comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et temperati auĩt apud sapientẽ
ualere aliquando graciam uiri
bom esse miseri discincta gene¬
ra esse delictorũ et dispares penas
esse apud hoĩem ꝯstantem ignoscẽ¬
di locum ipm̃ sapientem sepe aliqͥd
opinari quid nesciat irasci nõ nũ¬
qm exorari eundem et placari qd
dixerit interdum si ita rectiꝰ sit
mutare de sentencia decedere ali¬
quando. omnis u̾tutel mediocri¬
tate quadam esse moderatas. Hos
ad magistros si qua te fortuna Ca¬
to cum isca natura detulisset nõ
tu quidẽ uir melior esses nec for¬
cior nec temperancior nec iustior
neq enĩ esse potes s paulo ad le¬
uitatem propensior non accusa¬
res millꝰ adductus inimiciciis nuł¬
la necessitus iniuria pudentissi¬
nũ hoĩem sũma dignitate atq ho¬
nestate preditũ putares cum ei
usdem anni custodiam te atq l
murena fortun a potuisset aliqͦ
tecum Hoc rei p. uineulo esse con¬
iunctũ qd̾ atrociter in senatu di¬

Expanded text:
et temperati, aiunt apud sapientem et temperati, aiunt apud sapientem valere aliquando gratiam; viri boni esse misereri; distincta genera esse delictorum et disparis poenas; esse apud hominem constantem ignoscendi locum; ipsum sapientem saepe aliquid opinari quod nesciat, irasci non numquam, exorari eundem et placari, quod dixerit interdum, si ita rectius sit, mutare, de sententia decedere aliquando; omnis virtutes mediocritate quadam esse moderatas. hos ad magistros si qua te fortuna, Cato, cum ista natura detulisset, non tu quidem vir melior esses nec fortior nec temperantior nec iustior — neque enim esse potes — sed paulo ad lenitatem propensior. non accusares nullis adductus inimicitiis, nulla lacessitus iniuria, pudentissimum hominem summa dignitate atque honestate praeditum; putares, cum in eiusdem anni custodia te atque L.Lucium Murenam fortuna posuisset, aliquo te cum hoc rei publicae vinculo esse coniunctum; quod atrociter in senatu di
Abbreviated transcription (Latin):
ductus arripuit neq dispucãdi
causa ut magna pars s ita uiuẽ¬
di.petunt aliquid publicam caue
quicꝙͣ habeat momiẽti gracia sup¬
plices aliqui ueniũt miseri et ca¬
lamitosi scelatus et nefarius fue¬
ris si quicqͣmͣ imẜicordiam adduot
feceris fatetur aliquis se peccasse
et cui delicti uenia petit nefar¬
um est facinꝰ ignoscere at leue
delictũ est oĩa peccata sũt paria
dixisti quippe iam fixum et scatu¬
tum est non reductus es s opi¬
mone sapiens nicħ opinatur er¬
rasti aliqua in re malediçi pu¬
cat hac ex disciplina nob̾ illa st̃
dixi in senatu me nomẽ cõsulatis
candidatus delaturũ iratus dixi¬
sci m̃ios inquit sapiens irascitur
At temporis causa improbi ĩqͥt
Hõis et mendacio fallere mutare
sentenciam turpe est. exorari
scelus misereri flagiciu. Nrĩ
q in addulescencia diffusũ inge¬
mo meo quesisse adiumenta de¬
ctrme nostri inꝙͣ illi a platone
et ariscotele moderati homines

Expanded text:
ductus adripuit, neque disputandi ductus adripuit, neque disputandi causa, ut magna pars, sed ita vivendi. petunt aliquid publicani; cave ne quicquam habeat momenti gratia. supplices aliqui veniunt miseri et calamitosi; sceleratus et nefarius fueris, si quicquam misericordia adductus feceris. fatetur aliquis se peccasse et sui delicti veniam petit; 'nefarium est facinus ignoscere.' at leve delictum est. 'omnia peccata sunt paria.' dixisti quippiam: 'fixum et statutum est.' non re ductus es sed opinione; 'sapiens nihil opinatur.' errasti aliqua in re; male dici putat. hac ex disciplina nobis illa sunt: 'dixi in senatu me nomen consularis candidati delaturum.' iratus dixisti. 'numquam' inquit 'sapiens irascitur.' at temporis causa. 'improbi' inquit 'hominis est mendacio fallere; mutare sententiam turpe est, exorari scelus, misereri flagitium.' nostque in adulescentia diffisum ingenio meo quaesisse adiumenta doctrinae — nostri, inquam, illi a Platone et Aristotele, moderati homines
Abbreviated transcription (Latin):
In n. catone iud̾. hec bona que
iudemꝰ diuina et egregia ip̃ius
scitote esse propria que nõ nũꝙ
requitimꝰ ea sũt oĩa nõ ana¬
tura uerũ a magistro: fuit enĩ
quida sũmo in gemo uit zeno
cuiꝰ inuẽtorũ emnuli stoia nomi¬
nant᷑ huiꝰ sentencie sũt et p̃¬
cepta eiusmodi sapientem gͣca
ignoscere neminẽ mmibicordẽ elle
insi scultũ et leuẽ uiri non esse
neq exorari neq placari solos
sapientis esse si distortissimi sint
formonsus si mendicilliim diui¬
tes si seruitutem seruiant reges.
Nos autem qui sapientes sumꝰ
fugitiuos exules hostis in sanos
demq esse dicũt oĩa peccata eẽ
paria omne delictũ scclus esse ne¬
fariũ nec minꝰ delinquere eum
qui gallum catilmacium cum
opus non fuerit quã eũ qui pa¬
trem suflocauerit. sapientẽ inclꝰ
opinari nulliꝰ rei penitere nulla
in re falli sentencia mutare mĩ¬
qͣm. Hoc homo ingemosissimꝰ
cato auctorib eruditissimis in¬

Expanded text:
in M.Marco Catone, iudices, haec bona quae in M.Marco Catone, iudices, haec bona quae videmus divina et egregia ipsius scitote esse propria; quae non numquam requirimus, ea sunt omnia non a natura verum a magistro. fuit enim quidam summo ingenio vir, Zeno, cuius inventorum aemuli Stoici nominantur. huius sententiae sunt et praecepta eius modi. sapientem gratia ignoscere; neminem misericordem esse nisi stultum et levem; viri non esse neque exorari neque placari; solos sapientes esse, si distortissimi sint, formosos, si mendicissimi, divites, si servitutem serviant, reges; nos autem qui sapientes non sumus fugitivos, exsules, hostis, insanos denique esse dicunt; omnia peccata esse paria; omne delictum scelus esse nefarium, nec minus delinquere eum qui gallum gallinaceum, cum opus non fuerit, quam eum qui patrem suffocaverit; sapientem nihil opinari, nullius rei paenitere, nulla in re falli, sententiam mutare numquam. hoc homo ingeniosissimus, M.Marcus Cato, auctoribus eruditissimis in
Abbreviated transcription (Latin):
set iniquam legem Iud̾. et miserã
condicionem inscituet ꝑiculis ho¬
minũ li existimabit Iudiciũ accu¬
satoris in reũ pro aliquo preuidi¬
cio ualere oportere. Ego tuũ ꝯsili¬
um catu propter singulare an¬
multa peccas in quit illo fortissiõ
uiro semior magister s peccas te
regere possum at ego non te ue¬
rissime dixerim peccare te nich
neq ulla in rete esse huiꝰ modi
ut corrigendus pociusqͣ leniter
inflectendus esse uideare. finxit
enm te ipsa natura ad honesta¬
tem grauitatem temꝑanciam
magnitudine animi iusticia ad
omnes demq u̾tutes magnũ ho¬
minem et excelsum acceslitis tot
doctrina non moderata nec mi¬
tis s ut michi uidetur paulo
asperior et durior qm aut ue¬
ritas aut natura patitut Et
quoma non est nobis hec orõ ha¬
benda aut in ĩperita multitudiẽ
aut in aliquo cõuẽtu agrestium
audacius paulo de studiis huma¬
nitatis que et michi et uobis no¬
ta et iudicanda sũt disputabo

Expanded text:
set, iniquam legem, iudices, et miseram set, iniquam legem, iudices, et miseram condicionem instituet periculis hominum, si existimabit iudicium accusatoris in reum pro aliquo praeiudicio valere oportere. ego tuum consilium, Cato, propter singulare animulta peccas,' inquit ille fortissimo viro senior magister, 'sed peccas; te regere possum.' at ego non te; verissime dixerim peccare te nihil neque ulla in re te esse huius modi ut corrigendus potius quam leviter inflectendus esse videare. finxit enim te ipsa natura ad honestatem, gravitatem, temperantiam, magnitudinem animi, iustitiam, ad omnis denique virtutes magnum hominem et excelsum. accessit istuc doctrina non moderata nec mitis sed, ut mihi videtur, paulo asperior et durior quam aut veritas aut natura patitur. et quoniam non est nobis haec oratio habenda aut in imperita multitudine aut in aliquo conventu agrestium, audacius paulo de studiis humanitatis quae et mihi et vobis nota et iucunda sunt disputabo.
Abbreviated transcription (Latin):
uerat cũ accusauit .l. Coctam
erat in sũma eloquẽcia sũma fi¬
natu dicere audiui hanc accusa¬
toris ex imiam uimi dignitatẽ plu¬
rima .l. cocte profuisse noluert̃
sapientissimi hoĩes qui tum rẽ
illam iudicabant ita quẽqua
cadere in iudicio ut minis aduer¬
sari uirib abiectus uderetur.
Quid sernium Galbam nam
o fortissimo atq florentissimo ui¬
ro H. catom incumbenti ad eiꝰ
in hac ciuitate nmis magnis
accusatorũ opibus et populus
uniuersus et sapientes ac mul¬
tũ in polterũ prospicientes iud̾.
restiterũt Nolo accusator in iu¬
diciũ potencia adferat non uii
maiorem aliquã non auctoritatẽ
ex cellentẽ non mimia grãm ua¬
leant hec oĩa ad salutem ĩ nocẽ¬
ciũ ad opem ĩpotenciũ ad auxi¬
liũ calamitosorum in ꝑiculo u̾o
et in ꝑmae ciuiũ repudientur
Uam si quis hoc forte dicet Cato¬
nem descensurũ ad accusandũ nõ
fuisse insi prius de causa iudicas¬

Expanded text:
verat cum accusavit L. Cottam. verat cum accusavit L. Cottam. erat in eo summa eloquentia, summa finatu dicere audivi, hanc accusatoris eximiam vim et dignitatem plurimum L.Lucio Cottae profuisse. noluerunt sapientissimi homines qui tum rem illam iudicabant ita quemquam cadere in iudicio ut nimiis adversarii viribus abiectus videretur. quid? Ser. Galbam — nam o, fortissimo atque florentissimo viro, M.Marco Catoni, incumbenti ad eiusin hac civitate nimis magnis accusatorum opibus et populus universus et sapientes ac multum in posterum prospicientes iudices restiterunt. nolo accusator in iudicium potentiam adferat, non vim maiorem aliquam, non auctoritatem excellentem, non nimiam gratiam. valeant haec omnia ad salutem innocentium, ad opem impotentium, ad auxilium calamitosorum, in periculo vero et in pernicie civium repudientur. nam si quis hoc forte dicet, Catonem descensurum ad accusandum non fuisse, nisi prius de causa iudicas
Abbreviated transcription (Latin):
fuit tamen ea condicione nobi¬
lis erat in hac ciuitate natus
ut eius opes ut ingeniũ p̃sidio
multis eciam alienis exmo
uix cui ꝙͣ immico esse deberent.
Respondebo gͥ postumo p̾niũ
qui nesçio quo pactu michi ui¬
detur p̃torius candidatus in cõ¬
sularem quasi desulcorius in qͣ¬
drigarũ curriculũ incurre̾ cuiꝰ
tem eorũ aliquis largitus est
ex petendus amicus est qui alie¬
nam pocius iuiriam qͦ sua
us accusacionis. qui tamen ita
gͣuis est accusator et uehemens
ut multo magis eius auctorita¬
tem qm criminacionem ꝑtime¬
scam in quo ego accusato̾re Ind̾.
primũ illud dep̃cabor ne quid
I. murene dignitas illius. ne
quid expectatio tribunatus. ne
quid tocius uite splendor et g̾ui¬
tas noceat.deniq ne ea soli huic
obsunt bona M. catonis que ille
adeptus est ut multis prodesse pos¬
sit Bis consul fuerat p. africanꝰ
et duos terrores Huiꝰ imperii
Carthaginẽ Wlumãciamq dele¬

Expanded text:
fuit, tum ea condicione nobfuit, tum ea condicione nobis erat in hac civitate natus ut eius opes, ut ingenium praesidio multis etiam alienis, exitio vix cuiquam inimico esse deberet. respondebo igitur Postumo primum qui nescio quo pacto mihi videtur praetorius candidatus in consularem quasi desultorius in quadrigarum curriculum incurrere. cuius tem eorum aliquis largitus est, expetendus amicus est qui alienam potius iniuriam quam suam us accusationis; qui tamen ita gravis est accusator et vehemens ut multo magis eius auctoritatem quam criminationem pertimescam. in quo ego accusatore, iudices, primum illud deprecabor ne quid L.Lucii Murenae dignitas illius, ne quid exspectatio tribunatus, ne quid totius vitae splendor et gravitas noceat, denique ne ea soli huic obsint bona M.Marci Catonis quae ille adeptus est ut multis prodesse possit. Bis consul fuerat P.Publius Africanus et duos terrores huius imperi, Carthaginem Numantiamque, dele
Abbreviated transcription (Latin):
ut non queam satis neq cõnu¬
nem oĩum nr̃m ꝯdicione neq
huiꝰ euẽtũ fortunãq m̃iẜari
Qui pͥmũ dum ex honoribus cõ¬
tinius familie maiorũq suorũ
unũ ascendere gradum dignitatis
conatus est. uenit in ꝑiculum ne
et ea que relicta et Hec que ab
ipso ꝑata sunt amittat Demde
propter scudiũ noue laudis eci¬
am in ueteris fortune discrimẽ
adducit Que cũ sunt gͣuia Iud̾.
tũ illud acerbissimũ est qd̾ hab
eos accusatores non qui odio imi¬
miaciarũ ad accusandum s qui
scudio accusandi ad iimicicias
descenderent. Nam ut omittam
seriuũ sulpic. quẽ intelligo nõ
iuria .l. murene s honoris con¬
tencione ꝑ motũ acculat pater¬
nus amicus tum postumꝰ uetꝰ
ut ait ipse uicinus ac necessari¬
us qui necessitudinis causas cõ¬
pluris protulit simultatis mil¬
lum cõmemorare potuit accu¬
rii municiores esse debebant.
Aecusat. M. cato qui qmq a
murena nulla re unqmͣ alienꝰ

Expanded text:
ut non queam satis neque commuut non queam satis neque communem omnium nostrum condicionem neque huius eventum fortunamque miserari. qui primum, dum ex honoribus continuis familiae maiorumque suorum unum ascendere gradum dignitatis conatus est, venit in periculum ne et ea quae ei relicta, et haec quae ab ipso parta sunt amittat, deinde propter studium novae laudis etiam in veteris fortunae discrimen adducitur. quae cum sunt gravia, iudices, tum illud acerbissimum est quod habet eos accusatores, non qui odio inimicitiarum ad accusandum, sed qui studio accusandi ad inimicitias descenderint. nam ut omittam Servium Sulpicium quem intellego non iniuria L.Lucio Murenae sed honoris contentione permotum, accusat paternus amicus, C.Gaius Postumus, vetus, ut ait ipse, vicinus ac necessarius, qui necessitudinis causas compluris protulit, simultatis nullam commemorare potuit. accurii munitiores esse debebant. accusat M.Marcus Cato qui cum a Murena nulla re umquam alienus
Abbreviated transcription (Latin):
neq iminanti cederet neq cui¬
qͣm minaretur. Huic mirandũ
est magno adiumento catilline
subitam spem consulatus adi¬
piscendi fiusse: Nũc michi ter¬
cius ille locus est relictus orõ¬
nis de ambitus criminb ꝑpur¬
gatus ab is qui ante me dixerũt
A me quomam ita Murena uo¬
luit retractandus quo in loco
postumo faimliari meo orna¬
tissimo uiro de diuisorum iudi¬
cis et de deprehensis pecuniis
adulescenti ingemoso et hono
seruio sulpicio de equitũ centu
excellenti de ipĩus accusacione
de senatus consulto de rep. re¬
spondebo s pauca que meum
animũ repente mouerũt pͥus
de .l. murene fortuna cõq̃rar:
Nam cum sepe antea Iudices
et ex aliorũ miseriis et ex me¬
is curis laboribq cotidiams
fortunatos eos hoies iudicarem
qui remoti a studiis ambicionis
ociũ ac tnͣquillitatem uite secu¬
ti sunt. Tum u̾o in hiis l. mu¬
tene tantis tamq ꝓuissis ꝑicu¬
lis ita sumanisho ad fectum

Expanded text:
neque minanti cederet neque cuineque minanti cederet neque cuiquam minaretur, huic mirandum est magno adiumento Catilinae subitam spem consulatus adipiscendi fuisse? nunc mihi tertius ille locus est relictus orationis, de ambitus criminibus, perpurgatus ab eis qui ante me dixerunt, a me, quoniam ita Murena voluit, retractandus; quo in loco C. Postumo, familiari meo, ornatissimo viro, de divisorum indiciis et de deprehensis pecuniis, adulescenti ingenioso et bono, Ser. Sulpicio, de equitum centuri virtute excellenti, de ipsius accusatione, de senatus consulto, de re publica respondebo. sed pauca quae meum animum repente moverunt prius de L.Lucii Murenae fortuna conquerar. nam cum saepe antea, iudices, et ex aliorum miseriis et ex meis curis laboribusque cotidianis fortunatos eos homines iudicarem qui remoti a studiis ambitionis otium ac tranquillitatem vitae secuti sunt, tum vero in his L.Lucii Murenae tantis tamque improvisis periculis ita sum animo adfectus
Abbreviated transcription (Latin):
di in campũ cũ firimissimo p .t.¬
Sidio fortissimorum uirorum et
cũ illa lata insignaq lorica non
que me teg̾e̾t et enĩ sciebam Catil¬
lma non latus aut uentrem s
caput et collũ solere petere uer
ut omẽs bomi animadu̾terẽt et
cum in metu et ꝑiculo consulẽ
uiderent id qd̾ est factũ ad opẽ
p̃sidiũq cõcutrerent. Itaq cum
te serui remissiorẽ in petendo pu¬
carent Catillinã et spe et cupi¬
ditate inflãmatũ uiderent oẽs
qui illam ab re ꝑ pestẽ depelle¬
cupiebant Ad murena se statĩ
contulerũt. Magna est autem
comiciis consularib repentia
uoluntatũ inclniacio. p̃sertim
cũ incubuit ad uirũ bonũ et mł¬
tis aliis adiumentis peticioms
ornatum qui cũ honestissimo pa¬
tre atq maiorib modestissima
adulescencia clarissima legaciõe
pretura probata in uire grata
in mun̾e̾ ornata. in ꝓiũcia petis¬
set diligenter et ita petisset ut

Expanded text:
di in campum cum firmissimo praedi in campum cum firmissimo praesidio fortissimorum virorum et cum illa lata insignique lorica, non quae me tegeret — etenim sciebam Catilinam non latus aut ventrem sed caput et collum solere petere — verum ut omnes boni animadverterent et, cum in metu et periculo consulem viderent, id quod est factum, ad opem praesidiumque concurrerent. itaque cum te, Servi, remissiorem in petendo putarent, Catilinam et spe et cupiditate inflammatum viderent, omnes qui illam ab re publica pestem depellecupiebant ad Murenam se statim contulerunt. Magna est autem comitiis consularibus repentina voluntatum inclinatio, praesertim cum incubuit ad virum bonum et multis aliis adiumentis petitionis ornatum. qui cum honestissimo patre atque maioribus, modestissima adulescentia, clarissima legatione, praetura probata in iure, grata in munere, ornata in provincia petisset diligenter, et ita petisset ut
Abbreviated transcription (Latin):
sequenti senatu Catillina excitaui
atq eum de hiis rebus uissi si qͥd
uellet que ad me allate essent di¬
cere. Atqz ille ut semꝑ fuit aper¬
tissimus non se purgauit s indi¬
cauit atq induit tum enĩ dix᷑
duo corpora esse rei ꝑ. unũ debi¬
le infirmo capite alterũ firmũ
sine capite. Huic si ita de se meri¬
tum esset caput se uiuo non de¬
futurũ Congenut senatus fre¬
quens neqz tamen satis seuere
pro rei indignitate decreuit. na
ꝑtim ideo fortes in decernendo nõ
erant quia nichil timebant. Cue
dio quẽ om̃o uiuũ illinc exire nõ
oportuerat p̃sertim cum idem ille
in eodem ordine paucis diebus an¬
te Catomi fortissimo iuiro iudiciũ
minitanti ac denũcianti respon¬
disset et si qd̾ esse in suas fortunas
incendiũ excitatũ id se non aqua
s riuna restincturũ His tum re¬
bus cõmotus et qd̾ hoĩes iam tũ
cõuiratos cum gladiis in campũ
deduci a Catilsina sciebam descẽ¬

Expanded text:
frequenti senatu Catilinam excitavi frequenti senatu Catilinam excitavi atque eum de his rebus iussi, si quid vellet, quae ad me adlatae essent dicere. atque ille, ut semper fuit apertissimus, non se purgavit sed indicavit atque induit. tum enim dixit duo corpora esse rei publicae, unum debile infirmo capite, alterum firmum sine capite; huic, si ita de se meritum esset, caput se vivo non defuturum. congemuit senatus frequens neque tamen satis severe pro rei indignitate decrevit; nam partim ideo fortes in decernendo non erant, quia nihil timebant, partdio quem omnino vivum illinc exire non oportuerat, praesertim cum idem ille in eodem ordine paucis diebus ante Catoni, fortissimo viro, iudicium minitanti ac denuntianti respondisset, si quod esset in suas fortunas incendium excitatum, id se non aqua sed ruina restincturum. his tum rebus commotus et quod homines iam tum coniuratos cum gladiis in campum deduci a Catilina sciebam, descen
Abbreviated transcription (Latin):
lamitatẽ uultus erat ipĩus ple¬
nus furoris oculi sceleris sermo
adrogancie sicut ei iam explora¬
tus et domi conditus consulatus
uideretur: Murenam cõtep̃ne¬
bat. Sulpicium accusatorẽ suum
nũabat. non competitorem ei uim
denũciabat rei p minabatur:
Quibus rebus qui timor boms
a me cõmoueri uelle uosmnetipsi
uobiscum recordamini.Me mini¬
stis enim cum illius nefarii gla¬
diatoris uoces ꝑcrebruissent qͣs
habuisse in concione domestica
dicebatur cum miserorum fidelẽ
defensorem negasset inueniri pos¬
se nisi eum qui ipse miser esset
integrorum et fortunatorũ ꝓmissis
saucios et miseros credere non opor¬
tere. quare qui consup̃ta replere
erepta reciperare uellent specta
minime trmdum et ualde calami¬
tosum esse oportere eum qui esset
futurus dux et signifer calamito¬
sorũ tum hiis gͣ rebus auditis
me ne postero die comicie habe¬
rentur ut de Hiis rebus in senatu
agere possemus Itaq postridie

Expanded text:
lamitate. voltus erat ipsius plelamitate. voltus erat ipsius plenus furoris, oculi sceleris, sermo adrogantiae, sic ut ei iam exploratus et domi conditus consulatus videretur. Murenam contemnebat, Sulpicium accusatorem suum numerabat non competitorem; ei vim denuntiabat, rei publicae minabatur. quibus rebus qui timor bonisa me commoneri velle; vosmet ipsi vobiscum recordamini. meministis enim, cum illius nefarii gladiatoris voces percrebruissent quas habuisse in contione domestica dicebatur, cum miserorum fidelem defensorem negasset inveniri posse nisi eum qui ipse miser esset; integrorum et fortunatorum promissis saucios et miseros credere non oportere; qua re qui consumpta replere, erepta reciperare vellent, spectaminime timidum et valde calamitosum esse oportere eum qui esset futurus dux et signifer calamitosorum. tum igitur, his rebus auditis,me ne postero die comitia haberentur, ut de his rebus in senatu agere possemus. itaque postridie
Abbreviated transcription (Latin):
uit sũma dignitate et diligencia
et facultate dicenti M. crassus
Ego in extremo non ꝑtem aliquã
agerem cause s de tota re dicerẽ
qd̾ michi uide̾tur Itaq in hisdẽ
rebus ferre uetsor et qd̾ possũ
Iud̾ occurro uestrae sapietati
ser tamen serui qͣm te securim pu
ceret ne consul catillina fieret dũ
tu accusacionem cõpares deposita
atq abiecta pecicione. Et em̃ te in¬
quirere uidebant tristem ip̃m
mestos amicos obseruaciones te¬
scificaciones seductiones testium
secessionem subscriptorũ animi¬
adu̾tebant quib rebus certe ipĩ
candidatorum obscurior ei uideri
solent. Catillina interea autem
acq letum scipatum choro uu¬
uentutis uallatum Indicib atq
sicariis inflatum cum spem mili
tum college mei quẽ admodum di¬
cebat ipse ꝓmissis circum fluentẽ
collenorũ arretinorũ et fesulanoꝵ
exercitu quã turbam dissimilli¬
mo ex genere diltinguebant ho¬
mines ꝑcusi sillam temporis ca¬

Expanded text:
vir summa dignitate et diligentia vir summa dignitate et diligentia et facultate dicendi, M.Marcus Crassus, ego in extremo non partem aliquam agerem causae sed de tota re dicerem quod mihi videretur. itaque in isdem rebus fere versor et quoad possum, iudices, occurro vestrae satietati. sed tamen, Servi, quam te securim putceret ne consul Catilina fieret, dum tu accusationem comparares deposita atque abiecta petitione? etenim te inquirere videbant, tristem ipsum, maestos amicos; observationes, testificationes, seductiones testium, secessiones subscriptorum animadvertebant, quibus rebus certe ipsi candidatorum voltus obscuriores videri solent; Catilinam interea alacrem atque laetum, stipatum choro iuventutis, vallatum indicibus atque sicariis, inflatum cum spe militum tum conlegae mei, quem ad modum dicebat ipse, promissis, circumfluentem colonorum Arretinorum et Faesulanorum exercitu; quam turbam dissimillimo ex genere distinguebant homines perculsi Sullani temporis ca
Abbreviated transcription (Latin):
tis qui auctoritati senatus uolun¬
tati tue paruit deniq is culit cũ
minime proderãt. Illa que mea
sũma uoluntate senatus frequẽs
repudiauit mediocriter ad u̾sata
tibi esse existimas confusionem
suffragiorũ flagitasci prerogaci¬
onũ legis manilie equacionẽ grẽ
dignitatis suffragiorũ gͣuiter ho¬
mines Honesti atq in suis uiemita¬
tibus et mumapis graciosi tule¬
rũt a tali uiro esse p̾ugnatũ ut
om̃es et dignitatis et gracie gra¬
dus tollerentur. Eidem editicios
iudices esse uoliusti ut odia occul¬
ta ciuiũ que taatis nĩc discordiis
ꝯtinentur in fortunas optimi cu¬
iusq erumperent hec oĩa tibi ac¬
cusandi uiam muniebant adipi¬
scendi obsepiebant. Atq ex oĩbus
illa plaga est miecta peticionitu¬
e non tacente me maxime de qua
ab homine ingemosissimo et pio¬
sissimo Hortensio multa gͣuissime
dicta sunt quo eciam michi du¬
rior locus est dicendi datus ut
cum ante me et ille dixisset et

Expanded text:
t? is qui auctoritati senatus, volunt? is qui auctoritati senatus, voluntati tuae paruit, denique is tulit cui minime proderant. illa quidem quae mea summa voluntate senatus frequens repudiavit mediocriter adversata tibi esse existimas? confusionem suffragiorum flagitasti, †praerogationum legis Maniliae†, aequationem gratiae, dignitatis, suffragiorum. graviter homines honesti atque in suis vicinitatibus et municipiis gratiosi tulerunt a tali viro esse pugnatum ut omnes et dignitatis et gratiae gradus tollerentur. idem editicios iudices esse voluisti, ut odia occulta civium quae tacitis nunc discordiis continentur in fortunas optimi cuiusque erumperent. haec omnia tibi accusandi viam muniebant, adipiscendi obsaepiebant. atque ex omnibus illa plaga est iniecta petitioni tuae non tacente me maxima, de qua ab homine ingeniosissimo et copiosissimo, Q. Hortensio, multa gravissime dicta sunt. quo etiam mihi durior locus est dicendi datus ut, cum ante me et ille dixisset et
Abbreviated transcription (Latin):
idem acculacionem et peticionez
consulatus diligenter adornet atos
instruat unũ sustinere pauci pos¬
sunt utrũq nemo: Tu cũ te de
curriculo peticionis deflexisses a¬
nimũq ad accusandum transtu¬
lisses existimasti te utriq nego¬
cio satisfacere posse. uehementer
etrasti Quis em̃ dies fuit postea
qͣm in istam accusandi denũciaai¬
onem ingressus es quẽ tu nõ to¬
tum in ista racione consumpseril
legem ambitus flagitasti que tibi
beres nocentem reum fortasse ar¬
masset peticioni uͦ refragata est
poena guior in plebem tua uoce
efflagitata est cõmoti animi te¬
muorũ exiliũ in nr̃m ordinẽ cõ¬
cessit senatus postulaciom tue s
non libenter duriorem fortune cõ¬
muni condicionem te auctore cõ¬
scituit morbi exculaciom pendad¬
dita est uolũtas offensa multorum
quib aut contra ualitudinis cõmo¬
dum laborandũ est aut in cõmodo
morbi eciam ceteri uite fructus
relinquendi Quid gͦ hec quistoli¬

Expanded text:
idem accusationem et petitionem idem accusationem et petitionem consulatus diligenter adornet atque instruat. Vnum sustinere pauci possunt, utrumque nemo. tu cum te de curriculo petitionis deflexisses animumque ad accusandum transtulisses, existimasti te utrique negotio satis facere posse. vehementer errasti. quis enim dies fuit, postea quam in istam accusandi denuntiationem ingressus es, quem tu non totum in ista ratione consumpseris? legem ambitus flagitasti, quae tibi beres nocentem reum, fortasse armasset; petitioni vero refragata est. Poena gravior in plebem tua voce efflagitata est; commoti animi tenuiorum. exsilium in nostrum ordinem; concessit senatus postulationi tuae, sed non libenter duriorem fortunae communi condicionem te auctore constituit. morbi excusationi poena addita est; voluntas offensa multorum quibus aut contra valetudinis commodum laborandum est aut incommodo morbi etiam ceteri vitae fructus relinquendi. quid ergo? haec quis tuli
Abbreviated transcription (Latin):
quomam sibi hic ipse desꝑat eius
debilitantur studia deponũt au
testam rem abiciũt aut suam
operam et gram iudicio et accu¬
saciom reseruant. accedit eodem
ut eciam ipse candidatus totum
amiũ atq omnẽ curam oꝑam di¬
ligenciamq suam in peticione nõ
possit ponere adiũgitur emĩ accu¬
sacionis cogitacio non parua res sed
nimirũ oĩum maxima. Hagnũ est
enim te comꝑare ea quib possis
hoĩem e ciuitate p̃lertum non mo¬
pem neq infirmũ exturbate qui et
pot se et ꝑ suos et uero eciam per
alienos defendatur omnes enĩ ad ꝑi¬
cula propulsanda concurrimꝰ et
qui non aporte mimici sumus ea¬
am alienissimis in capitis ꝑiculis
amicissimorũ officia et studia .p. fi¬
stamꝰ Quare ego exꝑtus et petẽ¬
di et defendendi et accusandi mo¬
lestiam sic intellexi in petendo scu¬
diũ esse acerrimũ in defendendo of¬
ficiũ in accusando laborem. Itaq
sic statuo fieri nullo modo posse: ui

Expanded text:
quoniam sibi hic ipse desperat.' equoniam sibi hic ipse desperat.' edebilitantur, studia deponunt; aut certam rem abiciunt aut suam operam et gratiam iudicio et accusationi reservant. accedit eodem ut etiam ipse candidatus totum animum atque omnem curam operam diligentiamque suam in petitione non possit ponere. adiungitur enim accusationis cogitatio, non parva res sed nimirum omnium maxima. Magnum est enim te comparare ea quibus possis hominem e civitate, praesertim non inopem neque infirmum, exturbare, qui et per se et per suos et vero etiam per alienos defendatur. omnes enim ad pericula propulsanda concurrimus et qui non aperte inimici sumus etiam alienissimis in capitis periculis amicissimorum officia et studia praestamus. qua re ego expertus et petendi et defendendi et accusandi molestiam sic intellexi in petendo studium esse acerrimum, in defendendo officium, in accusando laborem. itaque sic statuo fieri nullo modo posse ut
Abbreviated transcription (Latin):
q in uno aut altero ammadu̾sũ
est s iam in plurib simul atos
candidatus Accusacionẽ meditari
iuisus est ut honorem desꝑasse ui¬
deatur Quid ergo acceptam iiui¬
riam ꝑsequi non placet imino
uehementer placet. s aliud tẽpus
est petendi. aliud ꝑsequẽdi. peti¬
torem ego prelertm consulatut
magna spe. magno anmo ma¬
gnis copiis et in forũ et in cãpũ
deduci uolo. Non placet michi in¬
quisicio Candidati ꝓ nũciare pul¬
se nõ testiũ pociusqͦ suffragatoꝵ
comꝑacio non mine magisqͣ plã¬
dicie non declamacio pociusqͣm
ꝑ salutacio presertim cũ iam hoc
nouo more omnes fere domos oĩ¬
um concursent et ex uoltu candi¬
datorũ cõiecturam faciant qͣnͣtũ
quisq anmi et facultatis habe̾
uideatur. uides ne tum illũ triscẽ
demissũ iacet diffidet abiecit hastas
serpit hic rumor scis tu illũ accu¬
sacionem cogitare inquitere in cõ¬
petitores testis quer̾e̾ aliũ faci iã

Expanded text:
que in uno aut altero animadversum que in uno aut altero animadversum est sed iam in pluribus — simul atque candidatus accusationem meditari visus est, ut honorem desperasse videatur. quid ergo? acceptam iniuriam persequi non placet? immo vehementer placet; sed aliud tempus est petendi, aliud persequendi. petitorem ego, praesertim consulatus, magna spe, magno animo, magnis copiis et in forum et in campum deduci volo. non placet mihi inquisitio candidati, praenuntia repulsae, non testium potius quam suffragatorum comparatio, non minae magis quam blanditiae, non denuntiatio potius quam persalutatio, praesertim cum iam hoc novo more omnes fere domos omnium concursent et ex voltu candidatorum coniecturam faciant quantum quisque animi et facultatis habere videatur. 'videsne tu illum tristem, demissum? iacet, diffidit, abiecit hastas.' serpit hic rumor. 'scis tu illum accusationem cogitare, inquirere in competitores, testis quaerere? Alium fac iam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecit Tn interea rome sailicet
amncis presto fuisti faceor s cũ
illud cogita nõ nullorũ amicorũ
studia minui solere in eos aqͥ¬
bus ꝓiũcias cõtempm intelligũt
Et quõ ostendi iudices. parem
dignitatem ad consulatus petici¬
onem disparẽ fortunam ꝓ iũcia¬
liũ negociorũ in Murenã atq in
sulpicio fuisse dicam iam aꝑcius
in quo meus necellarius fuerit
inferior seruius ut ea dicam uo¬
bis audientib amisso iam tẽpore
que ipsi soli re integra sepe dixi
petere consulatũ nescire te Seriu ꝑ¬
sepe tibi dixi et in hiis rebus ipsĩs
quas te magno et forti ammo et
agere et dicere uidebam tibi solitus
sum dicere magis te fortem senato¬
rem michi uideri qm sapientem
candidatum pͥmũ accusandi terro¬
res et mine quibꝰ tu cotidie uti so¬
lebas sunt fortis uiri. sed et popu¬
li opimonem aspem adipiscendi
au̾tunt et amicorũ studia debilitãt.
Nescio quo pacto semꝑ hoc fit ne¬

Expanded text:
perfecit. tu interea Romae scilicet perfecit. tu interea Romae scilicet amicis praesto fuisti; fateor; sed tamen illud cogita non nullorum amicorum studia minui solere in eos a quibus provincias contemni intellegunt. et quoniam ostendi, iudices, parem dignitatem ad consulatus petitionem, disparem fortunam provincialium negotiorum in Murena atque in Sulpicio fuisse, dicam iam apertius in quo meus necessarius fuerit inferior, Servius, et ea dicam vobis audientibus amisso iam tempore quae ipsi soli re integra saepe dixi. petere consulatum nescire te, Servi, persaepe tibi dixi; et in eis rebus ipsis quas te magno et forti animo et agere et dicere videbam tibi solitus sum dicere magis te fortem accusatorem mihi videri quam sapientem candidatum. primum accusandi terrores et minae quibus tu cotidie uti solebas sunt fortis viri, sed et populi opinionem a spe adipiscendi avertunt et amicorum studia debilitant. nescio quo pacto semper hoc fit — ne
Abbreviated transcription (Latin):
beniuolẽcia adiũgis lenitate
audiendi e grecia et ad consula¬
tum apta proiuĩcia in qua laus
equitatis integritatis facilitatis
ad ex tremũ ludorũ uoluptate
concludit᷑. Quid tua sors tristis
atrox questio peculatus. ex alt̾a
parte lac̾marũ et squaloris ex
altera plena catenarũ atq indi¬
cum cogendi iudices inuiti reti¬
nendi contra uolũtatem scriba
dampnatus ordo totus alienus
syllana gratificacio rep̃hensa mł¬
ti uiri fortel et prope pari ciui¬
tatis offensa est lites seuere esti¬
mate cui placet obluuscitur cui
dolet meminit. postremo tu in
ꝓiuĩcia reuoluisci non possum
id in te rep̃hendere qd̾ in meipõ
gracias cũ optima existimacione
actulit habuit ꝓficiscens dilectũ
inumbria dedit ei facultatẽ res
publica liberalitatis qua usus
mulca sibi tribus que munici¬
pis umbrie conficiũtur adiũxit
ipse autem in gallia ut nr̃i ho¬
mines desꝑatas iam pecumas
exigerent equitate diligenciaq

Expanded text:
benivolentiam adiungit lenitate benivolentiam adiungit lenitate audiendi. egregia et ad consulatum apta provincia in qua laus aequitatis, integritatis, facilitatis ad extremum ludorum voluptate concluditur. quid tua sors? tristis, atrox, quaestio peculatus ex altera parte lacrimarum et squaloris, ex altera plena accusatorum atque indicum; cogendi iudices inviti, retinendi contra voluntatem; scriba damnatus, ordo totus alienus; Sullana gratificatio reprehensa, multi viri fortes et prope pars civitatis offensa est; lites severe aestimatae; cui placet obliviscitur, cui dolet meminit. postremo tu in provinciam ire noluisti. non possum id in te reprehendere quod in me ipso gratias cum optima existimatione attulit. habuit proficiscens dilectum in Umbria; dedit ei facultatem res publica liberalitatis, qua usus multas sibi tribus quae municipiis Umbriae conficiuntur adiunxit. ipse autem in Gallia ut nostri homines desperatas iam pecunias exigerent aequitate diligentiaque
Abbreviated transcription (Latin):
gͥtissima qd̾ honestissimo ordim
cum splendore fructus quoq io¬
cũditatis est restitutus quare de¬
lectant hoĩes michi crede ludi
eciam illos qui dissimulant nõ
solum eos qui fatentur quod ego
in mea peticione sensi nam nos
quoq habuimꝰ scenam cõpe¬
titricem Quod si ego qui trinos
ludos edilis feceram tamẽ Anco¬
in ludis cõmouebar tibi qͥ casu
nullus feceras nichil huiꝰ istã
ipsam quã mrides argenteam
scenam adu̾satam putas Sed
Hec sane sint paria oĩa sit par
forensis oꝑa militaris suffraga¬
cio urbanẽ sit idem magnificen¬
tissimos et nullos umqͣ fecisse
ludos quid in ipsa p̃tura nichil¬
ne existimas inter tuam et hu¬
ius sortem interfuisse Huiꝰ sors
ca fuit quã omnes tui necessa¬
rii tibi optabamꝰ uris dicũdi
in qua gloria conciliatam ma¬
gnitudõ negocii grãm equita¬
tis largicio qua in sorte sapiẽs
pretor qualis hic fuit offẽsionẽ
uicata equabilitate decernendi

Expanded text:
gratissima, quod honestissimo ordini gratissima, quod honestissimo ordini cum splendore fructus quoque iucunditatis est restitutus. qua re delectant homines, mihi crede, ludi, etiam illos qui dissimulant, non solum eos qui fatentur; quod ego in mea petitione sensi. nam nos quoque habuimus scaenam competitricem. quod si ego qui trinos ludos aedilis feceram tamen Antoni ludis commovebar, tibi qui casu nullos feceras nihil huius istam ipsam quam inrides argenteam scaenam adversatam putas? sed haec sane sint paria omnia, sit par forensis opera militari, militaris suffragatio urbanae, sit idem magnificentissimos et nullos umquam fecisse ludos; quid? in ipsa praetura nihilne existimas inter tuam et huius sortem interfuisse? huius sors ea fuit quam omnes tui necessarii tibi optabamus, iuris dicundi; in qua gloriam conciliat magnitudo negoti, gratiam aequitatis largitio; qua in sorte sapiens praetor qualis hic fuit offensionem vitat aequabilitate decernendi,
Abbreviated transcription (Latin):
tiuum Quid mirũ est in hoc
felicitatis famã sermonẽq ua¬
luisse. s si hec leuiora ducis q̃
sunt gͣuissima et hanc uebanã
suffragacionẽ militari ante po¬
nis. nolli ludorũ Huiꝰ elegãci¬
am et scene magnificẽciam a
ualde contẽpn̾e que huic admo¬
dum profuerũt nam quid ego
dicam populũ ac uolgus impe¬
ritorum ludis magno opere de¬
lectari minus est iirandum
qmꝙͣ huic cause id satis est sũt
enĩ populi ac multitudinis co¬
micia quare si populo ludorũ
magnificencia uoluptati est nõ
est mirandũ eam murene apd̃
populũ profuisse. s si nosmet
ipsi qui et ab delectacione omi
negociis impedim᷑ et impsa
occupacione delectaciones ali¬
as multas habere possumus
ludis tñ oblectamur et ducim̃
Quid tu admirare de multitudi¬
ne indocta .l. otito uit fortis meꝰ
necessariũ sequestri ordine resci¬
tuit non solum dignitatem sed
eam uoluptatem. Ita que lex hͤ
que ad ludos ꝑtinet est omniũ

Expanded text:
tivum, quid mirum est in hoc tivum, quid mirum est in hoc felicitatis famam sermonemque valuisse? sed si haec leviora ducis quae sunt gravissima et hanc urbanam suffragationem militari anteponis, noli ludorum huius elegantiam et scaenae magnificentiam tam valde contemnere; quae huic admodum profuerunt. nam quid ego dicam populum ac volgus imperitorum ludis magno opere delectari? minus est mirandum. quamquam huic causae id satis est; sunt enim populi ac multitudinis comitia. qua re, si populo ludorum magnificentia voluptati est, non est mirandum eam L.Lucio Murenae apud populum profuisse. sed si nosmet ipsi qui et ab delectatione communi negotiis impedimur et in ipsa occupatione delectationes alias multas habere possumus, ludis tamen oblectamur et ducimur, quid tu admirere de multitudine indocta? L.Lucio Otho, vir fortis, meus necessarius, equestri ordini restituit non solum dignitatem sed etiam voluptatem. itaque lex haec quae ad ludos pertinet est omnium
Abbreviated transcription (Latin):
proiũciam ac legacione omni
et liberalitatis et u̾tutis sue te¬
stis habuerat nõdum decesse¬
ficat. Horum utrũq ei fortũa
ad consulatus peticionẽ reser¬
uauit Nam et .l. luculli ex̃citꝰ
qui ad triũphũ ꝯuenerat ide
comes .l. murene presto fuit et
munus amplissimũ qd̾ peticio
preture desiderabat pretuta
rescituit Num tibi hec parua
uidentur adiumenta et subsi¬
dia consulatus uoluntas mi
cum apud suos gracia tum uo
in consule declarando Multum
num auctoritatis habet suffra¬
gacio militaris Imꝑatores enĩ
comiciis consularibus in u̾bor
interp̃tes diligunt᷑ quare gͣuis
est illa orõ me sanctũ recreauit
me preda donauit hoc duce ca¬
stra cepimiꝰ signa contulimꝰ nũ¬
qm iste plus militis laboris im¬
posuit qm sibi sumsit ipse cum
fortis tum eciam felix hoc qnͣti
putas esse ad famã hoĩum ac
uoluntatem: et enĩ si tanta illis
comitis religio est. ut ad huc
semꝑ omen ualuerit p̾roga¬

Expanded text:
provincia ac legatione omni provincia ac legatione omni et liberalitatis et virtutis suae testis habuerat nondum decesset. Horum utrumque ei fortuna ad consulatus petitionem reservavit. nam et L. Luculli exercitus qui ad triumphum convenerat idem comitiis L.Lucio Murenae praesto fuit, et munus amplissimum quod petitio praeturae desiderarat praetura restituit. num tibi haec parva videntur adiumenta et subsidia consulatus, voluntas milcum apud suos gratia, tum vero in consule declarando multum num auctoritatis habet, suffragatio militaris? imperatores enim comitiis consularibus, non verborum interpretes deliguntur. qua re gravis est illa oratio: 'me saucium recreavit, me praeda donavit; hoc duce castra cepimus, signa contulimus; numquam iste plus militi laboris imposuit quam sibi sumpsit, ipse cum fortis tum etiam felix.' hoc quanti putas esse ad famam hominum ac voluntatem? etenim, si tanta illis comitiis religio est ut adhuc semper omen valuerit praeroga
Abbreviated transcription (Latin):
tota comiciorũ. Quis .l. philip¬
pum sũmo ingemio opera gra¬
cia nobilitate.A M. heremino
suꝑari posse arbitratus est. qͥs
integritate antecellentẽ ac nõ
mallio quis. H. scaurũ hoĩe
gͣuissimũ ciuẽ egregiũ fortissimũ
lenatorem at qnto maximo nõ
modo horũ nichil ita fore pu¬
catũ est s ne cũ esset factũ qui¬
dem quare ita factũ esset intelli¬
gi potuit Nam ut tempestates
sepe certo aliquo caeligno cõ¬
mouentur sepe improuiso nul¬
la exerta racione obsura liqͥ
ex causa concitantur: sic in hac
comiciorum tempestate popa¬
lari sepe intellegas quo signo
cõmota sit. sepe ita obscura
in est ut cassum excitata esse
uideatur. s tamen si est redeẽ¬
da racio due res uehemẽter ĩ
p̃tura de siderate sunt q̃ ambe
in cõsulatũ ut tũ murene pro¬
fuerũt. una exspectacio mu¬
neris que et rumore nõ nullo
et scudiis sermonibusq cõpeti¬
torum creuerat quod ii quos in

Expanded text:
tota comitiorum. quis L.Lucium Philiptota comitiorum. quis L.Lucium Philippum summo ingenio, opera, gratia, nobilitate a M.Marco Herennio superari posse arbitratus est? quis integritate antecellentem a Cn.Gnaeo Mallio? quis M.Marcum Scaurum, hominem gravissimum, civem egregium, fortissimum senatorem, a Q.Quinto Maximo? non modo horum nihil ita fore putatum est sed, ne cum esset factum quidem, qua re ita factum esset intellegi potuit. nam, ut tempestates saepe certo aliquo caeli signo commoventur, saepe improviso nulla ex certa ratione obscura aliqua ex causa concitantur, sic in hac comitiorum tempestate populari saepe intellegas quo signo commota sit, saepe ita obscura causa est ut casu excitata esse videatur. sed tamen si est reddenda ratio, duae res vehementer in praetura desideratae sunt quae ambae in consulatu multum Murenae profuerunt, una exspectatio muneris quae et rumore non nullo et studiis sermonibusque competitorum creverat, altera quod ei quos in
Abbreviated transcription (Latin):
lo .ł. murena legatũ fortissimi
amii lũmi consilii maximi
laboris cognitũ esse defendimꝰ
Et hanc eius operam nõ minꝰ
Aad consulatũ adipiscendũ q hãc
nrãm forensem induscriam digͥ¬
tatis habuisse. At enĩ in p̃tura
peticione prior renũciatus est
seruius pergitis ne uos tãqͣm
exyngraphã ag̾e cũ populo ut
que locum gemel honoris ciui¬
piam dederit eundẽ rxliquis ho¬
noribus debeat. Quod enĩ fretũ
quod euripum tot motus tan¬
tas tam uarias habere putatis
tas ꝑturbaciones et qnͣtos es¬
tus Habet racio comiciorũ dies
intermissus aut nox interpo¬
sita sepe ꝑcurbat oĩa et totam
opĩonem ꝑua nõnũqͣ cõmu¬
tata ur̃arum mores sepe ecia
sme ulla aperta causa sit aliud
atq existimaris ut nõ nũꝙͣ
ita factũ esse eciam populus
admiretur quasi uͦ non ipse fe¬
terit nichil est incertiꝰ uolgo
nichl obscurius uolũtate ho¬
minũ nchil fallacius racione

Expanded text:
lo L.Lucium Murenam legatum fortissimi lo L.Lucium Murenam legatum fortissimi animi, summi consili, maximi laboris cognitum esse defendimus, et hanc eius operam non minus ad consulatum adipiscendum quam hanc nostram forensem industriam dignitatis habuisse. at enim in praeturae petitione prior renuntiatus est Servius. pergitisne vos tamquam ex syngrapha agere cum populo ut, quem locum semel honoris cuipiam dederit, eundem in reliquis honoribus debeat? quod enim fretum, quem Euripum tot motus, tantas, tam varias habere putatis tas perturbationes et quantos aestus habet ratio comitiorum? dies intermissus aut nox interposita saepe perturbat omnia, et totam opinionem parva non numquam commutat aura rumoris. saepe etiam sine ulla aperta causa fit aliud atque existimaris, ut non numquam ita factum esse etiam populus admiretur, quasi vero non ipse fecerit. nihil est incertius volgo, nihil obscurius voluntate hominum, nihil fallacius ratione
Abbreviated transcription (Latin):
senatus et populus romanus
suscipiendũ putasset neq tot
annos cessisset neq tanta glori
exitum tanto studio ꝑ .R. ad cñ
pompeium detulisset Cuius ex
õibus pugnio que sũt ĩnũabłes
ualde acerrima michi uidetur
ille que cum rege cõmissa est
et sũma ꝯtencione pugnata
qua ex pugna cum se ille cri¬
pusset et Bosphorũ confugiss
quo exercitus adire nõ posset e¬
ciam in extrema fortuna et fu¬
ga nomen tamen retinuit re¬
gium Itaq ipso pompeius re¬
gno possesso ex oĩbus oris ac
noctis sedibus hoste pulso tñ
tantum in unius anima posu¬
it ut cũ illo oĩa que tenuerat
adierat sperarat uictoria pos¬
sideret Tamẽ non anteqmͣ illũ
uita expulit bellum confectũ
iudicarit. Hũc tu hostem Cato
contempnis quo cũ ꝑ tot ãnos
tot p̃liis tot imꝑatores bella
gesserũt cuiꝰ expulsi et ciecta
iuta existimata est ut morte
cius nũciata deinq bellũ con¬
fectũ arbitraret Hoc g̾ in bel¬

Expanded text:
senatus et populus Romanus senatus et populus Romanus suscipiendum putasset neque tot annos gessisset neque tanta gloriaexitum tanto studio populus Romanus ad Cn.Gnaeum Pompeium detulisset. cuius ex omnibus pugnis, quae sunt innumerabiles, vel acerrima mihi videtur illa quae cum rege commissa est et summa contentione pugnata. qua ex pugna cum se ille eripuisset et Bosphorum confugisset quo exercitus adire non posset, etiam in extrema fortuna et fuga nomen tamen retinuit regium. itaque ipse Pompeius regno possesso ex omnibus oris ac notis sedibus hoste pulso tamen tantum in unius anima posuit ut, cum ipse omnia quae tenuerat, adierat, sperarat, victoria possideret, tamen non ante quam illum vita expulit bellum confectum iudicarit. hunc tu hostem, Cato, contemnis quocum per tot annos tot proeliis tot imperatores bella gesserunt, cuius expulsi et eiecti vita tanti aestimata est ut morte eius nuntiata denique bellum confectum arbitrarentur? hoc igitur in bel
Abbreviated transcription (Latin):
Cizicenorũ moema extitisset eã¬
q urbem sibi Mithoridates asie
uanuam fore putasset qua effra¬
cta et reuolsa tota pateret pro¬
uincia ꝑfecta a lucullo Hec sũt
oĩa ut urbs fidelissimorũ socioꝵ
defenderetur ut omnes copie re¬
gis diuturnitate obsessionis cõ¬
sumerentur. Quid illam pugnã
naualem attened. cum contento
cursu acexriis ducibus hosti¬
um clasis ytaliam sꝑe atq a¬
nimis inflata petereg. medio¬
cri certamine et parua dĩmica¬
cione cõmissam arbitraris. Hit¬
to prelia p̾tereo opugnaciones
oppidorum expulsus regnotã¬
dem aliquando tantũ tamen cõ¬
silio atq auctoritate ualuit ut
se rege armemorũ ad iũcto nouis
opibus copiisq renouarit. Ac
si michi nũc de reb gestis esse¬
ii nostri exercitus impatoris que
dicendum plurmia et maxima
prelia cõmemorare posse s nõ
id agimꝰ hoc dico si bellũ hoc si
hic hostis si ille rex contempnẽ¬
dus fuit. sed neq tanta cura se¬

Expanded text:
Cyzicenorum moenia constitisset eamCyzicenorum moenia constitisset eamque urbem sibi Mithridates Asiae ianuam fore putasset qua effracta et revolsa tota pateret provincia, perfecta a Lucullo haec sunt omnia ut urbs fidelissimorum sociorum defenderetur et omnes copiae regis diuturnitate obsessionis consumerentur. quid? illam pugnam navalem ad Tenedum, cum contento cursu acerrimis ducibus hostium classis Italiam spe atque animis inflata peteret, mediocri certamine et parva dimicatione commissam arbitraris? Mitto proelia, praetereo oppugnationes oppidorum; expulsus regno tandem aliquando tantum tamen consilio atque auctoritate valuit ut se rege Armeniorum adiuncto novis opibus copiisque renovarit. ac si mihi nunc de rebus gestis esset nostri exercitus imperatorisque dicendum, plurima et maxima proelia commemorare possem; sed non id agimus. hoc dico: si bellum hoc, si hic hostis, si ille rex contemnendus fuisset, neque tanta cura