comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum preferendus est. In nũo
aũt pari creditoꝵ auctoritatem
eius sequatur pretor qui digni¬
tate intereos precellit. Sin aũt¬
tem uelequalitatem concurrant.
humamior sentencia apretore eli¬
genda est. hoc .n. ex diii marcurep¬
to collipotegi potest. Pulꝰ.

Expanded text:
rum praeferendus est. in numero autem pari creditorum auctoritatem eius sequetur praetor, qui dignitate inter eos praecellit. sin autunam aequalitatem concurrant, humanior sententia a praetore eligenda est. hoc enim ex diui Marci rescripto colligi potest. 9
Abbreviated transcription (Latin):
Ec actio ꝑ qmͣ nccͣia est et ius eius
ĩnusucotidiano ẽẽt maxime ꝓꝓuẽ
dicadones inducta est. DAui.
dre argumenta reide na agitur.¶Qui
ad exibend̾ ag̾. nõ utiq̃ dominum sedi¬
ci nec debet ostend̾e cum iulte causesũt
ad exibend agendi. ¶Pretoea ĩ hac acto¬
nisiurand̾ petitori dampnari ponit ei aui¬
dice qnͣtitatem taxante. ¶Est autem ꝑio̾a¬
lis hec actio et ei ꝯpetit ꝗ mrem actur ẽ.
qualicumq inremactione. Etiam pigno¬
raticia ẜ mana siue ypotbecaria que credito¬
rib ꝯpetunt. s etiam usum fr petituro ꝯpe¬
tere adexhibend̾. pompoᷤ. ait. S et siꝗs int̾

Expanded text:
ec actio perquam necessaria est et uis eius in usu cottidiano est et maxime propter uindicationes inducta est. 2 Pauldicere argumenta rei de qua agitur. Qui ad exhibendum agit, non utique dominum se dicit nec debet ostendere, cum multae sint causae ad exhibendum agendi. Praeterea in hac actioiusiurandum petitoris damnari possit ei iudice quantitatem taxante. Est autem personalis haec actio et ei competit qui in rem acturus est qualicumque in rem actione, etiam pigneraticia Seruiana siue hypothecaria, quae creditoribus competunt. Sed et usum fructum petituro competere a
Abbreviated transcription (Latin):
dolo Actio danda sit.⁊ ait qnt
mucius apud cum notans.
si non miscricordia ductusf
fecisti furtiten̾is. Si miẜicor¬
dia infcm actionemdari de¬
berc. ¶Seruus pactionis ꝓli
bertate relmi dominꝰ declit e
ea ꝯd̾one ut post libertatemt
trasferatur ĩeum obligo. mã¬
numissus non patitur in seo
obligonem transferri. ꝓomp̃.
scribit locũh̾re de dolo actionem
S si ꝑ pr̃o nuni stabit quo mi¬
nus obligatio trãfferatur. dicẽ¬
dum ait patronumerceptio¬
ne a reᷤ sub mouendum. E go
moueor ꝙ̃adm dedolo actio da¬
bitur cum alia actio ut nsi for¬
te qͥs dicͣat q̃m exceptione pr̃on
submoueri porest si agat cum¬
reo debere dici quasi milla actõ
sit que exceptione repelutur de
dolo dec̾nenda at qn patron
tunc submoueb̾r si nolit exꝓ¬
mussorem ip̃m manumissum
accipe.⁊ exꝓmissori plane ad¬
uersus inanumissum dare de¬
bebit dedolo aut si non sit sol¬
uendo ex ꝓmissor domino da¬
bitur ¶Si dolo ma. ꝓcuratorp
passus sit unicere ãdusarium

Expanded text:
dolo actio danda sit? et ait Quintus apud eum notans: si non misericordia ductus fecisti, furti teneris: si misericordia, in factum actionem dari debere.Seruus pactionis pro libertate reum domino dedit ea condicione, ut post libertatem transferatur in eum obligatio: manumissus non patitur in se obligationem transferri. Pomponius scribit locum habere de dolo actionem. sed si per patronum stabit, quo minus obligatio transferatur, dicendum ait patronum exceptione a reo summovendum. ego moveor: quemadmodum de dolo actio dabitur, cum sit alia actio? nisi forte quis dicat, quoniam exceptione patronus summoveri poreo, debere dici, quasi nulla actio sit quae exceptione repellitur, de dolo decernendam: atquin patronus tunc summouetur, si nolit expromissorem ipsum manumissum accipere. expromissori plane aduersus manumissum dari debebit de dolo: aut si non sit soluendo expromissor, domino dabitur.Si dolo malo procurator passus sit uincere aduersarium
Abbreviated transcription (Latin):
fundum̃ possideat ut siminore ex
ꝑte possidere sedicat ĩ aliam ꝑtẽ
que non defendetur ĩposẜonem
actormictatur. Idem est et si dãp¬
ni inft̾icaueamus.Namet hic. Rx¬
dere deb̾et quota exꝑte eius sit p̾¬
dium ut ad eam ꝑtem stipulatio¬
nem actio modemus pena aũt
non repmittentis hec est ut impoꝰ¬
ẜonemeamus et ideo ꝑtinet scire

Expanded text:
fundum possideat, ut si minore ex parte possidere se dicat, in aliam partem, quae non defenderetur, in possessionem actor mittatur. Idem et si damni infecti caueamus: nam et hic respondere debet, quota ex parte eius sit praedium, ut ad eam partem stipulationem accommodemus: poena autem non repromittentis haec est, ut in possessionem eamus, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ratore indulgetur. ¶Est cau¬
saria que ꝑꝑ ualitudinenla¬
borib milicie soluit. ¶Est
ciens est quociens is q mictit
adicit nominatim ignomi¬
me cã se mictere semꝑ enim
debet adicere cur miles mic¬
tatur. S ⁊ si exauctoriziuit
eum ⁊ insignia militaria de¬
traxit. inter in fames efficit.
licet nõ addidisset ignomi¬
me causa seeum exauctoras¬
se. ¶Est ⁊ quartum genus e¬
emissionis. siꝗs eiutgudoru
numerum cã miliciã subisset.
hec aũt missio estimationem
nõlelit. ut est sepissime reptũ
¶Miles qui lege uił. de aduite¬
rio fũit dampnatus ita ĩ fami
est. ut etiam ip̃a sentencia eũ¬
a sacramento ignominie cã¬
absoluat. ¶Ignomine au̾t¬
alibi ubi ympr est morari licot
¶Ait pretor qui nscenam ꝓdi¬
erit infemis est.scena aũt est
ut lal ꝯ diffinunt que ludor
faciendoꝵ cã quolibet loco ub
quis ꝯsistat. moueaturq spec¬
tacłm sui prebiturus positu
sit. in publico. priuato ue. ue
mico. quo tamen loco passi

Expanded text:
ratore indulgetur: e‹s›t causaria, quae propter ualetudinem laboribus militiae soluit: est itiens est, quotiens is qui mittit addidit nominatim ignominiae causa se mittere: semper enim debet addere, cur miles mittatur. sed et si eum exauctorauerit, id est insignia militaria detraxlicet non addidisset ignominiae causa se eum exauctorasse. est et quartum genus missionis, si quis evitandorum munerum causa militiam subisset: haec autem missio existimationem non laedit, ut est saepissime rescriptum. Miles, qui lege Iulia de adulteriis fuerit damnatus, ita infamis est, ut etiam ipsa sententia eum sacramento ignominiae causa soluat. Ignominia autalibi, ubi imperator est, morari licet. Ait praetor: 'qui in scaenam prodierit, infamis est'. scaena est, ut Labeo definit, quae ludorum facienquis consistat moveaturque spectaculum sui praebiturus, posita sit in publico privatove vel in vico, quo tamen loco passim
Abbreviated transcription (Latin):
neq ꝓlut non notatur quia
non est eares. Ad eo turpis ut
etiam ꝯsilium puniri debeat.
tem ludicram nõ facere uirtu¬
tis enim gr̃a hoc face et genera¬
liter ita omnes opmantur et
utile uidetur ut neq theomie¬
lici neꝙ sexu stici neq agitato¬
res neꝙ qui aqm eqs spgunt c¬
cetera ꝙ eorum mnucteria q̃
certaminib sacris defuunt
ignominiosi habeantur. desig
lant artem ludicram nõ face¬
ie celsus ꝓbat. qr ministerium
non artẽm ludicram er̾teant
lsanc locus iste hodie aprinci¬
pe nõ ꝓmodico beneficio dat᷑
habebat. s et qui impsonis li¬
beris hunc questum extercet
incadem causa est. Siue aũt
principaliter hoc negocium
gerat. siue alteri ut negocia¬
cionis accessione utatur ut
puta sicaupo fu̾it. uł tabłaris
et mancipia talia huit minis¬
tranciaet octasione ministeru
questum faciencia. siue balnc¬
ator fu̾it. ueluti in quibusda
ꝓruncus fit ibalneis. ad custo¬
dienda uestim̃ta ꝯducta he¬
bant mancipia. hoc genus ob¬

Expanded text:
e prodit, non notatur: quia non est ea res adeo turpis, ut etiam consilium puniri debeat. tem ludicram non facere: uirtutis enim ‹g›ratia hoc facere. et generaliter ita omnes opinantur et utile uidetur, ut neque thymelici neque ‹xy›stici neque agitatores nec qui aquam equis spargunt ceteraque eorum ministeria, qui certaminibus sacris deseruiunt, ignominiosi habeantur. Designτὰς appellant, artem ludicram non facere Celsus probat, quia ministerium, non artem ludicram exerceant. et sane locus iste hodie a principe non pro modico beneficio datur. habuerit: sed et qui in liberis hunc quaestum exercet, in eadem causa est. siue autem principaliter hoc negotium gerat siue alterius negotiationis ‹ac›cessione utatur ut puta si caupo fuit uel stabularius et mancipia talia habuit ministrantia et occasione ministerii quaestum facientia: siue balneator fuerit, uelut in quibusdam prouinciis fit, in balineis ad custodienda uestimenta conducta haben‹s› mancipia hoc genus ob
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ actionẽsi minus nõ. ꝙ sieque
fuit ita demũ eum tem siculpaes
ldfecit edil et ita lab̾o et mela sor¬
bunt. ¶Duo rei locatioms iso¬
licdũ ee possunt. Si ĩ lege opis loca¬
di ꝯp̾hensum ẽ ut si ad diem efftn
nõ ess alibi relocare idlicet. non
alias prior aductor exlocatote¬
nebitur. qm si eadem lege locatur
eẽt nec ante locari id potest qͣnsi
dies efficiẽdi p̾t̾iss. ꝗ ĩpletotẽpe
xcluctionis remãsit ĩ dcluctione.
nõ solum reconduxisse indebitur.
setiam pignorum uidebiturdu¬
rare obligatio .s. hoc ita umẽsinõ
alius ꝑeo ĩ priore aluctione res
obligauat huius enim nouus:
sensus erit nectͣius. eadẽ caerit et
sirei pũblice pͥdia locata fu̾rnt.
cationẽ renonasse. nõ etiq̃ ĩsep̃¬
tibꝰ amns et silustrum nebl¬
ꝯfu̾at ꝯtrarium actũ eandẽ indi
locationẽ in illo Anno ꝑmassis.
urbanis autem pluis alio urre

Expanded text:
onem, si minus, non. quod si aeque sunt, ita demum eum teneri, si culpa eius id fecit aedilis. et ita Labeo et Mela scribunt. Duo rei locationis in solidum esse possunt. Si lege operis locandi comprehensum esset, ut, si ad diem effectum non esset, relocare id liceret, non alias prior conductor ex locato tenebitur, quam si eadem lege relocatum esset: nec ante relocari id potest, quam dies efficiendi praeterisset. Qui impleto tempore conductionis remansit in conductione, non solum reconduxisse videbitur, sed etiam pignora viderare obligata. sed hoc ita uerum est, si non alius pro eo in priore conductione res obligauerat: huius enim nouus sensus erit necessarius. eadem causa erit et si rei publicae praedia locata fuerint. cationem renovasse, non etiam in sequentibus annis, etsi lustrum fuerit contrarium actum, eandem videri locationem in illo anno permansisseurbanis autem praediis alio iure
Abbreviated transcription (Latin):
actionẽ tempare enim debuit set
util aque dabiturs i nauicularius
honus ĩ nocturnas uebendum
dux̾it. et cum flumẽ nocturnense n¬
naiis eas sb̃ure nõ possit inaliã na¬
uẽmices transtulit. eaꝙ nauis hos¬
tio fluminis ꝑierit tenetur primus
nauicłarius. labeo siculpa careati
nõtem ait. cet̾m si uel minto dño
fecit uł quo nõ debuit tẽpe. aũ simi¬
nus ydonee dedit naui tuncex loca¬
to agendum.¶Si mag̾r nauis su
gubnatore ĩ flum̃ẽ nauem miẜitet
tẽpestate orta tẽpare nõ potuit et na¬
uem ꝑclidit. uectores h̾ebunt adu̾sꝰ
eumexlocato actionẽ. ¶Siꝗs ẜuu̾

Expanded text:
actionem: temperare enim debuit: sed et utilis Aquiliae dabitur.Si nauicularius onus Minturnas uehendum conduxerit et, cum flumen Minturnense nauis ea subire non posset, in aliam nauem merces transtulerit eaque nauis in ostio fluminis perierit, tenetur primus nauicularius?Labeo, si culpa caret, non teneri ait: ceterum si uel inuito domino fecit uel quo non debuit tempore aut si minus idoneae naui, tunc ex locato agendum.Si magister nauis sine gubernatore in flumen nauem immiserit et tempestate orta temperare non potuerit et nauem perdiderit, uectores habebunt aduersus eum ex locato actionem.Si quis seruum
Abbreviated transcription (Latin):
oridatu Spetit a ex hiis car
meut putasi re qm dduxat fi
iei no liceat. forte qr possessioe
ꝙaut tocius agriaut ꝑtis ñ
it stabulũ uł ubi greges eius
Me oporteat uł siqd ĩ lege cõ¬
duccio Suenit si hoc nõ preste¬
uex alucto agetur. ¶Siius
tempestatis calamitose ꝯtigit.
inlocator aluctori aliꝗd psta¬
edebeat ideamus ẜuus oem¬
uicui resisti nõ potest dñmi
aolono pstare debe aitut puta¬
um cũ in flumiũ gratuloꝵ stur¬
Ior et siqͥs simile accide aut ut
sicur sũhostiũ fiatssi qua tñ ui¬
sa ex ip̃a re oriantur bdãpno
olom ẽe ueluti siuinũ coacint
saucis aut hb segetes et corr¬
ipte sũt. S et si labes fc̃a sit õe
ꝓfructũtus it dampnũcolom
noee ne supra dampnũ semini
amissi incedes agͥ pstare coga¬
cur. ¶ S et siuredo fructuoli¬
ue corrupit. ansolis fu̾ore nõ
isueto id accidit. dampnũ do¬
mini futuꝵ si u̾o nichilextra
duetudinẽ accid̾it dampnũ

Expanded text:
ori datur. Competit autem ex his causis fere: ut puta si re quam conduxit frui ei non liceat forte quia possessio ei aut totius agri aut partis non vel stabulum vel ubi greges eius stare oporteat vel si quid in lege conductionis convenit, si hoc non praestatur, ex conducto agetur. Si vis tempestatis calamitosae contigerit, an locator conductori aliquid praestare debeat, videamus. Seuim, cui resisti non potest, dominum colono praestare debere ait, ut puta fluminum graculorum sturnorum et si quid simile acciderit, aut si incursus hostium fiat: si qua tamen uitia ex ipsa re oriantur, haec damno coloni esse, ueluti si uinum coacuerit, si raucis aut herbis ‹s›egetes corruptae sint. sed et si labes facta sit omnemque fructum tulerit, damnum coloni non esse, ne supra damnum seminis amissi mercedes agri praestare cogatur. sed et si uredo fructum oleae corruperit aut solis fervore non adsueto id acciderit, damnum domini futurum: si vero nihil extra consuetudinem acciderit, damnum
Abbreviated transcription (Latin):
s si midem tempus dcurrant.¬
ltem si alterius sponsa alteri
ipta sit ex sña elicti punit᷑¬
¶Cum aũt fcm̃ notetur.etia
sicum ea qs fecit nupcias uel
s̃ponsalia ꝯstitint. quã uel uxo¬
rem ducere nõ potest. uł fas
nõ est. erit notatus. ¶ Ex cõ¬
net. multũ int̾ est nic̃a que
agebatur an ca̾ cognita ali
qd̃ ꝓnnciatum sit. An qͥdam
extrmsecus sint elocuta. nam
exhug ĩ fumia nõ irrogatur.¬

Expanded text:
 id‹em› tempus concurrant.Item si alteri sponsa, alteri nupta sit, ex sententia edicti punitur.Cum autem factum notetur, etiam si cum ea quis nuptias uel sponsalia constituat, quam uxorem ducere vel non potest vel fas non est, erit notatus. Ex comnet, multum interest, in causa quae agebatur cquid pronuntiatum sit an quaedam extrinsecus sunt elocuta: nam ex his infamia non inrogatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗaĩadu̾tiss apud claudium ccͣ
trãstulat uindicias filie sue a se
ab eo suppoĩtus petierat dixisse
captum q amore uirginis. om̃e
fas Ac nefas nuscuisse indigna¬
tus. qd uetutissima iuiris obser¬
uancia ĩꝑsona filie sue de feciss

Expanded text:
animaduertisset Appium Claudium contra transtulerat, uindicias filiae suae a se ab eo suppositus petierat, dixisse captumque amore uirginis omne fas ac nefas miscuisse: indignatus, quod uetustissima iuris obseruantia in persona filiae suae defeciss
Abbreviated transcription (Latin):
pnati sint ypotheca manet obligata
nec ꝑ hoc uidetur sat fcm̃ creclitoriꝙ
ne debiti nomine obligatasit ypothe¬
ca dicencdum ẽ ante ditionem nõ
recte agicum nichil int̾im debeatur.
S si sub ꝯditione debiti ꝯditio euene¬
rit. rursus ag̾e pot̾it. s si p̾sens sit debi¬
tum ypotheca u̾o sub ꝯditione et a¬
gatur ante ꝯditionẽ ypothecaria
s auf̾ri ypothecam ĩiquuẽ ĩoꝙ ar
bitrio idicis cautiones int ponẽ¬
de sunt si ꝯditio exstitit nec pecuma
soluatur restitui y pothecam si ĩrer
natura sit. ¶ Propter usuras quo
si obligata sit ypotheca usure soluide¬
bent idem et ĩpena dicemus. LIp̃.
qui pignora ꝑmittendum ut. et pu¬
todandam pignoris ꝑsecutionem
qr int̾ est mea et ita celsus scribit.i
¶Exqb cais naturalis obligato cõ¬
sunt ypothece dari possunt ut fruc¬
tus pendentes ꝑtus ancille fetꝰ peco¬
rum et ea que nascuntursunt ypo¬
thete obligata idẽꝙ ẜuandum est
sũ domimuĩs fundi ꝯuenit aut deu¬

Expanded text:
nati sint, hypotheca manet obligata nec per hoc uidetur satisfactum creditori, quod ne debiti nomine obligata sit hypotheca, dicendum est ante condicionem non recte agi, cum nihil interim debeatur: sed si sub condicione debiti condicio uenerit, rursus agere poterit. sed si praesens sit debitum, hypotheca uero sub condicione, et agatur ante condicionem hypothecaria, sed auferri hypothecam iniquum est: ideoque ar bitrio iudicis cautiones interponendae sunt 'si condicio exstiterit nec pecunia soluatur, restitui hypothecam, si in rerum natura sit.' Propter usuras quoque si obligata sit hypotheca usurae solui debent: idem et in poena dicemus. 14 Ulpqui pignora permittendum sit. et puto dandam pignoris persecutionem, quia interest mea: et ita Celsus scribit.Ex quibus casibus naturalis obligatio consunt, hypothecae dari possunt, ut fructus pendentes, partus ancillae, fetus pecorum et ea quae nascuntur sint hypothecae obligata: idque seruandum est, siue dominus fundi conuenerit aut de u
Abbreviated transcription (Latin):
ris. petut a me młr mutuã pecumã
soluturam tibi et scipulanti micbi
ꝑmisit ignoranti inquam rem nui¬
tuaretur. atqr ita numare metibi
iussit. dem̃ egoqz ad manum nũmos
nõ b̾remstipulanti tibi ꝓ misi q̃i¬
tum ẽ sieam peccumamꝰ muliere pe

Expanded text:
ris, petit a me mulier mutuam pecuniam solutura tibi et stipulanti mihi promisit ignoranti, in quam rem mutuaretur atque ita numerare me tibi iussit: deinde ego, quia ad manum nummos non habebam, stipulanti tibi promisi: quaesitum est, si eam pecuniam a muliere pe
Abbreviated transcription (Latin):
pensas fecit. aut si quam aliam
incommoditatem passus eris
t̾i ꝓmde ac sipossideret recte dicit
denegand.am ẽẽ adu̾sus eumex
hecedicto actonem. Upmi.¬
Tensires fũint usucapte ab co
cui alienate sunt nec peti abeo
possũt. locum h̃t hoc eclictum. N.¬
¶temꝙ fieri potest. utꝗs sinedo¬
io.ma. ꝙ possidere desierit ueruz
iudicu mutancli causa id fiat.
Sũt et aliã qͣm plura talia. ¶Po¬
test autem aliqͥs dolo maio de¬
siñe possidere. nec tñ iuclicii mu¬
tancdi causa efecisse nec hoc eclic¬
to tem. Neq eĩm alienat. ꝗdu¬
taxat ob mictit posẜonem. nõ
tũ eius fcm̃ ĩ ꝓbat pretor qui
tanti h̃uit recarere ne ꝑꝑ eam se¬
pius litigaret hec enĩ uerecon¬
dia cogitatio eius qlites exec̾¬
tur ñ est uitupanda s eius dũ¬
taxat ꝗcum remþre uult litez
ad Alium tnͣffert. ut molestũ
ptiñe ait. U̾m ad possonem quo¬
q Alioqn eius cum quo inrem
agebatur iqt siposẜonem ces
sit nõ tenebr. ¶ Siꝗs autem ob

Expanded text:
pensas fecerit aut si quam aliam incommoditatem passus erit ti perinde ac si possideret? recte dicitur denegandam esse aduersus eum ex hoc edicto actionem. res fuerint usucaptae ab eo cui alienatae sint nec peti ab hoc possint, locum habet hoc edictum.Itemque fieri potest, ut sine dolo malo quidem possidere ‹de›sierit, uerum iudicii mutandi causa id fiat. sunt et alia complura talia. potest autem aliquis dolo malo desinere possidere nec tamen iudicii mutandi causa fecisse nec hoc edicto teneri: neque enim alienat, qui dumtaxat omittit possessionem. non tamen eius factum improbat praetor, qui tanti habuit re carere, ne propter eam saepius litigaret haec enim uerecunda cogitatio eius, qui lites exsecratur, non est uituperanda, sed eius dumtaxat, qui cum rem habere uult, litem ad alium transfert, ut molestum pertinere ait, uerum ad possessionis quoque: alioquin cum quo in rem agebatur, inquit, si possessione cessit, non tenebitur.Si quis autem ob
Abbreviated transcription (Latin):
iuraetiam prediorum hoc edictũ
ꝑtin modo sidolo malo fiat a
toris autͥ sus ꝗ alienatus ẽ sm̃
culpa decesẜit. cessat niclicium.
nisi siqd actoris pret̾ea int̾ fuit.¬
¶Hec actio nõ est penalis s rei ꝑ¬
secutionem arbitrio udicis

Expanded text:
iura etiam praediorum hoc edictum pertinet, modo si dolo malo fiat altoris aut si is qui alienatus est sine culpa decessit, cessat iudicium, nisi si quid actoris praeterea interfuit.Haec actio non est poenalis, sed rei persecutionem arbitrio iudicis
Abbreviated transcription (Latin):
Noi petitorio iudiciõ utitur
nefrustra exꝑiatur reqrere
debet.an is cum quo institu
tuus sit. S ⁊ q fugitiuum ẜuũ¬
a se petitum nõ custodit sus fug¬
it et ꝗ nauem a sepetitam ĩ ad
u̾so tꝑr nauigantum misit si
ea naufragio pempta e.łAp̃¬
imaliena area eclificassem cuiꝰ
bone fidi ꝗdem emptor fuim.
uere eo temꝑe eclificaui quo iã
sciebam alienuideamus an
nichil mic̾ exceptio ꝓsit msi
forte ꝗs dicat ꝓdee dedampno
sollicito puto autem Biucex¬
ceptionem nõ ꝓdesse. nec enĩ
debuit iam alienum c̾tus edi¬
ficium poneres hoc ei dcedend
estut sine dispendio domini
arree follat eclifficium ꝙ po¬
suit. ¶Elsus.

Expanded text:
i petitorio iudicio utitur, ne frustra experiatur, requirere debet, an is, cum quo instituatuus sit: sed et qui fugitivum a se petitum non custodit, si is fugit, et uerso tempore nauigatum misit, si ea naufragio perempta ealiena area aedificassem, cuius bonae fidei quidem emptor fui, uerum eo tempore aedificaui, quo iam sciebam alienam, uideamus, an nihil mihi exceptio prosit: nisi forte quis dicat prodesse de damno sollicito. puto autem huic exceptionem non prodesse: nec enim debuit iam alienam certus aedificium ponere: sed hoc ei concedendum est, ut sine dispendio domini areae tollat aedificium quod posuit. 38 Celsus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗfc̾isunt in redistracta. ut puta siqd ĩ
eclificia distracta errogatum ẽ. scribit
emĩlabeo et trebacius ẽẽ ex uenclito ħ̾
noĩe actionẽ idem ẽ si ꝗd megriẜiu
curatione ĩpensum ẽ ante tralitionẽ
ut si qd indisciplinas inquas uerisi¬
Smile erat etiam emptorem uelle mi¬
pendi. ħ̾ amplius labeo ait. et siꝗd ĩ
fuus mortui ẜui ĩpensum sit ex uẽ¬
dito ꝯseq oport̾e si modo sñculpa uẽ¬
ditoris mortis obierit Ntem si ꝯuen̾¬
it cum res ueniret ut locuplex ab
emptore reus detur ex uendito a¬
gi posse ut id fiat. ¶ Si int̾ emptorẽ
predioꝵ et uelitorem ꝯueniss si ea pͥ¬
dia emptor heres ueeius pluris uendi¬
diss eius ꝑtemdimidiam uenditori
p̾staret hrs emptoris pluris ea pͥdia uẽ¬
didiss uẽditorem exuẽclito agẽdo. ꝑ¬
tem eius quo pluris uẽdicliss ꝯsecutu¬
rum. Si ꝓcurator uẽdidit et cauit et
tat cum dño exempto agi posse utiliac¬
tione. ad exemplum institorie actionis

Expanded text:
cti sunt in re distracta, ut puta si quid in aedificia distracta erogatum est: scribit enim Labeo et Trebatius esse ex uendito hoc nomine actionem. idem et si in aegri serui curationem impensum est ante traditionem aut si quid in disciplinas, quas uerisimile erat etiam emptorem uelle impendi. hoc amplius Labeo ait et si quid in funus mortui serui impensum sit, ex uendito consequi oportere, si modo sine culpa uenditoris mortem obierit.Item si conuenerit, cum res ueniret, ut locuples ab emptore reus detur, ex uendito agi posse, ut id fiat.Si inter emptorem praediorum et uenditorem conuenisset, ut, si ea praedia emptor heresue eius pluris uendidisset, eius partem dimidiam uenditori praestaret et heres emptoris pluris ea praedia uendidisset, uenditorem ex uendito agendo partem eius, quo pluris uendidisset, consecuturum.Si procurator uendiderit et cauerit tat cum domino ex empto agi posse utili actione ad exemplum institoriae actionis,
Abbreviated transcription (Latin):
niri. Plane sicuratores ꝗ scientes
cum minorem ẽe ꝑseu̾auerunt
ĩeodem offitio nõ deb̾unt eimm
pati reciꝑe pecumias debitas et de¬
bebunt hoc nommne ꝯueniri. qd̃si
⁊ ip̃i dec̾to pretoris cͥdiderunt am
recliderũt. similes sunt cetis debi¬
torib ideoq nõ ꝯuemuntur.

Expanded text:
tores, qui scientes eum minorem esse perseuerauerunt in eodem officio, non de- buerunt eum pati accipere pecunias debitas et debebunt hoc nomine conueniri. quod si et ipsi decreto praesidis crediderunt et reddiderunt, similes sunt ceteris debitoribus, ideoque non conueniuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
centipecunie debite eas q male
ꝯsumꝑfit. quero cuius sit ꝑicu¬
lum. et ꝗd si ꝓcuratores quoq ĩ
eodem errore ꝑseu̾assent ut puta¬
rent maiorem ẽẽ ⁊ abstinuissent
se ab amministratõe curatõnem ⁊̃
restitiussẽt an ꝑicłm tẽꝑis ꝙ post¬

Expanded text:
centi pecuniae debitae easque male consumpsit. quaero cuius sit periculum: et quid si curatores quoque in eodem errore perseuerassent, ut putarent maiorem esse et abstinuissent se ab administratione, curationem etiam restituissent, an periculum tempo
Abbreviated transcription (Latin):
temdate ususfe. acceseit nicie¬
mentum iudetur dotis non a¬
lia dos. quemad̾in siꝗd alliuuo¬
ne accesierit. T Tp̃.

Expanded text:
tem datae usus fructus accesserit, incrementum uidetur dotis, non alia dos, quemadmodum si quid alluuione accessisset. 5
Abbreviated transcription (Latin):
tur puto interesse utꝵ ꝑerro¬
rem satis dato ꝓmissum est.⁊
anexconuentionesiꝑerrore.
dandam fideuissorib exceptõ¬
nem. si exconuentione mini¬
medandam. Nam ⁊ iul.scrĩ¬
bit simiudicio sistendi causa
pluris quam statutum est ꝑ
ignoranciam ꝓmissũ fuit ex¬
ceptionẽdari debe.sin auter
exconuentione tante summe
ꝓmissio facta sit exteptionem
pactiꝯuenti replicatone infir¬
Iduo reistipulandi sunt et uni
debitor iudicio se sisticum pe¬
na ꝓmiẜit alterautemeum ĩ¬
pedierit ita demumi exceptio
ad uersus alterum danda est
si socũ sint nec ꝓsit ei dolus ꝑꝑ
societatem. ¶Item si duorei
stipulandi sint et unus adiu¬
dicium non uenerit contemp¬
ta sua ꝓmissione iudicio siste¬
dicausa facta. Actor autem
bĩtur. ¶Eque si apatre facta
fuerit ꝓmissio iudicio sistandi
cã exfiliiꝯtractudemde de re
actoregerit cum filio exceptõ¬
ne submouebitur sicum patre
exeius ꝓmissione agat. et cõ¬
tra idem crit si filius ꝓmiser¬

Expanded text:
tur. puto interesse, utrum per errorem satisdato promissum est an ex conuentione: si per errorem, dandam fideiussoribus exceptionem: si ex conuentione, minime dandam. nam et Iulianus scribit, si iudicio sistendi causa pluris quam statutum est per ignorantiam promissum fuerit, exceptionem dari debere: si autem ex conuentione tantae summae promissio facta sit, exceptionem pacti conuenti replicatione infirduo rei stipulandi sint et uni debitor iudicio se sisti cum poena promiserit, alter autem impedierit: ita demum exceptio aduersus alterum danda est, si socii sint: ne prosit ei dolus propter societatem.Item si duo rei promittendi sint et unus ad iudicium non uenerit contempta sua promissione iudicio sistendi causa facta, actor autem bitur.Aeque si a patre facta fuerit promissio iudicio sistendi gratia ex filii contractu, deinde de re actor egerit cum filio, exceptione summouebitur, si cum patre ex eius promissione agat. et contra idem erit, si filius promiser
Abbreviated transcription (Latin):
DC edco p̾tor aduersus
uarios et dolosos q alus
ob fuerunt calliditate q̃¬
dam subuenit ne uel
llis maleficia sua sĩt lucrosar
uel istis simplicitas sit dampno¬
sa. ¶Derba autem talia st̃
q̃dolo malo fcã esse dicentur.
Si de hus reb alia actio ũerit.
et iusta causa ẽẽ uidebitur. iudi¬
ciumdabo. ¶Dolum malum
nationem qmͣdam alt̾ius de¬
latur et aliud simulatur et ali¬
ud agitur. labeo autem posse
et sinẽ simulatione id agi. ut siq
circumueniatur. posse et sine
dolo malo dz agi et agi alnd
simłari sicuti faciuntꝗ ꝑhiꝰ dis

Expanded text:
c edicto pretor adversus arios et dolosos, qui aliis obfuerunt calliditate quadam, subvenit, ne vel illis malitia sua lucrosa sit vel istis simplicitas damnosa. Verba edicti talia sunt: Que dolo malo facta esse dicentur, si de his rebus alia actio non erit et iusta causa esse videbitur, iudicium dabo. Dolum malum nationem esse quandam, alterius de aliud simulatur et aliud agitur. Labeo autem ait posse et sine simulatione id agi, ut quis circumveniatur; posse etiam sine dolo aliud agi et aliud simulari, sicuti faciunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
merobndasunt dubitari potest et q̃¬
dem urbanorum sũdubio non sũt
cum acct̾is edificus seꝑata sunt qd̃
ad cãm tamentał taciti pignoris ꝑti¬
net. non mult aburbanis p̃dus dif¬
h̾itationem Aluctor michi p̃stit̾it. m¬
uecta ame domino ĩsule pignori ñ
ẽẽ.¶Item istud inꝗd uidendumẽ uo¬
luntate domimi iducipignus Ita ꝑꝰ¬
seut ĩ ꝑtem debiti sit obligatũ. ¶ Siq
fide iubeat cumres illius adebitore ꝓ
quo fidenissit pignori data siq uissime
ĩtelligitur ħ̃ ip̃o ꝙ fidembeat quodam¬
modo mandare res suas ẽẽ obligatas
sane si pͥosteasint eius res ypot hece da¬

Expanded text:
enda sint, dubitari potest. et quidem urbanorum sine dubio non sunt, cum a ceteris aedificiis separata sint: quod ad causam tamen talis taciti pignoris pertinet, non multum ab urbanis praedihabitationem conductor mihi praestiterit, inuecta a me domino insulae pignori non esse. Item: illud, inquit, uidendum est uoluntate domini induci pignus ita posse, ut in partem debiti sit obligatum. Si quis fideiubeat, cum res illius a debitore pro quo fideiussit pignori data sit, bellissime intellegitur hoc ipso, quod fideiubeat, quodammodo mandare res suas esse obligatas. sane si postea sint eius res hypothecae da
Abbreviated transcription (Latin):
autem siego locauero retineo us
uigerens locau̾it usumfr̃ quł.¬
et ignorante me negocium me¬
um̃ gerens. utatur ꝗs et frua¬
tur nichilominus retineo usum

Expanded text:
autem si ego locauero, retineo usum gerens locauerit usum fruet ignorante me negotium meum gerens utatur quis et fruatur? nihilo minus retineo usum
Abbreviated transcription (Latin):
Aborib euulsis uel ¶Lpmi.¬
ui uentorum deiectis usꝙ ad
usumfructũ sumet uille pos¬
se usufructuarium aufferre la¬
beo ait. nec matia eum ꝓligno
usur si h̾at unde utatur lignoꝙ
tus ager sit hunc casum passus
omnes arbores aufferret fruc¬
tuarius. mat̾iam tñ ip̃m succe¬
dere qnͣtum Aduille refectionẽ
putat posse quemadm calcem ĩ¬
quit coquere uel harenam fodẽ
aliud uequid edifitio necessari¬
um sumere.Naues quoq u
fufructulegato nauigand mic¬
tendam puto. licet naufragii
picullim ĩmineat nauis enim
Dlec paturut nauigetur. in¬
Usufructuarius uł ipe frinea
re ulalus fruendam ꝯcede uel
loctare ui uende potest si am
Siet si alii precario ꝯcedat. iu
donet. ꝓuto eum utiatq ido
retmere⁊isumfi. et hoc cassius
i pegasus renderunt. et pompo.¬

Expanded text:
boribus euolsis uel ui uentorum deiectis usque ad usum suum et uillae posse usufructuarium ferre Labeo ait: nec materia eum pro ligno usurum, si habeat unde utatur ligno. qtus ager sit hunc casum passus, omnes arbores auferret fructuarius: materiam tamen ipsum succidere quantum ad uillae refectionem putat posse: quemadmodum calcem, inquit, coquere uel harenam fodere aliudue quid aedificio necessarium sumere. Nauis usu fructu legato nauigandum mittendam puto, licet naufragii periculum immineat: nauis etenim ad hoc paratur, ut nauiget. Usufructuarius uel ipse frui ea re uel alii fruendam concedere uel locare uel uendere potest: nam sed et si alii precario concedat uel donet, puto eum uti atque ideo retinere usum fructum, et hoc Cassius et Pegasus responderunt et Pompo
Abbreviated transcription (Latin):
Ix silua cedua ⁊ peda ꝑ Omp̃¬
menta et ramos exarbore usu¬
fructuarium sumpturum. ex
non cedua ĩuineam sũptudũ¬
ne fundum detiorem faciat.

Expanded text:
x silua caedua pedamenta et ramos ex arbore usufructuarium sumpturum: ex non caedua in uineam sumpturune fundum deteriorem faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
as ub ag̾e. ¶Si margaritas de¬
michi afferres añ pciumeaꝵe.
deinde hec pierint añ uenclitio¬
nemcuius picł̾m sit et alt lab̾o
ꝙ et pomp̃. scribit. si qdẽ ego teuẽ¬
ditorẽ rogaui meum ẽe picłi.¬

Expanded text:
ta demihi adferres aut pretium eorum, deinde haec perierint ante uenditionem, cuius periculum sit? et ait Labeo, quod et Pomponius scripsit, si quidem ego te uenditor rogaui, meum esse peri
Abbreviated transcription (Latin):
hensus que ẽet fugitiuus cer¬
cum aliqd daretur uideam
in possit agere et ꝗdem ꝯuen¬
cio ista nõ est nuda ut ꝗs dicat
ex pacto act. non oriris h̾t m
sc negocium aliqd̃ ergo ciui¬

Expanded text:
hensusque esset fugitivus, certum aliquid daretur, videamus, an possit agere. et quidem conventio ista non est nuda, ut quis dicat ex pacto actionem non oriri, sed habet in se negotium aliquod: ergo civili
Abbreviated transcription (Latin):
Ateroffm̃ ad uocationis etre
sue defensionem multum int̾
iudicium duob h̾rdib relictis
decesẜit. et ab alt̾o exbiis qtotũ
funclum possidebat totus peti¬
tus fu̾it qu insoliclum ꝯdemp¬
naridebeat dubitarinono.

Expanded text:
ter officium aduocationis et rei suae defensionem multum ‹inteacceptum duobus heredibus relictis decesserit et ab altero ex his, qui totum fundum possidebat, totus petitus fuerit, quin in solidum condemnari debeat, dubitari non
Abbreviated transcription (Latin):
citum et consensus. ¶Conuẽ¬
tionis uerbum generale est ad
omnia ꝑtinens dequibꝰ nego¬
cu contrahendi transigendiq
causa consencrunt quĩ inter
se agunt. Nam sicuti conueni¬
re dicuntur quiex diuersis locis
muum locum colliguntur. et
¶Adeo aũt conuentionis nom̃
generale est ut elegant̾ dicat
pedius nullum ẽe ccͣtum nul¬
lam obligationemque nõ ha¬
beat insecomuientionem siie
re siue uerbis fiat. Namstipu¬
latio que uerbis fit si non babe¬
at consensum nulla est Si con¬
uentionum pleriq malid̾ no

Expanded text:
citum et consensus. Conventionis verbum generale est ad omnia pertinens, de quibus negotii contrahendi transigendique causa consentiunt qui inter se agunt: nam sicuti convenire dicuntur qui ex diversis locis in unum locum colliguntur et adeo autem conventionis nomen generale est, ut eleganter dicat Pedius nullum esse contractum, nullam obligationem, quae non habeat in se conventionem, sive re sive verbis fiat: nam et stipulatio, quae verbis fit, nisi habeat consensum, nulla est. Sed conventionum pleraeque in aliud no
Abbreviated transcription (Latin):
Ertinet hocedictum ad eas ca¬
pitis diminutiones. que salua
cuntate. ꝯtingunt cet̾m sũ ami¬
sione ciuitatis siue lib̾tatis amis¬
sione ꝯtingat capitis diminutio
cessabit edictum. ne possunt hupe¬
intꝰ ꝯueniri. dabr plane actio meos
ad quos bona etiam ꝑuenerunt
ꝗcqd̃ cũ hus actum cͣctum uesit
capite diminuti dimmute ueesse

Expanded text:
ertinet hoc edictum ad eas capitis deminutiones, quae salva civitate contingunt. ceterum sive amissione civitatis sive libertatis amissione contingat capitis deminutio, cessabit edictum neque possunt hi penitus conveniri: dabitur plane actio in eos, ad quos bona pervenerunt quid cum his actum contractumve sit, capite demin
Abbreviated transcription (Latin):
hunis edc̃i ꝑtinet. S int̾clum si
cͣchatur cumhus post capitisdi¬
minutionẽdanda ẽ actio. ⁊ siqͥ¬
dem arrogatus sit nullus labor¬
est. Nam pinde obligabitur ut fi

Expanded text:
edicti pertinet. sed interdum, si contrahatur cum his post capitis deminutionem, danda est actio: et quidem si adrogatus sit, nullus labor: nam perinde obligabitur ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
tum de positum et ceterisum
tamen causa elegant aristo
celso.R. esse obligationem. ⁊it
puta declitibi remut michi
aliam des. declitibiut aliquid
faciãs. ħ grec̃. et hinc nascici
uilem obugationems⁊ ideo
puto recte uilianum amauri¬
ciano reprehensum. mh̾. dechi
tibi sticum. aut pamphilum n¬
manimuctas manumisistiei
euictus est stitus. Iuł. scrib. infac¬
tum actionem apretore dandã
ille ait cͣuulem incertam actio¬
nem .i. prescriptis uerbis suffi¬
cereesse eium ccͣtum qr aristo
tur actio si ob maleficium ne
fiat ꝓmissum sit nulla est obli¬
gatio ex hac conuentio. ¶Gz
cum nulla sub est causa pocon¬
uentionem hic constat nonpo¬
se constiti obligationem Igi¬
tur nuda pactio obligatione¬
uel actionem non parit. s pa¬
rit exceptonem. ¶Quin stmo
interclum informat ipam ac

Expanded text:
tum, depositum et ceteri simtamen causa, eleganter Aristo Celso respondit esse obligationem. ut puta dedi tibi rem ut mihi aliam dares, dedi ut aliquid fuilem obligationem. et ideo puto recte Iulianum a Mauriciano reprehensum in hoc: dedi tibi Stichum ut Pamphilum manumittas: manumissisti: euictus est Stichus. Iulianus scribit in factum actionem a praetore dandam: ille ait ciuilem incerti actionem, id est praescriptis uerbis sufficere: esse enim contractum, quod Aristo scitur actio. Si ob maleficium ne fiat promissum sit, nulla est obligatio ex hac conventione. Sed cum nulla subest causa, propter conventionem hic constat non posse constitui obligationem: igitur nuda pactio obligationem non parit, sed parit exceptionem. Quin immo interdum format ipsam ac
Abbreviated transcription (Latin):
tm quem nõ ꝯstitint solue pos¬
sit. quesitum ẽ dixi nõ ese audi¬
end siuelit hodie fidem ꝯtitu¬
te rei  frange. ¶Snure uiidor
lero iusiuradum. s et refeno
nccitate ꝯpulsus id fecõ qd̃ no
dubitat modestius face qrtai

Expanded text:
m quod non constituit soluere possit, quaesitum est. dixi non esse audiendum, si uelit hodie fidem constitutae rei frangere. Si iureiurando lero iusiurandum, sed referendi necessitate compulsus id fecero, quia nemo dubitat modestius facere
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ esse. S si michi sub ꝯdone ꝓpri¬
tas legatasit qdam ut et maro¬
anus.⁊b̾rdiet michi cauenduz
ẽe putant. que sña uera est Itẽ
simichi legata et cum ad mepti¬
nere desieritali ⁊ bic utrisꝙ: o¬
uendum ut cupra placuit. qd̾
si duob diuctim ususfi. icgo¬

Expanded text:
ihi sub condicione proprietas legata sit, quidam et Marcianus et heredi et mihi cauendum esse putant: quae sententia uera est. item si mihi legata sit et, cum ad me pertinere desierit, alii, et hic utrisque cauendum ut supra placuit. quod si duobus coniunctim usus fruc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmictatur stipulatio statim. nec
tatur. ¶Habet autem stipło ista
duas clausulas unam si aliter¬
ꝗs utatur. qm̃ uir bonus arbitra¬
bituraliam deusufie restituendo
quaꝵprior statim ꝯmictetur quã
alit̾ fu̾it usus et sepius ꝯmictetur
sequens ꝯmictetur fimito usufr̃.S
qd diximus id qd̾ inde extabit res¬
tituere non ip̃am rem stipulatur
ꝓprietarius mutilit̾ enimrem sua
stipłari uidetur. s stipłatur restitu
it. qd̃ inde extabit. ¶ Intertlum au¬
tem merit ꝓprietatis existimatio. si
forte fructuarius cumpossit usu¬
capionem interpellare negglexit.
Ihuic stipłom quib ususfr amicti¬

Expanded text:
mitt‹a›tur stipulatio statim, nec  fructus. Habet autem stipulatio ista duas causquis utatur quam vir bonus arbitrabitur, aliam de usu fructu restituendo: quarum prior statim committetur, quam aliter fuerit usus, et saepius committetur, sequens committetur finito usu fructu. Sed quod diximus id quod inde exstabit restitutu iri, non ipsam rem stipulatur proprietarius inutiliter enim rem suam stipulari videretur, sed stipulatur restitutu iri quod inde exstabit. interdum autem inerit proprietatis aestimatio, si forte fructuarius, cum possit usucapionem interpellare, neglexit: huic stipulationi, quibus usus fruct
Abbreviated transcription (Latin):
Eotmetur. et cum nrem ct Doi
malimentioꝯceptuomnum
dolum ꝯprebendere uidetur
successore⁊adoptun pris g.
siusus sie fructu legatus eis
adempta fructus causa sato¬
dari uibet pretor. hoc m̃ito ure
solo usu netiam de fructucue¬
atur.ergo et si fructus sine ui
obtigit᷑ stipulatio locum hebi
et s l̾itacid ułope homimisiu¬
cimis cumq alterius amimali

Expanded text:
continetur: et cum in rem sit doli mali mentio concepta, omnium dolum comprehendere uidetur successorum et adoptiui patris. Sed si usus sine fructu legatus erit, adempta fructus causa satisdari iubet praetor: hoc merito, ut de solo usu, non etiam de fructu caue‹a›tur. Ergo et si fructus sine usu optigerit, stipulatio locum habebit. Et si habitatio uel operae hominis uel cuius alterius anim
Abbreviated transcription (Latin):
solucani pere lib̾ationem tamẽ
et siex falsa debiti qnͣtitate ma¬
ioris precui res soluta ẽ. non fit
ꝯfusio ꝑtis reicum pecuniã. Ne
gre rei manet et obligatio ĩcor¬
rupta. agͥ aũt retinebitur. do¬
nec debita pecunia soluatur.
¶dem marcellus ait. si pecumã
debens oleum dedit. pluris p̾¬
cuquasi plus  debens uelcum
oleum debet oleum dederit. qiͣ
maiorem mod debens suꝑflu¬
umoleiẽs repetend̾. et nonto¬
tumctobhoc pemptam esseob¬
ligationem. ¶dem marcelł.
dicit sicum fundi ꝑars michi
qͣsi tota de łet¬

Expanded text:
ere liberationem, tamen si ex falsa debiti quantitate maioris pretii res soluta est, non fit confusio partis rei cum pecunia nemoio integrae rei manet et obligatio incorrupta: ager autem retinebitur, donec debita pecunia solvatur. Idem Marcellus ait, si pecuniam debens oleum dederit pluris petii quasi plus debens, uel cum oleum deberet, oleum dederit quasi maiorem modum debens, superfluum olei esse repetendum, non totum et ob hoc peremptam esse obligationem. Idem Marcellus adicit, si, cum fundi pars mihi asi totus debe
Abbreviated transcription (Latin):
repeti poss Pmide et si antea fuit
oluti sors usure supralimini
modum solute. quasi sors inde¬
uicarepetuntur qd si simulsol¬
uent potest diciet tunc repetitõ¬
nemiocumbre. ¶Supra dup¬
uuim aũt usure et usuraꝵ usure
nec instipulatum deduci nec exi¬
gipossunt. et solute repetunti.
quemat mod̾ futuraꝵ usurarũ
usure.¶ Siꝗs falso se sortemde¬
uere credens usuras solit pot̾
cum soluisse. ¶ Indebitum autẽ
solutum accipimus non solu
sionmino non debeatur.sz et si ꝑ
ailiquam excepcionem ppetuam
peti poterat. quare hoc quoq re¬
reti poterit isisciẽs setutum ex¬
cepteptione soluit.
Si .s. debeus quasi ducenta debet
fund̃ ducentorum solint ꝯpet̾e
repetitionem marcelł.l .x. dig̃.i¬

Expanded text:
repeti posse. proinde et si ante sors fuerit soluta, usurae supra legitimum modum solutae quasi sors indebita repetuntur. quid si simul solverit? poterit dici et tunc repetitionem locum habere. Supra duplum autem usurae et usurarum usurae nec in stipulatum deduci nec exigi possunt et solutae repetuntur, quemadmodum futurarum usurarum usurae. Si quis falso se sortem debere credens usuras solverit, ptum solvisse. Indebitum autem solutum accipimus non solum si omnino non debeatur, sed et si per aliquam exceptionem perpetuam peti peti poterit, nisi sciens se tutum exceptione solvit. Si centum debens, quasi ducenta deberem, fundum ducentorum solvi, competere repetitionem Marcellus li
Abbreviated transcription (Latin):
io  Prodigus si deferat iisiu¬
and audiendus nõ est. Itemꝙ
icetis similibo eidicend̾ est.i
umsue ꝓpacto ꝯuento siue
psolone suic ꝓ iudicio hoc iuisui¬
me iudicium acciꝑe nec iurare
ꝯpellendisunt. ut legati ꝓunci
urand de sola ꝯstituta pecuma
et reus uiraint exceptione ute¬
tur si de ꝯstituta ꝯuematur. s su
te sorte .i. depriore obligonecõ¬
ueniatur. exteptio cessabit isi
dehac quoq nirait adũsario
dumabeo ꝗ detulit. si de calũp

Expanded text:
odigus si deferat iusiurandum, audiendus non est: idemque in ceteris similibus ei dicendum est. nam siue pro pacto conuento siue pro solutione siue pro iudicio hoc iusiurmae iudicium accipere, nec iurare compellendi sunt, ut legati prouiurandum de sola constituta pecunia et reus iuraverit, exceptione utetur, si de constituta conveniatur: sed si de sorte, id est de priore obligatione conveniatur, exceptio cessabit, nisi de hac quoque iuraverit adversario dum ab eo qui detulerit, sed de calu
Abbreviated transcription (Latin):
¶ deir siemptor auẽditore nouãdi ani¬
mo itastipłatus ẽ fcm̃ tradendi stipłatꝰ
ꝯmicti icti stiploc. et enĩ ancilla tra¬
dita ptum postea eclitum ĩ bonis su¬
is reus stipulãdi hr̃c potuiss. ¶ Siͦ
post cctami ẽptionem añ int̾poĩtum¬
num uẽdicori acqutum ẽ. ꝙ exstipu¬
latu seq nõ potit. iudicio empti.

Expanded text:
: uerum si emptor a uenditore nouandi animo ita stipulatus est, factum tradendi stipulatucommitti incerti stipulatione: etenim ancilla tradita partum postea editum in bonis suis reus stipulandi habere potuisset. Si post contractam emptionem anuum uenditori adquisitum est, quod ex stipulatu consequi non poterit, iudicio empti c
Abbreviated transcription (Latin):
poris cctus. ¶Papm. circa
tutele restitutionẽ ꝓ fauore
pupilloꝵ lacior interptatio
tc̃a est. nẽo enĩ ambiget hodie
siuc udex accipiatur ĩ diem
sm̃e suuiẽ sine indice tutela res¬
tituatur ĩcumdiem quo res¬
cituit usuras prari. planc
rituto ultro ꝯuenit. et ip̃e¬

Expanded text:
ca tutelae restitutionem pro fauore pupillorum latior interpretatio facta est: nemo enim ambigit hodie, siue iudex accipiatur, in diem sententiae, siue sine iudice tutela restituatur, in eum diem quo restituit usuras praestari. plane ri tutor ultro conuenerit et
Abbreviated transcription (Latin):
dei discẽptatur. Abitrio iucdiciꝰ
usurarum modus ex more re¬
gionis ubi ꝯtractum est ꝯstitu¬
ĩtur itatũ ut legeni nonoffe¬
dat. ¶ Sisocius ĩo dempnaᷤ¬
dus erit socio ꝙ pecuniam.

Expanded text:
dei disceptatur, arbitrio iudicis usurarum modus ex more regionis ubi contractum est constituitur, ita tamen, ut legi non offendat. Socius si ideo condemnandus erit, quod p
Abbreviated transcription (Latin):
ne filic tutorib .s: pocius necessitudi¬
nipximoꝵ res ꝯmictetur. eũdemq
ptor suasifructus qͥbona fide apol¬
lidio ex homs defũcte ꝑceptieent rec¬
titindebe̾ s̃iue qd̃ fundũ eitm̃ p̾lega¬
u̾at. siue q. lubrico tutele fiderinis
ra int̾uen̾it. anusuraꝵ estimatiofa¬
cienda sit tractari solet, plane si mati¬
am istam. ioco reliqt ut ea distracta
pecunia refecta fideinufsa solu̾en¬
tur. nõ sine rubore desiderabutur usu¬
reioq nõ exigentur. DDem.¬

Expanded text:
ne filiae tutoribus, sed potius necessitudini res committerentur, eundemque ctis praetorii suasi fructus, qui bona fide a Pollidio ex bonis defunctae percepti essent, restitui debere, siue quod fundum ei tantum praelegauerat siue quod lubrico tutelae fideicommissra interuenerit, an usurarum aestimatio facienda sit, tractari solet. plane si materiam istam ideo relinquit, ut ea distracta pecuniaque refecta fideicommissa soluerentur, non sine rubore desiderabuntur usurae ideoque non exigentur. 4 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
casibo nõ ꝓprietatis efrectum
optinere ꝯuenit. uñ siusufruc
tus ul fundi portio petatur
absolone secuta posteaꝑs alt̾a
que accreunit uenclicetur mlitẽ
ꝗdem ꝓprietatis iuclicate reier¬
ceptionem obstare musufruc¬
portio fundi ueluti alluuio por¬
ociens duobꝰ usustr. legatur
Sita ut alt̾ius annis utantur.
fruantur siꝗdem ita legatus
fuerit ticio ⁊ meuio potest di¬
ci prius ticiodeide meiuo leg̃¬
tum datum. Si uiduo enisdẽ¬

Expanded text:
casibus non partis effectum optinere conuenit: unde si fundi uel fructus portio petatur et absolutione secuta postea pars altera quae adcreuit uindicetur, in lite quidem proprietatis iudicatae rei exceptionem obstare, in frucportio fundi uelut alluuio porotiens duobus usus fructus legatur ita, ut alternis annis utantur fruantur, si quidem ita legatus fuerit 'Titio et Maeuio', potest dici priori Titio, deinde Maeuio legatum datum. si uero duo eiusde
Abbreviated transcription (Latin):
solas bt uł fund t̾radidit exci¬
ꝑe potest id ꝙ ꝑsone nõ predu
⁊ siexcipiat ut pasce ubiͣ uel m¬
hitare. liceat ualet exceptiocũ
ex multis saltib pastione fruc¬
tus ꝑcipetur et hitationis ex¬
ceptione siuc tempalis siue us¬
ꝙ ad mortemeius qexcepit
usus indetur exceptus. P Apmñ.¬

Expanded text:
solas habet, uel fundum tradit, excipere potest id, quod personae, non praedii . sed et si excipiat, ut pascere sibi uel inhabitare liceat, ualet exceptio, cum ex multis saltibtus perciperetur. et habitationis exceptione, sive temporali sive usque ad mortem eius qui excepit, usus videtur exceptus. Papin
Abbreviated transcription (Latin):
Lis ꝗ binas edes ũat aliaꝵ usũ
fr. legaint posse hrdem in arcel¬
s. scribit altis alcius tollendo
obscurare luminib qͣm hita¬
ripotest etiam obscuratis edi¬
b. Qd usq ad eotempand̾ est.
ut nõ in totum edes obscuren¬
tur.s: moclicum lumenqd hĩ¬
tantib sufficit bant. Hem.

Expanded text:
 binas aedes habeat, aliarum usum fructum legauerit, posse heredem Marcellus scribit alteras altius tollendo obscurare luminibus, quoniam habitari potest etiam obscuratis aedibus. quod usque adeo temperandum est, ut non in totum aedes obscurentur, sed modicum lumen, quod habitantibus sufficit, habeant. 31
Abbreviated transcription (Latin):
Drent magr̃atus cuiusqi
locitestari uolentib et se ip̃os
et alios testes uł significato¬
res p̾bere quo facilius nego¬
ciaexplicetur. et ꝓbatio.rr.

Expanded text:
rent magistratus cuiusque loci testari uolentibus et se ipsos et alios testes uel signatores praebere, quo facilius negotia explicentur et probatio r
Abbreviated transcription (Latin):
citore nõ debet cumq ĩuidicio
p̃ublico reus erit. aut qmĩor .ux.
tus ĩtestabił fit. ¶ Iud quor
cm̃ priuati s etiam magr̃atus
si ĩ presentisũt testm̃ dicãt. Item¬

Expanded text:
citare non debet eum, qui in judicio publico reus erit, aut qui minor vitus intestabilis fit. Item: tantum privati, sed etiam magistratus, si in praesenti sint, testimonium dicant.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Siea rendicio sit ubih.renau¬
um testem us smmulẽ ꝓsonam
ad mict̾e cogimur. sũ tormẽ¬
tis  testimono eius cͥdendur
ñ est. ¶ Si testos om̃s eiuidem
honestatis et estimationis sĩt
et negocui qualitas ac iudicis
motus cumhus ꝯcurrerit se
q̃nda sunt omnia testimonia.
Sinuo exhus ꝗdam cor alid
ẽ. ꝙ nature negocu ꝯuenitet
ꝙ immicicie aut gre suspicio¬
ne caret ꝯt̃irmauitq inde̾mo¬
tum animi sui exargĩtis
et testĩonis et q̃ rei apcoraet

Expanded text:
 ubi harenarium testem uel similem personam admittere cogimur, sine tormentis testimonio eius credendum non est. Si testes omnes eiusdem honestatis et existimationis sint et negotii qualitas ac iudicis motus cum his cquenda sunt omnia testimonia. Si vero ex his quidam eorum aliud est quod nature negotii convenit et quod inimicitie aut gratie suspicione caret confirmabitque iudex motum animi sui, ex argumentis et