comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sinuas reigestȩ qua litatẽ necessehabes tibi uditorẽ reddere infensũ
Qđ cũ contingit ñ contexte inquit narraredebebis. nec causcĩ om̃emindicare
sed singula s ccuisȩ partes ꝓponere : echis sicitĩ argum̃tta sub ponere utresdu¬
bia fidȩ ꝑagentis accipiat uolu nttete Prȩterea inquit cũ nihil ꝓdest narrta¬
tio p̃teriri debet Nihil autẽ prodest narratiotũ cũ itti ab aduersaa rus cau
sc iudicib exposita ẽ ut a nobis clit̃ narrandũ ñsit Deniq iã supͣ diximus
interdũ no portunolo coponinarrationẽ. Verũ hocgenus precepti differt
in id tẽpus quo dedis positione dicturus est. IONQUẼ AOMODŨ causC pos

Expanded text:
sinuas rei gestae qualitatem, necesse habet tibi auditorem reddere infensum. sinuas rei gestae qualitatem, necesse habet tibi auditorem reddere infensum. Quod cum contingit, non contexte, inquit, narrare debebis nec causam omnem indicare, sed singulas causae partes proponere et his statim argumenta supponere ut res dubia fidem pro agentis accipiat uoluntate. Praeterea, inquit, et cum nihil prodest narratio praeteriri debet. Nihil autem prodest narratio cusa iudicibus exposita est ut a nobis aliter narrandum non sit. Denique iam supra diximus interdum non opportun loco poni narrationem. Verum hoc genus praecepti differt in id tempus quo de dispositione dicturus est. NON QVEMADMODVM CAVSA POS
Abbreviated transcription (Latin):
Inet parte ortitionis collocatur Inquares postulat. Quode genere agem&
tum : cũ dedispositione dicemꝰ nã hoc ad dispositionẽ ꝑtinet¬
upra docuit quȩ innarratione seruanda sint etquẽ ad modũ facienda
Nunc inipst̃ narrationẽ .iIIͦI. p̃ceptadat. Quȩstio ẽ enĩ a nubiq: narrandũ sit
Deinde sin crrandũ quolo conarrandũ Postremo sitti narre t᷑quẽ ad modum
cecusc postul& Non ubiq narrtndũ ẽ inquit Etenĩ cũ ob est narratio. p̃te¬
reunda .ẽ. Eccũ nihil ꝓdest p̃tereunda est. Deindeinquit uidendũ est . qi o loco
narrandũ sit Sȩpeenĩ post argum̃ta Narrandũ ẽ. ut cicero inmilonia na
fecit Postremoscđm causȩ genus narrandũ ẽ ut quod ñ ẽ. p̃tereundũ non
p̃tereas qđ p̃tereundũ p̃tereas Ob est tunc cũ ipsius rei gestȩ ex positio
magnã excipit offensionẽ : Obest inquit narratio sicũ aperis atq in¬

Expanded text:
in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus tum, cum de dispo- sitione dicemus; nam hoc ad dispositionem pertinetupra docuit quae in narratione seruanda sint et quemadmodum facienda; nunc in ipsam narrationem quattuor praecepta dat. Quaestio est enim an ubique narrandum sit; deinde, si narrandum, quo loco narrandum; postremo, si ita narretur quemadmodum causa postulet. Non ubique narrandum est, inquit; etenim cum obest narratio praetereunda est et cum nihil prodest praetereunda est. Deinde, inquit, uidendum est quo loco narrandum sit; saepe enim post argumenta narrandum est, ut Cicero in Miloniana fecit. Postremo secundum causae genus narrandum est, ut quod non est praetereundum non praetereas, quod praetereundum praetereas. OBEST TVNC, CVM IPSIVS REI GESTAE EXPOSITIO MAGNAM EXCIPIT OFFENSIONEM. Obest, inquit, narratio, si, cum aperis atque in
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpora unũ ꝑspaciũ iđ ꝑ int̃ uallũ aliud ꝑ oportunitatẽ : Spaciũ ẽ ut unꝰ alt̃
multidies mensis menses a nni Oportunitas ẽ occasio ex hominũ actib: strciti
ubellũ pax ludi seditio Hoc ẽ ergo quoait Si tẽpusidoneũ sis pacusatis :
Iã cũ cut sitẽpus idoneũ ostendit tẽpus. eẽ ꝑ oportunitatẽ Inihil prosit.
VVD aut̃ p̃terea c̃siderare oportebit ne aut cũ obsitnarratio aut cum
Obẽtũ cũ ipsius reigestȩ expositio magnã excipit offensionẽ Quã argu
mentando et causã cigendo leniri oportebit. Qđcũ acciderit mẽbra
festĩraitionẽ accõmodare . ut uulneri presto medicamentũ sit : etodiũ
statĩ defensio mitiget : Nihil ꝓdest narratiotũ cũ aut ab aduersarus
reexposita nra nihil int̃ ẽ . Iterũ aut alio modo narrare. aut abhisqui
audiunt itatene t᷑ negotiũ ut nra nihilint̃ sit eos alio pacto docere
Quod cũ ciccidit. ominonarratione suꝑ sedendũ est. Nonlocodicit᷑. cũ ñ

Expanded text:
tium, id est per interuallum, aliud per opportunitatem. Spatium est ut unus, alter, multi dies, menses, anni. Opportunitas est occasio ex hominum actibus facta, ut bellum, pax, ludi, seditio. Hoc est ergo quod ait 'si tempus idoneum, si spatii satis'. Iam cum ait 'si tempus idoneum' ostendit tempus ed autem praeterea considerare oportebit, ne, aut cum obsit narratio aut cum obest tum, cum ipsius rei gestae expositio magnam excipit offensionem, quam argu- mentando et causam agendo leniri oportebit. quod cum accidet, membrfestim rationem accommodare, ut vulneri praesto medica- mentum sit et odium statim defensio mitiget. nihil prodest narratio tum, cum ab adversariis re exposita nostra nihil interest iterum aut alio modo narrare; aut ab iis, qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere. quod cum accidit, omnino narratione supersedendum est. non loco dici- tur, cum non
Abbreviated transcription (Latin):
tulat narrat᷑ cũ aut id quod aduersario prodest dilucide etornate expo
uitur autid quodipsũ adiuuat obscuredicit᷑e t neglegent̃. Quare uthoc
uitiũ uidet᷑. om̃ia torquenda sunt ad cõmodũ suȩ causȩ contraric quȩ p̃

Expanded text:
tulat, narratur, cum aut id, quod adversario prodest, dilucide et ornate expo- nitur aut id, quod ipsum adiuvat, obscure dicitur et neglegenter. quare, ut hoc vitium vitetur, omnia tor- quenda sunt ad commodum suae causae, contraria, quae p
Abbreviated transcription (French):
ila absqssolomodo P ERSONA si ꝑsonarũ dignitates seruabunt̃
CAVSA si c aus& stictorũ exstabunt : FACVLTAS si fuis sestccultate s uidebunt᷑ TEPVS

Expanded text:
illa absque solo modo. Persona, SI PERSONARVM DIGNITATES SERVABVNTVR; illa absque solo modo. Persona, SI PERSONARVM DIGNITATES SERVABVNTVR; causa, SI CAVSAE FACTORVM EXSTABVNT; facultas, SI FVISSE FACVLTA
Abbreviated transcription (Latin):
rationerit Deinde qđ agimꝰ a populirumore nabhorreat Scilicet
ne contra consuetudinẽ audientiũ loquaris: Siapud roma nos narres
contralustitiã etsiapud scithas mores barbaro srep̃hendas. Postremo
siid qđ agimꝰ cũ eorũ quicũq audiunt iudicaturi opinione c̃sentiat
ttq narrationẽ ꝓbabilẽ eẽ dicit sinea sint septẽ illa quis quid cur ub
quando quẽ ad modũ quib ad miniculis. Sed cũ amĩã hicposuerit unũ
parrationis ñ posuit. Non eni in modo fides fit sed magis auxesiscrimi¬
nis Etqm̃ p̃ceptt hȩc et ad coniecturã ac cõmoda uerant ubi stutũ
neꝗtitur merito modus eẽ ñ debuit. qr modus ñ excutit᷑ nisicũ faccũ
concedit᷑ Cũ aut̃ in c̃iectura ubi stactũ negat᷑ om̃ino. eẽ ñ poterit.
multo magis clibi modus ñerit: Siaut̃ inreliquis sttitib fuerit au¬
resis sactierit ñ pbabilis narrationis expositio Ergo hicuid eamuii

Expanded text:
ratio non erit. Deinde ut id quod agimus a populi more non abhorreat, scilicet ne contra consuetudinem audientium loquaris, si apud Romanos narres contra iustitiam et si apud Scythas mores barbaros reprehendas. Postremo, si id quod agimus, cum eorum quicumque audiunt iudicaturi opinione consentiat. Itaque narrationem probabilem esse dicit si in ea sint septem illa: quis, quid, cur, ubi, quando, quemadmodum, quibus adminiculis. Sed cum omnia hic posuerit, unum praecepta probabilis narrationis non posuit. Non enim in modo fides fit, sed magis auxesis criminis. Et quoniam praecepta haec et ad coniecturam accommodanda erant, ubi factum negatur, merito modus esse non debuit, quia modus non excutitur, nisi factum conceditur. Cum autem in coniectura, ubi factum negatur, omnino esse non potent, multo magis alibi modus non erit. Si autem in reliquis statibus fuerit auxesis facti erit, non probabilis expositio. Ergo hic uideamus septem
Abbreviated transcription (Latin):
tis confirmabit᷑. quib: talis talis doceatur . ut potuerit causis cõmoueri: Hȩc igit᷑
accusator dic& et cũ uol& alios defendere. quib: fuisse causa stciendidec la¬
rabitur Deinde adiunget etiã alios locos quos defensori tullius dabit. ad sepur

Expanded text:
tis confirmabitur, quibus talis doceatur ut potuerit causis commoueri. Haec igitur accusator dicet, cum uolet alios defendere quibus fuisse causa faciendi declarabitur. Deinde adiunget etiam alios locos quos defensori Tullius dabit ad se pur
Abbreviated transcription (Latin):
ris quoq studiis. amultis eligere homiues cõmodissimũ quodq qua sele
uni alicui certo ueleͥt adicere. minus in arrogantiã offenderent. nop
tanto pere inuitus ꝑseuerarent. aliquanto leuus ex inscientia laboso¬
rent. Acsipar innobis huius artis atq in illo picturȩ scientia fuuses

Expanded text:
ris quoque studiis a multis eligere homines commodissimum quodque quam sese ris quoque studiis a multis eligere homines commodissimum quodque quam sese uni alicui certe vellent addicere, minus in arrogan- tiam offenderent; non tanto opere in vitiis perse- verarent; aliquanto levius ex inscientia laborarent. ac si par in nobis huius artis atque in illo picturae scientia fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
nib: expartib: ꝑfectũ natura expoliuit. Itaq: tã quã cȩteris ñsit ha¬
bitura qđ largiatur siuna cuncta c̃cesserit. aliud alii cõmodi. ali¬
quo adiuncto in cõmodo munerat᷑. Qđ quoniã nobis quoq uolunta¬
tis accidit ut artẽ dicendi perscriberemꝰ non unũ aliqđ ꝓposuimus
exemplũ cuius om̃s partes quocũq: essent ingenere exprimendȩ nob̵
uecessariȩ uiderent᷑. sed omib: unũ in locũ coactis scriptorib: quod quis q
cõmodissime p̃cipere uidebat᷑ exscerpsimꝰ & ex uariis ingeniis excellentissi¬
ma quȩq libauimus: Ex hi s enĩ qui nomine & memoria digni sunt. nec nihil
optime nec omĩa p̃clarissime quis quã dicere Nobis uidebatur. Qua propterstil¬
titiauisa ẽ. aut ab ene inuentis alicuiꝰ recedere. si quo inuitio eiꝰ offenderemur
Aut aduitia eiꝰ quoq accedere. cuisꝰ aliquo bene p̃cepto ducerem. Qdsuncete¬

Expanded text:
nibus ex partibus per- fectum natura expolivit. itaque, tamquam ceteris non sit hanibus ex partibus per- fectum natura expolivit. itaque, tamquam ceteris non sit habitura quod largiatur, si uni cuncta concesserit, aliud alii commodi aliquo adiuncto incommodo mu- neratur. Quod quoniam nobis quoque voluntatis accidit, ut artem dicendi perscriberemus, non unum aliquod pro- posuimus exemplum, cuius omnes partes, quocumque essent in genere, exprimendae nobis necessarie vi- derentur; sed omnibus unum in locum coactis scripto- ribus, quod quisque commodissime praecipere vide- batur, excerpsimus et ex variis ingeniis excellentis- sima quaeque libavimus. ex iis enim, qui nomine et memoria digni sunt, nec nihil optime nec omnia prae- clarissime quisquam dicere nobis videbatur. quapropter stultitia visa est aut a bene inventis alicuius recedere, si quo in vitio eius offenderemur, aut ad vitia eius quoque accedere, cuius aliquo bene praecepto duceremur. quodsi in cete
Abbreviated transcription (Latin):
niatȩ multũ om̃ib: corporũ uirib: et dignitatib: ante steter atq: honestissimas
exg̃ imnico certamine uictorias domũ cũ laudemaxima retulerunt Cũ
pue rorã igitur formas & corpora magno hic operemiraret᷑ horũ ini¬
quiunt illis orores sunt apud nos uirgines Qua requa sint illȩ dignitate
noesexhis suspicari Preb ete igitur mihi quȩso inquit ex istis uirgiatib: for¬
mosissimas dũpingo d qđ pollicitus sũ uob̵ ut mutũ insimula crũ ẽxaauim ab
enoplo uertas trans ferat᷑. Tunccroto niatȩ publico de consilio uirgines
unũ inlo cũ conduxer etpictori quẽ uellet eligenidi potestatẽ dederunꝰ
llecrtẽ quinq: delegit : Quarũ nomina multi poetȩ memoria epro¬
dideruut. quod es ẽssent iudicio probeccȩ quipul critudiuis habe¬
Ire
uerissimũ iudiciũ debuiss& Neq: enĩputauit omĩa quȩ quȩ reret adue¬
nustatẽ unose incorpore repperire posse. ideo qđ nihilsiplici ingeñre om¬

Expanded text:
niatae multum omnibus corporum viribus et dignitatibus antisteterunt atque honestissimas ex gymnico certamine victorias domum cum laude maxima rettulerunt. cum puerorum igitur formas et corpora magno hic opere miraretur: Horum, inquiunt illi, sorores sunt apud nos virgines. quare, qua sint illae dignitate, potes ex his suspicari. Praebete igitur mihi, quaeso, inquit, ex istis virgini- bus formonsissimas, dum pingo id, quod pollicitus sum vobis, ut mutum in simulacrum ex animali exemplo veritas transferatur. tum Crotoniatae publico de con- silio virgines unum in locum conduxerunt et pictori quam vellet eligendi potestatem dederunt. ille autem quinque delegit; quarum nomina multi poe+tae memo- riae prodiderunt, quod eius essent iudicio probatae, qui pulchritudinis habere verissimum iudicium de- buisset. neque enim putavit omnia, quae quaereret ad venustatem, uno se in corpore reperire posse ideo, quod nihil simplici in genere om
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ꝓpt̃ hȩo formatalit̃ adiudicium ueniebat: Aꝑud ipsum uͦp̃torẽ
cumlitis ipsius forma componeret᷑. illic partes anexcipiebant aliquid.

Expanded text:
etiam propter hoc formata lite ad iudicium ueniebatur. Apud ipsum uero praetorem, cum litis ipsius forma componeretur, illic partes aut excipiebant aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
horũ unũ qđq: in rep̃hensione. autñ eẽ signo. aut parũ magnoee. aut
a sepotius quã ab aduers arisstare. autom̃ĩ nostilsodici. aut in aliã qͦq
suspicionẽ ducipossedemonstrabit᷑ Cum autem ꝓcõpartibili aliqͥd
rit sidemonstrabit᷑ diuersũ esse. Genere. Natura Vi. Magnitudine
tẽpore. Loco persona opinione: Acsiqͦ in numero illud quod ꝑsimilitudinẽ affe¬

Expanded text:
horum unum quodque in reprehensione aut non esse signo aut parum magno esse aut horum unum quodque in reprehensione aut non esse signo aut parum magno esse aut a se potius quam ab ad- versariis stare aut omnino falso dici aut in aliam quo- que suspicionem duci posse demonstrabitur. Cum autem pro conparabili aliquid test diversum genere, natura, vi, magnitudine; tempore, loco, persona, opinione. Quo in numero illud, quod per similitudinem affe
Abbreviated transcription (Latin):
Nã frequent̃ ec semeluis apuella potest ad amari. Vt in eunuchoadamat
cherea Et in uirgilio Vtuidi ut perii . ut mem alus abstuliterror: His ittq: .V.
modis. credibilepoteritrep̃hendi siaut ꝑspicuestlsũ eẽ ostendat᷑ aut con¬
uersũ ex contraria parte nihil: ominuscredibilesit. aut suncredibile de¬
monstret᷑ autsi quod paucorũ est. om̃i ũeẽdicat᷑ autsiqđ raro fit idnũꝗ fieri posse
Vod aut̃ prosigno sumet᷑ id ex his demlocis quib: c̃firmat᷑ in firma dicat᷑¬
bit᷑ Nã in signo primũ uerũ eẽ ostendio portet. deinde eẽ eiꝰ reisignũ
propriũ quadereagitur. ut cruorẽ cȩdis De in defecctũ eẽ qđ ñ opor¬
tuerit. aut ñ stictũ qđ oportuerit : Postre moscisseeũ dequo q̃rit᷑ eiꝰ rei
legẽ et c̃suetudinẽ Nã heȩ ressunt signo at tributȩ : quas diligentius
aperiemus cũ separatĩ deipsa c̃ieccurtli c̃stitutione dicemus Ergo

Expanded text:
nam frequenter et semel uisa puella potest adamari, ut in Eunucho adamat nam frequenter et semel uisa puella potest adamari, ut in Eunucho adamat Chaerea, et in Vergilio: "ut uidi, ut perii, ut me malus abstulit error". His itaque quinque modis credibile potent reprehendi, si aut perspicue falsum ostendatur, aut conuersum ex contraria parte nihilominus credibile sit, aut si incredibile demonstretur, aut si quod paucorum est omnium esse dicatur, aut si quod raro fit, id numquam faeri posseod autem pro signo sumetur, id ex isdem locis, quibus confirmatur, infirmabitur. nam in signo primum verum esse ostendi oportet; deinde esse eius rei signum proprium, qua de agitur, ut cruorem caedis; deinde factum esse, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit; postremo scisse eum, de quo quaeritur, eius rei legem et consuetudinem. nam eae res sunt signo adtributae; quas diligentius aperiemus, cum separatim de ipsa coniecturali constitutione dicemus. ergo
Abbreviated transcription (Latin):
aliud aloco. Illud aut̃ quod t̃tiũ uidet᷑ exẽplo illi quod sub extremo modo
positũ ẽ. congruũ ñ tertiũ est exẽplũ. sed secundi c̃lusio. Vt primũ exẽplũaẜ
sonis sit qͥ pauperes sunt his antiqͥor officio pecunia ẽ Scđmexẽplũ alo cosit
Quilocus desertus ẽ in eocedẽ factã eẽ oportet: In loco celebri homo occidiqͥ
potuit: Ittiq hoc p̃ceptũ teneredebemꝰ quod ex at tributisꝑsonȩ maxime
credibile argum̃tũ c̃ficit᷑ Est tam̃ et institis credibile Signũ aut̃ ñ fisi ex
fuctis c̃fici Scire tam̃ debemꝰ ex at tributis ꝑsone fieri. et necessariũ argum̃tũ
Sidicas pedib eger quinqͣ ginta milia qͥ potuit ãbulare : Postremocredibile
argum̃ tũ potestrep̃hendi si id qđ rarosit nũ ꝗ fieripossedicat᷑ . Vt puita
Nemoẽ qͥpuellã p̃teriens ad amet. Hoc rursus generalit̃ qr dictũ ẽ potest rep̃hendi

Expanded text:
aliud a loco. Illud autem quod tertium uidetur, exemplo illi quod sub extremo modo aliud a loco. Illud autem quod tertium uidetur, exemplo illi quod sub extremo modo positum est congruum, non tertium est exemplum, sed secundi conclusio, ut primum exemplum a personis sit QVI PAVPERES SVNT, HIS ANTIQVIOR OFFICIO PECVNIA EST, secundum exemplum a loco sit QVI LOCVS DESERTVS EST, IN EO, CAEDEM FACTAM ESSE OPORTET; IN LOCO CELEBRI HOMO OCCIDI QVI POTVIT? Itaque hoc praeceptum tenere debemus, quod ex attributis personae maxime credibile argumentum conficitur; esse tamen et in factis credibile, signum autem non nisi ex factis confici. Scire tamen debemus ex attributis personae fieri et necessarium argumentum, si dicas: 'pedibus aeger quinquaginta milia qui potuit ambulare?'. Postremo credibile argumentum potest reprehendi, si id quod raro fit numquam fieri posse dicatur, ut puta 'nemo est, qui puellam praeteriens adamet'. Hoc rursus, quia generaliter dictum est, potent reprehendi;
Abbreviated transcription (Latin):
et stlsũ Seduerũ duplexẽ nuncid quodueregestuẽ nuncid quoduere
gestũ eẽ qͥb: dã rationib: apꝓbatur Ittiq sȩpe quoduerũ ẽ ꝙ stlsũ eẽ non
potest incredibileẽ . Verũ enĩ qđ simon uolauit sed iam̃ in credibileẽ
Deinde sidicas unodie duas c̃trouersias ꝑscripsi cũ ñ ꝑscripseris. in reqͥdẽ
hendi potest si qđ paucorũ ẽ. omi ũ eẽ dicat᷑ ut puiti. Qui pauperes sunt
his ñ officiũ magis ꝗ pecunia ẽ cordiẽ : Hocqr genera lic̃ dictũ ẽ rep̃hendi
potest. Nã possunt aliqͥpauperes inueniri. qͥb: officiũ magis cordisitq
pecunia. Nec nos mouetit quod in argum̃to credibili. quod qdẽ exꝑsonis
fieri diximus exẽplũ deloco posuerit Credibile enĩ argum̃tũ iđꝓbabile
maximeqͥdẽ ꝑsonarũ ẽ . Sed fit etiã ex attributis negotio iđ ex loco. tẽpore
uel reliquis Ittq sub hoc mͦ rep̃hensionis. duo exẽplaposuit . unũ aꝑsona

Expanded text:
erum duplex est; nunc id quod uere gestum est, nunc id quod uere gestum esse quibusdam rationibus adprobatur. Itaque saepe quod uerum est, quia falsum esse non potest, incredibile est. Verum est enim quod Simon uolauit, sed tamen incredibile est. Deinde si dicas: 'uno die duas controuersias perscripsi' cum non perscripseris, in re quideehendi potest si quod paucorum est omnium esse dicatur, ut puta: 'qui pauperes sunt, his non officium magis quam pecunia cordi est'. Hoc quia generaliter dictum est, reprehendi potest; nam possunt aliqui pauperes inueniri, quibus officium magis cordi sit quam pecunia. Nec nos moueat quod in argumento credibili, quod quidem ex personis fieri diximus, exemplum de loco posuerit; credibile enim argumentum, id est probabile, maxime quidem personarum est, sed fit etiam ex attributis negotio, id est ex loco, tempore uel reliquis. Itaque sub hoc modo reprehensionis duo exempla posuit, unum a persona,
Abbreviated transcription (Latin):
uic̃ quã scipientiã malit. Hocittiq stilsũẽ ut etiã siunꝰ fuerit inuentus qͥsapien¬
tiã malit argum̃tũ aduersariistilsũ eẽdicat᷑ Exc̃trario quoq credibileerit
siqd ab aduersarus procredibiliplatũ nihilominꝰ credibile sit si c̃uerttt᷑ itputti
Quis est qui ñ officuicupidior quã pecuniȩ sit: hoc utiq ab aduersarioꝓ credibili
ꝓlatũ est qđ c̃uersũ nihilominus credibileẽ sidicas Quis ẽ qͥ non pecuniȩ cupidior
quã officiisit: Ergo credibilerep̃hendit᷑. quod ex contraria parte conuersu
nihilominꝰ credibile potestuideri Incredibile aut̃ dicet᷑ qđ ab hominũ opinione
dissentit. Ethoc int̃erit int̃stilsũ et in credibile. quod stilsũ in ipsa reẽ. incredi¬
bile uͦ inopinione Ittq in qͥt incredibilȩ ẽ ut puta siauarusdicat᷑ mediocris

Expanded text:
NIAM QVAM SAPIENTIAM MALIT. Hoc itaque falsum est, ut etiam si unus fuerit inuentus qui sapienNIAM QVAM SAPIENTIAM MALIT. Hoc itaque falsum est, ut etiam si unus fuerit inuentus qui sapientiam malit, argumentum aduersarii falsum esse dicatur. Ex contrario quoque credibile erit, si quid ab aduersariis pro credibili prolatum nihilominus credibile sit, si conuertatur, ut quis est, quin officii cupidior quam pecuniae sit?'. Hoc utique ad aduersario pro credibili prolatum est, quod conuersum nihilominus credibile est, si dicas: 'quis est, quin pecuniae cupidior quam officii sit?'. Ergo credibile reprehenditur, quod ex contraria parte conuersum nihilo minus credibile potest uideri. Incredibile autem dicetur quod ab hominum opinione dissentit. Et hoc intererit inter falsum et incredibile, quod falsum in ipsa re est, incredibile uero in opinione. Itaque, inquit, incredibile est, ut puta, si auarus dicatur mediocris
Abbreviated transcription (Latin):
Aut erit omino incredibile utsi aliquẽ consteteẽ auarũ dicat alicuiꝰ me¬
diocris officiicausa semaximã petuniã neglexisse : Aut siqđ in qͥb: dãreb:
aut hominib: aaccidit id omĩb: dicit᷑ usuuenire hoc pacto. Qui pauperes
sunt his antiqͥor officio pecuniaẽ. Quilocus desertus ẽ in eocȩdẽ sactt̃
eẽ oportet In lococelebri homooccdiqui potuit : Autsid qđ racrofit.
gum̃to fueritꝓlatũ quinq: id modis possumꝰ rep̃hendere . Siaut inqͥt qđ solidũ
acprimũ ẽ argum̃tũ ipsũ stilsũ eẽ docetimꝰ. autsi ex contraria quoq: parte:
credibile eẽ monstremus. Autsi omi noerit incredibile. autsi ineo id qđ paucorũ
est om̃iũ eẽ dicat᷑ Aut sud qđ raro c̃tingit fieri om̃ĩ nodeneget᷑ Falsũ ẽ quod
iprestilsũ est et qđ omi no aliter eẽ contendimus sicut ipse ait Nemoẽ qͥ ñ pecu¬

Expanded text:
aut erit omnino incredibile, ut si aliquis, quem constet esse avarum, dicat alicuius meaut erit omnino incredibile, ut si aliquis, quem constet esse avarum, dicat alicuius mediocris officii causa se maxi- mam pecuniam neglexisse, aut si, quod in quibusdam rebus aut hominibus accidit, id omnibus dicitur usu venire, hoc pacto: qui pauperes sunt, iis antiquior of- ficio pecunia est; qui locus desertus est, in eo caedem factam esse oportet; in loco celebri homo occidi qui potuit? aut si id, quod raro fit, gumento fuerit prolatum, quinque id modis possumus reprehendere; si aut, inquit, quod solidum ac primum est argumentum, ipsum falsum esse doceamus, aut si ex contraria quoque parte credibile esse monstremus, aut si omnino erit incredibile, aut si in eo id quod paucorum est, omnium esse dicatur, aut si id quod raro contingit, fieri omnino denegetur. Falsum est quod in re falsum est et quod omnino aliter esse contendimus, sicut ipse ait: NEMO EST, QVIN PECV
Abbreviated transcription (Latin):
Sũpta sunt q̃cũq nobis ad fidẽ sumimꝰ: Ad fidẽ aut̃ sumimꝰ argum̃tũ Ergo ar¬
gum̃ta sũpia sunt Et qm̃ argum̃ tũ ñ nisi ex confesso fit recte ea q̃ ex corl¬
fessis argum̃ tasumimus sũpta dicunt᷑. Sunt aut̃ sũpta sẽꝑ quatuor ꝓba¬
bilia tria necessaria. Probabile enĩ argum̃tũ inquatuor diuidit᷑ CREDIBIls
SICNŨ CÕPARABILE IUDICaTŨ : Necesscriũ intria diuidit᷑ CõllexioN
ENVMERATIOÑ SIPLICẼ CONCLVSIONT̃ Ittq quia septẽ argum̃ta septẽ sũpta sunt
dequib: argum̃tis cũ aduersarius qđ cũq: sibi ad fidẽ sũ pserit tucontinuo certis
modis poteris rep̃hendere : Quos modo sacicerone traditos. in singula sũpta re¬
p̃hendenda diligent̃ debemus adtendere atq: retinere. moc¬
Nemoest quiñ pecciniã quã sapientiã malit. Aut ex contrario qͦq:
credibile aliqͥd habebit hocmͦ. Q uis ẽ qͥnonofficii cupidior quã pecuniȩ sit

Expanded text:
nobis ad fidem sumimus; ad fidem autem sumimus argumentum; ergo argumenta 'sumpta' sunt. Et quoniam argumentum non nisi ex confesso fit, recte ea quae ex confessis argumenta sumimus sumpta dicuntur. Sunt autem sumpta semper quattuor probabilia, tria necessaria; probabile enim argumentum in quattuor diuiditur, credibile, signum, comparabile, iudicatum; necessarium in tria diuiditur, complexionem, enumerationem, simplicem conclusionem. Itaque quia septem argumenta, septem sumpta sunt; de quibus argumentis cum aduersarius quodcumque sibi ad fidem sumpserit, tu continuo certis modis poteris reprehendere, quos modos a Cicerone traditos in singula sumpta reprehendenda diligenter debemus attendere atque retinere. Qmodo: nemo est, quin pecuniam quam sapientiam malit; aut ex contrario quoque credibile aliquid habebit, hoc modo: quis est, qui non officii cupidior quam pecuniae sit?
Abbreviated transcription (Latin):
ut similitudinẽ tollat & dicat aliud eẽ ineo qđ scriptũẽ. aliud
ieo qđ ad missũ ẽ. Acꝓpterea eẽ dissimile. & ñ debere accipi
exeo qd ĩcriptũẽ. ⁊ dqđ ñscriptũ ẽ : cũsit multa distantia dissimili

Expanded text:
ut similitudinem tollat et dicat aliud esse in eo quod scriptum est, aliud ut similitudinem tollat et dicat aliud esse in eo quod scriptum est, aliud in eo quod admissum est, ac propterea esse dissimile et non debere accipi ex eo quod scriptum est id quod non scriptum est, cum sit multa distantia. Dissimili
Abbreviated transcription (Latin):
Sed sunt aliȩ legesquȩ multa facere ꝓhibent parricidureũ. & dãp¬
natũ. exquib colligit᷑ &rã hfaciendi testamenti. illũ non habuisse
potestatẽ ltẽ multȩ leges sunt. testam̃toꝵ faciendoꝵ. ex quib: iterum
colligit᷑ hunc faciendi testam̃ti potestatẽ non habuisse. Tractatꝰ uero
hab & locos argum̃toꝵ tales Primũ ut scriptũ laudemꝰ. & confir¬
memꝰ: Deinde conferamꝰ cũ eo facto qđ colligimꝰ asscriptum .
Deinde ut simile eẽ doceamꝰ: deinde utsi illud aequũ sit ħquoq eẽ
aequum iudicemꝰ: Deinde utdicamꝰ . cũ deh scriptũ sit. curdea¬
lio scriptũ ñsit. Qđ quasi manifestũ fuerit exeo qđ scriptũ est.
&iã qđ scriptũ ñ sit & idcirco ascriptore legis p̃t̃missũ eẽ iudeat᷑
deinde doceamꝰ inmultis legib: multa p̃tiri. sed accipi ħacsi non
sint p̃terita. exhisscilic& quae scripta sunt: Haecdicit ꝗ uaitur
collectione. Qui contra pugnat. ante om̃a laborare deba

Expanded text:
sed sunt aliae leges quae multa facere prohibent parricidii reum et damnatum; ex quibus colligitur etiam hoc, faciendi testamenti illum non habuisse potestatem. Item multae leges sunt testamentorum faciendorum ex quibus iterum colligitur, hunc faciendi testamenti potestatem non habuisse. Tractatus uero habet et locos argumentorum tales: primum ut scriptum laudemus et confirmemus; deinde conferamus cum eo facto quod colligimus ad scriptum: deinde ut simile esse doceamus; deinde ut, si illud aequum sit, hoc quoque aequum esse iudicemus ; deinde ut dicamus, cur de hoc scriptum sit, cum de alio scriptum non sit, quod quasi manifestum fuerit ex eo, quod scriptum est, etiam id quod scriptum non sit, et idcirco a scriptore legis praetermissum esse uideatur; deinde doceamus in multis legibus multa praeteriri, sed accipi haec, ac si non sint praeterita, ex his scilicet quae scripta sunt. Haec dicit qui utitur collectione. Qui contra pugnat, ante omnia laborare debet
Abbreviated transcription (Latin):
one. Qd sĩ & contigerit hisdẽ argum̃tis utet᷑ qͦs sup̃ dedim ei ꝗuatur
collectione. Sinaut̃ non poterit uti hag& utostendat scriptũ solum
considerari oportere. Perichytari iura om̃a. si similitudines accipiant᷑.
Nicbilenĩ eẽ pene. qđ non alteri simile eẽudeat᷑. Postremi locis cõmu¬
nes ab eo ꝗutit᷑ ratiotinatione. extra scriptũ ꝑ coruecturã id qđ serip¬
tũ nẽ accipi oportere : deinde neminẽ posse scriptura cõplectiuni¬
ũsa. illũ tantũ modo benescribere legẽ. ꝗ quȩdã contingat Exꝗb
alia quȩ p̃teriit. in telligi possint. Loci u cõmunes contra eũ quicol¬
lectione nitit᷑ istisint Coniesturã ñ eẽ firmũ argum̃tũ. sedeẽ duu¬
nationẽ. deinde stulti eẽ scriptoris. ñ omã quȩ cauenda sunt. inlege
conscribere . I Hisqui ineo laco sint adimat potestatem. Neq ꝑmit¬
tat. sedut quasi ꝑmissio eẽuideat᷑. Collectiofit exalus.

Expanded text:
one; quod si ei contigerit, isdem argumentis utetur quae supra dedimus ei qui utitur collectione. Sin autem non poterit uti, hoc aget, ut ostendat scriptum solum considerari oportere; periclitari iura omnia, si similitudines accipientur; nihil enim esse paene, quod non alteri simile esse uideatur. Postremo loci communes sunt ab eo qui utitur ratiocinatione: extra scriptum per coniecturam id quod scriptum non est, accipi oportere; deinde neminem posse scriptura complecti uniuersa; illum tantummodo bene scribere legem, qui quaedam contingat ex quibus alia, quae praeterit, intellegi possint. Loci uero communes contra eum qui collectione nititur isti sunt; coniecturam non esse firmum argumentum, sed esse diuinationem; deinde stulti esse scriptoris non omnia quae cauenda sunt in lege conscribere. HIS, QVI IN EO LOCO SINT, ADIMAT POTESTATEM. Neque so permittat, sed ut quasi permissio esse uideatur, collectio fit ex aliis.
Abbreviated transcription (Latin):
uindicari Deindetiegare audiri oportert. id quod ineum crimipis conferĩ¬
dequio i sipse q ui conferit iudicium fieti noluent. etid quodiudicatũ nonsit.
qin fterto haberio portere. Postea inpudentiã demonstrare eorũ. quieiuin nuno

Expanded text:
vindicari. deinde negare audire oportere id, quod in eum criminis conferde quo is ipse, qui conferat, iudicium fieri noluerit, et id, quod iudicatum non sit, pro infecto habere oportere; postea inpuden- tiam demonstrare eorum, qui eum nun
Abbreviated transcription (Latin):
agere oport& aut ñ apud quos. quo tẽpore. qualege. quo crimine qua
porna oport&. translitiua dr̃ c̃stitutio qđ actio translationis & cõmutationis
indigere uideur. Cum inquit talis fuerit controuersla. ut in hoc sit tota

Expanded text:
 oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat, translatiua dicitur constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
negotio quȩ gestũ negotiũ c̃seqͤuntur. Haecbreui terhic rep&it.
quoniam iam in libroprimo tractata sunt: ac dic̃ in coniec turã om̃a genera
incidere ñ om̃s partes. ut in c̃tinentia negotu. ante negotũ in nego¬
tuapost negotiũ: facta om̃a insuspicionẽ uocemus. Item in gestione

Expanded text:
negotio, quae gestum negotium consecuntur. Haec breuiter hic repetit, quoniam iam in libro primo tractata sunt; ac dicit in coniecturam omnia genera incidere, non omnes partes, ut in continentia negotii, ante negotium, in negotio, post negotium facta omnia in suspicionem uocemus, item in gestione
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝑsona ẽ respondit Ic̃igitur uncires ẽ : Fit aut̃ altera cuait Dominegt¬
uit eẽ. Quc recũ sufficeret dominegauit eẽ habundauit reb: suꝑfluisqe
dixit ante respondit: Itcergo multos imittitio breuitatis decipit : Quicũ
res breuissime dicat᷑ : tam̃ qui plures quã o portet dicunt : Incipiuntbre¬
uesũ ẽẽ : Qaiã obrẽ inquit sibreues eẽ uolumꝰ ñ solũ uerba ñ necessaria p̃¬
terire debemꝰ sed etiã res APERTA utẽ narratio poterit eẽ siut quidq
primũ gestũerit utt primum ex ponet᷑ ecrerũ ac tẽporũ ordo seruibitur:
utitt narrent᷑ ut gescȩ reserunt autut potuis se geriuidebuntur : exponit¬

Expanded text:
tia persona est 'respondit'. Iam igitur una res est; fit autem altera, cum ait 'domi negatia persona est 'respondit'. Iam igitur una res est; fit autem altera, cum ait 'domi negauit esse'. Quare cum sufficeret 'domi negauit esse', abundauit rebus superfluis quia dixit ante 'respondit'. Ita ergo multos imitatio breuitatis decipit, qui cum res breuissime dicant, tamen, quia plures quam oportet dicunt, incipiunt breues non esse. Quamobrem, inquit, si breues esse uolumus, non solum uerba non necessaria praeterire debemus, sed etiam res. APERTA AVTEM NARRATIO POTERITprimum gestum erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur. hi
Abbreviated transcription (Latin):
et ñminus rerum non necessaricrũ quã uerborũ multitudine suꝑ sedendi :
epe inquit et sidictio in uerbis breuis ẽ. tam̃ longa efficit᷑. cũ nonoe¬
cessariȩ res innarratione ponunt᷑. Quod utnos nom p̃tereat primo nob
discendũ ẽ quẽ ad modũ possimus intelligere. quod ubicũq dicca sinc
singula uerba siguificant ressucis sitigulas. ut sedet. currit .eo. uerio
Item copulatiorationabilis uerborũ plurimorũ unã rẽ continet : Maximea ut̃
sun narratione sit cũ p̃missa uerba tertia ꝑsona conludit : Vt .a. lepidocũ
om̃ib: copiis ittilia pulso segnior neq: ninus grauis etmultiplex cura patres
exercebat. Hȩc tertia ꝑsona unã rẽfecit om̃ium superiorũ Ittiq in oratio¬
ne totreseruut. quot erunt tertiȩ ꝑsonȩ Ergo in hac oratione. Accessi
ad edes puerũ euocaui respondit. quȩ siuidominũ dominegauit eẽ ter¬

Expanded text:
et non minus rerum non necessaria- rum quam verborum multitudine supersedendum et non minus rerum non necessaria- rum quam verborum multitudine supersedendum epe, inquit, etsi dictio in uerbis breuis est, tamen longa efficitur, cum non necessariae res in narratione ponuntur. Quod ut nos non praetereat, primo nobis discendum est, quemadmodum possimus intellegere quod ubicumque dicta sint singula uerba significant re suas singulas, ut 'sedet, currit, eo, uenio'; item copulatio rationabilis uerborum plurimorum unam res continet, maxime autem si in narratione sit, cum praemissa uerba tertia persona concludit, ut: "M. Lepido cum omnibus copiis Italia pulso segnior neque minus grauis et multiplex cura patres exercebat". Haec tertia persona unam rem fecit omnium superiorum. Itaque in oratione tot res erunt quot erunt tertiae personae. Ergo in hac oratione: 'accessi ad aedes, puerum euocaui, respondit, quaesiui dominum, domi negauit esse', ter
Abbreviated transcription (Latin):
sit ñ ftcciendũ Et siñ ab eo inquit quo in proximẽ desitũ erit: deincepsincpit᷑
ide st ne areilla quã nuꝑ diximus. adoliã rẽsumamꝰ exordiũ Sidicas prost¬
tus urbesũ etcũ essem profectus ad ullã ueni ectũ uenis sẽ . Quare as quibre¬
uiter narraturus ẽ iterare nihil debet. ACMULTOS imitatio breui
catis decipit utcũ sebreues pucent eẽ. longiꝰ ssimi sint. cũdent operã uetes
multas breuidicant ñ ut om̃ĩ no pauca sresdicant et nom plures quã neces sesit
Naplerisq breuit uidet᷑ dicere: quitti dicit Accessi adedes puerũ e uoceaui
respondit quȩ siui dominũ dominegauit eẽ Hicetĩ etsi cocres breuitꝰ non
potuit dicere tam̃quia satis fuit dixississe dominega uit eẽ . fit rerũ mult¬
tudine longus Quare hȩc quoq ingenere uitanda ẽ breuictacis imutatio

Expanded text:
sit non faciendum. 'Et si non ab eo', inquit, 'quo in proxime desitum erit, deinceps incipietur', sit non faciendum. 'Et si non ab eo', inquit, 'quo in proxime desitum erit, deinceps incipietur', id est ne a re illa quam nuper diximus ad aliam rem sumamus exordium; si dicas 'profectus urbe sum, et cum essem profectus, ad uillam ueni, et cum uenissem'. Quare is qui breuiter narraturus est iterare nihil debet. tatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: Accessi ad aedes. puerum vocavi. respondit. quaesivi dominum. domi negavit esse. hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: domi negavit esse, fit rerum multitudine longus. quare hoc quoque in genere vitanda est bre- vitatis imitatio
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ narres quȩ ad causã ꝑtinent ñ etiã caliqua quȩ extra sunt equȩ ad ne¬
gotiũ minimeptinent : Et suta dicetur ut ñ nunquã exeo qđ dictũ sit id qđ
ponsit dictũ incelligatur Vt posita scđa quȩ sunt sua prima deda reNt
Sidicas indecũ reuersus essẽ utiq cũ dicis reuersus. ostendisti et ꝓ fectũ nescio quo
equenisse. postremoreuersu Et si ñ modo id quodob ẽ. uerũ etiã id qđ neq ob÷
nec adiuuat p̃teribit᷑ : Etenĩ quibreuitiiti studet ñ modo illa in narratione
futura uerũ etiã illaquȩ prosunt ut se mel dicant᷑ ñbis aut amplius Esi
ñ ab eo quopꝰ ximeͦ desitũ erit deincepsincipietur Prȩceptũ om̃e duplex ẽ.
Nunc eni ostendit quid faciendũ sit nuncquid ñ stciendũ Itti hiccicero
Insuperiorib ostendit quid esset innarratione fticiendũ punc ostendit qud

Expanded text:
tantum narres quae ad causam pertinent, non etiam aliqua quae extra sunt et quae ad netantum narres quae ad causam pertinent, non etiam aliqua quae extra sunt et quae ad negotium minime pertinent. ET SI ITA DICETVR VT NONNVMQVAM, EX EO QVOD DICTVM SIT, ID QVOD NON SIT DICTVM INTELLEGATVR. Vt posita secunda quae sunt sua prima declarent. Si dicas 'inde cum reuersus essem', utique cum dicis 'reuersus', ostendisti etprofectum nescio quo et peruenisse, postremo reuersum. ET SI NON MODO ID QVOD OBEST, VERVM ETIAM ID QVOD NEQVE OBEST NEC ADIVVAT PRAETERIBITVR. Etenim qui breuitati studet, non modo illa in narratione futura, uerum etiam illa quae prosunt ut semel dicantur, non bis aut amplius. ET SI NON AB EO QVO IN PROXIME DESITVM ERIT DEINCEPS INCIPIETVR. Praeceptum omne duplex est: nunc enim ostendit quid faciendum sit, nunc quid non faciendum. Ita hic Cicero in superioribus ostendit quid esset in narratione faciendum, nunc ostendit quid
Abbreviated transcription (Latin):
TSI NOΝ longius quã scituopus ẽ in narratione proceditur. T potest
et sinullã in rẽ aliã transibitur. et suta dicet᷑ ut non nunquã exeo qđ dictũ
sit id qđ ñ sit dictũ intelligatur et si non modo id quod ob ẽ uerũ etiã id
quod nec obẽ nec adiuuat p̃teribitur . et si se mel unũ quodq: dicetur. et si
nonabeo inquo proxime desitũ erit. deinceps incipietur Et sinon¬
longius quãsc̃ituopus ẽ in narratione procetur idest si narres quo ũsq: nar¬
randũ ẽ non eciã illa narrent᷑ quȩ iã in tractatus cadunt . Vt puta quidã for¬
titer fecit petit p̃mu nomine aerarii dimidiũ contradicitur. Narrandũ ẽ
quẽ ad modũ fortiter fecerit non etiã quẽ ad modũ ad ciuititẽ regressus sit
etquẽ ad modũ p̃miũ petierit etquẽ ad modũ ei contradictũ sit Verũ hoc
p̃ceptũ define narrationis ẽ . Et si nullã inrẽaliã transibitur. Scilicet ut illa

Expanded text:
si non longius, quam quo opus est, in narrando procedetur, et si nullam in rem aliam transibitur; et si ita dicetur, ut nonnumquam ex eo, quod dictum est, id, quod non est dictum, intellegatur; et si non modo id, quod obest, verum etiam id, quod nec obest nec adiuvat, praeteribitur; et si semel unum quicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desi- tum erit, deinceps incipietur. OD SCITV OPVS EST, IN NARRATIONE PROCEDETVR. Id est, si narres quo usque narrandum est, non etiam illa narrentur, quae iam in tractatus cadunt, ut puta: 'quidam fortiter fecit, petit praem ̧ nomine aerarii dimidium; contra dicitur'. Narrandum est quemadmodum fortiter fecerit, non etiam quemadmodum ad ciuitatem regressus sit et quemadmodum praemium petierit et quemadmodum ei contra dictum sit. Verum hoc praeceptum de fine narrationis est. ET SI IN NVLLAM REM ALIAM TRANSIBITVR. Scilicet ut illa
Abbreviated transcription (Latin):
Illud aut̃ ꝑspicere debemus qđ etin a ꝑta narrationẽ illadat p̃ceptti q̃ et in
breuẽ Hicetiã quid in principio aptȩ narrationis quid infine quid in medio
stceredebeamus ostendit Nunc ittiq totã cõplectit᷑ narrationẽ cũ alto
poptecalt̃ narratio poterit eẽ sut quidq primũ gestũ erit ita primũge¬
rentẽ ut g esprese aut ue potuisse geriuidebunt᷑ Hoc ẽ. qđa it sup̃ indeti¬
itionenarrations Narratio ẽ rerũgestorũ aut ut gesatrũe ꝓpositio iđ
icERIT considerandũ nequid ꝑturbate nequid ẽ corte dicatur nequã
in alic̃rẽ transetur ne abultimorepetat᷑. nea dextremũ ꝓdeatur neꝗd

Expanded text:
et in apertam narrationem illa dat praecepta quae et in breuem. Hic etiam quid in principio apertae narrationis, quid in fine, quid in medio facere debeamus ostendit. Nunc itaque totam complectitur narrationem, cum ait 'aperta autem narratio potent esse, si ut quidque primum gestum erit, ita primum eRENTVR, VT GESTAE RES ERVNT AVT POTVISSE GERI VIDEBVNTVR. Hoc est quod ait supra in definitione narraic erit considerandum, ne quid perturbate, ne quid con- torte dicatur, ne quam in aliam rem transeatur, ne ab ultimo repetatur, ne ad extremum prodeatur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
qui finẽ inreb: ipsis posuit ñ in euentu idest quifinẽ in officio constituit et ia
hisi psisreb: quȩdũ in officiosunt ad finẽ tendunt:. Quare & oratoris officufinẽ
esse cõpletũ siapposite ad ꝑsuasuasionẽ dicat. et medicinalis offici finẽ eẽ cõple¬
tũ siquic quid ad sanitatẽ spectare uidet᷑ ad hibuerit:. Marcomannusitaq fi-¬
nẽ ñ inreb sedin euentu collo cauit ANateriã artis et̃ dicimꝰ inqua
om̃isars et ea stacultas quȩ conficit᷑ exarte uersatur utsimedicinȩ materiã dicamꝰ¬

Expanded text:
qui finem in rebus ipsis posuit, non in euentu, id est, qui finem in officio constituit et in qui finem in rebus ipsis posuit, non in euentu, id est, qui finem in officio constituit et in his ipsis rebus quae dum in officio sunt ad finem tendunt. Quare et oratoris officii finem esse completum si adposite ad persuasionem dicat, et medicinalis officii finem esse completum si quidquid ad sanitatem spectare uidetur adhibuerit. Marcomannus itaque finem non in rebus, sed in euentu collocauit. MATERIAM ARTIS EAM DICIMVS, IN QVA OMNIS ARS ET EA FACVLTAS, QVAE CONFICITVR EX ARTE, VERSATVR. Res
Abbreviated transcription (Latin):
Dictione inquit. quod est oratoris officiũ Itainquit et mediciofficiũ cͤurare Sed
quia multiet incantatione etdigtituris curant Curare inquit sed apposite
ad sanandũ E rgo ut euidentius officiũ medici demorstraret. finẽ quoq iuNcxit
officio idestcurationi sanitatẽ Deinde finis est medicinalis officii inquit sanare:
Sed quia multitẽ sanant ad didit sanare curatione. Ita ergo sẽꝑ officiũ & finis
sine altero exprimiñ possunit : Hanctam̃ distanitiã dic̃ eẽ interofficiũ et finẽ ut
in officio quidagendũ sit in fine quid cõplendũ sit considerare debemus Hic
marcomannu serrauit quid ix̃ finẽ oratoris officiiñ eẽ ꝑsuadere . nec finẽ medi¬
cinalis officiisanare : Etenĩ sȩpeñ ꝑsuadere oratorẽ & medicũ nonsanare ideoq:
addidit. Quatenus rerũ conditio ꝑsonarũq patiatur: Sed ñ intellexit cicero nẽ

Expanded text:
'dictione', inquit, quod est oratoris officium. Ita, inquit, et medici officium est curare, sed 'dictione', inquit, quod est oratoris officium. Ita, inquit, et medici officium est curare, sed quia multi et incantatione et ligatutis curant, 'curare', inquit, 'sed adposite ad sanandum'. Ergo ut euidentius officium medici demonstraret, finem quoque iunxit officio, id est curationi sanitatem. Deinde finis est medicinalis officii, inquit, sanare, sed quia multi item sanant, addidit 'sanare curatione'. Ita ergo semper officium et finis sine altero exprimi non possunt; hanc tamen distantiam dicit esse inter officium et finem, ut in officio quid agendum sit, in fine quid complendum sit considerare debeamus. Hic Marcomannus errauit, qui dixit finem oratoris officii non esse persuadere, nec finem medicinalis officii sanare - etenim saepe oratorem addidit: "quatenus rerum condicio personarumque patiatur". Sed non intellexit Ciceronem,
Abbreviated transcription (Latin):
redictione Officiũ ẽ uniuscuiꝰꝗ ꝑ sonȩ actus c̃gruetossecundũmores cutatis
Er go officia ꝓꝑsonis diuersa sunet: Aiud ȩxũ ẽ. officiũ patris aliud amiciualiud
ut adre redeamus artisoratoris Officiau̾ omĩa. ad finẽ spectarit Piuis quoq ad
officia refert Naneq officiũ recce diffiniri potest sipe ad mixtionoefero ndetin
fits sime officii coriunctione ł thoc inom̃ib ꝑsomis a creb uthiccicero lude fim¬
orateris Sotestenui eẽ multorũ Nã et poetȩ et phrlo sophidicudt Itaq onatoris
officiũ plenissime finuis cadmixtione declarauit. Deirde finẽ oracorsofficudit ẽe
psuadere sedusatis pleue fiuẽ onticorisosteaiderat siselũ ꝑsua dere potuisset Nã
psuadetur taibulis tormentis cestib multisq aliis reb: Ergo ut finẽ ꝓpriũ oratoris
declara ret finia diunxit officiũ Ait exũ łinis ẽ oratoris officii ꝑsuaderedictione

Expanded text:
RE DICTIONE. Officium est unius cuiusque personae actus congruens secundum mores ciuitatis. RE DICTIONE. Officium est unius cuiusque personae actus congruens secundum mores ciuitatis. Ergo officia pro personis diuersa sunt: aliud enim est officium patris, aliud amici, aliud, ut ad rem redeamus, oratoris. Officia uero omnia ad finem spectant; finis quoque ad officia refertur. Nam neque officium recte definiri potest sine admixtione finis, neque finis sine officii coniunctione, et hoc in omnibus personis ac rebus, ut hic Cicero in definioratoris; potest enim esse multorum; nam et poetae et philosoofficii ait esse persuadere, sed non satis plene finem oratoris ostenderat, si solum 'persuadere' posuisset; nam persuadetur tabulis, tormentis, testibus multisque aliis rebus. Ergo ut finem proprium oratoris declararet, fini adiunxit officium; ait enim 'finis est oratoris officii persuadere dictione';
Abbreviated transcription (Latin):
solamscientiam parit. ui & artifitio c̃tinet᷑. Artificiũ ẽ qͦad aliqͥd cicius faciendum.
ꝑ p̃cepta formam. Nãid qđ ex artificio conficit᷑ uis est. Ergo hicrehoris urĩqͥt.
Ostenditq undeuis illa descendit. & artificio ẽtineri.
ꝑsua deredictione. Int̃officiũ aut̃ ⁊ finẽ hoc ĩtẽ. qđ in officio qͥd fieri infine. qͥd
officio cueniat c̃siderat. Vt mediciofficir̃ dicimꝰ eẽ curare ad sanandũ apposite
fine sanarecuratione. Itẽ oratoris qͥd officiũ ⁊ qͥd finẽ eẽdicamꝰ ĩ telligimus
cũ id qđ faceredebe officiũ eẽ dicimꝰ. illud cuꝰi causa faceredebi. finẽ appellanꝰus
Uti ficiosã eloquentiã facultatẽ oratoriã uocauit. Arte enĩ uxiuscuiꝰqrme fti
cultate corisequimꝰ ł thȩc eadẽ uisest quȩ ut supͣ diximus exarte colligimul
Officũ autẽ eius facultatis uide t᷑ eẽ. appasite dicere ad ꝑsuasionẽ Iinispersuade¬

Expanded text:
autem ait 'ui et artificio', artificium est quo ad aliquid citius faciendum per praecepta formamur. Iam id quod ex artificio conficitur uis est; ergo hic 'rhetoris ui', inquit, ostenditque unde uis illa descendat: 'et artificio contineri'. persuadere dictione. inter officium et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, con- sideratur. ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, ora- toris quid officium et quid finem esse dicamus, intel- legimus, cum id, quod facere detificiosam eloquentiam facultatem oratoriam uocauit; arte enim unius cuiusque rei facilitatem consequimur, et haec eadem uis est quae, ut supra diximus, ex arte colligitur. OFFICIVM AVTEM EIVS FACVLTATIS VIDETVR ESSE ADPOSITE DICERE AD PERSVASIONEM, FINIS PERSVADE
Abbreviated transcription (Latin):
redicunt: Nãneq: in quit cũ his sentimꝰ qͥ ciuilẽ scientiã eloquentia ñ putant indigere:
Multi inquit dicunt ciuilẽ scientiã sine eloquentia stare posse Cuncta enĩ ꝑnaturã id est
ꝑsapientũ sticileposse cognosci. Multi a ut̃ dicunt ciuilẽ scientiã solaeloquentia con¬
stareposse Illudq eẽ iustũuł̃ iniustũ qđ elo quentia potuerit ꝑsuadere Sede goinquit
abutrisq dissentio Nã cuulis scientia et ex sapienitia constat qͣ cuncta sentimꝰ ecex
eloquentia quaid quod sentire possumus explicamus Sed quia eloquentia po
tẽ dieit eẽ maiorẽ Et abhis quiẽt̃ putant om̃e mrhetorisui et artificio c̃aine¬
ri s us ge om̃is cuilis scientia sola rhecorica non potest c̃tineri rhe corica
cunlisscientie pars ẽ. Qđ aut̃ ait rhetoris uiet artificio tale ẽ acsidicat pra

Expanded text:
re dicunt: 'nam neque', inquit, 'cum his sentimus qui ciuilem scientiam eloquentia non putant indigere'. re dicunt: 'nam neque', inquit, 'cum his sentimus qui ciuilem scientiam eloquentia non putant indigere'. Multi, inquit, dicunt ciuilem scientiam sine eloquentia constare posse - cuncta enim per naturam, id est per sapientiam, facile posse cognosci -, multi autem dicunt ciuilem scientiam sola eloquentia constare posse, illudque esse iustum uel iniustum quod eloquentia potuerit persuadere. Sed ego, inquit, ab utrisque dissentio: nam ciuilis scientia et ex sapientia constat, qua cuncta sentimus, et ex eloquentia qua id quod sentire possumus explicamus. Sed quia eloquentia postem dixit esse maiorem. QVI EAM PVTANT OMNEM RHETORIS VI ET ARTIFICIO CONTINERI. Ergo omnis ciuilis scientia sola rhetorica non potest contineri: rhetorica enim ciuilis scientiae pars est. Quod autem ait 'ui et artificio', artific