comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abraham. duo testam̃ta intelligere: s ibi in¬
una. ⁊ una faciliꝰ apparet qd̃ dr̃. hic aũt due st̃
⁊ due. Deinde ibi ancille filiꝰ exheredat᷑. Hic uͦ
ancillarũ filii. simul cũ filiis lib̾arum t̾ram
ꝓmissionis accipiunt. Unde hic ꝓculdubio ali
qͥd significat᷑. Qmqͣm enĩ due libere uxores iacob
ad nouũ testam̃tũ qd̃ in lib̾tate uocati sumꝰ existi¬
ment᷑ ꝑtinere. ñ tam̃ frustra due st̃ nͥ qi due uite¬
laboramꝰ. alia ẽt̃na in qͣ dilectionẽ dei contẽplabim᷑.
Lia namq int̾pretat᷑ laborans. Rachel aũt uisus
pͥncipiũ: siue uerbum. Actio gͦ huiꝰ uite in qͦ uiuimꝰ
ex fide laboriosa est in oꝑib ⁊ incerta. quo exitu
ꝑueniat᷑ ad utilitatẽ eoꝵ qͥb consulere uolumꝰ.
Ipsa est lia pͥor uxor iacob. ac ꝑ hoc ⁊ infirmis
ocłis fuisse cõmemorat᷑. Cogitationes enĩ morta¬
lium timide ⁊ incerte ꝓuidentie nr̃e. Spes uͦ

Expanded text:
Abraham, duo testamenta intelligere; sed ibi Abraham, duo testamenta intelligere; sed ibi una et una facilius apparet, quod dicitur, Hic autem duae sunt et duae. Deinde ibi ancillae filius exhaeredatur, hic vero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi laboramus; alia aeterna, in qua dilectionem Dei contemplabimur. Lia namque interpretatur laborans. Rachel autem visus principium, sive verbum. Actio ergo hujus vitae, in qua vivimus ex fide, laboriosa est in operibus, et incerta quo exitu perveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. Ipsa est Lia prior uxor Jacob, ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur. Cogitationes namque mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero
Abbreviated transcription (Latin):
ut eum inueniant. In pͥncipio erat uerbũ d̾m apd̃
dm. ꝑ q̃m facta sunt omĩa. Descendentes aũt ut
eum inueniant factum ex muliere. factum
sub lege. ut eos qui sub lege erant redimeret.
In illa enĩ scala a t̾ra usq ad celum. a carne us¬
q ad sp̃m. qr in illo carnales ꝓficiendo uelud as¬
cendendo sp̃itales fiunt. ad qͦs lacte nutendos
etiã ipsi sp̃itales descendunt. qͦdãmͦ cum eis¬
ñ possunt loqͥ qͣsi spĩtalibꝰ. s qͣsi carnarib. Ip̃e
est sursum in capite suo. ipse deorsũ in corꝑe suo
Ego sum uia. Ad ipsũ gͦ ascendit᷑: ut in excelsis
intelligat᷑. Et ad ip̃m descendit᷑: ut imbribꝰ suis
paruulꝰ nutat᷑. ⁊ ꝑ illũ se erigunt ut eum sub¬
limit exspectent. ꝑ ipsũ se etiã humiliant: ut
eum sublimit̃ ac temꝑant̾ anñtient. Nunc
aũt qͥd it̾um significauerint. iiii. uxores iacob
qͣrum due libere. due ancille. est dicendũ. uidi¬
mus enĩ apłm in libera ⁊ in ancilla qͣs habebat

Expanded text:
inueniant in principio deum apud deum, per quem facta sunt omnia; descendentes autem, ut eum inueniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret. in illo enim scalae a terra usque ad caelum, a carne usque ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritales fiunt. ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spnon possunt loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Ipse est sursum in capite suo, ipse deorsum in corpore suEgo sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur, ut imbribus suis parvulus nutriatur; et per illum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent; per ipsum se etiam humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Nunc autem quid iterum significaverint quatuor uxores Jacob, rum duae liberae et duae ancillae fuerunt: videmus enim Apostolum in libera et ancilla, quas habuit
Abbreviated transcription (Latin):
inutiles facti sunt: ñ est qͥ faciat bonũ ñ est usq
adunum. Sarai int̾pretat᷑ pͥnceps mea. eo qd̃
eẽt uniꝰ tant̾mmͦ domꝰ mat̾familias. Postea causa
nominis ĩmutata ablata de fine .i. lit̾ta dr sara.
.i. pͥnceps. Omniũ qͥppe gentiũ fut᷑a pͥnceps erat:
sic̃ ⁊ dñs pollicitꝰ fuerat ad abraham. Dabo tͥ ex sa¬
ra filiũ ⁊ benedicã ei. ⁊ erit in gentẽ magnã. s ⁊ re¬
ges popłoꝵ erunt ex ea. Agar int̾pretat᷑ aduena¬
supͣ diximꝰ gestant fig᷑am. Quarũ una hoc est sara¬
.i. libera eccłam significans: genuit popłm xͥanum.¬

Expanded text:
inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Sarai interpretatur princeps mea, eo quod esset unius tantummodo domus materfamilias. Postea causa nominis immutati, ablata i littera, dicitur Sara, id est princeps. Omnium quippe gentium futura princeps erat, sicut et Dominus pollicitus fuerat ad Abraham: Dabo tra filium, et benedicam ei, et erit in gentes, et reges populorum erunt ex ea.' Agar advena, veus, gestant figuram. Quarum una, hoc est Sarai libera, Ecclesiam significans, genuit populum
Abbreviated transcription (Latin):
de qͣ infidelitatis oꝑa pariunt. qͥ etiã carnali in¬
tellectu utunt᷑. filie eiꝰ flue. samariã significant
⁊ ierłm: que fornicant᷑ in lege ꝑ adult̾ium il¬
licite doctrine. Moab int̾pretat᷑ ex patre. ⁊
totũ nom̃ ethimologiã habet. Concepit eum
pͥmogenita filia de patre. Significat aũt mo¬
ab sapientiã secularẽ: de qͣ dñs lo qͥt᷑ ꝑ ꝓpħam.
reꝓbabo. Qui auctor ẽ sui sensũ habet. qͥ ex dei condi¬
cione gen̾at᷑. uidet᷑ qͥdem de patre nasci. qd̾ int̾precat᷑
moab. s qr adulter est. ⁊ adu̾sariꝰ popłi dei de incestu ⁊
nom̃ filiꝰ popłi mei sic diriuat᷑. ut ex parte sensus nomi¬
nis. ⁊ ex parte ipie sit sermo. Amon enĩ a quo dicti st̃
sunt semine. ⁊ gen̾ati in ebrietate ⁊ in cestu om̃s
sent utiq nob̾cũ. Isti de inclinatione orti sunt.
hoc enĩ loth in lingͣm nr̃am uertit᷑. qr om̃s simul

Expanded text:
de qua infidelitatis opera pariunt, qui etiam carnali inde qua infidelitatis opera pariunt, qui etiam carnali intellectu utuntur. Filiae ejus duae Samariam significant Jerusalemque, quae fornicantur in lege per adulterium illicitae doctrinae. Moab interpretatur ex patre, et totum nomen etymologiam habet. Concepit enim eum primogenita filia de patre. Significat autem Moab sapientiam saecularem, de qua Dominus loquitur per ficat, quae auctorem sui sensum habet. Et quia ex Dei conditione generatur, videtur quidem de patre nasci, quod interpretatur Moab. Sed quia adulter est, et adversarius populi Dei de incesto ac o, filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, et ex parte ipse sit sermo. Ammi enim, a quo dicti sunt sunt semine, et generati in ebrietate et incesto, omnes sent utique nobiscum . Isti in declinatione orti sunt: hoc enim Loth in linguam nostram vertitur: quia omnes simul
Abbreviated transcription (Latin):
guratꝰ. hii duo moyses ⁊ helyas cum eo ab apłis
uisi sunt. Qd̃ uͦ abraham tres uidens unũ ad¬
orauit. dñm scilicet saluatorẽ ostendẽs. cuiꝰ
iam aduentꝰ est p̾stolatꝰ iuxta qd̾ etiã dñs in
eungłio ait. Abraham quesiuit uide diem me¬
um: iudit ⁊ gauisus est. Duas aũt uxores
qͣs habuit abraham .i. liberam ⁊ ancillam.
apło docente duo ẽe testam̃ta didicimꝰ. ex qͥb
duo popłi hoc est iudeoꝵ ⁊ eccłie nati sunt.
Loth int̾pretat᷑ declinans. Factis enĩ sodo¬
moꝵ ñ consensit: s eoꝵ illicita carnis incen¬
qd̃ erat similitudo fut᷑i iudicii meruit saluus
factis̃ consentit. ⁊ a quoꝵ ꝑmixtione in scłi
fine liberabit᷑ illis dãpnatis supplicio ignis
grãm dei uocati pꝰmodũ retro respiciunt. ⁊
ad ea que reliquerant redire contendunt.
De qͥb ipse dñs. Nemo inqͥt ponens manũ
suam suꝑ aratrũ respiciens retro aptꝰ est regno
dei. Conseqͣnt̃ ipse loth begis gestauit ꝑsonam:

Expanded text:
guratus, hi duo, Moyses et Elias cum eo ab apostolis visi sunt. Abraham vero tres videns, unum adoravit, Dominum scilicet Salvatorem ostendens, cujam adventus est praestolatus: juxta quod et jam Dominus in Evangelio ait: Abraham quaesivit videre diem meum: vidit et gavisus est . Duas autem uxores, quas habuit Abraham, id est, liberam et ancillam, Apostolo docente, duo esse testamenta didicimus, ex quibus duo populi, hoc est, Judaeorum et Ecclesiae nati sunt. Loth interpretatur declinans. Factis enim Sodomorum non consensit, sed eorum illicita carnis incenquod erat similitudo futuri iudicii, meruit saluus factis non consentit et a quorum conmixtione in saeculi fine liberabitur, illis damnatis subplicio ignis gratiam Dei vocati, postmodum retro respiciunt, et ad ea quae reliquerant, redire contendunt. De quibus ipse Dominus: Nemo, inquit, ponens manum suam super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Consequenter ipse legis gestavit personam,
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis spinis est coronatꝰ: ⁊ ad extremũ in ligno
crucis est confixus: de qͦ scͥptum est. Cornua sunt
in manib eiꝰ. huic ꝑseruum abrahe desponsata est
rebecca que int̾pretat᷑ pacientia. siue que multũ acce¬
perit. qr ꝑ pͥscam legem. qͣm ipse seruus designat.
ꝓmissa future patrie exspectat ¶ħuiꝰ aũt filii fuerunt
esau ⁊ iacob. Esau aũt tͥnomiꝰ est. ⁊ ex ꝓpͥis causis
uarie nuncupat᷑. D̾r enĩ esau .i. rufus. ob coctionẽ
scilicet rufe lentis ita appellatꝰ. cuiꝰ edulio pͥmogeni¬
ta ꝑdidit. Edom aũt ob ruborẽ corꝑis dictꝰ est. qd̾ la¬
tine sanguine̾ d̾r. Seir uͦ qd̃ fuerit hispidꝰ ⁊ pilosus.
Qnͣdo eñ natꝰ est. totꝰ sic̃ pellis pilosꝰ erat atq idẽ
tribꝰ nonunibꝰ appellat᷑. Esau .i. rufus. edom .i. san¬
guineus. seir .i. pilosus. qr ñ habuit lenitatẽ. Hic
peccatoꝵ horribilem. Iacob aut̃ qͥ int̾pretat᷑ sup¬

Expanded text:
istus a Judaeis spinis est coronatus, et ad extremum in ligno istus a Judaeis spinis est coronatus, et ad extremum in ligno crucis est confixus? De quo scriptum est: Cornua sunt in manibus ejus . Huic per servum Abrahae desponsata est Rebecca, quae interpretatur, patientia, sive quae multum acceperit: quia per priscam legem, quam ipse servus designat, atienter promissa futurae Ecclesiae exspectat. Hujus filii fuerunt Esau et Jacob. Esau autem trinomius est, et ex proprus causis varie nuncupatur. Dicitur enim Esau, id est rufus, ob coctionem scilicet rufae lentis ita appellatus, cujus edulio primogenita perdidit. Edom autem ob ruborem corporis dictus est, quod Latine sanguineus dicitur. Seir vero quod fuerit hispidus et pilosus. Quando enim natus est, totus sicut pellis pilosus erat; atque ideo tribus nominibus appellatur: Esau, id est rufus; Edom, id est sanguineus; Seir, id est pilosus, quia non habuit lenitatem. Hic peccatorum horribilem. Jacob autem, qui interpretatur sup
Abbreviated transcription (Latin):
gan expͥmit. que popłm iudeoꝵ inseruitutẽ ge¬
nerans. ñ meruit hereditatẽ acciꝑe cum filio li¬
bere. s ꝓiectꝰ cum matre in deserto istiꝰ scłi ober¬
rat. Usaac ex risu nom̃ accepit. Riserat enĩ pat̃
qͣndo ei ꝓmissus est admirans in gaudio. Risit
⁊ matꝰ : qñ ꝑ illos tres uiros ꝓmissus est dubi¬
tans in gaudio. Ex hac gͦ causa nom̃ accepit. Isaac
enĩ int̾pretat᷑ risus. Quis enĩ in abraham ut p̾¬
unicũ ⁊ dilectũ filiũ deo uictimã obtulit. ita
dñs unigenitũ filiũ suum ꝓ nob̾ om̃ibꝰ tradidit.
⁊ sic̃ psaac ipse sͥ ugna portauit. qͥb erat impo¬
uendus. ita ⁊ xp̃c gestauit in humeris lignũ cru¬
cis sue. in quo erat crucifigend. Duo aũt serui di
missi ⁊ nõ ꝑducti ad locũ sacͥficii: uideos signi¬
ficabant. qͥ cum seruilit̾ uiuerent. ⁊ carnalit̾ sa¬
ꝑent. ñ intelligebant humilitatẽ xp̃i. Ideo qr ñ
intelligebant passionẽ xp̃i. ñ ꝑuener̃t ad locum

Expanded text:
quae populum Judaeorum in servitutem generans non meruit haereditatem accipere cum filio liberae, sed projectus cum matre in deserto istius saeculi oberrat. Isaac ex risu nomen accepit. Riserat enim pater quando ei promissus est, admirans in gaudio. Risit et mater, quoniam per illos tres viros promissus est, dubitans in gaudio. Ex hac ergo causa nomen accepit. Isaac enim interpretatur risus. Quis ergo in Abraham, ut prunicum filium et dilectum Deo victimam obtulit, ita Dominus unigenitum suum pro nobis omnibus tradidit; Et sicut Isaac ipse sibi ligna portavit quibus erat imponendus, ita et Christus gestavit in humeris lignum crucis suae, in quo erat crucifigendus. Duo autem servi illi dimissi, et non perducti ad locum sacrificii Judaeos significabant, qui cum serviliter viverent et carnaliter saperent, non intelligebant humilitatem Christi: ideo, quia non intelligebant passionem Christi, non pervenerunt ad locum
Abbreviated transcription (Latin):
sub capite suo lapidem magnũ. ⁊ dormiens uidit
scalam subnixã innitentẽ celo. ⁊ ascendentes an¬
itq lapidẽ dicens. Uere hic domꝰ dei est: ⁊ porta
siue passionẽ xp̃i. Lapis ad capd̃ eiꝰ qͥ nominatĩ
qͦdãm dictꝰ est: etiã unctꝰ xp̃c significat᷑. Caput
enĩ uiri xp̃c est. Quis enĩ nescit xp̃m ab unctione
appellari: domꝰ aũt dei. qr ibi natꝰ est xp̃c in
belleem. porta uͦ celi. qr ibi in t̾ram descendit.
resurrectio xp̃i est. Poro scala xp̃c est. qͥ dixit. ego
sum uia. ꝑ hanc ascendebant ⁊ descendebant an¬
głi. in qͥb significati sunt eungłiste p̃dicatores
xp̃i. Ascendentes utiq cum ad intelligendã eiꝰ suꝑ¬

Expanded text:
sub capite suo lapidem magnum, et dormiens vidit scalam subnixam innitentem coelo, et anitque lapidem, dicens: Vere hic domus Dei est, et porta sive passio Christi est. Lapis ad caput ejus, qui nominatim quodammodo dictus est etiam unctus, Christum significat; caput enim viri Christus est. Quis enim nescit Christum ab unctione appellari? Domus autem Dei, quia ibi natus est Christus in Bethlehem. Porta vero coeli, quia ibi in terram descendit: resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via . Per hanc ascendebant angeli, et descendebant, in quibus significati sunt evangelistae praedicatores Christi, ascendentes utiq
Abbreviated transcription (Latin):
introduxit. ut om̃ipodenti patri cibum boni oꝑis
offerret. ⁊ benedictionẽ maioris fr̃is acciꝑet. qui
eosdem cibos ex domesticis animabꝰ p̾buit: qr gen¬
uota tua que reddam laudationes
tͥ. Qd̃ isdem iacob manꝰ ac brachia.
⁊ collum hedinis pellibꝰ texit. hoc
est gentilis popłs dum se pecca-¬
torem confiteri ñ erubescit. carnis
mse peccata mactauit. Qd̃ uestim̃tis fris maioris
induit᷑. hoc est qd̃ sacre scͥpture p̾ceptis que ma¬
iori popło clata fuerant. in bona oꝑatione uestitꝰ
est. ⁊ eis minor in domo utit᷑. que maior foris exiens
intꝰ reliqͥd. que ille iudaicꝰ popłs habere ñ potuit.
tili popło dñs ꝑ psalmistam dic̃. Popłs qͦm nõ

Expanded text:
introduxit, ut omnipotenti Patri cibum boni operis introduxit, ut omnipotenti Patri cibum boni operis offerret, et benedictionem majoris fratris acciperet. Qui eosdem cibos ex domesticis animalibus praebuit, quia genvota tua, quae reddam laudationestibi? . Quod idem Jacob manus ac brachia et collum haedinis pellibus texit, hoc est, gentilis populus, dum se peccatorem confiteri non erubescit, carnis in se peccata mactavit. Quod vestimentis majoris fratris induitur, nisi quod sacrae Scripturae praeceptis, quae majori populo data fuerant, in bona operatione vestitus est; et eis minor in domo utitur, quae major foras exiens intus reliquit? Quae ille Judaicus populus habere non potuit, tili populo Dominus per Psalmistam dicit: Populus quem non
Abbreviated transcription (Latin):
sic qͥdem ⁊ in singłis nob̾ hoc dici potest. qd̃ due
gentes ⁊ duo popłi sint intra nos uitioꝵ scilicet
atq uͥtutum. S iste minor est. ille maior. Semꝑ
enĩ plures sunt mali qͣm boni. ⁊ uitia numerosio¬
ra sunt uirtutibꝰ. S tam̃ ⁊ in nob̾ gr̃a dei popłs po¬
płm suꝑat: ⁊ maior seruit minori. Seruit enĩ ca
ro sp̃ui: ⁊ uitia uͥtutibꝰ cedunt. Isaac gͦ portat
imaginẽ dei patͥs: rebecca sp̃c sc̃i. Esau popłi pͥoris
⁊ diaboti: iacob eccłie ⁊ xp̃i. Senuisse isaac consũ¬
mationẽ orbis ostendit: ocłi eiꝰ caliginasse. fidem
ꝑisse de mundo. ⁊ religionis lum̃ ante eum ne¬
glectũ ẽẽ significat. Qd̃ filiꝰ maior uocat᷑: acceptio
legis est udeoꝵ. Qd̃ isaac de maioris filii sui uenacio
ne uesci concupiscit: significat qd̵ omt̃pc d̾s iudaici
popłi bona oꝑatione pasci desid̾auit. S illo tardande
minorẽ rebecca subposuit. Quia dum iudaicꝰ popłs
bona oꝑa foris querit. gentilem popłm mat̾ gr̃a

Expanded text:
is nobis hoc dici potest, quod duae gentes et duo populi sint inter nos, vitiorum scilicet atque virtutum, sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora sunt virtutibus; sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit minori. Servitro spiritui, et vitia virtutibus cedunt. Isaac ergo portat imaginem Dei Patris, Rebecca Spiritus sancti, Esau populi prioris et diaboli, Jacob Ecclesiae et Christi. Senuisse Isaac consummationem orbis ostendit; oculi illius caliginasse, fidem perisse de mundo, et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. Quod filius major vocatur, acceptatio legis est Judaeorum. Qne vesci concupiscit, nisi quod omnipotens Deus Judaici populi bona operatione pasci desideravit? Sed, illo tardante, minorem Rebecca supposuit, quia dum Judaicus populus bona opera foris quaerit, gentilem populum mater gratia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uidit. Igit᷑ esaiu pꝰ benedictionẽ patͥs. imudie
stimulis concitatꝰ. necem fr̃i suo iacob fraudulent̃
excogitat. hoc nimirũ ⁊ iudaicꝰ popłs in xp̃o p̃me¬
ditatꝰ. ñ solum dñm patibłoi crucis tradidit.
uerũ etiã credentes in illo usq ad effusionẽ san¬
guinis ꝑsecutꝰ est. Iacob aũt dolos fugiens fr̃is.
relicta domo. patria ł parentib uadit in regio¬
nem longinqͣm ut acciꝑet s uxorem: ñ alit̃ xp̃c re¬

Expanded text:
. Igitur Esau post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suo Jacob fraudulenter excogitat. Hoc nimirum et Judaicus populus in Christo praemeditatus, non solum Dominum patibulo crucis tradidit, verum etiam credentes in illo usque ad effusionem sanguinis persecutus est. Jacob autem dolos fugiens fratris, 322 relicta domo patria, vel parentibus, vadit in regionem longinquam, ut acciperet sibi uxorem. 15. Non
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra. Cborcationes. diuina p̃cepta dicit ueritatis
lumine radiantia: que tenebras hominũ ꝑ
totum mundũ salutari illuminatione fuga
uer̃t. Et alibi ita d̾r. fulg̾a młtiplicauit ⁊ con¬
tͣbarut eos. i. miracła młta fecit. que sic corda
uiuentiũ ꝑmouer̃t. qͦmadmodũ crebra solent
fulg̾a uisa t̃rere. Contͣbauit eos. debis dic̃ qͥ tunc
contͦbati sc̃. qͣndo eum resurrexisse manifestis ꝓba¬
tionibꝰ agnouer̃t.

Expanded text:
errae. Coruscationes, divina praecepta dicit, veritatis lumine radiantia, quae tenebras hominum per totum mundum salutari illuminatione fugatiplicavit, et conturbavit eos ; id est, miracula multa fecit, quae sic corda intuentium permoverunt, quemadmodum crebra solent fulgura visa terrere. Conturbavit eos: de his dicit, qui tunc conturbati sunt, quando eum resurrexisse manifestis probationibus agnoverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in rota. In rota gͦ .i. in mundo uox tonitrui eiꝰ egres¬
sa ẽ: q̃n p̃dicatores ip̃i circłm totiꝰ orb̾ uerb̃ tonan¬
tibꝰ impleuer̃t. Cum tonitruo aũt simł ⁊ fulgoͥr
expͥmit᷑. s illud celenꝰ uidet᷑ qd̾ clarum est. hoc aũ
i. tonitrnũ ad aures tardiꝰ ꝑuenit. fulgor ⁊ ful¬
men ictus celestis iacula a feriendo dicti. fulgi
enim ferire est: atq ꝑcutere. fulmina aũt collisa
lumina facuint. Nam om̃ium rer̃ collisio ig¬
nem creat. ut in lapidibꝰ cernimꝰ. ł atcͥtu rota¬
rum. Simili mͦ in nubibꝰ ignis: unde ⁊ pꝰ nubila
sunt. deinde ignis. Ex uento aũt ⁊ igne fulmina
incencdit. ⁊ urit. sumen qr fuidit. ideo ⁊ cum
t̃nis radiis pingit᷑. fulg̾a aũt sure cͥor̾cationes:
mistice diuinos in scͥpt᷑is expͥmunt t̾rores. que
in miracłis corꝰcantibꝰ fiunt ł cõminationes que

Expanded text:
undo vox tonitrui ejus egressa est, quando praedicatores Christi circulum totius orbis verbis tonantibus impleverunt. Cum tonitruo autem simul et fulgur exprimitur, sed illud celerius videtur, quia clarum est: hoc autem, id est, tonitruum ad aures tardius pervenit. Fulgur et fulmen ictus coelestis jaculi a feriendo dicti, fulgere enim ferire est atque percutere, fulmina autem collisa nubila faciunt. Nam omnium rerum collisio ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel attritu rotarum, simili modo in nubibus ignis, unde et prius nubila sunt, deinde ignes; ex vento autem et igne fulmina incendit et urit; fulmen quia findit: ideo et cum ternis radiis pingitur. Fulgura autem sive coruscationes mystice divinos in Scripturis exprimunt terrores, qui in miraculo co
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ideo int̾dum tam grauit ꝑcutit oña.
ita ut celum dehiscisse uideat᷑. Qa cum ꝓcelle ue¬
lem̃tissimi uenti nubibꝰ se repente inmiserint:
turbine inualescente exitumq q̃rente. nubem
qͣm excauauit impetu magno rescindit: ac sic
cum horrendo fragore deferunt᷑ aures. Tonitruũ
aliq̃n in scͥpturis diuinã uocem fig̾at. ut est il¬
lud. Intonuit de celo dñs. ⁊ altissimꝰ dedit uo¬
cem fuam. ¶pe qͥ erat ingentia sacm̃ta locuturꝰ:
ait enĩ in eungłio. uox om̃ipotentis patris.⁊¬

Expanded text:
graviter concutit omnia, ita ut coelum discidisse videatur, quia cum procellae vehementissimi venti nubibus se repente inmiserint, turbine invalescente, exitumque quaerente nubem quam excavavit, impetu magno rescindit ac sic cum horrendo labore fragore defertur ad aures. Tonitruum aliquando in Scripturis divinam vocem significat, ut est illud: Intonuit de coelo Dominus, et Akissimus dedit vocem suam , quippe qui erat ingentia sacramenta locuturus; ait enim in E
Abbreviated transcription (Latin):
tant qd̾ nonsit mundũ. Nam om̃e lotũ mundũ
misticã. ad creationẽ humane cõdicionis pot̾ referri
qr scͥptũ est. łormarut cłs hoĩem de limo t̃re.⁊ in spi¬
rauit infaciem eiꝰ. spiracłm uite. Et factus est homo
ꝓpham. tale aliqͥd legrmꝰ. uͥ iuibet᷑ adeo introire ĩ
domũ figuli. ⁊ uide eum fingentẽ utiq uas cal¬
lapsum de manib suis. recolligens rursum fux̃
iltud scd̾m uoluntatẽ fitam. ⁊ factus est. iti quit
sermo dĩ ad eũ dicens. N umqͥd ego ñ possũ facẽ
cdomũ isrł. sicut figłs iste. & sapientia cticit:
Nasa figłi ꝓbat fornax. et hoĩes iustos temptatõ.
Habet ergo nr̃i cdspotestatẽ. sicit ⁊ figłs litti. ut
faciat ab eadem massa uasa ad honorem.⁊ uasa ad
E

Expanded text:
tant, quod non sit mundum. Nam omne lotum mundum tant, quod non sit mundum. Nam omne lotum mundum icationem ad creationem humanae conditionis potest referriinem de limo terrae, et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo prophetam tale aliquid legimus, ubi jubetur a Deo introire in domum figuli, et videre eum fingentem utique vas collapsum de manibus suis, recolligens rursum finxit illud secundum voluntatem suam: Et factus est, inquit, sermo Domini ad eum, dicens: Nunquid ego non pdomum Israel sicut figulus iste? Et Sapientia dicit: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio . Habet ergo nostri Deus potestatem, sicut et figulus luti, ut faciat ab eadem massa vasa ad honorem, et vasa ad e
Abbreviated transcription (Latin):
ti ⁊ duri qͥ ferra penitentia moliunt᷑. nec calcis hoc est
caritatis glutino. ad inucẽ copulari cõsentiũt. Arena
aut̃ que ꝑse infirma est. ⁊ fluda. atq in stabilis ma-¬
net. qnͣdo cũ calcis ad iunctione ꝯmise ⁊ firmitatẽ
ꝑcipit. ⁊ ad edificationẽ utilis habet᷑. sic ⁊ peccatoꝵ st̃i¬
eccłie ꝑtinebit. fictiliũ oꝑum ad parietes ⁊ funda¬
m̃ta coctis lat̾culis. ad tecta in bricłis tegulisq ap¬
tant᷑. Cegłe uͦ uotate. qd̾ tegant. edes ⁊ inbrices. qd̵
accipiant imbres. Tegłe Aut pͥme positionis nom̃
cuiꝰ dimiritruũ tigillũ. Laterculi uͦ uocati. qd̃ lati
forment᷑. cͥcum actis tuidiq quatuor tabulis. Lates
aut̃ crudi sunt. qͥ ⁊ ipse inde noĩati. qd lati ligneis
formis efficiuntur. qͦꝵ crates dicunt᷑. In quib lu
tũ ꝓisdem lat̾ib crudis portare solent. ft̃ enĩ conexi¬
ones canaꝵ cicti apotocratin. idest qd̃ se inuicem
teneãt. lutũ aut̃ uocatũ quidam ꝑ antifraf impu¬

Expanded text:
ionis poenitentia molliuntur, nec calcis, hoc est charitatis glutino adinvicem copulari consentiunt. Arena autem, quae per se infirma est, et fluida atque instabilis manet, quando cum calcis adjunctione commiscetur, firmitatem percipit et ad aedificationem utilis habetur. Sic et peccatorum steriae Ecclesiae pertinebit. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis laterculis, ad tecta imbriculis tegulisque aptantur. Tegulae vocatae, quod tegant aedes, et imbrices, quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cujus diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati, quod lati formentur circumactis undique quatuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis formis efficiuntur, quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro iisdem lateribus crudis portare solent. Sunt enim connexiones cannarum, dicti apo tou cratein, id est, quod se invicem teneant. Lutum autem vocatum quidam per antiphrasim pu
Abbreviated transcription (Latin):
ubente corpꝰ xp̃i ⁊ sanguinẽ dicimꝰ. qd̾ dum sit ex fructibꝰ
t̾re. sc̃ificat᷑ ⁊ fit sacͤmentũ oꝑante inuisibilit̃ sp̃u dei. cuiꝰ
panis ⁊ caliais sac̾m̃tũ greci eucharistiã dicunt. qd̃ la¬

Expanded text:
jubente corpus Christi et sanguinem dicimus, quod, dum sit ex fructibus jubente corpus Christi et sanguinem dicimus, quod, dum sit ex fructibus terrae, sanctificatur, et fit sacramentum, operante visibiliter Spiritu Dei, cujus panis et calicis sacramentu
Abbreviated transcription (Latin):
Et erant iuctime maiora sacͥficia qͣm hostie. Alii ueti¬
mã dictã putauer̃t. qi ictu ꝑcussa cedebat. ł qr iuncta
ad aras ducebant᷑. holocalistũ illud ẽ: uͥ totũ igne con¬
sumit᷑. qd̾ offert᷑. Antiqͥ enĩ c̃ maxima sacͥficia administra¬
rent: solebant totas hostias in sacroꝵ consum̃e flamnia.
⁊ ip̃e erant holo caustomata. Holo enĩ grece. d̾r totum.
Causis: incensio. Et̃ holocaustũ. totũ incensũ. Cerimonia
apd̾ latinos dicunt᷑ sac̃ om̃ia. que apd̾ grecos orgia uocan¬
s̃. ꝓpe aũ uisũ ẽ doctoribꝰ a carendo apellari cerimonias
qͣsi carimonias. eo qd̵ ea q̃ in sacficiis diuinis offerunt᷑ in
credunt: abstinentiã scilicet. qͣrundã escarũ. scd̾m ue¬
t̾em legẽ. eo qdͥ obseruantes careant his rebꝰ qͥbꝰ se absti¬
nuerint. Sacficiũ dictũ qͣsi sacrũ factũ qr p̃ce mistica
consecrat᷑ in memoria ꝓ nob̾ dñice passionis. Uñ hoc eo

Expanded text:
ictimae majora sacrificia, quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat: vel quia juncta ad aras ducebatur. Holocaustum illud est, ubi totum igne consumitur, quod offertur. Antiqui enim cum magna sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flamma, et ipsa erant holocaustomata. Holon enim graece dicitur totum, causis incensio: et holocaustum, totum incensum. Cerimoniae apud Latinos dicuntur sacra omnia, quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari cerimonias, quasi carimonias, eo quod ea, quae in sacris divinis offeruntur, in credunt, abstinentiam scilicet quarumdam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes ea careant his rebus, quibus se abstinuerunt. Sacrificium dictum, quasi sacrumfactum: quia prece mystica consacratur in memoriam pro nobis dominicae passionis; unde hoc eo
Abbreviated transcription (Latin):
scandalũ. s m̃itoꝵ ꝓbitate collectꝰ carissima senꝑ u
nitatem consistit. s qͣlis qͣntꝰq sit iste chorꝰ. aiꝰ psal¬
unis. exponit. A soł ortu usq ad occasũ laudate nom̃
dñi. Antiphona ex greco int̾p̃tat᷑ uox recipea. duobꝰ scii¬
cet choris alt̾natĩ psallentibꝰ ordine cõmutato: siue
de uno ad unũ. Qd̾ genꝰ psallendi: greci inuenisse
tradunt᷑. Responsorios ita tradid̾unt: qͦs inde respon¬
sorios canentes uocant. qd̾ alio desinente. id ait̾ re¬
fpondeat. Int̃ responsorios aũt ⁊ antiphonas ħ differt:
qd̾ in responsoriis unꝰ ũsum dic̃. in antiphonis aũ tĩsib
alt̾uant chori. Lectio d̾r: qͥ ñ canit᷑ ut psalmꝰ ł ymnꝰ.
s legit᷑ cm̃. Illic enĩ modulatio. hic sola ꝓnuntiatio
q̃rit᷑. Canticũ ẽ uox cantantis in lecicia. ͣsalm̃ aũt

Expanded text:
scandalum: sed meritorum probitate collectus charissima semper scandalum: sed meritorum probitate collectus charissima semper unitate consistit. Sed qualis quantusque sit iste chorus, alius psalmus exponit: A solis ortu usque ad occasum laudate nomen Domini . Antiphona ex Graeco interpretatur, vox reciproca, duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum: quod genus psallendi Graecos invenisse tradunt. Responsoria Itali tradiderunt, quae inde responsoria canentes vocant, quod alio desinente, id alter respondeat. Inter responsoria autem et antiphonas hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit: in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur, quia non canitur, ut psalmus vel hymnus: sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitia. Psalmus aut
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ ostend̾r. ut die ac nocte sẽꝑ d̾s laudet᷑. Musa
tep̃ore sacͥficu ẽ: q̃n cathecummi foras mittunt᷑. cla¬
mante leuita siqͥs cathecuminꝰ remansit exent foras.
Et inde unssa qd sacram̃tis altaris int̾eẽ ñ possunt qͥ
ñ dum regeñati noscunt᷑. Chorꝰ ẽ młtitudo: in sacris col¬
lectis. Et̃ dictꝰ chorꝰ: qd̾ in iutio in modũ corone arcũ
aras starent. Aui choꝵ dixeit̃ a concordia que in carita¬
te consistit. qͣsiᷤ caritatẽ ñ habeat. respond̾e conuenient᷑
ñ potest. Cum aũt unꝰ canit: groce monodia latine
siconũ d̾r. Cum uͭ duo canunt: bitiũ s appellat᷑. Eñm
multichorꝰ. Chorꝰ ẽ płimaꝵ uocũ. ad suauitatis mo¬
dũ tẽꝑata coliectio: de qͦ ⁊ psalmista ait. Laudent
nom̃ eiꝰ in choro. in timpano ⁊ psalt̾io psallant ei.
Nunc dic̃ in choro nom̃ dñi eẽ laudandũ. In choro
utiq qͥ iam nlłam patit᷑ disꝑsionẽ. nullũ tediũ. nułłm

Expanded text:
catione ostenditur ut die ac nocte semper Deus laudetur. 4. Missa, tempore sacrificii, est quando catechumeni foras mittuntur, clamante levita: Si quis catechumenus remansit, exeat foras, et inde missa, quia sacramentis altaris interesse non possunnondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta, et dictus chorus, quod in initio in modum coronae circum aras starent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in charitate consistit: quia si charitatem non habeat, respondere convenienter non potest. Cum autem unus canit Graece monodia, latine sicinium dicitur: cum vero duo canunt, bicinium appellatur: cum multi, chorus. Chorus est plurimarum vocum ad suavitatis modum temperata collectio de quo et Psalmista ait: Laudent nomen ejus in choro, in tympano et psalterio psallant ei . Nunc dicit, in choro nomen Domini esse laudandum. In choro utique, qui jam nullam patitur dispersionem, nullum taedium, nullum
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑ Am̃ sig̃nst uere siue fidelit̾: qd̾ ⁊ ip̃m hebreũ est.
Que duo u̾ba am̃ ⁊ alła. nͦ gretis. nͨ latinis. nͨ barbaris.
licet in suã lingͣ̃m oñino tͦnsferre: ł alia lingͣ anñ¬
tiare. Nam qͣmuis int̾p̃tari possint: ꝓp̃t sanctiorẽ tam̃
auctoritatẽ seruata ẽ ab apłis in his ꝓpͥe lingue anti¬

Expanded text:
t vere, sive fideliter, quod et ipsum Hebraeum est. Quae duo verba amen et alleluia, nec Graecis, nec Latinis, nec barbaris, licet in suam linguam omnino transferre, vel alia lingua enuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab apostolis in iis propri
Abbreviated transcription (Latin):
ei: sic̃ in celo resonant. O sanna in alt̾iꝰ lingue int̾p̃ta¬
tionẽ. in toto tͣnssre ñ potest. Osi enĩ salufica int̾p̃tat᷑.
Anna int̾iectio ẽ. motũ animi significans. sub dep̃can¬
tis affectu. Integre aũ d̾r osianna. qd̾ nos corrupta media
uocali litt̃a ⁊ elisa. dicimꝰ osanna sic̃ fit in u̾sibꝰ cũ scan¬
ens excludit. Et̃ d̾r ebraice osanna qd̵ int̾ptat᷑ saliufica.
subaudiendo ł popłm tuũi ł totũ mundũ. Offercorũ ta¬
li ex causa sũpsit uocabłm. fertũ enĩ d̾r oblatio que alta¬
ri offert᷑ ⁊ sacficat᷑ a pontificibꝰ. A q̃ offercoriũ nominat᷑:
qͣsi ꝓpt̃ fert᷑. Oblatio dr qͣ offert᷑. Dona ꝓpͥa dicunt᷑ di¬
uina mun̾a hominũ. Nam mun̾a dicunt᷑ obseqͥa. quẽ
pauꝑes diuinis loco muner̃ soluunt. Itaq munꝰ ho¬
mini dat᷑. donũ deo. Uñ eciã in tẽplis donaria dicimꝰ.

Expanded text:
ci, sicut in caelo resonant. Osanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scanens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel populum tuum vel totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio, quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus. A quo offertorium nominatur, quasi propter fertur. Oblatio vocatur munera hominum. 27. Nam munera dicuntur obsequia quae pauperes divitibus loco munerum solvunt; itaque munus homini datur, donum Deo; unde etiam in templis donaria dicimus.
Abbreviated transcription (Latin):
cris diinisq reb habet᷑. Officum ab ef¬
ficendo dictũ qͣsi officuim ꝓpt̃ decorẽ sermonis una
mutata litta. ł certe ut qͥsq illa agat. q̃ nlłi officant
s ꝓsint om̃ibꝰ. Uesꝑtinũ officiũ est in noctis initio:
uocatũ ab stella uẽꝑe q̃ surgit oriente nocte. De qͦ¬

Expanded text:
cris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium propter decorem sermonis una mutata littera, vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. 2. Vespertinum officium est in noctis initio vocatum, a stella Vespere, quae surgit oriente nocte. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
pagit᷑. Sacficum uͦ uesꝑtinũ illã oblationẽ fortasse
significat: ꝙͣ fine uite dño solet offerre religiosa de¬
uotio. cũ penitentiã gerimꝰ. ⁊ humili nos supplicati¬
one purgamꝰ. fic ĩ qͥnqͣ gesimo pͤo dictũ ẽ. sacticiũ deo
te differimꝰ. Uñ necesse ẽ qd freq̾nt̃ admoniumꝰ ne¬
minẽ debere desꝑare: s ultima sua potiꝰ lacͥmaꝑ fon¬
te dec̃git. Matutinũ uͦ officiũ ẽ. in lucis iitio: ab
stilla lucfero appellatũ. q̃ orit᷑ incͥoante mane. De
qͦ psalmista ait. In matutinis meditabor inte. Redit
enĩ ad illũ qd̾ suꝑiꝰ dix̃. Ad te de luce ugilo. Rectr
siqͥdẽ fideł. in matutinis uigilat : q̃m int̾ ꝑsꝑa sua

Expanded text:
peragitur. Sacrificium vero vespertinum, illam oblationem fortasse significat, quam in fine vitae Domino solet offerre religiosa devotio, cum poenitentiam gerimus, et humili nos supplicatione purgamus, sicut in quinquagesimo psalmo dictum est: Sacrificium Deo te deserimus. Unde necesse est, ut frequenter admoneamus neminem debere desperare: sed ultima sua potius lacrymarum fonte detergat. Matutinum vero officium est in lucis initio ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane, de quo Psalmista ait: In matutinis meditabor in te . Redit enim ad illud quod superius dixit: Ad te de luce vigilo . Recte siquidem fidelis in matutinis vigilat, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
lebant. ex qͦ ⁊ aaron amoyse unctꝰ ẽ. qd̾ dũ carnalit̃
actꝰ ẽ. qd in aqͣ merginiꝰ. s sp̃alis effectꝰ. qd̾ adelictis
nuindam᷑. hoc significat ⁊ illud unguentũ. qd̾ paratͥx
suꝑ capd̾̃ iħi fudisse scͥbit᷑. Impositio ideo fit: ut ꝑ
ille paraclitꝰ xꝰ mundata ⁊ benedictu corꝑa libens
a patre descendit.¬

Expanded text:
lebant, ex quo et Aaron a Moyse unctus est. Quae dum carnaliter lebant, ex quo et Aaron a Moyse unctus est. Quae dum carnaliter actus est, quod in aqua mergimur: sed spiritalis effectus, quod a delictis mundamur. Hoc significat et illud unguentum, quod peccatrix super caput Jesu fudisse scribitur. Impositio ideo fit, ut pes. Tunc enim ille paraclitus post mundata et benedicta corpora libens a Patre descendit
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ uob. Et alibi sc̃ptum ẽ. Sic̃ aqͣ extinguit ignẽ. ita ele¬
mosina extinguit peccatũ. Adiuiat eciã hominẽ ad
salutẽ ꝑcipiendã ẽnam: oratio pura. Adinuat ⁊ p̾di¬
catio uerbi diuini. Adiuuat ⁊ dilectio pura uere ca¬
ritatis: unde ẽ illud iacobi. Oratio fidei saluabit iufir¬
mũ. ⁊ si in peccatis ẽ dimicet᷑ ei. Et itẽ. q ꝯuerti inqͥt
fecerit peccatorẽ ab errore iue sue saluabit aĩam eiꝰ a
morte ⁊ oꝑit młticudinẽ peccatoꝵ. Demq saluator qd
dilectio remissionẽ pec̃coꝵ pariat in euͣngłio ad simo¬
nem loqͥndo demuliere peccat̾ce. qͣ pedes eiꝰ lacͥmis ri¬
gauit. ⁊ capillis t̾sit. ⁊ uoguento unxit. ostendit
dicens. Am̃ dico tͥ renuttunt᷑ tipeccata młta: qi dilexit
młtum. hinc ⁊ alibi scͥptũ ẽ. Cautas oꝑit młtitudinẽ
sio dat᷑: ita ꝑ unctionẽ sc̃ficatio sp̃c adhibet᷑. ⁊ hoc
de pͥstina disciplina. qͣ ungi in sac̃dotiũ ⁊ in regnũ so¬

Expanded text:
 exstinguit ignem: ita eleemosyna exstinguit peccatum . Adjuvat etiam hominem ad salutem percipiendam aeternam oratio pura. Adjuvat et praedicatio verbi divini. Adjuvat et dilectio pura verae charitatis. Unde est illud Jacobi: Oratio fidei salvabit infirmum, et si in peccatis est, dimittentur ei . Et iterum: Qui converti, inquit, fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte et operit multitudinem peccatorum . Denique Salvator, quod dilectio remissionem peccatorum pariat, in Evangelio ad Simonem loquendo de muliere peccatrice, quae pedes ejus lacrymis rigavit, et capillis tersit, et unguento unxit: ostendit, dicens: Amen dico tibi, remittuntur ei peccata multa: quoniam dilexit multum . Hinc et alibi scriptum est: Chasio datur, ita per unctionem sanctificatio spiritus adhibetur; et hoc de pristina disciplina, qua ungui in sacerdotium et in regnum so
Abbreviated transcription (Latin):
tum delectationẽ corꝑis intelligimꝰ qͣm potest ho¬
mo lacmis qͣmuis paucis lauare. si eũ contingat
celesti inspiratione deflere. Stratũ aũ significat
cuinulũ peccatoꝵ. ꝙͣ rigari iubemꝰ. hoc ẽ uberꝰ laua¬
re. ut sunꝰ ex peccatore uisti. ex lugente leti. ⁊ ex egro¬
to sanissimi qd̾ aũ uera penitentia expurget homi¬
nẽ ⁊ ad celeste regnũ ꝑducat. ostendit dñs dicens
penitentiã agiti appinqͣbit eiũ reguũ celoꝵ. Item
ꝑ bona oꝑa ⁊ ꝑ elemosinas purgat᷑ homo a sordibꝰ ani¬

Expanded text:
tum: delectationem corporis dicit, quam potest homo lacrymis lavare: si eum contingat coelesti inspiratione deflere. Stratum: significat cumulum peccatorum, quem rigare jubemur, hoc est, uberius lavare, ut simus ex peccatore justi, ex lugente laeti, et ex aegroto sanissimi. Quod autem vera poenitentia expurget hominem, et ad coeleste regnum perducat, ostendit Dominus, dicens: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . Item per bona opera et per eleemosynas p
Abbreviated transcription (Latin):
tat aliqͥd ẽ. neq q̃ rigat. s qͥ increm̃tũ dat drus. Uñ
⁊ grece mist̾ĩum d̾r qd̾ secretã ⁊ reconditã habeat dis¬
pensationẽ. Baptismĩ grcce. latine tinctio int̃p̃tat᷑.
que idcirro tinctio dr qr ibi homo sp̃ũ gr̃e in meliꝰ im¬
nutat᷑. ⁊ longe aliud qͣm erat efficit᷑. Pnꝰ enĩ fedi eramꝰ
deformitate paratoꝵ. in ip̃a tinctione reddimꝰ pulcri de¬
abbatione uͥtutũ uñ ⁊ incanticis scbit᷑ canticoꝵ. Que ẽ¬

Expanded text:
est, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Unde et graece mysterium dicitur, quod reconditam habeat dispensationem. Baptismus graece, latine tinctio interpretatur. quae idcirco tinctio dicitur, quia ibi homo spiritu gratiae in melius inmutatur, et longe aliud quam erat efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum, in ipsa tinctione reddimur pulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum
Abbreviated transcription (Latin):
testibꝰ stat om̃e uerbũ ita sacm̃tũ ꝯfirmat t̾nariꝰ nume¬
rus nominũ diuinoꝵ. Qd̾ aũt ꝑ aqͣm baptismũ dat᷑ ħ
ratio ẽ. Uoluit enĩ dñs ut res illa iuisibił ꝑ congru¬
enĩ deo descendit sp̃c sẽs de celis. ⁊ medicatis aqͥs scĩ¬
ficat eas de semetip̃o. ⁊ accipiũt uim purgationis. ut
in eis ⁊ caro ⁊ anima. delictis inqͥnati mundent᷑. Hoc
qͦq sciendũ qd̃ qͣmiuis apłica doctͥna p̃dicet unã ẽẽ
fidẽ. ⁊ unũ baptisma. tñ sint plura geña baptismatis
q̃ purgant hominẽ a delictis ac ꝓfectũ ꝯfer̃t scĩtatis.
qd̾ baptismadñi in sp̃u sc̃o de qͦ p̾dixerat ioħes. ñ ad
illud solũmͦ tẽꝑe  respic̃ q̃n apłi ⁊ cẽt̃i fideles iliꝰ tem¬

Expanded text:
testibus stat omne verbum , ita sacramentum confirmat ternarius numerus nominum divinorum. Quod autem per aquam Baptismus datur, haec ratio est. Voluit enim Dominus, ut res illa invisibilis per congruenim Deo descendit Spiritus sanctus de coelis, et medicatis aquis sanctificat eas de semetipso, et accipiunt vim purgationis, ut in eis et caro et anima delictis inquinatae mundentur. Hoc quoque sciendum, quod quamvis apostolica doctrina praedicet unam esse fidem et unum Baptisma: tamen sunt plura genera baptismatis, quae purgant hominem a delictis, ac profectum conferunt sanctitatis. quod Baptisma Domini in Spiritu sancto, de quo praedixerat Joannes, non ad illud solummodo tempus respicit,
Abbreviated transcription (Latin):
ma in remissionẽ peccatoꝵ accipiunt: utiq in sp̃u sc̃o
baptirant᷑ ꝑ cuiꝰ donũ ⁊ a pectatis abluunt᷑ om̃ibꝰ ⁊ ut
in bonis ꝓficere actibꝰ possint adiuuant᷑. Item legit᷑ sal¬
uator in eu̾ngłio de se dixisse. baptismũ habeo baptraari
⁊ coartor donee ꝑficiat᷑. In qͦ indelicet passionis sue innu¬
sanguinis sui lauauit asordibꝰ om̃iũ pec̃coꝵ. Uñ scͥp¬
tum ẽ qͥ dilexit nos ⁊ lauit nos apeccatis nr̃is in san¬
les. credit᷑ ẽẽ purgatio om̃iũ pecc̃oꝵ. sic̃ dic̃ petiꝰ apłs.¬

Expanded text:
ma in remissionem peccatorum accipiunt, utique in Spiritu sancto baptizantur, per cujus donum et a peccatis abluuntur omnibus, et in bonis proficere actibus adjuvantur. Item legitur Salvator in Evangelio de se dixisse: Baptismum habeo baptizari, et coarctor, donec perficiatur ; in quo videlicet passionis suae innuavit a sordibus omnium peccatorum. Unde scriptum est: Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanles, creditur esse purgatio omnium peccatorum: sicut dicit Petrus apos
Abbreviated transcription (Latin):
fit aũt scisma. cum dicunt oĩs nos sc̃ificamꝰ
inmundos. ⁊ cet̾a similia. Suꝑsticio dicta: co
qd̾ sit suꝑflua. aut suꝑstituta obseruatio.
Alii dicunt a senib : qr młtis annis suꝑstites
ꝑ etatem delirant ⁊ errant. suꝑsticione qͣdã
nescientes que uet̾es colunt. aut ueterũ igna¬
ri atisciscant. Lucretiꝰ aũt suꝑsticionẽ dicit siꝑ¬
stantiũ rerũ .i. celestiũ ⁊ diuinoꝵ que suꝑ¬
nos stant: s male dicit. Hereticoꝵ aũt
dogniata ut facile possint agnosci: cau¬
sas eoꝵ ł nomina eoꝵ demonstrari oportit
De heresibus iudeorum. uiiii.

Expanded text:
Fit autem schisma, cum dicunt homines: Nos sanctificamus Fit autem schisma, cum dicunt homines: Nos sanctificamus immundos, et caetera similia. Superstitio dicta eo, quod sit superflua aut superstituta observatio. Alii dicunt a senibus, qui multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae veteres colunt, aut quae veterum ignari asciscant. Lucretius autem superstitionem dicit supstantium rerum, id est caelestium et divinorum quae sunos stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. De haeresibus Iudaeorum .
Abbreviated transcription (Latin):
eresis grece. ab electione uocat᷑: qd sa¬
engat. qd̾ meliꝰ illi ẽẽ uidet᷑. ut philo¬
sophi peripatetici. achademici. ⁊ epicurei.⁊
arbitrio suo de eccła recesserunt. Inde gͦ he¬
reses dicta greca uoce ex int̾pretacione electi¬
onis: qͣ unꝰqͥsq arbitrio suo adiustituenda.
siue ad suscipienda quelibet ip̃e sͥ eligit: nob̾
uͦ nichil ex nr̃o arbitrio iunducere licet. s nͦ etige¬
re. qd̾ aliqͥs de arbitrio suo induxerit. Apłos
dei habemꝰ auctores. qͥ nec ip̃i qͥcqͣm ex suo
arbitrio qd̾ inducerent elegerunt: s accep¬
tam a xp̃o discipliã. fidelit̾ nationibꝰ assig¬
nauert̃. Itaq etiã si angłs de ceł alit̾ euͣn
głi zauerit: anathema uocab̾r. Secta. a sec¬
tando ⁊ tenendo nominata. Nam sectas dici¬
mꝰ habitꝰ animoꝵ: ac instituta circa discipli
ceteri. Scisma: a scissura animoꝵ uocata. Eo¬
dem enĩ cultu scismaticꝰ. eodemq ritu credit:
ut cet̾i solo congregationis delectat᷑ discidio.

Expanded text:
one vocatur, eo scligat quod melius illi esse videtur, ut philosophi Peripatetici, Academici, et Epicurei, earbitrio suo de Ecclesia recesserunt. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi eligit. Nobis vero nihil nostro ex arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliquis de arbitrio suo induxerit. 3. Apostolos Dei habemus auctores, qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio, quod inducerent elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus assignaverunt. Itaque etiam si angelus de gelizaverit, anathema vocabitur . Secta a sectando et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplincaeteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu schismaticus, eodemque ritu credit, ut caeteri: solo congregationis delectatur discidio.
Abbreviated transcription (Latin):
modio suppoñe. ħ est sub mensura legis includere.
ł intra uniꝰ uidee gentis t̾minos uoluit cohibere.
Candelabrum eccłam dic̃. ciu lucernã suꝑposuit. qr
nr̃is infrontibꝰ fidem sue incarnationis affixit᷑. Ut qͥ
eccłam fidelit̾ ingredi uoluerint. lum̃ ueritatis palã
queant intueri. Nam ⁊ sc̃a eccła luminis uocabulo
designat᷑. ut est illud. Amictꝰ lumine sic̃ uestim̃tum.
liuũ enĩ enĩ eccłam sig̃at. de qͣ scͥptum est. Que est
ista que ascendit dealbata. Dealbata enĩ intelligit᷑
illuminata: que recte uelut uestis aduertit᷑ diñi
saluatoris ũ habens macłam aut rugam. Ip̃a est enĩ
candida ħ est dealbata: ⁊ om̃i decore uͥtutũ adorna
uminaria aũt q̃ in celo sũti
posita. diem noctẽq illuminant. scd̃m creatoris
sui dispositionẽ ⁊ curiꝰ sui officia ꝑagunt. ħ est
solluna .⁊ stelle. iux  qͣlitatẽ suam significationes

Expanded text:
modio supponere, id est sub mensura legis includere, modio supponere, id est sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Candelabrum Ecclesiam dicit, cui lucernam superposuit. Quia nostris in frontibus fidem suae incarnationis affixit. Ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Nam et sancta Ecclesia luminis vocabulo designatur, ut est illud: Amictus lumine sicut vestimento . Lumen enim Ecclesiam significat, de qua scriptum est: Quae est ista, quae ascendit dealbata? Dealbata enim intelligitur illuminata. Quae recte velut vestis advertitur Domini Salvatoris, non habens maculam aut rugam. Ipsa est enim candida, hoc est, dealbata, omni decore virtutum adornatuminaria autem, quae in coelo sunt posita, diem noctemque illuminant secundum Creatoris sui dispositionem, et cursus sui officii peragunt, hoc est, sol, luna et stellae juxta qualitatem suam significationes
Abbreviated transcription (Latin):
lucerne lucenti in obscuro loco. Item lum̃. illumina¬
tio fidei est. ł donũ spc scĩ. ut in psal̃. Signatũ ẽ suꝑ
nos lum̃ uultꝰ tui dñe. Item lux ⁊ tenebre: electi:⁊
repbi. ut in iob. Nũqͥd nosti qͥs locꝰ sit lucis ⁊⁊ tenebra¬
rum ait ducas unũqd̾q ad t̾minos suos. Item lux. e⁊ te¬
nebre. iusticia. ⁊ iniqͥtas ut in apło qͥ diligit ꝓximũ
suum in lumine est: qͥ aũt odit intenebris ambulat.
Item p̃dicationẽ eungłis lucerna sigat. unde salua¬
tor ait. Nemo accendit lucernam ⁊ ponit eam sub mo¬
gͦ est lucernã sub modio. suꝑiora facere corporis cõmo¬
da. qͣm p̃dicationẽ ueritatis: ut ideo qͥsq ueritatẽ ñ
p̃dicet. dum timet. ne aliqͥd in rebꝰ corꝑalibꝰ ⁊ tẽpor¬
tate saluatoris int̾p̃tari. Ip̃e qͥppe lucernã accendit.
qͥ testam humane nat᷑e flãma sue diuinitatis im¬
pleuit. q ꝓfecto lucernã nͨ credentibꝰ abscondẽ. nec

Expanded text:
lucernae lucenti in obscuro loco . Item lumen illuminalucernae lucenti in obscuro loco . Item lumen illuminatio fidei est, vel donum Spiritus sancti, ut in Psalmo: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Item lux et tenebrae electi et reprobi, ut in Job: Nunquid nosti, quis locus sit lucis et tenebrarum, ducas unum quodque ad terminos suos . Item lux et tenebrae, justitia et iniquitas, ut in Apostolo: Qui diligit proximum suum, in lumine est: qui autem odit, in tenebris ambulat . Item praedicationem Evangelii lucerna significat. Unde Salvator ait: Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub more ergo lucernam sub modio, est superiora facere corporis commoda quam praedicationem veritatis, ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temportate Salvatoris interpretari. Ipse quippe lucernam accendit, qui terram humanae naturae flamine suae divinitatis implevit. Quam profecto lucernam nec credentibus abscondere, nec