comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis ⁊ floribus insignire accus lolm̃ ꝓ
qualitatibus designare irritare corpẽtes
defides amĩare tẽmerarigs retrahe son¬
tes uincire ⁊ egregios m̾itis excollere
landibus ex hmõi plura Si quis aut̾
ex hiis quibus hic infunditur seruoꝵ
het mina plene fecerit indicio meblau¬
dabilis poeta non exit Insuꝑ quãtũtũ¬
ꝙ urgeat aiõs quibus infusus est ꝑra¬
ro impulsus ꝯmend abile̾ ꝑficit aliqͥnd
si instrumẽta quibus meditata ꝑfici
ꝯsuenere defecerĩt ut puta gramatite
p̃cepta acq rechorice quoꝵ plena noti
oportima est esto nõmilli mirabilitꝭ᷑
mr̃no ẜmone iam st̾ ꝑserĩt  ꝑ singlã
poesis officia pegerit᷑ siuue ⁊ laberãliũ
aliaꝵ artiũ et moraliũ atq na᷑siũ saltẽ
nonisse pncipia ncce est necnõ r uocabu

Expanded text:
tis et floribus insignire, actus hominum pro tis et floribus insignire, actus hominum pro qualitatibus designare, irritare torpentes, desides animare, temerarios retrahere, sontes vincire, et egregios meritis extollere laudibus, et huiusmodi plura; si quis autem ex his, quibus hic infunditur fervor, hec minus plene fecerit, iudicio meo laudabilis poeta non erit. Insuper, quantumcunque urgeat animos, quibus infusus est, perraro impulsus conmendabile perficit aliquid, si instrumenta, quibus meditata perfici consuevere, defecerint, ut puta grammatice precepta atque rethorice, quorum plena notitia oportuna est, esto non nulli mirabiliter materno sermone iam scripserint et per singula poesis officia peregerint. Hinc et liberalium aliarum artium et moralium atque naturalium saltem novisse principia nec
Abbreviated transcription (Latin):
facultas est sensus uolentib ex futio¬
nbus ingemio pͥm̾e Et sic paret ne
longnis ꝓtrahanus ẜ̾mones p̾mo
certanũs ingressu duces hos terga de¬
disse oos qr modico labore nro aream
liquisse duelli S quid poesis sit ex¬
plicandum est ut ipi uideant ꝙͣ stoli¬
de opmnent᷑ illam futilem facultatem.
et ignari est fernor quidã exquisi¬
te imemendi atq dicendi sen st bendi qd
dueneris Qr in ex sum dei ꝓcedens pari¬
cig nrẽtib̾us ut arbitror in creatione cõ¬
ceditur. Ex quo qũ nuuabilis sit rarissĩ
sAmꝑ fuere ꝓdete huꝰ emi feruoris st̃
sublimes esst̃ns ut puta mẽtem in desi¬
deiũ dicendi compellẽ ꝑeg̾ias ⁊ in¬
auditas m̃entiones excogitare medita¬
tas ordine certo campõne ornare com¬
poitum inusitato quodam berboro atq
decenti beritatẽ conteg̾e Pterea si ex¬
quiat ĩuentio reges aͥmare in hellade¬
ducẽ e nanalibus classes emuitẽ celũ
terras ⁊ egnora descbere uirgines ser¬

Expanded text:
nsus volentibus ex fictionibus ingenio premere. Et sic patet, ne longius protrahamus sermones, primo certaminis ingressu, duces hos terga dedisse, eosque modico labore nostro aream liquisse duelli. Sed, quid poesis sit, explicandum est, ut ipsi videant, quam stolide opinentur illam futilem facultatem. et ignari, est fervor quidam exquisite inveniendi atque dicendi, seu scribendi, quod inveneris. Qui, ex sinu dei procedens, paucis mentibus, ut arbitror, in creatione conceditur, ex quo, quoniam mirabilis sit, rarissimi semper fuere poete. Huius enim fervoris sunt sublimes effectus, ut puta mentem in desiderium dicendi compellere, peregrinas et inauditas inventiones excogitare, meditatas ordine certo componere, ornare compositum inusitato quodam verborum atqudecenti veritatem contegere. Preterea, si exquirat inventio, reges armare, in bella deducere, e navalibus classes emittere, celum, terras et equora describere, virgines ser
Abbreviated transcription (Latin):
um ut comp̃ħendi pt̾liquido ꝑ berba
ciceronis in orõne ꝓ archia dum dt
etiam delubrũ ens in opido dedicane¬
rñt ꝑmulti alii p̃cerea pugnãt int̾
se atq contendĩe hec tulliuis Quod̾
ego eciam testari a netustissimo greco
carmĩe satis eͣrudicos colgato legisse

Expanded text:
um, ut comprendi potest liquido per verba um, ut comprendi potest liquido per verba Ciceronis in oratione pro Archia, dum dirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii preterea pugnant inter se atque contendunt. Hec Tullius. Quod ego etiam testari a vetustissimo Greco carmine, satis inter eruditos vulgato, legisse
Abbreviated transcription (Latin):
ego tamẽ ab istis audire mĩquid existi¬
ment placonẽdum librũ sue rei pus.
scꝰ psit in quo liot mandat᷑ qd isti am̃t
intellexisse de homero stilicz si brbs
illi placuisset eum brbe fuisse pellẽ¬
dum nescio quid rũsuri suit Ego ãtc̃
non credo cũ de eo multa laudanda iã
legerĩ hñc enĩ sacratissime cesaple
ges oñi uircutũ prem̃ bocitãt et
sepissime eoꝵ latores nt illas mairiꝰ
ueneratrẽ dignas fateñt ⁊ quodam
sacro testĩo sc̃o roborarent int̾ eas
nõ naꝙꝙͣ homeri carmĩa iuiscue̾ nti
fyne ꝑheniii coditis iustiani yliadis
legitur carmẽ et in eodem sub tiłs
de iusticia ⁊ mre fit ⁊ de ꝯtrahenda
emptione ⁊ de legatis ⁊ fidei quiiss
et aliis locis ut mimꝰ credẽtes pñt
in pandetta pisana cognostẽ hũt
insuꝑ in suũ ciur̃ plures grecoꝵ egꝭ¬
gie ciitates eo eciam mortuo et pau¬
pere boluẽ ⁊ de hoc int̾ se mouẽ litigi¬

Expanded text:
ego tamen ab istis audire, nunquid existiego tamen ab istis audire, nunquid existiment Platonem, dum librum sue Reipublice scripsit, in quo hoc mandatur, quod isti aiunt, intellexisse de Homero, scilicet, si urbs illi placuisset, eum urbe fuisse pellendum ? Nescio, quid responsuri sint, ego autem non credo, cum de eo multa laudanda iam legerim. Hunc enim sacratissime Cesarum leges omnium virtutum patrem vocitant, et sepissime eorum latores, ut illas maiori veneratione dignas facerent, et quodam sacro sancto testimonio roborarent, inter eas non nunquam Omeri carmina miscuere, ut in fine prohemii codicis Iustiniani Yliadis legitur carmen, et in eodem sub titulo de iustitia et iure, sic et de contrahenda emptione, et de legatis et fidei conmissis, et aliis locis, ut minus credentes possunt in pandecta Pisana cognoscere. Hunc insuper in suum civem plures Grecorum egregie civitates, eo etiam mortuo et paupere, voluere, et de hoc inter se movere litigi
Abbreviated transcription (Latin):
ab elcã solitudine tiulari iussit seois
eam uiam que adhuc puteolana dicit᷑
ut eo iacerent mortua ciiꝰ elegissent
in uicimo uniẽ Et ne semꝑ ꝑ antiqua
uagennur que oppugnatores quãtũtũq
fansto cestĩõ roboraca sint negant fa¬
cile franciscus petrarcha celest̾ hõ
ꝓsto et nr̃o euo poeta clarissimꝰ nõne
spreca babilore occidentali atq põtifi¬
cis maximi beninolentia quã om̃s
⁊ pilleatorũ orbis cardinũ alioꝵq
pncipũ in ualle s clansam abiit insig¬
nem gallie solitudine locũ ubi sorgiã
fontiũ rex orit᷑ ⁊ ibidem omem fere
floridam muẽtutẽ suam uillici unius
ꝯtentus obsequo meditando atq com¬
ponendo constĩpsit fecit equidẽ scat
uestigia stabantq diu ꝑua domꝰ ⁊ or¬
tulus ⁊dumn deo placet cestes unint
pluriim Siergo ne plures recitẽ sic
est munie edepol oportimũ est ut in
hot quis labores impendat ut abeñ¬
ces bitro poetas brbibus pellat uellẽ

Expanded text:
ab electa solitudine tumulari iussit, secus ab electa solitudine tumulari iussit, secus eam viam, que adhuc Puteolana dicitur, ut eo iacerent mortua, cuius elegissent in vicinio vivere. Et, ne semper per antiqua vagemur, que oppugnatores, quantumcunque fausto testimonio roborata sint, negant facile, Franciscus Petrarca, celestis homo profecto et nostro evo poeta clarissimus, nonne, spreta Babilone occidentali atque pontificis maximi benivolentia, quam omne pilleatorum orbis cardinum aliorumque principum, in vallem clausam abiit, insignem Gallie solitudine locum, ubi Sorgia, fontium rex, oritur, et ibidem omnem fere floridam iuventutem suam, villici unius contentus obsequio, meditando atque componendo consumpsit ? Fecit equidem, stant vestigia stabuntque diu, parva domus et ortulus, et, dum deo placet, testes vivunt plurimi! Si ergo, ne plures recitem, sic est, minime edepol oportunum est, ut in hoc quis labores impendat, ut abeuntes ultro poetas urbibus pellat. Vellem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ moncana nemoꝵ post pagratũ or¬
bem exͥma cũ panpertate litus archa¬
dum lñcasse ⁊ ibidem mẽte bidens
lumibus camẽ egritudme captus ingẽ¬
tia illa atq admiranda boluã nõ ybleo
s castalio melle ꝑlita yliadis ⁊ odissee
diccasse uirgilius aut̃ ingenis nõmi¬
nor homero brbe roma tũc rerũ dñã
neglecta atq occanieoro cesare totius
orbis pn̾cipe cuiꝰ singulari letabat᷑
amicitia omisso que funt sibi haud lõge
a neapoli campanie ntlica cuntatẽ
tũc etiam deliciis hũdante ⁊ ocio semo¬
tum locũ queto atq solitario litori
rilis aiebat Int̾ ꝑmõcoriũ ꝓsilipi
et puteolos necustissimã grecoꝵco
loniã ad quem nemo fere insi eũ q̃ret
accedebat. in quo post georgitũ tr̃ mẽ
celestem decantait eneidam, Cui se¬
ltẽ solitudinis occauianus prestare ces¬
tinoniũ uolens cum fecisset eisdẽbir¬
gilii abrũdisio ossa referri haue ꝓcul

Expanded text:
et montana nemorum, post peragratum oret montana nemorum, post peragratum orbem, extrema cum paupertate litus Arcadum habitasse, et ibidem mente videns, luminibus tamen egritudine captus, ingentia illa atque admiranda volumina non Ybleo, sed Castalio melle perlita Yliadis et Odissee dictasse. Virgilius autem, ingenio non minor Homero, urbe Roma, tunc rerum domina, neglecta, atque Octaviano Cesare, totius orbis principe, cuius singulari letabatur amicitia, omisso, quesivit sibi haud longe a Neapoli, Campanie inclita civitate tunc etiam deliciis abundante et ocio, semotum locum quieto atque solitario litori rilis, aiebat, inter promontorium Posilipi et Puteolos, vetustissimam Grecorum coloniam, ad quem nemo fere, nisi eum quereret accedebat; in quo post Georgicum carmen celestem decantavit Eneydam. Cuius selecte solitudinis Octavianus prestare testimonium volens, cum fecisset eiusdem Virgilii a Brundisio ossa referri, haud procul
Abbreviated transcription (Latin):
It
latratonbus nr̃is conatus expo¬
quisse om̃s ut e domib ac maĩb homi
si potuissẽt poetas excludent̾ ⁊ iõ ecce
icerũ agmine fc̃o irruñt ⁊ armati pla¬
tonis ancroritate infando guiture sõ¬
noras boces eruitant aieñtes płõns
ium dc̃i inssu poetas brbibus esse pel¬
lendos inde ut platoni deficienti sub¬
neniant suꝑaddunt ne suis lascumiis
cimũ mores inficiant cui obiectiomi ⁊
si satis in suꝑioribus rũsum uideat᷑
non pigebit iterũ lacius rũdisse
esse nec spernendam si saire intellcã
sit de sensu cuiꝰ ꝓfeõ an aut nichil
aut peruerse sertiñt ut apparebit
Oñ sum tamẽ illis est poetas sponte
sua solitudines lñtare Quaobre̾ illos
mõtanos ⁊ ineptes hoiẽs mĩeupabãt
Si ant̾ uiolent urbes incolerent quid
dicent̾ morsores hni dicerẽt eos osse ti¬
rãnos Si bero nũt belint siãm uertẽ
et eos cultores brbĩ dicẽ falsum est
Constat homeꝵ int̾ aspreta scopuloꝵ

Expanded text:
t latratoribus nostris conatus exposuisse omnes, ut e domibus ac e manibus hominum, si potuissent poetas excluderent! Et ideo ecce, iterum agmine facto, irruunt, et, armati Platonis autoritate, infando guttare sonoras voces eructant, aientes, Platonis iam dicti iussu poetas urbibus esse pellendos; inde, ut Platoni deficienti subveniant, superaddunt; ne suis lasciviis civium mores inficiant! Cui obiectioni, et si satis in superiori responsum videatur, non pigebit iterum latius respondisse. autoritatem esse, nec spernendam, si sane intellecta sit; de sensu cuius profecto hi, aut nichil, aut perverse sentiunt, ut apparebit. Ostensum tamen illis est, poetas sponte sua solitudines habitare, quam ob rem illos montanos et ineptos homines nuncupabant. Si autem violenter urbes incolerent, quid dicerent morsores hi ? Dicerent eos esse tyrannos! Si vero nunc velint sententiam vertere et eos cultores urbium dicere, falsum est. Constat Homerum inter aspreta scopulorum
Abbreviated transcription (Latin):
gno̾sum ingeniũ induant ⁊ quod eis
ñe uidetur obsturũ tnc̃ frimiliare ui¬
debit᷑ et aptũ Nec indigestã inellcũs
sin grossitiem palliare se credant pris¬
menores suisse poetas S⁊ aduertant
ordo ꝑcedat ⁊ futiones in fingetisar¬
bito relictas fore tanꝙ opus alteriꝰ
spei in qubus sũope a poctis finat᷑
stili maiestas ⁊ eisdem digtatis reti¬
netur ut ait qͣ meditũ in abro mecti¬
ut ip̃ĩ arbicrari bident᷑ carpere meq̃mi¬
tibus ũndetur sed dulci labore pp̃osito
deleccationi simił memorieq consulit᷑
cariora sunt eñ que cum difficultate q̃¬
siumius accuratiusq seruant᷑ ut idem
nbi sͣ francistus testatur Quid iulta.
Si liis obtusũ ingeniũ ẽ mhertiã suã
non poetas redarguant nec aduersus
eos fruolis insistant latratibus a quib
sccum optime accũ ẽ. p̾mo eiũ in lume
ne frustͣ fatigent ignari ab ipã rerũ
facie terror mitus est retrahant gͦ

Expanded text:
generosum ingenium induant, et quod eis generosum ingenium induant, et quod eis nunc videtur obscurum, tunc familiare videbitur et apertum. Nec indigestam intellectus sui grossiciem palliare se credant prismemores fuisse poetas, sed advertant, ordo procedat, et fictiones in fingentis arbitrio relictas fore tanquam opus alterius speciei. In quibus summopere a poetis servatur stili maiestas, et eiusdem dignitas retinetur, ut ait Contra medicum libro invectiut ipsi arbitrari videntur, carpere nequentibus invidetur, sed, dulci labore preposito, delectationi simul memorieque consulitur; cariora sunt enim, que cum difficultate quesivimus, accuratiusque servantur, ut idem, ubi supra, Franciscus testatur. Quid multa? Si his obtusum ingenium est, inertiam suam, non poetas redarguant, nec adversus eos frivolis insistant latratibus, a quibus secum optime actum est. Primo enim in limine, ne frustra fatigent ignari, ab ipsa rerum facie terror iniectus est; retrahant ergo
Abbreviated transcription (Latin):
xͫ dnmi a t̾rencio quãtũm dui ante
suisset ꝙͣ hec dc̃a suit berba assupsisse
latũ / ut appeat non oro esse cibũ demoͫ
carmã poetaꝵ Quã mit inqͥent boa¬
tores illustres clamitabũt ne. insulta¬
bunt aduersus carmiã poetaꝵ a fuo¬
met teste reꝓbati ⁊ alioꝵ pluriũ
scõꝵ uiroꝵ testiõ uicti atq repulsi.
clamabũt equidem insuperabilis eoꝵ
rabies ẽ s ꝙͣ iuste tu uideas rex optĩe
ob̾stmata horũ ꝓteria hiis aũt tã
ab solute dampnãtibus instissimꝰ index
deus aliqñ r̾tribuet m̃identie meritum
⁊ eadu eis metiet᷑ mẽsura q̃ ip̃i aliis me

Expanded text:
m a Terrentio, quantumcunque diu ante fuisset, quam hec dicta sint, verba assumpsisse! rolatum, ut appareat non omnino esse cibum demonum carmina poetarum. Quid nunc inquient boatores illustres? Clamitabuntne? insultabunt adversus carmina poetarum a suomet teste reprobati et aliorum plurium sanctorum virorum testimonio victi atque repulsi? Clamitabunt equidem, insuperabilis eorum rabies est! Sed quam iuste, tu videas, rex optime, obstinata horum protervia. His autem tam absolute damnantibus iustissimus iudex, deus, aliquando retribuet invidentie meritum, et eadem eis metietur mensura, qua ipsi aliis me
Abbreviated transcription (Latin):
sanctiores bolunt pcciũ uł turpe arbi¬
tratus est legisse atq didicisse poetaro
carmiã Insuꝑ perscrutẽtur quid st̃p¬
serit dyomisius arropagita paulidis¬
cipulus ⁊ xpĩ martir egregns in fuo
ierurchie celestis libro Eo intentione
qmppe dicit ꝓsequit᷑ atq ꝓbat dinã
theologiã poeticis fictõibus uti int̾
alia ita dicens Etem̃ ualde artificialũ
theologia poetitis sacris formatoĩb
⁊ nõ signi atis intellt̃ibus usa est nr̃m
ut dcĩ est an reuelans ⁊ ip̃ĩ ꝓp̾a et
qieccurali reductione ꝓuidẽs ⁊ ad ipiũ
reformãs a nagogicas sctis st̾ pturas
⁊ alia multa que ad hant siani subse¬
quũtur. Et ut reliquos postremo scia¬
quos aduersus bestialitatẽ liors possẽ
inducẽ nõne ipe eciã dñs ⁊ saluator
nr̃ multa in parabolis lognutꝰ est
comico queientib stilo nõne ⁊ ip̃ẽ
aduersus paulũ ꝓstratũ terencii
uerbo usus est scilic durũ ẽ tibi contͣ

Expanded text:
sanctiores volunt, peccatum vel turpe arbisanctiores volunt, peccatum vel turpe arbitratus est legisse atque didicisse poetarum carmina. Insuper perscrutentur, quid scripserit Dyonisius Ariopagita Pauli discipulus et Christi martir egregius, in suo Ierarchie celestis libro. Ex intentione quippe dicit, prosequitur atque probat divinam theologiam poeticis fictionibus uti, inter alia ita dicens: Et enim valde artificialiter theologia poeticis sacris formationibus in non figuratis intellectibus usa est, nostrum, ut dictum est, animum revelans, et ipsi propria et coniecturali reductione providens, et ad ipsum reformans anagogicas sanctas scripturas; et alia multa, que ad hanc sententiam subsequuntur. Et, ut reliquos postremo sinquos adversus bestialitatem horum possem inducere, nonne ipse etiam dominus et salvator noster multa in parabolis locutus est, comico convenientibus stilo? Nonne et ipse adversus Paulum prostratum Terrentii verb
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ħn in testem trahe̾ satagñt tãta
poetaꝵ carmmã diligentia stud iusse
ꝑciperẽt atq seruasse memo ͤ ut nl
fere absq eoꝵ testĩo firmasse bideat᷑
uideant si non credunt int̾ alia libri
fuisse sentiant uideant nĩ quid sepissie
oratiũ atq uirgiliũ sibi quẽ adãmodo
asẜtores inducat ⁊ nõ sublum hos ẜi
et ꝑsiũ aliosꝙ legant insuꝑ eiusdẽ
fatuudissimã ad Angust mũ epłam Ri¬
ment᷑q nũquid in ea int̾ illustres bi¬
ros uir doccus poetas quos ipi tãto
claniore confundẽ si possint conãt᷑
Imnoniẽt quiꝓpe eñ non susti disse in
amopago ad uersus achenesñ obsti¬
nationẽ disputantẽ nti testiõ poetaꝵ
Euiq alibi menandri comici carmĩe
usum dum dixit, Corriopunt mores
bonos colloquia mala Et epymenidis
poete si menũ allegat nersitulũ qui
aduersus hos aptissime dici posset
dicens Crecenses semꝑ mendaces
male bestie bentris pigri Et sic nõ qͥ
ad celum usq terciũ rãptus est ꝙ isti

Expanded text:
tanta poetarum carmina diligentia studuisse percipient, atque servasse memorie, ut nil fere absque eorum testimonio firmasse videatur. Videant, si non credunt, inter alia libri entianum fuisse sentiant, videant, nunquid sepissime Horatium atque Virgilium sibi quodammodo assertores inducat, et non solum hos, sed et Persium aliosque. Legant insuper eiusdem facundissimam ad Agustinum epistulam rimenturque, nunquid in ea inter illustres viros vir doctus poetas, quos ipsi tanto clamore confundere, si possint conantur, Invenient quippe eum non fastidisse, in Ariopago adversus Atheniensium obstinationem disputantem, uti testimonio poetarum, eumque alibi Menandri comici carmine usum, dum dixit: Corrumpunt mores bonos coloquia mala! Et Epimenidis poete, si memini, allegat versiculum, qui adversus hos aptissime dici posset, dicens: Cretenses semper mendaces, male bestie, ventres pigri! Et sic non, qui ad celum usque tertium raptus est, quod isti
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ⁊ abiecti uerũ ut aliquid hiis re¬
phensoribus nr̃is ꝑticule obiectionis
altere rñssum sit Dico si ante mitã
pugnã prudentes quibus in locis fe¬
riri possent a cucuis inspexissent ui¬
dissent ꝑ fc̃o ꝙ ipĩ poetis gentilibus
obiciũt in se retorqueri telum nec io¬
nem nũt celi deñ nnc echeris ignẽ
nũt aquilam nũc hoiẽm sen quibus
mauis formis a poetis dest̾ ptũ mira¬
rent᷑ si menimissent ipm berũ ⁊ unicũ
denni mĩc solẽ nĩc ignẽ nũc leonem
nũc ẜpentẽ nũc agnũ nũt uernrẽ nũc

Expanded text:
sunt et abiecti. Verum ut aliquid his resunt et abiecti. Verum ut aliquid his responsoribus nostris particule obiectionis altere responsum sit, dico, si ante initam pugnam prudentes, quibus in locis feriri possent, acutius inspexissent, vidissent profecto, quod ipsi poetis gentilibus obiciunt, in se retorqueri telum, nec Iovem nunc celi deum, nunc etheris ignem, nunc aquilam, nunc hominem, seu quibus mavis formis a poetis descriptum mirarentur, si meminissent ipsum verum et unicum deum nunc solem, nunc ignem, nunc leonem, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
querela hec iam dm sublata est atq so¬
pita Nam que in scenis atq theatris
oĩo abstulẽ atq reꝓbanẽ romam bete̾s
cicerone ceste ⁊ ipam̃ scenã ⁊ artem
ludritã dampnane̾ agẽtesꝙ nota mł¬
tanẽ censoria ⁊ eos ãmonẽ tribubus
Sic eciã p̃toꝵ edicco tantũ est qui artꝭ
ludrice ꝓnũciandi be cansa in scenam
ꝓdirent ip̃o st̃o haben̾tur infames por¬
ro post constantinũ cesarom ⁊ Silnestꝵ
pontificẽ pullulante undiq ⁊ in dies
excrescente fide catholica taliũ comicoꝵ
sen scemicoꝵ carmia obsoluerũt a scle
⁊ remãserũt illustami ⁊ landabiliũ libͭ
et opustula poetaꝵ qui res gestasr
naͣles augustiore stlo artificioso sce¬
mate facuindiore boenta sub congrno
fictionũ ⁊ ymagniũ tegimẽ ꝓ tulerũt
Et sic quos seundeus plato urbe pellẽ¬
dos nisserat ⁊ adn̾sus quos hunr̃i Siꝰ¬
tatis ignari clamitant iam exc̃miãti

Expanded text:
querela hec iam diu sublata est atque soquerela hec iam diu sublata est atque sopita. Nam que in scenis atque theatrisomnino abstulere atque reprobavere Romani veteres, Cicerone teste, et ipsam scenam et artem ludricam damnavere, agentesque nota multavere censoria, et eos amovere tribubus. Sic etiam pretorum edicto cautum est, qui artis ludrice pronuntiandive causa in scenam prodirent, ipso facto haberentur infames. Porro post Constantinum Cesarem et Silvestrum pontificem pullulante undique et in dies excrescente fide catholica, talium comicorum seu scenicorum carmina obsolverunt a seculo, et remanserunt illustrium et laudabilium libri et opuscula poetarum, qui res gestas et naturales augustiore stilo, artificioso scemate, facundiore locutu sub congruo fictionum et ymaginum tegmine protulerunt. Et sic, quos semideus Plato urbe pellendos iusserat, et adversus quos hi nostri veritatis ignari clamitant, iam exterminati
Abbreviated transcription (Latin):
nec mõ aliquo tollerabile qd uni eidem¬
qz deo plures actbuant᷑ forme atq
noiã ut poete faciũt suo Iomi nł aliis
Stulti militis more certamẽ intnͣt
aduersarii nri qui canco nocendi hosti¬
bns fertur impetu ut sibi ip̃i nõ bide¬
at ex quo sepe fit ut quos in alterũ
parat ictus ĩermis ip̃e suscipiat
elgo aũt hiis obiectoĩbus in unũ coa¬
ceruatis in uolucrũ satis esse rũsimi ĩ
precedentibus arbitrabar in quib scꝑ¬
tum sepissime menũ sub fornus bariis
lascuuis ⁊ nugis atq noĩbus honestos
ac sapidos clandi sensus Quos etiã ꝓ
uiribus ingenii mei ã moto fabuloso cor
potissime descptos nec laudo nec cõmẽ¬
do quymo derestatꝰ sum ⁊ tam sc̾pto̾es
in hoc ꝙͣ ipõs actus bicuꝑandos existi¬
mo Amplissima quid fingendi ẽ area¬
et plona semꝑ ficcionũ cormi presis
ancedit Non ergo deficiebant quibustũq
sensibus honestissima tegiuẽta Sane

Expanded text:
nec modo aliquo tolerabile, quod uni eidemnec modo aliquo tolerabile, quod uni eidemque deo plures attribuantur forme atque nomina, ut poete faciunt suo Iovi vel aliis. Stulti militis more certamen intrant adversarii nostri, qui tanto nocendi hostibus fertur impetu, ut sibi ipsi non videat; ex quo sepe fit, ut, quos in alterum parat ictus, inermis ipse suscipiat. Ego autem his obiectionibus, in unum coacervatis involucrum, satis esse responsum in precedentibus arbitrabar, in quibus scriptum sepissime memini sub formis variis, lasciviis, et nugis, atque nominibus honestos ac sapidos claudi sensus. Quos etiam pro viribus ingenii mei, amoto fabuloso cortpotissime, descriptos, nec laudo nec commendo, quin imo detestatus sum, et tam scriptores in hoc quam ipsos actus vituperandos existimo. Amplissima quidem fingendi est areaet pleno semper fictionum cornu poesis incedit; non ergo deficiebant quibuscunque sensibus honestissima tegumenta. Sane
Abbreviated transcription (Latin):
tionis infauste soluiu qñ armati for¬
tidtudine blandicias lat̾mas p̃ces et
hmõi in qͣriũ trahẽtes constãti aĩo
sꝑnimꝰ ac ualipendẽtes omitumꝰ Cer¬
tio curat uirgilius in landib enee ad
honorẽ occamam cesaris Iulioꝵ geni
excollẽ Quod pagit dumi illũ lasci¬
mas ⁊ i̾nũdicias caris ⁊ muliebs
delicias robore mẽtis spuẽtẽ atq calcã¬
tem oñdit Quarto intendit sublima̾e
romam noĩs gloriã ꝙ satis facit dũ
execrationes moriture didonis desc̾bit
Nam per eas bella carcagniẽsiũ eñ rõ¬
nis et t̾amphi quos ex eis rõm cõse¬
cuti sunt intelliginit᷑ in quib romanũ
nomen satis extollit᷑ Et sic nõ mẽdax
sunit ungilius ut mĩme intelligẽtes ex¬
istimãt Rec alii eciã si qui st̾ eo mõ fi¬
Olunt insuꝑ atq clamitãt exe¬
crantes poeticũ nomẽ oĩo abolẽ¬
da esse poetaꝵ carmĩa eo ꝙ lasciuiis
et migis deoꝵ gentiliũ referca sinc

Expanded text:
tionis infauste solvimus, quando, armati fortionis infauste solvimus, quando, armati fortitudine, blanditias, lacrimas, preces, etmodi in contrarium trahentes, constanti animo spernimus, ac vilipendentes omittimus. Tercio curat Virgilius in laudibus Enee ad honorem Octaviani Cesaris Iuliorum genus extollere; quod peragit, dum illum lascivias et inmunditias carnis et muliebres delicias robore mentis spernentem atque calcantem ostendit. Quarto intendit sublimare Romani nominis gloriam, quod satis facit, dum execrationes moriture Dydonis describit. Nam per eas bella Cartaginensium cum Romanis et triunphi, quos ex eis Romani consecuti sunt, intelliguntur, in quibus Romanum nomen satis extollitur. Et sic non mendax fuit Virgilius, ut minime intelligentes existimant, nec alii etiam, si qui sint, eo modo fiolunt insuper atque clamitant, execrantes poeticum nomen, omnino abolenda esse poetarum carmina, eo quod lasci viis et nugis deorum gentilium referta sint;
Abbreviated transcription (Latin):
in lascimã rapiani᷑ in troducit didonẽ
gnõsitate sangns clarã etate inuenẽ
forma speccabilem morib insignẽ dĩ¬
ti sue et populo imperãtẽ pruden᷑¬
qiͣ ab exꝑientia beneris concupiscen ͤ
aptiorem Que oña gnosi ciuscũq
hoĩs hũt ami irritare nedum exulis
atq nanfragi ⁊ in incog̾tam regionẽ
deierti atq subsidio indigẽtis Et fit
intendit ꝑ didone concupiscibilẽ et
actractinã põm oportiũtatib omib
armatã Eurã aut̃ ꝑ quocũq ad lubri¬
cum apto ⁊ demũ capto Tandẽ om̃so
quo traham᷑ in scelus ludibrio qua
uia in uircutẽ reueham᷑ oñdit indu¬
cens mercuriũ deoꝵ int̾ p̃tem eneã
ob illecebra intrepantẽ atq ad głio¬
sa exhortãtem ꝑ quẽ birgiliꝰ sẽtit
sen consciẽ ꝓp̾e morsum sen amici ⁊
eloquẽtis hoĩs redargucõnẽ a qͥb
dormẽtes in luco turꝑitudinũ extita¬
mur ⁊ in rcm pulcrũq reuocanur
iter i. ad gloriam Et tũt nexũ oblecca¬

Expanded text:
in lasciviam rapiamur, introducit Dydonem generositate sanguinis claram, etate iuvenem, forma spectabilem, moribus insignem, divti sue et populo imperantem, esi ab experientia Veneris concupiscientie aptiorem. Que omnia generosi cuiuscunque hominis habent animum irritare, nedum exulis atque naufragi, et in incognitam regionem deiecti atque subsidio indigentis. Et sic intendit pro Dydone concupiscibilem et attractivam potentiam, oportunitatibus omnibus armatam. Eneam autem pro quocunque ad lubricum apto et demum capto. Tandem ostenso, quo trahamur in scelus ludibrio, qua via in virtutem revehamur, ostendit, inducens Mercurium, deorum interpretem, Eneam ab illecebra increpantem atque ad gloriosa exhortantem. Per quem Virgilius sentit seu conscientie proprie morsum, seu amici et eloquentis hominis redargutionem a quibus, dormientes in luto turpitudinum, excitamur, et in rectum pulchrumque revocamur iter, id est ad gloriam. Et tunc nexum oblecta
Abbreviated transcription (Latin):
usq semꝑ int̾ gretos hostes nauiga¬
uerat Et cũ litus affrũ in tempus
usq illud a rusticis et a grestibus at
suosq recicaret nec aliam p̃t̾ didonẽ
que ⁊ si nõ tñs mulca tũ post secula lo¬
ca illa iicoluisse credicũ est compiens
didonẽ camꝙͣ suã uenisset eiꝯhospitã
fecit ⁊ ut legnnꝰ eis inssu sua suoꝵ¬

Expanded text:
usque semper inter Grecos hostes navigausque semper inter Grecos hostes navigaverat. Et cum litus Affrum in tempus usque illud a rusticis et agrestibus atqsuosque recitaret, nec aliam preter Dydonem, que, et si non tunc, multa tamen post secula loca illa incoluisse creditum est, comperiens, Dydonem, tanquam si iam venisset, eius hospitam fecit, et, ut legimus, eius i
Abbreviated transcription (Latin):
mitator Nam poete non ut historiogͣ¬
phi faciũt qui aquedam certo pncipio
opus exordiñtur suũ ⁊ ꝯtuma atq or¬
dinata reꝵo gestaꝵ dest ptione in finẽ
bsq reducũt Quod cerminꝰ fecisse lu¬
canũ Qruam ob causa multi eũ potius
met̾ rũ historiographum ꝙͣ poetam
existimãt berũ arcificio quodam lõge
maiori aut ec medĩ historis aut ãliqñ
fere circa surẽ nicohant quod ĩtendũt
⁊ sibi adiuenũt cansã retitandi qd ex
p̃cedemibus omisisse indebant᷑ ut in odis¬
sea homerus qui quasi circa sinẽ erroꝵ
ulixis eñ naufragũ in litus pheicũ de¬
latũ st̾bit ⁊ ibidem altinoi regi retitã¬
tem quidquid illi ante diem illam post
discessum a troia contigerat inducit
Quod uolens uirgilius fac̾e eñ encam
a litore troiano fugiẽtem st̾ psisset pꝰ
erutã ciuitatẽ non admeĩt aptiorem
locum ad quem eñ deduce̾t ancequã
ytaliam intͣret affricauo litor̾ eo enĩ

Expanded text:
imitator. Nam poete non, ut hystoriogrimitator. Nam poete non, ut hystoriographi, faciunt, qui a quodam certo principio opus exordiuntur suum, et continua atque ordinata rerum gestarum descriptione in finem usque deducunt quod cernimus fecisse Lucanum, quam ob caussam multi eum potius metricum hystoriographum quam poetam existimant, verum artificio quodam longe maiori aut circa medium hystorie, aut aliquando fere circa finem inchoant, quod intendunt, et sibi adinveniunt causam recitandi, quod ex precedentibus omisisse videbantur; ut in Odissea Homerus, qui quasi circa finem errorum Ulixis eum naufragum in litus Pheycum delatum scribit, et ibidem Alcinoi regi recitantem, quicquid illi ante diem illam post discessum a Troia contigerat, inducit. Quod volens Virgilius facere, cum Eneam a litore Troiano fugientem scripsisset post erutam civitatem, non adinvenit aptiorem locum, ad quem eum deduceret, ante quam Ytaliam intraret, Africano litore; eo enim
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit nondum loco mota est atres integ̃
Non ergo exultent ẜ̾ meminerĩt quĩ
sepissime ꝯtusi nolentes cesserit᷑ Qd
autem birgilio obitiũt falsum est Noluit
quippe uir prudens recitare didonis
historiã. sciebat euĩnt taliũ doccissimꝰ
didonẽ honestate p̃cipuã fuisse mulierẽ
eamq manui ꝓpͥa mori malliusse ꝙͣ infix¬
um pio pectori castumonie ꝓpoĩtum se¬
cundis infit̾e̾ impciis Sed ut arcificio
belamẽto portico consequere᷑ qd erat
suo opi oportinũ composint fabulã
in multis similem didonis historie ꝙ
ut paulo ante dcm̃ est heteri inscitato
poetis conceditur posset tamẽ quis
dignus rũsione ut forsan tu ipe pñ¬
ceps perquire̾ ad quid hoc necessariũ
erat uirgilio Cui ut digne cñfum sit
dico eñ in hoc a quadruplici cã tractũ
p̾mo ut in eo stilo quem in erreida sũp̃¬
serat poeticũ sequetur morẽ ⁊ potis¬
sime homeri ciuꝰ fuit in eo poemate

Expanded text:
ta sit, non dum loco mota est acies integra; ta sit, non dum loco mota est acies integra; non ergo exultent, sed meminerint, quoniam sepissime contusi nolentes cesserint! Quod autem Virgilio obiciunt, falsum est. Noluit quippe vir prudens recitare Dydonis hystoriam; sciebat enim, ut talium doctissimus, Dydonem honestate precipuam fuisse mulierem, eamque manu propria mori maluisse, quam infixum pio pectori castimonie propositum secundis inficere nuptiis. Sed, ut artificio et velamento poetico consequeretur, quod erat suo operi oportunum, composuit fabulam in multis similem Dydonis hystorie; quod, ut paulo ante dictum est, veteri instituto poetis conceditur. Posset tamen quis dignus responsione et forsan tu ipse, princeps, perquirere: ad quid hoc necessarium erat Virgilio? Cui ut digne responsum sit, dico eum in hoc a quadruplici causa tractum. Primo, ut in eo stilo, quem in Eneida sumpserat, poeticum sequeretur morem, et potissime Homeri, cuius fuit in eo poemate
Abbreviated transcription (Latin):
donũ erat desuperdatũ ut deũ berũ
⁊ iuste cognoscent ⁊ rite colent hine¬
dum quẽquã ad coĩcandum secũquiniũ
tain celebre m̃caibant s nec accedentes
si qui fuissent exteri admicebant Et fic
si minꝰ bera sentiẽtes sc̃pserũt de uero
deo se uera st̾bere arbit᷑utes hac accep¬
tabili acc ignorãtia excusatinõ funt
dicendi mĩdrites dicent scio quatũꝙ
ignorancia mendatiũ dc̃m sit mẽdax
est ditens qd negari non pt̾ esto nõ
eadem nota labefaccandi sunt qui ig᷑¬
rantia excusabili pectan̾e ꝙͣ qui crassa
et supma ut dem̃ est cũ illos nõ solum
equitas s etiam legũ austeritas hãt
excusatos Et si sic est / notã mendatiinõ
medates ego illis soties addam pħos
Excollent reor lini censores optimi iteꝵ
uoces in celum in psalterio ꝑ sallentes
⁊ cithara qm̃ non satꝭ plene ꝑticula
unica huiꝰ abieccionis reiecca uideatur
Oinsipidi si militi uno parua confrac¬

Expanded text:
donum erat desuper datum, ut deum verum donum erat desuper datum, ut deum verum et iuste cognoscerent et rite colerent. Hi, nedum quenquam ad communicandum secum convivium tam celebre invitabant, sed nec accedentes, si qui fuissent exteri, admittebant. Et sic, si minus vera sentientes scripserunt de vero deo, se vera scribere arbitrantes, hac acceptabili ignorantia excusati, non sunt dicendi mendaces. Dicent, scio, quacunque ignorantia mendacium dictum sit, mendax est dicens, quod negari non potest, esto non eadem nota labefactandi sinit, qui ignorantia excusabili peccavere, quam qui crassa et supina, ut dictum est, cum illos non solum equitas, sed etiam legum austeritas habeat excusatos; et, si sic est, notam mendacii non mendaces, ego illis socios addam phyloExtollent, reor, hi censores optimi iterum voces in celum, in psalterio psallantes et cithara, quoniam non satis plene particula unica huius obiectionis reiecta videatur. O insipidi, si militi uno parma confrac
Abbreviated transcription (Latin):
gnorantia intollerabilis est nec excusa¬
tionẽ recipit aliquami ut puta cauet᷑
lege publica ne quis cuus cnr̃ẽ p̾nato
eruet in carcẽ Gais sempniũ debito¬
remi snũ detiuunt ⁊ a multa cutari uolt
ignorantia legis que qm̃ supinia uidet᷑
crassa cuẽ stilz leges publicas ignorae
nocuũ defensare non pt̃ Sic et xpiãnꝰ
omo etate integer abarticuloꝵ fidei ig¬
norantia tutari non debet Sunt et alii
quoꝵ uidetur ignorancia excusanda ut
pueri si phiãm non nouerĩt mõtanꝰ
homo si nõ nouerit nauticã ⁊ cetus
natus si lr̃aꝵ non inscit caractẽs et
hmõi Quos int̾mmerari pñt poete
gentiles qui et si liberales artes si poe¬
oms ueritate̾ nomisse non poterãt Nro¬
dum enĩ lux illa ueritatis ec̾ne ĩ t̾ris
effulserat que illmãt omẽm horẽm ue¬
mẽtem in hũc mudimi nond̃ ad agni
cenã i̾nicãtes pagrauerant orbem
quoscũq uocantes Ifrahelitis solis h ͦ

Expanded text:
ignorantia intolerabilis est, nec excusaignorantia intolerabilis est, nec excusationem recipit aliquam, ut puta: Cavetur lege publica, nequis civis civem privato servet in carcere; Gaius Sempronium debitorem suum detinuit, et a multa tutari vult ignorantia legis; que, quoniam supina videtur et crassa, civem scilicet leges publicas ignorare, nocuum defensare non potest. Sic et Christianus homo etate integer ab articolorum fidei ignorantia tutari non debet, Sunt et alii, quorum videtur ignorantia excusanda, ut pueri, si phylosophiam non noverint, montanus homo, si non noverit nauticam, et cecus natus, si licterarum non noscat caracteres, et huiusmodi. Quos inter numerari possunt poete gentiles, qui, et si liberales artes, si poeonis veritatem novisse non poterant. Nondum enim lux illa veritatis eterne in terris effulserat, que illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, nondum ad agni cenam invitantes peragraverant orbem, quoscumque vocantes! Israelitis solis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mubcitudinem non deos ẜdei mebraant
dinitatis officia pntanẽ ꝙ plato quẽ
cheologum nũcupanius eciã opinatir
foris deitatis dedere nomie Sed infestos
os hus non acqueturos existnuo clama¬
bunt nempe ditẽtes/ poetas de uõ deo et
unnco que nouisse ditimꝰ multa st̾psisse
mendatia ⁊ os hoc merico ñcupari mẽ¬
aces Ego ant non dubito poetas gẽciles
de uero deo minꝰ rc̃e sensisse Et sic de eo
ron imł quõe miuꝰ uerum fuerat st psisse
Et sic uti isti uelunt mendaciũ s ob dd mẽ¬
ates esse dicendos non puto Sunt enim
mendatiũ homũ saltem spẽs duo Eo quib
p̾mi sciẽtes ⁊ aduertẽtes mẽtiũtur ut
Ledant, aut ut nõ ledant sen ut prosint
⁊ huno mendates tm̃ dicendi sunt sed
ꝓpͥori bocabulo nrẽtientes Secundi st
qui ignorãtes se mendatiũ dit̾e menda¬
ciũ dixe tamẽ Et int̾ hes oportuna ca¬
dit distiuitio Sunt emi ex hiis aliqui qͦꝵ

Expanded text:
multitudinem non deos, sed dei membra aut multitudinem non deos, sed dei membra aut divinitatis officia putavere, quod Plato, quem theologum nuncupamus, etiam opinatur.forme deitatis dedere nomen. Sed infestos hos his non acquieturos existimo; clamabunt nempe dicentes, poetas de vero deo et unico, quem novisse dicimus, multa scripsisse mendacia, et ob id merito nuncupari mendaces. Ego autem non dubito poetas gentiles de vero deo minus recte sensisse, et sic de eo non nunquam, quod minus verum fuerat, scripsisse, et sic, ut isti volunt, mendacium; sed ob id mendaces esse dicendos non puto. Sunt enim mendacium hominum saltem species duo, ex quibus primi scientes et advertentes mentiuntur, ut ledant, aut ut non ledant, seu ut prosint. Et hi non mendaces tantum dicendi sunt, sed propriori vocabulo mentientes; secundi sunt, qui, ignorantes se mendacium dicere, mendacium dixere tamen. Et inter hos oportuna cadit distinctio. Sunt enim ex his aliqui, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ne cũ mendaces hn dicendi nec hũbi sit
quia non sunt fic nec poete qui pro
uiribus eoꝵ mitunt᷑ uestigiis in finggẽdo
Multos autẽ deos st̾ꝑfisse poetas cum
unus tui sit deus negari no pt̃. fr mĩ¬
me illis in mendatiũ imputandũ quia
nõ credẽtes neq firmãtes ẜ more suo
fugic̾tes sc̃psere Quis eni sui tã instiꝰ
sit ut existimet quẽ quã in larib phĩe
uersatum tam demẽtis esse siñe ut cre¬
dat deos esse lypłimos Si satis sam
suuis facile debenuꝰ credẽ eruditos in¬
ros studiosissimos fuisse ueritatis iuesti¬
gatores cosii eo nsis quo huãnũ pt̃ pe¬
netrare ingeniũ actigisse ⁊ absq ambigu¬
itate nomisse unũ tũi deũ esse ad quã nõ¬
ticiam deuenisse poetas corom opibus
ꝑcipitur liquido lege uirgiliũ et orãte
iemes inpit̾ omĩpotens pcibus si flec¬
teris ullis ⁊cͣ Qd epythetũ nemĩ deoꝵ
alteri datum compies Reliquã d orumi

Expanded text:
ne cum mendaces hi dicendi nec habendi sint, ne cum mendaces hi dicendi nec habendi sint, quia non sunt, sic nec poete, qui pro viribus eorum inniituntur vestigiis in fingendo! Multos autem deos scripsisse poetas, cum unus tantum sit deus, negari non potest, sed minime illis in mendacium imputandum, quia non credentes neque firmantes, sed more suo fingentes scripsere. Quis enim sui tam inscius sit, ut existimet quemque in laribus phylosophie versatum tam dementis esse sententie, ut credat deos esse quam plurimos? Si satis sani sumus, facile debemus credere eruditos viros studiosissimos fuisse veritatis investigatores, eosque eo usque, quo humanum potest penetrare ingenium, attigisse et absque ambiguitate novisse unum tantum deum esse, ad quam notitiam devenisse poetas eorum in operibus percipitur liquido. Lege Virgilium, et orantem invenies: Iuppiter omnipotens, precibus si flecteris ullis etc. quod epythetum nemini deorum alteri datum comperies. Reliquam autem deorum
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑponam S querã ut uideã quid sĩt¬
rũiuri quo noĩe bocanda sinit ea que ꝑ
Ioliem ewbangeliseã in apecalipsi mira
cum maustãte sensum s oĩo ꝑsepe pͥma
facie dissona beritati Quo ip̃e Iohãnes
quo alia aliiq qui eodem stilo dei magͣ¬
lia belauere Ego quidem mendatra añt
mendaces etiam si licet dite̾ nõ auderem
Stio tñ dicẽt ꝙ ego met in ꝑtedcũrus
cissimos fuisse uiros quodiam concessũ
est. P̃terea suꝑaddent ab eis scripta fic¬
tiones non esse si pocuis esse figuras ⁊
sit mĩcupari debere Et per consequens
siguratores eaꝵ st̾ptores c ridendum
diffugiũ qiͣ credituri simo quod similli¬
mũ est in cortite mutatione sen duĩ i ͭ ͤ
noĩs effcũs hẽat diuersos effice Sei in
hoc nuuꝰ quõns sit figure sunt mapd
heant in lrãli cortite ueritatẽ expͥmãt
queso Si me hoc belint crede̾ iul aliud
erit ꝙͣ mendatio belare inͥ oculos intllcus
uei illa uelant supportam ueritatẽ da¬

Expanded text:
 sed queram, ut videam, quid responsuri sint, quo nomine vocanda sint ea, que per Iohannem Evangelistam in Apocalipsi mira cum maiestate sensuum, sed omnino persepe prima facie dissona veritati? quo ipse Iohannes? quo alia aliique, qui eodem stilo dei magnalia velavere? Ego quidem mendacia aut mendaces, etiam si liceret, dicere non auderem. Scio tamen, dicent, quod egomet in parte dicturus cissimos fuisse viros, quod iam concessum est. Preterea superaddent ab eis scripta fictiones non esse, sed potius esse figuras, et sic nuncupari debere, et per consequens figuratores eorundem scriptores. O ridendum diffugium, quasi credituri simus, quod simillimum est in cortice, mutatione seu diversitate nominis effectus habeat diversos efficere! Sed in hoc minus questionis sit, figure sunt; nunquid habeant in licterali cortice veritatem, exprimant, queso. Si me hoc velint credere, nil aliud erit quam mendacio velare michi oculos intellectus, uti illa velant suppositam veritatem. Sa
Abbreviated transcription (Latin):
celum ⁊ c̾ras campos ꝙ liquẽtes cũ ãnex¬
is ex quibus mere phiẽ succus expͥmt᷑
nẽ uideat liquido uirgiliũ fuisse pħiñ et
arbitret᷑ eruditissimũ hoiem̃ ob oñdandã
eloquẽtiã suam qua ꝓfc̃o plimũ ualuis
Arisceũ pascorẽ in penetlia t̾re ad cli-¬
menẽ irem deduxisse aut eneã nt piẽz
bideret ad inferos absq abscondico sub fa¬
buloso belannẽ inrellcũ scripsisse Quis
tam sui inscius qui adu̾ tens nrm dantẽ
satre theologie implicitos ꝑsepe nexus
mra demõstratione soluẽtem nõ sentiat

Expanded text:
celum et terras camposque liquentes, cum annexcelum et terras camposque liquentes, cum annexis, ex quibus merus phylosophie succus exprimitur, non videat liquido Virgilium fuisse phylosophum, et arbitretur eruditissimum hominem ob ostentandam eloquentiam suam, qua profecto plurimum valuit, Aristeum pastorem in penetralia terre adCyrenemmatrem deduxisse, aut Eneam, ut patrem videret, ad Inferos, absque abscondito sub fabuloso velamine intellectu scripsisse? Quis tam sui inscius, qui, advertens nostrum Dantem sacre theologie implicitos persepe nexus mira demonstratione solventem, non sentiat
Abbreviated transcription (Latin):
fabellis qu̾ymo illas fecisse oñ suri qͣ
magna possent eloquentie sue uires ⁊
potissime dumi eis agentibus credent᷑
ab insipidis falfa p̃ beris O iniquitas
homi o ridenda scouditas O meptũ fa¬
cinus dum alios depͥmũt te pucant ig¬
rantes excollere Quis p̃ter ignarõs
dicat fecerũt fabulas poete uãtuas et
manes solo ualẽtes cortice ut eloquentia
demõstrarẽt quasi cirta uera is eloqñtie
non possit oñdi male ꝓfecto nouerunt
Quĩtiliami sinam eniq maximi oratoris
opiie est tirca falsa nuillũ eloquentie
nernũ posse consistẽ S de lioc ał Qiis
em̃ ut ad hos ueniã tam dentẽs camꝙͣ
acors erit qui legens in buccolicis uir¬
gilii Namq canebat uti magnũ per
mane coacta una cũ nõuullis ĩ hac sen¬
tencia sequẽtibus carimĩbus Et in georgias
esse apibus ꝑtem dĩe mẽtis ⁊ haustus cũ
applicitis ad lioc Et in euerda pncipio

Expanded text:
fabellis, quin imo illas fecisse ostensuri, quam fabellis, quin imo illas fecisse ostensuri, quam magna possent eloquentie sue vires, et potissime, dum, eis agentibus, crederentur ab insipidis falsa pro veris. O iniquitas hominum! O ridenda stoliditas! O ineptum facinus! Dum alios deprimunt, se putant ignorantes extollere. Quis preter ignaros dicat, fecerunt fabulas poete vacuas et inanes, solo valentes cortice, ut eloquentiam demonstrarent, quasi circa vera vis eloquentie non possit ostendi? Male profecto noverunt Quintiliani sententiam, cuius maximi oratoris opinio est, circa falsa nullum eloquentie nervum posse consistere. Sed de hoc alias. Quis enim, ut ad hos veniam, tam demens tamque vecors erit, qui, legens in Buccolicis Virgilii: Namque canebat uti magnum per inane coacta. Una cum non nullis in hanc sententiam sequentibus carminibus; et in Georgicis: Esse apibus partem divine mentis et haustus cum applicitis ad hoc; et in Eneida: Principio
Abbreviated transcription (Latin):
sunt fabule ut caꝵ pͥmo ꝯtextu oblec¬
tent̾ indocti ⁊cirta abscondita dectaꝵ
ex̾ceantur ingenia ⁊ sic bna readem
leccione ꝓficiũt ⁊ delectãt Non ergo tã
erecta coruice tam fastidiosa sũa nau¬
scantes hu liuorẽ ⁊ ignoranciã suam
euomant in poetas. suas si satis sam
sunt pͥmo curent illecebras ꝙͣ alienos
splendores maledcõꝵ nebulis offuscar̾
conent᷑ uideant uideant censores hii
quibus ⁊ ꝙͣ ꝑniciosis ad excitandũ mu¬
uercularrisum nõ umꝙͣ utunt᷑ sco¬
niatib ⁊ dum serpõs pingauerint¬
alioꝵ purgare conent᷑ fabellas memo¬
res xpiũ mandasse ex accusatoribus is
p̾mus qui ĩnocens esset pͥmũ simuet̾
lapidem in adulterã mulierẽ stultũ cͦde̾
poetas nil sẽsisse sub cortite fabula rũ
unt ex hus nomilli tante tenutat
ut milla aucͣte suffulti nõ bereant᷑
dice scolidissimũ arbutrari clarissimos
poetas sensũ aliquẽ suis supposuisse

Expanded text:
sunt fabule, ut earum primo contextu oblecsunt fabule, ut earum primo contextu oblectentur indocti, et circa abscondita doctorum exerceantur ingenia, et sic una et eadem lectione proficiunt et delectant. Non ergo tam erecta cervice, tam fastidiosa sententia nauseantes hi livorem et ignorantiam suam evomant in poetas; suas, si satis sani sunt, primo curent illecebras, quam alienos splendores maledictorum nebulis offuscare conentur. Videant, videant censores hi, quibus et quam perniciosis ad excitandum muliercularum risum non nunquam utantur scomatibus, et, dum se ipsos purgaverintaliorum purgare conentur fabellas, memores Christum mandasse, ex accusatoribus is primus, qui innocens esset, primum summeret lapidem in adulteram mulierem. CAP. X Stultum credere poetas nil sensisse sub cortice fabularum. Sunt ex his non nulli tante temeritatis, ut, nulla autoritate suffulti, non vereantur dicere, stolidissimum arbitrari clarissimos poetas sensum aliquem suis supposuisse
Abbreviated transcription (Latin):
lulum refocillata est i fabulis labantiũ
in desidiam mentiũ in meliorẽ frugem
la psus reuocatos iam nomimꝰ Et ñt de
nioribus ⁊ me ip̃o sinam audiui Iam
dudum illustrẽ uirũ Iacobũ de sc̃o seue¬
rmo tricarici ⁊claruuõtis comuitẽ dicẽ¬
tem se a prẽ huisse suo rebercũ karoli
regis filiũ postea inclitũ Ierłm ⁊ sicilie
rẽgem tam corpentis ingeni puers
suisse ut nõ absq marim̃a demõstñtis
difficultate pͥma lraꝵ elemẽta ꝑcipet̾
⁊ cum fere deeo ac in ꝑte auici desꝑa¬
rent om̃es pedagagi ingeniũ eĩs
solerti astucia rñãtes fabellis esopi
in tam grande studendi sciendiq desi¬
deriũ tractus est ut brem nõ ciñ do¬
mestitas has nobis liberales artes di¬
diterit ẜerũ ad ip̃ã usq sacre ꝓlrie
ponetralia mira perspitatite tñsiret
talem q de se fetisse regem ut a salo¬
mone tira regum nułlũ doctiorẽ mor¬
les agnonerĩt. Quidmmulta tanti quid

Expanded text:
lulum refocillata est. Fabulis labantium lulum refocillata est. Fabulis labantium in desidiam mentium in meliorem frugem impetus revocatos iam vidimus. Et, ut de minoribus et me ipso sinam, audivi iam dudum illustrem virum Iacobum de Sancto Severino, Tricarici et Clarimontis comitem, dicentem se a patre habuisse suo, Robertum, Karoli regis filium, postea inclitum Ierusalem et Sycilie regem, tam torpentis ingenii puerum fuisse, ut non absque maxima demonstrantis diffic cum fere de eo hac in parte amici desperarent omnes, pedagogi ingenium eius, solerti astutia rimantis fabellis Esopi in tam grande studendi sciendique desiderium tractus est, ut brevi non tantum domesticas has nobis liberales artes didicerit, verum ad ipsa usque sacre phylosophie penetralia mira perspicacitate transiret; talemque de se fecisse regem, ut a Salomone citra regumneminemdoctiorem mortales agnoverint. Quid multa? tanti quidem