comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pud gentiles. Siquidẽ ⁊ iob moysi tempo¬
rib adequatꝰ ex ametro. uersu dactilico spõ¬
deoq decurrit. Et hunc apd̃ grecos ethe¬
suis milesius fert᷑ primꝰ ⁊ posuisse. uel ut
alii putant fercides sirus. Quod metrũ
ante omerũ phitiũ dicũt: post omerũ
catum uolunt eo ꝙ hoc gene̾ metri ora-¬
cula. appollinis st̃ edita: nam cũ ĩ parnaso
phitonem serpentẽ in uindictã paras
sagitis insequeret᷑. Accole delafi poc
ullũ metro ortati st̃ dicentes: ut ait terrẽ
o eiusdem carminis conueniat miseris.
Terentius hos elegos dice solet quod elau
sula. Talis tristib. ut tradũt aptior esset
modis. Hic autẽ uix om̃ino ꝯstat a quo
sit inuentꝰ nisi qr apud nos Ennius eo pͥor
usus est. Nam apud grecos sic adhuc lex
gramaticoꝵ pendet. Ut sub iudice. idest in¬
uentore res religata sit. Nam quidam eoꝵ
colofoniũ quẽdam. quidam eẽ archiloicum
auctorẽ atq inuentorẽ uolunt. Pucolicum.

Expanded text:
pud gentiles. Siquidem et Job, Moysi tempopud gentiles. Siquidem et Job, Moysi temporibus adaequatus, hexametro versu, dactylo spondeoque decurrit. 12. Hoc apud Graecos Hecataeus Milesius fertur primus composuisse; vel, ut alii putant, Pherecydes Syrius, quod metrum ante Homerum Pythium dictum est, post Homerum catum volunt eo, quod hoc genere metri oracula Apollinis sint edita. Nam cum in Parnaso Pythonem serpentem in vindictam matris sagittis insequeretur, accolae Delphici hoc illum metro hortati sunt, dicentes, ut ait Terentio eiusdem carminis conveniat miseris. Terentisula talis tristibus, ut tradunt, aptior esset modis. Hic autem vix omnino constat a quo sit inventus, nisi quia apud nos Ennius eum prior usus est. Nam apud Graecos sic adhuc lis Grammaticorum pendet, ut sub iudice res relegata sit. Nam quidam eorum Colophonium quendam, quidam Archilochum auctorem atque inventorem volunt. Bucolicum,
Abbreviated transcription (Latin):
tõe. Nam carceris pronũtiatio est. iactat.
⁊ aula. yroniã est. ⁊ totũ ꝑ ꝯtͣriam ꝓnũtia¬
toẽm annuntiat᷑. ꝑ yronie speciem que uel¬
laudando deridet. Antifrasis est sermo eatͣ¬
rio intelligendus. ut lucꝰ qr caret luce per
nimiam nemoꝵ umbram. ⁊ manes id est
mites ⁊ modesti. cum sint t̾ribiles ⁊ ĩma¬
nes. ⁊ parcas ⁊ eumenides furie ꝙ nulli
parcant ł bñfaciunt. Hoc tropo idest par¬

Expanded text:
tione. Nam carcer pronuntiatio est: iactet tione. Nam carcer pronuntiatio est: iactet et aula ironia est; et totun per contrariam pronuntiationem adnuntiatur laudando deridet. 24. Antiphrasis est sermo e contrario intelligendus, ut lucus, quia caret luce per nimiam nemorum umbram: et manes, id est, mites, et modesti, cum sint terribiles et immanes; et Parcae et Eumenides Furiae, quod nulli parcant, vel benefaciant. Hoc tropo, et na
Abbreviated transcription (Latin):
ter fluctus aꝑit. Hoc enim mͦ ult᷑ fidem
aliquid augetur: nec tm̃ a tramite signifi¬
cande ueritatis errat᷑. qmͣuis u̾ba que in¬
dicant᷑ excedant ut uoluntas loquentis
non fallentis appareat. quo tropo ñ solum
auget᷑ aliquid. s ⁊ minuit᷑. augetur ut
uelocior euro: minuit᷑ ut mollior pluma.
durior saxo. Allegoria alieniloqͥũ ẽ : aliud
ces belli puniti uł tria bella punica signi¬
ficant᷑: ⁊ in bucolicis. aurea mala decem
misi. idest augusto .x. misi eglogas pasto¬
rum. Huius tropi plures st̃ species. ex qͥ¬
bus eminent.uii. yronia. antifrasis. enig¬
ma. carientismos. paroemia. sartasmos.
antismos. Yronia est sententia per pronũ¬
tiatõem atrarium habens intellectũ. Hoc
enim tropo callide aut ꝑ accusatõem aut
per insultationem aliquid dr᷑ ut est illd̾.
eosiuent clauso uentoꝵ cart̾e regnet. ⁊ qͦ-¬
mͦ aula si carcer est: soluit᷑ enim pronũtia¬

Expanded text:
ter fluctus aperit. Hoc enim modo ultra fidem ter fluctus aperit. Hoc enim modo ultra fidem aliquid augetur, nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quamvis verba quae indicantur excedant, ut voluntas loquentis, non fallentis appareat. Quo tropo non solum augetur aliquid, sed et minuitur: augetur, ut 'velocior Euro': minuitur, ut 'mollior pluma', 'durior saxo'. Allegoria est alieniloquium. Aliud ces belli Punici, vel tria bella Punica significantur. Et in Bucolicis 3, 71: Aurea mala decem misi, id est ad Augustum decem eglogas pastorum. Huius tropi plures sunt species, ex quibus eminent septem: ironia, antiphrasis, aenigma, charientismos, paroemia, sarcasmos, astysmos. Ironia est sententia per pronuntiationem contrarium habens intellectum. Hoc enim tropo callide aut per accusationem, aut per insultationem aliquid dicitur, ut est ilAeolus, et clauso ventorum carcere regnet. Et quomodo aula, si carcer est? Solvitur enim pronuntia
Abbreviated transcription (Latin):
Anastrofe. ysteroproteron. parentesis.
themesis. sinthesis. Anastrofe ũboꝵ ordo
p̾posterus ut littora cicum. pro circũ lito¬
ra. ystõpteron sententia ordine ꝯmutata.
uenit. antea enim ad equora uenit. ⁊ sic
tetigit fluctꝰ. Parentesis ẽ. ubi interponi¬
mꝰ sententiam nrãm qua ex medio remota
patrius ꝯsistere mentẽ. passus amor rapi¬
dum ad naues ꝑmittit achaten. est enim
ordo eneas rapidum p̾mittit achaten. Nã
illud in mediũ parentesis ẽ. Temesis est.
diendi extrema cupido est certa sequi q̃ rebus¬
sit fortuna uidetis qr om̃s excessere aditis
arisq relictis. diis quib imꝑium hoc ste¬
terat succurritis urbi m̃cense: moriamur
⁊ in media arma ruamꝰ. Ordo talis est. iuue¬
nes fortissima pectora frustra succurritis ur¬
bi incense qr excesserunt dii: unde si uobis
cupido certa est me sequi audentẽ extrema
ruamꝰ in media arma ⁊ moriam̃. Yꝑbole
est excelsitas fidem excedens ult᷑ ꝙ creden

Expanded text:
anastrophe, hysteron proteron, parenthesis, anastrophe, hysteron proteron, parenthesis, tmesis, synthesis. Anastrophe est verborum ordo praeposterus, ut: 'litora circum', pro 'circum litora'. Hysteron proteron sententia ordine mutata utvenit. Antea enim ad aequora venit, et sic tetigit fluctus. Parenthesis, ubi interponimus sententiam nostram, qua ex medio remota patrius consistere mentem passus amor rapidum ad naves praemittit Achaten. Est enim ordo: Aeneas rapidum praemittit Achaten. Nam illud in medio parenthesis est. Tmesis est sdendi extrema cupido est certa sequi, quae sit rebus fortuna videtis. Excessere omnes aditis arisque relictis dii, quibus inperium hoc steterat; succurritis urbi incensae; moriamur et in media arma ruamus. Ordo talis est: 'Iuvenes fortissima pectora, frustra succurritis urbi incensae, quia excesserunt dii. Unde si vobis cupido certa est me sequi audentem extrema, ruamus in media arma et moriamur'. Hyperbole est excelsitas fidem excedens ultra quam cre
Abbreviated transcription (Latin):
pis ł uituꝑamꝰ aliquẽ. ł ostendimꝰ. ł laudamꝰ.
Sinecdoche est ꝯceptio cum a parte totũ. aut
toto pars intelligit᷑. eo enĩ ⁊ ꝑ speciem ge¬
nus. ⁊ ꝑ genꝰ species demonstrat᷑. s species
frigidus annꝰ trans pontũ fugat. Nõ enĩm
totus annꝰ frigidꝰ est. s pars anni idest hi
s nauis. ⁊ ñ nauis. s qui iñ ea st̾ ⁊ ñ om̃s.
sed unꝰ flãmas extollit. Onomatopegia est
nomen adfictum. ad imitandũ sonũ uocis
ꝓfuse. ut stridor ualuarum. ħinnit equoꝵ:
mugitus boum. balatꝰ ouiũ. Perifrasis ẽ.
cirtumloqͥum dum res una plurimis uerbis
ficauit enim per copulationẽ u̾boꝵ unam
rem. ħ ẽ uiuit. hic aut̃ tropꝰ geminꝰ est.
Nam aut u̾itatẽ splendide producit: aut
linquens aurora cubile. Uult enim dicere
tat obscenitatẽ: et decent̾ ostendit concubi¬
tum. Yberbaton transcensio cũ u̾bum aut
sententia ordine ꝯmutat᷑. Huiꝰ species .u.

Expanded text:
pis vel vituperamus aliquem, vel ostendimus, vel laudamus. pis vel vituperamus aliquem, vel ostendimus, vel laudamus. Synecdoche est conceptio, cum a parte totum, vel a toto pars intellegitur. Eo enim et per speciem genus, et per genus species demonstratur sed species frigidus annus pontum fugat. Non enim totus annus frigidus est, sed pars anni, id est hsed navis, et non navis, sed qui in ea, et non omnes, sed unus flammas extulit. Onomatopoeia est nomen adfictum ad imitandum sonum vocis confusae, ut 'stridor valvarum', 'hinnitus equorum', 'mugitus boum', 'balatus ovium'. Periphrasis est circumloquium, dum res una plurimis verbis ficavit enim per copulationem verborum unam rem, hoc est vivit. Hic autem tropus geminus est. Nam aut veritatem splendide producit, aut as Tithoni croceum linquens Aurora cubile. Vult enim dicere: tat obscenitatem et decenter ostendit concubitum. Hyperbaton transcensio, cum verbum aut sententia ordine commutatur. Huius species quinque:
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ ex una litt̾a inchoantiũ qͣle est apud en
nium. O tite tute tanti tͥanta tiranne tuli¬
sti. S bene hoc tempat uirgilius. dum ñ toto
u̾su utit᷑ hac figura. Et. ennꝰ. s nũc m̃ p̾cipio
in medio ut queq lacꝰ late liquidꝰ quoq asꝑa
S neq currentem neq sed cognoscit euntẽ
tollentemq manũ saxũq in mane mouẽtẽ.
homoenteleoton ẽ. cũ uno mͦ płima ũba fini¬
unt᷑: ut abiit abscessit. euasit. erumpit.
Poliptoton est. cũ diu̾sis casib sententia ua¬
nat᷑: ut. Ex nichlo nichilũ ad nichilũ nil
marce tabellas. Yrmos est. sententia ⁊tinua-¬
te oratõis tenorẽ suũ usq ad ultimũ seruans:
disq atrum nemꝰ inminet umbris. Polisin¬
theton ẽ. dictio multis concatenata ⁊iunctio¬
canem habuit. Dyaliton ł asintheton. ẽ figa
que eꝯtrario sine ꝯiunctionib solute ac sim¬
plicit̾ effert᷑: ut uenimꝰ. uidimꝰ. placuit. An¬

Expanded text:
borum ex una littera inchoantium, quale est apud Ennborum ex una littera inchoantium, quale est apud Ennium Ann. 109: O Tite tute Tati tibi tanta tyranne tulisti. Sed bene hoc temperat Virgilius, dum non toto versu utitur hanc figuram, ut Ennius, sed nunc in principio in medio, ut: Quaeque lacus late liquidos, quaeque aspera Sed neque currentem se, nec cognoscit euntem, Tollentemque manus, saxumque immane moventem. 16. Homoteleuton est, cum uno modo verba plurima finiuntur: ut abiit, abscessit, evasit, erupit. 17. Polyptoton est, cum diversis casibus sententia variatur, ut: Ex nihilo nihilum, ad nihilum nil Marce, tabellas. 18. Hirmos est sententia continuatae orationis tenorem suum, usque ad ultimum servans, tique atrum nemus imminet umbra. 19. Polysyntheton est dictio multis concatenata conjunctiocanem. Dialyton vel asyntheton est figura, quae e contrario sine coniunctionibus solute ac simpliciter effertur, ut: 'Venimus, vidimus, placuit'. An
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemasse. Anadiplosis est qñ ab eodem
u̾bo quo prior u̾sus finiuit. sequens uersus ĩ¬
cipit ut est illd̾. Certent ⁊ cignis ulule sit¬
tͣytirꝰ orfeus. Orfeus in siluis int̾ delphinas
orion. Anafora est repetitio eiusdem u̾bi per¬
incensa tua que arma secuti .s. sumꝰ. Nos tu¬
midũ sub te permensi classib equor. Epa¬
nafora. ẽ in uno u̾su per pͥncipia sensuum
trea te fo cinins unda te liquidi fleuere lacus.
Epizeusis ẽ. in uno sensu ⁊geminatio u̾bi¬
ut sic sit uuiat me ire per umbras. Epana¬
lempsis est sermonis iñ pͥncipio u̾sus positi
eiusdem iñ fine replicatio: ut est ilłd. crescit
nomosia. ẽ in significatõe diu̾sa dictio pene
ip̃a: ut ilło. abire an obire te ꝯuenit: idest
exulem fieri an mori. Scesisonomaton mul¬
titudo nominũ ⁊iunctoꝵ quodam ambitu
copulata: ut nubila est nix. gͣndo. ꝓcelle. ful¬
mina uenti. Paranomeon est multitudo uer¬

Expanded text:
blasphemasse. Anadiplosis est, quando ab eodem blasphemasse. Anadiplosis est, quando ab eodem verbo quo prior versus finivit, sequens versus incipit, ut est illud Tityrus Orpheus, Orpheus in silvis, inter delphinas Orion. incensa tuaque arma secuti, nos tumidum sub te permensi classibus aequor. Epanaphora est in uno versu per principia sensuum trea te Focinus unda, te liquidi flevere lacus. Epizeuxis in uno sensu congeminatio verbi sic iuvat ire per umbras. Epanalempsis est sermonis in principio versus positi eiusdem in fine replicatio, ut est illud Juven. nomasia est in significatione diversa dictio pene ipsa, ut illud: 'Abire an obire te convenit?' id est exulem fieri, an mori. Schesis onomaton multitudo nominum coniunctorum quodam ambitu copulata, ut: Nubila, nix, grando, procellae, fulmina, venti. Paromoeon est multitudo ver
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ea reges iñgenti mole. ⁊ statim adicere
qd̾ prosequit᷑. piocedunt ex castris deĩde dicẽ
latmꝰ. ⁊ cet̾a. Es fcã est pro ornam̃to p̾sũp¬
tiõ rei. ⁊ qui sequi debuerant reges int̾positi
sunt in .uii. u̾sib: ⁊ postea additũ ẽ. proce¬
dunt e castris. Inde p̾sumptio qr anteposita
sunt que sequi debuerunt. geuma ẽ clau¬
sula cum plures sensus uno u̾bo claudũt᷑.
que fit trib modis. nam aut in pͥmo aut¬
amicos. u̾itas odium parit. Ypozeusis. figã
suꝑiori ꝯtraria. ubi. in singłis sensib ꝓpria
dissimilib clausulis. aut pluralis dictio sin¬
enim st̃ dixit. hic debuit dicere est ⁊ p̾ssi
copia lactis. Fit aut̃ silempsis ñ solũ ꝑ par¬
tes orat̃. s ⁊ per accidentia partib orat᷑. Nã
ubi ⁊ pro multis unꝰ. ⁊ pro uno młti ponũ¬
tur: silempsis est. Pro multis unꝰ. ut ẽ i̾.
multis militib. Item pro uno multi. ut m̃

Expanded text:
'Interea reges ingenti mole', et statim adicere, 'Interea reges ingenti mole', et statim adicere, quod sequitur: 'procedunt castris', deinde dicere: 'Latinus', etc.; sed facta est pro ornamento praesumptio rei, et qui sequi debuerunt reges interpositi sunt in septem versibus, et postea additum est: 'Procedunt castris'. Inde et praesumptio, quia anteposita sunt quae sequi debuerunt. Zeugma est clausula, quum plures sensus uno verbo clauduntur, quae fit tribus modis. Nam aut in pamicos, veritas odium parit. Hypozeuxis est figura superiori contraria, ubi in singulis sensibus propria dissimilibus clausulis aut pluralis dictio sinenim 'sunt' dixit. Hic debuit dicere: 'est et pressi copia lactis' Fit autem Syllempsis non solum per partes orationis, sed et per accidentia partibus. Nam ubi et pro multis unus et pro uno multi ponuntur, Syllempsis est. Pro multis unus, ut est ilmultis militibus. Item pro uno multi, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
Silempsis. collisio consonantiũ cum uoca¬
Antichesis est ccͣ positio lite pro alia lit¬
tera: ut impete ꝓ impetu. ⁊ olli pro illi. Me¬
Inter barbarismũ ⁊ figuras ħ intest latinã
⁊ ꝑfectam locutionẽ. methaplasmũ ẽẽ: qui
in uno sermone uiciosus fit ratione. Item
int̾ soloetismũ ⁊ scema. idest perfectam sermo¬
num ꝯnexionem figura est que fit iu ꝯtextu
sermonum ratione uiciosa. ergo metaplasmi
et scemata media st̃: ⁊ discernunt᷑ peritia et
⁊ sententiis per uarias dictionũ formas ꝓpt̾
eloquii ornamentũ. hee dum multe sint: apd̾
gramaticos inueniunt᷑ iste. Prolempsis est
p̃sumptio ubi ea q̃ sequi debent: anteponũt᷑
tib sex radii fulgentia cingunt. Solis au̾i spe¬
ci m̃bigis it turnus in albis. Bina manu
lato crispans astilia ferro. Hinc pat̾ eneas
romane sticpis origo. Si dedero flagrans di¬
peo ⁊ celestib armis. Et iuxta ascanius ma¬
gna spes alt̾a rome. Debuit enim sic dicẽ.

Expanded text:
ipsis, collisio consonantium cum vocaAntithesis, contrapositio litterae pro alia littera, ut 'inpete' pro 'impetu', 'olli' pro 'illi'. MeInter barbarismum et figuras, hoc est Latinam et perfectam elocutionem, metaplasmum esse, qui in uno sermone fit oratione vitiosus. Item inter soloecismum et schema, id est perfectam sermonum conexionem, figura est, quae fit contextu sermonum oratione vitiosa. Ergo metaplasmi et schemata media sunt et discernuntur peritia et t in verbis vel sententiis per varias dictionum formas propter eloquii ornamentum. Haec dum multae sint apud Grammaticos, istae inveniuntur. Prolempsis est praesumptio, ubi ea, quae sequi debent, anteponunturti bis sex radii fulgentia cingunt, Solis avi specimen; bigis it Turnus in albis, bina manu lato crispans hastilia ferro; hinc pater Aeneas, Romanae stirpis origo, sidereo flagrans clipeo et caelestibus armis, et iuxta Ascanius, mae Latinus. Debuit enim sic dicere:
Abbreviated transcription (Latin):
nim sapientes p̾terita hominũ gesta ad insti¬
tutionẽ presentium hystoriis indiderũt. Siqͥ¬
temꝑoꝵ annoꝵq supputatio ꝯp̾henditur.
⁊ ꝑ ꝯsulũ regũq successum multa necessa
epimeris namq appellat᷑ uniꝰ diei gestio:
ħ apud nos diurnũ uocat᷑. Nã quod latimi di¬
arium ł diurnũ. greci epimerida dicũt. Ra¬
lendaria appellant᷑ que in menses singlõs
degerunt᷑. Annales sunt res singuloꝵ amo¬
rum. queq enim digna memorie domi mi¬
litieq mari ac t̾re ꝑ annos in ꝯmentari¬
is acta st̃. ab anniu̾sariis gestis annales no¬
minauerunt. Hystoria autẽ multoꝵ anno¬
rum uel temporum est quius diligentia an¬
nui ꝯmentarii in libris dilati sunt. Inter
hẏstoriam autẽ ⁊ annales hoc interest. ꝙ hy
rum annoꝵ sunt quos etas nr̃a ñ nouit.
uñ salustiꝰ ex hystorialib. eusebius ⁊ ihe

Expanded text:
nim sapientes praeterita hominum gesta ad instinim sapientes praeterita hominum gesta ad institutionem praesentium historiis indiderunt, siqutemporum annorumque supputatio conprehenditur, et per consulum regumque successum multa neceEphemeris namque appellatur unius diei gestio. Hoc apud nos diarium vocatur. Nam quod Latini diarium, Graeci ephemerida dicunt. 2. Kalendaria appellantur quae in menses singulos digeruntur. 3. Annales sunt res singulorum annorum. Quaecunque enim digna memoriae domi militiaeque, mari ac terra, per annos in commentariis acta sunt, ab anniversariis gestis annales nominaverunt. 4. Historia autem multorum annorum vel temporum est; 75 cujus diligentia annui commentarii in libris delati sunt. Inter historiam autem et annales hoc interest, quod eorum annorum quos aetas nostra non novit. Un
Abbreviated transcription (Latin):
ystoria est narratio rei geste ꝑ qmͣ
ea que in p̾terito gesta st̃ dinoscũt᷑
Dicta autẽ grete hystoria a poto hystorin.
idest aut uidere ł agnoscere. Apud ue¬
teres enim nemo ꝯscribebat hystoriam
nͥ is qui interfuisset ⁊ ea q̃ scribenda eent
uidisset. Melius enim oculis que fiunt
dep̾hendimꝰ qm ea que auditione collegi¬
mꝰ. que enim uident᷑ sine mendatio pro¬
ferunt᷑. Hec disciplina ad gramaticam ꝑ-¬
tinet quia quicquid dignũ memorie ẽ.
litt̾is mandat᷑. Hystorie enim ideo mo¬
numenta dicunt᷑. eo ꝙ memoriam tͥbu¬
ant rerum gestarũ: series autem dicta
ꝑ tñslationẽ a sertis florum inuitẽ cõ
gentiles u̾o primꝰ dares frigius de gre¬
cis et troianis hystoriam edidit. qr in
foliis palmatũ ab eo ꝯscriptam eẽ ferũt.
Dost daretem aut̃ in grecia erodotꝰ hysto¬
riograpħꝰ pͥmꝰ habitꝰ est. post quẽ fercides
claruit hiis temporib quib hesdras legẽ
gentib in hiis que utilia dixerunt. Multi e¬

Expanded text:
storia est narratio rei geste, per quam ea que in preterito gesta sunt, dignoscuntur. Dicta autem historia a potu historin, id est a videre teres enim nemo conscribebat historiam, nisi is qui interfuisset, et ea quae conscribenda essent vidisset. Melius enim oculis quae fiunt deprehendimus, quam quae auditione colligimus. Quae enim videntur, sine mendacio proferuntur. Haec disciplina ad Grammaticam pertinet, quia quidquid dignum memoria est litteris mandatur. Historiae autem ideo monumenta dicuntur, eo quod memoriam tribuant rerum gestarum. Series autem dicta per translationem a sertis florum invicem conpgentiles vero primus Dares Phrygius de Graecis et Troianis historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus historiam primus habitus est. Post quem Pherecydes claruit his temporibus quibus Esdras legem gentibus in his quae utilia dixerunt. Multi e
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ fictam ad id qd̾ agit uerax fignifica¬
no referat᷑. Uñ ⁊ hisopi tales et̃ fabule
ad moꝵ tm̃ẽ relate. Uel sicut in libro ũi¬
beim. E d̾ totũ utiq ad mores fingit᷑ ut ad
rem q̃m̃ intendit᷑ ficta quidẽ narratione. s
ueraci significatõe ueniat᷑. Sic ⁊ demoste¬
nes orator fabula usus est adu̾sus philip¬
pum qui cũ ab atheniensib postularetur
nti dĩ. I. oratores darent᷑. ut discederent.
fuitit ille hinc fabulam quasi suideret
dicens. lupos aliqñ pastorib quoꝵ diligẽ¬
tiam decipere uoluissent suasisse ut mñ
amicicia ⁊uenirent: ea tñ ⁊ditione.
int̾ nos: ut si canes in quib causa iur¬
gioꝵ erat. iuire illis trad̾ent᷑ annuisse pa-¬
stores. ⁊ mn spem securitatis dedisse canes.
quos ouiũ suaꝵ uigilantissimos custodes
habebant: tunc lupi adempta om̃i formi-¬
dine om̃e qd̾ iñ gregib illis erat nõ pro
satietate tm̃: uerum etiam pro libidine

Expanded text:
onem fictam ad id, quod agitur, uerax significaonem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur. Vnde et Esopi tales sunt fabule ad morum finem relate, uel sicut in libro Iudibum; quod totum utique ad mores fingitur ut ad rem, quae intenditur, ficta quidem narratione, sed veraci significatione veniatur. Sic et Demosthenes orator fabulam usus est adversus Philippum, qui cum ab Atheniensibus postularet ut sibi decem oratores darentur, et discederet, finxit ille hanc fabulam qua dissuaderet, dicens lupos aliquando pastoribus, quorum diligentiam decipere voluissent, suasisse ut in amicitiam convenirent, ea tamen condicione, ione, ut si canes, in quibus erat causa iurgiorum, iure illis traderentur: adnuisse pastores et in spem securitatis dedisse canes, quos ovium suarum vigilantissimos custodes habebant. Tunc lupi, adempta omni formidine, omne quod in gregibus illis erat, non pro satietate tantum, verum etiam pro libidine
Abbreviated transcription (Latin):
uoris esse ꝯmertiũ. Eabulas poete quas¬
dam delectandi causa finxerunt: qͣẽ dam
no mnãm perum. non nullas ad mores homi¬
num int̾pretati st̃: delectandi causa fictas
ui eas quas uulgo dicunt. ł quales plau¬
tus ⁊ t̾rentius ꝯposuerunt. Qo natiua
rerũ fabulas fingunt ut uulcanꝰ claudꝰ
cł ꝑ naturam ñqmͣ rectus est ignis: ut
illa triformis bestia pͥma leo. postrema dͭ¬
coimedia ip̃a cimera. idest caprea: etates
hominũ ꝑeam uolentes distiñguere q̃ꝵ
feno ⁊ horrens prim̃a a dolescentia ut leo:
Dimidiũ uite tempus lucidissimũ ut capre¬
A eo ꝙ acutissime uideat: tunc fit senect᷑
casib subiacens infelix ut draco: sic ⁊ epo¬
centauri fabulam eẽ ⁊ fictam. idest hommẽ
equo mix̃tum ad exprimendam humane ui¬
te uelocitatẽ quia ꝯstat ẽẽ equũ uelocissi¬
mũised mores ut apud oratiũ muis loqͥt᷑
muti ⁊ mustela uulpecule: ut ꝑ narrati¬

Expanded text:
uocis esse commercium. Fabulas poete quasuocis esse commercium. Fabulas poete quasdam delectandi causa finxerunt, quasdam ad naturas rerum, nonnullas ad mores hominum interpretati sunt. Delectandi causa fictas ut eas quas uulgo dicunt uel quales Plautus et Terentius composuerunt, ad naturam rerum fabulas fingunt ut Vulcanus claudus, quia per naturam nunquam rectus est ignis, ut illa triformis bestia: Prima leo, postrema draco, media ipsa Chimera, id est caprea, etates hominum per eam uolentes distinguere, quarum ferox est et horrens prima adolescentia ut leo, dimidium uite tempus lucidissimum ut caprea eo quod acutissime uideat, tunc fit senectus casibus subiacens inflexis ut draco, sic et Ippocentauri fabulam esse confictam, id est hominem equo mixtum, ad exprimendam humane uite uelocitatem quia equum constat esse uelocissimum, ad mores ut apud Horacium mus loquitur muri et mustela uulpecule, ut post narrati
Abbreviated transcription (Latin):
i solent qui de carminib homeri seu uir¬
gilii ad ꝓpria oꝑa more centenario ex mul¬
tis binc inde apositis mñ unũ sarcunt cortꝰ
ad facultatem cuiusq matie. Deniq ꝓba
upor adelphi centonem ex uirgilio &e fabri¬
ea mãdi ⁊ eunͣgeliis plenissime. expllt
poniꝰ ex eodẽ poeta int̾ cera stili sui otia
titirem. in xp̃i honorem aposuit similit᷑.
⁊ eneidos. De fabulis.
abulas poete a fando nominauerunt
Que ideo inducte st̾. ut ficto mutoꝵ aĩaliũ
nnt̾ se. colloquio. ymago quedam uite homi¬
num nosceret᷑. Has pͥmus m̃uenisse t̾dit
alemon crotoniensis. Appellant᷑q hulo pice.
Qa is apud figuras in hac repolliuit¬
Sunt autẽ fabule aut hisopice. aut li¬
bistice. hysopice st̃ cum aĩalia bruta inter
se sermocm̃asse fm̃gunt᷑ ł que aiãm nõ
hñt ut urbes. Qelores montes. petre flu¬
mina. Libistice autͫ dum hominũ cum
bestiis aut bestiarũ cum homiib fingit᷑

Expanded text:
ri solent, qui de carminibus Homeri seu Verri solent, qui de carminibus Homeri seu Vergilii ad propria opera more centonario ex multis hinc inde conpositis in unum sarciunt corpus, ad facultatem cuiusque materiae. Denique Proba, uxor Adelphi, centonem ex Vergilio de Fabrica mundi et Evangeliis plenissime expressiponius ex eodem poeta inter cetera stili sui otia Tityrum in Christi honorem conposuit: similiter et de Aeneidos. De fabula . Fabque ideo sunt inducte, ut ficto mutorum animalium inter se colloquio imago quedam uite hominum nosceretur. Has primus inuenisse traditur Alcimon Crotoniensis appellanturque Esopice quia is apud Frigias in hac re poluitSunt autem fabule aut Esopice aut Lybistice. Esopice sunt cum animalia muta inter se sermocinasse finguntur uel que animam non habent ut urbes, arbores, montes, petre, flumina; Lybistice autem dum hominum cum bestiis aut bestiarum cum hominibus fingitur
Abbreviated transcription (Latin):
in fabula. Aiunt .ni. rustici uocem hominẽ
ꝑdere. si eum lupus pͥor uid̾it: unde ⁊ subi¬
to tacenti dicit᷑ istud ꝓu̾bium. lupus in fa¬
bula. Sarcasmos est hostilis inrisio c̃ ama¬
ritudine ut refferes: ergo ħ ⁊ nuntius
ibis pelide genitori. illi mea tristicia facta

Expanded text:
 . aiunt enim rustici uocem hominem perdere, si eum lupus prior uiderit; unde et cum subito tacenti dicitur istud prouerbium: lupus in fabula. 29. Sarcasmos est hostilis irrisio, cum amaritudine, ut: Referes ergo haec, et nuntius ibis Pelidae genitori. Illi mea tristia facta
Abbreviated transcription (Latin):
to lapide procul ferire: hastas pondere li
irtus est immensitas uiriũ: in labo¬
re ⁊ pondere corporis .uii. De luctatõe.
uctatio a laterũ ꝯplexu. uocata. qͥb
cominꝰ certantes innitent: qui gͣca
appellatione athlete uocant᷑.uiii. de palestͣ.¬
ocus aut̃ luctatõis: palestra dr᷑. Pale¬
stram aut̃ a riotoypalesin. idest a mo¬
apud grecos palin uocat᷑. Quidam opinant᷑
artem luctandi ursoꝵ contentõe mõstratã.
Namq int̾ cet̾as feras eos solos ⁊ erigi
congressoᷤᷤ. ⁊ subsidere celit̾ ac reu̾ti. et
mͦ manib temptare inuicem. mͦ aplexu a¬
big̾e sese more luctantiũ. ix. De agone.
ue latini certamina. greci agones
uocant: a frequentia qͣ celebrantur.
Siquidẽ ⁊ omnẽ cetũ atq conuentũ agona
dici. aAlii ꝙ in circulis. ⁊ qͣiͣ agoniis. idest sñ
angulo locis ederent᷑. nuncupatos agonas
de cantandi modulatõe. Trestris quoq belli

Expanded text:
to lapide procul ferire, hastas pondere libto lapide procul ferire, hastas pondere lib virtute. 1. Virtus est immensitas virium in labore et pondere corporis. CAPUT XXIII. De luctatione. 1. Luctatio a laterum complexu vocatur, quibus cominus certantes innitent, qui Graeca appellatione athlete vocantur: locus autem luctationis palestra dicitur. Palestram autem vel apo tis palesi, id est a apud Graecos πάλλειν vocatur. Quidam opinantur artem luctandi ursorum contentione monstratam. Namque inter caeteras feras eos solos, et erigi congressos, et subsidere celeriter, ac reverti, et modo manibus tentare invicem, modo complexu abigere sese more luctantium. CAPUT XXV. De agone. 1. Quae Latini certamina, Graeci ἀγῶνας vocant, a frequentia qua celebrabantur. Siquidem et omnem coetum atque conventum agona dici; alii quod in circulis, et quasi agonis, id est, sine angulo locis, ederentur, nuncupatos agonas de cantandi modulatione, terrestris quoque belli
Abbreviated transcription (Latin):
nasium dr᷑: ubi ex̾cent᷑ athlete. et cursoꝵ
uelocitas comꝓbat᷑. Hinc accidit ut õĩũ
ꝓpe artiũ ex̾citia: gim̃nasia dicant᷑. Antea
enim in locis certantes cincti erant ne nu
darent᷑: ⁊ post relaxato cingulo repente
ꝓstratꝰ exanimatꝰ est quidam cursor. Qͣ¬
re ex ꝯsilii decreto tunc tarcon ipponensis
ut nudi deinceps om̃s ex̾citarent᷑. permisit.
Ex illo gimnasiũ dc̃m: ꝙ iuuenes nudi
ex̾cerent᷑ in campo ubi sola tm̃ ueretundia
oꝑiunt᷑. .ii. De gen̾ib gimnicorum.
eñ̾a gimnicoꝵ qͥnq: idest saltꝰ. cursꝰ.
iactus. uirtꝰ. atq luctatio. Uñ ferũt
quendam regẽ tot filios adolescentes habẽ¬
tem: totidem gn̾ib de regno iussisse ⁊ten¬
dere. iii. De saltu. M¬
altꝰ dictus qiͣ exilire in altũ: ẽ .n.
rum uocatur. Est .n. cursus ueloci¬
tas pedũ. U. De iactu.
Actus dictus a iaciendo: uñ ⁊ piscatorum
rete iaculum dr᷑. Huic arti usus est arrep

Expanded text:
nasium dicitur, ubi exercentur athletae, et cursorum nasium dicitur, ubi exercentur athletae, et cursorum velocitas comprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. 2. Antea endarentur: post relaxato cingulo repente prostratus exanimatus est quidam cursor. Quare ex consilii decreto tunc archon Hippomenes ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod iuvenes nudi exercentur in campo, ubi sola tantum verecunda operiuntur. § 18 De generibus gymnicorum. Genera gymnicorum quinque: id est saltus, cursus, iactus, virtus atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem totidem generibus de regno iussisse contendere. § 19 De saltu. Saltus dictus quasi exilire in altum: est enim rum vocatur; est enim cursus celeritas pedum. § 21 De iactu. Iactus dictus a iaciendo. Unde et piscatorium rete iaculum d
Abbreviated transcription (Latin):
pectacula ut opinor gen̾alit̾ nõant᷑
uoluptates: q̃ ñ ꝑsemetip̃a inqͥnant.
s ꝑ ea q̃ illic gerunt᷑. Ocã aut̃ spectacula:
eo ꝙ hominib publita ibi p̾beat᷑ inspectõ.
hec et ludicra nuncupata ꝙ in ludis ge¬
n̾ant᷑. ł in scenis. Ludoꝵ origo sic tͣdit᷑.
Lidios ex asia transuectos in etruria con¬
sedisse duce tirrheno. qui fr̃ĩ suo cesserat
regnũ. Concessione gͥ in etruria ut̾ cete¬
ros ritus suꝑstitionũ suarũ: spectacła qͦ
religionis nõie statuerunt. In de romani
acersitos artifices mutuati st̃: ⁊ ñ ludi
bant ludi exultatõe ppłm delectari. Uñ ⁊
eũ lusum iuuenũ. et dieb festis ⁊ tẽplis
⁊ religionib reputant. Nichil est iam de
causa uocabuli: dũ rei causa ydolatria sit.
Uñ ⁊ ꝓmiscue ludi lib̾alia uocabant᷑. ob
honorẽ lib̾i pr̃is. Ob hoc despicienda origi
accepit. Ludus .n. aut gimnicꝰ ẽ aut cir¬
censis: aut gladiatorius. aut scenicꝰ.I.

Expanded text:
pectacula, ut opinor, generaliter nominantur voluptates quae non per semetipsa inquinant, sed per ea quae illic geruntur. Dicta autem spectacula eo quod hominibus publica ibi praebeatur inspectio. Haec et ludicra nuncupata, quod in ludis gerantur aut in cenis. Ludorum origo sic traditur: Lydios ex Asia transvenas in Etruria consedisse duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur in Etruria inter ceteros ritus superstitionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituerunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuati sunt; et inde lbant ludi exultatione populum delectare. Unde et eum lusum iuvenum et diebus festis et templis et religionibus reputant. Nihil iam de causa vocabuli, dum rei causa idolatria sit. et promiscue ludi Liberalia vocabantur, ob honorem Liberi Patris. Ob hoc respicienda est originaccepit. Ludus autem gymnicus est, aut circensis, aut gladiatorius, aut scenicus. C
Abbreviated transcription (Latin):
pedes potuerunt. nͥ alt̾na uicẽ elenei¬
⁊ ponant᷑: ut arma. ar. elatio est: ma
positõ est. Inde hiis duab ꝑ diuisionem
pedes legitimi colligunt᷑. Equalis diui¬
sio est quotiens arsis ⁊ thesis eqͣli tẽpo¬
rum diuisione cedũt᷑: dupla hec diuisio

Expanded text:
e poterunt, nisi alterna vice leventur, ut arma, ar elevatio est, ma positio. In his duobus per divisionem pedes legitimi colliguntur. Aequa divisio est quoties arsis et thesis aequali temporum divisione ceduntur; dupla, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Anfibrachus. ꝙ mñ utraq parte breuem
habeat: longũ in medio int̾iacentẽ: bra¬
ꝙ due hmñc ⁊ inde longe habent m̃ me¬
dio m̃elusam breuem. macros enĩm lon¬
gus dr᷑. Bachius appellat᷑. eo ꝙ eo pede
bachia. idest liberi sacra celebrabant:
Antibachius ł palim. bachius dr᷑. qui cõ¬
trarius bachio est. Proceleomaticꝰ eo ꝙ
sutt ad celeumi sanentiũ apt̃. Dispondẽ
aui. ⁊ distrocheꝰ. ⁊ diambus dc̃i st̃ ꝙ ge
minis astant iambis. spondeis. ł troche
is. Antispatus. ꝙ sit ex ⁊trariis sylła¬
bis. ex breui. ⁊ longa. ex longa ⁊ breni
Coriambus u̾o. ꝙ ex hoc pede ꝯpositum
carmen coris aptissimũ sit. Ionici sane
erim binas iongas syllabas. bmasq
correptas. Peones dc̃i ab inuentore. Epi¬

Expanded text:
ibrachys, quod in utraque parte brevem habeat, longam in medio interiacentem. Βρquod duae hinc inde longae habent in medio inclusam brevem. Μακρός enim longus dicitur. Bacchius appellatus est eo, quod eo pede Bacchia, id est Liberi sacra celebrabantur. Antibacchius vel Palimbacchius dictus quia iteratus a Bacchio est. Proceleumaticus, quod sit ad celeuma canentium aptus. Dispondeus autem et ditrochaeus et diiambus dicti quod geminis constent iambis, spondeis, vel trochaeis. 15. Antispastus, quod sit ex contrariis syllabis, ex brevi et longa, ex longa et brevi. Choriambus vero, quia ex hoc pede conpositum carmen choris aptissimum sit. Ionici sane enim binas longas syllabas binasque correptas. Paeones dicti ab inventore. Con
Abbreviated transcription (Latin):
edes sunt qui certis sillabarũ tempo¬
rib insistunt: nec a legitimo umꝙͣ
spacio recedunt. Pedes dc̃i eo ꝙ per ipsos
metra ambulant. Nam situt nos pedibus
incedimꝰ: ita metͣ qiͣ pedib gͣdiunt᷑. De¬
pedes dñr. Reliqui sintuigie uocantur.
Ip̃i autem pedes speciales causas nominũ¬
ro: ꝙ hic assidue ł in certamine. ł in ludo
puerili sepius frequentabat᷑. Spondeus drͣ
ꝙ tractim sonat: nam spondeus tractꝰ qͥdã
dr᷑. idest sonꝰ qui fundebat᷑ circa aures sa¬
crificantiũ. Uñ ⁊ hii qui tubis canebant
in sacris gentiliũ spondiales noĩabantur.¬
rat in metris. Trochos enĩ grece. rota dr᷑.
Iambus dc̃i est. eo ꝙ iambozim greci
de there dixͥunt: huiꝰmodi enim carmine
om̃s inuentões ł decractiones implere
digito dc̃s. quod a longiori nodo inchoans
m̃. duas desinit breues: Sit ⁊ ip̃e pes nĩc¬
turam. unam ht̃ longam. ⁊ duas breues.
unde ⁊ manꝰ obpansa palma drͣ: ⁊ pen¬

Expanded text:
edes sunt qui certis syllabarum temporibus insistunt, nec a legitimo spatio unquam recedunt. Pedes dicti, eo quod per ipsos metra ambulent. Nam sicut nos pedibus incedimus, ita metra quasi pedibus gradiuntur. Pepedes dicuntur, reliqui syzygiae vocantur. Ipsi autem pedes habent speciales causas nominuquia hic assidue vel in certamine, vel in ludo puerili saepius frequentabatur. Spondeus dicitur quia tractim sonat. Nam spondeus tractus quidam dicitur, id est sonus, qui fundebatur circa aures sacrificantum. Unde et hi, qui tibias canebant in sacris gentilium, spondiales norat in metris: trochos enim grece, rota dicitur. Iambus dictus est eo, quod iambizin Greci detrahere dixerunt. Huiusmodi enim carmine omnes invectiones vel detractiones, implere digito dictus, quod a longiori modo inchoans in duos desinit breves. Sic et iste pes iuncturam unam habet longam et duas breves. Unde et manus oppansa palma dicitur, et pen
Abbreviated transcription (Latin):
Hãc meminit uͥgilius dicẽs. Teutonico
ritu soliti torquere catheias. Uñ ⁊ eas hi¬
pani ⁊ galli teutones uocant. Falarica
tale ⁊ rotunditatẽ de plumbo in modũ sꝑe.
te falas delphinoꝵq columpnas. A falis gͥ
dc̃a est falarica: sicut a niuro muralis. Sa¬
ne falaritã lucanus dicit. neruis mitti tor
pilũ dr᷑. ẽelũ uocat᷑ scd̃m grecã ethimolo¬
ut est illud. At ñ est hoc telum ea qd̃ ui dex¬
tera u̾sat. Proprie aut̃ telũ a longitudĩe
dictũ: uñ ⁊ mustelam dicimꝰ ꝙ longior
sit qͣm mus. Cuspis hastilis am̃tata: a ces¬
pite dictus qd̃ est uirgula. Uirgilius. Et
pastoralẽ p̾fixa cuspide mirtũ. Propͥe aũt
cuspis: post̾i̾or pars haste est .ui. De sagit

Expanded text:
Hujus meminit Virgilius, dicens: Teutonico Hujus meminit Virgilius, dicens: Teutonico ritu soliti torquere catejas Unde et eos Hispani et Galli Teutonos vocant. 8. Phalarica tale et rotunditatem de plumbo in modum sphaete falas delphinorumque columnas. A falis igitur dicta est falarica, sicut a muro muralis. Sane falaricam Lucanus dicit nervis mitti tortpilum dicitur. Telum vocatur secundum Graecam etymolout est illud: At non hoc telum mea quod vi dextera versat. Proprie autem telum a longitudine dicitur. Unde et mustela dicitur, quod longior sit quam mus. 11. Cuspis hastile amentatum, a cespite dicta, quod est virgultum. Virgilius: Et pastoralem praefixa cuspide myrtum. Proprie autem cuspis, posterior pars hastae est. 384 CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
hasta ab astu folii sumpsit: uñ ⁊ astuti
cuspide contos. Contꝰ aut̃ qiͣ conitꝰ: est
enĩ contꝰ acuta rotuditas. Trudes s amit.¬
tes st̃ cũ lunato ferro. qͣs greci aplustria
dicunt: a trudib aũt uerũ. qd̃ trudunt
Uenabula dc̃a. qͣiͣ uenatui habilia: uel qr
uenientẽ excipiunt qiͣ excipiabilia. Excipi
unt enim apros. expectant leones: intͣnt
amentũ in medio hñs. Dcã aut̃ lancea ꝙ
eqͣ lance. idest eqͣli am̃to pond̾ata uibrat᷑.
Amentũ uinculũ ẽ iaculoꝵ hastiliũ: qd̾
mediis hastis aptat᷑. Et inde amentum
ꝙ hasta media religat᷑. ut iaculetur. Cla¬
reis inuicẽ religata: ⁊ est cubito ⁊ semi
facta in longitudine. Hec ⁊ catheia. qmͣ
horatiꝰ caiam dic̃. Est enĩ genus gallici te¬
li ex mat̾ia quam maxima: que iactu qͥdẽ
ñ longe ꝓpt̾ gͣuitatẽ euolat: s quo ꝑue¬
nit ui nimia ꝑfrangit. Qd̾ si ab artifice
mittat᷑: rursum redit ad eũ qui misit.

Expanded text:
hasta ab astu sumpsit; unde et astutiahasta ab astu sumpsit; unde et astutiacuspide contos. Contum autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci aplustria dicunt. †A trudibus autem verum† quod trudunt Venabula dicta, quasi venatui habilia; vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabilia. Eunt enim apros expectantque leones, intrant amentum habens in medio: dicta autem lancea quod aequa lance, id est aequali amento, ponderata vibratur. Amentum vinculum est iaculorum hastilium qui mediis hastis aptatur: et inde amentum quod media hasta religatur ut iaculetur. Clareis invicem religata; et est cubito semis facta in longitudine. Haec et cateia, quam Horatius caiam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringimittatur, rursum redit ad eum qui misit.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. sine spatio dum sagita uelocior sit.
Pugio a pungendo ⁊ tnsfigendo uocatus.
Est enim gladius paruus ⁊ bis acutus:
latĩ adhens. Idẽ et clunabulũ: dcm̃ ꝙ re¬
ligetur ad clunẽ. Celidoniacus gladius.
ferrũ est latũ: cuius duplex mucto ac bi¬
furtꝰ in modum caude hirundinis forma¬
tue: uñ ⁊ celidoniatꝰ drͣ᷑. Sica a secando
dc̃a: est enim breuis gladius quo maxi¬
me utunt᷑. qui apud italos latrocinia
emissus gladius curuatꝰ fuiss ex acie
recta: ꝓcurrit unꝰ ad id corrigendũ. Tũ q
a pugnante responsũ ẽ. Sica hac pugna¬
bo: ⁊ inde sice nom̃ datũ ẽ. Secures sig¬
na st̃: que ante ꝯsules ferebant᷑: quas
hispani ab usu francoꝵ ꝑ diriuatõnem
franciscas uocantes ea signa portari: ne
aut usum belli ꝑderet. aut uacãs aspec¬
tum amitt̾et gladioꝵ. U. De hastis.
asta est contꝰ cũ ferro: cuiꝰ diminu¬
tiuũ facit hastilia. Nom̃ autem

Expanded text:
dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. Pugio a pungendo et transfigendo vocatus. Est enim gladius parvus et bis acutus lateri adhaerens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. Chelidoniacus gladius ferrum est latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinia emissi gladius curvatus fuisset ex acie recta, procucurrit unus ad id corrigendum; tumque a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datum.' Secures signa sunt quae ante consules ferebantur; quas Hispani ab usu Francorum per derivationem Franciscas vocant. Ea signa portari ne aut usum perderent belli, aut vacans aspectum amitteret gladiorum. De hastis . Hasta est contus cum ferro; cuius diminutivum facit hastilia. Nomen autem
Abbreviated transcription (Latin):
ladius genalit̾ ensis in prelio:
s ensis ferrum tm̃. gladius uͦ totꝰ.
Proprie aut̃ appellatꝰ gladius ꝙ gulam di¬
uidit. idest ceruitẽ secat. Ad hoc .n. primũ ẽ
fc̃s. Nam cet̾a m̃bra securib magis cedũ¬
tur: collum gladio tm̃. Acies aut̃ gladii
ab acumine dcã. Capulus uocatꝰ. ⁊ qr capͣ
est gladii: uł ibi capit᷑ ut teneatur. Nã
alias acies ferri non sunt ten̾e. Mucro
ñ tm̃ gladii est. s et cuiuslibet teli. Acu¬
men dc̃m a longitudine: nam matron gͣci
longum uocant. Hinc ⁊ machera. Mache¬
ra aut̃ ẽ gladiꝰ longus: ⁊ ex una parte a
rumphea. Framea autẽ dcã qr ferrea est.
Nam sicut ferram̃tũ sic framea dr᷑: ac ꝓin¬
de om̃is gladius. framea. Spata a passio
uñ ⁊ patior ⁊ patit᷑ dicim̃. Alii spatam la-¬
tine autumant dcãm eo ꝙ spaciosa sit .i.
lata ⁊ ampla: unde ⁊ spatula in pecorib.
Semispatiũ gladius ẽ a media spate lon¬
gitudine appeslatũ: ñ ut imprudens uulgꝰ

Expanded text:
dicitur ensis in praelio, sed ensis ferrum tantum est. Gladius vero totus: proprie autem appellatur gladius, quod gulam dividit, id est, cervicem secat. Ad hoc enim primum est factum: nam membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum: acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatus, vel quia caput est gladii, vel quia capitur ibi, ut teneatur. Nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cujuslibet teli acumen: dictus a longitudine: nam Macron Graeci longum vocant: hinc et machaera. Machaera autem est gladius longus, ex uromphea. Framea autem dicta quia ferrea est: nam sicut ferramentum, sic framea dicitur; ac proinde omnis gladius framea. Spatha a passio patior et patitur dicimus. Alii spatam Latine autumant dictam, eo quod spatiosa sit, id est lata et ampla: unde et spatula in pecoribus. Semispatium gladium est a media spatae longitudine appellatum, non, ut inprudens vulgus
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicebant oppidũ loco altissimo situm.
qͣi casam altam: cuiꝰ płalis num̾us cast᷑. di¬
apta int̾ agror habitantib. Hec ⁊ concilia¬
bula dc̃a. a conuentu ⁊ societate multoꝵ
iñ unũ. Compita sũt ubi ẽ usus conuentꝰ᷑
sticis. Suburbana st̃ circusecta ciuitatis e¬
dificia: qͣ sub urbe. Menia st̃ muri ciuuita¬
tis dcĩ ab eo ꝙ muniant ciuitatẽ: qi muni¬
menta urbis .i. tutam̃ta. muniũ autẽ dem̃.
qͣi manufcm̃ sic ⁊ munꝰ. muri a munitõne
ora ciuitatis. menia autẽ duplicẽ hñt signi¬
ficatõem. Nam int̾dũ moenia abusiue di
turrib ꝓnignaculis q ornat᷑ ẽ urres no¬
cate ꝙ teretes sint. ⁊ longe. Teres enim
aliqͥd rotũdũ ẽ cũ proc̾itate: ut colũpna.
Nam ⁊ qͣmuis q̃drate aut late cõstruãt᷑.
ꝓcul tñ uidentib rotũde existimantur.
ideo qr om̃e cuiusq anguli simulachrũ
per longũ. aeris spaciũ euanescit. atq cõ¬

Expanded text:
qui dicebant oppidum loco altissimo situm, qui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam; cuius pluralis numerus castra, diec et conciliabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus sticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione ora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem. Nam 211 interdum moenia abusive dicgnaculisque ornatur. Turres vocatae, quod teretes sint, et longae. Teres enim est aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam quamvis quadratae, aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cujusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit, atque con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdiderũt. Ideoq urbes a ꝓpriĩs uiuib ꝯdite:
ciuitates ñ colonie nũcupant᷑. olania uͦ
est: que defectu indigenarũ n nus cuatoribꝰ
adimplet᷑. Uñ ⁊ colonia a cultu agri ẽ dcã.
municipiũ ẽ ꝙ manente statu ciuitatis ius
aliquod maioris aut minoris officii a pͥncipe
mun̾a reddant. Nam lib̾ales. ⁊ famosissiẽ
cause. ⁊ que ex pͥncipe proficiscũt᷑ ibi nõ a¬
gũt᷑: hec enim ad dignitatẽ ciuitatũ perti¬
nent. uici ⁊ castella ⁊ pagi hiĩ st̃. qͥ nulla
dignitate ciuitatis ornant᷑. s uulgari ho¬
minũ ꝯuentu incolũt᷑: ⁊ ꝓpt̾ paruitatẽ sui
maiorib ciuitatib attribuunt᷑. Uitus aut̃
dc̃s. ab ip̃is tm̃ habitatõib. uł qd uias habe¬
at tm̃ sine muris. Est aut̃ sine munitõne
muroꝵ. licet ⁊ uici dicant᷑ ip̃e habitatõnes
urbis. Dictꝰ aut̃ uic̾ eo ꝙ sit uice ciuitatis:
uł ꝙ uias habeat tm̃ sñ muris. Castrũ anti¬

Expanded text:
condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus condite, condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus condite, civitates non colonie nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est, quod manente statu civitatis, ius aliquod minoris aut maioris officii, a principe munera, reddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem dictus ab ipsis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autem sine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus eo quod sit vice civitatis, vel quod vias habeat tantum sine muris. Castrum anti
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ familiarũ. ⁊ ẏmaginẽ serentis. fructũ¬
q reddentis. Urbs aut̃ aratro ꝯdit᷑. arat᷑
ũtit᷑. Uñ horatius. Impͥmeret q muris ho¬
stile aratrũ exercitꝰ. Oppidũ quidam ab op¬
positõe muroꝵ dixerũt: alii ab oppib recõ¬
dendis. eo ꝙ sit munitũ: alii ꝙ sit in eo cõ¬
uentꝰ habitantiũ. qui opem det mutuam
atͣ hostem. Nam pͥmũ hoĩes tamꝙͣ nudi
⁊ mermes nec atͣ beluas p̾sidia habebant:
nec receptacula frigoris ⁊ caloris: nec ip̃i
tegumentis tuguria sͥ ⁊ casas uirgultis.
harũdinib q contexerũt: ꝙ ẽẽt uita tu¬
tior. ne hiis qui nocere possent a ditꝰ eẽt.
hec ⁊̃ origo oppidoꝵ que qd̾ opẽ darent
iccirco opida noĩata dixerũt. Opidum
aut̃ magnitudine ⁊ menib discrepare
aut colonie. aut municipia. aut uici. aut
castella. aut pagi appellant᷑. Ciuitas ꝓprie
dr᷑. quã nõ aduene. s in eodem nati solo

Expanded text:
onem familiarum, et imaginem serentis, fructumonem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tanquam nudi et inermes, nec contra belluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexuerunt, quo esset vita tutior, ne iis qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepat aut colonie, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. Civitas proprie dicitur, quam non advene, sed eodem nati in solo
Abbreviated transcription (Latin):
descendentes ꝯstruxerũt. Hanc ne qͥs impo¬
sito a se nõie pͥuatim głaretur: de ꝯdẽtiũ
num̾o urbi hicosio nom̃ ẽ datũ. Cirene
regina fuit libie. que ex suo noĩe ciuita¬
tem cirenẽ adidit: ex qͣ ⁊ lẏbiam cirenẽ¬
sem uocauit .ii. De edificiis publicis.
iuitas est hominũ multitudo sociem¬
Ciuitas aũt non axa: s haditator s nocãt᷑.
Tres st̃ aũt societates: familiariũ. uibiũ. gen¬
tiũ. Urbs uocata ab orbe. ꝙ antiq̃ ciuitates
in orbem fiebant: uł ab urbo parte aratri
quo muri designabant᷑. Uñ est illud. Opta¬
uit q locũ regno. ⁊ ⁊clud̾e sulco. Locus enim
future ciuitatis sulco designabat᷑ .i. arat᷑. Ca¬
to. Qui urbem inquit nouã ꝯdet : tauro ⁊
uacca aret. U̾bi arau̾it murũ faciat : ubi
portam uult ẽẽ aratrũ sustollat. ⁊ portet:
⁊ portam uocet. Ideo aut̃ urbs aratro circũ¬
dabat᷑ a dispari sexu iuuencoꝵ ꝓpt̃ ꝯmixti¬

Expanded text:
discindentes construxerunt. Hanc ne quis inpodiscindentes construxerunt. Hanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen datum. Cyrene regina fuit Libyae quae ex suo nomine civitatem Cyrenen condidit, ex qua et Libyam Cyrenensem vocavit. De aedificCivitas est hominum multitudo societcivitas autem non saxa, sed habitatores vocantur. 2. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. 3. Urbs vocata ab orbe, quod antiquitus civitates in orbem fiebant, vel ab urbo parte aratri, quo muri designabantur, unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commisti