comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃i aũ intñtionis adu̾sarior̃ cum ip̃o scripto
ꝯtñtione quoͥd scriptum sit. qͥd fc̃m sit qͥd
iuratꝰ iudex. Qm locũ multis mõis uariare
oꝑtebit. Tum ip̃m secũ admirantẽ qͥdnã ꝯtͣ
dici possit. tum ad iudiciᷤ offm̃ reu̾tentem ⁊
ab eo q̃rentem quid p̃tea dudire aut expe¬
ctare debeat tũ ip̃m adu̾sarium qͣsi intñ
cantis loco ꝓducendo. ħ ẽ int̾rogando utẽ
scriptum neget : eo mͦ an ab se ꝯtra fc̃m ẽẽ¬

Expanded text:
cripto contentione, quid scriptum sit, quid factum, quid iuratus iudex; quem locum mul- tis modis variare oportebit, tum ipsum secum admi- rantem, quidnam contra dici possit, tum ad iudicis officium revertentem et ab eo quaerentem, quid prae- terea audire aut exspectare debeat; tum ipsum ad- versarium quasi in testis loco producendo, hoc est interrogando, utrum scriptumne neget esse
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatur. Meregͥrcoronã aureã ne habe¬
to. Si huẽrit. p̃ublica esto. Contͣ eũ qͥ met̾cẽ
publicari dicat ex lege oport̾e: poss dici ne¬
q ãministtionẽ ullã eẽ publice m̾etͥcis. neq
exitũ legis in metͥce publicanda. At in auro

Expanded text:
intellegatur—: meretrix coronam auream ne habeintellegatur—: meretrix coronam auream ne habeto; si habuerit, publica esto, contra eum, qui meretricem publicari dicat ex lege oportere, possit dici neque administrationem esse ullam publicae meretricis neque exitum legis in me
Abbreviated transcription (Latin):
cuum. Qr̃ si ip̃a seꝑatim̾ ex se u̾ba ꝯsid̾en¬
tur omiã upleraq ambigua uisum iri.
Que aut̃ ex om̃i ꝯsidata scriptura ꝑspicua fi¬
ant ħ ambigua ñ oꝑt̾e existimari. Deiñ qͣ in
sentñtia scriptor fuerit. ex cet̾is eiꝰ scriptis:
ex fcĩs. dictis. aĩmo atq uita eiꝰ sumi oꝑte¬
bit⁊ eam ip̃am script᷑am in qͣ inerio ilus
ambiguũ de qͦ q̃ritur totam om̃ibꝰ ex partibꝰ
ꝑtemptare siquid aũ ad id appositũ sit qͦd
nos int̾ptemur aũ ei ꝙ adu̾sariꝰ intelligat
adu̾setur. Nam facile quid u̾isimile sit᷑ eũ
uoluisse qui scripsit ex om̃i scriptura ⁊ ex
ꝑsona scriptoris atq his reb que ꝑsonis at¬
tribute sunt ꝯsid̾abr̃. Dein erit demonstũ¬
dum si quid exre ip̃a dabr̃ facultatis idꝙ adu̾
sariꝰ intelligat multominꝰ cõmode fieripoᷤ¬
se qͣm id ꝙ nos accẽpimꝰ ꝙ illiꝰ rei neq ãmini¬
sttio neq exitꝰ ullus exst noꝰ ꝙ dicamꝰ facile

Expanded text:
atim ex se verba considerentur, omnia aut pleraque ambigua visum iri; quae autem ex omni considerata scriptura perspicua fiant, haec ambigua non oportere existimare. deinde, qua in sententia scriptor fuerit, ex ceteris eius scriptis et ex factis, dic- tis, animo atque vita eius sumi oportebit et eam ipsam scripturam, in qua inerit illud ambiguum, de quo quae- retur, totam omnibus ex partibus pertemptare, si quid aut ad id appositum sit, quod nos interpretemur, aut ei, quod adversarius intellegat, adversetur. nam facile, quid veri simile sit eum voluisse, qui scripsit, ex omni scriptura et ex persona scriptoris atque iis rebus, quae personis attributae sunt, considerabitur. deinde erit demonstrandum, si quid ex re ipsa dabitur facultatis, id, quod adversarius intellegat, multo minus commode fieri posse, quam id, quod nos accipimus, quod illius rei neque administratio neque exitus ullus exstet; nos quod dicamus, facile
Abbreviated transcription (Latin):
nos nimiu̾ ꝑuagetur atq hic eiꝰ qui ꝯt᷑ ali¬
q̃m p̃miũ ptulantẽ dicz. Locꝰ erit ꝯmuniꝰ
p̃mia uirtutis ⁊ officũ scã ⁊ casta oꝑc̾e eẽ ne¬
ꝑiendo pulcͣ ⁊ iocunda hominibꝰ uidi. et
t̾tius si existant qui ap̃ maiores nrõs ob eg̃¬
giam uirtutem tali honore dignati sunt
mio affecti sunt cum fc̃is suis ꝯtñtio. Deĩ
cetos auirtutis studio repulsum iri sup̃e
p̃mio ñ sit affectꝰ. Facultates autẽ ꝯsiderã¬
tur cũ aliquid pecuniar̃ inp̃miũ pꝰtulat᷑.
In quo utr̃ copia ne sit agri uectigaliũ pe¬
cunie anpenuria ꝯsidatur. loci ꝯmunes
facultates aug̾e ñ minuere oꝑt̾e.⁊ impru¬

Expanded text:
nos nimium pervul- getur. atque hic eius, qui contra aliquem praemium postulantem dicet, locus erit communis: praemia vir- tutisperiendo pulchra et iu- cunda hominibus videri; et tertius: si exsistant, qui apud maiores nostros ob egregiam virtutem tali ho- nore dignati sunt,i praemio affecti sunt, cum suis factis contentio. deinde ceteros a virtutis studio repul- sum iri, si ipse praemio non sit affectus. Facultates autem considerantur, cum aliquod pecu- niarium praemium postulatur; in quo, utrum copiane sit agri, vectigalium, pecuniae an penuria, conside- ratur. Loci communes: facultates augere, non minu- ere op
Abbreviated transcription (Latin):
poss Ex casu siñ fortuna s industria ẽẽ fc̃m¬
homine aut̃ quib rõib uix̾it quid sumptꝰ
in eam remau̾ laboris insumpserit.⁊ siquid
aliqñ tale fec̾it ñ alieni laboris. aũ deoꝵ bo¬
aũ necẽe fuerit ei facere id ꝙ fecit. aũ ñ hꝰ¬
mõi sit fcm̃. ũ nͥ feciss supplicio dignꝰ eẽt

Expanded text:
si industriae fhominem autem, quibus rationibus vixerit, quid sumptus in eam rem aut laboris insumpserit; ecquid aliquando tale fecerit; num alieni laboris aut deorum boaut num necesse fuerit ei facere id, quod fecerit; aut num eiusmodi sit factum, ut, nisi fecisset, supplicio dignus esset,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃cedẽ. Cont᷑ aut̃ pͥecunia rõcinari soroiũ
eẽ cũ degrã referenda delibet᷑ ⁊ seͣp̃cium
non ꝓ fc̃o s honorem ita ut fc̃itatum sit ꝓ
bñficio pꝰtulare. Acde ꝯstitõib quidem sa¬
tis dictum ẽ.
UNC de his ꝯtrou̾sus que inscͥ¬
pto uersantur dicendum uidr̃
In scripto u̾satur ꝯtrou̾sia cũ ex
scriptionis rõe aliqͥd dubii nascit᷑.
quid senserit scriptor obscur᷑ ẽ quod scͥpt̃
duas płes ue res sig̾cat ad hc̃ modũ. Pr̃ fami
lias cum filium heredẽ fac̾et uasor̃ argñto
rum ꝓondocentum uxori sue sic legauit.
ħ es meꝰ uxori meet̾entie uasoꝵ argenteoꝵ
pondocentũ que uol dato. P mortẽ eiꝰua¬
sa magnifica ⁊ p̃ciose celata petit a filio
mat̾. Iue se que ip̃e uelles deb̾e dic̃. Prim̃
sifieri pot̾it demonstnͣdum ÷ ñ eẽ ambigue
nis sic uti solent eo u̾bo uno płib ue in ea
sentñtia in qua is qui dic⁊ accipiendũ ẽẽ
oemonstrabit. Dein ex suꝑiore ⁊ ex inferiore¬

Expanded text:
et; contra autem de pecunia ratiocinari sordidum esse, cum de gratia referunda deliberetur; et, se pretium non pro facto, sed honorem ita, ut factitatum sit, pro beneficio postu- lare. Ac de constitutionibus quidem satis dictum est: nunc de iis controversiis, quae in scripto versantur, dicen- dum videtur. In scripto versatur controversia, cum ex scriptio- nis ratione aliquid dubii nascitur. quid senserit scriptor, obscurum est, quod scriptum duas pluresve res significat, ad hunc modum: paterfami- lias, cum filium heredem faceret, vasorum argenteo- um pondo uxori suae sic legavit: heres meus uxori meae vasorum argenteorum pondo cen- tum, quae volet, dato. post mortem eius vasa ma- gnifica et pretiose caelata petit a filio mater. ille se, quae ipse vellet, debere dicit. primum, si fieri poterit, demonstrandum est non esse ambigue nis sic uti solent eo verbo uno pluribusve in eam sen- tentiam, in quam is, qui dicet, accipiendum esse demon- strabit. deinde ex su
Abbreviated transcription (Latin):
s ũ ignoscatur id petitur. cuiꝰ parteᷤᷤ sunt .uͦi.
purgatio. ⁊ dep̃c̃õ. Purgatio ẽ ꝑ ꝗͣuid eiꝰ qui
accusatur ñ fcm̃ ip̃m s uoluntatis defendr̃.
ea parte ht̃.iii. imprudentiã. casum. necessi¬
tudinẽ. Imprudñtia ẽ cum scisse aliꝗ isqui

Expanded text:
 ut ignoscatur, id petitur. cuius partes sunt duae: purgatio et deprecatio. Purgatio est, per quam eius, qui accusatur, non factum ipsum, sed vo- luntas defenditur. ea habet partes tres: inprudentiatudinem. Imprudentia est, cum scisse se aliquid is qui
Abbreviated transcription (Latin):
neget.: qd aut egiius. ant eod sit ingn̾e. Dem̃ idẽco de hac re
ligi possit. De iñ equitas rei demonstranda ⁊: ut ĩnegociali
ab soluta. Cont᷑ aũ quidicet: similitudinẽ ĩfirmare debebit.
Odfanet. si demonstrabit illud qd ꝯferunt. dicisũ. eẽ. gn̾o tia

Expanded text:
neget, quod aut aequius aut eodem sit in genere; deinde idcirco de hac re legi possint; deinde aequitas rei demon- stranda est, ut in iuridiciali absoluta. Contra autem qui dicet, similitudinem infirmare de- bebit; quod faciet, si demonstrabit illud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cur ꝑ quẽ qͥb inmalis fueruit. ⁊ sint ⁊ futuri sint de¬
monstratur. Peruiꝰ locꝰ: ꝑquẽ unũ qd̾q. deplorat᷑
ĩ ꝯmodũ. ut imorte filii: pueri delectio. amor. spes
solatiuĩ educatio ⁊ siq̃ simili ingn̾e quo librae de icõmodo
pꝯ qͥstionẽ dici potͥunt. PQuartꝰ. ꝑ quẽ resturo es.

Expanded text:
r quem, quibus in malis fuerint et sint et futuri sint, demonstratur. ter- tius, per quem unum quodque deploratur incom- modum, ut in morte filii pueritiae delectatio, amor, spes, solatium, educatio et, si qua simili in genere quo- libet de incommodo per conquestionem dici poterunt. quartus, per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsulto ⁊ molustria factũ: demonstrat᷑ . iltd ad ungit᷑.
Uolũrio maleficio ueniã dari ñ oport̾e. Inptudñtie
dicamꝰ ꝑ iũ ꝑmanũ opulentã. Queres ablegĩb i. rab
eqͣli uite renocissima sit. POctauus locꝰ ÷: ꝑque de
monstramꝰ ñ ucilgare neq factitatil. eẽ. neq abau¬

Expanded text:
sulto et de industria factum demonstratur et illud adiungitur, vo- luntario maleficio veniam dari non oportere, inpru- dentiae dicamus per vim manum opulentiam; quae res ab legibus et ab aequabili iure remotissima sit. octavus locus est, per quem de- monstramus non vulgare neque factitat
Abbreviated transcription (Latin):
tione p̃cipi posst᷑: ꝯsidẽmꝰ ẜ Pmꝰ locꝰ sumit᷑ ab auctoritace
cũ ꝯmemoramꝰ qͣnte eu re resea fuit diis imortalib aut¬
reb. Itẽ amaiorib nr̃is. Regib. Ciuitatib Gentib
ꝑmdignationẽ : ostñdr̾. auad õs. an admaiorẽ parte qd
atͦcissimũ ÷: anad suꝑ iores : qͣles st̃ hii qͦꝵ erauctoritate.

Expanded text:
mitur ab auctoritate, cum com- memoramus, quantae curae res ea fuerit iis, quorurebus; item maioribus nostris, regibus, civitatibus, gentibus, indignationem osten- ditur, aut ad omnes aut ad maiorem partem, quod atrocissim
Abbreviated transcription (Latin):
remotĩ. hec er̾t q̃ inparentes. lib̾os ꝯiges. ꝯsanguu
neos suppli ces. erudelit̾ facta iudñt᷑ inde inceps srqͦ
ꝓ ferant᷑ inmaiores natr. E hospides. inuicirios. in¬
in anucos. ineos qͥbus cũ uitã egeris in eos ap̃ qͦs
educatus sis in eos qͥb  er iditus. in mortuos. imiseros.
⁊ ĩ misccłia dignos. In hoiẽs claros nobilis. ⁊ honore

Expanded text:
remotum. haec erunt, quae in parentes, liberos, coniuges, consangui- neos, supplices crudeliter facta dicentur, et deinceps si qua proferantur in maiores natu, in hospites, in vicinos, in amicos, in eos, quibuscum vitam egeris, in eos, apud quos educatus sis, in eos, ab quibus eruditus, in mortuos, in miseros et misericordia dignos, in ho- mines claros, nobiles et honore
Abbreviated transcription (Latin):
auditoris memoriam. ⁊ de ꝯfirmatioue̾. ⁊ de rep̾h̃ si õe
re ĩtegͣbit᷑.  Atq ħ aliis actionis qͦ mis uariare oporte¬
scͥꝑtor exsiltat. ⁊ querat id auob̃. qͥd dubitctis. qͥd pos
ꝑ sona: licebit aliaᷤᷤ singillatĩ tͣnsire om̃s arguincationes:
alias ad particiones singła gn̾a refere: alias ab auditore
Qͥd nã ãpliꝰ desiq̾atis tudices. cũ uob̃ ħ ⁊ hoc planũ sit :¬

Expanded text:
arationem auditoris memoria et de confirmatione et de reprehensione redintegrabitur. Haec aliis quoque actionis modis variare oportescriptor exsistat et quaerat a vobis quid dubitetis, quid possc, item ut in nostra persona, licebit alias singillatim transire omnes argumentationes, alias ad partitionis singula genera referre, alias ab auditore, quidnam amplius desideratis, iudi- ces, cum vobis hoc et hoc planum
Abbreviated transcription (Latin):
ae ipso qͥ uidicart: iuditiũ fieri uideat᷑  Oportae aũaĩadu̾t e¬
dũ ne cũ alit̃ si ⁊te multa uidicata: solitariũ aliqd. aut rarũ
idieatũ: afferatur. Namhis teb auctoritas uidicati maxi
motu cẽptari oparcebit.  Qtie u sicuti necessatia dicet
en sifarce mutabunt᷑ mͦ necessariti argunatadionẽ. reos
b mõ is. aut ꝯ uͥ siorẽ aut ałc̾iꝰ parcis ifirmatione. ¶Cõ u̾siõe¬
niũ possidet. qͥd eũ accuses. qͥ id parui audituestimece

Expanded text:
de ipso, qui iudicarit, iudicium fieri videatur. oportet autem animadvertere, ne, cum aliter sint multa iudicata, solitarium aliquid aut rarum iudicatum afferatur. nam sic his rebus auctoritas iudicati maximmodum temptari oportebit. Quae vero sicuti necessaria dicentur, ea si forte imitabuntur modo necessariam argumentationem ne- que bus modis, aut conversione aut alterius partis infirmationenium possidet, Quid autem eum accuses, qui id parvi auditum aestimet?
Abbreviated transcription (Latin):
demonstͣre oportebit. tĩ exeo qd̾ ipse ꝯcesserts: s exeo qd̃ ipse sũp¬
serit ꝯfici ꝯplexionẽ: ad hc̃ modũ. Si indigetis pecupie pecuiuã
nihabetis.Si pecuniã ñ habetis: pauꝑes estis. Indigecis autẽ
peccunia. Mercature .N. in ita eẽt: oꝑã ñdaretis. Pauꝑes gͥ estus.
ħ sic repͥhindit᷑. Cũ duebas st indig peccunie peccunũ ñ habeti¬

Expanded text:
demonstrare oportebit non ex eo, quod ipse concesseris, sed ex eo, quod ille sumpserit, confici conplexionem, ad hunc modum: si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis; si pecuniam non habetis, pauperes estis: indigetis autem pecuniae; mer- caturae enim, ni ita esset, operam non daretis: pauperes igitur estis. hoc sic reprehenditur: cum dicebas: si indigetis pecuniae, pecuniam non habeti
Abbreviated transcription (Latin):
indiciũ: s aboĩb approbatũ. ⁊ demonstrando diffi¬
ciliꝰ. ⁊ maiꝰ fuisse id iudicatũ qd adiudicandũ affera¬
tur : ꝗͣ id qd ĩstet: ꝯtͣriis locis. si res aut u̾a aut ii si¬
milis ꝑmittat: ĩfirmari oportebit. Atq er itobser¬
uandũ diligent̃: ue nicħ adid qd̃ agatur ꝑtineat id qd̾ iudi¬

Expanded text:
iudicium, sed ab omnibus adpro- batum; et demonstrando difficilius et maius fuisse ad iudicandum, quod afferatur, quam id, quod instet: ex contrariis locis, si res aut vera aut veri similis permittet, infirmari oportebit. atque erit observandum diligenter, ne nihil ad
Abbreviated transcription (Latin):
ħmͦ. Quis ÷ qͥnofficii cupidior ꝗͣ pecume sit: aut
niã neglegisse. dut si qd̾ ĩqͥb: dã reb aut hõib acci¬
dit: id õib dicat᷑ usu ͤ uenire. ħ patto. Qui pauꝑes sunt:
bisanti quiar officio pecuma÷. Qm locꝰ desercꝰ ẽ: in¬
eo cedẽ̾ factam ẽẽ. oportae. In loco celebri. hõ qͥ occidi
potuut : Aut si id qd raro sit : fieri oĩo negatur. Ut curio
ꝓfuliuo. Nemo pot̃ uno aspectu neq p̃tiens inamorẽ
matur: ĩfirmabit᷑. Nam in signo: pͥmũ d̾̃ uerũ eẽ
ostñdẽ oportet. De inde eiꝰ rei signũ ẽẽ ꝓͥũ. qͣ dere
agitur Ut cruor̾e cedis. De mñ factũ cẽ: qd̾ ñ oportuerit
aut ñ factũ: qd̾ oportuerit. Postremo: sei sse eũd̾
qͦ q̃ritur eiꝰ rei legẽ ⁊ ꝯsuetudinẽ. Nã he res. signo st̃
accribute. Quas diligentiꝰ apꝑiemꝰ: c̃ sep̾atĩ de ꝯiectura
autt ñ signo eẽ. aut parũ magno ẽẽ atit ase potiꝰaͣ
ab adu̾sariis stare. aut oĩno falso dici. aut ĩ aliꝗͤ qͦ alit̃

Expanded text:
 qui non officii cupidior quam pecuniae sit? aut niam neglexisse, aut si, quod in quibusdam rebus aut hominibus accidit, id omnibus dicitur usu venire, hoc pacto: qui pauperes sunt, iis antiquior of- ficio pecunia est; qui locus desertus est, ineo caedem factam esse oportet; in loco celebri homo occidi qui potuit? aut si id, quod raro fit, fieri omnino negatur, ut Curio pro Fulvio: nemo potest uno aspectu neque praeteriens in amoremmatur, infirmabitur. nam in signo primum verum esse ostendi oportet; deinde esse eius rei signum proprium, qua de agitur, ut cruorem caedis; deinde factum esse, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit; postremo scisse eum, de quo quaeritur, eius rei legem et consuetudinem. nam eae res sunt signo adtributae; quasaut non esse signo aut parum magno esse aut a se potius quam ab ad- versariis stare aut omnino falso dici aut in aliam quo- que
Abbreviated transcription (Latin):
ex ił q̃ ante p̃cepta ft̃. hanc qͦ inpartẽ orõnis. tͣn¬
ferri oportebit. Ueruntam̃ ut q̃dã p̃ceptio detur
hꝰ qͦ partis: exponemꝰ modos rep̾bñsionis: Quos
qͥ obseruabt̃: faciliꝰ ea q̃ ꝯtͣ dicent᷑. diltiere. aut ĩ¬
firmare: poterunt. łOm̃is argum̃tatio rep̾hen¬

Expanded text:
e ante praecepta sunt, hanc quoque in partem orationis transferri oportebit. verum- tamen, ut quaedam praeceptio detur huius quoque partis, exponemus modos reprehensionis; quos qui ob- servabunt, facilius ea, quae contra dicentur, diluere aut infirmare poterunt. Omnis argumentatio reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
batione p̃cita .iiii. expartib argum̃tatio tͣctatur ad hune
modũ. Iudices qͥex lege uirati iudicatis: legib obdẽꝑare de¬
miui. Qd i certiꝰ legis scͥptor cestimoniaũ uoluntatis sue re
uĩq̃re potuit. ꝗͣ qd̾ ipse magna cura atq diligentia sc̾ꝑsit
Qd si lict̾e ñ cͣarent magnoꝑe eas reqͥreremꝰ ut ex his scͥpto¬
ris uoluntas cognosce̾t᷑. Nec tñ epaminunde ꝑ mitt̾emꝰ¬
ł nẽsi nextͣ iudiciũ. ꝙ eẽt: ut is nob̾ sentñtiã legis inter

Expanded text:
terita quattuor ex partibus argumentatio tractatur, ad hunc modum: iudices, qui ex lege iurati iudicatis, legibus optempe- rare deimini. quod enim certius legis scriptor testimonium voluntatis suae re- linquere potuit, quam quod ipse magna cum cura atque diligentia scripsit? quodsi litterae non exstarent, magnopere eas requireremus, ut ex iis scriptoris vo- luntas cognosceretur; nec tamen Epaminondae per- mitteremus, ne si
Abbreviated transcription (Latin):
artiũ lib̾aliũ magistros. qͦs uiuendi p̃ceptores. qͥb amicis utatur
qͦ ĩ negotio. q̃ stu. artificio sit ocupatꝰ qͦmͦ rẽ familiarẽ administret
q̃ consuetudine domestica sit. Infortuna q̃ritur : seruus sit an
lib̃i. pecunios. antenuis sit pͥuatꝰ: ancũ potestate. si cil potestate:¬
mꝰ aĩ aut corporis constantẽ ⁊ absolutã aliqͣ in re ꝑfectionẽ. aut uͥtu¬
tis. autartis alicꝰ ꝑceptionẽ aut ꝗͣnis scentiã. Et iter̃ corꝑis aliꝗͣ cõ¬
moditatẽ. ñ natura data. s studio ⁊ ĩdustria cõparatã. Affectio. ẽ aĩ
aut corporis. ex tp̃r aliqͣ decausa. cõmutatio. ut leticia cupiditas metꝰ
molestia. morb debilitas. ⁊alia: g̃in eodẽ gn̾e reppait᷑. EScudiũ
occupatio. ut philosophie poetice. geometͥce. littar̃. Consiliũ ẽ.¬

Expanded text:
artium liberalium magistros, quos vivendi praeceptores, quibus amicis utatur, artium liberalium magistros, quos vivendi praeceptores, quibus amicis utatur, quo in negotio, quaestu, artificio sit occupatus, quo modo rem familiarem administret, qua consuetu- dine domestica sit. in fortuna quaeritur, servus sit an liber, pecuniosus an tenuis, privatus an cum potestate: si cum potestate,us animi aut corporis constantem et absolutam aliqua in re perfectionem, ut virtutis aut artis alicuius perceptionem aut quamvis scientiam et item corporis aliquam commoditatem non natura datam, sed studio et industria partam. affectio est animi aut corporis ex tempore aliqua de causa commutatio, ut laetitia, cupiditas, metus, molestia, morbus, debilitas et alia, quae in eodem genere re- periuntur. studium occupatio ut philosophie poetrie» et reliquarum artiu
Abbreviated transcription (Latin):
difficile.ẽ parces aũ eiꝰ enumã eas qͦr̾ indigemꝰ ad hanc ꝑceptionẽ
faciliꝰ e. Eȩ aũ patĩ diuino. partĩ morcali ĩgne u̾santur. Morta¬
etate. Natione. gͣius. anbarbarꝰ. Pit̾a: atheniensis an lacedemoniꝰ. Cogͣ¬
tione. qͥb maiorib qͥb cõsangiuneis. Etate puet an ad ole scens. natugͣn¬
dior an seuer. Pt̾ea c̃moda: ⁊ ĩ ꝯ moda c̃sid̾ant᷑ ab natura data aĩo. aut cor¬
pori h mͦ. Ualens. an in becilb. Longꝰ. anbreuis. formosꝰ. andeformus
Uelox an tardꝰ sit. Acutꝰ: anhebetior. Memor: an obliuiosus. Co¬
mis officiosꝰ. blandꝰ facet᷑. Pudens patiens. an contͣ. Et õĩno q̃ a
nat᷑a data aĩo ⁊ corꝑi considabunt᷑. ⁊ in his nat᷑a ÷ cõsid̾anda Nã q̃ indus
tria coꝑant̃᷑: ad habitũ ꝑtinent. deqͦ pꝰeriꝰ. ẽ. dicendũ ¶Iniuictu cõ
sidłare oport& ap̃ qͦs. ⁊ qͦ more. ⁊ cuꝰ arbitratu sit educatꝰ. qͦs habuerit

Expanded text:
e eas, quarum indigemus ad hanc praeceptionem, facilius est. eae autem partim divino, partim mortali in genere ver- santur. mortaaetate. natione, Graius an barbarus; patria, Atheniensis an Lacedaemonius; co- gnatione, quibus maioribus, quibus consanguineis; aetate, puer an adulescens, natu grandior an senex. praeterea commoda et incommoda considerantur ab natura data animo aut corpori, hoc modo: valens an inbecillus, longus an brevis, formonsus an deformis, velox an tardus sit, acutus an hebetior, memor an obli- viosus, comis officiosus an infacetus, pudens, patiens an contra; et omnino quae a natura dantur animo et corpori considerabuntur et haec in natura conside- randa. nam quae indushabitum pertinent, de quo posterius est dicendum. in victu con- siderare oportet, apud quem et quo more et cuius arbitratu sit educatus, quos habuerit
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑator. ei qͥ s̃ ex lege p̃tor successerat exercitũ ñ tͣdidit ieu pau¬
cos ipsedies ꝯtͣ legem exercitũ tenuisset lacedemonios fundi¬
tus uinc̃: potit accusator argum̃tatione uti ꝑ inductio nem
cũ scͥpcũ legis ꝯtͣ sũtũtiam defendat ad humc modũ. Isi ui¬
dices iã qd epaminundas ait legis scͥptorẽ senssisse ascbat ad
legẽ. ⁊ addat hãc exceptionẽ. extͣ quã siqͥs rei pubł. causa exer
eandẽ exceptionẽ in uissu popłi ad legẽ asscͥpbi iubeatis popłs
debanus id patiet᷑ ne fieri: ꝓfecto ñpatiet᷑. Qd gͦ asscͥpbi ad legẽ
ne fas ÷ id seqͥ qͣsi ad scͥptũ sit. rectũ uob uidetur: nouti mũm in¬
telligentiam non pot ita uidicudices. Qd si litt̾is coerigi. neq ab
illo. neq auob̾ scͥptoris uoluntas põt: uidete ne multo indig¬
Edede inductione ꝙͥ sacis imp̾sentia dictũ uidr̃. Nc̃ de inceps:
rocionationis iũ ⁊ naturam ꝯsidemꝰ.  Rõcinatto ÷ oro exipsa¬

Expanded text:
od ei, qui sibi ex lege praetor successerat, exercitum non tra- didit et, cum paucos ipse dies contra legem exercitum tenuisset, Lacedaemonios funditus vicit, poterit accusator argumentatione uti per inductionem, cum scrip- tum legis contra sententiam defendat, ad hunc modum: si, iudices, id, quod Epaminondas ait legis scriptorem sensisse, adscribat ad legem et addat hanc ex- ceptionem: extra quam si quis rei publicae causa exerceandem exceptionem iniussu populi ad legem adscribi iubeatis, populus Thebanus id patieturne fieri? pro- fecto non patietur. quod ergo adscribi ad legem nefas est, id sequi, quasi adscriptum sit, rectunon potest ita videri, iudices. quodsi litteris corrigi neque ab illo ne- que a vobis scriptoris voluntas potest, videte, ne multo indig potest. Ac de inductione quidem satis in praesentia dictum videtur. nunc deinceps ratiocinationis vim et naturam consideremus. Ratiocinat
Abbreviated transcription (Latin):
exẽplo. ñ qͦ p̃ceptio differat aut alit̃. ħ insermone atq in
dicendo sit utendũ s ut eoꝵ uolintati satis fiat: qͥd qd̃ abio
in loco uider̃t. alio in loco nͥ monstratũ :: cognosc̾e̾ neq̃unt.¬

Expanded text:
ex- emplo, non quo praeceptio differat aut aliter hoc in sermone atque in ex- emplo, non quo praeceptio differat aut aliter hoc in sermone atque in dicendo sit utendum, sed ut eorum voluntati satis fiat, qui id, quod aliquo in loco viderunt, alio in loco, nisi monstratum est, nequeunt
Abbreviated transcription (Latin):
re: debet.  Hingn̾e p̃cipiendũ tiob uidr̃. p̾mũ ut illud qͦd
uid cͤ mus ꝑ similicudinẽ eiꝰ mͦi sit: u sit necẽẽ c̃cedi. Nã exqͦ
tebit . ¶ De iñ illud euiꝰ firmandi causa fiet inductio: uidñ¬
dũ ÷ usimile hisreb sit: qͣs res ñdubiat añ ĩduxerimꝰ. Nã¬
causa illd̃ ꝯcedi pͥmũ uoluerimꝰ. E De m̃᷑ ñ intelligat. quo
spectent ille pͥme inductiones. ⁊ ad quẽ sint exitũ ꝑuenire᷑.
displiceat ẽẽ. necessario ꝯcedñdam. plerũq aut ñ respondñdo
ꝯcede: deducendus :. Extremũ aũ. aut taceat᷑ oporta:
ĩductione. SSi ꝯceditur : ꝯcludñda . ẽ. argum̃tatio. Es i
tẽ cebitur : aut elenͥ da responsio ⁊: aut qm̃ taciturnitaᷤᷤ
imitat᷑ ꝯfessionẽ: pro ea ac si ꝯcessũ sit ꝯclude oportebit ar¬
gum̃tationẽ. Itaᷤ sit ħgenꝰ argum̃tandi tͥꝑttũ. Prima par
sione q̃ aut ꝯfirmat ꝯcessionẽ. aut qͥd exea ꝯficiat᷑: ostñdit

Expanded text:
ur, primum ut illud, quod inducemus per similitudinem, eiusmodi sit, ut sit necesse concedi. Nam ex quo tebit. Deinde illud, cuius confirmandi causa fiet inductio, videndum est, ut simile iis rebus sit, quas res ante induxerimus causa illud concedi primum voluerimus; deinde ne intellegat, quo spectent illae primae inductiones et ad quem sint exitum perven- turae. displiceat, esse necessario concedendam, plerumque aut non respondendo concedere, deducendus est. Ad extremum autem aut taceatur oportet inductione; si concedetur, concludenda argumentatio est; si tacebitur, aut elicienda respimi- tatur confessionem, pro eo, ac si concessum sit, con- cludere oportebit argumentationem. ita fit hoc genus argumentandi tripertitum: prima pars sione, quae aut confirmat concessionem aut quid ex ea conficiatur ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
man arguiñtationẽ: alia eque firma aut fitim¬
orponit᷑.  E& his que sũmũt᷑ aliqͥt ñ ꝯ cedit᷑: cũ
ꝯꝑabile putant: dissim ile ostñde. aut iudicatũ.
aliã mpartẽ tͣducitur: aut omino iuditir̃
id eiꝰ modi negat᷑ eẽ. aut si ꝯplerio aut una aut
ex utq parte rep̾hñdr̃. Aut enu̾atio falsa ostñdit

Expanded text:
nem alia aeque firma aut firmior ponitur. Ex iis, quae sumuntur, aliquid non conceditur, cum quod conparabile putant, dissimile ostenditur, aut iudicatum aliam in partem traducitur, aut omnino iudicium id eiusmodi negatur esse, aut si conprehensio aut una aut ex utraque parte reprehenditur, aut enume- ratio falsa ostenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
locis argum̃tatio pot̾it. inuenta exornari. ⁊ cetas mpartes distĩ¬
gni & qd suauissimũ ÷. ⁊ sume necessariũ. iabartis scͥptorib
maxime neglectũ. Qr̃ ⁊ de ea p̃ceptione nob̾ ⁊ ĩħ loco dicen¬
dum uisũ ÷ ut ad ĩ aduentionẽ argum̃ti. argum̃tandi.
absolutio adiuing̾etur. Et magna c̃cura ⁊ dileticia.¬

Expanded text:
locis argu- mentatio poterit: inventam exornari et certas in partes distingui et suavissimum est et summe necessarium et ab artis scriptoribus maxime neglectum. quare et de ea praeceptione nobis et in hoc loco dicendum visum est, ut ad inventionem argumentandi ratio adiun- geretur. et magna cum cura et dili
Abbreviated transcription (Latin):
particiões ex poli re.S. tũ abassũptione ĩciꝑe licet. tũ aꝓꝓhõne
alt̾ ut᷑: tũ utͣq tũ ħ. tu illo gn̾e ꝯplexionis uti. Idut ꝑspiciatur:
aut scbamꝰ. aut in qͦ lib& exẽplo de his q̃ ꝓposita st̃: Hid exerceamus.
ut ꝗͣ facile factu sit. Pac de partib ꝙͣ ar guñitationis satis nob distũ
uidecur. Philud aũ uolumꝰ intelligi nos ꝓbe ten̾e aliis qͦ r̾õib t¬
tari argum̃tationes in philophia : multis ⁊ obscuris. deqͥb cͥtũ ÷:
arcificiũ: ꝯ sttͣtũ. Uũ illa noł adhorrere abusu oratorio: uisͣ st̃.
Que ꝑtinẽ aũ addicendũ putamꝰ: ea nos cõmodiꝰ ꝗͣ cetͥos
attendisse ñ affirmamꝰ: s. ꝑqͥsitiꝰ ⁊ã ilgentiꝰ ꝯsc̾ysfisse polliegm̃. Nc̃

Expanded text:
xpolire, sed tum ab assumptione incipere, tum adprobatione alterutra, tum utraque, tum hoc, tum illo genere conplexionis uti. id ut perspiciatur, scribamus  in quolibet exemplo de iis, quae proposita sunt, hoc idem exerceamus, ut quam facile factu sit, periclitari licet. Ac de partibus quidem argumentationis satis nobis dictum videtur: illud autem volumus intellegi nos probe tenere aliis quoque tari argumen- tationes in philosophia multis et obscuris, de quibus certum est artificium constitutum. verum illa nobis abhorrere ab usu oratorio visa sunt. quae pertinere autem ad dicendum putamus, ea nos commodius quam ceteros adtendisse non affi
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m iqͥt idmͥ solũ ñ respond qd̾ ego solũ audire uoluetõ.
egomet dicam qͥd ut̾q cogitet. Ha mulier optimum
ĩt̾r is sit ÷ ꝓfecto sẽꝑ id qd̾ optimũ putab itis eẽ. multo maxi¬
me reqͥretis ut. icu maritꝰ sis ꝗͣ optime mnulieis iħ ꝙ opti¬
mo uiro nupta sit. Hic ẽreb ũ dubiis ostn̾sũ eet. factũ:¬

Expanded text:
uit, id mihi solum non respondit, quod ego solum audire volueram, egomet dicam, quid uterque cogitet. nam et tu, mulier, optumum in terris sit, profecto semper id, quod optumum putabitis esse, multo maxime requiretis, ut et tu maritus sis quam optumae et haec quam optimo viro nupta sit. hic cum rebus non dubiis assensum est, factu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩuencionis ꝯꝓbatores: atq emuli. Dem̃. ⁊ q̃ de ea re. arit
eiꝰ rei sit lex ꝯsuetudo. Actio. Iuditiũ scientia. artifitiũ. PDe¬
inde nat᷑a eiꝰ euenire uulgo soleat: an ĩsolent̃ ⁊ raro pꝰea:
hoĩes id sua auctoritate ꝯ ꝓbare an offeridi ĩ his ꝯsue u̾int
⁊ cet̾a que factũ aliqd̾ similr̃ ꝯfestim. aut ex ĩt̾uallo solent ꝯseqͥ. Deinde
pꝰ tremo attencdãdũ ÷. nũ que res ex his reb q̃ postoe st̃ impartib honestatis

Expanded text:
e aut eius rei sit lex, consuetudo, pactio, iudicium, scientia, artificium; deinde natura eius, evenire vulgo soleat an insolenter et raro; postea homines id sua auctoritate comprobare an offendere in iis consueverint; et cetera, quae factum aliquid similiter confestim aut ex inter- vallo solent consequi. deinde postremo adtendendum est, num quae res ex iis rebus, quae positae sunt in par- tibus honestatis
Abbreviated transcription (Latin):
usis similẽ aliꝙͣ rõnẽ ꝯtinet eiꝰ parces st̃.iii. Imago. Collatio.
Exemplũ.Imago ÷ or̾o demonstrans corporũ aut naturar̾ si¬
militudinẽ. YCollatio ÷ or̃o rẽ cũ re ex similicudine ꝯ fe¬
rens.  Exemplũ÷ qd̾ rẽ auctoritate aut casu alicꝰ hõis aut
negocii ꝯfirmat. aut ĩfirirat. Hoꝵ exempla. ⁊ desc̾ptioue ᷤᷤ
ĩ p̃ceptis elocutionis cognosientur. Ac̃ fons ꝗͣ ꝯfirmatio¬
nis ut facultas tulit: aꝑtꝰ ẽ nec minus dilucide quã rei
natura ferebat : de monstratꝰ :. Quẽ ad mod̃ aũ q̃q ꝯstitu¬

Expanded text:
sis similem aliquam rationem continet. eius partes sunt tres: imago, conlatio, exemplum. imago est oratio demonstrans corporum aut naturarum simi- litudinem. conlatio est oratio rem cum re ex simili- tudine conferens. exemplum est, quod rem auctoritate aut casu alicuius hominis aut negotii confirmat aut in- firmat. horum exempla et descriptiones in praeceptis elocutionis cognoscentur. Ac fons quidem confirmationis, ut facultas tulit, apertus est nec minus dilucide, quam rei natura fere- bat, demonstratus est; quemadmodum autem qu
Abbreviated transcription (Latin):
dam significat qd̾ ex ipso ꝓfectũ uidet᷑. qd̾ aut añ fu̾tt. aut ĩ ipso
negocio aut pꝰ sit ꝯsecutũ. ⁊ tñ ĩdiget testimonii ⁊ gͣuioris ꝯfirmatio¬
nis Nt cruor fuga. Pallor. Puluis. ⁊ q̃ his similia st̃. ¶Cedibile :: qd
incolumes ⁊beatos eẽ cupiat. ¶Iudicatũ ẽ. res assensione. att actortta
assurgatur. ut suppliciũ misereat᷑. IA ꝓbatũ. ẽ: qd̾ hõies ꝯdu¬

Expanded text:
cat, quod ex ipso pro- fectum videtur, quod aut ante fuerit aut in ipso neg- otio aut post sit consecutum et tamen indiget testi- monii et gravioris confirmationis, ut cruor, fuga, pallor, pulvis, et quae his sunt similia. credibile est, quod incolumes et beatos esse cupiat. iudicatum est res assensione aut auctori- tassurgatur, ut supplicum misereatur. adprobatum est, quod ho-
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ audiunt ita tenet᷑ negocium: ut nr̃a nich it̃ ste: eos alio
pacto docto docere. Qd̃ cũ accidit: oĩno narratione spͣ sedendũ :
ter: ⁊ nodate narrando. Ac de narratione ꝙͣ satis uidetur
dictũ. de inceps ad particionẽ tͣnseamꝰ. Recte habita ĩ causa
qͣrũ utͣq magnoꝑe adaꝑiendã causã ⁊ ꝯstituendã ꝑtinet

Expanded text:
qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere. quod cum accidit, omnino narratione supersedendum eter et enodate narrando. Ac de narratione quidem satis dictum videtur; dein- ceps ad partitionem transeamus. Recte habita in causa quarum utraque magno
Abbreviated transcription (Latin):
ordo serciabit᷑ it ita uarrent᷑. ut geste res er̃t aut ut potius¬
se geri uidebiuit᷑. Hic erit ꝯsidandũ. neqͥd ꝑturbate. neqͥͦ
ne ad extreniũ ꝓdeat᷑ neqͥd qd̵ ad rẽ ꝑtineat: p̃teat᷑. loĩno¬
res parũ: iuntellecta: longitudme mag̃ ꝗͣ obscuritate narratio¬
nis. ac lib qͦ dilticidis: utendũ ÷. Quo degñe dicendũ:: in p̾ceptis
elocutionis.s ꝓ babił erit narratio: si inea uidebuntur ĩ eẽ. ea:
que solent apparere inueritate. si ꝑsonarũ dignitates seruabũ¬
tur. si cause factoꝵ extabunt. sifuisse facultates faci endi
udebunt᷑. si tẽpꝰ idoneũ. si spacũ satis. si locꝰ oportunꝰ ad eandẽ
ponat᷑. aut ñ loco. aut ñ quẽ admocdũ causa postulet narre¬
tur. ¶Ob est cũ. cũ ipsius rei geste expositio: magnã exci¬
pit offensionẽ. Quam argum̃tando ⁊ causã agendo: leni
accõmodare: ut uulm̾i p̃sto medicam̃tũ sit. ⁊ odiũ statĩ d̃fen¬

Expanded text:
 ut ita narrentur, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur. hic erit considerandum, ne quid perturbate, ne quine ad extremum prodeatur, ne quid, quod ad rem pertineat, praetres parum est in- tellecta longitudine magis quam obscuritate narra- tionis. ac verbis quoque dilucidis utendum est; quo de genere dicendum est in praeceptis elocutionis. Pro- babilis erit narratio, si in ea videbuntur inesse ea, quae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates faciundi videbuntur; si tempus idoneum, si spatii satis, si locus opportunus ad eandem ponatur; aut non loco aut non, quemadmodum causa postulet, narretur. obest tum, cum ipsius rei gestae expositio magnam excipit offensionem, quam argu- mentando et causam agendo leniriaccommodare, ut vulneri praesto medica- mentum sit et odium statim defen
Abbreviated transcription (Latin):
bebit. eẽ. & eñi ub̃iut̃ descͥbamꝰ: argum̃tatio uidetur eẽ. ĩuentũ. aliquo
exgn̾e. rẽ aliꝙͣ aut ꝓbabitur ostũdñs: aut necessarie de monstrans.  Ne
ad hunc modũ. Si ĩ ꝓbi ⁊⁊ cur uteris: Si ꝓb eͣ accusas : Em̾iatio ÷
ĩqͣ plurib reb expositis ⁊ cet̾is ĩfirmatis. una reliqͣ necessarto ꝯfirma¬
t᷑ hpacto. Necesse ÷ aut ĩ muciciar̾ causa ab ħ eẽ. occisũ. aut metꝰ. aut
maleficiũ susceptũ ñ pot̃. eẽ.S neq inimicitie fuer̾t. nec metꝰ uliꝰ
Relinqͥt᷑ gͥ ut ab ħ ñsit occis. Simplex añ c̃elusio ex necessaria ꝯsecutiõe
fui. reliqͥt᷑. ut id qd dicitis. ñ mͦ ñ fecim. s ne pocuerĩ ꝙͣ fac̾e. Acq ħ diligẽt᷑
oportebit uidẽ. ne qͦ pacto getiꝰ ħ possit refelli. ut ue ꝯfirmatio modũ ĩse¬

Expanded text:
iter describa- mus, argumentatio videtur esse inventum aliquo ex genere rem aliquam aut probabiliter ostendens aut ne- cessarie demonstrans. Necead hunc mo- dum: si inprobus est, cur uteris? si probus, cur accusas? enumeratio est, in qua pluribus rebus expositis et ceteris infirmatis una reliqua necessario confirmatur, hoc pacto: necesse est aut inimicitiarum causa ab hoc esse occisum aut metus aut maleficium susceptum non potest esse; si neque inimicitiae fuerunt nec metus ullus i- tur, ut ab hoc non sit occisus. simplex autem conclusio ex necessaria consecutione fui, relinquitur, ut id, quod dicitis, non modo non fecerim, sed ne potuerim quidem facere. atque hoc diligenter oportebit vid
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ : ne aut plura ꝗͣ satis ÷ de monstraturos nos dicimꝰ. ħ
mͦ. Ostũdã ad u̾sarios. qd̾ arguimꝰ ⁊ potuisse facere ⁊ uolu¬
isse ⁊ fecisse. Nã fecisse: satis: ostñae. Aut eũ incausa partici¬
o nulla sit ⁊ cũ simplex qͥddã agat᷑. tñ utimur distributio ne
ad hunc usũ oratorium: ñ tantoꝑe ꝑtincant. que u̾santur
ĩphilosophia. Ex qͥb ħ ipsa tͣnstulimꝰ : que ꝯuenire uide¬
bantur. qͦrũ nicł ĩcet̾is artib ĩueniebamꝰ..ltq his de par

Expanded text:
os nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse satis est ostendere: aut, cum in causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, ad hunc usum oratorium non tanto opere pertineant, quae versantur in philosophia, ex quibus haec ipsa trans- tulimus, quae convenire viderentur, quorum nihil in ceteris artibus inveniebamus. Atque his
Abbreviated transcription (Latin):
nego eĩ considautur. partĩ ad iuncta s̃ negotio partĩ gestũ negocium
consecuntur. Continentia cũ ipso negotio sunt. ea q̃ seꝑ affira
ẽẽ uidentur. ad rẽ neq ab ea possc̃ separari. Ex his pͥma ÷ buis cõ¬
plexio tociꝰ negocii: q̃ sũmã continet facti. Nmͦ parentis occisio.
Deĩ ĩ ipso gerendo negotio ꝗ actũ sit. Deiñ ͥ. pꝰea factũ sit. ¶ Ing̾sti¬
uitate ꝗͣ uideatur habuisse ad nego ciũ administrandũ. Ca aũ opor¬
tun itas q̃tur exmagnitudine. ĩt̃ uallo. longitate. ꝓpinqͥtate. solitu¬
dine. celebritate. nacura ipsiꝰ loci. iuicinitate totiꝰ regionis. Ex

Expanded text:
i considerantur, partim adiuncta negotiis sunt, partim gestum negotium consequuntur. Continentia cum ipso negotio sunt ea, quae semper adfixa esse videntur ad rem neque ab ea possunt separari. Ex his prima est brevis complexio totius negotii, quae summam continet facti, hoc modo ‘patris occisio, de in ipso gerendo negotio quid actum sit, deinde quid postea factum sit. In gestinitate, quam videtur habuisse ad negotium administrandum. Ea autem opportunitas quaeritur ex magnitudine, intervallo, longinquitate, propinquitate, solitudine, celebritate, natura ipsius loci et vicinitatis et totius regionis. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ÷: nec sic̃ aliqd̃ m̃brũ ad nexũ orõni. Crans latũ ÷. qd aliud
ꝯficit quã cause genꝰ postulat. Ut siqͥs docilẽ faciat atiditorẽ.
Cũbeniuolentiã causã desidẽt. aut si pͥncipio utat᷑. cũ insinuatio¬
nẽ respostulat.  Cont̃ p̾cepta ÷: qd nicħ eoꝵ efficit. qͦrũ causa
ꝯtͣ sit. facit. Ac de exordio ꝗͣ satis duictũ ÷Harratio ÷ rerum
gestarũ. aut ut gestar̾ expositio. Narrationũ tͥa gn̾a st̃. NUnũ
tatio. tis. ñ aliene ab eo negotio de qͦ agit᷑: aut amplificationis
causa int̃ ponit᷑.  Terciũ genꝰ ẽ remotũ acuulib causis
qd delectationis causa ñ ĩ utili cũ exercitatiore dr̃ ⁊ scͥbitur.

Expanded text:
ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi. translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum est. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expo- sitio. narrationum genera tria sunt: untationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur. tertium genus est remotum a civi- libus causis, quod delectationis causa non inu
Abbreviated transcription (Latin):
unu qͦ dicetur. & si ñ abeo ĩ qͦ ꝓxime desitũ ẽrit. Sĩceps
uipietur. Ac multosimitatio buitatis decipitt. ut eũ se bnies¬
et putert: longissimi sint c̃dent oꝑam ut res mul us cẽ̃ist
dicante ñ ut oino paucas res d̾icant ⁊ ñ plures: quã necc̃o fit.
Nã plerisq buit̃ uidetur dicẽ. qͥ ica dixit. Accessi Adedes pue¬

Expanded text:
unum quicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desi- tum erit, deinceps incipietur. ac multos imitatio brevi- tatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: Accessi ad aedes. pue
Abbreviated transcription (Latin):
unationes quẽ ad modũ tͣctare ꝯueriat: de inceps dicentum
fit maxime. si aut ĩ ÷ ĩ ipsa causa q̃dã turpitudo. nt abhis qͥ
añdixer̃. iã qͣdã auditori ꝑsuasũ uideair: aut eo tp̃r locꝰ dicẽ¬

Expanded text:
ationes quemadmodum tractari con- veniat, deinceps dicendum ationes quemadmodum tractari con- veniat, deinceps dicendum fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dice
Abbreviated transcription (Latin):
tur: atq: eoꝵ usus. ẽrrogans ⁊ ĩ tottabił. ut his reb mag̃
iudeantur. ꝙͣ sue cause ꝯfidẽ. SInꝯtentionẽ adducentur: si
eoꝵ ĩ ercia. negligentia. ignauia. desidiosũ studiũ ⁊ sitrurio¬
sũ ociũ: ꝓferetur. Abauditoꝵ ꝓsona bemuolentia capta¬
bitur: si res ab his fortit̾ sapient̾. marsuete. geste ꝓferent᷑.
ĩ neqͣ issentio nimia: significet᷑. ⁊ fidelis ꝗ̃ honesta existi¬
matio. q̃taq eoꝵ idicii. ⁊ auctoritatis expestatio sic ostñst᷑.
Ab reb ipsis. si causã nram laudando extollemꝰ. adusariorẽ ausa
ꝑ ꝯtentionẽ depͥmeniꝰ. Fattentos aũ faciemꝰ. si de monstra¬
bimus ea q̃ dicturi erimꝰ: magna. noua incredibilia. eẽ. A ut
ad om̃s. aut adeos qͥ audient aut ad aliqͦs illustraes hoĩes. aut
breui nr̃a eiusã de monstraturos. atq exponemꝰ iudicatio¬
nẽ. aut iudicatiões si plures er̃t. Dociles auditores facienꝰ:
is maxime docił est. qͥ attentissime ÷ ꝑatꝰ audire. Islẽ ĩsi¬

Expanded text:
tur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus. Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea, quae dicturi erimus, magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, qui audient, aut ad aliquos inlustres ho- mines aut brevi nostram causam demonstraturos atque exponemus iudica- tionem aut iudicationes, si plures erunt. Dociles audi- tores faciemus, is maxime docilis est, qui attentissime audire paratus
Abbreviated transcription (Latin):
Elictur ꝯmodui: pollici: ñ imitatur adiusatira. quĩ res do¬
uit iñ inutile: ab aliq̃ re noua aut riclcida icꝑe iaut ereo
tẽp̃r que nata sit: qd genꝰ trepitũ. acclamationẽ auit ia
para a que uel apologũ ł fabula. ł aliã ꝯtiece iriisi¬
ouedut sirei dlignatas adimet io eandi facultate aliqͥs
aulci mitigat᷑ sic animꝰ deffessus audiendo. aut amiratione
maxime ꝯm̃dat. Splendoris ⁊ festitutatis. ⁊ꝯcinnitudinis
miniũ. ꝑꝑea qd̃ ex his suspitio q̃dã apparĩtioĩs atq artific iose
diligentie nascitur: que maxime orõni fidẽ oratori adrmit
latũ. contͣ p̃cepta. Pulgare ⁊: qd̾ ĩplires causas pot̾ accõmoda¬
ri: ut ꝯuenire rudeat᷑. Cõntune c̃ nichominꝰ ĩ hanc ꝙͣ ĩꝯtͣriã¬

Expanded text:
 res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliquid dulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinisiciosae diligentiae nascitur, quae maxime orationi fidem, oratori adimit latum, contra prae- cepta. vulgare est, quod in plures causas potest accom- modari, ut convenire videatur. commune, quod nihilo minus in hanc qua
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ necari oporciut. pocui .N. sñ tuo scelere: illiꝰ factũ pu¬
niri. Ex hac dedictione rõis: illa sũma nascit᷑ ꝯtͦu̾sia. ꝙͣ udi¬
cationẽ appellamꝰ. Ea ÷ hꝰ modi. Rectũ ne fuierit ab horeste occi¬
di matrẽ: cũ illa horestis pacrẽ occidisset.I firmam̃tũ ÷. fir¬
missima argtm̃tatio defensoris. ac apcissima ad uidicationẽ.
Ut si uelit horestes dice̾. eiꝰ mͦi aĩm mattis sue fuisse inpatrẽ
suũ: inse ipsũ. ac sorores. ĩ regnũ. ĩ famtã gn̾is. ⁊ familie ut ab ea
penus libi sui potissimũ pet̾e debuerint. Ecct̾is ꝙͣ ĩ ꝯstitutio¬
nib : ad hunc modũ iuidicatioties reꝑient᷑. Inꝯiectaͣli aũ ꝯstitutio¬
ne. qͥa rͥo ñ .ẽ. factũ tt ñ ꝯceditur: ñ pot̾ exdiductione rõis: nasci
Quot aut̃ incausa ꝯsticutiones. aut ear̃ partes er̃t totid nec ẽẽ erit
q̃stiões rões. iudicationes. firmam̃ta. repꝑiri.  his õib ĩ causa reꝑ¬

Expanded text:
matrem necari oportuit; potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri. ex hac de- ductione rationis illa summa nascitur rec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidisset. firmamentum est firmissima argu- mentatio defensoris et appositissima ad iudicationem: ut si velit Orestes dicere eiusmodi animum matris suae fuisse in patrem suum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum petere debuerint. Et in ceteriin coniecturali autem constitutione, quia ratio non est—factum enim non conceditur—, non potest ex deductione rationis nasci quot autem in causa constitutiones aut earum partes erunt, totidem necesse erit quaestiones, rationes, iudicationes, firma- menta reperire. Tum his omnibus in causa re
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatione fec̾it.  Rõcinatio ÷ : aũ. diligens ⁊ ꝯsida¬
ta faciendi aliquid aut ñ faciendi erco gitatio. Ea
S. peciinie. Si deniq ut oĩa gn̾ati ãplectamͣ. alicꝰ reti¬
nendi. augendi. ad ipiscendi cõmodi. Aut ꝯt̾ reiciendi
climinuendi. deuitandi ue ĩꝯ modi causa. Nam ĩ hoꝵ
genꝰ alt̾ũtrum illa incident: ĩqͥb aut in cõmodum
aliqͥd maioris adipiscendi cõmodi causa. aut maio¬
ris uitandi incomodi suscipitur. Aut aliqͥd ꝯmo¬
dũ: maioris ad ipiscetidi: aut maioris uitandi in¬
cõmodi p̃titur. ẜ Hic locꝰ. qͣsi aliqd fundam̃tũ
est huiꝰ ꝯstitutionis. Nam nicħ factum eẽ. cuquam
ꝓbatur: nͥ aliquid qr̃ factũ sit ostñdr̃. G accusator cõ¬
p̃ulsione a liqd̃ ẽẽ. factũ dicet: illũ ĩpetũ. ⁊ ꝗͣdã ꝯmotionẽ
aĩ affectionẽq u̾b̾ ⁊ sentñtiis amplificare debebit ⁊ ostuñ¬
de qͣnta uis sit amoris quanta aĩ ꝑ turbatio ex iracõ¬

Expanded text:
cogitatione. Ratiocinatio autem est diligens et considerata faciendi aliquid aut non faciendi excogitatio. Ea si pecuniae, denique, ut omnia generatim amplectamur, alicujus retinendi, augendi, adipiscendive commodi; aut contra rejiciendi, diminuendi, devitandive incomgenus alterutrum illa quoque incident, in quibus aut incommodi aliquid maioris adipiscendi com- modi causa aut maioris vitandi incommodi suscipitur aut aliquod commodum maioris adipiscendi commodi aut maioris vitandi incommodi praeteritur. Hic locus sicut aliquod fundamentum est huius constitutionis. nam nihil factum esse cuiquam pro- batur, nisi aliquid, quare factum sit, ostenditur. ergo accusator, cpulsione aliquid factum esse dicet, illum impetum et commotionem animi, affectionemque verbis et sententiis amplificare debebit, et ostendere quanta vis sit amoris, quanta animi perturbatio ex iracun
Abbreviated transcription (Latin):
borarent. Ac si par ĩnob hꝰ artis atq ĩ illo pisture seientea
scientia fiuisset. fortasse magis ħ insuo gn̾e opꝰ nr̃m: ꝙͣ ille
lsua pietura nobił enit̾et. Eamaior. it. copia nob õnui qeq
qͣilli fuit exemploꝵ eligendi pocestas. Ille ex una urbe. ⁊ exeo
sitis copiis. qdc̃q placet: eligendi pocestas fuit. Ilc uetes
qͥđ seꝑtores artis usq apͥncipe illo atq in tientore er sia
repetitos unũ inlocũ ꝯ ditxit aristoles. ⁊ noĩatĩ cꝰq¬
p̃ceptꝰ magna c̃q̾sita cura: ꝑspicue ꝯscͥpsit. atq eno¬
data: diligent̃ ex posuit. ao tantũ inuentoribꝰ ipsis
suauutate ac b uitate dicendi p̃stitit: ut nemo illoꝵ
p̃cepta ex ipsoꝵ libris cognosoat : si õs qͥ qd̃ illi p̃cipi¬
ant uelint intellig̾e̾: ad hc̃ qͣsi ad quẽdã multo ꝯmodi¬
nob̾. & eos qͥ ance se fuerant in medio posuit: ut cet̾os
⁊ se ipsũ: ꝑ se cogno sce̾mꝰ. Ab hoc aũ qͥ ꝑ fecti st̃. ꝗͣꝙͣ¬

Expanded text:
borarent. ac si par in nobis huius artis atque in illo picturae scientia fuisset, fortasse magis hoc in suo genere opus nsuo pictura nobilis eniteret. ex maiore enim copia nobis quam illi fuit exemplorum eligendi potestas. ille una ex urbe et ex eo sitis copiis, quodcumque placeret, eligendi potestas fuit. Ac veteres quidem scriptores artis usque a prin- cipe illo atque inventore Tisia repetitos unum in lo- cum conduxit Aristoteles et nominatim cprecepta magna conquisita cura perspicue conscripsit atque enodata diligenter exposuit; ac tantum inventoribus ipsis suavitate et brevitate dicendi prestitit, ut nemo illorum precepta ex ipsorum libris cognoscat, sed omnes qui quod illi precipiant velint intelligere, ad hunc quasi ad multo commodinobis et eos, qui ante fuerunt, in medio po- suit, ut ceteros et se ipsum per se cognosceremus; ab hoc autem qui profecti s