comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deferebant: nec t̾rena re¬
quiem possidebant. S uide¬
te quid cdieat ipsa sententia.
Pax hominibus bone uolu¬
ntatis. Non qͥbuscũq homi¬
nibus: s bone uoluntatis
hominibꝰ. ut ĩtelligas pacẽ
xͥ non debiti eẽ: s meriti.
Non enĩ eam̾etur conditio:
ltarũt angłi in illa nocte.
qua pastores nascentẽ dnĩn
supra gregem suum uigi¬
lias obseruantes. pͥmi pre-
oĩbꝰ dichcerunt. Ipsi enim
primi ortũ saluatoris ante
om̃s homines nuntiantibꝰ
angłis agnouerunt. Uñ
mirũ est. qd redemptionẽ
scłi ante pastores scłi potu-¬
erũt seire. quam princip¬
es. Non enĩ angłi annun¬
tiauerũt regibus. non iu-¬
dicibꝰ. s hominibꝰ rustica¬
nis. hon gͦ iam mirandũ
est si xͥ gr̃am ante seire me¬
ruerit innocentia quam
potestas. ⁊ pͥus cognoscere
u̾itatem simplex rusticati
cognou̾e pastores: princi-¬
pes cognosc̾e nequiuerũt.
nemo pͥncipum scł huius
cognouit: ⁊ reliqua. Ergo

Expanded text:
deferebant, nec terrena redeferebant, nec terrena requiem possidebant. Sed videte quid dicat ipsa sententia: Pax hominibus bonae voluntatis . Non quibuscumque hominibus, sed bonae voluntatis hominibus; ut intelligas pacem Christi non debiti esse, sed meriti; non enim eam meretur conditio, ltarunt angeli in illa nocte, qua pastores nascentem Dominum super gregem suum vigilias observantes, prae omnibus primi didicerunt; ipsi enim primi ortum Salvatoris ante omnes homines, nuntiantibus angelis agnoverunt. Unde non mirum est quod redemptionem saeculi ante pastores saeculi potuerunt scire, quam principes; non enim angeli nuntiaverunt regibus, non judicibus, sed hominibus rusticanis. Non ergo jam mirandum si Christi gratiam ante scire meruerit innocentia, quam potestas: et prius cognoscere veritatem simplex rusticatiocognoverunt pastores, principes cognoscere nequiverunt. nemo principum saeculi ejus cognovit , et reliqua. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
la Gr̃a uel
quibꝰ laudibꝰ
himnc diem natalis dñi
p̾dicem. ꝓrsus ignoro:
In tanta enin festiuita¬
te ad magnificandũ dm̃
humana loquela nõ suffi¬
eit. Nam si tunc cum nas
laudandus est uoce cũ re¬
gnat : Suꝑgreditur enĩ
illiꝰ temporis festiuitatem:
nr̃a sollemnitas. Siquidẽ
tunc stupuerũt illi tantũ
nascentẽ dñm. nos illum
suscipimus nascentẽ. resur¬
gentem parit̾ ⁊ regnãtẽ.
Tanto gͥ facundior laudati¬
o ẽẽ debet hunis tẽporis:
quanto sũt maiora mira-
angłoꝵ nos p̾conia confe-¬
ramus. Et quia m̾ito eos
eqͥperare non possumꝰ. de¬
uocione cõmitemur: hoc
est in ea festiuitate eadem
qua ilħ leticia. nos senten¬
tia ꝑsultemꝰ dicentes. Gła ĩ
excelsis deo: ⁊ in t̾ra pax ho-¬
minibꝰ bone uoluntatis. Hi¬
gna plane ⁊ iusta sententia.
que in natiuitate xͥ ⁊ deo ho¬
norẽ repͥsentat in cȩlis: et
hominibꝰ pacẽ rep̾sentat in
t̾ris. Ante saluatoris enĩor¬
tum nec cȩlestia reuerentiã

Expanded text:
a gratia, vel quibus laudibus hunc diem natalis Domini praedicem, prorsus ignoro; in tanta enim festivitate ad magnificandum Deum humana loquela non sufficit. Nam si tunc cum nasclaudandus est voce, cum regnat? Supergreditur enim illius temporis festivitatem nostra solemnitas: siquidem tunc stupuerunt illi tantum nascentem Dominum; nos illum suspicimus nascentem, resurgentem pariter et regnantem. Tanto igitur fecundior laudatio esse debet hujus temporis, quanto sunt majora miracuAngelorum nos praeconia conferamus; et quia merito eos aequiparare non possumus, devotione comitemur; hoc est, in ea festivitate, eadem qua illi laetitia, nos sententia persultemus, dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Digna plaquae in nativitate Christi et Deo honorem repraesentat in coelis, et hominibus pacem repraesentat in terris; ante Salvatoris enim ortum nec coelestia reverentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ patulũ ꝑ tenuitatẽ. Rec-
tegͦ mariam uelleri cõꝑamꝰ.
que ita concepit dñm ut
toto eum hauriret corꝑe:
nec eiusdẽ seissuram corpo¬
ris pat̾etur. s eẽt mollis ad
obse quium. solida ad sc̃imo¬
niũ. Recte inquã maria
uelleri comꝑatur : de cuius
fructu salutaria ppłis uesti¬
menta texunt᷑. uellus pla¬
ne maria ẽ: siquidẽ de mol¬
l simui eiꝰ agnꝰ eg̾ssus est. qui
⁊ ipse matris lamciẽ hoc ẽ
carnrẽ gestans: molli uelle¬
re cunctoꝵ oꝑit uuln̾a pec¬
catoꝵ. Om̃e enĩ peccati uul-¬
uetur sanguine: ⁊ ut sani¬
tatem recipiat xͥ indum̃to

Expanded text:
est patulum per tenuitatem. 7. Recte est patulum per tenuitatem. 7. Recte ergo Mariam velleri comparamus, quae ita concepit Dominum, ut toto eum hauriret corpore, nec ejusdem scissuram corporis pateretur: sed esset mollis ad obsequium, solida ad sanctimonium. Recte, inquam, Maria velleri comparatur, de cujus fructu salutaria populis vestimenta texuntur. Vellus plane Maria est; siquidem de molli sinu ejus agnus egressus est, qui et ipse matris laniciem, hoc est, carnem gestans, molli vellere cunctorum operit vulnera populorum. Omne enim peccati vulvetur sanguine; et ut sanitatem recipiat, Christi indumento
Abbreviated transcription (Latin):
angłis minime deserũt᷑.
Hodierna gͥ chie scd̾m car¬
nẽ natus ẽ dñs. ita secre¬
to ita silentio. ut ortũ eius
scłm penitꝰ ignoraret. Ig¬
norauit enĩ scłm. quia ⁊
filium quẽ nõ genuit.
maria partũ posuit quẽ
sexus consuetudine non
creauit. Sic gͥ natus est
dñs. ut ortũ eius nemo
futurũ suspicaretur: ne¬
mo cred̾et: nemo sentiret.
Quẽad modũ cred̾ent hoc
futurũ. qd pꝰea quã factum
qd̾ ita latent̾ ⁊ secreto sal¬
uator descensurus eẽt in
uirginẽ : iam ante daiuid
ꝓpħa testatus est dicens. Be-¬
scendet sicut pluuia in ue¬
llus. Quid enĩ tam silent̾
⁊ sine strepitu fit. quã
cũ imber in lane uellus
ĩ funditur : Nolliꝰ aures so¬
no u̾berat. nulliꝰ corpꝰ humo¬
re reꝑcussi roris asꝑgit. s
sine inqͥetudine oĩum to¬
tum ĩbrẽ ꝑ multiplices ef¬
fusũ partes toto corꝑe ĩ se
trahit. uniꝰ meatus seissu¬
rã nesciens. solida mollicie
clausũ uidetur ꝑ densitatẽ:

Expanded text:
angelis minime deseruntur. Hodierna igitur die secundum carnem natus est Dominus ita secreto, ita silentio, ut ortum ejus saeculum penitus ignoraret. Ignoravit enim saeculum, quia et filium, quem non genuit: Maria partum posuit, quem sexus consuetudine non creavit. Sic igitur natus est Dominus, ut ortum ejus nemo futurum suspicaretur, nemo crederet, nemo sentiret. Quemadmodum crederent hoc futurum, quod posteaquam factum quod ita latenter et secreto Salvator descensurus esset in Virginem, jam ante David propheta testatus est, dicens: Descendet sicut pluvia in vellus . Quid enim tam silenter et sine strepitu fit, quam cum imber in lanae vellus infunditur? Nullius aures sono verberat, nullius corpus humore repercussi roris aspergit: sed sine inquietudine omnium totum imbrem per multiplices effusum partes toto corpore in se trahit, unius meatus scissuram nesciens, solida mollitie clausum videtur per densitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
tas uũ indidit nõis xͥani uocabulũ: Ad
lapidẽ gͦ angularẽ ut̾q paries uenit: et
unũ angulũ fics unitas fecit: hoꝵ duoꝵ
parietũ unꝰ adductus est : qnͦ pastoribus
paries abductiis ẽ: quando gẽtilibꝰ magi.
nonũ sidus apparuit: Illi fuer̃t pͥmitiẽ.¬
uidoꝵ: isti fcĩ sũt pͥmicie gñgum: Illi.
de ꝓximo arducti. isti delonge reducti:
ꝓpe eñi erãt iudei qͥ dm̃ colebãt. Lõge e¬
rant gentes que ydolis seruiebãt: Hoc
utiq sigͥficabant pastores qͥ nascẽte xͦ ꝓ
pe sunt ĩuenti: ⁊ magi qͥ sũt de lõginꝗs
partibꝰ orientis adducti: Qui tam̃ ueniẽ¬
tes. cũ ip̃i nidei nõ eẽnt. regẽ uidõꝵ se
q̃rere ꝓfessi sũt: ⁊ ad ip̃m adorandum
se uenisse dix̾ũt: Ait eni euglista. qr ma

Expanded text:
um indidit nominis Christiani vocabulum. Ad lapidem ergo angularem uterque paries venit, et verum angulum fidei unitas fecit. Horum duorum parietum unus adductus est, quando pastoribus paries adductus est, quando gentilibus Magis novum sidus apparuit. 3. Illi fuerunt primitiae Judaeorum, isti facti sunt primitiae gentium; illi de proximo adducti, isti de longinquo reducti. Prope enim erant Judaei qui Deum colebant, longe erant gentes quae idolis serviebant. Hoc utique significabant pastores, qui nascente Christo prope sunt inventi, et Magi, qui sunt de longinquis partibus adducti. Qui tamen venientes, cum ipsi Judaei non essent, regem Judaeorum se quaerere professi sunt, et ad ipsum adorandum s
Abbreviated transcription (Latin):
dubitãter ostendens: Isti sũt duo parietes
quꝰ ex diu̾so uen̾unt: ⁊ ĩ lapidẽ qͥ factus
ẽ ĩ cap̃ anguli. unitate ficd̃ cõuenerũt:
Unus paries uenit ex iudeis: alt̾ uenit
ex gñtibꝰ longe a se diu̾si erãt: qm̃ diũ¬
sierãt: qnͦ cdiuersa credebãt: Positꝰ ẽ in
medio lapis angularis qui ad se utrũq
parietẽ ucẽt. ⁊ utr̃q uno nõĩe nũ cupͣ¬
ret. eeñta unũ cõmunione uocabuli :
qui fierẽt ĩ una grã sacram̃ti: ꝑ xp̃m.

Expanded text:
o parietes, qui ex diverso venerunt, et in lapidem qui factus est in caput anguli, in unitate fidei convenerunt. Unus paries venit ex Judaeis, alter venit ex gentibus. Longe a se diversi erant, quando diversa credebant: positus est in medio lapis angularis, qui ad se utrumque parietem duceret, et utrumque uno nomine nuncuparet, essentque unum communione vocabuli, qui fier
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulũ: młtis ẽ latinis ĩ cognitũ: Inde
est qd̾ nomẽ istud om̃s qͥdem latini chi¬
cũt : s nõ om̃s ĩueniuntur nosse quod
dic̃t: ꝓ inde bonũ ẽ. ut cũcti qͥ diẽ hodi¬
ernũ epiphaniã nũcupãt. & cur hoc di¬
catur ignorãt: sacram̃tũ diei huiͦ noĩs.
int̾pretatione cognoscãt: Deb enĩ diei
huius sollẽpnitas a fidelibꝰ celebrari: et
ideo sollẽpnitatis causa nõ deb ignora¬
ri lzñc gͦ diẽ sic̃ dicimꝰ: epiphaniam.
uocat xͥ ana religio: E pipħia u̾o. int̾pre¬
tat᷑ manifestatio: ⁊̃ raditũ aũt tenemꝰ a

Expanded text:
tis est Latinis incognitum. Inde est quod nomen istud omnes quidem Latini dicunt, sed non omnes inveniuntur nosse quod dicunt. Proinde bonum est ut cuncti qui diem hodiernum Epiphaniam nuncupant, et cur hoc dicatur ignorant, sacramentum diei hujus nominis interpretatione cognoscant. Debet enim diei hujus solemnitas a fidelibus celebrari, et ideo solemnitatis causa non debet ignorari. Hunc ergo diem, sicut diximus, Epiphaniam vocat Christiana religio. Epiphania vero interpretatur Manifestatio. Traditum autem tenemus a
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩam cogita: In tuã ꝑniciẽ u̾saris:⁊
nescis Tu eñĩ regnũ nullatenꝰ hũisses:
nisi ab isto puero qui nc̃ natꝰ est accepiᷤ¬
ses Puer iste qui nũc a magis rex¬
angloꝵ: Quappt̾ cuiꝰ times ĩfantiam
nascẽtis : magis tim̾e debes oĩpotẽtiã
iudicãtis: Noli gͦ tinere eũ regni tui
successorẽ:. s tie ĩfidelitatis tue iustis¬
simũ dãnatorẽ: Utinã eũ magis eum¬
adorãtibꝰ etiã tu parit̾ adorares : ⁊ noz

Expanded text:
Sapientiam cogita. In tuam perniciem versaris, et Sapientiam cogita. In tuam perniciem versaris, et nescis. Tu enim regnum nullatenus habuisses, nisi ab isto puero qui nunc natus est, accepisses. Puer qui nunc a Magis angelorum. Quapropter, cujus times infantiam nascentis, magis timere debes omnipotentiam judicantis. Noli eum timere regni tui successorem, sed time infidelitatis tuae justissimum damnatorem. 6. Utinam eum, Magis adorantibus, etiam tu
Abbreviated transcription (Latin):
taris. ĩ uidie stimłis ĩ flãmaris. ⁊ ob hoc
natũ regẽ oecidere conaris: Inanis ẽ tur
nõ uenit reges pugnando suꝑare: set
moriendo mirabilit̾ subiugare : Nec ideo
natiis est ut tͥ succedat: s ut ĩ eũ mũdus
fidelit̾ credat: Uenit enĩ nõ ut pugnet
uiuus. set ut triũphet occisꝰ: nec ut gͥ
de aliis gñtibꝰ auro ex̾citũ querat. sed
ut ꝓ saluandis gñtibꝰ p̾ciosum sangui¬
nẽ fundat: Inanit̾ iiuidẽdo timuisti
successorẽ: qũe credendo debuisti que¬
rere saluatorẽ: Quia si in eũ c̾deres cũ
eo regnares. ⁊ sic̃ ab illo accepisti tẽpora¬
le regnũ. acciꝑes enã sẽpiternũ: huius
em̃ pueri regnũ nõ ẽ de hoc mũdo: s
ꝑ ip̃m regnat᷑ ĩ mũdo: Ip̃e ẽ enĩ sapĩa
dĩ: que dicit ĩ prou̾biis: ꝑ me reges
regnãt: Puer iste u̾bũ dĩ est: puer is¬
te uͥtus ⁊ sapĩa ẽ: dĩ Si potes contra dĩ

Expanded text:
itaris, invidiae stimulis inflammaris, et ob hoc itaris, invidiae stimulis inflammaris, et ob hoc natum regem occidere conaris. Inanis est ista turbnon venit reges pugnando superare, sed moriendo mirabiliter subjugare; nec ideo natus est ut tibi succedat, sed ut in eum mundus fideliter credat. Venit enim, non ut pugnet vivus, sed ut triumphet occisus; nec ut sibi de aliis gentibus auro exercitum quaerat, sed ut pro salvandis gentibus pretiosum sanguinem fundat. Inaniter 560 invidendo timuisti successorem, quem credendo debuisti quaerere salvatorem: quia si in eum crederes, cum eo regnares; et sicut ab illo accepisti temporale regnum, acciperes etiam sempiternum. Hujus enim pueri regnum non est de hoc mundo, sed per ipsum regnatur in mundo. Ipse est enim Sapientia Dei, quae dicit in Proverbiis: Per me reges regnant . Puer iste Verbum Dei est, puer iste Virtus et Sapientia Dei est. Si potes, contra Dei
Abbreviated transcription (Latin):
lunt adorare reg̃ẽ nuꝑ natũ:. nec adorãt
regẽ ante ãnos aliqͦt ordinatũ: Adorare
cupiũt ĩfantẽ lactentẽ: nec adorãt re¬
gem ppłis imꝑantẽ: Nam ⁊ de hode re¬
ge iucłoꝵ fiii iam fuerãt nat: qͥ erant.
patre mortuo regnaturi: M ortuo eñ isto
hõde. archelaus in uidea regnauit. ⁊ galilee
pͥncipatũ iiinior hõcle obtinuit: Archelau̾
natus ẽ in palatio: xͦ ĩ diu̾sorio Archelau̾
ĩ p̾sepio ẽ b̾uissimo collocatꝰ: Ille forsitan
preciosis mnuolutꝰ est sericis: iste uilissimꝰ
ĩuolutus ẽ pãnis: Et tam̃ ille natꝰ ĩ pala¬
tio contẽp̃nitur: iste ĩ diu̾sorio q̃ritur: Il¬
le a magis nullatenꝰ nominatur: iste ĩ di¬
Omĩino sꝑnitur pͥmogenitꝰ regis: ⁊ muñb̾
adorat᷑ honorat᷑ pͥmogenit᷑ pauꝑcule mu
qui portatur ut paruulꝰ. adorat᷑ ut ds̃:
Paruus ĩ p̾sẽpio: ĩmẽsus ĩ celo: uilis ĩ pãnis.
nidõꝵ audisti turbaris. suspicationibꝰ ag¬

Expanded text:
lunt adorare regem nuper natum, nec adorant regem ante annos aliquot ordinatum. Adorare cupiunt infantem lactantem, nec adorant regem populis imperantem. Nam et de Herode rege Judaeorum filii jam fuerant nati, qui erant patre mortuo regnaturi. Mortuo enim isto Herode, Archelaus in Judaea regnavit, et Galilaeae principatum junior Herodes obtinuit. 4. Archelaus natus est in palatioin praesepio est brevissimo collocatus. Ille forsitan pretiosis involutus est sericis, iste vilissimis involutus est pannis. Et tamen ille natus in palatio, contemnitur; iste natus in diversorio, quaeritur. Ille a Magis nullatenus nominatur; iste invenOmnino spernitur primogenitus regis, et muneribus adorum qui portatur ut parvulus, adoratur ut Deus? parvulus in praesepio, immensus in coelo; vilis in pannis, Judaeorum audisti, turbaris, suspicionibus ag
Abbreviated transcription (Latin):
qosã: ⁊ qd̾ eis ad salutẽ suã p̾stare nõ
posset amicꝰ. hoc ad dãpnationẽ tuã
fac̾es mimicꝰ: Ad hoc gͦ te ꝑmisit in¬
fantes occidere : ut illos de te faceret.
tͥumphare: Te gͦ ꝑmisit ad neqͥtiam:
illos ꝑduxit ad palmã: Unꝰ eñ idemnq¬
idẽq ẽ qͥ tuã crudelitatẽ dignatꝰ est fu¬
gere. cuiꝰ magestatẽ nõ potes effug̾e:
Fugit enĩ nõ formidine humana. s
dispẽsatione diuina: Fugit nõ necessi¬
tate: set potestate: Ideo aũt cdignatus
est in egiptũ fugere ÷ ut pꝰtea digna¬
ret᷑ crucẽ ascẽdere: Et illa potesfate
puer latuit ĩ egipto: qͣ potestate nue¬
ns pependit in ligno: Unus enĩ idẽq
ẽ morus susceptor. uiteq largitor:
uꝰ idẽq immortalis ex patre. mortał
ex matre. ꝓpͥa potestate moriẽs: ꝓpͥa po¬
testate moriens: resurgẽs: Iste itaq puer
qui natus ẽ. ideo nõ inuenit᷑ ĩ num̾o par

Expanded text:
iosam, et quod eis ad salutem tuam praestare non iosam, et quod eis ad salutem tuam praestare non posses amicus, hoc ad damnationem tuam faceres inimicus. Ad hoc ergo te permisit infantes occidere, ut illos de te faceret triumphare. Te ergo permisit ad nequitiam, illos perduxit ad palmam. Unus enim idemqidemque est, qui tuam crudelitatem dignatus est fugere, cujus majestatem non potes effugere. Fugit enim non formidine humana, sed dispensatione divina; fugit non necessitate, sed potestate. Ideo autem dignatus est in Aegyptum fugere, ut postea crucem dignaretur ascendere; et illa potestate puer latuit in Aegypto, qua potestate juvenis pependit in ligno. Unus enim idemque est mortis susceptor, vitaeque largitor: unus idemque immortalis ex Patre, mortalis ex matre; propria potestate moriens, propria potestate resurgens. 7. Iste itaque puer qui natus
Abbreviated transcription (Latin):
m̃adares: Ite inqͥt int̾rogate diligẽt᷑
de puero. ⁊ cũ ĩuen̾itis nũciate mͥ: ut
& ego ueniẽs adorem eũ : O calliditas
ficta. O ĩcredulitas impia. õ neqͥci¬
a fraudulẽta: Si adorare istũ puerũ cer¬
tissime disponebas. quare ꝓ illo mltos
pueros occsdebas : Sanguis ꝑmnocẽtum
que crudelit̾ effudisti: testat᷑ quid de
hoc puero uolusti: Et tam̃ nõ solũ istĩ
puerũ nõ ĩuenisti: s nec illis pueris a¬
liqͥd nociusti: Inimo inseius qd̾ illis ꝓd̃¬
rat. hoc egisti: ꝑ seuitiã qͥppe tuã facti
sũt martires. qui ꝑ ĩfantiam suã fue¬
rãt ĩnocẽtes. qnͦ ꝑ grãm u̾uiuꝰ pueri.
ꝓ eo m̾uer̃t mori: pͥusqͣm eũ possent
corã omͥnibꝰ cõfiteri: Iste itaq puer qͥ¬
mũdũ c̾auit. qͥ mũdũ regit. qui oĩa
q̃cũq uult facit. qͥ cũcta mirabili atq
ĩsuꝑabil diumitate disponit. hoc or¬
dinauit. hoc egit: ut ꝑ tuã ĩuidiã furi¬
osam. illi pueri mortẽ susciꝑent pre-¬

Expanded text:
t interrogate diligenter de puero; et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum . O calliditas ficta! O incredulitas impia! O nequitia fraudulenta. Si adorare istum puerum certissime disponebas, quare pro illo multos pueros occidebas? Sanguis innocentum, quem creduliter effudisti, attestatur quid de hoc puero voluisti. Et tamen non solum istum puerum non invenisti, sed nec illis pueris aliquid nocuisti: imo inscius, quod illis proderat, hoc egisti. Per saevitiam quippe tuam facti sunt martyres, qui per infantiam suam fuerant innocentes: quando per gratiam hujus pueri pro eo meruerunt mori, priusquam eum possent coram avit, qui mundum regit, qui omnia quaecunque vult facit, qui cuncta mirabili atque insuperabili ordine disponit, hoc ordinavit, hoc egit, ut per tuam invidiam furiosam illi pueri mortem susciperent pret
Abbreviated transcription (Latin):
solus ĩ remissionẽ fundendꝰ est peccatoꝵ :
Et illi om̃s pueri manit̾ morerẽtur: n¬
si huiꝰ sangũie saluarent᷑: Et iste qͥdẽ puer
certissime moriet᷑: qr si mori nollet. nulla¬
tenꝰ nasceret᷑ Noriet᷑ aũt. nõ ut impleat
seuitiã tuã: set ut ꝑficiat mansuetudiñe
suã: facit᷑ eũ mori benignitas ꝓpͥa : non
malignitas aliena: Aloriet᷑. nõ ut tu ĩf¬
delis regnes in secło: set ut secũ regnare
faciat fideles in celo: Moret᷑. nõ ut ꝑdat¬
regnũ amittat: s ut regnat᷑os accqͥrat:
Moriet᷑. ño ut ꝑdat buẽ uitã: s ut ꝯfe¬

Expanded text:
 est peccatorum; et illi omnes pueri inaniter morerentur, nisi hujus sanguine salvarentur. Et iste quidem puer certissime morietur, quia si mori nollet, nullatenus nasceretur. Morietur autem, non ut impleat saevitiam tuam, sed ut perficiat mansuetudinem suam: faciet enim eum mori benignitas propria, non malignitas aliena. Morietur non ut tu infidelis regnes in saeculo, sed ut secum regnare faciat fideles in coelo. Morietur non ut regnum amittat, sed ut regnaturos acquirat. Morietur non ut perdat bre
Abbreviated transcription (Latin):
mutemꝰ.⁊ qua p̾cep̃ dñs ãbulemꝰ. ut ad
patͥam uenire ualeamꝰ: uͥ sine fine cum
ip̃o dño gaudeamꝰ: Uya enĩ hõis ẽ: uita
eiꝰ. Qͥ male uinit: uiã tenet erroris:
qͥ ãbulat iuã fornicatõnis. uiã teneat
castitatiᷤ : qͥ uiã tenebat auarige. uiĩ teneat

Expanded text:
t in qua praecepit Dominus ambulemus, ut ad patriam pervenire valeamus, ubi sine fine cum ipso Domino gaudeamus. Via enim hominis est vita ejus. Qui male vivit, viam tenet erroris; qui ambulabat viam fornicationis, viam teneat castitatis; qui viam tenebat avaritiae, teneat
Abbreviated transcription (Latin):
uescᷤᷤ u̾aꝵ huiꝰ pueri deitaiẽ: attñde stel¬
N ĩ cr̃ls fulgẽtẽ magos p̾cedẽtem: qͣter
ignorãnbꝰ ostñcentẽ: Hec stella nũquam
ante appriruit. qr ñc eũ puer iste creauit.
⁊ magiꝰ e se uenẽtibꝰ preutã deputauit:
Iste u ⁊̃ p̾sepi qͥdẽ paruulꝰ collocat᷑. s
magnꝰ ĩ ccło mixabħt̾ oꝑat᷑: ꝑmutit se
manibꝰ in t̾ra portari: s p̾cipit sͥ celestia
tẽ. ⁊ eiꝰ chumã nõ ĩtlłigis potestatẽ ÷ Sic
si ir u̾aeit̾ intraãda pui huiꝰ nat᷑alis diui-¬
nitas. ⁊ notał hũanitas: utraq nat᷑alter
uera: Utraq una. nec ĩ sẽ inuicẽ ⁊ fusa:.
nec a sẽ inuicẽ separata Ip̃m enĩ hũit fi¬
hũ maria de se natũ: cui stella debite ser¬
uituti exhibuit famłatũ: Ip̃m eũdẽq o¬

Expanded text:
escis veram hujus pueri deitatem, attende stellam in coelo fulgentem, Magos praecedentem, et iter ignorantibus ostendentem. Haec stella nunquam ante apparuit, quia nunc eam puer iste creavit, et Magis ad se venientibus praeviam deputavit. Iste puer in praesepi quidem parvulus collocatur, sed magnri, sed praecipit sibi coelestia tem, et ejus divinam non intelligis potestatem? Sic fuit veraciter intimanda pueri hujus naturalis divinitas, et naturalis humanitas, utraque naturaliter vera, utraque unita, nec in se invicem confusa, nec a se invicem separata. Ipsum enim habuit Maria filium de se natum, cui stella debitae servitutis exhibuit famulatum. Ipsum eumdemque M
Abbreviated transcription (Latin):
nuarias colit pͤcat: qm̃ hõi mortuo fert diuinita¬
tis obseqͥum: Iñ ẽ qt̾ ait apłs: Dies obẜuatis et
menses ⁊ tẽpora: ⁊ ãnos: Timeo ne sine causa la¬
borau̾im ĩ uob̃ Obẜuauit enĩ diẽ ⁊ mensẽ. qui
his diebꝰ aut nõ ieiunauit: aut ad eccłam non
ꝓcessit: Obseruauit diẽ. qͥ hest̾na de nõ ꝓcessit
ad eccłãm: ꝓcessit ad cãpũ: Ergo fr̃s oĩ studio gẽ¬
tiliũ festiuitatẽ ⁊ ferias declinemꝰ. ut qñ illi epu¬
lant᷑ ⁊ leti sunt. tũc nos sobrii sumꝰ atq ieiuni:
quo ĩtelligant leticiã suã nr̃a abstinẽtia cõdem
uitare debemꝰ: quoꝵ etiã ⁊ fabłatio ẽ magna
pollutio: Hi etenĩ arte ĩsinuant se hõĩbus. do¬
mos penetrant. ing̾oiũtur p̾toria. aures iudicỹ
⁊ publicas inqͥetãt: ⁊ ideo magis p̾ualẽt. qͦ ma¬
gis sunt impudẽtes: Hoc aũt nõ recẽs ĩ ipsis
s ĩ uet̾atũ ⁊ originariũ malũ malũ ẽ: Nã oħ

Expanded text:
i mortuo defert divinitatis obsequium. Inde est quod ait Apostolus: Dies observatis, et menses, et tempora, et annos; timeo ne sine causa laboraverim in vobis . Observavit enim diem et mensem, qui his diebus aut non jejunavit, aut ad Ecclesiam non processit: observavit diem, qui hesterna die non processit ad Ecclesiam, processit ad campum. Ergo, fratres, omni studio gentilium festivitatem et ferias declinemus; ut quando illi epulantur et laeti sunt, tunc nos simus sobrii atque jejuni; quo intelligant laetitiam suam nostra abstinentia covitare debemus, quorum etiam confabulatio est magna pollutio. Hi etenim arte insinuant se hominibus, domos penetrant, ingrediuntur praetoria, aures judicum et publicas inquietant; et ideo magis praevalent, quo magis sunt impudentes. Hoc autem non recens in ipsis, sed inveteratum et originarium malum est. Nam olim
Abbreviated transcription (Latin):
sanctꝰ apłs ħ p̾uidẽs: dicit: Que portio ĩticie cũ
iniqͥtate: Aut que societas luci cũ tenebris: Aut
que pars fideli cũ ĩ fideli: Qui aũt ꝯsensꝯ tẽplo.
dĩ cũ ydolis: Ergo si nos sumꝰ tẽplũ dei: cur in
ebͥeras. atq lasciuia: Dicit saluator: Nenio po¬
test duobꝰ dñis seruire: Hoc ẽ dõ ⁊ m̃amone: Eo¬
modo gͥ potestis religiose epiphaniã dñi ꝓcurare.
qui iam calendas qͣntũ in ub̃ ẽ deuotissime cele¬
brastis: Ianus hõ fuit unꝰ enĩ cõditor ciuitatis.

Expanded text:
aec praevidens dicit: Quae portio justitiae cum iniquitate? aut quae societas luci cum tenebris? aut quae pars fideli cum infideli? quis autem consensus templo Dei cum idolis ? Ergo si nos sumus templum Dei, cur in ebrietas atque lascivia? Dicit Salvator: Nemo potest duobus dominis servire, hoc est Deo et mammonae . Quomodo igitur potestis religiose Epiphaniam Domini procurare, qui Jani calendas quantum in vobis est devotissime celebratis? Janus enim homo fuit uni
Abbreviated transcription (Latin):
gentibꝰ ad orandũ nõ diadematis gẽma s
celi stella mõstrabat: qui ub̾a sugebat. ⁊
lactẽtes mr̃es faciebat: Agnoscamꝰ lapidẽ
angularẽ. ĩ quo duo parietes de diu̾so ue¬
nientes. unꝰ ex cͥcũcione iudõꝵ. alt̾ ex p̾¬
putio nascionũ : fideli osculo copulantur:
rant. pastores. lõge erant erãt magi. U

Expanded text:
Gentibus adorandum, non diadematis gemma, sed Gentibus adorandum, non diadematis gemma, sed coeli stella monstrabat: qui ubera sugebat, et lactentes martyres faciebat. Agnoscamus lapidem angularem, in quo duo parietes de diverso venientes, unus ex circumcisione Judaeorum, alter ex praeputio nationum, fideli osculo copulantur: rant pastores; longe erant Magi: ut
Abbreviated transcription (Latin):
młta mãdata diffusũ: ista ẽ breuitate cõ¬
clusũ: Ut hinc intlłigꝰ t᷑ dixisse ꝓpha U
bũ enĩ ꝯsũmans ⁊ breuians: faciet dñs
u̾bũ : cuiꝰ duobꝰ ãnis stella p̾nũciauit ad¬
uentũ: Possũt ĩ his duobꝰ annis etiã duo
ĩtlłigi testam̃ta: uetꝰ ⁊ nouũ: Nõ ẽnĩ aliũ
ẽ auctor ẽ legis qͣ t̾remur. ⁊ alius gr̃e qua
iuuam᷑. cũ ip̃e dix̾it si c̾deretis moysi cre¬
deretis ⁊ mͥ. de me enĩ ille scpsit: ⁊ ipse
nos duo tẽpora significata pociꝰ accipi po ᷤ¬
sũt. etiã duos xͥ possumꝰ intłłig̾e aduentꝰ:
unũ hũilitatis. alterũ claritatis. ⁊ duas
nr̃as geneses. qr ille ꝑ que facta sũt oĩa
utiq auctor ãb arũ ẽ : unã qͣ ĩ carne nas¬
cimur. aliã qua ĩ fide renascim᷑: Exulte¬
mus gͦ ⁊ iocũdem᷑ ĩ eo que pani ĩuolue¬
rãt.⁊ angłi nũciabãt. qui ĩ p̾sepi iacebat
⁊ int̾ astra fulgebat. qũe regẽ sẽpiternũ

Expanded text:
diffusum, ista est brevitate conclusum: ut hinc intelligatur dixisse propheta, Verbum enim consummans et brevians faciet Dominus verbum, cujus duobus annis stella praenuntiavit adventum. Possunt in his duobus annis etiam duo intelligi Testamenta, vetus et novum. Non ealius gratiae qua juvamur: cum ipse dixerit, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit ; et ipse nos duo tempora significata potius accipi possunt, etiam duos Christi possumus intelligere adventus; unum humilitatis, alterum claritatis: et duas nostras geneses, quia ille per quem facta sunt omnia, utique auctor ambarum est; unam qua in carne nascimur, aliam qua in fide renascimumus ergo, et jucundemur in eo quem panni involverant, et Angeli nuntiabant: qui in praesepi jacebat, et intra astra fulgebat: quem regem sempiternum,
Abbreviated transcription (Latin):
quibus gentes instruerent᷑. illi exẽcarentur.
quas portarẽt nõ ad iutoriũ salutis sue. set ad
testimoniũ salutis nr̃e : Nam hodie cum
quos lucrari uolumꝰ dixerĩt nõ eas tanto ante
p̾dictas. set post rerũ euentũ ut hec que fas¬
ta sunt ꝓpħata putarentur a nobis eẽ cõfictiᷤ.
iudoꝵ cõdices recitamus ut tollatur dubita¬
tio paganoꝵ. qui iam ĩ magis illis figuraban¬
tur. quos iudei de ciuitate in qua natus est xͦ
diuinis eloquiis instruebant: ⁊ eũ ip̃i nec reqͥ¬
filii ⁊ heredes. uidete uocationẽ ur̃am: et
manifestato iudeis ⁊ gñtibus xp̃o. tan¬
quã angulari lapidi ꝑseu̾antissima dilectõne
coherete: M anifestatus ẽ enĩ in ip̃is cunabr¬
lis infantie sue: his qui ꝓpe ⁊ his qͥ longe e¬
erant: Iudeis in pastoꝵ ꝓpinqͥtate: gẽtibꝰ

Expanded text:
quibus Gentes instruerentur, illi excaecarentur; quas portarent non ad adjutorium salutis suae, sed ad testimonium salutis nostrae? Nam hodie cum quos lucrari volumus, dixerint non eas tanto ante praedictas, sed post rerum eventum, ut haec quae facta sunt prophetata putarentur, a nobis esse confictas; Judaeorum codices recitamus, ut tollatur dubitatio Paganorum: qui jam in Magis illis figurabantur, quos Judaei de civitate in qua natus est Christus, divinis eloquiis instruebant, et eum ipsi nec requifilii et haeredes, videte vocationem vestram, et manifestato Judaeis et Gentibus Christo tanquam angulari lapidi perseverantissima dilectione cohaerete. Manifestatus enim est in ipsis cunabulis infantiae suae his qui prope, et his qui longe erant; Judaeis in p
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ bethleẽ ciuitas scd̾m scpͥturas a iudeis
cõmemorata eẽt uͥ xp̃m nasci oporteret.
qr domꝰ d latebat uͥ dei u̾bũ infans iacebat.
eadẽ stella ꝑduxit ad domũ: sub cuius tecto e¬
rat qͥfecerat mũdũ: ⁊ qu̾e nũciau̾at celũ: huc
usq patuit p̾cedẽtis sid̾is fulgor: S ut illi ad
hodem regẽ iudõꝵ nõ reu̾terent᷑ qͥ se uelle di¬
xerat ad orare qũe cupiebat occidere: ꝑ som¬
nũ legunt᷑ ãmoniti: Ita qd̾ eloqͥ stella nõ po¬
tuit: alia d̾s reuelatõne mõstrauit: Sic intel¬
ligendũ ẽ nõ ꝑ soła stellã quauis ocłis suis in¬
solita ⁊ ĩ exꝑta luce fulgentẽ. magos ĩ oriẽte
potuisse cognosc̾e : qͥsnã eẽt significatõne tã¬
ti sideris dignꝰ. cuiꝰ testis fulgor ille existe̾t quẽ
clarũ tanta claritas nũciaret. uͥ q̃reret᷑ quo¬
e eundũ eẽt ut ĩuentꝰ adoraret᷑:. S alia nimi
signabat᷑. Et cũ magna admiratõne q̃ren¬

Expanded text:
enim Bethlehem civitas, secundum Scripturas, a Judaeis commemorata esset ubi Christum nasci oporteret; quia domus latebat ubi Dei Verbum infans jacebat, eadem stella Magos perduxit ad domum, sub cujus tecto erat qui fecerat mundum, et quem nuntiaverat coelum; huc usque patuit praecedentis sideris fulgor. Sed ut illi ad Herodem regem Judaeorum non reverterentur, qui se velle dixerat adorare quem cupiebat occidere, per somnium leguntur admoniti. Ita quod eloqui stella non potuit, alia Deus revelatione monstravit. Sic intelligendum est, non per solam stellam, quamvis oculis suis insolita et inexperta luce fulgentem, Magos in Oriente potuisse cognoscere, quisnam esset significatione tanti sideris dignus, cujus testis ille fulgor existeret, quem clarum tanta claritas nuntiaret, ubi quaereretur quo eundum esset, ut inventus adoraretur. Sed alia nimirsignabatur. Et cum magna admiratione quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ante paucos natũ ẽẽ.: dies atq illã stellã
que gͥ ꝑ biẽniũ apparuerat eiꝰ fuisse didicer̃t:
Hic dicit alqͥs Illã stellã biẽnio apparuisse.
unde mõstrat᷑ : Eugłi u̾ba recolamꝰ Ho̾des
nẽpe rex iudeorũ cũ a magis fuiss illusꝰ. qd̾
ĩ somnis moniti ad eũ redire noluer̃t. ne in
gelista nõ tacẽs: scd̾m tẽpus inqͥt qd̃ exqͥsie¬
rat a magis: Eoce unde ostñdit᷑ nõ tũc pͥmũ
paucissimos dies: s biẽnis tẽpore p̾nũciati¬
one fulsisse siderea. qͣ tũc ẽ cognita cuius
eẽt: qñ missi sunt adorare in t̾ra. qu̾e in

Expanded text:
illam stellam, quae sibi per biennium apparuerat, ejus fuisse didicerunt. Hic dicit aliquis: Illam stellam biennio apparuisse unde monstratur? Evangelii verba recolamus. Herodes nempe rex Judaeorum, cum a Magis fuisset illusus, quod in somnis moniti ad eum redire noluerunt, ne ingelista non tacens, secundum tempus, inquit, quod exquisierat a Magis . Ecce unde ostenditur, non tunc primum paucissimos dies; sed biennii tempore praenuntiatione fulsisse siderea: quae tunc est cognita cujus esset, quando missi sunt adorare in terra, quem in
Abbreviated transcription (Latin):
cantis. qͣndo suꝑbos reges cuna t̾rebat ĩfan
eamq in suo corpꝰere occisꝰ occidit Pie tmne
ant reges. ad patris dext̾am iãm sedentem:
que rex impius timuit ad huc
matͥs u̾bera. lambentẽ : Aͥdiant quod scrip¬
tũ est: Et nũc reges intelligite: erudimini
qui iudicatis t̾ram: Seruite dño ĩ timore:
⁊ exultate ei cũ tremore: Ille enĩ rex regum
ut reges nascuntur in scło: qr ⁊ ille natus ẽ
cuius regnũ de hoc seculo nõ ẽ: Nobilitas
fuit nascentis in uͥginitate parientis: ⁊ nob¬
litas parientis ĩ diuinitate nascentis: Deniq
cũ tã multi iam nati atq defũcti eẽnt reges
ideoꝵ. nũquid quenqũa eoꝵ ad orandũ ma¬
gi q̃sierũt: Non: Quia nec quenꝗͣ eorũ

Expanded text:
cantis, quando superbos reges cunae terrebant infantcantis, quando superbos reges cunae terrebant infanteamque in suo corpore occisus occidit. Pie timeant nunc reges ad Patris dexteram jam sedentem, ille impius timuit adhuc  ubera lambentem. Audiant quod scriptum est: Et nunc, reges, intelligite; erudimini, qui judicatis terram: servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore . Ille enim rex, ut reges nascuntur in saeculo; quia et ille natus est, cujus regnum non est de hoc saeculo. Nobilitas fuit nascentis, in virginitate parientis; et nobilitas parientis, in divinitate nascentis. Denique cum tam multi jam nati atque defuncti essent reges Judaeorum, nunquam quemquam eorum adorandum Magi q
Abbreviated transcription (Latin):
dies iste pͥmus illuxit: ãniu̾¬
saria nob̃ sollẽpnitas redit:
Illi erant pͥmitie gñtium: nos ppłs gentiũ:
Nob̃ hoc lingua nũciauit apłoꝵ: stella illis
tãquã lingua celoꝵ: Et nob̾ idem apłi tanꝗͣ¬
Anima iusti sedes ẽ sapientie: P hos enĩ celos
ille celoꝵ fabricator ⁊ habitator intõnuit: quo
tonitru mũdus tremuit: ⁊ ecce iam edit: ⁊¬
Magnũ sac̃mentũ: In p̾sepi iacebat. ⁊ magõ
ab oriente ducebat: Abscõdebat᷑ in stabulo
⁊ agnoscebat᷑ ĩ celo. ut agnitꝰ in celo manifes¬
taret᷑ in stabło: ⁊ applłaretur epiphĩa dies
iste qd̃ latine manifestatio dici potest. simił
enis celsitudinẽ hũilitatẽq cõmend̾as. ut qͥ
ĩ aꝑto celo signis sidereis mõstrabatur mag¬
nus. in angusto diu̾sorio quesitus inueniret᷑ in¬
rex herodes. eisoem sibi magis nũciantibus:
cũ ad huc q̃rerent paruulũ qũe cognou̾ant
celo teste iam natũ: Quid erit tͥbunal iudi¬

Expanded text:
dies iste primus illuxit, anniversaria nobis festivitate rediit. Illi erant primitiae Gentium, nos populus Gentium. Nobis hoc lingua nuntiavit Apostolorum, stella illis tanquam lingua coelorum: et nobis iidem Apostoli, tanquniille coelorum fabricator et habitator intonuit, quo tonitru mundus contremuit, et ecce jam credit. Magnum sacramentum. In praesepi tunc jacebat, et Magos ab Oriente ducebat. Abscondebatur in stabulo, et agnoscebatur in coelo; ut agnitus in coelo manifestaretur in stabulo, et appellaretur Epiphania dies iste, quod latine manifestatio dici potest: simul ejus celsitudinem humilitatemque commendans, ut qui in aperto coelo signis sidereis monstrabatur, in angusto diversorio quaesitus inveniretur; inrex Herodes, eisdem sibi Magis nuntiantibus, cum adhuc quaererent parvulum, quem cognoverant coelo teste jam natum. Quid erit tribunal judi
Abbreviated transcription (Latin):
surã: nã ⁊ mirrã ꝓtuler̃t ad sepłturã: hec
illi sed̾m cõsideratõnẽ suã: Anb̃ autem
aur̃ accipit si helemosinas faciamꝰ. thus
si oratõnes fũdamꝰ: mirrã si ꝓ illo moria¬
nuir: ꝓinde qr epihania manifestatõnẽ
u̾bo greco ĩdicat. latens qͥpe magis dñi
ĩ fantia cupiẽtibꝰ adorare manifestat᷑ in¬
dice stella: nos uiã fulgentis eugłi seqͣm̃.
⁊ sc̃ẽ adoremꝰ cui manifes ⁊ sumꝰ: ut qͦn
ds manifeste ueniet. nͤͦc infans erit qr nõ
silebit: ĩ dext̾a eiꝰ apparere m̾eamur: Ex¬

Expanded text:
ad sepulturam. Haec illi secundum considerationem suam. A nobis autem aurum accipit, si eleemosynas faciamus; thus, si orationes fundamus; myrrham, si pro illo moriamur. Proinde quia Epiphania manifestationem verbo graeco indicat latens quippe Magis domini infantia cupientibus adorare manifestatur indice stella, nos viam fulgentis Evangelii sequamur, et sancte adoremus cui manifesti sumus; ut quando Deus manifeste veniet, nec infans erit, quia non silebit , in dextera ejus apparere mereamur.
Abbreviated transcription (Latin):
non est hec magorũ illuminatio: magnũ
testimoniũ cecitatis extitit iudeoꝵ: In t̾ra
eorũ isti q̃rebant: que ĩ sua illi nõ agnosce
regrini puerũ xp̃m nõdũ u̾ba ꝓmentẽ ado¬
rauerũt: ubi ciues illi iuuenẽ miracula faciẽ¬
tem crucifixert̃: Isti ĩ mẽbris paruis deũ agnꝰ¬
uerũt: illi ĩ factis magnis nec tanquã hõi
peꝑcer̃t: quasi plus fuerit uidere nouam
stellam ĩ eius natiuitate fulgentem. quam
solem ĩ enis morte lugentẽ: Iam uero quod
eadem stella que magos ꝑduxit ad locũ ub
erat cũ matre deus infans. uirgine que utiq
pot̾at eos ⁊ ad ip̃am ꝑduc̾e̾ ciuitatẽ. se tamẽ
substraxit. nec eis prorsus apparuit. donec de
ciuitate in qua xp̃c nasceretur idem ip̃i in¬
t̾rogarentur iudei. ip̃iq eam secũdũ diuine

Expanded text:
o magnum testimonium caecitatis exstitit Judaeorum. In terra eorum isti requirebant, quem illi in sua non agnoscebregrini puerum Christum nondum verba promentem adoraverunt, ubi cives illi juvenem miracula facientem crucifixerunt. Isti in membris parvis Deum agnoverunt; illi in factis magnis nec tanquam homini pepercerunt: quasi plus fuerit videre novam stellam in ejus nativitate fulgentem, quam solem ejus in morte lugentem. Jam vero quod eadem stella, quae Magos perduxit ad locum ubi erat cum matre virgine Deus infans, quae utique poterat eos et ad ipsam perducere civitatem, se tamen subtraxit, nec eis prorsus apparuit, donec de civitate, in qua Christus nasceretur, iidem ipsi interrogarentur Judaei, ut ipsi eam secundum divinae
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilis dei sic̃ aqua: Similitudo ima¬
ginis corruptibilis hoĩs. sic̃ sanguis: Et hoc
qͥdẽ fit. in corde impioꝵ: Nam ds̃ incom¬
mutabilis manet. Neq enĩ qr ⁊ apłs dix̃
cõmutauer̃t. ideo mutatus ẽ ds̃: Scd̾m¬
p̾ceptũ nõ accipies nom̃ dñ dei tu in ua-¬
nũ: Qͥ enĩ accipiet nom̃ dñi dei sui inua-
tas gͦ mundat: uanitas inqͥnat: Eqm̃ qͥ¬

Expanded text:
corruptibilis Dei sicut aqua, similitudo imacorruptibilis Dei sicut aqua, similitudo imaginis corruptibilis hominis sicut sanguis. Et hoc quidem fit in corde impiorum, nam Deus incommutabilis manet; neque enim quia Apostolus dixit: Commutaverunt, ideo mutatus est Dceptum: non accipies nomen domini dei tui in uanum. qui enim accipit nomen domini dei sui in uantas ergo mundat, uanitas inquinat. et
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. Sunt gͦ uͥge magoꝵ : ppłi impioꝵ. Uic
ti xͥ noĩe cũ in eiꝰ corpus transferunt᷑. tanqͣm
a serpente moisi deuorant᷑. donec redeat
regnũ dei ad manũ dei: S infine morta¬
lis scłi ꝗd̾ sigͥficar cauda serpentis: Mag¬
nuni signũ fiat fiat: Audistis que debea¬
t ᷤᷤ desid̾rare. audite qͥd debeatis uitare: Primũ
p̾ceptũ in lege de colendo uno deo. Nõ erunt
ĩqͥt tͥ. dii alii p̾ter me: Prima plaga egiptyoꝵ
aqua ꝯu̾sa ẽ in sanguiẽm Comꝑa pͥmũ p̾ceptũ
pͥme plage: dm̃ unũ ex qͦ sũt oĩa in similitu¬
dinẽ intellige aque. ex qua gen̾ant᷑ oĩa Qͦ
aut̃ ꝑtinet sanguis. nisi ad carnẽ mortalem :
Quid est gͦ conuersio aque in sanguinẽ. nisi
qr obscuratũ est insipiens cor eoꝵ Dicẽtes¬
enĩ se eẽ sapiẽtes stulti facti sũt. Et cõmuta¬
uerunt gliam incorruptibilis dei. in simili¬
tudinẽ imaginis corruptibilis hoĩs: Gła in¬

Expanded text:
num. sunt ergo uirgae magorum populi impiorum uicti num. sunt ergo uirgae magorum populi impiorum uicti Christi nomine; cum in eius corpus transferuntur, tamquam a serpente Mosi deuorantur, donec redeat regnum dei ad manum dei, sed in fine mortalis saeculi, quod significat cauda serpentis; magnum signum! fiat, fiat ! audistis quid debeatis desiderare: audite quid debeatis uitare. Primum. praeceptum in lege de colendo uno deo: non erunt, inquit, tibi di alii praeter me. Prima plaga Aegyptiorum: aqua conuersa est in sanguine. compara primuprimae plagae. Deum unum ex quo sunt omnia in similitudinem intellige aquae, ex qua generantur omnia. Quo autem pertinet sanguis, nisi ad carnem mortalem? Quid ergo conversio aquae in sanguinem? nisi quia Obscuratum est insipiens cor utaverunt gloriam incorrupti Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Gloria in
Abbreviated transcription (Latin):
Riuis in fundamento posita re-¬
rum gestaꝵ firmitate sigͥfi¬
cantiam debemꝰ inqͥrere. ne
subtracto fundam̃to in aere
uelle edificare uideamꝰ: Ad plagas decẽ
ñ ꝑtinꝰ. qd̾ pͥmũ factũ ẽ sign causa: ut
uͥga in serpentẽ conuerteret᷑ aditꝰ eñi erã
ip̃e ad pharaonẽ. qͦ comendaret᷑ moyses:
educturus ex egipto ppłm dei: Nõdũ aut̃
contumaces feriebant᷑. s diuino signo
iam terrebant᷑. Uirga sigͥficat regnũ dei.
Idemq regnũ dei. eẽ utiq ppłm dĩ. Serpẽs
aut̾ tp̃s mortalitatiᷤᷤ huiꝰ. Mors enĩ a serpẽte
ꝓpinata ẽ: Tanquam gͦ cadentes de manu-
dñi in t̾ram. mortales ẽfecti sunt. Unde ꝓiec¬
ta uͥga exmanu serpens effecta est. Fecerũt
⁊ magi pharaonis similit̾. Uirgis eoꝵ⁊ ꝓiec¬
tis serpentes facti sunt: S pͥus serpens mo¬
isi .i. uͥga moysi: deuorauit om̃s serpentes
magoꝵ. Tunc demũ cauda ꝯp̾hensa. idem¬
tidẽ iuirga facta ẽ. ⁊ regnũ remeauit ad ma¬

Expanded text:
rius in fundamento posita rerum gestarum firmitate, significantiam debemus inquirere, ne subtracto fundamento in aere velle aedificare videamur. Ad plagas decem non pertinet quod primum factum est signi causa, ut virga in serpentem converteretur. Aditus enim ipse erat ad Pharaonem, quo commendabatur Moyses educturus ex Aegypto populum Dei: nondum autem contumaces feriebantur, sed divino signo jam terrebantur. Virga significat regnum Dei: idemque regnum Dei esse utique populum Dei. Serpens autem tempus mortalitatis huius; mors enim a serpente propinata est. tamquam ergo cadentes de manu domini in terram mortales effecti sunt; unde proiecta uirga ex manu serpens effecta est. fecerunt et magi Pharaonis similiter; uirgis eorum proiectis serpentes facti sunt. sed prius serpens Mosi, id est uirga Mosi, deuorauit omnes serpentes magorum. tunc demum cauda comprehensa identidem uirga facta est et regnum remeauit ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
la cor p̾paratũ hẽbat ad ob̃diendũ. Ta¬
lis uenerat. talis cũ helia loquebatur. Q.
erat cum helya ut p̾ciperet ipse erat
ĩ uidua ut ob̃diret: Wade inqͥt mͥ fac
priꝰ de egestate tua: nõ deficiẽt diuicie
nie: Patͥmoniũ enĩ uidue. modicum
erat farine: ⁊ modicũ ołi Hoc mͦdicũ
nõ defecit: Qt ht̃ talẽ uillã: Libñter
pat̾moniũ eiꝰ ĩ ꝯclaui pendebat: Ed
feliciꝰ hac pauꝑtate: Si hic talia acce
hus cũ gaudio colligemꝰ: scd̾m illud qͦd
scͥpͥtũ ẽ Euntes ibãt ⁊ flebãt mittẽtes
semina sua: Ueniẽteᷤᷤ aũt ueniẽt cũ exul¬

Expanded text:
ier cor praeparatum habebat ad obediendum. Talis venerat, talis cum Elia loquebatur. Qui erat in Elia ut praeciperet, ipse erat in vidua ut obediret. Vade, inquit, mihi prius fac de egestate tua; non deficient divitiae tuae. Patrimonium enim viduae, modicum erat farinae et modicum olei: hoc modicum non defecit. Quis habet talem villam? Libenter patrimonium ejus in clavo pendebat. Quid felicius hac paupertate? Si hic talia reciplius cum gaudio colligemus; secundum illud quod scriptum est, Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua; venientes autem venie
Abbreviated transcription (Latin):
nũ qd seminauit. qr nõ magnã segetẽ
messuit: Tẽporale ẽ qd̾ accep̃. nõ deficiẽ¬
tem farinã nec dimi nutũ oleũ : quou̾q
daret dñs pluuiã suꝑ t̾ram Ac sic tẽ
magis cepit egere. qͦn dignatꝰ ẽ pluere: Ideus
ĩũc enĩ laboratura erat. expectatura.
agri fructꝰ collectura: Qñ aũt nõ plu¬
ebat. uictꝰ eiꝰ de facili ueniebat: Signũ
hoc qd̾ d̾s illi ad paucos dies
illa ꝑ illos ches nõ defec̾ũt. sic ille non
deficiet ĩ et̾nũ : Talẽ m̾cedẽ sꝑemꝰ. qnͦ
bona facimꝰ. ne forte ahqͥs nr̃m tẽp̃tet᷑
tali cogitatõne ⁊ dicat: Pascã ahquẽ¬
ẜuũ dĩ esuriẽtẽ. ut lagena mã nõ defi¬
ciat: aut ĩcupa m̃ã sẽꝑ uinũ ĩueniã:
Holi hoc hic q̃rere Semina securꝰ Mes¬
sis tua serius ueniet. tardiꝰ uenioe : sed
cũ uen̾it finẽ nõ hẽbit

Expanded text:
num quod seminavit; quia non magnam segetem messuit. Temporale est quod accepit, non deficientem farinam, nec diminutum oleum, quousque daret Deus pluviam super terram . Ac sic tunc magis coepit egere, quando dignatus est Deus pluere: tunc enim laboratura erat, exspectatura agri fructus et collectura. Quando autem non pluebat, victus ejus de facili veniebat. Signum hoc ipsum quod Deus illi ad paucos dies illa per illos dies non defecerunt, sic ille non deficiet in aeternum. Talem mercedem speremus, quando bona facimus: ne forte aliquis vestrum tentetur tali cogitatservum Dei esurientem, ut lagena mea non deficiat, et in cupa mea semper vinum inveniam. Noli hoc hic quaerere. Semina securus, messis tua serius veniet, tardius veniet: sed cum venerit, finem non habebit
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ deꝰ. nõ in aure s ĩ corde: Hũ¬
qͥd legimꝰ qr missus ẽ aliqͥs ꝓpħa ad
illam mulierẽ. ⁊ dictũ ei ẽ. ecce chꝗt
dñs. uẽtur᷑ ẽ ad te esuriẽs ẜuus m̃s.
ex eo qd̾ habes ministra illi. mopiam
noli tmere. ego supplebo qd̾ dederiᷤ:
hoc ei ẽẽ dictũ nõ legimus Hec hoc
entẽ ẽẽ uẽturũ: ⁊ de illo pascẽdo mu
lierẽ illã admonuerit: S mãdat d̾s
miris modis. qͥ ĩ cogitatõne loqͥtur:
suggerendo. qd̾ opꝰ erat. ꝑsuadẽdo qd̾
utile erat : racionabili ãe uidue mu¬

Expanded text:
andat Deus, non in aure, sed in corde. Numquid legimus quia missus est aliquis propheta ad illam mulierem, et dictum est ei, Haec dicit Dominus, Venturus est ad te esuriens servus meus, ex eo quod habes ministra illi: inopiam noli timere; ego supplebo quod dederis? Hoc ei dictum non legimus. Nec hoc entem esse venturum, et de illo pascendo aliquis mulierem illam admonuerit. Sed mandat Deus miris modis, qui in cogitationibus loquitur. suggerendo quod opus erat, persuadendo quod utile erat rationali animae viduae mu
Abbreviated transcription (Latin):
hñt ÷ ut ꝓbẽtur qui hñt. Et tam̃ il¬
la uidua nicħ hẽbat: Qd̃ ilh relqũ eraͣ.
finitũ fuerat: ⁊ cũ filiis suis moritura
erat: ꝓcessit gͦ ut fac̾et sib panẽ. colli¬
gere duo ligna: ⁊ tũc eã uidit hehas
T̃ũc eã hõ dĩ uidebat. qñ illa duo ligna
qͣrebat: Mulier illa tipũ g̾ebat eccłẽ:
⁊ qr duo ligna crucẽ fagũt: querebat
moritura. unde sẽꝑ eẽt uictura: Adũ¬
brato gͦ mist̾o. helas loqͥtur ad eã. Qd̃¬
cũ audiuit: narrat illa dispẽsatõnem
suã: morit᷑am se dicit. cũ ꝯsũmau̾it

Expanded text:
tur qui habent. Et tamen illa vidua nihil habebat: quod illi reliquum erat, finitum fuerat, et cum suis filiis moritura erat. Processit ergo, ut faceret sibi panem, colligere duo ligna: et tunc eam vidit Elias. Tunc eam homo Dei videbat, quando illa duo ligna quaerebat. Mulier illa typum gerebat Ecclesiae: et quia duo ligna crucem faciunt, quaerebat moritura, unde semper esset victura. Adumbrato ergo mysterio, Elias loquitur ad eam quod audivit: narrat illa dispositionem suam, morituram se dicit, cum consummaverit
Abbreviated transcription (Latin):
coruus mane. ⁊ ad uesꝑã carnes : Ostẽ¬
dit gͦ deus. quia uñ uoluent. ⁊ qͦmͦ uolue¬
rit : potest pasc̾e̾ ẜ uos suos Et tam̃ ut¬
poss eũ religõsa uidua pasc̾e : fec̃ eum
egere: E gestas aĩe scẽ. ĩ habũdãtiã uer-¬
sa ẽ ãe religõse: Hõ poterat helias de

Expanded text:
corvus, et ad vesperam carnes. Ostendit ergo Deus, quia unde voluerit, et quomodo voluerit, potest pascere posset eum religiosa vidua pascere, fecit eum egere. Egestas animae sanctae in abundantiam versa est animae religiosae. Non poterat Elias de
Abbreviated transcription (Latin):
ris adueniat. cui necesse erit ĩfructuo¬
sas arbores amputare. nõ cessat ad mo¬
nere nos. ut dũ tẽpus ẽ. ⁊ cũ dĩ adiuto¬
rio ĩ nr̃a potestate cõsistit. bona oꝑa fa¬
camꝰ: Cũ enĩ trãsierit tẽpus bñ oꝑãdi.
nõ restat nͥ recipiẽd: Nemo tͥ dicturus

Expanded text:
is veniat, cui necesse erit infructuosas arbores amputare, non cessat admonere nos, ut cum tempus est, et cum Dei adjutorio in nostra potestate consistit, bona opera faciamus. Cum enim transeat tempus bene operandi, non restat nisi resipiendi. Nemo tibi dicturus
Abbreviated transcription (Latin):
Inhoẜitalitatiᷤᷤ hãc mõstrabt̃ mensã.
psa eñ ĩsipiẽs tuum dm̃ ñ ĩtellexisti:
ludentem mortalũ mentibꝰ
S pimᷤ coronasti: ⁊ horridũ felmiscuisti:
Tẽpli uͦ uelum scindetur.
Et mediͦũdhie noxerit tenebrosa nimiᷤ.
ĩ tribus oris. Et morte morietur:
tribꝰ diebꝰ sonmo suscepto. Et tũc ab
inferis regressus ad lucẽ ueniet: pͥmꝰ
resurrectionis pͥncipio reuocatꝰ osten¬
so. I sta lactantiꝰ carptim ꝑ int̾ualla
disputationis suȩ. sicut ea poscere
uidebantur. que ꝓbare intenderat
adhibuit testimonia sibillina: que
nos nichil int̾ponẽtes. s in unam
seriem conexa ponentes. solis capi¬
tibus si tam̃ scriptores dem¬
ceps ea seruare nõ negligant:
distinguenda curauimus. Hõ¬
nulli sane eritream sibillam.
non romuli sed belli troiani
tẽpore fuisse scripserunt:¬

Expanded text:
inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens tuum Deum non intellexisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno suscepto; et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio reuocatis ostenso.\' Ista Lactantius carptim per interualla disputationis suae, sicut ea poscere uidebantur, quae -probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina, quae nos nihil interponentes, sed in unam seriem conexa ponentes solis capitibus, si tamen scriptores deinceps ea seruare non neglegant, distinguenda curauimus. Nonnulli sane Erythraeam Si-10 byllam non Romuli, sed belli Troiani tempore fuisse scripserunt