comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alue inguimnari a ualdeuastari et hunc morbui usque ad ludunensim uicũ octauũ nomine fiusse celerit̃ propalatum
Sedrex acsibonis sacerdos prouidensremedia quacicutrices peccatoris uulgimederent᷑ iussit ompopulũ ad ecdes ũ conuienire et
rogationes sunma cũdeuotione celebrare emhil alud inisi ues endinsi panẽ irdeceaceum cuma quamunda sumi iugilis que ad¬
et instanter omne subet quodeo tẽpore itagestũẽ Ptridiũ enim ipsius elemosinis largius solido precurrentibus itadeitinct
populo formidabat utia tunc nonrex tantu sedetia sacerdos diniputaretur. tota spemsuã in dm̃ miscrationẽ trans findens et
ipsoiactans Cogitationes quȩ ei suꝑueniebant aquo eas effectui traditata fidei integritate putabat. Nãcelebre tunca fide

Expanded text:
a luae inguinaria valde vastare et hunc morbum usque ad Lugdunensim vicum Octavum nomine fuisse caeleriter propalatum a luae inguinaria valde vastare et hunc morbum usque ad Lugdunensim vicum Octavum nomine fuisse caeleriter propalatum . Sed rex acsi bonus sacerdus providens remedia, qua cicatrices peccatoris vulgi mederentur, iussit omnem populum ad eclesiam convenire et rogationes summa eum devotione celebrare et nihil almd in usu vescendi nisi panem ordeacium eum aqua munda adsumi, vigiliisque adesse instanter omnes iobet. Quod eo tempore ita gestum est. Per triduum enim ipsius elimosinis largius solito praecurrentibus, ita de cuncto populo formidabat, ut iam tunc non rex tantum, sed etiam sacerdus Domini putaretur, totam spem suam in Domini miseratione transfundens et in ipso iactans cogitationes, quae ei superveniebant, a quo eas effectui tradi tota fidei integritate putabat. Nam caelebre tunc a fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta qualitatẽ culpȩ excusati reldantur Hocetiã huic addi placuit pactioni ut si qua pars p̃sentia statuta subqua¬
cũque calliditate tepore quocũq transcenderit omnia bene fitia tã rȩꝓmissa quã in p̃senti conlata ãmittat: et illi
ꝓficiat qui iiuo labilit omnia supra scriptaseruauerit etsit des agram̃ torũ obiligatiane inomnibus al solita. hisitaq
omnibus definitis iurant partes ꝑdiommi potentis nomen. et in separabilẽ trinitatẽ ueldiuina omnia. actremendũ iucdicii-
semina que superius scriptasunt absque ullo dolo malo uel fraudis ingenio in uio labilit seruaturos facit pactiones
subđ IIIIR decembris annoxxvi regni doninigunt hc hrani regis
pseaut rex ut sepe diximus mnelemosinis magnus inuigiliis atquẽ ieiunus prapintuserat . Natun ferebatur masiliam

Expanded text:
iuxta qualitate culpae excusati reddantur. Hoc etiam huic addi placuit pactione, ut, si qua pars praesentia statuta sub quaiuxta qualitate culpae excusati reddantur. Hoc etiam huic addi placuit pactione, ut, si qua pars praesentia statuta sub quacumque calliditate tempore quocumque transcenderet, omnia benificia tam repromissa quam in praesenti conlata amittat, et illi proficiat, qui inviolabiliter omnia supraseripta servaverit; et sit de sacramentorum obligatione in omnibus absoluta. His itaque omnibus definitis, iurant partes per Dei omnipotentes nomen et inseparabilemTrinitatem vel divina omnia ae tremendum diem iudicii, se omnia quae superius scripta sunt absque ullo dolo malo vel fraudis ingenio inviolabiliter servaturus. Facta pactio sub die IIII. Kal. Decembris, anno XXVI. regnum domni Gunthchramnipse autem rex, ut saepe diximus, in elymosinis magnus, in vigiliis atque ieiuniis prumptus erat. Nam tunc ferebatur, Masiliam
Abbreviated transcription (Latin):
doꝓpitiante uoluerint stabilit conseruetur Et quic quid unicuiq fideliũ inutriusq regno ꝑlegẽ etustitiã redibetur
nullũ p̃iudiciũ patiat᷑ sedliceat resdebitas possidere at querecipere. et si aliquid cuicũq ꝑ int̃regna sineculpa tultũẽ
audentia habita. restauretur. eideid quod munificentias pcȩdentiũ regũ unus quisqusq transitũ gloriosȩ menoriedom¬
nichlot haruregis possedit cũ securitate passideat : et quodex inde fidelibus ꝑsonis ablatũ est dep̃senti recipiat Etquia int̃
prefatos reges pura et simplexẽ indi nomine concordia inligata conuenit inutraq regno utrius q fidelibustã ꝓcausis p-¬
lcis quã priuatis quicuĩq uoluerit amhulare ꝑuium nullis tẽporibus denegetur Similit̃conuenit ut nullus alterius
leudis nec sollicitet. necuenientes excipiat quodsi forsitan paliqua acdnissione partemalterã crediderit &petendam

Expanded text:
opitiante voluerint, stabiliter conservetur. Et quicquid unicuique fidelium in utriusque regno per legem et iustitiam redebetur, nullum praeiudicium patiatur, sed liceat res debetas possedere atque recipere; et si aliquid cuicumque per Interregna sine culpa tultum est, audientia habita, restauretur. Et de id, quod per munificentias praecedentium regum unusquisque usque transitum gloriosae memoriae domni Chlothari regis possedit, cum securitate possedeat. Et quod exinde fidelibus personis ablatum est, de praesenti recipiat. Et quia inter praefatus regis pura et simplex est in Dei nomen concordia inligata, convenit, ut in utroque regno utriusque fidelibus, tam pro causis publicis quam privatis quicumque voluerit ambulare, pervium nullis temporibus denegetur. Similiter convenit, ut nullus alterius leudis nec sollicitet nec venientes excipiat. Quod si forsitan pro aliqua admissione partem alter am crediderit expetenda,
Abbreviated transcription (Latin):
Erant em̃ibitune ut tdoemnus legatibode grsi lus filiusmum molini suesionici eteuantius filius dr nami arelatensis cib
gripplo genere fruncus quieleuantes de cpulo sopore sedemeont ꝓquiȩte Quodcũ senore urbis nuntita fuissent qer
bodegr s lo gladiopeutiunt similt etonantiũ quib ante ostius metatis pseratis grppho adrepti armacipieris quiseũern
pesst ad osdicens quagesta fuissent nosignoramus etate soti niteneris mei quia dim peratore dirat suerort gladios

Expanded text:
Erant enim ibi tunc, ut diximus, legati Bodigysilus, filius Mummolini Sessionici, et Euantius, filius Dinami Arelatensis, et hic Erant enim ibi tunc, ut diximus, legati Bodigysilus, filius Mummolini Sessionici, et Euantius, filius Dinami Arelatensis, et hic Gripo genere Francus, qui, elevantes de epolo, sopore se dederant pro quiete. Quod cum seniore urbis nuntiata fuissent quaegrediente Bodigysilo gladio percutiunt, similiter et Euantium. Quibus ante ostium metatus prostratis, Gripo, adrepta arma, cum pueris qui secum erant processit ad eos, dicens: 'Quae gesta fuissent, nos ignoramus, et ecce! socii iteneris mei, qui ad imperatorem directi fuerant, gladio sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Eprippho aut̃ abimperato remauricioredi ens hec nuntiauit quod an nosuperiore cũ adeptonauigio cũsocissiuss
portũ attigisset cairtaginẽ magnã ingressisunt Vbidũ morarentur uissionẽ operientes prȩfecti quiaderant qu
imperataris presentiã a dire deberent Vnus puerorũ euan scilicet quicũ eodẽ alierat direptã speciem demanu cuius d
negotiatoris metato detulit quemille ꝓsecutus cuius reserant raddi sibirem ppriã flagitabat Sedisto differente
die indiẽ hoc iurgiũ in maus ppagaretur quadi die negotiator puerũillũ in platea repperit ad p̃hensaq: uestim̃toeuf
coepitdicens Quia nonane laxiberis prius quã res quas uolent᷑ dripuistime aeditionirestituas atillegxcutere sede eu
mbus conatus nondubitut ereptoglado homi nẽt rucidare etfatim adimetatũ regressus neacaperuit socus quiaegesta fue

Expanded text:
Gripo autem ab imperatore Mauricio rediens, haec nuntiavit, quod anno superiore, cum, adepto navigio, cum sociismagnam ingressi sunt. Ubi dum morarentur, iussionem opperientes praefecti qui aderant, qualiter imperatoris praesentiam adire deberent, unus puerorum, Euanti scilicet, qui cum eodem abierat, direptam speciem de manu cuiusdam negutiatoris metato detulit. Quem ille prosecutus cuius res erant, reddi sibi rem propriam flagitabat. Sed isto differente, cum de die in diem hoc iurgium in maius propagaretur, quadam die negutiator puerum illum in platea repperit, adpraehensumque vestimento eius, tenere coepit, dicens, quia: 'Non a me laxaberis, priusquam res, quas violenter deripuisti, meae dicione restituas'. At ille excutere se de eius manibus conatus, non dubitavit erepto gladio hominem trucidare, et statim ad metatum regressus est nec aperuit sociis quae gesta fuerant.
Abbreviated transcription (Latin):
lustausutsoruanus ei scilicet utdepgenietua pignusretuentes obiscius ł acilius resistentes inimicis terminos urbiũs
rude sensare studeanis Atille gausis nuntio t heocdoberdũ filiu suũ seniorẽ illuc dirigendũ deftnat cuiconi
domesticis maoribus atq nutricuis uelomnib quia dexetendũseruitiũ regale erant necossarii delegatis iñ sesexi

Expanded text:
e filiis tuis, ut serviamus ei, scilicet ut de progenie tua pignus retenentes nobiscum, facilius resistentes inimicis, terminus urbis e filiis tuis, ut serviamus ei, scilicet ut de progenie tua pignus retenentes nobiscum, facilius resistentes inimicis, terminus urbis tuae defensare studeamus'. At ille gavisus nuntio, Theudoberthum, filium suum seniorem, illuc dirigendum distinat. Cui comitibus, domesticis, maioribus atque nutriciis vel omnibus qui ad exercendum servitium regale erant
Abbreviated transcription (Latin):
deurcha abftra heret adpre hensomater operturio arche suꝑuerticẽ eius inlisit. Quodcũ in fortitud ne premeret
at que gulam eiis axis inferiorita adter reret utetia oculi ad repandũ paratiessent ex clamauit un a puellarũ quae
erat intrinsecus uoce magna dicens Currite quȩso currite et cedominamea a genẽtricesua grauiter suggillatur Etmn¬
rumpentes cellulã quicorã foribus eorũ praestu labantur aduentũ erutã ab iiminenti interitu puellam eduixerun foris
Postistauero inter tas dem inimititiȩ uehiementius pullulantes et nondecilia caus a maxime nisi quiarigundis
adulteria sequebatur. sepertum eis dem rixae etcaedes erant
gitur amnoquoq: supra regnisui childeberthus rȩx morabatur cũ coniuge. et natresua in fraterminũ urbisqu

Expanded text:
de arca abstraheret, adpraehenso mater operturio arcae, super cervicem eius inlisit. Quod cum in fortitudine praemeret de arca abstraheret, adpraehenso mater operturio arcae, super cervicem eius inlisit. Quod cum in fortitudine praemeret atque gulam eius axis inferior ita adterreret, ut etiam oculi ad crepandum parati essent, exclamavit una puellarum, quae erat intrinsecus, voce magna, dicens: 'Currite, quaeso, currite; ecce ! domina mea a genetrice sua graviter suggillatur'. Et inrumpentes cellolam, qui coram foribus eorum praestulabantur adventum, erutam ab imminente interitu puellam adduxerunt foris. Post ista vero inter easdem inimicitiae vehementius pullulantes, et non de alia causa maxime, nisi quia Rigundis adulteria sequebatur, semper cum eisdem rixae et caedes erantgitur anno quo supra regni sui Childeberthus rex morabatur cum coniuge et matre sua infra terminum urbis qu
Abbreviated transcription (Latin):
hac causa iuberet mandata remit teret. Sed protinus epistolã cumauctoritate miserunt nepapulus turonicus ꝑreuerentiuã
scĩmartini des criberetur . Quibus relictis statimuiri quiad haec missifuerant ad patria sunt regres si
Digundis aut filia chilperici. cum sepius matri calumnias inferret diceret que seesse dominã. genetricẽ qͥ sua seruire
deberi et multis eam. eit rebro conuitiis lacessiret adinterdũ pugnisse ala pas que cederent : ait ad eam mater
Quidimi hi molesta es filia: etteres patristui quae penesme habentur acipe etutere utlibet Etingressa in regesto rese¬
raut artam nomilibus ornamentisq praetiosis refertu dequacũ dutis sime res duersas extrahens filiae adsftanti por¬
nigeret ait adeam̃ laenĩ lassa tasum inmitte tu inquid mnanũ etece quo dinueneris Cum que illa in mis brachiores

Expanded text:
hac causa juberet, mandata remitteret. Sed protinus epistolam cum auctoritate miserunt, ne populus Turonicus pro reverentia hac causa juberet, mandata remitteret. Sed protinus epistolam cum auctoritate miserunt, ne populus Turonicus pro reverentia sancti Martini describeretur. Quibus relectis, statim viri qui ad haec missi fuerant, ad patriam sunt regressiRigundis autem, filia Chilperici, cum saepius matri calumnias inferret diceritque, se esse dominam, genetricemque suam servitio redeberit, et multis eam et crebro convitiis lacesserit ac interdum pugnis se alapisque caederent, ait ad eam mater: 'Quid mihi molesta es, filia ? Ecce res patris tui, quae penes me habentur, accipe et utere ut libet'. Et ingressa in registo, reseravit arcam monilibus ornamentisque praetiosis refertam. De qua cum diutissime res diversas extrahens filiae adstanti porregeret, ait ad eam: 'Iam enim lassata sum; inmitte tu', inquid,'manum et eiece, quod inveneris'. Cumque illa, inmisso brachio, res
Abbreviated transcription (Latin):
depopulo turonico ullũ tributum publicũ redderet. Post cuius obitum sigiberthus rex hanc urbem tenuit Necullius
haecurbs ad grauata congemuit: Nunc aut̃ potestati uraẽ est utrũ censeatis tributũ annon seduidete nea liquid noce¬
atis sicontra eius sacramentũ ambulare disponitis Haet medicente responderunt ete librũ praemanibus habemus
inquo census hue populo e inflictus łtego aio Liber hic aregis thes auro delatus non est Necunqua pertat c̃ualut amas
Nonest mru enim sipinimitiis horũcuuũ incuius cũq: lomo re seruatus est iudicabit enid superes quiꝓspdus¬
cuiũ nror hunc posttanti temporis trans acto spatio ꝓtulerunt Dum aut̃ hec agerent᷑ audimnifilius quilibrũ ipsum
protulera t ipsadie a frebre correptus dietertia expir a uit Post heo nos trans ini sinus nuntios ad regẽ utquid de

Expanded text:
de populo 454 Turonico ullum tributum publico redderet. Post cujus obitum Sigibertus rex hanc urbem tenuit, nec ullius de populo 454 Turonico ullum tributum publico redderet. Post cujus obitum Sigibertus rex hanc urbem tenuit, nec ullius haec urbs aggravata congemuit. Nunc autem potestatis vestrae est, utrum censeatis tributum, an non: sed videte ne aliquid noceatis, si contra ejus sacramentum ambulare disponitis. Haec me dicente responderunt: Ecce librum prae manibus habemus, in quo census huic populo est inflictus. Et ego aio: Liber hic a regis thesauro delatus non est, nec unquam per tot convaluit annos. Non est mirum enim si pro inimicitiis horum civium, in cujuscunque domo reservatus est. Juium nostrorum hunc post tanti temporis transactum spatium protulerunt. Dum autem haec agerentur, Audini filius, qui librum ipsum protulerat, ipsa die a febre correptus, die tertia exspiravit. Posthaec nos transmisimus nuntios ad regem, ut quid de
Abbreviated transcription (Latin):
populus hic sacramentũ dedit : Similit̃ etiã etille cumiuramento promisit ut leges consuetudinesq nouas populoñ in fligeret
sedinil loqͣuondã subpatris dominationẽ statu uixerant hi ipsohiceos deinceps retineret . neque ullã nouã ordinationem
sein flicturũ supereos quod ꝑtineret adspoliũ spopondit: Ga isouero comes eius eiusdẽ temporis accepto capitulario
quem anteriores scriptores fecis se commemorauimus tributa coepit exigere. Sed abeo fronio epõ prohibitus cũexaca
prauitate ad regis direxit praesentiã ostendens capitulariũ in quo tributa continebantur Sedrex ingemes cens acme¬
tuens uirtutẽ sci martini ipsum incendio tradidit Aureos exactos basilicae sci martini remisit. Obtestans ut nullus

Expanded text:
populus hic sacramentum dedit; similiter etiam et ille cum juramento promisit, ut leges consuetudinesque novas populo non infligeret, populus hic sacramentum dedit; similiter etiam et ille cum juramento promisit, ut leges consuetudinesque novas populo non infligeret, sed in illo quo quondam sub patris dominatione statu vixerant, in ipso hic eos deinceps retineret; neque ullam novam ordinationem se inflicturum super eos, quod pertineret ad spolium, spopondit. Gaiso vero comes ejusdem temporis accepto capitulario, quod anteriores scriptores fecisse commemoravimus, tributa coepit exigere: sed ab Eufronio episcopo prohibitus, cum exacta pravitate ad regis direxit praesentiam, ostendens capitularium in quo tributa continebantur. Sed rex ingemiscens, ac metuens virtutem sancti Martini, ipsum incendio tradidit: aureos exactos basilicae sancti Martini remisit, obtestans ut nullus
Abbreviated transcription (Latin):
Ehildeberthus uerorex descriptoros in pictauo inutor
maroueo epõ uissit abire idesefiorentianũ muiore domus reginȩ etromulfũ palati isui comitẽ uescaliaet populis censum
quentem pore patris reddiderat. factaratione imoueta reddere debieret Multienm & his defuntisfiuenun etobloc¬
uiduis orfansque ac debilibus tributi pondus insiderat Quodhidiscutientes ꝑordinẽ rex lantes pauperes ac in firmos illos
quosiustinȩ conditio tributarios dabat. censapublico subdiderunt etsic turomnus sunt delati Sedcum populis tributariam
functionẽ infligere uellent dicentes quia librũ premanibus haberent qualit̃ sub anteriorũ regũ tempore dissoluisent
Respondemus nos dicentes descriptã urbẽ turonicã chlot hari i regis tempore manifestũ esse. librique illi a dregis presentiã
abierunt sed tinpunc to ꝑtimorẽ sc̃i martini antistis rege incensi sunt : Post mortẽ uero chotharii regis charibertho regȩ

Expanded text:
ero rex discriptores in Pectavo, invitante Maroveo episcopo, iussit abire, id est Florentianum maiorem domus reginae et Romulfum palatii sui comitem, ut scilicet populus censum, quem tempore patris reddiderat, facta ratione, innovata re, reddere debviduis, orphanisque ac debilibus tributi pondus insederat: quod hi discutientes per ordinem, relaxantes pauperes ac infirmos illos, quos justitiae conditio tributarios dabat, censu publico subdiderunt, et sic Turonis sunt delati. Sed cum populis tributariam functionem infligere vellent, dicentes quia librum prae manibus haberent, qualiter sub anteriorum regum tempore dissolvissent, respondimus nos, dicentes: Descriptam urbem Turonicam Chlothacharii regis tempore manifestum est, librique illi ad regis praesentiam abierunt; sed compuncto per timorem sancti Martini antistitis rege, incensi sunt. Post mortem vero Chlothacharii regis, Chariberto regi
Abbreviated transcription (Latin):
Exitũ uero chnẽni. inposterũ scripsimꝰ Albenꝰ quoq rex lango bardorũ : chlothsindã filiã
regis accepit. Obut aut̃ in iuriosus ep̃s urbis turoniȩ decimo & septimo epis copatꝰ sui anno:
macliauũ int̃ficere. Conp̃hensũ atq catenis honeratũ incarcere retinebat Qui ꝑ
felicẽ nã neticũ ep̃m amorteliberatꝰ ẽ . Post hȩc iurauit fratrisuo utei fidelis e&̃ sed
nesscio quocasu : sacram̃tũ in rũpereuoluit Qđ chanao sentiens : iterũ eũ ꝑsiquebat᷑
A tille cũ se euadere ñ posseuider& : paliũ comitẽ regionis illius fugit nomine chonomor ẽ
I scũ sentir& ꝑsecutores eiꝰ ad ꝓpinquare : subterra eũ in loco abscondit. Cõponens desuꝑ
exmoretumulũ : paruũq: eisspiraculũ reseruans undealitũ resumere possit. Ad¬
uenientib: aut̃ ꝑsecutorib: eiꝰ : dixer̃ Eccchic macliauus mortuus atq: sȩpultꝰ iac&

Expanded text:
gobardorum Chlotsindam filiam regis accepit. Obiit autem Injuriosus episcopus urbis Turonicae decimo et septimo episcopatus sui anno: Macliavum interficere, comprehensum atque catenis oneratum in carcere retinebat, qui per Felicem Namneticum episcopum a morte liberatus est. Posthaec juravit fratri suo, ut ei fidelis esset; sed nescio quo casu sacramentum irrumpere voluit: quod Chanao sentiens, iterum eum persequebatur. At ille, cum se evadere non posse videret, post alium comitem regionis illius fugit, nomine 144 Chonomorem. Is cum sentiret persecutores ejus appropinquare, sub terra eum in loculo abscondit, componens desuper ex more tumulum, parvumque ei spiraculum reservans, unde halitum resumere posset. Advenientibus autem persecutoribus ejus dixerunt: Ecce hic Macliavus mortuus atque sepultus jac
Abbreviated transcription (Latin):
quã metua dulcedo xpetiit Etrequirens iirũ diuitẽ atq s apientẽ : quẽ tuȩ sorodi deberẽ ad¬
sungore : Nichil mnelius quã maipsũ muenis ltaq noueris: q tã comiugẽ accipi: qđ tibidisplicet

Expanded text:
quam me tua dulcitudo expetiit. Et requirens virum divitem atque sapientem, quem tuae sorori deberem adquam me tua dulcitudo expetiit. Et requirens virum divitem atque sapientem, quem tuae sorori deberem adiungere, nihil melius quam me ip
Abbreviated transcription (Latin):
eniq: ipserex dediuersis mulierib: septẽ filios habuit Id ẽ deingudȩ gunthariũ childericũ chari
berthũ gunthchramnũ si geberthũ & chlothsindã filiã. Dea regunde uero sorore ingundis
chilpericũ. Degunsinã habuit chrãmũ. Quȩ aut̃ causa fuerit utuxorissuȩ soror ẽ accipera : dicã
Qũ ia ingundã in c̃iugio accepiss& : & tã unico amore diligor& : suggestionẽ ab ea accepit dicens ł ec
latua suggerat audiat dñisms̃rex: Prȩcor ut sororimȩȩ seruȩ uraẽ utilẽ atq habentẽ uirũ ordinar
dignemini. Vnde non humiliter sed potius ex altata serui re fidelius possim: Qđ ille audiens cũ eã
nimiũ luxuriostis : in amore a regundis incedit & ad uillã inqua ipsa residebat dirigit. łaq sibi
in matrimonio sotiauit. Qua accepta : adingundẽ rediens: ait. Tractaui mertedẽ illã implere

Expanded text:
 III. Chlothacharius denique ipse rex de diversis mulieribus septem filios habuit, id est de Ingu III. Chlothacharius denique ipse rex de diversis mulieribus septem filios habuit, id est de Inguberthum, Gunthchramnum, Sigyberthum et Chlothsindam filiam; de Aregundem vero, sororem Ingundis, Chilpericum; de Chunsinam habuit Chramnum. Quae autem causa fuerit, ut uxoris suae sororem acciperet, dicam. Cum iam Ingundem in coniugio accipisset et eam unico amore diligeret, suggestionem ab ea accepit, dicentes: 'la tua suggerat, audiat dominus meus rex. Praecor, ut sorore meae, servae vestrae, utilem atque habentem virum ordinare dignimini, unde non humilier, sed potius exaltata servire fidelius possem'. Quod ille audiens, cum esset nimium luxoriosus, in amore Aregundis incedit et ad villam, in qua ipsa resedebat, dirigit eamque sibi in matrimonio sociavit. Quae accepta, ad Ingundem rediens, ait: 'Tractavi mercidem illam inplere,
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ chrothigildis regina plena dicrũ bonisq operib: p̃dita apudurbem turonicã obut
Tẽpore in iuriosi ep̃i : quȩ parisius cũ magno psallentio deportata in sacnerioba silice sc̃ĩ p&ri
ad latꝰ chlodo uechi regis sȩpulta ẽ afiliis suis childeberto atq chlotharioregib: Nam
ba silicã illã ipsa construxerat inqua & geno uefabeatissima ẽ sepulta
eniq: chlotharius rex indixerat . ut om̃s ȩccłȩ regnisui tertiã partẽ fructuũ fisco dis¬
soluerent. Quod li c& inuiti cũ om̃s epĩ consensissent . atq: subscripsissent. uiriliter
hocbeatꝰ iniuriosus respuens subscribere dedignatꝰ .ẽ dicens. Si uolueris resdĩ tollere
dñ sregnũ tuũ uelocit̃ aufert. Quia iniquũ ẽ ut pauperes quos tuo debes alere orreo
ab eorũ stipȩ : tua orrea repleant᷑ Et iratꝰ contra regẽ : Nec ualedicens abscessit Iunc
motꝰ rex : timens &iã uirtutẽ beati martini : misit posteũ cũ n

Expanded text:
gitur Chrotechildis regina plena dierum, bonisque operibus praedita, apud urbem Turonicam obiit, tempore Injuriosi episcopi: quae Parisios cum magno psallentio deportata, in sacrario basilicae S. Petri, ad latus Chlodovechi regis sepulta est a filiis suis, Childeberto atque Chlothachario regibus. Nam basilicam illam ipsa construxerat, in qua et Genovefa beatissima est sepulta. II. Denique Chlothacharius rex indixerat, ut omnes Ecclesiae regni sui tertiam partem fructuum fisco dissolverent. Quod, licet inviti, cum omnes episcopi consensissent atque subscripsissent, viriliter hoc beatus Injuriosus respuens subscribere dedignatus est, dicens: Si volueris res Dei tollere, Dominus regnum tuum velociter auferet: quia iniquum est, ut pauperes quos tuo debes alere horreo, ab eorum stipe tua 142 horrea repleantur. Et iratus contra regem, nec valedicens abscessit. Tunc commotus rex, timens etiam virtutem beati Martini, misit post eum cum m
Abbreviated transcription (Latin):
ninille siss& pectauis abut erantenim dies sc̃ĩ quadra gesime inqua soctos
cuniculorũ sepe comedit Dis positis uero actionib: quib in bł marciues peitauos

Expanded text:
anhelus esset, Pictavis abiit. Erant enim dies sanctae Quadragesimae, in qua fetus anhelus esset, Pictavis abiit. Erant enim dies sanctae Quadragesimae, in qua fetus cuniculorum saepe comedit. Dispositis vero actionibus, quibus in kalendis Martiis
Abbreviated transcription (Latin):
reseder& domumipsam quae clauis ad fixerat dissic& ipsos quoque clauescino
maniciquitunc eodem aduenerant in pletisfollibus portant annonas euer¬
tunt & cuncta de uastant. Seddumhaec roccolenus agit adõ percutitur:
morboque regio croceus effectus mondit a asperaremitit dicens Nisihodie pie¬
ceritis guntronnum ducem debaslica itacuncta uirentia quȩ sant cir caurbem
ut lignus fiat aritrolocus ille interim adienitdies sc̃s epiphanue & hicnugi
acmagistorqueri coepit . Tunc accepto asus consilio amne trans acto adciuita¬
tem accedit: Denque cumpsallentes de etcła egressi ad scam basilicam pro¬
pcrirent hic post crucem precedentibus signis equo superpositus serebatur
Verum ubiba slicam scam intront moxfuror minantis increpult re¬
gressesque adecelesiam nihilcibieadie accipere potuit exinde cũualde

Expanded text:
resideret, domum ipsam, quae clavis affixa erat, disfixit. Ipsos quoque clavos resideret, domum ipsam, quae clavis affixa erat, disfixit. Ipsos quoque clavos nici, qui tunc cum eodem advenerant, impletis follibus portant, annonas evertunt, et cuncta devastant. Sed dum haec Roccolenus agit, a Deo percutitur, morboque regio croceus effectus, mandata aspera remittit, dicens: Nisi hodie projeceritis Guntchramnum ducem de basilica, ita cuncta virentia quae sunt circa urbem atteram, ut dignus fiat aratro locus ille. Interim advenit dies sanctus Epiphaniae, et hic magis ac magis torqueri coepit. Tunc accepto a suis consilio, amne transacto, ad civitatem accedit. Denique cum psallentes de ecclesia egressi ad sanctam basilicam properarent, hic post crucem praecedentibus signis, equo superpositus ferebatur. Verum ubi basilicam sanctam introiit, mox furor minantis intepuit: regressusque ab ecclesia, nihil cibi ea die accipere potuit. Exinde cum valde
Abbreviated transcription (Latin):
dus obtenuit. multiaut̃ & aliidehis quise deregione sigiberti adhil pericũ tradidert
udiebus roccolenus abhilperico missus toronus aduenit cum magna iactan. uii
Itia & ultraligerem castraponens nontios ad nos direxit ut scilic& guntrã¬
nus quitunc demorte theotberti in p&ebatur abasilica scã deberemus extrahere
qđ si non faceremus & ciuitatem & om̃a suburbana eius iuber& incends cioncrema¬
re: Queaudito misimus ad eum legationẽ dicentes. haec ab antiquo facta non fuis¬
se quȩ hic fieride poscebat. sed ner modo permittiposse ut basilicascã uiolar&᷑
Qđ si fier& nec sibi fore prosperum necregi qui haec iussa mandass&. met uer&
magis scĩtatem antestitis cuius uirtus hesterna die paralitica mem¬
bra direxiss& Nihil his ille formidans cũmindomo ec desie ultra ligerẽ

Expanded text:
dus obtinuit. Multi autem et alii de his qui se de regno Sigiberti ad Chilpericum tradiderant, dus obtinuit. Multi autem et alii de his qui se de regno Sigiberti ad Chilpericum tradiderant, cepit. IV. His diebus Roccolenus ab Chilperico missus, Turonis advenit cum magna jactantia, et ultra Ligerim castra ponens, nuntios ad nos direxit, ut scilicet Guntchramnum, qui 205 tunc de morte Theodoberti impetebatur, a basilica sancta deberemus extrahere. Quod si non faceremus, et civitatem, et omnia suburbana ejus juberet incendio concremari. Quo audito mittimus ad eum legationem, dicentes: Haec ab antiquo facta non fuisse, quae hic fieri deposcebat; sed nec modo permitti posse, ut basilica sancta violaretur. Quod si fieret, nec sibi fore prosperum, nec regi qui haec jussa mandasset; metueretque magis sanctitatem antistitis, cujus virtus hesterna die paralyticam direxisset. Nihil ex his ille formidans, cum in domo ecclesiae ultra Ligerim
Abbreviated transcription (Latin):
puerum de super iactare precepit . posuitq opertorio fossam humore pleuit se pe¬
litq eos uiuentes dicens qui a non frustraui iuramentum meum ut non sẽ pararenT
hii insempiternum Quae cum sacerdotinontiata fuissent cucurrit uelociter & im¬
crepans hominem uix obtinuit ut detegerentur uerũ tam̃ puerũ uiuum extrax̃
puellam uero repperit suffocatam. Intalibus enĩ operibus ualde nequissimus
erat. Nullam habens aliã potiu sutilitatem nisi in cachinnis acdolis omnibus que
peruersis rebus. Vnde non inmeritotaliter excessit auita. quitalia gessit cumfru¬
ereturhancuitam qđ inposterũ digesturisumus. Siggo quoque referendari¬
us quia nulum regis sigibertitenuerat & abhilperico rege ita prouocatus erat
ut seruitium qđ tẽ pr̃ fr̃is suihabuerat obtiner&. adhildebertum regem sigiberti
filium. relicto hilperi cotransiuit resque eius quas insessionico abuerat. anseuual¬

Expanded text:
puerum desuper jactari praecepit: positoque opertorio, fossam humo replevit, sepepuerum desuper jactari praecepit: positoque opertorio, fossam humo replevit, sepelivitque eos viventes, dicens: Quia non frustravi juramentum meum, ut non separarentur hi in sempiternum. Quae cum sacerdoti nuntiata fuissent, illuc cucurrit velociter, et increpans hominem, vix obtinuit ut detegerentur. Verumtamen puerum vivum extraxit, puellam vero reperit suffocatam. In talibus enim operibus valde nequissimus erat, nullam aliam habens potius utilitatem, nisi in cachinnis ac dolis, omnibusque perversis rebus. Unde non immerito taliter excessit a vita, qui talia gessit cum frueretur hac vita, quod in pasterum digesturi sumus . Siggo quoque referendarius, qui annulum regis Sigiberti tenuerat et ab Chilperico rege provocatus erat, ut servitium quod tempore fratris sui habuerat, obtineret, ad Childebertum regem Sigiberti filium relicto Chilperico transivit, resque ejus quas in Suessionico habuerat, Ansoal
Abbreviated transcription (Latin):
pendi ecclesusdĩ Nonenĩ poteris eos accipere nisiut fidem facias de ꝑma¬
nente eorum coniunctione similiter ut & deomni poena corporali liberi
maneant repromittas. Atille cumdiu ambiguus cogitatione siluiss& tander
conuersus ad sacerdotem posuit manus suas suꝑ altarium cumiuramentodicens
quia nũ quã erunt ameseparandi sed potius ego fatiam ut in hac coniunctione ꝑ¬
maneant. Quae quam mibhi molestum fuerit ut absq mei consilii conuenienti
ista sint gesta. llud tamen libens amplector quod nechic ancillam alterius
ne que haec extranei seruum acceperit
agens abscessit ad domum suã & statimius sit elidere arborem truncatũ q colũ¬
nameis ꝓcapita cuneo scissam precepit ex cauare effosamq in altitudinẽ trium aut
quattuor pedum humum de poniuasiub& in foueã ibi que puellã ut mortuã componens

Expanded text:
pendi aeclesiis Dei; non enim poteris eos accepere, nisi ut fidem facias de permapendi aeclesiis Dei; non enim poteris eos accepere, nisi ut fidem facias de permanente eorum coniunctione; similiter et ut de omni poena corporali liberi maneant repromittas'. At ille, cum diu ambiguus cogitatione siluisset, tandem conversus ad sacerdotem, posuit manus suas super altarium cum iuramento, dicens, quia: 'Numquam erunt a me separandi, sed potius ego faciam, ut in hacconiunctionepermaneant, quia, quamquam mihi molestum fuerit, quod absque mei consilii coniventia ista sint gesta, illud tamen libens amplectur, quod nec hic ancillam alterius neque haec extranei servum acceperit.agens, abscessit ad domum suam; et statim jussit elidi arborem, truncatamque columnam ejus per capita cuneo scissam praecepit excavari, effossaque in altitudine trium aut quatuor pedum humo, deponi vas jubet in foveam. Ibique puellam ut mortuam componens,
Abbreviated transcription (Latin):
nefandȩ mala gerebat. Nam sunte eum ut ad sol& conuiuio utenti puercere¬
ũ tenuiss& nudare eius tibias facebat atque tam diu in hiscereo cõprimi. donec
lumine priuaretur Iterũ cũ inluminatus fuiss & similiter faciebat usque
dum tote tibiȩ famuli tenentis exurerentur: Qđsiuocem emit ter& aut side
locoillo alia parte mouere conatus fuiss& nudusilico gladius inminelut. fiebatq
ut hoc flente iste magna leticiȩ exultar&. Aiebantenĩ quidam quod eo
tempore duode famulis eius ut sepe contingit mutuo seamore dilexisse ui¬
rumscilic& & puellã Cumque haec dilectio ꝑ duorũ annorum uteo ãplius
spatia traher&ur coniuncti pariter ecdesiam p&ierunt. Qđ cũ rauchingus
comperiss& acceditad sacerdotem loci rogat sibi protinus red disuos famulos
excusatos. Tunc sacerdos aitadeum Nostienim quae ueneratio debeat in¬

Expanded text:
nefanda mala gerebat. Nam si ante eum, ut adsolet, convivio utenti puer cerenefanda mala gerebat. Nam si ante eum, ut adsolet, convivio utenti puer cereum tenuisset, nudari eius tibias faciebat atque tamdiu in his cereum comprimi, donec lumine privaretur; iterum cum inluminatus fuisset, similiter faciebat, usque dum totae tibiae famuli tenentes exurirentur. Quod si vocem emittere aut se de loco illo alia in parte movere conatus fuisset, nudus ilico gladius imminibat, fiebatque, ut, hoc flente, iste magna laetitia exultaret. Aiebant enim quidam, quod eo tempore duo de famulis eius, ut sepe contingit, mutuo se amore dilixisse, virum scilicet et puella. Cumque haec dilectio per duorum annorum aut eo amplius spatio traheretur, coniuncti pariter aeclesiam petierunt. Quod cum Rauchingus conperisset, accedit ad sacerdotem loci; rogat, sibi protinus reddi suos famulos excusatus. Tunc sacerdos ait ad eum: 'Nosti enim, quae veneratio debeat in
Abbreviated transcription (Latin):
rexpropter coniugationem brunihildissuspectũ habere coepit. merouechumfi¬
lium suum dicens. hoc proelium eius nequitia surrexissẽ spoliatumque ab ar¬
mis datiscustodibus libere custodire precepit. tractans quid de eo inposterũ
ordinar&. Godinus autem quȩ sorte sigiberti se adhilpericum transtulerat¬
& multis ab eomuneribus locupletatus est capudbellustius fuit. sed incãpouic¬
tus primus fugadilabitur. Villas uero quas ei rexafisco insessi onĩ territorio
indulserat abstulit & basilicȩ contulit beatime dardi Ipse quoque godinus
non post multum tempus repentina morte preuentus interut. Cuius coniugẽ
rauhingus accepit omniuanitate repletus suꝑbiatumidus. elatione pro¬
teruus quise itacum subiectis a gebat ut non cognoscer& in sealiquid humanita¬
tis habere. sed ultra modum humane malitiȩ atque stulticiȩ in suos deseuiens

Expanded text:
rex propter conjugationem Brunichildis, suspectum habere coepit Merovechum firex propter conjugationem Brunichildis, suspectum habere coepit Merovechum filium suum, dicens, hoc praelium ejus nequitia surrexisse: spoliatumque ab armis, datis custodibus libere custodiri praecepit, tractans quid de eo in posterum ordinaret. Godinus autem, qui a sorte Sigiberti se ad Chilpericum transtulerat, et multis ab eo muneribus locupletatus est, caput belli istius fuit; sed in campo victus, primus fuga dilabitur: villas vero quas ei rex a fisco 203 in territorio Suessionico indulserat, abstulit, et basilicnon post multum tempus repentina morte praeventus, interiit. Cuius coniugem Rauchingus accepit, vir omni vanitate repletus, superbia tumidus, elatione protervus, qui se ita cum subiectis agebat, ut non cognusceret in se aliquid humanitatis habere, sed ultra modum humanae malitiae atque stultitiae in suos deseviens,
Abbreviated transcription (Latin):
illidolose eũ putantes fucereñ crederent iurcuiteis dicens s̃ inquid¬
diuoluntas fuerit & ipse hos separare non conatur haec illi s acram̃tis
accipientes debasilica eigressi sunt ex osculatisque & dignanter acceptis
un saut emibidem commorarentur collectialiquide cãpania sessionas
urbe mad grediuntur. fugataque exca fredegunde regina ad que hlodou¬
um filium hilperici uolebant sibi subdereciuitatem: Qđ ut hilpericusrex
comperit cũ exercitu illuc direxit mittens nuntios nesibiiniuriam facerent᷑
& exciduum de utroque a euenir& exercitu illiautem neglegentes
parantur ad bellum. commisique in proelio inualuit pars hilpericiato
fugauit partem sibi aduersam multos exeastrenuos ad que ut iles uiros ꝓster¬
nens fugatosque reliquos sessionas ingreditur Quȩ post quam acta sunt

Expanded text:
illi dolose eum putantes facere, non crederent, juravit eis dicens: Si, inquitilli dolose eum putantes facere, non crederent, juravit eis dicens: Si, inquit, voluntas Dei fuerit, ipse hos separare non conaretur. Haec illi sacramenta audientes, de basilica egressi sunt, exosculatisque et dignanter acceptis, , Suessionas rediit. III. Cum autem ibidem commorarentur, collecti aliqui de Campania, Suessionas urbem aggrediuntur, fugataque ex ea Fredegunde regina, atque Chlodovecho filio Chilperici, volebant sibi subdere civitatem. Quod ut Chilpericus rex comperit, cum exercitu illuc direxit, mittens nuntios ne sibi injuriam facerent, et excidium de utroque eveniret exercitu. Illi autem haec negligentes, praeparantur ad bellum: commissoque praelio invaluit pars Chilperici, atque fugavit partem sibi adversam, multos ex ea strenuos atque utiles viros prosternens, fugatisque reliquis Suessionas ingreditur. Quae postquam acta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
detulerat abstulit Filias uero eius meledus urbe tenere precepit
lera fecit qđ in sequenti qualiter auirtute beatimartini protantis malis
quȩ gessit percussus interut memorabimus. Ii
il pericus uero filiumsuum mero uechum cũ exercitũ pectauis dirigit
IAt illerelicta ordinatione patristoro nus uenit ibique & diesscõspasche
tenuit: Multũ enĩ regionem illam exercitus eiusuas tauit Ipse uerosi¬
mulans ad matremsuam ire uelle hrothomacũ p&ut & ibibrunihil de
regine coniungitur eam quoque sibi inmatrimonio sotiauit: Haecaudi
ens hilpericus qđ sclic& contrasas. legẽ que canonicã uxorẽ patruia ceps¬
sedd ualde amarus dicto citius ad supra memoratum oppidũ dirigit. Atille
cũ haec cognoruss& qđ eosdem separare discerner& adbasilicã sc̃imartini
que suꝑ muros ciuitatis ligneis tabulis fabricata est confugium faciuat
Re uero adueniens cũ ii multis in geniis cos e ii de uu ferre inter&ur &

Expanded text:
detulerat, abstulit: filias vero ejus Meldis urbe teneri praecepit. detulerat, abstulit: filias vero ejus Meldis urbe teneri praecepit. lera fecit: quod in sequenti qualiter a virtute beati Martini pro tantis malis quae gessit, percussus interiit, memorabimus. II. Chilpericus vero filium suum Merovechum cum exercitu Pictavis dirigit. At ille relicta ordinatione patris, Turonis venit, ibique et dies sanctos Paschae tenuit. Multum enim regionem illam exercitus ejus vastavit. Ipse vero simulans ad matrem suam ire velle, Rothomagum petiit, et ibi Brunichildi reginae conjungitur, eamque sibi in matrimonio sociavit. ens Chilpericus, quod scilicet contra fas legemque canonicam uxorem patrui accepisset, valde amarus dicto citius ad supra memoratum oppidum dirigit. At ille, cum haec cognovissent, quod eosdem separare decernerit, ad basilicam sancti Martini, quae super murus civiRex vero adveniens, cum in multis ingeniis eos exinde auferre niteretur, et
Abbreviated transcription (Latin):
tat. illud qđ apłs in homine agi meminit exerce. ut sp̃s concupiscat ad¬
uersus carnem &uitia uirtutibus cedant & tu liber capitituo idẽ xp̃o
seruias qui quondam radicimalorũ seruieras conpeditus. Igitur inter¬
empto sigibertorege apud uictoriacum uillam brunihildis regina cum
filiis parisius resedebat Qđ factum cum adeandẽ perlatum fuis s&
& conturbata dolore acluctu quid ager& ignorar&. gundo aldus
dux ad prehensum hildebertum filium eius paruulum furtimabstu¬
lit ereptumque ab inminente morte collectisq: gentibus suꝑquas pa¬
ter eius regnũ tenuerat regem instituit uixlustro actatis uno. lamper¬
acto quidie dominicatalis regnare coepit Annoigitur regnieius primo¬
hilpericus rex parisiusuenit ad prehensamque brunihildem apud hro¬
thoma gensem ciuitatem in exilio trusit thesaurosqueeius quos parisius

Expanded text:
tat, illud quod Apostolus in hominem agi meminit, exerce, ut spiritus concupiscat adtat, illud quod Apostolus in hominem agi meminit, exerce, ut spiritus concupiscat adversus carnem, et vitia virtutibus cedant, et tu liber capiti tuo, id est Christo, servias, qui quondam radici malorum servieras compeditus. I. Igitur interempto Sigiberto rege apud Victoriacum villam, Brunichildis regina cum filiis Parisios residebat. Quod factum cum ad eam perlatum fuisset, et conturbata dolore ac luctu, quid ageret ignoraret, Gundobaldus dux apprehensum Childebertum filium ejus parvulum furtim abstulit, ereptumque ab imminenti morte, collectisque gentibus super quas pater ejus regnum tenuerat, regem instituit, vix lustro aetatis uno jam peracto: qui die dominici Natalis regnare coepit. Anno igitur primo regni ejus, Chilpericus rex Parisios venit, apprehensamque Brunichildem apud Rothomagensem civitatem in exsilium trusit, thesaurosque ejus quos Parisios
Abbreviated transcription (Latin):
prumptuariis uinum triticũ oleũq:redundat Intesauris au¬
rum atque argentum coaceruatur. unũ uobis deest. qđ pacem
non habetis. dĩ gratiam indigetis. Cur unus tollit alterisuũ cural¬
ter concupiscit alienũ: cauete illud quaeso apłi. si ab inuicem mor¬
detis & comeditis uidete neab inuicem consumamini Scrutamini di¬
ligenter ueterum scripta: & uidebitis quid ciuilia bella parturiunt
Requirite quid de carthaginensibus scribat orosius. quicum post septin¬
gentos annos subuersam dicat ciuitatẽ & regionẽ eorũ addidit quae
reseam diu conseruauit: concordia: Quaeres eam posttanta destru¬
xit tempora: discordia Cauetediscordiam. cauete bella ciuilia. quae
uos populumque uestrum expugnant Quid aliud sperandumerit pisi
cũ exercitus uester caeciderit uossine solat iorelicti atque agentibus
aduersis oppressi protinus corruatis Sitibi orex bellũ ciuile delec¬

Expanded text:
promptuariis vinum, triticum, oleumque redundat; in thesauris aupromptuariis vinum, triticum, oleumque redundat; in thesauris aurum atque argentum coacervatur. Unum vobis deest, quod pacem non habentes, Dei gratia indigetis. Cur unus tollit alteri suum? cur alter concupiscit alienum? Cavete illud, quaeso, Apostoli: Si invicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consumamini . Scrutamini diligenter veterum scripta, et videbitis quid civilia bella parturiant. Requirite quid de Carthaginensibus scribat Orosius: qui cum post septingentos annos subversam dicat civitatem et regionem eorum, addidit: « Quae res eam tandiu servavit? concordia. Quae res eam post tanta destruxit tempora? discordia. » Cavete discordiam, cavete bella civilia, quae vos populumque 201 vestrum expugnant. Quid aliud sperandum erit, nisi cum exercitus vester ceciderit, vos sine solatio relicti, atque a gentibus adversis oppressi protinus corruatis? Si te, o rex, bellum civile delec
Abbreviated transcription (Latin):
EDETME BEUORUM CIUILIUM DIUERSI TATES
quae francorum gentem & regnum ualde proterunt me mo¬
prae dixit initio iamuidemus. Consurget pater
infilium. filius in patrẽ. frater in fratrẽ ꝓximus in propinquũ
Debebant enimeos exẽpla anteriorum regũ terrere ut quidi¬
uisi statim abinimicis sunt interempti. Quotiens & ipsa urbs urbiũ
& totius mundi capud iniensbella ciuilia diruit. Quȩ cessanterur sũ
quasi ab humo surrexit : ut inam &uos o reges in his proelia inquibus
parentes ur̃i desudauerunt exercimini ut gentes uestra pace con¬
territi. uris uiribus premerentur. Recordamini quid capud uic¬
toriarum uestrarũ hlodoue us fecerit quidiuersos reges inter¬
fecit noxias gentes elisit: patrias subiugauit quarũ regnũ uo¬
bis integrum inlesumque reliquih& cum hoc facer & neque aurum
neque argentum sicut nunc intes auris uestris habebat. Quid agitis
quid queritis quid non habundatis indomibus dilitiȩ suꝑcrescuntꝰ. in

Expanded text:
det me bellorum civilium diversitates quae Francorum gentem et regnum valde proterunt, memode dolorum praedixit initio, jam videmus. Consurgit pater in filium, filius in patrem, frater in fratrem, proximus in propinquum . Debebant enim eos exempla anteriorum regum terrere, qui ut divisi, statim ab inimicis sunt interempti. Quoties et ipsa Urbs urbium, et totius mundi caput, iniens bella civilia, ruit! quo cessante, rursum quasi ex humo surrexit. Utinam et vos, o reges, in his praeliis, in quibus parentes vestri desudaverunt, exerceremini, ut gentes vestra pace conterritae, vestris viribus premerentur. Recordamini quid caput victoriarum vestrarum Chlodovechus fecerit, qui adversos reges interfecit, noxias gentes elisit, patrias gentes subjugavit: quarum regnum vobis 200 integrum illaesumque reliquit. Et cum hoc faceret, neque aurum, neque argentum, sicut nunc est in thesauris vestris, habebat. Quid agitis? quid quaeritis? quid non abundatis? In domibus deliciae supercrescunt; in
Abbreviated transcription (Latin):
huc illuc que sert᷑tur cũ que amisso solacio remorũ hastilia lancea rũ uifu¬
dũ aluei desefica reme a reconatur. nauis subpedib de hiscit . & unius cu¬
ius que ferrũ quod contrase toliebat pectori defigitur. Etnsueracio cuino¬
ti appro priis iaculis interimuntur unus tamen exipsis qui ed̃in crepaba
neista commiterent : remansit inlesus. quod si hocquis fortuitu euenis¬
se udicau: cernat unũ in sontẽ plurimis euassee de noxus. quibus inten¬
focti monachi ipsos &c res suas ex alueo detrahentes illos sepelientes resdon
bent̃ commouit &bellũ ciuileor dicens contrafratrẽ suũ hilperichum
ire distinat : qđ audiens hilporichus ad fratrẽ suum guntramnã legatos
mitit qui coniuxti pariter fedus in eunt ut nullus fragrẽ suuingu
perirt si nore sed cũ sigibertus gentes illas ad ducens ueniscoe guepet¬
ihus dealia parte cũsuo exercitu resider& nec haber& rex sigibeso

Expanded text:
huc illucque feruntur. Cumque amisso solatio remorum, hastilia lancearum in fuhuc illucque feruntur. Cumque amisso solatio remorum, hastilia lancearum in fundum alvei defixa, remeare conarentur, navis sub pedibus eorum dehiscit, et uniuscuiusque ferrum, quod contra se tenebat, pectori defigitur, transverberatique cuncti a propriis iaculis interimuntur. Unus tantum ex ipsis, qui eos increpabat ne ista committerent, remansit inlaesus. Quodsi hoc quis fortuitu evenisse iudicat, cernat, unum insontem plurimis evasisse de noxiis. Quibus interfectis, monachi ipsos et res suas ex alveo detrahentes, illos sepelientes, res dobentur commovit, et bellum civili ordiens, contra fratrem suum Chilpericum ire distinat. Quod audiens Chilpericus ad fratrem suum Gunthchramnum legatus mittit. Qui coniuncti pariter foedus iniunt, ut nullus fratrem suum perire sinerit. Sed cum Sigyberthus gentes illas adducens venisset et Chilpericus de alia parte cum suo exercitu resederet, nec haberet rex Sigyberthus
Abbreviated transcription (Latin):
detra uint ili sacerdo tes dñi extoto corde uenera tist & audestꝰ
istiñ solũ audiunt sed eiam ꝑsecuntur illimonasteria. &c ec cle¬
sias ditauert̃ istieas diruunt ac sub uertunt quid delata monas¬
terio referam in quobeatimartini habentur reliquice cũ ad eum
unu cuneus hostiũ aduentarec & fluuiũ quiꝓpinquus est t ransire
disponere ut monasteriũ spoliar& clamauert monachidicentes
Nolite obarbari nolite hunc transire beatienĩ martini istud est mo¬
nasteriũ. haec audientes multic̃punti aditimore regressist. Vigmiti
tamem ex ipsis qui ñ ietuebant dm̃ neq beatũ c̃fesorẽ honorabant
ascenden tes nauem. illuc trans grediuntus . & inimi costimulante mona¬
choscedunt monasteriũ euertunt resqued iripiunt dequib faci¬
entes sarcinas nauimponunt ingressi quefluuium ꝓtinꝰ uibrante canna

Expanded text:
detrahunt. Illi sacerdotes Domini ex toto corde venerati sunt, et audierunt; detrahunt. Illi sacerdotes Domini ex toto corde venerati sunt, et audierunt; isti non solum non audiunt, sed etiam persequuntur. Illi monasteria et ecclesias ditaverunt; isti eas diruunt ac subvertunt. Quid de Latta monasterio referam, in quo beati Martini habentur reliquiae? Cum ad eum unus cuneus hostium adventaret, et fluvium, qui propinquus est, transire disponeret, ut monastirium spoliaret, clamaverunt monachi dicentes: 'Nolite, o barbari, nolite huc transire; beati enim Martini istud est monasterium'. Haec audientes multi, conpuncti a Dei timore, regressi sunt. Viginti tamen ex ipsis, qui non metuebant Deum neque beatum confessorem honorabant, ascendentes navem, illuc transgrediuntur et, inimico stimulante, monachos caedunt, monasterium evertunt resque diripiunt; de quibus facientes sarcinas, navi inponunt. Ingressique fluvium, protinus vibrante carina,