comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tali offitio p̾diti. si qͥd fortasse iuste exte¬
rius uel tenuiter egerint: ꝓtinus sub¬
iectos despiciunt. & pecccatores quosq
in plebe positos dedignant᷑. eisq compa¬
ti culpam suam confitentib nolunt.
ac uelut pharisȩi more a peccat᷑ce muli¬
ere tangi despiciunt. Quȩ ꝓfecto mulier
si ad pharisȩi pedes uenisset: nimirum
calcib repulsa discederet inquinari enĩ
se alieno peccato crederet. quia hunc ue¬
spicimus. nos tem& ipsos prius in illoꝵ
calamitate defleamꝰ. quia fortasse insimi-¬
lib aut lapsi sumꝰ. aut labi possumus si
lapsi non sum. Et si cen¬
sura
magisterii deb& semꝑ uir dute¬
tute
disciplinȩ uitia pͥsequi: oportet tamen
ut sollicite discernamus. quia districtio¬
debemꝰ uitiis. compaᷤᷤ¬
sionem naturȩ. Si enim feriendus est
peccator: nutriendus est ꝓximꝰ. Cũ uͦ ĩa
ꝑ penitentiam ꝑcutit ipse qđ fecit. iam
nr̃ ꝓximus peccator non est: qui a cũ dĩ

Expanded text:
tali officio praediti, si quid fortasse juste extetali officio praediti, si quid fortasse juste exterius vel tenuiter egerint, protinus subjectos despiciunt, et peccatores quosque in plebe positos dedignantur, eisque compati culpam suam confitentibus nolunt, ac, velut Pharisaei more a peccatrice muliere tangi despiciunt. Quae profecto mulier si ad Pharisaei pedes venisset, nimirum calcibus repulsa discederet. Inquinari enim se alieno peccato crederet. Sed quia hunc vespicimus, nosmetipsos prius in illorum calamitate defleamus, quia fortasse in similibus aut lapsi sumus, aut labi possumus, si lapsi non sumus. Et si censura magisterii debet semper virtute disciplinae vitia persequi, oportet tamen ut sollicite discernamus quia districtiodebemus vitiis, compasionem naturae. Si enim feriendus est 1595 peccator, nutriendus est proximus. Cum vero jam per poenitentiam percutit ipse quod fecit, jam noster proximus peccator non est, quia cum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
criminum: ut totum seruiret do in
penitentid. quicquid ex se dm̃ contem¬
pserat in culpa. Sed hoc pharisexis in¬
tuens despicit & non solum uenientẽ
peccatͥcem mulierem sed etiã suscipientẽ
dñm rep̃hendit dicens intra se. Hic si eẽt
ꝓpħa. sciret utiq quȩ & qualis mulier¬
esset que tangit eum. quia peccatrixẽ.
Ecce phariseus ueraciter apud se suꝑb.
& fallaciter iustus. egram rep̃hendit. de
egritudine medicũ de subuentione: qui
ipse quoq de elationis uulnere egrota¬
bat. & ignorabat. Inter duos autẽ egros
medicus aderat. Sed unus eger in febre
integrum sensum tenebat: alter uero
infebre carnis & sensum ꝑdiderat men¬
tis. Illa quippe flebat quod fecerat: pha
litudinis exaggerabat. In egritudine gͦ
& sensum ꝑdiderat: qui hoc ipsum qͦq
qd a salute longe esset ignorabat. Sed
inter hȩc nos gemitus cogit. quosdã
nr̃i ordinis uiros intueri. qui sacerdo¬

Expanded text:
criminum, ut totum serviret Deo in criminum, ut totum serviret Deo in poenitentia, quidquid ex se Deum contempserat in culpa. 3. Sed hoc Pharisaeus intuens despicit, et non solum venientem peccatricem mulierem, sed etiam suscipientem Dominum reprehendit, dicens intra se: Hic, si esset propheta, sciret utique quae et qualis est mulier quae tangit eum, quia peccatrix est. Ecce Pharisaeus veraciter apud se superbus, et fallaciter justus, aegram reprehendit de aegritudine, medicum de subventione, qui ipse quoque de elationis vulnere aegrotabat, et ignorabat. Inter duos autem aegros medicus aderat; sed unus aeger in febre integrum sensum tenebat, alter vero in febre carnis et sensum perdiderat mentis. Illa quippe flebat quod fecerat; Pharuae invaletudinis exaggerabat. In aegritudine ergo et sensum perdiderat, qui hoc ipsum quoque, quod a salute longe esset, ignorabat. Sed inter haec nos gemitus cogit quosdam nostri ordinis viros intueri, qui, sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
trahentem: Sed melius trahentem &
suscipientem: quia nimirum ipse eã
ꝑ miscdiam traxit intus: qui ꝑ mansu¬
etudinem suscepit foras. Sed iam dex tũ
scĩ euangłii ꝑcurrentes. ipsum quoq
ordinem quo uenerit sananda uideamꝰ.
Attulit alabastrum unguenti. & stans
retro secus pedes uĩu. lacrimis cȩpit ri¬
gare pedes eiꝰ. & capillis capitis sui ter-
gebat. & osculabat᷑ pedes eiꝰ: & unguen¬
Ato unglaebat. liqͤt fr̃s: qđ illicitis ac¬
tib prius mulier intenta. unguentum
sibi ꝓ odore carnis adhibuit. Quod gͦ
sibi turpiter exhibuerat: hoc iam do
laudabiliter offerebat. Oculis terrena
concupierat: sed hos iam ꝑ penitentiã
conterens flebat. Capillos ad cõpositio¬
nem uultus exhibuerat: sed iam capil¬
lis lacrimas tergebat. Ore suꝑba dixe¬
rat: sed pedes dñi osculans. hoc in re-¬
demptoris sui uestigia figebat. Quot gͦ
in se habuit oblectamenta: tot de se in
holocausta. Conuertit ad

Expanded text:
trahentem? dicam melius, trahentem et trahentem? dicam melius, trahentem et suscipientem, quia nimirum ipse eam per misericordiam traxit intus, qui per mansuetudinem suscepit foris. Sed jam textum sancti Evangelii percurrentes, ipsum quoque ordinem quo venerit sananda, videamus. 2. Attulit alabastrum unguenti, et stans retro secus pedes Jesu, lacrymis coepit rigare pedegebat, et osculabatur pedes ejus, et unguento ungebat. Liquet, fratres, quod illicitis actibus prius mulier intenta unguentum sibi pro odore suae carnis adhibuit. Quod ergo sibi turpiter exhibuerat, hoc jam Deo laudabiliter offerebat. Oculis terrena concupierat, sed hos jam per poenitentiam conterens flebat. Capillos ad compositionem vultus exhibuerat, sed jam capillis lacrymas tergebat. Ore superba dixerat, sed pedes Domini osculans, hoc in Redemptoris sui vestigia figebat. Quot ergo in se habuit oblectamenta, tot de se invenit holocausta. Convertit ad
Abbreviated transcription (Latin):
ogitanti mͥ de mariȩ pe-¬
initentia: flere magis li¬
bet quam aliquid dice-¬
re. Cuius enim uel saxe¬
um pectus. ille huius
peccatͥcis lacrimȩ ad exemplum peni-¬
tendi non emolliant  Considauit
namq qͥd fecit. & noluit moderari
quid faceret. Suꝑ conuiuantes in gres¬
sa ẽ. non iussa uenit inter epulas. lacͥ¬
mas obtulit. Discite quo dolore ard&:
quȩ flere & inter epulas non erubescit.
Hanc uͦ quam lucas peccatͥcem mulie¬
rem. ioħs mariam nominat: illam ẽẽ
mariam credimꝰ de qua marcus
uitia designant: Quia enim septem di¬
eb omne tempus comp̃hendit᷑: recte
septenario numero uniuersitas figurat᷑.
Septem gͦ dȩmonia maria habuit quȩ
uniũsis uitiis plena fuit. Sed ecce quid
turpitudinis suȩ macłas aspexit. lauan¬
tes non erubuit. Nam qͥa se mae ipsam
grauiter erubescebat intus: nichil ẽẽ cre¬
didit quod uerecundaret᷑ foras. Qd gͥ mira¬
mur fr̃s : Mariam uenientem. an dñm
suscipientem : Suscipientem dicam: an

Expanded text:
ogitanti mihi de Mariae poenitentia, flere magis libet quam aliquid dicere. Cujus enim vel saxeum pectus illae hujus peccatricis lacrymae ad exemplum poenitendi non emolliant? Consideravit namque quid fecit, et noluit moderari quid faceret. Super convivantes ingressa est, non jussa venit, inter epulas lacrymas obtulit. Discite quo dolore ardet, quae flere et inter epulas non erubescit. Hanc vero quam Lucas peccatricem mulierem, 1593 Joannes Mariam nominat, illam esse Mariam credimus de qua Marcus vitia designantur? Quia enim septem diebus omne tempus comprehenditur, recte septenario numero universitas figuratur. Septem ergo daemonia Maria habuit, quae universis vitiis plena fuit. Sed ecce quia turpitudinis suae maculas aspexit, lavan94 convivantes non erubuit. Nam quia semetipsam graviter erubescebat intus, nihil esse credidit quod verecundaretur foris. Quid ergo miramur, fratres, Mariam venientem, an Dominum suscipientem? Suscipientem dicam, an
Abbreviated transcription (Latin):
dine hominum factus: & habitu inuentꝰ
ut homo. Duȩ autem deuotȩ sorores quȩ dñm
suscepunt in domum suam. duas eccl̃iȩ
uitas significant: actiuam scilic& & contẽ¬
platiuam. Quarum ꝓprietatem in suis acti¬
bus demonstrant: cum una circa frequens

Expanded text:
dine hominum factus, et habitu inventus ut homo . » Duae autem devotae sorores quae Dominum susceperunt in domum suam, duas Ecclesiae vitas significant, activam scilicet et contemplativam. Quarum proprietatem in suis actibus demonstrant. Cum una circa frequens
Abbreviated transcription (Latin):
platiue uitȩ exprimit. Seruus gͦ hebreus
emptus. sex annis seruire precipitur. & in
septimo liber gratis egredi iubetur: quia
sunt nonnulli. qui post diuturnum acti¬
ue uite laborem. ad requiem contemplati-¬
onis transeunt. Quod quia non ꝓpͥa uir¬
tute. sed diuino fit munere: recte dicit᷑.
Egredietur liber gratis. Quod ꝓpriȩ illoꝵ
est: qui post longa exercitia monasticȩ uitȩ
post diuturnam monasterialem ꝓbationẽ
secreta sibi loca eligunt: in quib illud
apłicum implere possint: sine intermissio¬
ne orate in om̃ib gr̃as agite. Sunt autẽ¬

Expanded text:
plativae vitae exprimit. Servus Hebraeus plativae vitae exprimit. Servus Hebraeus emptus sex annis servire praecipitur, et in septimo liber gratis egredi jubetur, quia sunt nonnulli qui post diuturnum activae vitae laborem ad requiem contemplationis transeunt. Quod quia non propria virtute, sed divino fit munere, recte dicitur, egredietur liber gratis. Quod proprie illorum est, qui post longa exercitia monasticae vitae, post diuturnam monasterialem probationem, secreta sibi loca eligunt, in quibus illud Apostolicum implere possint: « Sine intermissione orate, in omnibus gratias agite . » Libe
Abbreviated transcription (Latin):
uitam & contemplatiuam distat: quia
actiua uita communis ẽ multoꝵ. Con¬
templatiua uero speculatio qnͣto sublimi¬
or: tanto est rarior. Rari enim inueni¬
untur: qui inueritate dicere possint.
nr̃a autem conuersatio in celis est. Et
illud. Siue mente excedimus d̃o: siue
sobrii sumus uobis. Ordo autem harum
uirtutum exposcit: ut ꝑ actuium labo¬
rem studeat quisq ꝑuenire ad contempla¬
tiuam dulcedinem. Plerisq enim. postꝗͣ
in actiuȩ uitȩ labore bene desudauerint:
contemplatiuȩ uitȩ suauitas in mercedẽ
datur. Unde in lege figuraliter p̾cipit᷑.
Si emeris seruum hebreum. sex annis
seruiet tibi: & in septimo egredietur
liber gratis. Hebreus quippe: transiens
inter pretatur. Et seruus hebreus spiri¬
taliter emitur: quando mens de terre¬
na conuersatione ad cȩleste desideriũ
transit. Senarius enim numerus ad ac¬
tiue uitȩ loborem ꝑtinet. quia sex sunt
dies in quib oꝑari lic&: septenarius autẽ
ꝓpter sab̃b̃i requiem. dulcedinem contem-¬

Expanded text:
ntemplativam vitam distat, quia activa communis est et multorum. Contemplativa vero speculatio quanto sublimior tanto est rarior. Raro enim inveniuntur, qui in veritate dicere possint: « Nostra autem conversatio in coelis est . » Et illud: « Sive mente excidimus Deo, sive sobrii sumus, vobis . » Ordo autem harum virtutum exposcit, ut per activum laborem studeat quisque pervenire ad contemplativam dulcedinem. Plerisque enim, postquam in activae vitae labore bene desudaverint, contemplativae vitae suavitas in mercede datur. Unde in lege figuraliter praecipitur: « Si emeris servum Hebraeum, sex annis serviet tibi, et in septimo egredietur liber gratis . » Hebraeus quippe transiens interpretatur. Et servus Hebraeus spiritaliter emitur, quando mens de terrena conversatione ad coeleste desiderium transit. Senarius enim numerus ad activae vitae laborem pertinet, quia sex sunt dies in quibus operari licet, septenarius autem propter sabbati requiem, dulcedinem contem
Abbreviated transcription (Latin):
mens contemplationi dedita illum uide-¬
re desiderat qui ait. Ego pͥncipium: qͥ
& loquor uobis. Iacob gͥ rachel concupi-¬
uit. sed lyam nocte nesciens accepit: qͥa
sunt nonnulli ut supra diximꝰ qui ad con¬
templatiuam uitam ꝑuenire desiderant:
sed prius diuino iudicio in nocte p̾sentis
uite. ꝓ multoꝵ utilitate laborare ꝑmittunt᷑.
Postquam autem lyam accepit. ad amplexus
rachel ꝑuenit: quia qui bene in actiua
uita laborauerint. diuino munere qͣndo¬
q ad contemplatiuam uitam ꝑuenient:
ut inutraq firmi. inutraq inueniant᷑
ꝑfecti. Qualis erat paulus apł̃s: qui cum
haberet sollicitudinem omĩum ȩccł̃arũ.
autem drias uitas significauerunt duȩ
deuotȩ sorores. quȩ dñm suscepert̃ in dom̃u
suam: martha scilic& & maria. Utrasq
enum sc̃as: utrasq bonas & uistas ẽẽ cre-¬
dimus. Sed qualis sit melior. ipse declara¬
re dignatus est. qui teste non eget: dicens.

Expanded text:
mens contemplationi dedita, illum videmens contemplationi dedita, illum videre desiderat qui ait: « Ego principium, qui et loquor vobis . » Jacob igitur Rachel concupivit, sed Liam nocte nesciens accepit: quia sunt nonnulli, ut supra diximus, qui ad contemplativam pervenire desiderant, sed prius divino judicio in nocte praesentis vitae, pro multorum utilitate laborare permittuntur. Postquam autem Liam accepit, ad amplexus Rachel pervenit: quia qui bene in activa vita laboraverint, divino munere quandoque ad contemplativam vitam pervenient. In utraque firmi, et in utraque inveniuntur perfecti. Qualis erat Paulus apostolus, qui cum haberet sollicitudinem omnium Ecclesiarum,autem duas vitas significaverunt duae devotae sorores, quae Dominum susceperunt in domum suam, Martha scilicet et Maria. Utrasque enim sanctas, utrasque bonas et justas esse credimus. Sed qualis sit melior, ipse declarare dignatus est, qui teste non eget, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
cipiunt: sed diuina dispensatione pͥus
in actiua uita laborare ꝑmittunt᷑: ut
tanto securius immo & felicius ad con¬
templatiuiam uitam ꝑueniant: qͣnto
ꝑfectius in hactiita fuerint comꝓbati.
Quales significauerunt duȩ uxores sc̃i
iacob patͥarchȩ. lya scilic& & rachel Qua¬
rum una lya lippis erat ocłis. sed fecun¬
da ꝓle: rachel pulchra facie. sed infecun¬
da erat ꝑ lyam gͦ quȩ lippis erat oculis.
sed fecunda ꝓle acꝰ aia uita designatur:
quȩ cum mundi cordis ocło dr̃e antem¬
plari non possit. tamen ꝑ p̃dicationem &¬
bonũ exemplum spiritales filios dĩ gene-¬
rat. Unde bene hya laboriosa interp̃tatur:
quia actiua uita in multis laboribus
& sollicitudinib est occupata. ꝑ rachel
uero quȩ pulchra erat facie. sed infecun¬
da. contemplatiue uitȩ dulcedo expͥmit᷑.
quia mens dum ad uidendum dm̃ se
undiq colligit: minus ꝑ predicationẽ
filios parit. Unde bene rachel ouis. uel
uisũ principium interp̾tatur: qui a

Expanded text:
 sed divina dispensatione prius in activa vita liberari permittuntur. In tanto securius, imo et felicius, ad contemplativam vitam perveniunt, quanto perfectius in activa fuerunt vita comprobati. Quales significaverunt duae uxores sancti Jacob patriarchae, Liam scilicet et Rachel. Quarum una Lia lippis erat oculis, sed fecunda prole. Rachel autem pulchra facie, sed infecunda erat. Per Liam ergo quae lippis erat oculis, sed fecunda prole, activa vita designatur. Quae cum mundo cordis oculo Deum contemplari non possit, tamen per praedicationis bonae exemplum, spiritales filios Deo generat. Unde bene Lia laboriosa interpretatur, quia activa vita in multis laboribus et sollicitudinibus est occupata. Per Rachel vero quae pulchra erat facie, sed infecunda, contemplativae vitae dulcedo exprimitur. Quia mens, dum ad videndum Deum se undique colligit, minus per praedicationem filios parit. Unde bene Rachel, ovis vel visus principium interpretatur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
actiua quidem uita in uia est: contem¬
platiua in patria. Actiua in necessitate:
contemplatiua in dilectione. Actiua in
labore: contemplatiua in requiȩ. Actiua
namq in p̾senti uita incipit: & cum p̾sen¬
ti finitur. mercede restante. Quis enim in
illa patria esurientem reficiet: ubi nemo¬
esurit: Quis nudũ uestiet: ubi uestis est
immortalis  Qs infirmum uisitabit: uͥ
qui infirmetur est nullus: Quis mortuũ
sepeliet. ubi ꝑpetua est uita: Contempla¬
tiua uͦ uita in p̾senti incipit: sed infu¬
turo ꝑficietur. Inde bene de maria dicit᷑.
optimam partem elegit. quȩ non auferet᷑
abea: quia qđ hic animus parumꝑ de¬
gustare incipit. illic pleniter ꝑcipiet. uͥ

Expanded text:
activa quidem vita in via est, contemplativa in patria. Activa in necessitate, contemplativa in dilectione. Activa in labore, contemplativa in requie. Activa namque in praesenti vita incipit, et cum praesenti finitur, mercede restante. Quis enim in illa patria esurientem reficiet, ubi esurit nemo? Quis nudum vestiet, ubi vestis est immortalis? Quis infirmum visitabit, ubi qui infirmetur est nullus? Quis mortuum sepeliet, ubi perpetua vita est? Contemplativa vero vita in praesenti incipit, sed in futuro perficietur. Unde bene de Maria dicitur: « Optimam partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea. » Quia quod hic animus parumper degustare incipit, illic pleniter percipiet, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
elegit:. quȩ non auferetur ab ea. Quod au¬
tem ait martha martha: repeticio istius
nominis. ammonitio ẽ piȩ intentionis.
Hec ad litteram breuiter dicta sunt. Spi¬
ritaliter autem castellum qđ dñs ingres-

Expanded text:
elegit, quae non auferetur ab ea. » Quod auelegit, quae non auferetur ab ea. » Quod autem ait: « Martha, Martha, » repetitio istius nominis admonitio est piae intentionis. Haec ad litteram breviter dicta sunt. Spiritali
Abbreviated transcription (Latin):
Nacate & uidete: qm̃ ipse est ds. Et illud qͦd
ꝑ moysen dicitur. Et qui appropinquant
pedib eius: accipient de doctrina illius.
Sed quia omĩs qui hospitem & ꝑegrinum
suscipit. uixta possibilitatem suam temꝑa¬
le subsidium ministrare debet: martha cir-¬
ca frequens ministerium in tantum sollicita
erat: ut non solum contra sororem. sed etiã
contra ipsum dñm querelam assumeret di¬
cens. Dñe non est tibi cure. quod soror mea
reliquit me solam ministrare: Dic gͦ illi:
ut me adiuuet. Ille uero qui non est ꝑsona¬
rum acceptor. & subtiliter singłoꝵ merita
diuidicat. & uirtutes discernit: ut osten¬
deret meliorem ẽẽ animam quam corpus.¬
nalem. ita unius opus laudat. ut alterius
non uituꝑet. Ait uero. Martha martha
sollicita es: & curbaris erga plurima. Por¬
ro unum est necessarium. ubi non opus
marthȩ rep̃henditur: sed mariȩ laudat᷑
cum dicitur. Maria optimam partem

Expanded text:
Vacate et videte quoniam ipse est Deus . » Et illud quod Vacate et videte quoniam ipse est Deus . » Et illud quod per Moysen dicitur: « Et qui appropinquant pedibus ejus, accipiunt de doctrina ejus . » Sed quia omnis qui hospitem et peregrinum suscipit, juxta possibilitatem suam temporale subsidium ministrare debet, Martha circa frequens ministerium in tantum sollicita erat, ut non solum contra sororem, sed etiam contra ipsum Dominum querelam assumeret, dicens: « Domine, non est tibi curae quod soror mea reliquit me ministrare solam; dic ergo illi ut me adjuvet. » Ille vero qui non est personarum acceptor, sed subtiliter singulorum merita dijudicat, et virtutes discernit, ut ostenderet meliorem esse nalem, ita unius opus laudat, ut alterius non vituperet. « Ait vero: Martha, Martha, sollicita es et turbaris erga plurima. Porro unum est necessarium. » Ubi non opus Marthae reprehenditur, sed Mariae laudatur, cum dicitur: « Maria optimam partem
Abbreviated transcription (Latin):
non solum ad se uenientib
uerbum uitȩ annuntiabat.
sed etiam circuiens ciuita-¬
des. & castella ut euangł̃m
refert. celeste om̃ib regnum euangłitabat.
Cumq iuxta hanc consuetudinem ꝑdiuer¬
sa discurreret loca. intrauit in quoddam ca¬
stellum: ut p̾sens eriangłi lectio narrat.
Et mulier quedam martha nomine exce¬
pit illum in domum suam. Eccepit illũ
quasi hospitem & ꝑegͥnum: quasi illum qͥ
non haberet. ubi caput reclinaret. Et ad¬
huc excepit illum quasi uirum magnum
& ꝓpħam. eadem deuotione qua uidua
sareptena quondam helyam ꝓpħam susce-¬
perat. Suscepit illum suscipienda ab illo:
seminans ei sua carnalia: ut meteret il¬
lius sp̃ualia. Huius autem soror erat
maria nomine: quia maria & martha sorores.
erant non solum sp̃u sed etiam carne germane:
quarum frẽm lararum dñs a mortuis resus¬
citauerat. Hȩc ergo maria sedens secus pedes
dni: uerbum de ore illius intenta auribus
audiebat. Audierat enim ꝓpham dicent̃e.

Expanded text:
non solum ad se venientibus verbum vitae annuntiabat, sed etiam circuiens civitates et castella, ut Evangelium refert, coeleste regnum omnibus evangelizabat. Cumque juxta hanc consuetudinem per diversa discurreret loca, « intravit in quoddam castellum, » ut praesens Evangelii lectio narrat, « et mulier quaedam Martha nomine, excepit illum in domum suam. » Excepit autem illum quasi hospitem, quasi peregrinum, quasi illum qui non haberet ubi caput reclinaret. Et adhuc excepit illum quasi virum magnum et prophetam eadem devotione, qua vidua Sareptana quondam Eliam prophetam susceperat. Suscepit illum, suscipienda ab illo; seminans et sua carnalia, ut meteret illius spiritalia. Hujus autem soror erat Maria nomine; quia Martha et Maria sorores erant, non solum spiritu, sed etiam carne germanae, quarum fratrem Lazarum Dominus a mortuis resuscitaverat. Haec ergo Maria sedens secus pedes Domini verbum de ore illius intenta auribus audiebat. Audierat enim prophetam dicentem: «
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ꝑ martham gͦ quȩ circa frequens minis¬
terium satagebat. actiue uitȩ labor expͥmit᷑:
ad quam ꝑtinet reficere esurientem. potare
etiam qui in regimine sunt: subiectoꝵ ne¬
cessaria. laboriosa sollicitudine preuidere¬
debent. ꝑ mariam uͦ. que sedens secus pe¬
des dñi uerbum illius audiebat: contem-¬
platiuȩ uitȩ dulcedo significatur. Cuius
sapor quantomagis degustat᷑: eo amplius
areb uisibilib. & curarum tumultibus
atq negotiis animus seꝑatur. Spretis eñ
om̃ib curis. calcatis omĩb uitiis: sola meis
cum solo d̃o esse desiderat. libet ei audire
precepta cęlestia. lectioni & orationi fre-¬
quenter incumbere & quantum morta¬
lis fragilitas ꝑmitit. cetib angłoꝵ inter¬
esse. Sed quia ab illoꝵ consortio aliquan¬
tulum seꝑatur: cum spiritali gaudio ne¬
cesse est ut amarissime defleat. Hanc gra¬
tiam in estimabilem. hanc felicitatem in¬
comp̾hensibilem dñs significare uoluit:
ut etiam ea que hic bona esse uidentur ad

Expanded text:
t. Cum una circa frequens ministerium satagebat, activae vitae labor exprimitur: ad quam pertinet reficere esurienteetiam quae in regimine sunt subjectorum necessaria, laboriosa sollicitudine praevidere. Per Mariam vero quae sedens secus pedes Domini verbum illius audiebat, comtemplativae vitae dulcedo designatur. Cujus sapor quanto magis degustatur, eo amplius a rebus visibilibus, et curarum tumultibus atque negotiis animus separatur. Spretis enim omnibus curis, calcatis omnibus vitiis, sola mens cum solo Deo esse desiderat. Libet ei audire praecepta coelestia, lectioni et orationi frequenter incumbere, et quantum mortalis fragilitas permittit, coetibus angelorum interesse; et quia ab illorum consortio aliquantulum separatur, cum spiritali gaudio amarissime deflet. Hanc gratiam inaestimabilem, hanc felicitatem incomprehensibilem Dominus significare voluit, ut etiam ea quae hic bona esse videntur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
cernimus: qui a pleriq dum bene mi¬
nistrant exteriora quȩ accipiunt. ꝑ ad¬
iunctam gr̃am ad intellectum
quoq mysticum ꝑducunt᷑: ut etiam
de interna intelligentia polleant. qui
exteriora fideliter amministrant. Gene¬
ralis etiam mox sententia subditur. qua
dicitur. Omni enim habenti dabitur. &
habundabit. ei autem qui non habet
& quod uidetur habere. auferetur ab
eo. Habenti autem dabit᷑ & habunda¬
bit. quia quis quis caritatem habet. etiã
dona alia ꝑcipit. quisqͥs caritatẽ ñ habet
etiã dona q̃ ꝑcepisse uidet᷑ amittit. Unde¬

Expanded text:
cernimus, quia plerique dum bene micernimus, quia plerique dum bene ministrant exteriora quae accipiunt, per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur, ut etiam de interna intelligentia polleant qui exteriora fideliter administrant. 6. Generalis etiam mox sententia subditur, qua dicitur: Omni enim habenti dabitur, et abundabit; ei autem qui non habet, et quod videtur habere auferetur ab eo. Habenti namque dabitur, et abundabit, quia quisquis charitatem habet etiam dona alia percipit. Quisquis charitatem non habet etiam dona quae
Abbreviated transcription (Latin):
atis intelligere quȩ non audistis. qua¬
tinus alia ex aliis colligentes. etiam il¬
la discatis ex uobism& ipsis agere: quȩ
nec dum exp̃dicatoris ore didicistis. Pi¬
grum uero seruum qua sententia feri¬
at audiamus. Tollite ab eo talentum:
& date ei qui habet decem talenta.
Oportunum ualde uidebatur ut cum
amalo seruo unum talentum tollit᷑.
ei potius qui duo quam qui quinq
talenta acceꝑat daretur. Illi enim dari
debuit qui minus quam qui plus ha¬
buit. S sicut superius diximus. ꝑ qͥnq talen¬
ta. quinq uidelic& sensus. idest exteri¬
orum scientia designatur. Per duo au¬
tem intellectus & oꝑatio exprimitur.
Plus enim habuit qui duo. quam qͥ
quinq talenta ꝑceꝑat. Quia qui ꝑta
nem meruit: ab intellectu internoꝵ
adhuc uacuus fuit. Unum gͦ talen¬
tum quod intellectum significa¬
re diximus. illi dari debuit. qui be¬
ne exteriora quȩ acceperat
ministrauit. Quod cotidie in sc̃a eccł̃ia

Expanded text:
atis intelligere quae non auditis, quaatis intelligere quae non auditis, quatenus alia ex aliis colligentes, etiam illa discatis ex vobismetipsis agere quae necdum ex praedicatoris ore didicistis. Pigrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. 5. Opportunum valde videbatur ut cum malo servo unum talentum tollitur, ei potius qui duo quam qui quinque talenta acceperat daretur. Illi enim 1466 dari debuit qui minus quam qui plus habuit. Sed, sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est exteriorum scientia designatur, per duo autem intellectus et operatio exprimitur. Plus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta perceperat, quia qui per nem meruit, ab intellectu interiorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intellectum significare diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
seruo ꝓtinus respondetur. Serue male
& piger. sciebas quia meto ubi non
semino. & congrego ubi non spargo Opor¬
tuit gͦ te dare peccuniam meam num¬
mulariis. & ego ueniens recepissem uti¬
q quod meum est cum usura. Ex uer¬
bis suis seruus constringitur. cum dñs
dicit. meto ubi non semino. & congre¬
go ubi non sparsi. Ac si aꝑte dicat. Si
iuxta tuam sententiam & illud exqui¬
tomagis ate exquiro. quod ad erogandũ
dedi ÷ Oportuit gͦ te dare peccuni am
nummulariis: & ego ueniens recepis¬
sem utiq quod meum est. cum usura.
Peccuniam uero nummulariis dare est.
eis scientiam p̾dicationis impendere.
exercere. Sed sicut nr̃m ꝑiculum aspi-¬
citis si dominicam peccuniam teneamꝰ:
stis. In usura quippe. peccunia etiã non
data recipitur. Cum enim hoc reddit᷑
quod acceptum fuerat. etiam illud suꝑ¬
impenditur quod acceptum non est. Pen
bi pecunia usuram soluetis: & curate
ut ex eo quod audistis. etiam alia stude¬

Expanded text:
servo protinus respondetur: Serve male servo protinus respondetur: Serve male et piger, sciebas quia meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi; oportuit ergo te dare pecuniam meam nummulariis, et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Ex verbis suis servus constringitur cum dominus dicit: Meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi. Ac si aperte dicat: Si juxta tuam sententiam et illud exquito magis a te exquiro quod ad erogandum dedi; oportuerat ergo te dare pecuniam meam nummulariis; et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Pecuniam vero dare nummulariis est eis scientiam praedicationis impendere exercere. 4. Sed sicut nostrum periculum aspicitis si dominicam pecuniam teneamus,ur quod auditis. In usura quippe pecunia etiam non data recipitur. Cum enim hoc redditur quod acceptum fuerat, illud etiam superimpenditur quod acceptum non est. Pensbi pecunia usuras solvetis, et curate ut ex eo quod auditis etiam alia stude
Abbreviated transcription (Latin):
nasti. & congregas ubi non sparsi¬
sti. & timens abii & abscondi talentũ
tuũ in terra: ecce habes quod tuum
est. Notandum quod inutilis serius durũ
dñm uocat: cui tamen ad lucrum
deseruire dissimulat. Et timuisse
se dicit in lucro talentum expendere:
qui hoc solum tinere debuerat ne
hoc sine lucro ad dnm reportaret.
uitȩ uias aggredi metuunt: & tam̃
iacere in sui torporis ignauia non ꝑti¬
mescunt. Cumq se peccatores conside¬
rant. sc̃ĩtatis uias arripere trepidant
& remanere in suis iniquitatib non
formidant. Quoꝵ bene petrus adhuc
in infirmitate positus speciem tenet:
cum uiso miraculo piscium dixit. Exi
a me dñe: quia homo peccator sum.
Immo si te peccatorem consideras: opor¬
tet ut a te dñm non repellas. Sed qui
id circo melioris habitus uias & rectio¬
ris uitȩ apprehendere arcem nolunt:
quia infirmos se ẽẽ conspiciunt. qͣsi
peccatores se fatentur & dñm repellunt:
ne consilium non habent. dum mori¬
untur & uitam timent. Unde & huic

Expanded text:
asti, et congregas ubi non sparsisti; et timens abii et abscondi talentum tuum in terra, ecce habes quod tuum est. Notandum quod inutilis servus durum dominum vocat, cui tamen ad lucrum deservire dissimulat, et timuisse se dicit in lucrum talentum expendere, qui hoc solum timere debuerat, ne hoc sine lucro ad dominum reportaret. vitae vias aggredi metuunt, et tamen jacere in sui torporis ignavia non pertimescunt; cumque se peccatores considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et remanere in suis iniquitatibus non formidant. Quorum bene Petrus adhuc in infirmitate positus speciem tenet cum, viso miraculo piscium, dixit: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum . Imo si te peccatorem consideras, oportet ut a te Dominum non repellas. Sed qui idcirco melioris habitus vias, et rectioris vitae apprehendere arcem nolunt, quia infirmos se esse conspiciunt, quasi et peccatores se fatentur, et Dominum repellunt, ne consilium non habent, dum moriuntur, et vitam timent. Unde et huic
Abbreviated transcription (Latin):
de negotio lucrum reportant. Bene
autem alia quinq. uel alia duo in
lucrum uenisse referunt᷑: quia dum
utriq sexui predicatio impenditur.
quasi accepta talenta geminantur
Sed is qui unum talentum acceꝑat
abiens fodit in terram. & abscondit
peccuniam dñi sui. Talentum irter¬
ra abscondere est: acceptum ingeniũ
interrenis actib implicare: lucrum
spiritale non querere. cor a terrenis
cogitationib numquam leuare. St̃
namq nonnulli qui donum intel-¬
ligentiȩ ꝑceperunt: sed tamen sola
quȩ carnis sunt sapiunt. De quibus
ꝑ ꝓph̃am dicit᷑. Sapientes sunt ut fa¬
ciant mala. bene autem facere nesciunt.
nem positurus redit: quia is qui nc¬
pie spiritalia dona tribuit. districte
in uidicio merita exquirit. Qd qͥsq
accepit considerat. & quod lucrum
de acceptis reportet pensat. Seruus

Expanded text:
de negotio lucrum reportant. Bene de negotio lucrum reportant. Bene autem alia quinqulucrum venisse referuntur, quia dum utrique sexui praedicatio impenditur, quasi accepta talenta geminantur. Sed is qui unum talentum acceperat, abiens, fodit in terram, et abscondit pecuniam domini sui. Talentum in terra abscondere est acceptum ingenium in terrenis actibus implicare, lucrum spiritale non quaerere, cor a terrenis cogitationibus nunquam levare. Sunt namque nonnulli qui donum intelligentiae perceperunt, sed tamen sola quae carnis sunt sapiunt. De quibus per prophetam dicitur: Sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nescierunt . nem positurus redit, quia is qui nunc spiritalia dona distribuit, districte in judicio merita exquirit, quid quisquis accepit considerat, et quod lucrum de acceptis reportet, pensat. » Cons
Abbreviated transcription (Latin):
uero commisit unum. Quinq & enĩ
sunt corporis sensus: uidelicet uisus
auditus. gustus. odoratus & tactus.
Quinq igitur talentis. donum qͥnq¬
sensuum. id est exterioꝵ scientia. expͥmit᷑.
Duob uero. intellectus & oꝑatio desig¬
natur. Unius autem talenti nomine:
intellectus tantummodo designatur.
Sed is qui quinq talenta acceꝑat.
alia quinq talenta lucratus est. Qa¬
sunt nonnulli qui & si interna ac
mystica penetrare nesciunt. ꝓ intenti¬
one tamen suꝑnȩ patrie docent recta
quos possunt. de ipsis exterioribus.
quȩ acceꝑunt. Dumq se a carnis petu¬
lantia a terrenarum rerum ambitu.
atq a uisibilium uoluptate custodiunt.
abhis etiam alios ammonendo com¬
pescunt. Et sunt non nulli qui quasi¬
duob talentis ditati intellectum atq
oꝑationem ꝑcipiunt. subtilia de inter¬
nis intelligunt. mira deexterioribus
oꝑantur. Cumq intelligendo & oꝑan¬
do aliis p̾dicant. quasi duplicatum

Expanded text:
vero commisit unum. Quinque etenim vero commisit unum. Quinque etenim sunt corporis sensus, videlicet visus, auditus, gustus, odoratus et tactus. Quinqsensuum, id est exterior scientia exprimitur, duobus vero intellectus et operatio designatur. Unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. Sed is qui quinque talenta acceperat, alia quinque lucratus est; quia nonnulli sunt qui, etsi interna ac mystica penetrare nesciunt, pro intentione tamen supernae patriae, docent recta quae possunt, de ipsis exterioribus quae acceperunt; dumque se a carnis petulantia, a terrenarum rerum ambitu, atque visibilium voluptate custodiunt, ab his etiam alios admonendo compescunt. Et sunt nonnulli qui quasduobus talentis ditati intellectum atque operationem percipiunt, subtilia de internis intelligunt, mira in exterioribus operantur. Cumque et intelligendo et operando aliis praedicant, quasi duplicatum
Abbreviated transcription (Latin):
net: ne nos qui plus cȩteris in hoc
mundo accepisse aliquid cernimur.
ab auctore mundi grauius inde uidi¬
cemur. Cum enim augentur dona.
rationes etiam crescunt donoꝵ. Tan¬
to gͦ eẽ humilior atq ad seruiendum
ꝓmptior quisq debet ex munere: qͣnto
se obligatiorem esse conspicit in redden¬
da ratione. Ecce homo qui ꝑegre ꝓfi¬
ciscitur seruos suos uocat: eisq ad
negotium talenta partitur. Post mul¬
tum uero temporis positurus rationẽ
reuertitur. bene oꝑantes ꝓ apportato
lucro remunerat: seruum uero a bo¬
no oꝑe torpentem dampnat. Quis
itaq est iste homo qui ꝑegre ꝓficiscit᷑:
nisi redemptor nr̃ qui in ea carne qũa
assumpserat. abiit in cęlum: Carnis
etenĩ locus ꝓpriȩ terra est: quȩ qua-
si ꝑegrina ducitur. dum ꝑ redemp-¬
torem nr̃m in cęlo collocatur. Sed ho¬
mo iste ꝑegre ꝓficiscens seruis bona
sua tradidit: quia fidelib suis spi¬
ritalia dona concessit. Et uni quidẽ¬
dedit quinq talenta: alii duo: alii

Expanded text:
 ne nos qui plus caeteris in hoc mundo accepisse aliquid cernimur, ab auctore mundi gravius inde judicemur. Cum enim augentur dona, rationes etiam crescunt donorum. Tanto ergo esse humilior atque ad serviendum 1464 promptior quisque debet ex munere, quanto se obligatiorem esse conspicit in reddenda ratione. Ecce homo qui peregre proficiscitur, servos suos vocat, eisque ad negotium talenta partitur. Post multum vero temporis positurus rationem revertitur, bene operantes pro apportato lucro remunerat, servum vero a bono opere torpentem damnat. Quis itaque iste homo est qui peregre proficiscitur, nisi Redemptor noster, qui in ea carne quam assumpserat abiit in coelum? Carnis enim locus proprius terra est, quae quasi ad peregrina ducitur, dum per Redemptorem nostrum in coelo collocatur. Sed homo iste peregre proficiscens servis suis bona sua tradidit, quia fidelibus suis spiritalia dona concessit. Et uni quidem quinque talenta, alii duo, alii
Abbreviated transcription (Latin):
gre quippe abiit. qui de hac terra in
qua natus est longe discessit: sed pro¬
fecto reuertitur ut de talentis rationes
ponat : qͥa si a bona actione torpesc
de ipsis donis quȩ contulit nos distri¬
ctius uidicat. Consideremus gͦ quȩ
accepimus. atq in eoꝵ erogatione ui¬
gilemus. Nulla nos a spiritali
oꝑe terrena cura impediat. ne si in
terra talentum absconditur: talenti
dñs ad iracundiam ꝓuocetur. Piger
& enim seruus cum iam uidex cul¬
pas examinat talentum de terra le-¬
uat : quia sunt pleriq qui tunc se
iam ꝑ animaduersionem iudicis ad
ȩternum supplicium trahunt᷑. Ante
gͦ de talenti nr̃i ponenda ratione
uigilemus. ut cum iam uidex ad fe¬
riendum imminet. lucrum nos
quod fecimus excuset.

Expanded text:
 quippe peregre abiit qui de hac terra in  quippe peregre abiit qui de hac terra in qua natus est longe discessit; sed profecto revertitur, ut de talentis rationes ponat, quia si a bona actione torpescimus, de ipsis donis quae contulit nos districtius judicat. Consideremus ergo quae accepimus, atque in eorum erogatione vigilemus. Nulla nos a spiritali opere terrena cura impediat, ne si in terra talentum absconditur, talenti dominus ad iracundiam provocetur. Piger etenim servus, cum jam culpas judex examinat, talentum de terra levat, quia sunt plerique qui tunc se jam per animadversionem judicis ad aeternum supplicium trahuntur. Ante ergo de talenti nostri ponenda ratione vigilemus, ut cum jam judex ad feriendum imminet, lucrum nos quod fecimus excuset.
Abbreviated transcription (Latin):
artem qua pascitur: ipsa ars ei inta¬
lenti acceptionem reputabitur. Alius
nichil hoꝵ assecutus est. sed tamen
fortasse famillariͣtis locum apud di¬
uitem meruit: talentum ꝓfecto fa¬
miliaritatis accepit. Si gͦ nichil ei ꝓ in¬
digentib loquitur: pro talenti retentio¬
ne dampnatur. Habens gͥ intellectum
curet omnino ne taceat: habens rerũ
affluentiam. uigilet ne a miscdiȩ largi-¬
tate torpescat habens artem qua regitur
magnoꝑe studeat ut usum atq utilita¬
tem̃ illius cum ꝓximo parciatur: ha¬
bens loquendi locum apud diuitem.
dampnationem ꝓ retento talento ti-¬
meat. si cum ualet non apud eum ꝓ
pauꝑib intercedit. Tantum quippe
ab uno quoq nr̃m uenturus uidex
exigit. quantum dedit. Ut gͦ de talen¬
ti sui rationib redeunte dño quisq se¬
curus sit. cum tremore penset cotidie
quid accepit. Ecce namqꝰ uixta est. ut
ille qui ꝑegre ꝓfectus est redeat. Pere

Expanded text:
artem qua pascitur, ipsa ars ei in taartem qua pascitur, ipsa ars ei in talenti acceptione reputatur. Alius nihil horum assecutus est, sed tamen fortasse familiaritatis locum apud divitem meruit, talentum profecto familiaritatis accepit. Si ergo nihil ei pro indigentibus loquitur, pro talenti retentione damnatur. Habens ergo intellectum curet omnino ne taccat, habens rerum affluentiam vigilet ne a misericordiae largitate torpescat, habens artem qua regitur magnopere studeat ut usum atque utilitatem illius cum proximo partiatur, habens loquendi locum apud divitem damnationem pro retento talento timeat, si, cum valet, non apud eum pro pauperibus intercedit. Tantum quippe ab unoquoque nostrum venturus judex exiget quantum dedit. Ut ergo de talenti sui rationibus, redeunte Domino, quisque securus sit, cum tremore penset quotidie quid accepit. Ecce namque jam juxta est ut ille qui peregre profectus est redeat. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ritatiᷤᷤ custodiã uigiletis. Caritaᷤᷤ aut̃ uera ẽ & a¬
micũ diligẽ ĩ d̾m: & inimicũ diligere ꝓpter
om̃. Quam quisquis non habet. om̃e
bonum amittit quod habet: talento
quod acceꝑat priuat᷑. & iuxta dñic̃a
sententiam in exteriores tenebras mittit᷑.
Per penam quippe in exteriores tene¬
bras cadst. quia ꝑ culpam suam sponte
in interiores tenebras cecidit. Illic co¬
actus patitur tenebras ultionis qui
hic libenter sustinuit tenebras uolup¬
tatis. Sciendum uero est quod nullus
piger abhac talenti acceptione securus
est. Nullus namq est qui ueraciter di¬
cat. talentum minime accepi: non ẽ
Talenti enim nomine culibet pau¬
peri etiam hoc ipsum reputabitur qđ
uel minimum accepit. Alius namq
accepit intelligentiam. p̾dicationis mi¬
nisterium debet ex talento. Alius ter-¬
renam substantiam accepit: erogatio¬
nem talenti debet ex rebus. Alius nec
inter noꝵ intelligentiam. nec rerum
affluentiam accepit: sed tamen didicit

Expanded text:
am vigiletis. Charitas autem vera est amicum diligere in Deo, et inimicum diligere propter Deum. Quam quisquis non habet omne bonum amittit quod habet, talento quod acceperat privatur, et juxta Dominicam sententiam in exteriores tenebras mittitur. Per poenam quippe in exteriores tenebras cadit, qui per culpam suam sponte in interiores tenebras cecidit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis. 7. Sciendum vero est quod nullus piger ab hac talenti acceptione securus est. Nullus namque est qui veraciter dicat: Talentum minime accepi, non est Talenti enim nomine cuilibet pauperi etiam hoc ipsum reputabitur, quod vel minimum accepit. Alius namque 1487 accepit intelligentiam, praedicationis ministerium debet ex talento. Alius terrenam substantiam accepit, erogationem talenti debet ex rebus. Alius nec internorum intelligentiam, nec rerum affluentiam accepit, sed tamen didicit
Abbreviated transcription (Latin):
ce dominica dicitur. Euge serue
bone & fidelis. quia suꝑ pauca fuisti
fidelis. supra multa te constituam
intra in gaudium dnĩ tui. Pauca
quippe sunt bona omĩa p̾sentis uitȩ.
quamlibet multa uideantur: sed t̾c
fidelis seruus supra multa constituit᷑:
quando deuicta om̃i corruptionis
molestia de ȩternis gaudiis in illa
celesti sede głatur. Tunc ad dñi sui gau¬
dium ꝑfecte intromittit᷑: quando in
ȩterna illa patria assumptus. atq
angłoꝵ cetib ammixtus. sic interiꝰ
gaudet de munere. ut non sit iam
quod exterius doleat de corruptione.
Seruus autem qui oꝑari de talento
noluit. ad dñm cum uerbis excusa¬
tionis redit dicens. Dñe scio quia

Expanded text:
ge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam: intra in gaudium domini tui . Pauca quippe sunt bona omnia praesentis vitae, quamlibet multa videantur. Sed tunc fidelis servus super multa constituitur quando, devicta omni corruptionis molestia, de aeternis gaudiis in illa coelesti sede gloriatur. Tunc ad domini sui gaudium perfecte 1465 intromittitur, quando in aeterna illa patria assumptus, atque angelorum coetibus admistus, sic interius gaudet de munere, ut non sit jam quod exterius doleat de corruptione. 3. Servus autem qui operari de talento noluit, ad dominum cum verbis excusationis redit, di
Abbreviated transcription (Latin):
re preceptum. sacerdotes quatuor ha¬
bere uestes. totidem misticis colorib
mira uarietate distinctas. pontifices
& ea quȩ sacerdotes & alia quatuor
indumenti genera coloꝵ quidem eoꝵ¬
dem sed sublimioris gr̃a dignitatis.
& auro inter lucente chorusca: &
patriarcharum atq ipsius dñĩ no¬
mine redimita gestare: quȩ ꝑ singła
uel exponere uel solum ꝓponere ꝓ¬
prii industriam spec¬
tat oꝑis.

Expanded text:
re praeceptum. Sacerdotes quatuor hare praeceptum. Sacerdotes quatuor habere vestes, totidem mysticis coloribus mira varietate distinctas. Pontifices et ea quae sacerdotes et alia quatuor indumenti genera, colorum quidem eorumdem, sed sublimioris gratia dignitatis, et auro interlucente corusca, et patriarcharum atque ipsius domini nomine redimita gestare. Quae per singula vel exponere, vel solum proponere, proprii industriam spectat operis.
Abbreviated transcription (Latin):
& malum. occidua flere & ad eterna
norunt anhelare. Beati qui ꝑfortitudi¬
nem fidi. omnia ualent molesta tolera¬
re. Igitur qui necdum sconsummate uir¬
tutis arcem conscendere ualent. gene¬
ralis interim ꝑfectionis sunt beatitu¬
dine ꝑforiendi. quatinus abonis pau¬
latim ad meliora progressi. dum con¬
sistentem in planiciȩ dñm libenter au¬
scultant. ad hunc quandoq in monte
sedentem sublimiter ascendant. Nam
quoꝵ ad huc edomandis instruendisq
cordib insistit: hos quasi stans qui
situs est laborantis affatur. Quos uͦ
longo studii spiritalis exercitio prom¬
tos iam iamq ac dociles inuenit. his
libertate ac dignitate magistri quasi
quietus saluator residens mystica que¬
q desuꝑnis intimat. Quȩ spiritaliũ
differentia ꝓfectuum in israheliticȩ
plebis est habitu pulcherrimis exp̃ssa
figuris. ubi uulgus omne quib lib&
uestib utens: in quatuor angulis pal¬
lioꝵ iacinctinas sibi fimbrias est face¬

Expanded text:
et malum, occidua flere, et ad aeterna et malum, occidua flere, et ad aeterna norunt anhelare. Beati qui per fortitudinem fidei omnia valent molesta tolerare. Igitur, qui necdum consummatae virtutis arcem conscendere valent, generalis interim perfectionis sunt beatitudine perfovendi. Quatenus a bonis paulatim ad meliora progressi, dum consistenti in planitie Domino libenter auscultant, ad hunc quandoque in monte sedentem sublimiter ascendant. Nam quorum adhuc edomandis instruendisque cordibus insistit, hos quasi stans, qui situs est laborantis, affatur. Quos vero longo studii spiritalis exercitio promptos jam ac dociles invenit, his libertate ac dignitate magistri, quasi quietus Salvator residens, mystica quaeque de supernis intimat. Quae spiritalium differentia profectuum, in Israeliticae plebis est habitu pulcherrimis expressa figuris. Ubi vulgus omne quibuslibet vestibus utens, in quatuor angulis palliorum hyacinthinas sibi fimbrias est face
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾m hec enim faciebant ꝓpħis pa¬
tres eoꝵ. Bene exemplo adhortatus ẽ.
quia uera dicentes solent ꝑsecutionẽ
pati. nec tamen ido ꝓphȩ antiqui
timore ꝑsecutionis a ueritatis p̾dica¬
tione defecerunt. Notandum sane. qͥa
sicut matħs ꝑ octo quas posuit beati¬
dudines. octauam spei nr̃ȩ ꝑfectionẽ.
quȩ resurrectionis gła dedicatur insi¬
nuat: ita lucas ꝑ quatuor uirtutes
amplectitur cardinales. Beati enim paui¬
peres: qui ꝑ temꝑantiam amundi re-¬
frenantur illecebris. Beati esurientes.
qui sua fame commoniti esurientib
esse miserendum. & ipsi ꝑ iusticiam mi¬
serentur ut ualent. Nã elemosinã quã in¬
reddimus: iusticiam recte dici testatur
psalmista qui ait. Disꝑsit dedit pau-¬
ꝑibus. iusticia eius manet in scłm se-¬
culi. Iusticia est enim. qu a sua cuiq
tribuimus nemini quicquam deben-¬
tes nisi ut inuicem diligamus. B̾eati qͥ
ꝑ prudentiam inter bonum dinoscentes

Expanded text:
Secundum haec enim faciebant prophetis paSecundum haec enim faciebant prophetis patres eorum. Bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati. Nec tamen ideo prophetae antiqui timore persecutionis, a veritatis praedicatione defecerunt. Notandum sane quia sicut Matthaeus per octo quas posuit beatitudines octavam spei nostrae perfectionem quae resurrectionis gloria dedicatur insinuat, ita Lucas per quatuor virtutes amplectitur cardinales. Beati enim pauperes, qui per temperantiam a mundi refrenantur illecebris. Beati esurientes, qui sua fame commoniti esurientibus esse miserendum, et ipsi per justitiam miserentur ut valent. Nam eleemosynam qua reddimus, justitiam recte dici testatur Psalmista, qui ait: Disperdit pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi . Justitia est enim, qua sua cuique tribuimus, nemini quidquam debentes, nisi ut invicem diligamus. Beati qui per prudentiam inter bonum dignoscentes
Abbreviated transcription (Latin):
multa est in cęlo. Non hoc a quolib&
paciente. sed ab eo qui suꝑnȩ tantum
mercedis intuitu patitur. p̃ceptum
potest impleri: ut scilicet inter odia
cordium inter ꝓbra linguarum. inter
ipsas ꝑsequentium manus ȩquali. immo
letiori adhuc corde uersetur. Non ad
hoc nr̃i similes ualent sed eoꝵ qui i¬
bant gaudentes a conspectu concilii:
qm digni habiti sunt ꝓ nomine iħu
contumeliam pati. Qui gͦ multa iN
terris ꝓ. xp̃o sustinet aduersa multa
in cȩlis a xp̃o recipiet dona. Cȩterũ
quanta abhelia uerboꝵ iacula falsi
sustinuerunt ꝓpħȩ quos deridens aie¬
bat. Clamate uoce maiore ds enĩ est
baal & forsitan loquitur. aut indiuer-¬
sorio est aut initinere: aut certe dor¬
mit ut excitetur. Quantam dedere
stragem qui octiͣgenti simul. & quin¬
quaginta sunt interempti. Uerum
quia baal & non xp̃c in causa erat.
nec irrisi gaudebant. nec occisi pal¬
mam sed penam meruere ꝑhennem.

Expanded text:
multa in coelo. Non hoc a quolibet multa in coelo. Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo qui supernae tantum mercedis intuitu patitur, praeceptum potest impleri, ut scilicet inter odia cordium, inter probra linguarum, inter ipsas persequentium manus, aequali, imo laetiori adhuc corde versetur, non ad hoc nostri similes valeant, sed eorum qui ibant gaudentes a conspectu consilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati . Qui ergo multa in terris pro Christo sustinet adversa, multa in coelis a Christo recipiet dona. Caeterum quanta ab Elia verborum jacula falsi sustinuere prophetae, quos deridens aiebat: Clamate voce majore: Deus enim est Baal, et forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut excitetur . Quantam dedere stragem qui octingenti simul et quinquageni sunt interempti? Verum quia Baal et non Christus in causa erat, nec irrisi gaudebant, nec occisi palmam, sed poenam meruere perennem.