comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
racuerit ex plodi. a quib nichil preter uoluptatẽ aurium queritur in
hut: onienditar simulatq. inminuitur aliꝗd de uoluptate. In cloquẽtia
autẽ multa st̃ que teneat que si omia sunima nõ st̃ & pleraq tamen
magna it̾ nectr̃e ẽ ea ip̃a que st̾ mirabua iuderi ¶ Ergo ut ad primu uid
reuertar sit ouitur nobis qui ut Crassus descriput acromodate ad ꝓũadẽ¬
dum roisit dicere. Is aut condudatur in ea que st̾ inusum cuutatũ iuul¬
gari ac torenuĩ. remotis q crteris studiis quauis ea u̾nt ampla atu pre¬
clara intre uno opere ut ita dicã noctes & dies urgratur miretur q ulu¬
demoitenem in quo tantũ studiũ fiũe tantusq labor dicitur: ut primũ
impedimenta nature diligenciaq industriaq iuꝑaret. Cumq ita balb
eẽt ut etꝰ ip̃ius artis cui studeret primã utteruã non posse dicere.ꝓtecit medi¬

Expanded text:
rauserit, explodi. A quibus enim nihil praeter voluptatem aurium quaeritur, in rauserit, explodi. A quibus enim nihil praeter voluptatem aurium quaeritur, in eis offenditur, simul atque imminuitur aliquid de voluptate, in eloquenti autem multa sunt quae teneant; quae si omnia summa non sunt et pleraque tamen magna sunt, necesse est ea ipsa, quae sunt, mirabilia videri. Ergo, ut ad primum illud revertar, sit orator nobis is, qui, ut Crassus descripsit, accommodate ad persuadendum possit dicere; is autem concludatur in ea, quae sunt in usu civitatum vulgari ac forensi, remotisque ceteris studiis, quamvis ea sint ampla atque praeclara, in hoc uno opere, ut ita dicam, noctes et dies urgeatur; imiteturquDemosthenem, in quo tantum studium fuisse tantusque labor dicitur, ut primum impedimenta naturae diligentia industriaque superaret, cumque ita balbus esset, ut eius ipsius artis, cui studeret, primam litteram non posset dicere, perfecit medi
Abbreviated transcription (Latin):
mis duras leges imirimere uis es huic etati i tamen adidox cupuit ad picẽ¬
dum prore neccenarias. Nan & ibite ad propoitas cas exercitatioes & accu¬
rate & mecditate comendacioẽs ac stilus ille tius quẽ tu uere dixisti ꝓtrc¬
torem dicendi ẽẽ ac magrum iuti iudoris est ¶ Et illa oracioĩs me cum
icriptis alienis comperacio. & de alieno scripto subita uel laudãdi uel ui¬
tuperandi uł compandi uel refellendi causa duputatio no mediocris ctẽci¬
oms est uel aid memoria uel ad iutadu ¶ Illud nõ fuit horribille quod
me tercde uereor ne maiore ium id deterrendu nabuerit ꝙ ad cohxrtĩd
Uoliusti enĩm suo gñe unũ quemq nẽm q̃ quedã ẽẽ toscium dixisti¬
cir ennobis ꝙ in hstrionib suectari puto. Itaq nos raucos sc̃re attentis¬
suni audiai uideo. Tenet eis res iiu atu cauia. At eĩopum si paulũ in¬

Expanded text:
mis duras leges imponere visus es huic aetati, sed tamen ad id, quod cupiunt, adipiscenmis duras leges imponere visus es huic aetati, sed tamen ad id, quod cupiunt, adipiscendum prope necessarias. Nam et subitae ad propositas causas exercitationes et accuratae ac meditatae commentationes ac stilus ille tuus, quem tu vere dixisti perfectorem dicendi esse ac magistrum, multi sudoris est; et illa orationis suae cum scriptis alienis comparatio et de alieno scripto subita vel laudandi vel vituperandi vel comprobandi vel refellendi causa disputatio non mediocris contentionis est vel ad memoriam vel ad imitandum. Illud vero fuit horribile, quod me hercule vereor ne maiorem vim ad deterrendum habuerit quam ad cohortandum: voluisti enim in suo genere unum quemque nostrum quasi quendam esse Roscium; dixistiose in nobis quam in histrionibus spectari puto; itaque nos raucos saepe attentissime audiri video; tenet enim res ipsa atque causa; at Aesopum, si paulum in
Abbreviated transcription (Latin):
no poteris aut noles uereris ne tua domus talis & uiri & cuus si alitigiosis
iominib non colatur aceteris deieratur. E quibi tantũ absini ab ista sentẽcia
ut non no non arbitror sb̾sidĩ senectutis nucdui eorũ qui mnsultũ ueiãt
multitudine eẽ pouendum. sed tãq̃ portũ alique̾ expectẽ uta quã tu tuues
ĩoutudine. Subũdium ei uelissimu exitimo exͣ ienectuti ocium ¶ Reliqã
uero & si adiuuant historiam dico & prudecia iuris publici & antiquitatis
iter & exemplorũ copiam si quado opus erit auiro atumno x istis reli milr¬
uetuũmo t̾amiliari meo logo mutator¶ Neq repugnalu quo ninꝰ ia qd̾ mo
hortatus es omĩa legant. omia audiat in omi recto studio atii humauitate
uerientur. S ed me hercule nõ ita muttũ ipacii nchi uidentur si modo ra
tatere & psequi uolent que ate Craũe ꝑcepta sunt qui nchi prope & ni¬

Expanded text:
non poteris aut noles, vereris ne tua domus talis et viri et civis, si a litigiosis non poteris aut noles, vereris ne tua domus talis et viri et civis, si a litigiosis hominibus non colatur, a ceteris deseratur? Equidem tantum absum ab ista sententia, ut non modo non arbitrer subsidium senectutis in eorum, qui consultum veniant, multitudine esse psolitudinem. Subsidium enim bellissimum existimo esse senectuti otium. Reliqua vero etiam si adiuvant, historiam dico et prudentiam iuris publici et antiquitatis memoriam et exemplorum copiam, si quando opus erit, a viro optimo et istis rebus instructissimo, familiari meo Congo mutuabor, neque repugnabo, quo minus, id quod modo hortatus es, omnia legant, omnia audiant, in omni recto studio atque humanitate versentur; sed me hercule non ita multum spati mihi habere videntur, si modo ea facere et persequi volent, quae a te, Crasse, praecepta sunt; qui mihi prope iam ni
Abbreviated transcription (Latin):
iciencia fortane &e pecume magnituame. Sednos nugo nobis utile ueru
ꝗd oritori necressariũ ũt querinus. Quãqͣ quonia muta ad oratiris simi¬
litiuudine̾ ab uno artifite simumus solet idẽ roicius dicere ĩe quo plus sibi eta¬
tis accederet eos tardiores tibicinis mos & cantus remissiores ẽẽ facturum.
ꝓ si ille astrictus quadam certa numerorũ moderatioe & pedũ tamen aliquid
id requiem senectutis ex cugitat quato facili ius nos nõ laxare modo sed totos
muita posumus ¶ Neq e̾i hoc te crasse fallit qͣ multa sint & qͣ uaria grñ
dicenci. & ꝙ huit ĩciam an tu primus ostenderis qui ia diu multo dicis reis¬
nius & lemus qͣ solebas neq ninis hec tamen tua grauissim ẜmois leĩtas
qͣr illa sumima uis & cõtemptio probabatur multiq oratores f̃ueruit ut il¬
lum scipionem audiuimius & leliũ qui omia iermone cont̃ĩterent paulo i¬
tenciore nũqͣ ut sex. gallu laterin aut clamore contenderẽt ¶Usi iã he fatẽ

Expanded text:
utile, verum quid oratori necessarium sit, quaerimus. Quamquam, quoniam multa ad oratoris similitudinem ab uno artifice sumimus, solet idem Roscius dicere se, quo plus sibi aetatis accederet, eo tardiores tibicinis modos et cantus remissiores esse facturum. Quod si ille astrictus certa quadam numerorum moderatione et pedum tamen aliquid ad requiem senectutis excogitat, quanto facilius nos non laxare modos, sed totos mutare possumus? Neque enim hoc te, Crasse, fallit, quam multa sint et quam varia genera dicendi, id quod haud sciam an tu primus ostenderis, qui iam diu multo dicis remissius et lenius quam solebas; neque minus haec tamen tua gravissimi sermonis lenitas, quam illa summa vis et contentio probatur: multique oratores fuerunt, ut illum Scipionem audimus et Laelium, qui omnia sermone conficerent paulo intentiore, numquam, ut Ser. Galba, lateribus aut clamore contenderent. Quod si iam hoc facere
Abbreviated transcription (Latin):
sicut debet uideri non tandẽ aut iocus hic nõ idoneus uidetur: in quo
porticus hec ip̃a ubi in ambulamus & palestra & tot locis sesuicẽs guina¬
ũorum & grecarũ disputacionũ memoria quoddãmo ammouẽt. Aut
ĩ opportunũ tempꝰ in tantu ocio ꝙ & raro datur & nũc ꝑ optato nolis

Expanded text:
sicut debent videri, num tandem aut locus hic non idoneus videtur, in quo sicut debent videri, num tandem aut locus hic non idoneus videtur, in quo porticus haec ipsa, ubi nunc ambulamus, et palaestra et tot locis sessiones gymnasiorum et Graecorum disputationum memoriam quodam modo commovent? Aut num importunum tempus i
Abbreviated transcription (Latin):
cumulata ẽ eruditiima illa grecorũ nacio. Itaq ꝙ ũ huiꝰ mali greci nõ
uident ne nomen quidẽ ei uicio im posuerut. It enĩ queras onũa q
modo greci meptum appellent non repies ¶ Omiu aũt inepciarum q̃
it̃ in numerabiles. haud ĩtio an illa sit maior qͣ ut illi solet quocũq
in loco quosq inter homines uium eit. de reb aut dliticilimis aut nõ
neccenariis argutuũme disputare ¶Hoc nos ab utis adulestentib fatere
inuiti & recuiantes heri coacti sumus.
Um Catullus ne greci quidem inquit Erasse qui in quitatan sius
clari & magni tuerũt ũcuti tu es nos q oinnes in nostra repl
uolumus ẽẽ horum grecorũ qui se inculcant aurib nr̃is simles fuerut¬
non tamen in ocio sermones hui moi disputaticẽs q fugielũt ¶ Acuĩ
tibi udentur. qui temporis qui loci qui hominũ racionẽ no habent ĩ epti

Expanded text:
cumulata est eruditissima illa Graecorum natio; itaque quod vim huius mali Graeci non cumulata est eruditissima illa Graecorum natio; itaque quod vim huius mali Graeci non vident, ne nomen quidem ei vitio imposuerunt; ut enim quaeras omnia, quo modo Graeci ineptum appellent, non reperies. Omnium autem ineptiarum, quae sunt innumerabiles, haud sciam an nulla sit maior quam, ut illi solent, quocumque in loco, quoscumque inter homines visum est, de rebus aut difficillimis aut non necessariis argutissime disputare. Hoc nos ab istis adulescentibus facere inviti et recusantes heri coacti sumus.' Tum Catulus 'ne Graeci quidem,' inquit 'Crasse, qui in civitatibus suis clari et magni fuerunt, sicuti tu es nosque omnes in nostra re publica volumus esse, horum Graecorum, qui se inculcant auribus nostris, similes fuerunt, nec in otio sermones huius modi disputationesque fugiebant. Ac si tibi videntur, qui temporis, qui loci, qui hominum rationem non habent, inepti,
Abbreviated transcription (Latin):
tidiano sermone contentus ¶ Itaq experiar equid ulud ut ne Sulpi¬
cius familiaris meus aut Cotta plusq̃ ego ap̾ te ualere udeantur. Et
te exorabo profecto ut michi quoq & catulo tue suauitas aliꝗd imper¬
cias ¶ Sin tibi id minꝰ libebit non te urgebo. neq cmutta̾ ut dũ uere¬
are ne us ineptus me ẽẽ iudices.
¶Um ille ego me hercule in quit cesar ex ominib latinis uerbis hui
uerbi ium uel maximam semꝑ putaui. Que̾ ei nos in eptum uo¬
camius is michi uidetur ab hoc nomen habere ductũ ꝙ non sit aptuꝰ
idq in ẜmonis nr̃i consuetudie ꝓ late patet ¶ Nan qui aut tempꝰ ꝗd
ritul& non uidoꝵ. aut plura loquitur aut se ostentat aut eorum quib¬
cum est uel dignitatis uel comodi racionẽ non habet aut deniq aliq
gne. aut in aincinus aut multus est. is ineptus dicitur ¶ Noc uiçio

Expanded text:
tidiano tuo sermone contentus; itaque experiar equidem illud, ut ne Sulpitidiano tuo sermone contentus; itaque experiar equidem illud, ut ne Sulpicius familiaris meus aut Cotta plus quam ego apud te valere videantur, et te exorabo profecto, ut mihi quoque et Catulo tuae suavitatis aliquid impertias; sin tibi id minus libebit, non te urgebo neque committam, ut, dum vereare tu ne sis ineptus, me esse iudices.' Tum ille 'ego me hercule' inquit, 'Caesar, ex omnibus Latinis verbis huius verbi vim vel maximam semper putavi; quem enim nos ineptum vocamus, is mihi videtur ab hoc nomen habere ductum, quod non sit aptus, idque in sermonis nostri consuetudine perlate patet; nam qui aut tempus quid postulet non videt aut plura loquitur aut se ostentat aut eorum, quibuscum est, vel dignitatis vel commodi rationem non habet aut denique in aliquo genere aut inconcinnus aut multus est, is ineptus esse dicitur. Hoc vitio
Abbreviated transcription (Latin):
e me hercte uerentẽ tamen ne molesti uobis interuenerimꝰ ut huc seꝯ
uenirẽ. Et eni Sceuolam ita dicere aiebat honã ꝑtem ẜ̃mois inhcͣ
diem ẽẽ dilatam ¶ Hoc sĩ tu cupidiꝰ factum existimas Cesari atribu¬
es: si familiariꝰ utria nr̃m nos quidem niũ forte molesti interuei̾mus
uenisie delectat.
Um Crasto equidẽ quecũq cauia nos attulisso letaretur. cum apme
iuderem homines michi carisimos & amicisimos ¶ Sded tamen ue¬
re dicam quenis malle fuissoe qͣ ista qͣ dicitis ¶ Ego eĩ quẽ ad mõni
qͣ alia ulla culpa mea contigit. Qui dũ obsequor adulescentib me sene̾
ẽẽ sum oblitus. feciq hoc ꝙ ne adulesce̾s quidẽ fecera ut his dereb qͥ
dirtrina aliqua continerent᷑ disputarẽ ¶S ed hoc tamen cecidit mihi ꝑ¬
disputatioe audiendi ut si id michiminꝰ contingat uł hoc sim quo¬

Expanded text:
sed me hercule verentem, ne molesti vobis interveniremus, ut huc secum sed me hercule verentem, ne molesti vobis interveniremus, ut huc secum venirem; etenim Scaevolam ita dicere aiebat, bonam partem sermonis in hunc diem esse dilatam. Hoc tu si cupidius factum existimas, Caesari attribues; si familiarius, utrique nostrum; nos quidem, nisi forte molesti intervenimus, venisse delectat.' Tum Crassus 'equidem, quaecumque vos causa huc attulisset, laetarer, cum apud me viderem homines mihi carissimos et amicissimos; sed tamen, vere dicam, quaevis mallem fuisset, quam ista, quam dicis. Ego enim, ut, quem ad modum quam alia ulla culpa mea contigit, qui, dum obsequor adulescentibus, me senem esse sum oblitus fecique id, quod ne adulescens quidem feceram, ut eis de rebus, quae doctrina aliqua continerentur, disputarem. Sed hoc tamen cecidit mihi pdisputatione audiendi, ut, si id mihi minus contingat, vel hoc sim co
Abbreviated transcription (Latin):
itero igitur die qua mula erãt acta hora fere seciuda cum & tũ ĩ lecto sras¬
ius eẽt & apud rum dulpiciꝰ sideret. Antoius aut in ambularet cu
Cotta importias repente eo. S catullꝰ ienex cũ .s. Iulio fratre ueit. ꝙ ubi au¬
dunt cominotus Crassus surexit. om̃es q admiriti maiore aliqua ẽẽ cam̃ eo¬
rũ aduentus iuspicati nunt. Qui cum interse ut iporui uius ferebat amitis¬
sime cum salutasĩet quid uos tandẽ Crassus nuꝗdnã iquit noui.
lcit in quit uel motestus putes ¶Tum ad me Tusculanũ i quit ieri
uespi uenisiet Cesar de tuscutano suo dixit nihi ase Seuola hinc euutem
c̃ẽ couetũ. ex quo nuri quedi se audisse dicebat te que ego tocies om̃i racioe
tantans ad disputandũ ellice̾ potuisie ꝓ muita de eloquẽcia cũ Antiĩo de se¬
⁊uisse & tumnqͣr miaola prore il grrar consuetudiie anputasie ¶Ita me
frater exorauit me ip̃m nõ equid̾ astudio audiendi nimis abhorretem

Expanded text:
tero igitur die, quam illa erant acta, hora fere secunda, cum etiam tum in lecto Crassus esset et apud eum Sulpicius sederet, Antonius autem inambularet cum Cotta in porticu, repente eo Q. Catulus senex cum C. Iulio fratre venit; quod ubi audivit, commotus Crassus surrexit omnesque admirati maiorem aliquam esse causam eorum adventus suspicati sunt. Qui cum inter se, ut ipsorum usus ferebat, amicissime consalutassent: 'quid vos tandem?' Crassus 'num quidnam' licet' inquit 'vel molestos putes—cum ad me in Tusculanum' inquit 'heri vesperi venisset Caesar de Tusculano suo, dixit mihi a se Scaevolam hinc euntem esse conventum, ex quo mira quaedam se audisse dicebat; te, quem ego totiens omni ratione temptans ad disputandum elicere non potuissem, permulta de eloquentia cum Antonio disseruisse et tamquam in schola prope ad Graecorum consuetudinem disputasse: ita me frater exoravit ne ipsum quidem a studio audiendi nimis abhorrentem,
Abbreviated transcription (Latin):
iriuu longe crudictissimus & rirũ copia & sententiarũ uarietate ha¬
bundantissimus & ip̃a cmixitioe uerborũ non impolit magnã eloquetiam
ad scribendũ attulit sed nlłm usũ forensem.

Expanded text:
e eruditissimus et rerum copia et sententiarum varietate abundantissimus et ipsa compositione verborum non impolitus magnam eloquentiam ad scribendum attulit, sed nullum usum forensem.
Abbreviated transcription (Latin):
&. ixrodotum illu qui princeps genus hoc ornauit in causis nichil omnĩo
uersatum ẽẽ accepimius. Atqui tanta est eloquecia ut me quidẽ qu̾atũ ego
grete scripta intligere possum magnopere delectet. Et post illun Ticidides
oniis durndi artificio measentencia facile uicit. qui ita creder est rerum ferqñ¬
cia ut uerlorum prore numerum sentenciatum iunuero consequatur. Itipo¬
ro uerluis aptus & prenus ut nescias utrun res oriciõe an uerba sentenciis
illustrentur. Atiini ne hu̾e quidẽ quaqͣ est in repl uersatus ex numero it¬
cepimꝰ eoꝵ ꝗ causas dititarint. & hos libros tum scripsisse dicitur tum ic
pl remotus atu id ꝙ optimo cuiq attxis accidẽ solitum est in exiliu
piusꝰ eẽt Nunc secutus est siracusiꝰ philistus qui cum dionisii Tirrĩm fanulia¬
rissimus eẽt ocium uiu consumpsit in historia scribenda nuxime q titide m

Expanded text:
et Herodotum illum, qui princeps genus hoc ornavit, in causis nihil omnino et Herodotum illum, qui princeps genus hoc ornavit, in causis nihil omnino versatum esse accepimus; atqui tanta est eloquentia, ut me quidem, quantum ego Graece scripta intellegere possum, magno opere delectet; et post illum Thucydides omnis dicendi artificio mea sententia facile vicit; qui ita creber est rerum frequentia, ut verborum prope numerum sententiarum numero consequatur, ita porro verbis est aptus et pressus, ut nescias, utrum res oratione an verba sententiis inlustrentur: atqui ne hunc quidem, quamquam est in re publica versatus, ex numero accepimus eorum, qui causas dictitarunt; et hos ipsos libros tum scripsisse dicitur, cum a re publica remotus atque, id quod optimo cuique Athenis accidere solitum est, in exsilium pulsus esset; hunc consecutus est Syracosius Philistus, qui, cum Dionysi tyranni familiarissimus esset, otium suum consumpsit in historia scribenda maximeque Thucydidem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd dicant unam dicendi laudem putant ẽe breuitatem ¶ Daululii se erexit
uddidit histurie maiorem ionum uocis uir optinius. Crassi familuris
intipater. Ceteri non ex ornatores rerũ sed tantum mõ narratores fuerunt
Est inquit catulus ut dicis: s iste iix Coclius neq distinxit historiamui¬
rietate locorum neq uerborũ collocatioe & trictu aritiois lem atii equabi¬
li ppoluut illud opus. s ut homo neq doctus neq maxime ap̃tus ad dice¬
dum sicut potuit dolauit. Uicet tamen ut dicis superiores ¶ Minine m¬
rum in quit Antoni si ista res adhuc nr̃i lingu illustriti uõ est. Nemo eiz
itudet eloquentie nr̃orum romiinum. niũ ut in causis atq in foro eluceit.
ap̃ grecos autem eloquentinmu homines remuti a cauis forensib cum id ce¬
teras res illiutres tum ad ĩcribendam historiã maxime se applicauerũt. Nanq

Expanded text:
quid dicant, unam dicendi laudem putant esse brevitatem. Paulum se erexit et quid dicant, unam dicendi laudem putant esse brevitatem. Paulum se erexit et addidit maiorem historiae sonum vocis vir optimus, Crassi familiaris, Antipater; ceteri non exornatores rerum, sed tantum modo narratores fuerunt.' 'Est,' inquit Catulus 'ut dicis; sed iste ipse Caelius neque distinxit historiam varietate colorum neque verborum conlocatione et tractu orationis leni et aequabili perpolivit illud opus; sed ut homo neque doctus neque maxime aptus ad dicendum, sicut potuit, dolavit; vicit tamen, ut dicis, superiores.' 'Minime mirum,' inquit Antonius 'si ista res adhuc nostra lingua inlustrata non est; nemo enim studet eloquentiae nostrorum hominum, nisi ut in causis atque in foro eluceat; apud Graecos autem eloquentissimi homines remoti a causis forensibus cum ad ceteras res inlustris tum ad historiam scribendam maxime se applicaverunt: namque
Abbreviated transcription (Latin):
sumi inquit Catulus. ũ ut nostri nichil opus est oratore. satis est nõ ẽẽ mendi¬
ut nr̃ cato ut pictor ut puio. Erat ei histori nis aliud nsi amulium mntrc¬
no cui cei memoria que publice retinende cͥa ab micio rerum romanarii uiq
id &.p. muciũ dontinitem marinui res onnes iigulorii anuorum mandibit
litteris Pontitex maximus. esterebatq in illum & proponehat tabulam do¬
iii.potesti ut ẽẽt populo cognoitendi ii qui &e nũc amnles mnaxum nõĩan¬
tur. talem sinlitudine itribendi multi se cuti iunt qui sint uilis orumuen¬
tis monumenta solum temporum hominum locorum gestarumq rerum
reliquerunt. Itaq qualis apud grecos pheriades. hellinicus ac usilas fuit
aliiq pmulti. talis noster cato & pictor & piso qui ueq teneruit quib rebo
ornatur oracio. as odo eiu huc ista sunt importata. Et duni intłigatur

Expanded text:
summi,' inquit Catulus; 'si, ut nostri, nihil opus est oratore; satis est non esse mendasummi,' inquit Catulus; 'si, ut nostri, nihil opus est oratore; satis est non esse mendaut noster Cato, ut Pictor, ut Piso; erat enim historia nihil aliud nisi annalium confectio, cuius rei memoriaeque publicae retinendae causa ab initio rerum Romanarum usque ad P. Mucium pontificem maximum res omnis singulorum annorum mandabat litteris pontifex maximus referebatque in album et proponebat tabulam domi, potestas ut esset populo cognoscendi, eique etiam nunc annales maximi nominantur. Hanc similitudinem scribendi multi secuti sunt, qui sine ullis ornamentis monumenta solum temporum, hominum, locorum gestarumque rerum reliquerunt; itaque qualis apud Graecos Pherecydes, Hellanicus, Acusilas fuit aliique permulti, talis noster Cato et Pictor et Piso, qui neque tenent, quibus rebus ornetur oratio—modo enim huc ista sunt importata—et, dum intellegatur
Abbreviated transcription (Latin):
accidit inindita sint exponendi uit inĩenitu ab imperitare uit ad imperitu¬
rem. aut ad regem uit ad ropulum aliquem mienini. Nmqr genere hx ora¬
cionis in hui mõi cansis accuriciore est utendum id cuto & pars hec causarum
numerinda idetur aut propriis preceptis instruenda ¶ adiime uero inquit li¬
tullꝰ. Non eni deerit homin diserto in eimõi reb facutis extetrris reb & cau¬
cum edoquentium laudarem dixi oratoris eẽ. neq halent iuum locum ullum in
diuis̃ce̾ parcium neq certum preceptoru genus. Et igenda iunt nonminus
dũerte qͣ que inutte dicuntur obuirgacio consolacio cohrtacio quorũ nichil est
ꝙ nõ sinna dicendi ornimenta denderoe ied ex artiticio res iste precepta nonq̃¬
runt ¶ Dime in quit Catull mencior ¶ Age nõ inquit Antrm qualis oritoris &
quanti hois indicrudo imputis ẽẽ historum ĩtrilere: Si ut greci scripierũt

Expanded text:
accidit, mandata sint exponenda aut in senatu ab imperatore aut ad imperatoaccidit, mandata sint exponenda aut in senatu ab imperatore aut ad imperatorem aut ad regem aut ad populum aliquem a senatu, num quia genere orationis in eius modi causis accuratiore est utendum, idcirco pars etiam haec causarum numeranda videtur aut propriis praeceptis instruenda?' 'Minime vero,' inquit Catulus; 'non enim deerit homini diserto in eius modi rebus facultas ex ceteris rebus et cauo paulo ante, cum eloquentiam laudarem, dixi oratoris esse, neque habent suum locum ullum in divisione partium neque certum praeceptorum genus et agenda sunt non minus diserte, quam quae in lite dicuntur, obiurgatio, cohortatio, consolatio, quorum nihil est, quod non summa dicendi ornamenta desideret; sed ex artificio res istae praecepta non quaerunt.' 'Plane' inquit Catulus 'adsentior.' 'Age vero,' inquit Antonius 'qualis oratoris et quanti hominis in dicendo putas esse historiam scribere?' 'Si, ut Graeci scripserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
inusenut modeuite ruauise. de unde quia sapientor is que iauda. qunel iuou¬
litir mud tortitir quid uste qd inagnitite quid pie. quid grite. qd humait᷑
quid demiq cum aliqua uirtute aut fecerit aut tulerit ¶Iec &e que st̃ eiꝰ gnĩs
facile uictelnt qui uolae iaudire quempum &e intuperire ctraria. Enr igitur dubi¬
tas inquit Catialus facere hoe tercium gen qui in est mricite rerum: Nonei̾
si est taciti eo demimero quoq est q exorpendum ¶Quia uolo inquit oniia qͥ
cadunt aliquando in oratorẽ qͣzius exigua unt ea sic tractare quañ nchil pou̾it
dici sine p̾ceptis iuus. Nan & testimoniu iere dicendum eͥ ac nõ nõq̃ ̾ accura¬
cius ut mictu nectr̃e tuit in Sex. aciumt sed illo iediciosum quie & turbine¬
tum explicam. In eo testimonio dicendo onnna comiciua conilatus mei qil
cer exponiu. diui retentus ium multa audiui multa respondi. Non igitur pli¬
cet aun de eloquencia p̾cipus aliquid & de testimoniis dicendis quasi in arte

Expanded text:
e tulisse; deinde, quid sapienter is, quem laudet, quid liberaliter, quid fortiter, quid iuste, quid magnifice, quid pie, quid grate, quid humaniter, quid denique cum aliqua virtute aut fecerit aut tulerit: haec et quae sunt eius generis facile videbit, qui volet laudare; et qui vituperare, contraria.' 'Cur igitur dubitas,' inquit Catulus, 'facere hoc tertium genus, quoniam est in ratione rerum? Non enim, si est facilius, eo de numero quoque est excerpendum.' 'Quia nolo,' inquit, 'omnia, quae cadunt aliquando in oratorem, quamvis exigua sint, ea sic tractare, quasi nihil possit dici sine praeceptis suis; nam et testimonium saepe dicendum est ac non numquam etiam accuratius, ut mihi etiam necesse fuit in Sex. Titium, seditiosum civem et turbulentum; explicavi in eo testimonio dicendo omnia consilia consulatus mei, qurer, exposui; diu retentus sum, multa audivi, multa respondi. Num igitur placet, cum de eloquentia praecipias, aliquid etiam de testimoniis dicendis quasi in arte
Abbreviated transcription (Latin):
rosut ureniter martis disturbatiõe idem ꝙ greci pleriq posuerũt neq sa¬
ne quid ip̃e ientiret sed quid ab illis diceretur ostendit duo prima genera
questionum ẽẽ in quib eloque̾cia uersaretur. unũ infinitum alterum
aut in quo quid ꝓsonis. & inconstituta re & diffinita quereretur cui
modi sunt que in furo aut in ciuiu cansis disteptacionib qz uersantur¬

Expanded text:
posuit breviter in artis distributione idem, quod Graeci plerique posuerunt, neque saposuit breviter in artis distributione idem, quod Graeci plerique posuerunt, neque sane quid ipse sentiret, sed quid ab illis diceretur, ostendit: duo prima genera quaestionum esse, in quibus eloquentia versaretur, unum infinitum, alterum autem, in quo quid in personis et in constituta re et definita quaereretur; cuius modi sunt, quae in foro at
Abbreviated transcription (Latin):
lubere quã laudat. Sed ꝑge porro tibi enim assencior uestrũ ẽẽ hxe rotũ dipte
ditee idq si quis in alia arte faciat eũ assumpto aliunde uti tono non proprio
nec suo.
T ccasius nox te inquit nobis Antoni ex pouut rominemq readidit
Nan externo ẜmone niũs cuiꝰdam opẽis ut ait Ecciliꝰ remigem aliquẽ
aut barolum nobis oratorem descripseras morem quẽ dda humnitano atqꝵ
ĩurbanum.
Uni antonius heri eiz inquit hoe nuhi proposueram ut si te rerteilis¬
sem hos ate discipulos aducerem. Nuc catullo audiẽte & crsar iu¬
or delere non tam pugnare tecum q̃ quid ip̃e senciam ditere ¶ SSeꝗtuir
igitur qni nobis ẽ hic de quo ioquimur inforo atq in gulis quium c̃¬
stituendis ut uideamus quid ei negocii demus cuiq eum muneri uelim
ẽẽ prepositun. Nan Crassus teri cum uos catulle & Cesar non ad eẽtis

Expanded text:
hibere, quam laudat. Sed perge porro; tibi enim adsentior vestrum esse hoc totum diserte hibere, quam laudat. Sed perge porro; tibi enim adsentior vestrum esse hoc totum diserte dicere, idque si quis in alia arte faciat, eum adsumpto aliunde uti bono, non proprio nec suo.' Et Crassus 'nox te' inquit 'nobis, Antoni, expolivit hominemque reddidit; nam hesterno sermone unius cuiusdam operis, ut ait Caecilius, remigem aliquem aut baiulum nobis oratorem descripseras, inopem quendam humanitatis atque inurbanum.' Tum Antonius 'heri enim' inquit 'hoc mihi proposueram, ut, si te refellissem, hos a te discipulos abducerem; nunc, Catulo audiente et Caesare, videor debere non tam pugnare tecum quam quid ipse sentiam dicere. Sequitur igitur, quoniam nobis est hic, de quo loquimur, in foro atque in oculis civium constituendus, ut videamus, quid ei negoti demus cuique eum muneri velimus esse praepositum; nam Crassus heri, cum vos, Catule et Caesar, non adessetis,
Abbreviated transcription (Latin):
titũ arcuum humines ornaciꝰ ula iua dicũt ñ ꝗd ab hac arte didicrrit: Neq eĩ
ñ de tustiais reb agricoia quupia aut id & qđ muiti mediai de morib aut de
pingendo pictor aliquis diserte dixerit aut scripierit id circo ui artis putada
nt eloque̾ta. Inqua quia uis magna ẽ in hominũ ingeniis eomulti o nnt
ele traua aliquid orium gnũm atq arcũ conequũtur. Sed ꝙ cuũs q
sunte Siutor une ei nomen siui obtinere nõ põt. uit ceteci ñ digti snt aliquid
uosde hẽent haic nis domesticio se istituerit coris aliunde dicedi auinia ietere
non pouit.
Utr Catulluo & ũ nquit Antoni minime impediendus ẽ interpeilaciõe
iste quiũs orationis tue paciere tamen michi que ignosers: Nonenimi nos¬
sum quin exdamen ut ait ille in trinumino ita michi uim oratoris cum exp̃¬
tere sb̾tiliter uiius es. tum laudare copionisime ꝙ quidẽ cioquẽtem uel optĩe
facere opoetet ut eloqueciam iaudo. debet eĩ id cam laudãdim ulam ipam as¬

Expanded text:
rte didicerunt. Neque enim si de rusticis rebus agricola quispiam aut etiam, id quod multi, medicus de morbis aut si de pingendo pictor aliquis diserte scripserit aut dixerit, idcirco illius artis putanda est eloquentia; in qua quia vis magna est in hominum ingeniis, eo multi etiam sine doctrina aliquid omnium generum atque artium consequuntur; sed, quid cuiusque sunt, orator sine ea nomen obtinere suum non potest; ut ceteri, si diserti sint, aliquid ab hoc habeant, hic, nisi domesticis se instruxerit copiis, aliunde dicendi copiam petere non possit.' Tum Catulus 'etsi,' inquit 'Antoni, minime impediendus est interpellatione iste cursus orationis tuae, patiere tamen mihique ignosces; "non enim possum quin exclamem," ut ait ille in Trinummo: ita vim oratoris cum exprimere subtiliter visus es, tum laudare copiosissime; quod quidem eloquentem vel optime facere oportet, ut eloquentiam laudet; debet enim ad eam laudandam ipsam illam ad
Abbreviated transcription (Latin):
arnsolando. hutoria uero testis temporũ iux ueritatis uita memorie magist¬
ra iute nuncia uetustatis qua uoce alia niũ oratoris inmortalitati comendit᷑:

Expanded text:
consolando? Historia vero testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistconsolando? Historia vero testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae, nuntia vetustatis, qua voce alia nisi oratoris immort
Abbreviated transcription (Latin):
deracione oracionis promiciaciõe aulcior mnueniri pot: Quod carmen artiti¬
cioia uerlorum ancuone apcius : Qui actor in mntandi. ꝙͣ orator in iusci¬
pienda ueritate iocundior. quid au̾t ibtili q crebre acuteq sentencie Quio¬
uit ad nurabiliꝰ quai res spiendore ilustriti uerdorũ: quid plemi q onii¬
teiii gnẽ aumilata oricio. Neq enum inli nn propera oratoris ẽ. res quid
oruite dici grauiter q deteat. Nuiꝰ est in dindo consciio de mixinus rebi cũ
dignitate erplicata sentrncia Eiusdẽ & linguẽtis iupii matacio & eftrenati
mocteracio eadem facuitate trius Iuninũ ad puciem &e integritas ad calu¬
trm uocatuir. quis aol uitiri ad uirtutẽ. iedencĩ reuocite. quis acrius reuo¬
care.. Quis uiturxerare improlis asperius quis laudare bonos ornatius: quis cu¬
uditatem uebementius feingere accusando põt: Quis i merorem leuare mia

Expanded text:
derata oratione dulcior inveniri potest? Quod carmen artifiderata oratione dulcior inveniri potest? Quod carmen artificiosa verborum conclusione aptius? Qui actor imitanda quam orator suscipienda veritate iucundior? Quid autem subtilius quam crebrae acutaeque sententiae? Quid admirabilius quam res splendore inlustrata verborue quidem ornate dici graviterque debet. Huius est in dando consilio de maximis rebus cum dignitate explicata sententia; eiusdem et languentis populi incitatio et effrenati moderatio; eadem facultate et fraus hominum ad perniciem et integritas ad salutem vocatur. Quis cohortari ad virtutem ardentius, quis a vitiis acrius revocare, quis vituperare improbos asperius, quis laudare bonos ornatius, quis cupiditatem vehementius frangere accusando potest? Quis maerorem levare mitius
Abbreviated transcription (Latin):
tranctandos animos hominu de ad excipiendas eorii uolutates: Nui rei
sciãm ũ quis uolet magnam quandam artem ditẽ non repugnabo. Et ei̾ cũ
pleriq teniere ac mła racione causas intoro dicant no ussi autẽ iꝑ exercitatiã
ut ip consuetudinẽ aliquam calidius id taciant non eit dubiu̾ quin ñ quis
mimaduerit quid ut quare alii meliꝰ qͣr alii dicant ia poi̾it notare. Er go
id qui tuto ingenere fecerit is u non plane artem ac quast artem quãdam i¬
uenerit. Atii utina ut quenã fuit illa udere iudior in t̃oro atq cauus ita
nunc queadiõm illa reperientur possem nobs exponere sed de me iudero
N ũc lax propono ꝙ michi psuaii. quauis ars non sit tamen nichil et̃ prote¬
tu orature perctirius. Nan ut usun dicendi omitta qui in om̃i paccata acui¬
lera ciuitate dominatur tincta obleetacio ẽ in ipͥa racutate dicendi ut uchil
iyminũ aut aurib aut mentib ioamaius ꝑcipi posut ¶ Qui enĩ eantus mo¬

Expanded text:
tractandos animos hominum et ad excipiendas eorum voluntates. Huius rei scientiam si quis volet magnam quandam artem esse dicere, non repugnabo; etenim cum plerique temere ac nulla ratione causas in foro dicant, non nulli autem propter exercitationem aut propter consuetudinem aliquam callidius id faciant, non est dubium quin, si quis animadverterit, quid sit, qua re alii melius quam alii dicant, id possit notare: ergo id qui toto in genere fecerit, is si non plane artem, at quasi artem quandam invenerit. Atque utinam, ut mihi illa videor videre in foro atque in causis, item nunc, quem ad modum ea reperirentur, possem vobis exquirere! Sed de me videro; nunc hoc propono, quod mihi persuasi, quamvis ars non sit, tamen nihil esse perfecto oratore praeclarius; nam ut usum dicendi omittam, qui in omni pacata et libera civitate dominatur, tanta oblectatio est in ipsa facultate dicendi, ut nihil hominum aut auribus aut mentibus iucundius percipi possit. Qui enim cantus mo
Abbreviated transcription (Latin):
priuatarum cauus atqi idiciis depromenta sere orauo eit ex iure quni &
id circo ut ante clixinius oratori uiris cunlis sc̃ia necteñaria eit. Sic in
cauiis publicis iudiciorũ contionũ ienatus omnis ixc & antiquitatis me¬

Expanded text:
privatarum causis atque iudiciis depromenda saepe oratio est ex iure civili et privatarum causis atque iudiciis depromenda saepe oratio est ex iure civili et idcirco, ut ante diximus, oratori iuris civilis scientia necessaria est, sic in causis publicis iudiciorum, contionu
Abbreviated transcription (Latin):
ficere cepissent ita abiolitudiue domum meam indicarem. Quid est rĩs
predarius qͣ honorili a& reipi . munerib ꝓfimctum ienem posse suo iui¬
re dicere idem ꝙ ap̃ Enuum dicat ile pithius apollo se ẽẽ eum mide ũbri
sinõ popii & reges ac oñis simi aues umiciliũ expectant iuarũ iumaru
rerum incerti. Quos ego mea ope ex incertis certos compotes comicuni amut¬
to. ut ne res temere tractent turtidas ¶ Est eiim ime adubio donus in¬
ris coniulti tociꝰ gradum auitatis. Testis eit inusce. Quiti mucii ianua
& uestibinum ꝙ in eiꝰ infirmuuma ualitudine affectaq iam etate maxĩe
quotidie frequentia ciuium ac iũmorum ionunũ splendore celebratur
Iam illa non longam oracionem deuderant quãobrem exitimem pubu¬
ea quoq uira que sunt propria ciuitatis atq imperii tum monienta
rerum gritarun & netustatis exempla oratori notaẽe delere. Nan ut uirer

Expanded text:
ficere coepissent, ista ab solitudine domum meam vindicarem. Quid est enim ficere coepissent, ista ab solitudine domum meam vindicarem. Quid est enim praeclarius quam honoribus et rei publicae muneribus perfunctum senem posse suo iure dicere idem, quod apud Ennium dicat ille Pythius Apollo, se esse eum, unde sibi, si non populi et reges, at omnes sui cives consilium expetant, summarum rerum incerti: quos ego ope mea †ex incertis certos compotesque consili dimitto, ut ne res temere tractent turbidas: est enim sine dubio domus iuris consulti totius oraculum civitatis; testis est huiusce Q. Muci ianua et vestibulum, quod in eius infirmissima valetudine adfectaque iam aetate maxima cotidie frequentia civium ac summorum hominum splendore celebratur. Iam illa non longam orationem desiderant, quam ob rem existimem publica quoque iura, quae sunt propria civitatis atque imperi, tum monumenta rerum gestarum et vetustatis exempla oratori nota esse debere; nam ut in rerum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uellet uiris auitis ẽẽ cognconem neccenaria ¶Iam nõ ĩpa ꝓ sese quã¬
cũ afterit his qui ei presnit inoris gracie dignitatis quis ignorit. Itaq¬
non ut ap̃ grecos int̾nm honimes mercedula adducti niistros ĩe prebẽt
in iudicii oratorib hi qui apͥ illos pragniatici uocantur. uc in nr̃a aui¬
tite contri amplĩimus quiiq & carisumus uir ut ille qui propter hã
uiris cuntis ĩciãm uc appellatus anĩmo poeta. egregie corcdatus hmo cat
enus iextus multiq preterea qui cum ingrio sibi auctore dignitate
reperissent ꝑfecerut ut in respondudo uire auctoritate plus & qͣ ipo ingrĩo
nalerent ¶ Senectuti uero celebrande & ornande ꝙ lonestiꝰ pot ẽẽ ꝑfugi¬
ꝙͣr uiris interpetracio. equidẽ michi tre ib̾ũdium iam ide ab adolosce̾cia
comparaui non solum ad causarum usum forensem sed ad decis atii ador¬
namentum senectutis ut ami me uires ꝙ fere iam tempus aduetat de¬

Expanded text:
cognitionem necessariam. Iam vero ipsa per sese quantum adferat eis, qui ei praesunt, honoris, gratiae, dignitatis, quis ignorat? Itaque, ut apud Graecos infimi homines mercedula adducti ministros se praebent in iudiciis oratoribus, ei, qui apud illos pragmatikoi/ vocantur, sic in nostra civitate contra amplissimus quisque et clarissimus vir, ut ille, qui propter hanc iuris civilis scientiam sic appellatus a summo poeta est: egregie cordatus homo, catus Aelius Sextus, multique praeterea, qui, cum ingenio sibi auctore dignitatem peperissent, perfecerunt ut in respondendo iure auctoritate plus etiam quam ipso ingenio valerent. Senectuti vero celebrandae et ornandae quod honestius potest uris interpretatio? Equidem mihi hoc subsidium iam inde ab adulescentia comparavi, non solum ad causarum usum forensem, sed etiam ad decus atque ornamentum senectutis, ut, cum me vires, quod fere iam tempus adventat, de
Abbreviated transcription (Latin):
continetur ¶ Nan e apͥ eos dicimꝰ qui nescuit &e ea dicimus que uescimus
ip̃i¶Itaq & illi alias aliud isdem de rebus & senciunt & udicant. Et nos
cntrarias sepe cauias dicimius non modo ut Crasius contra me dicat aliqũ
uit ego contra Crassum cum alterutri nectẽe sit falsum dicere icd & ut uter¬
qr nrum cade de re alias aliud detendit cim plus ino uerum eẽ non pasuit
Ut igitur in eimõi re que mendacio iuxa ut que ad ĩcienciam non sepe pue¬
miat que oriones hominum & iere errores aucupetur. Nos uero & nal

Expanded text:
 qui nesciunt, et ea dicimus, quae nescimus ipsi; itaque et illi alias aliud eisdem de rebus et sentiunt et iudicant et nos contrarias saepe causas dicimus, non modo ut Crassus contra me dicat aliquando aut ego contra Crassum, cum alterutri necesse sit falsum dicere, sed etiam ut uterque nostrum eadem de re alias aliud defendat, cum plus uno verum esse non possit. Ut igitur in eius modi re, quae mendacio nixa sit, quae ad scientiam non saepe perveniat, quae opiniones hominum et saepe errores aucupetur, ita dicam, si c
Abbreviated transcription (Latin):
deuentur hii quorui causas receperimꝰ qua tociẽs quociens pstribitur pemem
aut munucioe citarinus ¶Quod si ingestu ꝯmultũ oritore aduiuat & in uo¬
ce que una maxime eloquecia uel comendat uel ib̾stinet claborire nobus nõ
ucet ac tantu in utroq añequi pom̾iius quatũ in hac aue quoniarm inu¬
neris s̃pacii nobis cdatur quãtominus ẽ aduiris cuulis peliscendi ixcupaciõe
de sendendũ ꝙ sumati pcipi sine doctrina pot &e hic hatet ab illis ⁊eb dini¬
militudinẽ ꝙ uox & gestus iubito sumi & alicunde arripi non põt. uiris
tuitas ad quamq cañi quãis repente uel apitis uł ae ulxris depromi po¬
inquo nr̃i omiño meliꝰ multu ꝙ dirissimoꝵ hominũ auctoritate leges &e
mra tecta er̃ uoluerũt. Sed m̃ nõ fuginiet nr grecos romines nͥ ita nec¬
cesse ẽẽ arbitrati eẽnt Oritore ip̃m erudire uice curili nõ ei prugnaticu

Expanded text:
ndemnentur ei, quorum causas receperimus, quam totiens, quotiens praescribitur, Paeanem ndemnentur ei, quorum causas receperimus, quam totiens, quotiens praescribitur, Paeanem aut hymnum recitarimus. Quod si in gestu, qui multum oratorem adiuvat, et in voce, quae una maxime eloquentiam vel commendat vel sustinet, elaborare nobis non licet ac tantum in utroque adsequi possumus, quantum in hac acie cotidiani muneris spati nobis datur, quanto minus ne doctrina potest et hanc habet ab illis rebus dissimilitudinem, quod vox et gestus subito sumi et aliunde adripi non potest, iuris utilitas ad quamque causam quamvis repente vel a peritis vel de libris depromi poin quo nostri omnino melius multo, quod clarissimorum hominum auctoritate leges et iura tecta esse voluerunt. Sed tamen non fugisset hoc Graecos homines, si ita necesse esse arbitrati e
Abbreviated transcription (Latin):
perituri reĩponsa st̃ cognoscenda ueremur ne ea si ab adoloscẽtia uuri cuuli mi¬
nus studuerimus nõ queamꝰ cognoscere. Niduil ne igitur prodest oritori ui¬
ris cuulis sc̾ia: non poñum negaire proden̾e ulla sciencia ei preserti cuiꝰ cloqnaa
copia rerum debeat ẽẽ ornata ¶ Sed muta & magna & difticilia sunt ea que it
oratori neccrũiria at ei industrum im pluri stucdia distrabere noum ¶Nuis nego
ĩuuerit studionis dicendi adoloitentulus in gestu dicendo histrionii more eli¬
borire. Siud est oratori tam neccim qͣr uox. Tamen me auctore nemo dicen¬
di studiosus grecorum more & tragedorũ uoci ẜuiet. qui & annos commplu¬
res iedentes de clamitant & quotidie auteqͣ proniicient uocẽ cubantes senuũi
ercitant eandemq cum egerint sedentes ab accutusimo sono uiq ad grauini
ionum recipuit & qiͣ quosdĩmo colligũt. Noe nos si tatere uelinius ante co¬

Expanded text:
peritorum responsa cognoscenda sunt, veremur ne ea, si ab adulescentia iuri civili miperitorum responsa cognoscenda sunt, veremur ne ea, si ab adulescentia iuri civili minus studuerimus, non queamus cognoscere? Nihilne igitur prodest oratori iuris civilis scientia? Non possum negare prodesse ullam scientiam, ei praesertim, cuius elnt ea, quae sunt oratori necessaria, ut eius industriam in plura studia distrahere nolim. Quis neget suaserit studiosis dicendi adulescentibus in gestu discendo histrionum more elaborare. Quid est oratori tam necessarium quam vox? Tamen me auctore nemo dicendi studiosus Graecorum more tragoedorum voci serviet, qui et annos compluris sedentes declamitant et cotidie, ante quam pronuntient, vocem cubantes sensim excitant eandemque, cum egerunt, sedentes ab acutissimo sono usque ad gravissimum sonum recipiunt et quasi quodam modo conligunt. Hoc nos si facere velimus, ante co
Abbreviated transcription (Latin):
putacio ac uiciũ. quo tempore anni aut quo modo ea fiant omnĩo nesci¬
at ¶ Num igitur si cui fundus inspiciendꝰ aut si mancdandũ aligd procu¬
ratori de agriculturi aut imperadũ uilico sit magoĩs cartaginẽsis t ubri
ꝓdiscriuli an hec comuni mtłigencia contenti ẽc̃ rossum ¶Cur ergo nome
iuire cuii prest̾i cum in caũis & negociis & inforo contentarem̃ satis in¬
structi eẽ possumus. Adhoe ne dum tarit in nr̃i patria peregrini ati adue¬
ne ẽẽ iudeanur ¶ Ac si iam sit causa aliqua al nos derata obscurior disticie
credo sit cum tic sceuola comunicure. Qũaq̃ ip̃i omia quorũ negotiũ est
consuita ad nos & ex quisita differut ¶Anuero si de re ipͥa si de fini tumĩ
rem prestantem non uenimus si de tabulis & ꝓscriptionib controuersia ẽ
cntortas res & sepe difficiles necrenarie ꝓdiscimꝰ. ũ leges nobis aut si hõu

Expanded text:
putatio ac vitium, quo tempore anni aut quo modo ea fiant omnino nesciputatio ac vitium, quo tempore anni aut quo modo ea fiant omnino nesciat. Num igitur si qui fundus inspiciendus aut si mandandum aliquid procuratori de agri cultura aut imperandum vilico est, Magonis Karthaginiensis sunt libri perdiscendi? an hac communi intellegentia coniure civili, praesertim cum in causis et in negotiis et in foro conteramur, satis instructi esse possumus ad hoc dumtaxat, ne in nostra patria peregrini atque advenae esse videamur? Ac si iam sit causa aliqua ad nos delata obscurior, difficile, credo, sit, cum hoc Scaevola communicare; quamquam ipsi omnia, quorum negotium est, consulta ad nos et exquisita deferunt. An vero, si de re ipsa, si de finibus, cum in rem praesentem non venimus, si de tabulis et perscriptionibus controversia est, contortas res et saepe difficilis necessario perdiscimus; si leges nobis aut si hominum
Abbreviated transcription (Latin):
uelit malit qͣ mamilianas uenalii uendñdorũ leges edutere. Fum aut
ꝙ amore patrie cenies nos nostroꝵ maioru inuenta delere nõ uides nete¬
res leges aut ip̃a sua uenustate consenuisse: aut nouis legib ẽẽ ib̾latas
rossit mitituendo & ꝓsuadndo nõ minis & ui ac metu traddi. Nan ip̃m
quide illud &̃ sine cognitioe uiris q̃ sit bollũ cauere malu scire possumꝰ
de me aũt ip̃o cui imi tu concedis ut sine ulla uiris sc̃ia tamen causis sa¬
tufacere possem tibi hoc Crasie respondeo neq me unꝗ̃ uis cuule didicis¬
se neq tamen inhis caũs quas in uire posse detendere unq̃ istã scĩam
deũderasie. Quid ei iese artificẽ cui̾dã gnĩs aru aitis aliud in comuni ꝯ
res riuticas uł fruct ea uł delectatiõis in iustere. Tamen nemo tã sin
ocuus tã sine mente uiuit ut quid ũt sementis ac messis quid arboꝵ

Expanded text:
uvi malit quam Manilianas venalium vendendorum leges ediscere; tum autem uvi malit quam Manilianas venalium vendendorum leges ediscere; tum autem quod amore patriae censes nos nostrorum maiorum inventa nosse debere, non vides veteres leges aut ipsas sua vetustate consenuisse aut novis legibus esse sublatas?possit, instituendo et persuadendo, non minis et vi ac metu tradi. Nam ipsum quidem illud etiam sine cognitione iuris, quam sit bellum cavere malum, scire possumus. De me autem ipso, cui uni tu concedis, ut sine ulla iuris scientia tamen causis satis facere possim, tibi hoc, Crasse, respondeo, neque me umquam ius civile didicisse neque tamen in eis causis, quas in iure possem defendere, umquam istam scientiam desiderasse; aliud est enim esse artificem cuiusdam generis atque artis, aliud in communi vres rusticas vel fructus causa vel delectationis invisere? Tamen nemo tam sine oculis, tam sine mente vivit, ut quid sit sementis ac messis, quid arborum
Abbreviated transcription (Latin):
occulos complexꝰ eẽt filiũ flensq centũ uiris amendasset. lapides
me hercule om̃s flere ac lamẽtari cogisset: ut trtũ illud uti lingua
nũcupass. nõ in duodeci tabulis quas tu om̃ib bililiotecis anterois
s̃ in magistri carmine scriptũ uideretur ¶ Nan ꝙ merciam accusas
adoloscenciũ qui utã artem primũ facilima non adiscat que qͣ sit ta¬
cilis illi uiderint qui ei artis arrogancia qĩ diffĩcilima sit ita ib̾nisi aͥ¬
uulant. dem̃ & tu ip̃e uideris. qui eam artẽ facilẽ ẽẽ dicis quã amodis
adhuc artem omnĩo non ẽẽ ĩed aliquando si quis alia artẽ didicerit ut
hanc artẽ eff̾itere posset tum ẽe̾ ula artẽ futura. dem̃de qđ ut plena
delectatiois in qua tibi remittut omnes istã uoluptatẽ & ea ie carere pa¬
ciuntur. nec quisq eͥ eorũ qui ui iã ñt ediĩcendũ sbi nõ teucrũ pauciũs¬

Expanded text:
oculos; complexus esset filium flensque eum centum viris commendasset; lapides oculos; complexus esset filium flensque eum centum viris commendasset; lapides me hercule omnis flere ac lamentari coegisses, ut totum illud vti lingva nvn- cvpassit non in xii tabulis, quas tu omnibus bibliothecis anteponis, sed in magistri carmine scriptum videretur. Nam quod inertiam accusas adulescentium, qui istam artem primum facillimam non ediscant, quae quam sit facilis, illi viderint, qui eius artis adrogantia, quasi difficillima sit, ita subnixi ambulant, deinde etiam tu ipse videris, qui eam artem facilem esse dicis, quam concedis adhuc artem omnino non esse, sed aliquando, si quis aliam artem didicerit, ut hanc artem efficere possit, tum esse illam artem futuram; deinde, quod sit plena delectationis; in quo tibi remittunt omnes istam voluptatem et ea se carere patiuntur; nec quisquam est eorum, qui, si iam sit ediscendum sibi aliquid, non Teucru