comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quid sibiuult quod iacob ait frĩsuo. ꝓpt̃ hoc uidifaciem tuã quẽ ãmodum cũuidti
aliquis faciomdi. utrũpauenis & ꝑturbati animi uerba usq in hane adolationẽ ꝓruperunt. An
scđn aliquẽ intellastuim sineperato disti accipipossebt . For tissis etuimi quiadistisunt & semto
faciemdĩ sedcũ uid& aliquis ipseaũ aliquis quẽ si inificare possit in cestũ est. Atq ita fostasse tẽpera¬
ta sunt uerba ut &ipse esau sibidelatũ tantũ honorẽ gratȩ acciper&. & quihȩc &iã alit̃ intellogere
possunt eũ a quodista sunt nullo crimine impi&atis arguerent. quod sibenigno animo diltahȩc
uerba fraterna sunt. Qm̃ & postbonã susceptionẽ melus ipse transierat. Potuit sic diciquem¬
ammodũ & moses pharaoni dr̃ dictus est scđm quod dicit apłs &si sunt quidicunturdii siue in
coelo siue interra. quem ammodum sunt dumulti & d omini multi. Maxime quia sine articulo in

Expanded text:
Quid sibi uult quod Iacob ait fratri suo: propter hoc uidi faciem tuam, quemadmodum cum uidet aliquis faciem dei? utrum pauentis et perturbati animi uerba usque in hanc adulationem proruperunt? an secundum aliquem intellectum sine peccato dicta accipi possunt? fortassis enim quia dicti sunt et gentium faciem dei, sed: cum uidet aliquis; ipse autem "aliquis" quem significare possit incertum est. atque ita fortasse temperata sunt uerba, ut et ipse Esau sibi delatum tantum honorem grate acciperet et qui haec etiam aliter intellegere possunt, eum a quo dicta sunt nullo crimine inpietatis arguerent. quod etsi benigno animo dicta haec uerba fraterna sunt, quoniam et post bonam susceptionem metus ipse transierat, potuit sic dici, quemadmodum et Moyses Pharaonis deus dictus est, secundum quod dicit apostolus: etsi sunt qui dicuntur dii siue in caelo siue in terra, quemadmodum sunt dii multi et domini multi, maxime quia sine articulo in
Abbreviated transcription (Latin):
Queri potest quomodo habuerit sidõ ꝓmissis dĩ. quando¬
uitur. Sed &iã hoc ficri potuit ut auerter& castra eius esau. & tam̃ ds̃ post illã afflictionẽ
adẽe&iut libera r&cũ & quȩ ꝓmisit impleret & a monendi sum: hoc & emplo ut quã uis credam:
indm̃ faciam: tam̃quȩ facienda sunt ab hominib: in presidiũ salutis n erees nut tentes ea
dm̃ temptare uid eamur. Deniq pꝰ hȩc quȩ uerba dicat idem iacob considerandumẽ. D̃ inqud
patrisiuĩ abraliam & di patris nĩ isaac. dñe quidixistimili reuertere inter ramtuã &inlocã

Expanded text:
quaeri potest, quomodo habuerit fidem promissis dei, quandoutem. sed etiam hoc fieri potuiadesset et liberaret eum, et quae promisit impleret. Et admonendi fuimus hoc exemplo, ut quamvis credamus in Deum, faciamus tamen quae facienda sunt ab hominibus in praesidium salutis, ne praetermittentes ea, Deum tentare videamur. Denique post haec quae verba dicat idem Jacob, considerandum est. Deus, inquit, patris mei Abraham, et Deus patris mei Isaac, Domine, qui dixisti mihi, Recurre in terr
Abbreviated transcription (Latin):
Aserergo non diuitiȩ sed bea¬
tus dicitur dũ taxat in presentiloco. Nã in aliis scđm ambiguitatẽ uerbi possunt & diuitiȩ sicuocar
sq̃. Egressus aũ riubere tempore messis trictiȩ in agro rpperit man hragoras qua simariliȩ de¬
ulit Dicttq rachil. Damibipartem demandragoris filutui illa respondit parum n&ibe iude&ar
quod preripueris martũ mihi iisi&iã manaragoras filiima tuleris. Ait radiel dormiat tecum
a nolte ꝓmanaragoris filuda. Red euntq aduesperã de io ia cob. Egressaẽ inoccus salia &¬

Expanded text:
ASER   ergo non divitiae, sed beatus dicitur, dumtaxat in praesenti loco. Nam in aliis secundum ambiguitatem verbi possunt et divitiae sic vocar tempore messis triticeae in agrum, reperit mandragoras: quas matri Liae detulit. Dixitque Rachel: Da mihi partem de mandragoris filii tui. Illa respondit: Parumne tibi videtur, quod praeripueris maritum mihi, nisi etiam mandragoras filii mei tuleris? Ait Rachel: Dormiat tecum hac nocte pro mandragoris filii tui. Redeuntique ad vesperam de agro Jacob, egressa est in occursum
Abbreviated transcription (Latin):
quia ostensis mundi tesauris diabolus redep̃torinrõ uestigia concupiscentiȩ terrenȩ nonrepperit
sed quȩ ia cob non habuit. ea rachel sedendo co operuit. Prachel quippe quȩ &ouis dicitur
figuratur. sedere aũ est humilitatẽ penitentiȩ appeere. sicut scriptumẽ. Surgite pꝰquam
Beati quoꝵ remissesunt iniquitates & quoꝵ testasunt peccata : Nosigitur rachel illa signifi caut
qui idola sedendo p̃mimus. sicupas auaritiȩ penitendo damnam. quȩ utiq auaritie innt¬
Vndo illic eiusdẽ rachelis hec uerba fecitasunt uixta consu&udinẽ feminaꝵ nuno accidit mihio¬

Expanded text:
quia, ostensis mundi thesauris, diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit. quia, ostensis mundi thesauris, diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit. Sed quae Jacob non habuit, ea Rachel sedendo cooperuit. 5. Per Rachel quippe, quae ovis dicitur, Ecclesia figuratur. Sedere autem est humilitatem poenitentiae appetere, sicut scriptum est: Surgite, postquam Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . 6. Nos igitur Rachel illa signavit, qui idola sedendo premimus, si culpas avaritiae poenitendo damnamus. Quae utique avaritiae immun7. Unde et illic ejusdem Rachelis haec verba sunt: Juxta consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
igitur sesuitutẽ quȩ̃ ia cob aput socer suum ꝓuxorib uelut merced es sustinuit. precepitq eid ñ
nec repperit. Quid ergosibihoc ipsud figuralit̃ uelit. dumenĩ laban superius aliã ger& ꝑ sonã
ino tamen diaboli typum sigurat. Laban quippe int̃ pr&atur de albatio. dealbatio aũ diabolus
non in conueni ent̃ accipitur. quȩcũ sit tenebrosus ec merito transsigurat se m angelum lucis liuic
ser uiuit ia cob iđst e parte rȩꝓboꝵ iudaicus populus & cuius carne in carnatus dñs uenit. Potest &iã
ꝑlaban mundus & prumc quicum furore ia cobꝑsequitur. quia elestos quosq qui redemptoris nr̃i men¬
asunt ꝑ sequendo opprimere conatur. huius filiã iđst seumundi seudiaboli iacob abstulit cũsi
Obliuiscere populũ tuũ & domũ patristui. quiduero inidolis nisi a uaritia designatur. unde ꝑ paua¬
lũ dicitur. & aͣ aritia quȩ est idoloꝵ seruitus. labari ergo ueniens aput iacob idolũ non inuentt

Expanded text:
igitur servitutem, quam Jacob apud socerum suum pro uxoribus velut mercedem sustinuit, praecepit et Dominus nec reperit. » Quid ergo sibi hoc ipsum figuraliter velit? Dum enim Laban superius aliam gerat personam, nunc tamen diaboli typum figurat. Laban quippe interpretatur dealbatio. Dealbatio autem diabolus non inconvenienter accipitur; qui cum sit tenebrosus ex merito, transfigurat se velut angelum lucis . Huic servivit Jacob, id est, ex parte reproborum Judaicus populus, ex cujus carne incarnatus Dominus venit. Potest etiam per Laban mundus hic exprimi, qui cum furore Jacob persequitur, quia electos quosque, qui Redemptoris nostri membra sunt, persequendo opprimere conatur. Hujus filiam, id est, seu mundi, seu diaboli, Jacob abstulit, cum sObliviscere populum tuum, et domum patris tui . 4. Quid vero in idolis, nisi avaritia designatur? unde et per Paulum dicitur: Et avaritia, quae est idolorum servitus . Laban ergo veniens apud Jacob, idola non invenit,
Abbreviated transcription (Latin):
ultimus duos ouium partus sub illo haberent hoc ẽ singulos. mediiuero quat tuor annibinos. fiunt
om̃s decem Neo mirx qđ hȩc decẽ tempora nomine uicis situdinum appellauttꝰ quiahis demn teporib us¬
cebantur uelut siquis quamdicat ꝑ todi uindenuas. aut toth messes quib: numerus intelleratur ani:¬
Necudum autẽ illius rerionis fecunditas sicut italaꝵ tanta festur. atbis in anno pariants q̃¬

Expanded text:
ultimus duos ovium partus sub illo haberent, hoc est, singulos, medii vero quatuor anni binos, fiunt ultimus duos ovium partus sub illo haberent, hoc est, singulos, medii vero quatuor anni binos, fiunt omnes decem. Nec mirum quod haec decem tempora nomine vicissitudinum appellavit, quia iisdem temporibus nascebantur: velut si quisquam dicat, per tot vindemias aut tot messes, quibus intelligatur necudum autem illius regionis fecunditas sicut Italarum tanta fertur, ut bis anno pariant. S
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enim quando & quo modo fastusit scriptura nonnarrat: sedutiq¬
fastũ est. quod iste comemorat. nãdieit hoc & uxorib suis quandoeas uocauit incãps̃. cõ¬
qugͥrens enĩ depatre illanx ait int̃ c&era. & mutauit mercedẽ meam decẽ uicib siue decõ¬
apnoꝵ. Intellegitur ergo ꝑsingula tẽpora pastus ouium cũ uider& labantales faus cẽ na¬
tos. quales placuerat ut adiacob ꝑtinerent fraude pastum mutasse & dix isso ut suturo¬
nebat & nonascen debanturuaru. sedunus coloris quȩ iacob ꝑ noho pastu auferebat:
Quodeũ uidiss & laban rursuĩpastũ fraude mutabat ut adiacobuaria ꝑtinernt. tin
ilai suppositione uirare uaria nascebantur. Ergo quodatt iacob axoribisus muitaut
posunt qubioue quiespascebat ꝑ sasennium pepcrerunt bis quippepariebant in anno
conti genetautem ut primo anno quointerse pastount & ad eapa sa ncdas plecrto
s̃ae cions priuis secaleant quie iteriom par crent acphoc cumprimus amuis atq

Expanded text:
Hoc enim quando et quomodo factum sit, Scriptura non narrat: sed utiqfactum est quod iste commemorat; nam dixit hoc et uxoribus suis, quando eas vocavit in campum. Conquerens enim de patre illarum, ait inter caetera, Et mutavit mercedem meam decem agnorum. intellegitur ergo per singula tempora partus ouium, cum uideret Laban tales fetus esse natos, quales placuerat ut ad Iacob nebat, non nascebantur varii, sed unius coloris, quae Jacob ex novo pacto auferebat. Quod cum vidisset Laban, rursum pactum fraude mutavit, ut ad Jacob variae pertinerent. Tunc illarum suppositione virgarum, varia nascebantur. Ergo quod ait Jacob uxoribus, Mutavit posuit quibus oves quas pascebat per sexenium peperunt; bis quippe pariebant in anno: contigerat enim ut primo anno quo inter se pacti sunt, et ad eas pascendas placito rofectionis, prius recederet quam iterum parerent; ac per hoc cum primus annus atque
Abbreviated transcription (Latin):
Comatabilitatẽ namq natuȩ ncis susfragatꝰ contẽplatiocreatoris. Iude
est apostea angelus. dum fostitidinẽ suam non adõ ⁊l as euolun custd¬

Expanded text:
commutabilitati namque naturae in eis suffragatur contemplatio Creatoris. Inde commutabilitati namque naturae in eis suffragatur contemplatio Creatoris. Inde privatus est apostata angelus, dum fortitudinem suam non a Deo, sed a se voluit const
Abbreviated transcription (Latin):
ieonnuaop eradñ dit̃o. In e secuiti one eorumdem opoꝵ eciam angdlos nominaut
nius quam infeet: Ses quia in scriptura scã legtur dixis edm̃ quando fac tasunt sidr
laudauerunt me om̃s angelint̃: amenim gant angeli quartodis quando sde a
conlitasunt. Ego dio testia fuctasunt: In promitũ est etim quod die illa terra ab
quis dicerꝑta: pabuli ebãpduxit. Ergo nec secundo die factisunt: Tuncentim
facto sir mamento diuiio fuit superi& atq in serio aquarum. Ninurx enim siu
operibus soe dieram. angeli alucis signisi catione creati intelloguntur Ante⁊ in em cũ¬
N erum tamen numquid & ante tẽpora factisunt. quia prioromniũ factaest sapientia
Prior scilic& omniũ &iam & tẽpore: Oportebat enim ut creatura in concussedõ adho¬
rens &sinonsuo creatore ȩqualis. omini sabim creaturȩ prioroꝵ melior. Qui quidẽ
dum sint mutabiles natura : facit tamen eos in mutabiles atq in corruptos a
sempiterna. Nam sinatura in comiutabiles essent. diabolus non utiq cocidissa

Expanded text:
omnia opera Domini Domino ; in exsecutione eorumdem operum, etiam angelos nominavit. nusquam infert. Sed quia in Scriptura sancta legitur dixisse Deum, Quando facta sunt sidera, laudaverunt me omnes angeli mei; jam erant angeli quarto die, quando sidera condita sunt. Ergo nec die tertia facti sunt. In promptu est enim quod die illa terra ab aquis discerpta, pabuli herbam produxit; ergo nec secundo die facti sunt, tunc enim facto firmamento, divisio fuit superiorum atque inferiorum aquarum, nil mirum enim si in operibus sex dierum angeli lucis signie. Verumtamen numquid et ante tempora facti sunt, quia prior omnium facta est sapientia, prior scilicet omnium, etiam et tempore? Oportebat enim ut creatura inconcusse adhaerens, etsi non suo creatori aequalis, omni saltem creatura prior esset et melior: qui quidem dum sint mutabiles natura, facit tamen eos immutabiles atque incorruptos gratia sempiterna: nam si natura incommutabiles essent, diabolus non utique cecidisset,
Abbreviated transcription (Latin):
asin uiodum ogturi quidoporasi deb eamis Nionenimignorans aliquid saei din
dere non posit. at aliquod ienorans faciat. quanto magis in dms qui ommua aẽno
& ftabili consiliosuo: Ego neo discit s aldo c& factum in arte fuciendum: Nec alĩ
facta: & alit faciende uidit: eoitaque modo uidit facta : quo uid erat facienda
ueest quod dicit. uidit᷑ quod e& bonum. Idest in eabonitate placuit ut maneret : inqua
boni anglis eparati amals : Et quia ehis quosdam prescebat ꝑ supbiam casuros ꝑ inco¬
nutabilitatẽ prescientiȩ suȩ. diuisit interbonos & malos: Malosi gitur aprollans tene¬
sras. hanos appos e.lucem. In hus dicens indit ds̃ quiabonisunt: Itillis nullaten di¬
cens Sicut in omnibus operibusdĩ uiditdĩ quiauꝰanum est: nemalũ prȩuaricatoꝵ
ux ta prescicitie sue gratiam diuisit inter iucem & tenebras. Id est filio sdĩ &lucis
apecatonibus tanquam atenebris uistos uocans diem &illos noctẽ. Ndẽ quia in

Expanded text:
a, dum cogitamus, quid operari debeamus; non enim ignorans aliquis facit alidere non possit, ut aliquid ignorans faciat, quanto magis in Deum, qui omnia aeterno et stabili concilio suo facit? Ergo nec discit, sed docet factum in arte faciendum: et nec aliter facta, nec aliter facienda vidit. Eo itaque modo vidit facta, quo viderat facienda. Inde est quod dicit, Vidit Deus quod esset bonum; id est, in ea bonitate placuit ut maneret, in qua boni angeli separati a malis. Et quia ex his quosdam praesciebat per superbiam casuros, per incommutabilitatem praescientiae suae divisit inter bonos et malos. Malos igitur appellans tenebras, bonos appellans lucem, in his dicens, Vidit Deus quia boni sunt; in illis nullatenus dicens, sicut in omnibus operibus Dei, Vidit Deus quia bonum est: ne malum praevaricatorum juxta praescientiae suae gratiam divisit inter lucem et teneba peccatoribus, tanquam a tenebris: istos vocans diem, illos noctem. Nam quia in
Abbreviated transcription (Latin):
sum omaia ⁊ Ipseprincipiũ in quo fue ta sunt omnia E eliuni& terra  Siprino
ide stio tũ est eclu & terra. Angelipost modũ factisunt Si ante angdi factisuri
dau  Terrȩ aũ nomino. materiã illam in formem insi nuat. Ex qualios iusibulees¬
elu &ccerra & unuersa moles: huius mundi formata est: dequa serhetur quifecis¬
ci mundũ demateria infortu Sed materia fac tace e iilulo mundi autẽ specues
Ac insos mne miteria. quȩ cei & terre nomine appellata est. Non quia iam hocer at
sedquia iam hoc inde esseporerat. Primo igitur uoluet calũ & terrã uelat quan¬
dam sp̃italem corporalemq materiam dicerȩ. & sic quem ad moda singillatim facta
suit ordinẽ te ere: creatura cel& terre: quomodo lustori aliter ab exorlio p̾rincipũ¬

Expanded text:
 omnia ; ipse principium, in quo facta sunt omnia. Coelum et terram. Si primo omnium factum est coelum et terra, angeli postmodum facti sunt; si angeli ante facti sunt, patur. Terrae autem nomine materiam illam informem insinuat, ex qua hoc visibile coelum et terra, et universa moles hujus mundi formata est, de qua scribitur: Qui fecisti mundum de informi materia. Sed materia facta est ex nihilo, mundi autem species, de informi materia, quae coeli et terrae nomine appellata est: non quia jam hoc erat, sed quia jam hoc inde esse poterat. Primo igitur voluit coelum et terram velut quamdam spiritualem corporalemque materiam dicere, et sic, quemadmodum sigillatim facta sunt, ordinem texere. Creatura coeli et terrae quo modo historialiter ab exordio princip
Abbreviated transcription (Latin):
tamenipse qued ã remedia salubrtatũ. & quȩ non prestant escam: medicin&̃ niuns¬
trant. & que noxia sunt usibus hominum. in noxium prebent sere. & aiubus pabula

Expanded text:
tamen ipsae quaedam remedia salubritatum: et quae non praestant escam, medicinam ministrant, et quae noxia sunt usibus hominum, innoxium praebent feris, et avibus pabul
Abbreviated transcription (Latin):
fietlux. Uereenim nec indedixit. nec temporaliter dixit. quiꝰ ante omnẽ ꝓfecto¬
creaturã uerbum suum genuit. Dictio itaq: dĩ uerbumdĩ est sed diuina scripu¬
raporuulis congruens. & quodã modo eos lactans ut ꝓficiant. & cibũ spĩtalem capiant
uoluit semp ꝑ omnẽ creaturx formationẽ dictionẽ dĩ nuncupare : ut uerl causa

Expanded text:
Fiat lux. Vere enim nec in die dixit, nec temporaliter dixit, quia ante omnem Fiat lux. Vere enim nec in die dixit, nec temporaliter dixit, quia ante omnem creaturam verbum suum genuit. Dictio itaque Dei, verbum Dei est: sed divina Scriptura parvulis congruens, et quodam modo eos lactans, ut proficiant et cibum spiritalem capiant, voluit semper per omnem creaturae formationem dictionem Dei nuncup
Abbreviated transcription (Latin):
drt. & misericor cunota uiuificat & inplenitudine scã ꝑ man&. Nonntis amplian¬
e laadibus. sedsius innotes cendus conlaudatus operibus. Neq enim hoꝵ indige
uȩfact . Indiguus quppe atq egenus amor subicitur rebus qua diligit. Quã obrec
ꝑm̃i sc̃m. quia non g indigentia operatus est ipsam creaturam. Proeo autẽ quo din
Pris codicibus scriptũ est ferbatur In ebreo hab& aupn g̃ut. quod nos appella
possumus incubabat. si ue consouebat. in similitudinẽ uolucris oua calore animantis
E quo intelligimus. non despũ mundidici ut non nalli arbitrantur: sed despũ scõ qui&
dio caeli & terrȩ tota cruutas insinuatus creatoris. Nam pat̃ indĩ intelligitur no¬
mine: filius in principu. Sp̃s uero sc̃s qui suꝑ ferebatur aquis F Sp̃s aui
sistens requies ceremus cuiusq uiuisi caremur flatu. et cuius unda ablueremur
creaturam dixit. Ergo non est prima creaturalux quia iamerat ꝑ quã dicer&

Expanded text:
t misericors cuncta vivificat, et in plenitudine sancta permanet; non nostris ampliandus laudibus, sed suis innotescendus collaudatur operibus: neque enim horum indiget quae facit. Indiguus quippe atque egenus amor, subjicitur rebus quas diligit: quamobrem rae Spiritum sanctum, quia non ex indigentia operatus est ipsam creaturam. Pro eo autem quod in nostris codicibus scriptum est, ferebatur, in Hebraeo habetur , quod nos appellare possumus, incubabat, sive confovebat, in similitudinem volucris, ova calore animantis. Ex quo intelligimus, non de spiritu mundi dici, ut nonnulli arbitrantur, sed de Spiritu sanctodio coeli et terrae, tota trinitas insinuatur Creatoris: nam Pater, in Dei intelligitur nomine; Filius, in principii; Spiritus vero sanctus, qui superferebatur aquis. Spisistentes requiesceremus, cujusque vivificaremur flatu, et cujus unda ablueretur.creaturam dixit; ergo non est prima creatura lux, quia jam erat, per quam diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
Pare aut̃ contristatussit ab rahã. cumista suerit ꝓph&ia. quã utq: magisdebuit nosse ipse
qua i sccrra sed intellegendũ est uł & rudatione hoc dixisse sarrã quia prius illi fuerat
reuelatũ. illũ uero quẽde acpostea dñs instruit pat̃no affectu ꝓfilios fuisse co motum uł
ambos prius nescisse. quidnã illudẽ& & ꝑsarra nescientẽ hec ꝓph&ia doctũ ee cumilla
motaẽa muliebrianimo: ꝓpt̃ ancillȩ suꝑbiã. eq̃¬
Notandũ quod & sinael distus sit adõ sem̃ abrahȩ. Sed alit̃ smad

Expanded text:
are contristatus sit Abraham cum ista fuerit prophetia, quam utique magis debuit nosse ipse quam Sara. Sed intelligendum est, vel ex revelatione hoc dixisse Saram, quia prius illi fuerat revelatum. Illum vero quem de hac postea Dominus instruit, paterno affectu pro filio fuisse commotum, vel ambos prius nescisse, quidnam illud est, et per Saram nescientem hoc prophetice dictum esse, cum illa mota esset muliebri animo propter ancillae superbiam. Notandum quod et Ismael dictus sit a Deo semen Abrahae, propter
Abbreviated transcription (Latin):
Nũ quid abraliã ꝓpt̃ angelũ non peꝑ cit filiosuo & non potius ꝓp̃t dm̃ ergo angeli
nomine : dñs ihĩs xp̃s significatus ẽ quisinedubio ds̃ ẽ & manifeste aꝓphea dictus ẽ
magni consiliangelus. aut quod ds̃ erat in angelo & e ꝑsonadĩ angelus loque batur. sic
in ꝓph&is &iã sol&. Nã in consequentib: hoc magis uideuur apparere ubilegrtur &uocab
angelus dñi abrahã iterx decaelo ꝑ mem& ipsum iura uidicit dñs. Sepeenĩ ꝓmis erai¬
sed nũ quã iurauerat. Quidẽ aũ dĩueri ueracisq: uiratio Nisi ꝓmissi confirmatio &n
sideliũ quedã in crepatio: Nunc uideam: quid sub huiuis sacramenti lateat mis¬
terio. Iste enĩ abrahã quando fliumunicũ ꝑduxit adimmolandũ habebat ꝑ sonãdipa¬
tris. Sed quid ẽi quodeũ s en ȩe suscipit. Non eñ senes cit dr̃ sedipsap̃nuntiatio dexp̃oian

Expanded text:
li nomine, quo Christus significatus est, qui sine dubio Deus est, et manifeste a propheta dictus est magni consili angelus. Aut quia Deus in angelo, et ex persona Dei angelus loquebatur, sicut in prophetis etiam solet. Nam in consequentibus hoc magis videtur apparere, ubi legitur: Et vocavit angelus Domini Abraham iterum de coelo: per memetipsum juravi, dicit Dominus. Quid esed numquam juraverat. Quid est autem Dei veri veracisque juratio, nisi promissi confirmatio, et infidelium quaedam increpatio? Nunc videamus quid sub hujus sacramenti lateat mysterio: iste enim Abraham quando filium suum unicum perduxit ad immolandum, habebat personam Dei Patris. Sed quid est quod eum senex suscipit? Non enim senescit Deus, sed ipsa praenuntiatio de Christo jam
Abbreviated transcription (Latin):
inolo caustum. ut e caritatis ammonitione : & nominis recordatione temptatonis pondus
accumulardur & pat̃nus affestus torquer&ur & memoria ꝓmissionis dumante dr̃dixit
adeum in isaac uo cabitur tibusom̃ quiassiille oecidereur . tota spes ꝓmissionum frustras
Numquã sane creder& ab rahã quoduictimis ds̃ delestar&ur humanis quã uis intonante
diuus p̃cepto oboediendũ sit nondis putandũ: uerx tam̃ abrahã confestim filiũ cũfuiss& imola¬
turus resu restuꝵ credidisse. laudandusest. quia ꝑ hunc opostebãt impleri ꝓmissi on es dĩ
quẽ iubebat occidi. sq̃.¬

Expanded text:
in holocaustum, ut ex charitatis admonitione, et nominis recordatione tentationis pondus in holocaustum, ut ex charitatis admonitione, et nominis recordatione tentationis pondus accumularetur, et paternus affectus torqueretur ex memoria promissionis, dum ante Deus dixit ad eum: In Isaac vocabitur tibi semen, quasi si ille occideretur, tota spes promissionum frustraretur. Numquam sane crederet Abraham, quod victimis Deus delectaretur humanis, quamvis intonante divino praecepto obediendum sit non disputandum. Verumtamen Abraham confestim filium cum fuisset immolaturus, resurrecturum credidisse laudandus est: quia per hunc oportebat impleri promissiones Dei, quem jubebat occidi. S
Abbreviated transcription (Latin):
uos faciat. qm̃ uires dilestionis suȩ. Hominẽ latent. Nisiexperimento &iã eidẽ inñores¬
Notandũ dũ & xpriorib & presentilo co q̃d
is aac non sitnatus ad quescũ mambre sed ingeraris ubi &biersabeȩ usq: odie oppidũ est
huuis rei scriptura testis est quȩ ait. & fuit abrahã colon: tesrȩ philistinoꝵ dieb: mulas
& dixitillidĩ. Tolle filiũ tuũ unigenitũ quẽ diligis isaac. Aiunt hȩbrei hunc montẽ eẽ
moriã in quo post hȩc tẽplũ conditũ est. inarea ornȩ hiebusei. sicut in parali pomenon
scriptũ est. R ceperunt ȩdificare templũ in mense secundo insecundadie mensis in mõ¬
te moria. Qui id circo inluminans int̃ pr&atur. & lucens quia ibiẽ daber hocest oraci¬
lumdĩ & lex & sps̃. quido c& homines ucritatẽ & inspirat ꝓph&as : Quoduero ait offertũ

Expanded text:
vos faciat quoniam vires dilectionis suae hominem latent, nisi experimento etiam eidem innotesvos faciat quoniam vires dilectionis suae hominem latent, nisi experimento etiam eidem innotest ex prioribus, et ex praesenti loco, quod Isaac non sit natus ad quercum Mambre, sed in Geraris, ubi et Bersabee usque hodie oppidum est. Hujus rei Scriptura testis est quae ait: Et fuit Abraham colonus terrae Philistinorum diebus multis: et dixit illi Deus: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis Isaac. Aiunt Hebraei hunc montem esse Moria, in quo postea templum conditum est in area Orne Jebusaei, sicut in Paralipomenon scriptum est: Et coeperunt aedificare templum in mense secundo, in secunda die mensis in monte Moria , qui idcirco illuminans interpretatur et lucens, quia ibi est Dabir, hoc est oraculum Dei, et lex et spiritus qui docet hominem veritatem, et inspirat prophetas. Quod vero ait, Offer eum
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã siue ut alia trans latio dicit. agrum. sunterra illa quẽ ad modũ stephan dicit.
Non acceperat hȩreditatẽ noc passũ pedis: sed ea ẽ intellegenda hereditas. quã dĩ munere suo
fuerat daturus. non empra proio. Intelligitur aũ spacũ cis caputeũ ad iludemptionis
pastum ꝑtinere in quo fuerant agnȩ septẽ datȩ quando ab imelech & abraliam sibi&iã u¬
Querisol&ꝰ quomo dohocuqꝵ sit. cundicat in epła sua iacob. quod dẽ neminẽ
tempt& rusiquia locutione scripturax sol& dici temptat ꝓ eo quod ẽ ꝓbat. Temptadoue¬
ro illa dequa ia cob dicit. Non incelliȩitur. Nisiquaquisq peccato in plicatur undea płrdict
Neso sice temptauerit uos is qui temptat. Nam & a libi scriptũ est. Temptat uos dñs ds̃ur¬
Vt sciat sidiliȩ atis eum. &iã hocgenere locutionis ut sciat distumẽ ac sidicor&ur scifl

Expanded text:
Abraham, sive ut alia translatio dicit, Agrum, si in terra illa, quemadmodum Stephanus dicit, Abraham, sive ut alia translatio dicit, Agrum, si in terra illa, quemadmodum Stephanus dicit, non acceperat in haereditatem nec passum pedis: sed ea intelligenda est haereditas, quam Deus munere suo fuerat pactum pertinere, in quo fuerant agnae septem datae, quando Abimelech et Abraham sibi etiam juuaeri solet quomodo hoc uerum sit, cum dicat in epistola sua Iacobus, quod deus neminem temtet, nisi quia locutione scripturarum solet dici "temtat" pro eo quod est "probat". temtatio uero illa, de qua Iacobus dicit, non intellegitur nisi qua quisque peccato implicatur. unde apostolus dicit: ne forte temtauerit uos is qui temtat. nam et ab illo scriptum est: temtat uos dominus deut sciat si diligatis eum . Etiam hoc genere locutionis, ut sciat, dictum est, ac si diceretur, ut scire
Abbreviated transcription (Latin):
quid agnasbias accipies demanumea ut iare antesamoniũ mila qĩnego fodi pattũ istũ. ideurco
uocatus ẽ locus illolier sab& quia ibiutq uirauit & inierunt suedus ꝓpatiiuramenti Ubilnic
Vbi hic
legitur puteus iuram̃t in bebreoͥ ab& hersabeȩ Duplex dũ causa ẽ qur ita appellatussit siue
quia septẽ agnas abimelech demanuabrahȩ acceperit. septẽ eñ dicuntur sabeȩ siue quo dibi
iuira uerint quia & iuram̃tum sabeȩ similit̃ appellacur : Quodsi antehanc causam supra
no men hoc legimus. sciamus ꝑprolemp syn dictũ ẽẽ. sicut & b& hel & galgala queutiq
usq ad temp: quoita appella tȩ sunt alit̃ uocabantur. Quo modo esgoputeũ quẽ foderas
abrahã. nesciebat agar. siante ẽ ille fossus quamilla epulsa. ualdeeñ fieripotuit ut pecoꝵ¬
suoꝵ causa. longe adomo inquacũ suis habitabat puteũ foder& quẽ illa nesore. sq̃
Queri potest quomodo ad puteũ iuiramenti. nemi plamtauerit¬

Expanded text:
i puteum istum. Idcirco vocatus est locus ille Bersabee, quia ibi uterque juravit. Et inierunt foedus pro puteo juramenti. Ubi hic legitur Puteus juramenti, in Hebraeo habetur Bersabee. Duplex autem causa est cur ita appellatus sit: sive quia septem agnas Abimelech de manu Abrahae susceperit, Septem enim dicuntur Sabee; sive quod ibi juraverint, quia juramentum Sabee similiter appellatur. Quod si ante hanc causam supra hoc nomen legimus, sciamus per prolepsim dictum esse, sicut et Bethel, et Galgala, quae utique usque ad tempus, quo ita appellatae sunt, aliter vocabantur. Quo modo ergo puteum, quem foderat Abraham, nesciebat Agar, si ante esuorum causa longe a domo, in qua cum suis habitabat, puteum foderet, quem illa nesciret. Quaeri potest quomodo ad puteum iu
Abbreviated transcription (Latin):
Sciens aũ agar errabiat in solitudine. & cũ morientẽ siti filiũ piec iss& sub arbore. apparuit ei
angelur dñ. & demonstrauit fontẽ aquȩ & potauit filiũ suum. quid esgosignificat quod
&iensagar in fantẽ in humero ssuos inposuit nisi quod peccator populus. &insipiens ceru¬
hoc indicabant qđ uus sacerdotiũ ꝓanes ꝓpositionis sicut scriptũ est postare secum¬
& ud erescer& ut̃ uero aquȩ quidefecit iud aica purifacatio significabatur defestura
siuedo strina eoꝵ carnalis in pelle mortua dusa id in carne u&eris hominis p̃uaricatiom
sententiadã nata. quȩ nec refrigeriũ prestat. n ecsatiat sitem. sed estu tepido uomitu fa
rare: Quod filus ilius sitideperit ostendt᷑p̃opulũ nullã habens spalem purisicationẽ
quo daũfiliũ morientẽ siti subarbore ꝓiecit. & sic demonstrante angelo aspieitfontẽ. Sigues

Expanded text:
paruit ei paruit ei angelus Domini, et demonstravit fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat, quod exiens Agar, infantem in humeros suos imposuit, nisi quod peccator populus ros . Panes autem hoc indicabant quod vetus sacerdotium panes propositionis, sicut scriptum est, portaret secumerent. 4. Uter vero aquae, qui deficit, Judaica purificatio significabatur defectura, sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne veteris hominis praevaricationis sententia damnata, 310 quae nec refrigerium praestat, nec satiat sitim, sed aestu tepido vomitum fapenitus ignorare. Quod filius illius siti deperit, ostendit populum nullam habentem spiritualem purificationem. 5. Quod vero filium morientem siti sub arbore projeci
Abbreviated transcription (Latin):
ec minquã ꝑdita eoloco ubisolus remanserat fleuit: Qquod egopostoadicitur. accipepuere¬
deinceps comitẽ sicuterat quod plerxq faciunt simul ambulantes. cuius lib& &atis
unc igitur querendũ est qur antea sarra uoluit maricũ deancilla suscipere filiũ. aut cur
nunc. ꝗcũ matre iub& & pellidomũ. q̃đ non zelo fecit accensa sed mosterio ꝓphoiȩ conpal¬
populat̃genuit quinonẽ scđm carnẽ. sed in libertate uocatus ẽ. qualibertate liberauit eũ xp̃
Hocigitur mysterio figurabatur priorẽ populũ in seruitute peccatoꝵ generatũ indomo isto¬
hel idest eclesiȩ non manere in aãnũ. neq eẽ heredẽ uł consostẽ cultorib xp̃i. nec cũ filion¬
tuli id est fidelipopulo regnũ celestis głe possessurx. Cũ eicer& igiturabrahã agar dedo mo
accpit panes & utrẽ aquȩ deditagar & inposuit suꝑ tiumeros cius in fantẽ & dimisiteã

Expanded text:
et tanquam perdita, eo loco ubi solus remanserat, flevit? Quod ergo postea dicitur, accipe pueret tanquam perdita, eo loco ubi solus remanserat, flevit? Quod ergo postea dicitur, accipe puerdeinceps comitem sicut erat, quod plerumque faciunt simul ambulantes cujuslibet aetatis. Nunc igitur quaerendum est cur antea voluit Sara maritum de ancilla suscipere filium, aut cur nunc cum matre jubet expelli domo, quod non zelo fecit accensa, sed mysterio prophetiae compulpopulum genuit qui non est secundum carnem, sed in libertate vocatus est: qua libertate liberavit eum Christus. Hoc igitur mysterio figurabatur, priorem populum, in servitute peccatorum generatum, in domo Israel, id est, in Ecclesia, non manere in aeternum; neque esse haeredem vel consortem cultoribus Christi; nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. Cum ejiceret igitur Abraham Agar de domo, accepit panes, et utrem aquae dedit Ag
Abbreviated transcription (Latin):
Dupliciter itaq
hoc ab hiȩbreis eponitur. siue quod idola lutu fecerit si ue quod aduersum isaue qo¬
simaioris ceiatis. locosibi & lado primcgetitauindicare &ideo appara ilũ lue
pugna fuiste. quod quide serra. audiens nontulit. & los gipsius edpbaetar semtes¬
tũ potest ascus iacere neuidere& eummorientẽ .: Quasi enĩ quẽ postabat pieceri ita uideur sona¬
re quod dicitur. maximȩ quia sequitur. fleuit puer. Sed intellegendũ est ꝓiestũc̃e non apor¬
tante. sed ut fit ab animo tamquã mornturx Neque enĩ qdđ scriptũest: piectus sũ a facie oculo
tuoꝵ postabatus quiboe dixit. & ẽ incotidiano loquendi husu: cum pici dicitur. aliquis ab aliquo
cũ quoerat. neabillo uid eatur. a ut cũillomaneat.: Intellegendũ est aut̃ quod scriptura ta¬
cuit ita discessisso matrẽ a filio ut puer inorar& quomat̃ abierit & cã insiluestrib stirpib
laniusse. nesiliũ sitideficientẽ uider& illeaũ &iã illa &ate quidmux simatre diuitius nonuisa

Expanded text:
Dupliciter itaque hoc ab Hebraeis exponitur, sive quod idola de luto fecerit, sive quod adversum Isaac, quasi majoris aetatis loco sibi et ludo primogenita vindicaret, et ideo apparet illum ludum pugnam fuisse. Quod quidem Sara audiens, non tulit, et hoc ex ipsius approbatur sermontum potest arcus jacere, ne videret eum morientem? Quasi enim quem portabat, projecerit, ita videtur sonare quod dicitur; maxime quia sequitur: Flevit puer. Sed intelligendum est, projectum esse non a portante, sed ut fit, ab animo tamquam moriturum; neque enim quod scriptum est: Projectus sum a facie oculorum tuorum, portabatur qui hoc dixit. et est in cotidiano loquendi usu, cum proici dicitur aliquis ab aliquo cum quo erat, ne ab illo uideatur aut cum illo maneat. intellegendum est autem, quod scriptura tacuit, ita discessisse matrem a filio, ut puer ignoraret quo mater abierit, et eam in siluestribus stirpibus latuisse, ne fil
Abbreviated transcription (Latin):
inquit in ponens manũ suã suꝑ aratrum respiciens retrs. abtus ẽ regno celoꝵ. Nec illudȩ ẽ¬
plit tacuit. quod nos tamquã salecondire. ut non fatiuineģlegeremus sed prudentes cauerem:
hoc malum. Mementote inquit uxoris lothi : Sic &iã in ipso lodi quando cũ eo filiȩ concubu
erunt Nonillud quodeuma sodomis liberatus ẽ sed aliud aliquid figuratũ est : Nam tuncille
ipselotti future legis uid&ur gestasse ꝑ sonã . cum quidã exilla pcreati & sublegepositi male
intellegendo quodã modo inebriant eã q̃gtionlegitimȩ utendo infidelitatis operã pariunt
iustisicamus quia significauit aliquid quod futurã quorundã ꝑuersitatẽ ꝓnuntiares : Aliud
enimillȩ ut hoc facorent intonderunt aliud ds̃ quihoc fieri ꝑ misit ut &iã aliquid inde mons¬
trar& ꝓsienificatione futuroꝵ ꝓindeilluat fastum cuminscã scrptura na ratur ꝓpl&iaẽ¬

Expanded text:
inquit. inponens manum super aratrum et respiciens retro aptus est regno caelorum. nec illud exeminquit. inponens manum super aratrum et respiciens retro aptus est regno caelorum. nec illud exemplum tacuit, quo nos thoc malum, Meerunt, non illud quod cum a Sodomis liberatus est, sed aliud aliquid figuratum ipse Loth futurae legis videtur gestasse personam, cum quidam ex illa procreati, et sub lege positi, male intelligendo, quodam modo inebriant eam, qua non legitime utendo, infidelitatis opera pariunt.justificamus, quia significavit aliquid quod futuram quorumdam perversitatem praenuntiaret: aliud enim illae, ut hoc facerent, intenderunt, aliud Deus, qui hoc fieri permisit, ut etiam aliquid inde monstraret pro significatione futurorum. Proinde illud factum cum in sancta Scriptura narratur, prophe
Abbreviated transcription (Latin):
uocatus populusm̃s. Ds̃ ergo quinouit & dehominũ operem alo facere oporabona
gentes quas uoluit e illo semine peopagauit. prodidit quippe ista ꝑscripturasiuas non fa
cienda p̃cepit & cauenda ammonuit. Nonposuit imitanda Fc̃ Nam & quinq ciuitates
quȩ imbribus igneis conflagratae sunt illudnus fallor significat quod om̃sꝰ quinq sensus corporis
sui libidinosȩ trastacterint in illo futuro incendio crematuri sunt. Lodiaũ frater abrahe
iustus & ospitalis in sodomis & ab omnisodomitax contaminatione purus atq: integer gillo
incendio quoderat similitudo fituri iudicu meruit saluus euadere : typũ gestauit corporis
xp̃i. quod inomnib scĩs & nuno int̃ iniquos atq impios genit quoꝵ factis non consentit. & aqu
eius uxore siguratum ẽ. Eoꝵ scilic& quiꝑ gratiã dĩ uocati regro respiciunt. Nonsicut pau¬
lus quieaquȩ retro sunt obliuis citur & ineaquȩ ante sunt ex tenditur. Vndo & ipsedñs Niem

Expanded text:
uimus, inquiramus. deus ergo, qui nouit et de hominum opere malo facere opera bona, gentes, quas uoluit, ex illo semine propagaucienda praecepit, et cavenda admonuit, non posuit imitanda. Nam et quinque civitates, quae imbribus igneis conflagratae sunt illud nisi fallor significant, quod omnes qui quinque sensus corporis sui libidinose tractaverint, in illo futuro incendio crematuri sint. Loth autem, frater Abrahae, iustus et hospitalis in Sodomis et ab omni Sodomitarum contaminatione purus atque integer ex illo incendio, quod erat similitudo futuri iudicii, meruit saluus euadere, typum gestans corporis Christi, quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque inpios gemit, quorum factis non consentit et a quorum eius uxore figuratum est, eorum scilicet, qui per gratiam dei uocati retro respiciunt, non sicut Paulus, qui ea, quae retro sunt, obliuiscitur et in ea, quae ante sunt. extenditur. unde et ipse dominus, nemo,
Abbreviated transcription (Latin):
sbi eue diuris gͥ uitꝑ mn aliedit̃ dietur. exui egonit tã uoł liediã quionuertat cordla
patruminfilios. Ner qđd statĩ uocauit angelus dñ agardicens surge tollepuerx quia ingentẽ
magnã faciãeum. Hoc significabat siue qd copiosius iudeoꝵ populus cõr regnaturus in sełm
Si uequia caelestis regnigłam. consecuturi cẽtt quiȩeis credidissent in xp̃o: Quodaũ eundẽ an
gũ quilo quitur a dagar prius angelum scripura ꝓnuntiat. Deinde dm̃ filiũ dĩ li fuis e
credendũ est quiꝑ legẽ & ꝓ pbi&ar semplocutus est. quippt̃ uboedientiã pat̃ nȩ uoluntatis an¬
dixit abimelabi & fidioli princs e ercitus cids ad abrahã. d tecũ est inunuersis que agis
iura ergo ꝑdim nenoceas mibi & posteris meis. saspiqumee. sediue tans ericordiũ quan seci

Expanded text:
 Ecce ego mittam vobis Eliam, qui convertat corda patrum in filios . Verum quod statim vocavit angelus Domini Agar, dicens: Surge, tolle puerum, quia in gentem magnam faciam eum, hoc significabat, sive quod copiosius Judaeorum populus esset regnaturus in saeculum; sive quia coelestis regni gloriam consecuturi essent qui ex eis cgelum, qui loquitur ad Agar, prius angelum Scriptura praenuntiat, deinde Deum, Filium Dei eum fuisse credendum est, qui per legem et prophetas semper locutus est. Qui propter obedientiadixit Abimelech et Fichol princeps exercitus eius ad Abraham Deus tecum est in universis quae agis iura ergo per Dominum ne noceas mihi et posteris meis stirpique meae sed iuxta misericordiam quam feci
Abbreviated transcription (Latin):
Si abrahã indubitant̃ firmo animo
ego &puer post quã ad orauerim : reuertemur aduos. Vere indubitanti animo eum
credebat ideo laudandus ẽ & in constantia offerendi & infide resuscitandi. Sciebat
dẽ eius laudando dicit. fide abrabã nonesitauit. cũ unicũ offer& in quo acceperat
rep missiones cogitans quia mostuis resuscitare potensilĩ : Sq̃

Expanded text:
Si Abraham indubitanter firmo animo ego et puer postquam adoraverimus revertemur ad vos? Vere indubitanti animo eum credebat resurrecturum, et ideo laudandus est, et in constantia offerendi, et in fide resuscitandi. Sciebat dem ejus laudando dicit: Fide Abraham non haesitavit , cum unicum offerret in quo acceperat promissiones, cogitans quia a mortuis eum resuscitare potens est
Abbreviated transcription (Latin):
renã cognationẽ cogitar& adiunexit. E quicãq fetert uolunta tõ patrisñ ipsemibi ft & mnat̃ & soror ẽ.¬
lamquã dicer& dedõ patre. hanc cognationẽ appello nondesy nagoga matre: Ada nã quippe uitam nunc
uxos sit occultatur alienigenis. Cuius aũ soror nontac&tur : Hȩc interĩ causa facileo ccurrit quia oe¬
eultũ & difficde adintellegendũ est. quomodo anima humana uobodi copulaur siuemisccatur suie
quid melius elaꝑtius dicipotest. cũsit illud ds̃ istacreatura seđn hocenim sponsus &sponsa uł ur
sunitate to rena hiocest depatre nondematre &effabilius dictur &cautius auditur. Niam&int
Hionquidẽ falio quod hiomo ẽe sed quomodo &iã d÷ c& ignorauerunt : Hinc & iueremias & homo
inqudẽ. &quis agnoseat eum & homo ẽ quia pditur quod fr̃ est. & quis agnosciteum quia occid¬
tatur quod sponsus Eͦ. sq̃¬

Expanded text:
renam cognationem cogitaret, adjunxit, Et quicumque fecerit voluntatem Patris mei, ipse mihi fratrenam cognationem cogitaret, adjunxit, Et quicumque fecerit voluntatem Patris mei, ipse mihi fratt: de deo patre hanc cognationem appello, non de synagoga matre. ad aeternam quippe uitam nunc cuius uxor sit occultatur alienigenis, cuius autem soror, - non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et sponsa uelguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et innon quidem falso, quod homo esset, sed quomodo etiam deus esset, ignorauerunt. hinc et Hieremias: et homo, inquit, est, et qui agnoscit eum? et homo est. quia proditur, quod frater est. et quis agnoscit eum? quia occultatur, quod sponsus es
Abbreviated transcription (Latin):
principiouiro ruo subditie cõerer& tuis icum uiolare temptuuti ut d iuinote stitno
nio ꝑfidemmar tr cessit correstumq in postemiorib regbus honor iuut nu¬
nert quameorruptionis suue sub dere in prioribus non eualuit. Nã quod tune in eod
nere priusespostorius figuieũ st. hocmistorgno priorb eposter iorb regib almup elm
abmir sedgratiȩ celestis que in& nũ manebit cognitio cõmendatur. secundũ quã gratiã gen mostale non
erimus: acc ꝗpta potestate ut filudĩ uocemur &simnus : Neqi enĩ hano gratiã desnagoga matrexp̃i s cđm¬
car nẽ seddedõ patre ꝑapimnus: Hancuero cognationẽ terronã que ad mortẽ temporalit̃ generat uocam
maliã utã ubinulus moriur. megarenos ep̃s docut non fatri. cumdis cipulis ait. Ncuob̵ dicatis pa¬
Aut quifsr. & ex tendens manum suꝑ discipulos ait. Hisunt sr atres m̃. & nequis quã in hocuo cabulo ter¬

Expanded text:
principio uiro suo subdita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio principio uiro suo subdita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum cessit correptumque in posterioribus regibus honorauit munere, quam correptioni suae subdere in prioribus non eualuit. nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus aabitur, sed gratiae coelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. Secundum quam gratiam genus mortale non erimus, accepta potestate, ut filii Dei vocemur, et simus. Neque enim gratiam hanc de Synagoga matre Ccarnem, sed de deo patre percepimus. hanc uero cognationem terrenam, quae ad mortem temporaliter generat uocans in aliam uitam, ubi nullus moritur. negare nos Christus docuit. non fateri, cum discipulis ait: ne uobis dicatis paaut qui fratres? Et extendens manum super discipulos, ait: Hi sunt fratres mei. Et ne quisquam in hoc vocabulo ter
Abbreviated transcription (Latin):
fastum ꝓph&icũ prestutari. &sacramenti ostiũ piaside studioq pulsare ut aperiat dñs
&ostendat quistun in illo figurabatur uiro &cuiussit uxor quȩ in hac peregrinationẽ atq¬
int̃ alienigenas pollui maculariq non sinitur. ut sit uirosuo sine macula & ruga. Inģła quippe
xp̃i restȩ uiuit ecđa. ut pulcritudo eius hionor sit uirocius sicut abrahã ꝓpt̃ sase pulcritudinẽ
int̃ alienigenas honorabatur ei quȩ ipsi cuidicitur in canticis cantieoꝵ. Opulera int̃mulieres
ipsius puleritudinis merito reges offerunt muner a sicut sarrȩ obtulit rȩcabimeleh. plus inea
mnocculto uxor. occulte quippe at quntus in abs condites eore cospalianima
humanic inher&i uerbo dĩ ut sint duo incurneuna. quod magnum coniuguisie¬
crumentum in xp̃o & in ecclesia commend at apł̃s : Pro in de regnuniter renum

Expanded text:
factum propheticum perscrutari, et sacramenti ostium pia fide studioque pulsare, ut aperiat Dominus factum propheticum perscrutari, et sacramenti ostium pia fide studioque pulsare, ut aperiat Dominus et ostendat quis tuninter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit uiro suo sine macula et ruga ? in gloria quippe Christi recte uiuit ecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur; eique ipsi, cui dicitur in Canticis canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea esu Christo in occulto uxor. occulte quippe atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret uerbo dei, ut sint duo in carne una: quod magnum coniugii sacramentum in Christo et in ecclesia commendat apostolus. proinde regnum terrenum
Abbreviated transcription (Latin):
riũ sed sicut illa famulã suã non libidine mariti ꝑmisit. sed officio generandi ultro intulit
nequaquã turbato ordine naturali ubi eus potestas erat iuuens potius obo edienti quani cedens
concupiscenti sic & ipse coniugẽ castã & casto corde sibi colerentẽ decuius animo ubipudicitiȩ uistis
habitabat nullo modo dubitabat. tacuituxorẽ dixit sororẽ: neseocciso ab alienigenis atq impus
captiua possider&ur certus dedo suo quodnilul eã turpe ac flagitiosum ꝑ p&i siner& nec cũ fides¬
ac spes fefellit nãquȩ farao territus monstris multisq ꝓpt̃ eã malis afflistus ubieius uxorẽ
diuitus didicit. in lesã cũ honore restituit. abimelehaũ somno cõmonitus & edostus simlit̃ fec
Iamuero in hacre gesta atq indiuinis libris posita fidelt̃q narrata quẽ non delestec eiã

Expanded text:
rium, sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit rium, sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit nequaquam turbato ordine naturali, ubi eius potestas erat, iubens potius oboedienti quam cedens concupiscenti: sic et ipse coniugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cuius animo, ubi pudicitiae uirtus habitabat, nullo modo dubitabat. tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque inpiis captiua possiderac spes fefellit: namque Pharao territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore restituit. Abimelech autem in somno commonitus et edoctus similiter fecit. Jam vero in hac re gesta atque in divinis libris posita fideliterque narrata, quem non delectet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
erat filia non sororis. Necdũillo teporȩ talos nuptias lere ꝓhibitas uirisororessuas coniuges accepe¬
runt. Quod pfesto quanto ẽ antiquius. conpellente necessitate. tanto postea fastũ ẽ dãnabilius
religione ꝓhibente. sq̃¬
Quodaũ uistũ & fidelẽiurx matrianonusui in fa¬
missimũ nundinatorẽ appellat faustus manihcus abrahã aharitiȩ ac uentris causa duob:
regib abimelech. & faraoni diuersistẽporib sarrã coniugẽsuã sororẽ mentitũ quĩtrat pulehier
rima in concubitũ asserit uenditasse. nonore heridico aturpitudine separat onestate sedore
mdelio tocũ uestit incrinẽ. hoceñ ab rahe fastũ lenocinio simile udeur solnomulentb s illi
E no lei lumine apercans retafasta diser nore quib &constanta panacia iudipotost
& uistus siduci  uitiũ putatur audaciȩ : & quetũq similt obiciuntur quasi non rescȩ agenib:
a non restȩ cernentib:. Neq enĩ abrahã. flagitio consensit uxoris eiusq uendidit adulie¬

Expanded text:
erat, non sororis; necdum illo tempore tales nuptiae lege prohibitae: viri sorores suas conjuges acceperunt. Quod profecto quanto est antiquins, compellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius, religione prohibente. TulQuod autem justum et fidelem virum matrimonii sui infamosissimum nundinatorem appellat Faustus Manichaeus: Abraham avaritiae ac ventris causa duobus regibus Abimelech et Pharaoni diversis temporibus Saram conjugem, suam mentitam sororerima, in concubitum adserit uenditasse, non ore ueredico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum uertit in crimen. hoc enim Abrahae factum lenocinio simile uidetur, sed non ualentibus ex illi lumine a peccatis recte facta discernere: quibus et constantia pertinacia uideri potest et uirtus fiduciae uitium putatur audaciae et quaecumque similiter obiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. neque enim Abraham fiagitio consensit uxoris eiusque uendidit adulte