comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tritici seminȩ: Auidius Nullum est N& quodylis
alimenti trahat. Siliginem ꝓpriae dixerintra¬
cidelitias condorest &sincuistute sine pondere
cum uenie sumidis trrctib quecle sit aliaesunt &p
lie comote sedtruens alpis in allo brogum tantum
memorum queagro ꝑtinax in cderis ibi pastibuso
emmo intriticum transit remedium utgraus¬
sima queque grana eius serantur: Eiseliguelaas¬
simus panis pistrinarumq opera laudatissina
p̃cell& initalia sic ampania pisis nate miscta¬
t rufiorilla ad pisana candidior ponderosior¬
q cretacea iustũ est egrano cam paniae quã
uocant castrata nemodios edires extarius qual¬
tuor siliginis łegregali sinec astratura sextaros¬
quinque piuerea florisse modium acibariquod
secundarium uocant sextarios quattuor furfi¬
ris sextarios totidem: Episana autem siligi¬
nis sextarios quinque c&eraparia sur dus¬
na arr&inaq &iannum sextarias siliginis
ad sciunt in reliquis pares: Siuero pollinem

Expanded text:
Tritici semine avidius nullum est nec quod plus Tritici semine avidius nullum est nec quod plus alimenti trahat. siliginem proprie dixerim tritici delicias candore sive virtute sive pondere. conveniens umidis tractibus, quales Italiae sunt et Galliae Comatae, sed trans Alpes in Allobrogum tantum Remorumque agro pertinax , in ceteris ibi partibus biennio in triticum transit. remedium, ut gravissima quaeque grana eius serantur. e siligine lautissimus panis pistrinarumque opera laudatissima . praecellit in Italia, si Campana Pisis natae misceatur. rufior illa, at Pisana candidior ponderosiorque cretacea. iustum est e grano Campanae, quam vocant castratam, e modio redire sextarios IV siliginis V, 87 praeterea floris semodium et cibarii, quod secundarium vocant, sextarios IV, furfuris sextarios totidem, e Pisana autem siliginis sextarios V, cetera paria sunt. Clusina Arretinaque etiamnum sextarios siliginis adiciunt, in reliquis pares. si vero pollinem
Abbreviated transcription (Latin):
gotriticum haec plurimisterris cõmunia. Arin¬
cagalbarum ꝓpria copios a & talieẽ. INaegipto autem
acsiriaecileq &asiae acgrȩciae peculiare seuoli
quaquam it aliae parem. Quize autunt᷑ Non habents
Est a haecitalia e in cam pania maximeq: semenq¬
lat᷑ hochab& Nomen res predana ut mox docebinis:
bitrant᷑ quo uitam donarent amilum quoq excist
priore crassius hoc sola differentia est exominigene
durissimum far& contrahiemes firmis simum pati
frigidis simos locos &minꝰ subactos uelaestiuosos stio¬
tisq primi antiquus litio cibis magna argumentons
oriaedonis sicuti diximꝵ pultaeautem Non paneuxs¬
selongotem pore raemanos meonifestum quo a puino¬
ria hodie quaedicuntꝰ. Xennius antiquis simusuates
obsidiones finem ax primens offameripuis seplors¬
tib liberis patres cõmemorat & hodie sacixpris¬
ca atq: Natalium pultefit illa conficiunt᷑ uidetꝰq
temp ignota grȩciae fuissequam italiae pulenta

Expanded text:
go, triticum. haec plurimis terris communia. aringo, triticum. haec plurimis terris communia. arinca Galliarum propria, copiosa et Italiae est, Aegypto autem ac Syriae Ciliciaeque et Asiae ac Graeciae peculiares zea, onequaquam Italiest et haec Italiae, in Campania maxime, semenqlatur. hoc habet nomen res praeclara, ut mox docebimus, bitrantur, quoniam vitam donaret. amylum quoque ex ea fit priore crassius; 83 haec sola differentia est. ex omni genere durissimum far et contra hiemes firmissimum. patitur frigidissimos locos et minus subactos vel aestuosos sitientesque. primus antiquis Latii cibus, magno argumento in adoriae donis, sicuti diximus. pulte autem, non pane, vixisse longo tempore Romanos manifestum, 84 quonria hodieque dicuntur et Ennius, antiquissimus vates, obsidionis famem exprimens offam eripuisse plorantibus liberis patres commemorat. et hodie sacra prisca atque natalium pulte fitilla conficiuntur, videturque tam puls ignota Graeciae fuisse quam Italiae polenta. <1>
Abbreviated transcription (Latin):
Trr no ipsiali quod differentiae. longius leuiusq: aut nos¬
breuius autrutundius candidiͦ Nigrius uelaupur purax
ẽultimo ad polentam contra tempestates candidomi¬
xima infirmitas. Hordeum fragumomniumolirsi¬
mume seriNon uol& Nisunsicca & soluti terx aeni¬
sileta palea exoptimis stramento uero Nullũ conpanat
Hordeum a xomnifrumento minimecalamito sũqui ante
tollitur quã triticum occupet rubigoitaq sipiente sagri¬
colaetriticum cibaristantũ serunt hordeũ sacculo seri
dicunt ꝓptereco celerrimeredit festilis simiquae qđ m
his paniae cast hagine a prilimen s aollectũ est hoc seri¬
t eodẽ mense inceltibiria eodemq a nobis Nascitur
nxpitꝰ omnea prima statimaturitate festinantius quã
ceterr fagilienim stipula& tenuissima palea gne¬
nũ continet᷑ meliorẽ &iam polentã fieri. Tradunt sin
eicoeta maturitate tollatꝰ. Frumentigenera Non

Expanded text:
grano ipsi aliquo t differentiae: longius leviusque aut grano ipsi aliquo t differentiae: longius leviusque aut brevius ac rotundius , candidius nigriusve, cui purpura est opimo ad polentam. contra tempestates candido maxima infirmitas. hordeum frugum omnium mollissimum est. seri non volt nisi in sicca et soluta terra ac nisi laeta. palea ex optimis , stramento vero nullum conparatur. hordeum ex omni frumento minime calamitosum, quia ante tollitur quam triticum occupet rubigo—itaque sapientes agricolae triticum cibariis tantum serunt, hordeum sacculo seri dicunt—, propterea celerrime redit, fertilissimumque quod in Hispaniae Carthagine Aprili mense collectum est. hoc seritur eodem mense in Celtiberia, eodemque anno bis nascitur. rapitur omne a prima statim maturitate festinantius quam cetera. fragili enim stipula et tenuissima palea granum continetur. meliorem etiam polentam fieri tradunt, si non excocta maturitate tollatur. Frumenti genera non
Abbreviated transcription (Latin):
taratio est. Cimilimodo & tritici seminetrangum
fitincampania duntaxat & aegupto. Amilu uero
acomnitritico acsiligines &optimum & trimestrun
uentio eiuschio iniulȩ debet & hodie lccudatis simum
idest appellatum abeo quodsine mola fiat primumtꝰ¬
toestri quo deminime ponderoso triticoma deseit dulcia¬
quam lignei sua sisit autintegictur quinquie sindie
mutata melius si& in noctu itaut misceatꝰ pariter
emollitum priusquam acescat linte o auts portis sic¬
catum tegulȩ in fundit in litȩ fermento atq: ita in sole
densatur. Postchiu maxime lccudat᷑ ereticũmoxae¬
guptium ꝓbatꝰ autem leuore & leuitaite itq utrecens
sit. limdicatoni distum a putnos hordei farince &ad
medendum ut ht̃ mirumq inusuiumtorum ignib: durx¬
to ac postea milito offissisq: humana manudemirsis
Spicae quaed am binos ordines habentq: dã plurerusq: ad sẽ

Expanded text:
ta ratio est. Simili modo e tritici semine tragum ta ratio est. Simili modo e tritici semine tragum fit, in Campania dumtaxat et Aegypto, amylum vero ex omni tritico ac siligine, sed optimum e trimestri. inventio eius Chio insulae debetur; et hodie laudatissimum inde. est appellatum ab eo quod sine mola fiat. proximum trimestri quod e minime ponderoso tritico. madescit dulci aqua in ligneis vasis, ita ut integatur quinquies in die mutata; melius, si et noctu, ita ut misceatur pariter. emollitum priusquam acescat, linteo aut sportis saccatum tegulae infunditur inlitae fermento, atque ita in sole densatur. post Chium maxime laudatur Creticum, mox Aegyptium—probatur autem levore et levitate atque ut recens sit—, iam et Catoni dictum apud nos. Hordei farina et ad medendum utuntur, mirumque in usu iumentorum ignibus durato ac postea molito offisque humana manu demissis spicae quaedam binos ordines habent, quaedam plures usque ad senos.
Abbreviated transcription (Latin):
acpostero diefrigunt de in molis frangunt.
Sunt quiuehementius tostum rursus exi¬
gua aqua ad ꝑgaNT siccent prius quãmolaNt :
Aliuero uirentibus spicis decussum hordẽ ũ re¬
cens purgant madidum que in pilatunduNt
atque in coruibus eluunt acsiccarum solerur sustun¬
dunt & purgatum molunt quocũque autem ge
nerep̃parato uicenis hordei libris ternas semi¬
nis lini & coriandri selibras salisque acecabulo
torentes om̃a ante miscent in molaquidiutius
uolunt seruare cum polline acfurfuribus su¬
iscondunt nouis fictilibus. It alia sine ꝑ fusione
tostum in subtilem farinam molitis dem additis
atq: &iam emilio : Panem exordeo antiquisusita
eclarissimis me dicinȩ scientia. Iisai naebonitas precipua
uticensi. Inaegupto uero est quae fiat exhordeo cuis
innianguli Inba&ica &a frica genus ex quofiat hordei
glabrum appellat tumanius. Ide moliraen &origin
cadem eẽ existimant. Tisanae conficiendae uolga¬

Expanded text:
ac postero die frigunt, dein molis frangunt. ac postero die frigunt, dein molis frangunt. sunt qui vehementius tostum rursus exigua aqua adspergant et siccent, priusquam molant . alii vero virentibus spicis decussum hordeum recens purgant madidumque in pila tundunt atque in corbibus eluunt ac siccatum sole rursus tundunnere praeparato vicenis hordei libris ternas seminis lini et coriandri selibram salisque acetabulum, torrentes omnia ante, miscent in mola. qui diutius volunt servare, cum polline ac furfuribus suis condunt novis fictilibus. Italia sine perfusione tostum in subtilem farinam molit, isdem additis atque etiam milio. Panem ex hordeo antiquis usitae clarissimis medicinae scientia. tisanae bonitas praecipua Uticensi. in Aegypto vero est quae fiat ex hordeo, cui sunt bini anguli . in Baetica et Africa genus, ex quo fiat, hordei glabrum appellat Turranius. idem olyran et oryzan eandem esse existimat. tisanae conficiendae volga
Abbreviated transcription (Latin):
montuosis utraq: partib: eubo ea quoque circa carrs¬
cum: Intantum fallitur colum ella qͥ n&ri mestri
quidem ꝓprium genus existima uerit ẽẽ cum sit an¬
tiquis simigrecis & anion uocant. Tradunt in bac¬
tris granatante magnitudinis fieri ut singulas¬
picas nr̃as aequent Priimum exomnibus frum enis
seritur hordeum dabimus &dies screndo qͥuegene¬
rimatura singulorum exposita. Hordeum in dissa¬
tiuo m& siluestre in quopanis apud eos p̃cipuus
italica maxime quidem oryxa gaudentex qua
tisanam conficiunł quam reli qui mostales exordeo
Oride folia carnosa porrosimilia sedlaciora al¬
titudo cubitalis flospurpurtos radix gemine
rotunditatis. Antiquissimum incibis hordeum
sicut antemensium ritu menandro auecore
appar& & gladiatorum cognominequihor¬
de ari uocab antur : Nolentam quoque greci
non aliunde praeferunt pluribus fith& modis
greciꝑ fusum a qua hordeum siccant nocte una

Expanded text:
montuosis utraque partibus, Euboea quoque circa Carysmontuosis utraque partibus, Euboea quoque circa Carystum. in tantum fallitur Columella, qui ne trimestris quidem proprium genus existimaverit esse, cum sit antiquissimum. Graeci setanion vocant. tradunt in Bactris grana tantae magnitudinis fieri, ut singula spicas nostras aequent. primum ex omnibus frumentis seritur hordeum. dabimus et dies serendo cuique generi natura singulorum exposita. hordeum Indis sativum et silvestre, ex quo panis apud eos praecipuus et alica. maxume quidem oryza gaudent, ex qua tisanam conficiunt, quam reliqui mortales ex hordeo. oryzae folia carnosa, porro similia, sed latiora , altitudo cubitalis, flos purpureus, radix gemmeae rotunditatis. Antiquissimum in cibis hordeum, sicut Atheniensium ritu Menandro auctore apparet et gladiatorum cognomine , qui hordearii vocabantur. polentam quoque Graeci non aliunde praeferunt. pluribus fit haec modis. Graeci perfusum aqua hordeum siccant nocte una
Abbreviated transcription (Latin):
subigi quod plerique in maritimis locis faciuit
ocasionem lucrandi sali sutilissimum non ali¬
adecausa o postuni ora morbis corpor a existur
ꝗalliae hispanie frum̃to in positum reso luc¬
o quib: diximus generihus spumecita concr&a ꝑ
firm̃to iitunt quadecausa leui. orillis quã c&eris pa
us est: Pifferencie & calami crassior quip¬
pemelioris ẽ generis plurimis tunicis: Traciũ
triticum uestitur obnimia frigora illplage
exqͥsitum eadem causa & trimestria inuenit
i&xinentibus terras niuib: quod testio fereas
dum mense & in reli quo orbem&itꝰ toris hoc
alpibus notum & gemalibus prouincus nullum hoc
frumento la&ius unicalamũ preterea necusqua
capax soquitur qua e nonnis tenuiterra : Fsta
bimestre circatracie num quod .XL. die quod satũ
ẽ maturescit mirũq: nulli frum̃to plures seponde¬
ris & furfuribus carere utitur eo & sicilia &achia

Expanded text:
subigi, quod plerique in maritimis locis faciunt subigi, quod plerique in maritimis locis faciunt occasione lucrandi salis, inutilissimum. non alia de causa opportuniora morbis corpora existunt. Galliae et Hispa niae frumento in potum resoluto quibus diximus generibus spuma ita concreta pro fermento utuntur, qua de causa levior illis quam ceteris panis. <3> Est differentia et calami, crassior quippe melioris est generis. plurimis tunicis Thracium triticum vestitur ob nimia frigora illi plagae exquisitum. eadem causa et trimenstre invenit detinentibus terras nivibus, quod tertio fere a satu mense, cum et in reliquo orbe, metitur. totis hoc Alpibus notum, et hiemalibus provinciis nullum hoc frumento laetius, unicalamum praeterea nec usquam capax, seriturque non nisi tenui terra. est et bimestre circa ThraciaeAenum, quod XL die, e quo satum est, maturescit, mirumque nulli frumento plus esse ponderis et furfuribus carere. utitur eo et Sicilia et Achaia,
Abbreviated transcription (Latin):
hiuius feces sefrumenti Nunc ex his generibus quȩ
noma inuehuntur leuissimum gallicum atquae
chersonenso aduentum quippe non excedunt modiu
cenaslibras si liqui granumiprum ponder& sar¬
dum adicit relibras alex andrinum & trientes hoc
a nculi pondus bo&icumtutam libramad dit a¬
fricum & dodrantes intras padanaitalia scio ui¬
ienas quinas libras farris modiospenderecircaclu¬
ium & senas. Lexcerta nectura ut in quocumq
enere pane militaritesti a partio ad eranipon¬
ius accedit &testia sicut optumum frumen¬
um eẽ quod insubactum congiũ aquae capiat:
uibusdam generibus ꝑseponđ sicut balian co
nodio trticipanis p̃XXXΥ. reddit quibus dam
npinis mixtis ut erprio & alexandrino .Xx. ꝓ
odibras Non excedentibus. Eyprium fuscũ
st panem quenigrum. facititaque misce¬
tur alex an drinum candulum redeunt que .xx..
pondo thebaicum libras adicit: Marina aqͣ

Expanded text:
huius fecisse frumenti. 66 Nunc ex his generibus, quae huius fecisse frumenti. 66 Nunc ex his generibus, quae Romam invehuntur, levissimum est Gallicum atque Chersonneso advectum, quippe non excedunt modii vicenas libras, si quis granum ipsum ponderet. Sardum adicit selibram, Alexandrinum et trientem—hoc et Siculi pondus—, Baeticum totam libram addit, Africum et dodrantem. in transpadana Italia scio vicenas quinas libras farris modios pendere, circa Clusium et senas. lex certa naturae, ut in quocumque genere pani militari tertia portio ad grani pondus accedat, sicut optumum frumentum esse, quod in subactum congium aquae capiat. quibusdam generibus per se pondus , sicut Baliarico: modio tritici panis p???. XXXV reddit; quibusdam binis mixtis, ut Cyprio et Alexandrino XX prope libras non excedentibus. Cyprium fuscum est panemque nigrum facit, itaque miscetur Alexandrinum candidum, redeuntque XXV pondo. Thebaicum libram adicit. marina aqua
Abbreviated transcription (Latin):
par&ur italieagaris externum in quo principa¬
tum tenuit bacucia dem sicilia mox african
Testium pandus erat tracio srrio deinde &a&e¬
giptio athl&arum cum decreto quarum
capacitas iumentis similisque diximus
ordinem fecerat grecia & ponticum lauda¬
bit qđ initalia non ꝑuenit. Ex omni autem
genere grani p̃tulit ora contion&is telepan de¬
linusium argum̃to crassis simi calami Itaq pingu
ao hecec genera adrignabat leuissimum & in aximein
ueaudi tenus simi calamunumidis reriubebatqu¬
dian multo eger& alimento. Hae fuer& rententi
÷ alexaindro magno regnante cumndaristima fuet
g raccia atque intoto orbe terrarum pontirima ita
tunen ut antemostem annispert. CX L.V. rophoc¬
le pocta in fabula triptolemo frumentum italicũ
antecunta laudauerim aduerbum tralita sententi¬
a & fortunatam italiam frumento carere candido
quaclaus peculi aris hodie quaeitalico est quomagis
adniror posteros graecorum nullammentionem

Expanded text:
paretur ltaliae agris externum, in quo principaparetur ltaliae agris externum, in quo principatum tenuit Boeotia, dein Sicilia, mox Africa. tertium pondus erat Thracio, Syrio, deinde et aegyptio, athletarum cum decreto, quorum capacitas iumentis similis quem diximus ordinem fecerat. Graecia et Ponticum laudavit, quod in italiam non pervenit . ex omni autem genere grani praetulit dracontian et strangian et Selinusium argumento crassissimi calami. itaque pingui solo haec genera adsignabat. levissimum et maxime inane speudian, tenuissimi calami, in umidis seri iubebat, quoniam multo egeret aliae Alexandro Magno regnante, cum clarissima fuit Graecia atque in toto orbe terrarum potentissima, ita tamen ut ante mortem eius annis fere CXLV Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumentum Italicum ante cuncta laudaverit, ad verbum tralata sententia: et fortunatam Italiam frumento serere candido. quae laus peculiaris hodieque Italico est; quo magis admiror posteros Graecorum nullam mentionem
Abbreviated transcription (Latin):
emes frumenta legumina in cibo. Tunicaefrumen¬
toplures hordeum maximenudũ & arincas & pcip
euena: Calamus frumento quam hordeo aristam¬
ordacior hordeo in harea exteruntur Triticum &s
lico & hordeum sic & scruntur puraqualiter molunti qu¬
a tosta nonsunt. Ediuerso farmiliũ punicũpu¬
gari nisi tosta non possunt itaq: hec cũsuis folli¬
culis serantur cruda: Et farinuagi nullis su
seruant ad satus atq: non torrent leuis simũ ex
rosius farmagisque &iannum triticum Fas
nacgrpto exolira conficitur t̃ciũ genus spica hoco
Balliae quo que suum genus farris dedere qđillic
bracem uocant apud nos scandalam nitidissim
grani & alia differentia qđ ferequat̃nis librisplis
reddit panisquã faraliud populum romanumfer¬
retantum efrumento ccc an nis usumuerus
tradit . Intici genera pluraq feceregentes italico
nullum equidem camporauerim candore aepon¬
dore quomaxime decernitꝰ manitanis mado com¬

Expanded text:
emes frumenta , legumina in cibo. <7> Tunicae frumenemes frumenta , legumina in cibo. <7> Tunicae frumento plures. hordeum maxime nudum et arinca, set praecipue avena. calamus altior frumento quam hordeo, arista mordacior hordeo. in area exteruntur triticum et siligo et hordeum. Sic et sa tosta non sunt. e diverso far, milium, panicum purgari nisi tosta non possunt. itaque haec cum suis folliculis seruntur cruda. et far in vaginulis suis servant ad satus atque non torrent. xi 62 Levissrosius far magisque etiamnum triticum. far in Aegypto ex olyra conficitur. tertium genus spicae hoc ibi est. Galliae quoque suum genus farris dedere, quod illic bracem vocant, apud nos scandalam, nitidissimi grani. est et alia differentia, quod fere quaternis libris plus reddit panis quam far aliud. populum Romanumre tantum e frumento CCC annis usum verrius tradit. <1> Tritici genera plura, quae fecere gentes. Italico nullum equidem comparaverim candore ac pondere, quo maxime decernitur. montanis modo com
Abbreviated transcription (Latin):
leguminum paste longioreruiliae & piso pasiolisue¬
nosasȩ sime trionis anguine acadunt folia lupinotant ̃
a papaueri. Legumina diutius florent &oai seruũ
acicer s ed diutis sime faba N deb: Nonau singulis¬
capitundiu quo alio desinente alutincipitrotota
seges sicut frumenti pariter aliquam tanuero ominiadi¬
ris diebus & abimaprimum partep aulatim florend¬
eunte : Fnumenta cum deploruere crassescuntin¬
turantur quae cum plũmum diebus. M. item faba
paucissimis ciceridenim aremente dieb Aper¬
fititur .r. Milium & panicum & remina & omia
estiua xl. diebus matu rantur aflore:
Magna terra celiq differentia in egrpto enim
hordoum sexto a satu mense frumenta septumo
tuuntur in hellade : Hordeum in pelo ponensoo¬
tauo & frumenta &iannum tcerdius. Grana
instipula crinito textuspicantꝰ. In saba legumin¬
busq: alt̃nis lateribus siliquantꝰ. Fortiora contahi¬

Expanded text:
leguminum parti, longiora erviliae et piso, phasiolis veleguminum parti, longiora erviliae et piso, phasiolis venosa, sesamae et irioni sanguinea. cadunt folia lupino tantum et papaveri. Legumina diutius florent, et ex his ervum ac cicer, sed diutissime faba, XL diebus, non autem singuli scapi tamdiu, quoniam alio desinente alius incipit, nec tota seges, sicut frumenti, pariter. Siliquantur vero omnia diversis diebus et ab ima primum parte, paulatim flore subeunte. <6> frumenta cum defloruere, crassescunt maturanturque , cum plurimum, diebus XL, itempaucissimis cicer. Id enim a sementi diebus XL perficitur. Milium et panicum et sesama et omnia aestiva xl diebus maturantur a flore, magna terrae caelique differentia. in aegypto enim hordeum sexto a satu mense, frumenta septumo metuntur, in hellade VII hordeum, in peloponneso octavo, et frumenta etiamnum tardius. grana in stipula crinito textu spicantur. In faba leguminibusque alternis lateribus siliquantur. fortiora contra hi
Abbreviated transcription (Latin):
enicula autem sunt tritico quat erna farrissena
hordeo octana sednon ante supracdictum geniculo¬
rum Numerum conceptus est spicae quiutsrem
sui fecit quattuor autquinq: tardissime dieb: florere
incipiunt totidemq: ut paulo plurib: de florescunt
horde auero cumtar dissime septem uarro quaterno¬
uenis dieb: fruges absoluitradit & mesenon om&i.
Fabae in folia &xeunt acde inde cauli semittunt nullis
distinctum internodis reliqua legumina surculosa s unt
exisitemosa cicererbũ lens quorundã caules spargunt᷑ in
teinem sin habeanta dminiculũ ut piscandũ nisi habuere
autda eriora fiunt. Leguminũ unicaulis faba solaun
fistulosis foliũ quaedcm abradicemittunt. quaeda aca¬
cumine frumtum & hordeũ ut rimq & quidquid stipu¬
laestincicumine unũ folium hab& sedhordeo scabra sunt
ceteris leuia multificia contra fabec cicerpisũ frum¬
tis folium harundine eum fabaerutunda & mignae

Expanded text:
genicula autem sunt tritico quaterna, farri sena, genicula autem sunt tritico quaterna, farri sena, hordeo octona. Sed non ante supra dictum geniculorum numerum conceptus est spicae, qui ut spem sui fecit, iiii aut V tardissime diebus florere incipiunt totidemque aut paulo pluribus deflorescunt, hordea vero, cum tardissime, diebus VII. Varro quater novenis diebus fruges absolvi tradit et mense nono meti. <5> Fabae in folia exeunt ac deinde caulem emittunt nullis distinctum internodEx his ramosa cicer, ervum, lens. Quorundam caules sparguntur in terram, si non habeant adminiculum; at pisa scandunt, si habuere, aut deteriora fiunt. Leguminum unicaulis faba sola, ufistulosis. folium quaedam ab radice emittunt, quaedam a cacumine, ut frumentum et hordeum. Utrumque et quidquid in stipula est in cacumine unum folium habet—sed hordeo scabra sunt, ceteris levia—, multifolia contra faba, cicer, pisum. Frumentis folium harundinaceum, fabae rotunda et magnae
Abbreviated transcription (Latin):
lis dictum ca cumine languide nutante paulatimeaxti¬
nuato culmo paene in surculum prȩdensi saceruat grax¬
nis cum longirsrima pedaliobfamiliae come graenum cõ¬
plaxie fimbriato capilo curuantur. Sunt & punico
genera mamosae pano paruis racemata paniculis &ca¬
cumine geminoquin& colo relistinguntꝰ candidoni¬
gro rufo&iam purpureo. Panis multifaria &e
milio fite panico nxrus sed nullum ponderosius frum̃¬
tũ est aut eocendo magis crescat . Ix. Pondo panisemo¬
dio reducunt modiumq pultis o&pultrib: socctaris
madidis. Milium intrxhos .x. annos mindia initaliã
inu&t umest Nuigrum colorem amplum graeno harun¬
dincm culmo a dolescit adp&es altitudine uupgner¬
dib: cũis lobas uocant omnium frugum festilis simũ
Muno grano scotari ternigignunt᷑ serideb& inumi¬
dis. Frumenta qua&cmintestio genuspicã incipiunT
concipere quae deminquasto sed & iannum occultã.

Expanded text:
lis dictum, cacumine languide nutante , paulatim extelis dictum, cacumine languide nutante , paulatim extenuato culmo paene in surculum, praedensis acervatur granis, cum longissima, pedali phoba. milio comae granum complexae fimbriato capillo curvantur. sunt et panico genera mammosa, e pano parvis racemata panculis, et cacumine gemino; quin et colore distinguntur candido, nigro, rufo, etiam purpureo. panis multifariam et e milio fit, e panico rarus; sed nullum ponderosius frumentum est aut quod coquendo magis crescat. LX pondo panis e modio reducunt modiumque pultis ex tribus sextariis madidis. milium intra hos X annos ex india in Italiam invectum est nigrum colore, amplum grano, harundineum culmo. adolescit ad pedes altitudine vii, praegrandibus comis—iubas vocant—, omnium frugum fertilissimum. Ex uno grano sextarii terni gignuntur. Seri debet in umidis. <4> Frumenta quaedam in tertio genu spicam incipiunt concipere, quaedam in quarto, sed etiamnum occultam.
Abbreviated transcription (Latin):
inmulta diuiduntꝰ altissimas autem cicerfrumentamul¬
tis nedicantur fibris sineramiserx impita primosatu
hordeum dieseptimolegumen quasto uelcum tardirn¬
me septimo faba .xω. ad .xx. legumina inaegipto testio
die. Exhorde o alterum caput grani inraaedicem cocit
alterum enerbamq: & prior flor& nedicem craxssior pars
grani fundit tenuior florem ceteris seminib: eadem
pars & radicem & florem. E. umenta hiemi in berba sunt
uerno tempore fatigant᷑ instipulcm quae sunt hib̵ ni
generis : Atmilium & panicũinculmũ geniculatũ & con¬
cauum. Si seminauero inferulaceum. Omniũ saturo¬
rum fructus aut spicis continetꝰ aut triticihorde imu¬
nuturq: uallo aristarum quadripedes aut in cludit si¬
liqui sutdeguminũ aut uasculis ut sesemaeac papaueris
Milium & panicuntuntum pindiuiso & paruis auib: ex positũ
est in defensi quippeme brrnis continet᷑. Panicua panicu¬

Expanded text:
in multa dividuntur, altissimas autem cicer. frumenta mulin multa dividuntur, altissimas autem cicer. frumenta multis radicantur fibris sine ramis. erumpit a primo satu hordeum die septimo, legumen quarto vel, cum tardissime, septimo, faba a XV ad XX, legumina in Aegypto tertio die. ex hordeo alterum caput grani in radicem exit, alterum in herbam, quae et prior floret. radicem crassior pars grani fundit, tenuior florem, ceteris seminibus eadem pars et radicem et florem. 52 Frumenta hieme in herba sunt, verno tempore fastigantur in stipulam quae sunt hiberni generis, at milium et panicum in culmum geniculatum et concavum, sesama vero in ferulaceum. 53 omnium satorum fructus aut spicis continetur, ut tritici, hordei, muntra aves et parvas quadripedes, aut includitur Siliquis, ut leguminum, aut vasculis, ut sesamae ac papaveris . milium et panicum tantum pro indiviso et parvis avibus expositum est; indefensum quippe membranis continetur . Panicum a panicu
Abbreviated transcription (Latin):
gernuncindigabit Natuna frugum suntaut duo pri¬
ma ea rum genena frumenta ut traticũ hordeum & le¬
gumina ut faba cicer differentia Notiortquã ut indicari
deceit. Frumenti ipsius totidem genera ꝑtempora
situ diuitahibernaq: circa uergiliarum occasusatatra
ꝑ hiemem Nutriuntꝰ uttriticum hordeum aestiuaeq
aestite ante uergilarum eccostum serunt᷑ ut miliũ pani¬
cum sisimaurminumirio italiae dumtaxatritu alioqui
ingrecia & mnasiaomã uergiliccrum occasu seruntur
Quaedam autemutroq tempore In italia exis quaela ei testio
ueris aliqui uernãmiliu panicũ lentem ciaeralicã appellant.
Sementiuã autemtriticum hordeũ fabam ra. pccm Mintri¬
tici genere pirsaliqua pibuliest quadrip&lum causa
satiut farrago & in leguminib: ut uicia ad cõmune qua¬
dripedum hominumq: usui iupinum. Leguminaoma łin
gulas habent radices ptersabam easq: surculosas ꝗin

Expanded text:
ger, nunc indiCabitur natura frugum. Sunt autem duo priger, nunc indiCabitur natura frugum. Sunt autem duo prima earum genera: frumenta, ut triticum, hordeum, et legumina, ut faba, cicer. differentia notior, quam ut indicari deceat. <1> Frumenti ipsius totidem genera per tempora satu divisa: hiberna, quae circa vergiliarum occasum sata terra per hiemem nutriuntur, ut triticum, hordeum; aestiva, quae aestate ante vergiliarum exortum seruntur, ut milium, panicun, sesama, horminum, irio, Italiae dumtaxat ritu. alioquin in graecia et in Asia omnia a vergiliarum occasu seruntur, quaedam autem utroque tempore in Italia, ex his quaedam et tertio veris. aliqui verna milium, panicum , lentem, cicer, alicam appellant, sementiva autem triticum, hordeum, fabam, rapam. et in tritici genere pars aliqua pabuli est quadripedum causa sati, ut farrago, et in leguminibus, ut vicia; ad communem quadgulas habent radices praeter fabam, easque surculosas, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
fodix biennio moritur si frondem non pati¬
aris ideffecissime contingit germinantis
ramis baculos de cursis sucus enim exipsa
defluens nec at radices aiunt &circa solstiti¬
in auolsas Non renasci Necharundin esectas
Autexar aor riharundine in posita similitor & harun¬
dinemexin ꝓbceuomerim posita precipiunt
Iuncoscicus i ruestipalc deb& autinfixo sobidentib fru¬
tecta ignioptimȩ tolluntur. Unidioremagrum fossicci¬
di atq: siccariutilis simumest. Forsar autemc&o sis locis
aptis reliquinso lut ione terrȩ sepib firmariine pcib:
aut supinis laterib: ꝓcumbere qua sdocm obcaecari & in
alicos dirigi maiores potentiores quaesi toccario silice uel
glecrea sterniorautem earumbinis utrimq: lapidib: ista¬
tumincori&ilio semꝑintegi. Siluaocotir pandȩ ratio¬
nem de mocritus ꝓdidit lupini Florei s uco cicute uno die
macerato spariisq: radicib:. Et quo prepanatus est a¬

Expanded text:
—Filex biennio moritur, si frondem agere non pati—Filex biennio moritur, si frondem agere non patiaris. id efficacissime contingit germinantis ramis baCulo decussis; sucus enim ex ipsa defluens necat radices. aiunt et circa solstitium avolsas non renasci nec harundine sectas aut exaratas vomeri harundine inposita. similiter et harundinem exarari filice vomeri inposita praecipiunt .—Iuncosus ager verti pala debet aut in saxoso bidentibus. frutecta igni optime tolluntur. umidiorem agrum fossis concidi atque siccari utilissimum est, fossas autem cretosis locis apertas relinqui, in solutiore terra saepibus firmari vel proclivibus ac supinis lateribus procumbere; quasdam obcaecari et in alias dirigi maiores patentioresque et, si sit occasio, silice vel glarea sterni, ora autem earum binis utrimque lapidibus statuminari et alio superintegi. silvae extirpandae rationem Democritus prodidit, lupini flore in suco cicutae uno die macerato sparsisque radicibus. Et quoniam praeparatus est a
Abbreviated transcription (Latin):
Iostea dixit bene facicõ ea quirites hec sunđ nec possũ
uobis ostendere aut inforum ad ducere lucubraciones
mea suigili asque & sudoresomnib: senttas. ab solutas
taqueest ꝓ fecto opera non in pensa cultura const&
ideo maiores festilis simum in a graoculum domini eẽ
dicerunt reliqua p̃cepta redemtꝰ suis locis quȩ ꝓpria
generum singulo rum erint interim communiaq:
succurrunt non ob mittemus & in primis catonis hu¬
nanissimum utilis simum idagendum ut diligati
uicini causas reddit illenos ex istimamus nulli
cẽ dubias ÷. Interprimaidem cau& ne familiema¬
lesit nihilsero faciendum in agriculturtuomnes
censent iterum que suo quaeq tempore faci¬
enda & tertio praecepto pr& missa frustra re¬
uocari deterra cariosa execracio catonis ab un¬
de indicata :÷ quam quam praedicerenonces¬
satis quid quid ꝑ asellum fieri potest uilissime c̃stat:¬

Expanded text:
postea dixit: Veneficia mea, Quirites, haec Sunt, nec possum postea dixit: Veneficia mea, Quirites, haec Sunt, nec possum vobis ostendere aut in forum adducere lucubrationes meas vigiliasque et sudores . omnium sententiis absolutus itaque est. profecto opera, non inpensa, cultura constat, et ideo maiores fertilissimum in agro oculum domini esse dixerunt. <3> Reliqua praecepta reddentur suis locis, quae propria generum singulorum erunt. interim communia, quae succurrunt, non omittemus, et in primis catonis humanissimum utilissimumque: id agendum, ut diligant vicini. causas reddit ille, nos existimamus nulli esse dubias.—Inter prima idem cavet, ne familiae male sit.— Nihil sero faciendum in agricultura omnes censent, iterumQue suo quaeque tempore facienda, et tertio praecepto praetermissa frustra revocari.—De terra cariosa execratio Catonis abunde indicata est, quamquam praedicere noncessantis.—Quidquid per asellum fieri potest, vilissime constat.
Abbreviated transcription (Latin):
duspossit malum patrem familias quisquis inter¬
du facer& qđ nostu poss& nisi intẽ pestate caeli
Peiorem qui ꝓfessis di ehusager& quod feriatis debe
pessimum qui sereno die subtecto pociusopera re&i ir qua
magro ÷: Nequeo mihi temperare quominus unũ exẽ¬
plum antiquitatis ad feram ex quo intellegi possit apud
populum &iam deculturis agendimorem fuis sequa¬
literq defendi solitisint illiuiri .C. furius cresi museser¬
uitute liberatussum in paruo ad modum agello largi¬
ores multos fructus ꝑciper& quam examplissimis uici¬
nita s inmuidie erat magna seu frugesalienas ꝑ licer&
beneficiis quam obrem abspurio albino curili die di
tam&uens damnationem cum in suffragium trib:
oposet&ire instrumentum. rusticum omne in forũ
uitulit & ad diixit filiamualidam atque utait pi¬
sobene curatam acuestitam forramenta egregie
facta graues ligones uomeres pondera sos bouessaturos

Expanded text:
dus posset; malum patrem familias quisquis interdus posset; malum patrem familias quisquis interdiu faceret, quod noctu posset, nisi in tempestate caeli; peiorem qui profestis diebus ageret, quod feriatis deberet ; pessimum qui sereno die sub tecto potius operaretur quam in agro. <2> Nequeo mihi temperare , quo minus unum exemplum antiquitatis adferam, ex quo intellegi possit, apud populum etiam de culturis agendi morem fuisse qualiterque defendi soliti sint illi viri. C. Furius Cresimus e servitute liberatus, cum in parvo admodum agello largiores multo fructus perciperet, quam ex amplissimis vicinitas, in invidia erat magna, ceu fruges alienas perliceret veneficiis. quamobrem ab spurio albino curuliaedile die dicta metuens damnationem, cum in suffragium tribus oporteret ire, instrumentum rusticum omne in forum attulit et adduxit familiam suam validam atque, ut ait piso, bene curatam ac vestitam, ferramenta egregie facta, graves ligones, vomeres ponderosos, boves saturos.
Abbreviated transcription (Latin):
benecolere necessarium est optimedamino sun
pra&erquam rubolesuo colono ait pucendis ali¬
qui colente domino aliquas mester colligere non
expedit si conput&ur inpendium opere nes
temere oliuam nec quas dam terras diligentes
colere sicut in sicilia tradunt itaque decipiadoe
nas: Qm̃ igitur modo ut illis nmecolentur
agri exoraculo stilic& mabsbonis redderendẽ¬
di aecum est ab auos qui praeceptis rus pross¬
xere uiteriamq: cum dicerent malis intellege¬
re uoluereuilirsimos sumam puindentiae illo
fuitut quã minimum eẽ in p&i precipiebanten is
ista quitrium phales denas argenti librxs in suꝑ¬
latile criminidabant quimortuo uili corelinqs
uiltorias & reuesti in rurce sua postulecbant q us
herenda colenda suscipiebat respexercitus queduce¬
bostsenatuill uilcante. Palla reliqua e iculco ner¬
quari agricolam essequisqis emer& qđ piue stare effun¬

Expanded text:
bene colere necessarium est, optime damnosum, bene colere necessarium est, optime damnosum, praeterquam subole sua colono aut pascendis alioqui colente. domino aliquas messes colligere non expedit, si conputetur inpendium operae, nec temere olivam, nec quasdam terras diligenter colere, sicut in Sicilia tradunt, itaque decipi advenas. <1> Quonam igitur modo utilissime colentur agri? ex oraculo scilicet: malis bonis. Sed defendi aequum est abavos, qui praeceptis suis prospexere vitae. namque cum dicerent malis, intellegere voluere vilissimos, summumque providentiae illorum fuit, ut quam minimum esset inpendii. praecipiebant enim ista, qui triumphales denas argenti libras in supellectile crimini dabant, qui mortuo vilico relinquere victorias et reverti in rura sua postulabant, quorum heredia colenda suscipiebat res p., exercitusque ducebant senatu illis vilicante. inde illa reliqua oracule: nequam agricolam esse quisquis emeret quod praestare ei fun
Abbreviated transcription (Latin):
sua. CÑ. Pompeio quinumquam agrum mere¬
tus est comterminum A groempto dumum uenda¬
dam inclementer atquenon exutilitate publicistautus
magocensuit hocexordio praecepta pande reingn¬
sur u tamen appareat ad siduitatem desideritan habe
odehinc periti auilicoram incura habenda est multa¬
quedeus cato praecepit nouissatis sit dixis sequam ppi¬
mum dominicorde essedebere & tamen sibimipsi
nimuideri coliruraergastulis pessimumẽ & quid¬
quid agitꝰ adesparantib: Temerariumuideitur
unã uocem antiquorum potuisre & fortasis incred¬
bilem penitus aesti metur nihilminus expedire quã
agrum optime colore.L. tarius rufus infimana¬
talium humilitate consulatum militare industr¬
a meritus antiquȩ alia sparsinio maecirciter
LIHes Liberalitate diui augusti congestum uss
ad detractionem heredis ex ausit a grosm picen
caemendo colendo que ingloriam.
Internicunem ergo famemq: cessemur immoer¬
cules modum uidicem rerumoniniũ utilissimũ

Expanded text:
sua Cn. Pompeio, qui numquam agrum mercsua Cn. Pompeio, qui numquam agrum mercatus est conterminum. agro empto domum vendendam inclementer atque non ex utilitate publici status Mago censuit, hoc exordio praecepta pandere ingressus, ut tamen appareat adsiduitatem desideratam ab eo. <4> Dehinc peritia vilicorum in cura habenda est, multaque de his Cato praecepit. nobis satis sit dixisse, quam proximum domino corde esse debere et tamen sibimet ipsi non videri. coli rura ab ergastulis pessumum est, ut quidquid agitur a desperantibus. temerarium Videatur unam ibile, ni penitus aestimetur, nihil minus expedire, quam agrum optime colere. 37 L. Tarius Rufus infima natalium humilitate consulatum militari industria meritus, antiquae alias parsimoniae, circiter |M| HS liberalitate divi Augusti congestum usque ad detractationem heredis exhausit agros in Piceno coemendo colendoque in gloriam. internicionem ergo famemque censemus? immo, Hercules, modum iudicem rerum omnium utilissimum.
Abbreviated transcription (Latin):
neque aduerso amnequam quam homerur omnino
flumine remper antelucanas aurar in salubres ueris¬
sime tradedit spectare in aestiuosis locis reptentriones
deb& meridie infrigidis temperatis exostum aequi¬
noctialem Agriipsius bonitas quibus argum̃¬
tis iudicandant quam quam daerre gener eortimo dis¬
renenter abunde dixisie possumus uideri &i annum
tamentraditas notas subngnabamus catonis maxime
uerbis ebulum uel prunis riluestris ud rubusbulbus
minutus trifolium herba patensis quercus nluetris
pirus malus frumentaris olinote itemni graterra
in primis reruandam antiqui put auere quippenta uen sebar
satius erreminus serere & melius arare quan sententi a
uergilium fuis reuideo uerumquȩ confitentibus latisund¬
am perdidereitaliam : Iamuero & ꝓuentias serdo¬
mini remisrem a fricae possidebant cuminter fecieor
nero princeps non fraudando magnitudine hac quoq

Expanded text:
neque adverso amne, quamquam Homerus omnino e neque adverso amne, quamquam Homerus omnino e flumine semper antelucanas auras insalubres verissime tradidit. spectare in aestuosis locis septentriones debet, meridiem in frigidis, in temperatis exortum aequinoctialem. Agri ipsius bonitas quibus argumentis iudicanda sit, quamquam de terrae genere optimo disserentes abunde dixisse possumus videri, etiamnum tamen traditas notas subsignabimus Catonis maxime verbis: ebulum vel prunus silvestris vel rubus, bulbus minutus, trifolium , herba pratensis, quercus, silvestris pirus malusque frumentarii soli notae, item nigra terra in primis servandum antiqui putavere , quippe ita censebant, satius esse minus serere et melius arare; qua in sententia et Vergilium fuisse video. verumque confitentibus latifundia perdidere Italiam, iam vero et provincias—sex domini semissem africae possidebant , cum interfecit eos Nero princeps—, non fraudando magnitudine hac quoque
Abbreviated transcription (Latin):
idemque cato imerro gatus quise& cestis simus ques¬
tus rerpondit nbenepas capqui proximussit atbene
me probar&ur quiquam minue in pendo constatu¬
rus erra . Hoc exlocorum occasione aliter alibi de¬
cernitur codemq pertin& quod agricolam uendacẽ
cẽ oposteredixit: Fundam in adulercentia conse¬
optimum que est ut uolgo dixere alien ainsana fruui redita
utiulla rum tutela non sit onerieum tamen quibenehabita
saepius uentitare inagrum frortem quae domini plus ꝓ¬
batur ut neque fundus uillam querat nequeuillã fundũ
& que sicceuola cumuilla sccce uolae frustus non car&uil¬
lam luculli ager quo in genere censoriae casti gacioe¬
ratminus arrarquam uerrere: N ec hoc sincar¬
tequadam est nouisrimus uillam in misinensi posuit
.C marius VN. Cor. red pericia castram & andi sicut
conparatus & ceterus &i am̃ sulla felixcaecos fuisse
dice ÷ reconuenit neque iuxta paludes po nen daerre

Expanded text:
idemque Cato interrogatus, quis esset certissimus quaesidemque Cato interrogatus, quis esset certissimus quaestus, respondit: si bene pascas; qui proximus: si sat beme probaretur, qui quam minimo inpendio constaturus esset. hoc ex locorum occasione aliter alibi decernitur. eodemque pertinet, quod agricolam vendacem esse oportere dixit, 31 fundum in adulescentia conseoptimumque est, ut volgo dixere, aliena insania frui, sed ita, ut villarum tutela non sit oneri. eum tamen, qui bene habitet, saepius ventitare in agrum, frontemque domini plus pdus hic probatur, ut neque fundus villam quaerat neque villa fundum, et Q. Scaevola, cum villa Scaevolae fructus non caperet, villam Luculli ager, quo in genere censoria castigatio erat minus arare quam verrere. nec hoc sine arte quadam est. novissimus villam in Misenensi posuit C. Marius VII cos., sed peritia castra metandi sic, ut conparatos ei ceteros etiam Sulla Felix caecos fuisse diceret. <2> convenit neque iuxta paludes ponendam esse
Abbreviated transcription (Latin):
in qui treligione benenitentq Atiliu s regulus illo
punicobellobis consulaiebat Neq feandif simislo¬
cisinsalubre igrũ paraendam Nieq: effetis salubrimũ
salubritas loci Nonsẽpincolare imcolored&egit᷑ quo¬
ad su& am in pestilentib: duraent prxtea sunt
qua&lam pastib: annisalubria Nihilautẽ saluta¬
reest Nisi quod coto annosa lubre.
Malus estagercuqdomin luctat᷑ cato interprima
&i& tu suelitiner uiben ea edificitus & cultus quib falli
Plerosque uideo segnitio enimprioris domimi pemptore: eẽ.
arbitroct᷑ nihilest damno eius derertur a grontaquȩ catode
bono dominomdiuseminectemere comtemnendã alienã
disciplinam agroque ut hominiquã uis quaestusus nt sita¬
men & sumptuosus non multum suꝑesse : Illcina groques
tuosirrimam iudicat uitem non frusta quoniam ante omni¬
adein pensȩ ratione cauit proxime hostas riguos necid
salsosis ruboppidosint & prata antiqui parata dixere

Expanded text:
bona enim, inquit, regione bene nitent. Atilius Regulus ille bona enim, inquit, regione bene nitent. Atilius Regulus ille Punico bello bis consul aiebat neque fecundissimis locis insalubrem agrum parandum neque effetis saluberrimum. salubritas loci non semper incolarum colore detegitu etiam in pestilentibus durant. praeterea sunt quaedam partibus anni salubria, nihil autem salutare est, nisi quod toto anno salubre. malus est ager, cum quo dominus luctatur. Cato inter prima evectus vel itinerum, ut bene aedificatus et cultus. in quo falli plerosque video; segnitiem enim prioris domini pro emptore esse arbitrantur. nihil est damnosius deserto agro. itaque Cato, de bono domino melius emi, nec temere contemnendam alienam disciplinam, agroque ut homini, quamvis quaestuosus sit, si tamen et stuosissimam iudicat vitem, non frustra, quoniam ante omnia de inpensae ratione cavit; proxime hortos irriguos, nec id falso, si sub oppido sint; et prata antiqui parata dixere,
Abbreviated transcription (Latin):
uarron aui IXXXI. uit e annua gens de ea reꝓdendũ putauit
Aputromecnos multo serioruitium cultunaeẽ coepit
primoq: ut naesseeraet aruatantũ colore quoru a nobNunc
natio traxstabit᷑. Non uolgari modo uerũ ut adhucfe¬
cimus & uestustis & postea inuenti somnieura ꝑ qui si¬
tiocausa quaererũ &natione simuleruta dicimus
& sidera siderumq: ipsoiu temestrico signadabimus
indubitata quando quidem adhucdiligentius eatraec¬
tauere quib: uis potius quam agricolis scripsisse
possuntui deriacprimũ omniũ oraculis maiore epaste
agemus quȩ non in alio uitae genera plura cestinaue¬
sunt cureni non uideant᷑ oracula acestis simodie maxi¬
Fortis simiuiri &milites strenus simio agriculis cignunt
minim &: male ogitantes pra&iũ N&upideema sin re
tuerio porte aquamuim aut uicinum singula iagnas
inter praetitiones habent n& dubiascato in commminis

Expanded text:
Varrone, qui LXXXI vitae annum agens de ea re prodendum putavit. Varrone, qui LXXXI vitae annum agens de ea re prodendum putavit. Apud Romanos multo serior vitium cultura esse coepit, primoque, ut necesse erat, arva tantum coluere, quorum a nobis nunc ratio tractabitur, non volgari modo, verum, ut adhuc fecimus, et vetustis et postea inventis omni cura perquisitis causaque rerum et ratione simul eruta. dicemus et sidera siderumque ipsorum terrestria signa dabimus indubitata, quandoquidem qui adhuc diligentius ea tractavere, quibusvis potius quam agricolis scripsisse possunt videri. ac primum omnium oraculis maiore ex parte agemus, quae non in alio vitae genere plura certisunt. cur enim non videantur oracula, a certissimo deo maxiFortissimi viri et milites strenuissimi ex agricolis gignuntur minimeque male cogitantes. — Praedium ne cupide emas. in re tueri oportet aquam, viam, vicinum. singula magnas interpretationes habent nec dubias. 27 Cato in conterminis
Abbreviated transcription (Latin):
turam & quidem ut traditur nodo plenus q:
nunti acmorum uel acorpus in quid ut ꝑferã
senatuus populiq: romani mandata tales
tum &iam uiato res erant quod ipium nom̃
nditũ ÷ sub inde exagris sonatũ ducosq: ar¬
cessenti: anunc eadem illa uicti pedes dã¬
nite manuus incriptiq: uultu s ecercent ñ
ã surda tellu req: parens appellatur coli
ꝓdcitꝰ & ipse honere hisab sum ptx ut non
inuitaea & in digna creantur id fieri sednos
nramus eregas tulo rum non eadem e mo¬
put acteros si quidem &reges fecere hiero philom&or
attalus archelacus & duces xenophon & puen &iam
magno cuiquidem tantum honorem senatus Nrthabu¬
it cast hcogine captautcum regulis africae bublt othaas
donaretunius ei : duo detrigenta uoluminaceniser&
inlatinam linguam traens ferendo cumiam M. cato p̃¬
cepta condidiss& peritis quae punicae dandu negotiũ¬
in quo praeces sit omnisur darissimae familia e .d.
xiumus hoc inuolumine Non ingroge Nominando .m

Expanded text:
turam et quidem, ut traditur, nudo, plenoque turam et quidem, ut traditur, nudo, plenoque nuntius morarum: Vela corpus, inquit, ut perferam senatus populique Romani mandata. 21 tales tum etiam viatores erant, quod ipsum nomen inditum est subinde ex agris senatum ducesque arcessentibus. at nunc eadem illa vincti pedes, damnatae manus inscriptique vultus exercent, non tam surda tellure, quae parens appellatur colique dicitur et ipso honore his absumpto, ut non invita ea et indignante credatur id fieri. et nos miramur ergastulorum non eadem emolumepud exteros, siquidem et reges fecere, Hiero, Philometor, Attalus, Archelaus, et duces, Xenophon et Poenus etiam Mago, cui quidem tantum honorem senatus noster habuit Carthagine capta, ut, cum regulis Africae bibliothecas donaret, unius eius duodetriginta volumina censeret in Latinam linguam transferenda, cum iam M. Cato praecepta condidisset, in quo praecessit omnes vir clarissimae familiae D. xuimus hoc in volumine, non in grege nominando M.