comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ientur. Sedulo dedimus oꝑã buit̃ ⁊ dilucide quibꝰ dere¬
uoluminis magnitudo creũ: ꝯmodius ẽ inaltõ libro
decetis rebus de inceps expone. nequa ꝑꝑ multitudinem
litarũ possit aiim tuum de fatigacio retardare. S siqͦ
tardius ħ quã studes absoluentur. tũ rerũ magnitudini
tũ nr̃is qͦ occupationibus assignare debebis. Um cñ ina¬
turabimus. ⁊ꝙ negocio ł diminutũ dep̃tum fu̾it ex¬
equabumus industͥa. ũ ꝓ tuo in nos officio ⁊ nr̃o inte stu¬
dio munus ħ accumulatiossime tue largiamur uolũ
reciꝑe oratorẽ oportet. ⁊inquibus officiis
artis elaborare ꝯueniret. ⁊ ea officia qͥ
rõne facillime consequi posset. Umnqͥ neq
de om̃ibus reb simul dici pot̾at. de ma¬
ximis reb pͥmum scͥbendum fuit. qͦ cet̾a
tͥ faciliora cognitu uiderentur. Itaq nb
placitum ẽ ut ea q̃ difficillima eeñt: potissimum ꝯscͥb¬
emus. causarum ta s̃ gn̾a. de monstratiuum deliba¬

Expanded text:
ientur. Sedulo dedimus operam, ut breviter et dilucide, quibus de reatis huius voluminis magnitudo crevit, commodius est in altero libro de ceteris rebus deinceps exponere, ne qua propter multitudinem litterarum possit animum tuum defatigatio retardare. Si qua tardius haec, quam studes, absolventur, cum rerum magnitudini tum nostris quoque occupationibus adsignare debebis. Verumtamen maturabimus et, quod negotio deminutum fuerit, exaequabimus industria, ut pro tuo in nos officio, nostro in te studio munus hoc adcumulatissume tuae largiamur voluntrecipere oratorem oporteret, et in quibus officiis artis elaborare conveniret, et ea officia qua ratione facillime consequi posset. Verum, quod neque de omnibus rebus simul dici poterat et de maximis rebus primum scribendum fuit, quo cetera tibi faciliora cognitu viderentur, ita nobis placitum est, ut ea, quae difficillima essent, potissimum conscriberemus. Causarum tria genera sunt: demonstrativum, delibera
Abbreviated transcription (Latin):
par tibus orõnis pͥmum scbe incepimus. In pͥmo librolo¬
cuti sumus. de exordio. nairõne. diuisione. nec plibꝰ uerb
quã nec ẽẽ fuit. nec minus dilucide quam te uelle ex
quẽ admodum queri aueniret. Iua inuenta: curandũ
ut om̃is rõ tocus orõnis ad eã conferatur. Pꝰ ea ammonu
mus q̃ rõ possit inuentiones adunam quamq ꝯstõnem
aut partẽ constõnis accominodare. uitẽ quales argum̃¬
tones quas g̃ti epicheremata appellant. sequi ⁊ quales
uitari opot̾et. Iuorum utruniq ꝑtinet ad ꝯfirmõnem
⁊ confutõnẽ. de iñ ad extremum docebimus. cuius modiꝯ
clusionibus orõnum uti oportet qui locus erat extremus
de.ui. partibus orõnis. ł mum gͦ queremus quẽ ad modum
quamq cam cͣccare ꝯueniat ⁊ nimirum oiect̾alẽ eã q̃ pͥ¬

Expanded text:
partibus orationis primum scribere incepimus: in primo libro locuti sumus de exordio, narratione, divisione, nec pluribus verbis, quam necesse fuit, nec minus dilucide, quam te velle exiquemadmodum quaeri conveniret: qua inventa curandum, ut omnis ratio totius orationis ad eam conferatur. Postea admonuremus, quae ratio posset inventiones ad unam quamque constitutionem aut partem constitutionis adcommodare; et item quales argumentationes, quas Graeci epicheremata appellant, sequi, quales veitari oporteret; quorum utrumque pertinet ad confirmationem et ad confutationem. Deinde ad extremum docuimus, cuiusmodi conclusionibus orationum uti oporteat; qui locus erat extremus de sex partibus orationis. Primum ergo quaeremus, quemadmodum quamque causam tractare conveniat et nimirum ‹coniecturalem eam q
Abbreviated transcription (Latin):
RAT ORIS officium ẽ dehis
reb posse dr̃e. que res adusũ
ciuilẽ moribus ⁊ legibus ꝯsti¬
tute sunt cũ assensione auditorũ qͦ ad eiꝰ fieri pot̾it¬
⁊ ria gña sunt causarum que reciꝑe d̃et orator. de

Expanded text:
officium est de iis rebus posse dicere, quae res ad usum civilem moribus et legibus constitutae sunt, cum adsensione auditorum, quoad eius fieri poterit. Tria genera sunt causarum, quae recipere debet orator: dem
Abbreviated transcription (Latin):
aut uͥ similiũ q̃ cam ꝓbabilẽ reddãt. Dispositio: or¬
do ⁊ distrubucio rer̃ q̃ demõstͣ qͥd quib locis sit col¬
locandum. E locucio: idoneorum u̾borũ isenteciaꝵ
adinuentionẽ accomodatio. Memoria ẽ firma aĩ rer̃
i u̾borũ ⁊ disposicionis ꝑceptio. Enunciacio ẽ. uocis.
uultus. gestus. mod̾acio c̃ uenustate. H oiã tͥb reb
assequi potimus. Arte. imitone. exercitͥone. Ars ẽ
p̃ceptio q̃ dat certã uiam rõnẽq dicendi. Imitͥo ẽ¬
oiõ adrõnẽ oratoris officĩ accommodari. dicendum
Ex ordiũ ẽ pͥncipium orõnis. ꝑ ꝗ animus auditoris ł ui¬

Expanded text:
 similium, quae causam probabilem reddant. Dispositio est ordo et distributio rerum, quae demonstrat, quid quibus locis sit conlocandum. Elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad inventionem adcommodatio. Memoria est firma animi rerum et verborum et dispositionis perceptio. Pronuntiatio est vocis, vultus, gestus moderatio cum venustate. Haec omnia tribus rebus adsequi poterimus: arte, imitatione, exercitatione. Ars est praeceptio, quae dat certam viam rationemque dicendi. Imitatio eoratio ad rationem oratoris officii adcommodari, dicendum Exordium est principium orationis, per
Abbreviated transcription (Latin):
sinuationem ⁊ principium ħ int̃ ẽ. Erincipium eĩmõi
tħet eẽ. ut statim aꝑtis rõnbus quib p̃scͥpsinus
aut bñuolum. aut attentum. aut dolem faciamus
auditorẽ. At insinuatio eius moĩ d̃et eẽ. ut occulte
ꝑ dissimulationẽ ead illa omĩa ꝯficiamus. ut ad eãd ꝯmo¬
ditatẽ in dicendi oꝑire uenire possimus. U̾m he tres
ditores sese ꝑpetuo nob attentos. dociles. bñuolos p̃be¬
ant. tm̃ id ꝑex ordium cãe maxime ꝯꝑandum ẽ. Ñ
ne qñ uitioso exordio utamur: que uitia utanda sit
docebo. In exordienda cã seruandum ẽ ut lenis sit
sermo. ⁊usitata u̾borum ꝯsuerudo. ut ñ apparata eẽ ui

Expanded text:
sinuationem et principium hoc interest. Principium eius modi t esse, ut statim apertis rationibus, quibus praescripsimus, aut benivolum aut attentum aut docilem faciamus auditorem: at insinuatio eiusmodi debet esse, ut occulte per dissimulationem eadem illa omnia conficiamus, ut ad eandem commoditatem in dicendi opere venire possimus. Verum hae tres oc est, ut auditores sese perpetuo nobis adtentos, dociles, benivolos praebeant, tamen id per exordium causae maxime conparandum est. Nunc, ne quando vitioso exordio utamur, quae vitia vitanda sint, docebo. Exordienda causa servandum est, ut lenis sit sermo et usitata verborum consuetudo, ut non adparata videatur
Abbreviated transcription (Latin):
is obuolutus ⁊ obligatus corio: de uehatur inꝓfluentem
Elex. Pat̾ familias uti suꝑ familia pecunia ue sua lega¬
u̾it: ita uisesto. X lex. Si pat̾ famikas intestatus mo¬
ritur. familia pecuniaq eius agnatorum igentilium
ductus ẽ. Iui defendebant eum: tabulas in carc̾e̾m affer̃
testam̃tum ip̃o p̃sente ꝯscͥbunt. Testes recte affuerunt
De illo supplitium paulo pꝰ sumitur ħ qui ħedes sunt tes¬
tam̃to ħeditatẽ adeunt. Fr̃ minor malleoli qui eũ oppug¬
nau̾at ineuis ꝑicło: suam uocat hr̃ditatẽ lege agnatioĩs
hcca lex inrem nulla affertur. ⁊tũ multe afferentur ex
testam̃tum fac̾e. ꝯstõ legituna ex rõcinone. Cuiꝰ mõi

Expanded text:
is obvolutus et obligatus corio devehatur in profluentem. is obvolutus et obligatus corio devehatur in profluentem. Et lex: paterfamilias uti super familia pecuniave sua legaverit, ita ius esto. Et lex: si paterfamilias ‹intestato moritur, familia› pecuniaque eius agnatum gentilium ductus est. Qui defendebant eum, tabulas in carcerem adferunt, testamentum ipso praesente conscribunt, testes recte adfuerunt; de illo supplicium sumitur. Ii, qui heredes erant testamento, hereditatem adeunt. Frater minor Malleoli, qui eum obpugnaverat in eius periculo, suam vocat hereditatem lege agnationis. Hic certa lex in rem nulla adfertur, et tamen multae adferuntur, extestamentum facere. Constitutio legitima ex ratiocinatione. Cuiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
tulit. Cepio ũ illum int̾cedntibus collegis adu̾sus rẽ .p. ui
dit fac̾e. c̃ uiris bonis impetum fac̃. pontes disturbat
cistãt deic̃. inpedim̃to ẽ qͦ seciꝰ feratur. Arcessitur cepio
maiestatis. Ist̃o legittima ex diffinicione. Uocabiłm
i diffinitur ipsum. c̃ queritur ꝗͥ sit muiuere maies
ciuili utimur plerumq In hac parte nos uiris sciencia
dicatur sustułse: possit dr̃e cum diffinone usus sit ꝗͥ sit
furtum quiꝰ pecculatus sec̃ furti agi nõ pecculatus opor¬
t̾e. ħ particio legitime ꝯstonis. his de causis raro uenit
iniuditium. ꝙ in pͥuata actione p̃torie exceptiones sũt
cis questionibus cauetur legibus ut añ si reo ꝯmodum
sit iudicium de accusatore fiat. utrum illi liceat accu
nit in uiditium. q̃ tñ abaliis legibus similitudine¬
ꝓpria quadam oͣccupantur. Ea ẽ hꝰ mõi. lex. Si furiosus
ex istet agnatorum gentiliumq in eo pecuniaq euis
pote stas łex esto. S lex qui parentẽ necasse uidicatus erit

Expanded text:
um, contra intercedentibus collegis, adversus rem publicam vidit ferre, cum viris bonis impetum facit; pontes disturbat, cistas deicit, impedimento est, quo setius feratur: arcessitur Caepio maiestatis. Constitutio legitima ex definitione. Vocabulum enim definitur ipsum cum quaeritur, quid sit minuere maiestcivili plerumque utimur in hac parte nos iuris civilis dicatur sustulisse, possit dicere, cum definitione sit usus quid sit furtum, quid peculatus: secum furti agi, non peculatus oportere. Haec partitio legitimae constitutionis his de causis raro venit in iudicium, quod in privata actione praetoriae exceptiones sunt cis quaestionibus cavetur legibus, ut ante, si reo commodum sit, iudicium de accusatore fiat, utrum illi liceat accusnit in iudicium, quae tamen ab aliis legibus similitudine quadam aucupatur. Ea est huiusmodi: Lex: si furiosus existet, adgnatum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. Et lex: qui parentem necasse iudicatus erit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in eod u̾semur potit ostendi hereditate ueniꝰ¬
se. ant si iullud extremũ ñ erit tͥpe ꝯcecłsi
Ut si qͥ c̃ dixeint adusarii. aut insidias face uolai¬
istiꝰ aut amico morẽ gessisti. aut eupiditate
esatus es. amico se morẽ gessisse fateatur¬

Expanded text:
in eodem versemur, poterit ostendi hereditate venisse, aut si illud extremum non erit turpe concedere, ut si qui, cum dixerint adversarii: aut insidias facere voluisti aut amico morem gessisti aut cupiditate elatus es, amico se morem gessisse fateatur
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ posuimꝰ. S sepe obseuriꝰ positũ uitiũ ꝓ uero
ꝓbat᷑. cũ aut par ut memunns qͥ ꝯcesseris. aut
ambiguũ aliqͦd ꝓcerto ꝯcesseris. ambiguum
si ꝯcesseris. ex ea parte quã intellexis. eam
accomodare. demõstrare oportebit. nõ ex eo
qd̃ ipse ꝯcesseris. s ex eo quod ipse sũpserit.
ꝯfici cõplexionẽ ad hc̃ modũ. Si indigetis pec¬
cume peceuniã nõ habetis. Si poceumã non
habetis pauꝑes estis. Indigetis aũ peccune.
gͥ estis. ħ fic rep̃hendit᷑. cũ dieebas si indigeti
peccume peccuniã nõ habetis. ħ intelligebã.
si ꝓpt̾ moptũ in egestate estis. peceuntã nõ
indigetis añ pecciie. illud accipiebã. uultis
aũ peccume plus hr̃e. ex quib ꝯcestiõibꝰ¬

Expanded text:
 plum; sed saepe obscurius positum vitium pro vero probatur, cum aut parum memineris, quid concesseris, aut ambiguum aliquid pro certo concesseris. ambiguum si concesseris ex ea parte, quam ipse intellexeris, eam lit accommodare, demonstrare oportebit non ex eo, quod ipse concesseris, sed ex eo, quod ille sumpserit, confici conplexionem, ad hunc modum: si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis; si pecuniam non habetis, pauperes estis: indigetis autem pecuniaigitur estis. hoc sic reprehenditur: cum dicebas: si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis, hoc intelle- gebam: si propter inopiam in egestate estis, pecuniam non indigetis autem pecuniae, illud accipiebam: vultis autem pecuniae plus habere. ex quibus conces- sionib
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. si aut̃ in ipso uitiũ erit. aut ñ ndid
qͣ instituit᷑ accomodabit᷑. atq ħ impso ui¬
ciũ erit. si oĩo falsũ erit.si comune. si uul¬
gare. sileue. si remotũ.si mala diffinitio ẽ.
si ꝯtrou̾sũ. si ꝑspicuũ. sinõ ꝯcessũ. si turpe.
sioffensum. si contrarium si ĩ constans. si ad u̾sũ.
peceunã neggligebat nõgͥ sapies erat. Conui
ne est quod nichilo magis ab adu̾sariis qͣma no¬
bis fac̃ hoc mͦ. Idcͥco iudices querã causam habe¬
ua breui ꝑoraui. Uulgare ẽ quod ad aliã quoq
rem nõ ꝓbabilẽ. si non consessiumn tnsferri .p.

Expanded text:
t non ad id, quod instituitur, accommodabitur. atque in ipso vitium erit, si omnino totum falsum erit, si commune, si vulgare, si leve, si remotum, si mala definitione, si controversum, si perspicuum, si non concessum, si turpe, si offensum, si contrarium, si in- constans, si adversariupecuniam neglegebat: non igitur sapiens erat. com- mune est, quod nihilo magis ab adversariis quam a nobis facit, hoc modo: idcirco, iudices, quia veram causam habebam, brevi peroravi. vulgare est, quod in aliam quoque rem non probabilem, si nunc con- cess
Abbreviated transcription (Latin):
uidicatũ aliã ĩ partẽ traducit᷑. aut oĩoiudieum
negat᷑ eẽ. Aut si ꝯplexio. aut ͤ una. aut exxutt᷑q:
parte rep̃hendit᷑. aut si enum̃atio falsa ẽẽ oste¬
dit᷑ aut si simplex ꝯeło falsi aliqͥd ꝯtm̃e demõ¬
strat᷑. Nam oẽ qͣ sumit̃ ad argiuntađ siuieꝰ ꝓ¬

Expanded text:
 aut omnino iudicium negatur esse, aut si conprehensio aut una aut ex utraque parte reprehenditur, aut enume- ratio falsa ostenditur, aut simplex conclusio falsi ali- quid continere demonstratur. nam omne, quod su- mitur ad argumentandum
Abbreviated transcription (Latin):
tornũ ꝯtemptos nos ẽẽ oportebit. Cũ gͥ ex his qͥ
sumunt᷑ aliqͥd ñ ꝯcedr̃. sic infirmabit᷑. E Cum
aĩ his ꝯcessis cõplexio ex his nõ cõficit᷑. ħ erut¬
ħ mͦ. Sic̃ aliqͥs dic& se ꝓfectũ eẽ ad exercitum
ꝯtͣ eũ qͥs uelit hac uti argõẽ. Si uenisses ad ex¬
ercitũ atribunis militaribꝰ uis: eẽs. Nõ es aũt

Expanded text:
torium conten- tos nos esse oportebit. cum igitur ex iis, quae sumentur, aliquid non concedetur, sic infirmabitur. Cum autem his concessis conplexio ex his non con- ficitumodo: si, cum aliquis dicat se pro- fectum esse ad exercitum, contra eum quis velit hac uti argumentatione: si venisses ad exercitum, a tri- bunis militaribus visus esses; non es autem
Abbreviated transcription (Latin):
qua udieatũ ẽ. ⁊ comemorando nõ mͦ nõ
insta. ex ꝯtrariis locis. si res aut uera aut
ueri simił ꝑmittat infirmari oportebit.
atq erit obserirand diligent̃. ne nichil
ad id qđ agatur ꝑtineat. id qđ iudicatũ
sit. uundendũ ẽ ne ea res ꝓferatur in qua
fit offensũ. ut de ipso qui iuidiearit uidi¬
ciũ fieri indeatur. Oportar. nũ araduertẽ
ne cũ alit̃ fint multa uidicata. solitariũ
teptari oportebit. E Que uͦ sicuti necessaria
dicent᷑. ea i fonte unitabunt᷑. mͦ necariã arg̃¬

Expanded text:
iudicatum est; et commemorando non modo noinstet: ex contrariis locis, si res aut vera aut veri similis permittet, infirmari oportebit. atque erit observandum diligenter, ne nihil ad id, quo de agatur, pertineat id, quod iudica- tum sit; et videndum est, ne ea res proferatur, in qua sit offensum, ut de ipso, qui iudicarit, iudicium fieri videatur. oportet autem animadvertere, ne, cum aliter sint multa iudicata, solitarium temptari oportebit. Quae vero sicuti necessaria dicentur, ea si forte imitabuntur modo necessariam arg
Abbreviated transcription (Latin):
locis infirmari. Nicħ enĩ ꝯsid̾andũ ẽ inhis oĩbꝰ
attributũ ẽ. Qr̃ inuentioẽ ⁊argõnũ ex politõẽ¬
exist q̃ añ p̃cepta s̃. hãc qͦ ĩ partẽ orõis tras¬
ferri oportebit. s uerũtam̃ ut q̃dã p̃ceptõ det᷑.
ħꝰ qͦ partis exponemꝰ : modos rep̃hensiois qͦs
qui obseruabũt facilius ea q̃ ꝯtradicent᷑ dilue¬
re ac infirmare potes. Pom̃is argõ rep̃hen¬

Expanded text:
locis in- firmari. nihil enim considerandum est in his omnibus adtributum est. qis, quae ante praecepta sunt, hanc quoque in partem orationis transferri oportebit. verum- tamen, ut quaedam praeceptio detur huius quoque partis, exponemus modos reprehensionis; quos qui ob- servabunt, facilius ea, quae contra dicentur, diluere aut infirmare pote
Abbreviated transcription (Latin):
tũ erit infirmabit᷑. si aut ꝑspieue falsũ erit
ħ mͦ. Nemo ẽ qui nõ peccuntã quã sapientiã
malit. aut eꝯtrario ꝙ credibile aliqͦd ħ mͦ.
quẽ ꝯstat eẽ auarũ. dicat alicꝰ medioeri
officii causa se maxiniã peccunia negle¬
xeisso aut siqͥ inquibꝰ dã rebꝰ aut hominib
accidit. id oĩb dicattr usu euenire ħ pacto.
locꝰ desertus ẽ. in eo cedẽ eẽ factã oportae.
In loco celebri hõ oceidi qui potuit. aut
si id qd̾ raro fit: fieri oĩno nogat᷑. ut curio
signo sumetur. id ex eisdẽ locis qͥbꝰ ꝯfirma¬
bit᷑. infirmabit᷑. Nã insigno pͥmũ eẽ uer̃
ostendi oportar.. dem̃ enis rei signũ ꝓͥnĩ

Expanded text:
i aut perspicue falsum erit, hoc modo: nemo est, quin pecuniam quam sapientiam malit; aut ex contrario quoque credibile aliquid habebquem constet esse avarum, dicat alicuius mediocris officii causa se maxi- mam pecuniam neglexisse, aut si, quod in quibusdam rebus aut hominibus accidit, id omnibus dicitur usu venire, hoc pacto: locus desertus est, in eo caedem factam esse oportet; in loco celebri homo occidi qui potuit? aut si id, quod raro fit, fieri omnino negatur, ut Curio signo sumetur, id ex isdem locis, quibus confirmatur, infirmabitur. nam in signo primum verum esse ostendi oportet; dein
Abbreviated transcription (Latin):
la constitutio nec pars constitutionis pot̾ simul ⁊ suam
hr̃e. ⁊ alteriꝰ in se ium retin̾e. ideo qd unaq̃q ex se ⁊ ex su-¬
a nataͣ simplicit̃ considerat᷑. Altera assũpta numerus cõs¬
titucionis duplicatur. ñ uis constitucionis auget᷑. At de¬
lib̾atiua causa simul ex ead̾ parte eod ingen̾e̾. ⁊ cõiectura-¬

Expanded text:
m habere et alterius in se vim continere, ideo quod una quaeque ex se et ex sua natura simpliciter consideratur, altera assumpta numerus constitutionum duplicatur, non vis constitu- tionis augetur. at deliberativa causa simul ex eadem parte eodem in genere et coniectura
Abbreviated transcription (Latin):
sigat᷑. ⁊ om̃ib explicatis ꝑoratũ sit ħmͦ. ut nequid posteriuᷤ
p̃ter conclusionem inferat᷑. Paratur aũ aput terentiũ b̾ui¬
ter ⁊ cõmode senex in andria que cognoscere libtũ uelit.
Eo pacto. ⁊ nati uitam. ⁊ consiliũ meũ cognosces. ⁊ quid
facere in hac re te uelim. Itaq quẽadmodũ in particione
ꝓposuit. ita narrat. primũ nati uitam. Namis postqͣm ex-¬
cessit ex ephebis sosia. deiñ suũ consiliũ. a nc̃ id oꝑando.
deiñ quid sosiã uelit facere. Id qd̃ postremũ posuit in par-¬
ticione. postremũ dicit. Nc̃ tuũ ẽ officiũ. Quẽadmodũ gͥ ħ¬
i ad pͥmã quãq partẽ primũ accessit. ⁊ om̃ib absolutis fi-¬
nem dicendi fecit. sic nobis placet ⁊ ad singulas partes acce¬
dere. ⁊omĩb ab solutis ꝑ orare. Nc̃ de confirmatione de¬
inceps ita ut ordo ipse postulat precipiendum uidetur.

Expanded text:
sigatur et omnibus explicatis peroratum sit hoc modo, ut ne quid po- sterius sigatur et omnibus explicatis peroratum sit hoc modo, ut ne quid po- sterius praeter conclusionem inferatur. partitur apud Terentium breviter et commode senex in Andria, quae cognoscere libertum velit: Eo pacto et gnati vitam et consilium meum Cognosces et quid facere in hac re te velim. itaque quemadmodum in partitione proposuit, ita narrat, primum nati vitam: Nam is postquam excessit ex ephebis ; deinde suum consilium: Et nunc id operam do deinde quid Sosiam velit facere, id quod postremum posuit in partitione, postremum di- cit: Nunc tuum est officium quemadmodum  ad primam quamque partem primum accessit et omnibus absolutis finem dicendi fecit, sic nobis pla- cet et ad singulas partes accedere et omnibus abso- lutis perorare. Nunc de confirmatione deinceps, ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
plicit̾ expositum. distribuetur eod̃ tempore cõmodissime c̃
ad ipsũ uentũ ent explicandũ in cause dictione post parci-¬
cionem. Atq illud quoq ꝑtinet ad paucitatẽ ne aut plura
quã satis ẽ demonstraturos nos eẽ dicamus ħmͦ. Ostendã
adu̾sarios qd argiumus. ⁊ potuisse face̾ ⁊ uoluisse ⁊ fecis¬
se. Nam fecisse satis ẽ ostendere. aut cũ in causa particio nulla
sit. ⁊ cũ simplex quiqddam agatur : tñ utam᷑ paiticione. ioq
ꝑ raro potest accidere. Ac st̃ alia qͦ p̃cepta particionũ. que
ad hc̃ usũ oratorium ñ tantoꝑe ꝑtineant. Que u̾sant in¬
pħia. ex quib hec ipsa transtulimꝰ. que conuenire uidebãt.
quoꝵ nicħ incct̾is partib inueniebamꝰ. Atq his de partici¬
one p̃ceptis in onũ dictione meminisse oportebit. ut ⁊ pri-¬
ma queq pars ut ex posita ẽ in pauicione sic ordine tran¬

Expanded text:
pliciter expositum, distribuetur tem- pore eo commodissime, cum pliciter expositum, distribuetur tem- pore eo commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post partitionem. atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse satis est ostendere: aut, cum in causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, id quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hphia, ex quibus haec ipsa trans- tulimus, quae convenire viderentur, quorum nihil in ceteris artibus inveniebamus. Atque his de partitione praeceptis in omni dictione meminisse oportebit, ut et prima quaeque pars, ut expo- sita est in partitione, sic ordine tran
Abbreviated transcription (Latin):
ne aut aliqd̃ genus utile relinquat᷑. aut sero postea extra par¬
tionem qd uiciosissimũ ẽ ac turpissimũ inferat᷑. Uaucitas
in particione seruatur si genera ipsa rerũ ponuntur. neq
citur. ut animal. pars ẽ que subẽ geni̾. ut equus. S sepe ea¬
d̾ res alii genus alii pars ẽ. Nam homo animalis pars ẽ te¬
bani aũ ⁊ troiani genus. hec ideo diligentius inducitur
particione seruari possit. Nam qui ita paritur ostendam
ꝓpt̃ cupiditatẽ. ⁊ audaciam. ⁊ auariciam. adu̾sarioꝵ oĩa
ne exposito genere partem se geni̾s admisciusse. Nam ge-¬
nus ẽ om̃ium nimirum libidinum cupiditas. Eiꝰ aũ ge¬
neris sine dubio pars ẽ auaritia. hoc gͥ uitandũ ẽ. ne cuiꝰ
genus posueris. eius secũ sicuti aliqͣm diuersam ac dissimi-¬
lem partem ponas in ead particione. Qd si qd in genus plu-¬
res incidant partes: id cũ in prima particione cause erit sim¬

Expanded text:
ne aut aliquod genus utile relinquatur aut sero extra parne aut aliquod genus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac turpissimum est, inferatur. Paucitas in partitione servatur, si genera ipsa rerum ptitur, ut animal. pars est, quae subest generi, ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus. haec ideo diligentius inducitur partitione servari possit. nam qui ita partitur: ostendam propter cupiditatem et au- daciam et avaritiam adversariorum omnia ne exposito genere partem se generis admiscuisse. nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est ava- ritia. hoc igitur vitandum est, ne, cuius genus po- sueris, eius  sicuti aliquam diversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione. quodsi quod in genus plures incident partes, id cum in prima causae partitione erit sim
Abbreviated transcription (Latin):
particio quid conueniat aut quid ñ conueniat ostendit:
ħ debet illud qd̃ conuenit inclinare. ad cause sue cõ-¬
modum ħ mͦ. Interfectam matrem. eẽ. a filio conuenit
mͥ cũ adu̾sariis. Item contra. interfectũ eẽ aclitemistra
agamennonem conuenit. Nam hͥ utq ⁊ hid posut ꝙ
conueniebat: ⁊ tñ cause sue cõmodo consuluit. Dem̃ qd
in controc̾isia sit. ponendũ ẽ in uidicationis ex positione.
Que quẽ ad modũ inueniretur añdictũ ẽ. Que aũ par-¬
ticio reiũ distributã continet expositionẽ ⁊ ħ hrẽ de¬
bet breuitatẽ. absolutionem. paucitatẽ. Breuitas est:
cũ nͥ necessari ũt nullũ assumitur u̾bũ. hec in ħ ge-¬
nere iccirco ẽ utilis: qd̃ reb ipsis ⁊ partib cause ñ u̾bis
neq extraneis onam̃tis animus auditoris tenendus ẽ.
bsolutio ẽ ꝑ quã oiã que incidunt in causã genera
de quib dicendũ ẽ amplectim᷑. Inqͣ particione iudendũ ẽ

Expanded text:
partitio, quid conveniat aut quid non conveniat, ostendit, partitio, quid conveniat aut quid non conveniat, ostendit, haec debet illud, quod convenit, inclinare ad suae causae commodum, hoc modo: interfectam matrem esse a filio convenit mihi cum adversariis. item contra: interfec- tum esse a Clytaemestra Agamemnonem convenit. nam hic uterque et id posuit, quod conveniebat, et tamen suae causae commodo consuluit. deinde, quid contro- versiae sit, ponendum est in iudicationis expositione; quae quemadmodum inveniretur, ante dictum est. Quae partitio rerum distributam continet expositionem, haec habere debet: brevitatem, absolutionem, pauci- tatem. brevitas est, cum nisi necessarium nullum assu- mitur verbum. haec in hoc gequae idcirco est utilis, quod rebus ipsis et partibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus est. Absolutio est, per quam omnia, quae incidunt in causam genera, de quibus dicendum est, amplectimur. In qua partitione cavendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
negligent̃. Quare ut hoc uiciũ urcetur: omĩa tor
qñda st̃ ad cõmodũ sue cause contiaria que preteri¬
ri poterant p̃tereundo. q̃ illiꝰ erunt leuit̃ actingendo
sua cõmoda diligent̃ ⁊ enodate narrando. Ac de nar¬
ratione quid satis dictũ uidet᷑. Deinceps ad particionẽ cn
Uyspicuam totam efficit oroẽm. Partes eius st̃ due. qua¬
rũ utraq magnoꝑe ad aꝑiendam cãm ⁊ controu̾siam ꝑti¬
net constituendam. Una pars ẽ que quid cũ aduersariis
conueniat. ⁊ quid in controu̾sia relinquat᷑ ostendit. ex qͣ
ceitũ quiddã designat᷑am audicori. inquo animũ debeat
hre occupatũ. Altera ẽ in qua ierũ eaꝵ de quib erunꝰ
dicturi b̾uit᷑ expositio ponitur distributa. Ex qua confi¬
citur ut certas animo res teneat auditor. quib dictis in¬
telligat fore ꝑoratum. Nc̃ utroq genere parcicionis quẽ¬
ad modũ conueniat uti breuit̃ dicendum uidet᷑. Que

Expanded text:
neglegenter. quare, ut hoc vitium vitetur, omnia tor- neglegenter. quare, ut hoc vitium vitetur, omnia tor- quenda sunt ad commodum suae causae, contraria, quae praeteriri poterunt, praetereundo, quae dicenda erunt, leviter attingendo, sua diligenter et enodate narrando. Ac de narratione quidem satis dictum videtur; dein- ceps ad partitionem traet per- spicuam totam efficit orationem. partes eius sunt duae, quarum utraque magno opere ad aperiendam causam et constituendam pertinet controversiam. una pars est, quae, quid cum adversariis conveniat et quid in controversia relinquatur, ostendit; ex qua certum quiddam destinatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum. altera est, in qua rerum earum, de quibus erimus dicturi, breviter expositio ponitur distributa; ex qua conficitur, ut certas animo res te- neat auditor, quibus dictis intellegat fore peroratum. Nunc utroque genere partitionis quemadmodum con- veniat uti, breviter dicendum videtur. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
o magnam excipit offensionẽ. quã argum̃tando ⁊ cau¬
sas agendo leniri oportebit. qd̾ cum accid̾it: menbin¬
tim oportebit parces rei geste disꝑgere in ca̾m. ⁊ ad
unã quãq confestim roẽm accomodare. Ut uulneri
p̃sto medicam̃tũ sit. ⁊ odium statim defensio mitiget.
Nil ꝓdest nariaitio cũ ab adu̾sariis re exposita nm̃ ni
chil intest itum alio mͦ narrare . nt ab his qui au¬
diunt ita tenetur negocium. ut nr̃a nicħ int̾ sit eos
aliquo pacto docere. qd̾ cũ accidit omĩno a narratio¬
ne suꝑsedendũ est. Non loco dr̃. cũ non in ea parte
orationis collocatur. inqua res postulat. quo de gen̾e
agemus tũ cũ de dispositione dicemꝰ. Nam ħ ad dis¬
positionẽ ꝑtinet. Non quẽ ad modũ causa postulet nar¬
ratur : cũ aut id qd̃ aduersario ꝓdest dilucide ⁊ orna¬
te exponitur. aut id qd̃ ipsũ adiuiuat obscure dr̃ ⁊

Expanded text:
o magnam excipit offensionem, quam argu- mentando et cauo magnam excipit offensionem, quam argu- mentando et causam agendo leniri oportebit. quod cum accidet, membratim oportebit partes rei gestae disper- gere in causam et ad unam quamque confestim rationem accommodare, ut vulneri praesto medica- mentum sit et odium statim defensio mitiget. nihil prodest narratio tum, cum ab adversariis re exposita nostra nihil interest iterum aut alio modo narrare; aut ab iis, qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere. quod cum accidit, omnino narratione supersedendum est. non loco dici- tur, cum non in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus tum, cum de dispo- sitione dicemus; nam hoc ad dispositionem pertinet. non, quemadmodum causa postulat, narratur, cum aut id, quod adversario prodest, dilucide et ornate expo- nitur aut id, quod ipsum adiuvat, obscure dicitur et
Abbreviated transcription (Latin):
in genere conseruanda sunt. Nam sepe res parum ẽ in
tellecta: longitudine magis quam obscuritate narratioĩs¬
ẽ. Ac uerbis quoq dilucidis utentum ẽ. quo de genere
dicendum ẽ. in p̃ceptis elocionis. ꝓbalis erit narracio si
in ea uideliuntur ineẽ. ea que solent apparere inuentate
si ꝑsonarum dignitates seruabuntur. si cause factorũ
extabunt. si fuisse facultates faciendi uidebunt᷑. si tẽ¬
pus
idoneum. si spacii satis. si locus oportunus ad eand̾ iem q̃
de ie uarrabit᷑ fuisse oftendetur. si res ⁊ adeoꝵ quiagentꝰ
natãm. ⁊ ad uulgi rumorem.⁊ ad eoꝵ qui audiunt o¬
pinionem accomo dabitur. Ac ueri qui& similis ex his ra¬
cionib eẽ potit. Illud aũ p̃terea considerare oporcebit.
ne aut cum obsit narratio aut cum nichil ꝓsit tñ in.¬
t̃ponatur. aut non loco. aut ñ quẽ ad modum causa
postulet narret᷑. Obest tum cũ ipsius rei geste expositi¬

Expanded text:
in ge- nere sunt conservanda. nam saepe res parum est in- in ge- nere sunt conservanda. nam saepe res parum est in- tellecta longitudine magis quam obscuritate narra- tionis. ac verbis quoque dilucidis utendum est; quo de genere dicendum est in praeceptis elocutionis. Pro- babilis erit narratio, si in ea videbuntur inesse ea, quae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates faciundi videbuntur; si tempus idoneum, si spatii satis, si locus opportunus ad eandem rem, qua de re narrabitur, fuisse ostendetur; si res et ad eorum, qui agent, naturam et ad vulgi morem et ad eorum, qui audient, opinionem accommodabitur. Ac veri quidem similis ex his rationibus esse poterit: illud autem praeterea considerare oportebit, ne, aut cum obsit narratio aut cum nihil prosit, tamen inter- ponatur; aut non loco aut non, quemadmodum causa postulet, narretur. obest tum, cum ipsius rei gestae expositi
Abbreviated transcription (Latin):
res dicant. ⁊ ñ plures quam necesse sit. Nam plerisq breui¬
ter uidecur dicere qui ita dicit. Accessi ad edes. puerum
euocaui. respondit. quesuu dnm. domi negauit eẽ. hic
tam ⁊ si tot res breuus non potuit dicere tũ ꝙr sacis fuit
dixisse domi negaui  eẽ. fit rerũ multitudine longus. Qre
ħ quaqͦua in genere uitandã breuitatis imitacio. ⁊ ñ mi¬
nus rerũ non necessariauim quã uerborũ multitudine
suꝑsedendum ẽ. Pꝑta aũ narratio poterit ẽẽ: si ut qd̃¬
q primũ gestum eut ita primũ exponetur. ⁊ rerum ac
tempoꝵ ordo seruabitur. ut ita narrentur ut geste res erc̃.
aut ut potuisse geri uidebuntur. hic erit consid̾andum
ne quid ꝑturbate. ne quid contorte dicatur. nequã in
aliam rem transeatur. ne ab ultimo repetatur. ne ad ex-¬
tremum ꝓdeatur. nequid qd̃ ad rem ꝑtineat precerea-¬
tur. ⁊ om̃ino que precepta de breuitate sunt : ħ quͦq

Expanded text:
res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque brevires dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: Accessi ad aedes. puerum vocavi. respondit. quaesivi dominum. domi negavit esse. hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: domi negavit esse, fit rerum multitudine longus. quare hoc quoque in genere vitanda est bre- vitatis imitatio et non minus rerum non necessaria- rum quam verborum multitudine supersedendum est. Aperta autem narratio poterit esse, si, ut quidque primum gestum erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur. hic erit considerandum, ne quid perturbate, ne quid con- torte dicatur, ne quam in aliam rem transeatur, ne ab ultimo repetatur, ne ad extremum prodeatur, ne quid, quod ad rem pertineat, praetereatur; et omnino, quae praecepta de brevitate sunt, hoc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ea quie cause continet expositionem dicendum uidecur.
porte qͥ eam tres hir̃ unites ut breius. ut aꝑta. ut ꝓba¬
bilis sit. Preus ent si unde necẽẽ ẽ inde inicium siumuat.
nnon ab ultimo repecetur. ⁊ si cuiꝰ rei satis satis erit sum¬
mam dixisse eius paites non dicentur. Nam sepe satis ẽ
qd factum sit dicere. non ut enarres quemadmodũ sit
factum. ⁊ si non longius quam qd scitu opus ẽ in nar¬
uando ꝓcedetur.⁊ si nullam aliam in rem transibitur.
⁊ si ita dicatur ut non nũquã exeo qd̾ dictum sit id ꝙ
ñ sit dictã intelligatur.⁊ si ñ modo qd̾ obest. uu̾m ꝙ̃¬
id qd nec obest nec adiuuat preteribitur. ⁊ si semel u¬
numqdq dicetur. ⁊ si non ab eo inquo ꝓxime desitum erit.
deuiceps incipietur. Ac multos imitacio breuitatis deci¬
pit. ut cum se breues putent eẽ longissimi sint. cum dẽc
oꝑam ut res multas breuit̾ dicant. non ut omĩno paucas

Expanded text:
e, quae causae continet expositionem, dicendum uidetur.e, quae causae continet expositionem, dicendum uidetur.oportet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde necesse est, inde initium sumetur et non ab ultimo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur—nam saepe satis est, quid factum sit, dicere, ut ne narres, quemadmo- dum sit factum—, et si non longius, quam quo opus est, in narrando procedetur, et si nullam in rem aliam transibitur; et si ita dicetur, ut nonnumquam ex eo, quod dictum est, id, quod non est dictum, intellegatur; et si non modo id, quod id, quod nec obest nec adiuvat, praeteribitur; et si semel unum quicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desi- tum erit, deinceps incipietur. ac multos imitatio brevi- tatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas
Abbreviated transcription (Latin):
qua nec uere nec ueri similes res concinentur. Cuiꝰ mõiẽ
angues ingentei alitesq uincti uigo. historia ẽ gesta res
dd etatis nie niemoria temota. Q genuse. Ipius inctĩ
cart hagimensis belum. Argumentum ẽ fcta ies quet
suon poriud. huiꝰ mõi aput tenentium. l lam is postes  e xu¬
cesit enephebis sosia. Illa aũ nariatio qlle ilersaqua in
bsonoseẜ uũ monest ut incasimul cum res iptis ꝑso nar
Cemores anim ꝑspiei possint hoc m̃. unit las ne sere
clamitans qurd agis micio. tur ꝑdis achholescentem nobre
tonis mulca debec in eẽ festiuitas confecta ex rerie i auerta¬
us oa umorũ dissimilitudine. grauitate. lenitate. spe. metu.
luspieione. desiderio. dissimulatione. erioro. miscdia fo rtuete
comiutacione. inspato in commodo. subita leticia. iocundo
eriti rerum. Uerum ħ ex his que postea de elocutione
p̃cipientur ornamenta suimuntur. Nunc de narratione

Expanded text:
qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues ingentes alites, iuncti iugo historia est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remota; quod genus: Appius indixit Cartha- giniensibus bellum. argumeri potuit. huiusmodi apud Terentium: Nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo: Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? tionis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, errore, misericordia, fortunae commu- tatione, insperato incommodo, subita laetitia, iucundo exitu rerum. verum haec ex iis, quae postea de elocu- tione praecipientur, ornamenta sumentur.
Abbreviated transcription (Latin):
cum in sinuationem res postulat: Contia preceprta ẽ . qd
nichi eoꝵ effecit quoꝵ causa exordiis ciaduntur p¬
centũ. neq docilem efficit. aut quo nichil ꝓfecto peuis ẽ
ut contra sit facit. Ac de ex ordio quid satis dictũ ẽ
ariatio ẽ rerum gestarum aut ut gestarum exposi¬
tio. Parrationum tria genera sunt. Unum ẽ genꝰ
inquo ipsa causa ⁊ om̃ĩs rõ controuersie continetur. Al¬
terum genus ẽ inquo digressio aliqua extra causam aut
criminationis. aut similitudinis. aut delectacionis nõ
aliene ab eo negocio qd̾ agitur. aut amplificationis causa
interponitur. Tercium genus ẽ remotum aciuilib cau¬
sis. qd delectacionis causa non inutili cum exercitacio¬
ne dicitur ⁊ scribitur. Euis partes sunt due. quarũ al¬
tera in negociis. altera in ꝑsonis maxime uersatur.
Ca que in negociorum expositione posita ẽ tres habet
partes. fabulam. historiam. argumentum. fabula ẽ in

Expanded text:
cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis praetentum neque docilem efficit, aut, quo nihil profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum est. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expo- sitio. narrationum genera tria sunt: unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controversiae con- tinetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur. tertium genus est remotum a civi- libus causis, quod delectationis causa non inutili cum exercitatione dicitur et scribitur. eius partes sunt duae, quarum altera in negotiis, altera in personis maxime versatur. ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumen- tum. fabula est, in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea qd̃ ex his suspicatio quedam apparicionis atq
arcificiose diligentie nascitur. que maxime oratio¬
ni fidem. oratori adimit auctoritatem. Uicia uero
ħ sunt certissima exordioꝵ. que summoꝑe uitari opor¬
tebte. U ulgase. Commune. Commutabile. longum. se¬
ꝑatum. Translatum. Contra precepta. Uulgałe ẽ. qd
in plures causas potest accomodari. ut ꝯuenire uidei¬
tur. Commune: qd̾ uichilominus inhane quam in contuna¬
am partem cause pocet conuenire. Lommutabiler qu ab acd¬
uer sauts hotest leuiter commutatum in contrariam par¬
teri ici. Longum est: qd̃ plurib uerbis aut senteio¬
ens ultra quam satis est ꝓcucitur. Seꝑatum: qb nõ
epipsa causa duccum ẽ: nec sicut aliqd menbrum an¬
nerium orationi. T̃ ranslatum ẽ: qd alius conficit quam
cause genus postulet. ut si quis docilem faciat auditorem
cum beniuolenciam causa desidet. aut principio utatur.

Expanded text:
propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque artificiosae diligentiae nascitur, quae maxime orationi fidem, oratori adimit auctoritatem. Vitia vero haec sunt certissima exordiorum, quae summo opere vitare oportebit: vulgare, commune, com- mutabile, longum, separatum, translatum, contra prae- cepta. vulgare est, quod in plures causas potest accom- modari, ut convenire videatur. commune, quod nihilo minus in hanc quam in contrariam partem causae potest convenire. commutabile, quod ab adversario potest leviter mutatum ex contraria parte dici. longum est, quod pluribus verbis aut sententiis ultra quam satis est producitur. separatum, quod non ex ipsa causa ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi. translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio utatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tile ẽ ab aliqua re noua aut rdicula incipere aut ex
tempore que nata sit. Quod genus strepitum. Eclama-¬
tionem. aut iam ꝑata que uł apologum. uł fabulam.
uł aliquam contineat irrisionem. Aut si rei dignitas¬
ñ adhibet iocandi facultatem⁊ aliquid triste. nouũ. hor¬
ribile. statim non incominodum ẽ inicere. Nam ut cibi
sacietas ⁊ fastidium aut̃ sub amari aliqua re releuat᷑.
aut dulci mitigatur ÷ sic animus defessus audiendo
aut ad miratione integratur. aut risu renouatur. Ac
seꝑatim quid̃ que de principio ⁊ de insinuatione dicẽ¬
da udebantur : ħ fere sunt. Nunc quiddam breue
cominuniter de utroq precipiendum iudetur.
xordium sentenciarum ⁊ grauitatis plurimum
debet hr̃e. ⁊ omĩa om̃ino que ꝑtinent ad digni¬
tatem inse continere. ꝓptereaq id optime faciendũ ẽ.
qd̃ oratorem auditori maxime maximȩ cõmendat.
Splendoris festiuitatis ⁊ concinnitudinis minimũ.

Expanded text:
tile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. nam, ut cibi satietas et fasti- dium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novatur. Ac separatim quidem, quae de principio et de insi- nuatione dicenda videbantur, haec fere sunt: nunc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum videtur. Exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere et omnino omnia, quae pertinent ad dignitatem, in se continere, propterea quod id optime faciendum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum,
Abbreviated transcription (Latin):
lem. aut maiorem. aut minorem agi rem in presenti de¬
monstrare. Sin orõ aduersariorum fidem uidebitur aue¬
torib fecisse. idq ei qui intelligit quib reb fides fiat faci¬
le erit cognitu. o portet aut de eo qd aduersarii firmissi¬
mum sͥ putarint. ⁊ maxime hi qui audierunt ꝓbarĩt:
primum te dicturũ polliceri. aut ab aduersarii dicto
exordiri. ⁊ ab eo potissimum ꝙ ille nuꝑrime dixit. aut
dubitacione uti. qͥd primum dicas aut cui potissimũ
loco respondeas cum admiratione. Nam auditor cum eũ
quẽ ad uersarii ꝑturbatum putant orõe uidet animo fir-¬
missimo contradicere paratum: plerumq se pocius teme
assensisse. quã illum sine causa confidẽ arbitrat᷑. Sin au¬
ditoris studium defatigatio ab alienabit a causa te breuiꝰ
quã paratus fueris eẽ dicturum commodum ẽ polliceri
non imeitatut᷑um aduersarium. Sin res dabit: non ui-¬

Expanded text:
lem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti delem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare. Sin oratio adversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse—id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissimo contra dicere paratum, plerum- que se potius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur. Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri; non imitaturum adversarium. sin res dabit, non inu
Abbreviated transcription (Latin):
ris ofenditur. Si cause turpitudo contrahit offensionem
aut ꝓeo homine ui quo offenditur alium hominem qui dili
gitur intponi oportet. aut ꝓre inqua offenditur aliam rẽ
que ꝓbatur. aut ꝓ re hominem. aut ꝓ homine rem. ut ab
eo qd odit. ad id qd diligit auditoris animus tinducatur.
e tissimulare te id defensurum qł existineris defensurꝰ.¬
Dem̃ cum iam micior factus erit auditor: ingredi pede¬
temptim in defensionem. ⁊ dicere ea que indignentur ad¬
uersarii tibi quoq indigna uideri. Peinde cum lenieris
eum qui audiet. demonstrare nichil eoꝵ ad te ꝑtinere. ⁊ ne
gare te quicquam de aduersariis eẽ dicturum. neq hoc
neq illud. ut neq aꝑte ledas eos qui diligunt᷑. ⁊ tñ idob¬
scure faciens quo adpossis alienes ab eis auditorum uolũ¬
tatem. ⁊ aliquoꝵ uidicium similide re aut auctoritatem
ꝓferre imittacione dignam. Deinde eandem aut consimi-¬

Expanded text:
ris offenditur. Si causae turpitudo contrahit offensionem, ris offenditur. Si causae turpitudo contrahit offensionem, aut pro eo homine, in quo offenditur, alium hominem, qui dili- gitur, interponi oportet; aut pro re, in qua offenditur, aliam rem, quae probatur; aut pro re hominem aut pro homine rem, ut ab eo, quod odit, ad id, quod diligit, auditoris animus traducatur; et dissimulare te id defensurum, quod existimeris; deinde, cum iam mi- tior factus erit auditor, ingredi pedetemptim in defen- sionem et dicere ea, quae indignentur adversarii, tibi quoque indigna videri; deinde, cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare, nihil eorum ad te pertinere et ne- gare quicquam de adversariis esse dicturum, neque hoc neque illud, ut neque aperte laedas eos, qui diliguntur, et tamen id obscure faciens, quoad possis, alienes ab eis auditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimi
Abbreviated transcription (Latin):
re. ⁊ si pollicemur nos breui causam nram demonstratu¬
ros. atq exponemus uidicationem. aut uidicationes
si plures erunt. Dociles auditores faciemus: si aꝑte ⁊
breuiter summam cause exponemus. hoc ẽ in quo con¬
sistat controuersia. Nam ⁊ cũ docilem uelis facere: simul
attentum facias oportet. Nam is ẽ maxime docilis: qui
atcentissime ẽ ꝑatus audire. Hunc insinuationes quẽ¬
ad modum tractari conueniant: deinceps dicendum uide¬
tur. Insinuatione gͥ utendum est: cum ad mirabile genꝰ
cause ẽ. hoc ẽ ut antediximus cum animus auditoris in-¬
festus ẽ. Id aũ trib ex causis fit : maxime. si aut in est in
ipsa cã quedã turpidido. aut ab his qui añdixunt. ĩa
quiddam auditori ꝑsuasum uidetur. aut eo tempore lo¬
cus dicendi datur: cum iam illi quos auditori oportet
defessi st̃ audiendo. Nam ex hac qͦ re non minus quã
ex primis duab in oratorem non nũquã aninus audico¬

Expanded text:
re: et si pollicemur nos brevi causam nostram demonstrature: et si pollicemur nos brevi causam nostram demonstraturos, atque exponemus judicationem aut judicationes, si plures fuerint. Dociles auditobreviter summam causae exponemus, hoc est, in quo consistat controversia. nam et, cum docilem velis facere, simul attentum facias oportet. nam is est maxime docilis, qui attentissime est paratus audire. Nunc insinuationes quemadmodum tractari con- veniat, deinceps dicendum videtur. insinuatione igitur utendum est, cum admirabile genus causae est, hoc est, ut ante diximus, cum animus auditoris infestus est. id autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendo. nam ex hac quoque re non minus quam ex primis duabus in oratore nonnumquam animus audito