comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuitat ad fidẽ. Cur non sp̃s quoq sc̃s
a patredõ genitus uel credit̃ ł intelli¬
git᷑ ut filius etiã ipsedicat᷑. quod nunc
inmente humana ut cũq uestigare
conamur. ut ex inferiore imagine in
qua nobis familiarius natura ipsa nr̃a
quasi interrogata respondet exer¬
citatiorẽ mentis aciẽ abillum ina ta
creatura ad lumen in cõmotabile diri¬
gamus. sitamen ueritas ipsa ꝑsua serit
sicut dĩ uerbũ filiũ esse nullus xp̃ianus
hoc ẽ. ad rationabilẽ mentẽ deligentius
dehac re inter roganda considerandaq:
rede amus. Vbi tẽporaliter existens
non nullarũ rerũ notitia que ante
non erat. et aliquarũ rerũ amor.
que ante non amaba t̃ distinctius nobis
aperit quid dicamus. quia et ipsilocuti¬
onitẽ poralit̃ degerende facilior est
ad ex plicandũ resque inor dine tẽporũ
cõp̃hendit᷑. Primoltaq manifestũ sit
posse fieri ut sit aliquid scibile id ẽ qđ
sciripossit et tamennesciat᷑. illud aũt

Expanded text:
cur non Spiritus quoque sanctus a Patre Deo genitus vel creditur vel intelligitur, ut filius etiam ipse dicatur? Quod nunc in mente humana utcumque investigare conamur, ut ex inferiore imagine, in qua nobis familiarius natura ipsa nostra, quasi interrogata respondet, exercitationem mentis aciem ab illuminata creatura ad lumen incommutabile dirigamus: si tamen veritas ipsa persuaserit, sicut Dei Verbum Filium esse nullus christianus hoc est, ad rationalem mentem diligentius de hac re interrogandam considerandamque redeamus, ubi temporaliter existens nonnullarum rerum notitia, quae antea non erat, et aliquarum rerum amor, quae antea non amabantur, distinctius nobis aperit quid dicamus: quia et ipsi locutioni temporaliter dirigendae, facilior est ad explicandum res quae in ordine temporum comprehenditur. 18. Primo itaque manifestum sit, posse fieri ut sit aliquid scibile, id est, quod sciri possit, et tamen nesciatur: illud autem
Abbreviated transcription (Latin):
suã uiuat id ẽ ut sođm naturã suã
ordinari app&at. sub eo scilicet cui
subdenda ẽ supra ea quibus p̃ponen¬
tror sus tãquã inregionẽ incorpore ȩ
naturȩ ipsa corpora inferre imagi¬
nes eorũ conuoluit & rapit factas in
semet ipsa desemet ipsa. Dat enim cis
formandis quiddã substantiȩ suae.
seruat aũt aliquid quolibero despecie
taliũ imaginũ iudic&. Et hoc ẽ. magis
mens id ẽ rationalis intelligentia que
seruat᷑ ut iudic& nã illas animȩ partes

Expanded text:
suam vivat, id est, ut secundum naturam suam suam vivat, id est, ut secundum naturam suam ordinari appetat, sub eo scilicet cui subdenda est, supra ea quibus praeponentrorsum tanquam in regionem incorporeae naturae ipsa corpora inferre, imagines eorum convolvit, et rapit factas in semetipsa de semetipsa. Dat enim eis formandis quiddam substantiae suae: servat autem aliquid quo libere de specie talium imaginum judicet, et hoc est magis mens, id est rationalis intelligentia, quae servatur ut judicet. Nam i
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ad modũ solemus querere ut ue¬
niat inmentẽ quod excedit nec tamen
pęnitus excidit quiã potest recognos¬
cicũ uenerit hoc esse quod querebat᷑.
sed quomodomens ueniat inmentẽ qua¬
si possit mens inmente non ẽe. Huc ac¬
cidit quasi parte inuenta. non setotã
querit tamen tota sequerit totaer¬
go sibi p̃sto est. Et quid ad huc querat᷑
non ẽ hoc enim de ẽ quod queritur
non illa que querit. cũ ltaq tota sequerit
nihil eius de ẽ. Aut si non tota sẽquerit
sed parsque inuenta: ẽ. querit partẽ
que nondũ inuenta ẽ non seer gomens
querit cuius se nulla pars querit pars
enĩ que inuenta ẽ non sequerit. pars
aut que nondũ inuenta ẽ. nec ipsa se
querit qm ab ipsa quelã inuenta ẽ par¬
te querit᷑. quo circa quia nec tota se
querit mens nec parscius ulla seque¬
rit semens omnino non querit. Quid¬
ergo ei p̃ceptũ ẽ. ut scipsa cognoscat
credo ut se cogitet et secũ dũ naturã

Expanded text:
quemadmodum solemus quaerere, ut vequemadmodum solemus quaerere, ut veniat in mentem quod excidit, nec tamen penitus excedit; quia potest recognosci, cum venerit, hoc esse quod quaerebatur. Sed quomodo mens veniat in mentem, quasi possit mens in mente non esse? Huc accedit, quia si parte inventa, non se totam quaerit, tamen tota se quaerit. Tota ergo sibi praesto est, et quid adhuc quaeratur non est: hoc enim deest quod quaeritur, non illa quae quaerit. Cum itaque tota se quaerit, nihil ejus deest. Aut si non tota se quaerit, sed pars quae inventa est quaerit partem quae nondum inventa est; non se ergo mens quaerit, cujus se nulla pars quaerit. Pars enim quae inventa est, non se quaerit: pars autem quae nondum inventa est, nec ipsa se quaerit, quoniam ab ea quae jam inventa est parte quaeritur. Quocirca, quia nec tota se mens quaerit, nec pars ejus ulla se quaerit, se mens omnino non quaerit. ergo ei praeceptum est, ut se ipsam cognoscat? Credo, ut se
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Alio qui utrũ sequerat ignorat et
aliud proalio forsitanquerat. fierienĩ
potest ut ipsa non sit mens atq ita dũ
mentẽ nosse querit non seipsã querat
Qua proptor qm̃cũ querit mens quid
sit mens nouit quod sequerat. profec¬
tonouit quod ipsa sit mens. Porro si
hoc insenouit quod ipsamens ẽ et to¬
ta mens ẽ. tota senouit. Sedecce non
senouerit. ẽ e. mentẽ. cũ aũt sequerit
hoc tantũ modo nouerit quod sequerat
Potest enĩ etiã sic aliud proalio quere¬
re si hoc nescit. ut aũt non querat ali¬
ud pro alio proculdubio nouit quid que¬
rat. At si nouit quidquerat et se ipsã
querit se ipsã utiq: nouit. quider go
ad huc querit quod si ex parte nouit se
exparte aũt adhuc querit non se ipsã
sed partẽ suã querit. cũ enim ea ipsa
dicit᷑ totadicit᷑. De inde quia nouit
non dũ se ase inuentã totã nouit quan¬
ta sit tota atq: itaquerit quod de est

Expanded text:
novit: alioquin utrum se quaerat ignorat, et novit: alioquin utrum se quaerat ignorat, et aliud pro alio forsitan quaerat. Fieri enim potest ut ipsa non sit mens, atque ita dum mentem nosse quaerit, non se ipsam quaerat. Quapropter, quoniam cum quaerit mens quid sit mens, novit quod se quaerat, profecto novit quod ipsa sit mens. Porro si hoc in se novit quod mens est, et tota mens est, totam se novit. Sed ecce non se noverit esse mentem, cum autem se quaerit, hoc tantummodo noverit quod se quaerat. Potest enim etiam sic aliud pro alio quaerere, si hoc nescit: ut autem non quaerat aliud pro alio, procul dubio novit quid quaerat. At si novit quid quaerat, et se ipsam quaerit, se ipsam utique novit. Quid ergo adhuc quaerit? Quod si ex parte se novit, ex parte autem adhuc quaerit, non se ipsam, sed partem suam quaerit. Cum enim ea ipsa dicitur, tota dicitur. Deinde quia novit nondum se a se inventam totam, novit quanta sit tota. Atque ita quaerit quod deest,
Abbreviated transcription (Latin):
qua propter non potest omnino nesci¬
re sequeridũ senescientẽ stit se utiq
scit. si aut senescientẽ nesciat non se
queret ut sciat. qua propt̃ eo ipso
quo sequerit magisse sibi notã quã
ignotã esse conuincit᷑. nouit enimse
querentẽ atq: nescientẽ dũ sequerit
ut nouerit . quidergo dicemus an qđ
exparte senouit exparte non nouit.
sed absurdũ ẽ dicere non eã totã sci¬
re quod scit non totũ dico scit sed qđ
scit tota scit. Cũ ltaq: aliquid de se
scit quod nisitota non potest totã sẽ
scit. scit aut aliquid scientẽ nec potest
quic quã scire nisitota. scit selgit᷑ totã
De indequid ei tã notũ: ẽ. quã seui uere
non potest aut et mens esse et nonui¬
uere quando habet etiã amplius ut in¬
telligat. nã & animȩ bestiar ũ uiuunt
sed non intelligunt. sicut ergo menstota
mens est sic tota uiuit nouit aũt uiuere
setotã selgit᷑ nouit. Post tremocũ se
nosse mensquerit mentẽ selã esse no

Expanded text:
propter non potest omnino nescire se, quae dum se nescientem scit, se utique scit. Si autem se nescientem nesciat, non se quaerit ut sciat. Quapropter eo ipso quo se quaerit, magis se sibi notam quam ignotam esse convincitur. Novit enim se quaerentem atque nescientem, dum se quaerit ut noveex parte se novit, ex parte non novit? Sed absurdum est dicere, non eam totam scire quod scit. Non dico, Totum scit; sed quod scit, tota scit. Cum itaque aliquid de se scit, quod nisi tota non potest, totam se scit. Scit autem se aliquid scientem, nec potest quidquam scire nisi tota. Scit se igitur totam. Deinde quid ejus ei tam notum est, quam se vivere? Non potest autem et mens esse, et non vivere, quando habet etiam amplius ut intelligat: nam et animae bestiarum vivunt, sed non intelligunt. Sicut ergo mens tota mens est, sic tota vivit. Novit autem vivere se. Totam se igitur novit. Postremo cum se nosse mens quaerit, mentem se esse jam
Abbreviated transcription (Latin):
ulgit᷑ ali quod corpus uidemus hec tria
quod facillimũ ẽ consideranda sunt
& dinoscenda primo ipsa res quã uidemꝰ
siuelapidẽ siue aliquã flãmã siuequid
aliud quod uideri oculis potest quod uti¬
q: lã ẽe. poterat et ante quã uideret᷑
De inde uisio quenonerat prius quãrẽ
illã obiectã sensui sentiremus. Tertio
quod in eare que uidet᷑ quã diuuid&
sensũ detinet oculorũ idẽ animi inten¬

Expanded text:
gitur aliquod corpus videmus, haec tria, quod facillimum est, consideranda sunt et dignoscenda. Primo, ipsa res quam videmus, sive lapidem, sive aliquam flammam, sive quid aliud quod videri oculis potest; quod utique jam esse poterat, et antequam videretur: deinde, visio, quae non erat priusquam rem illam objectam sensui sentiremus: tertio, quod in ea re quae videtur, quamdiu videtur sensum detinet oculorum, id est, animi inten
Abbreviated transcription (Latin):
ergo exreui sibili uisio sed nonꝰ exsola
nisi assit et uidens quo circa ex uisibili
& uidente gignit᷑ uisio. Resergo uisibi¬
lis gignit formã uelut similitudinẽ suã
que fit insensu cũ aliquid uidendo sen¬
timus sed formã corporis quoduide¬
mus & formã que ab illa insensu uidentis
fit ꝑ eundẽ sensũ non discernimus qͥm
tanta coniunctio. ẽ. ut non pateat discer¬

Expanded text:
ergo ex re visibili visio, sed non ex sola, nisi adsit et videns. Quocirca ex visibili et vidente gignitur visio, ita lis: gignit tamen formam velut similitudinem suam, quae fit in sensu, cum aliquid videndo sentimus. Sed formam corporis quod videmus, et formam quae ab illa in sensu videntis fit, per eumdem sensum non discernimus; quoniam tanta conjunctio est, ut non pateat discer
Abbreviated transcription (Latin):
Sed om̃is scđm spetiẽ notitia similis ẽ
ei rei qũauit. est enĩ alia notitia
scđm priuationẽ quã cũ improbamus
loquimur et hec priuationis improba¬
tio speciẽ laudat ideoq: approbat̃ error¬
go seipsa mens nouit atq: approbat᷑ sic ẽ
eadẽ notitia uerbũ eius. ut ei sit par om¬
nino & aequale atq idẽ. Quianeq in fe¬
rioris essentiae notitia. ẽ. sicuticorporis
neq: superioris sicuti dĩ. Et cũ habeat
notitia nmilitudinẽ ad eã rem qũa no¬
uit hoc ẽ cuĩ notitia ẽ hec habet ꝑfec¬
tã et aequalẽ quamens ipsa que nouit
est nota. Ideoq: et lmago et uerbũ ẽ quia
de illa exprimit᷑ cũ cognoscendo eidẽ
coaequãt᷑ et est gignenti aequale quod
genitum est.
uerbũ nongenitus. Cur enĩ mens notiti¬
ã suã gignit᷑ cũ senouit. et amorẽ suũ
nongignit cũ seamat. Nã si propterea ẽ
notionis suae causa qui a noscibilis ẽ a¬
moris etiã causa sui .ẽ. quia. ẽ. amabilis

Expanded text:
Sed omnis secundum speciem notitia, similis est ei rei quam novit. Est enim alia notitia secundum privationem, quam cum improbamus, loquimur. Et haec privationis improbatio speciem laudat, ideoque approbaturmens ipsa novit atque approbat, sic est eadem notitia verbum ejus, ut ei sit par omnino et aequale, atque identidem: quia neque inferioris essentiae notitia est, sicut corporis; neque superinotitia similitudinem ad eam rem quam novit, hoc est, cujus notitia est; haec habet perfectam et aequalem, qua mens ipsa, quae novit, est nota. Ideoque et imago et verbum est, quia de illa exprimitur, cum cognoscendo eidem coaequatur, et est gignenti aequale quod genitum est. verbum? non genitus? Cur enim mens notitiam suam gignit, cum se novit; et amorem suum non gignit, cum se amat? Nam si propterea est notionis suae causa, quia noscibilis. est; amoris etiam sui causa est, quia est amabilis.
Abbreviated transcription (Latin):
timus. Vtrẽ. enĩ assumere aliquid in
facultatẽ uoluntatis frui ẽ aũt uti cũ
gaudio non ad huc spe. sed imagine rei
Pro inde omnisqui fruit᷑ utit᷑ assumit
enim in facultatẽ aliquid uoluntatis
cũ fine dilectanonis. non aũt om̃is qui
utit᷑ fruit᷑ si id quod infacultatẽ uo¬
luntatis assumit non propter illudip¬
sũ sed propteraliud appetiuit. Quic¬
quiditaq intelligibiliũ non intelligo
consequent̃ etiã non memini nec uolo.
quicquid ergo intelli gibiliũ memini
& uolo consequenter Intelligo.

Expanded text:
ti enim, est assumere aliquid in facultatem voluntatis: frui est autem, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei. Proinde omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis, cum fine delectationis: non autem omnis qui utitur, fruitur; si id quod in facultatem voluntatis assumit, non propter illud ipsum, sed propter aliud appetivit. quid ergo intelligibilium non intelligo, consequenter etiam non memini, nec volo. Quidquid igitur intelligibilium memini, et volo; consequenter intelligo.
Abbreviated transcription (Latin):
dimus que cõparamus. Est aũt quan¬
do alterutrũ p̃ponimus coparan¬
do. Est aũt quando alterũ uitu pe¬
rantes alterũ laudamus ut si cõpare¬
mus iustitiã et diuitias. fit aũt cõ¬
paratio etiã ad melius ut silaudans
ulixẽ comparẽ illũ herculi minorẽ
similẽ maiori uirtutibus uolens
ostendere exigit aũt huiuscemodi
locus fortẽ oratorẽ & callidũ et ce¬
lerẽ ut agiles possit facere sepe
transitiones.
OEALLOCU TI O NE.

Expanded text:
dimus, quae comparamus; est autem quandimus, quae comparamus; est autem quando alterutrum praeponimus comparando, est autem quando alterutrum uituperantes alterutrum laudamus, ut si comparemus iustitiam et diuitias. fit autem comparatio etiam ad melius, ut si laudans Vlixem compares illum Herculi, minorem similem maiori uirtutibus uolens ostendere. exigit autem huiuscemodi locus fortem oratorem et callidum et celerem, ut agiles possit facere saepe transitiones. de allocutione
Abbreviated transcription (Latin):
quibus professionibus usa quidgesserit
DECOM PARATIO NE
omparatio est uel similiũ uel diuersa¬
Urũ uel minorũ ad maiora uel ma¬
iorũ adminora collatio. Et cau si sumꝰ
etiã in cõmuniloco augentes ꝑcõpara¬
tionẽ crimina assumit᷑ tamen etiã
in laude et inuitu peratione eiusdẽ
rationis causa qm̃ tamen doctissimi
oratorũ eã quoque ꝑse prȩ exerci¬
tationẽ sunt usi dicamus etiã de hac
cõparamus et urbẽ urbi ex qua sunt
uiri et genus generi . et uictũ uictui.
et professiones professionibus et ges¬
ta gestis & que accedunt extrinsecus
et diuersos mor tis modos et que eã
sunt consecuta. Similit̃si arbores
cõpares conferesetiã p̃sidentia eis
numina et loca in quibus nascunt᷑
quoq: sicõpares dices qui primi eas
inuenerunt. et eos conferes p̃terea
qualitatẽ animi et corporis. idẽ tibi
sit p̃ceptũ inreliquis. sic enim uel in
omnibus uel in plerisq: similia osten¬

Expanded text:
quibus professionibus est usa, quid gesserit. quibus professionibus est usa, quid gesserit. de comparatione comparatio est uel similium uel diuersarum uel minorum ad maiora uel maiorum ad minora collatio et ea usi sumus etiam in communi loco augentes per comparationem crimina. assumitur tamen etiam in laude et in uituperatione eiusdem rationis causa. quoniam tamen doctissimi oratorum ea quoque per se praeexercitatione sunt usi, dicamus etiam de hac.ionis comparamus et urbem urbi, ex qua sunt uiri, et genus generi et uictum uictui et professiones professionibus et gesta gestis et quae accidunt extrinsecus et diuersos mortis modos et quae eam sunt consecuta. similiter si arbores compares, conferes etiam praesidentia eis numina et loca, in quibus nascunturquoque si compares, dices qui primi eas inuenerunt et eos conferes; praeterea qualitatem animi et corporis. idem tibi sit praeceptum in reliquis. sic enim uel in omnibus uel in plerisque similia osten
Abbreviated transcription (Latin):
ro es uenationibus utebant᷑. Maxi¬
ma aũt facultas in huiuscemodirerũ
laudationib dat᷑ ex contẽplatione
eorũ qui cas res affectant quales st̃
tã animis quã cor poribus ut uenan¬
tes fortes audaces a cuti inaegricor¬
poribus hinc non ignores quomodo
etiã deos debeas lau̾dare. similiter
arbores aloco in quogignunt᷑ et ad co
incuius sunt tutela ut oliua miner uȩ
laurus a pollini. Et apastu quomodo
pascunt᷑ et simulta cura egent id mi¬
reris si sint parua id quoq laud abis
Dices aut quomodo decor porestatu¬
rã pulchritudinẽ pullulationẽ quo¬
mododemali arbore. et quid utile ha¬
beat. et in quomaxime morandũ. Cõ¬
parationes aũt ubiq assumende quin
etiã urbiũ laudes ex huiuscemodi
non difficulter acquires. Dicesenĩ
& degenere quod indegene et deuic¬
tu quod ad eis nutriti . & decruditione
quod ad eis eruditi sunt. Trac tesuero
quomodode homine qualis sit natura

Expanded text:
roes uenationibus utebantur. maxiroes uenationibus utebantur. maxima autem facultas in huiuscemodi rerum laudationibus datur ex contemplatione eorum, qui eas res affectant, quales sunt tam animis quam corporibus, ut uenantes fortes audaces acuti integri corporibus. hinc non ignores, quomodo etiam deos debeas laudare. similiter arbores a loco, in quo gignuntur, et a deo, in cuius sunt tutela, ut oliua Mineruae, laurus Apollini; et a pastu, quomodo pascuntur; et si multa cura egent, id mireris, sin parua, id quoque laudabis. dices autem, quomodo de corpore, staturam pulchritudinem pullulationem, quomodo de mali arbore, et quid utile habeat, in quo maxime morandum. comparationes autem ubique assumendae. quin etiam urbium laudes ex huiuscemodi locis non difficulter adquires. dices enim et de genere, quod indigenae, et de uictu, quod a deis nutriti, et de eruditione, quod a deis eruditi sunt. tractes uero, quomodo de homine, qualis sit structura,
Abbreviated transcription (Latin):
ne int̃fectus. et exquires etiã que se¬
cuta sunt post mortẽ sicertamina in
honorẽ cius sunt cęlebrata. quomodo
patrodo ab achille. et anchisȩ ab
aenea si oraculũ aliquid dictũ ẽ. de
ossib: eius quo modo de oreste et pal¬
linuro si filios habuit laudabiles
quomodo achilles pyrrhũ. maxi¬
mã uero occasionẽ inhuiuscemo di
orationibus subpeditant. Cõparatio¬
nes quas pones in quolocotẽpus ad¬
moneat. consimilitertamen muta
quoq animalia quomodo conuenit
& aloco inquonascunt᷑ laudent᷑ et
ad eis in quorũ st̃ tutela. ut colũba ue¬
neri aequus neptuno dicit᷑ esse con¬
secratus. Preterea dicesquomodo
pascit᷑ qualẽ habeat animũ quale
corpus quidopus aut quidutilitatis
quales patiũ tẽporis uitȩ net non etiã
cõparatione et omnibus accedentib
locis uteris res aũt laudes ab inuento¬
ribus ut uenationẽ deana inuenit &¬
apollo et abhis quiea usi sunt ut ae¬

Expanded text:
ne interfectus. et exquires etiam quae sene interfectus. et exquires etiam quae secuta sunt post mortem: si certamina in honorem eius sunt celebrata, quomodo Patroclo ab Achille et Anchisae ab Aenea, si oraculum aliquid datum est de ossibus eius, quomodo de Oreste et Palinuro, si filios habuit laudabiles, quomodo Achilles Pyrrhum: maximam uero occasionem in huiuscemodi orationibus suppeditant comparationes, quas pones in quo loco tempus admoneat. consimiliter tamen muta quoque animalia, quomodo conuenit. et a loco, in quo nascuntur, laudentur et a deis, in quorum sunt tutela, ut columba Veneri, equus Neptuno dicitur esse consecratus. praeterea dices, quomodo pascitur, qualem habeat animum, quale corpus, quid opus aut quid utilitatis, quale spatium temporis uitae. nec non etiam comparatione et omnibus accidentibus locis uteris. res autem laudes ab inuentoribus, ut uenationem Diana inuenit et Apollo, et ab his qui ea usi sunt: he
Abbreviated transcription (Latin):
medullis leonũ pastus ẽ. et apud chi¬
ronẽ hinc educatio quomodo erudi¬
tus ẽ nec non etiã natura animi cor¬
porisq: tractet᷑ et eorũ utrunq ꝑ
diuisi onẽ dices enim de corpore qui¬
dẽ quod pulcher qđ magnus qđ citus
quod fortis deanimouero quod iustus
quod moderatus quod sapiens quod
strenuus postea laudabis a professi¬
onibus idẽ quod officiũ professusphi¬
losophũ uel rethoricũ uł militare.
Omnibus aũt. ẽ. ex que si tissimũ deges¬
cis dicere ut militarẽ uitã degens
quid in ea gessit laudabis etiã uel uitu¬
perabis extrinsecus id ẽ a cognatis di¬
uitiis amicis familia fortunis et simi¬
libus. Prȩterea et a tẽpore quantũ
uixit multũ uel paruũ. utrunq oc casi¬
ones laudis uel uituperationis preb&
adhec. aqualitate morti s ut propa¬
tria pugnans uel si quid mirabile in
ipsa morte etuenit. uel etiã ab eo
qui illũ int̃ fecit. ut achilles ab apolli¬

Expanded text:
medullis leonum pastus est et apud Chimedullis leonum pastus est et apud Chironem; hinc educatio, quomodo eruditus est. nec non etiam natura animi corporisque tractetur et eorum utrumque per diuisionem. dices enim de corpore quidem, quod pulcher, quod magnus, quod citus, quod fortis; de animo uero, quod iustus, quod moderatus, quod sapiens, quod strenuus. postea laudabis a professionibus, id est quod officium professus est, philosophum uel rhetoricum uel militare. omnibus autem est exquisitissimum de gestis dicere, ut militarem uitam degens quid in ea gessit. laudabis etiam uel uituperabis extrinsecus, id est a cognatis amicis diuitiis familia fortuna et similibus. praeterea et a tempore, quantum uixit, multum uel paruum; utrumque enim occasionem laudis uel uituperationis praebet. ad haec, a qualitate mortis, ut pro patria pugnans, uel si quid mirabile in ipsa morte euenit, uel etiam ab eo, qui illum interfecit, ut Achilles ab Apolli
Abbreviated transcription (Latin):
aus ẽ expositio bonorũ. que alicui acce¬
dunt ꝑsonȩ uel communit̃ ł priuatim.
Cõmunit̃ ut laus hominis. priuatim ut
ut laus socratis . Laudamustamen etiã
resut iustitiã et muta animalia. ut ae¬
quũ nec non etiã arbor es & semina et
montes et fluuios et simła. Sciendũ aut
quod etlaus et uituperatio subuno eodẽ¬
q: genere referunt᷑ de monstratiuo
quod et ex eisdẽ locis utraq proficis¬
cunt᷑. Quid inter . ẽ. aut inter has etdo¬
cũ cõmunẽ Vident᷑ enĩ inquib dã ni¬
miũ eẽ conlunctȩ. hoc quod in loco cõ¬
muni prouiro fortidicentes eo consi¬
lio dicimus ut proemiũ p&amus. laus
aũt ꝑse testimoniũ uirtutis hab&.
Loco uero laudis uel uituperationis
haec sunt gens ut latinus. grecus. Ciui¬
tas ut romanus. atheniensis. Genus
ut aemilianus alomionides. dices aut
etiã siquid nascendo euenit uiro uel
ex somnis uel ex signis uel huius cemo¬
di quibusdã p̃nuntiationibus. De inde
sequit᷑ uictus quomodo in achile quod

Expanded text:
aus est expositio bonorum, quae alicui accidunt personae uel communiter uel priuatim, communiter, ut laus hominis, priuatim, ut laus Socratis. laudamus tamen etiam res, ut iustitiam, et muta animalia, ut equum, nec non etiam arbores et semina et montes et fluuios et similia. sciendum autem quod et laus et uituperatio sub uno eodemque genere referuntur demonstratiuo, quod ex eisdem locis utraque proficiscuntur. quid autem interest inter has et locum communem? uidentur enim in quibusdam nimium esse coniunctae. hoc, quod in loco communi pro uiro forti dicentes eo consilio dicimus, ut praemium petamus, laus autem per se testimonium uirtutis habet. loca uero laudis uel uituperationis haec sunt: gens, ut Latinus, Graecus, ciuitas, ut Romanus, Atheniensis, genus, ut Aemilianus, Alcmaeonides. dices autem etiam, si quid nascendo euenit mirum, ut ex somniis uel signis uel huiuscemodi quibusdam praenuntiationibus. deinde sequitur uictus, quomodo in Achille, quod
Abbreviated transcription (Latin):
onoportet moueri cũ magicis artibus
miracula fiunt plerunq: mira culis simi¬
lia quae fiunt ꝑ scõs seruos dĩ. sicuti scrip¬
tum est in exodo quod magipharaonis
fecerunt non nulla similiter sicuti fecit
moyses. Non ergo hec oportet mirari
quia om̃a qua e uisibiliter fiunt etiã ꝑ in¬
feriores potestates aeris huius non absur¬
de ficriposse credunt᷑ sed hoc inter est
quod cũ scĩtalia faciunt in nomine dñĩ dĩ
omniũ rerũ de sublimioribus apparatio¬
nibus iubetur inferiori creaturae. Cum
aũt mali homines malis artibus operant᷑ Ni
similia inmanus suas dantur cũ ex audi¬
unt᷑ adoemonibus. Digni sunt enim qui
tali ex auditione decipiantur ut poena
illis fiat hoc quoduidentur imp&rare
bene ficiũ cum eis exhibent quasi priuatĩ
inferiores potestates quȩ dã miracula
ut eos habeant subiugatos ꝑmisutamen
diuino promeritis animarũ suarũ cui

Expanded text:
on oportet moveri cum magicis artibus miracula fiunt plerumque similia miraculis quae fiunt per sanctos servos Dei: sicut scriptum est in Exodo, quod magi Pharaonis fecerunt nonnulla similiter sicut fecit Moyses. » Non ergo haec oportet mirari, quia omnia quae visibiliter fiunt, etiam per inferiores potestates aeris hujus non absurde fieri posse creduntur. Sed hoc interest, quod cum sancti talia faciunt in nomine Dei Domini omnium rerum, de sublimioribus apparatibus jubetur inferiori creaturae; cum autem mali nomines magicis artibus operantur similia in manus suas dantur cum exaudiuntur a daemonibus. Digni sunt enim qui tali exauditione decipiantur, ut poena illis fiat hoc quod videntur impetrare beneficium, cum eis exhibent quasi privatim inferiores potestates, quaedam miracula, ut eos habeant subjugatos, permissu tamen divino pro meritis animarum sua cui
Abbreviated transcription (Latin):
ut rectelmagodicat᷑ et potest esse tanta
ut recte etiã dicat᷑ aequalitas non quod
parens tẽpore precedit . ex quo intelli¬
git᷑ et aequalitatẽ aliquando non solũ
similitudinẽ habere sed etiã imaginẽ
quod insuperiore exẽplomanifestu est
Potest etiã aliquando esse similitudo et
aequalitas quãuis non sit imago ut de
& imago quãuis non sit aequalita sut in
speculo ostendimꝰ. Potest & similitudo
ubi & aequalitas et imagosit sicut deparen¬
tib: et filiis cõmemorauimꝰ exceptotẽ pore
quo p̃cedunt parentes. sic̃ enĩaequalẽ słł
syllabȩ dicimꝰ quãuis altera p̃cedat altera
subsequat᷑. Indõ aũt quia condicio tẽpo¬
risuacat non enimpotest recteuideri
d̃ intẽpore genorasse filiũ ꝑquẽ condi¬
dit tẽpora conseqñs ẽ ut non solũ imago eiꝰ
sit quia de illo ẽ. et similitudo quia imago
sed etiã aequalita stanta ut nec tẽporis
inter uallũ impedim̃tosit

Expanded text:
ut recte imago dicatur, et potest esse tanta, ut recte imago dicatur, et potest esse tanta, ut recte etiam dicatur aequalitas, nisi quod parens tempore praecedit, ex quo intelligitur et aequalitatem aliquando non solum similitudinem habere, sed etiam imaginem, quod in superiore exemplo manifestum est. Potest etiam aliquando esse similitudo et aequalitas, quamvis non sit imago, ut de et imago, quamvis non sit aequalitas, ut in speculo ostendimus. Potest et similitudo, ubi aequalitas, et imago sit, sicut de filiis commemoravimus, excepto tempore, quo praecedunt parentes; sic enim aequalem syllabam syllabae dicimus, quamvis altera praecedat, altera subsequatur. In Deo autem, quia conditio temporis vacat; non enim potest recte videri Deus in tempore generasse Filium; per quem condidit tempora; consequens est, ut non solum imago ejus sit, quia de illo est, et similitudo, quia imago est, sed etiam aequalitas tanta, ut nec temporis intervallum impedimento sit
Abbreviated transcription (Latin):
ut inspeculo ẽ. imago quia de alio ex p̃ssa. ẽ.
Est etiã necessario similitudo non tamen
aequalitas. qui a multa desunt imagini
quae insunt illirei dequa exp̃ssa ẽ. Vbi
aequalitas continuo & similitudo non con¬
tinuo imago uel ut induob: ouis paribus
quia in est aequalitas in ẽ similitudo que¬
cunq: enimas sunt uni assunt & alteri
Imagotamen non ẽ quia neutrũ de altero
exp̃ssũ ẽ Vbisimilitudo non continuolma¬
go non continuo aequalitas. Omne quippe:
ouũ omniouo inquantũ . ẽ. ouũ simile est
simile sit ouo galline nec imagota meneiꝰ
est quia non de illo exp̃ssũ ẽ nec aequale
quia et breuis. ẽ et alterius generis ani¬
mantiũ sed ubi dicit᷑ non continuo utiq
intelligit᷑ quia esse aliquando non potest
Potest ergo esse aliqua imago inqua sit
etiã a equalitas ut inparentibus et filiis
inuenir et᷑ imago et aequalitas et simili¬
tudo. si interuallũ tẽporis de fuisset nã
et deparente exp̃ssa ẽ. similitudo filu

Expanded text:
ut in speculo est imago, quia de illo expressa est. Est enim necessaria similitudo, non tamen aequalitas, quia multa desunt imagini, quae insunt illi rei, de qua expressa est. Ubi aequalitas, continuo et similitudo, non continuo imago: velut in duobus ovis paribus quia inest aequalitas, inest similitudo. Quaecunque enim adsunt uni, adsunt et alteri, imago tamen non est, quia neutrum de altero expressum est: ubi similitudo, non continuo imago, non continuo aequalitas. Omne quippe ovum omni ovo, in quantum ovum est, simile est: simile sit ovo gallinae, nec imago tamen ejus est, quia non de illo expressum est: nec aequale, quia brevius est, est et alterius generis animantium. Sed ubi dicitur, non continuo, utique intelligitur quia esse aliquando potest: potest ergo esse aliqua imago in qua sit etiam aequalitas: ut in parentibus et filiis inveniretur imago, et aequalitas, et similitudo, si intervallum temporis defuisset. Nam et de parente expressa est similitudo filii,
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriosũ supplicio affici sacrilegũ
uero absolui. Lic& aũt etiã p̃teritã
eius uitã ap̃senti criminari quod a
paruis et ad hoc pessimũ facinus pro¬
gressus est. Ergo nonsolũ sacrilegũ
sed etiã furẽ atq effractorẽ et adul¬
terũ habetis. Ex cuties etiã sententiã
lens ingens ingenue laborare uel a¬
rando cybũ acquirere ꝑsacrilegia
uult diuitias querere. Pretere a
a consequentibus quod ꝑhunc diminu¬
ta maiestas tẽplorũ infamati sacer¬
dotes segniores adofferendũ orna¬
menta de lubris redditiciues utere
etiã amotione misericordiae. a mo¬
u& aut miscricor dia finalibus capitu¬
lis id ẽ iusto utili possibili decenti. et
descriptione ipsius in iuriae ut non istũ
mihi attendatis quinunc lacrimat
ante ur̃m conspectũ. sed illũ contẽp¬
nentẽ deos ad euntẽ fana euellentẽ
fores auferentẽ donaria sacrorũ
et postom̃a priores in exortationẽ
desinens quidmoramini quid cogitatis

Expanded text:
iniuriosum supplicio adfici, sacrilegum iniuriosum supplicio adfici, sacrilegum uero absolui? licet autem etiam praeteritam eius uitam a praesenti criminari, quod a paruis coepit et ad hoc pessimum facinus progressus est; ergo non solum sacrilegum sed etiam furem atque effractorem et adulterum habetis. excuties etiam sententiam,lens {ingens} ingenue laborare uel arando cibum adquirere per sacrilegia uult diuitias quaerere. praeterea a consequentibus, quod per hunc deminuta maiestas templorum, infamati sacerdotes, segniores ad offerendum ornamenta delubris redditi ciues. utere autem etiam amotione misericordiae; amouetur autem misericordia finalibus capitulis, id est iusto, utili, possibili, decenti, et descriptione ipsius iniuriae, ut non istum mihi attendatis, qui nunc lacrimat ante uestrum conspectum, sed illum contemnentem deos, adeuntem fana, euellentem fores, auferentem donaria sacrorum. et post omnia perores in exhortationem desinens: quid moramini? quid cogitatis
Abbreviated transcription (Latin):
stituerunt. Deorũ enimplacatorũ
prouidentia custodit̃ salua respuplica
uiolatorũ uero proditione corrum.
sic progredere ad propositũ que cũ
ita sint iste quid ẽ ausus facere et expo¬
nisrem non quasi docens sed quasi ex ag¬
gerans quod uniuersȩ nocuit ciũitati
et cõmunibus et priuatis rebus et timen¬
dũ netalescelus consequat᷑ sterilitas
frugũ ne hostiũ superem᷑ armis et simi¬
lia Post hec ad cõparationes uenies
quod homocidis multo ẽ istopeior quan¬
tauero sit differentia ex laesis conuicere
possumus homicidȩ enim contra homi¬
nes audent sacrilegus aũt inipsossce¬
leratã exercet audacia deos tiran¬
nis iste simillimus. sed tamen non omni
bus illis sed pessimis omniũ illor ũenĩ
facinus ẽ saeuissimũ quod sacratas
de is diuitias aufert̃ amaiore uero
adminus cõparationes ꝑ increpationẽ
induces neminuere crimenuidearis
ut non est iniquissimũ furẽ quidẽ uł

Expanded text:
stituerunt: deorum enim placatorum stituerunt: deorum enim placatorum prouidentia custoditur salua res publica, uiolatorum uero proditione corrumpitur. sic progredere ad propositum: quae cum ita sint, iste quid est ausus facere? et exponis rem non quasi docens, sed quasi exaggerans, quod uniuersae nocuit ciuitati et communibus et priuatis rebus, et timendum, ne tale scelus consequatur sterilitas frugum, ne hostium superemur armis, et similia. post haec ad comparationes uenies, quod homicidis multo est iste peior; quanta uero sit differentia, ex laesis conicere possumus: homicidae enim contra homines audent, sacrilegus autem in ipsos sceleratam exercet audaciam deos. tyrannis iste simillimus, sed tamen et illis non omnibus, sed pessimis omnium; illorum enim facinus est saeuissimum, quod sacratas deis diuitias auferunt. a maiore uero ad minus comparationes per increpationem induces, ne minuere crimen uidearis, ut non est iniquissimum furem quidem uel
Abbreviated transcription (Latin):
fiat. sit locus cõmunis contra sacrilegũ
Principia igitur dicenda sunt usque
ad formulã hocmodo om̃s equidẽ
oportet maleficos homines inodio. ẽe
uobis iudices. Maxi me uero cosqui
contradeos aliquid audent. secundũ
quasi principiũ. Ergosiuultis facere
ut ceteriquoq sint pessimi isti concedi¬
te. sin hoc minime placet suppliciis
istũ afficite meritis. Tertiũ uid&ur
enĩ reus inpericulũ ducisolus re aũt
uera uos quoq: in discrimen maximũ
uenitis. Contẽptio enim iuris iurandi
& fidei religionisq: uiolatio nescio an
minores debeat sacrilegio poenas
Post has igit᷑ formulas principii ante¬
quã in ipsã remueniamus de contra¬
rio cius dicendũ quod leges constitue¬
runt prudentis sime deos placare a¬
ris. tẽplacis deuouerunt donari is
ornauerunt. hosti is honesta uerunt
festis diebus redeuntibus celebrauert̃.
et infers etiã approbationẽ tractan¬
do causã quod lustissime has leges con¬

Expanded text:
fiat, sit locus communis contra sacrilegum. fiat, sit locus communis contra sacrilegum. principia igitur dicenda sunt usque ad formulam hoc modo: omnes equidem oportet maleficos homines in odio esse uobis, iudices, maxime uero eos, qui contra deos aliquid audent. secundum quasi principium: ergo si uultis facere, ut ceteri quoque sint pessimi, isti concedite; sin hoc minime placet, suppliciis istum adficite meritis. tertium: uidetur enim reus in periculum duci solus, re autem uera uos quoque in discrimen maximum uenitis. contemptio enim iuris iurandi et fidei religionisque uiolatio nescio an minores debeat sacrilegio poenas. post has igitur formulas principii, antequam in ipsam rem ueniamus, de contrario est dicendum, quod leges constituerunt prudentissime deos placare aris, templa eis deuouerunt, donariis ornauerunt, hostiis honestauerunt, festis diebus, reditibus celebrauerunt. et infers etiam approbationem tractando causam, quod iustissime haec leges con
Abbreviated transcription (Latin):
neque prodest haec audire. confir¬
mesuero a contrariis.
DELO COCOMMUXI
ocus cõmunis exaggerationẽ hab&
manifesterei quasi ex argumentati¬
onibus lã pactis. non enim querimus
inhoc aniste sacrilegus uel uirfortis.
sed rei conuicte et manifeste exagge¬
rationẽ facimus. cui tamen legibus sit
suppliciũ diffinitũ uel premiũ Dicit᷑
aut comunis locus qui a conuenit con¬
tra omnẽ uerbi causa sacrilegũ. uel
etiã ut quibus dã placet pomniuiro
forti. Oportet aũt sic progredi ꝑ in¬
quisitionẽ contrarii. De inde ponere
ipsãrem post cõparationẽ qua sequit᷑
sententia posteã conlectur aliter pre¬
teritã uitã cremineris a presentibus
Dehinc amoue asmisericordiã ꝑcapi¬
tula quae finalia dicunt᷑ id est utili
iusto legitimohonesto et similibus & ꝑ
demonstrationẽ ipsius rei actae prin
cipia enimin loco comuniplure non
inuenis sedusq: ad formulã quandã
seruant᷑ et ut exemplotibi manifestũ

Expanded text:
neque prodest haec audire. confirneque prodest haec audire. confirmes uero a contrariis. de loco communi locus communis exaggerationem habet manifestae rei, quasi argumentationibus iam peractis. non enim quaerimus in hoc, an iste sacrilegus uel uir fortis, sed rei conuictae et manifestae exaggerationem facimus, cui tamen legibus sit supplicium definitum uel praemium: dicitur autem communis locus, quia conuenit contra omnem uerbi causa sacrilegum uel etiam, ut quibusdam placet, pro omni uiro forti. oportet autem sic progredi: per inquisitionem contrarii, deinde ponere ipsam rem, post comparationem, quam sequitur sententia, post eam coniecturaliter praeteritam uitam crimineris a praesentibus, dehinc amoueas misericordiam per capitula quae finalia dicuntur, id est utili iusto legitimo honesto et similibus, et per demonstrationem cipia enim in loco communi pure non inuenis, sed usque ad formulam quandam seruentur, et, ut exemplo tibi manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
entesnimia cura uigiliisq eis consule¬
re. DERE FUTATIONE.
efutatio est improbatio propositae
rei. Confirmatio uero ex contrario
cõprobatio. que uero planissi me falsa
uel uera nec refutanda sunt nec con¬
firmanda quales sunt fabule he sopice
uel historiȩ in dubitabiles. Oportet
enimre futationes et confirmatio¬
nes de illis rebus ficri. que ancipitẽ
adhibent opinionẽ refutandã lgit᷑
ab incerto ab incredibili ab impossibi¬
li ab in consequente ab indecente.
ab in cõmodo. Ab incerto ut incertũ
erat tẽpus in quonar cessũ fuissedi¬
cunt. Ab incredibili incredibile est
arionẽ malis affectũ uoluisse canere
Abimpossibili impos sibile erat arione
adelphinoseruari . Ab in consequente
quod & contrariũ dicit᷑ ut contrarium
erat uoluisse ꝑdere libtatẽ cũ qui eã
seruas set. Ab indecente . Indecenserat
apollinẽ cũ sit ds̃mulieri uoluis solungi
mortali. Ab in cõmodocũ dicimus qđ

Expanded text:
entes nimia cura uigiliisque eis consuleentes nimia cura uigiliisque eis consulere. de refutatione, refutatio est improbatio propositae rei, confirmatio uero ex contrario comprobatio. quae uero planissime sunt falsa uel uera nec refutanda sunt nec confirmanda, quales sunt fabulae Aesopiae uel historiae indubitabiles. oportet enim refutationes et confirmationes de illis rebus fieri, quae ancipitem adhibent opinionem. refutandum igitur ab incerto, ab incredibili, ab impossibili, ab inconsequente, ab indecente, ab incommodo. ab incerto, ut incertum erat tempus, in quo Narcissum fuisse dicunt, ab incredibili: incredibile est Arionem malis affectum uoluisse canere; ab impossibili: impossibile erat Arionem a delphino seruari; ab inconsequente, quod et contrarium dicitur, ut contrarium erat uoluisse perdere libertatem eum, qui eam seruasset; ab indecente: indecens erat Apollinem, cum sit deus, mulieri uoluisse iungi mortali; ab incommodo, cum dicimus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
simplici expositione eloqueris senten¬
tiã. ut non dec& uirũ insũma potestate
multis p̃sidentẽ ab occasusolis usq
adortũ opprimi somno. Acausa debet
enim p̃ses sc̃ꝑ incuris es se somnus ue¬
ro curas omnib: aufert. A contrario.
Contrariũ ẽ. enimrex priuatus et
somnus uigiliȩ. quomodo ergo moles
tũ est si priuatus homo ꝑ totã dormi¬
at noctẽ sic intolerabile sir ex nonuigi¬
li is consulat curisque sibi parentiũ sa¬
luti. A cõparatione. quomodo enim
guber natores et sicȩteridor miant
soli procõmuni uigilant salute sico¬
portet imperatorescurare prosuis.
Ab exẽplo hector enĩ noc tũ uigilans
& curans speculatorẽ ad naues greco¬
rũ mittebat dolonẽ. Ab iudicio ut sa¬
lus quoque hoc cõprobat dicens sed
multimortales dediti uentri at que
somno indocti incultiq uitã sicuti pe¬
regrinantes transicre. Condusio ue¬
rohabet exhortationẽ plerunq: ut
oportet & nos necessarias ressuscipi¬

Expanded text:
simplici expositione eloqueris sentensimplici expositione eloqueris sententiam, ut non decet uirum in summa potestate multis praesidentem ab occasu solis usque ad ortum opprimi somno, a causa: debet enim praeses semper in curis esse, somnus uero curas omnibus aufert. a contrario contrarium est enim rex et priuatus, et somnus et uigiliae: quomodo ergo molestum non est, si priuatus homo per totam dormiat noctem, sic intolerabile, si rex non uigiliis consulat curisque sibi parentium saluti. a comparatione: quomodo enim gubernatores, etsi ceteri dormiant, soli pro communi uigilant salute, sic oportet imperatores curare pro suis. ab exemplo: Hector enim noctu uigilans et curans speculatorem ad naues Graecorum mittebat Dolonem. ab iudicio, ut Sallustius quoque hoc comprobat dicens «sed multi mortales, dediti uentri atque somno, indocti incultique uitam sicuti peregrinantes transiere». conclusio uero habet exhortationem plerumque, ut oportet et nos necessarias res suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
et hcunihil inuitis fas quenquã fidere
diuis. Verisimiles aũt ut siquis cũma¬
lis conuersatͥ libenter nunquã dehoc
interro gaui uiro sciens qm̃talis est
quales illi cũ quibus conuorsatͥ et una
salus uictis nullã sperare salutẽ. Sim¬
plices uero ut possunt diuitiae & de¬
mentes facere. et quid nonmortalia
pectora cogis auri sacra fames. Con¬
iunctȩ non . ẽ bonũ multos esse reges
unus rexsit. Et obsequiũ a micos ueri¬
tasodiũ parit. Supra raelatiue utni¬
hilaegrius terra pascit homine etsa¬
ma malũ qua non aliuduelocius ullũ.
Operatio uero sententiȩ consimilis ẽ
meditationi usus dequa superius dic¬
cũ est. Prouenit enim alaude breui
eius qui dixit. Asimplici expositione
ipsius sententiȩ a causa a contrario
a cõparatione ab exẽplo. abiudicio.
a condusione. Sit aũt sententia exẽ¬
plicausa non oportet ꝑtotã noc tẽ
dormire uirũ multis consulentẽ.

Expanded text:
et «nihil inuitis fas quemquam fidere et «nihil inuitis fas quemquam fidere diuis»; uerisimiles autem, ut «si quis cum malis conuersatur libenter, numquam de hoc interrogaui uiro, sciens quoniam talis est, quales illi, cum quibus conuersatur» et «una salus uictis nullam sperare salutem»; simplices uero, ut «possunt diuitiae et clementes facere» et «quid non mortalia pectora cogis, / auri sacra fames?»; coniunctae, ut «non est bonum multos esse reges: unus rex sit» et «obsequium amicos, ueritas odium parit»; superlatiuae, ut «nihil aegrius terra pascit homine» et «fama, malum qua non aliud uelocius ullum». operatio uero sententiae consimilis est meditationi usus, de qua superius dictum est. prouenit enim a laude breui eius qui dixit, a simplici expositione ipsius sententiae, a causa, a contrario, a comparatione, ab exemplo, ab iudicio, a conclusione. sit autem sententia exempli causa «non oportet per totam noctem dormire uirum multis consulentem».
Abbreviated transcription (Latin):
nes p̃terea abiudicio argumenteris
ut hesi odus quidẽ dixit uirtutis sudorẽ
dei longe posuere alius po&a dixit
laboribus uendunt dei nobis om̃abona
post om̃a inferes exhortationẽ pro
oportet parere. illiqui dixit aut fecit.
DESEUT E NTI A
ententia est oratio genoralẽ pronunti¬
ationẽ habens hortans ad aliquã rem
uel dehortans uel de monstrans quale
sit aliquid. dehortans quidẽ quomo¬
do in illo homerico. non oportetpto
tã noctẽ dormire consultorẽ uirũ.
et ih illo uirgiliano hortans uero ut
in illo oportet pauperẽ fugientẽ
etiã latissimũ pontũ penetrare & ad
scopulos applicare p̃cipites demons¬
trans uero qualita tẽ rei ut prospere
enĩ agentes indigni occasionẽ acci¬
piunt insipienter male faciendi
Preterea sententiarũ aliaẽ sunt
uere aliȩ uerisimiles. aliae simpli¬
ces aliae conlunctȩ aliae suprare¬
latiuȩ Verae quidẽ ut non potest
inueniriuita hominis carens molestia

Expanded text:
nes. praeterea ab iudicio argumenteris, nes. praeterea ab iudicio argumenteris, ut Hesiodus quidem dixit: «uirtutis sudorem dei longe posuere»; alius poeta dixit: «laboribus uendunt dei nobis omnia bona». post omnia inferes exhortationem, quod oportet parere illi qui dixit aut fecit. de sententia sententia est oratio generalem pronuntiationem habens, hortans ad aliquam rem uel dehortans uel demonstrans quale sit aliquid; dehortans quidem, quomodo in illo Homerico «non oportet per totam noctem dormire consultorem uirum» et in illo Virgiliano ; hortans uero, ut in illo oportet pauperiem fugientem etiam latissimum pontum penetrare et ad scopulos adplicare praecipites; demonstrans uero qualitatem rei, ut prospere enim agentes indigne occasionem accipiunt insipientes male faciendi. praeterea sententiarum aliae sunt uerae, aliae uerisimiles, aliae simplices, aliae coniunctae, aliae superlatiuae. uerae quidem, ut «non potest inueniri uita hominis carens molestia»
Abbreviated transcription (Latin):
uenia mus hoc est adoperationẽ et
ordinationẽ adusus ꝑtinentiũ capitu¬
lorũ. Disponendũ igit᷑ sic primũ ut¬
laus breuiterdicat᷑ eius quidixit ł
fecit De inde expositio ipsius usus
hinc causa uti soc rates dicebat stir¬
pẽquidẽ doctrine amarã. fructũ
uero dulcẽ laus socrates fuit sapiens
& producis pede tẽptim locũ postea
sequatur elocutio ipsius usus non opor¬
tet ta men ipsũ ꝑse ponere sedlatius
eũs inter p̃tari. deindecausa maxi¬
ma enimfactorũ ꝑlaborẽ ficri solent
ꝑfecta uero afferunt iocundita tẽ
De inde utendũ a contrario. nã uilis¬
sime rerum nonegent labore et finẽ
deterrimũ habent. studio sissime ue¬
rores excontrario posthoc a cõpara¬
tione quomodo a gricolas oportet la¬
borantes in terra accipere fructus
sic etiã eloquentes De inde ab exẽplo
de mosthenes inclusit sese in acdicu¬
lis ad legendũ & multo labore post
accepit fructus coronas et p̃dicatio¬

Expanded text:
ueniamus, hoc est ad operationem et ueniamus, hoc est ad operationem et ordinationem ad usus pertinentium capitulorum. disponendum igitur sic. primum laus breuiter dicatur eius qui dixit uel fecit; deinde expositio ipsius usus; hinc causa, ut Isocrates dicebat stirpem quidem doctrinae esse amaram, fructum uero dulcem; laus Isocrates sapiens fuit, et producis pedetemptim locum. postea sequatur elocutio ipsius usus; non oportet tamen ipsum per se ponere, sed latius eum interpretari. deinde causa: maxima enim factorum per laborem perfici solent, perfecta uero afferunt iucunditatem. deinde utendum a contrario: nam uilissimae rerum non egent labore et finem taeterrimum habent, studiosissimae uero res ex contrario. post hoc a comparatione: quomodo enim agricolas oportet laborantes in terra accipere fructus, sic etiam eloquentes. deinde ab exemplo: Demosthenes inclusit sese in aediculis ad legendum et multo labore post accepit fructus, coronas et praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
tus animi cõmouens.
moratio orationis alicuius uel facti uł
utriusq: simul celerẽ habens de monstra¬
tionẽ quae utilitatis alicuius causa¬
plerunq profertur. usuũ alii sunt
orationales alii actiui orationales
quibus oratio in est sola ut platodicebas
musas in animis esse ingeniosorũ. Actiui
uero inquibus actus in est solus ut dioge¬
nes cũ uidis set puerũ indecentera gen¬
tẽ pedise quũ uirga ꝑcussit ł mixti si
ad das ꝑcus sit dicens quare sic crudisti
Inter ẽ. aũt inter usũ & cõmemoratio¬
nes hoc. quod usus breuiter profert᷑
sunt a sententia uero differt quod sen¬
tentia indicatiue profertur. Vsus ue
responsionẽ p̃terea quod usus ctiã
inactusolent inueniri sententia uero
inuerbis tantũ. et quod usus hab& om¬
nimodo ꝑsonã que fecit uel dixit. sen¬
tentia uero sine ꝑsonadicit᷑. Tradunt᷑
tamen differentiȩ usuũ plures aue¬
teribus alii enim sunt indicatiui alii
incerrogatiui. Sed nunc ad instans

Expanded text:
tus animi commouens. moratio orationis alicuius uel facti uel utriusque simul, celerem habens demonstrationem, quae utilitatis alicuius plerumque causa profertur. usuum autem alii sunt orationales, alii actiui; orationales sunt, quibus oratio inest sola, ut Plato dicebat Musas in animis esse ingeniosorum; actiuae uero, in quibus actus inest solus, ut Diogenes, cum uidisset puerum indecenter agentem, pedisecum uirga percussit; uel mixtae, si addas percussit dicens: quare sic erudiisti? interest autem inter usum et commemorationem hoc, quod usus breuiter profertursunt. sententiae uero differt, quod sententia indicatiue profertur, usus uerresponsionem; praeterea, quod usus etiam in actu solet inueniri, sententia uero in uerbis tantum; et quoniam usus habet omnimodo personam quae fecit uel dixit, sententia uero sine persona dicitur. traduntur tamen differentiae usuum plures a ueteribus. alii enim sunt indicatiui, alii interrogatiui. sed nunc ad instans