comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ boleon Cadem uͦ f incromatico genere crite
hiꝑ boleon cromatica. In en armonio uͦ paranete
hiꝑ boleon en armonios Qd facilius agnosctur
cur eueniat cumtriumgenerum tria pͥma de¬
trachorda anece hi ꝑboleon in choantia desscrip¬
serimus. Qm̃ uͦ si asesquit̾cia ꝓporcione duas
Ses qui octauas abstulero relinquetur mͥ semito¬
niũ mimis. Sumotciã eiꝰ quest .ll. id̾ nete hi¬
ꝑ bo leon st̃. dcclxUIII.hos eisdem adicio fient
mͥ. ĩiilxxii. quorum est. Dd. netedie teumenõ.
continens ad triden hiꝑ boleon semitonium minꝰ.
Namomĩ nete diezemenon adnete hiꝑ boleon¬
diatessaron contin& consonamciã Trite auteni
hiꝑboleon diatonos anete hiꝑboleon abea dito¬
conis si distanciam paranetes hi ꝑboleon & neces
hi ꝑ boleon diatonici generis sumserimꝰ eiꝰq dimi¬
dium paranete. ho ꝑ boleon que est diatonia generi
leon Helinquũtur mͥ.cclxxxuiii. hos diuido erdluii¬

Expanded text:
 vero FF. erit in chromatico genere trite hyperboleon chromatica; in enarmonio vero paranete hyperboleon enarmonios. Quod facilius agnoscitur cur veniat, cum trium generum tria prima tetrachorda a nete hyperboleon inchoantia descripserimus. Quoniam vero si a sesquitertia proportione duas sesquioctavas abstulero, relinquetur mihi semitonium minus, sumo tertiam ejus quae est LL, id est neten hyperboleon, et sunt 768. Hos eisdem adjicio, fient mihi 3072. Quorum est DD nete diezeugmenon continens ad triten hyperboleon semitonium minus. Nam quoniam nete diezediatessaron continet consonantiam; trite autem hyperboleon diatonos a nete hyperboleon ditotonis: si distantiam paranetes hyperboleon, et netes hyperboleon diatonici generis sumpserimus, ejusque dimidium paranete hyperboleon, quae est diatonici generis, leon, relinquuntur CC. LXXX. VIII. hos divido, eru
Abbreviated transcription (Latin):
sensus integre iudicassa. Qđ gͥ in singłis tonis
nimꝰ ꝑ uide bat᷑ id collectũ in consonanciã eiuidẽ¬
ter a paruit atq ut ꝑuidea: tur sensum quid ẽ
confasa colligere nullo mͦ autẽ ad inte gritatẽ
racionis ascen dere. si con sideremꝰ. Tate enĩ linee minoĩẽ
łniaiorẽ uel aliam repire nichil est diffici lesensui
id n faci& sensus pͥma conceptio s sollers racionis
inuentio uel sirursus datã lineam ꝓpositũ sit
ł duplicare. ł dimidiã sec are id fortasse licae
pallo difficilius quam confusise maiorẽ minorẽ u
reperire: poterit tm̃ sensus inuencioẽ constitui: Si uͦ

Expanded text:
sensus integre judicasset. Quod igitur in singulis tonis sensus integre judicasset. Quod igitur in singulis tonis minus pervidebatur, id collectum in consonantiam evidenter apparuit. Atque ut pervideatur sensum quidem confusa colligere, nullo modo autem ad integritatem rationis ascendere, sic consideremus: Datae enim lineae majorem minorem ne aliam reperire, nihil est difficile sensui.id non faciet sensus prima conceptio, sed solers rationis inventio. Vel si rursus datam lineam propositum sit vel duplicare, vel dimidiam secare, id fortasse licet paulo difficilius quam confuse majorem minoremve reperire, poterit tamen sensus inventione co
Abbreviated transcription (Latin):
quod peccat᷑ aut minꝰ est aut emdat aut conplet
foitase autẽ id quod sensus ñ integre s confuse atq
aueritate minꝰ quasi quidã incallidus estimator
agnoscit in singulis minꝰ habeat errati collecta uͦ
multtplicantur in sũma atq idcuco magnã faciũt
differentiam. Nam siduas uoculas tono sensus distare
arbitret᷑ neq distent rursusq ab una earum
tono listare piee tciã neq sit integra acuera
toni distancia. Itẽ t᷑cie quãteq tom sensus diffe¬
renciam pitte atq in eo dẽ quoq err&e neq sit
differencia toni ab ac etiam quarta quintã dista¬
re semitonui putte. Heq uere atq inte gre
estim& insingłis fortasse minꝰ uideat erratu qd
atq in quarto semitonio peccatũ estinunũ con¬
gregatum atq collectũ effici&e ut pͥma uox ad qui¬
tam uocem diapente nͣcͣtineat cons. on anciam
qd oportebat fieri sitres tonos ac semrtoniũ

Expanded text:
quod peccatur, aut minus est, aut emendat, aut complet. quod peccatur, aut minus est, aut emendat, aut complet. Fortasse autem id quod sensus non integre, sed confuse, atque veritate minus quasi quidam incallidus aestimator agnoscit, in singulis minus habeat errati. Collecta vero multiplicantur in summam, atque idcirco magnam faciunt differentiam. Nam si duas voculas tono sensus distare arbitretur, neque distent, rursusque ab una earum tono putet distare tertiam, neque sit integra ac vera toni sit distantia. Item tertiae quartaeque toni sensus differentiam putet, atque in eadem quoque errent, neque sit differentia toni, ab hac etiam quarta, quintam distare semitonium putet, neque vere, neque integre aestimet, in singulis fortasse minus videatur erratum. Quod  et tertio atque in quarto semitonio peccatum est, in unum congregatum atque collectum efficiet, ut prima vox ad quintam vocem diapente non contineat consonantiam, quod oportebat fieri si tres tonos ac semitonium
Abbreviated transcription (Latin):
ed dehis paulo pꝰ loqͣm᷑. Nc̃ dicendũ quist
uis armonice de quatractare instituentes
expmendam in huiꝰ quinti uolum mis seri ẽ drĩtu¬
limꝰ. Armonica ẽ facultas differentias acutoꝵ &
grauium sonoꝵ sensu acratione ꝑpendens. Sensus
enim aeracio quasi quedã facultatis armonice instru¬
mta st̃ Sensus nan q confusu quiddam ꝯpame
tale quale ẽ illud qđ sentit aduertit: Racio u diudi¬
cat integritatem atq imasꝑ sequitur differentias
tegritatis s usq ad pxmã uenit. Raciouͦ diuidi¬
catꝰ. Uel ut siquis manu circulũ scribat fortasse¬
eum uerum circulum ꝯculus arbitrat᷑ raciou̾
muillomͦ ẽẽ. ⁊d quod simulatur intelligit. hoc
uͦ id circo est qmͣ sensus circa materiã uercitur
speciesq in ea conprehendit q̃ itasunt Fluui¬
de atq in ꝑfecte nec det̾minate atq ad unguẽ
expolite sic est ipsa materia. Quare sensum
cegritas commitat̃᷑ acueritas pociꝰq in sensu

Expanded text:
Sed de his paulo post loquemur; nunc dicendum est quae sit vis harmonicae, de qua tractare instituentes, unoque exprimendam in hujus quinti voluminis seriem distulimus. Harmonica est facultas differentias acutorum et gravium sonorum sensu ac ratione perpendens. Sensus enim ac ratio, quasi quaedam facultatis harmonicae instrumenta sunt. Sensus namque confusum quiddam ac proxime tale, quale est illud quod sentit, advertit. Ratio autem dijudicat integritatem atque unas persequitur differentias. tegritatis, sed usque ad proximum venit. Ratio vero dijudicat, velut si quis manu circulum scribat, fortasse eum circulum vere oculus arbitretur. Ratio vero nullo modo esse id quod simulatur intelligit. Hoc vero idcirco est, quoniam sensus circa materiam vertitur, speciesque in ea comprehenditur, quae ita sunt fluide atque imperfecte. Neque determinate, et usque ad unguem expolite, sicut est ipsa materia. Quare ipsum tegritas comitatur ac veritas, potiusque in sensum
Abbreviated transcription (Latin):
datur. ł qua drupla ł pars quarta resecet̃ ñ ne inpossibi¬
le fit sensui  mntegritas racionis accedat isi. hoc idõ quia
ꝑꝓcessus quidem racioni locꝰ accresciti deficit sensui
si enĩ octauã partẽ ꝓposite linee aufere aliquis inpe¬
retur Teiꝰdem octuplam dara c ogat᷑ tocius quidẽ
dimidiã sumere conpellit̃ dimidieq dimi dietatem
ut sit quarta. quarte dimuidiũ ut sit octaua. Rursus¬
q:: totius duplam. dupleq dupla. ut sit quadrupla
qua drupleq duplã ut sit octupla. Itaq intacta rer
ninera si tate nichil efficit sensus ciuꝰ omne iudiciũ
subitum atq in suꝑ ficie positum in tegritatẽ ꝑfechi¬
nemq ñ explicatIdcirco ñ est aurium sensu dãdũ
omne iudicui s ex ibenda est &iã racio q̃ errantẽ sensił
regat. actenꝑ&e. qua labens sensus deficiens q ueliti
haculo innitat᷑. Nam ut singłe artes habent
in strumt̃a q̃ da quib part̃i confuse ali quid infor¬

Expanded text:
atur, vel pars quarta resecetur nonne impossibile sit sensui, nisi integritas rationis accedat, hoc ideo, quia per processus quidem rationi locus accrescit, deficit sensui. Si enim octavam partem propositae lineae auferre aliquis imperetur, vel ejusdem octuplam dare cogatur, totius quidem dimidiam sumere compellitur, dimidiaeque dimidiam, ut sit quarta, quartae quae dimidium, ut sit octava. Rursusque totius duplam, duplaeque duplam, ut sit quadrupla, quadruplaeque duplam, ut sit octupla. Itaque in tanta rerum numerositate nihil efficit sensus. Cujus omne judicium subitum, atque in superficie positum integritatem persecutionemque non explicat. Idcirco non est aurium sensui dandum omne judicium, sed exhibenda est etiam ratio quae errantem sensum regat ac temperet, qua labens sensus deficiensque veluti baculo innitatur. Nam ut singulae artes habent instrumenta quaedam quibus partim confuse aliquid infor
Abbreviated transcription (Latin):
quetur uõ. uax illa tenuetur continuiq fiant grauis
uocis sonitꝰ & acute :¬
uox acuta grauisq qͣ teneant. Discrete uͦ habent ꝓpͥos lacos
uelitei colores inꝑmxeti quoꝵ differentia uisit᷑ suo quodã
loco constituta. Continue quidẽ ñ ẽqui sone uoces abar¬
monica facultate separat᷑ Sunt enĩ sibi ipsis dis¬
similes nec unũ aliquid ꝑnamtes. Discrete uͦ uoces
armonice subiciunt᷑ arci. Potest enĩ distancium sibiq

Expanded text:
quetur vero vox illa tenuetur, continuique fiant gravis quetur vero vox illa tenuetur, continuique fiant gravis vocis sonitus et acutete vero habent proprios locos, veluti colores impermixti, quorum differentia visitur suo quodam loco constituta. Continue quidem non equisone voces ab harmonica facultate separantur; sunt enim sibiipsis dissimiles, nec unum aliquod personantes. Discrete vero voces harmonice subiiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
is ita igit᷑ expeditis differentias sonorum ptolomeus¬
diuidit hoc mͦ Uoc alie sunt uni sone alieminime
Unisone sunt quarum sonꝰ unꝰ est. ł ingraui. ł inacuto. Hõ uni¬
sone uͦ quando est alia grauior alia acutior harum parĩ
ita sunt ut earum int̾ se differentia conmuni fine uideatur¬
iungat᷑. Non enĩ disereta est s agraui ina cutũ ita di
ducitur ut continua uideatur. Alie uͦ sunt ñ uni sone
quarum differentia silentio int̾ ueniente distinguitur
Ut uͦ uoces comuni fine iungantur fithoc mͦ sic̃ eni cum in
nubi bus ascus aspicitar ita colores sibi m& sunt ꝓximi
ut non sit certus fins cum alt̾ ab altero disgregetur s ta
uerbi gracia arubro discedit adpallidũ ut ꝑ contu am
mutacionem in sequentẽ u̾tatur colorem nullo medio certo¬
q intͣueniente qui utrosq distinguat Ita & iã fieri sola&
inuocib ut siquis ꝑficiat cutiat neruii eumq dũꝑcutit
toq at euenit ut in principio pulsus grauior sit. Dum cor¬

Expanded text:
stitutione musica Differentias sonorum Ptolomeusdividit hoc modo. Vocum alie sunt unisone, alie minime. Unisone sunt quarum sonus unus est, vel in gravi, vel in acuto. Non unisone, vero quando alia gravior, alia acutior. Harum alie partim ita sunt, ut earum inter se differentia communi fine iungatur. Non enim discreducitur, ut continua videatur. Aliae vero sunt non unisonae, quarum differentia silentio interveniente distinguitur, ut vero voces communi fine jungantur, fit hoc modo: Sicut enim cum in nubibus arcus aspicitur, ita colores sibimet sunt proximi: ut non sit certus finis, cum alter ab altero disgregetur. Sed ita verbi gratia a rubro discedit ad pallidum, ut per continuam mutationem in sequentem vertatur colorem, nullo medio certoque interveniente, qui utrosque distinguat; ita etiam fieri solet in vocibus, ut si quis percutiat nervum eumque dum percutit torqueat, evenit ut in principio pulsus gravior sit, dum tor
Abbreviated transcription (Latin):
eum eñ diatessaron consonantiam adhipatẽ in eson dia¬
tessaron achiapason Que sit ꝓͥetas diapason consonantie
oc uͦ idcuco euenire contendit. qm̃ hapason pene
una uocula ÷ talisq: consonantia itt nĩ quodãmͦ
effingat sonii. & sic̃ denario numero qui fueratadditꝰ
int̾a eum positꝰ integer in uiolatꝰq sernat᷑ cũ iceteris idita
minime eueniat: Ita &iam in hac est consonantia. Hã
siduos trib addicias quinq continuo redis. & nume¬
ri spẽs ĩmutata est. Si uͦ eosde denario addas duode¬
cim fecenis & binarius iunctꝰ denario conseruatꝰ est
son quam cumq aliam susceꝑit consonacia teranec
in mutat. nec ex consona dissonã reddit: Nam sic̃
Diabente synphonia tuncta chapason c̃ sonãcie r̃tripla

Expanded text:
diapason. CAPUT IX. Quae sit proprietas diapason consonantiae. Hoc vero idcirco evenire contendit, quoniam diapason pene una vocula est, talisque consonantia est, ut unum quodammodo effingat sonum, et sicut denario intra eum positus, integer inviolatusque servatur, cum in caeteris id ita minime eveniat, ita etiam in hac concinentia; nam si duos tribus adri species immutata est. Si vero eosdem denario addas, duodecim feceris, et binarius junctus denario conservatus est.son quamcunque aliam susceperit consonantiam servat, nec immutat, nec ex consona dissonam reddit. Nam sicut diapente symphonia juncta diapason consonantiae in tripla
Abbreviated transcription (Latin):
onsone autem uocantur que copulate mixos
suauesq efficiunt sonos. Dissone uero q̃ minime
& hoc quidẽ est ꝑtoloniei desonorã differẽtia
sonantiarũ positione destiterit. dicẽdũ uidetur
pitagorici enĩ consonancias diapente ac diatessarõ
siplices arbitrantur atq ex his unam diapa sost
consonam ciam iungunt. esse & iam diapente ac¬
diapason & bis chãpason. Illam trpli hanc quadru¬
pli. Dia pason uͦ ac diatessaron consonam ciã esse ñ esti¬
conparacione s innulaplici suꝑ parciente Est enĩ¬
quorũ octadquatuor diapasson efficiunt consonãtiã.

Expanded text:
onsone autem vocantur, que copulate, mixtos suavesque efficiunt sonos. Dissone vero que minime, et hoc quidem est Ptolomei de sonorum differentia sonantiarum positione disteterit dicendum videtur: Pythagorici enim consonantias diapente ac diatessaron simplices arbitrantur, atque ex his unam diapason consonantiam jungunt, esse etiam diapente acdiapason illam tripli, hanc quadrupli: diapason vero ac diatessaron consonantiam esse non esticomparatione, sed in multiplici superQuorum octo ad 4 diapason efficiunt consonantiam;
Abbreviated transcription (Latin):
misceat᷑ atq: in eo maxime aristexeñ ac pytagoricos rep̃¬
hendit quod ariftoxenꝰ nichil racioni s tantũ sen¬
sib credit.pitagoricos aut̃ qđ miniũ sensib plurimũ
tam ꝓporcionib racionis inui gilent In auo aristosenus
m̃ uͦ sonũ esse om̃s consentiunt aeris ꝑ cussionẽ
grautatis atq acuminis differentiam diu̾sa racione
ponebant aristoxen secuti & pitagorici. Aris coxenꝰ
quipe sonoꝵ differentiam scđm grauitatem atq acum̃
arbi trabatur inqualitate consistere. Pitagorici uͦ
inquãtitate ponebant. Ptholomeus autẽ pitagoricis
ꝓͥpor uidet᷑ i dcirco qmͣ ipse qͦ grauitatẽ atq acum
nĩ inquali tate putat s in quantitate constitui. Et¬
eni pissiora ac subtiliora corpora acumen rariora
nuastiora ede grauitatem ut nichil nunc de intensioniss
relaxacionisq mͦ dicat᷑. Quãꝙͣ &iam cum relaxatur aliqͥd

Expanded text:
misceatur. Atque in eo maxime Aristoxenum ac Pythagoricos reprmisceatur. Atque in eo maxime Aristoxenum ac Pythagoricos reprehendit, quod Aristoxenus nihil rationi, sed tantum sensibus credit, Pythagoricos autem quod minimum sensibus, plurimum tamen proportionibus rationis invigilent. CAPUT  sonum esse omnes consentiunt aeris percussionem, gravitatis atque acuminis differentiam diversa ratione ponebant, Aristoxenum secuti et Pythagorici. Aristoxenus quippe sonorum differentias secundum gravitatem, atque acumen arbitratur in qualitate consistere; Pythagorici vero in quantitate ponebant. Ptolemaeus autem Pythagoricis propior videtur. Idcirco quoniam ipse quoque gravitatem atque acumen non in qualitate putat, sed in quantitate constitui. Etenim spissiora ac subtiliora corpora acumen, rariora et vastiora edere gravitatem, ut nihil nunc de intensionis relaxationisque modo dicatur. Quanquam etiam cum relaxatur aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
Uiꝰ modi gͥ instrum̃tũ inqͦracionis ad hibi¬
to modo sonoꝵ differencie ꝑquirut᷑ur. uocat᷑
armonica regła. In quare mulra doctoram setẽcie
dis cordia fuit: Quidam enĩ quipitagoricis
disciplinis maxime credidert̃: hanc intencionẽ ar¬
monice esse dicebant. ut cumcta racioni consentanea se¬
queret᷑: sensum enĩ dare q̃dã qͦdã mͦ semina cognicionis
racionẽ uͦ ꝑ ficere. Aristexenꝰ uͦ econtrario racionem q̃¬
dem comite̾ ac secum dariã esse dicebat cumcta uͦ sesus
idi cio t̾minari & ad eius modulacionẽ consensũq ẽẽ
tẽndendum. Aptolomeo autẽ alio qͦdã mͦ armonice de¬
finit᷑ intentio eascilic& ut nichil aurib racioniq po¬
ssit eẽ. contrariũ. Id enĩ scđ̾m tolemrum armonicꝰ
uidet᷑ intendere ut id qđ sensus iudicat racio qͦ ꝑpẽ¬
dat & ita racio ꝓporciones inueniat ut nesensus re¬
clam& duoꝵq hoꝵ concordia om̃is armonice intencio:

Expanded text:
Hujusmodi igitur instrumentum in quo rationis adhibito modo, sonorum differentiae perquiruntur, vocatur harmonica regula, in qua re multorum doctorum sententiae discordia fuit. Quidam enim qui Pythagoricis disciplinis maxime crediderunt, hanc intentionem harmonicae esse dicebant, ut cuncta rationi consentanea sequerentur. Sensum enim dare quaedam quodam modo semina cognitionis, rationem vero perficere. Aristoxenus vero econtrario rationem quidem comitem ac secundarium esse dicebat, cuncta vero sensus judicio terminari, et ad ejus modulationem consensumque esse tenendum. A Ptolemaeo autem quodam modo harmonicae definitur intentio, ea scilicet ut nihil auribus rationique possit esse contrarium. Id enim secundum Ptolemaeum harmonicus videtur intendere, ut id quod sensus judicat ratio quoque perpendat, et ita ratio proportiones inveniat ut ne sensus reclamet, duorumque horum concordia omnis harmonicae intentio
Abbreviated transcription (Latin):
plex Qd si triplum sesquit̾tio addas quadruplus esi¬
citur. Si quadruplum ses qui quarto quĩ quuplus
atq in bunc modũ iunctis ꝓporciomi b multi plicũ
ac suꝑ particularrum. in in finitum multip lices ꝓcreãt᷑¬

Expanded text:
iplex: quod si triplum sesquitertio addas, quadruplus effiiplex: quod si triplum sesquitertio addas, quadruplus efficitur; si quadruplum sesquiquarto, quincuplus. Atque in hunc modum junctis proportionibus multiplicium ac superparticularium, in infinitum multiplices procreant
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiam p̾mit tendum ͤuidetur qd̾ paulo pꝰ demonsta¬
bitur simultiplex int̾ uallum bmiario fuerit mula¬
catum. Id etiam qd̃ ex illa multiplicatio ẽ nascet᷑: ini¬
ciplȩx. Qd̾ si id qd̾ extalimubti plicatione ꝓereatu᷑ si
non fuerit nultiplex. tunc illud ñ ec᷑. multi plex q
binario fuerto multiplicatum Item sisuꝑ partiou¬
laris ꝓporcio binario multiplicet᷑. Id qd sit
suꝑ particulare. esse neqͣ multiplex. Qd si id qd̃ ex
tali multiplicatione nascetur neq multi plex est
neq suꝑ particulare est. Tc̃ illud qd binario mul¬
tiplicatum est ł suꝑ particularis uel alterius ge¬
Quos moltiplices efficiant:
Nis illud addendum est duos pͥmos suꝑ partica¬
lares pͥmã efficere multiplicem ꝓporcionen:
Ut si ses qualter & ses qui tc̃ius cum iungantur. du¬
plicem creant Sint enĩ numeri .ii.iii. iiii. Tna rꝰ
duo duplus: Bursus pͥmꝰ multiplex pͥmo ad ditꝰ sip¬
particulari scđm multiplicem creat. Sint enĩ nune¬

Expanded text:
llud etiam praetermittendum non videtur, quod paulo post demonstrabitur, si multiplex intervallum binario fuerit multiplicatum, id etiam quod ex illa multiplicatione nascetur multiplex esse. Quod si id quod ex tali multiplicatione procreatum sit non fuerit multiplex, tunc illud non esse multiplex, quod binario fuerit multiplicatum. Item si superparticularis proportio binario multiplicetur, id quod fit neque superparticulare esse, neque multiplex. Quod si id quod ex tali multiplicatione nascetur, neque multiplex, neque superparticulare est, tunc illud quod binario multiplicatum est, vel superparticularis vel alterius gequos multiplices efficiant. His illud est addendum duos primos superparticulares primam efficere multiplicem proportionem, ut sesquialter et sesquitertius conjungantur duplicem creant. Sint enim numeri 2, 3, 4, 3 duo duplus. Rursus primus multiplex primo additus superparticulari secundum multiplicem creat. Sint enim nume
Abbreviated transcription (Latin):
III. inuenire Dispono eosdem numeros quossupͣ
in exquirendis duabus ses qualteris habitudiib
psueram ipsasq se sesqualteras ꝓporciones. Oul¬
tiplico binario quat̾narium funt. uiii. Rursus se¬
narum binario fiunt. xii. Pursus nouenarium
binario fiunt. Xuiii Rursus nouenariũ t̃ nario
siut .xx.uii. disponantur gͥ hoc mͦ.
Itq hc modus erit in ceteris ut si ses quitẽias gooers¬
nes uelis extendere: Ponas ses quit̃ciorum racices
que sunt quat᷑narius atq t̾narius ad se iuicem cor¬
partir adiq ad hiic modũ muittplices Redees
qui quarta sequi quarcorũ dispones radices ca dem¬
q: mulaplicacione sesqui quartos quet libide exton¬
Sa anantum autem nobis hȩ considꝰ et esionei
psint sequens dr do monstrabre. uiuii. leo pora¬
ns uos munero seoꝵ difterencia ent qiureri qũ¬

Expanded text:
tres invenire. Dispono eosdem numeros quos supra in exquirendis duabus sesquialteris habitudinibus proposueram, ipsasque sesquialteras proportiones. Multiplico binario quaternarium, fiunt octo. Rursus senarium binario, fiunt 12. Rursus novenarium binario, fiunt 18. Rursus novenarium ternario, fiunt 27. Disponantur igitur hoc modo: Atque hic modus erit in caeteris, ut si sesquitertias proportiones velis extendere, ponas sesquitertiorum radices, quae sunt quaternarius atque ternarius ad se invicem comparati. Atque ad hunc modum multiplices, quod si sesquiquartas sesquiquartorum dispones radices, eademque multiplicatione sesquiquartos quotlibet extendes. Quantum autem nobis hae considerationes prosint, sequens ordo monstrabit. CAPUT IX. De proportSi duos numeros eorum differentia integre fu
Abbreviated transcription (Latin):
Nhoc gͥ manifestum est maioris. ẽẽ. ꝓporcionis
enĩ numeris maior semꝑ ꝓporcio reperitur. Qd pau¬
lo pꝰ terns demonstrabimus Sin uͦ illa differencia
ꝑm ensio mimerorũ multitudinẽ suꝑ uadati eadẽs
utrosq numeri pluraritate pͣ tereat minores erunt
proptiones numeri suꝑius m̃si cum addicione eiꝰ summe
ante cum eos ꝓpͥa differentia metiobat᷑ Sint enĩ nimer¬
XLUIII. ⁊ LIII.horum quinarius differentia est. Metiat᷑¬
undecies meciatur fiunt. L.u. qui eisdem rursus dũo¬
b . Liii. num erum suꝑuadit. ad dat᷑ utrisq binarius

Expanded text:
hoc igitur manifesthoc igitur manifestenim numeris major semper proportio reperitur, quod paulo posterius demonstrabimus. Sin vero illa differentiae permensio numerorum multitudinem supervadat, eademque utrosque numeri pluralitate praetereat, minores erunt proportiones numeri superius mensi cum additione ejus summae ante, cum eos propria differentia metiebatur. Sint enim numeri 48 et 53, horum quinarius differentia est. Metiatus 53 undecies metiatur fiunt 55, qui eisdem rursus duobus 53 numerum supervadit; addatur utrisque binarius
Abbreviated transcription (Latin):
qui decima habitudine comparantur & est eoꝵ diffe¬
rentia. quinaruiꝰ quiscilic& est parsd ecina numeri. l
hic gͥ mecietur qui dem .l. numerum: L. uͦ.ͤ uero
.x. sesqui decima conparacione conpositi In eade̾¬
gͥ s ꝓporcione numeri quos ꝓͥa differentia in tegre
quoꝵ est differentia metiat᷑ ut candẽ mensurã nume¬
roꝵ pluralitas excedat. Idẽq inutrisq sit excessus.
ut sit diminuti or differẽtie mensura quam est plu¬
ralicas numeroꝵ maiorem obtinebunt ꝓporcionẽ ad
se inuicẽ numeri: sicis illud qd relinquitur pꝰmensio¬
nem retractũ sit: quam fuerunt integricum eos ꝓͥa
differentia inetie batur: St̃ enĩ numeri duo. l. uii
& Liiiii hos gͥ qui narius qui est eoꝵ differẽtia meti¬
atur: Metitur gͥ. LIIi. numerũ quinarius deciesusq
ad. Lrelinquid uͦ ternarium Pursus. Luui. nume¬
rum metitur idem undecies usq ad L.u. atq in
eo iterum t̾narium dereliquit auferat᷑ gͥ ex utrisq

Expanded text:
quidecima habitudine comparantur, et est eorum differentia quinarius, qui scilicet est pars decima numeri 50. Hic igitur metietur quidem 50 numerum decies, 55 vero 10 sesquidecima comparatione compositi. In eade proportione numeri quos propria differentia integra quorum est differentia metiatur, ut eamdem mensuram numerorum pluralitas excedat, idemque in utrisque sit excessus, et sit diminutior differentiae mensura, quam est pluralitas numerorum, majorem obtinebunt proportionem ad se invicem numeri, si eis illud quod relinquitur post mensionem, retractum sit, quam fuerunt integri, cum eos propria differentia metiebatur. Sint enim numeri duo 53, 58; hos igitur quinarius, qui est eorum differentia, metiatur. Metitur igitur 53 quinarius decies usque ad 50, relinquit vero ternarium. Rursus 58 numerum metitur idem undecies usque ad 55, atque in eo iterum ternarium derelinquit. Auferatur igitur ex utrisque
Abbreviated transcription (Latin):
rentia mͣsa ÷̃ Maiores u & minores ꝓporciones hocmͦ
intelligum tur Dumdia pars maior est quam tc̃ia. T̃cia
pars maiorest quam quarta. Quarta pars maior est
quinta ac de inceps eodem modo. Undefit ut sesqual¬
tera ꝓportio maior sit sesqui tc̃ia Et sesquitc̃ra sesqui¬
quartam uincat. atq idem inceteris hinc euenit ut
rali. Disponat᷑ eni᷑ num erus naturalis .i.ii.iii.iiii.u.
b inarius gͥ adunitacem duplus est. Tnarus adbina¬

Expanded text:
 minores proportiones hoc modo intelliguntur. Dimidia pars major est quam tertia. Tertia pars est major quam quarta. Quarta pars major est quam quinta, ac deinceps eodem modo. Unde fit ut sesquialtera proportio major sit sesquitertia, et sesquitertia sesquiquartam vincat. Atque idem in caeteris. Hinc evenit ut rali: disponatur enim numerus naturalis 1, 2, 3, 4. Binarius
Abbreviated transcription (Latin):
ad .ii. sesqui tercia .iiͦii. adtres. sesqui quarta .U. ad
.IIII. & de inceps in infinitũ: Etquecũq se ꝓpor¬
ciones unitate p̃ cesserint. ꝓpositum gͥ sit duas
ses q u ulteras ꝓporciones ꝓposiciones continua con¬
paracione ꝓducere Sumo radicem sesqual teram
eamq dispono .Ii. &.iii. mu baplico gͥ binarium
ꝑ binarium. funt .iiii. Item t̾narius ꝑ binariũ
crescit: erunt sex: Rursus ternarium insemet ꝑp

Expanded text:
ad 2, in sesquitertia 4 ad 3, in sesquiquarta 5 ad 4, et deinceps in infinitum, et quaecunque se proportiones unitate praecesserint. Propositum igitur sit duas sesquialteras proportiones continua comparatione producere. Sumo radicem sesquialteram, eamque dispono, 2 et 3. Multiplico igitur binarium per binarium, fiunt 4. Item ternarius per binarium cres
Abbreviated transcription (Latin):
ciones ex multiplicitate ducemus. unusquisq multiplex
abimitate scilic& conputatꝰ cot suꝑ particulares habitib¬
nes pͣcedit sue. Aduplo namq ses qualt̃ atriplo sesquita
de nominant̃ & reliqui scđm suũ ordinẽ. s illa denominis¬
cunt ꝓporciones: Scilic& in contrariã partẽ de nomin¬
cionis. quotꝰ ipse abunita te decesserit hoc mͦ. ut dupl
ses qualt᷑as ante cedat. Triplex sesquitcias qua duplex ses¬
qui quartas: ac de inceps in hunc modu Sit gͥ duploꝵ¬
tͣminonoꝵ subiecta discriptio.
Rursus quat᷑narius scđs ẽ duplex. hic duosses¬
qualteros antecedit: senarium & nouenarium. Qui
mediecate car& atq id circo nullus ei in habitudine
sesqualtera conparatur & in ceteris idẽ est Tsaplices

Expanded text:
tiones ex multiplicitate ducemus. Unusquisque multiplex tiones ex multiplicitate ducemus. Unusquisque multiplex ab unitate scilicet computatus, tot superparticulares habitudines praecedit, suae denominatur; et reliqui secundum suum ordinem. Si illa denominauae scilicet in contrariam partem denominationis, quotus ipse ab unitate discesserit. Hoc modo ut duplex sesquialteras antecedat, triplex sesquitertias, quadruplex sesquiquartas, ac deinceps in hunc modum. Sit igitur duplorum subjecta descriptio. Rursus quaternarius secundus est duplex, hic duos sesquialteros antecedit senarium et novenarium, qui medietate caret. Atque idcirco nullus ei habitudine sesquialtera comparatur
Abbreviated transcription (Latin):
Tertiꝰ pͥmo duob scdis. actcio id. xxu.ac disponamt᷑ in ordinẽ mͦ
Uꝑ parcions gͥ ex conu̾sis ses qualteris habitudo ꝓ ductaẽ
Ab siquis ad hanc speculacionem diligens scrutator
accedat ex sesqui tc̃iis cumu̾sis suꝑtri parcientem ꝓducit
ceterisq similib uocabulis ad equatis cunctas exsuꝑ par¬
ticularitate suꝑ parcientes species ꝓcreari nurabit ex non
conl̾sis autem suꝑ particularibus s ita ex multi plici ꝓere¬
atisunt manentib necesse est multiplices suꝑpara cula¬
res creari s xmanentib uͦ suꝑ parcientibus ita ut suꝑ par¬
ticularibus ꝓdierunt non alii nͥ multiplices suꝑ parciences
UIII. REGOLE AUOT LIBER COR TINEAS ꝓporciONES SUꝑPAR¬
ticuranes inoeniendis.
eꝑc autẽ accidit ut tres. ł quatuor ł quot lib& equas
suꝑ particularium ꝓpaciones demusica disputator
in quirat s ne id casu adq inscicia facientes error ullis
difficultatis inpediat: hac regła quot lib& equasppor¬

Expanded text:
 in ordinem hoc rbipartiens igitur ex conversis sesquialteris habitudo producta est; quod si quis ad hanc speculationem diligens scrutator accedat, ex sesquitertiis conversis supertripartientem producit, caeterisque similibus vocabulis adaequatis cunctas ex superparticularitate superpartientis species procreari mirabitur. Ex non conversis autem superparticularibus, sed ita ut ex multiplici procreati sunt, manentibus, necesse est multiplices superparticulares creari. Ex manentibus vero superpartientibus, ita ut ex superparticularibus prodierunt, non alii nisi multiplices superpartientes VIII. Regula quotlibet continuas proportiones superparticulares inveniendi. Saepe autem accidit ut tres, vel quatuor, vel quotlibet aequas superparticularium proportiones de musica disputator inquirat. Sed ne id casu atque inscitia facientes, error ullus difficultatis impediat, hac regula quotlibet aequas propor
Abbreviated transcription (Latin):
nsupiore gͥ descriptione ses Pelouicxcu¬
quittias ꝓporciones ita natas uidemus Iceł u duo
rali quodam sine claudat᷑. Quiꝰd si qua driplum statueris
eodem mͦ sesqui quartos inuenies: Si quinquuplũ. Iesqͥ¬
cunquintos: ac de inceps singuli denominationis nul¬
tiplicis tot suꝑ particulares ꝓ̃cedunt quotoloco ipsi
abimitate decesserint: Unam uͦ tantum quadrupli dis¬
positione ponamꝰ ut inea sic̃ inceteris lector diligens
acum̃ m̃tis exerceat:¬

Expanded text:
superiore igitur descriptione sesquitertias proportiones ita natas videmus, ut primus rali quodam fine claudatur. Quod si quadruplum statueris eodem modo, sesquiquartos invenies, si quincuplum sesquiquintos. Ac deinceps singuli denominationis multiplicis tot superparticulares praecedunt, quote loco ipsi a se unitate discesserint. Unam vero tantum quadrupli dispositionem ponemus, ut in ea sicut in caeteris lector diligens acumen mentis exerceat
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. uiiii. qͥb dispositis sesqualtera notat᷑ esse ꝓporcio
tq id si decriplis fiat. sesquitercia: Si dequa duplis sesqͥ¬
quarta. I consimilibusq in alt᷑ utra parte uocabulis ꝓpor¬
cionalitas exmultiplicita te nascet᷑: Ex suꝑ particularitate
ũ cumu̾sa ductt᷑ suꝑpartiens habitudo Disponatur enim

Expanded text:
id est 9; quibus dispositis sesquialtera notatur esse proportio. Atque id si de triplis fiat, sesquitertia; si de quadruplis sesquiquarta, consimilibusque in alterutra parte vocabulis proportionalitas ex multiplicitate nascetur, ex superparticularitate vero conversa ducitur superpartiens habitudo. Disponatur enim
Abbreviated transcription (Latin):
quenti scilic& ordine constitutus. scds uͦ pͥmo ac scđo
Tercius pͥmo. duob seciundis. atͣcio Ita enĩ num ero ꝓ¬
gresso fit duplex multiplicitatis pͥma ꝓporcio. ut des
Nam unitas inscdo ordine consiituta equa ẽ p̃me
unitati insuꝑiore loc o disposite. Item binarius equris est¬
pͥme unitati ascde unitati. Item quat̾naruis equus pͥme
unitati acduab unitatibus sc̃dis atq unitati tercie¬
& est .i. ii.iiii. dupla ꝓporcio. Qd sidehis idẽ feceris
tripla conparacio ꝓcreabit᷑ ac decriplo quadupla
de quadupla quinquupla a cde inceps talis currit

Expanded text:
ordine constitutus. Secundus vero primo ac secundo, tertius primo, duobus secundis ac tertio, ita enim numero progresso, fit duplex multiplicitatis prima proportio, ut ht. Nam unitas in secundo ordine constituta, aequa est primae unitati in superiore loco dispositae. Item binarius aequus est unitati primae ac secundae. Item quaternarius aequus est unitati , et est 1, 2, 4, dupla proportio. Quod si de his idem feceris, tripla comparatio procreabitur, ac de tripla quadrupla, de quadrupla quincupla, ac deinceps talis currit
Abbreviated transcription (Latin):
gunt ut si .iiii. de.xXU. auferam int̾imisis duob quadraris
to minore a maiore reliquitur: Sin quatuor cranstaaet
quinta atq uno plus uocabulo numeri partes uenient quãst

Expanded text:
gunt, ut si quatuor de 25 auferam, intermissis duobus quadratis, gunt, ut si quatuor de 25 auferam, intermissis duobus quadratis, us quod subtracto minore a majore relinquitur. Sin quatuor transmittantur, quinta, atque uno plus vocabulo numeri partes venient, quam sit
Abbreviated transcription (Latin):
cotamiũ quadratu᷑ minorẽ acontinuo quadrato maiore sustulero
Qd rilin qui t᷑ cantum erit quantũ est ꝗd abutroꝵ q quadratoꝵ
laceribus iungitur. ut si quatuor afferam nouenario: qumq st̃
reliqui qui exduobus ae trib qui funt utroꝵq quadratoꝵ latera cũ¬
nimgumit᷑ Item nouenariumsia ufero de eo quisedecim numieris
ascriptꝰ est septẽ sunt rebiqui quiscilia ext̾nario quat parioq cũ¬
imctus est quip̃ dictorum quadratoꝵ latera sunt Ioemq est
inceceis. Q si nõsint continui quadrati s unꝰ int ẽos transins¬
sissit : fit eius qđ relinquit̃ medietas id nd̾ exutriusq lateribus
efficit᷑ ut si quat᷑narium de sedecĩ quadrato ꝯuferam.xii. relin¬
quĩtur. Quorum. xii. medietas est Isnumerus quiexutroꝵq¬
iuncta ꝑficiunt adq inteceris idẽ mođ est: Sin uͦ duo interuit¬
tantur c̾c̃ia pars erit ei qđ relinquit᷑ id qd̾ utroꝵ q latera c̃iũ¬

Expanded text:
continuum quadratum minorem a continuo quadrato majore sustulero, quod relinquitur tantum erit quantum est quod ab utrorumque quadratorum lateribus jungitur; ut si quatuor auferam a novenario, quinque sunt reliqui, qui ex duobus et tribus, qui sunt utrorumque quadratorum latera, conjunguntur. Item si novenarium aufero de eo qui sedecim numeris ascriptus est, 7 sunt reliqui, qui scilicet ex ternario quaternarioque conjunctus est, qui praedictorum quadratorum latera sunt. Idemque est in caeteris. Quod si non sint continui quadrati, sed unus inter eos transmissus sit, fit ejus quod relinquitur medietas, id quod ex utriusque lateribus efficitur, ut si quaternarium de 16 quadrato auferamus, 12 relinquuntur, quorum juncta perficiunt. Atque in caeteris idem modus est. Sin vero duo intermittantur, tertia pars erit ejus quod relinquitur, id quod utrorumque latera conjun
Abbreviated transcription (Latin):
nequalitatis genꝰ longe duobus reliquis uideturantiqͥus
Naturalis ęnĩ numeri disposicio inmu laplicrb unitatiqͣ
pͥma est conparat᷑ S ipsorum qui post unitatem st̃ su¬
dispositi numerorum. ut t̃narii adbinariu quat̾narii¬
ad t̾narium & inceteris adhũc modum. Soꝑ parcientiũ
uͦ longe retro formatio est q̃ nec continius numeris
conparatur s int̾missis. Nec semꝑ equali inter missiõe
S nunc quidẽ una nunc uͦ duobus. Nunc uͦ tͥbus. Nẽ qua¬
tuor adq ita in infinita succrescit ampluis Multiplicitas
abunitate incip̃it: Suꝑ particularitas abinario. Suꝑ parci¬
ens ꝓporcio at̾nario inicium capit s dehis hactenus. nunc
quedam que quasi: asiu aa ara. greci uocant p̃mittere
oporte bit. que tunc demũ qͦ spectare uideantur intellegemꝰ¬

Expanded text:
equalitatis genus longe duobus reliquis videtur antiquius. Naturalis enim numeri dispositio, in multiplicibus unitati quae prima est, comparatur. dispositi numerorum, ut ternarii ad binarium, quaternariiad ternarium, et in caeteris ad hunc modum. Superpartientium ro longe retro formatio est, quae nec continuis numeris comparatur, sed intermissis, nec semper aequali intermissione. Sed nunc quidem una, nunc vero duabus, nunc tribus, nunc quatuor, atque ita in infinita succrescit. Amplius multiplicitas ab unitate incipit, superparticularitas a binario, superpartiens proportio a ternario initium capit. Sed de his hactenus; nunc quaedam quae quasi axiomata Graeci vocant, praemittere oportebit, quae tum demum quo spectare videantur intelligem
Abbreviated transcription (Latin):
ga re uioluerit nullo errorelabatur utq ñ ei
numero primo tales ꝓporciones querat aptare
qui quantis̃ ꝓpositi tot p̃cedere & pꝰ se habere
ñ possit. S disponat potius multiplices uideat
quãtos suꝑ paraiculares requirit E uinq mul¬
tiplicem respiciat qͥ eo loci abuuitate recesserit ut
ain suꝑtoribus descriptionibus. Sitres ses qualteros
fortasse quesierit: ut ñ aquat̾nario ingrediatur
tantum p̃cedit ⁊erciumq ei aptare non poterit .s
ut a boctonario medietates tentet aponere. hic enĩ
qmi t̃cus est. ⁊ res quas qͣ r& sesqualteras ꝓporciones efficiae
& inceteris eodem mͦ. Est &iam alia augendi ꝓporcio

Expanded text:
gare voluerit, nullo errore labatur, utque non ei numero primo tales proportiones quaerat aptare, qui quanti sint propositi, tot praecedere, et post se habere non possit. Sed disponat potius multiplices, videatque quantos superparticulares requirit, eumque multiplicem respiciat, qui eo loco ab unitate recesserit, ut est in superioribus descriptionibus, si tres sesquialteros fortasse quaesierit, non a quaternario ingrediatur tantum praecedit, tertiumque ei aptare non poterit, sed ut ab octonario medietates tentet apponere. Hic enim quoniam tertius est, tres quas quaerit sesquialteras proportiones efficiet, et in caeteris eodem modo. Est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cium qđ instrum̃toꝵ oꝑꝰcarm̃q diudicat. S illud quidẽ
qd instrum᷑tis positũ est. ibiq totam oꝑam consiunit. ut st̃
cytaredi quiq organo ceterisq musice instrum̃ tis ara¬
sicium ꝓbant amusice sciencie intellectu seiuncti sunt.
qmĩ famulantur utdictũ est Nequicꝙ afferunt racio
agencium genꝰ est : poetarum. qd n: pociꝰ speculacione
a cratione. quã naturali quodã instuitu fertur ad car¬
mem: Atq id circo hoc qͦ genꝰ amusica segregandunt est
Tercium est qđ iudicandi ꝑiciam sumit. ut rithinos canci¬
lenasq Totũq carm̃ possit ꝑpendere qd̾ scilicae.¬
in racione speculacione positu᷑ est hoc ꝓͥe musice depu¬
cabitur. Isq est musicꝰ cui ad est facultas scd̃m specula¬
cionem racionem uepositã ac musice conuenientẽ demo¬
dis acrithinis deq generibus cantilenarum. ac deꝑmix¬

Expanded text:
tium quod instrumentorum opus carmenque dijudicat. Sed illud quidem tium quod instrumentorum opus carmenque dijudicat. Sed illud quidem od instrumentis positum est, ibique totam operam consumit, ut sunt citharedi, quique organo ceterisque musice instrumentis artificium probant, a musice scientie intellectu seiuncti sunt, quoniam famulantur, ut dictum est; nec quicquam afferunt rationagentium genus poetarum est, quod non potius speculatione ac ratione, quam naturali quodam instinctu fertur ad carmen atque idcirco hoc quoque genus a musica segregandum est. Tertium est quod iudicandi peritiam sumit, ut rythmos cantilenasque totumque carmen possit perpendere. Quod scilicein ratione ac speculatione positum est, hoc proprie musice deputabitur. Isque est musicus, cui adest facultas secundum speculationem rationemve propositam, ac musice convenientedis ac rhythmis, deque generibus cantilenarum, ac de permix
Abbreviated transcription (Latin):
frustra sit. Quanto gͥ p̃clario est sciencia musice in cogni¬
cione racionis quã ĩ oꝑe efficiendi atq actu : cantum scili¬
cet quãtũ corpus mente suꝑat᷑. Qđ scilic& racionis expers
Unde fit ut speculatio racionis oꝑandi actu nonegeat. Ma¬
num uͦ oꝑa nulla sint nͥracione ducantur. Iam uͦꝗͣta sit
ita dicam corporales arcifices ñ ex disciplina s ex ipsis podꝰ
in trumentis ceꝑe uocabula. Ham cytharedus excytara¬
aulo edus extibia ceteriq suorũ instrum̃toꝵ uocabidis ñ¬
cupantur. Is uͦ est musicꝰ qui racione ꝑpensa canendi scien¬
cia ñ seruicio oꝑis sinꝑio speculacionis assułit. Qd scilic&e in
edifictorum bellorũq oꝑa uidemꝰ in contraria scilic&¬
ñ cupacione uocabuli eorũnamq nominib łedificia in¬
scribũtur. E ducuntur triuphi. Quorũ inperio ac raci¬
genꝰ. est. qđ insirumentis agit᷑ aliud fingit carmina Ter¬

Expanded text:
frustra fit. Quanto igitur praeclarior est scientia musicae in cognifrustra fit. Quanto igitur praeclarior est scientia musicae in cognitione rationis, quam in opere efficiendi atque actu tantum, scilicet quantum corpus mente superatur! Quod scilicet rationis expers Unde fit ut speculatio rationis operandi actu non egeat. Manuum vero opera nulla sint, nisi ratione ducantur. Jam vero quantaita dicam corporales artifices non ex disciplina, sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam ctibicen ex tibia, ceterique suorum instrumentorum vocabulo nuncupantur. Is vero est musicus, qui ratione perpensa, canendi scientiam, non servitio operis, sed imperio speculationis assumit, quod scilicet in edificiorum, bellorumque onuncupatione vocabuli. Eorum namque nominibus vel aedificia inscribuntur, vel ducuntur triumphi, quorum imperio ac ratigenus est quod instrumentis agitur, aliud fingit carmina, ter
Abbreviated transcription (Latin):
aurium quoq uidicio consonãcie musice colli gantur. Ceteraq
omiã q̃ suꝑns dicta sunt anplior cractatus edisseret. Et co¬
mi sosqͥ octanam facere ꝓporcionẽ eumq induo ȩiqua diuidiꝰ
non posse sicut nullã eiꝰdem goneris ꝓporcionẽ io est suꝑ par¬
ticularis. Dia tessaron etiã consonamcia duobus tonis semi¬
comoq consistere: Semiconu uero ec̃. duo. maĩ acmmmꝰ
Diapente aut̃ tͥbus conis acminore semiconio contineri. Drapa¬
son antem quimq conis acduobus minorib semitoniis explen
neq adsextonos ullomͦ ꝑuenire. hec omiã posterius & nume
uric illud est intuendum qd̵ omĩs arsom̃isq etiam
disciplina honorabiliorem nat̾altt̃ habeat racionẽ.
quã araficiũ qđ manu atq ope artificis exercetur Mlto
enĩe maiꝰ atq actiꝰ scire quod qͥq faciat. quã ipsũ illud effice¬
re qr sciat & enĩ artificuĩ corporale quasi seruiens famulat.

Expanded text:
aurium quoque judicio consonantiae musicae colligantur, caeteraque aurium quoque judicio consonantiae musicae colligantur, caeteraque omnia quae superius dicta sunt amplior tractatus edisseret, et tonum sesquioctavam facere proportionem, eumque in duo aequa dividi non posse, sicut nullam ejusdem generis proportiones, id est superparticularis; diatessaron etiam consonantiam duobus tonis semitonioque consistere, semitonia vero esse duo, majus ac minus, diapente autem tribus tonis ac semitonio minore contineri. Diapason vero quinque tonis ac duobus minoribus semitoniis expleri, neque ad sex tonos ullo modo pervenire. Haec omnia posterius et numermusicus. Nunc illud est intuendum quod omnis ars, omnisque etiam disciplina honorabiliorem naturaliter habeat rationem, quam artificium, quod manu atque opere artificis exercetur. Multo enim est majus atque altius scire quod quisque faciat, quam ipsum illud efficere quod sciat; etenim artificium corporale, quasi serviens famulatur
Abbreviated transcription (Latin):
dem mͦ hoc tolomeus cuiꝰ omnẽ sententiam. pꝰteriꝰ explica¬
bo. xixuii. Quositit modo accipienda que dicta sunt
oriã cani q  ħinc diligentius expedienda sũt. Sũmatĩ
dam bec animũ lectoris assue faciant qui ad interiorem sci¬
enciam pꝰ teriore tractacione descend&: Nunc uͦ qđ erat
phitagoricis inmorem ut cum quid a magistro phitagora
diceretur. hinc nullus racionem petere audebat. S erat eis
racio docentis actoritas idq fiebat quam diu discentis animꝰ
firmore doctrina roboratꝰ. Ipse earũ dẽ rerum racionem
nullo etiam docẽte reperiret Ita etiam nunc lectoris sidei
q̃ ꝓponimꝰ conmendamꝰ ut arbitret᷑ diapason in dupla. Diapẽ¬
te inses qualta diatessaron insesqui tercia Diapente addiates¬
saron ac diapason intriplici Bis diapason inqua dũpla ꝓporciõe
consistere: Postuͦ & pacio diligencius explicabit᷑ & quib modis

Expanded text:
dem modo, cujus omnem sententiam posterius explicadem modo, cujus omnem sententiam posterius explicabo. CAPUT XXXIII. Quo sint modo accipienda quae dicta sunt. Omnia tamen quae dehinc diligentius expedienda sunt, summatim ie quadam animum haec lectoris assuefaciant, qui ad interiorem scientiam posteriore tractatione descendet. Nunc vero quod erat Pythagoricis in morem, ut cum quid a magistro Pythagora diceretur, hinc nullus rationes petere audebat, sed erat ei ratio docentis auctoritas, idque fiebat quandiu discentis animus firmiore doctrina roboratus, ipse eamdem rerum rationem nullo etiam docente reperiret; ita etiam nunc lectoris fidei quae proponimus, commendamus, ut arbitretur diapason in dupla, diapente in sesquialtera, diatessaron in sesquitertia, diapente ac diapason in triplici, bisost vero et hoc ratio diligentius explicabit, et quibus modis
Abbreviated transcription (Latin):
aerem pellens multas efficit uoces. S quia ea uelocitas est
ꝑ cussionis ut sonꝰ sonũ quodã modo conp̃hendat distẽcia
non sentit᷑. & auasi una uox aurib uenit. Si igit᷑ ꝑcussioneꝰ
grauio̾rum sonoꝵ cum mensurabiles sint ꝑcussionib acu¬
corum sonoꝵ ut inhis ꝓporcionib quas supra retulimꝰ. ũ
est dubium qui ipsa conmensutacid abimet inisceat᷑ un¬
cia Quam merito precodat
ed int̾ oms quas reculimꝰ consonatias. habendum
iudiciĩ est. ut inaure itaqͦ: in racione quã harũ
meliorẽ oporceat arbitrari. Eodẽ namq modo auris
efficit᷑ sonis ł oculus aspecta ꝗuo anumi iudiciũ numal
ł continua quantitate ꝓposito enĩ numero ł linea nichil
est facilius quam eiꝰ duplum oculo ł anmo contueri Ite̾
machus putat diapason consonanciã. pꝰhanc diapente qͣ
mediũ ten&. hinc diapante acdia pason: ꝙ tͥplum
ceterasq scđm eumdẽ mͦdũ formanq diuidicat Nonuͦ eo¬

Expanded text:
aerem pellens multas efficit voces. Sed quia ea velocitas est percussionis, ut sonus sonum quodammodo comprehendat, distantia non sentitur, et quasi una vox auribus venit. Si igitur percussiones gravium sonorum commensurabiles sint percussionibus acutorum sonorum, ut in his proportionibus quas supra retulimus, non est dubium quin ipsa commensuratio sibimet misceatur, un consonantia quam merito praecedat. Sed inter omnes quas retulimus consonantias, habendum judicium est ut in aure, ita quoque in ratione quam harum meliorem oporteat arbitrari. Eodem namque modo auris afficitur sonis, vel oculus aspectu, quo animi judicium numeris vel continua quantitate. Proposito enim numero vel linea, nihil est facilius quam ejus duplum oculo vel animo contueri. Item machus putat diapason consonantiam, post hanc diapente, quae medium tenet, hinc diapente ac diapason, quae triplum. Caeteraque secundum eumdem modum formamque dijudicat
Abbreviated transcription (Latin):
ipiis autẽ eoꝵ uonina latina oracione ita int̾ p̃tatłes
menas. Cũ umosas. die⁊ eorenas. disiunctas hiꝑbo¬
tetrachordis addondũ uidet᷑ qd̾ adhipate me son usq
ad netem: quasi quoddã ordinis difiunctionisq celestięx¬
enplar ẽ. Namq hypate meson saturno est atribuea
par hipate uͦ iouiali citulo cumsimilis est Lichartos me¬
son. marti trachre Sol meson. obtinuit t̃Ritẽ sinem me¬
non uenꝰ habae. paranetẽ sinẽ menõ merturius gͣit. Ne¬
ca ait Et natura fert ut extroma ex altara parte gra¬
uiter. exaltera aut̃ acute sonent Quã obcausam summꝰ
ille celi stellifer cursus cuiꝰ cumu̾sio ẽ concitacior acuto
& excitato mouet᷑ sono grauissimo aut̃ hic lunaris atq
infimꝰ: Nlam tr̃a nona inmobilis manens ina sede semꝑ
herit : hic gͥ tullius cr̃am quasi silen cium ponit. scilica
inmobilem. post hanc qui ꝓximꝰ asilencio est. Dat lune
grauissimu somĩ ut sit luna ꝓsub nomenos Mercuriꝰ

Expanded text:
inus autem earum nomina Latina oratione ita interpretatus menas conjunctas, diezeugmenas disjunctas, hyperbotetrachordis addendum videtur, quod ab hypate meson usque ad meten quasi quoddam ordinis disjunctionisque coelestis exemplar est. Namque hypate meson Saturno est attributa, parhypate vero Joviali circulo consimilis est, lichason Marti tradidere. Sol meson obtinuit. Triten synemmenon Venus habet. Paranete synemmenon Mercurius regit. Neita asserit, et natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ille coeli stellifercursus, cujus conversio est concitatior acuto, et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus. Nam terra nona, immobilis manens, ima sede semper haeret; hic igitur Tullius terram quasi silentium ponit, scilicet immobilem. Post hanc sui proximus a silentio est, dat Lunae gravissimum sonum, ut sit Luna proslambanomenos, Mercurius