comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se inquit moueat. et corpꝰ nec cesseẽ. Vaq quando ñ moueri corpꝰ udemꝰ. animã
qͦq intelligimus ñ moueri. Contrab in pntuẽ gemina defensio. Primũ qͣ ñ inł
de p̃hendit᷑ motꝰ animȩ sicor pꝰagitet᷑. NNã ec cũ nulla parscorporis moueri uidit᷑:
in homine tam̃ ipsa cogitatio. aut in quocũq animali auditꝰ uisus odoratus
& similia : Sed inqͥcte ipsa spirare soniare omĩa hac mutꝰ aniniȩ st̃ De inde
quis ipsũ corpꝰ dicat ĩ mobile : &iã : dũ uidet᷑ agitari cũ increm̃ta m̃broꝵ aut
silã crescendi aetas et tẽpus excessit cũ saltꝰ cordis. cessationis ĩ patiens cũ
cibi ordinata digeries naturali dispensatione int̃uenar et uiscera sucum
ministrans cũ ipsa collectio fluentorũ ꝑp&uũ corporis testet̃ agitatũ : Et
animal igit᷑ at̃no et suo motu. sed et corpꝰ quandiu ab initio et causa motꝰ anima¬
tur. sẽꝑ mouee Hine eidẽ fomes quintae ortꝰ ẽ q̃stionis. Si anima inquit

Expanded text:
se», inquit, «moueat et corpus necesse est, utique, quando non moueri corpus uidemus, animam quoque intellegimus non moueri.» Contra hoc in promptu est gemina defensio. Primum quia non in hoc deprehenditur motus animae si corpus agitetur; nam et cum nulla pars corporis moueri uidetur, in homine tamen ipsa cogitatio aut in quocumque animali auditus, uisus, odoratus et similia, sed et in quiete ipsa spirare, somniare, omnia haec motus animae sunt. Deinde quis ipsum corpus dicat immobile, etiam dum non uidetur agitari, cum incrementa membrorum, aut, si iam crescendi aetas et tempus excessit,cum saltus cordis cessationis impatiens, cum cibi ordinata digeries naturali dispensatione inter uenas et uiscera sucum ministrans, cum ipsa collectio fluentorum perpetuum corporis testetur agitatum? Et anima igitur aeterno et suo motu, sed et corpus, quamdiu ab initio et causa motus animatur, semper mouetur. Hinc eidem fomes quintae ortus est quaestionis. «Si anima», inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
uente : Nulla ẽ ergo c̃trarietas ubi ꝙ sit unũ ẽ qr sit ñ ab alio circa aliũ o
quippe cũ ipse motus aniniȩ sit essentia. Exh ei ut supͣ retulim nataẽ
occasio quarta certamirus. Si animȩ aessentia motꝰ ẽ inquit. cur inrt̃dũ
qui escit : cũ alia nulla res c̃trarietatȩ ꝓpͥaȩ ad mitt t essentiaȩ : Ignis
euiꝰ essentiae calor in ẽ. calere ñ desinit et quia frigidũ nuus in essentiae
eiꝰ ẽ. rĩnisi seꝑ ẽ frigida & anima igit᷑ eadẽ ratione nũ ꝗ a motucersare

Expanded text:
uente. Nulla est ergo contrarietas ubi quod fit unum est, quia fit non ab alio circa alium, uente. Nulla est ergo contrarietas ubi quod fit unum est, quia fit non ab alio circa alium, quippe cum ipse motus animae sit essentia. Ex hoc ei, ut supra rettulimus, nata est occasio quarta certaminis. «Si animae essentia motus est», inquit, «cur interdum quiescit, cum nulla alia res contrarietatem propriae admittat essentiae? Ignis, cuius essentiae calor inest, calere non desinit, et quia frigidum niuis in essentia eius est, non nisi semper est frigida; et anima igitur eadem ratione numquam a motu cessare
Abbreviated transcription (Latin):
ut adũ sa sibi st̃ stare et moueri. Nãsi albi initũ ni griũ uocarit᷑: et sccettie
moris exordiũ. bonũ demalo exumari initiodul cȩpcederet: Sedl nitae. qus
plato simplincit᷑ motũ dix̃ sel motũ semouentẽ Int̃ motũ ergo seuio untaun
motũ qđ mouet c& rũ qiđ int̃sit inaꝑto ẽ. Si qͥdẽ illesine auetitese hicalus
motꝰ auctor ẽ. Constitit ergo neq. ad eo ponse initia acdeinicurꝑ creuta ds¬
ferre. ut c̃traria sibi sint. nec tam̃ hic moderatã disfferentiã desuere . Nuint
stabit pͥncipiũ motꝰ ꝙ ille artifici c̃clusio ne collegit his tircia ut memiinim
Subcessit obiectio. vnirei c̃traria simul accidere ñ posse Etqr c̃traria sibi st̃
mouere et moutri ñ posse animã semoiere neaadẽ e moueat᷑ it moueat . Sed
h superiꝰ asserta dissoluunt. Si qͥdẽ ẽstitit in oenimȩ motui diuꝰ intelligenda
ꝓ moueat. et qđ moueat᷑ qr nilnl ẽ aliud ab sẽ mouers: quã moueri alio ñ mo¬

Expanded text:
ut aduersa sibi sunt stare et moueri. Nam sic albi initium nigrum uocaretur, et siccum esset humoris exordium, bonum de malo, ex amaro initio dulce procederet. Sed non ita est, quia im animam Plato simpliciter motum dixit, sed motum se mouentem. Inter motum ergo se mouentem et motum quo mouet cetera quid intersit in aperto est: siquidem ille sine auctore est, hic aliis motus auctor est. Constitit ergo neque adeo posse initia ac de initiis procreata differre ut contraria sibi sint, nec tamen hic moderatam differentiam defuisse. Non igitur stabit principium motus, quod ille artifici conclusione collegit. His tertia, ut meminimus, successit obiectio: «Vni rei contraria simul accidere non posse; et quia contraria sibi sunt mouere et moueri, non posse animam se mouere ne eadem et moueatur et moueat.» Sed hoc superius adserta dissoluunt, siquidem constitit in animae motu duo non intellegenda, quod moueat et quod moueatur, quia nihil est aliud ab se moueri quam moueri alio non mo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsemo uere alio ñ mouente : animã ħ eẽ doceat᷑ qđ facile docebit᷑ side manifestis
it indubitabilib: argum̃ta sumanius : Homini motũ aut anima p̃stat. aut corpꝰ.
ue de utroq ꝑmixtio: Et qr tria st̃ deqͥb: inqͥ sitio ista ꝓcedit cũ neq a corpore neq
apmixtione p̃starihposse c̃stiterit restat ut ab anima moueri hominẽ nulla
dubitatio sit: Nc̃ desingłis ac pͥmũ decor poreloquam᷑ Nullũ inainimtũ cor p
suo motũ moueri manifestius ẽ quã ut ad serendũ sit: Nihilẽ aut̃ ꝓ dũ ĩmobile
sit. aliud possit mouere lgit᷑ corpꝰ homi nẽ ñ mouit Uidendũ neferte an im
ecur poris pra ꝑmixtio: huro sibi motũ ministrent. Sed x ẽstat motũ corpeu

Expanded text:
per se moueri alio non mouente, animam hoc esse doceatur; quod facile docebitur, si de manifestis per se moueri alio non mouente, animam hoc esse doceatur; quod facile docebitur, si de manifestis et indubitabilibus argumenta sumamus. Homini motum aut anima praestat aut corpus aut de utroque permixtio. Et quia tria sunt de quibus inquisitio ista procedit, cum neque a corpore neque a permixtione praestari hoc posse constiterit, restat ut ab anima moueri hominem nulla dubitatio sit. Nunc de singulis ac primum de corpore loquamur. Nullum inanimum corpus suo motu moueri, manifestius est quam ut adserendum sit. Nihil est autem quod, dum immobile sit, aliud possit mouere. Igitur corpus hominem non mouet. Videndum ne forte animae et corporis ipsa permixtio hunc sibi
Abbreviated transcription (Latin):
decimo delegib: aplatone motuũ ꝓlata diuisio. Om̃is motꝰ inquit aut et semo¬
uit et alia. aut ab alio mouet᷑ et alia mouet Et pͥor ad animã. ad omĩa uero
cor pora scđs refert᷑ . hic ergo duo motꝰ et differentia sepurant᷑ et societate
iingunt᷑. Cõmuneb habetit. ꝙ et pͥor et scđs̃ mouent alia. hoc aut̃ differunt.
ꝓille ase hic ab alio mouet᷑. Ex his om̃ib: quae eruta deplatonicorũ sensuum
fecunditate collegimꝰ. Constitit ñ eẽ uerũ omĩa q̃ mouent᷑: ab alio moueri. Ergo
nec pͥncipiũ motꝰ ad depdilenda altius mouentis necessitatẽ sta redecet᷑ qr po¬
test seipsũ ut diximꝰ mouere. alio ñ mouente. Eneruatꝰ ẽ ergo syllogismꝰquẽ
pmissa uaria et multiplici diuisione collegerat : uł anima pͥncipiũ motꝰ ẽ
principiũ aut̃ motꝰ ñ mouet᷑ lgit᷑ anima ñ mouet᷑. Restat ut qr c̃stitit posse aliqiđ

Expanded text:
decimo de legibus a Platone motuum prolata diuisio. «Omnis motus», inquit, «aut se modecimo de legibus a Platone motuum prolata diuisio. «Omnis motus», inquit, «aut se mouet et alia, aut ab alio mouetur et alia mouet.» Et prior ad animam, ad omnia uero corpora secundus refertur. Hi ergo duo motus et differentia separantur et societate iunguntur. Commune hoc habent quod et prior et secundus mouent alia. Hoc autem differunt, quod ille a se, hic ab alio mouetur. Ex his omnibus quae eruta de Platonicorum sensuum fecunditate collegimus, constitit non esse uerum omnia quae mouentur ab alio moueri. Ergo nec principium motus ad deprecandam alterius mouentis necessitatem stare dicetur, quia potest se ipsum, ut diximus, mouere alio non mouente. Eneruatus est ergo syllogismus quem praemissa uaria et multiplici diuisione collegerat, id est: «Anima principium motus est; principium autem motus non mouetur; igitur anima non mouetur.» Restat ut, quia constitit posse aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑ Ergo AΟrΤΟΚΙΝΕTΟΝ potest ñ ab alio moueri sed ne a se qͥdẽ sico mouet᷑:
ut in ipso aliud sit ꝙmouet. aliud ꝙ mouet᷑ nec extoto nec ex parte ut ille ꝓpo¬
nit sed obhsolũ seipsũ mouere dr̃ ne ab alio moueri existimet᷑ : Sed et ill ade
motib: arrsto telica diuisio quã supͣ retulimꝰ. surripienti magis apta ẽ ꝙ pro¬
banti. in qͣait. Sicut ẽ ꝙ mouet᷑ et ñ mouet. ita ẽ ꝙmouet et ñ mouet᷑ : Constat
enĩ ꝙ ome qic̃ qiđ mouetur mouet alia : ut dr̃ aut gub naculũ nauĩ. aut nauis
circũ fusũ sibi aerẽ ł undas mouere. Quid aut̃ ẽ qđ ñ possit aliud dũ ipsum
mouet᷑ impellere : Ergo siuerũ ñ ẽ ea q̃ mouent᷑ alia ñ mouere. ñ c̃stat illud
ut aliqiđ ꝙ moueat nec tam̃ moueat᷑ inuenicis : Illa igit᷑ mag̾is ꝓbanda ẽ in

Expanded text:
mouetur. Ergo αὐτοκίνητον potest non ab alio moueri; sed ne a se quidem sic mouetur mouetur. Ergo αὐτοκίνητον potest non ab alio moueri; sed ne a se quidem sic mouetur ut in ipso aliud sit quod mouet, aliud quod mouetur, nec ex toto nec pro parte, ut ille proponit; sed ob hoc solum se ipsum mouere dicitur ne ab alio moueri existimetur. Sed et illa de motibus Aristotelica diuisio quam supra rettulimus subripienti magis apta est quam probanti, in qua ait «sicut est quod mouetur et non mouet, ita est quod mouet et non mouetur.» Constat enim quod omne quicquid mouetur mouet alia, ut dicitur aut gubernaculum nauem aut nauis circumfusum sibi aerem uel undas mouere. Quid autem est quod non possit aliud, dum ipsum mouetur, impellere? Ergo si uerum non est ea quae mouentur alia non mouere, non constat illud ut aliquid quod moueat nec tamen moueatur inuenias. Illa igitur magis probanda est in
Abbreviated transcription (Latin):
requis dr̃ ñ necesse ẽ unũ facientẽ. altm sub eẽ pacientẽ. Sed ħ solũ intellectu
huiꝰ eloquutionis ex pͥmit᷑ ut qͥ sepunit aut qͥ seliberat ñ ab alio h accepisse. sed
ipsesibi aut intulisse. aut p̃stitis sedicat᷑. Sic t de Axto ke ypetocũ dr̃ seipsũ¬
noue adħ̃ dr̃ ut estimationiẽ alt̃ismouentis excludat: Iuã uolens plato decogi¬
atone legentis eximere his que p̃misit exp̃ssit Nã ꝓ semꝑ ait mouit᷑ aet̃num
et . A đ aũt motũ affert alicui qđ q. ipsũ mouet᷑ aliunde quando finẽ hab&
motꝰ ii uendi fimnẽ habeat necesse ẽ. Quid his uerbis in uenie᷑ exp̃sius lara
signi ficationt testantib ñ aliunde moueri qđ seipsũ mouet cũ animã obhoc
ditat᷑ &etnã qr scipsã mouet it onmouet᷑ aliunde : Ergosemo uere h sc solũ
significat ñ ab alio moueri. Nec putes qđ idẽ moueat. idẽ mhoueat᷑ sed moutri
sine alio momente semouere ẽ. A ꝑte ergo constitit qr ñ om̃e ꝙ mouet᷑ ab alio

Expanded text:
 unum facientem, alterum subesse patientem. Sed hoc solum intellectu huius elocutionis exprimitur, ut qui se punit aut qui se liberat non ab alio hoc accepisse, sed ipse sibi aut intulisse aut praestitisse dicatur. Sic et de αὐτοκινήτῳ cum dicituoc dicitur ut aestimationem alterius mouentis excludat. Quam uolens Plato de cogitatione legentis eximere, his quae praemisit expressit. «Nam quod semper», ait, «madfert alicui quodque ipsum mouetur alicunde, quando finem habet motus, uiuendi finem habeat necesse est.» Quid his uerbis inuenietur expressius, clara significatione testantibus non aliunde moueri quod se ipsum mouet, cum animam ob hoc dicat aeternam quia se ipsam mouet et non mouetur aliunde? Ergo 'se mouere' hoc solum significat, non ab alio moueri; nec putes quod idem moueat idemque moueatur, sed moueri sine alio mouente 'se mouere' est. Aperte ergo constitit quia non omne quod mouetur ab alio
Abbreviated transcription (Latin):
et saxũ frigidũ Riuncupamꝰ mel dulce sed et mulsũ dulce uocitamur: łloꝵ tam̃
singła deiũ sis diũsa significant. Alit̃ enĩ deigne. alit̃ deferro caliditiomers
accipimus qr ignis ꝑsecalit ñ ab alio fit caliđ contra ferrũ ñnisi ex alio calesẽ
uit nix frigida ut meldulce sit ñ aliunde c̃tingit Saxo ant frigidus ł mulso
dulcedo aniue igͥniũȩ ł mellȩ ꝓueniunt. Sic etstare et moueri tã dehir r¬
q ase ł stunt ł mouent᷑ quã de illis quȩ ł sistunt᷑ ł agitant̃᷑ ab alio: sed qͥb ino ueri
abal io ł stare et ingit ħ e stare desinunt et moueri Iuib aut̃ fdcest it et̃
em̃oueri nũꝗ a motu cersant : qr si ne essentia sua eẽ ñpos st̃ sict̃ ferrũ a nut¬
tit calorẽ Ignis uͦ calere ñ desinit. Abse ergo mouet᷑ anima licet et anima¬
lia ł arbor es ꝑseuid eant᷑ moueri. Sedillis quã ius interũ latens aliattum̃

Expanded text:
et saxum frigidum nuncupamus, mel dulce, sed et mulsum dulce uocitamus. Horum tamen et saxum frigidum nuncupamus, mel dulce, sed et mulsum dulce uocitamus. Horum tamen singula de diuersis diuersa significant. Aliter enim de igne, aliter de ferro calidi nomen accipimus, quia ignis per se calet, non ab alio fit calidus, contra ferrum non nisi ex alio calescit. Vt nix frigida, ut mel dulce sit non aliunde contingit; saxo tamen frigus uel mulso dulcedo a niue uel melle proueniunt. Sic et 'stare' et 'moueri' tam de his  quam de illis quae uel sistuntur uel agitantur ex alio. Sed quibus moueri ab alio uel stare contingit, haec et stare desinunt et moueri. Quibus autem idem est et esse et moueri, numquam a motu cessant, quia sine essentia sua esse non possunt, sicut ferrum amittit calorem, ignis uero calere non desinit. Ab se ergo mouetur anima, licet et animalia uel arbores per se uideantur moueri; sed illis, quamuis interius latens, alia tamen
Abbreviated transcription (Latin):
interiꝰ latente iudet sibi ꝓbas seomĩa q̃ mouent᷑ &iã si ex semo ueredicant᷑.
ab alio tam̃ moueri Huiꝰ enĩ reipars uera ẽ. sed ẽ falsa c̃clusio Nã eẽ aliqua q̃
cũ ex se moueri uideant᷑ ab alio tam̃ õstat moueri nec nos difficem᷑. Non tam̃
omĩa q̃ exsemo uent᷑ h sustinent. ut ab alio ea moueri necerse sit. Plato enĩ cũ
ut mouent᷑ afum alia auctore quidẽ alia sed oculto Nã  ab anima mouentꝰ :
aut ut mouent᷑ arbores quarũ et si ñ uidet᷑ agitatir anatura tam̃ eas interis
latente c̃stat agitari. Sed plato ita animã dic̃ ex semoueri ut ñaliã caurã
ł extrinsetꝰ accidentẽ ł interiꝰ latentẽ huiꝰ moruflicat auctorẽ. Hoc quẽ ad mo÷¬
dũ sit instruem̃ : Ignẽ calidũ uocamꝰ sed et ferrũ calidũ dicimꝰ. et niuẽ frigidã

Expanded text:
interius latente, uidetur sibi probasse omnia quae mouentur, etiamsi ex se moueri dicantur, interius latente, uidetur sibi probasse omnia quae mouentur, etiamsi ex se moueri dicantur, ab alio tamen moueri. Huius enim rei pars uera est, sed est falsa conclusio. Nam esse aliqua quae, cum ex se moueri uideantur, ab alio tamen constet moueri, nec nos diffitemur. Non tamen omnia quae ex se mouentur hoc sustinent, ut ab alio ea moueri necesse sit. Plato enim, cumut mouentur animalia, auctore quidem alio sed occulto nam ab anima mouentur, aut ut mouentur arbores, quarum etsi non uidetur agitator, a natura tamen eas interius latente constat agitari. Sed Plato ita animam dicit ex se moueri ut non aliam causam, uel extrinsecus accidentem uel interius latentem, huius motus dicat auctorem. Hoc quemadmodum sit instruemus. Ignem calidum uocamus, sed et ferrum calidum dicimus; et niuem frigidam
Abbreviated transcription (Latin):
teletã uerã tãq ualidã definitionẽ magistri sauciaretẽbauerat sub¬
ruert̃ Neq entro tã ĩ memor mei aut ita maleanimatꝰ sũ. ut ex ingenio meo
łare sto teli resistã ł ad simplatoni. Sed ut quisq magnoꝵ uiroꝵ qͥseplato nicos
dici glori abant᷑ aut simgula utbina defensa. ad ostentationẽ suoꝵ operũ reli¬
q̃rt̃ collecta. hoc in unũ c̃tinuaȩ defensionis corpꝰcoe ceruaui. ad iecto siquid pꝰ
illos aut sentire faserat. aut audere in intellectũ licebat. Et qr duo st̃ q̃ ad serere
conatꝰ est. Vnũ qͦ dic̃ nihil eẽ ꝙ ex semoueat᷑ altm̃ qͦ animã hoc eẽ ñ posse c̃firmat.
Vtriq resistendũ ẽ ut et c̃stet posse aliqiđ ex semoueri. et animã hoc eẽ cla¬
rescat In pͥmisigit᷑ illi diuisionis oport& nos cauere illiꝰ p̃stigias in qͣ enume¬
rans aliqua q̃ exsemouent᷑ et ostendens illa quoq abalio moueri uł acausa

Expanded text:
teles tam ueram tamque ualidam definitionem magistri sauciare temptauerat subteles tam ueram tamque ualidam definitionem magistri sauciare temptauerat subruerunt. Neque uero tam immemor mei aut ita male animatus sum ut ex ingenio meo uel Aristoteli resistam uel adsim Platoni, sed, ut quisque magnorum uirorum qui se Platonicos dici gloriabantur aut singula aut bina defensa ad ostentationem suorum operum reliquerunt, collecta haec in unum continuae defensionis corpus coaceruaui, adiecto siquid post illos aut sentire fas erat aut audere in intellectum licebat. Et quia duo sunt quae adserere conatus est, unum quo dicit nihil esse quod ex se moueatur, alterum quo animam hoc esse non posse confirmat, utrique resistendum est, ut et constet posse aliquid ex se moueri et animam hoc esse clarescat. In primis igitur illius diuisionis oportet nos cauere praestigias, in qua enumerans aliqua quae ex se mouentur et ostendens illa quoque ab alio moueri, id est a causa
Abbreviated transcription (Latin):
orbẽ rotari potest qr om̃isspera circa aliqiđ ĩ mobile qđ centronuocamꝰ
mouet᷑ . Siergo & anima sic mouet᷑ aut intrase hab qrđ ĩmobile ẽ & ita
fit ut ñ tota moueat᷑. Aut si ñ intrase seq̃t᷑ aliud ñminꝰ ab surdũ ut centran
forissit qđ eẽ ñ poterit. Coͣstat ergo ex his ait. ꝙ in loco se ñ moueat. Sed
supsa sẽparit. seqͥt᷑ ut eandẽ et eẽ & n eẽ dicamꝰ Siuꝰ seipsã c̃sumit ñ erit
immortalir. Qđ sise aut aug&. aut minuit. eadẽ simul et maior etmi¬
nor repperict᷑  ex hnstalẽ colligit syllogismũ. Sianima semouet
alli quo miotꝰ gnrẽ semouet: Nullũ aut̃ mot᷑ genꝰ quo semoueat in uenit᷑
Nonssigit᷑ mouet. Contra hastã subtiles et argutas et uere similes argum̃ta¬
tiones ad cingendũ ẽ scđm sectatores platinis qui inceptũ quo aristo¬

Expanded text:
orbem rotari potest, quia omnis sphaera circa aliquid immobile quod centron uocamus orbem rotari potest, quia omnis sphaera circa aliquid immobile quod centron uocamus mouetur. Si ergo et anima sic mouetur, aut intra se habet quod immobile est, et ita fit ut non tota moueatur, aut si non intra se, sequetur aliud non minus absurdum, ut centron foris sit, quod esse non poterit. Constat ergo ex his», ait, «quod in loco se non moueat. Sed si ipsa se parit, sequitur ut eandem et esse et non esse dicamus; si uero se ipsa consumit, non erit immortalis. Quod si se aut auget aut minuit, eadem simul et maior se et minor reperietur.» Et ex his talem colligit syllogismum: «Si anima se mouet, aliquo motus genere se mouet. Nullum autem motus genus quo se moueat inuenitur. Non igitur se mouet.» Contra has tam subtiles et argutas et uerisimiles argumentationes accingendum est secundum sectatores Platonis, qui inceptum, quo Aristo
Abbreviated transcription (Latin):
gulaerũ areiũ usis doc &. Ergo uidindĩ neet animȩ ad se moueidũ insin¬
inenco opus sit Iđ si ̃possibile iudicat᷑ et illud ĩpomibile erit ut arinisr
ipsa semouent Itẽ dic̃ simo uet᷑ anima sine dubio cũ reliquis motib: et deloco
semouet. piecesse ẽ ut aliqͦ motꝰ gnr̃e semo ueat Ergo aut inloco semouet uit
scipsã pariendo semouet. aut scips ã consum̃ do. aut se augendo. aut seminuen¬
do Haec st̃ enũ ait motꝰ gnr̃a. hoꝵ inqẽ singła quẽ ad modũ possint fieri
requiram : Si in ħ loco semouet aut in rectã lineã semouet aut sporico
motu inor bẽ rotat᷑ Sed recta linea infinita nulla ẽ. Nã q̃cũq matura
intelligit᷑ in ea qcũq fine sine dubio t̃minat᷑. Siergo ꝑlineã t̃minatã semo
ue anima : non seꝑ mouet᷑. Nãcũ ad finẽ uenit᷑ & inderursus in ex ordiũ
redit᷑ nec esse ẽ int̃sticiũ motꝰ fieri in ipsa ꝑmutationeredeundi : Sed nec in

Expanded text:
gularum artium usus docet. Ergo uidendum ne et animae ad se mouendum instrumento opus sit. Quod si impossibile iudicatur, et illud impossibile erit ut anima ipsa se moueat.» Item dicit: «Si mouetur anima, sine dubio cum reliquis motibus et de locse mouet, necesse est ut aliquo motus genere se moueat. Ergo aut in loco se mouet, aut se ipsam pariendo se mouet aut se ipsam consumendo, aut se augendo aut se minuendo; haec sunt enim», ait, «motus genera. Horum», inquit, «singula quemadmodum possint fieri requiramus. Si in loco se mouet, aut in rectam lineam se mouet aut sphaerico motu in orbem rotatur. Sed recta linea infinita nulla est: nam quaecumque in natura intellegitur linea quocumque fine sine dubio terminatur. Si ergo per lineam terminatam anima se mouet, non semper mouetur: nam cum ad finem uenitur et inde rursus in exordium reditur, necesse est interstitium motus fieri in ipsa permutatione redeundi. Sed nec in
Abbreviated transcription (Latin):
teles om̃e ꝙ mouet᷑ ab alio moueri ꝓbasse secredidit. Sed plato niciut pau¬
res facerepossit . laborat ostendere : Et huiꝰ rei pͥmã ꝓpositionẽ ab illis mu¬
tuat᷑ q̃ sibi aestimat c̃stitisse Sic enĩ ait cũ igit᷑ ome ꝙꝓ mouet᷑ ẽst& ab alio
moueri sine dubio id ꝓꝓpͥmũ mouet . qr ñ ab alio mouet᷑ neq enĩ haberet᷑ iã
primũ si ab alio mouerit᷑ Nec esse ẽ inquit ut aut stare dicat᷑ aut seipsum
mouere Nã simoueri ab alio dicat᷑ illud qͦq ꝙ eũ mouit dicet᷑ ab alio mo¬
ueri et illud rurs ab alio & in infinitũ inquisitio ista casura ẽ. nũꝗ exordia
prima repperiens si semꝑ aliud ea q̃puta ueris prima p̃cedit Restat igit᷑
uno eodẽq aliud ꝓmouet aliud ꝓ mouee. Siqͥdẽ in om̃i ait motu triab̃ sinT

Expanded text:
teles omne quod mouetur ab alio moueri probasse se credidit. Sed Platonici, ut pauteles omne quod mouetur ab alio moueri probasse se credidit. Sed Platonici, ut paures facere posset, laborat ostendere. Et huius rei primam propositionem ab illis mutuatur quae sibi aestimat constitisse. Sic enim ait: «Cum igitur omne quod mouetur constet ab alio moueri, sine dubio id quod primum mouet quia non ab alio mouetur neque enim haberetur iam primum si ab alio moueretur, necesse est», inquit, ut aut stare dicatur aut se ipsum mouere. Nam si moueri ab alio dicatur, illud quoque quod id mouet dicetur ab alio moueri et illud rursus ab alio, et in infinitum inquisitio ista casura est numquam exordia prima reperiens, si semper aliud ea quae putaueris prima praecedit. Restat igituuno eodemque aliud quod mouet, aliud quod mouetur, siquidem in omni», ait, «motu tria haec sint
Abbreviated transcription (Latin):
dent ut animalia ut arborer q̃ sine dubio ab clio intelligunt᷑ moueri
a causa scilic& q̃ in ipsis lactet. Nã caurã motus abeo ꝓ mouet᷑ ratio
sequestrat. Alia uͦ aꝑte abalio mouent᷑ iđ aut .ii. aut patura. Et iumo¬
ueri dicimꝰ om̃e iaculũ ꝙ cũ demanu iaculantis recessit. suo quidẽ motu ferri
uidet̃ sedorigo motꝰ aduĩ refert. Sic enĩ nũnũ ꝗ et t̃rã sursũ et ignẽ deor sũ
ferriuidemꝰ ꝙ alienꝰ sine dubio cogit ĩ pulsꝰ: Natura uͦ mouet ł grauia cũꝑs
sedeor sũ ł leuia cũ sursũ ferunt᷑. Sed & ħ dicendũ est ab alio moueri. licet
sponte mouerent᷑ sponte &iã starent Sed nec unã uiã semꝑagerent ĩ morꝰ¬
ꝑ diũsa mouerentur sispontaneo ferrent᷑ agitatu. Cũ ũ h facere ñ possint
sed leuib: sẽꝑ ascens: et descenr grauib: deputatꝰ sit. apparet eoꝵ motũ adcer¬
tam ẽstitutã naturae necessitatẽ referri: H ac st̃ et hissimilia quib: arrsto¬

Expanded text:
dent, ut animalia, ut arbores, quae sine dubio ab alio intelleguntur moueri, a causa scilicet quae in ipsis latet nam causam motus ab eo quod mouetur ratio sequestrat; alia uero aperte ab alio mouentur, id est aut ui aut natura. Et ui moueri dicimus omne iaculum, quod, cum de manu iaculantis recessit, suo quidem motu ferri uidetur, sed origo motus ad uim refertur. Sic enim non numquam et terram sursum et ignem deorsum ferri uidemus, quod alienus sine dubio cogit impulsus. Natura uero mouentur uel grauia cum per se deorsum, uel leuia cum sursum feruntur; sed et haec dicendum est ab alio moueri, licet sponte mouerentur, sponte etiam starent, sed nec unam uiam semper agerent; immo per diuersa mouerentur si spontaneo ferrentur agitatu. Cum uero hoc facere non possint, sed leuibus semper ascensus, et descensus grauibus deputatus sit, apparet eorum motum ad certam et constitutam naturae necessitatem referri.» Haec sunt et his similia quibus Aristo
Abbreviated transcription (Latin):
uet et moueri Sed uidet᷑mͥ uirtantꝰ nihil ignorare potuisse sed in exercitio
argutiarũ taliũ coniuentẽ sibio perã spontelusist. E& r̃m qui ñ aduertat
cũ qiđ dr̃ seipsũ mouere ñ duo intelligenda sicut et cũ dr̃ HAΙ TΟΝTr MoPr¬

Expanded text:
mouet» et «moueri». Sed uidetur mihi uir tantus nihil ignorare potuisse, sed in exercitio mouet» et «moueri». Sed uidetur mihi uir tantus nihil ignorare potuisse, sed in exercitio argutiarum talium coniuentem sibi operam sponte lusisse. Ceterum quis non aduertat, cum quid dicitur se ipsum mouere, non duo intellegenda? Sicut et cum dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑ nulla potest sus pitio pas sionir intelligi. Nã et stare licet panuu
hastae signific at pas sonẽ. Sic et moueri lic& passiuũ sonet qͣ ndo tam̃ nihil
inẽ faciens patienr eẽ ñ poterit. Etut ab solutĩ liqueat ñ ũboꝵ sedrerũ in¬
tellectu passo pẽ significari Ecceignis cũ fere ad su ꝑ na nihilpatit᷑ cũ deor sũ
fert᷑ si ne dubio patit᷑ ap hinis. alio ĩpellente ñ sustinet cu unũ idẽq uerbĩ ꝓferi¬
tur passionẽ tan᷑ modo in eẽ mͦ abet̃ dicemꝰ Ergo t mouer᷑ idẽ in signisi¬
catione ẽ qđ calere & cũ ferrũ calere dicimꝰ id stlũ moueri quia utriq᷑ ali¬
unde ꝓuenit passionẽ eẽ fateam᷑ : Cũ uͦ aut ignis calere aut moueri anim a
decet᷑ qr illiꝰ incalore & in motuhuiꝰ essentia ẽ null hic locus relinquit᷑ passi¬
onii : sedill esic calere sic̃ moueri lit eẽ dicetiur Hodoco ari stoteler argutã
Nemo ueri quidẽ desnit. Et aperte illũ duo exp̃ssisse ꝓclamat his uerb̵ ꝙmo

Expanded text:
mouetur, nulla potest suspicio passionis intellegi. Nam et stare, licet passihastae, significat passionem. Sic et moueri, licet passiuum sonet, quando tamen nihil inest faciens, patiens inesse non poterit. Et ut absolutius liqueat non uerborum sed rerum intellectu passionem significari, ecce ignis: cum fertur ad superna, nihil patitur; cum deorsum fertur, sine dubio patitur, quia hoc nisi alio impellente non sustinet; et cum unum idemque uerbum proferatur, passionem tamen modo inesse, modo abesse dicemus. Ergo et moueri idem in significatione est quod calere, et cum ferrum calere dicimus uel stilum moueri, quia utrique hoc aliunde prouenit, passionem esse fateamur. Cum uero aut ignis calere aut moueri anima dicetur, quia illius in calore et in motu huius essentia est, nullus hic locus relinquitur passioni, sed ille sic calere sicut moueri ista dicetur. Hoc loco Aristoteles, argutam ne moueri quidem desinit». Et aperte illum duo expressisseproclamat his uerbis «quod
Abbreviated transcription (Latin):
NNUS SOLARIS UT MAIORŨ CONSTAT SOLLERTIA IN MISITŨ .CCCLXU DIEBUS
& quad rante conficit᷑: Siquadrans quid sit lucide nosse desideras. quicꝗͥd inquat
diẽ in tegrũ cũ sua nocte xxiiͦiͬi horis constare manifestũ sit. qui numerus exsenario quat᷑
ducto conficit᷑ qua quat̃ hab& senas horas. ipse sex horȩ quadrans diei iure nominant᷑: Si
aut̃ hi dies unde computent᷑ manifestissime cupis agnoscere. scito primũ soled annũ dici
quo sol totũ signiferũ id est .xii. siana ⁊odilci plabitur: Quor unũ ꝙq sicut maiores nr̃i¬

Expanded text:
nnus solaris, ut majorum constat solertia investigatum, CCCLXV diebus, et quadrante conficitur. Si quadrans quid sit dilucide nosse desideras, scito quia quiddiem integrum, id est cum sua nocte, XXIV horis constare manifestum sit, qui numerus ex senario quater ducto conficitur, quia quater habet senas horas, ipsae sex horae quadrans diei jure nominatur. Si ergo unde hi dies computentur, manifeste cupis agnoscere, scito primum annum solarem dici, quo sol totum signiferum, id est, XII zodiaci signa perlabitur, quorum unumquodque, sicut majores n
Abbreviated transcription (Latin):
firmitatis habuis set. Si tria mitiꝰ quidẽ ualido. aliqͥ tam̃ nexu iuncienda nodaret
lit̃ quatuor uͦ insolubił colligatio ẽ cũ duȩ sũmicates. duab int̾iectionib uinciuntur.
Sł erie manfesti si mmedioꝰ posuerimꝰ ipsã continentiã sens de tymeo platoris excorptã
Dium cor poris inquit ratio postudabit tale fieri mundũ qͥe&e usũ pateret᷑ & trteti÷
stalut aut̃ neq uideri aliquđ posse sine ignis benefitio neq tangi sint solido. Et solides
hil eẽ sine t̃ra Vnde om̃ẽ mandi corpꝰ de ngni & cermi in stituere fabricator incipiens
iudit duo cuenire sine medio ligante ñ posse. eth. eẽ optimũ uinculũ ꝙ et separit᷑ .a.
ligandi deuniat: Vna ũ int̃itetiorit̃ cunc soluĩ posie sufficepro ũ su ꝑficier sine ada¬

Expanded text:
firmitatis habuisset; si tria, minus quidem ualido, aliquo tamen nexu uincienda nodaret; firmitatis habuisset; si tria, minus quidem ualido, aliquo tamen nexu uincienda nodaret; inter quattuor uero insolubilis colligatio est, cum duae summitates duabus interiectionibus uinciuntur. erit manifestius si in medio posuerimus ipsam continentiam sensus de Timaeo Platonis excerptam. «Diuini decoris, inquit, ratio postulabat talem fieri mundum qui et uisum pateretur et tactum. Constabat autem neque uideri aliquid posse sine ignis beneficio, neque tangi sine solido, et solidum nihil esse sine terra. Vnde omne mundi corpus de igne et terra instituere fabricator incipiens uidit duo conuenire sine medio colligante non posse, et hoc esse optimum uinculum quod et se pariter et a se liganda deuinciat; unam uero interi
Abbreviated transcription (Latin):
lis qualitates. talẽ unicuiq deduab: alterã dedit. ut in eo cui adherer& cognatã
abi &esimilẽ repperir& Terra ÷ sicca ⁊ frigida aqͣue rofrigida & umec t aest
Haecduo elem̃ talic& sibi ꝑsicd̃ umectũq c̃tralia sint ꝑfrigidũ tam̃ cõmunie
ungunt᷑. Aerumectus & calidus ẽ. Et cũ aquȩ frigidȩ c̃traliu sit calore
c̃cdiatione tam̃ soci copulat᷑ umoris. Suꝑ hunc ignis cũ sit calid̃ & siccumorem
quidẽ aeris respuit siccitate. sed ca nectit᷑ ꝑsoci&atẽ caloris Etita fit ut singu¬
liqueq elem̃ toꝵ duo sibi hint in de uincina: singulis qualitatib Tut qͥb dã amplec¬
& igni calore sociat᷑ Ignis aerimiscet᷑ ut calido t̃rȩiungit᷑ ficcitate. Terra ignẽ siccũ
a quã rsgne ñ respuit: Hac tam̃ uari&as uinculoꝵ sielem̃ta duo forent nihil int̃ipsa

Expanded text:
lis qualitates, talem unicuique de duabus alteram dedit ut in eo cui adhaereret cognatam lis qualitates, talem unicuique de duabus alteram dedit ut in eo cui adhaereret cognatam sibi et similem reperiret. Terra est sicca et frigida, aqua uero frigida et humecta est. Haec duo elementa, licet sibi per siccum humectumque contraria sint, per frigidum tamen commune iunguntur. Aer humectus et calidus est, et cum aquae frigidae contrarius sit calore, conciliatione tamen socii copulatur humoris. Super hunc ignis, cum sit calidus et siccus, humorem quidem aeris respuit siccitate, sed conectitur per societatem caloris. Et ita fit ut singula quaeque elementorum duo sibi hinc inde uicina singulis qualitatibus uelut quibusdam amplec igni calore sociatur; ignis aeri miscetur ut calido, terrae iungitur siccitate; terra ignem sicco patitur, aquam frigore non respuit. Haec tamen uarietas uinculorum, si elementa duo forent, nihil inter ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Samae rici corporis ab impari pͥma planicies intrib: lineis c̃stat. His enĩ trigonał forma
aas ipsa geminat᷑ : eaq̃ extimas ñ tenacit̃ tantũ sacttiã ix solubilit̃ uinciunt᷑. Primoergꝰ
t̃nario c̃tingit numero : ut int̃duassũ mas mediũ quo uincer& acciper&. Quat̃ nariuꝰ
uĩ duas medi&ates pͥmꝰ om̃iũ nactꝰ est quas ab hoc numero ds̃ mundane moł astifex
ẽditorq mutuatꝰ in solubili int̃ se uinculo elem̃ta deuinx̃ : sic̃ intimea platenis adser¬
tum est Non alit̃ tã c̃trouersa sibi acrepugnantia & naturȩ cõmunẽ in abnuentia ne¬
pͥmiscet. Terrã dico & igne potuisse ꝑtã iugabilẽ cõp&tentiã federari nisi duob
medus aeris & aquȩ nexib: uinceͥrentur. Ita enĩ elem̃ta int̃ se diuersissima opifex
tam̃ ds. ordinis opor tunitate c̃nexuit. ut facile iunger& Nã cũ binȩ essent in singu.¬

Expanded text:
Geometrici corporis ab impari prima planities in tribus lineis constat his enim trigonalis formGeometrici corporis ab impari prima planities in tribus lineis constat his enim trigonalis formetas ipsa geminatur, ea quae extima sunt non tenaciter tantum, sed etiam insolubiliter uinciuntur. Primo ergo ternario contigit nuuero duas medietates primus omnium nactus est. Quas ab hoc numero deus mundanae molis artifex conditorque mutuatus, insolubili inter se uinculo elementa deuinxit, sicut in Timaeo Platonis adsertum est, non aliter tam controuersa sibi ac repugnantia et natura communionem abnuentia permisceri — terram dico et ignem — potuisse et per tam iugabilem conpetentiam foederari, nisi duobus mediis aeris et aquae nexibus uincirentur. Ita enim elementa inter se diuersissima opifex tamen deus ordinis opportunitate conexuit ut facile iungerentur. Nam cum binae essent in singu
Abbreviated transcription (Latin):
fert qr hȩq̃q ab illa q̃ applanes dr̃ in numere scissae & inuariã motꝰ ctrari& atẽre¬
ortȩ s̃. Hic ergo numerꝰ cũ qͥnario aptissime iungit᷑ cũ hic ad errantes ut diximꝰ ad
crlixonas illere ferat᷑. Sedillȩ ratione scissionis hic numero Illa uͦ qͥnarionumero
ip&as excepta potentiȩ ultra c&rãs eminentis aeuenit qđ solus omiã quȩq s̃ q̃q uident᷑
ẽ c̃plexus ẽ : Esre aut̃ dicimꝰ intelligibilia: Videri eẽ corporilia omiã seu diupũ cap
habeant seu caducũ Hic ergonumerꝰ simulomĩa et supͣ & subiecta designat. Aut
enĩ deus sũmꝰ ẽ aut mens exeonata inqͣ rerũ spicies continent᷑. Aut mundi anima
q̃animarũ omiũ fens ẽ . Aut cal estia s̃usq ad nos. aut t̃rena natura ẽ et sic qͥ nariꝰ
rerũ om̃iũ numerꝰ ĩplet᷑. Descđa septenarii numeri c̃iunctione dicta hac ꝓ affectata
Ireuitatis pec essitate fufficiant. Tertia ẽ decrib: et qͣtuor q̃ qͣntũ ualeat reuoluamꝰ

Expanded text:
la quae aplanes dicitur in numerum scissae et in uarii motus contrarietatem retortae sunt. Hic ergo numerus cum quinario aptissime iungitur, cum hic ad errantes, ut diximus, ad caeli zonas ille referatur, sed ille ratione scissionis, hic numero. Illa uero quinario numero proprietas excepta potentiae ultra ceteras eminentis euenit quod solus omnia quaeque sunt quaeque uidentur esse complexus est esse autem dicimus intellegibilia, uideri esse corporalia omnia, seu diuinum corpus habeant seu caducum. Hic ergo numerus simul omnia et supera et subiecta designat. Aut enim deus summus est aut mens ex eo nata in qua rerum species continentur, aut mundi anima quae animarum omnium fons est, aut caelestia sunt usque ad nos, aut terrena natura est: et sic quinarius rerum omnium numerus impletur. De secunda septenarii numeri coniunctione dicta haec pro affectatae breuitatis necessitate sufficiant. Tertia est de tribus et quattuor, quae quantum ualeat reuoluamus.
Abbreviated transcription (Latin):
łcbissione detebit qr cũ sint totius phr losophr ꝓtrespartes moralis natural
et rationalis et sit moralis q̃ docet morũ elimatã ꝑfectionẽ naturalir q̃ de
diuinis corporib: disputat ratio nalis cũ de in corportissermo ẽ q̃nens sola
cõplectit᷑ nullã detrib: tulliꝰ inh sominio p̃termisit. Nã illit ad uirtuter amo¬
remq patrie et ad c̃tẽptũ gł e adhortatio: qiđ aliud c̃tinetinisi at he caephr¬
losophy e instrum̃ta mor alia : : Cũ uero ł de sperarũ modo ł denonitate
seu magnitudine syderũ deq princi patu solis et circis cȩlestib: cingulq
t̃ restrib: et aoceani situlo quitur et armoniȩ superum pandit arcanũ
phr̃sycae secr& acĩmemorat. Atcum demotu et inmortalitate animȩ

Expanded text:
clusionem decebit, quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, naturalis clusionem decebit, quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, naturalis et rationalis, et sit moralis quae docet morum elimatam perfectionem, naturalis quae de diuinis corporibus disputat, rationalis cum de incorporeis sermo est quae mens sola complectitur, nullam de tribus Tullius in hoc somnio praetermisit. Nam illa ad uirtutes amoremque patriae et ad contemptum gloriae adhortatio quid aliud continet nisi ethicae philosophiae instituta moralia? Cum uero uel de sphaerarum modo uel de nouitate siue magnitudine siderum deque principatu solis et circis caelestibus cingulisque terrestribus et Oceani situ loquitur et harmoniae superum pandit arcanum, physicae secreta commemorat. At cum de motu et immortalitate animae
Abbreviated transcription (Latin):
incorpore. eminebit foras & taq̃ extra ert̃ cõtemplans quã maxime se
plre lo sophantib appetendã. Ex q̃ fit ut ad huc in corpore positi corp ut alienã
sarcinã inquantũ patit᷑ natura despiciant. Et facile nc̃ atq opaatune
ideo inc̃clusionẽ operis pornã sancit ex trah ec ꝑcepta uiuentib: uẽ locĩ
uee. ille platonicꝰ copiosi executꝰ ẽ. scła infinita dinumeraur quib no entũ
aminie uieas dẽ poenas scepe reuolutȩ sero decartaris ꝑnut tunt᷑ emerger
dt ad naturȩ suȩ principia ꝙ ẽ cȩlũ tandẽ i petrata purgatione remecere
Necesse ẽ enĩ om̃em animã ud originis sue sedẽ reuerti sed q̃ corpꝰtumq peres¬
grine incolunt. cito peor pꝰ uelut ad patriã reũtunt᷑. Quȩ uͦcorpoꝵ in lecebras
ut suis sedib inherent qͣnta illir usolentiꝰ separant᷑. tanto ad supera serirtũ¬
tc ue Sediã finẽ sonio cohibita dispiratione faciamꝰ hoc adiecto qđ con¬

Expanded text:
in corpore eminebit foras et ea que extra erunt contemplans quam maxime se philosophantibus appetendam; ex qua fit ut, adhuc in corpore positi, corpus ut alienam sarcinam, in quantum patitur natura, despiciant. Et facile nunc atque opportune ideo in conclusione operis poenam sancit extra haec praecepta uiuentibus; quem locum Er ille Platonicus copiosius exsecutus est, saecula infinita dinumerans quibus nocentum animae, in easdem poenas saepe reuolutae, sero de Tartaris permittuntur emergere et ad naturae suae principia, quod est caelum, tandem impetrata purgatione remeare. Necesse est enim omnem animam ad originis suae sedem reuerti; sed quae corpus tamquam peregrinae incolunt, cito post corpus uelut ad patriam reuertuntur, quae uero corporum illecebris ut suis sedibus inhaerent, quanto ab illis uiolentius separantur, tanto ad supera serius reuertuntur. Sed iam finem somnio cohibita disputatione faciamus, hoc adiecto quod con
Abbreviated transcription (Latin):
sionis gradib explicandũ ẽ: Fabulae qͣrũ nom̃ indicat falsi ꝓfessionẽ auttantũ c̃ciliandȩ
aurib uoluptatis aut ad hortatiors qͦq inbonã frugẽ gratia reꝑtȩ s aut auditũ mulcent
unł ł comediae qͣles menander eiue imitatores agendas deder̃ : ł argum̃ta figͥtis casib
amatoꝵ referta. qͥb ł multũ se arbit̃ exercuit. ł apulegiũ ñnũq lusisse miram᷑: Hoc

Expanded text:
sionum gradibus explicandum est. Fabulae, quarum nomen indicat falsi professionem, aut tantum conciliandae sionum gradibus explicandum est. Fabulae, quarum nomen indicat falsi professionem, aut tantum conciliandae auribus uoluptatis aut adhortationis quoque in bonam frugem gratia repertae sunt. Auditum mulcent uel comoediae, quales Menander eiusue imitatores agendas dederunt, uel argumenta fictis casibus amatorum referta, quibus uel multum se Arbiter exercuit uel Apuleium non
Abbreviated transcription (Latin):
qse c̃fingi. qm̃ nullũ figiñti genꝰ ueri ꝓfessorib c̃ueniret : Cur eiũ inquit sirerũ calestiũ
notionẽ si haibitũ nos animarũ docere uoliusti. ñ simplici et absolutah insinuatione curatũ
est sed q̃sita ꝑsona casq excogitata nouitas. et c̃õposita aduocati scȩna figm̃ti. ipsã q̃rendi
ueri ianuã mendatio polluer̃ : Hac qm̃ deplatonico ere iat tant᷑. etiã quietẽ affricani
nrĩ soniantis accusant : Vtraqͣ sub apposito argum̃co electa ꝑsona ẽ q̃ ac cũ modẽ nunti¬
andis haberet᷑. Resistam arguenti ũt frustra arguens refellat᷑ ut una calũnia dissoluta
utriuq factũ in colom̃ ut fasẽ retineat dignitatẽ : Nec om̃ib: fabulis philosophia repug¬
nac. Nec om̃ib ad qͥescit : Et ut facile sec ermi possit q̃ ex his ase abdicet. acuelut ꝓfana
abipso uestibulo sacrȩ dis putationis excludat. Quȩ uͦ &iã sepe aclibent̃ ad mittat diui¬

Expanded text:
se confingi, quoniam nullum figmenti genus ueri professoribus conueniret. «Cur enim, inquit, si rerum caelestium notionem, si habitum nos animarum docere uoluisti, non simplici et absoluta hoc insinuatione curatum est, sed quaesita persona casusque excogitata nouitas et composita aduocati scaena figmenti ipsam quaerendi ueri ianuam mendacio polluerunt?» Haec quoniam, dum de Platonico Ere iactantur, etiam quietem Africani nostri somniantis accusant — utraque enim sub apposito argumento electa persona est quae accommoda enuntiandis haberetur —, resistamus urgenti et frustra arguens refellatur, ut una calumnia dissoluta utriusque factum incolumem, ut fas est, retineat dignitatem. Nec omnibus fabulis philosophia repugnat, nec omnibus adquiescit; et ut facile secerni possit quae ex his a se abdicet ac uelut profana ab ipso uestibulo sacrae disputationis excludat, quae uero etiam saepe ac libenter admittat, diui
Abbreviated transcription (Latin):
ERUM OMNIŨ PLATO ET AETUUM NATURA
penitꝰ inspiciens. aduertit in om̃i sermone derei.p. in
stitutione ꝓposito infundendũ animis iustitiȩ
amorẽ : sine qua ñ solũ res.p. sed nec exiguꝰ hominũ
coetus nec domus quidẽ parua constabit : Ad hunc
porro iusticiȩ affectũ rectorib inculcandũ nihil eq
patrocinaturũ uidit: quã si fructꝰ eiꝰ ñ uideret᷑ cũ
uita hominis terminari : Hunc uͦ suꝑ sitẽ durare
post hominẽ qͥ poterat᷑ ĩuistẽ. ñ nisipͥus deinimae ln¬
meatalitat consteret : Fide aut facta ꝑcuitatis a mimurũ consequens cẽ ainmad¬
cerdseo tteorta illi loca nexu corporis absolutis ꝓc̃templatu ꝑb. i pbi ue merti cderi¬
rata surt: Dic uipbebrone iee puguabiliũ luceratioriũ a minau per it digutesre

Expanded text:
m omnium Plato et actuum naturam m omnium Plato et actuum naturam penitus inspiciens aduertit in omni sermone de rei publicae institutione proposito infundendum animis iustitiae amorem, sine qua non solum res publica, sed nec exiguus hominum coetus, ne domus quidem parua constabit. Ad hunc porro iustitiae adfectum pectoribus inoculandum nihil aeque patrocinaturum uidit quam si fructus eius non uideretur cum uita hominis terminare. Hunc uero superstitem durare post hominem qui poterat ostendi, nisi prius de animae immortalitate constaret? Fide autem facta perpetuitatis animarum, consequens esse animaduertit ut certa illis loca nexu corporis absolutis pro contemplatu probi improbiue meriti deputata sint. Sic in Phaedone inexpugnabilium luce ra
Abbreviated transcription (Latin):
consticuta disseruit : In h tam̃ uł maxime moris similitudinẽ seruaũ
imitatio qđ cũ plato inuoluminis conclusione a quodã uitȩ reidito
quã reliquisse uidebat᷑ in dicarifaciat quis sit ex ac̃tis corporib stat
enimarũ. Adiecta aut̃ his horarũ uł siderũ ñ ociosa descriptione:
Operũ facies ñ dissimilia isignificans atullia noscipione ꝑ quietẽ sibi
Ingesta narrat᷑ : Sedo ne silli cõmento tali uł huic tali sompuo in
his potis simũ libris opꝰfuerit quib: dererũ publicarũ statulo q̃¬
bat᷑ : Quoue atcinuerit int̃ornandaru urbiũ constituta. circłos.
orbes globosq describere. destellarũ modo. decaeli conuersione.
tractare : quesitu dignũ & mͥuisũ ẽ & aliis fortasse uide t᷑. Ne
uiros sapientia p̃cellentes. nihilq iniuestigatione ueri nisi diui¬
Nũ sentire solitos. aliqiđ castigato operi adiecisse suꝑ fluũ suspicem᷑:
Dehergo pͥus pauca dicenda sũnt. ut liqͥdo mens operis deqͦ loquim᷑
In notes cat :¬

Expanded text:
instituta disseruit. In hoc tamen uel maxime operis similitudinem seruauit imitatio quod, cum Plato in uoluminis conclusione a quodam uitae reddito, quam reliquisse uidebatur, indicari faciat qui sit exutarum corporibus status animarum, adiecta quadam sphaerarum uel siderum non otiosa descriptione, rerum facies non dissimilia significans a Tulliano Scipione per quietem sibi ingesta narratur. Sed quid uel illi commento tali uel huic tali somnio in his potissimum libris opus fuerit in quibus de rerum publicarum statu loquebantur, quoue adtinuerit inter gubernandarum urbium constituta circulos, orbes globosque describere, de stellarum modo, de caeli conuersione tractare, quaesitu dignum et mihi uisum est et aliis fortasse uideatur, ne uiros sapientia praecellentes nihilque in inuestigatione ueri nisi diuinum sentire solitos aliquid castigato operi adiecisse superfluum suspicemur. De hoc ergo prius pauca dicenda sunt, ut liquido mens operis de quo loquimur innotescat
Abbreviated transcription (Latin):
sicut primo .v. & concurrentib: ip̃siꝰ anni eo modo quo Rł mensiũ inuenire docuim
Qđ si p̃fata lectio memoria exciderit. docilimꝰ qualit̃ &iã sine litterarũ suffragos
recuperari possit : Paschalẽ igit᷑ terminũ cuiꝰq anni reperturus sume p̃cedentis ami¬
terminũ in primo articulo pollicis leuȩ manus & deinceps ꝑ ordinẽ singłos Kalen¬
darũ dies ꝑ singłos articulos sũmitatesq digictoꝵ om̃iũ eiusdẽ manꝰ cõputans qͥ¬
cũq K alendarũ dies rursus in eodẽ articulo expensis c&eris euenerit. t̃minũ et̃
noueris: Hoc tantũ memor esto inom̃ib t̃minis in qui rendis. ut cũ ad Rł cõpu¬
& postiđ semꝑ a xviii. Kł sumas usq ad terminũ : Et si t̃min ipse in kł .. uł in alis
nonarũ ł iduũ die occurrerit. in aprili eẽ noueris : Si aut̃ Kalendarũ dies incider¬

Expanded text:
sicut huic V et concurrentibus ipsius anni, eo modo quo Kalendas mensium invenire docuimus. sicut huic V et concurrentibus ipsius anni, eo modo quo Kalendas mensium invenire docuimus. Quod si praefata lectio memoriae exciderit, docemus qualiter etiam sine litterarum suffragio recuperari possit. Paschalem Terminum cujusque anni reperturus sume praecedentis anni in primo articulo pollicis laevae manus, et deinceps per ordinem singulos Kalendarum dies per singulos articulos summitatesque omnium digitorum ejusdem manus computans, quicunque Kalendarum dies rursus in eodem articulo expensis caeteris evenerit, terminum esse noveris. Hoc tantum memor esto in omnibus terminis inquirendis, ut, cum ad Kalendas compu ab XVIII Kalendas sumas ad terminum. Et si terminus ipse in Kalendis vel in aliqua Nonarum vel Iduum die occurrerit, in Aprili esse noveris. Si autem Kalendarum dies incider
Abbreviated transcription (Latin):
& dies dominica fuerit. in sequentẽ ut dictũ est dominicũ festũ differimꝰ ꝙ ẽ
Vui kł. mai: Lunae uͦ atas in ipsa festiuitiuitate nec minor quã .xv nec maio
quã xxi. euenire potest : Sienĩ sabato xiiii. fuerit quiẽ terminꝰ sequentidie
pascha erit xv: Qđ si in dominica terminꝰ iđ xiiii. euenerit. In alia domirica
qua festũ ꝑ agit᷑ occurret xxi: xxxiui Quo uodo luutnians ipatitaminos
terminus occurrat. lectionem illam memorit̃ tenere debes: quȩ ex inde uer¬
si fica specie conposita decantat᷑ ita incipiens : Noñ a prł norunt quinos
Item unden&e ambiunt quinos: Quatuor iđ capiunt t̃nos : Ternȩ kalendae
titulant senȩ : Quatuor denȩ cubant inquadris: Septenos idus septẽ eligo¬
darũ die t̃minꝰ sit occursurus. iđ luna .xiiii. post aequi noctiũ : feriã quoq iđ quo
septimanȩ eueniat die : inuenies iunctis regularib: qͥ singłis ascribunt᷑ terminis

Expanded text:
 dies Dominicus fuerit in sequentem, ut dictum est, Dominicum festum differimus, quod est VII Kal. Maii. Lunae vero aetas in ipsa festivitate nec minor quam XV, nec major quam XXI evenire potest. Si enim Sabbato XIV fuerit, qui est terminus, sequenti die Paschae erit XV. Quod si in Dominica terminus, id est XIV evenerit, in alia Dominica, qua festum peragitur occurrit XXIa. CAPUT XXXIII. Quomodo inveniatur ipse terminusterminus occurrat, lectionem istam memoriter tenere debes, quae exinde versifica specie composita decantatur, ita incipiens: Nonae Aprilis norItem undenae ambiunt quinos. Quatuor Idus capiunt ternos. Ternas Kalendas titulant senae. Quatuor denae cubant in quadris. Septenas Idus septus elegdarum die terminus sit occursurus, id est XIV luna post aequinoctium. Feriam quoque, id est, quo septimanae eveniat die, invenies junctis regularibus, qui singulis ascribuntur terminis,