comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illiruis nutteremꝰ. sed nob̃ ut intelli¬
gi datur pignora sunt flumĩa. Cõ¬
moto tisu serum tandem iude disce¬
sumus. ¶ Pioriuus aliquot dieb
a maue ad uesperniu ciuitatẽ nde¬
titium. non tam ob id quod aute ocu¬
los erat qmͣ recordacione nr̃oꝵ maio¬
tum qui tam procul a patria momi¬
menta romane untutis tam illust̾a
reliquissent. In pͥmis autez occutte¬
bat martus agrppa colonie illius
auctor qui licet multa domi multa
toris p̾clar construe̾it: illam tũ ce
ouinib dignã censuit cui suu nonĩ
ĩpoueret. edifficator ac bellator egre¬
gius dignus q hĩtus quem augustꝰ
sibi gener ex toto orbe deligeret. qua¬
liscimq filie uirum. sed dilecte s uri¬
ce. s auguste. uidi tot sunul trunca
unlia sacitrꝵ uirginũ et tertam gene¬
rosis dicataui reliquus ac degeuer
ut auunt cadaueru expultacem. ui¬
senatu illic pacis ac belli ꝯsilici agi¬
tante. Hic formosi uiuenes ac puel¬

Expanded text:
Illiriis mitteremus; sed nobis, ut intelliIlliriis mitteremus; sed nobis, ut intelligi datur, pigriora sunt flumina’. Commoto risu, serum tandem inde discessimus. 9 Proximis aliquot diebus, a mane ad vesperam civitatem ecitium, non tam ob id quod ante oculos erat, quam recordatione nostrorum maiorum, qui tam procul a patria monimenta romane virtutis tam illustria reliquissent. 10 In primis autem occurrebat Marcus Agrippa, colonie illius auctor, qui licet multa domi multa foris preclara construxerit, illam tamen ex omnibus dignam censuit cui suum nomen imponeret; edificator ac bellator egregius dignusque habitus quem Augustus sibi generum ex toto orbe deligeret, qualiscunque filie virum, sed dilecte, sed unice, sed auguste. 11 Vidi tot simul trunca milia sacrarum virginum et terram generosis dicatam reliquiis ac degenerum, ut aiunt, cadaverum expultricem. Viuod pro senatu illic pacis ac belli consilia agitante, hic formosi iuvenes ac puel
Abbreviated transcription (Latin):
quidem qua romana potencia seu
uerius qua romanuz nomeu douuto
orbe se porrigit. plansibilit mĩc fa¬
uentis ppli ore ꝑlegitur. ¶ Hiis egõ
countib ubi quid audiendũ seu re¬
spondendum madit. pro lingua ⁊ pro
autib usus sum. unum igitur ex eo
nunero adiuitans et ignarus reꝵ
ꝑcontatus uirgiliano illo u̾siculo.
Quid uult comisus ad auinez. Quid
ue petunt amue. Rensum accepi. ꝑ¬
uetustu gentis ritum ẽẽ uulgo per¬
suasu p̃sertim fẽmeo. ommẽ tocius
cumi calamitatez ĩuumente fluma¬
li illius diei ablucione purgari. et
deuiceps letiora lucced̾e. Itaq lustra¬
cionem esse aĩaꝵ. mexausto semper
studio cultam colendam q. ad ħ ego
subrideus . O. niiiu felices iꝙͣ re
theui accole. quoꝵ ille uuserias pur¬
gat. Nrĩs quideui nec padus unꝙ̃
inluit purgare nec tr̃betis. ues ura
iuala dritanius rheno uectore traus¬
nutitis. Nos nr̃a libent̾ affris atq

Expanded text:
quidem “qua romana potentia”, seu quidem “qua romana potentia”, seu verius qua romanum nomen, domito orbe, se porrigit plausibiliter nunc faventis “populi ore” perlegitur. 7 His ego comitibus, ubi quid audiendum seu respondendum incidit, pro lingua et pro auribus usus sum. Unum igitur ex eo numero, admirans et ignarus rerum, percontatus virgiliano illo versiculo: Quid vult concursus ad amnem? Quid ve petunt anime? responsum accepi, pervetustum gentis ritum esse, vulgo persuasum, presertim femineo, omnem totius anni calamitatem imminentem fluviali illius diei ablutione purgari et deinceps letiora succedere; itaque lustrationem esse annuam inexhausto semper studio cultam colendamque. 8 Ad hec ego subridens: ‘O nimium felices’ inquam, ‘Rheni accole, quorum ille miserias purgat! nostras quidem nec Padus unquam valuit purgare, nec Tyberis. Vos vestra mala Britannis, Rheno vectore, transmittitis; nos nostra libenter Afris atque
Abbreviated transcription (Latin):
alciore constiteram unde in ea que
gerebantur intenderez. Iucredibilis
sine offensione concursus erat. ui¬
cisliq alacres. ꝑs herbis odonfenis
uituicte reductis q post cubitum ma¬
uitis candidas in gurgite manus ac
biatlna lauabant. nescio quid blan¬
duni peregnno murm᷑e colloquẽtes.
uir usꝙ̃ clatius intellexi qued cicero¬
ui placet et neten pronbio dici solet.
Inter linguais icognitas om̃s prope¬
modum surdos ac mutos ẽẽ. unũ mͥ
solacrum gratissimoꝵ int̾pretum nõ
deerat. ⁊ Iaui et hoc uit̾ cuncta mira¬
bere celum illud spũs pyerios alere.
Itaq dumi mittitur iuuencilis ꝙ Ga¬
lia causidices docuit facunda britan¬
uos miretur indem docta ꝙ argutos
aluit g̾maia uates. At ne me auc¬
tore fallaris. scito ibi nullũ uatemi c̃ẽ.
Nasones plurimos. ut dicas uerum
fuisse p̾saginm qđ̾ in fine libri me¬
tamorphoseos multũ uel post̾itatis
grẽ uł iugenio suo fideus posuit. Si¬

Expanded text:
altiore constiteram, unde in ea que altiore constiteram, unde in ea que gerebantur, intenderem. 4 Incredibilis sine offensione concursus erat; vicissimque alacres, pars herbis odoriferis incincte reductisque post cubitum manicis, candidas in gurgite manus ac brachia lavabant, nescio quid blandum peregrino murmure colloquentes. Vix usquam clarius intellexi quod Ciceroni placet et veteri proverbio dici solet, inter linguas incognitas omnes propemodum surdos ac mutos esse. 5 Unum michi solatium gratissimorum interpretum non deerat; nam et hoc inter cunta mirabere, celum illud spiritus pyerios alere. Itaque dum muratur Iuvenalis quod Gallia causidicos docuit facunda Britannos, miretur itidem Docta quod argutos aluit Germania vates. 6 At ne me auctore fallaris, scito ibi nullum Maronem esse, Nasones plurimos; ut dicas verum fuisse “presagium” quod in fine libri Methamorphoseos, multum vel posteritatis gratie vel ingenio suo fidens, posuit. Si
Abbreviated transcription (Latin):
manus eget aget. Longior fun ĩ hac
narracione qmͣ debui. S qũ peregͥ¬
nacio longĩqun libroꝵ solcicio destitu¬
ta est. et in perpetuo motu facilius
est multa cogitare qmͣ grandia. Iustũ
epłe modum implete serus nõ uales
eam ut uides obuus quibusq ꝯficio.
Siquis baiano more tepẽtib
ablutum excipit agcippina. coloma
que ad simstrum rhem latus sita esti
locus et situ et flumine clarus ⁊ ppło.
Mirum in t̾ra barbarita quanta cuni¬
litas. Que urbis spes. Que uirorum
grauitas. Que numdicie matrontre.
forte iohĩs baptiste uigilia erat. dũ
illus applicui. et iam ad occidentem
sol uergebat. confestim amicorum mo¬
uitu. NIam et ibi amicos pͥus michi
fama pepererat qmͣ m̾itum. ab hospi¬
tio traducor ad flumu insigne spec¬
taculum uisirus. Nec fallebar. omĩs
enim tipa p̾claro et ingenti mulieꝵ
agnime tegebatur. obstupui. du bomi.
Que forma. Quis habitus. amare
potunsset quisqͥs eo non p̾occupatum
cummũ attulisset. In loco paululum

Expanded text:
 17 Longior fui in hac narratione quam debui; sed quoniam peregrinatio longinqua librorum solatio destituta est et in perpetuo motu facilius est multa cogitare quam grandia, iustum epystole modum implere seriis non valens, eam, ut vides, obviis quibusque confercio. aquis baiano more tepentibus ablutum, excepit Agrippina Colonia, que ad sinistrum Rheni latus sita est, locus et situ et flumine clarus et populo. Mirum in terra barbarica quanta civilitas, que urbis species, que virorum gravitas, que munditie matronarum. 2 Forte Iohannis Baptiste vigilia erat, dum illuc applicui; et iam ad occidentem sol vergebat. Confestim, amicorum monitu — nam et ibi amicos prius michi fama pepererat quam meritum — ab hospitio traducor ad fluvium, insigne spectaculum visurus. Nec fallebar. 3 Omnis enim ripa preclaro et ingenti mulierum agmine tegebatur. Obstupui: dii boni, que forma, quis habitus! amare potuisset quisquis eo non preoccupatum animum attulisset. In loco paulum
Abbreviated transcription (Latin):
dño suo aliquid periculi affercet a¬
nulu in uicine piludis p̾altam uo¬
raguici deiuersit ¶ Aquis forte
tum rer cum ꝓcerib sius hĩttibat ex
eoq tempore cunctis cruitatib sedes
illa p̾lata est. In ea nl sibi palude
gracius. Ibi assidere. Illis aquis uti
uita cum uoluptate. Illius odore ue¬
luti suguislimo delectari. Postremo
illuc regiam suam trãstulit et in me¬
dio palustris lum ĩmenso sumptu
iactis molibus. palacium templu¬
maue rei eum inide abstruheret. Po¬
stremo ibi uite sue reliquum egit. Ibi¬
q sepultus est. Cauto prins ut suc¬
cessores sui pͥmaui inde coronain et
pͥma imperu sin auspicia capescerẽt

Expanded text:
domino suo aliquid periculi afferret, adomino suo aliquid periculi afferret, anulum in vicine paludis prealtam voraginem demersit. 15 Aquis forte tum rex cum proceribus suis habitabat; ex eoque tempore cuntis civitatibus sedes illa prelata est. In ea, nil sibi palude gratius; ibi assidere, illis aquis uti mira cum voluptate, illius odore veluti suavissimo delectari. Postremo illuc regiam suam transtulit et in medio palustris limi immenso sumptu iactis molibus, palatium templummane rei eum inde abstraheret. 16 Postremo ibi vite sue reliquum egit, ibique sepultus est, cauto prius ut successores sui primam inde coronam et prima imperii auspicia capesserent.
Abbreviated transcription (Latin):
dami illustri mraculo recreatus esti
Si quidem ex more sacrificanti. et
post deuotissimas preces pectus et
arum laccinus ĩplenti. de celo uox ĩ¬
sonuit. sub ex tuicte mulieris lingua
ubi corpus erat se proripuit et uire
mam ꝑ erigno auulo inclusam sub
gelida rigentiq lingua reꝑtam fe¬
stinabundus aduerit. nec multo pꝰt
rediens licitolus et ex consuetudine
ad optatum mortue congressum pro¬
peraus repente aridi cadaueris spec¬
tatulo concussus obriguit eeboruit q
atactum auferri eam ꝙͣ ocius ac se¬
peliri iubens. Inde totus inantistem
autistitez conuersus illũ amare. illũ
colete. illum in dies arctius cõplecti.
denq nichil nsi ex suĩa illius ag̾e.
ab illo nec diebus nec noctibus auel¬
li. Quod ubi sensit uit iuistus ac pru¬
deus optabilem forte uiultis. s oue¬
rosom sibi sarcinam abicere statuit.
ueritusq ne si uel ad manus alt̾ius
perueniret uł flamnus ꝯ sinuaretur

Expanded text:
dam illustri miraculo recreatus est; dam illustri miraculo recreatus est; siquidem ex more sacrificanti et post devotissimas preces pectus et aram lacrimis implenti, de celo vox insonuit: sub extincte mulieris lingua ubi corpus erat, se proripuit et iure mam perexiguo anulo inclusam sub gelida rigentique lingua repertam festinabundus avexit. 13 Nec multo post rediens Carolus et ex consuetudine ad optatum mortue congressum properans, repente aridi cadaveris spectaculo concussus, obriguit exhorruitque contactum, auferri eam quantotius ac sepeliri iubens. Inde totus in antistitem conversus, illum amare, illum colere, illum in dies arctius amplecti, denique nichil nisi ex sententia illius agere, ab illo nec diebus nec noctibus avelli. 14 Quod ubi sensit vir iustus ac prudens, optabilem forte multis sed honerosam sibi sarcinam abicere statuit; veritusque ne si vel ad manus alterius perveniret vel flammis consumeretur,
Abbreviated transcription (Latin):
gaciones geuciũ prefectiq ⁊ pro¬
uinciaꝵ piesides conueĩrent: Is
in lectulo suo miset omuib ex¬
dusis et obseratis forib amcito
corpusculo coherebat. auncani
sustui crebro uelud spirantem re¬
sponsinam q cõpellans. Ili curas
labores q suos nartabat: Iui blaudũ
murinur et uocturua suspiria. Illi
semper amoris countes lacrumas ĩ¬
stillabat. horrendum miserie sola¬
men. sed qd̃ unũ tantum ex omni¬
b rex alioquin ut auuit scipiẽtis¬
sumus elegisset. ¶Addunt fabu¬
le quod ego nec fieri potuisse nec uar¬
rati debere arbitor. Erat ea tempesta¬
te in aula Coloniensis autistes. uir
ut memorant sc̃ĩtate et sapiencia
darus nec non comitatus et consi¬
lii regii pͥma uox qui dñi sui statũ
miseratus. ubi aĩadu̾tit humanus
remediis nicħ̃ agi ad deum uersus
illum assidue precari in illo spem
reponere ab eo finem mali poscere
multo cum gemitu. qd̃ cuui dui fe¬
cisset nec desiturus uid̾etur: die quo¬

Expanded text:
gationes gentium prefectique et progationes gentium prefectique et provinciarum presides convenirent, is in lectulo suo miser, omnibus exclusis et obseratis foribus, amato corpusculo coherebat, amicam suam crebro velut spirantem responsuramque compellans; illi curas laboresque suos narrabat, illi blandum murmur et nocturna suspiria, illi semper amoris comites lacrimas instillabat: horrendum miserie solamen, sed quod unum tamen ex omnibus rex, alioquin, ut aiunt, sapientissimus, elegisset. Addunt fabule quod ego nec fieri potuisse nec narrari debere arbitror. 11 Erat ea tempestate in aula Coloniensis antistes, vir, ut memorant, sanctitate et sapientia clarus, necnon comitatus et consilii regii prima vox; qui domini sui statum miseratus, ubi animadvertit humanis remediis nichil agi, ad Deum versus, illum assidue precari, in illo spem reponere, ab eo finem mali poscere multo cum gemitu. 12 Quod cum diu fecisset nec desiturus videretur, die quo
Abbreviated transcription (Latin):
runu inseriure cõsueuerat. ⁊ post¬
habitis regni curis aliaꝵ rerum oĩ¬
um et postremo sun ipsius oblitu
diu nulla prorsus in re iisi illius
amplerib acquienisse sũma cum
indignacione suorũ ac dolore. Tau¬
deui cum iam spei nichil suꝑesset
quĩ aures regias salutarib ꝯsiliis
nisanus amor obstruxerat. femi¬
fuit. Deinde dolor tantũ pͥore gra¬
mor qnͣtum fediori morbo correp¬
tum regis añim indebant. cuius
nec morte leuitus futor. sed ĩ ipsũ
obscenum cadauer et exangue trãs¬
latus est. Quod balsaino ⁊ aroma¬
tib conditum omistum gẽnus ⁊
uelatum purpura dieb cic uoctibꝰ
tam mmiserabili ꝙ̃ cupido fouebat
amplexu. Dici nequit ꝙͣ discors ⁊
qui male se compassura ꝯdicio ẽ.
amantis regis. Nunꝙͣ profecto
contraria sine lite niguntur. Quid
est autem regnum insi iusta et
gloriosa dũacio. contra. Quid est
amor uisi feda seruitus et ĩnusta.
gem pro sũmmis regii negociis le¬

Expanded text:
rimum inservire consueverat, et postrimum inservire consueverat, et posthabitis regni curis, aliarum rerum omnium et postremo sui ipsius oblitum, diu nulla prorsus in re nisi in illius amplexibus acquievisse summa cum indignatione suorum ac dolore. Tandem cum iam spei nichil superesset, quoniam aures regias salutaribus consiliis insanus amor obstruxerat, femifuit; deinde dolor tantum priore gravior, quantum fediori morbo correptum regis animum videbant; cuius nec morte lenitus furor, sed in ipsum obscenum cadaver et exangue translatus est, quod balsamo et aromatibus conditum, honustum gemmis et velatum purpura diebus ac noctibus tam miserabili quam cupido fovebat amplexu. 9 Dici nequit quam discors et quam male se compassura conditio est amantis ac regis; nunquam profecto contraria sine lite iunguntur. Quid est autem regnum nisi iusta et gloriosa dominatio? contra, quid est amor nisi feda servitus et iniusta? gem pro summis regni negotiis le
Abbreviated transcription (Latin):
cio est. Neq hoc loco satis explicabi¬
lis differenda est donec ex me omĩa
coram audies. ¶Gandanum qͦr
ut media sileam eodem conditore
suꝑbum undi amplum oppidum ⁊
oppulentũ. uidi et ceteros flandrie
brabancieq ppłos lanficos atq ter¬
tores. uidi leodium insiguem clero
locum. Uidi aquensez katoli sedem.¬
Et in templo mariuoreo uerendũ
barbans gentib illius principis se¬
pulchrum. ubi fabellani audiui nõ¬
ĩ amena cognitu a quibusdã tẽpli
sacerdotib quam scciptam mͥ ostẽ¬
derunt. et postea apud moderuos sꝙpͥ¬
tores accuracius eciam tractatam
legi. quaui tibi quoq ut referam
iicidit añĩs. ita tũ ut rei fides nõ
a me q̃ratur s ut aiunt penes auc¬
tores maneat. ¶ Karolum regẽ
queni magni coguoĩe equare pom¬
peio. et alexandro audent mulier¬
culam quãdam ꝑdite et efflictun¬
amasle memorant. eius blandicus
eneruatum. neglecta fama cui plu¬

Expanded text:
tio est neque hoc loco satis explicabitio est neque hoc loco satis explicabilis, differenda est, donec ex me omnia coram audies. 5 Gandavum quoque, ut media sileam, eodem conditore superbum vidi, amplum oppidum et opulentum; vidi et ceteros Flandrie Brabantieque populos lanificos atque textores; vidi Leodium, insignem clero locum; et in templo marmoreo verendum barbaris gentibus illius principis sepulcrum, ubi fabellam audivi non amenam a quibusdam templi sacerdotibus, quam scriptam michi ostenderunt et postea apud / modernos scriptores accuracius eciam tractatam legi, quam tibi, ut referam, incidit animus, ita tamen, ut rei fides non apud me queratur, sed, ut aiunt, penes auctores maneat. Karolum regem, quem Magnum cognomine equare Pompeio et Alexandro audent, mulierculam quandam amasse memorant; eius blanditiis enervatum, neglecta fama, cui plu
Abbreviated transcription (Latin):
san magnauiq greciaui nũtupa¬
tam. Que enmi tunc magna insa
est. ꝙͣ maxima ꝙͣ ĩmensa uderi po¬
tuit post eu̾sam chorintũ post ua¬
statam etholiam. post argos ac mi¬
cenas ceterasq urbes mumphatas.
post macedonie reges captos. Pyrtũ¬
q deuictum. et madentes iterum
asiatico cruore termophilas. Credo
nemimẽ negaturur aliquãto clatiꝰ
italicu eẽ qmͣ grecum. Sed de hoc
torte alibi. Nunc in gallias reu̾¬
taniur. ¶Panseorum auitatez
regui caput que auctoreu Iuliuz
cesarem p̾tendit intron. ⁊ion alit̾
aĩo affectus ꝙͣ olim tessalie ciuita¬
tẽ y̾pachaui dum lustrat apulenus.
Ita enum sollicito stupore suspẽsus
et cuncta circũspiciẽs udendi cupi¬
dus explorandiq uera ue au fic
ta essent q̃ de illa tiuitate audie
supaddidi. Demũ ambiendo et in¬
hiando magna ex parte didicisse un¬
deor quis in eadem u̾itati. qͥs fabu¬
lis locus sit. Que qm̃i louga uarca¬

Expanded text:
sam Magnamque Greciam nuncupasam Magnamque Greciam nuncupatam. Que enim tunc magna visa est, quam maxima, quam immensa videri potuit post eversam Chorintum, post vastatam Etholiam, post Argos ac Mycenas ceterasque urbes triumphatas, post Macedonie reges captos Pyrrumque devictum et madentes iterum asiatico cruore Termophilas! Credo neminem negaturum aliquanto clarius italicum esse quam grecum. Sed de hoc forte alibi; nunc in Gallias revertamur. 4 Pariseorum civitatem, regni caput, que auctorem Iulium Cesarem pretendit, introii non aliter animo affectus quam olim Thesalie civitatem Ypatham dum lustrat, Apuleius. Ita enim solicito stupore suspensus et cunta circumspiciens, videndi cupidus explorandique vera ne an ficta essent que de illa civitate audiersuperaddidi. Demum ambiendo et inhiando, magna ex parte didicisse videor quis in eadem veritati, quis fabulis locus sit; que quoniam longa narra
Abbreviated transcription (Latin):
ego iper nullo quidez ne¬
gocio ut uosti s uisendi tan¬
tum studio et inuenili quoda ar¬
dore pagram. Germama tandem
uheii q tipas cutigi. Contẽplacus
solticite mores hominiũ. et aspectu tel¬
lutis incognite delectatus. ac sĩgła
cum ntĩs ꝯferẽs. et licet multa utͦ¬
biq magnifica uiderun. me tamẽ
italice origuns non penitet. y̾mo
ut uerum fatear. quo lacius pere¬
griuor eo maior natalis soli subit
diis ut u̾bo eius utar ĩmortalibus
int̾ multa ꝙ gretum eum et nou
alieigenam edidissent: quid nos
ꝓhibetis eodem quoq gracias age
ortusq nr̃i deum auctore recogno¬
sc̃e. ⁊ Iili forte uobilius est grecum
uasci ꝙ̃ italicum. Qd quisqͥs dixent.
quantũlibet precar impudeusq di¬
cere audebit. dum memment. diu
ante urbem conditam aute partur
et auctum urtutib imꝑium. Dem¬
q añ romanos rex dños gentemq
togatam nou italiam. s quotan
italie partem eo tempore desertaz
et uatuani grecis l̃tatorib posses¬

Expanded text:
ego nuper nullo quidem negotio, ut nosti, sed visendi tantum studio et iuvenili quodam ardore peragravi; Germaniam tandem Rhenique ripas attigi, contemplatus solicite mores hominum et aspectu telluris incognite delectatus, ac singula cum nostris conferens. Et licet multa utrobique magnifica viderim, me tamen italice originis non penitet; imo, ut verum fatear, quo latius peregrinor, eo maior natalis soli subit diis, ut verbo eius utar, immortalibus, inter multa, quod grecum eum et non alienigenam edidissent, quid nos prohibet pro eodem quoque gratias agere ortusque nostri Deum auctorem recognoscere? Nisi forte nobilius est grecum nasci, quam italicum; quod quisquis dixerit, quantumlibet procax impudensque, dicere audebit, dum meminerit diu ante Urbem conditam, ante partum et auctum virtutibus imperium, denique ante Romanos rerum dominos gentemque togatam, non Italiam, sed quotam Italie partem, eo tempore desertam et vacuam, grecis habitatoribus posses
Abbreviated transcription (Latin):
tur unio uetere sapientes puto. Et
qui libent̾ ueteres inspectant fubu¬
las. Quod nõ uuus ipsi flacco bilẽ
cõmouisse suspicor ꝙ̃ tibi tantaz ẽẽ
uetustatis reuerentiar ut cruue̾ lon¬
go seruuone purgnudũ sibi fuerit.
lucilium reprehiendisse. ¶ Postre¬
ino tecuui cogitai quid est hoc pro quo
tau sollicite torqueniur. uentus est
fama quam sequimͣ. fumus est. uiii¬
bra est. Niclil est. Itaq facilime rec¬
to atq acci iudicio tẽpmi potest . Q¬
si forte qui geuerosos aĩos familiatiꝰ.
hec pestis insequi solet appetitum
hunc extupare radicitus nõ potes:
excrescentem racionis saltem falce
cõpesce. Parendum tprĩ. pareudum
rebus est. deiqz ut sentencie mee sũ¬
mam breuib expediam. uirtutem
sepuldrro. uale . xiiiiͦ. kł. iuaias bonoĩe.
Deuando sem mymondo superauo¬

Expanded text:
ntur vino vetere sapientes puto, Et ntur vino vetere sapientes puto, Et qui libenter veteres inspectant fabulas. Quod non minus ipsi Flacco bilem commovisse suspicor quam tibi: tantam esse vetustatis reverentiam, ut crimen longo sermone purgandum sibi fuerit, Lucilium reprehendisse. 29 Postremo tecum cogita: quid est hoc pro quo tam solicite torquemur? ventus est fama quam sequimur, fumus est, umbra est, nichil est. Itaque facillime recto atque acri iudicio temni potest; quodsi forte — quoniam generosos animos familiarius hec pestis insequi solet — appetitum hunc extirpare radicitus non potes, exerescentem rationis saltem falce compesce. Parendum tempori, parendum rebus est. Denique, ut sententie mee summam brevibus expediam, virtutem sepulcro. Vale. XIV Kal. Maias, Bononie. 3 Venerando seni Raimundo Supera
Abbreviated transcription (Latin):
suin quem ex hac acie seg̾gare uisꝰ
etam in cõmune restituam cui ꝙͣuis
qd̾ rarissimũ est ut dixi pũtia non
noceret: nocuit tamen ut cerens ho¬
niũ ĩuidia quã tantis uirtutib
non potut extinguere. incendit q
pocius et inflãmauit. Nocuitq qd
lae iudignacione nõ possum me¬
ninusse conu̾satio lougior. ⁊ nascẽs
ex familiaritate ꝯ temptus. Unde
aũt hec eliciami ꝑcoutabere. ⁊ lolo
me aliquid ĩmuitasse suspiceris. Ipã
Titilum clatissum scriptoris uerba
inquit glĩa scipionis. et quo maior
affricanus iaui ꝓpe cunmũ deciuum
assidius in oculis houinũ fuerat.
Que res mimus uereudos maguos
honnues ipsa sacietate facit. Et hec
quidem ille. Tu u̾o ut iam fiuez faci¬
ami fortunaui tuaui tanto comnite
solab̾e. expectabis qz tranquillius me¬
mor uetus apud flaccum u̾buui ẽẽ.
ꝙ ut uina sit poemata meliora di¬
es reddit. Apud plautum aliquãto
uetustius. Ille enii cut. Qui utu¬

Expanded text:
sum, quem ex hac acie segregare visus sum, quem ex hac acie segregare visus eram, in comune restituam; cui, quamvis — quod rarissimum est, ut dixi — presentia non noceret, nocuit tamen, ut ceteris hominum, invidia, quam tantis virtutibus non potuit extinguere, incenditque potius et inflammavit; nocuit — quod sine indignatione non possum meminisse — conversatio longior et nascens ex familiaritate contemptus. 27 Unde autem hec eliciam, percontabere. Nolo me aliquid immutasse suspiceris: ipsa Titi Livii clarissimi scriptoris verba inquit, «gloria Scipionis, et quo maior Africanus «iam prope annum decimum assiduus in oculis hominum fuerat, que res minus verendos magnos homines ipsa satietate facit». 28 Et hec quidem ille. Tu vero, ut iam finem faciasolabere expectabisque tranquillius, memor vetus apud Flaccum verbum esse, quod “ut vina”, sic “poemata meliora dies reddit”; apud Plautum aliquanto vetustius. Ille enim ait: Qui utu
Abbreviated transcription (Latin):
mente ꝯstituit. Patere ut ceteraꝵ
rerum sic ingenii tui sortem uoĩs¬
q fortunaz. Putabas eam ĩ solis
excepta uirtute dũa est. Illar qͦ
sepe oppuguare. sed numꝙͣ expugͣ¬
re ꝑmittitur. Famani cecte qua
nichil est. leuius facile uoͬtat ac
uentosis suffragus circũuoluit a
dignis eam transferens ad indigͦs.
⁊ichil quidem mobilius. Nichil
iiquius uulgati iudicio. suꝑ quo
faia findata est. I taq iinru nõ
est si assidue quatitur que tam trenul
m̃ntitur fundam̃tis. Hec sane nõ unsi
i uiuos regnum ht̃. Mors hoĩem exi¬
unt ab impio fortuue. cessant ex iu¬
de ludibris hec. et uelit illa uł uolit
uirtutem fama ten solidum corpus
undra consequitur. ¶ Nabes ergo
carissime inisi fallor gl̾iandi pocius
cãm qmͣ indignandi si cum omũb
fere p̾stantib atq cdarissinus urcis
cõuuus tͥ tua sors est Quoq etici
nunc equiore aĩo sis. affricanum ip¬

Expanded text:
mente constituit. Patere, ut ceterarum mente constituit. Patere, ut ceterarum rerum, sic ingenii tui sortem nominisque fortunam. Putabas eam in solis excepta virtute, “domina” est; illam quoque sepe oppugnare, sed nunquam expugnare, permittitur. Famam certe, qua nichil est levius, facile rotat ac ventosis suffragiis circumvolvit, a dignis eam transferens ad indignos. Nichil quidem mobilius, nichil iniquius vulgari iudicio, super quo fama fundata est. Itaque mirum non est, si assidue quatitur que tam tremulis innititur fundamentis. 25 Hec sane nonnisi in vivos regnum habet; mors hominem eximit ab imperio fortune; cessant exinde ludibria hec, et — velit illa vel nolit — “virtutem” fama, ceu solidum “corpus umbra”, consequitur. 26 Habes ergo, carissime, nisi fallor, gloriandi potius causam quam indignandi, si cum omnibus fere prestantibus atque clarissimis viris comunis tibi tua sors est. Quoque etiam nunc equiore animo sis, Africanum ip
Abbreviated transcription (Latin):
moriam ex omnib sclis illustres
uiros rouiauos grecos barbaros. Cuiꝰ
nõ pũcia fame nocuit. tibi si recen¬
ciore memoria es plures forte ex hi¬
storiis occurrent. Ego id uni ommũ
affricauo tributũ menum. ut scilic
et fama nurabilis et pũcia mra¬
bilior hr̃etur. Idem sacris in lr̃is tri¬
buitur saloniomi: Quere aliuz. forte
nõ mueies. et si uirgilius in mo¬
dito studio eneam suum exornãdi
hoc ad enui glie genus transferre cõ¬
tendat. sed ĩmobile uerum ẽ. Excu¬
sant tñ quãi nõ eueam sed sub enee
nonine uirum fortemi ꝑfectumtq
describat. dedit idem oratorum uin
duin taxat is qui boc sibi u̾nis u¬
surpasset. Illustris scilicet oratorũ
princeps Marcus tullius. ui quoq
poetariun idem tribuit. Aulo licuno
archie. Sed uereor ne id amore iu¬
dicium obliꝙͣte preceptori suo me¬
dieccis iugenii uiro tribuat. qd nec
terri ab uuo uel a paucis egre fert.
nisi qui glĩe principatũ ꝑtinati sͥ

Expanded text:
moriam ex omnibus seculis illustres moriam ex omnibus seculis illustres viros, romanos grecos, barbaros: cuius non presentia fame nocuit? Tibi, si recentiore memoria es, plures forte ex historiis occurrent; ego id uni omnium Africano tributum “memini”, ut scilicet et fama mirabilis et presentia mirabilior haberetur. Idem sacris in literis tribuitur Salomoni. 22 Quere alium; forte non invenies; etsi Virgilius, immodico studio Eneam suum exornandi, hoc ad eum glorie genus transferre contendat. Sed immobile verum est; excusant tamen quasi non Eneam, sed sub Enee nomine virum fortem perfectumque describat. 23 Dedit idem oratorum uni duntaxat is qui hoc sibi verius usurpasset, preillustris scilicet oratorum princeps Marcus Tullius; uni quoque poetarum idem tribuit, Aulo Licinio Archie. Sed vereor ne id, amore iudicium obliquante, preceptori suo, mediocris ingenii viro, tribuat quod nec teiri ab uno vel a paucis egre fert, nisi qui glorie principatum pertinaci sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uisum est. Sed qui eos excusant.
arunt non id eis cognonien ꝓprio
iudicio sed ppłorum suffragiis ob¬
tigisse. Unus ex omnib seculis. E¬
pr̃curus sapienteu se profiteni au¬
sus. In tolleranda suꝑbia sen pociꝰ
riditulosa demencia cinus secundo
de finib bonorum ⁊ maloꝵ menũt
cicero. Hodie ui nr̃orum causidicoꝵ
grege furor ille uulgaris est. Respi¬
ce et hos qui in altercationibz et ca¬
ullacionib dialetitis totum in te¬
qp̃s expendit. seq incũb semper
questutuł exagitãt. et p̾sagium
meum de omĩb hẽto. Omĩu uẽpe
cum ip̃is fama corruet. diminiq se¬
pulchrũ ossib sufficiet aic noĩ. Cu
est. sed ut de hiis eciam silecitur ⁊
¶Possem eremplis affluere. teq
uerem serino su institutus. sed ut
cuni iam loqui amplius neqͥueris.
pecta paululuui. Eris uoti ꝯpos. cũ
obstare tibi ipse desieris. Id ex parte
longeua forsan aibsencia. ad plenu
mois sola p̾stabit. ¶Redue ad me¬

Expanded text:
visum est. 17 Sed qui eos excusant, visum est. 17 Sed qui eos excusant, aiunt non id eis cognomen proprio iudicio, sed “populorum suffragiis” obtigisse. Unus ex omnibus seculis Epycurus “sapientem se profiteri ausus”: intoleranda superbia, seu potius ridiculosa dementia, cuius, secundo De Finibus bonorum et malorum, meminit Cicero. 18 Hodie in nostrorum causidicorum grege furor ille vulgaris est. Respice et hos qui in altercationibus et cavillationibus dyaleticis totum vite tempus expendunt seque inanibus semper questiunculis exagitant; et presagium meum de omnibus habeto: omnium nempe cum ipsis fama corruet unumque sepulcrum ossibus sufficiet ac nomini. Cum est, sed ut de his etiam sileatur. 19 Possem exemplis affluere teque nerem, sermo michi institutus, sed ut cum iam loqui amplius nequiveris.pecta paululum; eris voti compos, cum obstare tibi ipse desieris. Id ex parte longeva forsan absentia, ad plenum mors sola prestabit. 21 Reduc ad me
Abbreviated transcription (Latin):
carentem. uium plena ⁊ nidecetp
mordar luior attigerit apud quos¬
diui ĩneuio qd̾ forte ad puran
enis ac sumplicem doctriuã om̃s
abigm expeitẽ referendũ est
⁊lam apud pauliuũ qui ambro¬
su intam sccipsit et obtrectatoꝵ
eius nomina legnnus et uni¬
dictam dumo indicio irregatũ.
Perfer igitur iam sine lamẽtis
ad̾ siunis ingemis atigisse uides.
¶ Uidetis antem quadami in paite
men assecutos. Et hoc quoq si me
audire uolius magnifice ꝯtẽp̃nes.
Scis enim quibz hoc euenit. Hus e¬
quidem solis qui faman suã qm̃
calanio nequeunt. clamore deffen¬
dunt. aspice istos purpuratos qui
ingenti strepitu populoꝵ in se ora
conuertũt. qui se sapientes dici uo¬
luiit. et quos sapientes uulgus ap¬
pellat sigulis tiuitatib ascribẽs
sapientiũ greges. cumi tñ illa fio¬
reus oluu studioꝵ mat̾ gretia non
amplius qmͣ septem sapientum
nomunib glietur. Quod ipsum po¬
steris importune nomẽ arrogñtie

Expanded text:
carentem, unum plena et indecerpcarentem, unum plena et indecerpm mordax livor attigerit, apud quosdam invenio. Quod forte ad puram eius ac simplicem doctrinam omnis ambigui expertem referendum est; nam apud Paulinum, qui Ambrosii vitam scripsit, et obtrectatorum eius nomina legimus et vindictam divino iudicio irrogatam. Perfer igitur iam sine lamentis quod summis ingeniis contigisse vides. 15 Videris autem, quadam in parte men assecutos. Et hoc quoque, si me audire volueris, “magnifice” contemnes. Scis enim quibus hoc evenit; his equidem solis, qui famam suam — quoniam calamo nequeunt — clamore defendunt. 16 Aspice istos purpuratos, qui ingenti strepitu populorum in se ora convertunt, qui se sapientes dici volunt et quos sapientes vulgus appellat, singulis civitatibus ascribens sapientum greges; cum tamen illa florens olim studiorum mater, Grecia, non amplius quam septem sapientum nominibus glorietur; quod ipsum posteris importune nomen arrogantie
Abbreviated transcription (Latin):
si serius ꝙͣ uoluerint forte surrer̾ut
ꝓperando eciã cicius qui si de nocte
ingilassent puemiant quo ueluit.
Sic ego qũi in isto honne colendo
necesse est. qñ ad eum regem aspi¬
rare nõ tam freti. qmͣ belli obite ꝓ¬
hiyberis. Patria enm tuai cuiꝰ ne¬
mo amancior ciuis est inimici re¬
gis nupio subiacet. dicetem tỹmpri
insi quia tuueo aures tuas offen¬
dere. adhiec ⁊ magna res est. neq
nt̃is calaus discernenda sed illoꝵ
gladus. Igitur ad inceptũ redeo.
iSihec tibi exempla de illustris¬
sinis electa uõ sufficiunt alia ex
alio grege hommiũ addicia. et e¬
tate recentiora ⁊ scĩtate cdarissua.
Quantes olimi emules augustinꝰ
nĩ. Quantos souimꝰ. Quantos ha¬
buit gregorius. donec spectata u̾¬
tus et lũrum diuina ⁊ admira¬
bilis ub̾tas ĩudiam uicere. ure
horum quisꝙͣ integrum fame p̃¬
conum nsi aib ip̃o die mortis ac¬
cepit Dnum enulo ac rep̃̾hẽsore

Expanded text:
si serius quam voluerint, forte surrexerint, si serius quam voluerint, forte surrexerint, properando etiam citius quam si de nocte vigilassent, perveniant quo velint; Sic ego, qui in isto homine colendo necesse est, quando ad eum regem aspirare non tam freti quam belli obice prohiberis. Patria enim tua, cuius nemo amantior civis est, inimici regis imperio subiacet; dicerem ‘tyranni’, nisi quia timeo aures tuas offendere. Ad hec et magna res est neque nostris calamis discernenda sed illorum gladiis. Igitur ad inceptum redeo. 13 Si hec tibi exempla, de illustrissimis electa, non sufficiunt, alia ex alio grege hominum adiciam, et etate recentiora et sanctitate clarissima. Quantos olim emulos Augustinus noster, quantos Ieronimus, quantos habuit Gregorius, donec spectata virtus et literarum divina et admirabilis ubertas invidiam vicere! Vix horum quisquam integrum fame preconium, nisi ab ipso die mortis, accepit. 14 Unum emulo ac reprehensore
Abbreviated transcription (Latin):
sortita es. fortunata inꝙͣ ⁊ ĩuidio¬
sa ueapolis lut̾aꝵ domus augustis¬
suna que si maromi quõdam dul¬
tis uisa es: quanto uinic dulcior
uiderens ubi ĩgenioꝵ ac studioꝵ
equissimus extmator hĩtat. ad te
confugiat quisqͥs ingemo fidit.
rleq u̾o differendũ putet. Suspec¬
ta mora est. Deuera est euĩ etas.
et nunidus iam pridem eo carere
et ip̃e ad meliora regna tranfire
meritus. ¶Uereorq ne multa
ip̃e uuchi sere penitencie matia
prolatando quesierm. Omĩs quio¬
dem pulchre rei dilacio turpis. et
oiuis de bouesto delibenicio longior
iubonesta est. Rapienda est occasio.
Confestimq faciendum qd̾ añ tp̃s
fien nou pot̾. Quod ad me accinet
curtere et ꝓperate ꝓpoĩtum est. ut
qd̾ de uilio cesare in epła quadam
aut ciceto. omũa mea studia ĩ istu
confetam. Eo u̾o ardenti quide stu¬
dio. ac fortasse efficiam quod sepe
matorib cum properant eueuit ut

Expanded text:
sortita es; fortunata, inquam, et invidiosortita es; fortunata, inquam, et invidiosa Neapolis, literarum domus augustissima, que si Maroni quondam “dulcis” visa es, quanto nunc dulcior videreris, ubi ingeniorum ac studiorum equissimus extimator habitat! 10 Ad te confugiat quisquis ingenio fidit; neque vero differendum putet. Suspecta mora est; devexa enim est etas, et mundus iampridem eo carere et ipse ad meliora regna transire meritus, vereorque ne multam ipse michi sere penitentie materiam prolatando quesierim. Omnis quidem pulcre rei dilatio turpis, et omnis de honesto deliberatio longior inhonesta est; rapienda est occasio, confestimque faciendum quod ante tempus fieri non potest. 11 Quod ad me attinet, currere et properare propositum est, «ut» — quod de Iulio Cesare in epystola quadam ait Cicero — «omnia mea studia in istum conferam. Eo vero ardenti quidem studio, ac fortasse “efficiam” quod sepe viatoribus, cum properant, evenit: ut,
Abbreviated transcription (Latin):
rem dic̾ent. Ipse autem et ingeun
fiducia et iudice fretus augusto. al¬
to aĩo ũudoꝵ u̾ba desperit. Tibi qui¬
dem magnam ingemi consciencia
esse scio. sed ubi augustum indicem
muemes quem euree admodum at¬
q ouinib modis ingenus sui tprĩs
fauisse ꝯꝑtumi est: ⁊ lostri reges de
saporib ẽpularum et de uolatu au¬
um iudicare possunt. de ingeniis
boninit̾. nõ possunt quod si forte p̾¬
sumꝑsernt suꝑbie tumor aperite
gulos aut flectere et ii uerum fig̾e
non sunt. Ittiq ne quid suc etatis
suspicere indeantur. mirantur ue¬
teres. quos uouere cõtempnũt. ut
defiunctoꝵ laus uiuencium contu¬
melia nõ uacet. Int̾ hos iudices ui¬
uendum moriendũq uob̾ est. Et
qd̾ est durius tacendum: ubi eunu
ut dixi augustũ iudicẽ q̃rimus. unũ
bt utilia. ymo u̾o t̾rarum orbis u¬
nimi ht nob̾tum siculum regem.
fortunata ueapolis que unicũ scli
nr̃ decus incomparabili felicitate

Expanded text:
rem dicerent; ipse autem et ingenii rem dicerent; ipse autem et ingenii fidutia et iudice fretus Augusto, alto animo invidorum verba despexit. 7 Tibi quidem magnam ingenii conscientiam esse scio; sed ubi Augustum iudicem invenies, quem enixe admodum atque omnibus modis ingeniis sui temporis favisse compertum est? 8 Nostri reges de saporibus epularum et de volatu avium iudicare possunt, de ingeniis hominum non possunt; quodsi forte presumpserint, superbie tumor aperire oculos aut flectere et in verum figere non sinit. Itaque nequid sue etatis suspicere videantur, mirantur veteres; quos novere, contemnunt, ut defunctorum laus viventium contumelia non vacet. Inter hos iudices vivendum moriendumque nobis est, et — quod est durius — tacendum; ubi enim, ut dixi, Augustum iudicem queremus? 9 Unum habet Italia, imo vero terrarum orbis; unum habet, Robertum siculum regem. Fortunata Neapolis, que unicum seculi nostri decus incomparabili felicitate
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ familiaritas detrahit. fre¬
queusq conuictus. ¶Uides ne tu
bos scolasticos genus hominũ uigi¬
liis ac ieiuino squalidu. crede iͥ.
nich ad lucubrandum duriꝰ. nicħ
mostius ad iudic̾andũ. Cum mł¬
ta laboriosissime legerint: nichil
exammant. et quid in re sit de di¬
gnantur inquitere. cũ hominẽ ip¬
sum nosse uideantur. Itaq oñi
una lex est. Cimicta eĩ ex equo qͦꝵ
auctores uł semel aspereruit. sqpͥta
obstancia quelibet erũpunt. Red̾de
m̾ ꝑithagoram. Reddam t̾ͥ illius in¬
geui contemiptores. Redeat ĩ grãm¬
greciani plato. Renascat᷑ houienis.
Reuuscat aristotiles. neu̾tatur in
italiam uarto. Resurgat lunus. Rie¬
florescat cicero: Non modo segnes lau¬
datores inuement. Sed mordaces ⁊
⁊ liuidos detractores. qd̾ quisq suis
tprĩb erptus est: Quid uirgilio ma¬
iuis habuit lingua latina Repperit
tũ ille qui uou poetam sed raptorẽ
alienarum inuencionũ ⁊ translate¬

Expanded text:
hominum familiaritas detrahit frehominum familiaritas detrahit frequensque convictus. Vides ne tu hos scolasticos, genus hominum vigiliis ac ieiunio squalidum? Crede michi: nichil ad lucubrandum durius, nichil mollius ad iudicandum. Cum multa laboriosissime legerint, nichil examinant; et quid in re sit, dedignantur inquirere, cum hominem ipsum nosse videantur. Itaque omnium una lex est; cunta enim ex equo, quorum auctores vel semel aspexerint, scripta fobstantia quelibet erumpunt’. Redde michi Pithagoram, reddam tibi illius ingenii contemptores; redeat in Greciam Plato, renascatur Homerus, reviviscat Aristotiles, revertatur in Italiam Varro, resurgat Livius, reflorescat Cicero: non modo segnes laudatores invenient, sed mordaces etiam et lividos detractores; quod quisque suis temporibus expertus est. Quid Virgilio maius habuit lingua latina? Repperit tamen ille, qui non poetam, sed raptorem alienarum inventionum et translato
Abbreviated transcription (Latin):
que iusta esset uisi illau de coĩ om¬
num aceruo in usus ꝓprios tradu¬
xisses. Oĩum inꝙͣ quos hic sccibẽdi
seu auior seu morbus tenut. oui¬
nium ue ques tenebit. Respice enĩ
in pͥmis quorum sunt illa que lau¬
dantur. Quere auctores. Certe pri¬
dem in tinerem u̾si sunt. uis ⁊ tua
laudari: morere. a morte bouinus
unere incipit humanus fauor Et
uite fuus principiũ est glĩe. que si
ante ceperit. singularis quedaui et
intempestiua res est. Plus dicam.
dum eorum qui tecum uixeriut qͥs¬
quĩ suꝑfuerite cumulate quidem qd̾
appetis nõ habebis. Cum ouĩs parit᷑
urua concluserit: uement qui sine
odio et sine inuidia iudicent. ferat
itaq de uobis quãlibet sentenciã
pũs etas. Si equaur. feranius eqͦ
aĩo Si iniquã: ad equiores iudices
hoc est ad posteros prouocemꝰ. qũ
ad alios uon licet. dellicatissima
res est ugis conu̾sacio. mimuus
offeu ctur. Et faie semp ĩnuica
p̾sencia est młtumq adiuiraciomi

Expanded text:
que iusta esset, nisi illam de comuni omque iusta esset, nisi illam de comuni omnium acervo in usus proprios traduxisses; omnium, inquam, quos hic scribendi seu amor seu morbus tenuit, omnium ve quos tenebit. Respice enim in primis quorum sunt illa que laudantur; quere auctores: certe pridem in cinerem versi sunt. Vis et tua laudari? morere. 4 A morte hominis vivere incipit humanus favor, et vite finis principium est glorie; que si ante ceperit, singularis quedam et intempestiva res est. Plus dicam: dum eorum qui tecum vixerunt quisquam superfuerit, cumulate quidem quod appetis non habebis; cum omnes pariter urna concluserit, venient qui sine odio et sine invidia iudicent. Ferat itaque de nobis quamlibet sententiam presens etas: si equam, feramus equo animo; si iniquam, ad equiores iudices — hoc est ad posteros — provocemus, quando ad alios non licet. 5 Delicatissima res est iugis conversatio: minimis offenditur, et fame semper inimica presentia est, multumque admirationi
Abbreviated transcription (Latin):
potũo: tu oliui ydomeneus. tu athi¬
tus. tu lucilius uieus enis. uale. Tho¬
ue messanẽsi. de ĩmature laudis ap¬
Herelam publicam nemo
scipiens suam facit. Satis
quisq pͥuataꝵ querelarũ
donn habet. Satis dixi. ⁊ Iunis dic̾e
debueram. ⁊ulli ue hoc accidisse re¬
ris. falleris. Nulli ue contraruum
accidit ure suꝑstite qui fecerat cu¬
isꝙͣ scripta uł gesta placuerunt.
laudes hominũ mors uichoat. Scis
quare: q¬
quare: qr cum corpore moritur in¬
udia uiuitq cum corpore. multo¬
nu inquis scripta laudantur. q̃
si glorian licet nou ꝑgis ulterius.
Sed qui indignantib mos est. su¬
spensum linquens auditoris aũn
seruoue p̃teruolas ierpleto. uer
eĩuero fugiẽtem consequor m̃tis
angurio. Scio quid uelis. multoꝵ
sccipta laudantur que tus adiuo¬
ta carere nou tãtum laudatore s
eciam lectore debuissent. cum tua
interiui millus attinguat Riecog̾¬
sce in u̾bis meis indignacõeui tuã

Expanded text:
potuero, tu olim Ydomeneus, tu Athipotuero, tu olim Ydomeneus, tu Athicus, tu Lucilius meus eris. Vale. 2 Thome Messanensi, de immature laudis apQuerelam publicam nemo sapiens suam facit; satis quisque privatarum querelarum domi habet. ‘Satis’ dixi; ‘nimis’ dicere debueram. Nulli ne hoc unquam accidisse reris? Falleris; nulli fere contrarium accidit. Vix, superstite qui fecerat, cuiusquam scripta vel gesta placuerunt; laudes hominum mors inchoat. Scis quare? quia cum corpore moritur invidia, vivitque cum corpore. 2 ‘Multorum’ inquis,’scripta laudantur, que, si gloriari licet...’ Non pergis ulterius, sed — qui indignantibus mos est — suspensum linquens auditoris animum, sermone pretervolas inexpleto. Verum enimvero fugientem consequor mentis augurio; scio quid velis: ‘multorum scripta laudantur, que, tuis admota, carere non tantum laudatore sed etiam lectore debuissent; cum tua interim nullus attingat’. 3 Recognosce in verbis meis indignationem tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
aĩo sum ut nulli amplius rei suc¬
curibaui. si fractus illabatur orbis
ĩpaiuidũ fecient ruine. Ita maronis
fi̾acciq sũus armatum scito. quas
oliui lectas ⁊ sepe laudatas. minc
tãdem in extrenus casibus meas
facere ipsa menitabilis fati neces¬
sitate didici. ¶ Dulce nuchi col¬
loquiumi tecum fuit cupideq et
quai de industria protractum. uol¬
tum enim tuuui retulit ꝑ tot t̾ras
et matia. teq micdi p̾sente fecit
usq ad uesperam cum matutiuo
tempore calamum cepissem. diei
cam liciis terta dicauerim. Ceter
si stabilis sedes et frustra semꝑ q̃ si¬
tum ocium ꝯtigerit. qd̾ iami huic o¬
stend̾e se incipit: nobiliorem ẽ c̾te
uiuformem telam tuo noĩe me¬
ditor ordiri. uellem ex huis paucis
ẽẽ qui fauiaui ꝓuuttere possunt
et p̾stare. sed ipse ui ꝓpria in lucẽ
uenies alis nigenii subuectus uicħ¬
q auxilii mei egens. Profecto tñ
si uiter tot difficultates assurgere

Expanded text:
animo sum, ut nulli amplius rei sucanimo sum, ut nulli amplius rei succumbam: Si fractus illabatur orbis, Impavidum ferient ruine. Ita me Maronis Flaccique sententiis armatum scito, quas olim lectas et sepe laudatas, nunc tandem in extremis casibus meas facere ipsa inevitabilis fati necessitate didici. 47 Dulce michi colloquium tecum fuit, cupideque et quasi de industria protractum; vultum enim tuum retulit per tot terras et maria teque michi presentem fecit usque ad vesperam, cum matutino tempore calamum cepissem. Diei cam, liciis texta dicaverim; ceterum, si stabilis sedes et frustra semper quesitum otium contigerit, quod iam hinc ostendere se incipit, nobiliorem et certe uniformem telam tuo nomine meditor ordiri. Vellem ex his paucis esse, qui famam promittere possunt et prestare; sed ipse vi propria in lucem venies, alis ingenii subvectus nichilque auxilii mei egens. Profecto tamen, si inter tot difficultates assurgere
Abbreviated transcription (Latin):
sperent buius oꝑis quod sparsim sub
primũ adolescencie tempus incep¬
tum iam etate prouectior recolligo
et u libri formani redigo. nullum
finem auricoꝵ caritas spondet quibꝰ
assidue respondere ꝯpellor. Neq mi
uuiꝙͣ hoc tributo multiplex occupa¬
cionum ercusatio liberat. Tum de¬
miũ ⁊ mͥ ĩmimitutem huius mimne¬
tis quesitam et huic oꝑeri poĩtum
finem scito cum me deffunctũ et
cunctis uite laborib absolutum no¬
ueris. Interea iter inceptum seq̃t
nou prius me ꝙͣ lucis exitum ope¬
rieus. et quietis michi loco fuerit
dulcis labor. Ceterum qd ⁊ rectores.
et bellorum duces solent ĩfirimori¬
b ĩ mediũ eiectis dabo oꝑam ut sic̃
pruua libri frons sic extrema acies
uitilibus sentenciis firma sit uel
eo amplius quo uiuendo mag̾ ac
nitg̾ induriusse undeor cõt̾ impetꝰ
atqr ĩurias fortune. ¶Demq qͥs
uiter experimenta reꝵ sim futurꝰ.
profiteri unmine ausim. sed hoc

Expanded text:
sperent, huius operis, quod sparsim sub sperent, huius operis, quod sparsim sub primum adolescentie tempus inceptum iam etate provectior recolligo et in libri formam redigo, nullum finem amicorum caritas spondet, quibus assidue respondere compellor; neque me unquam hoc tributo multiplex occupationum excusatio liberat. Tum demum et michi immunitatem huius muneris quesitam et huic operi positum finem scito, cum me defunctum et cuntis vite laboribus absolutum noveris. Interea iter inceptum sequar, non prius vie quam lucis exitum operiens; et quietis michi loco fuerit dulcis labor. 46 Ceterum, quod et rethores et bellorum duces solent, infirmioribus in medium coniectis, dabo operam ut sicut prima libri frons, sic extrema acies virilibus sententiis firma sit; velo eo amplius quo vivendo magis ac magis induruisse videor contra impetus atque iniurias fortune. Denique quis inter experimenta rerum sim futurus, profiteri minime ausim; sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tragediam que inscribitur octama
post cumos relegens patili impetu
eidem quoq. Ac deuide uaria occurrẽ¬
te mat̾ia uarcom uirgilioq atq ali¬
is scciberem. e quibus aliquas ĩ extre¬
ma parte huius operis inserui. Que
nisi p̾monitum lectorem subita pos¬
sent adiuiratione ꝑfude. Quedam
in ilo publico incendio piere. Talis
ille uir tantus ui dolorib suis fuit
talis ego in meis fueram. ¶ Hodie
ut scias p̾sentem cũ mei hĩtura. Neq
eim ĩuidiosum fu̾t boc michi tribu̾e
qd̃ ĩꝑitis euenire ait seneca. factus
sum ex ipsa desperacione securior. Qd
enim uietuat qui tociens cũ morte
luctatus sit: una salus uictis nullã
sparare salutem. Aĩosius in dies ag̾e
indebis. aĩosius loqui. et si quid forte
stillo digurim se ootulerit. etit stilus
ipse ueruosior. Multa sane se offerẽt.
Sccibendi enim mictn uiuendiq
unus ut ouguror finis erit. ¶ Sed
cum cetera suos fines suit hẽant aut

Expanded text:
tragediam que inscribitur Octavia, tragediam que inscribitur Octavia, post annos relegens parili impetu eidem quoque, ac deinde, varia occurrente materia, Varroni Virgilioque atque aliis scriberem; e quibus aliquas in extrema parte huius operis inserui, que, nisi premonitum, lectorem subita possent admiratione perfundere; quedam in illo publico incendio periere. 44 Talis ille vir tantus in doloribus suis fuit; talis ego in meis fueram. Hodie, ut scias presentem animi mei habitum — neque enim invidiosum fuerit id michi tribuere, quod imperitis evenire ait Seneca —, factus sum ex ipsa desperatione securior. Quid enim metuat, qui totiens cum morte luctatus sit? Una salus victis, nullam sperare salutem. Animosius in dies agere videbis, animosius loqui; et siquid forte stilo dignum se obtulerit, erit stilus ipse nervosior. Multa sane se offerent: scribendi enim michi vivendique unus, ut auguror, finis erit. 45 Sed cum cetera suos fines aut habeant aut