comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uia iudicaciones repientur p̃ter quã incõiec tura¬
li cõstitucione. Nã in ea nec racio qͣr fec̾it q̃ritur.
fecisse enĩ negatur. nec firmam̃tũ exqͥritur. qm̃ nõ sb̾ ẽ
racio. Quare exintẽcione ẜ inficiacione. iudicacio cõ¬
stituetur hoc mͦ. Intencio ẽ ocadisti aiacẽ. Inficiacio¬
est nõ occidi. Iudicacio occiđit ne. Racio eiũ om̃is
utriusq or̃onis cause partis ut añ dictũ est ad hãc
indicacionẽ cõferenda est. Si plures erũt ꝯstitui¬
ones: aut partes cõstitucionũ. iudicaciones qͦ plures
erunt. in una causa. sed om̃s simili rõne reperient᷑.
Sedulo dedimꝰ operã: ut breuit & dilucide: qͥbus de
ẽ in alt̾o libro deceteris rebus deinceps exponere.
Ne qua propt̾ multitudinẽ lrarũ possit tuũ aĩniũ
defatigacio retardare: Sed si quo tardius hec quam
studes absoluentur. tũ rerũ inagnitudim cũ nr̃is qͦ
occupacionibus assignare debebis. Uerũ tm̃ matura¬

Expanded text:
iudicationes reperientur, praeterquam in coniecturali constitutione: in ea nec ratio qua re fecerit quaeritur, fecisse enim negatur: nec firmamentum exquiritur, quoniam non subest ratio. Quare ex intentione et infitiatione iudicatio constituitur, ‹hoc› modo: Intentio: «Occidisti Aiacem.» Infitiatio: «Non occidi.» Iudicatio: «Occideritne?» Ratio omnis utriusque orationis, ut ante dictum est, ad hanc iudicationem conferenda est. Si plures erunt constitutiones aut partes constitutionum, iudicationes quoque plures erunt in una causa, sed et omnes simili ratione reperientur. Sedulo dedimus operam, ut breviter et dilucide, quibus de est in altero libro de ceteris rebus deinceps exponere, ne qua propter multitudinem litterarum possit animum tuum defatigatio retardare. Si qua tardius haec, quam studes, absolventur, cum rerum magnitudini tum nostris quoque occupationibus adsignare debebis. Verumtamen matura
Abbreviated transcription (Latin):
iii.maguitudine. tp̃e. loco. persona E opinione
si quo in nũo illđd̃ qđ psimilitudinẽ afferet᷑.E. qͦ
ĩ loco illud cuiꝰ cã afferet᷑ hab̾i ꝯueniat ostẽdet̃.
De inde ꝗ res cũ re differat demõstrabit᷑. ut nõ
idem iudeatur. De ueraq extimari optere. Ac si
ipse qͦ poterit rõcinacionibus uti isde iõnibus qͥb
ante p̃dictũ est. utetui. si nõ poterit negabit opo¬
rtere quicꝗͣ nisi qđ scriptũ sit considare. multas
desimilibꝰ rebus. E in unã quãq rẽ tm̃ singulas
esse leges. Oĩa posse int̾ se. uł similia uł dissimi¬
la demõstrari. Loci cõmunes a rõcinacione op¬
ort̾e cõiectura ex eo qđ scriptũ sit: ad id qđ scͥ¬

Expanded text:
vi, magnitudine, tempore, loco, persona, opinione; si, quo in numero illud, quod per similitudinem afferetur, et quo in loco illud, cuius causa afferetur, haberi conveniat, ostendetur; deinde, quid res cum re differat, demon- strabitur, ut non idem videatur de utraque existimari oportere. ac, si oque poterit ratiocinationibus uti, isdem rationibus, quibus ante praedictum est, ute- tur; si non poterit, negabit oportere quicquam, nisi quod scriptum sit, considerare; multas de similibus rebus et in unam quamque rem tamen singulas esse leges; omnia posse inter se vel similia vel dissimilia demonstrari. Loci communes: a ratiocinatione, oportere coniec- tura ex eo, quod scriptum sit, ad id,
Abbreviated transcription (Latin):
cõiec turali narracio accusatoris suspiciones inter¬
iectas & dispersas ħre debet. ut nihil dic tum
factum sine causa putetur. Deffensoris narracio
simplicẽ & dilucidã exposicionẽ debet hr̃e cum
attenuacione suspicionisshuiꝰ cõstituciõis. racio¬

Expanded text:
coniecturali narratio accusatoris suspiciones interiectas et dispersas habere debet, ut nihil actumm, nihil denique factum sine causa putetur. Defensoris narratio simplicem et dilucidam expositionem debet habere cum adtenuatione suspicionis. Huius constitutionis
Abbreviated transcription (Latin):
laudacionẽ ⁊ cõfirmacionẽ. Denide eiꝰ rei de qua
queritur. cũ eo de quo cõstat. collacionẽ eiꝰ modi
ut id de quo q̃ritur rei de qua constet simile ẽẽ
iudeatur. Postea ãmiracione per cõtencionẽ qui
fieri possit: ut qui ħ equũ eẽ concedit illa noget.
qđ aut eque aut eodẽ sit in gnͣe. Deinde id curco
de hac re nihil e̾ẽ p̾scriptũ. qđ cũ de illa eẽc scͥp¬
tum. de hac is qͥ scribebat dubitaturũ neminem
arbitratus sic. Fostea młtis in legibus młta p̃t̾i¬

Expanded text:
audationem et confirma- tionem; deinde eius rei, qua de quaeratur, cum eo, de quo constet, collationem eiusmodi, ut id, de quo quaeritur, ei, de quo constet, simile esse videatur; postea admirationem per contentionem, qui fieri pos- sit, ut qui hoc aequum esse concedat, illud neget, quod aut aequius aut eodem sit in genere; deinde idcirco de hac re nihil esse scriptum, quod, cum de illa esset scriptum, de hac is, qui scribebat, dubita- turum neminem arbitratus sit; postea multis in le- gibus multa praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
cõtinet deffensionẽ. sine qua nec parua qͥđ du¬
bitacio potest remorari dãnacionẽ. Inuẽta rõne
firmamentũ q̃rendũ est. idest qđ cõtinet accusa¬
cionẽ. qđ affertur contra rõnẽ deffensiõis de qua
ante dictum ẽ. ld cõstituetur hoc mͦ. Cũ usus fue¬
it horestes rõne hoc pacto. Iure occidi. Illa enim
dere oportuit. Ex rõne deffensionis & ex firmanĩ¬
to accusacionis iudicii questio nascatur oportet.
quã nos iudicacionẽ. greci ormomeon appellãt.
Ea cõstituetur excõiunt tione firmam̃ti & rõnis
deffensione hoc modo. Cũ dicat horestes se pr̃is
ulciscendi cã. matrẽ occidisse. rectũ ne fuerit sine
iudicio a filio clitemestrã occidi. Erga hac rõne
iudicacionẽ reperire cõuenit. Inuẽta iudicacione
oẽm rõnem tocius or̃onis eo cõferri oportebit. In¬

Expanded text:
continet defensionem, sine qua ne parva quidem ducontinet defensionem, sine qua ne parva quidem dubitatio potest remorari damnationem. Inventa ratione firmamentum quaerendum est, id est, quod continet accusationem, quod adfertur contra rationem defensionis, de qua ante dictum est. Id constituetur hoc modo: Cum usus fuerit Orestes ratione hoc pacto: «Iure occidi: illa enim dere oportuit.» Ex ratione defensionis et ex firmamento accusationis iudicii quaestio nascatur oportet: eam nos iudicationem, Graecei crinomenon appellant. Ea constituetur ex coniunctione firmamenti et rationis defensione hoc modo: Cum dicat Orestes se patris ulciscendi matrem occidisse, rectumne fuerit sine iudicio a filio Clytemestram occidi. Ergo hac ratione iudicationem reperire convenit: reperta iudicatione omnem rationem totius orationis eo conferri oportebit.
Abbreviated transcription (Latin):
eos dicat nõ modo impasse: sed rõnẽ qͦ ostẽdisse
qͣre id fac̾e licet. In rẽ cõfert᷑: ut si qͥs extestam̃to
qđ fac̾e iussus sit. explebis cito uetet᷑.
Ex cõpacione cã constat. cũ dicimꝰ nece̾e fuisse alte¬
rutrũ fac̾e. E id qđ feceriniꝰ satiꝰ fuisse fac̾e. Ea
causa huiꝰmodi ẽ. Q pompiliꝰ. cũ agallis obsides.
neq fugere ullo modo posset. ueuit cũ hostium
dicibus incollacucionẽ. ita discessit: ut ĩpodim̃ta¬
⁊ arma relinq̃ret. exercitũ duc̾et. Satiꝰ ẽe duxit.
Anintere impedim̃ta ꝗͣ exercitũ. Exercitũ
eduxit. impedim̃ta reliqͥt. Accersitur maiestatis.
Que cõstituciões. ⁊ que cõstitucionũ partes sint.
iudeor ostendisse. Nũc quomͦ eas qua ua trac
est que causam facit. ⁊ continet deffensionẽ hoc mͦ
ut docẽdi causa in hac pocissimũ causa osistamꝰ.
Orestes cũ cõfitetur se ocadisse matrẽ. nisi attułit
inquit meũ occiđat. Ergo ut ostẽdi rõ ea est que

Expanded text:
sse, sed rationem quoque ostendisse, quare id facere liceret. In rem confertur, ut si quis, ex testamento quod facere iussus sit, ex plebis scito vetetur. Ex conparatione causa constat, cum dicimus necesse fuisse alterutrum facere, et id, quod fecerimus, satius fuisse facere. Ea causa huiusmodi est: C. Popilius, cum a Gallis obsideretur neque fugere ullo modo posset, venit cum hostium ducibus in conlocutionem; ita discessit, ut inpedimenta relinqueret, exercitum educeret. Satius esse duxit amittere inpedimenta quam exercitum. ‹Exercitum› eduxit, inpedimenta reliquit: arcessitur maiestatis. Quae constitutiones et quae constitutionum partes sint, videor ostendisse. Nunc quo modo eas et qua via tractest› quae causam facit et continet defensionem, hoc modo, ut docendi causa in hac potissimum causa consistamus: Orestes confitetur se occidisse matrem: nisi adtulerit at. Ergo, ut ostendi, ratio ea est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tas nõ fuit. lignee solee impedes inducte sũt.
Os aut̃ obuolutũ ẽ folliculo & pligatũ ẽ. Dem̃
ost incarcerẽ deductus ut ibi ẽẽt tantisperdũ
culleus inquẽ cõiectus in ꝓfluentẽ ꝑferret᷑ cõꝑ¬
arctur. Int̾ea qͥdã familiares eiꝰ incarcerẽ tabu¬
las afferũt & testes adducũt. heredes quos ip̃e
iubet scribũt. tabule obsignant᷑. De illo pꝰ sumi
q̃ testam̃ti faciẽdi his qͥ in eo loco sunt adimat
potestatẽ nulla profertui. Ex cet̾is legibus & q̃
hun ip̃m supplicio ei modi afficiũt. & que ad cesta¬
mẽti faciendi pocestatẽ ꝑtinẽt. ꝑ rõcinacionem
ueniendũ est ad ciꝰmodi rõnẽ. ut q̃rat̾: habue

Expanded text:
igneae soleae in pedes inditae sunt; os autem ob- volutum est folliculo et praeligatum; deinde est in car- cerem deductus, ut ibi esset tantisper, dum culleus, in quem coniectus in profluentem deferretur, compararetur. interea quidam eius familiares in carcerem tabulas af- ferunt et testes adducunt; heredes, quos ipse iubet, scribunt; tabulae obsignantur. de illo post suppli- quae testamenti faciendi iis, qui in eo loco sint, adimat potestatem, nulla profertur. ex ce- teris legibus et quae hunc ipsum supplicio eiusmodi afficiunt et quae ad testamenti faciendi potestatem pertinent, per ratiocinationem veniundum est ad
Abbreviated transcription (Latin):
gis ascriptum ip̃am qͦ sentenciã traducere. ut
si pocerit fieri ne discrepare qͥdẽ uideant int̾
se. Postremo facere. si causa facultatẽ dabit ut nr̃a
altera sit necessario negligẽda. Locos aut̃ ꝯmunes
et quos ip̃a causa det oportebit uide & exucili¬
tatis E honestatis amplissimis partibꝰ sũmere
cedere oporteat pocus ¶Ex rõcinacione nascitur
cõtrouersia: cũ ex eo qđ cuiꝰpiã est ad id qđ nu¬
sꝗͣ scriptũ est. peruenitur hoc pacto. Lex ẽ. Si
furiosus ẽ agnatorũ gentiliũq in eo pecuniaq
eiꝰ potestas esto. Et lex pater familias uti sup
familia peruniaq sua legasset. ita uis esto. Et
lex si pat̾ familias intestatus morit᷑ familia pecu

Expanded text:
item ad aliam sententiam transducere, ut, si fieri poterit, ne discrepare quidem videantur se; postremo facere, si causa facultatem dabit, ut nostra altera sit ne- cessario neglegenda. Locos autem communes et, quos ipsa causa det, videre oportebit et ex utilitatis et ex honestatis amplis- simis partibus sumere dcedere oporteat. Ex ratiocinatione nascitur controversia, cum ex eo, quod uspiam est, ad id, quod nusquam scriptum est, venitur, hoc pacto: lex: si furiosus est, agna- tum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. et lex: paterfamilias uti super familia pecu- niaque sua legassit, ita ius esto. et lex: si pater- familias intestato moritur, familia p
Abbreviated transcription (Latin):
cotidiano. atq imperiis domestias recte posse
ãministrari. si unus qͥsq uelit uerba expectare
& nõ aduoluntatẽ eius qui ea u̾ba habuerit ac¬
cidere. Deinde exutilitatis &. honestatis partibꝰ
ostendere. ꝗͣ inucile: aut ꝗͣ turpe sic id qđ aduer¬
sarii dicant fieri oportuisse: aut oportere. ⁊ id
qđ nos cecerimꝰ: aut postulemus ꝗͣ utile: aut ꝗͣ
honestũ sit. Deinde leges nobis caras eͬe nõ pp¬

Expanded text:
cotidiano atque imperiis domesticis recte posse cotidiano atque imperiis domesticis recte posse administrari, si unus quisque velit verba spectare et non ad voluntatem eius, qui ea verba habuerit, accedere; deinde ex utilitatis et honestatis partibus ostendere, quam inutile aut quam turpe sit id, quod adversarii dicant fieri oportuisse aut oportere, et id, quod nos fecerimus aut postulemus, quam utile aut quam honestum sit; deinde leges nobis caras esse non p
Abbreviated transcription (Latin):
scriptorẽ certo exordine udices certa etate p̃ditos
cõstituisse: ut eͣent nõ qͥ scriptũ suũ recitarẽt. qđ
qui uis facere puer posset. sed qͥ cogitacionẽ aseqͥ
possent. ⁊ uoluntatẽ int̾pretari. Deinde illum
scriptorẽ qui scripta sua stultis hõibus.E barba¬
ris iudicibus cõmitteret. oĩa sũma diligẽcia per¬
scripturũ fuisse. Nũc uero qr intelligeret quales
deret nõ ascͥpsisse. Neq enĩ uos scripti sui recita¬
tores sed uolũcatis interp̃tes fore putauit. Postra
querere ab aduersariis qͥdẽ si hoc fecissent. quiđ
si hoc accidisset. eorũ aliquid inquibus aut cã sit
honestissima. aut necessitudo certissima. tũc ne
accusaretis: At qui hec lex nũꝗͣ excepit nõ om̃ia¬
gͦ scͥptis. sed q̃dam que ꝑspicua sunt tacitis ex¬
cepcionibus caueri. Dennde nullã rẽ neq legibus
neq scriptura ulla. Demq neq insermone quiđ

Expanded text:
scriptorem certo ex ordine iudices certa aetate prae- ditos scriptorem certo ex ordine iudices certa aetate prae- ditos constituisse, ut essent, non qui scriptum suum recitarent, quod quivis puer facere posset, sed qui cogitatione assequi possent et voluntatem interpre- tari; deinde illum scriptorem, si scripta sua stultis hominibus et barbaris iudicibus committeret, omnia summa diligentia perscripturum fuisse; nunc vero, quod intellegeret, quales esse, non adscrip- sisse: neque enim vos scripti sui recitatores, sed vo- luntatis interpretes fore putavit; postea quaerere ab adversariis: quid, si hoc fecissem? quid, si hoc acci- disset? eorum aliquid, in quibus aut causa sit honestissima aut necessitudo certissima: tamenne ac- cusaretis? atqui lex nusquam excepit; non ergo omnia scriptis, sed quaedam, quae perspicua sint, tacitis exceptionibus caveri; deinde nullam rem ne- que legibus neque scriptura ulla, denique ne in ser- mone quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tate scͥptoris nõ ip̃a solũ scͥpture causa ꝯfiri¬
ata esfe uideatur: aut aliis ꝙͦ cõstituciõibꝰ factũ
coarguatur/ Contra scͥptũ quid dicet. pͥmũ ĩducet
eũ locũ per quẽ eqͥtas cause. demõstretur. aut
ostendet quo aĩo quo cõsilio qua de causa fe¬
cerit. E. quaicũq cãm asũmet. assũpciõis par¬
tibus defenderet de qͥbus ante dictũ ẽ. Atq ĩ
hoc loco cũ duucius cõmoratus sit sui facti rõuẽ
⁊ eqͥtatẽ cause exornau̾it. Tunc ex his locis
fere ꝯtra adu̾sarios dicet. oportere cãs accipi
de mõstrabit. nullã esse legẽ: que aliquã rẽ
inutilẽ aut iniquã ficri uelit. Oĩa suplicia qͣ
ex legibus profiascantur culpe ac malicie causa
uindicande cõstituta ẽẽ. Scriptorẽ ip̃m si exis¬
tat factum hoc probaturũ. E idem ip̃m si ei
talis res accidisset facturũ fuisse. et ea re legis

Expanded text:
tate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa tate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa factum coarguetur. Contra scriptum autem qui dicet, primum inducet eum locum, per quem aequitas causae demonstretur; aut ostendet, quo animo, quo consilio, qua de causa fecerit; et, quamcumque causam assumet, assumptio- nis partibus se defendet, de quibus ante dictum est. atque in hoc loco cum diutius commoratus sui facti rationem et aequitatem causae exornaverit, tum ex his locis fere contra adversarios dicet oportere causas accipi. demonstrabit nullam esse legem, quae aliquam rem inutilem aut iniquam fieri velit; omnia supplicia, quae ab legibus proficiscantur, culpae ac malitiae vin- dicandae causa constituta esse; scriptorem ipsum, si exsistat, factum hoc probaturum et idem ipsum, si ei talis res accidisset, facturum fuisse; ea re legis
Abbreviated transcription (Latin):
locus id circo ẽ huiꝰ necessariꝰ qđ semꝑ his qͥ
contra scriptum dicit eqͥtatis aliqͥd afferat opo¬
rtet. Nã sũma inprudencia sit eũ qui contra
quã scͥptum aliqͥd probari uelit. nõ equitatis
presidio id facere conari. Si quid gͥ ex hac cã¬
ip̃a quippiã accusator deroget õibus partibus
iustius & probabiliꝰ accusare uideat᷑. Nã supioi
or̃õ oĩs hoc faciebat. ut iudices eciã si uollẽt nccoͣe
re:. Id aũ fiet si quibus ex locis culpa demõstra¬
bitur. nõ eͥẽ in eo qͥ comꝑacione: aut remociõe: aut
relacione criminis aut cõcessionis partibꝰ se def¬
fendit dequibꝰ: aut potumꝰ diligent̾ ꝑscripsimus
si de his locis que res postulabit ad cãm aduer¬
sariorũ improbandã trãfferemꝰ: aut si cause. E
rõnes afferentur qͣre & qͦ cõsilio ita sit inlege.⁊
aut intestam̃to scriptũ: ut sentẽcia qͦ E uolun¬

Expanded text:
locus id- circo est huic necessarius, quod semper is, qui locus id- circo est huic necessarius, quod semper is, qui contra scriptum dicet, aequitatis aliquid afferat oportet. nam summa inpudentia sit eum, qui contra quam scriptum sit aliquid probare velit, non aequitatis praesidio id facere conari. si quid igitur ex hac ipsa quippiam ac- cusator derogat, omnibus partibus iustius et probabi- lius accusare videatur. nam superior oratio hoc omnis faciebat, ut, iudices etiamsi nollent, necesse re. id autem fiet, si, quibus ex locis culpa de- monstrabitur esse in eo, qui comparatione aut remotione aut relatione criminis aut concessionis partibus se defendet—de quibus ante, ut potuimus, diligenter perscripsimus—, si de iis locis, quae res postulabit, ad causam adversariorum inprobandam transferemus; aut causae et rationes afferentur, quare et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, ut sententia quoque et volun
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sint accepturi eas acciones uđe & dissuadere uel¬
le. Qđ si ħ tũ sũme mutilia tũ młto turpissima
tum nõ extaret magnope qͥreremꝰ. neq isti nͥ¬
enciã esse eiꝰ rei qui peccarit pociꝰꝗͣ legis ip̃iꝰ uer¬
ba cognoscere. His & huiꝰcemodi rõnibus oñdit̃
causam extra scriptũ accipi nõ oport̾e. Secũda
pars cius est iuqua ostẽdendũ est. si in legibus
ceteris oꝑteat in hac nõ oportere. hoc demon¬
strabitur si lex aut ad res maximas utilissimas
houestissimas reliogissimas uidebitur ꝑtinere:
aut inutile aut turpe. aut nefas ee tali ĩre
nõ diligentissiie legi obtẽpare: aut ita lexx
diligent p̃scripta demõstrabitur. ita cautũ una
quãq dere ita qđ oportuerit exceptum ut
iiuiine cõueniat quicꝗͣ uitã diligenti scͥpt᷑a
dicet maxime necessarius ꝑ quẽ oꝑtet oñdat.
si cõueniat causam cõtra scriptũ accipi eã tñ
minime oport̾e q̃ ab auersariis afferatur. qui

Expanded text:
qui sint accepturi; se factiones videre et dissuadere velle; quodsi haec cum summe inutilia tum multo turpissima tum non exstaret, magnopere quaereremus ne- que isti, nentiam esse eius rei, qui peccarit, potius quam legis ipsius verba cogno- scere. his et huiusmodi rationibus ostenditur causam extra scriptum accipi non oportere. Secunda pars est, in qua est ostendendum, si in cete- ris legibus oporteat, in hac non oportere. hoc de- monstrabitur, si lex aut ad res maximas, utilissimas, honestissimas, religiosissimas videbitur pertinere; aut inutile aut turpe aut nefas esse tali in re non diligen- tissime legi optemperare; aut ita lex diligenter per- scripta demonstrabitur, ita cautum una quaque de re, ita, quod oportuerit, exceptum, ut minime conveniat quicquam in tam diligenti scriptura dicet, maxime necessarius, per quem oportet ostendat, si conveniat causam contra scriptum accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis afferatur. qui
Abbreviated transcription (Latin):
cõtraria rerũ bonarũ iirebus iuitãdis reponẽt᷑.
Ac de co quidẽ gn̾e honestatis qđ om̃i exparte
p se petitur satis dictum ẽ. Nũc de eo in qͦ utili
tas qͦr adiungit᷑ qđ tm̃i honestũ uocamꝰ dicendũ
uidet᷑. Sunt gͥ multa que nos tũ dignitate: tũ
qͦ fruc tu suo ducũt. qͦ in gnͣe ẽ gła. dignitas.
amplitudo. amicicia. Gloria est freq̃ns de aliqͦ
fama cũ laude. Dignitas alicuiꝰ honesta. ⁊ cul¬
tu & honore. E uerecũdia digna auctoritas. Am¬
plitudo potencie: aut maiestatis: aut aliquarũ
copiarũ magna habundãcia. Amicicia. uo¬
luntas erga aliquẽ rerũ bonarũ illiꝰ cã qͣm̃ di
causis loquimur fructus ad amiciciã adiũgi¬
mus. Ut corũ qͦ causa petenda iuideat᷑ ne for¬
te qui nos de om̃i amicicia dicere existimãt.
modo petendã putant amiciciam. Sunt qui
ꝓpt̾ se solum. Sunt qͥ pꝑ se & utilitatẽ qͦrũ qͥd

Expanded text:
contraria rerum bonarum in rebus vitandis reponemus. contraria rerum bonarum in rebus vitandis reponemus. Ac de eo quidem genere honestatis, quod omni ex parte propter se petiturque adiungitur, quod tamen honestum vocamus, dicendum videtur. sunt igitur multa, quae nos cum dignitate tum quoque fructu suo ducunt; quo in genere est gloria, dignitas, ampli- tudo, amicitia. gloria est frequens de aliquo fama cum laude; dignitas est alicuius honesta et cultu et honore et verecundia digna auctoritas; ampli- tudo potentiae aut maiestatis aut aliquarum copiarum magna abundantia; amicitia voluntas erga aliquem rerum bonarum illius ipsius causcausis lo- quimur, fructus ad amicitiam adiungimus, ut eorum quoque causa petenda videatur, ne forte, qui nos de omni amicitia dicere existimant, utilitatem modo petendam putant amicitiam; sunt qui propter se so- lum; sunt qui propter se et utilitatem. quorum quid
Abbreviated transcription (Latin):
destia. Continẽcia ẽ ꝑ quã cupiditas cõsilii gu¬
bnacione regatur. Clemẽcia est ꝑ quã animi.
tem̾e in odium alicuiꝰ inuec tiõis cõcitati comitate
retinent᷑. Modestia ꝑ quã pudor houestus cla¬
ram &. stabilẽ cõpat auctoritatẽ. Atq hec oĩa¬
ꝑꝑ se solũ ut nihil adiungat᷑ emolumẽti petẽda
sunt. qđ ut demõstret᷑: neq ad hoc nr̃m ĩstitu¬
tum ꝑtinet. E abreui tate ꝑcipiendi remotũ ẽ.
ꝓpt̾ se aut̃ uitanda sunt nõ ea modo q̃ his
contraria sunt: ut fortitudini ignauia. E iusti
& finitima eẽ. absunt tm̃ longissime qđ gñs fi¬
dencie gͣrium est. diffidẽcia & ea re uiciũ est.
Audacia nõ cõtrariũ ẽ. sed appositũ ac ꝓpinqũ
E tm̃ uiciũ est. Sic unicuiq uirtuti finitimũ ui¬
ciũ reperietur: aut certo iã noĩe appellatũ: ut
aud acia: que fidentie. pertinatia. qͣ per seuerã¬
cie finitima ẽ. Suꝑsticio que religioni ꝓpinqua
est: aut sine ullo certo noĩe: que om̃ia itẽ uti

Expanded text:
stia. Continentia est per quam cupiditas consilii gubernatione regitur. Clementia, per quam animi temere in odium alicujus illecti concitatique comitate retinentur. Modestia, per quam pudor honestus claram et stabilem comparat auctoritatem. 2. Atque haec oemolumenti, petenda sunt. Quod ut monstretur, neque ad hoc nostrum institutum pertinet, et a brevitate praecipiendi remotum est. Propter se autem vitanda sunt, non ea modo quae iis contraria sunt, ut fortitudini ignavia, et justi finitima esse, absunt autem longissime. Quod genus fidentiae contrarium est diffidentia, et ea re vitium est: audacia, non contrarium, sed appositum ac propinquum, et tamen vitium est. Sic unicuique virtuti finitimum vitium reperietur, aut certo jam nomine appellatum, ut audacia quae fidentiae, pertinacia quae perseverantiae finitima est, superstitio quae religioni propinqua est; aut sine ullo certo nomine: quae omnia item uti
Abbreviated transcription (Latin):
quo cõfictur: Ut si leges due aut si plures.
erũt aut quot qͦt cõseruari nõ possuit. qr discre¬
pant iut̾ se. ea maxĩe cõseruanda pucet᷑. que
ad maximas res ꝑtiu̾e iudeatur. De inde utrũ
lex posteriꝰ data sit. nã postiema qͦ grauissi¬
ma ẽ. Deinde utrũ lex iubeat aliqͥd utͣ ꝑmi¬
itat. Nam id qđ imꝑatur. necessarium illđ qđ
si nõ obtẽꝑatum sit pena afficiatur: aut in ut
maiore pena statuatur. Nã maxime cõseruã¬
da ẽ ea que diligẽtissima E scĩssima ẽ. Deinde
utͣ lex iubeat utͣ utet. Nã sepe ea que uatat¬

Expanded text:
quo conficitur, ut, si leges duae aut si plures quo conficitur, ut, si leges duae aut si plures erunt, aut quotquot erunt, conservari non possint, quia discrepent inter se, sed ea maxime conservanda putetur, quae ad maximas res pertinere videatur; deinde, utra lex posterius lata sit; nam postrema quaeque gravissima est; deinde, utra lex iubeat aliquid, utra permittat; nam id, quod imperatur, necessarium, illud, si non optemperatum sit, poena adiciatur aut in utra maior poena statuatur; nam maxime conservanda est ea, quae diligentissime sancta est; deinde, utra lex iubeat, utra vetet; na
Abbreviated transcription (Latin):
ri q̃ uoluntate eiꝰ qui scripserit deffendat᷑. Ex
cõtrariis auͣ legibus cõtiou̾sia nascit᷑ cũ int̾ se
due uident᷑ leges aut plures discrepare hoc modo.
pito.et quã uolet rẽ amagr̃atu. deposcito: E ma¬
gr̃atus ei cõcedito. Et altera lex tyrãno occiso
U. eiꝰ proximos cognacione magr̃atus necato.
Alexandrũ qͥ apd phedreos inchessalia tyrãni¬
dem occuparat. uxor sua cui thebe nomẽ fuit
notu cũ simł cubaret occidit. Hec filiũ suum
quẽ ex tyrãno habebat sibi inp̃mii loco deposcit.
Sunt qui ex lege puerũ occidi dicãt oportere
res in uudicio ẽ. In hoc gn̾e utrãq in paitẽ idẽ
loci atq eadẽ p̃cepta comieniẽt. Ideoq qđ ut̾q¬
leoem suã cõfirmare cõtrariã infirmare debe¬
bit. pͥmũ gͥ leges optec cõtendẽ considerando
utrũ lex ad maiores hoc ẽ ad utiliores ad ho¬
nestiores ac magis necessarias res ptiueat. Ex

Expanded text:
ri, quae voluntate eius, qui scripserit, defendatur. Ex ri, quae voluntate eius, qui scripserit, defendatur. Ex contrariis autem legibus controversia nascitur, cum inter se duae videntur leges aut plures discrepare, hoc modo: pito et quam volet sibi rem a magistratu deposcito et magistratus ei con- cedito. et altera lex: tyranno occiso quinque eius proximos cognatione magistratus necato. Alexan- drum, qui apud Pheraeos in Thessalia tyrannidem occu- parat, uxor sua, cui Thebe nomen fuit, noctu, cum si- mul cubaret, occidit. haec filium suum, quem ex ty- ranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. sunt qui ex lege occidi puerum dicant oportere. res in iudicio est. In hoc genere utramque in partem idem loci atque eadem praecepta convenient, ideo qulegem confirmare, contrariam infirmare debebit. pri- mum igitur leges oportet contendere considerando, utra lex ad maiores, hoc est ad utiliores, ad hone- stiores ac magis necessarias res pertineat; ex
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguo eã partem q̃ sibi prosit deffende: aui
uerbi diffinicioni induc̾e. et illiꝰ uerbi uĩ qͦ ur¬
geri uideat᷑ ad sue cause cõmodũ traducere. aut
ex scripto nõ scriptũ aliqđ inducere p rõcinacio¬
nẽ de qͣ pꝰ dicemus. Quacũq auͣ inre qͣuis le¬
uit̾ ꝓbabili descripto ipso se deffendit eciã cũ
equicate cã habunda̾. necessario multũ ꝓficiet
ideo q si id quo nititur aduersarioꝵ cã subdu¬
xerit oẽm eiꝰ illã ium ⁊ acͥmoniã lemerit. ac
diluerit. Loci auͣ cõmunes ceteri ex assũpcionis
partibus ĩutrãq partẽ cõueniẽt. Fret̾ea aũ ei
qui ascripto dicet. leges ex se nõ ex eiꝰ qui ꝯͣ
cõmiserit utilitate spec tari oport̾e. E legibus
antiquiꝰ haberi uiħ oꝑtere. Contra scriptũ leges
in consilio scriptoris ⁊ utilitate cõoiuni nõ ĩuer¬
bis cõsistere. E ꝗͣ indignũ sit equitatẽ łris urge¬

Expanded text:
ambiguo eam partem, quae sibi prosit, defendere aut ambiguo eam partem, quae sibi prosit, defendere aut verbi definitionem inducere et illius verbi vim, quo urgeri videatur, ad suae causae commodum traducere aut ex scripto non scriptum aliquid inducere per ratiocinationem, de qua post di- cemus. quacumque autem in re, quamvis leviter probabili, scripto ipso se defenderit, cum aequitate causa abundabit, necessario multum proficiet, ideo quod, si id, quo nititur adversariorum causa, subduxe- rit, omnem eius illam vim et acrimoniam lenierit ac diluerit. Loci autem communes ceteris ex assumptionis parti- bus in utramque partem convenient. praeterea autem eius, qui a scripto dicet: leges ex se, non ex eius, qui contra commiserit, utilitate spectari oportere et legibus antiquius haberi nihil oportere. contra scrip- tum: leges in consilio scriptoris et utilitate com- muni, non in verbis consistere; quam indignum sit aequitatem litteris urge
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃̾ earũ rerũ qͥbus descriptũ est utilitatẽ. E coꝵ
qui scripserũt sapientaiã & diligenciã. Post ea quid
sit lex describere: ut ea uideatur insentẽciis nõ
inuerbis cõsistere. et iudex is uideat᷑ legibus ob¬
temꝑare: qͥ sentenciã eiꝰ. nõ qͥ scripturã sequatur.
Deinde ꝗͣ indignũ sit eodẽ affici supplicio cũ qui
ꝓpt̃ aliquid scelus E audaciã cõtra leges fecerit.
et cũ qui honesta. aut necessaria causa nõ ab
sentencia sed ab lris legis recesserit. atq his et
huiꝰmodi rõnibus. E accipi cãm & in hac accipi¬
lege. et eam causam quã ip̃e afferat oportere
accipi. demõstrabit. Et quẽ admodũ ei dicebamꝰ
qui ascripto diceret hoc fore utilissimũ. si qͥd de
equitate. ea q̃ cũ aduersario staret. derogasset.
sic huic qͥ contra scriptũ dicet. plurimũ proderit
ex ea scriptura aliquid ad suã cãm cõu̾tere: aut
ambigue aliquid scͥptũ ostende̾. Deinde ex illo

Expanded text:
pter earum rerum, quibus de scriptum est, utilitatem et eorum, qui scripserint, sa- pientiam et diligentiam; postea, quid sit lex, descri- bere, ut ea videatur in sententiis, non in verbis con- sistere; et iudex is videatur legi optemperare, qui sen- tentiam eius, non qui scripturam sequatur; deinde, quam indignum sit eodem affici supplicio eum, qui propter aliquod scelus et audaciam contra leges fecerit, et eum, qui honesta aut necessaria de causa non ab sententia, sed ab litteris legis recesserit; atque his et huiusmodi rationibus et accipi causam et in hac lege accipi et eam causam, quam ipse afferat, opor- tere accipi demonstrabit. et quemadmodum ei dice- bamus, qui ab scripto diceret, hoc fore utilissimum, si quid de aequitate ea, quae cum adversario staret, derogasset, sic huic, qui contra scriptum dicet, pluri- mum proderit, ex ipsa scriptura aliquid ad suam cau- sam convertere aut ambigue aliquid scriptum osten- dere; deinde ex illo
Abbreviated transcription (Latin):
improbare possint qđ ꝯͣ legẽ iudicarũt. Et ceteros
cõmuni p̃scripto ciuitatis unã quãq re ãministb it.
Postea q̃rere aiudicibus ip̃is qͣre in alienis detincãt᷑
cur certo tp̃e conueniãt. certoq discedãt. niħ qͥsqͣ
asferat ꝓpie cause. qͦ minꝰ freq̃nt̾ oꝑam.rei .p. det¬
nͥ q̃ causa ex lege excepta sit. An se legibꝰ obstri¬
Ctos intantis molestiis ẽẽ equũ cẽseãt. adu̾sarios
nr̃os leges negligere cõcedant. De inde itẽ q̃rere
passurus ne sit płs. Atq ħ ẽẽ indigniꝰ quã reni
uerbo & lris mutare nõ possint. eã re ip̃a & iudĩ¬
cio maxĩe cõmutare. Deinde indignũ ẽẽ de lege
aliqͥd derogari: aut legẽ ab rogari: aui aliqͣ ex pcc
cõmutari. Cũ popło cognoscendi ⁊ probãdi. aut ĩ
probandi potestas nlła fuit. Hoc ip̃is iudicibꝰ inui¬
diosissimũ futurũ nõ hũc locũ ẽe: neq hoc tp̃s legũ

Expanded text:
probare possint, quod contra legem iudicarint; et ceteros probare possint, quod contra legem iudicarint; et ceteros communi praescripto civitatis unam quamque rem administrabit; postea quaerere ab iudicibus ipsis, quare in alienis detineanturcur certo tempore conveniant, cur certo discedant, nihil quis- quam afferat causae, quo minus frequenter operam rei p causa in lege excepta sit; an se legibus obstrictos in tantis molestiis esse aequum censeant, adversarios nostros leges neglegere con- cedant; deinde item quaerere passurusne sit populus? atque hoc esse indignius, quam rem verbo et litteris mutare non possint, eam re ipsa et iudicio maximo commutare; deinde indignum esse de lege aliquid derogari aut legem abrogari aut aliqua ex parte com- mutari, cum populo cognoscendi et probandi aut in- probandi potestas nulla fiat; hoc ipsis iudicibus in- vidiosissimum futurum; non hunc locum esse neque hoc tempus legum
Abbreviated transcription (Latin):
putasset. Consuescere eos qͥ leges scribãt exceptõibꝰ
uti. De inde oportet recitare leges cũ excepcioĩbusx
scriptas & maxĩe uiđẽ. si qua in ea lege de qͣ agatur
sit excepcio aliqͦ in capite: aut apđ eundẽ legis sqͥp¬
torẽ. quo magis probet᷑ eũ fuisse excepturũ si quid
excipiendũ putaret E ostende cãm accipe: nõ aliud
cẽ uisi legem tollere. Ideo qđ cũ semel cã cõsidetur
niħ attincat eã ex lege cõsid̾are. quippe qua ca ĩ lege
scripta nõ sit: qđ si sit institutũ õĩbus dari causam
ꝙ̃ pt̃atem peccandi: cũ intellexerint uos ex ingenio eiꝰ
qͥ cõtra legem fecerit nõ ex lege in qͣ iurati sitis rem
iudicare. Deinde & ip̃is iudicibus iudicãdi. E ceteris
ciuibus uiuẽdi rõnes ꝑturbatũ iri si semel alegibus
recessum sit. Nã et iudices neq qđ sequant᷑ habit᷑os
si abeo qđ scriptũ sit recedãt. neq quo pacto aliis

Expanded text:
putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptionibus putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptionibus uti. deinde oportet recitare leges cum exceptionibus scriptas et maxime videre, ecquae in ea ipsa lege, qua de agatur, sit exceptio ali- quo in capite aut apud eundem legis scriptorem, quo magis probetur eum fuisse excepturum, si quid exci- piendum putaret; et ostendere causam accipere nihil aliud esse nisi legem tollere, ideo quod, cum semel causa consideretur, nihil attineat eam ex lege con- siderare, quippe quae in lege scripta non sit. quod si sit institutum, omnibus dari causam et potestatem peccandi, cum intellexerint vos ex ingenio eius, qui contra legem fecerit, non ex lege, in quam iurati sitis, rem iudicare; deinde et ipsis iudicibus iudicandi et ceteris civibus vivendi rationes perturbatum iri, si semel ab legibus recessum sit; nam et iudices neque, quid sequantur, habituros, si ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ille sue uoluntatis qͣĩ ymaginẽ reliq̃rit: sed dom¬
esticis suspicionibus ꝑscrutet᷑. Sin cãm afferet
is qui asentẽcia stabit pͥmũ erit cõtradicẽdũ. ꝗͣ
absurdũ nõ negare cõtra legẽ fecisse: sed qͣr fece
affinẽ eeͣ alicuius culpe eũ qui accusaret᷑ causã
proferre. q̃ eum ad peccandũ impulisset. nunc
inducere particionẽ cutꝰ insingłas mulce partes
conuenuit arguĩtacioes. Frimũ nłła in lege ullã
cãm ꝯtra scriptũ accipi oꝑtere. Deinde si in certis
legibꝰ ꝯueniat hãc ẽẽ huiꝰmodi legẽ ut in ea non
opteat. Postremo si in hac qͦ lege opteat hãc qͥdẽ
cãm accipi minime optere. Nuna pars his fere lo¬
cis cõfirmabit᷑. scͥptori neq ingeniũ. neq opã. neq
ullã facultatẽ defuisse. qͦminus apte posset ꝑscͥbere
id qđ cogitaret. nõ fuisse ei graue nec difficile eã cãmi
excipe: quã aduersarii ꝓferãt. si qͥcꝗͣ excipiendũ

Expanded text:
ille suae voluntatis quasi imaginem reliquerit, sed domesticis suspicionibus perscrutetur. Sin causam afferet is, qui a sententia stabit, pri- mum erit contra dicendum: quam absurdum non negare contra legem fecisse, sed, quare fead- finem esse alicuius culpae eum, qui accusaretur, cau- sam proferre, quae eum ad peccandum impulisset;— nuncinducere partitionem, cuius in singulas partes multae convenient argumentationes: primum, nulla in lege ullam causam contra scriptum accipi con- venire; deinde, si in ceteris legibus conveniat, hanc esse eiusmodi legem, ut in ea non oporteat; postremo, si in hac quoque lege oporteat, hanc quidem causam accipi minime oportere. Prima pars his fere locis confirmabitur: scriptori neque ingenium neque operam neque ullam faculta- tem defuisse, quo minus aperte posset perscribere id, quod cogitaret; non fuisse ei grave nec difficile eam causam excipere, quam adversarii proferant, si quic- quam excipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mͦ. fater familias cũ lib̾oꝵ hab̾et niħ. uxorẽ
aũ hab̾et ĩtestam̃to ita scripsit. si mͥ filiꝰ gignitur.
unus płes ue is mͥ heres esto. Deinde q̃ assolent
postea si filiꝰ añ morit᷑. qͣm intutelã suã uenerit.
tũ mͥ dicebit scđs heres esto filiꝰ uatus nõ est. Am¬
bigunt agnati cũ eo: q̃ est heres scđs si filiuis añꝙͣ
in tutelã uenerit mortuꝰ sit. In hoc gn̾e nõ p̃t hoc dici¬

Expanded text:
hoc modo: paterfamilias cum liberorum haberet nihil, uxorem hoc modo: paterfamilias cum liberorum haberet nihil, uxorem autem haberet, in testamento ita scripsit: si mihi filius genitur unus pluresve, is mihi heres esto. deinde quae assolent. postea: si filius ante moritur, quam in tutelam suam venerit, tum mihi,  dicet, heres esto. filius natus non est. ambigunt adgnati cum eo, qui est heres, si filius ante, quam in tutelam veniat, mor- tuus sit. in hoc genere no
Abbreviated transcription (Latin):
talibus incausis uti oporcebit. Si hoc modo scrip¬
sisset. isto u̾bo usus nõ ẽẽt. nõ isto loco u̾bũ istud
collorasset. Nã ex his sentẽcia scͥptoris maxĩe ꝑspi¬
citur. De ude qͦ tp̃e scͥptũ sit qͣrendũ est: ut qͥd eũ
uoluisse in eiꝰmodi tp̃e u̾isimile sit intelligat᷑. Post
ex delibacionis partibꝰ qͥd utiliꝰ E qͥd honestiꝰ. E il¬
li ascribẽdũ & his cõprobãdũ demõstrãdũ ẽ. et
ex his siqͥd amplificacõis dabit᷑ cõmũibꝰ utrimiq
locis uti oportebit. Ex scripto & ex sentẽcia ꝯtro¬
uersia cõsistit. cũ alt̾ uerbis ip̃is q̃ scripta st̃ utũ.
alt̃ ad id qđ scͥptorẽ sensisse dicet oẽm adiũget¬
dictionẽ. Scriptoris aũ sentẽcia ab eo qͥ se sentẽtia
deffendit cũ sꝑ ad idem spectare & idẽ uelle demõ¬
strabitur. cũ ex facto aut exeuẽtu aliqͦ ad tempꝰ
id qđ instituit acõmodat᷑ semꝑ ad idẽ spec tare

Expanded text:
talibus in causis uti oportebit: hoc modo scriptalibus in causis uti oportebit: hoc modo scripsisset, isto verbo usus non esset, non isto loco verbum istud con- locasset. nam ex his sententia scriptoris maxime perspicitur. deinde quo tempore scriptum sit, quaeren- dum est, ut, quid eum voluisse in eiusmodi tempore veri simile sit, intellegatur. post ex deliberationis partibus, quid utilius et quid honestius et illi ad scri- bendum et his ad conprobandum sit, demonstrandum; et ex his, si quid amplificationis dabitur, communi- bus utrimque locis uti oportebit. Ex scripto et sententia controversia consistit, cum alter verbis ipsis, quae scripta sunt, utitur, alter ad idtentia ab eo, qui sen- tentia se defendet, tum semper ad idem spectare et idem velle demonstrabitur; tum ex facto aut ex eventu aliquo ad tempus id, quod instituit, accommodabitur. semper ad idem spectare,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligat. utilior aut honestior res: aut magis
necessaria abscriptore neglecta uideat᷑. id fiet. si
id qđ nos demõstrabimus honestũ: aut utile. auc
necessariũ demõstrabimꝰ. et si id qđ ab adu̾sariis
dicetur minime eiꝰmodi dicemus ẽẽ. De inde si ĩ
lege erit exambiguo ꝯtrou̾sia dare oꝑã oporte¬
bit: ut de eo qđ aduersariꝰ intelligat alia. ĩ lege
cautũ ẽe doceatur. Fer młtũ auͣ ꝓficiet illđ demõ
strare quẽ admodũ scripsisset. si id qđ aduersariꝰ
accipiat fieri. aut intelligi uoluisset ut ĩ hac cã
in qͣ de uasis argenteis querit᷑ posset mulier dic̃e
niħ attinuisset ascribi q̃ uolet. si heredis uolũtati
ꝑmitteret. eo enĩ nõ ascripto niħ in eͣe dubitaciõis
qͥn heres q̃ ip̃e uellet daret. Amẽtie gͥ fuisse cum
heredi uellet cauere. id ascribe qͦ nõ ascripto ui¬
hilonimꝰ heredi caueret᷑. qͣre hoc gnͣe magnopere

Expanded text:
intellegat, res uti- lior aut honestior aut magis intellegat, res uti- lior aut honestior aut magis necessaria ab scriptore neglecta videatur. id fiet, si id, quod nos demon- strabimus, honestum aut utile aut necessarium demon- strabimus, et si id, quod ab adversariis dicetur, minime eiusmodi esse dicemus. deinde si in lege erit ex amb- iguo controversia, dare operam oportebit, ut de eo, quod adversarius intellegat, alia in re lege cautum esse doceatur. permultum autem proficiet illud demon- strare, quemadmodum scripsisset, si id, quod adver- sarius accipiat, fieri aut intellegi voluisset, ut in hac causa, in qua de vasis argenteis quaeritur, possit mulier dicere nihil adtinuisse adscribi quae volet, si heredis voluntati permitteret. eo enim non adscripto nihil esse dubitationis, quin heres, quae ipse vellet, daret. amentiae igitur fuisse, cum heredi vellet cavere, id adscribere, quo non adscripto nihilominus heredi caveretur. quare hoc genere magnopere
Abbreviated transcription (Latin):
uerisimile sit cũ uoluisse qͥ scripsit exõi saip¬
uura  ex psona sc̃ pcoris: atq his rebus q̃ psois
attribute suut cõsiđabit᷑. Deinde erit demõstran¬
dũ si qͥd ex re ip̃a dabitur facultatis id qđ aduer¬
sarius intelligat młto ninꝰ cõmode ficri posse ꝗͣ¬
nos accepimus. qđ illiꝰ rei neq ãmiñstracio neq
exitus ullus extet nos quod dicamꝰ facile E cõ¬
mode tnͣsigi posse ut in hac lege. Niħ enĩ ꝓhihet
fictam legen exẽpli loco ponere. qͦ facilius res
intelligatur. Meretrix coronã aurcã ne habeto.
Si habuerit publica esto. contra eũ qͥ meretricẽ
publicari dicis ex lege optere. posset dici ueq ad¬
ministracionẽ esse ullã publice iueretͥtis: neq
exitũ legis ĩmeretrice publicãda. At in auro x¬
publicando.E ãministracionẽ & exitũ facilẽ ẽẽ
ꝑ. ĩ cõmodi nihil in ee̾. Ac diligent̾ illd̃ qͦ at
tendere oportebit. Nũ illo probato qđ adu̾sariꝰ

Expanded text:
scripsit, ex omni scriptura et ex persona scriptoris atque iis rebus, quae personis attributae sunt, considerabitur. deinde erit demonstrandum, si quid ex re ipsa dabitur facultatis, id, quod adversarius intellegat, multo minus commode fieri possenos accipimus, quod illius rei neque administratio neque exitus ullus exstet; nos quod dicamus, facile et commode transigi posse; ut in hac lege—nihil enim prohibet fictam exempli loco ponere, quo facilius res intellegatur—: meretrix coronam auream ne habeto; si habuerit, publica esto, contra eum, qui meretricem publicari dicat ex lege oportere, possit dici neque administrationem esse ullam publicae meretricis neque exitum legis in mere- trice publicanda, at in auro publicando et admini- strationem et exitum facilem esse et incommodi nihil inesse. ac diligenter illud quoque adtendere oportebit, num illo probato, quod adversarius
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretanda dicitur. ea auͣ expartibꝰ uridiciał as¬
sũptiue maxĩe sustinet᷑. Nã cũ inducit᷑ cõꝑacio
ut in cũ qͥ cũ lex aperiri portas noc tu uetaret ap¬
uit quodã in bello. E auxilia qͣdã inoppidũ re¬
cepit ne ab hostibus oppͥmerent᷑. si foris essent qđ
ꝓpe muros castra hostes haberẽt. Tũ relacio cri¬
minis: ut in eo milite qͥ cũ cõis lex õim hominẽ
re conarci᷑ occidit. Tũ remocio crimiuis: ut in eo

Expanded text:
ea par- tibus iuridicialis assumptivae maxime sustinetur. nam tum inducitur comparatio, ut in eo, qui, cum lex ape- riri portas noctu vetaret, aperuit quodam in bello et auxilia quaedam in oppidum recepit, ne ab hostibus opprimerentur, si foris essent, quod prope muros hostes castra haberent; tum relatio criminis, ut in eo milite, qui, cum communis lex omnium hominem re conaretur, occi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt actributa. cõquestione sine arrogãtia in se
eeͣ demõstrabit. ut honore aliqͦ pocius ꝗͣ ullo
supplicio dignꝰ cͥe̾ uideatur. De inde cet̾os ꝓferre:
quibus maiora delicta cõcessa suit. Ac multũ
proficiet si se miscricordẽ inpocestate propensũ
ad ignoscendũ fuisse ostẽdet. Atq ip̃m illđ pe¬
ccatum erit excenuandũ ut ꝗͣ minimũ obfuisse
uideatur. Et aue turpe aue iucile demõstran¬
duni. tali de homine suppliciũ sumere. De inde

Expanded text:
sunt adtributa, cum conquestione, sine arrogantia, in se sunt adtributa, cum conquestione, sine arrogantia, in se esse demon- strabit, ut honore potius aliquo quam ullo supplicio dignus esse videatur; deinde ceteros proferre, quibus maiora delicta concessa sint. ac multum proficiet, si se misericordem in potestate, propensum ad igno- scendum fuisse ostendet. atque ipsum illud pecca- tum erit extenuandum, ut quam minimum obfuisse videatur, et aut turpe aut inutile demonstrandum tali de homine supplicium sumere. deinde
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ sibi post̾ius ignosceret᷑. cũ dep̃cacionis partes
adiung̾et. Oporcebit gͥ cũ qͥ sibi ut ignoscat᷑ po¬
stulabat. cõmemorare si qua sua pot̾it bñficia
Deinde maiorũ suorũ bñficia si qua exstabũt.
proferre. Deuide ostende nõ odio neq crudelitate
fecisse qđ fecerii: sed aue stulcicia. aut ĩ pulsu ali¬
cuiꝰ. aut aliꝗͣ honesta aut probabili cã. Postea
polliceri & cõfirniare se hoc peccato doctũ. ẜ bũ¬
ficio eorũ qui sibi ignouerĩt cõfirmatũ. oĩ tẽpore
a tali rõne. cautũ affuturũ. Deinde ostende spẽ
aliquo se in loco magno his qͥ sibi cõcesserĩt usui
futurũ. Postea si facultas erit se aut cõsanguine
um. maioribus inpͥmis amicũ c̾e de mõstrabit.ꝙ.
amplitudinẽ sue uolũtatis. S nobilitatẽ ꝯn̾is. et¬
carũ qui se saluũ uelint dignitatẽ ostende. E ce¬
t̾a ea q̃ personis ad honestatẽ E amplicudinem

Expanded text:
ficium sibi ignosceretur, cum deprecationis partes ficium sibi ignosceretur, cum deprecationis partes ad- iungeret. Oportebit igitur eum, qui sibi ut ignoscatur, postu- labit, commemorare, si qua sua poterit beneficideinde maiorum suorum beneficia, si qua exstabunt, proferre; deinde ostendere non odio neque crudelitate fecisse, quod fecerit, sed aut stultitia aut inpulsu alicuius aut aliqua honesta aut probabili causa; postea polliceri et confirmare se et hoc peccato doctum et beneficio eorum, qui sibi ignoverint, con- firmatum omni tempore a tali ratione afuturum; de- inde spem ostendere aliquo se in loco magno iis, qui sibi concesserint, usui futurum; postea, si facultas erit, se aut consanguineicum esse demonstrabit et amplitudinem suae vo- luntatis, nobilitatem generis, eorum, qui se salvum velint, dignitatem ostendere, et cetera ea, quae per- sonis ad honestatem et amplitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
uti libet: ut si pro aliqͦ claro aut forti uiro.
cuiꝰ in rẽ .p. młta sunt bñficia. dixeris. possis cũ iud¬
caris. nõ uti dep̃cacione: uti tm̃ ad hũc modum.
Qͥa si iudices hic ꝓsuis bñficiis ꝓsuo studio qđ
ĩ uos semꝑ. habuit. tali suo cp̃e młtoꝵ suorũ re¬
Cte factorũ. causa. unu delicto ut ignosceretis
postularet. tã dignũ ur̃a mãsuctudine. ꝗͣ dignũ
uirtute huiꝰ ẽẽt iudices auob̾: hanc rẽ hoc postu¬
lante impetrari. Deinde aug̾e bñficia licebit. S ui¬
dices ꝑ locũ cõmunẽ ad ignoscẽdi uolũtatẽ dedu¬
cere: Qr̃̾ hoc genus ꝗͣ ꝗͣ in iudiciis nõ u̾setur uisi
nũꝗͣ est. et insenatu aut ĩ cõsilio sepe ĩ om̃i gn̾e
tractauda: in id qͦ p̾cepta ponemꝰ. Nã in senatu.
aue in consilio de siphace du delib̾atũ est. et de
bono. se in popłm .r. fuisse: nõ tã facle probabat.
cũ cõiec turali cõstitucione uteretur. ꝗͣ ut pꝑ bñ¬

Expanded text:
licebit; ut si pro aliquo claro aut forti viro, licebit; ut si pro aliquo claro aut forti viro, multa sunt beneficia, diceres, posses, cum videaris non uti deprecatione, uti tamen, ad hunc modum: quodsi, iudices, hic pro suis beneficiis, pro suo studio, quod in vos semper habuit, tali suo tempore multorum suorum recte factorum causa uni delicto ut ignosce- retis postularet, tamen dignum vestra mansuetudine, dignum virtute huius esset, iudices, a vobis hanc rem hoc postulante impetrari. deinde augere beneficia licebit et iudices per locum communem ad ignoscendi voluntatem ducere. quare hoc genus numquam est et in senatu aut in consilio saepe omni in genere tractanda, in id quoque praecepta ponemus. nam in senatu aut in consilio de Syphace diu deliberatum est, et de bono se in populum Romanum fuisse non tam facile probabat, cum coniecturali con- stitutione uteretur, quam ut p
Abbreviated transcription (Latin):
in ẽe̾ oportebit. Ac neminẽ nurari cõueniet.
si aut in his aut in aliis exemplis scripti qͦ ꝯtro¬
uersiã adiunctã uidebit. qͦ de gn̾e pꝰ erit nob̾
sepatĩ dicendũ ꝓpt̾ca qđ quedã gn̾a causarũ
simpłr ex sua u cõsidantur. Quedã auͣ sibi ali¬
ud qͦ aliquid cõcrouersic genꝰ assumũt. quare
oĩbus cognitis nõ erit difficile inunã quamq
cam transferre. ꝙ. ex eo qͦ gn̾e cõueniet ut ĩ his
exemplis cõcessionis in est oĩbus scripti cõtro¬
uersia. ea que exscripto et ex sentẽcia noĩat᷑.
Sed qr de cõcessione loq̃bam̃. in eã preceptar¬
onẽ intẽdemꝰ. Deprecacio ẽ inqua nõ defensio
facti. sed ignoscendi postulacio cõtinet᷑. hoc gñs
uix iniudico probari põt. Ideo ꝗ cõcesso pec¬
cato difficile est abeo. qͥ peccatorũ uindex
cẽ debet ut ignoscat inpetrare. Quare ꝑte
eiꝰ gn̾is cũ causam ĩ eo cõstitueris ut dep̃ceris

Expanded text:
inesse oportebit. Ac neminem mirari conveniet, inesse oportebit. Ac neminem mirari conveniet, si aut in his aut in aliis exemplis scripti quoque controversiam adiunctam videbit. quo de genere post erit nobis separatim di- cendum, propterea quod quaedam genera causarum simpliciter ex sua vi considerantur, quaedam autem sibi aliud quoque aliquod controversiae genus assu- munt. quare omnibus cognitis non erit difficile in unam quamque causam transferre, quod ex eo quoque genere conveniet; ut in his exemplis concessionis inest omnibus scripti controversia, ea quae ex scripto et sententia nominatur; sed, quia de concessione loqiam intendemus. Deprecatio est, in qua non de- fensio facti, sed ignoscendi postulatio continetur. hoc genus vix in iudicio probari potest, ideo quod con- cesso peccato difficile est ab eo, qui peccatorum vindex esse debet, ut ignoscat, impetrare. quare parte eius generis, cum causam non in eo constitueris, uti