comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quistitiadi in eosit. ut qui non crediderunt pere¬
i. Bonitas in eo appareat. Si neminem repellat
uti : Sedinde differenter unuersos uelit saluos
siri &inagnitionem ueritatis uenire : Iam hic profe¬
nnt tes timonui. quibus diuinarum scribturarum
ohortatio ado boediendum incitat hominum uolun¬
ates : qui ex libero arbitrio aut faciant quae iubentur
ut neglegant : Et consequens putant. ut quia praeua¬
icator ideo dicitur non oboedisse quia noluit:
delis quoque non dubitaur obhoc deuotus fins se
quia uoluit. Et quantum quisque admalum:
untum habeat facultatis abonum: pariq: memento
anmumse uel adcutia uel adur tites imouere.
quembona adp&entem gratia dĩ foueat
mala sec tantem damnatio iusta suscipiat.:
Cumquo inter haeo innumerabilium illis multita¬
do obicitur par uulorum. qui utique excepto
originali peccato subquo omnes homines simili
in primi hominis damnatione nas cuntur nulli

Expanded text:
quia iustitia dei in eo sit, ut. qui non crediderint. perequia iustitia dei in eo sit, ut. qui non crediderint. pereant. bonitas in eo appareat, si neminem repellat a uita, sed indifferenter uniuersos uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. iam hic proferunt testimonia, quibus diuinarum scripturarum cohortatio ad oboediendum incitat hominum uoluntates, qui ex libero arbitrio aut faciant, quae iubentur, aut neglegant. et consequens putant, ut, quia praeuaricator ideo dicitur non oboedisse, quia noluit, fidelis quoque non dubitetur ob hoc deuotus fuisse, quia uoluit, et quantutantum habeat facultatis ad bonum; parique momento animum se vel ad vitia vel ad virtutes movere, quem bona appetentem gratia Dei foveat, mala sectantem damnatio justa suscipiat. 5. Cumque inter haec innumerabilium illis multitudo objicitur parvulorum qui utique, excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas
Abbreviated transcription (Latin):
cuius que hominis pertinere. inqua eum nihil prus
merentem quia nec ex istentem liberi arbitris & rado¬
nalem gratia creatoris instituat. ut perdis craionen
bom ac mali & ad cognitionem di & ad oboedientian
mandatorum eius possit suam dirigere uoluntatm
at que ħ achanc gratiam qua in xporenas cimur
peruenire pernaturalem scilic& facultatem paend
quaeren do pul sando. ut ideo accipiat ideo inueril
ideo introeat. quia bono naturae benȩ usus
distam saluantem gratiam initialis gratiae ope
uruerit peruenire ꝰ propositum autem uocantis
paiae in hoc omnino definunt : quod ds̃ constitu¬
nt nullum in regnum suum pisipersa cramentum
rꝗenerationis ad sumere Et adhoc salutis donum
mes homines uniuersaliter Siue pernatura lem
a per scribtam lagem. Siue per eu angelicam praedi¬
uam uocari. ⁊ it & quiuoluerint fiamt filii dĩ
anus abiles sint quifideles esse noluerint

Expanded text:
cuiusque hominis pertinere, in qua eum nihil prius cuiusque hominis pertinere, in qua eum nihil prius merentem quia nec existentem liberi arbitrii et rationalem gratia creatoris instituat, ut per discretionem boni ac mali et ad cognitionem dei et ad oboedientiam mandatorum eius possit suam dirigere uoluntatem atque ad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, peruenire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, ut ideo accipiat. ideo inueniat, ideo introeat, quia bono naturae bene usus ad istam saluantem gratiam initialis gratiae ope meruerit peruenire. propositum autem uocantis gratiae in hoc omnino definiunt, quod deus constituerit nullum in regnum suum nisi per sacramentum regenerationis adsumere et ad hoc salutis donum omnes homines uniuersaliter sine per naturalem siue per scriptam legem siue per euangelicam praedicationem uocari. ut et, qui uoluerint. fiant filii dei et inexcusabiles sint, qui fideles esse noluerint,
Abbreviated transcription (Latin):
nus obstinationem suam uetus tate defendunt.
et ea quae de episttila apostoli pauli romanis scribentis
ahtini festationem diuinae gratiae. praebemen tis
electorum merita proferuntur. anullo umquam
ecclesi asticorum ita esse intellecta ut nunc sena¬
untur ad firmant: Cumque ut ipsiea exponant
secundum quorum uelint sensa deposcimus:
Nihilse profitentur inuenisse quod placeat:
Et dehis taceri exigunt : quorum altitudinem no
adtigerit  Eo postremo peruicacia tota descenas
ut fidem nostram aedificationi audentium con¬
trariam esse definiant: Ac sic &iam siuera sit
non promendam : quia & perniciose non recipienda
tradantur. & nullo periculo quae intellegi nequeant
conticeantur: quidam uero horum intantum ape¬
lagianis semitis non declinant : ut cum ad confito¬
dam eam xp̃i gratiam quae omnia praeueniat an
humana cogantur. pesi meritis redditur frust
gratia nominur. ad conditionem hanc uelint unuis

Expanded text:
mus; obstinationem suam vetustate defendunt, mus; obstinationem suam vetustate defendunt, et ea quae de Epistola apostoli Pauli Romanis scribentis ad manifestationem divinae gratiae praevenientis electorum merita proferuntur, a nullo umquam ecclesiasticorum ita esse intellecta ut nunc sentiuntur 4 affirmant. Cumque ut ipsi ea exponant secundum quorum velint sensa deposcimus, nihil se profitentur invenis e quod placeat, et de his taceri exigunt quorum altitudinem nullus attigerit. Eo postremo pervicacia tota descendit, ut fidem nostram aedificationi audientium contrariam esse definiant; ac sic etiam si vera sit, non promendam: quia et perniciose non recipienda tradantur, et nullo periculo quae intelligi nequeant conticeantur. 4. Quidam vero horum in tantum a Pelagianis semitis non declinant, ut cum ad confitendam eam Christi gratiam quae omnia praeveniat merita humana cogantur, ne si meritis redditur, frustra gratia nominetur; ad condit
Abbreviated transcription (Latin):
qunds definuit accidere. et sub incerta spe
cirsum nom posse esse constantem : Cumsi aliud
habeat praedestinantis electio : cassa sit annitentis
inantio: Remo ueri itaque omneor industriam
dlique uirtutes: Sidi constitutio humanas praeue¬
nu uoluntates: Et subhoc praedestirationis nomi¬
e sctilem quendam induci neces sitatem: aut diuer¬
sir naturarum dicidnm conditorem. si nemo.
ilidpossit esse quam factus sit: uit que breuhus
uplnus quod opinantur exponam : quidꝰ quid dn
lbhohoc excontra dicentium sensu sanctitas tua
sui opposuit. quid quid &iam in libris contrami¬
ilianum abipso subhac quaestione obiectum
prentissime debellastishoc totum abistisscis
mentiosissime conclamatur : Et cum contra eos
uibta beatitudinis tuae ualidissimis & innume¬
d testimoniis diuinarum scribturarum instructa
ferimus. Ac secundum formam disputationum
dirum aliquid &iam ipsi quo concludantur as trut¬

Expanded text:
quam Deus definivit, accidere: et sub incerta spe quam Deus definivit, accidere: et sub incerta spe cursum non posse esse constantem; cum si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit annitentis intentio. Removeri itaque omnem industriam, tollique virtutes, si Dei constitutio humanas praeveniat voluntates: et sub hoc praedestinationis nomine, fatalem quamdam induci necessitatem; aut diversarum naturarum dici Dominum conditorem, si nemo aliud possit esse quam factus est. Utque brevius ac plenius quod opinantur exponam, quidquid in libro hoc ex contradicentium sensu sanctitas tua sibi opposuit, quidquid etiam in libris contra Julianum ab ipso sub hac quaestione objectum potentissime debellasti, hoc totum ab istis sanctis intentiosissime conclamatur. Et cum contra eos scripta beatitudinis tuae validissimis et innumeris testimoniis divinarum Scripturarum instructa proferimus, ac, secundum formam disputationum tuarum, aliquid etiam ipsi quo concludantur astrui
Abbreviated transcription (Latin):
sitiuuanda mansuri sunt praescisse ante mundi consa¬
tutionem dm̃ : & eos praedestinasse in regnum suum
quos gratis uocatos. dignos futuros electione. & de hac
uita bono fine excessuros esse prae uiderit: Ideo que
omnem hominem ad credendum & ad operandum
diuinis institutionibus ammoneri : ut de ad preb¬
denda uita aderna nemo desper&. cum uoluntos
deuotioni remuneratio sit parata.: hoc autem prose¬
situm uocationis dĩ. quo uelante mundi initium. uel
in ipsa conditione generis humani eligendorum
&reiciendorum dicitur facta discrdio : ut secundum
quod placuit creatori. aliiuasa honoris. alii uasa
contumeliae sint creati & lapsis curam resurgendi
adimere & scĩs occasionem teporis adferre.
.Eo quod in utramq partem superfluus labor sit.
Sine que rerectus ulla industria possit in trare
uique dectus ulla neglegentia possit excidere ÷¬
ioquo enim modo seegerint : nomposse aliud ergacos

Expanded text:
sit iuuanda, mansuri sunt, praescisse ante mundi constsit iuuanda, mansuri sunt, praescisse ante mundi constitutionem deum et eos praedestinasse in regnum suum, quos gratis uocatos dignos futuros electione et de hac uita bono fine excessuros esse praeuiderit. ideoque omnem hominem ad credendum et ad operandum diuinis institutionibus admoneri, ut de adprehendenda uita aeterna nemo desperet, cum uoluntariae deuotioni remuneratio sit parata. hoc autem propositum uocationis dei, quo uel ante mundi initium uel in ipsa conditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut, secundum quod placuit creatori, alii uasa honoris alii uasa contumeliae sint creati, adimere, et sanctis occasionem teporis afferre: eo quod in utraque parte superfluus labor sit, si neque rejectus ulla industria possit intrare, neque electus ulla negligentia possit excidere. Quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos
Abbreviated transcription (Latin):
nellegentiores multo. instructioresq sunt facti
Ia quipersuasionis suae impediebantur obscuro.
auersiores quam fuerant recesserunt : Quorum tam
ibrupta dissensio primum propter ipsos m&uenda est:
uetam claris tam que egregiis in omnium uirtutum
sudio uiris. Sps pelagianae impitatis inludat.
usimpliciores quique apud quos horum magna est
d probitatis contem platione reuerentia. hoc tutis si¬
ium sibi aestiment. quod audiant eos quorum
ale toritatem sine uidicio sequuntur adserere :¬
haec enim ipsorum definitio ac professio est : omnem
quidem hominem adam peccante pec casse. Et neminem
peropera sua. Sed perdi gratiam regeneratione saluars
uniuersis tamen hominibus propitiationem quae est
insacramento sanguinis xp̃i. Sine exceptione esse
propositam : ut quicumque ad fidem & adbaptis mun
accedere uoluerint salui esse possint: Qui autem
credicuri sun. quiue in ea fide quae de inceps pergratun

Expanded text:
intellegentiores multo instructioresque sunt facti, intellegentiores multo instructioresque sunt facti, ita, qui persuasionis suae impediebantur obscuro. auersiores, quam fuerant, recesserunt. quorum tam abrupta dissensio primum propter ipsos metuenda est, ne tam claris tamque egregiis in omnium uirtutum studio uiris spiritus Pelagianae impietatis inludat, deinde ne simpliciores quique, apud quos horum magna est de probitatis contemplatione reuerentia, hoc tutissimum sibi aestiment, quod audiant eos. quorum auctoritatem sine iudicio sequuntur. adserereHaec enira ipsorum aefinitio ac professio est: omnem quidem hominem Adam peccante peccasse et neminem per opera sua sed per dei gratiam regeneratione saluari. uniuersis tamen hominibus propitiationem, quae est in sacramento sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam, ut, quicumque ad fidem et ad baptismum accedere uoluerint, salui esse possint. qui autem credituri sunt quiue in ea fide, quae deinceps per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
putant patrum opinioni & ecclesiastico sensui.
quidd quid in eis deuocatione electorum secundum di
propositum disputasti: Et cum aliquam diu tarditatem
suam culpare maluerint. quam non intellectari pretien¬
dere quidamq: eorum lucidiorem superhoc
itque apertiorem beatitudinis tuae expositionem
uoluerint postulare : euenit ex dispositione
misericor diae dĩ. ut cum quos dam intra africam
similia mouissent. librum decorreptione & gratia
plinum diuinae auctoritatis emitteres. quo innoti¬
nan nostram insperata opportunitate delato.
quauimus omnes quaerellas resistentum sopiendas.
luuniuersis qua estionibus dequibus consulenda
m scĩtas tua. Tamplene illic absolute que respon¬
lnist. quasi hoc specialiter studueris. ut quae apud
iusrint turbata conponeres: Recensfio autem
arbtatitudinis libro sicut qui scam atque a postolicam
doc trinae tuae auctoritatem antea sequebantur.

Expanded text:
putant patrum opinioni et ecclesiastico sensui, putant patrum opinioni et ecclesiastico sensui, quicquid in eis de uocatione electorum secundum dei propositum disputasti. et cum aliquamdiu tarditatem suam culpare maluerint quam non intellecta reprehendere quidamque eorum lucidiorem super hoc atque apertiorem beatitudinis tuae expositionem uoluerint postulare, euenit ex dispositione misericordiae dei, ut, cum quosdam intra Africam similia mouissent, librum de correptione et gratia plenum diuinae auctoritatis emitteres. quo in notitiam nostram insperata opportunitate delato putauimus omnes querelas resistentium sopiendas, quia uniuersis quaestionibus, de quibus consulenda erat sanctitas tua, tam plene illic absoluteque responsum est, quasi hoc specialiter studueris, ut, quae apud nos erant turbata. componeres. re-A censito autem hoc beatitudinis tuae libro. sicut, qui sanctam atque apostolicam doctrinae tuae auctoritatem antea sequebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Oomino Beatis simo papae Inerpabilitea
minabili incomparabiliter honorando
praes tantissimo patrono augustino. pros per
gnotus quidem tibi facie. Sediam aliquatenus sire¬
minis caris animo ac sermone compertus : Nam per
scm̃ fratrem meum leontium dia conum misi epistali
& recepi : Nunc quoque beatitudini tuae scribere
audeo. Nonsolum salutationis ut tunc studio. Ged
&iam fidei qua ecclesia uiuit affectu : Ex cubante
enim prouniuersis membris corporis xpĩ uigi lantis¬
sima industriatua. e& aduersus haer&icarum
doc trinarum insidias ueritatis uirtute pugnante:
Nullo modo mihi uerendumis putaui. Neonero sus
tibi aut importunus essem. in eo quod ad multorus
s alutem acper inde ad pi&atem tuam pertin&.
cumpotius reum futurum esse me crederem. siea qui
ualde perniciosa intellego. ad specialem patronum
fidii non referrem: Multiergo seruorum xp̃i qui in mis¬
siliensi urbe consistunt. Inscitatis tuae scribtis quie
aduersus pelagianos hȩr&icos condidisti contrarium

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO PAPAE INEFFABILITER MIRABILI INCOMPARABILITER HONORANDO PRAESTANTISSIMO PATERNO AUGUSTINO PROSPER. Ignotus quidem tibi facie sed iam aliquatenus, si reminiscaris, animo ac sermone compertus — nam per sanctum fratrem meum Leontium diaconum misi epistulas et recepi — nunc quoque beatitudini tuae scribere audeo non solum salutationis ut tunc studio sed etiam fidei, qua ecclesia uiuit, affectu. excubante enim pro uniuersis membris corporis Christi uigilantissima industria tua et aduersus haereticarum doctrinarum insidias ueritatis uirtute pugnante nullo modo mihi uerendum putaui, ne onerosus tibi aut importunus essem in eo, quod ad multorum salutem ac perinde ad pietatem tuam pertinet, cum potius reum futurum esse me crederem, si ea, quae ualde perniciosa intellego, ad specialem patronum fidei nou referrem. Multi ergo seruorum Christi, qui in Massiliensi urbe consistunt, in sanctitatis tuae scriptis, quae aduersus Pelagianos haereticos condidisti, contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
tertatonibus mundiimistereden oͥañ sic in porestitit
habere cornostra ut benui quod nonaenemi: id ̃ oropiton
uoluntio aontami teneamnus mnss ipse in nobis opers ur
&uelle: Nmsihaex ab ipso quidem poscit ec clesia sadiseie sa
quodabsit a nobis: Quis enm ueraciter gemat desiderans
accipere quodorait ad nõ si hoc aseipsos fsumere existima
non abillo. Praesertim quõ quidoremus sicut o port& nab¬

Expanded text:
tentationibus mundi, nisi crederet Dominum sic in potestate habere cor nostrum, ut bonum quod non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a seipsaquod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a seipso se sumere existimet, non ab illo? XVIII. « Quid oremus sicut oportet nes
Abbreviated transcription (Latin):
dicere quidud&ur aliud es sequam male dicere aut muila quodam
modo progh&ure : Scisi & dehis qui non perseuerant
aliquid plac& dicere uel necesseest. quur nom porius ta sabtem
dicitur ut paulo antea dictumest Primum ut nondum
deipsis qui inpopulo audiunt hoc dicatur saddeahir ibipsos
idest ut nondicatur si qui obaudits si praedestinatiestis recci¬
endi. Sedsi qui obaudiunt &cetera ꝑ uerbi ꝑ sonam tertiam¬
dicantur nonpersecundam : pes enim nonoptabilis sed
abominabilis dicitur & dirissime itq odiosissime quisi
in audiantum frontem compellando conliditur. quando quieis
loquitur dicit &si quiestis quio boeditir si praedestinatiestir
reicio di subtrabentur obedieidiui res ut oboedire cess&is:¬

Expanded text:
dicere, quid videtur aliud esse, quam maledicere, aut mala quodam dicere, quid videtur aliud esse, quam maledicere, aut mala quodam modo prophetare? Sed si et de iis qui non perseverant, aliquid placet dicere, vel necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi: » sed, Si qui obediunt; et caetera per verbi personam tertiam, non per secundam? Res enim non optabilis, sed abominabilis dicitur, et durissime atque odiosissime quasi in audientium frontem compellando colliditur, quando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis
Abbreviated transcription (Latin):
uerumtame si quiestis nondum uocati quos gratia sua prie¬
destinauerit eligendor accipi&is eanden gratiam quauelitis
&sitis electidurius dicitur quam dici potest sinos nomquibus¬
liba hominibus loquis ed xp̃iec desi ie cogitemus quuroii
nom potius itadicitur & si qui sunt nondum uocati proeis
ut uocantur oremus fortassis enim sic praedestinati sunt
ut nostris orationibus concedantur & iccipiant e andem gra¬
tiam quauelint atq: efficiantur electi: dr̃aum qui ominia
qua e praedestinauit impleuit Ideo & pro inimicir fidei
orare nos uoluit ut hinc intellegeremus quod ipse etiam
fidelibus don& ut credant & uolener ex nolartibus faciit
Iam uero quod illis uerbis conectitur miror siullo modo
porest inpopulo xpiano quis quam infirmus patienter
audire cum dicitur eis &si qui o boeditis si praedestinatiestis reici
endi subtraheitur obo ediendi uirer ut obedire cess&is. hocent̃

Expanded text:
« Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua prae« Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis et sitis electi: » durius dicitur quam dici potest, si nos non quibuslibet hominibus loqui, sed Christi Ecclesiae cogitemus. Cur enim non potius ita dicitur: Et si qui sunt nondum vocati, pro eis ut vocentur oremus? Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut nostris orationibus concedantur, et accipiant eamdem gratiam, qua velint atque efficiantur electi. Deus enim qui omnia quae praedestinavit implevit, ideo et pro inimicis fidei orare nos voluit; ut hinc intelligeremus, quod ipse etiam infidelibus donet ut credant, et volentes ex nolentibus faciat. 61. Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis: « Et si qui obeditis, si praedestinati estis reendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. Ista
Abbreviated transcription (Latin):
facere uideamur in iuriam cum possimus congruentius
dicere ita sehab& de praedestinatione definita sententia
uoluntatis di utex infidelitate ueneritis adsidan accepta
uoluntite oboedididi & iccepta ꝑseuerinmia pmaneitis in fide:
qui inpeccatorum dedetatione remoramini ideonondum
sirrexistis qua nadum uos adiutorium gritiae miserantis
erexit Cumbene & conuenenter dicipossit ac debeit. siqui
autem adhuc in peccatorum damnabilium deletationo
remoramini ad prebenhte saluberrimam disciplinam :
quod tamen cum feceritis nolite extoli quasi d operibus urĩ
aueglorieri quisi hoc non ac ceperitis: dr̃ est enim qui
operatr in uobis &uelle &operiri proboni uoluntate &ad nõ
gressus uestri diriguntur ut eius uiam uelitis : deipsonutẽ
cur suuestro bono rectoq: condiscite uos ad priedestinationẽ
diuinae gratiae ꝑtinere : Item quod saquitur & dicitur

Expanded text:
facere videamur injuriam; cum possimus congruentius facere videamur injuriam; cum possimus congruentius dicere: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut ex infidelitate veneritis ad fidem accepta voluntate obediendi, et accepta perseverantia permaneatis in fide? in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. » Cum bene et convenienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non acceperitis; Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; et a Domino gressus vestri diriguntur, ut ejus viam velitis : de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad praedestinationem divinae gratiae pertinere. 60. Item quod sequitur, et dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
qui ipeccatorum damnabilium delectatione remorantur. si&issi
praedestinati sunt ideo nondum surrexerint quia non dum eos
adiutorium gratiae miserantis erexit. Siquienm nondũ sunt
uociti quos gratiasua praedestinauit eligendos: accipient e an¬
de .gratiam quaelectiesse uelint & sint : si aui autemoboediũ
Sedimregnumeius &gloriam praedestinatinon sunt tempo¬
rales sunt : necusquȩ infinẽ in eadan oboediitia ꝓmanebĩ
Quamuis ergo haec uera sint: non tamenis tomododicenda sunt
audientibus multis ut sermo ad ipsos &iam conuertatur eisq di
cantur illa istorum uerba qua e uestris litterir indidistis
& quae superius interposui ita sehab& depraedestiratione defi¬
nita sententia uoluntatis di ut alii ex uobis de infidelitate
accepta oboedidi uoluntite ueneritis adfidem quid opus est
dici alii exuobis : Sienim ec lesiaedi loquimur si credeitib:
loquimur qur alios eorũ adfidem uenisse dicentes cderis

Expanded text:
qui in peccatorum damnabilium delectatione remorantur, si et ipsi qui in peccatorum damnabilium delectatione remorantur, si et ipsi praedestinati sunt, ideo nondum surrexerunt quia nondum eos adjutorium gratiae miserantis erexit. Si qui enim nondum sunt vocati, quos gratia sua praedestinavit eligendos, accipient eamdem gratiam, qua electi esse velint, et sint; si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt. Quamvis ergo haec vera sint, non tamen isto modo dicenda sunt audientibucantur illa istorum verba, quae vestris litteris indidistis, et quae superius interposui: « Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem. » Quid opus est dici, « alii ex vobis? » Si enim Ecclesiae Dei loquimur, si credentibus loquimur, cur alios eorum ad fidem venisse dicentes, caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
contentionis est praedestinationi contradicere : uel de orae¬
daest ut apud imperitam uel ardioris intellegenti iemiuidn¬
tudinem redargui quodam modo ipsa sua priedicatione
uideatur: Sicut redirgui uid&ur & praescientia di qui cerȩ
negare nom possunt sidicatur hominibus si uecurratis siue
dorimtis quoduos praesciuit quifalli nom potest hoc eritis
dolosi autem uelimperiti medici est &iam uti lemedicamentũ
sicalligare ũt aut nom prosit aut obsit: Setidicendum est Sic
currae ut conprebendits : Atqiut iosocar suuestro iauosene
precognitos noueritis ud egitime curreretis. Et si quo aliomodo
dĩ praescieitia praedicari potest ut hominis segnitia regellatur:
quam uis ergo ita se habeat de praed estinatione definita sententia
uoluntatis dĩ ut alii exͥfidelitate accepta uoluntate oboedierdi¬
conuertantur ad fidem uelperseuerent infide Cxeriuero

Expanded text:
contentionis est, praedestinationi contradicere, vel de praecontentionis est, praedestinationi contradicere, vel de praeda est, ut apud imperitam vel tardioris intelligentiae multitudinem redargui quodam modo ipsa sua praedicatione videatur: sicut redargui videtur et praescientia Dei quam certe negare non possunt, si dicatur hominibus, « Sive curratis, sive dormiatis, quod vos praescivit qui falli non potest, hoc eritis. » Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit Sed dicendum est, Sic currite, ut comprehendatis , atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praecognitos noveritis, ut legitime curreretis: et si quo alio modo Dei praescientia praedicari potest, ut hominis segnitia repellatur. 58. Quamvis ergo ita se habeat de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex infidelitate, accepta voluntate obconvertantur ad fidem, vel perseverent in fide; caeteri vero,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum gratiamdidicando eam secundum merita nostradiri
que dineelagianis fides cathal caex horruit quodipsepdagio
capitale erime ebtecit quodipsepelagius non qdidom amore
uertatis di sed amen suaedimnationis timoredam nauit
quis quis autem dicere gratiamdĩ secundum meritanostradari
sicut catholicus sidelis exhornat xecipsam fiden subtrahat p¬
digrate qui a miseri cordam consecutus est u fidedis erat
adpaboc gratiacdi tribuat persauerantiam quoq usq infinẽ:
quia miseri cordiam consequitur quam poscit cotidie neinfera¬
ts intemtationan: Inter in itium autem fidei & perfactionẽ
ꝑseuerantiae meda sunt illa quibus recte uiuimus qui eipsi
& am onari nobis adõ fideim petrante consentiunt: haec aitẽ
omnia initium scihe& fide &ceterausq: infinem : dorua
dr̃ lir giurum seuo catissuis esse praesciuit: Nimi aeigitur

Expanded text:
ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhorret; nec ipsam fidem subtrahat Dei gratiae, qua misericordiam consecutus est ut fidelis esset: ac per hoc gratiae Dei tribuat perseverantiam quoque usque in finem, qua misericordiam consequitur, quam poscit quotidie, ne inferatur in tentationem. Inter initium autem fidei et perfectionem perseverantiae, media sunt illa, quibus recte vivimus, quae ipsi etiam donari nobis a Deo fide impetrante consentiunt. Haec autem omnia, initium scilicet fidei, et caetera usque in finem dona sua, Deus largiturum se vocatis suis esse praescivit. Nimiae igitur
Abbreviated transcription (Latin):
domiserante scribsisse. Nontamen aperfectione coepisse
Quando quidan arrogantius loquor quam uerius siue lnurcdic̃a
m perfectionem sineullo errore scribeidi lam inista adate
uenisse : Sed inter est quantum &inquibus rebus erretur: & quam
facile quisq corrigat uel quanta ꝑtinacia suum defendere con&ur
errorem : bonae quipoe speiest homo : sieum sic proficientem
dies ultimus uitaehuius inuenerit ut adiciantur ei quae profici¬
enti defuerunt &ꝑficiendus quam puniendus potius iudic&ur :
Quocirca si hominibus qui propterea medilexerunt quia ꝑuenit
adeos ante quam mediligerent. ali quãmei laboris utilitas nolo
existert᷑ ingratus quanto magisdo quan nondilgerem unist
prius dilexiss&nos. & feciss& dilectoresscos : quõ caritas exipsoẽ
sicut dixerunt quos a fecit magnos non solum amatores uerũ
diam praetdientoressuos Quidest utem ingratius quinegart̃

Expanded text:
Deo miserante scripsisse, non tamen a perfectione coepisse: Deo miserante scripsisse, non tamen a perfectione coepisse: quandoquidem arrogantius loquor quam verius, si vel nunc dico me ad perfectionem sine ullo errore scribendi jam in ista aetate venisse. Sed interest quantum et in quibus rebus erretur; et quam facile quisque corrigat, vel quanta pertinacia suum defendere conetur errorem. Bonae quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur. 56. Quocirca, si hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos, antequam me diligerent, aliqua mei laboris utilitas, nolo existere ingratus: quanto magis Deo, quem non diligeremus, nisi prius dilexisset nos, et fecisset dilectores suos? quoniam charitas ex ipso est : sicut dixerunt quos fecit magnos, non solum amatores, verum etiam praedicatores suos. Quid est autem ingratius, quam negare
Abbreviated transcription (Latin):
eluceat &sinon sit ex pressum &iamusq: infinẽ ꝑsafrantiã
nonnisi abeo donari quinos praedestinauit insuũ regiũ & gloriã
deinde ipsã epistalã quamiam contrapelagianos ad scm̃ paulinũ¬
mediolanũ episcopufati cunepis tilae contradicene modo cocper̃:
nonne ante annos plurimo sedidi Eam quo que in spiciant quãdedi
asixtum romanae ec clesiae presbuterum q̃uando aduersus
pelagianos a cerrima conflictione certauimus & talem reperaeit
qualis illa est ad oaulinum : underecolant aduersus haere sim
pelagunam iamante aliquo t̃ annos istidictaesse atq conscribta :
qua enunceis displicere mnirandam est quamuis neminem uelim
sicamplectiom niamea ut mesequatur nisi in his inquibus meib
non errare penspexerit : Namproptereanunc facio librostin
quibus opusculamea retractanda sus cepi : ut nec meipsum hnon¬
nibus mesecutum fuisse demonstrem sed oroficienter mee cistrno

Expanded text:
eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam non nisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum regnum et gloriam. Deinde ipsam epistolam, quam jam contra Pelagianos ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum feci, cui epistolae contradicere modo coeperunt, nonne ante annos plurimos edidi? Eam quoque inspiciant, quam dedi ad Sixtum Romanae Ecclesiae presbyterum, quando adversus Pelagianos acerrima conflictatione certavimus; et talem reperient, qualis illa est ad Paulinum. Unde recolant, adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc eis displicere mirandum est. Quamvis neminem velim sic amplecti omnia mea, ut me sequatur, nisi in iis in quibus me non errasse perspexerit. Nam propterea nunc facio libros, in quibus opuscula mea retractanda suscepi, ut nec me ipsum in omnibus me secutum fuisse demonstrem, sed proficienter me existimo
Abbreviated transcription (Latin):
ita hoc nunc dixi ut non anteme nanodixerit : beatur qui ppe
ci prianus in oratione dominica sicut lamostedimus p&ttio¬
nes nras ita exposuit : ut in ipsa prima petitione ꝑs euerantiã
nos dicer& poscere id nos orare asserens dicendo scĩfic& ur
nomentuum cumiam in baptis mata escificati suerutius ut in eo
quodes seco epienur ꝑseueremus : uideant tame hi quibus aman¬
tibus me ingratus esse non debeo : qui pra &erhoc quođio qestionẽ
uenit omniamea sicit scribitis se prositentur amplatĩuideant
inquam utrum in primi libri posterioribur partibur eorũduorũ
quos epis copatus initio ante quam pelagiana haeresir apparen&
adsimplicianũ medolanei sem episcopũscribsi. remanserit s¬
aliquid quouo c&ur indubium gratiamdi non secundũ meritanrã
dari &utrum ibi non satir egerior &iam initium fideiesse
donumdi et utrum ex his qua eibi dicta sunt non consequeter

Expanded text:
ita hoc nunc dixi, ut non ante me nemo dixerit. Beatus quippe ita hoc nunc dixi, ut non ante me nemo dixerit. Beatus quippe Cyprianus in Oratione Dominica, sicut jam ostendimus, petitiones nostras ita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseverantiam nos diceret poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum , cum jam in Baptismate sanctificati fuerimus; ut in eo quod esse coepimus, perseveremus. Videant tamen ii, quibus amantibus me, ingratus esse non debeo, qui praeter hoc quod in quaestionem venit, omnia mea, sicut scribitis, se profitentur amplecti: videant, inquam, utrum in primi libri posterioribus partibus, eorum duorum quos mei episcopatus initio, antequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem episcopum scripsi, remanserit aliquid quo vocetur in dubium, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei: et utrum ex iis quae ibi dicta sunt, non consequenter
Abbreviated transcription (Latin):
anobis ese ꝑseuerantiã n ram̃ nonadnõ : respondent illista
nota nobis habere in itium fidei si cut finen: Sic argumaran¬
tes mulia mnagis nos haberia egbie illudinitium si a nobir aa¬
bedus ꝑ manere usquin finẽ cum ꝑficere quam inchoaresit
nuio oncidentidan concludunt gratiamdi secdindũmerita
sosera diri : Siuutem utrumq di domumest & haec ona
sua dr̃ quod hegare quis potesł daturum seerse praesciuit:
Praedestratio praeh cndies fiepossit uera digratia
hocese quaenqr se cundum merita nostradatur insuperabilr
mtinatene defendi : &ego quiden in illo libro cunis est titulus
dece reptame & gratia qui sufficere non potuit omnib: dilerprib:
nrir puto melta posuis sedonumdies se&iam ꝑ seuerare usq
infinẽ ut hoc ante asime non fallit obliuio tamex praersue
atq: euidenter uelnus quam uel paenenus quã scribserim sed

Expanded text:
a nobis esse perseverantiam nostram, non a Domino; respondent illi, ita a nobis esse perseverantiam nostram, non a Domino; respondent illi, ita nos a nobis habere initium fidei, sicut finem, sic argumentantes, multo magis nos habere a nobis illud initium, si a nobis habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem concludunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Si autem utrumque Dei donum est, et haec Deus dona sua quod negare quis potest? daturum se esse praescivit; praedestinatio praedicanda est, ut possit vera Dei gratia, hoc est, quae non secundum merita nostra datur, insuperabili munitione defendi. 55. Et ego quidem in illo libro, cujus est titulus, De Correptione et Gratia, qui sufficere non potuit omnibus dilectoribus nostris, puto me ita posuisse donum Dei esse, etiam perseverare usque in finem , ut hoc antea, si me non fallit oblivio, tam expresse atque evidenter, vel nusquam, vel pene nusquam scripserim. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ndonisestu &eerta cõrum q̃uim postea diligentius aoper sonusai
csam contrapelagianor disputa repius desendero necentas
corulit didicimus chim singulas quasq haereser intulis sa
ecclesue preorias quaestioner cõntradibgentiur defgnderdur
Eribtura diuna qua sinulla talis necesp̃ tarcoger& quidiutẽ
uoent loca s eribtura rum quibus prae destinatio commeditae
copiosius &epudeatius istonostro libore deferdinis quo dͥpela¬
gam dicut gratumdi secundum merita nostradari quod
do sententi destruatur gratuitir di bhesicus quibur lber amur
brimica timitiumfides &ineausq in sinẽ ꝑs euerantiã secundũ
quõ seobeessedicimur initium fides ut eoc&eradidona
merẽ tõur accipere concludunt p&agia nigratiã d setundũ
md icind sata diri: quodi taexhorruit catholica fiderut dm¬
nrtordis hoc pelagur ipsedam nauerit : Itemq sidicim

Expanded text:
manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, cum jam contra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quodDeo sententia destruatur, gratuitis Dei beneficiis quibus liberamur inimica, et initium fidei, et in ea usque in finem perseverantiam secundum nobis esse dicimus initium fidei, ut eo caetera Dei dona mereamur accipere; concludunt Pelagiani, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, hoc Pelagius ipse damnaverit. Itemque si dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
morauerat litigauit: quads uero primitus a maxime drꝰ
iub nisi ut credamus in eum & boc ergo ipsedat sepeneui
dictum est daquod iubes : et in eisdem &iam libris quo d
demea conuersione narraui : dõ me conuertente adeamsidẽ
quammi serrima & furio sissima loquacitate uastibam:
non nelta narratum esso meministis ut ostenderẽme fide¬
lbus & cotidinis matris meae lacrimis neperirem fuisse
concessum ubiutiq praedicaui non soluma uersas arectafide
sed aduersas &iam rectefide dñ suagratia adeam conuer¬
tere hominum uoluntates: Deproficiente porro ꝑscuerantia
quemad modumdm̃ rogauerim scitis : & potestis recensere
cumuultis : Omnia itaq: dĩdona quaei neodem operesiue
optaui siue laudaui quis non dicam negare sed dubitare saltim
audeat dm̃ daturumse esse praescisse &i quibus daturus
fuerit nũ quãpotusse nescire haec est praedestinatio

Expanded text:
moraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus moraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi , Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec est praedestinatio
Abbreviated transcription (Latin):
ut dealiis hic taceam ipsos libros nostros & ante quã pelagiami
apparere coepissent conscribtos &editos & uiderequã multis
eorũ locis futurã nescientes pelagianã herestn caedebamus
praedi cando gratiam quanor dr̃ liberat amalis errorib: & i no¬
ribus nrĩs Non praecedenibus bonis meritis nr̃ĩs Faciens
hoc secundum gratuitam miseri cordia suã quodolenius sapere
cocpiinea disputatione quã scribsi aabeatie memorue simplicianũ
episcopunimediolanenss ec clesae in mei epis copatus &xordio
eere potuit qui libri confessionum me arũ cum &ipior adiderom
ante quĩ pelagiana beresi s extitisr& : Ineis certe dixido nr̃o
& sac padixi daquo diubes & iube quodiuis : quaem auerba
peligus romae cuma quodam fratre & co epis comeo fuisrent
eopraesente comiemorata ferre non potuit. & contra¬
dicens aliquanto commotius paene cumeo qbi illa comme¬

Expanded text:
ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et moribus nostris, non praecedentibus bonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam. Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus exordio,scere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes, et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa comme
Abbreviated transcription (Latin):
hab& aures audiendi audiat: Quis autem hab& sinon ac¬
&bibat bibat &uiuat: Sicut enim praedicandaẽ pi&as.
ut abeo quihab& aures audieididr̃ recte colatur. praedicanda ẽ
pudicitia ut ab eo quihab& aures audiendi nihil genitalibus
membris inlicitum ꝑp&retur : Praedicanda est caritas
ut ab eo quibab& aures audiendidr̃ proximur diligatur
Ita praedicindaẽ &ista prae destinatio beneficiorũdi ut qui
hab& acres audiendi non inseipso sed in dño glori &ur :
Quod autem dicunt non opus fuis sehuius cemodi disputatio¬
nis incertominus intellegentium tot corda turbari: quõ
nonminus utiliter sinehac definitione praedestinationis
ꝑ tot annos defensa est catholicafides : cum contra ahos tum
maxime contrapelagianos tot catholicorũ & aliorũ & nostris
praecedentibus libris multũmiror eos dicere nec attendere

Expanded text:
habet aures audiendi, audiat . Quis autem habet, si non achabet aures audiendi, audiat . Quis autem habet, si non acbibat, bibat et vivat. Sicut enim praedicanda est pietas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est charitas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita praedicanda est et ista praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in se ipso, sed in Domino glorietur. 52. Quod autem dicunt, « non opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, tot catholicorum et aliorum et nostris praecedentibus libris » : multum miror eos dicere; nec attendere,
Abbreviated transcription (Latin):
docti sed indocti &iam confitentur . Porro sihaec ita dm̃
nouerant dare ut non ignorarent eum daturũ seesse
praescisse & quibur daturus ess& non potuisse nescire :
proculdubio nouerant praedestinationem quam ꝑ apostolos
praedicatam contranouos haer&icos operosius diligentiusq
defendimus : Nec tamineis oboediaitiam praedicantibus
& adeam sicut quisq poterat feruaiter hortantibus ullo modo
recte dicer&ur: sin on uultis oboedientiam ad quam nos acesi¬
ditis innostrocorde frigescere noltenobis istundigratiam
priedicare quadm̃ dire fatemini qua eut nos faciamus
& digratiam quae non secundum merita nostradatur ueraci¬
ter praedicabant: & piam oboedintiam praeceptirs alibrib
instruebant. quidest quo d inuicta conclusi uiolentia ueritatis
rectese isti nostri dicere existimant: Et siuerum est quod
diciur depraedestinatione beie ficiorumdi Nonest tume
populis praedicandum: praedicandum est prorsus ut qui¬

Expanded text:
docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si haec ita Deum docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si haec ita Deum noverant dare, ut non igpraescisse, et quibus daturus esset non potuisse nescire; procul dubio noverant praedestinationem, quam per apostolos praedicatam contra novos haereticos operosius diligentiusque defendimus: nec tamen eis obedientiam praedicantibus, et ad eam sicut quisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei gratiam praedicare, qua Deum dare fatemini, quae ut nos faciamus et Dei gratiam, quae non secundum merita nostra datur, veraciter praedicabant, et piam obedientiam praeceptis salubribus instruebant: quid est quod invicta conclusi violentia veritatis recte se isti nostri dicere existimant, « Etsi verum est quod dicitur de praedestinatione beneficiorum Dei, non est tamen populis praedicandum
Abbreviated transcription (Latin):
qua quod ereditis confiteri possitis : dabit enim certus su
quide dit quod porimum est dabit & quod secundum est
quidedit credere : dabit &confiteri : Istntales tantique
doctores dicentes nones se ali quid de quotam quam dimiostro
qued nobisd̃ non cederit gloriemur: Nec ipsum cornostrũ
&cogitationes nostras in potestate nostraesse & totum
dintesdo atq abipso nos accipere confitentes ut ꝑman¬
suri conuertamur ad eum utid quoa bonumest nobn quoq
uidea turbonum. Et uelimus illud ut honeremus dm̃. dit: et ipia¬
mus xpm̃ ut ex indeuotis efficiamur deuoti drelgiosi ut imipsa
trimitatem credamus & confiteamuretiam uoce quod eredi¬
mus: haecutiq gratia edĩ tribuunt dimunera agnoscunt
ab ipso nobis non a nobis esse testantur : Numquidautem
quis quam eor dicturus est ita confessos istam dĩgratiam
ut auderent eius negare praesciitiam quam non solum

Expanded text:
qua quod creditis, confiteri possitis. « Dabit enim, certus sum; qua quod creditis, confiteri possitis. « Dabit enim, certus sum; qui dedit quod primum est, dabit et quod secundum est » ; qui dedit credere, dabit et confiteri. 50. Isti tales tantique doctores dicentes non esse aliquid, de quo tanquam de nostro, quod nobis Deus non dederit, gloriemur; nec ipsum cor nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, ut honoremus Deum, et recipiamus Christum, ut ex indevotis efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut auderent negare ejus praescientiam, quam non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Itemq: in eodim opere hoc est in expositione eius deneuange¬
li cuma dillum ueniss& locum ubi dnm̃ adhierus alem per¬
gentem samaritani recipere noluerunt : Simul disceinquit
quia recipi noluit non simplicimente conuersos : Namsi uoluir¬
s& ẽx indeuotis deuotos feciss& : quur autẽ non receperint
eum: euangelis taipse memorauit dicens quia facies eius
erat euntis in hierus alem: Discipul autem recipi intrasama¬
riam gestiebant Sed dr̃ quos dignatur uocat & quenuult
religiosum facit : quideuidetiur quid inlustrius a uerbi di
tractatorib quaerimus Si &abipsis quod inseribturis darum
est audire deletat : Sedhis duobus quisufficere debuerunt :
sem̃ gregorium ad damus & tertium qui & credere indm̃
& quodoredinus consiteri didonum es setestatur dicens:
uniu deitatis quaie so uos confitemini trinitatem Siuero alit̃
deprecabitur idestrogabitur dr̃ut ꝑmittat uobis dariuo cẽ

Expanded text:
Itemque in eodem opere, hoc est, in Expositione ejusdem Evangelii, cum ad illum venisset locum, ubi Dominum ad Jerusalem pergentem Samaritani recipere noluerunt: « Simul disce, » inquit, « quia recipi noluit a non simplici mente conversis. Nam si voluisset, ex indevotis devotos fecisset. Cur autem non receperint eum, Evangelista ipse commemoravit dicens: Quia facies ejus erat euntis in Jerusalem » . « Discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant. Sed Deus quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit » . Quid evidentius, quid illustrius a verbi Dei tractatoribus quaerimus, si et ab ipsis quod in Scripturis clarum est, audire delectat? Sed his duobus, qui sufficere debuerunt, sanctum Gregorium addamus et tertium, qui et credere in Deum, et quod credimus confiteri, Dei donum esse testatur, dicens: « Unius deitatis, quaeso vos, confitemini Trinitatem: si vero aliter deprecabitur: » id est, rogabitur Deus, ut permittat vobis dari vocem,