comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
referunt qr achilles thessalus fu¬
it max grecus. Diomedes danaus
Naulti ao excusationem Enee uolunt
fortissimum dictum a quo eum ꝯstat
tine diceret o titida debuit poner̃
o mĩa enim patronomica quę indis
desmunt. apͦ latinos prime st decliã¬
tionis ut seinis ubi eacide telo iacet
hector. Animam hanc qͣi cũ dolore
hanimam hanc dixit. ꝙ̃ diceret ao
laborem q̃ nata ẽ/ effunder̃ ẜm cosꝗ¬
dicunt sanguinem esse animã ot
ip̃e alib pur pureã nomit ille aĩa
nam alio loco aliorum opinionem
rit ip̃e enim e fõt̾is est ut numinũ
ples recte rego his iungitũ in quib
talia fuerunt sarpedon ꝙ ĩ ultiã
possimius accentum poner̃ / ꝙ inpe¬
nultĩa nam homerus sarpedonis de¬
elinanit & sarpedontis uñ ꝙ ua¬
rius accentus ẽ carpedonis enim x¬
añ pemltima ht accentum. sarpe¬
dontis penultia sãpedontis usurpa¬
uit Naturalis aũt declmatio est

Expanded text:
referunt, quod Achilles Thessalus fureferunt, quod Achilles Thessalus fuit, Aiax Graecus, Diomedes Danaus. Multi ad excusationem Aeneae volunt fortissimum dictum, a quo eum constat tine diceret, ‘o Tydida’ debuit ponere. Omnia enim patronymica quae in ‘des’ exeunt apud Latinos primae sunt declinationis, ut «saevus ubi Aeacidae telo iacet Hector». ANIMAM HANC quasi cum dolore ‘animam hanc’, ac si diceret ‘quae ad laborem nata est’. EFFVNDERE sdicunt sanguinem esse animam, ut ipse alibi «purpuream vomit ille animam». Nam alio loco aliorum opinionem rit; ipse enim et fortis est et numinum proles. Recte ergo his iungitur in quibus talia fuerunt. SARPEDON et in ultima possumus accentum ponere et in paenultima: nam Homerus et 'Sarpedonis' declinavit et 'Sarpedontis', unde et varius accentus est: 'Sarpedonis' enim antepaenultima habet accentum, 'Sarpedontis' paenultima. sed 'Sarpedontis' usurpavit; naturalis enim declinatio est
Abbreviated transcription (Latin):
ferro. Et utrosq pro utrunq ut ci¬
cero binos habebat inbeo ꝑnus uiros
Item salustius cum de diobus loqueł¬
retur hi nterq ad urbem imperator̃s
quis s quibusꝰ significat secundum
aquo quis mittit sed a tertia declin¬
res Licet antiqui om̃ib usi sint ca
pappes puppium Menib altis ꝑꝑ pẽ
gama que altissima fuerunt/ exq̃bi
omña alia eificia ꝑgama uocant᷑
Sic̃ heschilus dicit oppetere ore tra
petere . i. mori. possumus aũt sicuti
hoc ẜmonẽ ut cipse plenus sit Et re¬
e nomen enuẽtiatioẽ singulati ĩ¬
tellectu płi bene igitur iunxit ĩ gẽtẽ
danañ pͥlures st ut alibi aitissimus
agri phenicum nõ eĩm uniua est
agci phenicum. Itẽ salustins Rom¬
ani gn̾is ditissimus sane quȩritu
cue diomedem fortissimum dix̾at
gexcorum achillem. Multi dicunt iõ
fotissium qr iux̃ homerum uenerẽ
uulnerauit ꝙ martẽ Alii adgentẽ

Expanded text:
 et utrosque pro utrumque, ut Cicero "binos habebam, iubeo promi utrosque" . item Sallustius cum de duobus loqueretur "hi utrique ad urbem imperatores et ‘quibus’ significat; secundum  quod est ‘a quo’ in ‘is’ mittit, sed a tertia declinivus plurales, licet antiqui omnibus usi sint cas‘puppes puppium’. MOENIBVS ALTIS propter Pergama, quae altissima fuerunt, ex quibus omnia alta aedificia ‘pergama’ vocantur, sicut Aeschylus dicit. OPPETERE ore terram petere, id est mori. Possumus autem sic uti hoc sermone ut et per se plenus sit et re’ nomen est enuntiatione singulare, intellectu plurale. Bene ergo iunxit. In gente enim plures sunt, ut alibi ipse «ditissimus agri Phoenicum»; non enim unus est ager Phoenicum. Item Sallustius «Romani generis disertissimus». Sane quaeritur cur Diomedem fortissimum dixerit, ait «primum Graecorum Achillem». Multi dicunt ideo fortissimum, quia iuxta Homerum et Venerem vulneravit et Martem. Alii ad gentem
Abbreviated transcription (Latin):
agmen uocatur aut si inuentũ
fuerit usurpatum est unde bene
ad iecit longum ut incedentium
Ut᷑ aut de pharetra corripint ut
ab achate ut eum secutũ eẽ ꝓ silentiũ
intelliganus ut illo loco n iã ꝓmissꝰ
a chacis afforet. Iiem nẽ repẽto an¬

Expanded text:
‘agmen’ vocatur, aut, si inventum fuerit, usurpatum est. Vnde bene adiecit ‘longum’, ut incedentum T aut de pharetra ‘corripuit’, ut ab Achate, ut eum secutum esse per silentium intellegamus, ut illo loco «ni iam praemissus Achates adforet», item «nunc repeto, An
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ armati. nertice aut aprippi ꝙ uertex
nauis ẽ uł ab aquilone ꝗ flat amũdi
ꝟ̾tice hoc ẽ a septentrione/ ut ip̃e alibi
gister lencaspis ut si uiͦ libro lenta¬
spm ꝓ litie ductorem classis orõte
Ter fluctus sepius finitus mis pro
infinito ccebros enim facit aquilo ui
Salustius crebritate fluctuum ut ab¬
aquilone solet / ibidem si nbidem
one finalitatis plerimq producuntur
in uersu nescientes hanc esse rationẽ
sillabis ultimis quibus particule adiugũti
accentus trabiuitur ut musaq lenaq ule¬
ue si huiuscemodi sic gͦ ibidem apparẽt
aliuo tẽ parere ⁊ alino apparere pa
ris magnitudinis uł qr perierat nauis¬
una flantes pͣ uerbi positio ẽ nonag
nat unoe es nare ꝑ estatem liquidam
& pͥma sillaba nãle longa ẽ/ licet nata¬
re na breuis sit ineadem significatioe
ingurgite uasto Tapmosis est gͦ est rei
magne humilis expositios. prudent tñ

Expanded text:
. A VERTICE aut a puppi, quae vertex navis est, aut ab Aquilone, qui flat a mundi vertice, hoc est a septentrione, ut ipse alibi GISTER Leucaspis, ut in sexto libro «Leucaspim et Lyciae ductorem classis Orontem». TER saepius, finitus numerus pro infinito. Crebros enim fluctus facit Aquilo, ut Sallustius «crebritate fluctuum ut Aquilone solet». IBIDEM ‘ibidem’ eone finalitatis plerumque producuntur in versu, nescientes hanc esse rationem,syllabis ultimis, quibus particulae adiunguntur, accentus tribuitur, ut ‘musaque’, ‘illene’, ‘huiusce’. Sic ergo et ‘ibidem’. APPARENT aliud est ‘parere’ et aliud ‘apparere’. ‘ris magnitudinem vel quia una perierat navis. NANTES prima verbi positio est ‘no nas nat’, unde est «nare per aestatem liquidam». Et prima syllaba naturaliter longa est, licet ‘natare’ ‘na’ brevis sit in eadem significatione. IN GVRGITE VASTO tapinosis est, id est rei magnae humilis expositio. Prudenter tamen
Abbreviated transcription (Latin):
aũt nõ pͥncipale . deriuatio ẽ/ longa
est tro. ut troyꝰ eneus gaza perficꝰ
ẜmo ẽ: et significat diuitias est aũt
zas .i. opes dici omña q̃ possidemus. sã
ualidam Ceuma ẽ ab inserioribus.
phebi qui tripodas tlarii lanros qui
ꝯludit ilionei antiptosis est ꝓꝗto¬
grȩca nomĩa dat̾m singularem ĩ ei.
di sptongem muture ut orphei Nam illa
fit qua plerunq utimtr porte ut urbẽ

Expanded text:
t principale et derivatio est, longa est ‘Tro.’, ut «Troius Aeneas». GAZA Persicus sermo est et significat divitias; est autezas, id est opes, dici omne quod possidemus. IAM VALIDAM zeugma est ab inferioribus Phoebi, qui tripodas, Clarii laurus, qui concludit. ILIONEI antiptosis est; proGraeca nomina dativum singularem in ‘ei’ diphthongum mittere, ut ‘Orphei’; nam illa fit, qua plerumque utuntur poetae, ut «urbem
Abbreviated transcription (Latin):
optata troes potiuntur harena
Tellurem ant terra posunt cũ te¬
llurem deam dicamus terra elem̃¬
tum ut plerimq posint uulcanũ
pine cererem ꝑ funto liberum
ꝑ umo. harena q̃ritur habeat
nec ne hoc nõm haspirationem
d Uarro sic diffunt si ab aridit¬

Expanded text:
optata potiuntur Troes harena». ‘Tellurem’ autem pro ‘terra’ posuit, cum Tellurem deam dicamus, terram elementum; ut plerumque ponimus Vulcanum pro igni, Cererem pro frumento, Liberum pro vino. HARENA quaeritur habeat necne nomen hoc adpirationem. Et Varro sic definit: «si ab aridit
Abbreviated transcription (Latin):
chra dixisse ꝑꝑ canacẽ s macereum
inter se ip̃os turpissimos fc̃es Illi eñ
altius eoli filii fuisse narratur Eo¬
lui ħ contra. sub audi dixit ꝙ exposte¬
rib intellogitur ut supͣ notauimus
maiorem meritis appellar nõ nomine¬
& contra maioris mose minorẽ nomie
tantum uocare qui ordo nisi ꝑindi¬
ĩ extremis rebus turnum nõ regem
uocat ut euitq implorans nomine
turnum s alibi de aristro ꝙ te ceu¬
delem nomĩe dicit Explorare delibas
Superius namq młta poposcerat iu¬
no hͥ ergo diat unũ ẽ delibat quio
uelis / Rihi iussa capessere fas estz
figura ẽ liptotes q̃ fit qñ cunq minꝰ

Expanded text:
chra’ dixisse, propter Canacen et Macareum chra’ dixisse, propter Canacen et Macareum in se invicem turpissimos fratres. Illi enim alterius Aeoli filii fuerunt. AEOLVS HAEC CONTRA subaudis ‘dixit’, quod ex posterioribus intemaiorem meritis appellare, non nomine; contra maioris est minorem nomine tantum vocare. Qui ordo non nisi per indi Sages in extremis rebus Turnum non regem vocat, ut «ruitque inplorans nomine Turnum», et alibi de Aristaeo «et te crudelem nomine dicit». EXPLORARE deliberare; superius namque multa poposcerat Iuno. Hoc ergo dicit, ‘tuum est deliberare quid velis’. MIHI IVSSA CAPESSERE FAS EST figura est litotes, quae fit
Abbreviated transcription (Latin):
abilius enim ẽ suꝑare laudatos ut
ip̃e admaiorem enee gloriam. Lauo¬
legitimi matrimonii et bene ꝯnub¬
io iungam dix̃ ut hane ab aliis se¬
gregaret que a regibus sine lege hñ¬
tutꝰ Solent euñ reges me plures imi
p̃cipnũ dare nomen uxoris Seod cõ¬
nubio.nu. brene posuit cũ uxoris¬
naturałr longa sit/ Nubo enim
unde ht̃ oxriginẽ longa t̃ 4 ẽ t̾pus
Sistolt ꝗ fit quotienstimq pro¬
corripitut silla p̃p metri necessita¬
tem ip̃e alio loco longam posunt ut¬
andromache prrũ cõmibia ẜͥuas. Itẽ¬
ꝯmibia suplex sciendum tn est
ꝙ plerimq in compositione ulderiu¬
atia principalitatis natura corri¬
pitur. Conmubio iniam stabili
ꝓpriamq dicabo Multa ĩ unum.
stabili longam ꝓmitit concordio
eam fore demonstrat In usu enn
est ut dicanus sacerdos dicatus ẽ
nmini hie enim adobsequiũ datꝰ¬
re prolis Et simpliciter intelligendum
e cirant namq qui dicunt ioeo pul¬

Expanded text:
abilius enim est superare laudatos, ut abilius enim est superare laudatos, ut ipse ad maiorem Aeneae gloriam laudlegitimi matrimonii. Et bene ‘conubio iungam’ dixit, ut hanc ab aliis segregaret quae a regibus sine lege habentur. Solent enim reges inter plures uni praecipuum dare nomen uxoris. Et ‘conubio’ ‘nu’ brevem posuit, cum naturaliter longa sit. ‘Nubo’ enim, unde habet originem, longa est. Sed est tropus systole, qui fit quotienscumqcorripitur syllaba propter metri necessitatem. Ipse alio loco longam posuitAndromache Pyrrhin conubia servas?», iteconubia supplex». Sciendum tamen est quia plerumque in compositione vel derivatione principalitatis natura corrumpitur. CONVBIO IVNGAM STABILI PRORPIAMQVE DICABO multa in unum c‘stabili’, longam promittit concordiameam fore demonstrat. In usu enim est ut dicamus, ‘sacerdos dicatus est numini’, hoc est ad obsequium datRest; errant namque qui dicunt ideo ‘pul
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit qo in portat quidem deus sel
uistos .i. comtendendos. Incute uimĩ dẽ¬
tis dupͣ pensus esti Itate em̃ i. gfer
Tota aut̃ Iunonis petitio in sequẽtib
explanatur corpora ponto. Tam ui¬
rorum qͣ nauium ut ip̃e alio loco cũ
đ alitib loqueretur Re toto destendũt
cõpora ponto Sciencum sane est
ar̃tem hanc eẽ petitionis ut mino¬
ra intra cupientes maiora poscaiꝰ
obstare fatis se nõ posse seohoe ait
ut cos arcrat ab ⁊ talia. Sunt mihi
bis seꝑtem ꝑ nõ sine ratione iuno
nĩphas ar sua potestate retinere tpã
cñ ẽ aer de quo nubes ireant᷑ ut¬
aer ex nubibus aque quas tẽ inpłas
eolo polliat᷑ qr uentorum rex est ꝗ
motu aque deeantur/ Bene trgo ei
Iungitur orugo uentorum Sane no¬
tant uirgilium eitia qr marito pro¬
mittit uxorem qd excusat regĩa li¬
nas alii alii plures hñt sed reges eo
Bene et istas laudat ut sit maior
deropera pulchratuoinis giria lauo¬

Expanded text:
occurrit quaestioni: portat quidem deos, sed occurrit quaestioni: portat quidem deos, sed victos id est contemnendos. INCVTE VIM VENTIS duplex sensus eTota autem Iunonis petitio in sequentibus explanatur. CORPORA PONTO tam virorum quam navium, ut ipse alio loco cum de navibus loqueretur "et toto descendit corpore pestis" . sciendum sane est artem hanc esse petitionis, ut minora inpetrare cupientes maiora poscamusque se fatis obstare non posse, sed hoc agit, ut eos arceat ab Italia. Ad v. 71 Sunt mihi bis septem non sine ratione Iuno nymphas dicitur sua potestate retinere; ipsa est enim aer, de quo nubes creanturaer" , ex nubibus aquae, quas nymphas Aeolo pollicetur, quia ventorum rex est, qui aquae motu creantur. bene ergo ei iungitur origo ventorum. sane notant Vergilium critici, quia marito promittit uxorem: quod excusat regia linas alii alii plures habent, sed reges eo bene etiam istas laudat, ut maior sit in Deiopea pulchritudinis gloria. Laud
Abbreviated transcription (Latin):
ger ẜmo ꝑdnrat plenũ namq ẽ eodẽ
Incnte uim uentis item entas rapio¬
um adnaues pmittit achates. Eclissis
aũt ẽ quotiens remotis intpositis ae ẽ
exe intempestatem. Gens ẜmohie gꝰ
nacionem significat ꝙ familiam ⁊
sed nime ad uitumq potest referxi: nã
aut ad familiam Ence aut ad troia
hoe fabula he dormientem in litore
libum paterm puerum nantas abscu¬
in mari quo ducẽtur int̾rogauit re
insulam sibi sacratam xceperunt ue¬
la deflectere. Eobrem miratũ nimẽ
tigrides sibi sacratas iussit uideri qͦ
erore illi influctus se se deder̃ papi¬
tes. Nangat e quor figura gexca ẽi
Nos eim dicimus ꝓ eisnor nauigat. et¬
simiłe alio loco ttram mar̃ sidera iu¬
ro cũ latinitas exigat ut ad datur
p̃positio & nõ uacat ꝙ tirenũ addi¬
dit Uidetur enim dicere iam eis Ita¬
lam ẽẽ uicinam. Ilium ĩ Italiam põ.
tans res ilienses sed innidiose dicit
ilum ꝙͣi ip̃am cernat Ciuitatem cũ
troyanos aspe̾it uictosq penates tacir

Expanded text:
namque est ‘Aeole incute vim ventis’, item «Aeneas rapidum ad naves praemittit Achatem». Ellipsis autem est quotiens remotis interpositis deest erigere in tempestatem. GENS sermo hic et nationem significat et familiam, sed nunc ad utrumque potest referri; Nam aut ad familiam Aeneae aut ad Troianhoc habet fabula, dormientem in litore Liberum patrem puerum nautas abstuin navi, quo duceretur rinsulam sibi sacratam. At coeperunt alio vela deflectere, quam ob rem iratum numen tigres sibi sacratas iussit videri, quo terrore se illi in fluctus dedere praecipiem. navigat aequor figura Graeca est; nos enim dicimus per aequor navigat. similiter etiam alio loco "terram, mare, sidera iuro" , cum lpraepositio. Et non vacat quod ‘Tyrrhenum’ addidit; videtur enim dicere iam eis Italiam esse vicinam. ILIVM IN ITALIAM PORTANS id est res Ilienses. Et invidiose dicit ‘Ilium’, quasi ipsam cernat civitatem cum Troianos aspexerit. VICTOSQVE PENATES tacite
Abbreviated transcription (Latin):
quem obmiserat redoit ut stridens
aquilone ꝑcella. procella ẽ nii nẽti¬
rum qr p̃ cesẜat uentorum sonis
quẽ & ip̃ũm clamorem possumus
tegitur. seo illa pari q̃ quam fla¬
rint uenti ꝙ aũe dixit diem eripi
aduidendtit oculos retulit nõ ad
nam nox in cubat nox dc̃a qr ocłis
nocrat incubat aũt ĩdeo dixit qr

Expanded text:
quem omiserat reddit, ut «stridens quem omiserat reddit, ut «stridens aquilone procella». PROCELLIS proceRVM quia praecesserat ventorum sonus, quem et ipsum clamorem possumus tegitur, sed illa pars contra quam flaverint venti. Quod autem dixit diem eripi, ad videntum oculos rettulit, non ad naturam. NOX INCVBAT ‘nox’ dicta quod oculis noceat. ‘Incubat’ autem ideo dixit
Abbreviated transcription (Latin):
regni reuit ad phisicam rationem/
nam motus acris i. iunonis uẽtos
creat quibus eolus p est. Dicendo
poeta. quis enim posset uentos i. rẽ
ĩ anem tenere. Iouemq concilias.
histeron ꝑ terõ insensu nõ onim In¬
priter conciliatꝰ eolo seo eolus gons qͣi
Superiori conciliantur noui rectn¬
ciliantur antiqni. Iu das epulis accũ¬
bere diuu hoc est tu me deũ facis dn¬
plici enim ratione diuinos honores me¬
mensa dea nec dignata cubili ẽ hec
spide cauum mõtem ĩ latus impulit
it ictui agmine uł impetu uł mu¬
nam impetum sugnificat ut illi ag¬
mine certo lacaonta petunt ꝙ mł¬
tiuomem ut uocat agmina seua
sororum sed et excitum in cedẽtẽ¬
agmen uocamꝰ. porta om̃ĩs exitus
Et sciendum ẽ ꝙ qñ appellatĩu ẽ tur¬
binis facit sed si ppͥum nomen est¬
turbo turbonis facit ut ĩ oratio ture¬
bonis ĩ armis. Eurusq Edotusq a¬
rdinales qua tuor uenti se dequibus
tres nime ponit paulo post unum

Expanded text:
REGNI rediit ad physicam rationem. Nam motus aëris, id est Iunonis, ventos creat, quibus Aeolus praeest. Dicendo poeta; quis enim potest ventos, id est rem inanem, tenere? IOVEMQVE CONCILIAS hysteroproteron in sensu. Non enim Iuppiter conciliatur Aeolo, sed Aeolus Iovi, quasi superiori. Conciliantur autem novi, reconciliantur antiqui. TV DAS EPVLIS ACCVMBERE DIVVM hoc est, ‘tu me deum facis’. Duplici enim ratione divinos honores memensa, dea nec dignata cubili est». HAEC spide cavum montem in latus inpulit’. it ictui. AGMINE vel impetu vel mu sermo est. Nam impetum significat, ut «illi agmine certo Laocoonta petunt», multitudinem, ut «vocat agmina saeva sororum». Etiam incedenteagmen’ vocamus. PORTA omnis exitus Et sciendum est quod, quando appellativum est, ‘turbinis’ facit, sed si sit nomen proprium, ‘Turbonis’ facit, ut Horatius «Turbonis in armis». EVRVSQVE NOTVSQVE cardinales quattuor venti sunt, de quibus nunc tres ponit; paulo post unum
Abbreviated transcription (Latin):
tellus quam postea iesus tenuit. et ẽ
pheus fuit thesus nec dum regnabat
actias ctrichia Atheniensis m̃pha
quã boreas in suum matrimoũꝵ ra
lia ab aquilone in Traciam rapta cr¬
chum. Et calain filios edidit. Acçia ãt
sis cithareus usus repertus e hoc mõ
cũ eprediens nilus in suos meatus¬
s uaria intris reliquisset alm̃ta
celicta et̃ testudo ẽ que cum putrestã
eẽt et nõ ui eius remansissent etiti
int chorium ꝑcussa a mercurio soi¬
tum dedit ex cuiꝰ imitatione cithara
e composita egrum amore mestũ
In quo sine uxore morabatur trena
torium est arca finem maleẽ ubiĩ¬
enim promontorie laconiẽ demr̃atꝰ
Alta quedam uorago ꝑ quã emẽ sisse
um hec omĩa ad laudem ꝑtinent cth¬
are qua fretus ista sup eiauit aisciaq
ad exitum future rei respexit nõ ad
prinçipiũ. Nam pͥmo meruit eurid
icem erebi desedibue imis de inte¬
ioribus tenibris insetiorum Cocitif

Expanded text:
tellus quam postea Rhesus tenuit. et estpheus fuit, Rhesus necdum regnabat actias orithyia Atheniensis nympha, quam Boreas in suum matrimonium ralia, ab Aquilone in Thraciam rapta, Zetum et Calain filios edidit. 'Actias' ausis citharae, cuius usus repertus est hoc modo: cum regrediens Nilus in suos meatus varia in terris reliquisset animalia, relicta etiam testudo est. quae cum putrefacta esset et nervi eius remansissent extenti intra corium, percussa a Mercurio sonitum dedit. ex cuius imitatione cithara est composita. aegrum amorem maestuin quo sine uxore morabatur. Ad v.torium est circa finem Maleae, ubi innim, promuntorio Laconicae, demonstratur alta quaedam vorago, per quam emersisse haec omnia ad laudem pertinent citharae, qua fretus ista superavit. Ad v. ad exitum futurae rei respexit, non ad principium: nam primo meruit Eurydicen. Ad v. 470 erebi de sedibus imis de interioribus tenebris inferorum. Ad v.
Abbreviated transcription (Latin):
mentis ne turbentur cruptiõe uentorũ
Ut si bello cũ tp̃re dicamus uirũ fõtẽ
timere nõ sibi seo liberis suis. Moleq &
montes i. molem montis & ẽ figura ut
una res ĩ aliam dinidat᷑ metri causa
ie posita gĩctione ut alio loco patiq
tes fedus aũt dcũm a feci alibus i. sa
cerdotibus ꝑguos fuĩt federa uł apõta¬

Expanded text:
mentis, ne turbentur eruptione ventorum, ut si bellorum tempore dicas virum fortem timere non sibi, sed liberis suis. MOLEMQVE ET MONTES id est molem montis. Et est figura, ut una res in duas dividatur, metri causa interposita coniunctione, ut alio loco «patertes. ‘Foedus’ autem dictum vel a fetialibus, id est sacerdotibus per quos fiunt foedera, vel a po
Abbreviated transcription (Latin):
Øͭ quio sit luctantes. magno cum
fremunt non circum montis la¬
ustra sed cũ magna montis mu¬
mut fremebant Et ẽ maioͬ sensus
sie fremebant ut et̃ antra possent
enduntur ex alto. Sed ꝙ nõ ociat᷑
rat. sugnificabat ut alio loco ip̃e tũ¬
nus sacrata ualle sedebat molluq
et Oratuis impellunt anime lintea
tratie Mollit aut iõ dicit ut ꝑtran¬
situm oñoeret nitia nature nulla rõe
mutari seo mitigari aliquatemis po¬
sse maria ac tertas celũq prefimañ.
At ꝗ quatuor elementa st terra ma¬
cxlum hor loco parre posuit. At lucce¬
nius ĩ hee celo qͣui dicitur aer ferant
auferant & ẽ afferesis rapidi uelo¬
e trahere arete q̃d uerriculũ dicitã

Expanded text:
 quid sit ‘luctantes’. MAGNO CVM non circum montis claustra, sed cum magno montis murmure fremebant. Et est maior sensus: sic fremebant ut etiam antra possent ehenduntur ex alto. SEDET non otiaturrat’ significabat, ut alio loco ait «Turnus sacrata valle sedebat». MOLLITet Horatius «inpellunt animae lintea Thraciae». ‘Mollit’ autem ideo dixit, ut per transitum ostenderet vitia naturae nulla ratione mutari, sed mitigari aliquatenus posse. MARIA AC TERRAS CAELVMQVE PROFVNDVM atqui quattuor elementa sunt, terra acaelum hoc loco pro aere posuit, ut Lucretius "in hoc caelo qui dicitur aeauferant. Et est aphaeresis. RAPIDI veloest trahere, a rete, quod ‘verriculum’ dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
corrupto hoc facit namq s p̃posito
post posita corrupta ẽ sine cubiot
Molis difficultatis romanam cun¬
dexe gentem latene ondit hie odu
unnonis eneam ꝑtalisse ꝙ romañ
gentis autõ astabat uixhoc loco mox
ad huc de scicilia possent uideri
tus eois enrus equis Item s irgiã
lenis pabula .i. restimus scũ om̃i ĩ

Expanded text:
corruptio hoc facit; namque praepositio corruptio hoc facit; namque praepositio postposita corrupta est sine dubio. MOLIS difficultatis. ROMANAM CONDERE GENTEM latenter ostendit hinc odium Iunonis Aenean pertulisse, quod Romanae gentis auctor extabat. VIX hoc loco ‘mox’adhuc de Sicilia possent videri. tus Eois Eurus equis», item «et virgea laetus pabula
Abbreviated transcription (Latin):
aucitur rapti scrupati ut est rapta ga¬
ramantide inpha Et raptas sine mor
sabinas Ganimedis honores. troili Re¬
gis troianorum filii honores aũt dix̃
uł proptir ministerium poculorũ add¬
ꝑꝑ hoc qd̾ inter sidera collocatus aqu¬
arii nomen accepit. his accensa suꝑ
ginis his qͦ accensa/ reliquias ut stet
Ssus duplicauit .l. nam in prosa
reliquias dicimus Atq imitis achilli
Bene ꝑm homerum seiregauit ducẽ
a populo su Eneas in so post ominz
casum pami seperauit intitum ut
plerumq ꝓsibilo habetur nõ solu
cedonicum detrahitu aut .s. ttie
ip̃um Iunonis odium fatale ẽ. Labo¬
rat eñm uirgilius nulla Troranorũ
meritis Seoͦ om̃ia fatis ascribere
Et alt sensus nam fatum uoluntatẽ
leginus ut fatis iunonis mniqne a uo
luntate Et hic intelligamus age¬
bantur fatis sunonis i uoluntate
maria binĩa circum infine accontũ.
ponimus contra morem latinũ seo

Expanded text:
ducitur. RAPTI stuprati, ut est «rapta Gaducitur. RAPTI stuprati, ut est «rapta Garamantide nympha» et «raptas sine more Sabinas». GANYMEDIS HONORES Troi, regis Troianorum, filii. ‘Honores’ autem dixit vel propter ministerium poculoruel quod inter sidera conlocatus aquarii nomen accepit. HIS ACCENSA SVPEginis his quoque accensa. RELLIQVIAS ut stet versus geminavit l, nam in prosa ‘reliquias’ dicimus. ATQVE INMITIS ACHILLI bene secundum Homerum segregat duces a populo; sic Aeneas in secundo post omnium casum Priami separavit interitum, utplerumque pro sibilo habetur non solum cedonicum». Detrahitur autem s tertiae ipsum Iunonis odium fatale est. Laborat enim Vergilius nihil Troianorum meritis, sed omnia fatis adscribere. Est et alter sensus; nam fatum voluntatem legimus, ut «fatis Iunonis iniquae», id est voluntate, ut hic intellegamus, ‘agebantur fatis Iunonis’, id est voluntate. MARIA OMNIA CIRCVM in fine accentum ponimus contra morem Latinum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nceps actipiendum est nam poeta
sugnificat ad s in loco ꝙ ad locũ
ut ad quam tune iimo supplex hisp̃
Marcum letantem habitare uelle
dixisti caris argis illic enim eam
coli om̃ibus. notum est. Argos est
ĩ nuo singulari qm̃s neutri ut ora¬
tius aptum dicet equis argos. in
mente repostum secreta recondita
repostum aũt sincope est unam de
medio sillabã tollit seo cũ om̃es simo¬
nes aut intugri sint aut pathos habe
furine Ephegesis ẽ hoc enim fuit iu¬
dicium paridis utq particula ua¬
cet sicut illo loco dixitq & ẜlia uoce di¬
remit licet multi seperent dicentes al¬
iud esse mĩꝗͣ eñ coniũctio ponitur
nisi inter dnas res ut sprete forme
referunt ad antigonem laumedõtio
filiam quam a iunone ꝓ fõme arrogã¬
tiãm in ciconiam ꝯstat ẽẽ ꝯu̾sam et ge¬
nus in uisum ꝑp dardanum electee pe¬
llicis filium aqna orrigo Trorana de¬

Expanded text:
inceps’ accipienda est. Nam poeta inceps’ accipienda est. Nam poeta significat, ‘ad’ et ‘in loco’ et ‘ad locum’, ut «ad quem tum Iuno supplex his voMarcum Laecam te habitare velle dixisti». CARIS ARGIS illic enim eam coli omnibus notum est. ‘Argos’ autem in numero singulari generis neutri est, ut Horatius «aptum dicet equis Argos diteMENTE REPOSTVM secreta, recondita. ‘Repostum’ autem syncope est; unam enim de medio syllabam tulit. Sed cum omnes sermones aut integri sint aut pathos habeaFORMAE epexegesis est - hoc enim fuit iudicium Paridis - ut ‘que’ particula vacet, sicut illo loco «dixitque et proelia voce diremit». Licet multi separent dicentes aliud esse; numquam enim coniunctio ponitur nisi inter duas res. Et ‘spretae formae’ referunt ad Antigonen, Laomedontis filiam, quam a Iunone propter formae adrogantiam in ciconiam constat esse conversam. ET GENVS INVISVM propter Dardanum, Electrae paelicis filium, a quo origo Troiana de
Abbreviated transcription (Latin):
nũc quandoq enim tria tempora sugni¬
ficat preteritum ut olim arbos p̃sens ut¬
udat añt eorum impexium. dicendo po
pulum regem Iuꝓbũ nobilem ut crci¬
ditq superbum ilium. uenturum exci¬
dio adexcicum notã figuram libie cã¬
taginis ⁊ promĩcia ꝓciitate posuit.
nuria aquarim sic uoluere parcas
a filo traxit uoluere una enim loquitꝰ.
lucus año lucendo ⁊ bellum a nulla
re bella Io metuens id timens de futuro
enim tnnor̃ est odium de p̾titis metue
ao uirgilium ꝓtinet antiqui si ad iuno¬
nem referas dĩgesti. io antem adꝑso¬
nam referendum ẽ/ cũ ip̃a loquitur
ꝓ si nulla ꝓsona fit ad poetam nnfert᷑
Nine ergo ueteris expersona poetę
intelligendnm sit ip̃e ĩ alio loco mirã
partem adse retulit ꝑtem adthirios.
qui deum ẽẽ nesciebañt satũna An¬
tonomasia ẽ nõ epithethon q̃ fit qu¬
otienscunꝗoprio nomine ponitur
tecianos pugnauit unde mͦ pͥma pͥ¬

Expanded text:
M quandoque. Et tria tempora signiM quandoque. Et tria tempora significat: praeteritum, ut «olim arbos, nunc arudat autem eorum imperipulum regem’. SVPERBVM nobilem, ut «ceciditque superbum Ilium». VENTVRVM EXCIDIO ad excidium. Nota figura. LIBYAE Carthaginis, et provinciam pro civitate posuit. nuria aquarum». VOLVERE PARCAS a filo traxit ‘volvere’; una enim loquitur,lucus a non lucendo, bellum a nulla re bella. ID METVENS de futuro timor est, odium de praeteritis. Metuead Vergilium pertinet, antiqui; si ad Iunonem referas, diu gesti. Tunc autem ad personam referendum est, cum ipsa loquitur; quod si nulla persona sit, ad poetam refertur. Nunc ergo ‘veteris’ ex persona poetae intellegendum. Sic ipse in alio loco «miranpartem ad se rettulit, partem ad Tyrios, qui deum esse nesciebant. SATVRNIA antonomasia est, non epitheton; quae fit quotiens pro proprio nomine ponitur Troianos pugnavit; unde modo ‘prima’ ‘pr
Abbreviated transcription (Latin):
indnĩsis gm̃idus est obẜnatio ut mag̃
uicino sine masculmũ sit siue femĩs
respono̾eamus ut pote uir s mulier
magna adme uenit. Si aut plurari nũo
uelimis uti admasculinũ transeamis
necesse est ut uiri ꝙ mulieres adme
uenerunt. Si qua uacut ꝙ ẽ ornatus cã
positum ut que tanoem gentiũ locorũ
Q reliqua ut dixitis ⁊ prelia noce dire¬
Non iam regnumna fouet sed tenłit
⁊ fonet ut regnum ẽẽ possit. duci .i. duc¬
tum iri infiniti modi a passiuo tempꝰ
presens ꝓ futirco posuit sobum ꝓuerbo
ut supra oñsum est. audierat a ioue
aut a fatis Non enim om̃ia numina
hũt diuinandi facultatem Denq ipe
quidem apollo sua sponte chiuinat ut
ẽ que phebo pr̃ om̃ipotens i phibus apo¬
llo p̃clixit Et ꝑite audierat in einio eñ
inducitur iuppiter ꝑmittens Romanis
excioium cartagĩs Tirias arces. Cartagi¬
nem dicit quam thirii condiderunt Oli¬

Expanded text:
is generibus est observatio, ut magis vicino, sive masculinum sit sive femininum respondeamus, ut puta ‘vir et mulier magna ad me venit’. Si autem plurali numero velimus uti, ad masculinum transeamus necesse est, ut ‘viri et mulieres magni ad me venerunt’. SIQVA ‘qua’ vacat et est ornatus causa positum, ut ‘que’ ‘tandem’ ‘gentium’ ‘locorum’ et reliqua, ut «dixitque et proelia voce direNon iam regnum fovet, sed tendit et fovet, ut regnum esse possit. DVCI ductum iri. Infinitivi modi a passivo tempus praesens pro futuro posuit, verbum pro verbo, ut supra ostensum est. AVDIERAT a Iove aut a Fatis. Non enim omnia numina habent divinandi facultatem. Denique ne ipse quidem Apollo sua sponte divinat, ut est «quae Phoebo pater omnipotens, mihi Phoebus Apollo praedixit». Et perite ‘audierat’; in Ennio enim inducitur «Iuppiter promittens Romanis excidium Carthaginis». TYRIAS ARCES Carthaginem dicit, quam Tyrii condiderunt. OLI
Abbreviated transcription (Latin):
nĩgebͭ ita ta ut cẽt una pari oro¬
niiꝰ. Et faciebat honestam elocutionẽ
Nos dicimus ꝓ undas labitur. Illi di
sum plerimq ad abłtm trantit. Nc
ueluti magno inpopulo uirgilius tẽ¬
pestati populum comperat. Tullius
fluctib ꝯcionum. ideo aũt magͦ ad¬
idit qr ubi fiequens ẽ populus. ibi e
uno s̃ paulo post ait arreptisq au¬
rib sũpsit enim tranislationem ab
lectum ẽ gnĩs nentri hoc loco alibi
masculmi ut in nulgus ambignos
ꝙ hꝭ ẽ artii ut masculmo utamur/
qr omĩa latina noĩa ĩ ui desmentiã
si nentra fuerint / ⁊tie st declina¬
tionis ut pecus pecoris si autẽ ẜe
fuerint declinationis masculitiã st:
Uulgi aut fricit nõ unlgeris. ut docti
clari. usirepatum aut cait nentͫ

Expanded text:
nt verbo, ita tamen ut esset una pars orationis, et faciebant honestam elocutionem. Nos dicimus ‘per undas labitur’, illi disum, plerumque ad ablativum transit. AC VELVTI MAGNO IN POPVLO iste tempestati populi motum comparat, ut Tullius fluctibus contionum». Ideo autem ‘magno’ addidit, quia ubi frequens est populus, ibi etIdeo etiam paulo post ait ‘arrectis auribus’; sumpsit enim translationem ab lectum est: generis nin "vulgum ambiguas" . et hoc est artis ut masculino utamur, quia omnia Latina nomina in us exeuntia, si neutra fuerint, tertiae sunt declinationis, ut pecus pecoris: si autem secundae fuerint declinationis, masculina sunt; 'vulgi' autem facit, non 'vulgeris', ut docti, clari. usurpatum tamen est neutrum
Abbreviated transcription (Latin):
Soret dare iussus habenas ꝓ mansig¬
ĩ tͦpo .i. in translatione inssus aũt ob
e posuit qr suo nihil facit imperio.
Tolle hoe s maiõ est om̃ib dĩie si ao
eius uoluntatem possunt elemẽta
pessere fas est simul uentorũ ostẽd¬
itur uii quib parũ fuerat montẽ
suꝑ poni nisi & regem acciperet
ip̃e quoq alieno pareret Imperio
at modum petitio ut sequatur re
dedit fluctus s tollexe uento iusta pe¬
titio est/ Gens mimica mihi om̃e eñ
dus petitiorẽ est Et dissice corpora
ponto Remuneratio sunt i bisseꝑtẽ
prestanti corꝑore m̃phe Ordo ẽ ꝗ¬

Expanded text:
RET DARE IVSSVS HABENAS permansit in translatione. ‘Iussus’ autem ob hoc posuit, quia suo nihil facit imperio - nam tolle hoc, et maior est omnibus dis, si ad eius voluntatem possunt elementa pessere fas est». Simul ventorum ostenditur vis, quibus parum fuerat montem superponi, nisi et regem acciperent, qui ipse quoque alieno pareret imperio.at modum petitio, ut sequatur remdedit fluctus et tollere vento’, iusta petitio est «gens inimica mihi» - omne edus petitionis est «et dissice corpora ponto», remuneratio «sunt mihi bis septem praestanti corpore nymphae». AEOLE
Abbreviated transcription (Latin):
senum minꝰ doletur s magis
&mag̃ letos intelligendum ẽ ut sit cã
maiouis iracundie sicut enim inseptĩo
libͦ irascitur ubi letum eneam facile
ꝓspexit abusq pachinõ salis maris
gm homerum salem aũt quo utim̃
ginglei nño tantũ dicimus cũ iotos si¬
gnificamus plur arẽ tantũ ponimus
nũm ẜm lucanun ꝙait nõ soliti luser
sales. Aliqñ s̃ urbanitatem ꝑ singul¬
arem nũi significamus sic̃ Terrentiꝰ¬
põt. hoe sale. Uulmis de preterito do.¬
lorem dixit. de futuro metũ aduer¬
unq uniimis retulit. hec secũ sbau¬
ut superius diximus unde enim
hoc soret pocta bñ aũt imꝑatiẽtia
doloris oñdit detrahendo eĩm sola¬
tia ut in quarto solam in ducit dido¬
nemi en quio ago me ne / ne nõ uac¬
at Significat enim ergo de est con¬
iuntio

Expanded text:
oletur, et ‘magis laetos’ intellegendum est, ut sit causa maior iracundiae. Sic enim et in septimo Iuno irascitur, ubi «laetum Aenean Siculo prospexit ab usque Pachyno». SALIS maris, secundum Homerum. Salem autem quo utimur singulari numero tantum dicimus; cum ‘iocos’ significamus, pluralem tantum ponimus numerum, ut Lucanus «non soliti lusere sales». Aliquando etiam ‘urbanitatem’ per singularem numerum significamus, ut Terentipotest ‘hoc salem’. VVLNVS de praeterito ‘dolorem’ dixit, de futuro ‘metum’, ad utrumque ‘vulnus’ rettulit. HAEC SECVM subauut superius diximus. Vnde enim hoc sciret poeta? Bene autem inpatientiam doloris ostendit detrahendo ei solatia, ut in quarto solam inducit Didonem «en quid ago?». MENE ‘ne’ non vacat, significat enim ‘ergo’ et est coniunctio
Abbreviated transcription (Latin):
lon dicens hos eẽ sibellicesos  dinitescũ
otiosa sit semꝑ opulentia iͥut̃ cego hac̃
diligit iuno suult orbis regna sorti¬
ri studiis nõ studio qr ter rebellanit
ꝯ̃ populum Romanum fuctur ddicit᷑
Et ingenti arte uirgilius ut ne etiã
rebus fabulosis aperte utatur poetaꝵ
licentia qĩ opinionem sequitꝰ. Et per
transitum poetico utitũ more posth̃¬
ta nõ ꝯtenta seo insecundis hita nãq
su iuuenalis et samia genitrix que
delictatur harena. Hic illius arma fig᷑
creberima aduerbium ꝓ aonerbio poł¬
suit ipntis loci pro absentis / Debuit eñ
arma instructã armis iunonem in
alio loco testatur ip̃e ut ferro accĩta
uocat: Hic curxus aut nõ cũrum qͦ
ẜͥm homerum in bello ueitur aut thẽsã
significat qua deorũ simulacra põtat᷑
thensa aũt cũ aspiratione scribitur

Expanded text:
lem, dicens hos esse et bellicosos et divites, cum lem, dicens hos esse et bellicosos et divites, cum otiosa semper sit opulentia. Iure ergo hanc diligit Iuno et vult orbis regna sortiri. ‘Studiis’, non ‘studio’, quia ter rebellavit contra populum Romanum. FERTVR dicitur. Et ingenti arte Vergilius, ne in rebus fabulosis aperte utatur poetarum licentia, quasi opinionem sequitur et per transitum poetico utitur more. POSTHABITA non ‘contempta’, sed ‘in secundis habita’; namque Sic Iuvenalis «et Samia genetrix quae delectatur harena». HIC ILLIVS ARMA figura creberrima adverbium pro adverbio posuit, praesentis loci pro absentis; debuit enim a’ instructam armis Iunonem in alio loco ipse testatur, ut «ferro accincta vocat». CVRRVS aut vere currum quo secundum Homerum in bello utitur, aut thensam significat, qua deorum simulacra portantur. ‘Thensa’ autem cum aspiratione dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Cuitates in orbe fiebant ũł abu¬
bo parte aratri quo muri desug¬
nabantur gantiqua autem go
fuit bñ dixit namq & añ sexag¬
inta annos ꝗ̃ urbs Roma ꝯdita
unde antiquam accipe s adꝯꝑitiões
istius qͥ nime est & roma antiqiuorem
lirii tenuere coloni de ẽ quam amãt
namq antiq ꝑ ephugisim dicẽ quod
nos intposito pronomine exprimimꝰ.
Item ẽ locus hesperiam grai connomie
dicunt de ẽ quam colomi aut̃ dicunt᷑
cultores aduene e hes de thiro ꝯstat
uenisse qui Cartaginem condiderunt
Italiam contra constat tria latera
hr̃e italiam supexi maris inferi alpĩ
unole tollenol ecroris cã adiecit ꝙ̃ thib¬
erina hostia que in inferno mari se lõ¬
ge ualde salustius longe mihi alia mẽo
est diues oꝑum mõ tantum diues di¬
cimus. Antiqui aciungibunt Cuius
rei ut diues equũ diues pictai uestis ꝗ
auri ingentes tantum gt̃o casmistudiid
aspaxxima belli. Cansamꝰ oñdit mirabi¬

Expanded text:
civitates in orbem fiebant; vel ab ucivitates in orbem fiebant; vel ab urvo, parte aratri, quo muri designabantur. et 'antiqua' autem et 'fuit' bene dixit, namque et ante septuaginta annos urbis Romae condita unde ‘antiquam’ accipe et ad conparationem istius quae nunc est, et Roma antiquiorem. TYRII TENVERE COLONI deest ‘quam’. Amant namque antiqui per epexegesin dicere quod nos interposito pronomine exprimimus. Item «est locus Hesperiam Grai cognomine dicunt» deest ‘quem’. ‘Coloni’ autem dicuntur cultores advenae, et hos de Tyro constat venisse qui Carthaginem condiderunt. ITALIAM CONTRA constat tria latera habere Italiam, superi maris, inferi, Alpium; unde tollendi erroris causa adiecit ‘contra Tiberina ostia’, quae in infero mari sunt. LONGE valde. Sallust DIVES OPVM modo tantum ‘dives’ dicimus, antiqui adiungebant cuius rei, ut «dives equum, dives pictai vestis et auri», iungentes tantum genetivo casui. STVDIISQVE ASPERRIMA BELLI causam ostendit mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
fuit et ẽ Regina utq diuũ in celo
regina sunt ꝙ alia eius numina me
de odio lunonis nõ dubitet. Querat
aut̃ qo alino nimen ẽ lesum quo nu¬
mine ideo trahit in ambignitatem
& requirit in quo iunonis numen
lent eneas qr ĩ ip̃ũm cirta nõ exãt
odio sed ingintim ꝑꝑ cauias paulo
uolui Et est figura ⁊ palege q̃ fit qͦ¬
tienscimq in ꝯtrarium Roba inte¬
lligantur sicut alibi dare classibus
austros. cum uentis naues demus nõ
nanibus uentos. Item animũq labãtẽ
impulit.hoe ẽ impellenddo fecit labẽtẽ
Insunem pietatẽ uirum qr pr̃on
⁊deos penates de Troya sostulit Et
hoc oñait merito ne in nocasse
musam nam si iustus ẽ eneas cũ
odio deorum laborat Tante ne an¬
imis celestibus ire hic iam nõ de
qualitate irãtimore sed de quantit
itur cur tm. nam epicurei dicũt
deos humana penitus nõ curare
animis celestibus diis superis. nam
amid inferos constat ẽẽ iracuno
urbs dcã est as orbe ꝙ antigue

Expanded text:
; est regina, ut "quae divum incedo regina" ; sunt et alia eius numina. mede odio Iunonis non dubitet, quaerat autem quod aliud numen est laesum. quo numine laeso ideo trahitur in ambiguitatem et requirit in quo Iunonis numen laesit Aeneas, quia in ipsum certa non erant odia, sed in gentem propter causas paulo olvi. Et est figura hypallage, quae fit quotienscumque per contrarium verba intelleguntur. Sic alibi «dare classibus austros», cum ventis naves demus, non navibus ventos; item «animumque labantem inpulit», hoc est impellendo fecit labantem. INSIGNEM PIETATE VIRVM quia patrem et deos penates de Troia sustulit. Et hic ostendit merito se invocasse musam. Nam si iustus est Aeneas, cur odio deorum laborat? TANTAENE ANIMIS CAELESTIBVS IRAE hic iam non de qualitate iracundiae sed de quantitaatur cur tantam. Nam Epicurei dicunt deos humana penitus non curare. animis caelestibus dis superis, nam apud inferos constat esse iracundiurbs dicta ab orbe, quod antiquae
Abbreviated transcription (Latin):
Iltgenoum ẽ ꝓe tñ nimbi dicunte rep¬
ent̾ine s ẜcipites ut pluuie. Nam plu¬
uias uocamus lentas &uiges loca fita
manortis ĩ antro enixam aut̃ eum
finsse lac qd pneris p̃bebatur oñdit
Itẽ fetam grauidam ⁊ illo loco dͥ nõ
iniueta granis tentubant pabula

Expanded text:
mbi’ vocantur repentinae et praecipites pluviae; nam pluvias dicimus lentas et iuges. LOCA FETA Mavortis in antro»; enixam autem eam fuisse lac, quod pueris praebebatur, ostendit. Item ‘fetam’ ‘gravidam’ illo loco ostendit, «non insueta graves te
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ris & bñ duorum elementoru
sugnificat  Namq mensur̃ nomen ẽ
alfitudo Ui superu uiolentia deoru
tos eẽ deos in oorum troianorum qđ
e uirgilius tetigit dicens Uosq pee
gamee fas est parce genti / diiae decq
om̃s. Latent enim hac ratione troyꝰ¬
anos qđ nõ suo mexito eos in sequãt᷑
numĩa seo iunonis impulsu seue tũ
ainando dcã sit Iuno.querunt młti
cũ eam dixit seuam. Et putant tempo¬
rale ẽi epiteton qĩ sena circa troian¬
os nescientes ꝙ seuam dicebant / ueres
magnam ut enmꝰ monta fuit seua
scolã. Item uirgilius cũ ubiq pium
Iunonis obiram Constat multo ĩ aue¬
toribus in ueniri ꝑ grim significatia
ꝑactinis passina ut pictis bellantur¬
amagones armis. ꝓ passiuis actiua¬
farris acinm Et ħ narietas ul potiꝰ
ꝯ̃rietas. inuenitur et̃ ĩ aliis partib

Expanded text:
in terris. Et bene duorum elementorum in terris. Et bene duorum elementorum significat; namque mensurae nomen est altitudo. VI SVPERVM violentia deorum tos esse deos in odium Troianorum; quod et Vergilius tetigit dicens «vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti, dique deaeque omnes». Latenter anos, quod non suo merito eos insequebantur numina, sed Iunonis inpulsu. SAEVAE cum a iuvando dicta sit Iuno, quaerunt multi cur eam dixerit ‘saevam’, et putant temporale esse epitheton, quasi saeva circa Troianos, nescientes quod ‘saevam’ dicebant veteres magnam, ut Ennius «induta fuit saeva stola" . item Vergilius cum ubique pium emorem Iunonis ob iram constat multa in auctoribus inveniri per contrarium significantia: pro activis passiAmazones armis», pro passivis activafarris acervum». Et haec varietas vel potius contrarietas invenitur etiam in aliis par
Abbreviated transcription (Latin):
nium a lauina uxore enre/ ergo la¬
uina legenam est nõ lanimas qr
post aduentum enee lauinium nõi
accepit & aut lauinum debuit dicer
sicut dixit aut laurentum quis qđã
lanro lauinium ꝯstat octo milib
amari remota nec nos debet faller̃
ꝑnãm litus arari nõ possit Eego
scre debemus litus posse geram ⁊dici.
Multum ille multũ multũ ille conlis
io ẽ Sille hoc loco abundat ẽ enim
int̾posita particula ꝑꝑ metri necessit¬
atum ut stet uersus nã si detrahas
mus enim ad omĩa possimius tra¬
her̃/ Sie alio loco ip̃e mĩc dextra gem¬
mat ictus mĩe ille siistra est enim
Parcosmos/ et tris iactatus s alto fani¬
gatus est enim apuo tratiam inb̃stro
illo quod de tumulo polidori sanguis
emanauit apuo cretam pestilentia
apuo strohadas insulas arpiis temꝑ¬
estate nõ ꝙ inpͥmo & in tertio iactum
aũt in mari fluctibus. faciganut

Expanded text:
nium’ a Lavinia, uxore Aeneae. Ergo ‘Lanium’ a Lavinia, uxore Aeneae. Ergo ‘Lavina’ legendum est, non ‘Lavinia’, quia post adventum Aeneae ‘Lavinium’ nomen accepit, et aut ‘Lavinum’ debuit dicere, sicut dixit, aut ‘Laurentum’. Quamvis Laurolavinium constat octo milibus a mari remotam. Nec nos debet fallere  per naturam litus arari non possit. Ergo scire debemus, litus posse et terram dici. MVLTVM ILLE ‘multille’ conlisio est. Et ‘ille’ hoc loco abundat. Est enim interposita particula propter metri necessitatem, ut stet versus; nam si detrahas mus’ enim ad omnia possumus trahere. Sic alio loco «nunc dextra ingeminans ictus, nunc ille sinistra». Est autem archaismos. ET TERRIS IACTATVS ET ALTO fatigatus est enim apud Thraciam monstro illo, quod e tumulo Polydori sanguis emanavit, apud Cretam pestilentia, apud Strophadas insulas Harpyiis, tempestate vero et in primo et in tertio. Iactamur autem in mari fluctibus, fatigamur
Abbreviated transcription (Latin):
st sbunncta tiberi s ex nomine suo
appellanit Italiam ibi aut hĩtasse sic¬
ulos ubi est laurolauiũ maiifestũ e
sicut ip̃e alio loco dicit siculi neteresq
sicam Et gentes uenere sicane sepnis.
fato prosigns fato adutrimq ꝑtinet e
qđ fugit s qo staliam uenit Et bñ ad¬
idit futo ne indeatur cã ociminis pr̃ia
deseruisse aut noui imperii cupiditatẽ.
tñ ita diffiniunt ut ꝓ fugos eos dicãt
⁊ exclusi necessitate exsins sedibus
ao hue uagantur  simul ꝗ inuene¬
rint sedes nõ dicantur ꝓ fugĩ s ex ules
tus qui iam sedes locanit ut ĩ luca¬
no prosugiq agente uetusta /galloꝵ
ut in Salustio qui nullo certo exilio
nagabantur. Ideo exilium ẽ ip̃a naga¬
tio. Lauinaq nenit litora hec cnii¬
tas tria ht nomĩa. Nam pͥmo laui¬
num dtum ẽ a lauino latini frẽ/ po¬
stea laurentum a lauroinuenta a
latino dum adepto imperio post freĩs
morte cinitatem augẽt/ postea laui¬

Expanded text:
sunt iuxta Tiberim, et ex nomine suo sunt iuxta Tiberim, et ex nomine suo appellavit Italiam. ibi autulos ubi est Laurolavinium manifestum est, sicut ipse alio loco dicit «Siculi veteresque Sicani» et «gentes venere Sicanae saepius». FATO PROFVGVS ‘fato’ ad utrumque pertinet, et quod fugit et quod ad Italiam venit. Et bene addidit ‘fato’, ne videatur aut causa criminis patriam deseruisse aut novi imperii cupiditate. tamen ita definiunt, ut profugos eos dicant qui exclusi necessitate de suis sedibus adhuc vagantur, et simul atque invenerint sedes non dicantur profugi, sed exules. est qui iam sedes locavit, ut in Lucano «profugique a gente vetusta Gallorumut in Sallustio «qui nullo certo exilio vagabantur»; adeo exilium est ipsa vagatio. LAVINAQVE VENIT LITORA haec civitas tria habuit nomina. Nam prius ‘Lavinum’ dicta est a Lavino, Latini fratre; postea ‘Laurentum’ a lauro inventa a Latino, dum adepto imperio post fratris mortem civitatem augeret; postea ‘Lavi
Abbreviated transcription (Latin):
runt mł̾ti cur eneam pͥmum ao sta¬
liam uenire dixecit cũ paulo post
dicat antenorem añ aduentum enee
funo asse euntatem patauium constat
quiddem sed hĩta temporum ratione po¬
tissime uregilius dixit.nam illo temper
qͦ eneas ad Italiam uenit finis erat Ita¬
lie usq ad rubiconem fluuium cui
uei memĩt lucamii et gallica certus
limes ab ausoniis discriminat arna
colonis. unde apparet Anthenorem
nõ ao italiam uenisse: seo ad gallia
⁊ salpinam in qua uenetia ẽ. postea
nõ ꝓmotis usq ad alpes italie̾ finib
nouitas procreanit errorẽ pleriq
in̾ questionem hane exsequentibus
exigit ut nominib prouinciarum p̾¬
positionem addamus Cinitatum nũ¬
quã lam̃ plerimq ꝑ uerso oedine
lectum est nam ecce hoc loco detra¬
sciendum ẽ nsurpari ab auctoribus
Ut illis addant ł trahant prepositioes.
tix et ẽ fugura. Italia aũt pars en¬
rope est stalus enim rex siculorum pe¬
ofectus de scicilia uenit add loca quę

Expanded text:
erunt multi, cur Aeneam primum ad Italiam venisse dixerit, cum paulo post dicat Antenorem ante adventum Aeneae fundasse civitatem. constat quidem, sed habita temporum ratione peritissime Vergilius dixit. namque illo tempore, quo Aeneas ad Italiam venit, finis erat Italiae usque ad Rubiconem fluvium: cuius rei meminit Lucanus et Gallica certus limes ab Ausoniis disterminat arva colonis. unde apparet Antenorem non ad Italiam venisse, sed ad Galliam cisalpinam, in qua Venetia est. postea vero promotis usque ad Alpes Italiae finibus, novitas creavit errorem. plerique tamen quaestionem hanc volunt ex sequentibus exigit, ut nominibus provinciarum praepositiones addamus, civitatum numquam. Tamen plerumque perverso ordine lectum est; nam ecce hoc loco detrasciendum est usurpari ab auctoribus, ut vel addant vel detrahant praepositiones; ciae. et est figura. Italia autem pars Europae est. Italus enim rex Siculorum profectus de Sicilia venit ad loca, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aquo utrum a cense an ab asca¬
mo filio lauinit dequa re et̾ linins
dubitat. hane aũt cum guertisset
Tullius hostilius om̃es nõbiles fami¬
lias romam transtulit sed sciendũ
bñ hũc ordinen semꝑ seruare pirg¬
ilium ut añ dicat lãciũ uñ albaͦ
post Romam qdđ ⁊ hoc loco fecit g
Uͦ libro priscos dꝯcuit celebras̃
latinos. Et deinde albani docuere
sperio ĩ latio quẽ protimis urbes
albane coluere sacrum nũc maxia
rerum Roma colit / Atq alte meiã
Rome aut pꝑ gloriam aut pphalificia
ingentia auit qr in montib tolloca¬
ta est Musa mihi causas memora
Intres partes diuidunt poete carm¬
en suum proponunt inuocant na¬
rant plerimq tñ duas res frciunt
⁊ ip̃ãm ꝑpositionem miscent in uoca¬
tioni qd̾ ĩ utroq opere homerus
facit/ namq hoc melius ẽ lucanꝰ
tn hune ordinem uertit. Primo eñ
ꝓposuit inde narauit tertio inu¬
ocauit ut ẽ nec site pector uateo
accipio. Sane obẜuacio ẽ ut nõ in

Expanded text:
est, utrum a Creusae an a Laviniae filio; de qua re etiam Livius dubitat. Hanc autem cum evertisset Tullus Hostilius, omnes nobiles familias Romam transtulit. Et sciendum bene hunc ordinem semper servare Vergilium, ut ante dicat Latium, inde Albam, post Romam. Quod et hoc loco fecit et in quinto libro «priscos docuit celebrare Latinos» et deinde «Albani docuere sperio in Latio quem protinus urbes Albanae coluere sacrum, nunc maxima rerum Roma colit». ATQVE ALTAE MOENIA ROMAE aut propter gloriam, aut propter aedificia ingentia aut quia in montibus conlocata est. MVSA MIHI CAVSAS MEMORA in tres partes dividunt poetae carmen suum: proponunt, invocant, narrant. Plerumque tamen duas res faciunt et ipsam propositionem miscent invocationi, quod in utroque opere Homerus fecit; namque hoc melius est. Lucanus tamen ipsum ordinem vertit; primo enim proposuit, inde narravit, postea invocavit, ut est «nec si te pectore vates accipio». Sane observandum est ut non in