comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑsi st̃. Consules appellati a consuleñdossiẽ
reges aregendo sic̃ leges alegendo. Nã cũ roma¬
ni regum suꝑbã dominationẽ ñ ferrent. an¬
nua imꝑia binosq consules sibi fecerunt. Na
fastũ regium ñ benruolentiã consulentis.
s suꝑbia dñantis erat. Hinc gͥ consules ap¬
pellati. uł a consulendo ciuib. uł a regendo
cuncta consilio. Quos tam̃ ideo mutandos
ꝑ annos singłos elegerunt. ut nec insolens
diu maneret: & moderatior rito succurre¬
ret. Inde autẽ duo pares. quia unus rem ciui
lem. alt̃ rem militarẽ ad ministrabat. Reg¬
nauert̃ autẽ annris quadringentis sexaginta¬
septe. Proconsules subiecti erant consulib.
U dicti ꝓ consules eo qͦd uice consulis fungeren¬
tur. sic̃ ꝓcurator curatoriꝰ id ÷ auctorĩ. Excon¬
sules autẽ dicti. qͦd iam aconsulatu exierint
siue discesserint: ꝑacto uicis suȩ anno. Di¬
ctatores quinto anno pꝰ reges expulsos romani
sibi creauerunt. dum gener tarquinii ad in¬

Expanded text:
st. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem lem, alter rem militarem administrabat. Regnaverunt autem annis quadringentis 67. Proconsules subiet dicti proconsules eo quod vicem consulis fungerentur, sicut procurator curatori, id est actori. Exconsules autem dicti, quod iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno post reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad ini
Abbreviated transcription (Latin):
uocati a cabo id ÷ caballo. qͦd ex eis creentur.
Sicut autẽ scabrones nascuntur de equoꝵ
carnib putredis. ita ex eis iterum sepe nas¬
cuntur scarabei: unde & cognominati ft̃.
Lauri uocantur scarabei t̃restres. ricino
mum scarabeo: longipedum. Failit int̾ her¬
bas bouem maxime. unde & nom̃ habet:
deuoratũq tacto felle ita inflaminat ut
rumpat. Cicendela scarabeoꝵ genꝰ ẽ: eoqͦd
gradiens uł uolans lucet. Blattȩ a colore
nuncupatȩ. siquidem & comp̃hense manũ
tingunt. Unde & blatceum colorem dic̃t.
Hoc autẽ animal lucem uidere ñ patitur.
contrarium musce. Nlam musca lucipeta.
& blatta lucifuga ẽ: ꝑ noctẽ enĩ tant̾a um
ambulat. Papiliones auiculȩ sunt. quȩ maxi¬
mȩ habundant florentib maluis. quĩȩq uer¬
miculos stercore suo faciunt nasci. Locusta
qͦd pedib longis sit ueluti hasta. unde & eam
g̃ci tam marttanam quã terrestrem astaco

Expanded text:
vocati a cabo, id est, caballo, quod ex his creentur, sicut autem crabrones nascuntur de equorum carnibus putridis, ita ex eis iterum saepe nascuntur scarabaei, unde et cognominati sunt. 5. Tauri vocantur scarabaei terrestres ricino mum scarabaeo, longipedi. Fallit inter herbas bovem maxime, unde et nomen habet, devoratumque tacto felle ita inflammat, ut rumpat 6. Cicendela, scarabaeorum genus est, eo quod gradiens, vel volans, lucet. 7. Blattae, a colore nuncupatae, siquidem et comprehensae manum tingunt, unde et blatteum colorem dicunt. Hoc autem animal lucem videre non patitur, contrarium muscae; nam musca lucipeta, et blatta lucifuga est, per noctem enim tantum ambulat. 8. Papiliones, aviculae sunt, quae maxime abundant florentibus malvis, quique vermiculos stercore suo faciunt nasci. 9. Locusta, quod pedibus sit longis, veluti hasta, unde et eam Graeci, 105 tam maritimam, quam terrestrem, astaco
Abbreviated transcription (Latin):
pes dictȩ. uł qͦd sepedib inuicem al¬
ligant. uł ꝓ eo quod sine pedib nas¬
epitur. Nam postea & pedes & pennas ac¬
cipiunt. Hȩ sollertes ingenerandi mellis
officio assignatas incolunt sedes. domitilia
inenarrabili arte componunt. ex uariis
florib fauũ condunt. textisq ceris innu¬
mera ꝓle castra replent. & exercitum & reges
habent. prelia mouent. fumũ fugnunt. tu¬
multu exasꝑantur. Has pleriq exꝑtisunt¬
de boum cadauerib nasci. Nam ꝓhis crean¬
dis uituloꝵ occisoꝵ carnes uerb̾antur. ut ex¬
putrefacto cruore uermes creentur: qͥ postea
efficiuntur apes. Propͥe tañ apes uocantur
exortȩ debobus. sicut scabrones de equis. fu¬
ci de mulis. uespe deasmis. Costros greci ap¬
pellant qui mextremis fauoꝵ partib maio¬
res creantur: quos aliqui reges putant dictoᷤ
qͦd castra ducant. F ucus ẽ maior apis. sca¬
brone minor. Dictus autẽ fucꝰ. qͦd alienos
labores edat. quasi fagus. De pascitur enĩ

Expanded text:
pes dictae, vel quod se pedibus invicem alligent, vel pro eo quod sine pedibus nascantur. Nam postea, et pedes, et pennas accipiunt. Hae sotertes in generandi mellis officio, assignatas incolunt sedes, domicilia inenarrabili arte componunt, ex variis floribus favum condunt, textisque ceris innumera prole castra replent, exercitum, et reges habent, praelia movent, fumum fugiunt, tumultu exasde boum cadaveribus nasci. Nam pro his creandis vitulorum occisorum carnes verberantur, ut exputrefacto cruore vermes creentur, qui postea efficiuntur apes. Proprie tamen apes vocantur ortae de bobus, sicuti scabrones de equis, fuci de mulis, vespae de asinis. Costros Graeci appellant, qui in extremis favorum partibus maiores creantur: quos aliqui reges putant. Dicti quod castra ducant. Fugus est maior ape, scabrone minor. Dictus autem fugus quod alienos labores edat, quasi fagus; depascitur enim
Abbreviated transcription (Latin):
& amnis fluenta decertant. Renus
arhodani societate fertur uocatꝰ. qm̃
cum eodem ex una ꝓuincia oritur.
Est autẽ germaniȩ fluuius. int̾ tres
europe maximos fluuios computatꝰ.
qui aiugo alpium usq in occeani ꝓfun¬
da cursꝰ suos dirigit: romani memo¬
randus aduersus feras gentes murus
tote hispaniȩ nom̃ dedit. Mineus flu¬
sumpsit. qͦd in eo plurimũ inuenitur.
Durius agrecis quasi doricus. Cagum
fluuium carthagoispaniȩ nuncupauit.
ex qua ortus ꝓcedit. fluiius harenis
auriferis copiosus. & ob hoc cȩt̾is fluuiiꝰ
ispaniarum p̾latus. Betis fluuius. qui
& betice ꝓuinciȩ nom̃ dedit. De quo
dimite corona. Aurea qui nitidis uel¬
lera tingis aquis: eoqͦd ibi lanȩ pul¬
chro colore tinguntur. Bͦetis autẽ dictꝰ.
eo qͦd hunrili solo decurrat. Betinͤ e nĩ
greci humile uł mersum uocant. Que¬
dam autẽ flumina in diluuio soluta
mole terrarum p̃elusa sunt: quȩdã
uͦ quȩ ñ erant. abyssi tunc ruptis meati¬

Expanded text:
et amnis fluenta decertant. 30. Rhenus et amnis fluenta decertant. 30. Rhenus a Rhodani societate fertur vocatus, quoniam cum eodem ex una provincia oritur. Est autem Germaniae fluvius, inter tres Europae maximos fluvios computatus,  iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus toti Hispaniae nomen dedit. 32. Minius flusumpsit, qui in eo plurimus invenitur. 33. Durius a Graecis, quasi Doricus. Tagum fluvium Carthago Hispaniae nuncupavit, ex qua ortus procedit, fluvius arenis auriferis copiosus, et ob hoc caeteris fluviis Hispaniarum praelatus. Baetus fluvius, qui et Baeticae provinciae nomen dedit. De quo dimite corona, aurea qui nitidis vellera tingis aquis; eo quod ibi lanae pulchro colore tinguntur. Baetis autem dictus eo quod humili solo decurrat: †bitin† enim Graeci humile vel mersum vocant. Quaedam autem flumina in diluvio soluta mole terrarum praeclusa sunt, quaedam ero, quae non erant, abyssi tunc ruptis meati
Abbreviated transcription (Latin):
triginta fluminum circa rauennam
in adriaticum mare defertur. Cyberiꝰ
italiȩ fluuiꝰ a tyberio rege albanoꝵ
dr̃ appellatus. qui in hunc fluuium ceci¬
dit: & de exitun suo nom̃ dedit. Nam
antea albula antiquũ acolore nomen
habuit. qͦd nuribꝰ albus sit. Ipse ÷ autẽ
tybris qui & tyberis. s tẏberis incoti
bius germaniȩ fluuiꝰ uocari fertur
aniuitm copia. quib magis auget᷑.
Iste ÷ qui in europa plus om̃ibꝰ hab&
famã. Idem & hyster quia dum ꝑ unu¬
meras uadit gentes mutat & nomen.
& maiores sibi ambiendo colligit uires.
Oritur ab germanicis iugis & oc¬
cidentalib partib barbaroꝵ. ꝑgens con¬
tra orientem sexaginta inse fluuios re¬
cipit. septem ostiis in pontum fluit. Rho¬
danꝰ galliȩ fluuius. ab oppido cognomi¬
natus ẽ. quõd coloni rhodicon uocauert̃.
Qui rapido concitus cursu. ty rreni ȩqͦriꝰ
freta scindens. non modicũ sepe naiugan¬
tibꝰ facit ꝑiculum. dũ int̾ se maris fluctꝰ

Expanded text:
triginta fluminum circa Ravennam triginta fluminum circa Ravennam in Adriaticum mare defertur. Tiberis Italiae fluvius a Tiberino rege Albanorum dicitur appellatus, qui in hunc fluvium cecidit, et de exitu suo nomen dedit. Nam antea Albula antiquum nomen a colore habuit, quod nivibus albus sit. Ipse est autem Tibris, qui et Tiberis; sed Tiberis in quotibius Germaniae fluvius, vocari fertur a nivium copia, 139 quibus magis augetur. Iste est, qui in Europa plus omnibus habet famam. Idem et Ister, quia dum per innumeras vadit gentes, mutat et nomen, et majores sibi ambiendo colligit vires. Oritur a Germanicis jugis, et occidentalibus partibus Barbarorum, pergens contra Orientem, sexaginta in se fluvios recipit, septem ostiis in Pontum influit. 29. Rhodanus Galliae fluvius ab oppido Rhodo cognominatus, quem coloni Rhodiorum locaverunt, qui rapido concitus cursu, Tyrrheni aequoris freta scindens, non modicum saepe navigantium facit periculum, dum inter se maris fluctus
Abbreviated transcription (Latin):
& ioniam p̾cipitatur. insinum qͥ nuletũ
diuidit & prienam. Meander autẽ uoca¬
tur qͦd sit flexuosus. & nunꝗͣ currat rectꝰ
undis. Canus fuit rex scitarum primus.
a quo tanais fertur fluuiꝰ nuncu¬
patus. qͥ ex ripheis siluis ueniens dirimit
europam ab asia. int̾ duas muncli par¬
tes medus currens. atq in pontum flu¬
ens. Inachus achaiȩ amnis argolicos
irrigans campos. quem rex inachus a
se nominauit : qui exordium astriuȩ
gentis pͥmũ dedit. Ibi & erimantꝰ. ab eri¬
manto monte demissus. Padus ttalie flu¬
uius a iuigis alpium fusus. ex trib fon¬
tibus oritur: ex quib uni uocabulum
est padus. qui diffusus in modũ stagni
amnẽ insinum digerit. a quo & padus
nuncupatur. Hic agrecis eridanus cog¬
nominatꝰ ẽ: aberidano solis filio. quẽ
fetontem dicunt. qui fulminis ictu¬
ꝑcussus ieodẽ fluuio deiectus ÷ &
extinctus. Augetur autẽ exortu canis
liquescentib niuibꝰ. & cum accessione

Expanded text:
et Ioniam, praecipitatur in sinum qui Miletum et Ioniam, praecipitatur in sinum qui Miletum dividit et Prienen. Maeander autem vocatus, quod sit flexuosus et nunquam currat rectusundis. 24. Tanus fuit rex Scytharum primus, a quo Tanais fertur fluvius nuncupatus, qui ex Riphaeis silvis veniens, dirimit Europam ab Asia, inter duas mundi partes medius currens, atque in Pontum fluens. 25. Inachus Achaiae amnis, Argolicos irrigans campos, quem rex Inachus a se nominavit, qui exordium Argivae genti primus dedit. Ibi est et Erimanthus ab Erimantho monte demissus. 26. Padus Italiae fluvius, a jugis Alpium fusus, ex tribus fontibus oritur, ex quibus uni vocabulum est Padus, qui diffusus in modum stagni, amnem sinu digerit; a quo et Padus est nuncupatus. Hic a Graecis Eridanus cognominatus, ab Eridano Solis filio, quem Phaethontem dicunt; qui fulmine percussus in eodem fluvio deiectus est et extinctus. Augetur autem exortu Canis liquescentibus nivibus, et cum accessione
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ alt̃ uocatur. ior: alter dan. His gͥ
ꝓ eul a se distantib in unũ alueum federa¬
tis: iordanis deinceps appellatur. Nascit᷑
autẽ sub libano monte. & diuidit iudeam
& arabiam: qui ꝑmultos circuitus iuixta
hiericho inmare mortuum influit. Eu¬
sis caucaseis montib fusus. cum pluribꝰ
aliis in euxinum se p̾crpitat mare: unde
& nuncupatur. Cignus amnis cilicie
ex tauro monte ꝓgrediens. miram aqua¬
rum habens suauitatẽ. Et quia quieqͥd
candidũ ÷ cignum gentili lingua syri
dic̃t. inde & amini huic datum ÷ nomen.
quia tumet estate quando niues solum¬
tur. reliquis amni temporib tenrus
asiȩ harenãs aureas trahens. de quo uir¬
gilius. pactolusq irrigat auro. quẽ ꝓ au¬
rato fluore alit̾ crisortium uocant. Ermꝰ
fluuiꝰ asie qui sinirneos secat campos. &
ipse fluctib aureis & harenis plenus: aqͦ¬
& smirna uocata ẽ. Meander amnis asie
flex uosus. qui recurrentib riuis int̾ cariam

Expanded text:
quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum influit. Eusis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Eusinum se praecipitat mare; unde et nuncupatur. Cydnus amnis Ciliciae e Tauro monte progrediens, miram aquarum habens suavitatem, et quia quidquid candidum est, 'cydnum' gentili lingua Syri dicunt. Unde et amni huic noquia tumel aestate quando nives solvuntur; reliquis anni temporibus tenuisAsiae, arenas aureas trahens. De quo Virgilius: Pactolusque irrigat auro: quem pro aurato fluore alii Chrysorhoam vocant. 22. Hermus fluvius Asiae, qui Smyrneos secat campos, et ipse fluctibus aureis et arenis plenus, a quo Smyrna vocata est. 23. Maeander amnis Asiae flexuosus, qui, recurrentibus ripis 138 inter Cariam
Abbreviated transcription (Latin):
Currit enĩ ꝑ parthiam & assyriam. Bactrus
fluuiꝰ orientis a rege bactro uocatꝰ fertur.
quandiu inter ripas ꝑsidis fluit. sibi ex eo
pocula uendicarent. Ex hoc amne quidã
cignum ciliciȩ fluuium diriuari existimant.
Araxis amnis armeniȩ. qui ab uno monte
cũ eufrate diuersa specie oritur. dictus
qͦd rapacitate cuncta ꝓsternit. Unde & cũ
alexander eum transgredi uellet ponte
fabricato. tanta ui mundauit: ut pontẽ
dirueret. Hic breuibus int̾uallis ab eufra¬
tis ortu caput tollit. ac deinde caspium
fertur in mare. Friuiꝰ sẏriȩ qui uocatur
oruns iuxta antiochiȩ muros decurrenꝰ
qui a solis ortu oriens non longe aburbe
mari conditur: quẽ de originis suȩ tractu
oruntem ueteres latini appellauere. Cuiꝰ
fluentis ex ipso impetu frigidioribus & de¬
phyris assidue ibi spirantib: tota eiuitas
momentis ꝓpe om̃ib refrigeratur. Iorda¬
nis iudeȩ fluuiꝰ aduob fontibꝰ nom̃inat᷑.

Expanded text:
Currit enim per Parthiam et Assyriam. Bactrus Currit enim per Parthiam et Assyriam. Bactrus fluvius orientis a rege Bactro vocatus fertur;quamdiu inter ripas Persidis fluit, sibi ex eo pocula vindicarunt. Ex hoc amne quidam Cydnum Ciliciae fluvium derivari existimant. Araxis amnis Armeniae, qui ab uno monte cum Euphrate diversis specubus oritur, dictus quod rapacitate cuncta prosternit. Unde et cum Alexander eum transgredi vellet, ponte fabricato, tanta vi inundavit ut pontem dirueret. Hic brevibus intervallis ab Euphratis ortu caput tollit, ac deinde Caspium fertur in mare. Fluvius Syriae qui vocatur Orontes iuxta Antiochiae muros decurrens, qui a solis ortu oriens non longe ab urbe mari conditur, quem de originis suae tractu Orontem veteres Latine appellavere. Cuius fluentis ex ipso impetu frigidioribus, et zephyris assidue ibi spirantibus tota civitas momentis prope omnibus refrigeratur. Iordanis Iudaeae fluvius, a duobus fontibus nominatus,
Abbreviated transcription (Latin):
potamiȩ de parady so ex oriens. copiossissimꝰ
gẽmis: qui ꝑ mediam babyloniam influit.
Hic a frugib uł abubertate eufrata nomen
accepit. ¶lam hebraice eufrata: fertilitas int̾¬
pretatur. Mesopotamiam etenĩ inquibus¬
dam locis ita irrigat. sicut nilus alexandriã.
Salutistiꝰ autẽ aucłor certissimꝰ asserit tygrim
& eufratem. uno fonte manare marmenia.
qui ꝑdiu̾sa euntes longius diuiduntur
spatio medio relicto multoꝵ milium: quȩ
tam̃ terra quȩ ab ipsis ambitur mesopota¬
mia dr̃. Ex quo hieronimꝰ animaduertit.
alit̃ de para chy si fluminib intelligendũ
Indus fluuiꝰ orientis. qui rubro mari acci¬
pitur. Staspes fuit medoꝵ rex antiquissimꝰ.
ex quo amnis orientis nom̃ accepit: qui
nunc idaspis dr̃. De quo lucarꝰ. Uastis ind̾
aquis. mixtum nam sentit idaspem. Qui
dum sit fluuius ꝑ sarum. dr̃ tam̃ contra ori¬
entem decurrere. Araris fluuiꝰ orientis.
de quo uirgiliꝰ. Aut ararim parchus bibet.¬

Expanded text:
potamiae, de paradiso exoriens; copiosissimus gemmis, qui per mediam Babyloniam influit; hic a frugibus, vel ab ubertate nomen accepit. Nam Hebraice EPHRATA fertilitas interpretatur; Mesopotamiam enim in quibusdam locis ita irrigat, sicut Nilus Alexandriam. Sallustius autem auctor certissimus asserit Tigrim et Euphratem uno fonte manare in Armenia, qui per diversa euntes longius dividuntur, spatio medio relicto multorum millium, quae tamen terra, quae ab ipsis ambitur, Mesopotamia dicitur. Ex quo Hieronymus animadvertit aliter de paradisi fluminibus intelligendum. 11. Indus, fluvius Orientis, qui Rubro mari accipitur. 12. Hydaspes fuit Medorum rex antiquissimus, ex quo amnis Orientis nomen accepit, qui nunc Hydaspes dicitur, de quo Lucanus: Vastis Indus aquis mistum non sentit Hydaspen. dum sit fluvius Persarum, dicitur tamen contra Orientem decurrere. 13. Araris fluvius Germaniae. De quo Virgilius: Aut Ararim Par
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ nili modo exaltari. & suꝑ orientis t̃ras
erumꝑe. Cygris fluuiꝰ mesopotamiȩ de
parady so exoriens & ꝑgens contra assyrios:
& post multos circuitus in mare mortuum
influens. Uocatꝰ autẽ hoc nomine. ꝓpt̾ uelo¬
citatẽ & instar bestiȩ tygridis nimia ꝑni-¬
citate cutrentis. Eufrates fluuius : meso

Expanded text:
autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens et pergens contra Assyrios, et post multos circuitus in mare Mortuum influens. Vocatus autem hoc nomine propter velocitatem, instar bestiae tigris nimia pernicitate currentis. Euphrates fluvius Meso
Abbreviated transcription (Latin):
fluuioꝵ ꝓpriis ex causis nomina accepert᷑.
ex quib. ñnulli notandi sunt. qui in hysto¬
riis celebres memorantur. Geor fluuiꝰ
deparady so exiens. atq uniu̾sam ethiopi¬
am cingens. uocatiis  nomine. qͦd increm̃¬
to sue exundationis t̾ram egypti irriget.
Ge enĩ grece: latine t̃ram significat. Hic
apud egyptios nylus uocatur ꝓpt limũ
queni trahit. qui efficit fecunditatẽ. Unde
& nylus dictus ẽ. quasi Nianu aion. Nam
antea nilus latine melo dicebatur. Apparet
autẽ in nilide lacus. de quo inmeridiem
uersus excipitur aegypto: ubi aquiloniꝰ
flatib reꝑcussus aquis retro luctantib
intumescit. & inundationẽ egypti facit.
Ganges fluuiꝰ qu̾e physor scã scriptura
cognominat. exiens de paradyso ꝑgit ad
indiȩ regiones. Dictus autẽ physon id: ca¬
terua. quia decem fluminib magnis sibi
adiunctis impletur. & efficitur unris. Sange
autẽ uocatꝰ. a rege gangaro indiȩ. Fertur

Expanded text:
fluviorum propriis ex causis nomina acceperunt, fluviorum propriis ex causis nomina acceperunt, ex quibus nonnulli notandi sunt qui in historiis celebres memorantur. Geon fluvius de Paradiso exiens atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine quod incremento suae exundationis terram Aegypti inriget; γῆ enim Graece, Latine terram significat. Hic apud Aegyptios Nilus vocatur propter limum quem trahit, qui efficit fecunditatem; unde et Nilus dictus est, quasi νέαν ἰλύν: nam antea Nilus Latine Melo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi Aquilonis flatibus repercussus aquis retroluctantibus intumescit, et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta Scriptura cognominat, exiens de Paradiso pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est caterva, quia decem fluminibus magnis sibi adiunctis inpletur et efficitur unus: Ganges autem vocatus a rege Gangaro Indiae. Fertur
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum decursus. afluendo ꝑpe¬
tim dictus. Proprie autẽ flumen ipsa aqua.
fluiiris cuiꝰ aqua. Priꝰor autẽ stumen quã
fluuius. id ⁊ͥ prior aqua quam decursus.
Duo sunt aute genera fluminũ. unũ tor¬
nec me flumine uiuo abluero. Correns
ẽ aqua ueniens cum impetu. Dictus autẽ
torrens quia pluinia crescit: siccitate tor¬
rescit id ÷ arescit. De quo pacubiꝰ. Flammeo
uapore torrens torret. Cui greci abhieme
nom̃ dederunt. nos ab estate. Illi a tempore
quo succrescit. nos a tempore quo siceatur:
Amnis fluuius ẽ nemore ac frondib re¬
cdimitꝰ. & ex ipsa amȩnitate amnis uocatꝰ.
Decursus ꝓpriȩ finis cursus. siue aquarum
sit: seu quarunlibet rerum. Rui dicti. qͦd
diriuientur ad irrigandum. id ÷ ad inclucen¬
dum aquas in agris. Nam irrigare indu¬
cere est. S urges ꝓpͥe. locus altus influmine.
Puteus ÷ lacus defossus ex quo hauritur aqͣ.
apotatione dictus. Fons caput ẽ aquȩ nas¬
centis. quasi aquas fundens. Quidam autẽ

Expanded text:
aquarum decursus, a fluendo perpetim dictus. Proprie autem flumen ipsa aqua, fluvius cursus aquae. Prius autem flumen quam fluvius, id est prior aqua quam decursus. Duo autem sunt fluminum genera: unum tornec me flumine vivo abluero. Torrens est aqua veniens cum impetu. Dictus autem torrens quia pluvia crescit, siccitate torrescit, id est arescit. De quo Pacuvius 13: Flammeo vapore torrens torret. Cui Graeci ab hieme nomen dederunt, nos ab aestate; illi a tempore quo succrescit, nos a tempore quo siccatur. Amnis fluvius est nemore ac frondibus redimitus, et ex ipsa amoenitate amnis vocatus. Decursus proprie finis cursus, sive aquarum sit seu quarumlibet rerum. Rivi dicti quod deriventur ad inrigandum, id est ad inducendum aquas in agris; nam inrigare inducere est. Gurges proprie locus altus in flumine. Puteus est locus defossus ex quo hauritur aqua, a potatione dictus. Fons caput est aquae nascentis, quasi aquas fundens. Quidam autem
Abbreviated transcription (Latin):
÷ adu̾sus phylippũ. qͥ cũ ab atheniensib postu¬
laret ut sͥ decẽ oratores darent᷑ & discecłet. sinx̃
ille hanc fabulã qua dissuaderet. dicens lu¬
pos aliqͣndo pastorib quoꝵ diligentiã deci¬
ꝑe uoluissent suasisse ut inamicitiã conue¬
nirent. ea tam̃ conditione ut d̾ canes inqͥb
erat causa iuirgioꝵ iure securitatis trade
tis dedisse canes. qͦs ouium suarũ uigilan¬
tes custodes habebant. Cunc lupi adempta
om̃i fortitudine. omẽ qd̃ in gregib illis erat
ñ ꝓ sacietate tantũ. uerũ etiã ꝓlibidine lace¬
rauert̃. Phylippum quoq pͥncipes popłi¬
postulare. quo faciliꝰ posser oppͥmere expo¬
liatã custodib urbẽ¬

Expanded text:
est aduersus Philippum qui, cum ab Atheniensibus postuest aduersus Philippum qui, cum ab Atheniensibus postularet ut sibi decem ille hanc fabulam qua dissuaderet dicens, lupos aliquando pastoribus, quorum diligentiam decipere voluissent, suasisse, ut in amicitiam convenirent; ea tamen conditione, ut si canes, in quibus erat causa iurgiorum, iure securitatis illis tis dedisse canes, quos ovium suarum vigilantes custodes habebant; tunc lupi adepta omni fortitudine, omne quod in gregibus illis erat, non pro satietate tantum, verumetiam pro libidine laceraverunt. Philippum quoque principes populpostulare, quo facilius posset opprimere expoliatam custodibus urbe
Abbreviated transcription (Latin):
forms bestia. pͥma leo. postrema draco. media
ipsa chymera. id÷ caprea. ȩtates hominũ ꝑ
eam uolentes distinguere. qͣntũ ferox & horreis
pͥma adolescentia ut leo. dimidiũ uitȩ tempꝰ
lucidissimũ ut capra eo qd̃ acutissime uide¬
& ypocentauri fabulã eẽ confictã. id ÷ homi¬
nem equo nuixtũ. ad expͥmendã humanȩ
uitȩ uelocitatẽ. qͥa equũ constat ẽẽ uelocissi¬
mũ. Ad mores. ut apud oratiũ mus loquit᷑
muri. & mustela uulpeculȩ: ut ꝑ narratio¬
nẽ fictã ad id qd̾ agit᷑ uerax significatio re¬
feratur. Unde & esopitales st̃ fabulȩ ad moꝵ
finẽ relatȩ. uł sic̃ in libro iudicũ ligna sibi
regẽ requirunt. & loquunt᷑ ad oleam & ad
ficũ. &. ad uitem. & ad rubum: qd̃ totũ utiq
admores fingit᷑. ut ad rem qua intendit᷑ sicta
qͥdẽ narratione s ꝑueraci significatione ue¬
niat᷑. Sic & demosthenes orator fabula usꝰ

Expanded text:
formis bestia: Prima leo, postrema draco, media formis bestia: Prima leo, postrema draco, media ipsa Chimera, id est caprea, etates hominum per eam uolentes distinguere, quarum ferox est et horrens prima adolescentia ut leo, dimidium uite tempus lucidissimum ut caprea eo quod acutissime uideet Ippocentauri fabulam esse confictam, id est hominem equo mixtum, ad exprimendam humane uite uelocitatem quia equum constat esse uelocissimum, ad mores ut apud Horacium mus loquitur muri et mustela uulpecule, ut post narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur. Vnde et Esopi tales sunt fabule ad morum finem relate, uel sicut in libro Iudicum ligna sibi regem requirunt et loquuntur ad oliuam et ad ficum et ad uitem et ad rubum, quod totum utique ad mores fingitur, ut ad rem, que intenditur, ficta quidem narratione sed ueraci significatione ueniatur. Sic et Demosthenes orator fabula usus
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃. qͥa ñ st̃ res facte. s tantũ loqͦndo
fictȩ. quiȩ ideo sunt inductȩ. ut ficto mutoꝵ
animaliũ int̾ se colloqͥo. imago quȩdã uitȩ
hominũ nosceret᷑. Has pͥmũ inuenisse tͣdi¬
tur alemon crotoniensis. appellant᷑q¬
phrisopicȩ. qͥais apud phrygias in hac re
polluit. St̃ aut fabulȩ aut hesopicȩ. aut ly¬
bisticȩ. Hẏsopice st̃ cũ animalia muta int̾
se sermocinasse fingunt᷑. uł qͦ animã non
habent. ut urbes. & arbores. montes. petre.
flumina. Lybisticȩ aut̃ dũ hominũ cũ
bestiis aut bestiarum cũ hominib fingit᷑
uocis eẽ cõmertiũ. Fabulas poete quasdã
delectandi causa fĩxerunt. qͦsclã ad nat᷑am
rerũ. ñ nullas amores hominũ int̃p̃tatist̃.
Delectandi causa fictas. ut eas qͦs uulgo di¬
cunt. qͥles plautꝰ & therentiꝰ cõposuert̃. Ad
natam rerũ fabulas fingunt. ut uulcanꝰ clau¬
duis. qͥa ꝑ nat᷑am nunꝗͣ rectꝰ : ignis. ut illa tri¬

Expanded text:
unt, quia non sunt res facte sed tantummodo loquendo ficte, que ideo sunt inducte ut fictorum mutorum animalium inter se colloquio imago quedam uite hominum nosceretur. Has primus inuenisse traditur Alcimon Crotoniensis appellanturque Esopice quia is apud Frigias in hac re poluit. Sunt autem fabule aut Esopice aut Lybistice. Esopice sunt cum animalia muta inter se sermocinasse finguntur uel que animam non habent ut urbes, arbores, montes, petre, flumina; Lybistice autem dum hominum cum bestiis aut bestiarum cum hominibus fingitur uocis esse commercium. Fabulas poete quasdam delectandi causa finxerunt, quasdam ad naturas rerum, nonnullas ad mores hominum interpretati sunt. Delectandi causa fictas ut eas quas uulgo dicunt uel quales Plautus et Terentius composuerunt, ad naturam rerum fabulas fingunt ut Vulcanus claudus, quia per naturam nunquam rectus est ignis, ut illa tri
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ ẽ ꝑ sanguinẽ euocet. G rece enim.
sanguis emath dr̃. Prester aspis semꝑ
ore patenti & uaporanti currit. cuꝰ
serit distenditur. enormiq corpulen¬
tia necatur. Ex tuberatum enĩ putre¬
do sequitur. Seps. tabisicus aspis. qui
dum momordit hominem statim eũ consu¬
mit. ita ut liquefiat totus in ore serpentis.
Cerastes serpens. dictus quod in capite habe¬
at cornua similia arietum. Cerasta enĩ
greci cornua uocant.Dunt autẽ illi qua¬
drigemina cornicula. quoꝵ ostentatione
ueluti esca illiciens sollicitata animalia
ꝑunit. Totum enĩ corpꝰ tegit harenis. nec
ullum in dicium sui prebet. nisi ex ea parte
qua inuitatas aues uł animalia capit. Est
autẽ flexuosus plusquam alii serpentes.
serpens. uocata quod tanta p̾fulget tergi
uarietate. ut notarum grã aspicientes
retardet. & quia reptando pigrior est: qͦs
assequi non ualet. miraculo sui stupentes
capit. Tanti autẽ feruoris ẽ: ut etiam hi¬

Expanded text:
vitae est, per sanguinem evocet. Graece enim vitae est, per sanguinem evocet. Graece enim sanguis αἷμα dicitur. Prester aspis semper ore patenti et vaporanti currit. Cuiuserit distenditur, enormique corpulentia necatur; extuberatum enim putredo sequitur. Seps, tabificus aspis, qui dum momorderit hominem, statim eum consumit, ita ut liquefiat totus in ore serpentis. Cerastes serpens dictus, eo quod in capiteat 67 similia arietum, κέρατα enim Graeci cornua vocant: sunt autem illi quadrigemina cornicula, quorum ostentatione, veluti esca illice, solperimit; totum enim corpus tegit arenis, nec ullum indicium sui praebet, nisi ex a parte qua invitatas aves vel animalia capit; est autem flexuosus plusquam alii serpentes. serpens ita vocatur, quod tanta praefulget tergi varietate, ut notarum gratia se aspicientes retardet, et quia reptando pigrior est; quos assequi non valet, miraculo sui stupentes capit. Est autem tanti fervoris, ut etiam hi
Abbreviated transcription (Latin):
su uenena ĩnutat & spargat. Ios enim
greci uenenum dicunt. Et inde aspis. qͦd
morsu uenenato int̃imat. Huiꝰ diuersa
genera & species. & dispares effectus ad
nocendum. Fertur autẽ aspis cum ceꝑit
pati incantatorẽ qui eam quibusdam
carminib ꝓpriis euocat. ut eam de cau̾¬
na ꝓducat. illa cum exire noluerit. unã
aurem int̾ram p̃mit: alteram cauda
non audiens ñ exit ad incantantẽ. Dyp¬
sa genus aspidis. qui latine situla dicit᷑.
quia quem momorderit sitiꝑit. Tante
guit quam sentiatur. & facies p̃uenta
morte nec tristiciam inducat morituri.
De qua poeta. Signiferum iuuenem tyr¬
reni sanguinis aulum torta retro capite
dypses calcata momordit. uix dolor aut
sensus dentis fuit. Y pnalis genꝰ aspidis.
dicta quod somno necat. Hanc sibi eleo¬
patra apposuit. & ita morte quasi somno
soluta est. E morrois aspis. nuncupatꝰ
qd̾ sanguinem sudet qui ab eo morsus
fuerit. ita ut dissolutis uenis quicquid

Expanded text:
su venena inmittat et spargat; ἰὸς enim su venena inmittat et spargat; ἰὸς enim Graeci venenum dicunt: et inde aspis, quod morsu venenato interimat. Huius diversa genera et species, et dispares effectus ad nocendum. Fertur autem aspis, cum coeperit pati incantatorem, qui eam quibusdam carminibus propriis evocat ut eam de caverna producat: illa, cum exire noluerit, unam aurem in terram premit, alteram cauda non audiens non exit ad incantantem. Dipsas, genus aspidis, qui Laquia quem momorderit siti perit. Rguit quam sentiatur, ut facies praeventa morte nec tristitiam inducat morituro. De quo poeta ‘signiferum iuvenem Tirreni sanguinis Aulum / torto capite retro dipsas calcata momordit: / vix dolor aut sensus dentis fuit’. dicta quod somno necat. Hanc sibi Cleopatra adposuit, et ita morte quasi somno soluta est. Haemorrhois aspis nuncupatus quod sanguinem sudet qui ab eo morsus fuerit, ita ut dissolutis venis, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
nis in quib delitescunt. Itaq eo uiso fugit.
quẽ ille ꝑsequitur & occidit. Nichil enĩ
parens ille rerum sine remedio constituit.
Est autẽ longitudine semipedalis. albis
maculis lineatris. Reguli autẽ sicut scor¬
piones arentia queq sectantur. & postꝗͣ
ad aquas ueneruit. ydrofobas et lympha¬
ticos faciunt. Sybilus idem ẽ qui & regu¬
lus. Sibilo enĩ occidit. anteꝗͣ mordeat
uł exurat. Uipera dicta: quod ui ꝑeat.
Nam cũ uenit̃ eiꝰ ad partum ingemuerit.
catuli non expectantes maturã naturȩ
solutionẽ corrosis eiꝰ laterib ui erum¬
coeunt ab rupto corpore nodi. Fertur
autẽ qͦd masculus ore inserto uiꝑȩ sem̃
ex puat. Illa autẽ ex uoluptate libidinis
in rabiem uersa. caput maris ore recep¬
tum p̾cidit. Ita sit ut parens uterq ꝑeat.
masculus dũ coit: dum parturit femina.
Ex iuipera autẽ fiunt pastilli. qͥ tyriaci
uocant᷑ a grecis. Aspis uocata. quod mor¬

Expanded text:
nis in quibus delitescit; itaque eo visu fugit, nis in quibus delitescit; itaque eo visu fugit, quem illa persequitur et occidit. Nihil enim parens ille rerum sine remedio constituit. Est autem longitudine semipedalis; albis maculis lineatus. Reguli autem, sicut scorpiones, arentia quaeque sectantur, et postquam ad aquas venerint, ὑδροφόβους et lymphaticos faciunt. Sibilus idem est qui et regulus. Sibilo enim occidit, antequam mordeat vel exurat. Vipera dicta, quod vi pariat. Nam et cum venter eius ad partum ingemuerit, catuli non expesolutionem, corrosis ejus lateribus vi erumViperei inquit coeunt abrupto corpore nodi. Fertur autem, quod masculus ore inserto viperae semen exspuat, illa autem ex voluptate libidinis in rabiem tum praecidit. Ita fit ut parens uterque pereat; masculus, dum coit, dum parturit, femina. Ex vipera autem fiunt pastilli, qui θηριακοὶ vocantur a Graecis. Aspis vocata, quod mor
Abbreviated transcription (Latin):
dracontam uocant. unde & diriuatum est
in latinũ: ut draco diceretur. Qui sepeab
speluncis abstractus fertur in aerem. conci¬
taturq ꝓpt̾ eum aer. Est autẽ cristatus.
ore paruo. & arctis fistulis. ꝑ quas trahit
spm̃ & linguam exerit. Uim autẽ non in
nis. s ideo huic ad mortẽ faciendã uene
rit occidit. a quo nec elefans tutus ẽ. sui
corporis magnitudine. Nam circa semi¬
tas delitescens ꝑquas elefanti solito gra¬
diunt᷑. crura eoꝵ nodis illigat. ac suffo¬
catos ꝑimit. G ignitur autẽ in ethiopia¬
& inindia. in ipso incendio iugis estus.
Basylicꝰ grece latine int̾pretat᷑ regulus.
eoqͦd rex serpentiũ sit: ad eo ut eũ uiden¬
tes fugiant. quia olfactir suo eos necat.
Nam & hominẽ uł si aspiciat: int̾umit.
Si quidẽ & eiꝰ aspectum nulla auis uolanꝰ
illesa transit. s. quam ꝓcul sit eius ore
combusta deuoratur. Amustelis tam̃ uin-¬
citur. quas illic homines inferunt cauer¬

Expanded text:
draconta vocant. Unde et derivatum est draconta vocant. Unde et derivatum est in Latinum, ut draco diceretur qui saepe a speluncis abstractus fertur in aerem, concitaturque propter eum aer. Est autem cristatus, ore parvo et arctis fistulis, per quas trahit spiritum et linguam exerit; vim autem non in nis. Sed ideo huic ad mortem faciendam venenrit, occidit. A quo nec elephas tutus est sui corporis magnitudine; nam circa semitas delitescens per quas elephantes solito gradiuntur, crura eorum nodis illigat ac suffocatos , et India in ipso incendio jugis aestus. 6. Basiliscus Graece, Latine interpretatur regulus, eo quod rex serpentium sit, adeo ut eum videntes fugiant, quia olfactu suo eos necat, nam et hominem, vel si aspiciat, interimit. Siquidem ad ejus aspectum nulla avis volans illaesa transit, sed quamvis procul sit, ejus ore combusta decitur, quas illic homines inferunt caver
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt. Inmari angues. in t̾ra ser¬
pentes. in templo dracones: ut uirgilius.
Tranquilla ꝑ alta angues. & paulo post.
Serpens amplexus utrumq. Item. De¬
lubra ad summa dracones. Anguis uoca¬
bulum omniũ serpentium genus. quod
plicari & contorqueri potest. Et inde
anguis qͦd amgulosꝰ sit: & nunꝗͣ. rectus.
Angues autẽ apud gentiles ꝓgeniis lucoꝵ
erant habiti semꝑ. Unde persius. Pinge
duos angues pueris. acer ẽ lucꝰ. Colubrũ
abeo dictum quod colat umbras. uł q̃d¬
in lubricos tractus flexib sinuosis labatur.
Nam lubricum dr̃ quicquid labitur dum
tenetur. ut piscis. serpens. Coluber autẽ¬
nom̃ accepit. quia occultis accessib serpit.
nisib repit. Illa autẽ quȩ quatuor pedib
nituntur. sicut lacertȩ &. steliones: ñ serpen¬
tes s reptilia nominantur. Serpentes aut̃
reptilia sunt: quia uentre & pectore reptant.
Quoꝵ tot uenena quot genera. tot ꝑmcies
qͦt species: tot dolores quot colores habent᷑.¬

Expanded text:
em. In mari angues, in terra serpentes, in templo dracones. Ut Virgilius: Tranquilla per alta angues; et paulo post: Serpens amplexus uterque. Item: Delubra ad summa dracones. 49. bulum omnium serpentium genus quod plicari et contorqui potest; et inde anguis quod angulosus sit et numquam rectus. Angues autem apud gentiles pro geniis locorum erant habiti semper, unde Persius1, 113: Pinge duos angues: pueri, sacer est locus. Colubrum ab eo dictum, quod colat umbras, vel quoin lubricos tractus flexibus sinuosis labatur. Nam lubricum dicitur quidquid labitur dum tenetur, ut piscis, serpens. Serpens autenomen accepit, quia occultis accessibus serpit;nisibus repit. Illa autem quae quatuor pedibus nituntur, sicut lacerti, et stelliones, non serpentes, sed reptilia nominantur. Serpentes autem reptilia sunt, quia ventre, et pectore reptant; quorum tot venena, quot genera; tot pernicies, quot species; tot dolores, quot colores habent
Abbreviated transcription (Latin):
eptem spaciis quadrige currunt. refe¬
rentes hoc ad cursum septem dierum¬
stellarum quib mundũ regi dicunt. siue¬
ad cursum septẽ dierum p̾sentium. quibꝰ
ꝑ actis uitȩ t̾mnꝰ consũmatur: quoꝵ finis
est creta. id est iuclicium
dicunt. quia singularit᷑ unꝰquisq cur

Expanded text:
eptem spatiis quadrige currunt, referentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mundum regi dicunt siad cursum septem dierum praesentium, quibus peractis vitae terminus consummatur, quorum finis est creta, id est, judicium.dicunt, quia singulariter unusquisque cur
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Diuiserunt sibi uestimenta mea. & suꝑ uestẽ
meã miserunt sortẽ. Quȩ ꝓphetia quẽadmodũ
sit expleta. euangłica narrat historia. Nam dũ
uestimenta alia a militib fuissent diuisa. ꝓ
tunica dicunt ñ scindamꝰ eam: s mitamꝰ sortẽ

Expanded text:
ns: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem . Quae prophetia, quemadmodum sit expleta, evangelica narrat historia. Nam dum vestimenta alia a militibus fuissent divisa, pro tunica autem dicunt: Non scindamus eam, sed mittamus sortem,
Abbreviated transcription (Latin):
ergameni reges cũ carta in digerent.
m̃branas pͥmi excogitauert̃. Unde
& ꝑgamenarũ nom̃ hucusq tradente sibi
post̾itate seruatũ ẽ. Hȩc & m̃brana dicunt᷑.
qͥa ex m̃bris pecudũ detrahunt᷑. Fiebant aut̃
pͥmũ coloris lutei id ÷ crocei: postea uͦ romȩ
candida m̃brana reꝑta st̃: qͦd apparuit in¬
habile eẽ. quod & facile sordescant aciemq legen¬
tiũ ledant: cũ ꝑitioreᷤ architecti neq aurea lacuna¬
ria ponenda in bybliothecis putent. neq paui¬
m̃ta alia ꝗͣ eucaristieo marmore: ut quos
auri fulgor hebetat eucaristi uiriditas reficiat
oculos. Nã & qͥ nummulariã discunt. denari¬
oꝵ formis murteos pannos subiciunt. &
gemmarũ sculptores scarabeoꝵ terga quib
nichil÷ uiridiꝰ subinde respicrunt. & pictores
idẽ faciunt. ut labrẽ uisus eoꝵ uiriditate re¬
creent. Membrana autẽ. aut candida. aut
lutea aut purpurea st̃. Candida naturalit̃
existunt. Luteũ m̃btanũ bicolor ẽ: qͦd aconfe¬

Expanded text:
ergameni reges cum carta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetat et Carystei viriditas reficiat oculos. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subiciunt, et gemmarum sculptores scarabaeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pictores idem faciunt, ut laborem visus eorum viriditate recreent. Membrana autem aut candida aut lutea aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confe
Abbreviated transcription (Latin):
rgentum non longe ag̃ca appella¬
tione distat. Hoc enĩ argirum
uocant. Cui mirum in modum illud
est: ut dum candidum sit. imp̾ssum cor¬
pori lineas nigras reddat. Argentum ui¬
uum dictum. quod excedat materias inqͥbꝰ
inicitur. Hoc & liquidum: quia ꝑ currit.
Inuenitur specialit᷑ in metallis siue in ar¬
gentariis fornacibꝰ. guitarum coneretione
tectis inherens: sepe etiam & instercore ue¬
tustissimo cloacarum. uł puteoꝵ limo.
fit etiam & exminio imposito coneule
ferreȩ. patena testea suꝑposita: tum circun¬
lito uasculo circundantur carbones. sicq
argentum uiuum ex minio distillat᷑. Sine
hoc. neq argentũ neq aes in aurari potest.
Tantȩ autẽ uirtutis est: ut si suꝑ sextariũ
argenti uiui centenarium saxum suꝑponaᷤ
oneris. statim resistit sin uͦ auri scrupulũ.
leuitatẽ eiꝰ raptum sinu recipit. Ex quo
intelligitur ñ pondꝰ s naturam eẽ cui cedit.
Seruatur autẽ meliꝰ iniutreis uasculis.

Expanded text:
rgentum non longe a Graeca appellatione distat: hoc enim illi argyrum vocant. Cui mirum in modum illud inest, ut dum candidum sit, impressum corpori lineas nigras reddat. Argentum vivum dictum quod excidat materias in quibus inicitur; hoc et liquidum, quia percurrit. Invenitur specialiter in metallis sive in argentariis fornacibus guttarum concretione tectis inhaerens, saepe etiam et in stercore vetustissimo cloacarum vel puteorum limo. Fit etiam et ex mineo inposito conchulae ferreae patena testea superposita; tum circumlito vasculo circumdantur carbones, sicque argentum vivum ex mineo distillat; sine hoc neque argentum neque aes inaurari potest. Tantae autem virtutis est ut, si super sextarium argenti vivi centenarium saxum superponas oneris, statim resistit. Sin vero auri scripulum, levitatem eius raptim sinu recipit; ex quo intellegitur non pondus, sed naturam esse cui cedit. Servatur autem melius in vitreis vasculis;
Abbreviated transcription (Latin):
arty res greca lingua. latine testes¬
dicunt᷑. Unde & testimonia grece martyria
nuncupant᷑. Cestes autẽ ideo uocati st̃. qͥa
ꝓpt̾ testimoniũ xp̃i passiones sustinuert̃.
& usq ad mortẽ ꝓueritate certauert̃. Ed
martyres appełamus. familiariꝰ eccłiȩ
aurib hoc u̾bũ grecũ sonat: sic̃ & nutta
greca nomina qͦ ꝓlatinis utiniur. Mar¬
tyrum pͥmꝰ in nouo testamento stephanꝰ
fuit. qͥhebreo sermone int̃pretat᷑ norma:
qͦd pͥor fuerit in martyrio adimitationẽ
fideliũ. Itdem autẽ & greco sermone in la¬
tinũ uertit᷑ coronatꝰ. & hoc ꝓpheticȩ. ut
qͦd sequeret᷑ in reuaticinio qͦdã futuri.
pͥus inuocabulo resonaret. Passusẽ eñ:
& qͦd uocabat᷑ accepit. Dtephanus enĩ coro¬
na dr̃. humilit̾ lapidatꝰ: s sullimit̃ co¬
ronatꝰ. Duo st̃ autẽ martyrii genera.
unũ in aꝑta passione. alterũ in occulta
animi uirtute. Nam multi hostis
insidias tolerantes. & cunctis carnalib

Expanded text:
artyres Graeca lingua, Latine testur. Unde et testimonia Graece martyria nuncupantur. Testes autem ideo vocati sunt: quod propter testimonium Christi passiones sustinuerunt, et usque ad mortem pro veritate certaverunt. Quod martyres appellamus: familiarius Ecclesiae auribus hoc verbum Graecum sonat: sicut et multa Graeca nomina, quae pro Latinis utimur. Martyrum primus in Novo Testamento Stephanus fuit, qui Hebraeo sermone interpretatur norma, quod prior fuerit in martyrio ad imitationem fidelium. Idem autem et Graeco sermone in Latinum vertitur, coronatus: et hoc prophetice: ut quod sequeretur in re, vaticinio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur, accepit. Stephanus enim, corona, dicitur: humiliter lapidatus: sed sublimiter coronatus. Duo autem sunt martyrii genera: unum in aperta passione, alterum in occulta animi virtute. Nam multi hostis insidias diaboli tolerantes, et cunctis carnalibus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ latus. Unde & transechna dr̃ extentꝰ fu¬
nis. Lenib nauicula breuis. quȩ alia ap¬
pellatione dr᷑ & cumba & caupulꝰ : sic̃ & lin¬
tris id ⁊ carabus. quo in pado paludibq utun¬
tur. Carabus parua scafa ex iumine facta.
quȩ contexta crudo corio genus nauigii p̃bet.
Portemia nauicula sẏriatici generis. lata &
sine carina. aportando uocata. Utuntur his
in pannonia. Trabariȩ amnnice naues. quȩ
ex singulis trabib cauantur. quȩ alio nomi¬
ne litorariȩ dicuntur. Hȩ & caudicȩ. ex rino
ad decem homines capiunt.
De partibus

Expanded text:
enim latus; unde et transenna dicitur extentus fuenim latus; unde et transenna dicitur extentus fu. Lembus, navicula brevis, que alia appellatione et cymba et caupolus, sicut et linther, id est carabus, quo in pado paludibusque utuntur: carabus, parva scapha ex vimine facta, que contexta ex crudo corio, genus navigii prebet. Portemia, navicula syriatici generis, lata et sine carina, vocata a portando, uin Pannonia. Trabariae amnicae naves quae ex singulis trabibus cavantur, quae alio nomine litorariae dicuntur. Haec et caudicae, ex uno tuor usque ad decem homines capiunt. § 2 De partibus
Abbreviated transcription (Latin):
minimꝰ. Paro ÷ enĩ scafa ex uimine facta. quȩ
contecta crudo corio genus naiugii prebet:
qualib utuntur germanoꝵ pirate in oc¬
ceanis litoribꝰ uł paluclib ob agilitatẽ. Dẽ
qualibꝰ hẏstoria. gens inquit saxonũ mi¬
oparonib non uiribus nicuntur. fuge po¬
tius quã bello parati. Celones qͦs greci ce¬
leeras uocant. id ÷ͥ ueloces biremes uł tri¬
remes agiles. & ad ministerium classis aptȩ.
Enniꝰ. Labitur uncta carina ꝑ ęquora cana
celonis. Biremes autẽ naues sunt habentes¬
remoꝵ ordinem geminum. Sic & trireme ᷤᷤ¬
& quatriremes. trium & quatuor ordinũ.
Sic & penteremes & exeremes. qui nos uł
senos ordines habentes. Acturiȩ naues
sunt: quȩ uelis simul & remis aguntur.
Uͦ ppogauus. in quo equos transuehere so¬
litum ẽ. Potoniũ nauigium fluminale. tar¬
dum & graue. quod non nisi renuigio ꝓgre¬
di potest. Hinc & traiectus. id ẽ extentꝰ. Est

Expanded text:
minus paro; est enim scapha ex vimine facta, que minus paro; est enim scapha ex vimine facta, que contecta crudo corio, genus navigii prebet, qualibceani littoribus, vel paludibus, ob agilitatem. De quibus Historia: Gens, inquit, Saxonum myoparonibus, non viribus nituntur, fugae potius, quam bello parati. 22. Celoces, quas Graeci κέλητας vocant, id est, veloces biremes, vel triremes agiles, et ad ministerium classis aptae. Ennius: Labitur uncta carina per aequora cana celoremorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est
Abbreviated transcription (Latin):
habeant scopulos. ne feriantur & collidant᷑.
Longe naues sunt quas dromones uocamꝰ.
dictȩ eoqͦd longiores sunt cȩteris: einꝰ con¬
trarius ÷ musculus. curtum nauigium.
Dromo autẽ ab ex currendo dictus. cursum
Classis dicta est a greco uocabuo. asotoN
Ralon: id ÷ͥ lignis. Unde & calones naiuicu¬
lȩ quȩ ligna militib portant. Anqͥroniacꝰ
dictus. ꝓ eo qd̾ celeritate sui anchoris & instru¬
mentis naurum reliquis uehendis sit aptus.
Faselus ÷ nauigiũ. quẽ nos corrupte baselum
speculatorium dr̃. Scopos enĩ. latine dicit᷑¬
intendere. Barca est quȩ cuncta nauis
commertia ad litus portat. Hȩe naue̾s in
pelago ꝓpt̾ nunias undas suo suserpit gre¬
mio. Ubi autẽ appropinquauerit ad portũ.
reddit uicem barca naui ꝗͣ accepit inpe¬
lago. Paro nauigium pyratarum aptum.
& ex his ita uocatum. Cicero. Tunc se flucti¬
culis ad litus ludit celerib. Mioparo quasi

Expanded text:
habeant propter scopulos, ne feriantur et conlidantur. habeant propter scopulos, ne feriantur et conlidantur. Longae naves sunt quas dromones vocamus, dictae eo quod longiores sint ceteris: cuius contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrendo dictus; cursum Classis dicta est a Graeco vocabulo, ἀπὸ τῶν κάλων, id est lignis; unde et calones naviculae quae ligna militibus portant. Ancyromachus dictus pro eo quod celeritate sui ancoris et instrumentis reliquis navium vehendis sit aptus. Phaselus est navigium quem nos corrupte baselum speculatorium dicitur; σκοπὸς enim Latine intendere dicitur. Barca est quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem adpropinquaverit portum, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocatum. CiceroMar. 3: Tunc se flucticulis ad litus ludit celeribus. M