comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rentis imperio et inuictus licet parunsti et te illis uigiliis
aliser criuis quas uiginti annis expertus fueris reddi¬
disti. Quibus nam tũ dña gentium potes compensire be¬
neficiis hoc tui imperatoris obsequium. qui tinto usu
sciens. quantus sit imperandi libor. Prorter tenon utit
suscipit. Sest quietem fatilius fuerat ugiter imperasse
uamuis enim magnum liboren consuetudo non sentit
intermissa desiderant nouas uires. Quanta epus fuit ti¬
bi imꝑr eterne prouidentia. quanta auchoritate. ut subsi
mirum est imperium ferie post exium. Solus hoc ut di¬
citur petuit deus ille. cuiuis dona sunt edđ iuiumus
et uidemus ut habenas male creditas et cursum deuio
uectore turbatum teciperet rusumq dirigeret. Cuuis simi¬
l tu impr et im fatile fecisti ne id mirum. Cum enim
ate recessit imperium et priuatus licet dici uelles inbx¬
sit tibi ingeniti maiestas. Omnes ereititue uri omnesep¬

Expanded text:
rentis imperio, et invitus licet paruisti et te illis vigiliis rentis imperio, et invitus licet paruisti et te illis vigiliis illisque curis, quas viginti annis expertus fueras, reddidisti. Quibusnam tu, domina gentium, potes compensare beneficiis hoc tui imperatoris obsequium? — qui tanto usu sciens quantus sit imperandi labor, propter te non utitur cae onus suscipit post quietem. Facilius fuerat iugiter imperasse: quamvis enim magnum laborem consuetudo non sentit, intermissa desiderat novas vires. Quanta opus fuit tibi, imperator aeterne, providentia, quanta auctoritate ut subsidmirum est imperium ferre post otium. Solus hoc, ut dicitur, potuit deus ille, cuius dona sunt quod vivimus et videmus, ut habenas male creditas et currum devio rectore turbatum reciperet rursumque derigeret. Cuius simile tu, imperator, etiam facile fecisti. Neque id mirum: non enim a te recessit imperium, et privatus licet dici velles, inhaesit tibi ingenita maiestas. Omnes exercitus vestri omnes
Abbreviated transcription (Latin):
dindos animos auctoruatem priuati principis attulisses
surrlices tibi mamiis tendens uel potius que trebunda cla¬
mauit. Quousq hoc marimime pacime quatrte qui¬
escere in lbertaitm ad imite usurraie tibi illicitam mi¬
ssionem Aut qd duo Augusto post septuaginta etatis
quinquaginta imperi annos non licuit tãm cito licui
tibi ldeo nete mibi ille ciuus tot ams toc templa tet nomi¬
na colo feretilis dedit ut tri in sulurbano ecus sedens usũ
dicite mibi iurtutis amitteres redde te gubernitulis me¬
is. Et quaniam tranquillo mari portum intrie propera¬
sti. ualde perfluctus mei quidem amore sollicitus. sed tu¬
a maiestati secuius. Et timen perte tibisteterit imuriam
in mei restitutione pacieris imperisti ptidem rogatus afra¬
tre riusus impera iussus amatre. O cclestem imp̃or eterne
pietitem tuam que tuum illum mimum semper inuic¬
tum sola sola uicit. Non potuisti resistere sancte illius pa¬

Expanded text:
dandos animos auctoritatem privati principis attulisses, dandos animos auctoritatem privati principis attulisses, supplices tibi manus tendens vel potius queribunda clamavit: «Quousque hoc, Maximiane, patiar me quati, te quiescere; mihi libertatem adimi, te usurpare tibi inlicitam missionem? An, quod divo Augusto post septuaginta aetatis, quinquaginta imperii annos non licuit, tam cito licuit tibi? Ideone te mihi ille, cuius tot aras tot templa tot nomina colo, Hercules dedit, ut tu in suburbano otiis cedens usum dicatae mihi virtutis amitteres? Redde te gubernaculis meis et, quoniam tranquillo mari portum intrare properasti, vade per fluctus mei quidem amore sollicitus sed tua maiestate securus. Et tamen per te tibi steterit, si iniuriam in mei restitutione patieris. Imperasti pridem rogatus a fratre, rursus impera iussus a matre». O caelestem, imperator aeterne, pietatem tuam quae tuum illum animum semper invictum sola vicit! Non potuisti resistere sanctae illius pa
Abbreviated transcription (Latin):
ticipi maictitis tue dare petuit uenum quictis. quam
ut tu imperio succederes pex duobus. Sed profecto cre¬
git hoc uauetas et naturi fortune tui nihil mutue licue¬
rat dum ues imperium teneretis. ut illi iugutt atinor ũ
continua felicitas inteuullo aliquo detingueretu ant
etiam dii immortales probate uoluerunt tib iniuxim ste
ne funditus corruit unde ut tu marimime discessera:
ldeo hic pliuimum habuerat stabilitatis plerta ubi de¬
suta maxima uacillauit. Hon aliter eruimꝗͣ &et terca
tientis aut aquis sultermissis inteuiulsa suisdiditate
nutare Ita cuncta italia atq iri Roma sub lucli repen¬
te qua siastenta iustenta fuerit dextera tua contamint
ic pene consedit. Quod ego cuisim transo enũ. curuel
recordemur adueisa cum iudeamus orania tuo reditu
restituta Eecit enum Roma ip̃a pro maiestate uernis
sui ut ostenderet pese etim se imperatoribus unperne
ibductus ereroctus suos ac tibi reddidii eicum ad se¬

Expanded text:
ticipi maiestatis tuae dare potuit veniam quietis quam ticipi maiestatis tuae dare potuit veniam quietis quam ut tu imperio succederes pro duobus? Sed profecto exegit hoc ipsa varietas et natura fortunae, cui nihil mutare licuerat, dum vos imperium teneretis, ut illa viginti annorum continua felicitas intervallo aliquo distingueretur; aut etiam di immortales probare voluerunt tibi innixam stene funditus corruit unde tu, Maximiane, discesseras: adeo illic plurimum habuerat stabilitatis adserta, ubi deserta maxime vacillavit. Non aliter enim quam solet terra ventis aut aquis subter immissis intervulsa sui soliditate nutare, ita cuncta Italia atque ipsa Roma subducta repente qua sustentata fuerat dextera tua contremuit ac paene consedit. Quod ego cursim transeo; cur enim vel recordemur adversa, cum videamus omnia tuo reditu restituta? Fecit enim Roma ipsa pro maiestate nominis sui ut ostenderet posse se etiam imperatoribus imperare. Abduxit exercitus suos ac tibi reddidit et, cum ad se
Abbreviated transcription (Latin):
tia et pictate frateina. Nequem texius uite ssim arumq
reium socium semper habuisses in alicuuis facti cõitate
descreres. Neuel illius uiderit quali certe noue lande
cederes Uerum longe diucisa inues erat cauia declinandi
aut sustinendi lihoris quame et si totam ercus acionem
ctatis afferres. Sic queq tibi rei p. curis non erat abnu¬
endum. Ansi mirimus quisq natu gubernator Uectori¬
simus ad salutem non is est optimis qui usu peritissim
Imperator aut te unqͣm Constantine liberi nr̃i repotesq pa¬
tientur. Uel cum ad summmi ꝑueneris senectutem rcip. uela
contrabere que tam felicibus urentis etiam uiuenis imple¬
ueus Sed tñ ut cunq fas fuerit cum principem quem
anni cogerent aut ualitudo deficeret recertu hicanere Ie
uero inquo adhuc iste sunt integte solidecs aures hic tocius
corporis uigor. Hic imperatoribus ardor exulorum imma¬
turum &uim spcrasse miramur. Quid enim alud pir¬

Expanded text:
tia et pietate fraterna ne, quem totius vitae summarumque tia et pietate fraterna ne, quem totius vitae summarumque rerum socium semper habuisses, in alicuius facti communitate desereres neve illius, viderit quali, certe novae laudi cederes. Verum longe diversa inter vos erat causa declinandi aut sustinendi laboris; quamquam, etiamsi totam excusationem aetatis adferres, sic quoque tibi rei publicae curis non erat abnuendum. An si maximus quisque natu gubernator vectorion is est optimus qui usu peritissimus imperator? Aut te umquam, Constantine, liberi nostri nepotesque patientur, vel cum ad summam perveneris senectutem, rei publicae vela contrahere quae tam felicibus ventis etiam iuvenis impleveris? Sed tamen utcumque fas fuerit eum principem, quem anni cogerent aut valitudo deficeret, receptui canere, te vero, in quo adhuc istae sunt integrae solidaeque vires, hic totius corporis vigor, hic imperatorius ardor oculorum, immaturum otium sperasse miramur. Quid enim aliud par
Abbreviated transcription (Latin):
pit ut cũm te ad capitolim iouis gremium uel occulis
ferie gestiret stipacione sui uix ad portas uibis admit¬
teret. Te riusus iuccsimo anno imperatorem octauo con¬
sulem. Ita ip̃a ampleru quedam suo Roma uoluit deti¬
nere ut uideretur angurari iam et timere. Quod factũ
est enim imp̃r eterne̾ inquo uno querelam rei ꝑ pene
meriusti. Audi doloris nostri liberam uoxem siquidem e¬
tiam dii ip̃i qd pleiumq humanas res negligit dum q̃¬
rimur ignoscunt quibus alud fortasse cui̾intibus gran¬
dines ruunt terre dehiscunt. Urhes hauruintur que
non illis hauruntur uolentibus sed aut aliorsimi aspi¬
cientibus ut fatali rerum urgente cursu uidentur acci¬
dere. Iale est imp̾r quod omnibus nobis incluso gemi¬
tu merentibus faoere uoliusti. Non quidem turci p̾. ne
gligentia aut laboris fuga aut desidie cupiditate duc¬
tus sed consilu olim ut res est interuos placiti constan¬

Expanded text:
pit ut, cum te ad Capitolini Iovis gremium vel oculis pit ut, cum te ad Capitolini Iovis gremium vel oculis ferre gestiret, stipatione sui vix ad portas Vrbis admitteret. Te rursus vicesimo anno imperatorem, octavo consulem, ita ipsa amplexu quodam suo Roma voluit detinere, ut videretur augurari iam et timere quod factum est. Factum est enim, imperator aeterne, in quo uno querelam rei publicae paene meruisti. Audi doloris nostri liberam vocem, siquidem etiam di ipsi, quod plerumque humanas res neglegant, dum querimur ignoscunt, quibus aliud fortasse curantibus grandines ruunt, terrae dehiscunt, urbes hauriuntur. Quae non illis hauriuntur volentibus, sed aut aliorsum adspicientibus aut fatali rerum urgente cursu videntur accidere. Tale est, imperator, quod omnibus nobis incluso gemitu maerentibus facere voluisti, non quidem tu rei publicae neglegentia aut laboris fuga aut desidiae cupiditate ductus, sed consilii olim, ut res est, inter vos placiti constan
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut queniam uirtutes tua Constantine Anguste so¬
cero predicaui. Tu quoq licet eptime scias. tñ audi¬
as. ꝗ̃ te principis ornet affinitas. Hic est qui nemen ac
cepit adco principe generis sui dedit uebis quise proge¬
niem esse herculis non adulationibus fabulosis sed e¬
quatis untutibus comprebiuit Hic est qui in ipo ortu
nuiminis sui gallias priorum temporum iniuruis effe¬
ratas reip. ad esequium reddidit sibi ipsae ad salutem
Hic quod im falso traditum de antiquis imperatoribus
putabatur Remana tranis Rhenum sigͥ primus harbaris
gentibus intulit. Huuis cum fr̃e tursus ac serius expe¬
dicionibus demita germania. aut hom constilit ut qui¬
eseat. aut letatur quasi amica si appareat Tu ferccissimos
mauritanic poplõs in accessis mentium uigis et naturali
munitione fidentes expugnisti recepisti trinstulisti. Te
primo ingressu tuo tanta leticia. tanta fregm̃tia ꝑ .R. exce¬

Expanded text:
tur ut, quoniam virtutes tuas, Constantine Auguste, sotur ut, quoniam virtutes tuas, Constantine Auguste, socero praedicavi, tu quoque licet optime scias tamen audias quam te principis ornet adfinitas. Hic est qui nomen quod accepit a deo principe generis sui dedit vobis, qui se progeniem esse Herculis non adulationibus fabulosis sed aequatis virtutibus comprobavit. Hic est qui in ipso ortu numinis sui Gallias priorum temporum iniuriis efferatas rei publicae ad obsequium reddidit, sibi ipsas ad salutem. Hic, quod iam falso traditum de antiquis imperatoribus putabatur, Romana trans Rhenum signa primus barbaris gentibus intulit. Huius cum fratre rursus ac saepius expeditionibus domita Germania aut boni consulit ut quiescat aut laetatur quasi amica si pareat. Tu ferocissimos Mauritaniae populos inaccessis montium iugis et naturali munitione fidentes expugnasti recepisti transtulisti. Te primo ingressu tuo tanta laetitia, tanta frequentia populus Romanus exce
Abbreviated transcription (Latin):
re potuisti.qm̃ ut eius filio. quem tibi prid̾em et affi¬
nitate ad scieras. et muestate sociaueras. nunc ex inti¬
mis affectibus traderes summi pignus imꝑperii. Hec
est tua marimiane inter omnes principes propria lar¬
gitio alii diuicias aut honores. aut ip̃a etiam imperia
sed sola donarunt. Tu animo maiori qũ eeteri pariter
indulges. et quod pictas tua habet carissimum et qđ
fortuna precipium. Nec tñ miranda esta inte est mari¬
miane animi magnitudo inquem dii immortales tan¬
ta congesserunt et natura hona ornamenta fortune ut
quãuis matima laigiaris ita penes te sunt omnia quasi
usclus obtineis Ut enim ille qui omnes aquas celo ⁊
terris prebet occcaus tñ semper ĩmotibus suis totus
est. Ita tu potes imperium marimiane donare non po¬
tes non habere. Oequo ego cum ad id loci uenero ita
dicam ut fortasse quibusdam uideor audatior. Ueritas
tñ mec ega te deuotionis appareit. Nunc enim sequi¬

Expanded text:
re potuisti, quam ut eius filio, quem tibi pridem et adfire potuisti, quam ut eius filio, quem tibi pridem et adfinitate adsciveras et maiestate sociaveras, nunc ex intimis adfectibus traderes summi pignus imperii? Haec est tua, Maximiane, inter omnes principes propria largitio. Alii divitias aut honores aut ipsa etiam imperia, sed sola donarunt; tu, animo maiore quam ceteri, pariter indulges et quod pietas tua habet carissimum et quod fortuna praecipuum. Nec tamen miranda ista in te est, Maximiane, animi magnitudo, in quem di immortales tanta congesserunt et naturae bona et ornamenta fortunae ut, quamvis maxima largiaris, ita penes te sint omnia, quasi ea solus obtineas. Vt enim ille qui omnes aquas caelo et terris praebet Oceanus semper tamen in motibus suis totus est, ita tu potes imperium, Maximiane, donare, non potes non habere. De quo ego, cum ad id loci venero, ita dicam, ut fortasse quibusdam videar audacior, veritas tamen meae erga te devotionis appareat. Nunc enim sequi
Abbreviated transcription (Latin):
lifficillimam esse pixtipue cuusq forine imitationem
quia exitis sui notis tuto deformitas exprimatur Simili¬
tudo tñ prlchritudinis tam sitardua qm̃ tara est pul¬
chritudo non tn tm ille cepit laboris erore uro diuinas
peties transferendo.qn̾tum ueluptatis hausit comunus
uos intuendo inspiciendo sollicite et curios e ab bilauita¬
te illius etatis Uultus immobiles et serios erigendo pro¬
merendo. Deniq amoris uũ tacita presagia. auit qua
niucem uobis uerccundu negabat libxie uos in imigine
cerueretis. Ded profecto hoe iam tunc miximiane diui¬
namente presumpseris hoc cum ferret etas ut rogareris
optaueras cum tibi in illa iocundissima sede leticie ha¬
tum muiptiarum guidia prestinabas utsimul illam par¬
uulam et hunc intuendo crescentem dui frueroris ex¬
pectatione uoti quod hic cõiunctione firmasti. Qui d
enim compet̾ntius quid prouidentia tua dignius face¬

Expanded text:
difficillimam esse praecipuae cuiusque formae imitationem, difficillimam esse praecipuae cuiusque formae imitationem, quia certis sui notis cito deformitas exprimatur, similitudo autem pulchritudinis tam sit ardua quam rara est pulchritudo: non tamen tantum ille cepit laboris ex ore vestro divinas species transferendo quantum voluptatis hausit cominus vos intuendo, inspiciendo sollicite, et curiose ab hilaritate illius aetatis vultus immobiles et serios exigendo, promendo denique amoris vestri tacita praesagia ut, quod invicem vobis verecundia negabat, libere vos in imagine cerneretis. Sed profecto hoc iam tunc, Maximiane, divina mente praesumpseras; hoc, cum ferret aetas, ut rogareris optaveras, cum tibi in illa iucundissima sede laetitiae harum nuptiarum gaudia praedestinabas, ut simul illam parvulam et hunc intuendo crescentem diu fruereris exspectatione voti quod hac coniunctione firmasti. Quid enim competentius, quid providentia tua dignius face
Abbreviated transcription (Latin):
lum dedararet iugustum. Siquidem ip̃m imperium hoc
forte pulchruis uidicabas. si id non hereditauum ex suc¬
cessione ereuisses sed iurtutibus tuis debitum a sumo
Imperatore meriusses Necs dubium quin tibi matu¬
re sacrum istud fastigium diuine petestatis astrueret
nii teiam olim sibi generum etiam aie petere posses sp¬
onte delegerat. Hexenim ut audio imago illa decliut
inaqualensi palacio ad ip̃m coniuiu pesita aspectum
ubi puella iam diuino decere uenerabilis. sed adhuc im¬
par oneri suo su tinet atq offere. libi etiam tum pucio
Constantine Galeam auro gẽmiq radiantem et pin¬
nis pulchre alitis eminentem ut te. qđ uix ulla possunt
hibitus ornamenia prestare sponsale munus faciat pul¬
chriorem. Fortunatus pictor ille quisquis fuit. et qm̃¬
uis appellem ip̃m parrhasium scientia uiocut materia
tn imaginis ꝗ arte felicior. Quamq enim ipi ferant

Expanded text:
lum declararet Augustum. Siquidem ipsum imperium hoc lum declararet Augustum. Siquidem ipsum imperium hoc fore pulchrius iudicabas, si id non hereditarium ex successione crevisses, sed virtutibus tuis debitum a summo imperatore meruisses. Neque enim dubium quin tibi mature sacrum istud fastigium divinae potestatis adstrueret qui te iam olim sibi generum, etiam ante quam petere posses, sponte delegerat. Hoc enim, ut audio, imago illa declarat in Aquileiensi palatio ad ipsum convivii posita adspectum, ubi puella iam divino decore venerabilis sed adhuc impar oneri suo, sustinet atque offert tibi etiam tum puero, Constantine, galeam auro gemmisque radiantem et pinnis pulchrae alitis eminentem, ut te, quod vix ulla possunt habitus ornamenta praestare, sponsale munus faciat pulchriorem. Fortunatus pictor ille, quisquis fuit, et quamvis Apellen ipsum et Parrhasium scientia vicerit, materia tamen imaginis quam arte felicior! Quamquam enim ipsi ferant
Abbreviated transcription (Latin):
gientibus duesamq openi iut centra aliorum iniure¬
as aut pro sius in exmedis postulantibus. quasi legata pris
uideaus exsoluere. Idq irm ceram gaueleis plicari. Qd¬
quid iu uste ac liberaliter feceris filium constancu neces¬
sario rrestitisti. Nam quid ego de prudentia dicam qua
te pene credimus fore ip̃o patre petiorem qui ueteres illos ro¬
mane reip. principes superiorem Africanum pompxiumq
magnum eiatis cursum uirtute prouectos tam mature
sumpto uincie impetio iantarumor rerum sustires molẽ
incipiente uirtute Cesseris enim licet multa fortitti.
multa sapienter. Cum per maximos tribunatus stipendi¬
a pͦ conficeres sentias necesse est tante auspicia fortune
unperator adolescens. Quamq quid ego inte etatis tue
petiusꝗ grauitatis nomen usurpo. cuuis tata miturias
est ut cum tibi piter imperium reliquisset. eesaris tn ap¬
pellatione contentus erpectare malucris ut idem te. qui il¬

Expanded text:
gientibus diversamque opem aut contra aliorum iniurigientibus diversamque opem aut contra aliorum iniurias aut pro suis commodis postulantibus quasi legata patris videaris exsolvere, idque ipsum coram gaudeas praedicari: quidquid tu iuste ac liberaliter feceris, filium Constantii necessario praestitisti. Nam quid ego de prudentia dicam, qua te paene credimus fore ipso patre potiorem? — qui veteres illos Romanae rei publicae principes, superiorem Africanum Pompeiumque Magnum aetatis cursum virtute praevectos, tam mature sumpto vincis imperio, tantarumque rerum sustines molem incipiente virtute. Gesseris enim licet multa fortiter, multa sapienter, cum per maximos tribunatus stipendia prima conficeres, sentias necesse est tantae auspicia fortunae imperator adulescens. Quamquam quid ego in te aetatis tuae potius quam gravitatis nomen usurpo? Cuius tanta maturitas est ut, cum tibi pater imperium reliquisset, Caesaris tamen appellatione contentus exspectare malueris ut idem te qui il
Abbreviated transcription (Latin):
Hibil de uagis cupiditatibus. nibil de concessis etati uolup¬
tatibus inhex sacrum pectus admittere. Houum iam tum
miratulum uiuenis uroruis. Sd ut res est mente presaga
omnibus te ueretundie oseruationibus imbucbas talem
postei ducturus urorem. Fortitudinem autema illius iam
tum in printipis consetutus et Mulia illa francorum mi¬
lia qui batauim aliasqs eis Rhenu terris inuascrant intu¬
fecit derulit eerit abdurit. Iuiam abiris cerum regibus
auspicatus es simulos et preterita illorum scelua punpti
et toruis gentis lubricam fudem timore uintisti liberaut
ille bruantis seuitute. tuctiam nobiles illic oriendo tecisti
pliuimas illebubaras nationes uictores domiue uenia miti¬
guui. Tibi cunctis hestibus alacuitatii tue ttrare comps¬
sis interm deest materia iuncendi. Iusticiam uero pxis atq
pietatem sic imitaris. et sequeris. ut omnibus ad te confu¬

Expanded text:
nihil de vagis cupiditatibus, nihil de concessis aetati volupnihil de vagis cupiditatibus, nihil de concessis aetati voluptatibus in hoc sacrum pectus admitteres, novum iam tum miraculum, iuvenis uxorius? Sed, ut res est, mente praesaga omnibus te verecundiae observationibus imbuebas, talem postea ducturus uxorem. Fortitudinem autem illius iam tum in principiis consecutus es. Multa ille Francorum milia, qui Bataviam aliasque cis Rhenum terras invaserant, interfecit depulit cepit abduxit; tu iam ab ipsis eorum regibus auspicatus es, simulque et praeterita illorum scelera punisti et totius gentis lubricam fidem timore vinxisti. Liberavit ille Britannias servitute; tu etiam nobiles illic oriundo fecisti. Plurimas ille barbaras nationes victoriis domuit, venia mitigavit; tibi cunctis hostibus alacritatis tuae terrore compressis interim deest materia vincendi. Iustitiam vero patris atque pietatem sic imitaris et sequeris, ut omnibus ad te confu
Abbreviated transcription (Latin):
uinitas cum abeo pignus ip̃i carissimum postulare sit
nnunc quoq in hac gratulatione prius illa dicenda
sunt que inte censideratis tantꝰ iste et paterni et tui
auctor imperii letatus est qd petisti. O diuinum tuum
marimiane iudicium qui hunc tibi iure adortionis ne¬
potem maiestatis ordine filium etiam generum esse uo¬
liusti. Diuni inq̃ Constantii filium inquem se prima
iuuenta transfudi. Incuius ore celestes illius iuiltus na¬
tura signauit. qui aspectum illius ad deorum cencilia tra¬
nslati ad huc desiderantibus nobis sufficit pro duobus He¬
q enim forma tm̃ inte pris Constantine sed etiam centinen¬
tu fortitudo. usticia. prudentia.se se uotis gencium pntant
uomodo enim magis continentiam ptis equare potiuiti ꝗ
qd te abip̃o fine puericie illico matrimonii legibus tiadiditi
ut primo ingressu adolescentie tormares mimum maritalẽ

Expanded text:
vinitas quam ab eo pignus ipsi carissimum postulares, ita vinitas quam ab eo pignus ipsi carissimum postulares, ita nunc quoque in hac gratulatione prius illa dicenda sunt quae in te considerans tantus iste et paterni et tui auctor imperii laetatus est quod petisti. O divinum tuum, Maximiane, iudicium, qui hunc tibi iure adoptionis nepotem, maiestatis ordine filium etiam generum esse voluisti, divi, inquam, Constantii filium, in quem se prima illius iuventa transfudit, in cuius ore caelestes illius vultus Natura signavit, qui adspectum illius ad deorum concilia translati adhuc desiderantibus nobis sufficit pro duobus! Neque enim forma tantum in te patris, Constantine, sed etiam continentia, fortitudo, iustitia, prudentia sese votis gentium praesentant. Quomodo enim magis continentiam patris aequare potuisti quam quod te ab ipso fine pueritiae ilico matrimonii legibus tradidisti, ut primo ingressu adulescentiae formares animum maritalem,
Abbreviated transcription (Latin):
nihil obsit unum quemq esse mortalem cum immorta¬
lis sit omi posteritate res p. Quare si leges eque mul¬
ta celibes nelauerunt puentes premus honorarunt. Uere
dicuntur esse fundamenta reip. quia seminarun iu¬
uentutis et quasi fontem humani corporis semper roma¬
to possumus dignum nomen ascribere. qui non plebcia
gtͣmina sed imperateria stupe reip. preragatis ut quod
millesimo anno post uibem cenditam cuenisse tandem
gratulabimur nemutatoria pernouas familias cõmũis
salutis gubernatula traderentur idex omnibus diuet
ctatibus imperatores semper herculi. Quem nam igitur
uttiusq Ur̾m preconii ac uen̾ationis ordinem fatiam ad¬
huc enim de amhorum in hane necessitudinem cengru¬
entibus uobis coĩr dixi et te quidem sentio senior au¬
guste maiestate precedere te sequi uinor imp̃t ded pro¬
fecto sicut tuo constantine sexero ante est conciliata .di¬

Expanded text:
nihil obsit unumquemque esse mortalem, cum immortanihil obsit unumquemque esse mortalem, cum immortalis sit omnium in posteritate res publica. Quare si leges eae quae multa caelibes notaverunt, parentes praemiis honorarunt, vere dicuntur esse fundamenta rei publicae, quia seminarium iuventutis et quasi fontem humani roboris semper Romato possumus dignum nomen adscribere? Qui non per plebeia germina sed imperatoria stirpem rei publicae propagatis ut, quod millesimo anno post Vrbem conditam evenisse tandem gratulabamur, ne mutatoria per novas familias communis salutis gubernacula traderentur, idem omnibus duret aetatibus, imperatores semper Herculii. Quemnam igitur utriusque vestrum praeconii ac venerationis ordinem faciam? Adhuc enim de amborum in hanc necessitudinem congruentibus votis communiter dixi. Et te quidem sentio, senior Auguste, maiestate praecedere, te sequi, iunior imperator. Sed profecto sicut tuo, Constantine, socero ante est conciliata di
Abbreviated transcription (Latin):
Ita uon dert̾as tm̃ sed etiam sensus ur̃os mentesq uix¬
isse utsi ficri possit transire inuicem in pectora ur̃a
cupiatis. Quid enim aut tu cariis daie. aut tuca¬
rius accipere potusti. Cum hac affinitate ur̃a et tibi ma¬
rimiane per generum iuuenta renquata sit. et tibi
Constantine per socerum nomen imperatoris accreuerit
Marimas itaq ucbis eterni principes publice nomine gra¬
cias agimus. qđ suscipiendis liberis ortandisq nepetib
scriem uri gencris prorogando omnibus in futuium se¬
culis prouidetis ut romana res olim diuersis regentiũ
moribus fatisq iactata tandem perpetuis domus urẽ ra¬
dicibus conualescat tamq sit im mortale illius imperiũ
ꝗ̃ sempiterna soboles imperatorum. Hec est uera pictas
hec uoluptas conseruandi generis humani cremplum
dare gentibus admrĩonia studiosus erpetenda et li be¬
res educandos et substituendis successionibus singulorũ

Expanded text:
ita non dexteras tantum sed etiam sensus vestros mentesque iunxita non dexteras tantum sed etiam sensus vestros mentesque iunxisse ut, si fieri possit, transire invicem in pectora vestra cupiatis. Quid enim aut tu carius dare aut tu carius accipere potuisti, cum hac adfinitate vestra et tibi, Maximiane, per generum iuventa renovata sit et tibi, Constantine, per socerum nomen imperatoris accreverit? Maximas itaque vobis, aeterni principes, publico nomine gratias agimus, quod suscipiendis liberis optandisque nepotibus seriem vestri generis prorogando omnibus in futurum saeculis providetis, ut Romana res olim diversis regentium moribus fatisque iactata tandem perpetuis domus vestrae radicibus convalescat, tamque sit immortale illius imperium quam sempiterna suboles imperatorum. Haec est vera pietas, haec voluptas conservandi generis humani, exemplum dare gentibus ad matrimonia studiosius expetenda et liberos educandos, ut substituendis successionibus singulorum
Abbreviated transcription (Latin):
semper Auguste et Constantine oriens im¬
perator Mihi tñ tertum est ea prccipue isto sermone co¬
plecti que sunt huius propria leticie qua tibi Cesari ad¬
ditum nomen imperis et istarum eclestium nuꝑtiarum
predicari. hiue uoto propria nunc debetur oracio quol
semel factum futurum est sempiternũ. Equidem scio
gaudentium studia nune ita teto erbe Forescere qua¬
cumq fama ultra naturam qua fingitur disciuusus ue¬
lucres mutuata et plusꝗ mille uotibus sonora per¬
trebuit ut oĩm nationum gratulationibus corsccretur
Quid rebus humanis centingere potuit ut nobilius ad
gloriam aut certiuis ad salũtem qm̃ quod ptistine ure
concordic ppetueq pictati. hoc quoq pignus accessit.
u̾morum nominum artissima coniunctione ueneraba¬
re ut imperatori filiam collocauerit imperator. Sed tñ
nos eportet emnes homines crultatione superare qui
uiorum contem platione sentimus ita cenuenisse ues.

Expanded text:
semper Auguste, et Constantine oriens imsemper Auguste, et Constantine oriens imperator, mihi tamen certum est ea prmplecti quae sunt huius propria laetitiae, qua tibi Caesari additum nomen imperii et istarum caelestium nuptiarum praedicari: huic voto propria nunc debetur oratio, quod semel factum futurum est sempiternum. Equidem scio gaudentium studia nunc ita toto orbe florescere, quacumque Fama ultra naturam qua fingitur discursus volucres mutuata et plus quam mille vocibus sonora percrebuit, ut omnium nationum gratulationibus consecretur. Quid enim rebus humanis contingere potuit aut nobilius ad gloriam aut certius ad salutem, quam quod pristinae vestrae concordiae perpetuaeque pietati hoc quoque pignus accessit, summorum nominum artissima coniunctione venerabile, ut imperatori filiam conlocaverit imperator? Sed tamen nos oportet omnes homines exsultatione superare, quivestrorum contemplatione sentimus ita convenisse vos,
Abbreviated transcription (Latin):
liberes meos precipueqs illum iam sumnia fisci fatreci¬
nia traclantem inquam me tetum transtulit pictis cu¬
iis felie seruitus sic uando resrereris marin e tue
enuenut etati. Cetcrum ed le omibus liberis diri
ginui etiam illes quari mios numeri ques proueri
id tutilara fori ad efficia palacu multi quiste ex me
ri uino ignobiles fluunt. multi sichatores ma ctian
reuintias tuai adminitrani. Quorum successibus le¬
tor omniumq honorem promeo duco. Et si forte ho¬
lie infra erpectatienem mu direro in illis me cenfudi
placusse Situ hoc quee mihi tuum numen indulie¬
rit ut hac eratiene non elormue quod nimium est. Sl
quantulecumqs prudentiei deuote tibi mentis tetio¬
nium referam. Cedant pruaterum studiorum ignoli¬
les care perpetua mihi erit materia dicendi qui me
sint ea quibus omnia facta ur̃a summa¬
rumq uirtutum merita laudantur. Sic¬
tissimi rrincipes Maximiane uelis nołis

Expanded text:
liberos meos praecipueque illum iam summa fisci patrociliberos meos praecipueque illum iam summa fisci patrocinia tractantem, in quem me totum transtulit pietas, cuius felix servitus, si quando respexeris, maxime tuae conveniet aetati. Ceterum quod de omnibus liberis dixi,genui, etiam illos quasi meos numero quos provexi ad tutelam fori, ad officia palatii. Multi quippe ex me rivi non ignobiles fluunt, multi sectatores mei etiam provincias tuas administrant. Quorum successibus laetor omniumque honorem pro meo duco et, si forte hodie infra exspectationem mei dixero, in illis me confido placuisse. Si tamen hoc quoque mihi tuum numen indulserit, ut ex hac oratione non eloquentiae, quod nimium est, sed quantulaecumque prudentiae et devotae tibi mentis testimonium referam, cedant privatorum studiorum ignobiles curae; perpetua mihi erit materia dicendi, qui mesint, ea quibus omnia facta vestra summarumque virtutum merita laudantur, sacratissimi principes Maximiane, velis nolis
Abbreviated transcription (Latin):
tius facta beneficus uideo circum maximum enulũ.
credo romano uideo basilicas et ferum opera regia se¬
demq uiticie intanta altitudinem suscitiri ut se sideri¬
bus et celo digna et uicina rromittant. que certe cim
sunt presentia munera quecumq enim lora friquen¬
tissime tuum nimen illustrant Inbis omnu et homi¬
nibiis et inenibus et muncribus augentu. nec magis
oui lunoni recubantibus nouos flores terra submisit
quam circi tua constantĩe uestigia utte t templa cõ¬
surgunt ldeor hec uotis meis sufficit. ut puetiam me¬
mi iudeas ducente prtatem quia statim eri iestitu¬
ta siiuderis. Sed enim ista felicitn uiderit an adhue
mee debeatur ctati interim quonim ad iummam uo¬
torum miorum tua dignatione perueni ut lunc mea
qualentum  uocem diuersis ocu et piulati etici
rertuatam intuis auribus consetraan matimas ni¬
nim tuo eral ago sibi q quod iupcrest comiende

Expanded text:
tuis facta beneficiis. Video Circum maximum aemulum, tuis facta beneficiis. Video Circum maximum aemulum, credo, Romano, video basilicas et forum, opera regia, sedemque iustitiae in tantam altitudinem suscitari ut se sideribus et caelo digna et vicina promittant. Quae certe omnia sunt praesentiae tuae munera. Quaecumque enim loca frequentissime tuum numen inlustrat, in his omnia et hominibus et moenibus et muneribus augentur; nec magis Iovi Iunonique recubantibus novos flores terra submisit quam circa tua, Constantine, vestigia urbes et templa consurgunt. Ideoque hoc votis meis sufficit ut patriam meam videas ducente pietate, quia statim erit restituta si videris. Sed enim ista felicitas viderit an adhuc meae debeatur aetati. Interim quoniam ad summam votorum meorum tua dignatione perveni, ut hanc meam qualemcumque vocem diversis fori et palatii officiis exercitam in tuis auribus consecrarem, maximas numini tuo gratias ago tibique, quod superest, commendo
Abbreviated transcription (Latin):
rello nr̃ cius feruentibus aquis peruirii puntantur q
te marime oportet cdisse. Dii immortalis quando illum
dabitis diem quo presentissimus hicdeus omni pace
compesiti illos quoq apollinis lucos et sicris edei et
Hanella fontium ora tirtummeat. quorum sciturigines
leni tempore nebuloie aridere. Constintine gulis
tuis et oł culis sese inserere uelle uide intur. Miraberis pre¬
fecto illam quoq nominis tui sedem. et cilentes aquas
linc ullo solis ardentis indicio. quarum milli tristicia ẽ
saporis aut habitus sed talis hiustu et odore sireerit
qualis tentium frigidorum. Dibis et illic munera con¬
stitues pruul.gia Ipim deniqr patriam meam ipuis
loxi uencrationem testitues. Ciuns ciuitatis antiqua
cherrima tua liberalitate repuentur. Sicut hic iudeo
hinc fortunissimam cuutitem cuius natalis dies tu
pietate celebratudta cunctis menibus resurgentem.
ui ie quoclam modo giudeat olim corriisse auctiox

Expanded text:
pollo noster, cuius ferventibus aquis periuria puniuntur, quae pollo noster, cuius ferventibus aquis periuria puniuntur, quae te maxime oportet odisse. Di immortales, quando illum dabitis diem, quo praesentissimus hic deus omni pace composita illos quoque Apollinis lucos et sacras aedes et anhela fontium ora circumeat? Quorum scaturigines leni tepore nebulosae adridere, Constantine, oculis tuis et osculis sese inserere velle videantur. Miraberis profecto illam quoque numinis tui sedem et calentes aquas sine ullo soli ardentis indicio, quarum nulla tristitia est saporis aut halitus, sed talis haustu et odore sinceritas qualis fontium frigidorum. Dabis et illic munera, constitues privilegia, ipsam denique patriam meam ipsius loci veneratione restitues. Cuius civitatis antiqua cherrima tua liberalitate reparentur, sicut hic video hanc fortunatissimam civitatem, cuius natalis dies tua pietate celebratur, ita cunctis moenibus resurgentem ut se quodammodo gaudeat olim corruisse, auctior
Abbreviated transcription (Latin):
rai tranquillitatem redisse dedicisti ipsa hoc sic or¬
nante fortuna ut te ibi rerum tuarum felicitas ad mo¬
neret dus immortalibus fere que uocaueras ubi de¬
flerisses ad templum toto orhe pulcherrimum Immo
id pñtem ut iudisti deum. Uidisti enim credo Con¬
stantine apollinem tuum comitante uictoria coronas
tibi laureas offerentem que triceno singule ferunt o¬
men annorum. Hic est enim humanarum numerus
etatum que tibi utiq detentur ultra prliam senectuatẽ
Et immo quid dico credo uidisti teq in illius spetie recos¬
nouisti tui tecius mundi regni deberi uitum carmina
diuina ectinerunt. Quod ego nunc demum arbitror eo¬
tigisse cum tusis ut ille uiuenis &t letus et silutifer et pul¬
cherrimus imperator. crito igitur iigustissimi delubra
tinte doniun honestisti ut um ueteri non quer int lar
omnia te uoeut adse temrla iudeantu.srccipue que i¬

Expanded text:
ras tranquillitatem redisse didicisti, ipsa hoc sic ordiras tranquillitatem redisse didicisti, ipsa hoc sic ordinante Fortuna ut te ibi rerum tuarum felicitas admoneret dis immortalibus ferre quae voveras, ubi deflexisses ad templum toto orbe pulcherrimum, immo ad praesentem, ut vidisti, deum. Vidisti enim, credo, Constantine, Apollinem tuum comitante Victoria coronas tibi laureas offerentem, quae tricenum singulae ferunt omen annorum. Hic est enim humanarum numerus aetatum quae tibi utique debentur ultra Pyliam senectutem. Et immo quid dico «credo»? Vidisti teque in illius specie recognovisti, cui totius mundi regna deberi vatum carmina divina cecinerunt. Quod ego nunc demum arbitror contigisse, cum tu sis, ut ille, iuvenis et laetus et salutifer et pulcherrimus, imperator. Merito igitur augustissima illa delubra tantis donariis honestasti, ut iam vetera non quaerant. Iam omnia te vocare ad se templa videantur praecipueque A
Abbreviated transcription (Latin):
ques receperat reseruasti. Sibi imputet quiscͥs uti no¬
luit heneficis tuo. nec se dignum uita iudicauit cum
perte liceret ut uiueret. Tu qđ sufficit conscientie tu¬
c eciam non merentibus pepercisti. Sed ignosce dicto
non ominia potes dii te uindicant et inuitum. Quod
quidem nobis semper eptandum est. ut prosperes habe¬
as etiam ultra tua ueta successus. qui omnem spem in
gremio maiestatis tue ponimus. et tuam ubiq pñtiã
quasi dari possit erpctimus Ecce enim dum ali mi¬
te paulisper abscesseras qiubus te terroribus harbaro¬
rum perfidia ictauerat. scilicet dum sibi illa prope¬
nunt. quando perueniet quando uincet qñ fessum
reducet exertitum cum repente audito reditu tuo ue¬
lud attoniti conciderunt ne tuum prore .p. uotum
amplius. ꝗͣ unius noctis cura tetigisset. Posttidie enim
Caccepto illo nuncio geminatum itineris laborem su¬
sceperas omnes fluctus resedisse omnem quam relique¬

Expanded text:
quos receperat reservasti. Sibi imputet quisquis uti noquos receperat reservasti. Sibi imputet quisquis uti noluit beneficio tuo nec se dignum vita iudicavit, cum per te liceret ut viveret; tu, quod sufficit conscientiae tuae, etiam non merentibus pepercisti. Sed ignosce dicto non omnia potes: di te vindicant et invitum. Quod quidem nobis semper optandum est ut prosperos habeas etiam ultra tua vota successus, qui omnem spem in gremio maiestatis tuae ponimus et tuam ubique praesentiam, quasi dari possit, expetimus. Ecce enim, dum a limite paulisper abscesseras, quibus se terroribus barbarorum perfidia iactaverat, scilicet dum sibi illa proponunt: quando perveniet? quando vincet? quando fessum reducet exercitum? cum repente audito reditu tuo velut attoniti conciderunt, ne tuum pro re publica votum amplius quam unius noctis cura tetigisset. Postridie enim quam accepto illo nuntio geminatum itineris laborem susceperas, omnes fluctus resedisse, omnem quam relique
Abbreviated transcription (Latin):
decepti. qd supererat ascensiu ertentis corporibus cqua¬
hant et succedentium humeris subleuasti qm interua¬
lla pinnarum Uncis manibus inuaserant acro nihil pe¬
riculi iniundicate exetucione metuchant unĩbi non
murum scandere sed exequo congredi uidirentur.
Sed o singularem tuam Constantine pietatem. et sua
semper officia etiam inter aima seruantem signum re¬
ceptui dedisti. et Uicteriam distulisti ut omnibus tibi
liceret ignoscere. ne quud atrocius faceret miles iratus
ꝗ clementie tue natura pateretur. In quo lidt ertimi
imperatoris sollicitudine caueris ut inducti infraude
milites penitñdi tempus acciperent. atq ultro uenia
precarentur. Nos tñ qui mitissimos tuos sensus intue¬
mur nihil est enuim tam prospicuum. ꝗ inpectore boni¬
tas tuo. Illi te intelligimus pepercisse. quem si prima co¬
piam habiusset irruptio cripere fere nemo potuisset.
lta qđ ad pietatem tuam pertinet imp. et illum et om̃es

Expanded text:
decepti, quod supererat ascensui, extentis corporibus aequadecepti, quod supererat ascensui, extentis corporibus aequabant, et succedentium umeris sublevati iam intervalla pinnarum uncis manibus invaserant. Adeo nihil periculi in vindictae exsecutione metuebant, ut sibi non murum scandere sed ex aequo congredi viderentur. Sed o singularem tuam, Constantine, pietatem et sua semper officia etiam inter arma servantem! Signum receptui dedisti et victoriam distulisti, ut omnibus tibi liceret ignoscere, ne quid atrocius faceret miles iratus quam clementiae tuae natura pateretur. In quo licet optimi imperatoris sollicitudine caveris ut inducti in fraudem milites paenitendi tempus acciperent atque ultro veniam precarentur, nos tamen qui mitissimos tuos sensus intuemur nihil est enim tam perspicuum quam in pectore tuo bonitas illi te intellegimus pepercisse, quem, si prima copiam habuisset inruptio, eripere ferro nemo potuisset. Ita quod ad pietatem tuam pertinet, imperator, et illum et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
cum ip̃e decuit locus omnia. que belliusui forent lar¬
gius incam partem que adiri posset irpendere cum na¬
tura inecteris sumptum operis remisiset. Itaq illam
cum graui tato Celari portas pro duos seniore clauden¬
tem terra marios admetis machinis ageribus extruc¬
tis naualibus flus seriui oppugnatam ̃ territam uir
cbsessio diuturna patefatit. cum tn gituli magistra¬
tus et ip̃m cesarem et mox duces cius et ppias non tam
Uiribus suis. ꝗͣ menibus repulissent. Atim num pri¬
mo tuo imꝑ. aduentu primoq impctu rertitus tui
nihil eiusdem massilie altitudo murorim nihil cre¬
berrume turres. nihil loci natira temorala est. quomi¬
nus et portum caperes et urbem continua si uelie quip¬
pe unta fidutia murum omnem milites nuaserant.
ut statim sine dubio ascensuri fuissent. ni in parandis
quas admeuerant scalis coniecturam exculprum subli¬
mitas fefellissent. Sic quoq multi scalarun breiutate

Expanded text:
tiam ipse docuit locus omnia quae bello usui forent lartiam ipse docuit locus omnia quae bello usui forent largius in eam partem quae adiri posset impendere, cum Natura in ceteris sumptum operis remisisset. Itaque illam tum gravi fato Caesari portas pro duce seniore claudentem terra marique admotis machinis, aggeribus exstructis, navalibus proeliis saepius oppugnatam quam territam vix obsessio diuturna patefecit, cum tamen Graeculi magistratus et ipsum Caesarem et mox duces eius et copias non tam viribus suis quam moenibus reppulissent. At enim nunc primo tuo, imperator, adventu primoque impetu exercitus tui nihil eiusdem Massiliae altitudo murorum, nihil creberrimae turres, nihil loci natura remorata est, quominus et portum caperes et urbem continuo, si velles. Quippe tanta fiducia murum omnem milites invaserant, ut statim sine dubio ascensuri fuissent, nisi in parandis quas admoverant scalis coniecturam oculorum sublimitas fefellisset. Sic quoque multi scalarum brevitate
Abbreviated transcription (Latin):
moras uit i Rodano fuere contente. Parum illis uide¬
batur centita ruere minus selito. Arelate properare.
uud multa ponfitendum est imperator cum hex tuo ui¬
gere corpons hex mentis arlõe laboristi Interdum ut
quem duestas iequereris creititum. Tante enim om¬
nes impeti ferebantur ut cum illum. Arclate deserte
comperissint abissemassiliim contestim nuibus cuo¬
arent effiso iam cursu non um Rodmi curucula. sed
ipa quod immodo uentorum flana preuerterent. Tantus
illos interelerat amor numinis tui. ut qͣuis scirent etrus¬
nindanesse munitissimam cuutatem sufficere sibi ere¬
derent peruenire. Hissilia enim ut audio inprcrundũ
mare prominens et minutissimo ac gncta portu. Inquẽ
iugusto aditu mercdianus refluit siiis solis mille gum¬
gentis passibus terre eeheret. qua firiissimus et turri¬
bus freeniens murus errenitur. quiN olim grecos ita¬
losq illuc conuenas. cum artibus ingnioq pellerent e¬

Expanded text:
moras vix ipso Rhodano fuere contenti; parum illis videmoras vix ipso Rhodano fuere contenti; parum illis videbatur concitus ruere, minus solito Arelate properare. Quid multa? Confitendum est, imperator: cum hoc tuo vigore corporis, hoc mentis ardore laborasti interdum ut quem ducebas sequereris exercitum. Tanto enim omnes impetu ferebantur ut, cum illum Arelate deserto comperissent abisse Massiliam, confestim navibus evolarent effusoque cursu non iam Rhodani curricula sed ipsa quodammodo ventorum flabra praeverterent. Tantus illos incenderat amor numinis tui ut, quamvis scirent oppugnandam esse munitissimam civitatem, sufficere sibi crederent pervenire. Massilia enim, ut audio, in profundum mare prominens et munitissimo accincta portu, in quem angusto aditu Mediterraneus refluit sinus, solis mille quingentis passibus terrae cohaeret, qua firmissimus et turribus frequens murus opponitur. Quippe olim Graecos Italosque illuc convenas, cum artibus ingenioque pollerent, e
Abbreviated transcription (Latin):
uident admirantq et diligunt. Souũtur ocłis mimo te¬
nent deo se obscq pucant cuius tim pulchra torma eit
ꝗ certa diunitasPtitun igitur ut tedum illud fatinus
iudiciant ultro at pretiseendi signum teriucrunt. Cum
Uiatici dires. id im sibi morim ticere plusq um s qm̃
scifficeret es largtionitus tuis habere dixerunt Inde ar¬
reptis armis potis petuierunt. Tet dicrum iter aRbeno
uiq ad aririm inculla requie peregerunt. Indetessis
corporibus anisus flagrantibus etelcente indies ardo¬
re uindicte. Qt prortuis accederent. Cum quielem tua
imp. cura qua petouendii eorumt uiribus ꝑtene non pli¬
cuit segnis ille et cunchabundus ammi numq̃ tuule tai¬
dior iudebatu carinis ratite labentibus et ripi lee re¬
&dentibus stre se non ire clamabant. Tum uere ulum
pedum mantus ag̨gressi incubuere remigus. et natura
fluminis utfrdo ucerunt et tandem eluctati araris.

Expanded text:
vident, admirantur et diligunt, sequuntur oculis, animo tevident, admirantur et diligunt, sequuntur oculis, animo tenent, deo se obsequi putant, cuius tam pulchra forma est quam certa divinitas. Statim igitur ut foedum illud facinus audierant, ultro a te proficiscendi signum petiverunt; cum viatica dares, id ipsum sibi moram facere plusque iam se quam sufficeret ex largitionibus tuis habere dixerunt. Inde adreptis armis portas petiverunt, tot dierum iter a Rheno usque ad Ararim sine ulla requie peregerunt indefessis corporibus, animis flagrantibus, crescente in dies ardore vindictae quanto propius accederent. Tum quidem tua, imperator, cura, qua refovendis eorum viribus cuit. Segnis ille et cunctabundus amnis numquam fuisse tardior videbatur; carinis tacite labentibus et ripis lente recedentibus stare se, non ire clamabant. Tum vero usum pedum manibus adgressi incubuere remigiis et naturam fluminis urguendo vicerunt, et tandem eluctati Araris
Abbreviated transcription (Latin):
hac ambicione contendere. Insuperabile genus t Lngici¬
onis cum ip̃e militi premium est imperator. Iiaq t̾ribu¬
is tu quidem crercitibus tuis etiam glura qm̃ cupiunt.
sed tuum de magis nomen. Iua de memoria pris uicto¬
nitas tua cratis gratia. tua deniq esta uenerabilis forma
comendat. Pulchrum enim dii boni et celete miraculu
imperator adolescens. In quo ill: queiam sumna eit.
fortitudo adhuc in erescit in quo hic fulgor oculorum hec
uener inda pariter et grata maistas perstaingit simul
et inuitat aspectus Ialem magnum illum regem. Talem
hessalum iurum mente contipio quorum summa uir¬
nuis multitudimi coniuncta celebratur. Nen frutra oñ
doc tissimte uiri diciit naturam itm magnis mentibus
domicilia torterun dignametiri. et eriultu reminis
ac elecore membrorm celligi pesse ꝗͣtus illes celestis sri¬
ritus intrarit habitor. Itaq tecum ingredientem milites

Expanded text:
hac ambitione contendere! Insuperabile genus est largitihac ambitione contendere! Insuperabile genus est largitionis, cum ipse militi praemium est imperator. Itaque tribuis tu quidem exercitibus tuis etiam plura quam cupiunt, sed tuum te magis nomen, tua de memoria patris auctoritas, tua aetatis gratia, tua denique ista venerabilis forma commendat. Pulchrum enim, di boni, et caeleste miraculum imperator adulescens, in quo illa quae iam summa est fortitudo adhuc tamen crescit, in quo hic fulgor oculorum, haec veneranda pariter et grata maiestas praestringit simul et invitat adspectus. Talem Magnum illum regem, talem Thessalum virum mente concipio, quorum summa virtus pulchritudini coniuncta celebratur. Non frustra enim doctissimi viri dicunt Naturam ipsam magnis mentibus domicilia corporum digna metari, et ex vultu hominis ac decore membrorum colligi posse quantus illos caelestis spiritus intrarit habitator. Itaque te cum ingredientem milites