comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
derit scci perit. Ipnalis genꝰ aspidis. di¬
cta qͦd somno necat. Hanc sibi cleopa¬
tra apposutt. ⁊ ita morte gͣi somno solu¬
ta est. ẜmorois aspis nunctipatus qͥo sane¬
nem sudet. qͥ ab eo morsus fuerte. ita nte
dissolutis uenis. qͥcqͥd uite est ꝑsangͥnem
euocet. Erece cñi sangͥs emath dr̃. Prestr
aspis. semꝑ ore patenti ⁊ uaporanti currit.
rit distendit᷑. enormiꝰ corpulentia recat᷑.
Extuberatũ enĩ putredo seqͥtur. Spcctabi¬
ficus aspis. qͥ dũ momorderite hominẽ sta¬
tun eũ cũsumit. ita ut liquesiat dotus in
ore serpentis. Cerastes aspis dictus. eo qͥd
in capite cornua habeat similia arietũ.
Cerasta enĩ greci cornua uocant. Sunt cñ
illi quadrigemina cornicula. quoꝵ ostar¬
tione uelit esca illiciens. sollicitata aĩalra
perimit. Totum enĩ corpus tegit arenis.
nec ullũ inliciũ sui prebet. nͥ ea parte qͥ
inuitatas aues. uł animalia capit. Est aũt

Expanded text:
derit, siti perit. 14. Hypnalis, genus aspidis diderit, siti perit. 14. Hypnalis, genus aspidis dicta; quod somno necat: hanc sibi Cleopatra apposuit, et ita morte quasi somno soluta est. 15. Haemorrhois, ASPIS nuncupatur, quod sanguinem sudet, qui ab eo morsus fuerit, ita ut, dissolutis venis, quidquid vitae est per sanguinem evocet. Graece enim sanguis αἷμα dicitur. Prester aspis semper ore patenti et vaporanti currit. rit distenditur, enormique corpulentia necatur; extuberatum enim putredo sequitur. Seps, tabificus aspis, qui dum momorderit hominem, statim eum consumit, ita ut liquefiat totus in ore serpentis. Cerastes serpens dictus, eo quod in capite cornua habeat similia arietum; κέρατα enim Graeci cornua vocant: sunt autem illi quadrigemina cornicula, quorum ostentatione, veluti esca, inlice sollicitata animalia perimit. Totum enim corpus tegit arenis, nec ullum indicium sui praebet, nisi ex ea parte qua invitatas aves vel animalia capit. Est autem
Abbreviated transcription (Latin):
erũpunt cũ matris interitu. Lucanus.
Uiperei coeunt abrupto corpore nodi.
fertur auit qͦd masculus ore inserto iuꝑs
semen expuat. illa aũt ex uoluptate li¬
bidinis in rabiem uersa. caput matris
ore receptũ preciciat. Ita fit ut parens ut̾o
pereat. Masculus dũ coit: dũ parturie
femina. Ex iuꝑa aũt fiunt pastilli. qͥ tiri¬
aci uocant᷑ a grecis. Aspis uocata qͦd mor¬
su uenena immittat ⁊ spargat. Ios enĩ greci¬
uenenũ dicunt. W inde aspis qͦd morsu
uenenato interumat. Huiꝰ diuersa gen̾a
⁊ species. ⁊ dispares effectus ad nocendum.
fertur aut̃c aspis cũ ceperit pati incanta¬
torem. qͥ eam quibdã carminib ppͥss e¬
uocat. ut eã de cauernis ꝓducat. illa
cũ exireno uierit. unã aurẽ in terrã
preuit. alteram caucda obturat ⁊ oꝑit.
atq ita uoces illas magicas ñ audiens.
ñ exit ad incantantẽ. Dipsa aũt genus as¬
picdis. qͥ latine situla dr̃. qͥa que mormor¬

Expanded text:
erumpunt cum matris interitu. Lucanus erumpunt cum matris interitu. Lucanus 6, 490: Viperei coeunt, abrupto corpore, nodi. Fertur autem quod masculus ore inserto viperae semen expuat; illa autem ex voluptate libidinis in rabiem versa caput maris ore receptum praecidit. Ita fit ut parens uterque pereat; masculus, dum coit, dum parturit, femina. Ex vipera autem fiunt pastilli, qui θηριακοὶ vocantur a Graecis. Aspis vocata, quod morsu venenum vocant: et inde aspis, quod morsu venenato interimat. Hujus diversa genera et species, et dispar effectus ad nocendum. Fertur autem aspis cum ceperit pati incantatorem, qui eam quibusdam carminibus propriis evocat, ut eam de caverna producat. illa cum exire noluerit, unam aurem in terram premit, alteram cauda obturat et operit, atque ita voces illas magicas non audiens non exit ad incantantem. 13. Dipsas, genus aspidis, quae Latine situla dicitur, quia, quem momor
Abbreviated transcription (Latin):
crura eoꝵ nodis illigas. ac suffocatos ꝑunit.
c̃ignit᷑ autt in echiopia ⁊ inclia in ip̃o incen¬
dio iugis estus. Basiliscus grece. latine uit̾¬
pretat᷑ regulus. eo qͦd rex serpentiũ sit. adeo
ut eum uidentes fugrant. gͥa olfatu suo eos
necat. Nam ⁊ hominẽ uł si aspiciat iuteri¬
mt giq̃dem ⁊ ei aspectũ mulla auis uolans
illesa transit. s qͣmuis ꝓcul sit eiꝰ ore com¬
busta deuorat᷑. A mustelis tam̃ uincitur.
quas illis homines infecunt cauernis. in
quib deltoescunt. Itaꝙ ea uisa fugit. quẽ
illã ꝑsequit᷑ ⁊ occicit. Nichil enĩ parens ille
sectant᷑. ⁊ postqͣm ad aquas ueneruit. ydro¬
phobas ⁊ limphaticos facuuit. Sibilus idẽ
est qͥ ⁊ reguius. Sibilo enĩ occidit. anteqͣm
mordeat uł exurat. Uipera dicta qͦd ui
pariat. Nam cũ uenter eiꝰ ad partũ in¬
tumuerit. catuli ñ expectantes matura
nature solutionẽ. corrosis ciꝰ laterib. ui

Expanded text:
crura eorum nodis illigat, ac suffocatos perimit. crura eorum nodis illigat, ac suffocatos perimit. Gignitur autem in Aethiopia, et India in ipso incendio jugis aestus. 6. Basiliscus Graece, Latine interpretatur regulus, eo quod rex serpentium sit, adeo ut eum videntes fugiant, quia olfactu suo eos necat, nam et hominem, vel si aspiciat, interimit. Siquidem ad ejus aspectum nulla avis volans illaesa transit, sed quamvis procul sit, ejus ore combusta devoratur. 65 7. A mustellis tamen vincitur, quas illic homines inferunt cavernis in quibus delitescit. Itaque ea visa fugit, quem illa persequitur, et occidit. Nihil enim parens ille sectantur, et postquam ad aquas venerint, ὑδροφόβους et lymphaticos faciunt. 9. Sibilus idem est qui et Regulus. Sibilo enim occidit, antequam mordeat, vel exurat. 10. Vipera dicta, quod vi pariat. Nam cum venter ejus ad partum ingemuerit, catuli non exspectantes naturae naturae solutionem conrosis eius lateribus vi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut iacerte ⁊ stelliones. ñ serpentes s reptilta
nomuant᷑. Serpentes aũt reptilia sunt. quia
uentre ⁊ pectore reptant. Quoꝵ tot ueuena
qͦt genera. tot ꝑnicies qͦt species. tot dolores qͦt
colores habent᷑. Iraco maior cunctoꝵ serpentiũ.¬
siue om̃ium anuantiũ suꝑterr̃a. Hunc gre-¬
ci dracontã uocant. Uncde ⁊ diriuatũ est in
latinũ ut draco dicertt᷑. qͥ sepe ab speluncis ab¬
stractus: fertur in aerem. concitat᷑ ꝙ ꝓpter
eum aer. Est aũt cristatus. ore paruo. ⁊ artis
fistulis ꝑ quas trahit sp̃m̃ ⁊ linguã grerie.
Cun aũt ñ in dentib s in cauda ht̃. ⁊ uer¬
bere potiꝰ qͣm ictu nocet. Innoxiꝰ aũt est a
uenenis. Sed ideo huic ad mortẽ faciendã
uenena ñ ẽẽ necessaria. qͥa si qũe ligauerit
occidit A quo nec elefans tutus est sui corꝑis
magnituddine. Nam cuta semitas delites¬
criis ꝑ quas elefanti solit̃o gradiuntur.

Expanded text:
sicut lacerti et stiliones, non serpentes, sed reptilia sicut lacerti et stiliones, non serpentes, sed reptilia nominantur. Serpentes autem reptilia sunt, quia ventre et pectore reptant. Quorum tot venena quot genera, tot pernicies quot species, tot dolores quot colores habentur. sive omnium animantium super terram. Hunc Graeci draconta vocant unde et dirivatum est in Latinum ut draco diceretur. Qui saepe ab speluncis abstractus fertur in aerem concitaturque propter eum aer. Est autem cristatus, ore parvo et artis fistulis Vim autem non in dentibus, sed in cauda habet, et verbere potius quam rictu nocet. 5. Innoxius autem est a venenis, sed ideo huic ad mortem faciendam venena non esse necessaria, quia si quem ligaverit, occidit. A quo nec elephas tutus est sui corporis magnitudine. Nam circa semitas delitescens, per quas elephanti solito gradiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
rat. captantes qr ad necem ꝑsequunt᷑. fo̾rmi¬
coleon ob hoc uocat᷑. qͥa est uł formicarum
leo. uł certe formica parit̃ ⁊ leo. Est enĩ animal
paruũ formicis satis infestum. qͦd se inpul¬
uere abscondit ⁊ formicas frum̃ta gestantes
uit̾ficit. Puide aut̃t leo ⁊ formica uocatur.
qͥa aliis animalib ut formica s̃ formicis aũ
ut les estz De serpentib
NGUS uocabulũ om̃ium
serpentiũ genus. qͦd cõplicari
anguis qͦd angulosus sit. ⁊
niinqͣm rectus. Angues apud gentiles ꝓge
Dug duos angues. pueri sacer est locus extͣ
meitre. Colubrũ ab eo dictum. qͦd colat um¬
bras. uł qͦd in lubricos tractus fiexib tortuo¬
sis iabit᷑. Nam lubricũ dr qͥcqͥd labit᷑ dun
tenet᷑. ut piscis. serpens. serpens aũt nomen
acepit. qͥa occuitis accessib serpit. Non enũ¬
aꝑtis passib s squamarũ minictissimis nisib
repit. Iia aũt que quatuor pedib nituntur

Expanded text:
rat, captantesque ad necem persequuntur. Formirat, captantesque ad necem persequuntur. Formicoleon ob hoc vocatus, quia est vel formicarum leo vel certe formica pariter et leo. Est enim animal parvum formicis satis infestum, quod se in pulvere abscondit, et formicas frumenta gestantes interficit. Proinde autem leo et formica vocatur, quia aliis animalibus ut formica est, formicis autem ut leo est. De serpentibus Anguis vocabulum omnium serpentium genus quod plicari anguis, quod angulosus sit, et nunquam rectus. Angues autem apud gentiles pro rsius: Pinge duos angues, pueri, sacer est locus . . . 2. Coluber, ab eo dictus, quod colat umbras, vel qsis labatur. Nam lubricum dicitur quidquid labitur dum tenetur, ut piscis, serpens. Serpens autem nomen accepit quia occultis accessibus serpit, non apertis passibus, sed squamarum minutissimis nisibus repit. Illa autem quae quattuor pedibus nituntur,
Abbreviated transcription (Latin):
breui tabella. quasclam eli causas situs ꝙ tel¬
rarũ ⁊ maris spacia annotauunus. it iuimo¬
dico iector ea ꝑcurrat. ⁊ compendiosa breuisa¬
te. gchimologias eoꝵ causas ꝙ cognoscat:

Expanded text:
brevi tabella, quasdam coeli causas, situsque terrarum, et maris spatia annotavimus, ut in modico lector ea percurrat, et compendiosa brevitate etymologias eorum causasque cognoscat
Abbreviated transcription (Latin):
clam monstruose hominum
transformationes ⁊ cõmutati¬
ones in bestias. sicut de illa
maga famosissima circe. que socios quoq
ulixis mutasse fert᷑ in bestias. ⁊ de archadib
qͥ sorte ducti transnatabant qͦddam stagnũ.
atq ibi conuertebant᷑ in lupos. Nam ⁊ dio¬
medis socios. in uoluctes fuisse conu̾sos. non
fabuloso m̃dacio. s hystorica affirmatione
confirmant. Sed ⁊ quidã asserunt. strigas
ex hominib fieri. Ad multa enĩ latrocinia
figure sceleratoꝵ mutant᷑. ⁊ siue magicis can¬
tib. siue herbarũ ueneficio: totis corꝑib in
feras transeunt. Siqͥdem ⁊ ꝑ naturã pleraq
mutationẽ recipiunt. ⁊ corrupta in diuersas
species transformant᷑. sicut de uituloꝵ carnib
putridis apes. sicut de equis scarabei. de mulis
locuste. de cancris scorpiones. Ouidius. Conca
ua littorei si demas brachia cancri. Scorpio exi¬
bit: caucda q minabit᷑ unca Explicit liber¬

Expanded text:
am monstrosae hominum transformationes et commutationes in bestias, sicut de illa maga famosissima Circe, quae socios quoque Ulyssis mutasse fertur in bestias, et de Arcadibus, qui, sorte ducti, transnatabant quoddam stagnum, atque ibi convertebantur in lupos. Nam et Diomedis socios in volucres fuisse conversos non fabuloso mendacio, sed historica adfirmatione confirmant. Sed et quidam adserunt Strigas ex hominibus fieri. Ad multa enim latrocinia figurae sceleratorum mutantur, et sive magicis cantibus, sive herbarum veneficio totis corporibus in feras transeunt. Siquidem et per naturam pleraque mutationem recipiunt, et corrupta in diversas species transformantur; sicut de vitulorum carnibus putridis apes, sicut de equis scarabaei, de mulis locustae, de cancris scorpiones. Ovidius Metam. 15, 369: Concava litorei si demas brachia cancri, scorpio exibit, caudaque minabitur unca. De pecorib
Abbreviated transcription (Latin):
attrañiti tanta uis ẽ ut iuerine adclita echiopas
uidere ablato pͥore lumine qͥcdam tracdant. Luligo
tradunt in oceano mauritanie ñ ꝓcul a lixo flumi¬
ne tantã multitudiuẽ iuniginũ euocari exaqua:
ut etiam naues dimergere possint. Conche ⁊ coclee
hac ex causa uocate. qͥa deficiente luna cauant᷑ .i.
atq concharũ increm̃to lune meubra tͣgescunt:
defectu euacuant᷑. Luna enĩ cũ augm̃to fuerit. au¬
get humorẽ. cũ uͦ in defectum uenerit: humores
minuunt᷑. Hoc enĩ fisici dñt. Conche aũt prime
positionis nom̃. coclee uͦ ꝑ diminutionẽ: qi concule.
Concharũ mutta geuera st̃. int quas ⁊ margartast̃
que oeceloe diciuit᷑. In guarũ cãne preciosus
calculus solidat᷑. De quib tradunt hi qui de¬
annantiũ scripsere naturis. eo qͦd nocturno
temꝑe utora appetunt. ⁊ ex celesti rore margari¬
tas concipiunt. Uncde ⁊ oecelos nominant᷑. Mu¬

Expanded text:
atramento tanta vis est ut lucernae addito Aethiopas atramento tanta vis est ut lucernae addito Aethiopas videri ablato priori lumine quidam tradant. Lulligo. Tradunt in Oceano Mauretaniae, non procul a Lixo flumine, tantam multitudinem lulliginum evolare ex aqua ut etiam naves demergere possint. Conchae et cochleae hac ex causa vocatae, quia deficiatque concharum, incremento lunae membra turgescunt, defectu lunae evacuantur. Luna enim cum in augmget humorem; cum vero in defectum venerit, humores minuuntur; hoc enim Physici dicunt. Conchae autem primae positionis nomen, cochleae vero per diminutionem, quasi conConcharum multa genera sunt, inter quas et margaritiferae quae cochleae dicuntur, in quarum carne pretiosus calculus solidatur. De quibus tradunt hi, qui animantium scripsere naturis, eo quod nocturno tempore littora appetunt, et ex coelesti rore margaretum concipiunt. Unde et coeloe nominantur. Mu
Abbreviated transcription (Latin):
ronica grece dr̃ quȩ latinȩ tẽpoꝵ series
appellatur. qͦlẽ apud grecos eusebius
cesariensis ep̃c edidit: & hieronimꝰ prbr in

Expanded text:
ronica Grece dicitur, que Latine temporum series appellatur. Qualem aput Grecos Eusebius Cesariensis edidit, et Ieronimus presbyter in
Abbreviated transcription (Latin):
Ratio dicta ẽ: quasi oris ratio. Nam
orare ÷. loqui & drẽ. Est aũ oratio
contextu̾boꝵ cum sensu. Contextus aut̃¬
u̾boꝵ sine sensu ñ ẽ oratio. qr ñ ẽ oris rõ.
Oratio autẽ plena ÷ : sensu. uoce & lrt̃a.
Diuisiones autẽ grãmaticȩ artis a quib¬
dam tͥginta dinumerant᷑. id ÷ partes oratio¬
nis octo. uox articulata litt̾ã. sillaba. pedes.
accentꝰ. posit᷑e. note. orthographia. analogia.
echimologia. glosȩ. differentiȩ. barbarismi.
siloecisini. uitia. metaplasmmi. scemata tropi.
prosa. metra. fabule. Hystorie.
De partibꝰ

Expanded text:
ratio dicta quasi oris ratio. Nam orare est loqui et dicere. Est autem oratio contextus verborum cum sensu. Contextus autem sine sensu non est oratio, quia non est oris ratio. Oratio autem plena est sensu, voce et littera. Divisiones autem grammaticae artis a quibusdam triginta dinumerantur, id est, partes orationis octo: vox articulata, littera, syllaba, pedes, accentus, positurae, notae, orthographia, analogia, etymologia, glossae, differentiae, barbarismi, soloecismi, vitia, metaplasmi, schemata, tropi, prosa, metra, fabulae, historiae. § 6 De partib
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ dam patriarcharũ ethimologiȩ no¬
tandȩ st̃: ut sciamꝰ qͥd in suo uocabu¬
lo resonent. Nam pleriq eoꝵ: ex causis ꝓpriiꝰ
nomina acceꝑunt. Patriarcha. int̾pretatur
patrũ pͥnceps. Archos enĩ grece: pͥnceps est¬
Abram pͥmũ uocatꝰ ÷ pat̾ uidens popłm. ꝓpt̃
isrł scilicet tantum. Postea appellatꝰ ÷ abrahã:
qd̃ transfert᷑ pat̾ multarũ gentiũ. qͦd erat
adhuc ꝑsidẽ futurũ. Gentiũ autẽ ñ habet᷑
in nomine. s sub auditur: iuxta illud. Frit
tiũ posui te. Isaac. ex risu nom̃ accepit.
Riserat eñ pat̃ quando ei ꝓmissus est. ad¬
mirans ingaudio. Risit & mat᷑. quando ꝑ
illos tres uiros ꝓmi̾sus ẽ: dubitans ingau¬
dio. Ex hac gͦ causa nom̃ accept isaac:
int̾pretat᷑ enĩ risꝰ. Sciendũ autẽ quod qͦ¬
tuor inueteri testamento absq ullo uela¬
mine nominib suis anteqͣ nascerentur
uocati st̃. ismahel. isaac. salomon. & oͥrias.
Lege scͥpturas. Iacob supplantator int̾̃pre¬

Expanded text:
uorumdam patriarcharum etymologiae notandae sunt, ut sciamus quid in suo vocabulo resonent. Nam plerique eorum ex causis propriis nomina acceperunt. Patriarcha interpretatur patrum princeps. Ἄρχος enim Graece pAbram primum vocatus est pater videns populum, propter Israel scilicet tantum. Postea appellatus est Abraham, quod transfertur pater multarum gentium, quod erat adhuc per fidem futurum. Gentium autem non habetur in nomine, sed subauditur, iuxta illud Genestrem multarum gentium posui te.' Isaac ex risu nomen accepit. Riserat enim pater, quando ei promissus est, admirans in gaudio. Risit et mater, quando per illos tres viros promissus est, dubitans in gaudio. Ex hac ergo causa nomen accepit Isaac; interpretatur enim risus. Sciendum autem quod quattuor in Veteri Testamento absque ullo velamine nominibus suis, antequam nascerentur, vocati sunt: Ismahel, Isaac, Salomon et Iosias. Lege Scripturas. Iacob subplantator interpre
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̾ me ext̃minata ÷ ext̃minio omĩs
t̃ra. Xp̃i enĩ hȩc uox ÷. Multa enĩ peccata
priꝰ fecert̃ filii isrł: s ñꝙͣ sic traditi sunt
tam longe ꝑditioni & captiuitati. Quan¬
do autẽ cõpleuerunt mensuram patrũ
& tunc peccata peccatis cumulantes.
traditi st̃ in longam ext̃minationem.
as ꝓpħa hoc ante p̾muntiarit dicens.
bussit eum in circuitu & ñ cognouit.
& succendit er̃ & non intellexit. Quia¬

Expanded text:
 exterminio omnis terra. Haec enim Christi vox est. Multa enim peccata prius fecerant filii Israel, sed nunquam sic traditi sunt tam longae perditioni et captivitati; quando autem compleverunt mensuram patrum  tunc, peccata peccatis cumulantes, traditi sunt in longam exterminationem.ias propheta hoc ante praenuntiavit, dicens: lum; et combussit eum in circuitu, et non cognovit, et succendit eum, et non intellexit . Qu
Abbreviated transcription (Latin):
natus post. Primũ enĩ filiꝰ nascitur. deinde
nepos. Gradus enĩ substitutionis ẽ. Hinc &
posteritas. quasi postera etas. Nepos autem.
utriꝰq sexus : Nam ut neptis dicamꝰ in iure
ẽ: ꝓpt̾̃ discretionẽ successionis admissã. Pro¬
nepos ẽ: qui ex nepote conceptꝰ natꝰq est.
Et dictꝰ pronepos: quasi natꝰ porro post.¬
Ex hoc qͦ gradu incipit uocari & ꝓgenies.
quasi porro post geniti. Nam filii & nepoteᷤᷤ
ñ sunt ꝓgenies. qͥa ñ ÷ in eis longa posteritaᷤ.
Dicut autẽ inferius longe editi ꝓgenies
appellantur: quia porro gexantes. Prone¬
pos autẽ dictus. qͥa ꝓpe nepotem ẽ. Abnepoꝰ.
qͥa se iungitur anepote. Est enĩ int̾̃ illũ &
nepotẽ ꝓ nepos. Ad nepos. abnepotis filius.
Trmepos. adneptis filiꝰ: quia post nepotẽ
quartꝰ in ordine est: quasi tetranepos.
Minores autẽ ñ dicimꝰ nͥ quotienᷤ graduũ
desicit nom̃. ut puta. filiꝰ. nepos. ꝓnepos. ab¬

Expanded text:
natus post. Primum enim filius nascitur, deinde natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus, in jure est propter discretionem successionis amissam. Pronepos est, qui ex nepote conceptus natusque est, et dictus pronepos, quasi natEx hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope nepotem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, ab
Abbreviated transcription (Latin):
uno aborto: alt̾ qui legitime natꝰ fuerit uo¬
piscus nominat᷑. Postumꝰ uocat᷑. eo qͦd post
humationẽ patris nascit᷑. id ÷ obitũ. Iste &
defuncti nom̃ accipit. Sic enĩ lex uoluit.
ut qͥ pꝰ defunctum nascitur. defuncti no
mine appelletur. Nothus dr̃. qͥ de patre
nobili & matre ignobili gignitur. sicut ex
concubia. Est autẽ hoc nom̃ grecũ. & in
latinitate deficit. Huic contrariꝰ spurius.
qui de patre ignobili. & matre nobili nasci
tur. Item spuriꝰ patre incerto. matre uidua
genitꝰ: uelut tantũ spurii filiꝰ. qͥa mulie¬
brem naturã ueteres spuriũ uocabant.
nomine. Eosdem & fauonios appellabant.
quia quȩdã animalia fauonio spũ hausto
conciꝑe estimant᷑. Unde & his qͥ ñ st̃ delegi¬
timo matrimonio. matrẽ potiꝰ quã ipatrẽ.
sequunt᷑. Latine autẽ spurii quasi extra pu¬
ritatem. id ÷ quasi immundi. Nepos: qui¬
ex filio natus ÷. Dictus autẽ nepos: quasi

Expanded text:
uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit, Vouno aborto, alter, qui legitime natus fuerit, Vopiscus nominatur. Posthumus vocatur eo quod post humationem patris nascitur, id est post obitum. Iste et defuncti nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui de defuncto nascitur, defunmine appelletur. Nothus dicitur, qui de patre nobili et matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum, et in latinitate defecit. Huic contrarius est spurius, qui de matre nobili tur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam veteres spurium vocabant; nomine. Eosdem et Favonios appellabant, quia quaedam animalia Favonio spiritu hausto concipere existimantur. Unde et hi, qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem potius quam patrem sequuntur. Latine autem spurii, quasi extra puritatem, id est, quasi immundi. 26. Nepos ex filio natus est. Dictus autem, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
apłs filios suos appellat eos quibꝰ euangłiũ
p̃dicauit. Filii autẽ ideo in legib liberi appel¬
lantur. ut isto uocabulo decernant᷑ a serius:
qͥa sic̃ seruus inpotestate ẽ dñi. sic filiꝰ in po¬
testate ÷ patris. Ideo etiã filio fit emancipa¬
tio. ut sit lib̾ apatre: sic̃ seruofit manumissio.
ut sit lib̾atꝰ adnõ. Itẽ lib̃i dicti. qͦd ex lib̾o sunt
matrimonio orti. Nam filii ex lib̾o & ancilla.
seruilis conditionis st̃. Semꝑ enĩ qͥ nascit᷑.
deteriorem parentis statũ sumit. Naturales
autẽ dicunt᷑ ingenuarũ concubinaꝵ filii.
qͦs sola natura genuit ñ honestas coniugii.
Idẽ & pueri: apube. Adoptiuus filiꝰ ẽ: qui
aut patre iusto aut auo aut ꝓauo cuiꝰ potesta¬
te ꝑ emancipationẽ ÷ traditꝰ in alenã potesta¬
tem. qui utriꝰq fert nom̃: ut fabius emilius.
uł scipio paulinꝰ. S emini st̃. ñ duo tantũ
simui nati. s etiã plures. De geminis aut̃

Expanded text:
Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre iusto, aut avo, aut proavo, cuius potestate per mancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Aemilius, vel Scipio Paulinus. Gemini sunt non duo tantum simul nati, sed etiam plures. De geminis autem
Abbreviated transcription (Latin):
milia autẽ: a femore. Feniur enĩ. genꝰ et
stirps ostenditur. Nam familia ꝓseruis abu
nificatione uocatur. Gnatꝰ dictus qͥ generatꝰ.
unde & ꝑ .g. scribitur. S oboles. eo qͦd substi¬
tutio sit generis. Quadriꝑtitꝰ ÷ autẽ ordofi¬
lioꝵ. ita. Primogenitꝰ. unigenitꝰ. medius. no¬
uissimꝰ. Primogenitꝰ: ante quẽ nullꝰ. Unige¬
ores existunt. Quattuor etiã modis filii appel¬
lãtur. natura. imitatione. ad optione. doctri¬
na. Natura: ueluti cũ dicunt᷑ filii abrahȩ
iudei. Imitatione. ut ipsiꝰ abrahȩ fidẽ inuitan¬
tes exgentib. dicente euangłio. potens est ds̃
de lapidib istis suscitare filios abrahȩ: uł sic̃
eosdem iudeos dñs filios ẽẽ dicit diaboli. aqͦ
ñ nati.s quẽ fuerant iinitati. Adoptione qͦ
qͦd humana consuetudine nulli licet nescire:
uł sicut nos cdeo non natura s ad optione di¬
cimꝰ. pat̾ nr̃ qui es in cęlis. Doctrina. sicut

Expanded text:
milia autem a femore. Femore enim genus et milia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis anificatione vocatur. Gnatus dictus quia generatus. Unde et per G scribitur. Suboles eo quod substitutio sit generis. Quadripertitus est autem ordo filiorum, ita: unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. Primogenitus, ante queiores existunt. Quatuor etiam modis filii appellantur: natura, imitatione, adoptione, doctrina. Natura veluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae ; vel sicut eosdem Judaeos Dominus filios esse dicit diaboli , a quo non nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire: vel sicut nos Deo, non natura, sed adoptione dicimus: Pater noster, qui es in coelis . Doctr
Abbreviated transcription (Latin):
tum est nom̃ patrisfamilias. Qui autẽ iniquȩ
dominat᷑ inseruis: hoc se nomine nequaꝙͣ
reputet appellari. Matremfamilias ideo uo¬
cari. qͦd ꝑ quandam iuris sollempnitatẽ in
familiam transeat mariti. Tabulȩ enĩ ma¬
trimoniales. instrumenta emptionis suȩ st̃.
Alias: sic̃ matrona est mat̾ pͥmi pueri. id est
quasi mater nati: ita mat̾familias illa ẽ: qͣͦ
plures enixa est. Nam familia: ex duob eẽ
incipit. Auus. patris pat̾ ẽ: ab euo dictus.
id ÷ ab antiquitate. Proauus. aui pat̾ ẽ: qͣsi
ꝓpe auum. Abauus. ꝓ aui pat̾ ẽ: iam longe
ab auo. Atauus. ab aui pat̾. Critainus. a taui
pat̃. quasi tetrauus: id ÷ quartꝰ supͣ ab auo.
S tritauus. ultimũ cognationis nom̃ est.
tamilia enĩ oritur apatre. t̾minatur intͥta¬
uo. filiꝰ & filia a familia dicti st̃. Ipsi enĩ pͥmi
in ordine nascentiũ existunt. Unde & cornelia
familia. stirps ipsa omĩs acornelio orta. Fa¬

Expanded text:
tum est nomen patri familias. Qui autem inique tum est nomen patri familias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. Matremfamilias inde vocari, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati, ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. Avus patris pater est, ab aevo dictus, id est ab antiquitate. Proavus avi pater est, quasi prope avum. Abavus proavi pater est, iam longe ab avo. Atavus abavi pater. Tri quasi tetravus, id est quartus super avum. Sed tritavus ultimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. Filius et filia a familia dicti sunt; ipsi enim primi in ordine nascentium existunt. Unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. Fa
Abbreviated transcription (Latin):
eredis nom̃ imposuit censꝰ eris. Soluit
enĩ tributũ auctoris. In hoc enĩ uoca¬
bulo pͥma successio ÷ & hereditatis & generis.
ut sunt filii & nepotes. P roheres ẽ. qui loco he¬
reclis fungitur. qͥsi ꝓherede. Est enĩ aut insti¬
tutus aut substitutus. Pater ẽ. a quo mniciũ
Pater autẽ dictus. eo qͦd patratione ꝑacta fili¬
um ꝓcreet. Patratio enĩ ÷: rei ueneriȩ consũ¬
matio. Lucrecius. Et bene patra patrum.
Genitores autẽ agignendo. & parentes quasi
parientes: idem & creatores. Crementum
enĩ ÷ semen masculi. unde animalium & ho¬
minũ corpora conciprunt᷑. Hinc & creatoreᷤᷤ
parentes dicuntur. Mater dr̃. qͦd ex inde
efficiatur aliquid. Mater enĩ quasi mat̾ia.
Nlam causa pat̃ ẽ. Pat̃ familias autẽ dictus. qͦd
om̃ib in familia sua positis seruis tanquam
pater filiis patria dilectione consulat. seruoꝵ q:
conditionẽ a filioꝵ affectu ñ discernat: s quasi
unum m̃brum amplectant᷑. Hinc autẽ exor

Expanded text:
eredis nomen imposuit census aeris, solvit enim tributum auctoris. In hoc enim vocabulo prima successio est haereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes. 2. Prohaeres est qui loco haeredis fungitur, quasi pro haerede; est enim, aut institutus, aut substitutus. 3. Pater est a quo nascitur Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consummatio. Lucretius: Et bene patratio patrum. Genitores autem a gignendo: et parentes, quasi parientes, et cenim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. 6. Mater dicitur, quod exinde efficiatur aliquid; mater enim quasi materia, nam causa pater est. 7. Paterfamilias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis, tanquam pater filiis, patria dilectione consulit, servorumque conditionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi unum membrum amplectitur; hinc enim e
Abbreviated transcription (Latin):
are ÷ aquarum generalis collectio. Omĩs
enim congregatio aquarum siue salsȩ
sint siue dulces. abusiue maria nuncupant᷑.
iuxta illud. Ꝙ congregationes aquarum appel¬
lauit maria. Propͥe autẽ mare appellatum.
eoqͦd aquȩ eiꝰ amare sint. E quor autẽ uoca¬
tum quia ȩqualiter sursum ẽ: & quanus
aquȩ fluctuantes uelut montes erigantur.
sedatis rursus tempestatib ad ȩquantur.
Altitudo enim maris diriersa est: in discreta
tam̃ dorsi erus ȩqualitas. Ideo autẽ mare in¬
crementũ ñ caꝑe cũ omĩa ftumina om̃s fon¬
tes recipiat. causa hȩc est: partim qͦd influen¬
tes undas ipsa magnitudo eiꝰ non sentiat. de¬
inde qͦd amara aqua dulce fluentam con¬
sumat: uł quod ipsȩ nubes multum aqua¬
rum ad se trahant. siue quod illud partim
auferant uenti. partim sol ex siccet. postre¬
mo qͦd ꝑ occulta quȩdam t̾rȩ foramina ꝑ¬
colatum. & ad caput amnium fontesq re¬
uolutum recurrat. Maris autẽ certum

Expanded text:
are est aquarum generalis collectio. Omnis enim congregatio aquarum, sive salsae sint, sive dulces, abusive maria nuncupantur, juxta illud: Et congregationes aquarum vocavit maria. Proprie autem mare appellatum, eo quod aquae ejus amarae sint. 2. Aequor autem vocatum quia aequaliter sursum est; et quamvis aquae fluctuantes velut montes erigantur, sedatis rursus tempestatibus adaequantur. Altitudo enim maris diversa est, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. Ideo autem mare incrementum non capere, cum omnia flumina, omnes fontes recipiat, haec causa est: partim quod influentes undas ipsa magnitudo eius non sentiat: deinde, quod amara aqua dulce fluentum consumat; vel quod ipsae nubes multum aquarum ad se attrahant; sive quod illum partim auferant venti, partim sol exsiccet; postremum, quod per occulta quaedam terrae foramina percolatus, et ad caput amnium fontesque revolutus recurrat. Maris autem certum
Abbreviated transcription (Latin):
runt seabomĩ popło. & assumpserunt
sibi hoc nom̃ iactantiȩ. Meristȩ appellati.¬
eo quod separent scͥpturas. non credentes om¬
nib ꝓpħis. dicentes aliis & aliis spiritib
illos ꝓpħasse. Meris enĩ grece : diuidere. Sa
marite sunt hi qui ab assyriis translati. ex
parte isrłitarum consuetridinẽ. ex parte
gentiliũ ritum ꝑmixta obseruatione tenu¬
robaptiste. eo qͦd cotidie uestimenta sua &¬

Expanded text:
runt se ab omni populo et adsumserunt runt se ab omni populo et adsumserunt sibi hoc nomen iactantiae. Meristae appellateo quod separent Scripturas, non credentes omnibus Prophetis, dicentes aliis et aliis spiritibus illos prophetasse. Meris enim Graece. Samarmarite sunt hii qui, ab Assiriis translati, ex parte Srahelitarum consuetudinem, ex parte gentilem ritum permixta obseruatione tenurobaptiste, qui cotidie corpora sua
Abbreviated transcription (Latin):
fessores int̾pretant᷑. Multos enĩ ex his sequi¬
tur confessio. qͦs antea ꝑfidia possidebat.
Hebrei transitores dicunt᷑. quo nomine
ammonent᷑ ut de peiorib ad meliora tran¬
seant. & pͥstinos errores relinqͣnt. P harisei
& saducei int̾ se contrarii st̃. Nam phariser
ex hebreo inlatinũ int̾pretant᷑. diuisi: eoqͦd
traditionũ & obseruationũ qͣsilli deutere¬
sis uocant iusticiã p̃ferunt. unde & diuisi
uocant᷑ a popło: qͣsi ꝓiusticia. Saducei int̃¬
p̃tant᷑ iusti. Uendicant enĩ sibi quod ñ st̃.
Corporis resurrectionẽ negant. & animã
int̾rre cũ corpore p̃dicant. Hi quinq tan¬
tum libros legis recipiunt. ꝓpħarũ uati¬
cinia respuunt. E fnei dicunt ipsũ eẽ
xpm̃. qui docuit illos omẽm abstinen¬
Nã cũ in babylonia uenisset popłs dĩ ple¬
riq relinqͣntes uxores suas babylonicis
muuerib adheserunt. qͥdã autẽ isrłiticiꝰ
tantũ coniugiis contenti uł ex eis geniti
dũ reuersi essent debabylonia diuise¬

Expanded text:
fessores interpretantur. Multos enim ex his sequitur confessio, quos antea perfidia possidebat. Hebraei tradmonentur ut de pejoribus ad meliora transeant, et pristinos errores relinquant. 3. Pharisaei, et Sadducaei inter se contrarii sunt; nam Pharisaei ex Hebraeo in Latinum interpretantur divisi, eo quod traditionum et observationum, quas illi ant, justitiam praeferunt: unde divisi vocantur a populo, quasi per justitiam. Sadducaei interpretantur justi. Vendicant enim sibi quod non sunt; corporum resurrectionem negant, et animam interire cum corpore praedicant. Hi quinque tantum libros legis recipiunt, prophetarum vaticinia respuunt. Efnei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos omnem abstinenNam cum in Babyloniam venisset populus Dei, plerique relinquentes uxores suas Babylonicis mulieribus adhaeserunt: quidam autem Israeliticis tantum coniugiis contenti, vel ex eis geniti, dum reversi essent de Babylonia, divise
Abbreviated transcription (Latin):
tes quã eȩt̾i. Dcisma abscissura ammoꝵ
uocatur. Eodẽ enĩ cultu. eodem ritu cre¬
dit ut cȩt̾i. solo congregationis delectatur
discidio. Eit autẽ seisma cũ dicunt hoĩes
nos iusti sumꝰ. nos scĩficamꝰ immundos.
& eȩt̾a similia. Duꝑstitio elicta ẽ. eoquod
sit suꝑflua. aut suꝑ instituta obseruatio.
Aui dicunt a senib. qͥa multis annis suꝑstites
pȩtatẽ delirant &. errant. suꝑstitione quadã
nescientes quȩ uet̾a colant. aut quȩ ueterũ
ignari ad sciscant. Luereciꝰ autẽ suꝑstid̾nem
dicit suꝑstãtiũ rerum ad÷ celestiũ &. diuinoꝵ
quȩ suꝑiꝰ stant: s male dic̃. Hereticoꝵ autẽ
dogmata ut facile possint. agnosci. causas
eoꝵ uł nomina demonstrari opotuit. De

Expanded text:
tes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum tes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu, eodem ritu credit ut ceteri; solo congregationis delectatur discidio. Fit autem schisma cum dicunt homines, 'nos iusti sumus,' 'nos sanctificamus inmundos,' et cetera similia. Superstitio dicta eo quod sit superflua aut superinsibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant, et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera colant, aut quae veterum ignari asciscant. 350 7. Lucretius autem superstitionem dicit superstantium rerum, id est, coelestium et divinarum, quae super nos stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. De
Abbreviated transcription (Latin):
eresis grece ab electione uocatur.
qͦd scilicet unꝰqͥsq id sibi eligit qͦd
melius illi eẽ uidetur. ut phylosophi.
ꝑipatetici. achademici. epycurei. & stoi¬
ci: uł sic̃ alii qui ꝑu̾sum dogna cogitan¬
tes. arbitrio suo de excłia recesserunt. In¬
de gͦ hereses dictȩ greca uoce ex int̃pretatione
electionis. qͥa qͥsq arbitrio suo ad instituen¬
da siue ad suscipienda quelibet ipse sibi
eligit. Nobis uͦ nichil ex nr̃o arbitrio in¬
ducere licet. s nec eligere qͦd aliqͥ de arbit̾o
suo induxerunt. Apłos dĩ habemꝰ actores.
qui nec ipsi quicquã ex suo arbitrio qͦd
inducerent elegerunt: s acceptã a xp̃o
disciplinã fidelit̾ nationib assignauert̃.
Itaq etiam si angłs decelis aliter euange¬
lizauerit: a nathema uocabit᷑. Secta a se¬
quendo & tenendo nominata. Nam sectaᷤᷤ
dicimꝰ habitus animoꝵ ac instituta cir¬
ca disciplinã uł ꝓpositũ. quȩ tenendo sequun¬
tur longe alia in religionis cultu opinan¬

Expanded text:
eresis Graece ab electione vocatur, quod scilicet unusquisque id sibi eligat quod melius illi esse videtur, ut philosophi Peripatetici, Academici, et Epicurei et Stoici, vel sicut alii qui perversum dogma cogitantes arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. Inde ergo haeresis, dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi elegit. Nobis vero nihil ex nostro arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliqui de arbitrio suo induxerit. Apostolos Dei habemus auctores, qui nec ipsi quicquam ex suo arbitrio, quod inducerent, elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus adsignaverunt. Itaque etiamsi angelus de caelis aliter evangelizaverit, anathema vocabitur. Secta a sequendo et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam vel propositum, quem tenendo sequuntur, longe alia in religionis cultu opinan
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Et congrue hoc uocabulum habuit. De eo
pͥmũ in nomine dñi & insimilitudine eiꝰ fabri¬
cata sint idola. Enoch: dedicatio. In ipsiꝰ enĩ
enĩ nomine ciuitatẽ postea ȩdificauit car.
Chanian lamentatio uł possessio eoꝵ Sicut
enĩ cain possessio. ita diriuatium nom̃ qͦd est
chainan: facit possessio eoꝵ Matu salem
int̾p̃tat᷑ mortuus ẽ. Cuidens ethimologia
nominis. Quidam enĩ eũ cum patre fuisse
Ob hoc signant̃ transfertur mortuus ẽ: ut
ostenderetur ñ uixisse eũ pꝰ diluuiũ. s: in eodẽ
cata clysmo fuisse defunctum. Soli enĩ octo
Lamech ꝑcutiens. Iste enĩ ꝑcussit & in t̾fecit
cairI: qͦd etiam ipse postea ꝑpetrasse uxorib
confitet᷑. Noe requies int̾p̃tatur. ꝓ eo quod
sub illo omĩa retro oꝑa quieuerunt ꝑ dilu¬
uiũ. Unde & pat̃ eiꝰ uocans nom̃ eiꝰ noe dix̃.¬
tatis accepit. Ex ipso eñi patriarchȩ. ꝓphete¬

Expanded text:
r. Et congrue hoc vocabulum habuit. De eo primum in nomine Domini et in similitudine eius fabricata sint idola. Enoch dedicatio. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Cainan lamentatio vel possessio eorum; sicut enim Cain possessio, ita derivatum nomen, quod est Cainan, facit possessio eorum. Matusalam interpretatur mortuus est. Evidens etymologia nominis. Quidam enim eum cum patre translaOb hoc signanter transfertur: mortuus est, ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo fuisse defunctum. Soli enim octo Lamech percutiens. Iste enim percussit et interfecit Cain: quod etiam ipse postea perpetrasse uxoribus confitetur. Noe requies interpretatur, pro eo quod sub illo omnia retro opera quieverunt per diluvium. Unde et pater eius vocans nomen eius Noe dixtatis accepit. Ex ipso enim patriarchae et
Abbreviated transcription (Latin):
erra est inmeclia mũ¬
di regione posita. om¬
nib partibꝰ cęli in mo¬
dum centri ȩquali
int̃uallo consistens:
quȩ singulari nume¬
ro totum orbem sig¬
nificat. pluraliuͦ:
singulas partes. cuiꝰ
nomina diuersa dat ratio. Nam t̾ra di¬
cta a suꝑiora parte quateritur. humus
abnferiori uł humida t̾ra: ut sub mari.
Tellus autẽ: quia fructus eiꝰ tollimꝰ. Hȩc
& ops dicta. eo qͦd opem fert frugib Eadẽ
& arua. ab arando & colendo uocata. Pro¬
priȩ autẽ terra ad distinctionẽ aquȩ ari
humida sit: hoc aquatum affinitate sor.¬
titur. Cuiꝰ motũ alii dicunt uentũ ẽẽ
aliquot montes tumuliq sedere. Alii di¬
cunt a quam generalem in terris moueri.
cta concutiunt. Terre quoq hiatus aut
motu aquȩ inferioris fit. aut crebris toni¬
trius. aut de concauis terrȩ erumpentibꝰ uentiᷤ.
bis arotunditate circuli

Expanded text:
erra est in media mundi regione posita, omnibus partibus caeli in modum centri aequali intervallo consistens; quae singulari numero totum orbem significat, plurali vero singulas partes. Cuius nomina diversa dat ratio; nam terra dicta a superiori parte, qua teritur; humus ab inferiori vel humida terra, ut sub mari; tellus autem, quia fructus eius tollimus; haec et Ops dicta, eo quod opem fert frugibus; eadem et arva, ab arando et colendo vocata. Proprie autem terra ad distinctionem aquae aridhumida sit, hoc aquarum affinitate sortitur. Cuius motum alii dicunt ventum esse rrae citatu rupti aliquot montes tumulique sedere.' Alii aquam dicunt genetalem in terris moveri, cta concutiunt. Terrae quoque hiatus aut motu aquae inferioris fit, aut crebris tonitruis, aut de concavis terrae erumpentibus ventis. De orbe . Orbis a rotunditate circuli
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. Pediculi uermes cutis. apedibus
dicti. unde & pediculosi dicunt᷑. quib pe¬
diculi in corpore efferuescunt. Pulices uͦ
uocati sunt: eoqͦd ex puluere magis nu¬
uocatꝰ eo qͦd heret in aurib canũ. cinos
enĩ grece canis ẽ. Usia ÷ uermis porci. appel¬
latꝰ quia urit. Nam ubi momorderit. ad
eo ardet ibi uesicȩ siant. Cimex de simi¬
litudine cuiꝰdam herbȩ uocatꝰ. cuiꝰ fetorẽ
habet. Propͥe autẽ uerinis in carne putͥ
nascitur. tinea in uestimentis. eruica in
holere. teredo inligno. tarmꝰ in lardo. Uer¬
mis non ut serpens aꝑtis passib uł squa¬
maꝵ nisibꝰ repit. quia ñ ẽ illi spinȩ rigor
ut colubri. s indirectum corpusculi sui
partes gradatim porrigendo contractas.
contrahendo porrectas motum explicat.¬

Expanded text:
it. Pediculi vermes cutis, a pedibus dicti, unde et pediculosi dicuntur, quibus pediculi ivocati sunt, quod ex pulvere magis nuvocatus eo, quod erit in auribus canum. Cenos enim Graece canis est. Usia est vermis porci, appellata, quia urit. Nam ubi momorderit, adeo locus adet, ut ibi vesicae fiant. Cimex de similitudine cuiusdam herbae vocatus, cuius foetorem habet. Proprie autem vermis in carne putre nascitur; tinea in vestimentis; eruca in holere; teredo in ligno; tarmus in lardo. Vermis non ut serpens apertis passibus vel squamarum nisibus repit, quia non est illi spinae rigor, ut colubri, sed in directum corpusculi sui partes gradatim porrigendo contractas, contrahendo porrectas motum explicat,
Abbreviated transcription (Latin):
dium uermis. ex cuiꝰ textura bombicinũ con¬
ficitur. Appellatur autẽ hoc nomine ab eo
qͦd euacuetur dum fila generat. & aer solꝰ
in eo remaneat. E riica frondiũ uermis
in holere uł pampino in uoluta. ab eroden¬
do dicta. dequa meminit plautꝰ. Imitatus
nequam bestiam & maleficã. inuolutam
inpampino. Implicat se idem nec aduolat
ut locusta ut huc illucq discurrens semi¬
pasta dimittat: sed ꝑ manet ꝑituris fru¬
gibus. & tardo lapsu pigrisq morsib um¬
greci uocant lignoꝵ uermes. qͦd terendo
edant. Hos nos termites dicimꝰ. Ita enim
apud latinos ligni uermes uocantur. qͥs
tempore importuno cesȩ arbores gignunt.
Tinea uestimentoꝵ uermis. dicta qͦd tene¬
at: & eousq insideat: quo erodat. Inde & ꝑ.¬
tinax. qͦd in eandem rem idemtidem urge¬
at. Uermes carnium: emigraneus lumbricꝰ
ascatidȩ. costi. pediculi. pulices. lendex. tar¬
mus. ricinus. usia. cimex. E nugraneus
uermis capitis uocatus. Lumbricus u̾mis

Expanded text:
dium vermis, ex cuius textura bombycinum conficitur. Appellatus autem hoc nomine ab eo quod evacuetur dum fila generat, et aer solus in eo remaneat. Eruca frondium vermis in holus, vel in pampino involuta, ab erodendo dicta. De qua meminit Plautus Cist. 728: Imitatus nequam bestiam et maleficam involutam in pampino inplicat se. Idem nec advolat, ut locusta, ut huc illucque discurrens semipasta dimittat, sed permanet perituris frugibus et tardo lapsu pigrisque morsibus unGraeci vocant lignorum vermes, quod terendo edant. Hos nos termites dicimus. Ita enim apud Latinos ligni vermes vocantur, quos tempore inoportuno caesae arbores gignunt. Tinea vestimentorum vermis, dicta quod teneat, et eo usque insedat quo erodat. Inde et pertinax, quod in eandem rem identidem urgeat. Vermes carnium: hemicranius, lumbricus, ascaridae, costi, peduculi, pulices, lendes, tarmus, ricinus, usia, cimex. Hemicranius vermis capitis vocatus. Lumbricus vermis
Abbreviated transcription (Latin):
parte animȩ qͣ corporaliũ rerũ imagmes
capiunt᷑. s ꝑ intuitũ mentis qͦ intellecta
conspicit᷑ ueritas. sic̃ cdanihel p̃ditus mente
uidit qͦd balthassar uiderat corpore. sine
qͦ genere ula duo uł infructriosa ft̃.: uł etiã
inerrorẽ mittunt. Omĩa tam̃ hȩc genera:
inuenimꝰ saulem regẽ ꝓpħasse. Perseque
De apostolis. ix.

Expanded text:
parte aniparte anicapiuntur, sed per intuitum mentis, quo intellecta conspicitur veritas, sicut Daniel hoc praeditus mente vidit, quod Balthasar viderat corpore, sine quo genere illa duo, vel infructuosa sunt, vel etiam in errorem mittunt. Omnia tamen haec genera Spinvenimus Saulem regem prophetasse. PersequebDe apostolis .
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Cercium geuꝰ sominiũ. sic̃ iacob sub¬
nixã incelo scalam dormiens uidit. Quar¬
tũ genꝰ ꝑnubẽ. sic̃ ad moy sen & ad iob post
plagã loquit᷑ ds̃. Quintũ genꝰ uox decelo.
sic̃ ad abraham sonuit dicens. Ne inicias
genꝰ accepta parabola. sic̃ apud salomonẽ
inꝓu̾biis: & apud balaam cũ euocaret᷑
abalach. Septimũ genꝰ repletio scĩ sp̃s. sic̃
pene apud om̃s ꝓpħas. Alii tria genera uisi¬
onum esse dixerunt. Unũ scd̾m oculos cor¬
poris. sicut abraham uidit tres uiros sub
ilice mambrȩ. & moyses ignem in rubo.
& discipuli transsiguratũ dnm̃ in montẽ
int̾ moysen & heliam: & cet̾a huiꝰ modi.
decelo cũ uariis animalib. & sicut ysaias
dnm̃ in sede altissima ñ corporalit̃ s spirita¬
liter uidit. Noneni forma corporea circũ¬
t̃minat. s quẽadmodũ figurate ñ ꝓprie
multa dicunt᷑. ita etiã figurate multa¬
multa monstrant᷑. Terciũ autẽ genꝰ ui¬
sionis ÷: qͦd neq corporis sensib neq illa

Expanded text:
sum.' Tertium genus somnium; sicut Iacob subnixam in caelo scalam dormiens vidit. Quartum genus per nubem; sicut ad Moysen et ad Iob post plagam loquitur Deus. Quintum genus vox de caelo; sicut ad Abraham sonuit dicensGenes. 22, 12: 'Ne inicias genus accepta parabola; sicut apud Salomonem in Proverbiis, et apud Balaam, cum evocaretur a Balac. Septimum genus repletio sancti Spiritus; sicut pene apud omnes prophetas. Alii tria genera visionum esse dixerunt. Unum secundum oculos corporis; sicut vidit Abraham tres viros sub ilice Mambre, et Moyses ignem in rubo, et discipuli transfiguratum Dominum in monte inter Moysen et Heliam, et cetera huiusmodi. de caelo cum variis animalibus, et sicut Esaias Deum in sede altissima non corporaliter, sed spiritaliter vidit. Non enim Deum forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figurate, non proprie multa dicuntur, ita etiam figurate multa monstrantur. Tertium autem genus visionis est, quod neque corporeis sensibus, neque illa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ & urbs & tẽplũ. Aggetis inlatinũ festiuus
& lȩtꝰ resonat. Destrucłum enĩ tẽplũ ȩdificandũ
titiam p̃dicat. Malachias int̾pretat᷑ angłs
dñi. id ÷ nuntiꝰ. Quicqͥd enĩ loquebat᷑. qͣsi a
dño eeñt mandata ita credebant᷑. Ꝙ inde ita
eiꝰ nom̃ septuagunta transtulert̃ dicentes. as¬

Expanded text:
et urbs et templum. Aggaeus in Latino festinus et urbs et templum. Aggaeus in Latino festinus et laetus resonat. Destructum enim templum aedificandum titiam praedicat. Malachias interpretatur angelus Domini, id est nuntius. Quidquid enim loquebatur, quasi a Domino essent mandata, ita credebantur; et inde ita eius nomen Septuaginta transtulerunt dicentesMa
Abbreviated transcription (Latin):
faciet dns quicꝗͣ. nͥ reuelauerit seruis suis
legatꝰ ad gentes missus uidet & p̃dicat quȩ
ꝓpħali digna st̃ ministerio & seruitute. in¬
de seruus dni. Ionas int̾pretat᷑ columba.
siue dolens. Columba ꝓgemitu. qͦndo in
uentre cȩti triduo fuit. Dolens autẽ uł ꝓpt̃
tristiciam quã habuit de salute niniuita¬
rũ. uł ꝓpt̾ hederam subito arescentẽ cuiꝰ
umbracło tegebatur contra solis ardorẽ.
Ipse ÷ͥ & a mathi sareptenȩ uiduȩ filiꝰ ut
iudei affirmant. quẽ resuscitauit helias.
matre postea ad eũ dicente: nẽ cognoui qͥa
Ob hanc causã ipsũ puerũ amathi uocitatũ.
Amathi enĩ. ex hebreo in latinã linguam
ueritas dr̃. & ex eo qͦd uerũ helias locutꝰ ẽ.
ille qͥ suscitatꝰ ÷ filiꝰ nuncupatꝰ ÷ ueritatis.
Tacharias memoria dñi. Septuagesimo enĩ
anno desolationis tẽ pli cõpleto. Tacharia
p̃dicante memoratꝰ ÷ dñs popło suo. iussu
q darii reu̾sus ÷ dĩ popłs. & reedificatum

Expanded text:
inus quicquam, nisi revelaverit servis suis legatus ad gentes missus venit et praedicat, quae prophetali digna sunt ministerio et servitute: inde servus Domini. Ionas interpretatur columba, sive dolens. Columba pro gemitu, quando in ventre ceti triduo fuit. Dolens autem vel propter tristitiam, quam habuit de salute Ninivitarum, vel propter hederam subito arescentem, cuius umbraculo tegebatur contra solis ardorem. Ipse est et Amathi, Sareptanae viduae filius, ut Iudaei adfirmant, quem resuscitavit Helias, matre postea ad eum dicente3 Reg. 17, 24: 'NuOb hanc causam ipsum puerum Amathi vocitatum. Amathi enim ex Hebraeo in Latinam linguam veritas dicitur; et ex eo quod verum Helias locutus est, ille, qui suscitatus est, filius nuncupatus est veritatis. Zacharias memoria Domini. Septuagesimo enim anno desolationis templi conpleto, Zacharia praedicante, memoratus est Dominus populum suarii reversus est Dei populus, et reaedificatum