comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rigari uia publica utilissimũ simulȩ herbȩ arare dein gratux serere fiorẽ exfe¬
pasci añ fecunda feni ꝙt ne herbȩ uellant᷑ obtrituq hebetet᷑. Senescunt prata
restitui q̃ debẽt faba inhis sata ł rapis łmilio mex insequenit anno frum̃to.
rursꝰq inprata t̃cio relinqͥ. Pret̾ẽa qͦtiens secta sint sicilire h ẽ. q̃ feni seges p̃tere¬
runt secari. Est .n. anpͥmis inutile enasci herbas sem̃taturas. herbas aptima in
prato trifolio ꝓtrima graminis pessima nũ muli siliqͣ ꝙẽ dira ferentis inuisa.
qe. equiselis ẽ. a similitudine ęͥquinȩ setę. secundi tẽpꝰ cũ spica deflorescere cꝙ̃
tũ transmarinisq cotibꝰ noctis nec nͥ oleo aciẽ facis. excitantiuꝰ gͥ cornu ꝓpt̃ oleũ
ad crus ligato fenis exincȩdebat italia aquarias cotes dedit limȩ uicȩ im¬

Expanded text:
rigari aut publica. utilissimum, si malae herbrigari aut publica. utilissimum, si malae herbpasci ante secunda fenisecia , ne herbae vellantur obtrituque hebetentur. senescunt prata restituique debent faba in iis sata vel rapis vel milio, mox insequente anno frumento, rursusque inarata tertio relinqui, praeterea quotiens secta sint siciliri, hoc est quae feniseces praeterierunt secari. est enim in primis inutile enasci herbas sementaturas. herba optima in prato trifoli, proxima graminis, pessima nummuli siliquam etiam diram ferentis. invisa et equisaeti est, a similitudine equinae saetae. secandi tempus, cum spica deflorescere coepit tum transmarinisque cotibus notis nec nisi oleo aciem falcis excitantibus; igitur cornu propter oleum ad crus ligato fenisex incedebat. Italia aquarias cotes dedit limae vice im
Abbreviated transcription (Latin):
una oꝑa uigerũ segetes it̾are serit᷑ diebꝰ. xx. ab ȩqͥnoctio sartura
nocere ⁊ uineȩ ⁊ segeti existimat᷑. ⁊ oues lauandi ł idẽ tẽpꝰ ẽ. auergiliar̃
erortu signͥf cesari. pꝰ tridie arct᷑i occas matutinꝰ.iii. idꝰ mai fidiculȩ
erortꝰ .xii. Riuñ. capella uespi occidens. ⁊ inattica canis. xi.ħ. cesariᷤ
orionis gladiꝰ occide incip̃.iii. nͦ iuñ. cęsari ⁊ assiriȩ aqͥla uespiorit᷑ .uii. adꝰ arcturꝰ
matutino occid. italiȩ.ui.⁊ .iiii. delphinꝰ uesꝑi erorit᷑. xuii. ħi gladiꝰ orioniᷤ crorit᷑.
uneȩ pampinant᷑ curat᷑ ut uinea fetꝰ semel fossa sit bis nouella oues tundent᷑.
Lupinũ stcorandi causa uertit᷑. t̾ra ꝓscindit᷑. uitia in pabulũ setat᷑. faba meat᷑.
dii. hȩc dese postulat dici relinqͥ debent inlȩto solo ł umido ł riguo ea q̃ aqͣ pluuia

Expanded text:
una opera iugerum —, segetes iterare. saritur diebus xx. ab aequinoctio sartura una opera iugerum —, segetes iterare. saritur diebus xx. ab aequinoctio sartura nocere et vineae et segeti existimatur. et oves lavandi hoc idem tempus est. <3> A vergiliarum exortu significant Caesari postridie arcturi occasus matutinus, III id. Mai. fidiculae exortus , XII kal. Iun. capella vesperi occidens et in Attica canis. XI kal. Caesari Orionis gladius occidere incipit, IIII non. Iun. Caesari et Assyriae aquila vesperi oritur, VII id. arcturus matutino ontervallo vineae pampinantur, curatur ut vinea vetus semel fossa sit, bis novella, oves tondentur, lupinum slercorandi causa vertitur, terra proscinditur , vicia in pabulum secatur, faba metitudii haec de se postulat dici. relinqui debent in laeto solo vel umido vel riguo, eaque aqua pluvia
Abbreviated transcription (Latin):
herbas horarũ indices. & ut neso te qͥdẽ ocłos tuos at̾ra uoces helio¬
tropiũ aclupinũ circũ agunt᷑ cũ illo. cur & iannũ altiꝰ spectas ipsũq
celũ scrutare habes añ pedes tuos ecce uergilias. in certis hȩ diebꝰ
ꝓueniunt durantq sedere sidis huiusce partũ eas certũ ẽ. ꝓinde
qͥsqͥs estuius fructꝰ ante illas seuerit ipse frustrabit᷑ sese hoc int̾ual¬
lo. ⁊ apicula ꝓcedens fabam florere indicat. fabaq eã florescens
euocat. Babit᷑ ⁊ aliud finiti frigoriᷤᷤ indiciũ. cũ germinare uidis
morũ iniuriã postea uẽ frigoriᷤ timere nolito. gͦ oꝑa taleas oliua¬
rũ ponere. ipsasq oleas in t̾ra derigare prata eqͥnoctu diebꝰ pͥmis
cũ herba creuerit infestucã. arcere aqͣs. uineã pampinare: ⁊ hu̾clex
sua cũ pampani qͣtuor digitos longitudine expleuerint pãpinat

Expanded text:
herbas horarum indices et, ut ne sole quidem oculos tuos a terra avoces , helioherbas horarum indices et, ut ne sole quidem oculos tuos a terra avoces , heliotropium ac lupinum circumaguntur cum illo. cur etiamnum altius spectes ipsumque caelum scrutere? habes ante pedes tuos ecce vergilias.' incertis hae diebus proveniunt durantque, sed esse sideris huiusce partum eas certum est. proinde quisquis aestivos fructus ante illas severit, ipse frustrabitur sese. hoc intervallo et apicula procedens fabam florere indicat, fabaque florescens eam evocat. dabitur et aliud finiti frigoris indicium: cum germinare videris morum, iniuriam postea frigoris timere nolito. <2> Ergo opera: taleas olivarum ponere ipsasque oleas interradere, rigare prata aequinoctii diebus primis, cum herba creverit in festucam, arcere aquas, vineam pampinare —et huic lex sua: cum pampini nil digitos longitudine expleverint; pampinat
Abbreviated transcription (Latin):
minima qͦ in agro nat᷑alibꝰ trahunt᷑ argum̃tis. Extremo aũ ħ tẽprẽ panici
miliq satio ẽ. iustũ hoc seri mat᷑ato hordeo atq &̃ in eodẽ aruo signũ illiꝰ
maturitatẽ ⁊ hoꝵ sationi cõmune lucentes uesꝑe ꝑarua cicindele ita
appellabant rustici stellantes uolatꝰ. Greci uͦ lampiridas in credibili be¬
nugnitate naturȩ. Iã uergilias in cęlo notabił catua fecerat ñ tamen
c̃tenta trestres fec̃ alias ueluti uociferans. cur cęlũ intuearis agrico¬
la. cursida queras rustice. iã te breuiori sõno fessũ p̾munt noctes
ecce tͥ int̾herbas tua spargo peculiares stellaᷤ easq uesꝑa:i aboꝑe disiun¬
genti ostendo. acne possis p̃t̃ire miracło sollicitudo. uidesne ut fulgͣ
igni simił alarũ comp̃sse subtegat᷑ secũq lucẽ habeat. ⁊ nocte dedit tͥ

Expanded text:
minima quaeque in agro naturalibus trahuntur argumentis . Extremo autem hoc tempore panici minima quaeque in agro naturalibus trahuntur argumentis . Extremo autem hoc tempore panici miliique satio est. iustum haec seri maturato hordeo. atque etiam in eodem arvo signum illius maturitati et horum sationi commune lucentes vespere per arva cicindelae—ita appellant rustici stellantes volatus, Graeci vero lampyridas— incredibili benignitate naturae. <1> iam vergilias in caelo notabiles caterva fecerat, non tamen his contenta terrestres fecit alias veluti vociferans: ecur caelum intuearis, agricola ? cur sidera quaeras, rustice? iam te breviore somno fessum premunt noctes. ecce tibi inter herbas tuas spargo peculiares stellas easque vespera et ab opere disiungenti ostendo ac, ne possis praeterire, miraculo sollicito. videsne ut fulgor igni similis alarum conpressu obtegatur, secumque lucem habeat et nocte? dedi tibi
Abbreviated transcription (Latin):
fere serenitas reddit᷑ claritatẽ obsecrationis dedit m̃broꝵ argu¬
mento hyadas appellantibꝰ g̃cis castellas. qđ nr̃i a similitudine cog-¬
nominis g̃ci ꝓpt̾ sues impositũ arbitrantes imꝑitia appellauere sucu¬
las cȩsari & uiii. ħ notat᷑ dies. uii ħ egipto hȩdi ȩrbriunt᷑ .ui. boetiȩ
unt᷑. & .uiii. idꝰ capella pliuuał. egipto aũ eod̃ die canis uesꝑi occul¬
tat᷑ sic fere in ui. idꝰ mai qͥ ẽ uergiliar̃ exortꝰ decurr̃ sida in hoc
tpr̃is int̾uallo xu. diebꝰ pͥmis agricole rapienda st̃. qͥbꝰ ꝑagendis añ
eqͥnoctiũ ñ suffecerit dũ sciat inde natã ex ꝓbationẽ fedã putanti¬
um uites ꝑmutationẽ cantꝰ alitis tẽporariȩ quã euculũ uocant dedecꝰ ha
bet᷑ opprobriũq meritũ falcẽ obilla uolucre inuite dep̃hendi ⁊ obidpetu¬
lantiȩ sales &̃ cũ pͥmo uere laudant᷑. aspicio tam̃ detestabiles uident᷑ ad eo

Expanded text:
fere serenitas redditur, claritatem observationi dedit, nimborum argumento hyadas appellantibus Graecis eas stellas quod nostri a similitudine cognominis Graeci, propter sues inpositum arbitrantes, inperitia appellavere suculas. Caesari et VIII kal. notatur dies. VII kal. Aegypto haedi exoriuntur, VI Boeotiae untur et VIII idus Mai. capella pluvialis, Aegypto autem eodem die canis vespere occultatur. Sic fere in VI idus Mairis intervallo xv diebus primis agricolae rapienda sunt quibus peragendis ante aequinoctium non suffecerit, dum sciat inde natam exprobrationem foedam putantium vites per imitationem cantus alitis temporariae , quam cuculum vocant. dedecus enim habetur obprobriumque meritum, falcem ab illa volucre in vite deprehendi, et ob id petulantiae sales, etiam cum primo vere, laudantur, auspicio tamen detestabiles videntur. adeo
Abbreviated transcription (Latin):
ueri ꝓpͥor idõq optime milio ꝓexima exordeo pessima extritico p̃tquã
ium̃tiꝰ oꝑe laborantibꝰ culmũ saxosis lociꝰ cũ inaruit bacło frangũt
subtracta aĩaliũ si palea defic̃ ⁊ cubnꝰ t̾it᷑. ratiohȩx matͥiꝰ desectus
muri aduras partꝰ dein siccatĩ in manipło c̃uoluit᷑. atq ita ꝓfenobubꝰ
dat᷑. St̃ qͥ accendãt in aruo ⁊ stipula̾ magno uirgilii p̃conio sũmaaũ

Expanded text:
veri propior; ideo optima e milio, proxima ex hordeo, pessima ex tritico, praeterquam veri propior; ideo optima e milio, proxima ex hordeo, pessima ex tritico, praeterquam iumentis opere laborantibus. culmum saxosis locis, cum inaruit, baculo frangunt substraturi animalibus. si palea defecit, et culmus teritur. ratio haec: maturius desectus, muria dura sparsus , dein siccatus in manipulos convolvitur atque ita pro feno bubus datur. sunt qui accendant in arvo et stipula
Abbreviated transcription (Latin):
succũ. Differentia hȩc uͥstipula domõ c̃tegunt ꝗͣ longissimã seruãt. uͥ
feni in opia stram̃to paleã gq̃runt. Panicu culmo ñ tegt̃ milii culmũ
fore inurunt hordei stipulã bubꝰ. gratissimã seruãt panicũ ⁊ miliũ
singulatĩ pectine manuali legt̃ galliȩ. Messis ipsa alibi tribulis in ar¬
ta alibi eqͣꝵ gssibꝰ ertit᷑. alibi ꝑticis flagellat᷑. Tritic̃ q̃ seriꝰ metit᷑ copi¬
osiꝰ inuenit᷑. qͥ celeriꝰ uͦ ħ speciosiꝰ ac robustiꝰ. Lex aptissima añꝗ granũ
indurescͥt ⁊ cũ iã traxerit colorẽ. oraculũ uͦ biduo celeriꝰ messẽ facere
potiꝰꝗͣ biduo serit᷑. Siliginiꝰ ⁊ tritici ꝙ̃ ratio in area orreoq far qͥa
difficult̃ ex eutit᷑. c̃ueñ cũ palea sua c̃tundi ⁊ stipła tantũ ⁊ ariste lił̾ut᷑.
Palea plures g̃ciũ ꝓfeno utunt᷑ melior ea q̃ tenuior minutiorq ⁊i pul¬

Expanded text:
sucum. 297 differentia haec: ubi stipula domos contegunt, quam longissimam servant; ubi sucum. 297 differentia haec: ubi stipula domos contegunt, quam longissimam servant; ubi feni inopia, e stramento paleam quaerunt. panici culmo non tegunt, milii culmum fere inurunt, hordei stipulam bubus gratissimam servant. panicum et milium singillatim pectine manuali legunt Galliae. 298 Messis ipsa alibi tribulis in area, alibi equarum gressibus exteritur, alibi perticis flagellatur. triticum quo serius metitur, copiosius invenitur; quo celerius vero, hoc speciosius ac robustius. lex aptissima: antequam granum indurescat et cum iam traxerit colorem; oracullum vero: biduo celerius messem facere potius quam biduo serius. siliginis et tritici eadem ratio in area horreoque. far, quia difficulter excutitur, convenit cum palea sua condi, et stipula tantum et aristis liberatur. palea plures gentium pro feno utuntur. melior ea, quo tenuior minutiorque et pul
Abbreviated transcription (Latin):
arbuncłi ñ noceãt. Ali siluri carnẽ lenit̃ uri auento. ut ꝑtotã uineĩ
fumꝰ disꝑgat᷑. Uarro auctor oe si fidiculȩ occasu qđ ẽ initũ autãni
uia picta c̃secret᷑. int̾ uites minꝰ noc̃e tẽpestates. Arehbius ad antio¬
chũ sirie regẽ seripsit. si fictili nouo obseruat᷑ rubeta rana inmadia sege¬
fode. uͥ estiuosa regio poscat adcumulare germuiantia nͥ in solo suxurio¬
so fodienda ñ st̃ seminaria. purgari sarcło messẽ hordea ceã facere aram
exparte ȩquant tantũ. & fimo bubulo dilutiore inlidunt. id satis ad
pulueriꝰ remediũ uidet᷑. Messis ipsiꝰ ratio uaria galliarũ latis fundi s
ualli
p̃ grandes dentibꝰ in margine infestis duatꝰ rotiᷤ ꝑsegetẽ impellunt᷑. uim̃to
in c̃trariũ iuncto ita direptȩ inuallũ caat̃ spicȩ stipulȩ. alibi media
falce p̃cidunt᷑ atq int̃ duã mergites spicandȩ stringit᷑. Alibi abradice

Expanded text:
carbunculus ne noceat; alii siluri carnem leniter uri a vento, ut per totam vineam carbunculus ne noceat; alii siluri carnem leniter uri a vento, ut per totam vineam fumus dispergatur . Varro auctor est, si fidiculae occasu, quod est inituva picta consecretur inter vites, minus nocere tempestates. Archibius ad Antiochum Syriae regem scripsit, si fictili novo obruatur rubeta rana in media sege aestuosa regio poscat, adcumulare — germinantia nisi in solo luxurioso fodienda non sunt —, seminaria purgae sarculo, messem hordeaciam facere, aream us. maiore ex parte aequant tantum et fimo bubulo dilutiore inlinunt. id satis ad pulveris remedium videtur. lxxii 296 Messis ipsius ratio varia. Galliarum latifundis valli praegrandes, dentibus in margine insertis, duabus rotis per segetem inpelluntur, iumento in contrarium iuncto; ita dereptae in vallum cadunt spicae. stipulae alibi mediae falce praeciduntur, atque inter duas mergites spica destringitur. alibi ab radice
Abbreviated transcription (Latin):
hanc iniuriã oĩbꝰ anniꝰ accide ñ posse ꝓpt̃ statutoꝰ sider̃ cursꝰ necnꝰ paucis
nec nͥ estuus breuissimisq noctibꝰ. metui. diesꝰ ñ idẽ ualere. Pret̾ea tã fa¬
cile intelligi ut formica minimũ aĩal int̾ lunio qͥescat plenilunio oꝑet᷑
ẽ noctibꝰ. Auẽ paruã orienti syrio inipso die ñ apparere: ⁊ donec occidat
ediu̾̃so orionẽ ꝓdẽ ipsodie solsticu. Neutrũ uͦ lunȩ statũ noxiũ ẽẽ nec noctibꝰ
qͥdẽ nͥ sirenis ⁊ oĩa uͦ quiescente. qm̃ neq innube neq infatu cadt̃ rores. Sitq̃¬
ñsine remedio sarm̃ta apd palear̃ aceruoꝰ ⁊ euulsas herbas fruaticesq ꝑuine¬
as cã pofi cũ tinebis incendito fumꝰ medebit᷑. hc epaleis ⁊ c̃t᷑ nebudlã aurdi¬
atur uͥ nebulȩ nocẽt. &dã tres cancros uiuos cremari iubẽt marbustis. ut

Expanded text:
hanc iniuriam omnibus annis accidere non posse propter statos siderum cursus nec nisi paucis hanc iniuriam omnibus annis accidere non posse propter statos siderum cursus nec nisi paucis nec nisi aestivis brevissimisque noctibus metui, diebus non idem valere. Praeterea tam facile intelligi, ut formica minimum animal interlunio quiescat, plenilunio operetur etiam noctibus, avem parram oriente Sirio ipso die non apparere et donec occidat, e diverso chlorionem prodire ipso die solstitii. Neutrum vero lunae statum noxium esse ne noctibus quidem nisi serenis et omni aura quiescente, quonnon sine remedio. sarmenta aut palearum acervos et evulsas herbas fruticesque per vineas camposque, cum timebis, incendito: fumus medebitur hic; e paleis et contra nebulas auxiliatur, ubi nebulae nocent. quidam tres cancros vivos cremari iubent in arbustis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ceptꝰ erortu uergiliar̃ incip̃ adui. isꝰ mai ut dociumꝰ. aliud ħ qͣdridu¬
um ẽ. ꝗ neq iore sorbide uelĩ ȩraruit enĩ frigidũ sidꝰ arcti pꝰpͥdie
occidens. ⁊ multominꝰ pleniluniũ incide ini nͦ iunͥ. Iter̃ aqͥla erorit᷑
uespi decretorio die florentibꝰ oleis uitibꝰq si pleniluniũ in cũ incidat
p̃eogunt᷑ incallũ. rurs pleniluniũ nocoe ad iiii. nͦ uił cũ egipto ca¬
cidit. usq in x. ħ eiđ. Extͣ has causa st̃ uinalia alt̃a q̃ agunt᷑ ad a niii.
initiũ autũni eẽ ⁊ hunc diẽ festũ tẽpestatiꝰ lmiendis instititũ. nc̃
fidiculã occide ad ui idꝰ aug seruat᷑. Intͣ hec ẽstat celestĩ sfilitas nap
negauerĩ posse eã ꝑmutari legentiũ locoꝵ ȩstuantiũ nat̾as. ⁊ anob
rationẽ demonstratã eẽ satiꝰ ẽ. reliqͣ obseruatione cusq c̃stabunt
alt̾utrũ qͥdẽ fore in causa ħ ẽ reliqͣ obseruatione plenduniũ aut int̃¬

Expanded text:
 docuimus. Aliud hoc quatriduum est, quod neque rore sordere velim, exhaurit enim frigidum sidus arcturi postridie occidens, et multo minus plenilunium incidere. III nonas Iun. iterum aquila exoritur vesperi decretorio die florentibus oleis vitibusque, si plenilunium in eum incidat. praecoquuntur in callum. Rursum plenilunium nocet a. d. IIII nonas Iul., cum Aegypto cacidit usque in X kal. eiusdem. Extra has causas sunt Vinalia altera quae aguntur a. d. XIIII initium autumni esse et hune diem festum tempestatibus leniendis institutum. nunc fidiculam occidere a. d. vi id. Aug. servatur. <5> Intra haec constat caelestis sterilitas,neque negaverim posse ea permutrationem demonstratam esse satis est, reliqua observatione cuiusque constabunt. Alterutrum quidem fore in causa, hoc est plenilunium aut inte
Abbreviated transcription (Latin):
tino estuosꝰ. qđ sidꝰ apđ romanos ñ ht̃ nom̃ nͥ caniculã. hanc uolumꝰ in¬
attice orion totꝰ eo die exorit᷑. pͥdie idꝰ uił exegiptis ouion desinit¬
exorim xui ħ augꝰ. assirie ꝓcyon exorit᷑. dem pꝰ tridie fere ubiq
c̃fessum int̃ õs sidus indicans qđ canis ortũ uocamꝰ. sole partẽ pͥmõlo¬
nis ing̃sso hoc fit solsticiũ xxiii. dies sentiunt. id mari t̾rȩ milteu
i fere ut sius locis diximꝰ neq ẽ minor ei ueneratio. ꝗͣ descriptsi
arcturꝰ

Expanded text:
tuosus, quod sidus apud Romanos non habet nomen, nisi caniculam hanc volumus inAtticae Orion totus eo die exoritur. prid. id. Iul. Aegyptiis Oexoriri, XV kal. Augusti Assyriae procyon exoritur, deinde post triduum fere ubique confessum inter omnes sidus indicans, quod canis ortum vocamus, sole partem primam leonis ingresso. Hoc fit post solstitium XXIII die. Sentiunt i ferae, ut suis locis diximus. Non est minor ei veneratio quam descriptis in agitur
Abbreviated transcription (Latin):
rita oꝑariorũ conera ẽ ratiofrum̃ti seruandi horrea. oꝑosi tripedali
crassitudine parit̾ latĩci exedificari iubẽt. aliqͥ p̃tẽa suꝑne ĩpleri nec
ad flatꝰ admitt̾e aut fenestrã hab̾e ullas. alia ab exortu tantũ estiuo
aut septentrione eaq sine calce c̃strui. qm̃ sit frum̃to inunicssima
nã q̃ deamurca p̃ceꝑunt indicauimꝰ. alibi c̃t᷑ suspenat̃ granaria lig¬
nea colũnis ⁊ ꝑflari undiq malunt. atq ⁊̃ fundo. ali oĩno pendat¬
x abflatu extenuari granũ arbitrant᷑ isi teguł subiaceat cferuescat.
Pulti uentilare qͦ uetãt cureulionẽ enĩ ñ descend̾e infra qͣtuor digitõ nec¬

Expanded text:
rvandi.horrea operose tripedali crassitudine parietis laterici exaedificari iubent aliqui, praeterea superne impleri nec adflatus admittere aut fenestras habere ullas; alii ab exortu tantum aestivo aut septentrione, eaque sine calce construi, quoniam sit frumento inimicissima; nam quae de amurca praeciperentur indicavimus. alibi contra suspennea columnis et perflari undique malunt, atque etiam a fundo. alii omnino pendente tabulato extenuari granum arbitrantur et, si tegulis subiaceat, confervescere. multi ventilare quoque vetant; curculionem enim non descend
Abbreviated transcription (Latin):
ta qͥ circa caristũ. Intantũ fallit᷑ columella qͥ ne trimestri
qͥdẽ ꝓpriũ genꝰ existimauerit eẽ cũ sit antiqͥssimi g̃cise anson
uocant. Tradunt in bactris grana tantȩ magnitudini fieri
ut singłas spicas nr̃as ȩquent. Primũ exoĩbꝰ frum̃tis serit᷑ hordeũ
dabimꝰ ⁊ dies serendo cuiq generi mat᷑a singłoꝵ exposita. hor¬
deũ indie satiuũ ⁊ silur̃e. in qͦ panis apd eos p̃cipuus. italica
exime qͥdẽ oriza gaudent ex qͣtisanã c̃ficiunt quã reliqui
mertales exhordeo. orizȩ folia carnosa porrosimilia s latiora.
altitudo cubitał. flos purpureus. radix genimȩ rotunditatis.
entiqͥsimũ incibis hordeũ sic̃ ante mensũt ritũ menandro
tore apparet ⁊ gladiatoꝵ cognomine qͥ hordiaru uocaban¬
ar. Polentã qͦ g̃ei ñ aliunde p̃fer̃ pluribꝰ fit hȩc modis. greci
ꝑfisũ aqua hordeũ siccant nocte una ac postero die frigunt

Expanded text:
quoque circa Carystum. in tantum fallitur Columella, qui ne trimestris quoque circa Carystum. in tantum fallitur Columella, qui ne trimestris quidem proprium genus existimaverit esse, cum sit antiquissimum. Graeci setanion vocant. tradunt in Bactris grana tantae magnitudinis fieri, ut singula spicas nostras aequent. primum ex omnibus frumentis seritur hordeum. dabimus et dies serendo cuique generi natura singulorum exposita. hordeum Indis sativum et silvestre, ex quo panis apud eos praecipuus et alica. maxume quidem oryza gaudent, ex qua tisanam conficiunt, quam reliqui mortales ex hordeo. oryzae folia carnosa, porro similia, sed latiora , altitudo cubitalis, flos purpureus, radix gemmeae rotunditatis. Antiquissimum in cibis hordeum, sicut Atheniensium ritu Menandro auctore apparet et gladiatorum cognomine , qui hordearii vocabantur. polentam quoque Graeci non aliunde praeferunt. pluribus fit haec modis. Graeci perfusum aqua hordeum siccant nocte una ac postero die frigunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mixtis ut cipio ⁊ alexandrino .xx. ꝓpe libras ñ excedentibꝰ cypri¬
um fuscũ ẽ.panemq nigrũ fac̃. Itaq miscet᷑ alexandrinũ candi¬
dũ recituntq xxxu. pondo thebaicũ libras adicit. Marina aqͣ
subigi qđ pleriq maritimis locis faciunt occasionẽ lucrandisalis uti¬
lissimũ. ñ alia decausa oportum ora morb corpora existunt. Gallia his¬
pinia frum̃to in potũ resoluto qͥbꝰ diximꝰ generibꝰ. spuma ita c̃creta
ferm̃to utunt᷑. qͣ decausa leuior illisq. cet̾is panis ẽ. differentia ẽ
ucalami crassior qͥppe melioriꝰ ẽ generis plurimis tunicis. Trachiũ
nticũ uestit᷑ obmimia frigora illi plage exqͥsitũ. eadẽ causa et
ullui hoc frum̃to letiꝰ uni calamũ p̃tea nec usquã capax serit᷑q
st maturescit. mirũq nulli frum̃to plꝰ eẽ pondĩs ⁊ furfuribꝰ.
urte. utit᷑ eo ⁊ sicilia ⁊ achaia montuosis utraq partibꝰ eu

Expanded text:
mixtis, ut Cyprio et Alexandrino XX prope libras non excedentibus. Cyprimixtis, ut Cyprio et Alexandrino XX prope libras non excedentibus. Cyprium fuscum est panemque nigrum facit, itaque miscetur Alexandrinum candidum, redeuntque XXV pondo. Thebaicum libram adicit. marina aqua subigi, quod plerique in maritimis locis faciunt occasione lucrandi salis, inutilissimum. non alia de causa opportuniora morbis corpora existunt. Galliae et Hispa niae frumento in potum resoluto quibus diximus generibus spuma ita concreta pro fermento utuntur, qua de causa levior illis quam ceteris panis. <3> Est differentia et calami, crassior quippe melioris est generis. plurimis tunicis Thracium triticum vestitur ob nimia frigora illi plagae exquisitum. eadem causa et nullum hoc frumento laetius, unicalamum praeterea nec usquam capax, seriturqest, maturescit, mirumque nulli frumento plus esse ponderis et furfuribus carere. utitur eo et Sicilia et Achaia, montuosis utraque partibus, Euboea
Abbreviated transcription (Latin):
añ cuncta laudauerĩ aduerbũ trans lata sententia. ⁊ fortu¬
natã italiã frum̃to carere candidoq laus peculiaris hodieq
talico ẽ. Qͦ mag̾ admiror posteros gc̃oꝵ nullã mentionẽ huiꝰ
fcsse frum̃ti. Nc̃ ex his generibꝰ q̃ rome inuehunt᷑ leuissimũ
igallicũ atq chersonenso aduentũ qͥppe ñ excedunt modiũ
uncenas libras siliqui granũ ipsũ pondet sardinia dic̃ sex li¬
bras alexandrinũ ⁊ trientes hoc ⁊ siculi pondꝰ boceieũ totã
librã addita fricũ.⁊ dodrantes intͣ padana italia scio uice¬
nas qͥnas libras farris modios pende circa clusiũ ⁊ senas. Ler
certe naturȩ ut in qͦcũq genere pane militari t̾cia portio
ad grani pondꝰ accedit. ⁊ t̾cia sic̃ optimũ frum̃tũ eẽ. qđ in sub¬
uctũ congiũ aquę capiat. quibꝰdam generibꝰ ꝑse pondꝰ sicut
baliarico modio tritici panis p̃ xxxu. readit quibꝰdã inpinis

Expanded text:
ante cuncta laudaverit, ad verbum tralata sententia: et fortuante cuncta laudaverit, ad verbum tralata sententia: et fortunatam Italiam frumento serere candido. quae laus peculiaris hodieque Italico est; quo magis admiror posteros Graecornm nullam mentionem huius fecisse frumenti. <2> Nunc ex his generibus, quae Romam invehuntur, levissimum est Gallicum atque Chersonneso advectum, quippe non excedunt modii vicenas libras, si quis granum ipsum ponderet. Sardum adicit selibram, Alexandrinum et trientem—hoc et Siculi pondus—, Baeticum totam libram addit, Africum et dodrantem. in transpadana Italia scio vicenas quinas libras farris modios pendere, circa Clusium et senas. lex certa naturae, ut in quocumque genere pani militari tertia portio ad grani pondus accedat, sicut optumum frumentum esse, quod in subactum congium aquae capiat. quibusdam generibus per se pondus , sicut Baliarico: modio tritici panis p???. XXXV reddit; quibusdam binis
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃to cec. annis usũ uarrius tradit. Tritici genera plura que
fecere gt̃s italico nullũ equidẽ comparauerĩ candore ac pon¬
dere qͦ marime decernit᷑ montanis modo cõparet᷑ italiȩ agͥs
externũ in qͦ principatũ tenuit boetia deinsicilia manafrica.
Terciũ pondꝰ erat tracio syrio deinde ⁊ egiptio athletarũ cũ
decreto qͦꝵ capacitas iuim̃tis similisq diximꝰ ordinẽ fecerat g̾cia
i ponticũ laudauit qđ initalia ñ ꝑueñ. Ex omi eadẽ genere
grani p̃tulit ora concionetis te lepant.⁊ selinusiũ argum̃to
crassissimi calami itaq pingui solo hec genera adsignabat
leuissimũ ⁊ marime in anes ceudia tenuissimi calami. in humi¬
dis seri iubebat qm̃ multo egeret alim̃to. Hȩc fuere sententię
alex andro magno regnante cũ clarissima fuit geia atq in toto
nbe t̾rarũ potentissima. Ita tam̃ ut añ mortẽ annis fere.c¬
XI U. sophocles poeta in fabula triptolemo frumentũ italicũ

Expanded text:
annis usum verrius tradit. <1> Tritici genera plura, quae fecere gentes. Italico nullum equidem comparaverim candore ac pondere, quo maxime decernitur. montanis modo comparetur ltaliae agris externum, in quo principatum tenuit Boeotia, dein Sicilia, mox Africa. tertium pondus erat Thracio, Syrio, deinde et aegyptio, athletarum cum decreto, quorum capacitas iumentis similis quem diximus ordinem fecerat. Graecia et Ponticum laudavit, quod in italiam non pervenit . ex omni autem genere grani praetulit dracontian et strangian et Selinusium argumento crassissimi calami. itaque pingui solo haec genera adsignabat. levissimum et maxime inane speudian, tenuissimi calami, in umidis seri iubebat, quoniam multo egeret alimento. haec fuere sententiae Alexandro Magno regnante, cum clarissima fuit Graecia atque in toto orbe terrarum potentissima, ita tamen ut ante mortem eius annis fere CXLV Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumentum Italicum
Abbreviated transcription (Latin):
umbra contͣ mediũ fiet hominẽ. ꝑhꝰ mediã longitudinẽ aua
sarculo sulcũ ł cinere lineã. ũbi grã pedũ .xx. c̃ueniat nedi¬
amq m̃surã. hoc ẽ indesinopide circũs cribi circulo paruis
uocet᷑ umbilicꝰ q̃ pars fuerit aũtice umbrȩ. hȩc erit uentꝰ
septentrionis illo tͥ putator arborũ plagȩ nespectent. neus
arbusta uinea ⁊ nͥ in affrica cyrenis egipto illic flantt ne an s¬

Expanded text:
umbra contra medium fiet hominem. per huius mediam longitudinem duci umbra contra medium fiet hominem. per huius mediam longitudinem duci sarculo sulcum vel cultro liniam verbi gratia pedum XX conveniat mediamque mensuram, hoc est in decimo pede, circumscribi circulo parvo, qui vocetur umbilicus . quae pars fuerit a vertice umbrae, haec erit venti septentrionis. illo tibi, putator, arborum plagae ne spectent , neve arbusta vineaeve nisi in Africa, Cyrenis, Aegypto. illinc flante ne arat
Abbreviated transcription (Latin):
iterũq dimidia. in coitu uͦ qđ int̾lumũ uocãt cũ apparere de¬
sierit. Supͣ t̾ras aũ erit quãdiu ⁊ sol int̃ lunio ⁊ pͥma totodi
scda hora noctiᷤ uniꝰ distante silico ac deinde t̾tia ⁊ usq xu.¬
te silicũ subt̾ra aget. easdẽq portiones orarũ ꝑsingłos dio
adicit usq ad int̾ luniũ. ⁊ qͣntũ pͥmis partibꝰ noctis detraxa.
qđ sub t̾ris agit tantundẽ nouissimis ex die adiciet supͣiti
alt̾nis aut̃ m̃sibꝰ.arcx. implebit numerꝰ. alt̾nis uͦ detrahe
singłos. hec erit ratiolunaris. Uentoꝵ paulo scrupulos
tũ eũ ac sinistro humero habeant ctͣ mediã faciẽ merididi
a uertice septentrio erit. qͥ ita limes ꝑ agrũ currit cardo appel¬
labat᷑. circũ agi deinde meliꝰ ẽ. ut umbrã suã qͥsq cernat. alio.
tro humero fiat occasus a sinistro. Tc̃ erit hora serta cũ mintua

Expanded text:
iterumque dimidia ; in coitu vero, quod interlunium vocant, cum apparere deiterumque dimidia ; in coitu vero, quod interlunium vocant, cum apparere desierit. supra terras autem erit, quamdiu et sol, interlunio et prima toto die, secunda horae noctis unius dex- tante sicilico, acntem sicilicum sub terra aget easdemque portiones horarum per singulos dies adiciet usque ad interlunium, et quantum primis partibus noctis detraxerit, quod sub terris aget, tantundem novissimis ex die adiciet supra terram. alternis autem mensibus XXX implebit numeros, alternis vero detrahet singulos. haec erit ratio lunaris; ventorum paulo scrupulosiortum eum a sinistro umero habeant, contra mediam faciem meridies et a vertice septentrio erit. qui ita limes per agrum curret, cardo appellabitur. circumagi deinde melius est, ut umbram suam quisque cernat; alioquxtro umero fiat, occasus a sinistro, tunc erit hora sexta, cum minima
Abbreviated transcription (Latin):
uerres uiuencos arietes hedos decrescente lua castrato. Oua luna
noua subponito scrobes luna plena noctu iacito. arborũ radices
luna plena oꝑito. humidis locis int̃lunio serito ⁊ circa int̾ luniũ
quadriduo uentilari qͦ frum̃ta aclegumina ⁊ condi circa ex¬
tremã lunã iubent. Seminaria cũ luna supͣ t̾rã se fieri calcar
musta cũ luna sub t̾ra. Itẽ marias cedi ꝗ̃q alia suis locis diximꝰ.
neq ẽ facilior obseruatio ac iã dicta nous scđo uolumine. s
qđ intelligere uł rustici poss̃. qͦtiens ab occidente sole cernit᷑
pͥoribꝰq horis noctis lucebit crescens erit. ⁊ ocłis dimidiata ui.¬
dicabit᷑. Cũ uͦ occidente sole oriet᷑ ex adũso ita ⁊ parit̾ aspici¬
ebant᷑ cũ erit pleni luniũ. Quotiens abortu soł oriet᷑ pͥorib̾q
noctis horis ⁊ detrahit lum̃ ⁊ indiurnas extendit de crescens erit.

Expanded text:
verres, iuvencos, arietes, haedos decrescente luna castrato. ova luna verres, iuvencos, arietes, haedos decrescente luna castrato. ova luna nova supponito. scrobes luna plena noctu facito. arborum radices luna plena operito. umidis locis interlunio serito et circa interlunium quadriduo. ventilari quoque frumenta ac legumina et condi circa extremam lunam iubent, seminaria, cum luna supra terram sit, fieri, calcari musta, cum luna sub terra, item materias caedi quaeque alia suis locis diximus. 323 neque est facilior observatio ac iam dicta nobis secundo volumine, sed quod intellegere vel rustici possint: quotiens ab occiprioribusque horis noctis lucebit, crescens erit et oculis dimidiata iudicabitur ; cum vero occidente sole orietur ex adverso, ita ut pariter aspiciantur, tum erit plenilunium. quotiens ab ortu solis orietur prioribusque noctis horis detrahet lumen et in diurnas extendet, decrescens erit
Abbreviated transcription (Latin):
Iustũ uindemiȩ tẽpꝰ ab eqͥnoctio ad uergiliar̾ occasũ dies xi iiii. ab
eo die oraculũ occurrit frigidũ picari ꝓnichilo ducentiũ. S iã &
łẽ iañ defectu uasorũ uindemiantes uidi. piscinĩq musta condi aut
una effundi pͥora ut dubia reciꝑent᷑. hoc ñ tã sepe ꝓuentu nimio
uinis affatĩ dicta st̃. Itẽ uindemia facta oluã eẽ rapiendã ⁊ q̃ ad
oleũ ꝑtinent. q̃q auergiliar̃ occasu agi d̾ebẽt. his q̃ st̃ necessaria
adicient᷑ deluna uentisq & p̃sagiis ut sit tota siderał ratio ꝑfec¬
ta : nãq uirgiliꝰ &ẽ innumeros lunę digerenda q̃dã putauit
ãemocriti secutꝰ ostentationẽ. nos legũ utilitas q̃ in toto oꝑe in
hac qͦ mouet parte. omĩa q̃ cadunt᷑ carpunt᷑ tondunt᷑ in nocen
luna ne tangito maxime aut̃ int̾ menstrua dimidiaq st̃corato.

Expanded text:
iustum vindemiae tempus ab aequinoctio ad vergiliarum occasum dies XLIIII. ab iustum vindemiae tempus ab aequinoctio ad vergiliarum occasum dies XLIIII. ab eo die oraculum occurrit frigidum picari pro nihilo ducentium. sed iam et kal. Ian. defectu vasorum vindemiantes vidi piscinisque musta condi aut vina effundi priora, ut dubia reciperentur. hoc non tam saepe proventu nimio vinis adfatim dicta sunt, item vindemia facta olivam esse rapiendam et quae ad oleum pertinent quaeque a vergiliarum occasu agi debent. His quae sunt necessaria adicientur de luna ventisque et praesagiis, ut sit tota sideralis ratio perfecta. namque Vergilius etiam in numeros lunae digerenda quaedam putavit Democriti secutus ostentationem; nos legum utilitas, quae in toto opere, in hac quoque movet parte. Omnia, quae caeduntur, carpuntluna ne tangito, maxime autem intermenstrua dimidiaque stercorato.
Abbreviated transcription (Latin):
culleos xx. uimplore debor. hic ẽ. pes uastꝰ ad totidẽ culeos ⁊ lacꝰ. xxu.
sit uastitas singłis longitudo in iis refert ñ crissitudo speciosa meliꝰ pre¬
munt. Antisqͥ funitꝰ uitisq loreis ea detrahebant ⁊ uectibꝰ int̾ cannos
uiuenta greganica mali rugis ꝑ cocleas hulantibꝰ palis adfra arbores
stella a palis arcas lapidũ atollente sec̃ arbore qđ maxime ꝓbat᷑ intͣ
xxii. hos annos inuentũ paruis prelis ⁊ minore torculario edificio
breuiore malo uimedia decreto tympana imposita uinaceis suꝑne toro
ponde urgere ⁊ suꝑ p̃la construere c̃geriẽ. s & ponia colligendi tẽpꝰ
obseruatio cũ aliqͥd maturitate ñ tẽpestate decidit. hoc nfeces expͥm̃di.
hoc ⁊ defrutũ coquendi silente luna noctii aut si int̾diu plena ceteri
diebꝰ. aut ante ȩxortũ lunȩ aut pꝰ occasũ. ne denouella uite aut palus

Expanded text:
culleos XX implere debet. hic est pes iustus. ad totidem culleos et lacus XX culleos XX implere debet. hic est pes iustus. ad totidem culleos et lacus XX sit vastitas singulis. longitudo in his refert, non crassitudo. spatiosa melius premunt. antiqui funibus vittisque loreis ea detrahebant et vectibus. intra C annos inventa Graecanica, mali rugis per cocleam ambulantibus, ab aliis adfixa arboris stella, aliis arcas lapidum adtollente secum arbore, quod maxime probatur. intra XXII hos annos inventum parvis prelis et minore torculario aedificio, breviore malo in media derecto, tympana inposita vinaceis superne toto pondere urguere et super prela construere observato cum aliquod maturitate, non tempestate , deciderit; hoc et faeces exprimendi, hoc et defrutum coquendi silente luna noctu aut, si interdiu, plena, ceteris diebus aut ante exortum lunae aut post occasum, nec de novella vite aut palust
Abbreviated transcription (Latin):
putat. Hos oĩno pꝰ uulcanalia ⁊ p̃cocia cũ panico. A fidiculȩ aũ occa¬
su uitiũ passiolos pabulũ hoc filente luna seriiubent. ⁊ frondis p̃¬
parandȩ tẽpꝰ hoc ẽ. unꝰ frundator qͣtuor frondarias fiscinas com¬
plere in die iustũ habet si decrescente luna p̃paretꝰ᷑ ñ putrescit aridã
colligi ñ oportet. Uindemiã antiqͥ nũꝗ. eristimauere maturã añ eqͥ nocti¬
um iã passi rapi cerno quã obrẽ ⁊ husꝰ tprã notis argum̃tisq signentur.
Leges ita se hñt quã calid̃a nec legito ħ ẽ in ea siccitate. ac nͥ unb̾ int̾uene¬
rit quã rorulentã ne legito. ħ ẽ si ros noct᷑nꝰ fuerit net pͥꝙͣ sole discuti¬
empto acino exdensitate int̾uallũ ñ c̃pleri apparuerit acinũ ñ augeri
acinõ plurimos fert. si c̃tingat crescente luna undemiare p̃ssira una

Expanded text:
putat, nos omnino post Vulcanalia, et praecocia cum panico, a fidiculae autem occaputat, nos omnino post Vulcanalia, et praecocia cum panico, a fidiculae autem occasu viciam, passiolos, pabulum. hoc silente luna seri iubent. et frondis praeparandae tempus hoc est. unus frondator quattuor frondarias fiscinas complere in die iustum habet. si decrescente luna praeparetur, non putrescit . aridam colligi non oportet. Vindemiam antiqui numquam existimavere maturam ante aequinoctium; iam passim rapi cerno. quamobrem et huius tempora notis argumentisque signentur. leges ita se habent: uvam caldam ne legito, hoc est nimia siccitate ac nisi imber intervenerit. uvam rorulentam ne legito, hoc est si ros nocturnus fuerit nec prius quam sole discutiempto acino ex densitate intervallum non conpleri apparuerit ac iam non augeri acinos. plurimum refert, si contingat crescente luna vindemiare. pressura una
Abbreviated transcription (Latin):
nͥficãt. ex xi. łs cesari cõmissura pisciũ occidẽs ipsũq ȩqͥ noctui
sidꝰ unii. ħ octͦ. Dem c̃sentiũt qd ẽ rarũ. philippꝰ calippꝰ dositeus
parmeniscꝰ cononcriton democritꝰ euder usion ł octͦ. capellã
matutino exoriri. ⁊ iii łẽ hedos. ui. nͦ oct᷑ attice corona erorit᷑.
mane asiȩ ⁊ cesari .U. ħx eniochꝰ occid matutino. ui ħ cęsari co¬
rona ex oriri incip̃. ⁊ pꝰ pͥdie occid̾t abdi uesꝑi . uiii.idꝰ octͦ. cȩ¬
sari fulgẽs in corona stella ȩxorit᷑. ⁊ ii adꝰ uergiliȩ uesꝑi idibꝰ
corona tota. ui ħ noy̾ suculȩ uesꝑi eroriunt᷑. pͥdie cesari areturꝰ
occid ⁊ suculȩ eroriunt᷑ cũ sole .iiii. nͦ arcturꝰ occid uesꝑi. u idꝰ¬
nou̾ gladsꝰ orionĩ occide incip̃. dein .iii. idꝰ uergilie occidut᷑.
in his tẽpoꝵ int̾uallis oꝑa rustica paphanos raphanoᷤ serere qͥbꝰ
cdximꝰ diebꝰ. uulgꝰ agreste rapa pꝰ ciconiȩ discessũ male seri

Expanded text:
 occidens ipsumque aequinocti sidus VIII kal. Oct. dein consentiunt, quod est rarum, Philippus, Callippus, Dositheus, Parmeniscus , Conon, Criton, Democritus, Eudoxus IV kal. Oct. capellam matutino exoriri et III kal. haedos. VI non. Oct. Atticae corona exoritur mane, Asiae et Caesari V heniochus occidit matutino. IV Caesari corona exoriri incipit, et postridie occidunt haedi vespere. VIII id. Oct. Caesari fulgens in corona stella exoritur, et VI id. vergiliae vesperi, idibus corona tota. XVII kal. Nov. suculae vesperi exoriuntur. prid. kal. Caesari arcturus occidit et suculae exoriuntur cum sole. IIIe occidunt. In his temporum intervallis opera rustica: rapa, napos serere quibus diximus diebus. vulgus agreste rapa post ciconiae discessum male seri
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnta minꝰ seri pluresue p̃cipiunt. Itẽ in consito aut cluoso
aut in macro hoc ꝑtinet oraculũ. Illud magnoꝑe custodien¬
dum segetẽ ne defruges adiecit insartius in prauidico ut se¬
reret᷑ eũ luna eẽt. in ariete. geminis. leone. libra. aquario.
Toro astius sole scorpioniꝰ duodecĩ partes transgsso cũ luna
eẽt intauro seqͥt᷑ huc delata ⁊ maxima indigens cura detẽ¬
pore fruges seruandi questio magna quȩ exparte ratione fider̃
conȩra. Quã obrẽ sententia oĩũ in pͥmis ad id ꝑtiñtes exponemꝰ.
Hesicoꝰ qͥ pͥnceps hõiũ deagri culta p̃cipit. unũ tẽpꝰ serendi tradiđ̃ a
uergiliar occasu. scribebat enĩ in boaia helladis uͥ ita seri dirimnꝰ in
cilig̃tissimoᷤ c̃ueñ ut ualitũ qͣd rupedũq genit᷑a eẽ qͣsdã ad c̃ceptũ

Expanded text:
quinta minus seri plusve praecipiunt ; item in consito aut clivoso, quinta minus seri plusve praecipiunt ; item in consito aut clivoso, ut in macro. hoc pertinet oraculum illud magno opere custodiendum: Segetem ne defrudes. adiecit his Attius in Praxidica, ut sereretur, cum luna esset in ariete, geminis, leone, libra, aquario, Zoroastres sole scorpionis duodecim partes transgresso , cum luna esset in tauro. Sequitur huc dilata et maxima indigens cura de tempore fruges serendi quaestio magnaque ex parte ration i siderum conexa; quamobrem sententias omnium in primis ad id pertinentes exponemus. Hesiodus, qui princeps hominum de agricultura praecepit , unum tempus serendi tradidit a vergiliarum occasu. scribebat enim in Boeotia Helladis, ubi ita seri diximus. inter diligentissimos convenit, ut in alitum quadripedumque genitura, esse quosdam ad conceptu
Abbreviated transcription (Latin):
bet cũ gradꝰ sẽꝑq cũ dextra opede sit qͦ qͦrundã occulta ratio¬
ne. qđ fors genialis aut pecuda ẽ. ñ transferendũ ẽ. exfrigi¬
aut siliginiꝰ modio̾.u. farris aut femintꝰ qđ frum̃ti genꝰ ita ap¬
pellamꝰ.x. ordei .ui. fabȩ qͥnta ãpliꝰ quã tritici uitię .xii.
ciceris ⁊ eicereulȩ ⁊ pisi.iii. lupini .x.lentis.iii. s hanc cũ fimo
arido seri uolunt. erui .ui. si cilia.ui. fassiliolorũ.iiii. papuli
.xx. mili panici sextͣ .iiii. pingui solo plꝰ. gracili minꝰ. Est ⁊
alia distinctio in denso aut cretoso aut uliginoso tritici aut sili¬
ginis modios sex in soluta tra ⁊ sicca ⁊ leta.iiii. macies enĩ solũ
nͥ rarũ culmũ ht̃ spicã minutã fac̾ nin ane.pinguia arua
ex uno seminiꝰ radice numerosũ fundunt. densãq segetẽ ex ra-¬
ro semine. Omittunt gͦ int̾ quatuor n sex modiõ ponat᷑ a soli

Expanded text:
bet cum gradu semperque cum dextro pede. fit quoque quorundam occulta ratiobet cum gradu semperque cum dextro pede. fit quoque quorundam occulta ratione, quod sors genialis atque fecunda est. non transferendum est ex frigiant siliginis modios V, farris aut seminis, quod frumenti genus ita appellamus, X, hordei VI, fabae quinta amplius quam tritici, viciae VII, ciceris et cicerculae et pisi III, lupini X, lentis III—sed hanc cum fimo arido seri volunt —, ervi VI, siliciae VI, passiolorum IIII, pabuli XX, milii, panici sextarios IIII, pingui solo plus, gracili minus. est et alia distinctio: in denso aut cretoso aut uliginoso tritici aut siliginis modios VI, in soluta terra et sicca et laeta IIII. macie enim solum, nisi rarum culmum habeat, spicam minutam facit et inanem; pinguia arva ex uno semine fruticem numerosum fundunt densamque segetem ex raro semine emittunt. ergo inter quattuor et sex modios, pro natura soli
Abbreviated transcription (Latin):
qđ calidiꝰ solũ ẽ. eo minꝰ addi stercortꝰ ratio ẽ. Sem̃ optimũ annicu¬
lum bimũ deteriꝰ trimũ pessimũ. ultͣ sterilẽ ⁊ in imo oĩũ defini¬
ta generatio ẽ. qđ inima area subsedit ad sem̃ reseruandũ est.
Idenĩ optimũ qm̃ grauissimũ.neq alio mͦ utiliꝰ disꝑnit᷑. q̃spica
int̾ualla semina habebit abiciet᷑. Optimũ granũ qđ rubet ꝙ
alias plꝰ seminis reciꝑe. alias minꝰ. religiosũq inãe pͥmum
colonis augarium cũ auidiꝰ accipiat esurire credit᷑. ⁊ cũ eẽ
semen sationẽ locis humidis celeriꝰ fieri ratio ẽ. nesem̃ im¬
bre putrescat. sic cis seriꝰ ut pluuiȩ sequant᷑. nec diu iacens
atq ñ c̃cipiens euanescat. Itẽq festinata satione densuũ spar¬
gi sem̃ qͥa turde c̃eipiat serotina rarũ qͥa densitate nimia
docet᷑. Arti̾ qͦ cuiꝰdã ẽ. eqͣlit̾ spargere manꝰ utiq ẽgruere de¬

Expanded text:
quo calidius solum est, eo minus addi stercoris ratio est. Semen optimum annicuquo calidius solum est, eo minus addi stercoris ratio est. Semen optimum anniculum, bimum deterius, trimum pessimum, ultra sterile; etenim omnium definita generatio est. quod in ima area subsedit, ad semen reservandum est; id enim optimum, quoniam gravissimum, neque alio modo utilius discernitur. quae spica intervalla alias plus seminis recipere, alias minus, religiosumque inde et primum colonis augurium, cum avidius accipiat: esurire creditur et comesse semen. sationem locis umidis celerius fieri ratio est, ne semen imbre putrescat; siccis serius, ut pluviae sequantur nec diu iacens atque non concipiens evanescat; itemque festinata satione densum spargi semen, quia tarde concipiat, serotina rarum, quia densitate nimia necetur. artis quoque cuiusdam est aequaliter spargere. manus utique congruere de
Abbreviated transcription (Latin):
serat᷑. Gracilior ⁊ annũ tẽiũ cesset frum̃tũ. seri qͥdã uetant nͥ¬
sine aqͣ ꝓoximo anno qͥ euertit. Naximã hiꝰ loci parit̃ stt̃oratioĩs
obtinet ⁊ ratio deqͣ ⁊ pͥore diximꝰ uolunune. hoc tantũ enĩ in cõ¬
pessũ ẽ. nͥ stercorato seri ñ oportẽ quãꝗ ⁊ huic leges st̃ ꝓpriȩ.
miliũ panicũ rapa napos nͥ instc̃oratione serit᷑. ñstt̃orato frum̃.¬
turis ꝑhiemẽ fiũ disponant iustũ ẽ. ueges xuiii. iugero
curã det̃minemꝰ. iustũ ẽ singłas ueies fimi denario ire insin.¬
gulas pecudes minores in maiores denas nͥ c̃tingat hoc mala sub¬
strauisse peccori colonũ appareat. St̃ qͥ optime stercorari putẽt.
sub diuo retibꝰ. inclusa pecoꝵ mansione. Ager si ñ stc̃orat᷑ alget.
si nimiũ stercoratꝰ ẽ adurit᷑. satiꝰq ẽ id sepe ꝗͣ supͣ modũ facere

Expanded text:
tum seri quidam vetant nitum seri quidam vetant nisi in ea, quae proximo anno quieverit. Maximam huius loci partem stercorationis optinet ratio, de qua et priore diximus volumine. hoc tantumnemini inconpertum est, nisi stercorato seri non oportere, quamquam et huic leges sunt propriae. milium, panicum, rapa, napus nisi in stercorato ne seritor. non stercorato frumenturus, per hiemem fimum disponat. iustum est vehes XVIII iugero curam determinemus, iustum mense singulas vehes fimi redire in singulas pecudes minores, in maiores denas. nisi contingat hoc, male substravisse pecori colonum appareat. sunt qui optime stercorari putent sub diu retibus inclusa pecorum mansione. ager si non stercor etur, alget; si nimium stercoratus est, aduritur, satiusque est id saepe quam supra modum facere.
Abbreviated transcription (Latin):
metuant᷑ digitis ỹ inpugnũ contractis quatnis denariis uenuna ant᷑.
Suꝑoĩa ẽ. bifera uite bis anno undemiare.⁊ nͥ multiplici partu ȩrina¬
niat᷑ ubtas ꝑeat iuxuria. fuigłi si ruetꝰ. nc̃ uͦ toto anno metit᷑ aliqͥd
ẽ. Innarbonensi ꝓiuntia nobił fons orge nomne ineo herbȩ nasct᷑
intantũ expetitȩ bubꝰ. ut mersis capitibꝰ. totis eas q̃rant. s illa in
aqͥs nascentes certũ ẽ. ñ nͥ imibribꝰ ali. gͦ suã qͥsq t̾rã aquãq nouent
si fuerit illa tra quã appellauimꝰ tenera. pot̾ĩt sublato hordeo seri mi¬
liũ eo c̃dito rapa. his sublati̾ hordeũ rursꝰ uł tritic̃ sic̃ icãpania
satisq tał tr̃a arat᷑ cũ serit᷑. Aliꝰ ordo ut ubi adoreũ fuerit cess
qͣtuor m̃sibꝰ. hib̾nis ⁊ uernã fabã recipi ita ut añ hiemalẽ nec exi¬
et. Nlimis pingͥs alt̾nari pot̾ ita fit frum̃to sub lato legum̃ t̃cio

Expanded text:
metiantur digitis, sed in pugnum contractis, quaternis denariis venundantur. metiantur digitis, sed in pugnum contractis, quaternis denariis venundantur. super omnia est bifera vite bis anno vindemiare. et nisi multiplici partu exinaniatur ubertas, pereant luxuria singuli fructus. nunc vero toto anno metitur aliquid, est in Narbonensi provincia nobilis fons Orgae nomine. in eo herbae nascuntur in tantum expetitae bubus, ut mersis capitibus totis eas quaerant. sed illas in aqua nascentes certum est non nisi imbribus ali. ergo suam quisque terram aquamque noverit. Si fuerit illa terra, quam appellavimus teneram, poterit sublato hordeo seri milium , eo condito rapae , his sublatis hordeum rursus vel triticum, sicut in Campania, satisque talis terra aratur, cum saritur. alius ordo ut, ubi adoreum fuerit, cesset quattuor mensibus hibernis et vernam fabam recipiat. ante hiemalem ne cesset. nimis
Abbreviated transcription (Latin):
cohercet herbas fruges noct᷑no tictũ rore nutriens. Uirgiliꝰ alt̾nis ces¬
sare arua suad̾et si patiant᷑ ruri spacia utilissimũ ꝓcul dubio ẽ.
qđ si neget c̃ditio far serendũ unde lupinũ aut uitia aut faba sub¬
lata sint.⁊ q̃ t̾rã faciunt lentiorẽ. In pͥmis ⁊ hoc notandũ quȩdã
sepiꝰ dicant᷑. Nurimũ enĩ refert soli cuiꝰq ratio. ciuitas affricȩ inme¬
diis arenis patentibꝰ syras. leptim q̃ magna uocat᷑ tacape felici suꝑ
om̃e miraculũ riguo solo t̃nis fere milibꝰ. passuũ inomem partem
fons habundat. Largꝰ qͥdẽ s ⁊ certiᷤᷤ horarũ spaciis dispensat᷑ int̾ in¬
colas palmȩ ibi p̃gnandi subditꝰ olea huic ficꝰ fico punica illis uitiꝰ sũb
uite serit᷑ frum̃tũ. mexlegum̃. deinae olꝰ. omĩa eoaẽ anno oĩãq alie¬
na umbra alumnt᷑. quat̾na cubita eiꝰ soli in quadratũ nec ut apornxtis

Expanded text:
coercet herbas, fruges nocturno tan- tum rore nutriens. Vergilius alternis cescoercet herbas, fruges nocturno tan- tum rore nutriens. Vergilius alternis cessare arva suadet — si patiantur ruris spatia, utilissimum procul dubio est —; quod si neget condicio, far serendum, unde lupinum aut vicia aut faba sublata sint et quae terram faciant laetiorem . inprimisque et hoc notandum, quaedam saepius dicantur; plurimum enim refert soli cuiusque ratio. Civitas Africae in mediis harenis petentibus Syrtis Leptimque Magnam vocatur Tacape, felici super omne miraculum riguo solo. ternis fere milibus passuum in omnem partem fons abundat, largus quidem, sed certis horarum spatiis dispensatur inter incolas. palmae ibi praegrandi subditur olea, huic ficus, fico punica, illi vitis, sub vite seritur frumentum, mox legumen, deinde olus, omnia eodem anno, omniaque aliena umbra aluntur. quaterna cubita eius soli in quadratum, nec ut a porrectis