comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
em indicum diximus arabum mare et ꝑsicũ exstithico caspi¬
um recipit et ideo qua recepit angustior rursus expanditur
et fit tam lata ꝗ̃ fuerat. De inde cũ iam ĩ suum finem aliar¬
ꝙ termꝵ consinia deuenit media nostris equorib excipit᷑
reliqua altero tornu ꝑgit ad tilum tiltero atanain: ora eius
cum alueo nilx amnis ripis descendit ĩ pelagus et diu sicut
illud incedit ita sua litora porrigit. de inde fit ueniẽti os¬
uiam et primũ se ingenti ambitũ incuruat post se ingẽti
fronte ad elex ponticum froetum extendit ab eo iten. obli
tidos tranuersa margine adtingit. Ip̃a gremio ad tunam
usq complexa fit ripa qua tanais est. In ea primos homines
ab oriente accipimus indos & seras & scithas. Seres media fe
rme eoe partes incolũt indi ultima ambo late patentes. Ne¬
q ĩ hoc tantum pelago effusi ispectãt eim̃ ẽt meridiem in¬

Expanded text:
em Indicum diximus, Arabicum mare et Persicum, ex Scythico Caspiem Indicum diximus, Arabicum mare et Persicum, ex Scythico Caspium recipit; et ideo qua recipit et fit tam lata quam fuerat. Dein cum iam in suum finem aliarumque terrarum confinia devenit, media nostris aequoribus excipitur, reliqua altero cornu pergit ad Nilum, altero ad Tanain. Ora eius cum alveo Nili amnis ripis descendit in pelagus, et diu sicut illud incedit, ita sua litora porrigit; dein fit venienti obviam, et primum se ingenti ambitu incurvat, post se ingenti fronte ad Hellesponticum fretum extendit; ab eo iterum obltidos transverso margine adtingit, ipsam gremio ad Tanain usque conplexa fit ripa qua Tanais est. In ea primos hominum ab oriente accipimus Indos et Seras et Scythas. Seres media ferme Eoae partis incolunt, Indi et Scythae ultima: ambo late patentes neque in hoc tantum pelagus effusi. Spectant enim etiam meridiem In
Abbreviated transcription (Latin):
A ngusuos ÷ ntroitũq uenientis nos fretums era ecde picit appellor
qua ciffunditur aliã aliis locis cognomina accertat ibibi pri¬
mũ se artat elespontus uocat᷑. propontis ubi expandit ubi steel
prexit tratius bosfonus. ybi itent effundit pontus euxinus Qua
palude eõ mitit Si merius sbosforus. Palus ip̃a meotis. hoc ma¬
ra e duobius inditis annibus tanay atꝙ nilo intres partes uniuẽ¬
sadiuidit: Tanays a septẽtrione ad meridiẽ uergens in medi¬
am fert meotidam diffluit et ex diuerso nilus inpelagus. Quet
terraꝵ iacet afreto adea flumina ab altero latere affritam uo¬
camus ab altero Europem ad nilũ offricam ad tanay furopen:
ita hominibus ut locis differens Eous ab oriente a mȩridiȩ
indicus a Septemtrione scithicus tp̃a ingenti atꝙ ꝑpetua sto¬
ne uersa ad orientem tantũ ibi se in altitudinẽ effundet
quantũ eu rope et africa et qđ intex ambas pelagus ĩ missum
est. Inde cum aliquatenus sola ida processit ex illo occeano qu¬

Expanded text:
Angustias introitumque venientis nos fretum, Graeci porthmon appellant. Qua diffunditur alia aliis locis cognomina acceptat. Vbi primum se artat, Hellespontus vocatur, Propontis ubi expandit, ubi iterum pressit Thracius Bosphorus, ubi iterum effudit Pontus Euxinus, qua paludi committitur Cimmerius Bosphorus, palus ipsa Maeotis. CAPUT 8 Hoc mari et duobus inclutis amnibus, Tanai atque Nilo, in tres partes universa dividitur. Tanais a septentrione ad meridiem vergens in mediam fere Maeotida defluit; et ex diverso Nilus in pelagus. quod terrarum iacet a freto ad ea flumina ab altero latere Africam vocamus, ab altero Europen: ad Nilum Africam, ad Tanain Europenita nominibus ut locis differens, Eous ab oriente, a meridie Indicus, a septentrione Scythicus. Ipsa ingenti ac perpetua fronte versa ad orientem tantum ibi se in latitudinem effundit quantum Europe et Africa et quod inter ambas pelagus inmissum est. Inde cum aliquatenus solida processit, ex illo oceano qu
Abbreviated transcription (Latin):
Portũ ab accessu uertoꝵ ĩmotꝰ ⁊ ingens. Ip̃e si hort¬
ficis iuxta sonat ethna ruinis. Int̾dũq atͣm prũ¬
pit ad ethera nubem. Turbine fumant ẽ piceo. ⁊
candñte fauilla. Attollitq globoᷤᷤ flãmaꝵ.⁊ syda
lambit. Int̾dũ scopulo. cõuulsaq uisc̾a montis.
Erigit eructãs. liq̃factaq saxa sub auras. Cũ gemitu
glom̾at fundoq exestuat imo. Huiꝰ ethne quã uul-¬

Expanded text:
portus ab accessu ventorum immotus et ingens ipse: sed horrificis iuxta tonat Aetna ruinis, interdumque atram prorumpit ad aethera nubem, turbine fumantem piceo et candente favilla, attollitque globos flammarum et sidera lambit. Interdum scopulos avulsaque viscera montis erigit eructans liquefactaque saxa sub auras cum gemitu glomerat fundoque exaestuat imo. In principio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ u̾a dix̾it iuxta ꝓpħicas eu̾głicasq atq apłicas
tͣditiones: ita ut in nullo ab ortodoxa fide xͥana
oeuiare ui deat᷑. cunctis legentib patet. sic̃ cũ ad
id locoꝵ uentũ fu̾it. ostendemꝰ. si tñ d̾i miscd̾ia ni¬
u̾it. phitonico. an diuino. p̃sertĩ cũ tanta ⁊ de tã
longinqͦ p̃uid̾it. ⁊ tã u̾a p̾dix̾it. sic̃ in his q̃ ã diebꝰ
eiꝰ usq in hodierñ diem decursa s̃ ⁊ ĩpleta ꝓbamꝰ.
iuxta ħ qd̾ hystoriaꝵ series. ⁊ ip̃arũ rer̃ declarat
euentꝰ. Et qͥd̾e xͥanũ eũ fuisse certissimũ ẽ cũ
de britannica fui̾t natione. ⁊ aducentis ⁊ eo ã¬
pliꝰ annis añꝙͣ nasc̾etur tota bͥtannia ꝑ luciũ
regem suũ. ã multideo errore ad cultũ uniꝰ u̾i
d̾i. ꝑ legatos eleut̾ii pape ⁊ eoꝵ p̃dicationẽ ꝯu̾¬
sa sit. ⁊ sacͦ baptismate in nouata. Qͦ aũ ꝓphau̾it.¬
tione ⁊ gente ea q̃ uoluit. ꝑ qͦs uoluit ꝓpħari atq

Expanded text:
uera dixerit iuxta propheticas euangelicasque atque apostolicas traditiones, ita ut in nullo ab ortodoxa fide christiana deuiare uideatur, cunctis legentibus patet, sicut cum ad id locorum uentum fuerit, ostendemus, si tamen Dei misericordia noophetauerit, phitonico an diuino, presertim cum tanta et de tam longinquo preuiderit et tam uera predixerit, sicut in his, que a diebus eius usque in hodiernum diem decursa sunt et impleta probamus, iuxta hoc, quod hystoriarum series et ipsarum rerum declarat euentus. Et quidem christianum eum fuisse certissimum est, cum de Britannica fuerit natione et a ducentis et eo amplius annis, antequam nasceretur, tota Britannia per Lucium, regem suum, a multideo errore ad cultum unius ueri Dei per legatos Eleuterii pape et eorum predicatione conuersa sit et sacro baptismate innouata. Quo auttione et gente ea, que uoluit, per quos uoluit, prophetari atque
Abbreviated transcription (Latin):
c̃.x.iiuiii. nauibꝰ. elestis i. litibꝰ plenis. ⁊ fi¬
lia ip̃iꝰ u̾gine uocabło Ronixem cuiꝰ pulcͥ¬
tudo cunctis spectantib miracło erat. Ao¬
uenientib ad ornat᷑ ꝯuiuiũ ab hengisto.
in qͦ ⁊ Rex aderat. inuitatꝰ. filia hengisti
iussu prĩs egressa de thalamo. chiphũ au¬
reum plenũ uino flexis genib offert re

Expanded text:
.uiii. nauibus electis militibus plenis et filia ipsius uirgine, uocabulo Ronixem, cuius pulcritudo cunctis spectantibus miraculo erat. Aduenientibus adornatur conuiuium ab Hengisto, in quo et rex aderat inuitatus. Filia Hengisti, iussu patris egressa de thalamo, chiphum aureum plenum uino flexis genibus offert re
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fati uidł aureliꝰ ãbrosiꝰ. ⁊ utherpendgon
clam : a nutͥtorib suis delati st̃ in armoricũ regñ.
ne forte ⁊ ip̃i ꝓditiõe wortegirni pari inuolu̾¬
ent᷑ erũpna. Qͦs pudiciꝰ rex ꝯgnatꝰ eoꝵ benig¬
ne suscipiens ut decebat tante indolis ado¬
lescentes regałr educaũ. Pdiciõe wortegirni
tandẽ diuulgata ꝯꝓuincialiũ insulaꝵ ppłi
insurrexert̃ in eũ picti uidł atq scoti dirissi¬
mis ac freqñtibꝰ p̃liis bͥtanniã infestantes.
p̃dasq domũ ñ ignobiles reportantes. Qua
necessitate ꝯpulsꝰ Rex. ꝯmunicato optimatũ
ꝯsilio misit legatos ing̾maniã qͥ saxoneᷤ ui¬
ribꝰ ualidos. sedib uagos. in insulam in ui¬
tarent. emolum̃ta milicie recept᷑os ab eis
qͦꝵ bella agent. ⁊ qͦꝵ saluti sudores suos im
cib hengisto ⁊ horso frẽ eiꝰ. Q suscepti ã rege
gͣtant̃ anno dnĩce incarnatõis. ecce. xlnono.

Expanded text:
prefati uidelicet Aurelius Ambrosius et Vtherpendragon, prefati uidelicet Aurelius Ambrosius et Vtherpendragon, 8r clam a nutritoribus suis delati sunt in Armoricum regnum, ne forte et ipsi proditione Wortegirni pari inuoluerentur erumpna. Quos Pudicius, rex cognatus eorum, benigne suscipiens ut decebat tante indolis adolescentes, regaliter educauit. 11. Prodicione Wortegirni tandem diuulgata conprouincialium insularum populi insurrexerunt in eum, Picti uidelicet atque Scoti, dirissimis ac frequentibus preliis Britanniam infestantes predasque domum non ignobiles reportantes. Qua necessitate conpulsus, rex conmunicato optimatum consilio misit legatos in Germaniam, qui Saxones uiribus ualidos, sedibus uagos, in insulam inuitarent, emolumenta miliciȩ recepturos ab eis, quorum bella agerent, et quorum saluti sudores suos impcibus Hengisto et Horso fratre eius. Qui suscepti a rege 8v gratanter anno dominice incarnationis cccc.xl.nono,
Abbreviated transcription (Latin):
tonie monachũ fecit. ⁊ p̃fatos aureliũ ambsiũ ⁊
utherpendragon qͦs Gurtelino londoniaꝵ archi¬
ep̃o nutͥendos ꝯmisit. Q̾ꝑẽpto patre cũ nec¬
dũ regno idonei eẽnt. ut pote adhuc incunsꝰ
Wortegirnꝰ corda ꝓcerũ inclinauit ad ꝯstantẽ
ut eũ deposito scemate monachili in regem e¬
wortegirnꝰ diadema ꝓpͥis manibꝰ uice ep̃i capi¬
ti illiꝰ ĩposuit iuram̃to ab illo secrete pͥꝰ accepa
qd̾ tociꝰ regni administͣtionẽ. ꝓcuratiõi illiꝰ ꝯ¬
mitt̾a qd̾ ⁊ fecit. ita uͥ ꝯstans solo noĩe rexdi¬
eeret᷑. illo ꝓlibitu oĩa intꝰ .⁊ foris agñte. Itaq c̃
ꝑ cũctas urbes ⁊ oppida fideles suos in muni¬
tionibꝰ collocass n neminẽ gͥp regno parẽ
aspic̾et: ꝯstantẽ londoniȩ in thalamo suo
ã domesticis eiꝰ fec̃ int̾imi. sicq nemine re¬
sistente regnũ arripuit. Te̾ fr̃s ꝯstantis

Expanded text:
tonie monachum fecit, et prefatos Aurelium Ambrosium et tonie monachum fecit, et prefatos Aurelium Ambrosium et Vtherpendragon, quos Guitelino, Londoniarum archiepiscopo, nutriendos conmisit. Qui perempto patre cum necdum regno idonei essent utpote adhuc in cunis, Wortegirnus corda procerum inclinauit ad Constantem, ut eum deposito scemate monachili in regem eWortegirnus diadema propriis manibus uice episcopi capiti illius imposuit, iuramento ab illo secrete prius accepto, quod tocius regni administrationem procurationi illit; quod et fecit, ita ut Constans solo nomine rex diceretur, illo pro libitu omnia intus et foris agente. Itaque cum per cunctas urbes et oppida fideles suos in munitionibus collocasset et neminem sibi in regno parem aspiceret, Constantem Londoniȩ in thalamo suo a domesticis eius fecit interimi sicque nemine resistente regnum arripuit. Tunc fratres Constantis,
Abbreviated transcription (Latin):
memorie luciũ Regẽ suũ. xanitatẽ suscepissẽt.
saxones in cultu dmoñ usq ad aduentũ augꝰ¬
religiõi succsũ ẽ. ⁊ ruine eccł̃iaꝵ late pat̾nti sub¬
uentũ qͦ misere bͥtoñ reliqͥe. seuitie ext̃oꝵ re¬
sist̾e p̃uałent. pͥmo opp̃ssis ciuibꝰ ꝓueñ ꝑau¬
p̃tat᷑ cap̃draco nis qͥ p̃fato aurelio ambͤsio fr̃ĩ suo
ꝑ ꝓditionẽ saxoñ uenenata potione extincto. suc¬
cessit in regnũ. Fuerãt ꝑ filii ꝯstantini britonũ
regis .ꝙͣ supͣdictꝰ .u. ortegirnꝰ cũ ẽẽt wisseoꝵ comẽ
astutꝰ nimis ⁊ potnͣs atq insatiabli ambicione
rege̾ erig̾et. dolo fẽcit occidi sub ornato qͦdã
milite qͥ in obseqͥo regis fuerat. qͥq eu̾ se motis
cet̾is in uͥgultũ qͦddam uocans qͣi secretũ cũ eo
colloqͥum habit᷑us ut nefandissimꝰ ꝓditor cultͦ
ꝑemit. Reliqͥt aut̃ tres filios suꝑstites. constan¬
tẽ pͥmagepitũ ꝙ in monast̾io amphibali win-¬

Expanded text:
memoriȩ Lucium regem suum christianitatem suscepissent, Saxones in cultu demonum usque ad aduentum Augureligioni succursum est et ruine ȩcclesiarum late patenti subuentum, quo misere Britonum reliquiȩ seuitie exterorum resistere preualerent, primo oppressis ciuibus protatur caput draconis – qui prefato Aurelio Ambrosio, fratri suo, per proditionem Saxonum uenenata potione extincto, successit in regnum. 9. Fuerant enim filii Constantini Britonum regis, quem supradictus Wortegirnus, cum esset Wisseorum comes, astutus nimis et potens, atque insatiabili ambicione regem erigeret, dolo fecit occidi subornato quodam milite, qui in obsequio regis fuerat, quique eum semotis ceteris in uirgultum quoddam uocans quasi secretum cum eo colloquium habiturus ut nefandissimus proditor cultro peremit. 10. Reliquit autem tres filios superstites: Constantem primogenitum, quem in monasterio Amphibali Win7v
Abbreviated transcription (Latin):
lapides. ⁊ in eis duos dracones dormientes.
Ad p̃ceptũ itaq regis fodit᷑ t̾ra. inuenitur
stagnũ. ⁊ exhaurit᷑. inueniunt᷑ ꝯcau lapi¬
des. ⁊ aꝑiunt᷑. egrediunt᷑ dracones. unus
rubeꝰ: alter albꝰ. diram pugnã ꝯmittenteᷤᷤ
Stupefactꝰ Rex. q̃rit a m̾lino qͥd eoꝵ pug¬
na portend̾&. Tc̾ m̾linꝰ in flecũ erumpenꝰ.
ninam extminatio eiꝰ festinat. Cauer¬
nas eiꝰ occupabit albꝰ draco. qͥ saxones
qͦs inuitasti significat. Cau̾nas rubei dra¬
conis. dicit britoñ urbes. ⁊ oppida. atq domos.
fuata draconũ methafora: qͦꝵ in cau̾nis man¬
sio ẽ. Rubeꝰ. gentẽ designat bͥtannie. que ab
albo .i. a saxonibꝰ oppͥmet᷑. Montes eiꝰ ⁊ ualles

Expanded text:
lapides et in eis duos dracones dormientes. lapides et in eis duos dracones dormientes. Ad preceptum itaque regis foditur terra, inuenitur stagnum et exhauritur, inueniuntur concaui lapides et aperiuntur, egrediuntur dracones, unus rubeus, alter albus, diram pugnam committentes. Stupefactus rex querit a Merlino, quid eorum pugna portenderet. Tunc Merlinus in fletum erumpens ni, nam exterminatio eius festinat. Cauernas eius occupabit albus draco, qui Saxones 6v quos inuitasti significat. Cauernas rubei draconis dicit Britonum urbes et oppida atque domos, seruata draconum methafora, quorum in cauernis mansio est. 5. Rubeus gentem designat Britanniȩ, quȩ ab albo, id est a Saxonibus, opprimetur. Montes eius et ualles
Abbreviated transcription (Latin):
pueros añ portã ciuitatis int̾ se colludentes
Orta ẽ aũ int̾ duos. lloꝵ rixa. quoꝵ alt̾ men¬
linꝰ. alt̾ dinabutiꝰ uocabat᷑: dmabutia
int̾ alia ꝯuitia imꝑpakatm̾lino qͦd pr̃em ñ
hr̃et. Qd̃ audientes legati: int̾rogãt cͥcũstas¬
tes qͥs ẽẽt. Q dicũt nesciri qͥs illũ pr gn̾ass
mat᷑ aũ eiꝰ filia regis Demnetiȩ in urbe illa in
eccła scĩ Petͥ monacha ẽẽt. his auditis. lega¬
ti accedt̃ ad tͥbunũ urbis: ⁊ iussu illiꝰ ad¬
ducũt ad regẽ m̾linũ cũ matre sua. Quȩ
seorsũ int̾rogata a rege ex qͦ uiro ꝯcepisset
m̾linũ: ait. qd̾ uirũ aliũ ñ cognouiss. nͥ
qͦd in thalamis int̾ socias cũ ẽẽt: appare¬
bat aliqͦtiens ei iuuenis formosissimꝰ in specie¬
iss. subito euanescebat. Tandẽ uͦ ab eo opp̃ssam.
nescire ꝓrsꝰ qͥd sub monte later&. qd̾ lapidũ
fac̾et fod̾e t̾ram. ⁊ inuenir& stagnũ qͦ lapi.¬
des lab̾ent᷑. ⁊ in fundo stagni duos ꝯcauos

Expanded text:
pueros ante portam ciuitatis inter se colludentes. Orta est autem inter duos illorum rixa, quorum alter Merlinus, alter Dinabutius uocabatur. Dinabutius inter alia conuitiaes legati interrogant circumstantes, quis esset. Qui dicunt nesciri, quis illum pater generasset, mater autem eius filia regis Demetiȩ in urbe illa in ȩcclesia sancti Petri monacha esset. 2. His auditis legati accedunt ad tribunum urbis et iussu illius adducunt ad regem Merlinum cum matre sua. Quȩ seorsum interrogata a rege, ex quo uiro concepisset Merlinum, ait quod uirum alium non cognouisset, nisi quod in thalamis, inter socias cum esset, appare6rbat aliquotiens ei iuuenis formosissimus forisset, subito euanescebat. Tandem uero ab eo oppressam nescire prorsus, quid sub monte lateret, quod lapidum faceret fodere terram et inueniret stagnum, quo lapides laberentur, et in fundo stagni duos concauos
Abbreviated transcription (Latin):
si qua manent sceleris uestigia nostri.Irrita
ꝑpetua soluent formidine terras. Multi p̃te¬
rea gentilium uates ñ solum uiri. s ⁊ femine
fuerunt. ut cassandra ⁊ chrisis. sic̃ eoꝵ lit̾e
tͣdunt. Qd de balaam loquar: cuiꝰ oracła nec
moysem puduit sacre legi attex̾e nec magisto¬

Expanded text:
si qua manent sceleris uestigia nostri, inrita si qua manent sceleris uestigia nostri, inrita perpetua soluent formidine terras. Multi preterea gentilium uates, non solum uiri, sed et femine, fuerunt, ut Cassandra et Chrisis, sicut eorum littere tradunt. 6. Quid de Balaam loquar, cuius oracula nec Moysem puduit sacre legi attexere, nec magist
Abbreviated transcription (Latin):
iob cuisimił in t̾ra nõ erat. cũ sibillam ñ erictreã
s cumanã. nã .x. fuisse sibillas:i omẽs ꝓpħissas
ac uͥgines uarro affirmat: tanta n tã u̾a de. xͥ
in carnatione. passione: ⁊ morte. s ⁊ d scd̾o eiꝰ ad¬
uentũ ad iudiciũ. ⁊ ꝯsũmatione scłi n om̃ĩũ re¬
ꝓpħasse nou̾imꝰ. ut doctores eccl̃ie scõs. ⁊ maxĩe
augꝰ. uaticinia eiꝰ. ñ piguerit suis in ser̾e libͥs.
⁊ ad testimoniũ.xͥ. in eccłia declamare. Cuiꝰ uati¬
Sed & eglogi  ius exordium satis insinuat. qd̃
m m in ea caniturus esset mysterium. Sic
enĩ incipe. Sicilides muse paulo maiora canamꝰ
Et paulopͦ. Ultima iam uenit cumei carminis
etas. idẽ sibille q̃ ã cumis ciuitate fuit. Magnꝰ
ab integro seculorum uoluitur ords̃. Iam Red̾
⁊ uirgo. redeunt. turnia .egna. Iam noua ꝓ¬
genies celo demittitur alto. Qd̾ autem de xͦ
hec dixerit: qui uenit tollere peccata mundi.
subinð manifeste declarat dicens. Quo duce

Expanded text:
Iob, cui similis in terra non erat, cum Sibillam, non Erictream sed Cumanam – nam .x. fuisse Sibillas et omnes prophetissas ac uirgines Varro affirmat – tanta et tam uera de Christi incarnatione, passione et morte, sed et de secundo eius aduentu ad iudicium prophetasse nouerimus, ut doctores ecclesie sanctos, et maxime Augustinus, uaticinia eius non piguerit suis inserere libris et ad testimonium Christi in ecclesia declamare. Cuius uatiSed et Egloge ipsius exordium satis insinuat, quod magnum in ea caniturus esset mysterium. Sic enim incipit: Sicilides Muse paulo maiora canamus! Et paulo post: Vltima iam uenit Cumei carminis etas, id est Sibille, que a Cumis ciuitate fuit magnus ab integro seculorum uoluitur ordo. iam redit et Virgo, redeunt Saturnia regna, iam noua progenies celo demittitur alto. Quod autem de Christo hec dixerit, qui uenit tollere peccata mundi, subinde manifeste declarat dicens: quo duce,
Abbreviated transcription (Latin):
uentꝰ. pene totã britanniã amisiss: ꝯsilio
diuinoꝵ suoꝵ iussit fieri t̾rim fortissimam
in monte quodã in confinio leogriȩ ⁊ awaliȩ: quȩ
S tutannni for&. s cũ fundam̃ta lapidũ iacta su¬
dito tre absortu euanescerẽt: stupefactꝰ rex q̃sũ
centes: dixert̃ mat̾iam illã stare ñ pꝰse. nͥ lapi¬
des ⁊ cem̃ta resꝑsa ẽẽnt sanguĩe hoĩs int̾feci
qͥ sine hĩe pre natꝰ fuiss. Mittunt᷑ gͦ famuli

Expanded text:
ns. P. Britanniam amisisset, consilio diuinorum suorum iussit fieri turrim fortissimam in monte quodam in confinio Leogriȩ et Gwaliȩ, quȩ sibi tutamini foret. Sed cum fundamenta lapidum iacta subito terrȩ absortu euanescerent, stupefactus rex quesicentes, dixerunt materiam illam stare non posse, nisi lapides et cementa respersa essent sanguine hominis interfecti, qui sin
Abbreviated transcription (Latin):
illectũ. Uñ dñs angl̃o ꝑgami eccłie dic̃. habeo
pauca adu̾sũ te. qm̃ habes ibi tenentes doctͥnã
balaã qͥ docebat balac mitt̾e scandaui corã filiis
isrł ed̾e ⁊ fornicari. Sic petrꝰ de qͥbꝰdam dicit.
qd̾ habeant cor ex̾citatum in auaricia maledic̃¬
tioĩs filii. qͥ d̾ elinq̃ntes rectã iã errauer̃ secuti uiã
balaã ex bosor. qͥ m̃cedẽ ĩqͥtatis amaũ. correptionẽ uͦ¬

Expanded text:
illectum. Vnde Dominus angelo Pergami ȩcclesie dicit: Habeo pauca aduersum te, quoniam habes ibi tenentes doctrinam Balaam, qui docebat Balac mittere scandalum coram filiis Israel edere et fornicari. Sic Petrus de quibusdam dicit, quod habeant cor exercitatum in auaricia maledictionis filii, qui derelinquentes rectam uiam errauerunt, secuti uiam Balaam ex Bosor, qui mercedem i
Abbreviated transcription (Latin):
SI fut᷑orum matͥ ip̃iꝰ ĩ onͣnino decred̾e ꝑsuasiss
philosopħ. ⁊ anaxilides in scd̾o libro philosophie af¬
firmat in laudẽ platoĩs ꝑictionem matrẽ eius phã¬
tasmate appllinis p̃ssam. ⁊ sic pͥncipẽ sapientie con¬
ceptum ⁊ genitum. Deniq apuleiꝰrti libro qͥ inti¬
tulatur de d̾o socratis ꝑhibet inter lunam et
terram demones ħabitare qͦs incubos uocant.
Sic ⁊ plato dicit qͦddam genus demonũ esse ut̃
lunã ⁊ t̾ram in hac humecta parte aeris qd̾ ita
diffinitur. animal humectũ. rationale ĩ mortale
Bassibile. G̃ui ꝓͥum ẽ homini inuid̾e qr un ille ce¬
cidt ꝑ suꝑbiam. homo ꝑhumilitatẽ ascendit. Qu
qͥdam ita luxuriosi st̃. ut aliqnͣ in humana effi¬
gie cũ mulieribꝰ misceantur. ⁊ gen̾ent. Unde
incubi ñ cupantur. Quos Romani faunos fica¬
rios uocant. Unde mratiꝰ. faune nympharũ
fugientiũ amator ꝑ sata nr̃a ⁊ apͥca i uia lenis
incedas.

Expanded text:
 futurorum matri ipsius non omnino decredere persuasisset. Pf. philosophus et Anaxilides in secundo libro philosophie affirmat in laudem Platonis, Perictionem matrem eius phantasmate Apollinis pressam et sic principem sapientie conceptum et genitum. Denique Apuleius in libro, qui intitulatur De Deo Socratis, perhibet inter lunam et terram demones habitare, quos incubos uocant. Sic et Plato dicit quoddam genus demonum esse inter lunam et terram in hac humecta parte aëris, quod ita diffinitur: animal humectum rationale immortale, passibile. Cui proprium est homini inuidere, quia unde ille cecidit per superbiam, homo per humilitatem ascendit. Quorum quidam ita luxuriosi sunt, ut aliquando in humana effigie cum mulieribus misceantur et generent. Vnde et incubi nuncupantur, quos Romani faunos ficarios uocant. Vnde Oratius: Faune nympharum fugientium amator per sata nostra et aprica rura lenis incedas.
Abbreviated transcription (Latin):
rͥ aĩo ad eorũ explauationẽ i tem̾̃aria cdẽ p̃cipitati¬
onẽ irruere. siutina pͣmeditõne accede. iñ uł raxie
accepta fiducra ꝗd in gestis bͥtonũ. saxbrũ. ⁊ anglorũ.
normannoꝵ qͦ atq francoꝵ. freqii lectione  stu¬
dio aliqͣntulũ expeditꝰ ⁊ ex̾citatꝰ mͥ uid̾er. Itaq ab
exordio libri usq ad finẽ bͥtannici pͥncipatꝰ ⁊ in iciũ
regni angloꝵ. ac de inceps u.q ad reditũ britannice
disꝑsionis ĩ insulam ꝯatrũ suoꝵ. mlini oracła iuxta
nstoriaꝵ fidẽ. ⁊ rerũ eueatꝰ ꝓut meliꝰ ac ꝓbabiliꝰ po
tu explanaui. E orro ðhis q̃ pꝰ hec in eoðt eggno uł
potiꝰ fut̾is retꝰ t̃ꝑib expectant᷑. sͨ hystorie fictura
ꝓpħant s q̃ facta s̃ narrant. ñ sed̾m hystoriadili¬

Expanded text:
 animo ad eorum explanationem non temeraria quidem precipitatione irruere, sed diutina premeditatione accedere, inde uel maxime accepta fiducia, quod in gestis Britonum, Saxonum et Anglorum, Normannorum quoque atque Francorum, frequenti lectione ac studio aliquantulum expeditus et exercitatus mihi uiderer. Itaque ab exordio libri usque ad finem Britannici principatus et inicium regni Anglorum ac deinceps usque ad reditum Britannice dispersionis in insulam patrum suorum Merlini oracula iuxta hystoriarum fidem et rerum euentus, prout melius ac prob explanaui. 2. Porro de his, que post hec in eodem regno uel potius futuris retro temporibus expectantur, nec hystorie futura prophetant, sed que facta sunt narrant – non secundum hyst
Abbreviated transcription (Latin):
suis qͦꝵq tp̃ibꝰ fiert. qͦ iã ea ñ implenda expectabt̃.
erant. ac ꝓrs incerta. qͣ nc̃ rer̃ exitꝰ manifesta fec̃
ac plana. Pnro de signis ũ in ꝯsũmatiõe mundi ap¬
parita p̃dic̃ in sole ⁊ luna ⁊ cet̾is qͥnq planetis. sa¬
t᷑no uidł. ioue. marte. m̾curio  uen̾e. aliisq stelł.
⁊ qͦmͦ cursꝰ suos ordinesq ꝯfundent. qͦs ab inicio cͤ¬
ature illis creator omĩũ d̾s instituit. obseqͥũ suũ
peccori homini ꝓpt̃ q̃ cͤati st̃ ab negantes. illi tẽ
uidebt̃ qͥ suꝑstites erunt. uidebt̃ ⁊ pauebunt di¬
ceirte dño. Erunt signa in scle. ⁊ luna .⁊ stẽił. ⁊ in

Expanded text:
ue temporibus fient, quo iam ea non implenda expectabunt, erant ac prorsus incerta, que nunc rerum exitus manifesta fecit ac plana. 3. Porro de signis, que in consummatione mundi apparitura predicit, in Sole et luna et ceteris quinque planetis, Saturno uidelicet, Ioue, Marte, Mercurio et Venere aliisque stellis, et quomodo cursus suos ordinesque confundent, quos ab inicio creature illis creator omnium Deus instituit, obsequium suum peccatori homini, propter quem creati sunt, abnegantes, illi tunc uidebunt, qui superstites erunt, uidebunt et pauebunt dicente Domino: Erunt signa in Sole et luna et stellis et in
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ ꝑsuadñtib demoniis paulatĩ ħ honor ad
suꝑsticionẽ ꝓcessit. ita ut qͦs illi ꝓ sola noĩs me¬
moria honorau̾ant. eoꝵ successores dõs existima¬
rent. Qs ⁊ poete u̾boꝵ elegantia ⁊ suauitate
dicendi. ex mortalib ĩmortales effectos. stolidis
instellas. qͦs dam in arbores ⁊ aĩalia ⁊ flores
⁊ aues. fontesq ac fluuios. Et om̃s pene stel¬
las.⁊ arbores ⁊ flores ac flumina. hoĩes aliqͣn
fuisse asseu̾ant. Ur̃ exempli causa singl̃a saltẽ
ex singuł ostendamꝰ. andromedã cefei in stellã
dict̃ ẽẽ ꝯu̾sam. Sic castorẽ ⁊ pollucẽ frẽs. muc¬

Expanded text:
Verum – persuadentibus demoniis – paulatim hic honor ad Verum – persuadentibus demoniis – paulatim hic honor ad supersticionem processit, ita ut, quos illi pro sola nominis memoria honorauerant, eorum successores deos existimarent. Quos et poete uerborum elegantia et suauitate dicendi ex mortalibus immortales effectos stolidis in stellas, quosdam in arbores et animalia et flores et aues fontesque ac fluuios et omnes pene stellas et arbores et flores ac flumina homines aliquando fuisse asseuerant. Quorum exempli causa singula saltem ex singulis ostendamus. Andromedam Cefei in stellam dicunt esse conuersam. Sic Castorem et Pollucem fratres mu
Abbreviated transcription (Latin):
in tauro. Planete aũ isti. sic̃ ⁊ alis̃ gñtiũ dii.
ȩorũ nõibꝰ appellant᷑. qͦs hoĩes fuisse c̃tissimũ ẽ
qͥq putta sua ac m̾itis. pꝰ mortẽ ã suis coli ce¬
ꝑunt. u̾bi gr̃a ap̃ egyptũ osiris. ap̃ cretã iu¬
pit̃. ap̃ latinos. faunꝰ. ap̃ Romanos qͥrinꝰ. ap̃
athenienses. min̾ua. ap̃ samũ. iuno. ap̃ pa¬
phos. uenꝰ. ap̃ lẽnos. uulcanꝰ. ap̃ thebas. lib̾.
ap̃ ilienses. hector. ap̃ leu conestũ. achilles.
ap̃ pontũ: patͦclus. ap̃ hrodũ: alexander
Similit̃ alii. atq alĩi. ꝑ alia ⁊ alia loca pꝰmai¬
tẽ coli ceꝑũt. qͦs ⁊ poete sius carminibꝰ ad
celos sustulert̃. eo qd aliqͥ eoꝵ inuentores
artium su̾i̾nt. ⁊ cultores ut esculapiꝰ medicine.
frar̃ ũ uiri fortes ⁊ urbiũ ꝯditores. qͥbꝰ mor-¬
tuis. hoĩes qͥ eos dilex̾ant simulac̃ finxerũt
ut hab̾ent aliqͦt ex imaginũ ꝯtẽplati õe solatiũ.

Expanded text:
in Tauro. 16. Planete autem isti sicut et alii gentium dii in Tauro. 16. Planete autem isti sicut et alii gentium dii eorum nominibus appellantur, quos homines fuisse certissimum est, quique pro uita sua ac meritis post mortem a suis coli ceperunt, uerbi gratia apud Egyptum Osiris, apud Cretam Iupiter, apud Latinos Faunus, apud Romanos Quirinus, apud Athenienses Minerua, apud Samum Iuno, apud Paphos Venus, apud Lemnos Vulcanus, apud Thebas Liber, urius, apud Ilienses Hector, apud Leuconestum Achilles, apud Pontum Patroclus, apud Hrodum Alexander. Similiter alii atque alii per alia et alia loca post mortem coli ceperunt, quos et poete suis carminibus ad celos sustulerunt, eo quod aliqui eorum inuentores 169r artium fuerint et cultores ut Esculapius medicine. Fuerunt etiam uiri fortes et urbium conditores, quibus mortuis homines qui eos dilexerant simulacuod Hf. ex imaginum contemplatione solatium.
Abbreviated transcription (Latin):
luxurie. qr in calidis u humidis maxime
sequs uidet᷑. lucifer uͦ in mane: cũ eiꝰ ortum p̃cur
Sextꝰ ẽ m̃curiꝰ. nouem dieb ociore am¬
bitu cursũ suũ in ꝑagͣtione ⁊ odiaci e ficiens.⁊
nc̃ ante soł exortũ. mͦ pꝰ occasum splendens. Nep
tima ẽ luna t̃ris multo ꝙͣ cet̾i planete uicinior
Uñ ⁊ breuiore orbe cełius ꝑagit cursum suũ.
Nam iter qd̾ in dieb trecentis lxu. sol ꝑagit.
lur.a ꝑ ͥginta ꝑcurrit. uñ i antiqui m̃sel ⁊̃
lune. annos aũ in soł cursu posuerunt. hñt
aũ singłi planetaꝵ singłos cͥcłos suos qͦ gͣci
ab sydas uosatiu quxta indubitatã ÷ͥcin rõnẽ
ito ud ab alio cuiq centꝰ absyde sue ꝯsuri rene
Iao a diu̾sos hñt oibes. matꝰqi dissimilec quã
rerores absodas necee̾ eẽbuiores.  a cent
teure absydes altissime. st̃. satno. in scorpioe
loui in u̾ginẽ. marti in leone. soli in genune
uen̾i: in sagittario. m̾curio.: in capͥcorno. lune

Expanded text:
luxurie, quia in calidis et humidis maxime sequi uidetur, Lucifer uero in mane, cum eius ortum precurSextus est Mercurius nouem diebus ociore ambitu cursum suum in peragratione zodiaci conficiens et nunc ante Solis exortum, modo post occasum splendens. 15. Septima est Luna terris multo quam ceteri planete uicinior. Vnde et breuiore orbe celerius peragit cursum suum. Nam iter, quod in diebus trecentis .lxu. Sol peragit, Luna per triginta percurrit. Vnde et antiqui menses in Lune, annos autem in Solis cursu posuerunt. Habent autem singuli planetarum singulos circulos suos, quos Greci absydas uocant iuxta indubitatam circini rationem, ita ut ab alio cuique centro absyde sue consurgant. Ideo et diuersos habent orbes motusque dissimiles, quoniam interiores absydas neterre absydes altissime sunt Saturno in Scorpione, Ioui in Virgine, Marti in Leone, Soli in Geminis, Veneri in Sagittario, Mercurio in Capricorno, Lune
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑alem ei aufert nociuitatẽ. Dr̃ ⁊̃ ad uftan
gendo multos ac uarios in t̾renis agit effeet
erciꝰ ẽ mars. duobꝰ annis cursũ suũ ꝯplenꝰ
Est aũ stella calida ⁊ sicca ⁊ iñ nociua Posta
tñ int̾ iouem ⁊ uen̾em qͣ ft̃ stelle calide ihi¬
mide ⁊ in beniuole. cũ ad eas accesserit p
spinqͥtate earũ. ⁊ suam nociuitatẽ tempto
⁊ illaꝵ minuit bentuolentiam dr̃ aũ d̾s belle¬

Expanded text:
naturalem ei aufert nociuitatem. Dicitur etiam adnaturalem ei aufert nociuitatem. Dicitur etiam adgendo multos ac uarios in terrenis agit effectcursum suum conplens. Est autem stella calida et sicca et inde nociua. Posita tamen inter Iouem et Venerem, que sunt stelle calide et humide et inde beniuole, cum ad eas accesserit, ex propinquitate earum et suam nociuitatem temperat et illarum minuit beniuolentiam. Dicitur aute
Abbreviated transcription (Latin):
n gntiliũ ier er : ui planetas mundi rectne
a dicebat. eoꝵq nõib septem ebdomade dies.
aoꝵ reuolutione. scłm omne decurrit uo¬
abut putantes se hr̃e a sole spm̃ aluna.
coaꝰ ã marte: sangͥnẽ. ã m̾curio: ingeniũ ⁊lo¬
almi: a ioue: temꝑantiã. a uen̾e. uoluptatem
a laturno: tarditatis gͣuitatẽ. ͥa cũ sup̃mũ de¬
neat locũ in oidine planetaꝵ tͥginta ꝯfieit an¬
nos in ꝑagͣtione ⁊ odiaci. Uñ ⁊ senex fingituis
in fabiu hoetaũ. dr̃ ̃ fal cẽ deferre dͥa eũ sit
Poro frigid dicũt ẽẽ sat᷑nũ ex uicinitate aqͥꝵ
supiones. Post sat᷑nũ ẽ pheton oui n iepit᷑
in ꝑag̾tione signiferi .xi. annos expenden dit¬
ħ ftella calida ⁊ humida ẽ. ⁊ iñ beniuole itte¬
in suꝑioꝵ abside cͥcłi sui uł in inferior ge uie¬
nitate eiꝰ ad ip̃os temꝑatur eorũ nociustao.e
eiꝰ minustͣ beniuolentia. Iñ ẽ qd in fabul dr
iupit̾ satͤnũ a pͥo regno expulisse. qͥa uenꝰ us

Expanded text:
 gentilium prophetici .uii. planetas mundi rectores esse dicebant eorumque nominibus septem ebdomade dies, quorum reuolutione seculum omne decurrit, uocabant putantes se habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Marte sanguinem, a Mercurio ingenium et loquelam, a Ioue temperantiam, a Venere uoluptatem, a Saturno tarditatis grauitatem, quia, cum supremum teneat locum in ordine planetarum, triginta conficit annos in peragratione zodiaum sit Porro frigidum dicunt esse Saturnum ex uicinitate aquarsuperiores. 10. Post Saturnum est Pheton, qui et Iupiter, in peragratione signiferi.xii. annos expendens. Hec stella calida et humida est et inde beniuola, utin superiori abside circuli sui uel in inferiori, ex uicinitate eius ad ipsos temperatur eorum nociuitas, sed eius minuitur beniuolentia. Inde est, quod in fabulis dicitur Iupiter Saturnum a proprio regno expulisse, quia uicinus illi
Abbreviated transcription (Latin):
nicator aut ad ult̾ aut auarꝰ cũ h̾mĩ nec cibũ
sum̃e. Uides qͦmͦ omnes tam scłi sapienteᷤ qͣm diumm au¬
ctoes uno oe ꝯclament. maloꝵ ꝯsortia pestifa
et̃. u id̾o deuitanda. sic̃ eregione bonoꝵ ꝓficua.
uidcͥco sectanda. Uñ ⁊ p̃diet᷑ pͥnceps niueo can¬
done splendens. candid̾ ppłm gͥminabt .i. sue bo¬
nitati ⁊ mansuetudan ꝯformando: cũ omi pace
⁊ tnͣqllitate tͣctabit. Uerũ siẽ in bello alit᷑ uͥtꝰ
lem illum insuꝑabilem Romanoꝵ hostẽ. ⁊ adam¬
nẽ laboꝵ tołantiã omĩ ad amante duriorẽ. can¬
panie tandẽ fom̃ta soluert̃. guleq intẽꝑantia
⁊ nimia deliciaꝵ luxuria. ac freqñs balnearũ
usus. tandẽ eiꝰ fortitudinẽ molliuert̃. Uñ ⁊ hic

Expanded text:
aut auarus, cum huiusmodi nec cibum sumere. Vides, quomodo omnes tam seculi sapientes quam diuini auctores uno ore conclament malorum consortia pestifera esse et ideo deuitanda, sicut e regione bonorum proficua et idcirco sectanda. Vnde et predictus princeps niueo candore splendens candidum populum germinabit, id est sue bonitati et mansuetudini conformando cum omni pace et tranquillitate tractabit. 54. Verum sicut in bello alitur uirtlem illum insuperabilem Romanorum hostem et ad omnem laborum tolerantiam omni adamante duriorem, Canpanie tandem fomenta soluerunt, guleque intemperantia et nimia deliciarum luxuria ac frequens balnearum usus tandem eius fortitudinem molliuerunt. Vnde et hic
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑuit. i opp̃ssit. Ab eis uultꝰ au̾tent syda̾.
solitũ eursum ꝯfundent. Arebunt segetes
his indig̾nantibꝰ.⁊ humõr ꝯuexi negabitur
cͣru ꝓuenit. qͦ tͣbato atq ꝯfuso. seqͥtur inse¬
rioris huiꝰ mundi. intemꝑies i fand¬

Expanded text:
eis uultus auertent sydera et solitum cursum confundent. Arebunt segetes his indignantibus et humor conuexi negabitur.curru prouenit; quo turbato atque confuso sequitur inferioris huius mundi intemperies et fa
Abbreviated transcription (Latin):
biam cauda sua cͥꝯcinget.i. sequente excitu suo.
Resistet ei miles in curru .i. cursor expeditꝰ
iagił. qͥ exemplo fortitudinis sue ppłm illũ .i.
cormeos in apͥ feritatẽ mutabit. Uastabit gͥ
aꝑ ꝓuincias. ⁊ in ꝓfundo sabrine occultabit
cap̃. in sabrinã uidł fluuiͭ uł in sabrinũ mare
subm̃sꝰ. Explicit liber .ui. Incipii .uii.¬

Expanded text:
a sua circumcinget, id est sequente exercitu suo. Resistet ei miles in curru, id est cursor expeditus et agilis, qui exemplo fortitudinis sue populum illum, id est Corineos, in apri feritatem mutabit. Vastabit igitur aper prouincias et in profundo Sabrine occultabit caput, in Sabrinam uidelicet fluuium uel in Sabrinum mare submersus. Explicit liber sextus, incipit
Abbreviated transcription (Latin):
scło inicient. Scd̾s itaq sociabit᷑ leoni. s exor¬
ta lite ꝯgͦssum facient. Mutuis cladib subẽ¬
ħ ẽ subi acebit. Demn subd̾. Adueniet alter in
ferro .i. in armis. ⁊ uolantẽ eqͥtabit. ẜpentẽ.
Alt̾m dic̃ duoꝵ illoꝵ. qͥ sceptr̃ regni assecut᷑i
st̃. qͥ ueniet ferro accinctꝰ ad bellũ adu̾sꝰ ser¬
pentẽ alatũ. ħ ẽ maliciosũ aliquẽ tirannũ
fpentina neqͥcia in toxicatũ. suꝑbũ ⁊ elatũ.
⁊qrͣ in sullime uolantẽ. cuiꝰ tñ dorsũ ille ꝯs¬
scendet. ħ ẽ suꝑabit. dͥq subiciet. ⁊ dorso eiꝰ
insidebit nud̃ ͥ fortassis ab illo suis reb iat
ne gãs. i timorẽ scło inicient .i. illiꝰ scłi natiõbꝰ.
Scd̾s itaq so iabit᷑ leoni. Scd̾m dic̃ qͥ pꝰ pͥmum
sceptr̃ regni gestabit. qͥ sociabit᷑ leoni .i. alicui
uiro forti ⁊ ĩꝑt̾ribili. S pꝰea orta int̃ eos discor¬
dia ⁊ rupto fed̾e pacis. ꝯgͣdient᷑ ad pugniã.⁊i

Expanded text:
dus itaque sociabitur leoni, sed exorta lite congressum facient. Mutuis cladibus subcuhoc est subiacebit. Deinde subdit: Adueniet alter in ferro, id est in armis, et uolantem equitabit serpentem. Alterum dicit duorum illorum, qui sceptrum regni assecuturi sunt, qui ueniet ferro accinctus ad bellum aduersus serpentem alatum, hoc est maliciosum aliquem tirannum serpentina nequicia intoxicatum, superbum et elatum et quasi in sullime uolantem, cuius tamen dorsum ille conscendet, hoc est superabit sibique subiciet et dorso eius insidebit nudus, prius fortassis ab illo suis rebus uelne gentes et timorem seculo inicient, id est illius seculi nationibus. Secundus itaque sociabitur leoni. Secundum dicit, qui post primum sceptrum regni gestabit, qui sociabitur leoni, id est alicui uiro forti et imperterribili. Sed postea orta inter eos discordia et rupto federe pacis, congredientur ad pugnam et
Abbreviated transcription (Latin):
eis cęlum ⁊ cęli syd̾a̾ uultꝰ au̾tent suos .i. suũ
tanꝙͣ indignis denegabt̃ obsequiã ut fiat cę¬
lum eneũ suꝑ capita eorum. qͥ pꝰposito cęlo
uultꝰ suos ⁊ ocłos bestiali more ⁊ ꝯu̾satione
degen̾i dimittent in t̾ram. t̃ram sapientes
t̾ram amantes: t̾re incubantes. t̾rena de-¬
sid̾antes. celestia nec cogitantes nec cͣantes.
ab eis uultꝰ au̾tent syd̾a. ⁊ solitũ cͤsum ꝯfun¬
cursu corrũpantur infi̾ora mundi elem̃ta. ⁊
lita cȩli temꝑies egͥs mortalibꝰ deneget᷑ et qͥ
mñ seq̃t᷑. Sterilitas t̾re ⁊ ferał fames terit
in eolas opp̃ssura. Uñ seqͥt᷑. Arebt̃ segetes hi
indign̾antibꝰ. ⁊ humor ꝯuexi negabit᷑ .. pluisa
cęli ã peccatͥri t̾ra subtͣhetur. Conuexũ i d̾i
cęlum. Qre ꝯuexũ: Qi a ꝯuexum ꝓpͥe appellat᷑.
qd̾ ex omni parte ad similitudinẽ cͥculi uł ca¬
mere cͦuatur ad t̾ram ħ pluuia celi ꝓhibita

Expanded text:
eis cȩlum et cȩli sydera uultus auertent suos, id est suum eis cȩlum et cȩli sydera uultus auertent suos, id est suum tanquam indignis denegabunt obsequium, ut fiat cȩlum eneum super capita eorum, qui postposito cȩlo uultus suos et oculos bestiali more et conuersatione degeneri dimittent in terram, terram sapientes, terram amantes, terre incubantes, terrena desiderantes, celestia nec cogitantes nec curantes. Ab eis uultus auertent sydera et solitum cursum confunrum 166v cursu corrumpantur inferiora mundi elementa et solita cȩli temperies egris mortalibus denegetur. Et quid inde sequitur? Sterilitas terrȩ et feralis famesncolas oppressura. Vnde sequitur: 8. Arebunt segetes his indignantibus et humor conuexi negabitur, id est pluuia cȩli a peccatrici terra subtrahetur. Conuexum enim dicitur cȩlum. Quare conuexum? Quia conuexum proprie appellatur, quod ex omni parte ad similitudinem circuli uel camere curuatur ad terram. Hec pluuia celi prohibita
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ ef fugient. Dies it dnĩ tãꝙͣ fur in nostẽ
ita ueniet : I sic̃ dñs ait nescimus qndo ues¬
niet. sero:an media nocte. an galli cantu Iẽ
De die aũ illa ⁊ hora nemo seit neq angłi
seiunt. nͥ pat̾ solus. Et rursũ. Sic̃ factumẽ
hominis. Eoebant ⁊ bibe bant. uxores
accipiebant.⁊ dabant᷑ ad nuptias. emebãt
⁊ uendebant. plantabant. ⁊ edificabant᷑.
mortales ⁊ pꝰposito celo t̾ram respicient.
ux illa ludibrĩ admiser̃ ominẽ. In curuare
it tͣnseamus:. Iõ tał forme d̾s hoĩem feẽ. cuiꝰ
ĩ solum ar̃am ad imaginẽ ⁊⁊ similitudinẽ suam
ireauit. sed ⁊ corpꝰ ei longe diff̾entiꝰ ã cet̾is aĩan¬
tlꝰ ded̾. Uñ quidã sapiens ait. Cet̾a cũ prona
spectant aĩalia t̃rã os homini sullime dedit
ulumq uid̾e. Iussit. ⁊ erectos ad syd̾a tollere
uultꝰ. Seq̃r. Ab eis uultꝰ au̾tent sẏd̾a. ⁊ soli¬
tũ cursum ꝯfundent. arebunt segetes his in¬
dignantibꝰ. ⁊ humor ꝯuexi negabit᷑. Merito ab

Expanded text:
n effugient. Dies enim Domini tanquam fur in nocte ita ueniet. Et sicut dominus ait: Nescimus quando ueniet, sero an media nocte an galli cantu, item: De die autem illa et hora nemo scit, neque angeli sciunt, nisi pater soluhominis. Edebant et bibebant, uxores accipiebant et dabantur ad nuptias, emebant et uendebant, plantabant et edificabant, umortales et postposito celo terram respicient, uox illa ludibrii ad miserum hominem: Incuruare, ut transeamus. Non talis forme Deus hominem fecit, cuius non solum animam ad imaginem et similitudinem suam creauit, sed et corpus ei longe differentius a ceteris animantibus dedit. Vnde quidam sapiens ait: Cetera cum prona spectant animalia terram, os homini sullime dedit cȩlumque uidere iussit et erectos ad sydera tollere uultus. Sequitur: 7. Ab eis uultus auertent sydera et solitum cursum confundent. Arebunt segetes his indignantibus et humor conuexi negabitur. Merito ab
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃lia tͣoit in ermes. Sollicitis aĩs onus
eximit. addocet artes. fecundi calices ꝙͥ ñ
fec̾e disertũ: Contͣcta q̃m ñ in pauꝑtate solu¬
tũ : Possumꝰ ⁊ simplici int̃p̾tatione ꝯtenti
u̾ba ħ. amplexabit᷑ hõ leonẽ in auro
ita acciꝑe. ut qr leones ⁊ id gnꝰ in ua sci¬
sis aureis ⁊ argenteis celat᷑e oꝑe fieri solent
sic iuxta lit̾am dictũ accipiamus. ample¬
xabit᷑ hõ leonẽ in auro. ac si drẽtur in au
umiꝰ splendor solet hebetare aspectã. sic auri
sulgor ⁊ intemꝑans ardor hñdi. int̾ioies m̾tis
icłos cecat. ut ñ uideant solem ñ istũ qͥ oritur
suꝑ donos. ⁊ malos. s illũ dico solẽ qͥ fecit hẽ so¬
tꝰ suꝑ cecidit  ignis ⁊ñ uidert̃ solẽ. Cande¬
bit argñtũ in cͥeuitu. ⁊ diu̾sa torcłaria ue¬
xabit. Mat̾iam pocłoꝵ fact᷑amq describit.
ut uidł eũ argñtea sint: argñtea fonis appare¬

Expanded text:
ad prelia tradit inermes. Sollicitis animis onus ad prelia tradit inermes. Sollicitis animis onus eximit, addocet artes. Fecundi calices quem non fecere disertum, Contracta quem non in paupertate solutum! Possumus et simplici interpretatione contenti uerba hec, amplexabitur homo leonem in auro, ita accipere: ut quia leones et id genus in uasis aureis et argenteis celature opere fieri solent, sic iuxta literam dictum accipiamus: amplexabitur homo leonem in auro, ac si diceretur ‘in aurnimius splendor solet hebetare aspectum, sic auri fulgor et intemperans ardor habendi interiores mentis oculos cecat, ut non uideant Solem, non istum, qui oritur super bonos et malos, sed illum dico Solem, qui fecit hunc Sotur; supercecidit ignis et non uiderunt Solem. 5. Candebit argentum in circuitu et diuersa torcularia uexabit. Materiam poculorum facturamque describit, ut uidelicet cum argentea sint, argentea foris appare
Abbreviated transcription (Latin):
hõ leonẽ in uino. ⁊ fulgor auri ocłos intu¬
entiũ excecabit. Candroit argentũ in cͥcui¬
tu. ⁊ diu̾sa torcłaria uexabit. Imposito u¬
osteo i no in ebriabunt᷑ mortales. pꝰpositoq
celo in t̾ram respicient. Ab eis uultꝰ au̾tent
syd̾a. ⁊ solitũ cursũ ꝯfundent. Arebt̾ segetes
his indignantibꝰ. ⁊ humor ꝯuȩ: negabit᷑. Ra-¬
dices ⁊ rami uices mutabt. nouitasq rei erit
miracło. ⁊ t̃. Multa simul posuimꝰ q̃ tñ ñ simł
tͣctanda st̃. nͨ molesta breuitate coartanda s
ã capite reuoluenda atq capitulatĩ .i. ꝑ singl̃a
capitula diligent̾ explananda. Itaq qd ait
amplexabit᷑ hõ leonẽ in uino. uini temulen¬
t̾iam ebrietatẽq descͥbit q̃ potores ⁊bibuloͤint̾
pocła ita aĩosos facit. ⁊ audaces. ut ip̃is leonibꝰ
fortiores sͥ uideant᷑. nec eoꝵ u̾eri amplexum
.i. ꝯgressum. iuxta illud oratiĩ. Qͥd ñ ebrietaᷤᷤ
designat. oꝑta reclud̃: Spes iubet ẽẽ ratas

Expanded text:
homo leonem in uino et fulgor auri oculos intuentium excecabit. Candebit argentum in circuitu et diuersa torcularia uexabit. Imposito uino inebriabuntur mortales postpositoque celo in terram respicient. P 72 Ab eis uultus au. Arebunt segetes his indignantibus et humor conuexi negabitur. Ra164vdices et rami uices mutabunt nouitasque rei erit miraculo, et cetera. Multa simul posuimus, que tamen non simul tractanda sunt nec molesta breuitate coartanda, sed a capite reuoluenda atque capitulatim, id est per singula capitula, diligenter explananda. Itaque quod ait amplexabitur homo leonem in uino, uini temulentiam ebrietatemque describit, que potores et bibulos inter pocula ita animosos facit et audaces, ut ipsis leonibus fortiores sibi uideantur nec eorum uereri amplexum, id est congressum, iuxta illud Oratii: Quid non ebrietas designat! Operta recludit. Spes iubet esse ratas,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃os t̃ga nudantes. ⁊ in fugã coactos inseq̃tur
torm̃tis płimis eos afficiendo. ⁊ ꝑ grũ regni
a facie sua fug̾e ꝯpellendo. Seqͥt᷑. Suꝑuenis
tiones in unũ reducet. ⁊ solus popłm possidebit.
fortissimꝰ utiq leo ists erit. ⁊ ĩmani feritate rũ¬
giens qͥ tot portiones .i. qͥndecĩ ꝓuincias. qͥndec̃ĩ
regib pͥncipib ue subiectas: ad unã regni potes¬

Expanded text:
os terga nudantes et in fugam coactos insequetur tormentis plurimis eos afficiendo et per gyrum regni a facie sua fugere compellendo. Sequitur: 51. P tiones in unum reducet et solus populum possidebit. Fortissimus utique leo iste erit et immani feritate rugiens, qui tot portiones, id est quindecim prouincias, quindecim regibus principibusue subiectas, ad unam regni potes
Abbreviated transcription (Latin):
bit leanẽ uulpes caerdubali. ⁊ totũ .i. taurũ
suis dentib ꝯsumet. Qhꝰ u̾b̃ dat᷑ intelligi. qd̾
taurꝰ exoniã obsidens urbẽ. dũ qͣi. cornib fuis
.i agminibꝰ suis. muros f ang̾e fu̾i̾t aggͦssus.
subito eiꝰ cornua ꝯfringent᷑. ⁊ totꝰ ħ ẽ ip̃e cũ suo
ex̾citu ã uulpe caerdubali ꝯsumet᷑. Uulpem
more suo appellat. dolosũ aliꝙͣ uulpinis frau¬
dibꝰ ĩbutũ qͥ in ultionẽ leonis a tauro ꝑcussi ⁊
expulsi. ip̃m taurũ cũ iuis int̾imet. Caerdubalꝰ
aũ nom̃ ẽ loci uñ uulpes ista ꝓcedet. Exonia uꝰ
obsibet: accid̾ ibi qͥddã miracło parit̃ ⁊ tnemo¬
tia dignũ. Sidã iy cet̾is p̃ruptior atq oĩbi puo
dentior muros ascendens inguitia suanu¬
dauit. n ad despectum ducis.⁊ tociꝰ ex̾citꝰ. ĩmun¬
dos repitꝰ ꝑ post̾iora fac̾e cepit. Qͦ uiso Wil̃s ac¬
censis animis. ⁊ tã ĩpudenti irritatione ꝑ morꝰ.
armate uos inqͥt uiri. ⁊ uirilit̾ incessite mos

Expanded text:
lpes Caerdubali et totum, id est taurum, suis dentibus consumet. Quibus uerbis datur intelligi, quod taurus Exoniam obsidens urbem, dum quasi cornibus suis, id est agminibus suis, muros frangere fuerit aggressus, subito eius cornua confringentur et totus, hoc est ipse cum suo exercitu a uulpe Caerdubali consumetur. Vulpem more suo appellat dolosum aliquem uulpinis fraudibus imbutum, qui in ultionem leonis a tauro percussi et expulsi, ipsum taurum cum suis interimet. Caerdubalus autem nomen est loci, unde uulpes ista procedet. Exonia uerobsideret, accidit ibi quiddam miraculo pariter et memoria dignum. Quidam enim ceteris preruptior atque omnibus impu152vdentior muros ascendens inguina sua nudauit et ad despectum ducis et tocius exercitus immundos crepitus per posteriora facere cepit. Quo uiso Willelmus accensis animis et tam impudenti irritatione permotus, “armate uos”, inquit, “uiri et uiriliter incessite muros,
Abbreviated transcription (Latin):
credendꝰ ẽ fore is qͥ in tympano ⁊ cythara
suꝑueniens. leonis seuitiã mitigabit. regni
nationes pacificabit. qͥn ⁊ ip̃m leonẽ ad sta¬
t̃am ꝓuocabit. ħẽ ad exam̃ iudicii. ut loca¬
ta sede. ad pensas sedeat ut pensata eius
causa. iudiciũ legis audiat. Uer̃tñ in
albaniã in qͥt palmas ext endet leos ud̃
albaniã infestando. Tstabunt᷑

Expanded text:
credendus est fore is, qui in tympano et cythara credendus est fore is, qui in tympano et cythara superueniens leonis seuitiam mitigabit, regni nationes pacificabit, quin et ipsum leonem ad stateram prouocabit, hoc est ad examen iudicii, ut locata sede ad pensas sedeat, ut pensata eius causa iudicium legis audiat. Verumtamen in Albaniam, inquit, palmas extendet leo, uidelicet Albaniam infestando. Tristabunt
Abbreviated transcription (Latin):
ra ⁊ mulcebit leonis seuitiã. Pacificabunt᷑
gͥ nationes regni. ⁊ leonẽ ad stat̾am ꝓuoca¬
bunt. Locata sede ad pensas sedebit. Tal
dine tympani aut cythare tantũ pot̾it.
qͣl fuit amphion ille thebane ꝯdiror urb̃¬
de qͦ fabule tͣdunt poetaꝵ qd̾ cythare sono
⁊ musica dulcedine saxa loco mou̾it ⁊ ad se
attͣxerit atq in opꝰ edificii coire fec̾it. Qd̾ iuxta
lit̾am nullo mͦ parẽ ita gestũ uid̾i. s uir sa¬
piens c̃ ẽẽt ⁊ elo qnͣs u̾boꝵ elegantia. ac
blanda. suauitate affatꝰ. siluestres
hoiẽs ⁊ ruptum in colas. atq incultis
morib rudes. ad ciuitatẽ ꝯ¬
mul iuxta legũ rõnabiliũ disci¬
plinã pellex̾it. Uĩ. oratiꝰ. Siluestres hoĩes
sacer int̃presq d̾oꝵ.Cedibꝰ ⁊ fedo uictu de
Saxa mou̾e sono testudinis .⁊ p̃ce blanda.
duc̾e qͦ uellet. fuit ħ sapĩa qͦndã. Publica pͥua¬
tis secern̾e. sacͣ ꝓfanis. Concubitꝰ ꝓhibe ua¬
gos. dare iura maritis. Tał gͦ ut dictum ẽ

Expanded text:
eonis seuitiam. Pacificabuntur igitur nationes regni et leonem ad stateram prouocabunt. Locata sede ad pensas sedebit. Talis dine tympani aut cythare tantum poterit, qualis fuit Amphion ille Thebane conditor urbide quo fabule tradunt poetarum, quod cythare sono et musica dulcedine saxa loco mouerit et ad se attraxerit atque in opus edificii coire fecerit. Quod iuxta literam nullo modo par est ita gestum uideri, sed uir sapiens cum esset et eloquens, uerborum elegantia ac blanda suauitate affatus, siluestres homines et rupium incolas atque incultis moribus rudes ad ciuitatem cmul iuxta legum rationabilium disci162vplinam pellexerit. Vnde Oratius: Siluestres homines sacer interpresque deorum cedibus et fedo uictu detsaxa mouere sono testudinis et prece blanda ducere, quo uellet. Fuit hec sapientia quondam publica priuatis secernere, sacra profanis, concubitus prohibere uagos, dare iura maritis. Talis ergo, ut dictum est,