comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
periculum romanorum fuit
iterumq romani pugnare
se aduersus numantinos fug¬
endo probauissent nisi sub
scipione pugnassent Numã¬
tini interfectis suorum for¬
tissimis bello cedunt, cõpo¬
sitis tamen ordinibus nõ se¬
parantes se nec siẽ fugiẽtes
in urbem reuertuntur Cor¬
pora interfectorum ad sepul¬
turam oblata accipere nolu¬
erunt Nouissima spe despera¬
tionis in mortem omẽs desti¬
nati. clausam urbem ipsi in¬
trorsum succenderunt cũctig
pariter ferro ueneno atq igni
consumpti sunt Romani ni¬
chil ex his penitus habuere
uictis preter securitatem sũa
Neq enim euersa numantia
uicisse se magis numãtinos
ꝙ euasisse dixerunt Unum
numantinum unctoris cate
ma aurum uel argentum
quod igni superesse potiusset
apud pauperes non fuit ar¬
ma et uestem ignis absup̃sit
Igxtur deleta numantia cuz
cum scipio pacem componeret
ceteris hispanie ciuitatibus quẽ¬
dam celtium principem Thi¬
resum nomine consuluit quo

Expanded text:
periculum Romanorum fuit, periculum Romanorum fuit, iterumque Romani pugnare se adversus Numantinos fugiendo probavissent, nisi sub Scipione pugnassent. Numantini, interfectis suorum fortissimis, bello cedunt. Compositis tamen ordinibus non superantes, nec sicut fugientes in urbem revertuntur. Corpora interfectorum ad sepulturam oblata accipere noluerunt. Novissima se desperatione in mortem omnes destinati clausam urbem ipsi introrsum succenderunt, cunctique pariter ferro, veneno atque igni consumpti sunt. Romani nihil ex his penitus habuere victis, praeter securitatem suam, neque etiam eversa Numantia, vicisse se magis Numantinos quam evasisse dixerunt. Unum Numantinum non victoris catenma aurum vel argentum quod igni superesse potuisset, quia apud pauperes non fuit, arma et vestem ignis absumpsit. Igitur deleta Numantia, cum Scipio pacem componeret caeteris Hispaniae civitatibus, quemdam Celticum principem Tyresum nomine consuluit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
nus consensu omĩuz
consul creatus est. ad obtergẽ¬
dam infamiam foederis qͦđ
mantinius cum numantinis
pepigerat dtrigitur hispaniã
Qui non confestim aggressus
est numantinos quasi ĩcautos
quos semper nouerat ẽẽ para¬
tos: sed prius exercuit militẽ
suum in castris uelut ĩ scolis
quod tamen aliquid profuit
Conserto namq praelio qͣmuis
post impetum romani nõ fe¬
rentes numãtinorum fugere
scipio fossa urbem muniuit
uallum sudibus prestruxit. et
sic obsidione numantinos
contriuit Igitur conclusi diu
numantini et fame trucidati
deditionem sui obtulerunt:
si tollerabilia tuberentutr. sece
etiam orantes tuste pugne fa¬
cultatem. ut tanqͣm uiris mo¬
ri liceret. utime omnes dua¬
bus subito portis iruperunt
Larga prius potione usi, nõ
uini cuius feralis locus nõ est
sed suco tritiet per artẽ cõfedo
quem sucum a calefaciendo
celiam uocant Hac ig̃r poti¬
one post longam famem reca¬
lescentes bello sese obtulerũt
Atroꝵ diui certamen et usq ad

Expanded text:
nus, consensu omnium consul creatus, ad obtergendam infamiam foederis quod Mancinus cum Numantinis pepigerat, dirigitur in Hispaniam. Qui non confestim aggressus est Numantinos quasi incautos quos semper noverat esse paratos, sed prius exercuit militem suum in castris, velut in scholis, quod tamen aliquid profuit. Conserto namque praelio, quamvis prius impetum Romani non ferentes Numantinorum fugere Scipio, fossa urbem munivit, vallum sudibus praestruxit, et sic obsidione Numantinos contrivit. Igitur conclusi diu Numantini, et fame cruciati, deditionem sui obtulerunt, si tolerabilia juberentur. Saepe etiam orantes justae pugnae facultatem, ut tanquam viris mori liceret, ultimo omnes duabus subito portis eruperunt, larga prius potione usi, non vini cujus ferax is locus non est, sed succo tritici per artem confecto, quem succum a calefaciendo celiam vocant. Hac igitur potione post longam famem recalescentes, bello sese obtulerunt. Atrox diu certamen, et usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
num pastorem uiam martirii precũ¬
tem uniuersa pene gregis sui multi¬
tudo prosequitur Itaq explicari nõ
ualet quania dei sanctis martiribo
excogitabantur tormenta ea tẽpestate
seu quanta sanctorum milia nouis ei
inauditis cruciatuum tormentis in¬
terempta sunt Quibus eusebius
cesariensis episcopus ecelesiastiee¬
scriptot ecclesie dum interesset que in
ueritate comperit et cernendo consper¬
it Oclauo hystoriarum et nono lib̾s
partim manifestare studuit

Expanded text:
num pastorem, viam martyrii praeeunnum pastorem, viam martyrii praeeuntem, universa pene gregis sui multitudo prosequitur. Itaque explicari non valet, quanta Dei sanctis martyribus excogitabantur tormenta ea tempestate; seu quanta sanctorum millia novis et inauditis cruciatuum tormentis interempta sint: quibus Eusebius Caesariensis episcopus, ecclesiastiscriptor Historiae, dum interesset, quae in veritate comperit et cernendo conspexit, octavo Historiarum et nono libris partim manifestare studuit
Abbreviated transcription (Latin):
praepositus et socius eius gorgonius
qui pene omnes cubicularios sibi sb̾¬
iectos doctrina it fide esfecerant xp̃ia¬
nos cum uiderent consiantiam petri
cuiusdam nobilissimi uiri qui ĩi qua
legis contra xpĩanos promulgatas
publice rapuerat: atꝗ minuratim de¬
cerpisse. quam ob causam omnia
tormentorum genere coram augusto
pertulerat nouissime craticula posi¬
tus super prunas in fide letus exalat
tunc predicti aiunt Cur imperator
punis in petro sentenciam mentis
que in nobis omnibus uiget Ut q̃d
in illo crimen ducitur quod a no¬
bis omibus confitetur Hec nobis fi¬
des hic cultus et manimis eademq
sententia Quos ille cum ĩ medũtꝰ
nichilominus uenire iussisset simi¬
libus pene ut priores suppliciis as¬
fectos: ad ultimum laqueo appen¬
sos necati iussit Tunc et antimus
ipsius urbis episcopus in Domini
nostri iesu xp̃i confessione perdurãs
martirii gloriam capitis obtruncaõe
suscepit Nunc autem tanꝙͣ uere bo¬

Expanded text:
praepositus, et socius ejus Gorgonius, praepositus, et socius ejus Gorgonius, qui pene omnes cubicularios sibi subjectos doctrina et fide effecerant Christianos, cum viderent constantiam Petri cujusdam nobilissimi viri, qui iniquas leges contra Christianos promulgatas publice rapuerat atque minutatim discerpserat; quam ob causam omnia tormentorum genera coram Augusto pertulerat, novissime in craticula positus super pruinas in fide laetus exhalat: tunc praedicti aiunt: Cur imperator punis in Petro mentis sententiam, quae in nobis omnibus viget? Ut quid in illo crimen ducitur, quod a nobis omnibus confitetur? Haec nobis fides, hic cultus, et unanimis eademque sententia. Quos ille cum in medio nihilominus venire jussisset, similibus poenae, ut priores, suppliciis affectos, ad ultimam laqueo appensos necari jussit. Tunc et Anthymus ipsius urbis episcopus, in Domini nostri Jesu Christi confessione perdurans, martyrii gloriam capitis obtruncatione suscepit. Hunc autem tanquam vere bo
Abbreviated transcription (Latin):
ametris descriptum uersibus: it aliũ
librum qui inscribitur graminaticus
et alium pulcherrimum de ira dei et
institutionum diuinarum Aduersum
clepadem libros duos De persequun¬
one librum unum Ad probum epi¬
stolarum libri quatuor: ad seuerum
epistolarum libros duos Ad deme¬
trium auditorem suum epistolarũ
libros tres Et ad eundem de opifi¬
cio dei uel formatione hominis li¬
brum unum Hic in extrema senectu¬
te magister cesaris crispi filii cõstã¬
tini in gallia fuit qui postea a pr̃e
interfectus est
GER EUSEBIO
referente hec persequutio sb
diocleciano et reliquis principibus
ensdem temporis ab ipsis militibus
exordium ccepit. et uelut ex parua
scintilla pene totum romanũ orbem
inflãmauit maxime egiptum affri¬
cam et mauritaniam dum inter se
diligencius perquirerent xp̃ianos re¬
pertos autem inmolare cogebant no¬
lences militia et uita priuabant Incr
quos nichomedie augusto casare a-¬
ssistente dorotheus cubiculi regii

Expanded text:
ametris scriptum uersibus et alium ametris scriptum uersibus et alium librum qui inscribitur Grammaticus et pulcherrimum De ira dei et Institutionum Diuinarum aduersus et Ad Asclepiadem libros duos, De persecutione librum unum, Ad Probum epistularum libros quattuor, Ad Seuerum epistularum libros duos. Ad Demetrianum auditorem suum epistularum libros duos. ad eundem De opificio dei uel formatione hominis librum unumte magister Caesaris Crispi filii Constantini in Gallia fuit, qui postea a patre interfectus est. Igitur Eusebio referente, haec persecutio sub Diocletiano et reliquis principibus ejusdem temporis ab ipsis militibus exordium cepit, et velut ex parva scintilla, pene totum Romanum inflammavit orbem, maxime Aegyptum, Africam et Mauritaniam, dum inter se diligentius perquirerent Christianos, repertos autem immolare cogebant, nolentes, militia et vita privabant. Inter quos Nicomediae Augusto Caesare assistente, Dorotheus cubiculo regis
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupantur Feruntur eius de fide
libelli. et breues ad minnullos eplẽ
Fassus nicomedie ob confessionem xp̃i
sub persequutione maximini sepultusq
heliopoli bithinie Phileas de urbe egip
tia uocatur thimuus nobili genere et
non parius opibus suscepto episcopatu
elegantissimum librum de martyrum
laude composuit Et disputatione au¬
Aorum habita aduersum iudicem qui
cum sactificare cogebat pro xp̃o capite
truncatur: eodem in egipto persequutio¬
nis auctore quo lucianus nicomedie
arnobius sub diocleriano principe a¬
pud affricam Norentissime rethoricam
docuit: sccipsitq contra gentes uolumi¬
na que uulgo extant
IRRNANUS QUIT
Ladancius arnobii discipulus
sub diocletiano principe accitus cum
flauo grãmatico cuius de medicinali¬
bri uersu compositi extant nicomedie
rethoricam docuit: ac penuria disci
ad scribendum se contulit Habemus
eius symposym quem adolescentulꝰ¬
con de affrica usq nichomediam ex¬

Expanded text:
nuncupentur. Feruntur ejus de fide nuncupentur. Feruntur ejus de fide libelli, et breves ad nonnullos epistolae. Passus Nicomediae ob confessionem Christi, sub persecutione Maximini, sepultusque Heliopoli Bethaniae. Phileas de urbe Aegypti, quae vocatur Thymius, nobili genere, et non parvis opibus, suscepto episcopatu elegantissimum librum de martyrum laude composuit. Et disputatione auctorum habita, adversum judicem qui eum sacrificare cogebat, pro Christo capite truncatur: eodem in Aegypto persecutionis auctore, quo Lucianus Nicomediae. Arnobius sub Diocletiano principe apud Aphricam florentissime rhetoricam docuit, scripsitque contra gentes volumina quae vulgo exstant. irmianus, qui Lactantius, Arnobii discipulus, sub Diocletiano principe accitus cum Flabo grammatico, cujus de Medicinalibus versu compositi exstant libri, Nicomediae rhetoricam docuit, ac penuria discipatem, ad scribendum se contulit. Habemus ejus Symposium, quod adolescentulcum Africa usque Nicomediam hex
Abbreviated transcription (Latin):
iste fuit Seuerus caesar ab herculio
maximino rome ad tres tabernas ex¬
tinguitur funusq eius galieni se¬
pulchro infertur quod urbe ab est ꝑ
appiam uiam milibus nouem Gale¬
rius maximianus consumptus geni¬
talibus deficit Maximianus hercu¬
lius a constantino apud massiliam
obsessus deinde captus penas dedit
mortis Fostremo fratis laqueo cerui¬
cibus alexander a constantini exer¬
citu iugulatur Naxentius dum ad¬
uersus constantinum congreditue mo
latire ingredi festinans lapsu et qui in
profundum demersus est uoratumꝗ li
mo pondere thoracis corpus uix reper¬
tum Maximinus apud tharsum mor¬
te simplici periit ualens a licinio mor¬
te mulctatur Igitur tempore predicto¬
rum principum qui doctores seu mar¬
tires extiterint: ex plurimis paucorum
memoriam replicare curabo
CIANS ERGO
Uix disertissimus antioche¬
ne eeclesie presbiter tanto scripturarũ
studio laborauit. ut usq nunc q̃dam
exemplaria scripturarum luciana

Expanded text:
iste fuit: Severus Caesar ab Herculio iste fuit: Severus Caesar ab Herculio Maximiano Romae ad Tres Tabernas exstinguitur, funusque eius Gallieni sepulcro infertur, quod ex urbe abest per Appiam milibus novem. Galerius Maximianus consumptis genitalibus defecit. Maximianus Herculius a Constantino apud Massiliam obsessus, deinde captus, poenas dedit mortis genere postremo, fractis laqueo cervicibus. Alexander a Constantini exercitu iugulatur. Maxentius, dum adversus Constantinum congreditur, palatere ingredi festinans lapsu equi in prmo pondere thoracis corpus vix repertum. Maximinus apud Tharsum morte simplici periit; Valens a Licinio morte mulctatur. Igitur tempore praedictorum principum, qui doctores seu martyres exstiterint, ex plurimis paucorum memoriam replicare curabo. ucianus ergo vir disertissimus, Antiochenae ecclesiae presbyter, tanto Scripturarum studio laboravit, ut usque nunc quaedam exemplaria Scripturarum Luciana
Abbreviated transcription (Latin):
tius obiit, Maximianus et Seuerus
a galerio maximino cesares facti st̃
e quibus maximinus maleficia et
siupra sua ap̃ianorum persequutiõi¬
bus accumulat Passus est ea tempesta¬
te Retrus alexandrie episcopus cum
pluribus egipti episcopis Lucianus
quoq uir moribus et continentia et
eruditione pracipiius anuochenus
presbiter passus est, et Timotheus ro'¬
me .x kalendꝰ iulii Quibus diebus
in orbe romano ut paulisꝑ superiora
repetamus que gesta sunt propter inno¬
ium xpĩanorum sanguinem fusum
uno quidem pene tempore imperatori¬
bus creatis replicare curabo loitur
constantius constantini pater atꝗar
mentarius ccesares augusti apellantur
lerii sorons filio per onentem Fodemq
tempore constantinus casar efficitur
maxentius imperator in uilla sex mi¬
libus ab urbe discreta itinere lauica¬
no Dehinc Luicinus augustus efficuit
pariꝗ modo alexander apud carthagi¬
nem imperator fit si mili modo Ualeno
imperator creatur Quorum exitus

Expanded text:
tius obiit, Maximinus et Severus tius obiit, Maximinus et Severus a Galerio Maximiano Caesares facti. E quibus Maximinus maleficia et stupra sua Christianorum persecutionibus accumulat. Passus est ea tempestate Petrus Alexandriae episcopus cum pluribus Aegypti episcopis. Lucianus quoque, vir moribus et continentia et eruditione praecipuus, Antiochenus presbyter: passus est et Timotheus Romae X Kalend. Julii. Quibus diebus quae in orbe Romano ut paulisper superiora repetamus gesta sunt propter innoxium Christianorum sanguinem fusum, uno quidem pene tempore, imperatoribus creatis, replicare curabo. Igitur Constantius, Constantini pater, atque Armentarius, Caesares, Augusti appellantur, lerii sororis filio, per Orientem; eodemque tempore Constantinus Caesar efficitur. Maxentius imperator in villa sex milibus ab urbe discreta, itinere Lavicano, dehinc Licinius Augustus efficitur, parique modo Alexander apud Carthaginem imperator fit; similique modo Valens imperator creatur, quorum exitus
Abbreviated transcription (Latin):
circa pirineum montem habitabant
usq ad occeanum hesperium Gale
rius namq duos caesares legit maxi¬
minũ quem̃ in oriente constituit. et
seuerum cui permisit italiam ipsem
illirico constitutus est Constantius
uero augustus summe mansuetudis
et ciuilitatis in britannia obiit ebora¬
ei sextodecimo imperii sui anno At¬
tamen ecclesiarum. deuastatio usꝗ ad
septimũ consiantini annum xp̃iano¬
rumq sanguinis effusio feruere per
diuersa loca non cessat Igitur hec per¬
sequutio tam crudelis et crebra flagra¬
bat. ut intra unum mensem decem
et septem milia martirum pro christo
passi inuentantur Nam et occeani lĩ¬
bum transgressa albanum. aaron et
tulium britannie cum aliis pluribus
uiris ac foeminis fcelici cruore dap̃na¬
uit Passus est hac tempestate Famphi¬
lus praesbiter eusebii caesatiensis ep̃r
neocasarius cuius uitam ipse tribus
libris comprehendit de quo superius
mentionem fecimus
ERCIO ANNOE¬
sequutionis quo ei constan¬

Expanded text:
circa Pyrenaeum habitabant circa Pyrenaeum habitabant montem usque ad Oceanum Hesperium. rius duos Caesares legit: Maximinum, quem in Oriente constituit, et Seuerum, cui permisit Italiam, ipse in Illyrico constitutus. Constantius uero Augustus summae mansuetudinis et ciuilitatis in Britannia morci sextodecimo imperii sui anno. Attamen ecclesiarum devastatio usque ad septimum Constantini annum, Christianorumque sanguinis effusio fervere per diversa loca non cessat. Igitur haec persecutio tam crudelis et crebra flagrabat ut intra unum mensem decem et septem millia martyrum pro Christo passi inveniantur. Nam Oceani limbum transgresso, Albanum, Aaron, et Julium Britanniae, cum aliis pluribus viris ac feminis, felici cruore damnavit. Passus est hac tempestate Pamphilus presbyter Eusebii Caesariensis episcopi Neocaesarius, cujus vitam ipse tribus libris comprehendit: de quo superius mentionem fecimus. Tertio anno pesecutionis, quo et Constan
Abbreviated transcription (Latin):
concessit Deniq tale aliquod eum
miraculum et memoria dignum e¬
gisse cognouimus Is enim probate io¬
lens quosdam in suo palatio xp̃ianos
si boni et soli essent uiri euocans uni¬
uersos praecepit dicens ut siquidem
uentrent ad sacrificandum: et eius
colerent deos circa eum essent et in
suo singulo permanerent Si uerore¬
fugerent egrederentur de palatio gra¬
tias agentes quod minime puniren¬
tur Cumq in utroq aperuissent alii
quidem religionis desertores alii
uero diuina presentibus preponẽtes
deliberauit eis amicis et consiliariis
uti qui in melioribus fideles cõstan¬
tesq permanserant Alios autẽ uelut
effceminatos auersatus expulit a suo
colloquio credens nunꝙͣ eos circa pñ¬
cipem deuoros fore qui fuerint dei
sui sic paratissimi produores Et ideo
adhuc superstite constantino non ui¬
debatur contra legem quempiam
esse xpĩanum apud eos qui ultra in¬
italiam galliasq et britarniã et qui

Expanded text:
concessit. Denique tale aliquod eum concessit. Denique tale aliquod eum miraculum et memoria dignum egisse cognovimus. Is enim probare volens quosdam in suo palatio Christianos, si boni et solidi essent viri, evocans universos praecepit dicens, ut siquidem venirent ad sacrificandum et ejus colerent deos, circa eum essent, et in suo cingulo permanerent: si vero refugerent, egrederentur de palatio, gratias agentes, quod minime punirentur. Cumque in utroque apparuissent, alii quidem religionis desertores, alii vero divina praesentibus praeponentes facta deliberatione, iis amicis et consiliariis uti decrevit, qui in melioribus fideles constantesque permanserant; alios vero velut effeminatos aversatus expulit a suo colloquio, credens nunquam eos circa principem devotos fore, qui fuerunt Dei sui sic paratissimi proditores. Et ideo adhuc superstite Constantio, non videbatur contra legem, quempiam esse Christianum apud eos qui ultra Italiam, Galliasque, et Britanniam, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
die diocletianus apud nichome,¬
diam maximianus apud medio¬
lanum potestatem imperii simulcul¬
tumq dimiserunt Igitur diocletia¬
nus in propriis agris consenuit Q
dum ab herculio atq galerio ad re¬
cipiendum imperium rogarentur
tanꝙ̃ pestem aliquam detestans in
hunc modum respondit Utinam
mamibus instituta profecto nunꝙͣ
istud tempiandum negotium iudi¬
caretis Tandem consiantinum adi
cinium ueritus quasi partibus max¬
imiani et maxentii fauisset per for¬
midinem ueneno hausto interiit
ALERNS ET CON¬
stantius augusti primi to¬
manorum imperium in duas partes
diuiserunt Galerius maximianus
illiricum, asiam, et orientem, con¬
stantius italiam affricam et gallias
obtinuit Sed constantius uir tran¬
quilissimus gallia tantum hispanii.
contentus est Nam dum persequu¬
tiones diuersas ecclesie in alio ter¬
rarum orbe paterentur solus con¬
stantius constantini pater. licenter
xp̃ianis in sua consistere relligione

Expanded text:
die Diocletianus apud Nicomedie Diocletianus apud Nicomediam, Maximianus apud Mediolanum potestatem imperii simul cultumque deposuerunt. Igitur Diocletianus in propriis agris consenuit. Qui dum ab Herculio atque Galerio ad recipiendum imperium rogaretur, tanquam pestem aliquam detestans, in hunc modum respondit: Utinam manibus instituta, profecto nunquam istud tentandum negotium judicaretis. Tandem Constantinum ac cinium veritus, quasi partibus Maximini et Maxentii favissent, per formidinem veneno hausto interiitGalerius et Constantius Augusti primi Romanorum imperii in duas partes diviserunt: Galerius Maximianus Illyricum, Asiam, et Orientem; Constantius Italiam, Africam et Gallias obtinuit. Sed Constantius vir tranquillissimus, Gallia tantum Hispaniaque contentus. Et dum persecutiones diversas Ecclesiae in alio terrarum orbe paterentur, solus Constantius Constantini pater, licenter Christianis in sua consistere religione
Abbreviated transcription (Latin):
pit immensam uim gare persice
diripuit, captiuos ꝙ̃plurimos per¬
sarum nobilium adduxit. Reuer¬
sus in mesopotamiam a diocletião
plurimo honore susceptus est Posiea
per eosdem duces strennue aduersus
dinem per romanorum sinium disper¬
sere presidia Interea diocletianus in
oriente maximianus herculius in oc¬
cidente uastari ecclesias affligi intos¬
ficiq xp̃ianos decimo post neronem
loco preceperunt Que persequutio
omnibus fere ante actis diuturnior
atq immanior fuit Nam per decem
annos incendiis ecclesiarum proscrip
uonibus innocentum caedibus mar¬
tyrum incessabiliter acta est Seqͥ̾tur
terre motus in siria ex qua apud tirũ
et sidonem passim labentibus tectis.
multa milia hominũ prostrata sunt
Secundo persequutionis anno dio¬
cletianus ab inuito exigit maximi¬
ano ut sittul purpuram imperiũq
deponerent ac iunioribus in rẽpu¬
blicam substitutis ipsi in priuato
ocio consenescerent Itaq sub una

Expanded text:
pit, immensam vim gazae Persicae pit, immensam vim gazae Persicae diripuit: captivos quamplurimos Persarum nobilium abduxit. Reversus in Mesopotamiam a Diocletiano plurimo honore susceptus est. Postea per eosdem duces strenue adversus dinem per Romanorum finium dispersere praesidia. Interea Diocletianus in Oriente, Maximianus Herculeus in Occidente vastari ecclesias, affligi interficique Christianos, decimo post Neronem loco, praeceperunt, quae persecutio omnibus fere ante actis diuturnior atque immanior fuit. Nam per decem annos incendiis eccletionibus innocentum, caedibus martyrum incessabiliter acta est. Sequitur terrae motus in Syria, ex qua apud Tyrum et Sidonem passim labentibus tectis, multa millia hominum prostrata sunt. Secundo persecutionis anno, Diocletianus ab invito exegit Maximiano, ut simul purpuram imperiumque deponerent, ac, junioribus in rempublicam substitutis, ipsi in privato otio consenescerent. Itaque sub una
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria Nam pautis horis quadra¬
ginta milia alemannorum referunius
T MAUIAIANUO
augustus quinq gentianos
in affricã domuit Porro autem diocle¬
tianus achilleum obsessum per octo
menses apud alexandriam cepit Sea
immoderata uictoria usus alexandrĩa
direptioni dedit egiptum totam pro¬
scriptionibus cadibusq sedauit, Pre¬
terea galerius maximianus cum duo¬
bus iam praeliis aduecsus narseum
conflixissetz tercio intergallincum
et carras congressus et uictus amissi
copiis ad diocletianum refugit aqͥ
arrogantissime. exceptus est ita ut
per aliquot milia passuum purpuia¬
tus ante uehiculum eius cucurrisse
referatur Uerumtamen hac contume¬
lia confusus ad uiriutem usus est ea
per quam detrita rubigine aciem mẽ¬
tis exacuit Itaq mox pet illiricum ei
mesiam undiq cõpias contraxit sta¬
timq in hostem reuersus narseum
magnis consiliis uiribusq suꝑauit
extinctis persatum copiis ipsoꝗ nas
seo in fugam uerso octo castra eius
inuasit, sorores. uxores liberoq ce¬

Expanded text:
uictoria: nam paucis horis sexaginta milia Alamannorum caesa referuntur. at Maximianus Augustus Quinquegentianos in Africa domuit. porro autem Diocletianus Achilleum obsessum per octo menses apud Alexandriam cepit et interfecit. sed inmoderata uictoria usus Alexandriam direptioni dedit, Aegyptum totam proscriptionibus caedibusque foedauit. praeterea Galerius Maximianus cum duobus iam proeliis aduersus Narseum conflixisset, tertio inter Gallinicum et Carras congressus et uictus, amissis copiis ad Diocletianum refugit: a quo arrogantissime exceptus est, ita ut per aliquot milia passuum purpuratus ante uehiculum eius cucurrisse referatur. uerumtamen hac contumelia quasi cote ad uirtutem usos est, per quam detrita regii fastus rubigine aciem mentis expediit. itaque mox per Illyricum et Мoesiam undique copias contraxit raptimque in hostem reuersus Narseum magnis consiliis uiribusque superauit. extinotia Persarum seo in fugam acto, castra ejus invasit, uxores, sorores, liberosque ce
Abbreviated transcription (Latin):
syriam missos iamq ingressos
antiochiam bello expulit ducẽq
eorum Osagen interfecit. Inte¬
rca roma repentino correpta incẽ¬
dio concrematur Incertũ unde
concretus plurimam orbis partẽ
ignis inuasit nec umꝙ̃ antea tãto
incendio corruptam ac uastatam
cum uico iugario consumptos fu¬
sse memorie proditum est

Expanded text:
Syriam missos iamque iSyriam missos iamque iAntiochiam, bello expulit, ducemque eorum Osagen interfecit. Interea Roma, repentino correpta incendio, concrematur: incertum inde concretus, plurimam Urbis partem ignis inuasit, neque umquam antea tanto incendio correptam ac uastatam cum uico Iugario consumptos fuisse memoriae proditum est
Abbreviated transcription (Latin):
Crassus quoq filius crassi lectis¬
simus iuuenis in acte occisus ẽ
Preterea quatuor cohortes cum
bargunteto legato mediis depre¬
hense campis interfecte sunt Su'¬
renas praerapto aequitatu crassũ
uentum ac frustra colloquium
euis petentem interfcecit. qͣmuis
uiuum auferre maluusset Pauci¬
beneficio noctis liberati. charras
confugerunt. Auaritia enĩ untꝰ¬
ad tantum nephas exoleuit: ut
legiones .xii. romanorum aut
capte paucis elapsis aut se cum
ducibus suis sint Caput uero
crassi cum dextera manii ad re¬
gem delatum est: quod ludib̾ũ
infundere aiens Urat te nunc
parthicum quod te uiuũ ure¬
bat aurum Igitur cognita cla'
de romanorum multe oriẽfis
prouincie a socretate uł fidei
popult romani defecissent: ni
cassius ex fuga militibo paucis
intumescentem syriam eg̃gia
animi uirtute ac moderatione
pressisset. qui es antiochũ copiasq
euis ingentes praelio uicit et intre¬
fecit. parthos quoq ab herode ĩ

Expanded text:
Crassus quoque filius Crassi, lectisCrassus quoque filius Crassi, lectissimus juvenis, in acie occisus est. Praeterea quatuor cohortes cum Bargunteio legato mediis deprehensae campis interfectae sunt. Surenas praerapto equitatu Crassum ventum, ac frustra colloquium ejus petentem, interfecit, quamvis vivum auferre malubeneficio noctis liberati, Charras confugerunt. Avaritia etiam unius nefas explevit, ut legiones duodecim Romanorum aut captae paucis elapsis, aut caesae cum ducibus suis sint. Caput vero Crassi cum dextera manu ad regem delatum est. Quod ludibrium infundere, aiens: Urat nunc te Parthicum, quod te vivum urebat, aurum. Igitur de Romanorum multae Orientis prouinciae a societate uel fide populi Romani defecissent, ni Cassius collectis ex fuga militibus paucis intumescentem Syriam egregia animi uirtute ac moderatione pressisset; qui et Antiochum copiasque eius ingentes proelio uicit et interfecit, Parthos quoque ab Horode in
Abbreviated transcription (Latin):
sum ciuilia bella comitata sunt
aliaq grauissima mala interfec¬
ti apud parthos crassi et truci¬
pompeii proiuntiam sortitur
in parthos homo in explebilis
cupiditatis. auditam in ihero¬
solimis templt opulentiam quã
Rompeuis intactam reliquerat
tn palestinam diuertit. iheroso¬
limam adit templũ peruadit:
Inde per mesopotamiam tendẽs
in parihiam quacumq iter ha¬
buit sociis ciuitatibus auxilia
indixit. praetia exegit. moxq
ut eufraten transiit ilico bage¬
sem legatum ab herode rege par¬
thorum ad se missum obiuũ
habuit. a quo uehementer incre¬
patus est. cur contra foedus lu¬
culli et pompeii auaritia ĩductꝰ
eufraten transierit: quamobrez
sine mora futurum ut pro auro
parthico serio ferro oneretur Itas
q cum prope charras uentum
esset. Parthi subito ingruentes
cum Surena et Silacea profectis
sagittis oppressere tomanos Ce¬
cidere ibi plurimt senatores aliqͣ
etiam consulares aut praetorii uiri

Expanded text:
sum ciuilia bella comitata sunt sum ciuilia bella comitata sunt aliaque grauissima mala, interfecti apud Parthos Crassi et truciPompei prouinciam sortitus in Parthos, homo inexplebilis cupiditatis, audita in Hierosolymis templi opulentia, quam Pompeius intactam reliquerat, in Palaestinam deuertit, Hierosolymam adit, templum peruadit, Inde per Mesopotamiam tendens in Parthiam quacumque iter habuit, sociis civitatibus auxilia indixit, pretia exegit, moxque ut Euphratem transiit, illico Vagesem, legatum ab Orode rege Parthorum ad se missum, obvium habuit, a quo vehementer increpitus est, quod contra foedus Luculli et Pompeii, avaritia inductus, Euphratem transierit. Quamobrem sine mora futurum, ut, pro auro Parthico, Seriue cum prope Charras ventum esset, Parthi subito ingruentes, cum Surena et Silacia praefectis, sagittis oppressere Romanos. Cecidere ibi plurimi senatores, aliqui etiam consulares aut praetorii viri.
Abbreviated transcription (Latin):
dum recurrere admumẽdũ oppi¬
dum uolunt. ab oppugnatione
turris uel demolitione aggeris re¬
cesserunt Ili tamen qui ad iai¬
dendas fontis uenas sub obtentu
aggeris tuti cuniculos perfodielũt
repertos in abstruso aq̃rũ meatus
per multa diuidendo tenuari ĩ
semetipsis consumiq fcecerunt
Oppidani fonteq siccato ultĩa
desperatione correpti deditionẽ
sui faciunt Caesar autẽ omnib
qui arma tulerant manus sustrilit
et uitam reliquit quo testatior
esset etiam posteris poenaimpro¬
borum Nultum enĩ ad cohercen¬
dam audatiam ualet propositũ
punitionis exemplum: cum ip̃a
miseri pñs forma uiuentis et ad
recordationem admonet cõscios
et ad sciscitationem cogit igna¬
ros Exhaustis atq demolitis ga¬
llis: securus caesar cum legionib
in italiam rediit, nullos post se
gallorum motus pertimescens
certo se sciens minime aliquos
qui uel moueri audeant. si mo¬
ueantur timidi sint
ANE UICTOREM¬
caesarem de gallia reuer¬

Expanded text:
dum recurrere ad muniendum oppidum recurrere ad muniendum oppidum uolunt, ab oppugnatione turris uel demolitione aggeris recesserunt. illi tamen, qui ad incidendas fontis uenas sub obtentu aggeris tuti cuniculos perfodiebant, repertos in abstruso aquarum meatus per multa diuidendo tenuari in semet ipsis consumique fecerunt. oppidani fonte siccato ultima desperatione correpti deditionem sui faciunt. Caesar autem omnibus, qui arma tulerant, manus sustulit et uitam reliquit, quo testatior esset etiam posteris poena improborum. multum enim ad cohercendam audaciam ualet propositum punitionis exemplum, cum ipsa miseri praesens forma uiuentis et ad recordationem admonet conscios et ad sciscitationem cogit ignaros. Exhaustis atque edomitis Gallis securus Caesar cum legionibus in Italiam rediit, nullos post se Gallorum motus pertimescens, certo se sciens minime aliquos, qui uel moueri audeant uel si moueantur timendi sintam uictoremCaesarem de Gallia reuer
Abbreviated transcription (Latin):
tum utebatur medio deuexi mõ¬
tis latere fundebatur Caesar ad
proximum fontis admoueri ui¬
neas turremq exstrui iubet Euit
magnus undiq concursus ex op¬
pido Quibus sine periculo praeli¬
antibus romant qͣmuis pertina¬
citer obsisterent. crebriusq succe¬
derent complures tñtrucidaban¬
tur Igitur exstruitur agger et.
turris pedum lx̃. euius uertex &¬
quari ad fontis Iocum possit. ut
uel equo tela conici queant. uel
pracipitata desuper saxorum uo¬
lumina nõ timeri Oppidani ãt
ubi exanimari sitt non solũ peco¬
ra sua uerumetiam infirmiores
hominũ aetates uident: cu paspice
sebo et scindulis repletas: acdem̃
ĩmisso igne inprona pracipitãt.
casq ip̃i toto oppido effusi subse¬
quuntur Ardentibus machinis
cum graue praelium suis caesar
ac periculosum uideret cohortes
in circuitum oppidi tre uelocitie
per occultum imperat: atq undiq
subito uastum elamorẽ attollere
Quo facto consternati oppidani

Expanded text:
tum utebantur, medio deuexi montum utebantur, medio deuexi montis latera fundebatur. Caesar ad proximum fontis admoueri uineas turrimque exstrui iubet. fit magnus ilico concursus ex oppido. quibus sine periculo proeliantibus Romani quamuis pertinaciter obsisterent crebriusque succederent, conplures tamen trucidantur. igitur exstruitur agger et turris pedum sexaginta, cuius uertex aequare ad fontis locum possit, ut uel ex aequo tela conici queant uel praecipitata desuper saxorum uolumina non timeri. oppidani autem, ubi exanimari siti non solum pecora sua uerum etiam infirmiores hominum aetates uident, cupas pice sebo et scindulis repletas ac deinde inmisso igne in prona praecipitant easque ipsi toto oppido effusi subsequuntur. ardentibus machinis cum graue proelium suis Caesar ac periculosum uideret , cohortes in circuitum oppidi ire uelociter per occultum imperat atque undique subito uastum clamorem attollere. quo facto consternati oppidani
Abbreviated transcription (Latin):
Lucterius cum adẽẽ caniniũ
et legiones in finibus illis suis
uiderent. undiq collectis copiis
oppidum uelut unum occupãt
Hoc oppidum in editissima
montis arce pendebat. duabus
partibus per abrupta latera nõ
paruo flumine cingebatur. me¬
dio deinde descensu largissĩo
fonte securum, plurima ĩ tror/¬
sum copia frumenti tutum. ir¬
ritos procul discursus hostium
despitiebat Caninius ꝙ solum
romana prouisione potuit am¬
bos duces cum parte copiarum
plurima in campo euocatos.
maximo praelto superauit Nã
uno e ducibus interfecto alter
cum paucissimis fugit. Nullus
in oppidum rediit. sed ad opp¬
ugnandum cesare opus fuit
Itaq certior per nuncios factus
caesar adcurrit. circumspectisq
omnibus uidet si expugnare
ui moliatur. Ludo et spectacło
hostium delendum ẽe exercitũ
suum. Unium solum ẽe praesidii
si quomodo hostes aq̃ arceafur
Sed hoc quoq nisi caesar non po¬
tuisset. Si quidem fons quo ad po¬

Expanded text:
Lycterius cum adesse Caninium Lycterius cum adesse Caninium et legiones in finibus suis uiderent, undique collectis copiis oppidum Vxellodunum occupant. hoc oppidum in editissima montis arce pendebat, duabus partibus per abrupta latera non paruo flumine cingebatur, medio deinde descensu largissimo fonte securum plurimaque introrsum copia frumenti tutum inritos procul discursus hostium despiciebat. Caninius, quod solum Romana prouisione potuit, ambos duces cum parte copiarum plurima in campum euocatos maximo proelio superauit. nam uno e ducibus interfecto alter cum paucissimis fugit, nullus in oppidum rediit, sed ad id oppugnandum Caesare opus fuit. itaque certior per nuntios factus Caesar accurrit circumspectisque omnibus uidet, si expugnare ui moliatur, ludo et spectaculo hostium delendum esse exercitum suum; unum solum esse praesidii, si quoquo modo hostes aqua arceantur. sed et hoc quoque nisi Caesar non potuisset, siquidem fons, quo ad po
Abbreviated transcription (Latin):
pictonas inuenit uhi magna ho¬
stium multitudo impeditã itine¬
re legionem circundedit: atq
ad extremum discrimẽ addux̃
Porro autem fabuis legatus ac¬
ceptus canini litteris in pictonas
proficiscitur: ibiq a captiuis de
oportunitate locorum certior
factus inopinantes hostes opr̃¬
mit. magnisq stragibus factis
plurimas praedas agit. Deinde
cum caninio signum aduentus
sui dedisset caninius totis castꝰ
subito exiliuit seseq iniecit ho¬
stibus Itaq fabio ex alia parte
et caninio ex altera insistente
maximo et diuturno bello ĩnu¬
mere gallorum copie trucidate
sunt Inde fabius in carnotes
profectus est Sciebat enĩ dõna¬
cum ducem antiquissimum ie¬
bellionis totius incentorem ab
hoc bello elapsum si a remori¬
cis gentibus adiundtus esset
maximos iterum in gallia tu¬
multus esse moturum. sed eas
eshuc ipsa nouitate trepidãtes
mira uirtute et celeritate perdo¬
muit Interea drapes unaq

Expanded text:
Pictonas inuenit: ubi magna hoPictonas inuenit: ubi magna hostium multitudo impeditam itinere legionem circumdedit atque ad extremum diserimen adduxit. porro antem Fabius legatus acceptis Caninii litteris in Pictonas proficiscitur ibique a. captiuis de opportunitate locorum certior factus inopinantes hostes opprimit magnisque stragibus factis plurimas praedas agit. deinde cum Caninio signum aduentus sui dedisset, Caninius totis castris subito exsiluit seseque iniecit hosti. ita Fabio ex alia parte et Caninio ex altera insistente, maximo et diuturno bello innumerae Gallorum copiae trucidatae sunt. inde Fabius in Carnutes profectus est; sciebat enim Domnacum ducem antiquissimum rebellionis totius incentorem ab hoc bello elapsum, si Aremoricis gentibus adiunctus esset, maximos iterum in Gallia tumultus esse moturum. sed eas adhuc ipsa nouitate trepidantes mira uirtute et celeritate perdomuit. interea. Draptes unaque
Abbreviated transcription (Latin):
instaurant sibiq in hanc suscep¬
ti belli societatem ambianos
aluernos saletos: beliocasses.
atrebatosq conungunt, et
locum quemdam cinctum atq
impeditum undiq paludibus
capiunt. cõmissoq praelio mag¬
nã remorum manũ que auxilio
romanis erat trucidant. Deĩde
cum oportunũ ip̃i locum ĩsidips
prouisum occupauissent atq
hoc comperto romani ad insidu¬
rum locum instructi ordiãtiq
uenissent commisso praelio ro¬
mant gallos fugientes hiscdem
locorum munitionibus quibus
clausi fuerant incluserunt cũc¬
tosq ad internitionẽ ciciderĩt
Ibi chorreus uel fugam uel dedi¬
tionem detrectans romanos ne
uiuus caperetur instanter occidẽ¬
o ut occideretur coegit Igitur
caesar neq ausuram fore ad aliqͦs
adspirare motus arbitraretur le'¬
giones in hibernia dimisti. Ipse
camen abiorigis fines qui tot
bella excitauerat horrenda ho¬
minum strage uastauit. At dero
gaius caniniꝰ legatus bellum apł

Expanded text:
instaurant sibique in hanc suscepinstaurant sibique in hanc suscepti belli socAulercos, Caletos, Bellocases, Atrebatasque conjungunt, et locum quemdam cinctum, atque impeditum undique paludibus capiunt. Commissoque praelio, magnam Rhemorum manum, quae auxilio Romanis erat, trucidant. Deinde cum opportunum ipsi locum insidiis provisum occupavissent, atque hoc comperto Romani ad insidiarum locum instructi ordinatique venissent, commisso praelio Romani Gallos fugientes iisdem locorum munitionibus quibus clausi fuerant incluserunt, cunctosque ad internecionem ceciderunt. Ibi Chorreus, vel fugam, vel deditionem detrectans, Romanos, ut vivus caperetur instantes occidendo, ut occideretur coegit. Igitur Caesar neque ausuram fore ad aliquos adspirare motus arbitraretur, legiones in hiberna dimisit, ipse tamen Ambiorigis fines, qui tot bella excitauerat, horrenda hominum strage uastauit. at uero C. Caninius legatus bellum apud
Abbreviated transcription (Latin):
optauerant: suadet uti ex tota
gallia omẽs qui arma ferre po¬
ssint. huic bello prestosint hoc
enim esse unum bellum quod
aut perpetua libertas aut deterna
seruitus aut mors omniũ seqͣt
Itaq absq eo numero quẽ infi¬
nitum ante contraxerat. eqͥtũ
sos romani praecipue germano
rum equitum quos sibi iãduciũ
amicos nũc sibi in auxilium ac¬
ciuerant Uirtute uicerunt Uer¬
gingetorix alie die congratis
omnibus qui fuga euaserant
dix̃ se auctorem bona fide de¬
fendende libertatis atq irrũ¬
pendi fcederis fuisse. et nunc
siue romanis sese ad mortem
omnes offerant: siue solum pro
omnibus dedant paratũ aĩo
fore Itaq galli uolunt atem
quam pudore aliꝙ̃diit texerãt
quasi ex consilio regis assume¬
rent ilico sibi ueniã praecantes
eum solum uelut auctor̃e mag¬
ni sceleris dediderunt Belloua¬
gii omnibus gallorum gentib
ipsorum opinione fortiores ha¬
bebantur Hi chorreo duce bellã

Expanded text:
aeoptauerant, suadet, uti ex tota aeoptauerant, suadet, uti ex tota Gallia omnes, qui arma ferre possint, huic bello praesto sint. hoc enim esse unum bellum, quo aut perpetua. libertas ant aeterna seruitus aut mors omnium consequatur. itaque absque eo numero, quem infinitum ante contraxerat, equitumsos Romani Gallique cerum equitum, quos sibi iamdudum amicos nunc in auxilium acciuerant, uirtute uirtute. Vercingetorix alia die congregatis omnibus, qui fuga euaserant, dixit se auctorem bona fide defendendae libertatis atque inrumpendi foederis fuisse et nunc, siue Romanis sese ad mortem omnes offerant siue se solum pro omnibus dedant, paratum animo fore. itaque Galli uoluntatem, quam pudore aliquamdiu texerant; quasi ex consilio regis adsumerent, ilico sibi ueniam precantes, eum solum uelut auctorem magni sceleris dediderunt. Bellouagui omnibus Gallorum gentibus ipsorum opinione fortiores habebantur. hi Correo duce bellum
Abbreviated transcription (Latin):
incensa biturigo inde ad caesarẽ
qui magnis itneribus per narbo
currebat impetum faciunt Ca¬
sar tunc oppidum nõie Cenapũ
obsidione concluserat. quod dn
oppugnatum tandem post mł¬
tas romanorum clades pluuio
die cum hostilium machiãrũ
augmenta neruiq elanguerãt
applicitis turribus captumatq
deletum est Quadraginta mi¬
lia hominũ ibi fuisse referũiᷤ
ex quibus uix lxxx. per fugam
lapsi ad proxima gallorum ca¬
stra uenerunt Preterea auerni
ceteriq consines sollicitatis etiã
ad se eduis. multis aduersum
casarem praeliis bellauerunt
Qui cum se pugnando fatigati
in quoddam castellum recepi¬
ssent milites praede inhiantes
ad expugnationem oppidi ani¬
mum intendunt: frustra caesare
de loci iniquitate causante Ita¬
q ibi cesar erumpentibus desu¬
per hostibus pressus. multa ex¬
ercitus sui parte perdita uictus
aufugit Dum hec ad alestam
geruntur, uergingȩtorix que
omnes consensu pari regem p̾¬

Expanded text:
incensa Biturigo. inde ad Caesarem, incensa Biturigo. inde ad Caesarem, qui magnis itineribus per Narboncucurrerat, impetum faciunt. Caesar tunc oppidum nomine Caenapum obsidione concluserat: quod diu oppugnatum, tandem post multas Romanorum clades pluuio die, cum hostiluim machinarum agmenta neruique elanguerant, adplicitis turribus captum atque deletum est. quadraginta milia ibi hominum fuisse referuntur: ex quibus uix octoginta per fugam lapsi ad proxima Gallorum castra uenerunt. praeterea Aruerni ceterique confines, sollicitatis etiam ad se Aeduis, multis aduersum Caesarem proeliis bellauerunt. qui cum se pugnando fatigati in quoddam castellum recepissent, milites praedae inhiantes ad expugnationem oppidi animum intendunt, frustra Caesare de loci iniquitate causante. itaque ibi Caesar erumpentibus desuper hostibus pressus, multa exercitus sui parte perdita, uictus aufugit. dum haec ad Alesiam geruntur, Vercingetorix, quem omnes consensu pari regem pr
Abbreviated transcription (Latin):
titiuo ipãm ciuitatem coepit Ca¬
sat ulcisci mortem sabini et cotte
legatorum uolens: ambiorigem
et eburones delete legiois auctores
postq̃m in arduennã siluam refu¬
gisse comperit que silua totius ga¬
llie maxima est atq a ripis Rhe¬
ni finibusq treuerorum ad nerꝰ¬
uiosq pertingit. et in longitu
permetiens rem suis maximi
periculi fore si per obstructas
spatiosasq siluas ignoti diude¬
rentur hostemq locis notissimũ
quererent: omnem galliam per
nuntios tnuitat. ut quisq scc
placitum suum reconditas in
arduenna silua praedas querant
diripiantq Quo facto gallis u¬
trimq morientibus maximas
romanorum iniurias sine cuiusp̃
romani discrimiẽ uindicauit
Ita hoc tutissimo uincendi genere
sequutus in itałiam rediit
GITUR CAESERE
in italiam reuerso gallia
ruisus marina conuirat multiq
simul populi coeunt. Dux his
uergingetoris fuit cuis consilio
statim omnes galli ciuitates suas
ultro incenderunt Prima asius

Expanded text:
tinuo ipsam ciuitatem capit. Catinuo ipsam ciuitatem capit. Caesar ulcisci mortem Sabini et Cottae legatorum nolens, Ambiorigem et Eburones deletae legionis auctores postquam in Arduennam siluam refagisse conperit — quae silua totius Galliae maxima est atque a ripis Rheni finibusque Treuerorum ad Neruios usque pertingit et in longitud— permetiens rem suis maximi periculi fore, si per obstructas spatiosasque siluas ignoti diuiderentur hostemque locis notissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secundum placitum suum reconditas in Arduenna silua praedas quaerant diripiantque. quo facto Gallis utrimque morientibus maximas Romanorum iniurias sine cuiusquam Romani discrimine uindicauit. ita hoc tutissimo uincendi genere securus in Italiam rediit. Igitur Caesare in Italiam reuerso Gallia. rursus in arma coniurat multique simul populi coeunt. dux his Vercingetorix fuit, cuius consilio statim omnes Galli ciuitates suas ultro incenderunt: prima a suis
Abbreviated transcription (Latin):
sibi maiora belli superesse nego¬
tia maxime quia plurima parte
exercitus amissa, aliisq grauiter
sauciis: ne ad sustinẽdum quidẽ
sibi ydoneus nondicã. ad com¬
primendum gallorum impetũ
uideretur gneio pompeio procõ¬
sule conscribi legiones sibiqzmit¬
ti in auxilium petit. Itaq ante
exactam hyemem tres ad eum le¬
giones in castra uenerunt Lgitur
caesar priusqͣm in unũ hostium
copie coirent ineunte uernoas¬
gredi trepidos & opprimere spat¬
sos in sius sinibus parat Primũ
itaq neriuorum fines diripit pie¬
lam uero que copiosissima erat
exercitui permutit deinde mena¬
pos qui sibi propter in mensas
paludes atq impeditissiãs siluas
munitissimi uidebantur tribus
agminibus inuadit nimiaq ce¬
de uulgo agitata residuos supoli¬
cis in deditionem recepit. Iabie¬
nus sequenti pralio omnes treue¬
rorum copias interscecit arte in
bellum prouocatas priusꝙ̃ germãis
aduentantibus iungerentur. et cõ¬

Expanded text:
sibi maiora belli superesse negosibi maiora belli superesse negotia, maxime quia plurima parte exercitus amissa aliisque grauiter sauciis ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non dicam ad conprimendum Gallorum impetum uideretur, a Cn. Pompeio proconsule conscribi legiones sibique mitti in auxilium petit: itaque ante exactam hiemem tres ad eum legiones in castra uenerunt. igitur Caesar, priusquam in unum hostium copiae coirent, ineunte uere adgredi trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. primum itaque Neruiorum fines diripit, praedam uero, quae copiosissima erat, exercitui permittit. deinde Menapios, qui sibi propter inmensas palndes atque inpeditissimas siluas munitissimi uidebantur, tribus agminibus inuadit nimiaque caede uulgo agitata residuos sapplices in deditionem recepit. Labienus sequenti proelio omnes Тreuerorum copias interfecit arte in bellum prouocatas, priusquam Germanis aduentantibus iungerentur, et con
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptus sui inuitaret: quibus add̃¬
uentantibus insuper obstrui p̾¬
si iam uicissent: ad obducen¬
dum extrinsecus uallum con¬
uersi sunt Caesar totis repente.
portis paratum effudit exerci¬
tum. uersosq in fugam gallos iu¬
stissima cade confcecit Nam xl.
milia tunc fuisse referuntur e
quibus pauci per paludes inuias
euaserunt Inditiomarus treue¬
rorum princeps magnas arma¬
torum copias habens. postqͣm de
consensu totius gallie certior red¬
ditus est. labieni castra legionẽq
cui is preerat quod facile factu
arbitrabatur delere statuit, ac
demũ eburonibus neruiisq con¬
iunctus ad opprimendũ caesa¬
rem pergere Labienus quibus
potest artibus simulat timorẽ
atq ita indiuomatum negligẽ¬
tiorem cum insultantibus co¬
piis pro uallo oberrantem repen¬
tina eruptione prostrauit. hac
uictoria labient reliqui .ui.gal¬
lorum conatus repressi sunt, et
casar paulo quiettor reliqua par¬
te hyemis fuit. Sed intelligens

Expanded text:
temptu sui inuitaret. quibus adtemptu sui inuitaret. quibus aduentantibus insuper obstrui posi iam uicissent, ad obducendum extrinsecus uallum conuersi sunt. Caesar totis repente portis paratum effudit exercitum uersosque in fugam Gallos uastissima caede confecit. nam sexaginta milia tunc fuisse referuntur, e quibus pauci per paludes inuias euaserunt. Indutiomarus Treuerorum princeps, magnas armatorum copias habens, postquam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra legionemque cui is praeerat, quod facile factu arbitrabatur, delere statuit ac deinde Eburonibus Neruiisque coniunctus ad opprimendum Caesarem pergere. Labienus quibus potest artibus simulat timorem atque ita Indutiomarum neglegentiorem cum insultantibus copiis pro uallo oberrantem, repentina eruptione prostrauit. hac uictoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt et Caesar paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. sed intellegens