comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tio ꝓpter qͦd om̃s ad
se uocet. Catholica
uniuersalis. Anoio
spͣ aoaoni. id est scđm totum. Non enim sicut
conuenticula hereticoꝵ in aliquibus regionũ
partibiis coartatur. se ꝑ totum terrarũ or¬
bem dilacata diffundit᷑ quoa etiã aposto¬
lus apꝓbat ad Romanos dicens. Grãs ago
dco meo ꝓ omĩbus uobis quia fides ur̃a anñ¬
cratur inuniuerso mundo. Hinc et uniuer¬
sitas ab uno cognominata est: ꝓpter qͦd mnu¬
nitatem colligitur U nde et dns̃s in exangłio.
qi mecum ñ colligit spargit᷑. Cur aũt ec¬
desia cum una sit a ioħe septem scribunt᷑ nͥ
ut una catholica septiformi plena spũ desig¬
nctur sicut et de dnõ nouimus dixisse salo¬
monem. sapientia ędificauit sibi domũ ex¬
ciait colĩas septem. Quȩ tamen septẽ una
esse non ambigitur dicente apło. eccłia dei
uui quȩ est colũna et firmamentũ ucrita¬
peregrinatione aũt presenti eccłia syon di¬
citur. eoquod in huiꝰ peregrinationis lon¬

Expanded text:
opterea quod omnes a se convocet. Catholica, universalis: apo to Catholico, id est, secundum totum. Non enim sicut conventicula haereticorum, aliquibus regionum partibus coarctatur: sed per totum terrarum orbem dilatata diffunditur. Quod etiam Apostolus approbat ad Romanos dicens : Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis: quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Hinc et universitas ab uno cognominata est, propter quod in unitate colligitur. Unde Dominus in Evangelio ait: Qui mecum non colligit, spargit . Cur autem, Ecclesia cum una sit, a Joanne septem scribuntur? nisi ut una Catholica septiformi plena Spiritu designetur: sicut et de Domino novimus dixisse Salomonem: Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem . Quae tamen septem una esse non ambigitur, dicente Apostolo: Ecclesia Dei vivi, quae est columna et firmamentum veritaeregrinatione autem praesenti Ecclesia Sion dicitur, eo quod in hujus peregrinationis lon
Abbreviated transcription (Latin):
incerpretatio ostendit. de unctione dali¬
citur: siuc de nomine auctoris et crtators Arp̃o
enim xp̃iam sunt cognominati. sic̃ anidam
dei. De magistri quippe nomine cognomen
sectatoribus cdatum est. Xpĩam aũt olĩ ainde¬
is quasi obꝓbrio natarei uocabant᷑ ꝓco qͦd ar̃s¬
Ne religione et fide. e heresi et scismate.
III chertibꝰiudcoꝵ.MiII. De sibillis.¬
De hertsibꝰ xp̃ianoꝵ . De magis.

Expanded text:
interpretatio ostendit, de unctione deducitur, sive de nomine auctoris, et creatoris. A Christo enim Christiani sunt cognominati: sic a Juda Judaei. De magistri quippe nomine cognomen sectatoribus datum est. Christiani autem olim a Judaeis, quasi ob opprobrium, Nazareni vocabantur: przaraeus sit appellatus. Non se autem glorietur Christianum, qui nomen habet et facta non habet. Ubi autem nomen secutum fuerit opus, certissime
Abbreviated transcription (Latin):
cit eosdem sacerdotes uel ꝓpter quod acrub
q et multas uirtutes fecit. et famẽ pd¬
lens populum amorte saluauit. Nathan
dedit siue dantis. Ysaias interpretat᷑ sal¬
uiator dñi. et merito. Saluatorem enim
uniuersarum gentium. eiꝰq sacramen

Expanded text:
cit eosdem sacerdotes, vel propter quod Achab cit eosdem sacerdotes, vel propter quod Achab que et multas virtutes fecit et famem pellens populum a morte salvavit. Nathan dedit, sive dantis. Esaias interpretatur salvator Domini. Et merito; Salvatorem enim universarum gentium eiusque sacramen
Abbreviated transcription (Latin):
uos gentilitas uates appellat. hosnr̃i
grophetas uocant quasi prefatores.
quia porro fantur et de futuris uera predi¬
cunt. Qui aũt a nobis ꝓpħȩ. in ueteri cesta¬
mento uidentes appellabantur. quia in
Hinc est quod scriptum est in samuele ta¬
mus ad uidentem. Hinc isaias. Uidi inqͥt
dominum sedentem suꝑ thronum excelsũ
et eleuatum. Et ezechiel. Aꝑti sunc celiet
uidi uisiones dĩ. Quorumdam aũt ꝓpła¬
rum ȩchimologie nominum annotan¬
dę sunt. Uocabũla enim eoꝵ satis ostenat̃¬
quid infucuris factis dictisq suis prenm¬
ciassent. Helia interpretat᷑ dñs ds. Ex fu¬
turi igitur presagio sic uocatus. Nã dũ
altercaretur in sacrificio cũ quadringin¬
tis sacerdotibus baal. inuocato nomĩne
dñi. descendit de cęlo ignis suꝑ holochaustã.
Quod cum uidisset omĩs populus cecidit
pit: ꝓ̃ eo quod ꝑ eum post ea cognoue¬
rit populus dñm dm̃. Idem et fortisdo¬
minus interpretat᷑ uel ꝓpter qͦd int̾se¬

Expanded text:
uos gentilitas vates appellat, hos nostri prophetas vocant, quasi praefatores, quia porro fantur, et de futuris vera praedicunt. Qui autem a nobis prophetae, in veteri Testamento videntes appellabantur, quHinc est quod scriptum est in Samuele: Eamus ad videntem . Hinc Isaias: Vidi, inquit, Dominum sedentem super thronum excelsum et elevatum . Ezechieli aperti sunt coeli, et vidit visiones Dei. Quorumdam autem prophetarum etymologiae nominum annotandae sunt. quid in futuris factis dictisque suis praenuntiassent. Helias interpretatur Dominus Deus. Ex futuri igitur praesagio sic vocatus. Nam dum altercaretur in sacrificio cum quadringentis sacerdotibus Baal, invocato nomine Domini descendit de caelo ignis super holocaustum. 'Quod cum vidisset onmis populus, cecidit pit, pro eo quod per eum postea cognoverit populus Dominum Deum. Idem et fortis Dominus interpretatur, vel propter quod interfe
Abbreviated transcription (Latin):
est: et ñ exea ubi est Accola. eo quod adueni¬
ens terram colat. Agricola a colendo agro.
sicut siluicola. A ssecula co qͦd sequat᷑ aliqͥ.
lucri causa. Assiduus dicebat᷑ apud anti¬
quos. qui assibus ad erariũ expensũ confe¬
rendis erat. et in negociis quoq publicis fre¬
quens unde et ꝑs. ñ ꝑ .d. scribendus. ẽ Appa¬
ritor nominatus qͦd appareat et uideat᷑.
et presto sit adobsequiũ. Attentus. ut ali¬
quid audiens teneat. Atconitus ueluti fu¬
rore quodam instinctus atq stupefactꝰ.
Dictus aũt attonitꝰ a thonitrui strepitu.
quasi conitruo stupefactus. et uicino fulgu¬
re ac tactu ꝑximus. Allectũs qͦd sit palam
electiis. Ab actus. quod sit ab actu remotꝰ.
Abortiuus eo qͦd ñ oriat᷑ sed aboriat᷑ et exci¬
dat Adoptiuus. quia est palam optatus
infiliũ. Ambo ab eo qͦa est a al ꝓco. nomen
de greco latinum factũ. littera tercia demu¬

Expanded text:
est, et non ex ea ubi est. Accola, eo quod adveniest, et non ex ea ubi est. Accola, eo quod adveniens terram colat. Agricola, a colendo agro, sicut silvicola. Adsecula, eo quod sequatur aliquem lucri causa. Assiduus dicebatur apud antiquos qui assibus ad aerarium expensum conferendis erat, et in negotiis quoque publicis frequens; unde et per S, non per D scribendus est. Adparitor nominatus, quod appareat et videatur et praesto sit ad obsequium. Adtentus, ut aliquid audiens teneat. Adtonitus, veluti furore quodam indictus 461 autem attonitus a tonitrui strepitu, quasi tonitruo stupefactus, et vicino fulgori, aut tactu proximus. 20. Allectus, quod sit palam electus. Abactus, quod sit ab actu remotus. Abortivus, eo quod non oriatur, sed aboriatur, et excidat. Adoptivus, quia est palam optatus in filium. 21. Ambo ab eo quod est ἄμφω, nomen de Graeco Latinum factum, littera tertia demu
Abbreviated transcription (Latin):
ter uiolacor maritalis pudoris. eo qͦd alte¬
rius chorũ polluat. Anceps. huc et illuc fluc¬
tuans ac dubius. istud an illud capiat et in
qua parte declinet anxius Atrox. qͦd sit
tetris moribus. Abstemiꝰ. a themeto id est
sit alacte ablatus. E ger. quõd agat᷑ infir¬
mitate uel tristicia ad tempus E grotꝰ qͦd
sic eger frequentiꝰ. sicut iratus et̃ irãcundꝰ.
Erumnosus arumine dictus quod ꝑstio¬
piam miser facts esuriat et sitiat. Auspex
co qͦd auiũ auspicia intendat. sicut auceps
quod aues capiat. Astrosus. ab astro dictꝰ.
quasi malo sỹdere natus. Enoriis. eo qͦa
normam et mensurã excẽdat. Abactor est
fur iumentoꝵ et pecoꝵ. quẽ uulgo abiiegũ
uocant. ab abigendo scilicet Ntramꝰ et al¬
batus. ille aueste nigra. iste ab alba. Adue¬
na. eo quod aliundẽ adueniat. Alienige¬
na. quod alienę regionis sit. et ñ eiꝰ ubi ẽst.
Item aliengena. quia ex alia gente genit̾

Expanded text:
ter, violator maritalis pudoris, eo quod alteter, violator maritalis pudoris, eo quod alterius torum polluat. Anceps, huc et illuc fluctuans ac dubius istud an illud capiat, et in qua parte declinet anxius. Atrox, quod sit tetris moribus. Abstemius, a temeto, id est sit a lacte ablatus. Aeger, quod agatur infirmitate vel tristitia ad tempus. Aegrotus, quod sit aeger frequentius, sicut iratus et iracundus. Aerumnosus a rumine dictus, quod per inopiam miser factus esuriat et sitiat. Auspex, eo quod avium auspicia intendat, sicut auceps quod aves capiat. Astrosus ab astro dictus, quasi malo sidere natus. Aenormis, eo quod normam et mensuram excedat. Abactor est fur iumentorum et pecorum, quem vulgo abigeium vocant, ab abigendo scilicet. Atratus et albatus: ille a veste nigra, iste ab alba. Advena, eo quod aliunde adveniat. Alienigena, quod alieni generis sit, et non eius ubi est. Item Alienigena, qui ex alia gente genitus
Abbreviated transcription (Latin):
lata ab ȩqualitate quadam ĩcilicet. Eque¬
uus ab co quod sit alteri equalis eud. s est
coçtancus. Arrogans co quod multũ roge¬
tur et ille fastidiosus sit. Audaux ꝓpric̃p
arrogante ponit᷑. Animosus. quod sit an̾i¬
mis ẽt uiribus plenus. Animatus. quasian¬
mo auctus. quasi animo firmatꝰ. Elatꝰ ꝓ
eo qͦd seipsũ suꝑ mensurã suã eleu̾et. dum
magnus sibi uidet᷑ de iisquȩ agit Accol¬
lens qͦd se edeuet et erigat. Ambitiosus. qͦd
honores ambiãt. Auidus dictus ab auen¬
do. Auere enĩ cupere est. hinc et auarus.
Nam hoc est auarũ esse ꝓgredi ultra quã
sufficit. Auarus ex eo dictus qͦd sit auidus
auri. et nunꝗͣ. opibus expleatur. et qͣntũ
plus habuerit tantũ plus cupiat. Hacci
suꝑ hoc concordante sententia. qͥ ait Sẽꝑ
asapore cranslatũ nom̃ habet Est enĩm
suauis. nec nouit quenquã ad consorciũ
suum aligua inuitare dulcedine. Adul¬

Expanded text:
lata, ab aequalitate quadam scilicet. Aequaelata, ab aequalitate quadam scilicet. Aequaevus, ab eo quod sit alteri aequalis aevo, id est coaetaneus. Adrogans, eo quod multum rogetur, et ille fastidiosus sit. Audax proprie pro adrogante ponitur. Animosus, quod sit animis et viribus plenus. Animatus, quasi animo auctus, quasi animo firmatus. Aelatus, pro eo quod se ipsum super mensuram suam elevet, dum magnus sibi videtur de his quae agit. Adtollens, quod se elevet et erigat. Ambitiosus, quod honores ambiat. Avidus dictus ab avendo; avere enim cupere est. Hinc et avarus. Nam quid est avarum esse? progredi ultra quam sufficit. Avarus ex eo dictus, quod sit avidus auri, et numquam opibus expleatur, et quantum plus habuerit tantum plus cupiat, Flacci super hoc concordante sententia, qui aitEpp. a sapore translatum nomen habet. Est enim insuavis, nec novit quemquam ad consortium suum aliqua invitare dulcedine. Adul
Abbreviated transcription (Latin):
trit flmicus ꝑ diriuationẽ. quasi animi¬
uel amiciciȩ custos. Dictus aũt ꝓprie ami¬
cus abhamo id est a cathena caritatis. unde
et hami quod se teneant. Amator turpi¬
tudinis. qui amore torquet᷑ libidinis. A ma¬
bilis aũt qͦd sit amore dignus. Amasius qͦa
sit ꝓnus ad amorẽ. Astũtus ab astu uõcat᷑.
quod est callidi et cauti nominis. qui possit
sine periculo fortiter aliquid facere. Argu¬
tus. quia argumentũ cito inuenit in lõqͣn¬
do Acer. in unãquãq formã uegetus ac i¬
mius. Alacer. a uelocitate et cursu. quasi
diceret᷑ aliger. Armiger. qd arma gerat.
Alacris letus alacriter gestiens. et nulliti
nouitate turbatus. Agilis. ab agendo ali¬
quid celeriter. sicut docilis Emulus eiꝰdẽ
rei studiosus. quasi imitator et amabilis. ali¬
as inimicus inuenit᷑. Equus est scđm na¬
turam iustus. dictus ab ęquitate. hoc est ab
co quod sit ęqualis. Unde et ęquitas appel

Expanded text:
trit. 4. Amicus per derivationem quasi anitrit. 4. Amicus per derivationem quasi animi custos; dictus autem proprie amicus ab hamo, id est, catena charitatis; unde et hami, quod teneant. 5. Amator turpitudinis, quia amore torquentur libidinis. Amabilis autem, quod sit amore dignus. Amasius, eo quod sit pronus ad amorem. 6. Astutus ab astu vocatus, quod est callidi et cauti hominis, qui possit sine periculo fortiter aliquid facere. Argutus, quia argumentum cito invenit in loquendo Acer, in unamquamque formam vegetus ac nimius. Alacer, a velocitate, et cursu, quasi diceret aliger. Armiger, quod arma gerat. Alacris, laetus, alacriter gestiens, 459 et nullius rei novitate turbatus. Agilis, ab agendo aliquid celeriter, sicut docilis. 7. Aemulus, ejusdem rei studiosus, quasi imitator et amabilis; alias inimicus invenitur. Aequus, est secundum naturam justus dictus, ab aequalitate, hoc est ab eo quod sit aequalis; unde et
Abbreviated transcription (Latin):
ille querunt᷑. quas aut diuicie aut forma.
non quas ꝓbitas moꝵs cõmendat. Ideo aũt
feminȩ sub uiri potestate consistunt. quia
leuitate animi plerũq decipiunt᷑. Vn de
et ȩquum erat eas uiri auctoritate repͥmi.
Proinde et ueteres uoluerunt feminas in¬
nuptas quãuis ꝑfectȩ etatis essent ꝓpt̃ ip¬
sam anum leuitatẽ in tutela consistert.¬
RLGO QUORUMOÃ
nominũ. id est un¬
de ueniant. ñ pe¬
Ne om̃ibꝰ patet. fro¬
inde quedã noscen¬
di gr̃a huic oꝑi
interiecimus.
losophis eã teneat rationem ut ꝑ denomi¬
nationem homo ab humanitate. sapiens
a sapientia nominet᷑. quia priꝰ sapientia.
deinde sapiens. tamen claret alia specia
lis in origine quoꝵdam nominũ causa.
sicut homo abhumo. unde ꝓprice homo . ẽ.
piens A uctor. ab augendo dictꝰ. Auctorẽ
et qui alitur alũnus dici pocest idem et qͥ
nutrit et qui nutrit᷑. sed meliꝰ tamen qͥ nu¬

Expanded text:
illae quaeruntur, quas, aut divitiae, aut forma, illae quaeruntur, quas, aut divitiae, aut forma, non quas probitas morum commendat. 457 30. Ideo autem feminae sub viri potestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctoritate reprimi. Proinde et veteres voluerunt feminas innuptas, quamvis perfectae aetatis essent, propter ipsam animi levitatem in tutela consistere.origo nominum, id est unde veniant, non pene omnibus patet. Proinde quaedam noscendi gratia huic operi interiecimus. losophis eam teneat rationem, ut per denominationem homo ab humanitate, sapiens a sapientia nominetur, quia prius sapientia, deinde sapiens; tamen claret alia splis in origine quorumdam nominum causa, sicut homo ab humo, unde proprie homo est piens. Auctor ab augendo dictus. Auctorem et qui alitur, alumnus dici potest, id est, et qui nutrit, et qui nutritur, sed melius tamen qui nu
Abbreviated transcription (Latin):
uersa tendentes. Fribolum ẽ. cũ eo animo
separantur. ut rursum ad se inuicẽ etuer¬
tentur. Nam fribolũ est uelut quasse m̃¬
tis et efflure nec stabilis. Proprie aũt fri¬
bola uocant᷑ fictilia uasa et inutilia. Tri¬
bus aũt ꝓ causis ducit᷑ uxor. Prima est
causa prolis. de qua legitur ingenesi et
benedixit eos ds̃ dicens. crescite et multi¬
plicamimi. Sccła causa adiutorii. de qua
cia causa incontinentię. unde dicit apłs
rito quatuor expectari solent Urtus. genꝰ.
pulchritudo. sapientia. Ex iis sapientia po¬
tentior est adamoris effectũ. Hefert hȩc qua¬
tuor uirgilius de ȩnea. quod iis dido ĩpulsa
ferens. Uirtute. quam forti pectore et ar¬
mis. Oratione. heu quibus ille iactatus fa¬
tis. quȩ bella exhausta cancbat Genere. Cre¬
do equidem nec uana fides genus esse deoꝵ.
Item incligenda uxore quatuor res ĩpellt̃
hominem ad amorẽ. Pulchritudo. genus.
diuicie. mores. Melius tamen si in ea mo¬

Expanded text:
versa tendentes. Frivolum est cum eo animo versa tendentes. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rursum ad se invicem revertantur. Nam frivolus est velut quassae mentis et fluxae, nec stabilis. Proprie autem frivola vocantur fictilia vasa inutilia. Tribus autem ob causis ducitur uxor: prima est causa prolis, de qua legitur in Genesi1, 28: 'Et benedixit eos,' dicens: 'Crescite et multiplicamini': secunda causa adiutorii, de qua ': tertia causa incontinentiae, unde dicit Apostrito quattuor spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est ad amoris affectum. Refert haec quattuor Vergilius de Aenea, quod his Dido inpulsa ferens! Virtute: Quam forti pectore et armis! Oratione: Heu quibus ille iactatus fatis, quae bella exhausta canebat! Genere: Credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum. Item in eligenda uxore quattuor res inpellunt hominem ad amorem: pulchritudo, genus, divitiae, mores. Melius tamen si in ea mo
Abbreviated transcription (Latin):
Coniugiũ est legitimarũ ꝑsonarũ inter se
coeunde᷑ et copulande̾ nupq̃e. Coniugiũ
dictum. quia coniuncti sunt. udl aiugo
quo in nupcyis copulant᷑. ne resolui aut
separari possint. Conubiũ aũt ñ anupta
sed anubendo formatũ. Dicit᷑ aũt conu¬
bium. cũ ęquales innupcyas cocunt. uc pu¬
ta ciues romani. pari utiq dignitate. Co¬
nubium aũt ñest cũ ciuis Romanus cũ
latina iungit᷑. Quotiens aũt conubiũ ñ
est: filii pacrem ñ sequunt᷑. Imineus dicit᷑
a quodam imineo. qui primꝰ ꝓsꝑe ususẽ.
brana uirginitatis. ẽ. claustrũ. Contuber¬
nium. ẽ. ad tempiis cocundi c̃uentio. Unde
et tabernaculũ qͦd modo huc mͦ illuc p̃figi¬
tur. Repudiũ est. qͦd sub cestimonio testiũ
ua p̃senti uel absenti mittit᷑. Diuorcium
est. quotiens dissoluto inatrimonio alter
eoꝵ alteras nupcyas segiitꝰ. Diuorcium
aũt dictũ afleru uiarũ. hoc est uias in di¬

Expanded text:
Coniugium est legitimarum personarum inter se Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: coniugium dictum quia coniuncti sunt, vel a iugo quo in nuptiis copulantur, ne resolvi aut separari possint. Conubium autem non a nupta, sed a nubendo formatum. Dicitur autem conubium, cum aequales in nuptias coeunt, ut puta cives Romani, pari utique dignitate. Conubium autem non est, cum civis Romanus cum Latina iungitur. Quotiens autem conubium non est, filii patrem non sequuntur. Hymenaeus dicitur a quodam Hymenaeo, qui primus prospere usus est brana virginitatis est claustrum. Contubernium est ad tempus coeundi conventio; unde et tabernaculum, quod modo huc, modo illuc praefigitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in di
Abbreviated transcription (Latin):
familiȩ: quia iã ꝑ quandã iuris solemnita¬
tem infamliam mariti transiert̃. Mono
gamus dictꝰ qͥa uni tantũ nupsit. Nono
enim apud grecos unũ dicit᷑ gam nuptye
interprecant᷑. Digamus aũt et trigamꝰ
a numero urorũ uocatus. quas duabꝰ uel
tribus maritꝰ. Uidua uocata quod cũ ui¬
ro duo fuerint. nec circa c̃sortiũ alteriꝰ uiri
post mortẽ c̃iugis primi adheserit Nã quȩ
alteri post mortẽ prioris uiri nupserint ui¬
duȩ ñ dicunt᷑. Itẽ uidua dicta quod sola sic.
nec circa consorciũ uiri comugalia iura cu¬
stodiat. Frĩs uxor. fratrissa uocat᷑. Mariti fr̃.
leuir dicitꝰ. Quoꝵs inter se frũm uxores. iane̾¬
trices uocant᷑. quasi eandem ianuã terentes.
uel ꝑ eandem ianuã iter habentes. Uiri soror.
gͣalos appellat᷑. Sororis uir speciale nomen
non habet. nec uroris frater. Matrimoni¬
um est nobiliũ iusta c̃uentio et conditio.

Expanded text:
familiae, quia jam per quamdam juris solemnitafamiliae, quia jam per quamdam juris solemnitatem in familiam mariti transiergamus dictus, quia uni tantum nupsit. Μόνον enim apud Graecos unum dicitur, γάμος nuptiae interpretantur. Digamus autem et trigamus a numero uxorum vocatus, quasi duabus, vel tribus maritus. Vidua vocata, quod cum viro duo non fuerit, nec circa consortium alterius viri post mortem coniugis primi adhaeserit. Nam quae alteri post mortem prioris viri nupserint, viduae non dicuntur. Item vidua dicta, quod sola sit, nec circa consortium viri coniugalia iura custodiat. Fratris uxor fratrissa vocatur. Mariti frater levir dicitur. Duorum inter se fratrum uxores ianetrices vocantur, quasi eandem ianuam terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos appellatur. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. Matrimonium est nubilium iusta conventio et condicio.
Abbreviated transcription (Latin):
la cõmixtio. Nuptȩ dictȩ qͦd uultꝰ suos
uelent. translatũ nomen anubibꝰ quibus
tegit᷑ celum. Unde et nuptr̃e dicunt᷑. qͦd
ibĩ primum nubentiũ capita udant᷑. Ob¬
nubere enim cooꝑire est. Quiꝰ contraria
innuba hoc est inmupta. quę adhuc uul¬
tum suũ ñ uelat. Uxores uocatę quasi un¬
xiores. Moris enim erat antiquitꝰ. ut nu¬
bentes puellȩ simul uenirent ad limen ma¬
riti . et postes antequã ingrederent᷑ orna¬
rent laneis uittis. et oleo uñguerent. et inde
uxores dictȩ quasi unx iorcs̃. Quȩ ideo ucta¬
bantur limina calcare. quod illic ianuę
et cocant et separent᷑. Matrona est quȩ iã
nupsit. Et dicta matrona quasi mater na
ti. uel quia iã mater fieri pocest. Unde et
matrimoniũ dictũ. Distingint᷑ aũt inter
matronã et matrẽ. et matrẽ familias. Nã
matronȩ: quia iã in matrimoniũ c̃uene¬
runt. M atres. quia genuerunt. Matres¬

Expanded text:
la commixtio. Nuptae dictae, quod vultus suos la commixtio. Nuptae dictae, quod vultus suos velent. Translatum nomen a nubibus, quibus tegitur caelum. Unde et nuptiae dicuntur, quod ibi primum nubentium capita velantur. Obnubere enim cooperire est. Cuius contraria innuba, hoc est innupta, quae adhuc vultum suum non velat. Uxores vocatae, quasi unxiores. Moris enim erat antiquitus ut nubentes puellae simul venirent ad limen mariti, et postes, antequam ingrederentur, ornarent laneis vittis et oleo unguerent. Et inde uxores dictae, quasi unxiores: quae ideo vetabantur limina calcare, quod illic ianuae et coeant et separentur. Matrona est quae iam nupsit, et dicta matrona, quasi mater nati, 454 vel quia jam mater fieri potest, unde et matrimonium dictum. Distinguitur autem inter matronam matrem, et matremfamilias. Nam matronae, quia jam in matrimonium convenerunt; matres, quia genuerunt; matres
Abbreviated transcription (Latin):
re. uelle est. Ergo sponsus ñ quia ꝓmit¬
tit. sed quia spondet et sponsores dat Ar̃¬
rabo dicta quasi arra bona. Quod enim
datur ꝓconugio bene dat᷑. quia c̃iugiũ
bonũ.ẽ. Quod uero causa fornicationis aut
adulterii. malũ. ẽ. Iccirco arrabo ñ ẽ. Dic¬
ta aũt arra. are ꝓqua tradit᷑. Est aũt ar¬
Fronuba dicta. eo qͦd nubentibis preest.
queq nubentẽ uiro c̃iungit. ipsa est et pa¬
ranimpha. Nam nimpha sponsa in nup¬
ciis. Et nimpha ꝓlauationis officio. qͦd et ad
nomen nubentis adludit᷑. Coniuges ap¬
pellati. propter iugũ qͦd imponitũr ma¬
trimonio coniungendis. Iugo enĩ nuben¬
tes subici solent ꝓp̃ter futurã concordiã
ne separent᷑. Coniuges aũt ueriꝰ appellan¬
tur aprima desponsationis fide quãuis
inter eos adhuc ignoret᷑ c̃iugalis c̾cubit᷑.
sicut maria iosepħ coniturx uocat᷑. inter
quos nec fuerat nec futura erat carnis ul¬

Expanded text:
re velle est. Ergo sponsus non quia promitre velle est. Ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. Arrabo dicta, quasi arra bona. Quod enim datur pro coniugio, bene datur, quia coniugium bonum est. Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum est, idcirco arrabo non est. Dicta autem arra a re, pro qua traditur. Est autem arPronuba dicta, eo quod nubentibus praeest, quaeque nubentem viro coniungit. Ipsa est et paranympha. Nam nympha sponsa in nuptiis; et nympha pro lavationis officio, quod et ad nomen nubentis adluditur. Coniuges appellati propter iugum, quod inponitur matrimonio coniungendis. Iugo enim nubentes subici solent, propter futuram concordiam, ne separentur. Coniuges autem verius appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos ignoretur coniugalis concubitus; sicut Maria Ioseph coniux vocatur, inter quos nec fuerat nec futura erat carnis ul
Abbreviated transcription (Latin):
Scemata dicunt᷑ ramuscili qͥs aduocatifa¬
ciunt in genere cũ gdꝰ cognationũ partiunt᷑.
utputa ille filiꝰ. ille pater ille auus. ille ag¬
num ordinibus dirimens usq ad ulti¬
mum gradum subtraxerit et ꝓpinquitas
esse desierit. eã rursus lex macrimonii uin¬
culo repetit. et qͦdam modo reuocat fugien¬
tem. Ideo aũt usq ad sextum generis gradũ
consanguinitas consticuta est: ut sicut sex
ȩtatibus mundi generatio et hominis statꝰ
coniugium. niss adieceris uir ciꝰ. Mari¬
tus uero ętiam sine adiectione c̃iugẽ sonat.
et amare maritus quasi mas. Est enĩ nom̃
primȩ positionis. qͦd facit in diminutione
masculus. in diriuatione maritus. Sponsus
ab spondendo uocatus. Nam ante usũ ta¬
bellarum matrimonii cautiones sibi inui¬
cem emittebant. in quibus spondebant
se muicem consentire miura matrimonii.
et fideuissores dabant. Unde admissũ ẽ ut
sponsum dicamus uirũ abspondendo et
sponsam similiter. Ceterũ ꝓprie sp̃onde¬

Expanded text:
Schemata dicuntur Ramusculi quos advocati faciunt in Genere cum gradus cognationum partiuntur, ut puta, ille filinum ordinibus dirimens usque ad ultimum gradum subtraxerit, et propinquitas esse desierit, eam rursus lex matrimonii vinculo repetit, et quodam modo revocat fugientem. Ideo autem usque ad sextum generis gradum consanguinitas constituta est, ut sicut sex aetatibus mundi generatio et hominis status coniugium, nisi adieceris vir eius. Maritus vero etiam sine adiectione coniugem sonat; et a mare maritus, quasi mas. Est enim nomen primae positionis, quod facit in diminutione masculus, in derivatione maritus. Sponsus ab spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se invicem consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant. Unde admissum est ut sponsum dicamus virum, ab spondendo, et sponsam similiter. Ceterum proprie sponde
Abbreviated transcription (Latin):
purior dics est. merum enim purũ dicit᷑.
In coto enim die nichil cdariꝰ meridie. qͣn¬
do sol medio cęlo rutilat. et omẽm orbẽ pa¬
ri claritate illustrat. Suprema est postre¬
ma pars diei. quando sol cursũ suũ in oc¬
casum uertit. dicta quod superest ad par¬
tem ultimam diei. Serum uocatũ a clau¬
sis seris. quando iam nox uenit. ut unus¬
quisq somno tutior sic. Hodie quasi hoc
die. et quotidie ñ quotidie. ut sit quot di¬
ebus. Cras quod est post ea externum. ẽ. pri
die. et dictum externũ abeo quod iã dies
ipse sit. a nobis extraneus. et pretereun¬
do alienus.Pridie aũt quasi priori diẽ Pe¬
rendie idest perante diem. uel in anteces¬
sum idest prius. De noc te.

Expanded text:
purior dies est. Merum enim purum dicitur. purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. die, et dictum hesternum ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Perendie, id est per ante diem, vel in antecessum, id est prius. De nocte
Abbreviated transcription (Latin):
appellatĩ sunt n dies homines fuisse. et ꝓp¬
ter beneficia quedam mortalia quia pluri¬
mum potuerunt et eminuerunt in hoc scło.
delati sunt eis ab amatoribus suis diuini ho¬
nores. et indiebus et in syderibus. Sed pͥmũ
a nominibus hominũ sỹdera nuncupata.
et a syderibus dies st̃ appellati. A fando aũt
feriȩ nuncupatȩ st̃. quod sit ineis nobis tẽpꝰ
dictionis. idest in diuino uel humano officio
fari. sed ex iis festos hominũ dies causa insti¬
tutos. feriatos diuinoꝵ sacroꝵ. Partes dici
tres sunt. Mane. Meridies et suprema. Ma¬
ne lux matura et plena. neciam crepuscu¬
lum. Et dictum mane amanu. Manũ enĩ
antiqui bonũ dicebant. Quid̃ enĩ meliꝰ lu¬
ce: Alii mane estimant uocari amanibus.
quoꝵ conuersatio aluna ad terram est Alii
putant ab aere. quia manus idest rarus
atq perspicuus. Meridies dicta quasi me¬
didies. hoc est medius dies. uel quia tunc

Expanded text:
appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propappellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est rarus, est atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc
Abbreviated transcription (Latin):
breos aũt dies prima una sabbati dicit᷑. qui
apud nos dies dnĩcus est. quẽ gentiles soli dica¬
uerunt. Secunda sabati secũnda feria. quem
seculares diem lunȩ uocant. Tercia sabbati
tercia feria. quẽ diem illi martis uocant. Qr¬
ta sabbati quarta feria. qui mercurn diesdi¬
citur a paganis. Quinta sabbati quinta fe¬
ria. id est quintus adie dnĩco. qui apud gen¬
tiles iouis uocat᷑. Sexta sabbati sexta feria di¬
citur. qui apud cosdem paganos ueneris nun¬
cupatur. S abbatũ aũt sep̃timus a die dnĩco
dies est. quẽ gentiles saturno dedicauerunt.
et saturnum nominauerunt. Sabbatum
autem ex hebreo in latinum requies interpͣ¬
tatur. eoqͦd ds̃ in eo requieuisset ab om̃ibus
operibus siis. Melius aũt inuocabulis dierũ
de ore xp̃iano ritus loquendi eccłiasticus
procedit. Tamen si quem forte consuctudo
traxerit. ut illud exeat ex ore qͦd impbat cor¬
de. intelligat illos om̃s de quorũ nominibꝰ

Expanded text:
braeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui braeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. Primum erum diem asole appella¬
uerunt qui princeps est omĩum sỹderũ. sicut
et idem dies caput est cunctoꝵ dierũ. Secun¬
dum aluna. quȩ soli et splendore et magni¬
tudine proxima est. et ex eo mucuat lum̃.
Tercium abstella martis. quȩ uesper uoca¬
tur. Quartum abstella mercurii. quã qui¬
dam candidum circulum dicunt. Quntũ
abstella iouis quã foetontem auint. Sextũ
aueneris stella. quã luciferum asserunt. quȩ
inter omĩa sydera plus lucis habet. Septimũ
abstella saturni. que serto cęlo locata. trigi
ta annis fertur explere cursum suũ. Prom
de autem exiis septem stellis nomina dierũ
effici existimarent. dicentes habere asole sp̃m.
aluna corpus. a mercurio ingeniũ et lingunã.¬
a uenere uoluptatẽ. a marte sanguinẽ. aio¬
ue temꝑantiam. a saturno humorẽ. Talis
quippe extitit gentiliũ stulticia. qui sibi fin¬
xerunt tam ridiculosa figmenta. Apud he¬

Expanded text:
verunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis a stella Saturni, quae  sexto coelo collocata 30  annis fertur explere cursum suum. Proinde autem gentiles ex his septem stellis nomina diebus effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguaa Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud He
Abbreviated transcription (Latin):
ies est presencia solis. siue sol supra t̾ras.
sicut nox sol sub terris. It enim dies
aut nex sit. causa est aut supra terram sol
aut sub terris. Dies legitimus uiginti qͦtuor
horarum est. usq dũ dies et nox s̃pacia sui cur¬
sus aboriente usq ad aliũ orientalẽ solẽ cęli uo¬
lubilitate concludat. Abusiue aũt dies unꝰ ẽ.
spacium ab oriente sole usq ad occidentẽ. St̃
autem diei spacia duo. interdiãnũ atq no¬
ccurnum. et est dies quidem horarum uigin¬
ti quatuor. spacium aũt horarũ duodecim.
Uocat᷑ aũt dies aparte meliore. unde et mu¬
su est ut sine cõmemoratione noctis nume¬
rum dicamus dierum. sicut et in lege diui
dies unus. Dies scđ̾m egyptios in choat ab
occasu solis. scđm persas ab ortu solis. scđm
athemenses a sexta hora diei. scđm Romanos
a media nocte. Vnde et tunc gallicimũ est.
quoꝵ nox dici ostendit preconiũ. quando et
mesonictios afflatus fit. Dies dicti adiis. quoꝵ
nomina Rooani quibusdam sy deribus sacra¬

Expanded text:
ies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris. Ut enim dies aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quattuor horarum, usque dum dies et nox spatia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturnum; et est dies quidem horarum viginti quattuor, spatium autem horarum duodecim. Vocatus autem dies a parte meliore. Unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divinvespere et mane dies unus.' Dies secundum Aegyptios inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacra
Abbreviated transcription (Latin):
ta erant. uixta quod et ipse iohes dicit. Apo
calypsin iłu xp̃i quã dedit illi ds̃ palã face¬
re seruis suis. Ii sunt scriptores sacroꝵ libroꝵ
scripserunt. Preter hec. alia uolumina apo¬
crifa nuncupantur. Apocrifa aũt dicta idest
secrita. quia in dubium ueniunt. Est enĩ eo¬
rum occulta origo. nec patit patribus aqͥb
usq ad nos auctõritas ueracium scriptura
propter multa falsa nulla est in eis canom¬
ca auctoritas. quȩ recte aprudentibus iudi¬
cantur non esse eoꝵ credenda quibus asscri¬
buntur. Nam multa et sub nominibus pro¬
phetarum. et recentiora sub nominibus apo¬
stolorum abhereticis ꝓferuntur. quȩ omĩa
sub nomine apocriforum auctoritate cano¬
nica diligenti examinatione remota st̃.
iii. De bibliothecis. othec¬

Expanded text:
ta erant, iuxta quod et ipse Iohta erant, iuxta quod et ipse Iohcalypsim Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis. Hi sunt scriptores sacrorum libroscripserunt. Praeter haec alia volumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium veniunt. Est enim eorum occulta origo; nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veritatis Scripturaritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur non esse eorum credenda quibus ascribuntur. Nam multa et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinatione remota sunt. CAPUT III. De bibliothecis.
Abbreviated transcription (Latin):
latinis eiꝰ esse incerta est ꝓpter dissonant¬
am sermonis. eandemq alii barnaban con¬
scripsisse alii aclemente scriptam fuisse suspi¬
cantur. Pekus scripsit duas nominis sui episto¬
las. Quȩ catholicȩ ideo nominant᷑. quia non
uni tantum populo uel ciuitati. sed uniuer¬
sis gentibus generaliter scripte sunt. Iacobuset
iohannes et iudas suas scripserunt epistolas. Ac¬
tus apłoꝵ primordia fidei. xp̃ianȩ ingentibꝰ.
et nascentis eccłiȩ historiam digerit. Actuũ
uero apłos scriptorem lucam ẽsse exangelistã¬
dicunt. In quo opere nascentis eccłiȩ infantia
texitur. et apłoꝵ historia retinetur. unde
e accus apłoꝵ dicitur. A pocalypsin librum
iohes exangelista scripsit. eo tempore quo ꝓpt̃
exangłii predicationem in insula pathinos
traditur relegatus. Apocalẏpsis aũt ex greco
in latinum reuelatio interpretat᷑. Reuelatio
qum dicitur manifestatio eoꝵ quȩ abscondi¬

Expanded text:
Latinis eius esse incerta est propter dissonantLatinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scripsit duas nominis sui Epistolas, quae Catholicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt. Iacobus et Iohannes et Iudas suas scripserunt Epistolas. Actus Apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum Apostolorum scriptorem Lucam esse evangelistam, in quo opere nascentis Ecclesiae infantia texitur, et apostolorum historia retinetur. Unde et Actus Apostolorum dicitur. Apocalypsin librum Iohannes evangelista scripsit eo tempore, quo ob evangelii praedicationem in insulam Pathmon traditur relegatus. Apocalypsin autem ex Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio enim dicitur manifestatio eorum quae abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
a uerbo. ut õstenderet eundem saluat orẽ qͥ
pro nobis dignatus est nasci et pati. ipsũ ant
secula dei uerbum esse. ipsum ecelo uenisse it
post mortem ittrum ad celũ remeasse. Ii st
significauit in quat̾uor animalibus. Prop¬
terea aũt quatuor animalia. quia ꝑ qͣitu¬
or mundi partes fides xp̃ianȩ religionis coꝵ
predicatione disseminata est. A nĩmalia aũ
dicta sunt. qm̃ ꝓpter animam hominis pre¬
dicatur euangłium xp̃i. Nam et oculis ple¬
Crura aũt eoꝵ recta. quia nichil prauum
in exangłus est. et alas senas. tegentes crura
et facies suas. Reuelata sunt enĩ que tege
bantur in aduentũ xp̃i. Euangłium autẽ
interpretatur bona annunciatio. Grecȩ cnĩ
de et angelus nuncius interpretat᷑. Paulus
apostoluis suas scripsit epistolas quatuorde
cim ex quibus nouem septem eccłiis scripsit
Reliquas discipulis suis timotheo. tito et ph
lemoni. Ad hebreos aũt epistola aplerisq

Expanded text:
a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem, qui a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati: ipsum ante saecula Dei Verbum esse: ipsum coelo venisse, et post mortem ad coelum iterum remeasse. Intsignificavit in quattuor animalibus. Propterea autem quattuor animalia, quia per quattuor mundi partes fides Christianae religionis eorum praedicatione disseminata est. Animalia autem dicta sunt quoniam propter animam hominis praedicatur Evangelium Christi. Nam et oculis pleCrura autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est; et alas senas, tegentes crura et facies suas; revelata sunt enim quae tegebantur in adventu Christi. Evangelium autem interpretatur bona annuntiatio; Ev enim bonustolus et angelus nuntius interpretatur. Paulus apostolus suas scripsit Epistolas quatordecim Graece, ex quibus novem septem Ecclesiis scripsit; reliquas disciplemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque
Abbreviated transcription (Latin):
udea. initians euangłitare abhumana xp̃i
disse corporaliter ex seminẽ patriarcharũ
Secundus Mascus plenus sp̃u sc̃o scriplit
euangłium. xp̃i eloquio greco initalia: seguu¬
tus pełum ut discipulũs. Is initiũ ab sp̃u
prophetali fecit dicens uox clamantis in deser¬
to parate uiam dño. ut ostenderet. xp̃m post
assumptionem carnis exangłium predicasse¬
in grecia exangłium scripsit theophilo episco¬
po initians a sacerdotali sp̃u dicens. Fuit in
diebus herodis regis iudeȩ sacerdos nomine za¬
charias. Ut manifestaret xp̃m post natunta¬
tem carnis et predicationem exangłii hostiã
fuisse effectum ꝓsalute mundi. Ipse est enim
sacerdos de quo dictum est inpsalmis. Tu cssa¬
cerdos ineternum scđ̾m ordinem melchisedech
Ubi enim. xp̃c aduenit sacerdotiũ iudeorum
obmutuit. lexet ꝓpħia cessauit. Quartꝰ icħo
scripsit exangłium ultimus in asia. incipicis

Expanded text:
Judaea initians evangelizare ab humana Christi Judaea initians evangelizare ab humana Christi disse corporaliter ex semine patriarcharum CSecundus Marcus plenus Spiritu sancto scripsit Evangelium Christi eloquio Graeco in Italia secutus Petrum ut discipulus. Is initium a spiritu prophetali fecit dicens: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domino , ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Evangelium praedicassein Graecia Evangelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu dicens: Fuit in diebus Herodis regis Judae sacerdos quidam nomine Zacharias . Ut manifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi: ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Ubi enim Christus advenit, sacerdolium Judaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Joannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens
Abbreviated transcription (Latin):
uidei filõnis esse affirmant. Qui ꝓinde sa¬
pientis nominatur. quia in eo xpͣi aduen¬
tus qui est sapientia ꝑatris. et passio eiꝰ cii¬
denter exprimitur. Tibrum aũt eccłiasti¬
cum certissime iħs filius syrach icrusolima¬
ta nepos iħo sacerdotis magni cõposuit. de
quo memunt et ⁊acharias. Qui liber apud
latinos ꝓpter doquii similitudinem salo¬
monis t̾itulo prenotatur. Dictus aũt ecde¬
siasticus. eoquod de totius eccłic disciplina¬
et religiose conuersationis. magna cura et
ratione sit editus. Hic et apud hebreosre¬
peritur. sed inter apocrifos habet᷑. Iudith
uero et tobi siue machabeoꝵ libri. quibꝰ
auctoribus scripti sint minime constat. Ha
bent aũt uocabula ex eorũ nominibus quo¬
rum gesta scribuntur. Quatuor libros sxã¬
gelioꝵ quatuor euangłistȩ singularit̾ scrip¬
serunt. Primus matheos conscripsit euan¬
gelium litteris hebraicis et sermonibus in

Expanded text:
Iudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde SaIudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo praenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus eo quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis magna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebraeos reperituvero et Tobias, sive Machabaeorum libri, quibus auctoribus scripti sint minibent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quattuor libros Evangeliorum quattuor Evangelistae singulariter conscripserunt. Primus Matthaeus conscripsit Evangelium litteris H
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt. Liber duodecim ꝓpħarũ aucto
rum suoꝵ nominibus prenotat᷑. Qui ꝓptar¬
ea dicuntur minores quia sermones eoꝵ bre¬
ues sunt. unde et connexi sibimet inuicẽ in
sunt. Osce loecl. Amos. Abihias. Ionas. Micheas Na¬
um. Abacuc. Sofonias. Aggeus. ⁊acharias.
et Malachias. Esdre liber auctoris sin titu¬
lo prenotatur in cuiꝰ textu eiꝰdem esdrȩ nee¬
mieq sermones pariter continentur. Nec
quẽquam moueat quod un us esdrȩ dicit᷑¬
liber quia secundus tercius et quartus ñ
habentur apud hebreos. sed inter apocri¬
fos deputantur. Ester librum esaras credi¬
tur conscripsisse. in quo eadem regina sub
figura eccłie. dĩ populũ aseruitute et mor¬
tẽ eripuisse scribitur. atq inter fecto aman
qui interpretat᷑ iniquitas. diei celebritasm
posteros mittitꝰ᷑. Liber sapientiȩ apudhe¬
breos nusquam est: unde et ipse ticulus gre¬
cam magis eloquentiam redolet. Huno

Expanded text:
didediderum suorum nominibus prenotatur. Qui propterea dicuntur minores, quia sermones eorum breves sunt; unde et connexi sibimetipsi in uno sunt Osee, Ioel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdre liber authoris titulo prenotatur, in cuius textu eiusdem Esdre Neemieque squemquam moveat quod unus Esdrae dicitur; quia liber secundus, tertius et quartus non habentur apud Hebraeos, sed inter apocryphos reputantur. Esther librum Esdras creditur conscrfigura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
mina exametris et pentametris uersibus apud
suos composita ꝑhibentur. ut iosephus ien oni¬
musq scribunt. Isaias exangłista pocius quam
propheta edidit librum suum cuꝰ om̃is tertus
eloquentiȩ prosa incedit. Cantica uero crame¬
nos lamenta uocamus. eoqͦd intristiorsꝰ re¬
bus funcribusq adhibeantur. in quibus qua¬
druplex diuerso metro cõposuit alfabetũ. QE
duo prima quasi sasfic̃o metro scripta st̃ qͥa
tres uersiculos qui sibi nexi sunt. et ab una
tantum littera incipiunt. heroicũ cõma con¬
dudit. Tercium alfabctum trimetro scrip¬
tum est. et alternis litteris idem terni uer
uiris quibusdam sapientibus scripti esse phi¬
bentur. Quoꝵ ezechiel principia et fines mul¬
tis habet obscuritatibus in uoluta. Damel
uero claro sermone regna orbis ꝑnunciat. et
tempus aduentus xp̃i manifestissima predi¬
catione annotat. si sunt quatuor ꝓphetę qͥ
maiores uocantur. quia plixa uosumina con¬

Expanded text:
mina hexametris et pentametris versibus apud mina hexametris et pentametris versibus apud suos conposita perhibentur, ut Iosippus Hieronymusque scribunt. Esaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alfabetum, quorum duo prima quasi Saffico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludunt. Tertium alfabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris, id est, terni viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur, quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Danihel vero claro sermone regna orbis pronuntiat, et tempus adventus Christi manifestissima praedicatione annotat. Hi sunt quatuor prophetae, qui majores vocantur, quia prolixa volumina con
Abbreviated transcription (Latin):
rex israhel. iuxta numerum uocabuloꝵ suoꝵ
tria uolumina edidit. Quoꝵ primus ẽ. mas¬
loth quem greci parabolas. latini prouerbio¬
rum nominant. eo qͦd in ipso sub comparatiua
similitudine figuras uerborum et ymagines
ueritatis ostenderit. ipsam aũt ueritatem ad
intelligendum legentibus reseruauit. Secun¬
dum librum coelith uocauit. qui grece eccł̃ia¬
sten dicitur. latinȩ concionator. eõquod sermo
eius non specialiter addunum sicut inpuerbus.
sed ad uniuersos generaliter dirigat᷑. docens oĩa
quȩ in mundo cernimus caduca esse et hreuia:
et ob hoc minime appetenda: Terciũ librũ sira¬
sirim prenotauit. qui in latinam linguã uerti¬
tur canticum canticoꝵ. ubi ꝑ epithalãmiũ car¬
men coniunctionem xp̃i et ȩccłie mỹstice canit:
Dictum autem canticũ canticoꝵ eoqͦd omuĩb
canticis preferatur. quȩ inscripturis sacris haben¬
tur sicut quedam in lege dicunt᷑ scã. quibus ma

Expanded text:
rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub conparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit. Ipsam autem veritatem ad intellegendum legentibus reservavit. Secundum librum Coheleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Contionator, eo quod sermo eius non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc minime adpetenda. Tertium librum Sir hassirim praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Canticum canticorum, ubi per epithalamium carmen coniunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur, sicut quaedam in lege dicuntur sancta, quibus mai