comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sessis egit cu dauerone/ recepitq dimissu ĩrspania excessuꝵ
cauillatos deinde de /cõi p̾dies aliquos extraxit qb õĩb non
omisit ꝑ ãgusto tramites ⁊ neglecto dimitẽ ꝑ partes ex̾citũ.
ip̃etu demde cu reliꝗs expeditis facile effugit. ¶ Spͣratãcus
fossa quẽ erat amarcho crasso circũdatꝰ cesis captiuoꝵ pecta¬
sus ea parte qua mõ aspẽrimus erat ideoq custoditus exuim
⁊̃ ex alio lat̾e gladio ita teruit. ut aliquot cohortes gladiato¬
rib quatuor ⁊ septuagĩta cesserĩt. Ide cũ alucio uarinio ꝓcõ¬
sule p̃rlusus eẽt ꝑalis ꝑ modica int̾ualla fixis ante porta er¬
ecta cadauera adornata ueste atq armis alligauit / ut ꝓxł
ria deluso hoste copias silentio noctis eduxit. ¶ Lucius rasi¬
das dux lacedemonioꝵ cirta ãphytoli ab atheniensiũ mul¬
titudĩe nũo ĩpar deyhẽsus claudẽdu se p̃stitit ut ꝑ lõgu co¬

Expanded text:
sessis, egit cum Claudio Nerone recepitque dimissum Hispania excessurum. Cavillatus deinde condicionibus dies aliquot extraxit, quibus omnibus non omisit per angustos tramites et ob id neglectos dimittere per partes exercituHave; ipse deinde cum reliquis expeditis facile effugit. Spartacus fossam, qua erat a M. Crasso circumdatus, caesis captivorum pecorsus ea parte, qua mons asperrimus erat ideoque incustoditus, ex vietiam ex alio latere Clodium ita terruit, ut aliquot cohortes gladiatoribus quattuor et septuaginta cesserint. Idem, cum ab L. Varinio proconsule praeclusus esset, palis per modica intervalla fixis ante portam erecta cadavera, adornata veste atque armis, alligavit, ut procna deluso hoste copias silentio noctis eduxit. Brasidas dux Lacedaemoniorum, circa Amphipolim ab Atheniensium multitudine numero impar deprehensus, claudendum se praestitit, ut per longum co
Abbreviated transcription (Latin):
u̾terũt numide paulati succedẽtes additis calcarib ꝑ in¬
t̾missas hostiu stationes eruꝑũt / quoru demu cu ꝓximq
imenĩt agro nccͣe ligurib fuit aduocari ad defferẽda sua ĩ¬
cdusoq romanq emittẽ ¶Lucius scilla bello sociali apudi
ascerina int̾ angustias deprehẽsus ad ex̾citu hostiu cui diu¬
lius p̾erat collazo petito de ꝯlitiõib pacis agitabat sine effe
ꝓfectus relicto bucinatore ꝗ uigilias ad fidez remanẽtiu di¬
uideret ⁊ quarta uigilia ꝯmissa cu sequeretur ĩcolumes suq
cu oĩb ĩpedim̃tis torm̃tisq ĩtuta ꝑduxit. ¶Idez adu̾sus

Expanded text:
terunt Numidae, paulatim succedentes additis calcaribus per intermissas hostium stationes eruperunt; quorum deinde cum proximos incenderent agros, necesse Liguribus fuit avocari ad defendenda sua inclusosque Romanos emittere. L. Sulla, bello sociali apud Aeserniam inter angustias deprehensus ab exercitu hostium, cui Duillius praeerat, colloquio petito de condicionibus pacis agitabat sine effecens, nocte profectus relicto bucinatore, qui vigilias ad fidem remanentium divideret et quarta vigilia commissa consequeretur, incolumes suos cum omnibus impedimenti
Abbreviated transcription (Latin):
hostez agsurus ꝯu̾soq agmine ignaru rei que agebat᷑ ex̾ci¬
tu ĩcolumẽ reduxit. ¶ publius decimꝰ tribunus bello sanitico
cornelio cosso ꝯsule iniquis locis dep̾henso abhostib suasit ut
rcupatu collez ꝗ erat ĩꝓpĩquo modica manu mitteret seq
duce hiis ꝗmitebantur obtulit aduocatus ĩdiu̾su hostis dim¬
isit ꝯsulez. decimu autez cinxit / obseditq illas ꝙͣꝙͣ angustia
nactu irruptõe fc̃a cu frustratus ẽẽt decimus ĩcolumis cum

Expanded text:
hostem adgressurus; converso agmine ignarum rei quae agebatur exercitum incolumem reduxit. P. Decius tribunus bello Samnitico Cornelio Cosso consuli iniquis locis deprehenso ab hostibus suasit, ut ad occupandum collem, qui erat in propinquo, modicam manum mitteret, seque ducem his qui mittebantur obtulit. Avocatus in diversum hostis dimisit consulem, Decium autem cinxit obseditque. Illas quoque angustias noctu eruptione facta cum frustratus
Abbreviated transcription (Latin):
eu locu ꝯpulsus qui undiq abruptis cinctus duq tm̃
exitus hẽbat ab alta parte fossa ĩgentis latitudĩs duxit
uelut hostis excludendi cã ab alt̾a milite agẽ cepit tãꝙ̃
pen erupturus. hii ꝗobsidebũt eu ꝑfossa qua ip̃e fecerat
extitu piclis nõ crederẽt euasuru unuisi alimite obstite¬
runt ꝑicles pontib quq p̃parau̾at fosse ĩiectis suo qr non
resistebatur emisit ¶ Lismacus exhiis unus ĩquos opes ale¬
xãdri trãsierunt / cu aditu collez castris destinass ĩ pruden¬
tia tñ suoru ĩferiore deductus/ uerref᷑ ex suꝑiore hostiũ in¬
cursu triplices fossas intra uallu obiecit. deinde sublimib
fossis ciita oĩa tẽꝑtoria ductis tota castra ꝯfudit / ⁊ ĩtsepto i¬

Expanded text:
eum locum compulsus, qui undique abruptis cinctus duos tantum eum locum compulsus, qui undique abruptis cinctus duos tantum exitus habebat, ab altera parte fossam ingentis latitudinis duxit velut hostis excludendi causa, ab altera limitem agere coepit, tamquam per eum erupturus. Hi qui obsidebant, cum per fossam, quam ipse fecerat, exercitum Periclis non crederent evasurum, universi a limite obstitePericles, pontibus, quos praeparaverat, fossae iniectis, suos, quis non resistebatur, emisit. Lysimachus, ex his unus in quos opes Alexandri transierunt, cum editum collem castris destinasset, imprudentia autem suorum in inferiorem deductus vereretur ex superiore hostium incursum, triplices fossas intra vallum obiecit; deinde simplicibus fossis circa omnia tentoria ductis tota castra confodit et intersaepto
Abbreviated transcription (Latin):
u̾su põdus decursu suꝑ cathena dedit nauib ¶ Alexan¬
der lacedemonius cu ĩportu atheniẽsiu cu tota classe ob¬
si deretꝰ obruptis hostiu nauib ab ea parte qua facib an¬
gustissimis ĩfluit mare milites suq cla ĩlitus egredi uis¬
sit. ⁊ subiectis rotis ad ꝓximu naues portu mono ⁊̃ traie¬
cit. ¶ Hrituleus legatus sertorii cu yspania ĩt̾ duꝙ mõtes
abruptos lõgu ⁊ angustu it ĩgressus paucas ducet cohor¬
tes ꝯpissq ĩgente manu hostiu adueire fossa trãsu̾sa
ĩt mõtes pressit uallũq mat̾ia extructu ĩcẽdit atq ita
ĩteluso hoste euasit. ¶Cesar bello ciuili cu adisus affran¬
u copias educeret a recipiẽdi se sine ꝑiculo facultatẽ nõ
ata .x. pedu fossa fecit ĩtra qua sub ocasu solis armati
se milites receꝑũt. ¶ Picles atheniẽsis appoloponẽsib in

Expanded text:
versum pondus decursum super catenam dedit navibus. Lysanversum pondus decursum super catenam dedit navibus. Lysander Lacedaemonius, cum in portu Atheniensium cum tota classe obsideretur, obrutis hostium navibus ab ea parte, qua faucibus angustissimis influit mare, milites suos clam in litus egredi iussit et subiectis rotis naves ad proximum portum Munychiam traiecit. Hirtuleius legatus Q. Sertorii, cum in Hispania inter duos montes abruptos longum et angustum iter ingressus paucas duceret cohortes comperissetque ingentem manum hostium adventare, fossam transversam inter montes pressit vallumque materia exstructum incendit atque ita intercluso hoste evasit. C. Caesar bello civili, cum adversus Afranium copias educeret et recipiendi se sine periculo facultatem non ata, quindecim pedum fossam fecit, intra quam sub occasum solis armati se milites eius receperunt. Pericles Atheniensis, a Peloponnensiis in
Abbreviated transcription (Latin):
bellu ꝓposuiss ĩstãte atͥgo cesare ꝯscensurus classe quasdã
obstruxit uias alias parietib int̾sepsit alias ĩtcidit fossis
casq subdib crectis p̃clausas oꝑuit cratib humo aͥgesta qͦs¬
da adilitus ꝗ ad portu ferebãt trabib trãsmissis ⁊ ĩtẽsũ or
dinez structis ĩgẽti molle tutatus. qͥb ꝑpetratis adspe re¬
tinẽde urbis rarq ꝓ menib sagitariq reliꝗt cet̾as copia
sine tumultu ad naues deduxit nauigãtez eu mox sagi¬
tarii ꝙͣꝙͣ ꝑ itinera nota digressi paruis nauigus ꝯsecuti
si ĩt. ¶ Cornelius ꝯsul ĩportu syracusano quẽ temẽ ĩtrau¬
at obiecta ad ĩgressu cathena clausus uniu̾sq ĩpupẽ re¬
tulit milites atq ita re suppina nauigia magna remigã¬
tiu ui xitauit leuata prora suꝑ cathena ꝓcesserũt qua
parte suꝑata trãsgressi cursu milites proras p̃cesserũt ĩqͥs

Expanded text:
bellum proposuisset, instante a tergo Caesare conscensurus classem quasdam bellum proposuisset, instante a tergo Caesare conscensurus classem quasdam obstruxit vias, alias parietibus intersaepsit, alias intercidit fossis easque sudibus erectis praeclusas operuit cratibus, humo aggesta, quosdle tutatus. Quibus perpetratis ad speciem retinendae urbis raros pro moenibus sagittarios reliquit, ceteras copias sine tumultu ad naves deduxit. Navigantem eum mox sagittarii quoque per itinera nota degressi parvis navigiis consecuti sunt. C. Duellius consul in portu Syracusano, quem temere intraverat, obiecta ad ingressum catena clausus universos in puppem rettulit milites atque ita resupina navigia magna remigantium vi concitaviAnd; levatae prorae super catenam processerunt. Qua parte superata transgressi rursus milites proras presserunt, in quas
Abbreviated transcription (Latin):
situz quesiuit nãq castris ãpliorez locuz supra ripaz ꝯplexus ual¬
lu ceruolis.⁊ alio mat̾ie genẽ ꝯstructu ĩcendit. dũq ignibus
submouerẽt᷑ hostes ip̃e fluuiu suꝑauit. ¶ Quĩtus lutatius catu¬
lus cu ⁊ acỹbris pulsus una sp̃e salutis hr̃et si flum̃ liberass
cuius ripa hostes tenebãt ĩ ꝓximo mõte copias oñdit tãꝙͣ ĩcastͣ
positurus ac p̃cepit suis ne sartinas soluerẽt aut hon̾a deponerẽt
furmaret pauca tabernacula ĩꝯspectu errigi iussit ignesq fien
⁊ quosda uallu struere ĩ quosda lignatõe ut ꝯspicerẽt᷑ exire.
Qd̾ cyͣbri uere agi existimãtes ⁊ ip̃i castris delegerũt locũ dis¬
ifestãdi ¶Eresus cuz aluei uado trãsire nõ poss/ nec nauiuz¬
aut pontis faciẽdi copia hẽret fossa suꝑiori parte post ca¬
stra deducta alueu fluminis atͥgo ex̾citus sui reddidit. i¬
¶ Sneus põpeius brũdusii cu excedere ytalia ⁊ trãsferre

Expanded text:
ampliorem locum supra ripam complexus, vallum cervolis et alio materiae genere constructum incendit, dumque ignibus submoventur hostes, ipse fluvium superavit. Q. Lutatius Catulus, cum a Cimbris pulsus unam spem salutis haberet, si flumen liberasset, cuius ripam hostes tenebant, in proximo monte copias ostendit, tamquam ibi castra positurus. Ac praecepit suis, ne sarcinas solverent aut onera deponerent hostium confirmaret, pauca tabernacula in conspectu erigi iussit ignesque fieri et quosdam vallum struere, quosdam in lignationem, ut conspicerentur, exire. Quod Cimbri vere agi existimantes et ipsi castris delegerunt locum disinfestandi. Croesus, cum Halyn vado transire non posset nequaut pontis faciendi copiam haberet, fossa superiore parte post castra deducta alveum fluminis a tergo exercitus sui reddidit. Cn. Pompeius Brundisii, cum excederet Italia et transferre
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. Idez fecerũt alii ꝯplures s p̃cipue frontinus diuo troiano eiu¬
sinadi ꝯꝓbatus industria.hoꝵ instituta. hoꝵ p̃cepta qͣtu ualcostc¬

Expanded text:
sunt. Idem fecerunt alii complures, sed praecipue Frontinus, divo Traiano ab eiusunt. Idem fecerunt alii complures, sed praecipue Frontinus, divo Traiano ab eiusmodi comprobatus industria. Horum instituta, horum praecepta, in quant
Abbreviated transcription (Latin):
ret ambitio. ⁊ ꝑ grã promouerent᷑ milites. qui ꝓmoueri ꝯsueu̾ãt
ꝑ laborez. Deinde ꝯtubernalib ꝯpletis stipẽdus ꝑ testimonialos
dimissis nõ sunt alii substi. Pret̾e̾a ncc̃e est aliquãto morbo de¬
bilitari atq diminu aliquanto desere uł diuersis casib ĩt̾ire.
ut nisi singulis annis ymo singulis pene mensib ĩ recedentiũ
locuz iunioꝵ turba succedat. qͣuis copiosus exhaunatur exͥcitꝰ.
Est ⁊ alia causa cur attenuate sũt legiões.o Aignus ĩhuis labor ẽ
mlitandi grauiora arma plura mi̾a seuior disciplina. ꝙ ui
tãtos pleriq ĩ auxilus sepe festinãt militie sacram̃ta ꝑcipe ubi
⁊ minor sudor ⁊ maiora sũt p̾mialia. Cato ille maior cu ⁊ amn¬
is ĩuictus ẽẽt ⁊ ꝯsul ex̾citus suꝑduxiss plus rei publice credidit
profuturu si disciplina militare ꝯferret ĩlit̾is. Na uniꝰ etatis
sũt que fortit̾ fuit. que nõ ꝓ utilitate rei publice scribunt᷑ et̾na

Expanded text:
ret ambitio et per gratiam promoverentur milites, qui promoveri consueverant per laborem. Deinde contubernalibus completis stipendiis per testimoniales ex more dimissis non sunt alii substituti. Praeterea necesse est aliquantos morbo debilitari atque dimitti, aliquantos deserere vel diversis casibus interire, ut nisi annis singulis, immo singulis paene mensibus, in recedentium locum iuniorum turba succedat, quamvis copiosus exhauriatur exercitus. Est et alia causa cur attenuatae sint legiones: magnus in illis labor est mvitantes plerique in auxiliis festinant militie sacramenta perciet minor sudor et maturiora sunt praemia. Cato ille Maior, cum et armis invictus esset et consul exercitus saepe duxisset, plus rei publicae credidit profuturum si disciplinam militarem conferret in litteras; nam unius aetatis sunt quae fortiter fiunt, quae uero pro utilitate rei publicae scribuntur aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
falx uocatur ab eo qd̾ est curuatu ut de muro extrabat lapi¬
des. aut certe caput ip̃ius uestitur ferro. ⁊ appellatur aries.
uł ꝙ hãt durissima fronte. que subruit murq. uł ꝙ m
arietu retrocedit. ut cu ĩpetu uehemencius feriat. Testudo
aũt ad similitudine uere testudinis uocabulu sũpsit. qr
sicut illa mod̾o reducit modo profert caput ita machin¬
mentu ĩterdu reducit trabe int̾du exit. ut fortius cedat:

Expanded text:
falx vocatur, ab eo quod incurvata est, ut de muro extrahat lapides; aut certe caput ipsius vestitur ferro et appellatur aries. uod habet durissimam frontem quae subruit muros, vel quod more arietum retrocedit ut cum impetu vehementius feriat. Testudo autem a similitudine verae testudinis vocabulum sumpsit, quia, sicut illa modo reducit modo proserit caput, ita machinamentum interdum reducit trabem interdum exerit ut fortius caedat
Abbreviated transcription (Latin):
yspanias restituit. De dubioru aĩs infide ĩfide retinendis.
Ulalerius epidauri timens oppidanoru ꝑfidia qr pa¬
ru presidii habebat gynicos ludos ꝓcul ab urbe apparauit.
Quo cu omnis fere multitudo spectandi causa exiss cl¬
auit portas. nec in eas admisit epiduuiio ꝙͣ diu obsides apͥn
cipib accuxt. ¶Saius pompeius cu suspecto hr̃et caticenses
⁊ uereretur ut presidiu nõ reciꝑent petit ab eis ut egros ĩteriim
apud se refici paterent fortissimis deinde hĩtu languentiũ mi¬
sis ciuitate occupauit ꝯtinuitq. ¶Alexander deuicta ꝑ dom¬
itaq tracia petẽs asia ueritus ne post ip̃ius discessu sumerẽt
cte libertatis uelut secu honoris cã traxit. Ignobilib aute
relictis plebeios p̃fecit ꝯsecutus uti prĩcipes beneficiis eiꝰ obstri¬
cti nichil nouare uellẽt. plels u̾o ne poss ꝗde spoliata prin¬
cipib. ¶Antipat̾ ꝯspecto priore necioꝵ ex̾citu qui audita ⁊¬

Expanded text:
spanias restituit. XI De Dubiorum Animis in Fide Retinendis P. Valerius Epidauri timens oppidanorum perfidiam, quia parum praesidii habebat, gymnicos ludos procul ab urbe apparavit. Quo cum omnis fere multitudo spectandi causa exisset, clausit portas nec ante admisit Epidaurios, quam obsides a cipibus acciperet. Cn. Pompeius, cum suspectos haberet Chaucenses et vereretur, ne praesidium non reciperent, petit ab eis, ut aegros interim apud se refici paterentur; fortissimis deinde habitu languentium missis civitatem occupavit continuitque. Alexander devicta perdomitaque Thracia petens Asiam, veritus, ne post ipsius discessum sumerent ctae libertatis, secum velut honoris causa traxit, ignobilis autem relictis plebeiosque praefecit, consecutus, uti principes beneficiis eius obstricti nihil novare vellent, plebs vero ne posset quidem, spoliata principibus. Antipater, conspecto Peloponesiorum exercitu, qui audita
Abbreviated transcription (Latin):
ncͣcia abirent domos ortatus est. ⁊ hac asseu̾atõe ꝑiculu qd̾
ex nouitate reru ĩminebat discu̾sit ¶Scipio affricanus ĩ ysp
adeu ꝑducta eẽt q̃ oĩu oculos ĩse ꝯu̾teret sũma custodiabĩ¬
ta sponso noĩe alicio reddidit. Insuꝑq auru qd̾ parẽtes eiꝰ
redẽpturi captiua domu scipioni attullerãt/ eide spõso pro
traditu ẽ eximie pulcritudinis uirgĩ captiue cu finitime
gentis prĩcipi fuiss despõsata sũma abstinentia ita pepcisse
ut illa ne aspͤx̾it ꝗde. Qua mox ad sponsu remissa uni¬
u̾se gentis phoc benefitiu aĩꝙ xiliauit sͥ. ¶ Imꝑator cesar
augustus germanicus / eo bello quo uictis hostib cognomẽ
germanici meruit. cu ĩfinib copioꝵ castella poneret ꝓ fru¬

Expanded text:
saria, abirent domos, hortatus est, et hac adseveratione periculum, quod ex novitate rerum imminebat, discussit. Scipio Africanus in Hispaad eum perducta esset omniumque oculos in se converteret, summa custodia habitam sponso nomine Alicio reddidit insuperque aurum, quod parentes eius redempturi captivam donum Scipioni attulerant, eidem sponso pro traditum est eximiae pulchritudinis virgini captivae, cum finitimae gentis principi fuisset desponsa, summa abstinentia ita pepercisse, ut illam ne aspexerit quidem. Qua mox ad sponsum remissa, universae gentis per hoc beneficium animos conciliavit sibi. Imperator Caesar Augustus Germanicus eo bello, quo victis hostibus cognomen Germanici meruit, cum in finibus Cubiorum castella poneret, pr
Abbreviated transcription (Latin):
te misso iussit ꝙͣ precipue ꝯspicui forent hostib redire ĩcastra
⁊ accedentiuz nouaru uiriu spe prebere/ atq ita simulatis
auxilus tutus est donec ĩstrueret᷑ expectatis. ¶Ephycrãtes
atheniensis cu campestrib locis castra hr̃et/ explorassetq tra¬
ches excollib ꝑ quos unus erat descensus nocte ad diripiẽda
tis ibi multitudinis ẜuabant alaterib adortus oppressit.
De effugiendo.

Expanded text:
te emissos iussit, qua praecipue conspicui forent hostibus, redire in castra te emissos iussit, qua praecipue conspicui forent hostibus, redire in castra et accedentium novarum virium speciem praebere; atque ita simulatis auxiliis tutus est, donec instrueretur exspectatis. Iphicrates Atheniensis, cum campestribus locis castra haberet explorassetque Thracas ex collibus, per quos unus erat descensus, nocte ad diripienda tis ibi multitudinis servabant, a lateribus adortus oppressit. XIII De Effugiendo
Abbreviated transcription (Latin):
fiducie ĩ p̃sentib copiis non hẽmus.
Quĩtius ꝯsul cu uolsci castra eiꝰ ag̾ssi forent cohortem
tm̃ modo ĩstatice detinuit / reliquu excitu ad ꝗescẽdu
dimisit archatorib p̃cepit ut uallu ĩsidẽtes equis
circuirent. ꝯtinerẽt̃q. Qua facie ⁊ simulatõe cu ⁊ ꝓp¬
ulsass ⁊ detinuiss ꝑ tota nocte hostes adlucis exortu fess uigi¬
fidutia succedebat nocte scrobes aperuit ⁊ ante eꝙ aciez direxit
cu demum turmales scđm ꝯsuetudinez redire uellent: pronunci¬
auit ꝯꝑisse insidias ab hostib dispositas Idruto ne discederẽt
asignis ne ue laxarent agnen. Quad cu soluere ex disciplina
feciss exceptus forte ueris insidiis qr p̃dix̾at ĩt̾rito milites¬
hũit. ¶Chares dux atheniensiuz cuz expectaret auxilia ⁊ ue¬
reret᷑ ne int̾ea ꝯtẽptu presentis paucitatis hostes castra eius op¬
pugnarent ꝯplures ex eis quos ip̃e hẽbat ꝑ adu̾sa partez noc¬

Expanded text:
Fiduciae in Praesentibus Copiis non Habeamus T. Quintius consul, cum Volsci castra eius adgressuri forent, cohortem tantummodo in statione detinuit, reliquum exercitum ad quiescendum dimisit. Aeneatoribus praecepit, ut vallum insidentes equis circumirent concinerentque. Qua facie et simulatione cum et pulsasset et detinuisset per totam noctem hostes, ad lucis exortum fessos vigifiducia succedebat, nocte scrobes aperuit et ante eos aciem direxit. Cum deinde turmales secundum consuetudinem adveavit comperisse se insidias ab hostibus dispositas; idcirco ne discederent a signis neve agmen laxarent. Quod cum solveret ex disciplina fecisset, exceptus forte veris insidiis, quia praedixerat, inteunt. Chares, dux Atheniensium, cum exspectaret auxilia et vereretur, ne interea contemptu praesentis paucitatis hostes castra eius oppugnarent, complures ex eis quos habebat per aversam partem noc
Abbreviated transcription (Latin):
missenatium p̃erat. Ea uo que iouio ĩmari locate
fuerãt ad p̃fectu classis rauenatiu ꝑtinebãt sub
quib erant demi tribuni ꝑ cohortes singulas ꝯstituti. Sin¬
gule aũt libuine sigulꝙ nabareq .i. qu̾asi nauicularesi

Expanded text:
Misenatium praeerat, eas vero quae Ionio mari locatae Misenatium praeerat, eas vero quae Ionio mari locatae fuerant praefectus classis Ravennatium retinebat; sub quibus erant deni tribuni per cohortes singulas constituti. Singulae autem liburnae singulos navarchos, id est quasi naviculari
Abbreviated transcription (Latin):
lutis. Naualis belli residua ut oppinor ẽ
portio. de cuius artib ideo pantiora dicen¬
da sũt.qr ia dudu placato mari cu bar¬
baris nationib agitur t̾restre certam̃. Ro¬
anarius aũt ppłs ꝓ decorẽ ⁊ utilitate magnitudĩs¬
sue nõ ꝑꝑ ncͣcitate tumłtus alicuiꝰ classe parabat
parataz. Nemo eĩ bello lacescere aut facere audet
inuriã illi regno uł ppło que expeditu uł prõptu ad re¬
sistendu uindicanduq cognoscit. Apud misenu igit᷑
⁊ rauẽna singule legiones romani nõis cu classib stabãt.
ne lõgius a tutela urbis abscederent ⁊ cu ratio postulass
sine mora siue circuitu ad oẽs mundi partes nauigio ꝑue¬
nirẽt. Na misenatiu classis. gallia. hyspamia. maritim¬
tõe ꝯsueuat. qr ĩ reb bellicis celeritas amplius solet prod¬
esse ꝙͣ uiitus. Nomina iudicu qui p̾erant classib.¬
Iburnis aũt que ĩ cãpania stabant p̃fectus classis

Expanded text:
lutis navalis belli residua, ut opinor, est portio; de cuius artibus ideo pauciora dicenda sunt quia iam dudum pacato mari cum barbaris nationibus agitur terrestre certamen. Romanus autem populus pro decore et utilitate magnitudier necessitatem tumultus alicuius classem parabat eparatam. Nemo enim bello lacessere aut facere audet iniuriam ei regno vel populo quem expeditum et promptum ad resistendum vindicandumque cognoscit. Apud Misenum igitur et Ravennam singulae legiones cum classibus stabant ne longius a tutela urbis abscederent et cum ratio postulasset sine mora, sine circuitu ad omnes mundi partes navigio pervenirent. Nam Misenatium classis Galliam Hispanias Mauritantione consueverat, quia in rebus bellicis celeritas amplius solet prodtus. XXXII NOMINA IVDICVM QVI PRAEERANT CLASSI Liburnis autem quae in Campania stabant praefectus classis
Abbreviated transcription (Latin):
¶Uod̃ ad magnitudine ꝑtinet minime liburue re¬
Imoru hñt sĩgulo ordines paulo maiores binq ydo¬
nee mensure ternq uł quat̾rꝙ int̾du quinꝙ sortiũt᷑
remigu. Nec hoc cuiꝙ̃ enorme uideatur cu ĩattico p̾lio lõgei
maiora referunt᷑ ꝯurrisse nauigia ut senoru ⁊̃ uł ultra or¬
dinu fuerĩt scaffe tñ maiorib liburns exploratorie sociã¬
tur que uicenꝙ ꝓpe remiges ĩ singulis partib habebãt. qua
britam pictas uorant. ꝑ has ⁊ sũpuentus fieri ⁊ ꝯmeatus
adu̾sarioru nauiu aliquando int̾cipi solet ⁊ speculandi
studio aduentus earu uł ꝯsciliu dep̃bendi. ne tñ explo¬
ratorie naues candore prodantur colore uencto q ma¬
rinis est fluctib simił uela tinguntur ⁊ funes. cera ⁊̃
qua ungere solent naues ĩficitur nauteq uł milites ue

Expanded text:
uod ad magnitudinem pertinet minime. Liburne remorum habent singulos ordines, paulo maiores binos; idonee mensure, ternos vel quaternos, interdum quinos sortiuntur remigum gradus. Nec hoc cuiquam enorme videatur, cum in Actiaco proelio longe maiora referantur concurrisse navigia, ut senorum etiam vel ultra ordinum fuerint. Scafae tamen maioribus liburnis exploratoriae sociantur, quae vicenos prope remiges in singulis partibus habent, quas Brittanni picatos vocant. Per has et superventus fieri et commeatus adversariorum navium aliquando intercipi assolet et speculandi studio adventus earum vel consilium deprehendi. Ne tamen exploratoriae naves candore prodantur, colore veneto, qui marinis est fluctibus similis, vela tinguntur et funes, cera etiam qua unguere solent naves inficitur; nautaeque vel milites
Abbreviated transcription (Latin):
atur ignauus si płib stipendus moretur ĩ castris. Nũꝙͣ exͥcituᷤᷤ
profecit tpre cuius ĩꝓbandis tyronib claudicarit elłctio.⁊ qͣtũ
usu expimentisq cognouimus. hinc tot ubiq ab hostib illate
sunt clades duz lõga pax milite ĩcuriosius legit. Duz honesti¬
ores ꝗq ciuilia sectantur offitia. Du indicti possessorib tyro¬
nes ꝑ grã ac dissimłatõe ꝓbantiu tales sociantur armis quales
domi hr̃e fastiduĩt. Amagnis gͦ uiris magnaq dilligẽtia ydo¬
Ueru ⁊̃ ante excicio pretẽtãdus ut utru u̾e tanto oꝑi
aptus sit possit cognosci. ⁊ uelocitas ĩ illo reꝗrẽda uidetur
⁊ robur. Et utru armoꝵ disciplina ediscere ualeat utru hãt

Expanded text:
atur ignavus, si pluribus stipendiis moretur in castris? Numquam exercitus atur ignavus, si pluribus stipendiis moretur in castris? Numquam exercitus proficit tempore cuius in probandis tironibus claudicarit electio. Et quantum usu experimentisque cognovimus, hinc tot ubique ab hostibus inlatae sunt clades, dum longa pax militem incuriosius legit, dum honestiores quique civilia sectantur officia, dum indicti possessoribus tirones per gratiam aut dissimulationem probantium tales sociantur armis quales domini habere fastidiunt. A magnis ergo viris magnaque diligentia idoverum ante exercitio pretendendus, ut utrum vere tanto operi aptus sit, possit agnosci. Et velocitas in illo requirenda videtur et robur; et utrum armorum disciplinam ediscere valeat, utrum habeat
Abbreviated transcription (Latin):
¶Equitur ut cuius artis elligendi uł penitus respuendi sint
milites indagamus. Piscatores. aucupos. dulcariꝙ. linte¬
ones. omnesq ꝗ ad aliꝗd tractasse uidentur ad genetia ꝑ¬
tincns loge arbitror pellendos a castris. Tabros. ferranos. carpẽta¬
rio. macellarios.⁊ ceruoꝵ aproꝵq uenatores ꝯuenit sotiare mi¬
litie. ⁊hor est in quo totius rei publice salus uertitur. ut trronos
non tĩn corporib s ⁊̃ amii prestantissimi elligantur. uires reg̾¬
⁊ romani nominis fundamentu ĩ prima delectis examinatõe
ꝯsistunt. Nec leue hoc putetur offitiu. aut passiz ꝗlrũq mandã¬
duz. qd̃ apud ueteres int̾ ta uaria gnͣa uirtutu ĩẜtorio p̃cipue
ꝯstat ẽẽ laudatu. Iuuentus eniz cui deffensio ꝓuintiani cui bel¬
loꝵ est ꝯmittenda fortuna ⁊ genere si copia suppetat ⁊ moribus
debet excellere. Honestas eniz ydoneu militez reddit. uerecũdia
duz prohibet fugere facit esse uictorez. Quid eniz ꝓdest si ex̾ce¬

Expanded text:
equitur ut cuius artis vel eligendi vel penitus repudiandi sint milites indagemus.Piscatores aucupes dulciarios linteones omnesque qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens longe arbitror pellendos a castris; fabros ferrarios carpentarios macellarios et cervorum aprorumque venatores convenit sociare militiae. Et hoc est in quo totius rei publicae salus vertitur, ut tirones non tantum corporibus sed etiam animis praestantissimi deligantur. Vires regnt Romani nominis fundamentum in prima dilectus examinatione consistunt. Nec leve hoc putetur officium aut passim quibuscumque mandandum; quod apud veteres inter tam varia genera virtutum in Sertorio praecipue constat esse laudatum. Iuventus enim cui defensio provinciarum, cui bellorum est committenda fortuna, et genere, si copia suppetat, et moribus debet excellere. Honestas enim idoneum militem reddit, verecundia, dum prohibet fugere, facit esse victorem. Quid enim prodest si exerce
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citia armoꝵ ẽ demostranda doctrina. s huiꝰ rei usu dissimłatõ
lõge securitatis aboleuit. que ĩuenies ꝗ docere possit qd̾ ip̃e nõ di¬
dicit. De hystoricis gͦ uł libris nobis antiqua ꝯsuetudo repeten¬
da est. s illi res gestas ⁊ euentus tm̃ scripscere belloꝵ ista que nũc
querimus tãꝙͣ nota lĩquẽtes. Lacedemonii ꝗde ⁊ athenienses a¬
liiq grecoꝵ ĩ libris retullere ꝯplura que actica uocant. S nos
disciplina militarez ppłi romani debemus ĩꝗrere. ꝗ ex paruis¬
simis finib imꝑiu suu pene solis regionib ⁊ mundi ip̃ius
fine distendit. Hec nccͣitas ꝯpulit euolutis auctorib ea me in
hoc opusculo fidelissime dicere que cato ille censorinus de disci¬
plina militari scripsit. que cornelius celsus. que frontinus per¬
stuingenda dux̾unt. que pat̾nus dilligentissimus iuris militaris
assessor in libro redegit. que augusti ⁊ traiani adrianiq ꝯst̾nbꝰ

Expanded text:
 huius rei usum dissimulatio longae securitatis abolevit. Quem invenias qui docere possit quod ipse non didicit? De historiis ergo vel libris nobis antiqua consuetudo repetenda est. Sed illi res gestas et eventus tantum scripsere bellorum, ista quae nunc quaerimus tamquam nota linquentes. Lacedaemonii quidem et Athenienses aliique Graecorum in libros rettulere complura quae tactica vocant, sed nos disciplinam militarem populi Romani debemus inquirere, qui ex parvissimis finibus imperium suum paene solis regionibus et mundi ipsius fine distendit. Haec necessitas compulit evolutis auctoribus ea me in hoc opusculo fidelissime dicere quae Cato ille Censorius de disciplina militari scripsit, quae Cornelius Celsus, quae Frontinus perstringenda duxerunt, quae Paternus, diligentissimus iuris militaris assertor, in libros redegit, quae Augusti et Traiani Adrianique constit
Abbreviated transcription (Latin):
merat magno nũo utrĩq ceso cõplura suoru corpora ĩ¬
tra nocte sepelienda curauit. ¶ Hyspani postero die adi
simile offitiu progressi qr plures ex ip̃oru nũo ꝙͣ ex roma¬
nis ceso repererãt uicto se ẽẽ ẜ ea dinumeratõe argumenta¬
ti ad ꝯditões imꝑatoris descẽderũt. ¶T. martius eques rom¬
anus ꝗ reliquiis ex̾citus prefuit / cu in ꝓpinquo bina castra
penoru paucis milib passuu distarẽt/ cohortatus milites
prorima castra intẽpesta nocte adortus est/ ⁊ eu hoste uicto¬
rie fiducia in compositu ag̾ssus ne nuntios ꝗde classe reliꝗs¬
s breuissimo tp̃r militi ad requie dato eade nocte raptiz fa¬
ma rei geste pregressus alta eoꝵ castra inuasit. Itabis silłi
usus euentu delietis utrobiq penis amissas ppło romano

Expanded text:
merat, magno numero utrimque caeso complura suorum corpora intra noctem sepelienda curavit. Hispani postero die ad simile officium progressi, quia plures ex ipsorum numero quam ex Romanis caesos reppererant, victos se esse secundum eam dinumerationem argumentati, ad condiciones imperatoris descenderunt. T. Marcius, eques Romanus, qui reliquiis exercitus praefuit, cum in propinquo bina castra Poenorum paucis milibus pas suum distarent, cohortatus milites proxima castra intempesta nocte adortus est, et cum hostem victoriae fiducia incompositum adgressus ne nuntios quidem cladis reliquisset, brevissimo tempore militi ad requiem dato, eadem nocte raptim famam rei gestae praegressus altera eorundem castra invasit. Ita bis simili usus eventu, deletis utrubique Poenis, amissas populo Romano
Abbreviated transcription (Latin):
dit inditia dicẽs. Sit adolescens martio opi deputadus
uigilantib occul. Erecta ceruice. lato pectore. humoris ⁊¬
modicus. Exilior clunib suns et pedib. nõ supflua cane
distẽtis. s neruorum duritia collectis. Cumb̾ intyrone si
est enim fortes milites eẽ qua grandes. Exbiis u̾b uege¬

Expanded text:
 Sit ergo adulescens Martio operi deputandus vigilantibus oculis, erecta cervice, lato pectore, umeris modicus, exilior clunibus, suris et pedibus non superflua carne distentis sed nervorum duritia collectis. Cum haec in tirone siglius est enim fortes milites esse quam grandes. VII
Abbreviated transcription (Latin):
Ceꝑat iam massimissam exfamarerũ gestarũ admiratior
uiri. substaturaq aĩos spẽm quoq corporis amplam ac
magnificam. Cetum maior presentis ueneratio cep̃. et p̃¬
t quam qd suapte nͨ multa magiestas incrat. ad ornaba
premissa cesaries. hĩtusq corporis. no electus m̃ditiis. s
uirilis ac uere militaris rei etas ĩmedio uinũ robore qd̾ x
uelud renouatus flos uuiete faciebat hectitus. dicamus g̾¬

Expanded text:
erat iam ante Numidam ex fama rerum gestarum admiratio uiri, substitueratque animo speciem quoque corporis amplam ac magnificam; ceterum maior praesentis ueneratio cepit, et praeterquam quod suapte natura multa maiestas inerat, adornabat promissa caesaries habitusque corporis non cultus munditiis sed uirilis uere ac militaris, et aetas erat in medio uirium robore, quod uelut renouatus flos iuuentae faciebat. prope attonitus
Abbreviated transcription (Latin):
eꝗtu ducerentur ꝯsulans pot̾as cu uigĩti millib peditum
⁊ quatuor millib equitur tãꝙͣ comes maior mittebat᷑. Qd̃
si infinita multitudo ex gentib ferocissimis rebellass tũc ni¬
mia nccͣitate cogente duo duces ⁊ duo mitebant᷑ ex̾citus cu
ciusmodi p̃cepto. ut prouideant neꝗd res puͨͣ. detͥmenti ca¬
piat ꝯsules ambo alt̾ uł alt̾ amboue. Deniq cu ĩ diu̾sis
regionib ꝯtra diu̾sos hostes a ppło romano annis ꝓpe oĩb
pugnaretur. Ideo sufficiebant militu copie. qr utilius iudi¬
cabant nõ ta grandes ex̾citus hr̃e ꝙͣ plures. Illa tñ rõe ser¬
uata ne ũꝙͣ amplior multitudo socialiu auxiliarioꝵ ueni¬
ret ĩcastris ꝙͣ ciuiu romanoꝵ.

Expanded text:
e dicerentur, consularis potestas cum viginti milibus peditum e dicerentur, consularis potestas cum viginti milibus peditum et quattuor milibus equitum tamquam comes maior mittebatur. Quod si infinita multitudo ex gentibus ferocissimis rebellasset, tunc nimia necessitate cogente duo duces et duo mittebantur exercitus cum eiusmodi praecepto: "provideant ne quid res publica detrimenti capiat consules ambo alterve" vel "alter ambove". Denique, cum in diversis regionibus contra diversos hostes a populo Romano annis prope omnibus pugnaretur, ideo sufficiebant militum copiae quia utilius iudicabant non tam grandes exercitus habere quam plures, illa tamen ratione servata ne umquam amplior multitudo socialium auxiliarium esset in castris quam civium Romano
Abbreviated transcription (Latin):
labore nũosis a ĩalib equisq pabula colliguntur. Rei quoq
frumentarie difficultas que ĩ oĩ expeditõe uitanda ẽ cito maio¬
ros fatigat ex̾citus. Na qͣtolibi studio p̃paretur annona tanto
maturius desit ꝙͣto płib errogat᷑. a qua deniq ip̃a nimiei
multitudini ałn uix sufficit. Qd̃ si casu acies u̾t̾int tͥgu
ncce est multos cadere de multis. ⁊ illos qui effugerunt. ut seł
t̾ritos postea formidare ꝯflictu. Ueteres aũt ꝗ remedia diffi¬
cultatu exꝑim̃tis didicerãt nõ ta nũosos ꝙͣ eruditos armiᷤᷤ
exercitus hr̃e uoluerũt. Itaq ĩ lemiorib bellis una legiõe
mixtis auxilus hoc ẽ decer milia peditu ⁊ duomilia eqͥtu¬
crediderunt posse sufficere qua manu p̃tores uł minoros du¬
ces ad expeditõe sepe ducebant. Qd̃ si magne hostii copie¬

Expanded text:
labore numerosis animalibus equisque pabula colliguntur. Rei quoque labore numerosis animalibus equisque pabula colliguntur. Rei quoque frumentariae difficultas, quae in omni expeditione vitanda est, cito maiores fatigat exercitus. Nam quantolibet studio praeparetur annona, tanto maturius deficit quanto pluribus erogatur. Aqua denique ipsa nimiae multitudini aliquando vix sufficit. Quod si casu acies verterint tergum, necesse est multos cadere de multis et illos qui effugerint ut semel territos postea formidare conflictum. Veteres autem qui remedia difficultatum experimentis didicerant non tam numerosos quam eruditos armis exercitus habere voluerunt. Itaque in levioribus bellis unam legionem mixtis auxiliis, hoc est decem milia peditum et duo milia equcrediderunt posse sufficere, quam manum praetores vel minores duces ad expeditionem saepe ducebant. Quod si magnae hostium copia
Abbreviated transcription (Latin):
trronum delectum exciciumq deprompsit. Sequens
legionis ĩstitutõe disciplinãq edocuit militarez. Hic
tertius clasicur sonat. Ideo eĩ illa premissa sunt. ut hec ĩ qbꝰ
ꝑitia certaminur ⁊ uictoriaru sũma ꝯsistit discipline ordine
custodito ⁊ intelligerentur celerius ⁊ amplius adiuuarent. Et¬
citus dr̃ tar legionu ꝙͣ ⁊̃ auxilioru necnõ equitu ad gerẽdum
bellu multitudo colecta. Huius modus a magistris queritur ar¬
morur. Na cu xersis ⁊ danis uł mitridatis cet̾oꝵq regur qui
ĩnuͣabiles armauerũt ppło exempla leguntur. Euident apparet
nimuiz copiosq ex̾citus magis ppria multitudine ꝙͣ hostiu u̾tu¬
te depssor. Na płib casib subiacet amplior multitudo. In itin̾¬
b pro mole sua semꝑ est tardior. In lõgiore autez agmine ⁊ pa
ucis suꝑuẽtur adsolet pati. In locis aut̃ aspis uł fluminib trã¬
scundis pp ĩpedimentorur moras sepe decipitur. Pret̾ea ingẽti

Expanded text:
tironum dilectum exercitiumque deprompsit. Sequens legionis institutionem disciplinamque edocuit militarem. Hic tertius classicum sonat. Ideo enim illa praemissa sunt ut haec, in quibus peritia certaminum et victoriae summa consistit, disciplinae ordine custodito et intellegerentur celerius et amplius adiuvarent. Exercitus dicitur tam legionum quam etiam auxiliorum nec non etiam equitum ad gerendum bellum multitudo collecta. Huius modus a magistris quaeritur armorum. Nam cum Xersis et Darii vel Mitridatis ceterorumque regum qui innumerabiles armaverant populos exempla releguntur, evidenter apparet nimium copiosos exercitus magis propria multitudine quam hostium virtute depressos. Nam pluribus casibus subiacet amplior multitudo. In itineribus pro mole sua semper est tardior; in longiore autem agmine etiam a paucis superventum adsolet pati; in locis autem asperis vel fluminibus transeundis propter impedimentorum moras saepe decipitur; praeterea ingenti
Abbreviated transcription (Latin):
igna ⁊ ibidez ip̃is militib ẜuaret̾. ne ꝑ luxu aut ina¬
niu reru ꝯꝑatõe ab ip̃is ꝯtubernalib poss assũmi. Pleriq eĩ
hoĩes ⁊ p̃cipue pauꝑes tm̃ errogãt ꝙͣtu hr̃e poterĩt. Sepositio aũt
pectume ista primu ip̃is ꝯtubernalib docetur accomoda. Na
cu puͦ. substentẽt annona ex oĩb donatis auget᷑ eoꝵ ꝓ me¬
sitos deserendos nicħ cogitat magis diligit signa ꝓ illis ĩ acie i¬
fortius dimicat more humani ĩgenii. ut ꝓillis hãt maxĩam
batur ⁊̃ sachis undecimus ĩ que tota legio particular aliqua
ꝯferebat sepͤulture .S. causa. ut siqs ex ꝯtub̾nalib suis defeciss
de illo undecimo sacco ad sepultura ip̃ĩus ꝓmeret᷑ expẽsa. Nec
nõ solu fideles. s q̃ litati hoĩes deligebant᷑. ꝗ ⁊ ẜuare deposita ⁊

Expanded text:
litibus servaretur, ne per luxum aut inanium rerum comparationem ab ipsis contubernalibus posset absumi; plerique enim homines et praecipue pauperes tantum erogant quantum habere potuerint. Sepositio autem ista pecuniae primum ipsis contubernalibus docetur accommoda; nam cum publica sustententur annona, ex omnibus donativis augetur eorum pro mesitos de deserendo nil cogitat, magis diligit signa, pro illis in acie fortius dimicat, more humani ingenii, ut pro illis habeat maximam batur etiam saccus undecimus in quem tota legio particulam aliquam conferebat, sepulturae scilicet causa, ut si quis ex contubernalibus defecisset de illo undecimo sacco ad sepulturam ipsius promeretur expensa. Haec non solum fideles sed etiam litterati homines eligebantur, qui et servare deposita
Abbreviated transcription (Latin):
Requent̾ dolu excogitant obsidẽtes muru¬
ac simulata desperatoe lõgius abeunt. s ubi post
metu muroꝵ uigilus derelictis requieuerit ĩcauta secu¬
ritas tenebraru ac noctis occasioẽ captata cu scalis clã¬
culo ueniunt. muroq ꝯscendunt. ꝑꝑ qd̾ maior est adhi¬
benda custodia cu hostis abscesserit. ⁊ in ip̃is muris ac
nit ut accerinq ac sagacissimq canes in turrib nutr¬
ant. qui aduentu hostiu odore p̾sentiant latratuq i
testentur. Anseres quoq non minore solertia nocturno
suꝑuentus clamorib indicant. Na ingressi capitoli¬
na arte galli romanu nomen eruerent nisi clamo¬
re anseru excitatus marilius restitiss. Mira dilli¬
tia siue fortuna uirꝙ qui uniuersu orbe erant missu¬
ri subiugu auis una seruauit. Quando oppidanis in

Expanded text:
MVRVM Frequenter dolum excogitant obsidentes MVRVM Frequenter dolum excogitant obsidentes ac simulata desperatione longius abeunt; sed ubi post metum murorum vigiliis derelictis requieverit incauta securitas, tenebrarum ac noctis occasione captata cum scalis clanculo veniunt murosque conscendunt. Propter quod maior est adhibenda custodia cum hostis abscesserit et in ipsis muris ac nit, ut acerrimos ac sagacissimos canes in turribus nutriant qui adventum hostium odore praesentiant latratuque testentur. Anseres quoque non minore sollertia nocturnos superventus clamoribus indicant. Nam ingressi Capitolinam arcem Galli Romanum nomen eruerant nisi clamore anserum excitatus Mallius restitisset. Mira diligentia sive fortuna viros qui universum orbem erant missuri sub iugum avis una servavit. XXVII QVANDO OPPIDANIS IN
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯbustisq columpnis ligneis atq tabulatis muro su¬
bito coruente irruptõis aditus reseratur. Quid facere
debeant opidani si hostes irruperint ciuitate.
Nnu̾abilib declaratur exemplis sepe cesq adĩt̾e̾n
tõe hostes. qui ꝑuaserant ciuitate. qd̃ sine dubio
euenit. si oppidani murq ac turres retinuerĩt. uł altio
ra ccupaiunt loca. Tunc ei de fenestris ac tectis oĩs etas¬
S
ac sexus nrũpẽtes obruunt saxis alusq gn̾ib teloru. E
ne substineant obsidentes portas ciuitatis aꝑire ꝯsueuerũt.
ut desmant resistere fugiendi potestate xessa. Neccitatis ⁊¬
eĩ queda uirtus est. desꝑatio in orcasu unu oppidanis ⁊¬
auxilium est. siue ꝑ diez suie ꝑ noctez hostis intrauerit.
ut muro turesq teneãt ac loca suꝑiora ꝯscendant hostes
q ꝑuias ⁊ plateas undiq obruant dimicantes. Que
Tsit adhibenda cautela ne hostes furtiz occupent

Expanded text:
combustisque columnis ligneis atque tabulatis muro sucombustisque columnis ligneis atque tabulatis muro subito corruente inruptioni aditus reseratur. XXV QVID FACERE DEBEANT OPPIDANI SI HOSTES INRVPERINT CIVITATEM Innumerabilibus dectionem hostes qui pervaserant civitatem. Quod sine dubio evenit, si oppidani muros ra occupaverint loca; tunc enim de fenestris ac tectis omnis aes ac sexus inrumpentes obruit saxis aliisque generibus telorum. Quod ne sustineant obsidentes portas civitatis aperire consuerunt, ut resistere desinant fugiendi potestate concessa; necessitas enim quaedam virtutis est desperatio. In hoc casu unum oppidanis auxilium est, sive per diem sive per noctem hostis intraverit, ut muros turresque teneant ac loca superiora conscendant hostesque per vicos et plateas undique obruant dimicantes. XXVI QVAE SIT ADHIBENDA CAVTELA NE HOSTES FVRTIM OCCVPENT
Abbreviated transcription (Latin):
parietes si penetrare temptaueñt perimantur. De cuni
E
culis ꝑ quo aut murus deponitur. aut ciuitaᷤᷤ
penetratur.
Nuid genus oppugnatõis est subteraneu atq sec¬
retu. qd̾ cuniculu uocant a leporib qui cau̾nas subt̾ra
fodiunt ibiq ꝯduntur. Adhibita gͦ multitudine ad sp̃e
metalloꝵ. in quib auri argẽtiq uenas bessoꝵ rimatur
industria. magno labore terra defoditur. cauatoq specu ĩ
exitiu ciuitatis inferna queritur uia. que fraus dupli¬
cib oꝑatur insidiis. aut eĩ penetrant urbe. ⁊ noctu non
sencientib oppidanis egrediuntur ꝑ cuniculu reseratis¬
q portis suoru agmen inducunt hostesq ĩ ip̃is domi¬
b ꝑimunt ignorantes. aut certe cu ad muroru fũda¬
menta ꝑuenerint suffodiunt eoꝵ maxima partez ap¬
positis sicciorib lignis ruinãq muri tumultuario ope
suspendũt. sarmenta insuꝑ iungunt aliaq fomenta
flamaru. Tunc p̃paratis bellatorib ĩ oꝑa ignis ĩmittit᷑

Expanded text:
rare temptaverint, perimantur. XXIIII DE CVNICVLIS PER QVOS AVT MVRVS DEPONITVR AVT CIVITAS PENETRATVR Aliud genus oppugnationum est subterraneum atque secretum, quod cuniculum vocant a leporibus, qui cavernas sub terris fodiunt ibique conduntur. Adhibita ergo multitudine ad speciem metallorum, in quibus auri argentique venas Bessorum rimatur industria, magno labore terra defoditur cavatoque specu in exitium civitatis inferna quaeritur via. Quae fraus duplicibus operatur insidiis. Aut enim penetrant urbem et noctu non sentientibus oppidanis egrediuntur per cuniculum reseratisque portis suorum agmen inducunt hostesque in ipsis domibus perimunt ignorantes, aut certe cum ad murorum fundamenta pervenerint suffodiunt eorum maximam partem appositis siccioribus lignis ruinamque muri tumultuario opere suspendunt, sarmenta insuper iungunt aliaque fomenta flammarum; tunc praeparatis bellatoribus operi ignis immittitur
Abbreviated transcription (Latin):
litum bello sanitico cornelio ꝯsuli iniꝗs locis dep̃henso ab ho¬
stib suasit ut ad occupandum colle qui ĩꝓpinquo erat mo¬
dica manu mitteret seq duce hus qui mittebantur obtin¬
uit. aduocatus ĩ diuersis hostis emisit ꝯsulez deciu autem
cyuxit obseditq illas quoq angustias nocte erruptõe cum
elluctatus eẽt decius ĩcolumis cu militib ꝯsuli accessit. ⁊¬
¶ Idez fecit sub atilio calatino ꝯsule cuius uarie tradunt᷑ no¬
mina alii briarchu nõnulli cedippu ꝯplurimi calphur¬
niu flãma uocitatu scrpserunt. Hic cu demissu in eam
ualle uideret exertitu cuius omnia latera que erãt suꝑ¬
iora hostis insederat depoposcit ⁊ accepit aꝯsule trecẽtos

Expanded text:
o Samnitico Cornelio consuli iniquis locis deprehenso ab hostibus suasit, ut ad occupandum collem, qui in propinquo erat, modicam manum mitteret, seque ducem his qui mittebantur obtulit. Avocatus in diversum hostis emisit consulem, Decium autem cinxit obseditque. Illas quoque angustias nocte eruptione facta cum eluctatus esset Decius, incolumis cum militibus consuli accessit. Idem fecit sub Atilio Calatino consule, cuius varie traduntur nomina: alii Laberium, nonnulli Q. Caedicium, plurimi Calpurnium Flammam vocitatum scripserunt. Hic cum demissum in eam vallem videret exercitum, cuius latera omniaque superiora hostis insederat
Abbreviated transcription (Latin):
lo tectuo sõpnos capiebat. ¶Emilianu srpiõe tradit᷑ ĩitinere
cu amicis ambulãte accepto pane uesci solitu. ¶Idez ⁊ de
alexandro macedone dicitur. ¶ Masmissa non agessimũ
etatis ut dicit᷑ Anu agẽte meridie ante tabernaculu stan¬
te uel ambulãte caꝑe solitu cibo legimus. ¶Curius cum
uictis ab eo sabinis ex senatus ꝯsulto ãpliaretur ei modus
agri quẽ ꝯsũmati milites accipiebãt gregaliu portõe ꝯtẽtus
fuit malu cuie dicẽs cui nõ eẽt id qd̾ ceti̾s satis. ¶r̃nu̾¬
si qͦ ex̾citus notabilis sepe fuit ꝯtinẽtia sicut eiꝰ ꝗ sub mar
coscauro meruit. Nazq memorie tradidit scaurus pomife¬
raz arbore que ĩpede castroꝵ fuerat/ ꝯpleta metatõe postero
dic aleunte exercitu ĩtactis fructib relicta. ¶Auspiciisi
Imꝑatoris cesaris doniciani augusti germanico bello ꝙ iul

Expanded text:
lo tectus somnos capiebat. Aemilianum Scipionem traditur in itinere lo tectus somnos capiebat. Aemilianum Scipionem traditur in itinere cum amicis ambulantem accepto pane vesci solitum. Idem et de Alexandro Macedone dicitur. Masinissam, nonagensimum aetatis annum agentem, meridie ante tabernaculum stantem vel ambulantem capere solitum cibos legimus. M'. Curius, cum victis ab eo Sabinis ex senatus consulto ampliaretur ei modus agri, quem consummati milites accipiebant, gregalium portione contentus fuit, malum civem dicens, cui non esset idem quod ceteris satis. Universi quoque exercitus notabilis saepe fuit continentia, sicut eius qui sub M. Scauro meruit. Namque memoriae tradidit Scaurus pomiferam arborem, quam in pede castrorum fuerat complexa metatio, postero die abeunte exercitu intactis fructibus relictam. Auspiciis Imperatoris Caesaris Domitiani Augusti Germanici eo bello, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. ¶ Sbricius cu crneas legatus eprrotarũ grã¬
de poduo auri dono ei dareͭ si accepto ei eẽt dixit malle
se habentib id imꝑare ꝙͣ hr̃e. ¶Attilius regulus cu sũmis
reb prefuiss ad eo pauꝑ fuit lut se ꝯiugez liberoq tolleraret i¬
agello: qui collebatur ꝑ unu uilicu. Cuiꝰ audita morte scrips¬
eret ĩ dote feminaru. quas ob ĩopia publice dottauit senatus.
¶Ide p̃stit̾unt a thenienses filus aristidis post ãplissimarũ reꝵ
administratõe maxĩa pauꝑtate defuc̃ti. ¶ Epaminũdas dux
thebanoꝵ tãte abstinẽtie fuit / ut ĩsuppelectili eiuo p̃t̾ĩto reo ⁊
ante nocte nõ reꝗescebat / crepusculo demu ad cena nacab¬
at in amplius ꝙͣ duob lectis discũbebat᷑ apud eu. ¶ Idẽ cũ
sub astrubale ĩꝑatore militaret plerũq suꝑ muda humũ saͤcu¬

Expanded text:
ditur. Fabricius, cum Cineas legatus Epirotarum granditur. Fabricius, cum Cineas legatus Epirotarum grande pondus auri dono ei daret, non accepto eo dixit malle se habentibus id imperare quam habere. Atilius Regulus, cum summis rebus praefuisset, adeo pauper fuit, ut se coniugem liberosque tolararet agello, qui colebatur per unum vilicum; cuius audita morte scripseret in dotem filiarum, quas ob inopiam publice dotavit senatus. Idem praestiterunt Athenienses filiis Aristidis post amplissimarum rerum administrationem in maxima paupertate defuncti. Epaminondas, dux Thebanorum, tantae abstinentiae fuit, ut in suppellectili eius praeter storeamante noctem non requiescebat; crepusculo demum ad cenam vocabat neque amplius quam duobus lectis discumbebatur apud eum. Idem, cum sub Hasdrubale imperatore militaret, plerumque super nudam humum sagu