comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iẜ ettio sancti euũã¬
gelii quam mͦ fr̾s audis¬
tis: ualde insuperficie
historie est aꝑta. s eiu
nobis sunt misterra sb̃
breuitate requirenda.
Maria magdalene cũ
adhuc tenebre essent: ue¬
nit ad monum̃tũ. Iux¬
ta historiam notatur:
iuxta intellectum uero
imsticum. requirentis
signatur intelligencia.
Maria autem auttorem
om̃im quẽ incarne ui¬
derat mortuũ: que̾bat
minime inuenit: fura¬
tum crediclit. Ad huc gͦ
erant tenebre cum ue¬
nit ad momuñtuma cu¬
currit citius. dispulis
nũciauit. s illi p̃ ceteriꝰ
cucurrerũt. qui p̃cetĩs
amauerunt. uidelicet pe¬
trus ⁊ iohannes. iii.

Expanded text:
ectio sancti Evangelii quam modo, fratres, audistis valde in superficie historica est aperta, sed ejus nobis sunt mysteria sub brevitate requirenda. Maria Magdalene, cum adhuc tenebrae essent, venit ad monumentum. Juxta historiam notatur hora, juxta intellectum vero mysticum requirentis signatur intelligentia. Maria etenim auctorem omnium, quem carne viderat mortuum, quaerebat minime invenit, furatum credidit. Adhuc ergo erant tenebrae, cum venit ad monumentum. Cucurrit citius, discipulis nuntiavit, sed illi prae caeteris cucurrerunt, qui prae caeteris amaverunt, videlicet, Petrus et Joa
Abbreviated transcription (Latin):
remanentes. ⁊ scdm substanciam
ud. in aliquo desinit. ẽẽ. qd̾ fuerat.
seu sustancialit̃. seu accidentalit̃
S in pane et uino cum in corpꝰ
xp̃i mutant᷑ accidentia. ẽẽ. ñ des¬
nunt: s omnia remanent. Ergo
nit. Quia igit᷑ sane expositum est ut
sint que erant scdm uisibilem spẽm
remanentẽ. et mutentur sccłm inte¬
riorem essentiam ineffabilit᷑. ut et
inuisibili sacram̃to uera ꝓbetur ele¬
m̃toꝵ spẽs ẽẽ que fuerat. et utt̾uis
substancia eoꝵ mutari in meluis qd̾
prus ñ fuerat: ut uideamus beatũ
ambrosium sibi uel aluis scĩs non. ẽẽ.
contrarium uerba sua orcline suo po¬
namus. Ait enim in libro de sacra¬
mentis. Tu forte dicis meus est pa¬
nis usitatus. S panis iste panis est
ante uerba sacram̃toꝵ. ubi accessit
consecratio de pane fit caro xp̃i. Con¬

Expanded text:
remanentes, et secundum substantiam remanentes, et secundum substantiam ud, in aliquo desint esse quod fuerat, sive substantialiter, sive accidentaliter. Sed in pane et vino cum in corpus Christi mutantur, accidentia esse non desinunt, sed omnia remanent: ergo nit. Quia igitur sane expositum est, ut sint quae erant secundum visibilem speciem remanentem, et mutentur secundum interiorem essentiam ineffabiliter, ut et invisibili sacramento vera probetur elementorum species esse quae fuerat, et interius substantia eorum mutari in melius quod prius non fuerat, ut videamus B. Ambrosium sibi vel aliis sanctis non esse contrarium, verba sua in ordine suo ponamus. Ait enim in libro De sacramentis : « Tu forte dicis: Meus est panis usitatus. Sed panis iste paante verba sacramentorum, ubi accesserit consecratio, de pane fit caro Chri
Abbreviated transcription (Latin):
tate alium quam sit ut maria te
nebus iusum ortolanum. ⁊ discipuli
nocte suꝑ mare ambulantem fantas¬
ma estimant. Sed que ꝑfectio possit
esse humani uisus. ci mad ea penetran¬
da que suꝑficietenꝰ uidet linceis ocłis
ñ equet᷑ Quis ergo dubitet de u̾ita¬
te corꝑis ⁊ sanguinis dñi que sp̃u¬
aliter credit᷑. quicquid sensus corpore¬
I de ip̃o uł forma. uł odore uł sapore
extͥnsecus mentiant᷑: Non minus
uere erat xp̃c cum eum maria pu¬
taret ortolanum: quam cum recog¬
nouit eum.
ed it̾m teste beato ambrosio u
bi ait sermonem xp̃i oꝑato¬
rium. ẽe. ut panis ⁊ uinum sunt
que erant et in melius cõmutent᷑:
uident᷑ astruere ut sint substanci¬
alit̃ que erano ⁊ in aliud mutent᷑.
Quod tamen tolerabiliter dictum
est: nisi a prauo uit̃prete intolera¬
bilit̃ exponat᷑. Si enim intelliga¬
tur ut panis ⁊ uinũ sint que erãt
ñ sccłm substantiã s scdm formã
et ceteras suas qualitates ĩbidem

Expanded text:
tate aliud quam sit, ut Maria in tate aliud quam sit, ut Maria in nebris Jesum hortulanum, et discipuli nocte super mare ambulantem phantasma aestimant. Sed quae perfectio possit esse humani visus, cum ad ea penetranda, quae superficie tenus videt, lynceis oculis non aequetur? Quis ergo dubitet de veritate corporis et sanguinis Domini, quae spiritualiter creditur: quidquid sensus corporei de ipso vel forma, vel odore vel sapore extrinsecus mentiantur? Non minus vere erat Christus, cum Maria putaret hortulanum, quam cum recognovit eum.Sed iterum, teste beato Ambrosio, bi ait sermonem Christi operatorium esse, ut panis et vinum sint quae erant, et in melius commutentur, videntur astruere ut sint substantialiter quae erant, et in aliud mutentur. Quod tamen tolerabiliter dictum est, nisi a pravo interprete intolerabiliter exponatur. Si enim intelligatur ut panis et vinum sint quae erant non secundum substantiam, sed secundum formam et caeteras suas qualitates ibidem
Abbreviated transcription (Latin):
cinis. s ex cinere factus. seu que putã
tur ẽẽ ⁊ ñ ut cum legitur abrahã
uidisse tres pueros cum ẽẽnt angłi:
seu quibus similes aliquo modo exi¬
stiuit. ut cum dicit᷑ leo ꝓpt̃ fortitudi¬
nem. Sic igit᷑ corpus dñi panis uoca¬
tur. uel quia ut dcm̃ est ex pane cõ¬
ficitur. uel quia intuentium ocłis
cum sit caro panis uidet᷑: uel ea simi¬
litudine. quia sicut panis materia¬
lis carnem. sic ipse spualis alit m̃tem.
S opponunt quia sicut uerbum as¬
sumpsit ueram sp̃em carnis cum
uidetis in altari panis ⁊ calix est. qd̾
etiam oculi nr̃i renuntiant: testimo
nio oculoꝵ ueritatẽ panis astruere
conantur. Quod autem subseq̃nter
ait. panis est corpus. calix est sanguis.
unitatem ꝑsonalem mentiunt᷑. qͣaus
ipsis sensibus corporeis ꝑ omnia c̾re¬
dendum non sit: ut cum ocłi in a¬
qua remum fractũ putant. uel lon¬
ginquitate uicti quod magnũ est
paruum renuntiant. uł õbscuri¬

Expanded text:
cinis, sed ex cinere factus; seu quae putancinis, sed ex cinere factus; seu quae putantur esse et non sunt, ut cum legitur Abraham vidisse tres viros, cum essent angeli ; seu quibus similes aliquo modo existunt, ut cum Deus dicitur leo propter fortitudinem. Sic igitur corpus Domini panis vocatur, vel quia, ut dictum est, ex pane conficitur, vel quia intuentium oculis, cum sit caro panis videtur; vel ea similitudine qua sicut panis materialis carnem, sic ipse spiritualis alit mentem. Sed opponunt, quia, sicut Verbum assumpsit veram speciem carnis cum videtis in altari, panis est et calix, quod etiam oculi nostrnio oculorum veritatem panis astruere conantur. » Quod autem subsequenter ait: Panis est corpus, calix est sanguis, unitatem personalem mentiuntur, quamvis ipsis sensibus corporeis per omnia credendum non sit: ut cum oculi in aqua ramum fractum putant, vel longinquitate victi, quod magnum est parvum renuntiant, vel obscuri
Abbreviated transcription (Latin):
nis. sicut in utero uirginali spẽm uł
formam carnis oum in utero sump¬
sit spẽm uel formam carnis cum substã¬
tia. in altari uero spẽm uł formam pa¬
nis mutata et non ꝑmanente substã¬
cia. Cum enim dicitur spẽs uel forma
panis et uini: hec illarum rerum sũt
uocabula que ante fuerunt scilicet
panis ⁊ uini. Panis enim ⁊ uinum
in sacram̃to iãm non sunt: s ante
fuerunt. Quam igit᷑ in sacramento
xp̃i possunt creare nouam ꝑsonam.
in quo nec antiquam suam retinent
substanciam: Unde notandum
est cum diuina pagina corpus do¬
mini panem uocat non fubstanci¬
aliter s mistice ⁊ figurate dici: uel
qm̃ ex pane conficit᷑. eiusq non nullas
retinet qualitates. uel qm̃ animam
pascit eiq uite et̃ne ministrat sub¬
stanciam. uel qm̃ panis est angłoꝵ
Solent enim scͥpture quaslibet res uo¬
care nõibus illarum rerum ex qui¬
bus fiunt: ut cum dicit᷑ homini. qͥd
suꝑbit terra et cinis. cum homo ñ sit

Expanded text:
nis, sicut in utero virginali speciem vel nis, sicut in utero virginali speciem vel formam carnis: cum in utero sumpserit speciem vel formam cum substantia, in altari vero speciem vel formam panis mutata et non permanente substantia. Cum enim dicitur species vel forma panis et vini, haec illarum rerum sunt vocabula, quae ante fuerunt, scilicet panis et vini. Panis enim et vinum in sacramento jam non sunt, sed ante fuerunt. Quam igitur in sacramento Christi possunt creare novam personam, in quo nec antiquam suam retinent substantiam? Unde notandum est, cum divina pagina corporis Domini panem vocat, non substantialiter, sed mystice et figurate dici: vel qretinet qualitates, seu qpascit, eique vitae aeternae ministrat substantiam, vel quoniam panis est angelorum. Solent enim Scripturae quaslibet res vocare nominibus illarum rerum ex quibus fiunt: ut cum dicitur homini, quid superbit terra et cinis, cum homo non sit
Abbreviated transcription (Latin):
non nascit᷑ testat᷑ augustinus contͣ
faustum. Panis et calix non qui lib
sed certa consecratone misticus: fit nobis
non nascit᷑. Promde quod ita non fit
qmͣuis sit panis ⁊ calix alim̃tum est
refectionis non sacram̃tum religionis.
nisi quod bñdicimꝰ. gr̃asq agiinus dño
in omni eius munere non solum sp̃u¬
ali uerum etiam corporali. Cum . gͦ.
panis nascat᷑ non misticus. nec aliqua
nature terrene origine uel conditione
in hoc diuine gr̃e sacramento creetur. s
ita corpus xp̃i fiat ut panis ẽẽ desinat.
quomodo res que iam non est uel ipsa a¬
licui. uł aliquid ei imꝑsonari potest:
S quomodo xp̃e in pane qui iam ñ
est. impanari dicit᷑. oum xp̃e nec in
panem conu̾tat᷑. nec aliqͣtenus panis
fiat. s econu̾so panis in corpꝰ xp̃i con¬
u̾tatur. et corpus xp̃i fiat ita ut panis
sĩ remaneat: Non ita sumere dicẽ¬
dus est in altari spẽm uel formam pa¬

Expanded text:
non nascitur, testatur Augustinus contra non nascitur, testatur Augustinus contra Faustum: « Panis et calix non qualibet, sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. » Proinde quod ita non sit, quamvis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis, nisi quod benedicimus, gratiasque agimus Domino in omni ejus munere, non solum spirituali, verum etiam corporali. Cum ergo panis mysticus non nascatur, nec aliqua naturae terrenae origine vel conditione in hoc divinae gratiae sacramento creetur, sed ita corpus Christi fiat, ut panis esse desinat, quomodo res, quae jam non est, vel ipsa alicui, vel aliquid ei impersonari potest? Sed quomodo Christus in pane, qui jam non est, impanari dicitur, cum Christus in panem nec convertatur, nec aliquatenus panis fiat; sed, e converso, panis in corpus Christi convertatur, et corpus Christi fiat, ita ut panis non remaneat? Non enim ita sumere dicendus est in altari speciem vel formam pa
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit collationem. Sed item oppo¬
nunt. quia ita dicit᷑ xp̃c assume
spẽm uel formam panis in altari.
sicut uerbum dei spẽm uł formã
carnis in ut̾o uirginali: ⁊ sicut
uerbum caro fit. sic panis fit eadẽ
caro. S nunquid uel sic uincent.
qui confusione similitudinũ ꝑu̾t̾e
querunt dei ueritatem: Reuerae¬
nim uerbum fit caro. et panis fit ea¬
dem caro: s longe diuerso modo. U̾¬
bum fit caro. ⁊ nascit᷑ caro de carne
assumendo carnem. ñ mutatum
in carnem: sic factum quod non
fuerat. ut non desisteret. ẽẽ. quod
erat. Danis autem fit eademcaro.
ñ nascit᷑ caro. nec assumit carnem
s mutat᷑ in carnem: sic factus qd
non erat. ut desistat esse quod fue¬
rat. pulchra specie nr̃a. pulchroq
misterio. ut in corpus xp̃i traici ñ
desꝑet rationalis natura in quod tra¬
icitur et bruta si desistat. ẽe. quod
ex se male fuerat. ut sit in xp̃o bñ
quod non erat. Quod autem panis

Expanded text:
fecerit collationem. Sed item oppofecerit collationem. Sed item opponunt, quia ita dicitur Christus assumere speciem vel formam panis in altari, sicut Verbum Dei speciem vel formam carnis in utero virginali; et sicut Verbum fit caro, sic panis fit eadem caro. Sed nunquid vel sic vincent, qui confusione similitudinum pervertere quaerunt Dei veritatem? Revera enim Verbum fit caro, et panis fit eadem caro; sed longe diverso modo. Verbum fit caro, et nascitur caro de carne, assumendo carnem, non mutatum in carnem: sic factum quod non fuerat, ut non desisteret esse quod erat. Panis autem fit eadem caro, non nascitur caro, nec assumit carnem, sed mutatur in carnem; sic factus quod non erat, ut desistat esse quod fuerat: pulchra spe nostra pulchroque mysterio, ut in corpus Christi trajici non desperet rationalis natura, in quod trajicitur et bruta; si desistat esse quod ex se male fuerat, et sit in Christo quod bene non erat. Quod autem panis
Abbreviated transcription (Latin):
tudinum concipi uidet᷑ qua de sa¬
cram̃to ⁊ re sacram̃ti ita loquũt.
ut praue intelligentib quasi u¬
num quid accipiant᷑. S cum
dicit᷑ corpus xp̃i est ueritas ⁊ figa.
nunquid ꝓ una ꝑsona accipiendũ
est. sicut cum dicit᷑ homo est corpꝰ
et anima: Similis quidem est
graminatica: s non similis intel
unum facta: s ita equiuoce dici¬
tur corpus xp̃i u̾itas ⁊ figura.
ceretur. Homo dicit᷑ uerus homo.
⁊ pictura. quamꝙͣ familiarior sit
figura panis cum ueritate cor¬
ꝑis xp̃i. qmͣ pictura cum homine
cum non solum represñtet ut sa¬
cramentum. s ipsum etiam contine¬
at ⁊ substancialiter conuersus sit in
ipsum. Item non omnifaria similitu¬
do accipienda est. qua dicit augusti¬
nus sacrificium eccłe ita constare
duobus. sicut ꝑsona xp̃i  duobus con¬
stat: cum ñ utrobiq ꝑsonalis unita¬
tis contulerit similitudinem. s tm̃
qualiter utraq duobus constent

Expanded text:
tudinum concipi videtur: qua de satudinum concipi videtur: qua de sacramento et re sacramenti ita loquuntur, ut prave intelligentibus, quasi in unum quid accipiantur. Sed cum dicitur: « Corpus Christi est veritas et figura, nunquid pro una persona accipiendum est, » sicut cum dicitur: « Homo est corpus et anima? » Similis quidem est grammatica, sed non similis intellunum facta, sed ita aequivoce dicitur corpus Christi veritas et figura, ceretur, homo dicitur homo verus et pictura, quanquam familiarior sit figura panis cum veritate corporis Christi, quam pictura cum homine: cum non solum repraesentet ut sacramentum, sed ipsum etiam contineat, et substantialiter conversus sit in ipsum. Item non omnifaria similitudo accipienda est, qua dicit Augustinus sacrificium Ecclesiae ita constare duobus sicut persona Christi duobus constat: cum non utrobique personalis unitatis contulerit similitudinem, sed qualiter tantum utraque duobus constent
Abbreviated transcription (Latin):
natum xp̃m. sicut in pane carne hũa
ꝑsonalit̃ incarnatũ dm̃: que heresis
quia noua est ⁊ absurda. ratõnib
et auctoritatib ꝓut ds aspuau̾it
radicitus est extirpanda. Ex quada
enim similitudine beati augu̾stini
inlibro sentenciaꝵ ꝓsperi suam su¬
munt ⁊ defendunt heresim. qua¬
ita dicit sacrificium eccłe duobus
confici. duobusq constare: sicut
ꝑsona xp̃i constat et conficitur d̾o
⁊ homine. Dicunt enim male sub¬
sicut ꝑsona xp̃i constat ex deo et ho¬
mine. Si autem opponit᷑ illis quod
illa elem̃toꝵ species non sit cumxͦ
una ꝑsona. s tantum sacram̃tum
eius mist̾ium ⁊ figura: nec sic desi¬
stunt dicentes quia ita dicit beatus
ambrosius ad gracianum. sacram̃
turis dicit᷑ d̾s oꝑtus humana for¬
ma uł figura: sicut xp̃c in altari
panis forma uel figura. Qui error
nulla quidem scõꝵ auctoritate as¬
truit᷑. s ex indifferenti et in ꝓpͥa
usurpatone nominum uł simili¬

Expanded text:
natum Christum, sicut in carne humana natum Christum, sicut in carne humana personaliter incarnatum Deum. Quae haeresis, quia nova et absurda est, rationibus et auctoritatibus, prout Deus aspiraverit, radicitus est exstirpanda. Ex quadam enim similitudine beati Augustini in libro Sententiarum Prosperi, suam sumunt et defendunt haeresim, qua dicit: « Sacrificium Ecclesiae duobus confici, duobusque constare sicut persona Christi constat et conficitur ex Deo et homine. » Dicunt enim male subsicut persona Christi constat ex Deo et homine. Si autem opponitur illis, quod illa elementorum species non sit cum Christo una persona, sed tantum sacramentum ejus, mysterium et figura, nec sic desistunt, dicentes quia ita dicit beatus Ambrosius ad Gratianum, sicut dituris dicitur Deus opertus humana forma vel figura, sicut Christus in altari, panis forma vel figura. Qui error nulla quidem sanctorum auctoritate astruitur, sed ex indifferenti et impropria usurpatione nominum vel simili
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ corꝑis xp̃i. corpus xp̃i est.
sacram̃tum sanguinis xp̃i. sanguis
xp̃i est: sic sacramentum fidei
fides est. Ac ꝑ hoc pariuilus qui nõ
habet fidei affectũ. respondetur cred̾e
et fidem hãbere ꝓpter fidei sacͣm̃tũ.
N quo notandum est sacra
et nuncupatiue non ꝓprie corpus xͥ.
uocari. qnͣtum ad elem̃toꝵ spẽm et
xp̃i uocatur et credit᷑. qnͣtum ad sub¬
stanciam quam continet. et in quã
panis ⁊ iuni substancia conu̾sa est.
Unde eusebius emisenꝰ. Uere unica
& ꝑfecta hostia fide estimanda non
sp̃e: nec ext̾iori uisu censenda. sed¬
interiori affectu.
Um enu ext̾uis ñ uideatur
nisi spẽs panis. int̾ius credit᷑
ueritas dominioi corꝑis : et ut ait
augustinus. sanguis xp̃i est quem
sub uni specie ac sõpore potamus.
menti tanqmͣ figura a u̾itate sa¬
tis distinctum sit errantes tamen
quidam de quibusclam scõꝵ u̾bis
dicunt ita ꝑsonalit̃ in pane inpa¬

Expanded text:
sacramentum corporis Christi corpus Christi est, sacramentum corporis Christi corpus Christi est, sacramentum sanguinis Christi est; sic sacramentum fidei fides est. Ac per hoc parvulus qui non habet fidei affectum, respondetur credere, et fidem habere, propter fidei sacramentum. » In quo notandum est sacramet nuncupative, non proprie corpus Christi vocari, quantum ad elementorum speciem et rpus Christi vocatur et creditur, quantum ad substantiam quam continet et in quam panis et vini substantia conversa est. Unde Euset perfecta hostia, fide aestimanda non specie neque exterioris censenda interiori affectu. Cum enim exterius non videatur nisi species panis, interius creditur veritas Dominici corporis. » Et, ut ait Augustinus , sanguis Christi est, quem sub vini specie ac sapore potamus. amenttis distinctum sit, errantes tamen quidam de quibusdam sanctorum verbis, dicunt ita personaliter in pane impa
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itate. id ẽ. in uera sue claritatis sp̃e
caꝑe desiderat. quod etiam dñs beato
dionisio ñ ꝑfectum. ẽẽ. in hac uita. s
in alia complendum asseuerat. quo¬
modo sacram̃ta que uisibilia ⁊ muta¬
bilia sunt. erunt uerum corpus eus
uł uera sꝑecies corꝑis illuis. in quo pꝰt
resur rectõnem inuisibilis ⁊ immuta¬
bilis est xp̃c: Unde augustinus contra
faustum. Quid enim aliud sunt que¬
q sacramenta corporalia. nisi quasi
quedam uerba uisibilia sacro scã qͥdẽ.
et tamen mutabilia ⁊ temporalia e
bsit ergo ut tͣnsitoria
spẽs panis ⁊ uini: sit uera sub¬
stancia uł uera sp̃es immutabilis cor¬
nuncupatuie ⁊ non uere oportet intel¬
ligi. Unde augustinus ad bonefaciũ.¬
Si sacram̃ta quandam similitudiẽm
earum rerum quaꝵ sacram̃ta sunt
ñ haberent: omnino sacram̃ta non
eẽnt. Ex hac aũt similitudine. ple¬
rũq ipsaꝵ rerum nomina accipi¬
unt.Sicut gͦ scłm quendã modũ

Expanded text:
veritate, id est in vera suae claritatis specie veritate, id est in vera suae claritatis specie capere desiderat: quod etiam Dominus beato Dionysio non perfectum esse in hac vita, sed in alia complendum asseverat: quomodo sacramenta quae visibilia et mutabilia sunt, erunt verum corpus ejus, vel vera species corporis illius, in quo post resurrectionem invisibilis et immutabilis est Christus? Unde Augustinus contra Faustum : « Quid enim aliud sunt quaeque sacramenta corporalia, nisi quasi quaedam verba visibilia, sacrosancta quidem, et tamen mutabilia et temporalia? » Absit ergo ut transitoria species panis et vini, sit vera substantia vel vera species immutabilis cornuncupative et non vere oportet intelligi. Unde Augustinus ad Bonifaciu sacramenta quandam similitudinem rerum earum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. ex hac autem similitudine plerumque iam ipsarum rerum nomina accipiunt. sicut ergo secundum quandam
Abbreviated transcription (Latin):
uia igit᷑ aliud
est corporale quod uidet᷑. aliud
spũale quod intelligit᷑. aliud est ergo
sacramentũ. qmͣ res sacram̃ti id est cor¬
pus xp̃i. Item augustiniis inlibro sen¬
tenciaꝵ prosperi. Caro euis est quam
fornia panis oꝑtam in sacram̃to accipioꝰ.
ondicit ergo formam
panis. ẽẽ. carnem xp̃i uel formã:
s õꝑimentum carnis xp̃i. Unde etiam
quod continent: ut quod nc̃ speciege¬
rimus rerum ueritate capiamus. So¬
stulat quippe sacerdos ut corpus xp̃i
quod sub sp̃e panis ⁊ uini nc̃ geritur.
manifesta uisione sicuti reuera est
diligetur a pr̃e meo: et ego cliligam
eum et manifestabo meip̃m ei. Et
de hoc eodem sacram̃to legitur in pas¬
sione beati dionisii: quia dum sacrũ
misterium celebraret apparuit ei
una cum patre meo. Ac si dicet. Qd̃
tibi modo do inuiatio. non mutabo
in p̃mio ut dem aliud: s idipsum
complebo manifestans meip̃m. Cũ
igitur sacerdos dicat sacram̃ta non
et figuratiuam illiuis quod in rerum

Expanded text:
uia igitur aliud est corporale quod videtur, aliud tuale quod intelligitur, aliud ergo est sacramentum quam rem sacramenti, id est corpus Christi. » Item Augustinus in libro Sententiarum Prosperi: « Caro ejus est quam forma panis operatam in sacramento accipimus. Non dicit ergo formam panis esse carnem Christi vel formam, sed operimentum carnis Christi. » Unde etiam quod continent, ut quod nunc specie gerimus, rerum veritate capiamus. » Postulat quippe squod sub specie panis uinique nunc geritur, manifesta uisione sicuti reuera est diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum . Et de hoc eodem sacramento legitur in passione beati Dionysii, cui, dum sacrum mysterium celebraret in carcere, una cum Patre meo. » Ac si diceret: Quod tibi do modo in viatico, non mutabo in praemio, ut dem aliud; sed id ipsum complebo, meipsum manifestans. Cum igitur sacerdos dicat sacramenta non et figurativam illius quod in rerum
Abbreviated transcription (Latin):
panis ⁊ uini qmͣ uidemus res inuisi¬
biles. id est xp̃i carnem ⁊ sanguinẽ
honoramus. nec similit̃ pendimus.
liter fateamuR ante consecratõnem¬
panei et uinum. ẽe. quod natura for¬
mauit. pꝰt consecratonem u̾o carnẽ
xp̃i ⁊ sanguinem quem benedictio
consecrauit.

Expanded text:
panis et uini quam uidemus res inuisibiles id est Christi carnem et sanguinem honoramus. Nec similiter pendimus hliter fateamur ante consecrationempanem esse et vinum, quod natura formavit; post consecrationem vero carnem Christi et sanguinem, quod benedictio consecravit.
Abbreviated transcription (Latin):
dauicl ꝙ acdduxerunt
eum ingion. Sump¬
sit ꝙ sacerdos cormu o¬
lei de tabernaculo: et
unxit salomonem.
& cecinerunt bucina
ꝙ& clixit omnis populꝰ.
Uiuat rex salomon.
et ascendit uniu̾sa mł¬
titudo post eum et po¬
pulus canentium ti¬
biis & latantium mã¬
iut terra aclamore
eorum.
Iudiuit autem
adonias ⁊̃ omnes qͥ
inuitati fuerant ab
eo. lamq conuuiũ
ab auclita uoce tube
ait. Quid sibi uult
clamor ciuitatis tu¬
antis: Ad huc illolo¬
quente ionathan fi¬
lius abiathar sacerdo¬
tis uenit. Cui dixit
adonias. Ingredere qr
fortis es et bona nũci¬
ans. Respodit ꝙ tona¬
than adonie. Nequa¬
quam. Oominus au
gem constiturt salo

Expanded text:
David, et adduxerunt eum in Gihon. Sumpsitque Sadoc sacerdos cornu olei de tabernaculo, et unxit Salomonem: et cecinerunt buccina, et dixit omnis populus: Vivat rex Salomon. Et ascendit universa multitudo post eum, et populus canentium tibiis, et laetantium gaunuit terra a clamore eorum. Audivit autem Adonias, et omnes qui invitati fuerant ab eo, jamque convivium ab audita voce tubae ait quid sibi vult clamor civitatis tuantis adhuc illo loquente Ionathan filius Abiathar sacerdotis venit cui dixit Adonias ingredere quia vir fortis es et bona nuntians responditque Ionathan Adoniae nequaquam dominus enim gem constituit Sa
Abbreviated transcription (Latin):
indiuinum manet reg¬
num: desistant arrianĩ
minorem patre filium:
minorem filio sanctũ
dicere sp̃m. Quia quoꝵ
unũ est regnum: hoꝵ
est ⁊ una maiestas. Si
autem ⁊ sathanas in se

Expanded text:
individuum manet regnum, desistant Ariani minorem Patre Filium, minorem Filio sanctum dicere Spiritum, quia quorum unum est regnum, horum est et una majestas. Si autem et Satanas in se
Abbreviated transcription (Latin):
tet.Tamen sananduz
est.turbata aqua eger
unus magnus: passo
domino totus mũdus.
Uideamus ergo responsi¬
onem ueritãtis. P̾ater
do operatur: ⁊ ego operor.
alsum ergo
dixit scriptura. qͥa

Expanded text:
tet. Tamen sanandus est turbata aqua aeger unus magnus, passo Domino totus mundus. 14. Videamus ergo responsionem Veritatis: Pater do operatur, et ego operor. Falsum ergo dixit Scriptura q
Abbreviated transcription (Latin):
ros nos tribulationes.
sicut ⁊ fcm̃ est et scitis.
Propt̾ea et ego ampluis
nõ sustiñes nisi ad cognoᷤ¬
cendum fidem uram. ne

Expanded text:
ros nos tribulationes, sicut et factum est, et scitis. Propterea et ego amplius non sustinens nisi ad cognoscendum fidem vestram, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce leprosus ueniecs au¬
rabat eũ dicens. Dñe:
si uis potes me mũdare.
eorsũ currens¬
pus doctrine:tempus
crationis. In monte
docuit. illumĩauit. mo¬
nuit. animas curauit.

Expanded text:
eniens, adorabat eum, dicens: Domine, si vis, potes me mundare. Deorsum currpus doctrinae, et tempus curationis. In monte docuit, illuminavit, monuit, animas curavit
Abbreviated transcription (Latin):
curia ascribi festinate. uer¬
ba dei que aure ꝑcipitis:
mente retinete. Cibus
em̃ mẽtis est sermo dei. Et

Expanded text:
curia ascribi festinate. 2. Verba Domini, quae aure percipitis, mente retinete. Cibus enim mentis est sermo Dei. Et
Abbreviated transcription (Latin):
poccatorum consequi.
et regnum ualet intra¬
re celorum : Sed ni¬
chodemus qui nocte
uenitad dñm: nec¬
dum lucis misteria ca¬
pere nouerat. Nam
⁊ nox in qua uenit
ip̃am eius qua p̃me¬
bat ignorantiam desi¬
gnat.
undum enim eo¬
rum nmero so¬
ciatus erat: quibus
ait apłũs. fuistis ali¬
quando tenebre. nũc
autem lux indomi¬
no: sed inter eos potiꝰ

Expanded text:
peccatorum consequi, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus, qui nocte venit ad Jesum, necdum lucis mysteria capere noverat; nam et nox, in qua venit, ipsam ejus qua premebatur ignorantiam designat; necdum enim eorum numero sociatus erat, quibus ait Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ; sed inter eos poti
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. sicut in ceteris gẽ¬
tibus. Crecis ac barbaris:
sapientibus et insipienti¬
bus debitor sum. Ita quod
in me ꝓmptũ est:⁊ uob̾
qui rome estis enm deliza¬
re. Non enim erubesco eu¬
ungelium. Uirtus enim
dei est in salutem om̃i credẽ¬
ti: iudeo pͥmum ⁊ greco.
usticia em̃ dei in eo reue¬
latur ex fide infidem: si¬
cut scriptum est. Iustus
autẽ ex fide uiuit. iii¬
euelabitur em̃ ira de

Expanded text:
obis, sicut et in caeteris gentibus. Graecis ac Barbaris, sapientibus ac insipientibus debitor sum, ita quod in me promptum est et vobis, qui Romae estis, evangelizare. Non enim erubesco Evangelium. Virtus enim Dei est in salutem omni credenti, Judaeo primum, et Graeco. Justitia enim Dei in eo revelatur ex fide in fidem, sicut scriptum est: Justus autem ex fide vivit. Revelatur eni
Abbreviated transcription (Latin):
terra cum eleuatum fu
tis: quia hec dicit dñs ad
me. Quiescam et consi¬
derabo in loco mo: sicut
mericliana lux clara ẽ.
⁊ sicut nubes roris indi¬
e messis. Ante messem
enim totus effloruit:
⁊ in matura ꝑfectio ger¬
minabit. ꝙ preciclent᷑
ramusculi enis. falcibuꝰ
⁊ que derelicta fuerint
abscidentur. excutient᷑
⁊ relinquẽtur simł aui¬
bus montium ⁊ bestus
terre.⁊ estate perpetua
erunt super eum uolu¬
cres et om̃es bestie terre
super eum gemabunt.¬
n tempore illo deferet᷑

Expanded text:
terra cum elevatum fuetis quia haec dicit Dominus ad me quiescam et considerabo in loco meo sicut meridiana lux clara est et sicut nubes roris in die messis ante messem enim totus effloruit et inmatura perfectio germinabit et praecidentur ramusculi eius falcibus et quae derelicta fuerint abscidentur excutientur et relinquentur simul avibus montium et bestiis terrae et aestate perpetua erunt super eum volucres et omnes bestiae terrae super illum hiemabuntn tempore illo deferet
Abbreviated transcription (Latin):
nens ei. quem ab infã¬
cia tim̾e dm docuit:
⁊ abstinere ab omni pec¬
cato. Igitur cũ ꝑ cap¬
tiuitatem deuenisset
cum uxore sua ⁊ filio
in ciuitate niniue cũ
omni tͥbu sua ⁊ omes
ed̾e̾nt ex cibis gentiliu:
iste custodiuit anim̃ã

Expanded text:
nens ei, quem ab infantia timere Deum docuit, et abstinere ab omni peccato. Igitur, cum per captivitatem devenisset cum uxore sua, et filio in civitatem Ninivem cum omni tribu sua, cum omnes ederent ex cibis gentilium, iste custodi
Abbreviated transcription (Latin):
rum mitrentes coro¬
nas suas ante thronũ
dicentes. Dignus es do¬
mine deus nr accipere
gloriam. ⁊ honorem. et u̾¬
clicantem uoce magira.
Quis est dignus accipere
la eius. et nemo pote

Expanded text:
 coronas suas ante thronum, dicentes: Dignus es, Domine Deus noster, accipere gloriam, et honorem, et viraedicantem voce magna: Quis est dignus accipere,la eius? Et nemo poter
Abbreviated transcription (Latin):
uiare.Considerantes eĩm
multitudinem librorũ.
⁊ difficultate uolentibus
adgredi narraciones his¬
toriarum propter mł¬
titudinẽ rerum curaui¬
mus uolentibus quidẽ
legere:ut esset ammi
oblectatio. studiosis ue

Expanded text:
iare considerantes enim multitudinem librorum et difficultatem volentibus adgredi narrationes historiarum propter multitudinem rerum curavimus volentibus quidem legere ut esset animi oblectatio studiosis ve
Abbreviated transcription (Latin):
benignus. Omnia enĩ
oꝑa sua faciunt: ut ui¬
deantur ab hominibus.
scribe ⁊pharisei onũa que
operabantur adhoc facie¬
bant ut ab hominibus

Expanded text:
benignus. Omnia enim opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus. Scribae et Pharisaei quae operabantur, ad hoc faciebant, ut ab hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
modi plagam dixert.
Non maneat arca dei
manus eius super nos.
⁊ super dagon deum no¬
strum. Et mittentes
congregauerunt om̃s
satrapas philistinorũ
ad se. ⁊ dixrunt. Quid
faciemrus de arca dei isrł.
Responderunt ꝙ getthei.
Circunducatur arca dei
isrł. Et circũduxerunt
arcam dei isrł. Illis au
mis. et pecutiebat uiroᷤ
uninscuiusq urbis a
paruo usq ad maiore
⁊ computrecebant per¬
minentes extales eoꝵ.

Expanded text:
modi plagam dixerunt non maneat arca Dei manus eius super nos et super Dagon deum nostrum et mittentes congregaverunt omnes satrapas Philisthinorum ad se et dixerunt quid faciemus de arca Dei Israhel responderuntque Getthei circumducatur arca Dei Israhel et circumduxerunt arcam Dei Israhel illis autmis et percutiebat viros uniuscuiusque urbis a parvo usque ad maiorem et conputrescebant prominentes extales e
Abbreviated transcription (Latin):
moabitidẽ uxorem ma-¬
alon inconiugiũ sumit e¬
rim ut suscitem nom̃e
defuncti in h̾editate sua.
ne uocabulum eius fa
milia sua ac fratͥbus ⁊
ppło deleatur. Nos inqͣm
huiꝰ rei testes estis. Res¬
pondit omnis pplũs qui
erat in porta:⁊ maiores
natu. Nos testes sumꝰ
fiat deus hanc mulierẽ
que ingreditur domum
tuam. sicut rachel. ⁊liã
que edificaunt domũ is¬
rahel: ut sit exemplum
u̾tutis in effrata et ha¬
beat celebre nom̃ in be¬
thleem.fiat ꝙ domus tua

Expanded text:
Moabitidem uxorem Maalon in coniugium sumpserim ut suscitem nomen defuncti in hereditate sua ne vocabulum eius de familia sua ac fratribus et populo deleatur vos inquam huius rei testes estis respondit omnis populus qui erat in porta et maiores natu nos testes sumus ciat Dominus hanc mulierem quae ingreditur domum tuam sicut Rachel et Liam quae aedificaverunt domum Israhel ut sit exemplum virtutis in Ephrata et habeat celebre nomen in Bethleem fiatque domus tua
Abbreviated transcription (Latin):
luerit amicus esse
seculi huius: inimicus
dei constituitur. Aut pu¬
tatis quia inaniter scͥp¬
tura dicat. ad inuidiam
concupiscit spẽ qui habi¬
tat in uobis. Maiorem
autem dat gr̃ãm. ꝓpter
quod dicit. Peus super¬
bis resistit. humilibus
autem dat gram. Sub¬
diti igitur estis deo estote:
resistite autem diabolo
⁊ fugiet a uobiscu. Appro¬
pinquate deo: & appro¬
pinquabit uobis. E¬
mũdate manus pecca

Expanded text:
luerit amicus esse seculi hujus: inimicus Dei constituitur. Aut putatis quia inaniter Scriptura dicat: ad invidiam concupiscit Spiritus: qui habitat in vobis? Majorem autem dat gratiam. Propter quod dicit: Deus superbis resistit: humilibus autem dat gratiam. Subditi igitur estote Deo. Resistite autem diabolo: et fugiet a vobis. Appropiate Deo: et appropinquabit vobis. Emundate manus pecca
Abbreviated transcription (Latin):
loqui ml habet intue¬
ri solum qͦd recognomi
sume trinitatis gaudi¬
um comtemplari atq
ad hoc plemus intuetid̾

Expanded text:
loqui, nil libet intueri; solum, quod recognovit, summae Trinitatis gaudium contemplari, atque ad hoc plenius intuend
Abbreviated transcription (Latin):
leant. quam eis
prebentibus quibus
ammiciant euuange¬
lium: alioquin contͣ
hoc p̾ceptum fecit a
postolus. qui uictu
de manuũ suarũ labo¬
ribus transigebat. ne
cuiquam grauis esset:
sed potestatem dedisse.
in qua scirent ista de¬
beri.

Expanded text:
eant quam eis praebentibus quibus adnuntiant euangelium — alicquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam grauis esset —, sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi.
Abbreviated transcription (Latin):
ca fueriit: oculi om̃im
reparantur. Nox̃ enim qͦ¬
daminodo auferit culõ
mundo. Aurora restitu¬
it: atq ita ante matu¬
tina susceptione ꝑfruim
ut gloriosius post mͦdũ
solis splendore potiam.
lex spiritalis est. ⁊ sp̃na¬
libus spĩtalia crrapat̃a¬
da sunt: solem hic ficie
arbitror designari. Hoc ẽ
xp̃m cominum qui nob̃
ignorantie tenebris. et pec¬
calorunr cecitate sumer¬
sis celessis. dõctrine sue lu¬
men infudit. ⁊ quos nõ
habebamus oculos cordi
inseruit ⁊ uelut radios
quosdam apłos suos mi¬
sit qui nos de nocte teter¬
rima delinquentie libe¬
rarent.⁊ paulatim reso

Expanded text:
ca fuerint, oculi omnium reparantur. Nox enim quodammodo aufert oculos mundo, aurora restituit; atque ita ante matutina susceptione perfruimur, ut gloriosius postmodum solis splendore potiamur. Lex spiritualis est, et spiritualibus spiritualia comparanda sunt , solem hic justitiae arbitror designari; hoc est Christum Dominum, qui nobis ignorantiae tenebris, et peccatorum caecitate submersis, coelestis doctrinae suae lumen infudit; et quos non habebamus, oculos cordis inseruit, et velut radios quosdam apostolos suos misit, qui nos de nocte teterrima delinquentiae liberarent, et paulatim, reso
Abbreviated transcription (Latin):
głium elegit ad exibendã domini¬
ci corꝑis ueritatẽ: In lege arimũ
panis afflictionis dicitur. ut ꝑ
hoc etiam nos qui memoriam pas¬
sionis xp̃i in sacramento recoli¬
mus: animas nr̃as affligere do¬
in azimis sinceritatis et uerita¬
tis epulari monemur. ut ꝑari
mum sinceri et puri. ẽẽ. debere sig¬
nemur. Quid igit᷑ ad conficiendũ
xp̃i sacramentum dignius. quam
illud quod et ueritate et figura
salutẽ omnimodis oꝑatur: Nec
tamen figuris utantes uicdarzare
putandi sumus. quia licet in ħ
idem faciamus quod udei. non
tñ eadem causa facimus qua ipsi.
quia non facimus ut uidaismum
seruemus: et cum ipsi suis figuris
futura tm̃ portendant. non xp̃m ꝑ
aximi figuram qualentunq fut᷑m
significamus. s potius quod sine
fermento idẽ. in fectione peccati
fuit ille ouiꝰ corpꝰ ĩmolat᷑. rep̃sentamꝰ.

Expanded text:
ngelium elegit ad exhibendam Dominingelium elegit ad exhibendam Dominici corporis veritatem? In lege azymus panis afflictionis dicitur, ut per hoc etiam nos, qui memoriam passionis Christi in sacramento recolimus, animas nostras affligere doin azymis sinceritatis et veritatis epulari monemur , ut per azymum sinceri et puri esse debere signemur. Quid igitur ad conficiendum Christi sacramentum dignius, quam illud quod et veritate et figura, salutem omnimodis operatur? Nec tamen figuris utentes judaizare putandi sumus, quia licet in hoc idem faciamus quod Judaei, non tamen eadem causa fecimus qua et ipsi, quia non facimus ut judaismum servemus. Et cum ipsi suis figuris futura tantum portendant, non Christum per azymi figuram qualemcunque futurum significamus, sed potius quod sine fermento, id est, infectione peccati fuit ille cujus corpus immolatur, repraesentamus:
Abbreviated transcription (Latin):
faciens nos hoc ip̃m facere p̃cepit:
Cum dicit hoc facite. conuenient̃
subaudit᷑ quod ego. quis eque
competent̃ subaudire audeat. s ñ
de hoc unde ego: Item si mutandũ
est fermentato azimũ: mutet᷑
etiam alio quolibet liquore uinũ
Si enim uinũ recipit᷑. curazimũ
refutet᷑. cum sicut ex azimo sic ex
uino xp̃o uetus pascha finierit
& nouũ inchoauerit. et utrunq
nobis in sacram̃to suo eque celebrã¬
dum tradiderit. iudei autem eque
utant᷑ in suis cerimoniis uino sic̃
et azimo: Hoo utiq xͦ. faciens. ñ
fecit tm̃modo ut p̃ceptũ de arimis
in pascha seruaret. s et ut ferm̃ta¬
rios quos p̃uidebat reꝓbans ari¬
mitas approbaret: aut certe sie¬
tiam ferm̃tarii apprõbarent᷑. ipse
azimita azimitas p̃pon̾et. Si enĩ
diuina sacramenta. ꝑ eas elem̃toꝵ
spẽs que digniores sunt celebrare
debemius. quem panẽ digniorem
estimabimus quam eum quẽ et
uetus lex ad significandã et eua¬

Expanded text:
faciens, nos hoc ipsum facere praecepit. faciens, nos hoc ipsum facere praecepit. Cum dicit, Hoc facite, convenienter subauditur, quod ego; quis aeque competenter subaudire audeat, sed non de hoc unde ego? Item, si mutandum est fermentato azymum mutetur etiam quolibet alio liquore vinum. Si enim vinum recipitur, cur azymum refutetur? cum sicut ex azymo, sic ex vino Christus vetus pascha finierit, et novum inchoaverit, et utrumque nobis in sacramento suo aeque celebrandum tradiderit? Judaei autem aeque utantur in suis caeremoniis vino sicut et azymo, Hoc utique Christus faciens, non fecit tantummodo ut praeceptum de azymis in pascha servaret, sed etiam ut fermentarios quos praevidebat, reprobans, azymitas approbaret; aut certe si etiam fermentarii approbarentur, ipse azymita, azymitas praeponeret. Si enim divina sacramenta per eas elementorum species quae digniores sunt, celebrare debemus, quem panem digniorem existimabimus, quam eum quem et vetus lex ad significandam, et Eva
Abbreviated transcription (Latin):
sue faciendum tradidit exem¬
plo. testimonio. p̃cepto. Cum e¬
nim dixiss panis quem ego de¬
dero caro mea est ꝓ mundi uita:
aximũ panen bñdixit fregit
et dedit dicens. H oc est corpus
meum quod ꝓ uobis tradetur.
⁊ addidit. hoc facite in meam
comiemorationẽ. Cum ergo
testatus sit azimũ panẽ corpus
suum factum. et sine excepti¬
one p̃ceꝑit: hoc in sui memo¬
uiam. ẽẽ. faciendũ. quis attestã¬
te deo non credat azimũ panẽ
corpus xp̃i fieri. quis ad hoc idẽ
faciendum non obediat p̃ci¬
pienti. sub exemplo idem fa¬
oiendi: Si mortiferũ scisset x ͨ.¬
suis fidelibus fore de azimo cor¬
pus suũ conficere sicut cetera
peccata: ne hoc faceremus in¬
t̃clixiss uł saltem fac̾e̾ non p̃¬
cepisset. Nũc autẽ cũ dixerit
hoc facite. et azimuꝰ non ex¬
ceꝑit. quis audet exciꝑe quod
ipse non excepit. aut quis au¬
det ꝓhibere. quod ipse in sacra¬
mento suo ñ ꝓhibuit. s ipse

Expanded text:
suae faciendum tradidit, exemsuae faciendum tradidit, exemplo, testimonio, praecepto. Cum enim dixisset: Panis quem ego dedero, caro mea est pro mundi vita, azymum panem benedixit, fregit et dedit, dicens: Hoc est corpus meum quod pro vobis tradetur. Et addidit: Hoc facite in meam commemorationem. Cum ergo testatus sit azymum panem corpus suum factum, et sine exceptione praeceperit hoc in sui memoriam faciendum esse; quis, attestante Deo, non credat azymum panem corpus Christi fieri? quis ad hoc idem faciendum non obediat praecipienti, sub exemplo idem faciendi? Si mortiferum scisset Christus fidelibus suis fore de azymo corpus suum conficere, sicut caetera peccata ne hoc faceremus interdixisset, vel saltem facere non praecepisset. Nunc autem cum dixerit, Hoc facite, et azymum non exceperit, quis audet excipere quod ipse non excepit? aut quis audet prohibere quod ipse in sacramento suo non prohibuit? Sed ipse
Abbreviated transcription (Latin):
chil debuit. quia ut ait aplc.¬
xp̃c resurgens ex mortuis iam
non morit᷑ mors illi ultͣ non do¬
minabit᷑. quod enĩ uiuit ui¬
uit deo. Qm̃ igit᷑ post resurrec¬
tionem non legi s deo uiuit:
ideo ipse nichil iam legi debens
baptismum noue gr̃e quod
ante ñ fecerat in remissionẽ
peccatoꝵ. ñ uideis tantũ s om
instituit. Unde etiam astruũt.
consecrauerit. non ħ imitan¬
dum est in ipso sicut nec cir¬
cuncisionẽ cũ baptismate.
nec celebrationẽ ueteris pasche
cum nouo usurpamꝰ. quãuis
ipse ut mediator noui testam̃¬
ti ac ueteris. illud complendo
istud instituendo ꝑagere sit
dignatus: quia ante passionẽ
quidem aliqua noui testamenti
ac uet̾is ꝓsua dignitate rite ꝑfe¬
cit. s p̾t resurrectionem omnile¬
galis uetustatis umbratica suꝑflu¬
itate remota. solius gr̃e ueritatem
omnib instituit. Dicunt econt᷑
latini. quia re uera hoc salubrit̃
unitandũ est in ipso. quod eccł̃ie

Expanded text:
hil debuit, quia, ut ait Aphil debuit, quia, ut ait Apam non moritur, mors illi ultra non dominabitur, quod enim vivit, vivit Deo. Quoniam igitur post resurrectionem non legi, sed Deo vivit, ideo ipse nil jam legi debens, baptismum novae gratiae, quod ante non fecerat, in remissionem peccatorum non Judaeis tantum, sed et instituit. Unde etiam astruunt, consecraverit, non tamen hoc imitandum sit in ipso, sicut nec circumcisionem cum baptismate, nec celebrationem veteris paschae cum novo usurpamus: quamvis ipse ut mediator novi testamenti ac veteris, illud complendo, istud instituendo, peragere sit dignatus; quia ante passionem quidem aliqua novi testamenti ac veteris pro sua dignitate rite perfecit, sed post resurrectionem omni legalis vetustatis umbratica superfluitate remota, solius gratiae veritatem omnibus instituit. Dicunt econtra Latini, quia revera hoc salubriter imitandum est in ipso, quod Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate firmat᷑. p̃sertim qui
eotenus ita legem seruau̾at ut
ex ea nec iota unũ soluere uolu̾it
Quia enum natus ex muliere fac¬
tus sub lege debitor legis extiterat.
si eotenus legem soluiss. legẽ trãs¬
grediendo peccator fieret. causaq
nr̃e salutis ꝑiret. Nisi enim om̃¬
nino innocens ⁊ mundus ꝓ no¬
bis immundis ⁊ iniustis occum¬
bet. non aliene s culpe sue de¬
bitũ moriendo solu̾et: et sic ade
peccato non deleto. regnũ mortis
eterne non cessaret. Cum enim
de obseruantia azimoꝵ lex di¬
cat. Qͥ eumq ferm̃tatũ come¬
dit ꝑibit anima illa de isrł: iu¬
stam occisionis sue causam iudei
inuenissent sieum ut legis trãs¬
gressorem punirent. Qui enim
adu̾sus eum tam studiose tam
falsos testes subornauerunt: ꝓ¬
ditore ip̃o qui cene int̾fuit defe¬
rente tam iustam causam nõ
reticuissent. Opponunt g̾ci qͥa
⁊ si ante passionem legis debitor
fuit. post resurrectionẽ legi ni¬

Expanded text:
auctoritate firmatur; praesertim qui auctoritate firmatur; praesertim qui eotenus ita legem servaverat, ut ex ea nec iota unum solvere voluerit. Quia enim natus ex muliere, factus sub lege, debitor legis extiterat; si eotenus legem solvisset, legem transgrediendo peccator fieret, causaque nostrae salutis periret. Nisi enim omnino innocens et mundus pro nobis immundis et injustis occumberet, non alienae, sed suae culpae debitum moriendo solveret, et sic Adae peccato non deleto, regnum mortis eternae non cessaret. Cum enim de observantia azymorum lex dicat: Quicunque fermentatum comederit, peribit anima illa de Israel , justam occisionis suae causam Judaei invenissent, si eum ut legis transgressorem punirent. Qui enim adversus eum tam studiose tot falsos testes subornaverunt, proditore ipso qui coenae interfuit deferente, tam justam causam non reticuissent. Opponunt Graeci: Quia et si ante passionem legis debitor fuit, post resurrectionem legi ni
Abbreviated transcription (Latin):
institu̾it. Contendunt enim
quia nouũ testam̃tũ non ꝑfecte
instituisset: nisi omnino uetus
tam in azimis quam in cet̾is suis
ritib destituisset. Detestant᷑ igi¬
tur latinoꝵ sacrificia: quia ieis ip¬
soᷤᷤ uidarzare reputant unmolan¬
do azima. Dicunt econtra latinb.
xp̃m in azimo pane nouum testa¬
mentum institiusse. quia cum .xiiii.
luna ad uesꝑm uetus testamentũ
compleui̾t. et nouum instituit. fer¬
mentatum in cunctis finib isrł in¬
ueniri non licuit: quaꝓpt̃ quia ce¬
na ipsa in qua ħ factum est panẽ
tm̃modo arimũ exhibebat: arimo
pane nouũ testamentũ instituit.
Quod si xp̃e non uiclarzando fecit.
quis nos eum imitando uidarzare
dixerit. S opponunt g̾ci xp̃m¬
panem ferm̃tatum mirabiliter
sibi exhibuisse. sic̃ de .u. panib
legit᷑. U. milia hominũ pauis¬
se. Econtra latini. Quia hoc mi¬
racłm eum fecisse legit᷑ licet po¬
t̾u̾it: quod tamen fecerit nulla

Expanded text:
instituerit. Contendunt enim instituerit. Contendunt enim quia novum testamentum non perfecte instituisset, nisi omnino vetus tam in azymis quam in caeteris suis ritibus destituisset. Detestantur ergo Latinorum sacrificia, quia in eis ipsos judaizare reputant, immolando azyma. Dicunt econtra Latini Christum in azymo pane novum testamentum instituisse, quia cum XVI luna ad vesperum vetus testamentum compleverit et novum instituerit, fermentatum in cunctis finibus Israel inveniri non licuit; quapropter quia coena ipsa in qua hoc factum est panem tantummodo azymum exhibebat, azymo pane novum testamentum instituit. Quod si Christus non judaizando fecit, quis nos eum imitando judaizare dixerit? Sed opponunt Graeci Christum fermentatum panem mirabiliter sibi exhibuisse, sicut de quinque panibus legitur millia hominum pavisse. Econtra Latini: Quia hoc miraculum eum fecisse non legitur, licet potuerit, quod tamen fecerit nulla
Abbreviated transcription (Latin):
panẽ in pascha comedi. ut ꝑ eũ
figuraret᷑ xp̃c sincerus ⁊ mundꝰ
fore. et nos etiam qui manduca¬
turi eramus corpus eiubsimiłr
monerem᷑ purificari ab omni fer¬
mento malicie et nequicie: figa
tamen tali in pane illo non indi¬
gemus. de quo carnẽ xp̃i confici¬
mus. quia qui de figura ueteri
ad ueritatẽ transiuimꝰ. azimã
et puram carnem xp̃i in quo¬
cunq pane consecrato suminus.
astruunt etiã quia sicut ad in¬
uocationẽ diuini nominis que
in nullo sacramento ad nullari
credit᷑. s sola ꝑ dĩ grãm omnia in
omnib oꝑatur. non obsunt nec
ꝓsunt sacerdotum merita quo
ta eccłiastica: sic nec color nec species
aliqua panis et uini obẽ uel ꝓdest.
guinis transeat. Dicunt tamen
greci latinos inuiste azima ĩmo¬
lare. cum azimum uet̾is testa¬
menti sit: ⁊ xp̃c omni uetustate
ablata ut pote p̃sente ueritate. sa¬
luti humane suꝑflua. ñ azimo
s fermentato nouũ testamentũ

Expanded text:
panem in pascha comedi, ut per eum panem in pascha comedi, ut per eum figuraretur Christus sincerus et mundus fore, et nos etiam qui manducaturi eramus corpus ejus, similiter moneremur purgari ab omni fermento malitiae et nequitiae; figura tamen tali in pane illo non indigemus, de quo carnem Christi conficimus, quia qui de figura veteri ad veritatem transivimus, azymam et puram carnem Christi in quocunque pane consecrato sumimus. Astruunt etiam, quia sicut ad invocationem divini nominis, quae in nullo sacramento annullari creditur, sed sola per Dei gratiam omnia in omnibus operatur, non obsunt vel prosunt sacerdotum merita, quoastica sacramenta, sic nec color, nec species aliqua panis et vini obest vel prodest, guinis transeat. Dicunt tamen Graeci Latinos injuste azyma immolare, cum azyma veteris testamenti sit, et Christus omni vetustate ablata, utpote praesente veritate saluti humanae superflua, no fermentato novum testamentum