comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis modo quodam dicadi fieripos sit utid quod dictar
&pariuls lac & grundibus escasit sicut in principio erituebũ
& uerbum erat apud dm̃ & dr̃ erat uerbum quis xpĩ anus
potest tacere quis capere Aut quid in doctrina sina inuciri
potest grandius quod tamen & paruulis non tac&ur a gran¬
dibus neepar uulis occultatur a grandibus : Sed aliaest ratio
uerum tacadi abauerum dicedi necessitas : causas uerũ
tacendi longum est omnes quaerere uel inserere q̃uarum
tamen est & haecuna nepeiores faciamus eos qui non in¬
tellegunt dum uolumus eos qui intellegunt facere doctiores.
qui nobis ali quid tale tacentibus doctiores quidem non fuN
sed nec peiores fiunt: Cum autem rer uera ita sehab& utfiat
peior nobis eam dicantibus ille qui capere non potest nobis
autem tacatibus illequi potest quid putamus esse facittidũ
Non ne dicendum est potius uerum ut qui potest capere

Expanded text:
? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, ? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. Sicut, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , quis christianus tacere potest? quis capere? aut quid in doctrina sana potest inveniri grandius? Quod tamen et parvulis non tacetur et grandibus, nec parvulis occultatur a grandibus. Sed alia est ratio verum tacendi, alia verum dicendi necessitas. Causas verum tacendi longum est omnes quaerere vel inserere: quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligunt facere doctiores; qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores fiunt Cum autem res vera ita se habet, ut fiat pejor nobis ean dicentibus, ille qui capere non potest; nobis autem tacentibus, ille qui potest: quid putamus esse faciendum? Nonne potius est dicendum verum, ut qui potest capere
Abbreviated transcription (Latin):
deserenda Aut ex eu angelio delardiputabitur. Immocum
const& aliadm̃ danda etiam nonorantibus sicut initium
fider alia non nisi orantibus praeparasse sicut usq: infinẽ
perseuerantiã profecto qui exipso hanc habere seputat
non orat uthabeat : cauendũ est igitur nedumtimemus
ne tepescat hortatio extinguatur oratio accordaturelatio
dicatur ergo uerũ maxime ũbialiqua questio ut dicatur
impellit &capiant qui possunt : neferte cumta c&ur propt̃
eos qui capere nompossunt non solum ueritare fraudait᷑¬
uetum & amsalstite cipiantur quiu erum capere quo caueitur
falttas possunt facilo est enim immo autile ũt tcatir al¬
quod uerum propter in capaces: Nam unde est illid dm̃ adhuo
multahabeo uobis dicere sed non potestis illa portire noco
&illid apostol: Nonpotinuobis loqui quas spiritatibur sted
quasi carn albus quasi paruidr in xpõ lac uobis potum dedi
nonescam Nondum poteratis sednec atduc quidom potestis

Expanded text:
deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Deum, danda etiam non orantibus, sicut initium fidei; alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam: profecto qui ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendatur elatio. 40. Dicatur ergo verum, maxime ubi aliqua quaestio ut dicatur impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non solum veritate fraudentuverum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo ? et illud Apostoli, Noi carnalibus: quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictum est : Nonnesi dr̃ illos bonor futuros esse
praes ciuit bonierunt an quanta lib& nunc m ailignitite
uersentur. Si autemmalos: maherunt in quantalib&
nuncbonitate cernantur. fuit quidam in nostro monaste¬
rio qui corripientibus fratribus quurquaedam non facib¬
difacer& & facien cda non facer& : pespondebat: qualis¬
cumq nuncsim talis ero qualem dr̃ mefuturum esse
praesciuit: qui profecto uerũ dicebat & hoc uero nom pro¬
ficiebat inbonũ. Sedusq adeo profecit in malũ ut deserta
monas terii soci& a tefier& canis reuersus ad suũ uomitum
&tamen adhuc qualis sit futurus incertũ est : Num quid
ego propterhuius modi animas eaquae depraes cieitia
dĩ ueradicuntur uel negandasunt uel ticenda tunescilic&
qui propterea uel non orant uel frigideorant q̃uõ dnõ dichi¬
te didicerunt scire diñ quid nobis necessarium sit priusquã
o&amus abeo : Num proptertales huius sententia e ueritas

Expanded text:
quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse praescivit, boni erunt, in quantalibet nunc malignitate versentur; si autem malos, mali erunt, in quantalibet nunc bonitate cernantur? Fuit quidam in nostro monasterio, qui corripientibus fratribus cur quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat: Qualiscumque nunc sim, talis ero qualem me Deus futurum esse praescivit. Qui profecto et verum dicebat, et hoc vero non proficiebat in bonum: sed usque adeo profecit in malum, ut deserta monasterii societate fieret canis reversus ad suum vomitum: et tamen adhuc qualis sit futurus, incertum est. Numquid ergo propter hujusmodi animas ea quae de praescientia Dei vera dicuntur, vel neganda sunt vel tacenda; tunc scilicet, qui propterea vel non orant, vel frigide orant, quoniam Domino dicente didicerunt, scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab eo . Num propter tales hujus sententiae veritas
Abbreviated transcription (Latin):
delectatione remoramini ideonondum surrexistir quia
necdum uos adiutorium gratiae miserantis erexit:
uerum tamen si quiestis necdum uocati quos gratia sua
praedestinauerit eligendor accipi&is eandem gratiam
qua uelitis as itis electi : &si qui o boeditis si praedestinatiestis¬
reiciedi subtrahantur oboedia diuires ut oboedire cer¬
s&is : Istacumdicunt itanos a confitenda uera di gratia
idest quae non secundum merita nostradatur &acon¬
fitenda secundum eam praedestinationen scõrum
de terrere nondebent Sicut non d&erremur a confi¬
tenda praescietia dĩ si quis deilla populo sicloquatur
ut dicat : Siue nunc recte uiuatis siuenon rectetaleseritis
postea quales uos dr̃ suturos ese praesciuit uelboni
sibonos uel malisimalos : Num quidenim si hoc audito
non nulli intorporem segnitiammq: uertantur &a labore
pro diues ad libidine post concupis cantias suas eant :
propterea de praescietiadi falsum putandumest esse

Expanded text:
delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam qua velitis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Ista cum dicuntur, ita nos a confitenda vera Dei gratia, id est, quae non secundum merita nostra datur, et a confitenda secundum eam praedestinatione sanctorum deterrere non debent; sicut non deterremur a confitenda praescientia Dei, si quis de illa populo sic loquatur, ut dicat: « Sive nunc recte vivatis, sive non recte, tales eritis postea, quales vos Deus futuros esse praescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. » Numquid enim, si hoc audito nonnulli in torporem segnitiemque vertantur, et a labore proclives ad libidinem post concupiscentias suas eant, propterea de praescientia Dei falsum putandum est esse,
Abbreviated transcription (Latin):
murergo atq praedicamus : sed qui habent aures audi¬
endi oboedianter nos audiunt: qui uero eas non habent :
fit in eis quod scribtum est. ut audientes non audiant
audientes uidelic& corporissensu non audiant cordis
as censu : quur autem illi habeant aures audieidi illinon
habeant hoc est illis datum sit a patre ut ueniant adfiliũ
illis autem nonsit datum : quis cognouit sensum dnĩ
aut quis eius consiharius fuit . aut tuquis es ohomo qui
res pondeas dõ num quid ideo negandum est quo dape¬
tum est quia conprebedinon potest quod occultum ẽ :
num quid inquam propterea dicturi sumus quoditaesse
correptionis stimuls excitari sidicatur in conuentuecclesiae
audiantibus multor: itisehab& deprae destinatione definita
sentantia uoluntatis de. ut aln ex uobis deinfidelitate acceta¬
oboediedi uoluntate ueneritis ad fidem uelaccepta persetuae¬
rantia maneatis infide : ceteriuero qui in peccatorum

Expanded text:
mur ergo atque praedicamus: sed qui habent aures audimur ergo atque praedicamus: sed qui habent aures audiendi, obedienter nos audiunt: qui vero eas non habent, fit in eis quod scriptum est, ut audientes non audiant ; audientes videlicet corporis sensu, non audiant cordis assensu. Cur autem illi habeant aures audiendi, illi non habeant, hoc est, cur illis datum sit a Patre ut veniant ad Filium, illis autem non sit datum, quis cognovit sensum Domini, aut quis ejus consilarius fuit ? aut tu quis es, o homo, qui respondeas Deo ? Numquid ideo negandum est quod apertum est, quia comprehendi non potest quod occultum est? numquid, inquam, propterea dicturi sumus quod ita esse correptionis stimulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibus multis: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis deobediendi voluntate, veneritis ad fidem, vel accepta perseverantia, permaneatis in fide; caeteri vero qui in peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
secundum gratiam inquit quaedata est mihi itsapiis
architectus fundamentum posui : &alioloco unicuique
inquit sicut dnr̃ dedit: ego plantaui a pollo rigauit sedds
incrementum dedit : Itaque neque quiplantit est ab
quid neque qui rigit sed qui in crementum dit dr
Acperhoc sicut exhortatur & praedicit recte : Sedille qui
accepit hocdonum ita ex hortantem recteatq praedicantẽ :¬
profecto illeo boedienter audit quiaccepit hoc donum :
hinc est quod dñ cumeis loquer&ur qui carnis aures
apertas haberent: dicebat tamen qui hab& aures
audiendi audiat quas non omnes habere proculdubio
nouerat: a quo autem habeant quicumq habent :
iosed ns̃ ostendit ubiait dabo eis corcognos ceidi me
&aures audientes : aures ergo audindi ipsum est donũ
boediendi : ut quidhaberent uenirent adeum ad quen
nemo uenit nisi fuerit eidatum a patre ipsius : Ex horta¬

Expanded text:
Secundum gratiam, inquit, quae data est mihi, ut sapiens Secundum gratiam, inquit, quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui. Et alio loco, Unicuique, inquit, sicut Dominus dedit: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendi, ut qui id haberent, venirent ad eum, ad quem nemo venit, nisi fuerit ei datum a Patre ipsius. Exhorta
Abbreviated transcription (Latin):
hortamur adeam. Sedillis qui ueritatis ex hortationem
oboediditer audiunt ipsum di donumdatum est. hoc est
oboedieiter audire : Illis autem qui nonsicaudiunt ñ on est
datum: Nonenim quicum que sech x pt̃ nemo in quit ueuit
adne nisi fuerit ei datum apatremeo & uobis datumest
nos semusterium regnicadorum illis autem non est ditum
& de continatia no nomnes inquit capiunt uerbum hoc
sed quibus datum est : et cum apos tolus ad pudicitiam
coniugalem coniuges hortar&ur. uellem inquit omnes ho¬
mines esse sicut meipsum. Sed unusq propriunt donũ
hab& adõ aliussic alius autemsic : ubisatis ostendit
non tantum continentiam donum diesse sed coniu¬
gatorum &iam castitatem : quaecum uera sint horta¬
murtamen ad haec quantum cuiq: nostrum ditumest
ut possit hortari quia & hoc eius donum est incuius
manusunt &nos & sermones nostri : Vnde & a postolus

Expanded text:
hortamur ad eam. Sed illis qui veritatis exhortationem hortamur ad eam. Sed illis qui veritatis exhortationem obedienter audiunt, ipsum donum Dei datum est, hoc est, obedienter audire: illis autem qui non sic audiunt, non est datum. Non enim quicumque, sed Christus, Nemo, inquit, venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo : et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, illis autem non est datum . Et de continentia: Non omnes, inquit, capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Et cum Apostolus ad pudicitiam conjugalem conjuges hortaretur: Vellem, inquit, omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostendit, non tantum continentiam donum Dei esse, sed conjugatorum etiam castitatem. Quae cum vera sint, hortamur tamen ad haec, quantum cuique nostrum datum est ut possit hortari; quia et hoc ejus donum est, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri . Unde et Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ uocatissuis illauocatione dequa dictumest. Si ne paeni¬
tentia sunt dona &uocatiodĩ omnixpĩano consitente
praesciuit: haec est igitur praedestinatio quamfideliter
atq: humiliter praedicamus : Nec tamenidam doctor & fac¬
tor qui&inscãxpm̃ credidit &inscã oboedicitia usq ad pas¬
sionem proxpõ perseuerantis sime uixit : Ideo cessauit
praedicare euangelium ex hortiri adfidan piosq mores
atq ad ipsamusq: infinem pers euerantiam quõ dixit
innullo gloriandum quando nostrum nibilsit aibi uerã
dĩ gratiam. idest quae non secundum merita nostradatur
sineulla ambiguitate declarauit . quam sediturum quõ praes¬
ciuit dr̃: hiccupriani uerbis proculdubio praedestinatio
prae dicata est: Quae sici prianum a praedicatione oboedentiue
non prohibuit : nec nos deb& utiq prohibere: quamiusergo
dicamus dĩ donumesse oboedichitiam : tamen homines ex¬

Expanded text:
Deus vocatis suis illa vocatione, de qua dictum est, Sine poeniDeus vocatis suis illa vocatione, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei , omni christiano confitente praescivit. Haec est igitur praedestinatio, quam fideliter atque humiliter praedicamus. Nec tamen idem doctor et factor, qui et in Christum credidit, et in sancta obedientia usque ad passionem pro Christo perseverantissime vixit, ideo cessavit praedicare Evangelium, exhortari ad fidem piosque mores, atque ad ipsam usque in finem perseverantiam, quoniam dixit, « in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit; » ubi veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sine ulla ambiguitate declaravit: quam se daturum quoniam praescivit Deus, his Cypriani verbis procul dubio praedestinatio praedicata est: quae si Cyprianum a praedicatione obedientiae non prohibuit, nec nos utique debet prohibere. 37. Quamvis ergo dicamus Dei donum esse obedientiam; tamen homines ex
Abbreviated transcription (Latin):
destinationis igitur praedicatione impedienda est
praedicatio fidei pers euerantis & proficieitis ut quod
oport& audliant quibus ditum est utoboediunt quomodo
enim audient sine praedicante. nec rursus praedicitione
fidei proficientis &usque adultimum permanentis impe¬
dienda est praedicatio praedestinationis ut quifideliter a
oboedien teruiuit non deipsa oboediitia tamquam desuo
non acceptobono extollatur. sed quigloriatur in dnõ glori&ur :
Innullo enim gloriandum quando nostrum nihilsit qͥuod
uidit sidelissime ciprianus & sidaitissime definiuit
perquodutiq praedestinationem certis simam pronun¬
tiauit : Nam si innullo gloriandum est quando nos trum
nihilest profecto nec deoboedientia perseuerantissima
gloriandum est nec ita nostra tam quam non sit nobis desuꝑ
donata dicandaest: &ipsa igitur dĩdonum est quod sedaturũ

Expanded text:
destinationis igitur praedicatione impedienda est destinationis igitur praedicatione impedienda est praedicatio fidei perseverantis et proficientis, ut quod oportet audiant, quibus datum est ut obediant: quomodo enim audient sine praedicante ? Nec rursus, praedicatione fidei proficientis et usque ad ultimum permanentis, impedienda est praedicatio praedestinationis, ut qui fideliter et obedienter vivit, non de ipsa obedientia tanquam de suo non accepto bono extollatur: sed qui gloriatur, in Domino glorietur . « In nullo » enim « gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Quod vidit fidelissime Cyprianus, et fidentissime definivit , per quod utique praedestinationem certissimam pronuntiavit. Nam si « in nullo gloriandum est, quando nostrum nihil sit: » profecto nec de obedientia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tanquam non sit nobis desuper donata, dicenda est. Et ipsa igitur Dei donum est, quod se daturum
Abbreviated transcription (Latin):
ris a si donur aliquo alio modo potest fortassis intellegi:
neminem tamen uenire ad xpm̃ nisicui fuerit datum :
deis dari qui in illo electisunt ante constittionẽ mundi
proculdubio confit&ur a quo non surdis auribus cordis
eloquium diuinum auribus carnis auditur : & tameihat
praedestinatio quaesatis a perte &iam uerbis euangelicis
explcatur nom prohibuit dnm̃ & propter incipiendum
dicere quod o aulo ante commemoraui. credite indm̃
&inme credite. Et propter pers euerandum oport&
semper orare & non deficere : Audiunt mimhaec a faci¬
unt quibus datum est: non autem faciunt siue audiant
siue non audiant quibus datum non est: quia uobis inquit
datum est nossemi sterium regnicaelorum illis autem
non est datum : quorum alterum ad misericordiam :
alterum adiudicium ꝑtin& illius cuidicit anima nostra
misericordiam &iudicium cantabo tibi dñe: Nec prae¬

Expanded text:
riis et Sidoniis, aliquo alio modo potest fortassis intelligi: riis et Sidoniis, aliquo alio modo potest fortassis intelligi: neminem tamen venire ad Christum, nisi cui fuerit datum, et eis dari qui in illo electi sunt ante constitutionem mundi, procul dubio confitetur, a quo non surdis auribus cordis eloquium divinum auribus carnis auditur. Et tamen haec praedestinatio, quae satis aperte etiam verbis evangelicis explicatur, non prohibuit Dominum et propter incipiendum dicere, quod paulo ante commemoravi, Cre, dite in Deum, et in me credite: et propter perseverandum, Oportet semper orare, et non deficere . Audiunt enim haec et faciunt, quibus datum est: non autem faciunt, sive audiant, sive non audiant, quibus non datum est. Quia vobis, inquit, datum est nosse mysterium regni coelorum; illis autem non est datum . Quorum alterum ad misericordiam, alterum ad judicium pertinet illius, cui dicit anima nostra, Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . 36. Nec prae
Abbreviated transcription (Latin):
utiq talia ueluiderent: In eadan perditionis massarelic¬
tisunt etiam iuda ei qui non potuerunt credere factis in
conspectusuo tam magnis clarisq: uirtutibus quur enĩ
non poterant credere non tacuit eu angelium dices:
cum autem tanta signa feciss& corameis ñ oncrediderunt
in eum ut sermo esaiae proph&ie impler&ur quem dixit :
esaias : ex caecauit oculos eorum &indurauit cor illorum :
ut nonuideant oculis nec intellegant corde & conuertan¬
tur & sanem illos : Nonerant ergo sic ex caecatioculi nec
sic induratum cortrriorum &sidoniorum quõ credidis¬
sent siqualia uiderunt isti signa uidissent Sednec illis
profuit quod poterant credere q̃uia praedestinatinonerant
abeo in serutabilia sunt iudicia & inuestigabiles unras:
Necistis obfiuss& quod non poterant credero silta prae¬
destinati es sent ut eos caecos dr̃ inluminar&: aindiratis
corlapideum uell& auferre : uerum quod dixit dnrdeti¬

Expanded text:
utique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicutique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicti sunt etiam Judaei, qui non potuerunt credere factis in conspectu suo tam magnis clarisque virtutibus. Cur enim non poterant credere, non tacuit Evangelium, dicens: Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non crediderunt in eum; uEut non videant oculis, nec intelligant corde, et convertantur, et sanem illos . Non erant ergo sic excaecati oculi, nec sic induratum cor Tyriorum et Sidoniorum: quoniam credidissent, si qualia viderunt isti signa vidissent. Sed nec illis profuit quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae; nec istis obfuisset quod non poterant credere, si ita praedestinati essent, ut eos caecos Deus illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Verum quod dixit Dominus de Ty
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex eis nom perder& quanquam qua eutiq si praesciuit:
profecto beneficia sua quibus nos dignatur liberare praes¬
ciuit: haec est praedestinatio scõrum ñihil aliud praes¬
cuntiascibic& & praeparatio beneficiorum di quibus ce tis¬
sime liberantur quicum que liberantur : C&eri autem ubinisi
inmassa perditionis iusto diuino iudicio relinquuntur. ubi
trrui relicti sunt & sidonii quietiam credere potuerunt
simirailla xp̃i signa uidissent Sed quõ ut crederent non eis
erat datum &i amunde crederent est negatum : Ex quo a ppa¬
r& habere quos dam in ipso ingenio diuinum naturaliter
munus intellegentiae quo moueantur adfidan si congrua
suismentibus uel audiant uerba uel signa conspiciant :
et tamen sidi altiore iudicio aperditionis massa non sunt
gratiae praedestinatione dis cr&i nec ipsa eis adhibentur
uel dicta diuina uel facta: perquae possent crederesi audirent

Expanded text:
ut ex eis non perderet quemquam ? Quae utique si praescivit, ut ex eis non perderet quemquam ? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haec est praedestinatio sanctorum, nihil aliud: praescientia scilicet, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur. Caeteri autem ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur? Ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent. Sed quoniam ut crederent, non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Ex quo apparet habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant: et tamen si Dei altiore judicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina vel facta, per quae possent credere, si audirent
Abbreviated transcription (Latin):
du oraetdicaro nondestitit q̃ iumquid qua dixt ar est
quioperatur in uobis &uelle &operari probona uolunta¬
re ideo nomipse &ut uelimus quaedo piceant aito po¬
remur hortatus est : Aut quiadixit qui in uobis bonum
opus dogit perfici& us que in diem xp̃iibũ ido ut in cipe¬
rent bomines &per seuerarent usq in finem ipse non sua¬
sit nem pe iose dns̃ hominibus praecepit ut crederent
ati ait credite in dm̃ &in mecredite: Nectame idelus
falsa senentiaest nec uana definitio ũbiait  emougnit
adme i est na nocredit inme nisifuerit e datum apatre
meo : Necrursus quiauera est haec definitio idebuanaẽ
illa praeceptio: quur ergo praedicationi prieceptioni
exhortationi correptioni qua eomnia frequentat scrib¬
tura diuina existimamus inutilem definitionen praedes¬
tinationis quam commendat eaden scribtura diuina :
anquis quam dicere audebit dm̃ non praeces nsse quibus
es sa daturus ut crederent aut quos diturus esra filio suo

Expanded text:
 Numquid quia dixit, Deus est qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; ideo non ipse, et ut velimus quae Deo placeant, et ut operemur, hortatus est? aut quia dixit, Qui in vobis bonum opus coepit, perficiet usque in diem Christi Jesu ; ideo ut inciperent homines et perseverarent usque in finem, ipse non suasit? Nempe ipse Dominus hominibus praecepit ut crederent, atque ait, Credite in Deum, et in me credite : nec tamen ideo ejus falsa sententia est, nec vana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, nemo credit in me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Nec rursus, quia vera est haec definitio, ideo vana est illa praeceptio. Cur ergo praedicationi, praeceptioni, exhortationi, correptioni, quae omnia frequentat Scriptura divina, existimamus inutilem definitionem praedestinationis, quam commendat eadem Scriptura divina. 35. An quisquam dicere audebit, Deum non praescisse quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo,
Abbreviated transcription (Latin):
leuer: quomodo ergodicitur. propter uerba labiorun
tuorum ego cus codiui uias duras. Nisi quia utrum que
uerum est : durae sunt timori leuesamori: Carias ergs
in douta inchoata iustitia est : Caritas prouecta prouec¬
a usutia est Caritas magna magna iustitia est : caritas
pesecta perfecta iustitia est : Sed caritas decordepuro
& conscientia bona & fide nonficta qua& uncmaxima est
in hacuita quando pro illa ipsa contemnitur uita:
Sedmiror sinon hab& quocrescat cum de mortali excer¬
seri uita ubicumq: autem & quandocum que ita
plena situtei non sit quod adiciatur non tamen diffun¬
diur in cordibus nostris uelnaturae ueluoluntatis
useratur: Ipsa est enim gratiao ĩ ꝑihm̃ xpm dn m̃ nrm

Expanded text:
leues. quomodo ergo dicitur: propter uerba labiorum leues. quomodo ergo dicitur: propter uerba labiorum tuorum ego custodiui uias duras, nisi quia utrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori. Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus nostris uel naturac ucl uoluntatis cooperatur. ipsa est enim gratia dei per lesum
Abbreviated transcription (Latin):
sispiritaliter intellegatur. hocidem signisicat : Quia utq
cum hoc testimonium comiemoras s& aposfolus pro¬
peteest uerbum in or&uo & in corde tuo. quod hic hila
inmanibustuis. incorde sunt enim spiritales manus m
est inquit uerbum fidei quod praedi camus conuersus
ergo quisq: sicut ibi praecipitur ad dnindm̃ suum extoro
cordesuo & ex tota anima sua : mandatumdĩ non habebit
graue: quomodo estenim graue cumsit dilectionis man¬
datum : Autenim quisq nondiligit & ideo graueest au
diligit: & graueesse non potestꝰ Diligit autem siqua
illic ammonemur is rahel conuersur fuerit ad dnindn
suum ex toto cordesuo & extota anima sua :m andatun
inquit nouumdo uobis ĩituos inuicem diligatis.
et quidiligi proximum legem impleuit & plenitudo
legis caritas : Secundum hoc & illiro dictum est :si ambu¬
larent semitas bonas : Inuenis sent utiq semitas iustrud

Expanded text:
si spiritaliter intellegatur, hoc idem significat, quia utique, si spiritaliter intellegatur, hoc idem significat, quia utique, cum hoc testimonium commemorasset apostolus: prope est uer eum i-u ore tuo et in corde tuo — quod hic habet \'in manibus tuis\'; in corde sunt enim spiritales manus — hoc est, inquit, uerbum fidei quod praedicamus. conuersus ergo quisque, sicut ibi praecipitur, ad dominum deum suum ex toto corde suo et ex tota anima sua mandatum dei non habebit graue. quomodo est enim graue, cum sit dilectionis mandatum? aut enim quisque non diligit, et ideo graue est, aut diligit, et graue esse non potest. diligit autem, si, quod illic ammonetur Israhel, conuersus fuerit ad dominum deum suum ex toto corde suo et ex tota anima sua. mandatum, inquit, nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis, et: qui diligit proximum, legem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique semitas iustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
pntis operibus facilitatem ad noimparare
snstant: Si c autem proficientes ubr& quando
ponsima iustitia persiciatur ñ on nimis curo
nan que autem & quan docum que persectifuerint
ensimo: Sane quando aliquido cognouerint inullũ
ꝓnemin sehabere ñ on sedicent nonhaberepeccaitũ
uernas ineis non sit: Sicut in er uerita nonest
tam habeant non haberesedicunt : ualde autem
uor oraeceptae s i legitime hic utamurꝰ eoquiope
faio firmi sime creditur dmñiustum & bonum inpor¬
i non potuis se praccipere hin cammonemur &in
dbus quidagamur & in disficilibur quid p&am ur
Secundum hoc dictum est & praecepta eius grauia non sunt :
ui cuigrauia sunt consider& non potus se diuinitur dicgra¬
uia non sunt nisi quia potest esse cordis affectus cui grauu
non sunt & p& at quad estituitur. ut impleat quod iub&us
et quoddicitur adis rahel indeutero nomio sipiesis ancte

Expanded text:
promtis operibus facilitatem a domino impetrare promtis operibus facilitatem a domino impetrare persistant. sic autem proficientes ubi et quando plenissima iustitia perficiantur non nimis curo; ubicumque autem et quandocumque perfecti fuerint, confirmo. sane quando liquido cognouerint nullum peccatum se habere, non se dicent non habere peccatum. ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas non est, qui cum habeant non habere se dicunt? Valde autem \'bona sunt praecepta\', si legitime his utamur. eo quippe ipso quo firmissime creditur \'deum iustum et bonum inpossibilia non potuisse praecipere\', hinc ammoneniur et in facilibus quid agamus et in difficilibus quid petamus. secundum hoc dictum est: et praecepta eius grauia non sunt, ut cui grauia sunt, consideret non potuisse diuinitus dici: grauia non sunt, nisi quia potest esse cordis affectus cui grauia non sunt. et petat quo destituitur, ut inpleat quod iubetur. et quod dicitur ad Israhel in Deuteronomio, si pie, si sancte,
Abbreviated transcription (Latin):
cumpropria eloquimurnaturam hominis inqua pri¬
mum in suo genere inculpabilis factus est. aliter istam
inqua exillius damnati poena & ignari & carni
subditi nascimur. Iuxta quem modum dicit apos toli
fuimus enim & nos naturaliter filii irae sicut & c&eri
Siergo uolumus animos ad recte uiuendum frigido
& pigros xp̃ianis exhortationibus excitare & ac¬
cendere : primitus ex ortemur adfidem qua xp̃ians
fiant & eius nomini subiciantur. sin equo saluies se
spesiun ie lautem iam xpiani sunt & recto uiuera
uglegunt uerberentur terroribur & pracmiorum
liudbus erigantur Itis ancut non solum adbonas
actonen ũerum &iam ad pias orationercos ehor¬
tri memine rimur it que hac instruere samate
docoine ut& illinc gratias agant cumin scituerint
beneiuuere quod ali quidsi nedisficultate fecerinti
a ubidissicultate mali quam sentiunt fidelis simis
dorscuerantis simis praccibus & misericordiat

Expanded text:
cum proprie loquimur naturam h hominis in qua pricum proprie loquimur naturam h hominis in qua primum in suo genere inculpabilis factus est, aliter istam, in qua ex illius damnati poena et ignari et carni subditi nascimur. iuxta quem modum dicit apostolus : \'fuimus enim et nos naturaliter filii irae sicut et ceteri\'. Si ergo uolumus \'animos ad recte uiuendum frigidos et pigros christianis exhortationibus excitare et accendere\', primitus exhortemur ad fidem, qua Christiani fiant et eius nomini subiciantur, sine quo salui esse non possunt. si autem iam christianis sunt et recte uiuere neglegunt, uerberentur terroribus et praemiorum laudibus erigantur. ita sane, ut non solum ad bonas actiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illine gratias agant, eum instituerint bene uiuere, quod aliquid sine difficultate fecerint, et ubi difficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis et persenerantissimis precibus et misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
quiescant & aduersus dm̃ murmurare desistant :
Recte enimfortas sequaererentur. si erroris & libidinis nullis
hominum uictor exsisteret : Cum uero ubiq sit praesens
quimultis modirpercreaturam sibidñõ seruientem a uersũ
uoc& doceat credentem consoletur sperantem diligentem
adhortetur. Conantem adiuu& ex audiat depraecanten
nontibi deputatur adculpam quod inuitus ignoras sedqa
neglegis quaerere quo dignoras : Neque illuo quod uube¬
rata membra non colligis sed quod uolentem sanare er¬
temnis : Ita & exhortatus sum quantum potui ad recae
uiuendum & gratiamdi non eua cuaui sin equa naturahu¬
mana iam contenebrata atqueuitiata in luminarinon
potest & sanari : dequare cum istis tota uertitur quaes¬
tione gratiamdĩ quae est in xp̃o ihũ dñõ nostro peruera
naturae defensione frustremus: Dequa natura item
paulo post dixi &iam ipsam naturam aliter dicimus

Expanded text:
quiescant et aduersus deum murmurare desistant. quiescant et aduersus deum murmurare desistant. recte enim fortasse quererentur, si erroris i s et libidinis nullus hominum uictor existeret; cum uero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi domino seruientem auersum nocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem a d hortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod inuitus ignoras, sed quod neglegis quaerere quod ignoras; neque illud quod uulnerata membra non colligis, sed quod nolentem sanare contemnis. ita et exhortatus sum, quantum potui, ad recte uinendum et gratiam dei non euacuaui, sine qua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminari non potest et sanari. de qua re cum istis tota uertitur quaestio, ne gratiam dei, quae est in Christo Ipso domino nostro, peruersa naturae defensione frustremus. de qua natura item paulo post dixi: etiam ipsam naturam aliter dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ooena iustis sima uta mittat quisque quobene uti noluit
cinsineulla poss& difficultate si uell&. Idẽ autem ut qui sci¬
inrite non facit amittat scire quid rectuisit : et qui recte
fugrtcum poss& moluit amittat possecumuelit : Nam sunt
muaomni peccanti anima eduo ista poenaha ignorantia :
adsficultas : exignorantia dehonesta gerror. exdifficultate
oniciatus affligitꝰ Sed approbarefalsa proueris uterr&
inuitus& resistente atque torquente dolore carnalis uincu¬
lnon posse a libidi nosis operibur temperare ñ on est natura
instituti hominis sed poena damnati : Cum autem delibera
oluntaterectefaciendi ls quimur deilla scilic& in quahomo
fctus est loquimur : hinciam hominibus deipsiur ignori¬
nue difficultatisq: in prolem primihominis trauet tir uitur
ique trans fusis ueluustam querellam deponentibur
larus ponsum est: quibus braeuiter in quam respondetur

Expanded text:
poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, cum sinc ulla posset difficultate, si uellet. id est autem, ut qui sciens recte non facit, amittat scire quid rectum sit, et qui recte facere cum posset noluit. amittat posset cum uelit. nam sunt reuera omni a peccanti animae duo ista poena 1 i a, ignorantia i a et difficultas. ex ignorantia i a dehonestat error, ex difficultate cruci atus affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus e s t, . loquimur. hinc iam hominibus de ipsius ignorantiae difficultatisque in prolem primi hominis traiectis uitiis atque transfusis uelut iustam querellam deponentibus ita responsum est : quibus breuiter, inquam, respondetur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
toritatibus legimus : Atqueh incadhib&is exemplis &iam
dein firmitate loquutus sum dicens: Sunt&iam necessitate
facta improbanda ubi uult homoreetefacere & non potest
Namunde sunt illa euoces non enim quod uolo faciobonum
sed quodo dimalum hocago Atquȩ aliis in hac sententia
commemoratis testimoniis diuinorum eloquiorum sedhe
inquam omnia hominum sunt uoces exilla mortis
dimaitione uenientium : Namsi non est ista poena hominis sed
iui ̃n ulla istapeccata sunt: deinde paulo postrelinquitur :¬
ergo in quam uthaec poena iustadedam natione hominis ueniat :
xecmirandum est quoduel ignorando non hab& arbitrium
liberum uoluntatis ad eligendum quid recte faciat. uelresisten¬
e camali consu&udine quae uiolentiam mortalis succem¬
onis qued am modo natura hiter in oleuit. uideat quid recte
saciendum sit & uelit nec possit implere: Illa est enimpeccati

Expanded text:
toritatibus legimus. atquc hinc adhibitis exemplis etiam toritatibus legimus. atquc hinc adhibitis exemplis etiam de infirmitate locutus sum dicens: sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: \'non i enim quod uolo facio bonum, sed quod o.di malum, hoc ago\'? atque aliis in hac sententia commemoratis testimoniis diuinorum eloquiorum: sed hac, inquam, omnia hominum sunt uoces ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. deinde paulo post: relinquitur ergo, inquam, ut haec poena. iusta de damnatione hominis ueniat. nec mirandum est quod uel ignorando non habet arbitrium liberum uoluntatis ad e 1 igendum quid recte faciat uel resistente carnali consuetudine, quae uiolentia mortalis succession i s quodam modo naturaliter i nolenuit, uideat quid recte faciendum sit et uelit nec possit inplere. illa est enim peccati
Abbreviated transcription (Latin):
debitoribus nostris : Duobus enim modir&iam in corpore
cau&ur morbimalum & ut non accidat & utsi acciderit c̃ito
san&ur : sut non accidat c̃aueamus dicendo nenos inferas intes¬
tationem : utcitosan&ur caueamus dicendo dimit te nobis
debita nostra: Si ue ergo immineat si ue in sit caueri igitur ps¬
test : Sedut non tantum illi uerum &iam his qui eos den
libros meos quosistelegit delibero arbitrionon legerum
atque illis non lectis hunc forsitan legunt dehacresenten¬
tiamea satis appareat : Exipsis libris commemorare
meo port& quo distesi sentir& atque insuis litteris ponera
nulla internos dehacre contro uersia remaner& : Continuo
quippe post uerba mea qua eis te commemorauit. quod ocar¬
rere poterat ĩpse subieci : et quantum potui p̃ertrac tractau
dicens & tamen &iamperignorantiam facta quaedam
improbantur & corrigenda iudicantur. sicut indiuinis aue¬

Expanded text:
debitoribus nostris. duobus enim modis etiam in corpore debitoribus nostris. duobus enim modis etiam in corpore cauetur morbi malum: et ut non accidat et ut, si acciderit, cito sanetur. ut non accidat, caueamus dicendo: nenos inferas in temptationem; ut cito sanetur, caneamus dicendo: d dimitte nobis debita nostra. siue ergo immineat siue insit, caueri igitur potest. Sed ut non tantum illi, uerum etiam his, qui eosdem libros meos, quos iste legit, De libero arbitrio non legerunt atque illis non lectis hunc forsitan legunt, de hac re sententia mea satis appareat, ex ipsis libris commemorare me oportet, quod iste si sentiret atque in suis litteris poneret nulla inter nos de hac re controuersia remaneret. continuo quippe post uerba mea, quae iste commemorauit, quod occurrere poterat ipse subieci ut, quantum potui. pertractaui dicens: et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam inprobantur ut corrigenda iudicantur, sicut in diuinis auc
Abbreviated transcription (Latin):
Siautem potest ñ on eicedatur & non pecabiturꝰ anfortefallit
incautum ergo caueat nefallatur: antanta fallacia est.
utaueri omnino nom possit : pulla ergo pecata sunt : qui senim
peccat ineo quod caueri nullomodo potest : peccatur autem :
caueriigitur potest : Agnosco : uerbamea sunt : s ed &iamipse
digndur agnoscere superius cuncta quaedicta sunt : degratia
quoo edĩagitur q̃uaen obis permediatorem medicina opitula¬
as non dein possibibitate iustitae : potest ergo et causae quae¬
cunque illa est resisti potest plane : Namin hoc adiutoriũ
postulamus dicenter nenor inferis intemtationem quodad¬
iitorum nom posceremus si resistinullo modo possecredere¬
sus potest peccatum caueri sed opitul ante illo qui non potest
falli Nam & hoc ipsum ad cauendum peccatum pertin& si ueraci¬
ter dicimus dimit tenobis debita nostra sicut & nos dimittimur

Expanded text:
si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. an forte fallit si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. an forte fallit incautum ergo caueat, ne f all atur. an tanta fallacia est, ut caueri omnino non possit? n ulla ergo peccata sunt. quis enim peccat in e o quod caueri nullo modo potest? peccatur autem; caueri igitur p potest. agnosco, uerba mea sunt; sed etiam ipse dignetur agnoscere superius cuncta quae dicta sunt. de gratia quippe dei agitur, quae nobis per mediatorem medicina opitulatur, non de inpossibilitate iustitiae. potest ergo ci causae, quaecumque illa est, resisti, potest plane. nam in hoc adiutorium postulamus dicentes: nc nos inferas intem ptatio nem; quod adiutorium non posceremus, si resisti nullo modo posse crederemus. potest peccatum caueri, sed opitulante illo, qui non potest falli. nam et hoc ipsum ad canendum peccatum pertinet, si ueraciter dicimus: dimitte nobis s debita nostra, sicut c t nos dimittimus
Abbreviated transcription (Latin):
tem nec aduitia necessitate trahimur : Alio quin ubi neces¬
sitas nec corona est. Quis non agnoscit . quis non toto corde
suscipiat : quis aliter conditam humanam neg& essenatura
sed in recte faciendo ideo nullum est uinculum necessitatis.
quia libertas est caritatir Redergo a dapostolcam
scn quidatus est nobis: a quonisi ab illo quia scendit in altum
aptiuauit captiuitatem deditdona hominibus : Quod autem
exumis naturae non ex conditione natura esit quaedam pec¬
candi necessitas. Audiat homo atq ut eadem necessitas nonsit.
discardo diceredenecessi tatibus ineis educme: ꝗuia & in huius¬
modi oratione. certamen est aduersus temtatorem deipsa
contranos neces sitate pugnantem Ac perhoc opitula ntegratia
is plena tribuetur: uenia murad nos : Item inquit agustinus
qpiscopus in libris delibero arbitrio quaecumq ista causa est
uolumatis si non potest ei resisti sinepeccato eiceditur:

Expanded text:
tem nec ad uitia necessitate trahimur: alioquin ubi necestem nec ad uitia necessitate trahimur: alioquin ubi necessitas, nec corona est, quis non agnoscat, quis non toto corde suscipiat, quis aliter conditam humanam neget esse naturam ? sed in recte faciendo ideo nullum est uinculum necessitatis, quia libertas est earitatis. Redi ergo ad apostolicamr spiritum sanctum qui datus est nobis. a quo, nisi ab illo qui ascendit in altum, captiuauit c a captiuauit, dedit dona hominibus ? quod autem ex uitiis naturae, non ex conditione naturae sit quaedam peccandi necessitas, audiat homo, atque ut eadem necessitas non sit discat deo dicere: de necessitatibus meis educ me, quia et in huiusmodi oratione certamen est aduersus temptatorem de ipsa contra nos necessitate pugnantem. ac per hoc opitulante gratia tas plena tribuetur. Veniamus ad nos. item, inquit, Augustinus episcopus in libris De libero arbitrio: quaecumque ista causa est uoluntatis, si non potest ei resisti, sine peccato ei ceditur ;
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit quisque talis factus et perhoc recte interdi filios deputa¬
tus put&ur ipsius fuis sepotestatis quam pergratiam accepitado
cum eam non haber& innatura lamuitiata atquedeprauata:
Sicut in euangelio legitur. quot quot autem receperunt eum:
dedit eis potestatem filios difieri qͥuod utiq nonerant pernatu¬
ram ne comnino essent nisi eum recipiendo accepissent perus
gratiam huius modi potes tatem : haec est potestas qua nsbͥ
hieronimus dixit in his quaeillum dixisse commemorat cũꝙ
poner& quod scriptum est . beatimundi corde quoniam ipsi
dm̃ uidebunt quos non arguit conscientia ulla peccati : et ad¬
iecit: mundur mundo corde conspicitur .: Templumdĩ non po¬
test essepollutumꝰ hocutiq: agitur in nobis. conando. labo¬
rando orando imp&rando ut ad illam perfectionem inqua
possimur dm̃mundo corde conspicere eius gratia perducams
esse praesb tero liberi arbitrii nos condidit dr̃ nec adurtu¬

Expanded text:
fuerit quisque talis factus et per hoc recte inter dei filios deputafuerit quisque talis factus et per hoc recte inter dei filios deputatus, putetur ipsius fuisse potestatis, quam per gratiam accepit a deo, cum eam non haberet in natura iam uitiata atque deprauata, sicut in euangelio legitur: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fieri; quod utique non erant per naturam nec omuino essent, nisi cum recipiendo accepissent per eius gratiam huiusmodi potestatem. haec est potestas, quam sibi Hieronymus dixit in his, quae illum dixisse commemorat, cum exponeret quod scriptum est: beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt? quos non arguit conscientia ulla peccati et adiecit: mundus mundo corde conspicitur, templum dei non potest esse pollutum. hoc utique agitur in nobis conando, laborando, orando, impetrando, ut ad illam perfectionem, in qua possimus deum mundo corde conspicere, eius gratia perducamuresse presbytero: liberi arbitrii nos condidit deus, nec ad uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
imnorii quodbeitis simum xpstum romanie ecdesiae episcopũ
& dnimart rem dixis se commemorat quia libertatem arb¬
iri siu permisit hominibus dr̃ utpure & sinepecato uiuenter
similes fiando: Sedao ipsum arbitrium pertin& uocantem
audre & cradere & ab eo inquem credit non peccindi ad iuto¬
bis nostris non naturae possibilitate xeclibero arbitrio
oieit idem martr rem templum scm̃ estdo menspura & al¬
tare optimum est ei cormundum & sinepeccato quis nescit
idistamperfectionem perducendum cormundum interior
uon accepit ado es sesiliusdi : Vitique ammonuit netum
diuque factus fuerit itacastus & si nepeccito quo dubi& quan
in eopersiciatur non nulla quaestio est.: Sadinterpior
enequaeritur interquos tamen const& ficri posse & sine
iela . toredia hominum homine x p̃oihu fieri non posse.:
tameñ ut dicere coeperam prudenter xy.stus ammonun necum

Expanded text:
ignorat, quod beatissimum Xystum Romanae ecclesiae episcopum ignorat, quod beatissimum Xystum Romanae ecclesiae episcopum et domini martyrem dixisse commemorat, \'quia libertatem arbitrii sui permisit hominibus deus, ut pure et sine, peccato uiuentes similes fiant deo\'? sed ad ipsum arbitrium pertinet uocantem audire et credere et ab eo in quem credit non peccandi adiutobus nostris non naturae possibilitate nec libero arbitrioobis. et quod dicit idem martyr: templum sanctum est deo mens pura et altare optimum est ci cor mundum et sine peccato, quis nescit ad istam perfectionem perducendum cor mundum. dum interior tatem accepit a deo esse filius dei, utique ammonuit, ne cum quisque factus fuerit ita castus et sine peccato - quod ubi et quando in eo perficiatur nonnulla quaestio est, sed inter pios bene quaeritur, inter quos tamen constat fieri posse et sine mediatore dei et hominum homine Christo Iesu fieri non posse -, tamen. ut dicere coeperam, prudenter Xystus ammonuit, ne cum
Abbreviated transcription (Latin):
iste quid secundum scripturas ambrosius episcopus dixerit.
Nec abinitio immaculat& humanae enim hoc in possibile
naturae: utiq: enim ab initio dicit qͥuo exadam nascimur :
Nam& ipse adam immaculatus proculdubio factus est sed ines
qui sunt natura filii irae ducentes ex illo quoduitiatum esi
in illo ab initio esse immaculatos humanae naturae in pos¬
sibile definiuit : Item io hannes constantino politanus episco¬
pus cuius posuit sententiam: dicit peccatum non esse substas¬
tiam sed actum malignum : quish oc negat & quia non est
naturale ideo contra illuo legem datam. Ei quod de arbitni
iber itedescendi &iam hoc quis nogat : Sed nonio agitur dehu¬
min naturai qua em hacuita est: sedagitur degratiadi quasa¬
nitur permedicum xp̃m quo non in diger& sisana ess&quae
absto tamquam sana ueltam quam sibi sufficiente uolun¬
ins arbitio possit nom peccaredesenditur : Quis item xp̃ianus

Expanded text:
iste quid secundum scripturas Ambrosius episcopus dixerit: iste quid secundum scripturas Ambrosius episcopus dixerit: nec ab initio inmaculata; humanae enim hoc inpossibile naturae. utique enim \'ab initio\' dicit, quo ex Adam nascimur. nam et ipse Adam inmaculatus procul dubio factus est; sed in eis, qui sunt natura filii irae ducentes ex illo quod uitiatum est in illo, ab initio esse inmaculatos humanae naturae inpossibile definiuit. \'Item Iohannes Constantinopolitanus episcopus\', cuius posuit sententiam, \'dicit peccatum non esse substantiam, sed actum malignum\'. quis hoc negat? \'et quia non est naturale, ideo contra illud legem datam, et quod de arbitrii libertate descendit\'. etiam hoc quis negat ? sed non id agitur de humana natura quae in hac uita est; sed agitur de gratia dei, qua sanatur per medicum Christum, quo non indigeret, si sana esset, quae ab isto tamquam sana uel tamquam sibi sufficiente uoluntatis arbitrio posse non peccare defenditur. Quis item Christianus