comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit ita cacteris adiunctum testimonii loco ducitur si inimicus si
minatus ante. si eodem loco fuit quibus signum cum accessir efficit
ut qua suspecta erant cerra uideantur. Aliqquin sunt quadam signa
utriq parti comunia ut liuores. tumores. nam uideri poisunt et ue¬
neficii et cruditatis et. uulnus in pectore sua manu et aliena perisse
dicentibus in quo est. Haec perinde sirma habentus atq extrin¬
secus aduiuantur. Eorum autem quac signa sunt. quidem sed non
necẽia genus. Hermagoras putat non esse uirginem Athlantam
qui cum iuuenibus per siluas uagriur quod si receperimus uercor ne.
omnia qua ex facto ducuntur signa fauamus cadem tamen ra¬
uone quar signa tractantur. nec mihi uidentur ariopagite cum dã¬
nauerint puerum conturnicum oculo cernentem aliua iudicasse
ꝗͣ id signum esse pernitiosissimȩ mentis multisq malo futur& si

Expanded text:
sufficit, ita ceteris adiunctum testimonii loco ducitur, si inimicus, si sufficit, ita ceteris adiunctum testimonii loco ducitur, si inimicus, si minatus ante, si eodem in loco fuit; quibus signum cum accessit, efficit ut, quae suspecta erant, certa videantur. alioqui sunt quaedam signa utrique parti communia, ut livores, tumores nam videri possunt et veneficii et cruditatis et vulnus in pectore sua manu et aliena perisse dicentibus, in quo est. haec proinde firma habentur atque extrinsecus adiuvantur. eorum autem, quae signa sunt quidem, sed non necessaria, genus Hermagoras putat, non esse virginem Atalantam, quia cum iuvenibus per silvas vagetur. quod si receperimus, vereor, ne omnia quae ex facto ducuntur signa faciamus. eadem tamen ratione qua signa tractantur. nec mihi videntur Areopagitae, cum damnaverint puerum coturnicum oculos eruentem, aliud iudicasse quam id signum esse perniciosissimae mentis multisque malo futurae, si
Abbreviated transcription (Latin):
futuri necesse est. Nec. fieri potest ut ibi messis sit ubi satum non
est ut quis romac sit. quom est athenis ut sit ferro uulneratus qui
sine eicatriee est. dea quaerlam ei rerrorsum idem ualent ut uuicre
hominem qui spirat et spirare qui uiuit. Quadam in contrarium
non recurrunt. Nec enim qui mouctur qui ingredituR etiam ingre¬
ditur qui mouetur. Quare porest et cousse cum uiro quar non pe¬
perit et non esse uentus in mari cum esset fluctus. neq utiq cor ciꝰ
ulneratum esse qui perit ac similiter satum fuisse põt ubn non ẜ¬
fuit messis. nec fuisse romae qui fuit Athenis. nec fuisse ferro uul¬
neratum qui ht̃ cicatricem Alia sunt signa non necessaria. qu& grę
suffitunt. tamen adiuta cacteris plurimum ualent Signum uocatur
quod alia res intelligitur ut per sanguinem cędes ac sanguis uel hos
uestem cruentam habuerit homicidium fecerit sed ut per se non

Expanded text:
futuri, necesse est. nec fieri potest, ut ibi messis sit, ubi satum non futuri, necesse est. nec fieri potest, ut ibi messis sit, ubi satum non est, ut quis Romae sit, cum est Athenis, ut sit ferro vulneratus, qui sine cicatrice est. Sed quaedam et retrorsum idem valent, ut vivere hominem qui spirat, et spirare qui vivit. quaedam in contrarium non recurrent; nec enim, quia movetur qui ingreditur, etiam ingreditur qui movetur. Quare potest et coisse cum viro, quae non peperit, et non esse ventus in mari, cum est fluctus, neque utique cor eius vulneratum esse, qui perit. ac similiter satum fuisse potest, ubi non fuit messis, nec fuisse Romae, qui non fuit Athenis, nec fuisse ferro vulneratus, qui habet cicatricem. alia sunt signa non necessaria, quae εἰκόsufficiunt, tamen adiuncta ceteris plurimum valent. signum vocatur,quod alia res intellegitur, ut per sanguinem caedes. At sanguis vel ex vestem cruentam habuerit, homicidium fecerit. Sed ut per se non
Abbreviated transcription (Latin):
ab oratore sed ad eni eum ip̃a causa deseruntur Altera quot signa
siue indubitata sunt.non sunt: argumenta.quia uln illa sunt questio
non est. Arguinento aiuxm nisi in re conirouersa locus esse non porest
siue dulna non sunt argumenta sed ipsa argumentis egent Diuidunt̃
priora illa quae aliter se hr̃e non possunt quae graei recineria uocant
quac sunt alita semina quac mihi uix pertinere ad precepta artis uiden¬
tuR Nam ubi est signum insolubile ibi ne is quidem est Ia autem ac¬
cidit cum quid aut necesse est fieri factum ue esse. aut oĩno non põt
fieri uel factum esse quo in causis posito non est is nisi facti hoc genus
per omnia tp̃ra ppendi sole Nam et coiisse eam cum uiro quae pepeit
quod est preteriti et fluctus esse cum magna uis uenti in mare incu¬
buit quod coniuncti et eum mori cuius cor est uulneratum qđ

Expanded text:
ab oratore, sed ad eum cum ipsa causa deferuntur; altera, quod signa, ab oratore, sed ad eum cum ipsa causa deferuntur; altera, quod signa, sive indubitata sunt, non sunt argumenta, quia, ubi ilia sunt, quaestio non est, argumento autem nisi in re controversa locus esse non potest; sive dubia, non sunt argumenta sed ipsa argumentis egent. dividuntur Priora illa sunt quae aliter habere se non possunt, quae Graeci vocant τεκμήρια, quia sunt ἄλυτα σημεῖα, quae mihi vix pertinere ad praecepta artis videntur; nam ubi est signum insolubile, ibi ne lis quidem est. id autem accidit, cum quid aut necesse est fieri factumve esse aut omnino non potest fieri vel esse factum; quo in causis posito non est lis facti. hoc genus per omnia tempora perpendi solet. nam et coisse eam cum viro, quae peperit, quod est praeteriti, et fluctus esse, cum magna vis venti in mare incubuit, quod coniuncti, et eum mori, cuius cor est vulneratum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ex coniuncto aur ex sequentibus petere nec ulla res probari nisi ex
alia porest. eaq sit oporte aut maior aut par aut minor argu¬
menta uero reperiuntur aut in quacstionibus quae etiam soperate
a complexu rerum personarumq spectaripea se possint aut in ipsa
causa cum inuenitur aliquid in ea comuni ratione ductum sed eius
uidicii de quo cognoscitur ꝓprium. Probationum praterea omnium
uonum quadruplex ratio ut uel quia est aliquid et aliua sit sol.sol est
nalis nec homo est. nec aliud sit n his in uniuersum predictis pres sub¬
Anis igitur probaũo arufitialis constat aut signis aut argumen¬
tis aut exemplis. nec ignoro plerisq uideri signa partem argu¬
mentoꝵ quar mihi scꝑandi ratio haec fuit prima quot sunt pe¬
ne ex illis mnartifitialibus cruenta enim uestis et clamor et liuor et ta¬
lia sunt instrumenta qualia tabule. rumores. testes. nec inueniuntur

Expanded text:
ex coniuncto aut ex insequenti petere; nec ulla res probari nisi ex ex coniuncto aut ex insequenti petere; nec ulla res probari nisi ex alia potest, eaque sit oportet aut maior aut par aut minor. argumenta vero reperiuntur aut in quaestionibus, quae etiam separatae a complexu rerum personarumque spectari per se possint, aut in ipsa causa, cum invenitur aliquid in ea non ex communi ratione ductum, sed eius iudicii, de quo cognoscitur, proprium. probationum praeterea omnium tionum quadruplex ratio est, ut vel quia est aliquid, aliud non sit; ut nalis, nec homo est. his in universum praedictis partes subobatio artificialis constat aut signis aut argumentis aut exemplis. nec ignoro plerisque videri signa partem argumentorum. quae mihi separandi ratio haec fuit prima, quod sunt paene ex illis inartificialibus; cruenta enim vestis et clamor et livor et talia sunt instrumenta, qualia tabulae, rumores, testes; nec inveniuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tractu decurrant in auxilium atq ornamentoꝵ ornamentuin
argumentorum comperantur neruisq illis quibus causa contine¬
tur adiciunt inductis super spetiem ut si forte quid factum ira
moctu uel cupiditate dicaturlatius ꝗqua cuusq affectus nͣa ũt ꝓ¬
sequamur Hisdem laudamui incusamus. augemus minuimus. de¬
scribimus deterremus.querimur consolamur.hortamur.sed ho&
esse opera in rebus aut certis aur de quibus tanꝗͣ certis ioquimuR
potest. Nec abnuerim esse aliquid in delectatione multum uero
in commouendis affecribus sed hacc ip̃a plus ualent cum se didicisse
iudexputat quod consequi nisi argumentatione aliaq omni fide
rerum non possumus quoꝵ prius ꝗͣ patior speties indicandum
illa questio est qua non sit aut inre aut in persona neq esse argumẽ¬
torum loxo possunt nisi in his qua rebus aut personis acciduntꝰ Eaq
aut perse inspici solent aut ad aliud referrineq ulla confirmatio

Expanded text:
tractu decurrunt, in auxilium atque ornamentum tractu decurrunt, in auxilium atque ornamentum argumentorum comparantur, nervisque illis, quibus causa continetur, adiiciunt inducti super corporis speciem: ut, si forte quid factum ira vel metu vel cupiditate dicatur, latius, quae cuiusque adfectus natura sit, prosequamur. iisdem laudamus, incusamus, augemus, minuimus, describimus, deterremus, querimur, consolamur, hortamur. Sed horum esse opera in rebus aut certis aut de quibus tanquam certis loquimur potest. nec abnuerim esse aliquid in delectatione, multum vero in commovendis adfectibus; sed haec ipsa plus valent, cum se didicisse iudex putat, quod consequi nisi argumentatione aliaque omni fide rerum non possumus. quorum priusquam partiamur species, indicandum ulla quaestio est, quae non sit aut in re aut in persona; neque esse argumentorum loci possunt nisi in iis, quae rebus aut personis accidunt, eaque aut per se inspici solent aut ad aliud referri; nec ulla confirmation
Abbreviated transcription (Latin):
tiam emisse uel excepta paruulorum inditia quod pars alteran
nihil uidicare dictura est. Nec tamen prestare hoc genus potenter
sed etiam ubi non est desiderari solet pecuniam dedisti siquis nu¬
merauit ubi unde. Uenenum arguis. ubi emi. a quo qnͣti per quẽ
dedi quo conscio quae fere omnia pro. Cluentio Cicero in crimine
neficii excutit. Hacc de inatifitialibus. ꝗͣ brenissimȩ potui g e¬
Ars altera probationum qua est Imiutqiom nenfici¬
tora in arre constarq in rebus ad fatiendam fidem appositis pleͣ¬
rumq aur oino negligitur aut leuissrme rautingitur ab his qui
argumenta uelur horrida et confragosa mitantes amenioribus locis
desident neq aliter qͣ hi qui traduntur a poctis gustu cuiusdam ap̃
laroplagos graminis et in syrenum cantu deliniti uoluptarem salu¬
ti pretulisse dum laudis faisam imaginem ꝑsecuntur ipsa ꝑꝑ quam
dicitur uctoria cedunt ac qui cocrera qui continuo magis oratioĩs

Expanded text:
tiam emissae, vel excepta parvulorum indicia, quos pars altera tiam emissae, vel excepta parvulorum indicia, quos pars altera nihil fingere, altera nihil iudicare dictura est. nec tantum praestari hoc genus potenter, sed etiam, ubi non est, desiderari solet: pecuniam dedisti; quis numeravit? ubi? unde? venenum arguis; ubi emi? a quo? quanti? per quem dedi? quo conscio? quae fere omnia pro Cluentio Cicero in crimine veneficii excutit. haec de inartificialibus quam brevissime potui. pars altera probationum, quae est tota in arte constatque rebus ad faciendam fidem appositis, plerumque aut omnino negligitur aut levissime attingitur ab iis, qui argumenta velut horrida et confragosa vitantes amoenioribus locis desident, neque aliter quam ii, qui traduntur a poetis gustu cuiusdam apud Lotophagos graminis et Sirenum cantu deleniti voluptatem saluti praetulisse, dum laudis falsam imaginem persequuntur, ipsa, propter quam dicitur, victoria cedunt. atqui cetera, quae continuo magis orationis
Abbreviated transcription (Latin):
mentis dicitur hinc restem gratia. moxtu. pecunia. ira. odio. amicitia.
ambitu fieri argumenta ex natura duci in his iudicem sibi millis alii
credere comunia harc pluribus causis multumq iactata sunt semper
iactabuntua Aliqũ utxinq sut iestes et quaestio sequitur ex ip̃is uiri
uolex ea quae diuina restimonia uoxant ex rñsis oraculis omnibus
duplicem sciat esse eorum contractum generalem alteꝵ in quo in¬
rer ituicos et epicuri secram securos pugna ppetua est. Regatur. ne
prouidentia mundus. Spetialem alteram contra partis diuinatio¬
onem ut quȩq in questionem cadit. aluuer enim oraculorum alit
aruspicum augurum conicctorum mathematicoꝵ fides con¬
firimari anrefelli potest. cum sit rerum earum ratio diuersa Circa
euismodi quoq instrumenta confirinanda uel destruenda multu
hab& operis oratio si quat sunt uoces per unum somnum demen¬

Expanded text:
mentis dicitur; hinc testem gratia, metu, pecunia, ira, odio, amicitia, mentis dicitur; hinc testem gratia, metu, pecunia, ira, odio, amicitia, ambitu fieri; argumenta ex natura duci, in his iudicem sibi, in illis alii credere. communia haec pluribus causis, multumque iactata sunt et semper tamen iactabuntur. aliquando utrinque sunt testes, et quaestio sequitur ex ipsis, utri volet ea, quae divina testimonia vocant, ex responsis, oraculis, ominibus, duplicem sciat esse eorum tractatum; generalem alterum, in quo inter Stoicos et Epicuri sectam secutos pugna perpetua est, regaturne providentia mundus; specialem alterum circa partes divinationis, ut quaeque in quaestionem cadit. aliter enim oraculorum aliter haruspicum augurum, coniectorum, mathematicorum fides confirmari aut refelli potest, cum sit rerum ipsarum ratio diversa. circa eiusmodi quoque instrumenta firmanda vel destruenda multum habet operis oratio, si quae sint voces per vinum, somnum, demen
Abbreviated transcription (Latin):
ciq precipue uulgo fauetur tam uerbis ꝗͣ maxime ex medio sumptis
ut qui regatur.is aurem est sacpius et imperitus intelligat. aut ne in¬
ienigere Se negat. quod inuerrogantis non leue frigus est Illo uero pos¬
pessime arte testem subornatum in subsellia aduersarii mittere ut inde
excitatus plus noxeat uel dicendo contra reum cum quo sederit. uel cũ
audiuisse restimonio iudebitur fatiendo ex industria multa in modes¬
te atq intemperanter per quae non a se tantum dictis detrahat fidem
sed cateris qͦ qui profuerant aufferat utilitatem quoꝵ mentionem
habui non ut fierent sed ut uitarentur. Saepe inter se collidi solent.
inde testatio. hinc testes. locus uirmq hacc enim se pars uireiurando
illa consensu signantium tuetur. Sape mrer testes et argumenta qͤ¬
sirum est. inde scientiam inrestibus et religionem ingenia esse margu¬

Expanded text:
eique praecipue vulgo favetur; tum verbis quam maxime ex medio sumptis, eique praecipue vulgo favetur; tum verbis quam maxime ex medio sumptis, ut qui rogatur is autem est saepius imperitus intelligat aut ne intelligere se neget, quod interrogantis non leve frigus est. illae vero pessimae artes, testem subornatum in subsellia adversarii mittere, ut inde excitatus plus noceat vel dicendo contra reum cum quo sederit, vel, cum adiuvisse testimonio videbitur, faciendo ex industria multa immodeste atque intemperanter, per quae non a se tantum dictis detrahat fidem, sed ceteris quoque, qui profuerant, auferat auctoritatem; quorum mentionem habui, non ut fierent, sed ut vitarentur. saepe inter se collidi solent inde testatio hinc testes; locus utrinque; haec enim se pars iureiurando, ilia consensa signantium tuetur. saepe inter testes et argumenta quaesitum est. inde scientiam in testibus et religionem, ingenia esse in argu
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus si quod tamen exemplum ad mutationem de mons trandum sit.
solum est quod ex dialogis socraticoꝵ maximeq platonis duci potest.
in quibus adeo scitȩ sunt interrogationes ut cum plerisq benę rñdeat̃
res tamen ad id quod uolunt efficere perueniat: illud fortuna intexĩ
prestat ut aliquid quod interse parum consentiat a teste dicatur. in¬
rerim quod sapius euenit ut restis resti diuersa dicat. acura autem
interrogatio ad hor quod casu fieri sol& etiam ratione perducer. Exira
causam quoq multa qua prosint rogari solent de uita testium alioꝵ
de sua quisq si turpitudo si humilitas si amiciti a accusatoris si inimi¬
citie cum reo in quibus aut dicat aliquid quod prosit aut inmendatio
aut eupiditare ledendi deprchendantur. sed inprimis interrogatio deb&
esse circunspecta quia multi contra patronos uenusti testes sape rñdẽt

Expanded text:
virtus. si quod tamen exemplum ad imitationem demonstrandum sit, virtus. si quod tamen exemplum ad imitationem demonstrandum sit, solum est, quod ex dialogis Socraticorum maximeque Platonis duci potest; in quibus adeo scitae sunt interrogationes, ut, cum plerisque bene respondeatur, res tamen ad id quod volunt efficere perveniat. illud fortuna interim praestat, ut aliquid, quod inter se parum consentiat, a teste dicatur; interim, quod saepius evenit, ut testis testi diversa dicat. acuta autem interrogatio ad hoc, quod casu fieri solet, etiam ratione perducet. extra causam quoque multa, quae prosint, rogari solent, de vita testium aliorum, de sua quisque, si turpitudo, si humilitas, si amicitia accusatoris, si inimicitiae cum reo, in quibus aut dicant aliquid quod prosit, aut in mendacio vel cupiditate laedendi deprehendantur. Sed in primis interrogatio cum debet esse circumspecta, quia multa contra patronos venuste testis saepe respondet,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝑies qua in re primum est nosse testem. Nam timidud rerrei
stultus decipi. iracundus concitari. ambitiosus inflaripõt: prudẽs
uero et constans uel tanꝗ̃ inimicus e peruicax dimutendus statim
uel non interrogatione sed breui mrerlocutione patrom refutandus
est. aut aliquo conting& urbane dicto resrigerandus aut si quid in ci
uita dici porerit infamia crimium destrucinios probos quosdam et uẽ¬
cundos non aspere incessere profuit. Nam saepe qui aduersus insectã¬
tem pugnassent modestia mitigantuR. Omnis autem interrogatio aut
ex causa est aut extra causam. In causa sicur accus arori precipimus. pa¬
tronus qͦ latius et unde nil sipecti sit repetira per contentionem pͥor
sequentibus applicando saepe eo perduc& homines. ut inuitis quod
prosit extorqueat eius rei sine dubio neq disciplina illa ulla in seolis
neq ex̃citatio traditur et nͣali magis acumine aut usu contingit. hacc

Expanded text:
sunt partes. qua in re primum est nosse testem. nam timidus terreri, sunt partes. qua in re primum est nosse testem. nam timidus terreri, stultus decipi, iracundus concitari, ambitiosus inflari potest; prudens vero et constans vel tanquam inimicus et pervicax dimittendus statim vel non interrogatione, sed brevi interlocutione patroni refutandus est aut aliquo, si continget, urbane dicto refrigerandus aut, si quid in eius vitam dici poterit, infamia criminum destruendus. probos quosdam et verecundos non aspere incessere profuit; nam saepe, qui adversus insectantem pugnassent, modestia mitigantur. omnis autem interrogatio aut in causa est aut extra causam. In causa, sicut accusatori praecepimus, patronus quoque altius et unde nihil suspecti sit repetita percontatione, priora sequentibus applicando saepe eo perducit homines, ut invitis quod prosit extorqueat. eius rei sine dubio neque disciplina ulla in scholis neque exercitatio traditur, et naturali magis acumine aut usu contingit haec
Abbreviated transcription (Latin):
restes siue inuidia. siuc grana siue pecunia uideri uolumus Etsi defitie¬
tur numero pars diuersa paucitatem si abundabit conspirationem
si humues produce utilitatem. si porentem gratiam oporrebit inces¬
sere plus tamen proderit eausas ꝑꝑquas reumꝰ ledant exponẽ qu& st̃
uarie et proconditione euiusq litis. aut litigatoris. Nam contra ula
quae supradiximus. simili ratione rñderi locis comunibus sole quia e
in paucis atq humilibus accusator simplicitate gloriari põt: ꝙ nemi¬
nem preter eos qui possunt scire que sierit & multos atq hones tos
comenda aliqñ est facilius. Uerum interim et singulos ut exornare
ita destruere contingit aut recitatis in actione aut restibus noĩatis
ut facilius et freqñtius fuit. Quid aurem in quemq testiumꝰ dicen¬
dum sit sumi nisi ex ipsoꝵ personis non põr. reliqua int̾rogandę

Expanded text:
testes sive invidia sive gratia sive pecunia videri volumus. et si deficietestes sive invidia sive gratia sive pecunia videri volumus. et si deficietur numero pars diversa, paucitatem; si abundabit, conspirationem; si humiles producet, vilitatem; si potentes, gratiam oportebit incessere. plus tamen proderit causas, propter quas reum laedant, exponere; quae sunt variae et pro condicione cuiusque litis aut litigatoris. nam contra illa, quae supra diximus, simili ratione responderi locis communibus solet, quia ut in paucis atque humilibus accusator simplicitate gloriari potest, quod neminem praeter eos, qui possint scire, quaesierit et multos atque honestos commendare aliquanto est facilius. verum interim et singulos ut exornare, ita destruere contingit, aut recitatis in actione testimoniis aut testibet facilius et frequentius fuit. quid autem in quemque testium dicendum sit, sumi nisi ex ipsorum personis non potest. reliquae interrogandi
Abbreviated transcription (Latin):
minus nocebit q̃ si uera in reum dixisse At si quoa secundo loco dixi¬
mus nesciet actor quid ꝓpositi testis attulerit paulatim et ut dic ur᷑
pedetentim interrogando expictur animum cuis ad id rñsum qđ
eliciendum non eritꝰ per gradus ducex. Sed quia non nunq̃ sunt hȩ
qͦ. testium arres ut primo id uoluntatem rñdeant: quo maiore fide
diuersa pos tea dicant: estoratoris suspectum testem dum prodese.
dimietere patrono& in parte expeditior in parte difficilio& interro¬
gatio est difficilior hoc quod raro unq̃ possunt anie iuditium scire
quid testis dicturus sit expeditiorq cum interrogandusett scunt
quid dixerit. Itaq quod in eo incertum estcura et inquisitione opꝰ
est quis ręum primat quas et quibus causis inimicitias habeat: ea¬
quoe in grationt predicenda atq audienda sunt siue odio conflatos

Expanded text:
minus nocebit, quam si vera in reum dixisset. At si quod secundo loco diximinus nocebit, quam si vera in reum dixisset. At si quod secundo loco diximus nesciet actor, quid propositi testis attulerit, paulatim et, ut dicitur, pedetentim interrogando experietur animum eius et ad id responsum quod eliciendum erit per gradus ducet. Sed , quia nonnunquam sunt hae quoque testium artes, ut primo ad voluntatem respondeant, quo maiore fide diversa postea dicanti est actoris suspectum testem, dum prodest, dimittere. patronorum in parte expeditior, in parte difficilior interrogatio est. difficilior hoc, quod raro unquam possunt ante indicium scire, quid testis dicturus sit; expeditior, quod, cum interrogandus est, sciunt quid dixerit. itaque , quod in eo incertum est, cura et inquisitione opus est, quis reum premat, quas et quibus ex causis inimicitias habeat: eaque in oratione praedicenda atque amolienda sunt, sive odio conflatos
Abbreviated transcription (Latin):
folicitas inixrrogantis extorquere quod si uoluerit hoc non aliomo
fieri potest ꝗͣ longius interrogatione repetita rñdelnt enim quae
nocere causae non arbitrabitur. ex pluribus deinde quae confessus
erit eo perducetur ut quod dicẽ non uult negare non possit namut
in oratione prosa plerimq colligimus argumenta quae per se nihil
reum aggrauare uideantur congregatione. deinde eoꝵ factum
conuinẽimus irahuiusmodi testibus multa de anteactis multa de¬
aniractis insecutis loco tp̃re persona careris est interrogandus ut in
aliquod rñsum incidat post quoa uel fateri qua uolumus necesse sit.
uel his quae iam dixerit repugnare. Id si non contingit. Reliquũ erit
ut cum uelle dicere manifestum sit protrahendisq ut in aliquo uel
extra causas deprehendatur uel ętiam tenendus enam dutius ut oĩa
ac plura ꝗͣ res desiderat pro reo dicendo suspectus iudici fiat. quom̃o

Expanded text:
felicitas interrogantis extorquere quod is noluerit. hoc non alio modo felicitas interrogantis extorquere quod is noluerit. hoc non alio modo fieri potest quam longius interrogatione repetita. respondebit enim, quae nocere causae non arbitrabitur; ex pluribus deinde, quae confessus erit, eo perducetur ut quod dicere non vult negare non possit. nam , ut in oratione sparsa plerumque colligimus argumenta, quae per se nihil reum aggravare videantur, congregatione deinde eorum factum convincimus, ita huiusmodi testis multa de anteactis, multa de insecutis, loco, tempore, persona, ceteris est interrogandus, ut in aliquod responsum incidat, post quod illi vel fateri quae volumus necesse sit vel iis quae iam dixerit repugnare. id si non contingit, reliquum erit, ut eum nolle dicere manifestum sit, protrahendusque, ut in aliquo, quod vel extra causam sit, deprehendatur; tenendus etiam diutius, ut omnia ac plura quam res desiderat pro reo dicendo suspectus iudici fiat; quo non
Abbreviated transcription (Latin):
lint ne corrupti sint ne poenitentia ꝓpositum mutauerint quod eũ
his quoq qui ea quae dicturi uidentur reuera sciunt. necc̃ium est
precauere multomagis in his qui se dicturos quae falsa sunt pollieẽt̃.
Hlam et frequennas eoe poenitentia est & promissum suspectius
E si perseuerauerunt rñsio facilioꝵ Eoꝵe uero quibus denuntia
satoꝵ interun nescit fingamus inpñtia scire in utroq tamen ire¬
gn̾e summis artibus inrerrogants opus est. Nam si ht̃ testem cu¬
pidum delendi cauere debe hoc ip̃m ne cupidiras euis appareat:
nec statim de eo quod in iuditium uenit rogare. sed aliquo circuitu
ad id peruenire ut illi quod maxime dicere uoluit uide atur expres¬
sum. Mec nimirum instare interrogationi ne omnia rñdendo tes¬
tis fidem suam minuat sed in tantum euocare eum quantum su¬
mere eximo satis sit. Et in eo qui uerum inuitus dicturus est pͥ.

Expanded text:
lint, ne corrupti sint, ne paenitentia propositum mutaverint. quod cum in lint, ne corrupti sint, ne paenitentia propositum mutaverint. quod cum in iis quoque, qui ea, quae dicturi videntur, re vera sciunt, necessarium est praecavere; multo magis in iis, qui se dicturos, quae falsa sunt, pollicentur. nam et frequentior eorum paenitentia est et promissum suspectius et, si perseverarint, reprehensio facilior. eorum vero, quibus denuntiatsator interim nescit. fingamus in praesentia scire; in utroque tamen genere summis artibus interrogantis opus est. nam si habet testem cupidum laedendi, cavere debet hoc ipsum, ne cupiditas eius appareat, nec statim de eo, quod in iudicium venit, rogare, sed aliquo circuitu ad id pervenire, ut illi, quod maxime dicere voluit,videatur expressum; nec nimium instare interrogationi,ne ad omnia respondendo testis fidem suam minuat, sed in tantum evocare eum, quantum sumere ex uno satis sit. At in eo, qui verum invitus dicturus est, prima
Abbreviated transcription (Latin):
ideoq faciliorem uidetur in rogando hr̃e rationem sed hac quoq pars a¬
cumen ac uigilantiam poseit prouidendumq ne timidus in constans
ne impudicus testis sit turbantur enim et apatronis diuers & partis
inducuntur in laqueo sed pins deprehensi nocent ꝗ̃ firmi et interiti
profussent multum igitur domi ante uer sandi uariis peunctationi¬
bus qualec hr̃i ab aduersario possunt explorandi sunt.sic fit ur anteo¬
stent sibi aut si quid titubauerint oportima rursus eiis a quo ꝓducti
sunt interregatione uelut ingradum reponantur In his quoq ad¬
hue qui constiterint sibi uitande insidię. Nam frequentes subici ab
aduersario solent e omnia profutura polliceri diuersa m̃de̾nt et
auctoritatem habent non arguentum illa sed confitentium ala Ex¬
plorandum igitur quas causas ledendi aduersarium afferant. nec id sat
est inimicos fusse sed an desierint anper hoc ipsum reconciliariue¬

Expanded text:
ideoque faciliorem videtur in rogando habere rationem. Sed haec quoque pars aideoque faciliorem videtur in rogando habere rationem. Sed haec quoque pars acumen ac vigilantiam poscit, providendumque, ne timidus, ne inconstans, ne imprudens testis sit; turbantur enim et a patronis diversae partis inducuntur in laqueos et plus deprehensi nocent quam firmi et interriti profuissent. multum igitur domi ante versandi, variis percontationibus, quales haberi ab adversario possint, explorandi sunt. sic fit, ut aut constent sibi aut, si quid titubaverint, opportuna rursus eius a quo producti sunt interrogatione velut in gradum reponantur. In iis quoque adhuc, qui constiterint sibi, vitandae insidiae; nam frequenter subiici ab adversario solent et omnia profutura polliciti diversa respondent et auctoritatem habent non arguentium illa, sed confitentium. explorandum igitur, quas causas laedendi adversarium adferant; nec id sat est inimicos fuisse, sed an desierint, an per hoc ipsum reconciliari ve
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersam institutionem aggressi sumus. suffitiebant alioqn libriduo
adño Affro in hanc rem compositi ꝗͣ adolescentulus senem colui ut
non lecta mihi tantum ea sed pleraq ex ipso sint cognita. Is uerissime pre¬
cepit primum esse in hac parte offitium oratoris ut totam causam fa¬
miliariter norit: quod sine dubio ad omnia pertin& quomõ contin¬
gat explicabimus cum ad destinatum huic parti locum uenerimus ca
res suggere materiam interrogatiom & ueluti tela ad manum subii¬
nistrabit eadem docebit ad quae iudicis auimus actione sit p̃pandus.
Debex enimuel fieri uel detrahi restibus fides oratione ꝓpetua. quia sic
quisq dictis mouetur ut est ad credendum uel non credendum ante foR¬
accusatoribus tantum concessum est. Deparemus officium dantis tegtis
et refellentis. Qui uoluntarium producit scire quid is dicturus sit potest

Expanded text:
universam institutionem aggressi sumus. sufficiebant alioqui libri duo universam institutionem aggressi sumus. sufficiebant alioqui libri duo a Domitio Afro in hanc rem compositi, quem adolescentulus senem colui, ut non lecta mili tantum ea, sed pleraque ex ipso sint cognita. is verissime praecepit primum esse in hac parte officium oratoris, ut totam causam familiariter norit; quod sine dubio ad omnia pertinet. id quomodo contingat, explicabimus, cum ad destinatum huic parti locum venerimus. ea res suggeret materiam interrogationi et veluti tela ad manum subministrabit; eadem docebit, ad quae iudicis animus actione sit praeparandus. debet enim vel fieri vel detrahi testibus fides oratione perpetua, quia sic quisque dictis movetur, ut est ad credendum vel non credendum ante foraccusatoribus tantum concessum est, separemus officium dantis testes et refellentis. qui voluntarium producit, scire quid is dicturus sit potest;
Abbreviated transcription (Latin):
numet interrogationum. Inactionibus primum generalirr pro testi¬
bus atq in testem dici sole est hic comis locus cumpars altera missam¬
nullam firiniorem probationem esse contendit. q̃ quȩ sit hominu
scientia nixa. Altera ad detrahendum illis fidem omia per qua sici
soleant falsa testimonia enumerat. Sequens ratio est cum sperialites
quidem. sed tamen mulros pariter inuadere patroni solent. Nam & gen¬
tium simul uniuersarum cleuata testimonia ab oratoribus scimus et
tota genera testimonioꝵ ut de auditionibus. non enim ipsos esse iestes
sed inuiraroꝵ afferre uoces ut in causis repetunda& qui se reo nume¬
rasse pecunias uirant. litigatorum non testium habendos loco Inie¬
rim aduersus singulos dirigitur actio. quod insectationis genus et ꝑ¬
mixtum defensioni legimus in orationibus plurimis & seꝑatum edi¬
tum. Sicut in Uatinium testem. Iotum igitur excutiamus locum qñ

Expanded text:
num et interrogationum. In actionibus primum generaliter pro testinum et interrogationum. In actionibus primum generaliter pro testibus atque in testes dici solet. et hic communis locus, cum pars altera nullam firmiorem probationem esse contendit, quam quae sit hominum scientia nixa; altera ad detrahendam illis fidem omnia, per quae fieri soleant falsa testimonia, enumerat. sequens ratio est cum specialiter quidem, sed tamen multos pariter invadere patroni solent. nam et gentium simul universarum elevata testimonia ab oratoribus scimus et tota genera testimoniorum: ut de auditionibus; non enim ipsos esse testes sed iniuratorum adferre voces; ut in causis repetundarum, qui se reo numerasse pecunias iurant, litigatorum non testium habendos loco. interim adversus singulos dirigitur actio; quod insectationis genus et permixtum defensioni legimus in orationibus plurimis et separatim editum, sicut in Vatinium testem. totum igitur excutiamus locum, quando
Abbreviated transcription (Latin):
aducratis partis aduersę uidex eligendus. Nam si dicere contraria tur¬
pe aduorato uideretus certe iurpͥius habendum facere quol noceat.
Aximis tamen patronis circatestimonia PESTIBUS
sudores adicuintur aut per tabulas aut a presentibus simplitior con¬
Itra tabulas pugna nam et minus uidetur ostitisse pudo& inir
paueos sig natores ee pro ditfidentia premitur absentia si reprehensione
non capit᷑ ipsa persona in famare signatores lice tacita prererea sar
ficatione resragantur his omnibusꝙ nemoper tabulas dat iestimoui
insi sua uoluntare quo ipso non esse amicum ci se contra quemdicit fa¬
tetue neq tamen protinus cesserit orator quo minus et amicus pro
airro ecinimicus contra inimicum pois&. Uerum si in tegra sit cifides
dicere sed lare locus uterq tractatur. cum presentibus uero ingenusdi¬
micari est. Idecq uelut duplici contra eos qui his agie confiigitur actio¬

Expanded text:
advocatis partis adversae iudex eligendus; nam, si dicere contraria turadvocatis partis adversae iudex eligendus; nam, si dicere contraria turpe advocato videretur, certe turpius habendum, facere quod noceat. Maximus tamen patronis circa testimonia sudor st. ea dicuntur aut per tabulas aut a praesentibus. simplicior contra tabulas pugna. nam et minus obstitisse videtur pudor inter paucos signatores, et pro diffidentia premitur absentia. si reprehensionem non capit ipsa persona, infamare signatores licet. tacita praeterea quaedam cogitatio refragatur his omnibus, quod nemo per tabulas dat testimonium nisi sua voluntate; quo ipso non esse amicum ei se, contra quem dicit, fatetur. neque tamen protinus cesserit orator, quo minus et amicus pro amico et inimicus contra inimicum possit verum, si integra sit ei fides, dicere. Sed late locus uterque tractatur. cum praesentibus vero ingens dimicatio est, ideoque velut duplici contra eos proque iis acie confligitur actio
Abbreviated transcription (Latin):
expti qui deos ac rerum humanarum negarent. Eum uero qui nullo os¬
serenter uirare sit paratus et. ipsum uelle de causa sua pronunuare: &
qͣ id quod offerti lene ac facile credat ostendere. At is qui defert agere
modeste udetur qum litis aduersarium uidicem fatiat ex eius cuus eo¬
nitio est. onere liberat. qui profecto alieno uireiurando stariꝗͣ suo n¬
mauult quo difficilior recusatio est nisi forte res est ea: ꝗͣ credibile sit
notam ip̃i non esse qua excusauo est si deerit: hoc unum relinquetus
ut inuidiam sibi queri ab aduersaĩo dicat: atq id agi ut in causa in qͦ
uincere non possit: quari possit. Itaq hominem quidem malum oxcu¬
paturum. hanc conditionem fuisse. se autem probare malle qua af¬
firmet qͣ dubium cuq relinquere an peierarit. sed nobis adolescenti¬
deferremus sicut nec optio iudicis aduersario ess& permittenda nec ex

Expanded text:
reperti, qui deos agere rerum humanarum curam negarent; eum vero, qui nullo dereperti, qui deos agere rerum humanarum curam negarent; eum vero, qui nullo deferente iurare sit paratus, et ipsum velle de causa sua pronuntiare et, quam id quod offert leve ac facile credat, ostendere. At is, qui defert, agere modeste videtur, cum litis adversarium iudicem faciat, et eum cuius cognitio est onere liberat, qui profecto alieno iureiurando stari quam suo mavult. quo difficilior recusatio est, nisi forte res est ea, quam credibile sit notam ipsi non esse. quae excusatio si deerit, hoc unum relinquetur, ut invidiam sibi quaeri ab adversario dicat atque id agi, ut in causa, in qua vincere non possit, queri possit; itaque hominem quidem malum occupaturum hanc condicionem fuisse, se autem probare malle quae adfirmet, quam dubium cuiquam relinquere, an peierarit. Sed nobis adolescentideferremus, sicut neque optio iudicis adversario esset permittenda nec ex
Abbreviated transcription (Latin):
tinent aut ut frequentius euenit aliis probationibus equa iartifiua¬
libus soluitur sicut is in quem signatum est aut aliquis signator dicit̃
obfuisse uel prius esse defunctui si tempora non congruunt. si uel ante¬
cedentia uel insequentia tabulis repugnant. inspecto ipsa seepe etiam¬
falsum deprehendit.
Usiurandum litigatores aur offerunt suum aut non rełpuunt
oblatum aut ab aduersario exigunt aut recusant cum ab ipsis
exigatur offerre suum sine ulla conditione ut uel aduersarius iuret
fereꝰ improbum est qui tamen id fatier aut uita se tuebitur ut eum nõ
sit credibile peieraturum aut ip̃a in ui religionis in qua ei plus consequit᷑
si ia egerit et non cupade ad hoc descendere sed ne hoc quidem recusare
uideatur. aut si causa pariatur modo litis ipquam deuoturus scip̃e non
fuerit aut si prerer alta causa instrumentum adicit. ex abundanti hanc¬

Expanded text:
tinent, aut, ut frequentius evenit, aliis probationibus aeque inartificiatinent, aut, ut frequentius evenit, aliis probationibus aeque inartificialibus solvitur; si aut is in quem signatum est, aut aliquis signator dicitur afuisse vel prius esse defunctus; si tempora non congruunt; si vel antecedentia vel insequentia tabulis repugnant. inspectio etiam ipsa saepe falsum deprehendit. iusiurandum litigatores aut offerunt suum aut non recipiunt oblatum, aut ab adversario exigunt aut recusant, cum ab ipsis exigatur. offerre suum sine illa condicione, ut vel adversarius iuret, fere improbum est. qui tamen id faciet, aut vita se tuebitur, ut eum non sit credibile peieraturum; aut ipsa vi religionis, in qua plus fidei consequetur, si id egerit, ut non cupide ad hoc descendere sed ne hoc quidem recusare videatur; aut, si causa patietur, modo litis, propter quam devoturus se ipse non fuerit; aut praeter alia causae instrumenta adiicit ex abundanti han
Abbreviated transcription (Latin):
fatiat aliis infirmitas necessarium quid attinet de his plura plene sunt
orationes ueterum et nouoꝵ quadam tamen in hac parte erunt ꝓpͥa
cuiusq litis. Nam siue de habenda questione agetur plurimum inter¬
erit quis ex quem postulex aut offerat et in quem: ex qua causa siue
iam erit habita quis eri prefuerit. quis & quomodo sit tortus ancre¬
dlibilia dixerit an inter se constantia perseuerauerit in coqu
quod coeperat. an aliquia dolore murarit. prima parte quaestio¬
nis an procedente cruciatu qua utiq tam infinita sunt q̃ ipsa rey¬
Ontra tabulas quoq soepe dictum est: cum eas non solum refelli
sed et accusari sciamus esse usitatum Cum autem in his aut scelus
signatorum aut ignorantia totius. ac facilius id quod secundo loco diximus
tractatur ꝙ pautiores rei fuerunt fiunt. Sed hoc ipsum argumenta ex
causa trahit nisi forre aut incredibile est. id acturi eise qued tabule con¬

Expanded text:
faciat, aliis infirmitas necessarium. quid attinet de his plura? plenae sunt faciat, aliis infirmitas necessarium. quid attinet de his plura? plenae sunt orationes veterum ac novorum. quaedam tamen in hac parte erunt propria cuiusque litis. nam sive de habenda quaestione agetur, plurimum intererit, quis et quem postulet aut offerat et in quem et ex qua causa; sive iam erit habitat, quis ei praefuerit, quis et quomodo sit tortus, incredibilia dixerit an inter se constantia, perseveraverit in eo quod coeperat. an aliquid dolore mutarit, prima parte quaestionis an procedente cruciatu. Quae utrinque tam infinita sunt quam ipsa ontra tabulas quoque saepe dicendum est, cum eas non solum refelli sed etiam accusari sciamus esse usitatum. cum sit autem in his aut scelus signatorum aut ignorantia, tutius ac facilius id, quod secundo loco diximus, tractatur, quod pauciores rei fiunt. Sed hoc ipsum argumenta ex causa trahit, si forte aut incredibile est id actum esse, quod tabulae con
Abbreviated transcription (Latin):
damnatum Rutilium absolutos Clodium atq catilina regandi uia.
ut rem potius intueantur ip̃am ꝗͣ uiriiurando alieno suum donent
Aduersus consulta autem senatus ex decreta principum uelmagis¬
tratuum remedium nullum est nisi aut inuenta qͣntulumcumq
cause differentia aut aliqua uel corumdem porestatis hominum pos¬
terior constituto quo sit priori contraria qua si decrunt. lis nõ erit
Amam atq rumores pars altera consensum ciuitatis & ulut
publicum testimonium uocat. Altera sermonem De tute¬
sine ullo certo auctore disparsum cui malignitas initium adedcĩt
incrementum credulitas quod nulli non etiam innocentissimo possit
accidere fraude inimicorum falsa uulgarium exempla. utrmq non
leut in tormentis quoq qui est locus frequentissimus cum pars
altera questionem uera faiendi nec cisitatem uoc&. Alirra sxpe
etiam causam falsa dicendi quod aliis patienta facile mendatiũ

Expanded text:
damnatum Rutilium, absolutos Clodium atque Catilinam. rogandi etdamnatum Rutilium, absolutos Clodium atque Catilinam. rogandi etiam iudices, ut rem potius intueantur ipsam, quam iuriiurando alieno suum donent. adversus consulta autem senatus et decreta principum vel magistratuum remedium nullum est, nisi aut inventa quantulacunque causae differentia aut aliqua vel eorundem vel eiusdem potestatis hominum posterior constitutio, quae sit priori contraria; quae si deerunt, lis non erit. famam atque rumores pars altera consensum civitatis et velut publicum testimonium vocat, altera sermonem sine ullo certo auctore dispersum, cui malignitas initium dederit, incrementum credulitas; quod nulli non etiam innocentissimo possit accidere fraude inimicorum falsa vulgantium. exempla utrinque non quoque, qui est locus frequentissimus, cum pars altera quaestionem vera fatendi necessitatem vocet, altera saepe etiam causam falsa dicendi, quod aliis patientia facile mendacium
Abbreviated transcription (Latin):
uira luim quo in auas hastas diuisc sunt. Confirmantur preciput duo¬
bus auc toritait corum qui pronuntiauerunt  simulitudine rerundac
qiuibus quoeritua. Refciluntun autem raro per contumeliam iudicu
nuisi sorue manifesta m his culpa erit uult enim cognoscentium. qualq̃
firmam esse alteritus sententiam & ip̃e pronuntiaturus nec uitent᷑
exemplum quid in sc fortasse recidat facit Confugiendum est in duo¬
bus superioribus si res feret ad aliquam dissimilitudinem cause uux
autem ulla ese per omnia alteri similis si id non continge ut cade
cansarsit erit actionum in secunda negligentia aut indesormitate ꝑ¬
sonarum querendum contra quas erat iudicatum. aut de gratia qͥͤ
testes corruperit aut de inuidia aut de ignorantia aut inueniendum
qued causoe postea quod ea accesserit. quoꝵ si nihilcrit lice iandem
dicẽ multos uiditioe causas ad inque pronuntiandum ualere: Ideqq

Expanded text:
viralium, quae in duas hastas divisae sunt. confirmantur praecipue duoviralium, quae in duas hastas divisae sunt. confirmantur praecipue duobus: auctoritate eorum, qui pronuntiaverunt, et similitudine rerum, de quibus quaeritur; refelluntur autem raro per contumeliam iudicum, nisi forte manifesta in iis culpa erit. vult enim cognoscentium quisque firmam esse alterius sententiam, et ipse pronuntiaturus, nec libenter exemplum, quod in se fortasse recidat, facit. confugiendum ergo est in duobus superioribus, si res feret, ad aliquam dissimilitudinem causae; vix autem ulla est per omnia alteri similis. si id non continget aut eadem causa erit, actionum incusanda negligentia aut de infirmitate personarum querendum, contra quas erit iudicatum, aut de gratia, quae testes corruperit, aut de invidia aut de ignorantia, aut videndum, quid causae postea accesserit. quorum si nihil erit, licet tamen dicere multos iudiciorum casus ad inique pronuntiandum valere ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis remouerunt. nec tamen in animo est omnia que pro his aut
contradici solent complecti. non enim comes locos tradere destina¬
mus quod eisset opus infiniti sed uim qͣndam atq rationem quibꝰ
demonstratis nonmo in exeqndo suas quisq uires deb& adhihere
sed eniam inueniendo similia ut quacq conditio litium posc& neq:
enim de omnibus causis dicere quisꝗͣ potest saltem prateritis ur ta¬
ceam de futuris.
Amen preuiditiorum uis omnis tribus generibus uersatur
rebus qu& aliquando exparibus causis sunt uidicatȩ̨ qua
exempla rectius dicuntuR ut de rescissis paterni testamentis uel cont᷑
filios confirmatis udiis ad ip̃am causam pertinentibus unde etia
nomen ductum est qualia inospianicum facta dicuntur ec a se¬
natu aduersus Milonem aut cum de eadem causa pronuntiatũ
est ur in rei deportatum et a sertione secunda de partibus centu.¬

Expanded text:
ceptis removerunt. nec tamen in animo est omnia, quae aut pro his aut ceptis removerunt. nec tamen in animo est omnia, quae aut pro his aut contra dici solent, complecti. Non enim communes locos tradere destinamus, quod esset operis infiniti, sed viam quandam atque rationem. Quibus demonstratis, non modo in exsequendo suas quisque vires debet adhibere, sed etiam inveniendo similia, ut quaeque condicio litium poscet. neque enim de omnibus causis dicere quisquam potest saltem praeteritis, ut taceam de tuturis. iam praeiudiciorum vis omnis tribus in generibus versatur: rebus, quae aliquando ex paribus causis sunt iudicatae, quae exempla rectius dicuntur, ut de rescissis patrum testamentis vel contra filios confirmatis; iudiciis ad ipsam causam pertinentibus, unde etiam nomen ductum est, qualia in Oppianicum facta dicuntur et a senatu adversus Milonem; aut cum de eadem causa pronuntiatum est, ut in reis deportatis et assertione secunda et partibus centum
Abbreviated transcription (Latin):
eri superuacuum foret nisi ad hanc perueniremus.Deniq: ex ꝗnq
duas uditialis materia fecimus partibus quacunq alia põr aliq̃n
necessaria causa non ee.Lis nulla est eui probatione opus non est
Cius praecepta sic optime diuisuri uidentur ut prius quae inͥ com̃e
ad omnes quastiones ꝑiinent ostendamus. Deinde in quoq causa
genere qua ꝓpria sunt exequamur. Ac primo quidem illa parttio
Ab Aris totile iradita consensum fere omnium meruit. alias esse pro¬
bationes quas extra dicendi rationem acciper& orator alias quas ex
causa traheret ip̃e et quodammodo gigners ideoq illas
mores. tormenta. tabula usurandum. testes. in quibus pars maxĩa
contentionum forensium consistit. Sed ut ipsi carent arre. ita sũ¬
mis eloquentie uiribus alleuanda sunt plerumq et refellenda ꝗr
mihi uidentur magnopere damnandi qui totum hoc genus a proc¬

Expanded text:
eri supervacuum foret, nisi ad hanc perveniremus. denique ex quinque eri supervacuum foret, nisi ad hanc perveniremus. denique ex quinque quas iudicialis materiae fecimus partibus, quaecunque alia potest aliquando necessaria causae non esse; lis nulla est, cui probatione opus non sit. eius praecepta sic optime divisuri videmur, ut prius, quae in commune ad omnes quaestiones pertinent, ostendamus; deinde, quae in quoque causae genere propria sint, exsequamur. ac prima quidem illa partitio ab Aristotele tradita consensum fere omnium meruit, alias esse probationes, quas extra dicendi rationem acciperet orator, alias, quas ex causa traheret ipse et quodam modo gigneret. ideoque illmores, tormenta, tabulae, iusiurandum, testes, in quibus pars maxima contentionum forensium consistit. Sed ut ipsa per se carent arte, ita summis eloquentiae viribus et adlevanda sunt plerumque et refellenda. Quare mihi videntur magnopere damnandi, qui totum hoc genus a prae
Abbreviated transcription (Latin):
tionis est qu&e partis aduersa: Turpissimum uero non eodem ordĩ
Uerunt et clari quidam auctores quibus solũ
uideretur oratoris offitium docere. Nanq et af¬
fectus duplici ratione excludendos putabant pri¬
mum quia initium esset omnis animi pturbatio
deinde quia iudicem aueritare depelli misericor¬
dia uel ira aut similibus non oporter& et uolup¬
rarein auduentum partem cum uincendi tantum gratia dicerciur
non mecdio agendi superuacuum sedure criam uiroedignuus arbuera¬
bantur Plures uero qui nec ab illis sine dubio partibus rationem oran¬
di submouerent. Hoc tamen ꝓprium atq precipuum crederent opꝰ
sua confirmare et quae aduerso ꝓponerentur infirmare. Utrum¬
cumq est. neq enim hoc loco meam interpono snĩam. Hic erit li¬
ber illoꝵ opinione maxime necessarius quo tota haec sola tractan¬
rur. Quibus sane et ca quae de uiditialibus causis iam dicta sunt ser¬
rem p̃parent. Et status nosse atq ea de quibus supra sepͥsimus intu¬

Expanded text:
tiones, quae partis adversae. pessimum vero, non eodem ordineeris. Liber V fuerunt et clari quidem auctores, quibus solum videretur oratoris officium docere; namque et afectus duplici ratione excludendos putabant, primum quia vitium esset omnis animi perturbatio, deinde quia iudicem a veritate depelli misericordia gratia similibusque non oporteret, et voluptatem audientium petere, cum vincendi tantum gratia diceretur, non modo agenti supervacuum, sed vix etiam viro digium arbitrabantur; plures vero, qui nec ab illis sine dubio partibus rationem orandi summoverent, hoc tamen proprium atque praecipuum crederent opus, sua confirmare et quae ex adverso proponerentur refutare. utrumcunque est neque enim hoc loco meam interpono sententiam, hic erit liber illorum opinione maxime necessarius, quia toto haec sola tractantur; quibus sane et ea, quae de iudicialibus causis iam dicta sunt, seriudicem huic praeparent; et status nosse atque ea, de quibus supra scripsimus, intu