comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dempnationem uniuersa defluxerit / ꝓtul dubio ꝙ exea
fiunt uasa in honorem ipsius Iusticie que gratia nulla
precessut s in mifericordie: ꝙ uõ in ꝯtumeliam nõ
iniquitati dei / que absut ut sut apud deum s iudicio
deputandum est. hoc quisquis cum eccła catholica sapit
non contra gratiam ꝓ meritis disputat s miẜacordiam
et Iuaitiũ dño cantat iut nec misericordĩã recuset rograsꝰ
net sud iciũ accuset inuitus. Alia̾ nanq est illa conspars lo
dequa idem dicit apłs. Si aũt O delibatio sancta esruere
consiparsio. si radix sancta est  et tamiuillla est ena tr¬
abraam non ex adam: idest ex cõmunione sacramenti
et sumilitũdme fidei: non ex propagme mortali. Ita
uero uel consparsio uel sicut in plerisq eodrtibi lepit
massa q̃m tota mortis esti cum ꝑabnũ hominem
peccatũ Intrauit in muidũ et ꝑ pecratũ mor ieetaita
in omnes homines ꝑtransiit y quo ormes pectauen

Expanded text:
ondemnationem ex uno uniuersa defluxerit, procul dubio, quod ex ea ondemnationem ex uno uniuersa defluxerit, procul dubio, quod ex ea fiunt uasa in honorem, non ipsius iustitiae, quae gratiam nulla praecessit, sed dei misericordiae, quod uero in contumeliam, non iniquitati dei, quae absit ut sit apud deum, sed iudicio deputandum est. hoc quisquis cum ecclesia catholica sapit, non contra gratiam pro meritis disputat, sed misericordiam et iudicium domino cantat, ut nec misericordiam recuset ingratus nec iudicium accde qua idem dicit Apostolus: Si autem delibatio sancta est, et consparsio; et si radix sancta est, et rami . Illa est ex Abraham, non ex Adam, id est ex communione sacramenti et similitudine fidei, non ex propagine mortali: ista vero vel consparsio, vel sicut in plerisque codicibus legitur, massa, quoniam tota mortis est, cum per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
putamus cẽ dictuũ. Quod. ĩ notẽtem. deus ncc habentem origmale
Pectatũ ante annos. quibus hr̃e. poterat. propriuĩ eterma. morte
damnauit. Cogit᷑ itaq ⁊espondere. quod. iam pelagius .m. ecdesiastico
iudicio ut aliquo. mõ catholicus pronũtiaret᷑ anathemare ꝯpulsꝯ
est. Infantes etiam si non. baptizarent᷑. habere uitã eternam. Hac
eim negata. quid si mors etorna ⁊emanebit. Ac per hec contra

Expanded text:
putamus esse dicturum. quod innocentem deus nec habentem originale putamus esse dicturum. quod innocentem deus nec habentem originale peccatum ante annos, quibus habere poterat proprium, aeterna morte damnabit; cogitur itaque respondere, quod iam Pelagius in ecclesiastico iudicio, ut aliquo modo catholicus pronuntiaretur, anathemare compulsus est, infantes, etiamsi non baptizentur, habere uitam aeternam; hac enim negata quid nisi mors aeterna remanebit? Ac per hoc et contra
Abbreviated transcription (Latin):
naturam. defendit.humanami. et xp̃iano tam̃ censeri uocabulo. affe.¬
ctat: quid de paruulorũ discetione dicturus est. Cur aliuis. ĩ uitã
senindi hoĩs adsumat᷑. alius .mn. morte primi. homĩs reliquat
S.i. dixerit liberi arbiteii merita p̃cessisse. ⁊ espondet apłs. que supra
diximꝰ de. nondũ natis. nrq aliquid agentibus bom.artͥmali. Si
autem. dixerit. quod adhuc in libris ¶ miperrime. pelagius ꝓhibetur
edidisse defendit᷑. quã uis.iam uidet᷑.anathemeł se in episcopali
audicio palestino eos qui ditunt. quod peccatũ ade. ipm solum
loserit. Et non genus humanii. Si eñ dixerit ambos. sine uitio
natos. nrc aliquid de primi. hõĩs dannatiõe traxisle. ꝓfecto
qm̃ negare. non audet in regnũ celorũ ad optari eum qui. fuerit
zrgeneratꝰ in xp̃o ⁊ espondeat quid de illo futurũ. sit. qui nulla sua
culpa. non baptizatus. ista. fuerit temporali morte puentus. si nõ

Expanded text:
naturam defendit humanam, et christiano tamen censeri vocabulo affenaturam defendit humanam, et christiano tamen censeri vocabulo affectat; quid de parvulorum discretione dicturus est, cur alius in vitam secundi hominis assumatur, alius in morte primi hominis relinquatur? Si dixerit liberi arbitrii merita praecessisse; respondet Apostolus quae supra diximus de nondum natis neque aliquid agentibus boni aut mali: si autem dixerit, quod adhuc in libris, quos nuperrime Pelagius perhibetur edidisse, defenditur — quamuis iam uideatur anathemasse in episcopali indicio Palaestino eos, qui dicunt, quod peccatum Adae ipsum solum laeserit et non genus humanum —, si ergo dixerit ambos sine uitio natos nec aliquid de primi hominis damnatione traxisse, profecto, quoniam negare non audet in regnum caelorum adoptari eum, qui fuerit regeneratus in Christo, respondeat, quid de illo futurum sit, qui nulla sua culpa non baptizatus ista fuerit temporali morte praeuentus. non
Abbreviated transcription (Latin):
aũt homines ad istam societatem. non pertmnentes. Quoru tñ
et anima et corpus. dei bonitas operarẽ. Et quicquid. habet ipã
natura. propr̃ uiciũ quod.eidem inflixit suferbientis uolu̾tatis
disertoris arbitaũ smne sua.gratia quid ualeret. Et in sorum
uistis debitis ponis uala. misericordie que. non suorũ operũ
cũ. latũ eẽt addiscerent .ut om̃e os obstaiat᷑. Et qui gloriat᷑
in. dño glorief᷑. Quis qͥis aliter docot. Et non. ad quiescet sami
ẜmomib dm̃ nr̃i xħu xp̃i qui. dixits. uenit silius hoĩs querẽ
et laluare quodl perierat/. Non enm ait quod periturũ fuerat.
sed. quod perierat Qiuel ostendens insi. peccato primi. hominis
umuersi generis humani perisse natudam: Qui ergo aliter docet
et non ad quiescens ei que secudũ pietatẽ est doctanae. contra gea
saluatoris. Et contra sangiuem redemptoĩs tam quã saluã Et libera

Expanded text:
autem homines ad istam societatem non pertinentes. quorum tamen autem homines ad istam societatem non pertinentes. quorum tamen et animam et corpus dei bonitas operata est t quicquid habet ipsa natura praeter uitium. quod eidem inflixit superbientis uoluntatis desertoris arbitrium sine sua gratia quid ualeret, et in eorum iustis et debitis poenis uasa misericordiae, quae non suorum operum conlatum esset, addiscerent, ut omne os obstruatur et, qui gloriatur, in domino glorietur. Quisquis aliter docet et non adquiescit somini nostri Jesu Christi qui dixit, Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat : non enim ait, Quod periturum fuerat, sed quod perierat; quid ostendens, nisi peccato primi hominis universi generis humani periisse naturam? qui ergo aliter docet, et non acquiescens ei quae secundum pietatem est doctrinae , contra gratiam Salvatoris, et contra sanguinem Redemptoris tanquam salvam et liberam
Abbreviated transcription (Latin):
uocati. sunt. qui quos ante p̾sciuit et pdestiriauĩt. conformed fieri
imagiis filii sui. ut fit sit ipe p̾magentus in młtis fiatub .s. q
aut p̃destinauit. illos et uocauit. Hic subaudire debemus ẜns
ꝓposilum. uocati.. Quos aut uocauit. hoc est secũdũ propositum.
uillos et iustificauit. Quos aũt iustificauit. illos et glorifirauit. hu
sunt filii. promissiois. hii. sunt electi. qui per clectionẽ gratiȩ salui
fiunt.. ubi. dictum est. li aut gratia iam. non ex operib. alitqn
gratia.iam. non. est gratia. Haet. sunt uasa insericordice In
quibus deus etiam. per uasa ire. notas facit diuitias glorie sue.
Horum fit pet sp̃m sc̃tm cor unũ et anima. una. que bendicit
dñs et non obluuscit᷑. oñis retributiones eius qui propitius. fit
om̃ibus iiquitatibus eig. qui sanat oms langores eius. qui
reddemit de correptionem uita eius. qui. coronat ea misericordia.
Quia.non. iuolentis. neq currentis. s. miserentis. est. dei : Ceteri

Expanded text:
nformes fieri imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; quos autem praedestinauit, illos et uocauit. hic subaudire debemus \'secundum propositum uocati. quos autem uocauit - hoc est secundum propositum -, illos etiustificauit;quos autem iusti ficauit, illos et glorificauit. hi sunt filii promissionis, hi sunt electi, qui per electionem gratiae salui fiunt, ubi dictum est: Si autem gratia, iam non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. haec sunt uasa misericordiae, in quibus deus etiam per uasa irae notas facit diuitias gloriae suae. horum fit per spiritum sanctum cor unum et anima una, quae benedicit dominum et non obliuiscitur omnes retributiones eius, qui propitius fit omnibus iniquitatibus eius, qui sanat omnes languores eius, qui redimit de corruptione uitam eius, qui coronat eam in miseratione et misericordia, quia non uolentis neque currentis sed miserentis est dei. Ceteri
Abbreviated transcription (Latin):
gratuite gratie cõmginorandos uideret. Handum enim¬
ex uotante dictum est quia non seruiet maior minori
ista dicentis. s tam̃ de hac re antiquũ dei consuliũ decla¬
rantis sicut scriptum est inquit. Iacob dilexi exau cũit
odio habui. Nempe doctor gentiũ an fide et ueritate istos
genimos nondiminatos nihil boni aut mali egisse testit᷑
ut gratia cõmendetus . Ut quod dictũ est maior ẜuiet
minori non ex operibus s ex uocante dictum Inte¬
lligatur / ut secundum ellectione m ꝓposatum dei ma¬
neret. non meritumt hõis anteiret hlon enim
dicit ellectionem uoluntatis huurane siue gature
cumpar eẽt in utroq mortis danrationisq conditio
s electionem ꝑcul dubio gratie que non iuuenit

Expanded text:
gratuitae gratiae commemorandos uideret: gratuitae gratiae commemorandos uideret: ex uocante dictum est, quiamaior seruiet minori? ista dicentis sed tamen de hac re antiquum dei consilium declarantis: Sicut scriptum est, inquit, Iacob dilexi, Esau autem odio habui. I 5 I Nempe doctor gentium in fide et ueritate istos geminos nondum natos nihil boni aut mali egisse testatur, ut gratia commendetur, ut, quod dictum est: Maior seruiet minori\', non ex operibus sed ex uocante dictum intellegatur, ut secundum electionem propositum dei maneret, non meritum hominis anteiret. non enim dicit electionem uoluntatis humanae siue naturae, cum par esset in utroque mortis damnationisque condicio, sed elec
Abbreviated transcription (Latin):
enim mag̃ potuerunt magna et acuta ingenia cogi¬
tare / aut mopia est tatendo uitare / aut arrogantia
contempnendo preterire. Etce Inquiunt esau et
lacob iatra coiscera materna luctantur et dum
nascuntur alter supplantatur ab altero atq in pede
precedentis manus consequentis et tenentis in uenta
ꝑseuerans quõdamnodo lucta conuincunt. Quomõdo
ergo in infantib hec agentib nullũ est uel ad bonum
uol ad malũ proprie uoluntatis arbitriũ. Unde p̃mia
nol siupplicia meritis precedentib sussequant᷑. Aohoc
nos dicimus ideo motus illos et litigiũ paruulor  sug
reꝵ fiuissa magnaꝵ que non fuit arbitriti std
sicut scriptum est dubiugale sine uote in hominis
uoco ⁊espondens uetuit prophete dementiam¬
hi autem qui tales non prodigiosos motus s uoluntarios actꝰ
net de paruulis sy a pariuilis factos esse contendunt ⁊ quid
apło responsuri sunt / qui cum etchos geminos ad docum̃tu

Expanded text:
enim potuerunt magna et acuta ingenia cogienim potuerunt magna et acuta ingenia cogitare, aut inopiae est tacendo uitare aut arrogantiae contemnendo praeterire. \'Ecce\', inquiunt, \'Esau et Iacob intra uiscera materna luctantur et, dum nascuntur, alter supplantatur ab altero atque in pede praecedentis manu consequentis et tenentis inuenta perseuerans quodam modo lucta conuincitur. quo modo ergo in infantibus haec agentibus nullum est uel ad bonum uel ad malum propriae uoluntatis arbitrium, unde praemia siue supplicia meritis praecedentibus subsequantur? Ad hoc nos dicimus ideo motus illos et tamquam litigium paruulorum signum rerum fuisse magnarum, quia non fuit arbitrium sed sicut scriptum est, subiugale sine uoce in hominis note respondens uetuit prophetae dementiamhi autem. qui tales non prodigiosos motus sed uoluntarios actus nec de paruulis sed a paruulis factos esse contendunt, quid apostolo responsuri sunt. qui. cum et hos geminos ad documentum
Abbreviated transcription (Latin):
quos merita nullo disceriũt s iniqua essie possut qui¬
aun oniuirse uie dñi misericordia. et ueritas
unde cum prebetur alter misacordia gr̃ae nõ haber
que de humano merito gloriotur: am̃ non ex oꝑibus
pr forte quis extollatur. cum uero alteri uindicta re¬
dditur uentas non habet cur iuste querat. Idem rede¬
ditur quod pertato Iure debbetur: sm̃ unus inquo om̃s
pertauerunt non utiq etiam insingulis quibusq puni¬
untur in quoꝵ  pena darius priniuntur ostonditut ꝗ
uasus miseritordie non ꝑ debitam s ueram gratiam hoc
est gratuitam conferatur. unde aũt argimententur
ad uersum apłm apertissume dicente ꝑ cuñu hoĩems
pectatum Incrauit in mundũ : et ꝑ pectatũ mors
et ita in omnes hõies pertransat in quo omnes pecta¬
uerunt dicentes etiam paruulos propria ꝑ liberum
arbitriũ habere peitata. Tedet attendero pigetq
proferre s magis compellimur dicere. Quod

Expanded text:
quos merita nulla discernunt, sed iniqua esse non possint, quiquos merita nulla discernunt, sed iniqua esse non possint, quia uniuersae uiae domini misericordia et ueritas. unde cum praebetur alteri misericordia gratiae, non habet. quare de humano merito glorietur, quoniam non ex operibus, ne forte quis extollatur; cum uero alteri uindictae redditur ueritas. non habet, cur iuste queratur; id enim redditur, quod peccato iure debetur, quoniam unus, in quo omnes peccauerunt, non utique inique etiam in singulis quibusque punitur. in quorum poena clarius ostenditur, quid uasis misericordiae per non debitam sed ueram gratiam, - hoc est gratuitam conferatur. Unde autem argumententur aduersus apostolum apertissime dicentem: Per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt, dicentes etiam paruulos propria per liberum arbitrium habere peccata. taedet adtendere pigetque proferre, sed magis compellimur dicere. quod
Abbreviated transcription (Latin):
datur: quod eis ad magnũ imputaretur sacrilegui
si iam in his aliquid ualeret uoluntatis arbitriũ
hoc diximus ꝑꝑ eos qui non ualentes in causia gratre
inscrutabilia dei iudicia ꝑ scrutari cur ex tanta massa
que profecto ex uno in condemnationẽ tota collapsa ẽ
Illud uas faciat in honorem illud in contumeliam: lam
audent pariuilos ⁊ eos ꝓprior constituere peccator
ut ꝙ bona malaue cꝯgitare non possunt putenturr
ꝑ liberum arbitriũ uel penam mereri posse uel gram̃
cum potius apostolica ueritas dicondo ex uno ommes
ꝯdempnacionem sacis ostendat ꝙ nascant᷑ in pena
ut non anerito s misericordio. renascant᷑ in gͣra:
Alioquin gratia iam non est gratia: s non diuinis
opibus giatis datur/ s humanis ⁊ edditur meritis: que
sola suc disceruit apena/ ut cum pena sit ex adam
s gratuita ut uera sut gratia. Instrutabilia Iudicia
dei tanꝙͣ deus esse possunt nͣt paruulos ipse discernat

Expanded text:
datur, quod eis ad magnum inputaretur sacrilegium. datur, quod eis ad magnum inputaretur sacrilegium. si iam in his aliquid uaieret uoluntatis arbitrium Hoc diximus propter eos, qui non nalentes in causa gratiae inscrutabilia dei indicia perscrutari, . cur ex Adam massa. quae profecto ex uno in condemnationem tota conlapsa est. illud uas faciat in honorem illud in contumeliam, tamen audent paruulos reos propriorum constituere peccatorum, ut, qui bona malaue cogitare non possunt, putentur per liberum arbitrium uel poenam mereri posse uel gratiam, cum potius apostolica ueritas dicendo: Ex uno omnes in condemnationem, satis ostendat, quod nascantur in poena, ut non merito sed misericordia renascantur in gratia. alioquin gratia iam non est gratia, si non diuinis opibus gratis datur, sed humanis meritis redditur. quae sola sic discernit a poena, ut, cum poena sit ex Adam sed gratuita, ut uera sit gratia, inscrutabilia iudicia dei tamquam deus esse possint, cur paruulos ipse discernat,
Abbreviated transcription (Latin):
et hor sciendo non ex seipso neuel hot non fit ineo
nobis: Ac ꝓ hoc et ip̃m hõĩs meritum donũ est gratuitũ
teet a patio luminũ a quo descendit onmne datũ optimũ
boni aliquid accipere quis ꝙͣ meret᷑ insi accipiendo
quod non meretur. A ultum est autem indulgetius
et sine ulla dubitatione gratuitũ ꝙ deus gratiam ꝑ iħm
ex adam generatio et ys xp̃o prosit regeneratio in quibus
et ip̃m accipiendi senstim tanto ante mifericordia dei
preuenit/ qui certesi ihac paruula etate de corpors
exiere uitam eternam regnumq celoꝵ scientes accipuĩt
eis mueris merito ꝗlhic cum utiꝙͣ potuit nescierũt. Certe
in his post priorũ doctrinam ita non nisi priora sanit
dona in quibus dandis dei gratia sic operatur ut nec
uoluntas accipientiũ uel premittatur nel adiũgat
uel subsequatur: Quandoquidem tantũ beneficium
non solum non libentibus uer etiam reluctantis

Expanded text:
et hoc sciendo non ex se ipso, ne uel hoc non sit in eo, et hoc sciendo non ex se ipso, ne uel hoc non sit in eo, nobis. ac per hoc et ipsum hominis meritum donum est gratuitum nec a patre luminum, a quo descendit omne datum optimum, boni aliquid accipere quisquam meretur nisi accipiendo, quod non meretur. Multum est autem indulgentins et sine ulla dubitatione gratuitum, quod dei gratia per ex Adam generatio et prosit in Christo regeneratio, in quibus et ipsum accipiendi sensum tanto ante misericordia dei praeuenit. qui certe si in hac paruula aetate de corpore exierint, uitam aeternam regnumque caelorum scientes accipiunt eius muneris merito, quod hic, cum utique profuit, nescierunt. certe in his posteriorum donorum merita nonnisi priora sunt dona. in quibus dandis dei gratia sic operatur. ut nec uoluntas accipientium uel praemittatur uel adiungatur uel subsequatur. quando quidem tantum beneficium non solum non libentibus uerum etiam reluctantibus
Abbreviated transcription (Latin):
cum digerit au merear iustificatione habeo fidem respo¬
noetut ei. Quid enim habes quod non accepisti. Cum
ergo fides impetrat iustificationem sicut unicuiq deus
partitus est enam ipsius mensuram fidei non gratiam
der aliquid meriti precedit humani / sed ipsa gratua
meretur augeri ut aucta mereatur et ꝑfici comitante
non ducente pedissequa non preuia uoluntate. unde
ille qui ddixit fortitudinem meam ad te custodiam camꝙ
ieddidit dicens. & ũ deus susceptor meus es ⁊ tanꝙͣ ieꝗ¬
rens quibus id meritis fuerit consecutus ⁊ ihilq insee
mueniens ante gratiam dei / deus meus ingt / mise¬
⁊tordia eius preuenit .me. Quantũ cunq inquit / cogi¬
tauero antecedentia merita mea misericordio eius pu¬
miet me proide ab illo attrihutam fortitudinẽ suã
ad illum custodiens eodem saruatore non ꝑdit quodo
eodom largitore suscepit nec ob alius mezetur amp¬
hioro nisi pie fidelitero sciendo aquo bono sunt dĩa

Expanded text:
cum dixerit: \'Ut merear iustificationem, habeo fidem, respocum dixerit: \'Ut merear iustificationem, habeo fidem, respondetur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? cum ergo fides impetrat iustificationem, sicut unicuique deus partitus est etiam ipsius mensuram fidei, non gratiam dei aliquid meriti praecedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut anon ducente, pedissequa, non praevia voluntate. Unde ille qui dixit, Fortitudinem meam ad te custodiam, causamque reddidit dicens, Quoniam Deus susceptor meus es; tanquam requirens quibus id meritis fuerit consecutus, nihilque in se inveniens ante gratiam Dei, Deus meus, inquit, misericordia ejus praeveniet me. Quantumcumque, inquit, cogitavero antecedentia merita mea, misericordia ejus praeveniet me. Proinde ab illo attributam fortitudinem suam ad illum cuseodem largitore suscepit. nec ob aliud meretur ampliora nisi pie fideliterque sciendo, a quo sibi bona sunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
sit ex deo: quis hoc insi impius senserit. Sed quia lex per
litteram iubet/ non ꝑ sp̃m iuuat. Quicunq sic audit
licterã legis ut ei sufficere uideatur/ cognouisse quid
iubeat aut ꝓgibeat./ que id se aroitrii sui uirtute impletur
esse confitat/ nec fido confugiat adiuuandus ad sp̃m
uinificantem/ nec cum factum littera occidat h ii ꝑfecto
zelum dei habet sed non secundum scientiamt: Ignoras
enim dei iusticiam idest eam que datur ex deo et suam
uolens constituere ut tantũmodo ex lege sit insticie
dei non est subiectus. Finis eniui legis xp̃s ad iusticiam
der in ipso Iustificati iq̃ e fide prtem habeamus ad deu
ꝑ dñm nr̃m iħm xp̃m. Iustificati aũt gratis ꝓ gram
upius ne fides ipsa superba sit i nec dicat᷑ sibir ue oefar
quomodo gratis. &uodꝰ enim fides gueretur cur nõ potius
recartur q̃ donatur. tlon dicat ista homo fuelis iquuesy

Expanded text:
sit ex deo? quis hoc nisi impius senserit? sed quia lex per sit ex deo? quis hoc nisi impius senserit? sed quia lex per litteram iubet, non per spiritum inuat. quicumque sic audit litteram legis. ut ei sufficere uideatur cognouisse, quid iubeat aut prohibeat, atque id se arbitrii sui uirtute impleturum esse confidat nec fide confugiat adiuuandus ad spiritum uiuificantem, ne reum factum littera occidat, is profecto zelum dei habet sed non secundum scientiam. ignorans enim dei iustitiam, id est eam, quae datur ex deo, et suam uolens constituere, ut tantum modo ex lege sit. iustitiae dei non est subiectus; finis enim legis Christus ad iustitiam titia dei in ipso. iustificati igitur ex fide pacem habeamus ad deu Christum, iustificati autem gratis per gratiam ipsius, nec fides ipsa superba sit. aec dieat sibi: \'Si ex fide, quo modo gratis? quod enim fides meretur, cur non potius redditur, quam donatur?\' non dicat ista homo fidelis. quia,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dictũ est de carnali israel/ ꝑsequentes legem iustitie
in legem non ꝑueniũt: Quare quia non ex fede s cãꝗͣ
iusticia ex fide quam gentes apprehenderũt de qb dictũ e
Quid ergo dicemus quia gences que non cognouerũt
iusticiam/ apprehenderũt iusticiã : iusticiã autẽ que ex
peruenit. Quare. quia non ex fide s tanꝗͣ ex operibus
offenderũt in lapidem offensionis sicut scrĩptũ est Ecce
pono in syon lapidem offensionis et petram scandali et
qui crediderit in eum non confundetur/ ipsa est iustica
ex fide qua credimꝰ nos iustificari/ hoc est iustos fieri
non habentes nr̃am iusticiam que ex lege est/ s eam que
est ꝑ fidem xp̃i que ex deo utiq iusticia in fide utiq/ in fide
qua credimꝰ nobis iusticiam diuinitus dari non a nobis
in nobis nostris uiribus fieri. Nam cur illam iusticiam
que ex lege est suam dixit apłus non ex deo. quasi lex no

Expanded text:
sicut dictum est de carnali Israhel, persequentes legem iustitiae sicut dictum est de carnali Israhel, persequentes legem iustitiae in legem non perueniunt. quare? quia non ex fide sed tamquam justitia ex fide, quam Gentes apprehenderunt, de quibus dictum est: Quid ergo dicemus? Quia Gentes, quae non cognoverunt justitiam, apprehenderunt justitiam; justitiam autem quae ex peruenit. quare? quia non ex fide, sed quasi ex operibus. offenderunt enim in lapidem offensionis. dum dicitur: non ex pono in Sion lapidem offensionis et petram scandali et, qui crediderit in eum, non confundetur\'. ipsa est iustitia ex fide, qua credimus nos iustificari, hoc est iustos fieri non habentes nostram iustitiam. quae ex lege est, sed eam, quae est per fidem Christi, quae ex deo iustitia in fide, utique in fide. qua credimus nobis iustitiam diuinitus dari, non a nobis in nobis nostris uiribus fieri. Xam cur iIlam iustitiam, quae ex lege est, suam dixit apostolus, non ei deo? quasi lex non
Abbreviated transcription (Latin):
acq iusticie sine in opere/ siue etram in ipsa uolũtate
habere possimus deus quippe operatur. i nobis  et
uelle et operari pro bona noluntate. Nam quis nos
nisi qui enit querere et saluare ꝙ perierat sab illa
ꝑditionis masse et concretione disceruit: Iobi sa
menni: Respondetur ei : Quid i. habes quod non
accepisti. si aũt a cepisti quid gloriaris quasi nõ
acceperis. hoc itaq torũ ideo : non ut homo non glo¬
rietur : sed qui gloriatur in dño glorietur. Nonex
operib ne forte quis exrollat᷑: non quia bona op̃a
ista pia cogitacione frustrant᷑ :/ cum deus redda
unicuiq secundum opera eiꝰ: Sit gloria honor¬
et paz oi cperanti bonũ : sed quia tpera ex gr̃a
peratur nihil. operaret᷑ nisi ip̃a dilectio dei diffun
est nobis / nec ip̃a fides eet in nobis nsi unicus¬
qui suis meritis premia tanꝙͣ debita expectant: nͨ ipsa
merita dei gratie tribũt s uiribus proprie uolutatis

Expanded text:
atque iustitiae siue in opere siue etiam in ipsa uoluntate atque iustitiae siue in opere siue etiam in ipsa uoluntate habere possimus: deus quippe operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate. Nam quis nos, nisi qui uenit quaerere et saluare, quod perierat, ab illa perditionis massa et concretione discernit? unde apomeum\\ respondetur ei: Quid enim habes. quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? hoc utique totum ideo, non ut homo non glorietur, sed ut, qui gloriatur, in domino glorietur, non ex operibus, ne forte quis extollatur; non quia bona opera ista pia cogitatione frustrantur, t cuique secundum opera ejus, sitque gloria Dei operanti bonum, sed quia opera ex gratia, operatur , nihil operaretur nisi ipsa dilectio Dei diffundui datus est nobis . Nec ipsa fides esset in nobis, niqui suis meritis praemia tamquam debita expectant nec ipsa merita dei gratiae tribuunt sed uiribus propriae uoluntatis,
Abbreviated transcription (Latin):
nissent. Scripsimꝰ etiam ad beatissime memorie papa
Innocentiũ preter concilior  relationes keteras fami¬
liares ubi de ap̃a cã aliquanto diutius egimi. ad pĩa nõb
ille rescripsit eo modo quod fas erat atq oportebat
apłice sedis antistitem/ que oĩa modo legere poteris
Si eoro forte adte uel non nullo. uel non cuncta ꝑue¬
nerant/ ubi uidebis seruata erga hoĩes moderatiõe
que debuit ne dampnarent. si praua dampnarent
ipm tam̃ nouellum et pernitiosum errore sic eccle¬
siastica auctoritate compressum / ut multũ mirem̃
aduc ecͣ quosdam qui ꝑ quemlibet errorem gratie
uera et catholica semꝑ tenet eccłia pusillos cũ maqͥs
Amorte primi hoĩs ad uitam secundi hoĩs transfert:
non solum peccata delendo. uerꝭ ẽt ao nõ pecrandũ
rectes uiuendum eos qui iam uti posstunt. Ieolunntaꝵ
arbitrio sic adiuuando. ut insi adiuuet nihil pietatis

Expanded text:
nissent. scripsimus etiam ad beatissimae memoriae papam nissent. scripsimus etiam ad beatissimae memoriae papam Innocentium praeter conciliorum relationes litteras familiares, ubi de ipsa causa aliquanto diutius egimus. ad omnia nobis ille rescripsit eo modo, quo fas erat atque oportebat apostolicae sedis antistitem. 5 Quae omnia modo legere poteris, si eorum forte ad te uel nulla uel non cuncta peruenerant. ubi uidebis semata erga homines moderatione, quae debuit, ne damnarentur. si praua damnarent, ipsum tamen nouellum et perniciosum errorem sic ecclesiastica auctoritate compressum, ut multum miremur esse adhuc quosdam, qui per quemlibet errorem gratiae uera et catholica tenet semper ecclesia, pusillos cum magnis a morte primi hominis ad uitam secundi hominis transfert non solum peccata delendo uerum etiam ad non peccandum recteque uiuendum eos, qui iam uti possunt uoluntatis arbitrio, sic adiuuando, ut, nisi adiuuet, nihil pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
nolis n sutam diceret / ut uidelicer hec intelligat ᷤ
doctore ipso gratia dei que paganis atq xpianis impiis
et piis fidelibus infidelibusq comunis est : hec mala
quibus saluatoris euacuaretur aduentus: ubi hoc
possunnus dicere quod de lege dicit apłs. Si ꝑ natura
iusticia ergo xp̃s gratis mortuus est. Reffellebamꝰ
ut poteramus in cordibus eor ꝓ qui ista sientirent
ista emendaret atꝗ ita et ꝓnities destnueret erroris
ut hominis ueretundio parcoret᷑. Sed postꝙͣ ad nos
littere do ouente uenerut eandem causam aꝑtissime
uentilantes nullo modo iam qualiçunq ep̃ali cuctoritat
deesse eccl̃ie deberomus. Misse sunt itag de hac re ex
duobus conciliis cartaginensi et mile uitano relatione
ad aplicam sedem anteꝗͣ gosta eclesiastica.⁊ quibus
apuod ep̃os prouincie palestine pelagius ꝑhibetur eẽ
purgatus / uel in manus nr̃as uel in affricaur perue¬

Expanded text:
insitam diceret, ut uidelicet haec intellegatur insitam diceret, ut uidelicet haec intellegatur doctore ipso gratia dei, quae paganis atque Christianis. impiis et piis, infidelibus fidelibusque communis est. Haec mala, quibus saluatoris euacuaretur aduentus. ubi hoc possumus dicere, quod de lege dicit apostolus: Si p er naturam iustitia, ergo Christus gratis mortuus est, refellebamus, ut poteramus, in cordibus eorum, qui ista sentirent, ista emendaret atque ita et pernicies destrueretur erroris et hominis uerecundiae parceretur. sed posteaquam ad nos litterae de oriente uenerunt eandem causam apertissime uentilantes, nullo modo iam qualicumque episcopali auctoritate deesse ecclesiae debueramus. missae sunt itaque de hac re ex duobus conciliis, Carthaginensi et Mileuitano, relationes ad apostolicam sedem, antequam gesta ecclesiastica, quibus apud episcopos prouinciae Palaestinae Pelagius perhibetur esse purgatus, uel in manus nostras uel in Africam perue
Abbreviated transcription (Latin):
facile credendum fuit: solet gppe fama mentiei: sea
proprius ut crederemus accesset ꝙ librum quendam es
ea prorsus ꝑsuadere molientem que grã dei ꝑ unum
mediatorem dei et hõiu hõiem xp̃m iesumꝰ generi
humano impartita de fidelium cordibus credita deledt.
Legimus tradditũ nobis a famulis xp̃i : qui eum talia
docentem scudiosissime audierant fuerantq sertati
cui quidem libro eisdem rogantib. quia et fleri oporter
uidebamus/ tacito nõĩe auctoris ne offensus infamabi¬
hor redderetur unius nr̃m disputatione uesponsũ
est. quod libro id continetur. et multipliciter atq ab¬
undanter asserit / quod etiam quibusdam litteris aqͥ
ad tuam uenerationẽ datꝭ.: Ubi dicit non se debere exi¬
stimari sine gratia der defendere liberũ arbitriũ cũ
possibilitate uolendi atq operandi sine qua nihil bon
uelle atq agere ualeremus. ac rationem naturaliter

Expanded text:
facile credendum fuit — solet quippe fama mentiri —, sed facile credendum fuit — solet quippe fama mentiri —, sed propius, ut crederemus, accessit, quod librum quendam eius ea prorsus persuadere molientem, quae gratiam dei per unum mediatorem dei et hominum hominem Christum legum generi Lumano impertitam de fidelegimus, traditum nobis a famulis Christi, qui eum talia docentem studosissime audierant, fuerantque sectati. Cui quidem libro, eisdem rogantibus, quia id fieri oportere videbamus, tacito nomine auctoris, ne offensus insanabilior redderetur, unius nostrum disputatione responsum est. quo libro id continetur et multipliciter atque abundanter adseritur. quod etiam quibusdam litteris agit ad tuam uenerationem datis. ubi dicit non se debere existimari sine gratia dei defendere liberum arbitrium, cum possibilitatem uolendi atque operandi. sine qua nihil boni uelle atque agere ualeremus, a creatore nobis naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
Ommo beatissimo et in xp̃i uiscerib germanitꝰ
amplectendo plusꝙͣ dici põt desiderabili fratri
et coepiscopo paulmo Alypius et Augustinuss. Lande
aliquando prouidit nobis deus litterar fidissimum
ꝑlatorem diu nr̃oꝵ merito carissimũ fratrem
Ianuariu: ꝑ quem etiam si non scriberem. oĩa que circa
nos sunt posset sinceritas tua tamꝗͣ ꝑ uientem
atq incelligentem eplam nostero. polagiũ quẽ credi¬
mus ut ab alio distingueretur. qui polaguis tarenti
dicitur britonem fuisse cognominatum/ quodd ut
seruũ dei dilexeris netuini nunc aut quẽadmodum
diligais ignoramꝰ: Nam et nos nõ solũ dilexerimus
uers etiam diligimus eum i sed aliter nunc diligimꝰ : aliter
aliquando dileximus Tunt .n. quia nobis recte fider
uidebatur: nunc aũt ut ab his que mimica et aduersa
gratie dei sentire dicitur illius misericordia liberetur
Nam cum hor de illo gliqua diu fama iactaret. non utis

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO ET IN CHRISTI VISCERIBUS GERMANITUS AMPLECTENDO, PLUS QVAM DICIPOTEST DESIDERABILI FRATRI ET COEPISCOPO PAULINO ALVPIUS ET AUGUSTINUS. Tandem aliquando prouidit nobis deus litterarum fidissimum perlatorem omnium nostrum merito carissimum fratrem Ianuarium, per quem, etiamsi non scriberemus, omnia, quae circa nos sunt, posset sinceritas tua tamquam per uiuentem atque intellegentem epistulam noscere. Pelagium, quem credimus, ut ab alio distingueretur, qui Pelagius Terenti dicitur, Brittonem fuisse cognominatum, quod ut seruum dei dilexeris, nouimus; nunc autem quem ad modum diligas, ignoramus. nam et nos non solum dileximus, uerum etiam diligimus eum; sed aliter nunc diligimus, aliter aliquando dileximus: tunc enim, quia nobis rectae fidei uidebatur, nunc autem, ut ab his, quae inimica et aduersa gratiae dei sentire dicitur, illius misericordia liberetur. nam cum hoc de illo aliquamdiu fama iactaret, non utique
Abbreviated transcription (Latin):
Sensib heu proprii pectoris exul ages
Incolumem mihi te fili car me xp̃s
Si renuis eadem hec pagina testis erit
Uiue precor sed uiue deo nã uiuere mũdo
Mortis opus uiua est: Uiuere iuta deo:¬

Expanded text:
Sensibus heu! proprii pectoris exul ages. Incolumem mihi te, fili carisSi renuis, eadem haec pagina testis erit.Viue precor, sed uiue deo; nam uiuere mundo Mortis opus, uiua est uiuere uita deo
Abbreviated transcription (Latin):
acobo confitente ac dicente. in multis enim offendimus om
oportet ut quotĩdie crebroq oremus dominum atoz dicamus. Di¬
mitte nobis debita nr̃a. nec in eo quõd sequitur mentiamur sicut
et nos dimuttimus debitoribus nrĩs

Expanded text:
Jacobo confitente ac dicente: In multos enim offendimus omnes Jacobo confitente ac dicente: In multos enim offendimus omnes , oportet ut quotidie crebroque oremus Deum, atque dicamus: Dimitte nobis debita nostra , nec in eo quod sequitur mentiamur, sicut et nos dimittimus debitoribus nos
Abbreviated transcription (Latin):
intũmõdo ĩd extra ecclesiam uelle iudicari. insi securus adiun
Iam ꝯuĩdem ommninõ delictum est in uobis. quia iudicia habetis uobis¬
cum. Et ne quisꝙͣ ita hoc excusaret. et diceret iustum se habere negociũ
ii quitatem se pati. quem uellet a se iudicii sentencia remoi
continuo talibus cogitaciombus uel excusatiombus occurrit atoz
ait. Quare non magis imquitatem patimm. Quare non potius
caũdamini. Ut ãd illũd rẽdeatur quõd dominus ait¶ ¶ Si ꝯui
luent tumcam tuam tollere ⁊ iudicio tecum contendere dimitte illi
et pallium. Et alioloco. Qui abstulerit in quit tua. noli repetere pro¬
ibuit itaqz suos de seculanbus rebus cum aliis habere iũdi
Ex quã doctrinã dicit a postolus esse delictum. Tñ cum sinit in ecclĩa
talia iũdicia finiri inter fratres fratribus iudicantibus. extra eccle¬
iam uero terribiliter uetat. manifestum est. etiam hic ꝯiũd seci
mitiora. que fiunt uerborum et cogitacionum offensiombus aplo

Expanded text:
lle judicari, nisi secutus adjungeret: Jam quidem omnino delictum est inter vos, quia judicia habetis vobiscum . Et ne quisquam ita hoc excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam velit a se judicum sententia removeri, continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur quod Dominus ait: Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium . Et alio loco: Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis habere judicium; ex qua doctrina Apostolus dicit esse delictum . Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres, fratribus judicantibus, extra Ecclesiam vero terribiliter vetat, manifestum est etiam hic quid secundum minora, quae fiunt verborum et cogitationum offensionibus, apostolo
Abbreviated transcription (Latin):
dam est ub̃i dicit. Aũdet quisꝙͣ uestrum aduersus alterum negotium
abens iudicari apũd iniquos. et non apud sanctos. Et paulo
Secularia igitur iudicia si habueritis inquit. qui contemptibiles st
in ecclã. hos collocate ad iudicandum ad reuerentiã uobis dico. Sic nõ
ter bos quisꝙͣ sapiens. qui possit fratrem suum iũditare. sed fi¬
ter cum fratre in iudicio contendit. et hoc apũd infideles. Nai et hie pos

Expanded text:
dam est, ubi dicit: Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium dam est, ubi dicit: Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens judicari apud iniquos, et non apud sanctos? Et paulo post: Saecularia igitur judicia si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate. Ad reverentiam vointer uos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum iudicare? sed frater cum fratre iudicatur, et hoc apud infideles? sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
Se sunt autem leuia et que grauia peccata. non humano
sed diuino sunt pensanda iudicio. Uidemus enin quẽdã
ab ipĩs quoqz a postolis ignoscendo fuisse concessa. quale
i quõd uenerabilis paulus coniugibus ait. Nolite fraudare
iuicem. nisi ex consensu ad tempus. ut uacetis orationi. Et iterum.
ad ĩdipsum reuertimui. ne uos temptet sathanas propter incontinẽ¬
tiam uestram. Quod putari posset non ẽe pectatum. misceris. conũ¬
ti non filiorum procreandorum causa ꝙ bonum est nuptiale.s
nalis etiam uoluptatis aut propter euitandum fornicationis siue
adulterii. siue cuiuisꝙͣ alterius immundicie pestiferum malum quõd
urpe est etiam dicere quo potest temptante sathana libido ꝑtra
si contmentiam debilitet infirmitas. Potest ergo. ut dixi. Hoc putan
non esse peccatum nisi addidisset. hoc autem dicosecundum indulgẽ¬
ni non secundum imperium. Quis autem iam ẽe peccatũ neg
cum dare se ueniam facientibus aplĩca auctoritate fateatur. Tale qui¬

Expanded text:
e sint autem levia, quae gravia peccata, non humano, sed divino sunt pensanda judicio. Videmus enim quaedam ab ipsis quoque Apostolis ignoscendo fuisse concessa: quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait, Nolite fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi; et iterum ad idipsum estote, ne vos tentet satanas propter incontinentiam vestram: quod putari posset non esse peccatum, misceri scilicet conjugi non filiorum procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis; ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiae mortiferum malum, quod turpe est etiam dicere, quo potest tentante satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non esse peccatum, nisi addidisset: Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium . Quis autem jam esse peccatum neget, cum dari veniam facientibus apostolica auctoritate, fateatur? Tale quid
Abbreviated transcription (Latin):
dem namqz ihesus xpus filius dei uingenitus ĩdem unicꝰ
deus noster. natus est despiritu sancto. et maria uirgine.
et utiq spiitus sanctus dei donum est quõd quĩdem et ipsum est
equale douanti. et iõ deus est etiam spuitus sanctus patre filioq nõ
minor. Et hoc ergo quõd despiritu sancto est secundum hominem
iatiuitas xp̃i. quid aliũd quã ip̃a gratia demonstratur. Cum
iurgo quesiuiss et ab angelo quomõdo fieret. quõd ei nunciabat qñ¬
ꝯuĩdem illa uirum non cognouisset. respondit angelus. Spiritus
sanctus superuemet in te. et iurtus altissimi obumbrabit tibi. Ido¬
q et ꝯuõd nascetur ex te sanctum. uocabitur filius dei. Et iosephcũ
uellet eam dimittere suspicans adulteriũ. quã sciebat non ẽẽ dese
graiidam. tale responsum ab angelo accepit. ¶ Noli timere acci¬
pere mariam conuigem tuam. quod enim in ea natum est. de spiri¬
tu iancto est. Idest quõd tu esse de alio uiro suspicaris de spiritu sco

Expanded text:
genitus, idem unicus Dominus noster natus est de Spiritu sancto ex virgine Maria. Et utique Spiritus sanctus Dei donum est, quod quidem et ipsum est aequale donanti; et ideo Deus est etiam Spiritus sanctus, Patre Filioque non minor. Ex hoc ergo, quod de Spiritu sancto est secundum hominem nativitas Christi, quid aliud quam ipsa gratia demonstratur. Cum enim virgo quaesivisset ab angelo, quomodo fieret quod ei nuntiabat, quandoquidem illa virum non cognosceret, respondit angelus: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est : id est, quod tu esse de alio viro suspicaris, de Spiritu sancto
Abbreviated transcription (Latin):
deatur ad felicitatem consequendam pertinere. si sciamͦ
causas magnarum in mundo corporalium motionum que abditis¬
simis ne smibus occultantur. uñde tremor terris qua ui maria alta
tumescunt. obicibus ruptis rursusqz in seiꝑã residant et cetera hiꝰ s
quatenus eas hõi in hac uita erroribus erunsqz plenissima ad eõdẽ
errores et erũpnas euãdendas nosse concẽditur. Ad illam quippe feli¬
citatem tendendum est ubi nulla quatiamur erumpna nullo erco¬
re fallamur. ¶ Nam si cause corporalium motionum nocende nob
essent nullas magis nosse ꝙͣ nr̃e ualitudmis deberemus. Cum eae
uero ignorantes medicos querimus. quis non uĩdeat. quõd de secre¬
tis celi et terre nos latet quãta sit patientia nesciendum ¶ Disputa¬

Expanded text:
deatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus deatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusquatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patientia nesciendum?
Abbreviated transcription (Latin):
Ed cum mala ex bonis orta esse dicimus. non putetur hoc
dominice sentencie refragrari qͣ dicit. Non poͬt arbor bona
fructus malos facere. Non potest enim sicut ueritas dicit.
colligi una de spinis. quia non potest una nasci de spinis. S ex bo¬
na terra et uites nasci posse uidenus et spinas et eodem mõdo taꝙͣ
arbor mala frctus bonos .i. opa bona non potest facere uoluntas
ala. Sed ex bona honũs natura orrr uoluntas et bona potes
mala. nec fuit prorsus unde primitus oriretur uoluntas mala
insi ex angeli et hominis natura bona. Quõd et ip̃e dominus eõde
to ub̃i de arbore et fructib loquebatur apertissime ostendit
enim aut facite arborem bonam et fructum eius bonum. aut faci¬
te arborem malai et fructum eius malum. Satis admonens ex
posse. ex ip̃a tamen terra cui loquebatur. utramqz arborem oriri pos¬
De cum ita sint quando nobis marois ille uersus ꝓlacet
stelix qui potuit rerum cognoscere causas non nobis ui¬

Expanded text:
ed cum mala ex bonis orta esse dicimus, non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur utramque arborem oriri pose cum ita sint, quando nobis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis vi
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam mala ommino sine bonis. et nisi in bonis esse non possunt. ꝙͣ¬
uis bona sine malis possint. Potest enim homo uelangelus non ee
ustus. iniustus autem non potest esse insi homo uel angelue
et bonum ꝙ homo. bonum ꝙ angelus. malum ꝙ iniustus. Et hec duo
contraria ita simul sunt. ut si bonum non esset. in quo malum eet
prorsus nec malum esse potuisset. Quia nõ mõdo ubi consisteret. sz
uñde oriretur. corruptio non haberet. insi eet quod corrumperetur.
isi bonum esset nec corrumperetur quoniam nichil est aliũd
corruptio ꝙͣ bom exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt. et in¬
si in aliquibus bonis non sunt nec erat alias unde oriretur blla
i natura. nãsi esset in ꝙͣtum natura esset profecto bona esset.
aut incorruptibilis natura magnum esset bonum. aut natura eti¬
am corruptibilis nullomõdo esset isi aliquõd bonum quõd bonũ

Expanded text:
sed etiam mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt, qused etiam mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt, quamvis bona sine malis esse possint. Potest enim homo vel angelus non esse ustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo malum esset, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum
Abbreviated transcription (Latin):
alũ. quia homo est. nec ideo bonum. quia iniquus est. sed bonu
quia homo. malum quia iniquus. Quisquis igitur dicit malũ est ho¬
minem esse. aut bonum est iniquũ esse ip̃e icidit in propheticam il
entenciam. Ueh his qui dicunt ꝙ bonum est malum. et ꝙ me
lum est bonum. opus eni dei culpat quõd est homo. et uitium homĩs
laudat ꝙ est iniquitas. omnis nãqz natura etiam si uitiosa est. inꝙͣ¬
apropter in his contrariis que mala et bona uocantur. il¬
la dialecticorum regula deficit. qua dicunt nulli rei duo
simul messe contraria. Nullus enim aer simul et tenebro
et lucidus MAullus cibus aut potus simul dulas est et ama¬
rus. Nullum corpus simul. ubi album ibi et ingrum. Nullum siml
ub̃i deformenbi et formosum. Et hoc in multis acpene in ommbus cõ¬
is reperitur. ut in una re simul esse non possint. Cum autem boi
et mala nullus ambigat esse contraria. non solum simul esse possunt

Expanded text:
ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum. Opus enim Dei culpat, quod est homo: et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa est, in qapropter in iis contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse cont