comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dontib ad eloquẽtiam nccͣe est ꝯfu¬
gerint. ad hec du̾ticula desidie qͦꝵ
abse ad alb̾um ac Rubricaᷤ tnͣstuleꝵͭ.
et formulari ue. citero ait legulei
quid ẽẽ malueꝵ ͭ tãꝙͣ utiliora eli¬
gentes, ea qͦ solam facilitatẽ seque¬
bantur. ałiiqͦ pigacie arrogãtioris
qui subito fronte confitta ĩmissa¬
qz barba uelicti despexissent ora¬
toria pͥcepta. paulum aliquid sede¬
runt in stolis philosopħoꝵ ut denĩ
in publico tͥstes domi dissdlnti ca¬
ptarent auctiͣtatem ꝯtemptu ce¬
teroꝵ. Philosophia euĩ sumlari
p̃t. eloquentia non p̃t. De Copia
dare deb̾et orator exemplorũ
copia. tum ueterum. tum ett̃ nouoꝵ.
adeo ut non ea modo que consiapta
sunt historiis aut sermõib uelut
per manus tradita q̃q cothidie
aguntur debeat nosse. Uerũ ne
ea quid que sunt a clariorib por¬
tis futa negligere. nam ilła quid
ꝓpͥa. aut testimonioꝵ. ãt iudica¬

Expanded text:
dentibus ad eloquentiam necesse est, confudentibus ad eloquentiam necesse est, confugerint ad haec deverticula desidiae. quorum alii se ad album ac rubricas transtulerunt et formularii vel, ut Cicero ait, leguleii quidam esse maluerunt, tanquam utiliora eligentes ea, quorum solam facilitatem sequebantur; alii pigritiae arrogantioris, qui subito fronte conficta immissaque barba, veluti despexissent oratoria praecepta, paulum aliquid sederunt in scholis philosophorum, ut deinde in publico tristes, domi dissoluti captarent auctoritatem contemptu ceterorum. philosophia enim simulari potest, eloquentia non potest. in dare debet orator exemplorum copia cum veterum, tum etiam novorum, adeo ut non ea modo, quae conscripta sunt historiis aut sermonibus velut per manus tradita, quaeque cotidie aguntur, debeat nosse, verum ne ea quidem, quae sunt a clarioribus poetis ficta, negligere. nam illa quidem priora aut testimoniorum aut etiam iudica
Abbreviated transcription (Latin):
natura direxerit. Nlõ magnoꝑe
ꝯmouebit᷑. si quis ab eo cõsultus
dissentiet. cũ ip̃is illis diuersas
int̾. se epĩones tueri ꝯcessum sit.
sz etiaisi nosse quid qͥsq senẜit.
uolet. lectionis opus est. qr nichl
est instuduis minꝰ laboriosum. ad¬
si płiq deꝑꝑata facultate agendi ad
distendum Ius declinaueꝵͭ ꝙͣ Id
stire facile est oratori quad distunt.
qui sua qͦ cõfessione oratores eẽ nõ
pũt. uerum. et .m. tatho cũ indic¬
endo pͥstantissimꝰ tum iuris Idẽ fu .
pitissimꝰ. et steuole seruioq sulpi¬
tio concessa est etiam facundie
Urxtus. et m. tulliꝰ nõ mõ in agẽd
nũꝙͣ est destitutꝰ stiencia Iuris. sed
etiam compone̾ aliqͣ. de ex ceperat. Ut
appareat posse oratorem nõ distẽdo
tĩ iuri uacare sed etiam docendo.
Uerum ea que de morib excolendis.
studioq iuris p̾cipimꝰ nõne quiseo
credat xephendenda ꝙ młtos cogͦ¬
uiniꝰ qui tedio laboris quẽ ferre ten¬

Expanded text:
natura, direxerit, non magnopere natura, direxerit, non magnopere commovebitur, si quis ab eo consultus dissentiet; cum ipsis illis diversas inter se opiniones tueri concessum sit. sed etiam, si nosse, quid quisque senserit, volet, lectionis opus est, qua nihil est in studiis minus laboriosum. quodsi plerique, desperata facultate agendi, ad discendum ius declinaverunt, quam id scire facile est oratori, quod discunt qui sua quoque confessione oratores esse non possunt? verum et M. Cato cum in dicendo praestantissimus, tum iuris idem fuit peritissimus, et Scaevolae Servioque Sulpicio concessa est etiam facundiae virtus. et M. Tullius non modo inter agendum nunquam est destitutus scientia iuris, sed etiam componere aliqua de eo coeperat, ut appareat posse oratorem non discendo tantum iuri vacare, sed etiam docendo. verum ea, quae de moribus excolendis studioque iuris praecipimus, ne quis eo credat reprehendenda, quod multos cognovimus, qui taedio laboris, quem ferre ten
Abbreviated transcription (Latin):
agere. nec copias cõtrahere atqz
Instruere .n. ꝓspicere ꝯmeatꝰ. nec
locum capere castris stientem. p̾ͥꝰ
est enĩ certa parare bella ꝙͣ gerere.
At qui simillmiꝰ huit sit aduoca¬
tus si plura que ad uincendũ ualẽt.
aliis reliquerit. cũ p̾sertim hoc
quod est maxiie nctmͣ. nec tam
sit ardium ꝙͣ procul in tuentib
fortasse uideat᷑: namqz om̃e ius
quod est certum ãt stpto. at mo¬
ribus constat. dubiũ equitatis
Regula examinand est. Que shp¬
ta sunt. ut poĩta ĩ more cuatatꝭ
nulłam hñt difficultatem. Cogi¬
tionis sunt eñĩ nõ inuentioĩs
atq cõsultoꝵ reponsis explicã:
aut in uerboꝵ int̾pretatiõe st̃ po¬
sita. ãt in recti prauiq distͥmine.
uim cuiꝰq uocis intellige̾. ãt cõe
prudentium est. ãt ꝓpͥoꝵ oratoris
equitas optimo ciiq notissima.
Nos porro et bonũ uirũ ⁊ pru¬
dentem in pͥmis oratorẽ putaniꝰ
qui cũ se ad id quod est optimũ

Expanded text:
agere nec copias contrahere atque agere nec copias contrahere atque instruere nec prospicere commeatus nec locum capere castris scientem; prius est enim certe parare bella quam gerere. atqui simillimus huic sit advocatus, si plura, quae ad vincendum valent, aliis reliquerit, cum praesertim hoc, quod est maxime necessarium, nec tam sit arduum, quam procul intuentibus fortasse videatur. namque omne ius, quod est certum, aut scripto aut moribus constat; dubium aequitatis regula examinandum est. quae scripta sunt aut posita in more civitatis, nullam habent difficultatem, cognitionis sunt enim, non inventionis; at quae consultorum responsis explicantur, aut in uerborum interpretatione sunt posita aut in recti pravique discrimine. vim cuiusque vocis intelligere aut commune prudentium est aut proprium oratoris; aequitas optino cuique notissima. nos porro et bonum virum et prudentem in primis oratorem putamus, qui cum se ad id, quod est optimum
Abbreviated transcription (Latin):
suis dic̾e̾ possit in actiõib quid
fiet in altercatiõe ubi occurrẽ¬
dum cõtinuo. nec libera ad dis-¬
cendum mora est. Quid si for¬
te ꝑctus iuris ille nõ aderit.
Quid si quis nõ satis in ea Re dac¬
tus flm aͥquid subiecerit. hoc
enĩ est maximũ ignorancie
malum quod credit eum stire
qui moneat. Neqz ego sum nr̃i
moris Ignarus oblitus ue eoꝵ
qui uelut ad arculas sedẽt. et
tela agentib submĩstrãt. neq
Idem grecos qͦ nestio factitare.
unde nomen hus praginaticoꝵ
datum est. sz loquor de oratore.
qui non clamorẽ mõ suũ causis
s om̃ia q̃ profutura sũt de bet.
Itaq eũ nec utilem si ad oram forte
constiterit. neq in testatiõib faci¬
eudis ẽe imꝑitum uelii. Nins enĩ
potiꝰ p̃pabit̾ ea que cũ aget ẽẽ in
causa uelit .nͥ. forte imꝑatorem
quis Idoneum credit in p̾liis qͥd
tremiũ et fortem et omi q̃ pugꝰ
possit artificem. s neq delectus

Expanded text:
suis dicere? possit in actionibus: quid suis dicere? possit in actionibus: quid fiet in altercatione, ubi occurrendum continuo, nec libera ad discendum mora est? Quid, si forte peritus iuris ille non aderit? quid , si quis non satis in ea re doctus falsum aliquid subiecerit? hoc enim est maximum ignorantiae malum, quod credit eum scire qui moneat. neque ego sum nostri moris ignarus oblitusve eorum, qui velut ad arculas sedent et tela agentibus subministrant, neque idem Graecos quoque nescio factitasse, unde nomen his pragmaticorum datum est. sed loquor de oratore, qui non clamorem modo suum causis, sed omnia, quae profutura sunt, debet. itaque eum nec inutilem, si ad horam forte constiterit, neque in testationibus faciendis esse imperitum velim. quis enim potius praeparabit ea quae, cum aget, esse in causa velit? nisi forte imperatorem quis idoneum credit in proeliis quidem strenuum et fortem et omnium, quae pugna poscit, artificem, sed neque delectus
Abbreviated transcription (Latin):
uris quoq cruilis nccͣia¬
huit uixo stĩa est. et moꝵ
ac uesigionũ eius rei pͣ.qͣm capes¬
set. nan qͣlis ẽẽ suasor in ꝯfiliis
publicis pͥuatis uẽ poterit tat
rexum quib pͥcipue ciuitas cõ¬
tinetur Ignarus. Quo autem
qui quod est in cansis potentissiͫ
sit ab altero petiturus. Pene non
dissimilis huis qui poetaꝵ scripta
ꝓniniciant. Nam quoͦ mõ man¬
dita perferret. et ea q̃sͥ. aIudite
credi postulaturꝰ est aliena fide
dicet. et ip̃e litigantiũ auxiliator
egebit auxilio. quod ut fiori nõ¬
nũꝙͣ minore ĩcõmodo possit. tum
domi p̾cepta et compõĩta. et sicͭ
retera que in causa sunt in dis¬
cendo cognita ad Iudicem p̾fert.
Quid fiet in huis ꝯtĩonibz que
subito inter ip̃as actiões nasti
solent. nõ deformiter reppettet
et inter subsellia mĩõres aduo¬
catos interroget. potest aittẽ
satis diligenter acciꝑe q̃ tũ au-¬
diet cum ad icienda sunt. ãt forti¬
ter affirmare/ at ingenue pro

Expanded text:
uris quoque civilis necessahuic viro scientia est et morum ac religionum eius rei publicae, quam capesset. nam qualis esse suasor in consiliis publicis privatisve poterit tot rerum, quibus praecipue civitas continetur, ignarus? quo autem qui, quod est in causis potentissimum, sit ab altero petiturus, paene non dissimilis iis, qui poetarum scripta pronuntiant? nam quodammodo mandata perferet, et ea, quae sibi a iudice credi postulaturus est, aliena fide dicet, et ipse litigantium auxiliator egebit auxilio. quod ut fieri nonnunquam minore incommodo possit, cum domi praecepta et composita et sicut cetera, quae in causa sunt, inde discendo cognita ad iudicem perfert, quid fiet in iis quaestionibus, quae subito inter ipsas actiones nasci solent? non deformiter respectet et inter subsellia minores advocatos interroget? potest autem satis diligenter accipere, quae tum audiet, cum ei dicenda sunt, aut fortiter adfirmare aut ingenue pro
Abbreviated transcription (Latin):
hone nõ minorib Iurib contra
iusticiam dit᷑. disseruisse ꝙͣ pridie
pro iusticia dixerat iniustus apse
uir fuit. Uerum et uirtus ꝙ sit
aduersa ei malicia detegit. ⁊⁊ eqͥtas
fit ex iniqui cõtemplatiõe magͥ¬
festior et plu̾a cõtrariis ꝓbant᷑.
Debent ergo oratori sit eẽ aduersã¬
rioꝵ nota consilia. ut hostium
ut uir bonus in deffenssiõe cause
uelit auferre aliqñ iudici ueritatẽ.
magrõs etas uetus credidit. sit
indicent pleraq ẽẽ que nõ tam
factis ꝙͣ caĩs eoꝵ uel hõesta fiant
uel turpia. Nam si hoĩem occidere
sepe urrtus liberos necare nõmuĩꝙͣ
pulcherrimũ est aspiora qued̃ ad¬
huic dictu si cõis utilitas exegerͭ
facere concedit᷑. ne hoc quid̃ mid̃¬

Expanded text:
one non minoribus viribus contra one non minoribus viribus contra iustitiam dicitur disseruisse quam pridie pro iustitia dixerat, iniustus ipse vir fuit. verum et virtus quid sit, adversa ei malitia detegit, et aequitas fit ex iniqui contemplatione manifestior, et plurima contrariis probantur. debent ergo oratori sic esse adversariorum nota consilia ut hostium ut vir bonus in defensione causae velit auferre aliquando iudici veritatem. magistros aetas vetus credidit sic iudicet, pleraque esse, quae non tam factis quam causis eorum vel honesta fiant vel turpia. nam si hominem occidere saepe virtus, liberos necare nonnunquam pulcherrimum est, asperiora quaedam adhuc dictu, si communis utilitas exegerit, facere conceditur, ne hoc quidem
Abbreviated transcription (Latin):
iores enĩ illos facit. quib cõtingͭ
Uideor .ii. audire quosd nez em̃
malint illa dicentes. quid erho
tñi est artis in eloquẽtia. Gir
t. decolorib. et difficiłiũ cãrũ
defensione. nõnichiletiam de cõ¬
fesso locutus est. nisi ałni uis
at facultas dicendi expugnat
ip̃am ueritatem. Bonus eñi uir
nõ agit nͥ. bonas cãs/ eas porro
etiam sine doctͥna satis ꝑse tuet᷑.
ueritas ip̃a. Qicib ego cũ de meo
pͥmũ oꝑe respondero etiã ꝓ boni
uiri officio siqñ eum ad deffenssioe
nocencium ratio duxerit satiffatiã
Pe̾tractare enĩ quo ͦ. aut pro falsis.
aut etiam pro Inustis aliqñ dica᷑
non est imutile. uel pp̃. hoc solum
ut ea facilius et deprehendamꝰ. et
refellamꝰ. ꝙͣadmod remedia meliꝰ
adhibebit cui nota que nocent
fiti̾nt. Neq academici. cũ in utrã¬
q disserunt partem non secund̃
alteram uiuũt. Neccarneades Ille
qui Rome audiente censorio cat¬

Expanded text:
iores enim illos facit, quibus contigit. iores enim illos facit, quibus contigit. videor mihi audire quosdam nequemalint illa dicentes: Quid ergo tantum est artis in eloquentia? cur tu de coloribus et difficilium causarum defensione, nonnihil etiam de confessione locutus es, nisi aliquando vis ac facultas dicendi expugnat ipsam veritatem? bonus enim vir non agit nisi bonas causas, eas porro etiam sine doctrina satis per se tuetur veritas ipsa. quibus ego, cum de meo primum opere respondero, etiam pro boni viri officio, si quando eum ad defensionem nocentium ratio duxerit, satisfaciam. pertractare enim, quomodo aut pro falsis aut etiam pro iniustis aliquando dicatur, non est inutile, vel propter hoc solum, ut ea facilius et deprehendamus et refellamus; quemadmodum remedia melius adhibebit, cui nota quae nocent fuerint. neque enim Academici, cum in utramque disserunt partem, non secundum alteram vivunt, nec Carneades ille, qui Romae audiente Censorio Cat
Abbreviated transcription (Latin):
ab animo uerba dissentiũt. Uir
aut̃ malus aliud dicat nccͣe est
ꝙͣ sentit. uonos nuĩꝙͣ hõestos smo
deficiet. Nũꝙͣ rerum optimarũ
nam Idem etiam prudentes erũt
Inuentio que etiam si lenotiniis
destituta sit. satis nõ natura sua
hornat᷑. Net quitꝙͣ nõ diserte quod
hõeste dicit᷑. Quare iuuentꝰ. ymo
serum est ip̃s ullum. totis men¬
tib huc tendamꝰ in hoc elaboremꝰ
forsan et cõsũmare cõtingant.
Nam si natura nõ ꝓhibet et esse
uirum bonũ et ẽẽ dicendi peritũ.
tur nõ a̾ͥquis etiã unus utrũq
consequi possit. Cur aũt non se
quisqz speret fore Illum aliquem
ad ques sibires ingemi nõ suffe-¬
cerint tñ ad quẽ usq modũ pro¬
cesserimꝰ meliores erimꝰ. Ex utq
hoc certe procul eximatur ãnno
rem pulcherrimã eloquẽciam
cũ uiciis mentis posse misteri. sa¬
cultas dicendi si in malos incidit
et ip̃a iudicanda est malum. pe¬

Expanded text:
ab animo verba dissentiunt. vir ab animo verba dissentiunt. vir autem malus aliud dicat necesse est quam sentit. bonos nunquam honestus sermo deficiet, nunquam rerum optimarum nam iidem etiam prudentes erunt inventio; quae etiamsi lenociniis destituta sit, satis tamen natura sua ornatur nec quidquam non diserte, quod honeste, dicitur. quare , iuventus, immo serum est tempus ullum totis mentibus huc tendamus, in hoc elaboremus; forsan et consummare contingat. nam si natura non prohibet et esse virum bonum et esse dicendi peritum, cur non aliquis etiam unus utrumque consequi possit? cur autem non se quisque speret fore illum aliquem? ad quod si vires ingenii non suffecerint, tamen ad quem usque modum processerimus, meliores erimus ex utroque. hoc certe procul eximatur animo, rerum pulcherrimam eloquentiam cum vitiis mentis posse misceri. facultas dicendi, si in malos incidit, et ipsa iudicanda est malum; pe
Abbreviated transcription (Latin):
cum Regenda senatus consilia et pplaris
error ad mesiora ducendus an nõ
talem quend uidetur fripisse uirgiliꝰ
quẽ in seditiõe uulgi Iam faces ⁊ saxa
zatulantis moderatorem dedit. Rum
pietate granem ac meritis si forte
Iurium quem cõspexere silent anRatꝭ¬
q aurribus adstarit Habemꝰ gͥ añ oĩa
urrum bonum . post hoc adiciet di¬
tendi peritum. Ille Regit dictis aĩ.
et pͨtorꝰ mulcet. Quid nõ in bellis
qͦ rdem ille uir quem Iustituiꝰ sisit
ad p̾sium miles cohortandꝰ ex mediis¬
sapientie pceptis or̃onem trahet.
Nam quo ͦ pugnam ineuntib. tot
summul metus laboris dolorẽ postr¬
emo mortis ip̃iuis exciderint nͥ.
in eoꝵ locum pietas et fortitudo
et honesti pñs ymago successerit.
Que certe melius ꝑsuadebit aliis
qui pͥus ꝓsuaserit sibi prodͭ em̃
se quãl custodiatur simulatio
n ͤ. unꝙͣ tanta fuit loquẽdi facul¬
tas ꝙ nõ titubet adhereat quotiẽs

Expanded text:
cum regenda senatus consilia et popularis cum regenda senatus consilia et popularis error ad meliora ducendus. An non talem quendam videtur finxisse Vergilius, quem in seditione vulgi iam faces et saxa iaculantis moderatorem dedit: tum pietate gravem ac meritis si forte virum quem conspexere , silent arrectisque auribus adstant? Habemus igitur ante omnia virum bonum, post haec adiiciet dicendi peritum: ille regit dictis animos et pectora quoque idem ille vir, quem institui mus, si sit ad proelium miles cohortandsapientiae praeceptis orationem trahet? nam quomodo pugnam ineuntibus tot simul metus laboris, dolorum, postremo mortis ipsius exciderint, nisi in eorum locum pietas et fortitudo et honesti praesens imago successerit? quae certe melius persuadebit aliis qui prius persuaserit sibi. prodit enim se, quamlibet custodiatur, simulatio, nec unquam tanta fuerit loquendi facultas, ut non titubet atque haereat, quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
aduotato nõ est opus fide quarii
neq cupiditas corrumpat. n. gra
auertat .nͨ. metus frangat. si prodi¬
torem tñfugiam pͥuaricatoran il¬
Denabms oratoris Illo sacro nonñe
Ille qui nond̾ fuit s p̃t ẽẽ tam sati
morib ꝙͣ dicendi uirtute perfectus.
non em̃ forensem quand̃ infrtuimꝰ
oꝑam ner mertẽnariam uecem neq
ut asperiorib uerbis parcamꝰ non
ĩntilem sane litrũ aduocatum quem
deniq causidicum uulgo uocant. sed
uirum tum ingemi natura p̾stante.
tum uero tot pulcherrimas artis
penitus mente cõplexum dictum tad
xebus hũanis qualem nulla antea
uetustas rognouit. singlarem pfectũ¬
q undiq optiia sentientem eptime¬
qr ditentem. In hoc quota pars exit.
ꝙ aut Innocentis tuebit᷑. at impro¬
Rors stelera compestet.ãt in ꝓtinãꝵ¬
qnionib beritati cõtra talũpuians
aderit sũmus Illequid̃ in hue qͦ oꝑib
fuerrt. s maiorib clarius elucebit.

Expanded text:
advocatur, non est opus fide, quam advocatur, non est opus fide, quam nec cupiditas corrumpat nec gratia avertat nec metus frangat; sed proditorem, transfugam, praevaricatorem donabimus oratoris illo sacro nomine?ille, qui nondum fuit, sed potest esse, tam sit moribus quam dicendi virtute perfectus? non enim forensem quandam instituimus operam nec mercennariam vocem nec, ut asperioribus verbis parcamus, non inutilem sane litium advocatum, quem denique causidicum vulgo vocant, sed virum cum ingenii natura praestantem tum vero tot pulcherrimas artes penitus mente complexum, datum tandem rebus humanis, qualem nulla antea vetustas cognoverit, singularem perfectumque undique, optima sentientem optimeque dicentem. in hoc quota pars erit, quod aut innocentes tuebitur aut improborum scelera compescet, aut in ionibus veritati contra calumniam aderit? summus ille quidem in his quoque operibus fuerit, sed maioribus clarius elucebit,
Abbreviated transcription (Latin):
dicere certe data songiore uita ⁊ etate.
ad cõponend securiore potuisset. nõ
maligne crediderim defuisse ei sũã
Illam ad quã nemo ꝓpͥus accessit.
et licebat si aliter sentirem fortuis
id et ubernus deffendere. An uero. M.
M. tullius querit hũc eũ et tiñ yma¬
ginatur at finget ego nõ audeã dĩe
aliquid in hac que supest eternitate
neqr ip̃i citerom demorthenes uideã᷑
satis ẽẽ perfectus quẽ dormtare in¬
terim dicit. Net titero bruto caluo¬
q qui certe ꝯpõnem illiis etiã ap̃.
ip̃m Rephendũt. Nec a simo utͥaꝵ
qui dicia or̃onis eiꝰ etiam mramite
plib lotis insequũt᷑. Concedanius
sane qd mĩme natura patiatur.
Repertum est aliquẽ malum uixum
sũme disertum nichilotũ uuius
oratorem c̃ẽ negabo. Nani n. oĩb
qui fuerunt maini prompti uiri
fortis nomen cõtesserim. qr sine
Girtute melłigi non p̃t fortitudo.
anei quadem ad deffendendas causas

Expanded text:
dicere, certe data longiore vita et tempore dicere, certe data longiore vita et tempore ad componendum securiore, potuisset, non maligne crediderim defuisse ei summam illam, ad quam nemo propius accessit. et licebat, si aliter sentirem, fortius id liberiusque defendere. An vero M. AM. Tullius quaerit adhuc eum et tantum imaginatur ac fingit, ego non audeam dicere, aliquid in hac, quae superest, aeternitate neque ipsi Ciceroni Demosthenes videatur satis esse perfectus, quem dormitare interim dicit, nec Cicero Bruto Calvoque, qui certe compositionem illius etiam apud ipsum reprehendunt, nec Asinio utrique, qui vitia orationis eius etiam inimice pluribus locis insequuntur. concedamus sane, quod minime natura patitur, repertum esse aliquem malum virum summe diser tum: nihilo tamen minus oratorem eum negabo. nam nec omnibus, qui fuerint manu prompti, viri fortis nomen concesserim, quia sine virtute intelligi non potest fortitudo. An ei, qui ad defendendas causas
Abbreviated transcription (Latin):
quod probauit morte qͦ ip̃a quam pꝰ¬
stantissimo sustepit aĩo. Ed si desuit
huis uixis sũma uirtus sic q̃rentib
an oratores fuerint. Respondebo. Quoͦ
stoici si interregent᷑. au sapiẽs zeno.
an cleantes. an crisippus rp̃ndeant
magnos qui dillos ac uenerabiles.
non tñ Id quod natirra homĩs sũmũ
hz ꝯsecutos. nain et pittagoras nen
sapientem se ut qui añ eum fuerunt.
sepe dixi dicãq perꝑfectum oratorẽ
esse citeronem. ut amicos et bonos
uiros et prudentissimos dicimus
uulgo. quoꝵ nichil nisi ꝑfecte sapi¬
enti datur. Sed cũ ꝓpͥe et ad legem
ipãm ueritatis loquend̃ erit. eum
q̃ram or atorem quem Ille querebat.
Qꝙͣ enim stetisse ip̃m infastigio elo¬
quencie fateor. ac uix quid adicipo¬
tuerit inuemio. fortasse inuenturus
quod adłnici abstisurũm ꝓnteri fu¬
asse. nam fere sit dorti Iudicanariit
psurmmiũ in eo uirtutum. noniñths
finsse uicioꝵ. et seip̃e multa ex illa
sui contemptor adseruit. Et melius

Expanded text:
orte quoque ipsa, quam praestantissimo suscepit animo. quodsi defuit his viris summa virtus, sic quaerentibus, an oratores fuerint, respondebo, quomodo Stoici, si interrogentur an sapiens Zeno, an Cleanthes, an Chrysippus ipse, respondeant, magnos quidem illos ac venerabiles, non tamen id, quod natura hominis summum habet, consecutos. nam et Pythagoras non sapientem se, ut qui ante eum fuerunt, suetudinem saepe dixi dicamque, perfectum oratorem esse Ciceronem; ut amicos et bonos viros et prudentissimos dicimus vulgo, quorum nihil nisi perfecte sapienti datur. sed cum proprie et ad legem ipsam veritatis loquendum erit, cum quaeram oratorem, quem et ille quaerebat. quanquam enim stetisse ipsum in fastigio eloquentiæ fateor, ac vix, quid adiici potuerit, inuenio, fortasse inventurus, quod adhuc abscisurum putem fuisse nam fere sic docti iudicaverunt, plurimum in eo virtutum, nonnihil fuisse vitiorum, et se ipse multa ex illa sui contemptor, asseruit et melius
Abbreviated transcription (Latin):
Repetito ip̃e / exponãt. Nlon eñĩ tam
obest audire surꝑuacua ꝙͣ Ignorare
nctͣia. freqͣnter aũt. et uuluꝰ et re¬
medium in huis orator ĩueniet. q̃.
litigatori in neutram ꝑtem habe¬
pe momẽtum uidelinitur. uᷤ. tãta
sit acturo mẽmorie fiducia pigeat

Expanded text:
repetita ex tempore exponant. non enim tam repetita ex tempore exponant. non enim tam obest audire supervacua quam ignorare necessaria. frequenter autem et vulnus et remedium in iis orator inveniet, quae litigatori in neutram partem habere momentum videbantur. nec tanta sit acturo memoriae fiducia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quid Retulepim delicias eoꝵ qui
minlarali est s Illi saltem recte
distanti Reiteq doceat. S quie
distet tam bene ꝙͣ pat̾mis. quoͦ
aũt se quester ille. et media li¬
tummanꝰ. et quid interpres
mpendet equo oĩs Lalerem i asie¬
contentum quos cõpouit. at siti¬
gator qui confugit ad patronũ.
q liti ip̃e non sufficit. at aliquis
yues genere aduecatoꝵ quise mõ
possoatere consitent᷑. Dem̃ faciñt
ꝑoquos est in agendo difficilliiũ
namqui fudicare quddicend qud
dissiusand quid declinand̃ mutan¬
dum fingend etiam sit. p̃t. cur non
sit orator. qñ quod dificilius est ora¬
tor fatit. hii porro nõ tm̃ noterẽt
soina si rberẽt uti gesta sũt. nũ
tonsisium et dolores adicut ꝙ ãꝙͣ
peiora ueris q̃ płiq cũ acceperunt¬
Sinutare nefas hñt. et ue. themata
in stosis poita custodiũt. Dem̃ depre¬
henduntur et car quã distere ex
sus sitigatorib nolueꝵ. ex aduer

Expanded text:
quidem tulerim delicias eorum, qui quidem tulerim delicias eorum, qui minus mali est, si illi saltem recte discant recteque doceant. sed quis discet tam bene quam patronus? quomodo autem sequester ille et media litium manus et quidam interpres impendet aequo animo laborem in aliecontentum, quos componit aut litigator qui confugit ad patronum, quia liti ipse non sufficit, aut aliquis ex eo genere advocatorum, qui se non posse agere confitentur, deinde faciunt id quod est in agendo difficillimum. nam qui iudicare, quid dicendum, quid dissimulandum, quid declinandum, mutandum, fingendum etiam sit, potest, cur non sit orator, quando, quod difficilius est, oratorem facit? hi porro non tantum nocerent, si omnia scriberent uti gesta sunt. nunc consilium et colores adiiciunt et aliqua peiora veris, quae plerique cum acceperunt, mutare nefas habent et velut themata in scholis posita custodiunt. deinde deprehenduntur et causam, quam discere ex suis litigatoribus noluerunt, ex ad
Abbreviated transcription (Latin):
oxima dicende canse Ratio
ques est or̃onis fundamẽtum.
neq enĩ quisꝙͣ ingenio temi ⁊e¬
pietur qui cũ omña que sũt incã
Dusugenter cognouerit ad docẽd
cete Iudicem non sufficiat. s eiꝰ
Rei pancissimis cura est. nam uł
Racẜam de negsigentib quoꝵ nͨ
Refert ubi litium cardo uertatur.
Dum sint que uelextra cãm ex per¬
soms. ãt cõmiñ tractatu lotorũ
ortasionent clamandi sargiant᷑.
aliquos et ambitio ꝑuertit. qui
partnn tanꝙͣ occupati semꝑqr aͦ¬
hñtes quod añ agendum sit. p̾die
ad se scuire sitigatorẽ. ãt eod̃ ma¬
tutio fubent. nõnuĩꝙͣ etiam int̾.
ip̃a suusellia didisse se głiant᷑ ꝑtim
Rntantia ingenii ut res cito acte¬
pisse uideant᷑. tenẽ se et inallugere
pus pene ꝙ̃ audiant mentiti cũ
nulta et diitere diserte sũmisq
Mamorib q̃ neq ad iuditẽ neq
ad situtatorem ꝓtineãt decãtaue¬
runt bene ꝑsuadentes Beneq com¬
uati ꝑ foru Redutũt᷑. Ne ilłas

Expanded text:
oxima discendae causae ratio, quod est orationis fundamentum. neque enim quisquam ingenio tam tenui reperietur, qui, cum omnia quae sunt in causa diligenter cognoverit, ad docendum certe iudicem non sufficiat. sed eius rei paucissimis cura est. nam ut taceam de negligentibus, quorum nihil refert, ubi litium cardo vertatur, dum sint quae vel extra causam ex personis aut communi tractatu locorum occasionem clamandi largiantur, aliquos et ambitio pervertit, qui partim tanquam occupati sempergendum sit, pridie ad se venire litigatorem aut eodem matutino iubent, nonnunquam etiam inter ipsa subsellia didicisse se gloriantur; partim iactantia ingenii, ut res cito accepisse videantur, tenere se et intelligere prius paene quam audiant mentiti, cum multa et diserte summisque clamoribus, quae neque ad iudicem neque ad litigatorem pertineant, decantaverunt, bene sudantes beneque comitati per forum reducuntur. ne illas
Abbreviated transcription (Latin):
quasi: conspiratiõe quad uulgi
Reclamari uident᷑. Orator ergo de¬
mostenes non fuit. at qui malum
uirum accepimꝰ Nõ cicero. at qui
huiꝰ quoq mores multi rep̾hendeꝵͭ
Qund agam magna Responsi m̃idia
subeunda est. mitigande sũt pͥus
aures. Michi enĩ nͨ. demostenes
tam gram moꝵ dignꝰ uide̾t᷑. i̾̃india.
ut omĩa que in eum abĩmicis cõgesta
sunt credam. cũ et pulcherrima eius
iii re .p. consilia. et finẽ uite clarum
legam. Nec. M. tullis de fuisse uideo
in ulla parte mius optum uolũtatẽ.
Testimonio est actus noblissime con¬
sulatus integerrime prouincia
admistrata. et Repudiatus uigincti¬
uiratus et ciuilibz bellis que ietacte
enis grauissima inicideritt. neqr spe.
neq metu declinͣatus aĩiꝰ quominꝰ
oꝑtimis se partib. Idest rei .p. Iũget.¬

Expanded text:
quasi conspiratione quadam vulgi quasi conspiratione quadam vulgi reclamari videntur. Orator ergo Demosthenes non fuit? atqui malum virum accepimus. non Cicero? atqui huius quoque mores multi reprehenderunt. quid agam? magna responsi invidia subeunda est, mitigandae sunt prius cures. mihi enim nec Demosthenes tam gravi morum dignus videtur invidia, ut omnia, quae in eum ab inimicis congesta sunt, credam, cum et pulcherrima eius in re publica consilia et finem vitae clarum legam, nec Marco Tullio defuisse video in ulla parte civis optimi voluntatem. testimonio est actus nobilissime consulatus, integerrime provincia administrate et repudiatus vigintiviratus, et civilibus bellis, quae in aetatem eius gravissima inciderunt, neque spe neque metu declinatus animus, quo minus optimis se partibus, id est rei pu
Abbreviated transcription (Latin):
malum uirũ ꝙͣ bonũ. Cõuincamius
huiꝰ qͦ amenciam. Nam boc certe nẽõ
dubitabit/ omẽm oratorẽ Id agere. ut
Iudici que ꝓpoĩta suerint uera et hone¬
sta uideantur. U̾trũ Igit᷑. hoc faciliꝰ
bonus uir ꝑsuadebit. an malus. Wonꝰ
quid̃ et dicet sepius uera atq hõesta.
Sed etiam si qñ aliquo ductus officio
quod accidere ut mox docebimꝰ pt̃.
falso het affirmare conabit᷑. maiore
cum fide nccͣe est audiatur. At malis
homĩb ex contemptu opĩonis ⁊ Ig ͦ¬
rancia Recti nõnũꝙͣ excidit ip̃a sim¬
ulatio. Inde ĩmodeste ꝓpomũt. snĩ pu¬
dore affirmãt. sequitur In hus que
certum est effici nõ posse deformis
ꝑtinacia et ioritus labor. Nai sicͭ
in uita. Ita in cansidico qͦr spes ĩ ꝓlus
h. Freꝙͣnter aũt̃ accidit. ut hus erꝭ
uera dicentib fides desit. uideatqͣ
tłis aduocatus male cãe argitͭ ͥ
Glunt de hus dicendũ est que michi

Expanded text:
malum virum quam bonum: convincamus malum virum quam bonum: convincamus huius quoque amentiam. nam hoc certe nemo dubitabit, omnem orationem id agere, ut iudici, quae proposita fuerint, vera et honesta videantur. utrum igitur hoc facilius bonus vir persuadebit an malus? bonus quidem et dicet saepius vera atque honesta. sed etiam si quando aliquo ductus officio quod accidere, ut mox docebimus, potest falso haec adfirmare conabitur, maiore cum fide necesse est audiatur. at malis hominibus ex contemptu opinionis et ignorantia recti nonnunquam excidit ipsa simulatio. inde immodeste proponunt, sine pudore adfirmant. sequitur in iis, quae certum est effici non posse, deformis pertinacia et irritus labor. nam sicut in vita, ita in causis quoque spes improbas habent. frequenter autem accidit, ut iis etiam vera dicentibus fides desit, videaturque talis advocatus malae causae argumentum. nunc de iis dicendum est, quae mihi
Abbreviated transcription (Latin):
pos fuit. sollicitudine. penitencia.
penaꝵ om̃i expettatiõe torquetur.
uis mtꝰ. sec srĩs ãt ulsi bone ai¬
ti lotus. non hercule magis ꝙ fu¬
gibue in terua sentib as Rubidoe¬
cupata. Age nũ ad ꝓferendos siudioꝵ
sabores nccĩa fyngalitas: Qud gͦ
ex sibidine ac suxiria spei nõ pti¬
pue acuit ad cupiditatẽ st̃m ⁊amer
landis. non igr. masio esselandem
cure putamus Iam hec quis nous
mn trattatu bomi equi consistere
dignitatem malus atq iniquus.¬
Deniq ut maximã partẽ qtisiie
eximã. deuns Id quod nullo ficri
pessimo atq optimo uiro. deter me¬
sior dicetur orator minirum qui
homo qͥq melior. Mon iegt̃ Snqͣ
malus Pest homo et ꝑfectus orator.
non enĩ ꝑfectum est quidꝙͣ quo me¬
lius est aliud. Sz ne more socͣticoꝵ
nobismet ipĩs Rnsum finxisse uide¬
amur. Sit aliquis adeo contͣ. ueri¬
tatem obstinatus. ut audeat dicere
eod Ingenio. studio. doctͥna preditũ
nichilo deteriorem futurũ oratorẽ

Expanded text:
icitudine, paenitentia, poenarum omnium exspectatione torquetur. quis inter haec litteris aut ulli bonae arti locus? non hercule magis quam frugibus in terra sentibus ac rubis occupata. age , non ad perferendos studiorum labores necessaria frugalitas? quid ergo ex libidine ac luxuria spei? non praecipue acuit ad cupiditatem litterarum amor laudis? num igitur malis esse laudem curae putamus? iam hoc quis non in tractatu aequi bonique consistere? dignitatem malus atqdenique , ut maximam partem quaestionis eximam, demus, id quod nullo modo f, doctrinae, pessimo atque optimo viro: uter melior dicetur orator? nimirum qui homo quoque melior. non igitur unquam malus idem homo et perfectus orator. non enim perfectum est quidquam, quo melius est aliud. sed , ne more Socraticorum nobismet ipsi responsum finxisse videamur, sit aliquis adeo contra veritatem obstinatus, ut audeat dicere, eodem ingenio, studio, doctrina praeditum nihilo deteriorem futurum oratorem
Abbreviated transcription (Latin):
terte neq itlłigenciam cõcesseas
huis quꝓpoĩta hestorũ ac lurp̃
Sna ꝓeiorem sequi malent. neqp.
dentiam tum in grauissimas freꝙ̃t.
serum. semꝑ uero male constienie
entib dicit᷑. s uulgo qͦ semꝑ est
treditum. certe nõ fiet unꝙͣ. stustus
orator. Arde ꝙ nͨ. studio quid opis
pultherrini uacare mens.nͥ. sił
Sitns sibera potest. pͥomũ quod i
cia ptore mullium est honestor t̃pnũ¬
q consortium et cogitare optima
fimil at deterrima nõ magrs erti
uĩius añm ꝙͣ eniss homĩs bonum
ẽẽ at malum. Tum Illa qͦ extau
patare om̃ib alus etiam muspa
tarẽtib curis oportet. Ita demũ
enĩ libera ac tota nulla distngẽte
atq alio ducente causa /spectabit
Id solum ad quod accingit᷑.Q si
rei familiaxis diligentia.⁊ uenãdi
Goluptas. et dati ppettacłis dies.
multum studiis auferũt. huncr aiñ
Rei perit ips quodtũq alteri datur qͥd
putaniꝰ factumns. cupiditatẽ. quari¬

Expanded text:
certe neque intelligentiamcerte neque intelligentiameis, qui proposita honestorum ac turpium via, peiorem sequi malint; neque prudentiam iis, qui in gravissimas frequenter legum, semper vero malae conseientiae entibus dicitur, sed vulgo quoque semper est creditum, certe non fiet unquam stultus orator. Adde quod ne studio quidem operis pulcherrimi vacare mens nisi vitiis libera potest: primum, quod in eodem pectore nullum est honestorum turpiumque consortium: et cogitare optima simul et deterrima non magis est unius animi, quam eiusdem hominis bonum esse ac malum, tum illa quoque ex vacare omnibus aliis, etiam culpa carentibus curis oportet. Ita demum enim libera, ac tota, nullo distringente, atque alio ducente, causa, spectabit id solum ad quod accingitur. 3. rei familiaris diligentia et venandi voluptas, et dati spectaculis dies, multum studiis auferunt huic enim rei perit tempus, quodcumque alteri datur quid putamus facturas cupiditatem, avari
Abbreviated transcription (Latin):
Sopimone pͥma incipere.
potuissem qͣnto me pre me ferens
sẽtio maturriꝰ consuluissem uires
meas. Sed Inicio pudor omittẽdi
ne perderam que iam effecta erãt.
per om̃es difficultates aĩo me su-¬
stentaui. Quare mĩt qͦ licet ma-¬
prospicienti finem mͥ. constitutũ
est. uel deficere petius ꝙͣ desperare.
Sefellit aut̃ quod initium a par-¬
uis ceꝑaniꝰ. mox uelut aum sol¬
licitante prouetti longiꝰ dum
tñ nota illa et plisq artiũ sipto¬
rib tractata p̾cipimꝰ. nec adhuc a
littore procul uidebami᷑ ⁊ mnltos
non militi. Quid de nobre lequari
aiasis separasse nõ parens ẜi uo
uenta fuerit. si facultatem dicendi
sotiam steserũ. adusam Innesteni
sostem seritatis inuenit. Multos
em masti et eiere onñ Ratiẽe satiꝰ
mituam ꝑuiciem cõuertere Comenꝰ
tendit hoc Iudicrum meũ. neqi em̃
tm̃ ĩd dico eum quisit orator biꝵ
bonũ ẽẽ oportere. s ne futurũ qͣd
oratorem nisi birũ bonũ. Nlam

Expanded text:
opinione prima concipere potuissem, quanto me premi ferens sentio, maturius consulmssem vires meas. sed initio pudor omittendi, ne perderem, quae iam effecta erant, per omnes difficultates animo me sustentavi. quare nunc quoque, licet maprospicienti finem mihi constitutum est vel deficere potius quam desperare. fefellit autem quod initium a parvis ceperamus. mox velut aura sollicitante provecti longius, dum tamen nota illa et plerisque artium scriptoribus tractata praecipimus, nec adhuc a litore procul videbamur et multos non militi. Quid de nobis loquor? animalibus separasse, non parens, ns, sed noverca fuerit, si facultatem dicendi, sociam scelerum, adversam innocentiae, hostem veritatis invenit. mutos enim nasci et egere omni ratione satius mutuam perniciem convertere. longius tendit hoc iudicium meum. neque enim tantum id dico, eum, qui sit orator, virum bonum esse oportere, sed ne futurum quidem oratorem nisi virum bonum. nam
Abbreviated transcription (Latin):
tasse nemo fuerit: Sed nẽ ideominꝰ
nobis ad sũma tendendũ est: quod
fecep ͭ ploriq ueterũ.: qui ⁊ si nonduz
quẽquem sapientem repertũ puta¬
bant: precepta t̃n sapiencie tradide ͭ
Nam est certe aliquid cõsĩata elo¬
quencia: neq ad eam ꝑuenire nat᷑a
hũani ingenii prohidet: quod si nõ
cõtingati. altius tñ ibunt qui ad sume¬
ma nitent ꝙͣ qui presumpta desꝑaͬ.
quo uelint euadendi: protinꝰ circa imia
subsisterint: Quo magis impetranda
uenia erit: si ne mĩora quid̾ illa ueꝵ
oxeri quod institiimꝰ ncciͣa pͥteribo.

Expanded text:
tasse nemo adhuc fuerit; sed non ideo minus tasse nemo adhuc fuerit; sed non ideo minus nobis ad summa tendendum est; quod fecerunt plerique veterum, qui, etsi nondum quemquam sapientem repertum putabant, praecepta tamen sapientiae tradiderant. nam est certe aliquid consummata eloquentia, neque ad earn pervenire natura humani ingenii prohibet. quod si non contingat, altius tamen ibunt, qui ad summa nitentur, quam qui, praesumpta desperatione quo velint evadendi, protinus circa ima substiterint. quo magis impetranda erit venia, si ne minora quidem illa, verum operi, quod instituimus, necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nostris bero tp̃ib sub hot noĩe maxi.
in plerisq uicia latuepͭ Nou enim
uirtute ac studiis ut haberẽtꝰͬ phłi
laborabant: sed uultũ et tristiciã.
et dissentientez a ceteris habitum
non de iusto equo. ac Rouo modo.
non et uir pessimꝰ loquitur Quris nõ
etiam Rusticoꝵ aliqua de causis na¬
turalib querit: Na in berboꝵ pprietas
ac differencia om̃ib qui simonẽcure
habent deret esse cõmiñs. Sed ea et
sciet optimie ⁊ eloquetur orator .qͥ.
Nunt nccͣe est ad eos aliq̃n augores
Recurrere: qui deserta ut dixi parte
oratorie artis: meliorẽ presitim occu¬
paueꝵͭ et uelut nr̃m reposcere: nen
ut nos illoꝵ nitamur ĩuentis: sed
ut iblos alienis usos esse doceamut.
¶Sit ig̃r orator bir talis qͣlis uere
sapiens appellari possit: nec mori¬
bus modo ꝑfettus. Nam id mea quid̾
epinione. ꝙꝙͣ sint qui dissenciãt sa¬
tis nõ est: sedetiam sciencia. et om̃i
facultate dicendi. qualisadhuc for¬

Expanded text:
nostris vero temporibus sub hoc nomine maxima nostris vero temporibus sub hoc nomine maxima in plerisque vitia latuerunt. non enim virtute ac studiis, ut haberentur philosophi, laborabant, sed vultum et tristitiam et dissentientem a ceteris habitum non de iusto, aequo ac bono, modo non et vir pessiius, loquitur? quis non etiam rusticorum aliqua de causis naturalibus quaerit? nam verborum proprietas ac differentia omnibus, qui sermonem curae habent, debet esse communis. sed ea et sciet optime et eloquetur orator; qui nunc necesse est ad eos aliquando auctores recurrere, qui desertam, ut dixi, partem oratoriae artis, meliorem praesertim, occupaverunt, et velut nostrum reposcere; non ut nos illorum utamur inventis, sed ut illos alienis usos esse doceamus. sit igitur orator vir talis, qualis vere sapiens appellari possit; nec moribus modo perfectus nam id mea quidem opinione, quanquam sunt qui dissentiant, satis non est sed etiam scientia et omni facultate dicendi, qualis for
Abbreviated transcription (Latin):
ut Cicero aptissime colligit. ꝙͣ ad
nnitta riatura: sit officio qͦ cõpłata.
ut nde in sapientes atq eloꝙͣntes
hr̃entur. Scidit deiude se studĩ̃. atq
inercia factũ est: ut artes ẽe plures
uiderent. Nam ut pͥmũ lingua ẽẽ
cepit in questu: institutũq eloqͣm ͤ
bonis maleuti: curam moꝵ qui
disserti ha bebant. resiq̃runt. Ea Ro
destituta infirmiorib ingeniis ue¬
lut prede fuit Etnde quid̃ contẽpto
lenedicẽdi labore. ad formãdos aĩos.
statuendasq uite leges regressi : ꝑtez
quid potiorẽ: si diuidi posset retinue¬
runt: noñ tñ sibi insolentissimũ
uocarent᷑. Quod neq siñm imꝑato¬
res neq in cõsiliis reꝵ maxĩaꝵ. at to
uersati sibi umꝙͣ uendicare st̾ausi:
facere em̃ optina ꝙͣ ꝓmictere malu¬
erunt. at ueteꝵ quid sapien ͨ. ꝓfessoꝵ
multos. et honesta precepisse. et ne
precepeͭ. ecꝭ bitisse facile cõcesẜiiii:

Expanded text:
ut Cicero apertissime colligit, quemadut Cicero apertissime colligit, quemadncta natura sic officio quoque copulata, ut iidem sapientes atque eloquentes haberentur. scidit deinde se studium, atque inertia factum est, ut artes esse plures viderentur. nam ut primum lingua esse coepit in quaestu institutumque eloquentiae bonis male uti, curam morum, qui diserti habebantur, reliquerunt. ea vero destituta infirmioribus ingeniis velut praedae fuit. inde quidam, contempto bene dicendi labore, ad formandos animos statuendasque vitae leges regressi partem quidem potiorem, si dividi posset, retinuerunt; nomen tamen sibi insolentissimum vocarentur, quod neque summi imperatores neque in consiliis rerum maximarum ac totsime versati sibi unquam vindicare sunt ausi. facere enim optima quam promittere maluerunt. ac veterum quidem sapientiae professorum multos et honesta praecepisse et, ut praeceperint, etiam vixisse, facile concesserim;
Abbreviated transcription (Latin):
Namq alterũ sermonẽ ꝑ biduũ hĩtũ
pueri quib id p̾stabat᷑. exceꝑint: alt̾m
plurib sane dieb qͣntum notando
consequi potuerãt: interceptũ bini
Iuuenes. uel nimiũ amãtes mei teme-¬
rario editionis honore bulgauerãt
Quare in hiis qͦ libris erͭ ead̃ aliqͣ.
multa mutata: płima adietta: omĩa
uero compesitiora: et ꝙͣ nos poterimꝰ
claborrta. ¶ Gractoren aũt institu¬
inius illum ꝑfectum qui esse nisibir
honus nõ potest: I deo nõ qui ditendi
modo exinuã in eofacultatẽ. s om̃is
ñimi uirtutes exigimꝰ. Neq hoc con¬
cesserim ratioem recte hõesteq uite.
ut quid putaneꝵ ͭ ad philosophos
ndiciis possit: non aliuesit profecto
yorator: Quare tam et si me fate¬
ꝑtinere. Aisi freqͣtissime. de iusticia.
fortitudĩe. temꝑanctia. ceterisq siłib¬
sit differend. Et a deo. ut uix ulla
¶Dubitabit ͦ ubicũq uis ingenii et
copia dicendi postulat᷑ ibi ꝑtes ora¬
toris esse precipuas: Fueꝵ ͭq hec.

Expanded text:
mque alterum sermonem per biduum habitum pueri, quibus id praestabatur, exceperant; alterum pluribus sane diebus, quantum notando consequi potucrant, interceptum boni iuvenes, sed nimium amantes mei, temerario editionis honore vulgaverant. quare in his quoque libris erunt eadem aliqua, multa mutata, plurima adiecta, omnia vero compositiora et, quantum nos poterimus, elaborata. oratorem autem instituimus illum perfectum, qui esse nisi vir bonus non potest; ideoque non dicendi modo eximiam in eo facultatem sed omnes animi virtutes exigimus. neque enim hoc concesserim, rationem rectae honestaeque vitae ut quidam putaverunt ad philosophos iudiciis possit, non alius sit profecto quam orator. quare , tametsi me fatepertinere. an , si frequentissime de iustitia, fortitudine, temperantia ceterisque similibus disserendum est, adeo ut vix ulla dubitabitur, ubicunque vis ingenii et copia dicendi postulatur, ibi partes oratoris esse praecipuas? fueruntque haec,
Abbreviated transcription (Latin):
mutue inter nos caritatis pignore
Iudicalamꝰ. sed ꝙ crudiende nato tuo cꝰ
primaetas manifestũ iter ad ingenii
lumen ostendit: non intiles fore lis.
Bidebantur: quos ab ip̃is dicendi bẽnit
in cunabulis peromẽs que modo aliꝙͣ
oratorifuture cõferant artes ad sum¬
man huiꝰ oꝑis ꝑduce destinabannis:¬

Expanded text:
mutuae inter nos caritatis pignore mutuae inter nos caritatis pignore iudicabamus; sed quod erudiendo Getae tuo, cuius prima aetas manifestum iam ingenii lumen ostendit, non inutiles fore libri videbantur, quos ab ipsis dicendi velut incunabulis, per omnes, quae modo aliquid oratori futuro conferant, artis ad summa
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus alienis demũ uestigiis insiste¬
rem. Naceteri fere qui artẽ orandi
licteris tradideꝵ ͭ itasũt exorsi qͣsi
perfectis om̃i alio genere doct̾ne sum¬
mam mneloquẽtiam manũ impo¬
nexẽti Siue cõtempnẽtes tanꝙͣ ꝑua
que pͥus distimꝰ studia: siue nan ad
suũ ꝑtinere officiũ opmati. qñ diui¬
se peofessionũbices eent. Seri qued
pximũ hero nullam ingeispante
gr̃amcpecares: et si nctias precul
tani ab estentatiõe põĩtas ut ꝯper
fastigia spectant ͣ  latent fyndaniẽ¬
tałEgo cum existimem niharti
oratorie aliemũ: sine q. fieri nõ
posse oratorẽ. fatend est net ad
blliis reisinam insi precedẽtib
iniciis ꝑueniriad maiera illa: Sed
quid si negligas non sit maio¬
ribus focus. demittere me rion¬
negabo. recusans: nec alit̾ ꝙͣ si
michi tradatͫ educandꝰ orator.
studia eius formare ab infancia incipiam.
Quod opus Marcelle uictori dicamiꝰ. Qmi

Expanded text:
ingressus alienis demum vestigiis insisteingressus alienis demum vestigiis insisterem. nam ceteri fere, qui artem orandi litteris tradiderunt, ita sunt exorsi, quasi perfectis omni alio genere doctrinae summam in eloquentia manum imponerent, sive contemnentes tanquam parva, quae prius discimus, studia, sive non ad suum pertinere officium opinati, quando divisae professionum vices essent, seu, quod proximum vero, nullam ingenii sperantes gratiam circa res etiamsi necessarias procul tamen ab ostentatione positas; ut operum fastigia spectantur, latent fundamenta. ego , cum existimem nihil arti oratoriae alienum, sine quo fieri non posse oratorem fatendum est, nec ad ullius rei summam nisi praecedentibus initiis perveniri, ad minora illa, sed quae si negligas, non sit maioribus locus, demittere me non recusabo; nec aliter, quam si mihi tradatur educandus orator, studia eius formare ab infantia incipiam. Quod opus, Marcelle Victori, tibi dicamus; quem,
Abbreviated transcription (Latin):
ost impetratam studiis meis
uietem. quam ꝑ. uignnti an¬
nos erudiendis iuuenib ĩpen¬
deram. Cum a me quid farisiarit᷑
postularẽt. ut aliqͥd de rõne dicendi cõpo¬
nereni: diu sum equid roluttatꝰ ꝙ auc¬
tores btriusqz lingue clarissimos nõ
igͦrabam multa que ad hec opꝰ ꝑtine¬
rent diligentissĩe scͥpta posteris reli¬
quisse. Sed qua ego ex causa facisiorẽ
michi beniam mee deprecatõĩs arbitra¬
lar fore. hac accendebant᷑ illi magis.
ꝙ int̾ diu̾sas opiniones pͥoꝵ. et qͣsd
etiã inter se cõtrarias difficilis eẽt¬
editio. ac electio: ut michi si nõ inue¬
miendi noua: at certe iudicandi de uete¬
ribus mngere la uorem non iniuste
Giderent ᷑ Exͣuis aũt non tam me uin¬
ceret prestandi quod exigebat᷑ fidu¬
cia.ꝙͣ negandi uerecundia: latius se
tñ apperiente materia plusqͣ impõe¬
batur oueris sponte sustepi: simul
ut pleniori obsequio demercret aman¬
tissimos mei: simul ne uulgarem uiã

Expanded text:
ost impetratam studiis meis uietem, quae per viginti annos erudiendis iuvenibus impenderam, cum a me quidam familiariter postularent, ut aliquid de ratione dicendi componerem, diu sum equidem reluctatus, quod auctores utriusque linguae clarissimos non ignorabam multa, quae ad hoc opus pertinerent, diligentissime scripta posteris reliquisse. sed qua ego ex causa faciliorem mihi veniam meae deprecationis arbitrabar fore, hac accendebantur illi magis, quod inter diversas opiniones priorum et quasdam etiam inter se contrarias difficilis esset electio; ut mihi si non inveniendi nova at certe iudicandi de veteribus iniungre lablorem non iniuste viderentur. quamvis autem non tam me vinceret praestaudi, quod exigebatur, fiducia quam negandi verecundia, latius se tamen aperiente materia plus quam imponebatur oneris sponte suscepi, simul ut pleniore obsequio demererer amantissimos mei, simul ne vulgarem viam
Abbreviated transcription (Latin):
tam utile esti. quod in tnͣssitu prosit.
Distrinxit libroꝵ młcitudo. Itaq cũ
legere nõ possis ꝙͣtum habueris. sa¬
tis est habere ꝙͣnitum legas. Sed mõ
inquis. hunc librum euoluere uolo:
modo illum. ffastidientis est stoma¬
chi. multa degustare. que ubi uaria
sunt et diuersa. inquinãti. nõ alunti
Probatos itaqz semper lege. et si qñ
ad asios diuerti libuerit. Ad priores
reddi. Aliquid cothidie aduersus pau¬
pertatẽ. Aliquid aduersus mortem.
auxilii compara nec minus adu̾sꝰ
ceteras pestes: Et cum multa per-¬
curreris. unum excerpe. quod ilło
die conquas: Hoc ip̃e quoq facio.
Ex plurib que legi. aliquid aꝓpͥhen¬
dohodiermĩ. Hoc esti quod ap̾. Epicu¬
rum nattus sum. Goles eñ ⁊ in ali¬
ena castra transire. non tanꝙͣ tnͣs¬
fuga. sed tanꝙͣ explorator. Hõẽsta
inquit res est. Leta pauꝑtas. q̃ssero

Expanded text:
tam utile est, ut in transitu prosit. tam utile est, ut in transitu prosit. Distringit librorum multitudo. Itaque cum legere non possis, quantum habueris, satis est habere, quantum legas. " Sed minquis, hunc librum evolvere volo, modo illum. Fastidientis stomachi est multa degustare: quae, ubi varia sunt et diversa, inquinant, non alunt. Probatos itaque sad alios deverti libuerit, ad priores redi. Aliquid cotidie adversus paupertatem, aliquid adversus mortem auxilii compara, nec minus adversus ceteras pestes; et cum multa percurrens, unum excerpe, quod illo die concoquas. Hoc ipse quoque facio; ex pluribus, quae legi, aliquid adprehendo Hodiernum hoc est, quod apud Epicurum nanctus sum; soleo enim et in aliena castra transire, non tamquam transfuga, sed tamquam explorator. " Honesta," inquit, "res est laeta paupertas." Illa vero