comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gros proereat. Eximio etiam marmore
p̃dicatur. quod numidicum dicitur. Habet
autẽ urbes precipuas ypponeregium: & su¬
sicadam. Mauritania uocata a colore ppłoꝵ.
Greci eñĩ nigrum mauron uocant. Sicut
enĩ gallia acandore popłi. ita mauritania
anigrore nom̃ sortita est. C uiꝰ pͥma ꝓuncia
mauritania sitifensis est: quȩ sitifi habuit
oppidum. aquo & uocabulum traxisse
regio ꝑhibetur. Mauritania uͦ cesariensis
coloniȩ cesareȩ. ciuitas fuit. & nom̃ ꝓum¬
ciȩ ex ea datum. Utrȩq enĩ ꝓuinciȩ sibi
contuncte. ab oriente numidiam habent.
a septentrione mare magnũ. ab occasu flu¬
men maluam. a meridie montẽ astrixim.
qui discernit int̾ fecundã t̾ram & harenaᷤ
iacentes usq ad occeanum. Mauritania
tingitana. atingi metropolitana huius
punciȩ ciuitate uocata ẽ. Hȩx ultima
africȩ exurgit amontib septem. habens
aboriente flumen maluã. a septentrione
fretum gaditanum. ab occiduo occeanũ
athlanticũ. a meridie gaulolum gentes

Expanded text:
gros procreat; eximio etiam marmore praedicatur, quod Numidicum dicitur. Habet autem urbes praecipuas: Hipponem Regiumo et Rusicadam. Mauretania vocata a colore populorum; Graeci enim nigrum μαῦρον vocant. Sicut enim Gallia a candore populi, ita Mauretania a nigrore nomen sortita est. Cuius prima provincia Mauretania Sitifensis est, quae Sitifi habuit oppidum; a quo et vocabulum traxisse regio perhibetur. Mauretania vero Caesariensis: coloniae Caesareae civitas fuit, et nomen provinciae ex ea datum. Utraeque igitur provinciae sibi coniunctae ab oriente Numidiam habent, a septentrione mare Magnum, ab occasu flumen Malvam, a meridie montem Astrixin, qui discernit inter fecundam terram et harenas iacentes usque ad Oceanum. Mauretania Tingitaniao a Tingi metropolitana huius provinciae civitate vocata est. Haec ultima Africae exsurgit a montibus septem, habens ab oriente flumen Malvam, a septentrione fretum Gaditanum, ab occiduo Oceanum Athlanticum, a meridie Gaulalum gentes
Abbreviated transcription (Latin):
anitas ÷ integritas corporis & temꝑan¬
tia naturȩ. ex calido & humido qd̾
ẽ sanguis. Unde & sanitas dicta ẽ: quasi
sanguinis statꝰ. Morbi generali uocabulo
om̃s passiones corporis continent᷑. qd̾ inde
ueteres morbũ nominauert̃: ut ipsa appella
tione mortis. uim quȩ ex eo nascit᷑ demon¬
strarent. Int̾ sanitatẽ autẽ & morbũ media
ẽ curatio. quȩ nͥ morbo congruat ñ ꝑducit¬
ad sanitatẽ. Morbi om̃s ex quatuor nascunt᷑
humorib. id ÷ ex sanguine. & felle. melanco¬
lia & flegnate. Ex ipsis enĩ regunt᷑ sani. &¬
ex ipsis ledunt᷑ in sani. Dũ enĩ ampliꝰ extͣ
cursum naturȩ creueri nt: egritudines
faciunt. Sic̃ aut̃ quatuor elem̃ta. sic & qͥ¬
tuor humores: & unꝰqͥsq humor suũ elem̃¬
tum imitat᷑. Sanguis aerem. colera ignẽ.
in elancolia t̾rã. flegia aquam. & st̃ qͣtuor
humores sicut qͥcuor elem̃ta. quȩ conseruãt
corpora nr̃a. Sanguis ex greca ethimolo¬
gia uocabulũ sumpsit. qd uegetet᷑. &

Expanded text:
anitas est integritas corporis, et temperantia ex calido et humido, quod est sanguis: unde et sanitas dicta est, quasi sanguinis status. Morbi generali vocabulo omnes passiones corporis continentur: quod inde veteres morbum nominavertione mortis vim, que ex eo nascitur, demonstrarent. Inter sanitatem autem et morbum media est curatio, que nad sanitatem. Morbi omnes ex quatuor nascuntur humoribus, id est, ex sanguine et felle, melancholia et phlegmate: ex ipsis enim reguntur sani, ex ipsis laeduntur infirmi. Dum enim amplius extra cursum naturae creverunt, aegri XX Sicut autem quatuor sunt elementa, sic et quatuor humores et unusquisque humor suum elementum imitatur, sanguis aerem, cholera ignem, melancholia terram, phlegma aquam. Et sunt quatuor humores, sicut quatuor elementa, que conservant corpora nostra. Sanguis ex greca etymologia vocabulum sumpsit, quod vegetetur, et
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ dõ cultus & sacͥficia offeruntur. Mar¬
tyrium locus martyris greca diriuatione:
eo qͦd inmemoriã martyris sit constructum.
quidam uocatam cuixerunt. qͦd ibi incense uicti¬
mȩ ardeant. Alii aras dicunt ap̃cationibus.
quas greci aras dicunt: unde contra imp̃catio
satira dr̃. Alii uolunt ab altitudine aras. sed
male. Altare autẽ ab altitudine constat esse
nominatum. quasi alta ara. Pulpitũ. qͦd in eo¬
lector uł psalmista positus in publico conspici
a popło possit. quo liberius audiatur. Cribu¬
nal inde dictum. eo qͦdinde a sacerdote tribu¬
atur p̾cepta uiuendi. Est enĩ locus insullimi
constitutus. unde uniu̾si exaudire possint. Ali¬
as tribunal atribus de nominatũ. qͦd ad illum
tribus conuocentur. Analogium dictum qͦd
de repositoriis.u.

Expanded text:
omnium Deo cultus et sacrificia offeruntur. Maromnium Deo cultus et sacrificia offeruntur. Martyrium locus martyrum Graeca derivatione, eo quod in memoria martyris sit constructum, quidam vocatam dixerunt quod ibi incensae victimae ardeant. Alii aras dicunt a precationibus, id est quas Graeci ἀρὰς dicunt; unde contra inprecatio κατάρα dicitur. Alii volunt ab altitudine aras, sed male. Altare autem ab altitudine constat esse nominatum, quasi alta ara. Pulpitum, qlector vel psalmista positus, in publico conspici a populo possit, quo liberius audiatur. Tribunal inde dictum eo quod inde a sacerdote tribuantur precepta vivendi. Est enim locus in sublimi constitutus, unde unias tribunal a tribu denominatum, quod ad illud tribus convocetur. Analogium dictum quod De repositoriis .
Abbreviated transcription (Latin):
cta a faunis quib templa error gentilium con¬
struebat. unde consulentes demonum responsa
audirent. Delubra uet̾es dicebant templa fon¬
tes habentia. ex quibꝰ ante ingressum daueban¬
tur. & appellabantur delubra adiluendo.Ipse
sunt nunc edes cum sacris fontib. in quibꝰ fide¬
les regenerati purificantur. Et bene quodam
p̃sagio delubra sunt appellata. sunt enim in
ablutione peccatoꝵ. Fons autẽ indeltibris lo¬
cus regeneratoꝵ ẽ: in quo septem gradus in seĩ
sp̃s mysterio formantur. tres in descensu. &
tres in ascensu. Septimꝰ uͦ is ÷ qui & quartꝰ.
id ÷ͥ similis filio hominis extinguens fornacem
ignis. stabilimentum pedũ. fundam̃tũ aquȩ.
in qͦ plenitudo druinitatis habitat corporalit᷑.
Basilicȩ prius uocabantur regum habitacula.
unde & nom̃ habent. Nam basileos rex: & basi¬
licȩ regie habitationes. Nunc autẽ ideo diuina
templa basilicȩ nominantur. quia ibi regi

Expanded text:
cta a faunis, quibus templa error gentilium concta a faunis, quibus templa error gentilium constituebat; unde consulentes, demonum responsa audirent. Delubra veteres dicebant templa fontes habentia, ex quibus ante ingressum diluebantur; et appellari delubra a diluendo. Ipsa sunt nunc aedes cum sacris fontibus, in quibus fideles regenerati purificantur: et bene quodam praesagio delubra sunt appellata; sunt enim in ablutionem peccatorum. Fons autem in delubris locus regeneratorum est, in quo septem gradus in Spiritus sancti mysterio formantur; tres in descensu et tres in ascensu: septimus vero is est qui et quartus, id est similis Filio hominis, extinguens fornacem ignis, stabilimentum pedum, fundamentum aquae; in quo plenitudo divinitatis habitat corporaliter. Basilicae prius vocabantur regum habitacula, unde et nomen habent; nam βασιλεὺς rex et basilicae regiae habitationes. Nunc autem ideo divina templa basilicae nominantur, quia ibi regi
Abbreviated transcription (Latin):
consecratum. in quo nemo aliqͥd agere debet
nisi ad quod ÷ factum. unde & nom̃ accepit.
Monasteriũ. uniꝰ monachi habitatio ẽ. Monõ
enim apud grecos solus.sterion statio: id est
solitarii habitatio. Cenobium uͦ. ex greco &
latino uidetur eẽ compositum. Est enĩ habi¬
taculum plurimoꝵ in cõmune uiuentium.
Cenon eiũ grece cõmune dr̃. Templi nomen
generale. ꝓlocis enĩ quibꝰcũq magnisantiqͥ
templa dicebant.  templa dicta: quasi tecta
amplã & locus designatus adorientem acon¬
templatione templũ dicebatur. cuiꝰ partes
quatuor erant. antiqua ad ortum. portica ad
occasum. sinistra ad septentrionẽ. dext̾a ad me¬
ridiem spectans. Unde & quando templum
construebant orientem ex pectabant eqͥnocti¬
alem. ita ut lineȩ ab ortu ad occidentẽ missȩ
fierent partes cȩli dextra ac sinistra equales.
ut qui consuleret ac de p̃caretur rectum aspiceret
añõ conlidit. salomon deinde templum pruden

Expanded text:
consecratum, in quo nemo aliquid agere debet consecratum, in quo nemo aliquid agere debet nisi ad quod est factum; unde et nomen accepit. Monasterium unius monachi habitatio est. Μόνος enim apud Graecos solus, στηριονo statio; id est solitarii habitatio. Coenobium ex Graeco et Latino videtur esse conpositum. Est enim habitaculum plurimorum in commune viventium; κοινὸν enim Graece commune dicitur. Templi nomen generale; pro locis enim quibuscumque magnis antiqui templa dicebant: et templa dicta quasi tecta ampla. Sed et locus designatus ad orientem a contemplatione templum dicebatur. Cuius partes quattuor erant: antica ad ortum, postica ad occasum, sinistra ad septentrionem, dextra ad meridiem spectans. Unde et quando templum construebant, orientem spectabant aequinoctialem, ita ut lineae ab ortu ad occidentem missae fierent partes caeli dextra sinistra aequales; ut qui consuleret atque precaretur rectum aspiceret no condidit . Salomon deinde templum prudent
Abbreviated transcription (Latin):
Lunam quidam phylosophi ne .xxxi.¬
dicunt ꝓpͥũ lum̃ hab̾e. globiq eiꝰ unam par¬
tem eẽ lucifluam. aliam uͦ obscurã ita:
& paulatim se u̾tendo diuersas
formas efficere. Alii econtra auint
lunã ñ suũ lum̃ hab̾e seo solis radiis ullu¬
minari: unde & edpsin patit᷑. si inter
ipsã & solem umbra t̾rȩ interueniat. Sol
enĩ illa loco suꝑior ẽ. Hinc euenit. ut qͣndo
sub illo ẽ parte suꝑiore luceat. inferiore uͦ
quam habet ad t̾ras obscura sit. De fe¬
De formis

Expanded text:
Lunam quidam philosophi dicunt proprium lumen habere, globique eius unam partem esse lucifluam, aliam vero obscuram, ita:o et paulatim se vertendo diversas formas efficere. Alii e contra aiunt lunam non suum lumen habere, sed solis radiis inluminari. Unde et eclipsim patitur, si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Sol enim illi loco superior est. Hinc evenit ut, quando sub illo est, parte superiore luceat, inferiore vero, quam habet ad terras, obscura sit. De formis
Abbreviated transcription (Latin):
prepinguis: ut iacti ibi semunis incrementa
pene centesuma fruge renascant᷑. Teugis
ubi carthago magna. ipsa ÷ & uera africa: int̾
bizacium & numidiã sita. a septentrione ma¬
ri sẏculo iuncta. & ameridie usq ad getuloꝵ
regionẽ porrecta. cuiꝰ ꝓxima quȩq frugifera
sunt: ulteriora autẽ bestiis & serpentib ple¬
na. atq ouagris magnis indesertum uagan¬
tib. Getulia autẽ: africȩ pars medit̾ranea
ẽ. Numidia abincolis passim uagantibus
sic uocata. qͦd nullã certam hab̾ent sedem.
Nam lingua eoꝵ incertȩ sedes & uage numi¬
diȩ dicuntur. Incipit autẽ a flumine ansaga:¬
& in zeugitanũ limitẽ desinit habens ab ori¬
ente sẏrtes minores. a septentrione mare
qͦd intendit sardiniam. ab occasu mauritani¬
am sitifensem. a meridie ethiopum gentes.
regio campis p̃pinguis. Ubiautẽ siluestris
÷ feras educat. ubi ugis ardua: equos & ona

Expanded text:
praepinguis, ut jecta ibi semina incremento praepinguis, ut jecta ibi semina incremento pene centesimo frugis renascantur. Zeugis, ubi Carthago magna, ipsa est et vera Africa inter Byzacium, et Numidiam sita, a Septentrione mari Siculo juncta, et a Meridie usque ad Getulorum regionem porrecta, cujus proxima quaeque frugifera sunt, ulteriora autem bestiis et serpentibus plena, atque onagris magnis in deserto vagantibus. Getulia autem Africae pars mediterranea est. 9. Numidia ab incolis passim vagantibus sic vocata, quod nullam certam haberent sedem. Nam lingua eorum incertae sedes et vagae Numidia dicuntur. Incipit autem a flumine Ampsaga, in Zeugitanum limitem desinit, habens ab Ortu Syrtes minores, a Septentrione mare quod intendit Sardiniam, ab Occasu Mauritaniam Sitifensem, a Meridie Aethiopum gentes, regio campis praepinguis. Ubi autem sylvestris est, feras educat; ubi jugis ardua, equos et ona
Abbreviated transcription (Latin):
ab oriente egyptus ẽ: ab occasu sirtes ma¬
iores & trogodite a septentrione mare libi¬
cum. ameridie ethiopia & barbaroꝵ uariȩ
nationes. & solitudines in accessibiles: quȩ¬
etiam basiliscos serpentes creant. Pentapolis
greca lingua a quitiq urbibꝰ nuncupata. id:
ida. ex quib ptholomaida & berenice aregibꝰ
nominatȩ sunt. Est autẽ pentapolis libiȩ
cyrenensi adiuncta. & eius finib deputata.
Tripolitanam quoq ꝓuinciam greci lingua
sua signant de numero trium magnatum
urbium. ocea. sabreta. leptis magna. Hȩx ha¬
bet aboriente sẏrtes maiores. & trogoditas.
a septentrione mare adriaticum. ab occasu
bizantium. a meridie getulos & garamanteᷤᷤ
usq ad occeanũ ethiopicum ꝑtendentes. Biza¬
cena regio ex duob nobilissimis oppidis nom̃
sortita ẽ: ex quib una arumetus uocatur.
Hȩc sub tripoli ẽ: patens passuum ducenta
uł ampliꝰ milia. fecunda oleis. & glebis ita

Expanded text:
ab oriente Aegyptus est, ab occasu Syrtes maab oriente Aegyptus est, ab occasu Syrtes majores et Troglodytae, a septentrione mare Libycum, a meridie Aethiopia et barbarorum variae nationes et solitudines inaccessibiles, qetiam basiliscos serpentes creant. Pentapolis Graeca lingua a quinque urbibus nuncupata, id eis, ex quibus Ptolomais et Berenice a regibus nominatae sunt. Est autem Pentapolis Libyae Cyrenensi adjuncta et in ejus finibus deputata. Tripolitanam quoque provinciam Graeci lingua sua signant de numero trium magnarum urbium, Oea, Sabrate, Leptis magnae. Haec habet ab oriente Syrtes majores et Troglodytas, a septentrione mare Adriaticum, ab occasu Byzantium, a meridie Getulos et Garamantes usque ad oceanum Aethiopicum pertendentes. Bysacena regio ex duobus nobilissimis oppidis nomen sortita est, ex quibus unum Adrumetus vocatur. Haec sub Tripoli est patens passuum ducenta millia vel amplius, fecunda oleis, et glebis ita
Abbreviated transcription (Latin):
ibia dicta qͦd
incte lips flat. hoc ÷ africus. Alii aiunt
epauum iouis filium qui menithim in
egypto condidit ex cassiota uxore ꝓcreasse
filiam libiam. quȩ postea in africa regnũ
possedit. cuiꝰ ex nomine t̾ra libia ÷ appella¬
ta. Nfricam autẽ nominatam quidã inde
existimant quasi apricam. qͦd sit aꝑta cȩlo
uł soli. & sine horrore frigoris. Alii dicunt
africam appellari ab uno de posteris abra¬
hȩ de cetura qui uocatꝰ ÷ afer: de quo su¬
pra meminimꝰ. Incipit autẽ afinibꝰ egyp¬
ti. ꝑgens uixta meridiem ꝑethiopiam
usq ad athlantem montẽ. Aseptentriona¬
li uͦ parte medit̾raneo mari coniuncta
clauditur. & in gaditanũ fretum finitur.
habens ꝓuincias. libiam cyrenensem. pen¬
tapolim. tripolim. bizantrum. carchagi¬
nem. numidiam. mauritaniam sitifen¬
sem. mauritaniã tingitanã. & circa solis
ardorem ethiopiam. Libia cyrenensis in
parte africe pͥma ẽ: acyrene urbe metro¬
poli quȩ ẽ in eiꝰ finib nuncupata. Huic

Expanded text:
ibya dicta, quod inde Libs flat, hoc est, Africus. Alii aiunt Epaphum Jovis filium, qui Memphim in Aegypto condidit, ex Cassiopa uxore procreasse filiam Lybiam, quae postea in Africa regnum possedit, cujus ex nomine terra Lybia est appellata. 2. Africam autem nominatam quidam inde existimant, quasi apricam, quod sit aperta coelo, vel soli, et sine horrore frigoris. 165 Alii dicunt Africam appellari ab uno ex posteris Abrahae de Cethura, qui vocatus est Afer, de quo supra meminimus. 3. Incipit autem a finibus Aegypti, pergens juxta Meridiem per Aethiopiam usque ad Atlantem montem. A Septentrionali vero parte, Mediterraneo mari conjuncta clauditur, et in Gaditano freto finitur, habens provincias Libyam Cyrenensem, Pentapolim, Tripolim, Bizacium, Carthaginem, Numidiam, Mauritaniam Sitifensem, Mauritaniam Tingitanam, et cardorem Aethiopiam. Libya Cyrenensis in parte Africae prima est a Cyrene urbe metropoli, quae est in ejus finibus nuncupata. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
diffiniunt. Quȩ species diffinitionis orato¬
rib magis apta ÷ quã dialecticis. qͥa lati¬
tudines ht̃. Quȩ similitudo: inbonis reb
ponit᷑ & in malis. Quinta species diffiniti¬
onis ÷. quã grece cataantulexin. latine ad¬
u̾biũ dicimꝰ. Hȩc uocẽ illã decuꝰ reqͥrit᷑ nomi¬
ne alio sermone designat uno ac singulari.
& qͦdãmͦ qͥd ulud sit in uno u̾bo positũ uno
u̾bo alio declarat: ut conticescere : tacere.
itẽ cũ t̃minũ dicimꝰ finẽ. aut populatas
int̃p̃tam᷑ eẽ uastatas. Sexta species diffini¬
tionis ẽ: quã g̾ci catadiaforan. nos ꝑ diffe¬
int̾ regẽ & tyrannũ. adiecta differentia
qͥd ut̃q sit diffinit᷑: id÷. rex ẽ modestꝰ & tem¬
perans. tyrannꝰ uͦ impiꝰ & immitis. Septima
species diffinitionis ẽ. quã greci catameta¬
foran. latini ꝑtrans lationẽ dicunt. ut cy¬
cero intopicis. Litus ÷ qua fluctꝰ eludit.

Expanded text:
definiunt. Quae species definitionis oratodefiniunt. Quae species definitionis oratoribus magis apta est quam Dialecticis, quia latitudines habet, quae similitudo in bonis rebus ponitur et in malis. Quinta species definitionis est, quam Graece cata antilexin, Latine aduerbium dicimus. Haec uocem illam, de cuius re quaeritur, alio sermone designat uno ac singulari, et quodammodo quid illud sit in uno uerbo positum, uno uerbo alio declarat, ut: 'Conticiscere est tacere.' Item cum terminum dicimus finem, aut populatas interpretamur esse uastatas. Sexta species definitionis est, quam Graeci cata diaphoran, nos per diffeinter regem et tyrannum, adiecta differentia quid uterque sit definitur, id est: 'Rex est modestus et temperans, tyrannus uero impius et immitis.' Septima est species definitionis, quam Graeci cata metaphoran, Latini per translationem dicunt, ut Cicero in Topicis: 'Litus est qua fluctus eludit.'
Abbreviated transcription (Latin):
alis ÷: diffinitionũ om̃iũ obtinet pͥncipatũ.
dr̃. latine qualitatiua uocat᷑: qͥa ex qͣlitate
nom̃ accepit. ꝓ eo qͦd qͥd quale sit id qͦd fit
euident̃ ostendit. Cuiꝰ exemplũ tale ẽ. ho¬
mo ⁊ qͥa ingenio ualet. artib pollet. & cõg¬
nitione rerum: aut qͥd̾ ag̾e debet eligit aut
animadu̾sione qd̾ inutile sit contempnit.
His enĩ qͦlitatib exp̃ssus ac disfinitꝰ homo
ẽ. Quarta species diffiitionis ÷. quȩ g̾ce¬
patur. quȩ adhibita circuitione dictoꝵ fa¬
ctoꝵq: rem quȩ sit descͥptione declarat.
Querit᷑ enĩ quid auarꝰ sit. qͥd crudelis.
quid luxuriosus. & uniu̾sa luxuriosi. auari.
erudelis. natura describit᷑: ut si luxuriosum
uolumꝰ diffinire. dicimꝰ luxurios ÷ uictꝰ non
necessarii s sumptuosi. & honoris appeten᷑
indelicris affluens. inlibidine promptꝰ. Hȩc
& alia diffiniunt luxuriosũ. s ꝑ descͥptionẽ

Expanded text:
alis est, definitionum omnium obtinet principatum. alis est, definitionum omnium obtinet principatum. ης dicitur, Latine qualitativa vocatur: quia ex qualitate nomen accepit pro eo quod quid, quale sit id, quod sit, euidenter ostendit, cuius exemplum tale est: 'Homo est qui ingenio ualet, artibus pollet, et cognitione rerum aut quae agere debeat eligit, aut animaduersione quod inutile sit contemnit.' His enim qualitatibus expressus ac definitus homo est. Quarta species definitionis est, quae Gnatur, quae adhibita circuitione dictorum factorumque rem, quae sit, descriptione declarat. Quaeritur enim quid avarus sit, quid crudelis, quid luxuriosus, et universa luxuriosi, avari, crudelis natura describitur; ut, si luxuriosum volumus definire, dicimus: Luxuriosus est victus non necessarii, sed sumptuosi et onerosi appetens, in deliciis adfluens, in libidine promptus. Haec et alia definiunt luxuriosum, sed per descriptionem
Abbreviated transcription (Latin):
gentiã pleni ex eodem genere: ut si que¬
ratur qͥd sit thesis: respondeat᷑q cui uis
deest ut sit arsis. Duodecima species diffi¬
& animꝰ & consiliũ in sententia ciuitatis.
& alit̃. Pax ÷ tranquilla lib̾tas. Fit & ꝑui
tuꝑationẽ. quam greci progon uocant:
ut seruitus ÷ postremũ maloꝵ ominiũ. ñ¬

Expanded text:
gentiam pleni ex eodem genere, ut si quaeratur quid sit quadrans, respondeatur cui dodrans deest, ut sit assis. Duodecima species diffiet aniet aliter: Pax est tranquilla libertas. Fit et per vituperationem, quam Graeci φόγον vocant, ut: Servitus est postremum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qd̾ plures amplectit᷑ partes. Item pars
e: quȩ sub est generi. Quinta decima speci¬
latini scdm rei rationẽ uocant. ut dies
÷ sol supͣ t̾ras. noxẽ sol sub t̃ris. Scire aut̃
debemꝰ p̃dictas species diffiritionũ topicis
merito eẽ sociatas. qm̃ int̃ quȩdam argum̃¬
ta sunt. posite: & nonnullis locis comine¬
morant᷑ intopicis. Nc̃ ad topica ueniamꝰ.
quȩ sunt argumentoꝵ sedes. fontes sen¬
suum. & origines dictionũ¬

Expanded text:
est quod plures amplectitur partes. Item pars est quae subest generi. 16. Quinta decima speciLatini secundum rei rationem vocant, ut: Dies est sol supra terras, nox est sol sub terris. Scire autem debemus praedictas species definitionum topicis merito esse sociatas, quoniam inter quaedam argumenta sunt posita, et nonnullis locis commemorantur in topicis. Nunc autem ad topica veniamus, quae sunt argumentorum sedes, fontes sensuum, et origines dictionu
Abbreviated transcription (Latin):
in italia. cuiꝰ ara apico dedicata ẽ romȩ. Hic
plura instrumenta agriculturȩ repꝑit. pͥmꝰq
agros fimauit. Es undem quidam Saturnũ
putauerunt. ut maiorem illi nobilitatẽ face¬
rent homine quo splendide sonaret: & digni¬
tatem fituli compararet.
De cultura agroꝵ .ii.

Expanded text:
in Italia. Cujus ara a Pico dedicata est. Hic in Italia. Cujus ara a Pico dedicata est. Hic plura instrumenta agriculturae reperit, primusque agros fimavit. Eumdem quidam Saturnum putaverunt, ut majorem illi nobilitatem facerent hoc nomine, quo splendide sonaret, et dignitatem tituli compararet. De cultura agrorum.
Abbreviated transcription (Latin):
erum rusticarum scri¬
bendi sollertiam apud
grecos primꝰ hesyodus
boetius humanis stu¬
diis contulit. deinde
democritus: magnus
quoq carthagmensis
inuiginti octo uolu¬
minib studium agriculationis conscripsit.
Apud romanos autẽ de agricultura pͥmꝰ
cato instituit. quam deinde marcus te¬
rentiꝰ ex poliuit. Mox uirgiliꝰ laude car¬
minum exculit. Nec minus studium ha¬
buerunt postinodum cornelius. celsus. &
iulius. atticus. emilianꝰ. siue collomella
insignis orator: qui totum corpus disci¬
pline eiusdem complexꝰ ẽ. Primũ ad ara¬
trum boues iunxisse ferunt quendam
pͥuatum hominẽ & fulminatum. nomi¬
ne homogyrum. Quidam autẽ osyrim
dicunt esse artis huiꝰ inuentoreni. qui dã
triptolemum. & hic questio ẽ: quo modo
pͥma ceres ferro in grecia uertere t̾ram insti¬
tuit. Ded ferro qualicũq: non specialiter
uomere aut aratro. Stercorandi agri ratio¬
nem pͥmꝰ induxit quidam nomine stercutiꝰ

Expanded text:
erum rusticarum scribendi sollertiam apud Graecos primus Hesiodus Boeotius humanis studiis contulit; deinde Democritus. Mago quoque Carthaginiensis in viginti octo voluminibus studium agricolationis conscripsit. Apud Romanos autem de agricultura primus Cato instituit; quam deinde Marcus Terentius expolivit; mox Vergilius laude carminum exbuerunt postmodum Cornelius Celsus, et Julius Atticus, Aemilianus, sive 309 Columella insignis orator, qui totum corpus ejusdem disciplinae complexus est. 2. Primum ad aratrum boves junxisse ferunt quemdam privatum hominem et fulminatum, nomine Homogirum. Quidam autem Osirim dicunt esse artis hujus inventorem. Quidam Triptolemum. Et hic quaestio est quomodo prima Ceres ferro in Graecia vertere terram instituit; sed ferro qualicunque, non specialiter vomere, aut aratro. 3. Stercorandi agri rationem primus induxit quidam nomine Stercutius,
Abbreviated transcription (Latin):
eoqͦd illic homines in suȩ artis studium exer
fuerit romanȩ urbis & religionis caput sũ¬
mun. Alii aiunt. quia cum tarquiniꝰ p̾scꝰ
capitolii fundamenta romȩ aꝑiret. in loco
fundamenti caput hominis litteris etruciᷤᷤ
notatum inuenit. & ꝓinde capitolium ap¬

Expanded text:
eo quod illic homines in suae artis studium exerceo quod illic homines in suae artis studium exercfuerit Romanae urbis et religionis caput summum. Alii dicunt: Tarquinius Priscus dum capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit: et proinde Capitolium ap
Abbreviated transcription (Latin):
latum dicunt. Quintana. pars platee qͥnta
est: qua carpentum ꝓgredi potest. Cloace
dicte. qͦd his ꝑ colantur aquȩ. Has pͥmum
Rome fecisse tarquinium priscum. ut qͦtienꝰ
pluitiarum inundatio existeret. ꝑ eas aquȩ
extra ciuitatem emitterentur. ne maximiꝰ
ꝑpetusq tempestatib planitiem uł funda¬
menta urbium strages aquarum subu̾teret.
Imbudi. uł quia subuolumina sunt: uł qͥa
sub his ambulamꝰ. Sunt eni portiei huie¬
inde platearũ. Forꝰ ẽ exercẽ clarum littum
locus. a fando dictus. siue aphoroneo rege.
qui pͥmꝰ grecis leges dedit. Hȩc loca & ꝓrostta.
uocantur. ideo quod ex bello punico captis
nauib carthaginensiũ rostra ablata sunt:
uictoriȩ. Curia dr̃. eo qͦd ibi cura ꝑ senatũ
um. generalis ẽ exercitioꝵ locus. Tam̃ apud
athenas locus erat ubi phẏlosophia disceba
citium dr̃. hoc ÷ meditatio.D & balnea. et
loca cursoꝵ & athletarum gẏmnasia sunt:

Expanded text:
latum dicunt. Quintana pars plateae quinta latum dicunt. Quintana pars plateae quinta est, qua carpentum progredi potest. Cloacae dictae quod his percolantur aquae. Has primum Romae fecisse Tarquinium Priscum ut, quotiens pluviarum inundatio existeret, per eas aquae extra civitatem emitterentur, ne maximis perpetuisque tempestatibus planitiem vel fundamenta urbium strages aquarum subverteret. Imboli, vel quia subvolumina sunt, vel quia sub his ambulant. Sunt enim portici hiinde platearum. 27. Forus est exercendarum litium locus, a fando dictus, sive a Phoroneo rege, qui primus Graecis leges dedit. Haec loca, et prorostris vocantur, ideo quod ex bello Punico, captis navibus Carthaginensium, rostra ablacuria. Curia dicitur eo quod ibi cura per senatum um generalis est exercitiorum locus. Ta men apud Athenas locus erat, ubi discebatcitium dicitur, hoc est, meditatio. Sed et balnea et loca cursuum athletarum gymnasia sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
culisq ornatur. Turres uocatȩ. qͦd teretes sint
& longe. Teres autẽ ÷ aliquid rotundum eũ
ꝓceritate: ut columpna. Nlam & quanuis qͣ¬
dratȩ aut late construantur. ꝓ cul tamen
uidentibus rotunde existimantur: ideo qͥa
uniꝰcuiusq anguli simulachrum ꝑlongum.
aeris spacium euanescit atq consumitur.
& rotundum uidetur. Propugnacula pinnȩ
muroꝵ sunt: dicta quia ex his ꝓpugnatur.
Promurale uͦ ẽ: eo qͦd sit ꝓ munitione muri.
Est enim murꝰ ꝓximꝰ ante murũ. Porta dr.
qu̾a potest uł importari uł exportari aliqͥd.
Dropͥe autẽ porta aut urbis aut castroꝵ uo¬
catur. sicut suꝑiꝰ dictum est. Uicus ut p̃dictũ
est. ipse habitationes urb̃ sunt: unde & uici¬
ni dicti. Uiȩ ipsa spacia angusta que inter
uicos sunt. Plateȩ ꝑpetuȩ ac latiores ciuita¬
tum uiȩ sunt: iuxta ꝓpͥetatem linguȩ grecȩ
alatitudine nuncupate. Platos enim greci

Expanded text:
culisque ornatur. Turres vocatae quod teretes sint culisque ornatur. Turres vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. Promurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim murus proximus ante murum. Porta dicitur qua potest vel inportari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, iuxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλατύς enim Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
altam. cuiꝰ pluralis numerus castra. dimi¬
nittiuum castellum ẽ: siue qͦd castrabatur
licentia inibi habitantiũ. ne passim uaga hoᷤ¬
ti pateret. Pagi sunt apta ȩdificiis loca. inter
agros habitantibꝰ. Hȩc & conciliabula dicta.
aconuentu & societate multoꝵ in unũ. Com¬
pita sunt: ubi usꝰ ÷ conuentus fieri rusticoꝵ.
Et dicta compita. qͦd loca multa in agro eodẽ
competunt. & qͦd conueniunt᷑ a rusticis. Sub¬
urbana sunt circuniecta ciuitatis ȩdificia.
quasi suburbe. Menia sunt muri ciuitatis.
dicta abeo qͦd muniant ciuitatẽ: quasi muni¬
menta urbis id ⁊ tutamenta. Muniũ autẽ
dictum quasi manufactum. Dic & muri a
muniantione dicti quasi muniri. qͦd muni¬
ant & tueantur interiora urbis. Menia au¬
tem duplicẽ habent significationẽ. Nam in¬
terdum menia abusiue dici omia ȩdificia
nia panclimꝰ urbis. Proptie autẽ mȩnia st̃
tantum muri. Murus autẽ. turrib ꝓpugna¬

Expanded text:
altam; cuius pluralis numerus castra, dimialtam; cuius pluralis numerus castra, diminutivum castellum est sive quod castrabatur licentia inibi habitantium, ne passim vaga hosti pateret. Pagi sunt apta aedificiis loca inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione dicti, quasi muniri, eo quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem; nam interdum moenia abusive dici omnia aedificia nia pandimus urbis; proprie autem moenia sunt tantum muri. Murus autem turribus propugna
Abbreviated transcription (Latin):
cultorib adimpletur. unde & colonia acul¬
tu agri est dicta. Municipiũ ÷. qͦd manente
statu ciuitatis. uis aliquod minoris aut maio¬
ris officii apͥncipe impeteat. Dictum autem
municipium amuniis id ⁊ officiis. qͦd tantum
munia id ÷ tributa debita uł munera red
dat. Nam liberales & famosissemȩ cause. & qͦ
ex principe ꝓficiscuntur: ibi non aguntur.
hec enim ad dignitatem eiuitatũ ꝑtinent.
Uici & castella & pagi hi sunt. qui nulla lig.¬
nitate ciuitatis honorant᷑. s uulgari homi¬
num conuentu in coluntur: & ꝓpt̃ paruita¬
tem suimaioribꝰ ciuitatibꝰ attribuuntur.
Uicus autẽ dlictus ab ipsis tantũ habitationibꝰ.
uł quod uias habeat tantum sine muris. Est aũt
sine munitione muroꝵ. licet & uici dicant᷑
ipsȩ habitationes urbis. Dictus autẽ uicus
eoqͦd sit uice ciuitatis. uł qͦd uias habeat tan¬
tum sine muris. Castrum antiqui dicebant
oppidum loco altissimo situm. quasi casam

Expanded text:
cultoribus adimpletur; unde et colonia a culcultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est, quod manente statu civitatis, ius aliquod minoris aut maioris officii, a principe impetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id est tributa debita, dant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem dictus ab ipsis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autsine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus eo quod sit vice civitatis, vel quod vias habeat tantum sine muris. Castrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam
Abbreviated transcription (Latin):
ab oppositione muroꝵ dixerunt. alii ab opib
recondendis eoqͦd sit munitum: alii quod sibi¬
in eo conuentus habitantium opem det mu¬
tuam contra hostem. Nam pͥmum homines
tanquam nudi & mnermes nec contra beluas
presidia habebant. nec receptacula frigoris &
caloris: nec ipsi int̾ se homines ab hominibus
satis erant tuti. Candem naturali sollertia
speluncis siluestribq tegumentis. tuguria
sibi & casas uirgultis harundinibꝰq contexe¬
runt. quo eẽt uita tutior: ne his qui nocere
possent aditus eẽt. Hȩc ẽ origo oppidoꝵ quȩ
qͦd opem darent iccirco oppida nominata
dixerunt. Oppidum autẽ magnitudine & me¬
nibus discrepare a uico & castello e pago. Ciui¬
tates autẽ aut coloniȩ. aut municipia. aut
uitas ꝓpͥe dr̃. quam ñ aduenȩ sed eodẽ innati
solo condiderunt. Ideoq urbes aꝓpriis ciuib
conditȩ. ciuitates non coloniȩ nuncupantur.
Colonia uͦ est. quȩ defectu indigenaꝵ nouis

Expanded text:
ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eoin eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tamquam nudi et inermes nec contra beluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita tutior, ne his, qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepare a vico et castello et pago. Civitates autem aut coloniae, aut municipia, aut vitas proprie dicitur, quam non advene, sed eodem nati in solo condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus condite, civitates non colonie nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis
Abbreviated transcription (Latin):
iuitas ÷ concors hominum multitudo.
societatis uinculo adunata: dicta aci¬
ĩubus id ⁊ ab ipsis incolis urbis. ꝓ eoqͦd plu¬
rimoꝵ consciscat & contineat uitas. Namurbs.
ipsamenia sunt. Ciuitas autẽ : ñ saxa s habi¬
tatores uocantur. Tres autẽ sunt societates.
familiarum. urbium. gentium. Urbs uoca¬
ta ab orbe. quod antiquȩ ciuitates in orbe fi¬
ebant. uł aburi parte aratri quo muri de¬
signabant᷑. Unde: illd̃. Optautti locũ reguo & c̃elude
sulco. Locꝰ eũ fut᷑e ciuitatis sulco designabat᷑ . i.
aratro. Cato qui urbem inquit nouam condet
tauro & uacca aret. ubi arauerit murum faci¬
at. ubi portam uult eẽ aratrum sustollat. &
portet. & portam uocet. Ideo autẽ urbs arat᷑
circundabatur dispari sexu iuuencoꝵ ꝓpter
cõmixtionẽ familiarum. & imaginẽ secentis
fructumq reddentis. Urbs autẽ aratro condi¬
tur. aratro uertitur. Unde oratius. Impͥmeret¬
q muris hostile aratrum. Oppidum quidã

Expanded text:
ivitas est hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a civibus, id est ab ipsis incolis urbis pro eo quod plurimorum consciscat et contineat vitas. Nam urbs ipsa moenia sunt, civitas autem non saxa, sed habitatores vocantur. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. Urbs ta ab orbe, quod antiquae civitates in orbem fiebant; vel ab urbo parte aratri, quo muri signantur, unde est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: « Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, et ubi araverit, murum faciet: ubi portam vult esse, aratrum subtollat et portet, et portam vocet. » Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari genere jumentorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. Oppidum quidam
Abbreviated transcription (Latin):
le iudeatur. Quatuoi sunt autẽ laberinti sri¬
mus egyptius. secds ereticuis. t̾eius inlennio.
quartus in italia. om̃s ita constructi. ut dissol¬
uere eos nec sccła quidem possint. Farum tur
ex ipsius rei usu farum appellauerunt: eoqͦd
flammarũ indicio longe uideatur a nauigan¬
Usus eiꝰ ÷ nocturno nauitm eursui ignes
ostendere. ad ꝓnuntianda uada portusq
introitus: ne decepti tenebris nauigantes:

Expanded text:
le videatur. Quattuor sunt autem labyrinthi; prile videatur. Quattuor sunt autem labyrinthi; primus Aegyptius, secundus Creticus, tertius in Lemno, quartus in Italia; omnes ita constructi ut dissolvere eos nec saecula quidem possint. Farum x ipsius rei usu appellauerunt, eo quod longe uideatur a nauiganusus eius nocturno navium cursu ignes ostendere ad praenuntianda vada portusque ardens, ne decepti tenebris nautae
Abbreviated transcription (Latin):
arces sunt partes urbis excelse atq muni¬
te. Nam quȩc̃q loca tutissima urbrum.¬
uocantur. Unde & arcus.&. archa. Cir¬
cum romani dictum putant a circuitu
equoꝵ. eo qͦd ibi circum metas equi currãt.¬
Teatrum autẽ ab spectaculo nominatum.¬
atq spectans. ludos scenicos contemplaret᷑.
theatris compositũ. Nam amphytheatrũ
rotundum est: theatrum uͦ ex mectio
amphiteatro est : semicirculi figriram
habens. Laberintus ẽ. ꝑ plexis parietib¬
edificium qualis ẽ apud cretam adedalo
factus. ubi frut minotaurꝰ inclusꝰ. inquẽ
siquis introierit sine glomere lini. exitũ¬
inuenire non ualet. Cuiꝰ ȩdificii talis ÷ situs
ut aꝑientibꝰ fores conitruum uitus terribile
audiatur. Descenditur centenis uttra gracisꝰ
intus simulachra & monstrificȩ effigies. in par¬
tes diuersas transitus innumeri ꝑ tenebras.
& cȩt̾a ad errorem ingredientium facta.: tta
ut de tenebris eius ad lucem uenire impossibi¬

Expanded text:
Arces sunt partes urbis excelsae, atque munitae: nam quaecunque tutissima urbiumvocantur; unde et arcus, et arca. 33. Circum Romani dictum putant a circuitu equorum, eo qTheatrum autem ab spectaculo nominatum,atque spectans ludos scenicos contemplaretur.theatris compositum. Nam Amphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuram habens. Labyrinthus est aedificium, qualis est apud Cretam a Daedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus; in quo si quis introierit sine glomere lini, exituinvenire non valet. Cuius aedificii talis est situs ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur: descenditur centenis ultra gradibus; intus simulacra et monstrificae effigies, in partes diversas transitus innumeri per tenebras, et cetera ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris eius ad lucem venire inpossibi
Abbreviated transcription (Latin):
nariȩ qͦd ibi soleant consedere. Dicte autẽ
tabernȩ. qͦd ex tabulis lign̾isq erant con¬
structe. quȩ nunc & si non speciem. nom̃
tam̃ pristinum retinent. Macellũ dictũ.
qͦd ibi mactentur pecora: quȩ mercantibꝰ
uenundantur. Mercatum autẽ a cõmer¬
cio nominatũ. ibi enĩ res uendere uł eme¬
re solitum ẽ. Sicut & theloneũ dicitur.
ubi merces nauiũ & nautarũ emolum̃¬
ta redduntur. Ibi enĩ uectigalis exactor
sedet. p̃cium rebus imposituris. & uoce
amercatorib flagitans. Carcer ÷ a qͦ
ꝓhibemur exire. & dictus carcer acoher

Expanded text:
nariae, quod ibi solebant consedere. Dictae autem nariae, quod ibi solebant consedere. Dictae autem tabernae quod ex tabulis lignisque erant constructae, quae nunc et si non speciem, nomen tamen pristinum retinent. Macellum dictum quod ibi mactentur pecora quae mercantibus venundantur. Mercatum autem a conmercio nominatum. Ibi enim res vendere vel emere solitum est; sicut et teloneum dicitur ubi merces navium et nautarum emolumenta redduntur. Ibi enim vectigalis exactor sedet pretium rebus inpositurus, et voce a mercatoribus flagitans. Carcer est a quo prohibemur exire, et dictus carcer a coerc
Abbreviated transcription (Latin):
lux ⁊: oros uisio dr̃. Unde & lucifer grecȩ
foissoros appellatur. Cocleȩ sunt alte & ro¬
tundȩ turres. dictȩ cocleȩ quasi cicleȩ. qͦd
in eis tanquã ꝑcirculum orbemq conscen¬
datur: qualis ẽ rome centũ septuaginta
quinq pedum. Termas appellatas quod
caleant. greci enĩ termon calorem dicunt.
ris. Nam greci balanion dixerunt. quod
anxietatẽ animi tollat. Hex & gymnasia
dicuntur. qͦd ibi athlete uncto corpore
& ꝑfricato manib exercitantur. Nam gym¬
nasium grece. latine exercitium dr᷑. gym
uestuenta ponuntur. ab exuendo seilicet di¬
ctum. Apodetherin enĩ grece exueredieit᷑
Popinna grecus sermo ẽ: quȩ apud nos cor¬
rupte popina dicitur. Est autẽ locus iuxta
halnea publica. ubi pꝰ lauachrum a famę
& siti reficiuntur: unde & ꝓpinare dicit᷑.
Pina enĩ grece. famẽ significat. eoqͦd hic
locus famẽ toilat. Tabernȩ olim uocaban¬
tur ediculȩ plebeoꝵ paruȩ & simplices in
uicis axib & tabulis clause. unde & taber¬

Expanded text:
 visio dicitur. Unde et Lucifer Graece Φωσφόρος appellatur. Cocleae sunt altae et rotundae turres; et dictae cocleae quasi cycleae, quod in eis tamquam per circulum orbemque conscendatur; qualis est Romae centum septuaginta quinque pedibus. Thermas appellatas caleant. Graeci enim thermon calorem vocant. ris. Nam Graeci balaneion dixerunt, quod anxietatem animi tollat. Haec et gymnasia dicuntur, quia ibi athletae uncto corpore et perfricato manibus exercitantur: Nam gymnasium Graece, Latine exercitium dicitur, vestimenta ponuntur, ab exuendo scilicet dictum: apoduein enim GrPropina Graecus sermo est, quae apud nos corrupte popina dicitur: est autem locus iuxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame et siti reficiuntur. Unde et propina et propinare dicitur. Πείνα enim Graece famem significat, eo quod hic locus famem tollat. Tabernae olim vocabantur aediculae plebeiorum parvae et simplices in vicis, axibus et tabulis clausae; unde et taber
Abbreviated transcription (Latin):
da ñ ẽ. In multis enĩ scãrũ scͥptura u¬
rũ locis quantũ mysteriũ habent elucet.
ficatione declarat. Similit̃ & qͦdraginta
dies. quib: moyses & helyas & ipse dñs
ieumauerunt sine numeroꝵ cognitione
ñ intelliguntur. Sic & alii in scͥpturis
sacris numeri existunt. quoꝵ figuras
ñ nͥ noti huiꝰ artis scientiȩ soluere possunt.
Datũ ÷ etiam nobis ex aliqua parte sub
numeroꝵ consistere disciplina: quando
horas ꝑeam discimꝰ. qͣndo mensiũ cͥcula
supputamꝰ. qͥndo spacium anni redeuntis
agnoscimꝰ. ꝑnumerũ si quidẽ ne confu¬
damur instrumur. Tolle numerũ in reb
om̃ib. & omĩa ꝑeunt. Adime scło cõpotũ.
& cuncta ignorantia ceca cõplectitur. Nec
differri potest acet̾is animalib: qui calcu¬
li nescit rationem
De pͥma diuisione pariũ

Expanded text:
da non est. In multis enim sanctarum scripturarum locis quantum mysterium habent elucet. ficatione declarat. Similiter et quadraginta dies, quibus Moyses et Helias et ipse Dominus ieiunaverunt, sine numerorum cognitione non intelleguntur. Sic et alii in scripturis sacris numeri existunt, quorum figuras nonnisi noti huius artis scientiae solvere possunt. Datum est etiam nobis ex aliqua parte sub numerorum consistere disciplina, quando horas per eam dicimus, quando de mensuum curriculo disputamus, quando spatium anni redeuntis agnoscimus. Per numerum siquidem ne confundamur instruimur. Tolle numerum in rebus omnibus, et omnia pereunt. Adime saeculo conputum, et cuncta ignorantia caeca conplectitur, nec differri potest a ceteris animalibus, qui calculi nesciunt rationem. § 5 De prima divisione pariu
Abbreviated transcription (Latin):
sententia intelligitur. nͥ quia uidebat ꝓpħa
ut iret ꝑfidem ingentibꝰ: Iecirco dicebat.
Quare sic̃ colonꝰ futurꝰ es int̾ra. & qͦsi uiator
declinans ad manendume Hoc ÷ uenisti
in t̾ram cito recessurꝰ a uideis. sicͤ & alibi ex

Expanded text:
 quia videbat propheta et iret per fidem in gentibus? Idcirco dicebat: Quare sicut colonus futurus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum? Hoc est, venisti in terram, cito recessurus a Judaeis. 2. Sicut et alibi ex
Abbreviated transcription (Latin):
emispheria dimidia parsͤ spherȩ.
Hemispherion su pͣ t̾ram ẽ. ea par᷑
cȩli quȩ a nobis tota uidetur. hemisphe¬
rion sub t̃ra ẽ: quȩ uideri non potest
quandiu sub t̃ra fuerit
de quinq cir

Expanded text:
emisphaeria dimidia pars sphaerae est. Hemisphaerion supra terra est ea pars caeli quae a nobis tota videtur; Hemisphaerion sub terra est quae videri non potest, quam diu sub terra fuerit. De quinque cir
Abbreviated transcription (Latin):
Ius autẽ dictũ: qͥa iustũ ẽ. Om̃e autẽ ius: legib
& morib constat. Lex ẽ constitutio scͥpta. mos ÷
uetustate ꝓbata consuetudo: siue lex ñ scͥpta.
Nam lex alegendo uocata. qͥa scͥpta est: mos
autẽ longa consuetudo ẽ demorib tracta¬
tantũdem. Consuetudo autẽ ẽ ius qͦddã
morib institutũ. qd̾ ꝓlege suscipitur cum¬
de fecerit lex: nec differt scͥptura anratione
consistat. qͣndo & legẽ ratio cõmendet. Porro
si ratione lex constat. lex erit iam om̃e quod
ratione constiterit. dumtaxat qd̃ religioni
congruat. qͦd disciplinȩ conueniat. qd̾ salitt
ꝓficiat. Uocata autẽ consuetudo: quia in cõ¬
mumi est usu

Expanded text:
egibus et moribus constat. Lex est constitutio scripta; mos est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutudeficit lex: nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendet. Porro, si ratione lex constat, lex erit omne jam quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti oficiat. Vocata autem consuetudo, quia in communi est usu
Abbreviated transcription (Latin):
triginta modioꝵ mensura completur.
Hic ex hebraico sermone descendit qui
uocatur chor: a similitudine collis. Cho¬
ria enĩ hebraice colles appellantur. Co¬
aceruati enim modii trignita instar collis
uidentur & onus cameli efficiunt. De¬

Expanded text:
triginta modiorum mensura inpletur. triginta modiorum mensura inpletur. Hic ex Hebraico sermone descendit, qui vocatur 'cor' a similitudine collis: 'corea' enim Hebraice colles appellantur. Coacervati enim modii triginta instar collis videntur, et onus cameli efficiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
satum. mensuram sextarioꝵ uigniti duoꝵ
capax. quasi modiꝰ. Batus uocatur hebra¬
iea lingua. ab olearia mola quȩ habetur
apud eos. uł bata nominat᷑ capiens qͥnqͦ¬
ginta sextaria: quȩ mensura una molȩ
uice ꝓteritur. Anfora uocata. quod hinc
& inde leuetur. Hȩc grece afigura sui dr̃.
tari. Recipit autẽ uini uł aquȩ pedem qͦ¬
dratum. frumenti uͦ modios italicos tres.
Cadus grece anfora est: continens urnas
tres. Urna mensura est: quam quidam
quartarium dicunt. Propͥe autẽ urna uas
ẽ: quȩ ꝓcondendis defunctoꝵ cineribus
adhiberi solet. De qua poeta. Celo tegitur
qui non habet urtiam. Medimna mensu¬
ra ẽ quinq modioꝵ. Medimna autẽ lati¬
na lingua uocatur. id ÷ dimidia: eo qͦd
quinq modiis metiatur. qui est dimidiꝰ
numerꝰ a ꝑfecto denario. Artaba men¬
sura ẽ apud egyptios sextarioꝵ septuagin¬
ta duoꝵ. composita ex numero ꝓpt̃.lxxͫ
quindecim modioꝵ onus appendit. Chorꝰ

Expanded text:
satum, mensura sextariorum viginti duorum satum, mensura sextariorum viginti duorum capax quasi modius. Batus vocatur Hebraica lingua ab olearia mola, quae 'beth' apud eos vel 'bata' nominatur, capiens quinquaginta sextaria; quae mensura una molae vice proteritur. Amphora vocata quod hinc et inde levetur. Haec Graece a figura sui dictatari. Recipit autem vini vel aquae pedem quadratum, frumenti vero modios Italicos tres. Cadus Graeca amphora est continens urnas tres. Urna mensura est quam quidam quartarium dicunt. Proprie autem urna vas est, quae pro condendis defunctorum cineribus adhiqui non habet urnam. Medimna mensura est quinque modiorum: medimna autem latina lingua vocatur, id est, dimidia, eo quod quinque modios metiatur, qui est dimidius numerus a perfecto denario. Artaba mensura est apud ta duorum, conposita ex numero propter seuindecim modiorum onus adpendet. Corus