comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
care. Tũ mulier. Imo iste qͥdẽ rogat ⁊ supplicat.
sed tu queso cõmou̾e. et tu ꝑ deos inqͥt hũc am¬
plexare. dñs est uicit hic te. Uince tu nũc aĩm.¬
Cur: nũc desinitis inqͥt uxor loqͥ. q̃ me digna nõ
sunt: tace. E qͣ curanda sunt cura. T cessas mͥ
uitã. tibi om̃em bũ uiuendi spem mea morte eri¬
pere. Iste mulierẽ repulit a se lamẽtantẽ. Illi nescio.
quid incipienti dicere qđ dignũ uidelicet eiꝰ uir¬
tuce eẽt. gladiũ inlat̾e̾ defixit. puto i hoc exẽplo
dacos ecͣ unicuiq sermones ad dignitatẽ actõ¬
modatos. id qđ oporcet. in hoc gñe cõseruari. Sũc
sermocinaciones cõsequẽtes hoc genus. Nã quid
pucamꝰ illos dic turos si hoc iudicatis. nõne om̃is
q̃ nõ adest persona cõfingit᷑. qͣi ad sit.
aut cũ res muta: aut informis sit eloq̃ns & forma
ei ꝙͣ or̃o attribuitur. addignitatẽ accõmodata.
aut accio quedã hoc pacto. Qđ si nũc hec urbs

Expanded text:
care?» Tum mulier: «Immo iste quidem rogat et supplicat: sed tu, quaeso, commovere; et tu per deos», inquit, «hunc examplexare. Dominus est; vicit hic te, vince tu nunc animum.» «Quin desinis», inquit, «uxor, loqui, quae me digna non sint? Tace et quae curanda sunt, cura. Tu cessas mihi vitam, tibi omnem bene vivendi spem mea morte eripere?» Iste mulierem propulit ab se lamentantem; illi nescio quid incipienti dicere, quod dignum videlicet illius virtute esset, gladium in latere defixit.» Puto in hoc exemplo datos esse uni cuique sermones ad dignitatem adcommodatos; id quod oportet in ‹hoc› genere conservare. Sunt item sermocinationes consequentes hoc genus: «Nam quid putamus illos dicturos, si hoc iudicaritis? Nonne omnes quae non adest, persona confingitur quasi adsit, aut cum res muta aut informis fit eloquens, et forma ei et oratio adtribuitur ad dignitatem adcommodata, aut actio quaedam, hoc pacto: «Quodsi nunc haec urbs
Abbreviated transcription (Latin):
Dasie flos troia potens. o. gła que nunc
Inciuerẽ collapsa iaces. ubi regia proles
Execuba pͥami uenicus a sanguine diuũ.
Ohector qͦudam troũ fortissime frustra
Coniugis infaue: defectorũq parentũ.
Hostiles propͥo fedasti. sanguine currus
Hanc adeo patrie cladem tua ꝑfide pastor.
Nauibus inuexit diis execrata uoluntas.
Raciocinacio.
Diues auarus eget. ꝑ quid: qr cõpetit usus
Tangere parca timet. cur: ne minuat᷑ aceruus
Cur metuit
Non ẽet uiciũ si nõ racione iareret.

Expanded text:
Indecorem vitam perages virtute relicta. In cineres collapsa jaces. Ubi regia proles, Ex Hecuba Priami veniens a semine divum? 1590 O Hector, quondam Trojum fortissime frustra, Conjugis in facie, defectorque parentum, Hostiles primo foedasti sanguine currus! Hanc adeo patriae cladem, tua, perfide pastor, Navibus invexit diis exsecrata voluptas! § VII. RATIOCINATIO.Dives avarus eger. Per quid? quia cum petit usus, Tangere parta timet. Cur? ne minuatur acervus Cur metuit Non esset vitium, si non ratione careret.
Abbreviated transcription (Latin):
Tu mihi lex. mͥ rex. iͥ lux. mͥ dux. mͥ uindex.
Te colo. te laudo. te glorificãs tibi plaudo.
Fenuua iusticiã produxit. femina culpam.
Femina uitalẽ dedit ortũ. femina mortem.
Tũ solus deus es. bonꝰ es. pius es. sapiens es
Qui t̾ram portas. mare portas. sidera portas.
Queni mare. t̾ra polus neq̃unt portare. uł aer

Expanded text:
Tu mihi rex, mihi lex, mihi lux, mihi dux, mihi vindex, Te colo, te laudo, te glorificans tibi plaudo. Femina justitiam produxit, femina culpam. Femina vitalem dedit ortum, femina mortem. Tu solus Deus es, bonus es, pius es, sapiens es, Qui terram portas, mare portas, sidera portas, Quem mare, terra, polus, nequeunt portare, vel Tu solus Deus es, bonus es, pius es, sapiens es,
Abbreviated transcription (Latin):
nec crudeles existimaremini dũ eã uitastis ui¬
ignaui putarcmini. maxĩas & pͥuatas & publicas
calamitates accepistis. cũ etiã maiores ĩpende
uideantur. sedetis ꝙ oscitamimi. Noctẽ nõ lucen
miui ducꝰ. & alitis ad .i.p. peruiciẽ retinetis qͦ¬

Expanded text:
ne crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vine crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vii putaremini. Maximis privatis et publicis calamitatibus acceptis, cum etiam maiores inpendere videantur, sedetis et oscitamini. Luci noctem, nocte lucem mini diutius et alitis ad rei publicae perniciem, retinetis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
parabis. hec ẽ exornacio copiosa. Cõp̃hendit eiũ
breui multa suũ cuiq tribuens officiũ. & seperatĩ
Icencia ẽ. cũ apđ eos. quos uereri aut me¬
nime offendat. aut quos hi diligũt. cũ aliqͦ merra¬
to u̾e rep̃hende uideam̃ hoc mͦ. Miranum quirites
mo suscipiat. qđ neno ur̃i se deffensorẽ cõfiteatur.
Id tribuite ur̃e culpe. atq idẽ desinite mirari. Qd
est eiuĩ qͣr nõ om̃s istã rem fugere acuitare debe¬
ant. Recordamini qͦs habueritis deffensores. stu¬
dia eorũ uobis añ oculos ponite. deinde exitꝰ
oĩm considate. tũc uobis ueniat inmentẽ. ut u̾e
dicã uegligencia ur̃a. siue iguauia poiꝰ. illos
om̃s añ oculos ur̃os trucdatos eͣe inmicos corũ
ur̃is suffragiis in amplissimũ locũ puenisse. Itẽ
Nã quid fuit iudices qͣr insentẽciis ferẽdis dubi¬
ponsum. hic uos u̾iti estis si pͥmo cet ꝯdẽnasseris.

Expanded text:
parabis.» Est haec exornatio copiosa. Conprehendit enim parabis.» Est haec exornatio copiosa. Conprehendit enim brevi multa, ‹et› suum cuique tribuens officium separatim icentia est, cum apud eos, quos aut vereri aut mecimus, quod eos aut quos ii diligunt aliquo in errato vere reprehendere videamur, hoc modo: «Miramini, Quirites, mo suscipiat? Quod se nemo vestri defensorem profiteatur? Adtribuite vestrae culpae, desinite mirari. Quid est enim, quare non omnes istam rem fugere ac vitare debeant? Recordamini, quos habueritis defensores; studia eorum vobis ante oculos proponite; deinde exitus omnium considerate. Tum vobis veniat in mentem, ut vere dicam, neglegentia vestra sive ignavia potius illos omnes ante oculos vestros trucidatos esse, inimicos eorum vestris suffragiis in amplissimum locum pervenisse.» Item: «Nam quid fuit, iudices, quare in sententiis ferendis dubiponsum? Hic vos veriti estis, si primo coetu condemnassetis,
Abbreviated transcription (Latin):
opugnauit senatũ. Qui equestrẽ locũ splẽdi¬
dissimũ cupit esse inciuitate. is cupiat. oportet
istũ maximã penã dedisse: ne iste sua turpitudĩẽ
ordini honestissimo macule: atq dedecori sit.
Qͥ parẽtes habetis ostẽdite istius supplicio uob̾
homines impios nõ placere: Quibus libi sũt cõ
stat uite exemplũ. qͣnte pene sint iiciuitate ho¬
niiuibus istiꝰ modi cõpate. Itẽ scuatus officiũ ẽ¬
hoc cõsilio ciuĩtatẽ iuuare. Magr̃atus est officium
honore ẜ diligẽcia cõseqͥ popłi uoluntatẽ. Populi
ẽ officiũ res optimas & homines idoneos maxĩe
suis sentenciis deligere & probare. Accusatoris
officiũ est inferre crimina. Deffensoris diluere
E propulsare. Testis dicere q̃ sciat E audierit.
erit argum̃tari. S̃ cõiecturas proscqͣ pacieris. uis
accusatoris cũ uire testimonii cõmiscebis. Testis ii¬
probi cupiditatẽ cõfirmab̾. reo duplicẽ deffeusionẽ

Expanded text:
obpugnavit senatum. Qui equestrem locum splendiobpugnavit senatum. Qui equestrem locum splendidissimum cupit esse in civitate, is oportet istum maximae poenae dedisse ‹velit,› ne iste sua turpitudine ordini honestissimo maculae atque dedecori sit. Qui parentis habetis, ostendite istius supplicio vobis homines impios non placere. Quibus liberi sunt, statuite exemplum, quantae poenae sint in civitate hominibus istiusmodi conparatae.» Item: «Senatus est officium ‹consilio civitatem iuvare; magistratus est officium› opera et diligentia consequi senatus voluntatem; populi est officium res optumas et homines idoneos maxime suis sententiis dilegere et probare.» Et: «Accusatoris officium est inferre crimina; defensoris diluere et propulsare; testis dicere, quae sciat aut audierit; erit, argumentari et coniectura prosequi patieris, ius accusatoris cum iure testimonii commiscebis, testis inprobi cupiditatem confirmabis, reo duplicem defensionem
Abbreviated transcription (Latin):
aut loco. aut re aliqͣ similitudo augẽdi aut mi¬
nuẽdi causa ducit᷑. ut siqͥs diusũ graccũ muni¬
torẽ obsoletũ dicat. Ex contrario ducit᷑ sic: ut
si qͥs hominẽ prodigũ E luxuriosũ impudentẽq
parcũ ẜ diligentẽ appellasset. Et in hoc pos¬
tremo. qđ excontrario sumit᷑. et ĩ illo pͥmo qđd
assimilitudine ducit᷑. ptrãslacionẽ arguiuẽto
pot̾imus uei ꝑsimilitudinẽ sic. Qd agit rex hic
atq agamenõ nr̃. siue ut crudelitas est pociꝰ atreꝰ.
ex contrario ut siquẽ impiũ: qui patrẽ uerbat
encã uocemꝰ. Intẽpantẽ & adulterũ ipolitũ nomi¬
nemus. hec sunt fere q̃ dicẽda uidebant᷑ deu̾boꝵ
exornacionibꝰ. Nũc res ip̃a monet ut de inceps
ad sentẽciaꝵ exornaciones trãseamꝰ. De destribu
Istribuicio ẽ cũ inplures resicione.
aut ꝑsonas negocia q̃dã certa disꝑtũt᷑.
hoc mͦ. Quis ur̃m indices nom̃ senatus diligit..
hũc odit nece̾e̾ est. Petulãtissime enĩ semꝑ iste

Expanded text:
aut loco aut re aliqua similitudo augendi aut minuendi causa ducitur, ut si quis Drusum Graccum Numitoremque obsoletum ‹dicat.› Ex contrario ducitur sic, ut si quis hominem prodigum et luxuriosum inludens parcum et diligentem appellet. Et in hoc postremo, quod ex contrario sumitur et in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti. Per similitudinem sic: «Quid ait hic rex atque Agamemnon noster, sive, ut crudelitas est, potius Atreus?» Ex contrario, ut si quem impium, qui patrem verberarit, Aenean vocemus, intemperantem et adulterum Ippolytum nominemus. Haec sunt fere, quae dicenda videbantur de verborum exornationibus. Nunc res ipsa monet, ut deinceps ad sententiarum exornationes transeamus. CAPUT 47 Distributio est, cum ‹in› plures res aut personas negotia quaedam certa dispertiuntur, hoc modo: «Qui vestrum, iudices, nomen senatus diligit, hunc oderit necesse est; petulantissime enim semper iste
Abbreviated transcription (Latin):
trimonio. tã cuo testã qͣ sibi pecat ignẽ nõ reliqͥt.
Per ambignũ cũ uerbũ põt iuduas plures ue sen¬
tencias accipi. sed accipit᷑ iñ in eã parcẽ quã uult
is qui dixit. Ut si dicas de eo qͥ młtas hereditates
adierit ꝑspice tu qui plurimũ cernis. Ambiguãi
qͣm admodũ uitãda sunt: q̃ obscurã reddũt or̃o¬
nem. ita hec sũt seqͣnda: que cõfic̃t huiꝰ modi¬

Expanded text:
 cito testam, qui sibi petat ignem, non reliquit.» Per ambiguum, cum verbum potest in duas pluresve sententias accipi, sed accipitur ‹tamen› in eam partem, quam vult is, qui dixit; ut de eo si dicas, qui multas hereditates adierit: «Prospice tu, qui plurimum cernis.» Ambigua quemadmodum vitanda sunt, quae obscuram reddunt orationem, item haec consequenda
Abbreviated transcription (Latin):
casu occidisse suspicione. ut om̃ia uit̾ se a pͥmo
ad postremũ cõueniãt ad maleficia neceͬe ẽ. casu
nõ posse fieri. Uehem̃s ẽ hec exornacio & ĩcome¬
cturali cõstitudone cause ferme semper necossa

Expanded text:
casu cecidisse suspiciose; ut omnia inter se a primo casu cecidisse suspiciose; ut omnia inter se a primo ad postremum conveniant, maleficia necesse est; casu non potest fieri.» Vehemens haec est exornatio et in coniecturali constitutione causae ferme sem
Abbreviated transcription (Latin):
istũ fuit. neq alus quisꝗͣ eque cõmode. neq iste
aliis cõmodioribus rõnibꝰ facere potuit. neq p̃ti¬
idoneꝰ maxĩe quesitus. tũc occasio aggrediendi
cõmoda. t̃s adcundi oportunissimũ. spaciũ con¬
ficiẽdi longissimũ sumptã est nõ sine maxima
occultandi maleficii spe. & p̃t̾ca añ ꝗͣ homo his¬
occisus est. iste uisus est ĩ eo loco in qͦ est occisio
facta solus paulo plꝰ in ip̃o maleficio uox illiꝰ
qͥ ocidebatur audita. De uide post occisionẽ istũ
młta noc te domũ irdisse cõstat. Postera die ti¬
tubant᷑ at incõstant̾ de occisione eiꝰ locutũ. Hec
partim testimoniis. parcĩ q̃stionibꝰ. argumtis. oĩa
cõprobantur. Erumore popli. quẽ exargumẽtis
natũ netẽe̾ est uerũ. Ur̃m iudices ẽ his in unũ
locũ collocatis certã sum̾e sentẽtiã nõ suspicionẽ
maleficii. Nã unũ aliqđ. aut alterũ põt in istum

Expanded text:
istum fuit; neque alius quisquam aeque commode neque iste istum fuit; neque alius quisquam aeque commode neque iste aliis commodioribus rationibus facere potuit, neque praeteriidoneus maxime quaesitus; tum occasio adgrediendi commoda; tempus adeundi opportunissimum; spatium conficiendi longissimum sumptum est; non sine maxima occultandi homo is est, iste visus est in eo loco, in quo est occisio facta, solus; paulo post in ipso maleficio vox illius, qui occidebatur, audita; deinde post occisionem istum multa nocte domum redisse constat; postero die titubanter et inconstanter de occisione illius locutum; haec partim testimoniis, partim quaestionibus argumentatis omnia conprobantur et rumore populi, quem ex argumentis natum neceloco conlocatis, certam sumere scientiam, non suspicionem maleficii. Nam unum aliquid aut alterum potest in istum
Abbreviated transcription (Latin):
derebus intotã or̃onẽ disputacio futura sit hec
se statim explicat. E breui duabꝰ aut pluribus
parcibus subiciẽs rõnes exornat orõnem/ De¬
ta causa dispse coguntur in unũ locũ
quo grauior aut acrior. aut criminosior or̃o
sit hoc pacto a quo tand̾ abest. iste uitio qͥd ẽ:
cur iudicio eũ uelitis lib̾are. Sue pudiaicie pro¬
ditor etiã insidiator aliene. Cupidus. intẽperãs
petulans. suꝑbus. impius in parẽtes. ingratus ⁊̃ ami¬
cos. infestus cognatis. insupiores cõtumax ĩ eqͦs
Epares fastidiosus. in ĩferiores crudelis. deniq
piciones: que seꝑatim dicte minute & uifirme
erant. unũ iu locũ coacte rem uident̃ ꝑspicuã
facere nõ suspiciosam hoc pacto. Nolite igitur
nolice iudices ea q̃ dixi seꝑatĩ spectare: sed
om̃ia colligite ⁊ cõferte inunũ. Si E cõuodum
ad istũ ex illius morte ueniebit. & uita hominis
est curpissima. animꝰ auarissimus. fortune famili¬
ares attenu atissime. & res ista bono nemini p̃ter

Expanded text:
de rebus in totam orationem disputatio futura sit; haec se statim explicat et brevi duabus aut pluribus partibus subiciens rationes exornat orationem. Fa causa dispersae coguntur in unum locum, quo gravior aut acrior aut criminosior oratio sit, hoc pacto: «A quo tandem abest iste vitio? Quid est, cur iudicio velitis eum liberare? Suae pudicitiae proditor est, insidiator alienae; cupidus intemperans, petulans superbus; impius in parentes, ingratus in amicos, infestus cognatis; in superiores contumax, in aequos et pares fastidiosus, in inferiores crudelis; deniquepiciones, quae separatim dictae minutae et infirmae erant, unum in locum coactae rem videntur perspicuam facere, non suspiciosam, hoc pacto: «Nolite igitur, nolite, iudices, ea, quae dixi, separatim spectare; sed omnia colligite et conferte in unum. Si et commodum ad istum ex illius morte veniebat; et vita hominis est turpissima, animus avarissimus, fortunae familiares attenuatissimae; et res ista bono nemini praeter
Abbreviated transcription (Latin):
cõtorquet brachiũ. et dubitãti gracco quid ẽẽt
neq tũ locũ in quo cõstit̾at relinq̃nti: pcutit tp̃s
Ille nullã uocẽ delabens insita uirtute: cõcidit
tacitus. Isti uiri forcissimi miserãdo sanguine.
aspersus. qͣsi facinꝰ p̾clarissimũ fecisset. circũspec¬
tans. E hilarẽ sceleratã gratulãtibus manum
porrigens in templũ iouis contulit sese. Hec ex
exercueris. E grauitatẽ ⁊ dignitatẽ x suauita tem
hebere in loqͥndo pot̾is. ut oratorie plane loquaris.
ne uuda atq in ornata inuẽcio uulgari sermone:
efferatur. Nũc itendidẽ nõ sinet ipse nob̾ ĩste¬
mus. res enĩ cõmunis agitur ut frequent̾ et
nõ fatiũi: aut si cũ quibus libent̾ exerce antur.
nõ habent: aut siͥn si diffidũt: aut uesciũt: quani
uiam seqͥ debeant. q̃ anobis absunt oñis difficul¬
tates. Nã insimul libent̾ exercem̃ ꝓpt̾ amiciciã cuiꝰ

Expanded text:
contorquet brachium et dubitantei Gracco, quid esset, contorquet brachium et dubitantei Gracco, quid esset, neque tamen locum, in quo constiterat, relinquenti, percutit tempus. Ille, nulla voce delabans insitam virtutem, concidit tacitus. Iste viri fortissimi miserando sanguine aspersus, quasi facinus praeclarissimum fecisset circum inspectans, et hilare sceleratam gratulantibus manum porrigens, in templum Iovis contulit sese.» CAPUT exercueris, et gravitatem et dignitatem et suavitatem habere in dicundo poteris, ut oratorie plane loquaris, ne nuda atque inornata inventio vulgari sermone efferatur. Nunc identidem nosmet ipsi nobis instemus - res enim communis agetur -, ut frequenter et  faciunt: aut si quicum libenter exerceantur non habent, aut si diffidunt sibi, aut nesciunt, quam viam sequi debeant; quae ab nobis absunt omnes difficultates. Nam et simul libenter exerceamur propter amicitiam, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aut res nõ egent. longe or̃onis: aut tp̃s nõ sinit¬
longe cõmorari. De demonstracione.¬
ut geri negocium. E res añ ocłos ẽe. uideat᷑. Id
fieri pot̾it. si q̃ ⁊̃ ance. E post. ⁊ in p̃a re facta er¬
unt. cõprehendemꝰ: aut a rebus cõseq̃ntibꝰ: aut a
prospexit. fluc tuare popłm uerentẽ. ne ip̾se au¬
ctoritate senatus cõmotus a sentẽcia desisteret.
iubet aduocari cõtionẽ ipse. Int̾ea scełe & malis
cogitaciouibus redundãs euolat. etemplo iouis
stãs ocłis ardentibus erecto capillo torta toga
cũ pluribus aliis ue celeriꝰ cepit. Illi preco faae¬
bat audienciã. hic sub sesillũ quoddã excorsx¬
calce premẽs dextro pede defringit.& hoc alios
ideni iubet fac̾e. Cũ gractus deos inciperet p̃cari:
Cũ sim isti impetũ faciũt. E ex aliis aliisq partibꝰ
Nũ uides: respice inqͣ. De inde uaga młtitudo su¬
bito cimore ꝑt̾rita fugere cepit. At iste spumãs
ex ore scelus auhxlãs. eximo pectore crudelitatẽ.

Expanded text:
aut tempus non sinet commorari. Demonstratiout geri negotium et res ante oculos esse videatur. Id fieri poterit, si, quae ante et post et in ipsa re facta erunt, conprehendemus aut a rebus consequentibus aut catque Graccus prospexit, fluctuare populum, verentem, ne ipse auctoritate ‹senatus› commotus sententia desisteret, iubet advocari contionem. Iste interea scelere et malis cogitationibus redundans evolat e templo Iovis: sudans, oculis ardentibus, erecto capillo, contorta toga, cum pluribus aliis ire celerius coepit. Illei praeco faciebat audientiam; hic, subsellium quoddam excorscalce premens, dextera pedem defringit et hoc alios iubet idem facere. Cum Graccus deos inciperet precari, cursim isti impetum faciunt et ex aliis ali partibus conNon vides? Respice, inquam.» Deinde vaga multitudo, subito timore perterrita, fugere coepit. At iste, spumans ex ore scelus, anhelans ex infimo pectore crudelitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
idẽq hoc cerco scio uobis õĩbus usu uenire. Ead̾
res g his cribus indicẽdo cõmũtabuñ rebꝰ uerbis.¬
pronũciãdo tractando duplicit. serinoinacione
exsuscitacione. Sed de eadẽ re cũ dicemꝰ. plurib
utem̃ cõmutacionibꝰ. Nã cũ rẽ simpłr rõnẽ poterimꝰ¬

Expanded text:
idemque hoc certo scio vobis omnibus usu venire.» Eadem idemque hoc certo scio vobis omnibus usu venire.» Eadem res igitur his tribus in dicundo cous ‹tractando› dupliciter: sermocinatione ‹et exsuscitatione.› Sed de eadem re cum dicemus, plurimis utemur commutationibus. Nam cum rem simpliciter pr
Abbreviated transcription (Latin):
cõstituetur alicuiꝰ ꝑsone or̃o accõmodata ad di¬
qnitatẽ lxx mͦ. Ut quo faciliꝰ res cognosci possit.
ne ab eadẽ sentencia recedamꝰ. Sapiens om̃ia rei .p.
causa suscipiẽda pericula putabit. sepe ip̃e secũ lo¬
quetur. nõ mihi soli. sed eciã atq adeo multo pociꝰ
natus sum patrie. Uita q̃ fato debet᷑ saluti patͥe
potissimũ soluat᷑. Alii ut ħ me tu te atq houeste
produxit. usq ad hanc etatẽ muniuit. meas or̃oues
pe ego inꝑiculis rei .p. nullũ ip̃m piculũ fugi. Itẽ
mutatur res tractãdo si traducitur ad suscitacionẽ.
cũ & nos cõmoti dic̾e uidem̃. E auditoris animũ
cõmonemꝰ sic. Quis ta tenui ꝓuocacione p̃dicus
cuiꝰ aĩmus tantis angustiis inuidie cõtinet᷑. qui
nõ hunc hominẽ studiosissime laudet. ⁊sapienti¬
ssimũ iudicet: qui ꝓ salute patrie: ꝑ ĩcolumitate
ciuitatis. pro.xei.p. fortunis. ꝗͣuis magnũ ⁊ acrox

Expanded text:
constituetur alicuius personae oratio adcommodata ad diconstituetur alicuius personae oratio adcommodata ad dignitatem, hoc modo, ut, quo facilius res cognosci possit, ne ab eadem sententia recedamus: «Sapiens omnia rei publicae causa suscipienda pericula putabit. Saepe ipse secum loquitur: «Non mihi soli, sed etiam atque adeo multo potius natus sum patriae; vita, quae fato debetur, saluti patriae potissimum solvatur. Aluit haec me; tute atque honeste produxit usque ad hanc aetatem; munivit meas rationes pe, in periculis rei publicae nullum ipse periculum fugiet.» Item mutatur res tractando, si traducitur ad exsuscitationem, cum et nos commoti dicere videamur, et auditoris animum commovemus, sic: «Quis est tam tenui cogitatione praeditus, cuius animus tantis angustiis invidiae continetur, qui non hunc hominem studiosissime laudet et sapientissimum iudicet, qui pro salute patriae, pro incolumitate civitatis, pro rei publicae fortunis quamvis magnum atque atrox
Abbreviated transcription (Latin):
ditorẽ est: nõ rẽ expolire. sed cõmutare. Cõmnu¬
cabimur t̾plicit̾. uerbis ꝓnũciado trac tando
Uerbis cõmutabimꝰ cũ res semel dic ta it̾um auc
sepiꝰ aliis uerbis q̃ idem ualeãt eadẽ irs ꝓferet᷑
hic mͦ. Nullũ cantũ est piculũ qđ sapiẽs ꝓ salu¬
te patrie uitandũ arbitretur. Cũ aget̾ ĩ columi¬
tis ppetua ciuitatis qͥ bonis erit rõuibꝰ preditus.
Profecto nullũ discriinẽ uite sibi ꝓ fortunis rei.
.p. fugiendũ putabit. Et erit mea sentẽtia semp
ut ꝓ patria studiose qđ us in magnã descendat
dimicacionẽ. Pronũciando cõmutabimꝰ. si cũ inser.¬
mone. tũ acrimonia. tũ in alio atq alio geuere
uocis atq gestus eadẽ uerbis cõmutãdo ꝓnũcia¬
cione qͦ uelxmenciꝰ iimutabimꝰ. hoc neq cõmodi¬
ssime scribi põt. neq parũ ẽ aptũ. qr nõ eget exẽpli.
Erciũ genus ẽ cõmutaciõis qđ cractã¬
do conficit᷑. si sentẽciã traiciemꝰ aut ad

Expanded text:
ditorem est, non rem expolire - sed commutate. Commutabimus tripliciter: verbis, pronuntiando, tractando. Verbis commutabimus, cum re semel dicta iterum aut saepius aliis verbis, quae idem valeant, eadem res proferetur, hoc modo: «Nullum tantum est periculum, quod sapiens pro salute patriae vitandum arbitretur. Cum agetur incolumitas perpetua civitatis, qui bonis erit rationibus praeditus, profecto nullum vitae discrimen sibi pro fortunis rei publicae fugiendum putabit et erit in ea sententia semper, ut pro patria studiose quamvis in magnam descendat vitae dimicationem.» Pronuntiando commutabimus, si, cum in sermone, tum in acrimonia, tum in alio atque alio genere vocis atque gestus eadem verbis commutando pronuntiationem quoque vehementius inmutarimus. Hoc neque commodissime scribi potest neque parum est apertum; quare non eget exempli.ertium genus est commutationis, quod tractando conficitur, si sententiam traiciemus aut ad
Abbreviated transcription (Latin):
abiit. factum ẽ. Illi nũciat᷑ interea uenisse. Et cla¬
more maximo mortẽ minari. Qd̾ simł ut audi¬
uit: Heus inquit gorgia pedissequa puerorũ
absconde. pueros deffende. fac ut ĩ columis sic
sedes inquit audax. nũ uox mea tibi uitã ademit.
exple meas inimicicias E iracundiã satura tuo

Expanded text:
abibit.» Illi nuntiatur interea venisse istum et claabibit.» Illi nuntiatur interea venisse istum et clamore maximo mortem minari. Quod simul ut audivit: «Heus», inquit, «Gorgia pediseque puerorum, absconde pueros, defende, fac, ut incolumis ‹ad›«sedes», inquit, «audax? Non vox mea tibi vitam ademit? Exple meas inimicitias et iracundiam satura tuo
Abbreviated transcription (Latin):
causa ceperamꝰ aut inuidi aut cinudi: aut auari
anbisiosi. amatoris. luxuriosi. furis. qͣdruplato¬
ris. deniq cũ uis studiũ ꝓtrahi põt in mediĩ ta¬
Ermoanacio est. cũ alicui ꝑson& sermo
ditribuitur. & is expouitur cũ rõne diguĩtatis hoc
iiͦi. Cũ milicibus urbs redũdaret.  oĩns timore
opp̃ssi donii. cõtinerẽtur. uenit iste cũ sago gla¬
dio succintus tenẽs baculũ. Quinq adolescẽtes
huiuines simili ornatu subsecunt᷑. Irripuit in
edes subito. Deinde magna uoce ubi ẽ iste be¬
atus in quit. ediũ dñs : quĩ mihi p̃sto fuit. qͥd
taceris: hic ali om̃s stupidi timore obstu pueĩt.
Uxor illius infelias sinu cũ maximo fletu. abiecit
ssima sunt in uita. miserere nr̃i. noli extinguere
extinctos. fer mansuete forcunã. nos qͦ fuimus
beati. Nosce te esse hominẽ. At ille. Qn illũ mihi
datis. ac uos auribus meis obplorare desinitis. nõ

Expanded text:
causa coeperamus, aut invidi aut tumidi aut avari, causa coeperamus, aut invidi aut tumidi aut avari, ambitiosi, amatoris, luxuriosi, furis, quadruplatoris; denique cuiusvis studium protrahi potest in medium taatio est, cum alicui personae sermo adtribuitur et is exponitur cum ratione dignitatis, hoc pacto: «Cum militibus urbs redundaret et omnes timore obpressi domi continerentur, venit iste cum sago, gladio succinctus, tenens iaculum; III adulescentes hominem simili ornatu subsecuntur. Inrupit in aedes subito, deinde magna voce: «Ubi est iste beatus», inquit, «aedium dominus? Quin mihi praesto fuit? Quid tacetis?» Hic ali omnes stupidi timore obmutuerunt. Uxor illius infelicissimi cum maximo fletu ad istius pedes abiecit ssima sunt in vita: miserere nostri, noli extinguere extinctos, fer mansuete fortunam: nos quoque fuimus beati: nosce te esse hominem.» - «Quin illum mihi datis ac vos auribus meis opplorare desinitis? Non
Abbreviated transcription (Latin):
derisi cõferũt sese. Uidẽt hominẽ post̾a die
Marrãc expostulãt. accusant. Ait iste eos simi¬
licudine loa deceptos angiporto toto de errasse.
Contra ualitudinẽ suã ad noctẽ multã se expe¬
tasse. Sauniomi puero negociũ dederat. ut
uasa uestiuñta pueros rogaret. Seruuilos non
i urbunos sacis strenue ⁊ cõcinue cõꝑat. Itẽ hos¬
pites domũ deducit. Ait se edes maximas cindã
adnuptias cõmodasse. Nũciat puer aigentũ repeci
Fercimuerat enĩ qui cõmodarat. A page inquic.
tã ⁊ si hospites habeo. utatur licet. nos samiis
delec tabim᷑. Qͥd ego q̃ deinde efficiat nariẽ
Eimodi hõis natura est: ut q̃ singłis diebꝰ efficiat
gloria. atq ostentacione. ea uix aniuo sermone
quid cõsencaneũ sit uinꝰ cuiꝰq nature. uehem̃t᷑
hũt magnã delectacionẽ. cocã euĩ naturã cuiꝰ¬
piã ponũt añ oculos: aut gloriosi: ut nos exẽpli

Expanded text:
derisi conferunt sese. Vident hominem posteri die; derisi conferunt sese. Vident hominem posteri die; narrant, expostulant, accusant. Ait iste eos similitudine loci deceptos angiporto toto deerrasse; contra valetudinem suam ad noctem multam expectasse. Sannioni puero negotium dederat, ut vasa, vestimenta, pueros rogaret: servolus non inurbanus satis strenue et concinne conparat. Iste hospites domum deducit: ait se aedes maximas cuidam amico ad nuptias commodasse. Nuntiat puer argentum repeti: pertimuerat enim, qui commodarat. «Apage ‹te»,› iTametsi hospites habeo, tamen utatur licet, nos Samis delectabimur.» Quid ego, quae deinde efficiat, narem? Eiusmodi est hominis natura, ut quae singulis diebus efficiat gloria atque ostentatione, ea vix annuo sermone sit unius cuiusque naturae, vehementer habent magnam delectationem: totam enim naturam cuiuspiam ponunt ante oculos, aut gloriosi, ut nos exempli
Abbreviated transcription (Latin):
Sane casu deinde ueniũt hospites hõi qͥ istum¬
splendide pegrinat᷑ inuitat ex ea re ho herede
sane cõturbatur. sed tñ auitio nature nõ recedit.⁊
Bñ inqͥt facitis cũ uenitis. sed rechꝰ fecissetis si
ad me domũ recta uia abissets. Ia fecissemus
fuit und libet inuenire. Uerũ euntẽ illũ secunt᷑
illi. Serino int̾ea huiꝰ cõsumit᷑ õis mostẽtacione:
Querit in agris frum̃ta cuiꝰmodi suit. Negat se
qr uille incense sint accede posse: nec edificare
etiã nũc audere tã &si intusculano qͥd cepi ĩsa
die fucurũ. Quo iste pro noticia dñi ediũ ingr
Accedit seruulꝰ. dicit homini clare. dñm iã uẽtuꝵ
si uelit exire. Ita ue inqͥt: Eamus hospites. frͣ
uenit ex falerno. Ego illi obuiã pergã. uos huc
decima uenitote. hospites discedũt. Iste se raptĩ
domũ suã cõiecit. De cima qua uisserat ueniũt.
Querit hũc reꝑũit. domꝰ aua sit indiu̾soriũ

Expanded text:
«Sane.» Deinde casu veniunt hospites hom«Sane.» Deinde casu veniunt hospites homsplendide peregrinatur, ‹invitat.› Ex ea re homo hercule sane conturbatur; sed tamen a vitio naturae non recedit. «Bene», inquit, «facitis, cum venitis: sed rectius fecissetis, si ad me domum recta abissetis.» «Id fecissemus», fuit undelibet invenire. Verum ite mequum.» Secuntur illi. Sermo interea huius consumitur omnis in ostentatione: quaerit, in agris frumenta cuiusmodi sint; negat se, quia villae incensae sint, accedere posse: nec aedificare etiamnunc audere; «tametsi in Tusculano quidem coepi idie futurum; quo iste pro notitia domnaedi iam Accedit servulus; dicit homini clare, dominum iam venturum, si velit exire. «Itane?» inquit. «Eamus hospitis; frater venit ex Falerno: ego illi obviam pergam; vos huc decuma venitote.» Hospites discedunt. Iste se raptim domum suam conicit; ‹illi› decuma, quo iusserat, veniunt. Quaerunt hunc; reperiunt, domus cuia sit; in diversorium
Abbreviated transcription (Latin):
ut si ueł nõ diuitẽ. sed ostentatorẽ pecunie de¬
scribere. Iste inqͥes iudices: qui sedic diuitem.
putat ce̾ p̃clarur. Frimũ nunc uidete qͦ uultu
mihi molesti nõ eẽtis: Cũ u̾o sinistram̃tũ sub¬
leuabit existimat se gẽme nicore E auri splẽ¬
dore aspectus õium p̃stringere. Cũ pucrum
rospicit hũc unũ quẽq ego notaui. uos non
arbitror notauisse alio nomine appellat. De¬
unũ putẽt se eligisi demiłtis. Ei dicit in aurem
aut ut domi lectuli sternant᷑. aut ab auuncło
rogetur. ethiops. qui ad balneas ueniat. aut assur¬
coi locus añ hostiũ suũ detur: aut aliqͥd fragile
false corragiũ głe cõperetur. De uide exclamat
ut oñs audiant. Uideco ut diligent̾ num̾ent᷑. si
põt añ noc tem. Fuer qͥ iã huis naturã nouit.
tu illo plures mittas oportet inquit si hodie uis
trãsmim̾ari. Age inqͥt duc tecũ libanũ ⁊ sosiã

Expanded text:
ut si velis non divitem, sed ostentatorem pecuniosi deut si velis non divitem, sed ostentatorem pecuniosi describere: «Iste», inquies, «iudices, qui se dici divitem putabat esse praeclarum, primum nunc videte, quo vultu mihi molesti non essetis?» Cum vero sinistra mentum sublevavit, existimat se gemmae nitore et auri splendore aspectus omnium praestringere. - Cum puerum respicit hunc unum, quem ego novi - vos non arbitror -, alio nomine appellat, deunum putent selegi de multis. Ei dicit in aurem, aut ut domi lectuli sternantur, aut ab avunculo rogetur Aethiops qui ad balineas veniat, aut asturconi locus ante ostium suum detur, aut aliquod fragile falsae choragium gloriae conparetur. Deinde exclamat, ut omnes audiant: «Videto, ut diligenter numeretur, si potest, ante noctem.» Puer, qui iam bene eri naturam norit: «Tu illo ‹plures› mittas oportet», inquit, «si hodie vis transnumerari.» «Age» inquit, «duc tecum Libanum et Sosiam.»
Abbreviated transcription (Latin):
huc E illuc si quẽ repiat. cui aliqͥd inali faucibꝰ
afflare: ore attingeres. deutibus insecare. liugua
aspgere possit. Ut in ĩuidiã adducat. hxc modo
Iste qui diuicias suas iactat. sicut gallus ephr¬
egia : auc ariolus quispiã dep̃ssus ⁊ oueratꝰ. cla¬
mat & delirat. & ut cõtẽpuatur. sic iste qui cãꝗͣ
coclea abscondẽs retentat sese tacite cũ domo
cotus ut comedat᷑ aufertur. De effictione.¬
ffic tio ẽ cũ expͥmit᷑ atq effingit᷑ uerbis
corporis cuiꝰpiã forma qđ satis sit ad ĩ¬
celligendũ hoc mͦ. Hunc udices dico. rubrũ. bre¬
ueni. incuruũ. canũ subscrispũ. oesiũ. cua magna.
ẽ sane iiuẽto acatrix. si quomꝰ põt uob̾ in niem¬
oriã redire. ht hec exornacio tũ utilitatẽ. si q̃m
uł demõstrare. cũ uenustatẽ. sibieuit᷑ uł dilucide
Otacio est cũ alicuiꝰ natura certis de scͥbit᷑
siguis: que sicut no te q̃dã. nature sũt attributa

Expanded text:
huc et illuc, si quem reperiat, cui aliquid mali faucibus huc et illuc, si quem reperiat, cui aliquid mali faucibus adflare, ore adtingere, dentibus insecare, lingua aspergere possit.» Ut in invidiam adducat, hoc modo: «Iste, qui divitias suas iactat, sicut Gallus e Phrygia aut hariolus quispiam depressus et oneratus auro clamat et delerat.» In contemptionem sic: «Iste, qui tamquam coclea abscondens retentat sese tacitus, quom domo totus ut comeditur aufertur.» CAPUT 63 Effictio est, cum exprimitur atque effingitur verbis corporis cuiuspiam forma, quoad satis sit ad intellegendum, hoc modo: «Hunc, iudices, dico, rubrum, brevem, incurvom, canum, subcrispum, caesium, cui sane magna est in mento cicatrix, si quo modo potest vobis in memoriam redire.» Habet haec exornatio cum utilitatem, si quem velis demonstrare, tum venustatem, si breviter et dilucide tio est, cum alicuius natura certis describitur signis, quae, sicuti notae quae naturae sunt adtributa;
Abbreviated transcription (Latin):
cũ certi auc toris nomine ꝓpͥo. Id sumit᷑ hisdẽ de
causis: quibus simi litudo. Rẽ ornatorẽ facit. cũ
nulliꝰ rei nisi dignitatis causa sumit᷑. Apciorẽ cũ
id qđ obiscuriꝰ magis dilucidũ reddit ꝓbabiliorẽ.
cũ magis u̾isinulẽ facit. añ ocłos pouit. cũ expͥmu
oĩa pspicue cũ res ꝓpͥe dicta manu tẽptari possit.
Uniꝰ cuiꝰq gn̾is subiccissemꝰ exempla. nͥ exemplũ
qđ genus esset in expolicione demõstrasse mius.
et causas sumẽdi ĩ sunilicudine apuissemꝰ. Qr̃
noliumꝰ neq pauca qͦ niinꝰ intelligeremꝰ: neq re
re intellecta plura scribere. De inagine.¬
Mago est forma cũ forma. cũ quadã
similitutudine collacio. Hec sumit᷑ aut
laudis: aut uituꝑaconis cã. Laudis causa sic
Inhibat p̃liũ corpore tauri ualidissimi impetu
iubatus draco serpit dentibus aduncis aspe¬
tu. uenenato. sp̃u rabido circũ inspectans

Expanded text:
cum certi auctoris nomine propositio. Id sumitur isdem de cum certi auctoris nomine propositio. Id sumitur isdem de causis, quibus similitudo. Rem ornatiorem facit, cum nullius rei nisi dignitatis causa sumitur; apertiorem, cum id, quod sit obscurius, magis dilucidum reddit; probabiliorem, cum magis veri similem facit; ante oculos ponit, cum exprimit omnia perspicue, ‹ut› resis singula subiecissemus exempla, nisi ‹et› exemplum quod genus est, in expolitione demonstrassemus et causas sumendi in similitudine aperuissemus. Quare noluimus neque pauca, quominus intellegeretur, neque re intellecta plura scribere. Imago est formae cum forma cum quadam similitudine conlatio. Haec sumitur aut laudis aut vituperationis causa. Laudis causa, sic: «Inibat in proelium, corpore tauri validissimi, impetu um medium tamquam iubatus draco serpit dentibus aduncis, aspectu venenato, spiritu rabido, circum inspectans
Abbreviated transcription (Latin):
copiosus.&. industriꝰ expectatus. eo uehxmentius
derisus. E cõcẽptus ex om̃i cõuentus bonoꝵ eiciet᷑.
Hoc simile exornacione utriusq rei. E alt̾ius in¬
ercie acq artificii. alt̾ius stultiae simili rõne
nem aitulerimꝰ uerba. ad similitudinẽ he̾amꝰ accõ¬
in odata. id est huiꝰ modi. Eta ut hirũdines estiuo
tẽpore p̾sto sunt. frigore pulse. recedũt. ex eadẽ
similitudine nũc ꝑtrãs lacionẽ uerba sumiuiꝰ. Ita
falsi amici sereno ep̃e uite p̾sto sunt. similis atq
hiemẽ fortune uiđint deuolãt om̃s. Sed iuuẽcio
similiũ facilis erit. si quis sibi om̃s res aĩatas ẜ. ĩ
tura cõparatas usitatas: atq inusitatas frequent̾
pon̾e añ oculos poterit.E. ex his aliqͥ uenari sili¬
tudinẽ. que aut ornare: aut docere: aut aptiorẽ
necesse ẽ similis sit. sed ip̃m qđ cõferet᷑ siłitudiuẽ
Nemplũ est alicuiꝰ facti: aut dicti p̃c̾iti

Expanded text:
copiosus et inlustris et expectatus, eo vehementius copiosus et inlustris et expectatus, eo vehementius derisus et contemptus ex omni conventu bonorum eicietur.» Hoc simile exornatione utriusque rei, alterius inertiae artificis alterius stultitiae simili ratione nem adtulerimus, verba ad similitudinem habeamus adcommodata. Id est huiusmodi: «Ita ut irundines aestivo tempore praesto sunt, frigore pulsae recedunt -» ex eadem similitudine nunc per translationem verba sumimus: «item falsi amici sereno vitae tempore praesto sunt; simul atque hiemem fortunae viderunt, devolant omnes.» Sed inventio similium facilis erit, si quis sibi omnes res, animantes etnatura conparatas, usitatas atque inusitatas, frequenter ponere ante oculos poterit et ex his aliquam venari similitudinem, quae aut ornare aut docere aut apertioremnecesse est similis sit, sed id ipsum, quod conferetur, similitudinem xemplum est alicuius facti aut dicti praeteriti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea ꝗ incursore tĩ ueloitatis c̃e oporteat. uit
efferatur usq ad finẽ. in amico tantũ bñiuolẽcie¬
ꝑ collacionem sic Ut cũ citharedus prodierit op¬
time uestitus. palla in aurata indutus. cũ clamide
purpurea. cũ coloribus uariis intexta. &. cũ corona
magna fulgentibus gẽmis illuminata. citheram
tenẽs ex hornatissimã. auro & ebore distinctã.
ip̃e p̃te̾a forma &. specie sit & statura apposita.
ad dignitatẽ. si cũ magnã popło cõmou̾it his re¬
bus expectacionẽ repente silencio facto uocem
emiitat acerbissimã cũ turpissimo corporis motu.
quo melius ornatus & magis fuerit expectatꝰ.
eo magis derisus et comtemptus eicitur.
I tẽ siquis in excelso loco & in magnis & locuplenbꝰ
copiis collocatur. fortune muneribꝰ E nature cõ¬
modis habũdabit. Si uirtutis & arciũ: qͣ u̾tutis
magr̃e sunt. egebit. quo magis cet̾is rebus erit

Expanded text:
opterea quod in cursore tantum velocitatis esse oporteat, ut opterea quod in cursore tantum velocitatis esse oporteat, ut efferatur ultra finem, in amico tantum benivolentiper conlationem - sic: «Uti citharoedus cum prodierit optime vestitus, palla inaurata inductus, cum clamyde purpurea variis coloribus intexta, et cum corona aurea, magnis fulgentibus gemmis inluminata, citharam tenens exornatissimam auro et ebore distinctam, ipse praeterea forma et specie sit et statura adposita ad dignitatem: si, cum magnam populo commorit iis rebus expectationem, repente, silentio facto, vocem mittat acerbissimam cum turpissimo corporis motu, quo melius ornatus et magis fuerit expectatus, eo magis derisus et contemptus eicitur; item, si quis in excelso loco et in magnis ac locupletibus copiis conlocatus fortunae muneribus et naturae commodis omnibus abundabit, si virtutis et artium, quae virtutis magistrae sunt, egebit, quo magis ceteris rebus erit
Abbreviated transcription (Latin):
nos probamꝰ aliquã rẽ negamꝰ similẽ eͥe: ut pa¬
ulo añ cũ decursoribus asserebatur. Per nega¬
cionẽ dicet᷑ probandi cã hoc iͦ. Neq equꝰ indomi¬
tus ꝗͣuis natura bñ cõpositus sit. idoneus põt ẽẽ
ad eas utilitates q̃ desid̾ant᷑ ab equo. neq homo
indoctus qͥuis sit ingeniosus aduirtutẽ põt pue¬
nire. hoc probabiliꝰ factum ẽ. qđ magis ẽ ueri
simile nõ posse uirtutẽ sine doc trina cõparari.
est probandi. causa. dictũ aũ ꝑ negacionẽ. Id
enĩ ꝑspicuũ est de primo similitudiuis uerbo.
hoc iiiͦ. In amicicia gerũda. sicut incertauũe cur¬
rendi nõ ita cõuenit exerceri. ut qͦ ad neccͣe sit
uenire possis. sed ut productus studio & uiribus
ultra facile ꝓcurras. Nã hoc simile ẽ. ut aperciuis
intelligatur mala rõne fac̾e: qui rep̾hendãt eos
qui uerbi cã pꝰ mortẽ amici libos eius custodiãt.

Expanded text:
nos probamus, aliquam rem negamus esse similem. ut panos probamus, aliquam rem negamus esse similem. ut paulo ante, cum de cursoribus adserebatur. Per negationem dicetur probandi causa hoc modo: «Neque equus indomitus, quamvis bene natura conpositus sit, idoneus potest esse ad eas utilitates, quae desiderantur ab equo; neque homo indoctus, quamvis sit ingeniosus, ad virtutem potest pervenire.» Hoc probabilius factum est, quod magis est veri simile non posse virtutem sine doctrina conparari, est probandi causa, dictum autem per negationem; id enim perspicuum est de primo similitudinis verbo.hoc modo: «In amicitia gerenda, sicut in certamine currendi, non ita convenit exerceri, ut, quoad necesse sit, venire possis, sed ut productus studio et viribus ultra facile procurras.» Nam hoc simile est, ut apertius intellegatur mala ratione facere, qui reprehendant eos, qui verbi causa post mortem amici liberos eius custodiant,
Abbreviated transcription (Latin):
Quo mͦ quatuor de causis sumitur: Ita quatuoͣ
modis dicit᷑. per contrariũ. ꝑ uegacionẽ. per colla¬
cionẽ. per breuitatẽ. Ad unã quamq sũmẽde cãm
similitudinis accõmodabiuꝰ singłos modos ꝓnũ¬
ciandi. Ornandi causa sũmit᷑ ꝑcõtrariũ sic.
Nõ eiũ qͣmadmodũ ĩpalestra est qͥ tedas can¬
dences accipit celerior ẽ incursu cõtinuo ꝗͣ ille
qui eradit. ita melior impator. nouus qͥ accipie¬
exercitũ ꝗͣ ille qui discedit. ꝓpt̾ca defatigatꝰ cursor
integro facẽ. Hic peritus imꝑator impito excitum
tradit. Hoc sine simili satis sane & ꝑspicue ⁊ ꝓ¬
babilit̾ dici potuit. hoc mͦ. dicitur minꝰ bonos imꝑ¬
atores amelioribus exeratus accipere solere. Sed
ornãdi causa simile sumptũ est. Ut or̃onis q̃dã
dignitas cõꝑetur dictum ẽ. aũt ꝑ cõtrariũ. Nã
tũ similitudo sumit᷑ ꝑ contrariũ. cũ ei rei quam

Expanded text:
‹Et› quomodo quattuor de causis sumitur, item quattuor ‹Et› quomodo quattuor de causis sumitur, item quattuor modis dicitur: per contrarium, per negationem, per conlationem, per brevitatem. Ad unam quamque sumendae causam similitudinis adcommodabimus singulos modos pronuntiandi. Ornandi causa sumitur per contrarium sic: «Non enim, quemadmodum in palaestra, qui taedas candentes accipit, celerior est in cursu continuo, quam ille, qui exercitum quam ille qui discedit; propterea integro facem, hic peritus imperator inperito exercitum tradit.» Hoc sine similei satis plane et perspicue et probabiliter dici potuit hoc modo: «Dicitur minus bonos imperatores a melioribus exercitus accipere solere»; sed ornandi causa simile sumptum est, ut orationi quaedam dignitas conparetur. Dictum autem est per contrarium. Nam tum similitudo sumitur per contrarium, cum ei rei, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ enĩ datur auditori potestas aĩmũ de re firm¬
issuma dimouẽdi. huit exemplũ satis idoneũ subia
nõ potuit: ꝓpt̾ ea ꝗ hic locus nõ est a tota ca sepa¬
ratus sicut menbrũ aliquod. sed tanꝗͣ sanguis
ꝑ fusus ẽ. per totũ corpꝰ or̃onis. De contencione.¬
Ontencio est ꝑ quã cõtraria referiuitur.
Ea est inu̾borũ exornacionibꝰ ut aute
diximus huiꝰ modi. Inimicis te placabilẽ. amicis
ĩ exorabilem. prebes. Insentẽciarũ huiꝰ modi. Uos
huiꝰ incõmodis lugetis. Itẽ rei .p. calaraitate lecat᷑.
Uos ur̃is fortunis diffidicis. iste solus suis eo ma¬
gis cõfidit. Int̾ hec duo cõtencionũ gnͣa. hoc int̾¬
est. Illud ex uerbis celerit̾ relatis cõstat. hic
sentencie contrarie excõꝑacione referant᷑ oportet.
traducẽs ad rẽ qͣmpiã aliqͥd ex re dis¬
pari simile. Ea sumit̾. aut orãdi causa. aut ꝓ¬
bandi: aut apcius dicẽdi: aut añ oculos ponẽdi

Expanded text:
Non enim datur auditori potestas animum de re firmNon enim datur auditori potestas animum de re firmissima demovendi. Huic exemplum satis idoneum subici non potuit, propterea quod hic locus non est a tota causa separatus sicuti membrum aliquod, sed tamquam sanguis perfusus est per totum corpus orationis. Contentio est, per quam contraria referentur. Ea est in verborum exornationibus, ut ante docuimus, huiusmodi: «Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem praebes.» In sententiarum huiusmodi: «Vos huius incommodis lugetis, iste rei publicae calamitate laetatur. Vos vestris fortunis diffiditis, iste solus suis eo magis confidit.» Inter haec duo contentionum genera hoc interest: illud ex verbis celeriter relatis constat; hic sententiae contrariae ex conparatione referantur oportet. traducens ad rem quampiam aliquid ex re dispari simile. Ea sumitur aut ornandi causa aut probandi aut apertius dicendi aut ante oculos ponendi.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuni saluci cõsulit. Naui enĩ fracta multi ĩ¬
coluines fuerũt. exnaufragio patrie. saluus ne
inmississe medios. amisit uitã. a tñ perdidit.
Re ciũ uilissima & parua certã maximã redeiit.
Uitã dedit. accepit patriã. amisit aĩam. potitus
ẽ gła: que cũ sũma laude prodita uenustate
ad ꝑiculũ. E rõue demõstratũ est. & exemplo
cõprobatũ. hii sapiẽtes sunt existimãdi: qui
uullũ pro salute patͥe pericłm uicãt. En hiis
sumꝰ. ut plura diceremꝰ. qđ nõ modo cũ causã
dicimꝰ adiuuat. E exornat or̃onẽ. sed młto ina¬
xiie ꝑ eam exercem̃ ad elocucionis facultatẽ.
Qrͣ cõueniet extra cãm. ĩ exercẽdo rõnes adhi¬
bere expolicionis. indicẽdo un cũ exornaciõibꝰ
argum̃tacione: de qͣ re diximꝰ in libro secundo:
firmissimo. quo tota causa continet᷑ ma¬
netur duciꝰ. E eodẽ sepius redditur. hac uti ma¬
xime cõuenit. et id ẽ oratoris bom maxĩe ꝓpͥũ¬

Expanded text:
communi saluti consulit. Navi enim fracta multi incolumes evaserunt; ex naufragio patriae salvus nemimmisse medios. Amisit vitam, at non perdidit. Re enim vilissima ‹certam› et parva maximam redemit. Vitam dedit, accepit patriam; amisit animam, potitus est gloriam, quae cum summa laude prodita vetustate re periculum et ratione demonstratum est et exemplo conprobatum, ii sapientes sunt existimandi, qui nullum pro salute patriae periculum vitant.» CAPUT sumus, ut plura diceremus, quod non modo, cum causam dicimus, adiuvat et exornat orationem, sed multo maxime per eam exercemur ad elocutionis facultatem. Quare conveniet extra causam in exercendo rationis adhibere expolitionis, in dicendo uti, cum exornabimus argumentationem, qua de re diximus in libro secundo. firmissimo, a quo tota causa continetur, manetur diutius et eodem saepius reditur. Hac uti maxime convenit et id est oratoris boni maxime propriu
Abbreviated transcription (Latin):
cionis. Demõstracũ est quomͦ enĩ res in õibꝰ geu̾¬
ibus causarũ inuenire oporceat. dictũ est quo
pacto eas dispon̾e cõueniat. tradicũ ẽ qua r̃one
esset ꝓuũciandũ. p̃ceptũ est. qua uia meminisse po
mus. firme: E ꝓpetue meminerimꝰ. ornate ꝙ suauit̾
eloqueni᷑. Ergo ampliꝰ in arte. rhethorica uihil est
Hec omina adi piscemur si raciones concepcionis
diligentia consequem̃ exornacionis.

Expanded text:
tionis. Demonstratum est enim, quomodo res in omnibus generibus causarum invenire oporteat; dictum est, quo pacto eas disponere conveniat; traditum est, qua ratione esset pronuntiandum; praeceptum est, qua via meminisse posmus, firme et perpetue meminerimus, ornate et suaviter eloquemur. Ergo amplius in arte rhetorica nihil est. Haec omnia adipiscemur, si rationes praeceptionis diligentia consequemur exercitationis.
Abbreviated transcription (Latin):
Audistis qualẽ se p̾sticit iste parenti
Nũc qualis fuit ipse parcus audite uicissim.
Ut dignus. nec ꝓbe queat. nec patre uideri¬
Correctio.
Hanc attrectari. deliniriq uolentem.
Cui lupus. aut pocius catulis orbata leena.
Inuolat os oĩs. rapit illũ. diripit illã
Scilicet oblitus decoris. qͥn ĩmo decoris.
Qui referã: qͣntis tua sit maculata iuuentus.
Flagitiis: quociẽs sis publica uerbera passus:
Fretereo cedes. periuria. furca rapinas
Ad furẽ proꝑo. qͥs eiĩ si cuncta referre.
Aut libare uelim lassandas p̾beat aures.¬

Expanded text:
Audistis qualem se praestitit iste parenti; Nunc qualis fuit ipse parens audire vicissim, Ut dignus nec prole queat, nec patre videriCorreptio Hanc attrectari, delinirique volentem. Ceu lupus, aut potius catulis orbata leaena, Involat os hominis; rapit illam, diripit illam; Scilicet oblitus decoris, quin imo decoris.Quid referam? quantis tua sit maculata juventus Flagitiis? quoties sis publica verbera passus? Praetereo caedes, perjuria, furta, rapinas. Ad finem propero. Quisnam, si cuncta referre, Aut libare velit, lassandas praebeat aures
Abbreviated transcription (Latin):
luisio ẽ que rẽ se mouẽs ab re utrãq ab¬
quicꝗͣ obiciã : si probus es nõ meruisti. Si imꝓbꝰ
nõ cõmouere. Itẽ. quid nũc de meis ꝓpͥis mericis
p̃dic̾e si memiuistis obtundã. si obliti estis cũ re
nihil egeriu: quid ẽ qđ u̾bis ꝓsic̾e possim. Item
due res sunt: que possũt. hoĩes ad cure cõpendiũ¬
cõmouere in opia atq auaricia. te auarũ in fra¬
terua diuisione. cognouimꝰ. inopẽ: atq egenũ nũc
uidemus Qui potest gͥ causã ostend̾e malesi

Expanded text:
 quae rem semovens ab re utramque abquicquam obiciam? Si probus es, non meruisti; si inprobus, non commovere.» Item: «Quid nunc ego de meis promeritis praedicem? Si meministis, obtundam; si obliti estis, cum re nihil egerim, quid est quo verbis proficere possim?» Item: «Duae res sunt, quae possunt homines ad turpe conpendiucommovere: inopia atque avaritia. Te avarum in fraterna divisione cognovimus; inopem atque egentem nunc videmus. Qui pot