comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam ueritatem loqueret᷑ :: Veritatẽ
loquebat: cum diceret.
go exdõ ꝓcessi & ueni. Quare uos ñ
credidistis mihi : quare. nisiquia ex pa¬
tre diabolo estis. & inpatre mendacii
pmanere elegistis: Qui est ex dõ. uer¬
badĩ audit.
Iudre uerba dĩ est: p̃ceptis illi usquae
pserpturas suas loquitur oboedire.
romde siille uerba dĩ audit qui ex illo
Et & audire uerba eius non potest qis¬
quis ex illo non est. in terroget seunus¬
qusq utrum uerba dĩ. aure cordis ꝑcoe¬
perit. & intelleget undesit. Iubet enĩ
dñscaelestem patriam desiderare. car¬
nsdesdera conteri. mundigłam fu¬
gere aliena non rapere. propria largiri
hanc dĩ uocẽ siquis insui cordis aure con¬
ualuis se cognouerit: gaudens agnoscat
quod ex dõsit. Sed quod non sine merore
dicipotest. sunt non nulliqͥ uerbũ dĩ. nec
aure quidem corporis ꝑcipere dignantur.
Quidisti aliud nisipatenter indicant. quia
membra diuboli sunt. & in eius sorte poti¬

Expanded text:
eritatem loqui? Veritatem quippe loquebatur, cum diceret: Ego ex Deo processi et veni, quare vos non creditis mihi? Quare? Nisi quia ex diabolo estis, et in patre mendacii permanere elegistis. Qui ex Deo est, verba Dei audit. Audire verba Dei, est praeceptis illius quae per Scripturas loquitur obedire. Proinde si ille verba Dei audit qui ex illo est, et audire verba ejus non potest quisquis ex illo non est, interroget se unusquisque, utrum verba Dei auditu cordis percipit, et intelliget unde sit. Jubet enim coelestem patriam desiderare, carnis desideria calcare, mundi gloriam fugere, aliena non rapere, propria largiri. Hanc Dei vocem si quis in sui cordis aure sonuisse cognoverit, gaudens cognoscat, quod ex Deo sit. Sed quod non sine moerore dici potest, sunt nonnulli qui verbum Dei nec aure quidem corporis percipere dignantur. Quid isti aliud, nisi patenter indicant, quia membra diaboli sunt, et in ejus sorte poti
Abbreviated transcription (Latin):
xpc̃ semis annis lonasmissus ÷ ad assyrios
qui barbari & increduli erant: xp̃c ad iude¬
os qͥd o mestici & populusdi. ẽẽ debrierant
Ille exteris gentibus. iste ciuibus locutus ÷
Tonas tantũ uoce p̃dicauit. nihilq signorũ
ñ recipiebat᷑. sede contrabeelzebub calini
sustinebat. Plus g̃. ionahic. hoce in medo¬

Expanded text:
 semiannis; Jonas missus est ad Assyrios, qui barbari et increduli erant, Christus ad Judaeos, qui domestici et populus Dei esse debuerant; ille exteris gentibus, iste civibus locutus est; Jonas tantum voce praedicavit, nihil signorum non recipiebatur, sed contra Beelzebub calumniam sustinebat. Plus ergo Jona hic , hoc est, in med
Abbreviated transcription (Latin):
Nonuoluit insuȩ originis scĩtate. faccus
enim fuerat adimaginem & similitudi¬
nem dĩ. sed superbiendo retinuit qui¬
dem imaginem qr non ꝑdidit naturã in¬
mortalitatis. amisit ueritataẽ similitu¬
dinis quia ex iusto et bono anglo da¬
bolus iniustus & malus factus est. Deql
adhuc subdit᷑. Cum loquit᷑ mendi¬
um deꝓprus loquit᷑. quia mendar
x pater eius : sub audit mendatu

Expanded text:
in suae originis sanctitate. Factus enim fuerat ad imaginem et similitudinem Dei, sed superbiendo retinuit quidem imaginem, quia non perdidit naturam immortalitatis, amisit tamen veritatem similitudinis, quia ex justo et bono angelo diabolus injustus et malus factus est. De quo adhuc subditur: Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur quia mendax est, et pater ejus, subaudi
Abbreviated transcription (Latin):
quia inueritate nonstetit. hoc ÷ in dõñ
mansit: quia ds̃ueritas est. Nam ẽtho¬
mo quia etipse aueritate declinauit.
dicx Et quia homo adiabolo deceptꝰ
x mendax effectus fuerat: ideo filius
dabolierat. nonnatura ut dictum ẽ: sed
imitatione. Quis ex uob arguet mede
peccato: Qui a enimipse eos redarguerat
deeorum peccato. dat eisoptionem. ut
sipossent. ipsiquoq eum desuo peccato
rep̃hendunt. Et considerandũ. quan¬
tasit humilitas nrĩ redemptoris. Ad re¬
laxanda hominũ peccatu uenerat. & ta¬
men nondedignatur ostendere se pecca¬
torem noneẽ: qui ex potentia diuinitatis

Expanded text:
Quia in veritate non stetit, hoc est, in Deo non mansit, quia Deus verax est. Nam et homo quia et ipse a veritate declinavit, mendax . Et quia homo a diabolo deceptus et mendax effectus fuerat, ideo filius diaboli erat, non natura, ut prius dictum est, sed imitatione. Quis ex vobis arguet me de peccato? Quia enim ipse eos redarguerat de eorum peccato, dat eis optionem, ut si possint, ipsi quoque eum de suo peccato reprehendant. Et considerandum, quanta sit humilitas nostri redemptoris. Ad relaxanda hominum peccata venerat, et tamen non dedignatur ostendere se peccatorem non esse, qui ex potentia divinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
latus. grauissima seruitute non saltẽ auri.
ł argenti: sed luti et lateris a phara one
& ẽgẏptiis oppressus ẽ. Vnde et sepissi¬
uitutis &x fornace ferrea aegypti ȩduxerit
Sẽforte dicturierans. patressuosñ aut̃ seser¬
romanis tributa soluebart Nam hitio
dnõ laqueum calumniȩ tetenderant. q in¬
do cũ indolo. int̾rogabant dicentes. Licet
censum dari caesariannan. Audiamus
iam quid dñs mentientib: & deuanuli¬
bertate tumentib responderit
Emen amendico uob qr omnis qui facit
peccatum. seruus ÷ peccati.
men hebreus sermo ẽ : latinȩ uerum in tp̃¬

Expanded text:
latus gravissima servitute, non saltem auri latus gravissima servitute, non saltem auri et argenti, sed luti et lateris, a Pharaone et Aegyptiis oppressus est. Unde et saepissivitutis et fornace ferrea Aegypti eduxerit. Sed forte dicturi erant, patres suos, non autem se serRomanis tributa solvebant. Nam hinc Domino laqueum calumniae tetenderant? quando eum in dolo interrogabant, dicentes: Licet censum dare Caesari, an non? Audiamus jam quid Dominus mentientibus et de vana libertate tumentibus responderit: Amen, amen dico vobis. Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Amen Hebraeus est
Abbreviated transcription (Latin):
lencus liberabit uos:
Hoc ÷ liberos facit. udiberati ab amore
dusẽ. securiamentis. & cum psalmista
dicatis. Michi aut̃ adherere dõ bonumẽ
Oixerunt ergo udei ad eum. Semen abra¬
haȩ sumus. etnemini seruuimꝰ umquã
Non hoc illidixer̃ qui crediderant: sed int̃¬
eos erant quidam quinoncredebant.
Quiq cum audisset᷑ dnm̃ libertatem sibi
ꝓ mittentẽ unde gratiosi. et subditi eẽ . dee¬
buerant. indemagis indignatisunt: quã¬
si seruos cosdenotu uerit quib: libertatem
pollicebatur. Etreuera seruerit peccati
aqua pessima seruitute. nonnisi ꝑ ueritutẽ
libenrri poterant. Ocrum illi solã carnis
libertatẽ cogitantes. coepert̃ se de nobilita¬
te carnis extollere dicentes.
Semen abrahȩ sumus. & nemini seruiuimꝰ
umquam. Stulta & uana superbia
Quid÷ qđ dicunt nemini seruiuimus : Ioseph
quippe. inȩgypto seruiuit. De quo scrip¬
tũ ẽ. Manus eius in cophinoseruierunt.
Ipse etiũ iudaicus populus inegrptũ trans¬

Expanded text:
s liberabit vos, hoc est, liberos faciet, ut liberati ab amore dus est, securi ametis, et cum Psalmista dicatis: Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Dixerunt ergo Judaei ad eum: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Non hoc dicebant qui crediderant, sed inter eos quidam qui non credebant, quique cum audissent Dominum liberationem sibi promittentem, unde gratiosi et subditi esse debuerant, inde magis indignati sunt, quasi servos eos denotaverit, quibus libertatem pollicebatur. Et revera servi erant peccati, a qua pessima servitute non nisi per veritatem liberari poterant. Verum illi solum carnis libertatem cogitantes, coeperunt se de nobilitate carnis extollere, dicentes: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Stulta et vana superbia. Quid est quod dicunt: Nemini servivimus unquam? Joseph quippe in Aegypto servivit, de quo scriptum est: Manus ejus in cophino servierunt . Ipse etiam Judaicus populus in Aegyptum trans
Abbreviated transcription (Latin):
Erq̃ aut̃ popłs :÷ iudeor. Saluatore igitur
illoꝵ salutẽ miss̃ fuerat intrare ꝑfidẽ negle¬
gerent : turba gentiũ p̃occupans ingressa:
ris stantibus. & circa t̃renã legis intellegentiã
&literȩ custodiã diuersantib quiq quantũ
in ipsis est magis xpm̃ addocenda carnabia fo¬
ras cogunt exire. quã ipsi ad discenda spũalia
uolunt intrare. Extendens manũ indisci¬
pulos suos dixit. Ecce mat̾mea & fr̃s me.
Matrẽ & fr̃s apłos dic̃ impletores pat̾nȩ uolun¬
tatis. qͥ eũ ado patre missũ credebant. quiq¬
Nec negauit matrẽ dequa carnẽ assumpserat.
sic̃ insaniunt martionistȩ & manichei. qͥ eum
dicunt ñ habuisse uerũ corpus. sed fantas mati¬
cũ : sed spũalẽ ꝓpinquitatẽ. carnis p̃tulit
consangunitati. ut & nos doceret in causãdĩ
nullũ deaffectione carnis recognoscere
Unde achhuc sequit᷑. Quicũcy sen

Expanded text:
em est populus Judaeorum. Salvatore igitur illorum salutem missus fuerat, intrare per fidem negligerent, turba gentium praeoccupans ingressa eris stantibus, et circa terrenam legis intelligentiam, et litterae custodiam diversantibus, quique, quantum in ipsis est, magis Christum ad docenda carnalia foris cogunt exire, quam ipsi ad discenda spiritalia volunt intrare. Et extendens manus in discipulos suos dixit: Ecce matempletores paternae voluntatis, qui a Deo Patre illum missum credebant, Nec negavit matrem, de qua carnem assumpserat, sicut insaniunt Marcionistae et Manichaei, qui eum dicunt non habuisse verum corpus, sed phantasticum; sed spiritalem propinquitatem carnis praetulit consanguinitati, ut et nos doceret in causa Dei nullum de affectione carnis recognoscere, unde adhuc sequitur: Quicun
Abbreviated transcription (Latin):
subinde iterfasse. & ꝓud omsita inuenit᷑
int̾̃p̃tes. nec ab ullo in aliã trans latũ : lin
ipsa iteratione attentos faciat audientes
Sententia haec s cum magno timore audien¬
duẽ. Quisenĩ ñ contremescat: qđ dñs
dicit.
Omnis quifacit peccatũ seruus ẽ. peccati:
Nã quis ẽ. homo quise audeut dicere pec¬
catorẽ non eẽ : Siergo omnis homo pecca¬
tor : utiq omis homo seruus peccati. Mi¬
rabilis plunȩ conditio seruumeẽ. peccati.
seruum et diuboli. quiȩ̃ auctor peccati.
Ethominum quidem serui: plerumq duros
& inmites dominos fugiunt: fugiendo re¬
quiescunt. Seruus uero peccati. quo fugi¬
cum cesset grauissimis exagitare stimulis.
Cum ergo omnis qui facatu. seruus ẽ pecca¬
ti. quae potest spes suꝑ eẽ. libertutis : sed
audiuimꝰ dnm terrentem. audram̾ etiã
consolantẽ. Ita enĩ timorẽ incutit: utau¬
ferat securitatẽ. Nam sequit᷑.
Ueruus aut̃. non manet indomo in ȩternũ¬

Expanded text:
subinde iterasse, et apud omnes ita invenitur interpretes, nec ab ullo translatum est in ipsa iteratione attentos faciat audientes. Sententia haec cum magno timore audienda est. Quis enim non intremiscat quod Dominus dicit: Omnis qui facit peccatum servus est peccati? nam quis est homo qui se audeat dicere peccatorem non esse? Si ergo omnis homo est peccator, utique omnis homo servus peccati. Miserabilis plane conditio, servum esse peccati, servum et diaboli, qui peccati auctor est. Et hominum quidem plerumque servi duros et immites dominos fugiunt, fugiendo requiescunt; servus vero peccati quo fugicum cessat gravissimis agitare stimulis, Cum ergo omnis qui facit peccatum servus est peccati, quae potest spes superesse libertatis? Sed audivimus Dominum terrentem, audiamus etiam consolantem. Ita enim timorem incutit, ut afferat securitatem. Sequitur: Servus autem non manet in domo in aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
nñ. certe pater nr̃ abrahamẽ. Quasi uero
aliquit possis dicere contra abraham aut
in aliquorep̃hendere. sed dñs non de abrabã
dicebat. quia habraham non fuerat tale
quirep̃henderet᷑. sed qui potius ad nõ lauda¬
retur. Sedisti eum ꝓuocabant. ut diceret
aliquid contra abraham. quatinus possent
uindicare eũ tamquã immicũ lbrahaȩ.
ed audiamꝰ quid eis responderit dñs: abra

Expanded text:
nt ei: Pater noster Abraham est. Quasi vero aliquid possit dicere contra Abraham, aut in aliquo reprehendere. Sed Dominus non de Abraham dicebat, quia Abraham non fuit talis qui reprehenderetur, sed qui potius a Domino laudaretur: sed isti eum provocabant ut diceret aliquid contra Abraham, quatenus possent in eum vindicare tanquam inimicum Abrahae. Sed audiamus quid eis Dominus responderit, Abra
Abbreviated transcription (Latin):
noscit serutim eẽ. peccati : studeatu
iugum duris simȩ seruitutis. Eredi
filiũ dĩ optemperet p̃ceptis filur
ut possit & ipse effici filiusdĩ. For
fieri filiidĩ. Siergo uosfilius libetduo
uere liberieritis: Hlec ÷ ueraspes. utali¬
bero liberemur & libenrti apeccato
serui xp̃i efficiamur. liberati acapia¬
tate. seruiefficiamur caritutis. Ha
uire. ipsumqrliligere. quinos dest¬
in libertatẽ głe filiorumdĩ. Sed udes
decarnissuȩ nobilitatȩ superbientes. d¬
dignati sunt fieriliberi. cum eent seno
peccati. Ideo consequenter. ait eisdis
Ecio quia filii abrahȩ estis. Acsidiare
Filii quidẽ abra hae estis scđm cartẽ.
sed nonestis filii abra hȩ ꝑ imitationem
Agnosco inuob carnis originem : ñ ag̃¬
noscofidem.
Sed queritis me interficere. Ecccus
degeneres. ecce unde non filii abrali
Queritis me inquit occidere Qđ cert
num quã cogitaretis. si filu abralil
essctis
Quiu sermoms noncapit in uob. id :ñ
habet locum in cordib ur̃is. Ninqui

Expanded text:
peccati, studeat abjicere jugum durissimae servitutis: credat in Filium Dei, obtemperet praeceptis Filii, ut possit et ipse effici Filius Dei. Hanfieri filii Dei. Si ergo vos filius liberaverit, vere liberi eritis. Haec est vera spes, ut a libero liberemur; et liberati a peccato, servi Christi efficiamur; liberati a cupiditate, servi efficiamur charitatis. Haec vire, ipsumqin libertatem gloriae filiorum Dei. Sed Judaei de carnis suae nobilitate superbientes, dedignati sunt fieri liberi, cum essent servi peccati, ideo consequenter ait Dominus: Scio quia filii Abrahae estis. Ac si diceret: Filii quidem Abrahae estis secundum carnem, sed non estis secundum imitationem. Agnosco in vobis carnis originem, sed non agnosco fidem. Sed quaeritis me interficere. Ecce unde degeneres, ecce unde filii non Abrahae. Quaeritis me, inquit, occidere. Quod certe nunquam cogitaretis, si filii Abrahae essetis. Quia sermo meus non capit in vobis, id est, non habet locum in cordibus vestris. Non, i
Abbreviated transcription (Latin):
icum. Nontamen oms credebant. qr
needũ om̃nib p̃dicatum fuerat. necdũ
mnonnem terrã a postolica& p̃dicationis¬
onus exierat. necdũ apłis p̃ceptum fue¬
nt. ite docete omnes gentes. Ad hosergo
quinse crediderant. loquebat᷑ dns.
uiosmanseritis insermonemeo. ueredis¬
opuli mei eritis.
amndoctrinu spali initiati erant: iam ibi
cẽ. coeperant. & ideo dicit. Simanseri¬
tisinsermonemeo. hoc ÷ infide quȩ in
uob credentibus eẽ. coepit : Tunc uere
dscipulimei eritis. Discipuliutiq boni¬
iatis. discipuli iusticiȩ. et sum mȩ uer¬
ians. Sed quonob̾ p̃ueniendũ ẽ. nam
sudesfudamentũ ẽ. Ex hoc funda men¬
ir÷ͥ ad quã cel situdinem ꝑficiemus:
ans ascendit. Nam fides : qđ non fides
odere. ueritus uero qđ or e distiuidẽrẽ
ripse alibidic̃. Quidiligit me. diliget᷑

Expanded text:
eum, non tamen omnes, credebant, quia necdum omnibus praedicatum fuerat; necdum in omnem terram apostolicae praedicationis sonus exierat, necdum apostolis praeceptum fuerat: Ite, docete omnes gentes . Ad hos ergo qui in se crediderant loquebatur, dicens: Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis. Jam doctrina spirituali initiati erant, jam ibi esse coeperant, et ideo dicit: Si manseritis in sermone meo, hoc est, in fide, quae in vobis credentibus inesse coepit, tunc vere discipuli mei eritis. Discipuli utique bonitatis, discipuli justitiae et summae veritatis. Sed quo nobis perveniendum est? Nam fides fundamentum est. Et ex hoc fundamento ad quam celsitudinem proficiemus? cendit . Nam fides est quod non vides credere; veritas vero, quod credidisti videre. Hinc ipse alibi dicit: Qui diligit me, diliget
Abbreviated transcription (Latin):
cisionẽ: uacantẽ: hoc ÷ cȩlesti auxilio desertã
& xp̃m hospitẽ non habentẽ. quidicit. Relin¬
quet̃ uob domꝰ ura deferta. Ornatã suꝑsti¬
tiosis traditionib. & hypocrisi phariseorum
dine habitat pristina domo. & fiunt nouis¬
sima hominis illius peiora prioribus. Multo

Expanded text:
cisionem vacantem, hoc est, coelesti auxilio desertam, et Christum hospitem non habentem, qui dicit: Relinquetur vobis domus vestra deserta ; ornatam superstitiosis traditionibus, et hypocrisi Pharisaeorum. o, habitat pristinam domum, et fiunt posteriora illius populi pejora prioribus. Multo
Abbreviated transcription (Latin):
pitrem. ueritatem loquebat᷑ inmundo.
q se ctdm̃ patrẽ annunciabit mundo.
t uos quȩ uidistis apud patrem urm̃ facitis.
Nuid facerent supraeis dilexerat. queritis in¬
quens me occidere. sed hoc apud abraham
utur. De quo ergo nunc patredicat cu¬
uis opera facerent iudei. in sequentib aper¬
issime manifestubit᷑. Dicturus enimẽ pa¬
tremeoꝵ.. eẽ. diubolum non qđ ab eogeni¬
uiderint oper quȩ faciebant. quia imita¬
cores diaboli factifuerant. cum non solũ
nollent filium dĩ reciperent. uerũ &iam
meditarent occidere.
esponderunt & dixer̃ei. Pat̃ nr̃abrahãẽ.¬

Expanded text:
 in mundo, quia se et Deum Patrem annuntiabat mundo. Et vos quae vidistis apud patrem vestrum, facitis. Quid facerent, supra eis dixerat. Quaeritis, inquit, me occidere. Sed hoc apud Abraham ptura testatur. De quo ergo nunc patre dicat cujus opera facerent Judaei, in sequentibus apertissime manifestabitur. Dicturus est enim patrem eorum esse diabolum, non quod ab eo genividerant opera quae faciebant, quia imitatores diaboli facti fuerant, cum non solum nollent Filium Dei suscipere, verum etiam meditarentur occidere. Responderunt ei: Pater noster Abraha
Abbreviated transcription (Latin):
ñ suscipere eũ qui uenerat. quã ñ credere
uenturũ. Adhuc eo loquente ad turbas:
ecce mat̾ eiꝰ & fr̃i stabant foris. uolentes loqͥ
ei. Occupato dnõ in officio p̃dicationis.
stabant forismat̃. & fr̃s eiꝰ. quȩrentes loqͥei
Cui quidã nunciauit. Mat̾ inquiens tua. &
fr̃s stant foris. uolentes loqui tibi Non sim¬
plicit̃ iste hoc dño nunciasse putandus est.
sed subdole experiri uolens. utrũ operi diuin
affectũ carnaliũ p̃ferret ꝓpinquoꝵ. Unde¬
dñs prudentissime se matrẽ nosse dissimu¬
lat ut ostendat potiusse cognoscere. & a¬
mare eos. qui ꝑcognitiont̃ sp̃s ꝓpinqui sunt
quã qui ꝑcognationẽ carnis. Unde sequit᷑
Atipse respondens dicenti sibi ait. Quȩ est.
p̃cepit dic̃s̃: honora patrẽ tuũ & matrẽ
seddĩpatris mysteria maternis ꝓponit af¬
fectibus. Hinc alibi dicit. Qui amat pa¬
trẽ aut matrẽ suꝑme : non ÷ medignus
Non contemnit fr̃s. sed cognationi carnis

Expanded text:
n credere venturum. Adhuc eo loquente ad turbas, ecce mater ejus et fratres stabant foris, quaerentes loqui ei. Occupato in officio praedicationis Domino, stabant foris mater et fratres ejus, quaerentes ei loqui, cui quidam nuntiavit. Mater, inquiens, tua, et fratres stant foris volentes loqui tibi. Non simpliciter iste Domino hoc nuntiasse putandus est, sed sub dolo volens experiri utrum operi divino affectum carnalium praeferret propinquorum. Unde prudentissime se matrem nosse dissimulat, ut ostendat se potius cognoscere et amare eos qui per cognationem spiritus propinqui sunt, quam qui per cognationem carnis; unde sequitur: At ille respondens, dicenti sibi ait: Quae est praecepit, dicens: Honora patrem tuum, et matrem , sed Dei Patris ministeria maternis praeponit affectibus. Hinc alibi dicit: Qui amat patrem et matrem super me, non est me dignus . Nec contemnit fratres, sed cognationi carnis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uestes & lapides p̃tiosos. & cȩtera anbi¬
lia ł transitoria mundi. Alius cuangla
dic̃ qđ inmom̃to & ictuoculi. ostenditli
omã. Etbene quia omã quȩ uident᷑ no¬
mentanea & transitoria s̃ sic̃ scriptun:
Et mundus transit. & concupiscentiuaas
&omã uanitas. Aliusnãq dicit. qđ an
dño diabolus. Omã quȩ cernis mta sin.
& cui uoluero do ea. Tu aut̃ sicadensadus¬
mundus. Neq enĩ pot÷ fore ut sit sdl
est qͥ tuncta exnihilo ertauit. Cuimq
sit : ꝓpheta declarat dic̃s. Onĩ ÷ terria¬

Expanded text:
ntum, vestes et lapides pretiosos, et caetera amabilia vel transitoria mundi. Alius Evangelista dicit, quod in momento et ictu oculi ostendit illi omnia. Et bene, quia omnia quae videntur momentanea et transitoria sunt, sicut scriptum est: « Et mundus transit, et concupiscentia ejus, et omnia vanitas . » Alius namque dicit quod ait Domino diabolus: « Omnia quae cernis mea sunt, et cui voluero do ea. Tu autem si cadens adomundus. Neque enim potest fore ut sit, sed illius est qui cuncta ex nihilo creavit. Cujus namque sit Propheta declarat, dicens: « Domi
Abbreviated transcription (Latin):
oues abhedis. Et statuet oues qđe ad extris
suis. hedos aut̃ a sinistrissuis. Sic̃ in qͥt pastor
pastor. quẽ ouessuȩ agnoscunt. cũq secunt᷑ :
separabit indie iudicii bonos amalis: Nã per
oues designant᷑ sc̃ĩ. simplicitate & in nocen¬
tia gaudentes. qͥ addexterãdĩ statuentur.
qr in spe sempiternt felicitatis collocabunt᷑
Phedos aut̃. quȩ s̃ petulca animalia & lasci¬
uia. & aellibidinẽ semꝑ feruida : de signant᷑
dediti: Qui ponent᷑ ad sinistrã. qr iuste sempi¬
ternt damnationi subiciunt᷑. Sed & illud
ad tendondũ qr ñ capras sed hȩdos insinistra
statuendos dicit. qm̃ capra inbonã accipitur
significationẽ: Significat .ii. scõꝵ animas.
quȩ ueliiti greges caprarũ tonsȩ & lotȩ des¬
cenderunt delauacro. & gemellos edunt
foctus. acsterilitatẽ ignorant: Sciendum
uero q inuidicio duo ert̃ ordines. al terbonorũ
alt̃ malorũ. Quitim̃. quadrifariã diuidunt᷑
Duo .i. erunt ordinesbonoꝵ. Vnus qͥñiudica¬

Expanded text:
oves ab haedis. Et statuet oves quidem a dextris suis, haedos autem a sinistris. Sicut inquit pastor pastor, quem oves suae agnoscunt, eumque sequuntur, separabit in die judicii bonos a malis. Nam per oves designantur sancti, simplicitate et innocentia gaudentes, qui ad dexteram Domini statuentur, quia in spe sempiternae felicitatis collocabuntur. Per haedos autem qui sunt petulca animalia et lasciva, et ad libidinem semper fervida designantur dediti, qui ponentur ad sinistram, quia juste sempiternae damnationi subjicientur. Sed et illud attendendum, quia non capras, sed haedos in sinistra statuendos dicit, quoniam capram in bonam accepit significationem. Signat enim sanctorum animas, quae velut greges caprarum tonsae et lotae ascenderunt de lavacro , et gemellos edunt fetus et sterilitatem ignorant. Sciendum vero quia in judicio duo erunt ordines, alter bonorum, alter malorum, qui tamen quadrifarie dividentur. Duo enim erunt ordines bonorum, unus qui non judica
Abbreviated transcription (Latin):
ista. & cdemnabit eã q uenit a finib tre
quã salo monhic. Scriptura libri regum
refert qͦm̃ regina saba. genet sua & mꝑ¬
ru dignitate relicta: ꝑ tot difficultates
obtulerit. sed plura ei receperit: Iuste pͥ
iudeos in uidicio condemnabit : quappl
a finib t̾rȩ requisiuit eũ. quẽ sapientȩsa¬
gularis dono nouerat. eẽ. famosũ Iudti
secũ habentes dnm̃ qͥ ÷ uirtus & sapientia¬
di patris : ñ modo eũ non audiebunt ugi
blasphemabant. Regina austri mout
surget iniudicio cũ generatione ista s¬
tet ex hocloco unabonorũ maloꝵ q rte¬
rectio cũ regina electa dr̃ resurrectuisa
cũ rȩꝓbis. Etecceplus quã hc¬

Expanded text:
demnabit eam, quia venit a finibus terrae Salomonis. Scriptura libri Regum fert quomodo regina Saba, gente sua et imperii dignitate relicta, per tot difficultates unera ei obtulerit, sed plura receperit . Juste ergo Judaeos in judicio condemnabit, quia ipsa a finibus terrae requisivit eum, quem sapientiae singularis dono noverat esse famosum; Judaei vero secum habentes Dominum, qui est virtus et sapientia Patris, non modo eum non audiebant, sed blasphemabant. Regina Austri, inquit, surget in judicio cum generatione ista. Patet ex hoc loco una bonorum et malorum resurrectio, cum regina electa dicitur resurrectura cum reprobis. Et ecce plus quam
Abbreviated transcription (Latin):
in sepulchro quieuerit. & prima sabbati ualde
diluculo amortuis resurrexerit: Sed hoc
sine dochicos accipiendu ÷. a parte uidelicet
totũ. Nã si partẽ parasceuȩ cũ p̃terita nocte
qua cõphensus ÷ accipias: itẽq sabbatũ cũ sua¬
nihil ominus nocte. & rurs noctẽ dominicã
cũ eođẽ die quo illucescente surrex̃ : inuenaes
ꝓfecto integrũ triduũ. & tresnoctes. Scien¬
dũ etiã qđ dupla erit mors nra. in anima ui¬
delicet & corpore: Xp̃i .uͦ. morssimpla
extitit qr peccatũ qđ ÷ mors animȩ ñ admisit
sic & eiꝰ resurrectio simpla extitit. Dñs autẽ
trͥgutta
dxui horis iacuit in sepulchro. uno uideli¬
cetdie & duab noctibus. XuIuͭ. horȩ diei :¬

Expanded text:
in sepulcro quieverit, et prima Sabbati valde in sepulcro quieverit, et prima Sabbati valde diluculo a mortuis surrexerit. Sed hoc synecdochic ῶs accipiendum est, a parte, videlicet, totum. Nam si partem Parasceve cum praeterita nocte, qua comprehensus est, accipias, itemque Sabbatum nihilominus cum sua nocte, ut rursum noctem Dominicam cum eodem die quo illucescente surrexit, invenies profecto integrum triduum et tres noctes. Sciendum etiam quod dupla erit mors nostra: in anima, videlicet, et corpore. Domini vero mors simpla fuit, quia peccatum, quod est mors animae, non admisit, sicut et ejus resurrectio simpla exstitit. Dominus autem triginta sex horis jacuit in sepulcro: una, videlicet, die, et duabus noctibus. Du
Abbreviated transcription (Latin):
missus ÷ ad p̃dicandũ niniuen quȩ int̃p̃tat᷑ spe¬
ciosa. & saluator ad silutẽ gentiũ missus ÷ : ut
illis ad fidẽ c̃uersis. sibi aptaret ȩccłam. quã p̃tio
aut̃ qͥionã uorauit inpelago : significat mortẽ
quã dñs ꝑtulit inmundo : Ionas inuentre cocti
fuit trib dieb & trib noctibus sic & xpc̃ in sepul¬
chro latuit trib dieb & trib noctib Et sic̃ionas
inuentre coeti ñ ꝑmansit sed eiectꝰ: in aridã ita
saluatoris nr̃i anima ñ: telicta in inferno. nec
caro eiꝰ uidit corruptionẽ. sed ꝑgłim resurrec¬
tionis ꝑductꝰ ÷ ad ariđa immortalitatis. Quo
os. & nisi poenittrent subuersioni ꝓximos Acrũ
sic̃niniuitis. ita quoq dari adhuc udeis tempꝰ
poenitentie . nec eos debert desperare si uellet̃
poenitentiã agere: Orit̾ porro hocloco ñ con¬
tẽnenda questio. quare dicat᷑ trib dieb & trib¬
parascheue hora .uͣ. sit crucifixus. & circit̃ hora
Uuiii. inclinato capite spm̃ emiserit. sabbato

Expanded text:
missus est ad praedicandum Ninivae, quae interpretatur speciosa; et Salvator ad salutem gentium missus est, ut, illis ad fidem conversis, sibi aptaret Ecclesiam, quam pretnamque, qui Jonam voravit in pelago significat mortem quam Dominus pertulit in mundo. Jonas in ventre ceti fuit tribus diebus et tribus noctibus, sic et Christus in sepulcro jacuit tribus diebus, et totidem noctibus. Et sicut Jonas in ventre ceti non permansit, sed ejectus est in aridam, ita et Salvatoris nostri anima non est relicta in inferno, nec caro ejus vidit corruptionem , sed per gloriam resurrectionis perductus est ad aridam immortalitatis. Quo os, et nisi poeniterent subversioni proximos. Verum sicut Ninivitis, ita quoque adhuc dari Judaeis tempus poenitentiae, nec eos debere desperare, si vellent poenitentiam agere. Oritur hoc loco non contemnenda quaestio, quare dicatur Dominus tribParasceve hora sexta sit crucifixus, et circiter horam nonam, inclinato capite, emiserit spiritum , Sabbato
Abbreviated transcription (Latin):
mortalem. Ille inquit homicida. erat
ab initio. Diabolus contraprimum hom¬
nem non ferro accinctus. sed lȩtifera
ꝑ suasione armatus uenit. nec eumgli¬
dio seduerbo nec auit. Omnis ergo qu
alicui homini malu ꝑ suadet. dum
illum ad peccatum trahit occidit. Pe
talib psalmista dic̃. Fili hominum
dentes eoũ arma et sagitta & lingia

Expanded text:
fecit mortalem. Ille, inquit, homicida erat fecit mortalem. Ille, inquit, homicida erat ab initio. Diabolus contra primum hominem non ferro accinctus, sed lethifera persuasione armatus venit, nec gladio, sed ferro necavit. Omnis ergo qui alicui homini malum persuadet, dum illum ad peccatum pertrahit, occidit. De talibus Psalmista dicit: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae: et lingua
Abbreviated transcription (Latin):
ilios diuboli dicit uidros: nonnascendo.
sed imitando. Nam consuetudo ÷ sacrȩ scrip¬
turȩ. eximitatione. uł similitudine filios
appellare. Iuxtu quodierechiel ꝓphe¬
ta loquit᷑ ad uideam. Pater tuus amor¬
reus. et matertua cethęa. Quia enim
iudȩi imitati fuerant impietates a morreoꝵ.¬
& cetheoꝵ̃. iure parentes illos habuisse
homo inquantũ adõcreatus ÷: bonusẽ.
In quantũ uero se ꝑ liberum arbitrium
peccando subicit diabolo. patrem ha
diabolum. Nam et ipse dabolus in qua¬
Inquantũ uͦ superbiendo. & in oboeden¬
do ꝓlapsus ÷. diubolus factus ÷ & malis
c̃. Dicibolus enim interp̃tat᷑ deor sumn
ruens. Ait ergo dñs iudeis. diaboli inta¬
toribus.
Vosex patre diabolo estis: &x desideria pior
ur̃i. ꝑ ficere uultis. Quȩ erant desidon
patris illoꝵ: supͣait. Queritis me oocan¬
Haec enim erant desideria diuboli: qua
& ipse inuidit homini. et occidit eum.
iusto fec̃peccatorem. ex in mortali

Expanded text:
Filios diaboli dicit esse Judaeos, non nascendo, Filios diaboli dicit esse Judaeos, non nascendo, sed imitando. Nam consuetudinis est sacrae Scripturae, ex imitatione vel similitudine filios appellare, juxta quod Ezechiel, propheta loquitur ad Judaeam. Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea . Quia enim Judaei imitati fuerant impietates Amorrhaeorum, inde parentes illos habuisse homo in quantum a Deo creatus est, bonus est: in quantum ergo per liberum arbitrium peccando se subjicit diabolo, patrem habet diabolum. Nam et ipse diabolus in quain quantum vero superbiendo et inobediendo prolapsus est, diabolus factus est, et malus est. Diabolus enim interpretatur deorsum ruens. Ait ergo Dominus Judaeis, diaboli imitatoribus: Vos ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri perficere vultis. Quae erant desideria patris illorum, supra ait: Quaeritis me occidere. Haec erant desideria diaboli, quia et ipse invidit homini, et occidit; nam justo fecit peccatorem, et ex immortali
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ coluerint: quiqi srł suum primõ¬
genitũ filium appelauit. Sed audiamꝰ
quid illi responsum sit. Sids̃ pater ur̃
me uł frm. & sinondum me ut dm̃. aut
frm̃ diligite. Egoemm. ex dõ processi
& ueni. Processio ista aeternu est. ut in¬
effabilis absq tempore. qua filius proces¬
sit apatre. ut ds̃. ut equulis. ut filius. &
uerbum patris. processit exdõ &uenit.
quia uerbum qđ erat in principio. caro fac¬
tũ ÷. & habitauit innobis Genire enim
humanitatis ẽ : sicut manere diuinitatis.
Processit expatre etuenit : quia apatre in
mundoͥm. mssus ÷ sicut ipse dic̃.
onenim amcipsoueni. sed ille memisit.
Quȩ missio : utiq in carnatio intellegenda :
Quare loquelũ meã non agnocitis : Qui i
non pocestis audire sermonemmeum
Quare sermonem eius audire non poteraN:.
nisiqr in eum credere. & a sua impietate
corriginolebant : Ad huc quare non pote¬
rant audire : Quia filu diaboli elege¬
rant manere. Unde sequit᷑
Uos ex patre diabolo estis.

Expanded text:
Deum coluerunt, qui Israel suum primogenitum appellavit. Sed audiamus quid illis responsum sit: Si, inquit, Deusme vel fratrem. Et si nondum me ut Deum, aut fratrem diligite. Ego enim ex Deo processi et veni. Processio ista aeterna est et ineffabilis absque tempore, quia Filius processit a Patre ut Deus, et aequalis ut Filius et verbum Patris. Processit ex Deo et venit, quia Verbum quod erat in principio, caro factum est, et habitavit in nobis. Venire enim humanitatis est, sicut manere divinitatis. Processit a Patre et venit, quia a Patre in mundum missus est, sicut dicit: Non enim a meipso veni, sed ille me misit. Quae missio utique incarnatio intelligenda est. Quare loquelam meam non cognoscitis? quia non potestis audire sermonem meum. Quare sermonem ejus audire non poterant, nisi quia in eum credere, et a sua impietate corrigi nolebant? Adhuc quare non poterant audire? quia filii diaboli elegerant manere. Unde sequitur: Vos ex patre diabolo estis.
Abbreviated transcription (Latin):
corde terrȩ. Manifestissimũ ÷ ex hocloco
ionã ꝓphetã trpũ dñi saluatoris gestasse. Io¬
nas namq int̃p̃tat᷑ columba siuc dolens
Quȩ nomina utiq cõpetunt redemptori. suꝑquẽ
baptiratũ spĩ sc̃s inspecie columbȩ descendit
& dequo isuas dic̃ Uerc languores nrõs ipse¬

Expanded text:
octibus. Manifestissimum est ex hoc loco Jonam prophetam typum Domini Salvatoris gestasse. Jonas namque interpretatur columba, sive dolens: quae nomina utique competunt Redemptori, super quem baptizatum Spiritus sanctus in specie columbae descendit . Et de quo Isaias dicit: Vere languores n
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. qr sinagogã erat relicturus. & addon
oboedientiȩ. hoc ÷ ad ȩccłam gentiũ trasi¬
rus: Simul xillud intuendũ. qđ ita pun
erat. ut nec teguriũ haberet : ita nulida¬
labat̃ ut in tanta urbe tamq populosii
nemine reciperet᷑. Et die quiđẽ irsim pbo¬
bat. sero aut̃ reuertebat᷑ bethaniã ubient
amicus ei lazarus cũ martha & maria tiłn¬
ribus Felicescerte multũq beati. quido
hospitẽ habere meruerunt. cui p̃sentia ths¬
cia cuncta submouebit᷑. salubria &iti¬
oma ꝓuidebant᷑. Sed & illi nihil ominis
felicissimi. sum meq beatissimi. quiitisil
omĩ malicia castos immunesq custodus¬
ut in illis dñs habitare. & apud eos manes
dignet᷑. Hoc gͦ uotis sedulis. hoc sas ds¬
derus exposcamus. ut ita in nobis uniuesla
uicia & quicquid focđu. quic quid aspis
fuis ÷ indignũ expurget. sic nos untitus
florib exornet. quatenus penetrala ss
cordiũ. acceptissimũ sibi habitaculũ &s¬

Expanded text:
tur quia Synagogam erat relicturus, et ad domum obedientiae, hoc est ad Ecclesiam gentium, transiturus. Simul et illud intuendum quod ita pauper erat, ut nec tugurium haberet; ita nulli adulabatur, ut in tanta urbe tamque populosa a nemine reciperetur. Et die quidem in bat, sero vero revertebatur in Bethaniam, ubi erat amicus ejus Lazarus cum Martha et Maria sororibus. Felices certe multumque beati, qui Dominum hospitem habere meruerunt, cujus praesentia tristia cuncta movebantur, salubria ovidebantur. Sed et illi nihilominus felicissimi, summeque beatissimi, qui ita se ab omni malitia castos immunesque custodiunt, ut illos Dominus inhabitare et apud eos manere dignetur. Hoc ergo votis sedulis, hoc sanctis desideriis exposcamus, ut ita in nobis universa vitia et quidquid fetidum, quidquid aspectibus suis est indignum, expurget: sic nos virtutum floribus exornet quatenus penetralia cordis nostri aptissimum sibi habitaculum
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃ssc̃s habitat in uobis. Hȩc igit᷑mens fidelis
si relicta in nocentia in lȩsionẽ pximi ꝑuersas
ꝓfert cogitationes: spelunta utiq latronum
efficit᷑. nec iã domus orationis uocat᷑ sedlati¬
bulũ latronũ. cũillud meditat᷑ agere unde
ut ꝑ hoc uirtutis suȩ suis aduersarus dar e in¬
diciũ. & uocesse laudantiũ pueroꝵ. &osanna
in excelsislamantiũ tali testimonio c̃firma¬
ret. ostendens opere qđ illi uocib c̃sonbant
simul etiã ut uisa xp̃i tanta potentia c̃uer¬
terent᷑ & crederent. Ideo .i. illis certͣantib
cȩcosilluminauit : ut illi fideilum̃ reciperent
Ideo claudos direxit. ut isti claudicationem
mentis abicerent. & meliores pedes in recta
operatione habere inciperent. Uidentes aut̃¬
clamantes osanna benedictꝰ qͥuenit in nomine
dñi : dixer̃ Audis qui distisdicunt: Indigne
ferentes qđ xp̃o quasi homini diuinȩ laudes
de me sic sentiunt. nec rurs ait errampo
Debetis ignoscere insciȩ ctati. sed responara¬

Expanded text:
 sanctus habitat in vobis . Haec igitur mens fidelis si, relicta innocentia, in laesionem proximi perversas profert cogitationes, spelunca utique latronum efficitur, nec jam domus orationis vocatur, sed latibulum latronum. Nam illud meditatur agere, unde rsariis daret indicium, et vocem se laudantium puerorum, Hosanna in excelsis clamantium, tali testimonio confirmaret: ostendens opere quod illi vocibus consonabant simul etiam ut, visa Christi tanta potentia, converterentur et crederent. Ideo enim illis cernentibus caecos illuminavit, ut illi fidei lumen reciperent, ideo claudos direxit, ut isti claudicationem mentis abjicerent, et meliores pedes in recta operatione habere inciperent. Videntes autemplo Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini dixerunt: Audis quid isti dicunt? Indigne ferentes quod Christo quasi divinas laudes juste de me sentiunt. Nec rursus ait: Errant pueri, debetis ignoscere inscietati. Sed respon
Abbreviated transcription (Latin):
Latro enĩ ÷ quilucra derligione sectatur.
& excultu scĩtatis. studet occasionẽ negoti¬
ationis: Pinde metuendũ ÷ illis. nesicut illi
detemplo materiali ciectis : ita isti de templo
spũ ali eiciant᷑. Cotidie .ii. dñs domũ patris
sui. scam̃ uidelicet ecłam intrat. & occupa¬
tos lucris turpib eicit. atq unius criminis
tandũ .uͦ. qđ dicitur Mensas nũmulariorũ
& cathedras uendentiũ columbas euertit
Quid .ii. ꝑ mensas nũmulariorũ. nisi altariadi
intellegunt᷑ qͣ ꝑ auariciã mabor sacerdotũ
mensȩ efficiunt᷑ nummularioꝵ: Quid ũ
ꝑcuthedras uendentiũ columbas. nisi magis¬
terialis dignitas in ȩcđa accipit̃ que & ipsa
eũ adluera de fiuxerit adnihilũ redigitur :
Qui aut̃ s̃ qui columbas uendt̃. nisi hi qui spm̃
Sed dñs cathedras uendentiũ colũbas euertit.
qr taliũ sac̃ dotium destruit. Quicũq .n. ep̃s.
di oculos sac̃dotio priuatꝰ ÷ Hinc & sacricano¬

Expanded text:
Latro enim est qui lucra de religione sectatur, Latro enim est qui lucra de religione sectatur, et ex cultu sanctitatis studet occasioni negotiationis. Proinde metuendum est illis, ne sicut illi de templo materiali ejecti sunt, ita isti de templo spirituali ejiciantur. Quotidie enim Dominus domum Patris sui, sanctam videlicet Ecclesiam intrat, et occupatos lucris turpibus ejicit, atque unius criminis tandum vero quod dicitur, mensas nummulariorum et cathedras vendentium columbas evertit. Quid enim per mensas nummulariorum nisi altaria per avaritiam malorum sacerdotum, mensae efficiuntur nummulariorum. Quid vero per cathedras vendentium columbas, nisi magistralis dignitas in Ecclesia accipitur, quae et ipsa cum ad lucra deflexerit, ad nihilum redigitur? Qui autem sunt qui columbas vendunt, nisi hi qui SpiriSed Dominus cathedras vendentium columbas evertit, quia talium sacerdotium destruit. Quicunque enim episDei oculos sacerdotio privatus est. Hinc et sacri cano
Abbreviated transcription (Latin):
& ea ñ habentib uendentes : accepta
peccunia rursus empta suscipiebant:
hoc modo prȩđã de simplici populo faci¬
entes. Uerũ erant quiđa ita pauperes
quietiã sumptib & uictu in digebañ
& non scłu hostis. sed necunde easemerent
habebant. Ad hoc aut̃ iđẽ sacerdotes num¬
mularios intemplostatuerant. qui mutuã
eis subhac occasione peccuniã darent. Sed
quialex usuras ꝓhibuerat. nec aꝑte. uis¬
ab eis duplicatã pecuniã exigere poterant:
ex cogitauer rursus aliã frauđẽ ut pro
usuris reciperent uarias species munerũ¬
generis poma. ut qđ innummo ñ libebut :
inhis rebus exigerent quȩ nummis emuNͣ
Hos appellabant ipsi ꝓprio sermone colobis¬
tas. qui co lobida id÷ uilia munuscula
dabant. quȩ ex̃ tragemata. lat̃ ballaria
dicunt᷑. Istius modi fraudes & negotiati¬
innumerã multitudinẽ de templo eiccit
Adtendant istud ȩccłȩ sacerdotes & caueant.
ne domũ dĩ inspeluncã latronũ uertant

Expanded text:
et ea non habentibus vendentes, accepta et ea non habentibus vendentes, accepta pecunia, rursus empta suscipiebant, hoc modo praedam de simplici populo facientes. Verum erant quidam ita pauperes, qui etiam sumptibus et victu indigebant, et non solum hostias, nec eas unde emerent, habebant. Ad hoc idem sacerdotes nummularios in templo statuerunt, qui mutuam eis sub hac occasione pecuniam darent. Sed quia lex usuras prohibuerat, nec aperte eis duplicatam pecuniam exigere poterant, excogitaverunt rursus aliam fraudem, ut pro usuris reciperent varias species munerugeneris poma, ut quod in nummo non licebat, in his rebus exigerent, quae nummis emuntur: hos appellabant ipsi proprio sermone collybistas, qui collubia, id est, vilia munuscula dabant, quae Graece tragemata, Latine bellaria dicuntur. Istiusmodi negotiatiinnumeram multitudinem de templo ejecit . Attendant istud Ecclesiae sacerdotes, et caveant ne domum Dei in speluncam latronum vertant.
Abbreviated transcription (Latin):
omusilla đi. ad hoc a salomone primũ
& postea a iesu sacerdote & zorobabel
constructa fuerat. ñ quo ds̃ in manu factis
templis habitet. sedut ibi nomen eiꝰ in uoca¬
ret̃. ibiq deuote plebis orationes audiret¬
& uoti susciperet. munera & oblationes
acceptaret. Sedilli eam speluncã latronũ
fecerant : qr ad hoc intemplo residebant
ut aut ñ dantes munera corporalit̃ puni¬
rent. aut dantes spũ alit̃ necarent. legis
siquidẽ prȩceptũ erat. ut ter in anno con¬
uenirent om̃s ex diuersis regni iudaici
purtib adaugustissimũ ascissimũ in¬
teto orbe tempłu. inpascha uidelicet.
pente costen & scenophegia. eiꝰdemq
legis p̃ceptũ. neuaciũ in conspectu dnĩ
apparerent Et plerũq contingebat
uthi qui de remotioribus partib ueni¬
dunt. ñ haberent quidinsacrificio dñi
efferrent. qr ob longinquitatẽ itineris
stũ pecora sua ad ducere non ualebant
nde sacerdotes habebant pinguissima
inimalia quȩ usus sacrificii exposcit.

Expanded text:
omus illa Dei ad hoc a Salomone primum, et postea a Jesu sacerdote et Zorobabel constructa fuerat, non quod Deus in manufactis templis habitet, sed ut ibi nomen ejus invocetur, ibique devotae plebis orationes audiret, vota susciperet, munera et oblationes acceptaret. Sed illi eam speluncam latronum fecerant, quia ad hoc in templo residebant, ut aut non dantes munera corporaliter punirent, aut dantes spiritualiter necarent. Legis siquidem praeceptum erat ut ter in anno convenirent omnes ex diversis regni Judaici partibus ad augustissimum et sanctissimum in orbe templum, in Pascha videlicet, Pentecoste et Scenopegia: et ejusdem legis praeceptum erat ne vacui in conspectu Domini apparerent. Et plerumque contingebat ut qui de remotioribus partibus veniebant, non haberent quod in sacrificio Domini offerrent, quia ad longitudinem itineris secum pecora sua adducere non valebant. Proinde sacerdotes habebant pinguissima animalia, quae usus sacrificii exposcit,
Abbreviated transcription (Latin):
r signũ querit Egregiesitis adultera
ucat generationẽ uideoꝵ qr legitimum
drũ dimiserat. & iuxta et echidis uaticini¬
inꝰ multis se amatorib copulauerat
respondit eis dñs ñ se signũ decdo eisdaturum.
qđ indigni erant accipere. sed tale quaile ionas
naufragus. & coeto sorbente uoratꝰ. tam̃ mise¬
ratione diliberatus. & accepit &dedit. Non .N
merebant᷑ accipere signũ diuinitatis sedhu¬
manitatis. passionis ñglorificationis. Disci¬
pulis . ũ. suis dñs signũ dedit decelo. qr cis at̾nȩ¬

Expanded text:
tis adulteram vocat generationem Judaeorum, quia legitimum virum dimiserat, et, juxta Ezechielis vaticinium, multis se amatoribus copulaverat respondit eis Dominus, non se signum de coelo eis daturum, quod indigni erant accipere, sed tale quale Jonas naufragus, et ceto sorbente voratus, tamen Dei miseratione liberatus, et accepit et dedit. Non enim merebantur accipere signum divinitatis, sed humanitatis: passionis, non glorificationis. Discipulis vero suis Dominus signum dedit de coelo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
entes erimus. Ambulauit ꝑloca arida
quȩrens requiẽ. qr expulsus auideis. ambu¬
lauit ꝑsolitudines gentiũ. quȩ arebant
dic̃s. Sicut adipe & pinguedine repleatur
anima mea. Quȩ cũ postea dño credidis¬
sent: ille ninuento in eis loco dixit¬

Expanded text:
entes erimus . Ambulavit per loca arida quaerens requiem, quia expulsus a Judaeis ambulavit per solitudines gentium, quae arebant dicens: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea . Quae cum postea Dominum credidissent, ill
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ utł in more heliȩ ignẽ descendere p̃ci¬
peret de glo. uel etiã insimilitudinẽ simu¬
helis estiuo tempore faceret mugire toni¬
nua coruscare fulgura. imbres ruere. tãꝗ
illi quȩ dns fecerat ñ decelo fuissent. sed ope¬
rapotius beclzebub. Sed qͥilla calũniabant᷑
que p̾manib habebant utilitate sentiebaq̃:¬

Expanded text:
in morem Eliae ignem descendere praeciperet de coelo, vel etiam in similitudinem Samuelis aestivo tempore faceret mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere ; tanquam illa quae Dominus fecerat, non de coelo fuissent, sed opera potius Beelzebub. Sed qui illa calumniabantur quae prae manibus habebant, et sine uti
Abbreviated transcription (Latin):
ntꝰ om̃a miracula quȩ dñs inmundo corpo¬
alits gessĩt: hoc p̃cellentissimũ & maximũ
qr suis eni fuit dicit beat̾ ieronimus hoc
qđ unus homo inermis. multa milia arma¬
tor detemplo eiecit. quã qđ lazarũ qua¬
tiduanũ amortuis suscitauit Fulgor enĩ¬
quid̃i diuinitatis resplendebat in aspectu
huimanitatis. atq ideo uidentes insolitam

Expanded text:
nter omnia miracula quae Dominus in mundo corporaliter gessit, hoc praecellentissimum et maximum est. Plus enim fuit, ut dicit beatus Hieronymus, hoc quod unus homo inermis multa millia armatorum de templo ejecit, quam quod Lazarum quatriduanum a mortuis suscitavit. Fulgor enim divinitatis resplendebat in aspectu humanitatis; atque ideo videntes insolitam
Abbreviated transcription (Latin):
uidere &nłq Narrat̃ in superiorib: quomꝰ
dñs demoniacũ qͥ erat cȩcus & mutus triplici
miraculo sanauerit. Sed scribȩ & pharisci qui
idhoc sẽꝑdnĩo adhȩrebant. ut illius ad miranda
optra ł negarent. ł sinistra int̃p̃tatione depͣ¬
uirent : coeper̃ blas phemantes dicere. qd in
bed ⁊ebub principe demonioꝵ eiceret demones
Contra quos cũ longa dñs disputatione disseru

Expanded text:
us, etc. Narratur in superioribus, quomodo Dominus daemoniacum, qui erat caecus et mutus triplici miraculo sanaverat. Sed Scribae et Pharisaei, qui ad hoc semper Domino adhaerebant, ut illius admiranda opera vel negarent, vel sinistra interpretatione depravarent, coeperunt blasphemantes dicere quod in Beelzebub principe daemoniorum ejiceret daemones. Contra quos cum longa
Abbreviated transcription (Latin):
tiinigne ȩternũ. Maledicti .uͦ. uocant᷑ iniqui
imalicia omnẽ uitã consumentes. & ternȩ
maledictioni seipsos p̃pare nontimuerunt
sumꝗ quide mali cũ dño fuert̃. qr ñ habitabit
uxta eũ malignus. Sed tunc discedere iu¬
dent᷑: aquib iniudicio separabant᷑. Sage
&usq adlit̾ ultimi examins ꝑtrahit. sed tẽ
bonis piscib inuasa collectis: maliforas pici¬
unt᷑. Sic & in agro đni zazania cũ tritico
germinant. sed cũ ad areã uentũ fuerit : tri¬
ncũ aut̃ inhorreũ recondit᷑. zizania uero
fisciculis colligunt᷑. &igni cõburentur
ue discedere eos. hoc ÷ a prȩsentia suȩ uisio¬
nsiubet pici. & intenebras exteriores ex
pali. Discedere .gͦ. maledicti inignẽ iu
bent᷑. ut ibisine fine ardeant. qͥ in prȩsenti
uicioꝵ ignẽ in se extinguere noluerunt
st aut ignis diabolo & angłis eĩ p̃parat̾ est.
e sicut p̃sentia dĩ iustis regnũ ab origine
mundi p̃parauit: itadiabolo & angłis ac¬

Expanded text:
in ignem aeternum. Maledicti vero vocantur hi qui in malitia vitam consumentes, aeternae maledictioni seipsos praeparare non timuerunt. Nunquam quidem mali cum Domino fuerunt, quia non habitabit juxta eum malignus, sed tunc discedere vividentur, a quibus in judicio separabuntur. Sageet usque ad littus ultimi examinis pertrahit. Sed tunc bonis in vasa collectis piscibus, mali foras projicientur. Sic et in agro Domini zizania cum tritico germinant, sed cum ad aream ventum fuerit triticum ad horreum reconditur, zizania vero fasciculis colliguntur et igni comburuntur. Sive discedere eos, hoc est, a praesentia suae visionis jubet projici, et in tenebras exteriores expelli. Discedere ergo maledicti jubentur in ignem aeternum, ut ibi sine fine ardeant, qui in praesenti ignem vitiorum in se exstinguere noluerunt. Iste autem ignis diabolo et angelis ejus praeparatus est, quia sicut potentia Dei justis regnum ab origine mundi praeparavit, ita diabolo et angelis ej
Abbreviated transcription (Latin):
tes: Dñe. qđ o te uidimꝰ esurientẽ. aut sitien¬
tẽ. authospitẽ. aut nudũ. aut infirmũ. ł in
carcere & ñministrauim̃ tibi: Excusare ni
decipiebant. sed tunc nulła causã excusationis
habere poss. qͥ dũ possent c̃uerti noluerunt.
& elemosinis peccata emendare neglexeruN
Etrespondens dicet illis. Am̃ dico uobis quã diu
ñ fecistis uni dehis fr̃ib meis minimis : nec mi hi
fecistis. Qui .i. humilib & despectis membris
xpĩ beneficiũ impendere neglegit : c̃uincit̾

Expanded text:
 esurientem, aut sitientem, aut hospitem, aut nudum, aut infirmum, vel in carcere, et non ministravimus tibi? Excusare nitdam homines decipiebant. Sed tunc nullam excusationem habere possunt, qui dum potuissent converti, noluerunt, et eleemosynis peccata sua delere neglexerunt. Et respondens, dicet illis: Amen dico vobis, quandiu non fecistis uni de his fratribus meis minimis, nec mihi fecistis. Qui enim humilibus et despectis membris Christi beneficium impendere negligit, convinci