comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ illuminat᷑. fiue nat᷑ali ingenio seu sapĩa diuina.
Sic̃ eñ nemo a se ip̃o ẽẽ: ita etiã neno a se ip̃o sapi¬
ens ẽẽ potest. s illo illustrante de qͦ scͥptum est. Om̃is
sapĩa a dño deo est. Sc̃i qͥdem homines lux st̃ recte
uocati. dicente ad eos dño. uos estis lux mundi. Et
tuam. que ñ solum lucere in se ip̃a. s ⁊ sua p̃sentia
qͥscũq attigerit. illustrare sufficit Aliq̃n aũt scͥpt᷑am
sacram lucem intelligunꝰ. ut est illud. lucerna pedibꝰ
meis uerbũ tuũ dñe. ⁊ lum̃ semitis meis. Sciens gͦ
hiũꝰ scłi noctẽ diũsis offensionibꝰ irrecitam. ut alibi
laquens: alibi scopulos. alibi contineat ꝓfundis¬
simas uastitates. pedibꝰ sus ũbum dñi lucere testaᷤ¬
t᷑. ne absentia ueri luminis. incidat ruinã. qͣm ꝑ su¬
am ꝓrudentiam uitare ñ pot̾at: s ħ ũbum illud
dissime cecitatẽ. sic̃ petrꝰ apłs dic̃. habemꝰ cerciorem
ꝓpħicum sermonẽ: au bene facitis intendentes uelut

Expanded text:
a divina. Sicut enim nemo a se ipso esse, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest: sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est . Sancti quidem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi . Et tuam, quae non solum lucere in se ipsa, sed et sua praesentia quoscunque attigerit, illustrare sufficit. Aliquando autem Scripturam sacram lucem intelligimus, ut est illud: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis meis . Sciens ergo hujus saeculi noctem diversis offensionibus irretitam, ut alibi laqueos, alibi scopulos, alibi contineat profundissimas vastitates, pedibus suis verbum Domini lucere testatur, ne absentia veri luminis incidat ruinam, quam per suam providentiam vitare non poterat. Sed hoc verbum illud dissimae caecitatem, sicut Petrus apostolus dicit: Habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes, velut
Abbreviated transcription (Latin):
i. p̾dicatoribꝰ ut ꝑ ianuas celi ħ est scͥptͣas scãs p̃dicati¬
one głosa aduentũ saluatoris dñi nuntiarent: qͥ
nere manna sumit᷑ qͣndo ad orabili cõmunicatione
gustat᷑
ardines aũt mundi duo. septentrio. ⁊ me¬
ridies. in ip̃is enĩ uoluit᷑ celum. Sig̾ant aũ
cardines ip̃i p̾sentis eccłe conu̾sationẽ que
ꝑ totum orbem dilatat᷑: ⁊ in duobꝰ testam̃tis siue
in duobꝰ p̃ceptis caritatis comĩsans ad fut᷑am pa¬
triam denttendo cursum p̾sentis uite dirigit. Un¬
de scͥptum ẽ. Dñi enĩ st̃ cardines t̃re:⁊ posuit sr̃
ux post creationẽ celi ⁊ t̾re a creatore pͥmũ
formata est: ad manifestanda ⁊ declaranda oꝑa dei.
Lux ip̃a substantia est. lum̃ aluce manat .i. can¬
dor lucis. s ħ confundunt auctores. Lucis gͦ nõie
diũse significationes expͥmunt᷑. Aliq̃n enĩ ip̃m

Expanded text:
dicatoribus, ut per januas coeli, hoc est Scripturas sanctas, praedicatidicatoribus, ut per januas coeli, hoc est Scripturas sanctas, praedicatione gloriosa adventum Salvatoris Domini nuntiarent: qui vere manna sumitur, quando adorabili communicatione gustaturardines autem mundi duo: Septentrio et Meridies. In ipsis enim volvitur coelum. Significant autem cardines ipsi praesentis Ecclesiae conversationem, quae per totum orbem dilatatur, et in duobus testamentis, sive in duobus praeceptis charitatis conversans, ad futuram patriam tendendo cursum praesentis vitae dirigit. Unde scriptum est: Domini enim sunt cardines terrae, et posuit super Lux post creationem coeli et terrae a Creatore primum formata est ad manifestanda et declaranda opera Dei. Lux ipsa substantia est: lumen a luce manat, id est candor lucis: sed hoc confundunt auctores. Lucis ergo nomine diversae significationes exprimuntur. Aliquando enim ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ppellat᷑ aũt idem locꝰ ethra. in qͦ fidera sunt:
⁊ sig̃ãt eum ignẽ qͥ a toto mundo in altũ
separatꝰ ẽ. Sane ether est ip̃m elem̃tum.
echera uͦ. splendor etheris est. Consistunt enim
lummaria in firmam̃to celi. ħ est in firmam̃to legis
dei infixa. Eungnste idelicet ⁊ doctores scͥpt᷑e sc̃e dispu¬
tando coherentis: ⁊ om̃ibꝰ inferioribꝰ lim̃ sapentie de¬
monstrantes. ꝓdiit etiã simł ⁊ cet̾a micantiũ siderũ tur
ba .i. diu̾saꝵ uͥtutum in eccła num̃ositas. q̃ in huiꝰ ui¬
te obscuritate tanꝙͣ in nocte refulgentes. diuidant
in ħ firmam̃to scͥpt᷑e sensibilia ⁊ intelligibilia. qͣsi
int̃ lucem ꝑfectoꝵ ⁊ tenebras popłoꝵ: ⁊ sunt insigna¬
anue celi. due st̃. oriens: ⁊ occasꝰ. nam una porta sol
ꝓcedit: alia se recipit. Sig̾ant aũt ianue celi testa¬
m̃ta diuina. unde psalmista ait. Mandauit nubibꝰ
desuꝑ.⁊ ianuas celi aꝑuit. Mandatũ est enĩ nubibꝰ¬

Expanded text:
ppellatur autem idem locus aethra, in quo sidera sunt, et significat eum ignem, qui a toto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsum elementum, aethera vero splendor aetheris est. Consistunt enim luminaria in firmamento coeli, hoc est, in firmamento legis Dei infixa, evangelistae videlicet et doctores Scripturae sanctae disputando cohaerentes et omnibus inferioribus lumen sapientiae demonstrantes. Prodiit etiam simul, etc., micantium sidarum virtutum in ecclesia numerositas, quae in hujus vitae obscuritate tamquam in nocte refulgentes, dividunt in hoc firmamento scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum, et tenebras pae coeli duae sunt: Oriens et Occasus. Nam una porta sol procedit, alia se recipit. Significant autem januae coeli testamenta divina. Unde Psalmista ait: Mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit . Mandatum est enim nubib
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ idest xp̃s portus inuiçoꝵ suoꝵ. Item por¬
ta doctores sc̃i intelligunt᷑. qͥ nobis aꝑuiiit dog¬
matib suis introitum regni celestis: E contrario.
uero porte noĩe heretici. ⁊ falsi doctores exprimũ¬
tur. ꝑ quas ꝑditi ingehennã intrent. De quib
dñs ad petrum ait. Cues petrus ⁊ suꝑ hanc pe¬
tram edificabo eccłiam meam. ⁊ porte inferi ñ
p̃ualebunt ad uiersus eã ⁊ psalmista qui exaltas
me deportis mortis: ut ailnuntiem om̃s laudes
tuas in portis filie syon. Porta uero mortis est dia¬
błs. uelominis illecebra sclaris. qũo ꝑ hec ad iitͦi¬
tum et̾num exicium. Infelicit̾ introitur lib̾atus
ergo ex illis portis mortalib. in istis portis eccłie q̃
b̾itudinẽ tribuũt sempit̃nam ꝓnunciaturũ se lau¬
des dñi pollicet᷑ ꝑ quas nomen eiꝰ eximiũ toto or

Expanded text:
orum . Item portae doctores sancti intelliguntur, qui nobis aperiunt dogmatibus suis introitum regni coelestis. E contrario vero portae nomine haeretici et falsi doctores exprimuntur, per quas perditi in Gehennam intrant. De quibus Dominus ad Petrum ait: Tu es Petrus, et super hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam. lmista: Exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudes tuas in portis filiae Sion . Porta vero mortis est diabolus vel omnis illecebra saecularis. Quoniam per hanc ad aeternum exitium infeliciter introitur. Liberatus ergo ex illis portis mortalibus, in istis portis Ecclesiae, quae beatitudinem tribuunt sempiternam, pronuntiaturum se laudes Domini pollicetur, per quas nomen ejus eximium toto or
Abbreviated transcription (Latin):
potest uel in portari ł exportari aliqͥd. ꝓpͥe
aut̃ porta aut urbis aut castroꝵ uocatur. sic̃
suꝑiꝰ dictũ est. Porta aliqñ in bonã partem
accipit᷑. aliqñ uͦ in malam. In bonam ergo partem
tus patet. Tnde ipse ait. Ego sum hostiũ ꝑ me si
quis introiẽrit saluabr᷑ ⁊ ingrediet᷑ ⁊ egredietur ⁊
pascua in ueniet. Item porta fidẽ xp̃i sigc̃at.
Qñ scͥptũ est. ꝑ portã ingrediunt᷑ inciuitatem.
qͥa ꝑfidem rectam introeundũ est in eccłiam dĩ.
Porta xp̃s. uel fideles. ut in psalmo: ecce porta dñi
iusti intrabt̃ ꝑ eam. Porta uterꝰ uirginis marie.
siue cam̃ueteris testamentis. ut in etechiele uidi
portamt. In domo dñi clausam. Porte scͥpture scẽ.

Expanded text:
potest vel importari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Porta aliquando in bonam partem accipitur, aliquando vero in malam. In bonam ergo partem tus patet. Unde ipse ait: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur et ingredietur et egredietur et pascua inveniet . Item porta fidem Christi significat. Unde scriptum est: Per portam ingrediuntur in civitatem: quia per fidem rectam introeundum est in Ecclesiam Dei. Porta Christi vel fides ut in Psalmo: Ecce porta Domini: justi intrabunt per eam . Porta uterus virginis Mariae, sive canon Veteris Testamenti, ut in Ezechiele: Vidi portam in domo Domini claus
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam debemꝰ accipere. Stellas diũsos eiꝰ ordines.
ta sunt: ut ꝑ eos caliginosa reluceant corda mor¬
talum. Item stelle. ft̃ sc̃ siue docti eo qd̃ iͥitutũ
oꝑibꝰ in ħ mundo resplendent. ut in psał. Qri nu¬
m̃at multitudinẽ stellaꝵ: ⁊ om̃ibꝰ eis nõĩa uo¬
cat. Astra st̃ sc̃ĩ angłi. ut in iob. etm me laudarẽt
astra matutina. Incontͣriam g̾ significationẽ po¬
nunt᷑ sidera:. q̃n aũt ꝑũsos angłos sig̃ant. aut he¬
reticos siue ypocritas. Puersos gͦ angłos de celo
cecidisse testat᷑ a pocalipsis. dum dic̃ draconẽ tc̃iam
partẽ sid̾um secum traheae in t̾ram. hereticos aũt
sub siderũ noĩe denotat iudas apłs. i epła sua

Expanded text:
Ecclesiam debemus accipere; stellas, diversos ejus ordines ta sunt, ut per eos caliginosa reluceant corda mortalium. Item stellae sunt sancti sive docti eo, quod virtutum eribus in hoc mundo resplendent, ut in Psalterio: Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocat . Astra sunt sancti angeli, ut in Job: Cum me laudarent astra matutina . In contrariam ergo significationem ponuntur sidera, quando aut perversos angelos significant, aut haereticos, sive hypocritas. Perversos ergo angelos de coelo cecidisse testatur Apocalypsis, dum dicit draconem tertiam partem siderum secum traxisse in terram. Haereticos autem sub siderum nomine denotat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ astroꝵ. hec distantia ẽ. Stelle gͦ. ⁊ side¬
ra.⁊astra: ita int̃ se differunt. Nam stella
est. quelib singłaris. sidera uͦ sunt stellis płimis
facta. ut hiades. pliades. Astra aũt. stelle grandes
ut orion. boothes. S ħ noĩa scͥptores confundunt:
⁊ astra ꝓ stellis. ⁊ stellas ꝓ sideribꝰ ponunt stel¬
las ñ habere ꝓpͥum lum̃. s asole illuminan¬

Expanded text:
 astrorum haec distantia est. Stellae ergo et sidera et astra ita inter se differunt. Nam stella est quaelibet singularis: sidera vero sunt stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades; astra autem stellae grandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis, et stellas pro sideribus ponunt. Et stellae n
Abbreviated transcription (Latin):
uocata est. Hec int̾ macedoniam ⁊ achaiam me¬
dia iacet archadie. a septemtrionali parte cõuin¬
cta. psa est ⁊ uera grecia ubi fuit athenas ciuitas
mater liberaliũ liiterarũ ⁊ philos ophoꝵ nutrix: qͥa
nichil habuit grecia clariꝰ atq nobilius. In ea est¬
⁊ marathoniꝰ campus opinione quondã prelũ cru¬
loponensis. Boetia.Boetia aut̃ dicta hac
ex causa. Dũ cathinus agenoris filiꝰ europã soroit̾
raptam. ex p̃cepto genitoris quereret nec respe¬
riret. patris iram formidans confirmato animo
elegit exiliũ. Nã bouis forte conspecte secutus
tiestigia. amplexus est sedẽ ubi ille recubauerat.
sicq locum de noĩe bouis. boetiã nominauit.
ubi ⁊ thebas urbem construxit. In qua olim ci
uilia bella de tonuerunt ⁊ ubi nati sunt apol¬
Io ⁊ hercules. maior ille thebanus eadem est eco¬
nia uocata: a fante quodam apollinis. ⁊ musis
consecrato. qui in eadem botia est. peloponensis.

Expanded text:
vocata est. Haec inter Macedoniam et Achaiam mevocata est. Haec inter Macedoniam et Achaiam media iacet, Arcadiae a septentrionali parte coniuncta. Ipsa est et vera Graecia, ubi fuit Athenae civitas, mater liberalium litterarum et philosophorum nutrix, qua nihil habuit Graecia clarius atque nobilius. In ea est et Marathonius campus opinione quondam proelii cruloponnensis; Boetia autem dicta hac ex causa: dum Cadmus, Agenoris filius, Europam sororem a Iove raptam ex praecepto patris quaereret nec reperiret, patris iram formidans confirmato animo elegit exilium. Nam bovis forte conspectae secutus vestigia, amplexus est sedem ubi illa recubaverat, sicque locum de nomine bovis Boetiam nominavit, ubi et Thebas urbem constrvilia bella detonuerunt, et ubi nati sunt Apollo et Hercules maior ille Thebanus. Eadem est Aonia vocata, a fonte quodam Apollini et Musis consecrato, qui in eadem B
Abbreviated transcription (Latin):
Illiricus autem generalit̃. omis grecia est. Dalma
almatia. adelmi maxima eiusdem tia.¬
ꝓruncie ciuitate traxise nomen ꝑhibet᷑ ad¬
heret autem aboriente: macedonie. aseptentrione:
mesie. ab octasii: istria t̃minat᷑. a meridis uero: adri¬
atico sinu clanditur. Epirus. Epirꝰ apir¬
ro achillis filio cognominata. cuiꝰ pars caonia. que
aute molosia dicta est amoloso filio pirri. quem
de andromacha habuit. S post qmͣ occisus est
pirrꝰ. orestis insidiis andromachã helenus suscep̃.
tenuitq regnũ pruuigni. qui successerat patri.
aquo molosia dicta est. paris epiri quam helenus
postea afrẽ caone quem inuenatu ꝑignorantiam
dr̃ occidisse. caoniam noĩauit. qͣi ad solatium trĩs
ellanio deucalionis ⁊ pirre filio. a quo ⁊ prius
greci ellenes nuncupati sunt. Ipsa est attica t̃ra
atte pͥus dicta. Nam granus quidam grecie
indigena fuit excuius filia attes noĩe att̾ica t̃ra

Expanded text:
Illyricus autem generaliter omnis Graecia est. DalmaIllyricus autem generaliter omnis Graecia est. Dalmaalmatia a Delmi maxima eiusdem provinciae civitate traxisse nomen existimatur. Adhaeret autem ab oriente Macedoniae, a septentrione Moesiae, ab occasu Histria terminatur, a meridie vero Adriatico sinu clauditur. Epirus a Pyrrho Achillis filio cognominata. Cuius pars Chaonia, quae antea Molosia dicta est, a Moloso filio Pyrrhi quem de Andromacha habuit. Sed postquam occisus est Pyrrhus Orestis insidiis, Andromacham Helenus suscepit tenuitque regnum privigni qui successerat patri; a quo Molosia dpostea a fratre Chaone, quem in uenatu per ignorantiam dicitur occidisse, Chaoniam quasi ad solatium fratris Hellene, Deucalionis et Pyrrhae filio, a quo et prius Graeci Hellenes nuncupati sunt. Ipsa est et Attica terra Acte prius dicta. Nam Granus quidam Graeciae indigena fuit, ex cuius filia Attis nomine Attica terra
Abbreviated transcription (Latin):
Autẽ pannonia est. Inde noricus ager frigid ⁊ parciꝰ
fructuosus postqmͣ reticus frugib ferax. qua exci¬
pit galliã bellicã. Trachie tyras iafech filius ueniẽs
nomen dedisse ꝑhibetur. alii a se uicia incolarum
thraciã appellat̾am dixert̃. huic ab oriente ꝓ pontis
⁊ urbs constantinopolis opposita est. Aseptentrione
uero ister obtenditur: a meridie uero egeo mari ad¬
heret. ab occasu macedonia illis subiacet cuiꝰ re¬
Ampla est enĩ adeoq płimas continuit gentes.
brum fluuiũ tracia fundit : qui etiam gentes bar¬
baroꝵ plurimas tangit. Grecia. GRecia a gre¬
to rege uotata: qui cunctam eam regionẽ incoluit.
andromache de pirro molosũ geruit. aquo pars
epirimolosia dicta est. Sunt aut̃ ꝓuincie grecie.
quatuor. quarum prima ab occidente dalmatta.
Inde epirꝰ. inde elladas. inde thesalia. inde machedo¬
nia. inde achaia. & due in mari creta ⁊ cicdlades.

Expanded text:
autem Pannonia est. Inde Noricus ager frigidus et parcius autem Pannonia est. Inde Noricus ager frigidus et parcius fructuosus. Post quem Raeticus frugibus ferax, qui excipit Galliam Belgicam. Thraciae Thiras Iaphet filius veniens nomen dedisse perhibetur: alii a saevitia incolarum Thraciam appellatam dixerunt. Huic ab oriente Propontis et urbs Constantinopolis opposita est, a septentrione vero Ister obtenditur, a meridie vero Aegeo mari adhaeret, ab occasu Macedonia illi subjacet, cujus reAmpla est enim, ideoque plurimas continuit gentes. Ebrum fluvium Thracia fundit, qui etiam gentes barbarorum plurimas tangit. Graecia a Graeco rege vocata, qui cunctam eam regionem incoluit. Andromacha de Pyrrho Molossum genuit, a quo pars Epiri Molossia dicta est. Sunt autem provinciae Graeciae septem, quarum prima ab occidente Dalmatia, inde Epirus, inde Hellas, inde Thessalia, inde Macedonia, inde Achaia, et duae in mari, Creta et Cyclades.
Abbreviated transcription (Latin):
płimam partem sueui incoluert̃.
ermania post schitiã inferiorem adanubio int renũ
fluuũ. occe. oceanũq concdusa tingit᷑ a septemtͥ¬
one ⁊ occasu oceano. Ab ortu uͦ da nubio a meridie rhe¬
no flumine dirimit᷑ t̾ra. diues uiriũ. ac popłis nu¬
merosis ⁊ inmanib. Unde ⁊ ꝓpt̃ fecunditatẽ gignen¬
doꝵ popłoꝵ germania dicta est. bignit aues irca¬
nias. quarum penne nocte ꝑlucent. In sontes quoq
feras ⁊ uros atq alces parturit. Mituit ⁊ geminas chris¬
tallũ ⁊ sucinũ. gallaicum quoq uiridem ⁊ cerauni-¬
um candidũ. Due sunt autem germanie suꝑior iux¬
ta septemtrionalem oceanum: in ferior circharenũ.
Proiuncias autẽ quas danubiuis ab arbarico ad medi¬
traneum mare se cludit. Prima est mesia. a mesiũ
ꝑuentu uocata. Inde eam ueteres cereris horreũ nũ-¬
cipabant. hec autem ahoriente ostiis cda nubii un-¬
gitur. ab euro uͦ tracie. a meridie macedonie. ab occa¬
su istrie copulatur. Pannonia. post mesiã

Expanded text:
imam partem Suevi incoluerunt. Germania post Scythiam inferiorem a Danubio inter Rhenum fluvium Oceanumque conclusa cingitur a septentrione et occasu Oceano, ab ortu vero Danubio, a meridie Rheno flumine dirimitur. Terra dives virum ac populis numerosis et inmanibus; unde et propter fecunditatem gignendorum populorum Germania dicta est. Gignit aves Hyrcanias, quarum pinnae nocte perlucent; bisontes quoque feras et uros atque alces parturit. Mittit et gemmas, crystallum et sucinum, callaicum quoque viridem, et ceraunium candidum. Duae sunt autem Germaniae: superior iuxta septentrionalem Oceanum, inferior circa Rhenum. Provincias autem quas Danubius a Barbarico ad Mediterraneum mare secludit: prima est Moesia, a messium proventu vocata; unde et eam veteres Cereris horreum nuncupabant. Haec autem ab oriente ostiis Danubii iungitur, ab Euro vero Thraciae, a meridie Macedoniae, ab occasu Histriae copulatur. Post Moesiam
Abbreviated transcription (Latin):
lit. qͥa qd foris uidet᷑. hoc est ⁊ intꝰ: ⁊ nich simu¬
latum est ⁊ ñ ꝑspicitũ in scĩs eccłie. Pot̃ ⁊ ad illdꝰ
tempꝰ referri. quo sib inuicẽ cogitationes in al

Expanded text:
lit, quia quod foris videtur, hoc est et intus, et nihil simulit, quia quod foris videtur, hoc est et intus, et nihil simulatum est et non perspicuum in sanctis Ecclesiae. Potest et ad illud tempus referri, quo sibi invicem cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
ac initro ꝯtinirisq fornacib ut aes liquatur.
masseq fuĩt. Postea ex massis rursus funditur
in officinis ⁊ aliud flatu figurat᷑. Aliud turno
t̾rit᷑. aliud argenti modo celatur tingicitur
honor in candido uitro ꝓximaq in cristallis si¬
militudine. Unde ⁊ ad potandum argenti me¬
talla ⁊ auri pepulit uitrum. Olim fiẽbat ⁊ ini¬
talia ⁊ ꝑ gallias ⁊ yspaniam harena alba mol¬
lissima pila molaq t̾rebatur. Nitrũ autẽ qd̾
baptismatis sacramentũ significet. in quo ablui¬
mur abom̃i sorde peccatoꝵ. ⁊ puritati sp̃s restitui¬
mur. tam suꝑiꝰ dictum est. Unde ⁊ in apocalip¬
s ita scriptum est de structura ciitatis suꝑne.
Ipsa uͦ ciuitas aurũ mundum similis uitro mũ¬
d̾o. eccłia in auro figurat᷑. que in candelabris au
reis ⁊ fialis. ꝓpter sapientie cultum sepe comp¬
ta describit᷑. Nitrum autẽ ad fidem ueri recu¬

Expanded text:
ac nitro continuisque fornacibus ut aes liquatur, ac nitro continuisque fornacibus ut aes liquatur, massaeque fiunt. Postea ex massis rursus funditur in officinis, et aliud flatu figuratur, aliud torno teritur, aliud argenti modo chonor in candido vitro, proximoque in crystalli similitudine. Unde et ad potandum argenti metalla et auri repulit vitrum. Olim fiebat et in Italia, et per Gallias et Hispaniam, arena alba, mollissima pila molaque terebatur. Vitrum autem quod baptismatis sacramentum significet, in quo abluimur ab omni sorde peccatorum, et puritati restituimur, jam superius dictum est. Unde in Apocalypsi ita scriptum de structura civitatis supernae; Ipsa vero civitas aurum mundum similis vitro mundo . Ecclesia in auro figuratur, quae in canreis et phialis propter sapientiae cultum saepe compta describitur. Vitrum autem ad fidem veri retu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ui fus ꝑspicuitate tnͣsluceat. In aliis
enĩ metallis qͥcqͥd intrinsecꝰ ꝯtinetur abscoñ¬
dit᷑. In uitro uͦ quilibet liquor uel species. qͣlis
est int̾ius talis ext̾uis declarat᷑. Et quodammꝰ
clausus patet: cuiꝰ origo hec fuit in parte syrie
que fenicis uocat᷑ finitima uidee circa radicẽ
montis carmeli. Palus est ex qͣ nascit᷑ belus am¬
nis qͥnq miliũ passuũ spacio in mare fluens.
iuxta tholomaidem. cruiꝰ arene decurrente flu¬
ctus a sordib eluunt᷑. hinc fama est. pulsa na¬
ue mertatoꝵ nitri. cũ sparsim ꝑlitus epulas pa¬
rarent. nec eẽnt ꝓ attolendis uans lapides. gle¬
bas nitri naui subdiderunt. Quib accensis ꝑ¬
mixta arena littoris tnͣssucentes noui liquoris
fluxisse riuos. ⁊ hauc fuisse originẽ iutri. Mox.
ut est in geniosa sollertia. ñ fuit contenta solo
nitrotͦo ⁊ aliis mixturis hanc artẽ studuit.
Leuibꝰ enĩ aridisq lignis coquit᷑ ad iecto cypro

Expanded text:
ui perspicuitate transluceat. In aliis enim metallis quidquid intrinsecus continetur absconditur; in vitro vero quilibet liquor vel species qualis est interius talis exterius declaratur, et quodammodo clausus patet. Cuius origo haec fuit. In parte Syriae, quae Phoenice vocatur, finitima Iudaeae circa radices montis Carmeli palus est, ex qua nascitur Belus amnis, quinque milium passuum spatio in mare fluens iuxta Ptolomaidem, cuius arenae de torrente fluctu sordibus eluuntur. Hic fama est pulsa nave mercatorum nitri, cum sparsim per litus epulas pararent, nec essent pro adtollendis vasis lapides, glebas nitri e nave subdiderunt; quibus accensis permixta arena litoris, translucentes novi liquoris fluxisse rivos: et hanc fuisse originem vitri. Mox, ut est ingeniosa sollertia, non fuit contenta solo nitro, sed et aliis mixturis hanc artem condire studuit. Levibus enim aridisque lignis coquitur, adiecto cypro
Abbreviated transcription (Latin):
as inde donec reddas nouissimũ quadrantẽ. Qua-¬
orans genꝰ nũmi est: qui ht̃ duo minuta. Unde
iualio eunͣgłio mulier illa pauꝑcła ⁊ uidua. di¬
citur mifisse quadrantẽ in corbanan: in alio duo
minuta. Non quod dissonent eungłia: s qd̾
tinus quadrans duos minutos nũmos habeat.
Hoc est ergo qd̃ dicit. ñ egredieris de carcere. do¬
net etiam minuta pectata ꝑ soluas. Dissoluando
aut̃ nouissimo quadrante potest ñ absurde in¬
telligi aut ꝓeo positũ qd̃ nichil relinquit᷑ impti-¬
titum: sicut loquentes etiam dicimꝰ usq ad fe-
nichil sit relictum. uel ut significarent᷑ noiẽ qua¬
drantis nouiss mit t̾rena peccã. Quarta eñi pars
distinctoꝵ membroꝵ huiꝰmundi. ⁊ea nouissia t̾ra ĩ¬
uenit᷑. ut in cipias a celo Scdm aerem numeres. aqͣ
t̃ciam: quartã t̃ciam. Sicel qͥ latino sermone siclui
corrupte appellatur. hebreũ nomen est: habens ap̃
eos tinctre pondꝰ. apud latinos ⁊ grecos quarta pars

Expanded text:
es inde, donec reddas novissimum quadrantem . Quadrans genus nummi est, quasi duo minuta: unde in alio Evangelio , mulier illa paupercula et vidua dicitur misisse quadrantem in corbonam: in alio duo minuta , non quod dissonent Evangelia, sed quod unus quadrans duos minutos nummos habeat. Hoc est ergo, quod dicit: Non egredieris de carcere , donec etiam minuta peccata persolvas; de solvendo autem novissimo quadrante potest non absurde intelligi aut pro eo positum, quod nihil relinquatur impunitum; sicut loquentes etiam dicimus, usque ad fnihil relictum sit; vel ut significarentur nomine quadrantis novissima terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi, et ea novissima, terra invenitur; ut incipiens a coelo, secundum aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Sicel, qui latino sermone siclus corrupte appellatur, hebraeum eos uncie pondus; apud Latinos autem et Grecos quarta pars
Abbreviated transcription (Latin):
talentũ est .lxx. duaꝵ libtarum. sicut plautꝰ ostẽ¬
dit qui ait. Duo talenta eẽ centñ quadraginta
rum. sũmum centum xxti. ꝯstat. Centenarium
enĩ numeri nomen est. eo qd̾ centũ librarũ pond̾is
sit. qd̾ pondꝰ ꝓpt̃ ꝑfec tionẽ centenarii nũi institue¬
runt romani. T alenti noĩe plenitudo ⁊ ꝑfectio

Expanded text:
talentum est LXX duarum librarum, sicut Plautus ostentalentum est LXX duarum librarum, sicut Plautus ostendit, qui ait duo talenta esse centum quadraginta rum; summum centum viginti constat. Centenarii enim numeri nomen est eo quod centum librarum ponderis sit; quod pondus propter perfectionem centenarii numeri instituerunt Romani. Talenti nomine plenitudo et perfectio
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa tot hec ostat unctus qͦt m̃sbꝰ annꝰ. Dicta aũ libͣ qd̾ sit liła. ⁊
cuncta int se ponda p̃dicta e o n ob o dat
Mna in ponderib centum dragnis appendit᷑. ⁊
est nomen grecũ. Sig̾cat mna decem uerba le¬
gis. que hominibꝰ diuinitꝰ data ft̃. ut in eis oꝑen¬
tur. ⁊ lucrũ spiritale efficiant. Uñ in eungłio
legit᷑: qd̾ homo nobilis qͥ habiit in regionem lõ¬
ginqm̃: expendĩt serius sus peccuniã suam: cui
reuertenti. singłi exposuere que lucͥficauert̃. Iste
Aut̃ homo nobilis redemptor nr̃est: qui abiit in
regionem longiquam: quia pastione sua ⁊ resur¬
rectione cõpleta ascendit in celum. ⁊ sedet adextris
dei Indie autem iudicii uenturꝰ. ut exquirat ex sin¬
gl̃is debitorib peccuniã. qm̃ eis cõmendauerat:
⁊ reddet unicinq scdm̃ oꝑa sua. Talentũ. summũ
eẽ pondꝰ: ꝑhibetur in grecis. Nam nich̃ est calco
minꝰ nich talento maius: cuiꝰ uarium apud diũ¬
sas gentes. pondus habettrr. Apud romanos enĩ

Expanded text:
stat unciis, quot mensibus annus. Dicta autem libra, quod sit libera, et cuncta intra se pondera praedicta concludat. Mna in ponderibus centum drachmis appenditur, et est nomen graecum. Significat mna decem verba legis, quae hominibus divinitus data sunt, ut in eis operentur, et lucrum spiritale efficiant; unde in Evangelio legitur , quod homo nobilis, qui abiit in regionem longinquam, expenderit servis suis pecuniam suam; cui revertenti singuli exposuere, quae lucrificaverunt. Iste autem homo nobilis Redemptor noster est, qui abiit in regionem longinquam; quia, passione sua et resurrectione completa, ascendit in coelum, et sedit a dextris Dei. In die autem judicii venturus, ut exquirat ex singulis debitoribus pecuniam, quam eis commendaverat: Et reddet unicuique secundum opera sua . Talentum, summum esse pondus perhibetur in Graecis; nam nihil est chalco minus, nihil talento majus; cujus varium apud diversas gentes pondus habetur. Apud Romanos enim
Abbreviated transcription (Latin):
exigebant᷑. sicuti nunc ꝑsingła territoria. Sie aũ
intres partes dritifum fuisse romanũ popłm¬
constat: ut ꝑ ea que erant in singłis partib
tribuni dice̾ntur. Uñ etiam sumptus quos da¬
bant ppłit tributa nominart̃. Nectigalia sunt
tributa: auehendo dicta. Stipendiũ a stipe pẽ¬
denda noĩatum. Antiqui enim: append̾e̾ peccu¬
niam soliti erant magis qmͣ ad numere. Qdͥ
autẽ diuites qui thesauroꝵ possessores st̃. ⁊ qͥd
diuicie mistice sig̃c̃ent: breuit᷑ dicamꝰ. Diues
dͣr dĩ. Ut in apło. D̾s qui diues est: mĩa. Diu¬

Expanded text:
exigebantur, sicuti nunc per singula teexigebantur, sicuti nunc per singula teper tres partes divisus erat Romanus populus, ut qui praeerant in singulis partibus, tribuni dicerentur. Unde etiam sumptus quos dabant populi, tributa nominarunt. Vetributa a vehendo dicta. Stipendium a stipe pendenda nominatum. Antiqui enim appendere pecuniam soliti erant magis, quam annumerare. Quid autem divites, qui thesaurorum possessores sunt, et quid divitiae mystice significent, breviter dicamus. Dives dicitur Deus ut in Apo
Abbreviated transcription (Latin):
rum: auraria nomen habet ab auro. De thesau¬
ti significatione. eunͣgłica parabola manifestũ
indiciũ dat: ubi dñs ait. Simile est regnum ce¬
loꝵ thesauro abscondito in agro: quem qͥ inue¬
nit homo abscondit. ⁊ pre gaudio illius uãdit ⁊
uendit uniu̾a que ht̃. ⁊ emit agrum ilłis. T̃ hes¬
aurꝰ aut̃: celeste est desid̾um. Ager uͦ in quo
thesarus absconditur: distiplina studii celestis.
Quẽ ꝑfecto agrum uenditis om̃ib comꝑat:
qui uoluptatib carnis renuncians cuncta sua
t̾rena desid̾ia ꝑ discipline custodiam celestis cal
rus iste in quo st̃ om̃s tesfauri sapĩe ⁊ scientie
absconditi. aut dĩ uerbũ est. qd̾ in carne xp̃i in
dettr absconditum: aut scẽ scͥpte᷑ in quibꝰ re-¬
posita est noticia saluatoris. Quem cũ quis
ineis in uenit debet omĩa istius scłi emobu¬
menta contempnẽ: ut illum posfit hre qd̾
repꝑit. Tributa uͦ. eo qd antea ꝑttib singłas

Expanded text:
rum. Auraria nomen habet ab auro. De thesaurum. Auraria nomen habet ab auro. De thesauri significatione evangelica parabola manifestum indicium dat, ubi Dominus ait: Simile est regnum coelorum thesauro abscondito in agro, quem qui invenit homo, abscondit, et prae gaudio illius vadit et vendit universa quae habet et emit agrum illum . Thesaurus autem coeleste est desiderium. Ager vero, in quo thesaurus absconditur, disciplina studii coelestis. Quem profecto agrum, venditis omnibus, comparat, qui voluptatibus carnis renuntians, cuncta sua terrena desideria per disciplinae custodiam coelestis calcrus iste, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , aut Dei verbum est, quod in carne Christi videtur absconditum: aut sanctae Scripturae, in quibus reposita est notitia Salvatoris. Quem cum quis in eis invenerit, debet omnia istius saeculi emolumenta contemnere, ut illum possit habere, quem reperit. Tributa vero eo, quod antea per tribus singula
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ext̾ioꝵ scientia expͥmit᷑. Duobꝰ uͦ i intellectis: ⁊
oꝑatio designatur. Nniꝰ autẽ talenti noĩe: in¬
tellectus tantũmꝰ designatꝰ. Decem milia talen¬
ta oꝑationem decẽ p̃ceptoꝵ legis in eungłio sigc̾at.
ubi ita legit᷑. ⁊ oblatus est unus qui debebat m
lia talenta. Item talentũ in malam parcẽ pour᷑.
intacharia. Ut est illud. Nidi inqtͥ iniquitatẽ su¬
per talentrĩ plũbi. Antiqͥssimi nou dũ auro argẽ¬
toq inuento. e eictebant᷑. Nam prius erea pec¬
cunia inusu fuit: post argentea. dem̃ aurea
⁊errariũ dictum qͥa priꝰ es tantũ in usu finit.
tipsi i solũ recondebatar. auro argentoq non dũ
signato. Ex quoꝵ metallis quãuis postea furisset
facta peccunia. nomen tamen erarĩ ꝑmansit.
ab eo metallo unde miciũ sumpsit. Thesaurũ
uixta grecam a potistesseos apositione. Hoc est
a reposito not̃atur. Nam thesis posicio dicitur.
& est nomen ex greco latinoq sermone com¬

Expanded text:
tellectus et operatio designatur; unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. Decem millia talenta operationem decem praeceptorum legis in Evangelio significant, ubi ita legitur; Et oblatus est unus, qui debebat decem millia talenta . Item talentum in malam partem ponitur in Zacharia, ut est illud; Vidi, inquit, iniquitatem super talentum plumbi . Antiquissimi, nondum auro argentoque invento, aere utebantur; nam prius aerea pecunia in usu fuit, post argentea, deinde aurea et aerarium dictum, quia prius aes tantum in usu fuit, et ipsum solum recondebatur, auro argentoque nondum signato: ex quorum metallis quamvis postea fuisset facta pecunia, nomen tamen aerarii permansit ab eo metallo, unde initium sumpsit. Thesaurum juxta graecum apo tes theseos, a positione, hoc est, a reposito nominatur. Nam thesis positio dicitur: et est nomen ex graeco latinoque sermone com
Abbreviated transcription (Latin):
figuram in quam illud uel ꝓfluens ruius uel ex¬
cipiens lacunam formauerãt. quarũ rerũ splen¬
dore capti hoiẽs cũ legatas attollent massas: ui¬
dert̃ in ea t̃re uestigia fut᷑a in que ex cogitauer̃t
lique factas: ad omnẽ formam posse deduei.¬

Expanded text:
figuram, in quam illud vel profluens rivus, vel exfiguram, in quam illud vel profluens rivus, vel excipiens lacuna formaverat: quarum rerum splendore capti homines cum legatas attollerent massas, viderunt in eis terrae vestigia figurata, hinc quae excogitaverunt lique
Abbreviated transcription (Latin):
solidus aureus uel argenteus. siue ereus. qͥ ideo nti¬
misma dr̃: quia nom̃ib principũ effiguisq signa¬
tur. Priꝰ numinꝰ argirus nuncupabatur quia ꝗͣ
płimũ ex argento ꝑ cutiebat᷑. Numini aut̃ a nu¬
ma romanoꝵ rege uocati st̃e qtti eos primũ apd̃
latinos ymaginib notauit: ⁊ titło noĩs sui p̃¬
scͥpsit. Innũmisinate: tria querunt᷑. Netallum.
tigã.⁊ pondꝰ. Si ex his aliqͥd de fuerit: nu̾misma
ñ erit. De numismatis mistica significatione: su¬
ꝑiꝰ dictum est. Tria sunt aut̃ genera argenti.
must ⁊ auri. zerisꝰ signatam. factũ. infec¬
tum Signatum est qd̾ innũmis est: factum qd̾
tictã arttem formarum metalla ita uenert̃. Dũ
enĩ quocũq causa ardentes silue ex quo querẽt
tram. que cale factis uenis fudit riuos. cuiꝰcumq
structure. Siue igit᷑ o illud fuerat. siue aurũ
cũ in loca t̃re de pressiora de curreret. sumpsit

Expanded text:
solidus aureus, vel argenteus, sive aereus: qui ideo nusolidus aureus, vel argenteus, sive aereus: qui ideo numisma dicitur, quia nominibus principum effigiisque signatur. Prius nummus argyrus nuncupabatur: quia quam plurimum ex argento percutiebatur. Nummi autem a Numa Romanorum rege vocati sunt, qui eos primum apud Latinos imaginibus signavit, et titulo nominis sui praescripsit. In numismate tria quaeruntur: metallum, figura, et pondus: si ex his aliquid defuerit, numisma non erit. De numismatis mystica significatione superius dictum est. Tria sunt autem genera argenti et auri et aeris: signatum, factum, infectum. Signatum est, quod in nummis est: factum, quod titiam autem formarum metalla ita venerunt: dum enim quacunque causa ardentes silvae excoquerent terram, ex calefactis venis fudit rivos cujuscunque stricturae, sive aes illud fuerat, sive aurum, cum in loca terrae depressiora decurreret, sumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
anime. siue sermo sapientie. Nt in apło. Quia di¬
rutes facti estis in illo in om̃i sapientia ⁊ prudẽ¬
tia. Et in salomone. Possessio anime uiri: ꝓprie
diuicie. Et in aliam partẽ pheretico: ut in iob
legit᷑. Diuicias quas deuorauit: & de uentre
illius extrahet eas ds. Pecunia ergo uerba di¬
iuna sunt. Ut in eungłio. Oportuit te cõmit¬
tere peccuniam nieam: nĩtmulariis. Saccłos.
thesauriato in dm̃: ut in eungłio. Fãcite uo¬
bis sacculos: qui non ueterascant.:Saceułs cõ¬
gregatio auaricie: ut in aggeo ꝓpħa. Et qͥ m̃¬
ces cõgregauit. inisit eos in sacculum ꝑtusũ.
Negociat᷑ores apłi sunt sicut in iob ꝓdiabł cor¬
pore. hoc est om̃ib uriquis deisdem p̃dicato¬
ribꝰ dr̃. Concident eum amic: diuident eũ
negociatores. Item in malam partenr: ut in
ihedechiel. Nogociatores cũ agnis ⁊ edis : ueniũt¬
adte. Moneta appellata est: qͥa monet᷑. neqͣ
fraus in metallo uel in pondẽ fiat. Nũmisma est

Expanded text:
rmo sapientiae, ut in Apostolo: Quia divites facti estis in illo in omni sapientia et prudentia ; et in Salomone: Possessio animae viri propriae divitiae ; et in aliam partem pro haeretico, ut in Job legitur: Divitias, quas devoravit, de ventre illius extrahet eas Deus . Pecunia ergo verba divina sunt, ut in Evangelio: Oportuit te committere pecuniam meam nummulariis . Sacculus thesaurizatio in Deum, ut in Evangelio: Facite vobis sacculos, qui non veterescant . Sacculus congregatio avaritiae, ut in Aggaeo propheta: Et qui mercedes congregavit, misit eos in sacculum pertusum . Negotiatores Apostoli sunt-sicut in Job pro diaboli corpore, hoc est, omnibus iniquis de eisdem negotiatoribus dicitur: Concident eum amici, divident eum negotiatores . Item in malam partem, ut in Ezechiele: Negotiatores cum agnis et haedis veniuntad te . Moneta appellata est, quia monet, ne quae fraus in metallo vel in pondere fiat. Numisma est
Abbreviated transcription (Latin):
cesari redde nũmũ. tributũ. peccuniã ⁊ honores t̃¬
renos iussit. Deo autẽ nosmet ipsos .i. ymaginem
dei. qm ipse didit in nob̃. que non est in auro pic¬
ta: s in hominib figurata. Sextula bis assupta
dicellam facit. Ter posita: staterem reddit. Stater
autem. medietas unctie est: appendens aureos tres.
Uñ ⁊uocat᷑ stater: qd̾ trib solidis stet. hec & semi¬
untia: qͥa semis ht̃ de unctia. Hec & se mis¬
qd̾ unctie quartam partem appendat. De qͣdrã

Expanded text:
Caesari reddere nummum, tributum, pecuniam, et honores teCaesari reddere nummum, tributum, pecuniam, et honores terrenos jussit. Deus autem nosmetipsos, id est, imaginem Dei, ipse condidit in nobis, quae non est in auro picta, sed in hominibus figurata. Sextula bis assumpta duellam facit, ter posita statereautem medietas uncie est, appendens aureos tres, unde et vocatus stater, quod tribus solidis stet. Hic et semiuncia, quia semis habet de uncia; hic et semisuncie quartam part
Abbreviated transcription (Latin):
os denarios ⁊ dedit stabulario. Solidꝰ nuncupat᷑¬
qͥa nichil illi de eẽ iudet᷑. Solidum enĩ uet̾es in¬
tegrum dicebant ⁊ totum. ipse quoq nõmisma
uocat᷑. ꝓ eo qd nominib principum effigiesq sig¬
netur. Abinicio uero. unũ nõmisia argenteus
erat. hoc enĩ abasiscepit. Dict̃ aũt iud̃i qd̾ abͣ¬
ham in t̾ra chanaan. pͥmus hãc ad dixx̾it formã.
Solidꝰ apud latinos alio noĩe sextula dr̃. qd̃ his
exuntia compleatur. Hinc ut cliximꝰ uulgus au¬
rum solidũ uocat. Cuiꝰ t̃ciam partem ideo dixert̃
tremissem. eo qd̃ solidum faciat t̃missus. Exp̾ssio
enĩ nũmis matͥs incensri. significat ymaginem
conditoris in humana anima. qtri ab imo quoq
nr̃m expetit᷑. quando crudelitas recte fidei cum
bonis oꝑib a nob̃ ex quirit᷑. Inde dñs ad eos qͥ
eum temptabant: In eungłio ait. Reddite ergo
que st̃ cesaris cesari: ⁊ que st̃dei deo. Nummus
aut̃ ostensus . ymaginem cesaris tenuiit. Et ideo

Expanded text:
narios duos, et dedit stabulario . Solidus nuncupatquia nihil illi deesse videtur: solidum enim veteres integrum dicebant et totum. Ipse quoque nomisma vocatur pro eo quod nominibus principum effigieque signetur. Ab initio vero unum numisma, unus argenteus erat: hoc enim ab Assyriis coepit: dicunt autem Judaei, quod Abraham in terram Chanaan primus hanc advexerit formam. Solidus apud latinos alio nomine sextula dicitur, quod his sexuncia compleatur. Hunc ut diximus vulgus aureum solidum vocat: cujus tertiam partem ideo dixerunt tremissem, eo quod solidum faciat ter missus. Expressio enim numismatis in censu significat imaginem Conditoris in humana anima, qui ab unoquoque nostrum expetitur, quando credulitas rectae fidei cum bonis operibus a nobis exquiritur. Unde Dominus ad eos, qui eum tentabant, in Evangelio ait: Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari: et quae sunt Dei, Deo . Nummus autem ostensus imaginem Caesaris tenuit: et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
uocat. Seiatẽ aũ g̾te latine siliqͣ cornuũ ĩtp̾tat᷑. Obolꝰ siliqͥs
tribꝰ appendit᷑. hñs cerates duos. caltos qͣtuor fie¬
bat enim olim exaere ad instar sagite. Hñ ⁊ no-¬
men agrecis accepit. hoc est sagitta. Scripulus sex
sili quarũ ponde ꝯstat. Hic apud grecos gͦma
uocat᷑. Scripulus aut̃ dictus ꝑ dimiitionẽ ala¬
pillo breui qui scrupus uocatur. Dragia aut̃¬
octaua pars unctie est. ⁊ denarii pondus angẽ
me enĩ similitudo ad hõiem refertur in parabła
euuigfica. ubi dñs ait. Atq mulier hñs x. ⁊ si ꝑ¬

Expanded text:
vocat; ceratin autem Graece, Latine siliqua cornulum interpretatur. Obolus siliquis vocat; ceratin autem Graece, Latine siliqua cornulum interpretatur. Obolus siliquis tribus adpenditur, habens ceratin duos, calcos quattuor. Fiebat enim olim ex aere ad instar sagittae. Unde et nomen a Graecis accepit, hoc est sagitta. Scripulus sex siliquarum pondere constat. Hic apud Graecos gramma vocatur. Scripulus autem dictus per diminutionem a lapillo brevi qui scrupus vocatur. Dragma octava pars unciae ess. Drachmae enim similitudo ad hominem refertur in parabola evangelica, ubi Dominus ait: Aut quae mulier habens
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ. nisi qͥ norunt custodire i̾ticiã. ad iecit. equita¬
tem uidit uultꝰ eius. Illam tñ scilicet equitate.
ex se ꝓbi bumanttas ht̃. niss qd̃ adño bonoꝵ
omniũ susceꝑit largitore. Hinc ⁊ in ꝓuerbiis ita
scͥptrim est. Qui sequit᷑ iusticiã. diligit᷑ ã dño. Et
alibi de sapientia dictum est. Qui continens est
inqͥt iusticte ad p̃hendet illam. Unicuiq aut̃ pon¬
deri certus est modꝰ nominib ꝓpriis designatꝰ. Cal¬
cus minima pars pond̾is. qͣrta pars oboli est. cõ¬
stans lentis geminis granis. Appellat᷑ autẽ calcꝰ
qd̃ sit paruulus. sicut ⁊ lapis calculus. qͥ ad̃o mi¬
nimꝰ est. ut sine molestia sui calcet᷑. Siliqͣ uicesima
qͣrta pars solidi ẽ ab arbore cuiꝰ sem̃ ẽ uocabłr tenẽs. serat̃ oboli
pars media ẽ habẽs siliꝗͣ unã ⁊ semis. hc̃ latinitas sem ioboliĩ

Expanded text:
cere nisi qui norunt custodire justitiam. Adjecit: aequitacere nisi qui norunt custodire justitiam. Adjecit: aequitatem vidit vultus ejus, illam scilicet aequitatem ex se probi humanitas habet, nisi quod a Domino bonorum omnium susceperit largitore. Hinc et in Proverbiis ita scriptum est: Qui sequitur justitiam, diligitur a Domino ; et alibi de sapientia dictum est: Qui continens est, inquit, justitiae, apprehendet illam . Unicuique autem ponderi certus est modus nominibus propriis designatus. Chalcus minima pars ponderis, quarta pars oboli est, constans lentis germinis granis. Appellatur autem chalcus, quod sit parvulus, sicut et lapis calculus, qui adeo minimus est, ut sine moquarta pars solidi est, ab arbore, cuius semen est, vocabulum tenens. Ceratin oboli pars media est, habens siliquam unam semis. Hunc Latinitas semiobolum
Abbreviated transcription (Latin):
diuine gubmnationis potentta sig̾cat᷑. ut in ysaia.
Et librauit in pondere maontes. ⁊ collȩ instatera
Hoc est iuditat in iusticia maiores ⁊ minores. po¬
tentes ⁊ infirmos. nobiles. ⁊ ignobiles qͥa ipse ui¬
dicabit orbem t̾re in equitate. ⁊ popłos in tũtate
sua. Hinc. ⁊ iob ait. Utinã append̾ent᷑ pecc̃a tcĩa
quib iram merui ⁊ calamitas qmͣ patior insta¬
tera. Quis aliꝰ statere noĩe. nisi dĩ ⁊ hoĩm media¬
tor exprimit᷑: qui ad pensandũ uite nr̃e merttũ
cendo leuigauit. Libra enĩ ponderis mistice r̃ti¬
cie obseruantiã sigc̾at. qͥa ibi ꝓbatur qͥd equũ ⁊
qͥd otͣrium equitati sit. cuiꝰ rei płima in scͥptis
inueniunt᷑ ꝓbam̃ta. Et ñ necelie est urde ałiqua
hic numerare. ꝓpħa igit᷑ testante iustus dñs ⁊
t̾ticiã dilexit. equitatẽ iudit uultꝰ eius. Iustum
Dicit dm̃ a mare iusticiam. qͥa nescit alios respi¬

Expanded text:
divinae gubernationis potentia significatur, ut in Isaia: divinae gubernationis potentia significatur, ut in Isaia: Et libravit in pondere montes, et colles in statera , hoc est judicat in justitia majores et minores, potentes et infirmos, nobiles et ignobiles: quia ipse judicabit orbem terrae in aequitate, et populos in veritate sua . Hinc et Job ait: Utinam appenderentur peccata mea, quibus iram merui, et calamitas, quam patior, in statera . Quis alius staterae nomine, nisi Dei et hominum mediator, exprimitur? qui ad pensandum vitae nostrae meritum cendo levigavit. Libra enim ponderis mystice justitiae observantiam significat: quia ibi probatur quid aequum et quid contrarium aequitati sit. Cujus rei plurima in Scripturis inveniuntur probamenta: et necesse est, inde aliqua hic numerari. Propheta igitur testante, justus Dominus et justitiam diligit, aequitatem vidit vultus ejus . Justum dicit Deum amare justitiam: quia nescit alios respi
Abbreviated transcription (Latin):
oNderum ac mensurarua
liiuat cognosc̃e moduo I:
ta. Cunctis enĩ cor ꝑeis reb pondꝰ nata dedit. Su
Añ cedit gentiliũ philosophos temꝑe. nũos. ⁊ m̃su
mũ fidon arguiꝰ ponderũ rationẽ in grecia osti¬
tuit. ⁊ licet alii antiqͥores extit̾int. s iste hac ar-¬
te exꝑientior fuit. Pondꝰ dict eo qd̾ in stat̾a ui¬
bratum pend̾at. hinc ⁊ pensũ. Abusiue aut̃ pon¬
dus: libra una est. Uñ etiam chipondiꝰ dictũ ẽ
qͣiͣ duo pondera qd̃ nom̃ adhuc in usu retinet᷑.
Tutͥna est. gemina ponderũ laucis equali exami¬
ne pendens. facta ꝓpt̃ talenta ⁊ centenaria ad¬
pendenda. sic̃ momentana ꝓ parua modicaq pe-¬
cunta. Hec ⁊ moneta uocata. eadem ⁊ stat̾a. no¬
men exnitõ habens qd̾ duob lancib ⁊ uno in
med̾io stilo librata equalr̾ stet. Examen est filũ¬
uim mediũ. qͦ trutine statã regit᷑. ⁊ lances eqͣnt᷑.
Uñ ⁊ in lancis amentũ dr̃. Instatera equitatis uel

Expanded text:
Ponderum ac mensurarum iuvat cognoscere modum. ta; cunctis enim corporeis rebus pondus natura dedit; suuantecedit gentilium philosophos tempore, nobis et nummus Phidon Argivus ponderum rationem in Graecia constituit; et licet alii antiquiores extiterint, sed iste hac arte experientior fuit. Pondus dictum eo quod in statera libratum pendeat; hinc et pensum. Abusive autem pondus libra una est. Unde etiam dipondius dictum est, quasi duo pondera; quod nomen adhuc in usu retinetur. Trutina est gemina ponderum lances aequali examine pendens, facta propter talenta et centenaria adpendenda; sicut momentana pro parva modicaque pecunia. Haec et moneta men ex numero habens, quod duabus lancibus et uno in medio stylo librata aequaliter stet. Examen est filum medium, quo trutinae statera regitur, et lances aequantur: unde et in lancis amentum dicitur. In statera aequitatis vel
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur. Carabꝰ est parua scafa exiumine facta ꝙz
contecta crudo corio. genꝰ nauigii prebet. uaria eñi
bonoꝵ ⁊ maloꝵ in quibꝰ boni bona mali aut̃ ma¬
la machinant᷑. similr̾ ⁊ instrumenta nauiũ uaria
diu̾sas artes sig̾cant. in quib boni ꝓdesse studẽt.
mali aut̃ noce.¬

Expanded text:
tuntur. Carabus parva scapha ex vimine facta, quae tuntur. Carabus parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigii praebet. Portemia bonorum et malorum. In quibus boni bona, mali autem mala machinantur. Similiter et instrumenta navium varia diversas artes significant, in quibus boni prodesse student, mali autem noce
Abbreviated transcription (Latin):
greci dromũ uocant. Classis dicta est egreto uoca¬
naieleq ligna militib portant. Barca est que cun¬
ctana uis cõmercia adlitus portat hec nauis in pe¬
lago ꝑpter nimias undas suo suscipit grenio. Nbi
aut̃ ad ppinquerit portum reddet uicẽ barca naui
qmͣ accipit in pelago. Porro nauigiũ piratarũ aptũ
⁊ ex his ita uocatũ. Miro paro qi muinimꝰ. paro est
enĩ scafa exuimine factaq contecteͣ crudo corio.
genꝰ naugii prebet qualibꝰutunt᷑ germanoꝵ pira¬
te in oceani litorib tiel paludib obaglitatem. de qͣ¬
lib istoria: gens inquit saxontim mioparonib nõ
uirib utuntur. fuge pociꝰ qm̃ bello parati. C dlones
quos greci celetras uocant .i. uelo ces beremes uel tri¬
renes agiles ⁊ ad minist̾m classi apte. entiꝰ labit᷑
breutᷤ. qui alia appellatione dr ⁊ cumba. ⁊ caupo¬
liis sicut ⁊ lintris.i. carab qͣm in pado paludibꝰq u¬

Expanded text:
Graece dromon vocant. Classis dicta est Graeco vocaGraece dromon vocant. Classis dicta est Graeco vocanaviculae, quae ligna militibus portant. Barca est, quae cuncta navis commercia ad littus portat: hanc navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem appropinquaverit portum, reddit vicem barca navi, quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocatum. Myoparo quasi minimus paro: est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo corio genus navigii praebet: qualibus utuntur Germanorum piratae in oceani littoribus vel paludibus ob agilitatem, de quibus historia: « Gens, inquit, Saxonum myoparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati. Celoces, quas Graeci celetas vocant, id est veloces biremes, vel triremes agiles, et ad ministerium classibrevis, qui alia appellatione dicitur et cumba et caupuus, sicut et lintris, id est carabus, quem in Pado paludibusque u