comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a cõparatione maioꝵ aut a cõparatione minoꝵ aut acõparatione pariũ nascit᷑ : A cõparatione gͥ
maioꝵ ẽ : qͦtiens maiora minorib: cõparantur hoc modo ut q in remaiore uala ualeat in
tus uõ : is arcendi: Regi fines dicunt᷑ qͥ tiens unus ꝗsq ager ꝓpͥis sinib: t̃nunat᷑ arc& uͦ aquã ꝗ¬
tione includi hocmͦ: Qđ in remaiore ualet ualeat in minore : & de incepsea nixus argum̃tatiqtẽ
expediuit ut manifistius appareat id ꝙ pͥmo uolumine cõmemoratũ ẽ has maximas ꝓpositiones ꝗdẽ
locq. ¶ Qđ si idẽ conutamꝰ ex ẽplũ : dicomꝰ : Qđ in reminore ualet: ualeat etiã inmaiore : At in ur¬
le aqua arcet᷑: Regent᷑ gͥ sines: hictam̃ q̃stio permutatur hoc modo: Erit᷑ s̃ an in urbe fines
opateat regi S amino sumit᷑ argum̃tũ .÷ ab arcenda aqua ut sit hoo qͥq argum̃tũ abeo ꝙ¬

Expanded text:
ne minorum, aut a comparatione parium nascitur. A comparatione igitur majorum est, quoties majora minoribus comparantur, hoc modo, ut quod in re majore valet, valeat in tus vero, jus arcendi. Regi fines dicuntur quoties unusquisque ager propriis finibus terminatur. Arcet vero aquam tioni inclusit hoc modo: Quod in re majori valet, valeat in minori, et deinceps ea nixus, argumentationem expedivit, ut manifestius appareat id quod in primo volumine commemoratum est, has maximas propositiones alilocorum. Quod si idem convertamus exemplum, dicemus: Quod in re minori valet, valeat etiam in majori. At in urbe aqua arcetur, regantur igitur fines. Hic tamen quaestio permutatur hoc modo: Quaeritur enim an in urbe fines oporteat regi. Sed a minore sumitur argumentum, id est ab arcenda aqua, ut sit hic quoque argumentum ab eo q
Abbreviated transcription (Latin):
tati enĩ paries ñ ea natã ẽ ut suspendi qua̧at : parietis poti ftema. quã demolientis culpa
ttt fia gͥ argum̃tatio ħ mͦ. Si pęnes parietis formã cstitit. ut eo adiungente parietẽ

Expanded text:
rnicati enim parietis non ea natura est ut suspendi queat, parietis potius forma quam demolientis culpa rnicati enim parietis non ea natura est ut suspendi queat, parietis potius forma quam demolientis culpa erit. Fiet igitur argumentatio hoc modo: Si penes parietis formam constitit ut eo adjungente parietem
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis uitio ꝓita addisicatũ ẽ ut suspendi ñ possit: Causarũ ꝗdẽ multa sgnã. q̃ cicero paulo pꝰ̃¬
terius diuidit: S nõ de efficientiũ causarũ disserit argum̃to: Efficiens uͦ causa ẽ. qua p̃ce¬
infecti ꝓmussio ẽ: ⁊ ꝓruttit. si ꝗđ dãnũ ciꝰ oꝑa ctigerit sua restiutione eͥgͥ pensanduni
us aũt .x. parieti cõmuni pariet̃ẽ alium ł fornicatũ .i. arcũ habentẽ. ł directũ etinuũq c̃¬
iungere : Qdã gͥ ad parcetẽ cãmunẽ aliũ extrinsecus parietẽ iunxit. deditq satis dani infebi
Cõmurus aũt paries fornicatus fuit .÷. arcũ habens ł signinã fabricã sustgens: Adiungente
igit᷑ eo ꝗ satis dederat. & ut ad iunger& de molientẽ partẽ parietis biunctura cohȩresce¬
r& : uitiũ cõmunis paries fecit Erit andãni uisteti ꝓmissio cogat eũ ꝗ ꝓmiserit uitiũ resti
b& uitiũ ꝙ cĩ accidit culpa Qđ siea not̃a parietis fuit. ut supendi sust ineriq t̃ posse. cau¬

Expanded text:
operis vitio quod ita aedificatum est, ut suspendi non possit. Causarum quidem multa sunt genera quae Cicero paulo posterius dividit. Sed nunc de efficientium causarum disserit argumento. Efficiens vero causa est qua praeceies quis promittit, si quod damnum ejus opera contigerit, sua restitutione esse pensandum. Jus autem est parieti communi parietem alium vel fornicatum, id est arcum habentem, vel directum continuumque, conjungere. Quidam igitur ad parietem communem alium extrinsecus parietem junxit, deditque satis damni infecti. Communis autem paries fornicatus fuit, id est, arcum habens vel signinam fabricam sustinens; adjungente igitur eo qui satis dederat, et ut adjungeret demoliente partem parietis, quo junctura cohaeresceret, vitium communis paries fecit; quaeritur an damni infecti promissio cogat eum qui promiserit damnum rebet vitium quod ejus accidit culpa; quod si ea natura parietis fuit ut suspendi sustinerique non posset fo
Abbreviated transcription (Latin):
oũ qͦ conubiiius ñ erat nuptid̃: Csequens : nichil ꝓlibis dotis nõe manere oportere : c̃cludat᷑ argu

Expanded text:
cum quo connubii jus non erat, nuptiae; consequens vero, nihil cum quo connubii jus non erat, nuptiae; consequens vero, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Ilud qͥqͥ uidendum ꝙ eximpare :  patrimonio subscepti ñ patrẽ sed matrẽ sequunt᷑ Er ge
q̃dã romana ł cũ latino ł cũ perigrino ł cũ seruo cũ quo conubii ius non erat. nuptias fec̃
dotẽ c̃tulit: factoq int̃ eos diuorcio : c̃ten dit᷑ an nuptae mulieris cũ eo cũ quo conubi iͥ non
erat. apud uirũ dotis pars pꝰ diuaciũ debeat ꝑmanere. Hio subiectũ ꝗdẽ ẽ. nupta mulier
cũ quo conubiũ non erat: p̃dicatũ uõ. dotis partis apud uirũ post diuarcium retentionis iure ꝑmansio:
Sumit̃ gͦ ac̃seq̃ntib argum̃tũ hoc modo Nã quia nuitias fecit cũ eo cũ quo conubii ius nullũ est.
id õseut᷑ ut lib̾i patrẽ  c̃sequant᷑: Si aũt lib̃i patrẽ non c̃sequnt᷑ : ne in patris ꝗdẽ s̃ potestate: at si in pa¬
trisp otestate non s̃. matriq applicant᷑ : apud uirũ dotis pars ñ potit ꝑmanere hic gͥ antecedens :. cũ et¬

Expanded text:
trem sequuntur. Ergo quaedam Romana vel cum Latino, vel cum peregrino, vel cum servo, cum quo connubii jus non erat, nuptias fecit, dotem contulit, factoque inter eos divortio, contenditur an nuptae mulieris cum eo cum quo connubii jus non erat, apud virum dotis pars post divortium debeat permanere. Hic subjectum quidem est, nupta mulier cum quo connubium non erat, praedicatum vero dotis partis apud virum post divortium retentionis jure permansio. Sumitur ergo a consequentibus argumentum hoc modo. Nam quia nuptias fecit cum eo cum quo connubii jus nullum est, id consequitur ut liberi patrem non sequantur. Si autem liberi patrem non sequuntur, ne in patris quidem sunt potestate; at si in patris potestate non sunt, matrique applicantur, apud virum dotis pars non poterit permanere. Hic igitur antecedens est,
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ x p̃cerlens est: affectũ ẽ Omẽ N ꝙ p̃cedit ad id ꝙ seꝗt᷑ necesse ẽ ut referat᷑: Maxinia
ꝓpositio ẽ. ubiẽ antecedens ibi ẽ & subsequens: at in hac qͣstione ẽ antetedens .i. uiri culpa factũ
diuoa cuĩ ibi gͥ cseq̃ns erit sextas ñ retineri : Cur aũt ita suꝑiꝰ argum̃tũ c̃clusionib: intex uerĩ
cũ dehis marco tullio latius eeq̃nte tractauero euidentiꝰ apparebit : Ia c̃sequentib:: Simulier
erant potestate. s mat̾es potiꝰ sequenbant᷑: N aũt om̃ib erat conubiũ cũ romanis: Nec erant
nuptiae iure c̃tractae que ñ aut int̃ ciuẽ romanam. ciuẽq romanũ iniebant᷑. aut ciu pͥnceps

Expanded text:
t, omne enim quod praecedit, ad id quod sequitur necesse est ut referatur. Maxima propositio est: Ubi est antecedens, ibi erit et consequens; at in hac quaestione est antecedens, id est viri culpa factum divortium; ibi igitur consequens erit, sextas non retineri. Cur autem ita superius argumentum conclusionibus intexuerim, cum de his, M. Tullio latius exsequente, tractavero, evidentius apparebit. A consequentibus: Si mulier erant potestate, sed matres potius sequebantur. Non autem omnibus erat connubium cum Romanis, nec erant nuptiae jure contractae, quae aut non inter civem romanum civemque romanam inibantur, aut cui princeps
Abbreviated transcription (Latin):
ratione a nota ab affectis. Nẽ gͥ añ quã diuidat eũ locũ quẽ ab asfectis e̾e̾ ꝓposuit:
suꝑioꝵ triũ qͥs in pͥmo int̾̃im tractatu minime diulrus est s in diuiduos relictur: exc̃¬
pla supponit hi uõ s atoto a partib: a nota: ac de eo ꝗdẽ loco ꝗ÷ ex̧toto ita disputat :
nus ꝗ in dissinitione ponit᷑: s q̃ in ipsos posse argum̃tis p̃strare mattã: S aut̃ inutio¬

Expanded text:
ratione, a nota, ab affectis. Nunc igitur anteaquam dividat eum locum quem ab affectis esse proposuit, ratione, a nota, ab affectis. Nunc igitur anteaquam dividat eum locum quem ab affectis esse proposuit, superiorum trium quos in primo interim tractatu minime divisurus est, sed individuos relicturus, exempla supponit. Hi vero sunt a toto, a partibus, a nota; ac de eo quidem loco qui est a toto ita disseruit anus qui in diffinitione ponitur, sed quae in ipso sunt, possunt argum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ c̃trariũ cũ a maximas ꝓpositiones & eo differentias ẽtinentes : cõmuninõe app¬
uimꝰ locos Na maximȩ ꝓpositiones lic& eo ipso ꝙ maximȩ sint mnaludunt cat᷑ as
x uocent᷑ loci tam qͥas notissime : possreb dubus ee argi ugmenta : lure g es¬
differentia loci nõ ant᷑: Qł in locoꝵ spccieb alit̃ se haba : q̃ prsus argunta eͥt ñ possi
Nã in ipso locus uelut in species quadã diuidit᷑ : in eos ꝗs extoto expartib: ex nota exaste
dicimꝰ itẽq equũ atq bauem animalia nuncupamꝰ. sic islocus ꝗ extoto ẽ. in pso dr̃ ee¬
Ipsa u argum̃ta ut sint ficri neꝗt Seil ad idtotũ dequo disserit᷑: cũ disfinitio adhibet᷑¬
usq utił g ẽ iurisciuił scientia : Post locoꝵ bifariã diuisionẽ. in ipso scilica deqͦ agitur
& extrinsetus positoꝵ partit : eũ locũ ꝗẽ in ipso in quattuor mbra .i. a teto. a partiũ enume¬

Expanded text:
esse contrarium, cum et maximas propositiones, et earum differentias continentes communi nomine appellavimus locos. Nam maximae propositiones, licet eo ipso quo maximae sint includant caeteras et vocentur loci, tamen quia sunt notissimae possunt rebus fferentiae loci nominantur, quod in locorum speciebus, aliter sese habet, quae prorsus argumenta esse non possunt: nam in ipso locus velut in species quasdam dividitur in eos qui sunt ex toto, ex partibus, ex nota, ex affecdicimus, itemque equum atque bovem animalia nuncupamus, sic is locus qui ex toto est in ipso eipsa vero argumenta ut sint, fieri nequit. Sed ad id totum de quo disseritur, cum definitio adhibets ergo est juris civilis scientia. Post locorum bifariam divisionem, in ipso scilicet de quo agitur, et extrinsecus positorum, partitus est eum locum qui est in ipso in quatuor membra, id est a toto, a partium enume
Abbreviated transcription (Latin):
rat. inuta possit amititre: hic gͥ subiectũ ẽ legatũ ꝙ testam̃to recte accepit. Edicatũ uõ
inuitã posse artut̃e: Sumo gͥ argum̃tũ arepugnanti Repugnans uõ ẽ. si id ꝙ ẽtrario con¬
seq̃ns ẽ. altĩ ẽtrario cõparet᷑ ueluti in hoc ipso ꝙ tractamꝰ exẽplo Recte acciꝑe. & recte ñ acci¬
pere contraria s. S ñ recte acciꝑpe. comitat᷑ inuitũ reddere : Iure i inuitꝰ reddit qͥ ñ recte ac
cepit Repugnat gͥ inuitũ reddere : ei ꝙ ẽ recte acciꝑe. faciemꝰ gͥ argum̃tũ sic. E testam̃to
accipit. recte accipit. Qł aut̃ recle accipit᷑ : inuito ei ꝗ semel reote accipit auferrł ñ
potest: At mulier testam̃to usũ fructũ ancillo accepit: Id ei gͥ inuite ñ potĩt auseri:
Argum̃tũ ab eo ꝙͥ ÷ͥ in̾ ipso de qͦ agit᷑ .i. de eo ꝙ recte acceptũ ẽ: In iplo uõ ÷ : uelut affectũ

Expanded text:
it. Praedicatum vero, invitam posse amittere. Sumo igitur argumentum a repugnantibus. Repugnans vero est, si id quod contrario consequens est alteri contrario comparetur, velut in hoc ipso quod tractamus exemplo, recte accipere, et non recte accipere, contraria sunt, sed non recte accipere comitatur invitum reddere. Jure enim invitepit. Repugnat igitur invitum reddere ei quod est recte accipere. Faciemus igitur argumentum sic: Qui testamento accepit, recte accepit; quod autem recte accipitur, invito eo qui semel recte accepit, auferri non potest; at mulier testamento usumfructum ancillarum accepit; id igitur ei invitae non poterit auferri. Argumentum, ab eo quod in i
Abbreviated transcription (Latin):
ut scđm seruo pucrũq tabula bonoꝵ possessio tlotur si illud ꝙ ẽ in q̃stione ẽcedit᷑: Qrit᷑ enĩ. an scđm

Expanded text:
ut secundum servorum puerorumque tabulas bonorum possessio detur, si illud quod est in quaestione conceditur. ut secundum servorum puerorumque tabulas bonorum possessio detur, si illud quod est in quaestione conceditur.
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit ĩmutari  Mulieres uõ : antiq̃ iure tutela ꝑpetua ẽtinebat Recedebant uõ atutoris potestate :¬
q̃ in manũ uiri c̃uenisent: Itaq siebat eis pͥoris status ꝑmutatio & erat capite deminita q̃ uiri c̃
tutoris auctoritate testam̃tũ fecit : a ueritur an scđm eas tabulas exedicto p̃toris debeat dari possessi
hic subiestus quidm terminꝰ muleris numꝗ capite diminutȩ tabulae predicatꝰ Ei : possesionis concoss
Sumitur engo abad iutis argumentũ. hoc modo: Nam si scđm mulieris tabulas nunqem capite dim¬
nittȩ possessio adit᷑ nuchil cause c̃cur ñ seđm querꝓ n qͥ & seruoꝵ tabulas oxedicło p̃toris possessi
Id scilica. ꝙ ea q̃ testam̃tũ c̃secerat. sui ñ suerit iuris Qđ idẽ & de pueris & deserius dici potest: Illa na

Expanded text:
tuerit immutari. Mulieres vero antiquo jure tutela perpetua continebat. Recedebant vero a tutoris potestate qtuerit immutari. Mulieres vero antiquo jure tutela perpetua continebat. Recedebant vero a tutoris potestate quae in manum viri convenissent, itaque fiebat eis prioris status permutatio, et erat capite diminutatutoris auctoritate testamentum fecit. Quaeritur an secundum ejus tabulas ex edicto praetoris debeat dari possessio. Hic subjectus quidem terminus, mulieris nunquam capite diminutae tabulae, praedicatus vero possessionis concessio. Sumitur ergo ab adjunctis argumentum, hoc modo. Nam si secundum mulieris tabulas nunquam capite diminutae possessio detur, nihil causae est cur non secunId scilicet quod ea quae testamentum confeceret, sui non fuit juris, quod idem et de pueris et de servis dici potest. Illorum enim
Abbreviated transcription (Latin):
trent: Nlã ^ amauit necessario potititꝰ ẽ : & sepe ꝗ potititꝰ ẽ ñ amauit: Nec ꝗ palla netessario
tima a sepe ñ tinens palla: Nec oxnecessitate iratꝰ occidit: A occidit sepe aliꝗs it irat᷑ Sitanĩ
side singulis in ꝗrat᷑ : cũ c̃cubiusse ꝗ amauerit a pallere ꝗ timet. & occidise ꝗ suerit uratus.
uerisimile ẽ: ũ ꝗa ita necesse sit . s qe ex uicinis uicina collimus: Nlã ꝙ ad exẽplũ attina huiꝰ argum̃ti
haec similitudo est: Capitis deminutio ẽ pͥoris stat᷑ ꝑ mutatio la multissieri modis sola: ł maxima. ł me¬
dia ł minina: Maxima ẽ : cũ & lib̵tas & cuitas amittit᷑. ut departatio: Media uõ: inqua cuuitas amit¬
titur. retinet᷑ liłtas. ut in latinas colonias transmigratio Minima. cũ neciuitas nec libtas amatit᷑
sedl statꝰ pͥoris qualitas ĩmutat᷑. uelut adoptatio. aut ꝗb lb& aliis modis pͥoe statꝰ retenta ciuitate po¬

Expanded text:
e qui amavit, necessario potitus est, et saepe qui potitus est, non amavit. Nec qui pallet, necessario timet, et saepe non timens pallet. Nec ex necessitate iratus occidet, et occidit saepe aliquis non iratus. Sed tamen si de singulis inquiratur, eum concubuisse qui amavitverisimile est, non quod ita necesse sit, sed quia ex vicinis vicina colligimus. Nam quod ad exemplum attinet hujus argumenti, haec similitudo est. Capitis diminutio est prioris status permutatio. Id multis fieri modis solet, vel maxima, vel media, vel minima. Maxima est, cum et libertas et civitas amittitur, ut deportatio. Media vero, in qua civitas amittitur, retinetur libertas, ut in Latinas colonias transmigratio. Minima, cum nec civitas nec libertas amittitur, sed status prioris qualitatis imminuitur, velut adoptatio, aut quibuslibet aliis modis prior status, retenta civitate, po
Abbreviated transcription (Latin):
patris st̃ : id apud urũ necesse ẽ ꝑmanere: facto gͥ diuorcio : c̃tendit᷑ andotis pars ꝓlibis .i. lib e&¬

Expanded text:
state sunt, id apud virum necesse estate sunt, id apud virum necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
Simul uõ: ut si terra obiectat luna : deficit: Et h sibi coru̾tuntur ut conseq̃ntia fiant antecedentaa
ut si risibił ẽ ho ẽ. Et si luna defecerit : terre assit obiectio : Antecedens uõ pͥus ẽ : ut si arrogans ÷
rio trahi consequentia : Exẽpli uõtalis ẽ explanatio : Ciuitatis romanae iure : liberi retinent᷑
in patrũ arbitrio : usq dũ tercia emantipatione soluant᷑. Ergo si quando diuarciũ int̃cessiss& culs¬
pa mulieris: parte quadã dotis ꝓliboꝵ nuõ multabat᷑ : de quare paulus in instituttꝵ libro .ii. titulo
de dotib: ita diseruit : Si diucaciũ ÷ matrimonii & hoc sine culpa mulieris factũ ẽ. dos integra
repetet᷑ : Qđ si culpa mulieris factũ ÷ diuarciũ : in singulos liberos sex̧ta pars dotis a marito retinꝗet̃
usq ad dimidiã partẽ dũtaxat adotis : Qua re : quoniã ꝙ exdote c̃qͥrit᷑ liboꝵ ẽ. qͥ lib̵i in potestate¬

Expanded text:
Simul vero, ut si terra objecta est, luna deficit. Et haec sibi convertuntur, ut consequentia fiant antecedentia, ut si risibilis est, homo est, et si luna defecerit, terrae adsit objectio. Antecedens vero prius est, ut si arrogans esrio consequentia trahi. Exempli vero talis est explanatio: Civitatis Romanae jure, liberi retinentur in patrum arbitrio, usque dum tertia emancipatione solvantur; ergo si quando divortium intercessisset culpa mulieris, parte quadam dotis pro liberorum numero multabatur. De qua re Paulus, Institutionum libri secundi titulo de Dotibus, ita disseruit: Si divortium est matrimonii, et hoc sine culpa mulieris factum est, dos integra repetetur; quod si culpa mulieris factum est divortium, in singulos liberos sexta pars dotis a marito retinetur, usque ad mediam partem duntaxat dotis. Quare quoniam quod ex dote conquiritur liberorum est, qui liberi in patris pote
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ iudicent᷑: Qđ sicaeta ꝗdẽ utendo ꝑmanent. cellȩ aũt uinarie atq oleariae utendo c̃¬
sumuntur. alia qͥdẽ rerũ ususfructꝰ ee̾ potest penꝰ uõ ñ potest ususet s potiꝰ abiusus Erego
cũ uir uxori usũ fructũ bonarum legauerit : ñ potuit legare ẽtrarium qđ ẽ abusus est
uõ abusus uini atq olei: Uinũ igit᷑ atq oleum. adusum fructũ mulieris non potest ptia¬
ucre argum̃tũ ab eo ꝙ in ipso ẽ deqͦ agit᷑ .i. abusus fruet legatione. atq ab asfecto .÷ con

Expanded text:
necesse est judicentur. Quod si caetera quidem utendo permanent, cellae autem vinariae atque oleariae utendo connecesse est judicentur. Quod si caetera quidem utendo permanent, cellae autem vinariae atque oleariae utendo consumuntur, aliarum quidem rerum ususfructus esse potest; penus vero non potest usus esse, sed potius abusus. Ergo cum vir uxori usumfructum bonorum suorum legaverit, non potuit legare contrarium, quod est abusus; est vero abusus vini atque olei, vinum igitur atque oleum ad usumfructum mulieris non potest pertinere. Argumentum ab eo quod in ipso est de quo agitur, id est ab ususfructus legatione, atque ab affect
Abbreviated transcription (Latin):
alio differebat argento eo scilice ꝙ in arca positũ fuit : Id uͦ ẽ asfectũ .i. differentia: Maxima
uͦꝓpositio ẽ dereb plurimũ differento: idẽ intelligi ñ pesse. A c̃trario aũt sio: Ñ deba ea muliet¬
cui uir bonoꝵ suoꝵ usũ fructũ legauit usq eas̃ int̃se c̃traria : Qł de aliqͣ re dr̃ il in eiꝰ c̃tra¬
riũ ñ potest c̃uenire Idẽ eiuĩ de duob c̃trarus intelligi nullomͦ potest: Ꝙdã gͥ sup̃mȩ uolunta¬
tis arbitrio uxori bonoꝵ suoꝵ usũ fructũ legauit Mulier cellas umarias. oleariast plenas adusu¬
fructũ ꝓpͥũ deuocabat Trit᷑. anpenus qͥq usus fructꝰ legat̾ sit. Penꝰ gͥ ususfruot subieoł ẽ. lega¬
tio p̃dicatũ: A c̃trario gͥ sumit᷑ arguñitũ ħmͦ Atim̃ his q̃ nob utentib ꝑmanent. his uͦ ab utim̃
quae nob utentib ꝑ euut Ergo cũ ꝑmanere acꝑire c̃traria sint . usus qͥ qͥ atq abusus ẽtraria

Expanded text:
alio differebat argento, eo scilicet quod in arca positum fuerit. Id vero est affectum, id est differentia. Maxima vero propositio, de rebus plurimum differentibus, idem intelligi non posse. Ex contrario autem sic: Non debaria. Quod de aliqua re dicitur, id in ejus contrarium non potest convenire. Idem enim de duobus contrariis intelligi nullo modo potest. Quidam igitur supremae voluntatis arbitrio uxori bonorum suorum usumfructum legavit, mulier cellas vinarias oleasque plenas ad usumfructum proprium devocabat. Quaeritur an penus quoque ususfructus legatus sit; penus igitur ususfructus est  his quae nobis utentibus permanent, his vero abutimur quae nobis utentibus pereunt; ergo, cum permanere ac perire contraria sint, usus quoque et abusus contraria
Abbreviated transcription (Latin):
debe ꝙ sit rationale ł mortale : ñ utiq de eiꝰ ł boue aut decatis nisi tantũ de hõe dictũ
ee intelligit᷑ : Ut gͥ gñalit̃ dictũ : genꝰ om̃s species claudit : Cũ ꝗs dicit om̃e ammab: sic qđli¬
la animal designatũ speciẽ facit : ̃ cũ itasint : a forma gnĩs i aspetie gñis talẽ sit argu¬
mentũ : Quã sama gñis cicero partẽ sepe nõat : ꝙ id qđ dr̃ planiꝰ fiat : Notiꝰ enĩ nom̃ partis
ẽ quã forme: Quo aũt dista forma partib: & nosstrictĩ suꝑiꝰ diximꝰ & paulopꝰ acicero¬
ne ipso latius expliꝗ :cabit᷑ Nc̃ dexꝓposito uideanius exẽplo : Vxorisspecies sdue
una matrũ famili.  as. alta usu: s cõmuni gñis nõe uxores uocant᷑. Fit uõ ul sepe
ut species eisdẽ noĩb nuncupent᷑ ꝗb & gnã: Mat̾ familias uõ eͥeͥ ñ pot̃at. iisi q̃ t̃ paees
set in manũ ħ aũt certa erat species nuptix: Trib: N modis uxor habebat᷑ usu faro

Expanded text:
 bove, aut de caeteris, nisi tantum de homine dictum esse intelligitur. Ut igitur generaliter dictum genus omnes species claudit, cum quis dicit omne animal, sic quodlibet animal designatum speciem facit; quae cum ita sint, a forma generis, id est a dicitur planius fiat. Notius enim nomen partis est quam formae; quo autem distet forma a partibus, et nos strictim superius diximus, et paulo post a Cicerone ipso latius explicabitur. Nunc de proposito videamus exemplo. Uxoris species sunt duae, una matrumfamilias, altera usu; sed communi generis nomine uxores vocantur. Fit vero id saepe, ut sset in manum; haec autem certa erat species nuptiarum. Tribus enim modis uxor habebatur, usu, fa
Abbreviated transcription (Latin):
turalit̃ pͥoeas clequeniilai : sepe & natalit antecedunt. & in ꝓpositione pͥoras. Nãq iimicitiae
pͥus exist eiquã bella solent. sed ñ possumꝰ ꝓponere in imicitias. ut bellũ sequatur: Ñ n possu¬
m uere dicere. si in imicitia s̃ bellũ ẽ: s p̃ponimꝰ bellũ & inimicitiae q̃ nat̃a pͥores s̃ subse¬
cunt᷑ ita sibellũe : ininucitiae s Nc̃ gͥ inimitie q̃ natalit᷑ bellũ p̃cedunt: cadẽ bella in ꝓpositi¬
Priusii suꝑbia consucuit exist̃e . p̃ uõ atq ex cadẽ suꝑbia ueniens odiũ seꝗ: Neq int̃ ẽ. utrũ
nat̾alit̃ q̃lib& res ante cedat aliquã. an uõ consequat᷑: dũ id in ꝓpositione annotemꝰ eã ce

Expanded text:
sunt consequentia. Saepe quae naturaliter antecedunt, et in propositione priora sunt; namque inimicitiae prius existere quam bella solent. Sed non possumus proponere inimicitias, ut bellum sequatur. Non enim possumus vere dicere, si inimicitiae sunt, bellum est, sed praeponimus bellum, et inimicitiae quae natura priores sunt, subsequuntur, ita, si belluprius enim superbia consuevit existere, post vero atque ex eadem superbia veniens odium sequi. Nec interest utrum naturaliter quaelibet antecedat res aliquando, an vero consequetur, dum id in p
Abbreviated transcription (Latin):
si abssimili differre ñ potit : Cortraria ctiã c̃trarus intelligunt᷑ ẽe ẽtraria : Coniuncta etiam
cunctis adherescunt. Et q̃s antecerlentta : aliꝗd qđ potest. uoe antecedunt:

Expanded text:
a dissimili differre non potest. Contraria etiam contrariis intelliguntur esse contraria, conjuncta etiam a dissimili differre non potest. Contraria etiam contrariis intelliguntur esse contraria, conjuncta etiam conjunctis adhaerescu
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ putare. qͥ cũ tantũ in nocens fuerit: nulla inrẽ .p. c̃tulit merita MHaec itaq omĩa cogna¬
ta sibi ee. & ad se referri inuicẽ. & se uelut eregione respicere: nullus ignorat Nã ut de c̃iu¬
habeut ad se ñ mͦ uocabuli cognationẽ. uerũ exiã cuiꝰdã natae congruentiã. Ita tam̃ ut ase diu̾¬
sasint: Neq enĩ idẽ ẽ iustitia ꝙ iustꝰ. Omẽ n ꝗc ꝗd ab aliqͦ inflectit᷑: ab eo aqͦ inflectit᷑ ẽ diu̾sũ
ro formã uocauit dubiũ ñ ẽ. & species gñĩs species: Itaq adse uicẽ referunt. lic& idẽ genꝰ ac
species ñ sint: Illud sane uidendũ ÷ quoniã ñas nosspecies nuntupamꝰ. eas cicero formas uocat. Ciu
forma potiꝰ nuncupet᷑ usus optuut : Ilã uõ sinule nisi simili simile ee̾ ñ potest Et ꝙ differt: ĩu

Expanded text:
dignum qui cum tantum innocens fuerit, nulla in rempublicam contulit merita. Haec itaque omnia cognadignum qui cum tantum innocens fuerit, nulla in rempublicam contulit merita. Haec itaque omnia cognata sibi esse, et ad se referri invicem, et se velut e regione conspicere nullus ignorat. Nam ut de conjuhabent ad se non modo vocabuli cognationem, verum etiam cujusdam naturae congruentiam, ita tamen ut a se diversa sint. Neque idem est justitnus est, et species generis species: itaque ad se invicem referuntur, licet idem genus ac species non sint. Illud sane videndum est, quoniam quas nos species nuncupamus, eas Cicero formas vocat. Cui forma potius nuncupetur, usus obtinuit. Jam vero simile nisi simili simile esse non potest, et quod differt nisi
Abbreviated transcription (Latin):
hat : ¶Repugnantia uͦ intellegunt᷑ : qͦtiens id qđ alicui c̃trarioꝵ natalit̃ iunctũ ẽ. reliqͦ¬
c̃trario cõparat᷑ : ut qm̃ amicitiae atq inimicitiae contraria s. in imicitias uõ c̃seꝗt᷑
ctũ ẽ qđ p̃cedens causa ꝑficit. ut dies quẽ solis ort̾ emittit. IMaux uͦ cõparatio ÷: qͣtiens eii¬
ꝙ minꝰ ÷ id ꝙmaiꝰ ẽ cõꝑat᷑: ut si nemo in nocens pelli in exiliũ debai multo magis netulliꝰ ꝗdẽ.
qui ñ innorens solũ uerum&iã patria fuerit liberator Plus ẽ eiũ patriae e̾e liberatorẽ quã uinocentẽ:
lariũ uõ: qͦtiens uuterse paria cõparant᷑: Ut si hic ciius uinocens pelli in exiliũ ñ deba ꝗa in nocens
ẽ. nec ille ꝗdẽ qui ẽ in noceus carere patria iuste potis Minorũ uõ: qͦtiens minora maicuib
conferunt᷑. Ut si ciceronẽ lib̾atorẽ patriae p̃mio nemo dignũ putauit: nenio eũ potest p̃mio

Expanded text:
ties id quod alicui contrariorum naturaliter junctum est, reliqutrario comparatur, ut quoniam amicitiae atque inimicitiae contraria sunt. Inimicitias vero consequitur ctum est quod praecedens causa perficit, ut dies quem solis ortus emittit. Majorum vero comparatio est quoties ei id quod majus est comparatur, ut si nemo innocens pelli in exsilium debet, multo magis ne Tullius quidem, qui non innocens solum, verum etiam patriae fuit liberator; plus est enim patriae esse liberatorem quam innocentem. Parium vero quoties inter se paria comparantur, ut si hic civis innocens pelli in exsilium non debet, quia innocens est, nec ille quidem qui est innocens carere patria juste potest. Minorum vero quoties minora majoribus conferuntur, ut si Ciceronem liberatorem patriae praemio nemo dignum putavit, nemo eum putet praemio
Abbreviated transcription (Latin):
uncł ẽ: Hec talias : ut sepius ꝗdẽ adiunctis sibi coherescant. Neq tam̃ ex necessitate his ꝗb uicinas
uerisimilia ex adiunctis argum̃ta nascunt : llã q̃cũq c̃iuncta s: ea his ꝗb adherent inditio ee solent:
Seddehis in posteriore disputatione diligentiꝰ disseram Antecedentia uõ s: ꝗb positis aliud uetesse ẽ
sequat᷑. ut ꝗa bellũ eͥe in imicitias. ħ̃ ordinis necessitate tenet. c̃seq̃ntian ab ancelentib seꝑari

Expanded text:
us est. Haec talia sunt ut saepius quidem adjunctis sibi cohaerescant, neque tamen ex necessitate his quibus vicinus est. Haec talia sunt ut saepius quidem adjunctis sibi cohaerescant, neque tamen ex necessitate his quibus vicinverisimilia ex adjunctis argumenta nascuntur. Nam quaecunque conjuncta sunt ex his quibus adhaerent, indicio esse solent. Sed de his in posteriore disputatione diligentius disseram. Antecedentia vero sunt quibus positis aliud necesse est consequatur, ut quia bellum est, esse inimicitias nece
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃init iisi suerit in aliqua parte diu̾sũ : Ergo similia a se in alia ꝗdẽ re diu̾sas in alia uõ c̃¬
gruunt : in ea uõ re qua scđm qualitatẽ c̃gruunt: in ea ee̾ similia intelligunt᷑ q̃ ad se si¬
miltudinis illiꝰ cõpulatione referunt: differentia ẽ.: qua unũ ꝙq differt ab alio. ut hõ ab
quoꝵ s disferentia
ut rationabln la ahoem dissimlitudins uõ ratione adea aꝗb: dscrepat id cuĩ ÷ diferentia utra¬
tionabilitas adbouẽ : Conĩraria uõ s̃ qua in eode posita gnẽ. longissime a se discrepant: ut albũ atq¬
nigrũ: Quae lica ununo qualitatis gnẽ ponant᷑: a se tam̃ quã longissime recedunt. ea qͥqͥ ad se refer¬
plurimũ discrepans ẽ : C̃iuincta uõ s̃. qua unicuiq rei sitimã nat̾am tenent. uelut timori pallor ad¬

Expanded text:
poterit, nisi fuerit in aliqua parte diversum. Ergo similia, a se in alia quidem re diversa sunt, in alia vero copoterit, nisi fuerit in aliqua parte diversum. Ergo similia, a se in alia quidem re diversa sunt, in alia vero congruunt. In ea vero re quae secundum qualitatem congruunt, in ea esse similia intelliguntur, quae ad se similitudinis illius copulatione referuntur. Differentia est qua unumquodque differt ab alio, ut homo ab quorum est differentia, ut rationabilitas ad hominem; dissimilitudinis vero ratione ad ea a quibus discrepat id cujus est differentia, ut rationabilitas ad bovem. Contraria vero sunt quae in eodem posita genere longissime a se discrepant, ut album atnigrum, quae licet in uno qualitatis genere ponantur, a se tamen quam longissime recedunt, ea quoque ad se referplurimum discrepans est. Conjuncta vero sunt quae unicuique rei finitimam naturam tenent, velut timori pallor ad
Abbreviated transcription (Latin):
sint : ad se inuicẽ tam̃ referunt᷑ : S qͦ ordine tulliꝰ suꝑiꝰ descripsit loeos: nos definitiones om̃i¬
bus apponemꝰ. Eoꝵ gͥ quae adse in uicẽ affecta dnr: in marci tullii disputatione pͥma sunt
õbs c̃iugata: Sed c̃iugata uoco : q̃cũq ab uno nõe uaria platione flectunt᷑ ut aiusticia iustꝰ ud¬
E rũ. iuste ħ int̾se cũq ipsa iusticia unde etꝵ uocabulũ flux̃. c̃iugata dnr Genꝰ uͦ ꝙ de
Q ł genus lica necesse sit ab eo e̾ẽ diu̾sũ cuiꝰ genꝰ ẽ.: cognatũ ẽ ei tam̃. qͥa ad id substantia
relatione c̃iungit᷑ Ispeties etiã ÷ de qua genussuꝑiꝰ p̃dicat᷑. Quã cicero strmã uocauit. ue so¬
Elut hõ animalis. Ssi militudo ÷ unitas qualita.: Nã duo quae sibi ssimilia: eandẽ netesse ẽ habe¬
E qualitatẽ: et qm̃ ipsũ sibi simile e̾e nichil potest: aliinecesse ẽ simile c̃sidet᷑. S aliud eͥe ñ

Expanded text:
sint, ad se invicem tamen referuntur. Sed quo ordine Tullius superius descripsit locos, nos diffinitiones omnibus apponemus. Eorum igitur quae ad se invicem affecta dicuntur, in M. Tullii disputatione prima sunt conjugata: conjugata voco quaecunque ab uno nomine varia prolatione flectuntur, ut a justitia justuustum, juste. Haec inter se cum ipsa justitia, unde eorum vocabulum flux genus licet necesse sit ab eo esse diversum cujus genus est, cognatum tamen est ei, quia ad id substantiae relatione conjungitur. Species etiam est, de qua genus superius praedicatur, quam Cicero formam vocavit, velut homo animalis. Similitudo est unitas qualitatis. Nam duo quae sibi similia sunt, eamdem necesse est habere qualitatem, et quoniam ipsum sibi simile esse non potest, aliud necesse est simile consideretur. Sed aliud esse non
Abbreviated transcription (Latin):
mus argum̃tationẽ hoc mͦ : Idẽ deplurimũ differentib reb intelligi ñ potest Purimũ uõ disfert
argentũ in arcane sit positũ. an in nõib debeat᷑ Nlã q̃ posita in arta pecioua ẽ iuris t nrĩ : In nõib
restituere: creditari : sed aliã tantũ: in arta uõ posita pecunia. & in nõib delitasñ s argentil
pecuniae species s differentiae. Nã arti sꝑecies: signatũ ac ñ signatũ ee dictae s Q ualitas ũt
pecunie in possessione positae ł ñ posite sed ñ modis omĩb alienae : in his differentus c̃stat : ut
alia sit in arca posita reliqua in nõib: debeat᷑: Atq ha idcirco dictũ ẽ: neꝗs ñ a diferentus:
s aspetie argum̃tationẽ ductã putar&: Qualitas eñĩ substantiał : ñ spȩcieb annũat᷑ Cũ gͥliom

Expanded text:
mus argumentationem hoc modo: Idem de plurimum differentibus rebus intelligi non potest. Plurimum vero differt argentum in arca ne sit positum, an in nominibus debeatur. Nam quae posita in arca pecunia est juris est nostri, in nominibus niam debitor restituere creditori, sed aliam tantam. In arca vero posita pecunia, et in nominibus debita, non sunt argenti vel pecuniae species, sed differentiae; nam argenti species, signatum ac non signatum esse dictae sunt. Qualitas vero pecuniae in possessione positae vel non positae, sed non modis omnibus alienae, in his differentiis constat, ut alia sit in arca posita, reliqua in nominibus debeatur; atque hoc idcirco dictum est ne quis non a differentiis, sed a specie argumentationem ductam put
Abbreviated transcription (Latin):
Na a ꝗb hoc tartũ disserendi displica geñ. uelut suꝑ uacancũ studiũ familiari prauis m̃tibe ia¬
uillatians despicient enꝗ i aximũ hũ scienti e fructũ putant. sua ceces segucie meciertusi
ianto nosso pi sores eit ñ extimant: Q uoꝵ ꝗde pͥoressi ñ in uidia laboris alienĩ estimãtionẽ p̃ munt
S Nephiensioni uidicioq csentunt: nulo m̃i ferendos puto. multoq in me libentiꝰ detteseri pͥue
opinionuis inuidiã. acnr is eos disside iurib facillime paciar : potiꝰ quã tantae discipline calca

Expanded text:
 quibus hoc totum disserendi displicet genus, velut supervacaneum studium, familiari pravis mentibus cavillatione despiciunt, et qui maximum hujus scientiae fructum putant, sua caeteros segnitie mentientes, tanto nos operam pares esse non existimant, quorum quidem priores si non invidia laboris alieni aestimationem premunt, sed reprehensioni judicioque consentiunt, nullo modo ferendos esse puto. Multo quoque in me libentius detorserim pravae opinionis invidiam, ac nostris eos diffidere viribus facillime patiar, potius quam tan
Abbreviated transcription (Latin):
celentium. & caula: effectuũ causa. et esfed causꝙ esfecł. Et c̃iugata: c̃iugatis c̃iugata sc̃¬

Expanded text:
cedentium, et causa effectuum causa, et effectus ccedentium, et causa effectuum causa, et effectus c
Abbreviated transcription (Latin):
trat. Inc̃ illud nob̾ dicendũ est : quae sit affectoꝵ natã. & ꝗd habeant ꝓpͥetatis Senĩ asfecta que
q̃dã mͦ adaliꝗl referri posst: ad id ad ꝙ resfrunt᷑: omĩa uõ q̃ se aliqua rȩelagione respiciunt : aut
amica int̃ se aut dissidentia c̃ferunt᷑: Si amica ł substantialit᷑ ut genus ftrma. antetedentu
conseq̃ntia causa asfectus: ł inqualitate : ut c̃iugatũ. simile c̃iuncbełan quantitate : ut¬
paria: & uͦ sibi dissidentia cͥferunt᷑. partĩ ase differentia stantũ. partĩ adũsa : Sed ad usa pari
inqualitate ut c̃traria ł repugnantia: partĩ in quantitate ut maiꝰ aut minꝰ. Q cũ ita sint
manifestũ est & amica sibi cognationis relatione coniungis & dissidentia hoc ipso ꝓ sibi adu¬
sa sint adse in uicẽ cõparari : Nlã q̃ amica s: amicis amucas : & dissidentia a dissidentib dissident:
Ita gͥ & gen̾ formȩ genꝰ ẽ.: & forma gnis forma Et anteceilentia c̃seq̃ntium: & c̃seq̃ntia ante¬

Expanded text:
ant proprietatis. Sunt enim affecta quae quodammodo aliquid referri possunt, ad id ad quod referuntur. Omnia vero quae se aliqua relatione respiciunt, aut amica inter se, aut dissidentia conferuntur. Si amica, vel substantialiter, ut genus, forma, antecedentia, consequentia, causa, effectus; rentia sunt tantum, partim adversa; sed adversa, partim in qualitate, ut contraria, vel repugnantia, partim in quantitate, ut majus ac minus. Quae cum ita sint, manifestum est, et amica sibi cognationis relatione conjungi, et dissidentia hoc ipso quo sibi adversa sint, ad se invicem comparari. Nam quae amica sunt, amicis amica sunt, et dissidentia a dissidentibus dissident. Ita igitur et genus formae genus est, et forma generis forma, et antecedentia consequentium, et consequentia ante
Abbreviated transcription (Latin):
lox eliasantia ulindie liolens assiduo assiduum pdicat᷑ uo locupletẽ locupleti lpsos dt mninos
in ipsoꝵ alto sit: ac uideo unũ eaꝵ tminũ ẽe legẽ aliasintiã. q̃ assiduum assihu uindiens
es deceriat idẽ subiectũ : Huiꝰ orationis int̃ p̃coe partẽ q̃ ⁊ assiduus: Quid n⁊ assi luus alind iusa
assemi danis : assẽ u dare nisi locuples ñ potat: assiduus ÷ locuples ẽ cũ ꝗͥ lox elia santia: assidi¬
lo ÷ cuĩ nom̃ es c̃uĩ intpretatio notatio nuncupat᷑ : s ab hius intpretatione factũ ẽ arguunat̃
pretatione: Maxima ꝓpositio ẽ int̾pretationẽ nõĩs idẽ ualere qđ nom̃ : IS paulo ẽfusiusss
acicerone data argum̃tatio maximũ pstat errorẽ : Itaeñ dici oportuit: assidu¬

Expanded text:
lex Aeliasanctia vindicem volens assiduo assiduum, praedicatus vero locupletem locupleti, ipsos igitur terminos  assiduum assiduo vindicem esse decernat, id est subjectum, hujus orationis interpretor partem, quae est assiduus. Quid enim est assiduus aliud nisi assem dans? assem vero dare nisi locuples non potest, assiduus igitur locuples est. Cum igitur lex Aeliasllo est cujus nomen est, cujus interpretatio notatio nuncupatur. Sed ab hujus interpretatione factum est argumentum. erpretatione. Maxima propositio est, interpretationem nomina idem valere quod nomen. Sed paulo confusius a Cicerone dicta argumentatio maximum praestat errorem. Ita enim dici oportuit, assidu
Abbreviated transcription (Latin):
ipso de qͦ agit᷑ haeret in quatu or species secuit .i. a toto a partib a nota ab asfectis. Suꝑi
orib qͥdẽ trib exẽpla subiecit. q̃ nos pͥmo uolumune quantũ diligent̃ fieri potuerit ex pli¬
cauimꝰ. Restat islocus quẽ posuit quartũ .i. ab afectis: huiꝰ cũ multe sint species: integri atq
indiuisi ꝓponi ñ potuit exẽplũ: Nã quoꝵ facienda partitio ẽ. meli ꝑsingula m̃bra dispositis aꝑi¬
unt᷑ oxẽplis Hunc locũ diuidit hoc m̃ Locus ꝗ ex asfectis ẽ : partĩ ex c̃iugatis partĩ exgnẽ. par¬
tĩ exforna descendit. Ex similitudine. exiã ł ex differentia ł ex ẽtrario neo ñ ex c̃iunctis ex an¬

Expanded text:
ipso de quo agitur haeret in quatuor species secuit, id ipso de quo agitur haeret in quatuor species secuit, id em tribus exempla subjecit, quae nos primo volumine quantum diligenter fieri potuit explicavimus. Restat is locus quem posuit quartum, id est ab affectis, hujus cum multae sint species, integri atque indivisi proponere non potuit exemplum. Nam quorum facienda partitio est, melius per singula membra dispositis aperiuntur exemplis. Hunc igitur locum dividit hoc modo: Locus qui ex affectis est, partim ex conjugatis, partim ex genere, partim ex forma descendit, ex similitudine etiam, vel ex differentia, vel ex contrario, necnon etiam ex con
Abbreviated transcription (Latin):
cuncti a scienta logice discipline. uelut ad cõmunia q̃ lã sapientie lecra c̃cur tͣ ent. lam
uõ ꝗd ab surdius fingi potest. quã ꝙy pbabilib: ut ipsi estimant argum̃tis inutile studiũ dialecticae
tutuntur astruere Qd i c̃uenit diserendi artẽ disserendo ꝑuertere. ut cuiꝰ affectes opinionẽ.
eiusdẽ despicias ueritatẽ : sed ut cantor ille discipulũ sibi ac muis canere iubelat: ita & ego mͥ¬
actibi ñ musȩ sed tãquã musarũ p̃sidi cecinerĩ. atq id ꝙ multo labore studioq collegi ñ de
rethorica tantũ facultate uerũ dialectica etiã subtilitate deꝓmã: IQuae uõ setunt᷑ huĩmodi
st̃ : Ducunt᷑ etiã argum̃ta ex his reb q̃ quo d am modo asfecttaes adid deqꝰ quaerit᷑ usq alia exc̃
paratione maioꝑ aut pariũ. aut minoꝵ ꝑ quã locos eos exꝗb argunita ducunt᷑ genuna partitio¬
ne distribuit. aliosui eo ipso do qͦ agit̾ herere dicendo alios ex trinsccus assumi : eũq locũ ꝗ ui

Expanded text:
ncti ad scientiam logicae disciplinae velut ad communia quaedam sapientiae lucra concurrerent. Jam vero quid absurdius fingi potest, quam quod probabilibus, ut ipsi existimant, argumentis inutile studium dialecticae nituntur astruere? Quid enim convenit disserendi artem disserendo pervertere, ut cujus opinionem affectes, ejusdem despicias veritatem? Sed ut cantor ille discipulum sibi ac Musis canere jubebat, ita et ego ac tibi, non Musae, sed tanquam Musarum praesidi cecinerim, atque id quod multo labore studioque collegi, non rhetorica tantum facultate, verum etiam dialectica subtilitate deponam. Quae vero sequuntur hujusmodi sunt: Ducuntur etimparatione majorum, aut parium, aut minorum. Postquam locos eos ex quibus argumenta ducuntur gemina partitione distribuit, alios in ipso de quo agitur haerere dicendo, alios extrinsecus assumi, cumque locum qui in
Abbreviated transcription (Latin):
unde manifestũ ÷ locũ a toto ꝗ diffutionis : M locũ a partiũ enuãtione e̾e diu̾sos
Tũ notatio eũ ex uiubi argumitũ aliꝙ elicit᷑ hocmͦ cũ lo eliasantia assiduo uidicem

Expanded text:
Unde manifestum est locum a toto, qui diffinitionis est, et locum a partium enumeratione, esse diversos. Unde manifestum est locum a toto, qui diffinitionis est, et locum a partium enumeratione, esse diversos. Tum notatio, tum
Abbreviated transcription (Latin):
uone partiũ : totũ diuidit᷑ ñ c̃uingit᷑: Di uidendo enĩ ar̃iũtatio ꝓcedit : Nã ꝗs ꝗs partẽ cuiꝰ¬
lib& supserit. eo ipso qͥ partẽ supsit. rẽ uidet᷑ eͥe partitꝰ: & uͦ rẽ diuidit. dissipat poti
quã c̃ficit totũ S restare adhuo ãbiguitas potest Nã disfinitio qͥͥ in uolictã nõis signisica¬
tionẽ explicat: ꝑ quandã substatialiũ partiũ enumerationẽ : enũatio partiũ q̃dã ipsy¬
s ase partiũ dissipatio est S aliud ẽ rei partes enũore : aliud defuutionis : Nã rei partes
ea reciuiꝰ partes s. sẽꝑ minores s. ut caput ł torax ł cat̃ a m̃bra toto hõe : Partes uͦ desi¬
nitionis totare q̃ diffinit᷑ si substantiales suit ꝓbant᷑ ee maiores : Ut animal hõe maus ÷
tur minores sẽꝑ Quae uõ sumit definitio: uniusalia s̃ ꝑse. totaq continentia de finiti
quãus posita difinitione partes fiuua. ut in his q̃ suꝑiꝰ exẽpla posui facile intelligi potest :

Expanded text:
um, totum dividitur, non conjungitur, dividendo enim argumentatio procedit. Nam quisquis partem cujuslibet sumpserit, eo ipso, quo partem sumpserit, rem videtur esse partitus. Qui vero rem dividit, dissipat potius quam conficit totum, sed restare adhuc ambiguitas potest, nam diffinitio quoque involutam nominis significationem explicat, per quamdam substantialium partium enumerationem. Enumeratio vero partium quaedam ipsarum a se partium dissipatio est. Sed aliud est ejusdem rei partes enumerare, aliud diffinitionis. Nam rei partes ea re cujus partes sunt semper minores sunt, ut caput, vel thorax, vel caetera membra toto homine; partes vero definitionis tota re quae diffinitur, si substantiales sunt, probantur esse majores, ut animal homine majustur minores semper. Quae vero sumit definitio, universalia sunt per se totaque et continentia diffiniri, quamvis posita in diffinitione partes fiant, ut in his quae superius exempla proposui facile intelligi potest.
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓponqt: Nichil eiãd disfert dicere. in ipso tũ extoto tũ expartib quã si ita dixissa.
in ipso tũ exipso Nasi idẽ e s su ꝙ totũ ac partes: idẽ ẽdicere in ii soherere locũ extoto aut
expartib ꝙ in ipso herere locũ qͥ ẽ ex ipso &due intelligi ꝗdẽ potest. que ad madũ in ipso
herere possit ꝙ ipsũ ẽ : cũ nichil sibi herat. ut suꝑiꝰ expeduu S quẽ ad modũ. pauloͥante ex
posui: una q̃q res cũ a desfinddie habeat & partes. si ꝑ noscamꝰ q̃ sit desinition cosicaq̃ parti¬
um cunctus ambiguitatis nodus absoluit᷑. En disfinitio co acte inseatq coplerita rei& o¬
plicatio uelut cũ dicimꝰ. hoem ee animal rationale mactale: Ndid ꝙ nom̃ breuit̃ atq an

Expanded text:
 in ipso, tum ex toto, tum ex partibus quam si ita dixisset,  in ipso, tum ex toto, tum ex partibus quam si ita dixisset, in ipso, tum ex ipso. Nam si idem est ipsum quod totum ac partes, idem est dicere in ipso haerere locum, ex toto, aut ex partibus, quod in ipso haerere locum, qui est ex ipso, quod ne intelligi quidem potest, quemadmodum in ipso haerere posposui, unaquaeque res cum et diffinitionem habeat et partes, si pernoscamus quae sit diffinitionis vis et quae partium, cunctus ambiguitatis nodus absolvitur. Est enim diffinitio coactae in se atque complicatae rei explicatio, velut cum dicimus hominem esse animal rationale, mortale. Nam id quo
Abbreviated transcription (Latin):
his deꝗb agit᷑ herent & ipsũ illud de qͥ agit̾ Nichilenĩ insese ipso herere poterat ac ꝑ hoc¬
dubiũ ꝗn hiloci ab his deꝗb agit᷑ sint diuersi: Rurs cũ dicit᷑ in ipso: tũ extoto tũ exparti¬
b eiꝰ : tã quã ñ de diu̾sis loquat᷑ ita at in ipso locos. ee. tũ extoto tũ ex partib tũ e nota
Q d uõ aliud sit ipsũ quã toiũ. aut aliud iplũ quã om̃s undiq eiꝰ partes: Una q̃q enĩ res. idẽ
ẽ ꝙ totũ: Idẽ nãq ẽ roma qd tota ciuitas: Rursus idẽ ÷ una q̃q res ꝙ eiꝰ singłae partes in
unũ redactȩ. uelut idẽ ÷ ho: ꝙ capud porax uent̃. ao pedes. cat̾eq inunũ partes c̃iun¬
deꝗb: agitur dix̃t ł aũt uelut de cisdẽ loꝗt᷑ cũ in pso lotos tũ ex̧toto tũ expartib

Expanded text:
his de quibus agitur haerent, et ipsum illud de quo agithis de quibus agitur haerent, et ipsum illud de quo agitdubium quin hi loci ab his de quibus agitur sint diversi. Rursus cum dicit in ipso, tum ex toto, tum ex partibus ejus, tanquam non de diversis loquatur, ita ait, in ipso locos esse tum ex toto, tum ex partibus, tum ex nota, quasi vero aliud sit ipsum quam totum, aut aliud ipsum quam omnes undique ejus partes. Unaquaeque enim res idem est quod totum. Idem namque est Roma quod tota civitas. Rursus idem est unaquaeque res quod ejus singulae partes in unum reductae; velut idem est homo quod caput, thorax, venter, ac pedes, caeteraeque in unum partes conjunde quibus agitur dixit, post autem velut de eisdem loquitur, cum in ipso locos, tum ex toto, tum ex partib
Abbreviated transcription (Latin):
breui ratione sirmabit᷑: Necesse enĩ qũ elib& etꝵ t̃minoꝵ ꝗ in quastione s collocati & diffiniti¬
ones habe ꝓpͥas. & partes & nõa : & ad res alias quadã relatione c̃iungi ac referri: Ergo extoto¬
locus ꝗ dr̃ is est : quotiens arguntũ ex alicui disfuntione tmini qͥ ẽ in qͥstione traet᷑. siue subie¬
cti siue p̃dicati expartiũ uõ enũratione : quotiens ab eiꝰ tminĩ partib qͥ inq̃stione positꝰ ẽ
ducit᷑ argum̃tũ : a nota uõ : quatiens ab eiꝰdẽ Emini uocabulo nascit᷑ argum̃tũ. Ab affecłis uõ
quotiens ab his q̃ ad ꝓpositũ t̃minũ relatione aliqua reducit. argumitatio ꝓficiscit : Quoꝵ simi¬
litudines omĩiũ postius explicabo: quaudo ea que suꝑhis reb declarandis cicero posuit exẽpla
tractauero: Nc illud ÷ c̃sidandũ : ait i tullius. Exhislocis in ꝗb argumta inusa s xlios in eo
ipso de qͦ agit᷑ herere. alios exirinsecus assumi. Qđ ita dictũ iudet᷑: tãquã sidiulint laci ꝗ in

Expanded text:
eorum terminorum qui in quaestione sunt collocati, et definitiones habere proprias, et partes, et nomina, et ad res alias quadam relatione conjungi ac referri. Ergo loest, quoties argumentum ex alicujus diffinitione termini qui est in quaestione tractatur, sive subjecti, sive praedicati. Ex partium enumeratione, quoties ab ejus termini partibus, qui in quaestione positus est, ducitur argumentum. A nota, quoties ab ejusdem termini vocabulo nascitur argumentum. Ab affectis vero, quoties ab his quae ad propositum terminum relatione aliqua reducuntur argumentatio proficiscitur. Quorum similitudines omnium posterius explicabo, quando ea quae super his rebus declarandis Cicero posuit exempla tractavero. Nunc illud est considerandum, ait enim Tullius ex his locis, in quibus argumenta inclusa sunt, alios in eo ipso de quo agitur haerere, alios extrinsecus assumi, quod ita dictum videtur, tanquam diversi sint loci qui in
Abbreviated transcription (Latin):
Omũs oñi res. id ꝙ ÷ unũ e. multa uo sibim& retinet adiuncta: Q hoo abhis q̃ omĩno
excrinsecuss diferre intellegunt̃: ꝙ ea que affęclas in relatione s posita ut posł & ipsoꝵ
ꝓpositio et exẽploꝵ ratio monstrabit. Ea uõ quae s̃ oetrinsetus: in nulla relatione s poscta :
ne ad id ad qđ reducit᷑ id ꝙ refertur ad aliꝗd. S oñis fore hoslocos quos nõ siplices atq
in diuisos ponit postiore tractatu diuidit : ut nõ qͥqͥ eoslocos ⁊ in ipso s distribuit cũ a¬
lios exioto sieri ꝓponit. alios expartib: alios ex nota. alios ex asfectis asfectaq: ipla suis
partib secat Extrinsetus uͦ ũ. intesmotuꝙ positũ et̾ c̃sirmat ł estimonu uõ uimt in
auctoritate estituit. a ueł auitatẽ uõ ducit in ꝓpͥas partes. Sed ħ p̾etioe tractatu¬

Expanded text:
uod est, unum est, multa vero sibimet retinet adjuncta, quae hoc ab his quae omnino extrinsecus sunt differre intelliguntur, quod ea quae affecta sunt, in relatione sunt posita, ut post et ipsarum propositio, et exemplorum ratio monstrabit. Ea vero quae sunt extrinsecus, in nulla relatione sunt constinem ad id ad quod reducitur, id quod refertur ad aliquid. Sed omnes fere hos locos quos nunc simplices atque indivisos ponit, posteriore tractatu dividit, ut nunc quoque eos locos qui in ipso sunt, distribuit, cum alios ex toto fieri proponit, alios ex partibus, alios ex nota, alios ex affectis, affectaque ipsa suis partibus secat. Extrinsecus vero locum in testimonio positum esse confirmat, testimonii vero vim in auctoritate constituit, au