comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tib tribuant᷑ honores. Ipst aũt ꝑ se mẽtis cieris al¬
ditatib stinctas hñt mẽ teso t ton possunt ño i sues
pettorib dedicatas here sicuti deor Sicut Ennii poe¬
te simulacrũ. Aeci aut carminib gnistudiose dele
secum bere et pntem esse. ltm plis pose nr̃am memo¬
riam nasçentes cum Lnccetio uidebint uelut cora de
rex nã disputare de arte nõ rethorica cu cicerone
multi postroꝵ cũ uarrone dserent sermonem de ligua
Latina nõ minꝰ et plies philologi cũ graecoꝵ sapiẽ¬
lib mlta delibrants. secretos cũ his uidebimt hẽre ẜmo
tationes maiores hñt q̃ presehũ sunt audtorita s om̃s
Itaq ccesar his auctoritatib fretus sensib eoꝵ adhibias
et consiliis ea nolumia cdscripsi et priorib .Uii. de edi¬
ficiis .uii. deagius  hoe degnomonicis rõnib queas¬
mõ de radiis solis ĩ mundo st ꝓ umbras gnomonisi uel¬

Expanded text:
ntibus tribuantur honores, ipsae autem per se mentes aeris alntibus tribuantur honores, ipsae autem per se mentes aeris alnditatibus instinctas habent mentes, non possunt non in suis pectoribus dedicatum habere, sicuti deorum, sic Ennii poetae simulacrum; Accii autem carminibus qui studiose delecsecum habere praesentem esse. Item plures post nostram memoriam nascentes cum Lucretio videbuntur velut coram de rerum natura disputare, de arte vero rhetorica cum Cicerone, multi posterorum cum Varrone conferent sermonem de lingua latina, non minus etiam plures philologi cum Graecorum sapientibus multa deliberantes secretos cum his videbuntur habere stationes, maiores habent, quam praesentium sunt, auctoritates omnes. Itaque, Caesar, his auctoribus fretus sensibus eorum adhibitis et consiliis ea volumina conscripsi, et prioribus septem de aedificiis, octavo de aquis, in hoc de gnomonicis rationibus, quemadmodum de radiis solis in mundo sunt per umbras gnomonis
Abbreviated transcription (Latin):
maxie sunt suspecti. Alius ii. alia rone explicaret᷑
q̃d delo impetrau̾at responsis apollo uti ara euis⁊
ꝗ̃lum herent pedũ quaqratoꝵ id duplicarent et
ita forent qui essent ĩ ea i sula tume relligione liba¬
rent᷑. ltaq architas cilidroꝵ descriptionib erato¬
saenes orgoica me solab rõnc io explicauerunt
Sum hae sint tã magnis doctrmaꝵ iocũ ditatib
aĩaousa et cogamur nalr iuentionib singlaꝵ
reꝵ cosicerantes effectus moneri. mltas re/ atte des
admiror et democrit de rex nã uolum̃a et euis
cõmẽtariu qõ scribr ueipotometo ĩ quoet uttbat
a nulo signaret a mollitie est ex ꝑtus/ ergo eorum
uitoꝵ cogitata/ nõ solu ad mores corrigendos. sea
ẽꝑ ad omues utilitati ꝑ petuo sunt preparata Achle¬
taꝵ aũt nobilitates breui spatio eum suis corporib
sapientiũ cogitata hominũ uite prodesse possut
Cum uõ nec morib nec ĩ stitutis scriptor presta¬

Expanded text:
maxime sunt suspecti. alius enim alia ratione explicaverunt, maxime sunt suspecti. alius enim alia ratione explicaverunt, quod Delo imperaverat responsis Apollo, uti arae eius, quantum haberent pedum quadratorum, id duplicarentur, et ita fore uti, qui essent in ea insula, tunc religione liberarentur. Itaque Archytas cylindrorum descriptionibus, Eratosthenes organica mesolabi ratione idem explicaverunt. cum haec sint tam magnis doctrinarum iucunditatibus animadversa et cogamur naturaliter inventionibus singularum rerum considerantes effectus moveri, multas res attendens admiror etiam Democriti de rerum natura volumina et eius commentarium, quod inscranulo signaretur amolcie est expertus. Ergo eorum virorum cogitata non solum ad mores corrigendos, sed etiam ad omnium utilitatem perpetuo sunt praeparata, athletarum autem nobilitates brevi spatio cum suis corporibussapientium cogitata hominum vitae, prodesse possunt. Cum vero neque moribus neque institutis scriptorum praesta
Abbreviated transcription (Latin):
magtudo ĩ uase de pressa est tm̃ aque effluxit
ita sxempta massa q̃bo minus factum fuerat rehudit
sextario mesus est ut eodem modo quo prius su¬
erat ad labra equãlt. ita ex eo ĩ uenit q̃hum cectuĩ
ponous argẽti ad certã aqne mesurã respõderet cũ
id ex ꝑtus cet. tũ cuream massam si młt pleno uast
hmi sit. et ea exempta eadem rõne mẽ iura adita
corpore eodem pondere auri massa esset q̃ argenti
Postea uõ repleto uase ieade a qua ipa corona dimii¬
sa ĩ uenit plusaque defluxisse ĩ coronã agr̃tea¬
ꝗ in auream eodem pondẽ massam. Et ita exeo q̃đ
fuĩt plus aque ĩ corona q̃ ĩ massa rõcinatus reprehe¬
dit argenti ĩ auro mixtionẽ t mamfestũ furtũ re¬
demptoris Transferat mens ad Archite taretini et
Fratostens ci renei cogitata hii u multa etgrata
a mathe maticis reh hõib ĩuenerunt. itaq cũ caelers
iuẽtionib fuerint grati ĩ eius rei eo certatiombus

Expanded text:
magnitudo in vasum depressa est, tantum aquae effluxit. magnitudo in vasum depressa est, tantum aquae effluxit. ita exempta massa quanto minus factum fuerat, refudit sextario mensus, ut eodem modo, quo prius fuerat, ad labra aequaretur. ita ex eo invenit, quantum pondus argenti ad certam aquae mensuram responderet. Cum idemisit, et ea exempta, eadem ratione mensura addita, corpore eodem pondere auri massa esset quam argenti. Postea vero repleto vase, in eadem aqua ipsa corona demissa, inuenit plus aqua defluxisse in coronam, quam in auream. eodem pondere massam, fuerat plus aquae in corona quam in massa, ratiocinatus reprehendit argenti in auro mixtionem et manifestum furtum redemptoris. Transferatur mens ad Archytae Tarentini et Eratosthenis Cyrenaei cogitata; hi enim multa et grata a mathematicis rebus hominibus invenerunt. itaque cum in ceteris inventionibus fuerint grati, in eius rei cogitationibus
Abbreviated transcription (Latin):
etcio saconiam pondus corone iussus est p̃stitisse
postea q̃ inditiũ est factum dempto auto tãtũdem
argenti ĩ id coronariũ opus admixtũ esse. Indignat᷑
hiero se edw̾ptũ esse nec ĩ uemens qua rõne ia furtu
repre henderet. rogauit Archimede uti ĩ se sumeret
sibi de eo cogitationem. Tune iscum heret huiꝰ rei cutã
casu uenit ĩbalneũ ibiq cũ ĩsoliũ descenderet a¬
nimadulit q̃tum corporis sui ĩ eo ĩsideret tantũ agus
extra soliuĩ efflue̾. Itaq cũ eius rei rono ex plitatõis
ostendisset nõ est nuratus sed exiluit gaudio motus
de solio et nudus uadens domu numeris sigbat clara
uoce ĩuenisse qd quereret. Etam currens idẽtide greae
igressu duas fecisse d̃r massas equo pondere / quo ẽt
fuerat corona/ una ex auro alteram ex argento
cum ita fecisset uas ãplum a sum̃a labra impauit
agua ĩ quo himisit argeteam massam cnius q̃ ta

Expanded text:
et ad sacomam pondus coronae visus est praestitisse. et ad sacomam pondus coronae visus est praestitisse. Posteaquam indicium est factum dempto auro tantundem argenti in id coronarium opus admixtum esse, indignatus Hiero se contemptum esse neque inveniens, qua ratione id furtum reprehenderet, rogavit Archimeden, uti in se sumeret sibi de eo cogitationem. tunc is, cum haberet eius rei curam, casu venit in balineum, ibique cum in solium descenderet, animadvertit, quantum corporis sui in eo insideret, tantum aquae extra solium effluere. idque cum eius rei rationem explicationis ostendisset, non est moratus, sed exsiluit gaudio motus de solio et nudus vadens domum universis significabat clara voce invenisse, quod quaereret; nam currens identidem graece ex eo inventionis ingressu duas fecisse dicitur massas aequo pondere, quo etiam fuerat corona, unam ex auro et alteram ex argento. cum ita fecisset, vas amplum ad summa labra implevit aquae, in quo demisit argenteam massam. cuius quanta
Abbreviated transcription (Latin):
readict mu ex u. descriptũ. Ld pytagoras cun
ĩueniss nõ dubitans a musis se ĩ ea ĩ uenchione
monitu maxĩas gr̃as agens hostias dr diis ĩmo¬
Lauisse. ea aũt rõ guẽadmo ĩ multis rebus et
mensuris est utilis et ĩ cedificiis scalaꝵ edificatob
uti temꝑatas heant graduũ librationes est expeita
Si enĩ altitudo cõtignatõnis a suma coaxatioe ad
iũ libramẽtum diuisa fuit ĩ partes tres etit
Librmentũ altitudinis partis tres quatuor a ꝓpẽ¬
diculo recedant et ibi collocent ĩ teriores calces
scripta forma Archimedis uõ cum multa mirãda
iuenta et uaria sũnt ex oĩb et. finita solertia
is qͥo ex ponam iuar esse ex pressum ninnũ est
ttieron .ii. siracusis adt regia potate reb bene
gestis cum cuteam coronã uotiua diis i mortaus¬
ĩ quodam faino cõstituiss ponẽdã manu pretio loca¬
uii faciendam et auꝵ ad Iacomã afpẽdit redẽptori
is ad tp̃s opusmanu factũ subul̃t regi approbauit.

Expanded text:
ex quinque descriptum. id Pythagoras cum invenisset, non dubitans a Musis se in ea inventione monitum, maximas gratias agens hostias dicitur his immolavisse. ea autem ratio, quemadmodum in multis rebus et mensuris est utilis, etiam in aedificiis scalarum aedificationibus, uti temperatas habeant graduum librationes, est expedita. Si enim altitudo contignationis ab summa coaxatione ad imum libramentum divisa fuerit in partes tres, erit libramentum altitudinis partes tres, quattuor a perpendiculo recedant et ibi conlocentur inferiores calces scripta forma. Archimedis vero cum multa miranda inventa et varia fuerint, ex omnibus etiam infinita sollertia id, quod exponam, videtur esse expressum. nimirum Hiero enim Syracusis auctus regia potestate, rebus bene gestis cum auream coronam votivam diis inmortalin quodam fano constituisset ponendam, manupretio locavit faciendam et aurum ad sacomam adpendit redemptori. is ad tempus opus manu factum subtiliter regi adprobavit
Abbreviated transcription (Latin):
plurib operib ut iu maiore cogunt effectus hẽre uti
balist torculanioꝵqo pla. Organa aũt imiusoꝑe
prudenti tadtu perficuĩt qd est ꝓpositu uti scorpionis
seu latim soscicłoꝵ uersationes. Ergo t organa et
machmaꝵ rõ as usu st neceia sine quib nulla respõt
cẽ no ĩprdita. Cisaut est machinatio reꝵ nã ꝑcreata
a p̃cepteice et magra mũdi u̾satione ĩstituta. tãq .a

Expanded text:
pluribus operis vel vi maiore coguntur effectus habere, uti pluribus operis vel vi maiore coguntur effectus habere, uti ballistae torculariorumque prela; organa autem unius operae prudenti tactu perficiunt quod est propositum, uti scorpionis seu anisocyclorum versationes. ergo et organa et machinarum ratio ad usum sunt necessaria, sine quibus nulla res potest esse non inpedita. Omnis autem est machinatio rerum natura procreata ac praeceptrice et magistra mundi versatione instituta. namque a
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ suma corporis kt costitutam que sint prĩcipia
machmaꝵ oramata preceptis ex plicare. Macrina
tes ea monet ex arte tirculoꝵ rotũdationib quã
graeti cidicẽcimsin appellant. Est aũt umũ genus
scansoriũ qd qnaece erobaticon dt alteꝵ spititale
tutis et transuersariis colligatis sine pericło sca datur
ad apꝑatus spectationẽ. Spiritale ut spirabilem eũ
ps̃ et ex pressionb impulsus et plage uocesq orga.¬
nicos ex primant Tractoriũ nõ cum honera machi¬
nis ptrahimt ad altitudme sublata collocent Sc̃ason
rõ nõ arte s auciacia gloriatur. La cathenatiemb¬
assimnt ĩgressus aelegantes artis subutilitatib eo¬
sequentin effectus. Tractoria aũt incuoris et mag-¬
ficentia plenas hẽt adutilitatẽ oportum̃ tatis etĩ
agendo cum pruentia sum̃as uirtutes. ex his sunt
que mecchanicos alia organicos mouent. Inferma¬
chinas et organa id ur̃ esse di scrnnẽ qđ machine

Expanded text:
tionem summam corporis habet constitutam, quae sint principia machinarum, ordinata praeceptis explicare. Machina tes. ea movetur ex arte circulorum rotundationibus, quam Graeci kuklikhn\ ki/nhsin appellant. est autem unum genus scansorium, quod graece akrobatiko/n dicitur; alterum spirabile, tutis et transversariis conligatis sine periculo scandatur ad apparatus spectatione; at spirabile, cum spiritus ex expressionibus inpulsus et plagae vocesque orga/nikws exprimantur; tractorium vero, cum onera machinis pertrahuntur, ut ad altitudinem sublata conlocentur. scansoria ratio non arte sed audacia gloriatur; ea catenatiadsumit ingressus, elegantes artis subtilitatibus consequetur effectus. tractoria autem maiores et magnificentia plenas habet ad utilitatem opportunitates et in agendo cum prudentia summas virtutes. Ex his sunt quae mhxanikw/s, alia orga/nikws moventur. inter machinas et organa id videtur esse discrimen, quod machinae
Abbreviated transcription (Latin):
ducenda sunt diametra. ab c̃ ad i. ctab ti que
erit ĩserior partis erit estiue sufetior hiberne.¬
⁊que diametro sunt eque medie diuidẽde ubi erũt
lte / oet ł ibi centra signanda t ꝑ ea signa et cẽmui
etunt lrẽ. q. N T.R. Etaec erit linea pros hortas
radio eguunochiali uoctibr̃ aũt hac linea mathemati.¬
as rõmb cixon et ab eisdem cẽtris deducto entino ae
ex tremas diamatros describant᷑.i. e. iclia quoꝵ
Unum etit aestinũ alteꝵ hybernũ. Deiide ĩquib locis
secant li nor ꝑ alellon et lineã eam que dr oriron
i dexferiore pacte erit lra i.i sunsteriore.T. et ab
lr̃a .s. ducat᷑ lmea paralellos axon ad extremus¬

Expanded text:
erducendae sunt diame/trw ab G ad L et ab H ad M. quae erit superior, partis erit aestivae, inferior hibernae. eaeque diame/trw sunt aeque mediae dividendae, ubi erunt litterae O et P, ibique centra signanda. et per ea signa et centrumerunt litterae Q et R. haec erit linea pro\s orqa=s radio aequinoctiali. vocabitur autem haec linea mathematicis rationibus axon. et ab eisdem centris diducto circino ad extremas diametros describantur hemicyclia, quorum unum erit aestivum, alterum hibernum. Deinde in quibus locis secant lineae paralleloe lineam eam quae dicitur horizon, in dexteriore parte erit littera S, in sinisteriore T. et ab littera S ducatur linea parallelos axoni ad extremu
Abbreviated transcription (Latin):
grȩa insalmi appellant ĩsicientes imitationẽ faciũt
ĩdici coloris. Quib rõmb et reb ad dispositionẽ fir¬
mitatis quibusq decoras oporteat sieri picturas
item quas hñt om̃es colores i se potatos ut mubai sue¬
curere potuit i hoc libro ꝑscripsi. Itaq om̃es edifi.¬
cationum ꝑfectiones quam hẽce debeant oportu¬
intatem ratiocinatiõis .uii. uoluminib sunt finite
In sequẽti aũt de agua si quib locis nõ fuerit que¬

Expanded text:
Graeci isa/tin appellant, inficientes imitationem faciunt Graeci isa/tin appellant, inficientes imitationem faciunt indici coloris. Quibus rationibus et rebus ad dispositionem firmitates quibusque decoras oporteat fieri picturas, item quas habeant omnes colores in se potestates, ut mihi succurrere potuit, in hoc libro perscripsi. itaque omnes aedificationum perfectiones, quam habere debeant opportunitatem ratiocinationis, septem voluminibus sunt finitae; insequenti autem de aqua
Abbreviated transcription (Latin):
testis exnnit ĩdeo ostrum est uocitatum. la aũt ꝑꝑ sal¬
sugmnem cito fit siticulosum nisi mel bãt ença fussu
Fuint ẽt purpurei colores ⁊ fecta creta rubra radiae
et ex cigno nõ minus et e florib alii colores itaq
tedtores cum uolunt si lathicũ imitari iuolam
arridam conicientos ĩ uas cum aquo ed feruescere¬
faciũt ad ignem bemde cum est temꝑatum edicuit
Inteum et inde manib ex primẽtes recipiũt ĩ mor¬
tariũ aguam ex molis coloratam et eo cretam
ĩfimaentis cteam terentes efficiũt silis atia colore
Eađ rone Uacciniũ temꝑantes et lac mscentes pur¬
puram facuit elegatem. Item qui nd possunr cni¬
socolla ꝑꝑ caritatẽ uti. tterba que luseum appellar
cerulenm i ficuit et ntunt inridissimũ colorem
Haee aũt ĩfectiua appellar. Item pꝑinopiã coloris
indici ocetam sinisiam aut anulariam itroq q.

Expanded text:
testis eximitur, ideo ostrum est vocitatum. id autem propter saltestis eximitur, ideo ostrum est vocitatum. id autem propter salsuginem cito fit siticulosum, nisi mel habeat circa fusum. Fiunt etiam purpurei colores infecta creta rubiae radice et hysgino, non minus et ex floribus alii colores. itaque tectores, cum volunt sil atticum imitari, violam aridam coicientes in vas cum aqua, confervefaciunt ad ignem, deinde, cum est temperatum, coiciunt in linteum, et inde manibus exprimentes recipiunt in mortarium aquam ex violis coloratam, et eo cretam infundentes et eam terentesn efficiunt silis attici colorem. Eadem ratione vaccinium temperantes et lacte miscentes purpuram faciunt elegantem. item qui non possunt chrysocolla propter caritatem uti, herba, quae luteum appellatur, caeruleum inficiunt, et utuntur viridissimum colorem; haec autem infectiva appellatur. item propter inopiam coloris indici cretam selinusiam aut anulariam vitro, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sandaraca. la aũt ĩcendio fticto ex casu didicerũt
homĩes et ea inlto meliorem usum prestat q̃ que
de metallis ꝑ se nata fodit. Inapiam nuc de ostro
encere ꝙ et carissimã het et ex cellentissimã preter
hos colores aspectus suauitatem. ld aut̃ excipit
e cõchilio ⁊ marino e quo purpura efficit cuius
seratur. ltaqo q̃d legitua ponto rt galia q̃d hee
regiones sunt proxie as septẽniõe. est atcum
ꝑ g̃redientib inter septentricẽ etoccidentem
⁊ uenit luudũ. qd̃ aũt legĩ ad eguinochialem ori¬
entem et occidentem inuenit iuolacio colore qd
uero meridianis regionib excip̃t : rubrũ ꝓoreatur
potãte et ĩdeo ħ rodo ẽt̃ insula creat᷑. caeterisq eius
lecta ferram̃tis circa scndunt e quib plagio pue¬
purea sanies uti lacna profluent ex cussa in
mortariis fctendo ed patur et qd ex cõthaꝵ marinar

Expanded text:
sandaraca—id autem incendio facto ex casu didicerunt sandaraca—id autem incendio facto ex casu didicerunt homines—et ea multo meliorem usum praestat, quam quae de metallis per se nata foditur. Incipiam nunc de ostro dicere, quod et carissimam et excellentissimam habet praeter hos colores aspectus suavitatem. id autem excipitur e conchylio marino, e quo purpura efficitur, cuiperatur. Itaque quod legitur Ponto et Gallia, quod hae regiones sunt proximae ad septentrionem, est atrum; progredientibus inter septentrionem et occidentem invenitur lividum; quod autem legitur ad aequinoctialem orientem et occidentem, invenitur violaceo colore; quod vero meridianis regionibus excipitur, rubra procreatur potestate, et ideo hoc Rhodo etiam insula creatur ceterisque eiusmlecta, ferramentis circa scinduntur, e quibus plagis purpurea sanies, uti lacrima profluens, excussa in mortariis terendo comparatur. et quod ex concharum marinarum
Abbreviated transcription (Latin):
aeset ea harena ab ignis uehem̃tia cõferuescendo
cum coarruerint ĩter se dando et accipiendor
sudores a ꝓprietatib discedunt suisq reb perignis
uehem̃tiã cõfecti. ceruleo redigunt colore usta
uõ quȩ satis hẽt utilitatis ĩ oꝑib tectoriis sic tem.¬
peratur gleba. Si lix boni coquit᷑ ut sit ĩ tg unge cã¬
dens ea aũt accto extingiui et efficit᷑ purpureo
colore. De cerusa erugunitq qm̃ nr̃i erucam
uocant nõ est alienũ quẽ adm̃õ cõparet᷑ dicere
Rodo .u. doleis sarmenta collocantis/ aceto soffosi
supra sarm̃ta collocant plumbeas massas deĩa
ea oꝑꝑculis obturãt ne spiram̃tum obturatum
emittant. Lost certum tempus aꝑꝑientes inueni¬
unt et massis plumbeis cerussam. Eadem rone
lamellas aereas collocantes efficiũt eruginem
quȩ eruca appellat᷑. Cerussa uero cũ iiornace co¬
quit mutato colore ad ignem ĩ cendii efficitur

Expanded text:
aes et ea harena ab ignis vehementia confervescendo aes et ea harena ab ignis vehementia confervescendo cum coaluerint, inter se dando et accipiendo sudores a proprietatibus discedunt suisque viribus per ignis vehementiam confectis caeruleo rediguntur colore. Usta vero, quae satis habet utilitatis in operibus tectoriis, sic temperatur. glaeba silis boni coquitur, ut sit in igni candens; ea autem aceto extinguitur et efficitur purpureo colore. De cerussa aerugineque, quam nostri aerucam vocitant, non est alienum, quemadmodum comparetur, dicere. Rhodo enim doliis sarmenta conlocantes aceto suffuso supra sarmenta conlocant plumbeas massas, deinde ea operculis obturant, ne spiramento obturatum emittatur. post certum tempus aperientes inveniunt e massis plumbeis cerussam. eadem ratione lamellas aereas conlocantes efficiunt aeruginem, quae aeruca appellatur. Cerussa vero, cum in fornace coquitur, mutato colore ad ignem incendi efficitur
Abbreviated transcription (Latin):
utunt᷑. Si aut he copie nõ fuerint parate ita
neccitatib erit administrandu ne ex pectatione
more/ res retineat᷑. Sarmenta aut tede sthidie
comburant cum erunt carbonis extinguant.
Deinde ĩ mortario cum glutino berant ita erit
atram̃tum tectorib nõ inuenustu nõ minus
si fex uini a refacta et cocta ĩ fornace fuerit et
ex meliori i no parabr̃. nõ modo atram̃ti sedẽt
india colorem dabit imitari. Ceruli colorit tem¬
ꝑationis. Alexandrie pennũ sunt ĩuente. Iostra
item uescorus puteolis ĩstituit faciendũ. ratio
aũt eius e quib est inuenta satis hẽt admira:¬
tionis. harena .i. cum mtri flore cõteritur ado¬
eo sotłt ut efficiat quẽ admõ farma et ae scipur
Lnnis crassis uti scobis facta ĩmixta cospergitur
ut conglomeret᷑. deinde pile rotunde manibus
uersando efficiũt. et ita colligant. ut in arrescat
he componunt ĩurceo fithili ur̃pei ĩ fornacesitaut

Expanded text:
utuntur. Si autem hae copiae non fuerint paratae, ita utuntur. Si autem hae copiae non fuerint paratae, ita necessitatibus erit administrandum, ne expectatione morae res retineatur. sarmenta aut taedae schidiae comburantur; cum erunt carbones, extinguantur, deinde in mortario cum glutino terantur: ita erit atramentum tectoribus non invenustum. Non minus si faex vini arefacta et cocta in fornace fuerit et ex meliore vino parabitur, non modo atramenti, sed etiam indici colorem dabit imitari. Caeruli temperationes Alexandriae primum sunt inventae, postea item Vestorius Puteolis instituit faciundum. ratio autem eius, e quibus est inventa, satis habet admirationis. harena enim cum nitri flore conteritur adeo subtiliter, ut efficiatur quemadmodum farina; ea aes cyprum limis crassis uti scobis facta mixta conspargitur, ut conglomeretur; deinde pilae manibus versando efficiuntur et ita conligantur, ut inarescant; aridae componuntur in urceo fictili, urcei in fornace: ita
Abbreviated transcription (Latin):
aũt ex his locis qui funt ꝓxie erariis metallis mi¬
niũ ct ĩdicum ĩ nominib ipsis ĩdicat ꝗb ĩ locis ꝓoreat
Ingrediar nime ad ea quę ex aliis generibi tradta¬
honũ spraturis comutata recipiunt coloꝵ propetates
Et primũ ex ponam de atram̃to/ cuius usus ĩ oꝑib
magnas hẽt neccitates: ut sint note quẽtid modu
preparent certis rõmb artisicioꝵ ad id teꝑature nõq
edificatur locus. uti laconicũ et expolitur marmore
subtiłt et leiugat.ante id fit furnacla hñs ĩ lacon¬
umi nares/ et eius prefur niũ magna diligentia eo¬
primit ne flam̃a ex dissipet̾ ĩ fornace resma col¬
locetur Hanc aũt ignis potãs urendo cogit ennttẽ
ꝑ nares itra la conicum fuliginem/ quȩ cura pietez
et camere curuaturam ad herescit/ in de collecta ꝑtim
componit ex gĩm sbacto ad usum al rom̃łi libratñ
Leliguũ tecfores glutinu ad miscentes ĩ parietio

Expanded text:
autem ex îs locis, qui sunt proximi aerariis metallis. armeautem ex îs locis, qui sunt proximi aerariis metallis. armenium et indicum nominibus ipsis indicatur, quibus in locis procreatur. Ingrediar nunc ad ea, quae ex aliis generibus tractationum temperaturis commutata recipiunt colorum proprietates. et primum exponam de atramento, cuius usus in operibus magnas habet necessitates, ut sint notae, quemadmodum praeparentur certis rationibus artificiorum, ad id temperaturae. Namque aedificatur locus uti laconicum et expolitur marmore subtiliter et levigatur. ante id fit fornacula habens in laconicum nares, et eius praefurnium magna diligentia comprimitur, ne flamma extra dissipetur. in fornace resina conlocatur. hanc autem ignis potestas urendo cogit emittere per nares intra laconicum fuliginem, quae circa parietem et camerae curvaturam adhaerescit. inde collecta partim componitur ex gummi subacta ad usum atramenti librarii, reliquum tectores glutinum admiscentes in parietibus
Abbreviated transcription (Latin):
pumoe lorica nõ patit nec lime spleneorem nec
solis radios lambendo enre ex his politionib calorẽ
Que aũt daephesiorum metallis fuerunt officine nũc
trauedte sunt ⁊dco romam. qd id genus uene postea
est ĩuentum hyspanie regionib quib mettillis glibi
bortant. et ꝓ publicanos rome curani. hecc aũt officiẽ
sumnt ĩtet edem flore et quirimi. Uinatue nimium
admixta calce. ltaq siquis uelit experiri id sme
uitio esse sic erit faciendum. Ferrea lamina sumat
ea miniũ imponat ad ignem collocet donec lami¬
na candescat cũ ecandore color mutatus fuerit
eritq ater tollat᷑ lamina ab igni et si refrgerati
restituat᷑ ĩ pristinũ colorem sine uitio esse ꝓbabt
Sin aũt ꝓmansut ingro colore significabir se esse
iutiatum. Que succutrẽ potuerunt mibi demi¬
no dixi chrissocolla apportat a macedonia focds

Expanded text:
ponticae lorica non patitur nec lunae splendorem nec ponticae lorica non patitur nec lunae splendorem nec solis radios lambendo eripere ex his politionibus colorem. quae autem in Ephesiorum metallis fuerunt officinae, nunc traiectae sunt ideo Romam, quod id genus venae postea est inventum Hispaniae regionibus, e quibus metallis glaebae portantur et per publicanos Romae curantur. eae autem officinae sunt inter aedem Florae et Quirini. Vitiatur minium admixta calce. itaque si qui velit experiri id sine vitio esse, sic erit faciendum. ferrea lamna sumatur, eo minium inponatur, ad ignem conlocetur, donec lamna candescat. cum e candore color mutatus fuerit eritque ater, tollatur lamna ab igni, et sic refrigeratum si restituatur in pristinum colorem, sine vitio esse probabitur; sin autem permanserit nigro colore, significabit se esse vitiatum. Quae succurrere potuerunt mihi de minio, dixi. chrysocolla adportatur a Macedonia; foditur
Abbreviated transcription (Latin):
rõne melinũ ꝙ eus metalli Iule cicdadi melon
dt esse creta uiridie. ltem plib locis nascit sedopna
t heodotus noĩe fuerat cuius i fundo id ge nuscrete
prmmu est ĩuentum. luripigiẽtum qđ arsenicon
grece dr foditur ponto sanndana liem plihiocis
Sed opnma ponto froxĩa flumen histanũ hẽt metallu
Ingrediar nũc minii rationes explicare. Id aũt agrio
ephesioꝵ duuanis primũ esse memonit s̃uentu i cui
rubrum puluerem cum id fodt ex plagis ferra mẽ¬
torum crebras ennttit lacrimas argenti uiui que a
fossonbus statmm colligunt. haec glebe cum collecte
sunt rofficina ẜꝑhumoris plenitudmem cdiciuntur
.fornacem ut intus arrescant cum fuerit ceram pu
nicam pauco igni li quesactam/ paulo oleo tpratam
cera inducat. demde postea carbonib i ferreo uase cõ¬
posiis eam ceram a primo cum pariete calefacendo
sudare cogat/ fiatq ut ꝓ equetur deinde tunc can¬
dela cunctisq płis subigat ut signa marmorea nu

Expanded text:
ratione melinum, quod eius metallum in sola cycladi Melo dicitur esse. Creta viridis item pluribus locis nascitur, sed optima Theodotus nomine fuerat, cuius in fundo id genus cretae primum est inventum. Auripigmentum, quod arseniko/n graece dicitur, foditur Ponto. sandaraca item pluribus locis, sed optima Ponto proxime flumen Hypanim habet metallum. Ingrediar nunc minii rationes explicare. id autem agris Ephesiorum Cilbianis primum esse memoratur inventum. cuius rubrum pulverem. cum id foditur, ex plagis ferramentorum crebras emittit lacrimas argenti vivi, quae a fossoribus statim colliguntur. Hae glaebae, cum collectae sunt, in officina propter umoris plenitatem coiciuntur in fornacem, ut interarescant, nticam igni liquefactam paulo oleo temperatam saeta inducat; deinde postea carbonibus in ferreo vase compositis eam ceram una cum pariete calfaciundo sudare cogat lietque, ut peraequetur; deinde tunc candela centunculisque puris subigat, uti signa marmorea nud
Abbreviated transcription (Latin):
interdũ lucẽ nec fructũ maturitatis. Cũ ergo maio¬
res hat ita esse aĩadutissent e rez nã sumpserũt
exempla/ etea iitamnas ĩ duch reb diuinis como¬
das nis ꝓfrcerunt ex plicationes. Itaiq copaueunt
nd nulla orgams crita cũadũterũt adusũ utila eẽ¬

Expanded text:
interdum lucem nec fructûm maturitates. cum ergo maiores haec ita esse animadvertissent, e rerum natura sumpserunt exempla et ea imitantes inducti rebus divinis commodas vitae perfecerunt explicationes. itaque comparaverunt, nonnulla orga
Abbreviated transcription (Latin):
horo logn mntra collocet᷑ castellũ s̃ idq ꝑ fistulã saliãt
aqne/ et ino beant cauã ad io aũt affixũ sit ex ceretym
timpaũ hñs foramẽ ꝑ q̃d̃ ex castello ĩ id agua . fluat
ĩ eo cũs minus timpanũ ĩ clucat cardimib es torno
masculo et femina inter se coartatis itti uti minu
inipeũ quc̃ asmodũ epitomiũ ĩ maiore entĩagedo
arte lemterq uerset. Maioriscũt hmpam labrim¬

Expanded text:
istulam saliat aqua et in imo habeat cavum. ad id autem adfixum sit ex aere tympanum habens foramen, per quod ex castello in id aqua influat. in eo autem minus tympanum includatur cardinibus ex torno masculo et femina inter se coartatis, ita uti minus tympanum quemadmodum epitonium in maiore circumagendo arte leniterque versetur. Maioris
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑ fistulas qd ꝑ plimibũ uid̃ esse uitiosum qd exeo
plumbariis possimus acciꝑe q̃o pallonb occupatos hñt
colores corporis. Etrmnq cĩ findendo plumbũ flatur
uapor ex eo ĩsidens corporis art et indi gxurens enpit
ex membris eoꝵ sangutnis iurtutes. Itaq minime si¬
stulis plũbris aqua duci uidet. si nolumꝰ eã here salu¬
brem saporemq meliorem ex tubulis esse quotidianus
pot ĩdicare iuictus qđ om̃es extructam u hẽant uaso

Expanded text:
quam per fistulas, quod plumbum videtur esse ideo vitiosum, quod ex eo quam per fistulas, quod plumbum videtur esse ideo vitiosum, quod ex eo plumbariis possumus accipere, quod palloribus occupatos habent corporis colores. namque cum fundendo plumbum flatur, vapor ex eo insidens corporis artus et in diem exurens eripit ex membris eorum sanguinis virtutes. itaque minime fistulis plumbeis aqua duci videtur, si volumus eam habere salubrem. saporemque meliorem ex tubulis esse cotidianus potest indicare victus, quod omnes, et structas cum habeant vasorum
Abbreviated transcription (Latin):
aut eoꝵ calce uiua exoleo subacta sunt i linieda
ctĩ declinatiombus li bramenti uetris lapiz est ex saxo
rubro . ip̃o genculo collocandus lpcq ꝑfereoraitus
uti ex decursu tuoulus nonissimꝰ ⁊ lapide coagmẽtet
et primus ex liorati uentris ad eunde modum adu̾su
diuũ et nonissimũ librati uẽtris ĩ cauo saxi rubri
hereat et primus ex pressionis ad eunde modũ coag¬
mẽtet. lta librata plantie tubuloꝵ aut decur sus
etex pressionis nõ extollet᷑. Hamq ue he mẽs spũs
aque iductione solet nasci. ita uti et saxa ꝑrumpat
nisi primũ leinter et parce a capite aqua ĩnutat ⁊
igonicłis aut nsutis alligationib aut pondẽ saburta
dtineat reliqua oĩa uti firruuis plumoeis ita sunt
collocanda stem cũ pͥmo aqua capit ĩnustit᷑ ante fa¬
uilla . mittet᷑ uti coagm̃ta siqua sunt nd̃ atis oblita
fauilla oblinent. habent aũt tubuloꝵ ductiones ea

Expanded text:
autem eorum calce viva ex oleo subacta sunt inlinienda, autem eorum calce viva ex oleo subacta sunt inlinienda, et in declinationibus libramenti ventris lapis est ex saxo rubro in ipso geniculo conlocandus isque perterebratus, uti ex decursu tubulus novissimus in lapide coagmentetur et primus ex librati ventris; ad eundem modum adversum clivum et novissimus librati ventris in cavo saxi rubri haereat et primus expressionis ad eundem modum coagmentetur. Ita librata planitia tubulorum ad decursus et expressiones non extolletur. namque vehemens spiritus in aquae ductione solet nasci, ita ut etiam saxa perrumpat, nisi primum leniter et parce a capite aqua inmittatur et in geniculis aut versuris alligationibus aut pondere saburra contineatur. reliqua omnia uti fistulis plumbeis ita sunt conlocanda. item cum primo aqua a capite inmittitur, ante favilla inmittetur, uti coagmenta, si qua sunt non satis oblita, favilla oblinantur. habent autem tubulorum ductiones ea
Abbreviated transcription (Latin):
uentris lemter tumesat ex primat᷑ caltituame siumi
deui qo si nõ uent᷑ inualib factus fuerit nec substra¬
ctum ed librã factum. sed geniculus erit etumpd
et dissoluet fistulaꝵ cõmissuras ẽt ĩ uentre colluui¬
aria sunt facienda ꝓ que uis spũs relaxet. Ita per
fistulas plumbeas aquã qui ducent his rõnib bellis¬
sime poterunt efficere/ qd et deanrsis et arcũductoes
et uen̾tres et ex pressus hac rõne pñt sere cũ hebunt
a capitib ad menia ad fastign libnamla stemitte.
actus ducẽtos nõ est ĩ utile castella collocari ut siqa
uituo aliquis locus fecerit nd totum om̃eq neq opus
cõtunaat᷑ t quib locis sit factum facilius ĩ uematur
S ea castella nec ĩ decursu nec i uentris planitie nec
tubuli crasso corio ne minus duoe digitoꝵ fiant
S uti hi tubouli ex una parte sint singulati lingulati
ut alius ĩ aliũ inire cõuenireq possint. Coagm̃ta

Expanded text:
ventris leniter tumescit, ut exprimatur in altitudinem summi ventris leniter tumescit, ut exprimatur in altitudinem summi clivi. Quodsi non venter in vallibus factus fuerit nec substructum ad libram factum, sed geniculus erit, erumpet et dissolvet fistularum commissuras. etiam in ventre colliquiaria sunt facienda, per quae vis spiritus relaxetur. ita per fistulas plumbeas aquam qui ducent, his rationibus bellissime poterunt efficere, quod et decursus et circumductiones et ventres et expressus hac ratione possunt fieri, cum habebunt a capitibus ad moenia fastigii libramenta. Item inter actus ducentos non est inutile castella conlocari, ut, si quando vitium aliqui locus fecerit, non totum omneque opus contundatur et, in quibus locis sit factum, facilius inveniatur; sed ea castella neque in decursu neque in ventris planitia nequtubuli crasso corio ne minus duorum digitorum fiant, sed ita hi tubuli ex una parte sint lingulati, ut alius in alium inire convenireque possint. coagmenta
Abbreviated transcription (Latin):
cehel. quinũ denũ pondo chixxx. benis pendo cexx
octonũ pondo.c qui narie pondo ha. Elatitudine
aũt laminaꝵ quot digitos huint. anteq ĩrotũda¬
tionem flectant᷑ magmtnamu ita noĩa coapiũt fi¬
stule Namq que lamina fũt digitoꝵ ꝗnquaginta
cũ fistula proficiet ex ea lamina uocabr q̃ quagenaria
similqy relgua Ea aũt ductio que ꝑ fistulas plũbo¬
as est futura. hanc hebit ex ꝑcationem / qdͥ si caput
heãt libram̃ta as menia motesq medii ud funt al¬
tiores ut possint interpellare. s i terualla necesst est
substruere ad libramta que admo ĩ ciuis et conalib
Sin aut longa erit entuitio cirtuductionib. Suncũit
ualies erimt ꝓpetue ĩ declinato loco cursus ditigent
cũ uenerit adiũ nẽ alte substruit ut sit libratu qͦ
Longissimũ. h aũt erit uentus: qđ gneti appellant ce¬

Expanded text:
CCXL; quinûm denûm pondo CLXXX; denûm pondo CXX; CCXL; quinûm denûm pondo CLXXX; denûm pondo CXX; octonûm pondo C; quinariae pondo LX. e latitudine autem lamnarum, quot digitos habuerint, antequam in rotundationem flectantur, magnitudinum ita nomina concipiunt fistulae. namque quae lamna fuerit digitorum quinquaginta, cum fistula perficietur ex ea lamna, vocabitur quinquagenaria similiterque reliquae. Ea autem ductio, quae per fistulas plumbeas est futura, hanc habebit expeditionem. quodsi caput habeat libramenta ad moenia montesque medii non fuerint altiores, ut possint interpellare, sed intervalla, necesse est substruere ad libramenta, quemadmodum in rivis et canalibus. sin autem non longa erit circumitio, circumductionibus, sin autem valles erunt perpetuae, in declinato loco cursus dirigentur. cum venerint ad imum, non alte substruitur, ut sit libramentum quam longissimum; hoc autem erit venter, quod Graeci appellant k
Abbreviated transcription (Latin):
i publico. Nd.n. poterunt ad u̾tere cum hiunt a capiti¬
b proprias ductiones. haec aut quare diuisa cesti¬
tuerim he sunt caust uti qui pͥnatim ducent ĩ domo
uectgalib tueant ꝓ publicanos aquaꝵ dudtus. Sin
aut meddii mõtes erunt ĩter mȩnia. et caput fontis
sic erit faciendũ uti spcais fodiant sub terra. librẽtq
as sastigiũ q̃d supra seriptim est. et si toph erit aut saxũ
isuo sibi canali excrdet᷑  Sin aut terrenũ aut hare¬
nosum erit solum et parietes cũ camerai speca struãt
et ita ꝓ ducat᷑ puteiq ibi sint facti uti ĩter duos sit acti
Sin aut fistulis plumbeis ducct᷑. Priũ castellũ ad
caput struat. demide ad copia aque lum̃e fistularum
dstituat. eque fistule caselio collocent̾/ ad castellum
qo erit ĩ menib fistule ne minus longe pedũ denum
fundant que si centenane erunt podus heant ĩ singlis
pondo. M. eccc. Si otogonarie pondo .d. cete he. Si
quĩquagonarie podo. d. C. Quadragenarie põdo¬

Expanded text:
publico, non enim poterint avertere, cum habuerint a capitibus proprias ductiones. haec autem quare divisa constituerim, hae sunt causae, uti qui privatim ducent in domos vectigalibus tueantur per publicanos aquarum ductus. Sin autem medii montes erunt inter moenia et caput fontis, sic erit faciendum, uti specus fodiantur sub terra librenturque ad fastigium, quod supra scriptum est. et si tofus erit aut saxum, in suo sibi canalis excidatur, sin autem terrenum aut harenosum erit, solum et parietes cum camara in specu struantur et ita perducatur. puteique ita sint facti, uti inter duos sit actus. Sin autem fistulis plumbeis ducetur, primum castellum ad caput struatur, deinde ad copiam aquae lumen fistularum constituatur, eaeque fistulae e castello conlocentur ad castellum, quod erit in moenibus. fistulae ne minus longae pedum denûm fundantur. quae si centenariae erunt, pondus habeant in singulas pondo MCC; si octogenariae, pondo DCCCCLX; si quinquagenari
Abbreviated transcription (Latin):
dime cib occidente ad oriẽtem ĩ mũdo uagant lima
die uii ctxx. et implius arciter hora celi nrciutiõem
ꝑcurrens ex quo signo cepit ire ad id signũ reu̾tẽdo
ꝑficit lunarẽ mẽsem. Sol cũit signi spatiũ qd̃ est xii.¬
pars mũdi mẽse u̾tente uadens transit. Ita xii iñsib
xii signoꝵ interualla ꝑ uagando cũ redit ad id signũ
unde cepit ꝑ ficit spatiũ uertentis am̃i exeo q̃ri ar¬
culũ lima terdecies ixii mẽsib ꝓcurrit cũ sole ⁊ saez
mẽsib semel ꝓmetit. Mercutii aũt et ueneris scelle
arca solis radios uti ꝑ centrũ cũ itinerib coronantes
regresẜ. retrorsus et retardatione faciũt. Et iã statio¬
nib ꝑꝑ eam circinationẽ morant ĩ spatii signoꝵ
Io ciũt ita esse maxĩe cognoscit ex ueneris stella q̃đ ea
cũ solem sequat postoccasum eius apparens ĩ celo cla
antecurrens etoriens ante luce lucifer appellar ex eo¬

Expanded text:
udine ab occidente ad orientem in udine ab occidente ad orientem in esimo et amplius circiter hora caeli circumitionem percurrens, ex quo signo coeperit ire, ad id signum revertendo perficit lunarem mensem. Sol autem signi spatium, quod est pars mundi, mense vertente vadens transit; ita XII mensibus XII signorum intervalla pervagando cum redit ad id signum, unde coeperit, perficit spatium vertentis anni. ex eo, quem circulum luna terdecies in XII mensibus percurrit, eum sol eisdem mensibus semel permetitur. Mercurii autem et Veneris stellae circa solis radios uti per centrum eum itineribus coronantes regressus retrorsus et retardationes faciunt, etiam stationibus propter eam circinationem morantur in spatiis signorum. Id autem ita esse maxime cognoscitur ex Veneris stella, quod ea, cum solem sequatur, post occasum eius apparens in caelo clarantecurrens et oriens ante lucem lucifer appellatur. ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
mũdo reliquisq siderib ornatũ circũ terrã mareq
⁊ uolantia cursus ꝑ faũt ad caeli rotũditatem. Sĩa
aũt iusitata et ĩ iusitata tp̃ru neccitate sunt costitu¬
ta ex quibisex signa nũo suꝑ terrã cũ celo ꝓuagant
xtera sub terra subeuntia ab eius umbra obscurantur
Sex aũt exhis semꝑ supra terrã iitũt. qñta parseni
nouissumi signi de pressione coacta uersatienẽ subicies
sub terram occultat tantũde eius cõtrarie edusatiõis
necitate pressa notatioe cnrcuadta tauns locis patẽtib
et obscuris egredr ad lucem. Nanmq nftuis imaet ne¬
cessitas utrĩqi simul oriẽtem et occidentem perficit. Ea
mũdi uersentq ab oriẽte etoccdnte cõtmenter Tnne
ꝑ ea signa g̃rio cursu lima stella mercurii. Ueneris
ip̃e sol l temq martis et Iouis et saturni ut ꝑ grieuũ
ascensionem ꝓcurrẽtes alius alia artuitionis magra.¬

Expanded text:
mundo reliquisque sideribus ornatu circum terram mareque mundo reliquisque sideribus ornatu circum terram mareque pervolantia cursus perficiunt ad caeli rotunditatem. Omnia autem visitata et invisitata temporum necessitate sunt constituta. ex quis sex signa numero supra terram cum caelo pervagantur, cetera sub terram subeuntia ab eius umbra obscurantur. sex autem ex his semper supra terram nituntur. quanta pars enim novissimi signi depressione coacta versatione subiens sub terram occultatur, tantundem eius contraria e conversationis necessitate suppressa rotatione circumacta trans locis patentibus ex obscuris egreditur ad lucem; namque vis una et necessitas utrimque simul orientem et occidentem perficit. Ea mundi versenturque ab oriente ad occidentem continenter, tunc per ea signa contrario cursu luna, stella Mercurii, Veneris, ipse sol itemque Martis et Iovis et Saturni ut per graduum ascensionem percurrentes alius alia circumitionis magnit
Abbreviated transcription (Latin):
estrõ cõquisita solis cutsu et ubre crescentis abtine
obseruatione ĩ uenta e qua ꝑ rones architectonicas
nrtinqi descriptiones est ĩ uentꝰ effectus ĩmundo
Mundus ũit est om̃iu natute reꝵ edceptio sum̃a
celumq siderib coformatii id noluit cõtinenter¬
cirtum terram atq mare ꝓ axis cardine extremos.
ttamqr ĩ his locis nalis potas ita architestata est/ col¬
locauitq cardines tanꝗ̃ centra unũ a terra ĩmani
etĩsum̃o mundo ae postipas stellas septẽtrtonũ altuz
Ita media terri cum mari centri loco naliter est col¬
lecata. his nã dispositis ita ut septẽtrionali parte a̧i
terra excelsius hẽt altitudmẽ centrũ In meridi:¬
ana aut parte ĩ inferiorib locis subiectũ a terra ob¬
scuret. Tunc ẽt ꝑmediu transuersa et ĩclinata ĩ me¬
ridiẽ carculi delata Tona .xxii. siguis est es pormata¬
que eor spẽs stellis disbositis xii partib ꝑeguatis
ex pr mut depictam a nã siguratione. ltaq lucẽtia cũ

Expanded text:
tio conquisita solis cursu et umbrae crescentis ad brumam observatione inventa, e qua per rationes architectonicas circinique descriptiones est inventus effectus in mundo. Mundus autem est omnium naturae rerum conceptio summa caelumque sideribcircum terram atque mare per axis cardines extremos. namque in his locis naturalis potestas ita architectata est conlocavitque cardines tamquam centra, unum a terra inmani spatio in summo mundo ac post ipsas stellas septentrionum, alterita media terra cum mari centri loco naturaliter est conlocata. His natura dispositis ita, uti septentrionali parte a terra excelsius habeat altitudinem centrum, in meridiana autem parte in inferioribus locis subiectum a terra obscuretur, tunc etiam per medium transversa et inclinata in meridiem circuli de lata zona XII signis est conformata. eorum species stellis dispositis XII partibus peraequatis exprimit depictam ab natura figurationem. itaque lucentia cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aeguinoctiales aut ẽt ꝓ mẽstruas. subiectioib
roñes horaꝵ erunt ex analellematicos describẽde
subiciantq multe ĩ eo larietates et gña horo logior/
et descorbunt᷑ ordm̃ib his artificiosis. Om̃im aũt figuim
descniptionũq eaꝵ effectus imus ut dies aegi no haui
brimnalisqi idemq solstitialis ĩ xi paries ceqnałe sit di

Expanded text:
per aequinoctiales aut etiam per menstruas in subiectionibus rationes horarum erunt ex analemmatos describendae, subiciunturque in eo multae varietates et genera horologiorum et describuntur rationibus his artificiosis. omnium autem figurarum descriptionumque earum effectus unus, uti dies aequinoctialis brumalisque itemque solstiti
Abbreviated transcription (Latin):
aliaq gña et qui supta scripti sunt et alii płes i uẽta
religuerũt. Uti chonarchenem conatũ plinthiũ ãti¬
boreum. Idez ex his qm̃b uiatoria pendsilia uti fierẽt
ples scripta reliquerunt. ex quor libris si quis uelit
subiechiones i uenire poterit dumͦ sciat analẽmatos
descaptiones. Item sunt ex aqua eoquisite ab eisdem

Expanded text:
t alii plures inventa reliquerunt, uti conarachnen, conicum plinthium, antiboreum. item ex his generibus viatoria pensilia uti fierent, plures scripta reliquerunt. ex quorum libris, si qui velit, subiectiones invenire poterit, dummodo sciat analemmatos descriptiones. Item sun
Abbreviated transcription (Latin):
sentationib ẽ ꝓ ome mũdũ ut ẽt nobis aꝑpeant cũ
facient ho stelle regressus et morationes. ergo si tãtis
⁊ygo potius era rõ nob̃ costabit q̃ feruor quẽ almodiz
om̃es res enocat etad se ducit ut ẽt frudus et e terra
singentesũ altitudiẽ ꝑ calorẽ iudemꝰ łsd minꝰ aque
uapores a fontibi ad nubes per arcus extitari. Eade
rõne solis impetus uehemens radiis trigom forma por¬
retis i seguentes sellas ad se ꝑducit. tamto encrẽts
ueluti refrenando retinendoq nõ pritit progredi sed
ad se regredi ĩ alterius trigoni signũ esse fortasse desi¬
derabr̃ Quis ita sol quinto a se signo potius q̃ scdo
aut tertio quę̧ sut propora facit ĩ his fecuorib recẽ¬
tiores. Ergo que admodu is fitri uideat ex ponam

Expanded text:
scurationibus est per omnem mundum, ut etiam nobis appareant, cum scurationibus est per omnem mundum, ut etiam nobis appareant, cum faciant eae stellae regressus et morationes. ergo si tantis Ergo potius ea ratio nobis constabit, quod, fervor quemadmodum omnes res evocat et ad se ducit, ut etiam fructus e terra surgentes in altitudinem per calorem videmus, non minus aquae vapores a fontibus ad nubes per arcus excitari, eadem ratione solis impetus vehemens radiis trigoni forma porrectis insequentes stellas ad se perducit et ante currentes veluti refrenando retinendoque non patitur progredi, sed ad se regredi in alterius trigoni signum esse. Fortasse desiderabitur, quid ita sol quinto a se signo potius quam secundo aut tertio, quae sunt propiora, facit in his fervoribus retentiones. ergo, quemadmodum id fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ metit̾ et cosistit post annũ xi. et diescro. xxxiii et
reditĩ id signũ i quo ante xii. annos fuerat. Satut¬
inuero tmensib uñ xxx. et amplius pauais dieb ter¬
nadens per sigm spatiũ anno nono et uigesimo et circit
dieb. che inquo anti xxxͦ. fuerat anño ĩ ia restituit
ex eoqi quo minusoab ex tremo distat mundo tanto
maiorem arannatõo rote ꝑ ourrendo tardior mar ee.
Ra aũt qui supra sols iler circinatões ꝓ agunt mgyo¬
en enui ĩ tͥgono fuerint q̃đ iis ĩierit trmno no progaeduit
ses regressy faciẽtes monani. Bemqr cũ idn sol de eo
trgono ĩ aliuo signũ tñsitionẽ fecerit id aũt ndnłłis
sic fieri placet/. qd cuũt solem cũ longius absit cbstã¬
tia quadam nõ lucidis itinerib ertonntia ꝑ ea sidera¬
unt obscurittitie moratiõib mmisediri nõb uoꝰ id nd̃ iudet
Solis .re. iplendor ꝑ spicibilis et patens sine ullis ob¬

Expanded text:
permetitur, et consistit post annum XI et dies CCCXIII et permetitur, et consistit post annum XI et dies CCCXIII et redit in id signum, in quo ante XII annos fuerat. Saturni vero, mensibus undetriginta et amplius paucis diebus pervadens per signi spatium, anno nono et vicensimo et circiter diebus CLX, in quo ante tricensimo fuerat anno, in id restituitur, ex eoque, quo minus ab extremo distat mundo, tanto maiorem circinationem rotae percurrendo tardior videtur esse. Ei autem, qui supra solis iter circinationes peragunt, maxime cum in trigono fuerint, quod is inierit, tum non progrediuntur, sed regressus facientes morantur, doneque cum idem sol de eo trigono in aliud signum transitionem fecerit. id autem nonnullis sic fieri placet, quod aiunt solem, cum longius absit abstantia quadam, non lucidis itineribus errantia per ea sidera obscuritatis morationibus inpedire. nobis vero id non videtur. solis enim splendor perspicibilis et patens sine ullis ob