comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd̾ ab aliqua ext̾na re sumit᷑ ad faciendã fidẽ ꝑsonã
aũt ñ qualiscũq ẽ que testimonii pondꝰ habet.
ad faciendã fidem s moꝵ ꝓbitate debet ẽẽ laudabi¬
lis nature. auctoritas ẽ quẽ maxima consistit.
lestimonia multa sunt que affert auetoritatem.
id ẽ ingeniũ. opes. egestas. fortuna. ars. usus. ne

Expanded text:
d ab aliqua externare sumitur, ad faciendam fidem. Persona vero non qualiscumque est que testimonii pondus habet ad faciendam fidem; sed morum probitate debet esse laudabilis. Nature auctoritas est, que maxima virtute consistit. Testimonia multa sunt que afferunt auctoritatem, id est ingenium,
Abbreviated transcription (Latin):
eius fundauert̃. Arida enĩ ex p̃ssiõ nature ẽ. terra ap¬
pellatio quedã simplex negotii que in se habeat pro¬
prietatẽ. sicut enĩ animal generis significatio est..
uel scatens aqͥs. uel deserta & inuia & sine aqua. Er¬
go & illi que scatet aquis inẽ. ut habeat ariditatẽ.
Remota enĩ aqua: incipit eẽ arida. Sicut habes scͥp¬
tum. Posuit flumina in desertũ & exitꝰ aquaꝵ. in
sitim. hoc ẽ de t̾ra aquosa aridã fecit. haba: ergo ter¬
ra ꝓpriam qualitatẽ suam. sicut & singula habent.
elementa. Nam & aer humidã qualitatẽ. & aqua fri¬
gidã. ⁊ ignis calidam. terra u̾o frigidã qualitatem

Expanded text:
t aridam manus eius fundauerunt. arida enim expressio naturae est, terra appellatio quaedam simplex negotii, quae in se habeat proprietatem. sicut enim animal generis significatio est, cuel scatens aquis uel deserta et inuia et sine aqua. ergo et illi quae scatet aquis inest ut habeat ariditatem; remota enim aqua incipit esse arida, sicut habeahabes scriptum: posuit flumina in deserto et exitus aquarum in sitim, hoc est: de terra aquosa aridam fecit. habet ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent; nam et aer umidam qualitatem et aqua frigidam et ign
Abbreviated transcription (Latin):
ra. Esis. Testudo dicit᷑ scutũ. nã in modũ testudi¬
nis fit clippeus. ẽ testudo scutoꝵ ꝯnexio curuata
in testudinis modũ. nã pͥus in armoꝵ generibus
milites enĩ ab animalibꝰ noĩa sumunt. ut aries q
dũ sunt aũt ꝗ natura genera t̾restres maritime
lutarie id ẽ in ceno & paludibꝰ uiuentes. quartũ genꝰ¬
ftuuiatiles que in dolo aque uiuunt. Tradũti autẽ¬
sta serpentis cũ uenenũ au̾terit. sibi serpere. origa¬
nũ medicinã sue salutis exercet & cũ sit uolutabris
palustribꝰ mersa curare se tñ ꝓprio nouit antidoto.
certaq auxilio sanitatis potestates herbaꝵ. Es iB.¬

Expanded text:
autem et testudo scutum, nam in modum testudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites etiam ab animalibus nomina sumunt, ut aries; etet sunt IIII genera: terrestres, maritime, lutarie, idest in ceno et paludibus manentes, fluviales, que in dulci aqua vivunt; tradunt quidsta serpentis, cum uenenum aduerterit sibi serpere, origano medicinam suae salutis exercet et, cum sit uolutabris palustribus mersa, curare se tamen proprio nouit antidoto certoque auxilio sanitatis potestates herbarum eti
Abbreviated transcription (Latin):
esis. Timor ẽ accidens dolor.m̃tis extrinsecus ex
aliqua accidente occasioẽ. timiditas aũt animi
timor. timiditas numqͣm. ẽ aũt & bonꝰ timor
bonꝰ cũ quanto qͥs dm̃ ardentiꝰ diligit. tanto eũ dili¬
gentiꝰ offendere ꝑtimescit. Dam timere int̃dũ ꝓdest
q decet ꝓ qualitate tempoꝵ uel causaꝵ. ẜ6ł. Thim¬

Expanded text:
est accedens dolor mentis extrinsecus ex aliqua accidenti occasione. Porro timiditas animi uitiutimor, timiditas numquam. Est autem et bonus timor bonus cum quanto quis Deum ardentius diligit, tanto eum diligentius offendere pertimescit. Nam timere interdum prodest et decet pro qualitate temporum atque causarum. I
Abbreviated transcription (Latin):
to quattuor libros euangłioꝵ qͣttuor euangłiste
singłos scripsert. Quoꝵ solus matħs hebreo sei¬
sisse ꝑhibet᷑ eloquio. cet̃i greco. Paulus apł̃s sus
discipłis suis. timotheo. tito & filemoni. Ad hebi¬
os aũt epła que a plerisq latinis eiꝰ eẽ incerta el¬

Expanded text:
 quatuor evangelistae singulos scripserunt: quorum solus Matthaeus Hebraeo scripsisse perhibetur eloquio, caeteri Graeco. Paulus apostolus discipulis suis, Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis ejus esse incerta e
Abbreviated transcription (Latin):
tiles eos ex moribꝰ ita dictos existimant qd̃ sint
truces. seuissimi enĩ omniũ gentium sũt. Uñ
& multa de eis fabulosa memorant᷑. qd̃ captiuos
dus suis litarent. & bumanũ sanguinẽ in ossibꝰ
capitũ portare soliti eẽnt. de quibꝰ uirgilius.
eufuce crudeles t̾ras fuge litꝰ auarũ qͣsi crude¬
ns Nam dixert̃: huic ab oriente ꝑ pontis q urbis
antinopolis opposita ẽ a septentͥone uo iter ostẽ¬
dit᷑. A meridie aũt egeo mari aderet. ab occasur
macedonia illi subiacet. Cuiꝰ regionẽ olim diues¬
soꝵ ppłs massagete sarmate scite. ꝙ alie plurime
nationes incoluert. Ampla enim ẽ. ttoq pturi¬
mas cõtinuit gentes: eberũ fluiniũ gr̃a fundit.
qͥ etiam barbaroꝵ gentes plurimas tangit. UiRs̃.¬

Expanded text:
tiles eos ex moribus ita dictos existiment, quod sint truces. Saevissimi enim omnium gentium fuerunt; unde et multa de eis fabulosa memorantur: quod captivos diis suis litarent, et humanum sanguinem in ossibus capitum essent soliti potare. De quibus Virgilius: Heu fuge crudeles terras, fuge littus avarum, quasi crudellatam dixerunt. Huic ab oriente Propontis et urbs Constantinopolis opposita est, a septentrione vero Ister obtenditur, a meridie vero Aegeo mari adhaeret, ab occasu Macedonia illi subiacet. Cuius regionem olim Bessorum populus Massagetae, Sarmatae, Scythae et aliae plurimae nationes incoluerunt; ampla est enim, ideoque plurimas continuit gentes. Ebrum fluvium Thracia fundit, qui etiam gentes barbarorum plurimas tangit. Gr
Abbreviated transcription (Latin):
suis. & induentes nouum ꝗ renouat᷑ in agnitionẽ
dei. qͣm renouationẽ in m̃te oportet fieri. s in capite
demonstrari. Ubi ip̃a mens noscit᷑ habitare. qd̾ uo
d̾ tonso suꝑius capite. inferiꝰ circuli corona relin¬
quit᷑. sacerdotiũ regnũq eccłie in eis existimo fi¬
gurari. Thiara enĩ apud uet̾es constituebat᷑ in ca¬
pite sacerdotũ. hec ex bisso confecta rotunda e¬
rit quasi sꝑa media & hoc significat᷑ in parte
capitis tonsa. Corone aũt latitudo. aurea ẽ circuli
que regũ capita cingit utrũq itaq signũ expͥ¬
mit᷑ in capite clericoꝵ ut impleat᷑ corporali qua

Expanded text:
us, et induentes novum qui renovatur in agnitionem Dei , » quam renovationem in mente oportet fieri, sed in capite demonstrari, ubi ipsa mens noscitur habitare. Quod vero detonso superius capite inferius circuli corona relinquitur, sacerdotium regnumque Ecclesiae in eis existimo figurari. Thiara enim apud veteres constituebatur in capite sacerdotum, haec ex bysso confecta rotunda erat quasi sphaera media, et hoc significatur in parte capitis tonsa. Corona autem aurea latitudo est circuli, quae regum capita cingit, utrumque itaque signum exprimitur in capite clericorum, ut impleatur etia
Abbreviated transcription (Latin):
conati sunt. Thytanos qͦsdam in grecia fer̃t̃ fuis¬
se robustos q excellentes uiribꝰ ppłos qͦs ferunt fa¬
bule ab irata contͣ deos t̾ra ad eiꝰ ultionẽ orirent᷑. uñ
qd̃ quasi ulciscende matͥs terre causa an deos ar-
mati existerent. Quos fabule a ioue bello fuisse
suꝑatos atq extinctos fingc̃. ꝓpter qđ iactis de¬

Expanded text:
ogiarum: Titanas quosdam in Grecia ferunt fuisse robustos et excellentes uiribus populos quos ferunt fabule qmati existerent, quos fabulae a Iove bello fuisse superatos atque extinctos fingunt, propter quod e caelo ia
Abbreviated transcription (Latin):
bam pꝰ incensam legẽ a chaldeis. dũ iudei regressi
fuissent ĩ insula. diuino afflatꝰ sp̃u reparauit. Cunc¬
taq ꝓpħaꝵ uolumina que fuerant a gentibꝰ corrup¬
ta correxit. Totũq testam̃tum. in xxii. libros consti¬
tuit. ut tot libri eẽnt in lege. quot habent᷑ & licce

Expanded text:
ba post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei regressi fuissent in Jerusalem, divino afflatus spiritu reparavit; cunctaque prophetarum volumina, quae fuerant a gentibus corrupta correxit; totumque Testamentum in XXII libros constituit, ut tot libri essent in lege, quot habentur et litte
Abbreviated transcription (Latin):
quoq si pallidus inquit sol innigras nubes occidat.
a quilonẽ uentus significare. Ite dñs in eugłio. Si
facto inquit uesꝑe rubicundũ fuerit celũ: mane sere¬
nũ erit. Si mane rutilat triste celũ tempestas fut᷑a
erit. & cũ auster uentꝰ flau̾it. estus erit. Gees. Tem¬

Expanded text:
quoque: Si pallidus, inquit, sol in nigras nubes occidat, quoque: Si pallidus, inquit, sol in nigras nubes occidat, Aquilonem ventum significat. Item Dominus in Evangelio: Si facto, inquit, vespere rubicundum fuerit coelum, mane serenum erit. Si mane rutilat triste coelum, tempestas futura erit, et cum Auster ventus flaverit, aestus erit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ait. luna sũmo in corniculo maculas nigras habu¬
erit. in pͥmis partibꝰ m̃sis ymbres ait fore si in me¬
dia tum cũ plena sit in eo corniculo serena. Certe
si rubet quasi aurũ. uentos ostendit. fit enĩ uentus
ex aeris densitate. Densitate obducta. sol & luna rube¬
scunt. Itẽ si cornua eiꝰ tecta fuerĩt nebula. tẽpestas
futura ẽ. Arator aũt dicit. Si aqͥlonium cornu lune
sit erectꝰ aquilonẽ imminere. Itẽ si cornu australe
sit erectiꝰ. nothũ imminere. Quartũ aũt luna fu
turaꝵ incertissima habeat᷑ auraꝵ. uñ & uirgiliꝰ. si in
ortu quartu nãq hic certissimꝰ auctor. Itẽ idem uir¬
be latens aut si dimidia parte apparuerit. ymbres fu-¬
turas significat. Itẽ uarro si exoriens cõcauus uidet᷑.
ita ut e medio fulgeat. & radios faciat partĩ ad au¬
strũ partĩ ad aquilonẽ. tempestatẽ humidã & uen¬
dies erit. si palleat tẽpestates significat. Nigidius

Expanded text:
ait, luna si summo in corniculo maculas nigras habuait, luna si summo in corniculo maculas nigras habuerit in primis partibus mensis, imbres fore; si in media, tunc cum plena sint in ea cornicula, serenitatem. Certe si rubet quasi aurum, ventos ostendit. Fit enim ventus ex aeris densitate. Densitate obducta sol et luna rubescunt. Item si cornua eius tecta fuerint nebula, tempestas futura est. Aratus autem dicit, si aquilonium cornu lunae est porrectius, aquilonem inminere; item si cornu australe sit erectius, notum inminere. Quarta autem luna index futurarum certissima habetur aurarum. Vnde et Virgilius sin ortu quarto namque is certissimus auctor. Ex libro Xbe latens, aut si dimidia parte apparuerit, imbres futuros. Item Varro ait: Si exoriens concavus videbitur, ita ut in medio fulgeat, et radios faciat partim ad Austrum, partim ad Aquilonem, tempestatem humidam et venasu, sincerus fere dies erit: si palleat, tempestates significat. Nigidius
Abbreviated transcription (Latin):
habere maximi. Płc. Tempestiuũ. oportunũ. a tem
tis. SIGnIS. Signa tempestatũ nauigantibꝰ tnquillus
in parthis sic dicit mutatio tẽpestatis expectanda ẽ
in asꝑias. cũ in nocturna nauigatione scintillat ad
remꝰ. & ad gubernacula aqua in austro uenti mutatioe
cũ lulligines erundines uolant aut cũ delphinos se
saltibꝰ ostendunt. e caudis aqm̃ feriunt. Nam semꝑ
inde uentꝰ orit᷑ quo illi ferunt᷑. nec mirũ est muta
animalia diuinare sub gurgite. Semꝑ enĩ incipiẽtes
auri mortua que inclinant᷑ qͣm ꝑ mutatione mari¬
nis pͥmi undaꝵ incole sentiunt. Itaq ꝓpt̾ impetũ
pugnãt. siue metu ne differant᷑ in litore. siue nat᷑a
ne auersoꝵ ceruices unda p̃erpitet. Ꝙ d ergo del¬
phini tantũ hanc iniuriã timeant immo & ceteri
pisces. S hii tantũ apparent qͥa exiliunt. Itẽ uarro
dicit signũ eẽ tempestatis dũ de parte aꝗlonis
fulga. & cũ de parte euri intonat. Nigidius quoq

Expanded text:
m e. Signa autem tempestatum navigantibus Tranquillus in Pratis sic dicit: Mutatio tempestatis expectanda est in asperius, cum in nocturna navigatione scintillat ad remos, et ad gubernacula aqua. In Austrum venti mutatio est, cum lulligines, hirundinesve volant, aut cum delphini totos se saltibus ostendunt, et caudis aquam feriunt. Nam semper inde ventus oritur quo illi feruntur. Nec mirum est muta animalia divinare sub gurgite. Semper enim incipientis aurae motu aquae inclinantur, quam permutationem maris primi undarum incolae sentiunt.pugnant, sive metu, ne deferantur in littora; sive natura, ne aversorum cervices unda praecipitet. Quid ergo? Delphini tantum hanc injuriam timent? Imo et caeteri pisces. Sed hi tantum apparent, quia exsiliunt. 2. Item Varro dicit signum esse tempestatis, dum de parte Aquilonis fulgurat, et dum de parte Euri intonat. Nigidius quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nitrua ex fragore nubiũ generat᷑. cõcepti enĩ intra
se in nubiũ uentoꝵ sp̃s uersant᷑. ibidẽ. Cũq uehe¬
m̃ter sese erupturos eliserint. & uͥtutis sue mobi¬
litate qualib& parte eruꝑint magno cõcrepant
murmure.ꝙ in more exilientiũ de stabulis qͥ¬
drigaꝵ sonꝰ fragoris eiꝰ. ad aures nras remittit᷑.¬

Expanded text:
nitrua autem ex fragore nubium generantur. Concepti enim intra sinum nubium ventorum spiritus versantur ibidem. Cumque vehementer sese erupturi eliserint, et virtutis suae mobilitate in quamlibet partem eruperint, magno concrepant murmure, et in morem exsilientium de stabulis quadrigarum sonus fragoris ejus ad aures nostras emittit
Abbreviated transcription (Latin):
qr quadra sunt ex ominibꝰ partibꝰ has alii lepusculos
uocant eo quod exiliendo discurrunt. olim aũt tesse¬
re iacula appellabant᷑ a iaciendo. Tessere sunt. quibꝰ¬
qd̾ quartadecima luna pascha cũ iudeis obseruãdo
contendunt. Nã tessara grece quattuor. deca decem

Expanded text:
quia quadrae sunt ex omnibus partibus. Has alii lepusculos vocant, eo quod exiliendo discurrant. Olim autem tesserae iacula appellabantur, a iaciendo. § 64 De fiquod quarta decima luna pascha cum Judaeis observandum contendunt; nam tessara quatuor, deca decem
Abbreviated transcription (Latin):
asaph. ethan. idithun. ema. filii chore. idẽ. asiri. e¬
chana. ebiarab sunt qͥ esdram. & aggeũ. s. zachariũ
seripsisse dicant. salomon scripsit ꝓuerbia eccłasti
⁊ cantica canticoꝵ. Esayas scripsit librũ suum. hr¬
remias librũ suum cum lam̃tationibꝰ suis. Uiria
nagoge sapientes scripser̃t ihezechielũ. Ouodecin¬

Expanded text:
n, et filii Core, id est, Asir, Elcana, Abiasaph. Sunt qui et Esdram, et Aggaeum, et Zachariam scripsisse dicant. Salomon scripsit Proverbia, Ecclesiastem, et Cantica canticorum. Isaias scripsit librum suum, Jeremias librum suum cum lamentationibus ejus. Viri synagogae sapientes scripserunt Ezechielem, duodeci
Abbreviated transcription (Latin):
xas. sextꝰ hcieremias. Septimꝰ hiezechihel. octauus
thareasra. qui dicit᷑ duodecim ꝓphaꝵ. qͥ libri quia
sibi ꝓbreuitate adiuncti sunt. ꝓ uno accipiuntur.
Terciꝰ ordo agiographoꝵ id ẽ scã scribentiũ. in quo
sunt libri nouem. quoꝵ primꝰ iob. scd̃s. psalterium.
menon. octauus esdra. Nonꝰ ester. qui simul omẽs
Quidũ aũt ruht.⁊ lam̃tationos hieremie agiographis
ẽ apud nos uet̾is testam̃ti. eoꝵ libroꝵ qui in cano
hebraico ñ sunt. quoꝵ primꝰ sapientie liber ẽ. ses
In nouo aũt testam̃to .ii. sunt ordines. pͥmꝰ euan¬
głicus. In quo sunt matheus. marcꝰ. lucas. & iohe.¬
oꝵ traditionẽ. hii scriptores habent᷑. primꝰ mor¬
ses scripsit pentateucũ. Ihesu naue edidit librũ
suũ. Iudicũ aũt ꝙ ruth. & samuhelis. pͥmam par
scripsit samuhel. sequenti samuhelis usq ad cas¬
mias. nam añ asꝑsus erat ꝑ singłoꝵ regũ ysto¬
rias. Iob librũ. hebrei moyses scripsssse putant. alii

Expanded text:
remias; septimus Ezechiel; octavus Thereazar, qui dicitur Duodecim Prophetarum, qui libri, quia sibi pro brevitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri novem, quorum primus Iob; secundus Psalterium; menon. Octavus Hesdra. Nonus Hester, qui simul omnes id est lamentationem Hieremie agiographis ordo est apud nos veteris testamenti, eorum librorum qui in canone hebraico non sunt. Quorum primus Sapientie liber est: secIn Novo autem Testamento duo sunt ordines, primus Evangelicus, in quo sunt Matthaeus, Marcus, Lucas, Joaeorum traditionem 374 hi scriptores habentur: primus Moyses scripsit Pentateuchum, Jesus Nave edidit librum suum, Judicum autem et Ruth, et Samuelis primam partem conscripsit Samuel; sequentia Samuelis usque ad calmias. Nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Job librum Hebraei Moysen scripsisse putant, alii
Abbreviated transcription (Latin):
armis abiles gerendis existunt. hii enim ñ ex sola
ꝓfessione natiuitatis s ex aspectu & ualitudine
corporis extimant᷑. uñ & tyrones dicti quiq
añ quã sacram̃to ꝓbati sint. milites ñ sunt.
Romane aũt militie mos fuit pueros pͥmos
exercere armis. Nam sexto decimo anno tyro¬
nes militabant. quo etiã solo sub custodib age
uitute deposita excepto anibalis tempore cum
pꝰ canense p̃liũ in tanta necessitate fuissent ro¬
mani ut ne liberandoꝵ ꝗdem seruoꝵ daret᷑ fa¬

Expanded text:
t. Hi enim non ex sola professione nativitatis, sed aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebvitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur fa
Abbreviated transcription (Latin):
ta uoluntas. Testam̃tum uocatum. ꝗa nisi testator mor¬
tuus fuerit. nec confirmari potest nec sciri qͥd in eo
scriptũ sit. ꝙr clausum & obsignatũ est. Et inde dic¬
tũ testamentũ. qͥa ñ ualet nisi post testatoris mo¬
qd̾ ñ ualet in testatoribꝰ mortuis. s ome pactũ ꝙ placitũ
testam̃tũ uocat᷑. Nam laban ꝙ iacob testam̃tum fecert̃.

Expanded text:
accepit. Testamentum vocatur quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris moquod non valet nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum testa
Abbreviated transcription (Latin):
Tybias ex cogitatas. in frigia ferunt. has dui ꝗdam
fumeribꝰ tantũ adhibitas. mox et sacris gentilium.
Tybias aũt appellatas putãt qd̾ pͥmũ d̾ ceruinis qͥ¬
bus cruribꝰq inuloꝵ fierent. d̾inde ꝑ abusionem
ita ceptas uocari etiã que ñ d̾ cruribꝰ ossib̾ue es¬
sent. hunc & tybicen quasi tybiarũ cantꝰ. Ex libris

Expanded text:
Tibias excogitatas in Phrygia ferunt: has diu quidem funeribus tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum de cervinis tibiis, cruribusque hinnulorum fierent; deinde per abusionem ita ceptas vocari, etiam que non de cruribus ossibusve essent: hinc et tibicem, quasi tibiarum cantor. Calamus
Abbreviated transcription (Latin):
Hon colũpnis eã subnixã debemꝰ estimare. s eã
uirtutẽ que suffultiat substantiã atq sustineat.
Deniq qͣntum in potestate dei sic t̃re ꝯstitutio
net. s frequent̃ dei nutu. & arbitrio cõmouet᷑. sicut
& iob dicit. Ꝙa dñs comouet eã a fundam̃tis. Colũ¬

Expanded text:
 columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea virtute quae suffulciat substantiam terrae atque sustineat. Denique quod in potestate Dei sit terrae constitutio, net: sed frequenter Dei nutu et arbitrio commovetur, sicut et Job dicit: Quia D
Abbreviated transcription (Latin):
Librũ aũt eccłasticũ. composuit hiesus filiꝰ sirach
hierosolimita nepos iħu sacerdotis d̾ quo memi¬
nit zacharias. qui liber aput latinos ꝓpt̾ eloqui
similitudinẽ salomonis titulo p̃notat᷑. Preterea
iudith & tobi. siue machabeoꝵ libros ꝗ auetores

Expanded text:
Librum autem Ecclesiasticum composuit Jesus filius Sirach Hierosolymitanus, nepos Jesu sacerdotis, de quo meminit Zacharias. Qui liber apud Latinos, propter eloquii similitudinem, Salomonis titulo praenotatur. Praeterea Judith et Tobiae sive
Abbreviated transcription (Latin):
occidue nebulosa cubilia noctis. eziopasq alioᷤ nul¬
li penetrabilis astrologꝰ. int̾ subt̾q cauis graue ru¬
pib antrũ. id uacuum in montẽ que desidis a¬
tria omĩ. securũq larem signis natura locauit.
lim̃ opacaq quies & pigra oblibia seruant. otia.¬
bũt que trucesaculũ neutꝰ et ramos errare uetãt
& murmurare d̾ muntalitibꝰ ñ his pelagi licet
omnia clamẽt. littora ñ nullus celi flagor. Ipse
ꝓfundus uallibꝰ effugiẽs spelunce ꝓxim᷑ om̃is sa¬
xa int̾ scopulosꝗ iacet. nigrantia circũ armentia

Expanded text:
occiduae nebulosa cubilia noctis Aethiopasque alios, nulli penetrabilis astro, lucus iners, subterque cavis grave rupibus antrum it vacuum in montem, qua desidis atria Somni securumque larem segnis Natura locavit, limen opaca Quies et pigra Oblivio servant et nbiguntque truces a culmine ventos et ramos errare vetant et murmura demunt alitibus, non hic pelagi, licet omnia clament litora, non ullus caeli fragor; ipse profundis vallibus effugiens speluncae proximus amnis saxa inter s
Abbreviated transcription (Latin):
igitatam. Caprobane. insula indie subiacens ad ethi-¬
im. ex qua occeanus indicit incipit patens in lon¬
tudine octingentis septuaginta qͥnq milibꝰ passu¬
um. In latitudine sexcenta uiginti qͥnq milia. ad sta¬
dioꝵ scindit᷑ amni int̾fluo tanta margaritis repleta
⁊t gemmis. Pars eiꝰ bestiis et elefantis repleta ẽ. Par¬
tem uo homines tenẽt. In hac insula dicunt in uno
inno duas estates & duas hiemes eẽ. & bis floribꝰ uer¬
nare locũ. utilis insula indie. uirens omĩ tempore
iacens et planior. uñ & nuncupata. de qua uirgilius

Expanded text:
t. Taprobane insula Indiae subiacens ad Eurum, ex qua Oceanus Indicus incipit, patens in longitudine octingentis septuaginta quinque milibus passuum, in latitudine sescenta viginti quinque milia stadiorum. Scinditur amni interfluo; tota margaritis repleta et gemmis: pars eius bestiis et elephantis repleta est, partem vero homines tenent. In hac insula dicunt in uno anno duas esse aestates et duas hiemes, et bis floribus vernare locum. Tiles insula Indiae, virens omni tempore jacens et planior. Unde et nuncupata, de qua Virgilius:
Abbreviated transcription (Latin):
sermo. Theodosiani. & galanite heretici appella¬
ti. a theodosio & caiano. qui temporibꝰ iustim¬
ani imꝑatoris in alexandria ppłi ꝑuersi electi¬
one una die sunt ordinati ep̃i. hii errores eu¬
theudis & dioscori seq̃ntes calcidonense concili
respuunt. ex duab in xp̃o unã naturam asse¬
runt. qͣm qm theodosiani corruptam. ganite
incorruptã contendunt. EGł. Teoretice. con

Expanded text:
. Theodosiani et Gaianitae appellati a Theodosio et Gaiano, qui temporibus Justiniani principis in Alexandria populi perversi electione una die ordinati sunt episcopi. Hi errores Eutychetis et Dioscori sequentes Chalcedonense concilium respuunt, ex duabus unam in Christo naturam asserunt, quam Theodosiani corruptam, Gaianitae incorruptam contendunt. § 67. Agnoitae et
Abbreviated transcription (Latin):
stes uocari. Testes aũt considerant᷑ cõditione natura
e uita. conditione. si liber ñ seruus. Nam sepe seruꝰ
actu. Nam si uita bona defuerit. fide ñ credit᷑. nõ
enĩ potest iustitia cũ scelerato habere societatem.
luo sunt aũt genera testiũ. aut dicendo id quod
uider̃t. aut ꝓferendo id qd audier̃t. Duob autem
modis testes delinqunt. cũ falsa ꝓmunt. aut u̾a

Expanded text:
stes vocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, natura et vita. Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest justitia cum scelerato habere societatem. 391 10. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt, cum aut falsa promunt, aut vera
Abbreviated transcription (Latin):
punitꝰ. st ita dampnat᷑ ut bona eiꝰ ꝯsecrent᷑. ⁊ in pu¬
blico redigant᷑. Nam supplicia dicebant᷑ supplicam̃ta.
⁊ suppliciũ dr̃ de cuiꝰ dampnatione delibat᷑ aliquid
lit̃᷑. Płe. Supplicit̾ legimꝰ ñ supplicant᷑. q noĩa que
in i. finiunt datiuũ accepta sylła.t̃. adu̾bia faciũt.
ut supplicit᷑. agilit̾. uelocit᷑. si u̾o dicas huic supplicã¬
ti. potest fieri supplicant̃. ꝓ ad uerbii qͣlitate. potest¬
gͦ huic p̃cipiti p̃cipit̾ facere iuxta regulam supplicit᷑
s qr eufonia offendit. melius p̃cipitant̃ dicimꝰ qͣm
sol cursũ suũ in occasũ uertit. dicta qd̾ suꝑ ẽ ad partẽ

Expanded text:
punitur, sed ita damnatur ut bona eius consecrentur et in publico redigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de cuius damnatione delibatur aliquid dicimus. Suppliciter legimus, non ‘supplicanter’, quia nomina quae in i finiunt datiuo, accepta syllaba ter aduerbia faciunt, ut suppliciter agiliter. Si uero dicas ‘huic supplicanti’, potest fieri ‘supplicanter’ pro aduerbio. Ergo ‘huic praecipiti’ ‘praecipiter’ faceret iuxta regulam suppliciter, sed quia euphonia offenditur, melius ‘praecipitanter’ dicimus quam sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã qͥs posuit mensurã eius si nosti. aut qͥs
ẽ qui suꝑinduxit mensurã suꝑ eã aut suꝑ quid
curuli eiꝰ confixi sunt. ñ ergo qd̃ in medio sit terre¬
quasi equa lance suspendit᷑. s quia maiestas dei
uoluntatis sue eã legẽ constringit. ut supͣ insta¬
bile atq inane stabilis ꝑseueret sicut dauid quoq
ꝓpħa testat᷑ dicens fundauit dñs t̾ram suꝑ firma¬

Expanded text:
scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et quasi aequa lance suspenditur, sed quia maiestas dei uoluntatis suae eam lege constringit, ut supra instabile atque inane stabilis perseueret, sicut Dauid quoque propheta testatur dicens: fu-ndauit terram super firm
Abbreviated transcription (Latin):
exceslentiã dũ constet eã lege maiestatis dĩ aut
suꝑ aq̃s aut suꝑ nubes stabilem ꝑmanere. qͥs enĩ
inquit salomon sufficit ennarrare oꝑa illius aut
quis inuestigauit magnalia eiꝰ. Ergo qd̾ morta¬
lium nature secretũ est. diuine potentie relĩquen¬
uel positione qd nobis discutere utrũ in aere pende¬
at an suꝑ aqm̃ ut inde nascat᷑ controuersia. Quo¬
modo aeris natura teneris & mollisor mollem possit
sustentare terrenum aut quomodo si suꝑ aquas
ñ dimergat᷑. in aquã grauis t̾raꝵ ruinam. aut
quomodo ei maris unda ñ cedat. et in latera eius
sese loco suo mota diffundat. multi etiã in medio
aeris t̾ram ẽẽ dixerunt. & mole suo ĩmobilem ma¬
nere. qd̃ equali motu hinc & inde ex omni parte
ꝑpendeat. De quo satis putamꝰ dictũ a dño ad
iob seruũ suum. quando locutus ꝑ nubẽ ait. Ubi
eras cũ fundarem t̾ram. indica michi si habes

Expanded text:
excellentiam, dum constet eam lege majestatis Dei aut excellentiam, dum constet eam lege majestatis Dei aut super aquas, aut super nubes stabilem permanere. Quis enim, inquit, Salomon, sufficit narrare opera illius, aut quis investigabit magnalia ejus? Ergo quod mortalium naturae secretum est, divinae potentiae relinquenin nihilo. quid nobis discutere utrum in aere pendeat an super aquam, ut inde nascatur controuersia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam grauis terrarum ruina? aut quomodo ei maris unda non cedat et in latera eius sese loco suo mota diffundat? multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt et mole sua inmobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde ex omni parte protendat. de quo satis putamus dictum a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupata ẽ. cuiꝰ partes territoria sunt. D̃ Positio
ne terre.Qualit̾ terra suꝑ aerem fundata libra¬
tis credat᷑ stare ponderibꝰ. sic dicit ambrosius. de
t̾re aũt qualitate siue positione sufficiat scd̃m scri¬
pturã iob. sciendũ qr suspendit t̾ram in nichilo.
philosophi quoq similit̾ opinant᷑. aere denso ter¬
ram sustineri. et qͣsi spungiã mole suo immobilẽ
pend̾e. sicq ut equabili motu hinc atq iñ ueluti
alaꝵ suffulta remigiis ex omĩ parte librata ꝓpen¬
deat. nec in partẽ possit inclinari alteram. Uerun¬
ptam̃ utrũ densitate aeris sustineat᷑. an suꝑ aqͣm
pendeat. quia seribit᷑ qͥr fundauit t̾ram super
aquas. Uel quomodo aer mollis tantã mollem pos¬
sit sustentare terrarũ. aut si suꝑ aquas ẽ.tam in¬
mane pondus. Quomodo ñ mergit᷑. aut quomͦ
equitatis libram teneat. ne in alterã partem inꝑ¬
pensa incumbat. hoc nulli mortalium scire fas

Expanded text:
nuncupata est, cujus partes territoria sunt; territonuncupata est, cujus partes territoria sunt; territone terrae. 1. Qualiter terra super aerem fundata libratis credatur stare ponderibus, sic dicit Ambrosius: « De Terrae autem qualitate, sive positione sufficiat secundum Scripturam Job sciendum quia suspendit terram in nihilo. » Philosophi quoque similiter opinantur, aere denso terram sustineri, et quasi spongiam mole sua immobilem pendere, sicque, ut aequali motu hinc atque inde, veluti alarum suffulta remigiis, ex omni parte librata propendeat, nec in partem possint inclinari alteram. 2. Verumtamen, utrum, densitate aeris sustineatur, an super aquam pendeat, quia scribitur qui fundavit terram super aquas ; vel quomodo aer mollis tantam mollem possit sustentare terrenam; aut si super aquas est tam immane pondus, quomodo non demergatur; aut quomodo aequitatis libram teneat ne in alteram partem propensa incumbat; hoc nulli mortalium scire fas
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis enĩ ꝓprietas siccitatis ẽ t̾ris. nam
ut humida sit. hoc aquaꝵ affinitate sortitur.
sedere. Alii aqm dicunt generalẽ in t̾ris moue¬
ri & eas simul cõcutere sicut uas ut dicit lucretiꝰ.
aliis fongo. Idẽ. t̾ra uolunt. cuiꝰ pleriq latenter
runa suꝑposita cuncta cõcuciunt. terre quoq
hiatꝰ aut motu aque inferioris fit. aut crebris
tonitruis aut de concauis t̾re erumpentibꝰ uen¬
nam loca & t̾re spacia. in orbem terraꝵ multas
in se cõtinent ꝓuincias. sicut in corpore locus est
pars una multa in se continens membra. sicut &
domꝰ multa in se cõtinens cubicula sicut terre
& loca distingunt᷑ t̾raꝵ spacia. quoꝵ partes
tia asie. frigia troia. regio. frigie iliũ ciuitas
troie. Itẽ regiones partes sunt ꝓuinciaꝵ qͣs
uulgus conuentꝰ uocat. sicut in frigia troia. sicut
in galicia cantabria. asturia. arectoribꝰ aut regio

Expanded text:
Naturalis enim proprietas siccitas est terrae. Nam Naturalis enim proprietas siccitas est terrae. Nam ut humida sit, hoc aquarum affinitate sortitur. sedere. Alii aquam dicunt genitalem in terris moveri, et eas simul concutere, sicut vas, ut dicit Lucretius. Alii fungum eamdem terram vocant, cujus plerumque latentes ruinae superposita cuncta concutiunt. Terrae quoque hiatus aut motu aquae inferioris fit, aut crebris tonitruis, aut de concavis terrae erumpentibus venNam loca et terrae spatia in orbe terrarum multas in se continent provincias: sicut corpore locus est pars una multa in se continens membra, sicut et domus multa in se habens cubicula, sic terrae et loca dicuntur spatia, quorum partes cia Asiae Phrygia: Troja regio Phrygiae, Ilium civitas Trojae. Item regiones partes sunt provinciarum, quas vulgus conventus vocat, sicut in Phrygia Troja, sicut in Gallicia, Cantabria, Asturia. A rectoribus autem regio
Abbreviated transcription (Latin):
solum. Int̾ terram. tellurẽ. ꝟ humum. hec est¬
differentia. t̾ra squalida ẽ. tellus fructifera.
humꝰ aũt inferior ac deorsum & humida tel¬
lus ẽ. uñ & humati sepulti. generalit̾ aũt ubi¬
q t̾ra ẽ ñ ubiq humꝰ & in patria tibi terra ẽ¬
& hoc ẽ in lateribꝰ q ñ ẽ humꝰ. humus aũt t̾ra
humida ẽ ab humore uocata. sicut & t̾ra qd̃ na¬
turali siccitate torreat. & tellus qͥa fructus eius
posita omnibꝰ partibꝰ celi in modum cenerie
equali int̾uallo consistens. que singulari
numero totũ orbem significat. plurali uero
singulas partes.euiꝰ nomina diuersa dat ra¬
tio.Nam t̾ra dicta a suꝑiori parte qua teritur.
humꝰ ab inferiori. uel humidã t̾ram ut sub
mare. Tellus aũt qͥa fructꝰ eius tollimꝰ. hec & ops
dicta. eo quod opem fert frugibꝰ. eadem & arua
ab arando & colendo uocata. ꝓprie aũt terra
ad distinctionẽ aque arida nuncupat᷑. Sicuti
scriptura ait. quod uocauerit ds̃ t̾ram aridã.

Expanded text:
um. Inter terram et tellurem et humum. Terra squalida est, tellus fructifera, humus autem inferior ac deorsum et humida tellus est. Vnde et humati sepulti. Generaliter autem ubique terra est, non ubique humus, et in parietibus terra est, hoc est in lateribus, et non est humus. Humus autem terra humida est, et ab humore uocata, sicut et terra quod naturali siccitate torreat, sicut et tellus quia fructus eius posita, omnibus partibus coeli in modum centri aequali intervallo consistens: quae singulari numero totum singulas partes. Cuius nomina diversa dat ratio; nam terra dicta a superiori parte, qua teritur; humus ab inferiori vel humida terra, ut sub mari; tellus autem, quia fructus eius tollimus; haec et Ops dicta, eo quod opem fert frugibus; eadem et arva, ab arando et colendo vocata. Proprie autem terra ad distinctionem aquae arida nuncupatur. Sicut Scriptura ait , quod vocaverit Deus terram, aridam.
Abbreviated transcription (Latin):
R. Qm̃ certis distinctionibꝰ uicisitudines temporũ
iuxta pͥoꝵ difinicionibꝰ ꝑstrinximꝰ. nunc qualit̃
eadem tempora naturalibꝰ circulis sibi inuicem
colligant᷑ expediamꝰ. Uer. quippe constat ex huisd¬
re & igne. Estas. ex igne & siccitate. Autumpnꝰ. &
siccitate &s frigore. hiems. ex frigore & humoredi
quoꝵ tempoꝵ¬

Expanded text:
m certis distinctionibus vicissitudines temporum juxta priorum definitiones perstrinximus, nunc qualiter eadem tempora naturalibus circulis sibi invicem colligantur, expediamus. Ver quippe constat ex humore et igne, aestas ex igne et siccitate, autumnus ex siccitate et frigore, hiems ex frigore et humore. sunt tempo
Abbreviated transcription (Latin):
titores eaꝵ. tabularii uocabant᷑. Testam̃tum iuris ei¬
uilis ẽ quinq testiũ subscriptione firmatũ. Testam̃¬
tum iuris p̃torii ẽ septã testium signis signatum.
s illud apud ciues fit iñ ciuile. Istud aput p̃tores.
in iuris p̃torii. Cestam̃tum aũt signare. notare ẽ.
Id ẽ ut notũ sit. qd̃ scriptũ ẽ. olographũ testamentũ
ẽ manu auctoris totũ conscriptũ. olo greci totum
graphin litteram dicunt. Irritũ testamentũ ẽ. si his
qui testiũ capite diminutꝰ est. aut si ñ recte factũ
sit. In officiũõsum testam̃tum ẽ. quod frustra liberis ex¬
hereditatis sine officio naturalis pietatis in extͣneas
ꝑsonas reductum est. Ruptũ testam̃tum inde uoca¬
tur. eo qd̃ nascente pꝰ humo neq ex hereditato no¬
minatĩ neq herede instituto disrumpit᷑. Supp̃sum
testam̃tum ẽ qd̃ in fraude heredum uel ligatarioꝵ.
seu iñ libertoꝵ ñ ẽ palam ꝓlatum. qd̾ q si ñ latet

Expanded text:
um iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque graphum literam dicunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis exheredatis, sine officio napersonas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet,
Abbreviated transcription (Latin):
Tela. ꝓlongitudine staminũ dicta cuiꝰ diriuatiuã
ẽ telaria. tela aũt est que infra supͣq religata duobꝰ¬
lignis in nectit᷑ ut texeat᷑. s qd inferius texta in uoluit̾
eo suꝑius exeda deplicat᷑. & uñ se ad augumentuo
implicat. inde fit minꝰ qd restat. Quo enĩ augmentũ¬

Expanded text:
Tela pro longitudine staminum dicta, cujus derivativum est telaria. Tela pro lignis invertitur ut texatur; sed quo inferius texta involuitur, eo superius texenda duplicatur; et unde se ad augmentum implicat, inde fit minus quod restat. Insubu
Abbreviated transcription (Latin):
celi dicit᷑. Tempestas. aut ꝓ tp̃r dicit᷑ sicut ubiq historia¬
graui solent dũ dicunt ea tẽpestate. aut a statu celi
que a magnitudine sui multis diebꝰ orit᷑. uermo aũt
aut autũpnali tempore qm maxime fiunt tẽpestates
qͣndo nec plena ẽ estas nec plena hyems uñ mediuor
& tũ fine utriꝰq tẽporis ex cõiunctione aerũ cõtrarioꝵ

Expanded text:
ittit. Tempestas aut pro tempore dicitur, sicut ubique historiographi solent, dum dicunt, "ea tempestate"; aut ab statu caeli, quia magnitudine sui multis diebus oritur. Verno autem et autumnali tempore quam maximae fiunt tempestates, quando nec plena est aestas, nec plena hiems; unde et medium et confine utriusque temporis ex coniunctione aerum contrariorum
Abbreviated transcription (Latin):
cadmꝰ. que int̾ egyptias urbes numero portaꝵ nobi¬
liores habent᷑. ad quas cõmertia arabes undiq subue¬
niunt. Iñ regio egypti thebaida dicta ẽ. Thebe aũt et
boetie sunt egyptie uno tñ auctore condite. Thebas
boetie cadmꝰ ueniens a finibꝰ cõdidit de thebis egypti¬
ta caticulis ad terenda colliria quadã utilitate natu¬

Expanded text:
Cadmus, quae inter Aegyptias urbes numero portarum nobiliores habentur, ad quas conmercia Arabes undique subvehunt. Hinc regio Aegypti Thebaica dicta est. Thebae autem et Boeotiae sunt et Aegyptiae, uno tamen auctore conditBoeotiae Cadmus veniens a Phoenicibus condidit, Thebis Aegyptiadscripta, coticulis ad terenda collyria quadam utilitate
Abbreviated transcription (Latin):
torquere cateias. Esl. Cautologia. id ẽ eloquium. ut si
fata uirũ seruant si uestit᷑ aurea etheria neq adhuc eru¬
delibꝰ occupat membris. Totum enĩ quod repetit᷑. una
res ẽ. s crebro sermone annuntiata. Tautologia ẽ eius
crudelibꝰ occupat umbris. crebro repetita locutio et
igne orgicoꝵ hic plantas tenero abscidens de corpore
matrũ deposuit sulcis hic stripes obruit arbo quadri¬
nuntiata. hoc uicia diuersis modis fit. Bbl̃. Taxat.¬

Expanded text:
 idemloquium, ut: Si fata virum servant, si vescitur aura, aetherea, neque adhuc crudelibus occubat umbris. Totum enim quod repetitur una res est, sed crebro sermone annuntiata 10. Eclipsis est rgilius Aen. 1,546-547 , crebro repetita locutio. et in georgicorum: hic plantas tenero abscidens de corpore matrum / deposuit sulcis; hic stirpes obruit aruo / quadrinuntiata. hoc uitium diuersis modis fit. ecl
Abbreviated transcription (Latin):
Theatrum ẽ. quo scena includit᷑ semicirculi figuram
hab̃ns. Re. In quo stantes om̃s inspiciunt. Cuiꝰ forma
pͥmũ rotunda erat. sicut & amphiteatri postea ex me-¬
dio amphiteat᷑ theatrũ factum ẽ. Theatrũ aũt a spectã¬
culo nominatũ. ATOetC Tncpyac. Quod in ea ppłs
stans. desuꝑ atq expectans ludos scenicos ꝯtẽ plaret᷑.¬
R. Idẽ u̾o teatrum. id ẽ ꝓstibulũ eo qd̾ post ludos
exactos. meretrices ibi ꝓstrarent᷑. Idem et lupanar uo¬
catũ ab hisdem meretritibꝰ. que ꝓpter uulgati corpo¬
ris leuitaterlupe nuncupabant᷑. nã lupe meretrices
sũt a rapacitate uocate qđ ad se rapiant miseros et
app̃hendant. Lupanaria enĩ a paganis cõstituta sũt
ut pudor mulierũ infebicium ibi publicaret᷑. & ludi¬
brio haberent᷑ tã hii qui face̾nt qͣm qui paterentur.

Expanded text:
Theatrum est quo scena includitur, semicirculi figuram habens, in quo stantes omnes inspiciunt. Cuius forma primum rotunda erat, sicut et amphitheatri; postea ex medio amphitheatro theatrum factum est. Theatrum autem ab spectando nominatum apo tis theoreas, quod in eo populus stans desuper, atque spectans, ludos contemplaretur. Idem vero theatrum, idem et prostibulum; eo quod post ludos exactos meretrices ibi prosternerentur. Idem et lupanar vocatum ab eisdem meretricibus, que propter vulgati corporis levitatem lupe nuncupabantur: nam lupe meretrices sunt vocate a rapacitate, quod ad se rapiant miseros et apprehendant. Lupanaria enim a paganis constituta sunt, ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur et ludibrio haberentur tam hi qui facerent, quam que paterentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ qͣsi umbra secuta ẽ mundi corpꝰ caligo tenebraꝵ:
Itaq mom̃to diuine p̃ceptionis mundꝰ ad surgens
intͣ se inclusit umbrã. Ut siqͥs in campi medio quẽ
sol meridianus illumin& locũ aliquẽ repente obsepi
at. & densis ramoꝵ frondibꝰ tegat. nonne qͦs splen¬
didior foris sp̃es luci eiꝰ effulgeat. hoc oriendi desu
ꝑsecna gurgustinũ eiꝰ intꝰ obscurrus sit. Iste ergo te

Expanded text:
sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. itaque momento diuinae praeceptionis mundus adsurgens intra se inclusit umbram, ut si quis in campi medio, quem sol meridianus inluminat, B locum aliquem repente obsaepiat et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci eius effulgeat, hoc horrenti desuper scaena gurgustium eius intus obscurius fit? aut unde
Abbreviated transcription (Latin):
Tenebre ergo nichil sunt nisi nom̃ recedente luce. sicu¬
pia pͥuatio facultatum. & siqua sunt alia que rerum
pͥuatione nichil ẽẽ nisi nomina inueniunt᷑. Hon aũt¬
om̃s tenebre nox. Nam & in speluncis amplis in quaꝵ
nebre. quia lux non ẽ ibi. totũq illud spatium. locꝰ
ẽ carens luce. nec tam̃ tales tenebre acceꝑunt uoca¬
bulũ noctis. s ille que in eã terre partẽ fuccedunt.
absentia tenebre dicunt᷑. sicut silentiũ ñ aliqua
res ẽ. s in corpore ubi tegum̃tũ non ẽ. nuditas c̃ũ-¬
citur. & inanitas ñ est aliquid. s locus ubi coryus
solent ñ nulli dicere uñ erant tenebre suꝑ abyssũ
rat. eas. et̃ne fuer̃t tenebre quasi alqͥd sint tene¬
bre. s ut dictum ẽ lucis absentia hoc nom̃ accenit.
Erant aũt tenebre d̾ umbratione celi. qr omne
corpus umbrã facit. qr obumbrat uel finigina
inferiora & ea maxime que oꝑire atq includere
uidet᷑. Ineludit aũt celi polus. qr celum sieut came

Expanded text:
t. Mors ergo nihil est nisi nomen recedente vita: sicupia, privatio facultatum; et si qua sunt alia quae rerum privatione nihil esse nisi nomen inveniuntur. Oomnes tenebrae nox. nam et in speluncis amplis, in quarum  sunt utique tenebrae, quia lux non est ibi, totumque illud spatium locus est carens luce; nec tamen tales tenebrae acceperunt uocabulum noctis, sed illae, quae in eam terrae partem succedunt, absentia tenebrae dicuntur; sicut silentium non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dicitur. Et inanitas non est aliquid, sed locus ubi corpus solent dicere: Unde erant ipsae tenebrae super abyssum, rat eas, aeternae erant tenebrae? quasi aliquid sint tenebrae. Sed, ut dictum est, lucis absentia hoc nomen accepit.erant enim tenebrae de obumbratione caeli, quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat uel finitima uel inferiora et ea maxime quae operire atque includere uidetur. includit autem caeli polus, quia caelum sicuti camer
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipiũ solẽ in eo signo cursũ agere dicunt. Set ⁊
taurũ inter sydã collocant. ⁊ ipsũ in honore iouis.
eo qd̾ inbouẽ sit fabulose conusus qñ europã trans¬
uexit. Castorẽ quoq ⁊ pollucẽ post mort̃e int̃ notis¬
sima syd̾a constituerunt. qd̾ signũ gemini dicunt.
Cuncrũ quoq idõ dixerunt eo qd̾ ad ipsũ signũ m̃se
iunio sol dũ uenĩt retro graditur in modũ cancri. lon¬
gioresq dies facit. Hoc enĩ animal inc̾tã ht̃ pͥmã
partẽ. Deniq abutͣq parte gressũ dirigit. ita ut pͥor
pars sit posterior ⁊ posterior pͥor. Leonẽ in grecia
ingentẽ hercules occidit.⁊ ꝑꝑ uirtutẽ suã hunc int̃
duodecĩ signa constituit. Hoc signũ sol cũ attigerit
ardore nichil parit. E enĩ hoc tp̃s canicularium
dieꝵ. Librã aut uocauerunt ab equalitate tp̃ris

Expanded text:
principium, solem in eo signo cursum suum agere dicunt. Sed et principium, solem in eo signo cursum suum agere dicunt. Sed et Taurum inter sidera conlocant, et ipsum in honorem Iovis, eo quod in bovem sit fabulose conversus, quando Europam transvexit. Castorem quoque et Pollucem post mortem inter notissima sidera constituere: quod signum Gemini dicunt. Cancrum quoque inde dixerunt, eo quod cum ad id signum mense Iunio sol venerit, retrograditur in modum cancri, brevioresque dies facit. Hoc enim animal incertam habet primam partem, denique ad utramque partem gressum dirigit, ita ut prior pars sit posterior et posterior prior. Leonem in Graecia ingentem Hercules occidit, et propter virtutem suam hunc inter duodecim signa constituit. Hoc signum sol cum adtigerit,ardore nihil pariat. Est enim hoc tempus canicularium dierum. Libram autem vocaverunt ab aequalitate mensis
Abbreviated transcription (Latin):
saturni. martis. ueneris. atq mercurii sacrauerũt.
Decepti eñĩ ⁊ deciꝑe uolentes in eoꝵ adulatiõe qͥ sibi
aliquid scd̾m amorẽ p̃stitissent: syd̾a ostendebant
in celo dicentes qd̾ iouis eẽt illud sydꝰ.⁊ illud m̾curii.
⁊ concepta ẽ opmio uanitatis. Hanc opinioẽm erro¬
ris diabolus confirmauit. xp̃s eu̾tit. Iam uõ illa q̃
ab ipsis gentilib signa dicunt᷑ in quib ⁊ animantiũ
imago de stella firmat᷑. ut arcton. aries. taurus. libra.
specie corporis suꝑsticiosa uanitate ꝑmoti fuxer̃t
ex causis quibdã dõꝵ suoꝵ ⁊ imagines ⁊ noã con¬
firmantes. Nam arietẽ pͥmũ signũ ioui. ut librã
medio mundi lineã tradunt. ꝑꝑ amorẽ iouẽ ideo
uocauerunt. in cuiꝰ capite qui simulacra faciunt arie¬
tis cornua fingunt. Qd̃ signũ gentiles idõ int̃ signa
pͥmũ constituerunt: quia in martio m̃se qui ẽ anni

Expanded text:
Saturni, Martis, Veneris, atque Mercurii sacraverunt; Saturni, Martis, Veneris, atque Mercurii sacraverunt; decepti enim, et decipere volentes in eorum adulatione, qui sibi aliquid secundum amorem praestitissent, sidera adtendebant in coelo dicentes: Quod Jovis esset illud sidus, et illud Mercurii, et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris Diabolus confirmavit, Christus evertit. Jam vero illa, quae ab ipsis Gentilibus signa dicuntur, in quibus et animantium imago de stellis formatur, ut Arcton, ut Aries, Taurus, Libra, specie corporis superstitiosa vanitate permotex causis quibusdam deorum suorum et imagines et nomina conformantes. Nam Arietem primum signum, cui, ut Librae, mediam mundi lineam tradunt, propter Ammonem Iovem ideo vocaverunt, in cuius capite, qui simulacra faciunt, arietis cornua fingunt. Quod signum gentiles ideo inter signa primum constituerunt, quia in Martio mense, qui est anni
Abbreviated transcription (Latin):
alsa ⁊ uulgaris opmio ẽ. nocte stellas cadere. cũ scia¬
mus ex ueritate lapsos igniculos ire ꝑcelũ. portariq
uentis. uagiq lum̃ sydis imitari. stellas aũt immo¬
stellas uento impediente uidebis p̃cipitantes celo labi
nocusq ꝑũbras. flamaꝵ longos at̃go albesce tractus.¬
setũ phrlosophi quib cura ẽ mundi querere ratioẽm:
coningere uales micantes stellas pliadas. ⁊ girũ
arcturi pot̾is dissipare : Nũqͥd ꝓducis luciferũ in
tp̃r suo ⁊ uesꝑũ suꝑ filios t̾re consungere facis. Et
iteꝵ alibi. Qui facit arctuꝵ. ⁊ orionẽ. ⁊ hiadas. Hec
noĩa stellaꝵ dũ inscpturis legimus uanis deliram̃tiᷤᷤ¬
poetaꝵ assensũ nõ p̃beamus. qui falsis opinionib
nas approbat fabulas. s faciens ex reb uisibilib
inuisibiliũ reꝵ figuras: ea nõa ponit ꝓ cognitione
hominũ que late sunt cognita. ut quicqͥd incognitũ
significat᷑. facilius ꝑ id qd ẽ cognitũ humanis sẽsib

Expanded text:
nio et vulgaris est, nocte stellas cadere, cum sciamus ex aethere lapsos igniculos ire per coelum, portarique 38 ventis, vagique lumen sideris imitari; stellas autem immostellas vento impendente videbis Praecipites coelo labi, noctisque per umbras Flammarum longos a tergo albescere tractus.Caeterum philosophi, quibus curae est mundi quaerere rationem, conjungere vales micantes stellas Pleiades, et gyrum Arcturi poteris dissipare? Nunquid producis Luciferum in tempore suo, et vesperum super filios terrae consurgere facis? Et iterum alibi: Qui facit Arcturum, et Orionem, et Hyadas. Haec nomina stellarum dum in Scripturis legimus vanis deliramentis assensum non praebeamus, qui falsis opinionibus nas approbat fabulas, sed faciens ex rebus visibilibus invisibilium rerum figuras ea nomina pro cognitione ponuntur quae late sunt cognita, ut quidquid incognitum significat, facilius per id quod est cognitum humanis sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
esi. Thenedos insula. una ex cicladibꝰ ad septentrionẽ
sita. inq̃ olim ciuitas athene quodã condita est. uñ &
nom̃ urbis illius uel potiꝰ insule fuit nantetines iste
in famat᷑ qd̃ cũ nouerca sua cõcubisset. fugiens hanc
insulam uacuã cultoribꝰ obtinuit. Uñ & thenedos

Expanded text:
es. Tenedos una ex Cycladibus a septentrione sita, in qua olim civitas a Tene quodam condita est. Unde nomen urbis illius vel potius insulae fuit; nam Tenes iste infamatus quod cum noverca sua concubuisset, et fugiens hanc insulam vacuam cultoribus obtinuit; unde et Tenedos