comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animi & corporis sinceritate lectu¬
lo qͣntũ dinoscere erat cotidiana c̃¬
suetudine cultiꝰ stratorecubans. &
innixa cubito. tͥ qͥdẽ inqͥt sex̃. põpei
dii magis qͦs relinquo ꝗͣ qͦs peto gr̃as
referant. qd̾ nechortator uitȩ meȩ
nec mortis spectator eẽ fastidisti. Ce¬
terũ ipsa hilarẽ fortunȩ uultũ sẽꝑ¬
exꝑta. ne auiditate lucis tͥstẽ intue¬
duas filias ⁊ unonepotũ gregẽ su¬
ꝑstitẽ relictura ꝑmuto. Cohortata
deinde ad ẽcordiã suos. distributo
eis patͥmonio ⁊ cultu suo. sacͥsq do¬
mesticis maiorifiliȩ tͣditis: poculũ
in qͦ uenenũ tẽꝑatũ erat c̃stanti
dextera arripuit. Tũ defusis mer¬
curio delibam̃tis. ⁊ inuocato numi¬
ne eiꝰ ut se placido itinere in meli¬
orẽ sedis infernȩ deduceret partẽ:
cupidohaustu mortiferã txͦit poti¬
onẽ. Ac sermone significans qͣsnã
subinde partẽs corꝑis sui rigor oc¬

Expanded text:
animi et corporis sinceritate lectuanimi et corporis sinceritate lectulo, quantum dinoscere erat, cotidiana consuetudine cultius strato recubans et innixa cubito 'tibi quidem' inquit, 'Sex. Pompei, dii magis quos relinquo quam quos peto gratias referant, quod nec hortator uitae meae nec mortis spectator esse fastidisti. ceterum ipsa hilarem fortunae uultum semerta, ne auiditate lucis tristem intueduas filias et † uno nepotum gregem superstitem relictura permuto'. cohortata deinde ad concordiam suos distributo eis patrimonio et cultu suo sacrisque domesticis maiori filiae traditis poculum, in quo uenenum temperatum erat, constanti dextera arripuit. tum defusis Mercurio delibamentis et inuocato numine eius, ut se placido itinere in meliorem sedis infernae deduceret partem, cupido haustu mortiferam traxit potionem ac sermone significans quasnam subinde partes corporis sui rigor oc
Abbreviated transcription (Latin):
rit. cõpbato exitu t̃minet᷑. Quã con¬
suetudinẽ massiliensiũ ñ ingallia
ortã. s ex grecia translatã inde exi¬
stimo: qd̾ illã etiã in insula cea ser¬
uari aiãduerti. qͦ tp̃r asiã cũ sex̃. põ¬
peiopetens. iulidȩ oppidũ intraui.
forte enĩ euenit ut tc̃ sũmȩ dignita¬
tis ibi femina s ultimȩ iã senectutiᷤ.
reddita ratione ciuib cur excedere
uita deberet. ueneno ẽsumere se de¬
stinaret. mortẽq suã põpeii p̃senti¬
a clariorẽ fieri magni estimaret.
Nec p̃ces eiꝰ uir ille. ut oĩb uͥtutib
ita humanitatis qͦ laudis ĩstructiᷤ¬
simꝰ. asꝑnari sustinuit. Uenit itaq
ad eã. facundissimoq sermone qͥ
ore eiꝰ quasi e beato qͦdã eloq̃ntiȩ fon¬
te manabat. ab incepto c̃silio diu
neqͥcꝗͣ reuocare conatꝰ: ad ultimũ
ꝓpositũ exequi passus ẽ. Quȩ nona¬
gesimũ annũ transgressa. cũ sũma

Expanded text:
rit —conprobato exitu terminetur. Quam conrit —conprobato exitu terminetur. Quam consuetudinem Massiliensium non in Gallia ortam, sed ex Graecia translatam inde existimo, quod illam etiam in insula Cea seruari animaduerti, quo tempore Asiam cum Sex. Pompeio petens Iulidem oppidum intraui: forte enim euenit ut tunc summae dignitatis ibi femina, sed ultimae iam senectutis, reddita ratione ciuibus cur excedere uita deberet, ueneno consumere se destinarit mortemque suam Pompei praesentia clariorem fieri magni aestimaret. nec preces eius uir ille, ut omnibus uirtutibus, ita humanitatis quoque laude instructissimus, aspernari sustinuit. uenit itaque ad eam facundissimoque sermone, qui ore eius quasi e beato quodam eloquentiae fonte manabat, ab incepto consilio diu nequicquam reuocare conatus ad ultimum propositum exequi passus est. quae nonagesimum annum transgressa cum summa et
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ reb oĩa antiquȩ c̃suetudinis mo¬
nim̃ta seruandũ. Duȩ etiã ãnportas
alta qua seruoꝵ corꝑa ad sepulturȩ
locũ plaustro deuehunt᷑. sine lam̃ta¬
tione. sine planctu luctus. fũneris
dies. domestico sacͥficio aditoq neces¬
sarioꝵ c̃uiuiofinit᷑. Etenĩ qͥd attin
aut humano dolori indulgeri. aut
diuinonumini inuidiã fieri. qd̾ ĩ¬
mortalitatẽ suã nobiscũ partiri no¬
luerit: uenenũ cicuta tẽꝑatũ in ea
ciuitate publice custodit᷑. qd̾ dat᷑ ei
qui causas scentis. id enĩ senatus eiꝰ
nom̃ ẽ. exhibuit. ꝓpt̾ qͣs morssit illi
expetenda. cognitione uirili benuio¬
uolentia tẽꝑata. quȩ neq egredi uita
temere patit᷑. ⁊ sapient̃ excedere eu¬
pientes. celerẽ fatiuiã prebet. Ut uł
adu̾sa uł ꝓsꝑanimis usi fortuna. u¬
traq enĩ finiendi sp̃c. illa ne ꝑseue¬
ret. hȩo ne destituat rationẽ p̃bue¬

Expanded text:
quoque rebus omnia antiquae consuetudinis moquoque rebus omnia antiquae consuetudinis monumenta seruantium. Duae etiam ante portas altera qua seruorum corpora ad sepulturae locum plaustro deuehuntur sine lamentatione, sine planctu. luctus funeris die domestico sacrificio adhibitoque necessariorum conuiuio finitur: etenim quid adtinet aut humano dolori indulgeri aut diuino numini inuidiam fieri, quod inmortalitatem suam nobiscum partiri noluerit? Venenum cicuta temperatum in ea ciuitate publice custoditur, quod datur ei, qui causas sescentis—id enim senatus eius nomen est—exhibuit, propter quas mors sit illi expetenda, cognitione uirili beniuolentia temperata, quae neque egredi uita temere patitur et sapienter excedere cupienti celerem fati uiam praebet, ut uel aduersa uel prospera nimis usis fortuna—utraque enim finiendi spiritus, illa, ne perseueret, haec, ne destituat, rationem praebue
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ athenarũ ꝗͣ memorabile. qd̃
conuictus a patrono lib̾tus ingratꝰ.
iure lib̾tatis exuitur: Suꝑsedeo
te inqͥt habe ciuẽ tanti muneris
ĩpiũ estimatorẽ. nec ad duci possũ
ut credã urbi utilẽ. quẽ domui
scelestũ cerno. Abi gͥ ⁊ esto seruus.
qm̃ liber ẽẽ nescisti.
nde massilienses qͦ ad hoc tẽpus
siones rescindere ꝑmittunt. si ter
ab eodẽ deceptũ dñm cognouert̃.
Quarto errori subueniendum ñ
putant. qr sua iã culpa iniuriã
accepit. qui ei totiens se obiecit.
Eademciuitas seueritatis
custos acerrima ẽ. nullũ aditum
in schenã mimis dando: qͦr argu¬
m̃ta maiore ex parte stuproꝵ c̃ti¬
nent actus. ne talia spectandi con¬
suetudo. etiã imitandi licentiam
⁊ fuscosam suꝑstitionẽ submouendã
eẽ existimans. Cȩterũ acondita ur¬
be gladiꝰ ẽ ibi quo noxii iugulant᷑.
rubigine qͥdẽ exesus ⁊ uix sufficiers
ministerio. s index. in minimis

Expanded text:
tutum Athenarum, quam memorabile, quod tutum Athenarum, quam memorabile, quod conuictus a patrono libertus ingratus iure libertatis exuitur! 'supersedeo te' inquit 'habere ciuem tanti muneris impium aestimatorem nec adduci possum ut credam urbi utilem quem domui scelestum cerno. abi igitur et esto seruus, quoniam liber esse nescisti'. Idem Massilienses quoque ad hoc tempus siones rescindere permittunt, si ter ab eodem deceptum dominum cognouerunt. quarto errori subueniendum non putant, quia sua iam culpa iniuriam accepit, qui ei se totiens obiecit. Eadem ciuitas seueritatis custos acerrima est, nullum aditum in scaenam mimis dando, quorum argumenta maiore ex parte stuprorum continent actus, ne talia spectandi consuetudo etiam imitandi licentiam et fucosam superstitionem submouendam esse existimans. ceterum a condita urbe gladius est ibi, quo noxii iugulantur, rubigine quidem exesus et uix sufficiens ministerio, sed index in minimis
Abbreviated transcription (Latin):
aspectus earũ t̾rorẽ. s ne hostib aliqͥd
fiducie afferret.
gregios uirtutis bellicȩ sp̃c lacede¬
monioꝵ prudentissimi pacis mori¬
b athenienses subsequunt᷑. Apud
qͦs mnertia ẽ latebris suis languore
marcens. inforũ ꝑinde ac delictũ
aliqd̃ ꝓtrahit᷑. fitq ut facinorosȩ
ita erubescendȩ rea culpe. Eiusdẽ
urb̾⁊ scĩssimũ c̃siliũ areiospagus.
qͥd qͥsq atheniensiũ ageret. aut qͦ¬
nã questu sustentaret᷑ diligentis¬
sime inqͥrere solebat. ut hoĩes hone¬
statẽ uitȩ. rationẽ memores redden¬
dã eẽ sequerentur.
adem bonos ciues corona decorandi
pͥmo c̃suetudinẽ introdux̃. duob
oleȩ conexis ramułclarũ ꝑicliscin¬
gendo caput. Probabile institutũ.
sirem siue ꝑsonã intueri uelis. Nã
⁊ uͥtutis uberrimũ alim̃tũ ẽ honos.
⁊ ꝑiclis dignꝰ. aquo talis muneris
dandipotestas potissimũ initiũ
¶caꝑet.
Age quid illud insti¬

Expanded text:
aspectus eorum terrorem, sed ne hostibus fiduciae aspectus eorum terrorem, sed ne hostibus fiduciae aliquid adferret. Egregios uirtutis bellicae spiritus Lacedaemoniorum prudentissimi pacis moribus Athenienses subsecuntur, apud quos inertia e latebris suis languore marcens in forum perinde ac delictum aliquod protrahitur fitque ut non facinorosae, ita erubescendae rea culpae. Eiusdem urbis et sanctissimum consilium Areios pagus quid quisque Atheniensium ageret aut quonam quaestu sustentaretur diligentissime inquirere solebat, ut homines honestatem, uitae rationem memores reddendam esse, sequerentur. Eadem bonos ciues corona decorandi prima consuetudinem introduxit, duobus oleae conexis ramulis clarum Periclis cingendo caput, probabile institutum, si rem siue personam intueri uelis: nam et uirtutis uberrimum alimentum est honos et Pericles dignus a quo talis muneris dandi potestas potissimum initium caperet. Age, quid illud insti
Abbreviated transcription (Latin):
uiuio dandarũ. ⁊ scdȩ m̃sȩ ponen¬
dȩ c̃suetudinẽ. haud parua luxu¬
riȩ irritam̃ta repꝑisse. Ac minime
mirũ ẽ qd̾ hoĩes labore ac patientia
gaudentes. tenacissimos patientiȩ
neruos. ext̃narũ deliciarũ conta¬
gione solui ⁊ hebetari noluert̃. cũ
aliqͣnto faciliorẽ uirtutis ad luxu¬
riã. qm luxuriȩ ad uͥtutẽ transitũ
uiderent. Qd̃ eos ñ frustra timuis¬
se duxipsoꝵ pausanias patefecit.
Qui maximis oꝑib editis. ut pͥmũ
se asiȩ morib ꝑmisit. fortitudinẽ
suã effeminato eiꝰ cultu mollire ñ
erubuit. Eusdẽ ciuitatis exercitus
ñ ante addimicandũ descendere
solebat. ꝗͣ tibiȩ c̃centu ⁊ in apestipe¬
desmodulo. cohortationis calorẽ aĩo
traxissent. uegeto & crebro ictus sono
strenue hostẽ inuadere admoniti.
Idem ad dissimulandũ ⁊ occultan¬
dũ uulnerũ suoꝵ cruorẽ. punicis
in p̃liotunicis utebant᷑. Non ne ipsi ᷤᷤ

Expanded text:
uiuio dandarum et secundae mensae ponenuiuio dandarum et secundae mensae ponendae consuetudinem haud parua luxuriae inritamenta repperisse. ac minime mirum est quod homines labore ac patientia gaudentes tenacissimos patriae neruos externarum deliciarum contagione solui et hebetari noluerunt, cum aliquanto faciliorem uirtutis ad luxuriam quam luxuriae ad uirtutem transitum uiderent. quod eos non frustra timuisse dux ipsorum Pausanias patefecit, qui maximis operibus editis, ut primum se Asiae moribus permisit, fortitudinem suam effeminato eius cultu mollire non erubuit. Eiusdem ciuitatis exercitus non ante ad dimicandum descendere solebant quam tibiae concentu et anapaes modulo cohortationis calorem animo traxissent, uegeto et crebro ictus sono strenue hostem inuadere admoniti. idem ad dissimulandum et occultandum uulnerum suorum cruorem punicis in proelio tunicis utebantur, non ne ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
in palatio. alterũ in area marianoꝵ
monum̃toꝵ. terciũ in sũma parte
uici longi extat. Ineaq remedia qͦ
corporib egroꝵ adnexa fuerant de¬
ferebantur. Hec ad humanȩ m̃tis
estus leniendos. cũ aliqͣusus ratiõe
excogitata. Ceterũ salubritatẽ sua
industriȩ certissimo ac fidelissimo
monum̃to tuebant᷑. bonȩq uali¬
tudinis eoꝵ qͣsi quedã mat̾ erat fru¬
galitas. inimica luxuriosis epulis.
⁊ aliena nimiȩ uini abundantiȩ. ⁊
ab ĩmoderatoueneris usu auersa.
dem sensit ꝓxima maioꝵ nrõꝵ gͣuita.¬
ti spartana ciuitas. quȩ seuerissi¬
mis lygurgi legib obtẽꝑans. aliqͣn¬
diu eiiũ suoꝵ oculos a contẽplan¬
da asia retraxit. ne illecebris eiꝰ cap¬
ti ad delicatiꝰ uitȩ genꝰ ꝓlaberentur.
Audierant enĩ inde lȩticiã. ⁊ ĩmo¬
dicos sumptus ⁊ oĩa ñ necessaria uo¬
luptatis genera fluxisse. Primosq
ionasunguenti coronarũq in con¬

Expanded text:
in Palatio, alterum in area Marianorum in Palatio, alterum in area Marianorum monumentorum, tertium in summa parte uici longi extat, in eaque remedia, quae corporibus aegrorum adnexa fuerant, deferebantur. haec ad humanae mentis aestus leniendos cum aliqua usus ratione excogitata. ceterum salubritatem suam industriae certissimo ac fidelissimo munimento tuebantur, bonaeque ualitudinis eorum quasi quaedam mater erat frugalitas, inimica luxuriosis epulis et aliena nimiae uini abundantiae et ab inmoderato ueneris usu auersa. Idem sensit proxima maiorum nostorum grauitati Spartana ciuitas, quae seuerissimis Lycurgi legibus obtemperans aliquamdiu ciuium suorum oculos a contemplanda Asia retraxit, ne inlecebris eius capti ad delicatius uitae genus prolaberentur: audierant enim inde lautitiam et inmodicos sumptus et omnia non necessariae uoluptatis genera fluxisse, primosque Ionas unguenti coronarumque in con
Abbreviated transcription (Latin):
tos. plaustris in urbe deuehendos
curauert̃. Quib ⁊ honos pͥstinꝰ resti¬
tutꝰ. ⁊ huiꝰcȩ lusus ius ẽdatũ.
Personarũ usus. pudorem circũ uen¬
tȩ temulentiȩ causam habet.
uit enĩ illa simplicitas antiqͦꝵ in ci¬
bo capiendo. humanitatis simul⁊
continentiȩ certissima index. Nã
maximis uiris prandere ⁊ cȩnare
inꝓpatulo. uerecundiȩ ñ erat. Nec
sane ullas ȩpulas habebant. qͣs po¬
puli ocłis subicere erubescerent.
Erant adeo c̃tinent attenti. ut fre¬
quentior apud eos pultisusus qͣ pa¬
nis eẽt. Ideoq in sacrificiis. mola qͦ
uocabat᷑. ex farre ⁊ sale c̃stat. Exta.
farre spargunt᷑. Et pullis qͥdẽ au¬
spicia petunt᷑: puls obicit᷑. Primitꝰ
enĩ ex libam̃tis uictus sui deos eo ef¬
ficatiꝰ quo simpliciꝰ placabant. Et
cet̾os quidẽ ad benefaciendũ uene¬
rabant᷑. febrẽ aut̃ ad minꝰ nocendũ.
templis colebant. Quoꝵ adhuc unũ

Expanded text:
tos plaustris in urbem deuehendos tos plaustris in urbem deuehendos curauerunt. quibus et honos pristinus restitutus et huiusce lusus ius est datum. personarum usus pudorem circumuentae temulentiae causam habet. Fuit etiam illa simplicitas antiquorum in cibo capiendo humanitatis simul et continentiae certissima index: nam maximis uiris prandere et cenare in propatulo uerecundiae non erat. nec sane ullas epulas habebant, quas populi oculis subicere erubescerent. erant adeo continentiae adtenti, ut frequentior apud eos pultis usus quam panis esset, ideoque in sacrificiis mola quae uocatur ex farre et sale constat. exta farre sparguntur et pullis, quibus auspicia petuntur, puls obicitur. primitiis enim et libamentis uictus sui deos eo efficacius quo simplicius placabant. Et ceteros quidem ad benefaciendum uenerabantur, Febrem autem ad minus nocendum templis colebant, quorum adhuc unum
Abbreviated transcription (Latin):
quentia cubiculũ erat cõpletũ seden¬
di loco reciꝑet᷑. sellã curulẽ afferri
iussit. ⁊ in ea honoris parit᷑ atq c̃tẽptꝰ
sui uindex consedit.¬
Ueneficii questio & morib ⁊ legib ro¬
manis ignota. cõpluriũ mat̾narũ
patefacto scelere orta ẽ. Quȩ cũ ui¬
rossuos clandestinis insidiis uene¬
no ꝑimerent. uniꝰ ancillȩ indicio
ꝓtractȩ. pars capitali iudicio dãp
uulgi oculos in se conuertere. eũ
int̾ publicas pͥuatasq ferias actio¬
nes ꝑsonis tecto capite uariaq ue¬
ste uelatis. c̃centꝰ edidit. Indetͣcta
licentia. Quondã uetiti in ede io¬
uis qd̾ pͥscomore factitauerant ues¬
ci. tibur irati se c̃tulert̃. Quoꝵ mi¬
nisterio senatꝰ deserta sacra ñ equo
aiõferens. ꝑ legatos atiburtib pe¬
tit. ut eos grã sua romanis templis
restituerent. Qͦs illi in ꝓposito ꝑse¬
uerantes. int̾posita feste epulatioĩs
simulatione. mero sompnoq sopi¬

Expanded text:
quentia cubiculum erat completum, sedenquentia cubiculum erat completum, sedendi loco reciperetur, sellam curulem adferri iussit et in ea honoris pariter atque contemptus sui uindex conseditVeneficii quaestio et moribus et legibus Romanis ignota conplurium matronarum patefacto scelere orta est. quae, cum uiros suos clandestinis insidiis ueneno perimerent, unius ancillae indicio protractae, pars capitali iudicio damnauulgi oculos in se conuertere, cum inter publicas priuatasque serias actiones personis tecto capite uariaque ueste uelatum concentus edit. inde tracta licentia. quondam uetiti in aede Iouis, quod prisco more factitauerant, uesci Tibur irati se contulerunt. quorum ministerio senatus deserta sacra non aequo animo ferens per legatos a Tiburtibus petiit ut eos gratia sua Romanis templis restituerent. quos illi in proposito perseuerantes interposita festae epulationis simulatione mero somnoque sopi
Abbreviated transcription (Latin):
poenicis indutũ tunicis .m. scaurꝰ¬
exquisito genere uestis cultũ indux̃.
Nam gladiatoriũ munꝰ primũ ro¬
mȩ datũ ẽ. in foroboario. appio clau¬
filii bruti. funebri memoria patris
cineres honorando.
Athletarũ certam̃ a . in . scauri tͣctũ
ẽ munificentia. Statuã auratam
nec in urbe nec inulla parte italiȩ
qͥsqͣ priꝰ aspex̃. quã a.m. acilio gla¬
brione equestris patri poneret᷑ inȩ¬
de pietatis. Eam aut̃ edem .p. corne¬
lio lentulo .i. bebio pamphilo coñs.
ipse dedicauerat. cõpos uoti factus.
rege anthioco apud termopilas su¬
ꝑato. Ius ciuile ꝑ multa scła inter
sacra cȩrimoniasq doꝵ ĩmortaliũ
abditũ solisq pontificib notum:
g̃n. flauiꝰ libertino patre genitꝰ &
scriba. cũ ingenti nobilitatis indig¬
natione factus ȩdilis curulis uulga¬
uit. ac fastos pene totoforo exposuit.
Qui cũ ad uisendũ egrũ collegã suũ
ueniret. neq a nobiliorib quoꝵ fre¬

Expanded text:
poenicis indutum tunicis M. Scaurpoenicis indutum tunicis M. Scaurexquisito genere uestis cultum induxit. 7. nam gladiatorium munus primum Romae datum est in foro boario App. Claucus et Decimus filii Bruti Perae funebri memoria patris cineres honorando. athletarum certamen a M. Scauri tractum est munificentia. Statuam auratam nec in urbe nec in ulla parte Italiae quisquam prius aspexit quam a. M'. Acilio Glabrione equestris patri poneretur in aede Pietatis. eam autem aedem P. Cornelio Lentulo M. Baebio Tamphilo consulibus ipse dedicauerat compos uoti factus rege Antiocho apud Thermopylas superato. Ius ciuile per multa saecula inter sacra caerimoniasque deorum inmortalium abditum solisque pontificibus notum Cn. Flauius libertino patre genitus et scriba, cum ingenti nobilitatis indignatione factus aedilis curulis, uulgauit ac fastos paene toto foro exposuit. qui, cum ad uisendum aegrum collegam suum ueniret neque a nobilibus, quorum fre
Abbreviated transcription (Latin):
dosq & lectisternia continuis tͥb
noctib qr totidẽ filii aꝑiculo lib̾ati
erant. fecit. Cuiꝰ exemplũ ualerius
publicola qui pͥmus c̃sul fuit stu¬
dio succurrendi ciuib secutꝰ. apud
eandẽ arã publice nuncupatis uo¬
tis. cęsisq atris bub diti marib. fe¬
minis ꝓserpinȩ. lectisternioq ac lu¬
dis trinoctio factis: arã t̾ra ut ante
fuerat obruit. Religionẽ ludoꝵ cre¬
scentib opib secuta leticia ẽ. Eius
instinctu.q datulus cãpanã imitatꝰ
luxuriã. primꝰ spectantiũ c̃sessum
ueloꝵ umbraculis texit.
neus pompeiꝰ ante om̃s. aquȩ ꝑsemi¬
tas decursu. estiuũ minuit feruorẽ.
el. pulcher scęnã uarietate coloꝵ ad¬
umbrauit. uacuis ante picturã ta¬
bulis extentã. Quã totã argento .c.
antoniꝰ. auro preteriꝰ. ebore.q. catu¬
lus. p̃texuit. Uersatilẽ fecer̃t lucum.
Argentatis choragiis .p. lentulus
spinter adornauit. Translatũ antea

Expanded text:
dosque et lectisternia continuis tribus dosque et lectisternia continuis tribus noctibus, quia totidem filii periculo liberati erant, fecit. cuius exemplum Valerius Publicola, qui primus consul fuit, studio succurrendi ciuibus secutus apud eandem aram publice nuncupatis uotis caesisque atris bubus, Diti maribus, feminis Proserpinae, lectisternioque ac ludis trinoctio factis aram terra, ut ante fuerat, obruit. Religionem ludorum crescentibus opibus secuta lautitia est. eius instinctu Q. Catulus Campanam imitatus luxuriam primus spectantium consessum uelorum umbraculis texit. Cn. Pompeius ante omnes aquae per semitas decursu aestiuum minuit feruorem. Claudius Pulcher scaenam uarietate colorum adumbrauit uacuis ante pictura tabulis extentam. quam totam argento C. Antonius, auro Petreius, ebore Q. Catulus praetexuit. uersatilem fecerunt Luculli, argentatis choragiis P. Lentulus Spinther adornauit. translatum antea
Abbreviated transcription (Latin):
fors obtulerat nutrim̃tis. ꝑtinaci
spu flãmã euomuit. calefactãq
aquã. pueris bibendã dedit. Qua
potata. salutari qͥete sopiti. diuti¬
na ui morbi repente st̃ lib̾ati. Patͥq
indicauert̃ uidisse se in sõnis a
nescio qͦ eoꝵ spongia corpora sua
ꝑtergeri.⁊ p̃cipi ut ad ditis patͥs
& ꝓserpinȩ arã a qua potio ipsis
fuerat allata. furuȩ hostiȩ ĩmo¬
larent᷑. lectisterniaq ludi noctur¬
nifierent. Is qd̾ eo loci nullã aram
uiderat desiderari credens ut ase
constitueret᷑. arã empturꝰ in urbẽ
ꝑrexit. relictis qui fundam̃torũ
constitriendoꝵ gr̃a. t̾rã ad solidũ
foderent. Hi dñi imꝑiũ exeq̃ntes
cũ adxx. pedũ altitudinẽ humo
egesta ꝑuenissent. aĩaduertert̃ arã
diti patri ꝓ serpinȩq inscriptam.
Hoc postꝗͣ ualesius nuntiante seruo
accepit. omisso em̃dȩ arȩ ꝓposito.
hostias nigras quȩ antiquitꝰ fur¬
uȩ dicebant᷑. tarenti ĩmolauit. lu¬

Expanded text:
fors obtulerat nutrimentis pertinaci fors obtulerat nutrimentis pertinaci spiritu flammam euocauit calefactamque aquam pueris bibendam dedit. qua potata salutari quiete sopiti diutina ui morbi repente sunt liberati patrique indicauerunt uidisse se in somnis a nescio quo deorum spongea corpora sua pertergeri et praecipi ut ad Ditis patris et Proserpinae aram, a qua potio ipsis fuerat adlata, furuae hostiae immolarentur lectisterniaque ac ludi nocturni fierent. is, quod eo loci nullam aram uiderat, desiderari credens ut a se constitueretur, aram empturus in urbem perrexit relictis qui fundamentorum constituendorum gratia terram ad solidum foderent. hi domini imperium exequentes, cum ad xx pedum altitudinem humo egesta peruenissent, animaduerterunt aram Diti patri Proserpinaeque inscriptam. hoc postquam Valesius nuntiante seruo accepit, omisso emendae arae proposito hostias nigras, quae antiquitus furuae dicebantur, Tarenti immolauit lu
Abbreviated transcription (Latin):
si ẽtinuo flumine tiberi deuectoᷤᷤ
tarentũ portasset. ibiq ex ditis
patris ⁊ ꝓserpine ara petita aqua
recreasset. Eo predicto magnoꝑe
c̃fusus. qd̃ ⁊ longa ⁊ ꝑiculosa na¬
uigatio imꝑabatur. spem tñ du¬
biam p̃sente metu uincente. pu¬
eros ad ripã tiberis ꝓtinꝰ detulit.¬
Habitabat enĩ in uilla sua ꝓpter
uicũ sabinȩ regionis. fretum ac
luntre ostiã petens nocte c̃cubia
ad martiũ cãpũ appulit. Sitien¬
tib egris succurrere cupiens. ig¬
ne in nauigio ñ suppetente. ex
gubernatore cognoscit haud ꝓ¬
cul apparere fumũ. Et ab eoius¬
sus egredi tarentũ. id nom̃ ei loco¬
est. cupide arrepto calice aquã
flumine haustã eounde fumus
erat obortꝰ iam letior ꝑtulit. diui¬
nitꝰ dati remedii quasi uestigia qͦ¬
dam inꝓpinquonactũ se existimais.
Inq solo magis fumante ꝗͣ ullasig¬
nis habente reliqͥas dũ tenaciꝰ om̃
app̃hendit: contractis leuib ⁊ quȩ

Expanded text:
si continuo flumine Tiberi deuectos si continuo flumine Tiberi deuectos Tarentum portasset ibique ex Ditis patris et Proserpinae ara petita aqua recreasset. eo praedicto magnopere confusus, quod et longa et periculosa nauigatio imperabatur, spe tamen dubia praesentem metum uincente pueros ad ripam Tiberis protinus detulit—habitabat enim in uilla sua propter uicum Sabinae regionis Eretum—ac luntre Ostiam petens nocte concubia ad Martium campum appulit, sitientibusque aegris succurrere cupiens, igne in nauigio non suppetente ex gubernatore cognouit haud procul apparere fumum, et ab eo iussus egredi Tarentum—id nomen ei locoest—cupide adrepto calice aquam flumine haustam eo, unde fumus erat obortus, iam laetior pertulit, diuinitus dati remedii quasi uestigia quaedam in propinquo nanctum se existimans, inque solo magis fumante quam ullas ignis habente reliquias, dum tenacius omen adprehendit, contractis leuibus et quae
Abbreviated transcription (Latin):
Paulatĩ deinde ludiera ars ad
satyrarũ modos ꝑrepsit. Aquib
primꝰ om̃iũ poeta liuiꝰ ad fabula¬
rũ argum̃ta spectantiũ aĩos tran¬
stulit. Isq si oꝑis arictor cũ sepiꝰ
a popło reuocatus uocẽ obtudiss.
adhibito pueri ac tibicinis c̃centu.
gesticulationẽ tacitꝰ ꝑegit.
tellani aut̃. ab oscis acciti st̃. Qd̃
genꝰ delectationis italica ueritate¬
seueritate tẽꝑatũ. ideoq uacuũ
nota ẽ. Nã neq tribu mouet᷑. nec
a militarib stipendiis repellit᷑.
Et qr ceteri ludi ipsis appellatiõib
minꝰ trita notitia ẽ reddere.
Cum ingenti pestilentia urbs agri¬
q uastarentur. ualesius uir locu¬
ples rusticȩ uitȩ. duob filiis ⁊ fi¬
lia ad desꝑationẽ usq medicoꝵ
laborantib. aquã calidã his a foco
petens. genib nixus lares famili¬
ares ut pueroꝵ ꝑiculũ in ipsiꝰ ca¬
put tͣnsferrent orauit. Orta de¬
inde uox ẽ. habiturũ eos saluos.

Expanded text:
paulatim deinde ludicra ars ad paulatim deinde ludicra ars ad saturarum modos perrepsit, a quibus primus omnium poeta Liuius ad fabularum argumenta spectantium animos transtulit, isque sui operis actor, cum saepius a populo reuocatus uocem obtudisset, adhibito pueri ac tibicinis concentu gesticulationem tacitus peregit. atellani autem ab Oscis acciti sunt. quod genus delectationis Italica seueritate temperatum ideoque uacuum nota est: nam neque tribu mouetur actor nec a militaribus stipendiis repellitur. Et quia ceteri ludi ipsis appellationibusminus trita notitia est, reddere. Cum ingenti pestilentia urbs agrique uastarentur, Valesius uir locuples rusticae uitae duobus filiis et filia ad desperationem usque medicorum laborantibus aquam calidam iis a foco petens, genibus nixus lares familiares ut puerorum periculum in ipsius caput transferrent orauit. orta deinde uox est, habiturum eos saluos,
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ ciuitatẽ nr̃am a bellicosis oꝑi¬
b reuocatã. domestici atq intesti¬
ni mali cura afflixerat. Iamq plꝰ
in exqͥsito ⁊ nouocultu religionis.
ꝗͣ in ullo humano c̃silio positum
opis udebat᷑. Itaq placandi celestis
numinis grã. cõpositis carminib
uacuas aures p̃buit. ad id tempus
circensi spectaculo contenta. qd̾
pͥmꝰ romulus raptis uirginib sabi¬
nis. consualiũ noĩe celebrauit. Ue¬
rum ut ẽ mos hominũ. paruula
initia ꝑtinaci studio ꝓsequendi.
uenerabilib erga deos uerb̾. iuuen¬
tus rudi atq incõposito motu cor¬
poꝵ iocabunda gestus adiecit. ea¬
q res ludiũ ex ȩtruria arcersien¬
di causã dedit. Cuiꝰ decora ꝑtinaci¬
tas uetusto ex more curetũ lẏdoꝵ¬
q a qͥb tusci originẽ traxert̃. no¬
uitate grata romanoꝵ ocłos ꝑmul¬
sit. Et qr ludus apd̾ eos bistrio ap¬
pellabatur. schenico nom̃ histrio¬
nis inditum ẽ.

Expanded text:
tiae ciuitatem nostram a bellicis operitiae ciuitatem nostram a bellicis operibus reuocatam domestici atque intestini mali cura adflixerat, iamque plus in exquisito et nouo cultu religionis quam in ullo humano consilio positum opis uidebatur. itaque placandi caelestis numinis gratia conpositis carminibus uacuas aures praebuit ad id tempus circensi spectaculo contenta, quod primus Romulus raptis uirginibus Sabinis Consualium nomine celebrauit. uerum, ut est mos hominum paruula initia pertinaci studio prosequendi, uenerabilibus erga deos uerbis iuuentus rudi atque inconposito motu corporum iocabunda gestus adiecit, eaque res ludium ex Etruria arcessendi causam dedit. cuius decora pernicitas uetusto ex more Curetum Lydorumque, a quibus Tusci originem traxerunt, nouitate grata Romanorum oculos permulsit, et quia ludius apud eos hister appellabatur, scaenico nomen histrionis inditum est.
Abbreviated transcription (Latin):
urbana castra idest theatra gradꝰ
tataq cultu d̃oꝵ ⁊ hoũn delectati¬
onis causa. ñ sine aliqͦ pacis rubore
uoluptatẽ ⁊ religionẽ ciuili san¬
guine. scȩnicoꝵ portentoꝵ grã ma¬
culart̃. Quȩ inchoata qͥdẽ sunt a
messala ⁊ cassio censorib. cȩterũ au¬
ctore .p. scipione nasica omnẽ ap¬
paratũ oꝑis eoꝵ subiectũ haste. Ue¬
sellia posuisset. sedens ue ludos spe¬
ctare uellet. ut scilicet remissioni
aĩoꝵ standi uirilitas ꝓpͥa romanȩ
gentis nota eẽt. ꝑ qͥngentos aut̃ ⁊
pulo mixtus spectaculo ludoꝵ in¬
terfuit. S hc̃ morẽ atilius serranꝰ
⁊ l.scriboniꝰ ediles ludos matͥ deũ
facientes. posterioris affricani sen¬
tentiã secuti. discretis senatꝰ ⁊ po¬
puli locis soluert̃. Eaq res auertit
uulgi animũ. ⁊ fauorẽ scipionis
magnoꝑe quassauit.
gine sua. repetam.
sulpicio betico .g. licinio stolone
coñs. intoleranda uis ortȩ pestilen¬

Expanded text:
urbana castra, id est theatra, graduurbana castra, id est theatra, gradutataque cultus deorum et hominum delectationis causa non sine aliquo pacis rubore uoluptatem et religionem ciuili sanguine scaenicorum portentorum gratia macularunt. Quae inchoata quidem sunt a Messala et Cassio censoribus. ceterum auctore P. Scipione Nasica omnem apparatum operis eorum subiectum hastae uesellia posuisse sedensue ludos spectare uellet, ut scilicet remissioni animorum standi uirilitas propria Romanae gentis nota esset. Per quingentos autem et pulo mixtus spectaculo ludorum interfuit. sed hunc morem Atilius Serranus et L. Scribonius aediles ludos Matri deum facientes, posterioris Africani sententiam secuti discretis senatus et populi locis soluerunt, eaque res auertit uulgi animum et fauorem Scipionis magnopere quassauit. gine sua repetam. C. Sulpico Petico C. Licinio Stolone consulibus intoleranda uis ortae pestilen
Abbreviated transcription (Latin):
rũ arcessitis. uitandi atq inferen¬
di ictus subtiliorẽ rationẽ legibus
ingenerauit. uirtutẽq arti. ⁊ rur¬
sus artẽ uirtuti miscuit. Ut illa
impetu huiꝰ fortior. hȩc illiꝰ scien¬
tia cautior fieret.
Uelitiũ usus eo bello pͥmũ reꝑtus :
quo capuã fuluiꝰ flaccus im̃p. ob
sedit. Nã cũ eqͥtatu cãpanoꝵ cre¬
bris excursationib eqͥtes nr̃i qr nu¬
mero pauciores erant resistere non
possent.q. neuius centurio ẽ pedi¬
tib lectos expediti corporis breuib
⁊ incuruis septenos armatos hastiᷤ
paruo degmine munitos. ueloci
saltu iungere se eqͥtantib ⁊ rursꝰ
celeri motu dilabi instituit. qͦ fa¬
ciliꝰ equestri p̃lio subiecti pedites
uiros parit᷑ atq eqͦs hostiũ telis in¬
cesserent. Eaq nouitaspugne. u¬
nicũ cãpane ꝑfidiȩ debilitauit au¬
xiliũ. Ideoq actori eiꝰ nȩuio. honos
adhuc ẽ habitus.
Proximꝰ militarib institutis ad

Expanded text:
rum arcessitis uitandi atque inferenrum arcessitis uitandi atque inferendi ictus subtiliorem rationem legionibus ingenerauit uirtutemque arti et rursus artem uirtuti miscuit, ut illa impetu huius fortior, haec illius scientia cautior fieret. Velitum usus eo bello primum repertus est, quo Capuam Fuluius Flaccus imperator obsedit: nam cum equitatui Campanorum crebris excursionibus equites nostri, quia numero pauciores erant, resistere non possent, Q. Nauius centurio e peditibus lectos expediti corporis breuibus et incuruis septenis armatos hastis, paruo tegumine munitos, ueloci saltu iungere se equitantibus et rursus celeri motu delabi instituit, quo facilius equestri proelio subiecti pedites uiros pariter atque equos hostium telis incesserent, eaque nouitas pugnae unicum Campanae perfidiae debilitauit auxilium, ideoque auctori eius Nauio honos a duce est habitus. Proximus a militaribus institutis ad
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qui impigre se laborib & ꝑicłis
militiȩ offerendo. dabat oꝑam.
ne ĩꝑatorib capite censos sacram̃¬
torogare ẽẽt necesse. Quoꝵ numia
in opia suspecta erat. ideoq his pu-¬
blica arma ñ cõmittebant. S hanc
diutina usurpatione formatã con-¬
suetudinẽ.c. mariꝰ capite censum
legendo. militẽ abrupit. cuiꝰ alio¬
qui magnificꝰ. s nouitatis suȩ con-¬
scientia. uetustati ñ sane ꝓpitiꝰ. Me¬
morq si militaris ignauia humili¬
tatẽ sꝑnere ꝑseuerasset. se a malig¬
no uirtutũ int̾prete. uelut capite
censũ imꝑatorẽ cõpellari posse. Ita¬
q fastidiosũ dilectus genꝰ in exerci¬
tib romanis oblitterandũ duxi.
ne talis notȩ contagio. ad ipsius
qͦ glȩ suggillationẽ penetraret.
Armoꝵ tractandoꝵ meditatio
a .p. rutilio cons.c.n. malli colle¬
ga. militib ẽ tradita. Is enĩ nulliꝰ
aurelii scauri doctorib gladiato¬

Expanded text:
est, qui inpigre se laboribus et periculis est, qui inpigre se laboribus et periculis militiae offerendo dabat operam ne imperatoribus capite censos sacramento rogare esset necesse, quorum nimia inopia suspecta erat, ideoque his publica arma non committebant. sed hanc diutina usurpatione formatam consuetudinem C. Marius capite censum legendo militem abrupit, ciuis alioqui magnificus, sed nouitatis suae conscientia uetustati non sane propitius memorque, si militaria signa humilitatem spernere perseuerarent, se a maligno uirtutum interprete uelut capite censum imperatorem conpellari posse. itaque fastidiosum dilectus genus in exercitibus Romanis oblitterandum duxit, ne talis notae contagio ad ipsius quoque gloriae subgillationem penetraret. Armorum tractandorum meditatio a P. Rutilio consule Cn. Malli collega militibus est tradita: is enim nulliusAureli Scauri doctoribus gladiato
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Luꝑcaliũ enĩ mos a romulo
⁊ remo inchoatꝰ est. tc̃ cũ lȩticia¬
exultantes qd̾ his auus numitor
rex albanoꝵ eoloco ubi educati e¬
rant urbẽ condere ꝑmiserat. sub
monte palatino. hortatu faustuli
educatoris sui. quẽ euander argiᷤ
õsecrauerat. facto sacrificio cȩsisq
capris epularũ hylaritate ac uino
largiore ꝓuecti. diuisa pastorali
turba. cincti obuios pellib ĩmola¬
tarũ hostiarũ iocantes petiuert̃.
Cuiꝰ hylaritatis memoria. annuo
circuitu feriarũ repetit᷑. Trabeatoᷤᷤ
uͦ eqͥtes idibꝰ ul. q̃ fabius tͣnsuehi
instituit. Idem censor cũ .p. decio
sedititionis finiendȩ gr̃a. qr comi¬
tia in humillimi cuiꝰq potestatẽ
redacta. accenderant. omnẽ foren¬
sem turbã. in qͣtuor tantũmͦ tribꝰ
descͥpsit. easq urbanas appellauit.
Quo tã salubri facto. uir alioqui
bellicis oꝑib excellens. maximus
cognominatus :
audanda etiã popłi uerecundia

Expanded text:
bat: Lupercalium enim mos a Romulo bat: Lupercalium enim mos a Romulo et Remo inchoatus est tunc, cum laexultantes, quod his auus Numitor rex Albanorum eo loco, ubi educati erant, urbem condere permiserat sub monte Palatino, hortatu Faustuli educatoris sui, quem Euander Arcas consecrauerat, facto sacrificio caesisque capris epularum hilaritate ac uino largiore prouecti, diuisa pastorali turba, cincti obuios pellibus immolatarum hostiarum iocantes petiuerunt. cuius hilaritatis memoria annuo circuitu feriarum repetitur. trabeatos uero equites idibus Iuliis Q. Fabius transuehi instituit. idem censor cum P. Decio seditionis finiendae gratia, quam comitia in humillimi cuiusque potestatem redacta accenderant, omnem forensem turbam in quattuor tantummodo tribus discripsit easque urbanas appellauit. quo tam salubri facto uir alioquin bellicis operibus excellens Maximus cognominatus est. Laudanda etiam populi uerecundia
Abbreviated transcription (Latin):
ssert
Qui qͣuisꝓ cõmodis plebis excuba¬
bant. inq imꝑiis cõpescendis occu¬
pati erant. instrui tñ ea argente¬
is uasis ⁊ anulis aureis publice p̃¬
bitis patiebant᷑. qd taliũ rerũ usu
autoritas magistratuũ eẽt ornati¬
or. Quoꝵ quẽadmodũ maiestas
amplificabat᷑. ita abstinentia ar-¬
tissime constringebat᷑. Immolata¬
rũ enĩ abhis hostiarũ exta ad que¬
stores ȩrarii delata ueniebant. sa
cultus. tũ etiã hoĩm ẽtinentia in¬
erat: imꝑatorib nr̃is qͣm sc̃ãs ma¬
nus hab̾e deberent apud ista alta¬
ria discentib. Continentieq tan¬
tũ tribuebat᷑. ut multoꝵ es alienũ
qr ꝓuincias sincere administraue¬
rant. a senatu ꝑsolutũ sit. Nã qͦꝵ
oꝑa. publicã auctoritatẽ splendo¬
rẽ suũ ꝓcul obtinuisse uiderant.
eoꝵ dignitatẽ domi collabi indig¬
nũ sibiq deforme eẽ arbit᷑bant᷑.
questris uͦ ordinis iuuentꝰ.
om̃ib annis bis urbẽ spectaculo
sui sub magnis auctorib celebra¬

Expanded text:
sse. quamuis pro commodis plebis excubabant inque imperiis conpescendis occupati erant, instrui tamen ea argenteis uasis et anulis aureis publice praebitis patiebantur, quo talium rerum usu auctoritas magistratuum esset ornatior. Quorum quemadmodum maiestas amplificabatur, ita abstinentia artissime constringebatur: immolatarum enim ab his hostiarum exta ad quaestores aerarii delata uenibant, sacrcultus tum etiam hominum continentia inerat, imperatoribus nostris quam sanctas manus habere deberent apud ista altaria discentibus: continentiaeque tantum tribuebatur, ut multorum aes alienum, quia prouincias sincere administrauerant, a senatu persolutum sit: nam quorum opera publicam auctoritatem splendorem suum procul obtinuisse uiderant, eorum dignitatem domi conlabi indignum sibique deforme esse arbitrabantur. Equestris uero ordinis iuuentus omnibus annis bis urbem spectaculo sui sub magnis auctoribus celebra
Abbreviated transcription (Latin):
ciuẽ ex istimans. qui debitis rei p̃.
officiis ñ sua sponte s iuffus funge¬
ret᷑. Qͥa qͥcqͥd imꝑio cogit᷑. exigenti
mag̃ ꝗͣ p̃stanti acceptũ refert᷑.
llud qͦ memoria repetendũ ẽ. qd̾
tri. ple. int᷑re curiã ñ licebat. Ante
ualuas aut᷑ positis subselliis decreta
patrũ attentissima cura examina¬
bant: ut si qua ex eisimꝓbassent.
significabat᷑. illa tͥbunos qͦ censuisse.¬

Expanded text:
ciuem existimans, qui debitis rei publicae ciuem existimans, qui debitis rei publicae officiis non sua sponte, sed iussus fungeretur, quia quidquid imperio cogitur exigenti magis quam praestanti acceptum refertur. Illud quoque memoria repetendum est, quod tribunis pl. intrare curiam non licebat, ante ualuas autem positis subselliis decreta patrum attentissima cura examinabant, ut, si qua ex eis improbassent, significabatur illa tribunos quoque censuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
gͣuissimas ibi iniurias accepisseñ.
unꝰ etiã urina resꝑsus eẽt. in thea-¬
trũ ut ẽ consuetudo greciȩ intro¬
ducti. legationẽ quib acceꝑant
uerb̾ ꝑegert̃. De his quȩ passi erat̃
questi ñ st̃. neqͥd ult᷑ ac mandatum
eẽt loq̃rent᷑. Intusq pectorib eoꝵ
antiqͥ moris respectus dolore qui ex¬
li non potuit.
inẽ ꝓfecto fruendarũ opũ qͥb ad
inuidiã diu abundaueras. tarenti¬
na ciuitas. quesisti. Nã dũ horride
uirtutis in se ipsũ conuexũ stabili¬
m̃tũ nitore fortunȩ p̃sentis inflata.
fastidiose estimas: in p̃ualidũ ĩꝑii
nr̃i mucronẽ cȩca ⁊ amens irruisti.
S ut aluxu ꝑditis morib ad seue¬
rissima maioꝵ instituta tͣnsgredi¬
ar. antea senatꝰ assiduã stationẽ eo
loci ꝑagebat. qͥ hodieq senaculũ
appellat᷑. Nec expectabat ut edicto
contraheret᷑. s inde citatꝰ ꝓtinꝰ in
curiã ueniebat: ambigue laudis

Expanded text:
grauissimas ibi iniurias accepissent, grauissimas ibi iniurias accepissent, unus etiam urina respersus esset, in theatrum, ut est consuetudo Graeciae, introducti legationem quibus acceperant uerbis peregerunt. de his, quae passi erant, questi non sunt, ne quid ultra ac mandatum esset loquerentur, insitusque pectoribus eorum antiqui moris respectus dolore, qui exli non potuit. finem profecto fruendarum opum, quibus ad inuidiam diu abundaueras, Tarentina ciuitas, quaesisti: nam dum horridae uirtutis in se ipsum conixum stabilimentum nitore fortunae praesentis inflata fastidiose aestimas, in praeualidum imperii nostri mucronem caeca et amens inruisti. Sed ut a luxu perditis moribus ad seuerissima maiorum instituta transgredir. Antea senatus adsiduam stationem eo loci peragebat qui hodieque senaculum adpellatur: nec expectabat ut edicto contraheretur, sed inde citatus protinus in curiam
Abbreviated transcription (Latin):
di ius erat. Qui mos ad eoꝑtinaci¬
ter retentus ẽ: ut. q̃. fabius maxi¬
mꝰ quinqͥes c̃sul. uir &̃ pridẽ sũmȩ
auctoritatis ⁊ tẽ ultimȩ senectutis
a filio consule inuitatꝰ ut inter se
⁊ lictorẽ ꝓcederet. ne hostiũ samni¬
tiũ turba ad quoꝵ colloqͥũ descen¬
debant elideret᷑: facere id nolue¬
rit. Idem a senatu legatꝰ ad filiũ
maduertit eũ ad officiũ suũ extͣ
menia oppidi ꝓcessisse. indignatꝰ
qͦ qd̃ ex .xi. lictorib nemo se equo
descendere iussisset: plenꝰ irȩ se¬
dere ꝑseuerauit. Cuiꝰ uoci c̃tinuo¬
fabius obsecutꝰ. ñ ego inqͥt fili sũ¬
mũ imꝑiũ tuũ contẽpsi. s exꝑiri
uolui. an scires cons agere. Necig¬
noro qͥd patͥȩ uenerationi debea¬
tur. Uerũ publica instituta. pͥua¬
ta pietate potiora iudico. Relatis
q̃. fabio laudib: offert̃ se mirifice
õstantiȩ uiri. qͥ legati a senatu ta¬
rentũ ad respetendas missi. cum

Expanded text:
di ius erat. qui mos adeo pertinacidi ius erat. qui mos adeo pertinaciter retentus est, ut Q. Fabius Maximus quinquies consul, uir et iam pridem summae auctoritatis et tunc ultimae senectutis, a filio consule inuitatus ut inter se et lictorem procederet, ne hostium Samnitium turba, ad quorum conloquium descendebant, elideretur, facere id noluerit. Idem a senatu legatus ad filiummaduertit eum ad officium suum extra moenia oppidi processisse, indignatus quod ex XI lictoribus nemo se equo descendere iussisset, plenus irae sedere perseuerauit. quod cFabius obsecutus 'non ego' inquit, 'fili, summum imperium tuum contempsi, sed experiri uolui an scires consulem agere: nec ignoro quid patriae uenerationi debeatur, uerum publica instituta priuata pietate potiora iudico'. Relatis Q. Fabi laudibus offerunt se mirificae constantiae uiri, qui legati a senatu Tarentum ad res repetendas missi, cum
Abbreviated transcription (Latin):
lauro coronatã senectutẽ tuã nu¬
midicis ⁊ germanicis illustrẽ tro¬
pheis. uictor deuicte gentis facun¬
dia politiorẽ fieri uoluisti. Credo
ne alienigena ingenii exercitati¬
one. patrii ritus seruus. tranfuga¬
¶ existeret.
Quis gͦ huic con¬
suetudini qua nc̃ grecis actiõib
aures curie exsurdant᷑. ianuã pa¬
tefecit: Ut opinor molo rhetor.
qui studia. m. ciceronis acuit.
Eum nãq ante om̃s exterarum
gentiũ in senatu sine int̾prete
auditũ constat. Quẽ honorẽ ñ ĩ¬
merito cepit. qm̃ sũmã uim ro¬
manȩ eloq̃ntiȩ adiuuarat. Con¬
spicuȩ felicitati sarpinas. unicũ
siue litterarũ głosissimũ contẽpto¬
rẽ. siue abundantissimũ fontem
intueri uelis. Maxima aũ diligñ¬
tia maiores hõmorẽ retinuert. ne
qͥs se int̾ consulẽ ⁊ ꝓximũ lictorẽ
ꝗͣuis officii causa una ꝓgrederet᷑.
int̃poneret. filio dũtaxat & ei pu¬
ero. ante patrẽ consulẽ ambulan¬

Expanded text:
lauru coronatam senectutem tualauru coronatam senectutem tuamidicis et Germanicis inlustrem tropaeis, uictor deuictae gentis facundia politiorem fieri noluisti, credo, ne alienigena ingenii exercitatione patrii ritus serus transfuga existeres. quis ergo huic consuetudini, qua nunc Graecis actionibus aures curiae exurdantur, ianuam patefecit? ut opinor, Molo rhetor, qui studia M. Ciceronis acuit: eum namque ante omnes exterarum gentium in senatu sine interprete auditum constat. quem honorem non inmerito cepit, quoniam summam uim Romanae eloquentiae adiuuerat. conspicuae felicitatis Arpinas municipium, siue litterarum gloriosissimum contemptorem siue abundantissimum fontem intueri uelis. Maxima autem diligentia maiores hunc morem retinuerunt, ne quis se inter consulem et proximum lictorem, quamuis officii causa una progrederetur, interponeret. filio dumtaxat et ei puero ante patrem consulem ambulan
Abbreviated transcription (Latin):
publicã induebant. Itaq ñ dicam
unũ. s neminẽ audisse crederes
qd̾ tã multoꝵ aurib fuerat com¬
missũ. Magistratꝰ uͦ prisci. qͣnto¬
pere suã popłiq romani maiesta¬
tẽ retinentes se gesserint. hinc
cognosci potest. qd̃ int̾ cȩtera obti¬
nendȩ grauitatis indicia illud qͦ
magna cũ ꝑseuerantia custodie¬
bant. ne grecisumꝗͣ nisi latine
responsa darent. Quinetiã ipsa
linguȩ uolubilitate qua pluri¬
mũ ualent excussa. ꝑ int̾pretẽ lo¬
qui cogebant. ñ in urbe tantum
nr̃a s etiã in grecia & asia. qͦ scilic
latine uocis honos. ꝑ om̃s gentes
uenerabilior diffunderet᷑. Nec ilł
deerant studia doctrinȩ. s nulla ñ
in re palliũ toge subici debere ar-¬
bitrabant᷑. indignũ eẽ existiman¬
tes illecebris ⁊ suauitati litt̾arũ. im¬
ꝑii pondus ⁊ auctoritatẽ donari.
Quaꝓpt̃ ñ es damnandꝰ rustici rigo¬
ris crimine.g. mari. qr gemina

Expanded text:
publicam induebant. itaque non dicam publicam induebant. itaque non dicam unum, sed neminem audisse crederes quod tam multorum auribus fuerat commissum. Magistratus uero prisci quantopere suam populique Romani maiestatem retinentes se gesserint hinc cognosci potest, quod inter cetera obtinendae grauitatis indicia illud quoque magna cum perseuerantia custodiebant, ne Graecis umquam nisi latine responsa darent. quin etiam ipsos linguae uolubilitate, qua plurimum ualent, excussa per interpretem loqui cogebant non in urbe tantum nostra, sed etiam in Graecia et Asia, quo scilicet Latinae uocis honos per omnes gentes uenerabilior diffunderetur. nec illis deerant studia doctrinae, sed nulla non in re pallium togae subici debere arbitrabantur, indignum esse existimantes inlecebris et suauitati litterarum imperii pondus et auctoritatem donari. Quapropter non es damnandus rustici rigoris crimine, C. Mari, quia gemina
Abbreviated transcription (Latin):
patrũ conscͥptoꝵ. multis scłis ne¬
mosenator enuntiauerit.
imprudentiã. de tercio punico
bello. indicendo qd̃ secreto in cu¬
ria erat actũ .p. crasso rus peteis
domũ reuertenti in itinere nar¬
rauit. memor eũ triennio ante
quęstorẽ factũ. ignarꝰ. ñdũ a cen¬
sorib in ordinẽ senatoꝵ allectum.
Quo uno modo etiã his qͥ iã honores
gesserant. aditus in curia dabat᷑.
S quãuis honestiꝰ error fabii ẽẽt.
uehem̃ter tñ a consulib obiurgatꝰ
ẽ. Numꝗͣ enĩ taciturnitatẽ opti¬
mũ ac tutissimũ administrandar̃
rerũ uinculũ. labefactari uolebañ.
Ergo. cũ asiȩ rex eumenesin
tiasset. ñ ante sciri potuit qͥd aut
ille locutus eẽt. aut patres respon¬
dissent. quã captũ ꝑsen cognitũ:
idum erat & altũ rei publicȩ pect̃¬
curia silentiq salubritate muni¬
tum. ⁊ uallatũ undiq. Cuiꝰ lim̃
intͣntes. abiecta pͥuata caritate.

Expanded text:
patrum conscriptorum multis saeculis nepatrum conscriptorum multis saeculis nemo senator enuntiauerit. inprudentiam, de tertio Punico bello indicendo quod secreto in curia erat actum P. Crasso rus petens domum reuertenti in itinere narrauit, memor eum triennio ante quaestorem factum, ignarus nondum a censoribus in ordinem senatorium allectum, quo uno modo etiam iis, qui iam honores gesserant, aditus in curiam dabatur. sed quamuis honestus error Fabii esset, uehementer tamen a consulibus obiurgatus est: numquam enim taciturnitatem, optimum ac tutissimum administrandarum rerum uinculum, labefactari uolebant. Ergo, cum Asiae rex Eumenes tiasset, non ante sciri potuit quid aut ille locutus esset aut patres respondissent quam captum Persen cognitum est. fidum erat et altum rei publicae pectcuria silentique salubritate munitum et uallatum undique, cuius limen intrantes abiecta priuata caritate
Abbreviated transcription (Latin):
tione ipsi doctiores erant. Inuitati
ad cenã. diligenter querebant qui¬
nã ei c̃uiuio eẽnt int̾futuri. ne se¬
nioris aduentũ discubitu p̃curre¬
rent. Sublataq m̃sa. pͥores c̃sur¬
gere ⁊ abire patiebantur. Ex qͥb
modesto sermone his p̃sentib so¬
liti sint uti.
Uaiores natu in c̃uiuiis ad tybias
egregia suꝑioꝵ oꝑa carmine com¬
prehensa pangebant. quo ad ea
imitanda uirtutẽ alacriorẽ red¬
derent. Qd hoc splendidiꝰ. qͥd etiã
utiliꝰ certamine: Pubertas. caniᷤ
suũ decus reddebat. Defuncta ui¬
ri cursu etas. ingredientes actuo¬
sam uitã fauoris nutrim̃tis ꝓseque
scolã. que alienigena studia huic
domesticȩ disciplinȩ p̃tulerim:
Inde oriebant᷑ camilli. scipiones.
fabricii. marcelli. fabii. Ac ne sin¬
gula ĩpunr̃i lumina simul ꝑcur¬
rendosim longior. inde inquã celi
clarissima pars. diui fulsere cesa¬
res. Ad eo aut̃ magna caritate pa¬
triȩ tenebant᷑. ut archana c̃silia

Expanded text:
tione ipsi doctores erant. Inuitati tione ipsi doctores erant. Inuitati ad cenam diligenter quaerebant quinam ei conuiuio essent interfuturi, ne seniorum aduentum discubitu praecurrerent, sublataque mensa priores consurgere et abire patiebantur. ex quibus et quam modesto sermone his praesentibus soliti sint uti. Maiores natu in conuiuiis ad tibias egregia superiorum opera carmine conprehensa † pangebant, quo ad ea imitanda iuuentutem alacriorem redderent. quid hoc splendidius, quid etiam utilius certamine? pubertas canis suum decus reddebat, defuncta uiri cursu aetas ingredientes actuosam uitam feruoris nutrimentis proseqscholam, quae alienigena studia huic domesticae disciplinae praetulerim? inde oriebantur Camilli, Scipiones, Fabricii, Marcelli, Fabii, ac ne singula imperii nostri lumina simul percurrendo sim longior, inde, inquam, caeli clarissima pars, diui fulserunt Caesares. Adeo autem magna caritate patriae tenebantur, ut arcana consilia