comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arutas plarimnabella estinda firmissimissori&ates sus simas amcitias Dcendũ hoclio qudst
cauitas : łstiuc ciuitas collecta hominũ multitudo adiure uiuendũ : Cũ ergofueritciuitas consututa ne¬
asse tu primo bellapatiut᷑ postra pacẽagat. Pixenĩ a pactodr̃ Pac tũ uero ẽ non potest puisi causi pedit¬
id bellũ Hoç& sallustiis tenũt cũ dereb romanis loq̃r& ̃ dix̃ enimprius bella gesta post pacẽ cẽ fun¬
aita Resinquit romana plurimũ imperioualuit seriuo sulpicio & m̃ marcello consulib om̃ igal¬
dende paaẽmemgrait c̃secutã. Optimis aut̃ morib & maxima c̃cordia egidinit seđłm atq posarmũ bel¬
lũ carthaginense. Quaerit᷑ aũt utrũ in bellis aliquid possit eloquentia pote eñ sinedubio &tantũ
quantũ uirtus pot ÷ Nã surtutebella finiunt᷑ & eloquentia bella finiunt᷑ ideo ergo ait plurinabel-

Expanded text:
IMA BELLA RESTINCTA, FIRMISSIMAS SOCIETATES, SANCTISSIMAS AMICITIAS. Dicendum est hoc loco quid sit ciuitas: est autem ciuitas collecta hominum multitudo ad iure uiuendum. Cum ergo fuerit ciuitas constituta, necesse est ut primo bella patiatur, postea pacem agat. Pax enim a pacto dicta; pactum uero esse non potest nisi si causa p bellum. Hoc et Sallustius tenuit, cum de rebus Romanis loqueretur: dixit enim prius bella gesta, post pacem esse fundatam. "Res", inquit, "Romana plurimum imperio ualuit Seruio Sulpicio et Marco Marcello consulibus, omni Galdeinde pacem memorat consecutam. "Optimis autem moribus et maxima concordia egit inter secundum atque postremum bellum Chartaginense". Quaeritur autem utrum in bellis aliquid possit eloquentia; potest sine dubio, et tantum quantum uirtus potest. Nam si uirtute bella finiuntur, et eloquentia bella fi niuntur; ideo ergo ait 'plurima bel
Abbreviated transcription (Latin):
nera. quod in his omid
medicina uers&ur
Item quib: in reb. uer
satur ars & facultas
oratoria eas resma
alii pauciores existi¬
marunt. Namgor¬
gias leontinus an¬
tiquissimus fere re¬
thor om̃ib dereb
oratorẽ optume
posse dicere existi¬
mauit. Hic infinitã
& in mensam huic at

Expanded text:
nera, quod in his omnis medicina versetur, item, quibus in rebus ver- satur ars et facultas oratoria, eas res maalii pauciores existimarunt. nam Gorgias Leontinus, anti- quissimus fere rhetor, omnibus de rebus oratorem op- time posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic a
Abbreviated transcription (Latin):
inlege sed egeo feciut ꝓdesse łreliqua quȩ assũptiues qualitatis ut facta ipsa sua eraumeret
a rcenuti Ocindetresillos cõpl& locos exaduer sapcs te quibusus is quis criptadefenderat
Cicere trario deceat inom̃s leges ae poaicatusas &unhanc larericcipidctere &hancciusa accipi
dehera nomĩs leges accipicausas Inqui aliquid ẽstitu& ut om̃asupplicia culpp &malitiȩ
uindicande causa c̃stituta sint : Nunc senihil malitiose fecisse: ipsũ sriptorẽ siodie p̃sens ec̃

Expanded text:
essem', uel reliqua, quae adsumptivae sunt qualitatis, ut facta ipse sua enumeret et exequatur, deinde tres illos compleat locos ex aduersa parte, quibus usus est is qui scripta defenderat; hic ex contrario doceat in omnes leges accipi causas, et in hanc legem accipi debere, et hanc causam accipi debere; in omnes leges accipi causas 'iniquum aliquid constituet; ut omnia supplicia culpae et malitiae uindicandae causa constituta sint; nunc se nihil malitiose fecisse; ipsum scriptorem, si hodie praesens e
Abbreviated transcription (Latin):
detrabere equitati Contra friptũ eut̃ quadict primũ in duc& eũ locũ ꝑqũe equitascuus
domnonstret᷑ ñ tractatꝰ ÷ eius qui uoluntate setuet᷑ contra scriptũ qđ supra tractatũ est:
squtinduc& primũ locũ equitatis ut ostendat quȩ && qualis si illa ciusaquã ad hib& ꝑintꝰ¬

Expanded text:
detrahere aequitati. CONTRA SCRIPTVM AVTEM QVI DICET, PRIMVM INDVCET EVM LOCVM, PER QVEM AEQVITAS CAVSAE detrahere aequitati. CONTRA SCRIPTVM AVTEM QVI DICET, PRIMVM INDVCET EVM LOCVM, PER QVEM AEQVITAS CAVSAE DEMONSTRETVR. Nunc tractatus est eius qui uoluntate se tuetur contra scriptum, quod supra tractatum est. Is inducet primum locum aequitatis, ut ostendat quae et qualis sit illa causa quam adhibet
Abbreviated transcription (Latin):
rendȩs & cause qua ut inlege aut intestãto ita scriptũ sit qđ scriptũ ẽ utex hoo modo
Ñ scripeat antũ defendere uerũ uoluntates int̃p̃tari uideatur ille qui s cripta defendit :
Primũ peullo in lege ullã causca p̃cepta pastitionis quib: utidebeat is quise scriptodefendit:
Primapars ͥsfereꝰ locis c̃firmabit ix nulla lege causa accipio portere : Beinde itẽ quȩ rere :
FC octotũ pinductionẽ ut exeo qđ c̃cedit᷑ id qđ n c̃cedit᷑ c̃dudat᷑: Scđ a pars ẽ eius inqua ẽ
ostendendũ Scđa pars incipit depasaitione eius qui c̃tra seritentiã scriptũ defendit :¬
dunuidigit᷑ ex huc ipsa quippiã accusator de rog& id ÷ ȩquitate : qm̃ ille qui sesententiã defen¬
dit c trascriptũ e quitatẽ deb& asserere rutessario is quise scripto defendit debetrursus

Expanded text:
endae sunt et causae, quare aut in lege aut in testamento ita scriptum sit quod scriptum est, ut ex hoc modo endae sunt et causae, quare aut in lege aut in testamento ita scriptum sit quod scriptum est, ut ex hoc modo non scripta tantum defendere, uerum uoluntates interpretari uideatur ille qui scripta defendit. PRIMVM NVLLA IN LEGE VLLAM CAVSAM. Praecepta partitionis, quibus uti debeat is qui se scripto defendit. PRIMA PARS HIS FERE LOCIS CONFIRMABITVR. In nulla lege causam accipi oportere. DEINDE ITEM QVAERERE. Hoc totentiam scriptum defendit. SI QVID IGITVR EX HAC QVIPPIAM ACCVSATVR DEROGET. Id est aequitate. Quoniam ille qui se sententia defendit, contra scriptum aequitatem debet adserere, necessario is qui se scripto defendit, debet rursus
Abbreviated transcription (Latin):
ł scriptũ qđ lib& ađ resmaximas utilis simas honestissimas religiosissimas ꝑetenere
nde inutile turpe nefas ce dereat legitt̃ diligent̃ scriptȩ ñ obtẽperari Demdedecendũ
qđ om iã cauta in haclege sint &̃ ꝓspecta & excep̾ta quȩ excipiendã ꝑspicienda cauendaer er̃e
uidebãt̃ Subiungitur t̃tius locus inquo docet᷑ hanccausc̃ accipiñ o poritere. Hequs qũ¬
aidĩ oits. disiungntur. ser iptũ diue diqua equittutt se tuet᷑ laborandũ ẽieai doce ał qui
sescriptodefendit Illud ȩquũ põ ee qđ aduersarius dĩc : Q uolo cobene trtictato ut docent equũ
Neẽ efficiet ut ñ oporteat c̃cedere ad uersario : Nã superiores loci hocagebant qua siñ licera
id fueri qd aduersariũs uell& : Hic aut locus ut dixi in quodocet e quiu ñ ẽẽ qđ aduersariu sdĩc
demonstrabit eũ ñ opostere audiri cũiustũ ñ uideat᷑ ee qđdĩc : De inde descendendũ er it

Expanded text:
 scriptum quodlibet ad res maximas, utilissimas, honestissimas, religiosissimas pertineat, unde inutile, turpe, nefas esse doceatur legi tam diligenter scriptae non obtemperari. Deinde docendum quod omnia cauta in hac lege sint et prospecta et excepta, quae excipienda, prospicienda cauendaque uidebantur. Subiungitur tertius locus, in quo docetur hanc causam accipi non oportere. In quse tuetur, laborandum est, uti doceat is qui se scripto defendit illud aequum non esse, quod aduersarius dicit; quo loco bene tractato, ut doceat aequum non esse, effici ut et non oporteat concedere aduersario. Nam superiores loci hoc agebant, quasi non liceret id fieri quod aduersarius uellet; hic autem locus, ut dixi, in quo docetur aequum non esse quod aduersarius dicit, demonstrabit et non oportere audiri, cum iustum non uideatur esse q
Abbreviated transcription (Latin):
euentus aliquotiens sumit᷑ A hsc uideri extraneus potest anegotio ex regotio tam̃ driens :
unde ꝓbatũ ẽ idiunctanunc om̃imodis ext̃naaffecta . lam̃ aliquomodo adiungiut cesea
q̃ supra diximꝰ nic̃ aliqua exipso łimpso regotio alio modo tam̃ se habenti quã gesti Negotis
cextusipse &ordo c̃sistit : circa ꝑsonã cestissimȩ questionis  Mai &minꝰ &ȩquȩ magnũ
diuersas res intellegimꝰ: Itaq cũ ꝑlata uerba distant sensib: nr̃is significatione ea
qua ꝓferunt᷑ ui distant id ÷ potentia quadã quaquid q̃q possit intellegimꝰ. Denum ero
ꝑspicuũ ÷ Figura ẽtextꝰ &ordo negotii ꝑcircũ stanti assuas. Simileaut̃ exspecie copa

Expanded text:
euentus aliquotiens sumitur, et hic uideri extraneus potest a negotio, ex negotio tamen oriens. Vnde probatum est adiuncta nunc omnimodis externa, adfecta tamen aliquo modo adiungi, ut certa, quae supra diximus, nunc aliqua ex ipso uel in ipso negotio, alio modo tamen se habentia, quam gesti negotii textus ipse et ordo consistit, circa personam certissimae quaestionis. MAIVS ET MINVS ET AEQVE Mdiuersas res intellegimus. Itaque cum prolata uerba distant sensibus nostris significatione ea, qua proferuntur, ui distant, id est potentia quadam, qua quid quaeque res possit intellegimus. De numero perspicuum est; figura est textus et ordo negotii per circumstantias suas. SIMILE AVTEM EX SPECIE CONPA
Abbreviated transcription (Latin):
tutelc̃ uenir& Vt ñ poss& facere testam̃tũ quiaminor eẽt : Cuius agnati: id est p&ito¬
res: Sescuius agnati sumꝰ testatꝰ ñẽ id ẽ pat̃pupilli ł pupillus ipse: Ratio questionis eoꝵ

Expanded text:
TVTELAM VENIRET. Vt non posset facere testamentum, quia minor esset. CVIVS ADGNATI. Id est petitores. IS CVIVS ADGNATI SVMVS, TESTATVS NON EST. Id est, pater pupilli uel pupillus ipse. RATIO EST. Ratio quaestionis eo
Abbreviated transcription (Latin):
causarum. non possur
recte pastes alicuius ge¬
neris causae putari. Ea rꝓ¬
demenim res alii genus
eẽ . alii pars potest. eidẽ
genus eẽ & pars non po¬
test¬
eliberatio aũ & demon
strano gnr̃a sunt causarũ¬
Namn aut nullum causaege

Expanded text:
causarum, non pos- sunt recte partes alicuius generis causae putari; eadem enim res alii genus esse, alii pars potest, eidem genus esse et pars non potesteliberatio autem et demon- stratio genera sunt causarunam aut nullum cau
Abbreviated transcription (Latin):
tollendȩ causa necesseerit ad¬
tentũ efficere auditorẽ Anceps
genus causȩ si dubiam iudicati¬
oñe habuebit. abipsa iudicati¬
one exordiendũ ẽ . sin aũpartẽ
turpitudinis partẽ honestatis.
beniuolentiã captare oporte¬
bit ut ingenus honestũ causa
trans latauideat᷑. Cũ aũ erit
honestũ causȩ genus uł p̃te¬
riri puncipiũ poterit. ułsi cõ¬
modũ fuerit aut a narratione
incipiemꝰ aut alege aut ab ali¬
qua firinissima ratione irtie
dictionis sinuti principiopla¬
cebit beniuolentiȩ partib uten¬
gnrẽ causȩ ꝑ principiũ dociles ali¬
ditores̃ picere oportebrts suunt
q̃inquas pes exrdio conferre opor¬
teat dictũ. reliquũ ẽ ut ostenda¬
tur quib quȩq: rationib res confici possit

Expanded text:
tollendae causa ne- cesse est attentum efficere auditorem. anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem partem turpitu- dinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translata vi- deatur. cum autem erit honestum causae genus, vel praeteriri principium poterit vel, si commodum fuerit, aut a narratione incipiemus aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolentiae partibus utenre per principium dociles auditores efficere oportebit. Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteat dictum est, reliquum est, ut ostendatur, quibus quae- que rationibus res confici possit
Abbreviated transcription (Latin):
piere rostiuis qimñ ab sensfuit hic argum̃tũ alo cofecit Deindeait A genunciideamꝰ reli¬
quasfacultates Ergoã a locus facultase sed facultas si generalit̃ esidero&ur Atsioportunitas
eius fueritinspecta ÷̃c ex loco argum̃ a sumant᷑ Adiunꝰetũ fiegotia aut̃ id intellegit᷑ qđ maiꝰ
Attributai negotio iã duo transactas̃ Continentia cũ ipso negotio &illa quȩ ingestione negi
c̃tient᷑ Aẽprima quide cũ at tributis suis ꝑsonatrans acta : Id: quis Deindẽ quid & curꝰ
Modus autẽ ẽ in qͦquẽ admo¬
dũ. & quo animo factũ sit
querit᷑ eius partessunt.
ne fecerit. In prudentia
aut̃ inpurgationẽ c̃fert.
cuius partes sunt inscien¬
tia. casũs. necessitas. & in¬

Expanded text:
patrem Roscius, quia absens fuit': hic argumentum a loco fecit. Deinde ait 'age nunc uideamus reliquas facultates'. Ergo iam et locus facultas est, sed facultas, si generaliter consideretur; at si opportunitas eius fuerit inspecta, tunc ex loco argumenta sumentur. ADIVNCTVM NEGOTIO AVTEM INTELLEGITVR, QVOD MAIVS. Attributa negotio iam duo transacta sunt, continentia cum ipso negotio et illa quae in gestione negotii continentur. Ac prima quidem cum attributiModus est, in quo quemadmodum et quo animo factum sit quaeritur, cuius partes sunt ne fecerit: imprudentia autem iu purgationem confertur, cuius partes sunt inscientia, casus, necessitas.
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃senĩres &om̃e dictũ factũ ue hab&uim sua E teni sidicasparricidui fatiquantũ hocsipse
inqua uisit animo ȩstimamꝰ It homicidiũ ad ulteriũ &rłꝗ facilequid sint cũ fuerintaudita
cognoscimꝰ Similit̃ & ꝑsonȩ habentiuĩ suã ł tenĩ cũ dixeris ciceronẽstatim ex boniuiric̃sideratione
quaeimillo uissit agnoscimꝰ Dein decũ dixeriscatilinã exc̃siderationẽ pessimibiominis statim que
inilloui sit agnoscumꝰ: Numerus ẽ cũ minus a c mai ñexui sed exrerũ ł personarũ Numero demons

Expanded text:
omnis enim res et omne dictum factumue habet uim suam. Etenim si dicas parricidium, statim quantum hoc sit et in qua ui sit, animo aestimamus; ita homicidium, adulterium et reliqua facile quid sint, cum fuerint audita, cognoscimus. Similiter et personae habent uim suam: etenim cum dixeris Ciceronem, statim ex boni uiri consideratione quae in illo uis sit agnoscimus, deinde cum dixeris Catilinam, ex consideratione pessimi hominis statim quae in illo uis sit agnoscimus. Numerus est cum minus ac maius non ex ui, sed ex rerum uel ex personarum numero demons
Abbreviated transcription (Latin):
habeat inse controuersiani
indicendo positã cũ ꝑso¬
narum cestarũ inter po¬
sitione. quam nos quoq
oratori dicimus ẽẽ ad
quas ante diximꝰ pastes
supponimꝰ. iudicialea
deliberatiuam. Demon¬
stratiuam. Questionẽ
aũ eam appellat quȩ
habeat inse controuis¬
siam indicendo positã
sine cestarũ ꝑsonarum
in terpositione adhuric
modum & quid sit bonũ
preter honestatẽ. ue¬
rine sint sensus. quȩ
sit mundi forma. quȩ

Expanded text:
habeat in se controversiam in dicendo positam cum personarum certarum interpositione; quam nos quoque oratori dicimus esse adtquas ante diximus, subponimus, iudicialem, de- liberativam, demonstrativam. quaestionem autem eam appellat, quae habeat in se controversiam in dicendo positam sine certarum personarum interpositione, ad hunc modum: ecquid sit bonum praeter honestatem? verine sint sensus? quae sit mundi forma? qu
Abbreviated transcription (Latin):
cadicunt illa prima c̃tinentia ł ingestione : Sed deillis iã supͣ dictũ ẽ : Adiunta uero eas
q̃ illis ipsis supͣ positis singulis aliquomodo ł extrinsecus coherent ut sũmȩ ut causȩ c&erisq
Sedcũ ñ ipsc sint sed aliunde assumant᷑ conuenientia tam̃ er̃ siuealienasint q hincniata

Expanded text:
dicuntur, illa prima continentia uel in gestione. Sed de illis iam supra dictum est; adiuncta uero ea sunt, quae illis ipsis supra positis singulis aliquo modo uel extrinsecus cohaerent, ut summae, ut causae ceterisque, sed cum non ipsa sint, sed aliunde adsumantur, conuenientia tamen erunt siue aliena sunt, non hinc nata
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ & aꝑtũ omnib: ñ fuit recesse ad ꝓbare ad sumptionẽ. Sequit᷑ ergo c̃clusio quae duplex ẽ
rima ad id qđ ad stiptũ ẽ. At deliberatiua causa simul exeadẽ parte eođẽ in genere: E rgd ipsa
nec constitutio nec pars consticutionis est Scđa aducrũq quod eagitur. Parit̃ enĩ deliberatione

Expanded text:
t et apertum omnibus, non fuit necesse adprobare adsumptionem. Sequitur ergo conclusio, quae duplex est: prima ad id quod adsumptum est, 'at deliberatiua causa simul ex eadem parte eodem in genere' - 'ergo ipsa nec constitutio nec pars constitutionis est'. Secunda ad utrumque quo de agitur pariter enim de deliberatione et
Abbreviated transcription (Latin):
ciposs istiueroloci ꝓpriidant᷑ autaccusatori aut defensorasuo : E&erȩ argum̃ tationes aut
constiaitio Hliuesupponit exemplũ cũreus fit pat̃ maiestatis quifiliũ ꝓhibiut seditiose
tua łtabsoluta Nalicuit mihi pat̃sũ ab soluta ẽ. Meruio relatiua ẽ łro fui cõpensatiua
Vecũ bacinthemate ñquid sit csiderari tullius uoluit sedinterim monuit id pepe sat
pitaut̃ inom̃ hoclibro c̃siderationẽ ad hibendã eẽ cirtaoms consututione s& eri pores
& atrouersias id legalos quȩstiones ꝑceptis omnib: Inomni causa inqunis &ncupir
omã quȩ inuersci fuerint geniere questionũ poss ractari sũptissuş partis p̃ceptis uccũ

Expanded text:
ci possunt; isti uero loci proprii dantur aut accusatori aut defensori soli. CETERAE ARGVMENTATIONES. Aut constitutio. Huic supponit exemplum, cum reus fit pater maiestatis, qui filium prohibuit seditiose  absoluta. Nam 'licuit mihi, pater sum' absoluta est, 'meruit' relativa est, 'profui' compensativa. Verum hoc in themate non 'quid sit' considerari Tullius uoluit, sed interim monuit id percipi, pit autem in omni hoc libro considerationem adhibendam esse circa omnes constitutiones et earum partes et controuersias, id est legales quaestiones. Perceptis omnibus in omni causa, in qualibet materia omnia, quae inuenta fuerint, genera quaestionum possunt tractari, sumptis suae partis praecepti
Abbreviated transcription (Latin):
ius iudicẽ ten& quĩ iure iuratus seden saudire desiderat unde sententiã ꝓlaturꝰ ẽ : Ergo aut
parte cius a ꝓbata iud exutendus ẽ aut in ꝑoratione id ÷ epilogis ut aut remouet᷑ aut suscit&
auditor : Pnĩs eñ locus cõmunis locucionũ cuncta ornam̃ ta de siderat quȩ aut uerborũs autsen¬
tentierũ: Quȩ dũ ipte a qecessariodicunt᷑ oratorẽ abiora tore discernunt: ł uerdcula uosou¬
nes causarũ sint cõmunes cracorib similitudine dictionis ẽ rẽposs: Questiones lestien

Expanded text:
Ius iudicem tenet, quia iure iuratus sedens audire desiderat, unde sententiam prolaturus est. Ergo aut Ius iudicem tenet, quia iure iuratus sedens audire desiderat, unde sententiam prolaturus est. Ergo aut parte causae probata inducendus est aut in peroratione id est epilogis, ut aut renouetur aut suscitetur auditor. Omnis enim locus communis locutionum cuncta ornamenta desiderat, quae aut uerborum sunt aut sententiarum; quae dum apte ac necessario dicuntur, oratorem ab oratore discernunt. Etenim cum loci communes causarum sint, communes oratoribus similitudine dictionis esse non possun
Abbreviated transcription (Latin):
factasi noiꝓrofuit  brgopatrẽ int̃focit: Comune ẽ qđt ran ferrun sumlos causas potest
filius pitrẽ int̃fecic recdamat istius modi suspicionib: ipsapatura Hocargum̃ tigenꝰ quia tians
ferrun similes causas potest cõmunis locus dr̃ : Locorũ aut̃ cõmuniũ genera duos Vnũcũ¬
aertȩ reiceria ẽ ã plificatio aliud cũ reidubiȩ ẽ disputatio : Amplificatio rei certȩ ẽ utin
duas : Qua eidcirco locus cõmunis dr̃ qđ ex materiȩ geniere ñcestũ quid designat sed hab& trac¬
tatũ exgene ralitte cõmune ut suspicionib: credi oportere ł ñoportere : Sed hane thes in¬
cuuilẽ morałe ue teneamꝰ Nillã quȩ apudphilo sophos Naturalis ẽ: Quilib& aut̃ horũ locorũ
cũ int̃ponit᷑ int̃poniaut raro deb& ornat orationẽ : Neq in c̃ponendus locus nisicũ aliquid
iã ꝓbatũ ẽ : Etenuĩ silocus cõmunis genieralia loquit᷑ quasi cau sã tenens descendit ad causam:

Expanded text:
fuit: non ergo patrem interfecit". Commune est, quod transferri in similes causas potest: "filius patrem interfecit; reclamat istiusmodi suspicionibus ipsa natura". QVAESTIONES, TESFERRI IN SIMILES CAVSAS POTEST, COMMVNIS LOCVS DICITVR. Locorum autem communium genera duo sunt, unum cum rei certae est amplificatio, aliud cum rei dubiae certa est disputatio. Amplificatio rei certae est, ut in duas. Quae idcirco locus communis dicitur, quod ex materiae genere non certum quid designat, sed habet tractatum ex generalitate communi, ut 'suspicionibus credi oportere uel non oportere'. Sed hanc ciuilem moralemue teneamus, non illam quae apud philosophos naturalis est. Quilibet autem horum locorum cum interponitur - interponi autem raro debet - ornat orationem; neque interponendus locus nisi cum aliquid iam probatum est. Etenim si locus communis generalia loquitur, quasi causam tenens discedit a causa.
Abbreviated transcription (Latin):
inutilẽ Ad feremꝰ p̃terea ad definitionis nr̃ȩ c̃firmationẽ res aut maiori autminors
aut pari Negotiosimiles : Vt & ad definitionẽ nram similiũ cõparatione collecta ostendam
quanto uerior honestior utiliorsit nrã descriptio : Haec in simplici definitione : Sed
siduȩ resplure sue definiendȩ s̃ istaomat̃ ꝓdefiniendarũ numero duplicant᷑ : Quaerit̃ enĩ
sepe fursit ansa crilegus quiuasa ex priuato saera subripuerit uł desacropriuata : Qm̃ a par¬
teaccusatoris & quidsit sacrilegiũ & quid sit furtũ definiendũ est in singulis definitionib:
ila supraposita pcepta topletuit: Defim& auta ꝓꝓbalitt deduca in firmabit: Qugcũ focerit

Expanded text:
inutilem. Adferemus praeterea ad definitionis nostrae confirmationem res aut maiori aut minori aut pari negotio similes, ut et ad definitionem nostram similium comparatione conlecta ostendamus quanto uerior, honestior, utilior sit nostra descriptio. Haec in simplici definitione; sed si duae res pluresue definiendae sunt, ista omnia pro definiendarum numero duplicantur. Quaeritur enim saepe fur sit an sacrilegus qui uasa ex privato sacra subripuerit uel de sacro privata. Quoniam a parte accusatoris et quid sit sacrilegium et quid sit furtum definiendum est, in singulis definitionibus illa supra posita praecepta complebit, definiet, adprobabit, deducet, infirmabit; quae cum fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
tudine dicta intellegenda supponit : N sticileaut̃ id eodix̃ qđ infinitũ sit illis omnib: p̃ceptis
exempla supponere quomodo ante rẽdicat accusator quomodo defensor quomodo inre quo¬
modo postrẽ : Itẽ alia quȩ multas : ł lucaccedit quomaior difficultassit qđ illa om̃a ꝑpartiũ
idẽ accusatoris & defensoris locos uersa utilitate tractant᷑ necerũ mutilit̃ c̃ueniunt : Vnde¬
illud melius ẽ c̃siderare cuncta &ꝓpositothemate negotii & suã & aduersarii rationẽ diligent
attendere & sic suspiciones atq argum̃ta colligere quare quid factũ sit quo c silio qua spe ꝑfiꝰ¬
ciendi cur hoc modo factũ cur ab hoc factũ curnullo adiutore curhoc cur nemosit cursit¬
curhic sit cur ante factũ sit curhoc ante factũ ñ sit curhoc in ipso negotio curhoc post nego

Expanded text:
tudinem non dicta intellegenda supponit -, non facile autem ideo quod infinitum sit illis omnibus praeceptis tudinem non dicta intellegenda supponit -, non facile autem ideo quod infinitum sit illis omnibus praeceptis exempla supponere, quomodo ante rem dicat accusator, quomodo defensor, quomodo in re, quomodo post rem, item alia quae multa sunt. Huc accedit, quo maior difficultas sit, quod illa omnia per partium, id est accusatoris et defensoris, locos uersa utilitate tractantur; nec enim inutiliter conueniunt. Vnde melius est considerare cuncta et proposito themate negotii et suam et aduersarii rationem diligenter attendere et sic suspiciones atque argumenta colligere, quare quid factum sit, QVO CONSILIO, QVA SPE PERFICIENDI, cur hoc modo factum, cur ab hoc factucur hic sit; cur hoc ante fac- tum sit; cur hoc ante factum non sit; cur hoc in ipso negotio, cur hoc post nego
Abbreviated transcription (Latin):
Qdđutiq impugnari ñ potest ꝑ c̃ siliũ ut alio modo fieripotuerit ut fiori a fortuna : E rgoadex¬
pugnandas facultcites quȩ des sisubueniat sepe c̃siliũ cũ dr̃ Aut aliomodo fieripotuisse aut
ꝑfortunã consilio qđ ꝑsone ẽ at tributũ res ꝓbat᷑ Ex hoc & ex superiorib: illa c̃clusio ẽ nasci¬
posse cõmunit̃ argum̃ta & exꝑsonȩ at tributis & exnegotiarũ : Hancigit᷑ rationẽ sidiligent̃
uoluerimꝰ attendere ista at tributa int̃ seapt& iuncta & copulata cernemꝰ Negutorum
& ꝑsonarũ : Subuingit ñ o portere his omnib: p̃ceptis subiciexempla ut doceat que ad modũ his
utiaccusator debeat quẽ ad modũ defensor ut in su periorib: docuit &dĩc ñ necessariũ ẽẽ ñ facile :
on necessariũ ita qđ siqui aliquid diligentiȩ afferre uoluerit ad ista pcepta ista om̃a ꝓma
teriȩ genere facili cognitione r&inebit Non enĩ p̃ceptor omã tribuit sed exdictis ad simili¬

Expanded text:
d utique impugnari non potest nisi per consilium, ut alio modo fieri potuerit, ut fieri a fortuna. Ergo ad expugnandas facultates, quae desunt, si subueniat saepe consilium, cum dicitur aut alio modo fieri potuisse aut per fortunam, in consilio, quod personae est attributum, res probatur. Ex hoc et ex superioribegotiorum. Hanc igitur rationem si diligenter uoluerimus attendere, ista attributa inter se apta, iuncta et copulata cernemus negotiorum et personarum. Subiungit non oportere his omnibus praeceptis subici exempla, ut doceat quemadmodum his uti accusator debeat, quemadmodum defensor, ut in su perioribus docuit; et dicit non necessarium esse, non facile: non necessarium ita, quod si qui aliquid diligentiae adferre uoluerit ad ista praecepta, ista omnia pro materiae genere facili cognitione retinebit - non enim praeceptor omnia tribuit, sed ex dictis ad simili
Abbreviated transcription (Latin):
faciendis ut ꝑc̃iecturã quȩ quasi incidens ẽ cõpensatio illatollat qualis qui accusatur
muesititis utit dicens periturũ fuisse exprcitũ pis iarma c̃ceder&: hiqui accusaibunT

Expanded text:
FACIENDIS. Vt per coniecturam, quae quasi incidens est, compensatio illa tollatur, qua is qui accusatur FACIENDIS. Vt per coniecturam, quae quasi incidens est, compensatio illa tollatur, qua is qui accusatur maiestatis, utitur dicens periturum fuisse exercitum, nisi arma concederet. HI QVI ACCVSABVNT
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunos ab accus atore er̃duo incũ quide turpifticinore c̃ficeat᷑ & quaerat aliquã defensi¬
one & ali in ipsius utilitatis & turpitudinis ex pressio cũ indignatione : A defensore
tres s̃ nihilꝑse turpe aut hone stũ putari Nisi animo facientis consideret᷑ alter ampli¬
ficatiobeneficii prestiti Tertius expositio ipsius & periculi & beneficii : Exquib: &iudi¬
cctiones duȩ scilic& iudicationes ciecturales : Aut hȩc cõparatiua cuiꝰ nc̃ indigemꝰ. Hȩc
iudicatio ꝓpria ẽ ipsius cõpensatiuȩ c̃stitutionis : Hoccausȩ genꝰ Cõpensatiuũ sciluc&
oportebit ad hibere c&ercrũ qq̃ c̃stitutionũ rationẽ atq p̃cepta. Sitam̃ incidant c&erȩ
constitutiones : Istȩ enĩ c̃stitutiones quae in cissũptiua sunt qualitate poss̃ p̃cedentes
om̃s c̃sticutiones recipere ut hȩc nic̃ quae cõpensationis ẽ hab& & finẽ & coniecturã :
deo quȩcũq genera s̃ quȩstionẽ suis constitutiomib: tractandas acmaxime c̃iecturis

Expanded text:
communes ab accusatore erunt duo, in eum qui de turpi facinore confiteatur et quaerat aliquam defensionem, et alter ipsius inutilitatis et turpitudinis expressio cum indignatione. A defensore tres sunt: nihil per se turpe aut inhonestum putari nisi animo facientis consideretur, alter amplificatio beneficii praestiti, tertius expositio ipsius et periculi et beneficii. EX QVIBVS IVDICATIONES. Duae scilicet iudicationes coniecturales. AVT HAEC COMPARATIVA, CVIVS NVNC INDIGEMVS. Haec iudicatio propria est ipsius compensativae constitutionis. HOC CAVSAE GENVS. Compensatiuum scilicet. OPORTEBIT ADHIBERE CETERARVM QVOQVE CONSTITVTIONEM RATIONEM ATQVE PRAECEPTA. Si tamen incidant ceterae constitutiones. Istae enim constitutiones, quae in adsumptiva sunt qualitate, possunt praecedentes omnes constitutiones recenera sunt quaestionum, suis constitutionibus tractanda sunt. AC MAXIME CONIECTVRIS
Abbreviated transcription (Latin):
dere Iinfirmatiorationis est. Etiã sice cloid&s uoluit occidere tu tam̃ ñ iure occidistisiudicatio
utrũ eũ clodius uoluerit occidere iuste tam̃ amilone occisus eẽ uideat᷑ ut cicero deoreste exem

Expanded text:
dere'. Infirmatio rationis est: 'Etiam si te Clodius uoluit occidere, tu tamen non iure occidisti'. Iudicatidere'. Infirmatio rationis est: 'Etiam si te Clodius uoluit occidere, tu tamen non iure occidisti'. Iudicatio est, utrum, cum eum Clodius uoluerit occidere, iuste tamen a Milone occisus esse uideatur, ut Cicero de Oreste exem
Abbreviated transcription (Latin):
scriptio orationẽ hab& Sed cũ auctoritate quippe ex scripto idẽ extestam̃to ł lege uenieñ¬
tẽ ł ngo in quit ratio ÷ cũ resque in c̃tentione uersat᷑ non in auctoritate legis sed in argum̃tationo
uersat᷑ I Ac tum c̃siderato genere causȩreꝑto inquitgenere materiȩ & constitutione & causa
utrũ simplex aniuncta sit &ipsacausa scripti anrationis habeat c̃trouersiã : De inde uiden
ẽ quae s it quȩstio q̃ ratio q̃ uidicatio qđ firmam̃tũ. Verũ de his tria p̃cipuaes in om̃i causegenere
ꝑquirenda Firmam̃ tũ uero ꝑraro ad hib&. Et siquando ad hib& uecesse ÷ aut inthemate
sit̃ aut in historia : Alias lemma dr̃ id ÷ falsũ argum̃tũ Ergotriailla sine in t̃missione ubiq
inspiciendcis id ÷ quȩstio ratio iudicatio.¶Quaestio : q̃ nascit᷑ ex c̃stitutione ut ẽ illudiure ne
occiderit MRatio ÷ quae fercit c̃trouersiã Vt put aoccidiclo idũ ꝓpterea qui a ille me uoluit occi¬

Expanded text:
scriptio rationem habet, sed cum auctoritate, quippe ex scripto, id est ex testamento uel lege uenientem. Ergo, inquit, ratio est, cum res quae in contentione uersatur non in auctoritate legis, sed in argumentatione uersatur. AC TVM CONSIDERATO GENERE CAVSAE. Reperto, inquit, genere materiae et constitutione et causa, utrum simplex an iuncta sit, et ipsa causa scripti an rationis habeat controuersiam, deinde uidendum est quae sit quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmamentum. Verum de his tria praecipua sunt in omni causae genere perquirenda, firmamentum uero perraro adhibetur, et si quando adhibetur, necesse est aut in themate sit aut in historia; alias lemma dicitur, id est falsum argumentum. Ergo tria illa sine intermissione ubique inspicienda sunt, id est quaestio, ratio, iudicatio. Quaestio est quae nascitur ex constitutione, ut est illud: 'iurene occiderit'. Ratio est quae facit controuersiam, ut puta: 'occidi Clodium, propterea quia ille me uoluit occi
Abbreviated transcription (Latin):
ille me uolebat occidere. hocergo feci sed meruits cõparatio ẽ cũ aliud aliqđ alicuius factũ rec¬
cũ aut utile c̃tendit᷑ qđ utfier& ulud qđ arguit᷑ dicitur ẽ cõmissũs in t̃ cõparationẽ & c cessionẽ

Expanded text:
ille me uolebat occidere; hoc ergo feci, sed meruit'. COMPARATIO EST, CVM ALIVD ALIQVOD ALICVIVS FACTVM RECille me uolebat occidere; hoc ergo feci, sed meruit'. COMPARATIO EST, CVM ALIVD ALIQVOD ALICVIVS FACTVM RECTVM AVT VTILE CONTENDITVR, QVOD VT FIE
Abbreviated transcription (Latin):
artiũ scriptor in hac qualitate factitrans lationẽ nominauit. sed ideo quia nullus intellex Nã
factũ sic aseremou& salua tam̃ confessione facti ut in hoc st hemate qđ cicero in scđolibro p̃osuit
M ancinꝰ cũ numantinis foedus fecit iniussupoplili acsenatus. pulso eođẽ in exiliũ atq hostib dedito
p&itur ad poenã &im ille qui porcã tenuit. Contra dicit &ia hic& causam & factũ in aliũ remou&
ausc̃ sic: Vt porcã tenerẽ mancinꝰ uico egit acpotestate . Deindefactũ sic foedus ñego feci sed man¬
cinꝰ qui aut debuit aut potuit : Man& tam̃ facti prima illa c̃fessio qđ porcã tenuit. Nonenĩ potest
Negare ase porcã fuisse tentũ : Ergore motio criminis duob: modis constat. Si aut causam in
aliũ transferamꝰ aut factũ MRelatio criminis estcũ ideo uire factũ dicat᷑ qđ alius antemiu¬

Expanded text:
artium scriptor in hac qualitate facti translationem nominauit. Sed ideo quia nullus intellexit. Nam artium scriptor in hac qualitate facti translationem nominauit. Sed ideo quia nullus intellexit. Nam factum sic a se remouet, salua tamen confessione facti. Vt in hoc themate, quod Cicero in secundo libro posuit: "Mancinus cum Numantinis foedus fecit iniussu populi ac senatus. Pulso eodem in exilium atque hostibus dedito petitur ad poenam etiam ille qui porcam tenuit. Contra dicit". Nam hic et causam et factum in alium remouet. Causam sic: 'ut porcam tenerem Mancinus ui coegit ac potestate'. Deinde factum sic: 'foedus non ego feci, sed Mancinus, qui aut debuit aut potuit'. Manet tamen facti prima illa confessio, quod porcam tenuit: non enim potest negare a se porcam fuisse tentam. Ergo remotio criminis duobus modis constat, si aut causam in alium transferamus aut factum. RELATIO CRIMINIS EST, CVM IDEO IVRE FACTVM DICITVR, QVOD ALIVS ANTE IN
Abbreviated transcription (Latin):
siut hoc facer& nec ꝓfuit neciniuriã reddidit neq ab alio c̃pulsus : qm̃ nihil ẽ quo se defendat
debebit factũ fateri sedueniã postulare : quae ẽ qualita suenialis quã c̃cessionẽ cicero uocauit¬
T uncergo ordinẽ cicero hoc loco c̃uertit quẽ in posteriorib seruat. Itaq c̃cessio duas partes hab&
purgationẽ & dep̃cationẽ Inpurgatione trias . in prudentia casus necessitas. Sihaec ñ fue¬
rint dep̃catio ẽ. Sed baec : aut apud imperatorẽ aut apud populũ Itaq: inpurgatione factũ
sec̃ fit& & tam̃ ut ignos cat᷑ postulat. Haec ergo dep̃catio ñnisi aut apud imperatorẽ aut apud po¬
pulũ ual& apud iudices uacat T Remotio criminis ẽ cũidcrim̃ qđ infertͥabse & absua culpa ui&¬
potestate in aliũ reus demouere conat᷑ Remotionẽ criminis hanceẽ dicit cũ reus id qđ ei intendit᷑
qualitas facti confessionẽ teneat curhic factũ confit& sed in aliũ transferre conat᷑. Deniq nullus

Expanded text:
ut hoc faceret, nec profuit nec iniuriam reddidit neque ab alio compulsus est, quoniam nihil est quo se defendat, debebit factum fateri, sed ueniam postulare, quae est qualitas uenialis, quam concessionem Cicero uocauit. Hunc ergo ordinem Cicero hoc loco conuertit, quem in posterioribus seruat. Itaque concessio duas partes habet, purgationem et deprecationem. In purgatione tria sunt: imprudentia, casus, necessitas. Si haec non fuerint, deprecatio est, sed haec aut apud imperatorem aut apud populum. Itaque in purgatione factum SE CONFITETVR, ET TAMEN VT IGNOSCATVR POSTVLAT. Haec ergo deprecatio non nisi aut apud imperatorem aut apud populum ualet, apud iudices uacat. REMOTIO CRIMINIS EST, CVM ID CRIMEN QVOD INFERTVR potestate in alium reus demouere conatur. Relatio c moueri. Nam cum omnis qualitas facti confessionem teneat, cur hic factum non confitetur, sed in alium transferre conatur? Denique nullus
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ demonstratiuũ deliberatiuũ udiciale. Exempla uero causarũ s̃ themata scilic&
IConstitutione causa erepta sitit̃ plac& considerare utrũ causasit simplex aniuncta
Etsuniunctaerit utrũ explurib: quaestionib: iuncta anexaliqua c̃paratione : am in his duob¬
sed quia non anim aduer¬
terint artis scriptores
eã superiores nec retule

Expanded text:
esse, demonstratiuum, deliberatiuum, iudiciale, exempla uero causarum sunt themata scilicet. esse, demonstratiuum, deliberatiuum, iudiciale, exempla uero causarum sunt themata scilicet. CONSTITVTIet si iuncta erit, utrum sit ex pluribus quaestionibus iuncta an ex aliqua conparatione. simplex sed quia non animadverte- runt artis scriptores eam superiores nec rettule
Abbreviated transcription (Latin):
fdeulerins pnumerũ consticutionũ ldeo aut̃ trans lationẽ multis criptores iterconsti¬
tutiones referte Noluer qđ om̃is constitutio actionẽ constitucit: Irtins latioaut̃ idiu¬
dett᷑ agere neactiosit. Sed hermagoras recte hancint̃ constitutiones posuit Nã hocipsum
qđ actionẽ cõmutat actio ẽ Ittq multiuinquit hermagoran rep̃hender qđ trans lationem
interconsticutiones r&ulerit sed inuidia magis quã exuero Iłt c̃stitutiones quidẽ & earũ
partes ex posuumꝰ iP osequã quid essent singulȩ constitutiones ł quid possent docuit &earũ
partes idẽ qualitates exposluit: ꝓmittit se his c̃stitutionib exempla subditurũ sedtũ cũ
coeperint argum̃ta tractari: Quae tirgum̃ta dilucidiora facta ẽẽ ꝓmittit susdẽ argu¬
mentis intẽpore exempla supponat. Hoc est qđ ait iNã argum̃ tandiratio dilucidiorꝰ
erit cũ &cidgenꝰ & ad exemplũ causaestatĩ poterit accomodariI Genera causarũ scimꝰtria

Expanded text:
TTVLERINT IN NVMERVM CONSTITVTIONVM. Ideo autem translationem multi scriptores inter constitutiones referre noluerunt, quod omnis constitutio actionem constituat, translatio autem id uideatur agere, ne actio sit. Sed Hermagoras recte hanc inter constitutiones posuit; nam hoc ipsum, quod actionem commutat, actio est. Itaque multi, inquit, Hermagoran reprehenderunt, quod translationem inter constitutionem rettulerit, sed inuidia magis quam ex uero. ET CONSTITVTIONES QVIDEM ET EARVM PARTES EXPOSVIMVS. Postquam quid essent singulae constitutiones uel quid possent docuit et earum partes, id est qualitatis, exposuit, promittit se his constitutionibus exempla subditurum, sed tum, cum coeperint argumenta tractari, quae argumenta dilucidiora futura esse promittit si isdem argumentis in tempore exempla subponat. Hoc est, quod ait: "nam argumentandi ratio dilucidior erit, cum et ad genus et ad exemplum causae statim potent accommodari". Genera causarum scimus tria
Abbreviated transcription (Latin):
cato in libro suo appellat uires causȩ. hoc argum̃tũ sequit causa quã pastiti sumꝰ quȩ utiq
aduersus negantẽ factũ danda ẽ ut fecis sed oceat᷑ : quẽ ad modũ aut̃ tractet᷑ ł ab accusa¬
tore ł abreo inscđo habemꝰ : Q đsialius statꝰ fuerit p̃t̃ c̃iecturã Ñ causa erit sed ratio
Decuius tractatu in scđo docuit Nosthȩc secunt᷑ ftcta om̃a ante pꝰ inquib: om̃a illa quȩ

Expanded text:
Cato in libro suo appellat uires causae. Hoc argumentum sequitur causa, quam partiti sumus; quae utique aduersus negantem factum danda est, ut fecisse doceatur. Quemadmodum autem tractetur uel ab accusatore uel ab reo in secundo habemus. Quod si alius status fuerit praeter coniecturam, non causa erit, sed ratio; de cuius tractatu in secundo docuit. Post haec secuntur facta omnia ante, in, post, in qu
Abbreviated transcription (Latin):
dilucido acd eꝓximo p&ito sermone debemus. Probabilis erit Narratio siin ea uidebunt᷑ incẽ ea
quae solent apparere inueritate . Scđm ordinẽ diui sionissuȩ post quã debreui & apta nar¬
ratione tractauit nuncincipit denarratione ꝓbalidisputare. Probabilis inquit erit Nar¬
ratio sunea fuerint illa omã quib: sol& ueritas inueniri: Nãinhis septẽ om̃is ad fidẽ argu¬
m̃tatio contin&¬

Expanded text:
dilucido ac de proximo petito sermone debemus. PROBABILIS ERIT NARRATIO, SI IN EA VIDEBVNTVR INESSE EA QVAE SOLENT APPARERE IN VERITATE. Secundum ordinem diuisionis suae, postquam de breui et aperta narratione tractauit, nunc incipit de narratione probabili disputare. Probabilis, inquit, erit narratio, si in ea fuerint illa omnia, quibus solet ueritas inueniri; nam in his septem omnis ad fidem argumentatio contin
Abbreviated transcription (Latin):
qđ agimꝰ cũ eorũ quicũq audiunt iudicaturi opinione c̃sentiat. Itaq narrationẽ ꝓbabi¬
lt̃ eẽdicit sunea sint septẽ illa quis quid cur ubi quando quẽ admodũ quib: ad miniculis¬

Expanded text:
quod agimus, cum eorum quicumque audiunt iudicaturi opinione consentiat. Itaque narrationem probabiquod agimus, cum eorum quicumque audiunt iudicaturi opinione consentiat. Itaque narrationem probabilem esse dicit si in ea sint septem illa: quis, quid, cur, ubi, quando, quemadmodum, quibus adminiculis
Abbreviated transcription (Latin):
eptẽ illa superiora quis quid cur ubi quando quẽ ad modũ quib: ad miniculis oms artiũ sscrip¬
tores tractar̃ & in p̃ceptis suarũ astiũ reliquer̃ . Verũ cicero rerũ actẽporũ ꝑsonarũq c̃side¬
raualent sed opinione Neq enĩ cũ dicimꝰ tunicã ꝑseipsã intellegimꝰ tunicã eẽ quauestim
sed quia nr̃a nobis opinione ꝑsuasũ ẽ cũ audierimꝰ tunicã intellegimꝰ rẽ eẽ quauestimur
Ftreło similit̃ colligere possumꝰ. Ergocicero omã dicit hancuero opinionẽ in trib: plenã eẽdĩc
Sud qđ dicimꝰ anr̃a natura ñ ab orreat id ÷ ab eorũ natura ꝓquib agimꝰ scilic& nedepudici¬
tiaagat leno de castitate mer&rix. Qđ sifict ꝓbabilis narratio ñerit. Deinde ut id
qđ agimꝰ apopuli romsȩ ñ aborreat. Scilic& nec c̃tra c̃su&udinẽ audientiũ loquaris. Siapud
romanos narres c̃traiustitiã & siapud scitas mores barbaros rep̃hendas E gostremosud

Expanded text:
eptem illa superiora, quis, quid, cur, ubi, quando, quemadmodum, quibus adminiculis, omnes artium scriptores tractarunt et in praeceptis suarum artium reliquerunt. Verum Cicero rerum ac temporum personarumque considera ualent, sed opinione; neque enim, cum dicimus tunicam, per se ipsam intellegimus tunicam esse qua uestimur, sed quia nostra nobis opinione persuasum est, cum audierimus tunicam, intellegimus rem esse qua uestimur; et reliqua similiter colligere possumd dicimus, a nostra natura non abhorreat, id est ab eorum natura pro quibus agimus, scilicet ne de pudicitia agat leno, de castitate meretrix; quod si fit, probabilis narratio non erit. Deinde ut id quod agimus a populi more non abhorreat, scilicet ne contra consuetudinem audientium loquaris, si apud Romanos narres contra iustitiam et si apud Scythas mores barbaros reprehendas. Postremo, si id
Abbreviated transcription (Latin):
nare Ideoq ad didit quatenꝰ rerũ conditio ꝑsonarũq patiat᷑ sed non intellex̃ cice ronem qui
finẽ in reb: ipsis posuit non in euentu. Id ÷ qui finẽ in officio constituit & in his ipsis reb: quae
dũ in officio sunt ad finẽ tendunt. Quare &ortitoris officufinẽ eẽ cõpl&ũ siapposite ad ꝑsua¬
sionẽ dicat & medicinalis officii fine ẽẽ cõpl&ũ si quicquid ad sanitatẽ specta reuid&ur ad¬
hibuerit Marcomannus itaq non inreb: finẽ sed ineuentũ collocauit . Materiã artis
eã dicimus inqua omis ars & ea facultas quae conficit᷑ ex aste uersat᷑ s Res interdũ specialit̃
definimus cũ quid sit abisdem ipsis incipimus demonstrare ut paulo ante definiunt genꝰ
officiũ finẽ in arte scilic& rh&orica int̃dũ quoclarius definiamus a genere incipimꝰ eius rei

Expanded text:
nare - ideoque addidit: "quatenus rerum condicio personarumque patiatur". Sed non intellexit Ciceronem, qui nare - ideoque addidit: "quatenus rerum condicio personarumque patiatur". Sed non intellexit Ciceronem, qui finem in rebus ipsis posuit, non in euentu, id est, qui finem in officio constituit et in his ipsis rebus quae dum in officio sunt ad finem tendunt. Quare et oratoris officii finem esse completum si adposite ad persuasionem dicat, et medicinalis officii finem esse completum si quidquid ad sanitatem spectare uidetur adhibuerit. Marcomannus itaque finem non in rebus, sed in euentu collocauit. MATERIAM ARTIS EAM DICIMVS, IN QVA OMNIS ARS ET EA FACVLTAS, QVAE CONFICITVR EX ARTE, VERSATVR. Res interdum specialiter definimus, cum, quid sint, ab isdem ipsis incipimus demonstrare, ut paulo ante definiuit genus, officium, finem, in arte scilicet rhetorica. Interdum quo clarius rem definiamus a genere incipimus eius rei
Abbreviated transcription (Latin):
cium dicimus eẽ cura¬
re ad sanandum ap¬
posite. finem sanare
curatione. Item orato¬
ris quid officiũ. & quid
finẽ ee dicamus intel
ligamus. cum id quod
facere deb& officium
eẽ dicemus. illud cuius
causa facere deb& finẽ
appellabimus MMate¬
riam artis eam dicimꝰ
inqua om̃is ars & ea
facultas quȩ conficit᷑
ex arte uersatur.
Dictione inquit qđ ÷ oratoris officiũ  It ainquit & mediciofficiũ tcurare: Sed quiamulti& in¬
cantatione &ligaturis curant curare inquit sed appositȩ ad sanandũ Ergo ut euidentius
officiũ medicide monstrar& finẽ q̃ q iunx̃ officio id÷ curationi sanitat̃e : Deindefinis est ima¬
dicinalis officii inquit sanare. Sed quia multiitẽ sanant ad dit sanare curatione sta er¬
go sempofficiũ &finis sine altero ex primi ñ possunt. Hanc tam̃ distcintiã dicit eẽ int̃officiũ
& finẽ ut inofficio quid a gendũ sit infine qđ cõplendũ sit consideraredebeam. Hic marco¬

Expanded text:
cium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, ora- toris quid officium et quid finem esse dicamus, intel- legimus, cum id, quod facere debet, officium esse di- cimus, illud, cuius causa facere debet, finem appel- lamus. Materiam artis eam dicimus, in qua omnis ars et ea facultas, quae conficitur ex arte, versatur. dictione', inquit, quod est oratoris officium. Ita, inquit, et medici officium est curare, sed quia multi et incantatione et ligatutis curant, 'curare', inquit, 'sed adposite ad sanandum'. Ergo ut euidentius officium medici demonstraret, finem quoque iunxit officio, id est curationi sanitatem. Deinde finis est medicinalis officii, inquit, sanare, sed quia multi item sanant, addidit 'sanare curatione'. Ita ergo semper officium et finis sine altero exprimi non possunt; hanc tamen distantiam dicit esse inter officium et finem, ut in officio quid agendum sit, in fine quid complendum sit considerare debeamus. Hic Marco
Abbreviated transcription (Latin):
rotenatae quondam cum florerent omnibus copiis & initalia cumin primis beati numerarer & r&đ¬
nis p̃fatio quas similitudo ẽ: Anteid qđ dicturi sumita in en sempsomilitudo ciptanda ẽ qu anquã¬
nimirerer et siadegui domũlles sepe alloc deducit᷑ ut simlitudo tollat᷑. Vnde siue futura similitudoẽ siue ñineo ad qđ pfatio
p̃parat᷑. Anĩ ad uertendũ sẽꝑ ẽ utrũ in toto similitudo p̃fationis par& anin partib: an inparte¬
amimeq qdan dhumio. t ili uietlle  hequent̃ enĩ cuncta c̃ueniunt frequent diuensis inp̃fatione positis cũcare ad quã p̃fatio
mor  inditiu as dolindo dens torib: electa multa & adunã quã scripsit artẽ quo pula riorreddere tͥ p̃cepta e m ulta coller

Expanded text:
rotoniatae quondam, cum florerent omnibus copiis et in Italia cum primis beati numerarentur dicturi sumus; ita in ea semper similitudo captanda est, quamquam saepe ad hoc deducitur, ut similitudo tollatur. Vnde siue futura similitudo est siue non, in eo ad quod praefatio praeparatur animaduertendum semper est utrum in toto similitudo praefationis paretur an in partibus an in parte. Frequenter enim cuncta conueniunt, frequenter diuersis in praefatione positis cum ea re ad quam praefatio multis artium scriptoribus electa multa et ad unam quam scripsit artem, quo pulchrior redderetur, praecepta ex multis mul
Abbreviated transcription (Latin):
iorẽ . aut minorẽ agirẽ in p̃¬
sentia demonstrare.
Sinoratio adũsarioꝵ fidem
uidebit᷑ auditorib. fecisse¬
idq ei qui in telligit quib
reb. fides fiat facile erit
cognitu. oporta: aut deer
putarint ⁊ maxime ei qui
audierłnt ꝓbarint. primũ

Expanded text:
iorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare. Sin oratio adversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse—id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primu
Abbreviated transcription (Latin):
eñ autadali qͦs inlustris homi nes
ros atq ex ponemꝰ iudicationiẽ aut
auditor ingredipede tẽptĩ
in defensionẽ & dicere raq̃ in¬
dignent᷑ adũsarii. tibiq̃ꝗ in¬
digna uideri. Deinde cũ leni¬
tris cũ qui audi& demonstras¬
re nihil ad te eoꝵ ꝑtinere.
⁊ negare te quicꝗ de adũ¬

Expanded text:
ent, aut ad aliquos illustres homines, ros, atque exponemus judicationem aut auditor, ingredi pedetemptim in defen- sionem et dicere ea, quae indignentur adversarii, tibi quoque indigna videri; deinde, cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare, nihil eorum ad te pertinere et ne- gare quicquam de ad
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in annis aut in anno
aut inaliqͣ anni parte spec¬
cũ gnẽ idẽ sitfitaliud qd̃
parte qͥdã ⁊specie ut dixi¬
m differat. hȩc distribu¬
it᷑ intria gnr̃a. publicũ. c̃mu¬
ne. singłare. sublicũẽ qđ
ciuitas imiũsa. aliqͣ deciu¬
safrequentant ut ludi dies
festus. Mdis bellũ c̃mu¬
ne qđ accidit õnib eodẽ
fere tẽpore. ut messis.Vin¬
demia calor. frig. Sin¬
glare aut̃ ẽ quod aliqͣ
dec ausa pͥnatĩ alicuiso¬
l& accidere ut nuptiȩ
sacrificiũ. funꝰ. c̃uniiũ.
qualitas tẽporis ex qua o portunitas nascit̃ ficiendi aliquitđł ñ faciendi Hocitiq int̃sedis
parit nob adaliquido portunitatẽ Verũ hȩcocasioł oportunitas intrigens tasius iuort

Expanded text:
quod in annis aut in anno quod in annis aut in anno aut in aliqua anni parte speccum genere idem sit, fit aliud, quod parte quadam et specie, ut diximus, differat. haec distribuitur in tria genera: publicum, commune, sin- gulare. publicum est, quod civitas universa aliqua de causa frequentat, ut ludi, dies festus, bellum. commune, quod accidit omnibus eodem fere tempore, ut messis, vindemia, calor, frigus. singulare autem est, quod ali- qua de causa privatim alicui solet accidere, ut nup- tiae, sacrificium, funus, convivium, qualitas temporis, ex qua opportunitas nascitur faciendi aliquid uel non faciendi. Hoc itaque inter parit nobis ad aliquid opportunitatem. Verum haec occasio uel opportunitas in tria genera dist