comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dimouebit. defensoris locis utetur sic his locis qui accusatorii
dati sunt utetur reus cum in alios ab se uolet crimen transferre:
x persona autem comiectura capietur si hae res quae persoĩs
attributae sunt diligenter considerabuntur: quas omnes ĩ
primo libro exposuimus. Nam et de nomine nonnunꝗͣ aliquid
suspicionis nascitur. Nomen autem cum dicimus cognomen qͦq¬
et agnomen intelligatur oportet. de hominis enim certo et ꝓpͥo
uocabulo agitur Ut si dicamus idcirco aliquem callidum uoca¬
ri q temerario et repentino consilio sit. aut si ob eam rem homi¬
nibus graecos imperitis uerba dedisse q claudius aut excilius auti
mucius uocarentur Et de natura licet aliquantum ducere suspici¬
ones. omnia enim haec uir an mulier huius an illius ciuitatis sit
quibus sit maioribus quibus consanguineis. qua aetate quo ãĩo
quo corpore: qua naturae sunt attributa ad aliquam coniecturã

Expanded text:
demovebit, defensoris locis utetur, sic iis locis, qui accusatori demovebit, defensoris locis utetur, sic iis locis, qui accusatori dati sunt, utetur reus, cum in alios ab se crimen volet transferre. Ex persona autem coniectura capietur, si eae res, quae personis adtributae sunt, diligenter considera- buntur, quas omnes in primo libro exposuimus. nam et de nomine nonnumquam aliquid suspicionis na- scitur—nomen autem cum dicimus, cognomen quoque intellegatur oportet; de hominis enim certo et proprio vocabulo agitur—, ut si dicamus idcirco aliquem Cal- dum vocari, quod temerario et repentino consilio sit; aut si ea re hominibus Graecis inperitis verba dederit, quod Clodius aut Caecilius aut Mutius vocaretur. et de natura licet aliquantum ducere suspicionis. omnia enim haec, vir an mulier, huius an illius civitatis sit, quibus sit maioribus, quibus consanguineis, qua aetate, quo animo, quo corpore, quae naturae sunt ad- tributa, ad aliquam coniecturam
Abbreviated transcription (Latin):
lum fuisse: aut paruum: aut alus magis fuisse: aut nihilo sibi o¬
magis ꝗͣ aliis: aut incõmodum sibi magis ꝗͣ commodum dicet
ut nequaꝗͣ fuerit illiꝰ commodi quod expetitum dicatur magni¬
tudo aut cum eo incommodo quod acciderit: aut cum illo pei¬
cullo quod subeatur comparanda. Qui omnes loci similiter
in commodi quoq uitatione tractabuntur. Sin accusator di¬
xerit eum id ẽẽ secutum quod ei uisum sit commodum: auti
id fugisse quod putarit ẽẽ in cõmodum quanꝗͣ in falsa fuerit
opinione: demonstrandum erit defensori neminem tantȩ ẽẽ
stulticia&: qui tali in re ueritatem possit ignorare. Quod si id cõ¬
cedatur illud non concessum ir nec dubitasse quidem hunc quid
eius iuris ẽẽt. sed id quod falsum fuerit sine ulla dubitatione pro¬
suisse amentiae: dubia spe impulsum certum in periculum se com¬
mittere. Quemadmodum autem accusator cum ab aliis culpa

Expanded text:
lum esse aut parvum aut aliis maius esse aut nihilo sibi lum esse aut parvum aut aliis maius esse aut nihilo sibi maius quam aliis aut incommodum sibi maius quam commodum dicet, ut nequaquam fuerit illius commodi, quod expetitum dicatur, magnitudo aut cum eo incom- modo, quod acciderit, aut cum illo periculo, quod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fugisse, quod putarit esse incommodum, quamquam in falsa fuerit opinione, demonstrandum erit defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi hocedatur, illud non concessum iri: ne dubitasse quidem, quid eius iuris esset, et id, quod falsum fuerit, sine ulla dubitatione prfuisse amentiae dubia spe inpulsum certum in periculum se committere. quemadmodum autem accusator, cum ab aliis culpam
Abbreviated transcription (Latin):
sare: sed h uius accusandi causa defendere alterum uideatur. Atq
accusatori quidem hac fere sunt in causa facienda. et consideran¬
da. Defensor autem e contrario primum impulsionem aut nul¬
lam fuisse dicet:. aut si fuisse concedet extenuabit. et paruulam qͥn¬
dam fuisse demonstrabit: aut non ex ea solere huuismõi facta nasci
ddocebit. Quo erit in loco demonstrandum. quae uis et natura sit cĩ
affectus: quo impulsus aliquid reus commisisse dicetur: In quo ex̃
et similitudines erunt proferendae: et ip̃a diligenter natura eius af¬
fectionis. quam leuissime quietissimam ad partem explicandai
ut et res ip̃a a facto crudeli et turbulento. ad quiddam mitius. et
tranquillius traducatur: et oratio tum ad animum euis qui audi¬
et. et ad animi quendam intimum sensum accommodetur:. Ra¬
tiocinationis autem suspiciones infirmabit. si aut cõmodum nul¬

Expanded text:
sare, sed huius accusandi causa defendere alterum videatur. Atque sare, sed huius accusandi causa defendere alterum videatur. Atque accusatori quidem haec fere sunt in causa faciendi consideranda: defensor autem ex contrario primum inpulsionem aut nullam fuisse dicet aut, si fuisse concedet, extenuabit et parvulam quandam fuisse demonstrabit aut non ex ea solere huiusmodi facta nasci docebit. quo erit in loco demonstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, qua inpulsus aliquid reus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitius et tranquillius traducatur et oratio tamen ad animum eius, qui audiet, et ad animi quendam intumum sensum accommodetur. ratiocina- tionis autem suspiciones infirmabit, si aut commodum nul
Abbreviated transcription (Latin):
animus. aut spe aci maleficium profectus sit. considerari quo aĩo
quid quisq faciat non quo ca su utatur ad rem pertinere. In¬
hoc loco caput id erit accusatori si demonstrare poterit alii nemini
causam fuisse faciendi. Secundanum si tantam: aut tam idone¬
am nemini. Sin quoq fuisse aliis causa faciendi uidebitur. auti
potestas defusse aliis demonstranda est. aut facultas aut uolũtas
ẜotestas. si aut nescisse: aut non affuisse: aut conficere aliquid non
potuisse dicentur. Facultas si ratio. adiutores. adiumenta. eateraq
quae ad rem pertinebunt defuisse alicui demonstrabunt᷑. Uoluntas
si animus a talibus factis uacuus et integer ẽẽ dicetur: Postremo
quas ad defensionem rationes reo dabimus: iis accusator ad alios
ex culpa eximendos abutetur. Uerum id breui faciendum. et in unu
multa sunt conducenda: ut ne alterius defendendi causa hunc accu¬

Expanded text:
animus et spe ad maleficium profectus sit, con- siderare; quo animo animus et spe ad maleficium profectus sit, con- siderare; quo animo quid quisque faciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. tem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini causam fuisse faciendi; secundarium, si tantam aut tam idoneam nemini. sin fuisse aliis quoque causa faciendi videbitur, aut po- testas defuisse aliis demonstranda est aut facultas aut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuisse aut conficere aliquid non potuisse dicentur. facultas, si ratio, adiutores, adiumenta ceteraque, quae ad rem pertinebunt, defuisse alicui demonstrabuntur. volun- tas, si animus a talibus factis vacuus et integer esse dicetur. postremo, quas ad defensionem rationes reo dabimus, iis accusator ad alios ex culpa eximendos abutetur. verum id brevi faciendum est et in unum multa sunt conducenda, ut ne alterius defendendi causa hunc accu
Abbreviated transcription (Latin):
ant contra quod malum est bonum: aut quod nec malum est. nͨ
bonum. malum aut bonum. aut quod malum. aut bonum est noc
malum. neq: bonum. Hoc intellecto si quis negabit ullam peciũi¬
am aut uita fratris aut amici: aut deniq officio suo antiquiorem i¬
ẽẽ. aut suauiorem: non hoc erit accusatori negandum. Nam in eũ
culpa et summum odium transferetur qui quod tam uere et pie
dicetur negabit. Uerum illud dicendum erit. illi ita non ẽẽ uisu
quod sumiꝰ oportet. ex iis quae ad ꝑsonam ꝑtinent. de quo post.
dicendum est. Euentus autem tum fallit. cum aliter accidit. at
q: qui arquuntur arbitrati ẽẽ dicuntur. ut si quis dicatur alium
occidisse. Ac uoluerit:q aut similitudine: aut suspicione: aut de¬
monstratione falsa deceptus sit: aut eum necasse cuius testamẽ¬
to non sit haeres. q eius testamento se haeredem arbitratus sit. nõ
enim ex euentu cogitationem spectari oportet: sed qua cogitatione

Expanded text:
aut contra, quod malum est, bonum, aut, quod nec malum est nec aut contra, quod malum est, bonum, aut, quod nec malum est nec bonum, malum aut bonum, aut, quod malum aut bonum est, nec malum nec bonum. hoc intellectu si qui negabit esse ullam pecuniam fratris aut amici vita aut denique officio suo antiquiorem aut suaviorem, non hoc erit accusatori negandum. nam in eum culpa et summum odium transferetur, qui id, quod tam vere et pie dicetur, negabit. verum illud dicendum est, illi ita non esse visum; quod sumi oportet ex iis, quae ad personam pertinent, de quo post dicendum est. even- tus autem tum fallit, cum aliter accidit, atque ii, qui arguuntur, arbitrati esse dicuntur: ut, si qui dicatur alium occidisse ac voluerit, quod aut similitudine aut suspicione aut demonstratione falsa deceptus sit; aut eum necasse, cuius testamento non sit heres, quod eo testamento se heredem arbitratus sit. non enim ex eventu cogitationem spectari oportere, sed qua cogi- tatione
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autem non impulsione: uerum ratiocinatione aliquem
cõmisisse quid dicet: quid cõmodi sit secutus: aut quid incõmo¬
di fugerit. demonstrabit. et id augebit. ꝗ maxime poterit: ut qͦ¬
ad eius fieri possit idonea ꝗͣ maxiinẽ causa ad peccandum hortata
uideatur. Si gloria causa. quantam gliam consecuturum existĩa¬
uerit. Item si dominationis. si pecuniae. si amiciciae si inimicici¬
arum. et omnino quidquid erit. qđ causae suisse dicet: id sũme
angere debebit. et hoc eum magnopere considerare oportebit. ñ
quiod in ueritate mõ: uerumetiam uaebementius. quid in opimo¬
ne eius quem arguet fuerit. Nihil enim refert non fuisse: aut nõ
ẽẽ aliquid cõmodi. aut incõmodi. si ostendi põt ei uisum ẽẽ qui ar¬
quatur. Nam opinio dupliciter fallit homines: cum aut res est¬
aliusmoĩ. ac putatur: aut non is euentus est quem arbitrati sunt
Res aliusmõi est. tum cum aut id quod bonum est. malum putãt

Expanded text:
Cum autem non inpulsione, verum ratiocinatione aliquem Cum autem non inpulsione, verum ratiocinatione aliquem commisisse quid dicet, quid commodi sit secutus aut quid incom- modi fugerit, demonstrabit et id augebit, quam maxime poterit, ut, quod eius fieri possit, idonea quam maxime causa ad peccandum hortata videatur. si gloriae causa, quantam gloriam consecuturam existimarit; item si do- minationis, si pecuniae, si amicitiae, si inimicitiarum, et omnino quicquid erit, quod causae fuisse dicet, id summe augere debebit. et hoc eum magno opere consi- derare oportebit, non quid in veritate modo, verum etiam vehementius, quid in opinione eius, quem arguet, fuerit. nihil enim refert non fuisse aut non esse aliquid commodi aut incommodi, si ostendi potest ei visum esse, qui arguatur. nam opinio dupliciter fallit ho- mines, cum aut res alio modo est, ac putatur, aut non is eventus est, quem arbitrati sunt. res alio modo est tum, cum aut id, quod bonum est, malum putant,
Abbreviated transcription (Latin):
deuitandiue incommodi causa. nam horum ingeniis alterutũ
illa quoq: incident. in quibus aut incõmodum aliquod. maio
di: aut maioris uitandi incommodi causa prȩteritur. Hic locꝰ
sicul aliquod fundamentum est huius constitutionis. nam niħi
factum ẽẽ cuiꝗ̃ probatur. nisi aliquid quare factum sit osten¬
ditur. Ergo accusator cum impulsione aliquid factum esse di¬
cet. illum impetum. et quandam commotionem animi. affectio¬
nemq. uerbis et sententiis amplificare debebit. et ostenderei
quanta uis sit amoris: quantaq: animi perturbatio ex iracundia
fiat. aut ex aliqua causa earum. qua impulsum aliquem id fe¬
cisse dicet. Hic et exemploꝵ cõmemoratione: qui simili impulsu
aliquid cõmiserunt et similitudinum collatione. et ip̃ius animi
affectionis explanatione curandum est: ut non mirum uideatur
si quod ad facinus tali perturbatione cõmotus animus accessit

Expanded text:
devitandive incommodi causa. nam in horum genus alterutrum devitandive incommodi causa. nam in horum genus alterutrum illa quoque incident, in quibus aut incommodi aliquid maiorisdi aut maioris vitandi incommodi praeteritur. Hic locus sicut aliquod fundamentum est huius constitutionis. nam nihil factum esse cuiquam pro- batur, nisi aliquid, quare factum sit, ostenditur. ergo accusator, cum inpulsione aliquid factum esse dicet, illum impetum et quandam commotionem animi affectionemque verbis et sententiis amplificare debebit et ostendere, quanta vis sit amoris, quanta animi per- turbatio ex iracundia fiat aut ex aliqua causa earum, qua inpulsum aliquem id fecisse dicet. hic et exem- plorum commemoratione, qui simili inpulsu aliquid commiserint, et similitudinum conlatione et ipsius animi affectionis explicatione curandum est, ut non mirum videatur, si quod ad facinus tali pertur- batione commotus animus accesserit.
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet. Omnis igitur ex causa. ex persona ex facto ip̃o coniectu¬
ra capienda est.
Ausa distribuitur in impulsionem. et in ratiocinationem.i
Impulsio est. quae sine cogitatione per quandam affecti¬
onem animi facere aliquid hortatur: ut amor iracundia. egritu¬
do uinolentia et omnino omnia in quibus animus ita uidetur
affectus fuisse. ut rem ꝑspicere cum consilio. et cura non potueit
et id quod fecit impetu quodam animi potius ꝗͣ cogitatione fece¬
rit. Ratiocinato est autem diligens et considerata faciendi ali¬
quid aut non faciendi excogitatio. ea dicitur interfuisse: tum cũ
aliquid faciendum: aut non faciendum certa decausa uitasse a¬
ut secutus eẽ animus uidetur: ut si amiciciae quid causa factũ
dicitur: Si inimici ulciscendi. si metus. si gloriae: si pecuniae: si
deniq ut omnia generatim amplectamur alicuius retinendi au¬
gendi adipiscendi ue cõmodi: aut contra reiiciendi. minuendi

Expanded text:
veniet. omnis igitur ex causa, ex persona, ex facto ipso coniectuveniet. omnis igitur ex causa, ex persona, ex facto ipso coniectura capienda est. Causa tribuitur in inpulsionem et in ratiocinationem. inpulsio est, quae sine cogitatione per quandam affec- tionem animi facere aliquid hortatur, ut amor, iracun- dia, aegritudo, vinolentia et omnino omnia, in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit et id, quod fecit, impetu quodam animi potius quam cogitatione fecerit. ratiocinatio est autem diligens et considerata faciendi aliquid aut non faciendi excogitatio. ea dicitur inter- fuisse tum, cum aliquid faciendi aut non faciendi certa de causa vitasse aut secutus esse animus vide- bitur: si amicitiae quid causa factum dicetur, si ini- mici ulciscendi, si metus, si gloriae, si pecuniae, si denique, ut omnia generatim amplectamur, alicuius re- tinendi, augendi adipiscendive commodi aut contra re- iciundi, deminuendi
Abbreviated transcription (Latin):
illum somno impeditum non respondere existimauit. ip̃e gla¬
dium et cxetera quaxe secum aitulerat abstulit solus profectus est.
Caupo non multo post conclamauit hominem ẽẽ occisum. et cui
quibusdam diuersorib illum qui ante exierant consequitur. In
itinere hominem comp̃hendit. gladium eius e uagina eduxit.
reperit cruentum. homo in urbem ab illis deducitur ac reus
fit. In hac intentio est criminis. occidisti. depulsio non oc¬
cidi ex quibus constitutio est idest quxstio eadem in coniectura¬
li quae iudicatio occiderit ne.
Unc exponemus locos. quorum pars aliqua inomnem cõ¬
iecturalem incidit controuersiam. hoc autem et inhoru
locorum expositione: et in cacterorum oportebit attendere. non
omnes in omnem causam conuenire. Ut enim omne nomen ex
aliquibus. non ex omnibus litteris senbitur: sic omnem in causam
non omnis argumtorum copia: sed eorum necessario pars aliqua cõ¬

Expanded text:
illum somno inpeditum non respondere existimavit; ipse glaillum somno inpeditum non respondere existimavit; ipse gladium et cetera, quae secum adtulerat, sustulit, solus profectus est. copo non multum post conclamat hominem esse occisum et cum quibusdam devorsoribus illum, qui ante exierat, consequitur in itinere. hominem conpre- hendit, gladium eius e vagina educit, reperit cruentum. homo in urbem ab illis deducitur ac reus fit. in hac intentio est criminis: occidisti. depulsio: non occidi. ex quibus constitutio est id est quaestio eadem in coniecturali quae iudicatio: occideritne? Nunc exponemus locos, quorum pars aliqua in omnem coniecturalem incidit controversiam. hoc au- tem et in horum locorum expositione et in ceterorum oportebit attendere, non omnes in omnem causam convenire. nam ut omne nomen ex aliquibus, non ex omnibus litteris scribitur, sic omnem in causam non omnis argumentorum copia, sed eorum necessario pars aliqua con
Abbreviated transcription (Latin):
Unc a coniecturali constitutione proficiscemur ciuus
exemplum sit hoc expositum. In itinere quidam
proficiscentem ad mercatum quendam et secum ali¬
quantum nũmoꝵ ferentem est comitatus. Cum hoc ut fere fit
in uia sermonem contulit. ex quo factum est ut illud iter fami¬
liarius facere uellent. quare cum in quandam tabernam diuer¬
tissent simul caenare et in eodem loco somnum capere uoluerũt
caenati discubuerunt ibidem. Caupo autem namita dicitur pt̾
inuentum cum in alio maleficio deprahensus ẽet cum illum al¬
terum uidelicet qui nũmos hẽret animaduertisset noctu postꝗͣ
illos arcius ut fit ex lassitudine dormire sensit et alterius eorũ
qui sine nummis erat.gladium propter appositum euagina
eduxit et illum alterum occidit nũmos abstulit. gladium᷑ cra¬
entum in uaginam recondidit. ip̃e se in lectulum suum recep̃.
lile autem cuius gladio occisio erat facta: multo ante lucemi
surrexit. comitem illum suum inclamauit semel et saepius:

Expanded text:
unc ab coniecturali constitutione proficiscamur; cuius exemplum sit hoc expositum: in itinere qui- dam proficiscentem ad mercatum quendam et secum aliquantum nummorum ferentem est comitatus. cum hoc, ut fere fit, in via sermonem contulit; ex quo factum est, ut illud iter familiarius facere vellent. quare cum in eandem tabernam devertissent, simul ce- nare et in eodem loco somnum capere voluerunt. cenati discubuerunt ibidem. copo autem—nam ita dicitur post inventum, cum in alio maleficio deprehensus est —cum illum alterum, videlicet qui nummos haberet, animum advertisset, noctu postquam illos artius iam ut ex lassitudine dormire sensit, accessit et alterius eorum, qui sine nummis erat, gladium propter adposi- tum e vagina eduxit et illum alterum occidit, nummos abstulit, gladium cruentum in vaginam recondidit, ipse se in suum lectum recepit. ille autem, cuius gladio occisio erat facta, multo ante lucem surrexit, comitem illum suum inclamavit semel et saepius.
Abbreviated transcription (Latin):
parte rhetorcae satis ẽẽ dictum uidetur: Quare quoniam eti
una pars ad exitum hunc a supiore libro ꝑducta est: et hic
liber non paium continet literaꝵ: quae restant in reliꝗs dicemꝰ:¬

Expanded text:
parte rhetoricae, satis dictum videtur. quare, quoniam et parte rhetoricae, satis dictum videtur. quare, quoniam et una pars ad exitum hoc ac superiore libro per- ducta est et hic liber non parum continet litterarum, quae restant, in reliquis dicem
Abbreviated transcription (Latin):
loci ꝑsonis sunt attributi. de quibus ante dictum est.
S in distribunus tractare quis uolet: partiatur in am̃u
et corpus. et extrarias res licebit. Animi uirtus est cuius de par¬
tibus pauloante dictum est. Corporis ualitudo. dignitas. uires
uelocitas. Extrariȩ: honos. pecunia.affinitas.genus. amiciciai
patria potentia. caeteraq quae simili ẽẽ in genere intelligunt᷑
Atq: inhis. id quod in omnia ualet. ualere oportebit. Contra¬
ria quoq quae et qualia sint intelligantur.Uidere autem hoc¬
in laulando. et in uituperando oportebit. non tam quae in cor¬
pore: aut in extrariis rebus habuerit is de quo agetur:ꝗͣ quo pa
quo pacto his rebus usus sit.Nam fortunam quidem et lauda¬
re stulticia et uituperare suꝑbia est. Animi aut̃ laus honesta ⁊
uituꝑatio uaehemens est.N unc qm omne in causae genus ar¬
gumentandi ratio est tradita: de inuentione prima ac maxĩa

Expanded text:
loci personis sunt adtributi, de quibus ante dic- tum est. loci personis sunt adtributi, de quibus ante dic- tum est. sin distributius tractare qui volet, partiatur in animum et corpus et extraneas res licebit. animi est virtus, cuius de partibus paulo ante dictum est; corporis valetudo, dignitas, vires, velocitas; extraneae honos, pecunia, adfinitas, genus, amici, patria, poten- tia, cetera, quae simili esse in genere intellegentur. atque in his id, quod in omnia, valere oportebit; con- traria quoque, quae et qualia sint, intellegentur. vi- dere autem in laudando et in vituperando oportebit non tam, quae in corpore aut in extraneis rebus ha- buerit is, de quo agetur, quam quo pacto his rebus usus sit. nam fortunam quidem et laudare stultitia et vituperare superbia est, animi autem et laus ho- nesta et vituperatio vehemens est. Nunc quoniam omne in causae genus argumentan- di ratio tradita est, de inventione, prima ac maxima
Abbreviated transcription (Latin):
uti quoq res erit laboremus et grauissimam quanq causam uae¬
mentissime necessariam iudicemus. Affectio est quaedam ex tem¬
porum. aut ex negociorum euentu. aut administratione: aut ho¬
minum studio. comutatio rerum: ut non tales quales ante ha
bitae sunt: aut plaerunq: hẽri soleant hẽndae uideantur ẽẽ.Ut.
ad hostes transire turpe uideatur ẽẽ. At non illo animo quo ulys¬
ses transiit. Et pecuniam in mare deiicere inutile. At non eo con¬
silio. quo Aristippus fecit. Sunt igitur res quaedam ex tempore et
ex consilio. non sua natura considerandae. Quibus in omnibus ꝗͥ
tempora petant: aut quid ꝑsonis dignum sit considerandum
est: et nonquid: sed quo quidq animo. quocunq tempore ꝗͣ
dui fiat attendendum est. his ex partibus ad sententiam dicen¬
dam. locos sumi oportere arbitramur
Audes et uituꝑationes aũt ex his locis sumentur: qui

Expanded text:
uti quaeque res erit, elaboremus et gravissimam quamque causam veheuti quaeque res erit, elaboremus et gravissimam quamque causam vehementissime necessariam iudicemus. Affectio est quaedam ex tempore aut ex nego- tiorum eventu aut administratione aut hominum studio commutatio rerum, ut non tales, quales ante ha- bitae sint aut plerumque haberi soleant, habendae videantur esse; ut ad hostes transire turpe videatur esse, at non illo animo, quo Ulixes transiit; et pe- cuniam in mare deicere inutile, at non eo consilio, quo Aristippus fecit. sunt igitur res quaedam ex tempore et ex consilio, non ex sua natura conside- randae; quibus in omnibus, quid tempora petant, quid personis dignum sit, considerandum est et non quid, sed quo quidque animo, quicum, quo tempore, quam- diu fiat, attendendum est. his ex partibus ad senten- tiam dicendam locos sumi oportere arbitramur. Laudes autem et vituperationes ex iis locis sumentur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tan consuluermus. quod sit inpñtia de honestate deliberatum: uu¬
tute aliquatdo. et industria recuperetur: tum incolumitatis ratio
uidebitur hẽnda. Cum aut̃ id non poterit: honestatis. ita in huiꝰ¬
modi quoq cum incolumitati uidebimur consulere: uere poterimꝰ
dicere: nos honestatis rationem hẽre: quoniam sine incolumitate
eam nullo tempore possumus adipisci. Qua in re uel concedere alti
uel ad condicionem altenus descendere: uel in pñtia quiescere:
atq aliud tempus expectare dportebit. In ratione uero commodi
tatis. mõ illud aitendatur. digna ne causa uideatur ea quae ad u¬
tilitatem ꝑtinebit. Quare aut de magnificentia. aut de honestate
quiddam derogetur: Atq hoc in loco mihi caput illud uidetur
c̃ẽ: ut quaeramus quid sit illud. quod si adipisci aut effugere uelimꝰ
aliqua res nobis sit necessaria. hoc est quae sit adiunctio: ut prom̃

Expanded text:
tati consulueri- mus, quod sit in praesentia de honestate delibatum, vitati consulueri- mus, quod sit in praesentia de honestate delibatum, virtute aliquando et industria recuperetur, incolumita- tis ratio videbitur habenda; cum autem id non poterit, honestatis. ita in huiusmodi quoque re, cum inco- lumitati videbimur consulere, vere poterimus dicere nos honestatis rationem habere, quoniam sine inco- lumitate eam nullo tempore possumus adipisci. qua in re vel concedere alteri vel ad condicionem alterius descendere vel in praesentia quiescere atque aliud tem- pus exspectare oportebit, modo itebit, modo illud adtendatur, di- gnane causa videatur ea, quae ad utilitatem pertine- bit, quare de magnificentia aut de honestate quiddam derogetur. atque in hoc loco mihi caput illud vide- tur esse, ut quaeramus, quid sit illud, quod si adi- pisci aut effugere velimus, aliqua res nobis sit ne- cessaria, hoc est, quae sit adiunctio, ut proinde,
Abbreviated transcription (Latin):
cibo utantur necẽe est. nisi cum illa exceptione. extra quam si no¬
lint fame ꝑire. Ergo ut dixi illud quod adiungitur semper cuiꝰ
moĩ sit erit considerandum. Nam omni tempore id ꝑtinebit
ut aut ad honestatem hoc mõ exponenda necessitas sit. Necẽe ẽ
si honeste uolumus uiuere: aut ad incolumitatem hoc mõ. Necẽẽ
est si incolumes uolumus eẽ: aut ad commoditatem hoc mõ. Necẽe
est si sine incõmmodo uolumus uiuere. Ac summa quidem neceͤ¬
situdo uidetur ẽẽ honestatis. huic proxima incolumitatis. tertia ac
leuissima commoditatis: quae cum his nunꝗ̃ poterit duabus contẽ¬
dere. Hasce aut̃ inter se. sxpe necc̃e est comparari: ut quanꝗͣ praestet
honestas incolumitati: tamen utri potissimum consulendum sit i
deliberctur. Cuius rei certum quidolam uidetur praescriptum in
perpetium dari posse. Nam qua in refieri poterit: ut cum incoliũ¬

Expanded text:
cibo utantur, non necesse est nisi cum illa exceptione extra quam si nocibo utantur, non necesse est nisi cum illa exceptione extra quam si nolint fame perire. ergo, ut dico, illud, quod adiungitur, semper, cuius- modi sit, erit considerandum. nam omni tempore id pertinebit, ut aut ad honestatem hoc modo expo- nenda necessitudo sit: necesse est, si honeste volu- mus vivere; aut ad incolumitatem, hoc modo: ne- cesse est, si incolumes volumus esse; aut ad commoditatem, hoc modo: necesse est, si sine incommodo volumus vivere. ac summa quidem necessitudo vi- detur esse honestatis; huic proxima incolumitatis; tertia ac levissima commoditatis; quae cum his num- quam poterit duabus contendere. hasce autem inter se saepe necesse est comparari, ut, quamquam praestet honestas incolumitati, tamen, utri potissimum consu- lendum sit, deliberetur. cuius rei certum quoddam praescriptum videtur in perpetuum dari posse. nam, qua in re fieri poterit, ut, cum incolumi
Abbreviated transcription (Latin):
cassilienses se dedere: siue famem perpeti. atq ita perire: necẽẽ est
cassilinum uenire in annibalis potestatem. Quidigitur perficere
põt haȩc necessitudinis distributio prope dicam. płurinum cum
locus is necessitudinis uidebitur incurrere. Nam cum simplex eiͣt
necessitudo: nihil erit qđ multa dicamus. cum eam nulla ratione
lenire possimus. Cum aut̃ ita necẽe erit. ut aliquid effugere. aut a¬
dipisci uelimus: tunc adiunctio illa quid hẽat utilitatis. aut ho
nestatis etit considerandum. Nam si uelis attendere: ita tameni
ut id quaeras. quid conueniat adusum ciuitatis: reperies. nulla
ẽẽ rem. quam facere necẽe sit: nisi propter aliquam cãm. quam
adiunctionem nominamus. Praeter haec aũt inuenies eẽ multaᷤᷤ
res necessitatis. ad quas similis adiunctio non accedit. quod ge¬
nus ut homines mortales necẽe est interire: sine adiunctione. ut

Expanded text:
Casili- nenses se dedere sive famem perpeti atque ita perire, necesse est Casili- nenses se dedere sive famem perpeti atque ita perire, necesse est Casilinum venire in Hannibalis potestatem. quid igitur haec perficere potest necessitudinis distri- butio? prope dicam plurimum, cum locus necessi- tudinis videbitur incurrere. nam cum simplex erit necessitudo, nihil erit quod multa dicamus, cum eam nulla ratione lenire possimus; cum autem ita necesse erit, si aliquid effugere aut adipisci velimus, tum adiunctio illa quid habeat utilitatis aut quid honestatis, erit considerandum. nam si velis attendere, ita tamen, ut id quaeras, quod conveniat ad usum civitatis, re- perias nullam esse rem, quam facere necesse sit, nisi propter aliquam causam, quam adiunctionem nomi- namus; pariter autem esse multas res necessitatis, ad quas similis adiunctio non accedit; quod genus ut homines mortales necesse est interire, sine ad- iunctione; ut
Abbreviated transcription (Latin):
Uoniam ergo de honestate et utilitate diximus. nunc restat
ut de iis rebus quas his attributas ẽẽ dicebamus necessita¬
cui nulla ui resisti põt: quae neq mutari neq leniri põt. Atq ut ap¬
tius hoc sit: exemplis licet uim rei qualis et quanta sit cognoscamꝰ
Uri posse flama ligneam materiam necẽe est. Coipus mortale aliq¬
in tempore interire necẽe est:. atq ita necẽe: ut uis postulat ea quã
di rationes incident. recte necessitudines appellabuntur. Sin aliq̃
res incident difficiles in illa supion possint ne fieri quaestione consid̾¬
rabimus. Atq etiam hoc mihi uideor uidere eẽ quasdam cum ad¬
iunctione necessitudines: quasdam simplices et absolutas. Nam a¬
liter dicere solemus necesse eẽ Cassilienses se dedere annibali. alit̾
autem necẽe est cassilinum uenire: in annibalis potestatem. Illic
in suꝑiore adiunctio est haec nisi malint fame perire. Si enim id
malunt non est necẽẽ. Hoc inferius non idem: proptereaq si uelĩt

Expanded text:
uoniam ergo de honestate et de utilitate dixi- mus, nunc restat, ut de iis rebus, quas his adtributas esse dicebamus, necessit est, perficiat, quae neque mutari neque leniri potest. atque, ut apertius hoc sit, exemplo licet vim rei, qualis et quanta sit, cognoscamus. uri posse flamma ligneam materiam necesse est. corpus animal mortale aliquo tempore interire necesse est; atque ita necesse, ut vis postulat ea, quam di rationes incident, recte necessitudines appella- buntur; sin aliquae res accident difficiles, in illa su- periore, possitne fieri, quaestione considerabimus. at- que etiam hoc mihi videor videre, esse quasdam cum adiunctione necessitudines, quasdam simplices et ab- solutas. nam aliter dicere solemus: necesse est Casilinenses se dedere Hannibali; aliter autem: ne- cesse est Casilinum venire in Hannibalis potestatem. illic, in superiore, adiunctio est haec: nisi si malunt fame perire; si enim id malunt, non est necesse; hoc inferius non item, propterea quod, sive velint
Abbreviated transcription (Latin):
ullo labore sumptu. molestia ꝙͣ breuissimo tempore confici põt.¬
Difficile aut sieri. quod quanꝗͣ laboris sumptus molestiae. longin
quitatis indigeat. atq: aut omnes. aut plurimas: aut maximas cãs
hẽat difficultatis: tamen his susceptis difficultatibus compleri. at¬
q ad exitum perduci põt.¬

Expanded text:
ullo labore, sumptu, molestia quam brevissimo tempore confici poteullo labore, sumptu, molestia quam brevissimo tempore confici potest; posse autem fieri, quod, quamquam laboris, sumptus, molestiae, longin- quitatis indiget atque aut omnes aut plurimas aut maximas causas habet difficultatis, tamen his suscep- tis difficultatibus confieri atque ad exitum perduci pot
Abbreviated transcription (Latin):
ad corporis cõmodum reuertitur. ut in re .p. quaedam sunt quȩ
ut sic dicam ad corpus ꝑtinent ciuitatis. Ut agri. portus. pecuĩa
classes. nautae milites socii. quibus rebus incolumitatem. ac liberta¬
tem retinent ciuitates. Alia uero quae iam quiddam magis am¬
plum et minus necessarium conficiunt ut urbis egregia exor¬
natio atque amplitudo. ut quaedam excellens pecuniae magnitudo
amiciciarum ac societatum multitudo. Quibus rebus non illud so¬
lum conficitur ut saluae et incolumes: uerumetiam et ut amplae
atq: potentes sint ciuitates. Quare utilitatis duae partes uident᷑
ẽe incolumitas et potentia. Incolumitas est salutis tuta atq inte¬
ora conseruatio. P otentia ad sua conseruanda et ad alterius obti¬
nenda idonearum rerum facultas. Atq in his omnib quae ante
dicta sunt. quid difficulter fieri: et quid facile fieri possit oportet
considerare. F acile fieri id dicimus quod sine magno: aut siẽ

Expanded text:
ad corporis commodum revertitur, ut in re pu- blica quaedam sunt, quae, ad corporis commodum revertitur, ut in re pu- blica quaedam sunt, quae, ut sic dicam, ad corpus pertinent civitatis, ut agri, portus, pecunia, classis, nautae, milites, socii, quibus rebus incolumitatem ac libertatem retinent civitates, aliae vero, quae iam quid- dam magis amplum et minus necessarium conficiunt, ut urbis egregia exornatio atque amplitudo, ut quae- dam excellens pecuniae magnitudo, amicitiarum ac societatum multitudo. quibus rebus non illud solum conficitur, ut salvae et incolumes, verum etiam, ut amplae atque potentes sint civitates. quare utilitatis duae partes videntur esse, incolumitas et potentia. in- columitas est salutis rata atque integra conservatio; potentia est ad sua conservanda et alterius adtenuanda idonearum rerum facultas. atque in iis omnibus, quae ante dicta sunt, quid fieri et quid facile fieri possit, oportet considerare. facile id dicemus, quod sine magno aut sine
Abbreviated transcription (Latin):
tas erga aliquem rerum bonarum illius ip̃ius causa quem dili¬
git. cum eius pari uoluntate. Hic quia de ciuilibus causis loq
mur fiuctus ad amiciciam adiungimus: ut eorum quoq causa
petenda uideatur: ne forte qui nos de omni amicicia dicere exi¬
stimant. reprahendere incipiant. quanꝗͣ sunt qui propter utili¬
tatem modo petendam putant amiciciam. Sunt qui ꝑꝑ se solum
sunt qui ꝑꝑ se et utilitatem. Quorum qui uenssime constituatur
alius locus ent considerandus. Nunc hoc sic ad usum oratorium re¬
aut̃ ratio quoniam partim sunt religionibus iunctae: partim non
sunt. Et quia partim ueteres sunt partimab illorum partim abi
nr̃o bñficio profectae: partim utiliores. partim minus utiles. ex cau¬
sarum dignitatibus ex tempoꝵ opportunitatib. ex officiis. ex re¬
ligionibus et ex uetustatibus hẽbitur
extraneis rebus. Quarum tamen rerum multo maxima ꝑs

Expanded text:
tas erga aliquem rerum bonarum illius ipsius causa, quem dilitas erga aliquem rerum bonarum illius ipsius causa, quem diligit, cum eius pari voluntate. hic, quia de civilibus causis lo- quimur, fructus ad amicitiam adiungimus, ut eorum quoque causa petenda videatur, ne forte, qui nos de omni amicitia dicere existimant, reprehendere inci- piant. quamquam sunt qui propter utilitatem modo petendam putant amicitiam; sunt qui propter se so- lum; sunt qui propter se et utilitatem. quorum quid verissime constituatur, alius locus erit considerandi. nunc hoc sic ad usum oratorium reautem ratio, quoniam partim sunt religioni- bus iunctae, partim non sunt, et quia partim veteres sunt, partim novae, partim ab illorum, partim ab nostro beneficio profectae, partim utiliores, partim minus utiles, ex causarum dignitatibus, ex temporum opportunitatibus, ex officiis, ex religionibus, ex vetu- statibus habebitur. extrariis rebus; quarum tamen rerum multo maxima pars
Abbreviated transcription (Latin):
dacia. non contranium est: sed appositum ac ꝓpinquum. et tam̃
uicium est. Sic unicuiq finitimum uirtuti uitium reperietur.:¬
aut certo iam nomine appellatum: ut audacia quae fidentiae: perti¬
nacia quae ꝑseuerantiae finitima est. Suꝑstitio quae religioni pro¬
pinqua est: aut sine ullo certo nomine. Quae onmia item uitia cõ¬
traria rerum bonarum in rebus uitandis reponuntur. Ac de eo ꝗ¬
dem genere honestatis. quod omni ex parte propter se petitur sa¬
tis dictum uidetur. Nunc de eo in quo utilitas quoq adungit᷑
quod tam̃ honestum uocamus. dicendum uidet᷑.
Unt igitur multa quae nos tum dignitate tum quoque
fructu suo ducunt. quo in gne̾ est gloria. dignitas. amplitu¬
do. amicicia. G loria est frequens de aliquo fama cum laude
Dignitas est alicuius honesta et cultu et honore et uerecundia
digna auctortas. Amplitudo est potentiae: aut maiestatis. aͭ
aliquanim copiarum magna abundantia. Amicicia est uolũ¬

Expanded text:
nquum et tamen vitium est. sic uni cuique virtuti finitimum vitium reperietaut certo iam no- mine appellatum, ut audacia, quae fidentiae, pertinacia, quae perseverantiae finitima est, superstitio, quae re- ligioni propinqua est, aut sine ullo certo nomine. quae omnia item uti contraria rerum bonarum in re- bus vitandis reponentur. Ac de eo quidem genere honestatis, quod omni ex parte propter se petitur, satis dictum est. nunc de eo, in quo utilitas quoque adiungitur, quod tamen honestum vocamus, dicendum videtur. sunt igitur multa, quae nos cum dignitate tum quoque fructu suo ducunt; quo in genere est gloria, dignitas, ampli- tudo, amicitia. gloria est frequens de aliquo fama cum laude; dignitas est alicuius honesta et cultu et honore et verecundia digna auctoritas; ampli- tudo potentiae aut maiestatis aut aliquarum copiarum magna abundantia; amicitia volun
Abbreviated transcription (Latin):
q: cum suꝑionb oronis locis tum extremo ad mentes iudicum ꝗͣ maxi¬
me ꝑmouendas et ad utilitatem nr̃am uocandas conferenda sunt. o¬
eq sane iam causa uidetur ẽẽ cur secernamus ea p̃cepta q̃de sũ

Expanded text:
que cum superioribus orationis locis tum maxime extremo ad mentis iudicum quam maxique cum superioribus orationis locis tum maxime extremo ad mentis iudicum quam maxime permovendas et ad utilitatem nostram vocandas conferenda sunt. Neque sane iam causa videtur esse cur secernamus ea praecepta, quae d
Abbreviated transcription (Latin):
erit detrahamus. ne illud quod crassus si quando fiat. ꝓfidia non
stulucia fieri putat causa ut noceamus accidat. Nam ad sũmam
totius causae ꝑtinet caute an contra demonstrata res sit ꝙ omnis
orationis reliqua fons est narratio. S equitur ut causa ponatͤ
in quo uidendum est quid in controu̾siam ueniat. E um sugg e¬
rencla sunt firmam̃ta caus x coniunctȩ. et insirmandis contrarus. ⁊¬
tius. et tuis argum̃tis confirmandis. Nanq una in causis ratio ꝗ¬
dam est eus o̾rationis. qux ad probandam argum̃tationem ualet
ea autem et confirmationem et rep̃hensionem quaerit. S quia ne¬
q rep̃hendi quae contradicunt᷑ possunt. nisi tua confirmes: neq
hraec confirmari. nisi illa rep̃hendas: ideureo haec et natora. et utili¬
tute et tractatione coniuncta sunt. O mnia aut̃ concludencla
plaerunq reb augendis uel inflamando uidices uel mitigando. õnia¬

Expanded text:
erit, detrahemus; ne illud, quod Crassus, si quando fiat, perfidia, non erit, detrahemus; ne illud, quod Crassus, si quando fiat, perfidia, non stultitia fieri putat, ut causae noceamus, accidat. Nam ad summam totius causae pertinet, caute an contra demonstrata res sit, quod omnis orationis reliquae fons est narratio. Sequitur, ut causa ponatur, in quo videndum est, quid in controversiam veniat; tum suggerenda sunt firmamenta causae coniuncte et infirmandis contrariis et tuis confirmandis. Namque una in causis ratio quaedam est eius orationis, quae ad probandam argumentationem valet; ea autem et confirmationem et reprehensionem quaerit; sed quia neque reprehendi, quae contra dicuntur, possunt, nisi tua confirmes, neque haec confirmari, nisi illa reprehendas, idcirco haec et natura et utilitate et tractatione coniuncta sunt. Omnia autem concludenda sunt plerumque rebus augendis vel inflammando iudice vel mitigando; omnia
Abbreviated transcription (Latin):
in hac elaborandum: ꝙ et difficilius est non eẽ obscurum in re nãr¬
randa. ꝗͣ aut in pͥncipio: aut in argum̃to. aut purgando: aut per¬
orando. Et maiore etiam ridiculo haec pars orationis obscura ẽ
q̃ catera uel quia si quo alio in loco est dictum quid obscurius tã¬
tum id perit qđ ita dictum est. narratio obscura. totam obeaecat o¬
rationem: uel ꝙ alia possis semel si obscurius dixeris dicere alio
loco planius. narrationis unus est in causa locus. Erit aũt̃ ꝑspicũ
narratio si uerbis usitatis. si ordine tempoꝵ conseruato. si non int̾¬
rupte narrabitur. S ed quando utendum sit: aut non sit narrati¬
one id est consilii. Neq enim si nota res est nec dubium quid ge¬
tum sit. narrari oportet. nec si adueisarius narrauit. nisi si tefellem̃
Ac si quando erit narrandum. ne illa quae suspicionem. et crimen
efficient. contraq nos erunt acriter ꝑsequamur. et quidquid potu¬

Expanded text:
in hac elaborandum est, quod et difficilius est non esse obscurum in re narin hac elaborandum est, quod et difficilius est non esse obscurum in re narranda quam aut in principio aut in argumentando aut in perorando; et maiore etiam periculo haec pars orationis obscura est quam ceterae, vel quia, si quo alio in loco est dictum quid obscurius, tantum id perit, quod ita dictum est, narratio obscura totam occaecat orationem; vel quod alia possis, semel si obscurius dixeris, dicere alio loco planius, narrationis unus est in causa locus. Erit autem perspicua narratio, si verbis usitatis, si ordine temporum servato, si non interrupte narrabitur. Sed quando utendum sit aut non sit narratione, id est consili; neque enim si nota res est nec dubium quid gestum sit, narrare oportet, nec si adversarius narravit, nisi si refellemus; ac si quando erit narrandum, nec illa, quae suspicionem et crimen efficient contraque nos erunt, acriter persequemur et, quicquid potu
Abbreviated transcription (Latin):
excessit ex ephoebis. ꝗ̃ longa est narratio. mores adolescentis
ip̃ius et ẜuilis percontatio. mors crisidis. uultus et forma. et la¬
mentatio sororis. reliqua puaue. iocundeq narrantur. Ꝙ si hãc
breuititem quaesiss. effertur. imus. ad sepulchirum uenimus in¬
ignem posita est. In his fere decem ueisiculis totum conficẽ potu¬
isset. quanꝗ̃ hoc ip̃m effertur. ius. concisum est. ita ut noni
breuitati seruitum sit sed magis uenustati. Ꝙ si nibuil fuisset nͥ
in ignem posita est: tamen res tota cognosci facile potuis.S ed
et fẽstiuitatem hẽt narratio distincta p̾sonis. et interpuncta smo¬
nibus. et est probabilius quod gestum ẽẽ dicas. cum quemadmo¬
dum actum sit exponas. et multo aptius ad intelligendum est si
sic constituitur aliquando ac non ista breuitate ꝑcurritur. Aꝑtam
enim narrationem tam eẽ oportet. ꝗͣ caeteras partes. Et hoc mag̃

Expanded text:
excessit ex ephebis quam longa est narratio! Mores adulescentis excessit ex ephebis quam longa est narratio! Mores adulescentis ipsius et servilis percontatio, mors Chrysidis, vultus et forma et lamentatio sororis, reliqua pervarie iucundeque narrantur. Quod si hanc brevitatem quaesisset: effertur, imus, ad sepulcrum venimus,imposita est, fere decem versiculis totum conficere potuisset; quamquam hoc ipsum "effertur, imus," concisum est ita, ut non brevitati servitum sit, sed magis venustati. Quod si nihil fuisset, nisi "in ignem imposita est," tamen res tota cognosci facile potuisset. Sed et festivitatem habet narratio distincta personis et interpuncta sermonibus, et est et probabilius, quod gestum esse dicas, cum quem ad modum actum sit exponas, et multo apertius ad intellegendum est, si †constituitur aliquando ac non ista brevitate percurritur. Apertam enim narrationem tam esse oportet quam cetera; sed hoc magis
Abbreviated transcription (Latin):
cipium consequenti orõni: ut non tanꝗͣ citharedi prooemium af¬
sictum aliqd̃ sed coherens cum omni corpore membrum ẽẽ uideat᷑
Nam non nulli cum istud meditanti ediderunt: sic ad reliqua trã¬
seunt: ut audientiam fieri sibi nolle uideantur. Atq eiusmodi il¬
la prolusio debet eẽ. non ut samnitium. qui uibrant hastas ante
pugnam. quib in pugnando nihil utunt᷑: sed ut ip̃is sententiis
quibus proluserit ues pugnare possit:
IArrare uero rem quidem breuiter iubent. si breuitas est¬
appellanda cum uerbum nullum redundat. Breuis est
L. crassi oratio si tum est breuitas. cum tantum est uerborum qͣn
tum neceẽ est. aliquando id opus. sed saepe obest uel maxime
in narrando. non solum ꝙ obscuritatem affert: sed etiam ꝙ eaz
uirtutem. quae narrationis ex maxima: ut iocunda et ad ꝑsua¬
dendum accõmodata sit tollit. uideant illam: nam is postqͣ

Expanded text:
cipium consequenti orationi, ut non tamquam citharoedi prooemium adcipium consequenti orationi, ut non tamquam citharoedi prooemium adfictum aliquid, sed cohaerens cum omni corpore membrum esse videatur. Nam non nulli, cum illud meditati ediderunt, sic ad reliqua transeunt, ut audientiam fieri sibi non velle videantur. Atque eius modi illa prolusio debet esse, non ut Samnitium, qui vibrant hastas ante pugnam, quibus in pugnando nihil utuntur, sed ut ipsis sententiis, quibus proluserint, vel pugnare possint. Narrare vero rem quod breviter iubent, si brevitas appellanda est, cum verbum nullum redundat, brevis est L. Crassi oratio; sin tum est brevitas, cum tantum verborum est quantum necesse est, aliquando id opus est; sed saepe obest vel maxime in narrando, non solum quod obscuritatem adfert, sed etiam quod eam virtutem, quae narrationis est maxima, ut iucunda et ad persuadendum accommodata sit, tollit. Videant illa nam is postquam
Abbreviated transcription (Latin):
agendo efficitur melius ꝗ̃ rogando. Est id quidem in totam ora¬
tionem confundendum. nec minime in extrema. sed tamen mul¬
ta principia ex eogne̾ gignantur. Nam et attentum monent grae¬
ci ut pͥncipio faciamus iudicem et docilem. quae sunt utilia: secd nõ
principu magis propria. ꝗ̃ reliquarum partium. faciliora etiam ini
principus ꝙ et actenti tum maxime sunt cum omnia expectant
et dociles magis initus ẽẽ possunt. Illustriora enim sunt quxe in
principuis. ꝗͣ quax in mediis causis dicuntur. aut arguendo. aut re¬
fellendo. Maxima aũt copi a principioꝵ ad iudicem. aut alliciẽ¬
dum. aut incitandum ex us locis trahitur. qui ad motus animoꝵ
conficiendos inerunt in causa: quos tam̃ totos explicare in pͥncipiꝰ
non oportebit: sed tantum impelli iudicem p̾mo leniter ut iam
inclinato. reliqua incumbat oratio. Connexum aũt ita fit prin¬

Expanded text:
agendo efficitur melius quam rogando. Est id quidem in totam oraagendo efficitur melius quam rogando. Est id quidem in totam orationem confundendum nec minime in extremam; sed tamen multa principia ex eo genere gignuntur. Nam et attentum monent Graeci ut principio faciamus iudicem et docilem; quae sunt utilia, sed non principi magis propria quam reliquarum partium; faciliora etiam in principiis, quod et attenti tum maxime sunt, cum omnia exspectant, et dociles magis in initiis esse possunt; inlustriora enim sunt, quae in principiis quam quae in mediis causis dicuntur aut arguendo aut refellendo. Maximam autem copiam principiorum ad iudicem aut adliciendum aut incitandum ex eis locis trahemus, qui ad motus animorum conficiendos inerunt in causa, quos tamen totos explicare in principio non oportebit, sed tantum impelli iudicem primo leviter, ut iam inclinato reliqua incumbat oratio. Conexum autem ita sit prin
Abbreviated transcription (Latin):
et mun̾itionem: aut qđdam ornam̃tum. et dignitatem. seclopo̾¬
tet ut aedibus ac templis uestibula et aditus. sic causis pͥncipi
pro portione reium p̃ponere. Itaq in suis. atq m frequentebit i¬
causis ab ip̃a re. est exordiri saepe cõmodius. D ed eumert u¬
tendum pͥncipio qđ plaerumnq erit: aut ex reo. aut ex aduersał¬
coraut e ites aut ex uis apud quos agitur sententias duci deceb̾.
E x reo reos appello. quoꝵ res est quae significent bonura e¬
uuum. quae liberalem. quxe calamitosum: qͦua uusen eordid ue¬
gnum: quae ualeant contra falsam cnminationemd ef .s. ndtaer¬
lauo uisdem ex locis fere contraria. Ex re si crudels si nefan¬
da. si praeter opinionem: si ĩmento. si misera. si ingrata. si indigna
si noua. si qua restitui sanariq non possit. Ex uͦs autem apud
quos agetur ut beniuolos. beneq existimantes efficiamus. quoᷤ

Expanded text:
et communitionem aut quoddam ornamentum et dignitatem; sed oporet communitionem aut quoddam ornamentum et dignitatem; sed oportet, ut aedibus ac templis vestibula et aditus, sic causis principia pro portione rerum praeponere; itaque in parvis atque infrequentibus causis ab ipsa re est exordiri saepe commodius; sed cum erit utendum principio, quod plerumque erit, aut ex reo aut ex adversario aut ex re aut ex eis, apud quos agetur, sententias duci licebit. Ex reo reos appello, quorum res est, quae significent bonum virum, quae liberalem, quae calamitosum, quae misericordia dignum, quae valeant contra falsam criminationem; ex adversario eisdem ex locis fere contraria; ex re, si crudelis, si nefanda, si praeter opinionem, si immerito, si misera, si ingrata, si indigna, si nova, si quae restitui sanarique non possit; ex eis autem, apud quos agetur, ut benevolos beneque existimantis efficiamus, quod