comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocitatũ fẽrũt. rex termis ab hostilio. quĩtus a Romulo cde sa¬
binis egit trium phũ. Quo bello filiu suũ annos xiiiiͣ matum̃p.
quod hostẽ manu peusserat. & ꝓ concione laudauit &s bulla au¬
rea p̾textaq donauit. insigniens puerũ ultra annosfortẽ p̾miis
uirilitatis & honoris. Nam sicut pretexta magratuu: ita bulla
gestamẽ erat triũphantiu: quã in mum̃pho ꝓrese gerebãt in¬
clusis intra ea remediis: que crederẽt adu̾sus inuidiã ualẽtissima.
Hinc deductus mos ut p̾texta & bulla ĩ usu pueroꝵ nobiliu
usurparent᷑. id omen ac uota ꝯciliande uirtutis ei similis: cui pri¬
mis ĩ annis munera ista cesserũt. Alii putant eũdem pͥscum
cũ is statũ ciuiũ solertia ꝓuidi pͥncipis ordinaret: cultũ quoq
ingenuoꝵ pueroꝵ inter p̾cipua duxisle insatuisseq ut patri¬

Expanded text:
vocitatum ferunt, rex tertius ab Hostilio, quintus a Romulo, de Savocitatum ferunt, rex tertius ab Hostilio, quintus a Romulo, de Sabinis egit triumphum: quo bello filium suum annos quattuordecim natum, quod hostem manu percusserat, et pro contione laudavit et bulla aurea praetextaque donavit, insigniens puerum ultra annos fortem praemiis virilitatis et honoris. Nam sicut praetexta magistratuum, ita bulla gestamen erat triumphantium, quam in triumpho prae se gerebant inclusis intra eam remediis quae crederent adversus invidiam valentissima. Hinc deductus mos ut praetexta et bulla in usum puerorum nobilium usurparentur ad omen ac vota conciliandae virtutis ei similis cui primis in annis munera ista cesserunt. Alii putant eundem Priscum, cum is statum civium sollertia providi principis ordinaret, cultum quoque ingenuorum puerorum inter praecipua duxisse, instituisseque ut patri
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ querenti. Mouet eĩ Auienus noster noĩs questionem.
M ita originẽ eus efflagitat. tanqͣ̃ fides ab eo generis exigen¬
da sit. Nam cũ nullus sit. qui appellet᷑ suo noĩe uł togatus uł
trabeatus uł palludatus. cur p̾textatus nom̃ habeat᷑ postulat in
medui ꝓferri. Sed & cũ posti inscriptũ sit delphici templi & uniꝰ
e nũo septẽ sapientũ cadẽ sit ista sentẽtia. sticõ si gEarton. quid
ĩ me scire extimãdus sim. si nom̃ ignoro: cuiꝰ mͥ nũc & origo &
causa dicenda ẽ. Tullus hostilius rex romanoꝵ tertiꝰ debellatis
ctruscis sellã curulẽ lictoresq & togã pietam atq p̾textam
que ĩsignia magr̃atuu etruscoꝵ erant. pͥmus ut rome hrẽntur
inscituit. S pͥtextam illo seculo puerilis nõ ufurpabat etas erat
eĩ ut cetera que enuaui honoris habitus. Si postea Tatquiniꝰ
demarati exulis chorinthii filius priscus. quẽ quidẽ Lucumanẽ

Expanded text:
torem quaerenti. Movet enim mihi Avienus noster nominis quaestionem torem quaerenti. Movet enim mihi Avienus noster nominis quaestionem et ita originem eius efflagitat tamquam fides ab eo generis exigenda sit! Nam cum nullus sit qui appelletur suo nomine vel togatus vel trabeatus vel paludatus, cur praetextatus nomen habeatur postulat in medium proferri. Sed et cum posti inscriptum sit Delphici templi, et unius e numero septem sapientum eadem sit ista sententia γνῶθι σεαυτόν, quid in me scire aestimandus sim, si nomen ignoro? Cuius mihi nunc et origo et causa dicenda est. Tullus Hostilius, rex Romanorum tertius, debellatis Etruscis sellam curulem lictoresque et togam pictam atque praetextam, quae insignia magistratuum Etruscorum erant, primus ut Romae haberentur instituit. Sed praetextam illo seculo puerilis non usurpabat aetas: erat enim, ut cetera quae enumeravi, honoris habitus. Sed postea Tarquinius Demarati exulis Corinthii filius Priscus, quem quidam Lucumonem
Abbreviated transcription (Latin):
graia &e doctrina &. facũdia claꝵ rethorem subrogauit. ĩsinuauit¬
q omib ut ab exorto die se nobis indulgerẽt. Quãdo quidẽ
nullis hodie officiis publicis occupan fas essẽt. Togatus certe uł
trabeatus palludatusue seu p̾textatus hac die uidet᷑ nullus sui
nomẽ p̾textate tuũ inter uccabula diu̾si habitus refersẽ ad mone¬
or nõ ludicre ut extimo questionis. Cũ eĩ uestitus toge uł tra¬
bee sen palludam̃ti. nullũ de se ꝓprii noĩs usum fecerit᷑. quero
abste Cur hoc de solo p̾texte habitu nsurpau̾it uetustas. aut
hiuc nomĩ que origo contigent. Inter hec Auieni dicta fla¬
uianus & Eustachuis par ĩsigne amicitie: ac minimo post
Eusebius ingressi alacriorẽ fecere cetũ. Acceptaq ac reddita
salutatione cõsederunt ꝑcũctantes quidnã offenderint ẜmon¬
cinationis. Tum Uectius poportune ad fiustis in ĩquit adser¬

Expanded text:
Graia et doctrina et facundia clarum rhetorem subrogavi, insinuatumGraia et doctrina et facundia clarum rhetorem subrogavi, insinuatumque omnibus ut ab exorto die se nobis indulgerent, quando quidem nullis hodie officiis publicis occupari fas esset: togatus certe vel trabeatus paludatusve seu praetextatus hac die videtur nullus.» Tum rei publicae nomen, Praetextate, tuum inter vocabula diversi habitus refers, admoneor non ludicrae, ut aestimo, quaestionis. Cum enim vestitus togae vel trabeae seu paludamenti nullum de se proprii nominis usum fecerit, quaero abs te, cur hoc de solo praetextae habitu usurpaverit vetustas aut huic nomini quae origo contigerit?» Inter haec Avieni dicta Flavianus et Eustathius, par insigne amicitiae, ac minimo post Eusebius ingressi alacriorem fecere coetum acceptaque ac reddita salutatione consederunt, percontantes quidnam offenderint sermocinationis. Tum Vettius, «peropportune adfuistis», inquit, «adser
Abbreviated transcription (Latin):
neades iuolenta & rapida. scita & tereti Eritolaus. modesta
Diogenes & sobria. S in senatũ introducti int̾prete usi sunt
Celio senatore. At hic noster cũ sectas omnes ad secutus. Sed pro¬
babiliorẽ secunis sit. Omniaq hec inter grecos gn̾a dicendi solus
impleat. Inter nos tam̃ ita sui locuples interpres est: ut nescias
qua lingna facilius uł omatius expleat oꝑam disserendi. Proba¬
uere omnes Quĩti Aurelii uidiciu. quo edecumatos elegit
sodales. Atq his ita cõstitutis. pͥmũ a p̾textato simul. demde
a se discedentes domũ quisq suam regressĩ sunt.¬
IOSTERO die ad edes uectii matutini omnes ꝙ ĩter quos
pͥdie cõuenerat adfuerũt. Euib p̾textatus in bibliotheca
societatẽ rogari placuit.Spoponderũt soli postumiano antiquior
uisa ẽ instruendoꝵ cura defensionũ. ĩ cuiꝰ ab nuẽtis locũ Eusebiũ

Expanded text:
neades violenta et rapida, scita et tereti Critolaus, modesta neades violenta et rapida, scita et tereti Critolaus, modesta Diogenes et sobria; sed in senatum introducti interprete usi sunt Caelio senatore. At hic noster cum sectas omnes adsecutus sed probabiliorem secutus sit omniaque haec inter Graecos genera dicendi solus impleat, inter nos tamen ita sui locuples interpres est ut nescias qua lingua facilius vel ornatius expleat operam disserendi.» Probavere omnes Q. Aurelii iudicium, quo edecumatos elegit sodales atque his ita constitutis primum a Praetextato simul, deinde a se discedentes domum quisque suam regressi sunt.stero die ad aedes Vettii matutini omnes inter quos pridie convenerat adfuerunt. Quibus Praetextatus in bibliothecam societatem rogari placuit spoponderunt. Soli Postumiano antiquior visa est instruendarum cura defensionum; in cuius abnuentis locum Eusebium
Abbreviated transcription (Latin):
cecus desideret᷑. Inuitandos ad eundẽ congressũ cõuictumq cẽ¬
seo flauianĩ: qui quantũ sit mirando uiro & uenusto patre p̾¬
stantior. nõ minus ornatu moꝵ grauitateq inte qͣ copia pro¬
funde cruditiois̃ adseruit. Simulq postumianũ: qui forum de¬
fensionũ dignatione nobilitat & Eustachiui: qui tantus in omĩ
genere phi̾e est ut solus nobis rep̾sentet ingenia triu phoꝵ.
e quib nr̃a antiquitas glonata ẽ. Illos dico quos atheniensẽs qͦn¬
dam ad senatũ legauerãt impetratũ: uti mͥultã remitteret.
quã ciuitati eoꝵ fecerat ꝓpter oropi uastationẽ. ea multa
fuerat talentũ fere ꝗngentũ. Erant illi pħi Carneades ex
achademia. Diogenes stoicus: Eritolaus pipateticus. quos ferũt
seorsum quẽq ostentãdi grã ꝑ celeberrima urbis loca magno
cõuentu hom̃ dissertanisse. fuit.n. ut relatũ est. facũdia Car¬

Expanded text:
coetus desideretur, invitandos ad eundem congressum convictumque cencoetus desideretur, invitandos ad eundem congressum convictumque censeo Flavianum qui, quantum sit mirando viro Venusto patre praestantior, non minus ornatu morum gravitateque vitae quam copia profundae eruditionis adseruit: simulque Postumianum, qui forum defensionum dignatione nobilitat: et Eustathium, qui tantus in omni genere philosophiae est, ut solus nobis repraesentet ingenia trium philosophorum de quibus nostra antiquitas gloriata est. Illos dico quos Athenienses quondam ad senatum legaverant impetratum uti multam remitteret quam civitati eorum fecerat propter Oropi vastationefuerat talentum fere quingentum. Erant isti philosophi Carneades ex Academia, Diogenes Stoicus, Critolaus Peripateticus, quos ferunt seorsum quemque ostentandi gratia per celeberrima urbis loca magno conventu hominum dissertavisse. Fuit, ut relatum est, facundia Car
Abbreviated transcription (Latin):
icies: Plura de hoc dissereremꝰ ni uos ĩuitos ali imuto discedẽ
hora cogeret.S uultis ne diẽ seqñtem. quẽ pleriq onmes
ab aco &ͦ latrũculis cõterunt: nos istis sobriis fabalis a pͥmo
lucis ĩ cene tẽpus. Ip̃am quoq cenã nõ obrutam poculis non
las cuuientẽ ferculis s questionib doctis pudicam o mutuis
ex lecto relationib exigamꝰ: Sic eĩm ferias pre dĩ nego cio fetas com¬
modi sensimus. nõ aĩu ut dicit᷑ remittentes. Nam rem itfẽ inquit
musoniꝰ aũi qͣi amitte̾ est. Sed demulcẽtes eũ paulũ atq laxantes
ucundis honestisq ẜmonũ ilectationib. Quod si ita decernitis. dis
penatib meis huc cõueĩendo gratissimũ feceritis. Tum Symmachus
nullus qui quidẽ se dignũ hoc cõuentu memĩent sodalitatẽ hanc
uł ip̃m cõuentus regẽ repudiabit. Sed ne quid ad p̾fectionem

Expanded text:
icies? Plura de hoc dissereremus, ni vos invitos ab invito discedere icies? Plura de hoc dissereremus, ni vos invitos ab invito discedere hora cogeret. Sed vultisne diem sequentem, quem plerique omnes abaco et latrunculis conterunt, nos istis sobriis fabulis a primo lucis in coenae tempus, ipsam quoque coenam non obrutam poculis, non lascivientem ferculis, sed quaestionibus doctis pudicam et mutuis ex lecto relationibus exigamus? Sic enim ferias prae omni negotio fetas commodi senserimus, non animum, ut dicitur, remittentes nam remittere, inquit Musonius, animum quasi amittere est sed demulcentes eum paulum, atque laxantes iocundis honestisque sermonum inlectationibus. Quod si ita decernitis, dis Penatibus meis huc conveniendo gratissimum feceritis. Tum Symmachus: Nullus, qui quidem se dignum hoc conventu meminerit, sodalitatem hanc vel ipsum conventus regem repudiabit: sed, ne quid ad perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
tate sumpẜunt. Nam quadrigarus ĩ tertio añaliu ita scripsit.
lbi cccidit᷑ m ille hoĩam. Et Luciliꝰ ĩ tertio satyraꝵ. ad por
tam mille a porta ẽ mille. Sex inde salernũ. Alibi uõ etiam
declinationẽ huiꝰ nominis executus est. Nam in libro xu. ita
dicit func milli passuũ qui uicerit atq duob campanꝰ soni¬
pes : subcursor nullus sequet᷑ maiore spatio ac din̾sus uidebitur
ite. Itẽ in libro nono. Tu nulli numinum potes uno querẽ
& singulati nũo dici. & casũ etiã capere ablatiuum etusq plu¬
rilemꝰ esse milia. Mille eĩ ex eo nõ ponit qd grece chilia di¬
unũ mille & duo milia. ueteres certa atq directa ratione
dicebant. & cheus tu. his ne tam doctis uiris: quor. M. Cicero
& Uarro imitatores se gloriant᷑. adimere ius in u̾boꝵ comi¬
tiis uis suffragandi: & tanq̃ sexaginarios maiores de ponte de¬

Expanded text:
tate sumpserunt. Nam Quadrigarius in tertio Annalium ita scripsit: tate sumpserunt. Nam Quadrigarius in tertio Annalium ita scripsit: Ibi occiditur mille hominum, et Lucilius in tertio Satirarum: Ad tam mille a porta est, sex inde Salernum. Alibi vero etiam declinationem huius nominis exsecutus est: nam in libro quinto decimo ita dicit, hunc milli passum qui vicerit atque duobus Campanus sonipes subcursor nullus sequetur maiore in spatio ac diversus videbitur ire; item in libro nono: tu milli nummum potes uno quaerere et singulari numero dici et casum etiam capere ablativum eiusque plurativum esse "milia". "Mille" enim non ex eo ponitur quod Graece χίλια diunum mille et duo milia veteres certa atque directa ratione dicebant. Et heus tu hisne tam doctis viris, quorum M. Cicero et Varro imitatores se gloriantur, adimere vis in verborum comitiis ius suffragandi, et tamquam sexagenarios maiores de ponte de
Abbreviated transcription (Latin):
cessionis nos admoneret. Bona u̾ba queso p̾textatus morali.
ut ad solet grauitate subiecit. nec ĩsolenter ꝑentis artiũ antiquita¬
ns reuentiam u̾beremus. Cuiꝰ amorẽ tu quoq dũ dissimulas ma¬
gis prodis. Cum eĩm dicis mille u̾boꝵ est. quid aliud sermo
fuus nisi ip̃am redolet uerustatẽ : Nam licet. M. Cicero in⁊
or̃one quam ꝓ Milone concepit: ita scriꝑtũ reliquerit. ante
fundũ Codii: quo in fundo ꝓpter insanas illas substructiones
facile mille hoĩu u̾sabatur ualentiũ : nõ u̾sabant᷑: qđ ĩ libris
minus accurate scrptis reꝑiri solet. Et ĩ sexta ĩ Antoniũ qui
unqͣ ĩ illo iano ĩuentus est. qui Lucio Antonio mille nũmum
ferret expensũ. Licet Uarro quoq eiusdẽ seculi homo ĩ septĩõ
decimo humanaꝵ dixerit. plus mille & centũ annoꝵ est.
tam fiduciã sic cõponendi non nisi ex añcedentiu auctori¬

Expanded text:
cessionis nos ammoneret. Bona verba quaeso, Praetextatus morali, cessionis nos ammoneret. Bona verba quaeso, Praetextatus morali, ut adsolet, gravitate subiecit, nec insolenter parentis artium antiquitatis reverentiam verberemus, cuius amorem tu quoque dum dissimulas magis prodis. Cum enim dicis: mille verborum est, quid aliud sermo tuus nisi ipsam redolet vetustatem? Nam licet M. Cicero in oratione quam pro Milone concepit ita scriptum reliquerit: Ante fundum Clodii, quo in fundo propter insanas illas substructiones facile mille hominum versabatur valentium, non versabantur, quod in libris minus accurate scriptis repperiri solet, et in sexta in Antonium: Qui umquam in illo Iano inventus est qui L. Antonio mille nummum ferret expensum?: licet Varro quoque, eiusdem seculi homo, in septimo decimo Humanarum dixerit: Plus mille et centum annorum est: tamen fiduciam sic conponendi non nisi ex antecedentium auctori
Abbreviated transcription (Latin):
qui pͥmi coluisse ĩ italia dicunt᷑ s etatis sue u̾bis loquebant̃.
Tu autẽ pinde qͣi cũ matre Euanchi nuc loquere. Uis nobies
u̾ba ia multis setulis oblitterata reuocare: ad quoꝵ congeriem
p̾stantes quoq uiros. quoꝵ memoriã cõtinuus legendi usus
instruit. incitasti. Sed antiquitatẽ uobis placere iactatis. ꝙ hone¬
sta & sobra & modesta sit. Uiuamus ergo morib pͥteritis pre¬
sentib u̾bis loquamur. Ego.n. id quod agaio Cesare excellentis¬
ingenii ac prudentie niro ĩ pͥmo de analogie libro scrptũ est.
hadeo semꝑi memoria atq ĩ pectore. utꝰ tamꝗ̃ scopulun
sic fugiam in frequẽs atq in solens u̾bum. Mille cleniq u̾boꝵ
taliũ est. que cũ i ore prisce auctoritatis crebro fuerint ex¬
auctorata tam̃ a seqñti etate repudiataq sunt. hoꝵ copiam
ꝑferte nuic possem: ni tẽpus noctis iam ꝓpĩquantis necessarie dĩs¬

Expanded text:
qui primi coluisse in Italia dicuntur, sed aetatis suae verbis loquebantur. qui primi coluisse in Italia dicuntur, sed aetatis suae verbis loquebantur. tu autem, proinde quasi cum matre Evandri nunc loquare, vis nobis verba multis iam seculis oblitterata revocare, ad quorum congeriem praestantes quoque viros, quorum memoriam continuus legendi usus instruit, incitasti. Sed antiquitatum vobis placere iactatis, quod honesta et sobria et modesta sit: vivamus ergo moribus praeteritis, praesentibus verbis loquamur. Ego enim id quod a C. Caesare, excellentisingenii ac prudentiae viro, in primo de analogia libro scriptum est habeo semper in memoria atque in pectore, ut, tamquam scopulum, sic fugiam infrequens atque insolens verbum. Mille denique verborum talium est quae, cum in ore priscae auctoritatis crebro fuerint, exauctorata tamen a sequenti aetate repudiataque sunt. Horum copiam proferre nunc possem, ni tempus noctis iam propinquantis necessariae dis
Abbreviated transcription (Latin):
cũdo. Si uis mͥ equitatũ dare. & ip̃e cũ cetero excitu me se¬
qui. die quĩti rome ĩ capitolio curabo tibi cenã coctam. Hic
Symmachus Celuis tuus ĩquit & historiã & u̾bum ex origi¬
nib. M. Catonis accepit apud quẽ ita scriptũ est. Igit̃ dicta¬
torem carthaginẽsiu magister equitũ monuit. mute mecũ
romã equitatũ. die quĩti in capitolio tibi cena cocta erit. Et
p̾cextatus extimo nõ nihil ad demõstrandã cõsũetudĩẽm ueteꝵ
etiã & p̾toris u̾ba conferte: quib morẽ maioꝵ ferias concipe solet.
que appellant̃ compitalia. ea u̾ba hec sunt. die noni post halẽdas¬
iañ. quiritib cõpitalia erũt. Tu Auienus aspiciens deruiũ. En¬
iuis ĩquit & fabricius & Corũcanius antiquissĩmi uiri ułetiam
his antiquiores horatii illi trigemim plane ac dilucide cum
suis fabulati sunt. neq arũcoꝵ aut sicanoꝵ aut pelasgoru

Expanded text:
cundo: "si vis mihi equitatum dare et ipse cum cetero exercitu me secundo: "si vis mihi equitatum dare et ipse cum cetero exercitu me sequi, diequinti Romae in Capitolio curabo tibi cenam coctam."» Hic Symmachus, «Coelius tuus», inquit, «et historiam et verbum ex Originibus M. Catonis accepit, apud quem ita scriptum est: "Igitur dictatorem Carthaginiensium magister equitum monuit: 'mitte mecum Romam equitatum: diequinti in Capitolio tibi cena cocta erit' "». Et Praetextatus: «aestimo nonnihil ad demonstrandam consuetudinem veterum etiam praetoris verba conferre quibus more maiorum ferias concipere solet quae appellantur Compitalia. Ea verba haec sunt: "dienoni populo Romano Quiritibus Compitalia erunt."» Tum Avienus aspiciens Servium, «Curius», inquit, «et Fabricius et Coruncanius, antiquissimi viri, vel etiam his antiquiores Horatii illi trigemini plane ac dilucide cum suis fabulati sunt neque Auruncorum aut Sicanorum aut Pelasgorum,
Abbreviated transcription (Latin):
suetũ id ueterib fuit. ut his litteris plerũq ĩ fine ĩdifferẽter
nit ecce illius uersus pomponiani ĩ m̃tem. qui est ex atella¬
nia que meuia inscribitur. dies hic sextus: cũ nihil egi: die¬
quarte moriar fame. die pristine eodẽ mõ dicebat᷑. quod sigͥ¬
ficabat die pͥstino idest pͥore qui mĩc pͥdie dicit᷑ cõuerso cõposi¬
tionis ordine qͣi pristino die nec insicias eo. lectũ apud uet̾es
die quarto. s inuenit hoc de transacto nõ de futuro positũ. Na
gnens Mattius homo impense doctus in mimuambis pro eo
dicit quod nuduis quartus nos dicimꝰ ĩ his uersib. Nuper die
quarto ut recordor & certe te aquariũ uiceũ unicũ domi fre¬
git. hoc igit᷑ int̾erit. ut die quarto quidẽ de p̾terito dicamus.
Sie quarte autẽ de futuro. Uerũ ne de die crastini nihil re¬
tulisse uideamur suppetit celiamũ illud ex libro historaꝵo sẽ¬

Expanded text:
suetum id veteribus fuit ut his litteris plerumque in fine indifferenter suetum id veteribus fuit ut his litteris plerumque in fine indifferenter nit ecce illius versus Pomponiani in mentem, qui est ex Atellania quae Maevia inscribitur: dies hic sextus, cum nihil egi: diequarte moriar fame. "Diepristine" eodem modo dicebatur, quod significabat die pristino, id est priore, quod nunc "pridie" dicitur, converso compositionis ordine, quasi "pristino die". Nec infitias eo lectum apud veteres "die quarto": sed invenitur hoc de transacto, non de futuro positum. Nam Cn. Mattius, homo impense doctus, in Mimiambis pro eo dicit quod "nudius quartus" nos dicimus in his versibus nuper —die quarto, ut recordor, et certe— aquarium urceum unicum domi fregit. Hoc igitur intererit, ut "die quarto" quidem de praeterito dicamus, "diequarte" autem de futuro. Verum ne de "diecrastini" nihil rettulisse videamur, suppetit Coelianum illud ex libro Historiarum se
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. Et hoc posuit ĩ annalui Uii. In quoꝵ tertio clariꝰ idem
dixit. hac noctu filo pendebit etruna tota. Clatidiꝰ etiã quadriga¬
rius annali iiiͦ. Senatus ait de nocte cõuenire. noctu multa
domũ dimitti. Non esse abre puto hoc ĩ loco id quoq admonẽ.
ꝙ decẽ uiri in xii. tabulis ĩusitatissime nox ꝓ noctu dixerũt.
Uerba bec sunt. Si nox furtũ factum sit. si im aliquis cecisit. iuire
cesus esto. In quib u̾bis id etiã notandũ est. ꝙ ab eo ꝙ est is nõ
eum casu accusatio s im dixerũt. Sed nec die crastini adoctissiõ
uiro sine ueteꝵ auctoritate ꝓlatum ẽ : quib mos erat: mõ die¬
quinti. mõ die quite ꝑ adu̾bio copulate dicere. Cinꝰ inditiũ est
ꝙ syllaba scđa corripitur: qu̾e na ꝓducit᷑. cũ solũ dicit᷑ die. quod
autẽ diximꝰ ex tremã istius uocis syllaba. tu ꝑ e. tu ꝑ .a. scribi cõ¬

Expanded text:
dixerit. Et hoc posuit in Annalium septimo, in quorum tertio clarius idem dixerit. Et hoc posuit in Annalium septimo, in quorum tertio clarius idem dixit: hac noctu filo pendebit Etruria tota. Claudius etiam Quadrigarius Annali tertio: "Senatus autem de nocte convenire, noctu multa domum dimitti." Non esse ab re puto hoc in loco id quoque admonere, quod decemviri in duodecim tabulis inusitatissime "nox" pro "noctu" dixerunt. Verba haec sunt: "si nox furtum faxit, si im occisit, iure caesus esto." In quibus verbis id etiam notandum est, quod ab eo quod est "is" non '"eum" casu accusativo sed "im" dixerunt. Sed nec "diecrastini" a doctissimo viro sine veterum auctoritate prolatum est, quibus mos erat modo "diequinti", modo "diequinte" pro adverbio copulate dicere: cuius indicium est quod syllaba secunda corripitur, quae natura producitur cum solum dicitur "die". Quod autem diximus extremam istius vocis syllabam tum per "e" tum per "i" scribi, con
Abbreviated transcription (Latin):
aigonũ: martiale appellat᷑. Et ĩ eodẽ libro. eam noctẽ de ĩceps¬
que i seqñtem diem qui ẽ lucariũ. nõ dixit lucarioꝵ. Itẽq
liberalui multi dixerũt nõ liberalioꝵ. Unde ꝓnũtiandũ est
ueteres indulfile copie ꝑ uaretatẽ ut dicebant exanimos &
ox animes in ermos & ĩermes tu hilaros atq hilares. Et ideo
certũ est licito & saturnaliu & saturnalioꝵ dici. Cũ alteꝵ re¬
gula cũ auctoritate. Alteꝵ &sisola. s multoꝵ defendit aue¬
toritas. Reliqua autẽ u̾ba que Auieno nr̃o noua uisa sunt.
ueteꝵ nobis sunt testimoniis ad serẽda. Enniꝰ eĩm nisi cui ui¬
det᷑ inter nr̃e etatis politiores mũditias respuẽdus. noctu cõ¬
cubia dixit his u̾sib. Qua galli furtim noctu sũma arcis adorti
menia. concubia uigilesq repente cruẽtant. Quo ĩ loco aiadu̾¬
tendũ est non solũ ꝙ noctu concubia. s ꝙ etiã qua noctu

Expanded text:
agonium Martiale appellatur," et in eodem libro, "eam noctem deincepsagonium Martiale appellatur," et in eodem libro, "eam noctem deincepsque insequentem diem, qui est Lucarium", non dixit "Lucariorum". Itemque "Liberalium" multi dixerunt, non "Liberaliorum". Vnde pronuntiandum est veteres indulsisse copiae per varietatem, ut dicebant "exanimos" et "exanimes" "inermes" et "inermos", tum "hilaros" atque "hilares", et ideo certum est licito et "Saturnalium" et "Saturnaliorum" dici, cum alterum regula cum auctoritate, alterum etsi sola sed multorum defendit auctoritas. Reliqua autem verba quae Avieno nostro nova visa sunt veterum nobis sunt testimoniis adserenda. Ennius enim —nisi cui videtur inter nostrae aetatis politiores munditias respuendus— "noctu concubia" dixit his versibus: qua Galli furtim noctu summa arcis adorti moenia concubia vigilesque repente cruentant. Quo in loco animadvertendum est non solum quod "noctu concubia" sed quod etiam "qua noctu"
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ dicit᷑ formosa facies uindioꝵ. tuc̃ eĩ uiridia qͣi positiuũ
ponit᷑ nõ accidens. Tanta autẽ apud ueteres fuit licentia hĩ
genenui. ut Asiniꝰ pollio uectigalioꝵ freqnter usurpet. qđ
uectigal nõ minus dicat᷑ q̃ uectigalia. Sed &e cũ legamus.
leuaq ancile grrebat. tam̃ & ancilioꝵ relatũ est. Uĩdendu
ergo ne magis uarietas ueteres delectauerit. Qͣ ut ad amussi
ueꝵ sit festoꝵe dieꝵ noĩa sic uocata. Ecce eĩ & p̾ter sollẽni¬
um dicꝑ ucrabula: alia quoq sic declinata repimus ut ꝓre¬
Siquidẽ Uarro ferialiũ diem᷑ ait aferendis in sepulera epuile
diciuno dixit feralioꝵe. Et alibi fioraliũ nõ foraliori sicaretu
ille non ludos forailes illic s ip̃m festũ floralia significaretu
Aa sunus ctia scdo fastoꝵ liberalũ dies inquit apontificibus.

Expanded text:
ut cum dicitur "formosa facies viridiorum": tunc enim viridia quasi positivum ut cum dicitur "formosa facies viridiorum": tunc enim viridia quasi positivum ponitur, non accidens. Tanta autem apud veteres fuit licentia huius genetivi, ut Asinius Pollio "vectigaliorum" frequenter usurpet, cum "vectigal" non minus dicatur quam "vectigalia". Sed et cum legamus, laevaque ancile gerebat, tamen et "anciliorum" relatum est. Videndum ergo ne magis varietas veteres delectaverit quam ut adamussim verum sit festorum dierum nomina sic vocata. Ecce enim et praeter sollemnium dierum vocabula alia quoque sic declinata reperimus, ut praesiquidem Varro "Feralium" diem ait a ferendis in sepulchra epulis dici. Non dixit "Feraliorum", et alibi "Floralium", non "Floraliorum" ait, cum idem non ludos Florales illic, sed ipsum festum Floralia significaret. Masurius etiam secundo Fastorum "Liberalium dies", inquit, "a pontificibus
Abbreviated transcription (Latin):
festoꝵ dieꝵ neutralia carentq nũo singulari etiã diuersẽ
cõditionis esse uoluerũt ab his nomĩb que utroq numero
figurant᷑. Compitalia eĩm & bacchanalia oe agonalia uinalia¬
q &e reliqua his similia festoꝵ dier noiã sunt nec singulari¬
ter noĩant᷑. aut si singulari nũo dixeris: nõ idem significabis.
nisi adiecens festum. ut bacchanale festũ. agonale festum. & re
liqua: ut iam nõ posituiũ lit s adiectiuũ quod greci Eri Serori
uocint. aiati sunt ergo ad faciendã diseretionẽ ĩ genetiuo casu
ut ex hac declinatione expͥmerent nomen solẽnisꝰ diei. scien¬
tes ĩ nõnullis sepe noĩb datiuo in bus exeunte. Nihi lominꝰ
genetiuũ in rum finiri. ut domib domoꝵ. duob duorum.
genetiuũ ĩ um faciũt. ut iuiridia prata uiridiũ pratoꝵ. Cum
uõ ipĩm loci uiriditatẽ significare uolumꝰ. uiridioꝵ dicimus.

Expanded text:
festorum dierum neutralia carentque numero singulari, diversae festorum dierum neutralia carentque numero singulari, diversae conditionis esse voluerunt ab his nominibus quae utroque numero figurantur. Compitalia enim et Bacchanalia et Agonalia Vinaliaque et reliqua his similia festorum dierum nomina sunt, nec singulariter nominantur, aut, si singulari numero dixeris, non idem significabis, nisi adieceris festum, ut Bacchanale festum, Agonale festum et rliqua, ut iam non positivum sit, sed adiectivum, quod Graeci ἐπίθετον vocant. Animati sunt ergo ad faciendam discretionem in genetivo casu ut ex hac declinatione exprimerent nomen sollemnis diei, scientes in nonnullis saepe nominibus dativo in "bus" exeunte nihilo minus genetivum in "rum" finiri, ut "domibus domorum" "duobus duorum" genetivum in "um" faciunt, ut "viridia prata, viridium pratorum": cum vero ipsam loci viriditatem significare volumus, "viridiorum" dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ait & Masurius fastoꝵ secũdo unalioꝵ dies ĩquit ioni sacer est nõ
ut quidã putant ueneri & ut ip̃os quoq grãmaticos ĩ testimoũi
citemus. Uerrius flaceus ĩ eo libello qui saturmis inseribit᷑. saturna¬
lioꝵ ĩquit dies apud grecos quoq fẽsti hibent᷑. Et ĩ eodem libro.
dilucide me ĩquit de cõstitutione saturnalioꝵ scripsissẽ arbitror.
Itẽ uilius modestus de feriis. saturnalioꝵ ĩquit fẽrie. Et ĩ codem
libro Antias ĩquit agonalioꝵ reꝑtorem Numã pompilium
refert. Hec tam̃ ĩquies auctoritas quero an possit aliqua ra¬
tione defendi. Plane quatenꝰ alienũ non ẽ cõmitti grãmati¬
cum cũ sua analogia. tentabo susꝑitionib eruere: quid sit
ꝙ eos a solita enũtiatione detorserit. ut mallent saturnalioꝵ
ꝗͣ saturnaliũ dicere. Ac pͥmu extimo ꝙ hec noia que sũnt

Expanded text:
aiaiut quidam putant, Veneri. Et, ut ipsos quoque grammaticos in testimonium citem, Verrius Flaccus in eo libello qui Saturnus inscribitur: Saturnaliorum, inquit, dies apud Graecos quoque festi habentur, et in eodem libro: Dilucide me, inquit, de constitutione Saturnaliorum scripsisse arbitror. Item Iulius Modestus de feriis: Saturnaliorum, inquit, feriae, et in eodem libro: Antias, inquit, Agonaliorum repertorem Numam Pompilium refert. Haec tamen, inquies, auctoritas quaero an possit aliqua ratione defendi. Plane, quatenus alienum non est committi grammaticum cum sua analogia, temptabo suspicionibus eruere, quid sit quod eos a solita enuntiatione detorserit, ut mallent Saturnaliorum quam Saturnalium dicere. Ac primum aestimo, quod haec nomina, quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
inde cur malimꝰ. qͣ saturnaliũ dicere opto dignoscere. Ad hec
cũ Cecina renidens taceret & Seruus a Symmacho rogatus ẽẽt
quidnã de his existimaret. licet ĩquit ĩ hoc cetu non mimis.
doctrina ꝗͣ nobilitate reu̾endo magis mͥ discendũ sit. qͣ decen¬
dum. famulabor tam̃ arbitrio uibentis: & ĩ sinnabo pͥmum de
laturnalib. post de ceteris. unde sit sĩc eloquẽdi non norutas
s uetustas. Qui sãturnaliũ dicit regula ĩntit᷑. noiã eĩ que
datiuũ pluralẽ in bus mittũt nũꝗͣ genetiuũ eiusdẽ numeri
sillaba creuissẽ patiunt᷑. Sed aut totidẽ habent.: ut monilibus.
moniliũ. sedilib sediliũ. Aut una syllaba minus ẽ. ut carmib
carminũ. luminib luminũ. Sic ergo saturnalib rectius satur¬
naliũ ꝗͣ saturnalioꝵ. Sed qui saturnalioꝵ dicũt. auctontate
magnoꝵ initunt᷑ uitoꝵ. Nam &. Silustius in tertia bacchanalioꝵ

Expanded text:
inde cur malimus quam Saturnalium dicere, opto dinoscere. Ad haec inde cur malimus quam Saturnalium dicere, opto dinoscere. Ad haec cum Caecina renidens taceret, et Servius a Symmacho rogatus esset, quidnam de his existimaret: Licet, inquit, in hoc coetu non minus doctrina quam nobilitate reverendo magis mihi discendum sit quam docendum, famulabor tamen arbitrio iubentis, et insinuabo primum de Saturnalibus, post de ceteris, unde sit sic eloquendi non novitas sed vetustas. Qui Saturnalium dicit regula innititur: nomina enim quae dativum pluralem in bus mittunt numquam genitivum eiusdem numeri syllaba crevisse patiuntur, sed aut totidem habet, ut monilibus monilium, sedilibus sedilium, aut una syllaba minus est, ut carminibus carminum, liminibus liminum: sic ergo Saturnalibus rectius Saturnalium quam Saturnaliorum. Sed qui Saturnaliorum dicunt auctoritate magnorum muniuntur virorum. Nam et Salustius in tertia Bacchanaliorum
Abbreviated transcription (Latin):
obseruata diuisio. Ergo noctu futura cũ media esse ceꝑit aus¬
pitiũ satumalioꝵ ent: quib die crastini mos inchoandi est.
Hic cũ omnes quasi uetustatis ꝓmptuariu Albim memori¬
am laudanissent: p̾textatus Auienum uidens Rufio in¬
susurrantẽ quidna hoc est mi Auiãne in quit ꝙ uni Albi¬
no indicatum clam ceteris esse uelis: Tum ille: moueor
quidẽ anctoritate Cecinne. nec ignoro errorem ĩ tantam
non cadere doctrinam. Aures tantũ meas ista u̾boꝵ nouitas pcu¬
lit. cũ nectn futura &e die crastini magis ꝗͣ futura nocte & die cra¬
stino dicere ut regnlis placeat maluit. Nam noctu nõ appellatio
s adu̾biu ẽ.porro futura qđ nom̃ est nõ pot̾ eui adu̾bio cõue¬
nire. nec dubiũ est hoc inter se esse noctu &e nocte. Qđ dui & die.
Et rursus die &e crastini nõ de eodẽ casũ sunt. Et nisi casue
idem noia in huiꝰmodi elocutione non iungit. Saturnalioꝵ de¬

Expanded text:
observata divisio. Ergo noctu futura, cum media esse coeperit, ausobservata divisio. Ergo noctu futura, cum media esse coeperit, auspicium Saturnaliorum erit, quibus die crastini most inchoandi est.» Hic cum omnes quasi vetustatis promptuarium Albini memoriam laudavissent, Praetextatus Avienum videns Rufio insusurrantem, «quidnam hoc est, mi Aviene», inquit, «quod uni Albino indicatum, clam ceteris esse velis?» Tum ille: «moveor quidem auctoritate Caecinae, nec ignoro errorem in tantamnon cadere doctrinam: aures tamen meas ista verborum novitas perculit, cum noctu futura et die crastini magis quam futura nocte et die crastino dicere, ut regulis placet, maluit. Nam noctu non appellatio sed adverbium est: porro futura, quod nomen est, non potest cum adverbio convenire: nec dubium est hoc inter se esse noctu et nocte quod diu et die: et rursus die et crastini non de eodem casu sunt, et nisi casus idem nomina in eiusmodi elocutione non iungit. Saturnaliorum de
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde dilluculũ idest cũ incipit dinosci dies. Inde mane.
cũ dies clarus est mane autẽ dictum. aut ꝙ ab inferiorib
locis idest a manib exordiũ lucis emergat. Aut qd m ue
ruis iudet᷑ ab omine boni noĩs. Nam & lanubini manes
ꝑ bono dicunt. sicut apud nos quoq ꝯtrariu est. ĩmane.
ut ĩmanis bellua. uł ĩmane facinus. Et hoc genus ceterdn
nõ pro bono deinde a mane ad meridiẽ. hoc ẽ ad mediũ
dici. Inde iam supra uocat᷑ tẽptis oeccidunm. & mox supre¬
ma tẽpestas hoc ẽ cuei nouissimũ tẽpus. sicut exp̾ssum ẽ in xii.
tabulis. solis cecasus suprema tẽpestas esto. deinde uesꝑa quod
agrecis tractũ est. Illi eĩm ECTTEẜAN a stella hespero dicũt. Unde
ce hespena italia. ꝙ occasui subiecta sit noĩatur. Ab hoc tẽpore
pͥma fax dicit᷑. deinde concubia. Et in de ĩtempesta: que non
habet idoneũ tẽpus reb gerendis. hec ẽ diei cuulis a romames

Expanded text:
deinde diluculum, id est cum incipit dinosci dies; inde mane, deinde diluculum, id est cum incipit dinosci dies; inde mane, cum dies clarus est. Mane autem dictum aut quod ab inferioribus locis, id est a Manibus, exordium lucis emergat aut —quod verius mihi videtur— ab omine boni nominis. Nam et Lanuvini mane pro bono dicunt, sicut apud nos quoque contrarium est immane, ut immanis belua vel immane facinus et hoc genus cetera, pro non bono. Deinde a mane ad meridiem, hoc est ad medium diei, inde iam supra vocatur tempus occiduum et mox suprema tempestas, hoc est diei novissimum tempus, sicut expressum est in duodecim tabulis: "solis occasus suprema tempestas esto." Deinde vespera, quod a Graecis tractum est: illi enim ἑσπέραν a stella Hespero dicunt, unde et Hesperia Italia quod occasui subiecta sit nominatur. Ab hoc tempore prima fax dicitur, deinde concubia, et inde intempesta, quae non habet idoneum tempus rebus gerendis. Haec est diei civilis a Romanis
Abbreviated transcription (Latin):
quoiam tertie noctis posteriores sex hore altenꝰ anni essent.
qui incipet ex hłis. Uirgilius quoq id ip̃m oñdit. ut hoĩẽm
decuit pocticas res agentẽ. recondita atq opta uetetis air¬
tus significatione. Torquet ĩquit medios nox humida cur¬
sus. Et me seuus equis oriens adflamt anhelis. His eĩ u̾bis
diẽ que romam ciuilẽ appellauerũt. a sexta noctis horas
oriri adͥmonet. Idẽ porta quãdo nox quoq incipiat. exp̃s¬
sit in sexto. cũ eĩ dixisset. Hac uice ẜmonum roseis auro¬
ra quadrigis. lam mediũ etherio cursu traiecerat axem
Mox suggessit uates. Noꝵx ruit enea nos flendo ducimꝰ
horas. s ita obẜuãtissimus cuuliũ definitionũ diei & noctis
initia descriꝑsit. Iui dies ita dundit᷑ pͥmu tẽpus diei di¬
cit᷑ medie noctis inclinatio. deinde galliciniũ. inde conti¬
ciniũ: cũ & galli cõticescunt. & hoĩes etiã tum quiescunt.

Expanded text:
quoniam tertiae noctis posteriores sex horae alterius anni essent, quoniam tertiae noctis posteriores sex horae alterius anni essent, qui inciperet ex Kalendis. Vergilius quoque id ipsum ostendit, ut hominem decuit poeticas res agentem, recondita atque operta veteris ritus significatione. "Torquet", inquit, medios nox umida cursus et me saevus equis oriens adflavit anhelis. His enim verbis diem quem Romani civilem appellaverunt a sexta noctis hora oriri admonet. Idem poeta quando nox quoque incipiat expressit in sexto. Cum enim dixisset, hac vice sermonum roseis Aurora quadrigis iam medium aetherio cursu traiecerat axem, mox suggessit vates, nox ruit, Aenea: nos flendo ducimus horas. Ita observantissimus civilium definitionum diei et noctis initia descripsit. Qui dies ita dividitur: primum tempus diei dicitur mediae noctis inclinatio; deinde gallicinium, inde conticuum, cum et galli conticescunt et homines etiam tum quiescent;
Abbreviated transcription (Latin):
gum̃tis oñdit᷑. Sacra sunt eĩm romana ꝑti diurna aha ꝑti noc¬
turna. & ad ea que diurna sunt ab hora sexta noctis sequẽtis
nocturins sacnis tẽpus impendit᷑. Ad hoc ritus quoq & mos anspicã
di candẽ esse obsuationẽ docet. Nam magrãtus quãdo uno die eis
diam noctẽ auspicant᷑. &. post exortũ solem agunt. auspicatiq &
egisse eodẽ die dicũt᷑. p̾terea tribum plebis quos nullũ die ĩtegru
abẽẽ ro̾ l cu ꝑost media natẽ ꝓficiscũt᷑ post pͥmã fatẽ añ mediã nectẽ sequẽtẽ reũtũt᷑
nõ uidentꝰ ab fuisse diem. quoĩam ante horã noctis sextã regressi
ꝑtem aliquã illuis in urbe cõlumũt. Quĩtu quoq Mutius unis¬
cõsultum dicere solitũ.lege nõ esse usurpatũ mulierẽ. que cum
um quo abesse a uiro usurpandi causa ex xii. tabulis ddebeet

Expanded text:
gumentis ostenditur. Sacra sunt enim Romana partim diurna, alia nocgumentis ostenditur. Sacra sunt enim Romana partim diurna, alia nocturna, et ea quae diurna sunt ab hora sexta noctis sequentis nocturnis sacris tempus impenddi eandem esse observationem docet; nam magistratus, quando uno die eidiam noctem auspicantur et post exortum solem agunt auspicatique et eodem egisse die dicuntur. Praeterea tribuni plebis, quos nullum diem integrum abesse Roma licet, cum post mediam noctem proficiscuntur et post primam facem ante mediam noctem sequentem revertuntur, non videntur afuisse diem, quoniam ante horam noctis sextam regressi partem aliquam illius in urbe consumunt. Quintum quoque Mucium iureconsultum dicere solitum legi non esse usurpatam mulierem quae, cumum quo abesse a viro usurpandi causa ex duodecim tabulis deberet,
Abbreviated transcription (Latin):
ante mediã noctẽ nascitur natus sit illo. quẽ mox noꝵ secuta
est. Cõtira uõ qui in sex noctis horis posteriorib nascit᷑ eo die
uideat᷑ natus: qui post eam noctem diluxent. Athemẽses autẽ
aliter obsuare idẽ Uar̃o in eodẽ libro scripsit. eosq asolis dccasũ
ad solẽ iteꝵ cccidentẽ: omne id mediui tẽpus unũ diem essẽ
dicere. Babylonios porro aliter. Asole eñ exorto ad exortu
eiusdẽ incipientẽ id spatiũ umꝰ dici noiẽ uocate. U̾mbros nõ
unũ & eandẽ diem esse dicere.amerdie ad inseqñtem men¬
diem. Iuod quidẽ inquit Uarro nimis absurdũ est. Na qui
hłis hora sexta apud Umbros natus est: dies eius natalis uidẽi
debebit. & kłaꝵ dimidiatus. & qui post kłas erit usq ad horã
eius diei sextã. Populũ autẽ romanũ ita uti uarro dixit dies
singulos ad nuãre a media nocte ad mediã ꝓximã multis ar¬

Expanded text:
ante mediam noctem natus sit, illo quem nox secuta ante mediam noctem natus sit, illo quem nox secuta est, contra vero qui in sex noctis horis posterioribus nascitur, eo die videatur natus qui post eam noctem diluxerit. Athenienses autem aliter observare idem Varro in eodem libro scripsit eosque a solis occasu ad solem iterum occidentem omne id medium tempus unum diem esse dicere, Babylonios porro aliter —a sole enim exorto ad exortum eiusdem incipientem id spatium unius diei nomine vocare— Vmbros vero unum et eundem diem esse dicere a meridie ad insequentem meridiem. "Quod quidem", inquit Varro, "nimis absurdum est. Nam qui Kalendis hora sexta apud Vmbros natus est, dies eius natalis videri debebit et Kalendarum dimidiatus et qui post Kalendas erit usque ad horam eius diei sextam." Populum autem Romanum ita uti Varro dixit dies singulos adnumerare a media nocte ad mediam proximam multis ar
Abbreviated transcription (Latin):
crastinũ diem initiũ sumere existimemꝰ. Et inter nos quide
ꝑua quedã de hac disputatione libauimꝰ. Uerũ quia te quioꝗa̾
in libris latet ĩuestigare notius ẽ. ꝗͣ ut ꝑ uerecũdiam negare
possis: pergas uolo ĩ mediũ ꝓferre: quicꝗd de hoc quod querimꝰ
edoctũ tibi comp̾hensuq est. De die uł de uario modo distin
UMEccĩna Cum uobis qui me ĩ hũc ẜmonẽ adducitis. nihil
ex omĩb que aueterib elaborata sunt. aut ignoratio neget. aut
obliuio subtrahat. suꝑfluũ uideo. inter scientes nota ꝓferre.
Sed ne quis me existimet dignatione ꝯsultationis grauari.
quicꝗd de hoc mͥ tenius memoria suggesserit: pancis reuoluã.
Post hec cũ omnes paratos ad audiendũ erectosq udissẽt. It̾a
exorsus est. M. Uar̃o ĩ libro reꝵ humanare: quẽ de dieb scrip¬
ita uidet᷑ dieꝵ obsuationẽ diuisisse: ut qui post solis oecasum

Expanded text:
crastinum diem initium sumere existimemus. Et inter nos quidem crastinum diem initium sumere existimemus. Et inter nos quidem parva quaedam de hac disputatione libavimus; verum quia te quidquid in libris latet investigare notius est quam ut per verecundiam negare possis, pergas volo in medium proferre quicquid de hoc quod quaerimus edoctum tibi comprehensumque est.» Tum CaCaecina: «cum vobis qui me in hunc sermonem adducitis nihil ex omnibus quae veteribus elaborata sunt aut ignoratio neget aut oblivio subtrahat, superfluum video inter scientes nota proferre. Sed ne quis me aestimet dignationem consultationis gravari, quidquid de hoc mihi tenuis memoria suggesserit paucis revolvam.» Post haec, cum omnes paratos ad audiendum erectosque vidisset, ita exorsus est: «M. Varro in libro Rerum humanarum quem de diebus scripita videtur dierum observationem divisisse ut qui post solem occasum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtuens. & uelut latenti similis sequebat᷑. quos cũ aspexisset. obuiã¬
q pcessisset. ac ꝓblande salutauisset cõuersus ad furiũ Albimuĩ
qui tũ fõrte cũ Auieno aderat. Uisne ait mi Albine cum his quos
adueisse poportune uides: quosq ure ciuitatis nr̃e lumiã dixe¬
rimus eam rem de qua inter nos nasci ceꝑat sermo ꝯmuĩcemꝰ:¬
Albinus. QUid ni maxĩe uelim Albinꝰ ĩquit : nec eĩ ulla alia
de re qͣ de doctis questioib colloqui: aut nobis: aut his post põt ẽẽ
uicũdus. Cumq cõsedissent. tu Cecinna: quidnã id sit mi p̾¬
textate tam& si adhuc nescio: dubitare tam̃ nõ debeo esse scitu opti¬
mu. cũ a nobis ad colloq̃ndu causa attulerit: & nos eius esse
inter nos ẜmonẽ fuisse. Ut quoiam dies crastinus festis sacurno
dicatis initiũ dabit. quãdo saturnalia incipere dicamꝰ. id est quãdo¬

Expanded text:
intuens et velut latenti similis sequebatur. Quos cum aspexisset obviamintuens et velut latenti similis sequebatur. Quos cum aspexisset obviamque processisset ac perblande salutavisset, conversus ad Rufium Albinum, qui tum forte cum Avieno aderat: «visne», ait «mi Albine, cum his quos advenisse peropportune vides quosque iure civitatis nostrae lumina dixerimus eam rem de qua inter nos nasci coeperat sermo communicemus?» «Quidni maxime velim?» Albinus inquit, «nec enim ulla alia de re quam de doctis quaestionibus colloqui aut nobis aut his potest esse iucundius.» Cumque consedissent, tum Caecina, «quidnam id sit, mi Praetextate, tam etsi adhuc nescio, dubitare tamen non debeo esse scitu optimum, cum et vobis ad colloquendum causam adtulerit et nos eius esse inter nos sermonem fuisse, ut quoniam dies crastinus festis Saturno dicatis initium dabit, quando Saturnalia incipere dicamus, id est qua
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ego cũ audirs̃ ad eoꝵ mͥ uitam. qui beati asapiẽtib dicerẽt᷑.
accedere indebar. Na & que pͥdie ꝗͣ adessem ĩter eos dicta sũt.
Auieno m isinuante comꝑta sunt. & oĩa scripto mandaui. Ne
quid subtraberet obliuio. Que si ex me audire gestis. caue ex¬
times diẽ unũ referendis. que ꝑ tot dies sunt dicta iufficere.
Decus. D̾ Uẽnam igit᷑ & inter quos aut unde ortum ẜmo¬
nem Postumiane fuisse dicebat. Ita presto sum ĩdefessus audi¬
tor Postumianus. Um ille declinãte inquit ĩ uesꝑum die: quẽ
saturnale festũ erat ĩsecutuꝵ: Cum Uectius p̾textatus domi cõ¬
uenire se gestientib copiã faceret. eo uenerũt Aureluis Sr̃ma¬
chus & Cecinna Albimis. cu etate tu etiã morib & studiis
ĩterse ꝯunctissĩmi. hos Seruius inter grãmaticos doctoree
recens ꝓfẽssũs uixta doctrinã mirabilis &. amabilis uerecũdia t̾ra

Expanded text:
quidem ego cum audirem, ad eorum mihi vitam qui beati a sapientibus dicerentur quidem ego cum audirem, ad eorum mihi vitam qui beati a sapientibus dicerentur accedere videbar: nam et quae pridie quam adessem inter eos dicta sunt Avieno mihi insinuante comperta sunt, et omnia scripto mandavi, ne quid subtraheret oblivio: quae si ex me audire gestis, cave aestimes diem unum referendis quae per tot dies sunt dicta sufficere. Decius: Quemnam igitur et inter quos aut unde ortum sermonem, Postumiane, fuisse dicebat? Ita praesto sum indefessus auditor. Tum ille: Declinante, inquit, in vesperum die quem Saturnale festum erat insecuturum, cum Vettius Praetextatus domi convenire se gestientibus copiam faceret, eo venerunt Aurelius Symmachus et Caecina Albinus, cum aetate tum etiam moribus ac stinter se coniunctissimi. Hos Servius inter grammaticos doctorem recens professus, iuxta doctrina mirabilis et amabilis verecundia, terram
Abbreviated transcription (Latin):
qui saturnalioꝵ festa. quib illa cõuuiuia celebrata sunti d se cueis
est. forensi cura uacuus letiore aiõ essem domi. eo Eusebus
cũ pancis e sectatorib suis uenit. statmq uultu renidens.
ꝑmagna me ĩquit abs te Postumiane cũ ex aliis tu hoc maxĩẽ
gra fatror obstrictũ. quod a p̾textato ueĩam postulãdo mͥ in
cena nacuefecisti locũ. Itaq intelligo nõ studiũ tantũ tuu. s ip̃a
quoq ut aliquid abste mͥ fiat cõmodi: ꝯsentire atq adspirare for¬
bitũ ta benigne ac tam libenter fateris: nostrũq hoc otiu quo
ꝑfrui raro ad modũ licet eo ducere. Uthis quib tuc tu ĩterfũens.
nuc nos int̾esse uideam. Eusebius. EAciam inquit ut uis. Nar¬
rabo autẽ tibi nõ cibum aut potum tam osi ea quoq ubertim
casteq ad fuerũt. Sed & que uł ĩ cõuiniis uł maxĩe extra m̃la
ab hisdẽ ꝑ tot dies dicta sunt. ĩ quantũ potero aĩo repetam. Que

Expanded text:
qui Saturnaliorum festa quibus illa convivia celebrata sunt consecutus est, forensi cura vacuus laetiore animo essem domi, eo Eusebius cum paucis e sectatoribus suis venit statimque vultu renidens, "permagna me", inquit, "abs te, Postumiane, cum ex aliis tum hoc maxime gratia fateor obstrictum, quod a Praetextato veniam postulando mihi in cena vacuefecisti locum. Itaque intellego non studium tantum tuum sed ipsam quoque, ut aliquid abs te mihi fiat commodi, consentire atque adspirare forbitum tam benigne ac tam libenter fateris nostrumque hoc otium, quo perfrui raro admodum nunc nos interesse videamur? Faciam, inquit, ut vis. Narrabo autem tibi non cibum aut potum, tametsi ea quoque ubertim casteque adfuerint: sed et quae vel in conviviis vel maxime extra mensam ab isdem per tot dies dicta sunt, in quantum potero, animo repetam. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
augustus ĩ germania & illyrico cohortes libertinoꝵ cũ plures le¬
git quas uolũtarias appellauit. Ac ne putes hec in nr̃a tantum
contigisse re.p. borysthenide oppugnãte Topirione seruis li¬
bertatis dataq euntate pegrins. & factis tabulis nonis hostẽ
substinẽ potuerũt. Cleomenes lacedemoniꝰ cũ mille & ꝗngen¬
ti soli lacedemoni qui arma ferre possent supfuissent ex ser¬
uis manumissis bellatoꝵ nouẽ milia cõscripsit. Atheniensẽs
quoq cõsumptis publicis opib seruis libertatẽ dederunt.

Expanded text:
Augustus in Germania et Illyrico cohortes libertinorum complures leAugustus in Germania et Illyrico cohortes libertinorum complures legit, quas voluntarias appellavit. Ac ne putes haec in nostra tantum contigisse re publica, Borysthenitae obpugnante Zopyrione servis liberatis dataque civitate peregrinis et factis tabulis novis hostem sustinere potuerunt. Cleomenes Lacedaemonius, cum mille et quingenti soli Lacedaemonii qui arma ferre possent superfuissent, ex servis manu missis bellatorum novem milia conscripsit. Athenienses quoque consumptis publicis opibus servis libertatem dederunt.