comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex nͣa quidẽ ꝓpria pͥmam mãm nũcupans. Et item
pͥmunt᷑ singula & reꝵ receptaculu. & interdum
matrem atq nutriculam totius gn̾is. Ex passione
uõ accidentiu cum dicit adulterino quodam intel¬
lectu recordandam && contigua sine tangentiũ sen¬
su. Omnib uo̾ sup̾me moratis coĩter placet siluam
esse mutabilem totam & ꝯu̾sibilem s ꝯuersionem
mutationẽq eius diu̾se int̾pretant᷑. Namq alii
putant ex sua ꝓpria ratione & uerti ꝙ sumere
qualitatem. qua quidẽ qualitatem nihilomimis
esse siluam in alio atq alio hitu. Nobis nequaqͣ pla¬
cet candem silua esse & qualitatem. quippe quaru
altera sit quasi queda subiecta mͬa. Altera accidens
quid eidem materie. que causa est cur silua patibilis
probet᷑. quippe que suscipiat diu̾sas qualitates. ex im¬
mutatione fit porro conu̾sio iuxta siluam. non
ip̃a silua ꝑpetiente mutationẽ. s eaꝵ que sunt
in ea &e ꝯtinent᷑ ab ea qualitatum. Iuppe si ip̃a muta¬

Expanded text:
et item primuntur signacula» et «rerum receptaculum» et interdum «matrem» atque «nutriculam totius generationis», ex passione uero audientium cum dicit «adulterino quodam intellectu recordandam et contiguam sine tangentium sensu». Omnibus uero supra memoratis communiter placet siluam esse mutabilem totam et conuersibilem, sed conuersionem mutationemque eius diuerse interpretantur. Namque alii putant ex sua propria ratione conuerti et sumere qualitatem; quam quidem qualitatem nihilo minus esse siluam in alio atque alio habitu. Nobis autem nequaquam placet eandem siluam esse et qualitatem, quippe quarum altera sit quasi quaedam subiecta materia, altera accidens quid eidem materiae. Quae causa est cur silua patibilis esse probetur, quippe quae suscipiat diuersas qualitates ex immutatione. Fit porro conuersio iuxta siluam non ipsa silua perpetiente mutationem sed earum quae sunt in eadem et continentur ab ea qualitatum. Quippe si ipsa muta
Abbreviated transcription (Latin):
quippe ꝙ pleriq sola opinati sint essẽ sensilia ut Em¬
pedocles. Alii sola intelligibilia ut parmenides. Sil¬
uam nullus oĩo mente concepat ut ip̃e dixit in
suꝑiorib.Uult autẽ incelligi existens quidem
ydeam siue intelligibilem sp̃ẽm locum autẽ siluam.
Generationẽ uo quantitatis & qualitates & cet̾as
sensiles cõformationes Existens quidẽ quod suapte
natura sit. idemq aliis quoq reb causa existendi sit.

Expanded text:
quippe quorum plerique sola opinati sunt esse sensilia, ut Emquippe quorum plerique sola opinati sunt esse sensilia, ut Empedocles, alii sola intellegibilia, ut Parmenides; siluam nullus omnino mente conceperat, ut ipse dixit in superioribus. Vult autem intellegi «existens» quidem idean siue intellegibilem speciem, «locum» autem siluam, «generationem» uero quantitates et qualitates et ceteras sensiles conformationes; et «existens» quidem quia suapte natura sit idemque aliis quoque rebus causa existendi sit;
Abbreviated transcription (Latin):
reꝵ mitia species archetipe. siue exempla genuina
sint substãtia predita. Neq eim̃ ad cuiusqͣ alterius
rei similitudĩem facta atq instituta sunt. qr nihil
est originib antiquius. imagines uo̾ exemploꝵ. qr
uixta exempla facta sunt alunde oportet subam
mutuent᷑. ut forma socratis naturalis existens com¬
patione imaginis uelut archetipa species eststionita¬
go cĩm ex arte facta oe uixta archetipas effĩgiata
nisi habeat silua siquide ent pictura colotisusae
autẽ habebit pictura limu uł es ceteraq hunisce
modi supellectilem carebit certa ꝑfectione. Freo
quia sensiles quoq species imagines sunt sie. gieitell¬
gibiliuis sicut sepe iam diximuꝰ ce ab inteligibilibus
opiis est his opinor silua in qua fiant & suba̾m sor¬
tiant᷑. Demde interponit anctoritatẽ sua dicens.
hec est mee quidẽ sententie mens esse & ante mũ¬
di sensilis exornationẽ fuissẽ tria hec. Animaduterat

Expanded text:
rerum initia species archetypae siue quod exempla genuina rerum initia species archetypae siue quod exempla genuina sint substantia praedita; neque enim ad cuiusquam alterius rei similitudinem facta atque instituta sunt, quia nihil est originibus antiquius. Imagines uero exemplorum, quia iuxta exempla sunt factae, aliunde oportet substantiam mutuentur, ut forma Socratis naturalis existens comparatione imaginis uelut archetypa species est. Imago autem ex arte facta et iuxta archetypam speciem effigiata, nisi habeat siluam si quidem erit pictura, colores si autem fictura, limum uel aes ceteramque huius modi supellectilem, carebit certa perfectione. Igitur quia sensiles quoque species imagines sunt specierum intellegibilium, sicut saepe iam diximus, et ab intellegibilibus litudinem, opus est his, opinor, silua, in qua fiant et substantiam sortiantur. Deinde interponit auctoritatem suam dicens: «Haec est meae quidem sententiae mens esse et ante mund
Abbreviated transcription (Latin):
sonnẽ puigilemq nãm nũcupat intelligibile atq in¬
corporeu genus quod semꝑ idem est pͥncipaliterq sub¬
sistit. sine ortu. sine occasu. mimme mutabile. nulla ha¬
bens cu sensib sccietatem. pura mente ꝑcipibile. deum
U o cogitationes eius intelligibiles atq incorporeas
species. porro has esse quidam negant. quod usu acci¬
dit ix alto & ꝓfundo sopore. Seniq si quis eos ad
contemplationẽ ueram minmeq soporata excitet
eternaꝵ & ĩ mortaliu reꝵ indignant᷑ ac moleste
ferñt. Similiter ut in politia illi deticii ꝑpecuis additi
tenebris spelunce densis umbrs opace. At uo qui se a
pfunda impitia uendicant laboriosis licet e tenebris
ad lumen emergunt ce ad scientie uentatis claritu¬
diñe aspirant. nec moleste ferunt excellentes in stu¬
diis humanitatis uiros diidere ac seꝑare sensile in¬
telligibilemq nãm. Socere etiã ac demõstrare ꝙ sint

Expanded text:
somnem peruigilemque naturam nuncupat intellegibile atque insomnem peruigilemque naturam nuncupat intellegibile atque incorporeum genus, quod semper idem est principaliterque subsistit sine ortu, sine occasu, minime mutabile, nullam habens cum sensilibus societatem, pura mente percipibile, deum uidelicet et cogitationes eius, intellegibiles atque incorporeas species. Has porro esse quidam negant, quod his usu accidit ex alto et profundo sopore. Denique si quis eos ad contemplationem ueram minimeque soporatam excitet aeternarum et immortalium rerum, indignantur ac moleste ferunt, similiter ut in Politia illi dediticii perpetuis abditi tenebris, speluncae densis umbris opacae. At uero qui se a profunda imperitia uindicant laboriosius licet, ex tenebris ad lumen emergunt et ad scientiae ueritatisque claritudinem aspirant nec moleste ferunt excellentes in studiis humanitatis uiros diuidere ac separare sensilem intellegibilemque naturam, docere etiam ac demonstrare quod sint
Abbreviated transcription (Latin):
putemus eas consistere aliquo loco ullam ue regionẽ
optinere. ꝑinde ut mundi corpus quod sĩtuatu est
loco quẽ complet mũdana moles habens etiã regione
que ꝑceptis corpoꝵ formis exornata est .u. silua cuuil
sideramus. putemus omnia que sunt eodẽ mõ ꝯsistere
in locis ac regionib certis. Deinde demq si quis dicat
fore subam sine sede ac loco que neq in terra neq in
celo sit patienti somnia similem dici putemus & rec
una mentis opĩone conceptas. lam dudũ quippe & abeu̾te
etate pͥuidicauimus omne quod sit corpus esse. nͥ ꝗcqͣ
fore quod suba sensili careat. cognitorib & uelut assextoib
corpoꝵ credentes sensib Et concludit. Ob quã deprara¬
tionem itemq alias cõsanguineas ne in reputatio ne
quidẽ ce ꝯsideratione uere existentis uereq puigilis
nature mente cõsistimus. ꝓpter huiusmodi somnia. Ee¬

Expanded text:
putemus eas consistere aliquo in loco ullamue regionem putemus eas consistere aliquo in loco ullamue regionem obtinere perinde ut mundi corpus, quod situm est loco quem complet mundana moles, habens etiam regionem quae perceptis corporum formis exornata est, uidelicet siluam.sideramus, putamus omnia quae sunt eodem modo consistere in locis ac regionibus certis. Dehinc denique si quis dicat fore substantiam sine sede ac loco quae «neque in terra neque in caelo sit», portento similia dici putamus et res uana mentis opinione conceptas. Iam dudum quippe et ab ineunte aetate praeiudicauimus omne quod sit corpus esse nec quicquam fore quod substantia sensili careat, cognitoribus et uelut assertoribus corporum credentes sensibus. Et concludit: «Ob quam deprauationem itemque alias consquidem et consideratione uere existentis uereque peruigilis naturae mente consistimus propter huius modi somnia». Ex
Abbreviated transcription (Latin):
tibilis. ꝑpeaq opinabilis. Silua porro neq intelligibile quid
neq opinabile neq intellectu neq sensu comp̾hendit᷑.
Ueru est suspicabilis. Suspitio autẽ spuria quedam
ratio ẽ atq adulterina. Pergit ulteruis. insistitq pro¬
bationi cepte pfectuis. ita dicens. Deniq cum id aĩo
intuemur patimur quidẽ quod somniantes. pritamꝰ
eim̃ esse necesse ut ommne quod ẽ in aliquo sit loco.
regionemq optineat ullam. Incertam & calligãte m
aĩ nostri intentionẽ cu silue nãm consideremꝰ uanis
sommis ꝯꝑat. && opĩoni que ex sensib nascit᷑. & eĩm
cum corpus aliquod uidemus aut tangimus necesse
est id a nobis sentiri cu locis suis & regionib. neq eĩz
sine loco nec uoͬ sine sede sentiri corpus ullum potest.
Dici ergo nos hac opiõnis ꝑcelebrate ꝯsuetudine ita
esse imbutos ut cum res intelligibiles ꝯtemplam aĩo

Expanded text:
ibilis proptereaque opinabilis; silua porro neque intellegibile quid ibilis proptereaque opinabilis; silua porro neque intellegibile quid neque opinabile, quia neque intellectu neque sensu comprehendatur, uerum est suspicabilis, suspicio autem spuria quaedam ratio est atque adulterina. Pergit ulterius insistitque probationi coeptae perfectius ita dicens: «Denique cum id animo intuemur, patimur quod somniantes; putamus enim necesse esse ut omne quod est in aliquo sit loco positum regionemque obtineat ullam». Incertam et caligantem animi nostri intentionem, cum siluae naturam consideramus, uanis somniis comparat et opinioni quae ex sensibus nascitur. Etenim cum corpus aliquod uidemus aut tangimus, necesse est id a nobis sentiri cum locis suis et regionibus; neque enim sine loco nec uero sine sede sentiri corpus ullum potest. Dicit ergo nos hac opinionis percelebratae consuetudine ita esse imbutos ut, cum res intellegibiles contemplamur animo,
Abbreviated transcription (Latin):
accidenti. Ueru hoc ip̃m sine sensu. quia ip̃a ꝑ se neq
tactu sentit neq ceteris sensib. Nec contetus hac tanta
siluam essẽ dicens opinabilẽ. filios omnes nales esse nullus
ignorat. S tam greci ꝗͣ nos legittimos & item p̾sũptos
nõĩb disceinimꝰ. legittimos greci & sp̾urios uocant siue
de pse mute sunt mixte uero uocalib ꝯferunt aliquid
imptuntq genuiũ sonũ. Ratio tam̃ de silua infini¬
tam eam &e incertã esse asserens certa est. Recte igit
notha &e spuria ratiocinatione atq opĩone potuis ꝗͣ in¬
tellectu certo ꝯp̾hendi eam censet plato. ut pote cuuis
natura recte rationis & non recte ꝯfusiq intellectus
p̾sumat᷑ cõsortio. Duusa ergo ase sunt tria illa seꝑatimq
examinata. Et est ydea quidẽ intelligibilis spẽs ut pote
que puro intellectu ꝯp̾hendat᷑. Sp̃es uõ na opĩone ꝑcep¬

Expanded text:
accidenti, uerum hoc ipsum sine sensu quia ipsa per se neque accidenti, uerum hoc ipsum sine sensu quia ipsa per se neque tactu sentitur neque ceteris sensibus. Nec contentus hac tanta siluam esse dicens «opinabilem». Filios omnes naturales esse nullus ignorat, sed tam Graeci quam nos legitimos et item praesumptos nominibus discernimus. Legitimos Graeci  se mutae sunt, mixtae uero uocalibus conferunt aliquid impertiuntque genuinum sonum. Oratio tamen de silua infinitam eam et incertam esse asserens certa est. Rite igitur «notha et spuria ratiocinatione» atque opinione potius quam intellectu certo comprehendi eam censet Plato, utpote cuius natura rectae rationis et non recti confusique intellectus praesumatur consortio. Diuisa ergo a se sunt tria illa separatimque examinata: et est idea quidem intellegibilis species, utpote quae puro intellectu comprehendatur; species uero natiua opinione percip
Abbreviated transcription (Latin):
stria cu hisdem sentiri putat᷑. s huiusmoĩ sensũs
in certus. preclare quoq dictum siluam sine sen¬
su tangentiu tangi. quia puro sensu minime sen¬
tiatur. t si quis dicat tenebras quoq sme sensu
uidere. Non eĩm ꝑinde sentit usũs hominis te¬
nebras intuentis. ut cum solet in tueri res coloratas
dilucidasq. s ꝯtraria passione & amissĩone atq indi
decolores & sine claritudinis illustratione. Nec ui
sus pot ꝯp̾hendere aliqua qualitatẽ tenebraꝵ. sed
suspicari quid non sit potuis qͣ quid reꝵꝵ sit. nihil¬
q uidens id ip̃m sibi uidet᷑ uidere quod nõ uidet.
& indere sibi aliquid putat cu nihil uideat. ꝗs
discernat comas opinor discernẽ rem na decolorem tene¬
bras sentire se suspicat᷑. Sic igit etiã silua contigna qui¬
dem ẽ quia contigna putat᷑. cu ea quoq que pͥncipalit᷑
ꝯtingunt᷑ sub sensu uei̾unt. S contactus euis ꝑuenit ex

Expanded text:
stria cum isdem sentiri putatur, fit huius modi sensus stria cum isdem sentiri putatur, fit huius modi sensus incertus, praeclareque dictum siluam «sine sensu tangentium tangi», quia puro sensu minime sentiatur, ut si quis dicat tenebras quoque sine sensu uideri. Non enim perinde sentit uisus hominis tenebras intuentis ut cum solet intueri res coloratas dilucidasque, sed contraria passione et amissione atque indigdecolores et sine claritudinis illustratione —, nec potest uisus comprehendere aliquam qualitatem tenebrarum, sed suspicari quod non sit potius quam quid rerum sit, nihilque uidens id ipsum sibi uidetur uidere quod non uidet et uidere se aliquid putat, cum nihil uideat — res discernat, conans, opinor, discernere naturam decolorem, tenebras sentire se suspicatur. Sic igitur etiam silua contigua quidem est, quia contingi putatur, cum ea quae principaliter continguntur sub sensus ueniunt, sed contactus eius prouenit ex
Abbreviated transcription (Latin):
dicere tangi aliquid quod ex natura sua mimme
certe quod alicuiꝰ simile est ex simili suo cognolẽit᷑.
Ut igit certe rei defimteq certa & definita est
comp̾hensio. Sic incerte minimeq definite ĩcerta
guras &e. qualitates necesse est & ꝯp̾hensione eaꝵ
certam definitamq esse. S ei silua indefinita res
est. ut pote informis & figura carens uixta natura
suam. minime igit᷑ cu sensu eius fit imaginatio.
sine igit sensu. fit tam̃ euanida quedã attrãctio si¬
ue contagio. nec ip̃uis mage ꝗͣ eoꝵ que intra ip̃a
sunt corpoꝵ. que cum senciunt᷑ suspicio nascitur
ip̃am sentiri. ꝓptereaq ex his specieb quas recipit
formari cum sit informis uidetur. Itaq sensus qui¬
dem spẽꝵ in silua cõstitutaꝵ clarus est. Ipius autẽ
silue que specieb subiacet obscurus &e ꝯsensus potiꝰ
ꝗͣ sensũs est. Ergo quia siluestria quidẽ sentiunt᷑

Expanded text:
dicere tangi aliquid quod ex natura sua minime dicere tangi aliquid quod ex natura sua minime certe quod alicuius simile est ex simili suo recognoscitur; ut igitur certae rei definitaeque certa et definita est comprehensio, sic incertae minimeque definitae incerta guras et qualitates, necesse est etiam comprehensionem earum certam definitamque esse. Sed enim silua indefinita res est, utpote informis et figura carens iuxta naturam suam; minime igitur cum sensu eius fit imaginatio, «sine sensu» igitur. Fit tamen euanida quaedam eius attrectatio sine contagio nec ipsius mage quam eorum quae intra ipsam sunt corporum; quae cum sentiuntur, suspicio nascitur ipsam sentiri, propterea quod ex his speciebus quas recipit formari, cum sit informis, uidetur. Itaque sensus quidem specierum in silua constitutarum clarus est, ipsius autem siluae, quae speciebus subiacet, obscurus et consensus potius quam sensus est. Ergo quia siluestria quidem sentiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Opĩone uõ noscenda quia mens opificis non de
certo exemplari transfert hanc spẽm. s ex propria.
mente haustam pro uirib. Tertium genus esse di¬
cit loci puto dignitatis respectu tertiu gemis di¬
At uõ locum uocat eam uelut regionẽ quanda su¬
scipientem spẽꝵ que sunt incorporeaꝵ intelligibi¬
liumq reꝵ simulacra semꝑ eadem. uł quia sine ge¬
neratione est & sme interitu. uł quia necesse est
eam locum stationemq esse & uelut receptaculu
corporeaꝵ sp̃eꝵ que sunt membra mũdi ut udẽt
prope omnib indissolubilis & etermi. Ip̃a ergo ĩmorta¬
lis est. s his que pariunt᷑ in eiusdẽ gremio dat sub̾am.
Deinde progrediens quadam aĩ conceptione dicit
ipãm sine tangentis sensu tangi. quippe omne quod
tangit᷑ sensile est. & sensib subiacet. quieꝗd ergo tan¬
gitur sensu sentiat᷑ necessẽ est. Iuomõ igit᷑ possummus

Expanded text:
«opinione» uero «noscendam», quia mens opificis non de «opinione» uero «noscendam», quia mens opificis non de certo exemplari transfert hanc speciem, sed ex propria mente haustam pro uiribus. «Tertium genus esse» dicit «loci». Puto eum dignitatis respectu tertium genus dit substantiam. At uero locum uocat eam uelut regionem quandam suscipientem specierum incorporearum intellegibiliumque simulacra, semper eandem, uel quia sine generatione est et interitu uel quia necesse est eam locum stationemque esse et uelut receptaculum corporearum specierum quae sunt membra mundi, ut uidetur prope omnibus, indissolubilis et aeterni; ipsa ergo immortalis est, sed his quae pariuntur in eiusdem gremio datur substantia. Deinde progrediens mira quadam animi conceptione dicit «ipsam sine tangentis sensu tangi»; quippe omne quod tangitur sensile est et sensibus subiacet, quidquid ergo tangitur sensu sentiatur necesse est. Quo modo igitur possumus
Abbreviated transcription (Latin):
cculos ꝯstituisset. dicens intelligibilem sp̃em semota
a sensib in se ip̃a locatam sine ortu. sine occasu. que
nec recipiat in se quicꝗͣ aliunde nec ip̃a procedat
ad aluid quicꝗͣ in uisibilem mẽtis intentiom aĩaduer¬
hoc secundu est natiuu sensile sustentabile cõsistens¬
in aliquo loco & inde rursu ꝯmutatione atq inte¬
ritu recedens sensib & opĩone noscendu. Iuo loco¬
uult intelligi scđim speciem que noscĩt cum opifex
concipit aĩo futuri oꝑis limamẽta. effigieq in cerlo¬
cata uixta eande format quod aggressus est. Id
ergo ꝯsistere aliquo in loco dicit. & inde rursum
ꝯmutatione & interitu recedere. Preclare. de moli¬
tionem quippe statue forme quoq interitꝰ sequatur
necesse est & item ad alteriꝰ statue locationem re¬
uocari ac redire. Sensib autẽ noscenda dicit hanc
sp̃em quia imp̾sse forme õperi spectantia oculis indẽt᷑.

Expanded text:
oculos constituisset dicens intellegibilem speciem «semotam oculos constituisset dicens intellegibilem speciem «semotam a sensibus in se ipsa locatam sine ortu, sine occasu, quae nec recipit in se quicquam aliunde nec ipsa procedit ad aliud quicquam, inuisibilem, insensilem hoc secundum est, natiuum sensile sustentabile consistens aliquo in loco et rursum cum immutatione et interitu recedens, sensibus et opinione noscendum. uult intellegi secundam speciem, quae nascitur, cum opifex concipit animo futuri operis liniamenta effigieque intus locata iuxta eandem format quod aggressus est; id ergo consistere aliquo in loco dicit et inde rursum cum immutatione et interitu recedere. Praeclare; demolitionem quippe statuae formae quoque interitus sequatur necesse est et item ad alterius statuae collocationem reuocari ac redire. «Sensibus» autem «noscendam» dicit hanc speciem, quia impressa forma operi spectantium oculis uidetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯueĩentib sibi reb accõmodat. Scientia quide altis ce
sapientia sola ꝑceptibilib reb. cuiꝰmoi sunt deus & intellec¬
tus eius quas ydeas uocamus. Recordationẽ uõ reb delibera¬
tionis. hoe est his que preceptis artificialib & theorematibus
papuint᷑. Credulitatẽ porro sensibilib scil. que cculis aurib¬
ccterisq sensib ꝯprehendunt᷑. Estimationẽ fictis cõmẽ¬
tisq & imaginariis reb que iuxta nos simulata uelut
corpora tamen ꝑfecta & niua non sunt. que cũcta dicit
ꝑ semet esse intellectu potius ꝗͣ sensib assequenda:
quia nihil ex his quattuor sub sensus nr̃os uenit. s¬
hec tam scientiã ꝗͣ opĩonem ut cetera mente discer¬
nimus. Sin u̾o ut quibdam udẽt᷑ in quit nera
opimo ab intellectu nihil differt. merito. multe qui p
corpora. Cumq intelligibile genus.i. ydeas pene sub

Expanded text:
conuenientibus sibi rebus accommodat, scientiam quidem altis et conuenientibus sibi rebus accommodat, scientiam quidem altis et sapientia sola percipibilibus rebus, cuius modi sunt deus et intellectus eius, quas ideas uocamus; recordationem uero rebus deliberatiuis, hoc est his quae praeceptis artificialibus et theorematibus percipiuntur; credulitatem porro sensilibus, scilicet quae oculis, auribceterisque sensibus comprehenduntur; aestimationem fictis commenticiisque et imaginariis rebus, quae iuxta ueros simulata uultus corpora tamen perfecta et uiua non sunt. Quae cuncta dicit «per semet esse intellectu potius quam sensibus assequenda», quia nihil ex his quattuor sub sensus nostros uenit sed tam scientiam quam opinionem et ceteras mente discernimus. «Sin uero, ut quibusdam uidetur, inquit, uera opinio ab intellectu nihil differt». Merito; multae quippecorpora; cumque intellegibile genus, id est ideas, paene sub
Abbreviated transcription (Latin):
to sillogistice rõnis sumula expͥmit talem. Si intel¬
lectus & uera opinio una est res omnia que corpo¬
rea sentimus certa sunt. eritq eoꝵ indubitabilis ue¬
ritas. Si autẽ uera opio minus habeat ꝗͣ ĩtellectus
non una atq eadem res est. s due atq diuerse
erunt. alia que sentiunt᷑ alia que intelliguntur.
Si diu̾sa sunt que sentiunt᷑ & que intelligunt᷑
sint intelligibiles species necesse est que udee nun¬
cupant᷑. At̾ eĩm non omĩa que corporea sentimus.
uera & certa sunt. Sunt igitur ydee. S opinor
explanari dilatariq oportet que ꝯtracta sunt an¬
gustiis fillogisim. Incellectum appellat hoc loco mo¬
tum animi comp̾hendente. huie comꝑat opiõne.
cum in plerisq aliis reb tum euidenter ĩ politia.
Secat eni intellectu quidẽ in duo hec. scientiam
& recordationẽ. Opionem uõ in alia totide hec.
Credulitatem & existimationẽ. singulaq hec .iiiiͦͬ.

Expanded text:
to syllogisticae rationis formulam exprimit talem: «Si intelto syllogisticae rationis formulam exprimit talem: «Si intellectus et uera opinio una res est, omnia quae corpore sentimus certa sunt eritque eorum indubitabilis ueritas; si autem uera opinio minus habet atque intellectus, non una atque eadem res est, sed duae atque diuersae, et erunt alia quae sentiuntur et alia quae intelleguntur. Si diuersa sunt quae sentiuntur et quae intelleguntur, sint intellegibiles species necesse est, quae ideae nuncupantur. At enim non omnia quae corpore sentimus uera et certa sunt: sunt igitur ideae». Sed, opinor, explanari dilatarique oportet quae contracta sunt angustiis syllogismi. Intellectum appellat hoc loco motum animi comprehendentem; huic comparat opinionem cum in plerisque aliis libris tum euidenter in Politia. Secat enim intellectum quidem in duo haec, scientiam et recordationem, opinionem uero in alia totidem haec, credulitatem et aestimationem, singulaque haec quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
ligibilem spẽm hanc cuiꝰ sint imagines sensiles. eaq nihil
alind esse qͣ u̾ba. Id tam̃ ip̃m sillogisticis quoq rõnib
explanare non dubitat. qui ppe cauens ne uł inexaĩatu
dubitationẽ sillogisticis ꝯpendiis dirimit ductu &
uia ꝑgens ad sillogisinũ. Et ei inter intelligente
Mitem uere opinantẽ hoc int̾est ꝙ intelligens
fidem reꝵ rõnis habet indagine ꝯp̾hensam. Con¬
firmata porro ratio intellectus scientia ẽ. cademq
sapientia. Itaq intelligens ut qui recte sciat quod
intelligat. neq uensimilib ꝑsuasionib inductus mu¬
tat sentẽtia. ut pote scius prestare rõnem rei com¬
p̾hense. At uoͣ qui uere opinat᷑ ut qui sola mentis
elegantia nitat᷑ sine rõne ac disciplina neq ratio¬
nem cur ita opinet p̾stare potest & falsis aliquãdo
ꝑsuasionib captus mutat sentẽtia. nutans &. ambi¬
guus. ut quẽ nulla stabilis ratio sustentat. Itaq pla¬

Expanded text:
legibilem speciem hanc cuius sint imagines sensiles, eamque nihil aliud esse quam uerba». Id tamen ipsum syllogisticis quoque rationibus explanare non dubitat; quippe cauens «ne uel inexaminatdubitationem syllogisticis «compendiis» dirimit ductu et uia pergens ad syllogismum. Etenim inter intellegentem et item uere opinantem hoc interest quod intellegens fidem rerum rationis habet indagine comprehensam; confirmata porro ratio fit intellectus, cuius scientia est eademque sapientia; itaque intellegens, ut qui recte sciat quod intellegit, neque ueri similibus persuasionibus inductus mutat sententiam et potest ut scius praestare rationem rei comprehensae. At uero qui uere opinatur, ut qui sola mentis elegantia nitatur sine ratione ac disciplina, neque rationem cur ita opinetur praestare potest et falsis aliquando persuasionibus captus mutat sententiam nutans et ambiguus, ut quem nulla stabilis ratio sustentet. Itaque Pla
Abbreviated transcription (Latin):
auditores platonis ip̃e autẽ nusq̾ silue nomen ascrip¬
sit. S aliis multis ad declarationem nature eus
ꝯueĩentib nũcupamentis usus est cum aĩs nostrio
intimare uellet intellectum eus uttũq uł ex na

Expanded text:
auditores Platonis; ipse enim nusquam siluae nomen ascripauditores Platonis; ipse enim nusquam siluae nomen ascripsit sed aliis multis ad declarationem naturae eius conuenientibus nuncupamentis usus est, cum animis nostris intimare uellet intellectum eius utcumque, uel ex na
Abbreviated transcription (Latin):
s antiquiores quoq omnes ꝯsentiunt. Cum ꝑtim
calorem & frigus mitia cõstituunt. ꝑtim humorẽ &e
siccitatem. Alii quidẽ ꝯsensum & dissensionem. uel
unm & item multa. parq & impar idest singu¬
laritatis duitatisq nãm. ut pythagore placebat. Quoꝵ
oiũz sententie & de ꝯtrarietate mitioꝵ ꝯueniũt. s
utrum eterna an temporaria & an incorporee & cor¬
nec ex se inuicem ꝯstare qn potius oĩa ex ip̃is sub̾a
mutuari. Quod igit᷑ ut fãciens diximus deus ẽ.
Iuod uõ ut patiens silua corporea. S quia id quod
facit aliquid ad exemplu aliquod respiciens opatur ter¬
tie quoq originis intellecta est necessitas. Sunt
igitur initia deus: silua. & exemplu. Et est deus
quidem origo pͥmaria moliens & posita in actu. Silua
noͣ ex qua pͥma fit quod gignit᷑. Nue etiam de
silua tractabit᷑ quam initiu fore reꝵ cõsentiunt
pythagorei. platonici. stoici. Nomen uõ dederunt

Expanded text:
sed antiquiores quoque omnes consentiunt, cum partim sed antiquiores quoque omnes consentiunt, cum partim calorem et frigus initia constituunt, partim humorem et siccitatem, alii quidem consensum et dissensionem uel unum et item multa, parque et impar, id est singularitatis duitatisque naturam, ut Pythagorae placebat. Quorum omnium sententiae de contrarietate initiorum concinunt, sed utrum ea aeterna an temporaria et an incorporea an cornec ex se inuicem constare, quin potius omnia ex isdem substantiam mutuari. Quod igitur «ut faciens» diximus, deus est, quod uero «ut patiens», silua corporea. Sed quia id quod facit aliquid ad exemplum aliquod respiciens operatur, tertiae quoque originis intellecta est necessitas. Sunt igitur initia deus et silua et exemplum; et est deus quidem origo primaria moliens et posita in actu, silua uero ex qua prima fit quod gignitur. Nunc iam de silua tractabitur, quam originem fore rerum consentiunt Pythagorei, Platonici, Stoici. Nomen uero ei dederunt
Abbreviated transcription (Latin):
positũ quidẽ. continebitur eĩ ex compositis nec dissoluet᷑.
quippe omne compositu ex simpliciu naturaꝵ ꝯnexioẽ
subsistit. Nec uõ in nihilum dissolui potest. nec eĩ qͥcqͣ
potest esse quod nihil est. Certe ut ait plato initio mi¬
pedito nec ip̃m ex aliquo quoꝗͣ nec ex eodẽ aliud qͥcqͣ
recreabit᷑. Quo pacto ĩmortale reꝵ initium reperitur.
luia igit᷑ quid & cuiꝰ moĩ sit mitui demonstrauimus.
Cõsequens erit iam nue ꝯsiderare utru hoc ignis sit an
terra an aliquod eoꝵ que dicunt᷑ elementa. Arbitror qͥppe
non recte hoꝵ quid initiu putari. hec eĩm minime
simplicia s ex diu̾sis materiis naturisq concreta st̃.
corpora. Initii porro simplice esse naͣ in suꝑiorib ꝯstitit.
His itaq digestis demõstrandu ẽ. duo esse initia reꝵ.
ce hec ꝯtraria sibi inuicem. Sic quippe non solus plato.

Expanded text:
positum quidem, continebitur enim ex compositis; ergo nec dissoluetur, positum quidem, continebitur enim ex compositis; ergo nec dissoluetur, quippe omne compositum ex simplicium naturarum conexione subsistit. Nec uero in nihilum dissolui potest; nec enim quicquam potest esse quod nihil est. Certe, ut ait Plato, «initio perdito nec ipsum ex alio quoquam nec ex eodem aliud quicquam recreabitur»; quo pacto immortale rerum initium reperitur. Quia igitur quid et cuius modi sit initium demonstrauimus, consequens erit iam nunc considerare utrum hoc ignis sit an terra an cetera quae dicuntur elementa. Arbitror quippe non recte horum quid initium putari; haec enim minime simplicia sed ex diuersis materiis naturisque concreta sunt corpora; initii porro simplicem esse naturam in superioribus constitit. His ita digestis demonstrandum est duo esse initia rerum et haec contraria sibi inuicem. Sic quippe non solus Plato
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Est igit᷑ mitiu limes postͦ quem sunt cumncta
que ex eodem iunt limite. Et quia omne initui
ut pote origo reꝵ precedit ortu necesse est ea
fore simplice̾m sine qualitate ꝑpetua. Si simplex
illa ex aliquo tẽpore sint que post mitium sunt
& nullam esse differentiam habent. Simplex ergo est
reꝵ origo. nec ht̃ qualitatem atgitur sine qualitate¬
eternũ quoq essẽ mitiu sic probat᷑. Nam si non esł¬
eternum ex aliquo tempore sit necesse est. Si hoc ita
erit causa quoq cur lit precedat ortum eius necesse ẽ.
ita erit mitio aliquid antiquius. S hoc absurdu est.
initiu mitii suspicari. Eterna ẽ igit᷑ origo reꝵ. eadẽ
ĩ mortalis. nam si occidua deerit ei conditio interitus.
eq eim̃ in simplex aliquid neq incompositũ dissol¬
uetur. Insimplex ideo ꝙ sola intia simplicia. Ergo in sẽ
dissoluet᷑. & recreabitur potuis ꝗ̃ interibit. Ne in tom¬

Expanded text:
dum. Est igitur initium primus limes post quem sunt cuncta dum. Est igitur initium primus limes post quem sunt cuncta quae ex eodem sunt limite; et quia omne initium, utpote origo, rerum praecedit ortum, necesse est eam fore simplicem, sine qualitate, perpetuam. Si simplex stituatur, quando etiam illa ex aliquo tempore sint quae post initium sunt, et nullam esse differentiam rationem non habet. Simplex ergo est rerum origo nec habet qualitatemAeternum quoque initium esse sic probatur. Nam si non aeternum, ex aliquo tempore sit necesse est; si hoc ita erit, causa quoque cur sit praecedat ortum eius necesse est: ita erit initio aliquid antiquius. Sed hoc absurdum est initium initii suspicari: aeterna est igitur origo rerum eademque immortalis. Nam si occidua, deerit ei condicio interitus, neque enim in simplex aliquid neque in compositum dissoluetur: in simplex, ideo quod sola initia simplicia; ergo in se dissoluetur et recreabitur potius quam interibit. Neque in com
Abbreviated transcription (Latin):
rursus ei p̃sentemus ac uelut in suum locum reponamꝰ.
hoc ẽ gn̾a. qualitates. figuras. nec mordinate hec ipłã
utcũq. s cu cultu & ordine. Ordo autẽ sine armoĩa
esse non potest. Armona demũ analogie comes. Ana¬
logia autes cum ratione. demu ratio comes induudua
ꝓuidentie reꝑitur. Nec noͣ ꝓuidentia sine intellectu.
intellectusq sine mente non est. Mens ergo dei mo¬
dulauit. ordinauit. & uoluit. omnẽ continentiam
corporis. Inuenta ergo est demus opisicis diuina ori¬
go. O ꝑatur porro opifex &e exornat oĩa uixta uim
ro ydee sunt exemplaria ñalium reꝵ. Iuo paeto
innenit᷑ etiã exemplaris origo reꝵ.Igit᷑ silua quidẽ
uxta legem rationemq dissolutionis inuenimu
luxta cõpositionis uoͣ p̾cepta ip̃m opificem deum. Ex
operib porro dei opificis exemplus. Et qm̃ singula bee
utia sunt rursus erit ex integro de initiis diseren

Expanded text:
rursus ei praesentemus ac uelut in suum locum reponamus, rursus ei praesentemus ac uelut in suum locum reponamus, hoc est genera qualitates figuras, nec inordinate haec ipsa et utcumque sed cum cultu et ordine. Ordo autem sine harmonia esse non potest, harmonia demum analogiae comes est; analogia item cum ratione et demum ratio comes indiuidua prouidentiae reperitur, nec uero prouidentia sine intellectu est intellectusque sine mente non est. Mens ergo dei modulauit, ordinauit, excoluit omnem continentiam corporis; inuenta ergo est demum opificis diuina origo. Operatur porro opifex et exornat omnia iuxta uim ro ideae sunt exempla naturalium rerum. Quo pacto inuenitur tertia exemplaris origo rerum. Igitur siluam quidem iuxta legem rationemque dissolutionis inuenimus, iuxta compositionis uero praecepta ipsum opificem deum, ex operibus porro dei opificis exemplum. Et quoniam singula haec initia sunt, rursus erit ex integro de initiis disseren
Abbreviated transcription (Latin):
Est ergo in nobis terrenum qui delam & igneum.
Est etiã spirabile sĩ quidem sp̃ũs in uenis que arte¬
rie dicuntur. conditus muenit᷑. Est humectũ qͦq.
quod humectu sine aqua demu esse non potest.
nec uõ spũs sine aere. Q si hec oĩa ꝑtes sunt¬
ut diximus corporis necesse est etiã illa fore qͦꝵ
he ꝑtes sunt. ut diximus. idest solidu umu̾sumq
corpus. Est igitur in solido atq umu̾so corpore ta
ignis q̃ terrã co cecere matene. Demde haꝵ ipart¬
congrua & moderata concretio que constat ex formis
ce qualitatib. Ignis quidẽ splendor. lenitas. calor. &
Si ergo has qualitates &e qͣntitates ce formas figu¬
rasue uolemis rõne aĩ seꝑare tum demũ delibe̾ra¬
re quid sit quod hec oĩa inseꝑabiliter adherens coma¬
plexumq ꝯtineat. Inueniemus nihil alud esse ꝗͣ id
cognoĩat᷑. Sequit᷑ quippe resolutione &e discretione

Expanded text:
Est ergo in nobis terrenum quiddam et igneum, Est ergo in nobis terrenum quiddam et igneum, est etiam spirabile, siquidem spiritus in uenis quae arteriae dicuntur conditus inuenitur, est humectum quoque, quod humectum sine aqua demum esse non potest, nec uero spiritus sine aere. Quodsi haec omnia partes sunt corporis, necesse est etiam illa fore quorum haec partes sunt, ut diximus, id est solidum uniuersumque corpus. Est igitur in solido atque uniuerso corpore tam ignis quam terra et ceterae materiae, deinde harum ipscongrua et moderata concretio, quae constat ex formis et qualitatibus: ignis quidem splendor leuitas calor et Si ergo has qualitates et quantitates, etiam formas figurasue uolemus ratione animi separare, tum demum deliberare quid sit illud quod haec omnia inseparabiliter adhaerens complexumque contineat, inueniemus nihil aliud esse quam id cognominatur; sequitur quippe resolutionem compositio et di
Abbreviated transcription (Latin):
munt᷑ melito quoda opĩonis euentu. Illa quidem
in eternitate nec ullum mitiu habentia. hec tempo¬
raria & ex aliquo mitio tẽporis a regione nostra pri¬
maria ad nãm uersus secunda. Rursum intelligibi¬
sunt. Quotus quisq igit᷑ in dispntatione sic ex¬
ordict᷑ ut ab his que prima sunt ad nos u̾sum.
ascendat ad ea que sunt a nobis sẽcanda. resoluere
dicitur qõnem. Si quidem ab his orsũs que uere
non sunt s imagines sunt potuis uere existẽtiu
reꝵ ꝑuemat ad ea que nere existentiu imitia
causeq sunt. Sunt igit᷑ uicina nobis oniã quidẽ
que sentiunt᷑ ignis. aer. aqua. terra. aliqͣnto tam̃
propiora que ex hĩs concreta sunt. Rursum magis
applicata nobis nostra corpora. Est igit᷑ in corporib no¬
stris cõtignum quidda &e solidum. est uisibile & callidu.
Contiguu quidẽ & solidu mhil erit smne terra. Rur¬
lum uisibile & callidum sine igni esse non poterit.

Expanded text:
muntur incerto quodam opinionis euentu. Illa quidem muntur incerto quodam opinionis euentu. Illa quidem ex aeternitate nec ullum initium habentia, haec temporaria et ex aliquo initio temporis, a regione nostra primaria, ad naturam uersus uero secunda, rursum intellegibi secunda sunt. Quotus quisque igitur in disputatione sic exordietur ut ab his, quae prima sunt ad nos uersum, ascendat ad ea quae sunt a nobis secunda, resoluere dicitur quaestionem, siquidem ab his orsus quae uere non sunt sed imagines potius sunt uere existentium rerum, perueniat ad ea quae uere existentium initia causaeque sunt. Sunt igitur uicina nobis omnia quidem quae sentiuntur, ignis, aer, aqua, terra, aliquanto tamen propiora quae ex his concreta sunt, rursum magis applicita nobis nostra corpora. Est igitur in corporibus nostris contiguum quiddam, est etiam solidum, est uisibile, est calor; et contiguum quidem ac solidum nihil erit sine terra, rursum uisibile et calidum sine igni esse non poterit.
Abbreviated transcription (Latin):
ex antiquiorib posteriora cõfirmat. quod ẽ ꝓprum
sillogismi. p̾cedunt quippe ordine acceptiones que
elem̾enta uocant᷑ ꝯclusionem Altera item que a po
postetiorib ad precedentiu indaginem gridatim ꝓuenit.
quod genus probationis resolutio dicit᷑. Nos ergo quia
de mitiis ẜmo est quib antiquius mhil est. utemur ꝓ¬
bationis remediis ex resolutione manantib. Certum
si quidẽ apud omnes uł philosophantes uł qui se non
dederunt hinc studio esse in nobis sensus esse etia in¬
tellectum. & hec esse non eadem sibi. Ergo etia ef¬
fectus tam sensuu ꝗͣ intelligentie si quidẽ ip̃a nostra
diu̾sa sint esse diu̾sos. Iuod cu ita sit necesse est illa
etiã esse: quoꝵ sint tam intellectus ꝗͣ sensũs. Sunt
igit᷑ tam sensilia ꝗͣ intelligibilia. & intelligibilia qui¬
dem sunt que intellectu comp̾hendunt᷑ rationabili
indagine. Sensilia uõ que irronabili opĩone presu¬

Expanded text:
ex antiquioribus posteriora confirmat, quod est proprium ex antiquioribus posteriora confirmat, quod est proprium syllogismi — praecedunt quippe ordine acceptiones, quae elementa uocantur, conclusionem —, altera item quae posterioribus ad praecedentium indaginem gradatim peruenit, quod genus probationis resolutio dicitur. Nos ergo, quia de initiis sermo est quibus antiquius nihil est, utemur probationis remediis ex resolutione manantibus, certum est siquidem apud omnes uel philosophantes uel qui se non dediderint huic studio esse in nobis sensus, esse etiam intellectum, et haec esse non eadem sibi; ergo etiam effectus tam sensuum quam intellegentiae, siquidem ipsa genera diuersa sint, esse diuersos. Quae cum ita sint, necesse est illa etiam esse quorum sint tam intellectus quam etiam sensus; sunt igitur tam sensilia quam intellegibilia. Et intellegibilia quidem sunt quae intellectu comprehenduntur rationabili indagine, sensilia uero quae inrationabili opinione praesu
Abbreviated transcription (Latin):
profusis. quoꝵ in nũo fuerit etiã illa ẜpens que pri¬
mitias gn̾is humani malis suasionib illaqueau̾it. Nec
desunt qui putent mordinatũ illum & tumultuari¬
um motu platonẽ non in silua s in materiis & cor¬
porib iam notassẽ que initia mundi atq elementa
censent᷑. quippe si est inforis & inordinata nimoꝵ
etiã ĩmobilis ña sua. nec ĩmobilis mõ ueꝵ etiã ĩcõ¬
mutabilis. quippe mutationes non silue accidant sed
corporib in quib sint qualitates. eodẽq pacto etiam
exanimis qñquide ĩmobilis. Malitiar porro aunt
essẽ carentiã ut informitatem. in opiam. i tempantiam.
pptereaq uirturib addita or̃onis ꝑte negatiua ꝯtra
qua uirtutes cognoiãte sunt fore imprudentia. in¬
iustitiam. intemꝑantia. Hec atq huiꝰ moi dissensio pla
potiorem & ad ueritatis examen ꝓpensiorem maxĩe¬
q tanti auctoris prudentia dignam exequemur.

Expanded text:
profusis; quorum in numero fuerit etiam ille serpens qui priprofusis; quorum in numero fuerit etiam ille serpens qui primitias generis humani malis suasionibus illaqueauerit. Nec desunt qui putent inordinatum illum et tumultuarium motum Platonem non in silua, sed in materiis et corporibus iam notasse, quae initia mundi atque elementa censentur. Quippe si est informis et inordinata, nimirum etiam immobilis natura sua, nec immobilis modo uerum etiam incommutabilis — quippe commutationes non siluae accident sed corporibus in quibus sint qualitates — eodemque pacto etiam exanimis, quando quidem immobilis. Malitiam porro aiunt uirtutis esse carentiam, ut informitatem, inopiam, intemperantiam, proptereaque uirtutibus addita orationis parte negatiua contra quam uirtutes cognominatas fore imprudentiam, iniustitiam, imperitiam. Haec atque huius modi est dissensio Platpotiorem et ad ueritatis examen propensiorem maximeque tanti auctoris prudentia dignam exequemur.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o fine gn̾atione. s minime pditam. quando ante illustra¬
tionem quoq motu instabili atq in ordinato dixerit
eam fluctuasse. cum motus intimus genunusq sit
uiuentu ppͥus. quanqͣ idem sepe alias duas esse mũdi
aĩas dixerit. unam malignam ex silua. alt̾am benefica
ex deo. Existentib itaq bonis ac malis bona quide
ex aĩa benefica mũdo tributa ĩcõmoda porro ex silue¬
stri maligna cu diuina sapĩa intelligentiaq opificis
dei silue seuere atq efficaciter psuaderet p̾bere cul¬
tui atq exornationi sue patientia. Persuasio uõ nõ
nisi aĩantib uitaq fruentib adhibeat᷑. luib hebrei cõ¬
cinunt cu dicunt homini quidẽ adeo data c̃e aĩas
ex inspiratione celesti qua rõnem & aĩam rõnabilẽ
appellant. Mutis u̾õ & agrestib ex silua rationis
exꝑte uissũ dei uiiis aĩantib bestiis terre gremio

Expanded text:
uero sine generatione sed anima praeditam, quando ante illustrauero sine generatione sed anima praeditam, quando ante illustrationem quoque motu instabili atque inordinato dixerit eam fluctuasse, cum motus intimus genuinusque sit uiuentium proprius, quoque idem saepe alias duas esse mundi animas dixerit, unam malignam ex silua, alteram beneficam ex deo. Existentibus itaque bonis ac malis, bona quidem ex anima benefica mundo tributa, incommoda porro ex siluestri maligna, cum diuina sapientia intellegentiaque opificis dei siluae seuere atque efficaciter persuaderet praebere cultui atque exornationi suae patientiam, patientia uero non nisi animantibus uitaque fruentibus adhibeatur. Quibus Hebraei concinunt, cum dicunt homini quidem a deo datam esse animam ex inspiratione caelesti, quam rationem et animam rationabilem appellant, mutis uero et agrestibus ex silua rationis expertem, iussu dei uiuis et animantibus bestiis terrae gremio
Abbreviated transcription (Latin):
tunam. non in artib hoiũu. non in natura. non in cor¬
porib aĩaliu. nec uͬõ in arborib ac scirpib. non ĩ frugib.
non ĩ aeris serie. nec in aque tractu. nec in ip̃o quide
celo. ubiq miscente se puidentie de teriori nã. quasi
quoda piaculo. Idemq nudam silue imaginẽ demon¬
strare & uelut in lucem destrue studens detractis oĩb
singulati corporib que gremio eius formas inuicẽ mu¬
tuant᷑ & inuicem mutant ip̃m illud quod ex egesti¬
one uacuatũ est aĩo considerari iubet. eaq siluam
& necitatem cognoi̾at. ex qua dicit mũdi machinã
ꝯsticisse. deo psuadente. necessitate obsecũ dante. hec est
pythagore de originib asseuatio. Supest ip̃i nobis ad
tractandum platonis de silua sentẽna. quam diu̾se inter¬
pretati uident᷑ auditores platonis. Iuippe alii gn̾ata dici
ab eo putauerũt u̾ba quedam potius q̃ rem secuti. Alii

Expanded text:
tunam, non in artibus hominum, non in natura, non in cortunam, non in artibus hominum, non in natura, non in corporibus animalium, nec uero in arboribus aut stirpibus, non in frugibus, non in aeris serie nec in aquae tractu, nec in ipso quidem caelo, ubique miscente se prouidentiae deterioris naturae quasi quodam piaculo. Idemque nudam siluae imaginem demonstrare et uelut in lucem destituere studens, detractis omnibus singillatim corporibus quae gremio eius formas inuicem mutuantur et inuicem mutant, ipsum illud quod ex egestione uacuatum est animo considerari iubet, eamque «siluam» et «necessitatem» cognominat; ex qua et deo mundi machinam constitisse deo persuadente, necessitate obsecundante. Haec est Pythagorae de originibus asseueratio. Superest ipsa nobis ad tractandum Platonis de silua sententia, quam diuerse interpretari uidentur auditores Platonis. Quippe alii generatam dici ab eo putauerunt uerba quaedam potius quam rem secuti, alii
Abbreviated transcription (Latin):
sant᷑ ꝓuidentie cõsulta eius impugnare gestiens mali¬
cie sue uirib. s ꝓudentia quidẽ dei ẽ opus & officiu.
Ceca uo fortuitaq temeritas & ex prosapia silue. ut
sit euidens iuxta pythagoram dei silueq item ꝓuiden
silue ornatus accesserit. Ip̃ãm quidẽ matrẽ esse factam
corporeoꝵ & natiuoꝵ deoꝵ. fortuna uõ euis ꝓsꝑam
limitari oĩo nequiret. Deus itaq silua magnifica uir¬
tute comebat. Uitiaq eius õifariam corigebat non int̾¬
ficiens ne nͣa siluestiis funditus interiret. nec uͬo pmitte̾s
porrigi dillatariq passim. s ut manẽte na que ex ĩ cõ¬
modo hĩtu ad ꝓsꝑitatem deuocari ꝯmutariq possit or¬
dinem ĩordinate cõfusioni modũ ĩmoderationi & cultũ
infelicitati ꝯiungens totu statu eius illustrando atq
exomando ꝯu̾tit. Deniq negat mueĩre Numeniul
& recte negat ĩmunem auitiis usq quaq gn̾atoꝵ for¬

Expanded text:
rsatur prouidentiae consulta eius impugnare gestiens malirsatur prouidentiae consulta eius impugnare gestiens malitiae suae uiribus; sed prouidentia quidem est dei opus et officium, caeca uero fortuitaque temeritas ex prosapia siluae, ut sit euidens iuxta Pythagoram dei siluaeque, item prouctam, sed postquam siluae ornatus accesserit, ipsam quidem matrem esse factam corporeorum et natiuorum deorum, fortunam uero eius prosperam rale uitium limari omnino nequiret. Deus itaque siluam magnifica uirtute comebat uitiaque eius omnifariam corrigebat non interficiens, ne natura siluestris funditus interiret, nec uero permittens porrigi dilatarique passim; sed ut manente natura quae ex incommodo habitu ad prosperitatem deuocari commutarique possit, ordinem inordinatae confusioni, modum immoderationi et cultum foeditati coniungens totum statum eius illustrando atque exornando conuertit. Denique negat inueniri Numenius — et recte negat — immunem a uitiis usque quaque generatorum for
Abbreviated transcription (Latin):
mũdus. Ergo uixta platonẽ mũdo bona sua dei tan¬
ꝗ̃ patris liberalitate locata sunt. Mala nõ matris silue
uitio cohesunt. Iuo in telligi datur stoycos frustra causan¬
nescio quã pu̾sitatem. cum que pueiunt ex motu stel¬
laꝵ ꝓuenire dicant᷑. stelle porro corpora sunt ignes¬
q celites. Om̃m quippe corpoꝵ silua nutux. ut etia
que siderens motus minus utiliter & ĩprospe trahat
originẽ trahere uideant᷑ esilua. in qua est multa in¬
tempies & imꝓuidus impetus. & casu atq ut libet ex¬
agitata p̾sumptio Itaq si deus eam correxit ut ĩ thy¬
meo loquitur plato redegitq in ordinẽ ex incon¬
dita & tarbulenta iactatione. certe confusa hec ĩtem¬
ꝑies euis casu quodã impsꝑa sorte habeat᷑. nec ex proui¬
dentie ꝯsultis salubrib. Ergo iuixta pythagoram silue
aĩa neq sine ulla est suba ut pleriq arbitrant᷑ & adu̾¬

Expanded text:
mundus. Igitur iuxta Platonem mundo bona sua dei tammundus. Igitur iuxta Platonem mundo bona sua dei tamquam patris liberalitate collata sunt, mala uero matris siluae uitio cohaeserunt. Qua ratione intellegi datur Stoicos frustra causanescio quam peruersitatem, cum quae proueniunt ex motu stellarum prouenire dicantur. Stellae porro corpora sunt ignesque caelites, omnium quippe corporum silua nutrix, ut etiam quae sidereus motus minus utiliter et improspere turbat originem trahere uideantur ex silua, in qua est multa intemperies et improuidus impetus et casus atque ut libet exagitata praesumptio. Itaque si deus eam correxit, ut in Timaeo loquitur Plato, «redegitque in ordinem ex incondita et turbulenta iactatione», certe confusa haec intemperies eius casu quodam et improspera sorte habebatur nec ex prouidentiae consultis salubribus. Ergo iuxta Pythagoram siluae anima neque sine ulla est substantia, ut plerique arbitrantur, et adue