comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit facit aac de exordio qui¬
dem satis dictum est
Uarratio estrerũ
gestarum Aut ut gesta¬
rum expositio.
p̃cepit rursus quid ñ faciendũ sit  Vitiauero inquit hȩc s̃ cestissima exordiorũ Cũ ait cer¬
tissima ostendit & suprase ñ nihil deuitiis exordudixisse. Ait enĩ splendoris & festiuitatis
& c̃cinnitudinis minimũ in ex erdio ẽẽ debebit. Verũ hȩc maxima exordiorũ uitia ẽẽ dix̃
atq hȩ comnino uitanda eẽ p̃cipit uulgare cõmune cõmutabile. longũ separatũ trans la¬
tũ contra p̃ceptas Vulgare ẽ qđ in plures causas potestac cõmodari. Id est qđ đr generale prin
cipiũ & qđ ñ unius sedomniũ pot ÷ ẽẽ causarũ sisic incipias. louẽ ego optimũ maximum
auguellẽ si fieri poss&iudices sCõmune qđ nihi lominꝰ in aliquã c̃trariã partẽ causȩ potest
c̃uenire Int̃uulgare & cõmune hocint̃ ẽ. Vulga re omniũ contro uersiarũ ẽ cõmune in

Expanded text:
sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum est. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expo- sitio.cipit rursus quid non faciendum sit. VITIA VERO, inquit, HAEC SVNT CERTISSIMA EXORDIORVM. Cum ait 'certissima', ostendit et supra se nonnihil de uitiis exordii dixisse. Ait enim, SPLENDORIS ET FESTIVITATIS ET CONCINNITVDINIS MINIMVM m exordio esse debebit. Verum haec maxima uitia exordiorum esse dicit atque haec omnino uitanda esse praecipit: VVLGARE, COMMVNE, COtum, contra prae- cepta. vulgare est, quod in plures causcipium et quod non unius, sed omnium potest esse causarum, si sic incipias: "Iouem ego Optimum maximum", aut "uellem, si fieri posset, iudices". COMMVNE, QVOD NIHILO MINVS IN HANC QVAM IN CONTRARIAM PARTEM CAVSAE POTEST CONVENIRE. Inter uulgare et commune hoc interest: uulgare omnium controuersiarum est, commune in
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit soluat deindeaccus & eũ ciusa peccassesedĩc : De indedoceat se a lit̃ facere ñ potui sse

Expanded text:
fecerit, soluat; deinde accuset eum cuius causa peccasse se dicit; deinde doceat se aliter facere non potuissefecerit, soluat; deinde accuset eum cuius causa peccasse se dicit; deinde doceat se aliter facere non potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ud demou& : ΕNΝΟΗΜΑΤΙΚΙΝ definito: Haect̃tia species assũptiuȩ qualitticis Remoti
criminis dr̃ quȩ definita ẽ sic cũ intentio facti remouet᷑ ł inaliũ ł in aliud : Ipsa aut̃ remotio
uet tantũ in hominẽ remouet᷑ ł ab homine : Causȩ remotionẽ in hominẽ docuit ꝑ exem¬
plũ Delegatorhodiorũ causeremotionẽ in rẽ in eođẽ exemplo ostendit cũ dix̃ mortuo ques¬
tore si legatus uiaticũ naccepiss& : Verũ p̃cepta tradidit quib: uteret᷑ accusator cũar¬
guer& eũ qui causã factiin hominẽ remouer& & ẽ primũ ut accusa tore defendat inquẽ
culpa remo u&ur : Sedsi hoc non potuerit dicat hoc iudiciũ aliud eẽ aliud illud : Deinde
dicat unucuiq suũ eẽ officiũ hunc ñ oportuisse peccare : Illũ reũ eẽ posseñ debere coniun
fensionẽ huiuscũ illius accusatione : Hȩc inremotionis partib:

Expanded text:
VD DIMOVETVR. Ἐννοηματικὴ definitio. Haec tertia species adsumptivae qualitatis remotio VD DIMOVETVR. Ἐννοηματικὴ definitio. Haec tertia species adsumptivae qualitatis remotio criminis dicitur, quae definita est sic: cum intentio facti remouetur uel in alium uel in aliud. Ipsa autem remotio uetur uel ab homine. Causae remotionem in hominem docuit per exemplum de legato Rhodiorum; causae remotionem in rem in eodem exemplo ostendit, cum dixit 'Mortuo quaestore si legatus uiaticum non accepisset'. Verum praecepta tradidit quibus uteretur accusator, cum argueret eum qui causam facti in hominem remoueret. Et est primum ut accusator eum defendat in quem culpa remouetur, sed, si hoc non potuerit, dicat hoc iudicium aliud esse, illud aliud. Deinde dicat unicuique suum esse officium; hunc non oportuisse peccare, illum reum esse posse; non debere coniungi defensionem huius cum illius accusatione. Haec in remotionis partibus
Abbreviated transcription (Latin):
& hic qui horatiũ accusat potuiss& sineiudicio illã quasi peccantẽ occidere : Siuero c&eri
qq̃ ide faciunt omnino iudiciũ peullũ futurũ : Soritioi syllogismi fecit formã quum infinitũ
seꝑ intenta reidefinitione porrigit᷑ granũ cumulus aceruus. Occiditortitius accider& acũ¬
sãtor : lta sep si ne iudicio erit poena : Potuisse huncipsũ deilla sumere suppliciũ qua side sorore
& de ca ꝑãplificationẽ exdeliberationis p̃ceptis dictio : ut dicas iustũ honestũ utile ł contra
quȩ om̃a in deliberationis p̃ceptis tractant᷑ Vt refelli & inc̃trariã partẽ c̃uerti possint Vtcũ
supͣ uerbi causa dictũ sit ab accusatore ñ debuisse a fratrȩ int̃ficisororẽ : dicat hicmagis a fra¬
tre debuisse : ut neabipso quidem qui feciss& indubiũ uocar&ur Vt negtre ñ poss& qđ aidmi¬
occisa ẽ : Remotio ẽ criminis cũ eius intentio facti qđ ab aduersario infert᷑ in aliũ aut in ali¬

Expanded text:
 hic qui Horatium accusat potuisset sine iudicio quasi peccantem occidere. SI VERO CETERI QVOQVE IDEM FACIANT, OMNINO IVDICIVM NVLLVM FVTVRVM. Soritici syllogismi fecit formam, qui in infinitum semper intenta rei definitione porrigitur: granum, cumulus, aceruus 'occidit Horatius, occideret accusator'; ita semper sine iudicio erit poena. POTVISSE HVNC IPSVM DE ILLA SVMERE SVPPLICIVM. Quasi de sorore. ET DE EA PER AMPLIFICATIONEM EX DELIBERATIONIS PRAECEPTIS DICTIO. Vt dicas iustum, honestum, utile uel contra; quae omnia in deliberationis praeceptis tractantur. VT REFELLI ET IN CONTRARIAM PARTEM CONVERTI POSSINT. Vt, cum supra uerbi causa dictum sit ab accusatore, non debuisse a fratre interfici sororem, dicet hic magis a fratre debuisse. VT NE AB IPSO QVIDEM, QVI FECISSET, IN DVBIVM VOCARETVR. Vt negare non posset quod admioccisa est. REMOTIO EST CRIMINIS, CVM EIVS INTENTIO FACTI, QVOD AB ADVERSARIO INFERTVR, IN ALIVM AVT IN ALI
Abbreviated transcription (Latin):
studiũ siꝑseuerat᷑ sedut studiũ intellegã illud debeo c̃siderare qđ ipsostudiopent᷑ utlittora

Expanded text:
studium si perseuerat. Sed ut studium intellegam, illud debeo considerare, quod ipso studio petitur, ut littera
Abbreviated transcription (Latin):
offensionem : Obscurũ
in quo aut tardi auditores
sunt. aut difficiliorib. ad
cognoscendũ negotiis cau¬
sa implicata ẽs Quareqm̃

Expanded text:
offensionem. Obscurum, in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa implicata est. DE
Abbreviated transcription (Latin):
catio qq fardubia: sccudisti iureo ccidi puũilla patrẽ meũ occidit ł ti ãsi parẽ oceadi duuore
afiliomat occisac̃ Iudicatio ancũ illa pacrẽ occiderit iuste a filiooccis aiudentꝰ Dein de pot
& heresatio iure occidi: Naut id facerẽ apollo respondit infirmatiorationis ł tia suda
apoiorespondit ñustea filio mit occisa ẽ iudicatio ancũ a pollo respendere auestemit af¬
bouidest otris  lugo ⁊ fun hoc ethemate iudicatio dubia ẽ Peindefit ancepscausegenꝰ
sibabeatin se causa & honestatis & turpitudinis. Si le nonis filius fortit̃ faciat & pͥmiũ p&at
hone stũ ẽ qđ fortit̃ fetit t̃pe qđ filius lenonis in bocqq̃ genere causit beniuolentia ẽ parare
debemi ¶dboscurũ in quoutarddi auditoress aut difficliorib: ad cognoscendũ egotis causa

Expanded text:
catio quoque fit dubia. 'Occidisti'. 'Iure occidi: nam illa patrem meum occidit'. 'Etiam si patrem occidit, non iure a filio mater occisa est'. Iudicatio, an cum illa patrem occiderit, iuste a filio occisa uideatur. Deinde potest et haec esse ratio: 'Iure occidi: nam ut id facerem Apollo respondit'. Infirmatio rationis: 'Etiam si id Apollo respondit, non iuste a filio mater occisa est'. Iudicatio, an cum Apollo responderit, iuste uideatur occisa. Ergo in hoc themate iudicatio dubia est. Deinde fit anceps causae genus, si habeat in se causam et honestatis et turpitudinis: 'si lenonis filius fortiter faciat et praemium petat'. Honestum est quod fortiter fecit, turpe quod filius lenonis. In hoc quoque genere causae beniuolentiam comparare debemus. OBSCVRVM, IN QVO AVT TARDI AVDITORES SVNT AVT DIFFIC
Abbreviated transcription (Latin):
iaq partẽ illã naturae reliquit quae in animalia generat. Neq enĩ eius indig& qui
rh&oricã scribit Illius aut̃ naturȩ partes exequitur quae motu suo in reb: agit᷑ aliquid
idẽ quȩ uiuit. Et enĩille quirh& oricã scribit p̃ceptissuis ꝑsonã deb& includere ꝑsona
aut̃ homo huiꝰ itaq naturȩ indigemꝰ inqua homo Haeigit᷑ natura quae motusuo in reb:
aliquidagit principalit̃ induo scindit᷑ Indiuinã naturã & in mortałe. Ac diuina quidẽ na¬
tura a drh& oricã ñ ꝑtin& ȩideo hancamisit Sciritam̃ deb& quia lo coargum̃ti sȩpe rerũ diui

Expanded text:
aque partem illam naturae reliquit quae inanimalia generat; neque enim eius indiget, qui rhetoricam scribit. Illius autem naturae partes exequitur quae motu suo in rebus agit aliquid, id est quae uiuit. Etenim ille qui rhetoricam scribit praeceptis suis personam debet includere; persona autem homo; huius itaque naturae indigemus in qua homo. Haec igitur natura quae motu suo in rebus aliquid agit, principaliter in duo scinditur, in diuinam naturam et in mortalem. Ac diuina quidem natura ad rhetoricam non pertinet, et ideo hanc omisit. Sciri tamen debet, quia loco argumenti saepe rerum diui
Abbreviated transcription (Latin):
sit solis magnitudo
quas questiones ꝓcul
ab oratoris officiore¬
motas. facile om̃s in¬
telligere existima¬
mus. Nam quib in rie

Expanded text:
sit solis magnitudo? quas quaestiones procul ab oratoris officio remotas facile omnes intellegere existimamus; nam quibus in re
Abbreviated transcription (Latin):
Se partes orationis cicero ponit: ortitor porroduo agit. aut fidefticit aut a numos cõmou&¬
Quare inquatcuor illis partib fides fit in narrtitione in partitione in c̃firmatione in rep̃

Expanded text:
sex partes orationis Cicero ponit. Orator porro duo agit: aut fidem facit aut animos commouQuare in quattuor illis mediis partibus fides fit, in narratione, in partitione, in confirmatione, in rep
Abbreviated transcription (Latin):
pacis & belli cũ sum
mis hominũ utilitati¬
b eẽ uersata NPost quõe
uero cõmoditas quedã
prauauis tutis imita¬
trix sine ratione offi¬
cii dicendi copiam coΝ¬
secuta est. tum ingenio
factare as sueuit
Atq huius quoque
exordium mali quo
principiua boni di¬
ximus explicemus

Expanded text:
pacis et belli cum sum- mis hominum utilitatibus esse versata; postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ra- tione officii dicendi copiam consecuta est, tum ingenio factare assuevit. Atque huius quoque exordium mali, quoniam princi- pium boni diximus, explicemus
Abbreviated transcription (Latin):
tempore. loco ꝑsona opinione
acsi quo innumero illud quod
ꝑsimilitudinẽ affer&. ⁊ quo in
de quid rescũre differat: de.¬
mus aliud deeo quod cõparabi¬
tur. Ideeo qui cũ cõparabit᷑ exis¬
sa argum̃ tatio q̃ꝑindictionẽ

Expanded text:
tempore, loco, persona, opinione; ac si, quo in numero illud, quod per similitudinem afferetur, et quo in quid res a re differat, osmus aliud de eo, quod comparabitur, et de eo, cum quo comparabitur, exissa argumentatio, quae per inductionem
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. atq. hoc eodem
urgebitur. Siue consti¬
titutionẽ primam cau¬
sȩ accusatoris confir¬
mationẽ dixerit. siue
defensoris primam de

Expanded text:
tionis. atque hoc eodem urguebitur, sive con- stitutionem primam causae accusatoris confirmationem dixerit sive defensoris primam de
Abbreviated transcription (Latin):
parata q̃uł apologũ uł fabulã
ł aliquã contineat inrisionẽ aut
si rei digintas adim& iocandi
facultatẽ aliqͥd triste. nouum
horribile. non in cõmodũ ẽ sta¬
t̃ inicere ñ iut cibi s aci&as ⁊ fas

Expanded text:
parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. nam, ut cibi satietas et fas
Abbreviated transcription (Latin):
ittributũ qxtmt ipsũ hemine p̃terin patria gente sangiuine &erisq: Flecetũ lic& den henun
cõmodu Ntumm̃ prapriũ : Inipsouero homine cirea corpꝰ & animã qui natura datplurunas

Expanded text:
attributum extra ipsum hominem praeter in patria, gente, sanguine ceterisque haec enim licet dent homini attributum extra ipsum hominem praeter in patria, gente, sanguine ceterisque haec enim licet dent homini commodum, non tamen proprium; in ipso uero homine circa corpus et animam, quia natura dat plurimas
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sine c̃ditione ẽ :Partĩ aut̃ multas eẽras Id÷ necessitudines Nã om̃ĩ tẽpore id ꝓtinebit
Id÷ exceptio ipsa :: ac sũ maquidẽ necessitas uidet᷑ eẽ honestatis : Duos quidẽ honestũ
& utile : Sedutilicũ duos subiaceant in cõmoditas & in columitas quasitria affectas : Verũ
hon estais p̃ponenda scđo loco habenda in columitas t̃tio in cõmoditas : Pro inde &q̃q ressit
aut honestatis aut in colomitatis. ut ñ in eo c̃silio quo aristippus ut sotiorũ cadauera tẽpes¬
tatib: liberer& : Laude saut̃ & uit upertitiones demonstratiua quȩ suꝑerat solatrac¬
ũ sint xi attributa ꝑ sonis quib: apꝓbat᷑ cuiq ꝑsona nom̃ hominis cestissuis designans &
sanguinẽ & hominẽ nominib: explicat᷑ Cũ nullo sociũ neq nom̃ fueq at tribute ruatura ÷

Expanded text:
ITER AVTEM EX HIS MVLTAS ESSE RES. Id est necessitudines. NAM OMNI TEMPORE ID PERTINEBIT. ITER AVTEM EX HIS MVLTAS ESSE RES. Id est necessitudines. NAM OMNI TEMPORE ID PERTINEBIT. Id est exceptio ipsa. AC SVMMA QVIDEM NECESSITAS VIDETVR ESSE HONESTATIS. Duo sunt quidem, honestum et utile, sed utili cum duo subiaceant, commoditas et incolumitas, quasi tria effecta sunt; uerum honestas praeponenda, secundo loco habenda incolumitas, tertio commoditas. PROINDE VT QVAEQVE RES SIT. Aut honestatis aut incolumitatis. AT NON EO CONSILIO QVO ARISTIPPVS. Vt sociorum cadauera tempestatibus liberaret. LAVDES AVTEM ET VITVPERATIONES. Demonstrativa, quae supererat, sola tracum sint undecim attributa personis, quibus adprobatur cuiusque persona, nomen hominis certis suis designans et sanguinem et hominem nominibus explicatur, cum nullo socium neque nomine neque attributo. Natura est
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ omã attributa ꝑsonȩ : Pastit᷑ tam̃ breuit̃ laudes & uitu perationes ꝓanimires & corpo¬
ris & extrinsecus : Animiuis tutes cq̃ tesscientiȩ łc̃ trauitia corporis totius. ł in partib pul¬
chritũdo ualitudo integritas &c&era huius modi : Extrinsecus s̃ patria parentes cognati
amici. magistrat᷑ꝰ diuitiȩ & c&era huimodi : Postremũ p̃ceptũ dat in laude & uituperati¬
one ñ tã nos c̃sidera redebere quid corporis sit quid extrinsecus quã quidsi tinanimo:
Omã exũ ł laudanda ł uituperanda ñ rebus ext̃nis ñ reb: corporis sed animo m&uunt᷑ :
Sinaliquȩ res acciden difficiles, De possibilitatedĩc : qua fdã simplices ut alit̃ omnino fieri
ñ possint : R as silienses sesededere hannibali Nisi uelint se fame fierire : Ergo hicex¬
ceptio : Rassilinũ uenire in hannibalis pocestatẽ Hicalit̃ omnino fieriñ potest :: Tunc
adiunctio ubi exceptio : Nisiꝓpt̃ aliquã causã ltti ñ ẽ necessitas. inciuiliquestione illa

Expanded text:
a adtributa personae. Partitur tamen breuiter laudes et uituperationes per animi res et corporis et extrinsecus: animi uirtutes artes, scientiae, uel contra uitia; corporis totius uel in partibus, pulchritudo, ualetudo, integritas et cetera huiusmodi, extrinsecus sunt patria, parentes, cognati, amici, magistratus, diuitiae et cetera huiusmodi. Postremum praeceptum dat in laude et uituperatione: non tam nos considerare debere quid corporis sit, quid sit extrinsecus, quam quid sit in animo. Omnia enim uel laudanda uel uituperanda non rebus externis, non rebus corporis, sed animo metiuntur. SIN ALIQVAE RES ACCIDENT DIFFICILES. De possibilitate dicit. QVASDAM SIMPLICES. Vt aliter omnino fieri non possint. KASILINENSES SESE DEDERE HANNIBALI. Nisi uellnt se fame perire. Ergo hic exceptio: Kasilinum uenire in Hannibalis potestatem. Hic aliter omnino fieri non potest. TVNC ADIVNCTO. Vbi exceptio. NISI PROPTER ALIQVAM CAVSAM. It
Abbreviated transcription (Latin):
adnemoriã pumeniscollocent᷑ Quanquã in dignationis primũ locũ recte supserit qe¬
mebroninb anumimnb: traxit exordiũ Sedit diyx̧iomnꝰ in hoc locorũ pumero rerũondi ñe pobo¬
queruamĩ sed ex more manifestioris p̃cepti faccũ eẽ meminerimꝰ Ic̃ ipsilocidiligoit inspici¬
eperibi marifestis ide resquȩ p̃cipiunt᷑ facile ꝑspiciposs̃. Vllud tam̃ p̃ceptũ tenere duer¬
siue mindignatione siueinc̃ questione nos locis om̃ib uti ño portere sed his quos causa suggt iut¬
per lis ominib sed q̃uo adiudicintiũ a nimimoueant Qđ si &i c̃ unco aliquolo cofactuĩ udetmꝰ¬
oritionẽ c̃anuo finire debemꝰ Intenĩ ł lecrimȩ dũincipiunt ac rocentess plioronustullente
onquestiot orado auditoris miseri cordia captans Diximꝰ conquestionis opus hocee ut ammos
ordle querendus sed quicũq locus admusericordã eficiendaꝓ n agnotis auasttd neisa n eris n qs irera

Expanded text:
ationis primum locum recte sumpserit, quminibus traxit exordium: sed, ut diximus, in hoc locorum numero rerum ordinem noloeramus, sed ex more manifestioris praecepti factum esse meminerimus. Iam ipsi loci diligenter inspicid est res quae praecipiuntur facile perspici possunt. Illud tamen praeceptum tenere dein indignatione siue in conquestione nos locis omnibus uti non oportere, sed his quos causa suggerats, sed quoad iudicantium animi moueantur. Quod si etiam uno aliquo loco factum uideontinuo finire debemus. Ira enim uel lacrimae dum incipiunt ac recentes sunt, plurimum ualent. EST ORATIO AVDITORIS MISERICORDIAM CAPTANS. Diximus conquestionis opus hoc esse, ut animos ordo quaerendus, sed quicumque locus ad misericordiam conficiendam pro negotii qualitate sumendus. Hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
Signũẽ qđ subsensũ aliquẽ
cadit & quiddã significat qđ
ex ipso ꝓfectũ uidet᷑ qđ aut
antea fuerit. aut in ipso nego¬
tio aut post sit consecutum.
& tam̃ indig& testimonu
& grauioris confirmationis
ut cruor fuga. pallor pul¬
uis & q̃ his sunt similia
Credibile ẽ qđ sine ullo
teste. auditoris opinione
firmat᷑ hoc modo nemo ẽ
qͥ non liberos suos incolumes
& beatos eẽ cupiat. Iudi¬
catũ e. res assenfione aut
auctoritate. aut ludicio
aliculus. aut aliquorũ
conꝓbata. id trib Inge¬
nerib spectat᷑ religioso
cõmuni. Ad ꝓbato. Religi¬
ut maiorib natuassurgat

Expanded text:
signum est, quod sub sensum ali- quem cadit et quiddam significat, quod ex ipso pro- fectum videtur, quod aut ante fuerit aut in ipso neg- otio aut post sit consecutum et tamen indiget testi- monii et gravioris confirmationis, ut cruor, fuga, pallor, pulvis, et quae his sunt similia. credibile est, quod sine ullo teste auditoris opinione firmatur, hoc modo: nemo est, qui non liberos suos incolumes et beatos esse cupiat. iudicatum est res assensione aut auctori- tate aut iudicio alicuius aut aliquorum conprobata. id tribus in generibus spectatur, religioso, communi, adprobato. religiut maioribus natu assurgat
Abbreviated transcription (Latin):
dieue iudicenT quasicausa iã legi uidetit᷑ asscripta : In dignũ eẽ derogdrilegi aut
ab rogarilegẽ aut exaliqua pastemutari : De rogtiri ẽ inuituperatione uenire. Ab¬
rogari totã penitꝰ ꝑdere: Testiũ uero ÷ cũ parsaliqua cõmutat᷑ & uestit᷑ : Deinde ad¬
iungere populũ hodie Nihilscrre iniquũ eẽ utillo inuito &ignaro aliquiddelegib iudi¬
et : ssse cestũ ferendȩ legis tẽpus: Qđ si cliquihanc legẽ ferat scirese uelle ut sialiquid

Expanded text:
die ita iudicent, quasi iam causa legi uideatur adscripta; indignum esse derogari legi aut die ita iudicent, quasi iam causa legi uideatur adscripta; indignum esse derogari legi aut abrogari legem aut ex aliqua parte mutari. derogari est in uituperationem uenire, abrogari totam penitus tollere, tertium uero est, cum pars aliqua commutatur et uertitur Deinde adiungere populum hodie nihil scire; iniquum esse ut illo inuito et ignaro aliquid de legibus iudicetur; esse certum ferendae legis tempus; quod si aliqui hanc legem ferat, scire se uelle, ut si aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
sicaus a accipiat quȩ ex tra legẽ ⁊ id extra scriptũ : Doind eom̃ib: percuindilicentiã
dane sic ausa sep accipiat᷑ aiudicib: errore mitti cũ a scriptorecesserint & seꝑcausis
sequant᷑ quiscripteñ sint : Om̃s ciues quid agantignoratoros siex suoquisq c̃silio agat e
dicent qđ a pegotiis suis ab sint qđ iurent in uerba certa qđ rullus excusationẽ aut
aliquã causa reperiat Quacũ teneat᷑ adiudicandũ ab cepossit nisisi cade causa utat᷑
que sit in psis legib: instituta : Qđ si om̃s legib: tenent᷑ iniquũ tẽ ad uersarios ñ teneri :
Deinde pargumꝰtationẽ illã quȩ inductionominat᷑ explicare an ꝑmittant iudices
ipsi addere populus sinat Req ipsi neqpopulus ꝑmita t addicausa Iniquũ eẽ uitho¬

Expanded text:
si causa accipiatur, quae extra legem est, id est extra scriptum. Deinde, omnibus peccandi licentiam si causa accipiatur, quae extra legem est, id est extra scriptum. Deinde, omnibus peccandi licentiam dari, si causa semper accipiatur, et iudicibus errorem inici, cum a scripto recesserint et semper causas sequantur, quae scriptae non sint; omnes ciues quid agant ignoraturos, si ex suo quisque consilio agat et dicent qui a negotiis suis absint, quod iurent in uerba certa, quod nullus excusationem aut aliquam causam reperiat, qua, cum teneatur ad iudicandum, abesse possit, nisi si eandem causa utatur quae sit in ipsis legibus instituta; quod si omnes legibus teneantur, iniquum esse aduersarios non teneri. Deinde per argumentationem illam quae inductio nominatur, explicare an permittant iudices tiam si uelint ipsi addere, populus sinat; si neque ipsi neque populus permittant addi causam, iniquum esse ut ho
Abbreviated transcription (Latin):
facissa sutert asies at cauisa ł teporis ł euentꝰ ł alia simiłe : Deinde deb& dicere sepaccu¬
satorũ fuisse ut cũ crim̃ intenderoNT facticausã afferrent : Nunc reoruẽe utcũ
fecerint qđ ñ licebat ftctisu afferant causc̃ : Post ħ tres locos deb& asserere : qui pscrip¬
tonitit᷑ : Sunt aut̃ hinulla in lege causã c̃tra scriptũ accipi in hadegeñ accipi hanccau¬
saminime accipi : hȩc utidixideb& asser̃e : Ac primũ illud innulla lege causã accipi¬
endã iẽ habebithec p̃cepta qđ scriptori neq ingeniũ defuit ad inuenienda om̃a neq
sormo adꝓferenda Si aliquid excipiendũ putar& eẽ c̃su&cudinẽ scriptorib enxciperer
Cocꝓbabit si recit& leges quȩ habent exceptionẽ : Eritaut̃ uehem̃tius sicius ipsiuis serip¬
cois alic̃t legẽ retit& aut impsalege aliqđ c aput inueniat qđ excipiat : De inde quas ipꝑ
defuntionẽ inducere qũo nihil aliud ẽcausã accipere rusi legẽ tollere : lde fieri

Expanded text:
temporis uel euentus uel aliam similem. Deinde debet dicere semper accusatorum fuisse, ut, cum crimen intenderent, facti causam adferrent; nunc reorum esse ut cum fecerint, quod non licebat, facti sui adferrent causam. Post haec tres locos debet adserere qui pro scripto nititur; sunt autem hi, nulla in lege causam contra scriptum accipi, in hac lege non accipi, hanc causam minime accipi. Haec, uti dixi, debet adserere; ac primum illud, ‘in nulla lege causam accipiendam esse’ habebit haec praecepta, quod scriptori neque ingenium defuit ad inuenienda omnia neque sermo ad proferenda; si aliquid excipiendum putaret, esse consuetudinem scriptoris excipere. Hoc probabit, si recitet leges, quae habent exceptionem. Erit autem uehementius, si eius ipsius scriptoris aliam legem recitet aut in ipsa lege aliquod caput inueniat, quod excipiat. Deinde quasi per definitionem inducere, quoniam nihil aliud est causam accipere nisi legem tollere, idque fieri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ exeo qđ scriptũ ẽ id qđ scriptũ ñ ẽ colligitur : Cicero aitaũ exeo qđ us piã sit adid qđ nusqua ẽ
scriptũ uenit᷑ : Et hab& modossuos quib: cõphendat᷑ ł similecũ colligimꝰ ł minꝰ colligimꝰ exma
iore ł cũ c̃ sequensdat exemplũ : Sed h in marcomanno exempla sun posita : Dat exemplum
cicero deeo quidãnatꝰ parricidii in carcere tesitm̃ tũ fecerit : Nulla quidẽ lex faceretes¬
tam̃tũ ꝓhib& eũ quidã natꝰ sit parricidii : sed s̃ aliȩ leges q̃ multa face reꝓhibent parricidu

Expanded text:
cum ex eo quod scriptum est, id quod scriptum non est, colligitur. Cicero ait: 'cum ex eo quod uspiam sit, ad id quod nusquam est scriptum, uenitur'. Et habet modos suos, quibus comprehendatur, uel simile cum colligimus ex maiore, uel cum consequens. Sed haec in Marcomanno exempla sunt posita; dat exemplum Cicero de eo qui damnatus parricidii in carcere testamentum fecerit. Nulla quidem lex facere testamentum prohibet eum qui damnatus sit parricidii, sed sunt aliae leges quae multa facere prohibent parricidii
Abbreviated transcription (Latin):
inaxime contra hannuibalem
copiȩ sint IDeinde consideran¬
dũ nob̵ ÷ mratione anuiscripto
sit controuersia. Namscripti

Expanded text:
aximae contra Hannibalem copiae sint. Deinde considerandum est, in ratione an in scripto sit controversia; nam scripti
Abbreviated transcription (Latin):
doc& esse hones tatẽ quidẽ m̃tis sed cũ aliquautilitate sociatã : Loquit᷑ enũ deamicitia
ciuili quȩ utilitate Nicar&. Deinde pastes eiꝰ cmicitiȩ narrat & ccuis as Postremo adiun¬
git illud t̃tiũ uti sparatã ut ilitatẽ esuis pestib: doceatcũ illa ipsa cõmoditas honestate

Expanded text:
docet esse honestatem quidem mentis, sed cum aliqua utilitate sociatam; loquitur enim de amicitia docet esse honestatem quidem mentis, sed cum aliqua utilitate sociatam; loquitur enim de amicitia ciuili, quae utilitate non caret. Deinde partes eius amicitiae enarrat et causas; postremo adiungit illud tertium, uti separatam utilitatem e suis partibus doceat, cum illa ipsa commoditas honestate
Abbreviated transcription (Latin):
tia rRuudaci uitanda : Pariq modo int̃ uirtutes & c̃ traria media inueniunt᷑ : Q uȩlic&
uicina sint uirtutib tam̃uitandas ut uitant᷑ ipsa c̃traria : Hȩc aut̃ q̃ uicinas Nc̃itas ut cer
Adid qđ fidensiȩ utiũ: hab& nom̃ qđ appellat᷑ audacia : Idẽ religiouistẽ in religiositas
uitiũ atq religioniuicina Vitiũ tam̃ & suꝑstitio nominat᷑ q̃ etiã ipsa sit uitanꝰda Sed
ħ uc diximedic ł uicina haben nomina Nã s̃ aliqua q̃ ñ habent ut iustitia cũ iuistus sit.
iniustia uitiũ P unire hostes &iã uictos uicinũ iustitiȩ ẽ. Iam̃ quia parcendũ uictis ẽ.
partẽ honestatis. pastẽ uero utilitatis quȩ tam̃ &ic̃ ipsa honestatis Nomine appellauit :
Suns aut̃ gloria dignitas ãplitudo. amicitia : Haecde finiuit in quo simili modo amicitiã

Expanded text:
tia; et audacia uitanda, parique modo inter uirtutes et contraria media inueniuntur quae licet tia; et audacia uitanda, parique modo inter uirtutes et contraria media inueniuntur quae licet uicina sint uirtutibus, tamen uitanda sunt, ut uitantur ipsa contraria. Haec autem, quae uicina sunt, cinum est, habet nomen, quod appellatur audacia. Item religio uirtus est, inreligiositas uitium; atque religioni uicina, uitium tamen, superstitio nominatur, quae etiam ipsa est uitanda. Sed haec, ut dixi, media uel uicina habent nomina: nam sunt aliqua, quae non habent, ut iustitia cum uirtus sit, iniustitia uitium, punire hostes etiam uictos uicinum iniustitiae est; tamen quia parcendum uictis est,partem honestatis, partem uero utilitatis, quae tamen etiam ipsa honestatis nomine appellauit; sunt autem gloria, dignitas, amplitudo, amicitia. Haec definiuit, in quo simili modo amicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
deberesociari ubi cantũ p̃cepta tradunt᷑ Nrerũ disputatio c̃tinet : Nã primo ingenere
quȩ s̃ honesta appellant᷑ uirtus scientia ueritas quȩ nullã obutilitatẽ sed ꝓpt᷑ se ex¬
in eoscripto qđ populo expositũ ẽ : Hucusq iustitiã c̃su&udinis dixit Nunc incipit legũ
Fidentia ẽ ꝑ qũa magnis & honestis inreb: in honestis actib: fidentiaẽ c&erũ inmalis consti¬
dertia : Nã multũ ipseanimꝰ insefiduciȩ cestacũ spe collocauit ut ẽ illud : Turnes uime¬
rito siquã ẽ fiducia forti : Neq ad hoc nrm̃ institutũ ꝑtin& ł picurereni &ipsã uistictẽ¬
dicun ꝓpt̃se n expeti sed ꝓpt̃uoluptatẽ q̃secta epicureorũ ẽ: Hocutiq rtuince redã sedqusio
domhis ẽ quȩ ẽtrarias uistutib Fidentiaut sup̃ posuit uistus ẽ. Huicẽ traria ẽ diffider¬

Expanded text:
debere sociari, ubi tantum praecepta traduntur, non rerum disputatio continetur. Nam primo in genere debere sociari, ubi tantum praecepta traduntur, non rerum disputatio continetur. Nam primo in genere quae sunt, honesta appellantur: uirtus, scientia, ueritas, quae nullam ob utilitatem, sed propter se exS EST, QVOD IN EO SCRIPTO, QVOD POPVLO EXPOSITVM EST. Hucusque iustitiam consuetudinis dixit, nunc incipit legum. FIDENTIA EST, PER QVAM MAGNIS ET HONESTIS IN REBVS. In honestis actibus fidentia est, ceterum in maus confidentia. Nam MVLTVM IPSE ANIMVS IN SE FIDVCIAE CERTA CVM SPE CONLOCAVIT, ut est illud: "Turne, sui merito si qua est fiducia forti". NEQVE AD HOC NOSTRVM INSTITVTVM PERTINET. Epicurei enim et ipsam uirtutedicunt propter se non expeti, sed propter uoluptatem, quae sectae Epicureorum est. Hoc utique reuincendum, sed quia in his est quae contraria sunt uirtutibus. Fidentia, ut supra posuit, uirtus est; huic contraria est diffiden
Abbreviated transcription (Latin):
tat : Nã p̃terititẽporise memoria ꝓuidentia intellegentia futuri ꝓuidentia Hlassi¬
milic̃ definit : Itẽ definitiustitiã secundã uiritatẽ eisubicit tres partessimilit̃ Natu¬
ralẽ iustitiã c̃su&udinisiustitiã legitimã iustitiã etiss similit̃ definit &dat exempla:
Subiungit testiã iustutẽ quã appellat fortitudinẽ : Hancdefinit & eisubicit pastes iiiͦi.
Magnificentiã fidentiã pacientiã ꝑseuerantiã : Quas itẽ definit sicutiom̃a: Quasta
qđ ꝓpt̃ se expetit᷑ & quid sit & quale sit : Verũ cum honestum purum hoc intellegamꝰ ẽẽ qđ
ꝓpt̃ seexpetit᷑ ñ ꝓpter aliqđ e molum̃tũ Quod ipsũ utiq uirtus est : qm̃ incidebat questio
anuistus id ÷ honestũ ꝓpt̃ se expeteret᷑ ł picurei enĩ dicuntuis tutẽ expetiipsã ꝓpt̃ uolup¬
tatẽ huius quȩstionis cũ latior uideret᷑ ẽẽ tractatꝰ distulit & negauit ad hoc institutũ

Expanded text:
tant. Nam praeteriti temporis est memoria, praesentis intellegentia, futuri prouidentia; has similiter definit. Item definit iustitiam secundam uirtutem; ei subicit partes similiter tres, naturalem iustitiam, consuetudinis iustitiam, legitimam iustitiam; easque similiter definit et dat exempla. Subiungit tertiam uirtutem, quam appellat fortitudinem; hanc definit et ei subicit partes quattuor, magnificentiam fidentiam, patientiam, perseuerantiam, quas item definit, sicuti omnia. Quarta quod propter se expetitur et quid sit et quale sit. Verum cum honestum hoc intellegamus esse, quod propter se expetitur, non propter aliquod emolumentum, quod ipsum utique uirtus est, quoniam incidebat quaestio, an uirtus, id est honestum, propter se expeteretur Epicurei enim dicunt uirtutem expeti ipsam propter uoluptatem, huius quaestionis cum latior uideretur esse tractatus, distulit et negauit ad hoc institutum
Abbreviated transcription (Latin):
dus natura consuetudine sequente de inlege: postrema. Naturẽ eiꝰ diuidit in sex
partes quas ipse partit᷑ ẽ & definiuit : Itẽ consuetudiniscertasspecies a p̃torib: positas
es firmata subiecit pactũ par iudicatũ : Legitimiaut iuris scientiã edis¬
cendis legib reliquit. Vis & natura & genus ipsius negotii quȩrit᷑ : Quale sit negotiũ int
trib his querit᷑ .ui. natura geniere iustũ utile an in utile : Ante mortuus est quã in suã

Expanded text:
 natura, consuetudine sequente, dein lege. Postremo naturam eius diuidit in sex partis, quas ipse partitus est et definiuit; item consuetudinis certas species a praetoribus positas dereliquit, res firmatas subiecit, pactum, par, iudicatum; legitimi iuris scientiam ediscendis legibus reliquit. VIS ET NATVRA ET GENVS IPSIVS NEGOTII QVAERITVR. Quale sit negotium in tribus hic quaeritur, ui, natura, genere, iustum an iniustum, utile an inutile. ANTE MORTVVS EST QVAM IN SVA
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qđ muros deiecit uid& laesisse remp̃ & quia muros deiecit hostes fuger̃ uid& ꝓfuisse rep̃
rgo hoc primũ deb& adsumere feci sed yfui. Deinde deb& dicere feciquide seduthoc facerẽ
ante ꝓuocatussũ id est feci sed meruit : Quae ẽ relatio criminis Tertio deb& dicere feci
sed alt̃ me inpulit ut facerẽ quae ẽ relatio criminis. Postremo sihaec cuncta defecerint idẽ

Expanded text:
Nam quod muros deiecit, uidetur laesisse rem publicam, et quia muros deiecit hostes fugerunt, uidetur profuisse rei publicae. Ergo hoc primum debet adsumere 'feci, sed profui'. Deinde debet dicere 'feci quidem, sed ut facerem, ante prouocatus sum', id est 'feci, sed meruit', quae est relatio criminis. Tertio debet dicere 'feci, sed alter me impulit ut facerem', quae est remotio criminis. Postremo si haec cuncta defecerint, id
Abbreviated transcription (Latin):
S in alias uelut amnittit: it cergo cũ mortalegenꝰ brutũ atq: insciũ rerũ omniũ uagar& extitit quidã uir

Expanded text:
sin alias, uelut amittit. Ita ergo cum mortale genus brutum atque inscium rerum omnium uagaretur, extitit quidam uirsin alias, uelut amittit. Ita ergo cum mortale genus brutum atque inscium rerum omnium uagaretur, extitit quidam uir
Abbreviated transcription (Latin):
rgo indicat ut illiuixer̃ quianimȩ cõmodis ignoratis corporis uirib: pleraq gesser Ne morup¬
ta suiderat legitimas p̃certos quis quã in spexerat liberos sutrũq enĩ uaga atqincer tauenere ẽfici¬
ebat᷑ neq eraintiura quȩ id fieri ꝓhiberent ꝑ Nonius ȩquabile quidutilitatis haber& acceperant Illic
enĩ nullius in iuria uiuit᷑ ubiestiuris equ&litas. ȩqua libertas ubialiquidau tomnib: lic& facere aut
omnib: ñ lic& pPerniciosissimis satellitib suires corporis eẽ ait cupiditatis ministras quae in animis hominũ
quandã obtinent tir annide sc̃ uotẽpore quidã magnꝰ didelic& uir & sapienssũt facilius intellegentã
c̃sequam᷑ rerũ similitudo ꝓferenda. Animaita ẽut uinũ. Uãquẽ ad modũ uinũ ꝓua seinqũo: habitũ
aut r&in& aut amittit uiolentiã ꝑ inde animasi obtimũ & castũ corpus offenderit seruat raturã

Expanded text:
rgo indicat ut illi uixerint qui animae commodis ignoratis corporis uiribus pleraque gesserunt. NEMO NVPTIAS VIDERAT LEGITIMAS, NON CERTOS QVISQVAM INSPEXERAT LIBEROS. Vtrumque enim uaga atque incerta Venere conficiebatur, neque erant iura quae id fieri prohiberent. NON IVS AEQVABILE QVID VTILITATIS HABERET ACCEPERANT. Illic enim nullius iniuria uiuitur ubi est iuris aequalitas, aequa libertas, ubi aliquid aut omnibus licet facere aut omnibus non licet. PERNICIOSISSIMIS SATELLITIBVS. Vires corporis esse ait cupiditatis ministras, quae in animis hominum quandam optinent tyrannidem. QVO TEMPORE QVIDAM, MAGNVS VIDELICET VIR ET SAPIENS. Vt facilius similitudo proferenda est. Anima ita est ut uinum. Nam quemadmodum uinum pro uase in quo est habitum aut retinet aut amittit uiolentiam, proinde anima, si optimum et castum corpus offenderit, seruat naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
Etquẽ admodũ nr̃a qui¬
demfest opimo orato¬
ris ars & facultas in hac
materio triꝑtita uer¬
sari existimandai Nc̃

Expanded text:
Et quemadmodum nostra quidem fert opinio, oratoris ars et facultas in hac materia tripertita versari existimanda est s
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sine causa. malefic¬
ũ susceptũ non potest eẽ.
Sineq Inimicitiȩ fuerunt.
nec m&usullus. nec spes
ex morte illius alicuius
cominodi. neq admnicũ
huius aliquẽ morsillius
ꝑtinebat. relinquitur
igitur ut ab hoc non su
occisus. Simplex autẽ
conclusio ex necessaria

Expanded text:
nam sine causa maleficium susceptum non potest esse; si neque inimicitiae fuerunt nec metus ullus nec spes ex morte illius alicuius commodi neque ad amicum huius aliquem mors illius pertinebat: relinquitur igi- tur, ut ab hoc non sit occisus. simplex autem conclusio ex necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
Disposito.ẽ. rerũ inuen¬
tarũ in ordinẽ distribu¬
tio Elocutio ẽ. Idone¬
arum adinuentionẽ
accomodatio. Memo¬
ria ẽ. firma animi
rerum ac uerboꝵ ad
inuentionẽ ꝑcoeptio

Expanded text:
dispositio est rerum inventarum in or- dinem distributio; elocutio est idonearum ad inventionem accommodatio; memoria est firma animi rerum ac verborum ad inventionem perceptio
Abbreviated transcription (Latin):
rissit ꝓfecto sẽꝑ adid qđ optimũ putabitis eẽ multomaxime requiretis ut & tumaricns
quã optime & haec quã optimo uirorupta sit Sed quia ñ sctis alicui uidebit᷑ dedit sup̃
pbilosophicȩ inductionis exemplũ dat Nunc in rh&orica ñ quo in quit diuersap¬
tasint seduequis forte p̃ceptũ inphilosophiã datũ in rehtor caiuidere ñ possit Ex eplo
aut̃ tune ponit apud etos ꝑuagtitũ Ciuus exempli hiuiuas nodithemaẽ ł parous d:

Expanded text:
ris sit, profecto semper id quod optimum putabitis esse multo maxime requiretis, ut et tu maritus sis quam optimae et haec quam optimo uiro nupta sit'. SED QVIA NON SATIS ALICVI VIDEBITVR. Dedit supra philosophicae inductionis exemplum, dat nunc in rhetorica, non quo, inquit, diuersa praecepta sint, sed ne quis forte praeceptum in philosophiam datum in rhetorica uidere non possit. Exemplum autem nunc ponit a
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliquid facienuidũ : Hlȩconos tunitas trib mođis c̃siderat᷑¶ Modus aut̃ ÷ quo ñ solũ factũ indi¬
oat᷑ sed quẽ ad modũ faccũ quimodus & animũ indicat idẽ uoluntatẽ diuidit aut ꝑpruderi
tiã aut ꝑ ix prudentiã His quȩrit᷑ clã palã ui ꝑsuasione : imprudentia purgat᷑
eius modis ut ꝑeas aut facilius aliquid fiat aut sinehis efficim̃ possit : sAdiunet a Negotio¬
Ad factũ qđ innegotio ponit᷑ unid eiudex laturus sententiã ẽ. ut ꝓbari quo modo possitoꝑ quã

Expanded text:
ad aliquid faciendum; haec opportunitas tribus modis consideratur. Modus autem est, quo non solum factum indiad aliquid faciendum; haec opportunitas tribus modis consideratur. Modus autem est, quo non solum factum indicatur, sed quemadmodum factum; qui modus rudentia his quaeritur: clam—palam, ui—persuasione. Inprudentia purgatur; nam eiusmodi sunt, 〈ut〉 per eas aut facilius aliquid fiat aut sine iis effici non possit. ADIVNCTA NEGOTIO. Factum quod in negotio ponitur, unde iudex laturus sententiam est, ut probari quoquo modo possit per qua
Abbreviated transcription (Latin):
faculiates In gestione xegotiilocus ł paturalis : ł qualitatib: Naturalis locus cũ argu¬
m̃tũ p̾stat Nĩ eritiliud argum̃tũ aloco seda facultate : Qualitatib: aũt locus prestat argu¬
im̃tũ exopos tunitate quȩ o portunitas quib: reb: possit intellegi ipse pos uittẽpꝰ quid eẽ tdudũ
generalit̃ docuit: Pars quȩdã inquit a&cnitatis: Hoc qq̃ intratẽ poradiuisit quȩ ipse¬
pastitꝰ ẽ Nã p̃teritũ trib modisc̃ siderat᷑ c̃siderat p̃sens & fut binis : Verũ hae comã magis
ad cognitionẽ tẽporis dix̃ qđ quid eẽt in sinuare cupie bars quãut apta sint in gestione nuegoti
Qnuid ergo aptũ erithuic pasti Nã huic at tributũ ÷ tẽpus estimatio eiusdẽ tẽporis& collatio
cugestione : Vtid qđ factũ dicis eotẽ pore exquo argum̃tũ sumis fieri porius seuideat᷑ Itaq
sic ait Nãse peo port& cõm&iri cũ tẽpore niegotiũ: Occasio aut̃ oportunitas÷ q̃dã tẽporis

Expanded text:
facultates. IN GESTIONE NEGOTII. Locus uel naturalis est uel qualitatiuus. Naturalis locus cum argumentum praestat, non erit illud argumentum a loco, sed a facultate. Qualitatiuus autem locus praestat argumentum ex opportunitate; quae opportunitas quibus rebus possit intellegi ipse posuit. Tempus quid esset, diu generaliter docuit: pars quaedam, inquit, aeternitatis. Hoc quoque in tria tempora diuisit, quae ipspartitus est; nam praeteritum tribus modis consideratur, consideratur praesens et futurum binis. Verum haec omnia magis ad cognitionem temporis dixit, quod quid esset insinuare cupiebat, quam ut apta sint in gestione negotii. Quid ergo aptum erit huic parti nam huic attributum est tempus? Aestimatio eiusdem temporis et conlatio cum gestione, ut id, quod factum dicis, eo tempore, ex quo argumentum sumis, fieri potuisse uideatur. Itaque sic ait: Nam saepe oportet commetiri cum tempore negotium. Occasio autem opportunitas est quaedam temporis
Abbreviated transcription (Latin):
licebit. Sin er̃ uebement̃ ab ali¬
enati. confugere necesseerit ad
insinuationẽ. Nc̃ abiratis siꝑ spi

Expanded text:
li- cebit. sin erunt vehementer abalienati, confugere ne- cesse erit ad insinuationem. nam ab iratis si p
Abbreviated transcription (Latin):
iocunda fi&. Nam hinc adrẽ
.p. plurima commoda ueni¬
unt si moderatrix omium
rerũ presto est sapientia.
Hinc adipsos qui eã adep¬
tisunt. Laus honos digni¬
tas confluit. hinc amicis
quoq eoꝵ cestissimũ & tu
tissimum presidiũ compa¬
ratur. Ac mihi quidemu

Expanded text:
iucunda fiat. nam hinc ad rem publicam plurima commoda veniunt, si mo- deratrix omnium rerum praesto est sapientia; hinc ad ipsos, qui eam adepti sunt, laus, honos, dignitas con- fluit; hinc amicis quoque eorum certissimum et tu- tissimum praesidium comparatur. ac mihi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ &cloquentiã primo abutilitatib: sdis deinde &icĩpublicis inuitant᷑. Quiinquit fuerit in sola
dicendi exercitatione uersatꝰ omissis studis rationis &officui & sibuin utilis & ꝑniciosus patriȩ¬
utriȩ ciuis alit ui uero ita sese armat eloquentia :Bene armat quasi sapientia probore sit p̃roarmis
eloquentia. Attendamꝰ tam̃ utcũ supra ꝓeloquentia aut copiã dicendi. aut exercitationem

Expanded text:
t eloquentiam, primo ab utilitatibus suis, deinde etiam publicis inuitantur. Qui, inquit, fuerit in sola dicendi exercitatione uersatus, 'omissis studiis rationis et officii', et 'sibi inutilis' et 'perniciosus patriae ciuis alitur'. QVI VERO ITA SESE ARMAT ELOQVENTIA: bene 'armat', quasi sapientia pro robore sit, pro armis eloquentia. Adtendamus tamen ut supra pro eloquentia aut copiam dicendi aut exercitationem
Abbreviated transcription (Latin):
Longũ ẽ qđ plurib uerb aut
sententiis ultra quã satis ÷ ꝓdu¬
citur Deparatũ qđ non exipsa
causa ductũ ẽ nec sic̃ aliq̃dm̃e¬
brũ adnexũ orationil Trans la¬
niuolentiam causa deside¬
r&. Aut si principio utatur
cum insinuationẽ respos¬
tul& : Contra precepta
est qđ nihil eorum efficit
quorum causa de exordiis
recepta traduntur. hoc ÷
quod eũ qui audit Neq beni
uolĩ xeq ad tentum Neq do¬
cile mefficit. Aut quo nihil
ꝓfecto peius ẽ. ut contra

Expanded text:
longum est, quod pluribus verbis aut sententiis ultra quam satis est producitur. separatum, quod non ex ipsa causa ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi. translacum benivolentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis praecepta traduntur; hoc est, quod eum, qui audit, neque beni- volum neque attentum neque docilem efficit, aut, quo nihil profecto peius est, ut contra
Abbreviated transcription (Latin):
desitũ erit incipi& deinceps.
Ac multos imitatio breuita¬
tis decipit ut cũ sẽbreuis pri¬
tent eẽ longissimi sint . cũ
dent oꝑam ut res multas
breui dicant. non ut om̃i¬
no paucas resdicant & non
pluris quã nec esse sit. Nam
plerisq breuit̃ uid&urdice¬
requiita dic̃. Accessi ad
edes puerũ euocaui. respon¬
dit. quesiui dominũ. domi
negauit eẽ. Hicta & si totres
breuius non potuit dicere
tam̃ quia scitis fuit dixisse.
domi negauit eẽ sit rerũ
multitudine longus: Qua¬
re hoc quoq ingnr̃e uit anda
ẽ. breuitatis imitatio ⁊ ñ minꝰ
rerũ necessiriarũ quã uerboꝵ
multitudine suꝑsedendũ ẽ.

Expanded text:
. ac multos imitatio brevi- tatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: Accessi ad aedes. puerum vocavi. respondit. quaesivi dominum. domi negavit esse. hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: domi negavit esse, fit rerum multitudine longus. quare hoc quoque in genere vitanda est bre- vitatis imitatio et non minus rerum non necessaria- rum quam verborum multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
&cũ uenissem quare his quibreuit Narraturus est iterare Nihil deb& Acmultos imita¬
tio breuitatis decipit ut cũ se breues putent ẽẽ longissimi sint cũdent operã utres mul¬
tas breuidicant: Sȩpeinquit & sidictio in uerb̵breuis est tam̃ longa efficit᷑ cũ ñ necessariȩ
res in narratione ponunt᷑ : Qđ ut niosñ p̃tereat primo nob̵ discendũ ẽ quẽ ad modũ pos¬
simꝰ intellegere qđ ubicũq dicta sint: Singula uerba significant ressuas singulas ut sed&
currit eo uenio : Itẽ copulatiorationabilis uerborũ plurimorũ unã rẽ c̃tin& Maxime
aut̃ sunncirratione sic cũ p̃missa uerba tertia ꝑsona c̃cludit : Vt m̃ lepido cũ omnib:
copiis italicipulso segnior Nieq minꝰ grauis & multiplex cura patres exertebat : Haec t̃ria
ꝑsona unã rẽ fecitamniũ superiorũ itaq in oratione totreser̃ quoter̃ tertie ꝑsonae

Expanded text:
et cum uenissem'. Quare is qui breuiter narraturus est iterare nihil debet. AC MVLTOS IMITAet cum uenissem'. Quare is qui breuiter narraturus est iterare nihil debet. AC MVLTOS IMITATIO BREVITATIS DECIPIT, VT, CVM SE BREVES PVTENT ESSE, LONGISSIMI SINT, CVM DENT OPERAM VT RES MVLTAS BREVI DICANT. Saepe, inquit, etsi dictio in uerbis breuis est, tamen longa efficitur, cum non necessariae res in narratione ponuntur. Quod ut nos non praetereat, primo nobis discendum est, quemadmodum possimus intellegere quod ubicumque dicta sint singula uerba significant re suas singulas, ut 'sedet, currit, eo, uenio'; item copulatio rationabilis uerborum plurimorum unam res continet, maxime autem si in narratione sit, cum praemissa uerba tertia persona concludit, ut: "M. Lepido cum omnibus copiis Italia pulso segnior neque minus grauis et multiplex cura patres exercebat". Haec tertia persona unam rem fecit omnium superiorum. Itaque in oratione tot res erunt quot erunt tertiae personae.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ &iã aliqua quȩ extras & quȩ ad negotiũ minime ꝑtinent. Etsuta dic&ur ut finũ¬
quã exeo qđ dictũ sit id qđ nonsit dictũ intellegat᷑ Vt posita scđa quaes sua prima decla¬
rent. Sidiccis indecũ reuersus essem : utiq cũ dicis reuersus ostendisti& ꝓfectũ nescio
quo & ꝑuenisse postremo reuersũ & siñ modo id qđ ob ẽ uerũ &iã id qđ Neq obẽ Nec
adiuuat p̃teribit᷑ Etenĩ qui breuitati stud& ñ modo illa innarratione preterirede¬
nonbis autamplius & sinon abeo quo in ꝓxime desitũ erit de inceps incipi&. p̃ceptũ om̃e
duplex ẽ Nunc enĩostendit quid faciendũ sit. Nuncquid ñ faciendũ Ita hiccicero in
superiorib: ostendit quid eẽt innarratione faciendũ Nuncostendit quid sit ñ faciendũ
t sinon habeo inquit quoin ꝓxime desitũ erit. de inceps incipi&ur Id ÷ ne are illa quã riuꝑ
diximꝰ ad aliã sumamꝰ exordiũ Sidicas ꝓfectꝰ urbesũ &cũ essẽ ꝓfectus aduillamueni

Expanded text:
e ad negotium minime pertinent. ET SI ITA DICETVR VT NONNVMQVAM, EX EO QVOD DICTVM SIT, ID QVOD NON SIT DICTVM INTELLEGATVR. Vt posita secunda quae sunt sua prima declarent. Si dicas 'inde cum reuersus essem', utique cum dicis 'reuersus', ostendisti etprofectum nescio quo et peruenisse, postremo reuersum. ET SI NON MODO ID QVOD OBEST, VERVM ETIAM ID QVOD NEQVE OBEST NEC ADIVVAT PRAETERIBITVR. Etenim qui breuitati studet, non modo illa in narratione praeterire denon bis aut amplius. ET SI NON AB EO QVO IN PROXIME DESITVM ERIT DEINCEPS INCIPIETVR. Praeceptum omne duplex est: nunc enim ostendit quid faciendum sit, nunc quid non faciendum. Ita hic Cicero in superioribus ostendit quid esset in narratione faciendum, nunc ostendit quid sit non faciendum. 'Et si non ab eo', inquit, 'quo in proxime desitum erit, deinceps incipietur', id est ne a re illa quam nuper diximus ad aliam rem sumamus exordium; si dicas 'profectus urbe sum, et cum essem profectus, ad uillam ueni,
Abbreviated transcription (Latin):
qui t omã debreuinarratione p̃cepta &iã in ꝑta nobseruandas Nã ut a ꝑtã possit ẽe narratio

Expanded text:
quit, omnia de breui narratione praecepta etiam in aperta nobis seruanda sunt. Nam ut aperta possit esse narratioquit, omnia de breui narratione praecepta etiam in aperta nobis seruanda sunt. Nam ut aperta possit esse narratio