comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
udencie u̾o & iustã dep̃cacionẽ aparatã. Sep¬
tinꝰ locus ẽ. quo ostendimꝰ tetrũ facinꝰ. crudele.
nefariũ tirãnicũ ẽẽ. Qđ gñs iniuria mulierũ
aut carũ rerũ aliqͥd: quarũ rerũ causa bella su¬
scipuintur. E cũ hostibus deuita dimicat᷑. O ta¬
uus locus ẽ. quo ostendimꝰ nõ uulgare sed singła¬
re esse. maleficiũ. spurcũ. nefarium. inusitatum.
qd maturius E atrociꝰ uindicandũ ẽ. Nonus
locus est: qui cõstat expeccatorũ ꝯꝑacione. qͣsi
cũ diceremꝰ maiꝰ eẽ maleficiũ stuprare ingenuã
intempantẽ superbiã fiat. Decimꝰ locus ẽ: ꝑ quẽ
om̃ia q̃ iugerẽdo negocio acta sunt: queq rem
consequi solent. expouemꝰ acrit̾ & criminose E di¬
ligent̾: ut agi res. Egeri negociũ iudeat᷑ rerũ ꝯse¬
quenciũ enum̾aciõe. Ad miscricordiã ꝯmoue¬
bitur auditor. si uariã fortunarũ ꝯmutacionẽ
dicemus Si ostendimꝰ inquibus cõmodis fuimꝰ

Expanded text:
aratam. Septimus locus est, quo ostendimus taetrum facinus, crudele, nefarium, tyrannicum esse: quod genus iniuria mulierum, aut earum rerum aliquid, quarum rerum causa bella suscipiuntur et cum hostibus de vita dimicatur. Octavus locus est, quo ostendimus non vulgare sed singulare esse maleficium, spurcum, nefarium, inusitatum: quo maturius et atrocius vindicandum est. Nonus locus ‹est qui› constat ex peccatorum conparatione, quasi cum dicemus maius esse maleficium stuprare ingenuum intemperantem superbiam fiat. Decimus locus est, per quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque rem consequi solent, exputamus acriter et criminose et diligenter, ut agi res et geri negotium videatur rerum consequentium enumeratione. CAPUT 50 Misericordia commovebitur auditoribus, si variam fortunarum commutationem dicemus: si ostendemus, ‹in quibus commodis fuerimus›
Abbreviated transcription (Latin):
puguasse contra ueritatẽ puteris. Item uiciosũ ẽ
de noĩe & uocabulo cõtrouersiã struere. qͣm consu¬
etudo optime potest iudicare: Uel ut sulpiciꝰ. qui
int̾cesserat ue exules. quibus causam duere non
licuisset reducerẽtur Sed idem posteriꝰ mutata uo¬
luntate cũ candem legem ferret. aliã ferre sese di¬
cebat ꝓpt̾ nomẽa cõmutacionẽ. nã nõ exules. sed ui
ciet tos reduce̾ se aiebat. Prouide qͣi id fuisset ĩ
controuersia quo illi noĩe a popło.ro. appellarẽtur.
aut proiide qͣi nõ om̃s quibus aqua & iguis inter¬
dictum ẽ. exules appellentur: Uerum illi forcasse
ignoscimus sic cũ causa fecit. nos tam̃ intelliganius
uiciosum e̾e intẽdere ꝯtrouersiã pꝑ nomiiũ muaciõem.

Expanded text:
pugnasse contra veritatem puteris. Item vitiosum est pugnasse contra veritatem puteris. Item vitiosum est de nomine et vocabulo controversiam struere, quam rem consuetudo optime potest iudicare; velut Sulpicius, qui intercesserat, ne exulis, quibus causam dicere non licuisset, reducerentur, idem posterius inmutata voluntate, cum eandem legem ferret, alio se ferre dicebat propter nominum commutationem: nam non exules, sed vi eiectos se reducere aiebat. Proinde quasi id fuisset in controversia, quo illi nomine appellarentur, aut proinde quasi non omnes, quibus aqua et igni interdictum est, exules appellentur. Verum illi fortasse ignoscimus, si cum causa fecit; nos tamen intellegamus vitiosum esse intendere controversiam propter nominum mutationem.
Abbreviated transcription (Latin):
auc studiũ quippiã. uituꝑare. ꝓpt̾ eorũ uitã qui
in eo studio sunt: uł uti qui rhechoricã iutuperãt.
sum est ex eo ꝗd pperam factũ eͣe ostendet.
putare ostendi. a quo certo homine factum ẽ.
hec mͦ. Morcuũ deformatũ. tumore perditũ. cor¬
pore de coloratũ cõstat fuisse. Ergo ueneno ne¬
catus est. Denide si sit usq adeo iu eo occupatꝰ
ut multi faciunt. uenenũ datũ uicio nõ medicor
aut negligenciꝰ disputare: ut si copetur utrũ sa¬
tius sit popłm frum̃tũ accpe an nõ. Que ꝯiuoda
da uelut depressa pretereat: aut ea q̃ mirima
sunt dicat. Item uiciosum ẽ in rebus cõꝑandis ue¬
cesse putari. alterã rẽ uituꝑare cũ alt̾am laudes.
Qđ gñs si querat᷑ utris maior honor habẽdus sit.
profuerint. E is qui dicat. alt̾os ledat. Nõ enim
ueceͬe est. si alteros p̃ponas: alt̾os iutupare fie¬
ri ꝙ eiĩ potest. ut cũ alt̾os magis laudaris: ali¬
quã altis partẽ laudis actribuas ne cupide ne¬

Expanded text:
aut studium quodpiam vituperare propter eorum vitia, ‹qui› in eo studio sunt: veluti qui rhetoricam vituperant sum est ex eo, quia perperam factum constet esse, putari ostendi a certo homine factum esse, hoc modo: «Mortuum deformatum, tumore praeditum, corpore decoloratum constat fuisse: ergo veneno necatus est.» Deinde, si sit usque in eo occupatus, ut multi faciunt, venenum datum, vitio non mediocri aut neglegentius disputare: ut si cum conparetur, utrum satius sit populum frumentum accipere an non aae velit depressa, praetereat aut ea, quae minima sint, dicat. Item vitiosum est in rebus conparandis necesse putari alteram rem vituperari, cum alteram laudes: quod genus, si quaeratur, utris maior honor habendus sit, ae populi Romani profuerint, et is, qui dicat, alteros laedat. Non enim necesse est, si alteros praeponas, alteros vituperare: fieri enim potest, ut, quom alteros magis laudaris, aliquam alteris partem laudis adtribuas, ne cupide de
Abbreviated transcription (Latin):
tacionẽ: que sunt his gn̾ibus uicia consideremus.
Siuule uiciosum ẽ id qđ ex aliqͣ parte dissimile ẽ. nec
ht rõnem parẽ. cõparacionis. aut sibi ip̃i obest. qͥ affert.
Exemplũ uiciosum ẽ. si aut falsum ẽ. ut re affere.¬
prehendat᷑. aut si improbũ ut non sit inmitandũ.
aut minus: aut mauis ꝗͣ res postulabit:
Res iudicata uiciose proferẽtur. si aut dissimili de re
proferetur. aut de ea re qua de cõtrouersia nõ est.
aut si improba. aut eiꝰ modi. ut aut plures. aut ma¬
gis idonee res iudicate ab aduersariis ꝓferi possie.
Item uiciosum ẽ id qđ aduersarii factũ cͣẽ cõsi¬
teantur. de eo argumẽtari E planũ facere factũ
esse: nã id augeri oportet. Etẽ uiciosum ẽ id au¬
gere qđ cõueuit doceri. hoc mͦ. Ut si qͥs arguat ho¬
minẽ occidisse: E añ ꝗͣ satis idoneas argum̃taciones
attulerit. augeat peccatũ. E dicat nihil indignius
ẽe ꝗͣ hominẽ occidisse. Nõ enĩ utrũ indignũ sit

Expanded text:
a consideremus. Simile vitiosum est, quod de aliqua parte dissimile est, nec habet parem rationem conparationis, aut sibi ipsi obest qui adfert. Exemplum vitiosum est, si aut falsum est, ut reprehendatur, aut inprobum, ut non sit imitandum, aut maius aut minus, quam res postulat. Res iudicata vitiose proferetur, si aut dissimili de re proferetur, ‹aut› de ea re, qua de controversia non est, aut inproba, aut eiusmodi, ut aut plures aut magis idoneae res iudicatae ab adversariis proferri possint. Item vitiosum est id, quod adversarii factum esse confiteantur, de eo argumentari et planum facere factum esse; nam id augeri oportet. Item vitiosum est id augere, quod convenit docere, hoc modo: ut si quis quem arguat hominem occidisse et, antequam satis idoneas argumentationes attulerit, augeat peccatum et dicat nihil indignius esse quam hominem occidere. Non enim, utrum indignum sit
Abbreviated transcription (Latin):
tunã cõquerem̃. Si aĩm nr̃m fortẽ pacientẽ ĩ ꝯio¬
dorũ ostendemꝰ futurum cõmiseracionẽ breuem
eͣeͣ. oportet. Nihil eiĩ lacrima citus arescit.
Fere locos obscurissimos tocius arcificii trac tauimꝰ.
in hoc libro qua ꝓpt̾ huic uolumini modus hic
sit. Reliquas p̃cepciones quo aduidebitur ĩ t̾ciũ
librum trausferemꝰ. hec si ut quesite cõscripsinus.
ita ut diligent̾. E nobiscũ. Esine nob̾ cõsidabis. et
nos ꝗ iudustrie fructus ex tua sciẽtia capiemꝰ. &
tute nr̃am diligẽciã laudabis. tuaq ꝑcepcione ⁊¬
letabe. Iu scẽcior ex his p̃ceptorũ artificio. nos ala¬
criores ad reliquũ ꝑsoluendũ. Uerũ hec futura satis
scio. te enĩ nõ iguoro. sed de inceps ad cet̾a p̃cepta
trãseamꝰ ut qd̾ libẽtissime faciemꝰ tue uolũtati recti¬

Expanded text:
queremur: si animum nostrum fortem, patientem incommodorum ostendemus futurum. Conmiserationem brevem esse oportet. Nihil enim lacrima citius arescit. Fere locos obscurissimos totius artificii tractavimus in hoc libro; quapropter huic volumini modus hic sit: reliquas praeceptiones, quoad videbitur, in tertium librum transferemus. Haec si, ut conquisite conscripsimus, ita tu diligenter et nobiscum et sine nobis considerabis, et nos industriae fructus ex tua conscientia capiemus, et tute nostram diligentiam laudabis, tua perceptione laetabere: tu scientior eris praeceptorum artificii, nos alacriores ad relicum persolvendum. Verum haec futura satis scio; te enim non ignoro. Nos deinceps ad cetera praecepta transeamus, ut, quod libentissime faciamus, tuae recti
Abbreviated transcription (Latin):
seruanda & alterius obtinẽda idoncarũ rerũ
facultas. Atq in his õibus que añ dicta sunt¬
qͥd difficile fieri & quid facile fieri possit opo¬
rtet cõsidare: facile fieri id dicimꝰ qđ sine ma¬
gno atq sine ullo labore sumptu. molestia. ꝗͣ
breuissimo tp̃e. cõfici potest. Difficile aũ fieri
posse qđ ꝗͣꝗͣ laboris sũptus molestie longin
qͥtatis indiget. atq aut om̃s aut płimas cãs.
aut maximas habeat difficultatis. tñ his sus¬
ceptis difficultatibus cõpleri atq ad exicum
produci potest. Qͣm gͥ de honestate & de utili¬
tate diximꝰ. nũc restat ut de his rebus qͣs his
attributas esse dicebamus. necessitudine ⁊ affe¬
nem: cui ulła ui resisti pocest: que nec mutari
nec liuiri potest. Atq ut aperciꝰ hoc sit. exẽ¬
plis licet uim rei qualis & quãta sit cognosca¬
nus Uti posse flãma ligneã materiã neceͬe
ẽ. Corpus mortale aliqͦ tp̃e int̾ire necesse est.

Expanded text:
servanda et alterius adtenuanda idonearum rerum servanda et alterius adtenuanda idonearum rerum facultas. atque in iis omnibus, quae ante dicta sunt, quid fieri et quid facile fieri possit, oportet considerare. facile id dicemus, quod sine magno aut sine ullo labore, sumptu, molestia quam brevissimo tempore confici potest; posse autem fieri, quod, quamquam laboris, sumptus, molestiae, longin- quitatis indiget atque aut omnes aut plurimas aut maximas causas habet difficultatis, tamen his suscep- tis difficultatibus confieri atque ad exitum perduci potest. Quoniam ergo de honestate et de utilitate dixi- mus, nunc restat, ut de iis rebus, quas his adtributas esse dicebamus, necessitudine et affenem, cui nulla vi reneque leniri potest. atque, ut apertius hoc sit, exemplo licet vim rei, qualis et quanta sit, cognoscamus. uri posse flamma ligneam materiam necesse est. corpus animal mortale aliquo tempore interire necesse est;
Abbreviated transcription (Latin):
partĩ nõ sunt. ⁊ qr partĩ ueteres sũt. partim
noue. parcim ab illoꝵ. parti a nr̃o bñficio sũt¬
profec te. parcĩ utiliores. parcĩ minꝰ utiles ex ca¬
usarũ dignitatibꝰ. & ex cp̃orũ oportunitatibus
ex officiis ex religionibus. E ex uetustatibꝰ habebitur.
Utilitas auͣ aut incorpore posita ẽ. aut in extͣners re¬
bus. Quarũ rerũ tm̃ multo maxima pars coporis ad¬
cõmodũ reuertitur: ut in re .p. quedã sunt. que ut
sic dicam ad corpus pertinẽt ciuitatis: ut agͥ portꝰ
pecunia. classis. naute. milites. socii. qͥbus rebus x
conficiunt: ut urbis egregia exornacio. atq am¬
plitudo ut qͣdã excellẽs pecunie magnitudo
amiciciaꝵ ac societatũ młtitudo. qͥbus rebus
nõ illd solũ cõficitur ut salue &̃ in columes ue¬
rũ eciã ut ample atq potentes sint ciuitates
Quare utilitatis due partes uident᷑ esse. ĩ co¬
lumitas ꝙ potencia. Incolumitas ẽ salutis. tu¬
ta atq integra cõseruacio. Potencia ad sua cõ¬

Expanded text:
partim veteres sunt, partim novae, partim ab illorum, partim ab nostro beneficio profectae, partim utiliores, partim minus utiles, ex causarum dignitatibus, ex temporum opportunitatibus, ex officiis, ex religionibus, ex vetu- statibus habebitur. Utilitas autem aut in corpore posita est aut in extrariis rebus; quarum tamen rerum multo maxima pars ad corporis commodum revertitur, ut in re pu- blica quaedam sunt, quae, ut sic dicam, ad corpus pertinent civitatis, ut agri, portus, pecunia, classis, nautae, milites, socii, quibus rebus iconficiunt, ut urbis egregia exornatio atque amplitudo, ut quae- dam excellens pecuniae magnitudo, amicitiarum ac societatum multitudo. quibus rebus non illud solum conficitur, ut salvae et incolumes, verum etiam, ut amplae atque potentes sint civitates. quare utilitatis duae partes videntur esse, incolumitas et potentia. in- columitas est salutis rata atque integra conservatio; potentia est ad sua con
Abbreviated transcription (Latin):
aut aliquo eiꝰ modi uicio leditur auditoris uo¬
liuitas. Itẽ uiciosum ẽ. nõ om̃s res cõfirmare
quas pollicitus sit in exp̃õne. Item uerẽdũ ẽ.
ne de alia redicatur. cũ de alia re cõtrouersia
sit. inq eiꝰ modi uicio cõsidandũ est. ne aut add
rem addatur. quidã aut quippiã de re detra¬
hatur. aut ecta causa mutata ĩ aliã causam
one quorũ controuersia cũ de musica ĩducta¬
ẽ dispueacio insapiẽcie rõnem ⁊ uiitutis utili¬
tatem consumitur. Item cõsiderandũ est. ne
aliud accusatoris criminacio cõtineat. aliud
deffensoris rõ purget. qđ sepe corsuleo miłti
ab reo faciunt angustiis cause coatt. uti qͥs
cũ accusetur ambitu magr̃atũ petisse ab ĩꝑ¬
acoribus sepeuum̾o dicãt. apud exercitum
donatũ se esse. hec si diligent᷑ in or̃one adũ¬
sariorũ obseruauerimꝰ sc̾pe dep̃hendemus ⁊

Expanded text:
aut aliquo eiusmodi vitio laeditur auditoris voaut aliquo eiusmodi vitio laeditur auditoris voluntas. Item vitiosum est non omnis res confirmare, quas pollicitus sis in expositione. Item verendum est, ne de alia re dicatur, cum alia de re controversia sit; inque eiusmodi vitio considerandum est, ne aut ad rem addatur quid aut quippiam de re detrahatur, aut tota causa mutata in aliam causam one, quorum controversia de musica inducta disputatione in sapientiae rationem et virtutis utilitatem consumitur. Item considerandum est, ne aliud accusatoris criminatio contineat, aliud defensoris purgatio purget, quod saepe consulto multi ab reo faciunt angustiis causae coacti; ut si quis, cum accusetur ambitu magistratum petisse, ab imperatoribus saepe numero apud exercitum  donatum esse. Hoc si diligenter in oratione adversari
Abbreviated transcription (Latin):
est. cũ id de quo sũma controuersia ẽ. parum ex¬
peditur. & qͣsi transactũ sit. relinqͥtur hoc mͦ. Aꝑte
fat̾ dictio. si incelligas dari tali arma qͣlis qui
Sessit. fuit. iubet potiri. sistudeamꝰ ꝑgamo. q̃ ego
proficeor ẽe mea. me. enĩ est equũ frui frateruis
armis. mihiq adiudicarier. ułqr propinquꝰ. uel
qr uirtutis emulus sum. Itẽ uiciosum ip̃m sibi in
sua or̃one dissentire. E contra ea q̃ añ dix̾it dic̃e
hoc mͦ. Qua causa accusem hũc: tũ id disputã do
euoluere: Nã si u̾erur qͥd eũ accusẽ. qui ẽ probꝰ.
Sin inucrecundũ animi possidet ingeniũ. qͥd
eum accusem: qui id parui auditu existimet.
nõ in cõmoda rone uidetur sibi ostẽdisse. qͣr
nõ accusaret. quid postea: quid ait. Nũc ego
te ab sumo iam detexam exordio. Itẽ uicio
eorũ qui audiunt. si aut partes quibꝰ illi stu¬
dent. aut hoĩes quos illi caios habẽt ledant̃.

Expanded text:
vitiosum est, cum id, de quo summa controversia est, parum exvitiosum est, cum id, de quo summa controversia est, parum expeditur et, quasi transactum sit, relinquitur, hoc modo: Aperte fatur dictio, sei intellegas: Tali ‹dari arma, qualis qui gessit› fuit, Iubet, potiri si studeamus Pergamum. Quem ego me profiteor esse: me est aecum frui Fraternis ‹armis› mihique adiudicarier, Vel quod propinquus vel quod virtute aemulus. Item vitiosum est ipsum sibi in sua oratione dissentire et contra atque ante dixerit dicere, hoc modo: Qua causa accusem hunc? tum id exputando evolvere: Nam si veretur, quid eum accuses, qui est probus? Sin inverecundum anieum accuses, qui id parvi auditum aestimet? Non incommoda ratione videtur sibi ostendisse, quare non accusaret. Quid postea? Quid ait? Nunc ego te ab summo iam detexam exordio. CAPUT 43 Iteorum, qui audiunt, si aut partes, quibus illi student, aut homines, quos illi caros habent, laedantur
Abbreviated transcription (Latin):
cõuicio constet. Uulgares sunt. que iuħomimnꝰ ĩ aliã
rem transferri possunt. ut si qͥs dicat quadruplator
ut breuit scribam capitalis ẽ. Est ciũ improbus. et
pestifer ciuis. Nã ihilomagis qͣdruplatoris ꝗͣ furis
ꝗͣ siccarii. aut proditoris attulit diffiuicionẽ. Item
uiciosum ẽ pro argum̃to sumere qđ indisqͥsicione:
positum est. ut si quis quẽ furti arguat ꝙ dicat. ita
eẽ cũ hominẽ improbum. auarũ. fraudulentũ ei
rei testimoniũ eẽ. qđ furtũ sibi fecerit. Itẽ uiciosũ
est controuersiã. controuersia. dissoluere hoc modo.
Nõ conuenit censores istũ nob̾ sacisfacere ex eo¬
Qđ ait se nõ posse ad esse ita ut uiratus fuerat. ⁊¬
Quid si ad exercitũ nõ uenisset. id ne tribuno.
militũ diceret: Hoc ideo uiciosum ẽ. qđ nõ expe¬
dita. aut iudicata res. sed imnpedita E insimili ꝯtro¬
uersia posita. exempli loco profertur. Itẽ uiciosũ

Expanded text:
convicio constet. Vulgares sunt, quae nihilominus in aliam convicio constet. Vulgares sunt, quae nihilominus in aliam rem transferri possunt, ut si quis dicat: «Quadruplator, ut breviter scribam, capitalis: est enim inprobus et pestifer civis.» Nam nihilo magis quadruplatoris quam furis, quam sicarii aut proditoris attulit definitionem. Item vitiosum est pro argumento sumere, quod in disquisitione positum est; ut si quis quem furti arguat et ita dicat, eum esse hominem inprobum, avarum, fraudulentum: ei rei testimonium esse, quod sibi furtum fecerit. Item vitiosum est controversiam controversia dissolvere, hoc modo: «Non convenit, censores, istum vobis satis facere, quod ait se non potuisse adesse ita, ut iuratus fuerat. Quid? Si ad exercitum non venisset, idemne tribuno militum diceret?» Hoc ideo vitiosum est, quia non expedita aut iudicata res, sed inpedita et in simili controversia posita exempli loco profertur. CAPUT 42 Item
Abbreviated transcription (Latin):
Item uiciosum ẽ qđ iã qi sero atq acto negocio
dici uidetur hoc modo. In mentẽ mihi si uenisset
quirites nõ cõmisissem. ut in hũc locũ res uenuet.
nã hoc aut hoc fecissem. sed me tũc hec racio fugit.
Item uiciosum ẽ. cũ id qđ in apto delicto positum
est. tñ aliqua tegitur leui defensione hox mͦ. Cũ
te expec tabãt om̃s florentissimo in reguo. reliqui
nũc cũ desertus es ab oĩbus sũmo picło solus ut¬
te resticuam paro. Item uiciosum ẽ qđ in aliquã
partẽ ac dictum sit potest accipi. Idẽ huiꝰ modi
ut si quis potẽs ac faciosus incõcione dixerit sa¬
tius est. uti regibus ꝗͣ uti malis legibus. Nã E hoc
tã & si rei augende causa potest sine malicia di
suspicione. Item uiciosum ẽ falsis ac uulgaribus
diffinicionibus uti false sunt huiꝰ modi. ut si qͥs
dicat inuriã eẽ nullã. nisi que expulsatione. aut

Expanded text:
Item vitiosum est, quod iam quasi sero atque acto negotio Item vitiosum est, quod iam quasi sero atque acto negotio dici videtur, hoc modo: «In mentem mihi si venisset, Quiritis, non commisissem, ut in hunc locum res veniret, nam hoc aut hoc fecissem; sed me tum haec ratio fugit.» Item vitiosum est, quom id, quod in aperto delicto positum est, tamen aliqua tegitur defensione, hoc modo: Cum te expetebant omnes, florentissimo Regno reliqui: nunc desertum ab omnibus Summo periclo sola ‹ut› restituam paro. Item vitiosum est, quod in aliam partem ac dictum sit potest accipi. Id est huiusmodi, ut si quis ‹potens ac factiosus in contione› dixerit: «Satius est uti regibus, quam uti malis legibus.» Nam et hoc, tametsi rei augendae causa potest sine malitia dicsuspicione. CAPUT 41 Item vitiosum est falsis aut vulgaribus definitionibus uti. Falsae sunt huiusmodi, ‹ut› si quis dicat iniuriam esse nullam, nisi quae ex pulsatione aut
Abbreviated transcription (Latin):
aut necesse ẽ. peperisse: quĩ sustinet puerũ infantẽ.
Nã hec sua sponte certa signa nõ habẽt. si nõ ce¬
nihil illiꝰ modi signa ad augeat suspicionẽ. Itẽ uici¬
osum ẽ. qđ in aliũ uł in eum ip̃m qui dict id. qđ ĩ
adu̾sarium dicit. potest cõuenire hoc mͦ. Miseri st̃
qui uxores ducũt. at tu duxisti alt̾am. Itẽ uicio¬
sum ẽ. id qđ uulgarẽ he defensionẽ. hoc modo.
Fracũdia inductus peccauit: aut adolescẽcia. aut
amore. huiꝰce modi enĩ dep̃caciones. si probabunt᷑
impune maxima peccata dilabentur. Itẽ uiciosũ
est. cũ id procerto sũmitur. qđ int̾ om̃s constat. qd̾
eciã nũc in cõtrouersia est. hoc mͦ. Eho cu dii qͥbꝰ
ẽ potestas inotus superũ acq inferũ pacem int̾ se
conciliant. cõferunt concordiã. Nã ita pro suo iu¬
re hoc exemplo usum crespontẽ hẽnius induxit
qĩ iã sacis certis rõnibus id ita ee̾ demõstrasset

Expanded text:
aut «Necesse est peperisse, quoniam sustinet puerum infantem.» aut «Necesse est peperisse, quoniam sustinet puerum infantem.» Nam haec sua sponte certa signa non habent: sin cenihil illiusmodi signa adaugent suspicionem. Item vitiosum est, quod vel in alium vel ‹in› eum ipsum, qui dicit - quod in adversarium dicit - potest convenire, hoc modo: Miseri sunt, si uxores ducunt. At tu duxisti alteram.» Item vitiosum est id, quod vulgarem habet defensionem, hoc modo: «Iracundia deductus peccavit aut adulescentia aut amore.» Huiuscemodi enim deprecationes si probabuntur, inpune maxima peccata dilabentur. Item vitiosum est, quom id pro certo sumitur quod inter omnes constat, quod etiam nunc in controversia, hoc modo: Ehotu, dii, quibus est potestas motus superum atque inferum, Pacem enim inter sese conciliant, conferunt concordiam. Nam ita pro suo iure hoc exemplo utentem Chrespontem Ennius induxit, quasi iam satis certis rationibus ita esse demonstrasset
Abbreviated transcription (Latin):
uchemẽtissime cõprobat argum̃tacionẽ. Utunt᷑ igit᷑
studiose incõfirmãda rõne duplici. cõclusione hoc
mͦ. Inuiria abste afficior indigna pãt. Nã si impro¬
bũ ee̾ crespontẽ existunabas. cur me huic locabas
nupciis. sin ẽ probus. cur talẽ in uita cogis relinq̃re:
Que hoc modo cõcludentur. aut ex cõtrario ꝯuertẽ¬
tur. aut ex simplici parte rep̃hendent̃ ex contrario.
hoc mͦ. Nulla te indigna o nata afficio iniuria. Si
probus est. locaui. Sin aut̃ est. improbus diuorcio
liberabo te. incõmodis. Ex simplici parte rep̾hẽ dei
si ex duplici cõclusione alterutra pars diuidit᷑ hoc
mͦi. Nã si improbũ crespontẽ c̃e existimabas cur me
hꝰ locabas nupciis. duxi probũ erraui. Post cognoui
sionis duplex est. acutior illa superior. facilior hec
posterior. ad excogitandũ. Itẽ uiciosa ẽ cõfirmacio
rõnis cũ ea re q̃ plura significat. abutim᷑ pro cereor
uniꝰ rei signo hoc mͦ. Nece̾e̾ est. qm̃ placet egrotasse:

Expanded text:
umentationem. Utuntur igitur studiosei in confirmanda ratione duplici conclusione hoc modo: Iniuria abs te adficior indigna, pater; Nam si inprobum esse Chrespontem existimas, Cur me huic locabas nuptiis? Sin est probus, Cur talem invitam invitum cogis linquere? Quae hoc modo concludentur, aut ex contrario convertentur aut ex simplici parte reprehendentur. Ex contrario hoc modo: Nulla te indigna, nata, adficio iniuria. Si probus est, te locavi; sin est inprobus, Divortio te liberabo incommodis. Ex simplici parte reprehendetur, sei ex duplici conclusione alterutra pars diluitur, hoc modo: Nam si inprobum esse Chrespontem existimas, Cur me huic locabas nuptiis? Duxi probum, Erravi. Post cognovi,sionis duplex est; auctior illa superior, facilior haec posterior ad excogitandum. Item vitiosa confirmatio est rationis, cum ea re, quae plures res significat, abutimur pro certo unius rei signo, hoc modo: «Necesse est, quoniam pallet, aegrotasse»;
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodo possimꝰ. maxime faciet ex̾citacio decla¬
macionis. Quapp de magnitudine uocis.E firmi
ut ab his qui nõ inscii sunt eiꝰ arcificii. rõ curãde
uocis petatur. De ea parte firinitudinis q̃ cõser¬
uacur rõne declamacionis & de mollitudine
uocis. que maxĩe necessaria ẽ oratori. qm̃ ea

Expanded text:
commodo possimus, maxime taciet exercitatio declacommodo possimus, maxime taciet exercitatio declamationis. Quapropter de magnitudine vocis et fut ab iis, qui ‹non› inscii sunt eius artificii, ratio curandae vocis petatur. De ea parte firmitudinis, quae conservatur ratione declamationis, et de mollitudine vocis, quae maxime necessaria est oratori, quonia
Abbreviated transcription (Latin):
Q cõciũe uerborũ elocuciones. & parciũ cause:x¬
arcificiose dispõnes. Ehorũ oĩm diligẽs memoria
sine pronũciacione: nõ plusꝗͣ siue his rebus pro¬
nũciacio sola ualere pot̾it. Quare ⁊ qr nemo
de ea re diligent̾ scripsit. nãq om̃s uix putaue
runt posse de uoce.&. uultu. E gestu. dilucide
scribi. cũ he res ad sensus nr̃os ꝑtinerẽt. et qͥa
magnoꝑe ea pars a nobis addicendũ ꝯparãda
ẽ. nõ negligent̾ uidetur tota res considerãda.
Diuiditur gͥ pronũciatio inuoris figurã. E mocũ
corporis. figura uocis est ea q̃ suũ quẽdã habi¬
mollitudinẽ. Magnitudinẽ uocis maxĩe cõꝑat
natura. nõ nihil hãc ad auget. sed inaxĩe am¬
plificat accuracio. firmitudinẽ uocis. maxĩe cõ¬
perat natura. nõ nihil ad auget. E maxime cõ¬
seruat. exercitacio declamacionis. Mollitudi¬
nẽ uocis. hec ẽ. ut eã torquere indicẽdo ꝓ nr̃o

Expanded text:
et concinnae verborum elocutiones et partium cauet concinnae verborum elocutiones et partium cauartificiosae dispositiones et horum omnium diligens memoria sine pronuntiatione non plus, quam sine his rebus pronuntiatio sola valere poterit. Quare, ‹et› quia nemo de ea re diligenter scripsit - nam omnes vix posse putarunt de voce et vultu et gestu dilucide scribi, cum eae res ad sensus nostros pertinerent - et quia magnopere ‹ea pars› a nobis ad dicendum conparanda est, non neglegenter videtur tota res consideranda. Dividitur igitur pronuntiatio in vocis figuram ‹et› in corporis motum. Figura vocis est ea, quae suum quenda. Magnitudinem vocis maxime conparat natura, nonnihil auget, sed maxime amplificat adcuratio. Firmitudinem vocis maxime conparat cura, nonnihil adauget et maxime conservat exercitatio imitationes. Mollitudinem vocis, hoc est, ut eam torquere in dicendo nostro
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ. cũ ip̃a res artificiosã dispõnẽ artificiose
cõmutare cogit. In cõfirmacione & cõfut.acione
argumẽtacionũ dispõnes huiꝰ modi cõuenit hab̾e
firmissimas argum̃itaciões inpͥmis & inpostremus.
cause partibus collocare. Mediocres ꝙ muciles. ad
dicendũ. neq necessarias ad probandũ. que si se¬
peratĩ aut singłe dicantur infirie suit. cũ cet̾is
cõiuncte firme .E. probabiles sint. int̾ poni .R. in
medio collocari. oportet. Nã &̾ statĩ re narrata ex
Quappt̾ cõtinuo firmã aliquã oporcet ĩferre ar
relinq̃re ni animis auditoꝵ. bñ firmã argum̃tacio¬
nem. hec disposicio locoꝵ tanꝗͣ iustiue lio mlitũ facilli¬
esse. E ad psuadẽdum plurimũ ualere. Nos qđ
unũ de qͥnq rebus plurimũ prosit: nõ facile dixe¬
rimus. nec ęgregie magnã e̾e utilitatẽ ĩ ꝓnũtiacõe:
audacter cõfirmauerimꝰ. Nã cõmode inuẽtiones

Expanded text:
necesse est, cum ipsa res artificiosam dispositionem artificiose necesse est, cum ipsa res artificiosam dispositionem artificiose commutare cogit. CAPUT 18 In confirmatione et confutatione argumentationum dispositiones huiusmodi convenit habere: firmissimas argumentationes in primis et in postremis causae partibus conlocare; mediocris et neque inutiles ad dicendum neque necessarias ad probandum, quae, si separatim ac singulae dicantur, infirmae sint, cum ceteris coniunctae firmae et probabiles fiunt, interponi in medio conlocari oportet. Nam et statim re narrata expquapropter continuo firmam aliquam oportet inferre argrelinquere in animis auditorum bene firmam argumentationem. Haec dispositio locorum, tamquam instructio militum, facilliesse ‹et› ad persuadendum plurimum valere. Nos quidem unum de quinque rebus plurimum posse non facile dixerimus, ‹nec› egregie magnam esse utilitatem in pronuntiatione audacter confirmaverimus. Nam commodae inventiones
Abbreviated transcription (Latin):
dicio. ad tẽpus accõmodatur: ut si ab uarrõne
dicere incipiamꝰ. aut ab aliqua firmissua argu¬
mẽtacione: aut litteraꝵ aliqͣrũ recitatiõe. aut
si quã eiꝰmodi ꝑinutacionẽ ordinis faciemꝰ. qͦrũ
nihil nisi causa postulet fieri oportebit. Nã si
uehement aures auditorũ obtuse uidebuntur:
atq aĩ defatigati ab adu̾sariis multitudine uer¬
borum. cõmode pot̾imus pͥncipio suꝑfedere. et
exordiri causam: aut anarrõne: aut ab aliqͣ
firma argumẽtacione. De inde si cõmodũ erit
qd nõ semꝑ nece̾e̾ est ad pͥncipiũ sentenciã re¬
uerti licebit. Si cã nr̃a magnã difficultatem
iudebitur hre. ut nemo equo aĩo principium
possit audire: ab narrõne cũ incipiemꝰ. ad pͥncipiũ
sentenciã reuertemur. Si narracio ẽ parũ ꝓbabi¬
lis exordiem̃ ab aliqua firma argiuntaciõe. his
cõmutaciõibus. E tnͣs latiõibus parciũ sepe uti

Expanded text:
dicio ad tempus adcommodatur; ut si ab narratione dicio ad tempus adcommodatur; ut si ab narratione dicere incipiamus aut ab aliqua firmissima argumentatione aut litterarum aliquarum recitatione; autsi quam eiusmodi permutationem ordinis faciemus; quorum nihil, nisi causa postulat, fieri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab adversariis multitudine verborum, commode poterimus principio supersedere, exordiri causam aut ‹a› narratione aut aliqua firma argumentatione. Deinde, si commodum erit, quod non semper necesse est, ad principii sententiam reverti licebit. Si causa nostra magnam difficultatem videbitur habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narratio parum probabilis, exordiemur ab aliqua firma argumentatione. His commutationibus et translationibus saepe uti
Abbreviated transcription (Latin):
allima parte rhethorice. hoc est inuẽcione ꝑ¬
polita: acq ad om̃e cause genꝰ accõmodata. ep̃s
est ad ceteras partes proficisci. deinceps igitur
Uoniã disposicio ẽ ꝑ quã illa q̃ inueni¬
mus inordinẽ redigiinus: ut certo quo¬
q loco ꝓuunciet᷑ uidẽdum est cuiꝰ modi rõnẽ
in disponendo nos hre cõueniat. Gen̾a dispõnũ¬
sunt duo. Unũ ab institucione artis profectũ
alterũ ad casum tp̃is accõmodatũ.
Ex institucione artis disponemus cũ seq̃mur eã pre¬
ceptionẽ: quã in libro pͥmo exposuimus. hoc est
ut utamur pͥncipio. narracione. diuisione. ꝯfir¬
macione:. cõfutacione. cõclusione. E. hũc ordinẽ
qͣm admodũ p̃ceptũ est. añ indicẽdo sequamur.
Iteni ex institucione artis. nõ mͦ totas causas ꝑ.
or̃onem: sed singłas quasq argum̃taciões dispo
artis profecta. Est aut̃ alia disposicio. q̃ cũ ab
ordine artificioso recedendũ est. Oratoris iu¬

Expanded text:
cillima parte rhetoricae, hoc est inventione pcillima parte rhetoricae, hoc est inventione perpolita atque omne causae genus adcommodata, tempus est ad ceteras partes proficisci. Deinceps igitur uoniam DISPOSITIO est, per quam illa, quae invenimus, in ordinem redigimus, ut certo quidquid loco pronuntietur, videndum est, cuiusmodi rationem in disponendo hsunt duo: unum ab institutione artis profectum, alterum ad casum temporis adcommodatum. Ex institutione artis disponemus, cum sequemur eam praeceptionem, quam in primo libro exposuimus, hoc est, ut utamur principio, narratione, divisione, confirmatione, confutatione, conclusione; et ut hunc ordinem, quemadmodum praeceptum est ante, in dicendo sequamur. Item ex institutione artis non modo totas causas per orationem, sed singulas quoque argumentationes disponb institutione artis profecta. Est autem alia dispositio, quae, cum ab ordine artificioso recedendum est, oratoris iu
Abbreviated transcription (Latin):
est iã nimirũ ex hac dispõne qͣmadmnodũ sit tra¬
tanda. Tri partita diuisio laudis Euicupaciõis
si illud assumpserimꝰ. nõ necesse nos oĩus partes
sepe incidũt quid. Sepe ita tenuit̾ incidũt ut nõ
sint necessarie dictu. Qua ꝑꝑ eas partes q̃ firm¬
issime uidebunt᷑. legere oportebit. Conclusione
breuit̾ utem᷑. Enumeracione ad exitũ cause ĩ ip̃a
causa crebras & breues amplificaciones int̾pone¬
mus per locos cõmunes. Nec hoc genus causerx
eo qđ raro accidit in uita. negligentiꝰ cõmẽdãdũ
est. neq eium id qđ opõte uideri accide. ut faciẽ¬
dũ sit aliqͣn nõ oportet uelle ꝗͣ accõmodatissime
posse facere. Et si seperatĩ hec causa uunꝰ sepe tra¬
ctatur. at iniudicialibus & delib̾atiuis causis se¬
pe magne res uersantur laudis aut uitupaciõĩs
Quare in hoc qͦ gen̾e cause nõ nihil industrie
cõferendũ putauimus. Nũc absoluta nob̾ diffi¬

Expanded text:
est iam nimirum ex hac dispositione, quemadmodum sit traest iam nimirum ex hac dispositione, quemadmodum sit tractanda tripertita divisio laudis et vituperationis, si illud etiam adsumpserimus, non necesse esse nos omnes e› incidunt ‹quidem, saepe ita tenuiter incidunt,› ut non sint necessaria dictu. Quapropter eas partes, quae firmissimae videbuntur, legere oportebit. Conclusionibus brevibus utemur, ‹enumeratione ad exitum causae; in ipsa› causa crebras et breves amplificationes interponemus per locos communis. Nec hoc genus causae, eo quod raro accidit in vita, neglegentius commendandum est: neque enim id quod potest accidere, ut faciendum sit aliquando, non oportet velle quam adcommodatissime posse facere; et si separatim haec causa minus saepe tractatur, at in iudicialibus et in deliberativis causis saepe magnae partes versantur laudis aut vituperationis. Quare in hoc quoque causae genere nonnihil industriae consumendum putemus. Nunc, absoluta a nobis diffi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃madmodũ cet̾is detrim̃to atq dedecori. Si uires
atq uelocitas egregia. honestis ħ ex̾atacionibus
ꝙ industria dicemus cõꝑata. Si ualitudo ex p.¬
petua diligencia. E temꝑancia cupiditatũ inui¬
tuperacione si erunt hec corporis cõmoda. ma¬
le his usum dicemꝰ. que casu & natura tanꝗͣ qͥli¬
bet gladiator habuerit. si nõ erũt p̃t̾ forinã oĩa
ĩp̃iꝰ culpa E intẽꝑancia nõ fuisse dicemꝰ. Deinde
reuercem̃ ad extraneas res. E in his aĩ uirtutes.
atq uicia. q̃ fuerint considabimus. diuicie an
cis gerundis fecerit. cuiꝰ causa susceꝑit inimicias.
qua fide beniuolẽcia. officio gesserit amicicias.
indiuiciis quał. aut ĩpauꝑtate cuiꝰ modi fuerit.
qͣmadmodũ habuerit inpotestatibus gerundis
animũ. Si int̾ierit. cuiꝰmodi mors eiꝰ fuerit. cuiꝰ¬
laudemus aliud iuste. aliud fortit̾. aliđ̾ modeste.
abimus. aliud iniuste. aliud ĩmodeste. aliud igna¬
ue aliud stulte factum esse dicamus. Perspicuũ

Expanded text:
es atque velocitas egregia, honestis haec exercitationibus et industriis dicemus conparata; si valetudo perpetua, diligentia et temperantia cupiditatum; in vituperatione, si erunt haec corporis commoda, de his usum dicemus, quae casu et natura tamquam quilibet gladiator habuerit; si non erunt, praeter formam omnia ipsius culpa et intemperantia afuisse dicemus. Deinde revertemur ad extraneas res, et in his animi virtutes aut vitia quae fuerint, considerabimus; divitiae an rtiter inimicitiis gerundis fecerit; cuius causa susceperit inimicitias; qua fide, benivolentia, officio gesserit amicitias; in divitiis qualis aut paupertate cuiusmodi fuerit; quemadmodum habuerit in potestatibus gerundis animum. Si interierit, cuiusmodi ‹mors eius fuerit, cuiuslaudemus, aliud iuste, aliud fortiter, aliud modeste,perabimus, ‹aliud iniuste,› aliud inmodeste, aliud ignave, aliud stulte factum praedicemus. Perspicuum
Abbreviated transcription (Latin):
ricli mecũ int̾cessisse demõstraui nõ est dubiũ.
qͥn cõfiteatur causa maleficii fuisse. Ergo abso¬
lucissima ẽ argumẽtacio. ea qͣ ex .U. partibus cõ¬
cõprehendatur. tũ exornacio p̃t̾mittenda ẽ. si pa¬
rum locuplex ad amplificandũ & exornandũ res
iudetur esse. Si & breuis erit argum̃tacio E. res
tenuis aut humił tũ & exornacione & cõplexiõe
supsedendũ est. In om̃i argum̃tacione de duabꝰ
partibus postrenuis. hec quã exposui racio ẽ hñda
Ergo amplissuma arguinẽtacio ẽ quĩq partita. Bre¬
ussima ẽ tripartita. Mediocris sublata. aut exorna¬
cione: aut cõplec tione qͣdri partita Puo sũt gna¬
uiciosarũ argum̃tacionũ. Unũ qđ ab aduersario
rep̃hendi p̃t. idq pertinet ad causam. Altorum
si exemplũ subiecero. intelligere dilucide poteris
Hec cognicio uiciosarũ argum̃tacionũ dupliceni
auc toritatẽ afferet. nã E uitare ĩ argum̃tacione

Expanded text:
riculi metum intercessisse demonstravi, non est dubium riculi metum intercessisse demonstravi, non est dubium quin confiteatur causam maleficii fuisse.» Ergo absolutissima est argumentatio ea, quae ex quinque partibus conconprehendatur; est cum exornatio praetermittenda est, si parum locuples ad amplificandum et exornandum res videtur esse. Sin et brevis erit argumentatio et res tenuis aut humilis, tum et exornatione et conplexione supersedendum est. In omni argumentatione de duabus partibus postremis haec, quam exposui, ratio est habenda. Ergo amplissima est argumentatio quinquepertita; brevissima est tripertita; mediocris sublata aut exornatione aut conplexione quadripertita. CAPUT itiosarum argumentationum: unum, quod ab adversario reprehendi potest, id quod pertinet ad causam: alterum, nis›i exempla subiecero, intellegere dilucide non poteris. Haec cognitio vitiosarum argumentationum duplicem utilitatem adferet. Nam et vitare in ar
Abbreviated transcription (Latin):
mento inducti susciꝑe conantur. Si multos indu¬
xit in peccatũ pecunie spes. Si cõplures scellere
se cõtaminauerũt imperii cupiditate. Si mlt leue
cõpendiũ fraude mnaxima cõmutauerũt. cui mi
rum uidebit᷑ istũ amaleficio ꝓpt̾ acerrimã for¬
midinẽ nõ tempasse. Uirũ fortissimũ. incegerri¬
mũ iniiciciarũ ꝑseq̃ntissimũ. iniuria lacessi¬
tum. ira excitatũ. homo timidus. nocẽs conscius
sui peccati. insidiosus inimicũ incolumẽ ee no¬
luit. cra tandẽ hoc mirũ uidebitur. Nã cũ feras
bestias. uideamus alacres & erectas ualde. ut
alteri bestie noceant. nõ incredibile putandum
istius qͦ animũ ferũ. crudelẽ: atq ĩhumanũ.
cupide ad inimici perniciẽ profectũ. Presertim
cũ inbestiis nullã neq bonam. neq malã rõnẽ
iudeamus. In isto plurimas & pessimas raciones
maleficium. E si inimiciaꝵ acerrimã rõuẽ. E pe¬

Expanded text:
mento inducti suscipere conantur. Si multos indumento inducti suscipere conantur. Si multos induxit in peccatum pecuniae spes, si conplures scelere se contaminarunt imperii cupiditate, si multi leve conpendam formidinem non temperasse? Virum fortissimum, integerrimum, inimicitiarum persequentissimum, iniuria lacessitum, ira exsuscitatum homo timidus, nocens, conscius sui peccati, insidiosus  inimicum incolumem esse noluit: qui tandem hoc mirum videbitur? Nam cum feras bestias videamus alacres et erectas vadere, ut alteri bestiae noceant, non est incredibile putandum istius quoque animum ferum, crudelem atque inhumanum cupide ad inimici perniciem profectum; praesertim cum in bestiis nullam neque bonam neque malam rationem videamus, in isto plurimas et pessumas rationes  et si inimicitiarum acerrimam rationem et pe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ causa q̃ demõstrat uerũ ecͣ id qđ intẽdimꝰ bre¬
ui subiectione. Rõnis cõfirmacio ẽ ea que płibus
argumẽtis corroborat breuit̾ expositã rõnẽ. Exor¬
uacio qua utunͣ. rei honestande & collocuplande.
causa cõfirmata argumtatione. Complexio ẽ que
cõcludit breuit̾ colligens partes arguiñtaciõis hisce
gͦ. U. partibus ut absolutissime utamur: hoc mͦ trac¬
tabimus argumẽtacionẽ. Causam ostendemꝰ uli xi
fuisse: qr̃ int̾fecerit aiacẽ. Rõ. Inimicũ enĩ acerri¬
nũ de medio tollere: uolebat. a quo sibi nõ iniuria
sũmũ ꝑiculũ metuebat/ Uidebat illo ĩcolumi se
incolumẽ nõ futurũ. sperabat illiꝰ morte se salutẽ
sibi cõpare. Consueuerat si iure nõ pot̾at inimico
iniuria quauis exitiũ machinari. cui rei mors ĩ¬
digna palamedis testimoniũ dat. Ergo & metus
pericłi hortabatur eum perimere a quo supplicium
uerebatur. E cõsuetudo peccandi. malificii suscipi
to maxima sunt maleficia. in aliquo certo emosu¬

Expanded text:
rat, verum esse id, quod intendimus, brevi subiectione. Rationis confirmatio est ea, quae pluribus argumentis conroborat breviter expositam rationem. Exornatio est, qua utimur rei honestandae et conlocupletandae causa, confirmata argumentatione. Conplexio est, quae concludit breviter, conligens partes argumentationis. Hisce igitur quinque partibus ut absolutissime utamur, hoc modo tractabimus argumentationem: «Causam ostendemus Ulixi fuisse, quare interfecerit Aiacen. Inimicum enim acerrimum de medio tollere volebat, a quo sibi non iniuria summum periculum metuebat. Videbat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conparare; consueverat, se iure non potuerat, iniuria quavis inimico exitium machinari: cui rei mors indigna Palamedi testimonium dat. Ergo et metus periculi hortabatur eum interimere, a quo supplicium verebatur; ‹et› consuetudo peccandi maleficii suscipieto maxima sunt maleficia, aliquo certo emolu
Abbreviated transcription (Latin):
octisum constat eẽ uecesse ẽ. aut apredonibꝰ. aut
abimmicis oocisum ẽẽ: aut abste: quẽ ille heredẽ
testam̃to exparte faciebat. Fredones in illo loco u¬
si sunt nũꝗͣ mimicũ nullũ habuerat. Relinqͥtur¬
gͦ. si neq apredonibus. neq abinmicis ocnisus est
qđ alti nõ erãt. alteros nõ babebat. ut abs te sit
interẽptus. Nã in huimodi exp̃one rep̃hensione ute¬
mur.si quos p̃t̾ea ꝗͣ quos ille collegerit potusse sus¬
cipere. maleficiũ ostendemꝰ. uł ut niħ exemplo. i¬
Cũ dixerit nece̾e̾ esse. aut ap̃donibiss. aut ab inimi¬
a coheredibus nr̃is. Cũ hoc mͦ illorũ collec tionem
disturbauerimꝰ. nobis laciorẽ locũ deffendendi
reliq̃remꝰ. Ergo hoc qͦ uitandũ ẽ in exposicione.
ne qũ cũ oĩa collegisse uideamꝰ aliquã idoncã par

Expanded text:
occisum constat esse, necesse est aut a praedonibus aut ab inimicis occisum esse aut abs te, quem ille heredem testamento ex parte faciebat. Praedones in illo loco visi numquam sunt, inimicum nullum habebat: relinquitur, si neque a praedonibus neque ab inimicis occisus est, quod alteri non erant, alteros non habebat, ut abs te sit interemptus.» Nam in huiuscemodi expositione reprehensione utemur, si quos praeterquam quos ille conlegerit, potuisse suscipere maleficium ostenderimus: velut in hoc exemplo, cum dixerit necesse esse aut a praedonibus aut ab inimia coheredibus nostris. Cum hoc modo illorum conlectionem disturbaverimus, nobis latiorem locum defendendi reliquerimus. Ergo hoc quoque vitandum est in expositione, ne quando, cum omnia collegisse videamur, aliquam idoneam
Abbreviated transcription (Latin):
tu fecerit. deinde ĩcõiecturalẽ trahetur ꝯtro¬
uersiã. et queret᷑ nũ cõsulto factum sit. Si cã
in rẽ quandã cõferet᷑. E. hec eadẽ fere. ⁊ oĩa qͣ
de uecessitudine p̃cepimꝰ cõsiđanda erũt. Qm̃
satis ostendisse uidem̃: quibꝰ argum̃taciõibꝰ in
uno qͦ gen̾e cause iudicialis uti cõueniret: con¬
sequi uidet᷑. ut doceamꝰ qͣm admodũ ip̃as argn¬
mentaciones ornate E absolute tractare possi¬
mus. Nã fere nõ difficile est ui uenire qͥd sit
cause adium̃to. Difficillimũ uero ẽ. inuentũ ex¬
polire. Eexpedire. pronũciare. Hec enĩ res fa¬
cit. ut neq diucius ꝗͣ satis sit in eisdẽ locis cõ¬
moretur. nec in eodem identidẽ reuoluamui.
neq in cohatã argum̃tacionẽ relinqͣnus. neq ĩ¬
cõmode ad aliam deinceps trãscamus. Itaq hac
rõne. E ip̃i memin̾e pot̾imus quid in uno qͦr

Expanded text:
tu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controtu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisseretur, num consulto factum sit. Si causa in rem quandam conferetur, et haec eadem fere et omnia, quae de necessitudine praecepimus, consideranda ersatis ostendisse videamur, quibus argumentationibus in uno quoque genere causae iudicialis uti conveniret, consequi videtur, ut doceamus, quemadmodum ipsas argumentationes ornate et absolute tractare possimus. Nam fere non difficile invenire, quid sit causae adiumento; difficillimum est inventum expolire et expedite pronuntiare. Haec enim res facit, ut neque diutius, quam satis sit, in eisdem locis commoremur, nec eodem identidem revolvamur, neque incoatam argumentationem relinquamus, neque incommode ad aliam deinceps transeamus. Itaque hac ratione et ipsei meminisse poterimus, quid quoque
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetus. E misericors inpotestatibꝰ ostendet᷑
fuisse. si ea que peccauit nõ odio neq crudeli¬
tate. sed officio & recto studio cõmotus fecit. si
tali de causa aliis qͦ ignotũ est. si nihil ab eo
peridi uob̾ futurũ iudebitur. si eũ missũ fexeri¬
mus. si nulla aut anr̃is cuubus: aut ab aliqua
ciuitate uitupacio ex ea re suscipietur Loci cõ
mutacione. his loas om̃ibus ex cõtrario utetur.
Si qui cõtradicet cũ amplificacione ꝙ enunĩa¬
cione peccatorũ. hec causa iudiciał fieri non
potest. ut ĩlibro pͥmo ostẽdiuiꝰ. sed qđ põt. uel
ad senatũ. uł ad conciliũ uenire nõ uisa ẽ suꝑ¬
sedendas Cũ a uob̾ criẽ remonere uolumus
aut in rem. aut ĩ homiuẽ nr̃i peccati. causã ꝯfere
tantũ qͣntũ reus demõstrabit. si inquẽ causa cõ¬
aut sine ꝑicło potuerit obsistere. Si maxĩe ita
sit. nũ ea re cõcedi reo cõueniat. qđ alieno ĩ du¬

Expanded text:
mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur mansuetus et misericors in potestatibus ostendetur fuisse; si ea, quae peccavit, non odio neque crudelitate, sed officio et recto studio commotus fecit; si tali de causa aliis quoque ignotum est; si nihil ab eo periculi nobis futurum videbitur, si eum missum fecerimus; si nulla ‹aut› a nostris civibus aut ab aliqua civitate vituperatio ex ea re suscipietur. CAPUT 26 mutatione. His locis omnibus ex contrario utetur is, qui contra dicet, cum amplificatione et enumeratione peccatorum. Haec causa iudicialis fieri non potest, ut in libro primo ostendimus, sed, quod potest vel ad senatum vel ad consilium venire, non visa est supersedenda. Cum ab nobis crimen removere volemus, aut in rem aut in hominem nostri peccati causam conferemtantum, quantum reus demonstrabit, is, in quem causa conaut sine periculo potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno induc
Abbreviated transcription (Latin):
casse dicet. pͥmũ queretur utrũ potuerit scire an nõ
potuerit. Deiide utrũ data sit opera ut sciret᷑ an
nõ. Deinde utrũ casu nescierit. an culpa Nã qui
se pp uiuũ. aut amorẽ. aut iracũdiã fugisse rõnẽ
dicet. is animi uicio uidebit᷑ netisse nõ ĩprudẽcia
Qr nõ in prudẽcia se doffendet sed culpa cõta¬
minabit ꝑsonã. Deinde cõiec turali ostitutione.⁊
queret᷑ utrũ scierit an ignorauerit. cõsidabit᷑ sa¬
tis ue inprudentia p̾sidii debeat esse. cũ fac tum
peccasse: neq id imprudent̾. aut fortuitu: aut ne¬
cessario fecisse dicemus. ꝙ tũ ignosci nob̾ postu¬
labimus. Hic ignoscendi racio q̃ritur ex his lo¬
cis. si plura aut maiora officia ꝗͣ maleficia ui¬
debuntur constare. Si qua uirtus aut nobilitas
erit in eo qui supplicabit. si qua spes erit usui fu¬
turũ si sine suplicio discesserit. si ip̃e suplex ⁊¬

Expanded text:
casse dicet,› primum quaeretur, utrum potuerit nescire an non casse dicet,› primum quaeretur, utrum potuerit nescire an non potuerit; deinde utrum data sit opera, ut sciretur, an non; deinde, utrum casu nescierit an culpa. Nam qui se propter vinum aut amorem aut iracundiam fugisse rationem dicet, is animi vitio videbitur nescisse, non inprudentia; quare non inprudentia se defendet, sed culpa contaminabit. Deinde coniecturali constitutione quaeretur, utrum scierit an ignoraverit; et considerabitur satisne inprudentia praesidii debeat esse, cum factum peccasse neque id inprudentes, aut fortuito aut necessario fecisse dicemus: et tamen ignosci nobis postulabimus. Hic ignoscendi ratio quaeritur ex his locis: si plura aut maiora officia quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex