comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde si in cec̾is legib ꝯueniat. hanc eẽ huiꝰ modi legem
ut mea ñ oporteat. Postremo si bac quoq lege conueni
hans quid causam accipi minime oportere. s frima pars
his fere locis confirmabitur. scrptori neq ingeniũ. neq
oꝑam. neq ullam ficultatem defuisse. quominus aꝑte
poss ascrbere id qd cogitaret. Naͦt fuisse ei graue nec
difficile eam causam exciꝑe. quã adu̾sar ꝓferant. si qc
quam excipiendum putasset. Consuesse eos qui leges sen¬
bant erceptionib uti. Deinde oportet recitare. leges cũ
exceptionib scriptas. ⁊ marime uidere: si qua in ea ipsa
lege de qua agatur sit exceptio aliquo in capite. aut
aput eund̃ legis scriptorem. quomag̃ ꝓbetur eum fuis¬
se excepturum si quid excipiendum putass. ⁊ ostende̾
causã acciꝑe nichil aliud nͥ legeni tollere. iõ qd̾ cum semel
causa consideretur. nichil attineat eam ex lege considera¬

Expanded text:
deinde, si in ceteris legibus conveniat, hanc esse eiusmodi legem, deinde, si in ceteris legibus conveniat, hanc esse eiusmodi legem, ut in ea non oporteat; postremo, si in hac quoque lege oporteat, hanc quidem causam accipi minime oportere. Prima pars his fere locis confirmabitur: scriptori neque ingenium neque operam neque ullam faculta- tem defuisse, quo minus aperte posset perscribere id, quod cogitaret; non fuisse ei grave nec difficile eam causam excipere, quam adversarii proferant, si quic- quam excipiendum putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptionibus uti. deinde oportet recitare leges cum exceptionibus scriptas et maxime videre, ecquae in ea ipsa lege, qua de agatur, sit exceptio ali- quo in capite aut apud eundem legis scriptorem, quo magis probetur eum fuisse excepturum, si quid exci- piendum putaret; et ostendere causam accipere nihil aliud esse nisi legem tollere, ideo quod, cum semel causa consideretur, nihil attineat eam ex lege con- sidera
Abbreviated transcription (Latin):
bituros: si semel a scͥto recede ꝯ sueuerint. As si uoluntas
scͥptoris conseruanda sit: se ñ adu̾sarios a uoluntate eiꝰ ftare.
Nam multo ꝓprius accdere ad scuptoris uoluntatem eum
qui er ipsius eam lictis int̾pietetur quam illũ qui sencẽ¬
ciam sc̃ptoris ñ ex ipsius scripto spectet. qdille sue uoluntatĩ
quasi imaginem reli quent. s domesticis suspicionib ꝑseru¬
cetur. Sin causam afferiet is quia sententia stabit. primũ
ent otradicendum. qm absurdums n negare contra legem
te solitos ẽ accusatores indicib ꝑsuade̾ affiiem eẽ alicuiꝰ
culpe: eum qui accusaretur. causam ꝓferre. que eũ ad pec¬
canoum impulset nunc ipsam reum causam afferre qua-¬
re dereliquert. Deĩ hanc inducere particionem euiꝰ in sini¬
gulas partes multe ꝯuenient argum̃tationes. Primum. nul¬
la in lege ullam causam contra scͥpͥtum accipi quenire.

Expanded text:
bituros, si semel ab scripto recedere consueverint. quodsi voluntas bituros, si semel ab scripto recedere consueverint. quodsi voluntas scriptoris conservanda sit, se, non adver- sarios, a voluntate eius stare. nam multo propius accedere ad scriptoris voluntatem eum, qui ex ipsius eam litteris interpretetur, quam illum, qui sententiam scriptoris non ex ipsius scripto spectet, quod ille suae voluntatis quasi imaginem reliquerit, sed domesticis suspicionibus perscrutetur. Sin causam afferet is, qui a sententia stabit, pri- mum erit contra dicendum: quam absurdum non negare contra legem te solitos esse accusatores iudicibus persuadere, ad- finem esse alicuius culpae eum, qui accusaretur, cau- sam proferre, quae eum ad peccandum impulisset;— nunc ipsum reum causam afferre, quare deliquerit. deinde hanc inducere partitionem, cuius in singulas partes multae convenient argumentationes: primum, nulla in lege ullam causam contra scriptum accipi con- venire;
Abbreviated transcription (Latin):
acrit᷑ ad uidicem ipsum reu̾tendo. Quo in loco uidicide¬
monstrandum ẽ quid uiratus sit. quid sequi debeat.
Duab de causi uidicem dubitare oportere. si aut scͥp¬
tum sit obscure. aut neget aliquid adu̾sarius. Cum⁊
parere. ñ int̾pretari legem oportere. hoc loco confir¬
mato tum diluere ea que contradici poterunt oporte¬
bit. Contra aũ dicetur. si aut ꝓrsus aliud sensisse scpͥ¬
tor. ⁊ scripsisse aliuo demonstrabitur. ut in illa de testa¬
m̃to quam posuumus in concrou̾sia. aut causa assump
dicetur: is qui scripto utetur dicet. Pon oporte de euis uo¬
luntate nos argum̃tari. qui ne id facere possemus audia¬
um nobis reliquerit sue uoliuitatis. Multa inꝯ moda c̃õ¬
siqui si instituatur ut a scripto recedatur. Nam ieos qͥ
aliquid scnbant ñ existimaturos io qd scuipsernt ratum
fucurum. ⁊ cos qui uidicent certum qd seqntur nich ha¬

Expanded text:
acri- ter ad iudicem ipsum revertendo. quo in loco iudici deacri- ter ad iudicem ipsum revertendo. quo in loco iudici demonstrandum est, quid iuratus sit, quid sequi debeat: duabus de causis iudicem dubitare oportere, si aut scriptum sit obscure aut neget aliquid adversarius; cum parere, non interpretari legem oportere. Hoc loco confirmato tum diluere ea, quae contra dici poterunt, oportebit. contra autem dicetur, si aut pror- sus aliud sensisse scriptor et scripsisse aliud demon- strabitur, ut in illa de testamento, quam posuimus, controversia, aut causa assumptdicetur, is, qui scripto utetur, haec dicet: non oportere de eius voluntate nos argumentari, qui, ne id facere possemus, indicium nobis reliquerit suae voluntatis; multa in- commoda consequi, si instituatur, ut ab scripto rece- datur. nam et eos, qui aliquid scribant, non existi- maturos id, quod scripserint, ratum futurum, et eos, qui iudicent, certum, quod sequantur, nihil ha
Abbreviated transcription (Latin):
ea qđ uehem̃tissimũ ẽ: facti aut intentionis adu̾sanoꝵ
cum ipso scupto contentione. qͥd̃ scͥptum sit. qͥd factum.
quid uiratus uider. Quem multis locum modis uariare
oportebit. Tum ipsum secuni ad mirantem quidnã contra
dici possit. tum ad iuidicis officium reu̾tentem. ⁊ ab eo q̃¬
rentem quid p̃tẽa audire. aut eyspectare debeat. Tum
ipsũ adu̾sanum quasi intentantis loco ꝓducendum.
ħ ẽ int̾rogandum utium scͥptum neget eẽ eod mͦ. an
ab se contra factum eẽ. aut contra contendi neget.
tium negare ausus sit: se dicere desituturũ. Si neutrum
neget. ⁊ contia tũ dicat. nichil eẽ quo hominena impu¬
dentiorem quisꝗͣ se usurim arbitretur. In ħ ita commo¬
rari ꝯueniet. quasi nicħ eẽ prece̾a dicendum sit. ⁊ quasi¬
nicħ contradici possit. Sepe id qd̾ scͥptum ẽ recitando.
sepe cũ scͥpto factum adu̾sarii confligendo. atq int̾dũ

Expanded text:
ea, quod vehementissimum est, facti aut intentionis adver- sariorum ea, quod vehementissimum est, facti aut intentionis adver- sariorum cum ipso scripto contentione, quid scriptum sit, quid factum, quid iuratus iudex; quem locum mul- tis modis variare oportebit, tum ipsum secum admi- rantem, quidnam contra dici possit, tum ad iudicis officium revertentem et ab eo quaerentem, quid prae- terea audire aut exspectare debeat; tum ipsum ad- versarium quasi in testis loco producendo, hoc est interrogando, utrum scriptumne neget esse eo modo, an ab se contra factum esse aut contra contendi neget; utrum negare ausus sit, se dicere desiturum. si neu- trum neget et contra tamen dicat: nihil esse quo hominem inpudentiorem quisquam se visurum arbi- tretur. in hoc ita commorari conveniet, quasi nihil praeterea dicendum sit et quasi contra dici nihil possit, saepe id, quod scriptum est, recitando, saepe cum scrip- to factum adversarii confligendo atque interdum
Abbreviated transcription (Latin):
me sustinet᷑. Nam tum inducit᷑ comꝑatio ut uico quicũ
lex aꝑni portas noctu uetaret aꝑuit quodam in bello.
uaurilia q̃dã in oppidum recepit ne ab hostib oppiime¬
rentur. si fortes eeñt. qd ꝓpe miuos hostes caftra haberent.
T̃um relatio criminis ut in eo qui eum cõmuni lex oiũ
hominit̃ oecidẽ uetaret. tribunus militem suum quiũ
concessio ꝑ purgationem. ⁊ ꝑ imprudentiam. ut in uituli
umn molatione. ⁊ ꝑ uim ut in naui rostrata. iiꝑ rasi ł nte
in eniote fuminis magnitudine. Quare aut ita sente¬
cia inducctur ut unũ qd̾dam uoluisse scriptor demons¬
cretur. aut sic ut in euismodi re ⁊ temꝑe ħ uoliissedo¬
ceatur. Ergo is qui scͥptum defendit. his locis plerũꝙ
om̃ib maiori aũ parte semꝑ pott̾t itti. Ptimum serip¬
toris collauoatione. ⁊ loco cõmuni nich̃ eos qͥ uidicẽt
nisi id qd̾ scmptum sit spectare oportere. Et ħ eo mag̃ si legictis
scͥpͥtum ꝓferetur. id̾ aut lex ipsa. aut aliquid er lege. Post¬

Expanded text:
me sustinetur. nam tum inducitur comparatio, ut in eo, qui, cum lex ape- riri portas noctu vetaret, aperuit quodam in bello et auxilia quaedam in oppidum recepit, ne ab hostibus opprimerentur, si foris essent, quod prope muros hostes castra haberent; tum relatio criminis, ut in eo milite, qui, cum communis lex omnium hominem occi- dere vetaret, tribunum militum suum, qui vim concessio per purgatio- nem et per inprudentiam, ut in vituli immolatione, et per vim, ut in nave rostrata, et per casum, ut in Eurotae magnitudine. quare aut ita sententia induce- tur, ut unum quiddam voluisse scriptor demonstre- tur, aut sic, ut in eiusmodi re et tempore hoc voluisse doceatur. Ergo is, qui scriptum defendet, his locis plerumque omnibus, maiore autem parte semper poterit uti: pri- mum scriptoris conlaudatione et loco communi, nihnisi id, quod scriptum, spectare oportere; et hoc eo magis, si legitimum scriptum pro- feretur, id est aut lex ipsa aut aliquid ex lege; post
Abbreviated transcription (Latin):
cuniaq eiꝰ esto. ⁊ lex pat̾familias uti suꝑ familia pecuni¬
aq sua lega uu̾it: ita uis esto. Et lex si pat̾familias intes¬
tatus moritur: familia pecunia eiꝰ agnatoꝵ gencilium¬
q esto. Quidã uidicatus parentem occidisse. ⁊ statĩ qd̃ ef¬
fugiendi pocestas ñ fuit: lignee solee in pedes inducte st̃.
os aũ eiꝰ abuolutũ ẽ. folliculo. ⁊ p̃ligatũ. Heinde ẽ in caite¬
rem deductus. ut uͥ eẽt tantisꝑ dum culleus inquãe coniec¬
tus in ꝓfluentẽ defferetur: comꝑaretur. Inte̾a quidã eiꝰ fa¬
miliares in carcerem tabulas afferunt. ⁊ testes adducunt.
heredes quos ipse iubet scribunt. tabule obsignant᷑. de illo
pꝰ suppliciũ sumit᷑. Int̾ illos qui heredes in tabulis scͥti
st̃. ⁊ int̾ agnatos: de hereditate controu̾sia ẽ. hic certa lex
q̃ testam̃ti faciendi ⁊ ñ faciendi his qui eo loco sint adimat
potestatẽ nulla ꝓfertur ex cet̾ĩs legib ⁊ q̃ hunc ipsũ sup¬

Expanded text:
esto. et lex: paterfamilias uti super familia pecu- niaque sua legassit, ita ius esto. et lex: si pater- familias intestato moritur, familia pecuniaque eius agnatum gentiliumque esto. Quidam iudicatus est pa- rentem occidisse et statim, quod effugiendi potestas non fuit, ligneae soleae in pedes inditae sunt; os autem ob- volutum est folliculo et praeligatum; deinde est in car- cerem deductus, ut ibi esset tantisper, dum culleus, in quem coniectus in profluentem deferretur, compararetur. interea quidam eius familiares in carcerem tabulas af- ferunt et testes adducunt; heredes, quos ipse iubet, scribunt; tabulae obsignantur. de illo post suppli- cium sumitur. inter eos, qui heredes in tabulis scripti sunt, et inter agnatos de hereditate controversia est. Hic certa lex, quae testamenti faciendi iis, qui in eo loco sint, adimat potestatem, nulla profertur. ex ce- teris legibus et quae hunc ipsum sup
Abbreviated transcription (Latin):
mus quib in ꝯmodis simus ꝯꝑatione. si que nobis fu¬
tum sint. nisi causã obtinuerimus enumerabimus.
tiostendemꝰ. Si supplicabimꝰ ⁊ nos sub eoꝵ quorum
miscd̾iam ciptabimus potestatem subiciemꝰ. Si quid
nrĩs ꝓximis parentib. liberis. cetisq necessariis. casu

Expanded text:
mus› quibusque incommodis simus, conparatione: si, quae nobis fumus› quibusque incommodis simus, conparatione: si, quae nobis futura sint, nisi causam optinuerimus, enumerabimus et ostendemus: si supplicabimus et nos sub eorum, quorum misericordiam captabimus, potestatem subiciemus: si, quid nostris parentibus, li
Abbreviated transcription (Latin):
rio facinori nullam eẽ excusationẽ. Imprudentie uͦ¬
& iustam dep̃cationẽ aꝑatam. F sepcimus locus est
quo oftendimus tetiũ facinꝰ. crudele. nefariũ. timnni¬
cũ eẽ. Qd genus: in uina mulierũ. aut earũ rerũ ali¬
quid quarũ ierũ causa: bella suscipiunt᷑. & cũ hos¬
tib de uita dimicatur. Octauus locus ẽ quo osten¬
dimus ñ uulgare s singulare eẽ maleficiũ. spurcũ.
nefariũ. inusitatum. qd̾ maturus ⁊ atrocius undi¬
candum ẽ. Nonus locus ẽ qui constat ex peccatoꝵ
comꝑatione. quasi cum dicimus maius eẽ malefici¬
um stuprire ingenuam: quã ledere sacrũ. qd alterũ
ꝓpt̃ egestatẽ: alterũ ꝓpt̃ intemꝑantem suꝑbiã fiat.
Decimus lociis ẽ ꝑ quẽ omĩa que in gerendo negocio
acta sunt queq rem consequi solent exponemꝰ. acrit̃¬
⁊ criminose. ⁊ diligent̃. ut agi res ⁊ geri negociũ ui¬
tacionẽ dicemus. Si ostendemꝰ in quib ꝯmodis fui¬

Expanded text:
em, inprudentiae et iustam deprecationem paratam. Septimus locus est, quo ostendimus taetrum facinus, crudele, nefarium, tyrannicum esse: quod genus iniuria mulierum, aut earum rerum aliquid, quarum rerum causa bella suscipiuntur et cum hostibus de vita dimicatur. Octavus locus est, quo ostendimus non vulgare sed singulare esse maleficium, spurcum, nefarium, inusitatum: quo maturius et atrocius vindicandum est. Nonus locus ‹est qui› constat ex peccatorum conparatione, quasi cum dicemus maius esse maleficium stuprare ingenuum quam sacrum legere quod alterum propter egestatem, alterum propter intemperantem superbiam fiat. Decimus locus est, per quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque rem consequi solent, exputamus acriter et criminose et diligenter, ut agi res et geri negotium vitationem dicemus: si ostendemus, ‹in quibus commodis fueri
Abbreviated transcription (Latin):
cenꝰ studiose coli conuentre. si qd uis in parentes. dõs.
patͥam. natura comꝑauit: io religiose colendũ demons¬
trabimus. Si ospicia. clientelas. cognationes. affinitates.
caste colenoas eẽ dicenus. Si nec p̃cio. nec grã. nec
pen culo. ncc simultate: a uia recta ostendemꝰ deduei
oportere. Si dicemus in omĩb equabile ius statui o¬
portere. his atq huiꝰmodi partib iusticie si quã rem
in concione aut in consilio faciendam eẽ censebimꝰ:
iustam eẽ ostendemꝰ ⁊ celsas sequi contrariis in iustam.
Ita fiet. ut hisd locis et ad suadendũ ⁊ ad dissuadendũ

Expanded text:
tudiose dicemus coli convenire; si, quod ius in parentis, deos, tudiose dicemus coli convenire; si, quod ius in parentis, deos, patriam natura conparavit, id religiose colendum demonstrabimus; si hospitia, clientelas, cognationes, adfinitates caste colenda esse dicemus; si nec pretio nec gratia nec periculo nec simultate a via recta ostendemus deduci oportere; si dicemus in omnibus aequabile ius statui convenire. His atque huiusmodi partibus iustitiae si quam rem in contione aut in consilio faciendam censebimus, iustam esse ostendemus, contrariis iniustam. Ita fiet, ut isdem locis et ad suadendum et ad dissuadendum
Abbreviated transcription (Latin):
contemptio humilium. ⁊ laboris cum utilitatis rõe ꝑ¬
pessio. ¶ Modestia ẽ in animo continens mod̾atio cupi¬
ditatũ. Prudentie partib utemur in dicendo. si com-¬
moda cũ in commodis conferemꝰ. cũ altmn sequi alte¬
rũ uitare cohortabimur. aut si imnre cohortabim᷑ aliqͥd
cuiꝰ rei aliquã disciplinabilem scientiam potimꝰ hr̃e.
⁊ quomꝰ. ⁊ qua quidq rõe fieri possit ostendemꝰ. auc si
suatlebimꝰ quippiam cuiꝰ rei geste autt p̃sentẽ. aut au¬
ditam memoriam pot̾imus hr̃e. Qua in re facile io
qd̾ uelimꝰ et emplo allato ꝑsuadere possumus. iusti¬
cie partib utemͣ. si aut innocentum. aut supplicum
misereri dicemus oportere. si ostendemus bene meren¬
tib grãm conferri conuenire. si demonstrabimus ma
le meritos ulcisci o portere. si fidem magnoꝑe censebi¬
mus conseruandam. si leges ⁊ mores ciuitatis egregie
dicemꝰ oportere seruari. si societates atq amicitias di¬

Expanded text:
contemptio et laboris cum utilitatis ratione perpessio. Modestia est in animo continens moderatio cupiditatem. CAPUT 4 Prudentiae partibus utemur in dicendo, si commoda cum incommodis conferemus, cum alterum sequi, vitare alterum cohortemur; aut si qua in re cohortabimur aliquid, cuius rei aliquam de, quo modo aut qua quidque ratione fieri oporteat; aut si suadebimus quippiam, cuius rei gestae aut praesentem aut auditam memoriam poterimus habere: qua in re facile id, quod velimus, exemplo allato persuadere possumus. Iustitiae partibus utemur, si aut innocentium aut supplicium misereri dicemus oportere; si ostendemus bene merentibus gratiam referre convenire; si demonstrabimus ulcisci male meritos oportere; si fidem magnopere censebimus conservandam; si leges et mores civitatis egregie dicemus oportere servari; si societates atque amicitias s
Abbreviated transcription (Latin):
tos fortes idõ contempne oportere. nec idoneas digni¬
tate sua uidicare. Item ab nulla re honesta: ꝑiculi
aut laboris magnitudine deduci oportere. antiquio¬
rẽ mortẽ turpitudine hr̃i. nullo dolore cogi ut ab
officio recedatur. nulluis ꝓ rei u̾itate metuere inimi¬
ticias. qd libet ꝓ patria. parentib hospitib. amicis.⁊
his reb quas iusticia colere cogit ⁊ adire ꝑiculũ. & qͦm

Expanded text:
os fortes propterea contemnere oportere nec idoneas dignitate sua iudicare. Item ab nulla re honesta periculi aut laboris magnitudine deduci oportere; antiquiorem mortem turpitudine haberei; nullo dolore cogi, ut ab officio recedatur; nullius pro rei veritate metuere inimicitias; quodlibet pro patria, parentibus, hospitibus, amicis, iis rebus, quas iustitia colere cogit, adire periculum et q
Abbreviated transcription (Latin):
mus ille res de quib criminantur ad quos ꝑtineant.
positos. an ad inferiores qui his om̃ib reb añcellunt᷑.
Tercius locus ẽ quo ꝑcuntam᷑ quid sit euenturum.
si om̃ib id concedatur. ⁊ ea re neglecta. ostendemꝰ quid
ꝑiculoꝵ atq in cõmodoꝵ consequat᷑.  Auarcus ẽ lo
cus quo demonstratur si huic sit remissum: mul¬
tos acriores ad maleficiũ futuros. quos adhuc ex pec¬
tatio udicii remoratur. Quintus locus ẽ ꝑ quem
ostendimꝰ si semel alit̾ uidicatũ sit: nullã rem fore
que in cõmodo mederi aut erratũ iudiciũ corngere
possit. sluo in loco ñ inꝯmodũ erit uti ceterarũ rerũ
comꝑatione. ut ostendamus alias res posse aut uetustate
sedan: aut consilio corrigi. huiꝰ rei aut leniende. aut
corrigende nullã rẽ adium̃to futãm. SSextus ẽ locus

Expanded text:
mus, illae res, de quibus criminamur, ad quos pertineant: positos; an ad inferiores, qui his omnibus rebus antecelluntur. Tertius locus est, quo percontamur, quid sit eventurum, si omnibus idem concedatur; et ea re neglecta ostendemus quid periculorum atque incommodorum consequatur. Quartus locus est, quo demonstratur, si huic sit permissum, multos alacriores ad maleficium futuros, quod adhoc expectatio iudicii remoratur. Quintus locus est, quom ostendimus, si semel aliter iudicatum sit, nullam rem fore, quae incommodo mederi aut erratum iudicum corrigere possit. Quo in loco non incommodum erit uti ceterarum rerum conparatione, ut ostendamus alias res posse aut vetustate sedari aut consilio corrigi, huius rei aut leniendae aut corrigendae nullam rem adiumento futuram. CAPUT 49 S
Abbreviated transcription (Latin):
honestam. Tuta ẽ que conficit instantis atq conse¬
qñtis ꝑicu̾li uitacionẽ qualibet rõe. hec distribuitur
in uim atq dolum. Quoꝵ aut alt̾m seꝑatim: aut u¬
trumq sumemꝰ conuincte. uis secernitur ꝑ exercitꝰ.
classes. arma. torm̃ta. reuocationes hominũ. ⁊ alias
huiꝰmõi res. ¶Dolus consumitur in pecuniã. pollici¬
tationes. dissumulationes. maturationes. m̃tiones. et
cetas res de quib magis idoneo tempore Ioquens:
si qñ de re militari aut de administratione rei .p.
scrbere uelimus. honesta res diuiditur in reccũ
⁊ laudabile. Rectũ ẽ qd cũ urtute ⁊ officio fit.
Io diuidit᷑ in prudentiam. iusticiã. forcitudinẽ.
modestiam. s Prudentia ẽ calliditas que rõẽ quadã pot̃¬

Expanded text:
honestam. Tuta est, quae conficit instantis aut consehonestam. Tuta est, quae conficit instantis aut consequentis periculi vitationem qualibet ratione. Haec tribuitur in vim et dolum, quorum ‹aut› alterum separatim aut utrumque sumemus coniuncte. Vis decernitur per exercitus, classes, arma, tormenta, evocationes hominum et alias huiusmodi res. Dolus consumitur in pecunia, pollicitatione, dissimulatione, maturatione, mentitione et ceteris rebus de quibus magis idoneo tempore loquemur, si quando de re militari aut de administratione re ‹publica› scribere velimus. Honesta res dividitur in rectum et laudabile. Rectum est, quod cum virtute et officio fit. Id dividitur in prudentiam, iustitiam, fortitudinem, modestiam. Prudentia est calliditas, quae r
Abbreviated transcription (Latin):
Ut si hannibal consulat cũ ex italia carthaginẽ ar¬
cessitur : an initalia ꝑmaneat. an domũ redeat. an
in egy ptũ ꝓfectus occupet alexandriã. ¶ Itẽ delib̾ati¬
ones. partim ipse ꝓpt̃ se consultande sunt. ut si cdelib̾et
senatus. captiuos ab hostib redimat annon: partim
ꝓpt̃ aliquã ertraneam causam ueniunt in delib̾atio¬
nẽ ⁊ consultationẽ. ut si deliberet senatis bello itali¬
co soluat ne legib scipionẽ. ut eum liceat añ tempꝰ
consulem fieri. partim ⁊ ꝓpt̃ se sunt delib̾ande. ⁊ mag̃
ꝓpt̃ ertraneam causam ueniunt in consultationẽ. Ut
si deliberet senatus bello italico sociis cuutatẽ det
annon. In quib causis natura faciet delib̾ationem.
omĩs rõ ad ipsam rem accõmodabitur. Inquib ex¬
tinea cã fi̾ciet delib̾ationẽ: in his ea ipsa causa ent
ut om̃is ad eam tocius oroĩs rõ conferatur. Utilitas
in duas partes in eiuili consultatione diuidit᷑. tutã

Expanded text:
 ex Italia Kartaginem arcessatur, an in Italia remaneat, an domum redeat, an in Aegyptum profectus occupet Alexandriam. Item deliberationes partim ipsae propter se consultandae sunt, ut si deliberet senatus, captivos ab hostibus redimat, an non; partim propter aliquam extraneam causam veniunt in deliberationem et consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, solvatne legibus Scipionem, ut eum liceat ante tempus consulem fieri; partim et propter se sunt deliberandae et magis propter extraneam causam veniunt in consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, sociis civitatem det, an non. In quibus causis rei natura faciet deliberationem, omnis oratio ad ipsam rem adcommodabitur; in quibus extranea causa conficiet deliberationem, in his ea ipsa causa erit ut omnis eorum ad eam totius orationis ratio conferatur. Utilitas in duas partes in civili consultatione dividitur: tutam,
Abbreviated transcription (Latin):
natio ẽ que reddit aꝑtã ⁊ dilucidã orõẽm. Ea comꝑatꝰ
duab reb u̾sitatis u̾bis ⁊ ꝓpriis. U sitata sunt ea que
u̾santur in sermone ⁊ eonsuȩtudine cotidiana. ꝓpna
que eius rei uba sunt. aut ee possunt  qua de loquem᷑

Expanded text:
natio est, quae reddit apertam et dilucidam orationem. Ea conparatur natio est, quae reddit apertam et dilucidam orationem. Ea conparatur duabus rebus, usitatis verbis et propriis. Usitata sunt ea, quae versantur in sermone consuetudine cotidiana; propria, quae eius rei verba sunt aut esse possunt, qua de loquem
Abbreviated transcription (Latin):
obliquã reddunt oroẽm. S figurã indicendo ꝯmuta¬
ri oportet. ut grauẽ mediocris mediocrẽ ercipiat atte¬
nuata. deinde identid̃ cõmutentur ut facile satietaᷤᷤ
beat dictũ ẽ: uideamꝰ nunc quas res debeat hr̃e elocu¬
tio ꝯmoda ⁊ ꝑfecta. Que marime ad ͨ modũ oratoris
accõmodata ẽ. tres res in se debet hr̃e. elegantiã. compo¬
sitionẽ. dignitatẽ. Elegantia ẽ q̃ facit ut unũqdq
pure ⁊ aꝑte dici iudeatur. hec distribuitur in lati¬
nitatẽ ⁊ explanationẽ. Latinitas ẽ q̃ sermonẽ purũ
conseruat ab omĩ uicid remotũ. Uicia in sermone qͦ¬
minus is latinusit: duo possunt ẽẽ. Soloecismus ⁊
barbarismus. Soloecismus ẽ cũ in u̾bis plurib con¬
seqñs u̾bũ suꝑiori ñ accõmodatur. Barbarismus est
cũ u̾bum aliqd̃ uiciose effertur. hec qua rõe uitare
possimus: in arte gramatica dilucide discemꝰ. Ex pla-¬

Expanded text:
obliquam reddunt orationem. Sed figuram in dicendo commutaobliquam reddunt orationem. Sed figuram in dicendo commutare oportet, ut gravem mediocris, mediocrem excipiat attenuata, deinde identidem commutentur, ut facile satietas vbeat, dictum est, videamus nunc, quas res debeat habere elocutio commoda et perfecta. Quae maxime admodum oratori adcommodata est, tres res in se debet habere: elegantiam, conpositionem, dignitatem. Elegantia est, pure et aperte dici uideatur. Hec diuiditur in Latinitatem et explanationem. Latinitas est que sermonem purum conseruat ab omni uicio remotum. Vicia in sermone qminus is Latinus sit, duo possunt esse: soloecismus et barbarismus. Soloecismus est, cum in verbis pluribus consequens verbum superius non adcommodatur. Barbarismus est, cum verbis aliquid vitiose efferatur. Haec qua ratione vitare possumus, in arte grammatica dilucide dicemus. Expla
Abbreviated transcription (Latin):
eeñt : ꝙ̃ atq ꝙ̃ quid possint facere. Si quid̃ sua spon¬
te facerent ⁊ ñ haberent. hinc aduitores multos malo ᷤ
homines ⁊ audaces. Solent enĩ diu coguare om̃s qui
magna negocia uolunt agere. Naͦm pot̃ huiꝰmodi ser¬
mo tenere attentũ auditorẽ. Diffluit enĩ totus. neq
quicquã comp̃hendens: ꝑfectis u̾bis amplectit᷑. Qui uo¬
ñ possunt in illa focetissima u̾boꝵ attenuatione ꝯmo¬
uis pulsauit me. Postea dicit hic illi. considerabo. Post
ille conuiciũ fecit ⁊ mag̃ magisq p̃sentib multis cla¬
mauit. friuolus hic quid̃ ẽ iam ⁊ illiberailis sermo. Ñ
enĩ ẽ adeptiis id qd̾ ht̃ attenuata figura. pͥuris ⁊ electis
u̾bis compositam orõem. Omne genus oroĩs ⁊ gra-¬
ue ⁊ medioere ⁊ atcenuatũ dignitate efficiunt᷑ erorna¬
tiones de quib post loquemur. Que si raro disponen¬
tur. distinctã sicuti colorib sicrebre collocabu ntur

Expanded text:
essent etiam atque etiam, quid possint facere, si quidem sua sponessent etiam atque etiam, quid possint facere, si quidem sua sponte facerent et non haberent hinc adiutores multos, malos homines et audaces. Solent enim diu cogitare omnes, qui magna negotia volunt agere.» Non potest huiusmodi sermo tenere adtentum auditorem; diffluit enim totus neque quicquam conprehendens perfectis verbis amplectitur. Qui non possunt in illa facetissima verborum attenuatione commovus me pulsavit.» Postea dicit hic illi: «Considerabo.» Post ille convicium fecit et magis magisque praesente multis clamavit.» Frivolus hic quidem iam et inliberalis est sermo: non enim est adeptus id, quod habet attenuata figura, puris et electis verbis conpositam orationem. Omne genus orationis, et grave et mediocre et adtenuatum, dignitate adficiunt exornationes, de quibus post loquemur; quae si rarae disponentur, distinctam, sicuti coloribus, si crebrae conlocabuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽ ꝓpinqua ẽ. que fugienda ẽ. que reete uidebitur¬
appellari: si sufflata nominabitur. Nam ita ut corꝑis
nouis aut priscis u̾bis aut dunt̃ aliunde transla-¬
tis aut grauiorib quã res postulat aliquid dicitur
hoc mͦ. Nam qui ꝑduellionib uenditat patriam.
ñ satis supplicii dederit: si p̃ceps in neptunias depul¬
tus erit lacunas. Penitet gͥ istũ qui montes belli fa¬
bricatus ẽ: campos sustulit pacis. In hoc genus ple¬
riq cum declinauissent ⁊ ab eo quo ꝓfecti sunt ab¬
errauerunt. spetie grauitatis falluntur. nec ꝑspice̾
possunt orationis tumorem. Qui in medioere genuᷤ
oroĩs ꝓfecti sunt. si ꝑuenire eo ñ potuerint: errantes
lutũ. qd ẽ sine u̾bis ⁊ arciculis ut hoc mͦ appellemꝰ
fluctuans. eo qd fluctuat huc ⁊ illuc. nec pot̾ con¬
firmate neq uirilit̃ sese expedire. id÷ eius mõi. Socii
nr̃i cum belli gerare tiobiscũ uellent. ꝓfecto rõcinati

Expanded text:
da est, propinqua est ea, quae fugienda; quae recte videbiturappellari, si sufflata nominabitur. Nam ita ut corporis novis aut priscis verbis aut duriter aliunde translatis aut gravioribus, quam res postulat, aliquid dicitur, hoc modo: «Nam qui perduellionibus venditat patriam, non satis subplicii dederit, si praeceps in Neptunias depultus erit lacunas. Poenite igitur istum, qui montis belli fabricatus est, campos sustulit pacis.» In hoc genus plerique cum declinantur et ab eo, quo profecti sunt, aberrarunt, specie gravitatis falluntur nec perspicere possunt orationis tumorem. CAPUT 16 Qui in mediocre genus orationis profecti sunt, si pervenire eo non potuerunt, errantes lutum, quod est sine nervis et articulis; ut hoc modo appellem «fluctuans» eo, quod› fluctuat huc et illuc nec potest confirmate neque viriliter sese expedire. Id est eiusmodi: «Socii nostri cum belligerare nobiscum vellent, profecto ratiocinati
Abbreviated transcription (Latin):
re uoce ista que facile cuiꝰ uis rubores eicere poss. Ita
petulans es atq acer ut ne ad solariũ quidẽ ut mͥ uide¬
tur. s pones scenã ⁊ in eiuso̾ moĩ locis exercitatus sis.
Conturbatus ẽ ad olescens necmirũ cuiꝙ̃ nune peda¬
gi lites ad auriculas uersarentur imꝑito huiꝰ mõi cõ¬
uicioꝵ bi enĩ iste uidiss scurram exhausto rubore
qui se putaret nichil hr̃e qd de eristimatione ꝑderet.
ut omĩa sine fame detrim̃to face̾ poss Q genera figu¬

Expanded text:
re voce ista, quae perfacile cuivis rubores eicere potest: ita petulans est atque acerba, ne ad solarium quidem, ut mihi videtur, sed pone scaenam et in eiusmodi locis exercitata. Conturbatus est adolescens: nec mirum, cui etiam nunc pedagogi lites ad oriculas versarentur inperito huiusmodi conviciorum. Ubi enim iste vidisset scurram exhausto rubore, qui se putaret nihil habere, quod de existimatione perderet, ‹ut› omnia sine famae detrimento facere posset?»
Abbreviated transcription (Latin):
b cõmoniti dicere possimꝰ: id qd̃ locis mandauerimꝰ. Qua
ie placet ⁊ exordine locos comꝑare. ⁊ locos quos sumpsȩ¬
rimus egregie cõmeditar oportebit ut ꝑpetuo nobis he¬
rere possint. Nam imagines sicut littere ᷤ delentur. ubi
nichil utimur. loci tanquã cera remanere debent.
Et ne forte innumero locoꝵ falli possimꝰ: quintũ quẽq pla-¬
cet notari. Qdͥ genus si in quinto loco manum auream
collocemꝰ. si in decimo aliquẽ notum cui p̃nom̃ sit deci
mo. deiñ facile eritsimiles notas quinto quoq loco
collocare. Itẽ ꝯmodius in derelicta quã in celebii regi¬
one locos comꝑare ꝓpterea qd̃ freqñtio ⁊ ob ambulatio
hominũ conturbat. ⁊ infirmat notas imaginũ. solitudo
conseruat integras simusacioꝵ figuras. ꝓptẽa dissimili

Expanded text:
 commoniti dicere possimus id, quod locis mandaverimus: CAPUT 31 quare placet et ex ordine locos conparare. Locos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possint: nam imagines, sicuti litterae delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere debent. Et, ne forte in numero locorum falli possimus, quintum quemque placet notari: qcollocemus,  si  in decimo aliquem notum cui prenomen sit Decimus; nam facile erit deinceps similes notas quinto quoque loco collocare. Quarto, commodius in derelictum quam in celeberrimam regionem locos comparare, propterea quod frequens obambulatio hominum perturbat et infirmat ymaginum notas, solitudo conseruat integras simulacrorum figuras. Quinto, dissimili
Abbreviated transcription (Latin):
Quaꝓpt̃ ⁊ naturalis memoria p̃ceptione confirmanda
ẽ. ut sit egregia. ⁊ hec que doctrina datur indiget in¬
genii. Nec hoc mag̃ aut minus in hac re quã in cete¬
us artib fit. ut ingenio doctrina. p̃ceptione natura
nitescat. Quare ⁊ illis qui natura memores sunt uti¬
lis erit hec institutio. qd tutẽ paulo post potis intellige̾.
Et si illi freti ingenio nr̃ non indigent: tñ iusta cau-¬
sa daret᷑. quare his qui minus ingenii hñt adiu¬
m̃to uelimꝰ eẽ. Nunc de artificiosa memoria loquemͣ.
Constat gͥ arcificiosa memoria locis ⁊ imaginib. Iocos
appellamus eos qui breuit̃. ꝑ fecte. insigniter. aut nat᷑a.
aut manu sunt absoluti. ut eos facile naturali memo¬
ria ꝯp̃hendere ⁊ amplecti queamus. ut edes. int̾ colump¬
niũ. angulũ. Ornicem. ⁊ alia que his similia sunt. Ima¬
gines st̃ forme quedã ⁊ note ⁊ simulꝯcra eiuis rei quam

Expanded text:
quapropter ‹et› naturalis memoria praeceptione confirmanda quapropter ‹et› naturalis memoria praeceptione confirmanda est, ut sit egregia, et haec, quae doctrina datur, indiget ingenii. Nec hoc magis aut minus in hac re, quam in ceteris artibus fit, ut ingenio doctrina, praeceptione natura nitescat. Quare et illis, qui natura memores sunt, utilis haec erit institutio, quod tute paulo post poteris intellegere: et si illei, freti ingenio, nostri non indigerent, tamen iusta causa daretur, quare iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nunc de artificiosa memoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis et imaginibus. Locos appellamus eos, qui breviter, perfecte, insignite aut natura aut manu sunt absoluti, ut eos facile naturali memoria conprehendere et amplecti queamus: ‹ut› aedes, intercolumnium, angulum, fornicem et alia, quae his similia sunt. Imagines sunt formae quaedam et notae et simulacra eius rei, quam
Abbreviated transcription (Latin):
bonã id ꝑficere ut res ex animo agi iudeatur. Nuẽ ad
custodem memoriam transeamus: De memoria¬
EMoRia utrum habeat quiodam arcificii.
fin omĩs ab natura ꝓficiscatur aliuo dicen¬
di tempus mag̃ idoneũ dabitur. Nc̃ ꝓ inde
atq conftet in hac re multũ ualeie aitẽ ⁊ p̃ceptionẽ: ita
de ea re loquem᷑. Placec enĩ nobis eẽ artificiũ memorie
quare placeat: alias ostendemus. in p̃sentia cuiꝰ mõi
sit ea aꝑiamus. Sunt gͥ due memorie una naturaliꝰ:
altera artificiosa. Natumlis ẽ ea que nris animis in¬
sita ẽ. ⁊ simul cũ cogitatione nata. Artificiosa ẽ ea
quã confirmat induccio quedam. ⁊ rõ p̃ceptionis. Et quia
in cet̾is reb ingenii bonitas imitatur sepe doctimam:
ars porro nature ꝯmoda confirmat ⁊ auget: ita fit in
ta ẽ egregia. similis sit huic aitificiose. Porto hec arcifici¬
osa nature cõmoda retinet ⁊ amplificat iõe doctrine.

Expanded text:
bonam id perficere, ut res ex animo agi videatur. CAPUT 28bonam id perficere, ut res ex animo agi videatur. CAPUT 28custodem, memoriam, transeamus. MEMORIA utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum dabitur. Nunc proinde atque constet in hac re multum valere artem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae; quare placeat, alias ostendemus; in praesentia, cuiusmodi sit ea, aperiemus. Sunt igitur duae memoriae: una naturalis, altera artificiosa. Naturalis est ea, quae nostris animis insita est et simul cum cogitatione nata; artificiosa est ea, quam confirmat inductio quaedam et ratio praeceptionis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae commoda confirmat et auget, item fit in ta est egregia, similis sit huic artificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda retineat et amplificet ratione doctrinae;
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ binchio celeri. mobili uultu. acri aspectu utem̃.
Sin contentio fiet ꝑ distribitionẽ: porrectione celeri
brachii. ut ambulatione pedis dertri. rara sub plausione
acn ⁊ defiro aspectu uti oportet. Sin utemur amplifi¬
catione ꝑ cohortationẽ paulo tardiore ⁊ consideratiore ges¬
tu conueniet uti simili ꝯ cetis reb atq in contentionẽ
ꝑ continuationẽ. Sin utemur amplificatione ꝑ conq̃s¬
tionẽ. femineo plangore ⁊ capitis ictu ñ nunquã sedato
ꝙ constanti gestu. mesto ⁊ conturbato uultu uti opor-¬
cebit. Non sũ nescius quantũ susceꝑim negocii qui
motus corꝑis exprimere u̾bis. ⁊ imitari scriptura co-¬
natus sim uoces. Uerũ nec hoc confisus sum posse fieri
ut de his reb satis cõmmode seribi poss. nec si io fieri
non poss hoc qd feci fore inutile putabam. ꝓpterea qđ
hic admonere uoluimus quid oporteret. reliqua trade¬
mus erereitationi. hoc tñ scire oportet ꝓnuntiationẽ

Expanded text:
nem, brachio celeri, mobili vultu, acri aspectu utemur. Sin contentio fiet per distributionem, porrectione perceleri brachii, inambulatione, pedis dexteri rara subplusione, acri et defixo aspectu uti oportet. Sin utemur amplificatione per cohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, similibus ceteris rebus atque in contentione per continuationem. Sin utemur amplificatione per conquestionem, feminis plangore et capitis ictu, nonnumquam sedato et constanti gestu, maesto et conturbato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi posset, nec, si id fieri non posset, hoc, quod feci, fore inutile putabam, propterea quod hic admonere voluimus, quid oporteret: reliqua trademus exercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronuntiationem
Abbreviated transcription (Latin):
Ut io qd indignũ ẽ ꝑiñ illi uideat᷑ indignũ. Ac si
ostendimus ab eo factum a quo minime oportuerituut
locꝰ e. ꝑquẽ indignamur qd̃ nobis in ꝓrimis accidit.
Neq alicui umquã usu uenit. s Tereiꝰ decimus ẽ. lo c
sicum inuiria. contumelia uincta demonstiat᷑ ꝑ qͥ
locũ in suꝑbiam. ⁊ arrogantiam. odiũ concitat᷑. Nĩ¬
cus decimus locus ẽ ꝑ quẽ petimus ab hiis qui au¬
aiunt: ut ad suas res nĩas in uiuas referant. a ruo
liberos ꝑtinebit: de liberis suis cogicent. Si adinu¬
lieres de urorib. Si ad senes de patrib qui mas en¬
tib s uintus decimus locus ẽ ꝑ qũẽ dicunus in¬
micis ꝙͣ i hostib. ea que nobis acciderant cenodis a

Expanded text:
ut id, quod indignum est, proinde illi videatur indignum, ac si ut id, quod indignum est, proinde illi videatur indignum, ac si per quem ostendimus ab eo factum, a quo minime oportuerit, et locus est, per quem indignamur, quod nobis hoc primis acciderit neque alicui umquam usu venerit. tertius decimus locus est, si cum iniuria contumelia iuncta demonstratur, per quem locum in superbiam et arrogantiam odium concitatur. quartus decimus locus est, per quem petimus ab iis, qui audiunt, ut ad suas res nostras iniurias referant; si ad pueros pertinebit, de liberis suis cogitent; si ad mulieres, de uxoribus; si ad senes, de patribus aut parentibus. quintus decimus locus est, per quem dicimus inimicis quoque et hostibus ea, quae nobis ac
Abbreviated transcription (Latin):
supplices. crudelit̃ facta dicentur. ⁊ deinceps siqua ꝓ ferã¬
tur. In maiores natu. In hospites. In uicinos. In amico ᷤ.
In eos quib cũ uitã egeris. in eos aput quos educatus
sis. In eos aquib eniditus. In mortuos. In miseros. ⁊ mi¬
sencordia dignos. In homines claros. Hobiles. ⁊ honore
usos. In eos qui neq ledere alios nec se defendere po¬
tuerunt. Ut in pueros. Senes. Mulieres. a quib ex oĩb
acrit̾ excitata indignatio: sũmũ in eũ qui uiolauent
hoꝵ aliquẽ: odiũ cominouere pocit.s Nonus locus
questio ẽ comꝑatur. ⁊i tta ꝑ contentionem qnͣto atroci
et indignius sit illuo de quo agitur: ostenditur. De¬
cimus locis ẽ ꝑquẽ omĩa que in negocio gerendo ac¬
ta sunt: queq pꝰ negocium consecuta: eũ uniuscuĩq
indignatione ⁊ crimintitione colligimus. arem u̾bis
quã marime añ occulos eiꝰ aput quȩ dr̃ ponimus.

Expanded text:
supplices crudeliter facta dicentur, et deinceps si qua proferansupplices crudeliter facta dicentur, et deinceps si qua proferantur in maiores natu, in hospites, in vicinos, in amicos, in eos, quibuscum vitam egeris, in eos, apud quos educatus sis, in eos, ab quibus eruditus, in mortuos, in miseros et misericordia dignos, in ho- mines claros, nobiles et honore usos, in eos, qui neque laedere alium nec se defendere potuerunt, ut in pueros, senes, mulieres; quibus ex omnibus acriter excitata in- dignatio summum in eum, qui violarit horum aliquid, odium commovere poterit. nonus locus quaestio est, conparatur, et ita per contentionem, quanto atrocius et indignius sit illud, de quo agitur, ostenditur. decimus locus est, per quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque post negotium consecuta sunt, cum unius cuiusque indignatione et criminatione colligimus et rem verbis quam maxime ante oculos eius, apud quem dicitur, ponimus,
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ostendunus ceteras res ꝑperam constituitas intellecta
iu̾tate commutatas. corrigi posse. hanc eẽ rem que si
sit semel uidicata: neq alio commutari uidicio. neq
ulla potestate corrigi posse. Sextus ẽ locus ꝑ quem
consulto. ⁊ de industria factum eẽ demonstratur. et il¬
lud adiungitur. Uoluntario maleficio ueniam dari ñ
oportere. Imprudentie concedi ñ nũquã conuenire. Sep¬
timꝰ locus ẽ. ꝑ quẽ indignam᷑. qd tetiũ. crudele. nefan¬
um. tirannicum. factũ eẽ dicamꝰ. ꝑ ium. ꝑ manũ opulẽ¬
tam. Que res alegib ⁊ ab equali uire remnotissima sit.
Octauus locus ẽ ꝑ quẽ demonstramus ñ uulgare neq
factitatũ eẽ neq ab audacissimis quid̾ hominib id ma¬
leficiũ de quo agitur. atq a feris id̾ quoq hominib ⁊ har
barbaris gentib. ⁊ immanib bestiis eẽ remotum. Hec
erunt que in parentes. liberos. conuiges. consangiuneo.

Expanded text:
quem ostendimus ceteras res perperam constitutas intellecta quem ostendimus ceteras res perperam constitutas intellecta veritate commutatas corrigi posse; hanc esse rem, quae si sit semel iudicata, ne- que alio commutari iudicio neque ulla potestate cor- rigi possit. sextus locus est, per quem consulto et de industria factum demonstratur et illud adiungitur, vo- luntario maleficio veniam dari non oportere, inpru- dentiae concedi nonnumquam convenire. septimus lo- cus est, per quem indignamur, quod taetrum, crudele, nefarium, tyrannicum factum esse dicamus per vim manum opulentiam; quae res ab legibus et ab aequabili iure remotissima sit. octavus locus est, per quem de- monstramus non vulgare neque factitatum esse ne ab audacissimis quidem hominibus id maleficium, de quo agatur; atque id a feris quoque hominibus et a bar- baris gentibus et inmanibus bestiis esse remotum. haec erunt, quae in parentes, liberos, coniuges, consangui- neos,
Abbreviated transcription (Latin):
locus sumetur ex sortib. ex oraculis. uatib. ostentis. ꝓdi¬
pulo. legũ scriptorib. cd̾s locus ẽ. ꝑ quẽ illa res ad
qͦs ꝑtineat cũ amplificatione ꝑ indignationẽ ostendit᷑.
aut ad om̃s. aut ad maiorẽ partẽ qd atrocissimũ ẽ. aut
ad suꝑiores quales ft̃ hii quoꝵ ex auctoritate in dig¬
natio sumitur. qd̾ indignissimũ ẽ. an ad pares animos.
fortuna corꝑe. qd̾ iniquissimũ ẽ. an ad inferiores qd̃ suꝑ¬
bissimũ ẽ. Tercius locus ẽ. ꝑ quẽ q̃rimꝰ. quid nãst
euenturũ. Si id cet̾i faciant. a simul ostendimꝰ si huic
concesiũ sit multos emulos eiusd̃ audacie futuros. Er
quo quid mali sit euenturũ: docebimus.  Quartus locuꝰ
ꝑ quẽ demonstramus multos alacres expectare quid sta¬
tuatur. Ut ex eo qd̾ concessum sit uni. sibi quoq de tali
re quid liceat intelligere possint. Quintus locus ẽ. ꝑ

Expanded text:
locus sumetur ex sortibus, ex oraculis, vatibus, ostentis, prodilocus sumetur ex sortibus, ex oraculis, vatibus, ostentis, prodipulo, legum scripto- ribus. secundus locus est, per quem, illa res ad quos pertineat, cum amplificatione per indignationem osten- ditur, aut ad omnes aut ad maiorem partem, quod atrocissimum est; aut ad superiores, quales sunt ii, quorum ex auctoritate indignatio sumitur, quod in- dignissimum est; aut ad pares animo, fortuna, cor- pore, quod iniquissimum est; aut ad inferiores, quod superbissimum est. tertius locus est, per quem quae- rimus, quidnam sit eventurum, si idem ceteri faciant; et simul ostendimus, huic si concessum sit, multos aemulos eiusdem audaciae futuros; ex quo, quid mali sit eventurum, demonstrabimus. quartus locus est, per quem demonstramus multos alacres exspectare, quid statuatur, ut ex eo, quod uni concessum sit, sibi quo- que tali de re quid liceat, intellegere possint. quintus locus est, per
Abbreviated transcription (Latin):
as ab auditore qͥd desideret querere. alias ħ facẽ ꝑ cõ
aũ inducetur si alicui rei huiꝰ mõi. legi. loco. urbi.
monum̃to. oratio attribuetur. ꝑ enumerationẽ hmͦ.
ħ planum factum sit. In hoc quoq genere om̃ib his¬
dem modis uti licebit. s C ommune aũ hoc p̃ceptũ dat᷑
ad enumenationẽ. ut ex una quaq argumĩtacione. qm̃
totũ itm dici ñ pot̾. id eligatur. Qd̃ erat grauissimum
et unũ quodq quã breuissime transeatur. Ut memoria
ñ orõ renouata uideatur. Indignatio ẽ or̃o ꝑ quã con-¬
ficitur ut in aliquem hominem magnũ odium. aut
in rem grauis offensio concitetur. In hoc gene̾ illud
firmandi p̃ceptis posuimus. tractari indignationem.
q̃uis amplificationes ⁊ indignationes nasci possunt.
consideremus. Primus locus sumitur ab auctoritate. cũ
memoramis quante cure ies ea fuent diis immortali¬

Expanded text:
as ab auditore, quid desideret, quaerere, alias haec facere peas ab auditore, quid desideret, quaerere, alias haec facere peonum. res autem inducetur, si alicui rei huiusmodi, legi, loco, urbi, mo- numento oratio attribuetur per enumerationem, hoc modo: vobis hoc et hoc planum factum sit? in hoc quoque genere omnibus isdem modis uti licebit. com- mune autem praeceptum hoc datur ad enumerationem, ut ex una quaque argumentatione, quoniam tota iterum dici non potest, id eligatur, quod erit gravissimum, et unum quidque quam brevissime transeatur, ut me- moria, non oratio renovata videatur. Indignatio est oratio, per quam conficitur, ut in aliquem hominem magnum odium aut in rem gravis offensio concitetur. in hoc genere illudfirmandi praeceptione posuimus, tractari indigna- tionem. quaevis amplificationes et indignationes nasci possunt, considere- mus. primus locus sumitur ab auctoritate, cum com- memoramus, quantae curae res ea fuerit ii
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ sͥ uelle debeant demonstrari ħ mͦ. ħ docuimus. illd̾
planũ fecimus. Ita simul et in memouã redibit audi-¬
tor. ⁊ pucabit nichil eẽ precerea qd̃ debeat desiderare.
Atq his in generib tũ ut añ dictũ ẽ tuas argum̃taci¬
ones transure seꝑatim. Tum id qd̃ artificiosius ẽ cũ tuiᷤ
contrarias aduingere. ⁊ cũ tuã dixeris argum̃tationem
tũ contra eam q̃ affe rebatur quẽ ad modũ dilueris
ostendere. Ita ꝑ b̾uem comꝑationem auditoris memo¬
ra. ⁊ de confirmatione. ⁊ de rep̃hensione reintegrabit᷑.
Nam tum ex tua ꝑsona enumerare possis. ut quid et
quo quidq loco dipis admoneas. tũ uͦ ꝑsonã. aut rẽ¬
aliquã induce. ⁊ enumerationẽ ei totã attribuere. ꝑ-¬
sonã ħ mͦ. Nunquid si legis seriptor existat ⁊ querat¬
sic id a uobis quio dubitetis. Quid possitis dic̾e cũ uo
na licebit alias sĩgillatim transire om̃s argum̃taci¬
ones. alias ad particiones singula genera referre. ali

Expanded text:
od sibi velle debeant demonstrari, hoc modo: illud docuimus, illud planum fecimus. ita simul et in memoriam redibit auditor et putabit nihil esse praeterea, quod debeat desiderare. atque in his ge- neribus, ut ante dictum est, tum tuas argumentationes transire separatim, tum, id quod artificiosius est, cum tuis contrarias coniungere; et cum tuam dixeris argu- mentationem, tunc contra eam quod afferretur, quemadmodum dilueris, ostensio. Sic per brevem conparationem auditoris memoria et de confirmatione et de reprehensione redintegrabitur. nam tum ex tua persona enumerare potes, ut, quid et quo quidque loco dixeris, admoneas, tum vero personam inducere et ei enumerationem totam tribuere: 'quid, si legis scriptor exsistat et quaerat a vobis quid dubitetis, quid possitis dicere, cum vna, licebit alias singillatim transire omnes argumentatio
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝑ quẽ animũ nrm̃ in alios nuscdem eẽ oftendimꝰ
tñ amplum et excelsum. ⁊ pacientẽ incõmodoꝵ cẽ.⁊ fu
turũ eẽ. si quio accidit demonstramus. Nam sepe uutꝰ
et magnificentia inquo grauitas ⁊ auctoritas ẽ. plus
ꝑficit ad misencordiã commouendam: quã humilitaᷤ
et obsecratio. Commotis aũ animis duitius in conq̃sti¬
one morari ñ oportebit. Quẽad modũ enĩ dix̃ rethor
apollonius. lacrima nicħ arescit citius. S qm̃ satis
de om̃ib uidemur orationis parcib dixisse: ⁊ huius
uoluminis magnitudo lacuis ꝓcessit: que sequent᷑
deinceps in secundo libro dicemus.
ROTONIATE

Expanded text:
us, per quem animum nostrum in alios misericordem esse ostendimus us, per quem animum nostrum in alios misericordem esse ostendimus tamen amplum et excelsum et patientem incommodorum esse et fu- turum esse, si quid acciderit, demonstramus. nam saepe virtus et magnificentia, in quo gravitas et auctoritas est, plus proficit ad misericordiam commo- vendam quam humilitas et obsecratio. commotis au- tem animis diutius in conquestione morari non opor- tebit. quemadmodum enim dixit rhetor Apollonius, lacrima nihil citius aresde omnibus orationis partibus diximus et huius voluminis magnitudo lon- gius processit, quae sequuntur deinceps, in secundo libro dicemus. Crotoniat