comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
philistim &arabum qui finicimi erant & hiopibus
& ascenderunt in terram iuda & dissi pauerunt ea
& ceperunt omnem substantiam quae indomo regis
uenta est : hic ostenditur dm̃ suscitare hostes eis ters
uastandis : quas tali poena iudicat dignas : Num quid
tamen philistim & arabes interram iudaeam dissi¬
pandam Sine sua uoluntate uenerunt. Aut sic uenera
sua uoluntate ut mendaciter scribtum sit. quod dñs
adhoc faciendum eorum spm sus citauit. Immo utrus
uerum est quia & sua uoluntate uenerunt. & tamen
spm̃ eorum dns suscitauit : Quod &iam sic dici potest
uenerunt : Agit enim omp̃s incordibus hominum
&iam motum uoluntatis eorum : ut per eos agat quod
pereos agere ipse uoluerit. qui omnino iniuste aliq
uelle non nouit : Quid est quod homo dĩ dixit ad amẽs¬
siam regem Nonueniat tecum exercitus is rahel. Nonesi
enim dñs cumisrahel omnibus filus efrẽm :

Expanded text:
Philistiim et Arabum qui finitimi erant Aethiopibus, Philistiim et Arabum qui finitimi erant Aethiopibus, et ascenderunt in terram Juda, et dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam, quae in domo regis inventa est . Hic ostenditur, Deum suscitare hostes eis terris vastandis, quas tali poena judicat dignas. Numquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, ut mendaciter scriptum sit quod Dominus ad hoc faciendum eorum spiritum suscitavit? Imo utrumque verum est, quia et sua voluntate venerunt, et tamen spiritum eorum Dominus suscitavit. Quod etiam sic dici potest,voluntate venerunt. Agit enim Omnipotens in cordibus hominum etiam motum voluntatis eorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amessiam regem, Non veniat tecum exercitus Israel, non est enim Dominus cum Israel, omnibus filiis Ephrem:
Abbreviated transcription (Latin):
diuina iudicia contremescat. quibus agit ds̃ incordi¬
bus &iam malorum hominum quid quid uult. reddens
eis tamen secundum merita eorum. Roboam filius
salomonis Respuit consilium salubre seniorum quod
eidederant : ne cum populo dure ager&. et uerbis co¬
auorum suorum potius ad quieuit. Respondendo mina¬
citer quibus leniter debuit: Vnde hoc nisi propria
uoluntate : Sed hinc ab eo recesseruN decem tribus
srahel : & alium regem sibi constituerunt hieroboam
ut irati dĩ uoluntas fier&. quod &iam futurum esse
praedxerat:ꝰ quid enim scribtura dicitꝰ: & non audiuit
rex plebem quoniamerat conuersio ad nõ. ut statuera
uerbum suum quod locutus est in manu achiae sflonitas
deiero boam filio nabat hꝰ Nempe sic factum est: & illud
per hominis uoluntatem ut tamen conuersio ess& achẽ
Legite libros parali pomenon: & inueni&is in secundo
libro scribtum: et suscitauit dñs spm̃ superiorams pm̃

Expanded text:
judicia divina contremiscat, quibus agit Deus in cordijudicia divina contremiscat, quibus agit Deus in cordibus etiam malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam filius Salomonis respuit consilium salubre seniorum, quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit. Unde hoc, nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? Et non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Achiae Selonitae de Jeroboam filio Nabath . Nempe sic factum est illud per hominis voluntatem, ut tamen conversio esset a Domino. Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: Et suscitavit Dominus super Joram spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
xpm. Sic usus est iudaeis crucifigentibus xpm̃
et quanta inde bona praestitit populis credituris quidꝰ
ipsodiabolo utitur pessimo : sed optime ad exercenda
& probandam fidem & pi&atem bonorum
ponsibi quiomnia scit ante quam fiant. Sed nobis
quibus erat neces sarium ut eo modo agerur nobiscum :
numquid non sua uoluntate abessalon elegit consilium
quod sibi oberat : et tamen ideo fecit. quia ex audierat
dnis eius patrem orantem ut hoc fier& Propter quod¬
auit scribtura : et dñs mandauit dissipare consilium
acithofelbonum : ut inducat dñs super abessa lon
mala omnia : Bonum consilium dixit . quod ad tempus
qrderat ciusae: quia proipsoerat contra patrem eius
contraquem rebellauerat ut eum poss& opprimere
nisi dis consilium dissipass& quod dederat acithofel
iuendo incorde abessalon ut tale consilium repidiar&.
daliud quodei non expediebat eliger&: Quis non ista

Expanded text:
Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem, ut hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, cotra quem rebellaverat, ut posset eum opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde Abessalon, ut tale consilium repudiaret, et aliud quod ei non expediebat eligeret. CAPUT XXI. 42. Quis non ista
Abbreviated transcription (Latin):
diuina plenam sententiam regis uel ut abalio initio
rep&endo commendans: & dixit inquit dauid ad aber
& adomnes pueros eius : ec cefilius meus quiex int deut¬
ut uideat dñs humilitatem meam. &r&ribu& mihibm
promaledicto eius indie istoꝰ. Quomodo dixerit dn
huic homini maledicere dauid quis sapiens & imdes
Non enim iubendo dixit ubi oboedientia laud ardi
Sed quodeius uoluntatem proprio uitio suo malam.
In hoc peccatum iudicio suo iusto &occulto inclinant
⁊deo dictum est dixit eidñs : Namsi iubenti obtemperas¬
s& dõ laudandus potius quam puniendus ess& Gicui
ex hoc peccato postea nouimus esse punitum: Necciusa
tacita est. quur ei dñs isto modo dixerit maledicere
ut uideat inquit dñs humilitatem meam . & retribua
mihi bona promaledicto eius indie isto: Ecce quomode
probatur dm̃ uti cordibus. & malorum ad laudem arque
adiumentum bonorum : Sic usus est iuda tradente

Expanded text:
divina plenam sententiam regis velut ab alio initio divina plenam sententiam regis velut ab alio initio repetendo commendans: « Et dixit, inquit, David ad Abizai et ad omnes pueros ejus: Ecce filius meus, qui exivit de uteut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea novimus esse punitum. Nec causa tacita est, cur ei Dominus isto modo dixerit maledicere ut videat, inquit, Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. Ecce quomodo probatur, Deum uti cordibus etiam malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente
Abbreviated transcription (Latin):
dicindum : unde dicit dñs adihm̃ naue : Non poterunt
flusrahel subsistere a facie inimicorum suorum: quid est
nonaurunt subsistere quare non subsistebant per liberũ
ibrium. Sed pertimorem turbata uoluntate fugiebaNt
nsi quia ds̃ dominatur & uoluntatibus hominum & quos
uoli informidinem conuertit iratus: Numquid non hos¬
ns israhelitarum aduersus populumdĩ quem ducebat
iĩ naue sua uoluntate pugnarunt : et tamendicit scrib¬
ura quia perdnm factum est confortaricoreorum. ut ob¬
uam irent adistahel adbellum ut ex terminarentur :
umquid non sua uoluntate homo in probus. filius iemi ni
uledicebat regi dauid : et tamen quidait dauid plenus
ura & alta & pia sapientia. quidait illi quima ledicentem
per cutere uoluit: quid mihi inquit & uobis filii saruiae :
dinittite eum & maledicat quia dnis dixit illi. maledicere
liudsꝰ a quis dicet ei quare fecisti sic: de inde scribtura

Expanded text:
dicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt dicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non poterunt subsistere? Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant; nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obviam irent ad bellum ad Israel, ut exterminarentur . Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David, plenus vera et alta et pia sapientia? quid ait illi qui maledicentem percutere voluit? Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum, et maledicat; quia Dominus dixit illi maledicere David. Et quis dicet ei, Quare f
Abbreviated transcription (Latin):
cum scribtura locutasit euidentissimis testimoniis
ueritatis quae scribtura diuina si diligenter inspiciatis
ostendit Nonsolas bonas hominum uoluntates. quas ipst
facit ex malis. et ase factas bonas in actus bonos & in
adernam dirigit uitam Verum &iam illas quae conseruun
saeculi creaturam ita esse indĩ potestate. ut eas quo uolus¬
rit quando uoluerit faciat inclinari. uel adbeneficia
quibus dam praestanda uel adpoenis quibusdam ingt¬
rendas : Sicut ipse iudicat occultissimo quidem iudicio
edsine dubitatione iustis simo: Nam inuenimus ali¬
qupeccata &iampoenas esse aliorum peccatorum :
sicut sunt uasa irae quae perfecta dicit apostolus in per¬
ditionem sicut est induratio faraonis. cuius & causa
dicitus. ad ostendendam in illo uirtutem dĩ. Sicuti est
fuga is rahelitarum a facie hostium deciuitate. ai:¬
nanimo enim factus est timor ut fugerent: Et hoc fac¬
tumest ut uindicar&ur peccatum. eo modo quo fuerat uin¬

Expanded text:
ptura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis ptura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta dicit Apostolus in perditionem : sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur, ad ostendendam in illo virtutem Dei : sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de civitate Gai; in animo enim factus est timor ut fugerent, et hoc factum est ut vindicaretur peccatum et modo, quo fuerat vin
Abbreviated transcription (Latin):
redo esse scientiam quae sine caritate inflat: et ex nobis
esse caritatem quae facit ut scientia inflare Nonpossit:
stem cumdicat a postolus super eminentem scientiae
caritatem xp̃i. quid est insanius quamputare ex do esse
scientiam quae subdenda est caritati et ex hominibus car¬
tatem quae superemin& scientiae : Fides autem uera
& doc trina sana ambas esse dicit ex dõ : quia scribtun
est: a facie eius scientia & intellectus procedit:
et scribtum est : caritas autem exdõ est: et legimus spñ
scientiae &pi&atis. Leginus spm̃ uirtutis & caritats
& continentiae : Sed maius est donum caritas quar
scientia: Namscientia quando est in homine caritust
arbitror aduersus eos quigratiam dĩ uehementer
oppugnant : qua uoluntas humana Non tollitur. Sedex
mala mutatur inbonam Et cumbona fuerit adiuuatus
Et sic disputasse : ut non magis ego quam diuina ipsa ui¬

Expanded text:
ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit : scriptum est, Charitas ex Deo est . Et legimus, Spiritum scientiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est arbitror adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, quam divina ipsa Scri
Abbreviated transcription (Latin):
lino nonauferat. Sed potius oper&ur patientiam:
ad efesios &im pax inquit fratribus & caritas cum fide
tam nonconprehendunt : In io hanne luxdicit : ecce
qulem dilectionem dedit nobis pater : ut filiidĩ uocemur
a sinis: et in pelagianis tenebrȩdicunt : dilectio nobis
ex nobis est: quam siueram idest christianam dilectionẽ
haberent: s cirent &unde haberent. Sicut sciȩbat a pos¬
tolis quidicebat : Nos autem Non spm̃ huius mundi
accepimus : Sed spm qui ex dõ est ut sciainus quae adõ
donitasunt nobis : Iohannesdicitꝰ ds̃ dilectio est :
et pelagiani &iam ipsumdm̃ Non exdõ sed ex sem& ipsis
babere se dicunt : Et cumscientiam legis exdo nobis esse
fiteantur : caritatem ex nobis ipsis uolunt. Nec audiunt
ipostolum dicentem : Scientia inflat : caritas autem
udificit : quidest in eptius immo uero quid est amentius
dabipsa sanctitate caritatis alienius quam confiteri

Expanded text:
latio non auferat, sed potius operetur patientiam. latio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri
Abbreviated transcription (Latin):
tis & continentiae : in quo sane apostoli testimonio caute
debemus Nenos arbitremur Non accepisse spm̃tiurs
di. quodsine dubio magnum est dĩdonum: de quoda
prof&a esaias : Requiescit super eum sp̃s sapientiae
& intellectus : Sps consilii & fortitudinis. Sp̃s scienue
& pidatis. sp̃s timoris dĩ : Non quo timore p&rus xp̃m
Negauit : Sed illius timoris sp̃m accepimus. de quo
dicit ipse dns xp̃s : eum tim&e : qui hab& potestaten
hunc tim&e: hoc autem dixit. Neillo timore ne garens
eum quo turbatus est p&rus: hunc enim auferri uoli
a nobis cum prius dixit : Nolitetimere eos qui corpus
occidunt : & postea non habent quod faciant: huius tins¬
ris non accepimus spm : Sed uirtutis & caritatis. A cona¬
nentiae : De quospũ idem ipse a d rominos ait : cilorumuis
intribulationibus scientes quoniam tribulatio paties¬
tiamoperatur. patientia probationem. probatio spenꝰ

Expanded text:
atis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere atis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescet super eum spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini . Non quo timore Petrus Christum negavit, sed illius timoris spiritum accepimus, de quo dicit ipse Christus: Eum timete, qui habet potestatem hunc timete. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc enim auferri voluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant . Hujus timoris non accepimus spiritum, sed virtutis et charitatis et continentiae. De quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patient
Abbreviated transcription (Latin):
nullum ess& nisi eos eligentis dĩ gratia praeuenira :
unde & a postolus paulus benedicens colosenses : uos inquit
dns multiplic& & abundare faciat in caritate. in inuicem
& inomnes : hanc benedictionem dedit ut nos inuicem
diligeremus quilegem dederat. ut inuicem diligamus :
denique alio loco adeosdem quia sine dubio inquibus dam
borum iam erat quod eis utess& optauerat : Giratias inquit
igere debemus do semper prouobis fratres sicut dignum est :
quoniam super crescit fides uestra & abundat caritas unius¬
suius que uestrum in inuicem: hoc dixit: Neforte detanto
leno quodexdo habebant. tamquam ex se ipsis id habenes
extollerentur : quodergo supercres cit fidos uestra inqur
& abundat caritas unius cuius que uestrum in inuicem:
ciratias agere debemusdõ deuobis. Nonita uos laudare
tamquam hoc habeatis ex uobis : Et adtimo theum dici
Nonenim dedit nobis ds̃ spm̃timoris seduirtutis. & cariu¬

Expanded text:
nullum esset, nisi eos eligentis gratia Dei praeveniret. nullum esset, nisi eos eligentis gratia Dei praeveniret. Unde et apostolus Paulus benedicens Thessalonicenses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere debemus Deo semper pro vobis, fratres, sicut dignum est, quoniam supercrescit fides vestra, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem . Hoc dixit, ne forte de tanto bono quod ex Deo habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. Quod ergo supercrescit fides vestra, inquit, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem, gratias agere debemuex vobis. 39. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charit
Abbreviated transcription (Latin):
fratres mner quia nos diligeremus dm̃ Nisi nos prior ipse
diligerer& : Idem iohannes a percissime hoc ostendit¬
& dicit Nos diligimus: quia ipse prior dilexit nos:
sritia nos facit legis dileetores : Itx uero ipsa sine gratia
pomnisi praeuaricatores facit : et quod discipulis suis
drit dñs non uos me elegistis Sed ego uos elegi Nihil
aliud indicat nobis : Sienimnos prius dileximus ut hoc
merito nos ipse diliger& : prius illum nos elegimus
ut abillo eligi merere mur: Sed ipse qui ueritas est aliud
dicis & huic uanitati hominum apertissime contradicit:
ponuos me elegistis inquit : Siergo non elegistis sine dubio
ntidilexistis: Quomodo enim eum eligerent quem non
diligrent Sedego inquituos elegi : Nuinquid non &ipsi
posta elegerunt eum & omnibus bonis huius saeculi
oridulerunt : Sed quia electi sunt elegerunt. Non quia
doerunt el ec tisunt :eligentium hominum meritum

Expanded text:
fratres mei: quia nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse fratres mei: quia nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret. Idem Joannes apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligamus, quia ipse prior dilexit nos . Gratia nos facit legis dilectores, lex vero ipsa sine gratia nonnisi praevaricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum
Abbreviated transcription (Latin):
ex dõ uicimus pelagianos : Sedeat ergo internos iudex
a postolus iohannes & dicat nobis carissimi diligams
uicem: In his uerbis iohannis cumse illi extollere coq
& dicere ut quid nobis hoc praecipitur. Nisi quia ex nobs
habemus ut inuicem diligamus : Sequitur continuo idn
io hannes confundens eos &dicens quia dilectio ex dost
Non itaque ex nobis sed ex dõ est : quur ergo dictumest dil¬
gamus inuicemquia hlectio exdõ est. Nisiquia praecepto
ad monitum est liberum arbi trium ut querer& dĩ donuie
Quod quidem sine suo fructu prorsus ad moner&ur
prius acciper& aliquid dilectionis ut ad di sibi quaem
unde quod iubebatur impler& : cuidicitur diligamꝰ
inuicem lex est : cum dicitur quia dilectio exdõ est cira¬
tia est: Sapientia quippedi legem & misericordiam
in lingua portat: Unde scribtum est inpsalmo & enim
benedictionem dabit qui legem dedit : Nenio ergouos falla

Expanded text:
ex Deo, vicimus Pelagianos. Sedeat ergo inter nos judex ex Deo, vicimus Pelagianos. Sedeat ergo inter nos judex apostolus Joannes, et dicat nobis: Charissimi, diligamus invicem. In his verbis Joannis cum se illi extollere coeperint et dicere, Utquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis habemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est . Non itaque ex nobis, sed ex Deo est. Cur ergo dictum est, Diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est; nisi quia praecepto admonitum est liberum arbitrium, ut quaereret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod jubebatur impleret. Cum dicitur, Diligamus invicem, lex est: cum dicitur, quia dilectio ex Deo est, gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misericordiam in lingua portat . Unde scriptum est in Psalmo: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit . 38. Nemo ergo vos fallat,
Abbreviated transcription (Latin):
disdituus ds̃ unus est : Et diliges dñm dm̃tuum exto
mcorde tuo. & ex tota animatua. & ex tota mente tua
hocest primum mandatum: Secundum autem simile illi:
diliges prox imum tuum tamquam teipsum: Maius
horum aliud mandatum non est : dicit &iam in euan¬
gelio secundum iohannem.: mandatum nouum do uobis.
ut diligatis inuicem sicut dilexiuos. ut & uos diligatis
huicem: In hoc cognoscent omnes quid discipuli mei
paecepta dilectionis. id est caritatis. quae tanta & talia
sunt. ut quid quid homo seputa uerit facere bene si fiat
sine caritate. Nullomodo fiat bene. haec ergo praecepta
caritatis. in aniter darentur hominibus Nonhabentibus
ulerum uoluntitis arbi trium : Sed quia ꝑlegemdintur
& u&erem & nouam quamuis in noua uenerit aratia
quae promittebatur inu&ere. Lex autem sine gratia in¬
tera est occidens ingratia uero sp̃s uiuificans ⁊ inde est
in hominibus caritas di & proximi nisi exipsodõ : Nam sio
exdõ Sed ex hominibus uicerunt pelagiani : Siauten

Expanded text:
m tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua: hoc est primum mandatum. Secundum autem simile illi: Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Majus horum aliud non est mandatum . Dicit etiam in Evangelio secundum Joannem: Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem. In hoc cognoscpraecepta dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis inaniter darentur hominibus, non habentibus liberum voluntatis arbitrium: sed quia per legem dantur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia littera est occidens, in gratia vero spiritus vivificans, unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩiũ : ut ergo uelimus sine nobis operatur : cum autem
uolumus & sic uolumus ut faciamus nobiscum cooperatur:
Tamen sine illo uel operante ut uelimus uel cooperante
cum uolumus ad bona pi&atis opera nil ualemus deo pe¬
rante illo ut uelimus dictum est : ds̃ est enim qui o peratur
in uobis & uelle de quo operante illo cumiam uolumus
& uolendo facimus Scimus inquit quoniam diligentibis
dm̃ omnia cooperatur in bonum : quid est omnia Nisi &p¬
sas terribiles sae uasque passiones : Sarcina quippeli
quae infirmitati grauis est leuis efficitur caritatiꝰ. Talia
enimi dñs dixit esse suam sarcinam leuem : qualis p&rus
fuit. quando passus est proxp̃o. Nonqualis fuit quando
Negauit xp̃m: Istam caritatem id est diuino amore arda¬
tissimam uoluntatem commendans apostolus dicit
qiuis nos separabit a caritate xp̃i. Tribulatio a nangustia¬

Expanded text:
Christi Iesu. ut ergo uelimus, sine nobis operatur; cum autem Christi Iesu. ut ergo uelimus, sine nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uolendo facimus: scimus, inquit, quoniam diligentibus deum omnia cooperatur in bonum. quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem, qualis Petrus fuit, quando passus est pro Christo, non qualis fuit, quando negauit Christum. istam caritatem, id est dinino amore ardentissimam uoluntatem, commendans apostolus dicit: quis nos separabit a caritate Christi? et
Abbreviated transcription (Latin):
ponadul terabis. Non homicidium facies Non furaueris
nonconcupisces &si quod est aliud mandatum. in hoc
ser mone recapitulatur : diliges proximum tuum tamquã
teipsum. dilectio proximȩ. malum nonoperatur. plenitu¬
do ergo legis dilectio Ipsam caritatem a postolus parus
nondum habuit : q̃uando timore dnm ter negauit.:
T imorenim Nonest incaritate : Sicut ait iohannes
iungelista inepistola sua. Sed perfecta caritas foras
mit tit timorem : Et tamen quam uis parua & inperfecta
nonde erat: quando dicebat dño animam meam prote
ponam:ꝰ putabat enim se posse : quodse uelle sentiebat:
et quis istam & si paruam dare coeperat caritatem. nisi ille
qu praeparat uoluntatem. Et cooperando per ficit. quod
perando incipit : quoniam ipse ut uelimus operatur
icipiens. qui uolentibus quo o peratur perficiens
proptir quod ait a postolus. certussum quoniam quiope¬
ratur in uobis opus bonum perfici etusque indiem

Expanded text:
Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proximumte ipsum. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperatur perficiens? propter quod ait apostolus: certus sum, quoniam qui operatur in uobis opus bonum, perficiet usque in diem
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus meis ambul&is & iudicia mea obseru&is & faci¬
atis : Cumdicit faciam : ut faciatis. quid aliud dicit Nisi
auferam a uobis cor lipideum. unde non faciebatis
& dabo carneum unde faciatis : Et hoc quid est nisi aust¬
ram cordurum unde non faciebatis. & dabo cor oboe¬
diens unde faciatis ille facit ut faciamus cuidicit homo
ponednẽ custodiam orimeo : hoc est enim dicere : fac ut
ponam custodiam orimeo : quod beneficium dĩ iam fuerat
consecutus quidixitꝰ: posui orimeo custodiamꝰ quiergo
uult facere dimanditum & non potest : Iam quidem haba
uoluntatem bonam. Seladhuc paruam & inualidam
Poterit autem : cum magnam habuerit & robustum:
qundoenim martures magna illa mandata fecerunt :¬
nuna unque uoluntate hoc est magna caritate feceruN
oeui ciritate ipse dñs ait : maiorem hac cariatem nemo hab&.
quim ut animam suam ponat pro amicis suis : uinde a postolus
dicit quienim diligit proximum legem in pleuit : Nam

Expanded text:
tionibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis et facitionibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis et faciatis. cum dicit: faciam, ut faciatis, quid aliud dicit nisi: auferam a uobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo carneum, unde faciatis? et hoc quid est nisi ut "auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor oboediens, unde faciatis"? ille facit, ut faciamus, cui dicit homo: pone, domine, custodiam ori meo; hoc est enim dicere:, "fac, ut ponam custodiam ori meo". quod beneficium dei iam. fuerat consecutus qui dixit: posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata et non potest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam dicit, Qui enim diligit proximum, legem implevit: nam,
Abbreviated transcription (Latin):
contra luxoriam ds̃ quam multa mandauit. faciat ea
quia si uo luerit conseruabit mandata : quid est quod ela¬
nat addm̃ uentris ad p&itio & concubitus nead prehen¬
dit me: Si haec es in presenti diceremus ectissime nobis
Responder& & dicer& ex ista oratione mea qua haec adnõ
p&o intelligite quo modo dixerim : Si uo lueris conseruabis
mandata : Certum est enim nos mandata seruare siuolume
Sed quia praeparitur uoluntas adño : ab illo p&endum esi
ut tantum uelimus quantum sufficit ut uolendo faciamus
Certum est nos uelle cum uolumus. sed ille facit ut uelimis¬
bonum de suo dictum est. quod paulo ante posui. quod pre¬
paratur uoluntas adnõ: dequo dictum est: ad nõ cresl
hominis dirigentur. & uiam eius uol& : de quo dictum est¬
ds̃ est quio peratur inuobis & uelle : certum est nos facere
cum facimus : Sedille facit ut faciamus praebendo uires
efficacissimas uoluntati. quidixit. faciam ut in iustifia¬

Expanded text:
contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum uelimus, quantum sufficit, ut uolendo faciamus. certum est nos uelle, cum uolumus; sed ille facit, ut uelimus, de quo dictum est, ut paulo ante posui, quod praeparatur uoluntas a domino, de quo dictum est: a domino gressus hominis dirigentur, et uiam eius uolet, de quo dictum est: qui operatur in uobis et uelle. certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit: faciam, ut in iustifica
Abbreviated transcription (Latin):
seruabis mandata : In eodem libro ecclesi astico aliquanto
post dicit : quis dabit inore meo custodiam & super labia
mea signaculum as tutum. Neforte cadam abeo & lingua
mea perdatme : Iam certe mandata acceperat : cohibe
linquam tuam amalo & labiatua neloquantur dolum :
Cunergo uerum sit quod dixit. Si uolueris conseruabis
mandata quare quȩ rit in ore suo daricustodiam Similis
ei qudicit in psalmo. ponednẽ custodiam orimeo.
none sufficit mandatum dĩ & uoluntas sua : quando quidem
si uoluerit : conseruabit mandata : quam multa dĩ manda¬
tasunt contra superbiam: Iam nouit ea. Si uoluerit
conseruabit ea : Quare ergo paulo post dicit. dnẽ pater
& ds̃ uitae meae. elationem oculorum nedederis mihi
Iamdixerat ei lex: Non concupiscis : uelit ergo & faciat
quodiub&ur quoniam si uoluerit conseruabit mandata
Quare sequitur & dicit concupiscentiam auerte ame :

Expanded text:
seruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto seruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit ergo et faciat quod iubetur, quoniam, si uoluerit, conseruabit mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me?
Abbreviated transcription (Latin):
tatis malae: per hanc &iam fit : ut ipsa bona uoluntis
quae iam esse coepit augeatur. Et tam magna fiat.
ut possit implere diuina mandata quae uoluerit.
cum ualde perfecte que uolueritꝰ adhoc enim ual&
quod scribtum est : Si uolueris conseruabis mandata
ut homo qui uoluerit & non potuerit: Nondum se plene
uelle cognoscat. & or& ut habeat tantam uoluntatem
quanta sufficit adimplenda mandata : Sic quippe
adiuuatur : ut faciat quod iub&ur: Tunc enim utile esi
uelle cumpossumus & tunc utile est posse cum uolumis
Namquid prodest Si quod nom possumus uolumus Aut
quod possumus nolumus: magnum aliquidse scire
pelagiami putant᷑ quando dicunt Non iuber& ds̃ quodscis
poposse ab homine fieri : quis hoc nesciat : Sedideo
ula& aliqua quae nom possumus : & nouerimus quid ab illo
petere debeamus : Ipsa est enim fides quae orando imparat
quodlex imperat : denique ipse quidixit Siuolueris con¬

Expanded text:
tatis malae. Per hanc etiam fit ut ipsa bona voluntas, tatis malae. Per hanc etiam fit ut ipsa bona voluntas, quae jam esse coepit, augeatur, et tam magna fiat, ut possit implere divina mandata quae voluerit, cum valde perfecteque voluerit. Ad hoc enim valet quod scriptum est, Si volueris, servabis mandata : ut homo qui voluerit et non potuerit, nondum se plene velle cognoscat, et oret ut habeat tantam voluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. Sic quippe adjuvatur, ut faciat quod jubetur. Tunc enim utile est velle, cum possumus; et tunc utile est posse, cum volumus: nam quid prodest, si quod non possumus volumus, aut quod pPelagiani putant, quando dicunt: "non iuberet deus quod sciret non posse ab homine fieri". quis hoc nesciat ? et ideo iubet aliqua, quae non possumus, ut nouerimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, con
Abbreviated transcription (Latin):
uquid morimini domus is rahel dicit dñs: quia nolo
nortem morientis dicit ad onaidns & conuertimini
d uiu&is: meminerimus eum dicere. & conuertimini
& uiu&is. cudicitur. conuerte nos ds̃ : meminerimus
dm̃dicere. proicite a uobis omnes impi&ates uestras.
cumipse iustific& impium: meminerimus ipsum dicere
facite uobis cornouum & sp̃m nouum quidicit. dabo
uobis cornouum & spm̃ nouum dabo uobis: Quomodo
ergo quod dicit facite uobis. hoc dicit dabo uobis:
Quare iub& siipsedaturus est : quaredat si homo
facturus est. Nisi quiadat quo diub&. cum adiuuat
ut faciat cui iub&: Semper est autem in nobis uoluro
libera : Sed non semper est bona : Aut enim aiustitu
libera est quando seruit peccato. & tunc est mala
Aut apeccato libera est quando seruit iustitiae & tun
est bona : Ciratia uero dĩ semper est bona: Et perhanc
fit : ut sit homo uoluntatis bonae quiprius fuit uolun¬

Expanded text:
Utquid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo Utquid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai Dominus, et convertimini quas me. Meminerimus eum dicere: et conuertimini et uiuetis, cui dicitur conuertenos, deus. meminerimus deum dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semplibera est, quando servit peccato, et tunc est mala: aut a peccato libera est, quando servit justitiae, et tunc est bona. Gratia vero Dei semper est bona, et per hanc fit ut sit homo bonae voluntatis, qui prius fuit volun
Abbreviated transcription (Latin):
oifanastis uos ego faciam uos bonos Non propteruos :
et sinctificabo inquit nomen meum magnum quod pro¬
finitumest ingentibus. quod profanatum in medio eorũ
ganificare sedicit nomensuum : quod superius dixerat
scn hoc est ergo quod oramus in oratione dominica
dicentes. Scĩfic& ur nomentuum : ut scĩfic&ur in ho¬
mimnbus : q̃uod perse ipsum sine dubio semperest scm̃ :
demque sequitur : & scient omnes gentes quoniam ego
sundñ dicit ad onai dñs cumscificatus fuero in uobis
sunergo semper ipse sit sc̃s̃ scificatur tamen in eis quibus
lritur gratiam suam. Auferendo ab eis cor lapideum
nihil ibi facere ipsos homines perliberum arbitrium :
Ideodicitur inpsalmo. Nolite obdurare corda uestra
et per ipsum hiezechielem : proicite a uobis omnes impi¬
etates uestras : quas impie egistis inme & facite uobis
ur nouum & spm nouum. & facite omnia mandata mea

Expanded text:
profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et sanctificabo, inquit, nomen meum magnum, quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur in hominibus, quod per seipsum sine dubio semper est sanctum. Denique sequitur: Et scient omnes gentes quia ego sum Dominus, dicit Adonai Dominus, cum sanctificatus fuero in vobis. Cum ergo ipse semper sit sanctus, sanctificatur tamen in eis quibus largitur gratiam tuam, auferendo ab eis cor lapideum,nihil ibi facere ipsos homines per liberum arbitrium, ideo in psalmo dicitur, Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum Ezechielem, Projicite a vobis omnes impietates vestras, quas impie egistis in me, et facite vobis cor novum et spiritum novum, et facite omnia mandata mea.
Abbreviated transcription (Latin):
& ab omnibus idolis uestris. & mundabo uos. &d
uobis cornouum. & spm̃ nouum dabo in uobis. etu¬
fer&ur cor lapideum decarne uestra & dabo uobis
cor carneum. & sp̃m meum dabo in uobis.
et faciam ut in iustificationibus meis ambul&is
& iudicia mea obseru&is & faciatis: quis itaque si
caecus ut non uideat: quisita lapideus ut non sentiat
ista gratiam non secundum merita bonae uoluno
dari dõdicente atque testante. ego facio domus is tibs
Sed propter nomen meum scm̃ : quare enim dixit
ego facio. Sed propter nomen ineum scm̃ Nisi neilli
putarent propter bona merita sua fieri. quod noners¬
bescunt dicere pelagiani: Nonsolum autem bona me¬
rita eorum nulla. uerum &iam mala merita praeces¬
sisse de monstrat dicendo. Sed propter nomen in euꝰ
scm̃ quod profanastis ingentibus : quis nom uideat
horrendum malum esse nomen scm̃ dnĩ profanire
namen propter ipsum nomen meum inquit quod

Expanded text:
 ab omnibus idolis vestris, et mundabo vos: et dabo  ab omnibus idolis vestris, et mundabo vos: et dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo in vobis; et auferetur cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et spiritum meum dabo in vobis: et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horrendum malum esse, nomen sanctum Domini profanare? Et tamen propter ipsum nomen meum, inquit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uo luntatis in homine praecessisse. ut a ueller&ur
abeo cor lapideum : quandoquidem ipsum cor lapi¬
deum non significat Nisi durissimam uoluntatem
& aduersus dm̃ omnino inflexibilem : ubi enim
me cedit bona uoluntas: ĩam non est utique cor lapi¬
ium: Nam & alio loco pereundem proph&am ds̃
sanifestissime ostendit. Non propter eorum aliqua
bona merita : Sed propter nomen suum ista facere ubi
ait : Non propteruos ego facio domus israhel : Sed prop¬
tr nomen meum scm̃ quodprofanastis ingentibus. quo
h rastis illuc. Et sanctificabo nomen meum magnum
quod profanatumest ingentibus quod profanatis¬
inmedio eorum. et scient gentes quia ego sum dñs.
dicit adonaidñs Cum sanctificatus fuero in uobis
ante oculos eorum & accipiam uos degentibus. & cor¬
gregabo uos ex omnibus terris. & inducam uos in
terram uestram & aspergamuos aqua munda
& mundabimini ab omnibus inmunditiis uesta¬

Expanded text:
voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen suum ista facere, ubi io non propter uos, domus Israhel, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc. et sanctificabo nomen meum magnum, quod profanatum est ingentibus et profanastisin medio eorum, et scient gentes quia ego sum dominus, dicit Adonai dominus, cum sanctificatus fuero in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et aspergam super uos aquam mundam et mundabimini ab omnibus inmunditiis uest
Abbreviated transcription (Latin):
etiam duritiam cordis auferre. Nondicer& ꝑ prophado
Auferam abeis cor lapideum. & dabo eis corcarneum:
Quod denouo testamento fuisse prae dictum satis
apostolus ostendit ubiant: epistala nostra uos estis
arbta Nona tramento Sed spũ dĩ uiui : Non intabulis
lpideis sed in tabulis cordis carnalibus : quod non
ideo dictum putemus. ut carnaliter uiuant quide¬
bet spiritaliter uiuere : Sed quia lapis sine sensu est
cui comparatum est cordurum : Cui nisi carni senti¬
enti cor intellegens debuit comparari : Sic enim
hoc dicitur per hiezechielem proph&am & dabo eis
inquit cor aliud & spm̃nouum dabo eis. et euellam
cos lagideum decarne eorum. et dabo eis corcarneum.
ut inpreceptis meis ambulent & iustificationes meas
obseruent. & faciant eas. & erunt mihi inpopulum
dspero eis indm̃ dicit dñs Numquid ergo possumus
nsi absurdissime dicere. bonum meritum bonae

Expanded text:
etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae
Abbreviated transcription (Latin):
Scientiam fidei : Sed spm fidei : quod propterea dixit
ut intellegeremus quia fides & non p&ita conceditur
ut ei p&enti alia concedantur: quomodo enim inuo¬
cabunt inquit inquem non crediderunt: ergo sp̃s
gratiae facit ut habeamus fidem. ut perfidem in pan¬
mus orando ut possimus facere quae iubemur:
Ideo ipse apostolus adsidue legi praeponit fi dem:
quoniam quodlex iub& facere nonualemus. Nisi
perfidem rogando impetremus ut facere ualeamus:
Namsifides liberi est tantum modo arbitrii. nec ditus
adõ propter quid proeis quino lunt credere oramus
ut credant: Quod prorsus faceremus in aniter: pisi
rectissime crederemus &iam peruersas & fidei contra¬
rias uoluntates. omnipotentem dm̃ ad credendum
posse conuertere : Liberum quidem arbi trium homi¬
nis pulsatur ubi dicitur: hodie si uocem eius audierius
Nolite obdurare corda uestra : Sed nisi poss& ds̃

Expanded text:
Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus