comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mala urgente lite concreuer. amodo inpeiꝰ plurimoꝵ
nequitia cogente p̾ualebunt. Iudica qđ melius est:
aut bonũ rimari & patrare. aut hoc qđ creatura ñ ẽ.
uerũ absentia bonitatis adherere obscene. & ꝑficere
ne fandissimo oꝑe. Execrabiliũ huiꝰ legatoꝵ dolosita¬
tis fraude deceptꝰ dux p̃potens Wilłmꝰ. dix̃ herluino
comiti secretiꝰ. Quid t uidet᷑ desententia huiꝰ ꝓpositiõis
& legationis: Respondit herlumꝰ. Horret animus
ne decipiam᷑. ne ue humillimis p̃cibꝰ hoꝵ illidam̃. quoꝵ
conteplatiuȩ uitȩ laustro uelle co angustari non ig¬
noratis. citiꝰ quã potestis usquã t̾rarũ mecũ pacem
struatis. quia nullũ holo caustũ neq sacrifitiũ tã
acceptabilȩ apud dm̃. quã pacis inerem̃tũ. Ad her¬
lumũ aut̃ dixit. Noli timere neq turberis. quia
nuquã mei meoꝵq solaminis patrocinio pͥuabis.

Expanded text:
mala urgente lite, concreverunt amodo in pejus plurimae et mala urgente lite, concreverunt amodo in pejus plurimae et nequitia cogente praevalebunt. Judica quod melius est, aut bonum rimari et patrare, aut hoc quod creatura non est, verum absentia bonitatis, adhaerere obscoene, et perficere nefandissimo opere. » Exsecrabilium hujus legatorum dolositatis fraude de ceptus dux praepotens Guillelmus dixit Herluino comiti secretius: « Quid tibi videtur sententia hujus propositionis et legationis? » Respondit Herluinus: « Horret animus ne decipiamur, neve humillimis precibus horum illidamur, quorum contemplativae vitae claustro velle coangustari non ignoratis, citius quam potestis usquam terrarum mecum pacem struatis, quia nullum holocaustum neque sacrificium tam acceptabile apud Deum, quam pacis incrementum. » Ad Herluinum autem dixit: « Noli timere, neque turberis, quia nunquam mei meorumque solaminis patrocinio privaberi
Abbreviated transcription (Latin):
re. & tuo amore herlumo que offendit contra se
uult dimittere. seq siplacet colligari tͥ insolubilis
amicitiȩ fȩde. Podagra cętaq infirmitate nimi um
afflictus. ñ ambit litigari contra quẽ ꝗͣ amplius.
Coherceri lege ł concordia suos desid̾at. pacẽq quã¬
diu suꝑstes ẽ. agere festinat. Monarchie tuȩ ditioms
& sue. qm̃ contiguo & firatimo limitę sunt innecte. pacẽ
& concordiã in t̾uos ur̃osq decet ẽẽ: ut talibꝰ pͥncipibꝰ
gaudeant nr̃i in cole. & ut nemo ur̃m nulli nr̃oꝵ p̃ui
ditiũ fatiat: nullusq nr̃i ulli ur̃oꝵ aliqd dãpnũ ui
ac potestate impellat. Sint concordes & unanimes
inlege. qͥ sunt uicini intelluris affinitate. Dux tantȩ
bonitatis tantęq mansuetudinis. non debes abnuere
necessariȩ &oportunȩ peticioni: uerũ fauere uirib
cunctis. ne res publica adnullata tanta p̃datione &
incendiis. labatur exitialit̾ peioribꝰ runis. Supͣ satis

Expanded text:
ire, et tuo amore Herluino, quae offendit contra se ire, et tuo amore Herluino, quae offendit contra se vult dimittere, seque si placet colligari tibi insolubilis amicitiae foedere. Podagra caeteraque infirmitate nimirum afflictus, non ambit litigare contra quemquam amplius. Coerceri lege vel concordia suos desiderat, pacemque quandiu superstes est, agere festinat monarchiae tuae ditionis et suae; quoniam continuo et finitimo limite sunt annexae, pacem et concordiam inter nos et vestros decet esse, ut talibus principibus gaudeant vestri incdicium faciat, nullusque nostri ulli vestrorum aliquod damnum vi et potestate impellat. Sint concordes et unanimes in lege, qui sunt vicini in telluris affinitate. Dux tantae bonitatis, tantaeque mansuetudinis, non debet abnuere necessariae et opportunae petitioni; verum favere viribus cunctis, ne res publica annullata tanta praedatione et incendiis, labatur exitialiter pejoribus ruinis. Supra satis
Abbreviated transcription (Latin):
diligent᷑ exerceret orthodoroꝵ actoꝵ & sin patris.
arnul t dux flandrensiũ supra memoratꝰ. ueneno
iuꝑeȩ calliditatis neqͥt̾ repletꝰ. astuq diabolitȩ frau¬
dis exitialit̾ illectꝰ. gentisq franciscȩ quoꝵ dẽ pͥncipũ
subcdolo consilio & malignitate atrocit᷑ exhortatus.
cepit meditari & tractare lugubre morte ducũ. Wit¬
mi. Huiꝰ pestiferi ueneni infłamatꝰ liuore: misit
legatos expeditionis fraudulentissimȩ duci W Ałmo
qͥ dicerent indolo fraudis nefandissimȩ fidelis fa¬
mulatus carȩq amicitiȩ si reciꝑe uellet munꝰ. Cũq
ad eẽnt ante Wilłmũ. ꝓcliuo uultu submissaq uoce.
supplicit̾ cõpellare uerbis pacificis cęꝑunt eũ. Nr̃
senior arnulfus. fideles tͥ in xp̃o famulatꝰ. Nolens con¬
tra te iurgiũ mitiari. petit humillimis p̾cibꝰ spatiũ
pacis sequestrȩ. Int̾imq te ad placitũ contra se uem¬

Expanded text:
diligenter exerceret orthodoxorum auctorum et sui patris: diligenter exerceret orthodoxorum auctorum et sui patris: Arnulphus dux Flandrensium supra memoratus, veneno vipereae calliditatis nequiter repletus, aestuque diabolicae fraudis exitialiter illectus, gentisque Franciscae quorumdam principum subdolo consilio et malignitate atrociter exhortatus, coepit meditari et tractare lugubrem mortem ejus Guillelmi. Hujus pestiferi veneni inflammatus livore, misit legatos expeditionis fraudulentissimae duci Guillelmo, qui dicerent in dolo fraudis nefandissimae, fidelis famulatus choraeque amicitiae si recipere vellet manus. Cumque ad essent ante Guillelmum, proclivo vultu, submissaque voce suppliciter compellare verbis pacificis coeperunt eum: « Noster senior Arnulphus, fideles tibi in Christo famulatus. Nolens contra te jurgium initiari, petit humillimis precibus spatium pacis sequestrae. Interimque te ad placitum contra se ven
Abbreviated transcription (Latin):
ci as petiuerit. nr̃oꝵ consilio fideliũ dabimꝰ ei. Sin
ũ interi uditio. & iusticia legeq usurꝰ uenite uolu¬
initi. contra nos adplacitũ: ueniemꝰ ꝓpt̃ te contraeũ.
iudicaturi censura nioẜ. Si p̾dia tuȩ hereditatis.
ostriato corde deuastauerit. unuu̾sa suȩ ditionis
conglobato exercitu cremabimꝰ ei. Holuntarit ero
ad utorae benuoł. contra acdu̾sarios ł defensor
de clis tuarũ quȩrimoniarũ adutor. attentus
cal amnixaris euȩ solator. qͥn etiã bonoꝵ e congruen¬
nũ uerꝰ largitor. His auditis. mox herlumꝰ ꝓcidit
re suis ste bio ele un adedes eius. Castro ũ fimit
ni menia uebis rotomagensis. Erat aut ise dire it
sermone uerꝰ. iniuditio ꝓmptꝰ & iustus: incolloquio
mausuetissimꝰ inconuersatione humilliniꝰ. Refulige
insup titulis bonoꝵ om̃iũ. resq adornabat strenuę
eccłiarũ. Cũ aut̃ eniteret aum̃tatis studiis unius
ret ꝓpalata famã tanti hominis. legesq & decreta

Expanded text:
 consilio fidelium dabimus ei; sin vero interim judicio et justitia legeque usurus venire voluerit contra nos ad placitum, veniemus propter te contra eum judicaturi censura nostrorum. Si praedia tuae hereditatis obstinato corde devastaverit, universa suae ditionis conglobato exercitu cremabimus ei. Voluntarius tibi adjutor benevolus, contra adversarios tibi defensor, docilis tuarum quaerimoniarum auditor, attentus calamitatis tuae solator, quin etiam bonorum tibi congruentium verus largitor. » His auditis, mox Herluinus procidit cum suis fidelibus ad pedes ejus. Castro vero firmiter ad maenia urbis Rothomagensis. Erat autem idem dux in sermone verus, in judicio promptus et justus, in colloquio mansuetissimus, in conversatione humillimus. Refulgebat insuper titulis omnium bonorum, reusque adornabat strenue ecclesiarum. Cum autem eniteret augmentatis studiis universae ret propalata fama tanti hominis, legesque et decreta
Abbreviated transcription (Latin):
adplacitũ cũ incredibili & innumerabili exercitũ. hem¬
rieus rex ei p̃ocupauit aduentũ. Wilłmide uͦ p̃cedentes:
hostia aomꝰ qua rex beinricꝰ residebat ceꝑunt frangere.
parietes disrũꝑe & diuellere. atq intꝰ ui & potestat᷑e
reside. Rex uͦ heinricꝰ illoꝵ metuens impetũ. duitit se
ꝓfug ad alia domũ: dixq ad cononẽ conscui secretoꝵs

Expanded text:
ad placitum cum incredibili et innumerabili exercitu, Guiad placitum cum incredibili et innumerabili exercitu, Guillelmus praeoccupavit adventum. Willelmidae vero praecedentes hostia domus, qua rex Heinricus residebat, coeperunt frangere parietes, disrumpere et divellere, atque intus vi et potestate residere. Rex vero Heinricus illorum metuens impetum, divertit se profugus ad aliam domum, dixitque ad Cononem conscium sec
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽ obuiꝰ ꝑrex. osculoq dato: utq resedit. Ic̃ wilłmꝰ.
Itnę dilectionis & amoris rex ludouicꝰ tͥ fidelit̃ munꝰ.
Misisti conenẽ ducẽ ad me ut uenirẽ adte: quasi ꝓpig¬
nore &olside. Sed ñ tui diffidens: cũ eoecie ego.
ixisti ñ te amiciuȩ & adiutorii copula uinculo ludo¬
uieo regi iungi łͥ int̾ eẽm. facior huiꝰ negotii. Reman
tu ꝑtiuient̾ omim. quęcũq sunt p̃optata. ur̃is & ur̃i
tice i salulrit̃ dedictq. Int̾mm lotiarienses & saxo¬
nes cepunt inuestiuȩ & hyronicȩ alloqͥ cononẽ dicentes.
Quã nire susficientie & potestatis ẽ. dux northimannicȩ bret¬
toniced regionis. qui huc aduenit auro cõpt̃ &ornatꝰ cũ
sub samantes intelligendo subiudit: parũꝑq comotꝰ ira
discedit. de quecuiq arege hemrico audiuit regi lutor¬
eo exposuit. Orastina uero die regis ludouico ꝑgentis

Expanded text:
ducem obvius perrexit, osculducem obvius perrexit, osculdovicus tibi fideliter munus. Misisti Cononem ducem ad me, ut venirem ad te, quasi pro pignore et obside. Sed non tui diffidens, cum eo ego ecce. Dixisti non te amicitiae et adjutorii copula vinculoque Luthdovico regi conjungi, nisi interessem factor hujus negotii. Remandtu perficientur omnia, quaecumque sunt praeoptata, nostriibus salubriter decreta. » Interim Lotharienses et Saxones coeperunt invective et ironice alloqui Cononem, dicentes: « Quam mirae sufficentiae et potestatis et dux Northmannicae Britonicaeque regionis, qui huc advenit auro comptus et ornatus subsannantes, intelligendo subaudit, parumperque commotus ira discedit, et quaecumque rege narrante audivit, regi exposuit. Crastina vero die regis Ludovici, pergentis
Abbreviated transcription (Latin):
niq & inauditi honoris & prudentie. Nullꝰ rex nͥ tu:
nullusq dux comesue tã magnificꝰ ut wilłmꝰ. Princi¬
pu. tyronũq frequentia sedulo constipatꝰ: aureis uasibꝰ
poculisq splendide epulat᷑: uernarũq nobiliũ atq ser¬
uoꝵ multimoda exaggeratione circũ septꝰ. exercet iu¬
ra decretaq hortodoxoꝵ patrũ sedulus. Memo iustior
infactis. nenio sanctior indictis: nemo potentior ĩ armis.
Qullus audet alii in regno suo p̾iucitiũ facere. nullus
furtũ. nec sacrilegiũ ꝑpetrare. Niuunt incole t̾rę
illiꝰ legibꝰ afflicti concordes: decretisq sc̃oꝵ patrũ coẽr¬
citi morant᷑ unanimes. Cũq alt̾nis sermocinationibus
uitissu. loquerent᷑: aduenit Willmꝰ cũ quingentis
militibꝰ. Cono dux ut audiuit aduentũ eiꝰ. citiꝰ exilut:
ensẽq eiꝰ fidelit̾ recepit. & ad heinricũ rege̾ reuerent̃
conturit. Heinricꝰ aut̃ rex citꝰ surrex. & contra Wilimũ

Expanded text:
prudentiae. Nullusque rex, nisi tu, nullusque dux comesve tam magnificus ut Guillelmus. Principum tyronumque frequentia sedula constipatus, aureis vasis poculisque splendide epulatur, vernarumque nobilium atque servorum multimoda exaggeratione circumseptus, exercet jura decretaque hortodoxorum Patrum sedulus. Nemo justior in factis, nemo sanctior in dictis, nemo potentior in armis. Nullus audet alii in regno suo praejudicium facere, nullus furtum et sacrilegium perpetrare. Vivunt incolae terrae illius legibus afflicti concordes, decretisque sanctorum Patrum coerciti morantur unanimes. » Cumque alternis sermocinationibus vicissim loquerentur, advenit Guillelmus cum quingentis militibus. Cono dux ut audivit adventum ejus, citius exsiliit, ensemque ejus fideliter, recepit, et ad Heinricum regem reverenter conduxit. Heinricus autem rex citius surrexit, et contra Guillelmum
Abbreviated transcription (Latin):
patrie:. cur talia rimatꝰ es facere : Quis fouebit derũ
& popłme Quis contra nos ingruentiũ paganors exer¬
cituũ obstabit: Quis pat̾nis legibꝰ reget strenue
popłin: Cui gregẽ comittes & conm̃dabise Cui du¬
cum̃ brittannicȩ northinaniceq regionis largierisc
Sollicitudini tuȩ diuinȩ uoluntatis ꝓuidentia non
concordabit᷑. nec quȩ moliris agere ad implebis: nec
me fauente ullatenus tractatabit᷑. Sed si ui potes¬
tatis tuę ꝓfessor ẽe. huiꝰ monasterii & regulȩ
enupil̃t uiȩ relinquens scłm incũbere maluerii.
si me quęsieris. nusꝗͣ in regione tua inuenire me
poteris. Concra isfiusmodi excusationis & contra¬
dictionis molimina. dux Wilłmꝰ respondisie fert᷑
talia. Ricardus filius meus dilectissimꝰ puerilis
ȩtatis ignorantia adhuc inuolutus. pͥncipibꝰ meis

Expanded text:
patriae, cur talia rimatus es facere? Quis fovebit clerum patriae, cur talia rimatus es facere? Quis fovebit clerum et populum? Quis contra nos ingruentium paganorum exercitui obstabit? Quis paternis legibus reget strenue populum? Cui gregem committes et commendabis? Cui ducamen Britanniae Northmannicaeque regionis largieris? Sollicitudini tuae divinae voluntatis providentia non concordabitur, nec quae moliris agere adimplebis, nec me favente ullatenus tractabitur. Sed si vi potestatis tuae professor esse hujus monasterii et regulae ΘΗΩΡΙΚΗΣ viae, relinquens saeculum, incumbere malueris; si me quaesieris, nusquam regionis suae invenire me poteris. » Contra istiusmodo, excusationis et contradictionis molimina, dux Guillelmus respondisse fertur talia: « Richardus filius meus dilectissimus, puerilis aetatis ignorantia adh
Abbreviated transcription (Latin):
meruit. sub cuiꝰ ditione laicalis ordo morat᷑ & uiuit.
artata. non uehit ꝑplana. sed secessu confixa: secre¬
toq ꝑhenni leta molit᷑ sẽꝑ ad ardua. Hȩc & apłica
est de nominata. quã nos peccatores exequi: & cũ ea
assiduis int̾nȩ intentionis nisibꝰ conamͦ colluctari.
Hȩc aut̃ uilłmꝰ audiens: retulit abbati in quiesis.
ł lore pͥmeue etatis laxiorẽ inã & latiorẽ paciset
finibusq p̃strictã &co angustatã uolui sũmoꝑe unua¬
ri: uerũ pat̾ m̃s pͥncipesq sui constituert. me nolen¬
tẽ ducẽ sibi. S quia nc mei iuris meȩq sũ pocesta
palestrã theorici callis hinc inde strictiꝰ limitati mim¬
dum relinquendo. mutatoq habitu uolo adipisci.
udiens aut̃ martinꝰ abbas merito p̃cellentissimus: huiꝰ
mirande intentionis ꝓpositũ. suspirans subito diriguit:
immoq uocẽ trabens apectore inqͥt. Defensor hinus

Expanded text:
meruit: sub cujus ditione laicalis ordo moratur et vivitmeruit: sub cujus ditione laicalis ordo moratur et vivitallata non vehit per plana, sed secessu confixa, secretoque perenni laeta, molitur semper ad ardua. Haec apostolica est denominata, quam nos peccatores exsequi, et cum ea assiduis internae intentionis nisibus conamur colluctari. » Haec autem Guillelmus audiens, retulit abbati inquiens: « Flore primaevae aetatis laxiorem viam et latiorem pacisci; finibusque praestrictam et coangustatam volui summopere imitari: verum pater mtem ducem sibi. Sed quia nunc mei juris meaeque sum potestatis, palestram theorici collis hinc inde strictius limitati mundum relinquendo, mutatoque habitu volo adipisci. » Audiens autem Martinus abbas merito praecellentissimus hujus mirandae intentionis propositum, suspirans subito dirigit, imoque vocem trahens a pectore, inquit: « Defensor hujus
Abbreviated transcription (Latin):
monachos subpalestra p̾stricte Regule theorice cont̾e¬
plationis. Quadã nãq die causa orationis ꝓfectꝰ Gimegiis.
qđ gr̃o pͥmi floris corde conceꝑat uoluens inanimo:
Martino scĩssimo abbati dicens sermocinabat᷑. Cur xp̃i¬
ana religio triꝑtito ordine ȩccłiam frequentat: Ert̃¬
ne unius mercedis: uniꝰq brauii. qui dispares sunt
offitii xꝑiane religiositatis: E espondit abbas. Unus¬
qͥsq ꝓpͥam mercedẽ accipiet. scđm suũ laborẽ. Sed tͥ
nutanti de talibꝰ. reserabo hec enucleatiꝰ. Xꝑiane re¬
ligionis sũma. trimodo constat ordine distincta mi¬
rifico. laicoꝵ canonicoꝵq atq monachoꝵ labore ex¬
ȩquis inces sib. Et quãquã t̾res ordines sint ad
excolendũ cultũ uere fidei. bi callis uia est ambuiii
itineris: certa spe uere credulitatis. Quarũ una
IDA bO b ħ nomine laxnis uehit: &canonica dici

Expanded text:
monachos sub palaestra praestrictae regulae theoricae contemmonachos sub palaestra praestrictae regulae theoricae contemplationis. Quadam namque die causa orationis profectus Gimegias, quod gratia primi floris corde conceperat volvens in animo, Martino sanctissimo abbati dicens sermocinabatur: « Cur Christiana religio tripertito ordine ecclesiam frequentat? Eruntne unius mercedis uniusque bravii, qui dispares sunt officiis Christianae religiositatis? » Respondit abbas: « Unusquisque suum mercedem accipiet secundum suum laborem. Sed tibi nutanti de talibus, reserabo haec enucleatius. Christianae religionis summa trimodo constat ordine distincta: munifico laicorum, canonicorumque, atque monachorum labore exfecta, ad coelum tendit aequis incessibus. Et quanquam tres ordines sint, ad excollendum cultum verae fidei bicallis via est ambivii itineris, certa spe verae credulitatis. Quarum una πρακτικὴς nomine laxius vehit, et canonica dici
Abbreviated transcription (Latin):
rius ꝓficisci.  Cũ aut̃ fama celer habitantiũ infi¬
nibus northiannicis mentes subito de optato
Uitłim ducis reditu ꝑcelleret. ducẽq suũ tã mag¬
nificũ ad ẽe. p̃moneret. cõmota numic gaudio tota
rotomagensiũ cuntas: subito ꝓcessu contia illum
exilut: diuersaq diu̾ticula ut eũ uide possec reqͥ¬
rit.semineoq sexu stante muri in ꝓpugnacul is.
senilis etatis uulgo inbiinis: iucmł medięq etatis
plebe currente obinã ei. clerꝰ p̃stolatus illũ inporta
ciuitatis cũ reuerentia monasticȩ insticutionis
ouant̃ suscepit. Stat̾iq cȩpit exertere legela& nira:
patnaq decreta. quȩ erant illo absente neglecta.
urgia & querelas lege diffiniens de t̾minabat.
oiisq leg uꝰ aut concordia pacificabat. Tunc constͥurit
Ginegiis inirabile dictu miriq scematis tẽplũ. mona¬
chilis religionis elero ꝓfusius suffultũ. Erat aut̃ qͥdã
martinꝰ sc̃issimus abbãs illius monasterii: custodient

Expanded text:
itur almis. Cum autem fama celer habitantium in finibus Northmannicis mentes subito de optato Guillelmi ducis reditu percelleret, ducemque suum tam magnificum adesse praemoneret; commota nimio gaudio tota Rothomagensium civitas subito processu contra illum exsiliit, diversaque diverticula, ut eum videre posset requirit. Femineoque sexu stante muri in propugnaculis, senilis aetatis vulgo in biviis, juvenilis mediaeque aetatis plebe currente obviam ei: Clerus praestolatus illum in portam civitatis cum reverentia monasticae institutionis ovantes suscepit. Statimque coepit exercere leges et jura, paternaque decreta, quae erant, illo absente, neglecta. Jurgia et querelas lege definiens determinabat, omnesque legibus aut concordia pacificabat. Tunc construxit Gimegias, mirabile dictu, mirique schematis templum monachilis religionis clero profusius suffultum. Erat autem quidam Martinus sanctissimus abbas illius monasterii custodiens
Abbreviated transcription (Latin):
amminisfrari. Epulans dux Wilłmꝰ incastro. dix̃
dapiũ illatori comiti herluno. Ecce tͥ reddo castrũ.
Qd tͥ iniuste abstulit dux flandrensrũ arnulfus.
queo custodire nec tueri illud: contra ducẽ ar¬
nulfũ. Tunc pietate motus. dix̃ herlumo dux Wilł¬
mꝰ. Ego te auxiliando ꝓtegã. te adiuuando & cu¬
stodiendo defendã. Istud itum restruendo constru
am.ł castrũ in expugnabiliũ p̃sidio turriũ p̾mun¬
tũ: uulliq firmitudine nec capiendũ neq destruen¬
dũ. Frumenti uniq copia pleno cornu replens
istud farciã. totũq reedificando tͥ muniã. Quos¬
tũq e eleperis meoꝵ pͥncipũ morabunt᷑ tecũ. stipa¬

Expanded text:
administrari. Epulans dux Guillelmus in castro, dixit administrari. Epulans dux Guillelmus in castro, dixit dapium illatori comiti Herluino: « Ecce tibi reddo castrum, quod tibi injuste abstulit dux Flandrensium. » Et Herlqueo custodire, nec tueri illud contra ducem Arnulphum. » Tunc pietate motus, dixit Herluino dux Guillelmus: « Te auxiliando protegam, te adjuvando et custodiendo defendam. Istud iterum reficiendo construam, tibi castrum inexpugnabilium praesidio turrium praemunitum, vallique firmitudine nec capiendum, nec destruendum, frumenti vinique copia pleno cornu replens, istud farciam, totumque reaedificando tibi muniam. Quoscumque tibi elegeris meorum principum, morabuntur tecum stipa
Abbreviated transcription (Latin):
noo. perniuruis erit. Expleto gͥhuiꝰ desolatiois
ei intimauit. Ilico uilłmꝰ omem norchiannoꝵ
nulfi flandrensis ducis ad aiuuantũ herluinũ
festinauit. Cũq ꝓpe castrũ monasterioli ad¬
eet. idq suꝑ uideret: uocauit ut uenirent ad si
constantinenses quib ait. Si pͥmi gr̃a mea mi¬
litięq palma maioriq honore & p̾cellenti indo¬
mo mea frui uultis. palos de uallo monasteri¬
oli castri afferre mͥ ñ differatis. & obstantes nol
castrũq tenentes captos mͥ adducatis. A ox hu
ex hortationis u̾bo constantinenses inuaserunt
castrũ ut lupi annos unanimes: diripiuntq & des¬
truunt castrũ. & ante Willmũ palos muri depor¬
tantes: captosq simul adducentes. Castello uͦ mo¬
nasterioli capto. pestifereq seditionis murmure
sedato: prandiũ sibi infra ussit Wilłmꝰ p̃parari.
regalibꝰq gazis sibi herlinno illatore honorifice

Expanded text:
non mihi injurius erit. » Expleto igitur hujus desolationis non mihi injurius erit. » Expleto igitur hujus desolationis  intimavit. Illico Guillelmus omnem Britanniae nulphi Flandrensis ducis, ad adjuvandum Herluinum festinavit. Cumque prope castrum Monasterioli adesset, idque supervideret, vocavit ut venirent ad se Constantinenses, quibus ait: « Si primi gratia mea militiaeque palma, majoreque honore, et praecellente, in domo mea frui vultis, palos de Vallo Monasterioli castri afferre mihi non differatis, obstantesque nobis, castrumque tenentes, captos mihi adducatis. » Mox hujus exhortationis verbo Constantinenses invaserunt castrum, ut lupi agnos unanimes; diripiuntque et defecerunt castrum, ante Guillelmum palos muri deportantes, captosque simul adducentes. Castello vero Monasterioli capto, pestiferaeque seditionis murmure sedato, prandium sibi infra jussit Guillelmus praeparari, regalibusque gazis sibi Herluino illatore, honorifice
Abbreviated transcription (Latin):
inus uͦ magne necessitatis indigenti. repletus. pro¬
sequebat᷑ cõtidie hugonẽ franc̾oꝵ duce̾. ut succur¬
reret sibi dep̾cans c̃rebris orationibꝰ. Diffidens aut̃
illiꝰ solatii. & cernens se destitutũ eiꝰ adiutorii pa¬
trocinio: aggressus ẽ. Willmũ northmannoꝵ brit¬
tonũq ducem. causa p̾scripti negotii: & ut ad iuuaret
se ad pedes eiꝰ ꝓcidit. Qũe W̾stłmꝰ cũ honorifico ap¬
paratu p̾cepit hospitari. & que necessaria erant cũ
magno cultu dari. Sequenti die ueniens herlumꝰ
ante ducẽ U ilłmũ. multimodis peticionibꝰ reqͥrebat
explet necessari Ad eũ citiꝰ regrȩe. & silnce. no
adiuuare ueluerit: multis p̃catibꝰ exꝑire. & siqspiõ¬
inus adhugonẽ dͥncẽ reu̾sus: inqͥrebat suppcer
tenam dur hugo intulit. Ego & arnuit coniura¬
te amicitie intricati copula. nolumꝰ concordiȩ
mutat̃. hugomi duci subintulit herlumꝰ. Qm
tutelq ee pͥuatũ inqͥt. Quisqͥs tͥ auxiliũ pbuerit.

Expanded text:
 magnae necessitatis indigentia repletus, prosequebatur quotidie Hugonem Francorum ducem, ut succurreret sibi deprecans crebris orationibus. Diffidens autem illius solatii et cernens se destitutum ejus adjutorii patrocinio, aggressus est Guillelmum Northmannorum Britonumque ducem, causa praescripti negotii, et ut adjuvaret se ad pedes ejus procidit. Quem Guillelmus cum honorifico apparatu praecepit hospitari, et quae necessaria erant, cum magno cultu dari. Sequenti die veniens Herluinus ante ducem Guillelmum, multimodis petitionibus requirebat explet necessaria? Ad cum citius regredere, et si te unquam adjuvare voluerit multis deprecationibus experire; et siinus ad Hugonem ducem reversus, inquirebat supplex tenti dux Hugo intulit: « Ego et Arnulphus conjuratae amicitiae intricati copula nolumus concordiae mutatus, Hugonis ducis subintulit Herluinus: «tutela esse privatum, inquit: « Quisquis tibi auxilium praebebit,
Abbreviated transcription (Latin):
atq sophistica sermocinatione. ceꝑunt Willmo omẽ
pestiterũ neqͥt̃ tractare. Ludouico uͦ rege exercituq
suo laudunensi pago relicto. Laudiũ clauatũ qͥ &
bibrat dr̃ petiuit cito. antecedente ep̃oꝵ francisce
gentis choro. Quẽ om̃is clerꝰ laudunensis sedis. om̃isq
p̾opłs cũ ingenti apparatu monastico: cũ ep̃is p̾pollen¬
tibus reuerent᷑ suscepit. puerũq ñcupatũ nomine
lothariũ: sacro scõ rore oleoq & crismate innouatũ
& purificatũ: de fonte extraxit. Hincq illũ muneribꝰ
p̃maximis & donis p̾cellentissimis ditatũ: laucuno
cũ matre gerberga nomine reliqͥt. Ipse uͦ cũ suis ad
rege citaiꝰ rediit. & qͥcqͥd honestatis e acciderat. regi
retulit. Rex aut̃ ludouicꝰ eũ ꝑ om̃ibꝰ benefitiis hõ¬
norare decent̃ uoluit: sed ip̃se nichiloꝵ recepit.
uerũ cũ gr̃arũ actione regi omia remisit. His ita¬

Expanded text:
atque sophistica sermocinatione coeperunt Guillelmum, omen atque sophistica sermocinatione coeperunt Guillelmum, omen pestiferum, nequiter tractare. Guillelmus vero, rege exercituque suo Laudunensi pago relicto, Laudunum Clavatum, qui et Bibrax dicitur, petivit cito, antecedente episcoporum Franciscae gentis choro. Quem omnis clerus Laudunensis sedis omnisque populus cum ingenti apparatu monastico, cum episcopis praepollentibus reverenter suscepit, puerumque nuncupatum nomine Lhotarium, sacrosancto rore oleoque et crismate innovatum et purificatum, de fonte extraxit. Hincque illum muneribus praemaximis et donis praecellentissimis ditatum, Lauduno cum matre Gerberga nomine reliquit. Ipse vero cum suis ad regem citius rediit, et quidquid honestatis eo acciderat, regi retulit. Rex autem Guillelmum pro omnibus beneficiis honorare decenter voluit, sed ipse nihil horum recepit; verum cum gratiarum actione regi omnia remisit. A
Abbreviated transcription (Latin):
ti. qͥn etiã largissima facultatũ tuarũ dapibꝰ edu¬
cando & aconuentu malignanuũ ꝑtegendo fousti
iccirco p̾cor ut filiũ meũ hesterna die natum
ñcupando & testificando nomine lothariũ sacri
baptismatis de fente suscipias regeneratũ. quatuiꝰ
maioris copula dilectionis. ampliorisq nexibus
amoris colligati: qđ meũ est tu apte. qđ tuũ ẽ. me¬
pondisse fert᷑ regi. Nlunc uͦ & quã diu suꝑstes fuero.
que iusseris diligent᷑ explebo. Francȩ regni ceteroꝵq
dnaberis: & arrogintiũ colla subitiemꝰ inte rebelliĩ.
tibiq seruire abdicantiũ: me abstante exarmabis.
Quos sullimare poptaueris extolla. qͦs detrudere ter¬
raten ꝓtera: qͥn etia qc qͥd uelle tͥ fuerit. ame eub
feri. Ihis ita abutroq ꝑ oratis. ira corde non uultu
cõmoti. stupuer pͥncipes suꝑ hoc francisce gentis.
Abhinc namq subdolo corde fraudulentaq intentione

Expanded text:
ti. Quin etiam largissimo facultatum tuarum dapibus eduti. Quin etiam largissimo facultatum tuarum dapibus educando et a conventu malignantium protegendo fovisti. Idcirco precor, ut filium meum hesterna die natum, nuncupando et testificando nomine Lhotarium, sacri baptismatis de fonte suscipias regeneratum, quatenus majoris copula dilectionis ampliorisque nexibus amoris colligati, quod meum est tuapte, quod tuum est mepondisse fertur regi: « Nunc vero, et quamdiu superstes fuero, quae jusseris diligenter explebo. Franciae regni, caeterordominaberis, et arrogantium colla subjiciemus in te rebellium, tibique servire abdicantium, me astante, exarmaveris. Quos sublimare praeoptaveris, extollam; quos detrudere, terratenus proteram. Quin etiam quidquid velle tibi fuerit, a me scito fieri. » His ita ab utroque peroratis, ira corde, non vultu, commoti, stupuerunt principes super hoc Franciscae gentis. Abhinc namque subdolo corde fraudulentaque intentione
Abbreviated transcription (Latin):
tis innu merabilis dux multitudinis: Ercepto rege
uoꝰ quis potentior. qͥs ditior. qͥs melior illor Respon¬
derunt sarones. Ignorabamꝰ rerũ suffitientiã illiꝰ.
ideoq illũ pͥdem falsȩ opinionis u̾bo indigne uituꝑa¬
uimꝰ. Narrante conone duce facta mirabilia sutfiti¬
entiasq locupletes u iłłmi ducis. ceꝑunt saxones
cȩt̾iq astantes eũ magnificare parit̾ sermonibus
alt̾nis. His ita rationabilit̾ diffinitis & expletis.
Ludouico rege cũ Wilłmo duce cę̧t̾isq pͥncipibus
ad laudunũ reu̾tenti: occurrit legatio dignę
exultationis. de nuntians ẽẽ. ei filiũ ex coniuge
dilectissima nominȩ gerberga natũ. Quo au¬
dito. hilarior effectꝰ: dix̃ Uillmo uci coram
memoratis pͥncipibꝰ. Me usq mͦ multis contume¬
liis intectũ neqͥt̃ affluent̾ uiuasti. mͥ plurimis in¬
oportunitatibꝰ aggrauato conuenient̃ succurris¬

Expanded text:
tis innumerabilisque dux multitudinis? Excepto rege tis innumerabilisque dux multitudinis? Excepto rege nostro, quis potentior, quis ditior, quis melior illo? » Responderunt Saxones: « Ignorabamus rerum sufficientiam illius, ideoque illum pridem falsae opinionis verbo indigne vituperavimus. » Narrante Conone duce facta mirabilia sufficientiasque locupletes Guillelmi ducis, coeperunt Saxones caeterique astantes eum magnificare pariter sermonibus Iternis. His ita rationabiliter diffinitis et expletis, Ludovico regi, cum Guillelmo duce caeterisque principibus ad Laudunum revertenti, occurrit legatio dignae exultationis, denuntians esse ei filium ex conjuge dilectissima nomine Gerberga natum. Quo audito hilarior effectus, dixit Guillelmo duci coram memoratis principibus: « Me usque modo multis contumeliis infectum nequiter, affluenter juvasti, mihi plurimis inopportunitatibus aggravato, convenienter succurris
Abbreviated transcription (Latin):
osculo manibq ad inuicẽ cõplosis. domũ ingressi: utq
resedit. Multisq conpetentiis uaruisq donis & mune¬
ribꝰ uicissim ditati. in extricabili amicitiȩ solatiiq
& adiutorii uinculo ꝑ consiliũ p̃cellentissimi om̃ium
ducũ ducis Wilłmi adinuicẽ conexi sunt & fedati p̾¬
sente bugone. sed non coniurate dilectionis factore
duce francoꝵ: & heriħto nolente int̾ eẽ. pͥncipe sati a¬
parũ. Regibꝰ secretiꝰ colloquentibꝰ. cepit affari dacisca
lingua ducẽ Wilłmũ saxonũ dux herimannꝰ. Tunc
regionis linguã. saxonibꝰ in exꝑtã docuit : Respondr
Dellicosũ egregiũq genꝰ tuȩ armipotentis ꝓgemei. me
nolentẽ : Herimagnꝰ. Quia inuadens sepissime plu¬
rireo iastra mei ducaminis. innimerabilia p̃lia ĩme
exercuit. meq p̃liando captũ ad sua detrusit. & ido
nolent᷑ ea didici. Int̾ea dux cono. fat᷑ saronibꝰ subsan¬

Expanded text:
osculo, manibusque ad invicem complosis, domum ingressi, uterque osculo, manibusque ad invicem complosis, domum ingressi, uterque resedit. Multisque competentiis variisque donis et muneribus vicissim ditati, inextricabili amicitae solatiique et adjutorii vinculo per consilium praecellentissimi omnium ducum ducis Guillelmi ad invicem conexi sunt et foederati; praesente Hugone, sed non conjuratae dilectionis factore, duce Francorum, et Heriberto nolente interesse principe satraparum. Regibus secretius colloquentibus, coepit affari Dacisca lingua ducem Guillelmum Saxonum dux Herimannus. Tunc Daciscae regionis linguam Saxonibus inexpertem docuit? » Respondit: « Bellicosum egregiumque genus tuae armipotentis progeniei me nnolentem? » Herimannus: « Quia invadens saepissime plurima castra mei ducaminis, innumerabillia praelia in me exercuit, meque praelio captum ad sua detraxit; et ideo nolenter eam didici. » Interea dux Cono fatur Saxonibus subsan
Abbreviated transcription (Latin):
cursu itum expetut ducẽ Wilłmũ: cũ reliqͥs legiõibꝰ
apꝓpinquantẽ ad placitũ dixitq. Wilłme dux p̃poten¬
tissime. noluer̃ tui meo iussu domos dimittere. uerũ
festinant cęt̾as disrũꝑe. Pcor humotenꝰ flexꝰ. ne sinas
talia fieri: neforte nascat᷑ cedes inaudita in plebe.
Tc̃ uitlmꝰ emsem exauri sex libris incapulo: bratteolisꝙ
atq bullis artifitialit᷑ mirabilitq sculptũ dedit cono¬
ni: ut inditio exeundi deferret eũ & ostender et legiõi
domibꝰ residenti. domosq adhuc disipanti. Cũ aut̾ẽ
cono it̾um festinans illis occurreret. emsẽq Wilł mi
ducis auro ge̾misq p̃fulgitũ illis de monstraret: conti¬
nuo non solũ adqͥescunt. uerũ sũ misso uultu peliui
contra ensẽ domos dimisert: seseq nimiũ mexitu op¬
pͥmentes. sine mͣmure ad suũ duce rei̾si sunt W ilłmꝰ
aut ueniens ad regẽ hemricũ. dix̃ adee. regẽ ludoricũ
Mor rex heiricꝰ cogente Witłmo obuã ei incessit.ꝗato

Expanded text:
expetiit ducem Guillelmum, cum reliquis legionibus adpropinquantem ad placitum, dixitque: « Guillelme dux praepotentissime, noluerunt tui meo jussu domos dimittere, verum festinant caeteras disrumpere. Precor humotenus flexus, ne sinas talia fieri, ne forte nascatur caedes inaudita in plebe. » Tunc Guillelmus ensem ex auri sex libris in capulo bratteolisque atque bullis artificialiter mirabiliterque sculptum, dedit Cononi, ut indicio exeundi deferret eum et ostenderet legioni domibus residenti domosque adhuc dissipanti. Cum autem Cono iterum festinans illis occurreret, ensemque Willelmi ducis auro gemmisque praefulgidum illis demonstraret, continuo non adquiescunt, verum summisso vultu proclivi contra ensem, domos dimiserunt, seseque nimium in exitu opprimentes, sine murmure ad suum ducem reverterunt. Guillelmus autem veniens ad regem Heinricum, dixit adesse regem Ludovicum. Mox rex Heinricus, cogente Guillelmo, obviam ei incessit, datoque
Abbreviated transcription (Latin):
abre priuabant᷑. Qua ꝓpt̾ pͥnceps qͥdã nonine arnulf
flandrensis regionis marchio famosissi. huiꝰ uenen
squalore ꝓfusius infectꝰ: abstulit herlumo comiti
castro. hugonis francoꝵ ducis suffragiũ expetuit
cursu celerrimo: ut subueniret ei in adiutoriũ. qͥa
erat eiꝰ comes atq miles pr̾optus in om̃i seruitio.
Quẽ hugo dux ñ reuerent ut solitꝰ erat suscepit: seo

Expanded text:
ab re privabantur. Quapropter princeps quidam nomine Arnulphus, ab re privabantur. Quapropter princeps quidam nomine Arnulphus, Flandrensis regionis marchio famosissimus, hujus veneni squalore profusius infectus, abstulit Herluino comitiprivatus castro, Hugonis Francorum ducis suffragium expetiit cursu celerrimo, ut subveniret ei in adjutorium, quia erat ejus comes atque miles promptus in omni servitio. Quem Hug
Abbreviated transcription (Latin):
robore confortatus: cȩpit conualescere. & qͥcqͥd boni
pot̾at cotidie sollerti cura agere. Francie aut̃ pnel¬
pes inuidie pondus & od ferebant aduersus ueilł¬
mũ sed non audebant ostendẽ maliuolu sue cogita¬
tionis ꝓpositũ. At tr̃a diabolus hortator & incentor
scelerum. effudit uirꝰ suȩ calliditatis ꝑ corda maloꝵ
hominũ: gaudens inpeiꝰ abire genꝰ humanũ. nepossit
repetere hortũ delitiarũ. Quo circa excitauit odia:
cc̃mouens iurgioꝵ incendia. pacisq ȩcłiȩ turbauit fe¬
dera: firmanitũ eiꝰ quatiens formidine inpressa.
Rabiȩ siqͥdẽ cupiditatis accendit plurimoꝵ corda.
ne recordarent᷑ iuditioꝵ dĩ: neq mtȩ cernerent ea.
Disseminato itaq ꝑ menbra diaboli grauit̾ hoc ueneno:
hostiliq rabie magis ac magis crudelit grassante: atq¬
ininiqͥtate prauoꝵ̾ nequit p̃ualescente. eqͥtas totius
regni ꝓfanabat᷑: debitiq honoris gradu plures eiecti

Expanded text:
robore confortatus, coepit convalescere, et quid boni robore confortatus, coepit convalescere, et quid boni poterat quotidie solerti cura agere. Franciae autem principes invidiae pondus et odii ferebant adversus Guillelmum, sed non audebant ostendere malevolum suae cogitationis propositum. Attamen hortator et incensor scelerum effudit virus suae calliditatis per corda malorum hominum, gaudens in pejus abire genus hominum, ne possit repetere hortum deliciarum. Quocirca excitavit odia, commovens jurgiorum incendia, pacisque Ecclesiae turbavit foedera, firmamentum ejus quoties formidine impressa. Rabie siquidem cupiditatis, accendit plurimorum corda, ne recordarentur judiciorum Dei, neque mente cernerent ea. Disseminato itaque per membra diaboli graviter hoc veneno, hostilique rabie magis ac magis crudeliter grassante, atque iniquitate pravorum nequiter praevalescente, aequitas totius regni profanabatur, debitique honoris gradu plures ejecti
Abbreviated transcription (Latin):
ppositũ Wilłmi ducis: instuporẽ & extasin conuersi.
dixert nimiũ eiulantes ei. Cur talia m̃te cordis tin
rimando ꝓposusti: &si cogitando qđ nũquã fiet
statinsti. quare cuiꝗͣ retulistie Quis nos defensabit
abincursu pestifere ferocitatis immentiũ paganoꝵ
Quis ue abinsidus franciscȩ gentis nos tuebimur:
qm om̃ipotentis dĩ uoluntatis ñ debetis resistere.
& meũ ꝓpositũ refutare: p̃cor uos ut consiliis meis
faueatis. & quo quo modo humanarũ rerũ sors
forte habeat: filiũ meũ Ricardũ ducẽ uob̃ me suꝑ¬
stite eligatis. & intentione custodiendȩ fidelitatis &
militationis matius ur̃as manibꝰ eiꝰ detis. Ertimplo
cũ northinannis brittones responder̃ Wilłmo duci.
continuo nortbinanni & brittones comendauerunt
se Rucardo inanimes. sacram̃to uere fidei illi se co
nectentes. Wiłmꝰ uͦ s renatis humoribꝰ inbecillitatis

Expanded text:
propositum Guillelmi ducis, in stuporem et in exstasim conversi, propositum Guillelmi ducis, in stuporem et in exstasim conversi, dixerunt nimium ejulantes illi: « Cur talia mente cordis tui rimando proposuisti? et si cogitando quod nunquam fiet statuisti, quare cui retulisti? Quis nos defensabit ab incursu pestiferae ferocitatis imminentium paganorum, quisve ab insidiis Franciscae gentis nos tuebitur? quoniam omnipotentis Dei voluntati non debetis resistere, et meum propositum refutare; precor vos ut consiliis meis faveatis, et quomodo humanarum rerum sors se forte habeat, filium meum Richardum ducem vobis me superstite eligatis, et intentione custodiendae fidelitatis et militationis, manus vestras manibus ejus detis. « Extemplo cum Northmannis Britones responderunt Guillelmo dcontinuo Northmanni et Britones commendaverunt se Richardo unanimes, sacramento verae fidei illi se connectentes. Guillelmus vero serenatis humoribus, imbecillitatis
Abbreviated transcription (Latin):
onis huius. & qđ dõ uoui. citiꝰquã pot̾o explebit᷑.
Eireunte aut̃ Wilłmo de tẽpli adito eũ abbate
i aritino: adpedes eiꝰ ꝓruit monacors phalangu¬
la . odep̾cans ut acciꝑet᷑ incaritate dĩ diaria. inte
orpalis scilicet cibaria. Abbatis contradictionbꝰ
inimo notiis. uenut illoꝵ peticiombꝰ nec adqͥeuit
umenti adesũ ullatenꝰ sed petiuit rotonei geisent
urbem celenꝰ F adẽ qͥppe nocte exestuante rufo
feie. scũcetis humorib cepit grauibꝰ nimiũ tor¬
reri doloribus. reputans hoc malũ ei accidis se
ꝓpẽ neglectã caritatẽ cibi a por. quã ab nueiat mo¬
nachis dep̾cantibꝰ. Iccirco noriannoꝵ britannoꝵ q¬
bncipitꝰ ascitis. adductoq puero nomine Racardo spe¬
tie elegantissimo cũ eis. panlit secretiꝰ mirabile ar¬
chanũ suȩ mentis: qđ dudũ retulerat martino abban.
Cũq nobilissimi pͥncipes brittoniceq & nonthmamanicȩ
regicnas experirent᷑ in auditũ. & quasi monstruosum

Expanded text:
us; et quod Deo vovi citius quam potero explebitur. » Exeunte autem Guillelmo de templi adito cum abbate Martino, ad pedes ejus proruit monachorum phalangula, deprecans ut acciperet in charitate Dei diaria, vitae corporalis scilicet cibaria. Abbatis vero contradictionibus animo motus, renuit illorum petitionibus, nec acquievit charitati ad esum ullatenus, sedubibis. Eadem quippe nocte exaestuante rufo felle cum caeteris humoribus, coepit gravibus nimium torreri doloribus, reputans hoc malum ei accidisse propter neglectam charitatem cibi et potus, quam abnuerat monachis deprecantibus. Idcirco Northmannorum Britonumque principibus ascitis, adductoque puero nomine Richardo, specie elegantissimo, cum eis pandit secretius mirabile arcanum suae mentis, quod dudum retulerat Martino abbati. Cumque nobilissimi principes Britonicae Northmannicaeque regionis experirentur inauditum, et quasi monstruosum
Abbreviated transcription (Latin):
oĩe cet s pnuipibꝰ. Uilłmꝰ cũ duodeci regredit aco
osculo arnulto: intratq cũ remige classe solus. uii
noee dicentes d ilł mo̾ duci dolose fari. Dne adne.
melioris consilu obliti. torq parũꝑ pͥcam̃ nauim:
quia uolumꝰ te paucis. Ar senior neqͥtte ampluis
aggredi. quia podagre infirmitate scis eũ detineri
fede manlat mirabile cuiꝰ oblitꝰ : tibi. Tunc willii
fide integerrimꝰ ꝑfidoꝵ p̃catibꝰ crebiiꝰ copulsus
torquet nquẽ celeriꝰ: uenitq adripã fluminis ar̃¬
pesibseceg sie suis: cu eis locuturus. At iui sub
pellui tegmine iam absconsis quattuor mucronib
celerit extractis. rabie immanissimi furorio na¬

Expanded text:
eteris principibus, Guillelmus cum duodecim regreditur, dato osculo Arnulpho, intratque cum remige classem solus, duodecim voce dicentes Guillelmo duci, dolose fari. « Domine, Domine, melioris consilii obliti, torque parumper, precamur, navim, quia volumus te paucis. Noster senior nequit te amplius aggredi, quia podagrae infirmitate scis eum detineri, sed mandat mirabile, cujus oblitus est, tibi. » Tunc Guillelmus fide integerrimus, perfidorum precatibus crebrius compulsus, torquet navim celerius, venitque ad ripam fluminis armorum securus sine suis, cum eis locuturus. At illi sub pellium tegmine jam abconsis quatuor mucronibus celeriter extractis, rabie immanissimi funium n
Abbreviated transcription (Latin):
gruũ: uerũ uertetur ad corruptionẽ & ad int̾itũ : qͥn
etia addedecꝰ inauditũ. Nade. dic Witłmo omiũ di¬
tissimo duci: ut fide quã int̾ nos tenemꝰ stomachato
resistat exercitui. ne ampli disrũpant parietes con¬
terantq hostia tecti nr̃i: ne forte nascatur iurgium.
int̾ dispares uariosq linguis habituq & armns. Mor
cono ꝓsiliens. obuiauit duci Willmo uenienti ad pla¬
citui: retulitq ei quȩ sui se p̃cedentes fecer̃. Tc̃ w ilłmꝰ
duci cononi. Ite. & ut meo iussu discedant: eis discite.
lli aut̃. aduenientis cononis ducis & p̃cantis ut disce¬
derent p̾ceptũ ñ solũ respuer̃. uerũ etiã qͥ astabant¬

Expanded text:
verum vertetur nobis ad corruptionem et ad interitum, quin etiam ad deducus inauditum. Vade, dic Willelmo omnium ditissimo duci, ut fide, quam inter nos tenemus, stomachato resistat exercitui, ne amplius disrumpant parietes conterantque hostia tecti nostri; ne forte nascatur jurgium inter dispares variosque linguis habituque et armis. » Mox Cono prosiliens, obviavit duci Guillelmo venienti ad placitum, retulitque ei quae sui praecedentes fecerunt. Tunc Guillelmus duci Cononi: « Ite et, ut meo jussu discedant, eis dicite. » Illi autem advenientis Cononis ducis, et precantis ut discederent, praeceptum non solum respuerunt, verum etiam foris
Abbreviated transcription (Latin):
lictis. Hbicũq t̾rarũ nom̃ eiꝰ audiebat. ab om̃ibus
rea gnaticabilit laudabat᷑. Audiens aut̃ alstemu
rep arglor pacific̾ qđ p̃cellebat W itm̃ uirtute
s potertia francisce nationis om̃ibꝰ misit ad eum
legatos suos cũ donis pͥmaximis & munerib. depuansꝰ
ut hidoueũ nepotẽ siĩ karoli capti regis meoratꝰ
ia mcaptione poccupati filiũ reuccaret ad francie
siuq amoris gr̃a pͥuatũ. Ilico consultu wtmi
dueis orthimannoꝵ. Hugo magnꝰ dux p̃potentis¬
simꝰ francoꝵ atq heribtꝰ satrapa pͥncipił ascitit

Expanded text:
dictis. Ubicumque terrarum nomen ejus audiebatur, ab omnibus dictis. Ubicumque terrarum nomen ejus audiebatur, ab omnibus magnificabiliter laudabatur. Audiens autem Alstemus rex Anglorum pacificus quod praecellebat Guillelmus virtute et potentia Franciscae nationis omnibus, misit ad eum legatos suos cum donis praemaximis et muneribus, deprecans ut Ludovicum nepotem suum, Caroli capti regis morte jam in captione praeoccupati filium, revocaret ad Franciae suique amoris gratia privatum. Illico consultu Guillelmi ducis Northmannorum. Hugo magnus dux praepotentissimus Francorum atque Heribertus satrapa principum ascit
Abbreviated transcription (Latin):
dedux̃ reuerent adpictauensẽ aułã. Uidens autẽ
heribtꝰ W ilł mũ Rotomagensẽ confortari & conuales¬
ent inxꝑo enitere. consilio hugonis magni ducis:
dedit filiã suã illi. Quã W ilłmꝰ cũ mũ abilibꝰ fescen¬
ninis apparatibꝰ. inauditisq inediicibilis honoris &
dignitatis hornatibꝰ cõptiꝰ suffultꝰ: inestimabiliũq
equitũ multitudine undiq secꝰ constipatꝰ. conduxit
magnifice Noto magensis urbis arcibꝰ. Refulgebat
est scitas & priieritia. penitebat incessant̃ eqͥtas
ex aisticit. Upprimelat supbos & in aliuolos seuerit
exaltabat lumnles & beniuolos reuerentꝰ. Piseneros
aeneredulos muneribꝰ & uerb adducetat ad cuultũ
uere sodi. eredentes urguebat acilaule ⁊pid. qllon
sotin monarchiã quã tenebat regebat: uerũ eda
oafreuan regna streno consilio medderebat: Angli
parebuant ei mandatis franci &e burgundiones ei

Expanded text:
deduxit reverenter ad Pictavensem aulam. Videns autem deduxit reverenter ad Pictavensem aulam. Videns autem Heribertus Guillelmum Rothomagensem confortari et convaless sufficienter in Christo enitere, consilio Hugonis Magni ducis dedit filiam suam illi. Quam Guillelmus cum mirabilibus fescenninis, apparatibus, inauditisque indicibilis honoris et dignitatis ornatibus comptius suffultus, inaestimabiliumque equitum multitudine undique secus constipatus, conduxit magnifice Rothomagensis urbis arcibus. Refulgebat in eo sanctitas et prudentia, praenitebat incessanter aequitas et justitia. Opprimebat superbos et malevolos severiter, exaltabat humiles et benevolos reverenter. Paganos et incredulos muneribus et verbis adducebat ad cultum verae fidei, credentes urgebat ad laudem Christi. Non solum monarchiam quam tenebat regebat, verum etiam affinia regna strenuo consilio moderabat. Angli parebant ejus mandatis Franci, et Burgundiones ejus
Abbreviated transcription (Latin):
legationis negotio fungi malui: & ut des sororem
tuã uxorẽ m ueni. utq conectam᷑ inuicẽ fedẽ in so¬
lubilis amicitiȩ &dilectionis. Tẽ rotomagensis Willmꝰ
respondisse ludendo fert᷑. Dictauenses semꝑ sunt timi¬
di. frigidiq armis: & auari. ñ decet talẽ puellã ab eis
haberi. Wilłmo pictauensi ubo exasꝑationis inuno
obtutu herenti: intulit Wilłmꝰ rotomagensis.
Crastina die ne t᷑beris redłã tͥ utriusq rei responsũ.
consultu meoꝵ fideliũ. Sequenti nãq die consilio
hugonis magni & heribti comitũ. suoꝵq fidelium:
dedit sororẽ Willmo duci pictauensis. Quã uͦ nup¬
tialiũ rerũ copia honorifice redimitta. equisq fe¬
mineis faleris honustis. auro. electroq artifitialit᷑
p̾balteatis subuectã: cũ nimia innumerabiliũ utriꝰq
sexu mancipioꝵ frequentia. multisq scriniis sericis
uestibꝰ auro intextis repletis & honeratis constipat᷑a:

Expanded text:
legationis negotio fungi malui. Et ut des sororem legationis negotio fungi malui. Et ut des sororem tuam uxorem mihi, veni; utque connectamur invicem foedere insolubilis amicitiae et dilectionis. » Tunc Rothomagensis Guillelmus respondisse ludendo fertur: « Pictavenses semper sunt timidi frigidique armis, et avari. Non decet talem puellam ab eis haberi. » Guillelmo Pictavensi verbo exasperationis in uno obtutu haerenti, intulit Guillelmus Rothomagensis: « Crastina die, ne turberis, reddam tibi utriusque rei responsum, consultu meorum fidelium. » Sequenti namque die consilio Hugonis Magni, et Heriberti concitum, suorumque fidelium, dedit sororem suam Guillelmo duci Pictavensi. Quam vero nuptialium rerum copia honorifice redimitam, equisque femineis phaleris onustis, auro electroque artificialiter praebalteatis subvectam, cum nimia innumerabilium utriusque sexus manciporum frequentia, multisque scriniis, sericis vestibus auro intextis repletis et oneratis, constipatam
Abbreviated transcription (Latin):
bello securꝰ. nec ausus ÷ contra eũ litigare ullus fran¬
cisce gentis pͥnceps ulteriꝰ. Burgundionũ deniq
comites famulabant᷑ ei. dacigene & flandrenses.
anguq & hib̃nenses parebant ei: cętȩq g̾s in affi¬
nitate regni sui cõmorantes. obȩdiebant eiꝰ inperio
una nimes. Tẽpore nãq p̾dignȩ uenationis qͥ cerui
petulanti luxu urgente congrediunt᷑ ceruis. ge¬
niali iure fetus concept᷑is: scenas sꝑatiosȩ amplitu¬
dinis in loco qͥ dr̃ leons mandauit sibi preparari.
Heribtꝰ hoc audito comes. hugoq totiꝰ regni dux &
pͥnceps. nec non W ilł mꝰ pictauensis comes: uenert̃
illuc adeũ festinant᷑. Quos Wilłmꝰ aduentiu illoꝵ con¬
gratulans cũ magno apparatu reuerent᷑ suscerit. secuq:
diut᷑no delectabiłis uenationis tẽpore morari. luxuq
regali epulari splendide fęcit. Quadã deniq die.
W ilłmꝰ pictauensis dix w ilłmo Rotomagenii. Dñe
dux scis ne quare huc uenerime Respondit. Ignoro.

Expanded text:
bellorum securus, nec ausus est contra eum litigare ullus. Franciscae gentis principes, Burgundionumque comites famulabantur ei. Dacigenae et Flandrenses, Anglique, et Hibernenses parebant ei. Caeteraeque gentes in affinitate regni sui commorantes obediebant ejus imperio unanimes. Tempore namque praedignae venationis, quo servi petulanti luxu urgente congrediuntur, cervis geniali jure foetos concepturis; scenas spatiosae amplitudinis in loco qui dicitur Leons mandavit sibi praeparari. Heribertus hoc audito comes, Hugoque totius regni dux et princeps, necnon Guillelmus Pictavensis comes, venerunt illuc ad eum festinanter. Quos Guillelmus, adventui illorum congratulans, cum magno apparatu reverenter suscepit, secumque diuturno delectabilis venationis tempore morari, luxuque regali epulari splendide fecit. Quadam namque die Guillelmus Pictavensis dixit Guillelmo Rothomagensi: « Domine dux, scisne quare huc venerimus? » Respondit. « ignoro