comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽ illud in euͣngłio. Et ueniens inuenit domũ
uacantẽ. scopis mundatã ⁊ ornatã. Et in aliam
partẽ: ut in ysaia. Et scopabo eũ scopa ttrens:
i. sacisfactione penitentie. Forfices scd̃m ethimo¬
logiã. si a filo dñr: f. poñr. ut forfices que sunt
sarcoꝵ. Si a pilo .p. ut forpices que st̾ tonsoꝵ.
Si ab accipiendo.c. ut forcipes. eo qd̃ formũ capi¬
ant: que st̃ fabroꝵ. Formũ enĩ dixer̃t antiqui
calidum: unde formoi᷑. Nouacula ẽ in qͣdam sub¬
tilitate tensũ. latiꝰ ferrũ. radendis pilis acutissi¬
mũ p̾paratũ: qd̾ licet barbe segecẽ metat inp̾s¬
sum. corporis tñ substantiã relinqd illesam.
In nouacula qͦ fraus ⁊ dolꝰ antixp̃i expͥmit᷑: iuide¬

Expanded text:
evangelicum: Et veniens invenit domum vacantem, scopis mundatam et ornatam . Et in aliam partem, ut in Isaia: Et scopabo eum scopa, terens , id est, satisfactione poenitentiae. Forfices secundum etymologiam si a filo dicuntur, f ponitur, ut forfices, quae sunt sartorum: si a pilo, p ut forpices, quae sunt tonsorum, si ab accipiendo, c ut forcipes, eo quod formum capiunt, quae sunt fabrorum. Formum enim dixerunt antiqui calidum: unde et formosus. Novacula est in quadam subtilitate tensum latius ferrum radendis pilis acutissimum praeparatum, quod licet barbae segetem metat impressum, corporis tamen substantiam relinquit illaesam. In novacula quoque fraus et dol
Abbreviated transcription (Latin):
abłs ꝓꝓter tumorem ut in ysaia. Leuate signũ
suꝑ montem caligo sum. Et in ieremia. Etce ego
ad te mons pestifer. Mons dognia hereticoꝵ ut
in ꝓph̃a ex ꝑsona eccłie. In dño confido quomͦ
dicitis aĩe mee tnͣs migra in montem sicut pas¬
ser. Montes. demones. uel heretici. sute iudeoꝵ
scribe. in iheremia. Date dño deo ur̃o głam an¬
tequam offendant pedes ur̃i ad montes caligo¬
Montes duo. qui in tacharia erei describunt᷑
duo testamenta legis. de quoꝵ medio dñi qua
driga. idest quatuor eunͣgłioꝵ p̃dicatio ꝓcedit.
Hereticos ergo significant montes ubi dr̃. Neqͣ¬
do offendant pedes ur̃i ad montes caligosos.
Monet enĩ nos ꝓpħ̃a ut caueamus ne forte gi̾¬
sus oꝑum nr̃oꝵ in suꝑbia doctrina hereticor.
offendentes in caliginem erroꝵ cadant. Diabłm
tiero significat mons ubi in apocalipsi scriptun ẽ.
qd̾ mons magnus missus sit instagnum ignis

Expanded text:
abolus propter tumorem, ut in Isaia: Levate signum abolus propter tumorem, ut in Isaia: Levate signum super montem caliginosum . Et in Jeremia Ecce ego ad te, mons pestifer . Mons, dogin Propheta ex persona Ecclesiae: In Domino confido, quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem sicut passer ? Montes, daemones vel haeretici, sive Judaeorum scribae. In Jeremia: Date Domino Deo vestro gloriam, antequam offendant pedes vestri ad montes caliginois montibus . Montes duo, qui in Zacharia aerei describuntur , duo Testamenta legis, de quorum medio quadriga Domini, id est, quatuor evangeliorum praedicatio procedit. Haereticos ergo significant montes, ubi dicitur: Nequando offendant pedes vestri ad montes caliginosos . Monet enim nos Propheta, ut caveamus, ne forte gressus operum nostrorum in superba doctrina haereticorum offendentes in caliginem errorum cadant. Diabolum vero significat mons, ubi in Apocalypsi scriptum est : quod mons magnus missus sit in stagnum ignis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicationib sus in mundo solidã cacumina ẽẽ
meruerunt. Item montes scõs uiros. siue libros
diuinos signiticat᷑ in illo psalmiste quo ait.
xiliũ michi. hoc si spiritałr in quiras omnino
ꝓficuũ est. ut ocł̾os cordis tui siue ad scõs uiros.
siue ad libros diuinos. suie ad sublimes angłos.
credat᷑ eleuasse. qui magnitudine ⁊ firmitate
sua uere montes sunt. Inde etiam competens
sustinebat᷑ auxilium. Mons est popłs udeorũ
sua repleuit uniuersũ orbem t̾rarum. Incont᷑¬
riam uero partem montes significationem tra-¬
hunt. unde scriptũ est. Montes sicut cera flu¬
xerunt a facie dñi. hic montes significant
hoiẽs qui ⁊ scł̃i huiꝰ altitudines appetunt ⁊ ĩ¬
sensata suꝑsticione durescunt. His mirabilit̃
cõparata est cera liquens. qm̃ tanto facilus in
penitentiam defliuint quanta se duricia im̃¬
mobiles ẽẽ crediderunt. Montes diuites ⁊ pote
tes herbas ferunt. qd̃ est uicia carnis. Mons di¬

Expanded text:
dicationibus suis in mundo solida cacumina esse meruerunt. Item montes, sanctos viros sive libros divinos significant in illo Psalmistae, quo ait: Sed hoc si spiritualiter inquiras, omnino proficuum est; ut oculos cordis sui, sive ad sanctos viros, sive ad libros divinos, sive ad sublimes angelos credatur elevasse, qui magnitudine et firmitate sua vere montes sunt, unde etiam competens sustinebatur asua replevit universum orbem terrarum. In contrariam vero partem montis significationem trahunt. Unde scriptum est: Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini . Hic montes significant homines, qui et saeculi hujus altitudines appetunt et insensata superstitione durescunt. His mirabiliter comparata est cera liquescens: quoniam tanto facilius in poenitentiam defluunt quanto se duritia immobiles esse crediderunt. Montes, divites et pottes herbas ferunt ; quod est vitia carnis. Mons di
Abbreviated transcription (Latin):
tis istius nutriens peccatores. qui sub anathema¬
tis execratione iacuerunt. descendit in montẽ
syon. quanda̾m ad conuersationis remedium
dñõ largiente ꝑ uenerint. Sion enĩ sig̾cat eccliã
catholitam. que recipit gentes. que erant sub a¬
nathematis uincło constitute. Nam montes a

Expanded text:
tis istius nutriens peccatores, qui sub anathematis exsecratione jacuerunt, descendit in montem Sion, quando ad conversionis remedium Domino largiente pervenerint. Sion enim significat Ecclesiam catholicam, quae recipit gentes, quae erant sub anathematis periculo constitutae. Quaera
Abbreviated transcription (Latin):
nem ẽẽ dnt̃. De quo lucanus. Esperiem calpem
sũmumq impleuit athlantẽ. Athlas fr̃ ꝓ methei
fuit.⁊ rex africe. aquo austrologie artem prius
dicunt ex cogitatã. Ideoq dictus est sustinuisse
celum ab erudicione. Igit᷑ discipline ⁊ scientiea
celi. nomen eius in montem africe dirtuatũ est.
qui nunc athlans cognominat᷑. Qui ꝑpter alti¬
tudinem suam qrͣ cel machinam atq astra

Expanded text:
nem esse dicunt. De quo Lucanus1, 555: Hesperiam Calpem, nem esse dicunt. De quo Lucanus1, 555: Hesperiam Calpem, summumque implevit Athlantem. Athlans frater Promethei fuit et rex Africae, a quo astrologiae artem prius dicunt excogitatam; ideoque dictus est sustinuisse caelum. Ob eruditionem igitur disciplinae et scientiam caeli nomen eius in montem Africae derivatum est, qui nunc Athlans cognominatur: qui propter altitudinem suam quasi caeli machinam atque astra
Abbreviated transcription (Latin):
nie suna a ꝑpettio uentoꝵ flati nõĩati. Ham pͣ¬
Apenninꝰ mons aþpellatꝰ. qiͣ alpes punice quia
bella hispanie aceto rupit. Iuuenabis. ⁊ moutem
rupit aceto. Et irinde ip̃a loca que rupit apen¬
nine alpes uocantur. Ethna. Nons echua¬
exigne & sulfure dictus. Inge ⁊ gehenna. Con¬
stat aut̃ hunc ab ea parte. qua eurꝰ uel africus
flat. hr̃e speluncas plenas sulfuris ⁊ usq ad mare
deductas. que spelunce recipientes in se fluctus uẽ¬
tum creant. qui agitatꝰ ignem gignit exsulphu¬
re. Unde est qd̃ udetur incendium. pirenetis.
Pireneus ⁊ ipse acrebͥis fulminum ignib nuncu¬
patus. Grece enĩ ignis. pirus uocat᷑. Iste est qui ut̃.
galliam atq hispaniam. qrͣ de industria mõnim̃¬
tum inter iacet. Soluriꝰ. Solurius a singłaritate
tur. calpes. Calpes. mons in ultimis finib oceani.
qui dirimit europam ab africa. quẽ athlantis fi¬

Expanded text:
niae sunt a perpetuo ventorum flatu nominati. Nam ῥniae sunt a perpetuo ventorum flatu nominati. Nam ῥnus mons appellatus, quasi Alpes Poeninae: quia bella Hispanirupit aceto’. Et inde loca quae rupit Apenninae Alpes vocantur. Vnde Virgiliuex igne, et sulphure dictus; unde et Gehenna. Constat autem hunc ab ea parte qua Eurus, et Africus flat, habere speluncas plenas sulphuris, et usque ad mare deductas; quae speluncae recipientes in se fluctus ventum creant, qui agitatus ignem gignit ex sulphure, unde fit quod videtur incendium. 15. Pyrenaeus et ipse a crebris fulminum ignibus nuncupatus. Graece enim ignis πῦρ vocatur. Iste est, qui inter Galliam atque Hispaniam quasi de industria munimentum interiacet. Solurius a singularitate tur. Calpes mons in ultimis finibus Oceani, qui dirimit Europam ab Africa, quem Athlantis fi
Abbreviated transcription (Latin):
corde puro ⁊ simplici intentione suꝑne pacis iu¬
sionem contemplaut᷑ ⁊ ip̃m suꝑ om̃ia dñãntem ⁊
regnantem in spicit dm̃. De sina. Sina. mons ĩ
regione madian. suꝑ atabiam in deserto. De quo ⁊̃
apło legitͣsina mons est in arabia. qui coniunctꝰ
est ei. que nc̃ est ierłm ⁊ seruit cũ filiis suis. sig¬
nificat autẽ synagogam udeoꝵ carnalem obser¬
uantiã legis tenentem. qmͣ predictus apħ cõpa¬
rauit agar ancille sarre. Sunt ⁊ alii montes in¬
signes: quoꝵ mentio tautũ in historiis gentiliũ
reperttur. Horum quippe noĩa hic cũ ethimologi¬
is eoꝵ cõmemorari suffictat: Agroceraunii.¬
Acroceraunii montes pp̃t altitudinẽ ⁊ fulminum
ictus uocati sunt. Grece enĩ fulmen. ceraiinos dr̃.
Sunt aut̃ int̾ armeniam ⁊ iberiam ĩcipientes a
portis caspiis usq ad fontem tigridis fluuii. yꝑ
borei. Yꝑborei montes sichie dicti. quod supͣ idest
ultra cos flat boreas. Rifei montes in capite g̃ma¬

Expanded text:
corde puro et simplici intentione supernae pacis visione contemplatur et ipsum super omnia dominantem et regnantem inspicit Deum. Sina mons in regione Madian super Arabiam in deserto, de quo in Apostolo legitur: Sina mons est in Arabia, qui conjunctus est ei quae nunc est Jerusalem, et servit cum filiis suis . Significat autem synagogam Judaeorum carnalem observantiam legis tenentem, quam praedictus Apostolus comparavit Agar ancillae Sarae. Sunt et alii montes insignes, quorum mentio tantum in historiis gentilium reperitur. Horum quippe nomina hic cum etymologiis eorum commemorari sufficiat. AcrocerauniiAcroceraunii montes propter altitudinem, et fulminum jactus vocati sunt. Graece enim fulmen κέραυνος dicitur. Sunt autem inter Armeniam et Iberiam, incipientes a portis Caspiis usque ad fontem Tigridis fluvii. 7. Hyperborei montes Scythiae dicti, quod supra, id est, ultra eos flat Boreas. 8. Riphaei montes in capite Germa
Abbreviated transcription (Latin):
regionẽ dñi munere ꝑuenerunt. De¬
Sophim mons estraim in loco armathem. So¬
phim uͦ interpretat᷑ specła siue copulosus. ⁊ sig¬
nificat culmen ꝑfectoĩs. Un de legit᷑ in regũ
itir iniꝰ fuisse de ramatha sophum de monte
ełfraimr. In alta scilicet contemplatione uircu¬
tũ ut a nullis sub iacentib ⁊ circũ latrantib
cogitationib mentis eiꝰ sublimitas deiceretur¬

Expanded text:
gionem Domini munere pervenerunt. Sophim mons Ephraim in loco Ramathem. Sophim vero interpretatur specula, sive scopulus, et significat culmen perfectionis. Unde legitur in Regum vir unus fuisse de Ramatha Sophim de monte Ephraim, in alta scilicet contemplatione virtutum, ut a nullis subjacentibus et circumlatrantibus cogitationibus mentis e
Abbreviated transcription (Latin):
rto aliquando suꝑbos hot̃es. ⁊ tumidos in potentia
mindana regni designat. aliquando hereticos
aliqnͣdo uero ipsũ diabłm. Mons eñt dñm salua¬
torem in ꝓpħia significat ibi ait. Erit in nouis¬
simis dieb p̃paratus est mons domus dñi inu̾
ticẽ montium. ⁊ eleuabit᷑ suꝑ colles ⁊ ibunt ad
eum om̃s gentes ⁊ reł. Mons autem eccłiam
sigc̃at ubi ꝓpha dicit inpsalmo. Qui confidt̃
in dño sicut mons syon non commouebit᷑ in et̃¬
num. Et item sicut ros in hermon qui descendit
ĩ montem sẏon. Sion enĩ qui interpretat᷑ specula¬
tio sigc̃at eccłiam ut diximus. in quam habũ¬
dantia diuine gr̃e descendit. ⁊łs cotidie contẽ¬
platur. quia deus deoꝵ udebit᷑ in syon. Her¬
mon ebreum nomen est montis ultra iordanẽ

Expanded text:
ario aliquando superbos homines et tumidos in potentia mundana regni designat, aliquando haereticos, aliquando vero ipsum diabolum. Mons enim Dominum Salvatorem in prophetia significat, ubi ait: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et ibunt ad eum omnes gentes, et reliqua . Mons autem Ecclesiam significat, ubi Propheta dicit in Psalmo: Qui confidunt in Domino, sicut mons Sion, non commovebuntur in aeternum . Et iterum: Sicut ros, inquit, Hermon, quod descendit in montem Sion . Sion enim, qui interpretatur speculatio, significat Ecclesiam at diximus in quam abundantia divinae gratiae descendit, et Deus quotidie contemplatur: quia Deus Deorum videbitur in Sion . Hermon Hebraeum nomen est montis ultra Jordanem
Abbreviated transcription (Latin):
meris huiꝰ uite desidiis dedite: huc illucq more ae¬
ris fluide disꝑgunt᷑. S aer in nubes cogit᷑. cuim fluxe
currens p̃dicatores scõs a nr̃is ocłis corpalit̃ occultat.
Aliq̃n aũt p̃dicatores diuini uerbi aer sig̃at. ut est
illud psalmiste. Tenebrosa aqͣ in nubibꝰ aeris .i. in¬

Expanded text:
meris hujus vitae desideriis deditae, huc illucque more aemeris hujus vitae desideriis deditae, huc illucque more aeris fluide disperguntur. Sed aer in nubes cogitur, cum flexuaercurrens praedicatores sanctos a nostris oculis corporaliter occultat. Aliquando autem praedicatores divini verbi aer significat, ut est illud Psalmistae: Tenebrosa aqua in nubibus aeris . I
Abbreviated transcription (Latin):
eR est manitas lumen płimum habers
admixtũ raritatis ꝗͣ cet̾a elem̃ta. de qͦ
uirgiliꝰ longum ꝑinane secutꝰ. der diatꝰ¬
a nõtoa ipin. ab eo qd̾ ferat t̾ram:. ł qd̾ ab ea ferat᷑.
hic aũt partim ad t̾renam: partim ad celestẽ ma¬
t̾iam ꝑtinet. Nam ille subtił uͥ uentosi ac ꝓcellosi
motꝰ ñ possunt existere: ad celestẽ ꝑtinẽt pat̾am.
cit t̾re deputatꝰ. qͥq ex se młtas sp̃es redilit. Nam
cõmotꝰ uentos facit. uehementiꝰ concitatꝰ. ignes ⁊
tonitrua. Coñtractꝰ nubila: conspissatꝰ pluuiã: con
Nam aerem densũ nubem eẽ: nubem rare factam
⁊ solutam aerem. Aer aũt sig̃at manitatẽ cuilib
rei: unde apłs ait. Sic pugno ñ qͦsi aerem uerberans.
i. ñ inania consectans. Item aer sig̾at tenuitatẽ
mentiũ seculariũ. ut ẽ illud in iob. Subito aer
coget᷑ in nubes: ⁊ uentꝰ tnͣsiens fugabit eas. Qd gͦ
ꝑ aerem̃ nͥ mentes scłarium designant᷑: que innu¬

Expanded text:
er est inanitas lumen plurimum habens admistum raritatis quam caetera elementa. De quo Virgilius: Longum per inane secutus. Aer dictus ab eo quod ferat terram, vel quod ab ea feratur. Hic autem partim ad terrenam, partim ad coelestem materiam pertinet. Nam ille subtilis, ubi ventosi ac procellosi motus non possunt existere, ad coelestem pertinet partem: cit, terrae deputatur, quique ex se multas species reddit. Nam commotus ventum facit; vehementius concitatus, ignes et tonitrua; contractus, nubila; conspissatus, pluviam; coNam aerem densum nubem esse constat, nubem rarefactam et solutum aerem. Aer autem significat inanitatem cujuslibet rei. Unde Apostolus ait: Sic pugno, non quasi aerem verberans , id est, non inania consectans. Item aer significat tenuitatem mentium saecularium, ut est illud in Job: Subito aer cogetur in nubes, et ventus transiens fugabit eas . Quid ergo per aerem, nisi mentes saecularium designantur, quae innu
Abbreviated transcription (Latin):
regit᷑ gub̃nacłm. de quo en niꝰ ut clauũ rectũ teneã
naitemq gub̃nem. Porticłs malleus in manu por¬
tat᷑. quomodꝰ signũq dat᷑ remigantibꝰ. de quo plau¬
stus ad loquendũ atq tacendum. tute habes pori¬
cłm tonsilla uncinꝰ ferreꝰ. uel ligneꝰ ad quẽ in lit¬
tore defrxum funes nauiũ inligantur: de quo en¬
niuꝰ tonsilla sapit ꝯfigunt litus ad uncas. Ancora
dens ferreꝰ. exgreca ⁊ himologta nom̃ ducit. qd̾ qrͣ
hoĩs manus coprehendat. uel scupõlos uel harenas.
aspiratione ꝓferebat᷑: sigc̾at aut̃ ancora intentio¬
nem sanam ⁊ affectũ animi bonũ quo homo tẽ¬
dit ad dm̃ ⁊ ad iutam et̃tiam. Nñ apłs hortat᷑uoᷤ

Expanded text:
regitur gubernaculum, de quo Ennias: Ut clavum rectum teneam, regitur gubernaculum, de quo Ennias: Ut clavum rectum teneam, navemque gubernem. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datur remigantibus, de quo Plautus: Ad loquendum atque tacendum tute habeas porticulum. Tonsilla, uncinus ferreus vel ligneus, ad quem in littore defixum funes navium illigantur, de quo Ennius: Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas. Anchora dens ferreus ex Graeca etymologia nomen ducit: quod quasi hominis manus, comprehendat vel scopulos vel arenas: aspiratione proferebatur. Significat autem anchora intentionem sanam, et affectum animi bonum, quo homo tendit ad Deum et ad vitam aeternam. Unde Apostolus hortatur
Abbreviated transcription (Latin):
uppis post̾ior pars nauis est. qiͣ pos ͭ pͣra aut̃ in¬
t̾rior qiͣ priora. Cumba locus. imus naius qd̃
aquis in cumbat .i. carina acurrendo dicta qtͣ
furrina. flor naurum. latera concaua a ferendo oñe
dicta. siue tabulata nauiũq sternunt᷑. dicta ab eo
qd̾ in tessus ferãt. uel foris emineãt. Transtra sunit
tabłe. ubi sedent remiges. qd̾ intnsuerso sint. dictaq
uirgiliꝰ iuga appellat. Remi aremouendis ⁊ decutien¬
dis fluctibꝰ dicl. sic̃ tonsores atondendis ⁊ decutien¬
dis capillis. Palmula est extrema laticudo remia
palma dicta. qua mare inpellit᷑. Antẽne dutem
dicte. qd ante aninẽ sunt posite. p̃terfiuit eas am¬
nis. Cornua extreme partes autẽnaꝵ st dicte ꝑtro¬
pumimalies est arbor nanis qͣ uela sustiuent᷑. ¶a¬
lus aitẽ dictꝰ. quiꝰ ht̃ instar mal in sũmitate. uelqͥa
quasi quibusdam malleolis ligneis ungttr. quoꝵ
uolubilitate uela fatiliꝰ eleuant᷑. Clauris et quo

Expanded text:
uppis posterior pars navis est, quasi post: prora autem anterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium, latera concava a ferendo onere dicta, sive tabulata navium, quae sternuntur: dicta ab eo quod incessus ferant vel foris emineant. Transtra sunt tabulae, ubi sedent remiges, quod in transverso sint dicta, quae Virgilius juga appellat. Tonsae remi a removendis et decutiendis fluctibus, sicut tonsores a tondendis et decutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare impellitur. Antennae autem dictae, quod ante amnem sint positae: praeterfluit enim eas amnis. Cornua, extremae partes antennarum sunt, dicta per tropum. Malus est arbor navis, qua vela sustinentur. Malus autem dictus, quia habet instar mali in summitate: vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Clavus est, quo
Abbreviated transcription (Latin):
est fontis intribu beniamin : ⁊ in terpretat᷑
conu̾sio generationis. Rogel. nomen est fontis
in tribu beniamin: ⁊ utt̃pretatur de orsum ferens.
Sanies. fons est intribu beniamin: ⁊ in t̃pretat᷑ sol.
Areth fons apud quem gedeon castra metatꝰ est: rn¬
ter pretat᷑ artifex. Et merito. quia ibi mandato ꝓ
aut originem uirtutũ. Nam xp̃m̃ signif: in eo
qd̃ in genesi legit᷑ fontem ẽẽ in medio paradisi un¬
de quatuor fliraina ꝓcedebant. Hoc est quatuor
euͣngłia de fonte salutaris ꝓtedentia: ad irriga¬
tionem generis humani. Item fotis sp̃s sc̃i grãm
designat. in eo quod dicit in eunglio. Qui bib̃it
aquam quam ego do: fiet in eo fons aque sabien¬
tis inuitam et᷑nam. Baptismi uero sacramentũ
ostendit illud ⁊acharie ꝓpħe: quo att. In die illa
erit fons patens donriti dauid ⁊ habitantibus
ierłm: in ablritionem peccatoris & menstruate.
Hic fons de domo dei egrediens. fert᷑ ad eccl̃iam ⁊ ad

Expanded text:
est fontis in tribu Benjamin, et interpretatur, conversio generationis. Rogel nomen est fontis in tribu Benjamin: et interpretatur, deorsum ferens. Sames fons est in tribu Benjamin, et interpretatur, sol. Areth fons, apud quem Gedeon castrametatus est interpretatur, artifex: et merito, quia ibi Domini manaut originem virtutum Nam Christum significat in eo, quod in Genesi legitur , fontem esse in medio Paradisi, unde quatuor flumina procedebant, hoc est, quatuor Evangelia de fonte salutaris procedentia ad irrigationem generis humani. Item fons Spiritus sancti gratiam designat in eo, quod Dominus dicit in Evangelio: Qui biberit aquam, quam ego do, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Baptismi vero sacramentum ostendit illud Zachariae Proerit fons patens domui David, et habitantibus Jerusalem in ablutionem peccatoris et menstruatae . Hic fons de domo Dei egrediens fertur ad Ecclesiam, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma uocabula indidit: apellans uni¬
cuiq nom̃ ex p̃senti insticutione uxta
conditionẽ nat᷑t aui seruret. Gentes aũt: unicuiq ani¬
malium ex ꝓpͥa luigͣ ded̾unt uocabula. Non aãt sed̾m
ling̾̃m latinã atq grecã ut q̃nimlibet gaitiũ barbarĩ
nomina illa iposuit adam: s illa ling̃ que añ diluui¬
um omuiũ una fuit. q̃ ⁊ hebrea nuncuipata ẽ. Latine
aũt animalia siue animantia dicta. qd̾ animant᷑ uita
n⁊ moueant᷑ sp̃u. Iuxta allegoriam uͦ: animalia brutos
mał homo. ñ ꝑcipit ea q̃ sunt sp̃c de. stułticia est eni u
Anmalia fuer̃t gentes uera religione nacuate: s auma
ad dim̃i uener̃t facte st̃ eiꝰ. cuiꝰ ope ditate. iam nichul
indigeant. s rationabili ac pleno lumine compleant᷑.
hes habitabũt iecła: cum uere religionuis culcũ ip̃o
miserante ꝑaipent. Item illuo qđ dic̃ apłs. Est aris ani

Expanded text:
prima vocabula indidit, appellans unicuique nomen ex praesenti institutione, juxta conditionem naturae, cui serviret. Gentes autem unicuique animalium ex propria lingua dederunt vocabula. Non autem secundum linguam Latinam atque Graecam aut quarumlibet gentium barbararum nomina illa imposuit Adam; sed illa lingua, quae ante diluvium omnibus una fuit, quae et Hebraea nuncupata est. Latine autem animalia sive animantia dicta, quod animentur vita et moveantur spiritu. Juxta allegoriam vero animalia brutos malis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei, stultitia est illi . t gentes vera religione vacuatae. Sed cum ad Dominum venerunt, factae sunt ejus ope ditatae: ut jam nihil indigeant, sed rationabili ac pleno lumine compleantur. Haec habitabunt in Ecclesia, cum verae religionis cultum, ipso miserante, perceperint. Item illud, quod dicit Apostolus: Est
Abbreviated transcription (Latin):
a dexiris. edos aũt a sinistris. Intdum aũt ⁊ iusti
ħ nõie expͥmunt᷑. ob confessionẽ poccatoꝵ ut iniere¬
mia. Recedite inqͥd de medio babilonis de t̾ra calde¬
oꝵ egredimini ⁊ estote qͣsi hedi ante greges. Eous
mio. Non coques edum in lacte matris. Cdus. anti¬
xp̃m significat: ut est illud in euͣngłio. Nũqͣm

Expanded text:
xtris, haedos autem a sinistris . Interdum autem et justi hoc nomine exprimuntur, ob confessionem peccatorum, ut in Jeremia: Recedite, inquit, de medio Babylonis: de terra Chaldaeorum egredimini, et estote quasi haedi ante greges . Haedmio: Non coques haedum in lacte matris . Haedus Antichristum significat, ut illud in Evangelio: Nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
meditantes. ⁊ duobꝰ p̃ceptis caritatis eam ad implen¬
tes. ab om̃i adu̾sitate illesi custodiunt᷑. Grex intel¬
ligit᷑ fideliũ congregatio. uet̾em conũsationẽ in
baptismo relinqͥns: ut ẽ illud in cantico canticoꝵ.
Dentes tui sic̃ greges tonsaꝵ: q̃ ascend̾unt de la¬
uacro. Item grex est perratoꝵ collectio: mieremia.
Congrega eos qͣsi gregẽ ad uictimã. Cerui dicti a po
toncreaton .i. a cornibꝰ: cerasta enĩ grece: cornua dñr.
hi serpentũ inunicu se se grauatos. infirmitate ꝑsen

Expanded text:
meditantes, et duobus praeceptis charitatis eam adimplenmeditantes, et duobus praeceptis charitatis eam adimplentes, ab omni adversitate illaesi custodiuntur. Grex intelligitur fidelium congregatio, veterem conversationem in baptismo relinquens, ut est illud in Cantico canticorum: Dentes tui sicut greges tonsarum, quae ascenderunt de lavacro . Item grex est peccatorum collectio. In Jeremia: Congrega eos quasi gregem ad victimam . Cervi dicti apo ton ceraton, id est, a cornibus. Cerata enim Graece cornua dicuntur. Hi enim serpentum inimici cum sese gravatos infir
Abbreviated transcription (Latin):
tant. hec itaq anumalia ut diximꝰ in petris altissi¬
mis cõmorant᷑.: ⁊ si q̃n ferar̃ ł hominũ adu̾sitatẽ ꝑ¬
senserinit. de altissimis saxor cacuminibꝰ sese p̃cipi¬
tantes. in sius cornibꝰ illesa suscipiunt. Capra carnẽ
saluatoris sigãt: ħ est similitudinẽ carnis peccati.
ut in salomone. fuge dilecte mi: assimilare capret.
Item capre peccatores siue gentiles. in damele. Etce yrtꝰ
gentibꝰ uenientes. in salom̃. Capillat᷑a tua sic̃ grex
capͣrũ: q̃ ascend̾unt de monte galaad. Hinc item dic̃
spons̃ ad sponsã. Duo ubera tua sic̃ duo himnuli ca¬
pree geluelli qͥ pascunt᷑ in liliis: donec aspiret dies
⁊ inclinent᷑ umbre. Qd̃ enĩ hec animalia ferar̃ ł
hominũ adũsitate ꝑt̾rita de altissimis rupibꝰ se
p̃cipitando cornibꝰ suis illesa suscipunt: sig̾̃at qd̾
iusti qͥq ⁊ d̾m tuuentes legem d̾̃i in duobꝰ testam̃tis

Expanded text:
tant. Haec itaque animalia ut diximus in petris altissitant. Haec itaque animalia ut diximus in petris altissimis commorantur, et si quando ferarum vel hominum adversitatem persenserint, de altissimis saxorum cacuminibus sese praecipitantes, in suis cornibus illaesa suscipiunt. Capra carnem Salvatoris significat, hoc est, similitudinem carnis peccati, ut in Salomone: Fuge, dilecte mi, assimilare capreae . Item caprae, peccatores sive gentes, in Daniele: Ecce hircus gentibus venientes, in Salomone: Capillatura tua sicut grex caprarum, quae ascenderunt de monte Galaad . Hinc item dicit sponsus ad sponsam: Duo ubera tua sicut duo hinnuli capreae gemelli, qui pascuntur in liliis, donec aspiret dies, et inclinentur umbrae . Quod enim haec animalia ferarum vel hominum adversitate perterrita, de altissimis rupibus se praecipitando, cornibus suis illaesa suscipiunt, significat quod justi quique, et Deum timentes, legem Dei in duobus testamentis
Abbreviated transcription (Latin):
res. qͥ pectora humana felicit̃ exarantes. eoꝵ sensibꝰ
celestis uerbi semina fructuosa condebant. Hirci uͦ
intelligunt᷑. qͥ diabolicis pͣuitatibꝰ studentes. hifpidis
uiciis uestiunt᷑. hircꝰ enĩ dictꝰ est: qͣsi hyrsutꝰ. S ⁊ eos
cum bubꝰ offert eccła. qͣndo conũsi xp̃o dño confitent᷑.
hirtꝰ enĩ fuit latro ille qͥ pendebat in cruce: s mox
factꝰ est bos. qñ ad confessionẽ ueritatis respiciens ꝑ¬
uenit. Dixit enĩ. Mem̃to mei dñe: dum ueñis in regnũ
tuũ. Capros. ⁊ capras a carpendis uirgultis: qͣdam dixe¬
runt. Alii qd̾ carpent asꝑa: ñ nulli acrepitu crurũ
eas uocitatas putant. Agrestes capre. qͣs greci ꝓ eo qd̃
pellauer̃t. Morant᷑ enĩ in excelsis montibꝰ. ⁊ qͣmuis
delonge uident tñ om̃s ueniunt. idẽ aũt ⁊ capre. id̾
ibices qͣsi abices: eo qd̾ instar auiũ ardua ⁊ excelsa
tate uix humanis obtutibꝰ pateant. Unde ⁊ meridia¬
na pars ibices aues uocant. qͥnibi fluentis inhabi¬

Expanded text:
res, qui pectora humana feliciter exarantes, eorum sensibus coelestis verbi semina fructuosa condebant. Hirci vero intelliguntur, qui diabolicis pravitatibus studentes hispidis vitiis vestiuntur. Hircus enim dictus est quasi hirsutus. Sed et eos cum bobus offert Ecclesia, quandoHircus enim fuit latro ille, qui pendebat in cruce, et mox factus est bos, quando ad confessionem veritatis respiciens pervenit. Dixit enim: Memento mei, Domine, cum veneris in regnum tuum . Capros et capras a carpendis virgultis quidam dixerunt; alii quod carpunt aspera, nonnulli a crepitu crurium eas vocitatas putant. Agrestes caprae, quas Graeci pro eo quod enim in celsis montibus, et quamvis de longe, vident tamen omnes qui veniunt. Idem autem et caprae. Idem ibices, quasi abices, eo quod instar avium ardua et excelsa tate vix humanis obtutibus pareant. Unde et meridiana pars ibices aves vocat, qui Nili fluenta inhabi
Abbreviated transcription (Latin):
aminantibꝰ matrẽ agnoscat. adeo ut etiã si in¬
magno grege erraũit. stanm balatu recognoscat
uocẽ parentis. Agnꝰ aũt aut ꝑsonã salnatoris
nr̃i mistice gerit. cuiꝰ iaors uinocens saluauit
genꝰ humanũ. De qͦ iob̾es ait. Etce agnꝰ dei: aie
q̃ tollit peccata mundi. Aũt cuilibet catholici ui¬
tam innoxiam qͥ mat̾s sue ħ est eccłe uocẽ agnos¬
cens. obediendo eiꝰ adhereat lateri. ⁊ obedit manda¬
tis. Agni sc̃ in euͦnglio. Pasce agnos meos. Agui
homines lasquuentes: in ysaia. Incrassatꝰ est gla¬
dius meus: de sanguine agnor ⁊ hircor. Ag¬
na uita actiua. In leuitico agat penitentia ⁊
offerat agnã de grege siue caprim. q̃ ẽ contẽpla¬
ge deo in sucrificiũ offerri p̃cipiunt᷑: scõꝵ om̃ium
plenitudinẽ ł oꝑis innocentie obtinent nustiriũ.
fetꝰ gemelli. duo caritatis p̃cepta .i. dilectio du⁊

Expanded text:
animantibus matrem agnoscat; adeo ut etiaanimantibus matrem agnoscat; adeo ut etiamagno grege erraverit, statim balatu recognoscat vocem parentis. Agnus autem aut personam Salvatoris nostri mystice gerit, cujus mors innocens salvavit genus humanum, de quo Joannes ait: Ecce Agnus Dei: ecce qui tollit peccata mundi : aut cujuslibet catholici vitam innoxiam, qui matris suae, hoc est, Ecclesiae vocem agnoscens obediendo ejus adhaeret lateri, et obedit mandatis. Agni sancti, in Evangelio: Pasce agnos meos . Agni homines lascivientes in Isaia: Incrassatus est gladius meus de sanguine agnorum et hircorum . Agna vita activa in Levitico: Agat poenitentiam, et offerat agnam de grege sive capram ; quae est contemplage Deo in sacrificium offerri praecipiuntur, sanctorum omnium plenitudinem, vel operis innocentiae obtinet mysterium. F
Abbreviated transcription (Latin):
ł qd̾ uermes in capite habeant. quoꝵ excitati pruri¬
tu inuicem se concuciunt. expugnantes cum mag¬
mares dnr. siuie qd̾ hoc pecꝰ agentilibꝰ pͥmũ aris
est imolatum. unde est illud aries mactat᷑ ad
pes. Unde in ysaia legit᷑. Arietes nabaioth minis¬
trabunt tͥ. Et in psał. Afferte dño filios arietum.
hi tanqͣm duices gregũ. in caulas dñi ꝑduxer̃t
popłm xp̃ianũ. filios aũt arietũ offerendos dic̃.
qͦs apłi recta p̃dicatione genuer̃t. ñ qͥ prauo dog¬
mate ꝓbant᷑ extranei. Arietes aũt bene st̃ apłis
cõpariti: qm ut diximꝰ animalia ip̃a płimũ
fronte ualent. ⁊ obiecta semꝑ inpingendo deici¬
unt. qd̾ p̃dicando fecert apłi: q̃ diu̾sas suꝑsti¬
cones ⁊ idola firmissima celestis ũbi qͣdam sron¬
te ruper̃t. Aries enĩ dictꝰ ẽ: qͣsi fronte ruens.
Et in aliam partẽ. arietes pͥncipes st̃ praui.
de qͦ legit᷑ in ezecbiel. cui edis ⁊ agnis. ⁊ arietibꝰ.

Expanded text:
d vermes in capite habeant, quorum excitati pruritu invicem se concutiunt, et pugnantes cum magmares dicuntur: sive quod hoc pecus a gentilibus primum aris est immolatum. Unde est illud: Aries mactatur ad pes. Unde in Isaia legitur: Arietes Nabaioth ministrabunt tibi . Et in Psalterio: Afferte Domino filios arietum . Hi, tanquam duces gregum, in causas Domini perduxerunt populum Christianum. Filios autem arietum offerendos dicit, quos apostoli praedicatione genuerunt, non qui pravo dogmate probantur extranei. Arietes autem bene sunt apostolis comparati, quoniam ut diximus animalia ipsa plurimum fronte valent, et objecta semper impingendo dejiciunt: quod praedicando fecerunt apostoli, qui diversas superstitiones, et idola firmissima coelestis verbi quadam fronte ruperunt. Aries enim dictus est, quasi a fronte ruens. Et in aliam partem arietes principes sunt pravi, de quibus legitur in Ezechiel: Cum haedis et agnis et arieti
Abbreviated transcription (Latin):
monstrat. ut est illud ẏsaie. de innocentis morte
saluatoris. Sic̃ ouis inqͥd ad occisionẽ ducet᷑: ⁊ ñ
aꝑiet os suum. Oues popli fideles ut in eungłio. Oues
met uocem meã audient. Et̃ in psał. Omia subienisti
sub pedibꝰ meis. oues ⁊ boues. Oues due: sigant popłos

Expanded text:
 ut est illud Isaiae de innocenti morte Salvatoris: Sicut ovis, inquit, ad occisionem ducetur et non aperiet os suum . Oves populi fideles in Evangelio: Oves meae vocem meam audient . Et in Psalterio: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves . Oves duae gentium populos
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in scłi istiꝰ nemoribꝰ suꝑsticione ferocissima u̾sabant᷑.
Ium̃ta in montibꝰ st̃ simplices ineccła catholica consti¬
tuti: q̃ incatumina fidei habitare noscunt᷑. Bones ii
ũsati st̃. Qua ꝓpt̃ his allusionibꝰ comperent᷑ appositis:
p̃sig̾at eccłam catholicam de diũsis mundi partibꝰ colli¬
gendam. Discrecio est aũt int̾ armenta ⁊ gregis. Nam
arm̃ta equoꝵ ⁊ boum st̃. greges ũ cameloꝵ. capͣrum.
⁊ ouium. Ouis molle pecꝰ lanis. corpore merme: ani¬
mo placidum. Ab oblatione dictum: eo qd̾ apd̃ uete¬
res in mitio ñ tauros. s oues in sãcficio mactarent᷑. Ex
his qͣsdam bidentes uocant eas: q̃ int̃ .uiii. dentes du¬
os altiores habent. qͣs maxime gentiles in sacͥficium
offerebant. Ones aũt ut diximꝰ: innocaites ⁊ simpli¬
ces qͣsq in popło xp̃iano sig̃ant. Necũ ⁊ ipsiꝰ dm̃i

Expanded text:
qui in saeculi istius nemoribus superstitione ferocissima versabantur. qui in saeculi istius nemoribus superstitione ferocissima versabantur. Jumenta in montibus sunt simplices in Ecclesia catholica constituti, qui in cacumine fidei habitare noscuntur. Boves inversati sunt. Quapropter his allusionibus competenter appositis praefigurat Ecclesiam catholicam de diversis mundi partibus colligendam. Discretio est autem inter armenta et greges. Nam armenta equorum et boum sunt; greges vero camelorum, caprarum et ovium sunt. Ovis molle pecus lanis, corpore inerme, animo placidum: ab oblatione dictum eo quod apud veteres in initio non tauros, sed oves in sacrificio mactarent. Ex his quasdam bidentes vocant, eas quae inter octo dentes duas altiores habent, quas maxime gentiles in sacrificium offerebant. Oves autem ut diximus innocentes et simplices quoque in populo Christiano sig
Abbreviated transcription (Latin):
ores qͥ minꝰ p̃diti ratiocinandi subtilitate. ut in
salomone. Diligent̃ agnosce uultũ pecoris tui: tu¬
osq greges consid̾a. Oues electũ popłm xp̃ianũ sig¬
nificant: sic in euͣngłio dñs petro dic̃ apło. Pasces
dño in noxia conũsatione mod̾ant᷑. deinde exiuuas
sine aliqͦ sensu doloris amutunt. Nam sic̃ ouis ton¬
dentẽ se ñ increpat. ita nͨ iustꝰ cupiditatẽ se expolian¬
tis accusat. Boues aũt p̃dicatores designant: qͥ hu¬
mana pectora mandatis celestibꝰ u̾tutũ messem g̃mi¬
na refecer̃t. Nec uacat qd̾ dic̃ insuꝑ: qr ñ solũ illi
sc̃ĩ subiecti st̃. s etiã peccatores. Sepe enuĩ de conũsis¬
dum in campoꝵ lib̾tate .i. in nundi istiꝰ uoluptate
pascunt᷑. Sues st̃: cum iam intra dñi septa. claudint᷑.
Item alibi uox diuina dic̃. M ee st̃ om̃s fere siluaꝵ:
nim̃ta in montibꝰ ⁊ boues. feras siluaꝵ gentes sig̃ãnt:

Expanded text:
s quique minus praediti ratiocinandi subtilitate, ut in s quique minus praediti ratiocinandi subtilitate, ut in Salomone: Diligenter agnosce vultum pecoris tui, tuosque greges considera . Oves electum populum Christianum significant: sicut in Evangelio Dominus Petro dicit apostolo: Pasce praestante Domino, innoxia conversatione moderantur; deinde exuvias sine aliquo sensu doloris amittunt. Nam sicut ovis tondentem se non increpat, ita nec justus cupiditatem se exspoliantis accusat. Boves autem praedicatores designant, qui humana pectora mandatis coelestibus virtutum messem germinare fecerunt. Nec vacat quod dicit, insuper: quia non solum illi sancti subjecti sunt, sed etiam peccatores. Saepe enidum in camporum libertate, id est, in mundi istius voluptate pascuntur: oves sunt, cum jam intra Domini septa clauduntur. Item alibi vox divina dicit: Meae sunt omnes ferae silvarum, jumenta in montibus, et boves . Ferae silvarum gentes significant,
Abbreviated transcription (Latin):
mistice fideles st̃ in eccła. s sp̃itali inteliectu caren¬
tes: in psał. homines ⁊ ium̃ta: saluos facies dñe.
Item ium̃ta intellectu ⁊ eloqͥo carentes: in psał.
Ut uñtũ factꝰ sũ apd̾ te. Rubsũ uim̃ta. homines
luximosi st̃: de qͥbꝰ m iob ita scͥptum ẽ. Cõputruer̃t
uim̃ta instercore suo. Item iim̃tũ corpꝰ est xp̃i ut qͥ¬
dam uolunt. utde ẽ illud euͣngłii. Imposuit illũ
in um̃tum suũ: ⁊ dux̃ illũ in stabulum. Pecudes
aũt sig̃ant simplices homines. ⁊ miũ callentes in
gregem suum.⁊ int̾ oues suas numerari fac̃. Unde
psalmista de xp̃o dic̃. Omĩa subiecisti sub pedibꝰ eiꝰ
oues ⁊ boues uniu̾sas insuꝑ ⁊ pecora campi. Peccora
aũt. aliqͣndo peccatores ⁊ qͥ uoluptatibꝰ dedici sunt:
ut in ⁊acharia. Pasce pecora occisionis. Et in psał.
Oues ⁊ boues insuꝑ ⁊ pecora campi. Pecora simplici¬

Expanded text:
mystice fideles sunt in Eeclesia, sed spiritali intellectu carenmystice fideles sunt in Eeclesia, sed spiritali intellectu carentes in Psalmo: Homines et jumenta salvabis, Domine . Item jumenta intellectu et eloquio carentes in psalmo: Ut jumentum factus sum apud te . Rursum jumenta homines luxuriosi sunt, de quibus in Joel ita scriptum est: Computruerunt jumenta in stercore suo . Item jumentum corpus est Christi, ut quidam volunt. Unde est illud Evangelicum: Imposuit illum in jumentum suum, et duxit illum in stabulum . Pecudes autem significant simplices homines et minus calentes inggregem suum et inter oves suas numerari facit. Unde Psalmista de Christo dicit: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves, universa insuper et pecorediti sunt; ut in Zacharia: Pasce pecora occisionis . Et in Psalterio: Oves et boves, insuper et pecora . Pecora, simplice
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cet̃a. s neq bestie st̃ ut leones. neq ium̃ta ut usus
hominũ iuiuari possint. Pecꝰ dicinꝰ: om̃e qd̾ humana
lingna ⁊ effigie caret. ꝓpͥe aũt peccoꝵ nom̃ his anima¬
libꝰ accõmodar solet: q̃ st̃ aut ad uescendũ apta. ut
oues. ⁊ sues. aut usui hominũ cõmoda. ut eqͥ. ⁊ boues.
in signifieatione om̃ium animaliũ : pecora dixerunt.
Pecudes aũt tm̃ illa animalia q̃ edunt᷑ qͣsi pecudes. Ge¬
neralit̃ aũt. om̃e animal pecꝰ a pascendo uocatũ. Inm̃¬
ta nõia inde traxeĩt: qd̾ nr̃m laborẽ ł honꝰ suo adui¬
tocio subiectando. ł arando iuuent. Nan bos carpentũ
trahit. ⁊ dunissimas t̾re glebas uomere uertit. Equuᷤ
⁊ asuiꝰ. honera ⁊ hominũ ingradiendo laborẽ tẽꝑant.
Unde ⁊ im̃ta appellant᷑: ab eo qd̵ iuuent homines.
Sunt enĩ magnaꝵ uirium animalia. Ium̃ta aũt:

Expanded text:
et cetera. Sed neque bestiae sunt, ut leones; neque iumenta, ut usus et cetera. Sed neque bestiae sunt, ut leones; neque iumenta, ut usus hominum iuvare possint. Pecus dicimus omne quod humana lingua et effigie caret. Proprie autem pecorum nomen his animalibus adcommodari solet quae sunt aut ad vescendoves et sues: aut usui hominum commoda, ut equi et boves. in significatione omnium animalium pecora dixerunt. Pecudes autem tantum illa animalia, quae edunt, quasi pecuedes. Generaliter autem omne animal pecus a pascendo vocatum. Jumenta nomina inde traxerunt, quod nostrum laborem, vel onus suo adjutorio, subjectando, vel arando juvent. Nam bos carpentum trahit, et durissimas terrae glebas vomere vertit: equus et asinus onera, et hominum in gradiendo laborem temperant. Unde et jumenta appellantur ab eo, quod juvent homines. Sunt enim magnarum virium animalia. Jumenta autem
Abbreviated transcription (Latin):
in utroq testam̃to cdentes. ⁊ uelut in duab unglis
pedem opis forma gressus figentes. Animalia eñ
q̃ ruminant. ⁊ ungłam ñ findunt. q̃ ĩmunda nar¬
s nouũ minimne reipiunt. Item animalia cornu¬
ta q̃ in sacrificio dei offerri p̃cipiunt᷑: in esum fidai¬
Cornu mistice xp̃i regnũ in eungłio sig̃at. Et erexit
cornu salutis nob̾. in domo dd̾ pueri sui. Cornua .uii.
potestates ꝑ om̃e tempꝰ: unde in apocalipsi. Uidi inqͥs
Cornua. tropheũ est crucis xp̃i : in abacuc. Cornua
in manibꝰ eiꝰ: ibi abscondita ẽ fortitudo eꝰ. Cornua su¬
ꝑbia diaboli ł potestas eiꝰ. p̃senti in tp̃r. siue regnũ¬
antixp̃i. in apocalipsi. Cormia regna scłi huiꝰ. in da¬
nele. Cornua suꝑbia. in psał. Et a cornibꝰ unicor¬
nuoꝵ humilitatẽ meã. Et̃ alibi. Et omia cornua pec¬
catoꝵ confringam. Quadrupedia uocata: qr .iiii. pe¬
ditꝰ gradiunt᷑. Qrum q̃dam dum sint similia pecoribꝰ.
tñ sub cura humana ñ st̃ ut cerui. dãme. ⁊ onagri.

Expanded text:
in utroque testamento credentes, et velut in duabus ungulis pedem operis forma gressus figentes. Animalia enim quae ruminant et ungulam non findunt, quae immunda nard novum minime recipiunt. Item animalia cornuta, qui in sacrificio Deo offerri praecipiuntur, in esum fideliCornu mystice Christi regnum in Evangelio significat: Et erexit cornu salutis nobis in domo David pueri sui . Cornua septem potestates per omne tempus. Unde in Apocalypsi, Vidi, inquit, tem . Cornua trophaeum crucis Christi. In Habacuc: Cornua in manibus ejus: ibi abscondita est fortitudo ejus . Cornua superbia diaboli, vel potestates ejus praesenti in ta regna saeculi hujus in Daniele. Cornua superbia in Psalmo: Et a cornibus unicornium humilitatem meam . Et alibi: Et omnia cornua peccatorum confringam . Quadrupedia vocata, quia quatuor pedibus gradiuntur. Quorum quaedam dum sint similia pecoribus, n sub cura humana non sunt; ut cervi, dammae, onagri,
Abbreviated transcription (Latin):
saciata cipis rapit spẽs in ꝓpͥam qͣlitatẽ. In aninan¬
tibꝰ bi gena dñr. qͥ ex diũsis nascunt᷑: ut mulꝰ ex
eqͣ ⁊ asino. Burdo: ex eqͦ ⁊ asina. Ibride ex apͥs ⁊ porcis.
Titirꝰ: ex oue ⁊ hyiro. Muscꝰ: ex capͣ ⁊ ariete. Est aũt
dux gregis.

Expanded text:
satiata typis, rapit species in propriam qualitatem. In animansatiata typis, rapit species in propriam qualitatem. In animantibus bigenera dicuntur, quae ex diversis nascuntur, ut mulus ex equa et asino, burdo ex equo et asina, ibride ex apris et porcis, tityrus ex ove et hirco, muscus ex capra et ariete. Est autem dux gregis.
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sum animal in coitu coegit: sicq adult̾ina cõ¬
mixtione genꝰ aliud reꝑit. sic̃ ⁊ iacob contͣ nat᷑am
coloꝵ similitudines ꝓcuruit. Nam tales fetꝰ oues illiꝰ
concipiebant: qͣles umbras arietũ desriꝑ ascẽdentium
in aqͣrũ speculo contẽplabant᷑. Demq ⁊ ħ ip̃m ineqͣrũ
gregibꝰ fieri fert᷑: ut geñosos obiciant eqͦs uisibꝰ concũ¬
bentiũ. qͦ eoꝵ sinules conciꝑe ⁊ creare possuit. Nam
⁊ colũbaꝵ sp̃es dilectores depictas pulcherrimas co¬
lumbas. isdem locis qͥbꝰ ille u̾sant᷑ qͥ rapiente uisu si¬
miles gen̾ent Inde ẽ qd̾ qͥdam grauidas mulieres ui¬
bent. ut nulliꝰ intuerent᷑ pessimos animaliũ uultꝰ.
erint siue m̃te conceꝑint in excremo uoluptatis estu
q̃n concipiunt. talẽ ⁊ sobolẽ ꝓcreant. Etenĩ animal
in usu uem̃o formas extrinsecꝰ. intꝰ tͣnsmictit coꝵ q̃

Expanded text:
 sicque adulterina per sicque adulterina permixtione genus aliud reperit, sicut et Iacob contra naturam colorum similitudines procuravit; nam tales fetus oves illius concipiebant quales umbras arietum desuper ascendentium in aquarum speculo contemplabantur. Denique et hoc ipsum in equarum gregibus fieri solet ut generosos obiciant equos visibus concipientium ut eorum similes concipere et creare possint; et etiam columbarum dilectores depictas ponunt pulcherrimas columbas in illis locis quibus ille versantur, ut rapientes visu similes generent. Inde est quod quidam gravidas mulieres iubent nullos intueri turpissimos animalium vultus, erint sive mente perceperint in extremo voluptatis estu dum concipiunt, talem subolem procreent. Etenin usu venereo formas extrinsecus intus transmittit, eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
fraudibꝰ insideri. ⁊ uicioꝵ honeribꝰ p̃grauari:
ne male obediendo suꝑbie magis partibꝰ ab
dicant᷑. U er̃ istis talibꝰ qͥd dic̃ ẽẽ faciendũ: sci¬
licet qd̃ animabꝰ inprudentibꝰ. his enĩ cõpara¬
tionibꝰ stultos homines ueritati subic̃ inuitos. Nam
qd̃ ait in freno: ad equũ ꝑtinet. frenũ enĩ: a ferro
retinendũ dictũ est. ferũ qͥppe antiqͥ: caballũ dix¬
ert̃. In chamo ad mulũ respic̃. Ergo hec duo animalia
supͣdicta: choibent ista retinacula ut ad arbitriũ iu¬
bentis incedant: ne sius uoluptatibꝰ efferant᷑. Maxil¬
la uͦ ãminicula st̃ animaliũ: qͥbꝰ escis mandit᷑. ut
cor corꝑis uita ꝓcuret᷑. Ip̃as gͦ maxillas ꝑ figͣam alle
goricã dic̃ inobedientibꝰ debere constringi: i. copias iuc¬
tuales partiꝰ dari ut ieiunioꝵ necessitate conclusi.
creatori subdant᷑ imꝑio. Industria qͥppe humana.¬

Expanded text:
fraudibus insideri, et vitiorum oneribus praegravari: fraudibus insideri, et vitiorum oneribus praegravari: ne male obeditalibus quid dicit esse faciendum? Scilicet quod animalibus imprudentibus. His enim comparationibus stultos homines veritati subdidit invitos. Nam quod ait, in freno, ad equum pertinet. Frenum enim a fero retinendo dictum est; ferum quippe antiqui caballum dixerunt. In camo ad mulum respicit. Ergo haec duo animalia supradicta cohibent ista retinacula, ut ad arbitrium jubentis incedant, ne suis voluntatibus efferantur. Maxillae vero adminicula sunt animalium, quibus esca manditur, ut corporigoricam dicit inobedientibus debere constringi, id est copias victuales parcius dari, ut jejuniorum necessitate conclusi, Creatoris subdantur imperio. Allegoria est en
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ ꝑagec atq tͣnsit. Aliꝰ alio tp̃r seqͦns aliũ. ꝑ unã
t̃n uiã mortalitatis: usq ad ꝓpͥam metã mortis.
accipi. In bonã: qn domatores uicioꝵ sigãnt. In
malã aũt: qñ suꝑbi homines in mundana po¬
tentia confidentes p̃fig᷑ant᷑. Mulus aũt ex greco:
tractũ uocabłm habet. Grece enĩ inde uocat᷑. qd̾
iugo pistoꝵ subactꝰ tardas molendo dricet in gi¬
rum molas. Iudei asser̃t qd̃ ana abnepos esau qqͣ¬
rum greges ab asuus in deserto ip̃e fecerit pͥmꝰ as¬
cendi: ut muloꝵ inde noua contͣ nat᷑am anima¬
lia nascerent᷑. Onagros ob hoc missos ẽẽ ad asmas
⁊ ip̃m istiꝰi reꝑisse concubitũ: ut uelocissimi
ex his asim nascerent᷑. Mulꝰ enĩ qd̃ honerifer̃ est
lo sedens. ⁊ sedicionẽ contͣ patrẽ leuans. secutꝰ me¬
rito int̾iit. Pinde psalmista auditores suos con¬
pescit dicens. Nolite fieri sic̃ equuis ⁊ mulꝰ. qͥbꝰ
constringe. Pibet gͦ huiꝰ cemi homines. diabolics

Expanded text:
 aeque transit, alius alio tempore sequens alium, per unam tamen viam mortalitatis usque ad propriam metam mortis. accipi. In bonam, quando domatores vitiorum significant: in malam autem, quando superbi homines in mundana potentia confidentes praefigurantur. Mulus autem ex Graeco tractum vocabulum habet. Graece enim inde vocatur, qiugo pistorum subactus tardas molendo ducat in gyro molas. Iudaei asserunt quod Ana abnepos Esau eqrum greges ab asinis in deserto ipse fecerit primus ascendi: ut mulorum inde nova contra naturam animalia nascerentur. Onagros quoque ob hoc missos esse ad asinas, et ipsum istiusmodi reperisse concubitum, ut velocissimi ex his asini nascerentur. Mulus enim, quod oneriferum est lo sedens, et seditionem contra patrem levans, secutus, merito interiit. Proinde Psalmista auditores suos compescit dicens: Nolite fieri sicut equus et mulus, in llas eorum constringe . Prohibet ergo hujuscemodi homines diabolicis
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃õꝵ angłoꝵ societatẽ. aut scõꝵ hominũ imani¬
mitatẽ mistice designat. ex qͥbꝰ dñs uoluptatis
sue regim̃ exrcet. Unde in curru igneo legit᷑.
helias sublatꝰ incelũ: ut uidelicit aꝑte monstra¬
ret᷑ ꝙ homo ptirꝰ adiutorio ggebat alieno. Pim
ad celũ qdc̃ aereũ ꝑse ascende pot̾at. qͦm na¬

Expanded text:
societatem, aut sanctorum hominum unanimitatem mystice designat, in quibus Dominus voluntatis suae regimen exercet. Unde in curru igneo legitur Elias sublatus in coelum : ut videlicet aperte monstraretur, quia homo purus adjutorio egebat alieno. Per ad coelum quidem aereum per se ascendere potuit, q
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. Cedar aũt. regio sarracenoꝵ est: qͥ ⁊ ismahelite dñr.¬
solitudo uocat᷑. q̃ frugũ inops. peccoꝵ plena est. ꝑ
familiaria gentiũ noĩa barbararũ q̃ uicine sunt

Expanded text:
nem. Cedar autnem. Cedar autsolitudo appellatur, quae frugum inops, pecorum plena est. Per familiaria ergo nomina gentium barbara
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm in ip̃o qd̃ scͥptum est. Qͣnto magnꝰ es humilia te
i om̃ibꝰ. ꝑ acũ añt. punctiones sig̃at. ꝑ punctiones:
dolores in passione susceptos. foram̃ g̃ acus dic̃ ang̾tias¬
passionis qͣ scisse nr̃e qͣs uestim̃ta nature qͦdãmͦ
resarcire id recuperare dignat᷑ ẽ qͣtinꝰ pꝰ lapsum me¬
Quic̃q eñ in xp̃o baptizatr estis: xp̃m indiustis.
Camelꝰ. amor sełi huiꝰ: cuiꝰ figͣam camelꝰ ille gerebat.
qͥm reberca nupt᷑a uiro suo ysaac descendit ac reliqͥs.
Camelꝰ. peccatoris moribꝰ distorti: ut in iudicũ. Et
cameli eoꝵ sic̃ locuste in młtitudine. Et in ysaia scͥptũ¬
madian ⁊ effa. Om̃s de saba uenient: aurum ⁊ chus
deferentes: ⁊ laudem dño anñtiantes. Sig̾at enĩ hec
sententia cõuentũ nationũ: ad eccłam xp̃i. Madian
epha. regiones st̃ trans arabiã: ferules cameloꝵ. om̃isq¬
ꝓuincia uocat᷑ saba. uude uenit regina saba ad salomo¬

Expanded text:
m in ipso quod scriptum est: Quanto magnus es, humilia te in omnibus ? Per acum autem punctiones significat, per punctiones dolores in passione susceptos. Foramen ergo acus dicit angustiaspassiones. Qua scissa, nostrae quasi vestimenta naturae quodammodo resarcire, id est, recuperare dignatus est, quatenus post lapsum meQuicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis . Camelus, amor saeculi, cujus figuram camelus ille gerebat, quem Rebecca nuptura viro suo Isaac descendit ac reliquit. Cameli peccatores moribus distorti, ut in Judicum: et cameli eorum sicut locustae in multitudine . Et in Isaia dMadian et Epha. Omnes de saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes . Significat enim haec sententia conventum nationum ad Ecclesiam Christi. Madian et Epha regiones sunt trans Arabiam fertiles camelorum. Omnis provincia vocatur Saba, unde venit Saba regina ad Salomo