comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Unde non recte quidam
qui cum audiũt uisum pla¬
toni mundum hunc nec ha¬
buisse micium temporis nͤ
habiturũ esse defectũ hoc mõꝯ
ditori conditum mundũ fi¬
eri coeternum putant. Ali¬
ud enĩ est per int̾iabilem du¬
ci uitam ꝙ mundo platotu¬
buit aliud interminabilis
ꝓprium esse manifestũ est.

Expanded text:
Vnde non recte quidam, qui cum audiunt uisum Platoni mundum hunc nec habuisse initium temporis nec habiturum esse defectum hoc modo conditori conditum mundum fieri coaeternum putant. Aliud est enim per interminabilem duci uitam, quod mundo Plato tribuit, aliud interminabilis proprium esse manifestum est.
Abbreviated transcription (Latin):
possis non ire et ꝓponas non ire
nontamen nonibis prouidet
enu deus simul et ꝓpositũ et po¬
testatem non eũdi et mutacõez
et ꝓpositum actus eundi et ideo
non p̃t prescĩam aliquo modo

Expanded text:
possis non ire et proponas non ire, non tamen non ibis, quia Deus prouidet simul et propositum et potestatem non eundi, et mutationem propositi et actionem eundi; et ideo non potes aliquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
¶doc scuz ꝙ ea que paulo ãte
ꝓposui sol oriens et gradiens hõ
que dum fiunt non fieri non
possunt. eoꝵ tam̃ unũ prius
quoq ꝙͣ fieret necesse erat exi¬
stere. Alterum uero mĩme. Ita
eciã que presencia deus ht pro
quidem de rerum necessitãte
descendit illud uero de potestate
faciencium. Haud igitur in¬
iuria diximus hec si ad diui¬
nam nocionem referantur ne¬
cessaria si per se considerentur
necessitatis esse nexibus abso¬
luta. Sicuti õẽ quod sensib
patet si ad racionem refas uni¬
u̾sale est si ad seip̃m respicias
singulare.

Expanded text:
 quod ea quae paulo ante proposui, sol oriens et gradiens homo, quae dum fiunt non fieri non possunt, eorum tamen unum prius quoque quam fieret necesse erat exsistere, alterum uero minime; ita etiam, quae praesentia deus habet quidem de rerum necessitate descendit illud uero de potestate facientium. Haud igitur iniuria diximus haec si ad diuinam notitiam referantur necessaria, si per se considerentur necessitatis esse nexibus absoluta, sicuti omne quod sensibus patet si ad rationem referas uniuersale est, si ad se ipsa respicias singulare.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Ded si in nostra inquies
potestate situm est mutare
ꝓpositum euacuabo prouidẽ¬
ciã. Cumq̃ illa prenoscit for¬
te mutauero.
Respondebo ppositũ ponit so

Expanded text:
 Sed si in mea, inquies, potestate situm est mutare propositum, euacuabo prouidentiam, cum quae illa praenoscit forte mutauero. Respondebo propositum te
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quare hec diuina prenocõ
naturam rerum ꝓpͥetatem¬
q non mutat. ẽ aliaq apd̃ se
pñcia spectat qualia in tẽpo¬
re olum proueĩent. Nec rerũ
udicia confundit unoquoq
sue mentis intuitu tã nccͣie
ꝙͣ non necessarie uentura
dignoscit. Sic uti nos cũ
parter ambulare interra ho¬
minem et orni in celosolez
uidetis ꝙͣꝙͣ simul utrumq
cõspectum tñ discernitis. et ħ
uoluntarũ. illud esse neces¬
sanum iudicatis. Ita igitꝰ
cuncta despiciens diuims
intuitus qualitatẽ rerum
mĩe perturbat. Apudse
uo tprĩs futurarum. Quo
fit ut hec non sit opiniosz
ueritate pocius iuxa cogni¬
cio. C um extaturum quid
esse cognoscit quod idem exi¬
stendi necessitate carere nõ
nesciat.¬

Expanded text:
Quare haec diuina praenotio naturam rerum proprietatemque non mutat taliaque apud se praesentia spectat qualia in tempore olim futura prouenient. Nec rerum iudicia confundit unoque suae mentis intuitu tam necessarie quam non necessarie uentura dinoscit; sicuti uos cum pariter ambulare in terra hominem et oriri in caelo solem uidetis, quamquam simul utrumque conspectum tamen discernitis et hoc uoluntarium illud esse necessarium iudicatis, ita igitur cuncta despiciens diuinus intuitus qualitatem rerum minime perturbat apud se uero temporis futurarum. Quo fit ut hoc non sit opinio sed ueritate potius nixa cognitio, cum exstaturum quid esse cognoscit quod idem exsistendi necessitate carere non nesciat.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Codem igitur modo si quid
prouidencia presens uidet id¬
esse necesse est tain et si ullaz
nature habeat necessitatem
Atqui deus ea futura que ex
arbitrii libertate ueniunt p̾¬
sencia con tuetur hec igit᷑
ad intuitum relata dĩnum
necessaria fiunt per condicõ
re sue libertate non desimĩt.
¶Eient igitur procul. ẽ oncludit¬

Expanded text:
 Eodem igitur modo, si quid providentia presens videt, id necesse est esse, tametsi nullam nature habeat necessitatem. Atqui ea futura, que ex arbitrii libertate proveniunt, prescientia contuetur. Hec igitur, ad intuitum relata divinum, necessaria fiunt per dispositire sue libertatem non deserunt. Fient igitur proculdubio cunct
Abbreviated transcription (Latin):
¶Hic si dicas ꝙ euenturũ
deus uidet id non euenire n
posse. Q autẽ non potest eue¬
nire id ex necessitate dicas ꝯ¬
tingere. meqz adhoc nomẽ
necessitatis astringas. Fate¬
bor rem quidẽ solidissie ueri¬
tatis sz cui iux aliquis nisi
dnuni speculator accesserit.
Respondebo namq idẽ futu¬
rũ cũ ad diuinam notionẽ
refertur necessariũ. Cum ue¬
ro in sua natura ꝑpenditur
liberũ prorsus atq absolu¬
tum uideri. Due sunt etenĩ
necessitates simplex una ue¬
luti ꝙ necesse est õs hoies es¬
ce mortales altera condicio¬
nis. ut si aliquem ambu¬
lare scias eum ambulare
necesse est. Q enĩquisq no¬
uit id eẽ alit̾ ac notũ est ne¬
quit. S hec condicõ mini
me illam simplicẽ secum tͣ¬
hit. hanc enĩ necessitatem
nõ ꝓpria facit natura sed cõ¬
dicionis adiectio. Nulla eĩ
ditur. incedere sit necessariũ.¬

Expanded text:
Hic si dicas quod euenturum deus uidet id non euenire non posse, quod autem non potest non euenire id ex necessitate contingere, meque ad hoc nomen necessitatis adstringas, fatebor rem quidem solidissimae ueritatis, sed cui uix aliquis nisi diuini speculator accesserit. Respondebo namque idem futurum cum ad diuinam notionem refertur necessarium, cum uero in sua natura perpenditur liberum prorsus atque absolutum uideri. Duae sunt etenim necessitates, simplex una, ueluti quod necesse est omnes homines esse mortales, altera condicionis, ut si aliquem ambulare scias eum ambulare necesse est. Quod enim quisque nouit id esse aliter ac notum est nequit, sed haec condicio minime secum illam simplicem trahit. Hanc enim necessitatem non propria facit natura sed condicionis adiectio; nulla enimgraditur incedere necessariu
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatem tamen simul stãt
certa dei cognicio et euentus in¬
certus rei unde dicit quare hec
duuna prenocio .s. qua deus no¬
rerũ scilz quo ad necessitatem ⁊
contingenciã non eĩ ponit ne¬
sui naturam contingens est

Expanded text:
 simul stant certa cognitio Dei et incertus euentus rei, dicens: quare haec diuina praenotio qua Deus norerum quoad necessitatem et contingentiam, quia non imponit neuae contingens est
Abbreviated transcription (Latin):
dicit.
¶Quid igitur postulas ut
nccͣa fiant que diuino luie
lustrentur. Cũ ne hoĩes quid
nccia faciant esse que ui decĩt
Non enĩ que presencia c̾nis
aliquã eis nccĩtatem tuus
addit intuitus. minime. at¬
qui si est diuini hũamq p̾¬
sentis digna collacõ uti uos
uestro hoc temporario presẽ¬
ti quedã iudetis ita oĩa suo
¶Quare hec diuĩa. ostendit ꝙ¬

Expanded text:
iciat. Quid igitur postulas ut necessaria fiant quae diuino lumine lustrentur, cum ne homines quidem necessaria faciant esse quae uideant? Num enim quae praesentia cernis, aliquam eis necessitatem tuus addit intuitus? Minime. Atqui si est diuini humanique praesentis digna collatio, uti uos uestro hoc temporario praesenti quaedam uidetis, ita ille omnia suo Quare haec diuina praenot
Abbreviated transcription (Latin):
quia eodem modo assistit drũs
sistit est presentarius ut dcm¬
est ideo etiam assistit driis tẽ¬
Comprehendit ac possidetz
cui neq futuri quidꝙͣ absit
nec preteriti fluxerit id etemin
est et sui cõpos mentis p̾sens
sibi semper assistere et infĩta¬
tem mobilis temporis hẽre
presentem.
Unde non recte quidẽ redar¬
busus occasionem cepit ex opi

Expanded text:
quia eodem modo assistit differsistit est praesentarius; ideo etiam assistit diffecomprehendit, ac possidet, cui neque futuri quidquam absit, nec praeteriti fluxerit, id aeternest, et sui compos praesens sibi semper assistere, et infinitatem mobilis temporis habere praesentem. Unde non recte quidausus occasione, vel supi
Abbreviated transcription (Latin):
autem dei talis est ꝙ deo semꝑ
rius ex quo sequitur ꝙ scĩa que
qz eius supergressa omnẽ iuotõez
tpr̃is manz ĩ simplicitate presen¬
cie sue cõplectens infinita spacia
preteriti et futuri omnia conside¬

Expanded text:
autem Dei talis est, quod semperius: ex quo sequitur quod scientia Dei supergressa omnem motionem temporis manet in simplicitate praesentiae et complectens infinita spatia praeteriti et futuri temporis omnia conside
Abbreviated transcription (Latin):
¶Itaq̃z si presencia pensare
uelis qͣ cũcta dignoscit non
esse p̾sentiam quasi futurrsz
scĩam nunꝙͣ deficientis in¬
stancie rectius extimabis.
cuncta prospiciat.
¶Quid igitur postulas. Sol¬

Expanded text:
Itaque si praesentiam pensare velis, qua cuncta dignoscit, non esse praescientiam quasi futuri, sed scientiam nunquam deficientis instantiae rectius aestimabis. cuncta prospiciat. Quid igitur postulas,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Qm igitur omne iudiciũ
ẜm sui naturam que sibi sb̃¬
iecta sunt cõprehendit. Est ã
deo semper eternus ac pñtari¬
us status. Sciencia quoq
enis omnẽ temporis suꝑgs¬
sa mocionem in sue manet
simplicitate presencie. infi¬
nitaq preteriti acfuturi spa¬
cia cõplectens omĩa quasi
iã generantur in sua sĩplici
cognicione considerat.

Expanded text:
m igitur omne iudicium secundum sui naturam, quae sibi subiecta sunt, comprehendit, est autem deo semper aeternus ac praesentarius status, scientia quoque eius omnem temporis supergressa motionem in suae manet simplicitate praesentiae infinitaque praeteriti ac futuri spatia complectens omnia, quasi iam gerantur, in sua simplici cognitione considerat.
Abbreviated transcription (Latin):
Que cum ita sint manz
intemerata mortalibus ar¬
bitrii libertas. Nec iniquele¬
ges solutis oĩ necessitate uo¬
luptatious p̾mia penasq
ꝓponunt. Manet eciã specta¬
tor desuper cunctorum psciꝰ
tuum futura qualitate con¬
currit. bonis premia malis¬
q supplicia dispensans. Nec
frustra sunt in deo posite spes
precesq que cum recte sint ĩ¬
efficaces esse non possunt.
Aduersanum igitur determi

Expanded text:
Que cum ita sint, manet intemerata mortalibus arbitrii libertas nec inique leges solutis omni necessitate voluntatibus premia penasque proponunt. Manet etiam spectator desuper cunctorum prescituum futura qualitate concurrit bonis premia malis supplicia dispensans. Nec frustra sunt in Deo posite species et preces, que, cum recte sunt, inefficaces esse non possunt. Adversamini igitur viti
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. unde non recte quidem.s.¬
putant qui cum audiunt iusũ
platõi .s. fuisse mundum hunc
nec habuisse micium tpr̃is nec
hĩtuum esse defectũ hoc mõ pu
quare non recte putant tales sb̃
dam successione quod platotri¬
buit mundo aliud pariter cõple

Expanded text:
tem. Unde non recte quidam, qui cum audiunt visum Platoni, mundum hunc nec habuisse initium temporis, nec habiturum esse defectum, hoc modo quare non recte putant est, dam successione, quod Plato tribuit mundo, et aliud est pariter, idest
Abbreviated transcription (Latin):
Aduersamini igitur uicia.
colite uirtutes ad rectas spes
aĩmum subleuate. Humleᷤ
p̾ces in excelsa porrigite. Ma¬
gna nobis est si dissimulare
non uultis necessitas in dic¬
ta probitatis. cñ ante oculos
agitis iudicis cuncta cernẽ¬

Expanded text:
Auersamini igitur uitia, colite uirtutes, ad rectas spes animum subleuate, humiles preces in excelsa porrigite. Magna uobis est, si dissimulare non uultis, necessitas indicta probitatis, cum ante oculos agitis iudicis cuncta cerne
Abbreviated transcription (Latin):
gere.
Respondebo ꝓpositum te
quidem tuum deflectere pos
se. Sz quoniam et idte pos¬
se et an facias qͦue aiertas p̾¬
sens prouidencie ueritas ĩ¬
tuetur diunam te pñciã
non posse uitare. Sicuti
presentis oculi effugere nõ
possis intuitũ ꝙͣuis te in
uarias actiones libera uo¬
luntate conuerteris.¬
¶ Qiud igitur inquies mouz

Expanded text:
ero. Respondebo propositum te quidem tuum posse deflectere, sed quoniam et id te posse et an facias quoue conuertas praesens prouidentiae ueritas intuetur diuinam te praescientiam non posse uitare, sicuti praesentis oculi effugere non possis intuitum quamuis te in uarias actiones libera uoluntate conuerteris. Quid igitur, inquies, ex
Abbreviated transcription (Latin):
est intpre constitutũ quod
totum uite sue spacium
pariter possit amplecti.
Sed crastinũ quidem nõ¬
dum apprehendit. Ester¬
num uero iam perdidit.
Inhodiema quoq uita ñ
amplius uiuit ꝙͣ illo mo
mento mobili transitorioq
¶Quod igitur temporis. Ex¬

Expanded text:
est in tempore constitutum quod totum uitae suae spatium pariter possit amplecti, sed crastinum quidem nondum apprehendit hesternum uero iam perdidit; in hodierna quoque uita non amplius uiuitis quam in illo mobili transitorioque momento. Quod igitur temporis
Abbreviated transcription (Latin):
os uero ĩmortalitatem nob̃
propagare uidemini cum futu¬
u famam temporis cogitatis.
& si ad eternitatis infinita
spacia pertractes quid habes
quod de nominis diurnitate
leteris. unius etenum mora
momenti si decem milibus cõ¬
feratur anis quoniam utͫ¬
q spacium diffinitum est mi¬
nimam licet habet tamẽ ali¬
quam porcionem. At hic ipẽ
numerus annorum e ius¬
qz quemlibet multiplex ad ĩ¬
terminabilem diufͣnitatez
nec comꝑari quidem potest ⁊¬
enim finitis ad se inuicem
fuerit quedam collacõ infini-¬
ti uero atq infiniti nulla
umquam potent esse collacio
Ita fit ut quamlibet prolixi tẽ¬
poris fama sicum iexausta
eternitate cogitetur non par¬
ua sz plane nulla esse iudea¬
tur¬

Expanded text:
os uero inmortalitatem uobis propagare uidemini, cum futuri famam temporis cogitatis. Quod si aeternitatis infinita spatia pertractes, quid habes quod de nominis tui diuturnitate laeteris? Vnius etenim mora momenti, si decem milibus conferatur annis, quoniam utrumque spatium definitum est, minimam, licet, habet tamen aliquam portionem. At hic ipse numerus annorum eiusque quamlibet multiplex ad interminabilem diuturnitatem ne comparari quidem potest. Etenim finitis ad se inuicem fuerit quaedam, infiniti uero atque finiti nulla umquam poterit esse collatio. Ita fit ut quamlibet prolixi temporis fama, si cum inexhausta aeternitate cogitetur, non parua sed plane nulla esse uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
quemidam dicentem se esse phy¬
Nam cum quidam scilicet tyrã¬
melus .i. incepisset alloqui con¬
tumeliose hominem qui indue¬
rat .i. usurpauerat sibi falsum
nomen phĩ non ad usum uere¬
se iam sciturum an iste phyloso¬
losophum. Si quidem illatas ĩ
nurias leuiter pacienterqz tolle¬
rasset iste .s. qui se dicit phyloso¬
phum paulisper pacienciam as¬
sumpsit . s. in principio acceptaq¬

Expanded text:
quemdam dicentem se esse phiNam cum quidam tyranmeliis, idest incoepisset alloqui contumeliose quemdam hominem qui induerat, idest usurpauerat sibi falsum nomen philosophi non ad usum uerset se iam sciturum an iste esset philosolosophus, si quidem illatas sibi iniurias patienter leuiterque tolerasset; ille qui dixit se philosophum paulisper patientiam assumpsit, scilicet in principio, q
Abbreviated transcription (Latin):
um ego scis inꝙͣ ip̃a ni-¬
iniũ nobis ambicõnẽ
mortalium reium fuisse dña¬
tamn sz materiain gerendis re¬
bus. optauimus quo neuntꝰ
tacita consenesceret.

Expanded text:
um ego: Scis, inquam, ipsa minimum nobis ambitionem mortalium rerum fuisse dominatam. Sed materiam gerendis rebus optauimus quo ne uirtus tacita consenesceret.
Abbreviated transcription (Latin):
Los autem nͥ ad populareᷤ
aures inanesqz rumores rec¬
te facere nescitis et relicta con¬
sciencie uirtutisqz prestancia
de alienis premia seunũculiᷤ
postulatis accipe in huius ar
rogancie leuitate ꝙͣ festiue ali¬
quis illuserit. Nain cum qui¬
dem adortus esset hominem
contumeliis qui non ad u̾e
uirtutis usum sed ad suꝑbaz
głiam falsum sibi phĩ nom̃
induerat adiecissetq iam se
enciam paulisper assũpsit accept
cumelia uelud insultans iam
tandem inquit intelligitis me
esse phylosophum tunc ille ni¬
mium mordaciter intellexerã.
inqͥt si tacuisses.¬

Expanded text:
os autem nisi ad populares auras inanesque rumores recte facere nescitis et relicta conscientiae uirtutisque praestantia de alienis praemia sermunculis postulatis. Accipe in huius modi arrogantiae leuitate quam festiue aliquis illuserit. Nam cum quidam adortus esset hominem contumeliis, qui non ad uerae uirtutis usum sed ad superbam gloriam falsum sibi philosophi nomen induerat, adiecissetque iam se entiam paulisper assumpsit acceptaque contumelia uelut insultans: “Iam tandem,” inquit, “intellegis me esse philosophum?” Tum ille nimium mordaciter: “Intellexeram”, inquit, “si tacuisses”
Abbreviated transcription (Latin):
scriptorum unde salustius in cathi¬
linario conqueritur res gestas ro¬
manorum minus famosas ẽẽ¬
propter inopiam scriptorum athe¬
mensium uero maiores fama ꝙͣ¬

Expanded text:
erueniunt. Unde Salustius in Catilinario conqueritur res gestas Romanorum minus esse famosas propter inopiam scriptorum, Atheniensium uero maioris fama
Abbreviated transcription (Latin):
dde quod ip̃m breuis habi¬
taculi septum plures incolũt
nationes lingua maioribus
tocius uite ratione distantes
ad quas tum difficultate itine¬
rum tum loquendi diuersita¬
te tum cõmercu in solencia ñ
modo fama hominum sin-¬
gulorum s ne urbium qui¬
dem penienire queat etate de¬
niqz marci tullu sicut ip̃e quo¬
dam loco significat non dum
caucasum montẽ romane
rei publice fama transcende.¬
rat et erat tunc adulta ꝑtis
eciam ceterisq id locoꝵ genti¬
bus formidolosa. uides ne igit
quam sit angustia quam cõ¬
pressa gloria quam dilatare
ac propagare laboratis au u̾
romani nominis transire fa-¬
ma nequit romani hominiᷤ
gloria progredictur.¬

Expanded text:
dde quod hoc ipsum breuis habitaculi saeptum plures incolunt nationes lingua, moribus, totius uitae ratione distantes, ad quas tum difficultate itinerum tum loquendi diuersitate tum commercii insolentia non modo fama hominum singulorum sed ne urbium quidem peruenire queat. Aetate denique Marci Tullii, sicut ipse quodam loco significat, nondum Caucasum montem Romanae rei publicae fama transcenderat, et erat tunc adulta Parthis etiam ceterisque id locorum gentibus formidolosa. Videsne igitur quam sit angusta, quam compressa gloria quam dilatare ac propagare laboratis? An ubi Romani nominis transire fama nequit, Romani hominis gloria progredietur
Abbreviated transcription (Latin):
mos populos quia licet ab aliqui¬
bus laudaretur ab alus tamen
Ent igitur quisq contentus gl̾ia
puagata .i. dilatata inter suos
et illa predara ĩmortalitas fame

Expanded text:
mos populos; quia licet ab aliquibus laudaretur, ab aliis tamen t igitur quisque contentus gloria peruagata, idest dilatata inter suos: et i
Abbreviated transcription (Latin):
od quam multos clarssi¬
mes sus temporibus uiros
scriptorum mops deleuit obli¬
uio ꝙͣꝙͣ quid ip̃a scripta profic¬
ant que cum suis auctoribz
p̾mit longior atq obscura ue¬

Expanded text:
Sed quam multos clarissimos suis temporibus uiros scriptorum inops deleuit obliuio! Quamquam quid ipsa scripta proficiant, quae cum suis auctoribus premit longior atque obscura ue
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝙ orizon qui terminat iusum
nostrum diuidit celum in duo me¬
hoc autem non esset si terra in com¬
paratione ad celum obtineret
aliquam quantitatem. ¶ Ad cu¬

Expanded text:
ia horizon qui terminat uisum nostrum diuidit caelum in duo menon esset si terra in comparatione ad caelum haberet aliquam quantitatem. Item
Abbreviated transcription (Latin):
uic quarte si quatum
maria plaudesq premunt ꝙ¬
tumqz siti uasta hec regio dis¬
tenditur cogitacione subtrare¬
ris uix angustissima inhabi¬
tanda hominibus area relin¬
quitur in hoc igitur minuno
puncti quodam puncto curũ¬
septi atq conclusi de prouulgã¬
da fama de proferendo nomie
cogitatis. ut quid habeat am-¬
plum magnificumq gloria
tam angustis exiguisq luni¬
tibus aitata. I¬

Expanded text:
uic quartae si quantum maria paludesque premunt quantumque siti uasta regio distenditur cogitatione subtraxeris, uix angustissima inhabitandi hominibus area relinquetur. In hoc igitur minimo puncti quodam puncto circumsaepti atque conclusi de peruulganda fama, de proferendo nomine cogitatis, ut quid habeat amplum magnificumque gloria tam angustis exiguisque limitibus artata? A
Abbreviated transcription (Latin):
uius igitur tam exigue in
mundo regionis quarta fere pos¬
cio est sicut ptholomeo probante
didicisti. Que nobis cognitis a¬
ninantibus incolatur.¬
mara paludesqz premũt ꝙͣĩq re¬
tenditur uix relinquitur homini

Expanded text:
Huius igitur tam exiguae in mundo regionis quarta fere portio est, sicut Ptolomaeo probante didicisti, quae nobis cognitis animantibus incolamaria paludesque premunt qutenditur
Abbreviated transcription (Latin):
¶Que si eciam meritis conqui¬
site sint quid tamen sapientes
abiecerint consciencie qui bonũ
suum non populari iumore.
Sed consciencie ueritate meti¬
tur. Q si hec ip̃m ꝓpagasse no¬
men pulcium uidetur conseq̃s
est ut fedum non extendisse iu¬
dicetur. S cum uti paulo ãte
diserui plures gentes ẽẽ neccesse¬
sit. Ad quas unus hoĩs fama
nequeat peruenire fit ut quẽ
tu extimas gloriosum quẽ tu¬
esse in proxima parte terraiuz
uideatur ingloriꝰ¬
¶ Inter hec uero popula excludit
tudinem ꝙ homo sit głiosus in po
.s. que sunt inoperacione uirtuosa¬

Expanded text:
Quae si etiam meritis conquisitae sint, quid tamen sapientis adjecerint conscientiae, qui bonum suum non populari rumore, sed conscientiae veritate metitur? Quod si hoc ipsum propagasse nomen, pulchrum videtur; consequens est, ut foedum non extendisse judicetur. 5 Sed cum, uti paulo ante disserui, plures gentes esse necsit ad quas unius fama hominis nequeat peruenire, fit ut quem tu aestimas esse gloriosum, pro maxima parte terrarum uideatur inglorius. Inter haec uero popularem tudinem quod homo sit gloriosus in pope sunt in operatione uirtuo
Abbreviated transcription (Latin):
situdo iudeatur imposita nobilibus
ne a uirtute maiorum .i. progenito¬
rũ degen̾ẽt .s. per mores uiciosos me¬
lius est enĩ a prẽ ignobili descendere
et morigiatum esse ꝙͣ a nobili et ꝑ
satira sexta malo pater tibi sit ter¬
sites dũ mõ tu sis eacide silis uulca¬
neaq auna capesses ꝙͣ te fsiti simi¬
lem producat achilles uulcanus fu¬
¶Quod si quid est in nobilita¬
te bonum id esse arbitror solum
ut imposita nobilibus neccessi¬
tudo uideatur ne a maiorum
uirtute degenerent.¬
mne genus hominu me

Expanded text:
libus uideatur imposita necessitudo ne a uirtute maiorum, idest progenitorum degenerent, supple, per mores uitiosos. Melius est enim a patre ignobili descendere et morigeratum esse, quam a nobili et per satira VIIIa: Malo pater tibi sit Tersites, dum modo tu sis / cachidi similis vulcanaque arma capescas / quam te Thersite similem producat Achilles. Si auQuodsi quid est in nobilitate bonum, id esse arbitror solum, ut imposita nobilibus necessitudo uideatur ne a maiorum uirtute degeneret.m genus in te
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quo quid turpius ex cogita¬
ii põtest. Nam qui falid p̾di-¬
cantur suis ip̃i ncc̃e est laudi¬
bus erubescant.
Que si eciam me probat ꝙ nec¬

Expanded text:
quo quid turpius excogitari potest? 5 Nam qui falso praedicantur, suis ipsi necesse est laudibus erubescant. 205 Quae si etiam meritis c
Abbreviated transcription (Latin):
õs homines ẜin hoc sunt eque nobi¬
les solum autem illi sunt ignobiles
qui degenerant a sua origine aĩa at
in sua origine producta est sisis deo ⁊
ideo illi solia nobilitate degenerant
qui uiciosis moribus sil̾itudinem dei

Expanded text:
omnes homines sunt aeque nobiles. Solum autem illi sunt ignobiles qui degenerant a sua origine. Anima autem a sua origine producta est a Deo et est similis Deo; ideo illi soli a nobilitate degenerant qui uitiosis moribus similitudinem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Inter hec uero pplarem gra¬
ciam nec cõmemoratione qui¬
dem dignam puto. Que nec
nidicio ꝓuenit nec miquam
firma perdurat.

Expanded text:
 Inter haec uero popularem gratiam ne commemoratione quidem dignam puto, quae nec iudicio prouenit nec umquam firma perdurat.
Abbreviated transcription (Latin):
laudes spectant ad gloriam si eci¬
ritis ꝙ cum adieceuint conscien¬
ce sapientis qui bonuim suum
metitur non rumore populau s
do probat idem per locum abopposi
se. unde cum pro magna parte ter
ncc̃e est pro maiori parte miserũ
ẽẽ dicit ergo ꝙ si hoc ip̃m pulcrũ
diuulgasse consequens est ut indi

Expanded text:
laudes, spectantes ad gloriam, liritis, quid tamen adiecerint conscientiae sapientis? Qui bonum suum metitur non rumore populari seil. Secundo probat idem per locum ab opposise: sed cum pro magna parte terrropagatum, necesse est pro maiori parte miserum esse. Dicit ergo: quod si hoc ipsum pulchrum diuulgasse, nomen, idest
Abbreviated transcription (Latin):
loria uero ꝙͣ fallax sepe ꝙͣ
turpis est. Unde non ĩni¬
ila tragicus exclamat si au
sepe nomen falsis uulgi õpĩo¬
nibus abstulerunt.
Quo quid turpius probat ꝙ hͦ¬

Expanded text:
loria vero quam fallax saepe, quam turpis est! Unde non injuria tragicus exclamat: Ὦ δόξsaepe nomen falsis vulgi opinionibus abstulerunt, quo quid turpius excogit
Abbreviated transcription (Latin):
¶ E tenim paulo ante a beati¬
tudine incipiens eam sũmũ
bonum esse dicebas quam ĩ
sũmo deo sitam loquebare.
Ipm̃ quoq deum sũmum
esse bonum plenamq beati¬
tudinem disserebas. Ex quo
neminem beatum fore nisi
qui panter deus esset quasi
mumisculum dabas. Ruif̃
ipãm boni formamn dei ac
beatitudinis loquebaris esse
substanciam. ipsum q unũ
idipĩn esse bonum dicebas ꝙ
ab omni rerum natura pe¬
teretur. Deum quoq bonita¬
tis guberacuns uniuersi¬
tatem regere disputabas.
Uolentiaq cuncta ei pare¬
re nec nullam mali esse na¬
turam. atq hic nullis ex¬
tunsecus sumptis s altero
ex altero fidem trahente insi¬
tis domesticisq probationi¬
bus explicabas.
¶Tum illa minune ad que¬

Expanded text:
 Etenim paulo ante a beatitudine incipiens, eam summum bonum esse dicebas, quam in summo Deo sitam loquebare: ipsum quoque Deum summum esse bonum, plenamque beatitudinem disserebas: ex quo nemin em beatum fore, nisi qui pariter Deus esset, quasi munusculum dabas. Rursus ipsam boni formam, Dei ac beatitudinis 15 loquebaris esse substantiam: ipsumque unum id ipsum esse bonum dicebas, quod ab omni rerum natura peteretur: Deum quoque bonitatis gubernaculis universitatem regere disputabas, volentiaque cuncta parere, nec ullam mali esse naturam: atque haec nullis extrinsecus sumptis, sed altero ex altero fidem trahente, insitis, domesticisque probationibus 249 explicabas. Tum illa, Minime, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
uui potentem nemo dubitã¬
uent. forsitan ex huiusmodi cõ¬
flictatione pulcra quedam ue-¬
ritatis scintilla dissiliat. Qui
quidem inquam uta mente ꝯ¬
sistat millus prorsus ambigat
Qui uero est inquit omniuz
potens nichil est quod ille nõ
possit. Nichil inquain non er
go deus facere malum potest
sit ille qui nichil non pocest.

Expanded text:
ium potentem nemo dubitaus? Forsitan ex huius modi conflictatione pulchra quaedam ueritatis scintilla dissiliat. – quidem, inquam, mente consistat, nullus prorsus am- bigat. - Qui vero est, inquit, omnium potens, nihil est, me non possit. — Nihil, inquam. — Num igitur deus facere malum potest?sit, qui nihil non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
malum inquit nichil est cum il¬
lud non posset facere ille qui n¬
chil non potest. ¶Si autem¬
obiciatur ꝙ malum nichil ẽ
et homo dampnatur ꝓpter ma
dicit defectum boĩ nõ negatĩe s p̾uatĩeꝵ
et ideo malum est defectus boni
quod debet haberi et quia in pote¬
state hominis est illud habere et
non habet illud cum deberet ideo¬

Expanded text:
malum nihil est, cum illud facere non possit ille qui nihil non potest face malum nihil est, cum homo damnetur pro malo, dicit defectum boni, non negatiue, sed priuatiue; et ideo malum est defectus boni quod debet haberi: et quia in potestate hominis est illud habere, et si non habet illud bonum cum deberet
Abbreviated transcription (Latin):
sue stulticie .d. O boeci supple acce¬
lis gygantes lacessentes .i. cum¬
lentes celum s fortitudo benigna
i dest dei illos deposuit uti condig¬
¶ Accepisti inquit in fabulis
lacessentes celum gygantes.
S illos quoque uti cõdignũ
fuit benigna fortitudo disposu
Sed uis ne raciones. Condu¬

Expanded text:
 accelis gigantes lacessentes, lentes caelum: sed fortitudo benigna, scilicet Dei illos disposuit et deposuit uti condig– Accepisti, inquit, in fabulis lacessentes caelum Gigantas; sed illos quoque, uti condignum fuit, benigna fortitudo disposuit. Sed uisne rationes
Abbreviated transcription (Latin):
cipium et conlusio respectu eus¬
dem quia taliter non contingit
demonstrare circulo ut patet per¬
pħ̃m primo posterioriorum sed
cutuͬͤ. quia raciones ex se inuicẽ
una sit principnin altenius cõ¬
dusionis in alia nec ꝓpter istas
diuersas conclusiones est aliqͣ
diuersitas in deo s omĩa sunt u¬
biem laberintũ rõnbus texẽs
que ninc quidẽ qua egredia¬
ris introeas nunc uero qua in¬
troiers ⁊ egrediare. admirabi¬
lem diuine simplicitatis or¬
bem complicas.ẽ
Etenim paulo ante Irecolligͥ¬

Expanded text:
cipium et conclusio respectu eiusdem, quia sic non contingit demonstrare circulo, ut patet primo posteriorum: sed is, quia rationes ex inuicem una sit principium alterius conclusionis in alia, nec propter istas diuersas conclusiones est aliqua diuersitas in Deo, sed omnia sunt ibilem labyrinthum rationibus texens, quae nunc quidem, qua egrediaris, introeas, nunc vero, quo introieris, egrediare, an mirabilem am divinae simplicitatis orbem complicas? Etenim paulo ante beati
Abbreviated transcription (Latin):
¶S quod dicam non mi¬
nus ad contuendum patet
quid inquam. Cum deus ĩ¬
quit omnia bonitatis cla¬
uo gubernare iure credatur
Ea deniq omnia sicuti docu¬
i ad bonum naturali inten¬
cione festinet. Non dubitan
potest qͥn uoluntaria regãtur
seq ad disponentis mitũ ue¬
luti comemencia contempe¬
rataqz rectori sponte conuer¬
tanta, Ita in quam ncc̃e est
nec beatum esse regimen uide¬
tur. Si quidem detractanciũ
iugum foret non obtemptãci¬
um salus. Nichil est igitur qd̃
naturam seruans deo cotrair¬
e coneturz nichil inquam.
Quod si conetur. ostendit ꝙ¬

Expanded text:
 quod dicam non minus ad contuendum patet. – Quid? inquam. – Cum deus, inquit, omnia bonitatis clauo gubernare iure credatur eademque omnia, sicuti docui, ad bonum naturali intentione festinent, num dubitari potest quin uoluntaria regantur seque ad disponentis nutum ueluti conuenientia contemperataque rectori sponte conuertant? – Ita, inquam, necesse est; nec beatum regimen esse uideretur, si quidem detrectantium iugum foret, non obtemperantium salus. – Nihil est igitur, quod naturam seruans deo contra ire conetur? – Nihil, inquam. – Quodsi conetur, ait
Abbreviated transcription (Latin):
num que modo conctusa est non
multo magis quia intantum de¬
lectant me ut stulticia .i. mestultũ
lacerantem .i. male reprehenden¬
tem magna scilz ea que tangunt
duuinam gubemacionem p᷑ude¬
Quid si conetur ait uun
tandem proficiet quidqmͣ
aduersus eum quẽ iure beati¬
tudinis potentissinumt esse cõ¬
cessimus: prorsus inꝙͣ nichil ua¬
leret. Non igitur aliꝙͣ quod sũ¬
mo huic bono uel uelit possit
git cuncta fortiter su auiterq
disponit. Tum ego ꝙͣ inꝙͣ me
non modo ea que conclusa sũt
sũma racionum uerum mul¬
tomagis hec ip̃a quibus ute¬
ris uerba delectant. Ut tandẽ
aliquando stulticiam magnͣ
lacerantem sui pudeat. I¬
Accepisti inquit ñt cõmemo¬

Expanded text:
num quae modo conclusa est, nonmulto magis delectant me, ita ut stultitiam, idest me stultum lacerantem, idest mala reprehendentem magna, scilicet quae tangunt diuinam gubernationem pudeQuod si conetur, ait, num tandem proficiet quidquam, aduersus eum quem iure beatitudinis potentissimum esse concessimus? Prorsus, inquam, nihil ualeret. Non est igitur aliquid quod summo huic bono uel uelit uel possit git cuncta fortiter suauiterque disponit. Tum ego: Quam, inquam, me non modo ea quae conclusa est summa rationum, uerum multo magis haec ipsa quibus uteris uerba delectant, ut tandem aliquando stultitiam magna lacerantem sui pudeat. Accepisti, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
trania setundum ꝓprictatem sue
nature dissociantur ab inuicem
nisi ab aliquo conseruentur sed
partes mundi sunt huismodi un¬
dicit. ip̃ã uero diuersitas natura
num discors inuicem dissociaret
gens sz motus eorum que sunt ĩ

Expanded text:
traria ex proprietate suae naturae dissocientur abinuicem, nisi ab aliquo conseruentur: sed partes mundi sunt diut ipsa diuersitas naturarum huius mundi discors inuicem dissociaret,gulans: sed motus eorum qui fiunt in
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Sed que ꝓposiumus intue¬
amur nonne in beatitudine
sufficienciam nuimeramus.
Deũq ip̃am beatitudinem
esse concessimus: Ita quidem¬
regendum nullis extrinsecuᷤ
amminiculis indigebit. Ali¬
oquin si aliquo egeat plenã
sufficienciam non habebit.
Id inꝙͣ ita est neccessanum:
per se igitur solum cuncta¬
creat disponit. Negari inquã
nequit atqui deus ip̃m bo¬
num esse monstratus ẽ. Me
cuncta disposuit siquidem ꝑ
se regit omĩa quem bonum
esse concessimus. Et hic est
ueluti quidam clauus atq
gubernaculum quo munda¬
na machina stabilis atq in¬
corrupta seruaturz: uehemẽter
assencior in quai. et id te pau¬
lo ante dictura tenui licet sus¬
picione prospexi. C redo inqͥt
iam enĩ ut arbitror uigilan¬
cus ad ceniẽda u̾a oclos deduci.

Expanded text:
 Sed quae proposuimus intueamur. Nonne in beatitudine sufficientiam numerauimus deumque beatitudinem ipsam esse consensimus? – Ita quidemregendum nullis extrinsecus amminiculis indigebit; alioquin si quo egeat, plenam sufficientiam non habebit. – Id, inquam, ita est necessarium. – Per se igitur solum cuncta disponit? – Negari, inquam, nequit. – Atqui deus ipsum bonum esse monstratus est. – cuncta disponit, si quidem per se regit omnia quem bonum esse consensimus, et hic est ueluti quidam clauus atque gubernaculum quo mundana machina stabilis atque incorrupta seruatur. – Vehementer assentior, inquam, et id te paulo ante dicturam tenui licet suspicione prospexi. – Credo, inquit; iam enim, ut arbitror, uigilantius ad cernenda uera oculos deducis.
Abbreviated transcription (Latin):
Ne nunc quidem arbitror
in quam nec unquam du¬
bitandum putabo. Quibus¬
q in hoc rationibus accedaz
breuiter exponam. Mundꝰ
hic ex tam diuersis contrari¬
isqz partibus in unam for¬
mamn minime conuenissz
ni unus eẽt qui tam diuer¬
sa comungeret. Coniuncta
uero naturarum ipsa diu̾si¬
tas iuicem discors dissocia¬
ret ⁊ atqz diuelleret nisi unꝰ
esset qui quod nexuit conti¬
neret. Non tam uero certus
nature ordo procederet. nec tã
dispositos motus locis tempo¬
rbus efficiencia spacus qua¬
litatibus explicaret nisi unꝰ
esset qui has mutacionum
uanetates manens ipẽ dispo¬
neret hec quidquid est quoꝯ
dita manẽt atq agitantur
usitato cunctis uocabulo de¬
um nomino.
Tum illa cum hec. Nupposi

Expanded text:
Ne nunc quidem arbitror, inquam, nec umquam dubitandum putabo, quibusque in hoc rationibus accedam breuiter exponam. Mundus hic ex tam diuersis contrariisque partibus in unam formam minime conuenisset nisi unus esset qui tam diuersa coniungeret. Coniuncta uero naturarum ipsa diuersitas inuicem discors dissociaret atque diuelleret nisi unus esset qui quod nexuit contineret. Non tam uero certus naturae ordo procederet nec tam dispositos motus locis, temporibus, efficientia, spatiis, qualitatibus explicarent nisi unus esset qui has mutationum uarietates manens ipse disponeret. Hoc, quicquid est, quo condita manent atque agitantur usitato cunctis uocabulo deum nomino. – Tum illa: Cum haec, i
Abbreviated transcription (Latin):
¶ eum illa sum hec inquit
ita sencias ꝑuam michi res¬
tare operam puto. ut felicita¬
tis compos patam sospes re-¬
uisas.o

Expanded text:
– Tum illa: Cum haec, inquit, ita sentias, paruam mihi restare operam puto ut felicitatis compos patriam sospes reuisas.
Abbreviated transcription (Latin):
ũm ego platoni inquã
schementer assencior.
Nam me horum iam secũdo
cõmemoras primum quid
memioriam corporea contagio¬
ne de hinic cum meroris mo¬
le pressus amisiz Tum illa si
priora inquit concessa respici¬
as nec illud quidꝰ longnis ab¬
ent quin ⁊recorderis ꝙ te du¬
dum nescire confessus es. Qͥd
inquam quibz ait illa guber¬
naculis mundus regatur.
Memini inquam iustiam¬
meam fuisse confessum. S
quid afferas licet iam prospi¬
ciam planius tamen ex te au¬
dire desidero.

Expanded text:
um ego: Platoni, inquam, uehementer assentior; nam me horum iam secundo commemoras, primum quod memoriam corporea contagione, dehinc cum maeroris mole pressus amisi. – Tum illa: Si priora, inquit, concessa respicias, ne illud quidem longius aberit quin recorderis quod te dudum nescire confessus es. – Quid? inquam. Quibus, ait illa, gubernaculis mundus regatur. – Memini, inquammeam fuisse confessum, sed quid afferas, licet iam prospiciam, planius tamen ex te audire desidero.
Abbreviated transcription (Latin):
uod mũdus stabłi fide
scordes uariat uices
uod pugnãcia semina.
edus ꝑpetuum tenent
uod phebus roseum diẽ
Certo fine coherceat
Le terris liceat uagis
atos tendere termino
anc rerum seriem ligat
Terras ac pelagus iegens
Et celũ imꝑitans amor
Dic si frena remiserit
Quit quid nc̃ amat ĩnicẽ
ellũ continuo geret e¬
t quã mĩc socia fide
ulcus motibz incitanit
ertent solu̾e machinam
ic sancto ppłos quoq E
Cunctos federe continet. R.¬
Lic et conuigu sacium
astis nectit amoribus
ic fidis eciamn sua
Dictat iura sodalibus
felir hominũ genus
i uestrrs animos amor

Expanded text:
uod mundus stabili fide concordes uariat uices, quod pugnantia semina foedus perpetuum tenent, quod Phoebus roseum diem certo fine coherceat, ne terris liceat uagis latos tendere terminos, hanc rerum seriem ligat terras ac pelagus regens et caelo imperitans amor. Hic si frena remiserit, quicquid nunc amat inuicem bellum continuo geret et quam nunc socia fide pulchris motibus incitant certent soluere machinam. Hic sancto populos quoque iunctos foedere continet, hic et coniugii sacrum castis nectit amoribus, hic fidis etiam sua dictat iura sodalibus. O felix hominum genus, si uestros animos amor
Abbreviated transcription (Latin):
ichil igitur dubium ẽ quin
hee ad beatitudinem uie de¬
iua quedam sint. Nec perducere
quemꝙͣ eo ualent quo se ꝑduc¬
turas esse promittunt. Quãtis
uero implicite malis breuissiẽ
demonstrabo. Quid enĩ peciuĩa¬
ne congregare conaberis sz eripi¬
es habenti. Dignitatibus fulge
uelis danti supplicabis. Et qui p¬
ire ceteros honore poscendi hiũ¬
litate uilesces. Potenciam ne de¬
sideras subiectorum insidiis ob¬
noxius subiacebis periculis. olo¬
ram appetis sed ꝑaspera queq di¬
stractus securus esse desistis. Uo¬
luptariam uitam degestas. S
quis non spernat atqz abiciat
uilissime fragilissimeq rei cor¬
poris esseseuum.

Expanded text:
ihil igitur dubium est quin hae ad beatitudinem uiae deuia quaedam sint nec perducere quemquam eo ualeant ad quod se perducturas esse promittunt. Quantis uero implicitae malis sint breuissime monstrabo. Quid enim? Pecuniamne congregare conaberis? Sed eripies habenti. Dignitatibus fulgere uelis? Danti supplicabis et qui praeire ceteros honore cupis poscendi humilitate uilesces. Potentiamne desideras? Subiectorum insidiis obnoxius periculis subiacebis. Gloriam petas? Sed per aspera quaeque distractus securus esse desistis. Voluptariam uitam degas? Sed quis non spernat atque abiciat uilissimae fragilissimaeque rei, corporis, seruum?
Abbreviated transcription (Latin):
Et dum mecum taci¬
tus ip̃e reputarem q̃¬
umoniaiqz lacri¬
mabilem stili officio designa¬
rem astitisse michi supra uerti¬
cem uisa est mulier reuerendi
ad modum uultus oculis aidẽ¬
tibus et ultra cõmunem ualẽ¬
colore uiuido atqz in exausti ui¬
goris. Que qmͣus ita eui ple¬
na foret ut nullomodo nr̃e cre¬
deretur etatis statura eius dis¬
cretionis ambigue. nam mĩc
quidem ad cõmunẽ se se honui¬
num mensuram cohibebat.

Expanded text:
ec dum mecum tacitus ipse reputarem querimoniamque lacrimabilem stili officio signarem astitisse mihi supra uerticem uisa est mulier reuerendi admodum uultus, oculis ardentibus et ultra communem homcolore uiuido atque inexhausti uigoris, quamuis ita aeui plena foret ut nullo modo nostrae crederetur aetatis, statura discretionis ambiguae. Nam nunc quidem ad communem sese hominum mensuram cohibebat
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quosemel recepto quãtus
occasus humaium rerum cõ¬
sequatur liquet. Fiustra enĩ
bonis malisqz premia pene¬
ne p̾ponuntur mullus merui
tiber acuoluntarius motus
aĩoꝵ. Idq oĩim uidebitur no¬
quissimum quod nunc equis¬
simum iudicatur uel puni¬
ri improbos uel remuneran
probos. Quos ad alterutrum
non ꝓpria mittit uoluntas
sed futuri cogit certa necessi¬
tas nec uicia igitur nec uir¬
tutes quidꝙͣ fuerint. S oĩ¬
um meritoꝵ pocius mixta
atq indiscreta confusio.
conueniens sequitur ex parte
rerum ducatur ex prouidencia
ni s consilus fit .i. sequitur ut
uicia nr̃a quoq referantur ad
actorem omnium bonorum¬
.s. deum. quo nichil sceleracius
excogitari potest.s.ꝙͣ dicere deũ
actorem uiciorum ꝙ tñ est ne¬
cessarium ablata libertate de
cessauo est ab agente et producẽ¬

Expanded text:
Quo semel recepto quantus occasus humanarum rerum consequatur liquet. Frustra enim bonis malisque praemia poenaeue proponuntur, quae nullus meruit liber ac uoluntarius motus animorum, idque omnium uidebitur iniquissimum quod nunc aequissimum iudicatur, uel puniri improbos uel remunerari probos, quos ad alterutrum non propria mittit uoluntas sed futuri cogit certa necessitas. Nec uitia igitur nec uirtutes quicquam fuerint, sed omnium meritorum potius mixta atque indiscreta confusio; conueniens quod sequitur ex parte rerum ducatur ex prouidentia nis consiliis, fit, idest sequitur ut uitia nostra referantur ad auctorem omnium, su quo nihil sceleratius excogitari potest quam Deum dicere auctorem malorum; quod tamen necessarium est ablata libertate. Nocessario est ab agente et a producen
Abbreviated transcription (Latin):
cio sic accepta .i. cõcessa neccessi¬
mo principi rerum. quasi dice¬
ret nichil. quare necesse ert hu
manum disceptum genus at¬
q distinctum genus a suo fonte

Expanded text:
ium recepta, idest concessa necessimo principi rerum? Quasi dicat: nihil. Quare necesse erit genus humanum disseptum, idest disiunctum, suo fonte,
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa euenire de necessitate et
auferre lib̃m arbituũ. et cir¬
mo ergo ponit istum modũ¬
apud illum certissimũ fontẽ
oĩ rerum nichil incerti esse
potest certus est euentus eoꝵ q̃
cens quare nulla erit libertas
humanis consiliis. actionib
modo deus hec incerta futu¬
ra prenoscit. Nam si meni¬
tabiliter euentura censet q̃
eciam non eueĩre possibile
est fallitur. Q non sentire
modo nephas est. s etiã uo¬
ce proferre. at si uti sunt ita
ea fu tura esse decernit ut eq̃
uel fieri ea uel non fieri pos¬
se cognoscat. Que hec presci¬
encia que nichil certum n¬
chil stabile cõprehendit. Aut
qͥd hoc refert uaticimo illo ndicdo
tyresie quitiͦ dicam aut erit
aut non. Quid eciam diui¬
na prouidencia humana¬
ab opinione prestiterit si u¬
ti hoies incerta iudicat quo¬
rum est incertus euentus.
Q si aput illum rerum om¬
nium certissim fontẽ nichil
incerti esse potest. Certus eo¬
ium est euentus que futu¬
ra firmiter ille prescient.

Expanded text:
ia euenire de necessitate, et auferamus liberum arbitrium. Prmo ergo concludit istum moduapud illum certissimum fontem omnium rerum nihil potest esse incerti, certus est euentus eorum ra: quare nulla erit libertas humanis comodo deus haec incerta futura praenoscit? Nam si incuitabiliter euentura censet quae etiam non euenire possibile est, fallitur; quod non sentire modo nefas est, sed etiam uoce proferre, At si ita uti sunt, ita ea futura esse decernit, ut aeque uel fieri ea uel non fieri posse cognoscat, quae est haec praescientia quae nihil certum nihil stabile comprehendit? Aut quid hoc refert uaticinio illo ridiculo Tiresiae? Quidquid dicam, aut erit aut non. Quid etiam diuina prouidentia humana opinione praestiteris si uti homines incerta iudicat quorum est incertus euentus? Quod si apud illum rerum omnium certissimum fontem nihil incerti esse potest, certus eorum est euentus quae futura firmi ter ille praescierit.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quo nichil sceleracius ex¬
cogitan potest. Cum expro¬
uidencia rerũ omnis ordo
ducatur. Nichilq consilus
liceat humans. fit ut uicia
quoqz nostra ad bonorum
oĩum referantur auctorẽ.
Igitur nec sperandi. ostend ͭ¬

Expanded text:
que nihil sceleratius excogitari potest, cum ex providentia rerum omnis ordo ducatur nihilque consiliis liceat humanis, St, ut vitia, quoque nostra ad bonorum omnium referantur auctorem. Igitur nec sperandi aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ex cius obiecto quod est bonum
futurum per istum autem ad¬
heremus deo tãquam perfecto
principio bonitatis innitẽ tes
eis auxilio ad consequendũ
bonũ quo indigemus si autẽ
euenire uel impossibile non
euẽĩre mutilis esset actus uter
deflexa cõnectit oĩa optanda qiͣ
diceret frustra fiet utrũq. igit
aufetur illud unicũ cõmerciũ
unde subdit si quidem p̾cio ius¬

Expanded text:
eius obiectum est bonum futurum. Per istum actum adhaeremus Deo tamquam perfecto principio bonitatis, innitentes eius auxilio ad consequendum bonum quo indigemus. Sed si eueniret, uel impossibile esset euenirdeflexa connectit omnia optanda? Quasi dicat: frustra fieret utrumque. Igitur auferetur illud unicum commercium,a; unde subdit: siquidem pretio ius
Abbreviated transcription (Latin):
et mutatus est in mulierẽ post
parauit eos et mutatus est in ui
usq sexus cũ autem diceret ma¬
iorem esse delectacionem mulie
iusu nuipiter aũt misertus in re
ritum uaticinandi. Si autẽ

Expanded text:
et mutatus fuit in mulierem. Post parauit, et mutatus fuit in uirusque sexus. Cum autem diceret maiorem esse delectationem muliersum. Juppiter autem sui misertus in recritum uaticinandi. Fuit autem
Abbreviated transcription (Latin):
modus est ꝙ dicatur deus pro¬
fier uł nõfieri q̃ est hec presencia dei-
que nichil certum nichil stabile
comprehendit ꝙ talis prouiden¬
ab illo uaticinio ridiculo tyresie

Expanded text:
modus est, ut dicatur Deum profieri uel non fieri, quae est ista praescientia quae nihil certum nihil stabile comprehendit? Quasi dicat: talis prouidenab illo uaticinio ridic
Abbreviated transcription (Latin):
est ut dicatur deum ea que pre¬
uidet iudicare infallibiliter
ꝙͣuis possunt non euenire s
illud esset om̃o inconueniens
quia tunc falleretur scĩa diui¬

Expanded text:
est: ut dicatur Deum ea quae prouidet iudicare infallibiliter quamuis possint non euenire: sed id est inconueniens, quia tunc falleretur sua proui
Abbreviated transcription (Latin):
¶Iam uero ꝙͣ pposterumn est
ut eterne presciencie temꝑali¬
um rerum euentus causa ẽẽs
dicatur. Quid est autem ali¬
ud arbitrari ideo deũ futura
uidere quã putare ołim acci¬
derunt causam illius esse sũ¬
me prouidencie. Ad hec sicuti
cum quid esse scio idip̃m esse
necesse est ita cum quid futu¬
rum noui idip̃m futurum
esse necesse est. Sie fit igit᷑ ut
euentus prescite rei nequeat
euitari.
¶Dostremo si quid aliquis poĩt¬

Expanded text:
am praeposterum est, ut aeter- nae praescientiae temporalium rerum eventus causa esse dicatur! Quid est autem aliud arbitrari ideo deum futura, videre, quam putare, quae olim acciderunt, causam summae illius esse providentiae? Ad haec sicuti, cum quid esse scio, id ipsum esse necesse est, ita, cum quid futurum novi, id ipsum futurum esse necesse est; sic ut igitur, ut eventus praescitae rei nequeat evitari. Postremo si quid aliquis ali