comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amisso corporali consortio soltcania
uncedat. nec carnalem copłam ult̾
requirat. perdix de uoce nomen ht̃
auus dolosa atꝙ ĩmunda. sam mas¬
cultis in masculũ insurgit ⁊ obliui¬
scctur sexum libidine p̾ceps. Ad̾o aũ
fraudulenta. ut alt̾i oua diripiẽs
foueat. S fraus fructum nõ ht̃.
demꝙ dum pulli ꝓpͥe uocem genitͥcis
audierint naturali qͦdam instirictu.
hanc que fouit uelinqunt. ⁊ ad eau¬
dem que genuit reu̾tunt᷑. Cotireni¬
ces a sono uocis dictas quas gͥci orti¬
mortigia insula. Hee adueniendi ha¬
bent temꝑa. siam estate depulla maria
mnlmeant. Ortigomet᷑ dicitur que g̾¬
gem ducit. eam t̾ce aꝑpinquantẽ. ac¬
crpit̾ uidens rapit. ac ꝓpt̾ea cura ẽ
uniu̾sis ducẽ suscitare gen̾is exter¬
ni ꝑ quem caueant pͥma discͥiina.
si ros gͣtissimos hñt. semina uene¬
noꝵ quam ob causã eas uet̾es uesci
int̾ dixerunt. Solum enĩ hoc animal
sicut ihomo caducũ patitur morbũ.

Expanded text:
amisso corporali consortio solitaria amisso corporali consortio solitaria incedat, nec carnalem copulam ultra requirat. Perdix de voce nomen habet, avis dolosa atque inmunda; nam masculus in masculum insurgit, et obliviscitur sexum libido praeceps. Adeo autem fraudulenta, ut alteri ova diripiens foveat; sed fraus fructum non habet: denique dum pulli propriae vocem genetricis audierint, naturali quodam instinctu hanc quae fovit relinquunt, et ad eandem quae genuit revertuntur. Coturnices a sono vocis dictas, quas Graeci ὄρτυin Ortygia insula. Haec adveniendi habent tempora; nam aestate depulsa maria transmeant. Ortygometra dicitur quae gregem ducit. Eam terrae propinquantem accipiter videns rapit; ac propterea cura est universis ducem sollicitare generis externi, per quam caveant prima discrimina. Cibos gratissimos habent semina venenorum; quam ob causam eas veteres vesci interdixerunt. Solum enim hoc animal, sicut et homo, caducum patitur morbum.
Abbreviated transcription (Latin):
q atenero cõpellunt. ad p̃dam ne for¬
te adulti pigrescant. Capꝰ itala lĩgiͣ
dr̃ a capiendo. hunc nr̃i falconẽ dñt.
qd̃ in curius digitis sit. Miluuiꝰ. molł.
⁊ iurib ⁊ uolatu quasi mollis aius.
unde ⁊ nũcupatur. Rapacissimꝰ tam̃
⁊ semꝑ domesticis auib insidiat᷑. Os¬
sifragus uulgo appellat᷑. auis q̃ ossa
ab alto dimituit ⁊ frangit. unde ⁊ ã
frangendo ossa nom̃ accepit. Turtur
deuore uocatur auis pudica. ⁊ semper
in montiũ uigis ⁊ in desertis soluu¬
dinib cõmorans. Tecta enĩ homiñ
⁊conu̾sationẽ fugit. ⁊ cõmoratur in
cia humana diligit. domorũ blanda
semꝑ habitatrix. Columbe dicte quod
earum colla a d singłas conu̾s ationeꝰ.
colores mutent. aues mansuete. ⁊in
hominũ młtitudine conu̾santes. ac
sine felle quas antiqui ueneras nũ¬
curpabant. eo qd̃ nidos freqñtant. ⁊¬
osculo amorem concipiant. palum
qdꝰ comes sit castitatis. siam dr̃ ꝙ.

Expanded text:
que a tenero conpellunt ad praedam, ne forque a tenero conpellunt ad praedam, ne forte adulti pigrescant. Capus Itala lingua dicitur a capiendo. Hunc nostri falconem vocant, quod incurvis digitis sit. Milvus mollis et viribus et volatu, quasi mollis avis, unde et nuncupatus; rapacissimus tamen et semper domesticis avibus insidiator. Ossifragus vulgo appellatur avis quae ossa ab alto dimittit et frangit. Unde et a frangendo ossa nomen accepit. Turtur de voce vocatur; avis pudica, et semper in montium iugis et in desertis solitudinibus commorans. Tecta enim hominum et conversationem fugit, et commoratur in tia humana diligit; domorum blanda semper habitatrix. Columbae dictae, quod earum colla ad singulas conversiones colores mutent; aves mansuetae, et in hominum multitudine conversantes, ac sine felle; quas antiqui Venerias nuncupabant, eo quod nidos frequentant, et osculo amorem concipiant. Palumbquod comes sit castitatis; nam dicitur quod
Abbreviated transcription (Latin):
lus in capitolio dep̾hensus ẽ. fu¬
lica dicta qd̾ caro eius leporinã
in medio aque. uł in petris quas aq̃
circudant maritmoꝙ semꝑ delectat᷑
ꝓfundo. Que dum tempestatem ꝑ sen¬
serit. fugiens inuado ludit. Mergꝰ
ab assiduitate m̾gendi noren hãb.
sepe autẽ dimisso in ꝓfundũ capite
auraꝵ signa sub fluctib colligit. ⁊
p̾uidens equoris tempestatẽ cũ da¬
more ad littora tendit᷑. sam in pe¬
lago iam grauissimam tempestatẽ¬
esse cum ad littora mergi confuge¬
rint. accipit̾ auis aĩo plus armata
quam unguł uirtutẽ maiorẽ in mĩo¬
n corꝑe gestans. Hic ab accipiendo.
id est a capiendo nom̃ sumpsit. Est
erum auis aliis rapiendis auib auida.
id̾oq uocatur accipit̾ idest raptor. Uñ
dicit siquis accipit. ferunt autẽ ac¬
cipitres circa pullos suos eẽ impios.
Nam cum ud̾int eos posse temptare
uolatus. nullas eis p̾bent escas. s
u̾berant penius. ⁊ a nido p̾cipitant at¬

Expanded text:
sus in Capitolio deprehensus est. Fusus in Capitolio deprehensus est. Fuliga dicta, quod caro eius leporinam in medio aquae, vel in petris quas aquae circumdant, maritimoque semper delectatur profundo. Quae dum tempestatem praesenserit, fugiens in vado ludit. Mergis ab assiduitate mergendi nomen hoc haesit. Saepe autem demisso in profundum capite aurarum signa sub fluctibus colligunt, et praevidentes aequoris tempestatem cum clamore ad litora tendunt. Nam in pelago iam gravissimam esse tempestatem, cum ad litora mergi confugerint. Accipiter avis animo plus armata quam ungulis, virtutem maiorem in minori corpore gestans. Hic ab accipiendo, id est a capiendo, nomen sumpsit. Est enim avis rapiendis aliis avibus avida, ideoque vocatur accipiter, hoc est raptor. Undedixit 'si quis accipit'. Fertur autem accipitres circa pullos suos inpios esse; nam dum viderint eos posse tentare volatus, nullas eis praebent escas; sed verberant pinnis et a nido praecipitant, at
Abbreviated transcription (Latin):
marcius. Nam alia est pica. pa¬
uo nom̃ de sono uocis hab cuius
oaro tam dura est ut putredinẽ
uix sentiat. nec facile coqͣtur deqͦ
tes hc̃ seuo trad̾e dura coco. fasia¬
nus afaside insula g̾cce. unde pͥ¬
mũ asportatus est appellatꝰ. testa¬
mͥ notum. nil nͥ fasis exat. Galrꝰ
a castratione uocat᷑. Int̾ cet̾as enĩ
aues huic soli testiculi adimunt᷑.
uet̾es enim abscisos gallos uocab¬
ant. Sicut enim a leone leena.¬
⁊ dracone dracena. ita a gallo gal¬
lina. cuiꝰ mbra ferũt qͥdam. si au¬
ro liquescenti misceant᷑ consumi.
anans ab assidiutate natandi ap¬
tũ nom̃ accepit. ex qͦ gen̾e q̃ dã
g̾mane dñr. qd̃ plus oet̾is nutͥ¬
ant. Mriseris nom̃ anans dedit ꝑ
diriuationẽ. uł a sim ilitudine. ⁊
qd̃ ip̃a natandi freqũtiam hab̾at.
Ista uigilias noctis assiduitate dã¬
goris testatur. Nullũ autẽ aĩal.
ita odorem homĩs. sentit ut ãser.
Unde ⁊ clangore eiꝰ galloꝵ asoẽ.¬

Expanded text:
Martius; nam alia est pica. PaMartius; nam alia est pica. Pavo nomen de sono vocis habet; cuius caro tam dura est ut putredinem vix sentiat, nec facile coquatur. De quo tes hunc saevo tradere, dure, coco. Phasianus a Phaside insula Graeciae, unde primum asportatus est, appellatus. Testamihi notum nil nisi Phasis erat. Gallus a castratione vocatus; inter ceteras enim aves huic solo testiculi adimuntur. Veteres enim abscisos gallos vocabant. Sicut autem a leone leaena et a dracone dracaena, ita a gallo gallina. Cuius membra, ut ferunt quidam, si auro liquescenti misceantur, consumi. Ans ab assiduitate natandi aptum nomen accepit. Ex quo genere quaedam germanae dicuntur, quod plus ceteris nutriant. Anseri nomen ans dedit per derivationem, vel a similitudine, vel quod et ipsa natandi frequentiam habeat. Iste vigilias noctis assiduitate clangoris testatur. Nullum autem animal ita odorem hominis sentit ut anser; unde et clangore eius Gallorum ascen
Abbreviated transcription (Latin):
re fictura p̾dic̾e. Magnũ nefas
ẽ hec cred̾e ut d̾s consilia sua cor¬
nicib mand. huic int̾ multa
cornix plena. pliuuã uocat im¬
ꝓba uoce. Graculos agarrulida¬
te nuncupatos. non ut quidã
uolunt. ꝓ eo qd̃ gregatim uolãt
cum sit manifestũ ex uoce eos
nuncupari. Est enĩ loqͣcissimũ ge¬
nus ⁊ uocib importimũ. pioe quasi
poetice qd̾̃ u̾ba indiscͥmine uocis ex¬
pͥmant ut homo. ꝑ ramos enĩ pen¬
dule arboꝵ importuna garrulita¬
te conantes. ⁊ silinguas in sermo¬
ne nequeunt explicare. sonũ tam̃
humane uocis imitantur. de qua
ta dñm. te uoce saluto. Si me ñ ui¬
deas eẽ negabis auem. picꝰ apico sa¬
t᷑ni filio nomẽ sumpsit. eo qd̾ ea in
auspiciis utebatur. Nam ferũt hãc
quidam hab̾e diuinũ. illo indicio. qd̃
in quacũꝙ arbore nidificau̾it. da¬
uus uł quicqͥd aliud fixum diu
herere non potest.quin statim exci¬
dat. ubi ea insederit. Iste est pitͣ

Expanded text:
are, futura praedicere. Magnum nefas are, futura praedicere. Magnum nefas haec credere ut Deus consilia sua cornicibus mandet. Huius inter multa cornix plena pluviam vocat inproba voce. Graculus a garrulitate nuncupatus; non, ut quidam volunt, pro eo ut gregatim volent; cum sit manifestum ex voce eos nuncupari. Est enim loquacissimum genus et vocibus inportunum. Picae quasi poeticae, quod verba in discrimine vocis exprimat, ut homo. Per ramos enim arborum pendulae inportuna garrulitate sonantes, et si linguas in sermone nequeunt explicare, sonum tamen humanae vocis imitantur. De qua ta dominum te voce saluto: si me non videas, esse negabis avem. Picus a Pico Saturni filio nomen sumpsit, eo quod eam in auspiciis utebatur. Nam ferunt hanc avem quiddam habere divinum, illo indicio quod in quacumque arbore nidificaverit, clavum, vel quidquid aliud fixum, diu haerere non potest quin statim excidat, ubi ea insederit. Iste est picus
Abbreviated transcription (Latin):
exorto splendore solis uisus illius
hebetatur. Hano autẽ insula cre¬
tensis non hab. ⁊ si ueniat ali¬
unde statum morit᷑. Noctua autẽ
non est bubo. nam bubo maior ẽ.
Nocticorax ipsa est ⁊ notua. quia
noctem amcit. Est enĩ auis luci¬
fuga ⁊ solem uide non patitur.
ꝯtrix nocturna auis. habens no¬
men de sond uocis. Qñ enĩ cda¬
mat stridet. de qua lucanus. Ꝙ
runt᷑. hec auis uulgo anima dr̃.
ab amando ꝑuulos. unde ⁊ lac p̾¬
b̾e fertur nasoertib. Cormꝰ siue
corax nom̃ a sono gutturis ht̃
qd̾ uoce crocitz. Fertur hec aius
qd̃ editis ꝓullis escam nõ plene
nigrediniem similitudinẽ ꝓpͥi co¬
loris agnoscat. postqmͣ uͦ eoste¬
tros. plumis aspexerit. ⁊ in toto
agnitos habundantiꝰ pascit. Hic
prior in cadau̾ib ocłm petit. Cor¬
nx annosa auis ap̃ latinos gͥ¬
co nomĩe appellat᷑. quã au̾it au¬
gures hominũ curas significati¬
onib ag̾e insidiaꝵ uias monst᷑¬

Expanded text:
exorto splendore solis, visus illius exorto splendore solis, visus illius hebetatur. Hanc autem insula Cretensis non habet; et si veniat aliunde, statim moritur. Noctua autem non est bubo; nam bubo maior est. Nycticorax ipsa est noctua, quia noctem amat. Est enim avis lucifuga, et solem videre non patitur. Strix nocturna avis, habens nomen de sono vocis; quando enim clamat stridet. De qua Lucanus6, 6runtur. Haec avis vulgo amma dicitur, ab amando parvulos; unde et lac praebere fertur nascentibus. Corvus, sive corax, nomen a sono gutturis habet, quod voce coracinet. Fertur haec avis quod editis pullis escam plene nigredinem similitudinem proprii coloris agnoscat; postquam vero eos tetros plumis aspexerit, in toto agnitos abundantius pascit. Hic prior in cadaveribus oculum petit. Cornix, annosa avis, apud Latinos Graeco nomine appellatur; quam aiunt augures hominum curas significationibus agere, insidiarum vias monstr
Abbreviated transcription (Latin):
tula que cũ aurũ inuenit. auft̾ ⁊ occl¬
tat. Cic̃o ꝓ uałio flacco. Non plus au
lat. p̾cipiti motu acta ⁊ tenuissimis
brachioꝵ m̃branis suspensa animal
mtiũ simile. non tam uoce resonãs
qm stridore spẽ quoq uolatilis simiad
⁊ quadrupes qd̃ in aliis auib reppe¬
riri nõ sol. luscinia auis in de nomẽ
sumpsit. qr cantu significare solet
diei surgentis exortũ qͣsi lucinia.
Eadẽ ⁊ acredula. de qua cic̃o in ꝓgno¬
sticis ⁊ matutinos exercet a credula
cdamat. aud fletum mutat᷑ aut gẽ¬
nomen hab. auis ferał. onusta qͥ¬
dem plumes. s gͣuis semꝑ detenta
pigritie in sepulons die noctuq u̾sa¬
tur. ⁊ semꝑ cõmorans incau̾ns. de
qua ouidius. fedaq fit uolucͥs uen¬
turi nuntia luctus. Ignauus bubo.
dirũ mortalib omen. Senuo apud
augures malũ portende fertur. Nã
cũ mnurbe uisa fu̾it solitudinẽ signi¬
circumuolz ⁊ die non possit ud̾i. Nã

Expanded text:
tula, quae cum aurum invenit, aufert et occultula, quae cum aurum invenit, aufert et occultat. Cic., pro Valer. Flac.: Non plus aurlat, praecipiti motu acta, et tenuissimis brachiotum membranis suspensa: animal murium simile, non tam voce resonans, quam stridore; specie quoque volatilis, simul et quadrupes, quod in aliis avibus reperiri non solet. 37. Luscinia avis inde nomen sumpsit, quod cantu suo significare solet diei surgentis exortum, quasi lucinia. Eadem et acredula, de qua Cicer., in Prognosticis: Et matutinos exercet acredula clamat, aut fletu mimitatur, aut gemnomen habet, avis feralis, onusta quidem plumis, sed gravi semper detenta pigritie; in sepulcris die noctuque versatur, et semper commorans in cavernis; de qua Ovidius: Foedaque fit volucris venturi nuntia luctus, Ignavus bubo dirum mortalibus omen. Denique apud augures malum portendere fertur; nam cum in urbe visa fuerit, solitudinem signicircumvolat et per diem non possit videre; nam
Abbreviated transcription (Latin):
cib uł suã mut ationẽ uł regis in¬
t̾itum. Nam diomedes ab illiriis ĩ¬
teremptus est. hec autẽ aues. lati
cat̾uatim aduolare dñr ex egipto
ad iliũ iuxta m̃nonis sepulcrũ.
⁊ ꝓuide eas hilienses nĩnonias uo¬
cant. Quito autẽ amio ad hiliũ ue¬
niunt ⁊ cũ biduo cͥcũuolau̾int. ter¬
cio die. ĩ euntes pugnã. uicissim
se iniguib roatrisq dilac̾ant.
frcinee aues dicte ab hercino saltu
gͥmanie ubi nascunt᷑. quarum penne
ad̾o ꝑ obscura emicant. ut qmͣiuis nox
obdenta dersis tenebͥs sit ad p̾siditĩ iti¬
n̾is dirigendi iacte int̃luceant. cursus¬
q uie pateat indicio plumaꝵ sulgẽ¬
longo. Ibis auis nili fluminis que se¬
metipsam purgat rostro manũ aquã
fiuidens. hec serpentiũ oua. ł ouis
suis depordans. Meropes. eosq ⁊gau¬
los qui ꝑentes suos recond̾e atq ałe
dñr. Coredulus genus uolatile quasi
coredens. Monedula auis quasi mone¬

Expanded text:
lentes vel suam mutationem vel regis inlentes vel suam mutationem vel regis interitum. Nam Diomedes ab Illyriis interemptus est. Haec autem aves Latincatervatim advolare dicuntur ex Aegypto ad Ilium iuxta Memnonis sepulchrum, et proinde eas Ilienses Memnonias vocant. Quinto autem anno ad Ilium veniunt, et cum biduo circumvolaverint, tertia die ineuntes pugnam vicissim se unguibus, rostrisque dilacerant. 31. Hercyniae aves dictae ab Hercynio saltu Germaniae ubi nascuntur, quarum pennae adeo per obscurum emicant, ut quamvis nox obtenta densis tenebris sit, ad praesidium itineris dirigendi praejactae interluceant, cursusque viae pateat indicio plumarum fulgen. Ibis, avis Nili fluminis, quae semetipsam purgat, rostro in anum aqua fundens. Haec serpentium ovis suis deportans. 34. Meropes, eosdem, et Gaulos, qui parentes suos recondere atque alere dicuntur. Coredulus, genus volatile, quasi cor edens. 35. Monedula, quasi mone
Abbreviated transcription (Latin):
tate mitesc̾e. ⁊ eius fetib educandis᷑ ob¬
sequiũ ipsa rerum natura p̾b̾e. pelli¬
canus aiuis egyptia habitans insoli¬
tudine nili fluminis. Unde ⁊ nom̃ sũ¬
psit. Nam canapos egiptꝰ dr̃. fertur
si uierum sit eam occide̾ natos suos eoꝰ¬
q ꝑ tͥduũ lug̃e. deinde seipsam uulue¬
bare ⁊ asꝑsione sui sanguins iuui¬
ficare filios. Strunfalide aues abstͦ¬
fadib insulis appellate. ubi płimũ
habundant. adu̾sus qͣs hercules sa¬
gitis est usus. Sunt pelagi uoluẽs
iinsults habitantes. Oromedias
aues a sociis diomedis appellatas
qͥs fer̃t fabule in easdẽ uolucres fu¬
isse conu̾sos. Forma fulioe similes
magnitudine signoꝵ colore candido.
duris ⁊ grandib uostris. Sũt cͥca a¬
puleiam in insula diomedia inter
scapulos lutoꝵͥ saxa uolidantes.
Iudicant int̃ suos ⁊̃ aduenas. Nã¬
alienigena morsu ĩpugnant ⁊ iuil¬
u̾ant lacͥmosis quasi dolentes uo¬

Expanded text:
tate mitescere, et eius fetibus educandis obtate mitescere, et eius fetibus educandis obsequium ipsa rerum natura praebere. Pelicanus avis Aegyptia habitans in solitudine Nili fluminis, unde et nomen sumpsit; nam Canopos Aegyptus dicitur. Fertur, si verum sit, eam occidere natos suos, eosque per triduum lugere, deinde se ipsam vulnerare et aspersione sui sanguinis vivificare filios. Stymphalidae aves ab Stymphadibus insulis appellatae, ubi plurimum abundant; adversus quas Hercules sagittis est usus. Sunt enim pelagi volucres in insulis habitantes. Diomedias aves a sociis Diomedis appellatas, quos ferunt fabulae in easdem volucres fuisse conversos; forma fulicae similes, magnitudine cygnorum, colore candido, duris et grandibus rostris. Sunt autem circa Apuliam in insula Diomedia inter scopulos litorum et saxa volitantes; iudicant inter suos et advenas. Naalienigena, morsu inpugnant et vulnerant, lacrimosis quasi vocibus do
Abbreviated transcription (Latin):
su uoluntariũ sibi incendiũ nuiͥt.
sicq iterum de cinerib suisresũ¬
git. Cinomolgus ⁊ ipsa arabie a¬
uis. ꝓuide ita uocata qd̃ in excelsis
nemorib texit indos ex fructicib
cinami. ⁊ qm̃ ñ possunt ibi homĩes
conscend̾e ꝓpt̾ ramoꝵ altitdinẽ
⁊ fragilitatem eosdẽ indos plumbati
appetunt ⁊ iaculis ac sic cumama
illa deponũt ⁊ p̾ciis amplioribus
uendũt eo qd̃ cunnamũ illud mag̃
qmͣ alia m̾catores ꝓbẽt. Psitacꝰ min¬
die littorib gignitur colore utiridi.
ore punicero gnͣdi lingua. ⁊ cet̾is
auib latiore. Unde ⁊ articłata u̾ba
expͥmit. tra ut sieam ñ iud̾is homi¬
nem loqui putes. Ex natura audẽ
dici ꝑ me dioere cesar aue. Altion pe¬
lagi uolucris dicta quasi ales cianea.
eo qd̾ hyeme instagnis occeam indos
facit. pullosq educat. Qua excubante
fertur extento equore pelagus silenti¬
b uentis. continua septẽ dierũ tnͣqͥili¬

Expanded text:
su voluntarium sibi incendium nutrit, su voluntarium sibi incendium nutrit, sicque iterum de cineribus suis resurgit. Cinnamolgus et ipsa Arabiae avis, proinde ita vocata quod in excelsis nemoribus texit nidos ex fruticibus cinnami: et quoniam non possunt ibi homines conscendere propter ramorum altitudinem et fragilitatem, eosdem nidos plumbatis appetunt iaculis, ac sic cinnama illa deponunt, et pretiis amplioribus vendunt; eo quod cinnamum magis quam alia mercatores probent. Psittacus Indiae litoribus gignitur, colore viridi, torque puniceo, grandi lingua et ceteris avibus latiore. Unde et articulata verba exprimit, ita ut si eam non videris, hominem loqui putes. Ex natura autem dici per me dicere: 'Caesar have.' Alcyon pelagi volucris dicta, quasi ales oceanea, eo quod hieme in stagnis oceani nidos facit pullosque educit: qua excubante fertur extento aequore pelagus silentibus ventis continua septem dierum tranquilli
Abbreviated transcription (Latin):
dulationes. Fertur inhiꝑboreis ꝑtib
p̾cinentib eccharedis ołores pluri¬
mos aduolare aptqͣ ad modum cõ¬
cin̾e. Olores autem latinũ est. Nam
ait. Cignus in auspiciis semꝑ letis
simus ales. hx̃ opͥdant naute. qr
se ñ mergit in undas. Strutio gͥre¬
co nomine dr̃ qd̾ animal in simi¬
litudine auis pennas hab̾e uidet᷑.
tam̃ de t̾ra altius non eleuatur.
Qua sua foti̾e negligit. s ꝓiecta tã¬
tũmodo fotu puliu̾s animantur. Ar¬
dea tocata quasi ardua ꝓpt̾ altus
lare ardea. formidat eium imbres.
⁊ supra nubes euolat ut ꝓcellas nu¬
bium sentire non possit. Cũ aũ
aitius uolau̾it significat tempesta¬
tem. hanc multi tantalũ nominãt.
fenix arabie aiuis dicta qd̃ colorẽ
feniioeũ hãt. uł qd̃ sit in toto orbe
singularis ⁊ unica. Nam arabes sĩ¬
hec qͥngentis ultra annis uuens.
dum se uid̾it senuisse collectis aro¬
⁊ conu̾sa ad radiũ solis alaꝵ plau¬

Expanded text:
dulationes. 19. Ferunt in Hyperboreis partibus, dulationes. 19. Ferunt in Hyperboreis partibus, praecinentibus cytharoedis, olores plurimos advolare, apteque admodum cocinere. Olores autem Latinum nomen estait: Cygnus in auspiciis semper laetisimus ales; hunc optant nautae, quia se non mergit in undas. Struthio Graeco nomine dicitur, quod animal in similitudine avis pinnas habere videtur; tamen de terra altius non elevatur. Ova sua fovere neglegit; sed proiecta tantummodo fotu pulveris animantur. Ardea vocata quasi ardua, id est prolare Ardea. Formidat enim imbres, et supra nubes evolat, ut procellas nubium sentire non possit. Cum autem altius volaverit, significat tempestatem. Hanc multi Tantalum nominant. Phoenix Arabiae avis, dicta quod colorem phoeniceum habeat, vel quod sit in toto orbe singularis et unica. Nam Arabes sinHaec quingentis ultra annis vivens, dum se viderit senuisse, collectis aroet conversa ad radium solis alarum plau
Abbreviated transcription (Latin):
pensis digitis quib sompnos ar¬
ceant. Qd̾ cauend̾ ent clamore ĩ¬
dicant. Etatẽ in illis color ꝓdit.
riam senectute nigresc̃t. Cicome uo¬
cate a sono qͦ crepitant quasi cica¬
nie quẽ sonũ oris pocuis eẽ quã
uocis qr eum quatiente rostro faci¬
unt. Hee ueris nuntie societatis co¬
mites. Serpentũ hostes. maria tnͣs¬
uolant. in asiam collecto agmne
ꝑgunt. Cornices duces eas p̾cedũt
⁊ ip̃e quasi exercitus ꝓseqũt᷑ exima
illis cͥca filios pietas. Nam ad̾o ĩdos
ĩpensius fouent. ut assiduo in cubi¬
appellant. Olor autẽ dictus ꝙ sit
totus plumis albus. Nulliis enĩ me¬
mitut cignũ nigrũ. Olo enĩ g̾re
totum dr̃. Cignus autẽ a canen¬
do est appellatus eo qd̾ carminis dł¬
oedinẽ modulatis uocib fundit.
deo autẽ suauit̾ eũ can̾e dñt. quia
longũ collũ ⁊ inflexũ hab. ⁊ neces¬
se est eluctantẽ uocem ꝑ longũ et
flextiosum iter uarias reddere mo¬

Expanded text:
pensis digitis, quibus somnos arpensis digitis, quibus somnos arguant: quod cavendum erit, clamor indicat. Aetatem in illis color prodit; nam senectute nigrescunt. Ciconiae vocatae a sono quo crepitant, quasi cicaniae: quem sonum oris potius esse quam vocis, quia eum quatiente rostro faciunt. Hae veris nuntiae, societatis comites, serpentium hostes, maria transvolant, in Asiam collecto agmine pergunt. Cornices duces eas praecedunt, et ipsae quasi exercitus prosequuntur. Eximia illis circa filios pietas; nam adeo nidos inpensius fovent ut assiduo incubiappellant. Olor autem dictus quod sit totus plumis albus: nullus enim meminit cygnum nigrum; ὅλὸν enim Graece totum dicitur. Cycnus autem a canendo est appellatus, eo quod carminis dulcedinem modulatis vocibus fundit. Ideo autem suaviter eum canere dicunt, quia collum longum et inflexum habet, et necesse est eluctantem vocem per longum et flexuosum iter varias reddere mo
Abbreviated transcription (Latin):
corseruat. siqͦs inflect̾e obtutũ quasi
degeri̾es abicit. Uult᷑ a uolatu tardo
nomĩata putat᷑. Magnitudine quippe
corꝑis p̾petes uolatus non hab. hoꝵ
quasdam dñt concubitu nõ misc̾i ⁊ si¬
ne copula conciꝑe ⁊ gen̾are natosꝙ
coꝵ pene usꝙ ad centũ annos ꝓoed̾e¬
uultures autẽ sicut aquile etiã ultͣ
maria cadauera sentiũt. Altius qͥp¬
pe uolentes multa ꝙ montiũ obscu¬
pitate celantur. ex alto illi conspi¬
ciunt. Gradipes ap̃ g̾cos uocatur
auis ap̃nos tarda eo qd graui uo¬
latu detenta nequaqmͣ ut cet̾e uolu¬
cres attollitur uelocitate pẽnarum.
Grues nom̃ de ꝓpͥa uoce sũpserunt.
Tali enĩ sorio susurrant. Hee aut̃
dum ꝓperant. unã seqũitur ordine
quas petant t̾ras. Castigat autem
uoce que cogit agnien. at ubi rau¬
cescit. suocedit alia. Nocte aut̃ excu¬
bias diuidt̃ ⁊ ordinẽ iugiliaꝵ ꝑ iu
ces faciunt tenentes lapillos sus¬

Expanded text:
conservat; si quos vero inflectere obtutum, quasi conservat; si quos vero inflectere obtutum, quasi degeneres abicit. Vultur a volatu tardo nominata putatur: magnitudine quippe corporis praepetes volatus non habet. Harum quasdam dicunt concubitu non misceri, et sine copula concipere et generare; natosque earum paene usque ad centum annos procedeVultures autem, sicut et aquilae, etiam ultra maria cadavera sentiunt; altius quippe volantes multa, quae montium obscuritate celantur, ex alto illae conspiciunt. Gradipes apud Graecos vocatur avis apud nos tarda, eo quod gravi volatu detenta nequaquam, ut ceterae volucres, adtollitur velocitate pinnarum. Grues nomen de propria voce sumpserunt; tali enim sono susurrant. Haec autem dum properant, unam sequuntur ordine quas petant terras. Castigat autem voce quae cogit agmen: at ubi raucescit, succedit alia: nocte autem excubias dividunt, et ordinem vigiliarum per vices faciunt, tenentes lapillos sus
Abbreviated transcription (Latin):
uocate autẽ ale qd̃ hiis aues com¬
plexos alant. ac foueant pullos. pẽ¬
na a pendendo id ẽ auolando dicta.
unde ⁊ pendere uolucres enĩ pennaꝵ
auxilio mouent᷑. qnͣdo se aeri man¬
dant. Pluma qͣsi piluma. Nam sic̃
pili in quadrupedũ corpore. ita plu¬
ma in auib. Auiũ nomĩa multa a
sono uocis constat ẽẽ compolita. ut
grus coruus. signus. pauo. miluus
ulula. cuculus. graculus ⁊ cet̾a. ua¬
rietas enum uocis eaꝵ docuit homĩes
qͥd nominarent᷑. aquila ab acumĩe
oculoꝵ uocata. tanti enĩ contuitꝰ ẽẽ
dr̃. ut cum suꝑ maria ĩmobili pẽna
ferat᷑. nec humanis pateat aspectib
de tanta sublimitate piscicłos natare
uideat ac tormenti instar descendes
raptã p̾dam pennis ad littꝰ ꝑtrahat.
Nam ⁊ contra radiũ solis fertur ob¬
tutũ ñ flectẽ. unde ⁊pullos suos ungue
suspensos radiis solis obicit. ⁊ iͦis iu¬
d̾it ĩmobilẽ tene aciẽ ut dignos gen̾e

Expanded text:
Vocatae autem alae quod his aves conVocatae autem alae quod his aves conplexos alant ac foveant pullos. Pinna a pendendo, id est a volando, dicta; unde et pendere. Volucres enim pinnarum auxilio moventur, quando se aeri mandant. Pluma quasi piluma; nam sicut pili in quadrupedum corpore, ita pluma in avibus. Avium nomina multa a sono vocis constat esse conposita: ut grus, corvus, cygnus, pavo, milvus, ulula, cuculus, graculus et cetera. Varietas enim vocis eorum docuit homines quid nominarentur. Aquila ab acumine oculorum vocata. Tanti enim contuitus esse dicitur, ut cum super maria inmobili pinna feratur nec humanis pateat obtutibus, de tanta sublimitate pisciculos natare videat, ac tormenti instar descendens raptam praedam pinnis ad litus pertrahat. Nam et contra radium solis fertur obtutum non flectere; unde et pullos suos ungue suspensos radiis solis obicit, et quos viderit inmobilem tenere aciem, ut dignos genere
Abbreviated transcription (Latin):
uus. Alie incurie que manẽt in lo¬
porib reu̾tunt᷑. ut ciconie hirũdines
alie congrege id ẽ g̾gatĩ uolantes.
ut sturni. et ooturnices. Alie soluia
ge .i. solitarie ꝓpt̾ insdias dep̾dan¬
di. ut acquila accipit̾ ⁊ q̃cumq ita
sunt. Alie uocib strept̃ ut hirun do
alie cantus edt̃ dulcissimos ut cig
quis penetrare potuit. ut eax genꝰ
et differentias noss: Aues dicte eo
qd̃ uicis dictas c̾tas non hãnt. s ꝑ
auia queq discurrant. Alites ꝙ ałis
alta intendant. ⁊ ad sublimia fem¬
gio al aꝵ conscendant. Uolucres a uo¬
lando. Nam unde uolare inde ⁊ am¬
bulare dmñs. uola enĩ dr̃ media ꝑs
pedis siue manꝰ. ⁊ in auib uola ꝑs
media alaꝵ quaꝵ motu penne agi
tantur inde uolucres. pulli dr̃r oĩ
pullus. Recentes gͥ nati pulli. eo qd̾
polluti sunt. Unde luestis nigra. pul¬
la dicda est ale sunt in quib penne
ꝑ ordinẽ fixe uolandi exhibent usũ

Expanded text:
vus; aliae enchoriae, quae manent in lovus; aliae enchoriae, quae manent in loporibus revertuntur, ut ciconiae, et hirundines; aliae congregae, id est, gregatim volantes, ut sturni, et coturnices; aliae solivagae, id est, solitariae propter insidias depraedandi, ut aquila, accipiter, et quaecunque ita sunt; aliae vocibus strepunt, ut hirundo; aliae cantus edunt dulcissimos, ut cygquis penetrare potuit, qui earum genus vel differentias nosset. 3. Aves dictae, eo quod vias certas non habeant, sed per avia quaeque discurrant. Alites, quod alis alta intendant, et ad sublimia remigio alarum conscendant. 4. Volucres a volando; nam unde volare, inde et ambulare dicimus. Vola enim dicitur media pars pedis, sive manus, et in avibus vola pars media tantur; inde volucres. Pulli dicuntur pullus. Recentes igitur nati pulli, eo quod polluti sint. Unde et vestis nigra pulla dicta est. Alae sunt, in quibus pinnae per ordinem fixae volandi exhibent usum.
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ cõmuniũ terre aque cancroꝵ ⁊
leaꝵ. lac̾torũ ⁊ lulligniũ ⁊ hinic simi¬
lia. ex quib multa qͦdam nat᷑e ĩtel¬
lectu ordinẽ tempoꝵ suoꝵ agnoscũt
q̃dam in sius locis sine mutatione. ua¬
gantur. In piscib autẽ feminis. alie ꝯ¬
mixtione mascłi ꝯcipiũt ⁊ pariũt ca¬
tulos. alie ponũt oua sine mascłi su¬
sceptione concepta que itẽ in seqñ¬
ti sui seminis iactu ꝑfundit̃t᷑. ⁊ que
hoc mun̾e fu̾int asfsata geriabilia
fiunt. que uͦ ꝑfusa nõ fu̾i̾nt steri¬
lia ꝑseuerant aut putrescunt. de a
Nam sicut sp̃e sͥ differ̃t ita ⁊ na¬
ture diu̾sitate. Nam alie simplices
sũt ut columbe. alie astute ut ꝑ dix
alie ad manũ se subiciũt ut accipri
alie reformidant ut garamantes
alie hominũ conu̾satione delectant᷑.
ut hirundo. alie indesertis secreta
uitã diligunt ut turtur. alie solo
semine reꝑto pascunt᷑. ut anser. alie
carnes edt᷑ ⁊ rapinis iuitendũt uͭ mil¬

Expanded text:
nium terrae et aquae, cancrorum, learum, lacertorum, et lulliginum, et huic similia; ex quibus multa quodam naturae intellectu ordinem temporum suorum agnoscunt, quaedam vero in suis locis sine mutatione vagantur. In piscibus autem feminis aliae commixtione masculi concipiunt et pariunt catulos; aliae ponunt ova sine masculi susceptione concepta, qui idem insequens, sui seminis iactu perfunduntur; et quae hoc munere fuerint afflata generabilia fiunt, quae vero perfusa non fuerint sterilia perseverant aut putrescunt. De aversum. Nam sicut specie sibi differunt, ita et naturae diversitate. Nam aliae simplices sunt, ut columbae; aliae astutae, ut perdix; aliae ad manum se subiciunt, ut accipiter; aliae realiae hominum conversatione delectantur, ut hirundo; aliae in desertis secretam vitam diligunt, ut turtur: aliae solo semine reperto pascuntur, ut anser; aliae carnes edunt, et rapinis intendunt, ut mil
Abbreviated transcription (Latin):
amus. Cõmerciũ dictũ a mercib.
Quo nomine res uenales appella¬
hominũ qui res uende uł em̾e
solent. Indegr restitutio est cause
uel rei reparatio. Causa redintegra¬
tur. que uipotestatis expleta niõ ẽ.
Res reduitegratur. que ui potestatis

Expanded text:
amus. Commercium dictum a mercibus, amus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellahominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
mur ut in baculo inniti. incodice le¬
g̾e. in tabła lud̾e. S ed ip̃e fructus
agrorũ. quia eo utim᷑. usus uocatur.
hec sunt tͥa illa usus. fructus autẽ
uocatus. quia solo usu habetur eius
fructus. manente apd̾ alium iure
usus aptio est. ademptio dominii ꝑ
continuationẽ iuste possessionis uł
bientui. aut alicuiꝰ temꝑis. Maricipa¬
tio dicta est. quia manu res capitur.
Unde oportet eum qui mancipiũ ac¬
cipit. compͥhende idipsum qd̃ ei man¬
cipio datur. Cessio est ꝓpͥe rei conces¬
sio. sicut est illud. Cedo iure ꝓpinqͥta¬
tis. Ced̾e enĩ dicimus concede̾ idest
que ꝓpͥa sũt. Nam aliena resticuimus
sit inquit. amplissimi uiri auctorita¬
te. uel pocius paruit. Int̃dictũ est ꝙ
a iuidice nori imꝑpetuũ. s ꝓ reformã¬
do momto ad tempꝰ interim dr̃ salua
ꝓpositione actionis eius. p̾ciĩ uoca¬
tũ. eo qd̃ pͥus eum damus. ut ꝓ eiꝰ
uice rem qmͣ appetimꝰ possid̾e debe¬

Expanded text:
mur, ut in baculo innitere, in codice lemur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus,. 7, 22: 'Cessit' inquit 'amplissimi viri auctoritati, vel potius paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debe
Abbreviated transcription (Latin):
nus. sed desid̾at plenitudinẽ. ⁊ dic¬
ta arra a re ꝓ qua tradit᷑. Itẽ inter
pignus ⁊ fiduciã ⁊ ypotecã. hoc ẽ¬
uiter est. Pignus eñi est qd̃ ꝓpter
rem creditam obligatur. cuĩ rei pos¬
sessionẽ solam ad tempꝰ conseqͥ̃t
c̾ditor. Cet̾um dñium penes debitorẽ
est. fiducia cum aliqua res sumende
mutuo pecuniẽ grã. uel mancipatur.
uel in iure ceditur. ypoteca est cũ
res cõmodat᷑. sine depositione pigno¬
ris. pacto uł cautione sola int̾ueniẽ¬
te. Mom̃tum dictũ a temꝑis breuita¬
te. ult tam cito qmͣ statĩ saluo negocõ
reformet᷑. ne in ullam moram ꝓ duci
debeat qd̃ repetitur. sicut nec ullum
spatium est mom̃ti cuiꝰ tam breuis ẽ
temporis punctus. ut in aliqmͣ morã
nullomͦ ꝓclucatur. Instrumentũ est
unde aliquid instruimꝰ: ut culter. ca¬
lamus. ascca. Instructũ. qd̾ ꝑ instru¬
mentũ efficitur. ut baculus. codex. ta¬
bula. Usus quem in re instructa uti¬

Expanded text:
nus, sed desiderat plenitudinem; et dicnus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa uti
Abbreviated transcription (Latin):
habeatur. certum sit eam deferri. U¬
sura est incͥmentũ fenoris ab usu eriꝰ
crediti nuncupata. Cõmodũ est id ꝙ
latũ est ꝑ cõmod̾ temporis quã diu
apd̾ eum sit. Unde ⁊ cõmodũ dcm̃ est.
precarium est dum p̾ce creditori ro¬
gatus. ꝑmutit debitorem in possessio¬
ne fundi sibi obligati demorari.⁊ ex
ea fructus caꝑe. ⁊ dictum p̾cariũ qͥa
p̾oe aditur quali p̾ce adiũ .u. ꝓ .d. lit¬
tera ꝯmutata. inutuũ appeslatũ est.
quia id qd̾ a me tibi datur. ex meo
tuũ fit. Sepositum est pignus cõmẽ¬
datum ad tempꝰ. quasi diu positum.
Deponere autẽ quis udetur cũ ali¬
quid metu furti. incendii naufragii.
ap̃ alium custodie causa de ponit. In¬
terest autẽ un loquendi ulu. int̾ pig¬
nus ⁊ arram. Nam pignus est qd̃ dat᷑
ꝓpter rem c̾ditam: que dum redditur.
statim pignus aufertur. Arra uͦ est
arra complenda non aufenda. Unde
qui hab arram nõ reddit. sicut pig¬

Expanded text:
hebatur, certum sit eam deberi. Uhebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. Commodatum est id quod latum est cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem nus et arrham. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arrha vero earrha complenda, non aufqui habet arram non reddit sicut pig
Abbreviated transcription (Latin):
falium suũ uel seruũ ꝓ suo tracta¬
re patitur. peculiũ autem ꝓpͥe a pecu¬
stabat lubstantia. bonoꝵ possessio ẽ
ius possõnis: certo ordine certoq
titulo aquisita. Intestata hereditus ẽ
que testam̃to scͥpta nõ est. aut si scͥ¬
pta sit. iure tamen nequaqm est
edita. caduca inde dicunt᷑. quia eiꝰ fa¬
diuisio hereditatis uit̃ heredes. erciscun¬
dia enim apd̃ uet̾es. diuisio nuncupaba¬
tur. Cõmuni diuidũdo est int̾ eos qͥb¬
bes cõmunis ẽ. que actio iubet postulã¬
tib hiis arbitriũ dari quoꝵ arbitra
res diuidat᷑. finiũ regundoꝵ ẽ actõ
dicta. eo qd̃ ꝑ eam regantur. fines
utͥq ne dissipentur. dum mͦ ñ angu¬
stiore qͥnq pedũ loco ea contͦu̾sia sit.
locatio est res ad ucũ data cũ diffini¬
tione mercedis. Condutio est res in
usum accepta cum constituta m̾cede.
Res credita est que in obligationem
ita deducta est. ut ex temꝑe quo c̾cdita¬

Expanded text:
filium suum vel servum pro suo tractafilium suum vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecuversa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia escunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contra
Abbreviated transcription (Latin):
soebant. Suie qdꝰ stipula iuxta pau¬
lum uridicũ firmũ appellauerũt.
Sacramentũ est pignus sponsionis.
uoratum autẽ sacramentũ: qr iuola
morte alicũ ad quẽpiam ꝑuẽĩt
uł legato testam̃to uł possessione
redempta. Dicta autẽ hereditas are¬
b additis. siue ab aere. quia qui pos¬
sidet agrum ⁊ censum soluit. inde et
res. Res sunt que in nr̃o iure consist̾t.
iura autem sunt que a nobis iuste
possidentur. nec aliena sũt. Dicta aũ
res a recte habendo: ius a iuste pos¬
sidendo. hoc eriim iure possidet᷑ qd̃
recte. hoc recte qd̾ iuste. hoc iuste qd̃
bene. Qd̾ autẽ male possidetur. alie¬
nũ est. male autẽ possidet qui uel su¬
is male utitur. uel aliena p̾sumit.
possidet autẽ iuste qui nõ irretit᷑ cupi
um. que ꝓude bona dicunt᷑. ut nõ
habeant turpẽ usũ. s ea homines
ad res bonas utantur. peculiũ ꝓprie
minoꝵ est ꝑsonarũ seu seruorũ.

Expanded text:
scebant sive quod stipulum iuxta Pauscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia violmorte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur quod iuste, hoc iuste qbene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas utantur. Peculium proprie minorum est personarum sive servorum.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊uxor emebant ne uid̾etur uxor ã¬
cilla sicut habemꝰ iniure. Ide ẽ qd̃
p̾oedente donatione iuiri. sequitur
dos uxoris. Donatio usufructuario.
ideo dicitur. quia donator exea usũ
fructuũ ad huc retinet. seruato cui
donatũ est iure. donatio directa id̾o
nuncupatur. qͥa ⁊ iure iusu statum
transit in alterum. nec ultͣ aliqͥd
inde ad ius donatoris retorq̃tur. Cõ¬
ditõnes ꝓpͥe testiũ sũt. ⁊ dicte condc̃o¬
nes a condicendo quasi condcõnes.
quia non ibi unꝰ testis iurat. s uel
duo. uel plures. Non enĩ in uniꝰ ore.
s ui duorũ aut tͥum cestiũ stat
omne u̾bũ. Itẽ condoõnes qd̃ int̾ se
conueniat sermo testium: quasi con¬
dcõnes uel coctiones. Stipulatio est
ꝓmissio. uel sponsio. Unde ⁊ ꝓmisso¬
res stipulatores uocant᷑. Dicta autẽ
stipulatio ab stipula. uet̾es enĩ qnͣdo
sibi aliquid ꝓmutebant. stipulam
tenentes frangebant. Quam iteꝵ
iungentes sponsionẽ suam agno¬

Expanded text:
invicem emebant, ne videretur uxor aninvicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agno
Abbreviated transcription (Latin):
quoq similiter ab eo qd̃ placet.
alii dicunt pactum ẽẽ qd̃ uolens
quis facit. placitum uͦ nolens cõ¬
pellitur: ueluti qñquisq paratus
sit iniudicio ad respondend̾. qd̃ ne¬
mo potest dic̾e pactũ. s placitum.
mandatũ dictum qd̾ olim in ꝯmis¬
so negocio. alt̾ alt̾i manũ dabat.
Ratum uͦ quasi rationabłe ⁊ rectũ.
Unde ⁊ qui pollicet᷑. dicit ratũ ẽẽ ꝓ¬
fiteor hoc firmũ atq ꝓpetuũ. Rite
autẽ esse non recte. s ex more. Cy¬
rographum cautio. Emptio ⁊ uẽ¬
ditio est rerũ ꝯmutatõ atq ꝯtrac¬
tus. exconuenientia ueniens. ẽp¬
tio autẽ dicta qd̃ ame tibi sit. uen¬
ditio quasi uenundatio id est anũ¬
dinis. donatio ẽ cuiꝰlib rei tͣns actio.
dictam autẽ dicunt donationẽ qͣsi
doni actionẽ. ⁊ dotem ⁊ quasi do itẽ.
p̾oedende eñi in nuptiis donatione
dos sequitur. Nam antiquus nup¬
tiarũ erat ritꝰ qͦ se maritus inuioẽ

Expanded text:
quoque similiter ab eo, quod placeat. quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque peautem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor
Abbreviated transcription (Latin):
ficio uoluntatib defunctoꝵ constat
ẽẽ subuentũ ꝓpt̾ legaliũ u̾boꝵ diffi¬
cultatẽ. aut certe ꝓpt̾ necessitatẽ ad¬
hibendorũ sollempniũ ita ut qui scͥ¬
bit ticulũ eiusdẽ scͥpture codicellũ
uocet. Sicut autẽ codicellus fit iuce
est dierum numerꝰ in quo institutꝰ
heres aut accipit hereditatẽ. aut
finito tp̃re̾ cretionis exluditur. nec
lib̾um illi est ultra capiende heredita¬
tis. Cretio autẽ appellada est quasi de¬
cretio idest decern̾e uel constitu̾e. ut
puta ille. heres esto mͥ. additur cer¬
non ess cretio ad dita. Fid̾iꝯmissum
dictũ. ut fiat qd̃ a defuncto comittat᷑.¬
slam fides dicta eo qd̾ fiat. qd̾ tam̃ nõ
in directis u̾bis s p̾catiuis exposcct᷑.
pactum dicitur int̃ ꝑtes ex pace ꝯ¬
ueniens scriptura legib ac morib
comꝓbata. ⁊ dictum pactiun quase
ex pace factum. ab eo qd̃ est pan¬
go. unde ⁊pegigit fedus. placitũ

Expanded text:
ficio voluntatibus defunctorum constat ficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum, propter legalium verborum difficultatem aut certe propter necessitatem adhibendorum solennium, ita ut qui scribit, titulum eiusdem scripture codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernon esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committiturNam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum
Abbreviated transcription (Latin):
hedatis. sine officio naturalis pietatis in
extrancas ꝑsonas redactũ est. Ruptũ te¬
stamentũ inde uocatũ eo qd̃ nascente po¬
stumo neq exheredato nominatĩ. neq
herede istituto dicrumpitur. Supp̾ccũ
testamentũ est qd̾ in fraude heredũ uel
legatoꝵ seu lib̾torum non ẽ palam pro¬
latũ. qd̃ si non latet tam̃ si a p̾dictis ꝑ¬
sonis non ꝓferatur suppͥmi uidet᷑. sun¬
cupatio ẽ quam in tabuł cerisq testator
becitat dicens. Hec ut in hiis tabuł ceris¬
ꝙ scͥpta sunt ita uidet᷑. ita dico. ita lego.
est enim. palam nonunare ⁊ confmare.
Ius liboꝵ est coniugiũ sine lib̾is: ĩuicẽ
ꝓ loco pignerum hereditatis alt̾na cõ¬
scͥptio. Codicellum ut uet̾es aiunt sine
dubio ab auctore dictũ: qui hoc scͥptu¬
re genus instituit. Est autẽ scͥptura
nulla indigens sollempnitate u̾boꝵ.
s sola testatoris uoluntate qualicũq
scͥpture significatione exp̾ssa. cuiꝰ bñ¬

Expanded text:
heredatis, sine officio naheredatis, sine officio naextraneas personas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptnulla indigens solennitate verborum et sola testatoris voluntate, qualicunque scripture significatione expressa, cuius bene
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. adu̾sum te testem̃tũ disposuer̃t.
hoc ẽ pactũ et innum̾abilia talia. tabule
testam̃ti id̾o appellate sunt. quia ante
carte ⁊ m̃bra rũ usũ indolatis tabulis.
ñ solum testam̃ta. sed etiam epłarũ al¬
loquia scͥbebantur. Unde ⁊ portitores eaꝵ
tabularii uocabantur. Testamentũ iuris
cuuł est qͥnq testiũ subscͥptione fimat̃.
Testam̃tum iuris p̾torii est sepdem te¬
stiũ signis signatũ. S illud apud ciues
fit. unde ciuile istud apd̾ p̾tores. unde
iuris p̾torii. testam̃tũ autẽ signare.
notare est. ut uotũ sit qd̃ scͥptum est.
Ologͣphum testamentũ ẽ. manu acto¬
ris totum conscͥptũ. atq sub scͥptum.
unde ⁊ nomen accepit. Greci enum olon to¬
tum. grafium litt̾am dicunt. Irritũ testam̃¬
tum est si is qui testatus ẽ capite diminutꝰ
ẽ: aut si non recte factum sit. In officio sũ
cestam̃tũ est qd̾ libͥs qd̾ frustra lib̾is ex¬

Expanded text:
gitur82, 6: 'Adversum te testamentum disposuerunt,' gitur82, 6: 'Adversum te testamentum disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabellarii vocabantur. Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque subscriptum; inde et nomen accepit. Greci enim olo, totum, graphum literam dicunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis ex