comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos fidei tue et deuociõi cõgaudẽ¬
tes ꝑ uolũtatẽ dei ad te uenimus:
suꝑ hiis q̃ in corde tuo uersantur
cõciliũ tibi daturi Uolũtas tua
et ꝓpositũ cordis ẽ: ut officio p̃lacõ¬
nis absolutus et mordacibus nego¬
tiorũ tumłtibus exoneratꝰ soli deo
et tibi uacare incipias : ẜ scire de¬
beas qm̃ hec uolũtas tua nõ ẽ se¬
tũdũ uolũtatẽ deĩ. Quo cuta sua¬
deo et ãmoneo ut gradũ honoris
quẽ dĩra largiẽte grã cõsetutus
es teme nõ deseras. ẜ consiãs esto
et uiriliter age. qr in ꝓxiõ ẽ ut a
dnõ uisiteris : et ꝓ la̾boribus tuis
ĩmarcessibilẽ gloriose coronã uis¬
torie ꝙͣtotius adipiscaris Hiis
dictis disparuere: abbatẽ qui hec
uiderat et audien̾t stupore ꝑ iter
et ãmiratioẽ cõsternatũ relinꝙ̃¬
tes Unterea ceptũ accelerat iter
domos ꝓ quibus ꝑtes illas adie¬
rat uisitat. et iocũda sua pñcia
et doctrina frẽs in dei laudibus

Expanded text:
nos fidei et devotioni tuae congaudennos fidei et devotioni tuae congaudentes, per voluntatem Dei ad te venimus, super iis quae in corde tuo versantur consilium tibi daturi. Voluntas tua et propositum cordis est ut officio praelationis absolutus, et mordacibus negotiorum tumultibus exoneratus, soli Deo et tibi vacare incipias, sed scire debes quoniam haec voluntas tua non est secundum voluntatem Dei. Quocirca suadeo et admoneo ne gradum honoris, quem divina largiente gratia consecutus est, temere deseras; sed constans esto, et viriliter age, quia in proximo est ut a Domino visiteris, et pro laboribus tuis immarcessibilem gloriosae victoriae coronam adipiscaris. » His dictis disparuere, abbatem qui haec audierat et viderat, stupore pariter et admiratione confirmatum relinquentes. Interea coeptum accelerat iter, domos pro quibus partes illas adierat visitat: et jucunda sua praesentia et doctrina fratres in Dei laudibus
Abbreviated transcription (Latin):
qui nõ tam corporalis cõmodi qͣm
spiritalis emolumẽti gr̃ã illo diuer¬
terat. in tẽpeste noctis silẽcio sur¬
gens oratorsũ petit triptũ ingredi¬
tur ÷ añ mẽorias p̃dtõrũ confessoꝵ
tristi corꝑe ꝑiter et mẽte ꝓsternit
affectuosis p̃cibus sibi siusq dĩnũ
cuxiliũ ꝑ eorũ suffragia postula¬
turus. ast ubi ꝓtelata or̃o gͥram¬
deuocionis promeruitͥ infusa deno¬
cio mẽtẽ a dilatauit ⁊ dilatata mẽs
celestiũ secretorũ capax effecta est
uidit repẽte eosdẽ dñi confessores
celesti grã refulgentes ꝓpe se assiste
quorũ unus idẽ eucharius talibus
eũ uerbis allocutus ẽ. frater neti¬
meas: neq ꝑaueat cor tuũ ĩ aspcũ
nro Nos enĩ sumꝰ qui ab apło pe-¬
tro directi p̃mi in hiis ꝑtibus xp̃m
euãgeliz auiꝰ: ego quidẽ eucharius
istĩ quo fres mei maternus et ua¬
lerius quorũ nũc opẽ flagitaturꝰ
mẽorias nr̃as adisti Quaꝓpter et

Expanded text:
qui non tam corporalis commodi, quam qui non tam corporalis commodi, quam spiritualis emolumenti gratia illo diverterat, intempestae noctis silentio surgens oratorium petit, cryptam ingreditur, ante memorias praedictorum confessorum Christi corpore pariter et mente prosternitur, affectuosis precibus sibi suisque divinum auxilium per eorum suffragia postulaturus. Ast ubi protelata oratio gradevotionis promeruit, infusa devotio mentem dilatavit, dilatata mens coelestium secretorum capax effecta est, vidit repente eosdem Domini confessores coelesti gratia refulgentes prope se assistere, quorum unus, id est Eucharius, talibus eum verbis allocutus est: « Frater, ne timeas, neque paveat cor tuum in aspectu nostro. Nos enim sumus, qui ab apostolo Petro directi, primi in his partibus Christum evangelizavimus, ego quidem Eucharius, isti quoque fratres mei Maternus et Valerius, quorum opem flagitaturus memorias nostras adisti. Quapropter et
Abbreviated transcription (Latin):
ruinarũ suarũ quid elim fuerit de¬
mõstrat In huiꝰ suburbio ciuta¬
tis extat famosũ cenobiũ quod sc̃ĩ
mathie noĩe uocatur ͥ eo ꝙ sorpus
eiusdẽ sanctissimi apłi integrũ illuc
requiescit: quod helena augusta
constãtini magni mater a iuidea
trãslatũ ibidẽ honorifice recõdidit
Accedit aũt ad auctoritatẽ conferẽdã
loco. quod discipulorũ beati petri a¬
et materni corꝑa in cripta eiusdẽ
eccłe decẽter locata magna fideliũ
deuociõe tolũtur : qui btĩa p̃fato
apło directi primi germaĩe ppłis u̾¬
bũ salutis et tropheũ crutis p̃dica¬
uerũt: quiq diebus suis tres nobi¬
lissiãs germaĩe ãtates. treuerim
tongrĩ et coloniã pontificatus ho¬
nore insigniter illustrarũt. Ad p̃¬
fatã itaq treuerorũ cĩtatẽ dõnus
pitandi. cenobiũ sancte mathie
petiit atq ab abbate et fr̃ĩbus eius¬
dẽ loci officiosissiẽ susceptus S iẽ

Expanded text:
ruinarum suarum quid olim fuerit deruinarum suarum quid olim fuerit demonstrat. In hujus suburbio civitatis exstat famosum coenobium, quod S. Mathiae nomine vocatur, eo quod corpus ejusdem sanctissimi apostoli integrum illic requiescat, quod Helena Augusta, Constantini Magni mater, a Judaea translatum ibidem honorifice recondidit. Accedit autem ad auctoritatem conferendam loco quod discipulorum beati Petri ae Materni, corpora in crypta ejusdem ecclesiae decenter locata magna fidelium devotione coluntur. Qui beati a praefato apostolo directi, primi Germaniae populis verbum salutis et tropaeum crucis praedicaverunt, quique diebus suis tres nobilissimas Germaniae civitates, Treverim, Tungrim, et Coloniam, pontificatus honore insigniter illustrarunt. Ad praefatam itaque Treverorum civitatem domnus pitandi coenobium S. Mathiae petiit, atque ab abbate et fratribus ejusdem loci officiosissime susceptus est. Sed is
Abbreviated transcription (Latin):
equis qmͣ oĩbus que habebat ue¬
nerabili uiro dõno petro igniati
abbati ipm̃ cõmisit: qͣtenꝰ in do¬
mo eius regulari districtiõe coerci¬
tus÷ õni deniq uagacõis licẽcia
decisa: pẽitenciã ageret uel ĩuutꝰ.
Et lic pastor bonus laudabili in-¬
tẽtione ad correctionẽ fraterni er-¬
roris hoc fecerit malignus tamẽ
ille. sinistra suppicioe p̃uẽtus miꝰ
sana intẽtidẽ hoc fcm̃ ẽẽ murmu¬
rribat: iõq unde meliorari debne¬
rat deterior effc̃ũs ẽ. Nẽꝑe dyabo¬
licũ spm̃ tota mẽte cõtipiẽs ⁊ hor¬
rendũ uirus ĩmaĩtatis et serucie
spirabat : et tãꝙͣ crudelissima bes¬
tia pii prĩs cruorẽ siciebat. Agidit
interea ut dõnus gerardus clare¬
uallis abbas ꝑtes germaĩarũ ĩgre¬
deretur grã uisitandi cenobia: que
in ꝑtibus illis habet clarauallis.
Interea uero contigit eũ eũdo tre¬
uerim deuẽire belgiche prime me¬
tropolĩ que olim nobilissĩa et se¬
cũda roma uocata: nũc uastitate

Expanded text:
mnibus quae habebat, venerabili viro domno Petro abbati Igniaci ipsum commisit, quatenus in domo ejus regulari districtione coercitus, omni denique vagationis licentia decisa, poenitentiam ageret vel invitus. Et licet pastor bonus laudabili intentione ad correctionem fraterni erroris hoc fecerit, malignus tamen ille sinistra suspicione praeventus, minus sana intentione hoc factum esse murmurabat. Ideoque unde meliorari debuerat, deterior effectus est, nempe diabolicum spiritum tota mente concipiens, horrendum virus immanitatis et saevitiae spirabat, et tanquam crudelissima bestia pii Patris cruorem sitiebat. Accidit interea ut domnus Gerardus Claraevallis abbas partes Germaniarum ingrederetur, gratia visitandi coenobia quae in partibus illis habet Claravallis. Inter eundum vero contigit eum Treverim devenire, Belgicae primae metropolim: quae olim nobilissima et secunda Roma vocata, nunc vastitate
Abbreviated transcription (Latin):
fiiter ille sacaimẽtis eclesiasticis
sontra aereas prãtes rite miũtus
in pace uitã finiuit. Post hec die
quadã duto cõpletorio dũ clami
adhuc luce fr̃es se m lcũlis suis
collocassent÷ qpe eciã dõnus abbaᷤᷤ
uigilans in lẽsus racebat. Cui
sic iacenti inenachus quidã qui

Expanded text:
frater ille sacramentis ecclesiasticis frater ille sacramentis ecclesiasticis contra aereas potestates rite munitus, in pace vitam finivit. Post haec die quadam, dicto completorio, dum clara adhuc luce fratres se in lectulis suis collocassent, ipse etiam domnus abbas vigilans in lecto suo jacebat. Cui sic jacenti monachus quidam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
huic faũlo suo demõstrare digna¬
tus ẽ. qui eũ ꝓ quadã negligẽtia
sua quã dũ labori mannũ ardẽ¬
cius insisteret cõtraxerat nec tñ
grauẽ fuisse putabat mirabilit̾
simul et misericorditer corriꝑe uo¬
luit Accidit enĩ quadã uite ut
isdẽ uenerabilis abbas tẽꝑe seca¬
cioĩs colligẽdo feno instans in pra-¬
tis grangie. que trans flumen
albam sita ĩ proxiã ẽ monasterio
clareuallis: cũ frĩbus suis ĩpigre la¬
boraret. Et ecce feruẽtius dũ oꝑi ĩ¬
sisteret. frater quidã festinꝰ adueĩt:
nũciãs unũ decõuersis ĩfirmis e¬
gritudiẽ p̃ualescẽte. morti approria¬
re. et ꝓpterea grãm ĩuc̃tionis desĩ¬
derare Abbas aũt sciẽs ceteros
sua pñcia roborari: et ad laborã¬
dũ feruẽtius ĩtitari. egre nimis tu-¬
lit se ab oꝑe diuelli. ideoq unũ de
senioribus uitariũ pro se misit: qui
eidẽ infirmo solẽpne ĩuctioĩs offi¬
ciũ impenderet. Quod ubi stiñ ẽ

Expanded text:
re dignatus est: qui eum pro quadam negligentia sua, quam, dum labori manuum ardentius insisteret, contraxerat, nec tam gravem fuisse putabat, mirabiliter simul et misericorditer corripere voluit. Accidit enim quadam vice ut idem venerabilis abbas tempore secationis colligendo feno instans, in pratis grangiae, quae trans flumen Albam sita, proxima est monasterio Claraevallis, cum fratribus suis impigre laboraret. Et ecce dum ferventius operi insisteret, frater quidam festinus advenit, nuntians unum de conversis infirmis, aegritudine praevalescente, morti approximare: et propterea gratiam inunctionis desiderare. Abbas autem sciens caeteros sua praesentia roborari, et ad laborandum ferventius incitari, aegre nimis tulit se ab opere divelli: ideoque unum de senioribus vicarium pro se misit, qui eidem infirmo solemne inunctionis officium impenderet. Quod ubi factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
te uisibili specie beatissim̃ b̾nar¬
dũ a dextris altaris stantẽ ipm̃
quo de tuiꝰ morte lugebat dõmĩ
gerardũ a sinistris utrosq ĩ estĩa¬
bili claritatis gloria refulgentes.
Quorũ uisione obstupeftũs dũ
actonitꝰ hereret: dixit ad eũ btũs
b̾nardus. Cur queso tãꝙͣ mortilũ
luges eũ. cuiꝰ transitoria mors in
frater meꝰ cuiꝰ funerĩ debitas ꝑ¬
soluitis exequias: qui quãto cru-¬
deliorẽ et ĩdigniorẽ mortẽ ĩ otuł
homi ꝑtulisse uisus ẽ int̾ uittri¬

Expanded text:
te visibili specie beatissimum Bernarte visibili specie beatissimum Bernardum a dextris altaris stantem; eum quoque, de cujus morte lugebat, domnum Gerardum a sinistris: utrosque inaestimabili claritatis gloria refulgentes. Quorum visione obstupefactus dum attonitus haereret, dixit ad eum beatus Bernardus: « Cur, quaeso, tanquam mortuum luges eum cujus transitoria mors in frater meus, cujus funeri debitas persolvitis exsequias: qui quanto crudeliorem et indigniorem mortem in oculis hominum pertulisse visus est, t
Abbreviated transcription (Latin):
dĩnus ꝑsalmis et ỹnis ꝑ totam
uiã resonãtibus dõno quo petͦ
abbate funꝰ cũ magͥna reuerẽ¬
tia prosequẽte: tlarãuallẽ hono¬
rifice delatũ ẽ. Ubi ꝙͣ sublimiet
manifesta reuelacioẽ de gloria
martirii eius isdẽ abbas certifica-¬
ri meruit ad cõmẽdãdã posteĩs
tanti martiris meõriã referre nõ
trus de glorifircioẽ xpi martiris ge¬
rardi ꝑ reuelacionẽ certifitari me¬
ũ a cõuẽtu clareuallis pro
cõmẽdacioẽ btẽ aĩe missa
solẽpnit̾ sicut moris ẽ celebraret᷑.
p̾fatus dõnus abbas petrus sa-¬
tro altari astabat. solita sua de¬
uocioẽ salutarẽ hostĩa ĩmolatu¬
rus. Qui licet hilaritatẽ uoltus
intuẽtibus se p̃tenderet: erat ta¬
mẽ tristis et merẽs ualde suꝑ tã
indigna morte pii prĩs maxime
ꝙ in domo sua scilicz igniaco dñs
tam ĩmane scelus fieri ꝑmisiss.
Cũq diuersis cogitationibus uo¬
estuaret reputãs ne forte propter
pccã sua hoc accidiss: uidit repẽ¬

Expanded text:
m viam resonantibus, domno quoque Petro abbate funus cum magna reverentia prosequente, Claramvallem honorifice delatum est. Ubi quam sublimi et manifesta revelatione, de gloria martyrii ejus, idem abbas certificari meruit, ad commendandam posteris tanti martyris memoriam referre non trus de glorificatione Christi martyris Gerardi per revelationem certificari meum a conventu Claraevallis pro commendatione beatae animae missa solemniter, sicut moris est, celebraretur, praefatus domnus abbas Petrus sacro altari astabat, solita sua devotione salutarem hostiam immolaturus. Qui licet hilaritatem vultus intuentibus se praetenderet, erat tamen tristis et moerens valde super tam indigna morte pii Patris, maxime quod in domo sua, scilicet Igniaco, Dominus tam immane scelus fieri permisisset. Cumque diversis cogitationibus aestuaret, reputans ne forte propter peccata sua hoc accidisset, vidit repen
Abbreviated transcription (Latin):
meruit Hiis dictis: tam iocũda
uisio ab oculis intuẽtis sublata
ẽ. Tanta uero leticia et securitaᷤ
de glorificatione dilcĩ amici sui
in corde eius qui hec uide̾ et au¬
dire meruerat successit ut nõ iã
quasi mortuũ plangendũ puta¬
ret: s ꝓpulsato oĩ meroris et du-¬
bietatis nubilo tãꝙͣ fidelissim̃
intercessorẽ apud oĩpotẽtẽ dei
misericordiã habendũ censeret
Hanc reuelacionẽ a pie mẽorie
dõno gerado quõdã priore clare¬
uallis postea euerbacẽsi abbate¬
abbate audiuiꝰ qui qnͣte ueritatiᷤ
puritatis et m̃ocẽtie uir fuerit:
norũt hii qͥ cũ eotõuersati sũt de qͦ
ecici a semoribus clareualł referri
audiuimꝰ qr cũ ad manꝰ btĩssinu
bernardi. accede̾t qͣtenꝰ ꝑ eũ. se ordĩ
et domni clareuallis redde̾t istẽ ue¬
nerabilis pr̃ in spũ dei. loquẽs au

Expanded text:
cunda visio ab oculis intuentis sublata est. Tanta vero laetitia et securitas de glorificatione dilecti amici sui in corde ejus qui haec videre et audire meruerat, successit, ut non jam quasi mortuum plangendum putaret, sed propulsato omni moeroris et dubietatis nubilo, tanquam fidelissimum intercessorem apud omnipotentem Dei misericordiam habendum censeret. Hanc revelationem a piae memoriae domino Gerardo quondam priore Claraevallis, postea Everbacensi abbate audivimus, qui quantae veritatis, puritatis et innocentiae vir fuerit, norunt ii qui cum eo conversati sunt, de quo etiam a senioribus Claraevallis referri audivimus, quia cum ad manus beatissimi Bernardi accederet, quatenus se per eum Ordini et domui Claraevallis redderet, idem venerabilis Pater in spiritu Dei loquens
Abbreviated transcription (Latin):
De dõno grufrido monccho dare¬
ualł postea sorẽsi ep̃o ta .xxi.
ancte meõrie dõnus gaufridꝰ
quõdã clareuallẽsis mona¬
chus. et postea sorensis eccłie q̃ ẽ in
sardinia pontifer. et añꝙͣ ad epãtũ¬

Expanded text:
cho Claraevallis, postea Sorensi episcopo. anctae memoriae domnus Gaufridus, quondam Claraevallis monachus, et postea Sorensis Ecclesiae, quae est in Sardinia, pontifex, antequam ad ep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ostiũ quod ad infirmitoriĩ uergit
de oratorio exierũt : et ita cib oculis
ĩtuẽtis euanuerũt Uerũ ĩ eodẽ in¬
firmitorio sener quidã uenerabilis
nus dui lãguerit. s flagella piipa¬
tris tanqͣm filius obediens paciẽ¬
tissiẽ sustiauerat᷑ ͥ qui tũc ĩ extrẽis
positus agonizabat: et post modi¬
cũ tẽporalis uite amaritudinẽ ꝓpe¬
tis uite dulcedie cõmutanit Unde
uir dñi gnufridus qui hec uiderit
ĩdubitanter credidit : quiai ad ĩdi¬
ciuĩ transitus et btĩficacioĩs illius
processio talis apparuit O qm sub¬
limia sũt bona q̃ oculus nõ uidit
nec auris audiuit nec ĩ cor hoĩs as¬
cenderũt que p̃parauit deus hiis qͥ

Expanded text:
per ostium, quod ad infirmitorium vergit, per ostium, quod ad infirmitorium vergit, de oratorio exierunt et ita ab oculis intuentis evanuerunt. Verum in eodem infirmitorio senex quidam venerabilis,nus, diu larguerat, sed flagella pii Patris tanquam filius obediens patientissime sustinuerat; qui tunc in extremis positus agonizabat, et post modicum temporalis vitae amaritudinem perpetis vitae dulcedine commutavit. Unde vir Domini Gaufridus, qui haec viderat, indubitanter credidit quia ad indicium transitus et beatificationis illius processio talis apparuit. O quam sublimia sunt bona, quae oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, quae praeparavit Deus h
Abbreviated transcription (Latin):
apparebãt : qui ꝑ singulos ordines
septẽ atq septẽ dispositi alii añ alio
ordiẽ congruo incedebãt ⁊ Iitoliti ue¬
ro stolis albis amictił singulos ce¬
reos maĩb p̃ferebãt : qui tamẽ ig¬
nei magis qmͣ cerei ẽẽ patebãt.
Derũ subdyaconos tiuĩce p̃ciose: dy¬
aconos aũt dalmatite fulgide deco¬
rabãt. ipõs q presbiteros planete
oloserite insigniter adorncibant.
post eos copiosa turba cãdidatorũ
Ad pltũm gloriosa dei genitrir uirgo
maria subsequebatur: quã btĩ a¬
postoli petrus et iohãnes dextem le¬
uaq comitabantur Ipã uero piissiã
theotochos trinta uenustate tantaq
claritate uoltus et habitus radicibat:
ut ex fulgore de. ipã procedẽte tom ba¬
silita chorustaret. Porro spũs ꝓphe¬
cie qui istr reuelauit loquebatur
interim ĩ corde uidẽtis: et dicebat.
Het ẽ regina celorũ: hec ẽ dnã ange¬
lorũ Transeũtes ergo ita solẽpniter
ut diximus añ gradũ satrariĩ ͥ tãdẽ

Expanded text:
apparebant, qui per singulos ordines septeni atque septeni dispositi, alii ante alios ordine congruo incedebant. Acolyti vero stolis albis amicti, singulos cereos manibus praeferebant, qui tamen ignei magis quam cerei esse parebant. Verum subdiacones tunicae pretiosae, diacones dalmaticae fulgidae decorabant, ipsosque presbyteros planetae olosericae insigniter adornabant: at quoque post eos copiosa turba candidatorum, um vero gloriosa Dei genitrix virgo Maria subsequebatur, quam beati apostoli Petrus et Joannes dextra laevaque comitabantur. Ipsa vero piissima Theotocos tanta venustate, tantaque claritate vultus et habitus radiabat, ut ex fulgore de ipsa procedente tota basilica coruscaret. Porro species quae ista revelabat, loquebatur interim in corde videntis, et dicebat: Haec est Regina coelorum; haec est domina angelorum. Transeuntes ergo ita solemniter, ut diximus, ante gradum sacrarii, tandem
Abbreviated transcription (Latin):
fratrib strẽnue reddẽs : uisionẽ hu¬
iusmoĩ sicut ab eo recepimꝰ bt̃is ocu¬
lis uidẽ meruit. Didebat et ecce pro¬
cessio gloriosa. et splendida q̃ a sep-¬
tẽtrionali parte oratorii quasi de ci-¬
miteĩo ueniẽs et corã prerbitero trã¬
siẽs: et recto itine̾ ad ĩfirmitoriũ tẽ¬

Expanded text:
mino strenue reddens, visionem hujusmodi, sicut ab eo recepimus, beatis oculis aspicere meruit. Videbat, et ecce processio gloriosa et splendida, quae a septentrionali parte oratorii quasi de coemeterio veniens, et coram presbyterio transiens, recto itinere ad infirmitorium te
Abbreviated transcription (Latin):
graturꝰ. Et frm̃ ẽ ita Nã cõualestẽ¬
te illo qui morti prorimꝰ uidebatur:
defũctus ẽ in ip̃o tempore senex quidã
uenerabilis et sanctus renaldꝰ de
cluiãco dictus quẽ et ipẽ miro afftũ
in cristodiligebat Preterca cũ pro
mrẽ defũcta nimiũ foret sollicitus
et diuturnos exitus aquarũ ꝑ ea de¬
ducerẽt oculi eius multri siquidem
collata erut ei grã lac̾marũ flagita¬
bat instanter a dnõ ut sibi de illa re-¬
uelare dignaretur utrũ adhuc ĩ pe¬
nis eẽt cn iã indulgẽtie requiẽ ꝑce¬
pisset Dui uero ĩ hac supplicacioẽ
fatigato : frã ẽ tandẽ dĩnitꝰ uox ad

Expanded text:
graturus. » Et factum est ita. Nam convalescengraturus. » Et factum est ita. Nam convalescente illo, qui morti proximus videbatur, defunctus est in ipso tempore senex quidam venerabilis et sanctus, Renaldus de Cluniaco dictus, quem et ipsum miro affectu in Christo diligebat. Praeterea, cum pro matre defuncta nimium foret sollicitus, et diuturnos exitus aquarum pro ea deducerent oculi ejus, multa siquidem collata erat ei gratia lacrymarum, flagitabat instanter a Domino, ut sibi de illa revelare dignaretur, utrum adhuc in poenis esset, an jam indulgentiae requiem percepisset. Diu vero in hac supplicatione fatigat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmłtis lac̾ius p̃cabatur: ut tãtãdi
Quiꝰ p̃tib et lac̾mis motꝰ pus pat̾
ei ꝑ uisionẽ apparuit: et loco dolenti
manu sua tangẽdo ac bñdicẽdo sig¬
nũ crutis impressit. Cũ uir dei eiugi¬
lasset sancitũ se reperiẽs mire ad cun-¬
tandũ cõualuit et nullũ deincepss
ĩpedimẽtũ ab eadẽ egritudĩe ꝑtulit.
Alio quo tempore contigit ut frater
quidã spiritalis quẽ unice ĩ xpo dili¬
gebat grauit᷑ egrotaret Eratq lan¬
guor fortissimꝰ : ita ut mori putae¬
tur Uñ p̃dcũs uir merore nimiocõ¬
tabescens ⁊ ut uerũ se cõprobaret aĩ¬
cũ lacmosis precib ardent᷑ insistere
cepit ꝓ recuperanda sanitate dilc̃ĩ:
stabat in confractione ĩ cõsptũ dnũ.
Laborãti uero cõtinue ĩ gemitu suo:
ascitit quidã ꝑ uisionẽ et cut En fr̃
ille pro quo afficeris sic sanitati res¬
tituetur : ẜ tamẽ alter quidã quẽ
eque sꝑitaliter diligis loco eiꝰ ẽ mi¬

Expanded text:
in multis lacrymis precabatur, ut cantandi in multis lacrymis precabatur, ut cantandi Cujus precibus et lacrymis motus pius pater, ei per visionem apparuit, et loco dolenti, manu sua tangendo ac benedicendo, signum crucis impressit. Cum vir Dei evigilasset, sanatum se reperiens, mire ad cantandum convaluit, et nullum deinceps impedimentum ab eadem aegritudine pertulit. Alio quoque tempore contigit ut frater quidam spiritualis, quem unice in Christo diligebat, graviter aegrotaret. Eratque languor fortissimus, ita ut mori putaretur. Unde praedictus vir moerore nimio contabescens, ut verum se comprobaret amicum, lacrymosis precibus ardenter insistere coepit, et pro recuperanda sospitate dilecti stabat in confractione in conspectu Domini. Laboranti vero continue in gemitu suo astitit quidam per visionem, et ait: « En frater ille, pro quo sic afficeris, sanitati restituetur; sed tamen alter quidam, quem aeque spiritualiter diligis, loco ejus est mi
Abbreviated transcription (Latin):
nime timẽti deũ de corꝑe egrediẽti:
qnͣto pucamꝰ tripudio qnͣtaue le-¬
ticia exultabit ĩ possessioẽ celestis
prĩe ubi saciabitur dulcissĩa cõdito
dũ isdẽ famulus dei ĩ etclesici
cũ cetẽis fratrib staret ad psallen¬
dũ: cõspicatus ẽ manifeste spiritũ
ĩmũdũ instar symie ꝑmediũ chorũ
trcinseũtẽ Cũq uenisset et staret ante
eũ rdiculai bestia dedignãti oculo res¬
piciẽs illũ atq despiciẽs patulis na¬
rib aliqmdui subsãnabat Que pꝰ¬
qm ab eo ꝑtrãsiit : tandẽ egressa de cho¬
to ulteius nõ cõparuit Infirmabat᷑
cliqñ iste btus homo et circa guttu¬
ris partes graui molestia laborabat
Crestebat languor ĩ dies fcũsq tandẽ
ẽ morb ĩuetenitus : et pene a medi¬
cis desperatus. Uñ eciã cngustiabat᷑
cũo uehemẽter:pro eo maxĩe ꝙ arteri¬
is ab egritudĩe cocrtatis psallẽdi et
tantandi ĩ ecclia uires amisiss ꝓm̃
cõuersus ad btm̃ b̃nardũ ⁊ die noctu

Expanded text:
egredienti, quanto putamus tripudio, quantave laetitia exsultabit in possessione coelestis patriae, ubi satiabitur dulcissima Conditoridem Dei famulus in ecclesia cum caeteris fratribus staret ad psallendum, conspicatus est manifeste spiritum immundum instar simiae per medium chorum transeuntem. Cumque venisset et staret ante eum ridicula bestia, dedignanti oculo respiciens illum atque despiciens, patulis naribus aliquandiu subsannabat. Quae postquam ab eo pertransiit, tandem egressa de choro, ulterius non comparuit. Infirmabatur aliquando iste beatus homo, et circa gutturis partes gravi molestia laborabat. Crescebat languor in dies, factusque tandem est morbus inveteratus, et pene a medicis desperatus. Unde etiam angustiabatur animo vehementer, pro eo maxime quod arteriis ab aegritudine coarctatis, psallendi et cantandi in ecclesia vires amisisset. Proinde conversus ad beatum Bernardum, die noctuque
Abbreviated transcription (Latin):
Odem tꝑe abbas qui ad¬
uenerat. ab epõ cabilo¬
nensi. ad cuiꝰ dyocesim
locus ille ꝑtĩnebat. uirgã pas¬
toralem. tũ cura aĩarũ / uissu p̃¬
dicti legati suscepit/ et monachoᷤ
qui secũ aduenerãt in eodẽ loco
stabilitatẽ firmare regulariter
fecit. sicq eccĩa illa diuino ꝑit
et huãno fauore uallata: apłi¬
ca quo auctoritate munita.
in abbaciã scdm regulã sancti¬
prĩs bndicti disponẽdã surrexit.
haut uero młto post. hec elap̾so
tẽporis spacio molismẽses mo¬
nachĩ uolũtate dnĩ gaufridi ab¬
batis sui qui rouerto successerat.
nũcios ad romanã curiã desti¬
narũt a dnõ papa urbano
importune postulãtes : qͣti nꝰ
prefatus abbas robertus loco
pristino id ẽ molismẽsi ecclesie
redderet᷑. Quorũ importĩta¬
te dñs papa deuictus mãdauit
legato suo uenerabili scilic hu¬
goni ut si fieri poss idẽ ab̾ba ᷤᷤ
reuerteretur. et monachi here¬
mũ diligẽtes in pace cõsisterẽt

Expanded text:
empore abbas qui adenerat, ab episcopo Cabilonensi, ad cujus dioecesim locus ipse pertinebat, virgam pastoralem cum cura animarum jussu praedicti legati suscepit, et monachos qui secum advenerant, in eodem loco stabilitatem firmare regulariter fecit, sicque Ecclesia illa divino pariter et humano favore vallata, apostolica quoque auctoritate munita, in abbatiam secundum Regulam S. Patris Benedicti disponendam surrexit. Haud multo vero post elapso temporis spatio, Molismenses monachi voluntate domni Gaufridi abbatis sui, qui Roberto successerat, nuntios ad Romanam curiam destinarunt, a domino papa Urbano importune postulantes, quatenus praefatus abbas Robertus loco pristino, id est Molismensi Ecclesiae redderetur. Quorum importunitate domnus papa mandavit legato suo, venerabili scilicet Hugoni, ut, si fieri posset, idem abbas reverteretur, et monachi eremum diligentes in pace consisterent.
Abbreviated transcription (Latin):
eterũ qmͣ nõ surdus audi¬
tor sancte regule fueĩt p̃ci¬
ꝑiẽtis ut sic stemus ad psal¬
lendũ. sut mẽs nr̃a cõcordet uoci
nr̃e : ex quod subdimꝰ liquebit
Mos erat ei / ut lcã collacioe cum
eccłam intraret. ostiũ ecclesie ma¬
nu tenẽt. et digitis firmius qua¬
si pro signo preme̾t sicut solent
hoiẽs signũ aut nodũ fac̾e̾ qͣtmꝰ
ꝑ hoc ãmoniti mẽorie arc̾ius imi¬
primãt quod obliuisti nolũt. Cũz
hoc freꝙter faceretͥ quodã die
unus de fratribus cui faĩliaritas
ficio pro disposicione domꝰ ꝑ diẽ
admittere cogor. dico ut foris re¬
maneat i nec mecũ prorsus in
usq cras dicta pͥma. hic eas in¬
ueniã. Quod audĩes frater ille
młtũ edificatus ẽ: nmirũ in

Expanded text:
eterum quam non surdus auditor sanctae Regulae fuerit, praecipientis ut sic stemus ad psallendum, ut mens nostra concordet voci nostrae, ex eo quod subdimus, liquebit. Mos erat ei ut, lecta collatione, cum ecclesiam intraret, ostium ecclesiae manu teneret, et digitis firmius, quasi pro signo premeret, sicut solent homines signum aut nodum facere, quatenus per hoc admoniti, memoriae arctius imprimant, quod oblivisci nolunt. Cumque hoc frequenter faceret, quodam die unus de fratribus, cui familiaritas ficio pro dispositione domus per diem admittere cogor, dico, ut foris remaneant, nec prorsus ingusque dicta prima hic eas inveniam. » Quod audiens frater ille multum aedificatus est, nimirum in
Abbreviated transcription (Latin):
reponi p̃cepit. Ette tid litterã et quo¬
dãmõ mainu palpitãtes probare
possumus bonos eẽ pricificos quĩ
filii dei uotabũtur cũ ecõtrario sicut
suꝑiora huiꝰ capłi declarãt. eniã hii
qui ꝑ religiosã uitã ĩ numero filio¬
rũ dei cõpaitati eẽ uidebãtur. si pa¬
tis et concordie uinculũ ĩ unitcite
firiterne caritaris seruare neglexe¬
rint. celsi noĩs consortio priuentur:
si nõ ocius ad pacis trãquillitatẽ
sine qua deũ nemo uidebit. redire
guat in nobis discordie amaritu¬
dinẽ ⁊ rancoris et maliuolencie pes¬
tes ꝑ quas religiosi cõmuni uita
degentes qñs grauiter ꝑiclitari nos¬
tũtur de cordib nr̃is eliminet: qua¬
tenus õnes uncinimes idipm̃ ĩuicẽ
senciẽtes tr̃iq filii dei cũ simꝰ filii

Expanded text:
reponi praecepit. Ecce ad litteram, et quoreponi praecepit. Ecce ad litteram, et quodammodo manu palpantes probare possumus beatos esse pacificos, quoniam filii Dei vocabuntur ; cum e contrario sicut superiora hujus capituli declarant, etiam ii qui per religiosam vitam in numero filiorum Dei computati esse videbantur, si pacis et concordiae vinculum in unitate fraternae charitatis servare neglexerint, celsi nominis consortio priventur, si non ocius ad pacis tranquillitatem, sine qua Deum nemo videbit , redireguat in nobis discordiae amaritudinem, rancoris et malevolentiae pestes, per quas religiosi communi vita degentes quandoque graviter periclitari noscuntur, de cordibus nostris eliminet: quatenus omnes unanimes idipsum in invicem sentientes, tanquam filii Dei, cum simus filii
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ cõmune referũt᷑. Atuero frater
ille qui paciẽtia sua ũmicũ hoĩe
sid pacẽ cõuerterat. et ĩimitũ dya¬
bolũ sub pedib suis contriuerar ⁊ lo¬
cũ quo celestia misteria cognouerat
tota cuuditate repetẽs ͥ cũ deuotis¬
sime adoraret illic ubi sacros pedes
regine celestis stetisse meminerat:
ad confirmãdã uisionis ueritatẽ mel¬
lifluũ suciuitatis odorẽ quẽ in ipsa
uisione senserat. lapides br̃a uestigi¬
ai fragrancici suci repm̃tãtes. spirare
letus deprehendit. Quod ubi sibbas
ipõ celerius nũciãte cõperit tissũptis
secũ quibusdã religiosis firtrib de¬
signatũ locũ cũ metu et reuerentia
ridiit ⁊ quodq uerbis cuidiercit re¬
b probeus suauitatẽ quippe miri¬
fici odoris narib hauriens: cõmiũ̃¬
cato cũ fratrib siis consilio. eosdẽ
lcpides erui citq in sacrario loco cõ¬
petenti ĩ meõriam tanti miraculi

Expanded text:
in commune referuntur. At vero frater in commune referuntur. At vero frater ille, qui patientia sua inimicum hominem ad pacem converterat, et inimicum diabolum sub pedibus suis contriverat, locum in quo coelestia mysteria cognoverat, tota aviditate revisens, cum devotissime adoraret illic, ubi sacros pedes reginae coelestis stetisse meminerat, ad confirmandam visionis veritatem mellifluum suavitatis odorem, quem in ipsa visione senserat, lapidis beata vestigia fragrantia sua repraesentantes spirare laetus deprehendit. Quod ubi abbas ipso celerius nuntiante comperit, assumptis secum quibusdam religiosis fratribus, designatum locum cum metu et reverentia adiit, quodque verbis audierat, rebus probans, suavitatem quippe mirifici odoris naribus hauriens, communicato cum fratribus suis consilio, eosdem lapides erui, atque in sacrario, loco competenti, in memoriam tanti miraculi
Abbreviated transcription (Latin):
dictis adhibente. magnitudine quiꝑ¬
pe tã gloriosi miraculi estimationẽ
ꝑsone suꝑgrediẽte. ecce ĩ astipulacio¬
nẽ uerittitis maliciosus ille ĩfama¬
tor ĩnocẽtis fratris sui. pallẽs et tre¬
mẽs aduenit: decestandi crimĩs sce¬
nã ĩiuidia cogente fictã pocius ci se
ꝙͣ ueritate subnixã flens et eiulãs
confitetur : seq multis moĩs multo¬
q tꝑe ĩ ꝑsecucionẽ ipũis exarsisse cũ
magna cordis cõtritionẽ deplorat.
Porro requisitus unde illi tc̃ repẽ¬
tina cõpũctio et pcc̃ĩ sui recognicio
cicudisset: respondit se licet indignũ
etidẽ graciai suauissimi adoĩs qua
et ceteros ꝑfusũ fuisse : mor q ut do¬
ni celestis ũctio cordis eius intima
penetiauit ĩ odiũ malitie et amorẽ
mocẽcie mirũ ĩ modũ respirsse.
Abbas cuuidita quibusdã spirituali¬
b seniorib refert: et suꝑ tãtis mi¬
rabilib diuine pietatis gracie dnõ

Expanded text:
dictis adhibente, magnitudine quipdictis adhibente, magnitudine quippe tam gloriosi miraculi aestimationem personae supergrediente, ecce in astipulationem veritatis malitiosus ille infamator innocentis fratris sui pallens et tremens advenit, detestandi criminis scenam livore invidiae cogente fictam potius a se quam veritate subnixam, flens et ejulans confitetur, seque multis modis multoque tempore in persecutionem ipsis exarsisse, cum magna cordis contritione deplorat. Porro requisitus unde illi tam repentina cumpunctio et peccati sui recognitio accidisset, respondit se, licet indignum, eadem gratia suavissimi odoris, qua et caeteros perfusum fuisse, moxque ut doni coelestis unclitiae et amorem innocentiae mirum in modum respirasse. Abbas audita quibusdam spiritualibus senioribus refert, et super tantis mirabilibus divinae pietatis gratiae Domino
Abbreviated transcription (Latin):
tinare ͥ se reũ se miserũ. seq oĩbus
tormẽtis dignũ reputare: frritris q
sui quẽ falso crimine ĩfamauerat
ĩocẽtiã consequẽter btĩficare De¬
niq redargnẽtis se cõscĩe stimulos
ferre nõ ualẽs ꝓposuit ĩ sũo suo se
cib oĩmoda firitus insectacione cessatu¬
rũ: cõtũrati quo fatinoris fribula per
confessionẽ patesticta ad arbitriũ ab¬
batis se e quãta poss hũĩlitate satis¬
facturũ Mane cũt facto fratribus
nõ sine magna ãmiratione inter se
querẽtib quid nã tanti odoris suauitas
quã noctu psallentes senserãt portẽ¬
depet: is qui tanti nisterii conscius eaͥt
abbatẽ secrecius adiit que uiderat q̃¬
q cuidierat simpliciter pandẽs: ip̃aꝵ¬
q horã appcricionis bt̃e dei genitricis
fuisse qua psallẽciũ narib celestis sua¬
utatis fragrãcia ĩfusa ẽ asseuerãs
Abbate uero scupẽte difficiliusq fidẽ

Expanded text:
tinare, se reum, se miserum, seque omnibus tinare, se reum, se miserum, seque omnibus tormentis dignum reputare, fratris quoque sui, quem falso crimine infamaverat, innocentiam consequenter beatificare. Denique redarguentis se conscientiae stimulos ferre non valens, proposuit in animo suo se ab omnimoda fratris sui insectatione cessaturum, concinnati quoque facinoris fabula per confessionem patefacta ad arbitrium abbatis sui, se ei quanta posset humilitate satisfacturum. Mane autem facto fratribus non sine magna admiratione inter se quaerentibus quidnam tanti odoris suavitas, quam noctu psallentes senserant, portenderet. Is qui tanti mysterii conscius erat, abbatem secretius adiit, quae viderat quaeque audierat simpliciter pandens, ipsamque horam apparitionis beatae Dei genitricis fuisse, qua psallentium naribus coelestis suavitatis fragrantia infusa est, asseverans. Abbate vero stupente, difficiliusque fidem
Abbreviated transcription (Latin):
lio uiscera pietatis exhibentẽ et ditẽ¬
tẽ Cito cifferte stolã primã cõpuc̃-¬
tionis et induite illũ ne nudus ãbu¬
let et uideã turpitudinẽ eiusꝰ. et date
anulũ ciureũ cõfessionis ĩ manu eiꝰ.
ut lotus aquis confusionis q̃ gloriã
adducit in salutẽ. quiai ĩ cõfessione
oĩa lauãtur. signaculũ ĩnocencie
recipiat: et date calciamẽta fructuo¬
se penitẽtie ĩ pedes eius. ut cĩbulãs
uias iuisticie de cetero nõ offendat
ad lapides malicie pedes tiffectio¬
nũ suarũ. Enĩuero ubi suaiuissimi
illius odoris fragrãcia que de uir¬
gineo corpore intemerate et ĩma¬
culate dei genitricis erupit. inter
ceteros qui hac gra digni habiti sũ
etiã liuore et odio retrũ pectoris eius
antrũ tetigit: mox uehemẽter cõpũc¬
tus et illo igne quẽ dñs ihus mit¬
tit in terrã salubriter ĩflãmatus. ce¬
pit iã scelus suũ uilitatis lante tru¬

Expanded text:
lio viscera pietatis exhibentem, et dicenlio viscera pietatis exhibentem, et dicentem: Cito afferte stolam primam compunctionis, et induite eum, ne nudus ambulet, et videant turpitudinem ejus, et date annulum aureum confessionis in manu ejus, ut lotus aquis confusionis, quae gloriam adducit in salutem, quia in confessione omnia lavantur, signaculum innocentiae recipiat, et date calceamenta fructuosae poenitentiae in pedes ejus , ut ambulans vias justitiae, de caetero non offendat ad lapides malitiae pedes affectionum suarum. Enimvero ubi suavissimi illius odoris fragrantia, qui de virgineo corpore intemeratae Dei Genitricis erupit, inter caeteros, qui hac gratia digni habiti sunt, etiam livore et odio tetrum pectoris ejus antrum tetigit, mox vehementer compunctus, et illo igne quem Dominus Jesus mittit in terram salubriter inflammatus, coepit jam scelus suum veritatis lance tru
Abbreviated transcription (Latin):
Quis loquetur potencias dñi ͥ au¬
ditas faciet õnes laudes miseracionũ
eius. Uere ĩuestigrbiles sũt uie eius:
et ĩcõprehẽsibilia opera pietatis ipuũs
Liuidus nãq ille detractor et accuscitor
ĩnotẽtis fratris sui. qui ꝙpͣtũ in se fuit
proximi uittĩ pariter et honorẽ cru-¬
delis mẽdacii gladio extuixit: cũ iuste
prorsus terrbili illa sentẽtia ꝑcellen¬
dus fuisset qua dñs dicit aid filios isrł
si ambulaueritis ex aduerso mͥ. ego pͤ
riduersus uos incedã et corripiã uos sep¬
tem plagis ꝓpter scelem uestrri: et illud
de ꝓsalmo. dileristi maliciã suꝑ benig¬
nitatẽ ꝓpterea deus destruet te in finẽ:
tũ hoc inꝙͣ dignus fuiss tuidire. non
tamẽ hoc ciudiuit: s interueniente
paciẽtia innocẽtis fraterne q carita¬
tis pro se pie gemẽtis huĩlima ĩter¬
cessione. pocius audire incruit euã¬
gelicũ illũ prẽmfamilias prodigo fi¬

Expanded text:
Quis loquetur potentias Domini; auQuis loquetur potentias Domini; auditas faciet omnes laudes miserationum ejus? Vere investigabiles sunt viae ejus, et incomprehensibilia opera pietatis ipsius. Lividus namque ille detractor et accusator innocentis fratris sui, qui, quantum in se fuit, proximi vitam pariter et honorem crudelis mendacii gladio exstinxit, cum juste prorsus terribili illa sententia percellendus fuisset, qua Dominus dicit ad filios Israel: Si ambulaveritis ex adverso mihi, ego quoque adversus vos incedam, et corripiam vos septem plagis propter scelera vestra ; et illud de Psalmo: Dilexisti malitiam super benignitatem, propterea Deus destruet te in finem ; cum hoc, inquam, dignus fuisset audire, non tamen hoc audivit; sed, interveniente patientia innocentis, fraternae quoque charitatis pro se pie gementis humillima intercessione, potius audire meruit evangelicum illum Patremfamilias prodigo fi
Abbreviated transcription (Latin):
nrã pendẽs salute me cõmisit Et fr̃
cut Si ergo tu es illa ꝑ quã salus hu¬
mano generi uenit: quã reueretur et
laudat uniuersitas creature ͥ cur q̃so
et tu tãꝙͣ una de ceteris. ipĩs ecĩa ptã¬
tib angelicis honorãdũ caput tuũ
intlinas: Piissima dnã respondit.
Scire debes quia quotiẽs cũq gloria
sancte trinirati cũ metu et reuerencia
exhibetur in terris ͥ totiẽs õnes uirtu¬
tes celorũ cõmouẽtur: et cid laudẽ sui
treatoris excitantur. Diis dictis: uisi¬
o btã tib oculis uidentis sublata ẽ Por
ro tã mirifita nectarri odoris suauita ᷤᷤ.
ecidẽ hora ripparitionis bte uirginis
nõ solũ fratris illius qui merore et
tinrietate tabescebat. uerũeciã tũcto¬
rũ tũc in choro deuote psallẽtiũ pene¬
tralia cordis cideo graciosa inspiracio¬
ne refecit: ut facile daretur intelligi
nõ materialiũ ciromatũ fragrãtiã
illã. s diuine plani fuisse uirtutis

Expanded text:
nostra pendens salute, me commisit. » Et frater nostra pendens salute, me commisit. » Et frater ait: « Si ergo tu es illa, per quam salus humano generi venit, quam reveretur et laudat universitas creaturae; cur, quaeso et tu tanquam una de caeteris, ipsis etiam potestatibus angelicis honorandum caput tuum inclinas? » Piissima Domina respondit: « Scire debes quia quotiescunque gloria sanctae Trinitati cum metu et reverentia exhibetur in terris, toties omnes virtutes coelorum commoventur, et ad laudem sui Creatoris excitantur. » His dictis, visiodoris suavitas eadem hora apparitionis beatae Virginis, non solum fratris illius, qui moerore et anxietate tabescebat, verum etiam cunctorum tunc in choro devote psallentium penetralia cordis adeo gratiosa inspiratione refecit, ut facile daretur intelligi, non materialium aromatum fragrantiam illam, sed divinae plane fuisse virtutis:
Abbreviated transcription (Latin):
modulo tuo ymitator effectus. aduer¬
sarii tui uiolentiã nõ solũ equanimit
tolerasti: uerũeciũ salutis eius piam
sollicitudinẽ gerẽs in luctu et lacrimis
teipm̃ pro eo ĩ cõspcũ diũ huĩliare nõ du¬
bitaisti Quaꝓpter noueris me ob sin¬
terã fidei tuc deuocionẽ: tã tibi gloriã
qmͣ emulo tuo ueniã u dnõ ĩpetrusse.
frater uero qui cid tantã secrctorũ celes-
tiũ celsitudinẽ tidmissus fuerat. ut cũc¬
tis ordinib angelorũ reuerẽdã mr̃e
dnĩ. crarneis otulis uideret: nil territꝰ
neq enĩ turbari poteuit qui suauita
tis et securitatis mrẽm uidebat: fidu¬
cialiter dixit ad eã Obsecro dña: que
es tu que sic dignanter loqueris ad cor
seruuli tui ÷ uel quis ẽ iiuenis iste qui
terũ ẽ: Ego sũ inquit maria mater¬
filii dei ÷ iuuenis uero iste c̃ iohãnes en
angelista: cuius caistis obsequiis be-¬
nignissimꝰ filius meus in cruce pro

Expanded text:
modulo tuo imitator effectus, advermodulo tuo imitator effectus, adversarii tui violentiam non solum aequanimiter tolerasti, verum etiam salutis ejus piam sollicitudinem gerens, in luctu et lacrymis temetipsum pro eo in conspectu Domini humiliare non dubitasti. Quapropter noveris me, ob sinceram fidei tuae devotionem, tam tibi gloriam, quam aemulo tuo veniam a Domino impetrasse. » Frater verolsitudinem admissus fuerat, ut cunctis ordinibus angelorum reverendam matrem Domini carneis oculis videret, nil territus neque enim turbari poterat, qui suavitatis matrem et securitatis videbat, fiducialiter dixit ad eam: « Obsecro, Domina, quae es tu, quae sic dignanter loqueris ad cor servuli tui; vel quis est juvenis iste qui tecum est?--Ego sum, ait, Maria Mater Dei; juvenis vero iste Joannes est evangelista, cujus castis obsequiis, benignissimus Filius meus in cruce pro
Abbreviated transcription (Latin):
batur uero eã iuuenis splendidissimus:
celesti et ipẽ gloria insigniter adornat᷑
Interĩ dũ finito psalmo fratres gloriã
fancte trinitati dicerẽt. et sicut moris est
ob reuerẽtiã sũme maiestatis õnes ꝑit̾
inclinarã subsisat btã uirgo ÷ sublimis¬
simũq uerticẽ cui nõ adequabitur õnis
treatur excepta dũtaxat illa que in sa¬
tro et de sacro uirginadi utero ipũis si
uerbo dei in unitatẽ ꝑsone cissũpta est.
illũ ĩꝙͣ tam huĩlẽ ꝙͣ celsũ uerticẽ reuerẽ¬
ter submisit: et quousq frẽs gloria prĩ
et filio et spiritui sãcto ꝑdicerẽt. tamꝙͣ
uere huĩlis tincilla dñi. inclinis ꝑman¬
sit. Post hec erigẽs se uultũq ad frẽm
in angustia constitutũ dirigẽs: melli¬
flius uerbis consolcita ẽ eũ dicens. Ho¬
et simaritudo meroris quo cor tuũ ue¬
hemẽter riffligitur recedat si te. quiti ẽ
mertes oꝑi tuo : qui sũme ĩnotẽtie al¬
tissimeq taritatis diũ ac filii mei pro

Expanded text:
batur vero eam juvenis splendidissimus, coelesti et ipse gloria insigniter adornatus. Interim dum finito psalmo fratres gloriam sanctae Trinitati dicerent, et sicut moris est, ob reverentiam summae majestatis omnes pariter inclinarent, substitit beata Virgo, sublimissimumque verticem, cui non adaequabitur omnis creatura, excepta duntaxat illa quae in sacro et de sacro virginali utero ipsius a Verbo Dei in unitatem personae assumpta est, illum, inquam, tam humilem quam celsum verticem reverenter submisit, et quousque fratres Gloria Patri, et Filio, et Spiritui sancto perdicerent, tanquam vere humilis ancilla Domini inclinis permansit. Post haec erigens se, vultumque ad fratrem in angustia constitutum dirigens, mellifluis verbis consolata est eum, dicens: « Hoet amaritudo moeroris quo cor tuum vehementer affligitur recedat a te, quia est merces operi tuo, qui summae innocentiae altissimaeque charitatis Domini ac Filii mei, pro
Abbreviated transcription (Latin):
nequiter cõcmauerat frem suũ neqͥ¬
cius insimulãs ⁊ ut quẽ decus ĩnocẽ¬
cie gloriosũ reddebat: pessimi mẽdacii
fermẽto corrupta fama si fieri posẜ
huiliciret. Ubi uero frater accusatus
in causam uoctitus ẽ: sciens scriptũ
quia crudelis ẽ qui famã negligitꝰ
se huiꝰ crimĩs sibi consciũ nõ ẽẽ inge¬
nue protestatus ẽ : se q ad cõproban¬
dã ĩnocẽciã suã eramẽ quodiũq pla¬
cuiss spontanea uolũtate subiturũ.
Quia tamẽ sensũ cordis humani
nõ solũ ad faciendũ ẜ eciã tid suspi¬
tandũ de altero malũ. ab adolescẽ¬
tia pronũ nouerat: uerbũ semel e¬
missum occasionẽ scandali de se in¬
firmis dedisse. grauiter doluit: et q̃
secure cũ aipło dicere potercit glorici
nr̃a hec ẽ testimoniũ conscĩe nr̃e¬

Expanded text:
nequiter concinnaverat, fratrem suum nequnequiter concinnaverat, fratrem suum nequius insimulans, ut quem decus innocentiae gloriosum reddebat, pessimi mendacii fermento corrupta fama, si fieri posset, humiliaret. Ubi vero frater falso accusatus in causam vocatus est, sciens scriptum quia crudelis est, qui famam negligit, se hujus criminis sibi conscium non esse ingenue protestatus est, seque ad comprobandam innocentiam suam examen quodcunque placuisset, spontanea voluntate subiturum. Quia tamen sensum cordis humani non solum ad faciendum, sed etiam ad suspicandum de altero malum ab adolescentia pronum noverat, verbum semel emissum occasionem scandali de se infirmis dedisse, graviter doluit, et qui secure cum Apostolo dicere poterat: Gloria nostra haec est: testimonium conscien
Abbreviated transcription (Latin):
iste et huilis frater consciẽ sue presta¬
bendo alterã: hoc totũ ꝑuersus et tũ¬
midus ille sinistre interpretãdo. suꝑ¬
bie cõtẽptuiq suo deputaibat: ꝙͣtoq
is efferos aĩmos eius paciẽtia suci
lenire tẽptabat: tãto ille malicie su¬
e suriis agitatus. ad ꝑsequẽdũ ĩno¬
centẽ. misero luiore magis ac ma¬
gis incẽdebatur Hinc ftm ẽ ut uer-¬
sus in amaritudine uitis aliene. scm
ꝓphunare. ius proscribere. fas nephã¬
q confũdere nõ uereretur: dũmõ il¬
lius quẽ scelestissimo ꝑ sequebatur¬
odio trrĩquillitatẽ turbare. graĩz ob¬
nubilare. famãq offuscare potiuss
Cemẽs nãq ĩuictũ robur mẽtis col¬
luctatoris sui de tũctis nequicie sue
adĩuẽtionib sublimiter trĩphare.
fortiq paciencie pede. malicie sue col¬
lũ talcare: suriori seuẽs ĩuidia. ab¬
batẽ suũ lupus seuissimꝰ ouẽ mẽtitus
adiit. detestandi cuiusdã crimis quod

Expanded text:
iste et humilis frater conscientiae suae praestaiste et humilis frater conscientiae suae praestabendo alteram, hoc totum perversus et tumidus ille sinistre interpretando superbiae contemptuique suo deputabat, quantoque is efferos animos patientia sua linire tentabat, tanto ille malitiae suae furiis agitatus ad persequendum innocentem misero livore magis ac magis accendebatur. Hinc factum est, ut versus in amaritudinem vitis alienae, sanctum profanare, jus proscribere, fas nefasque confundere non vereretur, dum modo illius, quem scelestissimo odio persequebatur, tranquillitatem turbare, gratiam obnubilare famamque fuscare potuisset. Cernens namque invictum robur mentis colluctatoris sui de cunctis nequitiae suae adinventionibus sublimiter triumphare, fortique patientiae pede malitiae suae collum calcare, acriori saeviens invidia abbatem suum lupus saevissimus ovem mentitus adiit, detestandi cujusdam criminis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
radices de corde fratris extirpauit
et quẽ diu pacienter sustinuerat
uiolentissimũ ꝑsecutorẽ. deuotissim
recipe meruit obsecũdatorẽ Igit᷑
ĩ monasterio quodã cistertiẽsis or¬
dinis contigit cliqñ inter duos qͦs¬
dc̃i frritres dissentionis et odii semi¬
naria caiust simultatis cuiusdam
pullulare Uerũ uno eorũ in maili¬
cia discordie ꝑseuerãte ͥ alter ꝑ gra¬
tiã dei cito resipiscẽs. quod male in
se pullulare recognouit: rastio cõ¬
pũctionis eradicare ꝙͣtotius festina¬
uit Quãtoq maliuolus ille dã¬
culis seu aꝑtis insectacionib irrisi¬
onib detractionib ue frĩs ãm ad
amaritudinẽ ꝑducere intebatur̾.
tanto iste in hũilitate timoris dei
semetip̃m submittẽs. liuoris et ĩpa¬
tiẽtie stimulos quos in corde ipsius
aduersarius exaicuere tẽptabat: cõ¬
fitendo flendo et orando uigilãter
retũdebat. Uerũ quid nõ mortalia
pectora cogis et liuoris et ĩuidie exe¬
trabilis tãbes: Quod enĩ paciens

Expanded text:
rde fratris exstirpavit; et quem diu patienter sustinuerat violentissimum persecutorem, devotissimum recipere meruit obsecundatorem. Igitur in monasterio quodam Cisterciensis Ordinis contigit aliquando inter duos quosdam fratres dissensionis et odii seminaria, causa simultatis cujusdam, pullulare. Verum uno eorum in malitia discordiae perseverante, alter per gratiam Dei cito resipiscens, quod male in se pullulare cognovit, rastro conpunctionis eradicare quantocius festinavit. Quantoque malevolus ille culis seu apertis insectationibus, irrisionibus detractionibusve fratris animum ad amaritudinem perducere nitebatur, tanto iste in humilitate timoris Dei semetipsum submittens, livoris et impatientiae stimulos, quos in corde ipsius adversarius exacuere tentabat, confitendo, flendo et orando vigilanter retundebat. Verum, quid non mortalia pectora cogis, livoris et invidiae exsecrabilis tabes? Quod enim patiens