comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
CNO .n. pudor ppͥ illud. tu currum de ẜtũ in
gramine.u ¶In sania. qua in hostes ferebat᷑¬
¶ Mixto luctu ꝓpt̾ amate cognitã mortẽ ¶Dĩ¬
scusse umbre. postꝙͣ mentis caligo discessit
qd̾ sequẽtia indicant ⁊ lux reddita menti est.¬
¶ Turbidus. plenus ꝑturbationis ¶Quam edu¬
xerat ip̾e ꝙ ei maiorẽ creabat dolorẽ ¶Subdi¬
deratq rotas. qd̾ posset trahi ad ea loca ꝗbus
hostis instabat.¶Quicꝗd acerbũ ẽ morte pati
suplicia. uł que potest suꝑbus hostis in ferre. sic̃
de hectore leginꝰ. aut certe positiuus fit ꝯparati¬
uo placet pati siꝗd etiã morti acerbuis uiuenit᷑¬
¶ gurere ante furorẽ. figura anti. qua ut seruitu¬
tẽ seruit. dolet dolorẽ ⁊ ẽ sensus. sine me furere

Expanded text:
roprie. PVDOR propter illud «tu currum deserto in roprie. PVDOR propter illud «tu currum deserto in gramine versas». INSANIA qua in hostes ferebatur. MIXTO LVCTV propter Amatae cognitam mortem. DISCVSSAE VMBRAE postquam mentis caligo discessit: quod sequentia indicant ‘et lux reddita menti est’. TVRBIDVS plenus perturbationis. QVAM EDVXERAT IPSE quod ei maiorem creabat dolorem. SVBDIDERATQVE ROTAS quo posset trahi ad ea loca, quibus hostis instabat. QVICQVID ACERBVM EST MORTE PATI supplicia: vel quae potest superbus hostis inferre, sicut de Hectore legimus: aut certe positivus sit pro comparativo: placet pati si quid etiam morte acerbius invenitur. FVRERE ANTE FVROREM figura antiqua, ut ‘servitutem servit’, ‘dolet dolorem’. Et est sensus: sine me furore
Abbreviated transcription (Latin):
inscia culpe uł fuge. ꝗa fuga grande crim̃ est
apud uirũ fortẽ uł rupti federis ⁊ lese religio¬
nis. a qua se dicit alienũ ꝓpt̾ futura sublicia
¶Indiguus auoꝵ. groca figura. nã no iuudignius
idignus corone¶ Implorans noĩe turnũ. ex
multis reb indicat ꝑturbationẽ ꝙ festinans
uenit. qd̾ ꝑ hostes. qd̾ uulneratꝰ. qd̾ it turnum
noĩe appellat. nã ꝯtum elia ẽ noĩe suꝑioiẽ uoca¬
re. Sic ingeoricis. mater cyiene mat̾. eũ p̃mi si¬
prema salus. omia que supͣ uiturna dixerat
gregationẽ sic paulopost horrendũ q intonat
armis ¶ Minatur deiecturũ arces. ꝗa ẽ dixerat
⁊ equa solo fumantia culmina pona ¶Mu¬
sat. modo dubitat ¶Preterea regina. ꝗa oceur¬
rebat amatã ꝓeuis partib niti¶ Soli ꝓportis.
ꝯtra illud sũt alii ꝗ tecta manu defendere possint
¶uaria ymagine rerũ. multiplici nũtio¶ Et op¬
tutu uario. stetit uultu. ⁊ obtutus ꝓprie ii poc¬

Expanded text:
INSCIA CVLPAE vel fugae, quia fuga grande crimen est INSCIA CVLPAE vel fugae, quia fuga grande crimen est apud virum fortem: vel rupti foederis et laesae religionis, a qua re se esse dicit alienum propter futura supplicia. INDIGNVS AVORVM Graeca figura: nam nos ‘indignus id est indignus coronae. INPLORANS NOMINE TVRNVM ex multis rebus indicat perturbationem: quod festinans venit, quod per hostes, quod vulneratus, quod Turnum nomine appellat; nam contumelia est nomine suo superiorem vocare: sic in georgicis "mater, Cyrene mater" , cum praemisiprema salus omnia quae supra Iuturna dixerat, geratio est: sic paulo post «horrendumque intonat armis». MINATVR DEIECTVRVM ARCES quia dixerat «et aequa solo fumantia culmina ponam». MVSSAT modo dubitat. PRAETEREA REGINA TVI quia occurrebat, Amatam, pro eius partibus niti. SOLI PRO PORTIS contra illud «sunt alii qui tecta manu defendere possintRERVM multiplici nuntio. ET OBTVTV TACITO STETIT vultu: et obtutus est p
Abbreviated transcription (Latin):
ria. idest primũ ¶ Nec numero inferior. p.
ꝙͣ eneã conmitabitur gła. nã occisoꝵ multi¬
tudo compensat hoc qd̾ tu fugientes interimis
Sane sciendũ in hac om̃i ratione uiturnã oceu¬
orationẽ columnius tela contorsit. ¶Nã quid
ago. argumentũ anecessario ¶ Me uoce uocã¬
tem. atqui hoc nũsꝙͣ leginus. s aut catatosi
opomenon intelligimꝰ. aut mortis ẽ omen
audire qd̾ nõ dr᷑ uidere. ꝙ minime occurit.
Sic inquarto hinc exaudire gemitus ⁊ u̾ba
uocatis uisa uiri ¶Superat. uiuit. ut suꝑat¬
ret fortasse uiueret. nisi ideo uoluisset occũ¬
bere ne nos uictos uideret. ¶Teueri potiuntur
corpore et a. idest etiã sepultura caret. nã
ut in homero legimꝰ de uiroꝵ fortiũ cadaue¬
ribus erat inter hostes grande certam̃ ¶ Dex
¶Superis aduersa uolũtas. ꝗa ut sup̃ diximꝰ don
uiuimꝰ cure sumꝰ diis superis. post mortẽ ad in¬
feros ꝑtinemꝰ. quib se modo conmẽdat ¶Istuis

Expanded text:
RIA id est primum. NEC NVMERO INFERIOR PVGNRIA id est primum. NEC NVMERO INFERIOR PVGNquam Aenean, comitabitur gloria: nam occisorum multitudo conpensat hoc, quod tu fugientes interimis. Sane sciendum, in hac omni oratione Iuturnam occuorationem Tolumnius tela contorsit. NAM QVID AGO argumentum a necessario. ME VOCE VOCANTEM atqui hoc nusquam legimus; sed aut κατὰ τὸ σιωπώμενον intellegimus, aut mortis est omen audire quod non dicitur, videre quod minime occurrit: sic in quarto «hinc exaudiri gemitus et verba vocantis visa viri». SVPERAT vivit, ut «superatret, fortasse viveret, nisi ideo voluisset occumbere, ne nos victos videret. TEVCRI POTIVNTVR CORPORE ET ARMIS id est etiam sepultura caret: nam ut in Homero legimus, de virorum fortium cadaveribus erat inter hostes grande certamen. SVPERIS AVERSA VOLVNTAS quia, ut supra diximus, donec vivimus, curae sumus dis superis, post mortem ad inferos pertinemus, quibus se modo commendat. ISTIVS
Abbreviated transcription (Latin):
ut irgis illa mago testi tueret᷑. tam̃ sciendum
cautũ lege .xii. tabulaꝵ ne mulieres caperẽt
faciẽ his u̾bis uetat sub̾ mulier faciẽ necarpito
huc totam de domo regia infelix fama. rerũ
infeliciu mincia ¶ Demittũt mentes. desperãt
sicut econtra sperantes aliquid erigũt mentes
publicis luctib ¶ In mũdo puluere. bene in mũ¬
do addidit. Sic ingeoricis mouitionib. ⁊ cine¬
rem in mũdũ iactare ꝑ agros. ꝗa etiã puluis
ille quo utunt᷑ puelle emis uocatur. unde etiã
ciniflones dc̃i sũt. Oratius custodes lectica ani
quimi exequoꝵ etiã tarditate ueniebat..¬
qua parte uentus flat inde clamor audiatur:
Cõmixtũ clamorẽ. ex inpugnatione ⁊ morte
regine ¶Arrettas aures.⁊ adaudiendũ sollici¬
tas. Terentiꝰ arrige aures pampbile ¶Amens
consiii. egens. nescuis. gerende occurrit dictis
oratiom euis u̾bis obuiã uenit ¶ Prima uicto¬

Expanded text:
ut rogis illa imago restitueretur. Tamen sciendum, ut rogis illa imago restitueretur. Tamen sciendum, cautum lege duodecim tabularum, ne mulieres carperent faciem, his verbis «mulier faciem ne carpito». HINC TOTAM de domo regia. INFELIX FAMA rerum infelicium nuntia. DEMITTVNT MENTES desperant, sicut e contra sperantes aliquid ‘erigunt mentes’. vatis et publicis luctibus. INMVNDO PVLVERE bene ‘inmundo’ addidit: sic in georgicis monitionibus «et cinerem inmundum iactare per agros», quia etiam pulvis ille quo utuntur puellae, cinis vocatur, unde etiam ciniflones dicti sunt: Horatius "custodes, lectica, cianimi ex equorum etiam tarditate veniebatqua parte ventus flat, inde audiatur clamor. COMMIXTVM CLAMOREM ex inpugnatione, et morte reginae. ARRECTAS AVRES ad audiendum sollicitas: Terentius «arrige aures Pamphile». AMENS consilii egens, nescius rei gerendae. OCCVRRIT DICTIS orationi eius verbis obviam venit. PRIMA VICTO
Abbreviated transcription (Latin):
est rex. ⁊ reuera. pastor. ⁊ ductor exercituu.
sculino genere posuit. ⁊ hũc sequimꝰ licet
catullus dixerit gene̾̃ feminino¶ Eumo a¬
maro. qd elicit lacrimas. trepide rerũ ne¬
scientes quid agant ignare auxilii ¶A ter
odor. noue. nã in odore quis color est: sed
hoc dicit odor ater ater. fumi silicet. ater⁊
odor idest pessimꝰ. ut fumoq ĩpleuit a maro.
etiam fortuna casus. nã omĩs ĩpotestate for
spicit aut contra tecta ueniẽte ¶ Incessi mu
ut nodũ in formis leti. alii dicũt ꝙ iuedia se
interemerit. Sane sciendũ ꝗa cantũ fuerat
ĩ pontificalib libris ut qui laqueo uitã finus¬
set ĩ sepultus abiceretur unde bene ait infor¬
mis leti. qͦsi mortis infamissime ¶glauos
lauinia crines. antiqua lectio floros huĩt idẽ
florulentos. pulcros. ⁊ ẽ ẜmo enuianus ¶Et
captiuoꝵ uł gladiatoꝵ. quoꝵ si forte copia nõ
fusset. lamates genas suũ effundebat cruorẽ

Expanded text:
est et re vera pastor et ductor exercitus, est et re vera pastor et ductor exercitus, sculino posuit, et hunc sequimur. Licet Catullus dixerit feminino. FVMO AMARO quod elicit lacrimas. TREPIDAE RERVM nescientes quid agant, ignarae auxilii. ATER ODOR nove: nam in odore quis color est? Sed hoc dicit: odor atrae rei, fumi scilicet ‘ater odor’, id est pessimus, ut ‘fumoque implevit amaro’. ETIAspicit: aut contra tecta venientem. Ad v. ET NODVM INFORMIS LETI alii dicunt, quod inedia se interemerit. Sane sciendum quia cautum fuerat in pontificalibus libris, ut, qui laqueo vitam finisset, insepultus abiceretur: unde bene ait ‘informis leti’, quasi mortis infamissimae. FLAVOS LAVINIA CRINES antiqua lectio ‘floros’ habuit, id est florulentos, pulchros: et est sermo Ennianus. ET captivorum vel gladiatorum: quorum si forte copia non fuisset, laniantes genas suum effundebant cruorem,
Abbreviated transcription (Latin):
hie erat lauima. ¶Hoc caput o ciues. Ut hec la¬
hoc reposcite est reuocate. in nouate ¶Discur¬
ꝙ uebement̾ us bellica possit aguosci ¶nter
primos. ant̾ duces. int̾ pͥncipes ¶ Hec altera foe¬
dera rumpi. bis rũpi federa. bis bostis italos
fieri. bis se ĩprelia seua ꝯpelli. nã uarie eandem
rem iterat. bis aut federa facta sũt. semel ꝑ
ilioneum. ut paulo ante ꝓpt̾ singłare certamen¬
¶ Reserare iubent. idest uolu̾t. ut iubeo cremeten¬
¶ Trabũt admenia regẽ. trahere uolut. nã uolũ
tas animi nõ facti. trahũt aut silic ut possit
ĩminens uidere discrimen. donatꝰ dicit tra¬
hunt ĩmoenia ꝓ dilacerant ĩ igenib rumo
pastor. pene omĩa ꝯparatioĩs istiꝰ u̾ba. ad supra
dictũ ꝑtinent bellũ. nã ita apes in cluse sũt ut
hoĩes qui obsident᷑. ita ciuitatẽ timentiũ late¬
bras dicimꝰ sicut apũ sũt aluearia. Itẽ pastor

Expanded text:
illic erat Lavinia. HOC CAPVT O CIVES ut «o Laillic erat Lavinia. HOC CAPVT O CIVES ut «o La‘reposcite’ est revocate, innovate. DISCVRquo vehemens vis bellica possit agnosci. INTER PRIMOS inter duces, inter principes. HAEC ALTERA FOEDERA RVMPI bis rumpi foedera, bis hostes Italos fieri, bis se in proelia saeva conpelli: nam varie eandem rem iterat. Bis autem foedera facta sunt, semel per Ilioneum, et paulo ante propter singulare certamen. RESERARE IVBENT id est volunt, ut «iubeo Chremetem Trahunt ad moenia regem trahere volunt: nam animi est, non facti. 'trahunt' autem scilicet ut possit inminens videre discrimen. Donatus dicit 'trahunt in moenia' pro 'dilacerant in moenibus rumorpastor paene omnia comparationis istius verba ad supra dictum pertinent bellum: nam ita apes inclusae sunt, ut homines qui obsidentur: ita civitatem timentium latebras dicimus, sicut apum sunt alvearia: item pastor
Abbreviated transcription (Latin):
uiri. ꝓqualitate uriũ suaꝵ. sic in .b. ꝓsequisq
uiri. ⁊ depro mũt tela pbaretris ¶ Suma nitũt᷑
opũ. emistichiũ enuauũ ¶ Mentẽ enee gene
nc̃ accipe mentẽ. ⁊ pulceruma ꝑpetuum epithe¬
ton. nec adnegotiũ ꝑtinens. sane bona usus ẽ
oeconomnia ut diceret instinctũ numinis pro¬
fecctũ eneam adciuitatis excidiũ. uã incõgru¬
uni fuerat occupatũ bello. ꝑse tale cepisse con
munẽ tanti belli. sine officio dimicandi. nã
eo qd̾ nõ est factũ. qd̾ fiei soleat indicauit. ut
supͣ. de figũt telluri bastas ⁊ scuta recliuant.
Esto. sit. iuppit̾ hac stat. ꝓ nobis religio ẽ quã
leserũt rutuli ruptis federib. Nouimꝰ aũt inter¬
fuisse federi ut deos alios ⁊ iouis ymaginẽ scep¬
ita ĩbellũ eant quasi res fuerat ante disposita.
nã hoc dicit repentinũ imperiũ nullã uobis
ad ferat moram. de est paulopost. scale inꝓuiso
subitusq apparuit ignis ¶ Causam belli quia

Expanded text:
 se quisque viri et depromunt tela pharetris». SVMMA NITVNTVR OPVM VI hemistichium Ennianum. MENTEM AENEAE GENETnunc accipe mentem». et PVLCHERRIMA perpetuum est epitheton, nec ad negotium pertinens. Sane bona usus est oeconomia, ut diceret instinctu numinis profectum esse Aenean ad civitatis excidium: nam incongruum fuerat, occupatum bello per se tale cepisse consmunem tanti belli sine officio dimicandi. et veo quod non est factum, quid fieri soleat indicavit, ut supra «defigunt telluri hastas et scuta reclinant». ESTO sit. IVPPITER HAC STAT pro nobis religio est, quam laeserunt Rutuli ruptis foederibus. Novimus autem interfuisse foederi et deos alios, et Iovis imaginem scepita in bellum eant, quasi res fuerit ante disposita. Nam hoc dicit: repentinum imperium nullam vobis adferat moram: unde est paulo post «scalae inproviso subitusque apparuit ignis». CAVSAM BELLI quia
Abbreviated transcription (Latin):
amorẽ. Sane inter tui causa feci ⁊ tua eã feci
hec discretio est ut tui ca tũc dicauiꝰ. si aliquid
ip̃i ad quẽ loquiñ prestiterimꝰ ut puta tui cã
te defendi. Tua uõ causa tũe cũ alteri aliquid
fendi ¶ Cognato sanguine. ꝗa uenia mat̾ tur¬
gionis ⁊ federis ¶Pnussam enpui geuero. ue¬
rũ est nã enee ꝑ legatos ꝓmiserat filiaui. cui
postea intulit bellum. licet młti dicant aute eã
no ante ꝓmisisset. s tantũ eũ tantũ generuni
amata ẽẽ cupiebat. qd̾ etiã leginꝰ quẽ regina cõ

Expanded text:
amorem. sane inter 'tui causa feci' et 'tua causa feci' amorem. sane inter 'tui causa feci' et 'tua causa feci' haec disipsi ad quem loquimur, praestiterimus, ut puta ‘tui causa te defendi’; ‘tua’ vero ‘causa’ tunc, cum alteri aliquid fendi'. cognato sanguine quia Venilia, mater Turgionis et foederis. PROMISSAM ERIPVI GENERO verum est: nam Aeneae per legatos promiserat filiam, cui postea intulit bellum. Licet multi dicant, ante eam no ante promisisset: sed tantum eum esse generum Amata cupiebat, quod etiam legimus «que
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsi uirũ fortẽ ⁊ tam̃ eũ asingłari certamine
de bortatur. Dicens enĩ prestans animi laten¬
ter ostendit eũ inferiorem ẽe uirtute ¶ Expẽ¬
dere casus. ue ex abrupto de eiꝰ uirtute despare
uideatur. casuũ uarietatem se tinere ꝯ memo
gloriam multos uirtute suꝑasti qd̾ au̾t dicit. nͭ
nõ aurũq aniniꝰq latino est. uarie exponit᷑.
nãq alii dicũt. habes paternũ regnũ habes op
cuicũq enĩ latino est. ⁊ aurũ ⁊ animꝰ prõptus
ĩgenerũ ut latinus nõ de se dicat s cui cũq
te ⁊ mom̃i regno latinoꝵ ¶Nec genus inde¬
hoc loco intelligunꝰ turnũ uoluisse dolõre in ali¬
qua u̾ba pro rũpere ¶Haud mollia fatu. idest
uera. nã asꝑa sũt que cũ ueritate dicuntur.⁊
falsa enĩ plena solent ẽẽ blandiciis ¶ Animo
s.p. Generaliter dicit ꝓhibitũ ẽẽ dari lauiniã
culibet latino ut turnus solatiũ aliqd̃ hr̃e pos

Expanded text:
quasi virum fortem, et tamen eum a singulari certamine quasi virum fortem, et tamen eum a singulari certamine dehortatur: dicens enim ‘praestans animi’ latenter ostendit, eum inferiorem esse virtute. EXPENDERE CASVS ne ex abrupto de eius virtute desperare videatur, casuum varietatem se timere commemogloriam, multos virtute superasti. Quod autem dicit ‘nec non aurumque animusque Latino est’ varie exponitur. Namque alii dicunt: habes regnum paternum, habes oppcuicumque enim Latino est et aurum et animus promptus in generum; ut ‘Latino’ non de se dicat, sed ‘cuicumque et in omni regno Latinohoc loco intellegimus, Turnum dolore voluisse in aliqua verba prorumpere. havd mollia fatu id est vera: nam aspera sunt quae cum veritate dicuntur; falsa enim plena solent esse blanditiis. Ad v. 26 Animo  generaliter dicit prohibitum esse dari Laviniam cuilibet Latino, ut Turnus solacium aliquod habere poss
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbationis. sane notandũ affatur atq in fit
nã intertio est qua frequent̾ est usus. licet nõ
nulli dicant tẽperare hoc interpositã ꝯiũctiõe¬
¶ Retraetent. repetant. ⁊ reuoluant. ¶Congre¬
dior. status ubi polinicen obliq inducit lo¬
quentẽ. nõ me ullius domꝰ auxia culpet. expe¬
ctentue truces obliquo lumine nati. Un de
etiã supͣ ait poeta se signari oculis ¶ Desertorẽ
asie. ut exulib ne datur ducenda lauinia.t.
nomia. ⁊ inquarto ubi dicit. me si fata meis
rem ¶ Sedeant spectentq latini. ductus est. ut
diximꝰ supͣ. pollicet᷑ enĩ se singłari certamine
dimicare uelle cũ nolit. nã dicens. sedeant spectẽt
cõmune fuge actimoris dedecus solus meis uir¬
tutib cõprima ¶ Sedato corde. ꝗa deturno ait
atq ita curbidus infit ¶ Op̃stans auimi. ⁊ pre¬
stans uiriũ ⁊ prestans uirib dĩs. Sane magne
moderationis est hec oratio. Nã ⁊ laudat turnũ

Expanded text:
perturbationis. Sane notandum ‘adfatur’ atque ‘infit’: perturbationis. Sane notandum ‘adfatur’ atque ‘infit’: nam iteratio est, qua frequenter est usus: licet non nulli dicant, temperare hoc interpositam coniunctionem. RETRACTENT repetant et revolvant. CONGREDIOR Statius, ubi Polynicen oblique inducit loquentem «non me ullius domus anxia culpet expectentve truces obliquo lumine matres»: unde etiam supra ait poeta «se signari oculis». DESERTOREM ASIAE ut «exulibusne datur ducenda Lavinia Teunomia, et in quarto, ubi dicit «me si fata meis rem». SEDEANT SPECTENTQVE LATINI ductus est, ut diximus supra: pollicetur enim se singulari certamine dimicare velle, cum nolit: nam dicens ‘sedeant spectentqcommune fugae ac timoris dedecus solus meis virtutibus conprimam. SEDATO CORDE quia de Turno ait «atque ita turbidus infit». O PRAESTANS ANIMI et ‘praestans virium’, et ‘praestans viribus’ dicimus. Sane magnae moderationis est haec oratio: nam et laudat Turnum
Abbreviated transcription (Latin):
adomĩe discrimen. unde nũc dicit la troms
telo fixum leonẽ. Quia etiã uenatones operas
suas locare ꝯsuert. Uarro tamen dieit hoc no¬
men posse hr̃e etiã latinã ethim ologiã ut la¬
trones dicti suit quasi laterones ꝙ circa late¬
ra regũ sũt. quos mĩc satellites uocant. una
tam̃ ẽ significatio. licet indiu̾sa ethimologia.
plantus inputo polinice aꝑte ostendit quid
latroues sint dicens. rex in eselencus misit
adconducendos latrone. ¶In pauidus frangit
telum. Lucanꝰ ꝑ ferrũ tanti securus uulneris
exit¶ Iremit ore cruento. fremit licet os ha¬
beat suo cruore ꝑfusũ. saue ip̾̃a cõparatio exi¬
tũ ostendit futurũ. nã etiã turnus ruet ĩ mortẽ
ferocitate ꝯpulsus. sic in quarto iudicat futuꝵ
regine exitũ. dicens qualis siecta cerua sagitta¬
¶ Cliscit. crescit unde ⁊ clires dicti su̾t quos pin¬
gues efficit somnꝰ ¶ Turbidus. plenus t̾roris ⁊

Expanded text:
ad omne discrimen: unde nunc dicit latronis ad omne discrimen: unde nunc dicit latronis telo fixum leonem, quia etiam venatores operas suas locare consueverunt. Varro tamen dicit, hoc nomen posse habere etiam Latinam etymologiam, ut latrones dicti sint quasi laterones, quod circa latera regum sunt, quos nunc satellites vocant: una tamen est significatio, licet in diversa etymologia. Plautus in Pyrgopolinice aperte ostendit quid sint latrones, dicens «rex me Seleucus misit ad conducendos latrones». INPAVIDVS FRANGIT TELVM Lucanus «per ferrum tanti securus vulneris exit». FREMIT ORE CRVENTO fremit, licet os habeat suo cruore perfusum. Sane ipsa comparatio exitum ostendit futurum: nam etiam Turnus ruet in mortem, ferocitate conpulsus: sic in quarto indicat futurum reginae exitum, dicens «qualis coniecta cerva sagitta». GLISCIT crescit: unde et glires dicti sunt, quos pingues efficit somnus. TVRBIDVS plenus terroris et
Abbreviated transcription (Latin):
Uruus ut infractos. postꝙͣ turnus
bello defecisse uidet latinos. antea semp
infractos. nãq ita maior est sensus ꝙͣ
si infractos ualde fractos acceperis.
ni uite oculos referut ¶Uitro. aut in suꝑ. aut aute¬
leo. idest pͥnceps feraꝵ. Sauciꝰ aut pectꝰ. sauciũ poctꝰ
bñs ⁊ bene alia u̾ba ĩterposuit. ꝗa saucuis poctus ⁊
sonabat asꝑune ⁊ inperitis poterarat so locciꝰmus
uideri ¶Graui uul uere. forti ut ferit en se grauẽ
thimbrens osirim ¶ Tum demũ nouissime. idest
postꝙͣ fui̾t uulnẽ lacessitus. bec enĩ leonũ natura
est ut uisi lacessiti irasci nequeant. ¶Mouet ar¬
ma. uires suas expͥmit. nã arma sut uniꝰ cuiꝰ q
rei possibilitas unde ẽ ⁊ quere conscus arma.
idest dolos. ¶Latronis. Modo uenatoris. ⁊ ẽ g̾cum
nã latrones dicũt obsequi. ⁊ ẜuire mercede. uñ
latrones uocantur conducti milites. odoris aũt erat
utꝰ mꝑator ⁊ cirea se hr̃et ⁊ primos nutteret

Expanded text:
RNVS VT INFRACTOS postquam Turnus bello defecisse videt Latinos, antea semper infractos: namque ita maior est sensus, quam si ‘infractos’ valde fractos acceperis. ni, in te oculos referunt». VLTRO aut ‘insuper’, aut ‘anteleo’, id est princeps ferarum: ‘saucius’ autem ‘pectus’ saucium pectus habens. Et bene alia verba interposuit, quia ‘saucius pectus’ et sonabat asperrime et imperitis poterat soloecismus videri. GRAVI VVLNERE forti, ut «ferit ense gravem Thymbraeus Osirim». TVM DEMVM novissime, id est postquam fuerit vulnere lacessitus: haec enim leonum natura est, ut nisi lacessiti irasci nequeant. MOVET ARMA vires suas experitur: nam arma sunt uniuscuiusque rei possibilitas, unde est «et quaerere conscius arma», id est dolos. LATRONIS modo venatoris. Et est Graecum: nam λατρεύειν dicunt obsequi et servire mercede, unde latrones vocantur conducti milites. Moris autem erat ut hos imperator et circa se haberet et primos mitteret
Abbreviated transcription (Latin):
s uino sciens fatũ ẽẽ ꝗcquid iuppiter dixerit
dicit credere eius uolũtati nã id agit ut con¬
ciliet sibi eiꝰ fanorẽ adpetitionẽ futura.
¶Digna. indigna ꝑati. idest omĩa ⁊ ꝓu̾bialit̾

Expanded text:
Sed Iuno, sciens fatum esse quicquid Iuppiter dixerit, Sed Iuno, sciens fatum esse quicquid Iuppiter dixerit, dicit se cedere eius voluntati: nam id agit, ut conciliet sibi eius favorem ad petitionem futuram. DIGNA INDIGNA PATI id est omnia. Et proverbialiter
Abbreviated transcription (Latin):
reuersa. postꝙͣ turnꝰ currũ reliquit. Nudaci nỹ¬
phe. ut supͣ diximꝰ ubicũq in ducit intentẽ aliꝙ̃
sine effectu audacẽ dicit ¶Armis anmisq refe¬
cti. sicut armis ita ⁊ an muis nãq armoꝵ inopia
animi ante utriꝰq torperant¶Certamina martis
mento suo ¶Que iam finis erat ꝯuiix. iam de¬
niq u̾ba ista quasi iam tediantis sũt adlongaui
uinonis iracũdia unde ⁊ paulopost ait desine iaz
tandem precibq inflectere nris ¶ Indigetem eneã
ait nichil indiga cure uł certe indigetes su̾t du
ex hoĩbus facti. ⁊ dicti indigetes qͣsi induis agentes
mortales laborant. aut amortali in lato. diuum
aũt sub audis futurũ¶ Daud enĩ sine diuturna
ii. parenthesis. poterat excusare enĩ se uino. nichil
fecisse ꝯmemorans. Unde eam auctorẽ fuisse iuppi¬
ter dicit. ꝓpt̾ illud auctor ego audiendi. de sine iã
edis. edit. in tegrũ u̾bũ est. ut lego legis. legit.
nã edo. es est. eẽ ꝯstat anomialũ. troianoᷤ po¬

Expanded text:
am, postquam Turnus currus reliquit. AVDACI NYMPHAE ut supra diximus, ubicumque inducit nitentem aliquem sine effectu, audacem dicit. ARMIS ANIMISQVE REFECTI sicut armis, ita et animis: nam armorum inopia animi ante utriusque torpebant. CERTAMINA MARTIS mento suo. QVAE IAM FINIS ERIT CONIVNX 'iam' denique. Verba ista quasi iam taediantis sunt ad longam Iunonis iracundiam, unde et paulo post «desine iam tandem precibusque inflectere nostris». INDIGETEM AENEANait «nihil indiga cura»: vel certe indigetes sunt dii ex hominibus facti, et dicti indigetes quasi in diis agentes.ed, aut quo mortales laborant, aut a mortali inlato. ‘Divum’ autem subaudis ‘futurum’. QVID ENIM SINE TE IVTVRNA VALERET parenthesis: poterat enim excusare se Iuno, nihil fecisse commemorans, unde eam auctorem fuisse Iuppiter dicit propter illud «auctor ego audendi». DESINE IAM edis edit’ integrum verbum est, ut lego, legis, legit: nam ‘edo es est’ esse anomalum constat. TROIANOS PO
Abbreviated transcription (Latin):
montis. ⁊ en faticos dictũ ẽ. sic supra aut partẽ
exiguã montis. ¶ Magno actu. magno in pul
itate acne i. ¶ Tela inhebete. cohibete. et est
translatio a nautis ¶ Me neruis unũ ꝓuobis. f.l.
ueruuis. iustius. ⁊ sensus hic est. iustius ẽ me unũ
ꝓ omĩb rupti federis penas ex soluere ¶Quãtꝰ
athon. hec ẽ uera lectio. nã si athos legeris. os
breuis ẽ ⁊ u̾ sus nõstat. athon au̾t dici accusati¬
uus indicat. nã hunc athona facit. sicut apollon
se attollens. pa. apenninus mons italie. de hoc
lucanus nulloq auertice tellus altius in tulit

Expanded text:
montis: et ἐμφατικῶς dictum est, sicut supra "haud partem exiguam montis" . magno actu magno inpulsuιτατε λόγχη. TELA INHIBETE cohibete: et est translatio a nautis. ME VERIVS VNVM PRO VOBIS F. L. ‘verius’ iustius. Et sensus hic est: iustius est, me unum pro omnibus rupti foederis poenas exsolvere. QVANTVS ATHON haec est vera lectio: nam si ‘Athos’ legeris, ‘os’ brevis est et versus non stat. ‘Athon’ autem dici accusativus indicat: nam ‘hunc Athona’ facit, sicut ‘Apollonse attollens pater appenninus Appenninus mons Italiae: de hoc Lucanus "nulloque a vertice tellus altius intumuit
Abbreviated transcription (Latin):
umber. intuentib. ⁊ hii duo u̾sus u̾bũ adu̾bu
su̾t translati de apolliͦmo ¶Increpat. obuirgat.
in cusat ut estatẽ in crepitans serans ¶ Efflagi¬
tat ensem cũ clamore deposcit ¶ Teretq tre¬
mentis. quis enĩ saucium nõ timeret in stantẽ
feminini sũt. exceptis paucis ut bie oleaster. hoc
siler. uirgl. ut molle siler. Item hoc bussum. liez
ut hec buxus dicat᷑. nã suꝑfluã quidã uolu̾t face¬
re discretionẽ ut bec buxus de arbore dicamꝰ. bu¬
arborib loqueret᷑ ait. et torno rasile buxũ ¶Ue
terra tene. ꝓ tellus. elemẽtũ ꝓ dea posuit ¶Non
noratus. luctatus ⁊ moratus erat integrũ qd̾ ui¬

Expanded text:
ur intuentibus: et hi duo versus verbum ad verbum sunt translati de Apollonio. INCREPAT obiurgat, incusat, ut «aestatem increpitans seram». EFFLAGITAT ENSEM cum clamore deposcit. TERRETQVE TREMENTIS quis enim saucium non timeret instantem, feminini sunt, exceptis paucis, ut ‘hic oleaster’ ‘hoc siler’: Vergilius «ut molle siler». Item ‘hoc buxum’, licet et ‘haec buxus’ dicatur: nam superfluam quidam volunt facere discretionem, ut ‘haec buxus’ de arbore dicamus, ‘buarboribus loqueretur, ait «et torno rasile buxum». VETERRA TENE pro ‘Tellus’, elementum pro dea posuit. NON MORATVS ‘luctatus’ et ‘moratus’ erat integrum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
s hasta eminus dunicaret oꝯtendat quia inpediẽ¬
te uulne̾ nec sequi poterat nec inictũ ꝯsunge̾ uñ
ẽ hic gladio fidens. hic acer ⁊ arduus basta ¶ In¬
clusu flumĩe. ꝯparatio appollonu ¶Punice es. f¬
lucanꝰ claudit odorate metuentis erea pune.
¶Senator canis ꝓuenaticꝰ in sidus ꝑuinarũ. q̃ dã¬

Expanded text:
sed hasta eminus dimicare contendat, quia inpediensed hasta eminus dimicare contendat, quia inpediente vulnere nec sequi poterat nec in ictum consurgere: unde est «hic gladio fidens, hic acer et arduus hasta». INCLVSVM FLVMINE comparatio Apollonii. PVNICEAE Lucanus «claudit odoratae metuentis aera pennae». VENATOR CANIS pro ‘venaticus’. INSIDIIS pennarum.
Abbreviated transcription (Latin):
causa. nã dicũt philosophi mortẽ adeũ mini¬
me ꝑtinere. Nã bona tantũ prestat nec adeũ que
ne. examen ꝓprie ẽ filum qd̾ trutina regit᷑ ¶ Dam̃¬
net labor. liberet. ut damnabis tu quoq uotis.¬
¶ Bergat pondere letũ. bene nergat. nã morientes
in feros petũt ¶Trepidi latini. atqui leti eẽ debu¬
erũt. s uimia enee ostendit᷑ uirtus. nãq natu¬
rale est ut sotus timoris sit inferioris audacia
Unde nũc latim territi ex eo qd̾ suꝑiorẽ ferire¬
turnus armoꝵ uilitate suꝑatꝰ. unde ei redditur
gladius. quo etiã cũ diuinis armis abenea possit
ut ensẽ quẽ dauno tẽpore uulneratũ uidit en eã.
triũ apatria ẽ deriuatũ. ¶ Mortalis muero. morta¬
gema ẽ nã postꝙͣ turnũ fugere uidere troian
clausẽ loca ꝑ que euadere poterat. ¶Cursumq
recusant silicz genua. que ĩpediebat uulnꝰ in latũ
sane satis perite facit ut gladio nõ utatur eueas

Expanded text:
causam. nam dicunt philosophi, mortem ad eum minicausam. nam dicunt philosophi, mortem ad eum minime pertinere: nam bona tantum praestat, nec ad eum quae NE examen proprie est filum, quo trutina regitur. DAMNET LABOR liberet, ut «damnabis tu quoque votis». VERGAT PONDERE LETVM bene ‘vergat’: nam morientes inferos petunt. TREPIDI LATINI atqui laeti esse debuerunt. Sed nimia Aeneae ostenditur virtus: namque naturale est, ut sociis timori sit inferioris audacia: unde nunc Latie videatur Turnus armorum vilitate superatus. Vnde ei redditur gladius, quo etiam cum divinis armis ab Aenea possit CTO quo tempore vulneratum vidit Aenean. trium’ a patria est derivativum. MORTALIS MVCRO mortagema est: nam postquam Turnum fugere videre Troiani, clausere loca, per quae evadere poterat. CVRSVMQVE RECVSANT scilicet genua, quae inpediebat vulnus inlatum. Sane satis perite facit, ut gladio non utatur Aeneas,
Abbreviated transcription (Latin):
legene ⁊ deccenere teno ¶For̃ ⁊ uirt̃ miscent
in unũ casus inturno uirtus in enea uã inbello
etiã casus plurimũ ualet. cicero in melonia. ad¬
de casus. adde incertos exitus. martẽq ꝯmunẽ¬
¶ Ac uelut ingentis ila sũmoue taburno. sila
mons ẽ ke silue lucane. taburnꝰ mons cãpanie
Salustuis de fugituus. in silua sila fuerũt. unde
pessime quidã silua legũt. ꝗa ꝓpriũ appellatiuo
nõ põt iungi. Un de pene ꝓpriũ unxit pauidi
cessere magr̃i. ꝓprie magr̾i su̾t militũ pastores
pecoꝵ. s reciproce sũt iste inter se translationes.
nã ductor militũ pastor uocat᷑ ut diximꝰ supra
⁊ magistros pecoꝵ dicimꝰ. Cicero quẽ magistrũ
pecoris ẽẽ decebat ¶Mussantq uiuence. dubi¬
tant. sicut di mussat rex ip̃e. iuppit̾ ip̃e duas
e.i.aut poetice dictũ est ⁊ ratione earet. nã iuppi¬
ter ignorare el nichil poterat. aut certe illud
querit qui sibi deturno ⁊ enea mortis a dferat

Expanded text:
et decernere ferro’. FORS ET VIRTVS MISCENTVR IN VNVM casus in Turno, virtus in Aenea; nam in bello etiam casus plurimum valet: Cicero in Miloniana «adde casus, adde incertos exitus Martemque communem». AC VELVT INGENTI SILA SVMMOVE TABVRNO Sila mons silva est Lucaniae, Taburnus mons Campaniae: Sallustius de fugitivis «in silva Sila fuerunt»: unde pessime quidam ‘silva’ legunt, quia proprium appellativo non potest exaequari. Vnde bene proprium iunxit. PAVIDI CESSERE MAGISTRI proprie magistri sunt militum, pastores pecorum; sed reciprocae sunt inter se istae translationes: nam ductor militum pastor vocatur, ut diximus supra, et magistros pecorum dicimus: Cicero «quem magistrum pecoris esse dicebat». MVSSANTQVE IVVENCAE dubitant, sicut «mussat rex ipse Latinuses aut poetice dictum est et ratione caret: nam Iuppiter ignorare nihil poterat: aut certe illud quaerit, quis ibi de Turno et Aenea mortis adferat
Abbreviated transcription (Latin):
ionis. Sceptrũ enĩ ip̃iꝰ iouis ẽ ꝓpriũ. Ude nũc tenet
sceptrũ latinus. nõ qͣsi rex s qͣsi pat̾patratus ¶no
destirpe. ideo gene̾ masculino usus ẽ ꝗa de arbo¬
rib loquit᷑. nã de hõĩb gene̾ femimino dñis. ut
hen stirpẽ inuisã dix̾ tam̃ s usurpatiue oratius
de arborib ut stirpesq raptasq ⁊ pecus ⁊ domus¬
¶ Matre caret. uł t̾ra. ut. antiquã exquͣte matrem.
uł arbore ut parua subingenti matris se subicit
umbra¶Aere decoro. idest oricalcho ¶Dedit gẽ¬
stare. ut dat ferre ¶ Talib interse firmabant.f.
tatus est honierũ ꝗ post ius iurandũ meuelai
alexandrũ qͣsi feruidũ ⁊ adulescentẽ induct ex¬
elusũ. ⁊ pͥamũ adbibitũ ad federis ꝯfiriuationẽ ⁊¬

Expanded text:
Iovis; sceptrum enim ipsius est proprium. Vnde nunc tenet Iovis; sceptrum enim ipsius est proprium. Vnde nunc tenet sceptrum Latinus, non quasi rex, sed quasi pater patratus. IMO DE STIRPE ideo genere masculino usus est, quia de arboribus loquitur: nam de hominibus genere feminino dicimus, ut «heu stirpem invisam»; dixit tamen, sed usurpative, Horatius etiam de arboribus, ut «stirpesque raptas et pecus et domos». MATRE CARET vel terra, ut «antiquam exquirite matrem»: vel arbore, ut «parva sub ingenti matris se subicit umbra». AERE DECORO id est orichalco. DEDIT GESTARE ut «dat ferre». TALIBVS INTER SE FIRMABANT FOEtatus est Homerum, qui post iusiurandum Menelai Alexandrum quasi fervidum et adulescentem inducit exclusum et Priamum adhibitum ad foederis confirmationem
Abbreviated transcription (Latin):
ne subolis. ⁊ bene ĩ federib duplicia inuocat nu¬
mina. ꝗa in unũ duo cotturi sũt populi. Ianũ
conuenerũt. Iano simulacro duplicis frontis
effectũ ẽ qͣi adymaginẽ duoꝵ ppłoꝵ. legimiꝰ tam̃
ianũ etiã quadri frontẽ fuisse. unde marcialis
¶ Sacraria ditis. sacrariũ ꝓpͥe ẽ locus incẽplo ĩ
quo saera reponũt. sic̃ donariũ ẽ ubi dona
oblata. sic̃ lectisternia dñr ubi hoĩes ĩtemplo
sedere ꝯsueuerũt. ¶Qui federa fulmine sancit.
ꝯfiriat scã eẽ facit. ꝗa cũ fiũt federa si coru¬
elicieban ͭ qui ĩcendebant altaria. sancire autẽ
dictũ ẽ. ut aut̃ sceptrũ adhibeat᷑ adfedera hec ratio
est adfedera ꝗa maiores sẽꝑ simulacrũ iouis adhi¬
beant. qd̾ cũ tediosũ ee̾t p̃cipue quãdo fiebant
federa cũ lac̾me longe positis genib ĩuentũ est ut
sceptrũ tenentes qͣsi ymagniẽ simulacͥ redderent

Expanded text:
 subolis. et bene in foederibus duplicia invocat nu subolis. et bene in foederibus duplicia invocat numina, quia in unum duo coituri sunt populi. ianum convenerunt, Iano simulacrum duplicis frontis effectum est, quasi ad imaginem duorum populorum. legimus tamen Ianum etiam quadrifrontem fuisse: unde Martialis  sacraria ditis sacrarium proprie est locus in templo, in quo sacra reponuntur, sicut donarium est, ubi ponuntur oblata, sicut lecsedere consueverunt. QVI FOEDERA FVLMINE SANCIT confirmat, sancta esse facit, quia cum fiunt foedera, si corueliciebant, qui incendebat altaria. 'sancire' autemc ratio est, quia maiores semper simulacrum Iovis adhibebant: quod cum taediosum esset, praecipue quando fiebant foedera cum longe positis gentibus, inventum est, ut sceptrum tenentes quasi imaginem simulacri redderent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpicia ¶Torques. sustines. regis.¶ Queq et hei̾s
alti religio post spetialia ĩ tulit generalitatem.
bitat de hoc ꝯtra ad suũ uenerit nom̃ dicet ut
toria turni loquit᷑ post descendit adsuã. scit enĩ
manguriis pͥma posteriorib cedere. ¶ Rebelles
homo rebellis dr. res ip̃a dr̃ rebellio nõ rebella¬
Unde nũe eneas id agit ne pereant. ⁊ re uera con¬
stat sacra frigia nũc latinis tradita coluisse ro¬
manos ¶Latinus habeto. aut antiquus uocatiuus
est habeto t̾tia ꝑsona est. Sane sciendũ ꝗa ere¬
bra soceri ꝯmemoratiõe sibi fauorẽ latini con¬
ciliat. Itẽ dicẽdo mͥ moenia tencri ꝯstituent. po¬
pularem gr̾am captat. ꝗa supͣ dixerat drances
saxaq subuectare humeris troiana iuuabat.
crebra apd̾maiores ꝙͣ si uelis addere p̃posiotiõe
Ut dicas. uiro ꝑmaria. ꝑ terras. cadẽaũt bene
dixit. nã ꝓ mari ille fontes ⁊ fluuios sexũ lato¬

Expanded text:
propitia. TORQVES sustines, regis. QVAEQVE AETHERIS propitia. TORQVES sustines, regis. QVAEQVE AETHERIS ALTI RELIGIO post specialia intulit generalitatem. bitat de hoc. Contra cum ad suum venerit nomen, dicet «uttoria Turni loquitur, post descendit ad suam: scit enim in auguriis prima posterioribus cedere. REBELLES homo ‘rebellis’ dicitur, res ipsa ‘rebellio’, non ‘rebellaunde nunc Aeneas id agit ne pereant. et re vera constat, sacra Phrygia, nunc Latinis tradita, coluisse Romanos. Latinus habeto aut antiquus vocativus est: aut 'habeto' tertia persona sit. sane sciendum quia crebra soceri commemoratione sibi favorem Latini conciliat; item dicendo 'mihi moenia Teucri constituent' popularem gratiam captat, quia supra dixerat Drances "saxaque subvectare umeris Troiana iuvabit" crebra apud maiores, quam si velis addere praepositionem, ut dicas 'iuro per maria, per terras'. 'eadem' autem bene dixit: nam pro mari ille fontes et fluvios posuit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cultrias ꝑgebant̃ duccime. Erant ꝓbantioẽs
utͫ ẽẽt aĩal aptũ sacͥficio. obliquũ etiã cultrũ
a fronte usq ad caudã. ante ĩ molatioe ducere
ꝯsueuerãt. nã hoc ẽ qd̾ dic̃. ⁊ tẽpora ferro sũma no¬
tant pecudũ. Esto ñc sol testis. bene pͥmũ ĩuo¬
cat deũ quẽ orientẽ intuens uidit. nã ait illi
a surgentẽ ꝯuersi lumina solem. esto nẽ. mul¬
ti uolũt etiã ẽẽ ꝑsonã. idest sit mͥ sol testis. ꝗa
clite mauois unde ꝑuocatuiũ eũ om̃ia dixisse
accipiamꝰ in boc uͦ tantũ ad noĩatuũ fecisse trã¬
sitũ ¶ Et hec in terra p̃eanti. licet etiã hie poss
ẽẽ nocatiuus. nã dicticos est dictũ hec t̾ra esto
mͥ testis. ac si diceret o italica terra testis esto.
quã ꝓpter ter habet accentũ ꝗa ẽ postposita p̃po¬
sitio ¶am melior iam diua p̃cor. ac si diceret
ũ saturma.idest iã minime nocens s troianis

Expanded text:
et cultri aspeet cultri aspeum esset animal sacrificio. Obliquum etiam cultrum a fronte usque ad caudam ante inmolationem ducere consueverant: nam hoc est quod dicit ‘et tempora ferro summa notant pecudum’. ESTO NVNC SOL TESTIS bene eum primum invocat deum, quem orientem intuens vidit: nam ait «illi ad surgentem conversi lumina solem». ‘Esto’ autem multi volunt tertiam esse personam, id est ‘sit mihi Sol testis’, quia clite Mavors’: unde per vocativum eum omnia dixisse accipiamus, in hoc vero tantum ad nominativum fecisse transitum ‘et haec mihi Terra precanti’: licet etiam hic possit esse vocativus; nam δεικτικῶς est dictum ‘haec Terra esto mihi testis’, ac si diceret ‘o Italica terra, testis esto’. QVAM PROPTER ‘ter’ habet accentum, quia est postposita praepositio. IAM MELIOR IAM DIVA PRECOR ac si diceret, non Saturnia, id est iam minime nocens, sed Troianis
Abbreviated transcription (Latin):
credere nõ sinit ¶ Bigis it turnus. quotiens
utimur nõibus tantũ plaris nuͣi ⁊ unũ uolumꝰ¬
tãtũ sigͥficare. ita dicimꝰ unas bigas unas quãdri:¬
gas unas scalas. Salustiꝰ hi postꝙͣ in una moenia
ꝯ uenere ¶Romane stirpis origo hoc ad laudez
angusti respicit ¶Magne spes altera .x. male
quidã magna legũt ¶Plura q ĩ ueste .s. ĩpollu¬
ta ⁊ plura dr̾ uestis qua festis dieb uti ꝯsueuerãt
sacra celebraturi ¶Setigeriq festũ suis. more
romano ut ⁊ cesa uingebant federa porca iam
homerꝰ aliud genꝰ sacrificii memioranit nã ra p̃ti
tionẽ ẽ ꝙ ait festũ suis. Itẽ intonsãq bidentẽ
idest breuẽ adbuc. nã in reb quas uolebant fi¬
niri celeruis senilib etiã decrescentib aĩalibus
sacͥficabant. ĩ reb uͦ quas augeri ⁊ ꝯfirmari uo¬
lebant deminorib adhuc erescentib ĩ molabãt
¶Dant fruges manib salsas. far. ⁊ sal. quib reb

Expanded text:
credere non sinit. BIGIS IT TVRNVS quotiens credere non sinit. BIGIS IT TVRNVS quotiens utimur nominibus tantum pluralis numeri et unum volumus significare, ita dicimus ‘unas bigas, unas quadrigas, unas scalas’: Sallustius «hi postquam in una moenia convenere». ROMANAE STIRPIS ORIGO hoc ad laudem Augusti respicit. MAGNAE SPES ALTERA ROMAE male quidam ‘magna’ legunt. PVRAQVE IN VESTE SACERDOS inpolluta et pura dicitur vestis, qua festis diebus uti consueverant sacra celebraturi. SAETIGERI FETVM SVIS more Romano, ut «et caesa iungebant foedera porca»: nam Homerus aliud genus sacrificii memoravit. Non praeter rationem est quod ait ‘fetum suis’, item ‘intonsamque bidentem’, id est brevem adhuc: nam in rebus, quas volebant finiri celerius, senilibus et iam decrescentibus animalibus sacrificabant, in rebus vero, quas augeri et confirmari volebant, de minoribus et adhuc crescentibus inmolabant. DANT FRVGES MANIBVS SALSAS far et sal: quibus rebus
Abbreviated transcription (Latin):
rũt comunia sut. nã similit̾ masculina ⁊ femi¬
uina intor exeũt ut hie ⁊ hoc senator. hie ⁊ hec
balneator. licet petro nius nsu paueĩt balnentu¬
cem dicens. tale est ut hic ⁊ hec auctor. s tũc cũ
ab auetoritate descendit. ut hoc loco. cũ aut ue¬
uit abeo qd̾ est augeo ⁊ auctor ⁊ auetrix facit.
ut dicas auetor diuitiaꝵ uł auctrix patrimonii¬
¶ Reliquit ucertam. qr licet dederit ei ꝯsiliũ
dicendo forsan eã reliꝗt ĩ certã ¶ Interea reges.
longũ yꝑbaton. nã ordo est interea reges ꝓce¬
du̾t castris. cetera eiĩ ꝑ parẽthesi dicta sũt.
nec est eclysis cũ ẜmo inomĩb ꝯgruat ¶In¬
genti mole. pompa. ambitũ. nã modo hoc si¬
dicũt scdm̃ quẽ nũc dicit solis aui specimen.
Nã circe solis ẽ filia. sane sciendũ uirgiliũ in
uarietate hystorie sue etiã dicta uariare. s
de ulixe ut etiã supͣ diximꝰ tempoꝵ nos ratio

Expanded text:
rint, communia sunt: nam similiter et masculina et feminina in ‘tor’ exeunt, ut ‘hic’ et ‘haec senator’, ‘hic’ et ‘haec balneator’: licet Petronius usurpaverit «balneatcem» dicens. Tale est et ‘hic’ et ‘haec auctor’, sed tunc cum ab auctoritate descendit, ut hoc loco: cum autem venit ab eo quod est ‘augeo’, et ‘auctor’ et ‘auctrix’ facit, ut si dicas ‘auctor divitiarum’ vel ‘auctrix patrimonii’. RELIQVIT INCERTAM quia, licet dederit ei consilium, dicendo ‘forsan’ eam reliquit incertam. INTEREA REGES longum hyperbaton: nam ordo est ‘interea reges procedunt castris’, cetera enim per parenthesin dicta sunt: nec est eclipsis, cum sermo in omnibus congruat. INGENTI MOLE pompa, ambitu: nam modo hoc sidicunt: secundum quem nunc dicit ‘Solis avi specimen’, nam Circe Solis est filia. Sane sciendum Vergilium in varietate historiae suae etiam dicta variare. Sed de Vlixe, ut etiam supra diximus, temporum nos ratio
Abbreviated transcription (Latin):
nepos. naͣ ut nectis dicamꝰ ꝓpt̾ successionis discre¬
tionẽ admissum est. sciendũ tam̃ hosꝑita. puꝑa
leena lea usurpata apoetis ¶eotentũ miniera.
obsequiaq pauꝑes diuitib loco in unerũ sol⁊¬
sonicũ spumosi amnes. bellũ semꝑ incendio
⁊ fulminib ꝯparat. Sic in scd̾o. in segete ueluti
omes murram dicti sut ⁊ reges fuerũt ut ꝑ re¬
gesq actũ genꝰ om̃e latiuos scimꝰ enĩ solere ⁊¬
plerũq fieru nt primmi regis reliqui nom̃ eius
possideant ut apud romanos augusti uocantur.
apud albanos siliui. apud ꝑsas arsacide. apud
egyptios ꝓtolome. apud atheuiẽses cecropide.
Unde suꝑfluũ ẽ qd̾ ait donatꝰ debere uos acci¬
pere interemptũ eẽ muxrauũ dũ auos ⁊ atanos
turui ꝯmemorat. ⁊ effer landib maximis ¶P

Expanded text:
nepos’: nam ut ‘neptis’ dicamus propter successionis discrenepos’: nam ut ‘neptis’ dicamus propter successionis discretionem admissum est. Sciendum tamen ‘hospita’ ‘paupera’ ‘leaena’ ‘lea’ usurpata a poetis. POTENTVM MVNERA obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solsonitum spumosi amnes bellum semper incendio et fluminibus comparat: sic in secundo "in segetem veluti omnes Murrani sunt dicti et reges fuerunt, ut ‘per regesque actum genus omne Latinos’. Scimus enim solere plerumque fieri ut primi regis reliqui nomen etiam possideant, ut apud Romanos Augusti vocantur, apud Albanos Silvii, apud Persas Arsacidae, apud Aegyptios Ptolomaei, apud Athenienses Cecropidae. Vnde superfluum est quod ait Donatus, debere nos accipere interemptum esse Murranum, dum avos et atavos Turni commemorat et effert laudibus maximis. PER
Abbreviated transcription (Latin):
inanũ parte. nã ꝑtransitũ ostendit urgentib
satis eũ ad bella deductũ. que nequiꝙͣ sẽꝑ uita¬
re cupiebat. hũc autẽ meneoten oriundo ar¬
chada fuisse intelligimꝰ. s habitasse cuca argoᷤᷤ
uam lerna pars est argiuoꝵ in qua eũ dicit so¬
litum fuisse piscari. Nã hec significat piscose
cui circũ flumina ¶Aerne ars fuerat pauꝑq
domꝰ. hic ⁊ hec pauꝑ dicinꝰ. nã pauꝑa usurpatũ
est. sic plautus paupera ẽ hec mulier s hoc ho¬
die nõ utimur ea enĩ noĩa que ablatiuo sin¬
gulari in e. exeũt si feminina ex se facuit. siłia¬
faciant. nec enĩ eteroclita idest alteriꝰ declina¬
tionis ẽẽ possũt. ut puta quia ahoc hospite facit¬
hic ⁊ hec hospes dicamꝰ necesse ẽ lucanꝰ. hospes in
ext̾nis audiuit curia tectis ablxe leone ab hic
⁊ hec leo. ab hoc latroue hie ⁊ hec latro. ab hoc
fullone hic ⁊ hec fullo. ab hoc nepote hic ⁊ hec

Expanded text:
manum parcae»: nam per transitum ostendit, urguentibus fatis eum ad bella deductum, quae nequiquam semper vitare cupiebat. Hunc autem Menoeten oriundo Arcada fuisse intellegimus, sed habitasse circa Argos: nam Lerna palus est Argivorum, in qua eum dicit solitum fuisse piscari: nam hoc significat ‘piscosae cui circum flumina Lernae ars fuerat’. PAVPERQVE DOMVS ‘hic’ et ‘haec pauper’ dicimus: nam ‘paupera’ usurpatum est. sic Plautus «paupera est haec mulier». Sed hoc hodie non utimur. Ea enim nomina, quae ablativo singulari in ‘e’ exeufaciunt; neque enim heteroclita, alterius declinationis esse possunt: ut puta, quia ‘hic’ et ‘haec hospes’ dicamus necesse est: Lucanus «hospes in externis audivit curia tectis»: ‘ab hoc leone’ ‘hic’ et ‘haec leo’; ‘ab hoc latrone’ ‘hic’ et ‘haec latro’; ‘ab hoc fullone’ ‘hic’ et ‘haec fullo’; ‘ab hoc nepote’ ‘hic’ et ‘haec
Abbreviated transcription (Latin):
lignũ cũ sit ⁊ speties ¶ Eontẽq ignẽq ferebant. fon¬
tẽ ꝓaqua posuit. a toto partẽ.Sane ad facienda fe¬
dera aqua ⁊ ignes adhibent᷑. uñ ecõtra qͦs artere

Expanded text:
lignum, cum sit et species. FONTEMQVE IGNEMQVE FEREBANT ‘fonlignum, cum sit et species. FONTEMQVE IGNEMQVE FEREBANT ‘fontem’ pro aqua posuit, a toto partem. Sane ad facienda foedera aqua et ignis adhibentur; unde econtra quos arcere
Abbreviated transcription (Latin):
ni euertere troiani. unde ẽ. s stirpẽ tencri nullo
disc̾mine sacrũ sustulerant puro ut possent con¬
siue ara sit. siue alr ꝗd aluid ĩ quo ignis fouetur.¬
¶ Et diis comunib aras. dii ꝯmu nes sũt ut alii di¬
cũt. mars. bellona auctoria. ꝙ hii ĩ bello parti utͥq
possu̾t fauere. ut aũt altioris scĩe hõib plac. dui
nifestũ ut mat̾ deũ eui potestas ĩ om̃ib zonis est.
potestas. alii comunes deos uolũt. solẽ. lumã. pluto¬
t̾ris. pͥor tam̃ sensus ẽ suplex ⁊ magis aptꝰ negotio
¶Aras gramineas. romani enĩ moris fuerat cespi¬
tẽ are suꝑ ĩponẽ ⁊ ita sacͥficare. gramineas aũt
ideo. ꝗa ⁊ debello res agit᷑ ⁊ marti sacͥficat᷑. cui
gram̃ ẽ ꝯsecratũ. qd̾ sc̃dĩn pliuiũ ĩ naͣli historia
ex huãno eruore procreat᷑. gram̃ aũt heibe sp̃es ẽ
licet omis herba gram̃ spẽs uocet᷑. sic̃ robur om̃e

Expanded text:
um evertere Troiani: unde est «sed stirpem Teucri nullo um evertere Troiani: unde est «sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum sustulerant, puro ut possent consive ara sit, sive quid aliud in quo ignis fovetur. ET DIS COMMVNIBVS ARAS di communes sunt, ut alii dicunt, Mars Bellona Victoria, quod hi in bello utrique parti possunt favere. Vt autem altioris scientiae hominibus placet, di nifestum est: ut mater deum, cuius potestas in omnibus zonis est; potestas. Alii communes deos volunt Solem, Lunam, Plutoterris. Prior tamen sensus et simplex est et magis aptus negotio. ARAS GRAMINEAS Romani enim moris fuerat caespitem arae superimponere et ita sacrificare. ‘Gramineas’ autem ideo, quia et de bello res agitur et Marti sacrificatur, cui gramen est consecratum, quod secundum Plinium in naturali historia ex humano cruore procreatur. Gramen autem herbae species est, licet omnis herba gramen vocetur, sicut robur omne
Abbreviated transcription (Latin):
dat enee. qꝓpe quẽ in ducit laborãtẽ ut possit ĩ irã
moueri. cũ turnũ ita dicat furere. ut nec latini
ꝯsiliis. nec amate p̾cib possit obedire ¶acuit
martẽ. irritat se adfutura certamina. ¶Conpo
gatos misisse ĩ telligimꝰ. nã supͣ turnꝰ tantũ dipeãt
nũtiꝰ hec frigio refert mea dicta tyrãno ¶Pacis di¬
cere leges. quaᷤᷤ Pulo post ĩ ip̃o federe ẽ dicturus
eneas¶Lucẽq elatis narib efflant. en nianꝰ u̾ sus
ẽ ordine ꝯmutato. ille enĩ ait. fundutq elatis
narib lucẽ. ⁊ sciendũ nusꝙͣ diẽ sic patenter de¬
scͥpsisse uirgiliũ ¶ Capu adcertam̃. totus hic
defederib locus de homero translatꝰ ẽ. ubi alexã¬
der cũ menelao singlari est certamĩe dimicaturꝰ
¶Siensi teueriq uiri. inter se ꝑcerta spatia di¬
uidẽtes que ꝗsq loca purgaret. ⁊ hoc loco lucũ fau¬

Expanded text:
dat Aeneae, quippe quem inducit laborantem, ut possit in iram dat Aeneae, quippe quem inducit laborantem, ut possit in iram moveri, cum Turnum ita dicat furere, ut nec Latini consiliis, nec Amatae precibus possit oboedire. ACVIT MARTEM inritat se ad futura certamina. COMPONIAenean legatos misisse intellegimus: nam supra Turnus tantum dixerat «nuntius haec Phrygio mea dicta tyranno». PACIS DICERE LEGES quas paulo post in ipso foedere est dicturus Aeneas. LVCEMQVE ELATIS NARIBVS EFFLANT Ennianus versus est ordine commutato: ille enim ait «funduntque elatis naribus lucem». Et sciendum, nusquam diem sic patenter descripsisse Vergilium. CAMPVM AD CERTAMEN totus hic de foederibus locus de Homero translatus est, ubi Alexander cum Menelao singulari est certamine dimicaturus. DIMENSI RVTVLIQVE VIRI inter se per certa spatia dividentes, quae quisque loca purgaret. Et hoc loco Fauni luc