transcription (Latin):
niciosissimũ : prȩuenit uires fiducia. Nec rursus diferedũ
ẽ trrociniũ senestuẽt. Nã quondie metus crescit : mausq
fit semꝑ qđ ausuri sumꝰ E dum deliberamꝰ qn ĩ cipĩedũ sitꝰ.
ĩciꝑe iã seru̾ ẽ. Et̃ fructũ studioꝵ uridẽ: & adhue dulcẽ ꝑ ⁊¬
mĩ dete : dũ & uenia ae spes : e parat ꝰ fauor: d audẽ nõ dede¬

Expanded text:
niciosissimum, praevenit vires fiducia. nec rursus differendum est tirocinium in senectutem; nam cotidie metus crescit, maiusque fit semper quod ausuri sumus et, dum deliberamus quando incipiendum sit, incipere iam serum est. quare fructum studiorum viridem et adhuc dulcem promi de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ puniri. Si liqueat gͣ oratori futurũ bonũ iuirũ cũ uera
ob iiciẽt᷑. nõ i age ut saluus sit Da nẽ ut cͥmine mani¬
festo prȩmat᷑ dur bonꝰ. & stĩ quo uicere honeste ciuitas
nõ possit: nõ ne ei cõis utilitas oratorẽ aduocabit : Cene
fabritius corneliũ Rutinũ: ꝓ alioꝗ malũ ciũe: q sibi ini¬
micũ tñ ꝗa utilem sciebat ducẽ ĩm̃inenti bello palam ꝯ¬
ue se spoliari malle: ꝗͣ ab hoste uenire. Ita hic si fuisse
orator nõ defendisse eũd Rufinũ uł manifesti petula¬
tus reũ : Multa dici posst siłia : sed uł unũ exiis qđliba
sufficit. Nõ .n. hoc agimꝰ ut istud illi: quẽ formamꝰ uiro: sit
sepe faciẽdũ is ut si talis coeg̾erit rõ. Sit tñ uera finitio

Expanded text:
 puniri. si liqueat igitur oratori futurum bonum virum, cui vera obiicientur, non id aget, ut salvus sit? da nunc, ut crimine manifesto prematur dux bonus et sine quo vincere hostem civitas non possit: nonne ei communis utilitas oratorem advocabit? certe Fabricius Cornelium Rufinum, et alioqui malum civem et sibi inimicum, tamen, quia utilem sciebat ducem, imminente bello, palam c a cive se spoliari malle quam ab hoste venire. ita , si fuisset orator, non defendisset eundem Rufinum vel manifesti peculatus reum? multa dici possunt similia, sed vel unum ex iis quodlibet sufficit. non enim hoc agimus, ut istud illi, quem formamus, viro saepe sit faciendum; sed ut, si talis coegerit ratio, sit tamen vera finitio,
Abbreviated transcription (Latin):
ẜmõib uelue ꝑ manꝰ tradita : q̃q quotidie agũt᷑. debeat nosse:
uers ne ea qđ̃: quę st a clariorib poetis ficta: negligert
Nã illa ꝗo̾ pͥora aut testimonioꝵ: aͭ ẽ iudicatoꝵ obtinet locũ
S hȩc qͦ. a uetustatis fie tuta st: aut ab hõib magnis pre¬
ceptoꝵ loco ficta credũt᷑. Sciat gͦ q̃ płima. Uñ ẽ senibi
auct̃as maior ẽ: ꝙr pła nosse e rudisse credu̾t᷑. Qđ home 3¬

Expanded text:
sermonibus velut per manus tradita, quaeque cotidie aguntur, debeat nosse, verum ne ea quidem, quae sunt a clarioribus poetis ficta, negligere. nam illa quidem priora aut testimoniorum aut etiam iudicatorum obtinent locum, sed haec quoque aut vetustatis fide tuta sunt aut ab hominibus magnis praeceptorum loco ficta creduntur. sciat ergo quam plurima; unde etiam senibus auctoritas maior est, quod plura nosse et vidisse creduntur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dubii relĩquamꝰ. Sit aliꝗs ĩ sidiaꝵ tyrãno at ob io reus : utru¬
ne saluũ eũ nola is ꝗ a nob finit᷑ orator : An si tuẽdũ susce¬
porit: nõ tã falsis defends ꝗ̃ ꝗ ap̃ iudices malã cam tuetur
Qͥ si q̃dam bñfcã dãnatum ẽ iuder: nͥ ea nõ eẽ frã ꝯuĩce
simillima : Ad ħs nemo dubitabit ꝗn si nocẽtes mutar ĩ bonã m̃it¬

Expanded text:
elinquamus. sit aliquis insidiatus tyranno atque ob id reus: utrumne salvum eum nolet is, qui a nobis finitur, orator? an, si tuendum susceperit, non tam falsis defendet, quam qui apud iudices malam causam tuetur? quid si quaedam bene facta damnaturus est iudex, nisi ea non esse facsimili? ad hoc nemo dubitabit, quin, si nocentes mutari in bonam m
Abbreviated transcription (Latin):
ĩprouiso reꝵ exitu induãt. Qt si neictn malũ ed̃ .n
sultũ eũdẽ. nõ m̃o a sapiẽtb dr̃. sed uulgo qͦ. semꝑẽ cre¬
ditũ: cc̾te nõ fis ũꝗͣ stult oratot. Adde ꝙ ne stutio ꝗd oꝑis
gitant optima sim̃ & detrima nõ migis ẽ unius ãĩ ꝗͣ ei

Expanded text:
improviso rerum exitu induantur. quodsi neminem malum esse nisi improviso rerum exitu induantur. quodsi neminem malum esse nisi stultum eundem non modo a sapientibus dicitur, sed vulgo quoque semper est creditugitare optima simul et deterrima non magis est unius animi
Abbreviated transcription (Latin):
temenitas ꝙ̃ mores ei conabt care & assignabit officia
Ita nec añcedentem ꝯseꝗ possumꝰ: ꝓ longius eũdũ ẽ : ut res
fere: pmhabilis tã cupiditas honestoꝵ ⁊tutioris audiciȩ¬
It ergo nib orator: quẽ instituimꝰ.is: ꝗ a. M Catone.
tm̃: ꝓ si uis ulla dñdi malitiã instruxerit:nł sit publicis
pͥuatisq reb ꝑniciosius eloq̃ntia. Nosq ip̃i ꝗ pro uirili:
parte ꝯferre aliꝗo ad facultatẽ dñdi conati sumꝰ: pessi.¬
me meream᷑ de reb humanis: si latroni cõparemꝰ hȩt ar¬
ma nõ militi. Qd de nob loquor: Reꝵ ip̃a nã ĩ eo q̃d̃ prȩ¬
adu̾sam ĩ nocẽtiȩ hostẽ ueritatis inuenit. Mutos e nasti
& egent om̃i ratoone sarius ficissq: ꝗͣ prouidẽtiȩ munera
ĩ mutuã ꝑniciẽ conu̾tere. Longius tendit hoc iudiciũ me
uia pͥorẽ seꝗ mallẽ :ni pridentiã : cũ ĩ grauissimas fre

Expanded text:
temeritas etiam mores ei conabitur dare et adsignabit officia. temeritas etiam mores ei conabitur dare et adsignabit officia. ita nec antecedentem consequi possumus, et longius eundum est, ut res feret. probabilis tamen cupiditas honestorum ergo nobis orator, quem constituimus, is, qui a M. Catone ftantum, quod, si vis illa dicendi malitiam instruxerit, nihil sit publicis privatisque rebus perniciosius eloquentia, nosque ipsi, qui pro virili parte conferre aliquid ad facultatem dicendi conati sumus, pessime mercamur de rebus humanis, si latroni comparamus haec arma, non militi. quid de nobis loquor? rerum ipsa natura in eo, quod praeadversam innocentiae, hostem veritatis invenit. mutos enim nasci et egere omni ratione satius fuisset quam prouidentiae munera in mutuam perniciem convertere. longius tendit hoc iudicium meuvia, peiorem sequi malent, neque prudentiam, cum in gravissimas freq
Abbreviated transcription (Latin):
añt. ꝙ initie a ꝑuis coeꝑamꝰ. moꝵ uelut auta solicitũte¬
prouecti logius i dũ tm̃ nota illa: & plȩnsq artiũ scͥptorib
iactata prȩtȩpimꝰ: nec adhuc a lutore ꝓcul uidebamur:
ꝙ młtos circa uelut iisem se uẽtis credeͬ ausos habebamꝰ
Iã cũ eloq̃ndi rõem nouissime reꝑtã paucissimisq tenta¬
tã ĩgressi sumꝰ : ratus: qui iã procul a portu recessissae:
reꝑiedat᷑ : postꝗ̃ uõ nob ille : quẽ ĩstituebamꝰ orator a dñdi
magr̃is dim̃issus : đ suo iã impetu fert. ã maiora sibi auxͣ
ex ip̃is sapĩe. penettalib pent: ꝗͣ in altũ sumꝰ ablati:
sentire coepimus: Nũc eglũ undiq & undiq pontus. Unũ
mõ ĩ illa ĩmensa uastitatt cẽnere uidem̃ AR Tulliũ : ꝗ
tñ ip̃e: ꝗͣuis tãta. at ita ĩstructa naue hoc mare in¬
gressus ꝯttahit uela : in hib&eq remos : & de ip̃o demũ gnc̃
dñdi: quo sit usiorus ꝑfectus orator satis hc̃ dr̃e. Ac nr̃a

Expanded text:
icitanteprovecti longius, dum tamen nota illa et plerisque artium scriptoribus tractata praecipimus, nec adhuc a litore procul videbamur et multos circa velut iisdem se ventis credere ausos habebamus. iam cum eloquendi rationem novissime repertam paucissimisque temptatam ingrcssi sumius, rarts, qui tam procul a portu recessisset, reperiebatur. postquam vero nobis ille, quem instituebamus, orator a dicendi magistris dimissus aut suo iam impetu fertur aut maiora sibi auxilia ex ipsis sapientiae penetralibus petit, quam in altum simus ablati sentire coepimus. nunc caelum undique et untdique pontus. unum modo in illa immensa vastitate cernere videmur M. Tullium, qui tamen ipse, quamvis tanta atque ita instruct nave hoc mare ingressus, contrahit vela inllibetque remos et de ipso demum genere dicendi, quo sit usurus perfectus orator, satis habet dicere. at nostra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsistẽ: Dice ne eiis ẜm̃ debitã reꝵ digͥtatẽ malus: atqini¬
nobisme ĩpi r̃nsum finxisse iudeam᷑: sit aliꝗs adeo ꝯtra
ueritatem obstinatus : ut audeat dice̾ eodem ĩgenio: studio :
doctrina preditum nihilo det̾iorẽ futieꝵ oratort̃ malũ
uiꝵ ꝗͣ bonum : cõũcamus huiꝰ qͦ. am̃tiam. Nã hoc cẽte
nemo dubitabit: oem oratorẽ id age̾: ut iudici : q̃ ꝓpoita
fuerĩt uera & honesta iudeat᷑ : utrũ igͣ hoc facilius bonus
uir ꝑsuadedis an malus: Bonus qo s̃ dice sȩgꝰ uera an¬
honesta : sed ẽ si qñ aliquo due officio: qđ actul᷑ : ut mox
docebimꝰ pt̃: falso het affirmare conabit᷑ : maiore cũ fue
necẽ ẽ audiat᷑. at malis hõib ex cõteptũ op̃ioisi ⁊ ignorã¬
tia restis nõ nũꝗ excidit ip̃a simulatio. In ĩ modeste pro-

Expanded text:
consistere? dicetne de his secundum debitam rerum dignitatem malus atque iniconsistere? dicetne de his secundum debitam rerum dignitatem malus atque ininobismet ipsi responsum finxisse videamur, sit aliquis adeo contra veritatem obstinatus, ut audeat dicere, eodem ingenio, studio, doctrina praeditum nihilo deteriorem futurum oratorem malum virum quam bonum: convincamus huius quoque amentiam. nam hoc certe nemo dubitabit, omnem orationem id agere, ut iudici, quae proposita fuerint, vera et honesta videantur. utrum igitur hoc facilius bonus vir persuadebit an malus? bonus quidem et dicet saepius vera athonesta. sed etiam si quando aliquo ductus officio quod accidere, ut mox docebimus, potest falso haec adfirmare conabitur, maiore cum fide necesse est audiatur. at malis hominibus ex contemptu opinionis et ignorantia recti no
Abbreviated transcription (Latin):
rei ĩtentã uacare õib aliis ẽ culpa carẽtib cũris oponte
Ita demũ .n. libeta ac tota nlła distrĩgẽtt at alio ducẽte
e solicitior rei familianis diligẽtia uenãdi ualuptas : e ditispe¬
etaculis dies młtiq studuis auscrut. Huic .n. rei pent tp̃us đ¬
cũqi alt̾i dat᷑: ꝗd putamꝰ fasticras cupiditatẽ: auaritiã in¬
tot ac tã uariis asst̃ib ꝯcisũ : at laceratũ ꝗ mala mens. Nã
fuerit solicitidie poemec̃tia poenaꝵt oiũz ex pectatione
torq̃t᷑. Qͥs int̾ hȩx lutens aut ullȩ boni am locus : Nõ her¬
cle magis ꝗͣ fiugib ĩ t̾ra sentib ac rubis occupata. Age nõ
ad ꝑserenoos studioꝵ labores netia frugalitas Qd gͦ exli¬
bidine: ac luxuria spei Nõ prȩcipue aciut ad cupidita:¬
tẽ lrãꝵ amor laudũ: Nũ igͣ malis eẽ laudẽ cure putamꝰ :
Iam hͨ ꝗs nõ iudat maxima ꝑtẽ orõis in tractatu ȩqui boniq

Expanded text:
culpa carentibus curis oportet. Ita demum enim libera, ac tota, nullo distringente, atque alio ducente, et solicitior rei familiaris diligentia et venandi voluptas, et dati spectaculis dies, multum studiis auferunt huic enim rei perit tempus, quodcumque alteri datur quid putamus facturas cupiditatem, avaritiam, intot ac tam variis affectibus concisum atque laceratum, quam mala mens. Nam fuerit, solicitudine, paenitentia, poenarum omnium exspectatione torquetur. Quis inter haec literis, aut ulli bonae arti locus? Non hercle magis, quam frugibus in terra sentibus ac rubis occupata. Age, non ad perferendos studiorum labores necessaria frugalitas? quid igitur ex libidine ac luxuria spei. Non praecipue acuit ad cupiditatem literarum amor laudis? num igitur malis esse laudem curae putamus? 4. Iam h
Abbreviated transcription (Latin):
oritur : q̃ secta ꝯferit p̃łimũ eloq̃ntiȩ possit : ꝗ̃ ꝗ ea non
ĩ t̾ multas p̃t ẽẽ ꝯtentio. Nã e̾picurus impͥmis nos a se¬

Expanded text:
oritur, quae secta conferre plurimum eloquentiae possit, quanquam ea non oritur, quae secta conferre plurimum eloquentiae possit, quanquam ea non inter multas potest esse contentio. nam i
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ sine qua nłła eẽ :ut dociumꝰ oro põt. ittã cõplectit᷑. Nam
si regitur prouidẽtia mũdus : ad m̃istrãda certe bonis uins
erit. resp. Si diuina nr̃is ais orgo: tẽdendũ ad iuitutẽ : nec
uoluptatib terren corporis ẜiuẽdum Anheȩ nõ freq̃nter +
tractabit orator : Iam de auguriis rñsis religiõe deniq om̃i:
de ꝗb maxĩa sepe ĩ senatu ꝯsilia u̾sata suat: nõ erit ei r¬
disserendum: Si ꝗđ ut nob placa : futurus ẽ iuridem ci
uilis: quȩ deniq intelligi saltem p̃t̃ eloq̃ntia hõis optima ne-¬
e ꝑilem : cuiꝰ eloq̃ntiȩ : ẽ si nulla ad nos monũm̃ta uenett
isse: & demostherem pͥncipẽ om̃iu greciȩ oratoꝵ dedisse
oꝑam platoni. Nã MA. Tullius non tm̃i se debere scholis
rhetoꝵ: gͣtum academis spaciis freqͣntet ĩp̃e restatꝰ ẽ. Neq
se tãta ĩ eo unꝗͣ fudisse ubtas : si sigeniũ suũ cõsepto fori nõ
ip̃iꝰ nature finib terminasse. ueꝵ ex hoc alia mihi ꝗ̃o ex¬

Expanded text:
lem, sine qua nulla esse, ut docuimus, oratio potest, totam complectitur. nam si regitur providentia mundus, administranda certe bonis viris erit res publica; si divina nostris animis origo, tendendum ad virtutem nec voluptatibus terreni corporisresponsis, religione denique omni, de quibus maxima saepe in senatu consilia versata sunt, non erit ei disserendum, si quidem, ut nobis placet, futurus est vir civilis idem? quae denique intelligi saltem potest eloquentia hominis optima neericlem, cuius eloquentiae, etiamsi nulla ad nos monumenta venerunt, isse, et Demosthenem, principem omnium Graeciae oratorum, dedisse operam Platoni. nam M. Tullius, non tantum se debere scholis rhetorum, quantum Academiae spatiis, frequenter ipse testatus est; neque se tanta in eo unquam fudisset ubertas, si ingenium suum consaepto fori, non ipsius rerum naturae finibus terminasset. verum ex hoc alia mihi quaestio ex
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ intelligi nõ pt̃: uirtus & si quosdã impenꝰ ex
nã sumit : tñ ꝑficienda doctna ẽ : mores añ oĩa oratori
studiis erũt excolendi. At õis honesti iustiq discipħa ꝑ
hõi quo ad ceos ĩmortales ꝓpius accedent : datic ẽ: obiuã
illaboratã tm̃ : ꝗa nati sumꝰ. heamꝰ Aostinẽs erit : ꝗ ꝗd sit¬
abstinẽtia: ignone: & fortis ꝗ met doloris mortis: suꝑstiti¬
onis nłła rõe pugnau̾it : q iustꝰ ꝗ ȩqui boniq tractatum:

Expanded text:
virtutem intelligi non potest, virtus, etiamsi quosdam impetus ex natura sumit, tamen perficienda doctrina est: mores ante omnia oratori studiis erunt excolendi atque omnis honesti iustique disciplina homini, quo ad deos immortales propius accederet, datum est, obviam et illaborataabstinentia, ignoret? et fortis qui metus doloris, mortis, superstitionis nulla ratione purgaverit? et iustus qui aequi bonique tractatum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗsq spent᷑ fort illũ aliquẽ: ad q̃d si uires ingeniĩ nõ
suffecerĩt: tñ ad quẽ usq modũ ꝓcesserimꝰ: meliores
erimꝰ ex uetoq. Hoc certe ꝓtul erimat : animorũ
pulcherima eloqͥntiã cũ uitiis m̃tis posse miscen. fa¬
cultas dñdi si in malos incidit: E ip̃a iudicãda ẽ malũ.
Peiores .n. illos bicit: ꝗbus ꝯtingit. Uideormͥ audnne qͦs¬

Expanded text:
 fore illum aliquem? ad quod si vires ingenii non suffecerint, tamen ad quem usque modum processerimus, meliores erimus ex utroque. hoc certe procul eximatur animo, rerum pulcherrimam eloquentiam cum vitiis mentis posse misceri. facultas dicendi, si in malos incidit, et ipsa iudicanda est malum; peiores enim illos facit, quibus contigit. videor mihi audire q
Abbreviated transcription (Latin):
fortuita quod factũ et saudauit et tñ uoluntatem milo¬
nis remouit. ꝙ illi preces non dedit et ĩ earũ locum ip̃e suc¬
cessit. Infinitum est enumerare ut cocte detraxerit aucto¬
ritatem ut pro ligario se opposuerit. Cornelium ip̃a confessi¬
onis fiducia eripuerit. Illud dicere sats habeo nihil eẽ nõ
modo in orando sed in omni uita prius consilio. frustraq sine
eo tradi ceteras artes. plusq uel sine doctrina prudentiam
ꝗ̃ sine prudentia factre doctrinã. A pparet et̃ orationem¬

Expanded text:
fortuita? quod factum et laudavit et tamen voluntate Milofortuita? quod factum et laudavit et tamen voluntate Milonis removit? quod illi preces non dedit et in earum locum ipse successit? infinitum est enumerare, ut Cottae detraxerit auctoritatem, ut pro Ligario se opposuerit, Cornelium ipsa confessionis fiducia eripuerit. illud dicere satis habeo, nihil esse non modo in orando, sed in omni vita prius consilio, frustraque sine eo tradi ceteras artes, plusque vel sine doctrina prudentiam quam sine prudentia facere doctrinam. aptare etiam orationem
Abbreviated transcription (Latin):
populi segnitiem in asserenda libertate rei .p. maioꝵ laude
uti maluit qui rem fortissime administrassent nam et fa¬
ciles habuit aures et natura sequebat᷑: ut meliora pro¬
bantis peiorum peniteret. Ciceronis quid uel una pro
cluentio qualib multis exemplis sufficeret oratio. nã
quod in eo consiliũ maxime mirer primam ne exposi¬
tionem quȩ matri cuius filium p̃mebat auctoritas abstulit
fidem. Anꝙ idem corrupti iudicii crimen transferre ĩ
aduersariũ maluit ꝗ̃ negare ꝑꝑ inueteratam ut ipe
dicit infamiã: anꝙ in re inuidiosa legis auxilio nouis¬
sime est usus. quo genere defensionis etiam et̃ offendisset
non dum p̃mollitas iudicũ mentes an ꝙ se ip̃m in uito clu¬
entio facere testatus est. Quid pro Milones ꝙ nõ ante
narrauit ꝗ̃ preudicis omnibus reum liberaret. ꝙ insi¬
diarũ inuidiam in clodiũ uertit ꝗꝗͣ re uera fuerat pugna

Expanded text:
populi segnitiam in asserenda libertate rei publicae, maiorum laude populi segnitiam in asserenda libertate rei publicae, maiorum laude uti maluit, qui rem publicam fortissime administrassent. nam et faciles habuit aures, et natura sequebatur, ut meliora probantes peiorum paeniteret. Ciceronis quidem vel una pro Cluentio quamlibet multis exemplis sufficiet oratio. nam quod in eo consilium maxime mirer? primamne expositionem, qua matri, cuius filium premebat auctoritas, abstulit fidem? an quod iudicii corrupti crimen transferre in adversarium maluit quam negare propter inveteratam, ut ipse dicit, infamiam? an quod in re invidiosa legis auxilio novissime est usus, quo genere defensionis etiam offendisset nondum praemollitas iudicum mentes? an quod se ipsum invito Cluentio facere testatus est? quid pro Milone? quod non ante narravit, quam praeiudiciis omnibus reum liberaret? quod insidiarum invidiam in Clodium vertit, quanquam revera fuerat pugna
Abbreviated transcription (Latin):
consul futurus incidene: et ip̃is actionibus primum
aic potentissimũ optinet locum Nam ꝗđ dicendum ꝗd
tacendum: quid diffitendum sit exigert̃ consili dt ne¬
gare sit satius an defendere. ubi prohemio utendum et
qͥuali narnandum ne et quomodo. iure prius pugnadũ
an equo: qui sit ordo utilissimus tum om̃s colores aspe
an leniter anet̃ submisse loꝗ expediat. Sed hee quoꝙ
ut quisꝙ passus est locus moniumus. Idemq ĩ reliqua
parte faciemus. pauca tam̃ exempli gratia ponã. quibus
manifestius appareat quid sit quod demonstrari posse pre¬
ceptis nõ arbitror. Laudatur consilium demosthenis ꝙ cum
suaderet bellum atheniensibus parũ id prospere expertio
nihil ad huc factũ eẽ ratione monstrat. poterat enim em̃¬
dari negligenta. at si nihil eẽt erratum melioris ĩposterũ
spei non erat ratio. Idem cũ offensam uereret᷑ si obiurgars

Expanded text:
consul futurus, incidere. et in ipsis actionibus primum consul futurus, incidere. et in ipsis actionibus primum ac potentissimum obtinet locum; nam, quid dicendum, quid tacendum, quid differendum sit, exigere consilii est; negare sit satis an defendere, ubi prooemio utendum et quali, narrandumne et quomodo, iure prius pugnandum an aequo, qui sit ordo utilissimus, tum omnes colores, aspere an leniter an etiam summisse loqui expediat. Sed haec quoque, ut quisque passus est locus, monuimus, idemque in reliqua parte faciemus; pauca tamen exempli gratia ponam, quibus manifestius appareat quid sit, quod demonstrari posse praeceptis non arbitror. laudatur consilium Demosthenis, quod, cum suaderet bellum Atheniensibus parum id prospere expertis, nihil adhuc factum esse ratione monstrat. poterat enim emendari negligentia; at, si nihil esset erratum, melioris in posterum spei non erat ratio. idem , cum offensam vereretur, si obiurgaret
Abbreviated transcription (Latin):
gulis possit sperari nec magis arte tradit᷑ ꝗ̃ gustus aut odor
I deoq nos quid inquaq re sequendum cauendumq sit do¬
cemus: ac deinceps dacebimus: ut ad ea iudicium dirigat᷑
p̃cipuam igit᷑ sine qua effici nil potest agorediamur. ut
contraria uitemus et coĩa ne quid in eloquendo corrup¬
tum obscurũq sit. referatur oportet ad sensus ꝗ non do¬
cent᷑ nec multũ a iudicio tredo distare consiliuĩ : nisi
quod illud ostendentibus rebus adhibetur hoc latentib
et aut omnino non dum reꝑtis aut dubiis et iudicium
frequentissime certũ est. Consiliũ uero est ratio quedam
alte petita. et plerũq plura perpendens et comparans
p̃cepta in uniuersum spectanda sunt. Nam ex re sumi¬
tur cuius locus añ actionẽ est freq̃nter. Nam cicero sũ¬
mo consilio uidet᷑ inuerrem uel contrahera tempora dicẽdi
maluisse: qͣ in cum annũ quo erat. Q Nontensius

Expanded text:
gulis possit separari, nec magis arte traditur quam gustus aut odor. gulis possit separari, nec magis arte traditur quam gustus aut odor. ideoque nos, quid in quaque re sequendum cavendumque sit, docemus ac deinceps docebimus, ut ad ea iudicium dirigatur. praecipiam igitur, ne, quod effici non potest, aggrediamur, ut contraria vitemus et communia, ne quid in eloquendo corruptum, obscurum sit? referatur oportet ad sensus, qui non docentur. nec multum a iudicio credo distare consilium, nisi quod illud ostendentibus se rebus adhibetur, hoc latentibus et aut omnino nondum repertis aut dubiis. et iudicium frequentissime certum est, consilium vero est ratio quaedam alte petita et plerumque plura perpendens et comparans  quidem praecepta in universum exspectanda sunt. nam ex re sumitur cuius locus ante actionem est frequenter; nam Cicero summo consilio videtur in Verrem vel contrahere tempora dicendi maluisse quam in eum annum, quo erat Q. Hortensius
Abbreviated transcription (Latin):
patronum. Exercitatio uero huius rei longe facilior. nãc̃
utilissimũ frequent᷑ cum aliquo quod sit studiorũ eorũde
sumere materiam uel uere uel etiam ficte controuersiȩ et
diuersas partes altercationis modo tueri. quod idem ẽt
insimplici gne questionũ fieri põt. ne illud quiđ ignorare
aduocatum uolo quo queq ordine probatio sit apud iudi¬
ces proferenda. cuius rei eadem in argum̃tis ratio est ut
potentissima prima et summa ponantur. Illa enim ad
credendum preparant iudicem. hȩc ad pronũtiandum.
Is pro nr̃a facultate tractatis non dubitassem transire
protinus ad dispositionẽ quȩ ordine ip̃o sequit᷑. nisi
uererer ne qm̃ fuerũt ꝗ iudiciũ inuentioni subiungerẽt
preterisse hunc locum quibusdam uiderer. Qui mea qđ
opinone adeo partibus oꝑis huius omnibus conexus ac
mixtus est ut ne a sententiis quiđ aut uerbis saltem sin¬

Expanded text:
patronum. exercitatio vero huius rei longe facilior. nam est patronum. exercitatio vero huius rei longe facilior. nam est utilissimum, frequenter cum aliquo, qui sit studiorum eorundem, sumere materiam vel verae vel etiam fictae controversiae, et diversas partes altercationis modo tueri; quod idem etiam in simplici genere quaestionum fieri potest. ne illud quidem ignorare advocatum volo, quo quaeque ordine probatio sit apud iudicem proferenda; cuius rei eadem quae in argumentis ratio est, ut potentissima prima et summa ponantur. illa enim ad credendum praeparant iudicem, haec ad pronuntiandum. stra facultate tractatis non dubitassem transire protinus ad dispositionem, quae ordine ipso sequitur, nisi vererer ne, quoniam fuerunt qui iudicium inventioni subiungerent, praeterisse hunc locum quibusdam viderer, qui mea quidem opinione adeo partibus operis huius omnibus connexus ac mixtus est, ut ne a sententiis quidem aut verbis saltem sin
Abbreviated transcription (Latin):
putet quod app̃hendens maius aliꝗd cogatur dimittere: alceras
interim res proponene quarũ utran libet male sit electurus.
bis rñdemus in hac aduersariũ quasi confessum tenemus.
Est imprimis acuti uidere quo iudex dicto moueatur. quid
respuat. quod ex uultu sepissime et aliqñ et dicto aliquo facto¬
ue eius dephendit᷑. et instare proficientibus et abis quȩ nõ
adiuuãt q̃ mollissime pedem oportet referre. faciunt hoc
medici quoq ut remedia pinde ꝑseuerent adhibere uel desi¬
nant ut illa recipi uel respui uident. Nonnũꝗͣ sirem euolũẽ
propositam facile non si. inferenda est alia questio acq ĩ
dere non possis agendũ est. nisi ut aliud inuenias cui ad¬
uersarius rñdere non possit. Inplerisq iudex est aduocãdus
ut dixi qui circa testes et locos et ꝑsonas modo distat ꝙ
hic patronoꝵ interse certamen illic pugna inter cestem et

Expanded text:
putet, quod apprehendens maius aliquid cogatur dimittere; duas putet, quod apprehendens maius aliquid cogatur dimittere; duas interim res proponere quarum utramlibet male sit electurus; a nobis ipsi respondemus, in hac adversarium quasi confessum tenemus. est inprimis acuti videre, quo iudex dicto moveatur, quid respuat; quod et vultu saepissime et aliquando etiam dicto aliquo factove eius deprehenditur. et instare proficientibus et ab iis, quae non adiuvent, quam mollissime pedem oportet referre. faciunt hoc medici quoque, ut remedia proinde perseverent adhibere vel desinant, ut illa recipi vel respui vident. nonnunquam , si rem evolvere propositam facile non sit, inferenda est alia quaestio, atque dere non possis, agendum est, nisi ut aliud invenias, cui adversarius respondere non possit? In plerisque idem est, ut dixi, qui circa testes locus et personis modo distat, quod hic patronorum inter se certamen, illic pugna inter testem et
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur Illud uix saltem precipiendum uidctur ne turidus
telamosus tantũ sit altercator ut quales facti sunt qui
ludera nussuit Nam improbitas sioet aduersario molesta sit
uedie miuuisa est Nocet etiam diu pugnã in ie qug opestt
non possis nam ubi uinci necesse est expedit cedere: quiae
siue plura sunt de quibus queritur facilior erit in ceters
sicdes suit unũ mitior solet pena irrogari ueretũdiȩ Nam
culpam presertim deprchensam ptinaciutet tueri culpa alera
est. dum stat acies multi in rem consilii ate artis est. ut
errantem aduersarium trahas: et ire ꝗ̃ longissime cogas
ut uana interĩ spe exultet. Ideo qued am bene dissimulant᷑
instr̃a. Instant enim et sepe discrimẽ omne cõmutũt quod
deesse nobis putant et faciũt probationibus nr̃is auctoritatt
postulando Expedit et̃ dare aliquid aduersano quod pro se

Expanded text:
dicatur. illud vix saltem praecipiendum videtur, ne turbidus dicatur. illud vix saltem praecipiendum videtur, ne turbidus et clamosus tantum sit altercator, et quales faceti sunt, qui litteras nesciunt. nam improbitas, licet adversario molesta sit, iudici invisa est. nocet etiam diu pugnare in iis quae obtinere non possis. nam , ubi vinci necesse est, expedit cedere; quia, sive plura sunt de quibus quaeritur, facilior erit in ceteris fides, sive unum, mitior solet poena irrogari verecundiae. nam culpam praesertim deprehensam pertinaciter tueri culpa altera est. dum stat acies, multi res consilii atque artis est, ut errantem adversarium trahas et ire quam longissime cogas, ut vana interim spe exultet. ideo quaedam bene dissimulantur instrumenta. instant enim et saepe discrimen omne committunt, quod deesse nobis putant, et faciunt probationibus nostris auctoritatem postulando. expedit etiam dare aliquid adversario quod pro se
Abbreviated transcription (Latin):
tem in altercatione plurimũ acumẽ quod sine dubio ex arte
non uenit. Natura enim non docetur arte tñ adiuuatur
Inqua precipuũ est semꝑ id in oculis habere de quo queritur
et quod uolumus efficere: Quia propositũ tenentes ĩ rixam¬
non ibimus nec cause debita tempora cõuitiando contere¬
mus. Gaudebimus q si hoc aduersarius facit. Omnia tempo¬
ra fore parata sunt meditatis diligent᷑ queq aut ex diuẽso
dici aut rñderi a nobis possint. Nonunquam tñ solet hoc qͥ
ẽẽ artis genus. ut quedam ĩ actione dissimulata. subito in
altercando proferant᷑. et inopinatis eruptiõibus aut ex in¬
sidis citissimo facto simillimum. Id autem tũ faciendũ cum
est aliquid cui rñderi non statim possit. potuerit aũc si tepus
ad disponendũ fuisset. nam quod fidelit᷑ firmũ est a pͥmis
statim actionibus arripere optimũ est. Quo sepius diutiꝰꝙ

Expanded text:
tem in altercatione plurimum acumen, quod sine dubio ex arte tem in altercatione plurimum acumen, quod sine dubio ex arte non venit natura enim non docetur, arte tamen adiuvatur. In qua praecipuum est, semper id in oculis habere, de quo quaeritur et quod volumus efficere; quod propositum tenentes nec in rixam ibimus nec causae debita tempora conviciando conteremus gaudebimusque, si hoc adversarius facit. omni tempore fere parata sunt meditatis diligenter, quae aut ex adverse dici aut responderi a nobis possunt. nonnunquam tamen solet hoc quoque esse artis genus, ut quaedam in actione dissimulata subito in altercando proferantur; est inopinatis eruptionibus aut incursioni ex insidiis factae simillimum. id autem tum faciendum, cum est aliquid, cui responderi non statim possit, potuerit autem, si tempus ad disponendum fuisset. nam quod fideliter firmum est a primis statim actionibus arripere optimum est, quo saepius diutiusque
Abbreviated transcription (Latin):
iracundiȩ careat. nullus enim rationi magis obstat affectus
et ferc ex̃ causam et plerũq deformia cõuitia facere de mereri
cogit. et ip̃os non nũꝗ̃ iudices incitat melior moderatio ac
non nũꝗͣ etiam patientia neq enim refutanda tantũ quȩ ex
contrario dicunt᷑: sed contẽneda eleuanda ridenda sunt.
N ec usquam plus loci recipit urbanitas odium mordet et pudo
contra turbantes audendum et impudẽtiȩ fortit᷑ resistendũ
S unt enim quidã preduri in hoc oris ut obstrepant ingenti
clamore & medios sormones intercipiãt et omnia ĩ tumultũ
confundãt. quos ut nõ imitari sicanit᷑ propulfare oportebit
et ip̃oꝵ improbitas retundenda et iudices uel presidentes
magrãtus appellandi freq̃nt᷑ ut loq̃ndi uices seruentur. nõ
est res animi iacentis et mollis supra modum frontis fallitq
uerum quod probitas uocatur quȩ est imbeccillitas. ualet au¬

Expanded text:
iracundiae careat; nullus enim rationi magis obstat adfectus iracundiae careat; nullus enim rationi magis obstat adfectus et fert extra causam plerumque et deformia convicia facere ac mereri cogit et in ipsos nonnunquam iudices incitat. melior moderatio ac nonnunquam etiam patientia. neque enim refutanda tantum quae ex contrario dicuntur, sed contemnenda, elevanda, ridenda sunt; nec usquam plus loci recipit urbanitas. hoc , dum ordo est et pudor; contra turbantes audendum et impudentiae fortiter resistendum. sunt enim quidam praeduri in hoc oris, ut obstrepant ingenti clamore et medios sermones intercipiant et omnia tumultu confundant, quos ut non imitari sic acriter propulsare oportebit, et ipsorum improbitatem retundendo, et iudices vel praesidentes magistratus appellando frequentius, ut loquendi vices serventur. Non est res animi iacentis et mollis supra modum frontis, fallitque plerumque, quod probitas vocatur, quae est imbecillitas. valet au
Abbreviated transcription (Latin):
sunt minores. In publias certe iudiciis uoꝵ ila p̃conis p̃ter
patronos ip̃m qui egerit citat. opus est igitur ĩ primis
ingenio ueloci ac mobili animo pñti et acri. nõ enĩ co¬
gitandum sed dicendum statim est et prope sub cona¬
tu aduersarii manus exigenda. Q uare cum ĩ omni par¬
te huiusce officii plurimum facit totas nõ diligenter mõ
sed ẽt̃ familiarit᷑ nos nosse causas tũ in altercatione max̃
netessariũ est omniũ ꝑsonarũ instrumtoꝵ. tempoꝵ. locoꝵ
hr̃e notitiam. Alioꝗn et tacendum ergo: sepe et aliis sub¬
iicientibus plerũq aũt studio loquẽdi fatue modo accedẽ¬
dum. Quod nunꝗ̃ accidit in nr̃a credulitate aliena studia
erubescamus. neq tantum his ip̃is monitoribus clarescit
ira ꝑcitos exclamantes ut iudex audiat. contrarium
id esse quod moneat᷑ sciatq ille ꝗ pronũtiaturus est
in causa malum quod tacetur. quare bonus altercator uitio

Expanded text:
sunt minores. In publicis certe iudiciis vox illa praeconis praeter sunt minores. In publicis certe iudiciis vox illa praeconis praeter patronos ipsum, qui egerit, citat. opus est igitur inprimis ingenio veloci ac mobili, animo praesenti et acri. Non enim cogitandum, sed dicendum statim est et prope sub conatu adversarii manus exigenda. Quare cum in omni parte huiusce officii plurimum facit, totas non diligenter modo sed etiam familiariter nosse causas, tum in altercatione maxime necessarium est, omnium personarum, instrumentorum, temporum, locorum habere notitiam; alioqui et tacendum erit saepe et aliis subiicientibus plerumque autem studio loquendi fatue modo accedendum; quo nonnunquam accidit, ut nostra credulitate aliena stultitia erubescamus. neque tantum cum his ipsis monitoribus clam res erit ira percitos exclamantes, ut iudex audiat contrarium id esse, quod admoneatur, sciatque ille, qui pronuntiaturus est in causa, malum quod tacetur. Quare bonus altercator vitio
Abbreviated transcription (Latin):
collioit᷑ ita in is causis quȩ sunt freqͥncissime quȩ ued
solis ex̃ arten probationibus uel mixtis continentur upri¬
ma in hac parte dimicatio. nec alibi dixeris magis mĩ¬
prone pugnari Nam et firmissima queq memoriȩ uidicis
incalcanda sunt. et prestandum ꝗquid in actione proni¬
simus ⁊ resellnda mendacia. Nusquam est deniꝙ q̃ pogno¬
scit intentior. nec ĩmerito quidam quanq̃ in dicendoꝰ me¬
dioores hac tam̃ alcerc̃adi prestantia meruerũt᷑ nome
patronoꝵ. At quidam litigatoribus suis illum modo am¬
bitiosum declamandi sudorem p̃stitisse contẽti cũ curba
laudantium destituũt subsellia: pugnãq illan decretoriã
imꝑitis ac sepe pullatȩ turhȩ relinquũt Itaq uideas alio
plerũq insidiis priuatis ad actiones uocari alios ad proba¬
tiones. Que si diuidenda sunt officia. hoc certe magis
necessarium pudendumq dictu si plus litigantibus pro¬

Expanded text:
colligitur, ita in iis causis, quae sunt frequentissimae, quae vel colligitur, ita in iis causis, quae sunt frequentissimae, quae vel solis extra artem probationibus vel mixtis continentur, asperrima in hac parte dimicatio est, nec alibi dixeris magis mucrone pugnari. nam et firmissima quaeque memoriae iudicis inculcanda sunt et praestandum quidquid in actione promisimus et refellenda mendacia. nusquam est denique qui cognoscit intentior. nec immerito quidam quanquam in dicendo mediocres hac tamen altercandi praestantia meruerunt nomen patronorum. At quidam litigatoribus suis illum modo ambitiosum declamandi sudorem praestitisse contenti cum turba laudantium destituunt subsellia pugnamque illam decretoriam imperitis ac saepe pullatae turbae relinquunt. itaque videas alios plerumque iudiciis privatis ad actiones advocari alios ad probationem. quae si dividenda sunt officia, hoc certe magis necessarium est, pudendumque dictu, si plus litigantibus pro
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse ideo relinq̃rum. quia satis aliis preceptis ĩ hanc
quoq uidebatur eẽ ꝑspectum. Constat enim aut intetione
aut depulsione de quibus satis traditũ est. ꝗa quicꝗd
ĩ actione perpetua circa probationes utile est. id et in
hac breui atq concisa prosit necesse est. neq alia dic̃ũt᷑
in altercatione sed aliter aut interrogando aut ũdendo
Cuius rei fere omnis obseruatio ĩ illo testiũ loco excussa nobis
est. Tamen quia latius hoc opus aggressi sumus neq ꝑfec¬
tus orator sine hac uirtute dici potest paululũ impen¬
damus huic quoq peculiari oꝑt. quȩ quiđ in quibusdã
causis aduictoriã uel plurimũ ualet. Nam ut in qua¬
litate generali in qua recte ne factum quid an contra sit
queritur. perpetua dominatur oratio: et questionem fini¬
tionis actione plerũq satis explicant. et omnia pene in
quibus de facto constat aut coiectura artificiali ront

Expanded text:
fortasse ideo reliquerunt, quia satis ceteris praeceptis in hanc fortasse ideo reliquerunt, quia satis ceteris praeceptis in hanc quoque videbatur esse prospectum. constat enim ex intentione ac depulsione, de quibus satis traditum est; quia, quidquid in actione perpetua circa probationes utile est, idem in hac brevi atque concisa prosit necesse est. neque alia dicuntur in altercatione, sed aliter, aut interrogando aut respondendo. cuius rei fere omnis observatio in illo testium loco excussa nobis est. tamen quia latius hoc opus aggressi sumus neque perfectus orator sine hac virtute dici potest, paululum impendamus huic quoque peculiaris operae, quae quidem in quibusdam causis ad victoriam vel plurimum valet. nam ut in qualitate generali, in qua rectene factum quid an contra sit quaeritur, perpetua dominatur oratio, et quaestionem finitionis actiones plerumque satis explicant et omnia paene, in quibus de facto constat aut coniectura artificiali ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipo dictũ fusset quod posset inter ricicula numerari
et illud quod citero corellie scripsit rationẽ reddẽs cur
illa .c. cȩsaris tempora tam patient᷑ colerare: hec aut aĩo
catonis ferenda sunt aut ciceronis stomacho. Stomachus
enim ille ht̃ aliquid ioco simile. hec que mouenda dissi¬
mulanda mihi non fuerunt. in quibus ut erraueñ legẽ¬
tes tam̃ non decepi. indicata diuersa opinione quam
sequi magis probantibus liberum est. De Altercatione.¬
deri inchoanda cũ omnia quȩ ad tontinuã oratio¬
nem ꝑtinẽt ꝑegissem. nam est usus eius ordine ultimus
sed cum sit posita in sola ĩuentione neq habere disposi¬
tionem possit nec elocutionis ornam̃ta magnoꝑe desider&
aut circa memoriã et pronũtiationẽ laboret prius q̃
secundam quinq partium hanc quȩ tota ex prima pend&
tractaturus non alieno loco uideor quam scriptores alii

Expanded text:
ab ipso dictum fuisset, quod posset inter ridicula numerari. ab ipso dictum fuisset, quod posset inter ridicula numerari. etiam illud, quod Cicero Caerelliae scripsit reddens rationem, cur illa C. Caesaris tempora tam patienter toleraret, haec aut animo Catonis ferenda sunt aut Ciceronis stomacho; stomachus enim ille habet aliquid ioco simile. haec , quae movebant, dissimulanda mihi non fuerunt; in quibus ut erraverim, legentes tamen non decepi, indicata et diverse opinione, quam sequi magis probantibus liberum est. altercationtunc inchoanda, cum omnia, quae ad continuam orationem pertinent, peregissem, nam est usus eius ordine ultimus; sed, cum sit posita in sola inventione neque habere dispositionem possit nec elocutionis ornamenta magnopere desideret aut circa memoriam et pronuntiationem laboret, prius quam secundam quinque partium, hanc quae tota ex prima pendet tractaturus non alieno loco videor; quam scriptores alii
Abbreviated transcription (Latin):
ciceronis quod pro ligario apud cȩlarem. Qui nihil soles obili¬
usci nisi iniurias et cõtumeliosi quod actico de pompeio et
cesare habeo quem fugiam quem sequar nõ habeo et medis
cidere forti uiro posse nec ĩmaturã consulari nec mistram
sapienti. quȩ oĩa sunt optime dicta Sed cur prognie nom̃e
urbanitatis accipiant non uideo ꝙ si nõ totus ut mihi iudet
orationis color meretur. sed et̃ singulis dictis tribuendũ est
illa potius urbe ex serio dixerim quȩ sunt gnis eiusdem quȩ
ridicula dicunt᷑ et tñ ridicula nõ sunt. depollione asinio
seris iocis q parit᷑ accõmodato dictũ est eẽ eum omnium
horarũ et de actore facile diaente ex tempore ingenium
eum ĩ numato habere. et pompeii quod refert marsus ĩ cice¬
ronem diffidentem partibus transi ad cesarẽ me timebis
Erat enim si de re minore aut alio animo aut deniq iam

Expanded text:
Ciceronis pro Ligario apud Caesarem, qui nihil soles obliviCiceronis pro Ligario apud Caesarem, qui nihil soles oblivisci nisi iniurias; et contumeliosi, quod Attico scripsit de Pompeio et Caesare, habeo , quem fugiam; quem sequar, non habeo; et mediicidere viro forti posse nec inmaturam consulari neque miseram sapienti. quae omnia sunt optime dicta; sed cur proprie nomen urbanitatis accipiant, non video. quod si non totius, ut mihi videtur, orationis color meretur, sed etiam singulis dictis tribuendum est, illa potius urbana dixerim, quae sunt generis eiusdem, quo ridicula dicuntur et tamen ridicula non sunt, ut de Pollione Asinio seriis iocisque pariter accommodato dictum est esse eum omnium horarum; et de actore facile dicente ex tempore, ingenium eum in numerato habere; etiam Pompeii, quod refert Marsus, in Ciceronem diffidentem partibus, transi ad Caesarem, me timebis. erat enim, si de re minore aut alio animo aut denique non
Abbreviated transcription (Latin):
conuiue iem in concionibus omni deniq loco ndicule cõmodes¬
naetones susere que unq hec faciet orator: Quos s reci pimaa
fminons quicquid benedicetur et urbani dicti nom accpnit
Ceterum ili ꝗ hoc proposuorat consentanta fuit illa adiuiso pt dic¬
torum urbanoꝵ alia seria alia iocosa. alia media faceret dã
caden est omniũ benedictoꝵ uerum mibi et iocosa quecdam
uilentur posse non satis urbane referis. Nam meo quedlear
iudicio illa est urbanitas in qua nihil ab sonum nihis ugr este
nibil inconditũ nibil pcgrinũ neq sensu neque uerbis neg
pre gestu ue possit deprehendi: ut nõtam sit in singulis dic¬
tis ꝗ initoto colore dicendi qualis apud grģcos acticisimos ile
reddens athenaꝵ proprium saporem Ne tam̃ uidiciũ marsi
hoĩs eruditissimi suptraham. Seria partit̃ intria genera
hononficũ contumeliosum mediũ et honorifici ponit ex ẽplũ

Expanded text:
conviviis, item in contionibus, omni denique loco ridicule commodeconviviis, item in contionibus, omni denique loco ridicule commodeet. risus erunt, quicunque haec faciet orator. quas si recipimus finitiones, quidquid bene dicetur, et urbane dicti nomen accipiet. ceterum illi, qui hoc proposuerat, consentanea fuit illa divisio, ut dictorum urbanorum alia seria, alia iocosa, alia media faceret. nam est eadem omnium bene dictorum. verum mihi etiam iocosa quaedam videntur posse in non satis urbana referri. nam meo quidem indicio illa est urbanitas, in qua nihil absonum, nihil agreste, nihil inconditum, nihil peregrinum neque sensu neque verbis neque ore gestuve possit deprehendi; ut non tam sit in singulis dictis quam in toto colore dicendi, qualis apud Graecos ἀττικισμὸς ille reddens Athenarum proprium saporem. ne tamen iudicium Marsi, hominis eruditissimi, subtraham, seria partitur in tria genera, honorificum, contumeliosum, medium. et honorifici ponit exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
bana. sed risum tam̃ non hnt. neque enim ei de risu sed de
urbanitate est opus institutũ. quam propria tẽ nr̃e ciuitatis
et sero sic intelligi ceptam postquam urbis appellationem et¬
si nomen propriũ non adiiceretur romam tamẽ accipi sit re¬
ceptum eamq finit urbanitas est uirtus quedam in breue
dictum coacta et apta ad delectandos mouendosꝗ homines
in omnem affectũ maxime idonea: ad resistendum uel
lacessendum prout queq res ac ꝓsona desiderat cui sibreui¬
tatis exceptionẽ detraxeris omnis orationis uirtutes cõple¬
xa sit nam sicut ista rebus et ꝑsonis et quod inuerisq oportait
dicere ꝑfectȩ eloquentiȩ est. Cur aũt breuẽ eẽ eam uolu¬
erit nescio quid At quam ĩ eodem libro dicat fuisse ꝙ in
multis narrandi urbanitatem paulo post ita finit catonis
ut ait opimonem secutus. Urbanus homo erit cuius multa
bene dicta responsaq erunt: et qui insermonibus circulis

Expanded text:
bana sed risum tamen non habent. neque enim ei de risu sed de bana sed risum tamen non habent. neque enim ei de risu sed de urbanitate est opus institutum, quam propriam esse nostrae civitatis et sero sic intelligi coeptam, postquam Urbis appellatione, etiamsi nomen proprium non adiiceretur, Romam tamen accipi sit receptum. eamque sic finit: urbanitas est virtus quaedam in breve dictum coacta et apta ad delectandos mouendosque homines in omnem adfectum animi, maxime idonea ad resistendum vel lacessendum, prout quaeque res aut persona desiderat. cui si brevitatis exceptionem detraxeris, omnes orationis virtutes complexa sit. nam si constat rebus et personis, quod in utrisque oporteat dicere perfectae eloquentiae est. cur autem brevem esse eam voluerit, nescio, cum idem atque in eodem libro dicat fuisse in multis narrandi urbanitatem. paulo post ita finit, Catonis ut ait opinionem secutus, urbanus homo erit, cuius multa bene dicta responsaque erunt, et qui in sermonibus, circulis,