comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eneam uenerem quã uiderat eẽ credidisse
cuiꝰ ut ip̃e putabat agnite nulla uerba per¬
ceperat. sed uera solutio hoc est. Senus
niebil de afrorum moribus unde nũc for¬
midat eneas. Sed declasse dixerat liberata
filio. Sciendum tamen est inuirgilio in¬
ter dum ualidiora ẽẽ obiecta purgatis. uł
contra. hoc loco. ¶Leniit. quarte ꝯuga¬
tionis tempus preteritũ ꝑ fectum uł in
ui. uncta exit. uł sublato digam mo
duo.ii. ꝓ nostro arbitno. Ut lenii. leniui.
andu. audiui. Sane cum in ui exit. penulti¬
ma longa est.⁊ ip̃a accentum retinet. cum
uero in .ii.penultima breuis est. ⁊ perdit
accentum. quia ut supra diximus unius
obuoxam. quotiens uocalis uocalem seꝗt᷑.
detrahit longitudinem precedenti. s hõc
in metro ubi necessitas cogit. Nam in pro¬
sa ⁊ nacuram suam. ⁊ accẽtum retinet.
nũc ergo leniit tertia a fine ht accentum.
quia penultima breuis est. Sane pleꝵq

Expanded text:
Aenean Venerem quam viderat esse credidisse, Aenean Venerem quam viderat esse credidisse, cuius, ut ipse putabat, agnitae nulla verba perceperat. Sed vera solutio haec est: Venus nihil de Afrorum moribus, unde nunc formidat Aeneas, sed de classe liberata dixerat filio. Sciendum tamen est in Vergilio interdum validiora esse obiecta purgatis, vel contra, ut hoc loco. LENIIT quartae coniugationis tempus praeteritum perfectum vel in ‘vi’ iunctam exit vel sublata digammo in ‘ii’ pro nostro arbitrio, ut ‘lenii lenivi’, ‘audii audivi’. Sane cum in ‘vi’ exit, paenultima longa est et ipsa accentum retinet; cum vero in ‘ii’, paenultima brevis est et perdit accentum, quia, ut supra diximus «unius ob noxam», quotiens vocalis vocalem sequitur detrahit longitudinem praecedenti. Sed hoc in metro, ubi necessitas cogit; nam in prosa et naturam suam et accentum retentat. Nunc ergo ‘leniit’ tertia a fine habet accentum, quia paenultima brevis est. Sane plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
babere. Aut nult ostendere. plenũ ee pre¬
q flamen dialis aereis cultris tondebat.
aut certe aerea scła significantur. Nam
⁊ esiodus dicit. tẽpore qd̾ bec gesta sũt. ae¬
ꝓprie que foras aperiuntur. sieut apud ue¬
teres fuit. balue antẽ sũt ut dicit uarro
que reuoluuntur ⁊ se uellunt. Ianua aũt
est. primus domus ingressus. dicta quia
Iano ꝯsecratum est omne principium.
Cetera intra ianuam bostia uocantur
generaliter. siue ualue sint siue fores.
ꝙuis usus ista corrũperit ¶ Cardo. cardo
Stridebat aenis. ad sua retulit tempora.
Cautũ enĩ fuerat post ꝓditum hostibu sa
tarpeia uirgine capitolium. Ut aerei car¬
dines fierent quoꝵ stridor posset aperta
bostia om̃ib indicare ¶Hoc primũ in luco.
secuta sũt enĩ. ⁊ alia. que detrarere formi¬
dinẽ. ¶ Timorẽ. Multi querũt cur post
uisam matrem quicquã timuerit. qd̾ tam̃
alii sic soluũt ut dicant. nec tũc quidem

Expanded text:
habere»; aut vult ostendere plenum esse praehabere»; aut vult ostendere plenum esse praeque flamen Dialis aereis cultris tondebatur. Aut certe aerea saecula significantur; nam, ut Hesiodus dicit, tempore quo haec gesta sunt ae dicuntur quae foras aperiuntur, sicut apud veteres fuit. Valvae autem sunt, ut dicit Varro, «quae revolvuntur et se velant». Ianua autem est primus domus ingressus, dicta quia Iano consecratum est omne principium. Cetera intra ianuam ‘ostia’ vocantur generaliter, sive valvae sint, sive fores, quamvis usus ista corruperit. CARDO ‘cardo’STRIDEBAT AENIS ad sua rettulit tempora. Cautum enim fuerat post proditum hostibus a Tarpeia virgine Capitolium ut aerei cardines fierent, quorum stridor posset aperta ostia omnibus indicare. HOC PRIMVM IN LVCO secuta sunt enim et alia quae detraxere formidinem. TIMOREM multi quaerunt cur post visam matrem quicquam timuerit; quod tamen alii sic solvunt, ut dicant ne tunc quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Quo primũ. hoc est simul ut uenerunt
Nec enĩ seculo ad africã uentum est.
Etfodere loco signum. historia hec habet
quã ore suo uirgilius per transitum tan
uinonis. illic accepit oraculũ ⁊ sacerdotẽ
eius secum abstulit. eum ei parum cre¬
deret. promittendi cartaginis sedes. quo
cũ uenissẽt. sacerdos elegit locum faci¬
bos semꝑ subiugatus est. ało loco.
effosso capud equi inuentũ placuit.
quia hoc aĩal licet subiugetur bellicosũ
tam̃ est. ⁊ uncit. ⁊ plerumq ꝯcordat.
Ut ip̃e plenissime alibi bello armantur
na iugo concordia ferre. spes est pacis
ait. Illic ergo iunoni templa fecerũt. unde
⁊ bellicosa est catago ꝑ equi omen. ⁊
fertilis ꝑ bouis. ¶Quod regia uino mon¬
Monstrarat autẽ est. monstro dederat.⁊
ꝓtrria. ¶ Donis opulentũ ⁊ numine diue.
aut simulacrum quoq aureũ fuit. ⁊ nu¬
men ꝓ simulacro posuit. Ut cicero sese
iam nedeos quidem adquos confugerent

Expanded text:
QVO PRIMVM hoc est, simul ac venerunt; QVO PRIMVM hoc est, simul ac venerunt; nec enim secundo ad Africam ventum est. Effodere loco signum historia hoc habet, quam more suo Vergilius per transitum tangquandam insulam Iunonis, illic accepit oraculum et sacerdotem eius secum abstulit, cum ei parum crederet promittenti Carthaginis sedes. quo cum venissent, sacerdos elegit locum facibos semper subiugatus est, alio loco effosso caput equi inventum placuit, quia hoc animal licet subiugetur, bellicosum tamen est et vincit et plerumque concordat, ut ipse plenissime in illo loco «bello armantur na iugo concordia ferre: spes est pacis ait». Illic ergo Iunoni templa fecerunt. Vnde et bellicosa est Carthago per equi omen, et fertilis per bovis. QVOD REGIA IVNO MONMONSTRARAT monstro dederat. E‘Tyria’. DONIS OPVLENTVM ET NVMINE DIVAE aut simulacrum quoque aureum fuit, et ‘numen’ pro simulacro posuit, ut Cicero «sese iam ne deos quidem ad quos confugerent
Abbreviated transcription (Latin):
nimirr hic hoĩes frigent. ¶ Eraglantia.
Quotiens in cendium significatur qd̾
quotiens odor qui fracta spetie maior ẽ.
per .r. dicimus. seiendum sane nicbil in
bac uacare conparatione. Nam poenoꝵ
operi apum labor. custode litoꝵ fucorum
conparatur expulsio. ¶O fortunati.¬
mitates. alibi. una significat. Ut forsitan
⁊ scrobibus que sint fastigia queris.
Suspicit. Miratur. ⁊ econtrario despi
¶ Lucus. ubieũque uirgilus lucum ponit.
Sequitur etiam consecratio. Ut luco tu¬
ne forte parentis pilumni. turnus sa¬
erata ualle sedebat. Unde ⁊ insexto.
Nulli certa domus lucis habitamus opa
cis dicuntur enĩ eorum anĩme lucos
tenere. Lucos antẽ dicitur ꝙ nõ luceat.
nõ ꝙ sint ibi lumina causa peligionis
Ut quidam uolut ¶An urbe fuit media.
Nũc iam in media ¶Netissi mus umbra.
Aut septimus est. aut secundũ ꝓbum
dẽnitius ut sit latissimus umbre. Ut sa¬
lustius. frugum papuliꝙ letus ager.

Expanded text:
«nimirum hic homines frigent». FRAGRANTIA «nimirum hic homines frigent». FRAGRANTIA quotiens incendium significatur, quod quotiens odor, qui fracta specie maior est, per ‘r’ dicimus. Sciendum sane nihil in hac vacare conparatione. Nam Poenorum operi apum labor, custodiae litorum fucorum conparatur expulsio. O FORTVNATImitates, alibi ima significat, ut "forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras" . suspicit miratur, ut e contrario 'despic441 Lucus ubicumque Vergilius lucum ponit, sequitur etiam consecratio, ut "luco tum forte parentis Pilumni Turnus sacrata valle sedebat" . unde et in sexto "nulli certa domus, lucis habitacis»; dicuntur enim heroum animae lucos tenere. ‘Lucus’ autem dicitur quod non luceat, non quod sint ibi lumina causa religionis, ut quidam volunt. IN VRBE FVIT MEDIA nunc iam in media. LAETISSIMVS VMBRA aut septimus est aut, secundum Probum, genetivus, ut sit ‘laetissimus umbrae’, sicut Sallustius «frugum pabulique laetus ager».
Abbreviated transcription (Latin):
anauib in quibus stipula interponitur
uasis quã stipam dicunt. ¶ Distendunt.
implent. Ut ⁊ denso distendere pingui.
¶Nectare. melle abusus est ꝓpter su auita¬
tis similitudinẽ. ¶Cellas ⁊ hic abuisus est
Ut fauorũ cauernas cellas nocaret. traxit
autẽ reponendi si militudinem. uł abcelã¬
do unde cella appellauerunt ¶Agmine.¬
nũc impetu. ¶ Ignãuum. In utile. nõ ap¬
tum in dustrie. Nam in dustrios gnauos
dicimus. ¶ Encos secundum plinũ apũ
sũt multa genera. proprie tamen apes
uocantur orte de bubus. fuci de equis cra¬
brones demulis. uespe de asinis. fucus autẽ
est secũdum emilium macrũ inaior apes
crabrone minor. ¶ Pecus. pecus dicimus
om̃e ꝙ hũana lingua ⁊ effigie caret. Un¬
¶Presepib. aluearus ⁊ est translatio que fit
quotiens uł de est uerboꝵ ꝓprietas uł ueta¬
tur iteratio. ¶ Feruet. Concelebratur. ut
contra friget cessat dicimus. ut terentiꝰ

Expanded text:
a navibus in quibus stipula interponitur a navibus in quibus stipula interponitur vasis, quam stipam dicunt. DISTENDVNT implent, ut «denso distendere pingui». NECTARE melle; abusus est propter suavitatis similitudinem. CELLAS et hic abusus est, ut favorum cavernas ‘cellas’ vocaret. Traxit autem a reponendi similitudine, vel a celando, unde cellam appellanunc impetu. Ad v. 435 Ignavum inutile, non aptum industriae; nam industrios navos dicimus. fucos secundum Plinium apum multa sunt genera. proprie tamen apes vocantur ortae de bubus, fuci de equis, crabrones de mulis, vespae de asinis. fucus autem est secundum Aemilium Macrum "maior ape, crabrone minor" . pecus dicimus omne quod humana lingua et effigie caret, PRAESEPIBVS alveariis. Et est translatio, quae fit quotiens vel deest verborum proprietas, vel vitatur iteratio. FERVET concelebratur, ut contra ‘friget’ cessat dicimus, ut Terentius
Abbreviated transcription (Latin):
extit. sed tum ꝓnr̃o arbitrio. cũ nõiats
singłaris .ns. fuerit terminatus. ⁊ aman
tum in um exit. Ut pater patrum. ⁊¬
murinur murmurum. Reliqua uero nõia
auctoritate formamus. Ut apis uł apum uł
apium. ¶ Estate noua. bene noua quia
est ⁊ adulta ⁊ preceps secũdũ salustium.
¶Florea. ꝓ florida. ut nemora inter frondea
turbam. ¶ Rura. Grece arura dicuntur
afferesis ergo ẜmone fecit lanum. ¶ Exer¬
cet. Fatigat. Ut uate iliacis exercite fatis. hoc
autẽ participium ab exercitu. Idest mili¬
tu multitudine. declinatione discernimꝰ
aditus. ¶Subsole. in sole. Ut namq sub
ingenti lustrat. dũ singula tẽplo ¶Gen¬
tis fetus. ad laudem apum hoc pertinet.
ꝙ in quarto georgicorum meluis in telli¬
getur. ¶ Linquentia. defecata. si ne sordibus
Ut nec tantũ dulcia. quantũ ⁊ liquida.
Idest dura. Nam dudͬ mella constat esse
meltora. ¶Stipant. densent. Translatio

Expanded text:
exit, sed tum pro nostro arbitrio cum nominativus singularis ‘ns’ fuerit terminatus, ut ‘amatum in ‘um’ exit, ut ‘pater patrum’, ‘murmur murmurum’. Reliqua vero nomina auctoritate firmamus, ut ‘apis’ vel ‘apum’, vel ‘apium’. AESTATE NOVA bene ‘nova’, quia est et adulta et praeceps, secundum Sallustium. FLOREA pro ‘florida’, ut «nemora inter frondea turbam». RVRA Graece ἄρουρα dicuntur. Aphaeresis ergo sermonem fecit Latinum. EXERCET fatigat, ut «nate, Iliacis exercite fatis». Hoc autem participium ab ‘exercitu’, id est militum multitudine, declinatione discernimus; ‘auditus’. SVB SOLE ‘in sole’, ut «namque sub ingenti lustrat dum singula templo». GENTIS FETVS ad laudem apum hoc pertinet, quod in quarto Georgicorum melius intellegitur. LIQVENTIA defaecata, sine sordibus, ut «nec tantum dulcia, quantum et liquida», id est pura; nam pura mella constat esse meliora. STIPANT densent; translatio
Abbreviated transcription (Latin):
quãꝙͣ melius presenti uingit᷑ tẽpori ut
ꝙquã scio quaꝙͣ lego. qd̾ autẽ dix̃. me¬
minisse borret. de fectiui u̾bi ratio est.
nec enĩ potuit dicere meminere.⁊ inhis
que corrupta sũt naturalit̾. Ut odi. noui
memini ad omĩa tẽpora que ĩ ueniũtur
⁊ suo ⁊ alioꝵ fingunt̾ officio. ut memi¬
ni p̾teritũ ẽ. legius tam̃ ⁊ memini ui¬
dere quo equior sũ pampbilo. ⁊ memini
me turrib altis coriciũ uidisse senẽ. Ad̾
si fit ⁊ in u̾bis integris ut uiuat euasisse
tot urbes quãto magis ĩ corruptis. ¶Re¬
fugit. ꝓꝑter metrũ ꝓpresenti preteritum

Expanded text:
quam' melius praesenti iungitur tempori, ut 'quamquam scio, quamquam lego'. quod autem dixit 'meminisse horret' defectivi verbi ratio est; nec enim potuit dicere 'meminere'. et in his quae corrupta sunt naturaliter, ut 'odi' 'novi' 'memini' et omnia, tempora quae inveniuntur et suo et aliorum funguntur officio, ut 'memini' praeteritum est, legimus tamen et "memini videre, quo aequior sum Pamphilo" et "memini me turribus altis Corycium vidisse senem" . quod si fit et in verbis integris, ut "iuvat evasisse tot urbes" , quanto magis in corruptis? refugit propter metrum pro praesenti praeteritum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ missũ acerere treptolemũ. Dt hõib frumẽta
monstrarent. susceptũ hospicio ut inse tan
ta głꝰ migriret interimere cogitauit. Ob
quã rem irata ceres eñ ꝯuertit ĩ lincẽ fera
uarii coloris ut ip̃e uarie mentis extiterat.
⁊ erit noĩato hec lix. ut ꝑan. tros. que in

Expanded text:
erere Triptolemum, ut hominibus frumenta monstraret, susceptum hospitio, ut in se gloria tanta migraret, interimere cogitavit. ob quam rem irata Ceres eum convertit in lyncem, feram varii coloris, ut ipse variae mentis extiterat. et erit nominativus haec lynx, ut Pan Tros, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
ilem uocant pocte nominant sulua Idẽ eleue¬
toriũ ꝯgeriẽ. Unde cuncta pcreant᷑. Et multi
uolũt eneã in horoscopo nirgine biusse. bene
ergo in media silua ĩ uuginis habitũ uenerẽ¬
ei poeta facit occurrere. quia ut sup diximus
uenere inuirgine ꝯstituta ⁊ misericordes
perenit᷑ femine ⁊ uiri ꝑmultere felices futui¬

Expanded text:
ὕλην vocant poetae nominant silvam, id est elemeὕλην vocant poetae nominant silvam, id est elementorum congeriem, unde cuncta procreantur. Et multi volunt Aenean in horoscopo Virginem habuisse. Bene ergo in media silva virginis habitu ei Venerem poeta facit occurrere, quia, ut supra diximus, Venere in Virgine constituta et misericordes procreantur feminae et viri per mulierem felices futu
Abbreviated transcription (Latin):
media ꝑ parentesin dicta sũt. ¶ Exacta. exqui¬
sita ¶ In conuexo nemoꝵ. proeconomia est
ad cansam ꝑtinens. nõ enĩ tenebatur abafris.
Ut ilionei. Conuero autẽ. curuo. Unde ⁊ cõue¬
xũ dicit᷑ celũ. Sane subaudinius. loco. ut alibi.
castroꝵ ⁊ cãpmedio Idẽ spatio. ¶ Subrupe caua¬
ta. ꝑ ifrasis est spelunce. Arborib atq horrẽtib
umbris. Uibris arboꝵ. quomodo molẽq ⁊̃
montis. aut certe arborib ⁊ umbris spelunce̾.¬
¶ Comitatus achate. diximus queri curaebates
enee sit comes harie ꝗdẽ dicunt̾. melius tam̃
hoc fingit᷑. Ut bos tractũ nom̃ sit igreci ethimo¬
logia. achos enĩ dicit᷑ sollicitudo que regum
seꝑ̾ est comes ¶ Sina si adutrũq referas. bene
dixit bina. si adeneã tantũ. antiquus mos est
ut sup̃ diximꝰ bina ꝓduob poni. sicut ⁊ du¬
plices. Lato ferm. Idest lati ferri. Ut nulchiza
ꝓle. ¶ Media sese tulit obua silua quia gci

Expanded text:
media per parenthesin dicta sunt. EXACTA exquimedia per parenthesin dicta sunt. EXACTA exquisita. IN CONVEXO NEMORVM prooeconomia est ad causam pertinens. Non enim tenebitur ab Afris, ut Ilionei. ‘Convexo’ autem ‘curvo’, unde et convexum dicitur caelum. Sane subaudimus ‘loco’, ut alibi «castrorum et campi medio», id est spatio. SVB RVPE CAVATA periphrasis est speluncae. ARBORIBVS ATQVE HORRENTIBVS VMBRIS umbris arborum, quo modo «molemque et montes», aut certe arboribus et umbris speluncae. COMITATVS ACHATE diximus quaeri cur Achates Aeneae sit comes. Varia quidem dicuntur, melius tamen hoc fingitur, ut tractum nomen sit a Graeca etymologia; acoç enim dicitur sollicitudo, quae regum semper est comes. BINA si ad utrumque referas, bene dixit ‘bina’, si ad Aeneam tantum, antiquus mos est, ut supra diximus, ‘bina’ pro duobus poni, sicut et ‘duplices’. LATO FERRO id est lati ferri, ut «pulchra prole». MEDIA SESE TVLIT OBVIA SILVA quam Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
¶Alma. alma lux dieta ꝙ asat uniuiersa.
Unde ⁊ al ma ceres. ꝙ nos alat. Nã phisici
dicũt om̃ia ꝑ diẽ crescere. quomodo ergo
uirgiluis ait. exigua tantũ gelidus ros
nocte reponet. s hoc ꝓmiraculo positum
est. ut etiã plimus dicit ¶ Locos. ⁊ locos ⁊
loca dicimus. cũ numero singulari locus
tantũ dicamus. simile est ⁊ ioeus. nam ⁊
ioca facit ⁊ iocos ut ioca atq seria cũ humilli¬
mis exercere. ⁊ ꝙͣ multa ioca solent ẽẽ inepi¬
stulis. ⁊ tum iuuenes agitare iocos. ¶ Quas uen¬
to accesserit horas. Diximus suꝑius figurã fieri
cũ p̃positio de tracta nõi uerbo copulat᷑ ⁊ pleꝵq
sciendũ est. quia cũ casum suũ retinet isterolo¬
gia est. Ut hoc loco. cũ autẽ mutat figura est. Ut
cũ adlabit᷑ oris. oris enĩ ꝓoras posuit. plerũq
tam̃ etiã ut suꝑfluas ponũt p̃positiones. ¶ Qui
teneant. iure dubitant. cũ omĩa cernat incul¬
ta. est autẽ ordo. qui teneat boĩes ne ferene.

Expanded text:
alma lux dicta, quod alat universa, unde et "alma Ceres" , quod nos alat; nam physici dicunt omnia per diem crescere. quomodo ergo Vergilius ait "exigua tantum gelidus ros nocte reponet" ? sed hoc pro miraculo positum est, ut etiam Plinius sentit. locos et locos et loca dicimus, cum in numero singulari locus tantum dicamus. simile est et iocus, nam et ioca facit et ioci, ut "ioca atque seria cum humillimis exercere" et "quam multa ioca solent esse in epistolis" et "tum iuTO ACCESSERIT ORAS diximus superius figuram fieri, cum praepositio detracta nomini verbo copulatur, et plersciendum est, quia, cum casum suum retinet, hysterologia est, ut hoc loco; cum autem mutat, figura est, ut «Cumarum adlabitur oris»; ‘oris’ enim pro ‘oras’ posuit. Plerumque tamen etiam superfluas ponunt praepositiones. QVI TENEANT iure dubitat, cum omnia cernat inculta. Est autem ordo ‘qui teneant, hominesne feraene’;
Abbreviated transcription (Latin):
ne duo u̾ba uingamꝰ nisi in poem ate ¶Nuda
genu. Nudũ genu bñs. Ut si dieas bonus ani¬
mũ ⁊ est figura gͥca. s nõ ea quã diximꝰ fiei̾
ꝑ participiũ p̃t̾iti tp̾ris. ⁊ casĩ accusatuũ. hec eĩ
ꝑ nom̃ fit. quãꝙͣ adunã sigͥficatiõe recutrant
¶Sinus collecta. Ut eculos suffusa ¶Ac prioꝵ
pauio post seꝗt᷑. Inquit. ¶ Hens. heus. Nũe
adu̾biũ uocãtis est. alias Int̾iectio dolentis.
ut heus etiã mensas ꝯsumimus ¶ Errantẽ.¬

Expanded text:
ne duo verba iungamus, nisi in poemate. NVDA ne duo verba iungamus, nisi in poemate. NVDA GENV nudum genu habens, ut si dicas ‘bonus animum’. Et est greca figura, sed non ea quam diximus fieri per participium praeteriti temporis et casum accusativum - haec enim per nomen fit - quamvis ad unam significationem recurrant. SINVS COLLECTA ut «oculos suffusa». AC PRIOR paulo post sequitur ‘inquit’. HEVS nunc adverbium vocantis est, alias interiectio dolentis, ut «heus etiam mensas consumimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Sparta enĩ ciuitas est laconice ubi sũt puel¬
le uenatrices. Reddit᷑ autẽ causa bugo cur
sit insiluis. silicet ꝓpter uenatũ ¶ Tbreissa.
thracia. ⁊ est solutio. Nam threissa facit. sic̃¬
cressa genus pholoe. Ueniũt autẽ abeo uerbo¬
qd̾ est tbres ⁊ cres. ut autẽ chieissa nõ faciat
illud est quia. cressa ꝑ h. seribit᷑ nõ potest
gon unde ⁊ resoluit̾.¶ Fatigat suo siliez cursu
¶harpalice. hec est que senẽ patrẽ captũ agetis
mltitudĩe collecta liberauit celeriꝰ ꝙͣ defemina põt
credi. Unde ⁊ flumina d̾r celeritate trãsire. Mul¬
tũ autẽ epitheton fumĩs eiꝰ add̾dit laudi ¶Ir̃e¬
uertitur. Idẽ transit. dicimꝰ autẽ ⁊ p̃uertit ⁊ pie¬
declinatio ẽ. passiuã b̾t sigͥficatioe. ut ille me
preuertit¶Namq humeris demore. Ut osten¬
diffunderet᷑. Greca autẽ figura est. sic alibi.
Et argenti magnũ dat ferre talentũ. Unde da
bibere usus obtuit obnuit. qd̾ facere nõ debemꝰ

Expanded text:
Sparta enim civitas est Laconicae, ubi sunt puellae venatrices. redditur autem causa, virgo cur sit in silvis, scilicet propter venatum. threissa Thracia. et est solutio; nam Thressa facit, sic«Cressa genus Pholoe». Veniunt autem ab eo quod est ‘Threx’ et ‘Cres’. Vt autem ‘Creissa’ non faciat illud est, quia Κρῆσσα per η scribitur nec potest gon, unde resolvitur. FATIGAT suo scilicet cursu. HARPALYCE haec est quae patrem senem captum a Getis multitudine collecta liberavit celerius quam de femina potest credi; unde et flumina dicitur celeritate transisse. Multum autem epitheton fluminis eius addidit laudi. PRAEVERTITVR id est transit. Dicimus autem et ‘praedeclinatio est passivam habet significationem, ut ‘ille me praevertit’. NAMQVE VMERIS DE MORE ut ostendiffunderetur. Graeca autem figura est. Sic alibi «et argenti magnum dat ferre talentum»: unde ‘da bibere’ usus obtinuit, quod facere non debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
sequi augemꝰ exẽplũ si regnat ꝓditor. eur
pius uagat᷑. Obhoc autẽ credit᷑ grecis. an¬
tenor patriã ꝓdidisse. ꝗa ⁊ legatos ꝗ ꝓpter
belenã uenerant suscepit hospicio. ⁊ ulixẽ
habitu mendici agnitũ nõ ꝓdidit. ¶lliricos
prenetrare sinus. Antenor nõ illiricũ. neq
liburniã s uenetiã tenuit. Ideo autẽ birgilĩ
dicit Illiricos sinus ꝙ inde uenit ꝗdã hene¬
tus rex qui uenetiam tenuit a cuiꝰ noĩe bene¬
tiam dictã. posteri uenetiã noĩauerũt ¶ Tu¬
tus. Ideo tutus quia reti. Unde licu ip̃i sũt
liburni. seuissimi admodũ populi otra quos
missus est drusus. hii autẽ ab ama zonibus
originẽ ducũt. Ut etiã Oratiꝰ dicit. qb mos
Unde ductus ꝑ om̃e tẽpus amazonia secun
dextras obarmet querere distuli. hoc ergo
populos. ¶ fontẽ timaui. Amant poete rem
uniꝰ ẜmonis. circũ locutioĩb dicere ut ꝓtroia

Expanded text:
sequi, augemus exemplum; si regnat proditor, cur sequi, augemus exemplum; si regnat proditor, cur pius vagatur? Ob hoc autem creditur Graecis Antenor patriam prodidisse, quia et legatos qui propter Helenam venerant suscepit hospitio, et Vlixen in mendici habitu agnitum non prodidit. ILLYRICOS PENETRARE SINVS Antenor non Illyricum, non Liburniam, sed Venetiam tenuit. Ideo autem Vergilius dicit ‘Illyricos sinus’, quod inde venit quidam Henetus rex, qui Venetiam tenuit, a cuius nomine Henetiam dictam posteri Venetiam nominaverunt. TVTVS ideo ‘tutus’, quia Raeti Vindelici ipsi sunt Liburni, saevissimi admodum populi, contra quos missus est Drusus. Hi autem ab Amazonibus originem ducunt, ut etiam Horatius dicit «quibus mos unde deductus per omne tempus Amazonia securi dextras obarmet, quaerere distuli». Hoc ergopopulos. FONTEM TIMAVI amant poetae rem unius sermonis circumlocutionibus dicere, ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ. similis. qualis abinicio fuit. Ut osten¬
dat nec longitudinẽ tẽporis ꝓdesse troiaĩs¬
¶ Einẽ. ac sidiceret. Nõ regnũ requirimus. s
finẽ laboꝵ ¶ Antenor potuit. Nõ sine cansa
antenoris ponit exẽplũ. Cũ multi euiserint
troianũ periculũ. Ut capis qui cãpaniã tenu¬
it. ut helenus ꝗ macedoniã ut alii qui sar¬
diniã scd̾m salustiũ. S ꝓpter hoc. ne forte
illud occũreret. Iure hũc uexari. tamꝙͣ pro¬
dicorẽ patrie. elegit ergo similẽ ꝑsonã. bii
enĩ duo troiã ꝓdidisse dicunt᷑ scd̾m liuũ¬
ꝙ ⁊ uirgilus ꝓ transitũ tangit. ubi ait. se
quoq princib ꝑ mixtũ agnouit achiuis.
⁊ excausat oratius dicens ardentẽ sine
fraude troiam. hoc est sine ꝓditione. que
quidẽ excusatio nõ uacat Ne enĩ excusat
rem nisi plenã suspicionis. si senna tam̃
dicit solũ antenorẽ ꝓdidisse. quẽ si uelimꝰ¬

Expanded text:
EADEM similis qualis ab initio fuit, ut ostenEADEM similis qualis ab initio fuit, ut ostendat nec longitudinem temporis prodesse Troianis. FINEM ac si diceret ‘non regnum requirimus, sed finem laborum’. ANTENOR POTVIT non sine causa Antenoris posuit exemplum, cum multi evaserint Troianorum periculum, ut Capys qui Campaniam tenuit, ut Helenus qui Macedoniam, ut alii qui Sardiniam secundum Sallustium, sed propter hoc, ne forte illud occurreret, iure hunc vexari tamquam proditorem patriae. Elegit ergo similem personam; hi enim duo Troiam prodidisse dicuntur secundum Li Vergilius per transitum tangit, ubi ait "se quoque principibus permixtum agnovit Achivis" , et excusat Horatius dicens "ardentem sine fraude Troiam" , hoc est sine proditione: quae quidem excusatio non vacat; nemo enim excusat nisi rem plenam suspicionis. Sisenna tamen dicit solum Antenorem prodidisse. quem si velim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdardano posuit. Dardanꝰ enĩ deitalia pro¬
fectus est. teucer de creta. ꝗa solent poete
noĩa deuicinis ꝓuicinis uł psonis usurpa¬
re. ut domitus pollucis habenis eillarus. eũ
castor e quoꝵ domitor fuerit. Itẽ ⁊ manib
ꝓgne pectus signata cruentis ꝓpbilomela.
Itẽ diodenẽ sidoniã dic̃. cũ sit tyria alcci
incinitate. Itẽ. quid loquar aut scyllã nisi
cũ phorci fuerit. ⁊ sciẽdũ est inter fabulam
la est dicta res ꝯtra naturã siue facta siue
nõ facta. Ut depasiphe. historia est. ꝗcquid
scd̾m naturã dr᷑. siue factũ siue nõ fictũ. Ut
de phedra. ¶ Snini dictone. Melius om̃i ꝙ̃
om̃is. Ut significet omĩ potestate. Idẽ pace
legib bello ¶ Pollicitus. Pollicemur sponte.
Ut aperte ꝯtra uxorẽ ageret apud maritũ
Unde ⁊ similiter respondet iupiter. neq me
sentẽtia uertit. ¶ Hoc. hac re. ¶ Re pendens.
ꝯpensans ⁊ est translatio a pecuma ¶ Aunc

Expanded text:
pro Dardano posuit - Dardanus enim de Italia propro Dardano posuit - Dardanus enim de Italia profectus est, Teucer de Creta - quia solent poetae nomina de vicinis provinciis vel personis usurpare, ut «domitus Pollucis habenis Cyllarus», cum Castor equorum domitor fuerit; item «et manibus Procne pectus signata cruentum» pro ‘Philomela’; item Didonem Sidoniam dicit, cum sit Tyria, a loci vicinitate; item «quid loquar aut Scyllam Nisi?» cum Phorci fuerit. Et sciendum est inter fabulam la est dicta res contra naturam, sive facta sive non facta, ut de Pasiphae, historia est quicquid secundum naturam dicitur, sive factum sive non factum, ut de Phaedra. OMNI DICIONE melius ‘omni’ quam ‘omnis’, ut sigificet ‘omni potestate’, id est pace, legibus, bello. POLLICITVS pollicemur sponte, ut aperte contra uxorem ageret apud maritum. Vnde et similiter respondet Iuppiter «neque me sententia vertit». HOC hac re. REPENDENS compensans. Et est translatio a pecunia. NVNC
Abbreviated transcription (Latin):
Argumẽtũ ab inpossibili. Ut alibi. nõ ea uis
animo. ⁊ est ualidius ꝙͣ aduolũ tate. plus
est enĩ nõ posse ꝙͣ nolle. ¶ Troes. erit no¬
minatiuus tros. ⁊ hec breuit̾ scienda regła
est. ꝗa oĩa noĩa monosyllaba geeca. que in
trois.⁊ troos. pan. panis. ⁊ ꝑanos. ut archa
dici panos de more licei ¶ Obitaliã. Ne ad
italiã ꝑueniãt toto orbe pellunt᷑. atqui in
africa sũt. sed si diligenter requiras etiam
iude pelluntur. ait nãq bospicio ꝓhibemꝰ
harene. ¶Certe hinc romanos. atq nusꝙͣ
hoc legimus. s ꝑsilentiũ intelligimꝰ ut
suꝑuis deuinone audierat ¶ Uoluentibus.
uolubilib. ⁊ est participiũ. ꝓnoĩe. uoluens eĩ
est qui uoluit. uolubilis qui uoluitur. An¬
ni autẽ uoluũt᷑. nõ uoluũt. ut est atq in
se sua puestigia uoluit᷑ annus ¶ Eore. fu¬
turos ẽẽ.⁊ ẽ de u̾bis defectiuis ¶Reuocato.
dicendo reuocato. ostendit italiã de qua
dardanus fuit ¶Asanguine teueri. Teucrũ

Expanded text:
argumentum ab inpossibili, ut alibi "non ea vis animo" . et est validius, quam a voluntate; plus enim est non posse, quam nolle. troes erit nominativus Tros. et haec breviter scienda regula est, quia omnia nomina moTrois et Troos’, ‘Pan Panis et Panos’, ut «Arcadici dictum Panos de more Lycaei». OB ITALIAM ne ad Italiam perveniant, toto orbe pelluntur. Atqui in Africa sunt. Sed, si diligenter requiras, etiam inde pelluntur; ait namque «hospitio prohibemur harenae». CERTE HINC ROMANOS atqui nusquam hoc legimus sed per silentium intellegimus, ut superius de Iunone audierat. VOLVENTIBVS volubilibus. Et est participium pro nomine. ‘Volvens’ enim est qui volvit, ‘volubilis’ qui volvitur. Anni autem volvuntur, non volvunt, ut est «atque in se sua per vestigia volvitur annus». FORE futuros esse. Et est de verbis defectivis. REVOCATO dicendo ‘revocato’ ostendit Italiam, unde Dardanus fuerat. A SANGVINE TEVCRI Teucrum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑarce metũ. quia suꝑius dixerat tustior.n
¶Mmnent in mota tuoꝵ. qa dixerat. que te
genitor sentẽtia uertit.⁊ simul ꝑtransitũ
dognia stoicoꝵ ostendit nulla ratione posse
fata mutari. ¶ Tuoꝵ. uł troia noꝵ uł roma¬
noꝵ ¶ Fata tibi. nõ ꝓpter te. fati enĩ in mobi¬
lis ratio est. s aut nacat tibi. Ut qui michi
acenbãtes in conmis aut certe tuta tibi sũt
fata. nõ tam̃ ꝓpter te. ¶ Cer nes urbẽ. aut
romã sigͥficat. quia cũ ꝓpeietatẽ detrabimꝰ
qd̾ magnũ est sigͥficamus. Ut sidicas legi
oratorẽ. nec addas quẽ intelligo ciceronẽ.
⁊ ne longa sit expectatio adiecit.⁊ ꝓmissa
lauini moenia aut certe detrabe. ⁊ sieut
inulti ⁊ efferegesin facis. Cernes urbẽ. Idẽ
ꝓmissa lanini moenia ¶ Sublimẽq feres
adsidera celi. ꝓpter illud. Celi quib annius
arcem. en eas enĩ scd̾m quosdã in numi

Expanded text:
‘parce metu’, quia superius dixerat ‘tristior’; ‘parce metu’, quia superius dixerat ‘tristior’; ‘manent inmota’, quia dixerat «quae te genitor sententia vertit?». Et simul per transitum dogma Stoicorum ostendit, nulla ratione posse fata mutari. TVORVM vel Troianorum vel Romanorum. FATA TIBI non ‘propter te’ - fati enim inmobilis ratio est - sed aut vacat ‘tibi’, ut «qui mihi accubantes in conviviis», aut certe ‘tuta tibi sunt fata’, non tamen ‘propter te’. CERNES VRBEM aut Romam significat, quia, cum proprietatem detrahimus, quod magnum est significamus, ut si dicas ‘legi oratorem’ nec addas quem, intellego Ciceronem – et, ne longa sit expectatio, adiecit ‘et promissa Lavini moenia’ - aut certe detrahe ‘et’, sicut multi, et epexegesin facis ‘cernes urbem’, id est ‘promissa Lavini moenia’. SVBLIMEMQVE FERES AD SIDERA CAELI propter illud «caeli quibus adnuis ar
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ talẽ his qualis ẽẽt solet cũ facit serenum
poetaꝵ est elemẽtoꝵ habitũ dare numinib
ut supͣ de neptuno dictũ est ¶ Gerenat.
boc u̾bũ de his est que carent pͥma positiõe
qd̾ fit inhis que in nr̃a uõ sũt potestate. Ut
sitale aliꝗd iuppit̾ dicat. ¶ Oscula libanit.
leniter tetigit. ⁊ sciendũ est osculũ religio¬
nis eẽ. sauium uoluptatis. ¶ Parte metu.
Quotiens in causis arguim᷑ ante nos purga¬
re debemꝰ ⁊ sic ad actionẽ descẽdere. qd̾ ⁊ hoc
Loco nipiter facit. Ante enĩ obiecta pirgat
⁊ sic uenit adꝓmissionẽ. ⁊ est parce metu.
elucutio usu̾alis. Idẽ dimitte metũ. quomo¬
do dicimꝰ. parce uerbis. parce in uirus.
¶Cytherea. Omĩa que ap̃ grecos. ei. diptongon
babent. apd̾ latinos in .e. ꝓductũ ꝯuertunt̃
deia. medea. Omĩa autẽ que dic̃ iupit̾. ad
solutionẽ ꝑtinẽt ante dictoꝵ. nũc dicit

Expanded text:
et talem qualis esse solet cum facit serenum. et talem qualis esse solet cum facit serenum. Poetarum enim est elementorum habitum dare numinibus, ut supra de Neptuno dictum est. SERENAT hoc verbum de his est quae carent prima positione, quod fit in his quae in nostra non sunt potestate, utsi tale aliquid Iuppiter dicat. OSCVLA LIBAVIT leviter tetigit. Et sciendum osculum religionis esse, savium voluptatis. PARCE METV quotiens in causis arguimur, ante nos purgare debemus et sic ad actionem descendere. Quod et hoc loco Iuppiter facit; ante enim obiecta purgat et sic venit ad promissionem. Et est ‘parce metu’ elocutio usualis, id est dimitte metum, quomodo dicimus ‘parce verbis’, ‘parce iniuriis’. CYTHEREA omnia quae apud Graecos ει diphthongon habent apud Latinos in e productum convertuntur, ήδεια Medea. Omnia autem quae dicit Iuppiter ad solutionem pertinent antedictorum. Nunc dicit
Abbreviated transcription (Latin):
que fit quotiẽs nom̃ ꝓ adubio ponit᷑. Ma¬
gis autẽ poetica est ĩ ꝓsa. aut rara. aut nũ¬
ꝙͣ. Tamen hoc loco infandũ. põt ẽẽ etiam
interiectio dolentis ¶Onius. hic ꝓduxit pe¬
nultimã. ¶ Prodimur. Multa ꝗde̾ hic ser
mo sigficat. s modo porro damũr silicet
babitalia. Et sciẽdũ ẽ õiu auctoꝵ ẽẽ ꝯsuetu¬
dinẽ. Ut res dubie positas. planius ĩ sequẽ¬
longe disungim̃ oris. ¶ Hic. Idẽ talis. Ut
plerũq poete.r. in .s. mutant causa metͥ
os enĩ longa est. or breuis. hoc ꝗdẽ h̾t ra¬
tio. s ecce in hoc loco etiã metͥ necessitate
ubiq quẽ nulla necessitas cogit. melius
tam̃ est ẜ̾uire regule ¶ Sic nos in sceptra
antiqua est licẽtia comuniũ p̃positionu¬
eĩ dic̃ illi nate. alias tam̃. olli illi significat
Ut olli dura quies oculos ⁊ ferreus uiget
somnus. ¶ Subridens. letũ os tendit iouẽ

Expanded text:
quae fit quotiens nomen pro adverbio ponitur; maquae fit quotiens nomen pro adverbio ponitur; magis autem poetica est, in prosa aut rara aut numquam. tamen hoc loco 'infandum' potest esse etiam interiectio dolentis. unius hic produxit paenultimam. mo significat, sed modo porro damur, scilicet ab Italia. et sciendum est omnium auctorum esse consuetudinem res dubie positas in sequenlonge disiungimur oris’. HIC id est talis, ut plerumque poetae r in s mutant causa metri; ‘os’ enim longa est, ‘or’ brevis. Hoc quidem habet ratio; sed ecce in hoc loco etiam sine metri necess, quem nulla necessitas coegit. Melius tamen est servire regulae. SIC NOS IN SCEPTRA antiqua est licentia communium praepositionumdicit ‘illi natae’. Alias tamen ‘olli’ ‘illi’ significat, ut «olli dura quies oculos et ferreus urget somnus». SVBRIDENS laetum ostendit Iovem
Abbreviated transcription (Latin):
pbora nouẽ. O ulti.uii. eẽ dicunt. quod
si incerta fide est. finitus est nũs ꝓ ĩfinito¬
gnates magno cũ.m.ii.⁊ Mare. amat
poeta rem historie carmini suo ꝯiũgere.
autẽ definit. ꝗd est largus fons solutũ ma¬
re ¶ elago. Aquaꝵ babũdãtia ¶ Premit.
populat᷑. uastat. ¶ Hic tam̃. hoc est i loco dif¬
ficili ¶ Irbem pataui. hxe est patauiũ. pata¬
uiũ autẽ dictũ nł apadi ciuitate quasi pa¬
dicit᷑. ⁊ eo loco ꝯdidisse ciuitatẽ ¶ Sedesq
locauit. exnotis suis facit ĩ uidiã dicens
id ꝯcessũ antenori qd̃ ip̃a desiderat ¶ Et
genti nom̃ dedit. hoc est. qd̾ nec uictori cõ¬
ꝗ solent milicia amissi. siue gladiatura
quiblibet tẽplis arma suspendere. Ut gratiꝰ
Ut ⁊ pocula porgite dextris. ¶ Nos tua ꝓgeni¬
es. sic loquit᷑ quasi una sit detroianis. Nam
aliter sensus nõ ꝓcedit. qd̾ autẽ dixit. tua
ꝓgenies. efferegesis est. Ut ast ego que duũ
toruũq rerente clamat. ꝓ torue. ⁊ ẽ figura

Expanded text:
per ora novem multi septem esse dicunt. quod si incerta fides est, finitus est numerus pro infinitognantes magno cum poeta rem historiae carmini suo coniungereautem definit; quid est largus fons? Solutum mare. PELAGO aquarum abundantia. PREMIT populatur, vastat. HIC TAMEN hoc est etiam in loco difficili. VRBEM PATAVI hoc est Patavium. Patavium autem dictum vel a Padi vicinitate, quasi Padicitur et eo loco condidisse civitatem. SEDESQVE LOCAVIT ex votis suis facit invidiam, dicens id concessum Antenori quod ipsa desiderat. ET GENTI NOMEN DEDIT hoc est quod ne victori quia solent missi militia sive gladiatura quibuslibet templis arma suspendere, ut Horatius ut «et pocula porgite dextris». NOS TVA PROGENIES sic loquitur quasi una sit de Troianis; nam aliter sensus non procedit. Quod autem dixit ‘tua progenies’, epexegesis est, ut «ast ego quae divum torvumque repente clamat" pro torve. et est figura,
Abbreviated transcription (Latin):
acciaca. que ꝯfecit augustus. quo tẽpore pax
quidẽ fuit. quatũ adexteras ꝑtinet gentes. s
bella flagrauere ciuilia. qd̾ ⁊ ip̃e ꝑtran sitũ
tangit dicens. furor in puis intꝰ. Huiꝰ autẽ ape¬
riendi uł claudendi tẽpli uaria ratio est. alii
dicũt romulo ꝯtra sabinos pugnãte cũ ĩ eo
ẽẽt ut iunceret᷑. calidã aquã exodẽ loco eru¬
pisse. que fugauit exercitũ sabinoꝵ. Hinc
ergo tractũ morẽ. Ut pugnaturi aperirent
tẽplũ qd̾ in eo loco fuerat ꝯstitutũ. quasi ad
spem pͥstini auxilii. Alii dicũt taciũ ⁊ romu¬
lũ federe facto hoc tẽplũ edificasse. Unde ⁊
ianus ip̾̃e duas facies b̃t. quasi ut ostendat
duoꝵ regũ coitionẽ. uł qd̾ adbellũ ituri de¬
bent depace cogitare. est alia melior ratio
ei albo panno inuoluta manu sacficatur ꝑ
qd̃ ostendit᷑ fidẽ debere ẽẽ secretã. Unde ora¬
tuis ⁊ albo rara fides colit uelata panno. Ue¬
stam uoͣ religionẽ ꝗa nullũ sacrificiũ sine

Expanded text:
Actiaca quae confecit Augustus; quo tempore pax quidem fuit quantum ad exteras pertinet gentes, sed bella flagravere civilia, quod et ipse per transitum tangit dicens «Furor impius intus». Huius autem aperiendi vel claudendi templi ratio varia est. Alii dicunt Romulo contra Sabinos pugnante, cum in eo esset ut vinceretur, calidam aquam ex eodem loco erupisse, quae fugavit exercitum Sabinorum; hinc ergo tractum morem ut pugnaturi aperirent templum quod in eo loco fuerat constitutum, quasi ad spem pristini auxilii. Alii dicunt Tatium et Romulum facto foedere hoc templum aedificasse, unde et Ianus ipse duas facies habet, quasi ut ostendat duorum regum coitionem. vel quod ad bellum ituri debent de pace cogitare. est alia melior ratio,ei albo panno involuta manu sacrificatur, per quod ostenditur fidem debere esse secretam: unde et Horatius "et albo rara Fides colit velata panno" . Vesta vero pro religione, quia nullum sacrificium sine
Abbreviated transcription (Latin):
la ꝯsulta dixerũt placandos eẽ manes frĩs
extineti. obquã rem sella curulis eũ screptro
⁊ corona ⁊ regni ceteris in signib sẽꝑ iuxta
sancientẽ aliꝗd romulũ ponebat᷑. Ut parit̾
imperare uiderent᷑. Unde est. remo cũ fr̃e
mine dicet. Perite nõ ait romã s romanos.
urbis enĩ illus uerũ nom̃ nemo uł ĩ sacris
enũtiat deniq tribunus plebis quidã ut ait¬
uarro hoc nom̃ ausus enũtiare incruceni
leuatꝰ est. qd̃ iginus ꝗdẽ cũ desitu urbis lo¬
queret᷑ ex pressit ¶ Nec metas reꝵ nec tẽpo¬
ra pono. metas. ad terras retulit tẽpora ad an¬
nos. lauino enĩ ⁊ albe finẽ instituit ramanis
tribuit et̾nitatẽ. ¶ Quin. quin etiã. minus
enĩ est. etiã. Nam plenũ est. quin etiã bibemo

Expanded text:
anes fratris anes fratris extincti; ob quam rem sella curulis cum sceptro et corona et ceteris regni insignibus semper iuxta sancientem aliquid Romulum ponebatur, ut pariter imperare viderentur. unde est "Remo cum fratrnosque svo de nomine dicet perite non ait Romam, sed Romanos. urbis enim illius verum nomen nemo vel in sacris enuntiat. denique tribunus plebei quidam VaVarro, hoc nomen ausus enuntiare, in crucem levatus est; quod ne Hyginus quidem, cum de situ urbis loqueretur, expressit. NEC METAS RERVM NEC TEMPORA PONO ‘metas’ ad terras rettulit, ‘tempora’ ad annos; Lavinio enim et Albae finem statuit, Romanis tribuit aeternitatem. QVIN quinetiam; minus enim est
Abbreviated transcription (Latin):
aluit pueros. hi postea auũ suũ numitore
occiso amulio in regna reuocarũt. Quib dũ
cũ eo angustũ albe uideret᷑ iͥn periũ. recesse¬
rũt ⁊ captatis augurus urbem ꝯdiderũt. s
remus prior sex uultiues uidit. romus po¬
stea duodecim. que res bellũ creauit in quo
extinctus est remus. ⁊ aromi nõie. romani
appellati. Ut autẽ ꝓ romo. romulus diceretur
blandimẽti genere factũ est. qd̾ gaudet di¬
minutiõe. Qd̾ antẽ autẽ alupa dicunt᷑ aliti.
meretrices lupas uocamus unde ⁊ lupanaria
regis filia. abusiue ait more poetico ut alibi
magnũ regina s enĩ mifatus amore. Idest
qua utebat᷑ more pastoꝵ. s hoc multi repre¬
bendũt. Cur nutricis tegnune usus est. qui
gemina ratione refutantur. uł falsitate fabu¬
le uł exẽplo iouis ꝗ capre nutricis utit pelle¬
¶ Eccipiet gentẽ. Remo silic ĩt̾empto. Post
euiꝰ mortẽ natã ꝯstat pestilentiã unde oracu¬

Expanded text:
aluit pueros. Hi postea auum suum Numitorem aluit pueros. Hi postea auum suum Numitorem occiso Amulio in regno reuocarunt. Quibus dum cum patre angustum Albae uideretur imperium, recesserunt et captatis auguriis urbem condiderunt. Sed Remus prior sex uultures uidit, Romus postea duodecim; quae res bellum creauit, in quo extinctus est Remus. Et a Romi nomine Romani appellati; ut autem pro Romo Romulus diceretur, blandimenti genere factum est, quod gaudet diminutione. Quod a lupa dicuntur alti, eretrices lupas vocamus, unde et ‘lupanaria’. regis filia. Abusive ait more poetico, ut alibi «magnum reginae sed enim miseratus amorem», id est qua utebatur more pastorum. Sed hoc multi reprehendunt, cur nutricis tegmine usus sit. Qui gemina ratione refutantur: vel falsitate fabulae, vel exemplo Iovis, qui caprae nutricis utitur pelle. EXCIPIET GENTEM Remo scilicet interempto, post cuius mortem natam constat pestilentiam. Vnde
Abbreviated transcription (Latin):
Nã multa sigͥficat ¶ Hinc iam. preterea.s
¶Ter centũ. quomodo tercentos annos dicit
cũ cam quadringenti regnasse ꝯstet sub al
gno romuli ⁊ nume ⁊ tulli hostilii. qui
missione. ¶ Gente sub hectorei. Idẽ trorma
s debuit dicere h eneia diximus suꝑius
noĩa poetas ex uicino u surpare ¶ Don ec
regina sacerdos. historia hoc h̃t̃. Amulius
⁊ numitor fr̾s fuerũt. Amulius frẽ im¬
perio pepulit ⁊ filiũ eius necauit. filiam
uõ iliam ueste sacerdotẽ fec̃ ut spem sobo¬
lis auferret quiꝰ se puniri posse cognoue¬
rat hanc ut multi dieut mars ꝯpressit.
Unde nati su̾t remus ⁊ romus. quos cũ ma¬
tre amulius p̾cipitari iussit intiberim. Tum
Ut quidã dicũt iliam sibi amnen fec̃ uxorẽ
ut alu inter quos oratiꝰ. tiberis. unde ait uxo¬
rius amnis. pueri uõ expositi uicine ripe sũt
hos faustus reperit pastor. cui uxor erat nuꝑ¬
nuꝑ meretrix acca laurentia que susceptos

Expanded text:
nam multa significat. HINC IAM praeterea. nam multa significat. HINC IAM praeterea. TER CENTVM quomodo trecentos annos dicit, cum eam quadringentis regnasse constet sub Albgno Romuli et Numae et Tulli Hostilii, qui missione. GENTE SVB HECTOREA id est Troiana. Sed debuit dicere ‘Aeneia’. Diximus superius nomina poetas ex vicino usurpare. DONEC REGINA SACERDOS historia hoc habet: Amulius et Numitor fratres fuerunt, Amulius fratrem imperio pepulit et filium eius necavit, filiam vero Iliam Vestae sacerdotem fecit, ut spem subolis auferret, a qua se puniri posse cognoverat. Hanc, ut multi dicunt, Mars conpressit; unde nati sunt Remus et Romus, quos cum matre Amulius praecipitari iussit in Tiberim. Tum, ut quidam dicunt, Iliam sibi Anien fecit uxorem, ut alii, inter quos Horatius, Tiberis - unde ait «uxorius amnis». Pueri vero expositi ad vicinam ripam sunt. Hos Faustus repperit pastor, cuius uxor erat nuper meretrix Acca Larentia, quae susceptos
Abbreviated transcription (Latin):
inde originẽ dici ducit. Dicimus autẽ ⁊
nom̃ mͥ est eicero. Ut hercira est huic nom̃
fabule ⁊ citeronis. ut salus cui nom̃ obli¬
uionis ꝯdiderant ⁊ ciceromi. Ut cui remulo
cognomen erat ⁊ cicerdnẽ ut eneadas q
ineo nom̃ de noĩe fingo. meluis est tam̃
datiuo uti ¶ Magnos orbes. tria sũt genera
annoꝵ ut aut enĩ lunaris an nus est. tri
siũ. Aut scd̾m tuliũ magnus. qui tenet
boꝵ annor quos infastis habemꝰ magnus
ꝯparatione lunareͥs. ut alibi. inter ea magnũ
sol cucũ uoluit᷑ annũ. Anus autẽ dictus
quasi anus. Idẽ anulus ꝙ inse redeat. Ut est
atq in se sua puestigia uoluit᷑ annus. uł¬
tione ¶ uoluendis. uolubilib. ut sup̃ ¶A
sede lauini transferet. uerũ est. Uitans enĩ
nouercalẽ ĩ uidiã. deseruit lauiniũ ⁊ albam
longã ꝯdidit. dictã ab omine albe porte re¬
perte uł situ cuitatis ¶ Ui. modo uirtute.

Expanded text:
inde originem ducit. Dicimus autem et inde originem ducit. Dicimus autem et ‘nomen mihi est Cicero’, ut «Hecyra est huic nomen fabulae», et ‘Ciceronis’, ut Sallustius «cui nomen oblivionis condiderant», et ‘Ciceroni’, ut «cui Remulo cognomen erat», et ‘Ciceronem’, ut «Aeneadasque meo nomen de nomine fingo». Melius tamen est dativo uti. MAGNOS ORBES tria sunt genera annorum: aut enim lunaris annus est XXX sium, aut, secundum Tullium, magnus, qui tenet «horum annorum quos in fastis habemus magnuscomparatione lunaris, et alibi «interea magnum sol circumvolvitur annum». ‘Annus’ autem dictus quasi anus, id est anulus, quod in se redeat, ut est «atque in se sua per vestigia volvitur annus», vetione. VOLVENDIS volubilibus, ut supra. A SEDE LAVINI TRANSFERET verum est; vitans enim novercalem invidiam, deseruit Lavinium et Albam Longam condidit, dictam ab omine albae porcae repertae vel situ civitatis. VI modo ‘virtute’,
Abbreviated transcription (Latin):
eos singłari certamine dimicasse ⁊ occiso
mezentio. aschaniũ. iulũ ceptũ uocari apri¬
ma barbe lanugine que ei tẽpore iuetorie
nascebat᷑. Sciendũ autẽ est hunc pͥmo ascha¬
niũ dictũ. a frigie flumine aschanio ut est
trausq sonãtẽ aschaniũ. deinde ilum dictũ
arege ilo. unde ⁊ ilium postea uilum. occi¬
so mezentio dequib noib hoc loco dicit
at puer aschanius cui nũc cognom̃ iuilo
addit᷑ ilus erat. Ab bac autẽ historia discedit
uirgilius ut aliqb locis ostendat no se per
ignoratiã. s p artẽ poeticã hoc fecisse. ut illo
loco Quo magis italia mecũ letere reperta
ad italiã ꝓuenisse. Sic autẽ onũa ꝯtra¬
ginta ãnos u̾rbis rome ꝯditã inter excidiũ
uoͣ troie. ⁊ ortũ urbis in rome anni inuenũt
CcC xl ¶ Cognomen iulo. Si ꝓprie loquere¬
tur agnom̃ diceret nõ cognom̃. s magis
ad fanuiliã respexit. quia om̃is gens uila

Expanded text:
eos singulari certamine dimicasse, et occiso eos singulari certamine dimicasse, et occiso Mezentio Ascanium Iulum coeptum vocari, a prima barbae lanugine quae ei tempore victoriae nascebatur. Sciendum est autem hunc primo Ascanium dictum a Phrygiae flumine Ascanio, ut est «transque sonantem Ascanium», deinde Ilum dictum, a rege Ilo, unde et Ilium, postea Iulum occiso Mezentio. De quibus nominibus hoc loco dicit ‘at puer Ascanius, cui nunc cognomen Iulo additur, Ilus erat’. Ab hac autem historia ita discedit Vergilius ut aliquibus locis ostendat non se per ignorantiam, sed per artem poeticam holoco "quo magis Italia mecum laetere reperta"ad Italiam LX annos urbis Romae conditam. Inter excidium vero Troiae et ortum urbis Romae anni inveniuntur CCCXL. ‘Cognomen Iulo’ si proprie loqueretur, ‘agnomen’ diceret, non ‘cognomen’, sed magis ad familiam respexit, quia omnis gens Iulia
Abbreviated transcription (Latin):
hiarbas. Idẽ intrro. Nã si adu̾bialit̾ uellet tiri
dicẽt. ¶ Populos q feroces ꝯtundet. In ꝯgruũ
fuerat ĩ ꝯsolatione bella dicere. obhoe ergo
etiã uictoriã pollicet᷑ ¶ Morẽsq uiris ⁊ moe¬
nia ponet. ysteropteron in sensu ante enĩ
ciuitas post uira ꝯduntur. leges autẽ etiã
mores dici nõ dubiũ est ¶ Tertia. dũ latio
regnãte uiderit estas. recthorice. ne breue eẽt
si trienniũ diceret. tẽpora diuisit. inspeties Or¬
do autẽ est longissimꝰ. Nã aliter nõ procedit.
sublimẽq feres ad sidera celi. magnanimũ eneã
filiũ postea regnaturũ ¶ Cui nũe cognomen
additur. scdm catonẽ hystorie hoc ht fides.
eneã cũ patre aditaliã uenisse ⁊ ꝓpter inuasos
agros ꝯtra latinũ turnũq pugnasse in quo
prelio perit latinus. Turnũ postea admeren¬
tiũ ꝯfugisse eiusł fretũ auxilio. bella renouasse
quib eneas turnusq pariter rapti sũt. migra¬
sse postea in aschaniui ⁊ mezentiũ bella. sed

Expanded text:
in Tyro. Nam si adverbialiter vellet, ‘Tyri’ diceret. POPVLOSQVE FEROCES CONTVNDET incongruum fuerat in consolatione bella praedicere: ob hoc ergo etiam victoriam pollicetur. MORESQVE VIRIS ET MOENIA PONET hysteroproteron in sensu; ante enim civitas, post iura conduntur. ‘Leges’ autem etiam ‘mores’ dici non dubium est. TERTIA DVM LATIO REGNANTEM VIDERIT AESTAS rhetorice, ne breve esset si triennium diceret, tempora divisit in species. Ordo autem est longissimus; nam aliter non procedit «sublimemque feres ad sidera caeli magnanimum Aeneam»filium postea regnaturum. CVI NVNC COGNOMEN IVLO ADDITVR secundum Catonem historiae hoc habet fides: Aeneam cum patre ad Italiam venisse et propter invasos agros contra Latinum Turnumque pugnasse, in quo proelio periit Latinus; Turnum postea ad Mezentium confugisse eiusque fretum auxilio bella renovasse, quibus Aeneas Turnusque pariter rapti sunt; migrasse postea in Ascanium et Mezentium bella, sed
Abbreviated transcription (Latin):
more suo. ¶Partitur. Salustius ait. pro¬
iĩcias inter se partiuerant. Nã ⁊ partio
⁊ partior dicimus. ⁊ est u̾bũ debis que cũ
ntranq recipiant declinationẽ ꝓ nr̃a uo¬
sigͥficatioĩs. Ut punio punior. fabrico fa¬
bricor. labo. labor. quãꝙͣ temptauerit.
ꝓbus facere diffentiã inter actiuã passiuãq
significationẽ. Ut dicamꝰ tondeo alterũ.
tondeor abaltero. s hoc in aliis uerbis
dicere nõ possumus. Ut fabrico fabricor.
pasco pascor. Nã legimus florẽ de pasta
salicti. ⁊ pascunt᷑ uõ dumos. Sut autẽ alia
sũt ut cedo. sũtq passiue bt cedor. Inue

Expanded text:
more suo. PARTITVR Sallustius ait «promore suo. PARTITVR Sallustius ait «provincias inter se partiverant»; nam et ‘partio’ et ‘partior’ dicimus. Et est verbum de his quae, cum utramque recipiant declinationem pro nostra voificationis, ut ‘punio’ ‘punior’, ‘fabrico’ ‘fabricor’, ‘lavo’ ‘lavor’. Quamquam temptaverit Probus facere differentiam inter activam passivamque significationem, ut dicamus ‘tondeo alterum’, ‘tondeor ab altero’; sed hoc in aliis verbis dicere non possumus, ut ‘fabrico’ ‘fabricor’, ‘pasco’ ‘pascor’; nam legimus «florem depasta salicti» et «pascuntur vero dumos». Sunt autem alia sunt, ut ‘caed