comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit humanitatem: quia cũ hic
fuisset cum manib portaret᷑. locuti st̃
cęli. gauisi sunt angłi. magos stella
diręxit. adoratus est in p̃sepio cybus
mansuetoꝵ. Adoratus est in templo
puer. xp̃c. a sene symeone gestatꝰ est in
ulnis: a quo ipse regebat᷑. Pulcher gͦ
xp̃c in miraculis. inflagellis. in sermo¬
nib. in uerberib pulcher:. non curars
mortem & mortuos suscitans. Pulcher
simum initium & finem alpha &.u:
Quis in quã non adoret ꝑ quem aspi¬
rauit dies: effugatȩ sunt umbrȩ . Natꝰus
est imꝑator. ut ablueretur peccator. Sic
enim scriptum est. Infirma mundi
elegit d̃s. ut confundat fortia. Dñs eñi
nobis magnam spem. magnã consola¬
tionem: magnam gr̃ãm. Natus est qͦd
non noueramus.: lactatus est a matre
suxit quod noueramus. Mercatus est a
nobis quod hic abundat nasci & mori:
resurgere & in ȩternum uiuere. non hic
erat. Inuenit hic uiles merces. terrenas.

Expanded text:
suscepit humanitatem: quia cum hic suscepit humanitatem: quia cum hic esset, cum manibus portaretur, locuti sunt coeli, gavisi sunt Angeli, Magos stella direxit. Adoratus est in praesepio cibaria mansuetorum; adoratus est in templo puer Christus a sene Simeone, gestatus est in ulnis, a quo ipse regebatur. Pulcher ergo Christus in miraculis; in flagellis, in sermonibus, in verberibus pulcher; non curans mortem, et mortuos suscitans; pulcher simum, initium et finem, α et ω ? quis, inquam, non adoret per quem aspiravit dies, effugatae sunt umbrae? 6. Chrisest imperator, ut absolveretur peccator. Sic enim scriptum est: Infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia . Dominus enobis magnam spem, magnam consolationem, magnam gratiam. Natus est, quod non noveramus: lactatus est a matre, suxit quod noveramus. Mercatus est a nobis quod hic abundat, nasci et mori. Resurgere, et in aeternum vivere, non hic erat. Invenit hic viles merces terrenas,
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Dictum ei fuerat a dño. quod
non gustaret mortẽ. nisi uideret xp̃m
dnĩ natum. Natus est xp̃c. Ille uenie
ille ire nolebat. Iam senectus matura
excludebat: sed sincera pietas detine
bat. At ubi natus est xp̃c. at ubi eũ
diuinam infantiam pia senectus
agnouit accepit eũ in manib suis
& dixit. Nunc dimittis dñe seruum
rium senis: inmundi ipsius senectu.¬
te. Ipse ad senem hominem uenit. qͥ
mundum inueteratum inuenit. In
isto quidem scło diu esse nolebat:
& xp̃m in hoc scło uidere cupiebat.
esse istius leticiam conclusit dicens. Aunc
quam uentꝰ te iubente siluisset mortuus
te uocante resurrexisset. sol te moriente
pallusset. terra te resurgente tremuis-¬
set: celum te ascendente patuisset. Ad¬
huc enim in manib matris portaba¬
ris: ꝙ iam dñs orbis agnoscebaris. Ubi
Pulcher in cęlis. pulcher in terris. pul¬
cher inpatre uerbũ. pulcher in matre
caro & uerbum. pulcher in utero uir¬
ginis. ubi non amisit diuinitat̾e cũ

Expanded text:
utem. Dictum ei fuerat a Domino quod non gustaret mortem, nisi videret Christum Domini natum. Natus est Christus; eille ire nolebat. Jam senectus matura excludebat, sed sincera pietas detinebat. At ubi venit, at ubi natus est, at ubi eum divinam infantiam pia senectus agnovit; accepit eum in manus suas, et dixit: Nunc dimittis, Domine, servum rium senis in mundi ipsius senectute. Ipse ad senem hominem venit, qui mundum in veteratum invenit. In isto quidem saeculo diu esse nolebat; et Christum in hoc saeculo videre cupiebat, esse istius laetitiam, conclusit dicens: Nunc quam ventus te jubente siluisset, mortuus te vocante resurrexisset, sol te moriente palluisset, terra te resurgente tremuisset, coelum te ascendente patuisset. Adhuc enim in manibus matris portabaris; et jam Dominus orbis cognoscebaris. 5. Cpulcher in coelis, pulcher in terris; pulcher in Patre Verbum, pulcher in matre caro et Verbum; pulcher in utero Virginis, ubi non amisit divinitatem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes. aliqͣndo quidẽ suo
exemplo. xp̃ianos fieri imitatores iubet
dicendo. Imitatores mei estote: sicut &
ego xp̃i. Aliquand o uͦ de se resipiscens:
ad ipsius nos imitationem extendit di¬
cens. Estote imitatores dĩ: sicut filii ca¬
rissimi. Iam uͦ demonstrans quia nichil¬
ita hanc imitationem pariat. quam
si ita uiuat aliquis ut bonum ciꝰ inc̃o¬
mune ꝓficiat. atq uniu̾sis utiliora ꝓui¬
deat: a diunxit. Ambulate in caritate.
Ido cum dixisset imitatores dĩ estote.
continuo de caritate disseruit: qͥa
hȩc precipue uirtus homines do

Expanded text:
re. Aliquando quidem suo exemplo Christi nos fieri imitatores iubet dicendo: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi. Aliquando quidem de se resipiscens ad Deum, ad ipsius nos imitationem hortatur dicens: Estote imitatores Dei, sicut filii carissimi. Iam vero demonstrans, quia nihil hanc imitationem ita pariat, quam si ita vivat aliquis, ut bonum eius in commune proficiat atque universis utiliora praevideat, adiunxit: Ambulate in caritate. Ideo cum dixisset, Imitatores mei estote, continuo de caritate disseruit, quia haec praecipue virtus homines Deo
Abbreviated transcription (Latin):
non oportet litigare. sed mansuetum ẽẽ
ad om̃s: doctorem patientem cũ mode¬
stia corripientem eos qui resistunt: ne qͣn¬
do det ds̃ illis pęnitentiam ad cognoscẽ¬
dam ueritatem. & resipiscant a diaboli

Expanded text:
non oportet litigare, sed mitem esse ad omnes docibilem patientem, cum omni modestia corripientem eos qui resistunt, ne forte det illisDeus paenitentiam ad cognoscendam uer
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs ad numerum iudicum se ꝑtinere
demonstrat. cum dicit nescitis quia an-¬
gelos iudicabimus: de ipsis quoq iu¬
dicandis in hoc numero duodenario
similis causa est. Non enim quia dic̃¬
tum est iudicantes duodecim trib
isrł: trib leui quȩ tercia decima est.
ab eis uidicanda non erit. Aut solum
illum popłm non etiam gentes cȩteras
iudicabunt. Quod autẽ ait. in regene¬
ratione. pro culdubio mortuoꝵ resur¬
rectionem. nomine uoluit regeneratio¬
nis intelligi. Sic enim caro nr̃a regene¬
rabitur ꝑ incorruptionem: quẽ admodũ
est anima nr̃a regenerata ꝑ fidem. Ec¬

Expanded text:
sanctis ad numerum iudicum se pertinere sanctis ad numerum iudicum se pertinere demonstrat. cum dicit: Nescitis quia angelos iudicabimus? De ipsis quoque iudicandis in hoc numero duodenario similis causa est. Non enim quia dictum est: Iudicantes duodecim tribus Israel, tribus Leui, quae tertia decima est, ab eis iudicanda non erit, aut solum illum populum, non etiam gentes cet.eras indicabunt. Quod autem ait: In regeneratione, procul dubio mortuorum resurrectionem nomine uoluit regenerationis intellegi. Sic enim caro nostra regenerabitur per incorruptionem, quem ad modum est anima nostra regenerata per fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ hominis in sede maiestatis
suȩ: sedebitis & uos super
sedes duodecim. iudican¬
tes duodecim trib isrł.
Hic discimus cum suis discipłis iudica¬
turum ũm. Unde & alibi iudeis dix¬
it. Si gͦ ego in beelrebub eicio demo-¬
nia: filii ur̃i inquo eiciunt: Ideo ipsi
sedes sessuros ẽẽ ait. duodecim solos ho-¬
mines cum illo iudicaturos putare de-¬
bemus. Duodenario quippe numero
uniuersa quȩd̃a significata ẽ iudican¬
tium multitudo. ꝓpter duas partes
numeri septenarii: quo significatur
plerumq uniuersitas. Quȩ duȩ partes
id est tria. & quatuor altera ꝑ alteram
partem multiplicate: duodecim faciunt.
Nam & quatuor ter. & tria quater. du¬
odecim sunt. Et si qua alia huius duo
uenarii numeri quȩ adhoc ualeat ra¬
tio repperitur. Alioquin qm̃ in locũ
iudȩ traditoris apłm mathiam legumꝰ
ordinatum: apłs paulus qui plus oĩb
illis laborauit. ubi ad iudicandum se¬
deat non habebit: qui ꝓfecto cũ aliis

Expanded text:
nis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Hic discimus cum suis discipulis judicaturum Jesum, unde et alibi Judaeis dixit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? ideo ipsi sedes sessuros esse ait, duodecim solos homines cum illo judicaturos putare deberemus: duodenario quippe numero universa quaedam significata est judicantium multitudo propter duas partes numeri septenarii, quo significatur plerumque universitas; quae duae partes, id est, tria et quatuor, altera per alteram partem multiplicatae duodecim faciunt. Nam et quatuor ter et tria quater duoddenarii numeri, quae ad hoc ualeat, ratio reperitur. Alioquin, quoniam in locum Iudae traditoris apostolum Matthiam legimus ordinatum, apostolus Paulus, qui plus omnibus illis laborauit, ubi ad iudicandum sedeat non habebit; qui profecto cum aliis
Abbreviated transcription (Latin):
& semꝑ dominicus ager. segete ditiore
uestit᷑. dum grana quȩ singła cadunt.
multiplicata nascunt᷑. Unde duo ista p̃¬
clara diuini seminis germina. in qͣntã
sobolem pullularint. beatoꝵ martyrum
ex multarum honore gemmarum con¬
serto uno diademate coronarunt. De qͦ
presidio dilectissum diuinitꝰ nobis ad ex¬
emplum patientiȩ & confirmationem
fidi p̃parato. uniuersaliter quidem in
omĩum scõꝵ commemoratione lȩtandũ
est: sed in hoꝵ excellentia patrum me¬
rito est exultantius głandum : quos
grã dĩ in tantum apicem. inter omnia
eccłiȩ membra ꝓuexit: ut eos in corpore
eret lumen ocłoꝵ. De quoꝵ meritis atq
uirtutibus quȩ omnẽ loquendi suꝑant
facultatem. nichil diuersum. nichil de¬
bemus sentire discretũ: quia illos &
electio pares. & labor similes. & finis fe¬
cit equales¬

Expanded text:
et semper Dominicus ager segete ditiori et semper Dominicus ager segete ditiori vestitur, 326 dum grana, quae singula cadunt, multiplicata nascuntur. Unde duo ista praeclara divini seminis germina in quantam sobolem pullularint, beatorum millia ex multarum honore gemmarum conserto uno diademate coronarunt. CAP. VII. De quo praesidio, dilectissimi, divinitus nobis ad exemplum patientiae et confirmationem fidei praeparato, universaliter quidem in omnium sanctorum commemoratione laetandum est, sed in horum excellentia patrum merito est exsultantius gloriandum, quos gratia Dei in tantum apicem inter omnia Ecclesiae membra provexit, ut eos in corpore,erit lumen oculorum. De quorum meritis atque virtutibus, quae omnem loquendi superant facultatem, nihil diversum, nihil debemus sentire discretum: quia illos et electio pares, et labor similes, et finis fecit aequales
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex circumcisione crediderant erudieras.
iam anthiocenam eccłiam ubi pͥmum xp̃i¬
am nominis dignitas est orta fundaueras.
de spatio tuȩ ignarus ȩtatis. tropheum
crucis. xp̃i romanis arcib inferebas. quo
alis magister gentium paulus occurrens:
eodem tibi consociatꝰ est animo. quo om̃is
innocentia. omnis pudor. omĩsq libertas
sub neronis laborabat imꝑio. Quius furor
ꝑ omuium uitioꝵ inflaminatꝰ excessus.
in hunc eum usq torrentem suȩ p̃cipita¬
uit in same ut primus nomini xp̃iano
atrocitatem generalis ꝑsecutionis infer-¬
ret. quasi ꝑ scõꝵ neces gr̃a di possit ex¬
tingui: cuiꝰ hoc ipsum erat maximum
lucrum. ut condemptꝰ uutȩ huius occidue.
ꝑceptio fieret felicitatis ȩternȩ. Pretiosa gͦ
est in conspectu dñi mors scõꝵ eiꝰ: nec ullo
crudelitatis genere destrui potest. sacͣ¬
mento crucis xp̃i fundata religio. Non
minuitur ꝑsecutionib eccła. sed auget᷑.

Expanded text:
qui ex circumcisione crediderant, erudieras; qui ex circumcisione crediderant, erudieras; jam Antiochenam Ecclesiam, ubi primum Christiani nominis dignitas est orta , fundaveras; de spatio tuae ignarus aetatis, tropaeum crucis Christi Romanis arcibus inferebas, quo alis magister gentium Paulus occurrens, eo tibi consociatus est tempore, quo jam omnis innocentia, omnis pudor, omnisque libertas sub Neronis laborabat imperio. Cujus furor per omnium vitiorum inflammatus excessum, in hunc eum usque torrentem suae praecipitavit insaniae, ut primus nomini Christiano atrocitatem generalis persecutionis inferret, quasi per sanctorum neces gratia Dei posset exstingui: quibus hoc ipsum erat maximum lucrum, ut contemptus vitae hujus occiduae, perceptio fieret felicitatis aeternae. Pretiosa est ergo in conspectu Domini mors sanctorum ejus ; nec ullo crudelitatis genere destrui potest sacramento crucis Christi fundata religio. Non minuitur persecutionibus Ecclesia, sed augetur;
Abbreviated transcription (Latin):
paulo apło aliarũ adhuc ȩccłarum ordina-¬
tionib occupato. siluam istam frementiũ
bestiarum & turbulentissime: ꝓfunditatis
occeanum constantior. quã cum suꝑ mare
gradereris ingrederis: nec mundi dñam ti¬
mes romam. qui incayphȩ domo ex paueras
sacerdotis ancillam. Numquid aut iudicio
pilati. aut seuitia iudeoꝵ. minor est uel
inclaudio potestas: uel innerone crudel¬
tas : Hincebat gͦ materiam formidinis.
uis amoris: nec estimabas terrori cedendũ¬
diligendos. Hunc autẽ intrepide caritatis
affectum iam tunc ꝓfecto conceꝑas. qͣndo
ꝓfessio tui amoris in dñm trinȩ interro¬
gationis est solidata mysterio: nec aliud
abhac mentis tuȩ intentione quesitum
est. quam ut pascendis eiꝰ quẽ diligeres
ouib. obum quo ipse eras opimat᷑ impen¬
deres. Augebant quoq fiduciam tuam
tot signa miraculoꝵ. tot dona carisma-¬
tum. atq exꝑimenta uirtutum. Iam poplos

Expanded text:
Paulo apostolo aliarum adhuc Ecclesiarum ordinaPaulo apostolo aliarum adhuc Ecclesiarum ordinationibus occupato, silvam istam frementium bestiarum et turbulentissimae profunditatis oceanum, constantior quam cum supra mare gradereris, ingrederis . Nec mundi dominam 324 times Romam, qui in Caiphae domo expaveras sacerdotis ancillam . Numquid aut judicio Pilati, aut saevitia Judaeorum minor erat vel in Claudio potestas, vel in Nerone crudelitas? Vincebat ergo materiam formidinis vis amoris; nec aestimabas pavenddiligendos. Hunc autem intrepidae charitatis affectum jam tunc profecto conceperas quando professio tui amoris in Dominum trinae interrogationis est solidata mysterio . Nec aliud ab hac mentis tuae intentione quaesitum est, quam ut pascendis ejus quem diligeres, ovibus, cibum, quo ipse eras opimatus, impenderes. CAP. V. Augebant quoque fiduciam tuam tot signa miraculorum, tot dona charismatum, tot experimenta virtutum. Jam populos,
Abbreviated transcription (Latin):
rans suȩ ꝓuectionis auctorem: cũ pene
om̃ib dominaretur gentib: om̃ium gen¬
tium seruiebat errorib: & magña sibi
uidebat᷑ suscepisse religionem. quia nul¬
lam respuerat falsitatẽ. Unde quantu
erat ꝑdiabolum tenacius illigata: tan¬
tum ꝑ xp̃m est mirabilius absoluta. Nã
gelio mundum distributis sibi terrarũ
partib suscepissent beatissimꝰ petrus pͥn¬
ceps apłici ordinis. ad arcem romani de¬
stinatur imꝑii: ut lux ueritatis quȩ in
om̃ium gentium reuelabat᷑ saludem.
efficatius se ab ipso capite ꝑ dotũ mun¬
di corpꝰ effunderet. Cuus autem natio¬
nis homines. in hac tunc urbe non eẽnt:
Aut quȩ usquã gendes ignorarent. qđ
roma didicisset Hic colluctantes phi¬
losophiȩ opiniones hic dissoluendȩ erañ t̾renȩ
sapientie uanitates: hic confutandus de-¬
monum cultus. hic om̃ium sacͥficiorum
impietas destruenda: ubi diligentissima
apłe uenire non metuis: & consorte głe tuȩ

Expanded text:
rans suae provectionis auctorem, cum pene rans suae provectionis auctorem, cum pene omnibus dominaretur gentibus, omnium gentium serviebat erroribus, et magnam sibi videbatur suscepisse religionem, quia nullam respuerat falsitatem. Unde quantum erat per diabolum tenacius illigata, tantum per Christum est mirabilius absoluta. CAP.gelio mundum, distributis sibi terrarum partibus, suscepissent, beatissimus Petrus princeps apostolici 323 ordinis, ad arcem Romani destinatur imperii: ut lux veritatis quae in omnium gentium revelabatur salutem, efficacius se ab ipso capite per totum mundi corpus effunderet. Cujus autem nationis homines in hac tunc urbe non essent? aut quae usquam gentes ignorarent quod Roma didicisset? Hic conculcandae philosophiae opiniones, hic dissolvendae erant terrenae sapientiae vanitates, hic confutandus daemonum cultus, hic omnium sacrificiorum impietas destruenda, ubi diligentissima apostole, venire non metuis, et consorte gloriae tuae
Abbreviated transcription (Latin):
humano generi numqũã negauit. õsq
in cominune mortales ad cognitionem
sui habundantissimis semꝑ beneficiis eru¬
diuit uoluntariã errantium cecitatẽ.
& ꝓcliuem in deteriora nequitiam se¬
cretiore consilio. & altiore pietate mise¬
ratus ẽ mittendo uerbũ suũ equale
sibi atq coȩternum: qͥa caro factum
ita diuinam naturam naturȩ uniuit hu-¬
mane. ut illiꝰ ad infima inclinatio. nr̃a
fieret ad summa ꝓuectio. Ut autẽ huiꝰ¬
inenarrabilis grẽ ꝑ dotũ mundu diffũ¬
deretur effectus: romanum regnũ diui-¬
na ꝓuidentia p̃parauit. Cuiꝰ ad eos limi-¬
tes incrementa ꝑducta sunt: quibus
cunctarum undiq gentium uicina
& contigua esset uniuersitas. Disposito
enim diuinitꝰ oꝑi maxime congruebat.
ut multa regna uno confederarent᷑ im¬
ꝑio: & tuto ꝑuios haberet popłos p̃dica¬
tione generali. quos unius teneret regi¬
men ciuitatis. Hȩc autem ciuitas igno¬

Expanded text:
humano generi numquam negavit, omnesque humano generi numquam negavit, omnesque in commune mortales ad cognitionem sui abundantissimis semper beneficiis erudivit, voluntariam errantium caecitatem et proclivem in deteriora nequitiam secretiori consilio et altiori pietate miseratus est, mittendo Verbum suum aequale sibi atque coaeternum. Quod caro factum ita divinam naturam naturae univit humanae, ut illius ad infima inclinatio, nostra fieret ad summa provectio. Ut autem huinenarrabilis gratiae per totum mundum diffunderetur effectus, Romanum regnum divina providentia praeparavit; cujus ad eos limites incrementa perducta sunt, quibus cunctarum undique gentium vicina et contigua esset universitas. Disposito namque divinitus operi maxime congruebat, ut multa regna uno confoederarentur imperio, et cito pervios haberet populos praedicatio generalis, quos unius teneret regimen civitatis. Haec autem civitas igno
Abbreviated transcription (Latin):
salute uniuersoꝵ gestum recolitur: cõmu¬
nibꝰ ubiq gaudiis celebret᷑. Uerumtam̃ hodier¬
na festiuitas p̾ter illam reuerentiã quam
toto terrarum orbe ꝓmeruit. speciali & ꝓpͥa
nr̃e urbis ex ultatione ueneranda est: ut
plenduit. Et quȩ eras magistra erroris: fac¬
ta es discipła ueritatis. Isti sunt scĩ patres
tui. ueriq pastores. qui de regnis cȩlestibus
in serendam multo melius multoq felicius
condiderunt: quam illi quoꝵ prima stu-
oio menioꝵ tuoꝵ fundamenta locata sunt.
E quib is qui tͥ nomen dedit. fr̃na de cede
fedauit. Isti sunt qui de ad hanc głam ꝓ¬
uexerunt: ut gens sc̃a. popłs electus. ciui¬
tas sacerdotalis & regia ꝑsacram beati petͥ
sedem caput orbis effecta latius p̾sideres
religione diuina quã dñatione terrena.
Quamius enim multis aucta uictoriis ius
imꝑii tui terra mariq ꝓtuleris: minus
tamen est qd tͥ bellicus labor subdidit:.
quã qd pax xp̃iana subiecit. Ds namq¬

Expanded text:
colitur, communibus ubique gaudiis celebretur. Verumtamen hodierna festivitas, praeter illam reverentiam quam toto terrarum orbe promeruit, speciali et propria nostrae urbis exsultatione veneranda est: ut hristi, Roma, resplenduit; et quae eras magistra erroris, facta es discipula veritatis. Isti sunt sancti patres tui verique pastores, qui te regnis coelestibus inserendam multo melius multoque felicius condiderunt, quam illi quorum studio prima moenium tuorum fundamenta locata sunt: ex quibus is qui tibi nomen dedit fraterna te caede foedavit. Isti sunt qui te ad hanc gloriam provexerunt, 322 ut gens sancta, populus electus, civitas sacerdotalis et regia, per sacram beati Petri sedem caput orbis effecta, latius praesideres religione divina quam dominatione terrena. Quamvis enim multis aucta victoriis jus imperii tui terra marique protuleris, minus tamen est quod tibi bellicus labor subdidit quam quod pax Christiana subjecit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmortem aruit in puluere uidelicet
fenum fuit. Quia gͥ momentis suis
ni oꝑis mercede teneant᷑. Audite quid
sapiens salomon dicat. Quodcume:
potest manus tua facere instanter oꝑa¬
re: quia nec opus nec ratio. nec scien¬
tia. nec sapientia erunt. apuo inferos
quo tu ꝓperas. Quia gͦ & uenturȩ mor¬
tis tempus ignoramus. & post mortem
oꝑari non possumus: suꝑ est ut ante
mortem tempora in dulta raplamus.
Sic enim sic mors ipsa cum uenerit
uincitur. si priusquam ueniat semꝑ¬

Expanded text:
per mortem aruit in pulvere, videlicet per mortem aruit in pulvere, videlicet fenum fuit. Quia igitur momentis suis ni operis mercede teneantur. Audite quid sapiens Salomon dicat: Quodcunque potest manus tua facere, instanter operare, quia nec opus, nec scientia, nec ratiquo tu properas . Quia ergo et venturae mortis tempus ignoramus, et post mortem operari non possumus, superest ut ante mortem tempora indulta rapiamus. Sic enim sic mors ipsa cum venerit vincitur, si priusquam veniat sem
Abbreviated transcription (Latin):
preparemur. Proinde fr̃s mei incondi ui¬
tione mortalitatis ur̃ȩ mentis oculos
figite. uenienti uos iudici ꝑfletus co¬
tidie & lamenta p̃parate. Cum certa
mors maneat omĩb. nolite de tem¬
poralis uitȩ ꝓuidentia incerta co¬
gitare. Terrenarum rerum uos cura
non aggrauet. Quantis libet enim
auri & argenti monilib circumdet᷑.
quib lib& preciosis uestib induat᷑:
caro quid est aliud nisi caro: Nolite
gͦ attendere quid habetis. sed quid estis.
popłs non est. ubi sunt illi qui ea quȩ
hodie colimus uobiscum transacto anno
beati. ilł. natalicia cȩlebrauerunt:
O quanta & qualia de presentis uitȩ ꝓ¬
uisione cogitabant: sed subripiente
mortis articulo. repente in his quȩ pro¬
uidere nolebant inuenti sunt. & cuncta
simul temporalia quȩ congregata qua¬
si stabiliter tenere uidebantur. amisert̃.
Si gͦ transacta multitudo generis hu¬
mani ꝑ natiuitatem uiruit in carne.

Expanded text:
praeparemur. Proinde, fratres mei, in condipraeparemur. Proinde, fratres mei, in conditione mortalitatis vestrae mentis oculos figite, venienti vos judici per fletus quotidie et lamenta praeparate. Et cum certa mors maneat omnibus, nolite de temporalis vitae providentia incerta cogitare. Terrenarum rerum vos cura non aggravet. Quantislibet enim auri et argenti molibus circumdetur, quibuslibet pretiosis vestibus induatur caro, quid est aliud quam caro? Nolite ergo attendere quid habetis, sed quid estis. populus non est, ubi sunt illi qui ea quae hodie colimus nobiscum transacto anno beati Felicis natalitia celebraverunt? O quanta et qualia de praesentis vitae provisione 1485 cogitabant, sed, subripiente mortis articulo, repente in his quae praevidere nolebant inventi sunt, et cuncta simul temporalia quae congregata quasi stabiliter tenere videbantur amiserunt. Si ergo transacta multitudo generis humani per nativitatem viruit in carne,
Abbreviated transcription (Latin):
ad suam custodiam suscitetur. Nam
dicitur. Hoc autem scitote quia si sci¬
ret paterfamilias qua hora fur ueni¬
ret. uigilaret utiq & non sineret ꝑ¬
fodi domum suam. Ex qua premissa
similitudine etiam exhortatio sub in¬
fertur cum dicit᷑. Et uos estote pa¬
rati: quia qua hora non putatis. filiꝰ
hominis ueniet. Nesciente autem pa¬
tre familias fur domum ꝑfodit: qͥa
dum a sui custodia sp̃c dormit. imꝑ¬
uisa mors ueniens carnis nr̃e habita¬
culum irrumpit. & eum quem dũm
domus inuenerit dormientem necat:
quia cum uentura dampna sp̃e mi-
nime p̃uidet. hunc mors ad suppli¬
cium nescientem rapit. furi autẽ
resisteret si uigilaret: quia aduentũ
iudicis qui occulte animam rapit p̃¬
cauens. ei penitendo occurreret. ne
impenitens periret. Horam uero ul¬
timam dñs nr̃ idcirco nobis uoluit
esse incognitam. ut semꝑ possit esse
suspecta: ut dum illam p̾uidere non
possumus: ad illam sine intermissione

Expanded text:
ad sui custodiam suscitetur. Nam ad sui custodiam suscitetur. Nam dicitur: Hoc autem scitote, quia si sciret paterfamilias qua hora fur veniret, vigilaret utique, et non sineret perfodi domum suam. Ex qua praemissa similitudine etiam exhortatio subinfertur, cum dicitur: Et vos estote parati, quia qua hora non putatis Filius hominis veniet. Nesciente enim patrefamilias fur domum perfodit, quia dum a sui custodia spiritus dormit, improvisa mors veniens carnis nostrae habitaculum irrumpit, et eum quem dominum domus invenerit dormientem necat, quia cum ventura damna spiritus minime praevidet, hunc mors ad supplicium nescientem rapit. Furi autem resisteret, si vigilaret, quia adventum judicis, qui occulte animam rapit, praecavens, ei poenitendo occurreret, ne impoenitens periret. 1484 6. Horam vero ultimam Dominus noster idcirco voluit nobis esse incognitam, ut semper possit esse suspecta, ut dum illam praevidere non possumus, ad illam sine intermissione
Abbreviated transcription (Latin):
mittit. Sed nemo hanc eiꝰ longanimi¬
tatem negligat. quia tanto districtiorẽ
iusticiam in iudicio exigit: quanto lon¬
giorem patientiam ante iudicium p̾¬
rogauit. Hinc & enim paulus dicit.
Ignoras q̃m benignitas di. ad peniten¬
tiam te ad ducit: Scdm autem duri¬
tiam tuam. & cor impenitens. thesau¬
riras tibi iram in die ire. & reuelationis
iusti iudicii di. Hinc psalmista ait. ds̃ iudex
iustus fortis & longanimis. Dicturus qͥp¬
pe longanimem premisit iustum: ut
quem uides peccata delinquentium diu
pacienter ferre: scias hunc quandoq
etiam districte iudicare. Hinc ꝑquen¬
dam sapientem dicitur. Altissimus eñi
est. paciens redditor. Paciens enim red¬
ditor dicitur: quia peccata hominum¬
& patitur & reddit. Nam quos diu¬
ut conuertantur tolerat. non conuer-¬
sos durius dampnat. Ad excutiend̾a¬
uero mentis nr̃ȩ desidiam etiam exte-¬
riora dampna ꝑ similitudinem ad
medium deducuntur: ut ꝑhȩc animꝰ

Expanded text:
romittit. Sed nemo hanc ejus longanimiromittit. Sed nemo hanc ejus longanimitatem negljustitiam in judicio exercebit quanto longiorem patientiam ante judicium praerogavit. Hinc etenim Paulus dicit: Ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit? Secundum autem duritiam tuam, et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei . Hinc Psalmista ait: Deus judex justus, fortis et longanimis . Dicturus quippe longanimem praemisit justum, ut quem vides peccata delinquentium diu patienter ferre, scias hunc quandoque et jam districte judicare. Hinc per quemdam sapientem dicitur: Altissimus autem est patiens redditor. Patiens autem redditor dicitur, quia peccata hominum patitur et reddit. Nam quos diuut convertantur, tolerat, non conversos durius damvero mentis nostrae desidiam, etiam exteriora damna per similitudinem ad medium deducuntur, ut per haec animus
Abbreviated transcription (Latin):
nuans dñs subdit. Et si uenerit ui
scda uigilia. & si in tercia uigilia
uenerit. & ita inuenerit: beati sunt
serui illi. Prima quippe uigilia pri¬
meuum tempus est. id est pueritia.
Scd̃a adolescentia uel iuuentus quȩ
auctoritate sacri eloquii unum sunt
dicentis: lȩtare iuuenis in adolescen¬
tia tua. Tercia autem senectus accipit᷑.
Qui gͦ uigilare in prima uigilia no¬
luit: custodiat uel scdam: ut qui con¬
uerti a prauitatib suis in pueritia
neglexit. ad uias uitȩ saltem in tem¬
pore iuuentutis euigilet. Et qui ugi¬
lare in scd̃a uigilia noluit. terciȩ iugi¬
liȩ remedia non amittat: ut qui in iuuẽ¬
tute ad uias uitȩ non euigilat: saltem
in senectute resipiscat. Pensate fr̃s km̃i.
quia conclusit di pietas duritiam nr̃am.
Non est iam quid homo excusationis in¬
ueniat. D̾s despicitur & expectat: con¬
tempni se uidet & reuocat: iniuriam
de contemptu suo suscipit: & tamen
quandoq reuertentib etiam p̃mia ꝓ¬

Expanded text:
dit: Et si venerit in secunda vigilia, et si in tertia vigilia venerit, et ita invenerit, beati sunt servi illi. Prima quippe vigilia primaevum tempus est, id est pueritia. Secunda, adolescentia vel juventus, quae auctoritate sacri eloquii unum sunt, dicente Salomone: Laetare juvenis in adolescentia tua . Tertia autem, senectus accipitur. Qui ergo vigilare in prima vigilia noluit custodiat vel secundam, ut qui converti a pravitatibus suis in pueritia neglexit ad vias vitae saltem in tempore juventutis evigilet. Et qui evigilare in secunda vigilia noluit tertiae vigiliae remedia non amittat, ut qui in juventute ad vias vitae non evigilat saltem in senectute resipiscat. Pensate, fratres charissimi, quia conclusit Dei pietas duritiam nostram. Non est jam quid homo excusationis inveniat. Deus despicitur, et exspectat; contemni se videt, et revocat; injuriam de contemptu suo suscipit, et tamen quandoque revertentibus etiam praemia p
Abbreviated transcription (Latin):
tatio. Et id̃o cũ uerecundia quia paue¬
bat. cum prudentia quia benedictionis:
nouam formulam mirabat᷑. quȩ nusqũa
lecta est: nusqũã ante comꝑta. Soli mariȩ
hec salutatio seruabat᷑. Bene enim sola
plena gr̃a dicit᷑: quȩ sola grãm qu̾a nul¬
la alia meruerat consecuta est ł ut gr̃e

Expanded text:
tatio, et ideo cum uerecundia, quia pauetatio, et ideo cum uerecundia, quia pauebat, cum prudentia, quia benedictionis nouam formulam mirabatur, quae nusquam lecta est, nusquam ante conperta. soli Mariae haec salutatio seruabatur; bene enim sola gratia plena dicitur, quae sola gratiam quam nulla alia meruerat consecuta est, ut gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
est ĩmmaculata sed nupta. Concipit
nos uirgo de sp̃u: parit nos uirgo sine
gemitu. Et id̃o fortasse sc̃a maria alii
nupta. ab alio repleta: quia & singłȩ
eccłiȩ spu quidẽ replent᷑ & gr̃a ungun¬
tur tamen ad temporalis speciem sacer¬
dotis. Et ingressus angls adeam dixit.
Aue gr̃a plena dñs tecum: benedicta
tu inter mulieres. Ipsa autẽ ut uidit
eum: mota ẽ in introitu eiꝰ. Disce uir-¬
ginem morib. disce uirginẽ uerecun¬
dia: disce uirginem oraculo. disce̾ miste¬
rio. Trepidare uirginũ ẽ: & ad omis ui¬
ri ingressus pauere. omĩs uiri affatus
uereri. Discant mulieres ꝓpositũ pudo¬
ris iͥmitari. Solam inpenetrabilib qũa
nemo uiroꝵ uideret. solus angłs rep¬
perit: solam sine comite. solam sine
teste. Ne quo de generi deprauaretur
affatu : ab angło salutat᷑. Disce uirgo
uerboꝵ uitare lasciuiam. Maria etiã
salutationẽ angłi uerebat᷑. Crat tamen
in quit cogitans. qualis esset hec salu

Expanded text:
est immaculata, sed nupta. Concepit est immaculata, sed nupta. Concepit nos virgo de Spiritu, parit nos virgo sine gemitu. Et ideo fortasse sancta Maria alii nupta, ab alio repleta; quia et singulae Ecclesiae Spiritu quidem replentur et gratia; junguntur tamen ad temporalis speciem sacerdotis. Et ingressus ad eam angelus dixit: Ave. gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu inter mulieres. Ipsa autem eum, mota est in introitu eius. disce uirginem moribus, disce uirginem uerecundia, disce uirginem oraculo, disce mysterio. trepidare uirginum est et ad omnes uiri ingressus pauere, omnes uiri adfatus uereri. discant mulieres propositum pudoris imitari. sola in penetralibus, quam nemo uirorum uideret, solus angelus repperiret: sola sine comite, sola sine teste, ne quo degeneri deprauaretur adfatu, ab angelo salutatur. disce, uirgo, uerborum uitare lasciuiam; Maria etiam salutationem angeli uerebatur. erat tamen inquit cogitans qualis esset haec salu-
Abbreviated transcription (Latin):
mouere non debet qd ait euangłista:¬
& non cognouit eam donec peperit fi-¬
lium. Illud enim uel idioma scripturȩ
est sicut habes alibi. donec senescatis
ego sum. numqͥd post illoꝵ senectittem
ds̃ eẽ desiuit: & in psalmo. dixit dñs
dño meo. sede a dextris meis. donec
ponam inimicos tuos. scabellum pedũ
tuoꝵ. numqͥd postea ñ sedebit: uel qm̃
qui causam agit. satis putat qđ cause
est dicere. ac redundantia non requirit.
satis enim ẽ ei ut causam suscepta astru¬
at. incidendem differat. Et id̾o qui in¬
carnationis incorruptum susceꝑat ꝓ¬
bare misteriũ. non putauit uberius
ꝑ sequendũ uirginitatis mariȩ testimo¬
nium: ne defensor magis uirginis. quã
assertor mysterii crederet᷑. Certe quando
iustum docuit ioseph: satis declarauit
mysterii uiolare non potuit. Didicimꝰ
seriem ueritatis. didicimꝰ consilium:
discamus & mysterium. Bene desponsa
ta sed uirgo. quia est eccłiȩ tpus: quȩ

Expanded text:
mouere non debet quod ait euangelista:mouere non debet quod ait euangelista: non cognouit eam, donec peperit filium; illud enim uel idioma scripturae est — sicut habes alibi: et donec senescatis, ego sum. numquid post illorum senectutem deus esse desiuit? et in psalmo: dixit dominus domino meo: sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabillum pedum tuorum. numquid postea non sedebit? uel quia qui causam agit satis putat quod causae est dicere, redundantia non requirit; satis enim est ei ut causam susceptam adstruat, incidentem differat. et ideo qui incarnationis incorruptum susceperat probare mysterium non putauit uberius persequendum uirginitatis Mariae testimonium, ne defensor magis uirginis quam adsertor mysterii crederetur. certe quando iustum docuit Ioseph, satis declarauit mysterii uiolare non potuit. didicimus seriem ueritatis, didicimus consilium: discamus et myta, sed virgo; quia est Ecclesiae typus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
illa hora accepit eã discipłs in suam. Utiq
si conuenissent. numꝗͣ uirum ꝓprium
reliquisset: nec uir eam iustus a se disce¬
dere passus esset. Quomͦ autẽ dñs diuor¬
tium p̃cepisset. cum ipsuis sit sententia.
quia nemo dimittere debet uxorem. ex¬
cepta causa fornicationis: Pulchrȩ autẽ
qui obprobrium coniugis dep̃henderit.
ut incruentum abhomicidio. castum
ab adulterio prestare se debeat. Qui eñi
coniungit᷑ meretrici: unum corpꝰ est. Ergo
ubiq in ioseph iusti gr̃a. & ꝑsona seruat᷑.
ut testis ornetur. Os enim iusti mendatiũ
nescit: & lingua eiꝰ loquit᷑ iudicium.
iudiciũ eiꝰ loquit᷑ ueritatẽ. Nec te mo¬
ueat quod frequenter scͥptura cõniugẽ
dicit. Non enim uirginitatis ereptio: sed
coniugii testificatio. nuptiarum celebra¬
tio declarat᷑. Deniq quã non accepit
nemo dimittit: & ido qui uolebat di¬
mittere. fatebat᷑ acceptam. Simul etiã

Expanded text:
illa hora suscepit eam discipulus in sua. utique illa hora suscepit eam discipulus in sua. utique si conuenissent, numquam uirum proprium reliquisset, nec uir eam iustus a se discedere passus esset. quomodo autem dominus diuortium praecepisset, cum ipsius sit sententia quia nemo dimittere debet uxorem excepta causa fornicationis ? pulchre autem qui probrum coniugis deprehenderit, ut incruentum ab homicidio, castum ab adulterio praestare se debeat; qui enim coniungitur meretrici unum corpus est. ergo ubique in Ioseph iusti gratia et persona seruatur, ut testis ornetur; os enim iusti mendacium nescit et lingua eius loquitur iudicium, iudicium eius loquitur ueritatem. nec te moueat quod frequenter scriptura coniugem dicit; non enim uirginitatis ereptio, sed coniugii testificatio, nuptiarum celebratio declaratur. denique quam non accepit nemo dimittit et ideo qui uolebat dimittere fatebatur acceptam. Simul etiam
Abbreviated transcription (Latin):
maiore possumus quã apostolicȩ senten¬
tiȩ ꝓbare documento: Si enim cogno¬
uissent: numquã dñm maiestatis cru-¬
cifixissent. Demonum enim malicia fa¬
cile etiam occulta dep̃hendit: at uero
qui scłarib uanitatib occupantur.
scire diuina non possunt. bͥene autem
sibi diuiserunt euangłiste. ut sc̃s maths
ioseph ab angło moneri in dicaret ne
dumitteret mariam: lucas illic euan-¬
gelista destimonium refert quod non
conuenissent: hic ipsa maria fatetun cũ
oicit angło. quomͦ fiet istud qm̃ uirum
non cognosco. Sed & ipse sc̃s lucas uirgi¬
nem declarauit dicens. & nomen uirginis
uirgo in utero accipiet. & ioseph designa¬
uit. qui qm̃ pregnantem uidebat. quam
non cognouerat. dimittere gestiebat: & ip-¬
se dñs in cruce positꝰ manifestauit cũ di-¬
cit matri. mulier ecce filius tuus. dein¬
de discipło ait. ecce mater tua. Et̾iam ut̾¬
q testatus est discipłs & mater: quia ex

Expanded text:
maiore possumus quam apostolicae sentenmaiore possumus quam apostolicae sententiae probare documento: si enim cognouissent, numquam dominum maiestatis crucifixissent? daemonum enim malitia facile etiam occulta deprehendit, at uero qui saecularibus uanitatibus occupantur scire diuina non possunt. Bene autem sibi diuiserunt euangelistae, ut sanctus Matthaeus Ioseph ab angelo moneri induceret ne dimitteret Mariam, Lucas illic euangelista testimonium ferret quod non conuenissent, hic ipsa Maria fateretur, cum dicit angelo: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? sed et ipse sanctus Lucas uirginem declarauit dicens: et nomen uirginis uirgo in utero accipiet, et Ioseph designauit, qui quoniam praegnatem uidebat quam non cognouerat dimittere gestiebat, et dominus ipse in cruce positus manifestauit, cum dicit matri: mulier, ecce filius tuus, deinde discipulo: ecce mater tua. etiam uterque testatus est, discipulus et mater, quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
nitas mariȩ falleret pͥncipem mundi: qͥ
cum desponsatam uiro cerneret. partum
non potuit habere suspectum. Fallendi
autẽ ut dixi pͥncipis mundi fuisse consiliũ.
ipsius dñi uerba declarant: cum apłi iu¬
bentur tacere de xꝑo: cum sanati ꝓhibent᷑
głari de remedio: cum demones p̃cipi-¬
untur silere de dĩ filio. fallendi autẽ ut
dixi pͥncipis mundi fuisse consilium: etĩa
apłs declarauit dicens. Sed loquimur
dei sapientiã in mysterio absconditam:
morte fecissent. Fefellit gͦ ꝓ nobis fefellit ut
uinceret: fefellit diabolum. cũ temptaret᷑.
cum rogaret᷑. cum di filiꝰ diceret᷑. ut nusqͣ
diuinitatẽ ꝓpriã fateret᷑. Sed tamen ma¬
gis fefellit pͥncipẽ scłi. Di abolus enĩ &¬
si aliquando dubitauit cum diceret.
si filius di es mitte te deorsum: tam̃ uł
sero cognouit & discessit ab eo. Cognoue¬
runt & demones qui dicebant. nouimꝰ
Principes autem scłi non cognouisse. qͦ

Expanded text:
nitas Mariae falleret principem mundi, qui nitas Mariae falleret principem mundi, qui cum desponsatam uiro cerneret, partum non potuit habere suspectum. fallendi autem principis mundi fuisse consilium ipsius domini uerba declarant, cum apostoli iubentur tacere de Christo, cum sanati prohibentur gloriari de remedio, cum daemones praecipiuntur silere de dei filio. fallendi, ut dixi, principis mundi fuisse consilium etiam apostolus declarauit dicens: sed loquimur dei sapientiam in mysterio absconditam, morte fecissent. fefellit ergo pro nobis, fefellit ut uinceret, fefellit diabolum, cum temtaretur, cum rogaretur, cum dei filius diceretur, ut nusquam diuinitatem propriam fateretur. sed tamen magis fefellit principem saeculi; diabolus enim etsi aliquando dubitauit, cum diceret: si filius dei es, mitte te deorsum, tamen uel sero cognouit et discessit ab eo. cognouerunt et daemones, qui dicebant: \'nouimprincipes autem saeculi non cognouisse, quo
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Oportet enim scõs: & abhis testimo¬
nium habere qui foris sunt. Nec decuit
sinistra uirginib opinione uiuentib
uelamen excusationis relinqui: qđ in¬
famata mater quoq dñi uideret᷑. Quid
autẽ iuideis. quid herodi posset ascribi.
sinatum uiderent᷑ ex adulterio ꝑsecuti:
Quemadmodũ autem ipse diceret. non
ueni legem soluere sed adimplere. si uide¬
retur cepisse alegis in iuria. cũ partus
innuptȩ lege dampnet᷑: Quinetiã locu¬
pletior testis pudoris maritus adhibet᷑.
qui posset & dolere iniuriam. & uindi¬
care obꝓbrium: si non agnosceret sacra¬
mentum. Quid qd etiã fides mariȩ uerbis
maior asciscit᷑: & mendacii causa remo¬
uetur: Hi deret᷑ enim culpam obumbra¬
re uoluisse mendatio. innupta pregnans
Causam autem mentiendi indesponsa¬
ta habuit: desponsata ñ habuit: cũ conuigls
p̃miũ et̃
gr̃a nuptiarum. partus sit feminarum.
Non mediocris quoq causa est. ut uirgi¬

Expanded text:
tas; oportet enim sanctos et ab his testimotas; oportet enim sanctos et ab his testimonium habere qui foris sunt, nec decuit sinistra uirginibus opinione uiuentibus uelamen excusationis relinqui, quod infamata mater quoque domini uideretur. quid autem Iudaeis, quid Herodi posset adscribi, si natum uiderentur ex adulterio persecuti? quemadmodum autem ipse diceret: non ueni legem soluere, sed inplere, si uideretur coepisse a legis iniuria, cum partus innuptae lege damnetur? quin etiam locupletior testis pudoris maritus adhibetur, qui posset et dolere iniuriam et uindicare obprobrium, si non agnosceret sacramentum. quid quod etiam fides Mariae uerbis maior adsciscitur et mendacii causa remouetur? uideretur enim culpam obumbrare uoluisse mendacio innupta praegnas. causam autem mentiendi indesponsata habuit, desponsata non habuit, cum coniugii praemium et gratia nuptiarum partus sit feminarum. non mediocris quoque causa est, ut uirgi
Abbreviated transcription (Latin):
atent quidem diuina miste¬
ria. nec facile uixta ꝓpħicum
dictum quisquã hominũ potest scire¬
consilium di: sed tamen ex cȩteris factis
atq p̃ceptis onĩ saluatoris. possumꝰ intelli¬
gere & hoc ꝓpensoris fuisse consilii. qđ ea
potissimum esset electa. ut dñm pareret:
quȩ erat desponsata uiro. Cur autẽ non
antequã desponsaret᷑ impleta est: for¬
tasse ne diceretur. qđ conceꝑat ex adul¬
terio. Et bene utrumq posuit scͥptura:
ut desponsata esset & uirgo. Hirgo. ut
expers uirilis consortii ẽẽ uideret᷑: des¬
ponsata. ne temeratȩ uirginitatis ad¬
ureretur infamia: cui grauis aliuis
corruptele uideret᷑ in signȩ p̃ferre. Malu¬
it autem dñs: aliquos de ortu suo. qua
de matͥs pudore dubitare. Sciebat enĩ
teneram ẽẽ uirginis uerecundiam ÷ & lu¬
bricam famam pudoris: nec putauit
ortus sui fide matͥs in iuriis astruendã.
Seruat᷑ itaq sc̃ȩ mariȩ sicut pudore in¬
tegra. ita opinione inuiolabilis uirgini¬

Expanded text:
atent quidem diuina mysteria nec facile iuxta propheticum dictum quisquam hominum potest scireconsilium dei, sed tamen ex ceteris factis atque praeceptis domini salutaris possumus intellegere et hoc perpensioris fuisse consilii, quod ea pquae erat desponsata viro. Cur autem non antequam desponsaretur, impleta est? Fortasse ne diceretur quod conceperat ex adulterio. Et bene utrumque posuit Scriptura, ut et desponsata esset, et virgo: virgo, ut expers virilis consortii videretur: desponsata, ne temeratae virginitatis adureretur infamia, cui gravis alvus corruptelae videretur insigne praeferre. Maluit autem Dominus aliquos de suo ortu quam de matris pudore dubitare — sciebat enim teneram esse uirginis uerecundiam et lubricam famam pudoris — nec putauit ortus sui fidem matris iniuriis adstruendam. seruatur itaque sanctae Mariae sicut pudore integra ita inuiolabilis opinione uirgini
Abbreviated transcription (Latin):
negasset: uirgo correxit errorem. Nec mi¬
rum si dñs redẽpturꝰ mundum oꝑationẽ
suam inchoauit tunc a maria: ut ꝑ ꝗͣ
salus omib ꝑabat᷑. eadem pͥma fructum
salutis hauriret expignore. Et bene que¬
siuit quomodo fieret. Legerat enim. qͥa
uirgo generaret: non legerat quemad¬
modum uirgo generaret. legerat ut dixi.
ecce uirgo in utero accipiet: quomͦ autem
acciꝑet. in euangłio pͥmum angłs ẽ locutꝰ.¬

Expanded text:
negasset, uirgo correxit errorem. nec minegasset, uirgo correxit errorem. nec mirum si dominus redemturus mundum operationem suam inchoauit a Maria, ut per quam salus omnibus parabatur eadem prima fructum salutis hauriret ex pignere. et bene quaesiuit quomodo fieret; legerat enim quia uirgo generaret, non legerat quemadmodum uirgo generaret; legerat, ut dixi: ecce uirgo in utero accipiet, quomodo autem acciperet in euangelio primum angelus est locut
Abbreviated transcription (Latin):
conditione. sed de senili ȩtate non credi
dit. Nam conditio congruebat. Ex iuro &
femina: sollempnis est partꝰ. Nec increbl¬
bile debet uideri: uͥ natura concordat. Cũ etas
enim naturȩ sit. non natura ȩtatis: fit ple¬
rumq ut ȩtas impediat naturam. non ẽ
tamen irrationabile. ut minor cedat cau¬
sa maiori. & potior p̾rogatiua naturȩ. usũ
inferioris excludat ȩtatis. Huc accedit qͦd
abraham & sara filiũ in senectute susceꝑant.
& ioseph filius senectutis est. Quod si quia
risit sara rep̃bendit᷑: iustius condempnat᷑.
qui nec oraculo credidit nec exemplo. Maria
autem cum dicit. qͦmͦ fiet istud qm̃ uirum
non cognoui: non uidet᷑ dubitasse de fac̾¬
to. sed de facti qualitate quesisse. liquet
enĩ quia faciendum esse crediderat: quȩ qͦ¬
mͦ fieret interrogauit. Unde & meruit au¬
dire: beata quȩ credidisti. Et uere beata:
quȩ sacerdote prestantior. Cum sacerdos

Expanded text:
conditione, sed de senili aetate non crconditione, sed de senili aetate non crdit; nam condicio congruebat. ex uiro et femina sollemnis est partus nec incredibile debet uideri, ubi natura concordat. cum enim aetas naturae sit, non natura aetatis, fit plerumque ut aetas inpediat naturam; non est tamen inrationabile ut minor cedat causa maiori et potior praerogatiua naturae usum inferioris excludat aetatis. huc accedit quod Abraham et Sarra filium in senectute susceperant et Ioseph filius senectutis est. quodsi quia risit Sarra reprehenditur, iustius condemnatur qui nec oraculo credidit nec exemplo; Maria autem cum dicit: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? non uidetur dubitasse de facto, sed de facti qualitate quaesisse. liquet enim quia faciendum esse crediderat, quae quomodo fieret interrogauit. unde et meruit audire: beata quae credidisti. et uere beata, quae sacerdote praestantior. cum sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
dit futurum: sed quomͦ fieret. ante non
legerat. Non enim quẽ admodũ fieret. uel
ꝓpħȩ tanto reuelatum fuerat. Tantum
enim mandati misterium. non hominis
fuit. sed angłi ore ꝓmendum. Hodie pͥmũ
& credit᷑. Deniq ecce inqͥt ancilla dñi: con¬
tingat mͥ scd̾m uerbum tuum. Hide hu¬
militatem. uide deuotionẽ. Ancillam se
dicit dñi. quȩ mater eligit᷑: nec repentino
ex altata promisso. ẽ. Simul ancillam di¬
cendo. nullam sibi p̾rogatiuam tantȩ
gr̃e uendicauit: quȩ faceret quod iuberet᷑¬
Mitem enim humilemq paritura: humi¬
litatem debuit etiam ipsa p̾ferre. Ecce an¬
cilla dñi: contingat mͥ scdm uerbũ tuũ.
habes obsequium. uides uotum. Ecce em̃
ancilla dñi: apparatꝰ officii est. Contingat
& corpus: Quid tam in auditũ. qũa uirgo
pregnans contra legem. contra consuetudi¬
nem. contra pudorem. cuius carior cura
est uirgini: Tacharias autẽ non de impari

Expanded text:
dit futurum; sed quomodo fieret ante non dit futurum; sed quomodo fieret ante non legerat; non enim quemadmodum fieret uel prophetae tanto fuerat reuelatum. tantum enim mandati mysterium non hominis fuit sed angeli ore promendum. hodie primum et creditur. Denique ecce inquit ancilla domini; contingat mihi secundum uerbum tuum. uide humilitatem, uide deuotionem. ancillam se dicit domini, quae mater eligitur, nec repentino exaltata promissu est. simul ancillam dicendo nullam sibi praerogatiuam tantae gratiae uindicauit, quae faceret quod iuberetMitem enim humilemque paritura, humilitatem debuit etiam ipsa praeferre. Ecce ancilla Domini, contingat mihi secundum verbum tuum. Habes obsequium, vides votum. Ecce enim ancilla Domini, apparatus officii est: contingat nctus, et corpus? Quid tam inauditum, quam virgo praegnans contra legem, contra consuetudinem, contra pudorem, cujus carior cura est virgini? Zacharias autem non de impari
Abbreviated transcription (Latin):
absconditum a scłis in dõ. qđ nec su¬
ꝑiores potestates scire potuer̃t. Et tam̃¬
uit: sed accommodauit affectum spo-¬
pondit obsequium. Et enim dicit. Quo¬
fiet istud: non de effectu dubitauit. sed
qualitatem ipsius quesiuit effectusꝰ. uã-¬
to tempaͬtior ista responsio. quã uerba
sunt sacerdotis: Hȩc ait. quomodo
fiet istud. ille respondit. unde hoc sciã.
hȩc iam de negotio tractat: abhuc ille
de nuntio dubitat. Negat ille se credere.
qui negat scire. & quasi ficłi adhuc aliũ
querit auctorem: ista se facere ꝓfitetur.
nec dubitat esse faciendum. quod qͦmͦ fi¬
eri possit inquirit. Sic enim habes. Quo¬
mͦ fiet istud. qm̃ uirum non cognoui:
Incredibilis & in audita generatio. ante
debuit audiri ut crederetur. Uirginem
parere: diuini est signũ misterii non hu¬
mani. Deniq accipe inquit tͥ signum.
Ecce uirgo in utero accipiet. & pariet
filium. Legerat hoc maria. & ido credi¬

Expanded text:
absconditum a saeculis in deo, quod nec suabsconditum a saeculis in deo, quod nec superiores potestates scire potuerunt. et tamit: sed accommodavit affectum, spopondit obsequium. Etenim cum dicit: Quofiet istud? non de effectu dubitauit, sed qualitatem ipsius quaesiuit effectus. quanto temperatior ista responsio quam uerba sunt sacerdotis! haec ait: quomodo fiet istud? ille respondit: unde hoc sciam? haec iam de negotio tractat, ille adhuc de nuntio dubitat. negat ille se credere, qui negat scire, et quasi fidei adhuc alium quaerit auctorem, ista se facere profitetur nec dubitat esse faciendum quod quomodo fieri possit inquirit; sic enim habes: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? incredibilis et inaudita generatio ante audiri debuit, ut crederetur. uirginem parere diuini est signum mysterii, non humani. denique accipe inquit tibi signum; ecce uirgo in utero accipiet et pariet filium. legerat hoc Maria, ideo credi