comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ad karoli quarti licc̾as dilacionis excusatorias. Responsio.
et excusacionũ infirmacio. .Iͣ.
Gsareos apices ⁊ riemmo fere postꝙͣ a te discesserant
ad me puenisse nuraberis. sie est tñ. sic non tibi Iam
soli tius qr legiomibus sed mĩcus quoq et eplis tuis
Cesar inpmeabiles alpes sunt. Ego quidem ut uehe¬
menter id doleo sie fateor gaudeo et michi clam gratulor id tacito
me non fieri. Claniaui equidem. sed frestra. nec duabus Eplis
Auditus sum. quarũ et si stilus auribus forte tius incompcior. ꝓfecto
et sentencia uerar et pura scribentis fides. et quod romanus orbis
totus attestabitur agende rei oportinuissimũ tempus erat. Clamo
nũc eciam quod tibi frustra ne an efficaciter faciam tu uidens
mnͥ frustra non ent quitquid fideliter egero. et si aliis ñq nõ pd̾erit
michi certe profuent saciffecisse officio implesse quod debeo. Equidem
egto ingens et quo nullũ inter honnĩes maius possum affectus mer

Expanded text:
Ad Caroli quarti literas dilationis excusatorias responsio ac excusationum infirmatio. 1 Cesareos apices triennio fere postquam a te discesserant, ad me pervenisse miraberis. Sic est tamen; sic non tibi iam soli tuisque legionibus, sed nuntiis quoque et epystolis tuis, Cesar, impermeabiles Alpes sunt. 2 Ego quidem ut vehementer id doleo, sic, fateor, gaudeo et michi clam gratulor, id tacito me non fieri. Clamavi equidem sed frustra, nec duabus epystolis auditus sum, quarum etsi stilus auribus forte tuis incomptior, profecto et sententia verax et pura scribentis fides, et quod romanus orbis totus attestabitur, agende rei oportunissimum tempus erat. Clamo nunc etiam, quod tibi frustra ne an efficaciter faciam, tu videris; michi frustra non erit quicquid fideliter egero; etsi aliis namque non proderit, michi certe profuerit satisfecisse officio, implesse quod debeo. 3 Equidem ego ingens et quo nullum inter homines maius possum, affectus mei
Abbreviated transcription (Latin):
q tuũ cũ multis et magnis rebus tum ac p̾cipue głiosum mittas
ad posteros. iul tibi suadeo nisi quod tuũ est racionem sequi nõ
im̃petũ et cauere ne oĩa in p̾cipitiũ tecũ trahas. cũ eñ id turpe
oĩbus tum tibr turpissimũ et penitus alienũ est. Nam quid
he litere profuerint. quid studia hec arciũ honestarũ quibus te
p̾ciuitis etatis nr̃e ducib abmudantissimũ fama predicat nec
mentitur, si cũ melrora prouideris det̾iora secteris. absit hoc ab
aĩo tuo scelus. et ut iam loquacioris ꝙͣ putabam epłe modus sit
oro p̾cor obsecro obtestor atq admio te ꝑ u̾tutis amorem ac
scudiũ. quo nulli cedis ꝑ patrie cantatem/ qua cuntos exupas
postremo redempti sumus ut si me bñ si piẽ si fide litey locutum
putas. in aures aĩimq non neges. et si consiliũ placet. non
hodie traianus meus ꝙ in ꝑuiciem Italie nõ modo non ꝑgis auctore

Expanded text:
que tuum cum multis et magnis rebus tum hac precipue gloriosum mittas que tuum cum multis et magnis rebus tum hac precipue gloriosum mittas ad posteros. Nil tibi suadeo nisi quod tuum est: rationem sequi non impetum et cavere ne omnia in precipitium tecum trahas; cum enim id turpe omnibus, tum tibi turpissimum et penitus alienum est. Nam quid he litere profuerint, quid studia hec artium honestarum — quibus te pre cuntis etatis nostre ducibus abundantissimum fame predicat, nec mentitur — si cum meliora provideris, deteriora secteris? 28 Absit hoc ab animo tuo scelus; et ut iam loquacioris quam putabam epystole modus sit, oro precor obsecro obtestor atque adiuro te per virtutis amorem ac studium quo nulli cedis, per patrie caritatem qua cuntos exuperas, postremo per putas, michi aures animumque non neges, et si consilium places, non hodie Traianus meus, quod “in perniciem” Italie non modo “non pergis auctore”
Abbreviated transcription (Latin):
fonsan eiusdem imp̾cacio in uos cadat. dissipa gentes que bella uolat
nichil eĩ ut arbitror odiosus deo est. ꝙͣ curare et inti ut cũ ille te aliqua
singularis dote mr̃tutis ornauerit tua sponte et uoluptate quadam
effera in alus fias. Quãobrem eciã atq eciam hic insisto. Clamo. se¬
quere nõ nulgi furorẽ s naturam tuam dexteram semꝑ in partem
et ad meliora quelibet te uocantem et si uulganbus auris eo forte
ꝓlapsus es quo non oꝑtuit retiahe nũc etiã pedem ab incepto
precipiti dum licet. dũ noudũ signis signa collata sunt. dum
touat adhuc. nec dũ fulminat mars horendus. dũ inter ama¬
ras et homibiles belli minas audnĩ potest dulassimũ pacis no¬
men. Denqz dũ spes una tam mulcis nondũ cõsumpta terronb
una uelut magnnis in tenebris lux apparet nreditura forte si sꝑuit᷑.
ampe illam dum se exhibet ut dicaris Italice pacis auctor nomẽ¬

Expanded text:
forsan eiusdem imprecatio in vos cadat: «Dissipa gentes que bella volunt». forsan eiusdem imprecatio in vos cadat: «Dissipa gentes que bella volunt». 25 Nichil enim, ut arbitror, odiosius Deo est quam curare et niti ut, cum, Ille te aliqua singularis dote virtutis ornaverit, tua sponte et voluptate quadam effera malus fias. Quamobrem etiam atque etiam hic insisto, clamo: sequere non vulgi furorem sed naturam tuam, dexteram semper in partem et ad meliora quelibet te vocantem. 26 Et si vulgaribus auris eo forte prolapsus es quo non oportuit, retrahe nunc etiam pedem ab incepto precipiti dum licet, dum nondum signis signa collata sunt, dum tonat adhuc necdum fulminat Mars horrendus, dum inter amaras et horribiles belli minas audiri potest dulcissimum pacis nomen, denique dum spes una, tam multis nondum consumpta terroribus, una velut magnis in tenebris lux, apparet irreditura forte si spernitur. 27 Arripe illam dum se exhibet, ut dicaris italice pacis auctor nomen
Abbreviated transcription (Latin):
tela uertentur. meluis hediuicie ul nectĩoruĩ p̾sidia bellorum
nł pacis fuerint ornamenta ꝙͣ uolũtane instrumẽta seuicie
Quãtũ potes accelera. qm̃ p̾tentis succurere non licet. instãtib
saltem malis occurrere. nec expectes dũ tota hec inpendens
belli nubes in nr̃m caput detouuenit. et santgiũẽ ꝓpno Italia
oĩs mũdauerit qñ gemitui non iã consilio locus erit. exꝑgis¬
cere. tuos q ciues excita. et publicũ Illis oftende ꝑiculũ. hoc
fac prius. ꝙͣ cuita deꝑeant. pͥus ꝙͣ de Italia ul desertum ul karbanes
fiat. Caue ne cũ natura te mitẽ pacificũ ꝙ genuerit ppłmq tuũ oẽm
cuiꝰ in ĩmensum aucta felicitas non bellonĩ s pacis et iustiaie funda¬
mentis ĩnititur. de Illonĩ grege iudeamini qui ut ait psalmista eo¬
gitauerunt mnĩquitates in corde totadie constituebant prelia. ne

Expanded text:
tela vertentur; melius he divitie vel necessariorum presidia bellorum tela vertentur; melius he divitie vel necessariorum presidia bellorum vel pacis fuerint ornamenta, quam voluntarie instrumenta sevitie. Quantum potes accelera; quoniam preteritis succurrere non licet, instantibus saltem malis occurre. 23 Nec expectes dum tota hec impendens belli nubes in nostrum caput detonuerit, et sanguine proprio Italia omnis inundaverit; quando gemitui non iam consilio locus erit, expergiscere tuosque cives excita et publicum illis ostende periculum; hoc fac priusquam cunta depereant, priusquam de Italia vel desertum vel barbaries fiat. 24 Cave ne cum natura te mitem pacificumque genuerit populumque tuum omnem, cuius in immensum aucta felicitas non bellorum sed pacis et iustitie fundamentis innititur, de illorum grege videamini qui, ut ait Psalmista, «cogitaverunt iniquitates in corde, tota die constituebant prelia», ne
Abbreviated transcription (Latin):
facient statĩ. ut gregis italici pastores resipistere ceꝑint. pastorĩ
prouidencia mors lupoiũ est. Id sane te ante alios facere et fecisse
iam spero nͥ eĩ fallor anguiro iam stouiacari incipis. iam stipẽdiam
militis in solenciam auariciam q fastidis. Quid expectas. gͥ.
as cor redi. et si exterm displicent tuos ama. si quid autẽ in aĩo
forte iubiginis. si quid odii est amore patire et maloꝵ cõium cõim¬
seracione deterge. nec tibr ꝑfuadeas penute Italia uenetiam sal¬
uam fore. pare illius est eĩ. et natura partis ea est ut sequatur
sui totius uł subsistẽciam uł ruĩnam. Hec tecũ sepe recogitans
noli dux optime renĩ sũmam iñ extrenũ adducere. ubi et um̃ti
miserũ. et iũcere sceleratũ. eo q ip̃o miẜuis est ꝙͣ iuinci. melius
in nr̃os hostes quibus utiuam carerenius ꝙͣ in nosmet ip̃os hec

Expanded text:
facient statim ut gregis italici pastores resipiscere ceperint; pastorum facient statim ut gregis italici pastores resipiscere ceperint; pastorum providentia mors luporum est. 20 Id sane te ante alios facere et fecisse iam spero. Nisi enim fallor augurio, iam stomacari incipis, iam stipendiarii militis insolentiam avaritiamque fastidis. Quid expectas igitur? ad cor redi, et si externi displicent, tuos ama. 21 Siquid autem in animo forte rubiginis, siquid odii est, amore patrie et malorum comunium commiseratione deterge, nec tibi persuadeas pereunte Italia Venetiam salvam fore; pars illius est enim, et natura partis ea est ut sequatur sui totius vel subsistentiam vel ruinam. Hec tecum sepe recogitans, noli, dux optime, rerum summam in extremum adducere, ubi et vinci miserum et vincere sceleratum eoque ipso miserius est quam vinci. 22 Melius in nostros hostes, quibus utinam careremus, quam in nosmet ipsos hec
Abbreviated transcription (Latin):
si tñ hõres sunt quib humani nichil est preter effigiẽm
hi sunt qui infami scipendio calamitosam et miseram uitam
trabunt. Iure g̾ pacem et in pace famem metuũt. bellum
amant et lupi uelut ac nultures strage hoĩum et cadauerb
delectantur. his ne tu belius morem geres. eque carnem et cesonĩ
exmñas esuriũt. eque sanguinem sitiũt atq aurũ. noli queso noli
cõmittere/ ut florentissimam tue creditam custodic̃ rem . p. atq
omẽm hanc que apẽmuũ et abpes interiacet opulentissimã atq
pulchenimam italie partem / externorũ ac famescenciũ. p̾dam
facias luponĩ. a quib bñ nos quod in ore semper habeo ipsarum
iungis alpiũ solers natia secreuerat. de nullo quen possumꝰ. nr̃a
illis inpaciencia uiam fecit. dum leuia quelibet in nr̃os ulciscimur
passi sumus ut aliẽngene nr̃is impune pascantur sagientur¬
q uisceribus. Al quãto melius media cõsumentur et rabie. quod

Expanded text:
si tamen homines sunt quibus humani nichil est preter effigiem. 17 si tamen homines sunt quibus humani nichil est preter effigiem. 17 Hi sunt qui infami stipendio calamitosam et miseram vitam trahunt; iure igitur pacem et in pace famem metuunt, bellum amant et lupi velut ac vultures, strage hominum et cadaveribus delectantur. His ne tu beluis morem geres? eque carnem et cesorum exuvias esuriunt, eque sanguinem sitiunt atque aurum. 18 Noli, queso, noli committere ut florentissimam tue creditam custodie rempublicam atque omnem hanc que Apenninum et Alpes interiacet opulentissimam atque pulcerrimam Italie partem, externorum ac famescentium predam facias luporum, a quibus bene nos, quod in ore semper habeo, ipsarum iugis Alpium solers natura secreverat. 19 De nullo queri possumus; nostra illis impatientia viam fecit; dum levia quelibet in nostros ulciscimur, passi sumus ut alienigene nostris impune pascantur saginenturque visceribus. Ah quanto melius inedia consumentur et rabie! quod
Abbreviated transcription (Latin):
et que facile serpat in proximos. atq ita sensim ul longniqua
cõplectitur. multa que pͥmũ ĩmunia iuudebantur tonentie in
morem odiorũ atq discriminũ alliauone ꝑmiscens. putabas
tibr cũ ianuensib rem esse. qd ipm flebile minis ac mniserã
erat. ecce iam cũ tota liguna bellum geris. et qd̾ inter hec mala
non ultimũ posuerim ab hoc eciam tali iurs tantoq pacis ama¬
tore dissentis cuus nescio an uirtus an fortuna mirabilior
sit. an aũis maior an humanitas. Solet autem excellentibus
uiris esse familiaritas quedam et benuolencie affectus licet
inicognitus. conglucinante pares aiõs natura. similitudoeĩ
amicicias parit. cõĩs alit utilitas. Atq ambo uos iusti. ambo
pridentes ambo magnaninii. qnã causa discordie. pax utilis ẽ
ambobus. mno cuntis neccessania nͥ illis qui rapto uiuũt et
exiguũ censum multo mertantur sangñẽ. ĩmane genus hõium

Expanded text:
et que facile serpat in proximos atque ita sensim vel longinqua et que facile serpat in proximos atque ita sensim vel longinqua complectitur, multa que primum immunia videbantur, torrentis in morem odiorum atque discriminum alluvione permiscens. 15 Putabas tibi cum Ianuensibus rem esse, quod ipsum flebile nimis ac miserum erat; ecce iam cum tota Liguria bellum geris, et quod inter hec mala non ultimum posuerim, ab hoc etiam tali viro tantoque pacis amatore dissentis, cuius nescio an virtus an fortuna mirabilior sit, an animus maior an humanitas. 16 Solet autem excellentibus viris esse familiaritas quedam et benivolentie affectus, licet incognitis, conglutinante pares animos natura; similitudo enim amicitias parit, comunis alit utilitas. Atqui ambo vos iusti ambo prudentes ambo magnanimi: quenam causa discordie? Pax utilis est ambobus, imo cuntis necessaria, nisi illis qui rapto vivunt et exiguum censum multo mercantur sanguine, immane genus hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
et ucistis. ꝙͣiuis ut est mens hom indomita iũcendiq p̾cupida
p̾mũ forte negauenis. ⁊ ron contendo ut uiceritis semp. com¬
puta queso quid tibi qͥd rei .p. uiccons accesẜit. minus ꝓfecto
auri minus est sanguimis. Et quod est pessimũ plus scelerum
ac malorum. que si uictonbus accidũt quid sꝑare debent iuĩcti. Inci¬
pe iam precor in hant rem oculos aperre. quos iugilantissimos ac
linceos habes in cetens. Si dauini ꝙ lucri plus si plus maliꝙͣ dõi
plus flagicii ꝙͣ ututis. nno equidem si u̾tutis sibomi si lucri ich
in bello est s contiairorũ infinita congenes desmne oro iam tande
et tibi eciam cui ex parte troianus est sangius, ab illo duce dar¬
damõ diccum puta proice tela manu saugnis meus. Non pa¬
cianis ut duce te uenetorũ ac ligurum regna concurrant. Iam
eĩ ut iuides suis infinib non stat bellã nẽpe contagiosa res est

Expanded text:
et vicistis, quamvis, ut est mens hominum indomita vincendique precupida, et vicistis, quamvis, ut est mens hominum indomita vincendique precupida, primum forte negaveris. Non contendo; ut viceritis semper, computa, queso, quid tibi, quid reipublice victoriis accesserit: minus profecto auri, minus est sanguinis, et quod est pessimum, plus scelerum ac malorum. 14 Que si victoribus accidunt, quid sperare debent victi? Incipe iam, precor, in hanc rem oculos aperire, quos vigilantissimos ac linceos habes in ceteris. Si damni quam lucri plus, si plus mali quam boni, plus flagitii quam virtutis, imo equidem si virtutis si boni si lucri nichil in bello est, si contrariorum infinita congeries, desine, oro, iantandem et tibi etiam, cui ex parte troianus est sanguis, ab illo duce dardanio dictum puta: Proice tela manu, sanguis meus. Non patiaris ut, duce te, Venetorum ac Ligurum regna concurrant; iam enim, ut vides, suis in finibus non stat bellum, nempe contagiosa res est
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuitus abicio iterũ atq itenĩ retentabo oĩa. teq de tam longinquo
ducũ prouidentissime contestabor si absens forte felicior ꝙͣ presens
calamoq potencior sim ꝙͣ lingua. aut si scdã pͥmã unicat epła nosti
equidem uir optime e cuitis rebus mortaliũ nouissime spem de¬
poni. nec nͥ cũ uita extremo q alitu. ꝙͣuis nec tũ quoq deponitur
qͥn pocius ad meliora cõuertitur. et ad metam uenit. s de morta¬
lum rebus loquor. hec. gͥ. modo me refouet in hac una multis
publicis malis fessus et magnis fortuue minuis exteritus acqͥesto
uiuere desmam si sperare desiero. Quid aucem sperem si me rages
spero qd̾ cupio. sanam mentem consiliũq maturius. et si nõ fonp
a racione ac saltem ab exꝑiencia profecturũ. nosti exꝑtus qͥs pao
quid bellũ secũ ferat. uidisti faciem utrãq fortime. uicti fuistis

Expanded text:
invitus abicio, iterum atque iterum retentabo omnia teque de tam longinquo, invitus abicio, iterum atque iterum retentabo omnia teque de tam longinquo, ducum providentissime, contestabor, si absens forte felicior quam presens, calamoque potentior sim quam lingua, aut si secunda primam vincat epystola. Nosti equidem, vir optime, e cuntis rebus mortalium novissime spem deponi nec nisi cum vita extremoque halitu; quamvis nec tum quoque deponitur, quin potius ad meliora convertitur et ad metam venit. Sed de mortalium rebus loquor. 12 Hec igitur modo me refovet; in hac una multis publicis malis fessus et magnis fortune minis exterritus acquiesco; vivere desinam si sperare desiero. Quid autem sperem si me roges, spero quod cupio: sanam mentem consiliumque maturius, etsi non forsan a ratione, at saltem ab experientia profecturum. 13 Nosti expertus quid pax, quid bellum secum ferat; vidisti faciem utranque fortune; victi fuistis
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ non rei optime s insufficiencie mee debitũ reportarem tam¬
et si qd̾ michi defuerat militariter facũdissimus collega nisi me
amor uiri fallit ĩplesset disceptaciõe nouissima. Sz apenre aures
obseratas et obstinatos aĩos mou̾ẽ nõ ñi nesciõ an ul ciceromiani
esset eloqui magna quippe facuudia est uł pocius ulla q̃ cogat
inuitos/ Qd ip̃e ꝑmetuens in ipo quidem solicite oracionis micio
ciceroniano ⁊̃ usus u̾bo esse opus aĩo non repugnãte testatus sum
tam frustra tñ ut reliqua. metuebam sane qd nuc udeo ne uestra
Illa duriciẽs belli maxini materra et ĩmensi disciiminis cã foret.
ocioso ac solitario displicerent/ felix italia nne suo cuntis nũc
eciam ꝓuĩcuis inperaret. que ꝓpe iam serua est. uerũ quia ma¬
guus amor multũ iͥ prebet audacie et quia dulcis spei reliquias

Expanded text:
fructum non rei optime sed insufficientie mee debitum reportarem, tamfructum non rei optime sed insufficientie mee debitum reportarem, tametsi quod michi defuerat, militariter facundissimus collega, nisi me amor viri fallit, implesset disceptatione novissima. 9 Sed aperire aures obseratas et obstinatos animos movere non nostri, nescio an vel ciceroniani esset eloquii; magna quippe facundia est vel potius nulla que cogat invitos; quod ipse permetuens, in ipso quidem solicite orationis initio, ciceroniano etiam usus verbo, esse “opus animo non repugnante” testatus sum; tam frustra tamen ut reliqua. 10 Metuebam sane quod nunc video, ne vestra illa durities belli maximi materia et immensi discriminis causa foret; ni penitus otioso ac solitario, displicerent, felix Italia iure suo cuntis nunc etiam provinciis imperaret, que prope iam serva est. 11 Verum quia magnus amor multum michi prebet audacie et quia dulcis spei reliquias
Abbreviated transcription (Latin):
initer uastanciũ feras manus multũ ad huc cuntis tene regiõib
antecellat. Quid in uerbis morer. p̾ẜtim cum tibi notissima sint
que loquoy. Sensi ego tũc mestus ini sidias fortuue. et quam doctio¬
ribus nchil esse credideram nõ modo esse aliquid didia/ s quodã¬
modo in om̃i re dñari cũ salustio et humanarũ cũ cicerone reñ
ꝯñam et oĩpotentem atq in eluctabilem coactus sum cũ uirgilio
conficen. Itaq multis hinc inde uerbis perditis ꝙͣ spei plenus
a d te uenerain tam merons pudorsqz ac pauoñs plenus abscessi. sortem
em̃ publicam lugebam. pudebatq me mei. ꝙ tanto in par negocio delec¬
tus n ͨ tm̃ p̾clare legacionis una pars s dignacione mittẽtis. ꝙͣuus id
ip̃m sibi obuxiꝰ excusassem pͥnceps eciam ad loquondũ et fortissimis
illis. atq doccissinis iuris antepositus qui me longe uirtutib anteibãt

Expanded text:
inter vastantium feras manus multum adhuc cuntis terre regionibus inter vastantium feras manus multum adhuc cuntis terre regionibus antecellat? 7 Quid in verbis morer, presertim cum tibi notissima sint que loquor? Sensi ego tunc mestus insidias fortune et quam doctioribus nichil esse credideram, non modo esse aliquid didici, sed quodammodo “in omni re dominari” cum Salustio, et “humanarum” cum Cicerone “rerum dominam”, et “omnipotentem” atque “ineluctabilem” coactus sum cum Virgilio confiteri. Itaque multis hinc inde verbis perditis, quam spei plenus ad te veneram tam meroris pudorisque ac pavoris plenus abscessi. 8 Sortem enim publicam lugebam, pudebatque me mei quod tanto impar negotio delectus, nec tantum preclare legationis una pars sed dignatione mittentis — quamvis id ipsum sibi obnixius excusassem — princeps etiam ad loquendum et fortissimis illis atque doctissimis viris antepositus, qui me longe virtutibus anteibant,
Abbreviated transcription (Latin):
et recentis memoria timorq uictorie. miniime nouũ id quidẽ
iracũdia enĩ est. ut ait cicero iinica confilio. nictoria autẽ
natura insolens et suꝑba est. accesserat ab aquilone quedã
nouarũ rerũ aura ꝑtenius que licet adu̾sus id qd̾ intendebã
flaret ꝑfecerit q qͥd̾ timui pace sit dictũ tua tantã tñ
adu̾tere grauitãtem ac samora dissipare consilia non de¬
bebat quousq eĩ miseñ in iugulos patne et in publicam necẽ
barbarica circũspicienus auxilia. quousq qui nos strangu¬
lent p̾tio conducemus. dicam clara noco qd̃ sencio. Inter om̃s
mortalĩ enores quorũ nullus est nuerus nichil in sanius ꝙͣ
ꝙ tanta diligencia tantoq dispendio ita lici hoĩes italice condu¬
cͥmius nastatores. que tñ o pietas/ o inplacabilis dolor/ qualis
inter amanciũ ac colenciũ manus esset. cũ tot iam seculis

Expanded text:
et recentis memoria tumorque victorie. Minime novum id quidem: et recentis memoria tumorque victorie. Minime novum id quidem: “iracundia” enim est, ut ait Cicero, “inimica consilio, victoria” autem “natura insolens et superba” est. 5 Accesserat ab Aquilone quedam novarum rerum aura pertenuis; que licet adversus id quod intendebam flaret perfeceritque quod timui, pace sit dictum tua, tantam tamen avertere gravitatem ac saniora dissipare consilia non debebat. Quousque enim miseri in iugulos patrie et in publicam necem barbarica circumspiciemus auxilia? quousque qui nos strangulent precio conducemus? 6 Dicam clara voce quod sentio: inter omnes mortalium errores, quorum nullus est numerus, nichil insanius quam quod tanta diligentia tantoque dispendio italici homines Italie conducimus vastatores. Que tamen, o pietas o implacabilis dolor!, qualis inter amantium ac colentium manus esset, cum tot iam seculis
Abbreviated transcription (Latin):
s Italie metuens in qua fateor mea quoq tpr̃alis salus includitur
ꝙͣ lougam et quanti amoris quãteꝙ solicitudinis atq formdins
pleuam eplam ad te misi. Cuius et si ꝓpter se ip̃am forte nõ me¬
minisses. neq eñ tanti illam facio ut tali memorĩa digna
sit. ac saltem elegantissime grauissimeq tue responsionis
oblitus esse non potes. cum uͦ iam bis acie decertatũ. Iam duo
marĩa gemiinis cladibus nr̃is infecta. et iam simillinum
uen esset. nanĩ flãmas largo cruons mibre lentescere. abhoe
nuꝑ Italorũ maximo fidelis heu. s mefficax tractator pacis
ad te cuies q tuos missus quibus nec dux usꝙͣ consulcior
nec gens ulla tranquillior. quanta presens in consilio cui
presides quãta tecũ solus in thalano u̾ba feci puto ꝓpter
eciam tuũ salubribus monitis p̾cibus q iustissimis belli fer¬
uor atq armorũ frigor obstruxerant. reliquie q neterũminĩ

Expanded text:
sed Italie metuens, in qua, fateor, mea quoque temporalis salus includitur, sed Italie metuens, in qua, fateor, mea quoque temporalis salus includitur, quam longam et quanti amoris quanteque solicitudinis atque formidinis plenam epystolam ad te misi. 2 Cuius etsi propter se ipsam forte non meminisses — neque enim tanti illam facio ut tali memoria digna sit —, at saltem elegantissime gravissimeque tue responsionis oblitus esse non potes. Cum vero iam bis acie decertatum, iam duo maria geminis cladibus nostris infecta et iam simillimum veri esset irarum flammas largo cruoris imbre lentescere, 3 ab hoc nuper Italorum maximo fidelis, heu sed inefficax, tractator pacis ad te civesque tuos missus, quibus nec dux usquam consultior nec gens ulla tranquillior, quanta presens in consilio cui presides, quanta tecum solus in thalamo verba feci, puto propter etiam tuum salubribus monitis precibusque iustissimis belli fervor atque armorum fragor obstruxerant reliquieque veterum irarum
Abbreviated transcription (Latin):
te habeam statutũ semel est mͥ. In illo tibi utiq in hoc mͥ
morem gessero. libros abste iͥ donatos habui. et quos remi¬
sisti itidem accepi. E ad te litere in quibus tibi grãs agebam
non ueneñt mirarer. nͥ quia talia multa quotidie patinur. et
hec m querimonia iugis est. De reliquo adolescens hic mei amas
tui cupidus oĩa uiuis nocib ad te ꝑferenda suscepit quẽ ubi
audiens scies non modo quid agam̃ s quid cogitem. quid q tibi
cogitandũ et agendũ rear. Sospitem te opto. mediolam . .xiiiͦ
kł Ianuariĩ. 2ld andreã daudulo ducẽ uenetorũ dehortacio a
Il audies noui. ml insolitũ leges/ cõsilio belli.¬
s illa tm̃ modo quib sepe aures tuas oculosq lassaui
mhemiinsti em̃ credo clarissime ducũ aute hoc ferme trienniium
cum iam duos p̾stantissimos populos arma tenrfica mars fimestus
iudueret prius tñ ꝙͣ mare cenileũ sanguine rubuisset non michi

Expanded text:
te habeam statutum semel est michi; in illo tibi utique, in hoc michi te habeam statutum semel est michi; in illo tibi utique, in hoc michi morem gessero. 4 Libros abs te michi donatos habui et quos remisisti itidem accepi; quod ad te litere in quibus tibi gratias agebam non venerint, mirarer nisi quia talia multa quotidie patimur, et hec michi querimonia iugis est. De reliquo adolescens hic mei amans, tui cupidus, omnia vivis vocibus ad te perferenda suscepit, quem ubi audieris, scies non modo quid agam sed quid cogitem quidque tibi cogitandum et agendum rear. Sospitem te opto. Mediolani, XIII Kal. Ianuarias. 16 Ad Andream Dandulo ducem Venetorum, dehortatio a il audies novi, nil insolitum leges, sed illa tantummodo quibus sepe aures tuas oculosque lassavi. Meministi enim, credo, clarissime ducum, ante hoc ferme triennium, cum iam duos prestantissimos populos arma terrifica Mars funestus indueret, prius tamen quam mare ceruleum sanguine rubuisset, non michi
Abbreviated transcription (Latin):
fundatũ pectus quatiat. Legi sinicusas tuas. et dẜomsiũ intellexi
s q̃d ideo. qͥs si mois ngniat. si eruia si carcer si exilrum
si pauꝑtas. Hec fere sunt fortune iacula. quid horum ad altis¬
simamn ac munitissimam arcem mentis ascendere quiueĩt insi
tu sponte hostibus claustra prodidens. qpͣ fateor aliquanto
Leuius dicuntur ista ꝙͣ fiunt. et docentur faciluis ꝙͣ discũtur
frascens ut reliqua sileam quia te poetam in literis meis uoco
anrũ poeta esse uoliustr, ut poete nomen hoireres. cũ contra
multi nomen hoc ip̃m ambiant rei exꝑtes an forte quia
nondum penera fronde redimitus sis poeta esse non potes.
an si laurus ulla usꝙͣ esset nuise om̃s cõticesterent. nec ad
umbram pnius aut fagi texere carmen altissonũ fas esset
s quia tpr̃m magnis angustiis coractor. De hoc tecũ scrupu¬
losuus Litigare non est aĩꝰ. tu iudens quẽ te dici uelis. ego quẽ

Expanded text:
fundatum pectus quatiat? Legi Siracusas tuas et Dyonisium intellexi. fundatum pectus quatiat? Legi Siracusas tuas et Dyonisium intellexi. Sed quid ideo? quid, si mors ingruat si erumna si carcer si exilium si paupertas? hec fere sunt fortune iacula; quid horum ad altissimam ac munitissimam arcem mentis ascendere quiverit, nisi tu sponte hostibus claustra prodideris? Quanquam, fateor, aliquanto levius dicuntur ista quam fiunt, et docentur facilius quam discuntur. 2 Irasceris, ut reliqua sileam, quia te poetam in literis meis voco. Mirum: poeta esse voluisti ut poete nomen horreres, cum contra multi nomen hoc ipsum ambiant rei expertes. An forte quia nondum peneia fronde redimitus sis, poeta esse non potes? an si laurus nulla usquam esset, Muse omnes conticescerent, nec ad umbram pinus aut fagi texere carmen altisonum fas esset? 3 Sed quia temporum magnis angustiis coarctor, de hoc tecum scrupulosius litigare non est animus; tu videris quem te dici velis, ego quem
Abbreviated transcription (Latin):
aliquãtulũ profecisse. S iam niũ uagor. hic Itaq tius
Cicero. tusculanarũ questionũ titulo inͥsignis in quo illiuis
pridem obriti consũpti q opidi nomen uĩuit a prima
michr etate familianssimus fuit. Tu mͥ eũ nuĩc ad uuguẽ
correctũ et aliis tullianis momimentis in suꝑ amũcissinũs
ac lepidissimis tuis litens comitatũ duexisti. grãs ago.
et institute tecũ imꝑ amcitie quodam iure obsecro utar¬
dentissimo noto meo qd tibi iã ul ex literis meis ulrexꝭ
unus amici uocib notũ esse non dubito magie ac magis hac
in parte te moĩgenĩ p̾stes. uale. mediolami. kl. Decembris. id
Iohem de certalto millũ fortũe Iaculũ ad artem racionis ascendere.xuͦ.
¶x multis epłis quas his tpr̃b tuas legi nnũ elicui esse
te turbato aĩo quod miror et indignor et doleo. Quid eĩ
oro potest esse qd̾ tanto scudio tanta uł artis uł nature calte

Expanded text:
aliquantulum profecisse. 12 Sed iam nimium vagor. Hic itaque tuus aliquantulum profecisse. 12 Sed iam nimium vagor. Hic itaque tuus Cicero, Tusculanarum Questionum titulo insignis, in quo illius pridem obruti consuntique oppidi nomen vivit, a prima michi etate familiarissimus fuit; tu michi eum nunc ad unguem correctum et aliis tullianis monimentis insuper et amicissimis ac lepidissimis tuis literis comitatum direxisti. Gratias ago et institute tecum nuper amicitie quodam iure obsecro ut ardentissimo voto meo, quod tibi iam vel ex literis meis vel ex vivis amici vocibus notum esse non dubito, magis ac magis hac in parte te morigerum prestes. Vale. Mediolani, Kal. Decembris. 15 Ad Iohannem de Certaldo, nullum fortune iaculum ad arcem rationis ascendere. 1 Ex multis epystolis quas his temporibus tuas legi, unum elicui, esse te turbato animo; quod miror et indignor et doleo. Quid enim, oro, potest esse quod tanto studio, tanta vel artis vel nature calce
Abbreviated transcription (Latin):
s bellorũ cuuliũ fiior quitũc totũ puagabatur orbem. intra
coloniam meam meam me cõtiu. alioqͥn in illo atriolo in qͦ
duos grandes p̾textatos ait de clamare secũ solites iudere eum
potui. et audire ingeniũ illud qd̃ solum ppłs romanus par
imꝑio suo ħuit. et qd de multis nulgo dici solet s de Illo
solo dici debet potiu uiã nocem audire. At quĩtilianus acu¬
tissimus auxieq docctissimus uir in libro oratoriarũ institu¬
cionũ. post multa de Cicerone deqz illiuis eloquẽcie p̾ncipa¬
tu grauiter dicta concludens. Quare ait non ĩmento ab oĩb
etatis sue regnare in udiciis dictus est. apud posteros uero
id consecutus. ut Cicero iã nõ hõis nomen s eloqͣrie hẽatur
hũc.gͥ. spectemus. hoc ꝓpositum nobis sit exemplũ. Ille se
ꝓfecisse sciat. cui cicero ualde placebit. Hoc certe nouissimũ
si uerũ est. gaudeo hercle me qd̾ alioq̃n sperare nõ auderem

Expanded text:
sed bellorum civilium furor, qui tunc totum pervagabatur orbem. Intra sed bellorum civilium furor, qui tunc totum pervagabatur orbem. Intra coloniam meam me continui; alioquin in illo atriolo in quo duos grandes pretextatos ait declamare secum solitos, videre eum potui et audire ingenium illud quod solum populus romanus par imperio suo habuit, et quod de multis vulgo dici solet, sed de illo solo dici debet, potui vivam vocem audire». 11 At Quintilianus, acutissimus anxieque doctissimus vir, in libro Oratoriarum Institutionum post multa de Cicerone deque illius eloquentie principatu graviter dicta, concludens: «Quare» ait, «non immerito ab omnibus etatis sue regnare in iudiciis dictus est, apud posteros vero id consecutus ut Cicero iam non hominis nomen sed eloquentie habeatur. Hunc igitur spectemus, hoc propositum nobis sit exemplum, ille se profecisse sciat cui Cicero valde placebit». Hoc certe novissimum si verum est, gaudeo hercle me, quod alioquin sperare non auderem,
Abbreviated transcription (Latin):
extinctus erat. arichi ip̃i pocius. iio equidem uero credã
et fame publice et magnis ac multis autonbz, quos nͥ
mnumerabiles essent numerare maipem. s accingam
duõs non italicos ne suspectum testimoniũ reddat amor
ongnns si hispanos magnos illos quidem ac famosos niros, et
quo plus fidei dicto sit. inter se quidei hostes/ longe qz discor¬
des qui qualiter sola Ciceronis in laude cõuemant, insi fallor
neq ab sonum neq inꝑtinens est audire. Anneus seneca iur
ingens pͥmo declamacionũ libro haud longe a principrio. Quit¬
quid ħt inquit romana facundia. qd insolenti grecie aut
opponat aut preferat circa Ciceronem effloruit. oĩa studia
que lumen latimis literis actulerũt: cũ illo uiro nata sunt. nec
ita multo post om̃s inquit magni nõis in eloquẽcia excepto
Cicerone audisse michi iudeor. nec Ciceronẽ mͥ etas enpuerat

Expanded text:
extinctus erat. 8 Michi ipsi potius, imo equidem vero credam extinctus erat. 8 Michi ipsi potius, imo equidem vero credam et fame publice et magnis ac multis auctoribus, quos nisi innumerabiles essent, numerare inciperem; sed attingam duos, non italicos ne suspectum testimonium reddat amor originis, sed hispanos, magnos illos quidem ac famosos viros et quo plus fidei dicto sit, inter se quidem hostes longeque discordes; qui qualiter sola Ciceronis in laude conveniant, nisi fallor, neque absonum neque impertinens est audire. 9 Anneus Seneca, vir ingens, primo Declamationum libro haud longe a principio: «Quicquid habet» inquit, «romana facundia quod insolenti Grecie aut opponat aut preferat, circa Ciceronem effloruit; omnia studia que lumen latinis literis attulerunt, cum illo viro nata sunt». 10 Nec ita multo post: «Omnes» inquit, amagni nominis in eloquentia excepto Cicerone audisse michi videor; nec Ciceronem michi etas eripuerat
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis quid aliud ꝙͣ Ciceronĩani celi instar fuerit ubi mens illa
siderea et excelsa tot enronĩ monstiis late ꝑdomitis cõquiescat
Itaq gentile uulgꝰ ut libet herculem. Ego Ciceronem nr̃m. eũ¬
q ip̃m non ut deum s ut diuini ingenii iurũ miror ac bene¬
ror. nõ adoro. Et supra fidem scupeo quorũdam nĩ eui doc¬
torum hõium capita qui hũc nestio quibus magnis non
libertatem ut p alios mͥ sic ꝑ me aluis saluam uelim. Ego
quid in aio geram scio. fixũq adeo ut auelli nulla in ualeat
non si m demothenes ab infens redeat. et in hoc unũ oĩb
eloquẽcie sue uib acelinis atq intentus incumbat. Non
si om̃s ennili qui claussimũ illud nomen inuidie sue nebulis
et dũ iuxit inuoluere. et post fata tentarũt. eoq magis
quo et tanti responsons aberat metus. et ĩpii cruentis¬
q hostis fauor aderat nec saciata ira nec morte liuor

Expanded text:
operis quid aliud quam ciceroniani celi instar fuerit, ubi mens illa operis quid aliud quam ciceroniani celi instar fuerit, ubi mens illa siderea et excelsa tot errorum monstris late perdomitis conquiescat? 6 Itaque gentile vulgus utlibet Herculem, ego Ciceronem nostrum eumque ipsum non ut deum sed ut divini ingenii virum miror ac veneror, non adoro, et supra fidem stupeo quorundam nostri evi doctorum hominum capita, qui hunc nescio quibus magnis, nonuam iudicii libertatem ut per alios michi, sic per me aliis salvam velim, ego quid in animo geram scio fixumque adeo ut avelli nulla vi valeat, non si michi Demosthenes ab inferis redeat et in hoc unum omnibus eloquentie sue viribus acclivis atque intentus incumbat; non si omnes emuli, qui clarissimum illud nomen invidie sue nebulis et dum vixit involvere et post fata tentarunt, eoque magis quo et tanti responsoris aberat metus et impii cruentique hostis favor aderat, nec satiata ira nec morte livor
Abbreviated transcription (Latin):
purgauerit. Atq ob hec et his similia bennuolencia liberatarũ
genciũ et fame alis celi ut ferunt sũma cõscenderit. plus tñ aliqñ
est qd̾ in hoc ip̃o tã paruo quĩqui ꝑtiti libri spacio. Cicero nr̃ egit
Iq sic esse ꝑfacile monstrabo. p̾ma equidem pars rugitu teni¬
fico impendentem ubiq mortalibus mortis metũ interficit.
secũda asperũ atq uulnificum dolorem corporis domat. Tercia
mentis egritudiuem cecis uaponbus estuantem comp̾mit Qrͣta
uenenosas atq multiplices aĩ passiones a stirpe cõuellit. an ciuiꝙͣ
forte ideo leuiora hec portenta udeantur ꝙͣ que famosum herculẽ
fecere. ꝙ iuisibilia hec illorum forma tenibilis. michi cõtra
ml hoste ꝙ nocet nec uidetur est grauius. ad postremũ. Quĩta
racionũ scintillas quasi stellancia lumina explicat. quib ostẽ¬
ditur ad beatam uitam uirtus sola sufficere. Que in pars

Expanded text:
purgaverit, atque ob hec et his similia benivolentia liberatarum purgaverit, atque ob hec et his similia benivolentia liberatarum gentium et fame alis celi, ut ferunt, summa conscenderit, plus tamen aliquanto est quod in hoc ipso tam parvo quinquepartiti libri spatio Cicero noster egit. Idque sic esse perfacile monstrabo. 4 Prima equidem pars rugitu terrifico impendentem ubique mortalibus mortis metum interficit; secunda asperum atque vulnificum dolorem corporis domat; tertia mentis egritudinem cecis vaporibus estuantem comprimit; quarta venenosas atque multiplices animi passiones a stirpe convellit. An cuiquam forte ideo leviora hec portenta videantur quam que famosum Herculem fecere, quod invisibilia hec, illorum forma terribilis? michi contra nil hoste qui nocet nec videtur, est gravius. 5 Ad postremum quinta rationum scintillas quasi stellantia lumina explicat, quibus ostenditur ad beatam vitam virtus sola sufficere. Que michi pars
Abbreviated transcription (Latin):
ñis studuis auoiliũ acculisse. Quia in re quod huic calamo de¬
fuerit cõis huius amiei uoce supplebitur. uale. Ad eũdem de Ci¬
teronis libro qui tusculanarũ questionũ dicit᷑ ⁊ de Illiꝰ uui laudib xm
uam lete audiam tam penetrabiles p̾ces meas tuum
lumen accigisse ut ulls ibi non dicam repulse ẜ nel
tenus more obex illrs occiurerit. Qxͣ iocunde Ciceron̾em tuum
sub meo lare conspiciã. Cicero ipse uix expͥmat. stuit autẽ nescio
an casu aliquo an uidicio certo nichil est em iam qd̾ non de In¬
genio tuo sperem. Ciceromanꝰ ille codex qui mnͥ in pͥmis sentẽciã
suꝑioris eple ul nouã parere, ul uecustam adamãtinis clauis pos¬
set affigere. Et fi eĩ hercules distantissimarũ lustrator pacator¬
q tenarũ nemea silũ leone. Enmanti colles apro. auẽtini mõ¬
tem incendiã io latrone. lerneã ꝙ paludẽ musticipiti serpente¬

Expanded text:
nostris studiis auxilium attulisse; qua in re, quod huic calamo denostris studiis auxilium attulisse; qua in re, quod huic calamo defuerit, comunis huius amici voce supplebitur. Vale. 14 Ad eundem, de Ciceronis libro qui 1 Tusculanarum Questionum dicitur, et de illius viri laudibus. 2 Quam lete audiam tam penetrabiles preces meas tuum limen attigisse, ut nullus ibi non dicam repulse sed vel tenuis more obex illis occurrerit, quam iocunde Ciceronem tuum sub meo lare conspiciam, Cicero ipse vix exprimat. Fuit autem, nescio an casu aliquo an iudicio certo — nichil est enim iam quod non de ingenio tuo sperem —, ciceronianus ille codex qui michi in primis sententiam superioris epystole vel novam parere vel vetustam “adamantinis clavis” posset “affigere”. 3 Etsi enim Hercules, distantissimarum lustrator pacatorque terrarum, Nemeam silvam leone, Erymanthi colles apro, Aventini montem incendiario latrone Lerneamque paludem multicipiti serpente
Abbreviated transcription (Latin):
Ama loquitur Ciceronem inter oms nũc tulliano. .xiiʳ.¬
Italos familiarem tibi. atq hospitem fore. et penes te
p multos eosdem q ꝑ raros illius ingemi libros esse. O tanto fe¬
lix hospite multo certe felicior ꝙͣ euãder alcide. Quid eĩ cicerois
eloquio par hereuleũ robur habet. fixent ercpedem ceruã licet
aut enmanti placant nemora et lernã tremefecerit arcu. Quã¬
tũuis labores herculei celebrentur. Siquidem ꝓfundius uerum
queras Ille corpus exercuit. hic aiuim. Ille lacertis naluit. hie
lingua. Ille portentorũ apud graios. hic qua nullũ pestilẽce
monstiũ est magnus apud nos ignorincie uictor fuit. S
ne laudatissimi homis in laude de ficiam. aut fortasse tibi
notissimarũ rerum exaggeracõe fastidõo sim a laudibus uersus
in p̾ces Te nũc facie licet incognitus rogo ut me quolibet modo
uĩsum erit insi ꝓrsus indignũ censes: tanti hospitis participẽ
uelis. Nee ille forte limnen horruent. nec tibi pudon fuent

Expanded text:
ama loquitur Ciceronem inter omnes nunc italos familiarem tibi atque hospitem fore et penes te permultos eosdemque perraros illius ingenii libros esse. O tanto felix hospite, multo certe felicior quam Evander Alcide! 2 Quid enim Ciceronis eloquio par herculeum robur habet? Fixerit eripedem cervam licet aut Erymanthi Placarit nemora et Lernam tremefecerit arcu, quantumvis labores herculei celebrentur, siquidem profundius verum queras, ille corpus exercuit, hic animum; ille lacertis valuit, hic lingua; ille portentorum apud Graios, hic, qua nullum pestilentius monstrum est, magnus apud nos ignorantie victor fuit. 3 Sed ne laudatissimi hominis in laude deficiam aut fortasse tibi notissimarum rerum exaggeratione fastidio sim, a laudibus versus in preces, te nunc, facie licet incognitus, rogo ut me quolibet modo visum erit, nisi prorsus indignum censes, tanti hospitis participem velis, Nec ille forte limen horruerit, nec tibi pudori fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
Ad annã imꝑatricem responsio cõgratulatoria suꝑ eius femineo
licet partu. et ob id ipsum mlta de laudib feminarũ. tue serentatis.uiiͣ.¬
ldaierũ morundũ foroluien. Gnatulacõ Recupate balitudims et
fugiendi penculosi cosiliuem labons multa in super. de acenimo et
proprio quodam casu suo. Gratum ut in malis

Expanded text:
Ad Annam imperatricem, responsio congratulatoria super eius femineo licet partu et ob id ipsum multa de laudibus feminarum. 1 Tue serenitatisAd Nerium Morandum Foroliviensem, gratulatio recuperate valitudinis et fugiendi periculosi consilium laboris; multa insuper de acerrimo et proprio quodam casu suo. 1 Gratum, ut in malis
Abbreviated transcription (Latin):
Ad Gu̾idonem archiepm Ianueñ non dolorem ip̃m s paciẽciam
doloris optabilem. mubta preterea quibus parabantur ĩ utilia
prodesse alns Nemo mnser esse bult
Ad socratem suũ. Labons nostri fructum fenre alios equo aĩo ferẽdũ
quia cõmune sit. Egre feis

Expanded text:
Ad Guidonem archiepyscopum Ianuensem, non dolorem ipsum sed patientiam doloris optabilem; multa preterea quibus parabantur inutilia, prodesse aliis. 1 Nemo miser esse vultAd Socratem suum, laboris nostri fructum ferre alios equo animo ferendum, quia comune sit. 1 Egre fers
Abbreviated transcription (Latin):
caudao. om̃a uieit amor. profecto autẽ qui gle ꝑtẽ petit. consequens est ut soli¬
citudinio pardẽ ferat. uiũ profunde foditur. de longinᵒ sehuntia a romata
thus sabero sudat aiborib. muricem sydon. ebur india. margaritas mitit occe¬
anus difficile patur om̃e quod in precio est. nõ est quesitu fa̾cisis preciosissiã
reñi untus. auro splendidior frma est labore queritu. studio etergitui. diligẽtia
cuscoditur. Rosa inter spmas habitat. inter difficultateo untus: intei curas gtã
ussic digituo picatando. hic aminꝰ. hunc tu igitir glonosissimis accige p̃mordno
dũ eñ cõsumimasse putas. tunc merpies. hunc optimis ⁊ regis. ⁊ Rapo curis¬

Expanded text:
caritas, Omnia vincit amor. Profecto autem qui glorie partem petit, consequens est ut solicaritas, Omnia vincit amor. Profecto autem qui glorie partem petit, consequens est ut solicitudinis partem ferat. Aurum profunde foditur; de longinquo vehuntur aromata; thus sabeis sudat arboribus; muricem Sidon, ebur India, margaritas mittit occeanus; difficile paratur omne quod in precio est; non est quesitu facilis preciosissima rerum virtus; auro splendidior fama est; labore queritur, studio detergitur, diligentia custoditur. Rosa inter spinas habitat, inter difficultates virtus, inter curas gloria; illic digitus periclitandus, hic animus. 39 Hunc tu igitur gloriosissimis accinge primordiis; dum enim consummasse putas, tunc incipies; hunc “optimis” et regis et reipublic
Abbreviated transcription (Latin):
btillo bita ess onoro dammosissima declarauit. Illũ intueatur. ad illia Reglam se
conformet: on illo se nitidissimo spetdo conicempletu. Ille sapieo. ille maginãs
ille mitio. alle Rex Regũ erat. ilłũ ut temꝑe. ut sangũe. sic aĩo sequatiu et mo¬
rib. Sepe em̃ cũ ceteratũ Reĩi cũ precipue ingemorũ mutatio felto fuit . Iam
bonuis est qui bono similio fieri studet. muista dioi. s prs magnicudine Reũ panta
pliuri ⁊em̃ st que restant . Tu quidẽ prope omña preclarissime uñ humis tius sẽtis
incumbere. Derũ magno amori nchil est aiduũ nichis durũ mchis guanẽ. insi
ñõ amari. I tu causau nõ potes de alumui tui amore iudicoq certissimq. duxq
⁊ auriga consiliorũ eius. nõ chiron achilli giatior. nõ palimuꝰ enee. nõ philo¬
tetes herculi. mo delius ufucano. Eya eigo cꝓfice quod cepisti. Cnm̃a feit emm

Expanded text:
utilis vita esset, mors damnosissima declaravit. Illum intueatur; ad illius regulam se utilis vita esset, mors damnosissima declaravit. Illum intueatur; ad illius regulam se conformet; in illo se nitidissimo speculo contempletur; ille sapiens, ille magnanimus, ille mitis, ille rex regum erat; illum ut tempore, ut sanguine sic animo sequatur et moribus. Sepe enim cum ceterarum rerum tum precipue ingeniorum imitatio felix fuit; iam bonus est qui bono similis fieri studet. 37 Multa dixi, sed pre magnitudine rerum pauca; plura etenim sunt que restant. Tu quidem prope omnia, preclarissime vir, humeris tuis sentis incumbere; verum magno amori nichil est arduum, nichil durum, nichil grave, nisi non amari. Id tu causari non potes, de alumni tui amore iudicioque certissimus, duxque et auriga consiliorum eius; non Chiron Achilli gratior, non Palinurus Enee, non Philotetes Herculi, non Lelius Africano. 38 Eia ergo perfice quod cepisti; omnia fert enim
Abbreviated transcription (Latin):
elim ab illo magnifico mimicarũ brbiũ euersore ẜuatũ in excercitu ⁊ rumã¬
tino. multis deinde Romanis ducib disorpline militaris exemplũ fuit. ut
sicut ille castris. sic iste srbib ac Regno instrumenta luxuue depellat. ⁊ ono¬
res longa licentia deprauatos corrigat. smne quo spes salutis ne dica uictorie
milla est. hoc ab illo. alia sumat ab alnis. e quib om̃ĩb ꝑficiat clari birũ
quotq insignia noia precesẜunt. tot sibi magros uice. tot duces ad glam
aminus buiba. ꝙͣ stacue. Inuat laudatio sese conferre pom̃b. ⁊ pulchin
emusatio est. que de u̾utute fuscipitus. de ne cuuiosa inquistone cempus teiã. haset
unte oculos Rer tuus no ꝑegrinũ uetustũꝙ. si recens ac domesticũ unrtutũ om̃m insi me
amor fallit exemplar idoneũ. illustiẽ ac diuinũ eius patruũ robertũ. cuꝰ ꝙͣ reg̾no

Expanded text:
olim ab illo magnifico inimicarum urbium eversore servatum in exercitu numanolim ab illo magnifico inimicarum urbium eversore servatum in exercitu numantino, multis deinde romanis ducibus discipline militaris exemplum fuit, ut sicut ille castris sic iste urbibus ac regno instrumenta luxurie depellat et mores longa licentia depravatos corrigat, sine quo spes salutis, ne dicam victorie, nulla est. 35 Hoc ab illo, alia sumat ab aliis, e quibus omnibus perficiat clarum virum; quotque insignia nomina precesserunt, tot sibi magistros vite, tot duces ad gloriam minus verba quam statue; iuvat laudatis se se conferre nominibus et pulcra emulatio est que de virtute suscipitur. 36 Ac ne curiosa inquisitione tempus teram, habet ante oculos rex tuus non peregrinum vetustumque sed recens ac domesticum virtutum omnium, nisi me amor fallit, exemplar ydoneum: illustrem ac divinum eius patruum Robertum, cuius quam regno
Abbreviated transcription (Latin):
totũ capitũ. ydreq nõ dissimilẽ renascenci prestet acrimoniã ingenio debitã¬
Berecundiã etati. untutẽ generi.: imꝑio marestatẽ. Purpurã spnat cõteninat
gẽmas. deppiciat uoluptates ⁊ irudeat uinu̾sa que fugunt. eterna sol̃a suspi¬
ciat ac omretur. Arma equi.lie. suppellex Regia. par ⁊ bellũ excereitãtõ Re¬
gis sunt. Ucrobiꝙ Romanis artib Regnet. que st. bo maro menunt. paci¬
q imponere more. parcere subiectis. ⁊ debellare suꝑbos. Postremo norit hãc
uitã aleam esse magni discriminis. nõ ad ludũ Iocũq. no ad mers ociũ. nõ
tatis adicũ pandat. ⁊ fame mateuã sempiterne. Itaq Recũ se bonarũ docilẽ
ybeat. cupide legat. acq audiat maiorũ gesta m̃rrũ. ⁊ exemplorũ illustrium
sit serutator solicituo. ⁊ feruidus mitator. Illud noĩatim domi teneat. qͦs

Expanded text:
torum capitutorum capitu imperio maiestatem; purpuram spernat, contemnat gemmas, despiciat voluptates et irrideat universa que fugiunt, eterna sola suspiciat ac miretur. Arma equi litere supellex regia, pax et bellum exercitatio regis sint; utrobique romanis “artibus” regnet, que sunt, ut Maro meminit, pacisque imponere morem, Parcere subiectis et debellare superbos, 33 Postremo norit hanc vitam aleam esse magni discriminis, non ad ludum iocumque, non ad iners otium, non tatis aditum pandat et fame materiam sempiterne. Itaque rerum se bonarum docilem prebeat, cupide legat atque audiat maiorum gesta nostrorum et exemplorum illustrium sit scrutator solicitus et fervidus imitator. 34 Illud nominatim domi teneat quod