comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paruulo inuenit᷑: ita inqͥens. No pec¬
c̃at iste qͥ nascit᷑. ñ peccat ille qui ge¬
nuit: ñ peccat ille qui condidit ꝑ quaᷤᷤ
gͥ rimas int̾ tot presidia innocentie
pec̾cm fingis ingressũ: Ei respondet
catum in mundũ. ꝑ uniꝰ inobedĩam
ait apłc. Qͥd querit ampliꝰ : Qͥd q̃rit¬

Expanded text:
parvulo, ita inquiens: Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat ille qui condidit. Per quas igitur rimas inter tot praesidia innocentiae, peccatum fingis ingressum? Et respondet ravit in mundum, per unius inobedientiam, ait Ap
Abbreviated transcription (Latin):
unũ deum colens: dignꝰ erat cui eloqͥ¬
a dei crederent᷑ cetĩs idola colentib.
deo etiã qr de hoc ppło nasciturꝰ erat dei
filiꝰ. et ideo data fint ei lex: ꝑ qmͣ uld̾ in¬
telligẽt. ⁊ dei filiũ uenturũ expectaret.
Cũ lex data sit soli illi popło. dãta est

Expanded text:
unum Deum colens dignus erat, cui eloquia Dei crederentur, caeteris idola colentibus. Ideo etiam quia de hoc populo nasciturus erat Dei Filius, et ideo data fuit ei lex, per quam illud intelligeret, et Dei Filium venturum exspectaret. Cum lex data sit illi soli
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ hominis eiꝰdemq dei salub̃rima
fide etiam iusti illi salui fc̃i sunt: qui
priꝰqͣm ueniret incarnem credidert̃ in
saene uenturum. Eadẽ fides nãc est:
races dei cultores siue ante incarnati¬
onem siue pt nͨ uicerint nͨ uiuant nͥ
tũ est. non ẽẽ aliud nom̃ subcelo in qͦ
oportet saluari nos: ex illo tp̃e ualet
ad saluandũ genꝰ humanũ. ex quom
misit inmundũ. iste uͦ unꝰ ñ solũ illd̾
unũ: s cuncta abstulit que addita in¬
adam ꝓpagatũ: s etiã actualia suꝑ¬
addita soluit. ⁊ iusticiam ac nitã prãt.
que gr̾a añqmͣ oꝑet᷑ in hoĩe: impius
est atq infidelis. ꝑfidem enim: impiꝰ

Expanded text:
us hominis, ejusdemque Dei saluberrima fide, etiam illi justi salvi facti sunt, qui priusquam veniret in carnem, crediderunt in carne venturum. Eadem fides namque est,races Dei cultores sive ante incarnationem, sive post, nec vixerint, nec vivant, nisi ptum est non esse aliud nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, ex illo tempore ualet ad saluandum genus humanum, ex quo in misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta abstulit quae addita inAdam propagatum, sed etiam actualia supradicta solvit, et justitiam ac vitam praestat, quae gratia antequam operetur in homine, ipsius est, atque infide
Abbreviated transcription (Latin):
ipunꝰ iusticiã tͣnseuntem in om̃es ho¬
mines credentes itum est in iustificati¬
onẽ uite. No enĩ gn̾alis dãpnatio uł
istificatio in om̃ib. Unde pt᷑eai art:
multi. Sicut enĩ ⁊c̃ Hiciam det̾minat
ille merito pecci ꝑdidit: ita iste merito
uisticie nos liberasse uideat᷑. Et ordi¬
nem assignatioĩs unde suꝑiꝰ loqui ce¬

Expanded text:
ius justitiam, transeuntem in omnes homines credentes, itum est in justificationem vitae. Non enim est generalis damnatio, vel justificatio in omnibus. Unde postea ait: Multi, sicut enim, etc. Hic jam determinat ille merito peccati perdidit, ita iste merito justitiae nos liberasse videatur, et ordinem assignationis, unde superius loqui c
Abbreviated transcription (Latin):
sd ex iusti constituunt᷑ multi .i. om̃eᷤᷤ
soli uerbi fide. sine fide incarnationis
liberari. sine qua. nec antiqui nͨ moder¬
ni lib̾ari potuer̃t. Illa enĩ fides sanci ẽ
qua credimꝰ nullũ hoĩem siue maioriᷤ
siue parnule etatis: lib̾ari a contagio

Expanded text:
sti, justi constituuntur multi, id est omnes solius verbi fide sine fide incarnationis liberari, sine qua, nec antiqui, nec moderni liberari potuerunt. Illa enim sana fides est, qua credimus nullum hominem, sive majoris, sive parvulae aetatis
Abbreviated transcription (Latin):
stificationem. Et bene hoc suis est pu
adam suis est: tc̃ ⁊ hoc potuit xp̃i gr̃a.
Et uere hoc potest. qr etiã in nitam eter
licto etiã si ꝑp̾a non adderent᷑ mors .i.
dissolutio aĩe ⁊ corporis regnauit ⁊̃ an
te mortem passiones inferens ꝑunum
om̃es posteros exercuit. quoꝵ materia
ille fuit. sicut ⁊ tulpa eiꝰ soliꝰ fuit: que
in om̃es tnsfusa est. ⁊ s hoc est: tc̃ hoĩes
accipientes a deo non ase habentes habũ¬
dantiã grẽ .i. remissionis pec̃coꝵ H abũ¬

Expanded text:
stificationem, et bene hoc suis est, peAdam suis est, tunc et hoc potuit Christi gratia: et vere hoc potest, quia etiam in vitam aeternlicto, etiamsi propria non adderentur, mors, id est dissolutio animae et corporis, regnavit, etiam ante mortem passiones inferens, per unum, omnes posteros exercuit, quorum materia ille fuit, sicut et culpa ejus solius fuit, quae in omnes transfusa est, etsi, hoc est tunc homines, accipientes a Deo non a se habentes, abundantiam gratiae, id est remissionis pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ex uno in cõdempnationẽ gr̃a autẽ xͥ¬
ex multis delictis in iustificatioem. Wa
nifeste gͦ diu̾sũ ẽ. qr in uno pecc̃o ade si¬
miles ei dãpnati st̃: gr̃a uͦ non ex uno:
s ex multis pecc̃is iustificauit hoĩes. ⁊
etiam in uitam ꝑduxit. Qd̃ bene potu
nat.concordans suꝑiori sensui:ubi di¬
xit mortẽ regnasse usq ad moysen. q qͥ
ꝑ legẽ noto dei iuditio. timorẽ eiꝰ habu¬
ert̃ sublaiti st̃ de mortis imꝑio. Ante uͦ
dũ sine lege timor dei in t̾ris non erar
mors in similes ei p̃ualuit. ⁊ si ibi res¬
nauit mors. multomagis accipientes
habundantiã gr̃e ⁊donationis ⁊ iusti¬

Expanded text:
gratia autem ex multis, in justificationem vitae. Manifeste ergo diversum est, quia in uno peccato Adae similes ei, damnati sunt; gratia vero non ex uno, sed ex multis peccatis justificavit homines, et etiam in vitam perduxit, quod bene potuinat, concordans superiori sensui, ubi dixit mortem regnasse usque ad Mosen, quia qui per legem noto Dei judicio timorem ejus habuerunt, sublati sunt de mortis imperio. Ante vero dum sine lege timor Dei in terris non erat, mors in similes Adae praevaluit; et si ibi regnavit mors, multo magis homines accipientes abundantiam gratiae et donationis, et justi
Abbreviated transcription (Latin):
eterna .i. et̾nalit̾ in incorruptione. Mul¬
tomagis dicit hos regnare. qr multo
maiorres est hic qmͣ sit in regno mor¬
tis. Uel multomagis regnabt̃ in uita:
qmͣ in eis regnauit mors. qr inuita et̃¬

Expanded text:
eternaliter in incorruptione. Multo magis, dicit hos regnare, quia multo major res est hic, quam sit in regno mortis. Vel multo magis regnabunt in vita, quam in eis regnavit mors, quia i
Abbreviated transcription (Latin):
mortu sc̃ .s. unitantes p̾uaricationẽ
eius: multomagis gr̃a dei ⁊ donum
in gr̃a uniꝰ hominis iħu xp̃i habun¬
de qͦ mortui st̃: qui in similitudinem
p̃uaricationis a de peccarunt. Gr̃a au
tem. xp̃i ⁊ meos qͥ si milr peccauert ⁊in
eos qͥ non peccauert̃ in similitudinẽ
p̃uaricationis ade: habundauit. Na
⁊ in multos qui neglecto deo seruiem̃t
creature. ne ab hac uita discedentes a
scd̾a morte exciperent᷑. et in cultores
umiꝰ dei. qͥ pat̾no pecc̃o ex dei sententic
apud inferos tenebant᷑. gr̃a habunda¬
uit: in descensu saluatoris om̃ib dan̾
indulgentiã. cũ triũpho sullatis eis i¬

Expanded text:
imitantes praevaricationem ejus, multo magis gratia Dei, et donum in gratia unius hominis, Christi Jesu abundae, quo mortui sunt qui in similitudine praevaricationis Adae peccaverunt; gratia au similiter peccaverunt, et in eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae abundavit. Nam et in multos qui neglecto Deo servierunt creaturae, ne ab hac vita decedentes a secunda morte exciperentur, et in cultores unius Dei qui paterno peccato ex Dei sententia apud inferos tenebantur, gratia abundavit in descensu Salvatoris, omnibus dans indulgentiam cu
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoĩe. uł ꝓcessit sententia dei in u¬
stificatioẽm que est causa uite. Attñ¬
de qd̾ apłc uidens ñ sola imitatione
ade fieri pecc̃ores. s ꝓpagatione: nec
sola unitatione xp̃i iustificari s re¬
gnatione sp̃uali: dixit om̃s ⁊ om̃es.
non qd̃ om̃es geniti ꝑ adam regene
generatio est nisi ꝑ adam: sic sp̃ua¬
qui eẽnt pret̾ adam gñati ⁊ si qui
pret̾ xp̃m regñati: non dicẽt om̃es
⁊ om̃es. Sicut autẽ nullus est homo
pret̾ illam gn̾ationẽ: sic nullus iustꝰ
pret̾ istam. Nemo em̃ nascit᷑ nͥ in con¬
cupiscentia carnali que tcta est ex pͥ¬
mo homine: ⁊ nemo renascit᷑ nͥ gr̃a

Expanded text:
ab homine, vel processit sententia Dei in justificationem quae est causa vitae. Attende quod Apostolus videns non sola imitatione Adae fieri peccatores, sed propagatione, nec sola imitatione Christi justificari, sed regeneratione spirituali, dixit omnes et omnes, Non quod omnes geniti ab Adam regenerrnalis generatio est nisi per Adam, sic spirituaqui essent praeter Adam generati, et si qui pret omnes; 27 sicut autem nullus est homo praeter illam generationem, sic nullus est justus praeter istam. Nemo enim nascitur nisi in concupiscentia carnali, quae tracta est ex primo homine; et nemo renascitur nisi gr
Abbreviated transcription (Latin):
lualia cdimittit ⁊ insuꝑ iustificat .i.
dimpio pium facit ac deinde: de bo¬
fetus enĩ cause ade .i. pecti qd̾ intulit
st ñ om̃is dãpnatio. s que ꝓ illo uno
debet᷑ St̃ enĩ ⁊ ex nr̃is additis: alie dãp¬
lationes Effectꝰ autẽ donoꝵ xͥ ẽ re¬

Expanded text:
tualia dimittit, et insuper justificat, id est de impio pium facit, ac deinde de bofectus causae Adae, id est peccati quod intulit, est non omnis damnatio, sed quae pro illo uno debetur. Sunt enim, et ex nostris additis, aliae damnationes. Effectus autem donorum Chr
Abbreviated transcription (Latin):
resurrexit amortuis. Et est sensus. Iñ
certũ est qd̃ uiuẽs potĩt amicos salua¬
re: qr mortuꝰ potuit iustificare. qͦ fac¬
to inimici ex pecc̃o st̃ rec̃ciliati: ⁊iam
tem reconciliati: qd̃ supͣ in sanguie
iustificati. Dico salui erimꝰ. sõ solũ aũ¬

Expanded text:
resurrexit a mortuis. Et est sensus: Inde certum est quod vivens poterit amicos salvare, quia mortuus potuit justificare: quo facto inimici ex peccato sunt reconciliati. Nam tem reconciliati, quo supra, in sanguine justificati. Dico, salvi crimus. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ obstricti. qd̾ ab eo traxer̃t. ꝑ qd̃
latinos codices sic habẽ regnauit morᷤᷤ
ab adam usq ad moysen in eos qͥ pecca¬
uert in similitudine p̾uaricationis a
de. qd̾ etiã ip̃m illi qͥ leg̃t ad suꝑiorem
refer̃t intellectũ: ut insimilitudinẽ p̾¬
uaricatioĩs ade peccasse accipiant illoᷤᷤ.
qui in illo peccauer̃t: ut ei simileᷤ cre¬
arent᷑ .i. sicut ex hoĩe hoĩes. ita ex pec¬
catore pecc̃ores. ex morito morituri: dãp¬
natoq dãpnandi. Greci autẽ codices
unde int̾p̃tatio facta ẽ in latinũ. auł̃
ones aut pene om̃es habent: id qͦd pͥ¬
mo positũ est. Uł aliis nõ mutatis: ab
illo loco sic potest legi s regnauit: et
ñ imputabat᷑ .i. ignorabat᷑ ante legẽ
s effectꝰ indicabat. qr mors corporał
regnauit cotidie ꝑ aliqͣs passiones. ⁊
tandẽ dissoluendo: ab adam usq ad
moysen. cũ minꝰ uideret᷑. Regnauit
dico ñ solũ in eos qͥ ꝑ se p̃uaricando mor¬

Expanded text:
bantur obstricti, quod ab eo traxerunt, per quod tLatinos codices sic habere: Regnavit mors ab Adam usque ad Mosen in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricatd etiam ipsum illi qui legunt ad superiorem referunt intellectum, ut in similitudinem praevaricationis Adae peccasse accipiant illos qui in illo peccaverunt, ut ei similes crearentur, scilicet sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, et ex morituro morituri, damnatoque damnandi. Graeci autem codices, unde interpretatio facta est in Latinum, aut omnes, aut pene omnes habent, id quod primum positum est. Vel aliis non mutatis, ab illo loco sic legi potest: Sed regnavit, et e legem; sed effectus indicabat, quia mors corporalis regnavit quotidie per aliquas passiones; et tandem dissolvendo, ab Adam usque ad Mosen, cum minus videretur; regnavit dico, non solum in his qui per se praevaricando mor
Abbreviated transcription (Latin):
um scd̾m carnem: sic xp̃c pater est om¬
niũ scd̃m fidem. et sicut ex latere illiꝰ
dormientis assũpta est costa. unde for¬
mata est eua: sic ex istiꝰ latere ꝓfluixe¬
ideoq sicut ille cõmunicare potuit fi¬
lii suis pecc̃m ⁊ mortem: sic iste suis
iusticiam suam ⁊ uitam. Et etiã iste
plus boni suis confert: qmͣ ille mali et
ideo magis potest saluare. qm ille ꝑde¬
xp̃c ⁊ adam. s ñ sicut delictũ ade est
catũ ade ad cdãpnationẽ: ut gra xp̃i
ad saluationẽ. Qd̾ est dicere. No st̃ pa¬
res cause eoꝵ. nec etiã pares st̃ effectũ
est: qua multi uiuificati. Si gͦ unũ
delictũ multos mortificare potuit: pa¬
tec ꝙ multiplex gr̃a uiuifica¬
re multo magis possit. Causa e¬
babent ex se multa: et si ex illo origi
ade delicto uno qͥdem. ⁊ si ip̃e plura ad¬
miserit: in pꝰteros tñ ñ nͥ unũ origina¬
le tͣnsmisit. multi .s. om̃es filii sui ex

Expanded text:
um secundum carnem, sic Christus pater est omum secundum carnem, sic Christus pater est omnium secundum fidem. Et sicut ex latere illius dormientis assumpta est costa, unde formata est Eva, sic ex istius latere profluxeIdeoque sicut ille communicare potuit filiis suis peccatum et mortem, sic iste suis justitiam suam et vitam, et etiam iste plus boni suis confert, quam ille mali: et ideo magis potest salvare quam ille pe Adam, sed, non sicut delictum Adae est,catum Adae ad damnationem, ut gratia Christi ad salvationem: quod est dicere: Non sunt pares causae eorum, nec etiam pares sunt effectus est, qua multi vivificati. Si vero unum delictum multos mortificare potuit, pultiplex gratia vivificare multo magis possit. Causa eera peccata habent ex se multa, etsi ex illo originAdae delicto uno quidem, etsi ipsi plura admiserit, in posteros tamen non nisi unum originale transmisit, multi, scilicet omnes filii sui ex
Abbreviated transcription (Latin):
sim ilitudinẽ p̾uaricationis ade: que
littã etiã in grecis codicib legit᷑. Qd̃
qͥdã ita intelligt̃. qr dict̃ mortẽ corꝑm
regnasse incultores uniꝰ dei etiã. usq
ad moysen S cur ñ usq ad finem scłi:
St̃ tñ quidã latini codices. quos ꝯstat
a uet̾ib grecis tͣnslatos qͥ ita habent.
in eos qͥ peccauer̃t ⁊ c̃ quos incorrup
qmͣ in latinis codicib ab hereticis con¬
auctoritate uti non possint: ad uicto¬
riam uerba legis adulterant. ut sen¬
sũ suũ qͣi uerbis legis asserant: et cõ¬
tradicentib sibi qͣi auctoritate resistãt¬
Seqt᷑. Qui adam est forma .i. similitu
idẽ in occulto suo disposuit. ꝑ unũ xp̃m
emundare: qd ꝑ unũ adam pecc̃m e¬
rat. Unde dr᷑ in apocalipsi: agnus oc
fit istud. s ħ forma nõ ex om̃i parte cõ¬
formis est: sicut subsequent̾ oftendit᷑.
Uel forma xp̃i dicit᷑. qr sicut ille sine cõ¬
forma xp̃i qꝑ sicut ille pater est om̃i¬

Expanded text:
onis Adae. Quae littera etiam in Graecis codicibus legitur: quod quidam ita intelligunt, quia dicunt mortem corporum regnasse in cultores unius Dei, etiam usque ad Mosen, sed cur non usque ad finem saeculi? Sunt tamen quidam Latini codices quos constat a veteribus Graecis translatos, quasi ita habent in eos qui peccaverunt, etc., quos incorruptquam in Latinis codicibus ab haereticis conropria auctoritate uti non possunt ad victoriam, verba legis adulterant, ut sensum suum quasi verbis legis asserant, et contradicentibus sibi, quasi auctoritate resistant. Qui Adam, est forma, id est similitudid est in occulto suo disposuit per unum Christum emendare quod per unum Adam peccatum erat. Unde dicitur in Apocalypsi: Agnus occfit istud. Sed haec forma, non ex omni parte conformis est, sicut subsequenter ostenditur. Vel forma Christi dicitur, quia sicut ille sine coforma Christi, quia sicut ille pater est omni
Abbreviated transcription (Latin):
li: Ad qd̃ dicimꝰ qd̃ ira dei qͥ cũ tnͣ¬
iusta uindicta. Si gͦ iusta diuina
uindicta tale nom̃ accepit: reconcili¬
atio deirecte intelligit᷑. cũ tal̃ ira fini
ur .s. cũ areatu pene absolum. Nõ
enĩ inimici eramꝰ deo. nͥ qͣmadmodũ
iticie sc̃ inimica peccata: et ideo remiᷤᷤ¬
li peccatis tales inimiticie finiunt᷑
reconciliant᷑ iusto: quos ip̃e iustifi¬
cat Pecca enĩ nr̃a diabolus tenebat
⁊ꝑ illa nos m̃to agebat in mortẽ
s tm ualuit ille sanguis: ut hoĩes ab
et̾na morte debita lib̾auĩt mors xp̃i
indebita: qͦs tñ ⁊̃ inimicos utiq dile¬
lare enim .i. quia nos sumꝰ reconcili

Expanded text:
cimus, quod ira Dei, qui cum trajusta vindicta. Si ergo justa divina vindicta tale nomen acceperit, reconciliatio Dei recte intelligitur, cum talis ira fini cum a reatu poenae absolvimur. Non enim inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, et ideo remissis peccatis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo, quos ipse justificat. Peccata enim nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito agebat in mortem; sed tantum valuit ille sanguis ut homines ab aeterna morte debita liberaverit mors Christi indebita, quos tamen etiam inimicos utique dilevare. Enim, id est quia nos reconcili
Abbreviated transcription (Latin):
atore seruiert creature deos sibi con¬
stituentes quos colerent ad miuriã
dei sicut ille loco dei. diabolo consen¬
ll. Peccm enim ade ñ longe est ab
ydolatria. qui contẽpto creatoris pre¬
cepto. diaboli suasiomi ꝯsentiens: qi
raloco dei diabolũ statuit ⁊ sicut deꝰ
ẽ uoluit. fuert autẽ qui peccauer̃t
ñ p̾cito deo. Qͥ enĩ intellexit siue ex
traduce siue inditio naturali ⁊ uene¬
ratus est deum. nulli honorificentiã
nominis ac maiestatis imꝑtiens: si
pectauit qr inpossibile non peccare.
sub deo peccauit non indeum. ideoq
meos mors non regnauit: s ineos qͥ
insimilitudine ade peccauer̃t .i. qͥ sb̾
spetie ydoloꝵ seruier̃t diabolo. balẽ¬

Expanded text:
eatore servierunt creaturae, deos sibi coneatore servierunt creaturae, deos sibi constituentes, quos colerent ad injuriam Dei, sicut ille loco Dei diabolo consensit. Peccatum enim Adae non longe ab idololatria est, qui contempto Creatoris praecepto diaboli suasioni consentiens, quasi in loco Dei diabolum statuit, et sicut Deus esse voluit. Fuerunt autem qui peccaverunt, non praeterito Deo; qui enim intellexit sive ex traduce, sive indicio naturali, et veneratus est Deum nulli honorificentiam nominis ac majestatis impartiens, si peccavit, quia impossibile erat non peccare, sub Deo peccavit, non in Deum. Ideoque in eos mors non regnavit, sed in hos qui in similitudinem Adae peccaverunt, id est qui sub specie idolorum servierunt diabolo. Tale
Abbreviated transcription (Latin):
nas. securꝰ qd̾ ex causa ade derelictũ ad̾
hoiem possidebat. Regnauit dico: aba¬
dam usq ad moysen ꝑ quẽ rediit cu¬
intio uniꝰ dei: qr ꝑ eũ data est lex inoͦ
precipiebat᷑ de uno deo colendo. Regna¬
uit gͦ mors usq ad moy sen .i. usq adl¬
gem. qr iam tẽ datũ est hõib remedi¬
um quo possent libera ri. sub qͣ
tñ si eẽnt similes pre uaricati¬
omi ade: in eos moiᷤ regnaret. s
lex dataest in initio regressio¬
nis de egypto. docens de uno deo. ne
regnaret mors. s. diabolus. uł pecca¬
tũ. Et cepit inuidea pͥmũ destrui re
grãm. Et nota hic usq accipi exclu¬
siuũ. Seqͣr. In eos qui peccauer̃t in simi¬
litudinẽ preuaricationis ade. Alia lit¬
tera in qͣ non legit᷑. etiã ⁊ non. Qrͣ Mhorᷤ
regnauit usq ad moysen. ñ tñ in om¬
nes s in eos qui peccauer̃t in similitu¬
dinem preuaricationis ade. in simi¬
les p̾uaricatori ade. qui .s. negłcto eͤ¬

Expanded text:
nas, securus, quod ex causa Adae derelictum a Deo nas, securus, quod ex causa Adae derelictum a Deo hominem possidebat. Regnavit, dico, ab Adam usque ad Mosen, per quem rediit cognitio unius Dei, quia per eum data est lex in qua praecipiebatur de uno Deo colendo. Regnavit ergo mors usque ad Mosen, id est usque ad legem, quia jam tunc datum est hominibus remedium quo possent liberari; sub qua tamen si essent similes praevaricationi Adae, in eos mors regnaret, sed lex data est in initio regressionis de Aegypto docens, de uno Deo ne regnaret mors, scilicet diabolus, vel peccatum, et coepit in Judaea primum destrui reg Christi gratiam. Et nota hic, usque accipi exclusivum, in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. Alia littera in qua non lit usque ad Mosen, non tamen in omnes, sed in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, id est in similes praevaricatori Adae; qui scilicet neglecto Cr
Abbreviated transcription (Latin):
uideret᷑ lege ñ docente. Dico pect̾m erat
in mundo. pecc̃m autẽ ñ imputabat᷑
apud deũ: cum lex non eẽt. Imputaba¬
apd̾ quẽ putabat᷑ impune futmͣ. cũneᷤ¬
sciret᷑ iudicaturꝰ. Asserebant enĩ hoĩes
deũ incuriosum et̃ ⁊ ideo apud eũ impn¬
ne futura pecc̃a: s ñ apd̃ hoĩes. Nõ enĩ
lex naturał penitꝰ obtorpuerat: qr non
ignorabant. qd̃ ñ debebant facere aliu
qd̾ pati nolebant. Ña usq adeo pecc̃m
non erat incognitũ int̾ hoĩes: qd̃ iosepb
qmͣuis ꝑ calũpniã. tñ qiͣ rens clausus
est in carcere. ⁊ ꝑistor et pincerna pha¬
raonis. Pecc̃m gͦ non ĩputabat᷑ cũ lex
non esset. ñ dico apud homines s apd
deum. s ubi lex data est: nouert deũ
tur peccin.s regnauit mors anime. se¬
cure possidente hoĩes diabolo ꝓ impu¬
nitate credita. Impune enĩ se peccare
putantes magis delinq̃bant circa hec
peccata ꝓmptiores: que mundꝰ qͣi licisa
nutriebat. quo facto: gaudebat satha¬

Expanded text:
videretur, lege non docente. Dico, peccatum erat in mundo, peccatum autem non imputabatur, apud Deum, cum lex non esset. Imputabaapud quem putabatur impune futurum, cum nesciretur vindicaturus. Asserebant enim homines Deum incuriosum esse, et ideo apud eum impune futura peccata, sed non apud homines. Non enim lex naturalis penitus obtorpuerat, quia non ignorabant quod non debebant facere, aliis, quod pati nolebant. Nam usque adeo peccatum non erat ignotum inter homines quod Joseph, quamvis per calumniam, tum quasi reus clausus est in carcere, et pistor, et pincerna Pharaonis. Peccatum ergo non imputabatur, cum lex non esset, non dico apud homines, sed apud Deum. Sed ubi lex data est, noverunt Deutur peccatum, sed regnavit mors, animae secure possidente homines diabolo pro impunitate credita. Impune etenim peccare se putantes, magis delinquebant, certa haec peccata promptiores, quae mundus quasi licita nutriebat. Quo facto gaudebat Sata
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c: multomagis habundauit .i. mul¬
tomagis habundans tͣnsiit inplures
idẽ in om̃es filios eiꝰ. Habundans aute
maior res omnibꝰ suis magis ꝓdest. qr
ñ solũ illud originale: s etiam addise
peccata soluit. Hoc autẽ donũ: dat᷑ in

Expanded text:
s, multo magis abundavit, id est multo magis abundans transiit, in plures, id est omnes filios ejus. Abundans autem et major res omnibus suis magis prodest, quia non solum illud originale, sed etiam addita peccata solvit. Hoc autem donum
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩe fuit. qͥ ꝑsuam bonitatẽ de sua pli¬
nitudine nob̾ tribuis. Et nota plures
non ibi poni ꝯparatiue s absolute
to ade cõparet᷑: et preferat᷑. Adam qͥp¬
re ex uno delicto reos genuit: xp̃i au

Expanded text:
homine fuit, qui per suam bonitatem, de sua plenitudine nobis tribuit. Et nota, plures, non ibi poni comparative, sed absolute,to Adae comparetur et praeferatur. Adam quippe ex uno delicto reos genuit mu
Abbreviated transcription (Latin):
lreguauit mors. qr ptꝰ morte istã qͥ
et̾nalit̾ punit. ĩ mo sub spe seruati st̃.
mnaduentu xp̃i liberandi. sicut de a¬
braham legit᷑. qr qͣmuis apd̃ infõt
fuerit: discretꝰ tñ longo interuallo
erat a peccatorib. ita ut chaos eẽt in¬
gens int̾ iustos ⁊ pect̾ores. Et sciendũ
qd̃ libros qui alit̾ habent: dicit am¬
brosius ẽẽ corruptos. uͥ .s. scͥptũ est mor

Expanded text:
regnavit mors, quia post mortem istam quae aeternaliter punit; imo sub spe servati sunt in adventu Christi liberandi, sicut de Abraham legitur, quia quamvis apud inferos fuerit discretus, tamen longo intervallo erat a peccatoribus, ita ut chaos ingens esset inter justos et peccatores . Et sciendum quod liberos qui aliter habent dicit Ambrosius esse corruptos, ubi scilicet scr
Abbreviated transcription (Latin):
ne pecc̃o: manifestũ est. Alia eñ st̃ ꝓpͥ¬
a peccata in quibꝰ tm̃ peccant quoꝵ pec¬
iata st̃ aliud hoc unũ in quo om̃es pec¬
cauer̃t. qñ om̃s illi unꝰ homo fuerant
Manifestũ est itaq om̃s in adam pec
ptus: quos genuit om̃es nati st̃ sub pecꝰ¬
iato. Ex eo gͥ cuncti sc̃ pecc̃ores. Seqͣr Us¬
ꝙ adlegem ⁊c̃. Quasi dicẽt quis. In om¬
nel ꝑtransut pecc̃m: qͥd gͦ egit lex: No¬
ne ila reconciliare potuit: ut pecc̃m ñ
uansiret in omnes: Nõ: inqͥt Usq ad le¬
gem enim scͥptam uł naturalem .⁊ sub
inmundo .i. in homine. qr nec lex potu¬
it auferre pecc̃m s auxit. sine natura¬
liin qua qͥsq iam ratione utens: inci¬
pit pecc̃o originali addere ꝓpͥa siue scͥp¬
subintrauit. ut habundaret delictũ.
Togͦ sdeo dicit apłs usq ad legem pec¬
atũ fuisse in mundo. qd̾ deinceps in

Expanded text:
 peccato, manifestum est. Alia enim sunt propria peccata, in quibus tantum peccant quorum peccata sunt; aliud hoc unum in quo omnes peccaverunt, quando omnes illi unus homo fuerant. Manifestum est itaque omnes in Adam peccptus, quos genuit omnes nati sunt sub peccato. Ex eo igitur cuncti sunt peccatores, usque ad legem. Et quasi dicat quis: In omnes pertransiit peccatum. Quid ergo egit lex? Nonne illa reconciliare potuit ut peccatum non transiret in omnes? Non, inquit, usque ad legem enim scriptam, vel naturalem, id est sub in mundo, id est in homine. Quia nec lex potuit auferre peccatum, sed auxit, sive naturalis in qua quisque jam ratione utens incipit peccato originali addere propria; sive scrisubintravit ut abundaret delictum. Non ergo ideo dicit Apostolus, usque ad legem peccatum fuisse in mundo quod deinceps in
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃m habuit: ⁊ ab illo ininstissime oc¬
cisus est. Potentia. qua reuixit mortuus:
nũqmͣ postea moriturꝰ. S ñne iure equiᷤ¬
simo diabolus uinceret᷑ si potentia tm̃
deus eẽt ñ crederet᷑ uoluisse qd̾ potuit s
non potuisse qd̃ uoluit. Iusticia gͦ hũilita¬
tis hoiẽm liberauit: quẽ sola potentia eqͥs¬
sime liberare potuit. Si enĩ tres illi in cau¬

Expanded text:
peccatum habuit, et ab illo injustissimo ocpeccatum habuit, et ab illo injustissimo occisus est; potentia, quia revixit mortuus nunquam postea moriturus. Sed nonne jure aequissimo diabolum vinceret, si potentia tantederetur voluisse quod potuit, sed non potuisse quod voluit. Justitia ergo humilitatis hominem liberavit, quae sola potentia aequissime liberare potuit. Si enim tres illi in cau
Abbreviated transcription (Latin):
statis amisit: qnͣdo in potestate diaboli
ẽẽ ꝑmisit. s int̾ mala penalia ⁊̃ malis
multa p̃stitit bona. ⁊ tandẽ hoĩem qũe
cõmissio pecc̃oꝵ diabolo subdidit remis¬
sione pecc̃oꝵ donata ꝑ sanguinẽ xp̃i e¬
ruit adiabolo. ut sic iusticia uinceret᷑ di
cħ morte dignũ inueniret: occidit tñ eñ.
⁊utiq iustũ ẽ ut debitores quos tenebat
liberi dimittant᷑. in eũ credentes: quem
sine debito ullo occidit. Ideo autẽ poten¬
tia uincere noluit. qr diabolus uicio ꝑ¬
uersitatis sue. amator ẽ potentie: ⁊ de¬
sertor oppugnatorq iusticie. in quo ho¬
eiuiq adeptione letant᷑ uł cupiditate
imflamant᷑. ideoq placuit deo: ut nõ
potentia s iusticia uincẽt. ⁊ hoĩem eru¬
eret. in qͦ homo eum imitari disceret.
Postea uͦ in resurrectione secuta ẽ po¬
tentia. Iusticia gͦ pͫ. ⁊ potentia postea
diabolũ uicit. Iusticia uicit. qr nullũ

Expanded text:
statis amisit, quando in potestate diaboli statis amisit, quando in potestate diaboli esse permisit, sed inter mala poenalia, etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commistio peccatorum diabolo subdidit, remissione peccatorum donata, per sanguinem Christi eruit a diabolo, ut sic justitia vinceretur 24hil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est, ut debitores quos tenebat liberi dimittantur in eum credentes, quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae, in quo hoejusque vel adeptione laetantur, vel cupiditate inflammantur. Ideoque placuit Deo, ut non potentia sed justitia vincens, hominem erueret, in quo homo eum imitari disceret. Postea vero in resurrectione secuta est potentia. Justitia ergo prius, et potentia postea. Diabolum vicit justitia, quia nullum
Abbreviated transcription (Latin):
surꝰ auctor mortis. auctoris uite morte
uincendus: uictor pͥmi adam. ⁊ tenens
genꝰ humanũ. uictus a scdõ adam. ⁊ d¬
mittens genꝰ. xp̃ianũ. liberatũ ex hu¬
mano genẽ ab humano cͥmine: ꝑeũ
qui non erat incrimine. qmͣuis eẽt ex
genere. ut deceptor ille abeo uinceret᷑
genere: qd̃ uicerat crimine. Est p̾tẽa
suꝑat᷑ diabolus non potentia. Qd̃ qͦmͦ
fcm sit ut pateat explicabo: ut pote¬
ro. Qdã iusticia dei in potestatẽ diabo¬
li traditũ ẽ genꝰ humanũ. peccato
pͥmi hoĩs iom̃es utriꝰq sexꝰ cõmixtione
nascentes. originalit̾ inseunte. ⁊debito
pͥmoꝵ parentũ obligante: qͦcuca om̃es
hoĩes aborigine sc̃ sub pͥncipe diabolo.
dta ab iitio. Modꝰ autẽ ille qͦ tradit᷑ ẽ¬
homo in diaboli potestate nõ ita debet
intelligi: tanqm dens hoc fecerit aut fie
deserente peccantẽ: pecci auctor ilico in¬
uasit. ñ tñ deus continuit in ira sua mi¬
serationes suas. nͨ hoĩem alege sue pote¬

Expanded text:
s, auctoris vitae morte vincendus: victor primi Adam et tenens genus humanum, victus a secundo Adam et amittens genus christianum, liberatum ex humano genere ab humano crimine, per eum qui non erat in crimine, quamvis esset ex genere; ut deceptor ille ab eo vinceretur genere, quod vicerat crimine. Et hoc superatur diabolus, non potentia. Quod quomodo factum sit, ut pateat explicabo, prout potero. Quadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commistione nascentes originaliter transeunte, et debito primorum parentum obligante, quocirca omnes homines ab origine sunt sub principe diabolo. ata ab initio. Modus autem ille quo traditus ehomo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi tanquam Deus hoc fecerit aut fieren. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit; nec tamen Deus continuit in ira sua miserationes suas, nec hominem a lege suae pote
Abbreviated transcription (Latin):
minib ñ dico a deo: cuius iudicio qui
sine lege peccauer̃t sine lege ꝑibunt.
Dico ñ imputabat᷑ cum lex non esset
que pecc̃m ꝓhibet. No dicit pecc̃m nõ
erat s ñ imputabatur. ꝙ non erat si¬
ue lex rationis inparnulo. siue lex lit¬
tere in ppło: qua arguente demonstͤ¬
Pecc̃m ñ imputabat᷑ ante legẽ sed tñ
mors .i. pecc̾m uł da̾pnatio regnauit
ab adam usq ad moysen.r usq ad
legem que ꝑ moysen diuinitꝰ ꝓmul¬
gata est: qr nec ip̃a potuit regnum¬
mortis auferre. Regnũ autẽ mortis
uult intelligi. qnͣdo ita dñat᷑ in ho¬
minib peccati reat᷑: ut eos ad uitã
eternã que uere uita est. uenire nõ
hoc regnũ mortis sola in quolibet ho¬
mine gr̃a destruit saluatoris. q̃ oꝑata
tem gr̃am. ñ ad legis littam tm̃ iu

Expanded text:
n dico a Deo, cujus judicio qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; non imputabatur, dico, cum lex non esset, quae peccatum prohibet. Non dicit, peccatum non erat, sed non imputabatur, quia non erat sive lex rationis in parvulo, sive lex litterae in populo, qua arguente demonstrpeccatum non imputabatur ante legem, sed tamen mors, id est peccatum vel damnatio, regnavit ab Adam usque ad Mosen, et usque ad legem quae per Mosen divinitus promulgata est, quia nec ipmortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae opertem gratiam, non ad legis litteram, qu
Abbreviated transcription (Latin):
imipec̃cm fit. ita fit ⁊ ꝑ donũ. s plus fit
y donum. Et hoc ꝓbat. Nam indiciũ
delicto. ab adam traducto in cõdẽpna¬
tionem corꝑał et et̾ne mortis. gr̃a au¬
tem xp̃i non ex unotm̃ s ex muitis de¬
lictis ꝓcedit in iustificationẽ. qi ñ so¬
lũ ignoscit: s ⁊̃ iustifieat hic. Et attũ

Expanded text:
um, fit, ita fit et per donum, sed plus fit per donum, et hoc probat. Nam judicium o originali ab Adam traducto, in condemnationem corporalis et aeternae mortis. Gratia autem Christi, non ex uno tantum, sed ex multis delictis, procedit in justificationem, quia non solum ignoscit, sed etiam justificat.
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃m tanqͣm hẽditariis mał nos poste¬
ri eiꝰ obligati sumꝰ. ⁊ de scd̃o adam: quo
soluente ꝓ nob̃ qd̃ ñ debebat. a debitis
unũ diabolus tenebat om̃s. ꝑeius ui
tiatam carnẽ concupiscñtialit̾ gene¬
ratos: iustũ ẽ ut ꝑhc unũ dimittat om
generatos. Et hoc ẽ qd̃ ait ꝓptẽ a sicut¬
⁊c̃ Insiste littere ita: ut aminori ⁊ a
simili ratiocinationis ordo ostendat᷑¬

Expanded text:
peccatum tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus; et de secundo Adam, quo, solvente pro nobis quod non debebat, a debitis unum diabolus tenebat omnes, per ejus tiatam carnem concupiscentialiter generatos, justum est ut per hunc unum dimittat omnes generatos. Et hoc est quod ait: Propterea sicut, etc. Insiste litterae, ita ut a minori, et a simili ratiocinationis ordo ostendat
Abbreviated transcription (Latin):
tos. Qritur qͦmͦ ꝑ unũ hoĩem ⁊ ñ ma¬
gis ꝑ unã mulierem dicat apłi pec̾em
introiisse in mundũ. cũ a muliere mi¬
tiũ pecci fuerit. ⁊ ante a serpente siue
a diabolo. Ad qd̃ dicimꝰ apłm in his
suetudinis ordinẽ tenuisse. dũ succes¬
sionẽ post̾ĩtatis humane que pecõo ⁊
morti ex eo uenienti subcubuit: ñ mu¬
lieri s uiro attͥbuit. No enĩ ex muli¬
ere pꝰteritas s ex uiro noĩari solet: et
obhoc mortał pꝰteritas ⁊ corporalis¬
successio: uiro potiꝰ tanqm auctori. ⁊
ñ mulieri deputat᷑. uł qr mulier de
uiro est. ⁊ utriꝰq una caro est ⁊ ideo
siue a muliere sine ab adam dicat᷑ u¬
endũ ẽ h̃eticos qͦ sdã qͥ nõiati st̃ pelagi¬
ani: dixisse pecc̃m pͥme tͣnsg̃ssionis
in alios hoĩes ñ ꝓpagatiõe s imitatio¬
ne tͣnsisse. Unde in paruułꝰ nolt cred̾e
ꝑ bapt᷑m solui originale pecc̃m: qd ĩ¬

Expanded text:
ritur quomodo per unum hominem, et non magis per unam mulierem, dicat Apostolus peccatum introisse in mundum, cum a muliere initium peccati fuerit, et ante a serpente, sive a diabolo. Ad quod dicimus Apostolum in his consuetudinis ordinem tenuisse, dum successionem posteritatis humanae quae peccato et morti ex eo venienti succubuit, non mulieri, sed viro attribuit. Non enim a muliere posteritas, sed ex viro nominari solet: et ob hoc, mortalis posteritas, et corporalissuccessio viro potius, tanquam auctori, et non mulieri deputatur. Vel quia mulier de viro, et utriusque una caro est, et ideo sive a muliere, sive ab Adam dicatunquit, haereticos quosdam qui nominati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed imitatione transisse. Unde etiam in parvulis nolunt credere per baptismum solvi originale
Abbreviated transcription (Latin):
ter tenuit. Homo ⁊̃ iniuiriã fecisse deo
conuinceret᷑. ꝙ p̃cepta eiꝰ contẽpsit ⁊ se
alieno dñio mancipãs. seruitutis sue¬
dãpnũ intulit. Homini qͦ iniuriã fecis¬
se conuinceret᷑ diabolus: qr illũ ⁊ priꝰ
ꝓmittendo bona decepit.⁊ pt᷑ malai¬
ferendo nocuit. Iniuste gͥ diabolus qł¬
tũ ad se tenebat hoĩem: s homo iusteit¬
nebat᷑. qr di abolus ñ qmͣ meruit potesta¬
tẽ habẽ suꝑ hoĩem. s homo meruit ꝑcill¬
pã pati diaboli tẏrannidẽ. Si gͥ deus qͥ
utiq p̾erat potentia hoĩem lib̃are uel¬
let sola sue iussionis uͥtute. hoĩem pote¬
tam iusticia humilitatis uti uo¬
luit: unde ⁊ filium ꝓ nob̃ in mortẽ
tradidit. ꝑ quẽ iustificati sumꝰ. et
deo patri: ut placaret. ñ qd̃ ante
non dilexĩt nos. ex qͣ diłctione fili¬
um ꝓ nob̃ tradidit. nec filiꝰ qiͣ patͤ¬
tradidit semet ip̃m. Hoc gͦ sicut ⁊¬

Expanded text:
ter tenuit. Homo etiam injuriam fecisse Deo convinceretur, quia praecepta ejus contempsit, et se alieno domino mancipans, suae servitutis damnum intulit. Homini quoque injuriam fecisse convinceretur diabolus, quia illum et prius promittendo bona decepit, et post mala inferendo, nocuit. Injuste igitur diabolus quantum ad se tenebat hominem, sed homo juste tenebatur, quia diabolus nunquam meruit potestatem habere super hominem, sed homo meruit per culpam pati diaboli tyrannidem. Si igitur Deus, qui utique praeerat, potentia hominem liberare vellet, sola suae jussionis virtute hominem potehumilitatis uti maluit, unde et Filium pro nobis in mortem tradidit, per quam justificati sumus et Deo Patri, ut placaretur, non quod ante non dilexit nos, ex qua dilectione Filium pro nobis tradidit, nec Filius quatradit
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. que ⁊̃ baptizatos paruuloᷤ suo in¬
serit corpori: qui nondũ ualent ali¬
tissimã fidelibꝰ grãm qm latent̃ enã
infundit paruuł: sic ⁊adam p̃t̃ ini¬
tations exẽplũ occulta ⁊̃ tabe carna¬
lis ꝯcupiscentie tabificauit inse oms
de sua stirꝑe uenturos. Unde redte s̃¬
dit. In quo om̃s peccauer̃t . Qi. Merito¬

Expanded text:
tiam baptizatos parvulos suo inserit corpori, qui nondum valent alitissimam fidelibus gratiam, quam latenter etiam infundit parvulis, sic et Adam praeter imitationis exemplum, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos. Unde recte subdit: In quo omnes peccaverunt; quasi di
Abbreviated transcription (Latin):
tebeniuolentia. a qͦ tales arras accepimꝰ:
qd donauit ĩpiis mortẽ suã. qui seruat
iustis uitã suã. Mortuus ẽ ꝓte ohomo
mortał: ut uiuas cũ illo. Suscepit nr̃am
mortẽ: ut donaret nob̾ uitã suã. Incredi¬
biliꝰ est qd̾ mortuus ẽ eternꝰ: qm ut met̃¬
nũ uiuat mortał. Ia qd̾ incredibiliꝰ est te

Expanded text:
a quo tales arrhas accepimus, quod donavit impiis mortem suam, qui servat justis vitam suam. Mortuus est pro te, o homo mortalis, ut vivas cum illo; suscepit mortem nostram, ut donaret nobis vitam suam. Incredibilius est quod mortuus est aeternus, quam ut in aeternum vivat mortalis. Jam quod est incredib
Abbreviated transcription (Latin):
iuidicat. S ira appellat᷑ uindicta ⁊ ultio
ip̃iꝰ. Et aĩaduertendũ est qd̾ ad cõmenda¬
tionẽ diuine dilectiõis seꝑe apłc iterat
de morte xͥ: ⁊ ad rep̃ssionẽ humanitu¬
moris. hoĩs repetit infirmitatẽ. Dixerat
bat: scd̃m qd̾ opꝰ eiꝰ eramꝰ. qd̾ ⁊ fecit ante
mundi constitutionẽ. Incõp̃hensibił eft
enĩ dilectio qͣ diligit deus: atq ĩmutabis
No enĩ ex quo ei reconciliati sumꝰ ꝑsan¬
giunẽ filũ eiꝰ nos cepit diligere: s ante
mundũ. pͥqm om̃ino aliqͥd eẽmꝰ. dilexie

Expanded text:
 vindicta, et ultio ipsius. Advertendum est quod ad commendationem divinae dilectionis saepe Apostolus iterat de morte Christi, et ad repressionem humani tumoris, hominis repetit infirmitatem. Dixerat bat secundum quod opus ejus eramus, quod et fecit ante mundi constitutionem. Incomprehensibilis est enim dilectio qua nos diligit Deus atque immutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus, per sanguinem Filii ejus, nos coepit diligere; sed ante mundum, prius quam omnino aliquid essemus dil
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ itaq ñ tnͣsgressionis contagione
uitiata natura: s om̃iũ taliũ uitioꝵ
sola medicina. slascebat᷑ in qmͣ homo
nullũ habens nullũ habiturꝰ om̃ino
pecc̃m. ꝑ qũe ren ascerent᷑ lib̾andi a pec¬
cato: qui nasci ñ possent absq pec̃co.¬

Expanded text:
nis contagione vitiata natura, sed omnium talium vitiorum sola medicina. Nascebatur homo, inquam, nullum habens, nullum habiturus omnino peccatum, per quem renascerentur liberandi a peccato, qui nasci non possent sine pecc
Abbreviated transcription (Latin):
est. odisti om̃s qui oꝑant᷑ in iqͥtatẽ ita
⁊ illud ei dc̃m est. nicħ odisti eoꝵ quete¬
cisti. ꝓinde miro ⁊ diumno modo: etiãqͣr¬
do nos oderat diligebat. Oderat enĩ noᷤᷤ
quales ip̃e non fecerat. Et qr iniqͥtas
nr̃a non penitꝰ consũpserat opꝰ eiꝰ: no¬
uerat simul in uno quoq nr̃m. Iodis¬
se qd̾ feceramꝰ. ⁊ amare qd fecerat. Et
hoc qͥd̾ in om̃ib intelligi potest. Quis¬
gͦ digne possit eloqui. qnͣtũ diligas
menbra uingeniti filii: ⁊ qͣnto ampliꝰ

Expanded text:
omnes qui operantur iniquitatem . Ita et illud ei dictum est: Nihil odisti eorum quae fecisti . Proinde miro et divino modo etiam quando nos oderat diligebat. Oderat enim nos quales ipse non fecerat, et quia iniquitas nostra non penitus consumpserat ejus opus. Noverat simul in unoquoque nostrum, et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem intelligi in omnibus potest. Quis ergo possit eloqui digne quantum diligat membra unigeniti Fil
Abbreviated transcription (Latin):
illlo suo malo m̃ito mala nr̃a morien¬
do ꝑferret: ⁊ credentib dona sua sine
ullis meritis nr̃is indebita largitate
onferret᷑ Qͥa ea que dicuntur meri¬
sa nẽa bona: dona st̃ eiꝰ. Dona nãq dei:
sunt merita nr̃a quib ad sũmũ bonĩ¬

Expanded text:
merito suo malo, mala nostra moriendo perferret, et credentibus dona sua sine ullis meritis nostris indebita largitate conferret? Quia et ea quae dicuntur merita nostra bona, dona sunt ejus. Dona namque Dei sunt merita nostra, quibus ad summum bon
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ñ sicest intelligendũ. qͣi ideo nos re¬
conciliauerit ei xp̃c. ut iã inciꝑet ama¬
re quos oderat: sicut reconciliat᷑ inim
cus inimico. ut deinde sint amici ⁊ se¬
s iam nos diligenti deo reconciliati su

Expanded text:
n sic est intelligendum, quasi ideo nos reconciliaverit ei Christus, ut jam inciperet amare quos oderat, Aug. sicut reconciliatur inimcus inimico, ut deinde sint amici sed jam nos diligenti Deo reconciliati su
Abbreviated transcription (Latin):
g est uictũrꝰ homo cũ deo: Nu mortał
uicturꝰ ẽ inet̾nũ: ꝓpt̃ qu̾e mortuns est qͥ
uiuit inet̾nũͦ S qͦmͦ mortuus ẽ ⁊ unde᷑
Et potest mori deus : Accepit exte: unde
induet te ut cũ illo uiuas. Induit se car¬
ne mortali in uͥgiitate matris: induet
te uita ꝑhenni in eqͣlitate patris. Ecce qͦ¬
mͦ amatꝰ es: non amandus. Amatꝰ es tur¬
pis ⁊fedus: añqͣm eẽt inte qd̃ amari di¬
gnum ess. Amatꝰ es priꝰ: ut dignꝰ fieres qͥ
amareris. Dilectꝰ es priꝰ: ut diligentẽ pꝰtea
diligeres. Impiꝰ enĩ eras. dãpnari meru
firmi eram᷑: qd̾ etiã impii mortuuis dico:
scd̾m tempꝰ Et est sensus. ꝓ nichilo tam
ꝓdilectione iusti ⁊ boni. ne dũ ꝓ impio.
Ideo raro dico: nam forsitan pot̾ inueni
sui: mortinis ẽ. Uł ita ut fiat distinctio

Expanded text:
 Deo? num mortalis victurus est in aeternum propter quem mortuus est qui vivit in aeternum? Sed quomodo mortuus est, et unde, et potest mori Deus? Accepit ex te unde induet te ut cum illo vivas; induit se carne mortali in virginitate matris, induet te vita perenni in aequalitate Patris. Ecce quomodo amatus es non amandus. Amatus enim es turpis et foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignus fieres qui amareris; dilectus es prius, ut diligentem postea diligeres. Impius enim eras, damnari meruefirmi eramus, quod etiam impii. Mortuus dico, secundum tempus. Et est sensus: Pro nihilo tam dilectione justi, et boni, nedum pro impio. Ideo raro dico: Nam forsitan potest invenirsui, mortuus est Vel ita, ut fiat distinctio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓimpiis .i. uice ĩpioꝵ qͥ deberent morii
ecernũ ñto iniquitatis. ꝓ ĩpiis dico ñ qͥ
olim fuissent ⁊ non tũc: s potiꝰ mortuus
est ꝓ nob̾ impiis. cum eẽmꝰ adhuc infir¬
mi in peccatis: ⁊ ita medico indigentes.
Mortiuis ẽ dico: ⁊ hoc scd̃m tempus .i. ꝑ¬

Expanded text:
est vice impiorum qui deberent mori in aeternum merito impietatis. Pro impiis, dico, non qui olim fuissent, et non tunc, sed potius mortuus est pro nobis impiis. Cum essemus adhuc infirmi, in peccatis, et ita medico indigentes, mortuus est, dico et hoc, secundum tempus, id
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd magne dignitatis habebat: s sig¬
nũ erat ei tm̃. Circũcisio enĩ ext̾ior dicit᷑
signũ eͣxt̾ioris cͥcuncisionis. tale .s. signũ:
qd̃ sit signacłm i. habens similitudiem
signate rei. ut sicut carne libidinis ho¬
mo in cͥcũcisione spoliat᷑.: sic aĩa spolie¬
tur om̃ib sordibꝰ pͥme natiuitatis. Et q
ñdũ dixãt cuiꝰ rei signũ sit: subdit. iusti¬
cie fidei. Qiͣ. Accepit cͥcũcisionẽ in signũ¬

Expanded text:
dignitatis habebat, sed signum erat ei tantum. Circumcisio enim exterior dicitur signum interioris circumcisionis, tale scilicet signum, quod sit signaculum, id est habens similitudinem signatae rei. Ut sicut carne libidinis homo in circumcisione spoliatur, sic anima spolietur omnibus sordibus primae nativitatis. Et quia nondum dixerat cujus rei signum sit, subdit, justitiae fidei. Q
Abbreviated transcription (Latin):
creauie: non de gn̾e creauit alic̾ po¬
terat gͦ uł sic uł alio mͦ qͦ uellet: cre¬
are unũ aliũ de quo .÷ uinceret᷑ nie¬
tor pͥoris. S meliꝰ iuidicauit ⁊ de ip̃o qd̾
uictũ fuerat genere: assumere homi¬
ret inimicũ. ⁊ tñ ex uͥgine. cuiꝰ concep¬
tũ sp̃e non caro. fides non libido p̃uenit:
nec int̾fuit carnis concupiscentia. ꝑ qͣ¬

Expanded text:
creauit non de genere creauit alicuius. Poterat uel sic uel alio quo uellet modo creare unum alium, de quo uinceretur uictor prioris. Sed melius iudicauit de ipso quod victum fuerat genere assumere homiret inimicum. Et tamen ex Virgine, cujus conceptum Spii ritus, non caro; fides, non libido praevenit; nec interfuit carnis concupiscentia q
Abbreviated transcription (Latin):
dũ dicit. Spei enĩ addita tribulatio: aug¬
mentũ facit p̃mii. indexq est fixe spei tͥ¬
bulatio. No est enĩ magnũ głari in leti¬
tis. recti corde etiã intribulationib glo¬
uant᷑: magnitudinẽ p̃mii cognoscentes.
de tͥbulatione finienda: infinitũ ꝑremi¬
um acquisituri. Seqr᷑. Scientes ⁊ c̃ qͣi. Cur¬

Expanded text:
 Dam. spei enim addita tribulatio augmentum facit praemii, indexque est fixae spei tribulatio. Non enim est magnum gloriari in laetis; recti corde, etiam in tribulationibus gloriantur, magnitudinem praemii cognoscentes, de tribulatione finienda, infinitum praemium acquisituri. Scientes etc. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmittere .i. ita leuit̃ pot̃ facere: ut ꝓmitte̾.
hoc gentes imitari debent ut .s. credant
sicut abraham credidit. s. dm̃ posse que¬
cũq ꝓmisit. Et nota qd̃ ñ ait quet᷑q p̃di¬
xit uł p̾sciuit. s quecũq ꝓmisit potens ẽ
facere. qr om̃e qd̾ ꝓmisit ipe facit. Et si enĩ
faciunt hoĩes bona que ꝓmistt. ip̃e tñ facit:
qr facit ut illi faciant. nõ illi facurat: ut
ip̃e faciat qd̾ ꝓ misit. Alioqͥn: ut dei ꝓmis¬
sa cõpleant᷑ ñ in dei s in hõium ẽ potesta¬
te. ꝓmisit gͦ qd̾ ip̃c facturꝰ fuerat: nõ qd̾̃
hoĩes. No enĩ de nr̃e uoluntatis potestate
s de sua p̃destinatione ꝓmisit. Congrue
gͦ ñ ait p̃dixit uł p̃sciuit: nã ⁊ aliena fa¬
cta potens ẽ p̃dicere atq prescire. s ꝓmi¬
sit. ut hoc intelligẽt᷑ ꝓmittere qd̃ ip̃e fa¬
credere reputatũ ẽ illi adiusticiam: qͣ. ꝑ¬

Expanded text:
promittere, id est ita leviter potest facere, ut promittere. promittere, id est ita leviter potest facere, ut promittere. Hoc gentes imitari debent, ut scilicet credant, sicut Abraham credidit, scilicet Deum posse quaecunque promisit. Et nota quod non ait, quaecunquae praedixit, vel praescivit, sed quaecunque promisit potens est facere, quia omne quod promisit ipse facit; et si enim faciunt homines bona quae promisit, ipse tamen facit, quia facit ut illi faciant, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit. Alioquin ut Dei promissa impleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate. Promisit ergo quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Non enim de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Congrue ergo non ait praedixit, vel praescivit. Nam et aliena facta potest praedicere atque praescire; sed promisit, ut hoc intelligeretur promittere quod ipse facredere reputatum est ei ad justitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
est infirmatꝰ infide. Infirmat᷑ ille qͥ hesi¬
tat. ⁊si causã qͣ poss infirmari haberet.
scilic suam senectutẽ ⁊ sare senͨtutem
⁊ sterilitatẽ. Uñ ait. Nec considerauit cor¬
pus suĩ emortuũ: ab oꝑe generandi fili¬
os cũ fere centũ eẽt annoꝵ. et similit̃ ñ
consid̾auit uuluam sare ẽẽ emortuã. stõ
sine causa ħ ⁊ alia ccͣ natam: fecit deus¬
Ideo enĩ talia fecit: ut errorem auferret¬
⁊ se om̃ipotentẽ dm̃ om̃iũ demonstraret
Aliqui enĩ inflati ratione mundi: deum
minio mancipati. Attendendũ ⁊̃ ẽ. qd̾ ñ
ram guatioĩs humane fuit ꝓmissus. hoc
enĩ fuit in signũ. deifiliũ otͣ humanam
natam ⁊rationẽ ex hoĩe nascitm̃. filiosq
dei ex mortalib ĩmortales generandos.
Et ñ solũ inꝓmissione non hesitauit ab¬
sare filius. ⁊ si ipã ꝓmissio differret᷑ ñ tñ
scme sciens multo intuitu uͥtutis dei qr
quecũq ꝓmisit deus potens ẽ ⁊ facere: ut

Expanded text:
est in fide. Haimo. Infirmatur ille qui haesitat, etsi causam, qua posset infirmari, haberet, scilicet suam senectutem, et Sarae sterilitatem et senectutem. Unde ait: Nec consideravit corpus suum esse emortuum, ab opere generandi filios, cum fere centum esset annorum. Et similiter non consideravit, vulva Sarae esse, emortuam. Non sine causa Ideo enim talia fecit ut errorem auferrett se omnipotentem Deum omnium monstraret. Aliqui enim inflati ratione mundi, Deum minio mancipati. Attendendum est etiam quodram generationis humanae fuit promissus. Hoc enim fuit in signum, Dei Filium contra naturam humanam et rationem ex homine nasciturum, filiosque Dei, ex mortalibus immortales generandos. Et non solum in promissione non haesitavit AbSarae filius. Etsi ipsa promissio differretur, Non tsime sciens, multo intuitu virtutis Dei, quia quaecunque promisit Deus, potens est facere, ut