comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hic pietate prior. coeant in federa dextre
Qua datur. ast armis cõcũrant arma cauete.
Et responsa simul q̃ sint rex optune regis
Audisti et que sit magno sententia bello.
Uix ea legati. uariusq ꝑ ora cucurrit
Ausonidũ turbata fremor. cen saxa morantur
Cũ rapidos amnes fit dauso gurgite murmur
U iciręq fremũt ripe crepitantibus undis.¬
Ut primũ placati animi. et trepida ora quierunt
Prefatus diuos solio rex infit ab alto.
Inte equidẽ sũma de re statiusse latini
Et uellẽ et fuerat meluii. nõ tempore tali
Cogere consiluuĩ. cũ muros obsidet hostis.
Bellũ ĩportunũ ciues cũ gente deorum
Inuictisq uiris gerimus quos nulla fatigant
Prelia nec uicti possunt absistere ferro.
Spem siquã adscitis etholũ hibuistis ĩ armis
Fonite. spes sibi quisq. sed hec ꝙͣ ingusta uidetis
Cetera qua rerũ iaceant perculsa riuna
Ante oculos interq manus sũt omnia uestrris.

Expanded text:
hic pietate prior. Coeant in foedera dextrae, hic pietate prior. Coeant in foedera dextrae, qua datur; ast armis concurrant arma cavete. Et responsa simul quae sint, rex optime, regis audisti et quae sit magno sententia bello. Vix ea legati, variusque per ora cucurrit Ausonidum turbata fremor: ceu saxa morantur cum rapidos amnis, fit clauso gurgite murmur vicinaeque fremunt ripae crepitantibus undisUt primum placati animi et trepida ora quierunt, praefatus divos solio rex infit ab alto: Ante equidem summa de re statuisse, Latini, et vellem et fuerat melius, non tempore tali cogere concilium. cum muros adsidet hostis. Bellum importunum, cives, cum gente deorum invictisque viris gerimus, quos nulla fatigant proelia: nec victi possunt absistere ferro. Spem siquam adscitis Aetolum habuistis in armis, ponite. Spes sibi quisque, sed haec quam angusta videtis; cetera qua rerum iaceant perculsa ruina, ante oculos interque manus sunt omnia vestras.
Abbreviated transcription (Latin):
Nũc etiam horibili uisu portenta sequũtur
Et sõcii amissi petierunt ethera pennis
Fluminibusq uagantur aues. heii dira meorũ
Supplicia: et scopulos lacrimosis uocibus ĩplent.
Nec adeo ex illo michi iam speranda fuerũt
Tempore. cũ ferro celestia corpora demeris
A ppeti. et ueneris uiolaui uulnere dextram.
Neuero. ne me ad tales ĩpellite pugnas
Nec michi cũ teucris ullũ post eruta bellũ est¬
ꝑgama. nec ueterũ memini letor ue malorũ.
A unera que patriis ad me portastis ab oris
Uertite ad eneam. stetimus tela aspera cõtra
Contulimusq manus exꝑto credite quantus
Inclipeũ assurgat quo turbine torquat hastã
Si duo preterea tales idea tulisset
Terra uiros ultro ynachias uenisset ad urbes
Dardanus. et uersis lugeret grecia fatis.
Quicquid apud dure cessatũ est menia troie
Nectoris enceq manu. uictoria graium
Nesit et indecimũ uestigia rettulit annũ.
Ambo animis ambo ĩsignes prestãtibus armis.

Expanded text:
Nunc etiam horribili visu portenta sequuntur, Nunc etiam horribili visu portenta sequuntur, et socii amissi petierunt aethera pennis fluminibusque vagantur aves, heu dira meorum supplicia, et scopulos lacrimosis vocibus implent. Haec adeo ex illo mihi iam speranda fuerunt tempore, cum ferro caelestia corpora demens adpetii et Veneris violavi volnere dextram. Ne vero, ne me ad talis impellite pugnas: nec mihi cum Teucris ullum post eruta bellum Pergama, nec veterum memini laetorve malorum. Munera, quae patriis ad me portatis ab oris, vertite ad Aenean. Stetimus tela aspera contra contulimusque manus: experto credite, quantus in clipeum adsurgat, quo turbine torqueat hastam. Si duo praeterea talis Idaea tulisset terra viros, ultro Inachias venisset ad urbes Dardanus, et versis lugeret Graecia fatis. Quidquid apud durae cessatum est moenia Troiae, Hectoris Aeneaeque manu victoria Graium haesit et in decimum vestigia rettulit annum. Ambo animis, ambo insignes praestantibus armis
Abbreviated transcription (Latin):
Qui bellũ intuleruit q̃ causa attraxerit arpos.
Auditis. ille hȩc placido sic reddidit ore.
Ofortunate gentes saturnia regna
Antiqui ausonii quę uos fortuna quietos
Solicitat: suadetq ignota lacessere bella:
Quitũq iliacos ferro uiolauimus agros
uuto ea q̃ muris bellando ex hausta sub altis
Quos sunois premit ille uiros ĩfanda ꝑ orbẽ
Supplicia et scelerũ penas expendimus omẽs¬
U el priamo mi seranda manus. scit triste mi nẽue
Sidus. et euboice tautes. ultorq caphareus.
u ilitia ex illa diuersum ad litus ab acti
A trides prothei menelaus adusq colũnas
Exulat. ethneos uidit ciclopas ulixes.
Regnaq neopto lomi refera uersosq penates
I domenei. libicone habitãtes litore locros:
Ipse miceneus magnorum ductor achiuunt
Coniugis infande prima intra limina dextra
Oppetut deuicta asia. subsedit adulter.
Iniuidisse deos patriis ut redditus aris
Coniugiũ optatũ et pulcrã calidona iudereiri.

Expanded text:
qui bellum intulerint, quae causa attraxerit Arpos. qui bellum intulerint, quae causa attraxerit Arpos. Auditis ille haec placido sic reddidit ore: O fortunatae gentes, Saturnia regna, antiqui Ausonii, quae vos fortuna quietos sollicitat suadetque ignota lacessere bella? Quicumque Iliacos ferro violavimus agros, mitto ea, quae muris bellando exhausta sub altis, quos Simois premat ille viros, infanda per orbem supplicia et scelerum poenas expendimus omnes, vel Priamo miseranda manus: scit triste Minervae sidus et Euboicae cautes ultorque Caphareus. Militia ex illa diversum ad litus abacti Atrides Protei Menelaus adusque columnas exsulat, Aetnaeos vidit Cyclopas Ulixes. Regna Neoptolemi referam versosque penates Idomenei? Libycone habitantis litore Locros? Ipse Mycenconiugis infandae prima inter limina dextra oppetiit, deuictam Asiam Invidisse deos, patriis ut redditus aris coniugium optatum et pulchram Calydona viderem?
Abbreviated transcription (Latin):
Nec magnas ualuisse preces. alia arma latinis
Querenda aut patem troiano a rege petendã.
Deficit ingenti luceu rex ip̃e latinus.
Fatalem eneam manifesto numine ferri
Admonet ira deũ. tumuliq ante ora recentes.
Ergo concilium magnũ primosq suorũ
I mperio accitos. alta intra limina cogit.
Olli cõuenere. ruuntq ad regia plenis
Tecta uiis. sedet ĩ medus et maximus euo
E t primus sceptris haud leta fronte latinus.
a tq hic legatos ethola ex urbe remissos
Q ue referant fari iubet et respõsa reposcit
O rdine cũcta suo. tũe facta silẽtia lĩguis.
E t uenulus dicto parens ita farier infit.
U idimus o ciues diomedẽ argiuaq castra
Atq iter emerisi casus suꝑauimus om̃es
Contigimusq manũ qua concidit ilia tellus
Ille urbem argiripã patrię cognomine gentis
Uictor garganii condebat iapigis arus.
Postꝙ̃ introgressi et corã data copia fandi¬
u unera preferimus. nomen patriãq docemus

Expanded text:
nec magnas valuisse preces, alia arma Latinis nec magnas valuisse preces, alia arma Latinis quaerenda aut pacem Troiano ab rege petendum. Deficit ingenti luctu rex ipse Latinus. Fatalem Aenean manifesto numine ferri admonet ira deum tumulique ante ora recentes. Ergo concilium magnum primosque suorum imperio accitos alta intra limina cogit. olli convenere fluuntque ad regia plenis tecta viis. Sedet in mediis et maximus aevo et primus sceptris haud laeta fronte Latinus. Atque hic legatos Aetola ex urbe remissos, quae referant, fari iubet et responsa reposcit ordine cuncta suo. Tum facta silentia linguis, et Venulus dicto parens ita farier infit: Vidimus, o cives, Diomedem Argivaque castra atque iter emensi casus superavimus omnis contigimusque manum, qua concidit Ilia tellus. Ille urbem Argyripam patriae cognomine gentis victor Gargani condebat Iapygis agris. Postquam introgressi et coram data copia fandi, munera praeferimus, nomen patriamque docemus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nec numero nec honore cremãt. tũc undiq uasti
Certatim crebris collucent ignibus agri.
Tertia lux gelidam celo dimouerat umbram
Uerentes altũ cinerẽ et confusa ruebant
Ossa focis. tepidoq ornabant aggere terre.
Iam uero in tectis prediuitis urbe latini
Precipuus fragor. et lõge pars maxima luctus.
Hic matres misereq nurus hic cara sororum
Pectora merentũ pueriq parentibus orbi
Dirũ execrantur bellũ. turniq hymeneos.
Ipsũ armis ip̃mq iubent decernere ferro
Qui regnũ italie et primos sibi poscat honores.
Ingrauat hec seuus drances solumq uocari
Testatur solũ posci in certamina turnũ.
Aulta simul contra uariis sententia dictis
Pro turno. et magnũ regine nomen obumbrat.
uulta uirũ meritis sustentat fama tropheis.
Hos inter motus medio flagrante tumultu
E cte super mesti magna diomedis ab urbe
Legati responsa ferunt. nichil om̃ibus actũ
Tantorũ impensis operũ nil dona nec aurũ

Expanded text:
nec numero nec honore cremant: tunc undique vasti nec numero nec honore cremant: tunc undique vasti certatim crebris conlucent ignibus agri. Tertia lux gelidam caelo dimoverat umbram: maerentes altum cinerem et confusa ruebant ossa focis tepidoque onerabant aggere terrae. Iam vero in tectis, praedivitis urbe Latini, praecipuus fragor et longi pars maxima luctus. Hic matres miseraeque nurus, hic cara sororum pectora maerentum puerique parentibus orbi dirum exsecrantur bellum Turnique hymenaeos: ipsum armis ipsumque iubent decernere ferro, qui regnum Italiae et primos sibi poscat honores. ingravat haec saevus Drances solumque vocari testatur, solum posci in certamina Turnum. Multa simul contra variis sententia dictis pro Turno, et magnum reginae nomen obumbrat, multa virum meritis sustentat fama tropaeis. Hos inter motus, medio in flagrante tumultu, ecce super maesti magna Diomedis ab urbe legati responsa ferunt: nihil omnibus actum tantorum impensis operum, nil dona neque aurum
Abbreviated transcription (Latin):
Ter circũ accensos cincti fulgentibus irmis
Decũrere rogos. ter mestũ funcris ignem
Lustrauere inequis ululatusq ore dedere.
S pargitur et tellus lacrimis spĩguntur et arma.
It cęlo clamorq uirũ clangorq tubarũ.
Hic aliis spolia occisis direpta latinis
Coniciunt igni galcas ensesq decoros
Frenaq feruentesq rotas. pars munera nota
Ip̃oꝵ dipeos et non felicia tela.
u ulta boũ circa mactabant corpora morti.
etigerosq¬
Setigerosq sues raptasq ex omnibus agris
In flamã iugulãt pecudes. tũ litore toto
Ardentes spectant socios. semustaq seruant
Busta. nec auelli possunt. nox humida donee
Inuertit celũ stellis fulgentibus aptum.
Nec minus et miseri diuersa ĩ pirte latini
Innumeras struxere piras. et corpora partim
u ulta uirũ terre ĩfodiunt. aduecta q partim
Finitimos tollũt ĩ agros. urbiq remittunt.
Cetera confuseq ingentem cedis aceruum

Expanded text:
Ter circum accensos cincti fulgentibus armis Ter circum accensos cincti fulgentibus armis decurrere rogos, ter maestum funeris ignem lustravere in equis ululatusque ore dedere; spargitur et tellus lacrimis, sparguntur et arma: it caelo clamorque virum clangorque tubarum. Hic alii spolia occisis derepta Latinis coniciunt igni, galeas ensesque decoros frenaque ferventisque rotas; pars munera nota, ipsorum clipeos et non felicia tela. Multa boum circa mactantur corpora Morti, etigerosque sues raptasque ex omnibus agris in flammam iugulant pecudes. Tum litore toto ardentis spectant socios semustaque servant busta neque avelli possunt, nox umida donec invertit caelum stellis ardentibus aptum. Nec minus et miseri diversa in parte Latini innumeras struxere pyras, et corpora partim multa virum terrae infodiunt avectaque partim finitimos tollunt in agros urbique remittunt, cetera confusaeque ingentem caedis acervum
Abbreviated transcription (Latin):
Ducentẽ ĩ latium teucros cecidisse iuuabit.
Quin ego nõ alio digner te funere palla
Qͣ pius encas et ꝙͣ magni friges et ꝙͣ
Tirreniq duces tirrenum exercitus om̃is.
u agna trophea ferũt quos dat tua dextera leto
Tu quoq nũc stares ĩmanis trunciis ĩ armis
Esset par etas et idem si robur ab annis
Turne. sed infelix teucros ꝗd demoror armis:
U adite. et hec memores regi mandita referte.
Q uitã moror ĩuis ã pallante perempto
Dextera tua causa est. tũnũ gnatoq patriq
Quã debere uides meritis uacat hic tibi solus
Fortunȩq locus. nõ uitę gaudia quero.
Nõ fas. sed gnato manes ꝑferre subimos.
Aurora interca miseris mortalibus almam
Extulerat lucẽ. referens opera atq labores.
Iam pater encas iam cũuo ĩ litore tarchon
Constituere piris. huc corpora quisq suorũ
uore tulere patrũ. subiectisq ignibus atris
Conditur ĩ tenebras altũ caligine celũ.

Expanded text:
ducentem in Latium Teucros cecidisse iuvabit. ducentem in Latium Teucros cecidisse iuvabit. Quin ego non alio digner te funere, Palla, quam pius Aeneas et quam magni Phryges et quam Tyrrhenique duces, Tyrrhenum exercitus omnis. Magna tropaea ferunt, quos dat tua dextera Leto: tu quoque nunc stares immanis truncus in armis, esset par aetas et idem si robur ab annis, Turne. Sed infelix Teucros quid demoror armis? Vadite et haec memores regi mandata referte: quod vitam moror invisam Pallante perempto, dextera causa tua est, Turnum natoque patrique quam debere vides. Meritis vacat hic tibi solus fortunaeque locus. Non vitae gaudia quaero, nec fas, sed nato Manis perferre sub imos. Aurora interea miseris mortalibus almam extulerat lucem, referens opera atque labores: iam pater Aeneas, iam curvo in litore Tarchon constituere pyras. Huc corpora quisque suorum more tulere patrum, subiectisque ignibus atris conditur in tenebras altum caligine caelum.
Abbreviated transcription (Latin):
At nõ euandrũ potis est uis ulla tenere
Seduenit ĩ medios. feretro pallante reposto
Procubuit suꝑ atq heret lacrimansq gemensq.
Et uia uix tandẽ uoci laxata dolore est.
Nõ hec o palla dederas promissa parenti
Cautius ut seuo uelles te credere marti.
Haudignarus erã quãtũ noua gloria ĩ armis
Et predulce decus primo certamine posset
Primitię uiuenis misere belliq propĩqui
Dura rudimẽta et nulli exaudita deorũ
Uota precesq meȩ tuq o sanctissima cõiũx
Felix morte tua neq ĩ hũc seruata dolorem
Contra ego uiuendo uici mea fata suꝑstes
Restarẽ ut genitor. troũ socia arma secutũ
Obruerent rutuli telis animã ip̃e dedissem
A tq hec põpa domũ me nõ pallanta referrer.
Nec uos arguerim teucri. nec federa nec quas
Iunximus hospicio dextras. sors ista senecte
Debita erat nostre. ꝙ si ĩmatura manebat
u ersgnatũ cesis uulscorum milibus ante

Expanded text:
At non Evandrum potis est vis ulla tenere, At non Evandrum potis est vis ulla tenere, sed venit in medios. Feretro Pallanta reposto procubuit super atque haeret lacrimansque gemensque, et via vix tandem vocis laxata dolore est. Non haec, O Palla, dederas promissa parenti, cautius ut saevo velles te credere Marti; haud ignarus eram, quantum nova gloria in armis et praedulce decus primo certamine posset. Primitiae iuvenis miserae bellique propinqui dura rudimenta et nulli exaudita deorum vota precesque meae! Tuque, O sanctissima coniunx, felix morte tua neque in hunc servata dolorem! Contra ego vivendo vici mea fata, superstes restarem ut genitor. Troum socia arma secutum obruerent Rutuli telis! Animam ipse dedissem atque haec pompa domum me, non Pallanta, referret, nec vos arguerim, Teucri, nec foedera nec quas iunximus hospitio dextras: sors ista senectae debita erat nostrae. Quod si immatura manebat mors natum, caesis Volscorum milibus ante
Abbreviated transcription (Latin):
Nos uero hec patriã grati referemus ad urbẽ.
Et te siqua uiam dederit fortuna latino
Iungemus regi. q̃rat sibi federa turnus.
Quin et fatales murorũ attollere moles
Sixaq subuectare humeris troiane iuuabit.
Dixerit hec. unoq om̃es cadem ore fremebĩt.
Bis senos pepigere dies. et pace sequestra
ꝑ siluas teucri mixtiq ĩpune latini
Frrauere iugis. ferro sonat alta bipenni
Fraxinus. cuertunt actas ad sidera pinus.
Robora nec cuncis et olentẽ scindere cedrũ
Nec plaustris cessant uectare gemẽtibus ornos.
Et iam fama uolans tanti prenũtia luctus
Euandrũ euandriq domos et menia cõplet.
Que modo uictorẽ latio pallanta ferebat.
Archades ad portas ruere et de more uetusto
F unere as rapuere faces. lucet uia longo
Ordine flamarũ. et late discriminat agros.
Contra turba frigũ ueniens plangentia iungie
Aginina. que postꝙͣ matres succedere tectis
Uiderũt. mestã incendũt clamoribis urbẽ.

Expanded text:
Nos vero haec patriam grati referemus ad urbem Nos vero haec patriam grati referemus ad urbem et te, siqua viam dederit fortuna, Latino iungemus regi: quaerat sibi foedera Turnus. Quin et fatalis murorum attollere moles saxaque subvectare umeris Troiana iuvabit. Dixerat haec, unoque omnes eadem ore fremebant. Bis senos pepigere dies et pace sequestra per silvas Teucri mixtique inpune Latini erravere iugis. Ferro sonat alta bipenni fraxinus, evertunt actas ad sidera pinus, robora nec cuneis et olentem scindere cedrum nec plaustris cessant vectare gementibus ornos. Et iam Fama volans, tanti praenuntia luctus, Evandrum Evandrique domos et moenia replet, quae modo victorem Latio Pallanta ferebat. Arcades ad portas ruere et de more vetusto funereas rapuere faces; lucet via longo ordine flammarum et late discriminat agros. Contra turba Phrygum veniens plangentia iungit agmina. Quae postquam matres succedere tectis viderunt, maestam incendunt clamoribus urbem.
Abbreviated transcription (Latin):
Quos bonus eneas haud aspernenda precantes
Prosequitur uenia. et uerbis hec ĩsuꝑ addit.
Quęnã uos tanto fortuna indigna latini
Implicuit bello qui nos fugiatis amicos.:
Pacẽ ne exanimis et martis sorte perẽptis
Cratis: equidẽ et uiuis concedere uellem.
Nec ueni nisi fata locũ sedemq dedissent.
Nec bellũ cũ gente gero. rex nostra reliquit
Nospicia. et turni potius se credidit armis.
Equius huic turnũ fuerat se opponere morti.
Si bellũ finire manu si pellere teucros
Apparat his mecũ decuit cõcurrere telis.
U ixet cui uitã deus aut sua dextra dedisset.
N unc ite et miseris supponite ciuibus ignẽ.
Dixerat eneas. illi obstupuere silentes
Cõuersiq oculos inter se atq ora tenebãt.
Tũ senior semꝑq odus et crimine drances
Infensus iuueni turno. sic ore uicissim
Orsa refert. o fama ĩgens ĩgentior actis
Uir troiane quibus celo te laudibus cquem:
Iusticię ne prius mirer belline laborum:

Expanded text:
Quos bonus Aeneas haud aspernanda precantis Quos bonus Aeneas haud aspernanda precantis prosequitur venia et verbis haec insuper addit: Quaenam vos tanto fortuna indigna, Latini, implicuit bello, qui nos fugiatis amicos? Pacem me exanimis et Martis sorte peremptis oratis? Equidem et vivis concedere vellem. Nec veni, nisi fata locum sedemque dedissent, nec bellum cum gente gero: rex nostra reliquit hospitia et Turni potius se credidit armis. Aequius huic Turnum fuerat se opponere morti. Si bellum finire manu, si pellere Teucros apparat, his mecum decuit concurrere telis: vixet, cui vitam deus aut sua dextra dedisset. Nunc ite et miseris supponite civibus ignem. Dixerat Aeneas. Illi obstipuere silentes conversique oculos inter se atque ora tenebant. Tum senior semperque odiis et crimine Drances infensus iuveni Turno sic ore vicissim orsa refert: O fama ingens, ingentior armis vir Troiane, quibus caelo te laudibus aequem? Iustitiaene prius mirer belline laborum?
Abbreviated transcription (Latin):
Pectora nũc fedans pugnis nũc unguibis ora.
S ternitur et toto proiectus corpore terre.
Ducũt et rutulo ꝑfusos sanguine currus.
Post bellator equiis positis insignibus ethon
It lacrimans. guttisq humectat grandib ora.
Hastã alii galcãq ferũt. nã cętera turnus
U ictor habet. tũ mesta phalanx teucriq sequutur.
Tirreniq duces. et uersis archades armis.
Postꝙͣ om̃is longe comitũ precesserat ordo
Sustitit eneas. genuituq hec addidit alto.
Nos alias hinc ad lacrimas cadẽ horrida belli
Fata uocant. salue eternũ michi maxime palla.
E ternũq uale. nec plura effatus ad altos
Tendebat muros gressũq ĩ castra ferebat.
Iamq oratores aderant ex urbe latina
Uelati ramis oleȩ ueniamq precantes.
Corpora ꝑ campos ferro q̃ fusa iacebant
R edderet. ac tumulo sineret succedere terrȩ.
Nullũ cũ uictis certamen et ethere cassis.
Parceret hospitibus quõdã socerisq uocatis.

Expanded text:
pectora nunc foedans pugnis, nunc unguibus ora pectora nunc foedans pugnis, nunc unguibus ora sternitur et toto proiectus corpore terrae.~.~. Ducunt et Rutulo perfusos sanguine currus. Post bellator equus positis insignibus Aethon it lacrimans guttisque umectat grandibus ora. Hastam alii galeamque ferunt, nam cetera Turnus victor habet. Tum maesta phalanx Teucrique sequuntur Tyrrhenique omnes et versis Arcades armis. Postquam omnis longe comitum praecesserat ordo, substitit Aeneas gemituque haec addidit alto: Nos alias hinc ad lacrimas eadem horrida belli fata vocant: salve aeternum mihi, maxime Palla, aeternumque vale. Nec plura effatus ad altos tendebat muros gressumque in castra ferebat. Iamque oratores aderant ex urbe Latina, velati ramis oleae veniamque rogantes: corpora, per campos ferro quae fusa iacebant, redderet ac tumulo sineret succedere terrae; nullum cum victis certamen et aethere cassis; parceret hospitibus quondam socerisque vocatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Arbuteis texunt uirgis et uimine querno
Extructosq thoros obtentu frondis ĩumbrãt.
H ic iuuenẽ a gresti sublimẽ stramine ponũt.¬
Qualẽ uirgineo demessũ pollice florem
Seu mollis iuole seu languentis yacinti
Cui neq fulgor adhuc neq dũ sua forma recessit¬
N õiam mater alit tellus uiresq ministrat.
Tũ geminas uestes auroq ostroq rigentes
Extulit encas quas illi lęta laborum
Ipsa suis quondã manibus sidonia dido
Fccerat. et tenui telas discreuerat auro.
Harũ unã iuueni supremũ mestus honorẽ
Induit. arsurasq comas obnubit amictu.
u ultaq preterea laurentis pręmia pugnę
Aggerat. et longo predã iubet ordine duci.
Addit equos et tela ꝗbus spoliauerat hostẽ.
U ĩxerat et post terga manus quos mitteret ũbris
Inferias ceso sparsuros sanguine flamas.
Indutosq iubet trũcos hostilibus armis
I psos ferre duces. in imicaq nomina figi.
Ducitur infelix euo confectus acestes.

Expanded text:
Arbuteis texunt uirgis ac uimine querno Arbuteis texunt uirgis ac uimine querno Exstructosque toros obtentu frondis inumbrant. Hic iuuenem agresti sublimem stramine ponunt,Qualem uirgineo demessum pollice florem Seu mollis uiolae seu languentis hiacinti, Cui neqnon iam mater alit tellus viresque ministrat. Tum geminas vestes auroque ostroque rigentis extulit Aeneas, quas illi laeta laborum ipsa suis quondam manibus Sidonia Dido fecerat et tenui telas discreverat auro. Harum unam iuveni supremum maestus honorem induit arsurasque comas obnubit amictu, multaque praeterea Laurentis praemia pugnae aggerat et longo praedam iubet ordine duci. Addit equos et tela, quibus spoliaverat hostem. Vinxerat et post terga manus, quos mitteret umbris inferias, caeso sparsuros sanguine flammas, indutosque iubet truncos hostilibus armis ipsos ferre duces inimicaque nomina figi. Ducitur infelix aevo confectus Acoetes:
Abbreviated transcription (Latin):
Nostra: neq ad sedes uictor ueherere paternas:
Ion hec euandro de te promissa parenti
Discedens dederã. cũ me cõplexus euntem
u itteret ĩ magnũ ĩperiũ. metuensq moneret
Acres esse uiros cũ dura prelia gente.
Et nũe ille quidẽ spe multũ captusinani
Fors et uota facit. cumulatq altaria donis.
Nos iuuenẽ exanimẽ et nil iã celestibus ullis
Debentem uano mesti comitamur honore.
Infelix nati fimus crudele uidebis.
Ni nostri reditus expectatiq triumphi :
Hec mea magna fides: at nõ euandre pudendis
Uulneribus pulsũ aspicies. nõ sospite dirũ
Optabis nato fumis pater. ei michi quantũ
Presidiũ ausonia et quãtũ tu perdis iule:
Hec ubi defleuit. tolli miserabile corpus
Imperat. et toto lectos ex agmine mittit
u illeuiros ꝗ supremũ comitentur honorẽ
Intersintq patris lacrimis. solacia luctus
E xigua ingentis. misero sed debita patri.
Haud segnes alii crates et molle feretrum

Expanded text:
nostra neque ad sedes victor veherere paternas? nostra neque ad sedes victor veherere paternas? Non haec Evandro de te promissa parenti discedens dederam, cum me complexus euntem mitteret in magnum imperium metuensque moneret acris esse viros, cum dura proelia gente. Et nunc ille quidem spe multum captus inani fors et vota facit cumulatque altaria donis: nos iuvenem exanimum et nil iam caelestibus ullis debentem vano maesti comitamur honore. Infelix, nati funus crudele videbis! Hi nostri reditus expectatique triumphi! Haec mea magna fides! At non, Evandre, pudendis vulneribus pulsum adspicies nec sospite dirum optabis nato funus pater. Ei mihi, quantum praesidium Ausonia et quantum tu perdis, Iule! Haec ubi deflevit, tolli miserabile corpus imperat et toto lectos ex agmine mittit mille viros, qui supremum comitentur honorem intersintque patris lacrimis, solacia luctus exigua ingentis, misero sed debita patri. Haud segnes al
Abbreviated transcription (Latin):
Mandemus. qui solus honos acherõte sub imo est.
Ite ait egregiasq animas q̃ sanguine nobis
Hanc patriã peperere suo decorate supreiis
a uneribus. mestãq euandri primus ad urbẽ
u ittatur pallas. quẽ nõ uirtutis egentẽ
Abstulit atra dies. et funere mersit ⁊cerbo.
Sic ait il lacrimans. recipitq ad limina gressum
Corpus ubi exanimi positũ pallantis acestes
Seruabat senior qui parrasio euandro
Armiger ante fuit. sed nõ felicibus eque
Tũ comes auspicus caro datus ibat alunno.
Circũ om̃es famulũq manus. troianaq turba
Et meste iliades crinem de more solute.
Ut uero eneas foribus se se intulit altis
Ingentẽ gemitũ tonsis ad sidera tollunt
Pectoribus mestoq ĩmugit regia luctu.
Ip̃e caput niuci fultũ pallantis et ora
Ut uidit. leuiq patens ĩ pectore uulnus
Cuspidis ausoniȩ. lacrimis ita fatur abortis.
Tene inquit miserande puer cũ leta ueniret
Inuidit fortuna michi ne regna uideres

Expanded text:
mandemus, qui solus honos Acheronte sub imo est. mandemus, qui solus honos Acheronte sub imo est. Ite, ait, egregias animas, quae sanguine nobis hanc patriam peperere suo, decorate supremis muneribus, maestamque Evandri primus ad urbem mittatur Pallas, quem non virtutis egentem abstulit atra dies et funere mersit acerbo. Sic ait inlacrimans recipitque ad limina gressum, corpus ubi exanimi positum Pallantis Acoetes servabat senior, qui Parrhasio Evandro armiger ante fuit, sed non felicibus aeque tum comes auspiciis caro datus ibat alumno. Circum omnis famulumque manus Troianaque turba et maestum Iliades crinem de more solutae. Ut vero Aeneas foribus sese intulit altis, ingentem gemitum tunsis ad sidera tollunt pectoribus, maestoque immugit regia luctu. Ipse caput nivei fultum Pallantis et ora ut vidit levique patens in pectore vulnus cuspidis Ausoniae, lacrimis ita fatur obortis. Tene, inquit, miserande puer, cum laeta veniret, invidit Fortuna mihi, ne regna videres
Abbreviated transcription (Latin):
Cceanũ interea surgens aurora reliquit.
ł neas quanꝙͣ sociis dare tempus humãdis
precipitãt cure tũbataq funere meris est
Uota deũ primo uictor soluebat eoo.
Ingentẽ quercum decisis undiq ramis
Cõstituit tumulo. fulgentiaq induit arma
Mezenti ducis exiuuas tibi magne tropheum
Bellipotens aptat rorantes sanguine cristas
Telaq trunca uiri. et bis sex thoraca petitũ
ꝑfossumq locis. dipeũq ex ere sinistre
Subligat. atq ensem collo suspendit eburnũ.
Tũ socios nanq om̃is eũ stipata tegebat
Turba ducũ sic incipiens hortatur ouantes.
uaxima res effecta uiri. timor om̃is abesto.
Quod superest. hec sunt spolia et de rege suꝑbo
Primitię manibusq meis mezentius hic est.
Nũc iter ad regem nobis murosq latinos
Arina parate animiset spe presumite bellũ.
Nequa mora ignaros ubi primũ uellere signa
Anniuerĩt superi pubẽq educere castris
Impediat segnesq metu sententia tardet.
Interca socios inhumata corpora terre

Expanded text:
ceanum interea surgens Aurora reliquit: Aeneas, quamquam et sociis dare tempus humandis praecipitant curae turbataque funere mens est, vota deum primo victor solvebat Eoo. Ingentem quercum decisis undique ramis constituit tumulo fulgentiaque induit arma, Mezenti ducis exuvias, tibi, magne, tropaeum, bellipotens: aptat rorantis sanguine cristas telaque trunca viri et bis sex thoraca petitum perfossumque locis clipeumque ex aere sinistrae subligat atque ensem collo suspendit eburnum. Tum socios, namque omnis eum stipata tegebat turba ducum, sic incipiens hortatur ovantis: Maxima res effecta, viri; timor omnis abesto, quod superest: haec sunt spolia et de rege superbo primitiae, manibusque meis Mezentius hic est. Nunc iter ad regem nobis murosque Latinos. Arma parate animis et spe praesumite bellum, nequa mora ignaros, ubi primum vellere signa adnuerint superi pubemque educere castris, impediat segnisve metu sententia tardet. Interea socios inhumataque corpora terrae
Abbreviated transcription (Latin):
Bis cõfusa fuga ꝑ muros agmina uertit.
Sed manus e castris proꝑe coit om̃is ĩ unũ.
Nec cõtra uires audet saturnia iuno
Sufficere. aeriam cȩlonã iupiter irim
Demisit gẽmanȩ haud mollia iussa ferentẽ.
Ni tũnus cȩdat teucrorũ irienibus altis.
Ergo nec clipeo iuuenis subsistere tantũ
Nec dextra ualet imectis sic undiq telis
Obruitur. strepit assiduo caua tẽpora circũ
Tĩnitu galea. et saxis solida era fatiscunt
Discussẽq iube apiti nec sufficit umbo
Ictibus. ĩgeminãt hastis et troes et ip̃e
Fulmineus mnesteus. tũc toto corpore sudor
Liquitur. et piceũ nec respirare potestas
Flumen agit. fessos quatit eger anhelitus artus.
Tũ demũ preceps saltu se se omnibus armis
In fluuiũ dedit. ille suo cũ gurgite uasto
Accepit uenientẽ. ac mollibus extułit undis.
Et letũ socus ablͣta cede remisitr

Expanded text:
bis confusa fuga per muros agmina vertit; bis confusa fuga per muros agmina vertit; sed manus e castris propere coit omnis in unum, nec contra vires audet Saturnia Iuno sufficere, aëriam caelo nam Iuppiter Irim demisit germanae haud mollia iussa ferentem, ni Turnus cedat Teucrorum moenibus altis. Ergo nec clipeo iuvenis subsistere tantum nec dextra valet: iniectis sic undique telis obruitur. Strepit adsiduo cava tempora circum tinnitu galea, et saxis solida aera fatiscunt, discussaeque iubae capiti, nec sufficit umbo ictibus: ingeminant hastis et Troes et ipse fulmineus Mnestheus. Tum toto corpore sudor liquitur et piceum, nec respirare potestas, flumen agit; fessos quatit aeger anhelitus artus. Tum demum praeceps saltu sese omnibus armis in fluvium dedit: ille suo cum gurgite flavo accepit venientem ac mollibus extulit undis et laetum sociis abluta caede remisit.
Abbreviated transcription (Latin):
Falantisq uidẽt socios hostẽq receptũ
Et mnesieus quo deinde fugã quo tenditis ĩquit
Quos ab oĩ muros q̃ iã ultra mȩnia habetis :
U nu: hemo et uestris o ciues undiq septus
Ageeribus tantas strages ĩpune ꝑ urbem
E diderit : iuuensi primos tot miserit orcho:
Nõne ĩfelicis patriȩ uererũq deorum
Et magni eneȩ segnes miseretq pudetq:
Talibus actensi firmantur et agmine denso
Consistũt. tũnus paulatĩ excedere pugna
E t fluuiũ petere ac partẽ q̃ cingitur unda.
A crius hoc teucri clamore ĩcumbere magno.
Et glomerare manũ ceu seuũ tuba leonem
Cũ telis premit ĩfensis. ac territus ille
Asper acerba tuens retro redit. et neq terga
Ira dare aut uirtus patitur. nec tendere cõtra.
Ille ꝗdẽ hoc cupiens potis est ꝑ tela uirosq
Haud aliter retro dubius uestigia tuͣnus
Improꝑata refert. et mens exestuat ira.
Quinetiãbis tũ medios inuaserat hostes

Expanded text:
palantisque vident socios hostemque receptum. palantisque vident socios hostemque receptum. Et Mnestheus: Quo deinde fugam, quo tenditis? inquit. Quos alios muros, quae iam ultra moenia habetis? Unus homo et vestris, o cives, undique saeptus aggeribus tantas strages inpune per urbem ediderit, iuvenum primos tot miserit Orco? Non infelicis patriae veterumque deorum et magni Aeneae, segnes, miseretque pudetque? Talibus accensi firmantur et agmine denso consistunt. Turnus paulatim excedere pugna et fluvium petere ac partem, quae cingitur unda; acrius hoc Teucri clamore incumbere magno et glomerare manum. Ceu saevum turba leonem cum telis premit infensis, at territus ille, asper, acerba tuens, retro redit, et neque terga ira dare aut virtus patitur, nec tendere contra ille quidem hoc cupiens potis est per tela virosque: haud aliter retro dubius vestigia Turnus improperata refert, et mens exaestuat ira. Quin etiam bis tum medios invaserat hostis,
Abbreviated transcription (Latin):
Ultimus ille dies bello/ gentiq fuisset
Sed furor ardentẽ cedisq insana cupido
Egit in aduersos
Prĩcipio phalerĩ et succiso poplite gygen
Excipit. hĩc raptas fugientibus ingerit hastas
In tergũ. iuno uires animũq ministrat.
A ddit halim comitẽ et cõfixa phegea pãma
Ignaros: deinde ĩmuris martẽq cientes
Halcandrũq haliũq noemonaq pritanimq
Lingea tendentẽ contra sociosq uocantem
Uibranti gladio cõnixus abaggere dextra
Occupat. huic uno deiectũ comirius ictu
Cũ galea longe iacuit caput. inde ferarũ
U astatorẽ amicũ quo nõ felicior alter
Ungere tela manu. ferrũq armare ueneno
Et diciũ colidẽ et amicũ crethea musis
Crethea musarũ comitẽ. cui cãmina semꝑ
Et cithane cordi. numerosq ĩtendere nẽ uis.
Semꝑ equos atq ãma uirũ pugnasq canebat.
Tandẽ duitores audita cede suorum
Cõueniũt theucri inesteus a cerq serestus

Expanded text:
ultimus ille dies bello gentique fuisset; ultimus ille dies bello gentique fuisset; sed furor ardentem caedisque insana cupido egit in adversos. Principio Phalerim et succiso poplite Gygen excipit; hinc raptas fugientibus ingerit hastas in tergum, Iuno vires animumque ministrat; addit Halym comitem et confixa Phegea parma, ignaros deinde in muris Martemque cientis Alcandrumque Haliumque Noemonaque Prytanimque. Lyncea tendentem contra sociosque vocantem vibranti gladio conixus ab aggere dexter occupat; huic uno desectum comminus ictu cum galea longe iacuit caput. Inde ferarum vastatorem Amycum, quo non felicior alter ungere tela manu ferrumque armare veneno, et Clytium Aeoliden et amicum Crethea Musis, Crethea Musarum comitem, cui carmina semper et citharae cordi numerosque intendere nervis. Semper equos atque arma virum pugnasque canebat. Tandem ductores audita caede suorum conveniunt Teucri, Mnestheus acerque Serestus,
Abbreviated transcription (Latin):
Castra inimica uides nulla hĩc exire potestas.
Olli subridens sedato pectore tũnus
Incipe siqua animi uirtus et consere dextrã.
Hic etiã inuentũ priamo naͬrabis achillem.
Dixerat. ille rudẽ nodis et cortice crudo
Intoͣquet sũmis adnixus uiribus hastam.
Excepere aure uulnus. saturnia iuno
Detorsit ueniens. porteq infigitur hasta.
At nõ hoc telũ mea quod ui dextera uersat
Effugies. neq enĩ is teli nec uulneris autor.
Sic ait et sublatũ alte cõsurgit in erisem.
Et mediã ferro gemina inter tẽpora frontẽ
Diuidit ĩpubesq ĩmani uulnere malas.
Fit sonus ingenti cõcussa est pondere tellus.
Collapsos artiis atq arma cruẽta cerebro
Sternit humi moriens. atq illi pãtibus equis
Huc caput atq illuc humero ex utroq pependit.
Diffugiunt uersi trepida formidine troes
Et si continuo uictorem ea cura subisset
Rũpere castra manu sociosq ĩmittere castris

Expanded text:
Castra inimica vides; nulla hinc exire potestas. Castra inimica vides; nulla hinc exire potestas. Olli subridens sedato pectore Turnus: Incipe, siqua animo virtus, et consere dextram: hic etiam inventum Priamo narrabis Achillem. Dixerat. Ille rudem nodis et cortice crudo intorquet summis adnixus viribus hastam: excepere aurae volnus; Saturnia Iuno detorsit veniens, portaeque infigitur hasta. At non hoc telum, mea quod vi dextera versat, effugies; neque enim is teli nec volneris auctor. Sic ait et sublatum alte consurgit in ensem et mediam ferro gemina inter tempora frontem dividit inpubesque immani volnere malas. Fit sonus, ingenti concussa est pondere tellus: conlapsos artus atque arma cruenta cerebro sternit humi moriens, atque illi partibus aequis huc caput atque illuc umero ex utroque pependit. Diffugiunt versi trepida formidine Troes: et si continuo victorem ea cura subisset, rumpere claustra manu sociosque immittere portis,
Abbreviated transcription (Latin):
A ddidit. et stimulos acres sub pectore uertit.
Immisitq fugã teucris atrũq timorẽ.
U ndiq conueniunt. quoniã data copia pugnȩ
Bellatorq animo deus incidit.
P andarus ut fuso germanũ corpore cernit
Et quo sit fortuna loco qui casus agat res.
Portã ui multa cõuerso cardine torquet
Obnixus latis humeris. multosq suorum
Menibus exclusos diro incertamine linquit.
Ast alios secũ indudit recipitq ruentes.
Demens ꝗ rutulũ ĩ medio nõ agmine regem
U idit ĩrumpentẽ. ultroq ĩcluserit urbi.
Immanẽ ueluti pecora inter inertia tigrim.
Continuo noua lux oculis effulsit. et arma
Noͣrendũ sonuere tremũt ĩ uertice cristȩ
Sanguinee clipeoq micaritia fulmina mittit.
Agnoscũt faciẽ ĩuisam atq ĩmania membra
Turbati subito eneade. tum pandarus ingens
Emicat. et mortis fraternę feruidus ira
E ffatur. nõ hic dotalis regia amate
Nec muris patrus cohibet media ardea tũnũ

Expanded text:
addidit et stimulos acris sub pectore vertit addidit et stimulos acris sub pectore vertit immisitque Fugam Teucris atrumque Timorem. Undique conveniunt, quoniam data copia pugnae bellatorque animo deus incidit. Pandarus ut fuso germanum corpore cernit et quo sit fortuna loco, qui casus agat res, portam vi magna converso cardine torquet, obnixus latis umeris, multosque suorum moenibus exclusos duro in certamine linquit; ast alios secum includit recipitque ruentis, demens, qui Rutulum in medio non agmine regem viderit inrumpentem ultroque incluserit urbi, immanem veluti pecora inter inertia tigrim. Continuo nova lux oculis effulsit, et arma horrendum sonuere; tremunt in vertice cristae sanguineae, clipeoque micantia fulmina mittit: agnoscunt faciem invisam atque immania membra turbati subito Aeneadae. Tum Pandarus ingens emicat et mortis fraternae fervidus ira effatur: Non haec dotalis regia Amatae, nec muris cohibet patriis media Ardea Turnum.
Abbreviated transcription (Latin):
Aera ꝑ tenerũ. stomachoq ĩfixa sub altũ
Pectus abit. reddit specus atri uulneris undã
Spumantẽ. et fixo ferrũ pulmone tepescit.
Tũ meropẽ atq erimãtha manu tũ ste̾uit aphinũ
Tũ bitiã ardentẽ oculis animisq frementẽ
N õ iaculo neq enĩ iaculo uitã ille dedissẽt
Sed magnũ stridens cõtorta phalarica uenit.
Fulminis acta modo. quã nec duo taurea terga
Nec duplici squama lorica fidelis et auro
Sustinuit. collapsa riuint ĩmania membra.
Sat tellus gemitũ. et clipeũ suꝑ ĩtonat ingens.¬
Q ualis ĩ euboico baiarũ littore quondam
Saxea pila cadit magnis quã molibus ante
Cõstructã ponto iaciunt. sic illa ruinã
Prona trahit. penitusq uadis illisa recumbit
Miscent se maria et nigre attolluntur harene.
Tũ sonitu prochita alta tremit durũq cubile
Inarime iouis imperiis imposta tipheo.
Hic mars armipotens animũ uiresq latinis

Expanded text:
aëra per tenerum stomachoque infixa sub altum aëra per tenerum stomachoque infixa sub altum pectus abit: reddit specus atri volneris undam spumantem, et fixo ferrum in pulmone tepescit. Tum Meropem atque Erymanta manu, tum sternit Aphidnum, tum Bitian ardentem oculis animisque frementem non iaculo, neque enim iaculo vitam ille dedisset, sed magnum stridens contorta phalarica venit, fulminis acta modo, quam nec duo taurea terga nec duplici squama lorica fidelis et auro sustinuit: conlapsa ruunt immania membra. Dat tellus gemitum, et clipeum super intonat ingens. Talis in Euboico Baiarum litore quondam saxea pila cadit, magnis quam molibus ante constructam ponto iaciunt; sic illa ruinam prona trahit penitusque vadis inlisa recumbit: miscent se maria, et nigrae attolluntur harenae; tum sonitu Prochyta alta tremit durumque cubile Inarime Iovis imperiis imposta Typhoeo. Hic Mars armipotens animum viresque Latinis
Abbreviated transcription (Latin):
Armati ferro. et cristis capita alta corusci.
Quales aerie liquentia flumina circũ
Siue padi ripis athesi seu propter amenũ
Cõsurgũt geminȩ quercus. intonsaq celo
Attollũt capita et sublimi uertice ruitant.
Irrũpũt aditus rutuli ut uidere patentes
Cõtinuo quercens et pulcer aꝗculuis armis
Et preceps animi tymariis et mauortius emon
Agminibus totis aut uersi terga dedere
Aut ip̃o porte posuere ĩ limine uitam.
Tũ magis ĩcrescũt animis discordibus ire.
Et iam collecti troes glomerantur eodem
Et cõferre manũ et ꝑcũrere longius audẽt
D uctori turno diuersa in parte furenti
Turbantiq uiros ꝑfertur nuntius hostem
Feruere cede noua et portas prebere patentes.
Deserit ĩceptũ atq immani concitus ira
Dardaniã ruit ad portã fratresq superbos
Et primũ antiphatẽ is enĩ se primus agebat
Thebana de matre nochũ sarpedonis alti
Coniecto sternit iaculo. uolat itala cornus

Expanded text:
armati ferro et cristis capita alta corusci: armati ferro et cristis capita alta corusci: quales aëriae liquentia flumina circum, sive Padi ripis Athesim seu propter amoenum, consurgunt geminae quercus intonsaque caelo attollunt capita et sublimi vertice nutant. inrumpunt aditus Rutuli ut videre patentis continuo Quercens et pulcher Aquiculus armis et praeceps animi Tmarus et Mavortius Haemon agminibus totis: at versi terga dedere aut ipso portae posuere in limine vitam. Tum magis increscunt animis discordibus irae; et iam collecti Troes glomerantur eodem et conferre manum et procurrere longius audent. Ductori Turno diversa in parte furenti turbantique viros perfertur nuntius, hostem fervere caede nova et portas praebere patentis. Deserit inceptum atque immani concitus ira Dardaniam ruit ad portam fratresque superbos. Et primum Antiphaten, is enim se primus agebat, Thebana de matre nothum Sarpedonis alti, coniecto sternit iaculo; volat Itala cornus
Abbreviated transcription (Latin):
Et procul in tenuẽ ex oculis euanuit auram.
Agnouere deũ proceres diuinaq tela
Dardanide pharetrãq fuga sensere sonantẽ.
Ergo auidũ pugnȩ dictis ac numine phebi
Ascaniũ ꝑhibẽt. ip̃i in certamina rursus
Succedũt. animasq ĩ aꝑta pericula mittunt.
It clamor totis ꝑ propugnacula muris.
Intendũt acres arcus. amentaq torquent.
S ternitur omne solũ telis. tũ scuta cauȩq
Dant sonitũ fluctu galeȩ. pugna aspera surgit.
Quantus ab occasu ueniens pluuialibus edis
U erberat imber humũ. aut ꝙͣ multa grãdine nĩbi
In uada p̃cipitãt. cũ iupiter hoͣridus austris
T orquet a quosã hiemẽ. et cȩlo caua nubila rũpit.
Fandaruis et bitias ydeo alcanore creti
Quos iouis eduxit luco siluestris yera
Abietibus iuuenes patriis et mõtibus equos
Fortã quȩ ducis imꝑio cõmissa recludũt
Freti armis ultroq ĩuitant męnibus hostẽ.
Ipsi intus dextra ac leua pro tũribus astant

Expanded text:
et procul in tenuem ex oculis evanuit auram. et procul in tenuem ex oculis evanuit auram. Agnovere deum proceres divinaque tela Dardanidae pharetramque fuga sensere sonantem. Ergo avidum pugnae dictis ac numine Phoebi Ascanium prohibent, ipsi in certamina rursus succedunt animasque in aperta pericula mittunt. It clamor totis per propugnacula muris, intendunt acris arcus amentaque torquent. Sternitur omne solum telis, tum scuta cavaeque dant sonitum flictu galeae, pugna aspera surgit: quantus ab occasu veniens pluvialibus Haedis verberat imber humum, quam multa grandine nimbi in vada praecipitant, cum Iuppiter horridus austris torquet aquosam hiemem et caelo cava nubila rumpit. Pandarus et Bitias, Idaeo Alcanore creti, quos Iovis eduxit luco silvestris Iaera abietibus iuvenes patriis et montibus aequos, portam, quae ducis imperio commissa, recludunt, freti animis, ultroque invitant moenibus hostem. Ipsi intus dextra ac laeva pro turribus adstant,
Abbreviated transcription (Latin):
Leticiaq fremũt. animosq ad sidera tollunt.
E therea tũ forte plaga crinitus apollo
Desuꝑ ausonias acies urbemq uidebat
Nube sedens. atq his uictorẽ affatur iulũ
Macte noua uirtute puer. sic itur ad astra
Dus genite et geniture deos. iure omnia bella
Cente sub assarici fato uentura resident.
Nec te troia capit. simul hec effatus ab alto
E there se mittit. et spirãtes dimouet auras.
Ascaniũq petit. forma tũ uertitur oris
Antiquũ in buten. hic dardanio anchise
Armiger ante fuit fidusq ad limina custos.
Tũ comitẽ ascanio pater addidit. ibat apollo
Omnia lõgeuo similis uocẽq coloremq
Et crines albos. et seua sonoribus arma.
Atq his ardentẽ dictis affatur iulum.
S it satis enide telis impune ruimauũ
Oppetiisse tuis.primã hãc tibi magnus apollo
Cõcedit laudẽ et paribus nõ inuidet armis.
Cetera parce puer bello. sic orsus apollo
u ortales medio aspectus sermone reliquit.¬

Expanded text:
laetitiaque fremunt animosque ad sidera tollunt. laetitiaque fremunt animosque ad sidera tollunt. Aetheria tum forte plaga crinitus Apollo desuper Ausonias acies urbemque videbat, nube sedens, atque his victorem adfatur Iulum: Macte nova virtute, puer: sic itur ad astra, dis genite et geniture deos. Iure omnia bella gente sub Assaraci fato ventura resident, nec te Troia capit. Simul haec effatus ab alto aethere se misit, spirantis dimovet auras Ascaniumque petit. Forma tum vertitur oris antiquum in Buten; hic Dardanio Anchisae armiger ante fuit fidusque ad limina custos, tum comitem Ascanio pater addidit. Ibat Apollo omnia longaevo similis, vocemque coloremque et crinis albos et saeva sonoribus arma, atque his ardentem dictis adfatur Iulum: Sit satis, Aenide, telis impune Numanum oppetiisse tuis; primam hanc tibi magnus, Apollo concedit laudem et paribus non invidet armis: cetera parce, puer, bello. Sic orsus Apollo mortalis medio aspectus sermone reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
Ouere phrigię neq enĩ phriges ite ꝑ alta
Dindima. ubi assuetis biforem dat tibia cantũ.
Timpana uos buxusq uocat berecinthia matris
Idee sinite arma uiris et çedite ferro.
Talia iactantem dictis ac dira canentem
Nõ tulit ascanius. neruoq obuersus equino
Cõtendit telũ. diuersaq brachia ducens
Cõstitit ante iouẽ supplex per uota precatus.
Iupiter om̃ipotens audacibus annue ceptis.
Ipse tibi ad tua tẽpla feram solennia dona
Et statuã ante aras aurata fronte iuuencum
Candentẽ. pariterq caput cũ matre ferentem.
Ia cornu petat et pedibus ꝗ spargat harenã.
Audiit et celi genitor de parte serena
Intonuit leuũ. sonat una letifer arcus.
Effugit hõrendũ stridens allapsa sagitta
ꝑq caput remuli uenit et caua tẽpora ferro
Traicit. I. uerbis uirtutẽ illude suꝑbis.
Bis capti friges hec rutulis respõsa remittunt.
Hoc tantũ ascanius. teucri clamore sequũtur.

Expanded text:
O vere Phrygiae, neque enim Phryges, ite per alta O vere Phrygiae, neque enim Phryges, ite per alta Dindyma ubi adsuetis biforem dat tibia cantum! Tympana vos buxusque vocat Berecyntia Matris Idaeae sinite arma viris et cedite ferro. Talia iactantem dictis ac dira canentem non tulit Ascanius nervoque obversus equino contendit telum diversaque bracchia ducens constitit, ante Iovem supplex per vota precatus: Iuppiter omnipotens, audacibus adnue coeptis. Ipse tibi ad tua templa feram sollemnia dona et statuam ante aras aurata fronte iuvencum candentem pariterque caput cum matre ferentem, iam cornu petat et pedibus qui spargat harenam. Audiit et caeli Genitor de parte serena intonuit laevum, sonat una fatifer arcus: effugit horrendum stridens adducta sagitta perque caput Remuli venit et cava tempora ferro traicit. I, verbis virtutem inlude superbis! His capti Phryges haec Rutulis responsa remittunt. Hoc tantum Ascanius. Teucri clamore sequuntur