comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lu ꝑiculu est cu uicti ꝗb defendi potuerãt arma ꝯu̾terit.
hoc gn̾e ꝙͣto maior fu̾it tanto facilius multitudo ꝓst̾nit᷑. Ne¬
q eĩ ibi reꝗrendus est nũs ubi aĩus semel teritus nõ tã te¬
la hostiu cupit declinare ꝙͣ uultu. Cet̾u clausi licet exigui
nũo ⁊ ĩfirmi uirib. Hoc ip̃o tñ sunt hostib pares. qr despantes
sciuint aliud sibi licere nõ posse. S una salus uictis nullam¬

Expanded text:
lum periculum est, cum victi quibus defendi potuerant arma converterint. lum periculum est, cum victi quibus defendi potuerant arma converterint. Hoc genere, quanto maior fuerit, tanto facilius multitudo prosternitur; neque enim ibi requirendus est numerus ubi animus semel territus non tam tela hostium cupit declinare quam vultum. Ceterum clausi, licet exigui numero et infirmi viribus, hoc ipso tamen sunt hostibus pares, quia desperantes sciunt aliud sibi licere non posse. XXII QVEMAD
Abbreviated transcription (Latin):
hostiu rũpas incunco excitatissimq ordines bellatores. Uic¬
toria eĩ ꝑ pancos fieri ꝯsueuit. tm̃ est ut ellecti a duce sapiẽ¬
tissimo in hus locis. ĩ quib ratio ⁊ utilitas postulat ordi¬
nentur. Ria abscedendi hostibꝰ dandã. ut deleantur faciliꝰ
Neriq rei militanis ignan plemorez fugiẽtes.¬
ictoria credunt. si adu̾sario aut locoru angustus
¶aut armatoru multitudine circundederĩt. ut aditu nõ in¬
ueniant abscedendi. s clausis ex desꝑatõe cresit audatia. ⁊ cũ
spei nichil est sumit arma formido. Libent̾ cupit ꝯmori ꝗ siñ
dubio scit se eẽ morituru. Ideoq scipionis laudata snĩa ẽ. q
dixit uia hostib. qua refugiant minime claudamus. Naz
cu abscedendi aditu patefacto mentes oĩu ad prebenda tͥga ꝯ¬
senfuit multi more pecudu trucidantur. Nec ꝯsequẽtiũ ul¬

Expanded text:
hostium rumpas, in cuneo exercitatissimos ordines bellatores. Vichostium rumpas, in cuneo exercitatissimos ordines bellatores. Victoria enim per paucos fieri consuevit. Tantum est ut electi a duce sapientissimo in his locis in quibus ratio et utilitas postulat ordinentur. XXI VIAM ABSCEDENDI HOSTIBVS DAerique rei militaris ignari pleniorem victoriam credunt si adversarios aut locorum angustiis aut armatorum multitudine circumdederint ut aditum non inveniant abscedendi. Sed clausis ex desperatione crescit audacia, et cum spei nihil est sumit arma formido. Libenter cupit commori qui sine dubio scit se esse moriturum. Ideoque Scipionis laudata sententia est, qui dixit viam hostibus qua fugerent muniendam. Nam cum abscedendi aditu patefacto mentes omnium ad praebenda terga consenserint, inulti more pecudum trucidantur, nec insequentium ul
Abbreviated transcription (Latin):
tez illius a lat̾ib ⁊ at̾go ceꝑis cedere sinc dubio uertetur ĩfu¬
ga. Adu̾sarius aũt nec dextra parte sua nec dimidia acie pot̃
sius laborantib subuenire. qr acios tua extendit᷑. ⁊ tota se po¬
rigit ad siłitudine .a. lit̾e lõgissimeq recedit ab hostib. quo⁊
gnͣe initincrib sepe ꝯfligitur. SEptima depugnatio est que
loci benesitio adunat dimicante. In hac quoq ⁊ cu panci¬
oribꝰ ⁊ cu minusI fortiorib pot̾is i¬
oribꝰ ⁊ cu miinus
adusariuz substinere. hoc est si montez. aut mare. aut flumen.
aut lacuz. aut ciuitates. aut paludes. aut abrupta ĩrma parte
laĩs. exqua hostis non possit accedere. Neliquu ex̾citu tuũ
flinges. qr ab una parte loci na te mut ab alia duplex ꝓpon¬
itur equitatus. Illud tñ obẜuandu ẽ. qm̃ nicħ melius ĩuen¬
itur. ut sine dextro cormisolo pugnare uolueris ꝑ quo acies¬

Expanded text:
tem illius et a lateribus et a tergo coeperis caedere, sine dubio vertis in futem illius et a lateribus et a tergo coeperis caedere, sine dubio vertis in fugam. Adversarius autem nec de dextra parte sua nec de media acie potest suis laborantibus subvenire, quia acies tua extenditur et tota se porrigit ad similitudinem I litterae longissimeque recedit ab hostibus. Quo genere in itineribus saepe confligitur. Septima depugnatio est quae loci beneficio adiuvat dimicantem. In hac quoque et cum paucioribus et cum minus fortibus poteris oribus et cum minus adversarium sustinere. Hoc est, si montem aut mare aut flumen aut lacum aut civitatem aut paludes aut abrupta in una parte habeas, ex qua hostis non possit accedere, reliquum exercitum tuum fligis, quia ab una parte loci natura te munit, ab alia duplex prope ponitur equitatus. Illud tamen observandum est, quo nihil melius invenitur, ut, sive de dextro cornu solo pugnare volueris, i
Abbreviated transcription (Latin):
depugnatio ẽ quarte siłis. s hoc unu ampliꝰ ht̃ ꝙ leuem
armatura.⁊ sagittario ante prima acie ponit. ut illis
resistentib nõ possit irrũpi. Na sic̃ de dextro cornu tuo il¬
lius sinistru sic de sinistro corni tuo illius dextru agre¬
ditur. Q si fugare potuerit statiz uĩcit sĩ minus media aci¬
es ip̃ius nõ laborat. qr a leui armatura sagitarusq defen¬
ditur. SExta depugnatio optima est ꝓpe sisis scde qua utũt᷑
ꝗ de nũo suoru. ⁊ de uirtute desꝑant. Et si bene ordinau̾int
ꝙͣuis cu pauciorib sepe uictoria ꝯsequũt᷑. Na cu instructa
acios ad hostes accedit dextraz ala tua sinistre ale hostiuz uin¬
ge. ⁊ ibi ꝑ equites probatissimo ⁊ uelocissimos pedites ĩcipe p̃¬
liuiz. Reliqua aũt partez excitus tui lõgissĩe abadu̾sarioru
acie remoue. ⁊ ĩdirectu porige qĩ ueru. Na cu sinistraz par¬

Expanded text:
epugnatio est quartae similis, sed hoc unum amplius habet, quod levem armaturam et sagittarios ante primam aciem ponit, ut illis resistentibus non possit inrumpi. Nam sic de dextro cornu suo illius sinistrum et de sinistro cornu suo illius dextrum adgreditur. Quod si fugare potuerit, statim vincit; sin minus, media acies ipsius non laborat, quia a levi armatura sagittariisque defenditur. Sexta depugnatio optima est, prope similis secundae, qua utuntur qui de numero suorum et de virtute desperant; et si bene ordinaverint, quamvis cum paucioribus semper victoriam consequuntur. Nam cum instructa acies ad hostes accedit, dextram alam tuam sinistrae alae hostium iunge et ibi per equites probatissimos et velocissimos pedites incipe proelium, reliquam autem partem exercitus tui longissime ab adversariorum acie remove et in directum porrige quasi verum; nam cum sinistram par
Abbreviated transcription (Latin):
depugnatio tał ẽ Cu ordinaius acie ante quadrĩgẽtos
uł qngentos passus ꝙ̃ ad hostes ꝑuenias nõ sperante eo
nu. ut ĩ ꝓuisq hostes u̾tes infuga. ⁊ celerius iuctoria
ꝯsequars. S hoc genus certamĩs licet cito suꝑet si ex̾cita
sic dimicat nudare ꝯpellit᷑. ⁊ ĩduas partos ex̾citu seꝑare. ⁊
si pͥo impetu uictus nõ fu̾it mimicus ht̃ orcasioe. qua ĩua¬

Expanded text:
depugnatio talis est. Cum ordinaveris aciem, ante quadringentos depugnatio talis est. Cum ordinaveris aciem, ante quadringentos vel quingentos passus quam ad hostem pervenias non sperante eonu inprovisos hostes vertas in fugam et celerius victoriam consequaris. Sed hoc genus certaminis, licet cito superet si exercitatciem suam qui sic dimicat nudare compellitur et in duas partes exercitum separare; et si primo impetu victus non fuerit inimicus, habet occasio
Abbreviated transcription (Latin):
similis secunde. S ĩ hoc det̾ior q asinistro cornu tuo cũ illiꝰ
incipies dextro ꝯfligere.Na si mãcus est ĩpetus eoru. et
aꝑti cu difficultate agrediuntur hostes qui sin istro dim¬
icant cornu. Qd̃ aꝑtius explanabo. si qñ ala sinistram
lõge hũis meliore. tunc eĩ fortissimos eꝗtes peditesq ꝯiũ¬
ge ⁊ ĩ ꝯgressu ip̃a prima applica ad ala hostiu dextra ⁊
ꝙͣtu potes adu̾sarii dextra parte ĩpellere ⁊ circuire festiã.
Tua aut ala ex̾citus parte ĩ qua det̾iores bellatores hr̃e
te nosti asinistra illius lõgissime seꝑa. ne uł gladus ĩua¬
datur. uł ad ea tela ꝑueniant. In hoc gnͣe cauẽdũ ẽ. Ne
inimicoꝵ cuneis trãsu̾sa tua aces ellidatur. Hoc autez¬
modo uno casu unlis pugnabitur si adu̾sariꝰ infinniꝰ
dextiu cornu huuit ⁊ tu lege sortius sinistru. Qlarta

Expanded text:
similis secundae, sed in hoc deterior, quod a sinistro cornu tuo cum illius similis secundae, sed in hoc deterior, quod a sinistro cornu tuo cum illius incipis dextro confligere; nam quasi mancus impetus est eorum et aperte cum difficultate adgrediuntur hostes qui in sinistro dimicant cornu. Quod apertius explanabo. Si quando alam sinistram longe habueris meliorem, tunc ei fortissimos equites peditesque coniunge et in congressu ipsam primam applica ad alam hostium dextram, et quantum potes adversarii dextram partem pellere et circumire festina; tuam autem aliam exercitus partem, in qua deteriores bellatores habere te nosti, a sinistra illius longissime separa, ne vel gladiis invadatur vel ad eam tela perveniant. In hoc genere cavendum est ne inimicorum cuneis transversa tua acies elidatur. Hoc autemodo uno casu utiliter pugnabitur, si adversarius infirmiorem dextrum cornum habuerit et tu longe fortiorem sinistrum. Quarta
Abbreviated transcription (Latin):
tiu ⁊ uurtute turberis tñ pot̾is reportare uictoria. Huiꝰ tał
ẽ modus. Cu ĩstructe acies ad ꝯgressu ueniũt tũc tu sinis¬
traz alaz tua adextra adu̾sarii lõgius seꝑabis. ne uł missi¬
bilia ad eã uł sagitte ꝑueniãt. Dextra aũt ala tua sini¬
stre ale illius iũges. ⁊ ibi pͥmu ĩchoa p̃liu. ita ut cu eꝗti¬
b optimis ⁊ ꝓbatissimis peditib sinistra parte illius ad
qua te iũx̾is agrediaris. atq circũeas.⁊ detũdendo atq
suꝑcurrẽdo ad hostiu t̾ga ꝑuenias. Ꝙ si semel adusariũ ex¬
inde pellere ceꝑis accedentib tuis ĩdubitata uictoria
ꝯscqueris. ⁊ pars ex̾citus tui quã ob hostes submou̾is sec̃a
durabit. Ad siłitudine aut̃.a. lit̾e.uł libelli fabrilis acies
sistes magnis uirib ne arte pellaris. LErtia depugnatio ẽ

Expanded text:
tium et virtute turberis, tamen poteris reportare victoriam. Huius talis tium et virtute turberis, tamen poteris reportare victoriam. Huius talis est modus. Cum instructae acies ad congressum veniunt, tunc tu sinistram alam tuam a dextra adversarii longius separabis, ne vel missibilia ad eam vel sagittae perveniant; dextram autem alam tuam sinistrae alae illius iunges, et ibi primum inchoa proelium, ita ut cum equitibus optimis et probatissimis peditibus sinistram partem illius, ad quam te iunxeris, adgrediaris atque circumeas et detrudendo atque supercurrendo ad hostium terga pervenias. Quod si semel adversarios exinde pellere coeperis, accedentibus tuis indubitatam victoriam consequeris et pars exercitus tui quam ab hoste submoveris secura durabit. Ad similitudinem autem A litterae vel libellae fabrilis acies sistes magnis viribus, ne arte pellaris. Tertia depugnatio est
Abbreviated transcription (Latin):
Epugnationu septe sunt gn̾a. uł modi cu ĩfesta
ex utraq parte signa ꝯfligunt. Qua depugnatio ẽ
fronte lõga quadro ex̾citu sicut ⁊̃ nunc ⁊ ꝓpe sẽꝑ solet p̾¬
liu fi̾. S hoc genus depugnatõis periti armoru nõ opti¬
mu uidicant. ꝗ ĩ ꝓlixo spacio cu tenditur acies nõ eq̃ł¬
S
semꝑ campus occurit. ⁊ aperit aliqñ ĩ medio uł sinus aut c̃¬
uatura fit. ⁊ ĩ eo loco acies frequent urrũpit᷑. Pret̾e̾a si multi¬
tudine adu̾sarius añcedat a lat̾ib aut destra aut sinistrã
ala circumueniat. In quo ꝑiculu magnu ẽ nisi suꝑ nũa
riꝙ hãs qui ꝓcurãt hostesq substineãt. Hoc gn̾e solus d ꝯfli¬
gere qui plures ⁊ fortes habuerit bellatores ut ex utraq cor¬
nu hoste circũueniat. ⁊ qiͣ ĩsinu sui gludat ex̾citu. SE¬
cũda depugnatio ẽ obliqua que płimis melior. ĩ qua si pa¬
ucos strenuo loco ydoneo ordinau̾is ⁊̃ si multitudine hos¬

Expanded text:
epugnationum septem sunt genera vel modi cum infesta ex utraque parte signa confligunt.Una depugnatio est fronte longa quadro exercitu, sicut etiam nunc et prope semper solet proelium fieri. Sed hoc genus depugnationis periti armorum non optimum iudicant, quia in prolixo spatio cum tenditur acies non aequs semper campus occurrit et hiatus aliquid in medio vel sinus aut curvatura fit et in eo loco acies frequenter inrumpitur. Praeterea, si multitudine adversarius antecedit, a lateribus aut dextram aut sinistram alam circumvenit, in quo periculum rios habeas qui procurrant hostemque sustineant. Hoc genere solus debet confligere qui et plures et fortes habuerit bellatores, ut ex utroque cornu hostem circumveniat et quasi in sinum sui concludat exercitus. Secunda depugnatio est obliqua, plurimis melior; in qua si paucos strenuos loco idoneo ordinaveris, etiam si multitudine hos
Abbreviated transcription (Latin):
tes pars altior pellit. Qui adu̾so nititur cliuo duplex subit
cuz loco ⁊ hoste certamen. S illa distancia est ꝙ si de peditib
tius uictoria speras ꝯtra equites hostiu loca asꝑa ⁊ mneqͣlia
mõtuosa debes elligere. Si uo de equitib tuis ꝯtra adu̾sari¬
oru peditos uctoria queris sequi debebis paulo quidez eꝗti

Expanded text:
tes pars altior pellit. Qui adverso nititur clivo duplex subit cum loco et hoste certamen. Sed illa distantia est, quod, si de peditibus tuis victoriam speras contra equites hostium, loca aspera inaequalia montuosa debes eligere, si vero de equitibus tuis contra adversarii pedites victoriam quaeris, sequi debes paulo quidem edi
Abbreviated transcription (Latin):
sue nõ ꝑꝑ ncͣcitate tumłtus alicuiꝰ classe parabat
parataz. Nemo eĩ bello lacescere aut facere audet
inuriã illi regno uł ppło que expeditu uł prõptu ad re¬
sistendu uindicanduq cognoscit. Apud misenu igit᷑
⁊ rauẽna singule legiones romani nõis cu classib stabãt.
ne lõgius a tutela urbis abscederent ⁊ cu ratio postulass
sine mora siue circuitu ad oẽs mundi partes nauigio ꝑue¬
nirẽt. Na misenatiu classis. gallia. hyspamia. maritim¬
tõe ꝯsueuat. qr ĩ reb bellicis celeritas amplius solet prod¬
esse ꝙͣ uiitus. Nomina iudicu qui p̾erant classib.¬
Iburnis aũt que ĩ cãpania stabant p̃fectus classis
missenatium p̃erat. Ea uo que iouio ĩmari locate
fuerãt ad p̃fectu classis rauenatiu ꝑtinebãt sub
quib erant demi tribuni ꝑ cohortes singulas ꝯstituti. Sin¬
gule aũt libuine sigulꝙ nabareq .i. qu̾asi nauicularesi

Expanded text:
er necessitatem tumultus alicuius classem parabat eparatam. Nemo enim bello lacessere aut facere audet iniuriam ei regno vel populo quem expeditum et promptum ad resistendum vindicandumque cognoscit. Apud Misenum igitur et Ravennam singulae legiones cum classibus stabant ne longius a tutela urbis abscederent et cum ratio postulasset sine mora, sine circuitu ad omnes mundi partes navigio pervenirent. Nam Misenatium classis Galliam Hispanias Mauritantione consueverat, quia in rebus bellicis celeritas amplius solet prodtus. XXXII NOMINA IVDICVM QVI PRAEERANT CLASSI Liburnis autem quae in Campania stabant praefectus classis Misenatium praeerat, eas vero quae Ionio mari locatae fuerant praefectus classis Ravennatium retinebat; sub quibus erant deni tribuni per cohortes singulas constituti. Singulae autem liburnae singulos navarchos, id est quasi naviculari
Abbreviated transcription (Latin):
loci qualitas aut nccͣitas postulau̾it castra faciẽda sut. Po¬
ta qutez que appellatur p̃toria. aut orientez spectare d auril¬
luz locuz q ad hostes respicit aut si it̾ agitur illaz partez debet
attendere ad quã ẽ ꝓfecturus ex̾citus ĩtra qua prime centu

Expanded text:
loci qualitas aut necessitas postulaverit, castra facienda sunt. Porta autem que appellatur pretoria, aut orientem spectare debet, aut illum locum qui ad hostes respicit: aut si iter agitur, illam partem debet attendere, ad quam est profecturus exercitus. Intra quam prime centu
Abbreviated transcription (Latin):
Quociẽs aut̃ pugnat᷑. ⁊ tubicines ⁊ cornicines parit canũt. Cla¬
sicu ite applłatur qd̾ bucinatores ꝑ cornu dicunt. Hoc ĩsigne uide¬
tur imꝑii. qr cu clasicu canitur. imꝑatore pñte. uł cu ĩ militez
capitałr aĩadutitur. qr ĩ hoc ex ĩꝑatoris legib fi̾ nccͣe ẽ. Siue gͦ ad
uigilias uł ad agarias faciendas. siue ad aliq opus uł ad decursic̃e
cãpi exeũt milites tubicine uocãte oꝑant̃. ⁊ rursus tubicine admo¬
nẽte cessãt. Cu aut̃ mouent᷑ signa. aut ia mota figẽda sũt cor¬
nicines canũt. Qd̃ ideo ĩ õib excicus ⁊ ꝓcessionib custoditur. ut ĩ
ip̃a pugna facilius obtẽꝑent milites. siue eqs pugnare siue stare
siue sequi uł reddire p̃cepint duces. Siꝗde ratio manifesta sit sẽ¬

Expanded text:
quotiens autem pugnatur, et tubicines et cornicines pariter canunt. Claquotiens autem pugnatur, et tubicines et cornicines pariter canunt. Classicum item appellatur quod bucinatores per cornum dicunt. Hoc insigne videtur imperii, quia classicum canitur imperatore praesente vel cum in militem capitaliter animadvertitur, quia hoc ex imperatoris legibus fieri necesse est. Sive ergo ad vigilias vel ad agrarias faciendas sive ad opus aliquod vel ad decursionem campi exeunt milites, tubicine vocante operantur et rursus tubicine admonente cessant. Cum autem moventur signa aut iam mota figenda sunt, cornicines canunt. Quod ideo in omnibus exercitiis et processionibus custoditur ut in ipsa pugna facilius obtemperent milites, sive eos pugnare sive stare sive sequi vel redire praeceperint duces, siquidem ratio manifesta sit sem
Abbreviated transcription (Latin):
per cẽs cohortes transeãt. ꝙ promouentur.
Dn tm̃ humano ꝯscilio s ⁊̃ diuinitatis ĩstinctu legiões¬
a Romanis arbitror ꝯstitutas. ĩ ꝗͥb dece cohortes ita
prima cohorte ad gradu quẽpia promotus uadat ad decuna
cohortez. ⁊ rursus ab ea crescentib stipendus cu maiore gradu
ꝑalias recurrat ad prima. Ideo primi pili cẽturio postꝙͣ ĩ or¬
be cẽs cohortes ꝑ diu̾sas administrau̾it scolas. In prima cohor¬
te adhãc ꝑueĩt palma. ĩ qua ex oĩ legioe ĩfinita ꝯmoda seq̃bã¬
tur. sic̃ primus scͥncus ⁊ tesaurarius ĩ offitio p̃fectoꝵ p̾torio ad
honestu studiosuzq militie ꝑueĩt finez. Itez legionarii eꝗtes
bicines adbellu uocãt milites ⁊ rursu receptui canũt.
Cornicines quociens canũt nõ milites s signa ad eoꝵ optẽꝑ¬
ant nuituz. Eigo quoties ad aliq opus extituri sũt soli mili¬
tes. Tubicinos canũt. Quotiẽs mouẽda sũt signa cornices canũt.¬

Expanded text:
PER OMNES COHORTES TRANSEANT QVI PROMOVENTVR Non tantum humano consilio sed etiam Divinitatis instinctu legia Romanis arbitror constitutas, in quibus decem cohortes itaprima cohorte ad gradum quempiam promotus vadat ad decimam cohortem et rursus ab ea crescentibus stipendiis cum maiore gradu per alias recurrat ad primam. Ideo primi pili centurio, postquam in orbem omnes cohortes per diversas administraverit scolas, in prima cohorte ad hanc pervenit palmam in qua ex omni legione infinita commoda consequatur, sicut primiscrinius in officio praefectorum praetorio ad honestum quaestuosumque militiae pervenit finem. Ita legionarii equites bicen ad bellum vocat milites et rursum receptui canit. Cornicines quotiens canunt, non milites sed signa ad eorum obtemperant nutum. Ergotes, tubicines canunt, quoties movenda su
Abbreviated transcription (Latin):
ico ingenio ĩuentu est tale remediu ꝑ nocte sub fundamẽ¬
ta muri cuniculu fodit. ailluz locu ad quez die postero tur¬
ris fuerat ꝓmouenda nullo hostiu senciente egesta t̾ra ca¬
uauit ĩtrinsecus ⁊ cu rotis suis molles fuiss impulsa atq
ad locu qui subt̾ cauatus fuerat ꝑueniss tanto poderi so¬
lo cedente subsedit. nec iungi muris aut moueri ulteriꝰ
potuit.ita ⁊ ciuitas liberata est ⁊ machina derelicta
De scalis sambuca exostra ⁊ tollenone.

Expanded text:
ici ingenio inventum est tale remedium. Per noctem sub fundamenici ingenio inventum est tale remedium. Per noctem sub fundamenta muri cuniculum fodit et illum locum ad quem die postero turris fuerat promovenda nullo hostium sentiente egesta terra cavavit intrinsecus, et cum rotis suis moles fuisset impulsa atque ad locum qui subter cavatus fuerat pervenisset tanto ponderi solo cedente subsedit nec iungi muris aut moveri ulterius potuit. Ita et civitas liberata est et machina derelicta. XXI DE SCALIS SAMBVCA EXOSTRA ET TOLLENONE
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽad m̃o altitudo muris addatur.
Neterea partez muri ad qua machina conatur ac¬
ceaere cemento atq lapidib uł luto siue latib postre¬
mõ tabulatis extruendo fatunt altiorez. ne defensores ⁊¬
meniu de suꝑ ibi uentura possit opprimere. Constat aut
ĩeficax machinamentu reddi si inueniatur ĩferius. ueru
obsidentes eiusmodi dolu adhibere ꝯsucu̾unt. Primo ta¬
lez extruunt turrez. que ꝓpugnaculis ciuitatis uideatur
ĩferior. Deinde secreta alia de tabulis ĩtrinsecus turri¬
cula faciunt ⁊ cu muris fiĩt machina sociata subito
funib trocleisq de medio turricula illa ꝓducitur. de qua
egrediuntur armati.qr altior ĩuenitur statiz capuint i
Nt̾du lõgissimas feratasq trabes opponũt machine⁊
uenienti eazq a muri uicinitate ꝓpellunt. s cu rodi¬
oru ciuitas oppugnaretur abhostib ⁊ turris ambulatoia
supra muri altitudinez ac turriu õiu pararetur mechan¬

Expanded text:
QVEMADMODVM ALTITVDO MVRIS ADDATVR Praeterea partem muri ad quam machina conatur accedere cemento atque lapidibus vel luto sive lateribus, postremo tabulatis extruendo faciunt altiorem, ne defensores moenium desuper urbi ventura possit opprimere. Constat autem inefficax machinamentum reddi si inveniatur inferius.Verum obsidentes eiusmodi dolum adhibere consuerunt. Primo talem extruunt turrem quae propugnaculis civitatis videatur inferior; deinde secreto aliam de tabulatis intrinsecus turriculam faciunt, et cum muris fuerit machina sociata subito funibus trocleisque de medio turricula illa producitur, de qua egredientes armati, quia altior invenitur, statim capiunt cinterdum longissimas ferratasque trabes opponunt machinae venienti eamque a muri vicinitate propellunt. Sed cum Rodiorum civitas oppugnaretur ab hostibus et turris ambulatoria supra murorum altitudinem ac turrium omnium pararetur, mechan
Abbreviated transcription (Latin):
umienda sũt castra. ne maior multitudo ꝯstipetur ĩ parius. ne¬
ue paucitas ĩ latiorib ultra ꝙͣ oportet cogantur extẽdi.

Expanded text:
unienda sunt castra, ne maior multitudo constipetur in parvis neve paucitas in latioribus ultra quam oportet cogatur extendi. X
Abbreviated transcription (Latin):
euit. Itezq clauas ligneas duplicis eque paderis ꝓ gladus tr¬
ronib dabant. eoq mõ nõ tm̃ mane s ⁊̃ post meridie ex̾ce¬
bantur ad palos. Paloꝵ eĩ usus nõ solũ militib s ⁊̃ gladiatõi¬
b płimu ꝓdest. nec ũꝙͣ aut arena aut cãpus ĩuictu armis
uiru ꝓbauit. nisi ꝗdilligent̾ ex̾citatus docebatur ad palu. Asĩ¬
gulis aũt trronibꝰ singuli pali figebant᷑ ĩt̾ra. ut mutare nõ
ꝯtenderet poplites ⁊ crura succidere recederet assultaret ĩsillir¬
et qͣiͣ presente adu̾sariur sic palu oĩ ĩpetu oĩ bellandi arte tẽp¬
taret ĩ qua meditatõe ẜuabatur illa cautela. ut ita trro ad ĩfe¬
rẽduz uulnus insurgeret. nequa parte ip̃e pateret

Expanded text:
s duplicis aeque ponderis pro gladiis tironibus dabant, eoque modo non tantum mane sed etiam post meridiem exercebantur ad palos. Palorum enim usus non solum militibus sed etiam gladiatoribus plurimum prodest, nec umquam aut harena aut campus invictum armis virum probavit nisi qui diligenter exercitatus docebatur ad palum. A singulis autem tironibus singuli pali defigebantur in terram ita ut nutare non aretur, interdum contenderet poplites et crura succidere, recederet adsultaret insiliret, quasi praesentem adversarium, sic palum omni impetu, omni bellandi arte temptaret. In qua meditatione servabatur illa cautela ut ita tiro ad inferendum vulnus insurgeret ne qua parte ipse pateret
Abbreviated transcription (Latin):
do quãtu ũbre emittat ĩ logu Que ad oppugnãdas uł def¬
fendendas urbes auctores bellicaru artiu prodiderũt. uł que
recentior nccͣitatu usus ĩuenit ꝓ publica ut arbitror utili¬
ne quando aut potus ĩopia emergat aut cibi quib malis
nulla arte succunitur. Ideoq intra murq tanto plura ꝯden¬
da sũt quanto scitur clausure tp̃s in obsidentu potestate ꝯsi¬

Expanded text:
do quantum umbrae mittat in longum. Quae ad oppugnandas vel defdo quantum umbrae mittat in longum. Quae ad oppugnandas vel defendendas urbes auctores bellicarum artium prodiderunt vel quae recentium necessitatum usus invenit pro publica ut arbitror utiliime caveatur ne quando aut potus inopia emergat aut cibi, quibus malis nulla arte succurritur; ideoque intra muros tanto plura condenda sunt quanto scitur clausurae tempus in obsidentum potestate
Abbreviated transcription (Latin):
gius penetrant. Baliste uͣo ⁊ onagri si aperitis dilligentis¬
sime tẽpentur uniu̾sa p̾cidunt a quib nec uirtus ulla nec
munimina possunt defendere bellatores na more fulmĩs
quicqd ꝑcuserint aut dissoluere aut irrũꝑe ꝯsueu̾ũt.
Quẽ ad mõ m̃sura colligatur adscalas uł machinas fa
P capiendos murq scale uł machine ciendas.
pliimuz ualent si ea magnitudine ꝯpacte fuerĩt
Iut altitudinez exuꝑent ciuitatis. Mensura aũt co¬
lligitur duplici modo. Aut eĩ linuz tenue ⁊ expeditu imo
capite nectitur ĩsagitta. que cu ad muri fastigia directa
ꝑuenit ex m̃sura limi muroru altitudo ꝑpenditur aut certe
cuz sol obliquus umbra turriuz muroruq iaculatur in i¬
t̾ra. Tunc ignorantib adu̾sarus umbre illius spaciu m̃¬
suratur. Itẽq dece pedes figitur. ⁊ umbra ip̃ius siłiter
mensuratur. Quo colłcto nemo dubitat ex umbra decẽ pe¬
pedes ĩueniri altitudine ciuitatis cu sciatur quãta altitu¬

Expanded text:
gius penetrant. Baliste vero et onagri, si a peritis diligentissime temperentur, universa precedunt; a quibus nec virtus ulla, nec munimina possunt defendere bellatores. Nam more fulminis, quicquid percusserint, aut dissolvere, aut irrumpere consueverunt.QVEMADMODVM MENSVRA COLLIGATVR AD SCALAS VEL MACHINAS FACIENDAS Ad capiendos muros scalae vel machinae plurimum valent si ea magnitudine compactae fuerint ut altitudinem exsuperent civitatis. Mensura autem colligitur duplici modo: aut enim linum tenue et expeditum uno capite nectitur in sagitta, quae cum ad muri fastigia directa pervenerit, ex mensura lini murorum altitudo deprenditur; aut certe, cum sol obliquus umbram turrium murorumque iaculatur in terram, tunc ignorantibus adversariis umbrae illius spatium mensuratur, itemque decempeda figitur et umbra ipsius similiter mensuratur, quo collecto nemo dubitat ex umbra decempedae inveniri altitudinem civitatis, cum sciatur quanta altitu
Abbreviated transcription (Latin):
ens ⁊ ĩsequens natare cogitur frequent̾ ex̾citus. Sepe re¬
pentinis ybrib uł nuub solent exũdare torrẽtes.⁊ ignorãtia
nõ solu ab hoste. s ⁊̃ ab ipis aꝗs discrimen ĩcurrit. Ideoq rom

Expanded text:
ens et insequens natare cogitur frequenter exercitus. Saepe reens et insequens natare cogitur frequenter exercitus. Saepe repentinis imbribus vel nivibus solent exundare torrentes, et ignorantia non solum ab hoste sed etiam ab ipsis aquis di
Abbreviated transcription (Latin):
ga fatilius ꝯp̃hendant. ¶ ad saltu ⁊̃ quo uł fosse transiliunt᷑.
uł ĩpediens aliqua altitudo suꝑatur ex̾cendus est niles. ut cu
huiusmali difficultates euenerint possint sine labore trãsire. ⁊¬
¶Prẽterea ĩ ipõ ꝯflictu ac dimicatõe teloꝵ bellator ꝯursu saltu¬
q ueniẽs aduersarii ꝑstrĩgit oculos menteq det̾ret. Priusq pl¬
aga ĩfligit qͣ ille ad cauendu uł ad resistẽdur. certe se p̃paret.
De exͥcitio gay pompei magni Salustius ꝯmemorat. cu alacͥ¬
b saltu. cu uelocib cursu. cu uallidis uecte certabat. Neq eĩ
ille alit̾ potuisset par esse seitorio. nͥ seq ⁊ milites frequẽtibus
exercitus p̃parass ad prelia.
Ad usuz natandi exercendi sunt tyrones.
Atandi usu estiuis mensib oĩs equalit̾ debet tyro cõ¬
discere. Non eĩ sẽꝑ pontib flumina transeunt᷑. s ⁊ ced¬

Expanded text:
m facilius terga comprendant. Ad saltum etiam, quo vel fossae transiliuntur m facilius terga comprendant. Ad saltum etiam, quo vel fossae transiliuntur vel impediens aliqua altitudo superatur, exercendus est miles, ut cum eiusmodi difficultates evenerint possint sine labore transire. Praeterea in ipso conflictu ac dimicatione telorum bellator cum cursu saltuque veniens adversarii praestringit oculos mentemque deterret priusque plagam infligit quam ille ad cavendum vel ad resistendum certe se praeparet. De exercitio Gnaei Pompei Magni Sallustius memorat ‘cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis vecte certabat’. Neque enim ille aliter potuisset par esse Sertorio nisi seque et milites frequentibus exercitiis praeparasset ad proelia. X AD VSVM NATANDI EXERCENDOS TIRONES Natandi usum aestivis mensibus omnis aequaliter debet tiro condiscere. Non enim semper pontibus flumina transeuntur, sed et ced
Abbreviated transcription (Latin):
retulli que disꝑsa sunt. ueluti ĩ ordine epitomata ꝯscribo. Qũo
ad gradu militarez ⁊ cursu ⁊ saltuz exercendi sint tyrones.
Riis ergo meditationu auspitus tyrones militarez edo¬
cendi sunt graduz. Nichil eniz mag̃ ĩ itinere uł in atie cu¬
stauenduz est ꝙͣ ut cẽs milites incedendi ordinez ẜuent. Qd̃
aliter non pot̾ fieri nisi assiduo ex̾citio ambulare celerit̾ ⁊ equa¬
lit̾ discurere discant. Periculu eĩ ab hostib sẽꝑ grauissimu sub¬
stinuit diuisus ⁊ mordinatus ex̾citus. Militari ergo gradu.xxͥ.
millia passuu horis qnq dũtaxat estuus ꝯfitienda sunt. Ple¬
ꝗd addideris iaz cursus est cuius sꝑatiu nõ potes diffinire. s ⁊
cursuz p̃cipue assueti fatiendi sunt uiniores ut maiore impetu in
hostez ꝑcurrant ut loca oportuna celent̾ cum usus aduenerit oc¬
cupent uł adu̾sarus idez facere uolentib p̃occupent. ut ad ex¬
plorandu alacrit̾ ꝑgant. a lacrius reddeant. ut fugientiu ter¬

Expanded text:
in ordinem epitomata conscribo. VIIII AD GRADVM MILITAREM ET CVRSVM ET SALTVM EXERCENDOS TIRONES Primis ergo meditationum auspiciis tirones militarem edocendi sunt gradum. Nihil enim magis in itinere vel in acie custodiendum est quam ut omnes milites incedendi ordinem servent, quod aliter non potest fieri nisi assiduo exercitio ambulare celeriter et aequaliter discant. Periculum enim ab hostibus semper gravissimum sustinet divisus et inordinatus exercitus. Militari ergo gradu viginti milia passuum horis quinque dumtaxat aestivis conficienda sunt. Pleragenda sunt. Quicquid addideris iam cursus est, cuius spatium non potest definiri.Sed et cursu praecipue adsuefaciendi sunt iuniores, ut maiore impetu in hostem procurrant, ut loca oportuna celeriter cum usus advenerit occupent vel adversariis idem facere volentibus praeoccupent, ut ad explorandum alacriter pergant, alacrius redeant, ut fugientiu
Abbreviated transcription (Latin):
ante bellu uenerat. hii du ab hanibale obsiderent᷑ ⁊ ipsi ⁊
lta lectõe cõquisitis stractegematib ⁊ nõ exi¬
guo scrupulo digestis ut promissu triuz libro¬
ru ĩplere si mõ ĩpleui ĩhoc exhibeo ea que

Expanded text:
ante bellum venierat. Idem, cum ab Hannibale obsiderentur et ipsi lta lectione conquisitis strategematibus et non exiguo scrupulo digestis, ut promissum trium librorum implerem, si modo implevi, hoc exhibebo ea, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ta.
Rdinatinus aciez tria d ante prospicẽ.
solez. puluerez. uentuz. Naz sol ante faciez eripit ui

Expanded text:
TA Ordinaturus aciem tria debet ante prospicere, solem pulverem ventum. Nam sol ante faciem eripit vi
Abbreviated transcription (Latin):
uł fosse transilĩtur uł ĩpediẽs militẽ aliqua altitudo suꝑat
er̾cend̃ est milesut cũ ciusmõi difficultates cuenernt possit
sine labore transire. Et addit. pera ĩip̃o ꝯflictu ac dimicatõc
tellorũ bellator cum cursu saltuq ueniẽs adu̾sarii pstrĩgit
occulos mẽtemq det̾ret priusq plagũ ĩfligit qua ille adca
uedum uł ad resistendum certe se p̃paret. De excitio gnei p̃opei
salusti cõmemorat cũ alacrib saltu. cũ uelocib cursu. cũ ua¬
lidis iactu certabatn enim ille alit̾ potuiss par c̃e sertorio

Expanded text:
 fossae transiliuntur vel impediens aliqua altitudo superatur, exercendus est miles, ut cum eiusmodi difficultates evenerint possint sine labore transire. Praeterea in ipso conflictu ac dimicatione telorum bellator cum cursu saltuque veniens adversarii praestringit oculos mentemque deterret priusque plagam infligit quam ille exercitio Gnaei Pompei Magni Sallustius memorat ‘cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis vecte certabat’. Neque enim ille aliter potuisset par esse Sertorio
Abbreviated transcription (Latin):
Abet p̾t̾ea legio fabro lignariq stiuctores carpẽtariq
ferrariq pictores reliquosq artificos ad ybernoru
edificia fabricanda. ad machinas turres ligneas. cet̾aq
ꝗͥb uł expugnantur adu̾sarioꝵ ciuitates uł defendunt᷑.
ua facerent. uł quassata repararent. Habebat ⁊̃ fabricas
scutarias loricaria arcuarias. ĩ ꝗͥb sagitte. missilia. cassides.
omĩaq armoꝵ gña formabantur. Hec eĩ errat cura p̃cipua
ut ꝗcꝗd ex̾citui nctͣanu uidebatur. nũꝙͣ deesset ĩ castris ⁊
usq eo ut ⁊̃ cuniculariq hẽrent: qui ad more belloꝵ duc¬
Oto sub t̾ris cuniculo murisq ĩtra fundam̃ta ꝑ fossis ĩꝓui¬
sis em̾gent᷑ ad urbes hostiu capiẽdas. Hoꝵ uidex ꝓpͥus er¬
at prefettus fabroru

Expanded text:
aeterea legio fabros tignarios structores carpentarios ferrarios pictores reliquosque artifices ad hibernorum aedificia fabricanda, ad machinas turres ligneas ceteraque quibus vel expugnantur adversariorum civitates vel defenduntur va facerent vel quassata repararent. Habebat etiam fabricas scutarias loricarias arcuarias, in quibus sagittae missibilia cassides omniaque armorum genera formabantur. Haec enim erat cura praecipua, ut quicquid exercitui necessarium videbatur numquam deesset in castris, usque eo ut etiam cunicularios haberent qui ad morem Bessorum ducto sub terris cuniculo murisque intra fundamenta perfossis inprovisi emergerent ad urbes hostium capiendas. Horum iudex proprius erat praefectus fabroru
Abbreviated transcription (Latin):
erat noctuq eo monti admouit tu prima luce ex altera
parte muros agressus est/ ubi orto ia sole simulacra illa ar¬
matoꝵ refferentia habitu refulsenit oppidani capta urbez

Expanded text:
erat, noctuque eos monti admovit. Tum prima luce ex altera erat, noctuque eos monti admovit. Tum prima luce ex altera parte muros adgressus. Ubi orto sole simulacra illa armatorum referentia habitum refulserunt, oppidani captam urbem
Abbreviated transcription (Latin):
ia ũtens ꝓfluuio uẽtris cepit decipiẽs. De iuitiendo obsessis pa
Hylippus cu ternasiu castellu nulla ui caꝑe pos uore.¬
set ante ip̃os muros t̾ra egessit simulauitq agi cuniculis.
castelani ꝗsubruptos se existimarẽt dediderũt. ¶Telopid¬
as thebanus magnatu duo oppida simul oppugnaturus non¬
ta ita lõginquo spatio distantia. quo tp̃r ad alt̾u eoru ex̾¬
citu admouebat p̃cepit ut ex ꝯposito ab aliis castris.ui. e
ꝗtes coronati notabili alacritate uelut uictoria nũtian¬
tes uenirẽt ad cuiꝰ simulatõe curauit ut silua que ĩme¬
dio erat ĩcẽderet᷑. p̃bit᷑a spẽ urbis ardẽtis: p̃t̾ea quosdã cap
bant᷑ du ĩ parte ia se suꝑatos existimãt deffecerũt. ¶Cyrus
rex ꝑsaru incluso sardib creso qua p̃ruptus mõs nullum
additu p̾stabat ad menia malos exequãtes altitudinẽ iugi
subtexit. ꝗb simulac̾ hominũ armata ꝑsici habitus ĩposu¬

Expanded text:
ndo Obsessis Pavore Philippus, cum Prinassum castellum nulla vi capere posset, terram ante ipsos muros egessit simulavitque agi cuniculum; castellani, quia subrutos se existimarant, dediderunt. Pelopidas Thebanus Magnetum duo oppida simul oppugnaturus non ita longo spatio distantia, quo tempore ad alterum eorum exercitum admovebat, praecepit, ut ex composito ab aliis castris quattuor equites coronati notabili alacritate velut victoriam nuntiantes venirent. Ad cuius simulationem curavit, ut silva, quae in medio eratbantur, dum in parte iam se superatos existimant, defecerunt. Cyrus, Persarum rex, incluso Sardibus Croeso, qua praeruptus mons nullum aditum praestabat ad moenia, malos exaequantis altitudinem iugi subrexit, quibus simulacra hominum armata Persici habitus imposu
Abbreviated transcription (Latin):
ducoru ciuitatez amne cincta ⁊ fontib habundãte ad
inopia aque redegit cu fontes cuniculis adu̾tiss ⁊ fluminis
usu ꝑ sagittariq arcuiss. ¶ Quintus metellus ĩ yspania citi̾¬
ore ĩcastra hostiu humili loco posita flunium exsuperiore ⁊¬
parte ĩmisit ⁊ subita mũdatõe turbatos ꝑ dispositos ĩ hoc ipm̃
ĩsidiatores cecidit. ¶Alexander apud babilonia que media
fluuio euplorate diuidebat᷑ fossa parit̾ ⁊ aͤgere ĩstituit / ut ĩusũ

Expanded text:
durcorum civitatem amne cinctam et fontibus abundantem ad durcorum civitatem amne cinctam et fontibus abundantem ad inopiam aquae redegit, cum fontes cuniculis avertisset et fluminis usum per sagittarios arcuisset. Q. Metellus in Hispania citeriore in castra hostium humili loco posita fluvium ex superiore parte immisit et subita inundatione turbatos per dispositos in hoc ipsum insidiatores cecidit. Alexander apud Babylona, quae media flumine Euphrate dividebatur, fossam pariter et aggerem instituit, u
Abbreviated transcription (Latin):
lorare solertisubmnisit adsyracusano is ĩ publicu ꝯsciliu ĩtrod¬
uctus ꝑsuasit ĩfestissimq eẽ katinginẽses atheniensib. Et si ad¬
iuuarẽt᷑ a syracusanis futuru ut oppͥmerẽt eos ⁊ alcibiadẽ. qua
re atducti syracusani uniu̾sis uirib catinã petituri ꝓcesserunt
relicta ip̃oꝵ urbe . quã at̾go adortus alcibiades desolata ut suꝑa¬
bant agressus tela queda ĩquib scriptu erat uenisse se ad de¬
liberandam eorum rẽ publicam int̾ murq iecit. ⁊ eodem tẽpoẽ¬
captiuos quosda xiliatos sibi remisit ꝗ crateru detractarẽt ꝑ hoc
ꝯsciliu seditõe ĩtestinaria apud obsesso ꝯiliata admoto exͥcitu
potitus est ciuitate. De fluminũ deriuatõe ⁊ uitiatõe aquarum.
Seruilius si sauraz oppidu flumine ex quo hostes aqua¬
bant᷑ adu̾so addeditõe siti ꝯpulit. ¶ Saius cesar ĩ galia ca¬

Expanded text:
loratae sollertiae submisit ad Syracusanos. Is in publicum consilium introdloratae sollertiae submisit ad Syracusanos. Is in publicum consilium introductus persuasit infestissimos esse Catinienses Atheniensibus et, si adiuvarentur a Syracusanis, futurum, ut opprimerent eos et Alcibiadem; qua re adducti Syracusani universis viribus Catinam petituri processerunt, relicta ipsorum urbe, quam a tergo adortus Alcibiades ac desolatam, ut sperarateri tenebantur, adgressus tela quaedam, in quibus scriptum erat venisse se ad liberandam eorum rem publicam, intra muros iecit et eodem tempocaptivos quosdam conciliatos sibi remisit, qui Craterum detractarent. Per hoc consilium seditione intestina apud obsessos concitata admoto exercitu potitus est civitate. VII De Fluminum Derivatione et Vitiatione Aquarum P. Servilius Isauram oppidum, flumine ex quo hostes aquabantur averso, ad deditionem siti compulit. C. Caesar in Gallia Ca
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e rursus õib sins euacuata ea defensorib cepit. ¶ Cornelui
ruffinus ꝯsul ut aliquãto tp̃re crotona oppidu frustra obscedis¬
set qd̾ ĩ expugnabile faciebat assũpta ĩ presidiu lucanoru ma¬
nus simulauit se cepto desistere captiuu deinde magno p̃mio
solicitatu misit crotona qui tãꝙͣ ex custodia fugiss a ꝑsuasit
disce̾sisse romanqs. Id u̾oxrotonienses arbitrati dimisere auxilia
destitutiq ꝓpugnatorib ĩoppinati ⁊ ĩualidi capti sũt. ¶ Migoi
dux karthaginensiu uicto gneo pisone ⁊ ĩquada tuire circũs¬
cepto suspicatus uentura ei subsidia ꝑfuga misit ꝗ ꝑsuaderet
aꝓpĩquãtib captum ia pisone. qua rõe det̾eritis es̃ reliqua ⁊¬
uictorie ꝯsũmauit. ¶Alcibiades ĩscicilia cu syracusanꝙ cape ue
llet / ex kartiginensib apud quo tñ ex̾citu ꝯtinebat quẽ exp¬

Expanded text:
ipse rursus omnibus suis vacuam eam defensoribus cepit. Cornelius ipse rursus omnibus suis vacuam eam defensoribus cepit. Cornelius Rufinus consul, cum aliquanto tempore Crotona oppidum frustra obsedisset, quod inexpugnabile faciebat assumpta in praesidium Lucanorum manus, simulavit se coepto desistere. Captivum deinde magno praemio sollicitatum misit Crotona, qui tamquam ex custodia effugisset, persuasit discessisse Romanos. Id verum Crotonienses arbitrati dimisere auxilia destitutique propugnatoribus inopinati et invalidi capti sunt. Mago, dux Carthaginiensium, victo Cn. Pisone et in quadam turre circumsesso, suspicatus ventura ei subsidia perfugam misit, qui persuaderet appropinquantibus captum iam Pisonem; qua ratione deterritis eis reliqua victollet, ex Catiniensibus, apud quos tum exercitum continebat, quendam exp
Abbreviated transcription (Latin):
Cipio hanibale ĩ affrica reu̾so cũ plura oppida que illi ĩpote¬
state ratio redigenda dictabat firmis p̃sidus diu̾se partis obti¬
nerent᷑ subĩde aliqua manu submittebat ad ĩfestãda ea no¬
uissime ⁊̃ tãꝙͣ directurus ciuitates aderat. deinde simulato metu
refugiebut. Hanibal ratus uera ẽẽ trepidatõe deductis undiq
p̃sidus tãꝙͣ de sũma reꝵ decuraturus ĩseꝗ cepit. Ita ꝯsecutus sci¬
pio qd̃ petierat nudatas ꝓpugnatorib urbes ꝑ massissima ⁊ nu¬
midas cepit. ¶ Publius cornelius scipio ĩtellecta difficultate exp¬
ugnandi deliunu qr occursu oĩu defendebat᷑ ag̾di alia opida cep¬
it. Et euocatis ad sua deffendẽda singulis uacuatã auxilus deliu¬
mu cepit. ¶ Pyrus epirotaru rex adu̾sus illiricos cu ciuitate
q̃ capud gentis erat redigere ĩpotestate sua uellet / eius desꝑatõe
ite urbis eius ad tutela aliaru dilaberent᷑. Quo fc̃o reuccatis

Expanded text:
cipio, Hannibale in Africam reverso, cum plura oppida, quae ratio illi in potestatem redigenda dictabat, firmis praesidiis diversae partis obtinerentur, subinde aliquam manum submittebat ad infestanda ea. Novissime etiam tamquam direpturus civitates aderat, deinde simulato metu refugiebat. Hannibal, ratus veram esse eius trepidationem, deductis undique praesidiis, tamquam de summa rerum decertaturus insequi coepit. Ita consecutus Scipio, quod petierat, nudatas propugnatoribus urbis per Masinissam et Numidas cepit. P. Cornelius Scipio, intellecta difficultate expugnandi Delminum, quia concursu omnium defendebatur, adgredi alia oppida coepit et evocatis ad sua defendenda singulis vacuatam auxiliis Delminum cepit. Pyrrhus, Epirotarum rex, adversus Illyrios, cum civitatem, quae caput gentis erat, redigere in potestatem suam vellet, eius desperationitae urbis eius ad tutelam aliarum dilaberentur; quo facto revocatis
Abbreviated transcription (Latin):
a quo solo se tẽptari putabant cu fluerent qua nõ obsistebat᷑ mu¬
ros transcẽdit. Trasibulus dux melisorũ ut portu scicinioru
occuparet a t̾ra subĩde oppidano tẽptauit. ⁊ illo quo lacescebant᷑
ꝯu̾sis hostib classe ĩspectata portu cepit. ¶Phylipus ĩ obsidioẽ¬
cuiꝰda urbis maritime binas naues ꝓcul a ꝯspectu ꝯtabulauit.
suꝑstruxitq eis turres/ aliis deinde turrib adortus at̾ra / uł com¬
inus domib ꝓpugnatores distrĩxit turritas naues amari appli¬
cuit . ⁊ qua nõ resistebat᷑ subit muros ¶ꝑicles ponomesorũ ca¬
stellu oppugnaturus ĩ quo duo oĩo erãt accessus alt̾u fossa ĩt̾t
sola qua muniri uidebant/ custodire ceperũt ꝑiclos p̃paratis
pontib ĩ iectisq suꝑ fossa qua nõ cauebat᷑ subiit castellum.
¶Anthiccus adu̾sus ephesiq rodus quos ĩ auxilio hẽbat p̃cep̃
ut nocte portu cu magno strepitu ĩuaderẽt/ adqua partẽ cu

Expanded text:
a quo solo se temptari putabant, cum confluerent, qua non obsistebatur, muros transcendit. Thrasybulus, dux Milesiorum, ut portum Sicyoniorum occuparet, a terra subinde oppidanos temptavit et illo, quo lacessebantur, conversis hostibus classe inexspectata portum cepit. Philippus in obsidiocuiusdam maritimae urbis binas naves procul a conspectu contabulavit superstruxitque eis turres; aliis deinde turribus adortus a terra, dum urbis propugnatores distringit, turritas naves a mari applicuit et, qua non resistebatur, subiit muros. Pericles Peloponnesiorum castellum oppugnaturus, in quod duo omnino erant accessus, alterum fossa intesolam, quam muniri videbant, custodire coeperunt. Pericles praeparatis pontibus iniectisque super fossam, qua non cavebatur, subiit castellum. Antiochus adversus Ephesios Rhodiis, quos in auxilio habebat, praecepit, ut nocte portum cum magno strepitu invaderent; ad quam partem omn
Abbreviated transcription (Latin):
sicu clamore attolli iussit hostes penetratu illa  oppidu rati
reliquerũt portas / ꝑ quas ꝑicles destitutas p̃sidio irrupit.
¶Alcibiades dux atheniensiu euticu oppugnãdi eius causa
nocte ĩꝓuisus accessit ⁊ ex diu̾sa parte meniu cornicines ca¬
nere iussit/ suffice̾ ꝓpugnatores muroꝵ potant / ad id latus

Expanded text:
sicum cani clamoremque tolli iussit. Hostes penetratum illic in oppidum rati sicum cani clamoremque tolli iussit. Hostes penetratum illic in oppidum rati reliquerunt portas, per quas Pericles destitutas praesidio irrupit. Alcibiades, dux Atheniensium, Cyzicum oppugnandae eius causa nocte improvisus accessit et ex diversa parte moenium cornicines canere iussit. Sufficere propugnatores murorum poterant. Ad id latus
Abbreviated transcription (Latin):
dis ut ꝓspẽtus uisus q ꝑ saxa facilior foret sȩcutis armisq a
tͥgo aptatis/ hii ligure duce teloris ⁊ clauis ꝗb ĩ ascẽsu nitebã¬
tur adiuti cu ad postiora obid uacua deffensorib castelli ꝑue¬
nissẽt ꝯinere ⁊ tumultuari ut p̃ceptu erat ceꝑũt / ad qd̾ ꝯstitu¬
tu ^ aruis ꝯstantius adortatus suq acrius ĩstare castelanos
cepit. quo ab imbelli multitudine suoru reuocato tãꝙͣ a t̾go cap¬
ti ẽẽnt ĩsecutus castellu cepit. ¶Lelius cornelius rufinus cõ¬
sul ꝯplura sardinie cepit oppida du fortissimas partes copi¬
⁊ ab ip̃o ꝑsimulatõe fuge lõgius ad ꝑsequẽdu aduocatis illi
ĩrelictas abhiis urbes ĩpetu facerẽt. ¶Pericles atheniẽsiu¬
dux cu oppugnaret quãda ciuitatẽ magno ꝯsensu deffẽdẽ¬
tiu tutaz illa nocte ab ea parte muroꝵ q̃ mari adiecebat claᷤᷤ¬

Expanded text:
dis, ut prospectus nisusque per saxa facilior foret, scutis gladiisque dis, ut prospectus nisusque per saxa facilior foret, scutis gladiisque tergo aptatis. Hi Ligure ducente loris et clavis, quibus in ascensu nitebantur, adiuti, cum ad posteriora et ob id vacua defensoribus castelli pervenissent, concinere et tumultuari, ut praeceptum erat, coeperunt. Ad quod constitutum Marius constantius adhortatus suos acrius instare castellanis coepit, quos ab imbelli multitudine suorum revocatos, tamquam a tergo capti essent, insecutus castellum cepit. L. Cornelius Rufinus consul complura Sardiniae cepit oppida, dum firmissimas partes copiet ab ipso per simulationem fugae longius ad persequendum avocatis, illi in relictas ab his urbes impetum fecerunt. Pericles, dux Atheniensium, cum oppugnaret quandam civitatem magno consensu defendentium tutam, nocte ab ea parte murorum, quae mari adiacebat, clas
Abbreviated transcription (Latin):
Cipio apud kartagine sub discessu estus maritimi secutus
deu ut dicebat duce ad murq urbis accessit ⁊ cedẽte sta¬
Igno qua nõ expectabat᷑ irupit. ¶Tabius maximꝰ ꝯͣtͣato¬
rius filius apud arpos p̃sidio anibalis occupatos ꝯsçid̾rato siti
urbis sexcẽtos misit milites obscura nocte ꝗ ꝑmunita eoq
lerent. Hii aduiti decidẽtiu aquaꝵ sono ꝗ oꝑis strepitu obscu¬
rabat iussa ꝑagũt. Ip̃e dato signo ab alia parte agressus cepit
arpos. ¶Enius marius bello uguitino apud flumen mulcã
cu oppugnaret castellu ĩmonte saxeo situ ꝙ uaria ⁊ angus¬
ta semita adhibut᷑ cetera parte uelut cu saltu p̃cipiti nũciatos
ꝑligurem quẽda ex auxilus gregalẽ milite ꝗ forte aquaru ꝓ¬
gressus du ꝑ saxa montis cocletos legit ad sũma ꝑuenat erri¬
pi posse ĩ castellu paucq centuriones ꝗb ꝑfectissimq cu uelocis

Expanded text:
cipio apud Carthaginem sub discessum aestus maritimi, secutus deum, ut dicebat, ducem, ad muros urbis accessit et cedente stagno, qua non exspectabatur, irrupit. Fabius Maximus, Cunctatoris filius, apud Arpos praesidio Hannibalis occupatos, considerato situ urbis, sescentos milites obscura nocte misit, qui per mlerent. Hi adiuti decidentium aquarum sono, qui operis strepitum obscurabat, iussa peragunt; ipse dato signo ab alia parte adgressus cepit Arpos. C. Marius bello Iugurthino apud flumen Mulucham, cum oppugnaret castellum in monte saxeo situm, quod una et angusta semita adibatur, cetera parte velut consulto praecipiti, nuntiato sibi per Ligurem quendam ex auxiliis gregalem militem, qui forte aquatum progressus, dum per saxa montis cocleas legit, ad summa pervenerat, erepi posse in castellum, paucos centuriones perfectissimos cum velociss
Abbreviated transcription (Latin):
trãsire m̾ ip̃e ꝑmisi. qd̾ me nõ sine cã fecisse sciẽt ꝗ alioꝵ libroᷤᷤ
cade ꝓmittẽtiu legerit. Reꝵ facile erit sub quacũq sp̃e suggẽit.
ONa cu hoc opus sic̃ cet̾a usus potius alioꝵ ꝙͣ mee ꝯm̃datõis

Expanded text:
transire mihi ipse permisi. Quod me non sine causa fecisse scient, qui aliorum libros eadem promittentium legerint. Verum facile erit sub quaque specie suggerere. Nam cum hoc opus, sicut cetera, usus potius aliorum qua