comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esre mansuros & per prophaam. si uolueritis & udiertuis me
Cum scir& ipse in quibus operaretur &uelle: & similia
multa dicuntur. nam propter huius ut ilitatẽ sec reti
ne forte quis ex tollatur. sed omnes &iam qui benecurrunt
timecnt dum occultum est qui perueniant: Propter
huius ergo utilitatem secreti credendum est quosdam de
filiis perditionis non accepto dono perseuerandiusq infinẽ
infide quae perdilectionem operatur. Incipere uiuere.
& aliquandiu fideliter ac iuste uiuere & posteu cadere:
Neq de hac uita priusquam eis hoc contingat auferri : Quo¬
rum si nemini contigiss&. tum diu haberent homines istũ
sa luberrimum timorem quo uitium elationis opprimitur
donec ad xp̃i gratiam quu pie uiuitur peruenirent. de in¬
ceps iam securi. numquam se abillo esse casuros: Quae
presumptio inisto temptationum loco non ex pedit. ubi
ritas : Deniq &ium hocerit. sed tunc quod iam est in

Expanded text:
esse mansuros. Et per prophetam, Si volueritis et audieritis me esse mansuros. Et per prophetam, Si volueritis et audieritis me : cum sciret ipse in quibus operaretur et velle . Et similia multa dicuntur. Nam prone forte quis extollatur, sed omnes, etiam qui bene currunt, timeant, dum occultum est qui perueniant — propter huius ergo utilitatem secreti credendum\' est quosdam de filiis perditionis non accepto dono perseuerandi. usque in finem in fide, quae per dilectionem operatur, incipere uiuere et aliquandiu fideliter ac iuste uiuere et postea cadere neque de hac uita, priusquam hoc eis contingat, auferri.I quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo uitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam, qua pie uiuitur, peruenirent, deinceps iam securi numquam se ab illo esse casuros. quae praesumtio in isto temtationum loco non expedit, ubi ritas. Denique etiam hoc erit; sed tunc, quod jam est in
Abbreviated transcription (Latin):
potens est enim ds̃ delapidib. istis suscitare filios abrahae.
ut ostendat sic esse istos amputandos si non fecerint fruc¬
tum. ut non de sit numerus qui promissus est abrabae.
Tamen apertius in apocalypsin dicitur. Tene quod hu¬
bes ne alius accipiat coronam tuam. sienim alius non
est accepturus nisi iste per diderit certus est numerus.
quod autem &iam perseueratur in scĩs sic istu dicuntur
quisi eos perseueraturos hubeatur incertum. Non aliter
haec audire debent quib expedit non altum supere sedtime¬
re . Quis enim exmultitudine fidelium quam diu in hac mor¬
talitate uiuitur. innumero predestinatorum seesse presu¬
mat quia id occulturi opus est. in hoc loco ubi sic cauenda
est elatio ut &iam persatunae angelum ne ex tolleretur
tantus colafiz aretur apostolus. Hinc & apostolis diceba¬
tur : simanseritis inme. Dicente illo qui eosutiq sciebat

Expanded text:
potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae ; potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae ; ut ostendat sic istos esse amputandos si non fecerint fructum, ut non desit numerus qui promissus est Abrahae: tamen apertius in Apocalypsi dicitur, Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus nisi iste perdiderit, certus est numerus. 40. Quod autem etiam perseveraturis sanctis sic ista dicuntur, quasi eos perseveraturos habeatur incertum: non aliter haec audire debent, quibus expedit non altum sapere, sed timere . Quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mortalitate vivitur, in numero praedestinatorum se esse praesumat? Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cavenda est elatio, ut etiam per satanae angelum, ne extolleretur, tantus colaphizaretur apostolus . Hinc Apostolis dicebatur, Si manseritis in me : dicente illo qui eos utique sciebat
Abbreviated transcription (Latin):
Fortissimo quippe dimisit atq permisit facere quod uell&.
infirmis seruauit ut ipso donante inuictissime quod bonum
est uellent. & hoc deserere inuictissime nollent. Dicente
ergo xp̃o. rogiuui prote petre nedeficiat fides tua. intel¬
legumus ei dictum. quae aedificatur super petram. atq:
itu homo di non solum quia miseri cordiam consequutus
ess& ut fidelis esset. Uerum &iam quia fides ipsa non de¬
qui predestinati sunt in regnum dĩ. quorum itu certus est
numerus. ut nec addatur eis quisquum nec minuatur exeis
Non de his quicum adnuntias set & loquatus ess& multipli¬
cati sunt super numerum. Ipsienim uocati dici possunt.
non autem electi : quia non secundum propositum uocati:
Certum uero esse numerum electorum. neq augendum
neq minuendum: Quam uis & iohannes baptista signific&
ubi dicit. facite ergo fructum dignum paenitentiae. &no¬
lite dicere apud uos metipsos. patrem habemus abraham.

Expanded text:
Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, Rogavi pro te ne deficiat fides tua , intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam consecutus est ut fidelis esset, verum etiam quia fides ipsa non dequi praedestinati sunt in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum . Ipsi enim vocati dici possunt, non autem electi, quia non secundum propositum vocati. Certum vero esse numerum electorum, neque augendum neque minuendum, quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit, Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et nolite dicere apud vosmetipsos, Patrem habemus Abraham;
Abbreviated transcription (Latin):
recur uoluntus sua : ut in ad iutorio di sine quo perseuerare
non possent manerent siuellent. nec ds̃ in eis operaretur
ut uellent. Inter tot & tantas temptationes infirmitate sua
uoluntas ipsa sub cumberet. &ideo perseuerare non posser
quia de ficientes infirmitate nȩcuellent. aut non ita uellent
in firmitate uoluntatis ut possent. Subuentum est igitur
infirmitati uolunͣtis humanae ut diuina gratia indeclina¬
biliter & insuperabiliter ageretur. &ideo quam uis in¬
firma non tamen deficer&: neq aduersitate aliqua uince¬
retur. Itu factum est. ut uoluntas hominis inualida &
in becilla in bono adhuc paruo perseueraret inuirtutedĩ.
Cum uoluntas primi hominis fortis & sana in bono ampliore
non perseuerauerit habens uirtutem liberi arbitrii. quam¬
uis non defuturo ad iutorio dĩ. sine quo non posset perseuera¬
re siuell&. Non tamen aliquo in illo ds̃ operaretur siuell&

Expanded text:
retur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare retur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine quo non posset perseverare si vellet, non tamen tali quo in illo Deus operaretur ut vellet.
Abbreviated transcription (Latin):
& scificatio. & redempto : ut quem ad modum scribtum est
qui gloriatur indño glori&ur : hic est quod in hoc loco mi¬
seriarum ubi temptatio est uitu humanu super terram
uirtus in in firmitate perficitur: quae uirtus. nisi ut qui
loriatur indño glorietur : Acperhoc nec de ipsu perse¬
uerantia boni uoluit ds̃ scõs suos in uiribus suis. sed in ipso
gloriari. qui eis non solum dat adiutorium. quale primo
homini dedit sine quo non possunt perseuerare si uelint.
sed in eis &iam operatur & uelle in quoniam non perseue¬
rabunt nisi & possint &uelint perseuerandieis & possibili¬
tas & uoluntas diuinae gratiae largitate don&ur Tuntum
qui per sp̃u sc̃o accenditur uoluntus eorum. ut ideo pos¬
sint quia sic uolunt. ideo sicut uelint: quia ds̃ operatur ut
uelint: Nam si intanta infirmitate uitae huius. inqua
tamen infirmitate. in infirmitate propter elationem
reprimendam perfici uirtute oportehat. ipsis relinque¬

Expanded text:
et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Hinc est quod in hoc loco miseriarum, ubi tentatio est vita humana super terram , virtus in infirmitate perficitur : quae virtus, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? 38. Ac per hoc nec de ipsa perseverantia boni voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari: qui eis non solum dat adjutorium quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare si velint; sed in eis etiam, operatur et velle: ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat ipsis relinque
Abbreviated transcription (Latin):
ut nonglori&ur omnis caro coram ipso. idest omnis homo
Vinde autem nonglori&ur caro coram ipso nisi demeritis
suis. Quae quidem potuit hubere sed perdidit: & per quod
hubere potuit per hoc perdidit. hoc est perliberum arbi¬
trium : propter quod non restat liberandis nisi gratia
liberantis : It uergo non gloriatur omnis caro coram ipso
Non enim gloriantur in iusti quinon habentande. Nec
iusti quia ex ipso habent :unde nec habent gloriam suam
nisi ipsum cuidicunt gloria mea & exaltas caput meum
Acper hoc adomnem hominem pertin& quod scribtum
est : ut non glorietur omnis caro coram ipso Adiustos
autem illud. qui gloriatur in dño glori&ur : Hoc enim
apostolus a pertissime ostendit quicum dixiss& ut nonglo¬
rietur omnis caro coram ipso. Ne putarent scĩ sine gloriu
se remansisse : mox uddidit: Ex ipso autem uos estis
in xp̃o ihũ. qui factus est nobis supientia adđo & iustitia

Expanded text:
ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur omnis caro coram ipso. Ad justos autem illud, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia,
Abbreviated transcription (Latin):
rent : potens est dĩ inquit statuere eum: ipse utiq dat
per seuerantiam qui stutuere potens est eos qui stant
ut per seuerantis sime stent. uel restituere qui cecideran
Dns enim erigit elisos: ut ergo non acciper& hoc donum
đ idest in bono perseueruntiam primus homo. sed perse¬
uerare uel non perscuerare in eius relinqueretur arbitrio
tales uires hubebat eius uoluntas quae sine ullo fuerat
insticutu peccato. & nihil illi ex se ipso concupiscentialiter
resistebat. ut digne tantae bonitati. & tantae bene uiuen¬
di facilitati perseuerandi committeretur arbitrium.
Dõ quidem presciente quid esset facturus in iuste. presci¬
ente tamen non adhoccogente: sed simulsciente quid de illo
ipse fuceret iuste: Nunc uero posteu quam est illa mug¬
nu peccati merito amissa libertus: &ium maiorib donir
adiuuandu remansit infirmitas. Placuit enim do quo
maxime humanae superbiam presumptionis ex tinguer&

Expanded text:
rent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat rent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos . 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tantae bene vivendi facilitati perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret,
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. quia quae promisit potens est & facere. Ipse ergo
illos bonos facit ut bona faciant. Neq enim eos proptere a
promisit abrahae. qui a presciuit ase ipsos bonos. futu¬
ros : Nam siituest non sunt sed eorum est quod promisit
Nonautem sic credidit abraham sed non est in firmatus
infide dans gloriam do & plenissime credens quia quae
promisit potens est & facere: Non ait quae prescidit po¬
tens est promittere. aut quae predixit potens est osten
dere : aut quae promisit potens est prescire. sed quae
promisit potens est & facere. Ipse igitur eos facit per¬
seuerare inbono: qui facit bonos : qui autem cadunt & pe¬
seunt : in predestinatorum numero nonfuerunt q quam¬
uis ergo deomnib: regeneratis & pie uiuentibus loquere¬
tur a postolus dicens: Iu quies qui iudices alienum seruĩ.
suo domino stat aut cadit: Continuo tamen respexit ad
predestinatos & ait. stabit autem & ne hoc sibi urroga¬

Expanded text:
tum est, « quia quae promisit potens est et facere . » Ipse ergo tum est, « quia quae promisit potens est et facere . » Ipse ergo bonos illos facit, ut bona faciant. Neque enim eos propterea promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsos futuros bonos. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit; non autem sic « credidit Abraham, sed non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, plenissime credens quia quae promisit, potens est facere. » Non ait, quae praescivit, potens est promittere, aut, quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arroga
Abbreviated transcription (Latin):
est ad mortem. de quo dicit iohannes a postolus. Est pecca¬
tum ad mortem non pro illo dico ut rog&. De quo peccato
quoniam non ex pressum est. possunt multa & diuersa senti¬
ri. Ego autem dico idesse peccatum: fidem quaeperdilec¬
tionem operatur deserere usq ad mortem. huic peccato
ultra non deseruiunt. Non prima conditione sicut ille libe¬
ri. sed per secundum adam. đigratia liberati. & ista libera¬
tione habentes liberum arbitrium quo seruiant do. non quo
captiuentur adiabolo. Liberati enim a peccato serui facti
sunt iustitiae. in qua stabunt usq infinem. donante sibi per¬
seuerantiam illo qui eos presciuit. & predestinauit. & secun¬
dum propositum uocauit. iustificauit & glorificauit.
Quoniam illa quae de eis promisit &iam futura lam fecit cui
promittenti credidit abraham. & deputatum est illi adiusti¬
tiam. Dedit enim gloriam đdo plenissime credens sicut scrib¬

Expanded text:
est ad mortem, de quo dicit Iohannes apostolus: est peccaest ad mortem, de quo dicit Iohannes apostolus: est peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget. de quo peccato, quoniam non expressum est, possunt multa et diuersa sentiri. ego autem dico id esse peccatum, fidem, quae per dilectionem operatur, deserere usque aultra non serviunt non prima conditione, sicut ille, liberi, sed per secundum Adam Dei gratia liberati, et ista liberatione habentes liberum arbitrium, quo serviunt Deo, non quo captiventur a diabolo; « liberati enim a peccato servi facti sunt justitiae , » in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseverantiam illo qui « eos praescivit et praedestinavit, et secundum propositum vocavit et justificavit, » quoniam illa, quae de his promisit, etiam futura jam fecit. Cui promittenti « credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam; dedit « enim » gloriam Deo plenissime credens, » sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
terrente mundo sed saeuiente nestarent steterunt in
fide cum uider& ille bona presentia quae fuerat relictu¬
rus. isti futuri quae accepturi fuerant non uiderent.
Vnde hoc nisi donante illo a quo misericordiam consequu¬
ti sunt ut fidelesessent. a quo acceperunt sp̃m nontimoris
quo persequentibus cederent. sed uirtutis & caritatis
& continentiae. Quo cuncta minantia. cuncta inuitantia
cuncta cruciantia superarent. Illi ergo sine peccato ullo
data est cum qua conditus est uoluntas libera. & eam fecit
seruire peccato. Horum uero cum fuissec uoluntas serua
peccati. liberata est per illum quidixit. siuos filius libera¬
uerit : Tunc uere liberi eritis. Et acceperunt tantam
per istam gratiam libertatem ut quam uis quam diu hic
uiuunt pugnent contra concupiscentias peccatorum. eisq
non nulla subrepant. propter quaedicant cottidie dimitte
nobis debita nostra. non tamen ultra seruiant peccato quod

Expanded text:
terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non uiderent? unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam libertatem, ut, quamuis quamdiu hic uiuant pugnent contra concupiscentias peccatorum eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant cotidie: dimitte nobis debita nostra, non tamen ultra seruiant peccato, quod
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o enim sic eos ponente ut eant & fructum adferant & fruc¬
tus eorum maneat. Quis audeat dicere non manebit. quis
audeat dicere forsitan non manebit. sine paenitentia sunt
dona & uocatiodi. seduocatio eorum qui secundum proposi¬
tum uocatisunt. Prohis igitur interpellante xp̃o nede¬
ficiat fides eorum. sine dubio non de fici& usq infinem.
Acper hoc perseuerauit usq infinem. Nec eam nisi manen¬
tem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas
est necessaria aduersus tot & tantas temptationes quae
inparadiso non fuerunt dono perseuerantiae mutata atq
firmata. ut cum omnib amorib: terrorib: errorib suis
uincatur hic mundus. hoc scõrum martyria docuerunt
Deniq ille & terrente nullo . & super contradi terrentis
imperium. libero usus arbitrio non stetit intanta felicita¬
te. intanta non peccandi facilitate. Isti autem non dico

Expanded text:
Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et frucChristo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicere: "forsitan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed uocatio eorum qui secundum propositum uocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate, isti autem, non dico
Abbreviated transcription (Latin):
non con sequenter faciunt ut homo uiuat. sed tamen sine il¬
lis non potest uiuere. Primo itaq: homini qui in eo bono
quo factus est rectus accepera t posse non peccare. posse non
mori. posse ipsum bonum non deserere. Datum est adiuto¬
rium perseuerantiae non quo fier& ut perseueraret. sed si¬
ne quo per liberum arbitrium perseuerare non poss&.
Nunc uero sc̃ĩs in regnum di pergratiam dĩ predestinatis non
tale ad iutorium perseuerantiae datur. sed tale ut eis perse¬
uerantia ipsadonetur. non solum ut sine istodono perseue¬
rantes esse non possint. uerum etiam ut perhoc donum non
nisi perseuerantes sint. Non solum enim dixit. sine menihil
potestis facere. uerum &iam dixit . non uos me elegistis. sed
ego elegi uos. & posui uos ut eatis & fructum ad feratis & fruc¬
tus uester maneat. Quib uerbis eis non solum iustitiam.
uerum &iam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit.

Expanded text:
non consequenter faciunt, ut homo uiuat, sed tamen sine ilnon consequenter faciunt, ut homo uiuat, sed tamen sine illis non potest uiuere. primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus erat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adiutorium perseuerantiae, non quo fieret, ut perseueraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseuerare non posset. nunc uero sanctis in regnum dei per gratiam dei praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae datur, sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint. non solum enim dixit: sine me nihil potestis facere, uerum etiam dixit: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit.
Abbreviated transcription (Latin):
mori. Nouissima erit multomaior. non posse mori: Pri¬
maerat perseuerantiae potestas bonum posse deserere.
nouissima erit per seuerantiae felicitas bonum non posse
deserere : Num quid qui aerunt bona nouissima potiora
atq meliora. ideo fuerunt illa prima uel nulla parua.
Itemq ipsa cdiutoria distinguenda sunt. Aliud est adiu¬
torium sine quo aliquid non fit. & aliud est adiutorium
quo aliquid fit. Nam sine alimentis non possumus uiuere
Nec tamen cum ad fuerint alimenta eis fit ut uiuat quimo¬
ri uoluerit. Ergo ad iutorium alimentorum est sine quo
non fit non quo fit ut uiuamus. At uero beatitudo quam
non hab& homo cum data fuerit continuo fit beatus.
Ad iutorium est enim non solum sine quo non fit. uerum
&iam quofit propter quod datur. Qua propter hoc
ad iutorium est & quo fit . & sine quo non fit. Quia & si
data fuerit homini beatitudo continuo fit beatus. & si
data numquam fuerit numquam erit. Alimenta uero

Expanded text:
mori; nouissima erit multo maior, non posse mori. primori; nouissima erit multo maior, non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentorum est, sine quo non fit, non quo fit, ut uiuamus. at uero beatitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. adiutorium est enim non solum, sine quo non fit, uerum etiam quo fit propter quod datur. quapropter hoc adiutorium et quo fit est et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus, et si data numquam fuerit, numquam erit. alimenta uero
Abbreviated transcription (Latin):
autem liberius libero arbitrio quando non potuerit seruire
peccato. quae futuru erat & homini sicut facta est angelis
scĩs merces meriti. Nunc autem perpeccatum perdito bono
merito in his qui liberantur factum est donum gratiae. quae
merces meriti futura erat. Qua propter bina ista quid inter
se differant diligenter &uigilanter intuendum est. posse non
peccare: & non posse peccare. Posse nonmori & non posse mori.
bonum posse non deserere. & bonum non posse deserere.
Potuit enim non peccare primus homo. potuit non mori.
potut bonum non deserere: Num quid dicturi sumus non po¬
iuit peccare. quitalem habebat liberum arbitrium. Aut
non potuit mori cui dictum est. si peccaueris morte morie
ris. Aut non potuit bonum deserere. cum hoc peccando de¬
seruerit & ideo mortuus sit. prima ergo uoluntas liber¬
tatis erat posse non peccare. Nouissima erit multo maior
non posse peccare. prima in mortalitas erat posse non

Expanded text:
autem liberius libero arbitrio, quando non poterit servire autem liberius libero arbitrio, quando non poterit servire peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est Angelis sanctis, merces meriti? Nunc autem per peccatum perdito bono merito, in his qui lmerces meriti futura erat. Quapropter bina ista quid inter se differant diligenter et uigilanter intuendum est, posse non peccare et non posse peccare, posse non mori et non posse mori, bonum posse non deserere, bonum non posse deserere. potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. numquid dicturi sumus: "non potuit peccare" qui tale habebat liberum arbitrium? aut: "non potuit mori" cui dictum est: si peccaueris, morte mris ? aut, Non potuit bonum deserere, cum hoc peccando deseruerit, et ideo mortuus sit? Prima ergo libertas voluntatis erat, posse non peccare; novissima erit multo major, non posse peccare: prima immor
Abbreviated transcription (Latin):
de fuss& sine quo munere non possent. Nunc autem quib
de est tule ud iutorium lam poenu peccatiest. Quib autem
datur secuñdum gratiamdatur. non secundum debitum.
iddure dõ placuit. ut non solum ad sit sine quo permanere
non possumus &iam siuelimus. uerum etiam tantum ac tale
sit ut uelimus fit quippe in nobis perhanc digratiam inbo¬
no recipiendo & perseueranter tenendo. non solum posse quod
uolumus. uerum etiam uelle quod possumus. quod non fuit in
homine primo. Vnum enim horum in illo fuit. alterum non
fuit. Namq: ut reciper& bonum gratia non egebat. quia
non dum perdiderat. Vt autem in eo permaneret egebat
adiutorio gratiae. sine quo id omnino non posset. & accepe¬
rat posse siuell& sed non habuit uelle quod poss&. nam si
habuiss& perseuerasset. poss& enim etiam perseuerare
siuellet. quod ut noll& delibero descendit arbitrio. quod tunc
ituliberum erat ut bene uelle posset &mule. Quid erit

Expanded text:
defuisset, sine quo manere non possent. Nunc autem quibus defuisset, sine quo manere non possent. Nunc autem quibus deest tale adjutorium, jam poena peccati est: quibus autem datur, secundum gratiam datur, non secundum debitum; id dare Deo placuit, ut non solum adsit sine quo permanere non possumus, etiam si velimus, verum etiam tantum ac tale sit, ut velimus. Fit quippe in nobis per hanc Dei gratiam in bono recipiendo et perseveranter tenendo, non solum posse quod volumus, verum etiam velle quod possumus. Quod non fuit in homine primo: unum enim horum in illo fuit, alterum non fuit. Namque ut reciperet bonum, gratia non egebat, quia nondum perdiderat: ut autem in eo permaneret, egebat adjutorio gratiae, sine quo id omnino non posset: et acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quod posset; nam si habuisset, perseverasset. Posset enim perseverare si vellet: quod ut nollet, de libero descendit arbitrio; quod tunc ita liberum erat, ut et bene velle posset et male. Quid erit
Abbreviated transcription (Latin):
in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum dederat &¬
ad iutorium sine quo in ea non posset per manere siuell&.
Vt autem uell& in eius libero relinquit arbitrio. poss&
ergo per manere si uell&. quia nondeerat adiutorium
per quod posset. & sine quo non poss& per seueranter bo¬
num tenere quod uell&. Sed quoniam noluit permane¬
re profecto eius est culpa cuius meritum fuisset siperma¬
nere uoluisset. sicut fecerunt angeliscĩ qui cadentibus
aliis per liberum arbitrium. per idem liberum arbitri¬
um steterunt ipsi. & huius permansionis debitam mer¬
cedem recipere meruerunt. Tantam scilic& beatitudi¬
nis plenitudinem qua eis certissimum sit semper se in illa
esse mansuros. Siautem hoc adiutorium uel angelo uel ho¬
mini cum primum factisunt de fuiss&. Quonium nontulis
natura facta erat ut sine diuino ad iutorio poss& munere
si uell& Nonutiq sua culpa cecidisset. Ad iutorium quippe

Expanded text:
in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutorium per quod posset, et sine quo non posset perseveranter bonum tenere quod vellet. Sed quia noluit permanere, profecto ejus culpa est, cujus meritum fuisset, si permanere voluisset: sicut fecerunt Angeli sancti, qui cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, et hujus permansionis debitam mercedem recipere meruerunt, tantam scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo vel homini, cum primum facti sunt, defuisset; quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent: adjutorium quippe
Abbreviated transcription (Latin):
semper ess& bonum. sed deseruit & desertus est. Talequip¬
pe erat adiutorium quod desereret cum uell& & inquo per¬
maneret siuellet. non quo fieret ut uellet. Haec est prima
gratia quaedata est primo adam. sed haec potentior est
in secundo adam. Prima est enim qua fit ut habeat homo
iustitiam siuelit. Secunda ergo plus potest qua etiam fit ut
uelit & tuntum uelit tantoq ardore diligat ut carnis uo¬
luptatem contrari. concupiscentem uoluntate sp̃s uincat
Nec illa quidem parua erat qua demonstrata est etiam po¬
tentia liberi arbitrii. quonium sic adiuuabatur ut sine hoc
adiutorio inbono non maneret. sed hoc ad iutorium siuellet
desereret. Haec autem tanto muior est ut parum sit ho¬
mini per illam repurare perditam libertatem. parum
sit deniq: non posse sine illu. uel ad prehendere bonum.
uel per munere inbono siuelit nisi etiam efficiatur ut ue¬
lit. Tuncergo dederat ds̃ homini liberam uoluntatem.

Expanded text:
semper esset bonus: sed deseruit, et desertus est. Tale quipsemper esset bonus: sed deseruit, et desertus est. Tale quippe erat adjutoriummaneret si vellet, non quo fieret ut vellet. Haec est prima gratia, quin secundo Adam. Prima est enim qua fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit, tantoque ardore diligat, ut carnis voluntatem contraria concupiscentem voluntate spiritus vincat. Nec illa quidem parva erat, qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii, quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non maneret, sed hoc adjutorium si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono si velit, nisi etiam efficiatur ut velit. 32. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem;
Abbreviated transcription (Latin):
modo inunitatem personae. A uerbo đo natura humana sus¬
cepta perliberum uoluntatis peccaret arbitrium cum ipsa
susceptio talis esset . ut natura hominis ado ita suscepta nul¬
lum in se motum mule uoluntatis ad mitteret. Per hunc
mediatorem ds̃ ostendit eos quos eius sanguine redemit fa¬
cere se ex malis de inceps in aeternum bonos. quem sic susce¬
pit ut numquam essec malus. Nec ex mulo factus semper¬
esset bonus. istam gratiam non habuit homo primus qua
numquam ess& malus. sed sane habuit inqua si permanere
uellet. numquam malus ess& . & sinequa etiam cum suolibe¬
ro arbitrio bonusesse non poss&. sed eam tamen perliberũ
arbitrium deserere posset. Nec ipsum ergo ds̃ esse uoluit
sine sua gratia quam relinquit in eius libero arbitrio. Quoni¬
am liberum arbitrium ad malum sufficit. ad bonum autem
purum est nisi adiuuetur ab omni potenti bono. Quod ad iu¬
torium si homo ille perliberum non deseruiss& arbitrium

Expanded text:
modo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana susmodo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana suscepta, per liberum voluntatis peccaret arbitrium, cum ipsa susceptio talis esset, ut natura hominis a Deo ita suscepta, nullum in se motum malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere se ex malis deinceps in aeternum bonos, quem sic suscepit, ut nunquam esset malus, nec ex malo factus semperesset bonus. 31. Istam gratiam non habuit homo primus, qua nunquam vellet esse malus: sed sane habuit, in qua si permanere vellet, nunquam malus esset, et sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset. Nec ipsum ergo Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in ejus libero arbitrio. Quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ab omnipotenti bono. Quod adjutorium si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium,
Abbreviated transcription (Latin):
E& uirgine maria filium hominis natum. per liberum ta¬
men arbitrium bene uiuendo & sine peccato bona opera fa¬
ciendo meruisse ut essetꝰ di filius. resistente euangelio atq
dicente. Verbum caro factum est. Nisi in utero uirginali
unde fuit initium hominis xp̃i. Itemq uirgine requirente
quomodo fieret quod ei per angelum nuntiabatur. angelus
respondit. Sp̃s sc̃s super ueni& inte &uirtus altissimi ob¬
umbrabit tibi. propterea quod nascetur exte sc̃m uocabitur
filius dĩ. Propterea inquit non propter opera quae non dum
natiutiq nulla sunt. sed propterea quia sp̃s sc̃s superueniet
inte . &uirtus altissimi obumbrabit tibi. quod nascetur exte
sc̃m uocabitur filius dĩ. Ista natiuitas profecto gratuita con¬
iunxit inunitate personae hominem dm̃ carnem uerbo.
istam natiuitatem bona opera sequuta sunt. non bona opera
meruerunt. Neq enim mecuendum erat ne isto ineffabili

Expanded text:
et virgine Maria filium hominis natum, per liberum taet virgine Maria filium hominis natum, per liberum tamen arbitrium bene vivendo, et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente, Verbum caro factum est . Nam ubi hoc factum est, nisi in utero virginali, unde fuit initium hominis Christi? Itemque Virgine requirente, quomodo fieret quod ei per angelum nuntiabatur, angelus respondit, Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi: propterea, quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei . Propterea, inquit: non propter opera, quae nondum nati utique nulla sunt; sed propterea quia Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Ista nativitas profecto gratuita conjunxit in unitate personae hominem Deo, carnem Verbo. Istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera meruerunt. Neque enim metuendum erat, ne isto ineffabili
Abbreviated transcription (Latin):
lis patri & coaeternus pro eis homo factus. & sine suo ullo
uel originali uel proprio peccato abhominib peccatoribus
crucifixus. Qui quam uis die tertio resurrexerit num quam
moriturus ulterius. pertulit tamen promortalibus mor¬
tem. qui mortuis prestitit uitam. ut redempti eius sangui¬
ne tunto ac tali pignore acceptodicerent. si ds̃ pronobis
quis contranos. qui proprio filio non pepercit. sed pronobis
omnib: tradidit eum. Quomodo non &cum illo omnia nobis
donauit. Dsergo naturam nostram idest animam rationa¬
lem carnemq hominis xp̃s suscepit susceptione singulari¬
ter mirabili. uel mirabiliter singulari. ut nullus iustitiae
suae precedentib meritis filius dĩ sic esset ab initio quo es¬
se homo coepiss& ut ipse & uerbum quod sine initio est una
persona ess&. Neq enim quisquam tantu rei huius & fidei
caecus est ignorantia ut audeat dicere quam uis despũ scõ

Expanded text:
lis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo lis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucmoriturus ulterius, pertulit tamen pro mortalibus mortem: qui mortuis praestitit vitam, ut redempti ejus sanguine, tanto ac tali pignore accepto dicerent: « Si Deus pro nobis, quis contra nos? qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donavit ? Deus ergo naturam nostram, id est animam rationalem carnemque hominis Christi suscepit, susceptione singulariter mirabili vel mirabiliter singulari, ut nulli justitiae suae praecedentibus meritis Filius Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum quod sine initio est, una persona esset. Neque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat dicere, quamvis de Spiritu sancto
Abbreviated transcription (Latin):
ro in hac uita ad quos pertinet liberationis haec gratia in
malis sunt ex quib clamant ad dñm libera nos amalo ille
in illis bonis xp̃i mortem non eguit. istos areatu & heredita¬
rio & proprio illius agni sanguis absoluit. ille non opus
habebat eo ad iutorio quod inplorunt isti cum dicunt. Vi¬
deo aliam legem in membris meisrepugnantem legimentis
meae & captiuantem me inlege peccati quae est inmem
quonium in eis caro concupiscit aduersum sp̃m. & sp̃s
aduersum carnem. Atque intali certamine luborantes
& periclitantes darisibi pugnandi uincendiq uir tutem
per xp̃i gratiam poscunt. ille uero nulla tali rixa ase ipso
aduersum se ipsum temptatus atq: turbatus in illobeatitu¬
dinis loco sua secum pace fruebatur. Pro inde & sinon in¬
terim laetiore nunc. uerum tamen potentiore gratia in¬
digent isti. & quae potentior quam đi unigenitus filius aequa¬

Expanded text:
ro in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in ro in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Deum, Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos a reatu et haereditario et proprio, illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus habebat eo adjutorio, quod implorant isti cum dicunt: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in meQuoniam in eis caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem , atque in tali certamine laborantes ac periclitantes dari sibi pugnandi vincendique virtutem per Christi gratiam poscunt. Ille vero nulla tali rixa de se ipso adversus se ipsum tentatus atque turbatus, in illo beatitudinis loco sua secum pace fruebatur. 30. Proinde etsi non interim laetiore nunc; verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequa
Abbreviated transcription (Latin):
radyso beatus esse. immo ibi non esset. ubi esse miserum
non decer&. si eum sui casus prescientia timor tanti
mali miserum faceret. Quia uero perliberum arbitrium
dm̃ deseruit. iustum iudicium dĩ expertus est. ut cum
totu sua stirpe quae in illo adhuc posita tota cum illo
peccauerat damnaretur. Quot quot enim ex hac stirpe
gratia dĩ liberantur. ad amnatione utiq: liberantur qua
iam tenebantur obstricti. unde etiam sinullus liberare¬
tur. iustum iudicium di ne iuste reprehender&. Quodergo
pauci inconparatione perientium insuo uero numero multi
liberantur. gratia fit. gratisfit. gratiae sumt agendae quia
sit. Nequis uelut de suis meritis ex tollatur. sed omne os ob
adam non habuit di gratiam. immo uero hubuit magnam.
sed dispurem. ille in bonis erat quae honitate sui conditoris
acceperat. Neq enim eu bona & ille suis meritis conpuraue¬
rat. inquib nullum prorsus patiebatur mulum. Sc̃iue¬

Expanded text:
radiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum radiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollatur, sed omne os obsAdam non habuit Dei gratiam? Imo vero habuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti ve
Abbreviated transcription (Latin):
data abundantia caritatisdĩ. cadere ulterius omnino non
possent. & hoc de se certissime nossent. hanc plenitudi¬
nem beatitudinis non habebant. sed quia nesciebant suam
futuram miseriam minore quidem sed tamen beatitudine
sine ullo uitio fruebantur. Nam sisuum casum futurum
nossent aeternumq supplicium. beati utiq esse non possent
quos huius tanti mali metus iam tunc miseros esse conpel¬
leret. Sic & hominem fecit cum libero arbitrio &quam¬
uis sui futuri casus ignarum. tamen ideobeatum quia &
non mori & miserum non fieri in sua potestate esse sentie¬
bat in quo statu recto ac sine uitio siper ipsum liberum
arbitrium manere uoluiss& profecto sine ullo mortis. &
infelicitatis experimento acciperet illam merito huius
permansionis beatitudinis plenitudinem. inqua & scĩ
angeli sunt beuti: id est ut cadere non poss& ulterius. &
hoc certissime scir&. Num nec ipse poss& etiam in pa¬

Expanded text:
data abundantia charitatis Dei, cadere ulterius omnino non data abundantia charitatis Dei, cadere ulterius omnino non possent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in pa
Abbreviated transcription (Latin):
Sienim nos describturis scĩs nosse potuimus scõs angelos
iam nullos esse casuros. quanto magis hoc ipsi reuelata sibi
sublimius ueritate nouerunt. Nobis quippe beata sine
fine uita promissa est & aequalitas angelorum. ex qua
promissione certisumus . cum ad illam uitam post iudi¬
cium uenerimus non inde nos esse lapsuros. quod si de se
ipsis angeli nesciunt. non equales sed beatiores erimus.
Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem.
Certum est igitur hoc eos nosse perspeciem quod nos per
fidem. Nullam scilic& ruinam cuiusquam scĩ angeli iam
futuram. Diabolus uero & angeli eius & sibeati erant ante¬
quam caderent & se in miseriam casuros esse nesciebant
erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini siper
liberum arbitrium inueritate stetissent. donec istam sum¬
mae beatitudinis plenitudinem tamquam prȩmium ipsius
permansionis acciperent. id est ut magna persp̃m scm̃

Expanded text:
Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casuros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros: quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis acciperent, id est, ut magna per Spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
Nondum quippe erat illu ingenere humano perditionis
massa antequam peccass& ex quotracta est origouitiata.
quu propter saluberrime confitemur quod rectissime
credimus dm̃ dñmq rerum omnium qui creauit omnia
bonu uulde & mula exbonis exhortura esse presciuit
& siuit. mugis ad suam omnipotentissimam bonitatem¬
sciens pertinere &iam de mulis benefacere. quam mala
esse non sinere sic ordinasse angelorum & hominum uitam
ut in ec prius ostender& quid poss& eorum liberum arbi¬
trium. De inde quid posset suae gratiae beneficium.
iustitiaeq iudicium. Deniq angeli quidam quorum est¬
princeps qui dicitur diabolus per liberum arbitrium
adño dõ refugae factisunt. Refugientes tamen eius bonita¬
tem qua beati fuerunt. non potuerunt eius effugere iudici¬
um perquod miserrimi effecti sunt. Ceteri autem per
ipsum liberum arbitrium inueritate steterunt. Eamq
de suo casu numquam futuro certissima scire meruerunt.

Expanded text:
Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata. » 27. Quapropter saluberrime confitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium. Denique angeli quidam, quorum princeps est qui dicitur diabolus, per liberum arbitrium a Domino Deo refugae facti sunt. Refugientes tamen ejus bonitatem, qua beati fuerunt, non potuerunt ejus effugere judicium, per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt.