comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
es ope tea nesciat idem herciscuncdae familie causam agere nõ
possit. Tan q maximas centumuirales causas in uire positaen ꝓ¬
culisti qua tandem earum causa fuit que ab homine eloquenti
uins impito non ornatissume pctuerit dici: quib quidem in cau¬
us mnib sicut in ip̃a marci Cumni quae abste nuper est dicła. et
us ontiti sucilu mancim controuersia. atq in eo puero q ui ed al¬
tera natus erat uxore non remisso nuncio suꝑiori fuit antꝰ pitissi¬
rio bomines sumia de iure dissensio. Quxro igitur quid acl¬
iuuens oratorem in bis causis iuris scientia cum hic iurisconsult
lu pror fuit duiscessunis. qui cẽt non suo artificio. s alieno. hoe est
nopuurs scientia s eioquentia sustentatus. Et quidem hoc sae¬
pe audiui cum aeculitatem.p. Crassus peteret: cumq maior na¬
tuetian consularis Serguis galba assectaretur ꝙ crassi filiam caio

Expanded text:
ri oporteat, nesciat, idem erciscundae familiae causam agere non ri oporteat, nesciat, idem erciscundae familiae causam agere non possit. Nam, quod maximas centumviralis causas in iure positas protulisti, quae tandem earum causa fuit, quae ab homine eloquenti iuris imperito non ornatissime potuerit dici? Quibus quidem in causis omnibus, sicut in ipsa M'. Curi, quae abs te nuper est dicta, et in C. Hostili Mancini controversia atque in eo puero, qui ex altera natus erat uxore, non remisso nuntio superiori, fuit inter peritissimos homines summa de iure dissensio: quaero igitur, quid adiuverit oratorem in his causis iuris scientia, cum hic iuris consultus superior fuerit discessurus, qui esset non suo artificio, sed alieno, hoc est, non iuris scientia, sed eloquentia, sustentatus. Equidem hoc saepe audivi: cum aedilitatem P. Crassus peteret eumque maior natu et iam consularis Ser. Galba adsectaretur, quod Crassi filiam Gaio
Abbreviated transcription (Latin):
timus. fateris c̃ẽ posse: fuisseq plurimos: oratorem negas nisi illami
scientiam assumpserit ẽẽ posse. Ita et tibi uirisconsultus ip̃e per se ni¬
hil. nisi legale us quidam cautus. et acutus p̾co actionum. cautor
formula auceps syllabarum. S quia sxpe utitur orator subsidiͦ
uiris in causis. idcuro istam iuris scientiam eloquentiax tanꝗͣ ancil¬
lulam pedisseꝗ̃q adiunxisti. Ꝙ uero impudentiam admiratus es
eorum patronoꝵ. qui aut cum parua nescirent. magna profiterent᷑.
aut ea quae maxima ẽent in iure ciuili tractare auderent in causis. cu
ea nescirent nunq̃ q: didicissent. utriusq rei facilis est prompta dẽ¬
fensio. Nam neq illuci est mirandum qui quibus uerbis cõem¬
pnosi at nesciat eundem eus muliens quae coemptionem fece¬
pit oam posse defendere. Nec si parui nauigu et magen. eaedleior
est un poern ancio scientia idcuro qui quibus uerbis erciscunce¬

Expanded text:
rimus, fateris esse posse, fuisseque plurimos; oratorem negas, nisi illam rimus, fateris esse posse, fuisseque plurimos; oratorem negas, nisi illam scientiam adsumpserit, esse posse. Ita est tibi iuris consultus ipse per se nihil nisi leguleius quidam cautus et acutus, praeco actionum, cantor formularum, auceps syllabarum; sed quia saepe utitur orator subsidio iuris in causis, idcirco istam iuris scientiam eloquentiae tamquam ancillulam pedisequamque adiunxisti. Quod vero impudentiam admiratus es eorum patronorum, qui aut, cum parva nescirent, magna profiterentur aut ea, quae maxima essent in iure civili, tractare auderent in causis, cum ea nescirent numquamque didicissent, utriusque rei facilis est et prompta fensio. Nam neque illud est mirandum, qui, quibus verbis coemptio fiat, nesciat, eundem eius mulieris, quae coemptionem fecerit, causam posse defendere; nec, si parvi navigi et magni eadem est in gubernando scientia, idcirco qui, quibus verbis erctum cie
Abbreviated transcription (Latin):
ius artem cum indotatam ẽẽ: atq in comitatam et in comptam uide¬
res. uerborum eam dote locupletasti et ornasti. deinde q in ea tu
plus opere laborisq consumpseras cum eius studii tibi et horta¬
tor et magister cẽt cdomi. ueritus es nisi istam artem orͣone exag¬
gerasses ne oꝑam pdidisses. S ego ne cum ista quidem arte pug
sit sane tanta. quantam tu illam c̃ẽ uis. etenum sine controuersia et
magna est. et late patet: et ad multos ꝑtinet: et summo in honore
semper fuit: et clarissimi ciues ei studio hodie praesunt. S uide cx
Crasse ne cdum nouo et alieno ornatu uelis ornare iuris ciuilis scien¬
tiam. suo quoq eam concesso et tradito spolies atq denudes. Na
p̃claras duas artes constitueres. atq inter se pares et eiusmõi socias di¬
gnitatis. Nunc uero iurisconsultum sine hac eloquentia de qua quȩ¬

Expanded text:
ius artem cum indotatam esse et incomitatam et incomptam videius artem cum indotatam esse et incomitatam et incomptam videres, verborum eam dote locupletasti et ornasti. PUTIDUM plus operae laborisque consumpseras, cum eius studi tibi et hortator et magister esset domi, veritus es, nisi istam artem oratione exaggerasses, ne operam perdidisses. Sed ego ne cum ista quidem arte pugno. Sit sane tanta quantam tu illam esse vis—etenim sine controversia et magna est et late patet et ad multos pertinet et summo in honore semper fuit et clarissimi cives ei studio etiam hodie praesunt—sed vide, Crasse, ne dum novo et alieno ornatu velis ornare iuris civilis scientiam, suo quoque eam concesso et tradito spolies atque denudes. Nam, praeclaras duas artis constitueres atque inter se paris et eiusdem socias dignitatis. Nunc vero iuris consultum sine hac eloquentia, de qua quae
Abbreviated transcription (Latin):
introgatus socrates eẽt: respondit sese metuisse ut amplisis
honorib et p̃mus decoraretur: et ut ei uietus quotidianus
in prutaneo puplice p̃beretur: qui honor apud graecos maximus
heretur: cuius responso iudices: sic exaiserunt: ut capitis hominem
innocentissimum condemnarent: qui quidem si absolutus eẽt qđ
me hercule etiam si inhil ad nos ꝑtinet: tamen ppeius ingenii magͥ¬
tudinem uellem: quonam mõ istos phõs ferre possemus: qui nunc
cum ille clamnatus est nullam aliam ob culpam nisi ꝑꝑdicendi in¬
scientiam: tamen a se oportere dicunt peti p̃cepta dicendi. Quib¬
cum ego non pugno utrum sit melius aut uerius: tantum dico et a¬
liud illud ẽẽ atq hoc: et hoc sine illo summum ẽẽ posse.
Am ꝙ uis cuule crasse tam uaehementer amplexus es uideo qͥ
egeris: tum cum dicebas. uidebam. pͥmum scęuolae te dedisti
quem om̃s amare mentissimo pro eius eximia suauitate debemus: cu

Expanded text:
interrogatus Socrates esset, respondit sese meruisse ut amplissimis interrogatus Socrates esset, respondit sese meruisse ut amplissimis honoribus et praemiis decoraretur et ut ei victus cotidianus in Prytaneo publice praeberetur, qui honos apud Graecos maximus habetur. Cuius responso iudices sic exarserunt, ut capitis hominem innocentissimum condemnarent; qui quidem si absolutus esset, quod me hercule, etiam si nihil ad nos pertinet, tamen propter eius ingeni magnitudinem vellem, quonam modo istos philosophos ferre possemus, qui nunc, cum ille damnatus est nullam aliam ob culpam nisi propter dicendi inscientiam, tamen a se oportere dicunt peti praecepta dicendi? Quibuscum ego non pugno, utrum sit melius aut verius: tantum dico et aliud illud esse atque hoc et hoc sine illo summum esse posse. Nam quod ius civile, Crasse, tam vehementer amplexus es, video quid egeris; tum, cum dicebas, videbam; primum Scaevolae te dedisti, quem omnes amare meritissimo pro eius eximia suavitate debemus;
Abbreviated transcription (Latin):
lex aust reus: sed magr̃ aut dominus uideretur ẽẽ iudicum. Qui
etiam cum ei scuptam orõnem disertissimus orator lysias antulis¬
sct quam si ei iuderet: eddisceret: ut ea pro se in iudicio uteretur
non inuitus legit: et cõmode scuptam ẽẽ doxit. S inquit ut
s mili calceos sicionios actulisses non uterer. ꝗuis cẽnt habils
atq apti add pedem: qui a non ẽent uiriles: sic illam dr̃onem de¬
settam sibi et oraton am uideri. fortem et uirilem non uiden. Se¬
ꝯo ille quoq damnatus est. neq solum pͥmis sententiis: quibꝰ
tantum statuebant iuidices d amnarent an absoluerent: sedẽt
illis quas itenuim legibus ferre debebant. Erat enim athienis reo
damnato si fraus capitalis non ẽẽt quasi poenȩ estimatio ex
sententia. cum udicib cdaretur interrogabat᷑ reus quam qua¬
si restimationem cõmeruisse se maxime confiteret᷑: quodi eus

Expanded text:
plex aut reus, sed magister aut dominus videretur esse iudicum. Quin plex aut reus, sed magister aut dominus videretur esse iudicum. Quin etiam, cum ei scriptam orationem disertissimus orator Lysias attulisset, quam, si ei videretur, edisceret, ut ea pro se in iudicio uteretur, non invitus legit et commode scriptam esse dixit; "sed" inquit "ut, si mihi calceos Sicyonios attulisses, non uterer, quamvis essent habiles atque apti ad pedem, quia non essent viriles," sic illam orationem disertam sibi et oratoriam videri, fortem et virilem non videri. Ergo ille quoque damnatus est; neque solum primis sententiis, quibus tantum statuebant iudices, damnarent an absolverent, sed etiam illis, quas iterum legibus ferre debebant; erat enim Athenis reo damnato, si fraus capitalis non esset, quasi poenae aestimatio; et sententia cum iudicibus daretur, interrogabatur reus, quam quasi aestimationem commeruisse se maxime confiteretur. Quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
Qses tissimno addolescenti sorons suae filio. Dixit item cãm illam qͥl¬
am ex parte. Q mucius more suo. nullo apparatu pure et diluci¬
deͫ Q uod si tũ nunc crasse dixisses: qui subsidium oraton ermillis
pauioante dicebas: et si tibi pro .p. futilio non plioruam more sed
tuo lciusset dicere: qͣuis scelerat illi fuissent sicuti fuerum pesti¬
tes cues su ꝓplicioq digni. tam omnem eotum importunit. teni
et intiei s melitib euelłiss uis oronis tue. Nunc talis uir amis¬
sus st dum causa ita clicitur: ut si m illa cõmenticia platonis ci¬
uitate res ageretur. Nemo ingemuit. nemo melamauit pargori¬
nim. niłuiꝰ euiꝗͣ doluit. nemo est questus. nemo rem.p. implo
stoicis renunciaret᷑. ł mitatus est homo romanus et consularis
uetem ullum socratem. qui cum omnium sapientissimus ẽet. sandĩ¬
ame q urxisset: ita in iudicio capitis pro se ip̃e docit: ut non sup¬

Expanded text:
disertissimo adulescenti, sororis suae filio; dixit item causam illam quadisertissimo adulescenti, sororis suae filio; dixit item causam illam quadam ex parte Q. Mucius, more suo, nullo apparatu, pure et dilucide. Quod si tu tunc, Crasse, dixisses, qui subsidium oratori ex illispaulo ante dicebas, et, si tibi pro P. Rutilio non philosophorum more, sed tuo licuisset dicere, quamvis scelerati illi fuissent, sicuti fuerunt pestiferi cives supplicioque digni, tamen omnem eorum importunitatem ex intimis mentibus evellisset vis orationis tuae. Nunc talis vir amissus est, dum causa ita dicitur, ut si in illa commenticia Platonis civitate res ageretur. Nemo ingemuit, nemo inclamavit patronorum, nihil cuiquam doluit, nemo est questus, nemo rem publicam Stoicis renuntiaretur. Imitatus est homo Romanus et consularis veterem illum Socratem, qui, cum omnium sapientissimus esset sanctissimeque vixisset, ita in iudicio capitis pro se ipse dixit, ut non sup
Abbreviated transcription (Latin):
qui sui. Qpupillum filium ip̃e pene in humeros suos extulis¬
set: qui patris clarissimi recordatione et mẽori a. fiaetum ppło
moueret: et duos filios suos paruos nitelae ppłi cõm̃dass: ac
se tanꝗͣ in promptu testam̃tum faceret sine libra atq tabulis
ppl romãn tutorem instituere dixiss illorum orbitati. Itaq
cum et inuidia et odio ppłi tum galba p̃meretur: iisq eumi
tragoediis liberatum ferebat: qđ item apud catonem scriptũ
ẽẽ uideo: nisi pueris et lachrymis usus eẽt. poenas eum datu¬
rum fuisse. Haec Rutilius ualde uituꝑabat: et huic humilita¬
ti dicebat uel exilium fuisse: uel mortem anteponendam. o¬
Neq uero hoc solum dixit: sed ipe et sensit et fecit. Nami¬
cum ec̃t ille uir exemplum ut scitis innocentiae cumq alo nemo i
noliat. sed ne oratius quidem aut liberius causam dici suam ꝗͣ
nopleꝵ or̃o uentatis ferebat. ẜ aulum huic Cottae tribuit partuũ

Expanded text:
qui sui Q. pupillum filium ipse paene in umeros suos extulisqui sui Q. pupillum filium ipse paene in umeros suos extulisset, qui patris clarissimi recordatione et memoria fletum populo moveret, et duos filios suos parvos tutelae populi commendasset ac se, tamquam in procinctu testamentum faceret sine libra atque tabulis, populum Romanum tutorem instituere dixisset illorum orbitati. Itaque, cum et invidia et odio populi tum Galba premeretur, hisce eum tragoediis liberatum ferebat; quod item apud Catonem scriptum esse video, nisi pueris et lacrimis usus esset, poenas eum daturum fuisse. Haec Rutilius valde vituperabat et huic humilitati dicebat vel exsilium fuisse vel mortem anteponendam. Neque vero hoc solum dixit, sed ipse et sensit et fecit: namcum esset ille vir exemplum, ut scitis, innocentiae cumque illo nemo noluit, sed ne ornatius quidem aut liberius causam dici suam, quam simplex ratio veritatis ferebat. Paulum huic Cottae tribuit partium,
Abbreviated transcription (Latin):
at. Quae uero addidisti non mõ senatum ẜuire posse ppło: s
etiam debere: quis hoc pl̃s tam mollis: tam languidus. tam e¬
neruatus: tam omnia ad uoluptatem corporis. doloremq refe¬
rens probare poss senatum seruire ppło: cui ppłs ip̃e moderandi
et regendi sui pot̾atem. quasi quasd am hẽnas tradidiss. Itaq
haec cum a te diuinitus ego dicta arbitrarer. p. Rutilius rufus
homo doctus et phĩae deditus. non parum cõmode: sed etiam
turpiter et flagitiose dicta ẽẽ dicebat. Idem. Q. Seruilium
galbam. quem hominem probe cõmeminisse se aiebat. ꝑgraui¬
ter rep̃hendere solebat. ꝙ is. L. Scnbonio quaestionem in eum
ferente ppli misen cordiam concitass: cum enim cato galbre
grauis atq acer inimicus aspere apud ppłm ro. et uaehement᷑
eet locutus: Quam or̃onem in onginibus suis exposuit ip̃e. Re¬
p̃hendebat igitur galbam nitilius: ꝙͦ is. C. Sulpicii galli propĩ¬

Expanded text:
at. Quae vero addidisti, non modo senatum servire posse populo, sed at. Quae vero addidisti, non modo senatum servire posse populo, sed etiam debere, quis hoc philosophus tam mollis, tam languidus, tam enervatus, tam omnia ad voluptatem corporis doloremque referens probare posset, senatum servire populo, cui populus ipse moderandi et regendi sui potestatem quasi quasdam habenas tradidisset? Itaque haec cum a te divinitus ego dicta arbitrarer, P. Rutilius Rufus, homo doctus et philosophiae deditus, non modo parum commode, sed etiam turpiter et flagitiose dicta esse dicebat; idemque Servium Galbam, quem hominem probe commeminisse se aiebat, pergraviter reprehendere solebat, quod is, L. Scribonio quaestionem in eum ferente, populi misericordiam concitasset, cum M. Cato, Galbae gravis atque acer inimicus, aspere apud populum Romanum et vehementer esset locutus, quam orationem in Originibus suis exposuit ipse. Reprehendebat igitur Galbam Rutilius, quod is C. Sulpici Gali propin
Abbreviated transcription (Latin):
quis tibi crasse concessiss clarissimo uiro et amplissimo pͥncipi ciui¬
tatis. ut illa diceres in maxima concione tuorum ciuium. qua
dixisti erpite nos ex miseriis: eripite ex faucib eorum. quoru.
cruclelitas m̃o sanguine nõ põt expleri. nolite sinere nos cuiqͥ
seriure nisi uobis uniu̾sis quibus et possumus et debemus. Omit¬
to miserias in quibus ut illi aiunt uir fortis ẽẽ non põt. omito
fauces ex quibus te erpi uis. ne iudicio iniquo exorbeatur sãguiᷤᷤ
tuus: qđ sapienti negant accidere posse. Seruire uero non mõ te:
s uniu̾sum senatum: cuius tum cãs agebas ausus es dicere. fo¬
test ne uirtus crasse seruire istis auctorib: quoꝵ tu p̃cepta ora¬
toris facultate complecteris: quae et semper. et sola libera est: q̃¬
q etiam si corpora capta sint. armis aut constricta uinculis: tñ
suum ius atq õĩum rerum impunitam libertatem tenere debe¬

Expanded text:
quis tibi, Crasse, concessisset, clarissimo viro et amplissimo et principi civiquis tibi, Crasse, concessisset, clarissimo viro et amplissimo et principi civitatis, ut illa diceres in maxima contione tuorum civium, quae dixisti? "Eripite nos ex miseriis, eripite ex faucibus eorum, quorum crudelitas nisi nostro sanguine non potest expleri; nolite sinere nos cuiquam servire, nisi vobis universis, quibus et possumus et debemus." Omitto miserias, in quibus, ut illi aiunt, vir fortis esse non potest; omitto faucis, ex quibus te eripi vis, ne iudicio iniquo exsorbeatur sanguis tuus, quod sapienti negant accidere posse: servire vero non modo te, sed universum senatum, cuius tum causam agebas, ausus es dicere? Potestne virtus, Crasse, servire istis auctoribus, quorum tu praecepta oratoris facultate complecteris? Quae et semper et sola libera est, quaeque, etiam si corpora capta sint armis aut constricta vinculis, tamen suum ius atque omnium rerum impunitam libertatem tenere debe
Abbreviated transcription (Latin):
uisum nihul certum sciti nihil plane cognosci et ꝑcipi possit qui¬
nun rerum fateor magnam muliplicemq disciplinam eẽ: et multiᷤ
copiosas uatiasq ratones. S ed aliud quiddam longe. aliud
crasse quaerimus. acuto homine nobis opus est. et natura usq ealli¬
do qui sagaciter ꝑuestiget quid sui ciues: uq homines. quib. ali¬
quid dicendo psuadere uelit cogitent sentiant. opinent᷑ expestẽt
tencat oportet uenas cuiusq generis. xtatis. ordinis et eormm a¬
puci quos aliquid aget: aut ent acturus mentes. sensusq deguste
atq ocium. ne si quando ei dicendum erit de iusticia et fide iu¬
tuetur a platone: qui cum haec expͥmenda uerbis arbitraretur
nouam quandam finxit in libris ciutatem: usq eo illa quae di¬
cencda de iusticia putabat a uitae consuetudine. et ab ciuitatum
monb ab horrebant. Ꝙ si ea probarent᷑ in pplis atq in ciuitatib

Expanded text:
visum, nihil certum sciri, nihil plane cognosci et percipi possit; quavisum, nihil certum sciri, nihil plane cognosci et percipi possit; quarum rerum fateor magnam multiplicemque esse disciplinam et multas copiosas variasque rationes. Sed aliud quiddam, longe aliud, Crasse, quaerimus: acuto homine nobis opus est et natura usuque callido, qui sagaciter pervestiget, quid sui cives eique homines, quibus aliquid dicendo persuadere velit, cogitent, sentiant, opinentur, exspectent; teneat oportet venas cuiusque generis, aetatis, ordinis, et eorum, apud quos aliquid aget aut erit acturus, mentis sensusque degusteatque otium, ne, si quando ei dicendum erit de iustitia et fide, mutuetur a Platone; qui, cum haec exprimenda verbis arbitraretur, novam quandam finxit in libris civitatem; usque eo illa, quae dicenda de iustitia putabat, a vitae consuetudine et a civitatum moribus abhorrebant. Quod si ea probarentur in populis atque in civitatibus,
Abbreviated transcription (Latin):
qui partim oimmuno morus negant in animis ullos ẽ lebere : apore¬
cunpeos in udicum mentib concitent scelus dos nefarium saceo
purties qui toserabiliores uolunt ẽẽ et ad ueritatem uitie pro pines ad̃¬
renerr per medio cres. ac potius leues motus debere cẽ diciunt. Oratõ
aut omnia haet quae putant in cõmuni uite consuetudine mala ac
molesta et fugiencdla multo maiora et acerbiora uerbis facit. Atemq.
ea qiu& uulgo expetenda atq optabilia uident̃ dicendo amplisicat
atq orniut. neq uult ita sapiens inter stultos uideri uti quiauoliãt
aut alum in eptum: aut greculum putent: ant eti am si ualides pꝑbẽt
ingenum oratoris sapientiam admmirent᷑ se eẽ stultos moleste ferĩt
sideret phonuim descriptiones: neq ex quirat orõne sũmum il udi
bonum in anuno ne sut: an in corpore: uutute anuoluꝑ tate oleseut¬
atur. a haec interse iungi copulanq possint: an uero ut quibuslas

Expanded text:
qui partim omnino motus negant in animis ullos esse debere, quiqui partim omnino motus negant in animis ullos esse debere, quique eos in iudicum mentibus concitent, scelus eos nefarium facere; partim, qui tolerabiliores volunt esse et ad veritatem vitae propius accedere, permediocris ac potius levis motus debere esse dicunt. Orator autem omnia haec, quae putantur in communi vitae consuetudine mala ac molesta et fugienda, multo maiora et acerbiora verbis facit; itemque ea, quae vulgo expetenda atque optabilia videntur, dicendo amplificat atque ornat; neque vult ita sapiens inter stultos videri, ut ei, qui audiant, aut illum ineptum et Graeculum putent, aut, etiam si valde probent ingenium, oratoris sapientiam admirentur, se esse stultos moleste ferant; sideret philosophorum descriptiones neque exquirat oratione, summum illud bonum in animone sit an in corpore, virtute an voluptate definiatur, an haec inter se iungi copularique possint; an vero, ut quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
Eque uero istis tragoediis tuis quibus uti phĩ maxime so¬
lent. crasse perturbor: ꝙ ita dixisti neminem posse eorum
mentes qui audirent: aut inflamare dicendo: aut inflamatas re¬
stinguere: cum eo maxime uis oratoris magnitudoq cernat᷑ ni¬
dio hominum quoꝵ dam ingeniosissimoꝵ. ociosissimoꝵ q: totas
ctates uicdemus ẽẽ contritas: quoꝵ ego copiam. magnitudinemque
cognitionis atq artis non mõ non contemno: sed etiam uaehement
asmiror. Nobis tamen qui in hoc ppło foroq uersamur. satis est
ea de morib hominum et scire. et dicere: qua non abhorrent ab
hominũ morib. Quis enu unꝗͣ orator magnus et grauis. cum
iratum aduersario iudicem facere uellet hesitauit ob eam cãm. q ne¬
sciret quid eẽt iracundia: feruor ne m̃tis. an cupiditas puniendi:¬
doloris: Quis cum caeteros animoꝵ motus. aut iudicibus. aud polo
dicendo miscete: atq agitare uellet ea dirit. quce aphãs abici solent

Expanded text:
Neque vero istis tragoediis tuis, quibus uti philosophi maxime soNeque vero istis tragoediis tuis, quibus uti philosophi maxime solent, Crasse, perturbor, quod ita dixisti, neminem posse eorum mentis, qui audirent, aut inflammare dicendo aut inflammatas restinguere, cum eo maxime vis oratoris magnitudoque cernatur, nidio hominum quoque ingeniosissimorum otiosissimorumque totas aetates videmus esse contritas. Quorum ego copiam magnitudinemque cognitionis atque artis non modo non contemno, sed etiam vehementer admiror; nobis tamen, qui in hoc populo foroque versamur, satis est ea de motibus animorum et scire et dicere quae non abhorrent ab hominum moribus. Quis enim umquam orator magnus et gravis, cum iratum adversario iudicem facere vellet, haesitavit ob eam causam, quod nesciret, quid esset iracundia, fervorne mentis an cupiditas puniendidoloris? Quis, cum ceteros animorum motus aut iudicibus aut populo dicendo miscere atque agitare vellet, ea dixit, quae a philosophis dici solent?
Abbreviated transcription (Latin):
qm utrunq eonum .p. mucus optime fecerit: eademq rõne dicã¬
tur et quos physicos graeci noĩant. udem poetae. Quoniam Empe¬
docles physicus egregium poema fecerit. Ad hoc ne phĩ quidemi
ipi. qui omnia sicͤut p̾ropria sua ẽẽ. atq a se possider uolunt. dicẽ
audent geometriam. aut musicam phĩ ẽẽ: quia platonem om̃s in
illis artibus p̃stantissimũ fuisse fateant᷑. At si iam placet omnisi
artes oratori subiungere tolerabilius est sic potius dicere: ut q̃m.
dicendi facultas non debeat eẽ ieiuna atq nuda sed asꝑsa. atque
distincta. multarum rerum iocunda quadam uarietate sit boni ora¬
toris multa auribus accepisse. multa uidisse: multa animo et cogita¬
tione. multa etiam legendo ꝑcurisse. neq ea ut sua possedisse: sedi
ut alien a libasse. Fateor enim callidum quendam hunc et nulla in
re tyronem aciudem. nec ꝑegrinum atq hospitem in agendo ẽẽ de

Expanded text:
quoniam utrumque eorum P. Mucius optime fecerit; eademque ratione dicanquoniam utrumque eorum P. Mucius optime fecerit; eademque ratione dicantur ei quos fusikou/s Graeci nominant eidem poetae, quoniam Empedocles physicus egregium poema fecerit. At hoc ne philosophi quidem ipsi, qui omnia sicut propria sua esse atque a se possideri volunt, dicere audent, geometriam aut musicam philosophi esse, quia Platonem omnes in illis artibus praestantissimum fuisse fateantur. Ac si iam placet omnis artis oratori subiungere, tolerabilius est sic potius dicere, ut, quoniam dicendi facultas non debeat esse ieiuna atque nuda, sed aspersa atque distincta multarum rerum iucunda quadam varietate, sit boni oratoris multa auribus accepisse, multa vidisse, multa animo et cogitatione, multa etiam legendo percucurrisse, neque ea ut sua possedisse sed ut aliena libasse; fateor enim callidum quendam hunc et nulla in re tironem ac rudem nec peregrinum atque hospitem in agendo esse debere.
Abbreviated transcription (Latin):
iunctȩ. Neq eadem ratione: ac uia.M. Caro. prafsticemis
a metellus .C. leluis qui om̃s eloq̃ntes fuerunt ora tioteedi si¬
am et rei .p. dignitatem exornabant. Neq enim est interdictũ
aut rerum natura: aut lege aliqua atq more. ut singulis hoiii¬
nibus. ne amplius q̃ singulas artes nosse liceat. Quare monersi
sit eloquentissimus athe̾nis ꝑicles: idemq in ea ciuitate pluri¬
mos anmos pͥncepo consili publici fuit: idcireo eiusclem hois.
atq artis utraq facultas existimandda est. Nec si .p. erassus idem fu¬
it eloquens et uirisperitus ob eam cãm in est in facultate dicendi in¬
ris ciuilis scientia. Nam si quisq ut in aliqua arte facultate excellẽs
aliam quoq artem sibi assumpserit: is ꝑficiet: ut quod p̃terea sciet
id eius in quo excellet pars quadam ẽẽ uideat᷑. Licet ista rõne dica¬
mus pila bene et duodecim scriptis ludere proprium ẽẽ iursciuilis

Expanded text:
iunctae neque eadem ratione ac via M. Cato, P. Africanus, iunctae neque eadem ratione ac via M. Cato, P. Africanus, Q. Metellus, C. Laelius, qui omnes eloquentes fuerunt, orationem suam et rei publicae dignitatem exornabant. Neque enim est interdictum aut a rerum natura aut a lege aliqua atque more, ut singulis hominibus ne amplius quam singulas artis nosse liceat. Qua re non, si eloquentissimus Athenis Pericles idemque in ea civitate plurimos annos princeps consili publici fuit, idcirco eiusdem hominis atque artis utraque facultas existimanda est, nec, si P. Crassus idem fuit eloquens et iuris peritus, ob eam causam inest in facultate dicendi iuris civilis scientia. Nam si ut quisque in aliqua arte et facultate excellens aliam quoque artem sibi adsumpserit, is perficiet ut, quod praeterea sciet, id eius, in quo excellet, pars quaedam esse videatur, licet ista ratione dicamus pila bene et duodecim scriptis ludere proprium esse iuris civilis,
Abbreviated transcription (Latin):
uisum est scaeuola te hoc illi concedere: cum saepissue tibi sena¬
tus breuiter impoliteq dicenti maximis sit de rebus assensas
A. uero scaunis quem non longe ruri apud se eẽ audio uir uegẽ¬
de tei pͥ. scientissimus. si auolierit hanc auctoutatem grauita¬
as et consilu sui uendlicari ate crasse: ꝙ eam oratoris propriam ẽe
dicas iam credo huc ueniat: et hanc loquacitatem nr̃am uulne
ipo aspectiiq conterreat. Qui quanꝗͣ est in dicendo iutene
conitemnendus: prudentia tam̃ terum magnaꝵ. magis ꝗ dicedi
atte nititur. Neq uero si quis utrumq po̾t: aut ille consili pu¬
blici auctor ac senatorbonus. ob eam ipam causam orator e aut
hic disertus atq eloquens. si est idem in procuratione ciuitanis e¬
ꝯreguis. aliquam scientia dicendi copiam est consecutus. Mul¬
dumꝰ interse distant istae facultates. longeq sunt diuerse. ato se¬

Expanded text:
visum est, Scaevola, te hoc illi concedere, cum saepissime tibi senavisum est, Scaevola, te hoc illi concedere, cum saepissime tibi senatus breviter impoliteque dicenti maximis sit de rebus adsensus. M. vero Scaurus, quem non longe ruri apud se esse audio, vir regendae rei publicae scientissimus, si audierit hanc auctoritatem gravitatis et consili sui vindicari a te, Crasse, quod eam oratoris propriam esse dicas, iam, credo, huc veniat et hanc loquacitatem nostram vultu ipso aspectuque conterreat; qui quamquam est in dicendo minime contemnendus, prudentia tamen rerum magnarum magis quam dicendi arte nititur. Neque vero, si quis utrumque potest, aut ille consili publici auctor ac senator bonus ob eam ipsam causam orator est aut hic disertus atque eloquens, si est idem in procuratione civitatis egregius, illam scientiam dicendi copia est consecutus: multum inter se distant istae facultates longeque sunt diversae atque se
Abbreviated transcription (Latin):
entia unus omnia pene profitetur. Est camen quaeclam edesetiptio
etis qui stucleat. omnium rerum diuinaꝵ. atq humana uur
naturam causasq nosse. et omnem bnuiuendi ronem peuere et
penequi. nomine hoc appelletur. Dratorem aũt. quoiii amii n̾e
co quimus equidem non facio eundem quem crassus: qui tbr
uisus est omnem omnium rerum. atq artium scientiani compre¬
hendere uno oratonis officio ac nomine. Atoꝵ cpmi putuee q÷
et uerbis adiendum iocundis et sententus ad prob̾andum :¬
ac comodiatis uti possit in causis forensibi ator edmundor. Qune
ego aroello oratorem: cumq eẽ pretera instueturi uors et ada¬
one. et lepore quodam uolo. Crassus uero ũr mili uusus eui sona¬
ouoes t aepstatem. non illus artis terminis sed ingenũ sui firib
imensis pene describere. Nam et ciuitatum regendarum ora¬
tore gubernacula sententia sua tradidit: in quo pernabi meñ

Expanded text:
entia unus omnia paene profitetur, est tamen quaedam descriptio, entia unus omnia paene profitetur, est tamen quaedam descriptio, ut is, qui studeat omnium rerum divinarum atque humanarum vim naturam causasque nosse et omnem bene vivendi rationem tenere et persequi, nomine hoc appelletur. Oratorem autem, quoniam de eo quaerimus, equidem non facio eundem quem Crassus, qui mihi visus est omnem omnium rerum atque artium scientiam comprehendere uno oratoris officio ac nomine; atque eum puto esse, qui et verbis ad audiendum iucundis et sententiis ad probandum accommodatis uti possit in causis forensibus atque communibus: hunc ego appello oratorem eumque esse praeterea instructum voce et actione et lepore quodam volo. Crassus vero mihi noster visus est oratoris facultatem non illius artis terminis, sed ingeni sui finibus immensis paene describere; nam et civitatum regendarum oratori gubernacula sententia sua tradidit, in quo per mihi mirum
Abbreviated transcription (Latin):
studium suum contulisset. definirem hoc mõ. qui quib rebus u¬
tilitas rei .p. pararetur. augeretur. teneret. usq uteret᷑: hunc rei. p
rectorem. et consilii publici auctorem ẽẽ hñdum. p̃dicaremq. ꝑ
lentulum pͥncipem illum. et. T. gracchum patrem. et. Q. metellũ
et .p. africanum. et. G. lelium. et innumerabiles alios. cum ex nr̃a
ciuitate: tum ex caeteris. Sin aut̃ quaereretur quisnam iurisconsul¬
tus uere nominaret᷑: eum dicetem qui legum et consuetudinis eius
qua priuati in cĩuitate uterent᷑: et ad respondendum et agendum
et ad cauendum peritus ẽẽt. Et ex eognẽ sex. Elium.M. maniliũ
p.mucium nominarem. Atq ut iam ad leuiora artium studia ue¬
niam. si musicus. si grammaticus. si poeta quaerat᷑. possim similiter ex¬
plicare: quitl eorumꝰ quisq profiteatur: et quo non amplius ab quoq
sit postulandum. Philosophi deniq ip̃ius. qui de sua ui. ac sapien¬

Expanded text:
studium suum contulisset, definirem hoc modo: qui quibus rebus ustudium suum contulisset, definirem hoc modo: qui quibus rebus utilitas rei publicae pareretur augereturque, teneret eisque uteretur, hunc rei publicae rectorem et consili publici auctorem esse habendum, praedicaremque P. Lentulum principem illum et Ti. Gracchum patrem et Q. Metellum et P. Africanum et C. Laelium et innumerabilis alios cum ex nostra civitate tum ex ceteris. Sin autem quaereretur quisnam iuris consultus vere nominaretur, eum dicerem, qui legum et consuetudinis eius, qua privati in civitate uterentur, et ad respondendum et ad agendum et ad cavendum peritus esset, et ex eo genere Sex. Aelium, M'. Manilium, P. Mucium nominarem. Atque, ut iam ad leviora artium studia veniam, si musicus, si grammaticus, si poeta quaeratur, possim similiter explicare, quid eorum quisque profiteatur et quo non amplius ab quoque sit postulandum. Philosophi denique ipsius, qui de sua vi ac sapi
Abbreviated transcription (Latin):
Go uero inquit ꝑgam. et id faciam qđ in pͥncipio fieri in
omnib disputationib oportere censeo: ut quid illud sit
de quo disputetur. explanet ne uagar et errare cogatur oro. si u
qui inter se dissenserint non idem eẽ illud de quo agitur intellĩ¬
gent. Nam si forte quereret̃ quae ẽẽt ars imꝑatoris. constituen¬
d̾um putarem pͥncipio qui eẽt imꝑator: qui cum ẽẽt constitutus
administrator quidam belli gerendi: tum adiungeremus de ex¬
citu de castris. de agminib. de signoꝵ collationib. de oppidoꝵ
oppugnationib de cõmeatu. de insidus facieadis atq uitandis.:
de reliquis rebas quae ẽent propriae belli administrandi: quarum
qui ẽẽnt animo et scientia compotes: eos eẽ imꝑatores dicerem. u¬
tererq exemplis africanoꝵ et maximoꝵ. epaminondam. atq ã¬
nibalem. atq eius gnis homines nominarem. Sin aũt quaerere¬
mus. quis ẽẽt is qui ad rem .p. morandam usum et scientiam. eti

Expanded text:
go vero,' inquit, 'pergam et id faciam, quod in principio fieri in omnibus disputationibus oportere censeo, ut, quid illud sit, de quo disputetur, explanetur, ne vagari et errare cogatur oratio, si ei, qui inter se dissenserint, non idem esse illud, de quo agitur, intellegant. Nam si forte quaereretur quae esset ars imperatoris, constituendum putarem principio, quis esset imperator; qui cum esset constitutus administrator quidam belli gerendi, tum adiungeremus de exercitu, de castris, de agminibus, de signorum conlationibus, de oppidorum oppugnationibus, de commeatu, de insidiis faciendis atque vitandis, de reliquis rebus, quae essent propriae belli administrandi; quarum qui essent animo et scientia compotes, eos esse imperatores dicerem, utererque exemplis Africanorum et Maximorum, Epaminondam atque Hannibalem atque eius generis homines nominarem. Sin autem quaereremus quis esset is, qui ad rem publicam moderandam usum et scientiam et
Abbreviated transcription (Latin):
et probare. Accusatoris officium est inferre crimina. Defensoris¬
est officium diluere et propulsare. Testis est dicere qua sciat. aut
audient. Quaestoris est unumquenq horum in officio suo conti¬
nere. Quare luci cassi si testem praeter ꝗͣ quod sciat aut audieiͣt
argumentari. et coniecturam persequi patieris. uis accusatoris cũ
uire testimonii commiscebis. testis improbi cupiditatem confir¬
mabis. Rco duplicem defensionem parabis.¶Laec est exorna¬
tio copiosa. compraehendit enim breui multa. suum cuiq tribuẽs
officium: et separatim res diuidit plures.

Expanded text:
et probare.» Et: «Accusatoris officium est inferre crimina; defensoriet probare.» Et: «Accusatoris officium est inferre crimina; defensoris diluere et propulsare; testis dicere, quae sciat aut audierit; quaesitoris est unum quemque horum in officio suo continere. Quare, L. Cassi, si testem, praeterquam quod sciat aut audierit, argumentari et coniectura prosequi patieris, ius accusatoris cum iure testimonii commiscebis, testis inprobi cupiditatem confirmabis, reo duplicem defensionem parabis.» Est haec exornatio copiosa. Conprehendit enim brevi multa, ‹et› suum cuique tribuens officium separatim res dividit plures.
Abbreviated transcription (Latin):
ornationibus. Nunc res ip̃a monet ut deinceps ad sententiarũ
exornationem transeamus:
Istributio est cum in plures res aut personas negocia q̃¬
dam certa dispertiuntur hoc modo. Qui uestrum iu¬
dices nomen diligit senatus: hunc oderit necẽe est: pe¬
tulantissime enim semper iste oppugnauit senatum. Qui eque¬
strem locum splendidissimum cupit ẽẽ in ciuitate: is oporteti
istum maximas poenas dedisse uelit. ne iste sua turpitudine õdi¬
dini honestissimo. maculae atq dedecori sit. Qui parentes hẽ¬
tis ostendite istius supplicio uobis impios homines non place̾
Quibus liberi sunt statuite exemplum. quanta poenae sint in
ciuitate hominibus istius moĩ comparatae.Item senatus est
officium consilio ciuitatem uiuare. Magrãtus est officium o¬
pera et diligentia consequi senatus uoluntãtem. Populi est offici¬
um res optimas et homines idoneos maxime suis sententiis delige̾

Expanded text:
ornationibus. Nunc res ipsa monet, ut deinceps ad sententiarum ornationibus. Nunc res ipsa monet, ut deinceps ad sententiarum exornationes transeamus. CAPUT 47 Distributio est, cum ‹in› plures res aut personas negotia quaedam certa dispertiuntur, hoc modo: «Qui vestrum, iudices, nomen senatus diligit, hunc oderit necesse est; petulantissime enim semper iste obpugnavit senatum. Qui equestrem locum splendidissimum cupit esse in civitate, is oportet istum maximae poenae dedisse ‹velit,› ne iste sua turpitudine ordini honestissimo maculae atque dedecori sit. Qui parentis habetis, ostendite istius supplicio vobis homines impios non placere. Quibus liberi sunt, statuite exemplum, quantae poenae sint in civitate hominibus istiusmodi conparatae.» Item: «Senatus est officium ‹consilio civitatem iuvare; magistratus est officium› opera et diligentia consequi senatus voluntatem; populi est officium res optumas et homines idoneos maxime suis sententiis dilegere
Abbreviated transcription (Latin):
contrarium. Per similitulinem sumitur cum translationes¬
aut una aut plures frequenter ponuntur a simili oratione du¬
ctae sic. Nam cum canes funguntur officus luporum cuinam
praesidio pecuaria credemus. Per argumentum tractatur sic. cũ
a persona aut loco: aut re aliqua similitudo augendi. aut minu¬
endi causa ducitur: ut si quis drusum gracchum numitorem¬
q: obsoletum dicat. Ex contrario ducitur sic. ut si quis homĩe
prodigum et luxuriosum illudens parcum et diligentem appel¬
lasset. Et in hoc postremo quod ex contrano sumitur et in il¬
lo primo quod a similitudine ducitur per translationem argu¬
mento poterimus uti. Per similitudinem sic. Quid ait hic rex
atq: agamemnon noster: siue ut crudelitas est potius atreus:
Ex contrario. ut si quempiam impium qui patrem uerberarit e¬
neam uocemus. intemperantem et adulterum hippolytum noĩẽ¬
mus.  aec sunt fere quae dicenda uidebantur de uerborum ex¬

Expanded text:
contrarium. Per similitudinem sumitur, cum translationescontrarium. Per similitudinem sumitur, cum translationes plures frequenter ponuntur a simili oratione ductae, sic: «Nam cum canes funguntur officiis luporum, quoinam praesidio pecuaria credemus?» Per argumentum tractatur, cum a persona aut loco aut re aliqua similitudo augendi aut minuendi causa ducitur, ut si quis Drusum Graccum Numitoremque obsoletum ‹dicat.› Ex contrario ducitur sic, ut si quis hominem prodigum et luxuriosum inludens parcum et diligentem appellet. Et in hoc postremo, quod ex contrario sumitur et in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti. Per similitudinem sic: «Quid ait hic rex atque Agamemnon noster, sive, ut crudelitas est, potius Atreus?» Ex contrario, ut si quem impium, qui patrem verberarit, Aenean vocemus, intemperantem et adulterum Ippolytum nominemus. Haec sunt fere, quae dicenda videbantur de verborum ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ranslatio est cum uerbum in quandam rem transfertur ex
alia re quod ꝑꝑ similitudinem recte uidebitur posse transfẽ¬
ri. Fa igitur fit rei ante oculos ponendae causa sic. hic italiam
tumultus expergefecit terrore subito. Breuitatis causa sic. Recẽs
aduentus exercitus extinxit subito ciuitatem. O scoenitatis uitan¬
dae causa sic. Cuuis mater. quotidianis nuptiis delectatur. Augẽ¬
di causa sic. Nullius urbis maeror et calamitas istius explere inimi¬
cicias et nefariam saturare trudelitatem potuit. M inuendi causa
sic. Magno se praedicat auxilio fuisse: quia paululum in rebus dif¬
malicia nocentium exaruerant. uirtute optimatum reuirescent. n
Traslationem pudentem dicunt ẽẽ oportere: ut cum ratione ĩ
consimilem rem transeat: ne sine delectu temere et cupide uidea¬
ermutatio est oratio aliud uerbis aliud sententia demonstrans.
Ea diuiditur in tres partes similitudinem. argumentum

Expanded text:
Translatio est, cum verbum in quandam rem transferetur ex Translatio est, cum verbum in quandam rem transferetur ex alia re, quod propter similitudinem recte videbitur posse transferri. Ea sumitur rei ante oculos ponendae causa, sic: «Hic Italiam tumultus expergefecit terrore subito.» Brevitatis causa, sic: «Recens adventus exercitus extincxit subito civitatem.» Obscenitatis vitandae causa, sic: «Cuius mater cottidianis nuptiis delectetur.» Augendi causa, sic: «Nullius maeror et calamitas istius explere inimicitias et nefariam crudelitatem saturare potuit.» Minuendi causa, sic: «Magno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difrationes, quae malitia nocentium exaruerunt, virtute optimatium revirdescent.» slationem pudentem dicunt esse oportere, ut cum ratione in consimilem rem transeat, ne sine dilectu temere et cupide videaT 46 Permutatio est oratio aliud verbis aliud sententia demonstrans. Ea dividitur in tres partes: similitudinem, argumentum,
Abbreviated transcription (Latin):
ut si quis ei qui uestitum aut ornatum sumptuosum ostentet. dicat
ostentas mihi diuitias et locupletes copias iactas. Ab uno plura
hoc modo intelliguntur. Poeno suit hispanus auxilio: fuit immaĩs
ille transalpinus. in italia quoq: non nemo sensit idem togatus.
A pluribus unum sic intelligitur. Atrox calamitas. pectora maero¬
re pulsabat. itaq: anhaelans ex imis pulmonibus p̃cura sp̃s duce¬
batur. Nam in superioribus plures hispani et galli. et togati. eti
hic unum pectus. et unus pulmo intelligitur. et erat illic diminutꝰ
numerus festiuitatis. hic ad auctus grauitatis gratia.¬
Busio est quae uerbo simili et propinquo. pro certo et proprio
abuntur hoc mõ. Uires hominis breues sunt. aut parua ⁊¬
statura aut longum in homine consilium: aut oratio magna. aut
uti sermone pauco. Nam hic facile est intellectu. finitima uerba
rerum dissimilium ratione abusionis ẽẽ traducta.

Expanded text:
ut si quis ei, qui vestitum aut ornatum sumptuosum ostentet, dicat: ut si quis ei, qui vestitum aut ornatum sumptuosum ostentet, dicat: «Ostentas mihi divitias et locupletes copias iactas.» CAPUT 45 Ab uno plura hoc modo intellegentur: «Poeno fuit Hispanus auxilio, fuit inmanis ille Transalpinus, in Italia quoque nonnemo sensit idem togatus.» A pluribus unum sic intellegetur: «Atrox calamitas pectora maerore pulsabat; itaque anhelans ex imis pulmonibus prae cura spiritus ducebat.» Nam in superioribus plures Hispani et Galli et togati, et hic unum pectus et unus pulmo intellegitur; et erit illic deminutus numerus festivitatis, hic adauctus gravitatis gratia. Abusio est, quae verbo simili et propinquo pro certo et proprio abutitur, hoc modo: «Vires hominis breves sunt»; aut: «parva statura»; aut: «longum in homine consilium»; aut: «oratio magna»; aut: «uti pauco sermone.» Nam hic facile est intellectu finitima verba rerum dissimilium ratione abusionis esse traducta.
Abbreviated transcription (Latin):
nuationes de quibus ante dictum est. in quibus oportet uerba
sint ad poeticum quendam extiucta numerum. ut perfectę. et
perpolitissime possint ẽẽ absolutȩ
Uperlatio est oratio superans ueritatem alicuius augendi
minuendiq causa. haec sumitur separatim: aut cumi
comparatione. S eparatim sic. Qd si concordiam retinehimꝰ
comparatione: aut a similitudine: aut a p̃ntia. Superlatio sumi¬
tur a similitudine sic. Corpore niueum candorem: aspectu. igneũ
candorem assequebatur. A p̃ntia hoc modo. cuius ore sermo mel¬
le dulcior prostuebat. Eodem genere hoc est. tautus erat in armiᷤ
splendor: ut solis sulgor obscurior uideretur.
Ntellectio est cum res tota parua de parte cognoscitur: aut
de toto pars. De parte totum sic intelligitur. num illae te tibi¬
&e nuptiales cuis matrimonii commouebant: nam hic sanctimonia¬
omnis nuptiarum uno signo tibiarum intelligitur. De toto pars

Expanded text:
nuationes, de quibus ante dictum est; in quibus oportet verba nuationes, de quibus ante dictum est; in quibus oportet verba sicuti ad poeticum quendam extruere numerum, ut perfecte et perpolitissime possint esse absolutae. Superlatio est oratio superans veritatem alicuius augendi minuendive causa. Haec sumitur separatim aut cum conparatione. Separatim, sic: «Quodsi concordiam retinebimusconparatione aut ‹a similitudine aut a› praestantia superlatio sumitur. A similitudine, sic: «Corpore niveum ‹candorem, aspectu igneum› ardorem adsequebatur.» A praestantia, hoc modo: «Cuius ore sermo melle dulcior profluebat.» Ex eodem genere est hoc: «Tantus erat in armis splendor, ‹ut› solis fulgor obscurius videretur.» Intellectio est, cum res tota parva de parte cognoscitur aut de toto pars. De parte totum sic intellegitur: «Non illae te nuptiales tibiae eius matrimonii commonebant?» Nam hic omnis sanctimonia nuptiarum uno signo tibiarum intellegitur. ‹De toto pars,›
Abbreviated transcription (Latin):
si quis aurum aut argentum aut ebur nominet cum diuitiasi
uelit nominare. Harum omnium denominationum magis
inp̃cipiendo diuisio. ꝗͣ in quaerendo difficilis est inuentio. ideo.
quia plaena consuetudo est non mõ poetarum et oratorum: sed ⁊
quotidiani sermonis huiusmõi denominationum.
licuitio est oratio. rem simplicem assumpta cicunseribẽs elo¬
cutione hoc pacto. S cipionis prouidentia carthaginis ope̾
fraegit. Nam hic nisi ornandi ratio quaedam eẽthĩta scĩpio potuiͭ
et carthago simpliciter appellan.
Ransgressio est quae uerborum perturbat ordinem peruersi¬
one. aut transiectione: Peruersione sic. haec nobis deos in¬
mortales arbitror dedisse uirtute pro nr̃a. Traiectione hoc mõ
Instabilis in istum plutimum fortuna ualuit. omnes inuioliose
eripuit tibi bene uiuendi casus facultates. Huiusmõi trãsiec¬
tio quae rem non reddit obscuram. multum proderit ad conti¬

Expanded text:
si quis aurum aut argentum aut ebur nominet, cum divitias si quis aurum aut argentum aut ebur nominet, cum divitias velit nominare. Harum ‹omnium denominationum› magis in praecipiendo divisio, quam in quaerendo difficilis inventio est, ideo quod plena consuetudo est non modo poetarum et oratorum, sed etiam cottidiani sermonis huiusmodi denominationum. Circumitio est oratio rem simplicem adsumpta circumscribens elocutione, hoc pacto: «Scipionis providentia Kartaginis opes fregit.» Nam hic, nisi ornandi ratio quaedam esset habita, Scipio potuit et Kartago simpliciter appellari. CAPUT 44 ‹Transgressio est, quae verborum perturbat ordinem perversione aut transiectione.› Perversione, sic: «Hoc vobis deos inmortales arbitror dedisse virtute ‹pro› vestra.» Transiectione, hoc modo: «Instabilis in istum plurimum fortuna valuit. Omnes invidiose eripuit bene vivendi casus facultates.» Huiusmodi traiectio, quae rem non reddit obscuram, multum proderit ad conti
Abbreviated transcription (Latin):
enominatio est. quae ab rebus propinquis et finitimis tra¬
hit orationem. qua possit intelligi res: quae non suo uoca¬
uento coligitur: ut si quis de tarpeio loquens. eum capitolimĩ¬
nominet. ut ab inuento: ut si quis pro libero uinum: pro cȩrere
fiugem appellet. Aut ab instrumento dominum: ut si quis mace¬
dones sarissas appellant hoc modo. Non tam cito sarissae graecia
potita sunt. A ut idem gallos significans. nec tam faciłe ex ita¬
lia armatura trans alpina depulsa est.Aut id quod fit. ab eo quii
facit: ut si quis cum bello uelit ostendere aliquid quempiam fe¬
cisse: dicat. mars istud te facere necessario coegit. Aut si quod facit
ab eo quod fit: ut cum desidiosam artem dicimus. quia desidio¬
sos facit. et frigus pigium. quia pigros facit. Ab eo quod contĩet
id quod continetur hoc modo denominabitur. Armis italia nõ
põt uinci: nec graetia disciplinis. Nam hic pro graecis et italis quȩ
continent notata sũt. Ab eo quod continetur iod quod continet. ut

Expanded text:
enominatio est, quae ab rebus propinquis et finitimis trahit orationem, qua possit intellegi res, quae non suo vocacitur, ut si quis, de Tarpeio loquens, eum Capitolinnet, aut invento, ut si quis pro Libero vinum, pro Cerere frugem appellet, aut instrumento dominum, ut si quis Macedones appellarit hoc modo: «Non tam cito sarisae Graeciae potitae sunt», aut idem Gallos significans: «nec tam facile ex Italia materis Transalpina depulsa est»; aut id, quod fit, ab eo, qui facit, ut si quis, cum bello velit ostendere aliquid quempiam fecisse, dicat: «Mars istuc te facere necessario coegit»; aut si, quod facit, ab eo, quod fit, ut cum desidiosam artem dicimus, quia desidiosos facit, et frigus pigrum, quia pigros efficit. Ab eo, quod continet, id, quod continetur, hoc modo denominabitur: «Armis Italia non potest vinci nec Graecia disciplinis» - nam hic pro Graecis et Italis, quae continent, notata sunt - ab eo, quod continetur, ‹id, quod continet,› ut