comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
damus. Recteq hoc ap Ciceronẽ disserit Crassus. Est
n. eloquẽtia una ꝗdẽ de sumis uitutib: & ip̃e Cicͦ
sua ꝑlona eũ ad Brutũ in epistolis. tũ ẽ aliis loais
uirtutẽ eam appelle. At prooemiũ ałn & narratiõc
dicit malus hõe argu sic: ut nihil sit in iis reꝗgren¬
dum. Nam & latro pugnabit acriter. Uirtus tñ eĩt
fortitudo: e torm̃ta sine gemitu fere malus seruus
tolerãtia tñ doloris laude sua nõ carebit. Multa
fiunt eadem: sed aliter. Sufficiẽ ig̃ hec ꝗa de utilita.¬
te supra tractauimus.⁊ Quę sit materia Rhetorices¬
in snĩa poĩt ap̃ platonẽ Gorgias: quę si ita ac¬
cipit᷑ : ut ẜmo quacunq de re compositus dicat᷑ or̃o.
nõ materia sed opus ẽ: ut statuarii statua: Nam
e or̃o efficitur arte sicut statua. Si uõ hac appella¬
tione uerba ipsa significari putamꝰ: nihil hȩc sñ reꝗ¬

Expanded text:
damus, recteque hoc apud Ciceronem dixerit Crassus: est damus, recteque hoc apud Ciceronem dixerit Crassus: est enim eloquentia una quaedam de summis virtutibus, et ipse Cicero sua persona cum ad Brutum in epistulis, tum aliis etiam locis virtutem eam appellet? at prooemium aliquando ac narrationem dicet malus homo et argumenta, sic ut nihil sit in iis requirendum. nam et latro pugnabit acriter, virtus tamen erit fortitudo; et tormenta sine gemitu feret malus servus, tolerantia tamen doloris laude sua non carebit. multa fiunt eadem sed aliter. sufficiant igitur haec, quia de utilitate supra tractavimus. materiam rhetoricesin sententia ponitur apud Platonem Gorgias. quae si ita accipitur, ut sermo quacunque de re compositus dicatur oratio, non materia sed opus est, ut statuarii statua; nam et oratio efficitur arte sicut statua. sin hac appellatione verba ipsa significari putamus, nihil haec sine re
Abbreviated transcription (Latin):
quas ꝗdẽ Zeno adeo coniũxit: ur hãc compresse in pu¬
gnũ manus: illã explicitȩ dicere siłem: ẽ disputa¬
trixauntus erit. adeo de hac: quȩ speciosior atq aꝑ¬
tior tanto ẽ nihil dubitatur. Sed plenius hoc idem
atq aꝑtius intueri ex ipsis oꝑibus uolo. Nam ꝗd ora¬
tor in laudãdo facie nisi honestoꝵ. ac turpium ꝑitꝰ :
At in suadẽdo nisi utilitate ꝑspecta: aut in iudicũs: si
iustitiȩ sit ignarus : Quid nõ fortitudinẽ postulat res
eadem: cum sȩpe ꝯtra turbulentas popłi minas: seꝑe
cũ ꝑ iculosa potentiũ offensa / nõ nũꝗͣ ut in iudicio Mi¬
loniano inter circũtusa militu arma dicendũ sit.
Ut si uirtus nõ est: ne ꝑstã quidẽ esse possit or̃o.
Qd si ea ĩ qͦ. aĩaliu est uirtus : qua prestat egt̾a . uł
plęraq: ut in leone impetus: in equo uelocitas: ho-¬
minẽ porro rõe atq oratiõe excellere cęteris cẽtui
est: cũ nõ tam in eloqͣntia ꝗͣ in rõe uirtutẽ eiꝰ eẽ at¬

Expanded text:
as quidem Zeno adeo coniunxit, ut hanc compressae in pugnum manus, illam explicatae diceret similem, etiam disputatrix virtus erit. adeo de hac, quae speciosior atque apertior tanto est, nihil dubitabitur. sed plenius hoc idem atque apertius intueri ex ipsis operibus volo. nam quid orator in laudando faciet nisi honestorum et turpium peritus? aut in suadendo nisi utilitate perspecta? aut in iudiciis, si iustitiae sit ignarus? quid ? non fortitudinem postulat res eadem, cum saepe contra turbulentas populi minas, saepe cum periculosa potentium offensa, nonnunquam, ut iudicio Miloniano, inter circumfusa militum arma dicendum sit; ut, si virtus non est, ne perfecta quidem esse possit oratio. quodsi ea in quoque animalium est virtus, qua praestat cetera vel pleraque, ut in leone impetus, in equo velocitas, hominem porro ratione atque oratione excellere ceteris certum est: cur non tam in eloquentia quam in ratione virtutem eius esse cre
Abbreviated transcription (Latin):
Uti ẽ uitiis rhetoricen: qđ ans nłła faciat criminant:
ꝗa & falsu dicat:. & affectus moueat: quoꝵ neuirũ
ẽ turpe: cũ ex bona rõe ꝓficiscitur: ideoq ñ uitiu
Nam & mẽdaciũ dicẽ ẽ sapienti ałñ concessum est:
& affectus si ałt ad eꝗtatem ꝑduci iudex nõ poterit :
necio mouebit orator. Imperiti.n. iudicant: & qui
frequẽter in hoc ip̃m̃ fallendi st: ne erraẽ. Nã si mihi
sapiẽtes iudices dent᷑: sapiẽtum conciones : atq oẽ
conciliũ: nihil inuidia ualeat nihil gr̃a : nihil in¬
uidia presumpta falsiq testes. perꝗ̃ sit exiguus
eloquẽtiȩ locus: ⁊ ꝓpe in sola delectatiõe ponatur
Sin e audientiũ mobiles animi ꝙ tot malis ob¬
noria ueritas: arte purgandũ est: & adhibenda:
quȩ prosũt. Nec .n. ꝗ recta uia depulsus est: reduci
ad eã nisi alio fleru põt. Plurima uo̾ ex eo ꝯtͣ
ricen ẽẽ ꝯͣriam sibi: nullã artem destruere: quod

Expanded text:
uti etiam vitiis rhetoricen, quod ars nulla faciat, criminantur, uti etiam vitiis rhetoricen, quod ars nulla faciat, criminantur, quia et falsum dicat et adfectus moveat. quorum neutrum est turpe, cum ex bona ratione proficiscitur, ideoque nec vitium. nam et mendacium dicere etiam sapienti aliquando concessum est, et adfectus, si aliter ad aequitatem perduci iudex non poterit, necessario movebit orator. imperiti enim iudicant et qui frequenter in hoc ipsum fallendi sint, ne errent. nam , si mihi sapientes iudices dentur, sapientium contiones atque omne consilium, nihil invidia valeat, nihil gratia, nihil opinio praesumpta falsique testes: perquam sit exiguus eloquentiae locus et prope in sola delectatione ponatur. sin et audientium mobiles animi et tot malis obnoxia veritas, arte pugnandum est et adhibenda quae prosunt. neque enim, qui recta via depulsus est, reduci ad eam nisi alio flexu potest. plurima vero ex eo contra ricen esse contrariam sibi; nullam artem destruere quod
Abbreviated transcription (Latin):
dimus: & quis essa. diximꝰ. Prȩstabit hunc semꝑ ora¬
tor. Semꝑ .n. bñ dice. firmũ aũt hoc: qđ oppõitur.: aduꝰ¬
sus eos fortasse sit ꝗ ꝑsuadere finem putauert̃. No¬
ster orator. arsq a nom finita nõ sũt poĩta in euẽtu.
Tendit ꝗđẽ ad iuictoriã: ꝗ dicit: sed cũ bñ dixit: ẽ si nõ
uncat. id: qđ arte cõtinctur. effecit. Nã e gub̵nator
uult salua naue in portũ ꝑuenire: si tñ tempestate
fuent abreptꝰ. nõ iõ minꝰ er̃it gubnator: diceq notũ
illud dũ clauũ rectũ teneã: E medicus sanitatem
sm roem fecerit: medicinę fine nõ excidit. Ita ora¬
tori bñdixisse finis ẽ. Nam ẽ ars ea: ut post paulũ
clarius oñdemꝰ ĩ actu poĩta nõ in effectu. Ita falsu
erit illud quoqi: qđ đr̃. artes scire qñ sint fines ꝯst¬
cutę. rhetoricen nescire. Nã se ꝗsq bñdicẽ intelligit

Expanded text:
endimus, et quis esset diximus. et praestabit hunc semper oraendimus, et quis esset diximus. et praestabit hunc semper orator, semper enim bene dicet. firmum autem hoc, quod opponitur, adversus eos fortasse sit, qui persuadere finem putaverunt. noster orator arsque a nobis finita non sunt posita in eventu. tendit quidem ad victoriam qui dicit; sed cum bene dixit, etiamsi non vincat, id quod arte continetur effecit. nam et gubernator vult salva nave in portum pervenire; si tamen tempestate fuerit abreptus, non ideo minus erit gubernator dicetque notum illud, dum clavum rectum teneam. et medicus sanitatem se omnia secundum rationem fecerit, medicinae fine non excidet. ita oratori bene dixisse finis est. nam est ars ea, ut post paulum clarius ostendemus, in actu posita non in effectu. ita falsum erit illud quoque, quod dicitur, artes scire quando sint finem consecutae, rhetoricen nescire. nam se quisque bene dicere intelligit.
Abbreviated transcription (Latin):
cẽsisq ꝑ nocte in aduersos mõtes agens arm̃ta spẽ
hosti abeuntis ex̾citus dedit: Sed illũ fefellit. Ip̃e ꝗo
ueꝵ esse. nõ ignorauit. Nec uõ Theo pompus Lacede¬
moniꝰ: cũ ꝑmutato cũ uxore habitu e custodia ut mu¬
lier euasit: falsã de se opiõem huit :. sed custodib pre-¬
buit. Itẽ orator cũ falso utitur ꝓ uero. scit ẽe falsum
eoq se pro uero uti. Non ergo falsam ht̃ ip̃e opĩõem
sed fallit aliũ. Nec cicꝰ: cum se tenebras offudisse iu-¬
dicib ĩ cã cluẽtii głatus ẽ: nihil ip̃e uidit: E pictõ
cum ui artis sue effecit: ut quędã eminẽ in oꝑe: q̃¬
dã recessisse credamus: ipse ea plana eẽ non nesct
Aiũt ẽ om̃s artes hr̃e finem aliquẽ propõitu: ad quẽ
tendãt: Hunc mõ nllu ẽẽ in rhetorice. mõ nõ prȩsta¬
ri eũ: ꝗ promittat᷑. mẽtiunt᷑. Hos .n. ẽe finẽ iam oñ¬

Expanded text:
censisque, per noctem in adversos montes agens armenta speciem censisque, per noctem in adversos montes agens armenta speciem hosti abeuntis exercitus dedit, sed illum fefellit, ipse, quid verum esset, non ignoravit. nec vero Theopompus Lacedaemonius, cum permutato cum uxore habitu e custodia ut mulier evasit, falsam de se opinionem habuit, sed custodibus praebuit. item orator, cum falso utitur pro vero, scit esse falsum eoque se pro vero uti; non ergo falsam habet ipse opinionem, sed fallit alium. nec Cicero, cum se tenebras offudisse iudicibus in causa Cluenti gloriatus est, nihil ipse vidit. et pictor, cum vi artis suae efficit, ut quaedam eminere in opere, quaedam recessisse credamus, ipse ea plana esse non nescit. aiunt etiam omnes artes habere finem aliquem propositum, ad quem tendant; hunc modo nullum esse in rhetorice, modo non praestari eum, qui promittatur. mentiuntur ; nos enim esse finem iam ost
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticulã ciuilitatis : sicut dialectias assignat Młta
Eritolaus ꝯtra : młta Rhodius Athenodorus Agnon
ꝗdẽ detraxit sibi in scriptione ip̃a fide: qua rhe¬
torices accusationẽ professus est. Nam de Epicuro¬
qui disciplinas omnes fugit. nihil miror. Hi plura di¬
cũt sed ex paucis locis ducta. Itaq potentissimis eoꝵ
breuiter occurrã: ne in infinitum quęstio euadat.
Prima his argum̃tatio ex materia est. Omes .n. ar¬
tes auĩt hr̃e materiã: qđ est uerũ. Rhetorices nlła
eẽ propriam: qđ esse falsum in sequẽtib probabo M¬
tera calumnia: nullã artem falsis assentiri opĩonibus:
quia cõstitui sñ prȩceptione nõ possit: quę semꝑ uera
sit. rhetoricen assentiri falsis: non ẽẽ igitur artem
Ego rhetoricã nõ nunꝗͣ dicere falsa pro ueris confite
Nam & imꝑator falsis utitur sepe: ut hãnibal cũ inclu¬
sus a fabio sarm̃tis circũ cornua boum deligatis in¬

Expanded text:
particulam civilitatis sicut dialectices adsignat. multa particulam civilitatis sicut dialectices adsignat. multa Critolaus contra, multa Rhodius Athenodorus. agnon quidem detraxit sibi inscriptione ipsa fidem, qua rhetorices accusationem professus est. nam de Epicuqui disciplinas omnes fugit, nihil miror. hi complura dicunt sed ex paucis locis ducta; itaque potentissimis eorum breviter occurram, ne in infinitum quaestio evadat. prima iis argumentatio ex materia est. omnes enim artes aiunt habere materiam, quod est verum; rhetorices nullam esse propriam, quod esse falsum in sequentibus probabo. altera est calumnia nullam artem falsis assentiri opinionibus, quia constitui sine perceptione non possit, quae semper vera sit; rhetoricen assentiri falsis, non esse igitur artem. ego rhetoricen nonnunquam dicere falsa pro veris confitebnam et imperator falsis utitur saepe, ut Hannibal, cum inclusus a Fabio, sarmentis circum cornua boum deligatis in
Abbreviated transcription (Latin):
tis id: qđ faciant ꝗ non didicerũt. dicẽ aũt hoĩes &e¬
qui non didicent̃. Nd cuiꝰ rei cõfirmationẽ affe¬
rũt De madem iRemigẽ: & eschinem hyperiden
oratores fuisse falso. Nã neq orator ẽẽ: ꝗ non didi¬
cit: pot: ⁊ hos sero potius ꝗ̃ nunꝗͣ didicisse quis
dicerit: Qꝗ̃ Eschines ab mitio sit uersatus in
litteris : quas pater eius ẽ clocebat : De madẽ neq
non didicisse certũ sit: E ꝯtinua dñdi excitatio
potuent tm̃. quãtuscũq poea fuit: fecisse. Nã id
potissimu dñdi genus est: seo E ptestantiorem.
si didicisse. futurum fuisse dicere licebit. Nec n.
orones scribere est ausus: ut eum młtũm ualuisse
in dñdo sciamus. Anstoteles: ut sola: quȩ rẽdi gr̃a
quȩdã suptilitatis sue argu excogitauit ĩ Gyclo
Sed idem & de arte Rhetonca tres libras scripsit.
& ĩ eoꝵ pͥmo nõ artem solũ eã fatetur. sad ei

Expanded text:
tis id, quod faciat qui non didicerittis id, quod faciat qui non didiceritqui non didicerint. ad cuius rei confirmationem adferunt, Demaden remigem, et Aeschinen hypocriten oratores fuisse. falso ; nam neque orator esse, qui non didicit, potest, et hos sero potius quam nunquam didicisse quis dixerit, quanquam Aeschines ab initio sit versatus in litteris, quas pater eius etiam docebat, Demaden neque non didicisse certum sit, et continua dicendi exercitatio potuerit tantum, quantuscunque postea fuit, fecisse; nam id potentissimum discendi genus est. sed et praestantiorem, si didicisset, futurum fuisse dicere licet; neque enim orationes scribere est ausus, ut eum multum valuisse in dicendo sciamus. Aristoteles , ut solet, quaerendi gratia quaedam subtilitatis suae argumenta excogitavit in Gryllo; sed idem et de arte rhetorica tris libros scripsit, et in eorum primo non artem solum eam fatetur, sed ei
Abbreviated transcription (Latin):
tes płes & omne ĩ trib ducib or̃ois genus ȩ cẽtamia
qͦ propoita eloquẽtiȩ int̾ se iuuenes inuenimꝰ. Qum
celatura clipei achillis & lices sũt & actores. Illu .n.
ad monere satis est oĩa quȩ ars consumarit : a nã ini¬
tia durisse: aut tollatut medicina: quȩ ex olsetua¬
tione salubriumi atq iis contrarioꝵ reperta est :¬
ꝗ ut ꝗbusdam place tota constat ex perim̃tis. Nã
ꝗ uulnus deligauit aliquis anteꝗͣ hȩȩ ars esse
E febrem quietee astinentia: non ꝗa rone uie¬
bat.: sed ꝗa id ualitudo ipsa coegerat: mitignuit.
Nec fabrica sit ars. Casas .n. primi illi sine arte
fecerut. Net musica cantatur. & saltatur per
om̃s gentes aliquo m̃õ Ita si Rhetorice uocari
debȩ sermo quicũq fuisse eã ante q̃ esse ars cõ¬
fitebor. Si uo non quisꝗs loquitur orator est :¬
& tum nõ tanꝗ oratores loquebant: nẽce ẽ ora¬
torẽ factum arte: nec ante artem fusse fateat.
Quo illud quoq excluđr: qđ dicunt: non eẽ ar¬

Expanded text:
in tribus ducibus orationis genus et certamina quoque proposita eloquentiae inter iuvenes invenimus, quin caelatura clipei Achillis et lites sunt et actores. illud enim admonere satis est, omnia, quae ars consummaverit, a natura initia duxisse. aut tollatur medicina, quae ex observatione salubrium atque iis contrariorum reperta est, et, ut quibusdam placet, tota constat experimentis; nam et vulnus deligavit aliquis, antequam haec ars esset, et febrem quiete et abstinentia, non quia rationem videbat, sed quia id valetudo ipsa cogebat, mitigavit. nec fabrica sit ars; casas enim primi illi sine arte fecerunt; nec musica; cantatur ac saltatur per omnes gentes aliquo modo. ita si rhetorice vocari debet sermo quicunque, fuisse eam, antequam esset ars, confitebor; si vero non quisquis loquitur, orator est, et tum non tanquam oratores loquebantur, necesse est, oratorem factum arte nec ante artem fuisse fateantur. quo illud quoque excluditur, quod dicunt, non esse ar
Abbreviated transcription (Latin):
actu .i. ope recesserũt : & contemplatione sui fruũtur :
Sed effectiue quoq aliꝗd siłe scriptis oronibiuł histo¬
niis: qđ ip̃m opus in parte oratoria metito ponimus:
consequetut. Si tam̃ una ex trib artib hñda sit. ga
maximus eius usus actu ꝯtinetur: atq est in eo fie¬
quẽtissima: dicatur actiua uł administratiua. Nã
& hoc eiusdem rei nomen est.

Expanded text:
actu, id est opera, recesserunt et contemplatione sui fruuntur. actu, id est opera, recesserunt et contemplatione sui fruuntur. sed effectivae quoque aliquid simile scriptis orationibus vel historiis, quod ipsum opus in parte oratoria merito ponimus, consequetur. si tamen una ex tribus artibus habenda sit, quia maxime eius usus actu continetur atque est in eo frequentissima, dicatur activa vel administrativa, nam et hoc eiusdem rei nomen est.
Abbreviated transcription (Latin):
Um sint igitut artiu alię poĩtȩ in inspectione .i
cognitione e ȩ̨stimatione reꝵ: qualis est astrolo¬
gia nullum exigens actũ: sed ip̃o rei: cui studium
hẽ intellectu ꝯtenta: quȩ therorice uocatur: alie
in agendo: quaꝵ in hoc finis est. e ip̃o actu ꝑficit᷑.
nihiłq post actum oꝑis relinꝗt: quę practice dicit:
qualis est saltatio: alis̨ ĩ effectu:quȩ̨ oꝑis: qđ oc̃łis
subiicitur. consumationẽ nõ finẽ accipiũt. quã poe¬
ticen appellamus: qualis ẽ pictura: fere iudicatum
est rhetoricen in actu ꝯsistere. Hoc .n. qđ est offi¬
Cii sui ꝑficit. atq ita ab om̃ibus distum est. Mihi ãt¬
thetorice in oratore ẽ tacente: e si defuerit agere
uł ꝓpoĩto uł aliquo casu impeditus: non magis desi.¬
ne eẽ orator: ꝗͣ medicus qui curãdi fecerit finẽ. Nã
est aliquis. ac nescio an matimus ẽ e secretis stu :¬
diis fructus: ac tũ pura uoluptas literaꝵ : cum ab

Expanded text:
um sint autem artium aliae positae in inspectione, id est cognitione et aestimatione rerum, qualis est astrologia, nullum exigens actum sed ipso rei, cuius studium habet, intellectu contenta, quae θεωρητικὴ vocatur; aliae in agendo, quarum in hoc finis est et ipso actu perficitur nihilque post actum operis relinquit, quae πρακτική dicitur, qualis saltatio est; aliae in effectu, quae operis, quod oculis subiicitur, consummatione finem accipiunt, quam ποητικήν appellamus, qualis est pictura: fere iudicandum est, rhetoricen in actu consistere; hoc enim, quod est officii sui, perficit. atque ita ab omnibus dictum est. mihi arhetorice in oratore etiam tacente, et si desierit agere vel proposito vel aliquo casu impeditus, non magis desinet esse orator quam medicus, qui curandi fecerit finem. nam est aliquis, ac nescio an maximus, etiam ex secretis studiis fructus ac tum pura voluptas litterarum, cum ab
Abbreviated transcription (Latin):
in statu alioꝗꝗ ab Hermagora inter spẽs iuridi¬
ciales usitatum. Aliis septẽ eẽ placuit: a ꝗb
nec trãslatio nec ꝗͣtitas. nec comꝑatio retepta
est : Sed in hoꝵ trium locũ subdite iiiiᵒ legales:
adiectȩq tribus alus rõnalib. Alui ꝑuenerunt
usq ad oeto traslatione ad septem suꝑiores ad¬
iecta. Aꝗbdã deiñ diuisa rõ est: ut status rona¬
In illis de re. in his de scripto quȩreret᷑. Qdam
indiu̾sum hos status ẽc̃ illas g̃ones maluerunt
Sed alii rationales tres putauerũt: an sit: quid
sit: quale sit: Hermagoras solus iiiᵒ cõiectu

Expanded text:
in statu, alioqui ab Hermagora inter species iuridiciales usitatum. aliis septem esse placuit; a quibus nec translatio nec quantitas nec comparatio recepta est, sed in horum trium locum subditae quattuor legales adiectaeque tribus illis rationalibus. alii pervenerunt usque ad octo, translatione ad septem superiores adiecta. A quibusdam deinde divisa ratio est, ut status rationain illis de re, in his de scripto quaereretur. quidam in diversum hos status esse, illas quaestiones maluerunt. sed alii rationales tres putaverunt, An sit? quid sit? quale sit? Hermagoras solus quattuor, coniectu
Abbreviated transcription (Latin):
sed ut Antonii ꝑsona seruare : ꝗ dissimulator artis fuit
epilogi de precent. Dein adiciũt illas uerboꝵ cauilla¬
tiones nihili qđ ex arte fiat : añ artẽ fuisse. Aeꝗ dixisse
hõies prose e in alios semꝑ : Doctores artis sero ia
circa Ctisiam e coraca primũ reꝑtos. Orõem igͣ an
arem fuisse : eoq arẽ non ẽẽ. Nos põro : qñ coeꝑit

Expanded text:
sed ut Antoni persona servetur, qui dissimulator artis fuit. sed ut Antoni persona servetur, qui dissimulator artis fuit. epilogi deprecentur. deinde adiiciunt illas verborum cavillationes, nihil, quod ex arte fiat, ante artem fuisse; atqui dixisse homines pro se et in alios semper, doctores artis sero et circa Tisian et Coraca primum repertos, orationem igitur ante artem fuisse eoque artem non esse. nos porro, quando coeperit
Abbreviated transcription (Latin):
dibtoꝵ titulis testatũ sit scriptos eos de arte rhetorica:
Cacero t̃ uõ: que rhetorice uocetur: esse artificiosam
eloquentiam dic̃at. Qđ nõ oratores tm̃ iudicauerũt: ut
& peripatetici pleriq cõsentiũt. At me dubitasse confiteor
an hãc ꝑtem quȩstionis tractandã putarẽ. Nã ꝗs ẽ alco
nõ ab etuditione modo sed a sensu remotus hõis : ut fabri¬
cũdi ꝗđ  texẽdi e luto uasa ducendi artẽ pute Rheto¬
ticen aũt marimũ : ac płchȩ rrimũ : ut supra diximus opus
in tam sublime fastigiũ ex istimq sinc arte uenisse. Eꝗđ
es cere ingenia materie difficultate credo uoluisse : sicut
Soetatẽ gđr. Qdam ñalem esse t hetoricen uolũt : E tñ
adiuuari excitatione nõ diffitentꝰ: ut in libris ciceronis
de oratore dicie Antonius obseruationẽ quandã cẽ
nõ artẽ: Qđ nõ ideo : ut pro uero accipiam est poitu

Expanded text:
librorum titulis testatum sit, scriptos eos de arte rhetorica; librorum titulis testatum sit, scriptos eos de arte rhetorica; Cicero vero eam, quae rhetorice vocetur, esse artificiosam eloquentiam dicat. quod non oratores tantum vindicarunt, ut i et Stoici et Peripatetici plerique consentiunt. ac me dubitasse confiteor, an hanc partem quaestionis tractandam putarem; nam quis est adeo non ab eruditione modo sed a sensu remotus hominis, ut fabricandi quidem et texendi et e luto vasa ducendi artem putet, rhetoricen autem, maximum ac pulcherrimum, ut supra diximus, opus, in tam sublime fastigium existimet sine arte venisse? equiexercere ingenia materiae difficultate credo voluisse, sicut toricen volunt et tamen adiuvari exercitatione non diffitentur, ut in libris Ciceronis de Oratore dicit Antonius, observationem quandam esse non artem. quod non ideo, ut pro vero accipiamus, est positum,
Abbreviated transcription (Latin):
uor est: ꝗͣtũ adiuuat animus ille cȩlestis. Ꝙ si nihil
a diis orõe melius accepimus: quid tã dignũ cultu
ac labore ducamus: aut in quo malimus pręstare
deo mani ͫ erit : si cogitauerimꝰ : & uñ & quousq iã ꝓuecba
sit orandi facultas: & ad huc augeri pt̃. Nã ut omitta
defende amicos: regere ꝯsiliis senatũ: poplu ex citum
ĩ quę uult: ducere i ꝗͣ sit utile ꝯueniatq bono uiro: nõne
płchru uł hoc ip̃m ẽ: ex cõi intellestu u̾bisq ꝗb utant᷑
om̃s tm̃ asscꝗ laudis E głt: ut nõ loꝗ e orare. sed qͥł pericdi
ꝯtigit fulgurare: ac tonare uidearis. AnRherorice sit¬
Inis non erit si expatiati parte in hac & indulgere
uoluptan uelim.: Trãscamus igitur ad eam questionẽ :
quȩ sequit᷑ an Aherorice ars sit. Qđ quidẽ adeo exiis
qui prȩcepta dñdi tradiderũt nemo dubitauit : ut ẽ ip̃is

Expanded text:
vox est, quantulum adiuvat animus ille caelestis? quare si nihil vox est, quantulum adiuvat animus ille caelestis? quare si nihil a dis oratione melius accepimus, quid tam dignum cultu ac labore ducamus, aut in quo malimus praestare deo manifestum erit, si cogitaverimus, unde et quo usque iam provecta sit orandi facultas; et adhuc augeri potest. nam ut omittam, defendere amicos, regere consiliis senatum, populum, exercitum in quae velit ducere, quam sit utile conveniatque bono viro, nonne pum adsequi laudis et gloriae, ut non loqui et orare sed, quod Pericli ntigit, fulgurare ac tonare videaris? finis non erit, si exspatiari in parte hac et indulgere voluptati velim. transeamus igitur ad eam quaestionem, quae sequitur, an rhetorice ars sit. quod quidem adeo ex iis, qui praecepta dicendi tradiderunt, nemo dubitavit, ut etiam ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
egere acꝗsite extrinsecus opis. Nam & ingredi citiꝰ
e pasci & tranare aquas citra docentẽ nã ip̃a sciunt.
& pleraq cõtra frigus ex suo corpore uestiuntur: E ar
mis ingenita quȩdã & ex obuio fere uictus. Circa q̃
omnia multus hõibus labor ẽ. Rationẽ ig nobis prȩ¬
cipuam dedit: eiusq nos socios ẽẽ cum diisĩmorta¬
libus uoluit. Sed ip̃a rõneq tam nos iuuare: neq
tam essȩ in nobis manifesta: nisi quȩ concepissemus
mẽte: promere ẽ loquẽdo possemꝰ: Qđ magis deẽẽ
cȩteris aĩalibus ꝗ̃ intellectũ & cogitationẽ quãdam
uidemus. Nam e moliri cubilia ae nidos texere: e
educare foetus & excludere quinꝙ̃ reponẽ in hye¬
mem alim̃ta. opera quȩdam nobis in imitabilia : qua-¬
lia sunt ceraꝵ. & mellis: efficere: nõ nłłius fortasse
rõis est: Sed quia carẽ sermone: quę id faciũt: mu¬
ta atq ir ronabilia uocant᷑. Deniq hoĩes ꝗbus negata

Expanded text:
egere adquisitae extrinsecus opis. nam et ingredi citius egere adquisitae extrinsecus opis. nam et ingredi citius et pasci et tranare aquas citra docentem natura ipsa sciunt. et pleraque contra frigus ex suo corpore vestiuntur, et arma iis ingenita quaedam et ex obvio fere victus, circa quae omnia multus hominibus labor est. rationem igitur nobis praecipuam dedit eiusque nos socios esse cum dis immortalibus voluit. sed ipsa ratio neque tam nos iuvaret neque tam esset in nobis manifesta, nisi, quae concepissemus mente, promere etiam loquendo possemus, quod magis deesse ceteris animalibus quam intellectum et cogitationem quandam videmus. nam et mollire cubilia et nidos texere et educare fetus et excludere, quin etiam reponere in hiemem alimenta, opera quaedam nobis inimitabilia qualia sunt cerarum ac mellis efficere, nonnullius fortasse rationis est; sed quia carent sermone, quae id faciunt, muta atque irrationalia vocantur. denique homines, quibus negata
Abbreviated transcription (Latin):
maximꝰ honor uictorib bello ducibus datur in toga
meruit: Nõ ꝑterritos militũ animos freq̃nter a
metu reuocat orator: & tot pugnandi ꝑicula ine-¬
untib laudẽ uita potiorẽ ẽẽ ꝑsuade: Nec uõ me
Lacedȩ monii aut Athenienses magis mouerĩt: ꝗ̃ poplus
Ro: ap̃ quẽ sum̃a semꝑ oratorib dignitas fuit. Equiđ nec
urbiũ ꝯditores reor ałr effecturos fuisse: ut uaga illa
młtitudo coire ĩ popłos  nisi docta uoce cõmota. Hec le¬
gũ repertores sñ sum̃a ui orandi cõsecutos: ut se ipsi
hoĩes ad ẜuitutẽ iuris astringerẽ. Ein ip̃a uitȩ precerta
id br̃i malum : quo bñ uti lice. Ueꝵ hec apud cos forlitã
quȩrantur: qui sum̃a rhetonces ad ꝑsuadendũ uim re¬
tulert̃. Si uõ ẽ bñ dicendi scĩa: quẽ nos finem sequem̃:
ut sit orator impͥmis uirbonus utilẽ: certe eẽ eam cõ¬
fitẽdũ ẽ. Et herele deus ille princeps parens rer fa¬

Expanded text:
maximus honor victoribus bello ducibus datur, in toga maximus honor victoribus bello ducibus datur, in toga meruit? nonne perterritos militum animos frequenter a metu revocat oratio et tot pugnandi pericula ineuntibus laudem vita potiorem esse persuadet? neque vero me Lacedaemonii atque Athenienses magis moverint quam populus Romanus, apud quem summa semper oratoribus dignitas fuit. equidem nec urbium conditores reor aliter effecturos fuisse ut vaga ilia multitudo coiret in populos, nisi docta voce commota; nec legum repertores sine summa vi orandi consecutos, ut se ipsi homines ad servitutem iuris astringerent. quin ipsa vitae praecepta, id haberi malum, quo bene uti licet. verum haec apud eos forsitan quaerantur, qui summam rhetorices ad persuadendi vim rettulerunt. si vero est bene dicendi scientia, quem nos finem sequimur, ut sit orator in primis vir bonus, utilem certe esse eam confitendum est. et hercule deus ille princeps, parens rerum fa
Abbreviated transcription (Latin):
cor romanoꝵq & enumerãt: qui ꝑniciosa nõ singlis
ciuitatũ uł euertent̃. eõq E Lacedȩ monioꝵ ciuitate
expłła & athenis qͣ: ubi actor mouere affectus ueta¬
batut: uelut recisam orandi potãtem. Quo ꝗđ mõ
nec duces erũt utiles: nec magr̃at nec medicina nͨ
deniq ip̃a sap̃iã. Nam e Dux flaminius: & Gracchi: Satũ¬
tia de prehẽsa sunt. Cibos asꝑnemur. aitulerut sȩpe
ualitudinis c̃as. Nũꝗͣ testa subeamꝰ. Suꝑhitantes ałn¬
ꝓcũbunt. Non fabricetur militi gladius. põt uti eodẽ
ferro larro. Qui nescit ignes aquas: sine ꝗb nłła sit uita
e ne tr̃enis ĩmorer: solẽ lunaq prȩcipua sideꝵ aln
ẽ nocere: Num igͣ ne gabitur deformẽ pyrrhi pacẽ
cȩcus ille Appius dñdi uirib diremisse: Aue nõ diui¬
na .M. sullii eloq̃ntia e cõtra leges agrarias popłaris
fuit: & Catilinȩ fregit audaciam: E supplicationes: ꝗ

Expanded text:
corum Romanorumque et enumerant, qui perniciosa non singulis corum Romanorumque et enumerant, qui perniciosa non singulis status vel everterint, eoque et Lacedaemoniorum civitate expulsam et Athenis quoque, ubi actor movere adfectus vetabatur, velut recisam orandi potestatem. quo quidem modo nec duces erunt utiles nec magistratus nec medicina nec denique ipsa sapientia. nam et dux Flaminius et Gracchi, Saturtia deprehensa sunt. cibos aspernemur; attulerunt saepe valetudinis causas. nunquam tecta subeamus; super habitantes acumbunt. non fabricetur militi gladius; potest uti eodem ferro latro. quis nescit, ignes, aquas, sine quibus nulla sit vita, et ne terrenis immorer solem lunamque, praecipua siderum, aliquando et nocere? num igitur negabitur deformem Pyrrhi pacem caecus ille Appius dicendi viribus diremisse? aut non divina M. Tulli eloquentia et contra leges agrarias popularis fuit et Catilinae fregit audaciam et supplicationes, qui
Abbreviated transcription (Latin):
n. nõ utiqiquȩ inuenero: sed quȩ placebũt: Sicut
hoc: rhetoricen ẽẽ bñ dñdi sciãm: cũ reꝑto: quod
est optimũ: ꝗ quȩrit: aliud peius uelit: His ap-¬
probatis simul manifestũ est illud qͦ: quem finem
uł quid sumum: & ultimũ habeat rhetorice: qđ
Equitur quȩstio : an utilis rhetorice. Nã ꝗdã uehem̃¬
ter in eam inuehi solẽ: E qđ sit indignissimum
inaccusatiões orõis utuntur orandi uirib : Eloq̃ntia
ẽẽ: quȩ potius eripiat scelestos: cuiꝰ fraude damnẽ¬
tur int̾im boni: consilia ducant᷑ in peius: nec sȩdicio¬
nes mõ turbęq popłares: sed bella e in expiabilia
excitentur : Cuius deniq: tum matimus sit usus:
cũ pro falsis cõtra ueritatem uale. Nam e Socrati
obiiliunt comiti docere eũ quõ peiorem cam̃ me-¬
liorem faciat. Et ꝯtra Thysiam e Gorgiam siłia
dicit polliceri plato. Et his adiiciũt erempla gre¬

Expanded text:
enim non utique quae invenero sed quae placebunt, sicut enim non utique quae invenero sed quae placebunt, sicut hoc, rhetoricen esse bene dicendi scientiam; cum reperto quod est optimum, qui quaerit aliud, peius velit. his approbatis, simul manifestum est illud quoque, quem finem vel quid summum et ultimum habeat rhetorice, quosequitur quaestio, an utilis rhetorice. nam quidam vehementer in eam invehi solent, et, quod sit indignissimum, in accusationem orationis utuntur orandi viribus: eloquentiam esse, quae poenis eripiat scelestos, cuius fraude damnentur interim boni, consilia ducantur in peius, nec seditiones modo turbaeque populares sed bella etiam inexpiabilia excitentur; cuius denique tum maximus sit usus, cum pro falsis contra veritatem valet. nam et Socrati obiiciunt comici docere eum, quomodo peiorem causam meliorem faciat, et contra Tisian et Gorgian similia dicit polliceri Plato. et his adiiciunt exempla Grae
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓtinus mores ẽ oratoris: cum bene dicere nõ
possit: nisibonus. Idem uale chrysippi finis ille ductꝰ
a cleante: sciã recie dicendi: Sunt płes eiusdem:
sed ad alias qũones magis ꝑtinꝙ̃. Idem sentire¬
Idem sentire finis hoc mõ comprehensus ꝑsuadere :¬
qđ oporteat: nisi ꝙ artem ad exitũ alligat. Bene
areus dicere ẜm uirtutẽ or̃onis: excludũt a rhe-¬
torice malos: & illi: qui stĩam ciuilium offiorum
eam purauerũt. si sciãm uirtutẽ iudicãt: sed an-¬
guste iniraq ciuiles quȩstiones coercẽ. Albutiꝰ non
obscurus professor atq auctor : sciãm bñ dñdi esse
consentit. Sed exceptionibus peccat adiiciendo ec̃
ciuiles quȩstiones: & credibiłr : Quaꝵ iam utriq re
sponsum ẽ. Ptobabilis &e illi uoluntatis : qui recte sen-¬
tire & dicere rhetorices putauerũt. Hi sut fere
titerit: nihil iisdem uerbis: quȩ prior aliꝗs occupasse
finiendi. Quȩ ambitio procul aberit ame. Dicam

Expanded text:
 etiam mores oratoris, cum bene dicere non possit nisi bonus. idem valet Chrysippi finis ille ductus a Cleanthe scientia recte dicendi. sunt plures eiusdem, sed ad alias quaestiones magis pertinent. idem sentit et finis hoc modo comprehensus, persuadere quod oporteat, nisi quod artem ad exitum alligat. at bene Areus dicere secundum virtutem orationis. excludunt a rhetorice malos et illi, qui scientiam civilium officiorum eam putaverunt, si scientiam virtutem iudicant; sed anguste intra civiles quaestiones coercent. Albucius , non obscurus professor atque auctor, scientiam bene dicendi esse consentit, sed exceptionibus peccat adiiciendo circa civiles quaestiones et credibiliter; quarum utrique iam responsum est. probabilis et illi voluntatis, qui recte sentire et dicere rhetorices putaverunt. hi sunt feretiterit, nihil eisdem verbis, quae prior aliquis occupasset, finiendi, quae ambitio procul aberit a me. dicam
Abbreviated transcription (Latin):
gñis labore uersati: sine molestia : quę ipsi cõposuert
iã familiarius aĩõ suo affige: & assuesca optimis.
semꝑq hebut intra se : qđ imuentur. ꝙ̃ nõ seatẽtes
formam orõis: illã : quam mente penitꝰ acceꝑint: ex¬
primẽ. Abundabũt aũt copia uerbaꝵ optimoꝵ ał com¬
posinone ac figuns iam nõ quȩsitis: sed sponet e ex
reposito uelut thesauro se offerentib. Accedit his e
iucũda in sermone: idonea qͦ. dictor relatio: e in
cãis utilis. Nam & plus aũctis afferũt ea: quȩ non
pñtis gratia litis st comparata. e gr̃am sȩpe maio¬
quȩ ipsi scripserũt: dicere: ut laboris sui fructum
⁊̃ ex illa : quę̧ maxime petitur. laude płimũ capiãt.
U erũ id qͦ tum fieri oportebit: cum aliꝗd comodius eli-¬
mauerĩt: ut eo uelut p̃mio studii sui donẽtur: ac se
meruisse: ut dicerẽ: gaudeant. An secundum su¬

Expanded text:
laboris genere versati, sine molestia quae ipsi composuerint laboris genere versati, sine molestia quae ipsi composuerint iam familiaria animo suo adfigent, et adsuescent optimis semperque habebunt intra se, quod imitentur; et iam non sentientes formam orationis illam, quam mente penitus acceperint, expriment. abundabunt autem copia verborum optimorum et compositione et figuris iam non quaesitis sed sponte et ex reposito velut thesauro se offerentibus. accedit his et iucunda in sermone bene a quoque dictorum relatio et in causis utilis. nam et plus auctoritatis adferunt ea, quae non praesentis gratia litis sunt comparata, et laudem saepe maiomittendum quae ipsi scripserint dicere, ut laboris sui fructum etiam ex illa quae maxime petitur laude plurium capiant. verum id quoque tum fieri oportebit, cum aliquid commodius elimaverint, ut eo velut praemio studii sui donentur ac se meruisse ut dicerent gaudeant. virtus
Abbreviated transcription (Latin):
simile ꝗddam facientes aues cernimus: quȩ teneris: in¬
firmisq foctib cibos ore suo collatos partiuntur. At cum
usi sunt adulti paululum egredi nidis: e circũ uolare
sedem illam precedentes ipse docẽ. Tum ex ꝑtas uires li-¬
bero celo suęq ip̃oꝵ fiducię ꝑmitunt. Se ediscendo.¬
llud ex consuetudine mutandũ prorsus existimo
in his: de ꝗb nũc disserimꝰ ȩtatib: ne oĩa : quȩ scriple¬
rint ediscãt:  certa : ut moris est: die dicãt. Qd ꝗł
marime patres exigũt: atqi ita demũ studere libe¬
ros suos: si ꝗ̃ frequentissime declamauerĩt: credunt :
cum profectus prȩipue diligentia cõsta. Nam ut
scribere pueros : plurimũq esse in hoc opere plane
uelim: sic discere electos ex orõib uł historis aliogͦ
gñe lignoꝵ ea cura uolumenũ locos młto magis
suadeam. Nam ẽ excebitur acrius memoria : aliena
complestendo ꝗͣ sua : & qui erũt in difficiliore huius

Expanded text:
simile quiddam facientes aves cernimus, quae teneris insimile quiddam facientes aves cernimus, quae teneris infirmisque fetibus cibos ore suo collatos partiuntur; at cum visi sunt adulti, paulum egredi nidis et circumvolare sedem illam praecedentes ipsae docent, tum expertas vires libero caelo suaeque ipsorum fiduciae permittunt. illud ex consuetudine mutandum prorsus existimo in iis, de quibus nunc disserimus, aetatibus, ne omnia quae scripserint ediscant et certa, ut moris est, die dicant; quod quidem maxime patres exigunt atque ita demum studere liberos suos, si quam frequentissime declamaverint, credunt, cum profectus praecipue diligentia constet. nam ut scribere pueros plurimumque esse in hoc opere plane velim, sic ediscere electos ex orationibus vel historiis aliove quo genere dignorum ea cura voluminum locos, multo magis suadeam. nam et exercebitur acrius memoria aliena complectendo quam sua; et qui erunt in difficiliore huius
Abbreviated transcription (Latin):
auribo mõ accipiũt : diuisionẽ uõ ad cogitationẽ ꝙ e
stilũ ꝑferũt. Deiñ ꝙ libentiꝰ prȩcipientẽ audiũt : ꝗ̃ reprȩ¬
hendẽtem. Siꝗ uõ paulo sunt uiuaciores: in his presartĩ
morib ẽ irascuntur admonitioni: & taciti repugnat. Nec
credẽ. Uitaq aũt rõ miscenda ẽ: & ita tractanda : ut
res ipe postulabũt. Nanq incipientib danila erit: uelut
prȩ formata materia s secũdum cuiusq uires At cum satis
composuisse se ad exemplũ iudebuntur: breuia quȩ dam
demõsiranda uestigia : quȩ prosetiti iã suis uiribus sine ad¬
miniculo progredi possint. Non nũꝗͣ credi sibi eos opõtebit :
ne mala consuetudine semꝑ alienum laberẽ sequenib nihl
ꝑse conari e quęrẽ sciat᷑. Et si satis prudenter dicenda
uderit: iã prpe cõsumata fuerit pręcipientis opera :
Siꝗd ertauerĩt adhuc etũt adeucem reducendi : Cui res

Expanded text:
auribus modo accipiunt, divisionem vero ad cogitationem etiam et auribus modo accipiunt, divisionem vero ad cogitationem etiam et stilum perferunt; deinde quod libentius praecipientem audiunt quam reprehendentem. si qui vero paulo sunt vivaciores, in his praesertim moribus, etiam irascuntur admonitioni et taciti repugnant. neqcredent. utraque autem ratio miscenda est et ita tractanda, ut ipsae res postulabunt. namque incipientibus danda erit velut praeformata materia secundum cuiusque vires; at cum satis composuisse sese ad exemplum videbuntur, brevia quaedam demonstranda vestigia, quae persecuti iam suis viribus sine adminiculo progredi possint. nonnunquam credi sibi ipsos oportebit, ne mala consuetudine semper alienum laborem sequendi nihil per se conari et quaerere sciant. quodsi satis prudenter dicenda viderint, iam prope consummata fuerit praecipientis opera; at si quid erraverint adhuc, erunt ad ducem reducendi. cui rei
Abbreviated transcription (Latin):
nuper e nũc esse: quid ni libenter nõ concesserim.
m̃o ueꝵ ẽ contenderim : Sed hi: qui sint: nõ cuicũq
est pronuntiare. Tutius circa priores imitatio ẽ:¬
uł erratꝰ. Ideoq hãc nouoꝵ distuli lectionẽ : ne imitatio
iudicium anteceder&. De Diuisione.¬
Uit ẽ in hoc diuersum precipientiũ ꝓpositum: ꝙ eor
quidã materias : quas discipłis ad dicendũ dabãt nõ cõ¬
tenti diuisione dirigere: latius dñdo prosequebant᷑: nec so¬
lũ ꝓbationib impletũt: sad  affectib. alii cũ primas mõ
lineas duxissẽ : post declamationes : quid omisisl& ꝗsq :
tractabãt. Quosdam uõ locos nõ minore cura : ꝗͣ cum
ad dicendũ ip̃i surgerẽ: ex colebãt. Utile utrũq Eiõ
ncutrũ ab altero sc̃paro: sed si facere tm̃ alteꝵ necẽ
sit : plus proderit de mõstrasse rectã protinus uiam qͣ re¬
uocare ab errore iam lapsos: primũ quia e mẽdationẽ

Expanded text:
nuper et nunc esse, quidni libenter non modo concesserim, nuper et nunc esse, quidni libenter non modo concesserim, verum etiam contenderim? sed hi qui sint, non cuiuscunque est pronuntiare. tutius circa priores vel erratur, ideoque hanc novorum distuli lectionem, ne imitatio iudicium antecederet. fuit etiam in hoc diversum praecipientium propositum, quod eorum quidam materias, quas discipulis ad dicendum dabant, non contenti divisione dirigere latius dicendo prosequebantur, nec solum probationibus implebant sed etiam adfectibus. alii , cum primas modo lineas duxissent, post declamationes, quid omisisset quisque, tractabant; quosdam vero locos non minore cura, quam cum ad dicendum ipsi surgerent, excolebant. utile utrumque, et ideo neutrum ab altero separo; sed si facere tantum alterum necesse sit, plus proderit demonstrasse rectam protinus viam quam revocare ab errore iam lapsos: primum quia emendationem
Abbreviated transcription (Latin):
tellectu ꝯsequent᷑. & elocutione: quȩ̨ tñ sine dubio
erat optima sed nostris tprib aliena cõtenti: qđ est
pessimũ: similes sibi magnis uiris uidebunt Alteꝵ : qd
hic̃ diuersum est: ne recẽtib hui lasciuię flosculis ca-¬
pti uoluptate quadã praua deliniantur: ut prȩdulce
illud genus: ȩ puerlibus ingeniis hoc gratiꝰ: quo ꝓprius
ẽ: adamẽ. firmis aũt iudiciis: iamq ex̃ ꝑiculũ põĩtis
suaserim: e antiquos legere: ex ꝗor si alsumatur soli¬
da ac uirilis ingenii uis. deterso rudis seculi squalore :
tum noster hic cultus clarius enitesca: & nouos. ꝗbus
e ip̃is multa uirtus ad est. Neq .n . nos tarditatł nã
damnauit : sed dicendi mutauimus genus: & ultra no¬
suꝑauerũt. ꝗͣ propõito. Multa ergo licebit eligere : s
curandũ erit : ne iis: ꝗb ꝑmixta sunt : inquinentur.
Quosdam uõ ẽ: quos totos imitari oporteat. & fuisse

Expanded text:
rellectu consequentur: et elocutione, quae tum sine dubio rellectu consequentur: et elocutione, quae tum sine dubio erat optima, sed nostris temporibus aliena, contenti, quod est pessimum; similes sibi magnis viris videbuntur. Alterum quod huic diversum est, nerecentis huius lateiviae flosculis capti, voluptate quadam prava deliniantur, ut praedulce illud genus, et puerilibus ingeniis hoc gratius, quo propius est, adament Firmis autem iudiciis, iamque extra periculum positis, suaserim et antiquos legere, ex quibus si assumatur solida ac virilis ingenii vis, deterso rudis saeculi squalore, tum noster hic cultus clarius enitescet: et novos, quibus et ipsis multa virtus adest. Nec enim nos tarditatis natura damnavit: sed dicendi mutavimus genus, et ultra nosuperarunt quam proposito. multa ergo licebit eligere; sed curandum erit, ne iis, quibus permixta sunt, inquinentur. quosdam vero etiam, quos totos imitari oporteat, et fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Uod si potuerit optineri: non ita difficilis supererit
quȩstio: qui legendi sint incipientib. Nã ꝗdam il¬
los minores : ꝗa facilor eoꝵ intellectus uidebat᷑ : proba¬
uerũt: Alii floridius genus : ut ad alenda primaꝵ gta¬
tum ingenia magis accomodasum: Ego optimos ꝗem e
statim : ꝙ semꝑ: sed tñ eoꝵ candidissimum quenq: e
maxime et positum uelim : ut Liuium a pueris ma¬
gis ꝗͣ Salustiũ: ꝙ hic historiȩ maioris est auctor ad
quc̃ tñ intelligendum iã prostũ opus est. Cicero ut
mihi ꝗdm uidet: e iucundus incipiẽtib quoq & aꝑtus
satis est: nec prodesse tm̃ sed ẽ amari põt: tum quẽ¬
admõ liuius pręcipit: ut ꝗsq erit Ciceroni sidullimꝰ
Duo aũt genera matiẽ cauenda pueris puto : uinũ ne¬
quis eos antiꝗtatis nimius admirator in Gracchoꝵ Ca¬
tonisq: e alioꝵ similium lectione durescere uelie.
Fient .n. horriduatq ieiuni Nam n uim eoꝵ adhuc ĩ¬

Expanded text:
uod si potuerit obtineri, non ita difficilis supererit quaestio, qui legendi sint incipientibus. nam quidam illos minores, quia facilior intellectus videbatur, probaverunt; alii floridius genus, ut ad alenda primarum aetatum ingenia magis accommodatum. ego optimos quidem et statim et semper sed tamen eorum candidissimum quemque et maxime expositum velim, ut Livium a pueris magis quam Sallustium, etsi hic historiae mquem tamen intelligendum iam profectu opus sit. Cicero, ut mihi quidem videtur, et iucundus incipientibus quoque, et apertus est satis, nec prodesse tantum, sed etiam amari porest, tum quemadmodum Livius praecepit ut quisque erit Ciceroni simillimus. 5. Duo aurem genera maxime cavenda pueris puto: Unum, nequis eos antiquitatis nimius admirator, in Gracchorum, Catonisque, et aliorum similium lectione durescere velit. Fientenim horridi arque ieiuni. Nam neque vim eorum adhuc in
Abbreviated transcription (Latin):
maximum errorẽ incierũt: credũtq eũ in
hac esse opĩõe: ut rhetoricẽ non artem sed ꝑi¬
tiam quandam gratię. ac uoluptatis existim&
ꝓ alio loco ciuilitatis ꝑticulȩ simulacrũ : & quã¬
tam ꝑtem adulationis: ꝙ duas ꝑtes ciuilitatis
corpori assigne medicinã : & quã int̾pretãt
exercitatricẽ: duas animo legalem atq iusti¬
tiam: adulationẽ aũt medicine uoce coquoꝵ
artificiũ : & exꝰcieatricis mangonũ : ꝗ colorem
fuco e ueꝵ robur in ani sagina m̃nant᷑: legalis
cauillatricẽ iustieie rhetoricen: quȩ̨ or̃a sũt
ꝗdẽ scripta ĩ hoc libro  dictaq a socrate: cuiꝰ
ꝑsona idetut plato significare: quid sentiat.
Sed alii sunt eiꝰ ẜmones ad coarguendos : ꝗ cõtra
disputãt : cõpositi : quos EΛEΓRTIROUΕ uocãt
alii ad pręcipiendũ : qui odcuatiroi appellã¬
tur. Socrates aut seu plato eam ꝗdẽ: que tu

Expanded text:
maximum errorem inciderunt, creduntque eum in maximum errorem inciderunt, creduntque eum in hac esse opinione, ut rhetoricen non artem sed peritiam quandam gratiae ac voluptatis existimet; et alio loco civilitatis particulae simulacrum et quartam partem adulationis, quod duas partes civilitatis corpori adsignet, medicinam et quam interpretantur exercitatricem, duas animo, legalem atque iustitiam; adulationem autem medicinae vocet cocorum artificium, exercitatricis mangonum, qui colorem fuco et verum robur inani sagina mentiantur, legalis cavillatricem, iustitiae rhetoricen. quae omnia sunt quidem scripta in hoc libro dictaque a Socrate, cuius persona videtur Plato significare quid sentiat; sed alii sunt eius sermones ad coarguendos, qui contra disputant, compositi, quos ἐλεγκτικούς vocant, alii ad praecipiendum, qui δογματικοί appellantur. Socrates autem seu Plato eam quidem, quae tum
Abbreviated transcription (Latin):
Theodorus Gadareus: ut iã ad eos ueniamus: qui
artẽ qđ eẽ eã ħ nõ uintutt̃ putauert̃: Ita .n. dicit
ut ipsis eoꝵ uerbis utat: ꝗ hoc ex grȩco tm̃stulert̃:
Ars inuentrixi e iudicatrix & nuntiatrix docente
ornatu. ẜm mensionẽ eiꝰ : qđ in quoq põt sumi
ꝑsuasibile in materia ciuili Itemq Corneliꝰ celsus:
qui finem rhetorices ait: dicere ꝑsua sibiliter in
dubia uł ciuili materia. Qibus sunt nõ dissiles
qui ab aliis traduntur : qualis est ille :uis dñ¬
di & eloquendi de reb ciuilibus subiectis sibi
cũ quadam ꝑsuasione: e quodã corporis hitu e
eoꝵ : quȩ dicit: pronũtiatione. Mille alia sed
aut cadem: aut iisdẽ compoita : Qbus itẽ cu
de materia thetorices dicendũ erit : rñdebi
significat. Atheneus fallendi artem: pleriq ãt
dum pauca ex Gorgia platonis a prioribus
impite excerpta legere contenti nec hoc to-¬
tum nec alia eius uolumina euoluũt: in

Expanded text:
Theodorus Gadareus, ut iam ad eos veniamus, qui Theodorus Gadareus, ut iam ad eos veniamus, qui artem quidem esse eam sed non virtutem putaverunt. ita enim dicit ut ipsis eorum verbis utar, qui haec ex Graeco transtulerunt, Ars inventrix et iudicatrix et enuntiatrix decenti ornatu secundum mensionem eius, quod in quoque potest sumi persuasibile, in materia civili. itemque Cornelius Celsus, qui finem rhetorices ait dicere persuasibiliter in dubia civili materia. quibus sunt non dissimiles, qui ab aliis traduntur; qualis est ille, vis videndi et eloquendi de rebus civilibus subiectis sibi cum quadam persuasione et quodam corporis habitu et eorum, quae dicet, pronuntiatione. mille alia, sed aut eadem aut ex eisdem composita; quibus item, cum de materia rhetorices dicendum erit, respondebsignificat, Athenaeus fallendi artem. plerique autem, dum pauca ex Gorgia Platonis a prioribus imperite excerpta legere contenti neque hoc totum neque alia eius volumina evolvunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
adiiciẽdo in om̃i orõne magis ꝗ̃ suꝑiores concedit
scelera quoq suadentib puscherrimȩ rei nomẽ. Gor¬
gias apud platonẽ suadẽdi se artificẽ in iudiciis e
alqs coctib ẽt̃ ait : De iustis quoque in iustis tractare:
Cui socrates ꝑsuadendi non docendi concedit facultatẽ
Qui uo nõ oĩa subiiciebãt oraton: solicitius ac u̾bosi
ut nec̃e erat: adhibuerũt discrimina : Erum fuit
Ariston critolai ꝑipatetici disciplus: cuiꝰ hic finis est :
populans ꝑsuasionis. Hic sciãm̃: quia peripateticus
est: non ut stoici uirtutis loco ponit. Popłarem
aũt cõprȩhendẽdo ꝑsuasionẽ ẽ cõtumeliosius est
aduersus artem orandi: quã nihil putat doctis ꝑsua¬
suram. Illud de om̃ib ꝗ circa ciuiles demũ quęstio¬
nes oratorem iudicat uersari: dictum sit: Excliui
abiis płima oratoris offiã. Illã certe laudatiuam
totam: quȩ ẽ rhetorices pars tertia. Cautius

Expanded text:
adiiciendo in omni oratione magis quam superiores concedit adiiciendo in omni oratione magis quam superiores concedit scelera quoque suadentibus pulcherrimae rei nomen. Gorgias apud Platonem suadendi se artificem in iudiciis et aliis coetibus esse ait, de iustis quoque et iniustis tractare; cui Socrates persuadendi, non docendi concedit facultatem. qui vero non omnia subiiciebant oratori, sollicitius ac verbosius, ut necesse erat, adhibuerunt discrimina; quorum fuit Ariston, Critolai Peripatetici discipulus, cuius hic finis est, popularis persuasionis. hic scientiam, quia Peripateticus est, non, ut Stoici, virtutis loco ponit; popularem autem comprehendendo persuasionem etiam contumeliosus est adversus artem orandi, quam nihil putat doctis persuasuram. illud de omnibus, qui circa civiles demum quaestiones oratorem iudicant versari, dictum sit, excludi ab his plurima oratoris officia, illam certe laudativam totam, quae est rhetorices pars tertia. cautius