comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mat. Pretereat solum qd i¬
piose necessitatis ue exigit. sõp¬
mim dico et cibum. et breue
rum ac locorum uariari opor¬
tet et quale michi unc sit nͥ
audiais nosse non potes. dicã.
auio solitudinem ut soleo sec¬
torq silenciu. nisi int̾ ai¬
me loguatior. hanc reor ob cau¬
sam ꝙ ouncorum p̾sencia soli¬
to ranor uinic est. nacitas at
desid̾ium acceudit. Sepe igitur
qutuũ silentium diurua lo¬
quatitate compẽtio. Rursumq
amucis abenutib mutus fio.
importunm negocium cum nul¬
go loqui ant omĩno cum hoiẽ
quem non amor tibi seu doctri¬
na conciliet. Ceterum more
mum salub. uuum q adii. Geci¬
ianum uocant trib ut uuue¬
rant passunum uullib ab ip̃a
inbe senotum. Rus autem in
planicie eleuatum et cuictũ
undiq fontibus. Non illis qͥ¬
deui sorgie nr̃o transalpiuo pa¬
ribus si modestis ac lucidis. tã¬
q sucunt̾ inuicem pplexis ac
uagis ut unde uemant sen qͦ
pgant uix possit iutelligi. sic

Expanded text:
niat, preter id solum quod iniat, preter id solum quod imperiose necessitas nature exigit, somnum dico et cibum et breve rum ac locorum variari oportet, et quale michi nunc sit nisi audias nosse non potes, dicam. Amo solitudinem ut soleo sectorque silentium nisi inter amime loquacior, hanc reor ob causam quod amicorum presentia solito rarior nunc est; raritas autem desiderium accendit. Sepe igitur annuum silentium diurna loquacitate compenso rursumque amicis abeuntibus mutus fio; importunum negotium cum vulgo loqui aut omnino cum homine quem non amor tibi seu doctrina conciliet. 23 Ceterum more mum saluberrimumque adii. Gragnanum vocant, tribus ut numerant passuum milibus ab ipsa urbe semotum; rus autem in planitie elevatum et cinctum undique fontibus, non illis quidem Sorgie nostro transalpino paribus sed modestis ac lucidis tamque suaviter invicem perplexis ac vagis, ut unde veniant seu quo pergant vix possit intelligi: sic
Abbreviated transcription (Latin):
de uiuendo consuecudine ĩ mi¬
tatum suspiceris. Qui fueram
sum. uictum menm uosti. somt¬
nummi quoq. hus ut addam mu¬
fortuna suaserit. deuio rogus
guquid nni dies. Iauiq eo puẽ¬
tum est ut modicum demi pos¬
sit. deuiq non si regie opes ao¬
uen̾̃t qut e mensa frugalita¬
tem pellere potenuit. aut ĩ cu
eger aut doruuens stratis uer¬
sor. siunci et me sompnus et
ego lectum desero. ⁊ sompnum
morti et lectulum busto simil¬
lunum duco. cum sup̾mus so¬
por obrepseriti satis supq satis
in cubitulo terteo seu sareo in¬
cebunus. Id meditans legulũ
menun odi et ad illum iusi ur¬
gente uecessitate non redeo sed
ab illo mox ut me u̾e uuclis
explicitum sencio incuitant᷑
auellor. inq bibliotecam illi
primam uelud in aroem fugio.
fit hec int̾ nos media uocre di¬
uortium. quod si quando forte
uł nor bremor uł ingilie lon¬
giores trar̾uit. at ꝑfecto nũꝙͣ
sumul aurora nos mueuit. po¬
stremo modis omnib intor ne¬
quid melioribus cutis uit̾ue¬

Expanded text:
de vivendi consuetudine immutatum suspiceris, qui fueram sum. Victum meum nosti, somnum quoque; his ut addam, nufortuna suaserit; demo potius aliquid in dies, iamque eo perventum est ut modicum demi possit; denique non si regie opes advenerint, aut e mensa frugalitatem pellere poterunt aut in cueger aut dormiens stratis versor; simul et me somnus et ego lectum desero, et somnum morti et lectulum busto simillimum duco. Cum supremus sopor obrepserit, satis superque satis in cubiculo terreo seu saxeo iacebimus; id meditans lectulum meum odi et ad illum nisi urgente necessitate non redeo, sed ab illo mox ut me nature vinclis explicitum sentio, incuntanter avellor inque bibliothecam illi proximam velut in arcem fugio. 21 Fit hoc inter nos media nocte divortium, quod siquando forte vel nox brevior vel vigilie longiores traxerint, at profecto nunquam simul aurora nos invenit; postremo modis omnibus nitor nequid melioribus curis interve
Abbreviated transcription (Latin):
noti uel noscendi aunidi se uentu¬
nos dicant uncis inde negociorũ.
hinc loci dictancai retrahiuitur.
Sic iste sanctissimus hospes m̃s
ut consolacionis plurinũ cor¬
porali suci p̾sencia atq ut reor
spnituli eciam p̾stat auxilio
sic tedu ac fastidii multum en¬
pit. salutan. firquentan. cele¬
prcri. u̾mi affici. eb hiis stũm¬
lis tato sub hospite conquiesco.
et uelud alto maris elitore pro¬
cellas indeo. fingorem q audio
sed fuitib non contiugor. at
si quando traus iuuen uł eidi
notum uł insendi domniũ me
debitum trahit quo uil me a¬
lud qmͣ uoluntas ram adigit
uł bouestas cũ dertra leuaq fle¬
eis oculis ac labellis dausis mi

Expanded text:
noti vel noscendi avidi se ventunoti vel noscendi avidi se venturos dicant, uncis inde negotiorum hinc loci distantia retrahuntur. Sic iste sanctissimus hospes meus, ut consolationis plurimum corporali sua presentia atque, ut reor, spiritali etiam prestat auxilio, sic tedii ac fastidii multum eripit; salutari frequentari celebrari premi affici: ab his stimulis tanto sub hospite conquiesco, et velut alto maris e litore procellas video fragoremque audio sed fluctibus non contingor. 18 Ac siquando trans limen vel eundi votum vel visendi dominum me debitum trahit, quo nil me aliud quam voluntas rara adigit vel honestas, tum dextra levaque flexis oculis et labellis clau
Abbreviated transcription (Latin):
fortuna uire suo uti uolet. inq
ictu oculi cogitata pu̾cerit. n
gressus uł romam lustri spa¬
cum ingressus ea non presi¬
denuum mõ de quib minci¬
atum tibi certus sum sed to¬
cius eciam ut dictum est po¬
puli bemuolentia fin hacten
ut non tutum quib opmius s
terre qr aeri ipsis quoꝵ quodaui¬
modo parietib utbis at mem¬
br in ꝓpetuum me tenen arbitret.
Is me omnimm fanor amꝑlec¬
ticur. lns me oculis inderi. hus
uocib concelebram sentio. sic ut
go eciam caruũ scio. mide id qͥ¬
dem uestio uisi ꝙ et fama suũ
puto genuit morem et int̾ oc¬
curaciones omninniun ac mecis
nec illis me ꝑpius intueudi fa¬
cultas oblata est. nec michui ne¬
cessitus apparendi. Ita mĩc usq
uulgus fallitut. ego iateo. ac¬
cedit hcbitacio ab omui tinuil¬
tu cumm insi queni uetusta de¬
uocio semꝑ octauo mane reuehiit
semota. td eccidum magne ur¬
bis angulum ambrosii hospes
sum. Quo cum multi sepe uel

Expanded text:
fortuna iure suo uti volet inque fortuna iure suo uti volet inque ictu oculi cogitata perverterit.gressus vel romani lustri spatium ingressus, ea non presidentium modo, de quibus nuntiatum tibi certus sum, sed totius etiam, ut dictum est, populi benivolentia fui hactenus, ut non tantum civibus optimis, sed terre atque aeri ipsisque quodammodo parietibus urbis ac menibus in perpetuum me teneri arbitrer; is me omnium favor amplectitur; his me oculis videri, his vocibus concelebrari sentio; sic — ugo etiam carum scio. 16 Unde id quidem, nescio, nisi quod et fama suum, puto, tenuit morem, et inter occupationes omnium ac meas nec illis me propius intuendi facultas oblata est, nec michi necessitas apparendi; ita nunc usque vulgus fallitur, ego lateo. Accedit habitatio ab omni tumultu civium, nisi quem vetusta devotio semper octavo mane revehit, semota, ad occiduum magne urbis angulum. Ambrosii hospes sum. 17 Quo cum multi sepe vel
Abbreviated transcription (Latin):
seu calctranti ut ꝓprie dixe¬
rim a sello. xp̃o tandem duce
domabitur siue quo absq ul¬
la sibi dubitacione succũberẽ
git q nunc eciam de libertate
certare .o. nascencim sors ĩ¬
mittis. semp in p̾lio stare nõ
adu̾sus aliengenas tantum
seria procul mopia procul di¬
incie procul inuidia. tuta u̾o dul¬
cis ac facilis mediocritates p̃¬
sto est. Ita michi uideor. fallor
forre. unum est in quo medio¬
critas me ista non sequitur id¬
qr si ĩuidiosum forte me fec̾it
te sit expediens quieti. Neq hu¬
ic solum italorum incxnmo su¬
is qr procenibr sed quod publi¬
cami sum dicturus ad gloniar
toti populo conspectior carior¬
q qmͣ merin. ¶ Quadriemno
iam ut indes integro in hac
mediolanen siũ urbe moram
traxi. et iam quinti anmi limẽ
iugredior. Res hercle nec michi
unqm nec tibi nec cuiꝙͣ auu¬
corum uł leui p̾sagio aute ui¬
sa. Sed hec humanaꝵ ienim
consuetudo est uetus et ppetua.¬
taũs unum te aliquid fefel

Expanded text:
seu calcitranti, ut proprie dixeseu calcitranti, ut proprie dixerim, asello. Cristo tandem duce domabitur, sine Quo absque ulla sibi dubitatione succumberem,gitque nunc etiam de libertate certare. O nascentium sors immitis, semper in prelio stare non adversus alienigenas tantum seria, procul inopia, procul divitie, procul invidia; tuta vero dulcis ac facilis mediocritas presto est: ita michi videor; fallor forte. 13 Unum est in quo mediocritas me ista non sequitur, idque si invidiosum forte me fecerit, te sit expediens quieti. Neque huic solum Italorum maximo suisque proceribus, sed — quod publicam sim dicturus ad gloriam — toti populo conspectior cariorque quam merui. 14 Quadriennio iam, ut vides, integro in hac Mediolanensium urbe moram traxi et iam quinti anni limen ingredior. Res hercle nec michi unquam nec tibi nec cuiquam amicorum vel levi presagio ante visa; sed hec humanarum rerum consuetudo est vetus ac perpetua,taveris, unum te aliquid fefel
Abbreviated transcription (Latin):
indeor pancis aut uni michi
notum fuisse satis fu̾it. talẽ
modo me moumi qualis sum.
talis q sim qualis esse cupio.
magna res fateor et optanda
is faniciq decceuerit at bonũ
fatilemq et sibi placitum
dec ericum. neu tot me totiẽs
pielis erutum in fine destitu¬
at. et sepe suspirans illud sibi
dauiticum insusurto. Ne proi.¬
cias me in tempore senectutis
tum defecent uirtus mea. ne
derelinquas me. Et illud do¬
ciusti nie a iuuentute mea. ⁊
usq ninc. et usq in senectã
et semum deus ne derelĩquas
me ⁊ lichil affectuosius tñ in
chil sepius p̾cor qmͣ ne deĩm¬
quat in morte. ¶Hec pater
optime sumima est enis quẽ
tu stratum. ego cursum seu u̾¬
is casum uoco. ¶ S quia de
sigulis scrupulosius quens
accipe cetera. Corpore ualeo.
eo ułq ut illud ad plenum ne¬
qz iaui grauior aminus etas
tranquillior neq abstinetia
et inge bellum pdonmuent
quod illud contuacissimo
rebellantiq mancipio indixi.

Expanded text:
videor, paucis aut uni michi videor, paucis aut uni michi notum fuisse satis fuerit, talem modo me noverim qualis sum, talisque sim qualis esse cupio; magna res, fateor, et optanda is famaque decreverit, at bonum facilemque et sibi placitum det exitum, neu tot me totiens periclis exutum in fine destituat; et sepe suspirans illud Sibi daviticum insusurro: «Ne proicias me in tempore senectutis, cum defecerit virtus mea, ne derelinquas me», et illud: «Docuisti me a iuventute mea et unque nunc et usque in senectam et senium, Deus, ne derelinquas me». Nichil affectuosius tamen, nichil sepius precor quam ne derelinquat in morte. 10 Hec, frater optime, summa est eius quem tu statum, ego cursum seu verius casum voco; sed quia de singulis scrupulosius queris, accipe cetera. Corpore valeo eousque ut illud ad plenum neque iam gravior animus etasque tranquillior neque abstinentia et iuge bellum perdomuerit, quod illi contumacissimo rebellantique mancipio indixi,
Abbreviated transcription (Latin):
iuabit spero. utrumq autẽ
ipa sibi uoliitas erit pͥmũ
quãius nuda et optatis spo¬
licta successib. Ego in terim
tum sepes eo alaccior gressum
fero ipsa rerum nouitate seu
ne cum cet̾is studium hoc in¬
gressis. his iitento defluunt
temporum reliquie et ego cũ
illis. ad extremum eo. ⁊ mor¬
talis ĩmortali premor ex̾cicio.
dextera quidem calanns. gu¬
lus uigiliis pectus curis. acter¬
ritus totus Iam obdurui at
q ꝑcallu. ut ciceronis nosta
u̾bo utar. Et si forte pue¬
mam quo uelmui bene erit. a¬
lioquin bene esse uoluerim.
faustum illud. hoc laudabile
Illud est enim in alt̾ius. hoc ĩ
nra manu positum. hic insistã
ut nullus dies nulla nox nõ
labor nõ requies non uolup¬
tas animũ ab honesta inten¬
cione dimoueat de reliquo sor¬
tem meam non tantum egͦ
sed alto eciam animo feram.¬
¶ Si posteritari noscat pro¬
berq Quid in gaudeam. Si
umus nr̃e notum sufficit e¬
tati. Si ne id ipsum assecutꝰ

Expanded text:
iuvabit, spero; utcunque autem iuvabit, spero; utcunque autem ipsa sibi voluntas erit premium, quamvis nuda et optatis spoliata successibus. Ego interim tum sepes, eo alacrior gressum fero, ipsa rerum novitate seu ne cum ceteris stadium hoc ingressis. 7 His intento defluunt temporum reliquie et ego cum illis ad extremum eo et mortalis immortali premor exercitio; dextra quidem calamis, oculus vigiliis, pectus curis atteritur; totus iam “obdurui” atque “percallui”, ut Ciceronis nostri verbo utar; et si forte perveniam quo velim, bene erit; alioquin bene esse voluerim: faustum illud, hoc laudabile; illud est enim in alterius, hoc in nostra manu positum. Hic insistam ut nullus dies nulla nox, non labor non requies non voluptas animum ab honesta intentione dimoveat. 8 De reliquo, sortem meam non tantum equo sed alto etiam animo feram. Si posteritati noscar proberque, quidni gaudeam? si minus, nostre notum sufficit etati; si ne id ipsum assecutus
Abbreviated transcription (Latin):
dem post compressos adelescẽ¬
cie turbines et flaminã illã
bñ ficio maturioris etatis ex¬
tunctam .O. quid loquor cum
tot libidinolos passum ac de¬
liros senes uideam. turpe iu¬
uenib uel spectaculum. uel
exemplumi. ymo igitur post
illud incendium celesti rore
pe unus semp uite mee tenor
fuit. et cum sepe interim locn
mutaũm. ille mausit ĩmo¬
bilis. Hunc nemo te melius
nosse debet. paulominus bien¬
mo hospes tirus fui. Quod tũc
idisti nunc agentem cogita
sum ingemino. ⁊ multiplex
uite tedium obliuiscor. Itaq
t̾no releuans solacio ut unus
men sit. ⁊ Iulla nuchi delecta¬
cio alunde. Nulla uiuendi dia¬
cedo alici. S hec ipsa me pie¬
grauat atq exercet usq adeo
ut hac dempta uix intelligni
unde michi labor aut requies
nes michi equidem int̾ manꝰ
crescunt et subiude alie atqr
alie adueniunt abeunte uita
uerumq si fateri oportet ter
sima est uolunitas mea quã
si utilem aamme nouerit ad¬

Expanded text:
dem post compressos adolescendem post compressos adolescentie turbines et flammam illam benificio maturioris etatis extinctam — o quid loquor cum tot libidinosos passim ac deliros senes videam, turpe iuvenibus vel spectaculum vel exemplum —, imo igitur post illud incendium celesti rore pe unus semper vite mee tenor fuit, et cum sepe interim loca mutaverim, ille mansit immobilis. 4 Hunc nemo te melius nosse debet; paulominus biennio hospes tuus fui. Quod tunc vidisti, nunc agentem cogita, sum ingemino et multiplex vite tedium obliviscor. 5 Itterno relevans solatio, ut unusmen sit. Nulla michi delectatio aliunde, nulla vivendi dulcedo alia; sed hec ipsa me pregravat atque exercet usqueadeo ut hac dempta vix intelligam unde michi labor aut requies. Res michi equidem inter manus crescunt et subinde alie atque alie adveniunt abeunte vita, verumque si fateri oportet, terrsima est voluntas mea, quam si utilem anime noverit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Oui te. Scio qm̃ de me
semper auxius fi̾s ꝙͣq
solicitus. et profecto
non auct qui nõ metuit. Sca¬
tum meum ius audire. At qui
si si stando status dr̃ nullus hic
honum status est. sed fluxus
iugis ac lapsus atq ad ulti¬
num ruma. Quid uelis tamẽ
intelligo. qmͣ sen suauit̾ qm
durit res mee non stant dico¬
sed uoluutur. de quo ip̃o sepe
querentib amicis pro tempore
uarie respondi. Quid autem
uetat uel septus idem dici uel
uuitari stilo si qua rerum nel
opimonum nuctacio facta est.
et mearum quidem recum sũ¬
mami olim tibi notissimam scio
onuiciora in fallor et cotidia¬
na erigis. Quid in dies agam.
Quid de futuro statuam ꝙͣ ꝙͣ
et illud michi de ingeno tuo
spondeam. ubicunq nosse te
non modo quid agaui ẜ quid
sompniem: Quid enim insi
lompnia dixerim actiones et
cogitaciones hominum quas
nouit domius quomami ua¬
ue sunt. ut psalinsta ait. Et
re ba mnuuime oposam aut dif¬
ficilem tibi cognicionem tribuo
nosse quid agam ¶ Si qui¬

Expanded text:
ovi te; scio quam de me semper anxius fueris quamque solicitus, et profecto non amat qui non metuit. Statum meum vis audire; atqui si a stando status dicitur, nullus hic homini status est, sed fluxus iugis ac lapsus atque ad ultimum ruina. Quid velis tamen intelligo: quam seu suaviter seu duriter res mee non stant, dicosed volvuntur; de quo ipso sepe querentibus amicis pro tempore varie respondi. 2 Quid autem vetat vel sepius idem dici vel mutari stilo, siqua rerum vel opinionum mutatio facta est? Et mearum quidem rerum summam olim tibi notissimam scio; minutiora, ni fallor, et quotidiana exigis, quid in dies agam, quid de futuro statuam, quanquam et illud michi de ingenio tuo spondeam, ubicunque sim, nosse te non modo quid agam sed quid somniem. Quid enim nisi somnia dixerim actiones et “cogitationes hominum”, quas novit Dominus “quoniam vane sunt”, ut Psalmista ait? et revera minime operosam aut difficilem tibi cognitionem tribuo, nosse quid agam. 3 Siqui
Abbreviated transcription (Latin):
dem castris militauimus. nec¬
dum ut auctorati sumus duce
qͣnis extincto. Si consilio tuo
eget. ad pegrinacionis pie cõ¬
pendium. li fauore aliquo pu¬
to non es orandus ut faueas
oro tamen. Riam quid xp̃o cui
serius quid apłis eius hospiti¬
bus tuis accepcius potes qmͣ
si xp̃i amicissimum hunc uirũ
cupide dimissis frementis au¬
le fragorib ad illorum quie¬
tissima limina gradientem
uiueris atq direreris. de me
si quid explorare libuerit. libe¬
bit autem plurima et si diũ¬
sitas studiorum nosse hunc
omnia non sinat tamen qd̃
ad intimũ uite mee modum
ꝑtinet fortasse aliqua quod
ad extimum pene ciuicta nar¬
rabit. hec tibi raptim scripsi
in extremo augulo mediolañ
ambrosiane donnus ĩ ꝑte remo¬
tissima ea luce eaq lucis hora
qua mundo tenebris presso ce-¬

Expanded text:
dem castris militavimus necdem castris militavimus necdum exautorati sumus, duce quamvis extincto. Si consilio tuo eget ad peregrinationis pie compendium, si favore aliquo, puto, non es orandus ut faveas; oro tamen. 2 Nam quid Cristo cui servis, quid Apostolis eius, hospitibus tuis, acceptius potes, quam si cristianissimum hunc virum cupide, dimissis frementis aule fragoribus, ad illorum quietissima limina gradientem iuveris atque direxeris? 3 De me siquid explorare libuerit — libebit autem plurima — etsi diversitas studiorum nosse hunc omnia non sinat, tamen quod ad intimum vite mee modum pertinet, fortasse aliqua, quod ad extimum, pene cunta narrabit. Hec tibi raptim scripsi in extremo angulo Mediolani, ambrosiane domus in parte remotissima, ea luce eaque lucis hora qua mundo tenebris presso ce
Abbreviated transcription (Latin):
prestare michi ip̃e nõ possum.
hant tibi spondeo. sed sepe pal¬
leus medicus salutem alteri
et moleste fame compedibus.
sontuq nomine ac fulgore st̃¬
uacuo. ueruniq ut ingenue
fatear iudigno nec lib̾ esse pos¬
sum. nec latere. tibi in terra a¬
liena. donec saltem uosci cepis
et ocrum et lib̾tas et lacebre iõ¬
cundissime nõ deerunt. hec st̃
quem p̃sens sese offerunt ad¬
uentus tui p̾mia. uellem adde̾
posse aliquam te forte dulce¬
dinem in sccibendo ex nostroꝵ
studio ꝑticipacione sumpturũ.
Sed et de boc indens. unum t̾
preterca quod nõ in ultinus
licet in ultima epła parte po¬
suerim uicimus erit ambro
Ic quemi cenus
romũcio xpõ deuotus¬
mundi rerum q fuga¬
cium spretor nigens et cupi¬
dissumus et̾uatum. Idem peri¬
gua tante laudis accessio sed
quem tuus amor faciet esse ꝑ¬
marimam michi quoq cdaris¬
simus romam petit. sic eui
aspicies ut me. bom auiimi uec¬
tor est. ⁊ iom hominem. in eis¬

Expanded text:
prestare michi ipse non possum, prestare michi ipse non possum, hanc tibi spondeo; sed sepe pallens medicus salutem alteri et moleste fame compedibus, sonituque nominis ac fulgore supervacuo, verumque ut ingenue fatear, indigno, nec liber esse possum nec latere; tibi in terra aliena, donec saltem nosci ceperis, et otium et libertas et latebre iocundissime non deerunt. 9 Hec sunt que in presens se se offerunt, adventus tui premia. Vellem addere posse, aliquam te forte dulcedinem in scribendo ex nostrorum studiorum participatione sumpturum; sed et de hoc videris. Unum tibi preterea, quod non in ultimis licet in ultima epystole parte posuerim: vicinus erit AmbrosHic quem cernis homuncio Cristo devotusmundi rerumque fugacium spretor ingens et cupidissimus eternarum, idem — perexigua tante laudis accessio, sed quam tuus amor faciet esse permaximam — michi quoque carissimus, Romam petit. Sic eum aspicies ut me; bone anime vector est. Novi hominem; in eis
Abbreviated transcription (Latin):
frena substringet. Ipse uite tue
cursum requiem q modetabe
hunc ipsum adolescentem. si
se dignum exhibuerit melio¬
rem ac doctiorem facies. aut
enm ex te discet. aut ex ne¬
unue. te ab infancia mirari
didicit. teq aute alios amare.
Multumi uo doctrine conferũt
tamiliaritas amor admiracio.
¶ adhec et mgarum aliquid
mearum nõ uisi quantum li¬
buerit et si libuent sccibes. tuũ
erit iudicium an digne suit q̃
tuum ꝓprus rebus non ociosur
calamum fatigent. In studii
mei ꝑtem uemi. mea micdu ma¬
gis probabuntur si tuai sccipta
sunt digito. Spenito si quid mͥ
uel oblimone uel nicuia sit e¬
lapsum subt̾fugere manus tu¬
as ingeniumq non posse. Pro
hiis tibi non montes aui non
pupureas togas nõ marino¬
rea atq ebore et hebeno crusta¬
ta palacia. sed que tibi gracio¬
ra concio. uictum nõ mopem.
sed modestum et ph̃co nõ an¬
deo parem dicere s proxuũ
onm pret̾ea solitudinem lib̾¬
tatemq polliceor. mium quã

Expanded text:
frena substringet; ipse vite tue frena substringet; ipse vite tue cursum, requiemque moderabere. Hunc ipsum adolescentem, si se dignum exhibuerit, meliorem ac doctiorem facies; aut enim ex te discet, aut ex nemine; te ab infantia mirari didicit, teque ante alios amare; multum vero doctrine conferunt, familiaritas, amor, admiratio. 6 Ad hec, et nugarum aliquid mearum non nisi quantum libuerit, et si libuerit, scribes; tuum erit iudicium, an digne sint que tuum propriis rebus non otiosum calamum fatigent. In studii mei partem veni; mea michi magis probabuntur si tuo scripta sint digito; sperabo, siquid michi vel oblivione vel incuria sit elapsum, subterfugere manus tuas ingeniumque non posse. 7 Pro his tibi non montes auri non purpureas togas non marmorea atque ebore et hebano crustata palatia, sed que tibi gratiora conicio, victum non inopem, sed modestum et philosophico, non audeo parem dicere, sed proximum, otium preterea solitudinem, libertatemque polliceor. 8 Mirum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
aui esse sicut felicitas et graues
hunc abesse diuicias. Comꝑacio
sola est. que nulgo dinicias et
paupiem facit: Quenilibet ex
hus querulis qui ꝑpetius sortẽ
suam ĩntilib conuitus ac la¬
mentis exagitant. amiele illi
cesares comparatum diutem
extimabis. Quenilibet ex hiis
beatis qui non suis bonis auro.
purpum q suꝑbiunt. si marco
casso. illi duti aut lidorum
regi creso admoueas paup erit.
sane uerum duntem nõ mul¬
garis opimo sed solus amimꝰ
facit. hunc tu qualem affectas
ipse indenis. ¶ Hic tibi rerim
optima prestõ sunt mediocti¬
cas et libertas. Non ego te ad
seruitium. sed ad amiciciam
aut nunc mecum. si uocanti
obsequeris nb̃ ers: Si queris
ad quid igitur te uocem iam re¬
spondi ad amiciciam. ad con¬
uctum. ac ne ad torporem uo¬
cari metuas. agere aliquid te
uolo ita tamen ut actionis
modus ex arbitrio tuo pẽdat.
an incipe quorsum ue progte¬
di libeat. ne te talcarib aut cla¬
moribus urgebit. nemo tibi

Expanded text:
cum esse, sic solicitas et graves cum esse, sic solicitas et graves hinc abesse divitias. Comparatio sola est que vulgo divitias et pauperiem facit; quemlibet ex his querulis, qui perpetuis sortem suam inutilibusque convitiis, ac lamentis, exagitant, Amicle illi Cesareo comparatum, divitem extimabis; quemlibet ex his beatis, qui non suis bonis, auro purpuraque superbiunt, si Marco Crasso, illi diviti, aut Lidorum regi Creso admoveas, pauper erit. Sane verum divitem, non vulgaris opinio, sed solus animus facit; hunc tu qualem afferas, ipse videris. 4 Hic tibi rerum optima presto sunt, mediocritas et libertas; non ego te ad servitium sed ad amicitiam aut nunc mecum, si vocanti obsequeris, liber eris; si queris, ad quid igitur te vocem, iam respondi: ad amicitiam, ad convictum. Ac ne ad torporem vocari metuas, agere aliquid te volo, ita tamen ut actionis modus ex arbitrio tuo pendeat. 5 An incipere quorsum ve progredi libeat, nemo te calcaribus aut clamoribus urgebit, nemo tibi
Abbreviated transcription (Latin):
Cripsit adolescens nr̃
tibi. Quid nescio. y̾mo
uͥ̾o nescio quibus u̾bis
aut qualit̾. Quid autem scio.
Sccipsit autem non ut p̾cib
te grauaret. sed ut anmu
exploraret tuuui qmͣ pronus
esset ad conuictum nostrum.
Ceterumq ex illo audisti. quo
dubii nichil etas infirimior et
adoptata consequendũ preces
pariat. ex me forsan cupis au¬
dire. Accipe igitur et ex pautis
multa comprehendens hoc ue¬
lut socialium pactorum tr̾ ro¬
graphum habeto. Cuꝑio qui¬
deui te non ignarum magno¬
rum tibi ac p̃potencium ho¬
nimimi aulas patere. S ita
michi ꝑsuasi. melius tibi fu¬
tutum urã cum pauꝑtate qm̃
cum illorum diuiciis si bene a¬
minũ tim noui. dulcior est
enim honesta pauptas cum
amico qm̃ sub domino diuicie
ingentes. p̾sertim lib̾tatis et
quietis et fragilitatis auido.
onsilem te si naturi nõ fecisset
ut augnror studium fecit. Ne ue
pauptatis nomen forte suspec¬
nun sit scito ut nichil hic sordi¬
di nullum meste indigencie lo¬

Expanded text:
cripsit adolescens noster tibi; quid nescio, imo vero nescio quibus verbis, aut qualiter; quid autem scio. Scripsit autem non ut precibus te gravaret, sed ut animum exploraret tuum, quam pronus esset ad convictum nostrum. Ceterum que ex illo audisti, quo dubii nichil etas infirmior, et ad optata consequendum preceps pariat, ex me forsan cupis audire; accipe igitur, et ex paucis multa comprehendens, hoc velut sotialium pactorum cyrographum habeto. 2 Cupio quidem te, non ignarus magnorum tibi ac prepotentium hominum aulas patere; sed ita michi persuasi, melius tibi futurum nostra cum paupertate, quam cum illorum divitiis, si bene animum tuum novi. Dulcior est enim honesta paupertas cum amico, quam sub domino divitie ingentes, presertim libertatis et quietis et frugalitatis avido, qualem te, si natura non fecisset, ut auguror studium fecit. 3 Neve paupertatis nomen forte suspectum sit, scito, ut nichil hic sordidi, nullum meste indigentie lo
Abbreviated transcription (Latin):
runt ubi symon celo lapsus sarũ
ĩmeritũ infamanit. oñdetur ei Sil¬
uestr latibulum et usio cõstãtim.
et oictata diuinitus insanabilis
morbi cur. Infiunita p̾fea quorun
partem ipẽ ego olim amico sitibes
inde ecicum m̃ns stringẽs nõ exigu¬
is duabus eplis sum complerus.
¶Si quando auteu a celestidus
ad t̾rena descendere meus fuerit:
circumspiciet Romanoꝵ ducum

Expanded text:
lapsus saxum immeritum infamavit; ostendetur ei Silvestri latibulum et visio Constantini et dictata divinitus insanabilis morbi cura, infinita preterea, quorum partem ipse ego olim amico scribens, inde etiam numeris stringens, non exiguis duabus epystolis sum complexus. 37 Siquando autem a celestibus ad terrena descendere mens fuerit, circumspiciet r
Abbreviated transcription (Latin):
sedem statuit nõ tam propriis ꝙͣ
aduenarum cõmodis ac delectacio¬
ni consulens atqz prospiciens inde
ad compesçendos arthoos motus a¬
quilegiam pretuectus alpes q no¬
ticas trausgressus longe lateq g̾¬
maniam pagrauit. et silum olin

Expanded text:
sedem statuit, non tam propriis quam advenarum commodis ac delectationi consulens atque prospiciens; 32 inde ad compescendos arthoos motus Aquilegiam pretervectus Alpesque Noricas transgressus, longe lateque Germaniam peragravit, et illum ol
Abbreviated transcription (Latin):
angustas arcus suspiciet triũpha¬
les subactor quondam regumi ac
populorum spolus homustos capito¬
lium ascendet omĩum caput arcẽ¬
q t̾rarum. udi cella Ioius fuerat.
Nunc est ara celi. ude ut memorãt
angusto cesari puer xpũs ostensꝰ
est. Et dec quidem ille. Tu u̾o quo¬
cieus prata Gerinani et genonete
collẽ contemplabere: ortum solis tͥ

Expanded text:
ustas; arcus suspiciet triumphales subactorum quondam regum ac populorum spoliis honustos; Capitolium ascendet omnium caput arcemque terrarum, ubi olim cella Iovis fuerat, nunc est Ara Celi, unde, ut memorant, Augusto Cesari puer Cristus ostensus est. 38 Et hec quidem ille; tu vero quotiens prata Germani et Genovefe collem contempl
Abbreviated transcription (Latin):
crcupationũ quot ceptorum pom¬
pas illa propbetita int̾rupit aucto¬
ritas: dum quod ille extrenũ posu¬
it nos quasi medium pomimus et
qd̾ ille pantis atq uniacibus uos
omnib pollicem᷑. Cessent spes ma¬
nes. uemo nos fallat ymo u̾o nos
ipĩ nos met ipõs nõ fallamus ueq
nobis accidat ciceronianũ illud ubi
ent. Metelli sperat libi quisq for¬
tinam. Potens est quidem deus
ounnia singularia atq magnifica
nob̾ dare: nob̾ tamen et pro nr̃a
modestia et pro cominnu sorte ho
pendes si oculos in t̾ga refleretis
et uenturu tempus meturi cepe
exierit ut sileam ueterum ĩgenia
quorum nobis copia magna est.
Prouide quia de boc in p̾sens loqui
amplius nõ uatat hoo tibi ĩ aĩnu
deunite nurum in modun auxisse
te aunciciam quan mecum habes
ꝑ id quod de solitudine tam efficccit̾¬

Expanded text:
occupationum, quot ceptorum pomoccupationum, quot ceptorum pompas illa prophetica interrupit autoritas, dum quod ille extremum posuit, nos quasi medium ponimus, et quod ille paucis atque vivacibus, nos omnibus pollicemur! 6 Cessent spes inanes, nemo nos fallat, imo vero nos ipsi nosmet ipsos non fallamus, neque nobis accidat ciceronianum illud ubi ait: «Metelli sperat sibi quisque fortunam». Potens est quidem Deus omnia singularia atque magnifica nobis dare; nobis tamen et pro nostra modestia et pro comuni sorte homipendes, si oculos in terga reflexeris et venturum tempus metiri ceperexierit, ut sileam veterum ingenia, quorum nobis copia magna est. Proinde quia de hoc in presens loqui amplius non vacat, hoc tibi in animum demitte, mirum in modum auxisse te amicitiam quam mecum habes, per id quod de solitudine tam efficacit
Abbreviated transcription (Latin):
sem. nõ discidissem. hoc fundamẽto
iacto quicꝙͥ agis aut loqueris pla¬
cet. Se sic hẽto. nichil te unq̃z dixis¬
se quod tautum nrichi placeat quͣtũ
quod diristi nuꝑ qũ effica cissime
et qnͣtum intelligere poti totis aĩ
nerius aic urribus me te q ipsum
ad solici tudiuis studium cobortatꝰ
es. Bene loquens aunce prudenter
lidelit̾ grauit̾ salubrit᷑. Ita eium
sencio nõ quidem in uiũso aliquid
diffimens sed de nobis loqueus uix
extra solitudinem posse uos bene
uniere beue mori. nec certe mims
iam de moite ꝙ̃ de uita nec ninus
de t̾mino ꝙͣ de stadio cogitandum.
Natura dux nr̃a nos solitarios feriti
Quid tergiu̾samur et obliquas se¬
quim᷑ uias. Non nos fallat longio¬
ris uite spes aut illud dauiticũ qd̃
m̃umerabiles iau fefellit. de ãnis
septuaguita uł ĩpotentatib octo¬
gnita. N õ obluctor ꝓpħe uera sunt
omma. sed maior hominũ quĩqua¬
geliuiũ non attiugit. Quot milia

Expanded text:
ssem, non discidissem. Hoc fundamento ssem, non discidissem. Hoc fundamento iacto, quicquid agis aut loqueris, placet; sed sic habeto nichil te unquam dixisse quod tantum michi placeat, quantum quod dixisti nuper, quando efficacissime et, quantum intelligere potui, totis animi nervis ac viribus me teque ipsum ad solitudinis studium cohortatus es. 4 Bene loqueris, amice, prudenter fideliter graviter salubriter; ita enim sentio, non quidem in universo aliquid diffiniens, sed de nobis loquens, vix extra solitudinem posse nos bene vivere bene mori, nec certe minus iam de morte quam de vita, nec minus de termino quam de stadio cogitandum. Natura, dux nostra, nos solitarios fecit; quid tergiversamur et obliquas sequimur vias? 5 Non nos fallat longioris vite spes aut illud daviticum, quod innumerabiles iam fefellit, de “annis septuaginta” vel “in potentibus octoginta”. Non obluctor; Prophete vera sunt omnia, sed maior pars hominum quinquagesimum non attingit. Quot milia
Abbreviated transcription (Latin):
ue. et uale nostri memor. Salutat
te marchus medicus cõpatriota
d. Scis multi
duntur meo. quod paruũ licet et
obscurum manis tñ illis ⁊ clatiꝰ
uidetur ꝙͣ luppa lippa ferte possit
ĩuidia Iam mitari desmno. Ut ma¬
gna mania sic que sunt uł q̃ uidẽ
tibus nõ metu aliquo sed cõtemp
nõ sine gloria nouiẽ q nrm insi
fallor augurio e latebris ꝙͣ ex urbi¬
bus clarius audiet. undecũq tor¬
turum ĩuidos. Ne dubites. recõdet
nos deus in portu opuino ⁊ redimet
nos a calumpitiis houinũ ut custo¬
diamus mandata sua. In hoc totũ
aunuũ intendi. In hoc dieb at noc¬
tibus laboro. puii uotum ds uon
frustrabitur. Uerum tota res fiet
alaerius si consensus tuus ut in¬
cipere indetur accesserit. Ita enm
aunice michi ꝑsuasum scito este
te uitum bonum sellioqum nec a¬
miciciam tuaui complexus essẽ
et si in eam casu aliquo incidissẽ
ignorans uł renũciassẽ ei more
maiorum uł catonis consilio dissui¬

Expanded text:
ve et vale, nostri memor. Salutat ve et vale, nostri memor. Salutat te Marcus medicus compatriota . Scio: multi duntur meo, quod parvum licet et obscurum, maius tamen illis et clarius videtur quam lippa ferre possit invidia. Iam mirari desino; ut magna maria, sic que sunt vel que videtibus non metu aliquo sed contemptnon sine gloria, nomenque nostrum, nisi fallor augurio, e latebris quam ex urbibus clarius audietur, undecunque torturum invidos. Ne dubites; recondet nos Deus in portu optimo et “redimet” nos a “calumniis hominum ut custodiamus mandata” sua; in hoc totum animum intendi, in hoc diebus ac noctibus laboro; pium votum Deus non frustrabitur. Verum tota res fiet alacrius, si consensus tuus, ut incipere videtur, accesserit. 3 Ita enim, amice, michi persuasum scito, esse te virum bonum; alioquin nec amicitiam tuam complexus essem, et si in eam casu aliquo incidissem ignorans, vel renuntiassem ei more maiorum vel Catonis consilio dissui
Abbreviated transcription (Latin):
etate ude nõ speradat inuenit
Crede enĩ michi minibere uͥ cum
redutẽrẽ audies de rebus italicis
si sosticitudiunẽ tuam et si tu in¬
muio contractam animi rubigi¬
nem lamentans possum huma¬
iuus passionibus ueniam dare.
Si qũt uł nos illi uł illuui nob̾
ĩuides prorsus satyrico dente mor¬
dendus es quem torqueat alieua
letitia. ꝓunde quicꝙͥ est breue ẽ.
Estas te proxima uctorem faci¬
et redditura tibi quem nob̃ eti¬
la dies de nrĩs p̾cordiis erurpa¬
bit. Et quanto putas alacrior
quantoq rerum experiencior redi¬
bit quanto nõ soluui ceteris s
eciam semeripo sublunor qui tã
multa oculis uiderit et urbam¬
tatem gallicam ita lita cõdiuerit
gtanittite. In plenisus illud tuum e¬
legans uertetur eloquium. pudebit
q puerilium querelarum quarũ
milla erat excusacio insi qd nulga¬
ri sermone scripte iudicãt non te
sententiam. Cinius tecum depres¬
sumq iudicium semp fuit. Tu ui¬

Expanded text:
etate unde non sperabat invenit. etate unde non sperabat invenit. Crede enim michi, mirabere ubi eum reducem audies de rebus italicis si solitudinem tuam et situ nimio contractam animi rubiginem lamentaris, possum humanis passionibus veniam dare; si vero vel nos illi vel illum nobis invides, prorsus satyrico dente mordendus es, quem torqueat aliena letitia. Proinde quicquid est, breve est; estas te proxima victorem faciet, redditura tibi dominum quem nobis erila dies de nostris precordiis extirpabit. 43 Et quanto, putas, alacrior quantoque rerum experientior redibit, quanto non solum ceteris sed etiam semet ipso sublimior, qui tam multa oculis suis viderit et urbanitatem gallicam italica condiverit gravitate! In plausus illud tuum omnipotens vertes eloquium, pudebitque puerilium querelarum, quarum nulla erat excusatio nisi quod, vulgari sermone scripte, indicant non te sententiam, cuius cecum depressumque iudicium semper fuit. Tu vi
Abbreviated transcription (Latin):
crediolanum repetet et ad leuã
flexus t̾cio transiliet apẽminum.
uisutꝰ ⁊ ianusu nec ĩerito nulla
eñ auimosior mlla hodie uerius
regum cuntas dici posset si ciulis
uide concordia non abesset. Ita ꝑ
ligusticum simm quo uullus apri¬
cior ꝑ cedrinos ac paliniferos sal¬
tus per odoriferum atq undisonũ
litus ad ỹtalie finem uemiet ĩ gal¬
licis reu̾situs. Non hec ꝓperantis¬
uides ut menandreo more tircũ¬
flectitur quo et płidus locis aduẽ¬
tus sin iocunditas senciritur. et
generosa mens pluriformum
rerum recceetur aspectibus. ¶Ht̃
igitur exul tuus magni gaudii
materiam multa et magna et
memoradilia uidisse et ubiq da¬
tissimũ nomen sumu illa q̃ mi¬
muere famam solet auxisse pñcia.
habet et quo letetun italia que ĩt̾
presentis ei imbila hoc uelut be¬
igno quodam sidere sccenata esti
et que ab micio retum ut ip̃se
non moras omĩum autoꝵ testi¬
monio laudatissima t̾rarum oĩm
semꝑ fuit tantum p̾coueni nr̃a

Expanded text:
Mediolanum repetet et ad levam flectens tertio transibit Apenninum, visurus et Ianuam, nec immerito; nulla enim animosior, nulla hodie verius regum civitas dici posset, si civilis inde concordia non abesset; ita per Ligusticum sinum, quo nullus amenior, per cedrinos ac palmiferos saltus, per odoriferum atque undisonum litus ad Italie finem veniet in Gallias reversus. 40 Non hec properantisvides ut menandreo more circumflectitur, quo et a pluribus locis adventus sui iocunditas sentiatur et generosa mens pluriformium rerum recreetur aspectibus. 41 Habet igitur exul tuus magnam gaudendi materiam: multa et magna et memorabilia vidisse, et ubique preclarissimum nomen suum illa que minuere famam solet, auxisse presentia; habet et quo letetur Italia, que inter presentis evi nubila hoc velut benigno quodam sidere serenata est; et que ab initio rerum, ut ipse non ignoras, omnium auctorum testimonio laudatissima terrarum omnium semper fuit, tantum preconem nostra
Abbreviated transcription (Latin):
tus ĩumeris cum reu̾sus esset. et
parta lauda laude contentus do¬
ii manere clarissimus cuns pos¬
set: tonaute per italiam hamba¬
le in affcicam transire maluit
adu̾̃sante quod stupeas senatu cõ¬
traq fabii maxum sentenciam
repaguli instar iugentis. Uictor¬
q int̾ aspertima se uocantem ma¬
ioris spem glorie secutus est non
inde diuitias relaturus sed salutẽ
paitie agnomen sibi. Qui emĩ cor¬
nelius merat rediit affricanus. ha¬
uibal ip̃e cunis pegriuacio molesta
nobis ac pene funesta fuit propa¬
gande fame studio et imperii pro¬
rogandi puer domo egressus sener
alexãder macedo qui nec rediit qͥ¬
dem. Quid magnus pompeius
cuiis fetiue pegriuacio ite par
nullũ mũdi latus intactum sunt.
Quid uilus cesar cuius illa pegri¬
uacio decemius in gallia g̾mama¬
qr et britana. ꝙͣ sibi et patrie glo¬
nosa fu̾it ꝙͣq tertibilis uob̾. nosti
ex hystoriis. nouerũq suis cladib

Expanded text:
tus innumeris cum reversus esset, et tus innumeris cum reversus esset, et parta laude contentus domi manere clarissimus civis posset, tonante per Italiam Hanibale, in Africam transire maluit, adversante, quod stupeas, senatu contraque Fabii Maximi sententiam, repaguli instar ingentis; victorque inter asperrima, se vocantem maioris spem glorie secutus est, non inde divitias relaturus sed salutem patrie, agnomen sibi; qui enim Cornelius iverat rediit Africanus. Hanibal ipse, cuius peregrinatio molesta nobis ac pene funesta fuit, propagande fame studio et imperii prorogandi puer domo egressus, senex Alexander Macedo, qui nec rediit quidem? quid Magnus Pompeius, cuius ferme peregrinatio, vite par, nullum mundi latus intactum sivit? quid Iulius Cesar, cuius illa peregrinatio decennis in Gallia Germaniaque et Britannia, quam sibi et patrie gloriosa fuerit, quamque terribilis vobis, nosti ex historiis noveruntque suis cladibus
Abbreviated transcription (Latin):
a contemplanda illius gloria rece¬
sisti. dolerem et ego nũc parit̾ uicẽ
tuam. tuũq exilium imẜarer. in
tu illum miserans tacite te felicẽ
absencia iudicares. Gaudenti aũt
compati uereor ne supuacue sit pi¬
etatis nͥ forte falso gaudio gaudẽ¬
tem miserari ea deinũ misencordis
lumina est. Ceterum et si tu aute
tempus ĩmobilis factus es. patere
tanien equo auio hunc quem to¬
ta te mente diligere certe scio meites
moras itineni post habuisse magni
ingeniũ. ardeus uoscendi cupiditas.
hn sunt stumili quibus actus seca¬
uam liquit. et rodanũ. se q uel igͦ¬
riti. et clarimi licet durum uirtu
tu hunc regia srirꝑe progenituru
ab illorum humilitate segregan¬
dum putes: illustrioribus agam.
Quatuor et igniti annos natus
etant scipio cum adu̾sus quatuor
ualidissimos carthagnensiũ ex̃¬
citus totidemq fortissuuos duces
ad hispanias etatem ĩcente aĩo
profectus est. Inde uictoriis orna¬

Expanded text:
a contemplanda illius gloria recesa contemplanda illius gloria recessisti. Dolerem et ego nunc pariter vicem tuam tuumque exilium miserarer, ni tu illum miserans tacite te felicem absentia iudicares. Gaudenti autem compati vereor ne supervacue sit pietatis, nisi forte falso gaudio gaudentem miserari, ea demum misericordia summa est. 20 Ceterum etsi tu ante tempus immobilis factus es, patere tamen equo animo hunc, quem tota te mente diligere certe scio, inertes moras itineri posthabuisse magnifingenium, ardens noscendi cupiditas; hi sunt stimuli quibus actus et Secanam liquit et Rodanum, seque vel ignriri et clarum, licet durum, virtutu hunc regia stirpe progenitum ab illorum humilitate segregandum putes, illustrioribus agam. Quattuor et viginti annos natus erat Scipio cum adversus quattuor validissimos Carthaginiensium exercitus totidemque fortissimos duces ad Hispanias, etatem vincente animo, profectus est. 22 Inde victoriis orna
Abbreviated transcription (Latin):
uoces. Eueniati puderet elogii. ⁊eq
exulem s pautis et quietis auctorẽ.
dis odiorum fontibus scatentes bel
merent ꝯpͥmendi essent. tanto par
oneri nemo alt̾ inuentus est. hoc
romani pontificis iudicium. hũc
lacci collegii consensum. Hauc spẽ
publicam. et hoc gaudiũ si tu illi
mserum aut peinitendum censes¬
debet affectibus racionem. quod
tu mithi cerum cum hoc negorio. qͣs
muchi delicias cum hiis curis. quã
michi requiem cum hiis laborib
comparabis. Uiderit epr̾tureum
mlgus quid pronũciet. ego tam¬
generosum ex̃ciciũ omnib delicuis
ommib uoluptatib p̾tulerim. qs̃
sompnus aut uent̾ aut ambicio
auit libido prestare potest. omnis
eumi uirtus omĩs gloria ominis
honesta delectacio in arduo sita ẽ.
ad obscenti. descenditur. conscẽdit᷑
ad honesta. Noli igitur nudiosis¬
simaui uiri hunis deplorare fortu¬
uam. Exulem pocius te credito. et
exilium tuum geme. qui tã procul

Expanded text:
voces; enervati puderet elogii, neque voces; enervati puderet elogii, neque exulem sed pacis et quietis auctorem dis odiorum fontibus scatentes bellmerent, comprimendi essent, tanto par honeri nemo alter inventus est. Hoc Romani Pontificis iudicium, hunc sacri collegii consensum, hanc spem publicam et hoc gaudium, si tu illi miserum aut pedebet affectibus, rationem, quod tu michi otium cum hoc negotio, quas michi delitias cum his curis, quam michi requiem cum his laboribus comparabis? Viderit epycureum vulgus quid pronugenerosum exercitium omnibus delitiis omnibusque voluptatibus pretulerim, quas somnus aut venter aut ambitio aut libido prestare potest. Omnis enim virtus, omnis gloria, omnis honesta delectatio in arduo sita est; ad obscena descenditur, conscenditur ad honesta. 19 Noli igitur invidiosissimam viri huius deplorare fortunam; exulem potius te credito et exilium tuum geme, qui tam procul
Abbreviated transcription (Latin):
dum ille tibi uoces erciderent qͥs
utinam non legissem. Nou est exi¬
lium quod putas sed diu̾sorium bo¬
nestiũ. laudabile. gloriosum. et la¬
bore breui fame mat̾ia sempit̾ne.
hoc tibi nũc ꝑsuadere difficile est.
Qui ut uideo nichil extra parisius
magnificũ aut delectabile suspi¬
caris. et ertra illas agelli tui gle¬
bulas quibus animũ addrxisti.
Cuui uero ad te ip̃e redieris ⁊ uul¬
go excluso te consulere. tibi credere
ceperis: bene de te sperare non de¬
siuam. Redde michi collocutorem
meum. redde michi pristuu me¬
umi philippũ me tacente u̾itas
porabit. Nunc nõ tecum s cum
altero uescio quo philippo tui hoste
conflictacio michi ista suscepta ẽ
ait. adu̾sus ignorantes quid pro
quoq timendũ sit. ut enim ad exu¬
lem tuum cui tam trepidus es tã
tem. Cerueres populoꝵ ac printi¬
pum concursum sũmo illum hõre
prolequentiũ. Audires undiq
plaudẽcium atq fauẽtium letas¬

Expanded text:
dum ille tibi voces exciderent, quas dum ille tibi voces exciderent, quas utinam non legissem. Non est exilium quod tu putas, sed diversorium honestum laudabile gloriosum et labore brevi fame materia sempiterne. Hoc tibi nunc persuadere difficile est, qui, ut video, nichil extra Parisius magnificum aut delectabile suspicaris et extra illas agelli tui glebulas, quibus animum addixisti. 15 Cum vero ad te ipse redieris et vulgo excluso te consulere tibi credere ceperis, bene de te sperare non desinam. Redde michi collocutorem meum, redde michi pristinum Philippum; me tacente veritas perorabit; nunc non tecum sed cum altero nescio quo Philippo tui hoste conflictatio michi ista suscepta estait, «adversus ignorantes quid pro quoque timendum sit». 16 Ut enim ad exulem tuum, cui tam trepidus es tamqtem; cerneres populorum ac principum concursum summo illum honore prosequentium; audires undique plaudentium atque faventium letas
Abbreviated transcription (Latin):
oculoꝵ subicere uoluptatẽ Ingens
ut bellicam siue ut iugenii gloriã¬
cumularẽt uitam ĩ ꝑpetius pere¬
grinacionib eregerunt. S quia
libencius professioni nr̃e uicuuo
gani. plato relictus athenis ubi
se dici fas est pro t̾cestri quodam
numine colebatur. egyptum pͥmo
inde italiam pinenunt. Quantꝰ
labor honitni sedere solito. s per
omues marum difficultutes di¬
scendi cupidine pro uehiculo ute¬
batur. Est et pegrinacio famosa¬
democriti. famosior q pichagore qͥ
seuiel doio egressus nũꝙͣ re diit. uen
fraganicior amore ꝙͣ patrie. lustra¬
maria transinfit. Cuius peregͥna¬
cionis extremũ si queritur. in ita¬
liam ipsam uenit. Ibiq reliquũ
uite agens quatuor lustra cõsup̃¬
sit. ubi tu anuã huius nr̃ĩ morã
tempus doles. Expergescere. exꝑ¬
giscere obsecto. et nigenũ tuum
consopitum excita. niclinatũ q
suum attolle. Uidebis quanta opi¬
monũ inibe uulgarium tenereris

Expanded text:
oculorum subicere voluptatem. Ingens oculorum subicere voluptatem. Ingens ut bellicam sive ut icumularent, vitam in perpetuis peregrinationibus exegerunt. Sed quia libentius professioni nostre vicingam. 13 Plato relictis Athenis, ubi, si dici fas est, pro terrestri quodam numine colebatur, Egiptum primo, deinde Italiam circuivit. At quantus labor homini sedere solito! sed per omnes viarum difficultates discendi cupiditate pro vehiculo utebatur. Est et peregrinaDemocriti, famosiorque Pithagore, qui semel domo egressus nunquam rediit, veri flagrantior amore quam patrie; “lustramaria transmisit”. Cuius peregrinationis extremum si queritur, in Italiam ipsam venit, ibique reliquum vite agens quattuor lustra consumpsit, ubi tu annuam huius nostri moram tempus doles. 14 Expergiscere, expergiscere, obsecro, et ingenium tuum consopitum excita inclinatumque animum attolle. Videbis quanta opinionum nube vulgarium tenereris,
Abbreviated transcription (Latin):
subter labentis secane m᷑m᷑ oblec¬
tat. Postremo minis calceo tuo gal¬
licus pulius mlidet. oblitus michi ui¬
deas illius qui int̾rogatus cunis eẽt
mundanum se esse respondit. tu ulz
adeo gallus es ut gallie fines erce¬
dere quamlibet ob causam exiliũ
uoces. Est non inficior quedam na¬
talis patrie dulcedo nobis insita.
Scio p̾cdarissuros uixos neqͣꝙͣ huiꝰ
affectus erꝑtes. Audio apud linũ
hystoricum. Restitutorem urbis et
imperii camillũ quibuslibet sũmis
parem ducibus in exilio ardeatino
tactum sese celi patcii memoria ac
desiderio confitẽtem. Aludio diome¬
dem apud uirgilium poetami ue
suam calidona reuiseret deoꝵ ĩui¬
die ascribentem Audio uasonem
suam ab senciam nõ pautis quidẽ¬
rantem. Audio demq ciceronem
eripi sibi conspectũ patrie tã mol¬
lit̾ ferentem. ut aceromane facũ¬
die defunisse ciceronis iugeniũ ui¬
compedibus nõ posse consurgere.
ac uirtuti q̃ uoluptas ẽ mẽcuuu

Expanded text:
subterlabentis Secane murmur oblecsubterlabentis Secane murmur oblectat; postremo nimis calceo tuo gallicus pulvis insedit. Oblitus michi videris illius qui interrogatus cuias esset, mundanum se esse respondit; tu usque adeo gallus es ut Gallie fines excedere quamlibet ob causam exilium voces. 11 Est, non infitior, quedam natalis patrie dulcedo nobis insita; scio preclarissimos viros nequaquam huius affectus expertes; audio apud Livium historicum, restitutorem urbis et imperii Camillum, quibuslibet summis parem ducibus, in exilio ardeatino tactum se se celi patrii memoria ac desiderio confitentem; audio Dyomedem apud Virgilium poetam ne suam Calydona reviseret deorum invidie ascribentem; audio Nasonem suam absentiam non paucis quideo denique Ciceronem eripi sibi conspectum patrie tam molliter ferentem, ut ciceroniane facundie defuisse Ciceronis ingenium vicompedibus non posse consurgere, ac virtuti, que voluptas est mentium,