comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scie dat turno aurilia. cũ tuscos dixerimꝰ spe¬
tialiter en ee fauere. Itẽ econtra. pars neti ue¬
uetie auxiliũ prestat enee quã turni supersꝰ
fuisse diximus ¶Testudine. testudo est cone¬
rio scutoꝵ curuata intestudinis modum.
nãq inarmoꝵ generib milites sũmũt ab
ambalibus nõia ut aries. Salustius inmodũ
iricii militaris ¶ Gossas implere parant. uertit
ordinẽ. nã ante est ut impleatur fossa. tollat᷑
ualli. ⁊ sic testidine accedat᷑ admurũ quãꝙͣ
possumꝰ in telligere etiã adfossas eos facta ne¬
nisse testudine. ¶ Effundere ꝯtra. ꝓprie. tela ei
nõ iacumtur insubiecto s funduntur. ⁊ dicẽ¬
do om̃e genus teloꝵ ostendit telũ uocari om̃e
infesti ponderis ¶ Nec tela iam sufficuit. dui
iam nõ sustinent ¶ Armoꝵq resoluit tegim¬
na. hinc ostendit amorũ conexionem eẽ testu¬
dinem. Iucanus destudine. at postꝙͣ uirtus

Expanded text:
sciae dat Turno auxilia, cum Tuscos dixerimus spesciae dat Turno auxilia, cum Tuscos dixerimus specialiter Aeneae favere. Item e contra pars Venetiae auxilium praestat Aeneae, quam Turni fuisse superius diximus. TESTVDINE testudo est scutorum conexio, curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites sumunt ab animalibus nomina, ut ‘aries’, Sallustius: «in modum erici militaris». FOSSAS IMPLERE PARANT vertit ordinem: nam ante est ut impleatur fossa, tollantur valli, et sic testudine accedatur ad murum. Quamquam possumus intellegere etiam ad fossas eos facta venisse testudine. EFFVNDERE CONTRA proprie: tela enim non iaciuntur in subiectos, sed funduntur. Et dicendo «omne genus telorum» ostendit telum vocari omne infesti ponderis. NEC IAM SVFFICIVNT diu iam non sustinent. ARMORVMQVE RESOLVIT TEGMINA hic ostendit armorum conexionem esse testudinem. Lucanus de testudine «at, postquam virtus
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ miẜicordie genus est si ine etiã iratus
interimas ¶Quando aliter nequeo crudelẽ
abrũpere uita. hinc traxit illũ colorem iu¬
uenalis. qd̾ faciuꝰ dignũ tam longo admise¬
rit eno¶ Torpent in fracte. antea infracte
nõ tam̃ torpent. ut turnus ut in fractos ad¬
uerso marte. Nacrimantis uili. puero det
Lacrimas. eni potest sine pudore niris fortib
qd̃ aut̃ dicit᷑ corripu̾it nõ in iuria est s celeri¬
tatis idest raptim tollũt. ¶ At tuba terribilem¬
sonitũ emistichiũ eniiii. nã sequẽtia iste mu¬
tauit. ille enĩ ad exprimendũ tube sonitũ ait
taratantara dixit ⁊ multa huiꝰmodi uirgilius
cũ aspera in uenerit mutat. bene tam̃ hic clectiᷤ
u̾bis imutatur sonũ tubaꝵ ¶ncrepuit. sonuit
⁊ segnitiã ingi increpauit ¶Uolsci. nõ mirum
ꝗa dicit uolscos cũ ⁊ camilla de uolscis sit. ut
uolsca degente cmulla. nãq pars aliqua tu¬

Expanded text:
misericordiae genus est, si me etiam iratus misericordiae genus est, si me etiam iratus interimas. QVANDO ALITER N. C. A. VITAM hinc traxit illum colorem Iuvenalis «quod facinus dignum tam longo admiserit aevo?». TORPENT INFRACTAE antea infractae, nunc tamen torpent, ut «Turnus ut infractos adv. 499 Lacrimantis ivli puero dat lacrimas, cui potest sine pudore; viris fortibuquod autem dicit 'corripiunt', non iniuriae est, sed celeritatis, id est raptim tollunt. ASONITVM hemistichium Ennii: nam sequentia iste mutavit; ille enim ad exprimendum tubae sonum ait «taratantara dixit». Et multa huius modi Vergilius cum aspera invenerit, mutat. Bene tamen hic electis verbis imitatur sonum tubarum. INCREPVIT et insonuit et segnitiam increpavit. VOLSCI non mirum quia dicit Volscos, cum et Camilla de Volscis sit, ut «Volsca de gente Camilla»: namque pars aliqua Tu
Abbreviated transcription (Latin):
cio aqualita te cedis. ¶Sera inee. euander.
mea sera ⁊ sola noluptas. ¶ Potiusti linque¬
re solam abintercepto solatio ¶Crudelis.
qui potiusti linquere solã. cũ pius eẽ. ¶ Affa¬
ri extrena. auchises. sic osie positũ affati
discedite corpꝰ. terentiꝰ quin igit᷑ dũ licet lo¬
quimini mecũ antipho ¶Nec te tua fune¬
ra mater. Idest funera. nã apud maiores
funeras dicebant eas ad quas funus ꝑtinet
Ut sororem matrem. nã prefice ⁊ ut supͣ
diximꝰ. sũt planctus principes nõ doloris.
funeras aũ dicebant. quasi funeras adquaᷤᷤ
ꝑtinet funus. ¶ Funus lacerũ. dilanatu
cadauer. nã funus ꝓ cadauere posuit. ¶Sĩ
qua est pietas. siqua pietas in occidendo ẽ.
in me ꝓbetur. ¶ Me prima. f. unus quisq
enĩ inproprie salutis desperatione credit
uniuersa posse ꝯsumi. unde est qd̾ modo sit
rtara celo. inuisũ ꝗdẽ est hoc ⁊ odiosũ capd̃.¬

Expanded text:
CIO a qualitate caedis. SERA MEAE R. Euander CIO a qualitate caedis. SERA MEAE R. Euander «mea sera et sola voluptas». POTVISTI LINQVERE SOLAM ab intercepto solacio. CRVDELIS qui potuisti linquere solam, cum pius esses. ADFARI EXTREMIS Anchises «sic o sic positum adfati discedite corpus»; Terentius «quin igitur, dum licet, loquimini mecum, Antipho?». NEC TE TVA FVNERA MATER id est ‘funerea’; nam apud maiores funeras dicebant eas ad quas funus pertinet, ut sororem, matrem; nam praeficae, ut et supra diximus, sunt planctus principes, non doloris. Funeras autem dicebant quasi funereas, ad quas pertinet funus. FVNVS LACERVM dilaniatum cadaver: nam ‘funus’ pro cadavere posuit. SI QVA EST PIETAS si qua pietas in occidendo est, in me probetur. ME PRIMAM A. F. Vnusquisque enim in propriae salutis desperatione credit universa etiam posse consumi, unde est quod modo dixit T. ‘invisum’ quidem est hoc et ‘odiosu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ¶Cingitur amui. Amne debuit dice¬
re. nũꝙͣ enĩ bene in .i. exeu̾t nisi que comu¬
nis sũt generis. Ut docilis. agilis. s ideo au¬
sus est ita ponere ablatiuũ. ꝗa ut supra dixi¬
mus apud maiores hic ⁊ hec aninis dicebat᷑
¶Tenent fossas. tuentur. de fendũt ¶ota nĩ¬
mis miseris. hoc plus cõmouebantur. qm̃
⁊ iam abscisi uultus nec dum agnitionis
amiserant notas ¶ Ex cussi manib radii.
bene excussi quasi nescienti. quasi diceret
ꝓiecti ¶ Senineo ululatu. In patienti ut fe¬
iineo prebe ⁊ spolioꝵ ardebat amore.
¶Prina petit. Ideoq prima. quia solent in
extrema necessitate ⁊ iam mulieres ascen
dere uiuros ut ip̃e demuris matres ¶ Non
illa uirũ. nõ illa pericli. unũ pudoris est. ali¬
ud salutis. ¶Nuc talem ⁊ est cõquestio ma¬
tris euriali plena artis recthorice. nã pene
omẽs partes h̾t de muisericordia cõmouenda
acicerone in rethoricis posituras hũc te aspi¬

Expanded text:
tur’. CINGITVR AMNI ‘amne’ debuit dicetur’. CINGITVR AMNI ‘amne’ debuit dicere: numquam enim bene in ‘i’ exeunt nisi quae communis sunt generis, ut ‘docilis’, ‘agilis’; sed ideo ausus est ita ponere ablativum, quia, ut supra diximus, apud maiores hic et haec ‘amnis’ dicebatur. TENENT FOSSAS tuentur, defendunt. NOTA NIMIS MISERIS hoc plus commovebantur: quoniam etiam abscisi vultus necdum agnitionis amisissent notas. EXCVSSI MANIBVS RADII bene ‘excussi’, quasi ‘nescienti’: quam si diceret ‘proiecti’. FEMINEO VLVLATV ‘inpatienti’, ut «femineo praedae et spoliorum ardebat amore». PRIMA PETIT ideo ‘prima’, quia solent in extrema necessitate etiam mulieres muros ascendere, ut «ipsae de muris matres». NON ILLA VIRVM NON ILLA PERICLI unum pudoris est, aliud salutis. HVNC ‘talem’. Et est conquestio matris Euryali plena artis rhetoricae: nam paene omnes partes habet de misericordia commovenda a Cicerone in rhetoricis positas. HVNC TE ASPI
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ iam illa preda que rutulis fuerat ante
detracta. ¶Serranoq numaq decima
anta podosis que fit quotieus ꝯmemorant᷑
ea que nõ sut aute predicta ¶Tepidaq
recentẽ cede locũ. ypallage est. tepidum
locũ recenti cede. Unde multi legũt tepi¬
dũq recenti cede locũ. ¶ Sp̃umantes sau¬
guine riuos. spumas tũc bt̃ sanguis cũ
effunditur. nã postea cõquiescit. Unde be¬
nedixit spumantis riuos. quia premisit
seminecesq uiros ¶Ian rebus luce retec¬
tis. supra ⁊ rebus nox abstulit atra colorẽ¬
¶ Cogit quisq suos. silicet comites. nã ple¬
na est. eratasq acies. ¶ Acuũt rumoribus
iras. ꝗa duo ausi sũt ꝑ eoꝵ castra transi¬
re.¶Euriali ⁊ nisi. uolũt nõ nulli clamo¬
reni ẽẽ militũ. s meluis hoc apoeta accipi¬
mus. nã rutuli eoꝵ nouerant noĩa. ut sit
quin etiã capita euriali. ⁊ nisi prefigunt ĩ
arectis hastis. ⁊ cũ magno clamore comitã¬

Expanded text:
sed etiam illa praeda quae Rutulis fuerat ante sed etiam illa praeda quae Rutulis fuerat ante detracta. SERRANOQVE NVMAQVE decima antapodosis, quae fit quotiens commemorantur ea quae non sunt ante praedicta. TEPIDAQVE RECENTEM CAEDE LOCVM hypallage est, ‘tepidum locum recenti caede’, unde multi legunt «tepidumque recenti caede locum». SPVMANTIS SANGVINE RIVOS spumas tunc habet sanguis cum effunditur, nam postea conquiescit: unde bene dixit «spumantes rivos», quia praemisit «seminecisque viros». IAM REBVS LVCE RETECTIS supra «et rebus nox abstulit atra colorem». COGIT QVISQVE SVOS scilicet comites: nam pleonasmos est «aeratasque acies». ACVVNT RVMORIBVS IRAS quia duo ausi sunt per eorum castra transire. EVRYALI ET NISI volunt non nulli clamorem esse militum, sed melius hoc a Poeta dictum accipimus: nam Rutuli eorum non noverant nomina, ut sit ‘quin etiam capita Euryali et Nisi praefigunt in arrectis hastis et cum magno clamore comitan
Abbreviated transcription (Latin):
aprisco tarquinio uellet suꝑbus tarquimiꝰ
edificare cepit. auguris captare qui mous
huic tẽplo ẽe̾t aptissimꝰ ⁊ cũ in om̃ib tar¬
peius ẽet in uentus in quo erant multa
diu̾sorũ numinũ sacella. actũ est exinde
adalia tẽpla numma enocarentur sacrifi¬
ciis que posset libere ⁊ sine piaculo tẽplũ
Iouis edificare. cũq omes dii libenter mi¬
grassent. terminꝰ solus hoc est limitũ deus
abscedere uoluit. s illic remansit. tũc dehoc
sacrificatũ est. ⁊ de prehensũ qd̾ termuiꝰ cũ
ione remanẽs eternũ urbi imperiũ cũ reli¬
gione sacrificaret. Unde incapitolio ꝓna
pars tecti patet que lapidẽ ip̃m terminũ
spectat. nã intermino nõ nisi sub diuo sa¬
crificabatur. hinc ergo nũc dixit capito¬
lii unmobile saxũ accolet. ꝗa terminꝰ nõ
est renulsus de loco. ¶ Preda rutuli spoliis
que potiti. nõ solũ suis armis eos exuerũt

Expanded text:
a Prisco Tarquinio vellet Superbus Tarquinius a Prisco Tarquinio vellet Superbus Tarquinius aedificare, coepit auguriis captare qui mons huic templo esset aptissimus. et cum in omnibus Tarpeius esset inventus, in quo erant multa diversorum numinum sacella, actum est, ut exinde ad alia templa numina evocarentur sacrificiis, quo posset libere et sine piaculo templum Iovis exaedificare. cumque omnes dii libenter migrassent, Terminus solus, hoc est limitum deus, discedere noluit, sed illic remansit. tunc de hoc ipso sacrificatum est et deprehensum, quod Terminus cum Iove remanens aeternum urbi imperium cum religione significaret; unde in Capitolio prona pars tecti patet, quae lapidem ipsum Termini spectat; nam Termino non nisi sub divo sacrificabatur. hinc ergo nunc dixit 'Capitolii inmobile saxum accolet', quia Terminus non est revulsus de loco. Ad v. 448 Praeda rutvli spQVE POTITI non solum suis armis eos exuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eurialo yacictus ꝯparare qui pulce¬
rinus fuit. ⁊ post inorte ꝯu̾sus inflorẽ ẽ.
¶Lassone papauera collo demisere caput.
Homeri est ⁊ ꝯparatio ⁊ figura. nã ⁊ ille sic
ait. ut multoꝵ unũ dicere caput ¶Uolscẽtẽ
petit. apetit. petas enĩ ꝓprie dicimꝰ impetus
gladioꝵ. unde cicero. quot ego tuas petitio¬
nes. ita ꝯiectas ut uitari nullomodo possẽt.
parua quadã decliuatione ꝯcutuĩt ⁊ ut
auint corpore ex cessit ¶ Pturbãt confo¬
diunt. unde paulopost ꝯ fossus. ¶Non se¬
tius. nõ segnius quãꝙͣ uulnerat Qnore
condidit adu̾so. arebisinos est.ut supra
pectore in adu̾so totum cui cominꝰ ensem
condidit. ¶Placidaq ibi denũ morte ꝗe¬
ex affectu pereuntis dictũ est. qui cũ ami¬
co moriebat᷑ ¶Siquid mea carmina pos¬
sũt. uerecũde. ¶ Domus. familia. ¶Capi¬
tolii im mobile saxum accolet in urbe ro¬
ma iouis templũ nõ fuit. qd̾ cũ deuotum

Expanded text:
enim Euryalo Hyacinthum enim Euryalo Hyacinthum rrimus fuit et post mortem conversus in florem est. LASSOVE PAPAVERA COLLO DEMISERE CAPVT Homeri est et comparatio et figura: nam et ille sic ait, ut multorum unum diceret caput. VOLCENTEM PETIT appetit: petas enim proprie dicimus impetus gladiatorum, unde Cicero «quot ego tuas petitiones ita coniectas ut vitari nullo modo possent, parva quadam declinatione et, ut aiunt, corpore e.». PROTVRBANT confodiunt, unde paulo post ‘confossus’. NON SETIVS non segnius, quamquam vulneratus. IN ORE CONDIDIT ADVERSO archaismos est, ut supra «pectore in adverso totum cui comminus ensem condidit». PLACIDAQVE IBI DEMVM M. ex affectu pereuntis dictum est, qui cum amico moriebatsunt verecunde. Ad v. 446 Domus familia. capitoli inmobile saxum accolet in urbe Roma Iovis templum non fuit. quod cum iam devotum
Abbreviated transcription (Latin):
pus utrũq transisse. ait enĩ diuersi circũ¬
spicunt hoc est buc ⁊ illuc ora circũferunt
ꝑ quã oportuuitatẽ potuit tẽpus utrũq trã¬
sire. asꝑ tam̃ dicit ꝑtempus utrũq hoc est
inter tẽpus utrũq ut econtra. hunc inter
si est intelligamꝰ eũ in fronte ẽẽ uulneratũ
¶Tebefacta cerebro. alibi ⁊ fixũ inferro
pulmone tebescit. ¶Interͤa donee ille in¬
uenitur. ¶ P solues amboꝵ. aut occisorũ
aut tuas ⁊ nisi. nã duos eos fuisse nouit.
supra enĩ ait state uiri ¶ De me subau¬
dis interficite. ⁊ est interrupta eluͦcntio
dolore turbati¶Nec potuit. ualidior argu¬
mentatio. ex inpossibilitate. ut qui tres po¬
tuere. itẽ nõ ea uis animo. nec tanta.ai.y
ꝯtra illud. cur ergo ueuit dicit tantũ ami¬
cũ dilexit. Ut cũ nichil posset tañ inueni
est. aut datiuus. s si datiuus fuerit figura¬
lauguescit habet̾ ratio ꝯparatioĩs uidetur

Expanded text:
pus utrumque transisse: ait enim «diversi circumpus utrumque transisse: ait enim «diversi circumspiciunt», hoc est ‘huc et illuc ora circumferunt’, per quam oportunitatem potuit telum tempus utrumque transire. Asper tamen dicit: «per tempus utrumque» hoc est ‘inter tempus utrumque’, ut e contra «hunc inter si est, intellegamus eum in fronte esse vulneratum. TEPEFACTA CEREBRO alibi «et fixo ferrum in pulmone tepescit». INTEREA donec ille invenitur. PERSOLVES AMBORVM aut occisorum, aut tuas et Nisi: nam duos eos fuisse novit, supra enim ait «state viri». ME ME subaudis ‘interficite’; et est interrupta elocutio dolore turbati. NEC POTVIT validior argumentatio ex inpossibilitate, ut «quid Troes potuere?». Item «non ea vis animo nec tanta s. v.». ntra illud, cur ergo vecum dilexit, ut, cum nihil posset, tamen venirest, aut dativus; sed si dativus fuerit, figura habetur ratio comparationis: videtur
Abbreviated transcription (Latin):
petit ut saltẽ ꝑturbet teloꝵ beneficio.
¶Rege tela pauras. ꝑ noctẽ inqua sine au¬
xilio mminis recti iactus ẽẽ nõ possunt¬
¶ Ferrum conicit hasta. deferro ad hastam
tramsiit. conicit ꝓcoicit nã comcit anti¬
quũ est. ¶ Aduersi intergũ sulmonis ubiq
frangit᷑. tergũ ꝓtergus dixit. Salustius
tergis unciebant ꝓ tergorib ut intelliga¬
nius hastam inscutũ uenisse ⁊ illic ẽẽ col¬
lisam ut frangitur sit cõlliditur Sissoq
scuti ligno. ⁊ iam precordia penetrasse.
aliter nõ ꝓcedit. uami si hastam re uera
sit precordia ligno. Alii re uera intergum
dũ tam̃ locũ hunc eẽ de his quos diximus
supra¶ Hoc acrior idem. qd̾ latuerat. ⁊ qd̾
ei primus ꝓspere cessuerat iactat ¶ Telum̃
librabat ab aure. gestus iaculantis exprimi¬
tur. aut enĩ abaure aut alatere iaciuntur
¶ ꝑtepus utrũq congrue dicit telũ ꝑtem¬

Expanded text:
petit ut saltem eos perturbet telorum beneficio. petit ut saltem eos perturbet telorum beneficio. REGE TELA PER AVRAS per noctem, in qua sine auxilio numinis recti iactus esse non possunt. FERRVM CONICIT HASTA de ferro ad hastam transiit. CONICIT pro ‘coicit’: nam ‘conicit’ antiquum est. ADVERSI IN TERGVM SVLMONIS IBIQVE FRANGITVR ‘tergum’ pro ‘tergus’ dixit, Sallustius «tergis vinciebant» pro ‘tergoribus’, ut intellegamus hastam in scutum venisse et illic esse collisam, ut ‘frangitur’ sit ‘colliditur’, fissoque scuti ligno etiam praecordia penetrasse, aliter non procedit: nam si hastam re vera sit praecordia ligno». Alii re vera in tergumdum tamen locum hunc unum esse de his quos diximus supra. HOC ACRIOR IDEM quod latuerat et quod ei primus prospere cesserat iactus. TELVM LIBRABAT AB AVRE gestus iaculantis exprimitur; aut enim ab aure, aut a latere tela iaciuntur. PER TEMPVS VTRVMQVE congrue dicit telum per tem
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Signa sequẽtũ militarẽ sonũ dicit qui ua¬
rius est. nã inter dũ canit ut ĩ sequatur
eos qui fuguit inter dũ receptui ut recipi¬
antur milites ip̃i ⁊ colli gantur. Nec lon¬
go in medio tempus inter anditũ sonũ ⁊
uisũ aurialũ. ¶ O pressum rapit. quẽ iam
manus omĩs rapit. nã male quidã. uidet ra¬
pit accipuit qd̾ si admiseris. nacat que iam
manus omĩs ¶Pulcram ꝓperet puulnera
mortẽ. gloriosũ eĩ est ꝓ amico perire et
puleram exꝑsona poete dictũ est. ¶ En pre¬
sens es. s presens succurre idest ilico. statiz.
¶Si qua. qua uacat.⁊ in hic ⁊ insequenti¬
¶ Suspendiue tholo. tholus ꝓprie est neluti
scutũ breue qd̾ in medio tecto est. in quo
trabes coeu̾t ad quod dona ꝯsueuerat su¬
spendi. bene aũt uenatorẽ in ducit num̃
in nocare siluaꝵ ¶ Turbare globũ. sane
petitio ẽ. nã ꝗa uincere inpossibile fuerat

Expanded text:
r.». SIGNA SEQVENTVM militarem sonum dicit, qui var.». SIGNA SEQVENTVM militarem sonum dicit, qui varius est: nam interdum canit, ut insequantur eos qui fugiunt, interdum receptui. NECEC LONGVM IN MEDIO TEMPVS inter auditum sonum et visum Euryalum. OPPRESSVM RAPIT ‘quem iam manus omnis rapit’; nam male quidam ‘videt rapi’ accipiunt: quod si admiseris, vacat «quem iam manus omnis». PVLCHRAM PROPERET P. V. MORTEM gloriosum enim est pro amico perire. Et ‘pulchram’ ex persona Poetae dictum est. TV PRAEsens es’ sed «praesens succurre», id est ilico, statim. SI QVA ‘qua’ vacat et hic et in sequenti. SVSPENDIVE THOLO tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt, ad quod dona suspendi consueverant. Bene autem venatorem inducit numen invocare silvarum. TVRBARE GLOBVM sana petitio: nam quia tot vincere inpossibile fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ siluã ne abeant. nõ ne abire possint.¬
¶ Ducebat semita calles legitur ⁊ lucebat.
ꝙ si est rara pro rato raro accipiendum
Ut sit raro lucebat herbis silicet in aliqui¬
bus locis inter uemiẽtibus. Si ducebat in¬
telligimus inter calles pecoꝵ rarã fuisse
semitam hoc est hõiuim mani. ¶Euri alum
impediñt. impedio te dicimꝰ ꝑ accusatiuũ
⁊ casus mutari nõ potest nisi deseras u̾bũ
nt dicas impedimento michi es. Scien¬
dũ sane multas ꝯferri in eurialũ excusa¬
tiones. ¶Nisus abit. bene meniunt ueloci¬
tatis quã ei in .u. dedit ut primꝰ abit lon
deus silicet remanentis enriali ¶ Albe de
noĩe uł porce uł cuutatis. uł regis albani
eni successit pocas ¶ In felix qua te regione
reliqui se infelicem dicit quidolet nõ illũ
ꝓpter quẽ dolet¶ Iter om̃e renoluens falla¬
cis silue. urbanus hucusq uerba nisi uult
ẽẽ. Alii poete dant rursus ꝑ plexũ iter.

Expanded text:
enim silvam, ne abeant, non, ne adire possint.enim silvam, ne abeant, non, ne adire possint. DVCEBAT SEMITA legitur et ‘lucebat’: quod si est, ‘rara’ pro ‘raro’ accipiendum, ut sit ‘raro lucebat’, herbis scilicet in aliquibus locis intervenientibus. Si ‘ducebat’, intellegimus inter calles pecorum raram fuisse semitam, hoc est hominum viam. EVRYALVM INPEDIVNT ‘inpedio te’ dicimus per accusativum, et casus mutari non potest, nisi deseras verbum, ut dicas ‘inpedimento mihi es’. Sciendum sane multas conferri in Euryalum excusationes. NISVS ABIT bene meminit velocitatis, quam ei in quinto dedit, ut «primus abit long. INPRVDENS scilicet remanentis Euryali. ALBAE DE NOMINE vel porcae, vel civitatis, vel regis Albani, cui successit Procas. INFELIX QVA TE R. R. se infelicem dicit qui dolet, non illum propter quem dolet. ITER OMNE REVOLVENS FALLACIS SILVAE Vrbanus huc usque verba Nisi vult esse; alii Poetae dant «rursus perplexum iter o.
Abbreviated transcription (Latin):
ccc. fuerũt de singulis enĩ eru curis deni
dabantur quas.xxx. fuisse diximꝰ supra.¬
¶ Scutati om̃es. nõ clypeati. nã elipei peditũ
sũt. scuta equitũ ¶ Uolscente magistro.
ꝓprie nã magister equitũ dr. ¶ Muro tro¬
ianoꝵ leuo limite. Respiciens sitũ regioĩs
locutus est. ¶Sublustris noctis in umbra.
sub lustris nox ẽ habens aliqd lucis. Oratiꝰ
nocte sublustri niehil astra preter uidit ⁊¬
uudas. ¶Radus. luuarib ¶Haud temere
particala hec modo nõ sine causa significat
alias fortinto. alias male. alias in prouide. que
pro loco in telligunt᷑. ¶ Nichil illi tendere
contra. hoc est niehil illi contra responde¬
rũt. nã tendo contra ẜmonẽ tuũ hoc est
respondeo tibi tendo cõtra itertuũ ẽ oceur¬
ro tibi. ergo nichil contra tendebant. idest
respondebant e contra ¶Ad diuortia. ad
diuerticula me militaris. ¶ Aditũ coronãt
melior est lectio habitũ ꝙͣ aditũ. cingũt

Expanded text:
trecenti fuerunt: de singulis enim curiis deni trecenti fuerunt: de singulis enim curiis deni dabantur, quas triginta fuisse diximus. SCVTATI OMNES non clipeati: nam clipei peditum sunt, scuta equitum. VOLCENTE MAGISTRO proprie: nam magister equitum dicitur. MVRO Trois limite respiciens situm regionis locutus est. Ad v. 371 Sublustri noctis in umbra sublustris nox est habens aliquid lucis: Horatius "nocte sublustri niundas». RADIIS lunaribus. HAVD TEMERE particula haec modo ‘non sine causa’ significat, alias ‘fortuito’, alias ‘male’, alias ‘inprovide’, quae pro loco intelleguntur. NIHIL ILLI TENDERE CONTRA hoc est ‘nihil contra responderunt’: nam ‘tendo contra sermonem tuum’ est ‘respondeo tibi’, ‘tendo contra iter tuum’ est ‘occurro tibi’; ergo ‘nihil contra tendebant’ id est ‘nihil respondebant e contra’. AD DIVORTIA ad deverticula viae mimelior est lectio ‘abitum’, quam ‘aditum’: cingunt
Abbreviated transcription (Latin):
tiam liquide nõ intelligant᷑. ¶ Ne quiꝙͣ. nõ
fruitur. ⁊ est nequiꝙ̃ ap̾tat nõ nequiꝙͣ forti¬
bus. ¶Galeam messapi. nõ occisi messapi
abstulit galeam. nã dimicaturꝰ est paulopost
s iunuenit iacentẽ ⁊ sustulit. ¶ Cristisq de¬
coram. bene premittit dicens decoram. nã
eus splendore ꝓdente enrialus capit᷑ ¶ Ex¬
cedũt castris rutuloꝵ silicet. nã supra dixit
castra inimica petũt ¶Urbe latina. nõ est
contrariũ illi loco ubi ait sepsit se tectis re¬
rumq reliquit habenas. Quomodo alati¬
na urbe auxilia uenire ꝯmemorat. intelli¬
gimus enĩ latinũ in principio discordie. ⁊
tumultus paululũ se abstimiisse postea tam̃
nec suoꝵ copias. nec propria de negasse cõ¬
silia. nã eũ ⁊ cetui ⁊ federib interfusse dictu¬
rus est. Negio campis instructa moratur.
proprie nã legiones peditũ sũt. turme uero
equitũ. ¶ Ter centũ. ꝗa romã equites pͥmo.

Expanded text:
tiam liquide non intellegantur. NEQVIQVAM non tiam liquide non intellegantur. NEQVIQVAM non fruiturus; et est ‘nequiquam aptat’, non ‘nequiquam fortibus’. GALEAM MESSAPI non occisi Messapi abstulit galeam, nam dimicaturus est paulo post, sed invenit iacentem et sustulit. CRISTISQVE DECORAM bene praemittit dicens ‘decoram’: nam eius splendore prodente Euryalus capitur. EXCEDVNT CASTRIS Rutulorum scilicet: nam supra dixit «castra inimica petunt». VRBE LATINA non est contrarium illi loco, ubi ait «saepsit se tectis rerumque reliquit habenas», quod modo a Latina urbe auxilia venire commemorat: intellegimus enim Lati- num in principio discordiae et tumultus paululum se abstinuisse, postea tamen nec suorum copias nec propria denegasse consilia; nam eum et coetui et foederibus interfuisse dicturus est. LEGIO CAMPIS INSTRVCTA MORATVR proprie: nam legiones peditum sunt, turmae vero equitum. TERCENTVM quia Romani equites primo
Abbreviated transcription (Latin):
appellatiuo ueniens hie tiburs aut tiburti.
hoc est filio tri tiburti remulus ab eo qd̾ est
hic tiburtus huiꝰ tiburti ut sit tiburti remu¬
lus. sicut dei phebe glauci. ¶ Suo moriens
dat. h. nepoti. remulo quẽ supͣ auo cogno¬
mine diximꝰ. nã quotiens aꝑte nõ ponitur
nom̃ filii uł nepotis cognomine eũ ẽẽ intel¬
ligimꝰ auo uł patri quoꝵ nom̃ apte positũ
ĩ uenimꝰ ⁊ econtra ñ fui uł nepotis positũ
nom̃ fuerit. preter missũ aut ꝑaentu coguo¬
mines eos c̃e ĩ telligamꝰ necesse est ¶ Post
mortẽ silicet remuli secũdũ supͣ dictũ sensũ
Nã donatus dicit post mortẽ nisi ⁊ euriali
bello potiti sũt rutili qd̾ nõ ꝓcedit si diligen¬
ter aduertas. Sane sciendũ locũ hũe ẽẽ unũ
de xii. iuigilii. sine o naturam obscuritatis.
sine in uolubilibus siue emendandis. si ue sie
relictis ut a nobis phistorie antique ignorã¬

Expanded text:
appellativo veniens hic Tiburs; aut ‘Tiburti’, appellativo veniens hic Tiburs; aut ‘Tiburti’, hoc est filio Tiburti ab eo quod est hic Tiburtus, huius Tiburti, ut sit ‘Tiburti Remulo’ sicut «Deiphobe Glauci». SVO MORIENS DAT H. NEPOTI Remulo, quem supra avo cognominem diximus: nam quotiens aperte non ponitur nomen filii vel nepotis, cognominem eum esse intellegimus avo vel patri, quorum nomen aperte positum invenimus; et e contra, si filii vel nepotis positum nomen fuerit, praetermissum autem parentum, cognomines eos esse intellegamus necesse est. POST MORTEM scilicet Remuli, secundum supra dictum sensum: nam Donatus dicit «post mortem Nisi et Euryali bello potiti sunt Rutuli», quod non procedit, si diligenter advertas. Sane sciendum locum hunc esse unum de duodecim Vergilii sive per naturam obscuris, sive insolubilibus, sive emendandis, sive sic relictis, ut a nobis per historiae antiquae ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cruoris hostilis. ¶Uia facta ꝑhostes. ut hoc
ego uasta dabo ⁊ lato te limite ducam.¬
¶ Eurialus faleras rhamnetis. a.b.c. tiburti
falere ornamenta equoꝵ sũt ⁊ est ẜmo
grecus. Cingulũ aut hõium generis neutu
est. nã aĩaliũ genere feminino dicimꝰ. has
cingulas ¶ Tiburti remulo ditissimꝰ olim
que nuittit . d. ꝯsuetudo erat apud maiores
ut inter se hõies hospoͥtu uira mutuis mu¬
neribus copularent uł inpresenti uł ꝑ in¬
ter nũtios. sensus ergo mũe talis est. cedicꝰ
qdã tiburti remulo cũ eum sibi absens
hospicio uellet adiungere misit falleras ⁊
cingula bullis aureis hoc est clams insigna¬
ta. Remulus moriens nepoti suo cognonu¬
ni hec reliquit. qui postea uictus arutilis ẽ
⁊ occisus post cuiꝰ mortẽ apud rahin nete
rutulũ abeurialo hec repta sũt munera. qd̾
aut dixit turl tiburti remulo. aut tiburtino
ĩtelligamiꝰ. hoc est de tiburte. bt sit datiuus ab

Expanded text:
et cruoris hostilis. VIA FACTA PER HOSTES ut «haec et cruoris hostilis. VIA FACTA PER HOSTES ut «haec ego vasta dabo et lato te limite ducam». EVRYALVS PHALERAS RHAMNETIS ET A. B. C. TIBVRTI phalerae ornamenta equorum sunt. Et est sermo Graecus. ‘Cingulum’ autem hominum generis neutri est, nam animalium genere feminino dicimus ‘has cingulas’. TIBVRTI REMVLO DITISSIMVS OLIM QVAE M. D. consuetudo erat apud maiores ut inter se homines hospitii iura mutuis muneribus copularent, vel in praesenti vel per internuntios. Sensus ergo nunc talis est: Caedicus quidam Tiburti Remulo, cum eum sibi absens hospitio vellet adiungere, misit phaleras et cingula, bullis aureis, hoc est clavis insignita. Remulus moriens nepoti suo cognomini haec reliquit, qui postea victus a Rutulis est et occisus; post cuius mortem apud Rhamnetem Rutulum ab Euryalo haec reperta sunt munera. Quod autem dixit ‘Tiburti Remulo’, aut Tiburtino intellegamus, hoc est de Tibure, ut sit dativus ab
Abbreviated transcription (Latin):
dacia cõprobatur. ¶ Et multi morte recepit
purperũ. oulti hic distingũt ut sit sensus
talis. eduxit gladiũ multo cruore purpene¬
um. Alii multa morte recepit ut sit edueit
gladiũ cũ multo eruore. ⁊ sic inferiit. purpu¬
ream uomit ille aĩam. secũdum eos ꝗ dicũt
aĩam eẽ sanguinẽ ¶ Recepit. eduxit. ut ha¬
stam q recep̾tat ossibus herentẽ ¶oma refert
ppeie que paulo ante potiuerat. ¶Hie furto
feruidus instat. silicet eurialus qui seuiebat
latenter ut sit furto nocturno prelio. nam
fures ideo dicti sũt ꝙ furuo idest ngro tẽpo¬
re furta ꝯmittũt. aut re uera furto ferui¬
dus ꝗa messapi galeam substulit rhamine¬
tis faleras Religatos. nõ solutos sed diligẽ¬
ter ligatos. unde addidit.re. idest ex militari
ꝯsuetudine oꝑtime ligatos ¶ Lux inimica.
ꝓ ditrir ¶ Penaꝵ. ex haustũ satis est. Bene
erhaustũ ut ostendat eos auidos cedis fuisse

Expanded text:
dacia comprobatur. ET MVLTA MORTE RECEPIT dacia comprobatur. ET MVLTA MORTE RECEPIT PVRPVREVM multi hic distinguunt, ut sit sensus talis: ‘eduxit gladium multo cruore purpureum’. Alii «multa morte recepit», ut sit: ‘eduxit gladium cum multo cruore’, et sic inferunt «purpuream vomit ille animam» secundum eos qui animam sanguinem dicunt. RECEPIT eduxit, ut «hastamque receptat ossibus haerentem». VINA REFERT proprie, quae paulo ante potaverat. HIC FVRTO FERVIDVS I. scilicet Euryalus, qui saeviebat latenter, ut sit ‘furto’ nocturno proelio: nam fures ideo dicti sunt, quod furvo, id est nigro tempore furta committunt. Aut re vera ‘furto fervidus’, quia Messapi galeam sustulit, Rhamnetis phaleras. RELIGATOS non solutos, sed diligenter ligatos: unde addidit ‘rite’, id est ex militari consuetudine optime ligatos. LVX INIMICA proditrix. POENARVM EXHAVSTVM SATIS EST bene ‘exhaustum’, ut ostendat eos avidos caedis fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ponunt¶ Ore locutus. nõ ẽ pissologia. nam
demus ⁊ cursu ⁊ anmo. ¶Hac it̾ ẽ ꝑbostiũ
cedem. ⁊ audaciam nr̃am ¶Hec ego uasta da¬
bo. dequib dixit corpora fusa uident¶Sed
nõ augurio potuit depellere pestem. ostendit
ꝑ transitũ fati necessitatẽ nulla peritia posse
depelli. est nĩt homericus u̾sus ¶Temere pa¬
ssim fortuitu. negligent̾. premit oprimit.¬
¶ Sub equis ip̃is. Circa ip̃os pendentia colla q̃si
ebrioꝵ ¶ Singultante. cũ singultu anima
efflantem. ¶ Plurima luserat ꝓplurimũ. ¶Dcõ
de leone ꝙ si dixeris uacat metu ¶Ancensus
⁊ ip̃e ꝑ furit exẽplo nisi ¶ Sine noĩe plebẽ.
bene exprexit ⁊ bellatoris peritiã ⁊ tironis in¬
cõsideratam auiditatẽ. nã nisus regit intere¬
mit. curialus seuit ĩ plebem. Ut Salustius. ⁊
in solentia anidus male faciendi. sine noĩe aũ
hoc loco nõ tantũ roethi timor. s ⁊ nisi au¬

Expanded text:
ponuntur. ORE LOCVTVS non est perissologia: nam ponuntur. ORE LOCVTVS non est perissologia: nam demus et cursu et animo. HAC ITER EST per hostium caedem et audaciam nostram. HAEC EGO VASTA DABO de quibus dixit «corpora fusa vident». SED NON AVGVRIO POTVIT D. P. ostendit per transitum fati necessitatem nulla peritia posse depelli. Est autem Homericus versus. TEMERE passim, fortuito, neglegenter. PREMIT opprimit. SVB IPSIS EQVIS circa ipsos. PENDENTIA quasi ebriorum. SINGVLTANTEM cum singultu animam efflantem. PLVRIMA LVSERAT pro ‘plurimum’. DEO de leone, quod si dixeris, vacat ‘metu’. INCENSVS ET IPSE P. exemplo Nisi. SINE NOMINE PLEBEM bene expressit et bellatoris peritiam et tironis inconsideratam aviditatem: nam Nisus reges interimit, Euryalus saevit in plebem; Sallustius «ex insolentia avidus male faciendi». ‘Sine nomine’ autem hoc loco non solum Rhoeti timor, sed et Euryali au
Abbreviated transcription (Latin):
prosperis ⁊ ea iterat. tacet aduersa ⁊ magis
ĩtellectui ⁊ sub auditiomi reliquit cũ enĩ
dicat si nõ redieris ait. matriq tue generi¬
q manebũt. hoc aũt scd̃m more romanoꝵ
dicit apd̾ quos ita premia decernebantur
illi liberisq ens. ut darentur li beris que
accipere nõ potuissent parentes. ¶Licaon
hunc aũt gladiũ eurialo datũ ĩ telligimꝰ
lem horrentisq leonis exuiuas. Toayto dix̃
hoc est bis idem ut bellũ ⁊ iam ꝓcede boum
tum sieut ⁊ iam homerus ostendit. ¶ri¬
dditu uota facientes. ¶ Et nubib irrita
donant ut ip̃e partẽ uoluerũ disꝑsit in auraˢ¬
¶ Castra inimica. nõ tantũ hostilia s et
ꝑnitiosa. nã cũ dolore dictũ ẽ inimi ea.
Unde silicet reddituri nõ erant. qd̾ ex se¬
quentib ꝯprobatur. dicendo enĩ multis
tam̃ ante futuri exicio ostendit ꝑuitiosa
ẽẽ castra que ip̃is mortẽ fuerant ad latura

Expanded text:
prosperis et ea iterat, tacet adversa et magis prosperis et ea iterat, tacet adversa et magis intellectui et subauditioni relinquit. cum enim non dicat 'si non redieris', ait 'matrique tuae generique manebunt'. hoc autem secundum morem Romanorum dicit, apud quos ita praemia decernebantur 'illi liberisque eius', ut darentur liberis quae accipere non potuissent parentes. Ad v. 30hunc autem gladium Euryalo datum intellegimus: lem horrentisque leonis exuvias τὸ αὐτὸ dixit, hoc est bis idem, ut "bellum etiam pro caede boum tum, sicut etiam Homerus ostendit. ditu vota facientes. ET NVBIBVS INRITA D. Vt ipse «partem volucres dispersit in auras». CASTRA INIMICA non tantum hostilia, sed et perniciosa; nam cum dolore dictum est ‘inimica’, unde scilicet redituri non erant, quod ex sequentibus comprobatur: dicendo enim «multis tamen ante futuri exitio» ostendit perniciosa esse castra quae ipsis mortem fuerant adlatura.
Abbreviated transcription (Latin):
admonuit. sensus aut est aut postꝙͣ uidit
istũ sic amare matrem paterne pietatis uir¬
tutem cepit agnoscere aut certe cepit etiã
ip̾e sic inpietatẽ moueri ut eiꝰ ꝯsuenerat
pater aut certe exẽplo euriali auidus cep̃
amare patrẽ ⁊ iam ante dilectũ. Nec partũ
sequetur satis congrue. premia enĩ nõ de
bentur euentui. s noluntati ¶ꝑ quod
pater ante solebat. Alii uolut ideo ante
ꝗa absens est eneas nã uirare possumus
⁊ iam ꝑ absentis filii caput. Alii ad causã
religionis trabunt. que precepit ut filii
unitentur in om̃ib rebus suos parentes
Ut nũc quasi imitatio sit uris uirandi ut¬
dicat ascanius uiro ꝑcapud meñ sient pre¬
sens pater ꝑ suũ capud uirare ꝯsueuerat
quotiens fidem suam ꝯ firmare en piebat
Alii uolu̾t ideo dictũ ante. qa põtificibus
ꝑ liberos uirare nõ licebat. s ꝑ deos tantũmo¬
ci rebusq secũdis. mira arte miratus in

Expanded text:
admonuit. sensus autem est: aut postquam vidit admonuit. sensus autem est: aut postquam vidit istum sic amare matrem, paternae pietatis virtutem coepit agnoscere: aut certe coepit etiam ipse sic in pietatem moveri, ut eius consueverat pater: aut certe exemplo Euryali avidius coepit amare patrem etiam ante dilectum. Ad v. 296 Nsequetubentur eventui, sed voluntati. PER QVOD PATER ANTE SOLEBAT alii volunt ideo ‘ante’, quia absens est Aeneas: sed iurare possumus etiam per absentis filii caput. Alii ad causam religionis trahunt, quae praecepit, ut filii imitentur in omnibus rebus suos parentes; ut nudicat Ascanius 'iuro per caput meum', sicut praesens pater per suum caput iurare consueverat quotiens fidem suam confirmare cupiebat. alii volunt ideo dictum 'ante', quia pontificibus per liberos iurare non licebat, sed per deos tantummoci rebusque secundis mira arte moratur in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rem publicam tibi ꝯmittami ⁊ tecũ omne
comunicabo ꝯsilium. ¶Me nulla dies tã
cio ⁊ abhac audacia acessu temporis inferior
nõ ꝓbator qualiscũq fortuna comitetur¬
¶ Tantum. tantũ modo. hoc possũ de me pro¬
mittere ut sẽꝑ audeam. semꝑ uelim fortit̾
facere nã hoc est qd̾ dicit fortibus ausis
dissimilẽ arguerit. tantũ eigo meũ est ꝓ
mittere siue ꝓspera siue adu̾sa fortuna
comittetur. nã aut disiuntiua particula ẽ
nõ negantis adu̾biũ ¶ Suꝑ omĩa dona.
ultra om̃ia ¶Priami de gente netusta¬
de familia. ⁊ bene eam etiam excognatioe
comẽdat. Nã ascanius nepos est priami
diligebat filiũ. ¶ Mecũ excedentẽ ut ille
ꝯmitatur iter. uult enĩ intelligi sui causa
linquo. in salutatam. ⁊ est themesis. ut in
crudelis unde sequit᷑ mnatris eiꝰ tragicus et
miserabilis ille inquestus potiusti linquere
posuit. eũ ressit in hoc loco religionis. ¶Strĩ

Expanded text:
et rem publicam tibi committam et tecum omne et rem publicam tibi committam et tecum omne communicabo consilium. ME NVLLA DIES TAM cio et ab hac audacia accessu temporis inferior non probabor, qualiscumque fortuna comitetur. TANTVM tantummodo hoc possum de me promittere, ut semper audeam, semper velim fortiter facere: nam hoc est quod dicit «fortibus ausis dissimilem arguerit». Tantum ergo meum est hoc promittere, sive prospera, sive adversa fortuna comitetur: nam ‘aut’ disiunctiva particula est, non negantis adverbium. SVPER OMNIA DONA ultra omnia. PRIAMI DE GENTE de familia. et bene eam etiam ex cognatione commendat: nam Ascanius nepos est Priami diligit filium. Ad v. 284 Mecum excedentem ut "ille meum comitatus iter" : vult enim intellegi, sui causa ue salutatam linquo insalutatam: et est tmesis, ut "inucrudelis: unde sequitur matris eius tragicus et miserabilis ille conquestus "potuisti linquere posuit, cum res sit in hoc loco religionis. Ad v. 2
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatem. Ut sit que cepit. ꝓ que accepit
de uicta arisba silicet ab achille ¶ Dũo ma¬
gna talenta. bene addidit magna. nã uari¬
um apud diuersas gentes pondus est talenti
C.xl. libras paulopost intilit duo talenta per
locũ dicens debent᷑ talenta tot quot ego ⁊
tu sumꝰ. Item homerus talentũ brene qdã
ostendit ꝯppe qd accepit uictus cũ uictori
leuia data sint munera ¶ Ducere sortem.
statuere. alii ꝓprie ducere legũt qd̾ est sor¬
tium ut stat ductis sortib urtibus urnas¬
¶ Ex cipiam sorti. preter sortẽ dabo ¶In super
his. suꝑ hec¶ Campi qd̾ rex ht ip̃e latinus.
Mos erat ut uiris fortibus sine regibus ꝓ
honore daretur aliqua publici agri particu¬
la. ut habuit tarquinius suꝑbus ĩ campo
hoc ergo qd̾ latinus ꝑ honorẽ de re publica
hũit abascanio intelligamꝰ ẽẽ promissũ.
¶ectore toto. omĩ affectu reꝵ ¶ Uerboꝵq fides

Expanded text:
hereditatem, ut sit ‘quae cepit’ pro ‘quae accepit’ hereditatem, ut sit ‘quae cepit’ pro ‘quae accepit’ devicta Arisba, scilicet ab Achille. DVO MAGNA TALENTA bene addidit ‘magna’, nam varium apud diversas gentes pondus est talenti: centum quadraginta libras, paulo post intulit duo talenta, per iocum dicens «debentur talenta tot quot ego et tu sumus». Item Homerus talentum breve quiddam ostendit, quippe quod accepit victus, cum victori levia data sint munera. DICERE SORTEM statuere. Alii proprie ‘ducere’ legunt, quod est sortium, ut «stat ductis sortibus urna». EXCIPIAM SORTI praeter sortem dabo. INSVPER HIS super haec. CAMPI QVOD REX H. IPSE L. mos fuerat ut viris fortibus sive regibus pro honore daretur aliqua publici agri particula, ut habuit Tarquinius Superbus in campo Hoc ergo, quod Latinus pro honore de republica habuit, ab Ascanio intellegamus esse promissum. PECTORE TOTO omni adfectu. RERVM VERBORVMQVE FIDES
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib. ab eo qd̾ precedit id qd̾ sequitur:s.¬
¶ Du inoresq dabu̾t ur̃i. ciceronis est tractũ
sine dilatione. ⁊ est adu̾biũ tẽporis. ¶Inte¬
ger eui. aduluͤscens cui adhuc etas inte¬
gra suꝑ est unde enniꝰ deos ei integros
dicit quibus multũ eui suꝑ est. ¶ Meriti
prestiti ut. meruiquoq item quiq sui me¬
mores aliquos fecere merendo ¶Excipit asca¬
nuis. idest sb̃ sequit᷑. ⁊ apoc̾a dictũ est. ¶Cane
ueste uenerabilis antiquissime. ¶Obtestor
aduro. ⁊ est ordo. ĩmo ego cui sola salus ge¬
silia sigͥficat. ꝑ fortunã opes. ĩꝑium cuiꝰlibet
rei possibilitatẽ. ¶ Nichil illo triste recepto¬
arisba atqui scd̾m homerũ arisba troiauis¬
misit auxilia. ⁊ ab achille subu̾sa est. sed
accipiamus aut ante bellum grecoru i
arnsbani atroianis captam ⁊ in anucitie fedꝰ
ad missam aut certe pocula hec data abhele¬
no qui in achillis bona ꝑfyrri successerat

Expanded text:
virtutibus: ab eo quod praecedit id quod sequitur.virtutibus: ab eo quod praecedit id quod sequitur. DI MORESQVE DABVNT V. Ciceronis est, tractum sine dilatione: et est adverbium temporis. INTEGER AEVI adulescens, cui aetas integra superest, unde Ennius «deos aevi integros» dicit quibus multum aevi superest. MERITI praestiti, ut «merui quoque», item «quique sui memores aliquos fecere merendo». EXCIPIT ASCANIVS id est subsequitur, et a Poeta dictum est. CANAE VESTAE venerabilis, antiquissimae. OBTESTOR adiuro, et est ordo: ‘immo ego, cui sola salus gesilia significat, per fortunam opes, imperium, cuiuslibet rei possibilitatem. NIarisba atqui secundum Homerum Arisba Troiamisit auxilia et ab Achille subversa est. Sed accipimus, aut ante bellum Graecorum Arisbam a Troianis captam et in amicitiae foedus admissam; aut certe pocula haec data ab Heleno, qui in Achillis bona per Pyrrhi successerat
Abbreviated transcription (Latin):
binc pelago ⁊ nuc dicit porte que ꝓxima
ponto. item paulopost dicturus est opposu¬
ere aciem nam dextera cingitur amni.
Onterrupti ignes. supra aliter n lumina ra¬
ra micant. ¶ gumus erigitur. signũ est so¬
pitoꝵ igniũ quotiens maior fumus erigit᷑.¬
¶Cum spolus. hinc qd̾ supͣ eurialio dixit
me referat tibi magnus ouantẽ. iuppiter
respiciens ad id qd̾ posset fortiter facere.
uallibus urben. nos in obscuris uallib po¬
siti uidimꝰ primã urbem hoc est pͥmã par¬
tem urbis. nã ꝑalatinũ inmonte est nõ
turus aletes. Salustuis de philupo ꝗ etate
nino teucros delere paratis. ac si diceret.
licet irascamini adtẽpꝰ hinc apparet nõ
nelle uos penitꝰ delere troianos ꝙ tales
dextras q tenebat. hoc ad effectũ retulit
nec enĩ simul fieri potest ĩ telligimꝰ aut ꝙ
⁊ modo unũ sigͥficat. est aũt iteratio. inter¬
dũ recipuit discretionẽ. ¶ Plaudib. i dest

Expanded text:
hinc pelago: et nunc dicit ‘portae quae proxima hinc pelago: et nunc dicit ‘portae quae proxima ponto’, item paulo post dicturus est «opposuere aciem: nam dextera cingitur amni». nterrupti ignes supra aliter "lumina rara micant" . fumus erigitur signum est sopitorum ignium quotiens maior fumus erigitCum spoliis hinc est quod supra Euryalo dixit "me referat tibi magnus ovantem Iuppiter" , respiciens ad id quod posset fortiter facere. Ad v. vallibus urbem nos in obscuris vallibus positi vidimus primam urbem, hoc est primam partem urbis; nam Palatium in monte est, nonturus aletes Sallustius de Philippo "qui aetate nino teucros delere paratis ac si diceret: licet irascamini ad tempus, hinc tamen apparet non velle vos penitus delere Troianos, quod tales dextrasque tenebat amborum hoc ad adfectum retulit; nec enim simul fieri potest. intellegimus autemet modo unum significant: est autem iteratio. interdum recipiunt discretionem; nam os est
Abbreviated transcription (Latin):
romani moris est. ⁊ bellice necessitatis.
Hũc au̾t standi habitũ ⁊ Salustus ꝯmemo¬
rat ut fessi arma sua quisq stantes in¬
cũbere. ¶Castroꝵ ⁊ campi medio. ĩ medio
campi. statio qui cãpus castroꝵ niedius fuit
¶Rem magnam pretiũ que more fore. Di¬
cebant se afferre rem magnam. in cuiꝰ mo¬
ra pretiũ posset afferre. idest penã. Teren¬
tuis. ego pretiũ obstultiam fero. ut sit sensꝰ
si tardius mittaniur ad eneam.⁊ nemus
hostiũ penas. alii sic intelligu̾t scimꝰ ꝗdẽ
aduentũ nr̃m moram uris afferre con¬
siliis. uerũ huiꝰ more erit pretiũ. idest re¬
muneratio. nãq hoc offerebant quod illi
cogitabant ut diximiꝰ supra. quisue enee
iam nuntius eẽt ¶ Accepit trepidos festinoᷤᷤ
Bene excusat quia scit depueroꝵ eta te
posse dubitari dicens. nõ ex sugerentũ ꝑsona
s sua i ꝯsilia ponderanda ¶Porte que
locus in laurolauinati. hinc fluuio coheret

Expanded text:
Romani moris est et bellicae necessitatis. Romani moris est et bellicae necessitatis. Hunc autem standi habitum et Sallustius commemorat, ut «fessi arma sua quisque stantes incumbere». CASTRORVM ET CAMPI MEDIO in medio campi spatio, qui campus castrorum medius fuit. REM MAGNAM PRETIVMQVE MORAE FORE dicebant se adferre rem magnam, cuius mora pretium posset adferre, id est poenam; Terentius «ego pretium ob stultitiam fero»; ut sit sensus: si tardius mittamus ad Aenean, luemus hostibus poenas. Alii sic intellegunt: scimus quidem adventum nostrum moram vestris adferre consiliis, verum huius morae erit pretium, id est remuneratio: namque hoc offerebant quod illi cogitabant, ut diximus supra ‘quisve Aeneae iam nuntius esset?’. ACCEPIT TREPIDOS festinos, bene excusat, quia scit de aetate puerorum posse dubitari, dicens non ex suggerentum persona, sed sua vi consilia ponderanda. PORTAE QVAE locus in Laurolavinati hinc fluvio cohaeret,
Abbreviated transcription (Latin):
Mandet humo. multi hic distingñt. alii
uingũt mandet humo solica ut ꝯmendet
interra. solita au̾t fortuna que piis inui¬
dere ꝯsueuit. Statius hinc trabens colorẽ
ait in uidia fata pus ⁊ fors ingentib ausis
rara comes. ¶Absenti ferat inferias hoc
est cenotafion faciat. ⁊ impleat honorẽ
sepulcri ¶ E matribus. ⁊ nobilib. nã ma¬
tres nõ nisi nobiles dicimꝰ. Unde ⁊ matrone
dicte su̾t. scimꝰ aũt nõ om̃es mulie̾s insici¬
seusus nõ ꝓcedit. ¶Regem̃q requirũt.
regis filiu ut magnanimũ regine sed enĩ
miseratus amorem. ¶ Cetera ꝓterras om̃s
exaggerat more suo uigilantuz laborem.
¶Consiliũ sũmis .r.d.r.h. lucilii uersus uno
tantũ ẜmone mutato nã ille ait. ꝯsiliũ
sũmis hõiu derebus habebant¶ Iam nun¬
tius ẽet. iam aut cito. aut cũ nullũ in ue¬
uirent. ¶ Ad uixi astis. ostendit iam eos
diurna statione fatigatos. qd̾ au̾t stant ⁊¬

Expanded text:
MANDET HVMO multi hic distinguunt; alii MANDET HVMO multi hic distinguunt; alii iungunt ‘mandet humo solita’, ut ‘commendet in terra’. ‘Solita’ autem ‘fortuna’, quae piis invidere consuevit. Statius, hinc trahens colorem, ait «invida fata piis et fors ingentibus ausis rara comes». ABSENTI FERAT INFERIAS hoc est cenotaphion faciat et inpleat honorem sepulcri. E MATRIBVS e nobilibus; nam matres non nisi nobiles dicimus, unde et matronae dictae sunt. Scimus autem non omnes mulieres in Sicisensus non procedit. REGEMQVE REQVIRVNT regis filium, ut «magnum reginae sed enim miseratus amorem». CAETERA PER TERRAS OMNES exaggerat more suo vigilantum laborem. CONSILIVM SVMMIS R. D. R. H. Lucilii versus uno tantum sermone mutato; nam ille ait «consilium summis hominum de rebus habebant». IAM NVNTIVS ESSET ‘iam’ aut cito, aut cum nullum invenirent. ADNIXI HASTIS ostendit iam eos diurna statione fatigatos. Quod autem ‘stant’ et
Abbreviated transcription (Latin):
postulamꝰ ⁊ bene qd̃ exuriali eurialũ nolit
ducere latentent̾ ostendit ¶Moenia pallan
tea nbi nũc credit ẽẽ eneam. ¶Sũmis adiũ¬
gere rebus. Sũmũ ⁊ extremũ dicimus ⁊ lau¬
dabile. bene ergo in re dubia ẜmone usus
est dubio. nã hoc dicit nõ debes me nec atua
gła nec apericulis segregrare. ¶Genitor belli
assuetus ip̾e puer est nec dũ probatus unde
se ⁊ abillis tẽporib ⁊ a patris uirtute ꝯmen¬
dat. Argolicũ terrorem. quẽ greci inferebant¬
¶ Sublatũ. susceptũ. ¶. Est hic est auiuiꝰ lucis
ut sit est hic. idest iumeo pectore potest ⁊
sic accipi ut dicas est hic est animus lucis cõ¬
temptor. hoc est iste mimꝰ. ergo bic ⁊ produ¬
ci põt ⁊ corripi. ¶Istũ qui uita . b.c.e.q.t.
honorẽ qui istũ honorẽ quo tendis. idest
ad quẽ niteris libent̾ emat uita. idest uite
pretio. Nil tale uerebar quale tu suspicaris
¶hec bũana negotia.ul que loquitur.¶M

Expanded text:
postulamus. et bene quod Euryalum nolit postulamus. et bene quod Euryalum nolit ducere latenter oTEA ubi nunc credit esse Aenean. SVMMIS ADIVNGERE REBVS ‘summum’ et extremum dicimus et laudabile. Bene ergo in re dubia sermone usus est dubio; nam hoc dicit: non debes me nec a tua gloria nec a periculis segregare. GENITOR BELLIS ADSVETVS ipse puer est necdum probatus; unde se et a belli temporibus et a patris virtute commendat. ARGOLICVM TERROREM quem Graeci inferebant. SVBLATVM susceptum. EST HIC EST ANIMVS ‘hic’ ut sit ‘est hic’, id est in meo pectore. Potest et ‘sic’ accipi, ut dicas: ‘est hic animus lucis contemptor’, hoc est iste animus. Ergo ‘hic’ et produci potest et corripi. ISTVM QVI VITA B. C. E. Q. T. HONOREM qui istum honorem, quo tendis, id est ad quem niteris, libenter emat vita, id est vitae pretio. NIHIL TALE VEREBAR quale tu suspicaris. HAEC humana negotia, vel quae loquitur.