comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mãdũ erit lat̾is conat sit ule ñ
capitis ut gestꝰ ad nocẽ uultus
Lad gestũ atromodet᷑. Obẜuãg
ent eciã uerecta sit faties dirẽ¬
tis ne labra detorqueãtur ne iꝰ¬
modicꝰ hyatus rutu discerait
ne suppinus uuiltꝰ ne deieiti ĩ t̾rã
oculi ne inclinata ultro libet cer¬
uidimultos qinoꝵsupcilia ad sĩ¬
gulos nocis cimatꝰ aleuarent᷑
aliorũ cõitruta alioꝵ ⁊̃ dissidẽcia
cũ alt in u̾ticẽtẽdẽnt alt̾o pene
oculis ip̃e p̾meteturãfinimĩ a̾t
ut mox dicemꝰ ĩ hiis quo reb
nõ decet. debet eciã docẽ cõmediis
quo narrãdũ qua sit au̾cte suadẽdũ
qua cõtitatione cõsurgat. ita quis
flexus deceat miseratõnẽ. Qd̾ ua
optĩe faciet si certos ex comediis ele¬
git locos etcid ħ max̾ie ydoneos.
.i. actionib siłes. Idẽautẽ nõ ad pro¬
nũciãdum mõ utilissimium ad

Expanded text:
mandum erit, lateris conatus sit ille non capitis, ut gestus ad vocem, vultus ad gestum accommodetur. observandum erit etiam, ut recta sit facies dicentis, ne labra distorqueantur, ne immodicus hiatus rictum discindat, ne supinus vultus, ne deiecti in terram oculi, ne inclinata utrolibet cervidi multos, quorum supercilia ad singulos vocis conatus adlevarentur, aliorum constricta, aliorum etiam dissidentia, cum alterum in verticem tenderent, altero paene oculus ipse premeretur. infinitum autem, ut mox dicemus, in his quoque rebus non decet. debet etiam docere comoedus, quomodo narrandum, qua sit auctoritate suadendum, qua concitatione consurgat ira, qui flexus deceat miserationem. quod ita optime faciet, si certos ex comoediis elegerit locos et ad hoc maxime idoneos, id est, actionibus similes. iidem autem non ad pronuntiandum m
Abbreviated transcription (Latin):
iã sẽciet tñ michi diligẽs aliquis
ac ꝑitus assistat neq solũ lectiõe
formet. ñm edisce̾ eciã electa ex hii
cogat et ea dice̾ stãtẽ clare et quẽad̾
age̾ oportebit. ut prorinꝰ ꝓnũciati¬
one uotẽ meõriã ex̾ceat. Ne illos
quidẽ rep̾hẽdẽdos puto qui paulu¬
lũ eciã palestricis nacanͣut. Nõ de
hiis loquor quib ꝑs nite ĩ oleo ꝑs
ĩuino cõsinnitur qui corpũ cura mẽ
tẽ obruerũt. hos eĩ ab eẽ ab eo quẽ
instituimꝰ ꝙͣ lõgissime ueli̾ s nomẽ
ẽ ide is a quib gestus motq forma¬
turut recta sint brachia ne ĩduite
rullice manꝰ nestatꝰ idecorus ne
qua ĩ protẽndis pedib iuiscitia. ne
capud oculiq ab alia corꝑis ictina¬
tione dissideãt. Nãneq ħ ẽe ĩ ꝑbe

Expanded text:
ihi diligens aliquis ac peritus adsistat, neque solum lectionem formet, verum ediscere etiam electa ex iis cogat et ea dicere stantem clare et quemadmodum agere oportebit, ut protinus pronuntiationem, vocem, memoriam exerceat. ne illos quidem reprehendendos puto, qui paulum etiam palaestricis vacaverunt. non de his loquor, quibus pars vitae in oleo, pars in vino consumitur, quenim abesse ab eo quem instituimus quam longissime velim; sed nomen est idem iis, a quibus gestus motusque formantur, ut recta sint brachia, ne indoctae rusticae manus, ne status indecorus, ne qua in proferendis pedibus inscitia, ne caput oculique ab alia corporis inclinatione dissideant. nam neque haec e
Abbreviated transcription (Latin):
do quo dũ catenus qua ꝑ¬
mĩciãdi seĩam futurꝰ oratorde¬
sid̾at. Nõ enĩ pu̾m quẽ ĩ h ĩsti¬
tuimꝰ aut feminee uocis exili¬
tate frãgi uoloaut seuiłr tremͣe
n ͨ uicia ebrietatis effĩgat. nec
seruili uermilitate ĩbuatur. nec
amoris auaricie metꝰ discat
affc̃m q̃ neq oratori sũt neces¬
saria et mẽtẽ p̾cipue ĩ etate pͥa
ten̾ã adhuc et rudẽ ĩficũt. Nã
frequẽs imitatio trãsit ĩ moreᷤ
negestus quid̾ oĩs ac motus
a comedis petedus ẽ. Quãquã
ei utrũq eoꝵ ad quẽdã modũ
prare d orator plurimũ tñaberit
abscenico n ͨ uultunᷤ manu. n ͨ ex cur¬
siomb nimius. Nãsi qua ĩ hiis ars
ẽ dicẽtiũ ea pͥma ẽ nears eẽ uideat᷑

Expanded text:
oque, dum eatenus, qua pronuntiandi scientiam futurus orator desiderat. non enim puerum, quem in hoc instituimus, aut femineae vocis exilitate frangi volo aut seniliter tremere. nec vitia ebrietatis effingat neque servili vernilitate imbuatur nec amoris, avaritiae, metus discat adfectum; quae neque oratori sunt necessaria et mentem, praecipue in aetate prima teneram adhuc et rudem, inficiunt. nam frequens imitatio transit in mores. ne gestus quidem omnis ac motus a comoedis petendus est. quanquam enim utrumque eorum ad quendam modum debet orator, plurimum tamen aberit a scenico, nec vultu nec manu nec excursionibus nimius. nam si qua in his ars est dicentiu
Abbreviated transcription (Latin):
ut exp̾ssa sui u̾ba. ut sus queq lit¬
teris sonis enũciẽtur quarũda̾ eĩ
uł exilitate uł pingnitudĩe nimia
laboramꝰ. Quasdã uelud acores pa¬
rũ efficimꝰ et aliis nõ dissimilib s
quasi hebetiorib ꝑmutamꝰ. Quip¬
pe et tholitere qua demostenes qͦ¬
q laborauit labda succedit quaꝵ
ius ẽ apud nos quo er cũ .c. ac siłr¬
gn.ualuerũt ĩ tar̾ deuoluit᷑ ne il¬
las quid̾ ec̃ .s. lrãm delicias ħ magr̾
feret. Nec u̾ba ĩfantib pacietur
audiri n ͨ oris ĩanimata resonare
at simplicẽ nocis naturã plemo¬
re quodã sono circũliite ꝙ &̾ ci

Expanded text:
expressa sint verba, ut suis quaeque litterae sonis enuntientur. quarundam enim vel exilitate vel pinguitudine nimia laboramus, quasdam velut acriores parum efficimus et aliis non dissimilibus sed quasi hebetioribus permutamus. quippe et Rho litterae, qua Demosthenes quoque laboravit, Labda succedit quarum vis est apud nos quoque; et cum c ac sialuerunt, in t ac d molliuntur. ne illas quidem circa s litteram delicias hic magister feret, nec verba in faucibus patietur audiri nec oris inanitate resonare at, simplicem vocis naturam pleniore quodam sono circumliniri, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tec gury as traitu fietiũ ꝙͣ
teniue aq̃ et obiectu lapillor
resũtãtis et ut palestrici coc¬
tores illos quos iulos uotant
nẽ iccrtodiscẽtib tradũt ut
h.is̃ o̾b hii qui didic̾int ĩ ipõ
luctãdi cortamĩe uitĩt et plus
eĩ. iode̾ et sirmitate et spũ agit:
s ut sb̾sit coma illa ex qua unũ
uit altũ cuiꝰ seoctasio dederit
esfitiãt ta hec pars dialetica
siue ill᷑ dre malumꝰ disputat¬
cẽ utdtilis sepe etͣ finicioib
drĩaret resolue̾ta abignitate.
distiguẽto oiuidẽdo in liciẽdo
ĩplitãdo ita si totũ s̾ uidica¬
uit i foro certamẽ olistabit me¬
liorib et sectas ad tenuitatẽ
suã uires ipã sbtilitate cõsũet
Itaq reꝑias quosdã ĩ disputã¬
do mite callidos cũ ab illa ca¬
uillatĩoe discesserint nõ ma¬
gis suffice ĩ ali̾quo grauiore

Expanded text:
e gurgitis tractu fluentium quam tenuis aquae et obiectu lapillorum resultantis. et ut palaestrici doctores illos, quos numeros vocant, non idcirco discentibus tradunt, ut iis omnibus ii, qui didicerint, in ipso luctandi certamine utantur plus enim pondere et firmitate et spiritu agitur, sed ut subsit copia illa, ex qua unum aut alterum, cuius se occasio dederit, efficiant, ita haec pars dialectica, sive illam dicere malumus disputatricem, ut est utilis saepe et finitionibus ia, et resolvenda ambiguitate, distinguendo, dividendo, illiciendo, implicando, ita, si totum sibi vindicaverit in foro certamen, obstabit melioribus et sectas ad tenuitatem suam vires ipsa subtilitate consumet. itaque reperias quosdam in disputando mire callidos, cum ab ilia cavillatione discesserint, non magis sufficere in aliquo graviore
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ꝑficiẽdi doctrina ẽ mores ãte
oĩa oratori studiis̃ erũt excolẽdi
atq oĩs honesti iustiq discipłia
ꝑtrattãda sine qua nemo nec uir
bonꝰ eẽ nec dicẽdi ꝑitus põt. nͥ for¬
te accedemꝰ hiis qui na cõstare
mores et nicħ adiuuari discipli¬
na putãt. sil ut ea qͥdẽ q̃ maũ fi¬
nichil hoĩ ꝙ ad eos̾ ĩmortał ꝓpiꝰ
accede̾t datũ ẽ obuiã in laboratã
tm̃ quia nati simꝰ hẽamꝰ abia¬
nẽs erit qͥ id ip̃m ꝗd sit abitsa
ignoret ⁊ fortis qui merꝰ dolo¬
ris mortis suꝑstitiõis nulla o̾e
tractatũ ꝗ leges q̃ naͣ sũt oĩb da¬
re queq proprie populis er gẽti¬
b cõstirute nõ eruditiore aliquo
ẜmnõe tractarit. o quã istd̾ parãt᷑
putãt quib tã facile uidet᷑. set
hec trãseo de quo nem̃nẽ qͥ lr̃as
uł pͥmis ut auĩt labris degusta¬
ret dubitaturũ puto ad illd̾ se¬
quẽs p̾uͣtat ne dicẽdi quidẽ satis
pitũ fore qui nõ et nate uĩ oẽ¬

Expanded text:
ficienda doctrina est: mores ante omnia oratori studiis erunt excolendi atque omnis honesti iustique disciplina pertractanda, sine qua nemo nec vir bonus esse nec dicendi peritus potest. nisi forte accedemus iis, qui natura constare mores et nihil adiuvari disciplina putant; scilicet ut ea quidem, quae manu finihil homini, quo ad deos immortales propius accederet, datum est, obviam et illaboratam, tantum quia nati simus, habeamus. abstinens erit qui id ipsum, quid sit abstinentia, ignoret? et fortis qui metus doloris, mortis, superstitionis nulla ratione tractatum, qui leges, quaeque propriae populis et gentibus constitutae, nunquam eruditiore aliquo sermone tractarit? O quam istud parvum putant, quibus tam facile videtur! sed hoc transeo, de quo neminem, qui litteras vel primis, ut aiunt, labris degustarit, dubitaturum puto. ad illud sequens praevertar, ne dicendi quidem satis peritum fore, qui non et nat
Abbreviated transcription (Latin):
raq quã ĩ nr̃e cĩtatis monume¬
tis repiãtur reperiẽtur. a sortitu¬
dĩem iustĩam fide cõtinẽtiã fru¬
galitatẽ cõtẽptũ doloris ac mor¬
tis meliꝰ alii docebũt ꝙͣ fabricii
post̾i̾tatis mẽoriã spatiũ uite ho¬
neste et cuaritulũ laudis existi¬

Expanded text:
numentis reperientur. An fortitudinem, iustitiam, fidem, continentiam, frugalitatem, contemptum doloris ac mortis melius alii docebunt quam Fabricii, posteritatis memoriam spatium vitae honestae et curriculum laudis existi
Abbreviated transcription (Latin):
uł satro̾ rogati uł ĩ suꝑstitione
costricti nefas ducũt a suscepta
semł ꝑsuasiõe discede̾. oratori uo
nicħ ẽ necesse ĩciuisꝙͣ uirare le¬
ges. maiꝰ eĩ opꝰ atq prestãtiꝰ ad
quod ipetẽdit et cmiꝰ ẽ uelut cã¬
didatꝰ si quidẽ ẽ futurꝰ tũ uite tũ¬

Expanded text:
to rogati vel etiam superstitione constricti nefas ducunt a suscepta semel persuasione discedere. oratori vero nihil est necesse in cuiusquam iurare leges. maius enim est opus atque praestantius, ad quod ipse tendit, et cuius est velut candidatus, si quidem est futuru
Abbreviated transcription (Latin):
tissie iubet. Neq u̾o anstippꝰ sumũ
ĩ uoluptate corꝑis bonũ pone̾s ad
huc nos laborẽ ad hortet᷑. prron qͥdẽ
quas ĩ ħ oꝑe hre partis põt cui iu¬
dices eẽ apd̾ quos uͣba faciat et rͣe¬
rũ pro quo loquat et senatũ ĩ qͦ
sit dicẽda sũa nõ liq̾bit achademi¬
ã quid̾ utilissĩam credũt ꝙ mox ĩ
urrãq ꝑtẽ disserẽdi ad ex̾citatio

Expanded text:
cissima iubet. neque vero Aristippus, in voluptate corporis bonum ponens, ad hunc nos laborem hortetur. pyrrhon quidem quas in hoc opere habere partes potest? cui iudices esse, apud quos verba faciat, et reum, pro quo loquatur, et senatum, in quo sit dicenda sententia, non liquebit. academiam quidam utilissimam credunt, quod mos in utra
Abbreviated transcription (Latin):
origo tẽdẽdũ aduirtutẽ nͨ uolupta¬
tib terrem corꝑis finẽdũ ã hec nõ
frequẽt̾ tractabit orator iã de au¬
guniis respõsis religionidemq oĩ d̾
quib maxĩe maxĩa sepe in senatu
cõsilia usata sũt nõ erit ei disserẽ¬
dũ. si quidẽ ut nobis placet futurꝰ
ẽ nir ciuilis idẽqͣ deniq ĩcelligi sal¬
tĩ põt eloquẽtia hõis optĩa nesciẽ¬
tñ credẽmꝰ si quidẽ et penclẽ cuiꝰ elo¬
quẽtie.ĩ si nulla ad nos monumẽ¬
ta uen̾ũt uĩ tñ quãdã ĩcridibilẽ cũ
hystorici tũ ⁊̃ lib̾rimũ hõĩm genus
comici uetes tradũt anaxagore phi¬
sici cõstat auditorẽ fuisse et demos¬
tenẽ prĩcipẽ oĩm gretie oratoꝵ dedis¬
debeͣ scolis rerorũ quãtũ achademie¬

Expanded text:
origo, tendendum ad virtutem nec voluptatibus terreni corporis serviendum. An haec non frequenter tractabit orator? iam de auguriis, responsis, religione denique omni, de quibus maxima saepe in senatu consilia versata sunt, non erit ei disserendum, si quidem, ut nobis placet, futurus est vir civilis idem? quae denique intelligi saltem potest eloquentia hominis optima nescietamen crederemus. siquidem et Periclem, cuius eloquentiae, etiamsi nulla ad nos monumenta venerunt, vim tamen quandam incredibilem cum historici, tum etiam, liberrimum hominum genus, comici veteres tradunt, Anaxagorae physici constat auditorem fuisse, et Demosthenem, principem omnium Graeciae oratorum, dedisdebere scholis r
Abbreviated transcription (Latin):
honesti q̃one sepõita quin illa . ĩ
ꝑs̃ tertia q̃ laudãdi ac uituꝑãdi
officiis co̾tinet᷑. nẽpe ĩ tractatu rec
płima decet orator. set ille nir boꝰ
icepit. s qui uirtutes ip̃as mẽte
cõplexus ita sẽcietn᷑ ĩ cogirã do
ita laborabit s ꝙ sciet uere dicet

Expanded text:
stione seposita? quin ilia etiam pars tertia, quae laudandi ac vituperandi officiis continetur, nempe in tractatu rectplurima dicet orator? sed ille vir bonuperceperit, sed qui virtutes ipsas mente complexus ita sentiat, nec in cogitando ita laborabit sed, quod sciet, vere dicet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑs̃ ad rõnalẽ parũ ad moralẽ trat¬
tatũ redũdat.gͦ natura ꝑmixta
Na ignara quid̾ huiusce doct̾ne.
loquatitas erret necesse ẽ ut que
uł nullos uł falsos duces hẽat.
pars uͣo nͣalis cũ ẽ ad ex̾citatio¬
nẽ dicẽditãto ceteris ub̾ior quã¬

Expanded text:
pars ad moralem tractatum redundat. ergo natura permixta nam ignara quidem huiusce doctrinae loquacitas erret necesse est, ut quae vel nullos vel falsos duces habeat. pars vero naturalis, cum est ad exercitationem dicendi tanto ceteris uberior, quan
Abbreviated transcription (Latin):
tradit ab hirẽ petẽ. nimiru
necesse ẽ apͥud̾ remãsit euoluẽ¬
di penitꝰ auctores qͥ de uirtute p̾¬
cipiũt ut oratoris uita cũ scĩa
chriores uide̾nt᷑ si illas .i. doce¬
rẽt qͥ ĩ eloqui p̾stãtissĩe possẽt.
utinãq sit tẽpꝰ ũꝙͣ quo ꝑfec¬

Expanded text:
is petere nimirum necesse est, apud quos remansit, evolvendi penitus auctores, qui de virtute praecipiunt, ut oratoris vita cum scientchriores viderentur, si illas ii docerent, qui etiam eloqui praestantissime possent? utinamque sit tempus u
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ qui nõ secretis disputatĩoib
s reꝑ exꝑimẽtis atq oꝑibus̃
uere ciuilẽ uirũ exhibeat. Set
quia deẜta ab hiis qui se ad elo¬
quẽtiã cõtułut studiã sapie ñ
aã i̾actu suo atq ĩ hac fori luce
u̾sãtur. s ĩporticꝰ et gninasia
pͥmũ mox ĩ cõuẽtus scolarũ
recesserũt. id ꝙ ẽ oratori neces

Expanded text:
etis disputationibus, sed rerum experimentis atque operibus vere civilem virum exhibeat. sed quia deserta ab his, qui se ad eloquentiam contulerunt, studia sapientiae non iam in actu suo atque in hac fori luce versantur, sed in porticus et in gymnasia primum, mox in conventus scholarum recesserunt: id, quod est oratori n
Abbreviated transcription (Latin):
plũ bñ dicedi facĩdisimũ quẽq
proponet s̾ ad iitãdũ morib.
u̾o formãdis ꝙͣ hõestissĩa pcepta
rectissĩamq ad uirtutẽ uiã diliget.
ex̾citatõe quid emutet᷑ oĩsq s eñ
erit plurimꝰ ĩ maxĩs quibq ac
natura pulchrimis nã põt mat̾ia
reꝑiri ac grauit᷑ copioseq dicẽdũ
titia ħ sũt quib mẽs parit̾ atq
orõ ĩ surgãt q̃ nere bõa quid miti¬
get metꝰ coħ̾ceat cupiditates ex¬
miat nos opionib uulgi aĩmũ¬

Expanded text:
plum bene dicendi facundissimum quemque proponet sibi ad imitandum, moribus vero formandis quam honestissima praecepta rectissimamque ad virtutem viam deliget. exercitatione quidem utetur omni, sed tamen erit plurimus in maximis quibusque ac natura pulcherrimis. nam quae potest materia reperiri ad graviter copioseque dicendum citia? haec sunt, quibus mens pariter atque oratio insurgat, quae vere bona, quid mitiget metus, coerceat cupiditates, eximat nos opinionibus vulgi animum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ scd̾o loco diximꝰ tractatur ꝙ pau¬
tioros rei fũit. set ħ ipm arguanẽ¬
ta excã crahit si forteaut ĩ crecibi¬
le ẽ id actũ eẽ ꝙ tabule cõtĩie.
aut ut frequẽtius eueit cilis
bationib eq̃ ĩ catiticialib soli¬
tur. si audis ĩ quẽ signatũ ẽ ant
aliquis signator d actuiste u

Expanded text:
do loco diximus, tractatur, quod pauciores rei fiunt. Sed hoc ipsum argumenta ex causa trahit, si forte aut incredibile est id actum esse, quod tabulae continent, aut, ut frequentius evenit, aliis probationibus aeque inartificialibus solvitur; si aut is in quem signatum est, aut aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
difet auto sterat et in quẽ ex ena
nuuarit prĩma ꝑte qonis ã pro¬
cedente cruciatu q̃ utrinq tã infi¬
ta sũt ꝙͣ ip̃a rerũ uarietas. d̾ tabłis¬
Oncra tabulas quo sere dit¬
tũ ẽ cũ eas nõ solũ refella set
eta acculatis sciamꝰ eẽ usitatũ. cũ

Expanded text:
tulet aut offerat et in quem et ex qmutarit, prima parte quaestionis an procedente cruciatu. Quae utrinque tam infinita sunt quam ipsa rerum varietas. contra tabulas quoque saepe dicendum est, cum eas non solum refelli sed etiam accusari sciamus esse usitatum. cum
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtib et nõ suo colore ntidis plꝰ
eẽ forme putãt ꝙͣ possit tribuẽ
ĩ cormupta natura ut pulchritu¬
do corꝑis uenire indeat ex ma¬
lis moꝵ. Neq solũ ħ ipe debebit
docẽ p̾ceptor. sec frequẽt ĩt̾roga¬
re et indiciũ discipuloꝵ exꝑir
sic audiẽtil securitas aberit nͨ
ad id ꝑducẽtur ꝙ ex ħ queritur
ut ĩueĩant ipĩ et ĩtlłigãt. Nã ꝙͥ¬

Expanded text:
mentibus et non suo colore nitidis plus mentibus et non suo colore nitidis plus esse formae putant, quam possit tribuere incorrupta natura, ut pulchritudo corporis venire videatur ex malis morum. neque solum haec ipse debebit docere praeceptor sed frequenter interrogare et iudicium discipulorum experiri. sic audientibus securitas aberit nec ad id perducentur, quod ex hoc quaeritur, ut inveniant ipsi et intelliga
Abbreviated transcription (Latin):
liditas. Nãq ea sola ĩ hac ars ẽ
q̃ intelligi nͥab artifice nõ poir
quãta deinceps ĩ diuidẽdo pru¬
dẽtia ꝙͣ subtilis et crebra aigu¬
mẽtatio quib irib ĩspiret. qͣ
iocũditate ꝑmulceat. quãta in
maledcĩs asꝑitas in iocis urba¬
nitas ut deniq dominetur ĩ af¬
fectib. atq ĩ pectora irrũpat aĩ¬
mũq iudicũ siłem hiis q̃ dicit
ãplificatio landãda q̃ uirtꝰ ei
quidẽ mutile et iã corruptas et¬
pleriq iudicioꝵ prauitare mi¬
re̾tur legi ualã oscẽdiq ĩ hiis ꝙͣ
multa impropria obseura cumi¬
da humilia sordida lasciua effe¬
minata sint q̃ nõ laudãt᷑ mõ
Illa uõ qͥut cũq de flexa sunt
tãquã exquisitiora miramur
Nã ałr quã distortis et quocũq
mo prodigiosis corꝑib ape/ quos¬
dã maius ẽ p̾ciũ quã hiis quech
ex cõmunis hĩtus bonis ydid̾ũt
atq eciã qui spẽ capiũ t᷑ ualsis le¬
natisq. et mustas comas acu co¬

Expanded text:
sola in hoc ars est, quae intelligi nisi ab artifice non possit; quanta deinceps in dividendo prudentia, quam subtilis et crebra argumentatio, quibus viribus inspiret, qua iucunditate permulceat, quanta in maledictis asperitas, in iocis urbanitas, ut denique dominetur in adfectibus atque in pectora irrumpat animumque iudicum similem iis, quae dicit,amplificatio laudanda, quae virtus ei quidem inutile, etiam corruptas plerique iudiciorum pravitate mirantur, legi palam ostendique in his, quam multa impropria, obscura, tumida, humilia, sordida, lasciva, effeminata sint; quae non laudantur modo illa vero quae utcumque deflexa sunt, tamquam exquisitiora miramur: non aliter quam distortis, et quocumque modo prodigiosis corporibus apud quosdam maius est pretium, quam iis quae nihil ex communi habitu boni perdiderunt. atque etiam qui specie capiuntur, vulsis levatisque et inustas comas acu co
Abbreviated transcription (Latin):
discẽtib ꝙͣ om̃s oim artes que
iuuãt sine dubio multũ. l la¬
ciore quada cõp̾hẽsiõe ꝑ os qui¬
dẽ spẽs rerũ cotidie pene nascen¬
tiũ ire qui pñt. sic̃ de re milita¬
ri quãꝙͣ sunt tradita quedã p̾¬
cepta coĩa mag̾̃ tñ prod̾it scire
quidã p̾ceptor ut sit exẽplo su¬
is auditorib nõ plus cõtułint
lecti cicero aut demostenes cor¬
rigetur palã si quidinde clamã¬
do discipulus errau̾it nõ potẽ¬
tins erit emẽdare orom quin
ĩmo eciã iocũdus. aliena enĩ
ꝙͣ sua. Nec deerãt plura q̃ dice¬
rẽ. nec neminẽ ħ utilitas fugit
atq utmã tã nõ pigeat face̾ istd
quã nõ displicebat

Expanded text:
tes, quae iuvant sine dubio multum; sed latiore quadam comprehensione per omnes quidem species rerum cotidie paene nascentium ire qui possunt? sicut de re militari, quanquam sunt tradita quaedam praecepta communia, magis tamen proderit scire,quidem praeceptor, ut sit exemplo suis auditoribus; non plus contulerint lecti Cicero aut Demosthenes? corrigetur palam, si quid in declamando discipulus erraverit; non potentius erit emendare orationem, quin immo etiam iucundius? aliena enim t quam sua. nec deerant plura, quae dicerem; sed neminem haec utilitas fugit, atque utinam tam non pigeat facere istud quam non displicebit
Abbreviated transcription (Latin):
sionis eius atq promissi q ͦ
se magr̃m eloquẽtie pollice¬
lidius ꝙ ncͣ utiq hũc laborẽ
docẽtiñ postulo ut ad gremui
reuocatis cuiuscũq eoꝵ uelit li¬
bri lectiõe deseruiãt. Nã mͥ cu
facilius tũ eciã multo uidetur
mag̾ utile scõ silẽtio unũ aliꝙ¬
ꝙ ip̃m imꝑari ꝑ uites optimũ
ẽ constitũe lectorẽ ut prormo
pronũtiationi quo assuescãt
orõ. Nam sic clarius q̃ dice̾t᷑
intelligi pot̾ũt nicħ ociosũ pati
tione annotãdũ erit. que ĩpro¬

Expanded text:
sionis eius atque promissi, quo sionis eius atque promissi, quo se magistrum eloquentiae pollicelidius, quod non utique hunc laborem docentium postulo, ut ad gremium revocatis cuius quisque eorum velit libri lectione deserviant. nam mihi cum facilius tum etiam multo videtur magis utile, facto silentio unum ali ipsum imperari per vices optimum est constituere lectorem, ut protinus pronuntiationi quoque assuescant: oratio nam sic clarius quae dicentur, intelligi poterunt nihil otiosum pati, tione annotandum erit: quae in pro
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma rethorice rudimẽta tracta¬
mꝰ nõ obiittẽdũ uidetur id qͦr
ut moneã quãtũ sit collaturꝰ
ad ꝑfectum discẽtiũ rethor siq¬
ad modũ a grãmaticis exigit
poerarũ enarratio. ita ipẽ quoq
rile eẽ credid̾ant sernauimus
Cet̾um sẽtiẽtib iã tñ optĩa du¬
e res impedimẽto fu̾it. Ꝙ et lõ¬
ga cõsuetudo alit̾ docẽdi fecat
legẽ. et robusti fere uuienes ur
hũc laborẽ desid̾antes exẽplũ
nr̃m seq̃bãtur. Nec tñ eciã si ꝙͥ
noui uł sero ĩuenissẽ p̾cipe ĩ ios¬
terum pudẽr. Nũc u̾o scio id fi̾
apd̾ grecos s mag ꝑ adiutoẽ
quia nõ uidẽtur tẽpora suffec¬
tura si legẽtib sĩgulis p̾ire
sẽꝑ ip̃i uelint. et ħ̾culẽ p̾leo¬
tio que ĩ ħ adhibentur ut fa¬
cile atq distincte pu̾i scͥpta
oculis sequantur eciã illa que
tatũ ĩcidat docet multũ ĩfra
rectoris offm̾ existimãda ẽ.
at demõstrat uirtutes. uel
si qu̾ ita incidat uicia ĩprofes¬

Expanded text:
ma rhetorices rudimenta tractamus, non omittendum videtur id quoque, ut moneam, quantum sit collaturus ad profectum discentium rhetor, si, quemadmodum a grammaticis exigitur poetarum enarratio, ita ipse quoquetile esse crediderant, servavimus. ceterum sentientibus iam tum optima duae res impedimento fuerunt, quod et longa consuetudo aliter docendi fecerat legem, et robusti fere iuvenes nec hunc laborem desiderantes exemplum nostrum sequebantur. nec tamen, etiamsi quid novi vel sero invenissem, praecipere in posterum puderet. nunc vero scio id fieri apud Graecos sed magis per adiutores, quia non videntur tempora suffectura, si legentibus singulis praeire semper ipsi velint. et hercule praelectio, quae in hoc adhibetur, ut facile atque distincte pueri scripta oculis sequantur, etiam illa, quae tatum incidat, docet, multum infra rhetoris officium existimanda est. at demonstrare virtutes vel, si quando ita incidat, vitia, id profes
Abbreviated transcription (Latin):
onerata u̾bo. Nõ eĩ de quo dicimꝰ
s de quo duturi simiꝰ oñdimus.
optinẽdũ etiã ne quid ĩ ea sit.
nequid suꝑsit. suꝑẽ autẽ sic fere
cũaut ĩ spẽs partimur ꝙ ĩgnͣa
partiri sit
satis aut gmͣ põĩto
sb̾icitur.
spẽs ut dicã deuir¬
tinẽtia uirtutis sĩt siẽs ꝑtitio pͥa

Expanded text:
nerata verbo. Non enim, quid dicamus, sed de quo dicturi simus ostendimus. obtinendum etiam, ne quid in ea desit, ne quid supersit. superest autem sic fere, cum aut in species partimur, quod in genera partiri sit satis, aut genere posito subiicitur species, ut dicam de virtinentia virt
Abbreviated transcription (Latin):
miũ et uelut articulosa ꝑtitio
Nã erauctoritati plurimũ detra¬
hũt multa illa nec mẽbra s frꝰ¬
tta et huiꝰ glorie cupidi quo sb̾¬
cilius et copiosius diuisisse ui¬
deãtur et suꝑuacua assumũt. et
q̃ natura singularia sũt secãt. nͨ
tã plura faciũt ꝙͣ mĩora deiñ cũ
fec̾ũt mille ꝑticulas ĩ eãdẽ ĩ ci¬

Expanded text:
imium et velut articulosa partitio. nam et auctoritati plurimum detrahunt minuta illa nec iam membra sed frusta, et huius gloriae cupidi, quo subtilius et copiosius divisisse videantur, et supervacua adsumunt et quae natura singularia sunt secant, nec tam plura faciunt quam minora; deinde cum fecerunt mille particulas, in eandem inci
Abbreviated transcription (Latin):
pellemur ab hiis sustine sepe
adũtẽda ad ipõs orõ horradi ur
sinãt nos uti urõ cõsilio ira sur¬
ripetur aĩo iudicis et dũ sperat
probõm pudoris aspioribus il¬
lis miꝰ repugnabimꝰ q cũ recepit
ĩ uerecũdie defẽsioni facilior erit
sic̃ utͣq res ĩuitẽ iunabit. eritq
iudex ccͬius nr̃m spe modestiorat¬
tẽtior.cita modestiã iur̾ ꝓbõne
ꝓcliuior. serur nõ sõꝑ necessana
oportune ad hĩra plurimũ orõi
lucis et gr̃e cõfert. Neq eĩ sotũ
id efficit ut clariora fiãt q̃ dicũt᷑
reb nelut exturba extractis et
ĩ ꝯspc̃u iudicũ põitis. s reficit qͦ¬

Expanded text:
sistere; saepe convertenda ad ipsos oratio; hortandi ut sinant nos uti nostro consilio. ita surrepetur animo iudicis et, dum sperat probationem pudoris, asperioribus illis minus repugnabit. quae cum receperit, etiam verecundiae defensioni facilior erit. sic utraque res invicem iuvabit, eritque iudex circa ius nostrum spe modestiae attentior, circa modestiam iuris probatione proclivior. Sed ut non semper necessaria opportune adhibita plurimum orationi lucis et gratiae confert. neque enim solum id efficit, ut clariora fiant, quae dicuntur, rebus velut ex turba extractis et in conspectu iudicum positis; sed reficit q
Abbreviated transcription (Latin):
quẽtẽ ex pͥore ducat᷑. põt enĩ
uidiͣ qui tuco eciã cõfessurus
fuit mẽciẽdi cãm ĩ negãdo nõ
hreͣ. illud utiq faciẽdũ ẽ ut qͦ¬
ciẽs suspicabimur a iudice a¬
liã prolõm desid̾ari quã de qͤ
loquimur. ꝓmittamꝰ nos płe
⁊ statĩ de eo sͤatis eẽ facturos p̾¬
cipueq si de pudore agit. freꝙ¬

Expanded text:
 ex priore ducatur. potest enim videri, qui tuto etiam confessurus fuit, mentiendi causam in negando non habere. et illud utique faciendum est, ut, quotiens suspicabimur a iudice aliam probationem desiderari quam de qua loquimur, promittamus nos plene et statim de eo satis esse facturos, praecipueque si de pudore agetur. fre
Abbreviated transcription (Latin):
apõnũ aut uttatũq ordĩne
c lłata enum̾atio. hac cͥcẽ utẽdũ
pieꝑ putane ꝙde ea fiat cã luadio
et iudex intẽtior ae docilior si scie¬
rit. et de quo dicimꝰ et de quo dio¬
uiri postea sumus Rursus quidẽp¬
iculosũ id oratori arbitrãtar duã
pret̾imus occurrere ꝙ quidẽ nemi¬
ni accidet nͥ qui plane uł nullo fu¬
erit ĩgemouład agẽdũ nicħ cogi¬
rati pmeditatiq dotulerit.alio¬
retoe particonis sequie eĩ natirã
ducẽ adro ut memorie id maximũ:

Expanded text:
ine collocata enumeratio. hac quidam utendum semper putant, quod ea fiat causa lucidior et iudex attentior ac docilior, si scierit et de quo dicamus et de quo dicturi postea simus. rursus quidam periculosum id oratori arbitrantur duabupraeterimus, occurrere; quod quidem nemini accidet, nisi qui plane vel nullo fuerit ingenio vel ad agendum nihil cogitati praemeditatique detulerit. aliorectae partitionis? sequitur enim naturam ducem adeo ut memoriae id
Abbreviated transcription (Latin):
a sũt et infirma turba ualẽt. iõq
cõgerẽda sũt pociꝰ uelut eruptĩoe
ẽ. ẽ utiq aliquid potẽtissimũ ꝙ
cũtiudiuit index cet᷑a tãꝙͣ supua¬
cua grauari solet itaq si plura uł
obitienda sũt uł diluẽda et utilis
et iocũda partitio ẽ ut ꝙ quaq de
re dicturi sumꝰ odĩe appareat ac
si unũ crimẽ uarie defendemꝰ su¬
puacua ut si illa parcianr dicã
nõ talẽ eẽ hũt quẽ tueor urcredi¬

Expanded text:
a sunt et infirma, turba valent? ideoque congerenda sunt potius et velut eruptione est utique aliquid potentissimum, quod cum audivit iudex cetera tanquam supervacua gravari solet. itaque si plura vel obiicienda sunt vel diluenda, et utilis et iucunda partitio est ut, quid quaque de re dicturi simus, ordine appareat; at si unum crimen varie defendemus, supervacua. ut si illa partiamur, dicam non talem esse hunc quem tueor re
Abbreviated transcription (Latin):
trãsmare fuisse. oĩa q̃ ãteꝙͣ id ꝙ
ultimũ ẽ exequeris ĩ ama uode¬
rinctẽ ẽ festinat es index adid
ꝙ potẽtissimũ ẽ etuelut obli¬
gatũ promisso prõnũ sic̃ patiẽ¬
tior tatitꝰ appellat. si uel occupa¬
tus uł ĩ aliqua potestate ułeciã
sit morib cõpo̾itꝰ cũ cnitio et¬
fiagitat. Itaq nõ defe̾nit qm
ciceronis illã prochuẽtio partici¬
onẽ improbarẽt quas educturũ
eẽ promisit. pͥmũ neminẽ maio

Expanded text:
te id quod ultimum est exsequeris, inania videri necesse est. festinat enim iudex ad id quod potentissimum est. et velut obligatum promisso patronum, si est patientior, tacitus appellat; si vel occupatus vel in aliqua potestate vel etiam si moribus incompositus, cum convicio efflagitat. itaque non defuerunt, qui Ciceronis illam pro Cluentio partitionem improbarent, qua se dicturum esse promisit
Abbreviated transcription (Latin):
qui ptitionẽ uetãt ultratris pro¬
posirioes extedẽ q̃ sñ dubio si n¬
miũ lit mulriplex sugiet meoriã
iudicis et tutb abit intẽciõm. hoc
tũc numio uelut lege nõ ẽ alligã¬
da cũpossit cã plures delib̾are. ali¬
ucẽdũ. pͥmũ quia pleraq gratio¬
ra sũt si inuanta subito nec domo
aliata set incerdicẽdũ exre ip̃a
nata uideant ͦ inĩ illa nõ imocũda
scemata pene excidit mͥ et fugat
me. et recte admones. propõitis
si prouidit nõ aliter ꝑformidat qͥ
fernĩ medici priusꝙͣ curet᷑ aspexit
adscire nõ ante ꝓpõita securũ ac
nulla demĩciatione ĩ se cõu̾ sũ in¬
trarit orõ efficiet ꝙ promittenti
nõ crede̾tur. int̾im refugiõda nõ
tio affectib nirbõib et intẽtiõe
tenuis illa et scrupulose ĩ partis¬

Expanded text:
itionem vetant ultra tres propositiones extendere. quae sine dubio, si nimium sit multiplex, fugiet memoriam iudicis et turbabit intentionem; hoc tamen numero velut lege non est alliganda, cum possit causa plures desiderare. aliutendum: primum, quia pleraque gratiora sunt, si inventa subito nec domo adlata, sed inter dicendum ex re ipsa nata videantur, unde illa non iniucunda schemata, paene excidit mihi, et fugerat me, et recte admones. propositis si providit, non aliter praeformidat quam qui ferrum medici priusquam curetur aspexit; at si re non ante proposita securum ac nulla denuntiatione in se conversum intrarit oratio, efficiet, quod promittenti non crederetur. interim refugienda non t affectibus turbandus et ab intentione tenuis illa et scrupulosa parti
Abbreviated transcription (Latin):
partirũ. intelligo iudices tris
tociꝰ accãtionis partis fuisse
et eaꝵ imã ĩ rep̾hẽsiõ e uite. al¬
t̾am ĩ cõtẽtione dignitatis.ter¬
Nã sic et oñdit lucidissiẽ cãm
et nichil fecit alt̾o suꝑnacuũ
de illo quo gnͣe de fensiõis ple¬
stare et urroq utentib ĩ neu¬
troq hrĩ fidẽ ꝙ sane in parte
uͣm est et illo sequẽti si modo
ĩdubitabile ẽ sit solo utẽdñ. ac
si quid ĩ eo ꝙ ẽ forcius time bi¬
mus utraq probõe nitemur
alius u̾o alio moni solet. et qͥ
tã ꝙͣ iusto nõ mouebitur fẽm¬
fortasse nõ credit ut certa ma¬
nꝰ umo telo posset eẽ cõtẽta. in¬
certa plura spargẽda sũt ut s̃
et fortũe loc egregie u̾o cicero
ꝓ milone ĩsidiatorẽ pͥmũ cio¬

Expanded text:
re. intellego, iudices, tris totius accusationis partis fuisse, et earum unam in reprehensione vitae, alteram in contentione dignitatis, ternam sic et ostendit lucidissime causam et nihil fecit altero supervacuum. de illo quoque genere defensionis plestare, et utroque utentibus in neutro haberi fidem. quod sane in parte verum est, et illo sequenti, si modo indubitabile est, sit solo utendum. At si quid in eo, quod est fortius, timebimus, utraque probatione nitemur. alius enim alio moveri solet, et qui tamquam iusto non movebitur, factfortasse non credet: ut certa manus uno telo potest esse contenta, incerta plura spargenda sunt, ut sit et fortunae locus. Vt Cicero pro Milone insidiatorem primum o
Abbreviated transcription (Latin):
petũ sedẽt alia uł ĩcũbũt nuda
illa uelata sũt qdã mixta exino¬
q quid tñ distortũ et elaboratũ
ꝙͣ ẽ ille discoboles mironis. siꝗs
tñ ut puũ rectũ improbet opꝰ nõ¬
ne ab intellectuartis affint ĩqua
uł pr̾ipue landabilis ẽ ip̃a illa
nouitas ac difficultas quã quid
grãm et delectatĩom afferũt fi¬
mutãt.ĩ aliquida recto atq hãc
pꝰse uirtutẽ ferũt ꝙ a cõsuetudie
uulgari recesserũt. ht̃ ĩpictura
spẽm tota facies. appelles tñyma¬
quid nõ ĩ orõe opienda sũt q̃da
siue ostẽdi nõ debent siue expͥmi
ꝓ dignitate no̾ pñt ut fecit tunã¬
thes opinor.citnius ĩ ea tabula
qua colo tẽteiũ uicit. Nã cũ ĩ ifi¬
genie ĩmolatiõe pinxisset tristẽ
chalcãtẽ tristiorẽ ulixẽ addidis¬
set menelao q̃ sumũ poterat ars
effice̾ merorẽ cõsũptis affectibus
nõ reꝑiẽs quo digne mõ prĩs ul¬

Expanded text:
petum, sedent alia vel incumbunt; nuda haec, petum, sedent alia vel incumbunt; nuda haec, illa velata sunt, quaedam mixta ex utroque. quid tam distortum et elaboratum quam est ille discobolos Myronis? si quis tamen, ut parum rectum, improbet opus, nonne ab intellectu artis abfuerit, in qua vel praecipue laudabilis est ipsa illa novitas ac difficultas? quam quidem gratiam et delectationem adferunt fimutant enim aliquid a recto atque hanc prae se virtutem ferunt, quod a consuetudine vulgari recesserunt. habet in pictura speciem tota facies; Apelles tamen imaquid ? non in oratione operienda sunt quaedam, sive ostendi non debent sive exprimi pro dignitate non possunt? ut fecit Timanthes, opinor, Cythnius in ea tabula, qua Coloten Teium vicit. nam cum in Iphigeniae immolatione pinxisset tristem Calchantem, tristiorem Vlixem, addidisset Menelao, quem summum poterat ars efficere, maerorem, consumptis adfectibus, non reperiens, quo digne modo patris vul
Abbreviated transcription (Latin):
tato caedocebũt. Itẽq de qͥonii
ordine cũĩ eate cotron̾sia aliut
alii ptiprius queri frequẽtꝰ ex¬
pediat. Neq eĩ rogatiõib ple¬
bis uescitis sanita sũt ista ptop¬
ta. s ħ quidquid ẽ utilitas ex̾cogi¬
tauit. Nõ negabo autẽ sic utilẽ
eẽ plerũq alioquin nec scribẽ
um si eadẽ sua nob̾ aliud suade¬
bit utilitas. hãc relictis magrõꝵ
auctoritatib sequemur. Equi
tu spectet orator quid deceat. quid
expediat. expedit autẽ sepe mucar̾
ex illo cõstituto traditoq ordine
aliqua et ĩt̾im decet ut ĩ statius ac¬
q picturis uideamꝰ uariari hĩtus
uultꝰ Ntatus. Nã recti quidẽ corpis
uł mĩma gr̃a ẽ Nempe eĩ adusa sͭ
facies et demissabrachia er uĩcti
pedes. et a sũmis ad ima rigẽs opꝰ
flexus ille et ut sic dix̾im motꝰ dut
actũ quẽdã et factũ. Idõ nec adu¬
nũ modũ formate manꝰ eciã ĩ uul¬
tũ ille spẽs cursũ hñt quedã et ĩ¬

Expanded text:
ae docebunt. itemque de quaestionum ordine, cum in eadem controversia aliud alii parti prius quaeri frequenter expediat. neque enim rogationibus plebisve scitis sancta sunt ista praeepta, sed hoc quidquid est utilitas excogitavit. non negabo autem sic utile esse plerumque, alioqui nec scriberem; verum, si eadem illa nobis aliud suadebit utilitas, hanc relictis magistrorum auctoritatibus sequemur. equidtu spectet orator, quid deceat et quid expediat. expedit autem saepe mutare ex illo constituto traditoque ordine aliqua et interim decet, ut in statuis atque picturis videmus variari habitus, vultus, status. nam recti quidem corporis vel minima gratia est; nempe enim adversa sit facies et demissa brachia et iuncti pedes et a summis ad ima rigens opus. flexus ille et, ut sic dixerim, motus dat actum quendam et adfectum. ideo nec ad unum modum formatae manus et in vultu mille species. cursum habent quaedam et im
Abbreviated transcription (Latin):
neis nũcauyilis mĩciegione
dedisse simulata suga ꝓdatita
phemiũ necessariũ ã suꝑnaeu¬
nͥ breue ã lõgius ad iudicẽ or̾
sermonẽceretto ã aliqu̾atiio
p aliquã figura dicẽdũ sit cõsto¬
ta ã lacius iusa naratio cõtiu¬

Expanded text:
neis, Nunc auxiliis nunc legione neis, Nunc auxiliis nunc legione dedisse simulata fuga proderit. ita prooemium necessarium an supervacuum, breve an longius, ad iudicem omni sermone derecto an aliquando averso per aliquam figuram dicendum sit, constricta an latius fusa nar
Abbreviated transcription (Latin):
s mo autẽ a me exigat id
p̾ceptoriũ genus ꝙ ẽ a ple¬
riq sc̾prorib arciũ traduũ ut
quasi quasdã leges ĩmutabiline¬
cessitate cõstructas studiosis di¬
cẽdi.ferã utiq prohemiũ ec id
quale proxima huic narratio q̃
lex deinde narrãdi ꝓpositio pꝰ hac
uelud quibusdã placuit excur¬
thorice res prorsus facilis ac ꝑ¬
ua.si uno et breui p̃scto cõti¬
netur s mutãturpleraq cais
tempib occasiõꝵ necessitate
acq iõ res ĩ oratore p̾cipia cõ¬
siliũ ẽ quia uarieet ad rerũ mo¬
mẽta cou̾titur. quid si eĩ p̾cun¬
as impatori quociẽs aciẽ ĩstru¬
at dirigat frõtẽ cornua utmq
promoueat equites̃ ꝓ cormb
loret erit ħ quidẽ rectusima m¬
tasse tõ quotiẽs licebit s mu¬
tabiturnatura locisi mõs oo¬
crret. si flumẽ obstabit colli¬
bsiluis aspitate alia probile¬
bitur. mutabit hostiũ gemis
nucabit p̾sẽtis cõdicio discri¬
minis mic atie dereita mic cu¬

Expanded text:
mo autem a me exigat id praeceptorum genus, quod est a plerisque scriptoribus artium traditum, ut quasi quasdam leges inmutabili necessitate constrictas studiosis dicendi feram: utique prooemium et id quale, proxima huic narratio, quae lex deinde narrandi, propositio post hanc vel, ut quibusdam placuit, excurtorice res prorsus facilis ac parva, si uno et brevi praescripto contineretur; sed mutantur pleraque causis, temporibus, occasione, necessitate. atque ideo res in oratore praecipua consilium est, quia varie et ad rerum momenta convertitur. quid si enim praecipias imperatori, quotiens aciem instruat, derigat frontem, cornua utrinque promoveat, equites pro cornibus locet? erit haec quidem rectissima fortasse ratio, quotiens licebit; sed mutabitur natura loci, si mons occurret, si flumen obstabit, collibus, silvis, asperitate alia prohibebitur; mutabit hostium genus, mutabit praesentis condicio discriminis; nunc acie directa nunc cu
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus quõ possumꝰ uniũsalia ł
ꝑpetualia.raro eĩ repetit᷑ ħ genus
ut nõ labe factari parte aliqua et
sb̾rm possit. ser de hiis plenius suo
quiq loco tractabimꝰ int̾mi no¬
lo se iuuenes satis instructos. si q
ex hiis qui breues plerũq cirrũ¬
ferũtur artis libellum edidic̾int
et uelud decretis rethincoꝵ tutos
putẽt multo labore assiduo studr¬
o. uaria ex̾citatiõe plurimis expi¬
mẽtis. altissima prudẽtia p̾sentit¬
simo cõsilio cõstat ars dicẽdi. sec
adiunatur hiis quo. si tñ rectã ui¬
ã nõ unã orbitã mõstret qua decli¬
nare qui credid̾it nefas paciat:
necesse ẽ illã ꝑ fimes ĩg̾diẽtiũ tar¬
ditatẽ. Itaq et stracũ militari la¬
bore it̾ sepe deẜimꝰ cõpẽdio duiti. et
si rectũ limitẽ rupti cortẽtib põtes
incid̾int cutuire cogenuir et sua¬
nua tenebitur ĩcẽdio ꝑ pariete
exibimꝰ late fusũ opꝰ ẽ et multis
et prope coridie nomi et de quo

Expanded text:
dicamus quomodo possumus universalia vel perpetualia. raro enim reperitur hoc genus, ut non labefactari parte aliqua et subrui possit. sed de his plenius suo quidque loco tractabimus. interim nolo se iuvenes satis instructos, si quem ex his, qui breves plerumque circumferuntur, artis libellum edidicerint, et velut decretis technicorum tutos putent. multo labore, assiduo studio, varia exercitatione, plurimis experimentis, altissima prudentia, praesentissimo consilio constat ars dicendi. sed adiuvatur his quoque, si tamen rectam viam, non unam orbitam monstrent; a qua declinare qui crediderit nefas, patiatur necesse est illam per funes ingredientium tarditatem. itaque et stratum militari labore iter saepe deserimus compendio ducti; et, si rectum limitem rupti torrentibus pontes inciderint, circumire cogemur, et, si ianua tenebitur incendio, per parietem exibimus. late fusum opus est et multiplex et prope cotidie novum, et de quo
Abbreviated transcription (Latin):
ac legũ̾ latorib dedit ĩ quib fu¬
isse uim dicẽdi necesse ẽ. Curta¬
mẽ hãc pͥmã originẽ putet nõ¬
uideo cũ sint ad huc q̃dã uage
et sine urbib ac sine legib gẽ¬
ces. et tñ qui sũt ĩ hiis nati et le¬
gationib fũgãtur et accusẽt ali¬
qua atq defendãt et deniq ali¬
ñ alio melins loqui credant.

Expanded text:
dedit, in quibus fuisse vim dicendi necesse est; cur tamen hanc primam originem putet, novideo, cum sint adhuc quaedam vagae et sine urbibus ac sine legibus gentes, et tamen qui sunt in iis nati et legationibus fungantur et accusent aliqua atque defendant et denique alium alio melius loqui credant.
Abbreviated transcription (Latin):
torices origo sit. Nã cui du¬
biu ẽ qum sermonẽ ab ipã rerũ
natura geniti protimus hoies
accepint ꝙ cẽte pͥncipiu ẽ eiꝰ rei.
huic studiũ et ĩcremẽtũ ded̾it u¬
tilicas sũna rõ et ex̾citatio. Nec
indeo quare cura dicẽdi purent
quidã inde cepisse ꝙ hii qui ĩ dis¬
crimẽ aliquod uorabãtur ad cu¬
ratius loco defẽdẽdi sui grã ĩsti¬
tuerint. ħ eĩ ut honestiorcã ita
nõ utiq prior ẽ cũ p̾ẜtim accu¬
satio p̾cedat defẽsionẽ. nͥ quis
dicit eciã gladiũ fabricatũ ab¬
eo prius qui ferrũ ĩ turelã lui cpͣ
qui in pniciẽ alt̾iꝰ cõpararit. s̃
itiũ gͦ dicẽdi dedit nͣa. iniciũ ar
tis obbuatio. hoĩes enã sic̃ ĩ me¬
dicina cũ uide̾nt alia saluba.
alia ĩsalubria et obseruatiõe eoꝵ
effec̾ũt artẽ ita ꝙĩ ĩ dicẽto alia¬
urilia alia ĩutilia dep̾hẽde̾nt. no¬
tarẽ ea ad imitãdũ nitãdũq et
q̃dã ẜm tõm eoꝵ adiecerũt ipĩ¬

Expanded text:
torices origo sit. nam cui dubium est, quia; sermonem ab ipsa rerum natura geniti protinus homines acceperint quod certe principium est eius rei, huic studium et incrementum dederit utilitas, suilllncl ratio et exercitatio? nec video, quare curam dicendi patent quidam inde coepisse, quod ii, qui in discrimen aliquod vocabantur, accuratius loqui defendendi sui gratia instituerint. haec enim ut honestior causa, ita non utique prior est, cum praesertim accusatio praecedat defensionem; nisi quis dicet, etiam gladium fabtorices origo sit. nam cui dubium est, quia; sermonem ab ipsa rerum natura geniti protinus homines acceperint quod certe principium est eius rei, huic studium et incrementum dederit utilitas, suilllncl ratio et exercitatio? nec video, quare curam dicendi patent quidam inde coepisse, quod ii, qui in discrimen aliquod vocabantur, accutuerint. haec enim ut honestior causa, ita non utique prior est, cum praesertim accu
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuare nĩ suã possĩt uelud quiete al¬
terna retẽdũtur. s ꝙ studiũ discẽ¬
di uolũtate q̃ cogi nõ põt cõstati
taq et uiriũ plus afferũt ad discẽ¬
dũ renonati ac recẽtes / et acͥorẽ aĩ¬
mũ qui fere necessitatib ĩpugnat.
Nec me offẽd̾it lusus ĩ pũ̾is. ẽ et hoc
signũ alacritatis. Neq ullũ tͥstẽ sẽ¬
ꝑq demissũ spare possim erecte ccͣ
studia mẽtis fore cũ ĩ ħ quo max̃e
naturali etatib illis ĩpetuiaceat.
modꝰ tñ sit remissionb neaut odi¬
u̾studioꝵ faciãt negareaut ocn cõ¬
suetudinẽ mime. Sũt eciã nõ nulli

Expanded text:
servare vim suam possint, velut quiete alservare vim suam possint, velut quiete alterna retenduntur; sed quod studium discendi voluntate, quae cogi non potest, constat. itaque et virium plus adferunt ad discendum renovati ac recentes et acriorem animum, qui fere necessitatibus repugnat. nec me offenderit lusus in pueris; est et hoc signum alacritatis; neque illum tristem semperque demissum sperare possim erectae circa studia mentis fore, cum in hoc quoque maxime naturali aetatibus illis impetu iaceat. modus tamen sit remissionibus, ne aut odium studiorum faciant negatae aut otii consuetudinem nimiae. sunt etiam no
Abbreviated transcription (Latin):
imo ẽ uͣba cõcinuãt. hec uultu ĩti¬
to nulla tarde uerecũdia ꝓferunt
nõ multũ p̾stãt s cito. Nõ sb̾ ẽ uera
uis n ͨ penitꝰ ĩ missis radicib intit᷑
ut qͥ sũmo solo sparsa sũt semina
cełius se effũdũt mutate spicas her¬
bule manib. aristis añ messẽ flaues¬
cũt placẽt hec ãnis cõpata dem̃stat
ꝓfectus admiratio decrescit. hec cũ
aĩadũterit ꝓspiciat deĩceps quonã
mõ trattãdus sit discẽtis aĩmꝰ sũt
quidã n ĩstit̾is remissi quidã ĩ pe¬
dia ĩdignãtur quosdã cõti metꝰ
quosdã debilitat. alios cõtinuatio
extẽdit ĩ aliis plus ĩpetꝰ facit mͥ
ille det᷑ puer quẽ laus excitet. quẽ
głia inuet. qui uictꝰ fleat. hic erit
alẽdus ãbitu. hũc mordebit obiur¬
gatio. hũc honor excitabit. ĩ ħ desi¬
liqua remissio nõ solũ quia nuilla
res ẽ q̃ ꝑferre possit cõtinuũ laborẽ
atq ea quo q̃ sẽsu et aĩa carẽt ut

Expanded text:
imo est; verba continuant, haec vultu interrito, nulla tardati verecundia proferunt. non multum praestant sed cito. non subest vera vis nec penitus immissis radicibus nititur; ut, quae summo solo sparsa sunt semina, celerius se effundunt, et imitatae spicas herbulae inanibus aristis ante messem flavescunt. placent haec annis comparata; deinde stat profectus, admiratio decrescit. haec cum animadverterit, perspiciat deinceps, quonam modo tractandus sit discentis animus. sunt quidam, nisi institeris, remissi, quidam imperia indignantur. quosdam continet quosdam debilitat, alios continuatio extundit, in aliis plus impetus facit. mihi ille detur puer, quem laus excitet, quem gloria iuvet, qui victus fleat. hic erit alendus ambitu, hunc mordebit obiurgatio, hunc honor excitabit, in hoc desialiqua remissio; non solum quia nulla res est, quae perferre possit continuum laborem, atque ea quoque, quae sensu et anima carent, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uł maxĩe formãda cũ simuladi
nescia ẽ. et p̾cipiẽtib facillie cedit.
frãgas eĩ ciciꝰ ꝙ corrigas quẽ praua¬
uũ induerũt. protinꝰ gͦ ne quid
cupide. ne quid ĩꝓbe ne quid ĩpotẽ¬
t̾ faciat. monẽdꝰ ẽ puer. hñdũq ĩ
aĩo sẽꝑ illd̾ nirgilianuĩ adeo ĩ tem̾s
cõsuesce̾ multũ ẽ. Cedi u̾o discẽtis¬

Expanded text:
tum vel maxime formanda, cum simulandi nescia est et praecipientibus facillime cedit. frangas enim citius quam corrigas, quae in pravum induruerunt. protinus ergo, ne quid cupide, ne quid improbe, ne quid impotenter faciat, monendus est puer; habendumque in animo semper illud Vergilianum: adeo in teneris consuescere multum est. Caedi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ lib̾ali ut obnirgatõe nõ corngat᷑
is eciã ad plagas ut pessiã q̃q̃ mã¬
cipia durabit᷑. postremo ꝙ ne opꝰ
erit quid̾ hac castigatione. si assidu¬
us studioꝵ exactor adscitĩt. Nũc feͣ
ut pueri nõ face̾ que recta sũt cogã¬
tur s curnõ fec̾int pimiãtur. Bei̾¬
uem facias cui n ͨ ad hib̾i pot̃ hͥ me¬
t et maiora discẽda sũt adde ꝙ mł
ta uapulãtib dictu de forma. et mox
uerecũdie furura sepe dolore uł me¬
tu acciderũt. qui pudor refrãgit dã¬
mũ et abicit atq ip̃iꝰ lucis fugã et
tediũ dictat. Iã si mĩor ĩ eligedis

Expanded text:
illiberalis, ut obiurgatione non corrigatur, is etiam ad plagas ut pessima quaeque mancipia durabitur: postremo, quod ne opus erit quidem hac castigatione, si assiduus studiorum exactor astiterit. nunc fere ut pueri non facere, quae recta sunt, cogantur sed cur non fecerint puniantur. deniveni facias, cui nec adhiberi potest hic metus et maiora discenda sunt? adde , quod multa vapulantibus dictu deformia et mox verecundiae futura saepe dolore vel metu acciderunt, qui pudor frangit animum et abiicit atque ipsius lucis fugam et taedium dictat. iam si minor in
Abbreviated transcription (Latin):
discit efĩgat nõ hĩtũ forte et ĩg̾ssũ
et si quid ĩ pͥꝰ notabile ẽ nõ dabit
mͥ spe̾ bone ĩdolis qui ħ mutadi stu¬
dio petet ut rideat. Nã ꝓb̾ quo ĩ pͥ¬
mis erit ille u̾e ĩgemosus alioqui¬
 nõ peiꝰ dux̾im tardi eẽ ĩgenii quã
mali ꝓbus autẽ ab illo segni et ia¬
cẽte plurimũ aberit. hic mes que
tradẽtur nõ difficult̾ accipiet. qdã
eciã ĩt̾rogabit sequet᷑ tñ mag̾ ꝙͣ¬

Expanded text:
non habitum forte et ingressum et si quid in peius notabile est. non dabit mihi spem bonae indolis, qui hoc imitandi studio petet, ut rideatur. nam probus quoque in primis erit ille vere ingeniosus; alioqui non peius duxerim tardi esse ingenii quam mali. probus autem ab illo segni et iacente plurimum aberit. hic meus quae tradentur non difficulter accipiet, quaedam etiam interrogabit, sequetur tamen