comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
figa dicũt᷑ ut licet piget. quȩdam simile ꝗddam patiũt᷑ uocabuliˢ
ĩ aduerbiũ transeũtib Nam ut noctu et dĩu. sic dictu et factu.
sunt eͥ hȩc q uerba participalia quid. nõ tñ qualia dicto factoq¬
AMcum oro tres habeat uirtutes. ut emẽdata. ut dilucida. ut
orata sit. quia diceͣ apte quod est pͥncipiũ pleriq ornatui sub.¬
uiciunt totidem uitia que sunt supͣdictis contraria emendate loq̃n¬
di regl̃a quę grãmatices prior est pars examinet. Hace exigit᷑
uerbis aut singłis aut pluribus. uerba nũc gn̾alit᷑ accipi uolo.
N am cduplex eoꝵ intelectus est alt ꝗ omnia per quȩ sermo nectitur
significat. ut apud Horatiũ Uerbaq proiusam rem nõ in auta
sequent᷑. Alter in quo est una pars orĩs lego. senbo quã uitantes ꝗdã¬
ambiguitatẽ dicere maluer̃t uoces. dictiones locutioẽs. Singula

Expanded text:
figura dicuntur ut licet, piget, quaedam simile quiddam patiuntur vocabulis quae figura dicuntur ut licet, piget, quaedam simile quiddam patiuntur vocabulis quae in adverbium transeunt? nam ut noctu et diu ita dictu factuque. sunt enim haec quoque verba participialia quidem, non tamen qualia dicto factoqoratio tris habeat virtutes, ut emendata, ut dilucida, ut ornata sit quia dicere apte, quod est praecipuum, plerique ornatui subiiciunt, totidem vitia, quae sunt supra dictis contraria, emendate loquendi regulam, quae grammatices prior pars est, examinet. haec exigitur verbis aut singulis aut pluribus. verba nunc generaliter accipi volo, nam duplex eorum intellectus est; alter, qui omnia per quae sermo nectitur significat, ut apud Horatium: verbaque provisam rem non invita sequentur; alter, in quo est una pars orationis, lego, scribo. quam vitantes ambiguitatem quidam dicere maluerunt voces, locutiones, dictiones. singula
Abbreviated transcription (Latin):
E D in uerbis ꝙ ꝗs est adeo imꝑitus ut ignoret gnͣa &
qualitates et personas et nũos litterarii pene ista st
ludi et triuiał scientiȩ. lam quosdam illa turbabũt quȩ
declinatioib nõ tenent᷑.Nam et quȩdam participia anv
bi appellationes sint dubitari põt. ꝗa aliud alio loco ualent.
ut lectus et sapiens. Quȩdam uerba appellatioib similia ut
fraudator nutritor. Iam itur in antiquã siluam nõ ne pro¬
prie cuiusdam rõĩs est: nam quod initiũ eius inuenias:
cui siłe fletur accipimus. alitͣ. ut pandit᷑ interea domus
omnipotẽtis ohympi. alit᷑ ut totis usque adeo turbatur
agris. et quidim tertius modus. ut urbo hĩtat᷑. uñ et campus cum¬
tur. et mare nauigat᷑ Pransus qͦ atq potus diuersum ualet ꝗͣ in¬
dicat. Quid quodenuilta uerba nõ totũ declinatiois ordinẽ ferũt.
quȩdam et mutant᷑ ut fero ĩ pret̾ito Quȩdã tertiȩ demũ ꝑsonȩ

Expanded text:
s quoque quis est adeo imperitus, ut ignoret genera et s quoque quis est adeo imperitus, ut ignoret genera et qualitates et personas et numeros? litterarii paene ista sunt ludi et trivialis scientiae. iam quosdam illa turbabunt, quae declinationibus non tenentur. nam et quaedam participia an verba an appellationes sint, dubitari potest, quia aliud alio loco valent, ut lectum et sapiens et quaedam verba appellationibus similia, ut fraudator, nutritor. iam itur in antiquam silvam nonne propriae cuiusdam rationis est? nam quod initium eius invenias? cui simile fletur. accipimus aliter, ut panditur interea domus omnipotentis Olympi, aliter ut totis usque adeo turbatur agris. est etiam quidam tertias modus, ut urbs habitatur, unde et campus curritur, mare navigator. pransus quoque ac potus diversum valet quam indicat. quid ? quod multa verba nquaedam etiam mutantur ut fero in praeterito, quaedam tertiae demum personae
Abbreviated transcription (Latin):
miscua. quȩ epicoena dicũtͣ oñderit. in ꝗͥbus sexus uterq ꝑ alt̾¬
um apparet. aut quȩ femina positione mares. aut neutrali femi¬
nas significant. qualia sunt murena. et gliceriũ.scrutabit᷑ mille
prȩceptor acer atq suptilis origines nõium. quȩ ex hñtu corporis¬
ut rufos longos q fecerũt. Ubi erit aliud secretius sylle butri:
galbȩ plauti panse. scauri. terliaq et ex casu nascentiũ. hinc agͥs¬
pa et opiter et cordus et postumius ẽẽt: et his quȩ post natos
eueniũt. Unde uopiscus iam cocta: Scipiones lenatos sera sũt.
et exuariis causis gentes q ac loca et alia multa reperias int
nominũ causas. Insenuis iam intercidit illud gñs quod duceba¬
tur a dño. Un marcipores publipores. Quęrat et sit ne apud
grȩcos uis quedam sexti caus: et apud nos quoq septimi. nã
cum dico hasta ꝑcussi nõ utor abłti naͣ. nec si idem grȩce

Expanded text:
miscua, quae ἐπίκοινα dicuntur, ostenderit, in quibus sexus uterque per altemiscua, quae ἐπίκοινα dicuntur, ostenderit, in quibus sexus uterque per alterum apparet; aut quae feminina positione mares aut neutrali feminas significant, qualia sunt Murena et Glycerium. scrutabitur ille praeceptor acer atque subtilis origines nominum, quae ex habitu corporis Rufos Longosque fecerunt; ubi erit aliud secretius, Sullae , Burri, Galbae, Plauti, Pansae, Scauri taliaque; et ex casu nascentium; hic Agrippa et Opiter et Cordus et Postumus erunt; et ex iis, quae post natos eveniunt, unde Vopiscus. iam Cottae, Scipiones, Laenates, Serani sunt ex variis causis. gentes quoque ac loca et alia multa reperias inter nominum causas. in servis iam intercidit illud genus, quod ducebatur a domino, unde marcipores Publiporesque. quaerat etiam, sitne apud Graecos vis quaedam sexti casus et apud nos quoque septimi. nam cum dico hasta percussi, non utor ablativi natura; nec, si idem Graece
Abbreviated transcription (Latin):
festum. domus lectus appellatio cui uel altum deest uel utrũꝙ
uentus celum d̃s Uirtus. A diiciebant et asseuerationẽ ut chu
et biactatione ut faccatim quȩ mihi non approbant᷑ Uoca¬
bulum an appellatio dicenda sit.no ocutooia et subiicien¬
da noĩ uec ne quia parui refert liberũ opmatũs relinqio¬
OMINA declinare et uerba ĩprimis pueri sciant. ne¬
que cium alit᷑ puenire ad intellectum sequentiũ pñt¬
quod et monẽ suꝑuacuũ fuerat. nisi ambitiosa festinatione ple¬
rique a posterioribus incipent. Et dum oñtare discipulos cipca
speciosiora malũt. compendio morarẽt᷑. At. qui siquis et didice¬
rit satis et quod nõ minus decẽ interim solet uoluerit doctre
quȩ didicit. non erit contentus trade᷑ in noib cria gnaͣ. et ea q̃
sunt duobus omnibus  coĩa. Nec stati diligentem putabo. ꝗ pro¬

Expanded text:
festum, domus, lectus, appellatio, cui vel alterum deesset vel utrumque, festum, domus, lectus, appellatio, cui vel alterum deesset vel utrumque, ventus, caelum, deus, virtus. adiiciebant et asseverationem ut eheu, et tractationem ut fasciatim; quae mihi non approbantur. vocabulum an appellatio dicenda sit προσηγορία et subiicienda nomini necne, quia parvi refert, liberum opinaturis relinquoomina declinare et verba in primis pueri sciant, neque enim aliter pervenire ad intellectum sequentium possuntquod etiam monere supervacuum erat, nisi ambitiosa festinatione plerique a posterioribus inciperent et, dum ostentare discipulos circa speciosiora malunt, compendio morarentur. atqui si quis et didicerit satis et quod non minus deesse interim solet voluerit docere quae didicit, non erit contentus tradere in nominibus tria genera et quae sunt duobus omnibusve communia. nec statim diligentem putabo, qui pro
Abbreviated transcription (Latin):
licet in uerbis uim sermonis ĩ noĩb mam ꝗa alterũ est quod
loꝗmur: alt̾um de quo loꝗmur. ĩ coniũctioib aũt complexũ
eẽ eoꝵ iudicauer̃t. Quas subꝯiunctiones a plerisq dici scio
sed hec uidet᷑ ex syndesmo magis propria transsatio. Paulans
a phulosophis ac max stoicis auctus est nũs. ac pͥmũ cõiunc̾¬
tioibus articuli adiecti post p̃poĩtoẽs noĩb appellatio. dem̃
pronom̃. dem̃ mixtũ uerbo participiũ ip̃is uerbis aduerbia
N oster sermo articulos non desiderat. id eoq ĩ alias partes ora¬
tioĩs sꝑgunt᷑ Sed accedit suꝑ ioibus interiectio Alii tñ ex ido¬
neis dum taxat auctoĩb octo partes secuti sunt. Ut aristarhꝰ
et ȩtate nr̃a palemõ. ꝗ uocabulũ siue appellationẽ nõĩ subie¬
cerũt. tanꝗͣ spẽs cuis. At ii ꝗ aliud nom̃ alius uocabulũ faci¬
unt. nouem nihilominus fuerũt ꝗ ipm adhuc uocabulũ ab ap¬
pellatione diducerẽt ut eẽt uocibusũ corpus uisu tactuq mani¬

Expanded text:
quod loquimur, alterum de quo loquimur, in convinctionibus autem complexus eorum esse iudicaverunt: quas coniunctiones a plerisque dici scio, sed haec videtur ex συνδέσμῳ magis propria translatio. paulatim a philosophis ac maxime Stoicis auctus est numerus, ac primum convinctionibus articuli adiecti, post praepositiones, nominibus appellatio, deinde pronomen, deinde mixtum verbo participium, ipsis verbis adverbia. noster sermo articulos non desiderat, ideoque in alias partes orationis sparguntur. sed accedit superioribus interiectio. alii tamen ex idoneis dumtaxat auctoribus octo partes secuti sunt ut Aristarchus et aetate nostra Palaemon, qui vocabulum sive appellationem nomini subiecerunt tanquam speciem eius. at ii, qui aliud nomen aliud vocabulum faciunt, novem. nihilominus fuerunt, qui ipsum adhuc vocabulum ab appellatione deducerent, ut esset vocabulum corpus visu tactuque mani
Abbreviated transcription (Latin):
his fere ueteres facultatem dicendi ex̾cuerũt. assupta
tñ a dialecticis angum̃tandi roe nam fictas ad mutatio¬
nem fori consilioꝵ q mattnas apud grecos dicere cutu
Demetriũ phaleria institutũ fere constat. An ab ipo id gñs
exercitationis sit inuẽtũ ut alio quoq libro sum confessus
parũ comperi. Sed ne ii quiđ qui hoc fortissime affirmãt
ullo satis idoneo auctore nituntur. Latinos uero dicendi p̃¬
ceptores extremis l crassi temporibus cepisse cicero auctor
est. quoꝵ insignis maxime plocius fuit.

Expanded text:
his fere veteres facultatem dicendi exercuerunt assumpta his fere veteres facultatem dicendi exercuerunt assumpta tamen a dialecticis argumentandi ratione. nam fictas ad imitationem fori consiliorumque materias apud Graecos dicere circa Demetrium Phalerea institutum fere constat. an ab ipso id genus exercitationis sit inventum, ut alio quoque libro sum confessus, parum comperi; sed ne ii quidem, qui hoc fortissime adfirmant, ullo satis idoneo auctore nituntur. latinos vero dicendi praeceptores extremis L. Crassi temporibus coepisse Cicero auctor est; quorum insignis maxime Plotius fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Maxime uero cõe est quere̾ an sit honesta an utilis. Nec igno¬
ro plures fieri a plerisque partes. sed nos iustũ pium: reli¬
giosumpetera q hus similia honesto complectimur: Iusti
tm̃ speties non simplex excuti solet. Aut enim de rt ipã
querit᷑ ut digna ne pena uel p̃mio sit: aut de modo pre¬
mii pens ue. Qui tam maior ꝗͣ minor culpari potest.
U tilitas q interim naͣ discernitur interĩ tempore ꝗuedã
an optineri possint ambigi solet. Ne illud quiđ ignorart
oportet leges aliqn totas aliqñ exparte rep̃hendi solere
Cum exemplum rei utriusq nobis claris orationibus p̃beat
Nec me fallit eas quoq leges eẽ quȩ nõ ĩꝑpetuũ rogentur
Sed de honoribus aut imꝑiis. qualis manilia fuit de qua
ciceronis oratio est. Sed de his nhil hoc loco p̃cipi potest
Constat enim propria reꝵ de ꝗbus aigitur non cõĩ qualitate

Expanded text:
maxime vero commune est quaerere, an sit honesta, an utilis. nec ignomaxime vero commune est quaerere, an sit honesta, an utilis. nec ignore, plures fieri a plerisque partes; sed nos iustum, pium, religiosum, ceteraque his similia honesto complectimur. iusti tamen species non simpliciter excuti solent. aut enim de re ipsa quaeritur, ut dignane poena vel praemio sit, aut de modo praemii poenaeve, qui tam maior quam minor culpari potest. utilitas quoque interim natura discernitur, interim tempore. quaedam an obtineri possint, ambigi solet. ne illud quidem ignorare oportet, leges aliquando totas, aliquando ex parte reprehendi solere, cum exemplum rei utriusque nobis claris orationibus praebeatur. nec me fallit, eas quoque leges esse, quae non in perpetuum rogentur, sed de honoribus aut imperiis, qualis Manilia fuit, de qua Ciceronis oratio est. sed de his nihil hoc loco praecipi potest; constant enim propria rerum, de quibus agitur, non communi qualitate.
Abbreviated transcription (Latin):
tera dicunt᷑: nã et gnͣa sũt tria sacri publici priuati iuris
q̃ diuisioad laudem magis spectat. siquis eam ꝑgradus au
E a quiđ de quibus queri solet coia omnibus. Aut enim de
iure dubitari põt eius ꝗ rogat. ut de publii clodii qui nõ
rite creatus tribunus arguebat᷑: aut de ip̃ius rogationis
quod est uariũ siue nõ trino forte nũdino promulgato si¬
ue nõ idoneo die: siue contra ĩtercessiones uel auspicia ali¬
ud ue quid quod legittis obstet dicit᷑ lata eẽ uel ferri siue
alicui manentiũ legum repugnare. Sed hȩc ad illas primã
exercitationes non ꝑtinẽt. Nam sunt ee citra complexũ
ꝑ sonaꝵ temporũ causaꝵ. reliqua eadem fere fictoq cẽ
aut in rebus est. In uerbis querit᷑ an satis significent an
sit ĩ is aliꝗd ambiguũ. In rebus an lex sibi ipã consentiat
an in preteritum referri debeat: an in singłos homines.

Expanded text:
certa dicuntur. nam et genera sunt tria, sacri, publici, privati iuris. certa dicuntur. nam et genera sunt tria, sacri, publici, privati iuris. quae divisio ad laudem magis spectat, si quis eam per gradus augea quidem, de quibus quaeri solet, communia omnibus. aut enim de iure dubitari potest eius, qui rogat, ut de P. Clodi, qui non rite creatus tribunus arguebatur; aut de ipsius rogationis, quod est varium, sive non trino forte nundino promulgata sive non idoneo die, sive contra intercessionem vel auspicia aliudve quid, quod legitimis obstet, dicitur lata esse vel ferri, sive alicui manentium legum repugnare. sed haec ad illas primas exercitationes non pertinent; nam sunt hae citra complexum personarum, temporum, causarum. reliqua eadem fere vero fictoquaut in rebus est. in verbis quaeritur, an satis significent, an sit in iis aliquid ambiguum; in rebus, an lex sibi ipsa consentiat, an in praeteritum ferri debeat, an in singulos homines.
Abbreviated transcription (Latin):
possit cohertͣ cum causa nisi aliquo proprie questionis uinculo co¬
pulatus. appareatq eũ nõtam insertũ qͣ applicitũ uel qđ dis¬
similis est ceteris uel ꝙ plerũq assumi et̃ parud aptorsoiet
non ꝗa desideratur sed quia paratus est. ut quidam fententi¬
arum gratia uerbosissimos locos accersunt. cũ ox locis debeat
nasci sententia. Ita sunt aut speciosa hȩc et utilia si oriuntur
ex causa. Ceterũ ꝙ̃libet pulchra locutio nisi ad uictoriã tendit
utiq suꝑuacua: sed interĩ et contraria est uerũ hactenus eua¬
gari satis fuerit. legum laus ac uituꝑatio iam maiores ac
propt summis oꝑibus suffecturas iuires desiderat. Quȩ quiđ
suasoriis an controuersiis magis accõmodata sit exercitatio
consuetudine et iure ciuitatum differt. Apud grecos enim
lator eaꝵ ad iudicẽ uocabat᷑ Romanis pro concione suadere
ac dissuade moris fuit. Utroq aut mͦ pauca dehis. et fere g¬

Expanded text:
possit cohaerere cum causa nisi aliquo propriae quaestionis vinculo copossit cohaerere cum causa nisi aliquo propriae quaestionis vinculo copulatus; appareat alioqui non tam insertum quam adplicitum, vel quod dissimilis est ceteris vel quod plerumque adsumi etiam parum apte solet, non quia desideratur sed quia paratus est: ut quidam sententiarum gratia verbosissimos locos arcessunt, cum ex locis debeat nasci sententia. ita sunt autem speciosa haec et utilia, si oriuntur ex causa; ceterum quamlibet pulchra elocutio, nisi ad victoriam tendit, utique supervacua, sed interim etiam contraria est. verum hactenus evagari satis fuerit. legum laus ac vituperatio iam maiores ac prope summis operibus suffecturas vires desiderant; quae quidem suasoriis an controversiis magis accommodata sit exercitatio, consuetudine et iure civitatium differt. apud Graecos enim lator earum ad iudicem vocabatur, Romanis pro contione suadere ac dissuadere moris fuit. utroque autem modo pauca de his et fere
Abbreviated transcription (Latin):
tissime mandatos in promptu habuerĩt. ut quotiens eẽt
occasio extemporales eorum dictiones his uelut emblematis
exornarẽt᷑: quo quiđ nec enim huius rei iudiciũ differre
sustineo: summã uidebant᷑ mihi infirmitate de se confiteri
Nam quid hi possint ĩ causis quarũ uaria et noua semꝑ est fa¬
cies proprium ĩ uenire. Quomodo propositis ex parte aduersa
respondere Altercationibus uelocit octcurre. testem rogare
Q ui et in iis quȩ sunt coĩa et in plurimis causis tractantur uul¬
gatissimos sensus uerbis nisi tanto añ preparatis proseq ne¬
queant. Necesse est his cum eadem iudiais pluribus dicũt
aut fastidiũ moueãt ueluti frigidi et repositi cibi aut pudo¬
rem deprehense toties audientiũ memoria infelix slgellex
que sicut apud paupes ambitiosos pluribus et diuersis offici¬
is conteratur cum eo quiđ uixꝙ ullus est tam coĩs locus ꝗ

Expanded text:
tissime mandatos in promptu habuerint, ut quotiens esset tissime mandatos in promptu habuerint, ut quotiens esset occasio, extemporales eorum dictiones his velut emblematis exornarentur. quo quidem neque enim eius rei iudicium differre sustineo summam videbantur mihi infirmitatem de se confiteri. nam quid ii possint in causis, quarum varia et nova semper est facies, proprium invenire? quomodo propositis ex parte adversa respondere, altercationibus velociter occurrere, testem rogare? qui etiam in iis, quae sunt communia et in plurimis causis tractantur, vulgatissimos sensus verbis nisi tanto ante praeparatis prosequi nequeant. necesse vero iis, cum eadem iudiciis pluribus dicunt, aut fastidium moveant velut frigidi et repositi cibi, aut pudorem deprehensa totiens audientium memoria infelix supellex, quae sicut apud pauperes ambitiosos pluribus et diversis officiis conteratur: cum eo quidem quod vix ullus est tam communis locus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
adendi officiũ: uel et̃ ad iudiciorũ disceptationũq iuuat
plurimũ. Nam posterior ex predictis locus ĩ cã murene copi¬
osissime a Cicerone tractatur. Sunt et ille pene tote ad de¬
liberatiuũ pertinẽtes genus: ducenda ne uxor. petendi ne
Solebant p̃ceptores mei nec ĩutili et nobis et̃ iocũdo onẽ exer¬
citatiõis preparare nos comecturalibus causis cũ quere atq
exeq iuberent. Cur armata apud lacedemonios Uenus et
quid ita crederet᷑ cupido puer. ac uolucer et sagittis. et
face armatus et similia. inquibus scrutabamur uolũtate
Cuius in ꝯͣuersiis frequens questio est quod genus chrie uide¬
ri potest. Nam locos quidem quales sunt de testibus : semper¬
ne his credendũ: et de argumentis an hñda et̃ parius fides
adeo manifestum est ad forenses actiones ꝑtinere: ut ꝗdã
nec ignobiles ĩ officiis ciuilibus scripto eos memorieq diligẽ¬

Expanded text:
adendi officium vel etiam ad iudiciorum disceptationem iuvant adendi officium vel etiam ad iudiciorum disceptationem iuvant plurimum. nam posterior ex praedictis locus in causa Murenae copiosissime a Cicerone tractatur. sunt et illae paene totae ad deliberativum pertinentes genus, ducendane uxor, petendine ssolebant praeceptores mei neque inutili et nobis etiam iucundo genere exercitationis praeparare nos coniecturalibus causis, cum quaerere atque exsequi iuberent, cur armata apud Lacedaemonios Venus, et quid ita crederetur Cupido puer atque volucer et sagittis ac face armatus, et similia, in quibus scrutabamur voluntatem, cuius in controversiis frequens quaestio est, quod genus chriae videri potest. nam locos quidem, quales sunt de testibus, semperne his credendum, et de argumentis, an habenda etiam parvis fides, adeo manifestum est ad forenses actiones pertinere, ut quidam neque ignobiles in officiis civilibus scriptos eos memoriaeque diligen
Abbreviated transcription (Latin):
& uirtutũ utiorũq non tantũ naͣm sed et̃ modum tractat
Uerum de ordine laudis contraq: qm̃ hȩc tertia ihetorices ꝑs
est. precipiemus suo tempore. coẽs loci de iis loquor ꝗbus citra
personas in ipãm iutã moris est ꝑ orare: ut in ad ulterũ. aleato¬
rem petulantem exmediis sunt iudiciis. et si reũ adiicias. accu¬
sationes ꝗꝗͣ hi quoq ab illo gñali tractatu ad quasdam deduci
speties solent ut si ponatur adultͣ cetus. aleator pauꝑ. petulãs
senex. hñt aut̃ nõ nunꝗͣ et̃ defensionẽ. Nam et pro luxuria
& pro amore dicimus. et leno interi parassitusq defenditur
sic ut nõ homini patrocinemur: sed crimẽ. Thesis aut̃ quȩ su¬
muntur ex reꝗ comperatione ut rustica ne uita an urbana
potior uiris ꝑitia: an militaris uiri laus maior. mire sunt
ad exercitationẽ dicendi spetiose atq uberes. quę uel ad su¬

Expanded text:
et virtutum vitiorumque non tantum naturam, sed etiam modum tractat. et virtutum vitiorumque non tantum naturam, sed etiam modum tractat. verum de ordine laudis contraque, quoniam tertia haec rhetorices pars est, praecipiemus suo tempore. communes loci de iis loquor, quibus citra personas in ipsa vitia moris est perorare, ut in adulterum, aleatorem, petulantem ex mediis sunt iudiciis et, si reum adiicias, accusationes; quanquam hi quoque ab illo generali tractatu ad quasdam deduci species solent, ut si ponatur adulter caecus, aleator pauper, petulans senex. habent autem nonnunquam etiam defensionem. nam et pro luxuria et pro amore dicimus, et leno interim parasitusque defenditur sic, ut non homini patrocinemur, sed crimini. theses autem, quae sumuntur ex rerum comparatione, ut rusticane vita an urbana potior, iurisperiti an militaris viri laus maior, mire sunt ad exercitationem dicendi speciosae atque uberes, quae vel ad su
Abbreviated transcription (Latin):
inutranq partẽ ingens ad dicendũ materia. Ut de ser¬
pente quo scipio tradit᷑ genitus. et lupa romuli. et egẽia
Nume. Nam grecis historicis plerũq poetice similis est li¬
centia. Sepe et̃ queri solet de tempore. de loco. quo gesta
res dicitur. Non nũꝗͣ de ꝑsona quoq sicut liuius freqͥn¬
tissime dubitat. et alii ab aliis historicis dissentiũt. Inde
paulatĩ ad maiora tendere incipiet. Laudare claros uiroᷤ
et uituꝑare improbos. quod nõ simplicis utilitatis opus est
N anq & ingenium exercet᷑ multiplici uariaq materia. et
animus contemplatione recti prauiq formatur. et multa
inde cognitio reꝵ uenit. exemplis q quȩ sunt ĩ omni ge¬
nere causaꝵ potentissima iã tum instruit᷑: cũ resposcet usucꝰ
H inc ila qͦ exercitatio subit comꝑatiois uter melior. uterue
deterior: quȩ ꝗͣꝗ uersatur in rõne simili eñ et duplicat mãm

Expanded text:
in utramque partem ingens ad dicendum materia; aut de serin utramque partem ingens ad dicendum materia; aut de serpente, quo Scipio traditur genitus, et lupa Romuli et Egeria Numae. nam Graecis historiis plerumque poeticae similis licentia est. Saepe etiam quaeri solet de tempore, de loco quo gesta res dicitur, nonnunquam de persona quoque; sicut Livius frequentissime dubitat, et alii ab aliis historici dissentiunt. inde paulatim ad maiora tendere incipiet, laudare claros viros et vituperare improbos, quod non simplicis utilitatis opus est. namque et ingenium exercetur multiplici variaque materia, et animus contemplatione recti pravique formatur, et multa inde cognitio rerum venit exemplisque, quae sunt in omni genere causarum potentissima, iam tum instruit, cum res poscet, usurum. hinc illa quoque exercitatio subit comparationis, uter melior uterve deterior; quae quanquam versatur in ratione simili, tamen et duplicat materiam
Abbreviated transcription (Latin):
pectata cogitatio et uix surgendi mora circulatorie uere
iactatiõis est. Hinc parentũ imꝑitoꝵ inane gaudiũ Ipsis
uero contemptus operis et inuerecũda frons et consuetudo
pessime dicendi. et malorũ exercitatio et quȩ magnos quo¬
q profectus frequent᷑ ꝑdidit. arrogans de se ꝑsuasio in ascit
E rit suum parande felicitatis tempus. Neq a nobis negligẽ¬
ter locus iste transibit᷑. Interĩ satis est si puer omni cura et
sum̃o quantũ illa etas capit labore aliꝗd probabile scripsert
in hoc assuescat. huius rei sibi nãm faciat. ille demũ in id
quod querimus aut ei proximũ poterit euadere ꝗ añ discet
uocatur. Id porro nõ tantũ in fabulosis et carmine traditis
fieri pot. uerũ et in ipis annaliũ monum̃tis. Ut si quera¬
tur an sit credibile suꝑ caput ualeri pugnãtis sedisse cor¬
uum. ꝗos oculosq rostris galli atq alis euerberaret. Sit

Expanded text:
pectata cogitatio et vix surgendi mora circulatoriae vere pectata cogitatio et vix surgendi mora circulatoriae vere iactationis est. hinc parentium imperitorum inane gaudium, ipsis vero contemptus operis et inverecunda frons et consuetudo pessime dicendi et malorum exercitatio et, quae magnos quoque profectus frequenter perdidit, arrogans de se persuasio innascitur. erit suum parandae facilitati tempus, nec a nobis negligenter locus iste transibitur. interim satis est, si puer omni cura et summo, quantum illa aetas capit, labore aliquid probabile scripserit; in hoc assuescat, huius sibi rei naturam faciat. ille demum in id, quod quaerimus, aut ei proximum poterit evadere, qui ante discet ατασκευή vocatur. id porro non tantum in fabulosis et carmine traditis fieri potest, verum etiam in ipsis annalium monumentis; ut, si quaeratur, an sit credibile super caput Valeri pugnantis sedisse corvum, qui os oculosque hostis Galli rostro atque alis everberaret, sit
Abbreviated transcription (Latin):
iuberem Posse enim eum adhuc melius quats nullo magis
studia ꝙͣ spe gaudent. Ałitͣ aũt alia ȩtas emendanda est
et pro modo uiriũ et exigendũ et corrigendũ opus. So¬
lebam ego pueris dicere aliꝗd ausis licentius aut letius la¬
udare illud me ad huc uenturũ tempus quo idem nõ ꝑmit¬
terem. Ita et ingenio gaudebant et iudicio nõ fallebãt᷑
S ed ut eo reuertar unde egressus sum narrationes stilo
componi quanta maxima possit adhibita diligentia uo¬
lo. Nam ut pmo cum sermo instituit᷑ dicere que audierit
utile est pueris ad loquendi facultatẽ. Ideoꝗ et retro agere
expositione et a media ĩ utranq partem discurrẽ sane
merito cogant᷑ sed ad gremiũ preceptoris et dum non
possunt et dum res ac uerba connectere ĩ cipũt ut pro¬
tinius memoriã firimẽt. lta cũ iam formnã recte loquedi¬
et emendate orĩs accipiẽt extemporalis garrulitas nec ex¬

Expanded text:
iuberem; posse enim adhuc eum melius, quatenus nullo magis iuberem; posse enim adhuc eum melius, quatenus nullo magis studia quam spe gaudent. aliter autem alia aetas emendanda est, et pro modo virium et exigendum et corrigendum opus. solebam ego dicere pueris aliquid ausis licentius aut laetius, laudare illud me adhuc, venturum tempus, quo idem non permitterem; ita et ingenio gaudebant et iudicio non fallebantur. sed ut eo revertar, unde sum digressus: narrationes stilo componi quanta maxima possit adhibita diligentia volo. nam ut primo, cum sermo instituitur, dicere quae audierint utile est pueris ad loquendi facultatem, ideoque et retro agere expositionem et a media in utramque partem discurrere sane merito cogantur, sed ad gremium praeceptoris, et dum aliud non possunt et dum res ac verba connectere incipiunt, ut protinus memoriam firment: ita cum iam formam rectae atque emendatae orationis accipient, extemporalis garrulitas nec exs
Abbreviated transcription (Latin):
nec musta ĩ lacu statim austera sint. sic et annos ferẽt
et uetustate proficiẽt. Ne illud quiđ quod admoneamus
indignũ est. Ingenia pueroꝵ nimia interi emendationis
seueritate deficere. Nam et desperant et dolent et nouis¬
sime oderũt. et quod maxime nocet dũ oĩa timent nihil co¬
nantur. quod etiã rusticis notũ est ꝗ frondibus teneris
nõ putant adhibendam eẽ falcem ꝗa reformidare ferrũ
uident᷑ et nõ dum cicatricem pati posse. Iocũdus ergotũ
aspera molli manu lemant᷑. laudare aliqua ferre quedã
mutare et̃ reddita cur id faciat rõne. Illuminare inter¬
ponendo aliꝗd sui. Non nũꝗͣ hoc quoq erit utile totas ipm̃
dictare materias. quas et imitet᷑ puer. Et interĩ tanꝗͣ su¬
as amet. At si tam negligens ei stilus fuerit ut emenda¬
tionẽ non recipiat expertus sum prodesse quotiens ean¬
dem materiã rursus a me retractatã scribere de integro

Expanded text:
nec musta in lacu statim austera sint; sic et annos ferent nec musta in lacu statim austera sint; sic et annos ferent et vetustate proficient. ne illud quidem quod admoneamus indignum est, ingenia puerorum nimia interim emendationis severitate deficere; nam et desperant et dolent et novissime oderunt et, quod maxime nocet, dum omnia timent, nihil conantur. quod etiam rusticis notum est, qui frondibus teneris non putant adhibendam esse falcem, quia reformidare ferrum videntur et nondum cicatricem pati posse. iucundus ergo tum aspera, molli manu leniantur; laudare aliqua, ferre quaedam, mutare etiam, reddita cur id fiat ratione, illuminare interponendo aliquid sui. nonnunquam hoc quoque erit utile, ipsum totas dictare materias, quas et imitetur puer et interim tanquam suas amet. at si tam negligens ei stilus fuerit, ut emendationem non recipiat; expertus sum prodesse, quotiens eandem materiam rursus a me tractatam scribere de integro
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ primũ uolo uel abundantiorem atq ultra ꝗͣ oporteat
fusam. Multũ inde dequoquẽt anni. multũ ratio lima¬
bit aliꝗd uelut usu ĩp̃o deteret᷑. sit modo unde excidi
possit. et quod exculpi Erit aut̃ si nõ ab itio tenuẽ nimiũ
lamĩam duxerimus et quam celatura altior rumpat quod
me de huis ȩtatibus sentire minus mirabitur ꝗ apud cice¬
ronẽ legent uolo enim se efferat in adolescente fecũditas
Qua ꝑꝑ impͥmis euitandus et ĩpueris p̃cipue magister ari¬
dus nõ minus ꝗͣ teneris adhuc plantis siccũ et sine humo¬
re ullo solum. inde fiunt humiles statim et uelue terrã spec¬
tantes ꝗ nilul supra quotidianũ sermonẽ attollere audeãt
M acies illis pro sanitate. et iudicii loco infirmitas est et dũ
satis putant uitio carere: in id ip̃m incidunt uitiũ ꝙ uirtu¬
tibus carent. Quare mͥ ne maturitas gdem ipa festinet

Expanded text:
esse primum volo vel abundantiorem atque ultra quam oporteat esse primum volo vel abundantiorem atque ultra quam oporteat fusam. multum inde decoquent anni, multum ratio limabit, aliquid velut usu ipso deteretur, sit modo unde excidi possit et quod exsculpi; erit autem, si non ab initio tenuem nimium laminam duxerimus et quam caelatura altior rumpat. quod me de his aetatibus sentire minus mirabitur, qui apud Ciceronem legerit: volo enim se efferat in adolescente fecunditas. quapropter in primis evitandus et in pueris praecipue magister aridus, non minus quam teneris adhuc plantis siccum et sine humore ullo solum. inde fiunt humiles statim et velut terram spectantes, qui nihil supra cotidianum sermonem attollere audeant. macies illis pro sanitate et iudicii loco infirmitas est, et dum satis putant vitio carere, in id ipsum incidunt vitium, quod virtutibus carent. quare mihi ne maturitas quidem ipsa festinet,
Abbreviated transcription (Latin):
osa et accersitis descriptionibus inquas pleriq imitatione
exigi nec sperari pot̃. Melior aũt est indoles leta genero¬
siq conatus: et uel plura iusto concipiens interi spiritus. nec
unqͣ me in his discentis annis offendat siquid suꝑfuerit. q ui
ipĩs doctoribus hoc eẽ curę uelim ut teneras adhuc mentes
more nutricũ mollius alant et satiari ueluti quodã iocũ¬
dioris discipline lacte patiant᷑. Erit illud plenius interĩ
corpus quod mox alulta etas astringat hinc spes roboris
maciem nanq et infirmitatẽ ĩposterũ minari solet protinꝰ
omnibus membris expressus infans Audeat hȩc etas plura
et inueniat et ĩuentis gaudeat. sint licet illa nõ satie sic¬
ca interim ac seuera. facile remedui est ubertatis. sterisia
nullo labore uincũt᷑ Illa mihi ĩ pueris natura minimum
spei dederit in qua ingeniũ iudicio presumit᷑. Materiã

Expanded text:
osa et arcessitis descriptionibus, in quas plerique imitatione osa et arcessitis descriptionibus, in quas plerique imitatione exigi nec sperari potest; melior autem indoles laeta generosique conatus et vel plura iusto concipiens interim spiritus. nec unquam me in his discentis annis offendat, si quid superfuerit. quin ipsis quoque doctoribus hoc esse curae velim, ut teneras adhuc mentes more nutricum mollius alant et satiari velut quodam iucundioris disciplinae lacte patiantur. erit illud plenius interim corpus, quod mox adulta aetas astringat. hinc spes roboris. maciem namque et infirmitatem in posterum minari solet protinus omnibus membris expressus infans. audeat haec aetas plura et inveniat et inventis gaudeat, sint licet illa non satis sicca interim ac severa. facile remedium est ubertati; sterilia nullo labore vincuntur. ilia mihi in pueris natura minimum spei dederit, in qua ingenium iudicio praesumitur. materiam
Abbreviated transcription (Latin):
INC iam quas primas indocendo partes rhetorem
putem tradere incipia dilata parumꝑ illa que sola
uulgo uocatur arte rhetorica. At mih oportunus max
uidetur ingressus ab eocuius aliꝗd simile apud grã mati¬
cos puer didicerit. et ꝗͥa narrationũ excepta qua ĩ causis
utimur tris accipimas speties. fabulam quȩ uersatur in
tragediis atq carminibus: nõ a ueritate modo seđ et a for¬
na uenitatis remotam. Argum̃tum quod falsum sed uero
sunile comedie fingunt. historiã inqua est geste ret ex¬
positio. grãmaticis cuit poeticas dedimus. apud rhetorem
initium sit Historia tanto robustio quanto uerior Ses
narrandi qđ quȩ nobis optima ratio uideat demõstrabi¬
mus cum de uidiciali parte dicemus. Interĩ admonere illud
sat est ut sit ea nec arida prorsus atq ieuina. Nam ꝗd
epus erat tantum studis laboris impendere si res nudas at¬
ꝙ in omatas indicare satis uideretur. neq rursus sinu¬

Expanded text:
inc iam, quas primas in docendo partes rhetorum putem, tradere incipiam, dilata parumper illa quae sola vulgo vocatur arte rhetorica. ac mihi opportunus maxime videtur ingressus ab eo, cuius aliquid simile apud grammaticos puer didicerit. et quia narrationum, excepta qua in causis utimur, tres accepimus species, fabulam, quae versatur in tragoediis atque carminibus, non a veritate modo sed etiam a forma veritatis remota; argumentum, quod falsum sed vero simile comoediae fingunt; historiam, in qua est gestae rei expositio; grammaticis autem poeticas dedimus: apud rhetorem initium sit historica, tanto robustior quanto verior. sed narrandi quidem quae nobis optima ratio videatur, tum demonstrabimus, cum de iudiciali parte dicemus. interim admonere illud satis est, ut sit ea neque arida prorsus atque ieiuna, nam quid opus erat tantum studiis laboris impendere, si res nudas atque inornatas indicare satis videretur? neque rursus sinu
Abbreviated transcription (Latin):
ce literatura est non luteratrix quem admodũ oratrix nec
litteratoria quẽ ad modũ oratoria. uerũ in theͤ non fit: non
pugnemus igitur cum presertĩ plurimis alioꝗn grecis sit utẽ¬
dum. Nam certe si philosofos musicos et geometras dicã
nec uim afferam nominibus his indetora in latinũ sermo¬
nem mutatio est. deniq cũ. M. tullius et ipĩs librorũ
quos de hac re primũ scripserat titulis grȩto noĩe utatur
profecto non est uerẽdum ne temere uideamur oratori ma¬
ximo de noĩe artis suȩ credidisse. Igitur rhetorite iam e¬
nim sine metu cauillationis utemur hac appellatione si
ut opinor optime diuidetͣ ut de arte de artifice de oꝑe
dicamus. Ars erit quȩ disciplina ꝑcipi debet: ea est be¬
ne dicendi scientia Artifex est ꝗ precipit hanc artem
idest orator. cuius est sũma hene dicere. opus quod ef¬
ficitur ab artifice .i. hona or̃o. Hęc omnia rursus dedu¬

Expanded text:
ce litteratura est, non litteratrix quemadmodum oratrix, nec ce litteratura est, non litteratrix quemadmodum oratrix, nec litteratoria quemadmodum oratoria; verum id in rhetorice non fit. ne pugnemus igitur, cum praesertim plurimis alioqui Graecis sit utendum. nam certe et philosophos et musicos et geometras dicam, nec vim adferam nominibus his indecora in Latinum sermonem mutatione. denique cum M. Tullius etiam in ipsis librorum, quos hac de re primum scripserat, titulis Graeco nomine utatur, profecto non est verendum, ne temere videamur oratori maximo de nomine artis suae credidisse. igitur rhetorice iam enim sine metu cavillationis utemur hac appellatione sic, ut opinor, optime dividetur, ut de arte, de artifice, de opere dicamus. Ars erit, quae disciplina percipi debet; ea est bene dicendi scientia. artifex est, qui percepit hanc artem, id est, orator, cuius est summa bene dicere; opus, quod efficitur ab artifice, id est, bona oratio. haec omnia rursus didu
Abbreviated transcription (Latin):
est et multiplex et prope quotidie nouũ. et de quo nõ¬
quam dicta erũt oĩa. quę sint tñ tradita quid ex his
optimũ et siqua mutari adiici detrahi melius uidebit᷑
NETO RICEN In latinũ tranfferentes tum orato¬
riam tum oratricem nominauerũt. Quos eꝗdem nõ
fraudauerĩ debita laude ꝙ copiã romani sermonis auge¬
re temptauerĩt. Sed nõ omnia nos ducentes ex grȩtose¬
quunt᷑: sicut ne illos ꝗdem quotiens suis utiq uerbis
signare nr̃a uoluerũt. Et hȩc interp̃tatio nõ minus dura
est ꝗͣ illa planeti essentia atq entia: sed ne propria ꝗđ
N am oratoria sic efferet ut elocutoria oratrix ut elocu¬
trix. Illa aut̃ de qua loquimur rhetoͤ talis est qualis
eloquentia. nec dubie apud gretos quoq duplicem in¬
tellectũ ht̃. nanq uno moclo fit appositũ ars rhetorica¬
nos ipam nũc uolumus significare substantiam ut grãmati¬

Expanded text:
est et multiplex et prope cotidie novum, et de quo nunest et multiplex et prope cotidie novum, et de quo nunquam dicta erunt omnia. quae sint tamen tradita, quid ex his optimum, et si qua mutari, adiici, detrahi melius videbitur, hetoricen in Latinum transferentes tum oratoriam, tum oratricem nominaverunt. quos equidem non fraudaverim debita laude, quod copiam Romani sermonis augere temptarint. sed non omnia nos ducentes ex Graeco sequuntur sicut ne illos quidem, quotiens utique suis verbis signare nostra voluerunt. et haec interpretatio non minus dura est quam illa Plauti essentia atque queentia, sed ne propria quidem; nam oratoria sic effertur ut elocutoria, oratrix ut elocutrix; illa autem de qua loquimur rhetorice talis est qualis eloquentia, nec dubie apud Graecos quoque duplicem intellectum habet. namque uno modo fit appositum ars rhetoricanos ipsam nunc volumus significare substantiam ut grammati
Abbreviated transcription (Latin):
idest ut dicamus quomodo possumus. Uniuersalia uel
ꝑpetualia. Raro enim reperitur hoc genus ut nõ labefat¬
tari ꝑte aliqua et subrui possit. Sed de his plenius suo ꝗq
loco tractabimus. Interĩ nolo se iuuenes satis instructos
quem ex iis qui breues plerũq circũ ferũt᷑ artis libellũ edi¬
dicerint. & uelut detertis techincoꝵ tutos putẽt multo
labore: asiduo studio uaria exercitatione pluribus ex¬
perimentis altissima prudentia. prestantissimo consilio
ꝯstat ars dicendi: sed adiuuat᷑ his quoq si tñ rectam
uiam nõ unã orbitam monstret. qua declinare ꝗ credi¬
derit nefas patiatur necesse est illã ꝑ funes ingredientiũ
tarditatẽ itaq et stratũ militari labore iter sepe desen¬
mus compendio ducti et si rectũ limitem rupti torrenti¬
bus pontes inciderĩt circuire cagemur: et si ianua tene¬
bitur incendio per parietẽ exibimus. late fusum opus

Expanded text:
id est ut dicamus quomodo possumus universalia vel id est ut dicamus quomodo possumus universalia vel perpetualia. raro enim reperitur hoc genus, ut non labefactari parte aliqua et subrui possit. sed de his plenius suo quidque loco tractabimus. interim nolo se iuvenes satis instructos, si quem ex his, qui breves plerumque circumferuntur, artis libellum edidicerint, et velut decretis technicorum tutos putent. multo labore, assiduo studio, varia exercitatione, plurimis experimentis, altissima prudentia, praesentissimo consilio constat ars dicendi. sed adiuvatur his quoque, si tamen rectam viam, non unam orbitam monstrent; a qua declinare qui crediderit nefas, patiatur necesse est illam per funes ingredientium tarditatem. itaque et stratum militari labore iter saepe deserimus compendio ducti; et, si rectum limitem rupti torrentibus pontes inciderint, circumire cogemur, et, si ianua tenebitur incendio, per parietem exibimus. late fusum opus
Abbreviated transcription (Latin):
et aliquid a recto atq hanc prese uirtutẽ ferunt. ꝙ
a consuetudine uulgari retesserũt. habet ĩ pictura spe¬
tiem tota facies. Apelles tñ imaginẽ antigoni latere
tantũ altero oñdit. ut amissi oculi deformitas latẽt
quid non in oratione aꝑienda sũt quȩdã : siue oñdi
non debent. siue exprimi pro dignitate non possunt.
Ut fecit thimantes opinor eytiꝰ ĩ ea tabula qua colotẽ
teium uict. Nam cũ in ephigenie ĩ molatione prxis¬
set tristem calcantem: tristiore ulixem. addidisset
menelao quem sumum poterat ars efficere merorem
consumptis affectibus non reꝑiens quo digne modo
patris uultũ posset exprimere uelauit eius caput &
suo cuiusq animo dedit estimãdũ. Nõne huic est illuo¬
simile salustianũ. Nam de cartagine silere satius puto
ꝗ parũ dicere: propt᷑ quȩ mihi semꝑ moris fuerit q̃ mi¬
nime aligare mnt ad precepta quȩ rad oanra uocãt

Expanded text:
enim aliquid a recto atque hanc prae se virtutem ferunt, quod enim aliquid a recto atque hanc prae se virtutem ferunt, quod a consuetudine vulgari recesserunt. habet in pictura speciem tota facies; Apelles tamen imaginem Antigoni latere tantum altero ostendit, ut amissi oculi deformitas lateret. quid ? non in oratione operienda sunt quaedam, sive ostendi non debent sive exprimi pro dignitate non possunt? ut fecit Timanthes, opinor, Cythnius in ea tabula, qua Coloten Teium vicit. nam cum in Iphigeniae immolatione pinxisset tristem Calchantem, tristiorem Vlixem, addidisset Menelao, quem summum poterat ars efficere, maerorem, consumptis adfectibus, non reperiens, quo digne modo patris vultum posset exprimere, velavit eius caput et suo cuique animo dedit aestimandum. nonne huic simile est illud Sallustianum, nam de Carthagine tacere satius puto quam parum dicere? propter quae mihi semper moris fuit, quam minime alligare me ad praecepta, quae καθολικά vocitant,
Abbreviated transcription (Latin):
rator. quid doceat. quid expediat. Expedit autem
sepe mutare ex illo constituto tradito q ordine aliqͣ¬
et interĩ decet ut in statius atq picturis uidemus ua¬
riari habitus: uultus status. Nam recti quiđ corporis uł
minima gratia est. Nempe enim aduersa sit facies: &
demissa brachia. et iuncti pedes: et a summis ad ima
rigens opus. Flexus ille et ut sic dixerĩ motus dat actũ
quendam et factũ. Ideo nec ad unũ modũ formate ma¬
nus: et ĩ uultu mille spẽs: cursum hũt quedã et impe¬
tum: sed et̃ alia uel ĩ cumbunt: nuda hȩc: illa uelata sꝑ
quedam mixta ex utroq. Quid tam distortũ et elabora¬
tum ꝗͣ est ille discobolus Mlironis. Siquis tñ ut parum
rectum improbet opus. non ne ab intellectu artis abfu¬
erit : Inqua uel precipue laudabilis est illa ipã nouitaᷤᷤ
ac difficultas. Quã ꝗdem grãm et delectationẽ afferũt
figure queq in sensibus queq ĩ uerbis sunt. Mutant

Expanded text:
 quid expediat. expedit autem saepe mutare ex illo constituto traditoque ordine aliqet interim decet, ut in statuis atque picturis videmus variari habitus, vultus, status. nam recti quidem corporis vel minima gratia est; nempe enim adversa sit facies et demissa brachia et iuncti pedes et a summis ad ima rigens opus. flexus ille et, ut sic dixerim, motus dat actum quendam et adfectum. ideo nec ad unum modum formatae manus et in vultu mille species. cursum habent quaedam et impetum, sedent alia vel incumbunt; nuda haec, illa velata sunt, quaedam mixta ex utroque. quid tam distortum et elaboratum quam est ille discobolos Myronis? si quis tamen, ut parum rectum, improbet opus, nonne ab intellectu artis abfuerit, in qua vel praecipue laudabilis est ipsa illa novitas ac difficultas? quam quidem gratiam et delectationem adferunt figurae, quaeque in sensibus quaeque in verbis sunt; mutant
Abbreviated transcription (Latin):
his aditio preceptores ipõs non idem mentis ac spiritus ĩ di¬
entium instinctos. Maxima enim pars eloquetię constat
aĩo huc affici hũc concie imagines reꝵ et transformari quo¬
damodo ad nãm eoꝵ dequibus loquimͣ necesse est is porro quo
generosior celsiorq est hoc maioribus uelut organis cõmouet᷑
Ideoq et laude crescit et impetu auget᷑ et aliꝗd magnũ age̾
gaudet. Est quedam tacita dedignatio uim dicendi tantis
comꝑatam laboribus adunũ auditorẽ demittere pudet supͣ
modum ẜmoĩs actolli. Et sane quis concipiat mente uel de¬
clamantis hitum uel oratis uocem incessu pronũtiationẽ illũ
deniq animi et corporis motũ sudorẽ ut alia preteream et
fatigatione audiẽte uno no ne ꝗddam pati furori simile ui¬
deatus : nõ cẽt in rebus humanis cloquentia si tantũ cũ sin¬

Expanded text:
his adiicio, praeceptores ipsos non idem mentis ac spiritus in dihis adiicio, praeceptores ipsos non idem mentis ac spiritus in dientium instinctos. maxima enim pars eloquentiae constat animo. hunc adfici, hunc concipere imagines rerum et transformari quodammodo ad naturam eorum, de quibus loquimur, necesse est. is porro, quo generosior celsiorque est, hoc maioribus velut organis commovetur; ideoque et laude crescit et impetu augetur et aliquid magnum agere gaudet. est quaedam tacita dedignatio, vim dicendi tantis comparatam laboribus ad unum auditorem demittere: pudet supra modum sermonis attolli. et sane concipiat quis mente vel declamantis habitum vel orantis vocem, incessum, pronuntiationem, illum denique animi et corporis motum, sudorem, ut alia praeteream, et fatigationem, audiente uno: nonne quiddam pati furori simile videatur? non esset in rebus humanis eloquentia, si tantum cum sin
Abbreviated transcription (Latin):
ipõ ꝙ facilior imitatio est. Uix enim se prima elem̃ta ad spem
tollere effugiendę quam sũmam putãt eloquẽtie audebunt
Proxima amplectũt᷑ magis ut uites arboribus applicitȩ inferio¬
res primũ apphendendo ramos ĩ cacumina euadũt. quod adeo
uerum est ut ipius et̃ magr̃ĩ. si tñ ambitiosis utilia prefert h
opus sit cum ad huc rudia tractabit ingenia non statim one¬
rare infirmitatem discentiũ sed temꝑare uires suas et ad in¬
tellectũ audiẽtis descendere. Nam ut uascula oris angusti suꝑ¬
fusam humoris copiam respuũt: sensim aut̃ influẽtibus ud et̃
instillãtibus complent᷑: sic animi pueroꝵ quãtum exciꝑe pos¬
sint uidendũ est. Nam maiona intellectu uelut parũ aptos
ad ꝑcipiendum aios non subibũt. Utile igit᷑ hr̃e quos imita¬
ri primũ mox iunceͣ uelit. ita paulatim et suꝑiorũ spes erit

Expanded text:
ipso quod facilior imitatio est. vix enim se prima elementa ad spem ipso quod facilior imitatio est. vix enim se prima elementa ad spem tollere effingendae, quam summam putant, eloquentiae audebunt; proxima amplectentur magis, ut vites arboribus applicitae inferiores prius apprehendendo ramos in cacumina evadunt. quod adeo verum est, ut ipsius etiam magistri, si tamen ambitiosis utilia praeferet, hoc opus sit, cum adhuc rudia tractabit ingenia, non statim onerare infirmitatem discentium, sed temperare vires suas et ad intellectum audientis descendere. nam ut vascula oris angusti superfusam humoris copiam respuunt, sensim autem influentibus vel etiam instillatis complentur, sic animi puerorum quantum excipere possint videndum est. nam maiora intellectu velut parum apertos ad percipiendum animos non subibunt. utile igitur habere, quos imitari primum, mox vincere velis. ita paulatim et superiorum spes erit.
Abbreviated transcription (Latin):
quent tum causa uirtutũ est. Non inutilem scio seruatum
eẽ a prȩceptoribus meis morẽ ꝗ cũ pueros ĩ classis distribu¬
erant ordine dicẽdi secundum uires ingenii dabant. Et
ita suꝑiore loco quisq declamabat: ut precede profectu
uidebatur. huius rei iudicia prebebant᷑. ea nobis ingens
palma contẽtio: ducere uero cdassem multo pulcherrimã. nec
de hoc semel decretũ erat: tricesimus dies reddebat uicto
certaminis potestatẽ. Ita nec suꝑior successu curã remittebat.
et dolor uictum ad depellendam ignominiã concitabat.
id nobis acriores ad studia dicendi faces subdidisse. ꝗͣ exͣ¬
hotationẽ docẽtiũ pedagogoꝵ eustodiã uota parentum.¬
quantũ animi mei coniectura collige᷑ possũ contenderim. Sed
sicut firmiores in luteris profectus alit emulatio: ita incipiẽtib
atq aduc teneris condiscipuloꝵ ꝗͣ preceptoris iocundior hoc

Expanded text:
quenter tamen causa virtutum est. non inutilem scio servatum quenter tamen causa virtutum est. non inutilem scio servatum esse a praeceptoribus meis morem, qui, cum pueros in classes distribuerant, ordinem dicendi secundum vires ingenii dabant; et ita superiore loco quisque declamabat, ut praecedere profectu videbatur. huius rei iudicia praebebantur; ea nobis ingens palma, ducere vero classem multo pulcherrimum. nec de hoc semel decretum erat; tricesimus dies reddebat victo certaminis potestatem. ita nec superior successu curam remittebat et dolor victum ad depellendam ignominiam concitabat. id nobis acriores ad studia dicendi faces subdidisse quam exhortationem docentium, paedagogorum custodiam, vota parentum,quantum animi mei coniectura colligere possum, contenderim. sed sicut firmiores in litteris profectus alit aemulatio, ita incipientibus atque adhuc teneris condiscipulorum quam praeceptoris iucundior hoc