comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes: qui ⁊ ꝑscipulati cẽm posfint explicai.
res exigidiffinimus.cum ⁊inantiquis
libris prudentium licet pecunia constituta
som̃s res que pondere ño. iñsuraue consti¬
fute sunt .s. ⁊ possibile ẽ: om̃s res inpectũ¬
amconãti s iemm c̃ta tomus. uł certus a¬
ger. ulcertus hõ. uł alia res que exp̃ssa est.
inconsatuendis reb poaatur: quid distat
anõie ip̃ins pecunie. ¶ s ut subtilitati
toꝵ satis fiat. quiñsensum: sruana noĩum
uccabula amplecti desidant. ita om̃s resue¬
mant inconstitutam: tanqu̾a fuifs. ip̃a pe¬
cima constituta. cum. ⁊̃ ueteres pecunie appa¬
laticẽ. om̃s res significari diffinunt ⁊ huruᷤ

Expanded text:
s, qui et per stipulationem possint explicari. res exigi definimus, cum et in antiquis libris prudentium, licet pecunia constituta o mensura constitutae sunt. 1c . Sed et possibile est omnes res in pecuniam converti. Si enim certa domus vel certus ager vel certus homo vel alia res quae expressa est in constituendis rebus ponatur, quid distat a nomine ipsius pecuniae 1d . Sed ut et subtilitati eorum satisfiat, qui non sensum, sed vana nominum vocabula amplecti desiderant, ita omnes res veniant in constitutam, tamquam fuisset ipsa pecunia constituta, cum etiam veteres pecuniae appellatione omnes res signi
Abbreviated transcription (Latin):
petit nũatam im̃plere cogitur. ita rursus
debitor quisolutam ad firmat: eius rerꝓ¬
batioem prãre deb.¬
op̃ alcx P ossessiones quas adte ꝑti¬
neredicis. more iuditioꝵ ꝑsequere. Nec n
possessori incumbit neccitas ꝓbandi cas
Adse ꝑtinere: cum te in probati c̃e cessante.
dñum ap̃cum remaneat.¬
ueniri ñ deteti. si eund̃ collegam tp̃e depoĩ¬
tioffitũ. soluendo fuisse ostenteritis.

Expanded text:
petit, numeratam implere cogitur, ita rursum debitor, qui solutam adfirmat, eius rei probationem praestare deb . Possessiones, quas ad te pertinere dicis, more iudiciorum persequere. Nec enim possessori incumbit necessitas probandi eas ad se pertinere, cum te in probatione cessante dominium apud eum remaneatveniri non debetis, si eundem collegam tempore depositi officii solvendo fuisse ostenderitis.
Abbreviated transcription (Latin):
tate soluatur: ac tunc si adte ꝑtineat q̃¬
ri uibeamus: p̃postera petitio ẽ. Et trim
cum tibi soceri successicẽm quesitam paru¬
erit: debiti petitiõem ꝑconfusicẽm extin¬
triente patruo suo quẽ ctiam tutelam eiꝰ
administrasse ꝓponishrs extitit. nec ab
co quicqua exigere ꝓhibitaẽ. debitum
acoheredib eius ꝓbesie petere nõ ꝓhibetũ.¬

Expanded text:
tate tibi solvatur ac tunc, si ad te pertineret, quaeri iubeamus, praepostera petitio est. etenim cum tibi soceri successionem quaesitam patuerit, debiti petitionem per confusionem extintriente patruo suo, quem etiam tutelam eius administrasse proponis, heres extitit nec ab eo quicquam exigere prohibita est, debitum a coheredibus
Abbreviated transcription (Latin):
Mpgalł  E xemplo ꝑ nitiosum ẽ. ut ei
scripture credatur: qua unus quisq sibi a¬
notaticẽ ꝓpria debitorem constituit. Unde
neꝙ fiscum. neq alium qũelib. exsuis
subnotationib debiti ꝓbaticem p̃bere
posse oportet.¬

Expanded text:
 Exemplo perniciosum est, ut ei scripturae credatur, qua unusquisque sibi adnotatione propria debitorem constituit. Unde neque fiscum neque alium quemlibet ex suis subnotationibus debiti probationem praebere posse oportet
Abbreviated transcription (Latin):
daa: ¶ inon ẽ nũatum ꝙ ueluo acccͣp¬
turum te sũpsisse mutuo scripnisdi. nec¬
dum tͣnsisse tp̃e statutum. usintra hũe
dim habitam contestatioẽm monstrã¬
do. reddi cautioem p̃sidali notione po¬

Expanded text:
 non est numeratum, quod velut acceptum te sumpsisse mutuo scripsisti, et necdum transisse tempus statutum vel intra hunc diem habitam contestationem monstrando reddi cautionem praesidali notione po
Abbreviated transcription (Latin):
geua sit constituta.s ⁊ insp̃eb. c̃tis anna¬
li spatio cõcluderetur. cubitarctur: si
ꝓdebito sub cõlitioẽ. ułindiem cõscituto
eam possibile ẽ fieri.⁊ si prire constituta
pecuma contͣcta ualeret. Hac apͣtissima
lege diffinimus. ut liceat õib ꝯstituere:
ñ solumres que pondere nũo m̃suraue sũt:
s: etiam omĩs alias. siuemobiles.siue ĩmo¬
biles. siue se mouñtes. sue instrum̃ta. ł
alias quascumq: res quas instipulationes
possunt hoĩes deducere Et ueq sit inquo¬
cumq casu annalis. S⁊ siue ꝓse quis cõsti¬
tuat. siuie ꝓalio: sit ip̃a intali uite m̃sura.¬

Expanded text:
gaeva sit constituta, sed in speciebus certis annali spatio concluderetur, et dubitaretur, si pro debito sub condicione vel in diem constituto eam possibile est fieri et si pure constituta pecunia contracta valeret, hac apertissima lege definimus, ut liceat omnibus constituere non solum res quae pondere numero mensura sunt, sed etiam alias omnes sive mobiles sive immobiles sive se moventes sive instrumenta vel alias quascumque res, quas in stipulationem possunt homines deducere: et neque sit in quocumque casu annalis, sed  sive pro se quis constituat sive pro alio sit et ipsa in tali vitae mensura
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯp̃dio:. Nonprius adeos qui debitorib
fisci nr̃i sunt obligati actiõẽm fiscalem ex¬
daa. In solutum noĩe d̾ato ñalit̃ nisi
mandatis ãccionib ex ꝑsona sui debitoris
adũsus eius debitores creditor ex ꝑtri põt.
Suo aũt noĩe utili actioẽ recte utetur.¬

Expanded text:
o. Non prius ad eos, qui debitoribus fisci nostri sunt obligati, actionem fiscalem ex. In solutum nomine dato non aliter nisi mandatis actionibus ex persona sui debitoris adversus eius debitores creditor experiri potest. Suo autem nomine utili actione recte utetur
Abbreviated transcription (Latin):
d.ãa. Pegantes debitores ñoportet
armata ui t̾reri. s ⁊ petitore quid̃ nonim¬
plente suam intentioẽm: us excep̃tione
summoto: absolui: conuictos aut̃ con¬
dẽprari. ac iuris remediis ad solutionẽ
urgueri conuenit.

Expanded text:
. Negantes debitores non oportet armata vi terreri: sed petitore quidem non implente suam intentionem vel exceptione submoto absolvi, convictos autem condemnari ac iuris remediis ad solutionem urgueri convenit.
Abbreviated transcription (Latin):
disputas tecontͣctib cuminarito tuoha¬
bitis: utrum ne urre constit̾int. animi¬
nime. Cum tibi sufficiat. si ꝓprio noĩe
nullum contͣctum habiusti. quominus
ꝓmarito tuo conuenti possis. Quod nec
sisponte ꝓeo urtcessisses: quicquã ate ꝑꝑ
seratus ꝯsultum exigi uure potuss.¬
d.i̾a O bmaritor culpam. tyxores ĩ¬
quietar leges uetant. ¶ꝓĩs raticali
nrͣ sires que afisco occupate sunt: dm̃i
tm ẽc̃ ꝓ bauis: ius publicum sequetur.¬
extra dotis cãm filietue p̃dia assignas¬
se aponas: cuulipm munerumuł põere
municipalium. obtentu ex ꝑsoã mai̾ti
cuis. quomatres exꝑsona filior int̾peliai
ñ possunt. cnm neq maritum ꝓuxoris
obligatiõ conucnari posse constat. nisi
ap̃t pea se obͣnoxium fecit. ¶ Certissuũ¬
daa ¶ umte ideo exꝑsona filu tui
cõmemopos onuemiri quod ꝓdebitis eiꝰ
aliquid intulissr uidearis: defensionib
tius ũti ap̃ eum cuius suꝑ ea re notio:
ẽ. minime ꝓhib̾is. Ut is ad soluti onẽ

Expanded text:
disputas de contractibus cum marito tuo habitis, utrumne iure steterint an minime, cum tibi sufficiat, si proprio nomine nullum contractum habuisti, quominus pro marito tuo conveniri possis, quod nec, si sponte pro eo intercessisses, quicquam a te propter senatus consultum exigi iure potuis. Ob maritorum culpam uxores inquietari leges uetant. Proinde rationalis noster, si res quae a fisco occupatae sunt dominii tui esse probaveris, ius publicum sequeturextra dotis causam filiae tuae praedia adsignasse proponas, civilium munerum vel onerum municipalium obtentu ex persona mariti eius, quomodo matres ex persona filiorum interpellari non possunt, cum neque maritum pro uxoris obligatione conveniri posse constat, nisi ipse pro ea se obnoxium fecit. Certissi Cum te ideo ex persona filii tui commemores conveniri, quod pro debitis eius aliquid intulisse videaris, defensionibus tuis uti apud eum, cuius super ea re notio est, minime prohiberis, ut is ad solutionem
Abbreviated transcription (Latin):
d.ãa:Euncuimutuam dedisti pecu
quos exmatib. pecumas abstulisse tuo
debitori ꝓponis. nullam hãs actioem.
nali debitoris ħrdes actioe ancum qui
abhis distracta sibiq tͣlita pĩgnorate¬
n inrem seruianisi ñ longi tp̃is p̃scͥp¬
tione munitus sit anutrosq conueniatis

Expanded text:
. Eum, cui mutuam dedisti pecunquos ex mercibus pecunias abstulisse tuo debitori proponis, nullam habes actionem nali debitoris heredes actione, an eum, qui ab his distracta sibique tradita pignora tenet, in rem serviana, si non longi temporis praescriptione munitus sit, an utrosque conveniatis
Abbreviated transcription (Latin):
ccp.dio. Preses ꝓuintie sciens furtiqd
acticẽ. sisigulos quosq in solrdum tencri.
electioẽmcẽ. ac tuns ocmum siabunosatis¬
factum fu̾it. cetos libani. uirc ꝓferre sentẽ¬
bita exigi non possint. tñ si te ex̃p̃rimi¬
puo debitorẽ constitutum fisci ac patri¬
monium tuum ex haustum p̾ses ꝓum

Expanded text:
. Praeses provinciae, sciens furti quidem actione singulos quosque in solidum teneri, electionem esse ac tum demum , si ab uno satisfactum fuerit, ceteros liberari, iure proferre sentenbita exigi non possunt, tamen si te ex primipilo debitorem fisci constitutum ac patrimonium tuum exhaustum praeses
Abbreviated transcription (Latin):
mp. alcx. P romisse tibi pecunie aser¬
uo tuo: ut eum manumitteres: sipꝰ ea¬
quam manumisististipulatus abco ñ
es adu̾̃sus eum petiticẽm ꝑ in factum ac
oogor.  icet seruitutis tp̃e quic pͥtͤ¬
cuniam mãtris tue subrpuissedicitur:
obeius moĩ admissum conueniri nõ poͬ¬
tutrat: adlib̾tatẽ tñ ꝓducta. nam cap̃
noxa sequitur. furti actione tenetur.
cib fecisumeitiõem. domi cos conueni.
Quia int̃ dños ac seruos iuditium con¬
stare nullum põt.sine post delictũ ma¬
numissisunt: exante cedentib post datã
lib̾tatem cos nulla ratio paris adñis qͦn¬
dam conneniri patitur. ¶ Sanc si post
manumissiẽcm quid inlicite comascrũt.
hoc apud p̃sidẽ ꝓuintie argue. acceptu¬
rus exiure sentintiam.
d.aa. Nͣ uit allegas antequã adña a
manumittereris eius fandos coliusti. po¬
steaq adenpto peculo ub̾tate donatus
es: ob reliqua siqui prtem cont̾cta funt
res bonor quas postea ꝓpriis laboribus
quelisti. inquietari minime pofsunt. qͣni¬

Expanded text:
 . Promissae tibi pecuniae a servo tuo, ut eum manumitteres, si, posteaquam manumisisti, stipulatus ab eo non es, adversus eum petitionem per in factum ac. Licet servitutis tempore quae pecuniam matris tuae subripuisse dicitur, ob eiusmodi admissum conveniri non poterat, ad libertatem tamen perducta  nam caput noxa sequitur furti actione tenetur.cibus fecisti mentionem, domi eos conveni, quia inter dominos ac servos iudicium constare nullum potest: sive post delictum manumissi sunt, ex antecedentibus post datam libertatem eos nulla ratio iuris a dominis quondam conveniri patitur. Sane si post manumissionem quid illicite commiserunt, hoc apud praesidem provinciae argue accepturus ex iure sententiam. . Si, ut adlegas, antequam a domina manumittereris, fundos eius coluisti posteaque adempto peculio libertate donatus es, ob reliqua, si qua pridem contracta sunt, res bonorum, quas postea propriis laboribus quaesisti, inquietari minime possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tuam ꝓcuratorẽ fecit:pignora quespe¬
cialit᷑. uł gnͣalit᷑ fes obligata ꝑ sequere
Quod si abhis quib fu̾ant obligitacuor
potiores erant distiacta ꝓbentur. abem¬
ptorib reuocari ñ posse ꝑspicis.¬

Expanded text:
tuam procuratorem fecit, pignora, quae specialiter vel generaliter habes obligata, persequere. Quod si ab his, quibus fuerant obligata, cum potiores erant, distracta probentur, ab emptoribus avocari non posse perspicis
Abbreviated transcription (Latin):
seruari potuit indebitum cõputato. de
es. quia ꝙ colonis inrem suammutuo
dedisti. id adño p̃cdri postulare posse cre¬
didisti. nec ad cum obligandum. actor̃
ꝓpͥius adiiuat te psentia

Expanded text:
servari potuit, in debitum computato de es, quia, quod colonis in rem suam mutuo dedisti, a domino praedii postulare posse credidisti: nec ad eum obligandum actorum ipsius adiuvat te praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
affectione patris te dilexisse ꝓporas
curatore suo aliam pecumam sumere
p̃cepit:. rebq humanis ante ꝑccptiõẽ¬
tibi dari mandauãt. nec dum tibi t̃cli¬
tum petere potes aprocuratore.¶ Qd̃
simutuo dedisti. nec adelegato dari no

Expanded text:
adfectione patris te dilexisse proponicuratore suo aliam pecuniam sumere praecepit, rebusque humanis ante perceptionetibi dari mandaverat, necdum tibi traditum petere potes a procuratore. quod si mutuo dedisti nec a delegato dari no
Abbreviated transcription (Latin):
disse tc apud competentẽ uidicẽ: ei dequo
quereris in dubia ꝓbatiorns luce consti¬
terit: instantiacius recipies.¶Qui monõ
censure publice. post itstitutionẽ pecume
⁊ concussions crim̃ muttum ẽc ñ patict᷑.

Expanded text:
disse te apud competentem iudicem ei de quo quereris indubia probationis luce constiterit, instantia eius recipies: qui memor censurae publicae post restitutionem pecuniae etiam concussionis crimen inultum
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. dccius. Prohereditanis partibus
hrdes honesa hereditaria agnoscere.⁊̃ in
fisci rationib placuit: nisi int̾cedat pignꝰ
ui ypotheca. tunc enm possessor obli¬
gate reiconuemendus ẽ.b
toris serccuitarii. creditor ex actiõem dif¬
ftrri ñ posse: nimis eiũdetis ẽ. ¶unçi
te tutorẽ ꝓponas qu̾eadmod apupillis:

Expanded text:
 dec. . Pro hereditariis partibus heredes onera hereditaria agnoscere etiam in fisci rationibus placuit, nisi intercedat pignus vel hypotheca: tunc enim possessor obligatae rei conveniendus est. toris hereditarii creditorum exactionem differri non posse nimis evidens est. Unde cum te tutorem proponas, quemadmodum a pupillis
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. uał. Pominib indote datis. q̃o¬
uis nec delegatĩo p̃cesserat. neclitis cõ¬
testatio secutasit: utilem tñ mãrito ac¬
tioẽ ad similitudinẽ cius qui nom̃
emerit. dari oportere sepe rescriptum ẽ¬
mp̃. uał. Obcausas ꝓprii debiti locato¬
ris conueniri colonos persionib expla¬
cito satis facĩentes: ꝑ quã iniuriosum ẽ¬

Expanded text:
 . Nominibus in dotem datis, quamvis nec delegatio praecesserit nec litis contestatio subsecuta sit, utilem tamen marito actionem ad similitudinem eius qui nomen emerit dari oportere saepe rescriptum emianus . Ob causas proprii debiti locatoris conveniri colonos pensionibus ex placito satisfacientes perquam iniuriosum e
Abbreviated transcription (Latin):
d̃.iaͣ. ¶ercalem te habuisse uxorẽ ꝓpo¬
nis. uñ intelligis. ⁊ confessiõcm lenocinu
p̃ces tuas continere. ⁊ caute quantitates
obturpem cam ex actiora locum non c̃t.
euãni qum utrisꝙ turpitudo ñsatur
Ac soluta quantitte cessit repettio. tam̃
exhuius moĩscipulatiõe contra bonos mo¬
res int̃poita: denegandas c̃ẽ actiões iuris

Expanded text:
. Promercalem te habuisse uxorem proponis: unde intellegis et confessionem lenocinii preces tuas continere et cautae quantitatis ob turpem causam exactioni locum non esse. Quamvis enim utriusque turpitudo versatur ac soluta quantitate cessat repetitio, tamen ex huiusmodi stipulatione contra bonos mores interposita denegand
Abbreviated transcription (Latin):
d.a: Eum qui obrestituenda que ab e¬
geat pecota  petumam accepit: tam hanc
qua que ꝑroc cõmissum tenuit. restitucre
debere conuerit. licet mortua. uł alio fortũ¬
Ito casu pifse dicantur. cum in hoc casu ĩrẽ¬

Expanded text:
. Eum, qui ob restituenda quae abegerat pecora pecuniam accepit, tam hanc quam quae per hoc commissum tenuit restituere debere convenit, licet mortua vel alio fortuito casu perisse dicantur, cum in hoc casu in re
Abbreviated transcription (Latin):
exelus filu ꝑsona: qui cum sui suris c̃ẽt
mutuam pecumam accepit. pat eiꝰ sĩn
fidem suam abstrt comientri põt.
neq exeius ꝑsona que in potestatem
hãt. sisine cius iussu cont̃ctum ẽ. neq
contra seratus consultum macedonia¬
num pecuma mutua data ẽ amplius
drm taxit Eepeculio actioẽm sustinere
cogitur. ¶ Quaꝑꝑ pat̾ quoq tuus: sies
pecuma acteditore frĩs tiui extorta est.
obqũa recldendam ñ tenebatur. p̃sidis
ꝓuintie anctoritate eam recuptrabit.
mp dio:. ¶ econtra u̾is auctoĩtatẽ.
aleo qui patrẽm ur̃m aquo emancipatoᷤ
uos dicitis: admunus ciuile deuocaue¬
rat. inquietemtni p̃ses ꝓuintie ꝓuĩdeb̾.¬

Expanded text:
ex eius filii persona, qui, cum sui iuris esset, mutuam pecuniam accepit, pater eius, si non fidem suam obstrinxit, conveniri potest, neque ex eius quem in potestate habet, si sine eius iussu contractum est neque contra senatus consultum Macedonianum mutua data est, amplius dumtaxat de peculio actionem sustinere cogitur. Quapropter pater quoque tuus, si ei pecunia a creditore fratris tui extorta est, ob quam reddendam non tenebatur, praesidis provinciae auctoritate eam recuperabit. . Ne contra iuris auctoritatem ab eo, qui patrem vestrum, a quo emancipatos vos dicitis, ad munus civile devocaverat, inquietemini, praeses provinciae provideb
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. uisti. Paturalib lib̃is ꝓuidentes da¬
mus licentiam patrib eoꝵ mhis reb quaᷤᷤ
quocumq mõ eis dełint. ułreliquerint. scł
intra p̃finitum nr̃is legib modũm ⁊̃ tuto¬
rem cis relinquere. qui debeat ap̃ cõpetentẽ
iudice se confirmare. ⁊ itares gerẽ pupilia¬
cum solum patrius si ñ excusaũint idius
tributum sit.
souicitudine tutele ꝑtinere: insicapitis di¬
minũtioẽm sustinũint manifestum est.
Mp. lco. Constitutione diue memorie
stantini lege claudia sublata. ꝓantiquiri
auctoritate saluo manente agnatiõis uiẽ.
tam consanguine̾ idẽ fr̃. quam patruus
ceteriq legitimi. ad pupillarẽ feminarum
tutelamuocantur.⁊ fũs dansui¬
cop̃ana Erat̾ emancipatus qm mger¬
mani sui nel sorori successione om̃s in fẽi¬
tor fietiam agnators ante cecdere a nob
ꝓ nr̃a dispõitione uissus ẽ ctiam ad legitĩ
pationis reiaxatus. n ñ alia iri cognitaex̃¬
cusatic̃e munitus sit. uocet᷑. nec sud p̃tixtuca¬

Expanded text:
anus . Naturalibus liberis providentes damus licentiam patribus eorum in his rebus, quas quocumque modo eis dederint vel dereliquerint, scilicet intra praefinitum nostris legibus modum, etiam tutorem eis relinquere, qui debet apud competentem iudicem se confirmare et ita res gerere pupillacum solum patruis, si non excusaverint, id ius tributum sit. sollicitudinem tutelae pertinere, nisi capitis deminutionem sustinuerunt, manifestissimum est.  Leo . Constitutione divae memoriae constantini lege claudia sublata, pro antiqui iuris auctoritate salvo manente agnationis iure tam consanguineus  id est frater quam patruus ceterique legitimi ad pupillarum feminarum tutelam vocantur. LEO A. Frater emancipatus, qui in germani sui vel sororis successionem omnes inferignatorum, sed etiam agnatorum antecedere a nobis pro nostra dispositione iussus est, etiam ad legitimapationis relaxatus, si non alia iuri cognita excusatione munitus sit, vocari nec sub praetextu ca
Abbreviated transcription (Latin):
te datiõe teneri ñambigitur¬
d. aã Curatõrẽ hñti. neq ad uinginisi
cãcognita:. nec in loco eius alium substitrn
nisiante prigreremoto ambigra uiris ñ
ẽ. teq affuturum dãpniꝙ. medĩo tp̃ene¬
gotiis pupillarib contigitẽe succedancũ
cum actorem ꝑiculo tuo constituere de¬
bueras. nec iure magistratum in ab senti¬
am tuamalium creasse certum ẽ.¬
pubem iustam hr̃e ꝑ sõam nisi int̃posito
decreto administrandi patrimonii gr̃a:
ant inlitẽ fuĩt curator datus. ut iuxta p̃¬
cedentia nr̃e pietatis statuta. legitime i¬
nitiate litis. agitata truiditiis ꝯtrouer¬
mp̃.orã. Curator adolescenti orcdinatꝰ.
post inchoatam litem ñ põt supre textu
specialis curatoris a senoĩati. aut litẽ con¬
testatam deserere aut abaministratione
se subtrahere
op̃.rono. Pemagistratuum uttius ꝓ¬
ceclat licentia: plenius designamus. ne pa¬
trimon̾ialem colonum. siuealiuĩm qui pͥ¬
uuegio abhac numcupatic̃ẽ defenditur.

Expanded text:
tutore legitimo patruo constituto nec ullo excusa. Curatorem habenti neque adiungi nisi causa cognita nec in loco eius alium substitui non ante priore remoto ambigui iuris non est: teque afuturum damni, quod medio tempore negotiis pupillaribus contigit, esse succedaneum, cum actorem periculo tuo constituere debueris, nec iure magistratum in absentiam tuam alium creasse certum epuberem justam habere personam, nisi interposito decreto aut administrandi patrimonii gratia aut ad litem fuerit curator datus; ut justa praecedentia nostrae provisionis statuta legitime initiatae litis agitatae in judiciis controver. Curator adulescenti ordinatus post inchoatam litem non potest sub praetextu specialis curatoris a se nominati aut litem contestatam deserere aut ab administratione se subtrahereodosius . Ne magistratuum ulterius procedat licentia, plenius designamus, ne patrimonialem colonum sive alium, qui privilegio ab hac nuncupatione defenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
constituto ut si destatuiconstaret ꝑtuto¬
res siue curatores negotia tua ad mim¬
strari deb̾ent. lib̾tatis ꝯtrou̾siam ficri
Aileges: ñ oportuit impediri. quo magis
Elibalic̃a ordinata qr intẽtim ꝓlibero ha¬
⁊ bebans: curator tibi daretur. ꝑquẽ de

Expanded text:
constituto, ut, si de statu constaret, per tutores sive curatores negotia tua administrari deberent, libertatis controversiam fieri adleges, non oportuit impediri, quo magis liberali causa ordinata, quia interim pro libero habebaris, curator tibi daretur, per quem de
Abbreviated transcription (Latin):
legib dispõita sunt. in suo robore durat̃i.
nec aliquam inmutatioẽm exp̃sentis legiꝰ
sancuoẽ accepturis. maxime in lib̾toꝵ suc¬
cessionib neurdeantur exeo qued ad tute¬
legranam̃ nonueniunt.succestionis emo¬
lum̃tum amitt᷑ert. qui petant tutores uł
tores sibi dari postul. cum quib sccł iuiris
formam consistas ¶Quodsim petendis
his cessabit. potes tr competentẽ urdicẽ
adirc: ut indandis curatorib offitio suo
fungatur
d. a Patrom tui filu sieins etatis sĩt ut
res cõrs ꝑtutores ad ministraridebeãt: cuã
adire p̃torem. Ioĩa edere: ex qu̾ib tutoẽs
ꝯstituãtur. nesicessauĩs obsequ deserti pe¬
riculum sub eãs
petuum relegati. alium dare tutorẽ fuus
tuis itocum excat̃ ꝓnintia auidice coco¬
petente postula: qui scdm offitiam fuum¬

Expanded text:
legibus disposita sunt, in suo robore duraturis nec aliquam imminutionem ex praesentis legis sanctione accepturis maxime in libertorum successionibus ne videantur ex eo, quod ad tutelae gravamen non veniunt, successionis emolumentum amittere. IUtores sibi dari postulet, cum quibus secundum iuris formam consistas. Qui si in petendis his cessabit, potes tu competentem iudicem adire, ut in dandis curatoribus officio suo fungatur. Patroni tui filii si eius aetatis sunt, ut res eorum per tutores administrari debeant, cura adire praetorem et nomina edere, ex quibus tutores constituantur, ne, si cessaveris, obsequii deserti periculum subeas. Apetuum relegati alium dari tutorem filiis tuis idoneum ex eadem provincia ab iudice competente postula, qui secundum officium
Abbreviated transcription (Latin):
tores ucuratores his quam primum
sc̃m formam ꝑ petuam dare curabt̃.
Quod si filu tui neq possident quicꝗͣ
inprouintia ubi morantur. neq ĩn
origiñe ducunt. rescituti ap̃ patriam
suam. ⁊ ubi patrimonium hãnt moa̾¬
buntur: ut ibi defensores legitimos

Expanded text:
tores vel curatores his quam primum tores vel curatores his quam primum secundum formam perpetuam dare curabunt. Quod si filii tui neque possident quicquam in provincia, ubi morantur, neque inde originem ducunt, restituti apud patriam suam et ubi patrimonium habent morabuntur, ut ibi defensores legitimos
Abbreviated transcription (Latin):
torem: qui ad petendum pupillo tuto¬
re amatre fũat constitutus. alatronib
int̃fectum petitionẽq ex neccĩtate demoã¬
tam ẽe:.ab heciitatis successione matrẽ re¬
pelti cuius nullumuitium int̾cessisse as¬
seris ꝑquam durum ẽ¬
d.ã. ¶ uniurehñti tutorẽ. tutor dars̃
ñ possit. intelligis matrẽ non offitium.
pietatis impetento tutorẽ deseruisse. uiẽ
munitã m̃ĩto filio suo tutorẽ ñ postulãe.
d.ãa. Nepotib frĩs tr si cor mat̾ tupe¬
tendis tutorib debito ñ fungatur offõ
petere tutores sollẽpnĩt potes¬
naniralib etiam filiis ad iumilituo incoꝰ
eoꝵs qui exiustis ac legitmis imptus ft̃
ꝑcreati petendors tatoꝵ neccĩtatib stib¬
Saceant. nulla cis ignorantia uiris ad e¬
Quitanda legib: ⁊ sacris ꝯstitutionib de¬
finita. si petiticem tutore minus curane
cͣpant. Hagistratus eius cuntatis im̃
fii tui originem ꝑtõchiti õem patris drit¬
ducunt. uł ubieoꝵ sunt facultãtes: tu¬

Expanded text:
torem, qui ad petendum pupillo tutorem a matre fuerat constitutus, a latronibus interfectum petitionem ex necessitate demoratam esse, ab hereditatis successione matrem repelli, cuius nullum vitium intercessisse adseris, perquam durum e. Cum iure habenti tutorem tutor dari non possit, intellegis matrem non officium pietatis in petendo tutore deseruisse, sed iure munitam merito filio suo tutorem non postulare.. Nepotibus fratris tui, si eorum mater in petendis tutoribus debito non fungatur officio, petere tutores sollemniter potesnaturalibus etiam filiis ad similitudinem eorum, qui ex iustis ac legitimis nuptiis sunt procreati, petendorum tutorum necessitati subiaceant, nulla eis ignorantia iuris ad evitanda legibus vel sacris constitutionibus definita, si petitionem tutorum minus curave. Magistratus eius civitatis, unde filii tui originem per condicionem patris ducunt vel ubi eorum sunt facultates, tu
Abbreviated transcription (Latin):
etate. facultatib suppetunt. nam ubi fõ¬
te huiusmõi hõies offeru̾ntur. si nichil
adefarsicẽm suis priuilegiis cõꝑaburit.
ut teneri possint: uire p̃scribimus cet̾u
ala queinc̃ais minore antiquis legib
cauta sunt. manert intanerata dec̃mmꝰ.¬
inpuintus añt curiales innõiandis tu¬
torib ⁊ curatorib clarissimarum ꝑsc̃ar
exibeant debitam cautioem. ⁊ discri᷑m¬
nus sui memores:. cognoscant indẽpr¬
tati minore obnoxias. ⁊̃ suas deinceps
ẽc facultates.

Expanded text:
etate facultatibus subpetunt. Nam ubi forte huiuscemodi homines offeruntur, si nihil ad defensionem sui privilegiis conparabunt, ut teneri possint iure praescribimus. Ceterum alia, quae in causis minorum antiquis legibus cauta sunt, manere intemerata decinciis autem curiales in nominandis tutoribus et curatoribus clarissimarum personarum exhibeant debitam cautionem, et discriminis sui memores cognoscant indemnitati minorum obnoxias etiam suas deinceps esse facultates.
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. tieo: Cutores ⁊̃ grecis ũbis licet inte¬
stam̃tis relinquere ut ita tutores dari uideã¬
tur acͥ legitims ũbis eos testator decdisf.¬
matris tutores datiexcusare se necesse re.¬
ñ hãt. nisi decreto ẜ uoluntatẽ defuncte.
⁊ quadam in quisiti cẽ habita dati fũmt.¬

Expanded text:
. Tutores etiam graecis verbis licet in testamentis relinquere, ut ita tutores dari videantur, ac si legitimis verbis eos testator dedismatris tutores dati excusare necesse non habent, nisi decreto secundum voluntatem defunctae, et quidem inquisitione habita, dati fu
Abbreviated transcription (Latin):
d.a. tut ꝓponis pupillo cuius memini¬
scipat mutilit testam̃totutores decuit et
priusquambi confirmarentur aii abcocu¬
Tus tñt ẽ datisunt id quidẽ ꝙ uire gestũ
e reuocari ñ põt. an aũt qui uiditium patͥs

Expanded text:
Si, ut proponis, pupillo cuius meministi pater inutiliter testamento tutores dedit et, priusquam ii confirmarentur, alii ab eo cuius interest dati sunt, id quidem, quod iure gestum est, revoca
Abbreviated transcription (Latin):
ut sẽꝑ inhuiusmõi questionib in quib
destatui lboꝵ ẽ clubitatio. ñ cõceptionis
s partus tp̃is inspiciatur. ⁊ hoc fauore
facimus liberoꝵ ⁊ ectictionib tp̃c statuimꝰ
c̃ẽ inspectandum. exceptis is tmmo casi¬
b in quib cõceptioẽ magis aprobari in¬
fantium cõclitionis utilitas expostulat.
d.ã Cuidam quiustum filium habe¬
bat nepos accessit naturalis. si ne potis no¬
m̃ huusmoĩ soboli legib accõmodandũ
ẽ querebatur. uolebat ntan naturali nepo¬
ti ex suo legitimo filio iamdefuncto ꝓge¬
nito totam suam sub̾am relinquere quasi
spẽ uentilataẽ quidcnim siex naturali fi¬
lo nepotẽ ht̃ auus. legitimum pat̾ suo
uł naturalem:. In omnib itaq talibus
dubitationib cumnulla legitima conse¬
quentia in huiusmõi ꝑ sonis custoditur.
si tnt̾uentu sobolis naturalis nichil hui̾
legitimum sub ẽe põt. ut neccitas relinq̃n¬
di aliquid ciuis ex legib inmineat. lice¬
ferre. scilicet nula legitima sobolesubsi¬

Expanded text:
stionibus, in quibus de statu liberorum est dubitatio, non conceptionis, sed partus tempus inspiciatur: et hoc favore facimus liberorum. et editionis tempus statuimus esse inspectandum exceptis his tantummodo casibus, in quibus conceptionem magis approbari infantium condicionis utilitas expostulat. . Cuidam, qui iustum filium habebat, nepos accessit naturalis: si nepotis nomen huiusmodi suboli legibus accommodandum est, quaerebatur. Volebat enim tali naturali nepoti ex suo legitimo filio iam defuncto progenito totam suam substantiam relinquere, quasi specie ventilata est. Quid enim, si ex naturali filio nepotem habet avus legitimum patri suo vel naturalem In omnibus itaque talibus dubitationibus cum nulla legitima consequentia in huiusmodi personis custoditur, sed interventu subolis naturalis nihil ius legitimum subesse potest, ut necessitas relinquendi aliquid eis ex legibus immineat, liceae in eos conferre, scilicet nulla legitima subole subsi
Abbreviated transcription (Latin):
d̃.a. Pifiius debitoris tm ñ sunt netcsl ui
qui dutores petant. potes ⁊ ip̃e curare ut
accipiant ꝑ quos legitime defendantur.
d̃.ã. Watris pietas instruere te põt quoᷤᷤ
tutores filio tuo petere debes. sobẜuae
deres nequid secus que oportet in refilu
pupilli agatur. ¶ petendi aũt fuiis cura¬
tores. necc̃itas matrib imnpõita nonẽ cũ
sires cors exigit petere debeãt

Expanded text:
 filiis debitoris tui non sunt necessarii, qui tutores petant, potes ipse curare, ut accipiant, per quos legitime defendantur. . Matris pietas instruere te potest, quos tutores filio tuo petere debes, sed et observare, ne quid secus quam oportet in re filii pupilli agatur. Petendi autem filiis curatores necessitas matribus imposita non est, cum si res eorum exigit, petere debeant
Abbreviated transcription (Latin):
luerit. detutela testam̃t᷑aria.
patrone datum si ad ministratiõe se non ĩ
strauit sponte res tuas. exꝑiri adu̾sus cum
mp̃.ana: Et si apatre tuocestam̃to uire
tutor tibi datus. cotp̃e quoħrs extitisti ĩ
reb humanis fuit: tñ codicillis alius tũ¬
ris tutor crit. nisi testam̃to datum pater
alium codicillis dando: reprobatũt. t̃c a
posterior solus tutor erit.
sunt quã quam unus ur̃m suectatis factuᷤ
sit .i. pupullarem etatem excesserit. tutela

Expanded text:
E TVTELA TESTAMENTARIA. patronae datum, si administrationi se non misstravit sponte res tuas, experiri adversus eum . Etsi a patre tuo testamento iure tutor tibi datus eo tempore, quo heres extitisti, in rebus humanis fuit, tamen codicillis alius turis tutor erit, nisi testamento datum pater alium codicillis dando reprobaverit: tunc enim posterior solus tutor erit. sunt, quamquam unus vestrum suae aetatis factus sit, id est pupillarem aetatem excesserit, tutela
Abbreviated transcription (Latin):
nisi eos hrdes institĩt. ¶Quando autẽ cos
ħrdes institũit. sol exuoluntate defuncte
datus tutor ap̃sidib ꝯfirmari. ¶Nulo uõ
exhis int̃uemente. sires pupillares ꝗdati
mp̃uał: Sipupillors pat̾ alicmim seruĩ
dequo postulas ⁊ tutorem ẽẽ uoluit. ⁊̃ ubm.¬
manente aũt tutore alio pupillis dato.⁊
redum ⁊ manumitti hunc apiro p̃sidem.⁊
curatorẽ adiungi o portet.
op̃. dio: Sitibi pat̾ auuncuium testam̃¬
to recte tutorẽ dedit. nec is excusatus ẽ: eũ
tutele uditio tam de administͣtis. quam
neglectis cum aministrari deb̾ent ap̃ coco¬
petentem iudicẽ conueni. scđm bõam fidco
tibi satis facere uissurum¬
testam̃to patris si meius fuisti potestateda¬
tum ꝓponis: redoi tibi si quid debetur cõ¬
petens uidex additus iubebit. ¶ curatorẽ¬

Expanded text:
nisi eos heredes instituerit. Quando autem eos heredes non instituerit, solet ex voluntate defunctae datus tutor a praesidibus confirmari. Nullo vero ex his interveniente si res pupillares quius . Si pupillorum pater alienum servum, de quo postulas, et tutorem esse voluit et liberum, ante tamen tutore alio pupillis dato, redimi et manumitti hunc apud praesidem et curatorem adiungi oportet.. Si tibi pater avunculum testamento recte tutorem dedit nec is excusatus est, eum tutelae iudicio tam administratis quam neglectis, cum administrari deberent, apud competentem iudicem conveni secundum bonam fidem tibi satisfacere itestamento patris  si in eius fuisti potestate datum proponis, reddi tibi si quid debetur competens iudex aditus iubebit. Curatore
Abbreviated transcription (Latin):
alis eo sciente exemplorerum ĩmobiliũ
tp̃e quesisti. & oisiante idspatium: eius
nsus tib intdictus ẽ frustra sumptus in
ea re factos prãri tibipostuias. cuminalic¬
na possessione oꝑis factidñium quo ad

Expanded text:
alis eo sciente duxisti, servitutem exemplo rerum mobilium tempore quaesiisti. Quod si ante id spatium eius usus tibi interdictus est, frustra sumptus in ea re factos praestari tibi postulas, cum in aliena possessione operis facti dominium, quoad
Abbreviated transcription (Latin):
pirare. nisi p̃dicte exceptionus uigor recla¬
maui̾t. excepta uidł tali capttis diminu¬
tione que uellib̾tatẽ. ułciuitatẽ rõanam
possit adimere. Et tunc enim usus fructus
d.a. Exlibris ldimnanis questio nobis
relata est. ꝑ quã dubitabatur. siusus fructã
ꝑseruum adquisitus. nł ꝑfilium familias.
capitis diminutiõe filii magna uł media. P¬

Expanded text:
pirare, nisi praedictae exceptionis vigor reclamaverit Excepta videlicet tali capitis deminutione, quae vel libertatem vel civitatem romanam possit adimere: et tunc enim usus fructus . Ex libris sabinianis quaestio nobis relata est, per quam dubitabatur, si usus fructus per servum adquisitus vel per filium familias capitis deminutione filii magna vel media
Abbreviated transcription (Latin):
mꝑ iustiꝰ Ambiguitatem antiqui iurĩ
testator statuit: siue ꝑsona decuius ctate cõ¬
poĩtum ẽ ad eam ꝑueñerit siueñ.seq eñ
ad uitam hõis ꝑspexit. sad certã curricula.
nisi ip̃e cui usus fractus legatus sit abhac
luce fu̾it subtͣctus. tunc ⁊ enim adpostitatẽ
uisum fructum transmiiti nonẽ penitus pos¬
sibile. cum morte usum fructupa penitus ex¬
tingui uaris indubitatisit. ¶s in aũt tali
fuĩt incerta coditio. donec infurore fuius ł
alius quisquam remanserit. u inalus simi

Expanded text:
us . Ambiguitatem antiqui iuris s, in quos testator statuit , sive persona, de cuius aetate compositum est, ad eam pervenerit sive non: neque enim ad vitam hominis respexit, sed ad certa curricula: nisi ipse cui usus fructus legatus sit ab hac luce fuerit subtractus: tunc etenim ad posteritatem usum fructum transmitti non est possibile, cum morte usum fructum penitus extingui iuris indubitati sit. Sin autem talis fuerit incerta condicio, 'donec in furore filius vel alius quisquam remanserit', vel in aliis simi
Abbreviated transcription (Latin):
sanccimus. non solum actiõem que ꝓ
te usufractuarii:. ⁊tp̃ius rei interita s usũ
⁊in nisabiles c̃ae reb incidunt mortali
D ꝑquas hoĩes iugit̃ detinere ꝙ hñt ñ
posiit. Et satis ẽdurum ꝑhuiusmõi dif

Expanded text:
sancimus non solum actionem quae pte usufructuarii et ipsius rei interitu, sed usuet innumerabiles causae rebus incidunt mortalibus, per quas homines iugiter detinere quod habent non possunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
Intiquitas dubitabat siꝗs fun¬
dum. ułaliam rem cuidam testõ reliq̃rit.
qtatems usus fructas ap̃ħroeimaneat.
si huiuismoĩ constat legatum: i cumꝗtã
inutilelegatum ẽe cxistimabant: qr u̾sũ
fructus nunquã ad suam redit ꝓpͥetatem.
si semꝑ apudhrdem reman. ⁊ forsitã hoc
cessores unuis ce uidentur: non põt huiu̾¬
moĩ usus fructus scd̾m uetert̃ distincti õcm
solitis mois extingui. aluaũt hriuismoĩ
legatum ñ ẽẽ respuendum existmauert̃.
tales alt̾catioẽs decidentes: censemins ⁊ huiꝰ¬
mõĩ legatum firmum cẽ: ⁊ talcm usũfrũc¬
tum una cum ħide finuri. ⁊ illo moriente.¬

Expanded text:
Antiquitas dubitabat, si quis fundum vel aliam rem cuidam testamento reliquerit, quatenus usus fructus apud heredem maneat, si huiusmodi constat legatum. Et cum quidam inutile legatum esse existimabant, quia usus fructus numquam ad suam redit proprietatem, sed semper apud heredem remanet, et forsitan hoc ceps successores unus esse videntur et non potest huiusmodi usus fructus secundum veterem distinctionem solitis modis extingui, alii autem huiusmodi legatum non esse respuendum existimaverunt: tales altercationes decidentes censemus et huiusmodi legatum firmum esse et talem usum fructum una cum herede finiri et illo moriente
Abbreviated transcription (Latin):
torem surisscientie saluium iulianũ cẽ
inuentinus Nobis aũt hec decidentibus.
placuit salimi uliani admitti sentritiã
qalor qui meaõ fuerunt opinioe. ꝗb:
humaritus uisum ẽ non int̃ emptionea
usus fructus studiosam ẽẽ. simagis rete¬
ticem. Quatenus ⁊ si pars serui alienetur.
tũnec parsusus fructus deꝑeat: smanc¬
at scłm suam naturam integer atq tn¬
corruptus. Et quẽ admocium abinitio
fixus c̃: itaconseruetar. ex huiusmodi
casu nuuo detioratus m̃o.¬

Expanded text:
torem iuris scientiae salvium iulianum esse torem iuris scientiae salvium iulianum esse invenimus Nobis autem haec decidentibus placuit salvii iuliani admitti sententiam et aliorum qui in eadem fuerunt opinione, quibus humanius visum est non interemptionem usus fructus studiosam esse, sed magis retentionem, quatenus, etsi pars servi alienatur, tamen nec pars usus fructus depereat, sed maneat secundum suam naturam integer atque incorruptus et, quemadmodum et ab initio fixus est, ita conservetur ex huiusmodi casu nullo deterioratus mo
Abbreviated transcription (Latin):
ułaliis legitimis modis cum as mittente
cxpirare. Q uare erimiste usus fractus sibi
taleuendicat priuilegium. ut grauint
legatum sanctientes:. hnuismoĩ pau̾cissi¬
iis ũbis totameoꝵ ãbiguitat̾e deleaimꝰ.¬
d .a. ¶nt̾antiquã prutentiam disensio
incioit. si ꝑseruum usus fructus dño fu¬
erit adquisitus. ⁊cxquib dam casib. mł¬
tiemnreb incdunt mortalib parshu¬
ninsmocti serm in alium ꝑtienĩt. utrum
Dis nsus fructus qui antea ꝑseruum ada¬
liquẽ ꝑuenit apud cum remaneat: antot̃
tollatur: uł ex parte diminuatur: ex pãte
aũt apud eam resideat. s⁊ suꝑhuinsmodi
dubitatione tres sertñtie ũtebant᷑. una
quedicebat exparticulari alienatice ẜui
totum usum fructum diminui aliaque
dicebat intm̃ usum fructum diminui: ĩ
quantum seruus alienatur: tgtia que dif¬
finiebat. quid̃ seriũ posseꝰ alicari. usum
fructumaũt totum. apud eum remanẽ
quiantea seruum insolidum habebat.
et innouissima sentñtia summum auc¬

Expanded text:
aliis legitimis modis eum amittente expirare. Quare enim iste usus fructus sibi tale vindicat privilegium, ut generalilegatum sancientes huiusmodi paucissimis verbis totam eorum ambiguitatem delevim . Inter antiquam prudentiam dissensio incidit, si per servum usus fructus domino fuerit adquisitus et ex quibusdam casibus  multi enim rebus incidunt mortalibuspars huiusmodi servi in alium pervenerit, utrum omnis usus fructus, qui antea per servum ad aliquem pervenerit, apud eum remaneat an totus tollatur vel ex parte deminuatur, ex parte autem apud eum resideat? Et super huiusmodi dubitatione tres sententiae vertebantur, una, quae dicebat ex particulari alienatione servi totum usum fructum deminui, alia in tantum usum fructum deminui, in quantum et servus alienatur, tertia, quae definiebat partem quidem servi posse alienari, usum fructum autem totum apud eum remanere, qui ante servum in solidum habebat. Et in novissimam sententiam et summum auc
Abbreviated transcription (Latin):
d.ãa. U sufructu matritue p̃clioꝵ. ⁊ man¬
cipioꝵ relicto. tamalienatio quam manu¬
missio int̾cticta ẽ sane mancipia quorum
testam̃toministiriam matrirelictum ẽ.
cuminbis dñium nonht̃: nec tradendo cui¬
quam. nec manumittento ad testatoris ħr¬
demꝑtinentia quicquam facit.
fructum locanit subcerta amnua p̃statiõe:¬

Expanded text:
. Usu fructu matri tuae praediorum et mancipiorum relicto tam alienatio quam manumissio interdicta est. Sane mancipia, quorum testamento ministerium matri relictum est, cum in his dominium non habet, nec tradendo cuiquam nec manumittendo ad testatoris edem pertinentia quicquam facit. fructum locavit sub certa annua praestatione
Abbreviated transcription (Latin):
us morte: ułmanumissione: põt ad huc
temancre et iteo sanccimus inhuiusmodi
casib neq:si seruus. uł filius familus inp̃¬
fatos casus inciterit. int̾rumpi patri. uel
dño usum fructum. qui ꝑeos ad quisitus ẽ.
si manere intactum neq si pat capitis di¬
minutioẽminagnam ułmediam passus ẽ.
ułmorte abhacluce fuit exeptus: usum
fructum ꝑtre.f apuo filium remancre : ⁊¬
si hic hrs apatre non relinquatar. usũ fiuc¬
tum cnim ꝑcum adquisitum. ap̃cum rema¬
piere. ⁊ post patris calamitatẽ oportit. cuo
plerumꝙ ueristirale ẽ testatorẽ contẽpla¬
tionemagis filii. qũa patris usum fructuor

Expanded text:
ne potest adhuc remanere. Et ideo sancimus in huiusmodi casibus neque, si servus vel filius familias in praefatos casus inciderit, interrumpi patri vel domino usum fructum qui per eos adquisitus est, sed manere intactum, neque, si pater capitis deminutionem magnam vel mediam passus fuerit vel morte ab hac luce fuerit exemptus, usum fructum perire, sed apud filium remanere, etiamsi heres a patre non relinquatur. Vsum fructum enim per eum adquisitum apud eum remanere et post patris calamitatem oportet, cum plerumque verisimile est testatorem contemplatione filii quam patris usum
Abbreviated transcription (Latin):
simu ẽ aduitam cor usum fructum extẽ¬
itahumanum ẽ extendi cum inusi fructo¬
d.a. Cumantiqtutas dubitabat usus
fructu mbitationis legatoꝵ primoquid
cuisimilis ẽ: usua utrum ne usui. anusu
fructui. anneutri eoꝵ Set ius ꝓptium:
⁊specialem naturam sortita ẽ babit᷑atio.
postea aut̃ si possit is cui habitatio lega¬
ta ẽ eanõ reꝑ lecarc : Iuł dominium dͥ
uendicare auctor uirgium decidentes
compendioso  responso omnẽ huiusmodi
dubitatiõem resecamus. Et siquid habita¬
tioẽm aliquis reliquerit: ad humaniorẽ
reclinare snãm nobis uisumẽ. ⁊ dari lega¬
tario ⁊̃ locationis licentiãm. Quid enim
distat siue ip̃e legatarius maneat: siũ alii
celat ut mereciem acciꝰpiat: Et multoma¬
gis sihabit̾ationis uum fructum reliq̃rit.
cum ⁊ nimie subtilitati satis factum uide¬
atur: ctiam noĩe tisus fructus ad̾ito. Intm

Expanded text:
simum est ad vitam eorum usum fructum extenita humanum est extendi eum in usufruct. Cum antiquitas dubitabat usu fructu habitationis legato, et primo quidem cui similis est, utrumne usui vel usui fructui an neutri eorum, sed ius proprium et specialem naturam sortita est habitatio, postea autem si possit is cui habitatio legata est eandem locare vel dominium sibi vindicare, auctorum iurgium decidentes compendioso responso omnem huiusmodi dubitationem resecamus. Et si quidem habitationem reliquerit, ad humaniorem declinare sententiam nobis visum est et dare legatario etiam locationis licentiam. Quid enim distat, sive ipse legatarius maneat sive alii cedat, ut mercedem accipiat Et multo magis, si habitationis usum fructum reliquerit, cum et nimiae subtilitati satisfactum videatur etiam nomine usus fr
Abbreviated transcription (Latin):
ñ existente uscxistentȩ ꝗurd̃. s ñdignũ
Ap̃tium offerente. is cui iudleatus satis
ñ fecit: ad licitatioem scłmea quecon¬
stituta sunt: fu̾it ãmissus. cuius lib⁊ al¬
terius uice exoffitio emere deb.¬
mp̃.gor. Incã indicatipignoracxau¬
ctoritate p̃sidis capta potius distrahi
quã iure dñui possideri consucuerunt.
Si tñ ꝑcalliditatẽ condẽpnati emptor
inueniri ñ põt. tunc auctoĩtate princi¬
pis dñium creditori addici solz. sipi¬

Expanded text:
non existente, vel existente quidem, sed non dignum non existente, vel existente quidem, sed non dignum pretium offerente is cui iudicatus satis non fecit ad licitationem secundum constituta fuerit admissus, cuiuslibet alterius vice ex officio emere debAntigono. In causa iudicati pignora ex auctoritate praesidis capta potius distrahi quam iure dominii possideri consuerunt. si tamen per calliditatem condemnati emptor inveniri non potest, tunc auctoritate principis dominium creditori addici solet. P
Abbreviated transcription (Latin):
actionib debitormissio p̃torii pignoi
ñsolum suꝑ reb mobilib ⁊ immobilibus.
da. Ueteris uiris dubitatioẽm deciden¬
tes. ad duplum genus ypothecarum re¬
speximus. unum quid̾ ꝙ exconũetiõib
⁊ pactis hoĩumnascitur. aluid ꝙ auiditib
datur. ⁊ p̃torĩum nuncupatur. Et cum in¬
ueinus inconuñtionalib pignorib uł¬
pa. suie̾ ñ. siuĩ fortuito casu. humanum ẽẽ
ꝓspeximus: ⁊in p̃torio pignore dare re¬
cuꝑatioem creditori: quocq mõ possẽeo
amittat. siue culpa sua.suie ñ sua culpa¬
siue fortuto casu Licet enm debuerat ĩ¬
cumbere suo pignori neali quã patiat᷑
iacturam tñ nequid amarum incredito¬
rib consequatur bengnius ẽientp̃¬
causa uidicati pignus captum sit.
teneri acdistrahi posse: sepe rescĩptũ ẽ
nam inuicẽ uiste obngatiorlis succedit
exc̃a ꝯtͣctus. auc̃toritas iubentis.¬
pignoricapitur ꝑoffitium eius qui ita
dicatum ficri postulauit. Et sialo ẽptõe

Expanded text:
TIAM DEBITORVM MISSIO PRAETORII PIGNORInon solum super rebus mobilibus et immobilibus et pp. Veteris iuris dubitationem decidentes ad duplum genus hypothecarum respeximus, unum quidem, quod ex conventionibus et pactis hominum nascitur, aliud, quod a iudicibus datur et praetorium nuncupatur. Et cum invenimus in conventionalibus pignoribulpa sive non sive fortuito casu, humanius esse perspeximus et in praetorio pignore dare recuperationem creditori, quocumque modo possessionem amittat, sive culpa sua sive non sive fortuito casu. Licet enim debuerat incumbere suo pignori, ne aliquam patiatur iacturam, tamen, ne quid amarum in creditoribus consequatur, benignius causa iudicati pignus captum sit. teneri ac distrahi posse saepe rescriptum est. Nam in vicem iustae obligationis succedit ex causa contractus auctoritas iubentispignori capitur, per officium eius qui ita dicatum fieri postulavit. Et si alio emptore
Abbreviated transcription (Latin):
te cacii pignoris noĩe obligatus diceriˢ
p̃sidi ꝓbaueris: exconsensu creditricis
Cremissam pignoris obligatioem appare¬
bit ⁊ ꝑ hoc uprete manumissum. nec ab
drde debitricis in seruitutẽ peti posse.¬
mp̃ant. Sĩprobauĩs te fundum mer¬
catum. possessionẽq eius tibi t̃ditam sci¬
eñte ⁊consentiente eaque sibi eum auen¬
ditore obligatum dicit: excepͣtioẽ eam
Tremouebis. namobligatio pignoris ꝯ¬
sensu cͣchitur. Adissoluitur.
pecumam debitam tibi obligauãt. ⁊icũ
Re publica postea cͣcxit: ius tuũ ñlesit᷑.
pponas eam rẽ que alii pignorata erat.
sisciente eo ac pignus suum remittente
tam mercatus es. cum cius ꝯsensu nexꝰ¬

Expanded text:
te ea, cui pignoris nomine obligatus diceris, praesidi probaveris, ex consensu creditricis remissam pignoris obligationem apparebit, et per hoc iure te manumissum nec ab herede debitricis in servitutem peti posseno. Si probaveris te fundum mercatum possessionemque eius tibi traditam sciente et consentiente ea, quae sibi eum a venditore obligatum dicit, eam exceptione removebis. nam obligatio pignoris consensu et contrahitur et dissolvitur. pecuniam debitam tibi obligaverat, etsi cum re publica, postea contraxit, ius tuum non laesit. proponas eam rem, quae alii pignerata erat, si sciente eo ac pignus suum remittente eam mercatus es, cum eius consensu nex
Abbreviated transcription (Latin):
cop.dio. Pieo tp̃e quo p̾dium distra. io¬
rebatur. ꝓ gramate ad moniti creditõ¬
res. cum psentes ẽent. uis suum exsecuti
ni sunt: possunt uideri obligatioem pia¬
gnoris amisisse

Expanded text:
io. Si eo tempore, quo praedium distrahebatur, programmate admoniti creditores, cum praesentes essent, ius suum exsecuti non sunt, possunt videri obligationem pignoris amisisse
Abbreviated transcription (Latin):
braa. Di ypothecas fisco distraherte
creditores silentio tͣaiterunt negotiuo.
palamẽ actioẽm suam remiisisse eos quã
inrem habebant nam fiscalis haste fi¬
des. facile conuelu ndeb.
ote fenebrem pecumam exsoliusse ꝓpo¬
Uras. curabit p̃ses ꝓrantie in restituenda
pecuna quã ꝓeo exsoluisti. noc non ꝯ̃
usuris eĩus indẽpnitati tue ꝓspicere.
samsirecepta acreclitore mancipia que
pignori fuant data. hãc m̃te socero tuo
tradroisti. ut pignoris irnculum diło¬
luatur: ob ligatio semel extincta ĩ sta

Expanded text:
. Si hypothecas fisco distrahente creditores silentio tradiderunt negotium, palam est actionem suam amisisse eos, quam in rem habebant. Nam fiscalis hastae fides facile convelli non debet o te fenebrem pecuniam exsolvisse proponas, curabit praeses provinciae in restituenda pecunia, quam pro eo exsolvisti, nec non etiam usuris eius indemnitati tuae prospicere. Nam si recepta a creditore mancipia, quae pignori fuerant data, hac mente socero tuo tradidisti, ut pignoris vinculum dissolvatur, obligatio semel extincta insta