comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ infirmitate et uti
suũ animũ ñ euentũ c̃side¬
rent in qͥb: omnib: c̃questionẽ
suars erũnart et crudelita¬
tis adũ sarior indignationẽ
in .eẽ oportebit : Ac neminẽ
mirari conuemiet si aut
in his aut in aliis exemplis
scripti qq controuersiã ad¬
iunctã uidebit: Quode gene¬
re posterit nobis separatim
dicendũ: Propterea quod
quȩdam genera caus arũ sim¬
plicit̃ exsua. ui consideran
Quaedĩ a ũsibialiud qq̃ aliqđ
contro uersiae genus assu
munt : quare omnib: cognitis
ñ erit difficile in unãquãq
causã trans ferre quo ex eo
qꝗ genere conueniet. ut
in his exẽplis concessionis
in ẽ. omnibus scripti contro¬
uersia eaq̃: exscripto et senter¬
tia nominat᷑ : sed quia de conces¬
sione loquebamur. in eã p̃cep¬
ta dedimus : Alio autẽ locodes¬
cripto et desentia dicem: Nunc
alterã concessionis partem
qđ concessopeccato difficile
ẽ. ab eo qui peccator uindex
eẽ debet ut gnos cat impe¬

Expanded text:
hominum infirmitate et, uti hominum infirmitate et, uti suum animum, non eventum considerent. in quibus omnibus conquestionem suarum aerumnarum et crudelitatis ad- versariorum indignationem inesse oportebit. Ac neminem mirari conveniet, si aut in his aut in aliis exemplis scripti quoque controversiam adiunctam videbit. quo de genere post erit nobis separatim di- cendum, propterea quod quaedam genera causarum simpliciter ex sua vi considerantur, quaedam autem sibi aliud quoque aliquod controversiae genus assu- munt. quare omnibus cognitis non erit difficile in unam quamque causam transferre, quod ex eo quoque genere conveniet; ut in his exemplis concessionis inest omnibus scripti controversia, ea quae ex scripto et sententia nominatur; sed, quia de concessione loque- bamur, in eam praecepta dedimus, alio autem loco de scripto et de sententia dicemus. Nunc in alteram concessionis partem quod con- cesso peccato difficile est ab eo, qui peccatorum vindex esse debet, ut ignoscat, impe
Abbreviated transcription (Latin):
liberationis partibus t᷑pe Aut
inutile eẽ concedi eã rẽq̃
ab adũ sario cõmissa sit ꝑmagnã
c̃ẽ et magno futurã de trimento:
si cares abhis qui porestatem
habent uindicandi neglectasit:
Defensor  conuersis omnibus
hispartibus poterit utimaxu¬
me autẽ inuoluntate defenden¬
da commorabit & in care
adaugenda q̃ uoluntati fuerit
impedimento et seplus quã
fecerit facere ñ potuisse
et in omnib: reb: uoluntatẽ
spectari oportere. et secon¬
uinci ñ posse qđ absit aculpa:¬
ex suo nomine cõmunẽ hominũ
infirmitatẽ possedã nari:
deindenihil. eẽ indignius
quã eũ quiculpa careat. sup¬
plicio ñ carere. loci aut̃ cõmu¬
nes accusatoris in confessi¬
onẽ et quanta potestas pec¬
candi relinquat᷑ si se melins
titutũ sit. ut ñ defacto sed
defacti causa queratur : De¬
fensoris conquestio ẽ. cala¬
mitatis ciusq ñ culpa sedui
maiore quadam acciderit
et defortune potestate et

Expanded text:
liberationis partibus, turpe aut liberationis partibus, turpe aut inutile esse concedi eam rem, quae ab ad- versario commissa sit: permagnum esse et magno fu- turum detrimento, si ea res ab iis, qui potestatem habent vindicandi, neglecta sit. Defensor autem conversis omnibus his partibus pot- erit uti; maxime autem in voluntate defendenda com- morabitur et in ea re adaugenda, quae voluntati fuerit inpedimento; et se plus, quam fecerit, facere non po- tuisse; et in omnibus rebus voluntatem spectari opor- tere; et se convinci non posse, quod absit a culpa; suo nomine communem hominum infirmitatem posse dam- nari. deinde nihil esse indignius quam eum, qui culpa careat, supplicio non carere. Loci autem communes: accusatoris in confessionem, et quanta potestas peccandi relinquatur, si semel in- stitutum sit, ut non de facto, sed de facti causa quaera- tur; defensoris conquestio est calamitatis eius, quae non culpa, sed vi maiore quadam acciderit, et de for- tunae potestate et
Abbreviated transcription (Latin):
redissimile qđ lenius. facili¬
us ñ ignorabile ñ fortuitũ ñ
neces sarium fuerit: postea
demonstrare potuis seuitari.¬
& hacratione prouideri potuis se
si hoc aut illud fecis set aut
nisi fecisset p̃ciueri et de¬
finitionibus ostendere non
hanc imprudentiam. Aut casũ
aut neces situdinẽ sedinertiã
negligentiam fatuitatem
nominarioporteri : Acsiqua
necessitudo turpitudinem
uidebitur habereõportebit
ꝑlocorũ communium implica¬
tionẽ redarguentẽ demons¬
trare : quiduis ꝑpecimor
deniq satius stus se quã eus
momneces si tudinẽ optẽ perare:
Atqtũ ex his locis de quibus
innegotiali parte dictũ ẽ. iu¬
ris et ȩquitatis naturã opor¬
tebit q̃ rere et quasi mabso¬
luta iuri diculipse hoc ipsũ ab
reb: omnib: separatim conside¬
rare : atq: hoc in loco si facul¬
tas erit exemplis utioporteb
quib: insimili excusatione ñ sit¬
ignotũ et c̃tentione magis
illis ignoscendũ fuisse et de¬

Expanded text:
re dissimile, quod le- vius, facilire dissimile, quod le- vius, facilius non ignorabile, non fortuitum, non necessarium fuerit; postea demonstrare potuisse vitari: hac ratione provideri potuisse, si hoc aut illud fe- cisset, aut, nisi fecisset, praecaveri; et definitionibus ostendere non hanc inprudentiam aut casum aut ne- cessitudinem, sed inertiam, neglegentiam, fatuitatem nominari oportere. ac si qua necessitudo turpitudi- nem videbitur habere, oportebit per locorum commu- nium inplicationem redarguentem demonstrare quid- vis perdenique satius fuisse quam eius- modi necessitudini optemperare. atque tum ex iis locis, de quibus in negotiali parte dictum est, iuris et aequitatis naturam oportebit quaerere et quasi in absoluta iuridiciali per se hoc ipsum ab rebus omni- bus separatim considerare. atque hoc in loco, si fa- cultas erit, exemplis uti oportebit, quibus in simili excusatione nignotum, et contentione, magis illis ignoscendum fuisse, et de
Abbreviated transcription (Latin):
cari. Intentio ẽ : rostratinauis
in portude p̃hensa ẽ: depulsio:¬
ẽ concessioratio ui et necessa¬
rio sumꝰ inportũ coactiinfir¬
matio ẽ : nauemex lege tunc
populi eẽ oportet: iudicatio ẽ
cũ rostra tamnauẽ inportũ dep̃¬
hensã lex publicarit. Cũq haec
nauis inuitis nautis uitẽpes¬
tatis in portũ coniecta sit opor¬
teat neeam publicari: hort¬
trium generũ idcirco inunũ
locũ contulimus exẽpla: quod
similis in ea p̃ceptio argum̃to
tradit᷑: namin his omnib: pri¬
mũ siquid resipsa dabit facul¬
tatis coniecturã induciabac¬
cusatore oportebit : ut id qđ
uoluntate factũ negabitur
consulto factũ suspicione al¬
qua de monstret᷑ Deinde
inducere definicionẽ neces¬
situdinis. Aut casus aut in¬
prudentiae : exempla ad eã
definitionẽ adiungere
inquibus imprudentia fuisse
uideatur. Aut casus. aut
necessitudo et abhis id quod reis
inferat separate id ẽ ostende¬

Expanded text:
cari. intentio est: rostrata navis cari. intentio est: rostrata navis in portu deprehensa est. depulsio con- cessio. ratio: vi et necessario sumus in portum coacti. infirmatio est: navem ex lege tamen populi esse oportet. iudicatio est: cum rostratam navem in portu deprehensam lex publicarit cumque haec navis invitis nautis vi tempestatis in portum coniecta sit, oporteatne eam publicari? Horrum idcirco in unum locum con- tulimus exempla, quod similis in ea praeceptio argu- mentorum traditur. nam in his omnibus primum, si quid res ipsa dabit facultatis, coniecturam induci ab accusatore oportebit, ut id, quod voluntate factum ne- gabitur, consulto factum suspicione aliqua demon- stretur; deinde inducere definitionem necessitudinis aut casus aut inprudentiae et exempla ad eam defini- tionem adiungere, in quibus inprudentia fuisse videatur aut casus aut necessitudo, et ab his id, quod reus in- ferat, separare, id est ostende
Abbreviated transcription (Latin):
suae uoluntatis ostendende
causa hostias constituit om̃s
in litore ut quitrans flum̃
essent uidere possint cũ
om̃s studio eius subitã flu
minis magnitudinẽ sci¬
rent fuisse in pͣdim̃totum̃ eũ
quidã capitis arcesser̃
Intentio ẽ : hostiae quos de¬
buisti ad sacrificium p̃sto
ñ fuer̃ : depulsio concessio:
ratio : flum̃ enim subito accre¬
uit et eare traduci ñ potuer̃:
iubet factũ ñ ẽ supplicio
dignus es Iudicatio ẽ : cũ in
eare contra logẽ redẽptor
aliquid fecerit qua in restu¬
dio eius subita fluminis obs¬
titerit magnitudo suppli¬
itudꝰ ciodignus nesit necessitu¬
do aut infert᷑ cũuiquadam
reus id qđ fecerit fecisse
defenditur hocmodo lex ẽ
a pudrhodios ut siqua ros¬
trata in portunauis dep̃hen¬
sa sit publicet᷑ : Cũ magna in
alto tẽpestas. eẽt uis uentor
inuitis nautis inrhodiorũ por
tũ nauẽ coegit : quaestorna¬
uem populiuocat : nauisdo¬
minus negat oportere publi¬

Expanded text:
suae voluntatis ostendendae suae voluntatis ostendendae causa hostias constituit omnes in litore, ut, qui trans flumen essent, videre possent. cum omnes studio eius subitam flu- minis magnitudinem scirent fuisse inpedimento, tamen quidam capitis arcesserunt. intentio est: hostiae, quas debuisti ad sacrificium, praesto non fuerunt. depulsio concessio. ratio: flumen enim subito accrevit et ea re traduci non potuerunt. iubet, factum non est, supplicio dignus es. iudicatio est: cum in ea re contra legem redemptor aliquid fecerit, qua in re studio eius subita fluminis obstiterit magnitudo, supplicio dignusne sit? Necessitudo autem infertur, cum vi quadam reus id, quod fecerit, fecisse defenditur, hoc modo: lex est apud Rhodios, ut, si qua rostrata in portu navis depre- hensa sit, publicetur. cum magna in alto tempestas esset, vis ventorum invitis nautis in Rhodiorum por- tum navem coe+git. quaestor navem populi vocat, na- vis dominus negat oportere publi
Abbreviated transcription (Latin):
ebant potiti essent ei deo qui
ibi eẽt seuitulũ immolaturos:
casuerat ineo portu fanum
diane eius cui uitulũ immoa
n licebat : Imprudentes legis cũ exisses:
uitulũ immolauer: accus atł intentine:
posita rationes ciui non licere
infirmatio ẽ tam̃ qnm fecis¬
ti quod non licebat exlege
supplicio dignus esiudicatio
ẽ : cũ id fecerit quod nonopor¬
tuerit idñ oportere nescie¬
rit : sit ne supplicio dignus
Casus autẽ inferetur in conces¬
sione cũ demonstratur ali¬
qua fortunae uis uoluntati
obstitisse ut in hac Cũ lacede¬
monis lex eẽt ut hostias nis
ad sacrificium quod dã re¬
demptor p̃buis set capitale
eẽt : hostias is qui red eme¬
rat. cũ sacri ficii dies insta¬
ret in urbẽ ex agro coepit
agere : tũ subitomagnis cõ¬
motus tempestatibus fluui¬
us eurotas is quip̃t licede¬
monẽ fluit : ita magnus
et ue hemens factꝰ ẽ ute&
traduci uictimae nullomo¬
dopossent redeptor

Expanded text:
ebant, potiti essent, ei deo, qui ebant, potiti essent, ei deo, qui ibi esset, se vitulum immolaturos. casu erat in eo portu fanum Dianae eius, cui vitulum immolare non licebat. in- prudentes legis, cum exissent, vitulum immolaverunt. accusantur. intentio est: posita. ratio est: nescivi non licere. infirmatio est: tamen, quoniam fecisti, quod non licebat ex lege, supplicio dignus es. iudicatio est: cum id fecerit, quod non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne supplicio dignus? Casus autem inferetur in concessionem, cum demon- stratur aliqua fortunae vis voluntati obstitisse, ut in hac: cum Lacedaemoniis lex esset, ut, hostias nisi ad sacrificium quoddam redemptor praebuisset, capital esset, hostias is, qui redemerat, cum sacrificii dies instaret, in urbem ex agro coepit agere. tum subito magnis commotis tempestatibus fluvius Eurotas, is qui praeter Lacedaemonem fluit, ita magnus et vehemens factus est, ut ea traduci victimae nullo modo possent. redemptor
Abbreviated transcription (Latin):
quiaccufatur ipseaccusator
factũ remouendo hacipsara¬
tione confirmat accusationẽ :
in hacabutroq: exomnibus
partibus honestatis exom¬
exomnibus utilitatis partib:
exemplis signis ratiocinando
quid cuiusq officii iuris potes¬
tatis sit quaeri oportebit. et
fuerit neei quod eagetur
idiuris officii potestatis at¬
tributũ necne Loco sautẽ
cõmunes ex ipsare siquid in¬
dignationis aułcon quaestionis¬
Concesio habebit sumio portebiticor¬
cessio ẽ ꝑ quã non factũ ipsum
p̃nobatñ a breosedut ignos eat᷑
id petitur: cuius partes sunt luȩ
purgatio et dep̃catio. purga¬
tio ẽ ꝑquã eius quiaccusatur
non faccũ ipsũ sed uoluntas de¬
fenditur: et habet partestres
imprudentim casum. neces situ¬
dinem in prudentia ẽ cũscis se
aliquidisqui arguit̃ negatur:
ut apud quosdam lexerat ne
qui s dianȩ uitulũ immolaret :
naute quidam cũ aduersa tẽ
pestate in alto iacturentur:
uouer̃ si eo portuquẽ conspici¬

Expanded text:
qui accusatur, ipse accusator qui accusatur, ipse accusator factum remo- vendo hac ipsa ratione confirmat accusationem. in hac ab utroque ex omnibus partibus honestatis ex om- nibus utilitatis partibus, exemplis, signis, ratiocinando, quid cuiusque officii, iuris, potestatis sit, quaeri opor- tebit et fueritne ei, quo de agetur, id iuris, officii, potestatis attributum necne. Locos autem communes ex ipsa re, si quid indigna- tionis aut conquestionis habebit, sumi oportebit. Concessio est, per quam non factum ipsum batur ab reo, sed ut ignoscatur, id petitur. cuius partes sunt duae: purgatio et deprecatio. Purgatio est, per quam eius, qui accusatur, non factum ipsum, sed vo- luntas defenditur. ea habet partes tres: inprudentiam, casum, necessitudinem. Inprudentia est, cum scisse aliquid is, qui arguitur, negatur; ut apud quosdam lex erat: ne quis Dianae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa tem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem conspici
Abbreviated transcription (Latin):
tio ẽ : cũ his qui potestatis nihil
habuerit iussu imperatoris in foe¬
dere et in tanta religione int̃ fa¬
erit dedendus nesit ostibus necne :
Hoc genus causae cũ superiore
hoc differt. quod in illo concedit
sereus oportuis se facere
id quod fieridicat accusat᷑
oportuis se: sed alicuirei
aut homini causamattribuit
quȩ uoluntatisuae fuȩrit
impedimento sine concessio¬
ior q damuis ẽ. quod paulo
post intelligitur in hoc aut̃
non accusare alterũ neccul¬
pã in aliĩ trans ferre debet:
sed demonstrare eãremni hil
adse nec ad potestatẽ neque
adofficium suũ pertinuis se
aut ꝑtinere atq: in hoc genere
hoc accidit noui qđ accusator
qq̃ saepe exremotione crimi¬
nationem confidit ut fiquieũ
accuset. quicũ p̃tor eet inͦ pe¬
ditione adarma populum
uocarĩ cũ consules es sent¬
N amut in superiore exẽploreis
absuo officio eta potestate
factũ demouebat : sic in hac
abeius officio a potestate

Expanded text:
tio est: cum is, qui potestatis nihil tio est: cum is, qui potestatis nihil habuerit, iussu imperatoris in foedere et in tanta religione interfuerit, dedendusne sit hosti- bus necne? hoc genus causae cum superiore hoc differt, quod in illo concedit se reus oportuisse facere id, quod fieri dicat accusator oportuisse, sed alicui rei aut homini causam attribuit, quae voluntati suae fuerit inpedimento, sine concessioior quaedam vis est, quod paulo post intellegetur. in hoc autem non accusare alterum nec culpam in alium transferre debet, sed demonstrare eam rem nihil ad se nec ad potestatem neque ad officium suum per- tinuisse aut pertinere. atque in hoc genere hoc ac- cidit novi, quod accusator quoque saepe ex remo- tione criminationem conficit, ut si quis eum accuset, qui, cum praetor esset, in editionem ad arma populum vocarit, cum consules essentnam ut in su- periore exemplo reus ab suo officio et a potestate factum demovebat, sic in hoc ab eius officio ac po- testate,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ inalioculpasit. Aut in ipso
non sit supplicio seafficition
oportere : Ipsius autẽ rei fitre¬
motio cũ id quoddutur crimi¬
ninegatneq ad seneq: ad offi¬
cium suum reus ꝑtinuis se
nec si quod in eo sit delictũ
sibi ad tribui oportere: id causȩ
genus ẽ. huius modi in eo foede¬
re quod factũ ẽ quondam cum
samnitibus: quidam ado lescenis
nobilis porca sustenuit ussuim
peratoris: foedere aut̃ abre¬
natu improbato et imperatore
samnitibus dedito quidã in se¬
natu eũ qqͣdicit qui por cditenu¬
erit dedio portere: Intentio ẽ
dedio portet: depulsio ẽ: ñ
oportet : quaestio ẽ oporteatne :
Ratio ẽ: ñ enim meum fuit of¬
ficium nec mea potestas cũ et
id aetatis et priuatus essem
et eẽt suma cũ auctoritate
et potestate imp̃r qui uide¬
rec ut satis honestũ foedus fe¬
riret᷑. Infirmatio ẽ at enim
qnm̃ tu particeps factus es in
turpissimo foedere sũmȩ reli¬
gionis dedite conuenit : Iudica¬

Expanded text:
cum in alio culpa sit, aut in ipso cum in alio culpa sit, aut in ipso non sit, supplicio se affici non oportere. Ipsius autem rei fit remotio, cum id, quod datur crimini, negat neque ad se neque ad officium suum reus pertinuisse; nec, si quid in eo sit delictum, sibi adtribui oportere. id causae genus est huiusmodi: in eo foedere, quod factum est quondam cum Samnitibus, quidam adulescens nobilis porcum sustinuit iussu im- peratoris. foedere autem ab senatu inprobato et im- peratore Samnitibus dedito quidam in senatu eum quoque dicit, qui porcum tenuerit, dedi oportere. in- tentio est: dedi oportet. depulsio est: non oportet. quaestio est: oporteatne? ratio est: non enim meum fuit officium nec mea potestas, cum et id aetatis et privatus essem et esset summa cum auctoritate et potestate imperator, qui videret, ut satis honestum foedus feriretur. infirmatio est: at enim quoniam par- ticeps tu factus es in turpissimo foedere summae re- ligionis, dedi te convenit. iudica
Abbreviated transcription (Latin):
tede utroq diftinctius in de libe¬
ratiuo genere dicetur de inđ
quã conuenerit factũ sit cul¬
paidalterius accidisse. de¬
inde alterius culpa exponen¬
da demonstrandũ ẽ quan¬
tum uoluntatis et studii fu¬
erit in ipso et id signis con¬
firmandum huius modi e
cetera diligentia exante
factis autdictis atq hoc ipse uti¬
le fuisse facere inutile autẽ
ñ facere et cũcetera ita fuis se
hoc magis consentaneũ ꝗ qđ ꝓp̃t̃
ñ in hominẽ certũ. sed inrẽ ali¬
quã causa de mouebit᷑ ut in hac
eadem resiquestor mortuus
eẽt. Et id circolegatis pecunia
data non eẽt: accusatione al¬
terius et culpe depulsi one
dempta ceteris similit̃ utilo
cis o portebit. et ex concessionis
partibus q̃: conuenient as sũ mere :
de quibus nobis dicendũ erit. Loci
autẽ cõmunes idẽ utriq fere quiir
superioribus as sũtiuis incideNT
hutum certissime: accusato¬
ris facti indignatio defensoris

Expanded text:
de utroque distinctius in delibede utroque distinctius in deliberativo genere dicetur. deindequam convenerit, fac- tum sit, culpa id alterius accidisse. deinde alterius culpa exponenda demonstrandum est, quantum volun- tatis et studii fuerit in ipso, et id signis confirman- dum huiusmodi: ex cetera diligentia, ex ante factis aut dictis; atque hoc ipsi utile fuisse facere, inutile autem non facere, et cum cetera vita fuisse hoc magis consentaneum, quam quod non in hominem certum, sed in rem aliquam causa demovebitur, ut in hac eadem re, si quaestor mortuus esset et idcirco legatis pe- cunia data non esset, accusatione alterius et culpae depulsione dempta ceteris similiter cis oportebit et ex concessionis partibus, quae convenient, assumere; de quibus nobis dicendum erit. Loci autem communes idem utrisque fere, qui in superioribus assumptivis, incident; hi tamen certissi- me: accusatoris, facti indignatio; defensoris,
Abbreviated transcription (Latin):
latione criminis in hancqq̃ cau¬
sam conuenire poter̃ : Accusa¬
tor autemillũ cuius culpa id
factum reus dicet : primũ defen¬
det si poterit : sinminus poterit.
negabitdhociudiciũ illius
sed huius quẽ ipseaccuset culpã
ꝑtinere. Postea dicet suo quẽq
officio consulere oportere:
nec si ille peccasset hunc opor¬
tiuis se percaro: Deinde sille
deliquerit: separatim illum
sic hunc accusari oportere.
et non eũ huius defensione.
coniungi illius accusationẽ :
Defensor autẽ cũcetera si que
exaliis incident constitutio¬
nibus ꝑtractarit deipsare¬
motione si cargumentabit᷑
Primũ cuius acciderit. culpa
de monstrabit: Deindecũ id
alie naculpa accidis set oster¬
det seaut non potuis se aut
non debusse id facere quodac¬
cutor dicat oportuis se quiꝰd¬
ñ potuerit exutilitatis partibus
inquibus ẽ. necessitudinis impli¬
cata demonstrabit: quiꝰd debu¬
eric exhonȩstate considerabit᷑ :

Expanded text:
relatione criminis in hanc quoque caurelatione criminis in hanc quoque causam convenire poterunt. Accusator autem illum, cuius culpa id factum reus dicet, primum defendet, si poterit; sin minus poterit, negabit ad hoc iudicium illius, sed huius, quem ipse accuset, culpam pertinere. postea dicet suo quemque officio consulere oportere; nec, si ille peccasset, hunc oportuisse peccare; deinde, si deliquerit, separatim illum sicut hunc accusari oportere et non cum huius defensione coniungi illius accusationem. Defensor autem cum cetera, si qua ex aliis incident constitutionibus, pertractarit, de ipsa remotione sic ar- gumentabitur: primum, cuius acciderit culpa, demon- strabit; deinde, cum id aliena culpa accidisset, ostendet se aut non potuisse aut non debuisse id facere, quod accusator dicat oportuisse; quid potuerit, ex utilitatis partibus, in quibus est necessitudinis vis implicata, demonstrabit quid debuerit, ex honestate considera- bitur.
Abbreviated transcription (Latin):
aut adliberos ꝑtineret autali¬
quã rẽquã curã eẽ omnib: aut
necesse ẽ. Aut o portet. eẽ uin
dicati. Remotio criminis ẽ cũ
eius intentio facti quod aduer¬
sario in fertur in aliũ aut in
caus& remotionis. hoc nobis exẽ¬
plosit. Rhodiiqua sdaĩ legar̃
athenas legatis quaestor
sumptũ quẽ o portebat dari non
deder̃: legati pro fectinons̃
Accusant᷑ : Intentio ẽ proficisci
oportuit. Depulsio .e. nõopor¬
tuit: quaestio ẽ oportuerit ne
Ratio ẽ sumptus enĩ depublico
darisolet is quaestore ñ ẽ
datus: Infirmatio ẽ : uostam̃
id quod publiceuobis erat ne¬
gotiidatũ conficere oportebat:
Iudicatio ẽ : cũ his quilegatierant
sumptus qui debebatur depubli¬
conon daretur : oportuerit ne
eos conficere mhi lominus le¬
gationẽ hoc ingenere primũ
sic̃ inceteris si qͥđ aut ex c̃iecturali
iut ex alia c̃stitutione sumi pos¬
sit uideri o portebit: deindeple¬
raq et excomparatione et re

Expanded text:
aut ad liberos pertineret aut ad aliaut ad liberos pertineret aut ad aliquam rem, quam caram esse omnibus aut necesse est aut oportet esse, vin- dicatejus intentio facti, quod ab adversario infertur, in alium aut in sae remotionis hoc nobis exemplo sit: Rhodii quosdam legarunt Athenas. Legatis quaestores sumptum quem oportebat dari, non dederant; legati profecti non sunt. Accusantur. Intentio: Proficisci oportuit. Depulsio: Non oportuit. Quaestio: Oportueritne? Ratio est: Sumptus enim, qui de publico dari solet, his datus. infirmatio est: vos tamen id, quod publice vobis erat negotii datum, conficere oportebat. iudi- catio est: cum iis, qui legati erant, sumptus, qui de- bebatur de publico, non daretur, oportueritne eos con- ficere nihilo minus legationem? hoc in genere pri- mum sicut in ceteris, si quid aut ex coniecturali aut ex alia constitutione sumi possit, videri oportebit. deinde pleraque et ex comparatione et ex
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo et ab quo sit uindi¬
cata: postea sicrẽ fuisse oͦ ptã
ut iudiciũ de ea refierinihil
ađ tinuerit atq hic demons¬
trandum ẽ rationib: et si¬
milibus rebus ꝑmultas ita
a trocis et ꝑspicuas res. eẽ
ue delus non modo non neces se
sit sed neutile qdẽ qui mox
iudicium fiat exspectare:
locus cõmunis accusatoris
in eũ qui cũ id qđ arguitur
negare non possit : Tum̃ ali¬
quid sibis pei comparet et iu¬
diciorũ ꝑturbatione. At que
hicutilitatis iudiciorũ demons¬
tratio et deeo conquestio qui
suppliciũ dederit indempna¬
tus in eius autẽ qui sũpserit
audaciam et crudelitatẽ indi¬
gnatio abdefensore in eius quẽ¬
multus sit audaciã sui conques¬
tione :rẽ ñ ex nomine ipsius
negotii sed ex consilio eius
qui fecerit et causa et tepore
considerari oportere. quidmali
futurũ sit Aut ex iniuria Aut
scelere acuius nisi tantu et
tam pers picua audicia abeo
ad cuius famã aut ad parentes¬

Expanded text:
quo modo et ab quo sit vindiquo modo et ab quo sit vindicata; postea sic rem fuisse apertam, ut iudicium de ea re fieri nihil adtinuerit. atque hic demonstran- dum est rationibus et similibus rebus permultas ita atroces et perspicuas res esse, ut de his non modo non necesse sit, sed ne utile quidem, quam mox iu- dicium fiat, exspectare. Locus communis accusatoris in eum, qui, cum id, quod arguitur, negare non possit, tamen aliquid sibi spei conparet ex iudiciorum perturbatione. atque hic utilitatis iudiciorum demonstratio et de eo conquestio, qui supplicium dederit indamnatus; in eius autem, qui sumpserit, audaciam et crudelitatem indignatio. ab defensore, in eius, quem ultus sit, audaciam cum sui conquestione; rem non ex nomine ipsius negotii, sed ex consilio eius, qui fecerit, et causa et tempore considerari oportere; quid mali futurum sit aut ex iniuria aut scelere alicuius, nisi tanta et tam perspicua audacia ab eo, ad cuius famam aut ad parentes
Abbreviated transcription (Latin):
cta conqua estione ante oculos
ponendo postea leuius de monis¬
tranda sepumtũ qui sit illius ꝓ¬
meritus et suũ suppliciũ cũ illius
iniuri a cferendo : De indeo por¬
tebit eos locos quiitaer̃ ab accu¬
satore tractatiutre felli et
contrariam in partem conuerq
pos sint quo ingeneres tres ex¬
tremi contrariis rationibus infir¬
mare . Illa autẽ a cerrima accu¬
satorũ criminatio ꝑ quamꝑtur¬
bationẽ forte omnium iudiciorũ
demonstrant. sideindã nato
supplicii sumendi potestas da¬
tasit lotͦabitur primũ sicius
modi demonstrabitur iniu¬
riaut non modo uirobonoue¬
rũ omnino homini libero uide¬
at᷑ non fuisse toleranda: de¬
indeita perspicua ut neabip¬
pso quidẽ qui fecisset indubi¬
um uocaretur. deinde cius mo¬
diut in eam is maxime debue¬
rit ammaduertere quiani
maduertit : ut nonta rectum
nontĩ fuerit honestũ iniudi¬
ciũ illã rẽ ꝑuenire quã eo
modo atq ab eo uindicari

Expanded text:
cta con- questione ante oculos cta con- questione ante oculos ponendo; postea levius demon- strando se poenitum, quam sit illius promeritum, et suum supplicium cum illius iniuria conferendo. deinde oportebit eos locos, qui ita erunt ab accusatore trac- tati, ut refelli et contrariam in partem converti pos- sint, quo in genere sunt tres extremi, contrariis ratio- nibus infirmare. illa autem acerrima accusatorum criminatio, per quam perturbationem fore omnium iu- diciorum demonstrant, si de indamnato supplicii su- mendi potestas data sit, levabitur, primum si modi demonstrabitur iniuria, ut non modo viro bono, verum omnino homini libero videatur non fuisse tole- randa; deinde ita perspicua, ut ne ab ipso quidem, qui fecisset, in dubium vocaretur; deinde eiusmodi, ut in eam is maxime debuerit animum advertere, qui ani- mum advertit; ut non tam rectum, non tam fuerit ho- nestum in iudicium illam rem pervenire, quam eo modo atque ab eo vindicari,
Abbreviated transcription (Latin):
de illa supplicium sumere qua¬
re eẽ indignũ eũ quine dedã¬
nata quidẽ poenas sumereipse¬
potuisse deea supplicium sũp¬
sisse que neadducta quidẽ sit
iniudiciũ: De in depostulabit
ut legem qualegefecerit pro¬
ferat: de indeque ad modũ in cõ¬
paratione p̃cipieba mus ut illud
quod cõpararet᷑ extenuaret᷑
ab accusatore quã maxime sic
in hoc genere oportebit illius
culpam in crim̃trans ferat᷑ cũ
huius maleficio quireiure fe¬
csse dicat cõparare : Postea
demonstrandum ẽ ñ eẽ illud
etus modi ut obid hoc fieri con
ueniret. Extrema ẽ ut in com¬
paratione assũptio iudicatio¬
nis et deea ꝑamplificationẽ
ex deliberationis p̃ceptis dictio
Defensor autẽ q̃ ꝑalias contitu¬
tiones inducentur : ex his lo¬
cis quitraditis infirinabit:
Ipsam autem relationem com¬
probabit. primumaugendo eiꝰ
in quem referet crimen culpa
etaudaciam et quã maxime per
in dignationẽ sires feret iunc¬

Expanded text:
de illa supplicium sumere; quade illa supplicium sumere; quare esse indignum eum, qui ne de damnata quidem poenas sumere ipsepotuisset, de ea supplicium sumpsisse, quae ne adducta quidem sit in iudicium. deinde postu- labit, ut legem, qua lege fecerit, proferat. deinde quem- admodum in comparatione praecipiebamus, ut illud, quod compararetur, extenuaretur ab accusatore quam maxime, sic in hoc genere oportebit illius culpam, in quem crimen transferatur, cum huius maleficio, qui se iure fecisse dicat, comparare. postea demonstran- dum est non esse illud eiusmodi, ut ob id hoc fieri con- venerit. extrema est, ut in comparatione, assumptio iudicationis et de ea per amplificationem ex delibera- tionis praeceptis dictio. Defensor autem, quae per alias constitutiones indu- centur, ex iis locis, qui traditi sunt, infirmabit; ipsam autem relationem comprobabit, primum augendo eius, in quem referet crimen, culpam et audaciam et quam maxime per indignationem, si res feret, iun
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in eũ criminis conferatur:
dequo is ipse qui conferat iu¬
dicium fieri noluerit : etid
qđ iudicatũ ñ sit : ꝓ infecto ha¬
bere oportere : posteaim pu¬
dentiam demonstrare eorũ
qui eũ nuncapud iudices accu¬
sent : quẽ si neiudicib: ipsi con¬
dempnauerint et deeo iudiciũ
faciant de quoiam ipsi supph¬
cium sumserbe. Postea pert̃ba¬
tionem iudicii futurã dicemis:
et iudices longius quã potes¬
tatẽ habeant progres suros
sisimul et dereo et de eoquẽ
reus arguant iudicarint: de¬
indesi hoc constitutũ sit ut pec¬
cata homines peccatis et iniu¬
rias in iuriis ulcis cantur : quap
tũ in cõmodorũ consequantur :
Acsiidem facereipse quinunc
accu sat ualuis set ne hocqͥdẽ
ipso quicquã opus fuisse iudi¬
cio : si uero ceteri qq̃ idem fa¬
ciant : omnino iudicium nullũ
futurũ : postea de monstrabitur
nesiiudicio quidẽ illa dã nata
eẽt in quã idcrimen. abreo con¬
feratur : potuis sehunc ipsũ

Expanded text:
quod in eum criminis conferatur, quod in eum criminis conferatur, de quo is ipse, qui conferat, iudicium fieri noluerit, et id, quod iudicatum non sit, pro infecto habere oportere; postea inpuden- tiam demonstrare eorum, qui eum nunc apud iudices accusent, quem sine iudicibus ipsi condemnarint, et de eo iudicium faciant, de quo iam ipsi supplicium sump- serint; postea perturbationem iudicii futuram dice- mus et iudices longius, quam potestatem habeant, progressuros, si simul et de reo et de eo, quem reus arguat, iudicarint; deinde, si hoc constitutum sit, ut peccata homines peccatis et iniurias iniuriis ulciscantur, quan- tum incommodorum consequatur; ac si idem facere ipse, qui nunc accusat, voluisset, ne hoc quidem ipso quicquam opus fuisse iudicio; si vero ceteri quoque idem faciant, omnino iudicium nullum futurum. postea demonstrabitur, ne si iudicio quidem illa damnata esset, in quam id crimen ab reo conferatur, potuisse hunc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
uicisse moles teferebat : Infir¬
matio ẽ : tam̃ a fratre indẽ pnatã
ne cariñ oportuit : ex qua iudi¬
catis fit : cũ oratia fratrũ mortẽ
neglegerit ostiũ iugebit fratris
tuerit ne eam a fratre indẽna¬
tanecari. Hoc ingenere causȩ
primũsiquid ex ceteris dabitur
constitutionib: sumio portebit:
sicuti in cõmemoratione p̃ceptũ
ẽ: postea siqua facultas erit ꝑa
liquã constitutionẽ illũ in quẽ
crimentrans feretur defen¬
dere. Deinde leuius eẽ illud
qđ in alterũ peccatũ reus trans¬
ferat quã qđ ipse susceperit:
Dostea trans lationis partibus
ti et ostendere a quo et ꝑ quos
et quomodo et quotempore
autagi. aut iudicari aut statui
de eare conuenerit. Ac simul
ostendere. ñ oportuis se ante
supplicium quã iudiciũ int̃¬
ponere tũ leges qq̃ et iudicia
demonstranda sunt ꝑquȩ po¬
tuerit id peccatũ. quod spon¬
tesua reus punitus sit morib:
et iudicioumdicare: Deinde
negare audere oportere id

Expanded text:
vicisse moleste ferebat. infirvicisse moleste ferebat. infirmatio est: tamen a fratre indamnatam necari non oportuit. ex quo iudicatio fit: cum Horatia fra- trum mortem neglegeret, hostium lugeret, fratris tueritne eam a fratre indamnatam necari? Hoc in genere causae primum, si quid ex ceteris dabitur constitutionibus, sumi oportebit, sicuti in com- paratione praeceptum est; postea, si qua facultas erit, per aliquam constitutionem illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod in alterum peccatum reus transferat, quam quod ipse susceperit; postea translationis partibus uti et osten- dere, a quo et per quos et quo modo et quo tem- pore aut agi aut iudicari aut statui de ea re convene- rit; ac simul ostendere non oportuisse ante supplicium quam iudicium interponere. tum leges quoque et iudi- cia demonstranda sunt, per quae potuerit id pecca- tum, quod sponte sua reus poenitus sit, moribus et iudicio vindicari. deinde negare audire oportere id,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ momento futurus sit : Etalt̃
locus ꝑ quẽ magna cũ amplifi¬
catione beneficii magnitudo
exuti litate aut honestate aut
facti necessitudine demons¬
tratur: etttius ꝓ quẽres exp̃s¬
sa uerbis anteo culos eorũquiau¬
diunt ponitur. ut ipseqq idem
facturos fuis se arbitrentur
si sibiillares atq: ea faciendi
causa ꝑidem tẽpus accidisset:
Relitio criminis ẽ cũreus id qđ
arguitur confessus Alterius
se inductũ peccato iure fecisse
demonstrat: ea .ẽ. huius di ora¬
tius occis sis tribus curiatis et du¬
obus amissis fratrib: domũse
uictor recipitis animaduertit
sororẽ suam de fr̃mmorte ñ la¬
borantem sponsiaut̃ nom̃ appel¬
lantẽ idem tidẽcuriaticũ ge¬
mitu et lim̃tatione : indigne
passus uirginẽ occidit accusat᷑:
intentio ẽ: in iuria sorore occidis¬
ti depulsio. ẽ. iure occidi: quaes¬
tio ẽ : ui reneo cciderit: ratio ẽ :
illa enĩ hostiũ mortẽ lugebat
fratrẽ negligebat me et populũ r

Expanded text:
dum momento futurus sit; et alter dum momento futurus sit; et alter locus, per quem magna cum amplificatione beneficii magnitudo ex utilitate aut honestate aut facti necessitudine demonstratur; et tertius, per quem res expsa verbis ante oculos eorum, qui audiunt, ponitur, ut ipsi se quoque idem facturos fuisse arbitrentur, si sibi illa res atque ea faciendi causa per idem tempus accidisset. Relatio criminis est, cum reus id, quod arguitur, confessus alterius se inductum peccato iure fecisse demonstrat. ea est huiusmodi: Horatius occisis tribus Curiatiis et duobus amissis fratribus domum se victor recepit. is animadvertit sororem suam de fratrum morte non laborantem, sponsi autem nomen appellan- tem identidem Curiatii cum gemitu et lamentatione. indigne passus virginem occidit. accusatur. intentio est: iniuria sororem occidisti. depulsio est: iure occidi. quaestio est: iurene occiderit? ratio est: illa enim hostium mortem lugebat, fratrum neglegebat; me et populum Romanum
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã causã deliberitiuã
et de ea exliberationis p̃cep¬
tis dicere sit enĩ haeciudi¬
catio quam ante exposuimꝰ:
Cũom̃s perituri milites essent
nisi adhanc pactionẽ uenis¬
sent : Vtrũ satius fuerit pe¬
rire milites anhanc pactio¬
nẽ uenire: hoc ex locis de¬
liberationis quasi aliquã¬
in consultationẽ resueniat:
tractari oportebit : Defen¬
sor aut̃ quibus in locis ab ac¬
cusatore aliȩ constitutiones
er̃ inducte in his ipse qq ex
hisdẽ constitutionib: de¬
fensionẽ comparabit ce¬
teros aut̃ omnis locos qui
adipsa cõparationẽ ptine¬
bunt ex contrario tractabit:
locicõmunes iner̃ accusato¬
satoris in eũ quicũ de facto
turpialiquo aut inutili aut
utrorũq fateatur quaerat
tam̃ aliquã defensionẽ et
inutile neq durpe noquitẽ
utileneq hones tũputari
oporterenisi quo animo quo
tempore quade causa factũ sit
intelligatur : Qui locus ita com¬
munis ẽ ut benetractatus in
hac causa magno ad ꝓsuaden¬

Expanded text:
tamquam causam deliberativam et de ea ex deliberationis praeceptis dicere. sit enim haec iudicatio, quam ante expo- suimus: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit perire milites, an ad hanc pactionem venire? hoc ex locis deliberationis, quasi aliquaonsultationem res veniat, tractari oportebit. Defensor autem, quibus in locis ab accusatore aliae constitutiones erunt inductae, in iis ipse quoque ex isdem constitutionibus defensionem comparabit; ceteros autem omnes locos, qui ad ipsam comparationem pertinebunt, ex contrario tractabit. Loci communes autem erunt: accusatoris in eum, qui, cum de facto turpi aliquo aut inutili aut utroque fateatur, quaerat tamen aliquam defensionem, et inutile neque turpe neque item utile neque honestum putari opor- tere, nisi, quo animo, quo tempore, qua de causa fac- tum sit, intellegatur; qui locus ita communis est, ut bene tractatus in hac causa magno ad pe
Abbreviated transcription (Latin):
unauiatq: uno nomine ample¬
xauirtus : namuirtus ẽ. ammi
habitus naturae modoatque
rationi consentaneus : quam¬
obrem omnibus ei partib cog¬
nitis. totauis erit simplicis ho¬
nestatis consideranda: ha¬
betigitur partes quaituor
prudentiam iustitiam for¬
titudinẽ temperantiam¬
idon Prudentia ẽ rerũ bonarum
et malarũ utrarũ scientia par¬
tes aniuisĩ memoria intelligen¬
tia. prouidentia : Memoria
.ẽ ꝑ quã animus repetit illa¬
dligno quae fuer̃ : Intelligentia

Expanded text:
una vi atque uno nomine amplexa virtus. nam virtus est animi habitus naturae modo atque rationi consentaneus. quamobrem omnibus eius par- tibus cognitis tota vis erit simplicis honestatis con- siderata. habet igitur partes quattuor: prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est rerum bonarum et malarum neutra- rumque scientia. partes eius: memoria, intellegentia, providentia. memoria est, per quam animus repetit illa, quae fuerunt; intellegentia,
Abbreviated transcription (Latin):
utilitate conseruata siuĩ cuiq:¬
tribuens dignitatẽ : eius initi¬
um .ẽ. abnatura profectum:
Deinde quȩdam in consuetudi¬
nẽ exutilitatis ratione uener̃:
posteares et abnatura profec¬
tas et ab consuetudine pro
batas legũmetus etreligio
sanx̃ : natura eius .e. quod ñ
opinio genuit sed quaedam
innaturauis inseruit ut rehei¬
oñe pietatem gratiã uindica¬
tionẽ obseruantiã ueritatẽ :
Religio ẽ q̃ superioris cuius¬
dã naturȩ quã diuinã uocant
curam. cerimoniamq affert:¬
pietas ꝑquã sanguine coniunc¬
tis. patriaeq beniuolis officiũ
et diligens tribitur cultus :
Sratia inqua amicitiarum et
officiorum alterius memo¬
tas. continetur : Vindicatio ꝑ quã
uis. aut iniuria et omnino omne
qđ offuturũ ẽ defendendo aut
ulciscendo propulsatur : Obser¬
uantia ꝑ̃ quã homines aliqua
dignitate antecedentes. cultu
quodã ethonore dignantur¬
uens. Veritas ꝑquã immutata ea que
suntante aut fuer̃ aut futuras

Expanded text:
utilitate conservata, suam cuiqtribuens dignitatem. Ejus initium est ab natura profectum: deinde quaedam in consuetudinem ex utilitatis ratione venerunt: postea res et ab natura profectas et ab consuetubatas, legum metus et relatio religio sanxit. Ius nature est, quod non opinio genuit, sed quedam innata vis nobis inseruit, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam, veritatem. Religio est que superioris cuiusdam nature quam divinam vocant curam ceremoniamqPietas, per quam sanguine conjunctis patriaeque benevolens officium, et diligens tribuitur cultus. Gratia, in qua amicitiarum et officiorum, alterius memotas continetur. Vindicatio, per quam vis aut injuria, et omnino omne quod obfuturum est, defendendo aut ulciscendo propulsatur. Observantia, per quam homines aliqua dignitate antecellentes, cultu quodam et honore dignamur. Veritas, per quam immutata ea quae sunt aut fuerunt aut futura s
Abbreviated transcription (Latin):
ri uelit ñ aequitatis p̃sidio id
facere conari : si quidigitur ex
omnibus partibus iustius et ꝓ¬
babilius accusare uideatur
Nam superior oratio hoc omnis
faciebat ut iuđ etiam sinollet
necesse eẽt haec aut etiam si
neces se ñ eẽt ut uellent con¬
traiudicare : Idaũt fiet siqub:
ex locis culpa demons trabit᷑
eẽ in eo qui comparatione. aut
remotione. Aut relatione cri¬
minis aut concessionis par¬
tibus sedefendit. De quib:
ante ut potuimus diligenter
ꝓscripsimus : si his locis qu&ȩ
res postulubit ad causamad¬
uersariorũ improbandã trans

Expanded text:
re velit, non aequitatis praesidio id re velit, non aequitatis praesidio id facere conari. si quid igitur ex omnibus partibus iustius et probabi- lius accusare videatur. nam superior oratio hoc omnis faciebat, ut, iudices etiamsi nollent, necesse esset; haec autem, etiamsi necesse non esset, ut vellent cotra iudicare. id autem fiet, si, quibus ex locis culpa de- monstrabitur esse in eo, qui comparatione aut remotione aut relatione criminis aut concessionis partibus se defendet—de quibus ante, ut potuimus, diligenter perscripsimus—, si de iis locis, quae res postulabit, ad causam adversariorum inprobandam trans
Abbreviated transcription (Latin):
noscere : his et huius modi
rationib: ostenditur causa
extrascriptũ accipinio portere :¬
Secunda pars ẽ. inqua ẽ. oster¬
dendũ siinceteris legibus
oporteat in hac non oportere
hoc demonstrabit̃ si lex aut
ad resmaximas utilis simas hones¬
tis simas religiosissimas uide¬
bit᷑ ptinere. Aut in utile aut
turpe aut nefas. eẽ tali inre
non diligentissime legio ptẽ¬
perare. Autitalex diligent᷑
ꝑscripta demonstrabit᷑. Ita
cautũ unaquaq dereita qđ
oportuerit ex ceptũ ut mini¬
me conueniat quicquã int̃
diligenti scriptura p̃teritum
arbitrari. Itercius ẽ locusei
qui proscripto dicet maxi me
neces sarius ꝑquẽ oportet osten¬
dat si conueniat causam contra
scriptum accipieam Tam̃ mi¬
nime o portereq: ab aduersa¬
rus afferat᷑ : ꝗ locus idcirco ẽ
huic necessarius quod sẽpis qui
contra scriptũ dicet aequitatds
aliquidafferat oportet p̃¬
sũma impudentia sit eũ qui con¬
traquã scriptũ sit aliquid proba¬

Expanded text:
no- scere. his et huiusmodi no- scere. his et huiusmodi rationibus ostenditur causam extra scriptum accipi non oportereSecunda pars est, in qua est ostendendum, si in cete- ris legibus oporteat, in hac non oportere. hoc de- monstrabitur, si lex aut ad res maximas, utilissimas, honestissimas, religiosissimas videbitur pertinere; aut inutile aut turpe aut nefas esse tali in re non diligen- tissime legi optemperare; aut ita lex diligenter per- scripta demonstrabitur, ita cautum una quaque de re, ita, quod oportuerit, exceptum, ut minime conveniat quicquam in tam diligenti scriptura praeteritum ar- bitrari. Tertius est locus ei, qui pro scripto dicet, maxime necessarius, per quem oportet ostendat, si conveniat causam contra scriptum accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis afferatur. qui locus id- circo est huic necessarius, quod semper is, qui contra scriptum dicet, aequitatis aliquid afferat oportet. nsumma inpudentia sit eum, qui contra quam scriptum sit aliquid proba
Abbreviated transcription (Latin):
uellent iud ad scribere pas¬
surus nesit populus atq hoc
eẽ indignius quãrẽ uerbo
et literis mutare non possint
eã reipsa et iudiciomaximo
cõmutare : Dein deindignũ. eẽ
delegea liquid derogari. Aut
legemabrogari. Autaliqua
exparte cõmutari. cũ pͣopulo
cognoscendi et probandi aut
improbandi potestas nulla fiat
hoc ipsis iudicibus inuidiosis¬
simũ futurũ ñ hunc locũ eẽ
neq: hoc tempus legum corri¬
gendarũ apud populũ haec
et ꝓpopulũ agiconuenire :
quod sinunc idagunt uellese
scire qui latorsit. quisint accep¬
turi seacciones uidere et dis¬
cũ summe inutilu. Tũ multo
turpissima sint legẽ cuius ce¬
modisit in p̃sentia conserua
mabiudicibus: Post sidispli¬
ceat: a populo corrigi conue¬
nire. Deindesi scriptũ non
ex taret. magnopere quae¬
rerem: neq: isti neq: si extra
periculũ quidẽ eẽt crederemꝰ:
Nunc cũ scriptũ sit amentiã
eẽ eius rei qui peccarit potius
quã legis ipsius uerba cog¬

Expanded text:
vellent iudices adscribere, pasvellent iudices adscribere, passurusne sit populus? atque hoc esse indignius, quam rem verbo et litteris mutare non possint, eam re ipsa et iudicio maximo commutare; deinde indignum esse de lege aliquid derogari aut legem abrogari aut aliqua ex parte com- mutari, cum populo cognoscendi et probandi aut in- probandi potestas nulla fiat; hoc ipsis iudicibus in- vidiosissimum futurum; non hunc locum esse neque hoc tempus legum corrigendarum; apud populum haec et per populum agi convenire; quodsi nunc id agant, velle se scire, qui lator sit, qui sint accepturi; se factiones videre et discum summe inutilia tum multo turpissima sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab iudicibus, post, si displiceat, a populo corrigi convenire; deinde, si scriptum non exstaret, magnopere quaereremus ne- que isti, ne si extra periculum quidem esset, credere- mus; nunc cum scriptum sit, amentiam esse eius rei, qui peccarit, potius quam legis ipsius verba cog
Abbreviated transcription (Latin):
possint qđ contralegemiu¬
dicarint et caeteros ciues
quidagant ignoraturos siex
suo quisq: consilio et ex eara¬
tioneq̃ in m̃tẽ aut in libidinẽ
uenerit non ex cõmuni p̃scripto
ciuitatis unam quãq rẽ adminis¬
trabit: postea quȩ rere abiu¬
dicib: ipsis quare in alienis de¬
tineantur negotiis cũ reipub¬
licae munere impediant᷑ quo
siepius etius suis reb: et cõmo
disseruire possint. Curincerta
uerba iurent . curcerto tẽpore
conueniant certo discedant.
nihilquis quã afferat causae :
quominus frequent̃ operã rei
publicȩ det nisi quȩ causa in le¬
ge excepta sit: anselegibus
obstrictas intantis molestis eẽ
aequũ censeant aduersarios
nr̃os. leges negligere concedirT
Deindeitem quȩrere ab iudi¬
cibus sieius reicausa ꝓpt̃ quã
sereus contralegẽ fecisse
dicat exceptionẽ ipse in lege
ad scribat. passuri nesint pos¬
tea hoc quod faciat indignius
et impudentius eẽ quã siad¬
scribat: age porro quid si ipsi

Expanded text:
possint, quod contra legem iupossint, quod contra legem iudicarint; et ceteros cives, quid agant, ignoraturos, si ex suo quisque consilio et ex ea ratione, quae in mentem aut in libidinem venerit, non ex communi praescripto civitatis unam quamque rem administrabit; postea quaerere ab iudicibus ipsis, quare in alienis detineantur negotiis; cur rei publicae munere impediantur, quo setius suis rebus et commo- dis servire possint; cur in certa verba iurent; cur certo tempore conveniant, cur certo discedant, nihil quis- quam afferat causae, quo minus frequenter operam rei publicae det, nisi quae causa in lege excepta sit; an se legibus obstrictos in tantis molestiis esse aequum censeant, adversarios nostros leges neglegere con- cedant; deinde item quaerere ab iudicibus, si eius rei causa, propter quam se reus contra legem fecisse dicat, exceptionem ipse in lege adscribat, passurine sint; postea hoc, quod faciat, indignius et inpuden- tius esse, quam si adscribat; age porro, quid? si ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
ferant : si quicquã excipi¬
endũ putas ses : consuesse
eos quileges scribant: ex¬
ceptionib: uti : Deinde opor¬
tet recitareleges cũ excep¬
tionib: scriptas : et maxime
uidere. haec q̃ in ea ipsa
lege qua deagatur sit ex¬
ceptio aliquo in capite aut
apud eundem legis scrip¬
torẽ quomagis probetur
eum fusse excepturum
siquid excipiendũ puta¬
ret et ostendere causa ac¬
ciperenihil aliud. eẽ
nisi legem tollere . Ideo qđ
cum semel causa considere¬
tur ihilattineat eam ex
lege considerare quippe
quȩ in lege scripta ñ sĩ qđ sisit
institutũ omnibusd ari causa
et potestatẽ peccandi. Cumin¬
tellexerint uos ex ingenio ei
qui contralegẽ fecerit ñ ex
lege inquã iurati sitis remiu¬
dicare : Deinde et ipsis iudi¬
cib: iudicandi et cȩteris ciuib:
uiuendi rationes ꝑturbatum
irisise mel ablegibus reces¬
sum sit. Nametiudices neq
quid sequatur habituros si
ab eo qđ scriptũ sit recedant:
neq quo pacto aliis probare

Expanded text:
ferant, si quic- quam excipiferant, si quic- quam excipiendum putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptionibus uti. deinde oportet recitare leges cum exceptionibus scriptas et maxime videre, ecquae in ea ipsa lege, qua de agatur, sit exceptio ali- quo in capite aut apud eundem legis scriptorem, quo magis probetur eum fuisse excepturum, si quid exci- piendum putaret; et ostendere causam accipere nihil aliud esse nisi legem tollere, ideo quod, cum semel causa consideretur, nihil attineat eam ex lege con- siderare, quippe quae in lege scripta non sit. quod si sit institutum, omnibus dari causam et potestatem peccandi, cum intellexerint vos ex ingenio eius, qui contra legem fecerit, non ex lege, in quam iurati sitis, rem iudicare; deinde et ipsis iudicibus iudicandi et ceteris civibus vivendi rationes perturbatum iri, si semel ab legibus recessum sit; nam et iudices neque, quid sequantur, habituros, si ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis probare