comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia utiq ipse ab omni concubitu continebat: & continuo
sub iunxit: sed unusquisq proprium donum hab& adõ
alius sic alius autem sic: Num quid tam multa quae prae¬
cipiuntur inlegedĩ ne fornicationes & adulteria conmit¬
tantur indicant aliud quam liberum arbitrium: Neque
enim preciperentur nisi homo haberet propriam uolun¬
tatem qua diuinis preceptis oboediret. & tamen donumdi
est sine quo seruari castitatis precepta non possunt: unde
ait ille in libro sapientiae. Cum scirem quia nemo esre po¬
test continens nisi dĩd& : & hoc ipsum erat sapientiae sci¬
re cuius esset hoc donum: ut autem ista non seruentur casti¬
tatis scã mandata. unus quisq temptatur a concupiscentia
sua abstractus & in lectus : ubi sidixerit uolo seruare seduin¬
cor a concupiscentia mea. Respond& scriptura liberoeiur
arbitrio quodiam superius dixi. Noli uinci amalo sed uin¬
ce in bono malum. Quod tamen ut fiat adiuuatur gratia

Expanded text:
quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia:
Abbreviated transcription (Latin):
testatem autem habens suae uoluntatis ut seru& uirgi¬
nem suam. & tamen non omnes capiunt uerbum hoc: sed
quib datum est: Quib enim non estdatum: aut nolunt. aut
non inplent quod uolunt: Quib autem datum est sic uolunt
ut inpleant quod uolunt: Itaq ut hoc uerbum quod non ab
omnib: capitur. ab aliquib: capiatur & dĩdonum est libe¬
rum arbitrium: De ipsa quoq pudicitia coniugali nempe
apostolus ait : Quod uult faciat non peccat sinubat : & ta¬
men &iam dĩ hoc donum est dicente scriptura adño: Iun¬
gitur mulier uiro. Ideo doctor gentium & pudicitiam
con iugalem perquam non fiunt adulteria. & perfectio¬
rem continentiam perquam nullus concubitus quaeritur¬
suo sermone commendans. & hoc & illud dĩdonum esse
monstrauit. scribens ad corinthios & ammonens conluges
ne se inuicem fraudent. Quos cum ad monuisset adiecit :
uellem autem omnes homines esse sicut & me ipsum.

Expanded text:
testatem autem habens suae voluntatis, ut servet virgitestatem autem habens suae voluntatis, ut servet virginem suam. Et tamen, non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum;
Abbreviated transcription (Latin):
nostri nec adño discedat cornostrum sed eidicat Adu¬
tor meus esto nederelinquas me neq despicias me dr̃salu¬
taris meus. Pro inde carissimi sicut superiorib testi¬
monis scarum scribturarum probauimus adbene uiuen¬
dum & recte agendum esse in homine liberum uoluntatis
arbitrium sic &iam degratia di sine qua nibil boni age¬
re possumus quae sint diuina testimonia uideamus: ac pri¬
mum de ipsa uestra professione aliquid dicam. Neque
enim congregaret uos ista societas in qua continenter ui¬
uitis. Nisi uoluptatem coniugalem contem neretis: Hinc
autem dño loquenti cum dixissent discipuli sitalis est
causa cum uxore non expedit nubere: Respondit eis non
omnes capiunt uerbum hoc sed quib datum est: Num quid
non liberum arbitrium timothei est exortatus a postolus
dicens. Contine te ipsum : Et in hac re potestatem
uoluntatis ostendit ubiait. Non habens necessitatem po¬

Expanded text:
nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjunostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus . 7. Proinde, charissimi, sicut superioribus testimoniis sanctarum Scripturarum probavimus, ad bene vivendum et recte agendum esse in homine liberum voluntatis arbitrium; sic etiam de gratia Dei, sine qua nihil boni agere possumus, quae sint divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habens necessitatem, po
Abbreviated transcription (Latin):
spem hab& in homine. ut nemo habeat spem in altero
homine sed inse. ut ergo ostenderet sic se ammonuis se ho
minem. ut nec inse ipso haberet spem. Propter ea cum
dixisset maledictus homo qui spem hab& inhomine
mox addidit & firmat carnem brachii sui: brachium
pro potentia posuit operandi : In nomine autem carnis
intellegenda est humana fragilitas. ac per hoc firmat
carnem brachii sui qui potentiam fragilem atq inualidã
idest humanam sufficere sibi adbene operandum putat.
nec ad lutorium sperat adño. propter hoc enim
subiecit. & adño discedit cor eius: talis est berens
pelagiana non antiqua sedante non multum tempus ex¬
orta. contraquam heresem cum fuisset diutius disputa¬
tumic &iam ad concila episcopalia nouissima necesstate
per uentum est. unde uobis nonquidem omnia sed tamen
aliqua legenda direxi. Nos ergo adbene operandum
spem non habeamus in homine firmantes carnem brachii

Expanded text:
spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. ut ergo osteminem, ut nec in se ipso haberet spem; propterea cum dixisset, Maledictus homo qui spem habet in homine, mox addidit, et firmat carnem brachii sui. Brachium pro potentia posuit operandi. In nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque invalidam, id est humanam, sibi sufficere ad bene operandum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propterea subjecit, et a Domino discedit cor ejus. Talis est haeresis Pelagiana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii
Abbreviated transcription (Latin):
mea uincor. Iam quidem de ignorantia non hab& ex cu¬
sationem nec dm̃ causatur corde suo sed malum suum inse
enim & nolle propriae uoluntatis est. Sed metuendum
est ne ista omnia diuina testimonia. & quaecumq alia
sunt quae sine dubitatione sunt plurima indefensione
liberi arbitrii. sic intellegantur. ut aduitam piam & bo¬
nam conuersationem cui merces aeterna debetur. Ad¬
iutorio & gratiae dĩ locus non relinquatur. Et audeat mi¬
ser homo quando bene uiuit & bene operatur. uel potuis
bene uiuere & bene operari sibi uidetur in se ipso pon indño
gloriari . & spem recte uiuendi inse ipso ponere. ut sequa¬
tur eum maledictum hieremiae prophetae dicentis. Ma
ledictus homo qui spem hab& in homine. & firmat car¬
nem brachii sui & adño discedit coreius. Intellegite
f̃f. hoc proph&icum testimonium quia enim non dixit
proph&a maledictus homo qui spem hab& in se ipso pos¬
s& alicui uideri ideo dictum esse maledictus homo qui

Expanded text:
mea uincor", iam quidem de ignorantia non habet excumea uincor", iam quidem de ignorantia non habet excusationem nec deum causatur in corde suo, sed malum suum in seenim et nolle propriae uoluntatis est. Sed metuendum est, ne ista omnia diuina testimonia et quaecumque alia sunt, quae sine dubitatliberi arbitrii, sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur; et audeat miser homo, quando bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere et bene operari sibi videtur, in se ipso, non in Domino gloriari, et spem recte vivendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum Jeremiae prophledictus homo, qui spem habet in homine, et firmat carnem bracchii sui, et a domino discedit. cor eius. intellegite, fratres, hoc propheticum testimonium. quia enim non dixit propheta: "maledictus homo, qui spem habet in semet ipso", posset allcui uideri ideo dictum esse: maledictus homo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tur in eo dequo dicitur: Noluit intellegere ut bene ager&:
Sed & illa ignorantia quae non est eorum qui scire nolunt
sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt. Neminem
sic excusat ut sempiterno igne non ardeat. si propterea
non credidit quia non audiuit omnino quid crederet.
Sed fortasse ut mitius ardeat: Non enim sine causa dic¬
tum est. effunde iram tuam ingentes quae te non cogno¬
uerunt. & illud quod ait apostolus. Cum uenerit inflã¬
mam ignis dare uindictam in eos qui ignorant dm̃. Verũ
tamen ut habeamus & ipiam scientiam nedicat unusquisq
Nesciui. Non audiui. Non intellexi uoluntas conuenitur
humana ubi dicitur. Nolite esse sicut equus & mulus quib.
non est intellectus. Quam uis peior appareat de quo dic¬
tum est. uerbis non emendabitur seruus durus. si en im¬
& intellexerit non ob audi&. Quando autem dicit homo
non possum facere quod precipitur quoniam concupiscentia

Expanded text:
tur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. tur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos qui ignorant deum. uerum tamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non audiui", ,,non intellexi", uoluntas conuenitur humana, ubi dicitur: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, quamuis peior apparet de quo dictum est: uerbis non emendabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. quando autem dicit homo: "non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
suis quam illos qui sciunt. Peius enim uidetur esse peri
re quam iudicari: sed cum hoc degentib & de iuda eis lo¬
queretur. quia illi sine lege sunt isti autem legem accepe¬
runt. quis audeat dicere iudaeos qui inlege peccant non
esse perituros cum inxp̃o non crediderunt quando quidem
de illis dictum est. per legem iudicabuntur : Sine fide
enim xp̃i nemo liberari potest ac per hoc ita iudicaburtur
ut pereant. Nam si peior est condicio nescientium quam
scientium legem dĩ. quomodo uerum est quod in euangelio
dñs ait. seruus qui nescit uoluntatem dñi sui & facit digna
plagis uapulaliit pauca. seruus autem qui scit uolunta¬
tem dñi sui & facit digna plagis uapulabut multa: Ecce
ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam
nescientem. Nec tamen ideo fugiendum est ad ignorantiae
tenebras. ut in eis quisq: requirat excusationem. Aliud est
enim nescisse. aliud scire noluisse. Voluntas quippe argui¬

Expanded text:
suis quam ilsuis quam ilre, quam judicari: sed cum hoc de Gentibus et de Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt; quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant, nesse perituros, cum in Christum non crediderint, quando quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe argui
Abbreviated transcription (Latin):
mundum &cetera huius modi Nempe ubi dicitur. No
lihoc & noliillud & ubi ad aliquid faciendum uel non fa¬
ciendum in diuinis monitis opus uoluntatis exigitur. satis
liberum demonstrat arbitrium. Nemo ergo dm̃ cause¬
tur in corde suo. sed sibi inputet quisq cum peccat. Neq
cum aliquid secundum dm̃ operatur. alienet hoc a propri¬
a uoluntate. Quando enim uolens facit: tunc dicendum
est opus bonum. tunc speranda est boni operis merces
ab eo de quo dictum est. qui redd& unicuiq secundum ope¬
ra sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata aufertur cis
ex cusatio quam solent habere homines de ignorantia sed
nec ipsi sine poena erunt qui legem dĩ nesciunt. Qui enim
sine lege peccauerunt sine lege peribunt. Qui autem in
lege peccauerunt. per legem iudicabuntur. Quod mihi
non uidetur apostolus ita dixisse . tamquam peius aliquid
significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis

Expanded text:
mundum : et caetera hujusmodi. Nempe ubi dimundum : et caetera hujusmodi. Nempe ubi dili hoc et noli illud", et ubi ad aliquid faciendum uel non faciendum in diuinis monitis opus uoluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. nemo ergo deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat, neque cum aliquid secundum deum operatur, alienet hoc a propria uoluntate. quando enim uolens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
ra hominibus bonae uoluntatis. & quod dicit apostolus
paulus. quod uult faciat non peccat nubat. quae autem
statuit incorde suo. non habens necessitatem potestatem
autem habens suae uoluntatis. & hoc statuit incorde suo
seruare uirginem suam benefacit. Item dicit. Si autem
uolens hoc facio mercedem habeo. Et alioloco. Sobrui
estote iuste & nolite peccare. Et iterum. Ut quem ad¬
modum promptus est animus uoluntatis. Ita sit & perfi¬
ciendi. Et ad timotheum dicit. Cum enim indeliciis
egerint in xp̃o nubere uolunt. & alibi. sed & omnes qui
uolunt pie uiuere in xp̃o ihũ persecutionem patientur
Et ipsi timotheo. Noli neglegere gratiam quae inte est.
& ad philemonem. Ne bonum tuum uelut ex necenitate
esset. sed ex uoluntate. Seruos &iam ipsormon& ut domi¬
nissuis ex animo seruiant cum bona uoluntate. Item iacobus
Nolite itaq errare fratres mei. & nolite inpersonarum ac
de altero. Item iohannes in epistula sua. Nolite diligere

Expanded text:
hominibus bonae voluntatis : et quod dicit apostolus Paulus, Quod vult faciat, non peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo : et alio loco, Sobrii estote juste, et nolite peccare : et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi . Et ad Timotheum dicit, Cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere volunt : et alibi, Sed et omnes qui pie volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem patientur : et ipsi Timotheo, Noli negligere gratiam quae in te est . Et ad Philemonem: Ne bonum tuum velut ex necessitate esset, sed ex voluntate . Servos etiam ipsos monet, ut dominis suis ex animo serviant cum bona voluntate . Item Jacobus, Nolite itaque errare, fratres mei, et nolite in personarum acde alterutro . Item Joannes in Epistola sua, Nolite diligere
Abbreviated transcription (Latin):
liberum uoluntatis ar bitrium. quo ea faciens ad promis¬
sa premia per uenir&. Ideo enim data sunt ut homo
ex cusationem de ignorantia non haber& sicut dñs dicit
in euangelio de iudaeis. si non uenissem & locutus eis fuis¬
sem peccatum non haberent de peccato suo. De quo pecca¬
to dicit. nisi de illo magno quod presciebat eorum futurũ
quando ista dicebat. id est quo eum fuerant occisuri: Neq
enim nullum habebant peccatum ante quam xp̃s ad eos
ueniss& incarne. Item dicit apostolus: reuelatur iradi
decaelo in omnem impietatem & in iustitiam hominum
eorum qui ueritatem in iniquitatem detinent. quia quod
notum est dĩ manifestum est in illis ds̃ enim illis mani¬
festauit: in uisibilia enim ipsius acreatura mundi perea
quae facta sunt Intellecta conspiciuntur. sempiternaquo
que uirtus eius acdiuinitas ut sint in excusabiles: Quomodo
dicit in excusabiles. Nisi de illa excusatione qua sol& dice¬

Expanded text:
liberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promisliberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in Evangelio de Judaeis, Si non venissem et locutus eis fuissemto dicit, nisi de illo magno, quod praesciebat eorum futurum quando ista dicebat, id est, quo eum fuerant occisuri? Neque enim nullum habebant peccatum, antequam Christus venisset in carne ad eos. Item dicit Apostolus: Revelatur ira Dei de coelo in omnem impietatem et injustitiam hominum eorum, qui veritatem in iniquitatenotum est dei manifestum est in illis: deus enim in illis manifestauit. inuisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiteque uirtus eius et diuinitas, ut sint inexcusabiles. quomodicit inexcusabiles, nisi de illa excusatione qua solet dice
Abbreviated transcription (Latin):
gendum est tunc potius malum promalo reddi si corripien¬
dus non corripitur : sed praua dissimulatione neglegitur.
Dicit &iam peccantes coram omnibus corripe: ut ceteriti¬
morem habeant. Quod debis peccatis accipiendum est quae
non latent: Ne contra dñi sententiam putetur loquutus.
ille enim dicit. si peccauerit inte frater tuus corripe eum
interte & ipsum. uerum tamen & ipse ueritatem correptio¬
nis eo usq perducit: utdicat: si nec eclesiam audierit sit tibi
sicut ethnicus & publicanus. & quis magis dilexit in firmos
nisi ille qui pro omnibus est factus infirmus. & pro omnib:
ex ipsa est infirmitate crucifixus. quaecum itu sint nec gratia
prohib& correptionem: Nec correptio negat gratiam : & ideo
sic est precipienda iustitia : ut dĩgratia qua id. quod precipitur
fiat fideli oratione poscatur : & hoc utrumq: ita faciendum
est. ut neq iusta correptio neglegatur: Omnia ergo haec

Expanded text:
gendum est tunc potius malum pro malo reddi, si corripiengendum est tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripitur, sed prava dissimulatione negligitur. Dicit etiam: Peccantes coram omnibus corripe, ut caeteri timorem habeant . Quod de his peccatis accipiendum est quae non latent, ne contra Domini sententiam putetur locutus. Ille enim dicit: Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum. Verumtamen et ipse severitatem correptionis eo usque perducit, ut dicat, Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus . Et quis magis dilexit infirmos, quam ille qui pro omnibus est factus infirmus, et pro omnibus ex ipsa infirmitate crucifixus? Quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptionem, nec correptio negat gratiam: et ideo sic est praecipienda justitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque justa correptio negligatur. Omnia vero haec
Abbreviated transcription (Latin):
gentia esse debere credamus  Uerum est enim quia nemoperit
nisi filius perditionis: sed ait ds̃ per ezechihelem proph&am
ille quidem in suo peccato mori&ur . sanguinem uero eius de
manu speculatoris inquiram. Pro inde quantum adnos adti¬
n& qui predestinatos a non predestinatis discernere non uale¬
mus & obhoc omnes saluos fieri uelle debemus. Omnibus
nepereant. uel ne alios perdant. adhibenda est a nobis medi¬
cinaliter seuera correptio : di est autem illis eam facere utilem
quos ipse presciuit . & predestinauit conformes imaginis filii sui.
Sienim aliquando timore non corripimus ne aliquis inde pe¬
reat . quur non &iam timore corripimus. ne aliquis indeplus
pereat: Neq enim dilectionis uiscera maiora gestamus quam
beatus a postolus qui dicit : Corripite inqui&os. consolam ini
pusillanimes. suscipite in firmos. patientes estote ad omnes.
Videte nequis malum promalo alicui reddat. Vbi intelle¬

Expanded text:
gentia esse debere credamus. Verum est egentia esse debere credamus. Verum est enisi filius perditionis. Sed ait Deus per Ezechielem prophetam: Ille quidem in suo peccato morietur, sanguinem vero ejus de manu speculatoris requiram . 49. Proinde, quantum ad nos pertinet, qui praedestinatos a non praedestinatis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est autem illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquando timore non corripimus, ne aliquis inde pereat; cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus pereat? Neque enim dilectionis viscera majora gestamus quam beatus Apostolus, qui dicit: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes: videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ubi intelli
Abbreviated transcription (Latin):
uolentem dm̃ a quo efficitur ut uelimus Ac per hoc quia &
corripiendo nibil aliud debemus agere. nisi ut abistu pace
quae est addm non recedatur. Aut ad eum qui recesserat re¬
uertatur : nos agamus sine desperatione quod agimus: si filius
pacis est quem corripimus requiescet super eum pax nostra.
sin autem ad nos reuertecur: Quam uis ituq &iam dumquo¬
rundam fides sub uertitur. firmum fundamentum di stet
quoniam sciuit dñs qui sunt eius. Non tamen ideo nos pigri
& neglegentes esse debemus. in corripiendis qui corripiendi
sunt. Neq enim frustra dictum est. corrum punt mores bonos
collo quia mula & perit infirmus intua scientia frater prop¬
ter quem xp̃s mortuus est. :Non argumentemur contra istu
precepta salubremq terrorem. Dicentes & corrumpant mo¬
res bonos colloquia mala. & pereat infirmus quid ad nos per¬
perditionis : Absit ut ista garrientes securos nos in hac negle¬

Expanded text:
volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et corripiendo nihil aliud debemus agere, nisi ut ab ista pace quae est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat revertatur, nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis est quem corripimus, requiescet super eum pax nostra: sin autem, ad nos revertetur. 48. Quamvis itaque etiam dum quorumdam fides subvertitur, firmum Dei fundamentum stet, quoniam scivit Dominus qui sunt ejus: non tamen ideo nos pigri et negligentes esse debemus in corripiendis, qui corripiendi sunt. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala ; et, Peribit infirmus in tua scientia, frater, propter quem Christus mortuus est . Non argumentemur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pereat infirmus, quid ad nosditionis. CAPUT XVI. Absit ut ista garrientes, securos nos in hac negli
Abbreviated transcription (Latin):
siille cui predicamus non fuerit filius pacis. ignorantibus
nobis: Ad nos enim reuertetur: idest nobis proderit ista predi¬
catio non & illi: Si autem super eum pax predicata requieuerit
& nobis & illi: Quia ergo nos qui salui futuri sint nescientes om¬
nes quib predicamus hanc pacem saluos fieri uelle ds iub&
& ipse hoc innobis operatur. diffundendo istam caritatem in
cordib nostris per sp̃m sc̃m quidatus est nobis. Potest &iam
sic intellegi. quod omnes homines uult ds̃ saluos fieri: quo. iiam
nos facit uelle. sicut misit sp̃m filu sui clamantem abba pater
idest nos clamare facientem : De ipso quoq spu alio loco
dicit: Accepimus sp̃m ad optionis filiorum in quo clama¬
mus abba pater: Nosergoclamamus. sed illeclamare dictus
est qui efficit ut clamemus siergo clamantem sp̃m recte
dixit scriptura a quo efficitur ut clamemus. recte etiam

Expanded text:
si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus nobis: ad nos enim revertetur, id est, nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si autem super eum pax praedicata requieverit, et nobis, et illi. 47. Quia ergo nos qui salvi futuri sint nescientes, omnes quibus praedicamus hanc pacem salvos fieri velle Deus jubet, et ipse in nobis hoc operatur, diffundendo istam charitatem in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis : potest etiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle: sicut misit Spiritum Filii sui clamantem, Abba, Pater , id est, nos clamare facientem. De ipso quippe Spiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Nos ergo clamamus, sed ille clamare dictus est, qui efficit ut clamemus. Si ergo clamantem Spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur ut clamemus; recte etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sin autem aduos reuertetur : Cum hanc euangelizant pa¬
cem de quib dictum est. quam speciosi pedes eorum qui
ad nuntiant pacem qui ad nuntiant bonu. Nobis quidem
tunc incipit esse quisq filius pacis. cum oboedierit &ere¬
diderit huic euangelio. &ex fide iustificatus pacem ad
dm̃ habere coeperit: secundum predestinationem autem¬
đi iam filius paciserat . Neq enim dictum est superquem
requȩuerit pax uestra fi& filius pacis. sed subi fuerit filius
inquit. pacis. requiesc& super illam domum pax uestra.
Iamergo & ante quam illi ad nuntiaretur haec pax. filius
pacis ibi erat: sicut eum nouerat atq prescierat. non euan¬
gelista sed dñs: Ad nos ergo qui nescimus quis nam sit filius
pacisaut non sit pertin& nullum exceptum facere. nullũ¬
q: discernere. sed uelle omnes saluos fieri . quib: predicamus
hanc pacem: Neq enim metuendum est neperdamus eam

Expanded text:
sin autem, ad vos revertetur . Cum hanc evangelizant pasin autem, ad vos revertetur . Cum hanc evangelizant pacem, de quibus praedictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! nobis quidem tunc incipit esse quisque filius pacis, cum obedierit et crediderit huic Evangelio, et ex fide justificatus pacem ad Deum habere coeperit: secundum autem praedestinationem Dei, jam filius pacis erat. Neque enim dictum est, Super quem requieverit pax vestra, fiet filius pacis: sed, Si ibi fuerit, inquit, filius pacis, requiescet super illam domum pax vestra. Jam ergo et antequam illi annuntiaretur haec pax, filius pacis ibi erat, sicut eum noverat atque praescierat non evangelista, sed Deus. Ad nos ergo qui nescimus quisnam sit filius pacis, aut non sit, pertinet nullum exceptum facere, nullumque discernere; sed velle omnes salvos fieri, quibus praedicamus hanc pacem. Neque enim metuendum est ne perdamus eam,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsedamn&. Pastoralis tamen necessitas hab& neper plu¬
res serpant dira contagia separare ab ouib sanis morbidam
ab illo cui nihil est inpossibile. ipsa forsitan separatione sanan¬
dam. Nescientes enim quis pertineat ad predestinatorum
numerum: quis non pertineat. sic affici debemus caritatis
affectu : ut omnes uelimus saluos fieri: hoc quippe fit. cum
singulos quosq ut occurrerint: Cum quib: id agere ualcamus
adhoc conamur adducere. ut iustificati ex fide pacem ha¬
beant ad dñm : quam predicabat apostolus &iam cum dice¬
bat. Proxp̃o ergo legatione fungimur tamquam do ex hor¬
tante pernos obsecramus pro xp̃o reconciliaridõ: Quid est
enim reconciliari: nisi pacem adillum hubere. propter
quam pacem &iam ipse dñs iħs dixit discipulis suis: in quam¬
cumq domum intraueritis. p̃rimum dicite: pax huic domui.
& siibi fuerit filius pacis requiesc& super illam pax uestra

Expanded text:
ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per pluipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nesciennumerum, qui non pertineat, sic affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulos quosque ut occurrerint, cum quibus id agere valeamus, ad hoc conamur inflectere, ut justificati ex fide pacem habeant ad Deum, quam praedicabat Apostolus etiam cum dicebat, Pro Christo ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos: obsecramus pro Christo, reconciliari Deo . Quid est enim ei reconciliari, nisi pacem ad illum habere? Propter quam pacem etiam ipse Dominus Jesus dixit discipulis suis: In quamcumque domum intraveritis, primum dicite, Pax huic domui: et si ibi fuerit filius pacis, requiescet super illum pax vestra;
Abbreviated transcription (Latin):
mouit: Eosq uoluntatibus ipsorum quasi ipse in illis operatus est
traxit. Siergo cum uoluerit ds̃ interra reges constituere ma¬
gis hab& in potestate uoluntates hominum. quum ipsi suas.
quis alius facit ut salubris sit correptio. & fiat incorrepti cor¬
de correptio: ut caelesti constituatur inregno: Corripiantur
tate uenientibus proculparum diuersitate diuersis uel mino¬
ribus uelamplioribus. quia & ipsa quae damnatio nominatur
quam facit episcopade iudicium qua poena in ecclesia nulla mai¬
oresse potest sids̃ uoluerit in correptione saluberrimamcedere
atq proficere. Neq enim scimus quid contingat sequenti
die aut ante finem uitae huius de aliquo desperandum est
Aut contradicido potest ne respiciat & det paenitenti am
& accepto sacrificio sp̃s contribulati cordisq contriti.
areatu quamuis iustȩ dumnationis absoluat. damnatumq

Expanded text:
movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde correctio, ut coelesti constituatur in regno? CAPUT XV. 46tate venientibus, pro culparum diversitate diversis, vel minoribus, vel amplioribus. Quia et ipsa quae damnatio nominatur, quam facit episcopale judicium, qua poena in Ecclesia nulla major est, potest, si Deus voluerit, in correptionem saluberrimam cedere atque proficere. Neque enim scimus quid contingat sequenti die; aut ante finem vitae hujus de aliquo desperandum est; aut contradici Deo potest, ne respiciat et det poenitentiam, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti a reatu quamvis justae damnationis absolvat, damnatumque
Abbreviated transcription (Latin):
filii esse. Pax pax tibi & pax ad iutoribus tuis: quia auxili¬
atus est tibi ds̃. Num quid iste poss& aduersari uoluntatidĩ
& non potius eius facere uoluntatem. qui in eius corde opera¬
tus est per sp̃m suum. quo indutus est ut hoc uellet dicere
& facere. Item paulo post ait eadem scriptura. Omnes hi
uiri bellatores dirigentes aciem corde pacifico uenerunt
incebron: ut constituerent dauid super omnem israhel: sua
uoluntate utiq isti constituerunt regem dauid: Quis non uide¬
at quis hoc neg&. Non enim hoc non ex unimo aut non exbona
qui incordibus hominum quod uoluerit operatur. prop¬
ter quod premisit scriptura: & ambulabat dauid proficiens
& magnificabatur : & dñs omni potens erat cum illo: Ac per
hoc dñs omnipotens quierat cum illo ad duxit istos: ut eum re¬
gem constituerent: & quomodo adduxit: Numquid cor pora¬
libus ullis uinculis alligauit. Intusegit. corda tenuit. Corda

Expanded text:
fili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxilifili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste posset adversari voluntati Dei, et non potius ejus facere voluntatem, qui in ejus corde operatus est per Spiritum suum quo indutus est, ut hoc vellet, diceret, et faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bellatores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt in Hebron, ut constituerent David super omnem Israel . Sua voluntate utique isti constituerunt regem David. Quis non videat? quis hoc neget? Non enim hoc non ex animo, aut non ex bonaqui in cordibus hominum quod voluerit operatur. Propter quod praemisit Scriptura, Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus omnipotens erat cum illo. Ac per hoc Dominus omnipotens qui erat cum illo, adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda
Abbreviated transcription (Latin):
rent resistere : qui tamen hoc fecit. nisi per ipsorum hominum
uoluntates sine dubio habens humanorum cordium quod
placer& inclinandorum omnipotentissimam potes tatem.
sic enim scriptum est. & dimisit samuhel populum & abut
unus quisq: in locum suum. & saul abiit indomum suam inguba
& abierunt potentes quorum tetigit dñs corda cum suul.
& filii pestilentes dixerunt. Numquid saluabit nos hic ÷ &
in honorauerunt eum. & non attulerunt ei muneru: Num¬
quid aliquid dicturus est. non iturum fuisse. cum saulequem¬
quam eorum. quorum tetigit cordu dñs ut irent cum illo.
aut isse aliquem pestilentium quorum ut hoc facerent cor¬
du nontetigit.  Item deduuid quem dñs in regno successu
prosperiore constituit. ita legitur. & ambulabat dauid
proficiens & magnificabatur : & dñs erat cum illo. Hoc cum
premissum fuiss&: paulo post dictum. & sp̃s induit samai

Expanded text:
rent resistere. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum rent resistere. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens humanorum cordium quo placeret inclinandorum omnipotentissimam potestatem. Sic enim scriptum est, Et dimisit Samuel populum, et abiit unusquisque in locum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes quorum tetigit Dominus corda cum Saüle. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera . Numquid aliquis dicturus est, non iturum fuisse cum Saül, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo . Hoc cum praemissum fuisset, paulo post dictum est: Et Spiritus indu
Abbreviated transcription (Latin):
ubi non est intellegendum nisi omne quod debebant. Neque
enim omne holus quoderat in toto terrarum orbe decimaba N
secundum istum loquutionis modum dictum est: sicut &ego
omnibus per omnia placeo: Numquid enim qui hoc dixit
placebat &iam tam multis per sequutorib suis: sed place¬
bat omni generi hominum quod xp̃i congregabat ecclesia.
siue iam intus positis. siue introducendis in eum. Non est itaq
dubitandum uoluntatidĩ qui in caelo & interra omnia quaecumq
uoluit fecit. & qui &iam illu quae futura sunt fecit. humanas
uoluntates non posse resistere quominus faciat ipse quod uult.
quundo quidem de ipsis &iam hominum uoluntatib quod uult.
cum uult faciat. nisi forte ut exmultis aliqua commemorem.
quando ds̃ uoluit sauli regnum dare. sicerat inpotestate
is rahelitarum subdere se memorato uiro. siue non subdere.
quod utiq: in eorum erat positum uoluntate : ut &iam dõ uale¬

Expanded text:
: ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neque : ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neque enim omne olus quod erat in toto terrarum orbe decimabant. Secundum istum locutionis modum dictum est, Sicut et ego omnibus per omnia placeo . Numquid enim qui hoc dixit, placebat etiam tam multis persecutoribus suis? Sed placebat omni generi hominum, quod Christi congregabat Ecclesia, sive jam intus positis, sive introducendis in eam. 45. Non est itaque dubitandum, voluntati Dei, qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , et qui etiam illa quae futura sunt fecit , humanas voluntates non posse resistere, quominus faciat ipse quod vult: quandoquidem etiam de ipsis hominum voluntatibus, quod vult, cum vult, facit. Nisi forte ut ex multis aliqua commemorem quando Deus voluit Saüli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum subdere se memorato viro, sive non subdere, quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo vale
Abbreviated transcription (Latin):
orandum est ut sanetur : Cum autem homines percorrep¬
tionem inuiam iustitiae. siue ueniunt siue reuertuntur.
quis operatur incordib eorum salutem. nisi ille qui quolib&
plantante . & rigante. & quo lib& in agris uel arbusculis
operante dat incrementum ds̃. Cui uolenti facere saluum.
nullum hominis. resistit arbitrium: sic enim uelle in uolenis
aut nolentis est potestate : ut diuina uoluntate non in pe¬
diat. ne superet potestate: &iam de his enĩ qui faciuNł q̃ non uult:
facit ipse q̃ uult: & quod scriptum est. quod omnes homines¬
uult saluos fieri. nec tamen omnes sului fiunt. multis qui¬
dem modis intellegi potest: ex quib in aliis opusculis nos¬
tris aliquos commemorauimus. sed hic unum dicam.
Itu dictum est omnes homines uult suluos fieri ut intelle¬
gantur omnes predestinati: quia omne genus hominum in
eis est. sicut dictum est phariseis. Decimatis omne holus

Expanded text:
orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correporandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur in cordibus eorum salutem, nisi ille qui quolibet plantante atque rigante, et quolibet in agris vel arbustulis operante dat incrementum Deus; cui volenti salvum facere nullum hominum resistit arbitrium? Sic enim velle seu nolle in aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Etiam de his enim qui faciunt quae non vult, facit ipse quae vult. 44. Et quod scriptum est, quod vult omnes homines salvos fieri , nec tamen omnes salvi fiunt, multis quidem modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravimus : sed hic unum dicam. Ita dictum est, Omnes homines vult salvos fieri, ut intelligantur omnes praedestinati; quia omne genus hominum in eis est. Sicut dictum est Pharisaeis, Decimatis omne olus
Abbreviated transcription (Latin):
trium. aliu in super ad diderunt arbitrium inquam liberum
Ised non liberatum liberum iustitiae. peccati autem seruum
quo uoluuntur per diuersas noxius cupiditates. Alii magis
Alii minus : sed omnes mali : & pro ipsa diuersitate diuersis
suppliciis iudicandi aut gratia dĩ suscipiunt & tem porales
sunt. nec perseuerantes erunt : & deseruntur dimissi enim
sunt libero arbitrio: non accepto perseuerantiae dono. iudi
quando peccant. nec de ipsa correptione argumententur¬
contra gratiam. nec degratia contra correptionem: qui a
& peccatis iusta poena debetur. Ad ipsa pertinet iusta cor¬
reptio quae medicinaliter adhibetur. &iam sisalus aegro¬
tantis incerta est. ut siis qui corripitur ad predestinato¬
rum numerum pertin&. sit ei correptio salubre medica¬
mentum : si autem non pertin&. sit ei correptio poenale
tormentum. Subisto ergo incerto. excaritate adhiben¬
da est. Cuius exitus ignoratur : & pro illo cui adhibetur

Expanded text:
trium alia insuper addiderunt: arbitrium, inquam, liberum, trium alia insuper addiderunt: arbitrium, inquam, liberum, sed non liberatum; liberum justitiae, peccati autem servum, quo volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes mali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt et deseruntur. Dimissi enim sunt libero arbitrio, non accepto perseverantiae dono, judicquando peccant, nec de ipsa correptione contra gratiam argumententur, nec de gratia contra correptionem: quia et peccati justa poena debetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre medicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, cujus exitus ignoratur; et pro illo cui adhibetur,
Abbreviated transcription (Latin):
quam certum est bonis operibus debitam reddi a tanto apos¬
tolo gratia dĩ dicitur. Cum gratia non operibus reddatur
sed gratis detur. sine ulla dubitatione confitendum est.
ideo gratiã uitam aeternam uocari : quia his meritis reddi¬
tur: quae gratia contulit homini. Recte quippe ipsa intel¬
legitur. quae in euangelio legitur. gratia progratia: idest
pro eis meritis quae contulit gratia . hi uero qui non perti¬
nent adhunc predestinatorum numerum quos di gratia
siue nondum habentes ullum liberum suae uoluntatis ar¬
bitrium. siue cum arbitrio uoluntatis. ideo uere libero
quia per ipsã gratiã liberato perducit ad regnum. hier¬
go qui non pertinent adistum certissimum & felicissimum
numerum promeritis iustissime iudicantur. Aut enim
iacent sub peccato quod originaliter generatione traxe¬
runt : &cum illo hereditario debito hinc ex eunt quod
non est regeneratione dimissum Aliu perliberum arbi¬

Expanded text:
quam certum est bonis operibus debitam reddi, a tanto Aposquam certum est bonis operibus debitam reddi, a tanto Apostolo gratia Dei dicitur , cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur; sine ulla dubitatione confitendum est, ideo gratiam vitam aeternam vocari, quia his meritis redditur, quae gratia contulit homini. Recte quippe ipsa intelligitur quae in Evangelio legitur, Gratia pro gratia , id est, pro his meritis quae contulit gratia. 42. Hi vero qui non pertinent ad hunc praedestinatorum numerum, quos Dei gratia sive nondum habentes ullum liberum suae voluntatis arbitrium, sive cum arbitrio voluntatis, ideo vere libero, quia per ipsam gratiam liberato, perducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum certissimum et felicissimum numerum, pro meritis justissime judicantur. Aut enim jacent sub peccato, quod originaliter generatione traxerunt, et cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum; aut per liberum arbi
Abbreviated transcription (Latin):
quis gloriabitur castum se habere cor.: Auquis gloriabi¬
tur mundum se esse apeccato. Ac per hoc &iam ibi di
miseri cordia necessaria est. quu fit beatus cui non inpu¬
tabit dñs peccatum: sed tunc probonorum operum meri¬
tis iusto iudicio &iam ipsa miseri cordia tribuetur
Cum enim dicitur iudicium sine misericordia illi qui
non fecerit miseri cordiam: manifestatur his inquibus
in ueniuntur bona opera miseri cordia & iudicium. mise¬
ricordia fieri : Ac per hoc &iam ipsa misericordia meri¬
tis bonorum operum reddi: Non sic est nunc quundo non
solum nullis bonis sed &iam multis malis operibus prece¬
dentibus miseri cordia eius preuenit homine ut liberecur
amalis & quae fecit & quae facturus fuerat. nisi dĩgratia re¬
geretur. & quae pussurus fuerat in aeternum nisi eruere¬
tur a potestate tenebrarum. & trans ferretur in regnum
filicaritatis dĩ: uerum tamen quia & ipsa uita aeterna

Expanded text:
Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabiQuis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Ac per hoc etiam ibi Dei misericordia necessaria est, qua fit beatus, cui non imputavit Dominus peccatum . Sed tunc pro bonorum operum meritis justo judicio etiam ipsa misericordia tribuetur. Cum enim dicitur, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam; manifestatur in his in quibus inveniuntur bona opera misericordiae, judicium cum misericordia fieri; ac per hoc etiam ipsam misericordiam meritis bonorum operum reddi. Non sic est nunc, quando non solum nullis bonis, sed etiam multis malis operibus praecedentibus, misericordia ejus praevenit hominem, ut liberetur a malis, et quae fecit, et quae facturus fuerat nisi Dei gratia regeretur, et quae passurus fuerat in aeternum nisi erueretur a potestate tenebrarum, et transferretur in regnum Filii charitatis Dei . Verumtamen quia et ipsa vita aeterna,
Abbreviated transcription (Latin):
angelis. &iam in hominib: erit: quundo ulla superbia
esse non poterit. Numerus ergo scõrum perdi gratiã
dĩ regno predestinatus donata sibi &iam usq infinem per¬
seueruntiu illuc integer perducer&. Illic integer iam
dia saluatoris sui. siue cum conuertuntur. siue cum preli¬
antur. siue cum coronantur. Nam & tunc esse illis di
miseri cordia necessaria scã scribtura testatur .: ubi sc̃s
dedño dõ suodicit animae suae: Qui coronat te inmiscratione
& misericordia : Dicit &iam ia cobus apostolus : iudicium
sine miseri cordia illi qui non fecerit miseri cordiam: ubi
ostendit &iam in illo iudicio in quo iusti coronantur. in iusti¬
utiq damnantur. Alios cum misericordia. alios sine mise¬
ricordia iudicandos: Propter quod &iam mater macha¬
beorum filio suo dicit: ut in illam miserationem cum fratri¬
bus terecipiam: Cum enim rex iustus sicut seribtum est
sederit inthrono non aduersabitur ante eum omne malum

Expanded text:
angelis, etiam in hominibus erit, quando ulla superbia angelis, etiam in hominibus erit, quando ulla superbia esse non poterit. Numerus ergo sanctorum per Dei gratiam Dei regno praedestinatus, donata sibi etiam usque in finem perseverantia, illuc integer perducetur, et illic integerrimusdia Salvatoris sui, sive cum convertuntur, sive cum praeliantur, sive cum coronantur. 41. Nam et tunc esse illis Dei misericordiam necessariam sancta Scriptura testatur, ubi sanctus de Domino Deo suo dicit animae suae, Qui coronat te in miseratione et misericordia . Dicit etiam Jacobus apostolus, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam : ubi ostendit etiam in illo judicio, in quo justi coronantur, injustique damnantur, alios cum misericordia, alios sine misericordia judicandos. Propter quod etiam mater Machabaeorum filio suo dicit, Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam . Cum enim rex justus, sicut scriptum est, sederit in throno, non adversabitur ante eum omne malum.