comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pestutuo & conscientia sceleris lucẽ ipsam sesrenon sustinens. abscondar& laticẽ eritq om̃is qui inuenert
occidamne. Dum& tremore corporis a furia mentis agitatus cum se ẽẽ intellegit qui mereatur unt̃fici Nerx dĩ
nolens eum conpendio mortis finire cruciatus nec tradipene qua seipsȩ damnauerat. ait. Monsic id est nonct tu
estimas morieris. & mostẽ premeio accipies uerx uiues usq ad septimã generationẽ. & conscientiȩ tuȩ ine tor¬
queueris. ita ur quicõq teoceiderit secundũ duplicẽ intellegentiã. aut in sept mageneratione : Aut magnote libe
re cruciatu Nonquo ipsequi ꝑcusseritcam. septẽ ultionibus subiciend: sit sed quos ꝙtẽ uindictas quȩ incai
tanto tepore cu cus rerunt soluat imiat̃ festo. occidenscũ quiuitȩ fuerat derelictus ad pentã. Vt aũqđ dicim man

Expanded text:
pectu tuo, et conscientipectu tuo, et conscientime, occidet me; dum ex tremore corporis et furia mentis agitatus eum se esse intelligeret qui mereatur interfici. Verum Deus, nolens eum compendio mortis finire cruciatus, nec tradi poenaestimas, morieris et mortem pro remedio accipies, uerum uiues usque ad septimam generationem et conscientiae tuae igne torqueberis ita, ut, quicumque te occiret cruciatu: non quo ipse qui occiderit Cain septem ultionibus subjiciendus sit, sed quo septem vindictas, quae in Cain toto tempore cucurrerunt, solvat in interfecto, occidens eum qui vitae fuerat der
Abbreviated transcription (Latin):
temporib: ad fidẽ uenturi. pariopere & dissimili caritate antedm̃ fuit
ab el pastor ouium. & cain agricola. sed sicut camnsacrificidm & triou
fructib rȩꝓbatur. abel autẽ sacrificium ȩ ouib: &our
s muioperibus antefertur. S equitdir
Inter rogat non tãquã ignarus. sed tãquã iudȩx reũ quẽ
puniat. uox inquit sanguinis fratristui clamat adme decerra. Clamare
aut̃ sanguis ab el ad qnm dicitur non uoce sed causa Cui cam adcumulũ pec¬
catisui fallacites acsuꝑbe respondit. putans dõ latere quȩ gesserat. respon¬
dit nescio num custus fratris mei egosum : Cuids̃ at arbitraris me qđ gessis¬
tinescire qui cogitationẽ quã impiȩ conceperas ins piciens neo pere consuma¬
res. ante p̃monui. sed ne caus eris iniustȩ meaduersumte ꝓferre sententiã gi
tibi accusationẽ non infeo. sed est testis quite accusat. uox uidelic& sanguinis
sratris tui quiclamat adme d&erra. sq̃¬

Expanded text:
temporibus ad fidem venturi, pari opere et dissimili charitate ante Deum. Fuit temporibus ad fidem venturi, pari opere et dissimili charitate ante Deum. Fuit autem Abel pastor ovium, et Cain agricola. Sed sicut Cain Sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ovibus et erenis operibus antefertur. SequiturInterrogat non tamquam ignarus, sed tamquam judex qui reum puniat. Vox, inquit, sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Clamare autem sanguis Abel ad Dominum dicitur, non voce, sed causa. Cui Cain ad cumulum peccati sui, fallaciter ac superbe respondit, putans Deum latere quae gesserat. Nescio: num custos fratris mei sum ego? Cui Deus ait, Arbitraris me qti nescire, qui cogitationem tuam, quam impie conceperas, inspiciens, ne opere consummares ante praemonui? Sed ne causeris injuste me adversum te proferre sententiam, ego tibi accusationem non infero, sed est testis qui te accusat, vox videlicet sanguinis fratris tui: qui clamat ad me de terra.
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde scire
poterat camn. quod fratris munera suscepiss& ds̃ & sua repudiass& nisi ill
inter preatio uera est quam theudotyonposuit & inflamauit dñs su
abel & suꝑ sacrisicium eius. Suꝑ cainuero & suꝑ sacrificium eius non in fla¬
mauit. Ignem aũ ad sacrificiumdeuorandum solitum uenire decaelo & inqe¬
dicatione: templi subsalo monelegim: & quando elias inmonte carmelo co¬
truxit altare. Sequitur. Qieit erdũs ad eum quiro irius es
Hoc est quare irasceris. & inuidiȩ in fratrem liuore : cur iratũ
uultum dimittis interram. Nonne sibene egeris dimit t&ur tibi omne d¬
lictum. siue ut dieo dotyon ait. acceptabi leerit. Idest munus tuum sus¬
cipiam . ut suscepi fratristui. quod simale egeris ilicopeccatũ tuum. Ant
uestibulũ tuum sedebit. & tali ianito re comitaueris. Verum quia liben
arbitrues. moneo ut nontui peccatũ sedtu peccatum dñeris Natiui¬
tas duoꝵ filioꝵ adam. similitudinẽ hab& duoꝵ populoꝵ. quierant diuisis

Expanded text:
nde scire poterat Cain, quod fratris munera suscepisset Deus, et sua repudiasset: nisi illa interpretatio vera est, quam Theodotion 311 posuit. Et inflammavit Dominus super Abel, et super sacrificimmavit. Ignem autem ad sacrificium devorandum solitum venire de coelo, et in dedicatione templi sub Salomone legimus, et quando Elias in monte Carmelo construxit altare. Sequitur: Dixitque Dominus ad eum, Quare iratus esHoc est, quare irasceris, et invidiae in fratrem livore torqueris? cur iratum vultum dimittis in terram? nonne si bene egeris, dimittetur tibi omne delictum? sive, ut Theodotion ait, acceptabile erit, id est, munus tuum suscipiam, ut suscepi fratris tui: quod si male egeris, illico peccatum tuum ante vestibulum tuum sedebit, et tali janitore comitaberis? Verum quia liberi arbitrii es, moneo ut non tui peccatum, sed tu peccato domineris. Nativitas duorum filiorum Adam similitudinem habet duorum populorum qui erant diversis
Abbreviated transcription (Latin):
solum cumprimũ sibi seus uterq miscerur. Nec illud necess ario argumento ut primo¬
genitũ patri. &xistimem: enoch quod eius nomine illaciuitas nuncupata est. Nonenĩ
ab reest ut ꝓpter aliquã causam cum & alios haber&. diliger& eum pat̃ e&eris ampli¬
is Neq: enim & iudas primogenitus fuit a quo iudea cognominataest. & iudei.
sui. si conditor ciuitatis illius iste filius primus estnatus. Nonideo putandũ est
Uulte ciuitati nomen eius in postum quando natuf est. quia nec consti¬
iuis uono casunros eanculs uotas. quȩ nilil est adliud quã hominã maltrai
alime socie aos amoulo eolor eot Sescamllus hot besine malt

Expanded text:
solum cum primum sibi sexus uterque miscetur. Nec illud necessario est argumento, ut primosolum cum primum sibi sexus uterque miscetur. Nec illud necessario est argumento, ut primogenitum patri existimemus Enoch, quod eius nomine illa ciuitas nuncupata est. Non enim ab re est, ut propter aliquam causam, cum et alios haberet, diligeret eum pater ceteris amplius. Neque enim et ludas primogenitus fuit, a quo Iudaea cognominata est et Iudaei. Sed etiamsi conditori ciuitatis illius iste filius primus est natus, non ideo putandum est tunc a patre conditae ciuitati nomen eius inpositum, quando natus est, quia nec constitui tunc ab uno poterat ciuitas, quae nihil est aliud quam hominum multitudo aliquo societatis u
Abbreviated transcription (Latin):
montumiatonuit pesistendo oerttaeti uenindati ȩcunt a fuciedĩ idestanis eruorda
Alet uons cius uel aparticipanionelucis cius & habitant ꝓfug inter ra cõmotions. Idest
inca nali contur batione contra iͥ cun ditacẽ di. hocest contra eden quodnt preatꝰ
aepulatio ubiest plantatus paradosus. Sequitur. Cogneut aũ cu ueores aui¬
Uonest quidẽ consequens ut istum primũ filium genuisse
credatus. Neque enimꝰ ȩ eo putandũest. quiadictus est cognouisse uxorẽ suam quasi
tunc seilli primitus concũbendomis cuss&. Nam & deipso patre omniũ adam nontunc
solum hoc dic tumest. quando conceptus est cain quẽ primo genitũ uideur habuisse. uex
&iam posterius eadem scriptura. Cognouit inquid adam euã uxorem suam & concepti
& peperit silium & nominauit nomen illius. secdi. unde intelligitur ita solere illã scrip¬
turã loqui quãuis non semꝑ cum inea legitur factos homineffuisse conceptus. nontam̃

Expanded text:
contumaces sunt, resistendo veritati; venundati exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus, vel a participatione lucis ejus: et habitant profugi in terra commotionis, id est, in carnali conturbatione, contra jucunditatem Dei, hoc est, contra Eden, quod interpretatur epulatio, ubi est plantatus paradisus. Sequitur: Cognovit autem Cain uxorem sunon est quidem consequens, ut istum primum filium genuisse credatur. Neque enim hoc ex eo putandum est, quia dictus est cognouisse uxorem suam, quasi tunc se illi primitus concumbendo miscuisset. Nam et de ipso patre omnium Adam non tunc solum hoc dictum est, quando conceptus est Cain, quem primogenitum uidetur habuisse: uerum etiam posterius eadem scriptura: Cognouit, inquit, Adam Euam uxorem suam, et concepit et peperit filium, et nominauit nomen illius Seth. Unde intellegitur ita solere illam scripturam loqui, quamuis non semper cum in ea legitur factos hominum fuisse conceptus, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Ne atione montalum cuidentius indicia darere caeperunt. Can qusre
geniut enochi en ochi uero int̃ preatur dedicatio. hc enim dedicatur ter re
naciuitas abiconditur q̃i hichab& & eumquem intendit & app&et inem¬
unc secutus abel quẽ maior srates occidit p̃figurationẽ quanda pereori¬
nantis cuitati sdĩ quodes s&x abimpus & quodã modo tes rigenis idest terre¬
nã originem dirigentib & terrenae ciuitatis. ter rena felioitate gaudentib
ꝑ secutiones iniquas passura fuerat primus ostendet. Sed q̃er annoꝵ erat adon
cumeos genuit non appare E inde digeruntur generationes aliȩ decam
aliȩ deillo quem genuit adam. in eius successionẽ quem frater occidit. aꝑ
pellauit nomen illius. seeh dicens at scriptum est. Sus eitauit enim mibi
dr̃ semen aliud ꝓ abel. que moccidit cam. Nullus deꝓgenie cain. cum¬
dinum erata sit. comemorato adam usq ad oc tauam generationem: Quor
annoꝵ fuiss& & pressus est quando genuit eum qui comemoratur pꝰ eum

Expanded text:
nerationem, et mortalium evidentius indicia clarere coeperunt. Cain quippe genuit Enoch. Enoch autem interpretatur dedicatio: hna ciuitas, ubi conditur, quoniam hic habet eum, quem intendit et adpetiater occidit, praefigurationem quandam peregrinantis ciuitatis Dei, quod ab inpiis et quodam modo terrigenis, id est terrenam originem diligentibus et. terrenae ciuitatis terrena felicitate gaudentibus, persecutiones iniquas passura fuerat, primus ostendit. Sed quot annorum erat Adam, cum eos genuit, non apparet. Exinde digeruntur generationes aliae de Cain, aliae de illo, quem genuit Adam in eius successionem, quem frater occidit, et appellauit nomen illius Seth dicens, ut scriptum est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel, quem occidit Cain. Cum dinumerata sit connumerato Adam usque ad octauam generationem, quot annorum fuisset expressus est, quando genuit eum, qui commemoratur post eum.
Abbreviated transcription (Latin):
do a ꝑcherubyn. Id est ꝑplenitudinẽ scientiȩ qd est caritas ꝑ ueni& a darborẽ
ite ep̃ in & uiu& inaernum Cherubgn namq plentu todoscientȩ int̃ ptatur.
F ramea uero uersatilis posita ad custodiendã uiamlȩni ute temporales poene
intelleguntur. Nemo enim potest ꝑ uenire adardorenuite. pis ꝑlasdias res
Tolerantiã uidelic& molestiar aplenitudineniscienue idest scaaste dic̃

Expanded text:
do: et per Cherubin, id est, per plenitudinem scientiae, quod est charitas, pervenit ad ardo: et per Cherubin, id est, per plenitudinem scientiae, quod est charitas, pervenit ad arivet in aeternum. Cherubin namque plenitudo scientiae interpretatur; flammea vero framea versatilis, posita ad custodiendam viam ligni vitae, temporales poenae intelliguntur. Nemo enim potest pervenire ad arborem vitae, nisi per has duas res, tolerantiam videlicet molestiarum, et plenitudinem scientiae, id est, per
Abbreviated transcription (Latin):
muero ꝑsententiam quȩ inuirum infestur. rationr̃a arguitur. qui& supra pecca¬
i con cupiscentia sed ucta a paradyso beatitud inis remota. h ab & maledio¬
tiones terrenȩ operationis. hab& & dolores temporalium curarum qua¬
ispinas & tribulos. Sic tamen dimit titur depara dysobeatitudinis. ut ope¬
rar&ur terram. Id est in corpore isto labor& & colloc& sibi meritum rede¬
undi aduitã beatam quȩ paradysi nomine significatur. possitq aliquando
manum porrigere ad arborem uitȩ : & uiuere in aã num. Manus autem
porrestio. Bene signisicat crucem uł cruciatũ poenitentiȩ ꝑ quem uita¬
nomine corporis mortalitas significatur in historia. allegoria aũ carnalib:
sensibus abstractȩ uoluptatis qui carnaliter uiuentem diuina lege consecun¬
tur contegunt quisi aliquando ad dm̃ non conuerterit. ꝑ flamm eã fra¬
meã. Idest ꝑtribu lationes temporales peccatasua amoscendo & gemen¬

Expanded text:
er sententiam, quae in virum infertur, ratio nostra arguitur, quae et super peccati concupiscentia seducta, a paradiso beatitudinis remota, habet maledictiones terrenae operationis, habet et dolores temporalium curarum, quasi spinas et tribulos. Sic tamen dimittitur a paradiso beatitudinis, ut operaretur terram, id est ut in corpore isto laboret, et collocet sibi meritum redeundi ad vitam beatam, quae paradisi nomine significatur; possitque aliquando manum porrigere ad arborem vitae et vivere in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem vel cruciatum poenitentiae, per quam vitaindumento corporis mortalitas signifsensibus abstractae voluptates, quae carnaliter viventem divina lege consequuntur et contegunt: qui si aliquando ad Deum convertitur, per flammeam frameam, id est, per tribulationes temporales peccata sua agnoscendo et gemen
Abbreviated transcription (Latin):
iubgratia. sed sublege dut ẽe ab eclesi a maledictus. Id est ut ostender& eum
mipsam em̃ terrã quamxps postauit idestin eiis carue ipsioperat sunt salic
nrãm. erucisigendo p̃m qui mortuis est ꝓpt̃ delic tanr̃a. Nec tamencis cali

Expanded text:
sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus; id est, ut ostenderet eum sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus; id est, ut ostenderet eum In ipsa enim terra quam Christus portavit, id est, in ejus carne ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra : nec tamen eis dedi
Abbreviated transcription (Latin):
nescire se. Nec eius eẽ custodem. Vsq nunc quid nob respondent iuidei. cumeis
hoc est scãrum scripturarum uoce interrogam : dȩxp̃o illi nescire p̃m respondent¬
allax enim cain ignorantia. iudeo falsanegatio. essent autẽ quodã modo xp̃i
custodes sixp̃ianam fidem accipere & custodire uoluissent. Sequitur. Dicitdĩ
ad cain. quid fecisti uox sanguinis fratristiu clamat adme delerra. Sic arquit
cũ eo accepto ab omnib gentib respond&ur amen. Hȩ est uox clara uox sangui
nis quam sanguis iste &primit. ex orefideliũ eodẽ sanguine redemptoꝵ. Dic itds̃
ad cai maledictuseris aterra quȩ aperuit ossũm. & suscepit sanguinem fratris
tui demanu tua.: Maledictus est enĩ populus iud&eoxꝵ infidelis aterra. Id est
ab aedesia quȩ aperuit ossuum in confessione peccatoꝵ. accipere sanguinẽ xp̃i
qui essusus est inremissione peccatoꝵ omniũ dem anuꝑsecutoris. nolentis cẽ

Expanded text:
nescire se, nec ejus se esse custodem. Usque nunc quid nobis respondent Judaei, cum nescire se, nec ejus se esse custodem. Usque nunc quid nobis respondent Judaei, cum eos sanctarum Scripturarum voce interrogamus defallax enim Cain ignorantia Judaeorum est falsa negatio. Essent autem quodammodo Christi custodes, si Christianam fidem accipere et custodire voluissent. Sequitur: Dixit ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sannis, quam sanguis iste exprimit ex ore fidelium, eodem sanguine redemptorum. Dixit Deus ad Cain, Maledictus eris a terra, quae aperuit os suum, et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus est enim populus Judaeorum infidelis a terra. id est, ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum, accipere sanguinem Christi, qui effusus est in remissionem peccatorum omnium, de manu persecutoris nolentis esse
Abbreviated transcription (Latin):
inpeccatꝵ remissionẽ cognoscentes. Audirent xp̃mdicentem Nonuenuocar
upos. sedpeccato res inpenitentiã. Tunc ad se conuentent peccatũ suuimeneon¬
ciions sicat in psalmo .xl seriptumest medico dicente. Egoche lñe mis¬
rem sana animã meam quia peccauitibi. Eidẽq peceato quãdiui ined corpo¬
resses adhus mostali ꝑspemgratiȩ liberi dominarentur. Nunc aute gno rã¬
esdłt iustinam &i suam uolentes constituere: elatideoperib legis. Pon humili¬
Iti d epeccatis suis non quieuerunt. Sedoffenderunt in lapidem offensionis &
t asserunt ira cundia aduersus xp̃m. cuius opera uidentes dõ accepta c̃ȩ doluerunt¬
Sequitur. Itaque post hȩc occiditur ab el minor natu. afra tre maiore nletu
Occiditur xp̃s caput populiminoris natu. a populo udeo maiorenatu. Ile mcã po s
Irte incaluariȩloco. Sequitur. Interrogat dr̃ cam. nontam quam ignarus euma quo
diseat. Sed taquã iudȩx reã quẽ pumiat. & dicit ubisit ffatrer eius. R espondit ille¬

Expanded text:
in peccatorum remissionem cognoscentes audirent Christum dicentem, Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentia ; tunc ad se converterent peccatum suum in confessione, sicut in psalmo XL scriptum est, medico dicentes, Ego dina animam meam, quia peccavi tibi ; eidemque peccato, quandiu in eorum corpore esset adhuc mortali, per spem gratiae liberi dominarentur. 4. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis, non quieverunt; sed offenderunt in lapidem offensionis, et exarserunt iracundia adversus Christum, cujus opera videntes accepta Deo esse, doluerunt. 5. Itaque post haec occiditur Abel minor natu a fratre Cain majore natu. Occiditur Christus caput populi minoris natu a populo Judaeorum majore natu, ille in campo, iste in Calvariae loco. 6. Interrogat Deus Cain, non tanquam ignarus eum a quo discat, sed tanquam judex reum quem puniat, et dicit: Ubi sit frater ejus? ille respondit
Abbreviated transcription (Latin):
qua lunc alienatur adõ quiest uitasi a: Sicut enĩ corp uiuitu & irima : ita
animd i bente uiuat uiuit xd Rrgo doserta adc anima iuresiciur
e estria set quatres poscea : er sunt morto :prina manma eunda iia

Expanded text:
qua haec alienantur a Deo qui est vita sua; sicut enim corpus vivit ex anima, ita qua haec alienantur a Deo qui est vita sua; sicut enim corpus vivit ex anima, ita anima, ut beate vivat, vivit ex Deo. Ergo deserta a Deo anima, jure dicitur mortua: ex qua tres postea secutae sunt mortes, prima in anima, secunda in
Abbreviated transcription (Latin):
ut more r&ur : & neanto &tolle r&ur domimnio : sed in obseruatione in andati
iorioris Sic ergo intellegamus dm̃ denuntiasse mostem.
in eo qđ ait : Quacumq dieederitis & eo morte moriemini Tam quã dice¬
r&. quadieme deserueritis. ꝑ in oboedientiã : deserã uos ꝑ iustitiam: Quomo¬
domo stẽ poterat timere: quã nullaten: sciebat &xperiendo. Sicut enim nos
scim: resurrectionem quã numquam &pestisumus nec uidim : ita &illescie¬
bat mostẽ non adhuc ꝑ experientiã sel ꝑscientiã.: Sciebat quippeq uidess&¬
uiuere. & ꝑ priuationẽ uitȩ sciebat qđ ȩiens anima ocorpore facit mostem &
dum reuersa fuerit in cospore facit resurrectionẽ : ita &ille sciebat montem per
priuationẽ uite Mostẽdicit animȩ non cosporis: qui a non eotempore mor¬
tuisant quando comederunt. Ereo hanc quã nunc ds̃ homini minatusest mor¬
tem. non eam tantum debem occipere quacaroseparacur ab anima : sed hanc

Expanded text:
ut moreretur; et ne tanto extolleretur dominio, sed in observatione mandati s ex eo, morte morieris. Sic ergo intelligamus Dominum denuntiasse mortem in eo quod ait: Quacumque die ederitis ex eo, morte moriemini; tamquam diceret: Qua die me deserueritis per inobedientiam, deseram vos per justitiam. Quomodo poterat mortem timere, quam nullatenus sciebat experiendo? Sicut enim nos scimus resurrectionem, quam numquam experti sumus, nec vidimus, ita et ille sciebat mortem, non adhuc per experientiam, sed per scientiam; sciebat quippe quid esset, et per privationem vitae sciebat quod exiens anima a corpore facit mortem, et dum reversa fuerit, in corpore facit resurrectionem; ita et ille sciebat mortem per privationem vitae. Mortem dicit animae, non corporis, quia non eo tempore mortui sunt, quando comederunt. Ergo hanc quam nunc Deus homini minatus est mortem, non eam tantum debemus accipere, qua caro separatur ab anima, sed hanc
Abbreviated transcription (Latin):
conter& caput tuũ. & tu insidi aberis calcaneoeius. Hoc defructi uentris in ariȩ qu
tuũ conter& qaod est mors. Sicut & dđ dixerat ȩ ꝑsona patris ad filium. Suꝑ aspidẽ &
baseliscum ambulabis & conculcabis leouẽ & draconẽ: A spidẽ dixit morẽ basilyscuĩ
peccatum. leonẽ antixp̃m. draconẽ diabolum: Sequitur Subuir pausiui
tate uiri. Ess& atq sed ea ses uinute que ꝑ dilec tionẽ oper¬
tur: & foras mit tit timo rem. post peccatũ uero condicionalis sesiututis timore

Expanded text:
conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus: hoc de fructu ventris Mariae, quiconteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus: hoc de fructu ventris Mariae, quituum conteret, quod est mors. Sicut et David dixerat ex persona Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem, et draconem . Aspidem dixit mortem, basiliscum peccatum, leonem Antichristum, draconem diabolum. Sequitur: Sub viri potestate viri? Esset utique, sed ea servitute quae per dilectionem operatur, et foras mittit timorem; post peccatum vero conditionalis servitutis timore,
Abbreviated transcription (Latin):
neum mulieris est etremũ uitȩ nr̃ȩ temp quo diabolus nos aerius inpugnare sa¬
tagit. Cuisiui rilit resistimus. uic toriã ꝑs euerantiȩ cum salute nr̃a accipiems¬
umicitias ponam int̃ te & mulierẽ. senentuũ & sonen illius: Semen diaboli ꝑuersa suges¬
tio est. Semen mulie .s. ffuctus est bonioperis. quo ꝑuerse suggestioni resiste tur: ipia
caput illius conterit. sieũ mens inipso initio male suogestionis & cludit. Illo in sidiatur col¬
caneo eius. quia mentẽ quã in prima suggestione nondecipit. decipere infinẽ tendit
Quidã aũ hos quod dic tum est. inimicitias ponã int̃ te & mulierem. deuirginȩ qua dñ uatiȩ
intellex erunt. eo quod illo tẽpore ex ea dñs nasciturus ad inimicũ deuin cendũ & ad morte
cuius ille auctor erat destruendam. ꝓmittebatur. Namillud quod sub iunc tumest ipsa

Expanded text:
. Calcaneum mulieris est extremum vitae nostrae tempus, quo diabolus nos acrius impugnare sa. Calcaneum mulieris est extremum vitae nostrae tempus, quo diabolus nos acrius impugnare satagit, cui si viriliter resistimus, victoriam perseverantiae cum salute nostra accipiemmicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum, et semen illius. Semen diaboli perversa suggestio; semen autem mulieris, fructus est boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. Ipsa caput illius conteret, si eum mens in ipso initio malae suggestionis excludit; ille insidiatur calcaneo ejus, quia mentem quam prima suggestione non decipit, decipere in fine tendit. Quidam autem hoc quod dictum est: Inimicitias ponam inter te et mulierem, de virgine desponsata, incujus ille auctor erat, destruendam promittebatur. Nam illud quod subjunctum est, Ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Abs cond erunt se a faciedi in medio ligni paradysi. In medionamq hieniseabidon¬
sua denderiaq labuntur. non despicat illor dẽ. sed adhiuc ut redeant ꝑpeniteniã uocat
quia non uult nortẽ peccatoris donet conuestatur & uiuat. Ergo nonẽ desperandũ
qtib libi peccatorib dũ &i psi inpu ad spẽ indulgenaȩ ꝓuocantur : Dictarr
ꝓn pi donuleriacurnus. hieñ duabsi aebir sepi dabolit ularr
eos quosuult decipere : id est aut tesrena cupiditate &luxuria aut suꝑbiȩ insana
ruina & terrã manducab̵ idest adte ꝑtinebunt quosterrena cupiditate deceperis om¬
nib dieb uitȩ tuȩ. id est omni tempore quo tigis hanc potestatẽ ante illã ubamã
poenã iudicii. Sequitur¬
Semeni
debent. ut non faciam : quȩ diabolus uult. Quiest quod ait ipsa conter& caput tuũ¬
& tu insidiaberis calcaneo eius. Caput est serpentis in licitȩ sue gestionis cogitatio¬

Expanded text:
Absconderunt se a facie Dei, in medio ligni paradisi. In medio namque ligni se absconAbsconderunt se a facie Dei, in medio ligni paradisi. In medio namque ligni se absconsua desideriaque labuntur, non despicit illos Deus, sed adhuc ut redeant ad poenitentiam vocat, quia non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat . Ergo non est desperandum quibuslibet peccatoribus, dum et ipsi impii ad spem indulgentiae provocantur. Dicitur desideria carnis. His enim duabus rebus serpit diabolus in eos quos vult decipere, id est, aut terrena cupiditate et luxuria, aut superbia et insana ruina. Et terram comedes, id est, ad te pertinebunt, quos terrena cupiditate deceperis. Cunctis diebus vitae tuae, id est, omni tempore quo agis hanc potestatem ante illam ultimam poenam judicii. IniSemen debent, ut non faciamus ea quae diabolus vult. Quid est quod ait, Ipsa conteret caput tuum, et insidiaberis calcaneo ejus? Caput serpentis est
Abbreviated transcription (Latin):
noneam que ultimo uidicio reseruatur. ipsi & angelis eius. Sed poena eius. hoc inloco
dicitur. ut in potestate habeat eos quiđ ꝓcepta conteminunt. & indemaior poenaẽ illi¬
uia decali infelicitare lelatur. Sequitur. Nautdĩs dĩ adierpent. uareis
Nunꝰ quod ad serpentẽ dicitur.
e ad eũ qui operatus est ꝑserpentem ꝑtinere noscitur. Non adanimal in rationa¬
bile: qui hoc non in sua natura uł uoluntate habuit ut facer&. sed diabolus hocdell
& pillum est operatus. Suꝑ pectus tuũ gradieris. & terrã comedes. Si quidẽ inpec¬
tore calliditas nequitiarx cius indicatur. Qui& terrã deuorat dumluxuria & l¬
bidine peccantium pascitur & delectatur.
stat. qui astabiles in eius pcepto nomper seuerant. &bene adaurã psmeritã qua
iam ab eis aufestur luxilla seruentior ueritatis. ad ypinquantib errox tenebri

Expanded text:
non eam quae ultimo judicio reservatur ipsi et angelis ejus. Sed poena ejus hoc in loco non eam quae ultimo judicio reservatur ipsi et angelis ejus. Sed poena ejus hoc in loco dicitur, ut in potestate habeat eos qui Dei praecepta contemnunt, et inde major poena est illiuia de tali infelicitate laetatur. SequiturNunc quod ad serpentem dicitur, et ad eum qui operatus est per serpentem, pertinere noscitur, non ad animal irrationabile, quia hoc non in sua natura vel voluntate habuit ut faceret, sed diabolus hoc de illo et per illum est operatus. Super pectus tuum gradieris, et terram comedes: siquidem in pectore calliditas nequitiarum ejus indicatur, qui et terram devorat, dum luxuria et libidine peccantium pascitur et delectatur.stat, qui stabiles in ejus praecepto non perseverant: et bene, Ad auram post meridiem; quia jam ab eis aufertur lux illa ferventior veritatis appropinquantibus errorum tenebris.
Abbreviated transcription (Latin):
umentor & pecodum. Ipsi sibi precintor iadefolus pica &e qdr ilis fdat tuni cus pelli
Qi id est ipsi ad p&uerunt mentiendi libidinẽ ꝓeliota facis ugriratis. & ds mnuatauit

Expanded text:
jumentorum et pecudum. Ipsi sibi praecinctoria de foliis fici, et Deus illis tunicas pelliceas jumentorum et pecudum. Ipsi sibi praecinctoria de foliis fici, et Deus illis tunicas pelliceas fecit: id est, ipsi appetierunt mentiendi libidinem, relicta facie veritatis, et Deus mutavit
Abbreviated transcription (Latin):
breo hab& hoc & aquila nondis cordat dicens. maledio tahum: ꝓprte. Spinas&tri¬
bulos ger minabit tibi incentiua quodã modouitio quȩ in nob nullono do cẽnt sifedi¬
Cumuero dĩ dixiss&. adã ubies. mostẽ significaue it animȩ. quȩ factae illo deserente¬
& dicendo puluis es. &inpuluerẽ reuerteris. morte sienificaue tt corporis quģ illist Ani¬
ma discedente ꝓpt̃ eade morte secunda niluil dixisse credendus est quia occultã¬
eẽ uoluit ꝓpt̃ dispens ationẽ testamenti noui ubis ecunda monr aptissime dedaratio
ut prius ista moss quģcomunis est omnib ꝓ dereur e illo uenissepeccato quodinuno
comunȩ factumẽ omtib. Moss uero secunda nonutiq comunis est omnib Sequitur
ens mostis est intellogenda condicio ut quiꝑ in oboedientiã disimlitudine us cet¬
in mortalitarem tenere noluerunt ꝑ mortis condicione similtu nẽ suscirerent

Expanded text:
braeo habetur. Hoc et in Aquila non discordat, dicens, Maledicta humus propter te; spinas et tribraeo habetur. Hoc et in Aquila non discordat, dicens, Maledicta humus propter te; spinas et tribulos germinabit tibi. Incentiva quodammodo vitiorum, quae in nobis nullo modo essent, si feliCum vero dixisset Deus, Adam, ubi es? mortem significavit animae, quae facta est illo deserente: dicendo, Pulvis es, et in pulverem reverteris, mortem significavit corporis, quae illi fit, anima discedente. Propterea de morte secunda niesse uoluit propter dispensationem testamenti noui, ubi secunda mors apertissime declaratur; ut prius ista mors prima, quae communis est omnibus, proderetur ex illo uenisse peccato, quod in uno commune factum est omnibus; mors uero secunda non utique communis est omnibus prest intelligenda conditio, ut qui per inobedientiam Dei similitudinem, immortalitatem tenere noluerunt, per mortis conditionem similitudinem susciperent
Abbreviated transcription (Latin):
ł.
App&itum ergo eius uir hab& subiugatum. ut iux ta hane legem mulieri modum in po
Depoena aũ mulieris quid significat quodeidicitur. in dolore paries filios
i quia uoluntas carnalis cum aliquã malam. consu&udinem uult uincere. patitur
ueordio dolores. atq ita ꝑ meliorem consu&udinẽ paritbonũ opus quasi filios
bd uero adiecit. & conuersio tua ad uirumtuum. & ips&ui dominaditur. hor signisi¬
ati quod illa uoluptas casnalis quȩ cum dolore reluctauerat ut facer& consu&udi nẽ bonã
ium ipsis erudita dolorib: cutior fit. & necor ruat obtẽperat rationi & libent̃ ser ut
quasi iubenti. Sequitur. Qde uero dixit quia audistiuocẽ uxoristue. Culpat
Culpat
itaq uirum quia p̃ueniens dĩ mandatum uxoris ꝓposuit uoluntatem cuidebuit dñari
& comedisti geligno de quo preceperam tibi necomederes. denuo arguitur degulȩ concu
terra inoper&uo. Operahic nonut ruris colendasit. sed peccata significat ut in he¬

Expanded text:
. Appetitum ergo ejus vir habet subjugatum, ut juxta hanc legem mulieri modum imponat. De poena autem mulieris quid significat, quod ei dicitur, In dolore paries filios; nisi quia carnalis voluntas cum aliquam malam consuetudinem vult vincere patitur in exordio dolores, atque ita per meliorem consuetudinem parit bonum opus quasi filios? Quod vero adjecit, Et conversio tua ad virum tuum, et ipse tui dominabitur; hoc significat quod illa voluptas carnalis, quae cum dolore reluctaverat, ut faceret consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit, et ne corruat obtemperat rationi, et libenter servit quasi viro jubenti. Sequitur: Adae vero dixit: Quia audisti vocem uxoris tuae. Culpat itaque virum, quia praeveniens Dei mandatum uxoris praeposuit voluntatem, cui debuit dominari: Et comedisti ex ligno de quo praeceperam tibi ne comederes. Denuo arguitur de gulae concucta terra in opere tuo. Opera hic non ut ruris colendi sit, sed peccata significat, ut in He
Abbreviated transcription (Latin):
Iam mi serrimo esrore ter giuess ando respondit. quasi ideo possit displicere q̃đ nudus
cẽ. cum atiq melius dõplacer& sisic maner&. sicuticũ ipsefecerat. & timui. hoc ẽ
qđ scriptum est. a uestisti faciem tuam ame & factussum conturbatus. Eo qđ nud: ẽn
Ante peccatum enim. ideo senudũ non agnoscebat. quia eius intentio in suꝑnis erat
E abs condime. Quare. quia in illa nuditate iam non audebat apparere dequa
ipse ceperat erubes cere. Sequitur. auit tibiãđ nudus eẽs pisi

Expanded text:
Jam miserrimo errore tergiversando respondit, quasi ideo possit displicere, quod nullus esset, cum utique illelius Deo placeret, si sic maneret sicuti eum ipse fecerat. Et timui. Hoc est quod scriptum est: Avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus, eo quod nudus essem. Ante peccatum enim ideo se nudum non agnoscebat, quia ejus intentio in superius erat. Et abscondi me. Quare? Quia in illa nuditate jam non audebat apparere, de qua ipse coeperat erubescere. Sequitur: Quis indicavit tibi
Abbreviated transcription (Latin):
stabiles nonui debat. Quid est quod ad aurã postmeridiẽ dicit Nusi quod
lux feruetior ueritatis ab eis abs cesserat. & peccatrices animas constrin¬
eliat frigor infidelitatis. Abscondit seadã & ux orcius a facied ñi dĩ in me

Expanded text:
stabiles non videbat. Quid est quod ad auram post meridiem dicit? nisi quod stabiles non videbat. Quid est quod ad auram post meridiem dicit? nisi quod lux ferventior veritatis ab eis abscesserat, et peccatrices animas constringebat frigus infidelitatis. Abscondit se Adam et uxor ejus a facie Domini Dei, in me
Abbreviated transcription (Latin):
teste poena in oboedi enti&e suae consuerunt folia fici. & fecerunt sibi ꝑizomata. siue
campestria. quã nos alio nomine succintoria possum appellare. Suec intoria
autẽ ȩx co dictã. quod iuuenes quinudi & ercebantur in campo pudenda operiebant
Inde qui ita succinti sunt campestratos uulgus appellat. Cumq cognouis¬
sent se ẽẽ nudos consuerunt folia fici undese contegerent. Qui scłm asperum
amplestentur. qui ꝓregione uoluptatis carnalis astantur. quiq: decepti her&ic a pra¬
uitate. & gratiadĩ nud ati. tegimenta mendacioꝵ tamquã folia sici colligunt. fa¬
cientes sibi succinctoria uanitatis. cum ded ño uł ecła mentiuntur. Sequitur
Quidest qđ post peccatum hominis in paradyso dñs nonstat s ed ambulat. Nuisi qđ
in ruente culpa acordailloꝵ. remotũ sedemonstrabat. quosiam insuo preepto

Expanded text:
teste, poena inobedientiae suae consuerunt folia ficus, et fecerunt sibi perizomata, sive teste, poena inobedientiae suae consuerunt folia ficus, et fecerunt sibi perizomata, sive campestria, quod nos alio nomine succinctoria possumus appellare. Campestria autem ex eo dicta, quod juvenes, qui nudi exercebantur in campo, pudenda operiebant: unde qui ita succincti sunt, campestratos vulgus appellat. Cumque cognovissent se esse nudos, consuerunt folia ficus, unde se contegerent. Qui saeculum asperum amplectuntur, qui pro religione voluptatis carnalis arctantur, quique decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegimenta mendaciorum, tamquam folia fici, colligunt, faciunt sibi succinctoria vanitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. SequiturQuid est quod post peccatum hominis in paradiso, Dominus jam non stat, sed ambulat? nisi quod irruente culpa a corde illorum remotum se demonstrabat, quos jam in suo praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
&es. at que scientiȩ policitatone docipunt. & neprebendent eos quos iln plieit
esadertes nuenerint. & quia omnino car nalia ꝑsuad ei. quasi adcar nalum oculs
diptionẽ conantur adducere. ut interi ores oculos obscurent. Uidit igitur
mulier: quodbonũ c̃& lionum. tulitq deffuctuillius & comedit. Mulierto me¬
dit antea nonuis. Ideo qui a carnales facilius ꝑsuadentur ad peccatum. Nec tã
uedociter sp̃ales decipiuntur. Ꝙ dedit uiro suo & comedit utiq quia post delec ta¬
tionẽ. carnalis concupiscenti enr̃ȩ. &iã ratio nr̃a subictur ad peccandum. Sequitꝰ
nun cupare: postquã cognouerunt mis erabiliter senudatos agratia quafiebat. ut
nuditas corporis nulla lege peccati. mentẽ eoꝵ repugnando confun deres. hocpost mo¬
dum cognouerunt. quod felicius ignorarent. si dõ credentes & oboedientes non comit¬
terent. quod coger& &xperiri. Proinde consusi in obedientia carnis suae : tã quam

Expanded text:
atque scientiae pollicitatione decipiunt et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint; et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum adapertionem conantur adducere, ut interiores oculos obscurent. Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum, tulitque de fructu illius et comedit. Mulier comedit antea, non vir, ideo quia carnales facilius persuadentur ad peccatum, nec tam velociter spiritales decipiuntur, et dedit viro suo, et comedit: utique, quia post delectationem carnalis concupiscentiae nostrae, etiam ratio nostra subjicitur ad peccandum. Sequiturnuncupare. Postquam cognoverunt miserabiliter se nudatos a gratia, qua fiebat ut nuditas corporis nulla lege peccati mentem eorum repugnando confunderet; hoc postmodum cognoverunt, quod felicius ignorarent, si Deo obedientes et credentes non committerent quod cogeret experiri: proinde confusi inobedientia carnis suae, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nescit : ita & serpens uerba edebat. quȩ non intellegebat : & idcirco sua iꝑ
ut uoluntas diuina despicer&ur & ꝓ pria tenerstur. Sequitur. Pesioui
lignoꝵ quȩ sunt in paradyso uescimur defructul:n quodes iimado para

Expanded text:
quae loquitur: ita et serpens verba edebat quae non intelligebat, et idcirco suasit quae loquitur: ita et serpens verba edebat quae non intelligebat, et idcirco suasit ut voluntas divina despiceretur, et propria teneretur. Sequitur: De lignorum fructu quae sunt in paradiso vescimur; de fructu aute
Abbreviated transcription (Latin):
ficatur sp̃ales deliciȩ dequib ait apłs F. ructus aũ sp̃itus est caritas
gaudiũ pax. longanimitas benignitar bonitas mansu &udo cont
boni& mali : idest nonxelim: suꝑbire natura arbitru nostri quȩ media
e. ut dec ꝗpti post scientiã eperiamur & malũ.: Serpens aũ ille sapi¬
nnor omniũ bestiaꝵx. indicat diabolũ qui inde serpens dicitur : quoduo¬
pens sonos uerborum quos ꝑeum diabolus loquebatur intellige p̃otiuit Nc
enim credibileest eum intelligere posse : quȩ ꝑ eum diabolus agebat. Nonita
sespens. uerboꝵ sonos intellegebat: qui & illo fiebant. ad mulierem. Nonen
uersa credenda est anima eius innaturã rationalem ÷ͣ quando quidem nec ipsi h¬
mines quoꝵ rationalis natura est. cum de moneis loquitur. eapassione cum
ab ȩcosrista requiruntur. scint quid loquantur: sed mente captus loquiti

Expanded text:
ficantur spiritales deliciae, de quibus ait Apostolus: Fructus autem spiritus est charitas, ficantur spiritales deliciae, de quibus ait Apostolus: Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, longanboni et mali. Id est, non velimus superbire de natura arbitrii nostri, quae media est, ut decepti post scientiam experiamur et malum. DE ASTUTIA Sentior omnium bestiarum indicat diabolum, qui inde serpens dicitur, quod voerpens sonos verborum quos per eum diabolus loquebatur intelligere potuit, neque enim credibile est eum intelligere potuisse quae per eum diabolus agebat. Non itaque serpens verborum sonos intelligebat, qui ex illo fiebant ad mulierem: non enim conversa credenda est anima ejus in naturam rationalem, quandoquidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur, ea passione, cum ab exorcista requiruntur, sciunt quid loquantur, sed mente captus nescit
Abbreviated transcription (Latin):
peccati euenit homini ut sua ipsaei rebellis õẽ caro: quia ipse rebellis e¬
tititcreatorisuo in actibus suis : & idcirco pꝰ modum erubuit decorpore
suo Sequitur. Sed e serpens crat callidior Pbunctis animannoser
quȩ in illo erat : & ꝑ illum dolum agebat : utebatur sespenẽ diabolus qua¬
si organo : ad ꝑp&randã calliditatissuȩ malitiã: Quod uero ait cunc¬
tis animantib: terrȩ : ostendit quod quam uis p̃uaricato resangeli
ꝑ suꝑbĩam fuissent deiecti natura tamen e̾ ellentiores sunt & astutio¬
res omnib: animantib: terre: Namille angelus despale tantum pa¬
poralis paradysus. quo ꝑeteriorem sensum corporis fruebatur: erat
& sp̃alis in quo ꝑ mentis contem plationẽ interius laetẽbatur. Fe Dicitur
ergo illi: ex omniligno paradysi comedes : delignoaũ scientiȩ boni & mali ne
comedas : Prȩc ipitur enim nob̵ ut fruamur omniligno paradysi : quo signi¬

Expanded text:
peccati evenit homini ut sua ipsius ei rebellis esset caro, quia ipse rebellis exspeccati evenit homini ut sua ipsius ei rebellis esset caro, quia ipse rebellis exstitit creatori suo in actibus suis; et idcirco erubuit postmodum de corpore suo. Sequitur: Sed et serpens erat callidior prae cunctis animantiquae in illo erat, et per illum dolum agebat: utebatur enim serpente diabolus, quasi organo, ad perpetrandum calliditatis suae malitiam. Quod vero ait: Prae cunctis animantibus terrae, ostendit quod quamvis praevaricatores angeli per superbiam fuissent ejecti, natura tamen excellentiores sunt, et astutiores omnibus animantibus terrae: nam ille angelus de spiritali tantum paporalis paradisus, quo per exteriorem sensum corporis fruebatur; erat et spiritalis, in quo per mentis contemplationem interius laetabatur. Dicitur ergo illi: Ex omni ligno paradisi comedes; de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas. Praecipitur enim nobis ut fruamur omni ligno paradisi, quo signi
Abbreviated transcription (Latin):
eu angelio: quime misit mecum est : Quo modo igitur dereliquitꝰ patrem
ut adhere uxarisuȩ id est edesiȩ suȩ. Nisi illo modo quđ apłr at: Quicã
anformadĩ ess& non rapinã arbitratus est ẽẽ seȩqualedõ sed seme& ipsun
exinaudit formã serui accipiens  Iys aigitur formae seruilis acceptio
s in anitio Ẽꝗ esipsa e inatitio quanquam notisit diunitatis abolitio a
nature amiuissio tamea ꝓpt formã ferui inqua dinoseitur apparusse
sc̃ẽ gđe ut pacenouitestament essent: duo incar neuna. Sequitur. Ei rãt
scae ede ut pas eadam scilicet euxor cius & non grubescebant qͣ Non quod
eis nuditas ẽ& in cognita: Sed turpitudinis nuditas nondumfuerat agnita
quia nondum libido membra illa &̧tra arbitrium comouebat: quia nullã
leroni senserãt in membrissuis repugnantẽ legem mentissuȩ : Nihil enim
putabant uelandum: quia nibuil senserãt refrenandum: Nam e poena

Expanded text:
Evangelio: Qui me misit, mecum est . Quo modo igitur dereliquit Patrem, Evangelio: Qui me misit, mecum est . Quo modo igitur dereliquit Patrem, ut adhaereret uxori suae, id est, Ecclesiae suae? Nisi illo modo quo Apostolus ait: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum eet exinanitio, et ipsa exinanitio quanquam non sit divinitatis abolitio aut naturae amissio, tamen propter formam servi in qua dinoscitur apparuisse, cclesiae, ut pace novi Testamenti essent duo in carne una. Sequitur: Erat terque nudus, Adam scilicet, et uxor ejus; et non erubescebant. Non quod eis nuditas esset incognita, sed turpitudinis nuditas nondum fuerat agnita, quia nondum libido membra illa extra arbitrium commovebat: quia nullam legem in membris senserant repugnantem legi mentis suae; nihil enim velandum putabant; quia nihil senserant refrenandum: nam ex poena
Abbreviated transcription (Latin):
Vt uocar& mulierem uitã : sic enim inter pr&atur᷑ uita sic
endo inpatibulo crucis ꝓaecła . Dixitq: adam hoc nunc os ecossibus meis o
caro decasnȩmea. Quia siue scĩ spãles & fortissimi in tempta tionibus siuem¬
nus ꝑfecti: utriq unum corpus xp̃i sunt. & una ceła: Hȩc uocabitur uira
qm̃ deuiro sumpta frto, Sic &xp̃s aecłe nomen dedit xp̃ianum
quȩde latere cius supinta est : Hex̧d omnia facta sunt in figura quȩ
erant in ecła ꝓfutura. Sequitur. Quam obrem relinqu& homo patrẽ
eipatrem & adherebit uxorisuȩ : & erunt duo incarneuna: B eatus pau¬
sub flantia sit cum patre : aut ũbi eẽ poterit patersine filio cumde ipso filio qui est
sapientia patris dicatur qđ at tingit afine usq ad finẽ sortiter & dis¬
ponit om̃a suauiterł Totus ubi est filius ibi est & pater & non potest ẽẽ pat̃
sine filio neo filius sine: patre : Quia scilic& sicut in separabilessunt in
natura ita & inseparabiles in ꝑsona: Sic enim ipsefilius depatredicit in

Expanded text:
t vocaret mulierem, vitam; sic enim interpretatur Eva, vita, sive endo in patibulo crucis pro Ecclesia. Dixitque Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Quia sive sancti spiritales et fortissimi in tentationibus, sive minus perfecti, utrique unum corpus Christi sunt, et una Ecclesia. Haec vocabitur virasiae nomen dedit Christianum, quae de latere ejus sumpta est. Haec igitur omnia facta sunt in figura, quae erant in Ecclesia proditura. Sequitur: Quamobrem relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Beatus apossubstantia sit cum Patre; aut ubi esse poterit pater sine filio, cum de ipso filio, qui est sapientia patris, dicatur quod attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Totus ubi est Filius ibi est et Pater, et non potest esse Pater sine Filio, nec Filius sine Patre: quia scilicet sicut inseparabiles sunt in natura, ita et inseparabiles in persona; sic enim ipse Filius de Patre dicit in
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo hic feminã ds̃ creauit: qui superius ab om¬
ni opere requieuit : Noneam creauit in materia : sed x pressit informa
Prius enimoriginalit̃ in uirilatere facta est : cui postea deracta costa
& inde mulier facta est: Queritur utrũ femina delatere uiri formata.
sc eius anima acceperit animã : & utrumꝰ caro nascentium ex carne sic
animȩ x animabus ꝓcreentur : annouȩ semꝑ adõ creientur exmihilo
Q ue questio indefimendo difficilis est : quia nihil ascĩs uiris uł seriptura¬
rum duo teritate: manifestius ꝓnuntiatumest Porinuiit adã
ost illi mulies delatere. patitut xp̃s. sit comoriente ecłe cesatra mcnto¬

Expanded text:
Quomodo hic feminam creavit Deus, qui superius ab omni opere requievit? Non eam creavit in materia, sed expressit in forma: prius enim originaliter in viri latere facta est, cujus postea detracta costa exinde mulier facta est. Quaeritur utrum femina de latere viri formata ex ejus anima acceperit animam, et utrum sicut caro nascentium ex carne, sic animae ex animabus procreentur, an novae semper creentur a Deo ex nihilo. Quae quaestio in definiendo difficilis est, quia nihil a sanctis vitis vel Scripturarum auctoritate manifestius pronuntiatum est. Dormivit Adam, et fit illi mulie
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. & femina ubi eleganter significatũ est terrenã ciuitatẽ usque insui furr
carnales habituram generationes quȩmarium feminarumq: coniunctionae
ꝓueniunt. unde &ipsȩ quod precer euam nusquam repperitur ante ar̃
nominib: ꝓprus eprimuntur. uxores illius hominis. quino

Expanded text:
ratur et femina: ubi eleganter significatum est terrenam civitatem usque in sui finem ratur et femina: ubi eleganter significatum est terrenam civitatem usque in sui finem carnales habituram generationes, quae marium feminarumque conjunctione proveniunt; unde et ipsae, quod praeter Evam nusquam reperitur, ante diluvium nominibus propriis exprimuntur uxores illius hominis, qui no
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenim puto incassum scriptum
esse ⁊ uodin eis generationib: quȩ pro pagantur. e illo qui est appellatus sasi
Cun genuiss e filios filiasq dicatur nulla bigenita nominaet ĩ femina ⁊ pres¬
saest. Inhuis aut̃ quȩ ꝓpagantur. & cam. in ipso fine quo usq pestendunt n¬
uissima femina genita nominatur. sic enĩ legitur. matus abel genuit lamed
& sumpsit sibi lamech duas uxores. Nomen uni ada & nom en secundȩ sella
& peperit Iobal. hic erat pater habitantium inta hernaculis atq pastoꝵ & no¬
men fratris eius iubal. ipsefut pater canentiũ cythiara & organo. Sella qua¬
q genuit. tubalcain qui fuit malleator & faber incuncta opera deris & fen
Soror uero tuba heam. noema. Hucusq porrestȩ sunt generationes ȩc cai q
sunt omnes ab adã octo annu merato ipso adã septem scilic& usq adla mecdi
quidarx maritus uxorũ fuit. & octaua est generatio infilus eius inquib: comenos¬

Expanded text:
Non enim puto incassum scriptum esse quod in eis generationibus, quae propagantur ex illo qui est appellatus Seth, cum genuisse filios filiasque dicatur, nulla ibi genita nominatim emina expressa est: in his autem quae propagantur ex Cain, in ipso fine, quo pertingunt novissima femina genita nominatur; sic enim legitur, Matusahel genuit Lamech. Et sumpsit sibi Lamech duas uxores, nomen uni Ada, et nomen secundae Sela, quae peperit Jobal. Hic erat pater habitantium in tentoriis atque pastorum, et nomen fratris ejus Tubal. Ipse fuit pater canentium cithara et organo. Sela quoque genuit Tubalcain, qui fuit malleator et faber in cuncta opera aeris et ferri. Soror vero Tubalcain, Noema. Hucusque porrectae sunt generationes ex Cain, quae sunt omnes ab Adam octo, annumerato ipso Adam, septem scilicet usque ad Lamech, qui duarum maritus uxorum fuit, et octava generatio est in filiis ejus, in quibus commemo