comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
missa que dicitur ini die sancti marti de officio letanie. Item iii die festi sc̃ox
innocentum qñ extra dĩicam occurrit. It̃ in fisto purificatõĩs beate Ma¬
rie in receptõne Candelaꝵ in processione De Colore Nigro
Olore nigro utitur feria sexta in parasceue. ⁊ in missis defunctorum
Et in processionib quas romañ pontifex nudis pedib facit. Etiendum
tamen est ꝙ dieb quib est usus nigri coloris uti uiolaceo non est incõueĩ¬
ens ¶Cum ergo p̃dicti cl̃ici Capesse curam habentes peruenerint ad ec¬
clesiam cum eadem Capella de cõuenienti loco iñ quo poncifex sacris uesti¬
b indui debeat prouideant. Ita ꝙ si iñ ip̃a eccl̃ia secretarium sit suie sacri¬
scia cõueniens in qua pontifex celebraturus indui soleat/ ibidem faciãt de¬
poni Capellam et sternantur tapete seu tapecia et p̃parent faldistoriũ cũ

Expanded text:
Missa quae dicitur in die sancti Marci de officio litaniae. Item in die festi sanctorum Missa quae dicitur in die sancti Marci de officio litaniae. Item in die festi sanctorum Innocentium, quando extra Dominicam occurrit. Item in festo Purificationis beatae Mariae in receptione candelarum in Processione. LIII. De colore nigro. Colore nigro utitur feria sexta in Parasceve, in Missis defunctorum, et in Processionibus, quas Romanus pontifex nudis pedibus facit. Sciendum tamen est quod diebus quibus est usus nigri coloris, uti violaceo non est inconveniens. Cum ergo praedicti clerici, capellae curam habentes, pervenerint ad ecclesiam cum eadem capella, de convenienti loco in quo pontifex sacris vestibus indui debeat provideant, ita quod si in ipsa ecclesia secretarium sit sive sacristia conveniens, in qua pontifex celebraturus indui soleat, ibidem faciant deponi capellam, et sternantur tapete seu tapetia, et praeparent faldistorium cum
Abbreviated transcription (Latin):
nat diũ inclusuie. ¶ Et aseptuagesina usq ad officium misse iñ iugilia pa¬
sce exclusiue qũcunq iñ p̾dc̃is tꝑib officium de tꝑe agitur Exceptis fer̃
W. iii cena dom̃i ⁊ feria. ui. mñ parasceue ¶ Et est intessigendũ ꝙ in salbato
sancto in toto officio quod agitur ante missam utendum est iuolaceo cosore
hoc excepto ꝙ diaconus qui cantat benedictionem cerei inducus dasma¬
tica Gubdiaconus uel subdiaconi qui illa die ministrant induti tunices¬
lis utuntur abbis. Sed benedictione cerei cantata diaconus amota dal¬
matica assumit planetam iuosacei coloris et teneant eam usq dum in¬
choatur officium misse. Subdiaconi uero non mutant uestes ¶Ucitur
autem colore uiolateo iñ quatuor temporib semper̃. Et iñ uigiliis sanctoꝵ
inĩ ꝗb est ieiunium quãdo missa est de uigilia. Et in dieb rogatõnum. Et in

Expanded text:
Domini inclusive, et a Septuagesima usque ad officium Missae in vigilia PaDomini inclusive, et a Septuagesima usque ad officium Missae in vigilia Paschae exclusive, quandocunque in praedictis temporibus officium de tempore agitur, exceptis feria quinta in Coena Domini, et feria sexta in Parasceve. Et est intelligendum quod in Sabbato sancto in toto officio quod agitur ante Missam utendum est violaceo; hooc excepto 291 quod diaconus qui cantat Benedictionem cerei indutus dalmatica, subdiaconus, vel subdiaconi, qui illa die ministrant induti, tunicellis utuntur albis; sed Benedictione cerei cantata, diaconus, amota dalmatica, assumit planetam violacei coloris, et teneat eam usquedum inchoatur officium Missae; subdiaconi vero non mutant vestes. Utitur autem colore violaceo in quatuor temporibus semper, ut in vigiliis sanctorum in quibus est jejunium, quando Missa est de vigilia, et in diebus Rogationum, et in
Abbreviated transcription (Latin):
saxinfesto purisicatõis beate uirgĩs. utitur colore iuosaceo Et postea iñ mis¬
sa albo ¶ In festo om̃ium sanctox ¶ In festis angeloꝵ ¶In festo natiuitatis
sc̃i Ioh̃is baptiste ¶ In pͥncipalifesto sc̃i Ioh̃is euãgłiste ¶ In cõuersione sãcti
pauli ¶ In cathedra sc̃i petri ¶ In festis om̃ium cõfessoꝵ ⁊ om̃ium sanctaꝵx
que martyres non sunt. ¶ In dedicatõib eccl̃iaro. ¶ Et per octauas p̃dc̃o¬
iũ festoꝵ que octauas h̃at quãdo de ipĩs octaus agitur. De Colore rubeo
ubeo cołore utitu a ugilia pent̃ in missa usq ad sabbatum post festũ
amq die ueniat. Si aut̃ extra dĩicam ueĩat tũt utitur uio saceo cosore s
stoꝵ que octauas hñt qñ de ipis octauis agitur. De Colore uiridi
Olore uindi utitur inter octauã Eph̃ie ⁊ septuagesiã Et inter festũ
Pentecosten ⁊ aduentum quando dominicale officiũ agitui. de colore iuolaceo
Osore uiosaceo utitur a pͥma dñca aduentꝰ usq ad missam iñ uigilia

Expanded text:
ationis beatae Mariae virginis utitur colore violaceo, et postea in Missa albo. In festo omnium Sanctorum, in festis Angelorum, in festo Nativitatis sancti Joannis Baptistae, in principali festo sancti Joannis evangelistae, in Conversione sancti Pauli, in Cathedra sancti Petri, in festis omnium confessorum et omnium sanctarum quae martyres non sunt. In Dedicationibus ecclesiarum, et per Octavas praedictorum festorum quae Octavas habent, quando de ipsis Octavis agitur. L. De colore rubeo. Rubeo colore utitur a vigilia Pentecostes in Missa usque ad Sabbatum post festum cunque die veniat; si autem extra Dominicam veniat, tunc utitur violaceo colore, sed storum quae Octavas habent, quando de ipsis Octavis agitur. LI. De colore viridi. Colore viridi utitur inter Octavam Epiphaniae et Septuagesimam, et inter festum Pentecostes et Adventum, quando dominicale officium agitur. LII. De colore violaceo. Colore violaceo utitur a prima Dominica Adventus usque ad Missam in Natale
Abbreviated transcription (Latin):
resurectionis ⁊ per octo dies ¶ In octaua beati Ioħis que est insra octauam a¬
posto lox ¶ In penchecosten et ꝑ octo dies ¶ In festo sancti Ioh̃is urte portã

Expanded text:
Resurrectionis, et per octo dies; in octava beati Joannis, quae est infra octavam aResurrectionis, et per octo dies; in octava beati Joannis, quae est infra octavam apostolorum; in Pe
Abbreviated transcription (Latin):
A
Dominica de aduentu usq ad naciuitatem domini non cantatur Gloria
in excelsis deo. nisi in festo.uii. sect̃. ¶ Aseptua gesina usd ad pasca sumiliter
fra ebdomadam cantetur missa de domĩca uel de cruce uel de beata uirgine non
dicitur Gloria in excessis deo ¶ Item nota ꝙ a pasca usq ad octauam penthe¬
costen dicitur Gloria in excelsis deo ¶ Item̃ si festum. uiiii. lec̃ uenerit in die
dñico et fiat de festo dicimus Credo in unum deũ. nõ ꝓpt̾̃ festũ sed ꝓpter dnicã
diem ¶ Nota ꝙ Gloria ĩ ex. dicitur semper in missa quando T̃e deũ laudamꝰ
dicitu ad matutiuũ Et dicitur. Ite missa est secundum morem romañ eccl̃ie.
¶Item hus subscriptis dieb Credo in uni.m deũ. cantatur. De Credom unũ deum¬
uidelz omnib dieb dominicis totius anni ¶ In Epiph̃ia ⁊ per uui. dies ¶ Iñ
conueisione sancti pauli ¶ In purificatione beate marie ¶ In annuntiatõe
euisdem ¶En Cathedra sancti ꝑeta ¶fena quinca inĩ cena domini ¶ In festo

Expanded text:
A Dominica de Adventu usque ad Nativitatem Domini non cantatur Gloria in excelsis Deo, nisi in festo novem lectionum. A Septuagesima usque ad Pascha similiter infra hebdomadam cantetur Missa de Dominica, vel de Cruce, vel de beata Virgine, non dicitur Gloria in excelsis Deo. Item nota, 323 quod a Pascha usque ad Octavam Pentecosten, dicitur Gloria in excelsis Deo. Item si festum novem lectionum venerit in die Dominico, et fiat de festo, dicimus Credo in unum Deum, non propter festum, sed propter Dominicam diem. Nota quod Gloria dicitur semper in Missa, quando Te Deum laudamus dicitur ad Matutinum, ut dicitur Ite, Missa est, secundum morem Romanae Ecclesiae. Item his subscriptis diebus Credo in unum Deum cantatur, videlicet omnibus diebus Dominicis totius anni. In Epiphania et per octo dies, in Conversione sancti Pauli, in Purificatione beatae Mariae, in Annuntiatione ejusdem, in Cathedra sancti Petri, feria quinta in Coena Domini, in festo
Abbreviated transcription (Latin):
pa stet / et genuflexo si papa sedeat. Quo taliter incensato reddit ipsum
turnbulum Acolito et acolitus cum turnbulo reuertitur ad altare. Et tũc
uel etiam parum ante coram summo pontifice dicitur Intioitus misse. Et

Expanded text:
pa stet, et genu flexo si papa sedeat. Quo taliter incensato, reddit ipsum pa stet, et genu flexo si papa sedeat. Quo taliter incensato, reddit ipsum thuribulum acolytho, et acolythus cum thuribulo revertitur ad altare; et tunc, vel etiam parum ante, coram summo pontifice dicitur Introitus Missae. Et
Abbreviated transcription (Latin):
mus Poncifex modo predicto reducitur ad sedem suam. Et ibidem anteꝙ̃ dicatur
Introitus a papa ip̃e pb̃i Curdinal̃ oblatam sibi nauiculam offert summo ponti-¬
fici. Et diligenter artendatur ꝙ semper coclear sit ex illa parte nauicule que est
uersus ip̃m pbrm Cardinał. Et cum papa recipit de ip̃a nauicila coclear̃ ad po-¬
uendum incensum in curribulo existenti in manu acoliti ip̃e pb̃i. Cardinal̃ oscu-¬
setur manum eius. Et similiter oscusetur manum cum ip̃e reponit cocsear in na¬
uicusam. Et a p̾br̃o Candiali reddita nauicula ip̃i acosito. Acosit᷑ ip̃e cum turribu¬
so uodit ad astare. Et pb̃r cesebratarus recipiens turribusum sibi ob̾stitum de
manu acolici incensat astare de cucumcarra. Et tunc uadit ad summum põ-¬
tificem. Et pb̃i. Cardinalis recipiens turribulum de manu acoliti incensat
simmum pontificem ducendo turribulum ter ante pectus eius/ stando si pa¬

Expanded text:
mus pontifex modo praedicto reducitur ad sedem suam; et ibidem, antequam dicatur mus pontifex modo praedicto reducitur ad sedem suam; et ibidem, antequam dicatur Introitus a papa, ipse presbyter cardinalis oblatam sibi naviculam offert summo pontifici. Et diligenter attendatur quod semper cochlear 319 sit ex illa parte naviculae quae est versus ipsum presbyterum cardinalem; et cum papa recipit de ipsa navicula cochlear ad ponendum incensum in thuribulo existenti in manu acolythi, ipse presbyter cardinalis osculetur manum ejus; et similiter osculetur manum, cum ipse reponit cochlear in navicula. Et a presbytero cardinali reddita navicula ipsi acolytho, acolythus ipse cum thuribulo vadit ad altare; et presbyter celebraturus recipiens t ipse incensat altare de circumcirca; et tunc vadit ad summum pontificem, et presbyter cardinalis recipiens thuribulum de manu acolythi incensat summum pontificem, ducendo thuribulum ter ante pectus ejus, stando si pa
Abbreviated transcription (Latin):
Pontisicem de Camera sua uel de sede ad altare Et si ẽẽnt ibi duo diaconi Car¬
dinales presentes ip̃i cancum ducant eum assistente semper a dextris in princi-
si non esset ibi diaconꝰ Cardiualis accipiat mitram de capite reuerenter, ⁊ cũ ma-¬
nu dextera teneat eam. Et tunc sacerdos celebraturus Incipit U. Incroibo ⁊cͦ. p̃s.
Iudica me ⁊c̾. Et hiis dictis summus poncirex dicit Adiutorium ⁊cͥ. ⁊ facit con¬
ea facta sumnus pontifex dac absolutionem. Misereatu ⁊cͦ. Indulgentiã ⁊c.
diualis assistens ex parte dextra ⁊ cenens mitram cum manu dextra debet cum ma¬
nui sinistra accipere mantum seu pliuiale arta medium ⁊ ponigere assistenti pape
ex ꝑte sinistra ut cooꝑiatur. pars anceriõr pape. Quib sic pactis dum celebraturꝰ
incipit dicere. Deus tu conuer. ⁊cͦ. Cardinalis reddit pape mitram. Et tuno sũ¬

Expanded text:
pontificem de camera sua, vel de sede ad altare; et si essent ibi duo diaconi carpontificem de camera sua, vel de sede ad altare; et si essent ibi duo diaconi cardinales praesentes, ipsi tantum ducant eum, assistente semper a dextris in principisi non esset ibi diaconus cardinalis, accipiat mitram de capite, ipse reverenter et cum manu dextra teneat eam; et tunc sacerdos celebraturus incipit Introibo, et Psalmum Judica me, etc. His dictis, summus pontifex dicit Adjutorium, etc., et facit conea facta, summus pontifex dat absolutionem, Misereatur, etc.dinalis assistens ex parte dextra, tenens mitram cum manu dextra, debet cum manu sinistra, accipere mantum seu pluviale circa medium, et porrigere assistenti papae ex parte sinistra, ut cooperiatur pars anterior papae. Quibus sic peractis, dum celebraturus incipit dicere Deus tu, etc., cardinalis reddit papae mitram; et tunc sum
Abbreviated transcription (Latin):
in missis ferialib uel pro defunctis flectat genua dum dicuncur omnes oratõ¬
nes post cõ. In aliis uero stet erectus usq ad finem misse. Qua finita si non
nem. Qua data si non dicatur missa de beata uirgine sacerdos exuere se potest
Et postꝙͣ exutus fuerit uenire ad osculum manus ⁊ benedictionem recipere
Eciendum tamen est ꝙ si aliquis prelatus intersit misse cui Cardinał deferre ue¬
sit tũt ip̃e innuente sibi Card confessionem facit. Et om̃s predcẽ reuerentie
que fieri solent Caidinali faciende sunt predc̃o prelato. Et ip̃e benedictionem
debet dare ¶ De premuisis autem obseruantiis nõnulla omiti possunt prout Car¬
dinali placuerit presertim in missis que minus solemniter suie cum festinatione
celebratur missa in Capella uel in aula
sprimis assistens ci a dextro latere ꝑaco pb̃ro ad celebrandum ducat sũmũ

Expanded text:
in Missis ferialibus vel pro defunctis flectat genua, dum dicuntur omnes Oratioin Missis ferialibus vel pro defunctis flectat genua, dum dicuntur omnes Orationes post communionem; in aliis vero stet rectus usque ad finem Missae. Qua finita, si non t Benedictionem; qua data, si non dicatur Missa de beata Virgine, set postquam exutus fuerit, venire ad osculum manus, et Benedictionem recipere. Sciendum tamen est quod si aliquis praelatus intersit Missae, cui cardinalis deferre velit, tunc ipse innuente cardinale, confessionem facit; et omnes praedictae reverentiae, quae fieri solent cardinali, faciendae sunt praedicto praelato; et ipse Benedictionem debet dare. De praemissis observantiis nonnulla omitti possunt, prout cardinali placuerit, praesertim in Missis quae minus solemniter sive cum festinatione celebratur Missa in capella vel in aula. In primis assistens ei a dextro latere praedictus presbyter ad celebrandum, ducat summum
Abbreviated transcription (Latin):
pro defunctis Capellanus ille qui detulit Cardinali euangelium osculandum
postꝙͣ sacerdos dixerit submisse Agnus dei Accedat ad altare Et recipiens pace-
a sacerdote trahat ab anteriori parte planetam eus deinde accedens ad Car¬
dinalem nniclinet se ante ipsum ⁊ det ei pacem. Ipse autem Cardinalis det pa¬
cem astanti sibi propinquius. Et Capellanus dec Acolito. Et ille det alteri a coli¬
co si sunt duo Et ꝑ cum qui recipit pacem a Card̃ ac deinde per Capellanum
et Acolitos seu acolitum diffundatur pax per arcunstantes/ Cardinalis uero
posteͣ dederit pacem astanci sibi ut dictum est si sit missa de feria iterum ꝓster¬
nat se usq quo sacerdos dominicum sanguĩem sumpserit Idem faciat postꝙ̃ di¬
perit. Agnus dei si sit missa pro defunctis. Alioꝗn stet erectus ⁊ sũpto sangiuĩe asa¬
cerdote residere potest usq quo sacerdos dicat/ dñs uobiscum. Gunc surgat ⁊¬

Expanded text:
pro defunctis, capellanus ille qui detulit cardinali Evangelium osculandum, pro defunctis, capellanus ille qui detulit cardinali Evangelium osculandum, postquam sacerdos dixerit submisse Agnus Dei, accedat ad altare, et recipiens pacem a sacerdote trahat ab anteriori parte planetam ejus; deinde accedens ad cardinalem, inclinet se ante ipsum, et det ei pacem. Ipse autem cardinalis det pacem astanti sibi propinquo, et capellanus det acolytho, et ille det alteri acolytho, si sint duo; et per eum qui recipit pacem a cardinale, ac demum per capellanum et acolythos seu acolythum diffundatur pax per circumstantes. Cardinalis vero postquam dederit pacem astanti sibi, ut dictum est, si sit Missa de feria, iterum prosternat se, usquequo sacerdos dominicum sanguinem sumpserit. Idem faciat postquam dixerit Agnus Dei, si sit Missa pro defunctis; alioquin stet erectus. Et sumpto sanguine a sacerdote, residere potest, usquequo sacerdos dicat Dominus vobiscum. Tunc surgat; at
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotem. postea altare demido Cardinalem. Ultimo alios astances insifdite tussa
sit pro defuractis/ Tunc cnim null̃ incensan debet nisi sacerdos celebratis: Quã¬
saitione dicat sine nota. Sanctꝰ ⁊ c ͦ. cum astantib sibi. Et si nor sit missa do
feria uel pro defunctis stet usq ad eleuationem dñici corporis. Instante au¬
tem ipsa eleuatõe flectat genua. Et stet floxis genib usq post celebrationẽ
sangiuĩs. Uelsi ei placet usq ad per omnia secula seculoꝵ. ante. ꝓater noster¬
agnus dei. Ita camen ꝙ detecto Capite faciẽ engat in eleuatione dñia corporis
Et erecta facie flexis genib stet usq post consecratõem sanguinis ⁊ tam corpus
ꝙͣ sanguinem reuerenter adoret. Cũq sacerdos dicat. Pax dñi. ⁊ c̾. Tunc car¬
dinalis surgens dicat Agnus dei sine cantu cum astantib sibi Et si non sit missa

Expanded text:
cerdotem, postea altare, deinde cardinalem, ultimo alios astantes, nisi forte Missa cerdotem, postea altare, deinde cardinalem, ultimo alios astantes, nisi forte Missa sit pro defunctis. Tunc enim nullus incensari debet nisi sacerdos celebrans. Quan et dicta praefatione, dicat sine nota Sanctus, etc., cum astantibus sibi; et, si non sit Missa de feria vel pro defunctis, stet usque ad elevationem dominici corporis. Instante autem ipsa elevatione, flectat genua et stet flexis genibus usque post consecrationem sanguinis, vel, si ei placet usque ad Per omnia saecula saeculorum, ante Pater nostericitur ante Agnus Dei; ita tamen quod detecto capite faciem erigat in elevatione dominici corporis, et erecta facie flexis genibus stet usque post consecrationem sanguinis, et tam corpus quam sanguinem reverenter adoret. Cumque sacerdos dicet Pax Domini, etc., tunc cardinalis surgens dicat Agnus Dei, sine cantu cum astantibus sibi; et, si non sit Missa
Abbreviated transcription (Latin):
prosequatur euangelium acolito stante cum turribulo circa sinistram ꝑtẽ altans
ubi euangelium legitur. Quo lecto incenset sacerdotem ⁊ librũ euangeliorum
simul amouendo ip̃m curnbulum contra utrũꝙ deindo acedens acolit̃ ad Car¬
dinalem incenset eum solum. Et caplls predcũs qui detulit nauiculam cũ thiue
portet librum euangeliorum apertũ ad Cardinalẽ qui stans detecto capite/ oscule¬
tur ipsura librum uisi sit missa pro defunctis. Cum autẽ sacerdos dicit ante ofer¬
torium. Dñs uob̃cum .i. Oremꝰ. Cardinal̃ stet. Quib dictis sedere potest usq ad
prefacionem Et dum cantatur offertorium Cardinał ĩterũ põnat᷑ tncẽfitm p̃dc̃o¬
predc̃o modo. Quo posito acolitus deferat tunbulum ad sacerdott. Qui postꝙ̃
tiuificauerit oblata ⁊ altare reddat acolito Et acolitus prmio incenset ip̃mo sa¬

Expanded text:
prosequatur Evangelium, acolytho stante cum thuribulo circa sinistram partem altaris, prosequatur Evangelium, acolytho stante cum thuribulo circa sinistram partem altaris, ubi Evangelium legitur. Quo lecto, incenset sacerdotem et librum Evangeliorum simul, amovendo ipsum thuribulum contra utrumque; deinde accedens acolythus ad cardinalem incenset eum solum; et capellanus praedictus, qui detulit naviculam cum thure, portet librum Evangeliorum apertum ad cardinalem; qui stans detecto capite osculetur ipsum librum, nisi sit in Missa pro defunctis. Cum autem sacerdos dicit ante Offertorium Dominus vobiscum, et Oremus, cardinalis stet; quibus dictis, sedere potest usque ad praefationem. Et dum cantatur Offertorium, cardinalis iterum ponat incensum praedicto modo; 317 quo posito, acolythus deferat thuribulum ad sacerdotem; qui postquam thurificaverit oblata et altare, reddat acolytho, et acolythus primo incensat ipsum sa
Abbreviated transcription (Latin):
tempus pascale uel extra octauas festoꝵ que hũt octauas stet genib flexis
dum dicunitur om̃s oratões Aliis uero dieb stet rectus nisi exspeciali deuotõe
ad asiꝙͣ orationem genuffectere uesset. dictis orationib sedeat usq ad euan¬
gelium. Cardinal̃ ponat thus in thurribulo iuxta modum superus descriptũ
Aduertant autem illi qui turribusum ⁊ nauiculam cum chure ad ipsum deferunt
ut si Cardinalis sedeat flectant coram ipso genua dum chus in turnbulo ponit
Oumliter faciat acolitus dum incensat ip̃m/ Eiuero Cardmal̃ stet genu fleclẽ
non debet. Sacerdos autem lecturus euangeliũ stans iuxta altare uersus ad Car
dinalem inclinato capite dicendo submissa uoce. Iube do. benedicẽ. Quam ille
det faciens contra sacerdotem signum auas ⁊ dicens. Dñs sit iñ. ⁊ cͦ. Et sacerdos

Expanded text:
tempus paschale, vel extra Octavas festorum quae habent Octavas, stet genibus flexis, tempus paschale, vel extra Octavas festorum quae habent Octavas, stet genibus flexis, dum dicuntur omnes Orationes; aliis vero diebus stet rectus, nisi ex speciali devotione ad aliquam Orationem genu flectere vellet. Dictis Orationibus sedeat usque ad Evangelium, cardinalis ponat thus in thuribulo juxta modum superius descriptum. Advertant autem illi qui thuribulum et naviculam cum thure ad ipsum deferunt, ut si cardinalis sedeat, flectant coram ipso genua, dum thus in thuribulo ponit. Similiter faciat acolythus dum incensat ipsum. Si vero cardinalis stet, genu flectere non debet. Sacerdos autem lecturus Evangelium, stans juxta altare versus ad cardinalem, inclinato capite, petat Benedictionem, dicendo submissa voce Jube, domne, benedicere, quam ille det, faciens contra sacerdotem signum crucis, et dicens Dominus sit, etc.; et sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
bulo ponat. Io autẽ qui nauicusam tenet osculenri debet manũ Card̃ qnͣdo cocle¬
ar accipit ⁊ qnͣdo ip̃m reponit. Acolitus uero qui tenet turribulũ postꝙ̃ in eo thus
positũ fuit̃. deferat ip̃m ad sacerdotẽ qui incensare debet altare. Quo incensato red¬
dat turribulum acolito qui incẽset ip̃m sacerdotẽ/ Et stans iuxta ip̃m dicat cũ
eo Introitum ⁊ koriel. Quib dictis incenset astare ꝑ cir cuitum incipiens curca
mẽdium eius ab anteriori ꝑte/ Et procedens ad dextra ac rediens ad sinistam
alios nõn opoitet incensare hac uice. Cardinal̃ autẽ postꝙ̃ fr̃a confessione ad lo-¬
cum suum uenerit stans cum astantib sibi. Introitũ ⁊ kiyriel. sine cantu dicit.
Quib dc̃is residere potest. Simil̃. faciat qũ dictur. Glona in ex. ⁊ Credo. Cũq
sacerdos dicet. Dñs uo. surget ¶ Et si sit missa de feria uel pro defunctis extra

Expanded text:
ibulo ponat. Is autem qui naviculam tenet osculari debet manum cardinalis, quando cochleibulo ponat. Is autem qui naviculam tenet osculari debet manum cardinalis, quando cochlear accipit, et quando ipsum reponit. Acolythus vero qui tenet thuribulum, postquam in eo thus positum fuerit, deferat ipsum ad sacerdotem 316 qui incensare debet altare; quo incensato, reddat thuribulum acolytho, qui incenset ipsum sacerdotem; et stans juxta ipsum, dicat cum eo Introitum et Kyrie, eleison; quibus dictis, incenset altare per circuitum, incipiens circa medium ejus ab anteriori parte, et procedens ad dextram ac rediens ad sinistram, alios non oportet incensare hac vice. Cardinalis autem, postquam facta confessione ad locum suum venerit, stans cum astantibus sibi Introitum et Kyrie eleison sine cantu dicit; quibus dictis, residere potest. Similiter faciat, quando dicitur Gloria, etc., et Credo. Cumque sacerdos dicet Dominus vobiscum, surget; et si sit Missa de feria vel pro defunctis extra
Abbreviated transcription (Latin):
.Et dat benedcõnẽ. Item si predicatur per Epm̃ celebrantẽ finita predicatione ⁊
dicto Conficeor per diaconũ ⁊ data indulgentia per ce lebrantẽ dñs papa dicit
Precib ⁊ meritis ⁊ cꝰ. Indusgentiam a cͦ. ⁊ benedictio a. cͦ.
¶De missis que celebrantur Coram Cuid in Capella eius ꝑ Capelanum ip̃iꝰ¬
Et sunt que special̃r obseruari consueuerũt in missa qñ iñ presentia Car-¬
dinalis celebratur in capella eius. Sac̾dote siquidem induco sacris uestib Car-¬
diual̃ accedat aute mediũ altaris ⁊ stans sacerdos ad sinistrã eiꝰ incipit. Incroibo
rium ⁊ c̃. Et faciat confessionẽ. Et data absolutõe pergat ad locũ suũ. Et sacer¬
dos ascendat ad altare Aicolicus ẜuiens in missa turribulũ ⁊ unꝰ de eapellis a¬
stantib nauiculam cum thure coram Cardiñ deferant Et ip̃e Card chus in tum¬

Expanded text:
um. Item si praedicatur per ipsum celebrantem, finita praedicatione, et um. Item si praedicatur per ipsum celebrantem, finita praedicatione, et dicto Confiteor per diaconum, et data Indulgentia per celebrantem, dominus papa dicit Precibus et meritis, etc., Indulgentiam, etc., Benedictio, etc. LXI. De Missis quae celebrantur coram cardinHaec sunt quae specialiter observari consueverunt in Missa, quando in praesentia cardinalis celebratur in capella ejus. Sacerdote siquidem induto sacris vestibus, cardinalis accedat ante medium altaris; et stans sacerdos ad sinistram ejus, incipit Introiturium, etc., et faciat confessionem; et data absolutione, pergat ad locum suum, et sacerdos ascendat ad altare. Acolythus serviens in Missa thuribulum, et unus de capellanis astantibus naviculam cum thure coram cardinale deferant, et ipse cardinalis thus in thur
Abbreviated transcription (Latin):
deinde ip̃m turribulum tradere Acolito qui portet ip̃m. Card̃ assistenti dc̃io ppͣ.
In aliis uero missis turificato dño. pp̃. turificentur ⁊ alii hoc modo postꝙ̃ car¬
dinalis turificauerit dñm pp. cradat curribulum tuiferario qui curificare de¬
bet p̾o euundem Card deinde diaconum cardinalem assistentẽ dño pp̃. adex¬
cris Et subsẽꝙ̃ter diac̃ assistentẽ a sinistris. postea Card̃ alios qui sunt a dextris
uiderit expedire. Item postꝙͣ card predtũs assistens dño pp̃. dixent cum ip̃o dño
.pp̃. Agnus dei ꝓgat ad altare. Et pontifex ce lebrans cõuertit se ad dandũ pacẽ
recipiat ipãm abeo. ⁊ portet dño pp̃. qui dait eam primo. diacõ assistenti a dextͥs¬
tib lncic ⁊ inde. Et illi dant eam alis. Et sic pax diffunditur ꝑ ariũstances. Itẽ
post missam que uon fit pro defunctis ip̃e dñs p̃. dicit. Bit nomẽ dñ be. ⁊cͦ.¬

Expanded text:
deinde ipsum thuribulum tradere acolytho, qui portet ipsum cardinali assistenti domino deinde ipsum thuribulum tradere acolytho, qui portet ipsum cardinali assistenti domino in aliis vero Missis, thurificato domino papa, thurificentur et alii hoc modo. Postquam cardinalis thurificaverit dominum papam, tradat thuribulum thuriferario, qui thurificare debet primo eumdem cardinalem, deinde diaconum cardinalem assistentem domino papae a dextris, et subsequenter diaconum assistentem a sinistris; postea cardinales alios qui sunt a dextris assistens domino papae dixerit cum ipso domino papa Agnus Dei, pergat ad altare; et cum pontifex celebrans convertit se ad dandam pacem, recipiat ipsam ab eo, et portet domino papae, qui dat eam primo diacono assistenti a dextristibus hinc et inde, et illi dant eam aliis; et sic pax diffunditur per circumstantes. Item post Missam, quae non fit pro defunctis, ipse dominus papa dicit, Sit nomen Domini benedi
Abbreviated transcription (Latin):
conum cunferanus recipiens turbulum de manu ip̃ius debet illud portare Caard
p̃dc̃o. Et ip̃e inicensare debet dñm pp̃. deinde reddẽ curribulum thuriferario nec
debent incensiri alii in principio misse. Item subdiaconꝰ lecta epl̃a nõ debet
reuerenciam facere pontifia celebranti ẜ ire debet ad osculum pedis dm̃i pp̃ Itẽ
diaconus lecturꝰ euangelium ide debet ad pedem eiusdem. Et accepto libro de al
turabulũ debet illud tradere Card̃ predc̃o qui turificare debet dñm pp̃. Et cõseꝙ̃t̃
ueniens subdiaconꝰ cum libro euangelioꝵ aꝑtum p̃sentare debet ip̃i dño pp. oscu¬
landum nusi missa fuerit pro defunctis. Item qñ dñs pp. ponit thus in curribulo
post offertorium pontifex celebrans debet omitere illam orationẽ. Per inter¬
cessionem ⁊ c̾ Item postꝙͣ poncifex turificauerit oblata post offertoriũ diaco¬
nus accepto curribulo tiuificare debet ip̃m poncificem celebrantẽ Postea alcare

Expanded text:
thuriferarius, recipiens thuribulum de manu ipsius, debet illud portare cardinali praedicto, et ipse incensare debet dominum papam, deinde reddere thuribulum thuriferario; nec debent incensari alii in principio Missae. Item subdiaconus, lecta Epistola, non debet reverentiam facere pontifici celebranti, sed ire debet ad osculum pedis domini papae. Item diaconus lecturus Evangelium ire debet ad pedem ejusdem, et, accepto libro de altthuribulum debet illud tradere cardinali supradicto, qui thurificare debet dominum papam; et consequenter veniens subdiaconus cum libro Evangeliorum, apertum praesentare debet ipsi domino papae osculandum, nisi Missa fuerit pro defunctis. Item quando dominus papa ponit thus in thuribulo post Offertorium, pontifex celebrans debet omittere illam Orationem, Per intercessionem, etc. Item postquam pontifex thurificaverit oblata post Offertorium, diaconus, accepto thuribulo, thurificare debet ipsum pontificem celebrantem, postea altare,
Abbreviated transcription (Latin):
ginis et per octo dies ¶En festis angelox ¶In festis sancte aucis ¶ In festo
om̃ium sanctoꝵ ¶ En festis apostosoꝵ et euangelistaꝵx et sancti barnabe ¶si
om̃ib consecrationib eccl̃iarum et altarium ⁊ Pontifitum
¶De officio uigilie natalis dñi in officio p̃pli.¬
Uigilia natiuitatis domiri. sta ad sanctam mariam maiorem consu¬
euerunt romari pontifites hactenus pergẽ ad sc̃am mariam manor̃e
⁊ cantare ibi missam de uigilia ⁊ cenare ibi a post cenam uesperas decan-¬
tare. peractis autem uesperis datur potus in aula et dominꝰ pp. rẽnebat
ibi a pernoclabat/ a ibi scabat toto ibidem apparatu curie existeñ Primo

Expanded text:
s Angelorum, in festo sanctae Crucis, in festo omnium Sanctorum, in festo apostolorum et evangelistarum, et sancti Barnabae; in omnibus consecrationibus, ecclesiarum et altarium, et pontificum. LXVI. De officio vigiliae Nativitatis Domini in officio pvigilia Nativitatis Domini statio ad sanctam Mariam Majorem. Consueverunt Romani pontifices hactenus pergere ad sanctam Mariam Majorem, et cantare ibi Missam de vigilia, et coenare ibi, et post coenam Vesperas decantare. Peractis autem Vesperis, datur potus in aula; et dominus papa remanebat ibi et pernoctabat, et ibi stabat, toto ibidem apparatu curiae existente. Primo
Abbreviated transcription (Latin):
quitur missa ordine suo Item in pumo nocturno legunt tres lectiones
cl̃ici eiusdem eccl̃ie. Et cantores pro ip̃a eccl̃ia cantant tria responsoria
lectionem quartam segit unus ex cardinalib pbiorum. Lectiꝯnem qͥntã
aliquis Index ueł septimanarius. Lectionem sextam aliquis subdiaconus
uem̃ curꝰ. lectioneri septimnam Omel̃ aliquis diaconus Cardinał qui ẜuit
ppͦ. a ꝑte suistra/. Et aliam Omel̃ alter diaconus Cardinal. Nonam ue¬
io lectionem legit dñs ppͣ. In quadicit. Iube dõꝑne benedicẽ. Et nullo
benedicat ei nusi tantũmodo ꝙ omnes respondent alta uoce Amen. siui¬
ta sectione dicatur. Te deum laudam. Et eo finito dñs pp dicit orationem
soilicet. Concede quesumus. De Missa noctis natalis dñi.

Expanded text:
quitur Missa in ordine suo. Item in primo nocturno legunt tres lectiones clerici ejusdem ecclesiae, et cantores pro ipsa ecclesia cantant tria Responsoria. Lectionem quartam legit unus ex cardinalibus presbyteris; lectionem quintam aliquis judex, vel septimanarius; lectionem sextam aliquis diaconus Romanae curiae; lectionem septimam homiliam aliquis diaconus cardinalis qui servit papae a parte sinistra, et aliam homiliam alter diaconus cardinalis; nonam vero lectionem legit dominus papa, in qua dicit Jube, domne, benedicere; et nullus benedicat ei, nisi tantummodo quod omnes respondent alta voce Amen. Finita lectione, dicatur Te Deum laudamus, et eo finito, dominus papa dicit Orationem, scilicet, Concede, quaesumus. Ex Caeremoniali anti
Abbreviated transcription (Latin):
patet ꝙ pb̃r Candinał̃ quinquies accipit mitram de capite pape ¶ Primo
cum ductus fuerit ad altare ut fiat confessio redditur autem ei mltra dum
facta confessione reducitur ad sedem ¶ Secundo accipitur cum dicendum
tione corporis xpisti. redditur autem cum facta eleuatione sanguinis re¬
ducitur ad sedem ¶ Quarto accipitur cum dicendum fuerit Agnus dei
redditur ei data pace summo pontifici ¶ Quinto accpitur cun finito
dinalis offert ter pape nauiculam cum chure ⁊ cocleari sibi oblatam ab acoli-¬
co et ter incensat papam ¶ Primo autem cum facta confessione reductus
fuerit papa ad sedem et tunc incensato altari primo modo dobito ip̃e pb̃r
Cardinalis incensat papam ¶ Secundo offert nauiculam ante cuangeliũ
ec tunt non incensat᷑ papa / sed demũ dicto cuangelio ¶ Gercio offert naui¬
ailam cum pb̃r celebrans incensauerit altare salicet post illam orationem

Expanded text:
presbyter cardinalis quinquies accipit mitram de capite papae. Primo, cum ductus fuerit ad altare, ut fiat confessio; redditur autem ei mitra, dum facta confessione reducitur ad sedem. Secundo, accipitur, cum dicendum tione corporis Christi; redditur autem cum facta elevatione sanguinis reducitur ad sedem. Quarto, accipitur, cum dicendum fuerit Agnus Dei; redditur ei data pace summo pontifici. Quinto, accipitur cum finito byter cardinalis offert ter papae naviculam cum thure et cochleari sibi datam ab acolytho, et ter incensat papam. Primo, autem cum facta confessione reductus fuerit papa ad sedem, tunc incensato altari primo, modo debito ipse presbyter cardinalis incensat papam. Secundo, effert naviculam ante Evangelium; et tunc non incensatur papa, sed demum dicto Evangelio. Tertio, offert naviculam, cum presbyter celebrans incensaverit altare; similiter post illam Orationem, Veni,
Abbreviated transcription (Latin):
ficato astari per poncisicem Ac dẽm̃ ip̃o pontisice ⁊ altari curisicatis per dia
obẜuari in primis pontifex sacris uestib indutus posteꝵ cũsuis mĩstris ꝑue¬
nent ad astare spectet dñm. pp. Qui ueniens stare debet in medio contͣ asca¬
re ⁊ pontifex cesebraturus stans ad sinistrã dm̃i pp. incipiat. Introibo ⁊ c. ⁊
ꝓsequatur more sosito.p̃s. Iudica me. Quo dc̃o dñs pp̃. dicit adiutorium ⁊ c̃
Et ip̃e facit confessionẽ ⁊ dat absolutõem Qua data uadit ad sedem suam. Et
pontiseo dicens. Deus tu cõueitens ⁊cͦ. ascendit ad astare. Ipe autẽ dño. pp̃
ponit thus in uraibulo quocienstũq ponẽdũ est Uidel post confessionem¬

Expanded text:
ferato altari per pontificem, ac demum ipso pontifice et altari thuriferatis per diaobservari. In primis pontifex sacris vestibus indutus, postquam cum suis ministris pervenerit ad altare, spectet dominum papam, qui veniens stare debet in medio contra altare; et pontifex celebraturus stans ad sinistram papae incipiat Introitum, etc., et prosequatur more solito Psalmum Judica me. Quo dicto, dominus papa dicit Adjutorium, etc., et ipse facit confessionem, et dat absolutionem; qua data, vadit ad sedem suam, et pontifex dicens Deus tu conversus, etc., ascendit ad altare; ipse autem dominus papa ponit thus in thuribulo, quotiescunque pone
Abbreviated transcription (Latin):
potest epempso diaconoꝵ Candiał quorum est hoc frequenter fatere in missa ꝙͦ
posit per scnpturam cradi. His penaictis cundinalis preditus conuertens se ad
ꝙ si is qui euangosium segit. est antiquior non ei sẽd antiquiori post eum pex

Expanded text:
potest exemplo diaconorum cardinalium, quorum est hoc frequenter facere in Missa, quam potest exemplo diaconorum cardinalium, quorum est hoc frequenter facere in Missa, quam possit per scripturam tradi. His peractis, cardinalis praedictus convertens se ad quod si is qui Evangelium legit, est antiquior, non ei, sed antiquiori post eum pax
Abbreviated transcription (Latin):
aptet ei pfanetam ꝓrimo super dextrum postea super siustrum brachium. Pote¬
rit etiam trnsere a parte anteriori. Subsequenter aptet passium hoc modo. arr¬
tem issam fauoni que dependet ante pectus pontificis apter decenter sub pre¬
dicta crucc passii. deinde super eaandem crucem ponat manus dextere sue. ⁊ tum
sinistra trasiet pasum niferius ⁊ cossocet iñ soco debito super dextrum brachium
pontificis. Postea digitos manus suc suistre supponens eidem crua cum manu
sua deptra trahat ⁊ aptet sinistiam penrtem passis. Est autem locus conueniens
pasii super brachia ut uidesicet nec tantim ascendet ꝙ appinquet ad cubctum sed
sit quasi in medio inter. armum ⁊ cubitum. Ustimam partem anteriorem pal¬
sii que uidesicet dependet iferius faciat recte dependere per medium psamete
Modus autem aptandi psanetam ⁊ passium ut supra tangitur mesus percipi

Expanded text:
aptet ei planetam primo super dextrum, postea super sinistrum brachium; poteaptet ei planetam primo super dextrum, postea super sinistrum brachium; poterit etiam trahere a parte anteriori. Subsequenter aptet pallium hoc modo. Partem illam fanonis, quae dependet ante pectus pontificis, aptet decenter sub praedicta cruce pallii; deinde super eamdem crucem ponat digitos manus dextrae suae, et cum sinistra trahat pallium inferius, et collocet in loco debito super dextrum brachium pontificis; postea digitos manus suae sinistrae imponens eidem cruci, cum manu sua dextra trahat et aptet sinistram partem pallii. Est autem locus conveniens pallii super brachia, ut videlicet nec tantum ascendat, quod appropinquet ad cubitum; sed sit quasi in medio . . . . . ut cubitum ultimam partem, anteriorem pallii, quae videlicet dependet inferius, faciat certe dependere per medium planetae. 286 Modus autem aptandi planetam et pallium, ut supra tangitur, melius percipi
Abbreviated transcription (Latin):
folia ⁊ ostendere Pontifici digito que dicenda sunt si quando fuerit opor¬
tunum. Sic autem pontisici assistat iuxta sibrum aitentus ⁊ reuertens
usq ad agnus dei. In eseuatõe tamen dñci corpons potent ad modicum flectere
genua ⁊ idema sumisiter facere iñ eseuatione calicis adorando uidesicet cor pus
e sanguinem consetratum. Ceterum postꝙ̃ diperit Agnus dei cum pontifice.
ip̃e pontiseo incẽperit dicere orationem. dñe Itu xp̃e qui dixisti ⁊ d̾. que u̾ide¬
sicet dicitui: ante pacem. d̾ũnc sepedictus Cardinał resicto libro mñ sinistra par¬
te astaris transferat se ad dexteram. Et pontifice se conuertente ad dandum ei
pacem. Ipse Caidinalis melier se ante eum profunde non tamen flectat genua
⁊ cito se erigens reuerenter accipiat pacem a pontifice ac subsequenter osculat᷑
auecm palli que est in pectore pontificis deide prout oportunum fore prosperit

Expanded text:
folia, et ostendere pontifici digito quae dicenda sunt, si quando fuerit opporfolia, et ostendere pontifici digito quae dicenda sunt, si quando fuerit opportunum. Sic autem pontifici assistat juxta librum attentus et reverens usque ad Agnus Dei. In elevatione tamen dominici corporis poterit ad modicum flectere genua, et idem similiter facere in elevatione calicis, adorando videlicet corpus et sanguinem consecratum. Caeterum postquam dixerit Agnus Dei cum pontifice, et ipse pontifex incoeperit dicere Orationem Domine Jesu Christe qui dixisti, etc., quae videlicet dicitur ante pacem, tunc saepe dictus cardinalis, relicto libro in sinistra parte altaris, transferat se ad dextram, et pontifice se convertente ad dandam ei pacem, ipse cardinalis inclinet se ante eum profunde; non tamen flectat genua, et cito se erigens, reverenter accipiat pacem a pontifice, ac subsequenter osculatur crucem pallii quae est in pectore pontificis; deinde prout opportunum fore prospexerit,
Abbreviated transcription (Latin):
sedent cuta pontificem surgat ⁊ accipiat pelues tradendas sibi ab aliquo
tum est. Quib ablutis ⁊ extersis predictus oardinał qui seruit inmictat
anusum digito pontificis ⁊ surgens stet iuxta pontificis sedem donec instã¬
te hora qua pontifex processurus est ad astare ip̃e procedat ⁊ p̃p̃aret sibrum
missasem in sinistra parte altaris supposita ei tobalea cumplicata cum qua
Pontifex manus abstersit. Quam clericus qui eidem Cardm̃ seruit de mit¬
tra reapere debet de manu a coliti quando pontifex surgit ut ueniat ad
astare. Prefatus autem Cardinalis diligenter querere debet in predc̃o
libro omnia que Ponrifex dicturus est suie offerendo patenam et calicem
siue thurificando siue etiam prosequendo setretas oratões ⁊ cetera que ad
officium misse spectant. Debet etiam cum opus est solicite ac modeste uertere

Expanded text:
sedent circa pontificem, surgat et accipiat pelves tradendas sibi ab uno de sedent circa pontificem, surgat et accipiat pelves tradendas sibi ab uno de tum est. Quibus ablutis et extersis, 285 praedictus cardinalis qui servit immittat annulum digito pontificis, et surgens stet juxta pontificis sedem, donec instante hora qua pontifex processurus est ad altare, ipse procedat, et praeparet librum Missalem in sinistra parte altaris, supposita ei tobalea complicata, cum qua pontifex manus abstersit, quam clericus, qui eidem cardinali servit de mitra recipere debet de manu acolythi, quando pontifex surgit ut veniat ad altare. Praefatus autem cardinalis diligenter quaerere debet in praedicto libro omnia quae pontifex dicturus est, sive offerendo patenam et calicem, sive thurificando, sive etiam prosequendo secretas Orationes, et caetera quae ad officium Missae spectant. Debent etiam, cum opus est, sollicite ac modeste vertere
Abbreviated transcription (Latin):
Et consequenter data absolitõe per pontisicem ip̃e Candinał redeat ad eum. Et di¬
centi Credo i. si dicendum est assistat ⁊ prosequatu. cum eofimbolum ⁊ sedeat. Et
cantato simbolo surgat ⁊ assistat pontisia dicenti dñs uob̃cum. Postea residente
eo Acolitus super ip̃ius gremium delet extendere tobaleam scu mappam ⁊ amoue¬
re chirochetas cius amoto prius anulo Pontificali de digito Pontificis per Card
predictum qui cum seruare debet imisso alicui digito suo. Et genuflexo a dex¬
tra parte poncificis debet tenere tobaleam decenter obuolutam cirta uincturã
brachii ⁊ manus dextre pontificis. Gubdiacono tenente smlr a perte sinis¬
cra. Et aliquo de cubicusariis ipsam tobaseam eseuante paususum ante pectus
pontificis. ne forte dum pontifey leuat manus alique ginte prosiliant de aqua
⁊ sacras uestes maculare possint. Sũnc Ep̃s Cardinał antiquior ex aliis qui

Expanded text:
et consequenter data absolutione per pontificem, ipse cardinalis redeat ad eum, et diet consequenter data absolutione per pontificem, ipse cardinalis redeat ad eum, et dicens Credo, si dicendum est, assistat et prosequatur cum eo Symbolum, et sedeat; et cantato Symbolo surgat et assistat pontifici dicenti Dominus vobiscum. Postea residente eo, acolythus super ipsius gremium debet extendere tobaleam seu mappam, et amovere chirothecas ejus, amoto prius annulo pontificali de digito pontificis per cardinalem praedictum, qui eum servare debet immisso alicui digito suo; et genu flexo a dextera parte pontificis, debet tenere tobaleam decenter obvolutam circa juncturam brachii et manus dexterae pontificis, subdiacono tenente similiter a parte sinistra; et aliquo de cubiculariis ipsam tobaleam elevante paululum ante pectus pontificis, ne forte, dum pontifex lavat manus, aliquae guttae prosiliant de aqua, et sacras vestes maculare possint. Tunc episcopus cardinalis antiquior ex aliis qui
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo apto soco si pontifex sedeat. Et facto sermone cum ip̃o pontisice re¬
deat ad sedem ipĩus precedens ip̃m. Si autem ip̃e qui ẜuit sermonem facturꝰ
est postꝙ̃ incensauerit pontisicem genu flexo ante ip̃m oscusatur pedem eius
Et pecar bndictionem dicens/ Sube dñe benedicere. Recepta benedictoe re¬
uerenter querat a Pontifice ꝙͣtam indulgentiam pfaceat ei concedere. Et
audito beneplacito eius pergat ad socum ubi predicare debet ⁊ prosequatur
sermonem suum. Quo finito maneat in eodem soco donec factasit confessio
per diaconum Cardinał. Et tunc anteꝙͣ pontifex det absolutionem dcũs
Cardinał qui predicauit annuntiet indulgentiam talib uel simisib uerbis
Dommus sumnus pontifex auctoritate omnipotentis dei ⁊ bentor petri i
pauli apostolorum eius et sua om̃ib uere penitentib ⁊ confessis/ concedit

Expanded text:
aliquo apto loco, si pontifex sedeat. Et facto sermone, cum ipso pontifice realiquo apto loco, si pontifex sedeat. Et facto sermone, cum ipso pontifice redeat ad sedem ipsius, praecedens ipsum. Si autem ipse qui servit sermonem facturus est, postquam incensavit pontificem, genu flexo ante ipsum osculatur pedem ejus, et petat Benedictionem dicens Jube, domne, benedicere. Recepta Benedictione, reverenter quaerat a pontifice quantam indulgentiam placeat ei concedere; et audito beneplacito ejus, pergat ad locum ubi praedicare debet, et prosequatur sermonem suum. Quo finito, maneat in eodem loco, donec facta sit confessio per diaconum cardinalem; et tunc antequam pontifex det absolutionem, dictus cardinalis qui praedicaverit, annuntiet indulgentiam talibus vel similibus verbis: Dominus summus pontifex auctoritate omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus et sua, omnibus vere poenitentibus et confessis concedit
Abbreviated transcription (Latin):
diat reddat sibrum ei a quo recepit. ⁊ sedcat usq ante horam qua legendum
est euangesium. Tunc surgens accipiat de manu a coliti nauicłam cum thure ⁊
ephibeat eam ppontisici eo modo qui superius desciptus est ut pontifep ponat
incensum in turaibulo quod portandum est ad euangesium. Quo posito dcĩs
Cardinalis iterum sedeat donec Inchoctur euangelium quod cum segitur assistat
Pontisici iñ dextera parce sedis. fi̾nito euangelio dictus Caidinalis accppi¬
at turribusum de manu acoliti redeuntis a loco in quo lectum est euangelium
⁊ incenset ip̃m pontificem. Et est conueniens ꝙ incensando ter admoueat
turbusum ante pectus pontificis. Hoc facto si pontifex ip̃e predicaturꝰ est. Car¬
dĩ ip̃e qui seruit pergat ad locum in quo faciendus est sermo / Et sit in dextra
parte pontifics dum predicat uidelicet stans. si pontifex stat Aut sedens in

Expanded text:
dinalis reddat librum ei a quo recepit, et sedeat usque ante horam qua legendum dinalis reddat librum ei a quo recepit, et sedeat usque ante horam qua legendum est Evangelium. Tunc surgens accipiat de manu acolythi naviculam cum thure, et exhibeat eam pontifici eo modo qui superius descriptus est, ut pontifex ponat incensum in thuribulo, quod portandum est ad Evangelium; quo posito, dictus cardinalis iterum sedeat, donec inchoetur Evangelium; quod cum legitur, assistat pontifici in dextra parte sedens. Finito Evangelio, dictus cardinalis accipiat thuribulum de manu acolythi redeuntis a loco in quo lectum est Evangelium; 284 et incenset ipsum pontificem. Et est conveniens quod incensando ter admoveat thuribulum ante pectus pontificis. Hoc facto, si pontifex ipse praedicaturus est, cardinalis ipse qui servit pergat ad locum in quo faciendus est sermo, et sit in dextera parte pontificis dum praedicat, videlicet stans, si pontifex stat; aut sedens in
Abbreviated transcription (Latin):
Ep̃s faldistorium suum here debet ad dexteram partem sedis predcẽ suꝑ alios
Epõs Cardiñ qui sedent in eadem parce. Si autem pb̃i est nõ debet here faldis-¬
torium ẜ locum habebit ante pedes pontisics in deptra parte iuxta duos diãc
Cardinal̃ ꝗ eidem pontifia assistunt. ¶ Cumq poncifex incepturꝰ est ynm̃ angli¬
cum surgat dcũs Cardiñ qui ẜuit ⁊ assistat pontifia ⁊ prosequatur cũ eo ymnũ
predictũ x deinde sedear in loco suo. Cum aucẽ dicturus est pontifex pay dr̃ ul
dñs uobiscum surgat idem Caidĩ ⁊ accipiat librum missalem tradendũ sibi ꝑ ali-¬
quem Capellanum seu alium cl̃icum cui liber ip̃e cõmissus fuerit. Et ip̃m teneat a¬
ꝑtum super caput uł aliter decenti modo prout cõmoditas loci ꝑmuiẜit añ pontisicẽ
donee diyerit omnes orationes dicendas quas idem Cardiñ prescire debet ⁊ di¬
sigenter iñ sibro querere ac ordinate pontifici presentare finitis oratoĩb Car¬

Expanded text:
artem sedis praedictae super alios episcopos cardinales qui sedent in eadem parte; si autem presbyter est, non debet habere faldistorium, sed locum habebit ante pedes pontificis in dextera parte juxta duos diaconos cardinales qui eidem pontifici assistunt. Cumque pontifex incoepturus est Hymnum Angelicum, surgit dictus cardinalis qui servit, et assistat pontifici, et prosequatur cum eo Hymnum praedictum, et deinde sedeat in loco suo. Cum autem dicturus est pontifex Pax vobis, vel Dominus vobiscum, surgat idem cardinalis, et accipiat librum Missalem tradendum sibi per aliquem capellanum, vel alium clericum, cui liber ipse commissus fuerit; et ipsum teneat apertum super caput, vel aliter decenti modo, prout commoditas loci permiserit, ante pontificem, donec dixerit omnes Orationes dicendas, quas idem cardinalis praescire debet, ac diligenter in libro quaerere, ac ordinate pontifici praesentare. Finitis Orationibus, car