comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu ꝓuolasse : Sed tamẽ qui non solum
presenti numini tuo: uerũ etiã nũciato nõi
tedere debussent. luerũt illito ilemẽtiȩ suȩ
penas. cũ oblatam sibi a clemẽtia tua ueniã
recusassent. Neq enĩ bello fossaq obsessiõ
inchoata est : nec cunitulis agẽdis nec ma¬
chinis admouendis: nec incutiendo a ricte
temptati quassatiq sunt muri. Sed statim
iniecte fates portĩs: sthalis. propugnaculis
Nec solũ fundĩs eminus telisq missilib: sed
astis. Mlaliis. ita ressimul cepta et patrata
iunctusq rebellibus fuit conatus et exitues
Somphos urbẽ Thesalię qm̃ ab nueret obsequ
C.Cesar uno die sustulit. sed ille graeculos
hoiẽs adortus est tu sub alpinos. Iue solos inco¬
las. Tu et militare p̃sidiũ. Ille non potuĩt
captos a direptione defendere: Tibi licuit
demontiã tuis uictoribus imꝑare. Sed illa ꝗđ
gonphensiũ dades documento cȩteris fuit.

Expanded text:
exercitu pervolasse?, sed tamen qui non solum exercitu pervolasse?, sed tamen qui non solum praesenti numini tuo verum etiam nuntiato nomini cedere debuissent. Luerunt igitur ilico dementiae suae poenas, cum oblatam sibi a clementia tua veniam recusassent. Neque enim vallo fossaque obsessio inchoata est, nec cuniculis agendis nec machinis admovendis nec incutiendo ariete temptati quassatique sunt muri, sed statim iniectae faces portis, scalae propugnaculis, nec solum fundis eminus telisque missilibus sed hastis et gladiis. Ita res simul coepta et patrata, iunctusque rebellibus fuit conatus et exitus. Gomphos, urbem Thessaliae, quoniam abnueret obsequium, C. Caesar uno die sustulit. Sed ille Graeculos homines adortus est, tu Subalpinos; ille solos incolas, tu etiam militare praesidium; ille non potuit captos a direptione defendere, tibi licuit clementiam tuis victoribus imperare. Sed illa quidem Gomphensium clades documento ceteris fuit;
Abbreviated transcription (Latin):
rabilem dilectũ posset indicere. Nunqꝗͣ tamẽ
maiores quad raginta miliũ copias duxit
inabile regenti ratus quicꝗd excederet. et tur¬
ban potuus ꝗͣ exercĩtũ. Tu uõ minoribus copiis
Sellũ etĩa multo mau̾is aggressus es. Tanto si licet
propria tua uirtute potior quãto ule numero¬
instructior. Et ille quiđ contra leues medos
et imbelles Syros. & parthoꝵ arma uolatĩca
et asiaticos optantes mutare seruitĩã rem
gessit prelii unius euentu. Tibi uincẽdi erãt
milites Proh nefas paulo añ Romani armũs
omibus more primȩ classis armati. et pro
farinoꝵ cõscientia nunꝗͣ nisi morte cesuris
Probauit hoc prima obstinatio eoꝵ qui sub ip̃is
alpiũ iugis munitissimolicet muro ac situ
tenentes oppidũ ausi fuerũt te t̃minente
resistere. at portas claudere. nõ credentes illi
quid ut audio ipsũ te adesse. Quis enim
crederet tam cito a Rheno ad alpes imp. cũ

Expanded text:
rabilem dilectum posset indicere, numquam tamen rabilem dilectum posset indicere, numquam tamen maiores quadraginta milium copias duxit, inhabile regenti ratus quidquid excederet, et turbam potius quam exercitum. Tu vero etiam minoribus copiis bellum multo maius adgressus es, tanto scilicet propria tua virtute potior quanto ille numeroinstructior. Et ille quidem contra leves Medos et imbelles Syros et Parthorum arma volatica et Asiaticos optantes mutare servitium rem gessit proelii unius eventu; tibi vincendi erant milites pro nefas! paulo ante Romani, armis omnibus more primae classis armati et pro facinorum conscientia numquam nisi morte cessuri. Probavit hoc prima obstinatio eorum qui, sub ipsis Alpium iugis munitissimum licet muro ac situ tenentes oppidum, ausi fuerunt te imminente resistere ac portas claudere; non credentes illi quidem, ut audio, ipsum te adesse quis enim crederet tam cito a Rheno ad Alpes imperatorem cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ erat ille Maximiani suppositus. Tu constã¬
tũ pii filius que despectissimȩ ꝑuitatis. detortis so¬
lutisq mẽbris nomine ip̃o abusiua appellatione mu¬
tilato Tu quod sufficit ditere tantus at talis. ut
nȩc inꝗͣ omittam Te Constantine paterna piẽ¬
tas seq̃datur. Iuũ ut falso generi nõ inuideamus
impiẽtas. Te clementia. illũ crudelitas. Te pu¬
dicitia soli dicata cõiugio. illũ libido stupris
omĩbus cõtaminata.Te diuina p̃cepta. illã suꝑ¬
stitiosa maletitiã. Illũ deniq spoliatoꝵ tẽplo¬
rũ trutidati senatus. plebis ro: famę necate
piacula : Te abolitarũ caluniarũ: te ꝓhibita¬
rũ delationũ tonseruatio. atq homitidarũ
sanguis gratalatio. In tam diuersa causarum
ratione diuino consilio Imp. hoc est tuo. non
militũ multitudinẽ. sed partiũ merita nume¬
rasti. Magnus Alexander cũ p̃ter macedonas
suos cuncte gratiȩ. uniuerso Illyrico ĩnume¬

Expanded text:
quod erat ille Maximiani suppositus, tu Constanquod erat ille Maximiani suppositus, tu Constantii Pii filius; ille despectissimae parvitatis, detortis solutisque membris, nomine ipso abusiva appellatione mutilato, tu quod sufficit dicere tantus ac talis; ut haec, inquam, omittam, te, Constantine, paterna pietas sequebatur, illum, ut falso generi non invideamus, impietas; te clementia, illum crudelitas; te pudicitia soli dicata coniugio, illum libido stupris omnibus contaminata; te divina praecepta, illum superstitiosa maleficia; illum denique spoliatorum templorum, trucidati senatus, plebis Romanae fame necatae piacula, te abolitarum calumniarum, te prohibitarum delationum, te conservatio absque homicidarum sanguinis gratulatio. In tam diversa causarum ratione divino consilio, imperator, hoc est tuo, non militum multitudinem sed partium merita numerasti. Magnus Alexander, cum praeter Macedonas suos cunctae Graeciae universo Illyrico innume
Abbreviated transcription (Latin):
amis cõtractas ex toto orbe diuitias mõstrum
illud redemptis ad ciuile latrociniũ manibus ĩ¬
gesserat. Ad hoc aliena mr̃ionia. ĩ nocentũt ca¬
pita cũ bonis passim donando usq ad mortem
deuotionis obstrinxerat. Patritios om̃es aut in¬
sidiatos sibi aut palam aliquid prolibertate
conatos penis affecerat: armis oppresserat. et
inter hȩc utebatur urbis eius maiestate quã ce¬
ꝑat: Totam. Italiam cõductis ad om̃e facinus sa¬
tellitibus oppleuerat Hec omĩa imp. cũ copita¬
res scires. uideres: nec te paterna grauitas. nec
tua natura temerariũ ese pateretur. Dic q̃lo
quid in consiliũ nisi diuinũ numen habiusti: an
illa te ratio ducebat. Sua enĩ cuiq prudentia deus
est ꝙ tam dispari contentione non poterat meli¬
or causa non suꝑare et ĩnumerabiles litet ille co¬
pias pro se obĩceret. pro te tamẽ iustitia pugna¬
ret. ut enĩ omittam illa quȩ nõ decet comꝑari

Expanded text:
annis contractas ex toto orbe divitias monstrum annis contractas ex toto orbe divitias monstrum illud redemptis ad civile latrocinium manibus ingesserat. Ad hoc aliena matrimonia, innocentium capita cum bonis passim donando usque ad mortis devotionem obstrinxerat parricidas; omnes aut insidiatos sibi aut palam aliquid pro libertate conatos poenis adfecerat, armis oppresserat. Et inter haec utebatur eius urbis maiestate quam ceperat, totam Italiam conductis ad omne facinus satellitibus oppleverat. Haec omnia, imperator, cum cogitares scires videres, nec te paterna gravitas nec tua natura temerarium esse pateretur, dic, quaeso, quid in consilio nisi divinum numen habuisti? An illa te ratio ducebat sua enim cuique prudentia deus est, quod in tam dispari contentione non poterat melior causa non superare et, innumerabiles licet ille copias pro se obiceret, pro te tamen Iustitia pugnabat? Vt enim omittam illa quae non decet comparari,
Abbreviated transcription (Latin):
nostra sit. Et quid opus erat ip̃i Aheno instrue¬
tis et militibus et classibus: q̃ iam pridẽ barbi¬
us nationibus uirtutis tuȩ terror obstruxerat
An ostentare uoluisti diligentiã tuã diuisisto.¬
piis inter custodiam pacis et belli: aut ẽt iactan.¬
ter et gloriose probare liberandȩ uibis te sust¬
cere cũ paucis: Uix enĩ quarea parte exercits
contra centũ milia armatoꝵ hostiũ trãsgressus
es. ut apparet penitus cõsiderantibus id qd nos
fugit tui amore trepidantes. nõ dubiã te sepro¬
missam diuinitus petere uictoriam. Duxerat
magnũ Seuerus exercitũ. & hostẽ suũ ꝑfidia
desertus armauerat. Maiores postra copias
Maximianus ad mouerat. et ip̃e transtugĩs cir¬
cũcisis uidebatur prospere refugisse. Ipse cdeniq
qui pater illius credebatur discissam ab humẽie
purpurã detrahere conatus. senserat in illud
de decus sua fata transisse. nille et sexaginta

Expanded text:
nostra sit. Et quid opus erat ipsi Rheno instrucnostra sit. Et quid opus erat ipsi Rheno instructis et militibus et classibus, quem iam pridem barbaris nationibus virtutis tuae terror obstruxerat? An ostentare voluisti diligentiam tuam, divisis copiis inter custodiam pacis et belli? Aut etiam iactanter et gloriose probare liberandae Vrbi te sufficere cum paucis? Vix enim quarta parte exercitus contra centum milia armatorum hostium Alpes transgressus es, ut appareret penitus considerantibus id quod nos fugit tui amore trepidantes non dubiam te sed promissam divinitus petere victoriam. Duxerat magnum Severus exercitum, et hostem suum perfidia desertus armaverat; maiores postea copias Maximianus admoverat, et ipse transfugis circumcisus videbatur prospere refugisse. Ipse denique qui pater illius credebatur discissam ab umeris purpuram detrahere conatus senserat in illud dedecus sua fata transisse. Mille et sexaginta
Abbreviated transcription (Latin):
bus cũct antibusq tũc imꝑũ tui sotiis primus
inuaderes: Quisnã te deus. quȩ tam presens
hortata est maiestas. ut omibus fere tuis co¬
mitibus et ducibus. nõ solũ tacite mussantibo
sed ẽt aperte timentibus contra cõfilia hoĩm
contra aruspicũ monita. ip̃e per te met liberã¬
de urbis tempus uenisse sentires: Habes ꝓfec¬
to aliquid cũ illa mente diuina Constantine
secretũ quȩ delegata nr̃is dus minoribus cura
uni se tibi dignatur ostendere. Alioꝗ fortissime
Imp. sic quoq cũ uiceris redderis rationẽ. Rhe¬
num tu quidẽ toto limite dispositis exercitibus
tutũ reliqueras: sed hoc maiores pro te susce¬
pimus metus ꝙ nobis potius ꝗͣ tibi consulebas. no¬
stramq pacẽ magis ꝗͣ bellũ quod aggrediebare
firmaueral. Ne tu imp: nimio nostri amore ne¬
scisti ad securitatẽ nobis uere ꝓuidere. qui nõ
omia tecũ arma mouisti cũ tua cõseruatio salꝰ¬

Expanded text:
bus cunctantibusque tunc imperii tui sociis primus bus cunctantibusque tunc imperii tui sociis primus invaderes! Quisnam te deus, quae tam praesens hortata est maiestas ut, omnibus fere tuis comitibus et ducibus non solum tacite mussantibus sed etiam aperte timentibus, contra consilia hominum, contra haruspicum monita ipse per temet liberandae Vrbis tempus venisse sentires? Habes profecto aliquod cum illa mente divina, Constantine, secretum, quae delegata nostri diis minoribus cura uni se tibi dignatur ostendere. Alioquin, fortissime imperator, sic quoque cum viceris redde rationem. Rhenum tu quidem toto limite dispositis exercitibus tutum reliqueras, sed hoc maiores pro te suscepimus metus quod nobis potius quam tibi consulebas, nostramque pacem magis quam bellum quod adgrediebare firmaveras. Ne tu, imperator, nimio nostri amore nescisti ad securitatem nobis vere providere, qui non omnia tecum arma movisti, cum tua conservatio sal
Abbreviated transcription (Latin):
sisq preliis nõ solũ tube ac litui. sed ẽt spartha¬
nȩ tybie incentuũ aliquod ftrũtur habuisse
Credo quia magnos animos. paruo licet modu¬
lo susficit incitari. Cur ego in me de tuo ta¬
uore diffudam. ut sermonẽ meũ studio poti¬
us tui cultus qͣ suis uiribus metiari Expiar
igitur ut possum. quanꝗͣ oppletis auribus tuis
ut sic diperim insusũrare sine emulandi fidu¬
tia cupidus imitandi: ac primũ illud arripiã
quod credo adhuc neminẽ ausũ fuisse. ut antẽ
de constantia expeditionis dicam ꝗͣ de laude
uictoriȩ Transacto enĩ metu adũsi hom̃is et
et offensione reuocati utar libertate erga te
nostri amoris. quẽ nũc inter metũ et .x.p. uota
suspendimus. Te ne imp tantũ animo potu¬
isse assumere: ut bellũ tantis opibus. tanto
consensu auaritiȩ. tanta scelerũ contagione
tanta uenię desꝑatione cõflatũ: quieltenti¬

Expanded text:
sisque proeliis non solum tubae ac litui sed etiam Spartasisque proeliis non solum tubae ac litui sed etiam Spartanae tibiae incentivum aliquod feruntur habuisse credo quia magnos animos parvo licet modulo sufficit incitari, cur ego in me de tuo favore diffidam, ut sermonem meum studio potius tui cultus quam suis viribus metiaris? Experiar igitur, ut possum, quamquam oppletis auribus tuis, ut sic dixerim, insusurrare, sine aemulandi fiducia cupidus imitandi. Ac primum illud adripiam quod credo adhuc neminem ausum fuisse, ut ante de constantia expeditionis tuae dicam quam de laude victoriae. Transacto enim motu adversi hominis et offensione revocata, utar libertate erga te nostri amoris, quem tunc inter metus et rei publicae vota suspendimus. Tene, imperator, tantum animo potuisse praesumere, ut bellum tantis opibus, tanto consensu avaritiae, tanta scelerum contagione, tanta veniae desperatione conflatum quiescenti
Abbreviated transcription (Latin):
MDE mihi tantũ confidentiȩ Sac.
quos et in urbe sacra et hic rursus audisti
dicere auderem. nisi nefas esse ducere. et
cõmissi ciuuslam sacrilegui religionẽ uerere
si is qui semꝑ res a numine tuo gestas pdica¬
re solitus eisem: hec tanto maiora pristinis
silentio pterirem serquȩ nõ ꝑ aliqua serua¬
tui sed uniuersa sibi res est .p. restituta Neq
enĩ ignoro quanto inferiora nostra sũt inge¬
nia romanis. Si quidẽ latine et disirte loqui
illis ingeneratũ est: nobis elaboratũ. Et si quid
forte tomode dicimus. ex illo fonte et capitt
facundie imitatio nostra deriuat. Sed qͣuis
conscus mibi infirmitatis ingenite. & incho¬
i potius studũ ꝗͣ eruditi cohibere me silen¬
tio ne queo. quo minus de recupata urbe. im¬
perioq Ro. et tandem ex diuina conuulsione
solidato et ipe aliquid coner effari: et inter tã¬
tos sonitus disertoꝵ mea quoq uox tenuis ex¬
audita uideatur. Etenĩ si in rebus bellicis ip¬

Expanded text:
de mihi tantum confidentiae, sacrquos et in Vrbe sacra et hic rursus audisti, dicere auderem, nisi nefas esse ducerem et commissi cuiusdam sacrilegii religionem vererer si is, qui semper res a numine tuo gestas praedicare solitus essem, haec tanto maiora pristinis silentio praeterirem, per quae non pars aliqua servata sed universa sibi est res publica restituta? Neque enim ignoro quanto inferiora nostra sint ingenia Romanis, siquidem latine et diserte loqui illis ingeneratum est, nobis elaboratum et, si quid forte commode dicimus, ex illo fonte et capite et facundiae imitatio nostra derivat. Sed quamvis conscius mihi infirmitatis ingenitae et inchoati potius studii quam eruditi, cohibere me silentio nequeo, quominus de recuperata Vrbe imperioque Romano et tandem ex diuturna convulsione solidato et ipse aliquid coner effari, ut inter tantos sonitus disertorum mea quoque vox tenuis exaudita videatur. Etenim si in rebus bellicis ip
Abbreviated transcription (Latin):
fortuĩta hominũ consensio. nõ repentinus ali¬
quis fauoris euentus te principẽ fecĩt. Imꝑiũ
nastendo meruisti. Quod quiđ mihi deoꝵ
ĩmortaliũ munus et primũ uidetur et maxĩm
in lucẽ statĩ uenire felicẽ. Et ea quę aliĩ uix to¬
tius uitȩ laboribus cõsequũtur. iãm domi parta
susciꝑe. Ꝙͣ uis enĩ magna sit et admitanda
telicitas quȩ stipendus in ordinẽ meritis. et
nulitię gradibus emensis ad fastigiũ istud
maiestatis ascendit: et solis uirtutis nixa ra¬
dicibus ad tantę potentiȩ robur inualuit. qđ
quid ẽt tu quantũ per etatẽ licuit cõsecutꝰ
es: et ꝗͣuis te suꝑ omes acꝗrende glorie moraᷤ¬

Expanded text:
fortuita hominum consensio, non repentinus alifortuita hominum consensio, non repentinus aliquis favoris eventus te principem fecit: imperium nascendo meruisti. Quod quidem mihi deorum immortalium munus et primum videtur et maximum, in lucem statim venire felicem et ea quae alii vix totius vitae laboribus consequuntur iam domi parta suscipere. Quamvis enim magna sit et admiranda felicitas quae stipendiis in ordinem meritis et militiae gradibus emensis ad fastigium istud maiestatis ascendit, et solis virtutis nixa radicibus ad tantum potentiae robur invaluit — quod quidem etiam tu, quantum per aetatem licuit, consecutus es et
Abbreviated transcription (Latin):
re pñtem. A primo igitur incipiam originis
tue numine. quod pleriq adhuc fortasse ne¬
sciunt. sed qui te amant płimũ sciũt Ab illo
enĩ diuo Claudio manat in te auita cognatio
qui Romani imꝑii solutam et ꝑditam discipli
nam reformauit: ĩmanesq gothoꝵ copias. pon¬
ti faucibus et hystri ora ꝓruptas tẽra mariq
deleuit. utinam diuturnior recreator hoĩm
ꝙ maturior deoꝵ comes. Quis igitur ilis fi¬
delissimus dies ꝓxima religione celebratus
imꝑiĩ tui natalis habeatur. cũiam te isto ha¬
bitu primus ornauit. Iam tamẽ ab illo gene¬
ris auctore in te imꝑĩ fortuna descẽdit. Quĩ
ĩmo ipsũ patrẽ tuũ uetus illa imꝑatoriȩ do¬
mus propagatiua ꝓuerit. ut iam sũmo gradu
tue principes tertius imꝑator inter omnes
ut nihil tibi addiderit honoris imꝑiũm. nec
possit fortuna numini tuo imputare quod tu¬
um est omisso ambitu et suffragatione. non

Expanded text:
praesentem. A primo igitur incipiam originis praesentem. A primo igitur incipiam originis tuae numine, quod plerique adhuc fortasse nesciunt, sed qui te amara plurimum sciunt. Ab illo enim divo Claudio manat in te avita cognatio, qui Romani imperii solutam et perditam disciplinam primus reformavit, immanesque Gothorum copias Ponti faucibus et Histri ore proruptas terra marique delevit, utinam diuturnior recreator hominum quam maturior deorum comes. Quamvis igitur ille felicissimus dies proxima religione celebratus imperii tui natalis habeatur, quoniam te isto habitu primus ornavit, iam tamen ab illo generis auctore in te imperii fortuna descendit. Quin immo ipsum patrem tuum vetus illa imperatoriae domus praerogativa provexit, ut iam summo gradu tuae principes tertius imperator. Inter omnesut nihil tibi addiderit honoris imperium nec possit Fortuna numini tuo imputare quod tuum est, omisso ambitu et suffragatione. Non
Abbreviated transcription (Latin):
eo ipso ducere sermonis exordiũ. nisi me ab
hoc duplex ratio reuocaret. Cõsideraui nanq
mediȩ etatis hoĩem ostentare debere subitã
dicendi facultatẽ: neq ad aures tanti numĩs ꝗc
multi sunt qui me putant nimiũ multa dictu¬
rum. idq ut arbitror non ex ingenio meo quod
medioere est: sed ex laudũ tuarũ copia metũt
Quoꝵ ego expectationẽ inuitus licet fallam bre¬
uitate ditendi. Reuera enĩ cogĩtaueram plũa
quȩ dicerem: sed malo orationẽ meã breuem
esse ꝗͣ respui. Itaq primũ illud compenduũ fa¬
ciam qđ cũ om̃es uos inuictissimi principes
quoꝵ concors est et socia maiestas. debita ue¬
neritione suscipiam. hũc tamẽ qͣtulũtũꝗ tuo
modo Constantine numini dicabo sermonem
Ut enĩ ipsos ĩmortales deos quanꝗͣ uniuersos
animo tolamus. Interdũ tamẽ in suo quẽq tẽ¬
plo ac sede uencramur. Ita mihi fas esse duco
cĩm principũ pietatẽ memisse laudibus celebra

Expanded text:
eo ipso ducerem sermonis exordium, nisi me ab eo ipso ducerem sermonis exordium, nisi me ab hoc duplex ratio revocaret, considerantem neque mediae aetatis hominem ostentare debere subitam dicendi facultatem neque ad aures tanti numinis qumulti sunt qui me putant nimium multa dicturum, idque, ut arbitror, non ex ingenio meo, quod mediocre est, sed ex laudum vestrarum copia metiuntur. Quorum ego exspectationem invitus licet fallam brevitate dicendi. Re vera enim cogitaveram plura quae dicerem, sed malo orationem meam brevem esse quam respui. Itaque primum illud compendium faciam quod, cum omnes vos, invictissimi principes, quorum concors est et socia maiestas, debita veneratione suspiciam, hunc tamen quantulumcumque tuo modo, Constantine, numini dicabo sermonem. Vt enim ipsos immortales deos, quamquam universos animo colamus, interdum tamen in suo quemque templo ac sede veneramur, ita mihi fas esse duco omnium principum pietate meminisse, laudibus celebrare
Abbreviated transcription (Latin):
mopia latitare per saltus. aut ẽt̃ in exiliũ ire
cõpulerat ista remissione reliquorꝵs in lucẽ ex¬
eunt in patriam reuertũtur. desinũt pristinã
accusare pauꝑiem. desinũt odisse agroꝵ sucef
sterilitatẽ : resunũt animos. operi preꝑant
Cultura melioribus adnitũtur auspitiis. re¬
uisunt domos. reterũt uota templis. p̃sertĩ cũ
tu oĩm nostroꝵ cõseruator adueneris et quasi
ille maiestatis comes et socius flagrabit tota ci¬
uitas. gaudiis ꝑstrepet. et cũ ꝓticiłteris fortas¬
ie retinebit. dabil enĩ ueniam amori nostro.
Cõtumeliam feres dĩm. Sis licet domus urbiũ
oĩm nationũ. nos tamẽ etiã nomẽ accepimus
tuũ iam nõ antiquũ bribracte quod hucusq
dicta est iuliapolia florentia. sed flauia et ciuui
ante mihi pleriq suaserut ut qm̃ ma¬
iestas tua hũc mediocritati meȩ diem in ista
ciuitate celeberimũ ad olicendũ dedisset. de

Expanded text:
guste, quos inopia latitare per saltus aut etiam in exsilium ire guste, quos inopia latitare per saltus aut etiam in exsilium ire compulerat, ista remissione reliquorum in lucem exeunt, in patriam revertuntur, desinunt pristinam accusare pauperiem, desinunt odisse agrorum suorum sterilitatem, resumunt animos, operi praeparantur, culturam melioribus adnituntur auspiciis, revisunt domos, referunt vota templis! Praesertim cum tu omnium nostrorum conservator adveneris et ille quasi maiestatis tuae comes et socius, flagrabit tota civitas, gaudiis perstrepet et, cum proficisceris, fortasse retinebit. Dabis enim veniam, amoris nostri contumeliam feres. Omnium sis licet dominus urbium, omnium nationum, nos tamen etiam nomen accepimus tuum: iam non antiquum Bibracte, quod hucusque dicta est Iulia Polia Florentia, sed Flavia est civitante mihi plerique suaserunt ut, quoniam maiestas tua hunc mediocritati meae diem in ista civitate celeberrimum ad dicendum dedisset, de
Abbreviated transcription (Latin):
undemia redũdasset: si oliueta larga fluxis¬
sent. Quid ergo nos cõuenit gratulari de hoc in¬
dulgentiȩ tuo lustro. quo licet nulla frugum
cessarit ubertas fuisti tñ ut om̃ia largiora ui¬
deantur fuisse ꝗͣ fuerint. Ualet enĩ nõs tantũ
habuisse. quantũ debere desiuimus. Ualet ple¬
na fuisse hoͬrea. plenas tellas cũ in illis reliꝗs
hereamus. hoc nobis est ista largitio qđ tẽra
mater frugũ. quod iupiter moderator auraꝵ
quicꝗd illi partius dederant nobis eñ ex bene¬
fitio tuo natũ est. Quȩnã toto orbe teraru
auri argentiq metalla tam larga sunt Quis
tagus quisue pactolus tanto fluxit auro ꝙͣtũ
liberalitate tua consecuti sumus non eĩ ma¬
ioris est muneris abste accepisse. quinĩmo tã¬
to est durius excorqueri quod ꝓpriũ fuerit q̃
nõ acgrere quod fuerit alienũ. Tanto dultio
est remissa soluendi necessitas. ꝗͣ lutrandi op

Expanded text:
vindemia redundasset, si oliveta large fluxisvindemia redundasset, si oliveta large fluxissent. Quid ergo nos convenit gratulari de hoc indulgentiae tuae lustro? — lustro quo, licet nulla frugum cessarit ubertas, fecisti tamen ut omnia largiora videantur fuisse quam fuerint. Valet enim nos tantum habuisse quantum debere desivimus, valet plena fuisse horrea, plenas cellas, cum in nullis reliquis haereamus. Hoc nobis est ista largitio, quod Terra mater frugum, quod Iuppiter moderator aurarum: quidquid illi parcius dederant, nobis tamen ex beneficio tuo natum est. Quaenam toto orbe terrarum auri argentique metalla tam larga sunt, quis Tagus quisve Pactolus tanto fluxit auro, quantum liberalitate tua consecuti sumus? Non enim maioris esset muneris abs te accepisse. Quin immo quanto est durius extorqueri quod proprium fuerit quam non adquirere quod fuerit alienum, tanto dulcior est remissa solvendi necessitas quam lucrandi opt
Abbreviated transcription (Latin):
et semꝑ in partẽ utranq mutabile cũ et p̃terito
relinquatur et transeat in futurũ. Unus hic a¬
nus prope sensũ nõ habet. difficultas duorẜ tem¬
porũ indulgentiis coartat᷑. et quasi terminus
quidã positus felicitati et utrũq confinii que
nos et p̃terito liberos facit et in futuro securos
ꝯiunq c̃noꝵ nobis reliqua remisisti. Olustrã
onũbus iustris felitius. Olustru quod meri¬
to hanc impii tui equauit etatẽ Nobis ergo
pcipue te principem du nostri creauerũt qbo
singulis hec est nata felicitas ex quo tu imꝑa¬
re tepisti. Quinquẽnalia tua nob̃ et ꝑtecta ce¬
lebranda sunt. Illa enĩ quinto incipiente su¬
scepta omibus populis uire touĩa nob̵ hec ꝓp̃a
quȩ plena sunt Predara fertur Catonis oratio
de lustri sui felicitate. Iam tũt eni in ila uete
re r.p. ad censoꝵ laudẽ ꝑtinebat si lustrũ te¬
lu condidisset. si hoͬrea messis implesset: si

Expanded text:
et semper in partem utramque mutabile, cum et praeterito et semper in partem utramque mutabile, cum et praeterito relinquatur et transeat in futurum, unus hic annus prope sensum non habet difficultatis duorum temporum indulgentiis coartatus et quasi terminus quidam positus felicitati utriusque confinii, quae nos et praeterito liberos facit et in futuro securos. Quinque annorum nobis reliqua remisisti! O lustrum omnibus lustris felicius ! O lustrum quod merito hanc imperii tui aequavit aetatem! Nobis ergo praecipue te principem di immortales creaverunt, quibus singulis haec est nata felicitas, ex quo tu imperare coepisti. Quinquennalia tua nobis, etiam perfecta, celebranda sunt. Illa enim quinto incipiente suscepta omnibus populis iure communia, nobis haec propria quae plena sunt. Praeclara fertur Catonis oratio de lustri sui felicitate. Iam tunc enim in illa vetere re publica ad censorum laudem pertinebat, si lustrum felix condidissent, si horrea messis implesset, si
Abbreviated transcription (Latin):
capitũ sola donasse. donasti omĩa que stare
fecisti. quanꝗͣ enĩ adhuc sub pristina sartina taua¬
cillemus tamẽ leuior uidetur quia uicino ꝑfert᷑
exhonerandi psinctio dat patientiã sudistinendi
Certe et nũc liberi ꝑentes suos cariores habẽt
et mariti cõiuges nõ grauate tuẽtur. et ꝑentes
adultoꝵ nõ penitet tilioꝵ quorꝑ antea sibi re¬
missa letantur. Ita oĩm pietas olim tella respirat
et suos quẽq uiuat nu̾are securũ. cũ plures ad¬
uuant obsequia pauco. quo magis spe futu¬
ri temporis eleuamur. recreatur animus securi¬
tate p̃teriti. remissisq reliquis nihil est quodd
spectandũ timendũq sit quod aliquid uiriũ
tuturis pensitationibus necet. Ita duoꝵ tempo¬
rũ que sũt maxima molestia liberati sumus
unũ atq id ñĩmũ breui labore transigimus
Nam cũ p̃teritũ tempus pro modo suo longũ
futurũ aũt intinitũ sit. presens tempus breue

Expanded text:
capitum sola donasse: donasti omnia quae stare capitum sola donasse: donasti omnia quae stare fecisti. Quamquam enim adhuc sub pristina sarcina vacillemus, tamen levior videtur quia vicina ope fertur; exonerandi praesumptio dat patientiam sustinendi. Certe et nunc liberi parentes suos cariores habent et mariti coniuges non gravate tuentur et parentes adultorum non paenitet filiorum, quorum onera sibi remissa laetantur. Ita omnium pietas olim fessa respirat, et suos quemque iuvat numerare securum, cum plures adiuvant obsequia paucorum. Quo magis spe futuri temporis elevamur, recreatur animus securitate praeteriti, remissisque reliquis nihil est quod respectandum timendumque sit, quod aliquid virium venturis pensitationibus necet. Ita duorum temporum, quae sunt maxima, molestia liberati sumus; unum atque id minimum brevi labore transigimus. Nam cum praeteritum tempus pro modo suo longum, futurum autem infinitum sit, praesens tempus breve
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc prestare cupiebas sĩ ausi fuissemus expo.¬
scere. Quantũ sit hoc imp. benefitiũ ꝗͣ ne.¬
cessariũ nobis ꝗͣ uede. est deuotionis offitiis nõ
queo satis dicere. remissione ista septẽ milia ca¬
pitũ. Uigĩtiquinq milibus dedisti uires. dedi¬
sti opem. dedisti salutẽ. Plusq in eo cõsecutꝰ
es ꝙ roborasti ꝗͣ recĩdisti in.eo ꝙ remisti qua¬
tenus tantũ tibi firmũ tertũq reditũ est id
quod irrito petebatur. Siꝗdẽ desꝑatio ꝑferen¬
di debiti. et id quod dari poterat inhibebat
nec erat ratio conandi tũ nõ esset spesulla
complendi. O diuinam . imp. tuã in sananda
ciuitate merdicinam. Sicut egia. corpora et
honerata stupentiũ torpore mẽbroꝵ resecati
aliqua sui parte sanantur ut ĩminuta iugcãt
que exagerati torpebant. Ita nos nimia mole
de pressi leuato honere consurgimus Nescit
tarare indulgentiam tuã. qui te putat septẽ M

Expanded text:
adhuc praestare cupiebas, si ausi fuissemus expoadhuc praestare cupiebas, si ausi fuissemus exposcere. Quantum sit hoc, Imperator, benecessarium nobis, quam utile etiam devotionis officiis, non queo satis dicere. Remissione ista septem milium capitum viginti quinque milibus dedisti vires, dedisti opem, dedisti salutem, plusque in eo consecutus es quod roborasti quam recidisti in eo quod remisisti. Quater tantum tibi firmum certumque redditum est, id quod inrito petebatur, siquidem desperatio perferendi debiti etiam id quod dari poterat inhibebat, nec erat ratio conandi, cum non esset spes ulla complendi. O divinam, imperator, tuam in sananda civitate medicinam! Sicut aegra corpora et onerata stupentium torpore membrorum resecata aliqua sui parte sanantur, ut imminuta vigeant quae exaggerata torpebant, ita nos nimia mole depressi levato onere consurgimus. Nescit taxare indulgentiam tuam qui te putat septem milia
Abbreviated transcription (Latin):
uagitu in cõdito locutarũ differt᷑ uoct̃. Piu
fruges hyem̾s cohibet. Uer elicit flores. Estus
solidat. Calor ematurat. Tu nob uitam ꝑiter
totam dedisti. Tu fructus meritoꝵ tuoꝵs sta¬
tun nos metere et in conditis referre iussisti.
Releuaturus tensũ definisti numerũ reliqua
debita remissurus. quantũ deberemus inter¬
rogasti. quȩ interogatio maitesta ꝓmissio fuit
Nam cũ is qui omĩa potest quid sibi debeatur
inte̾rogat. nõ curiose ꝑcũctatur ut scĩat. sed li¬
beraliter cupit audire quantũ remitat. Spera¬
te igitur utrũq dicam neq enĩ quasi persa.¬
tyrãm cõfundenda tidi tanta beneficia. Septem
muilia capitũ remisisti. quintã. ampliũs ꝑtẽ nr̃oꝵ
censuũ. et tamen an sufficeret hoc nob̵ sȩpius re¬
quisisti. O nos utrũ ne uerecũdos nimut dicã
an satis gratos. qui retitiumus. hesimus. indul.¬
gentię ample fluenti tuę modũ fecimus. plus

Expanded text:
vagitus inconditi locuturam differunt vocem; diu vagitus inconditi locuturam differunt vocem; diu fruges hyems cohibet, ver elicit, aestas flore solidat, calor ematurat; tu nobis vitam pariter totam dedisti; tu fructus meritorum tuorum statim nos metere, et in conditis referre jussisti. Relevaturus censum, definisti numerum. Reliqua debita remissurus, quantum deberemus interrogasti. Quae interrogatio manifesta promissio fuit. Nam cum is qui omnia potest quid sibi debeatur interrogat, non curiose percunctatur ut sciat, sed liberaliter cupit audire quantum remittat. XI. Separate igitur utraque dicam: neque enim quasi per saturam confundenda sunt tanta beneficia. Septem millia capitum remisisti, quartam amplius partem nostrorum censuum; et tamen utrum sufficeret hoc nobis saepius requisisti. O nos utrumne verecundos dicam nimium, an satis gratos? qui reticuimus, haesimus, indulgentiae tuae ample fluenti modum fecimus. Plus
Abbreviated transcription (Latin):
id sũmã pratulationẽ sufficere potuissent. ẽt̃¬
si remedioꝵ nostroꝵ spem dĩstulisses. et ꝗbus
nos opibus leuaturus esses. dubiũ reliquisses. Sed
tam prompea in te est natura bonitatis. ut qđ
pia menit cõexperis statĩ uote dedares. Sic in¬
genus largiq fontes ut ubi prosint ire festinẽt
Sic celeriter in teras cȩlo missa ꝑueniũt. Sic de¬
niq dũuna illa mens quȩ totũ mũdũ hũc gũb¬
nat. quecꝗd cogitauit illico fecit. In quo tamẽ
imp si consilisi alicuius amicĩ callidioris admit¬
teres. esset quod fortasse rephenderet. uimiũ
te scilic& facile ea quȩ sis tributurus aꝑire
et sine ullo artifitio eito ꝓmere quȩ sperari
diũ debeant. Nescis Imp. tu cõmendare bene¬
fitia prestandi celeritate occupas tempus
optandi. Sed enĩ indulgentiȩ̃ celeritate uici¬
iti imp ip̃a elemẽta quibus animam et u¬
iumus. Diu uenturi homĩs partus optat᷑. du

Expanded text:
ad summam gratulationem sufficere potuissent, etiaad summam gratulationem sufficere potuissent, etiamsi remediorum nostrorum spem distulisses et, quibus nos opibus levaturus esses, dubium reliquisses. Sed tam prompta in te est natura bonitatis, ut quod pia mente conceperis statim voce declares. Sic ingenui largique fontes ut ubique prosint ire festinant; sic celeriter in terras caelo missa perveniunt; sic denique divina illa mens, quae totum mundum hunc gubernat, quidquid cogitavit ilico fecit. In quo tamen, imperator, si consilium alicuius amici callidioris admitteres, esset quod fortasse reprehenderet: nimium te scilicet facile ea quet sine ullo artificio cito promere, quae sperari diu debeant. Nescis, Imperator, tua commendare beneficia, praestandi celeritate occupas tempus optandi. Sedenim indulgentiae celeritate vicisti, Imperator, ipsa elementa quibus animamur et vivimus. Diu venturi hominis partus optatur, diu
Abbreviated transcription (Latin):
bis pro se peculiariter rogare sub tantȩ maie¬
statis affectu ꝑfricare frontẽ. uultũ tompone
Cõfirmare animũ. uerba cõciꝑe. trepidãter
ditere: aꝑte desiñere: expectare responsũ. Nas
omẽs difficultates imp. uẽcũdiȩ nostre renuistĩ
nõ solũ ultro ꝑcũctando quid remedĩ posce¬
remus. sed ẽt̃ tibi ip̃i sug gerendo quȩ nos tace¬
bamus. dĩ nos iãtentes ad pedes tuos demẽ¬
tissimo actollis affatu. Uidimus miseritordĩ¬
am tuã humentibus oculis emittentẽ Ibant
ꝑ hec ora lachrgmȩ nobis salutares tibi głiosȩ
et nos inuicẽ iam dolore discusso flebamus
caudio Nam sicut agros dũiturno ardore sĩ¬
uentes expetitus uotuꝰ hymber uberat. Ita la¬
chryme tue pectora nostra gaudiis ĩrrigabãt
ut quis nefas esset te flente letari. uinceret
tñ gratulatio religiõnẽ cũ lachrymȩ illȩ pieta¬
tis essent indices. nõ doloris. Et hec quid nõb

Expanded text:
bis pro se peculiariter rogare, sub tantae maiebis pro se peculiariter rogare, sub tantae maiestatis adspectu perfricare frontem, vultum componere, confirmare animum, verba concipere, intrepidanter dicere, apte desinere, exspectare responsum. Has omnes difficultates, imperator, verecundiae nostrae remisisti, non solum ultro percontando quid remedii posceremus sed etiam tibi ipsi suggerendo quae nos tacebamus, dum nos iacentes ad pedes tuos clementissimo attollis adfatu. Vidimus misericordiam tuam umentibus oculis eminentem. Ibant per haec ora lacrimae nobis salutares, tibi gloriosae; et nos invicem iam dolore discusso flebamus gaudio. Nam sicut agros diuturno ardore sitientes expetitus votis imber ubertat, ita lacrimae tuae pectora nostra gaudiis inrigabant ut, quamvis nefas esset te flente laetari, vinceret tamen gratulatio religionem, cum lacrimae illae pietatis essent indices non doloris. Et haec quidem nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Nagna est ꝓfecto uis post duiturnã egritudi¬
nẽ atq mestitiam surgentiũ gaudiorũ. Calu¬
it in nobis ultra uirei nostras animus a le¬
titiam. et quodã p̃sagĩo uenture felicitatis
elati tanta exultatione suscepimus. quasi iã
indulgentsam quã daturus eras haberemus
Exornauimus uias ꝗbus in palatũi puenitur
pauꝑe: quiđ suppellectili sed oĩm signa colle¬
Diuites nos trederet qui ueritatẽ studĩo esti¬
maret: sed enĩ ꝓuidentiam tuã latere nõ
potuit. ꝗͣuis bene dissimulata pauptas. ĩtel¬
lexisti offitiosam et honestam in opũ uanitatẽ
sponte ad numinis tui aditũ uocare sponte aẜ¬
farii sponte quid opus desideraremus intero¬
gare dignatus es. Nec sunt imp uerd beneti¬
tia que nõ pcĩbul efflagitata. sed ex uolũta¬
ria tua bonitate ꝓueniunt: et citra ullam
petendi molestiam adipiscendi uoluptatẽ dede¬
runt. Neꝗ enĩ ꝑirui negotũ imꝑatorẽ totuis or¬

Expanded text:
Magna est profecto vis post diuturnam aegritudiMagna est profecto vis post diuturnam aegritudinem atque moestitiam surgentium gaudiorum. Caluit in nobis ultra vires nostras animus ad laetitiam, et quodam praesagio futurae felicitatis elati, tanta te exultatione suscepimus, quasi jam indulgentiam quam daturus eras haberemus. Exornavimus vias quibus in palatium pervenitur paupere quidem supellectile: sed omnium signa colleDivites nos crederet qui veritatem studio aestimaret. Sed enim providentiam tuam latere non potuit quamvis bene dissimulata paupertas: intellexisti officiosam et honestam inopum vanitatem. Sponte nos ad numinis tui aditum vocare, sponte adfari, sponte quid opis desideraremus interrogare dignatus es. Haec sunt, imperator, vera beneficia quae non precibus effiagitata sed ex voluntaria tua bonitate proveniunt et citra ullam petendi molestiam adipiscendi voluptatem dederunt. Neque enim parvi negotii est imperatorem totius or
Abbreviated transcription (Latin):
scires ĩterũ regionũ nostrarũ adĩtũ atq aspecͤ¬
tũ tam fedu tãq esperũ tñ illo deflectere et
urbem illã sola opis tuȩ expectatione uiuente
illustrare dignatus es Boni principis est libẽ¬
ter suos udere felites sed melioris. inuisere.
ẽt laborantes. Dii boni. quis nã ille tũ nobis il¬
luxit dies. Iam eñĩ ad p̃dĩcanda remedia numi¬
nis tui ordĩe suꝑuenit oratio. Cũ tu qđ̃ primũ
nobis salutis signũ fuit portas istius uibis in¬
trasti. quȩ te habitu illo. insinũ retucto et
ꝓcũrentibus utrĩnq tuͣribus amplexu quodã
uidebantur acciꝑe. Miratus es imꝑator un¬
dde se tanta obuiã estũderet multitudo: cũ
solitudinẽ ex iucino monte. uidisses. om̃es eĩ
quẽ suꝑstitẽ sidi libenter optarent. Quod enĩ
uerboꝵ more iuratur. tibi Constantine so
li ultra oĩm nostrũ fata uicturo seciu uo¬
uemus cui tam longa etas propria debeat

Expanded text:
scires itinerum regionum nostrarum aditum atque aspecscires itinerum regionum nostrarum aditum atque aspectum tam foedum tamque asperum, tamen illo deflectere, et urbem illam sola opis tuae expectatione viventem illustrare dignatus es. Boni principis est libenter suos videre felices, sed melioris invisere etiam laborantes. Dii boni! quisnam illa tum nobis illuxit dies, jam enim ad praedicanda remedia numinis tui ordine suo pervenit oratio, cum tu, quod primum nobis signum salutis fuit, portas ipsius urbis intrasti? quae te habitu illo in sinum reducto, et procurrentibus utrinque turribus amplexu quodam videbantur accipere. VIII. Miratus es, Imperator, unde se tibi tanta obviam effunderet multitudo, cum solitudinem ex vicino monte vidisses. Omnequem superstitem sibi libenter optarent. Quod enim verborum more iuratur, tibi, Consli, ultra omnium nostrum fata victuro: secure vovemus, cui tam longa aetas propria debeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
etatem milies replicando cognosce. Atitudi¬
nẽ debitam scrobibus excludunt. et ip̃am pro¬
paginẽ nõ debitam. sed obtectã prodũt hym.¬
bridus eluendam et solibus ꝑurendam. nec
possumus ut aquitanis aliisq prouĩtiis famile¬
are est nouis uitibus lotũ ubiq i&ri cum
supͣ saxa ꝑpetua sint. Infra huilitas pruinosa
Nam quid ego de cxteris ciuitatis illuis loꝙͣ
culta aperta florentia uias faciles. nauigera
dumina ipsas oppidoꝵ portas alluentia. Sed
statim ab eo flęxu equo retrorsũ uia ducit
in beelgitam uasta omĩa inculta squalentia
muta tenebrosa ẽt militaris uia sit ac cõfra¬
oosa: sed alternis motibus ardui aditus atq p̃¬
cipites ut uix semiplena carpenta interdũ ua¬
cua trãsmĩttant. Ex quo sȩpe accidit ut obse¬
quia nostra tarda sint. cũ ꝑutirũ frugunob
difficilior sit rucctio ꝗͣ ceteris płimarũ. Quo
magis imꝑ pietati tuȩ gr̃as agimus: qui tum¬

Expanded text:
aetatem, milies replicando congestae altitudiaetatem, milies replicando congestae altitudinem debitam scrobibus excludunt, et ipsam propaginem non abditam sed obtectam produnt imbribus eluendam et solibus perurendam. Nec possumus, ut Aquitanis aliisque provinciis familiare est, novis vitibus locum ubique metari, cum supra saxa perpetua sint, infra humilitas pruinosa. Nam quid ego de ceteris civitatis illius regioculta aperta florentia, vias faciles, navigera flumina ipsas oppidorum portas adluentia, sed statim ab eo flexu, e quo retrorsum via ducit in Belgicam, vasta omnia, inculta squalentia muta tenebrosa, etiam militares vias ita confragosas et alternis montibus arduas atque praecipites, ut vix semiplena carpenta, interdum vacua transmittant. Ex quo saepe accidit ut obsequia nostra tarda sint, cum paucarum frugum nobis difficilior sit evectio quam ceteris plurimarum. Quo magis, imperator, pietati tuae gra
Abbreviated transcription (Latin):
Si quid ager qui nunꝗͣ responaet impendiis ex
necessitate deseritur: et in opia rusticanorũ
quibus in aere uacillantibus. nec aquas du¬
cere. nec siluas licuĩt extĩdere. Ita quitid
olim fuerat tollerabilis soli aut coruptu est᷑
paludibus aut sentibus impeditũ. Qumn ẽt ip̃e
ille pagus a reprignus ĩn ani fertur inuidĩa
cuius in loco uitiũ cultura ꝑspicua est. Nam
retro cȩtera siluis et rupibus ĩnuia securarũ
sunt tubilia bestiarũ. Illa aũt quȩ subiecta
et usq ararim porecta planities fuĩt qđẽ ut
audio aliqñ uicũda. cũ per singuloꝵ fines cõ¬
tinua cultura ꝓtursus fontiũ u̾allito paten.¬
tibus euchebat. nũc aũt interdusis uastita¬
te meatibus quicꝗd huilitate sua fuerat
uberius in uoragĩnũ stagna cõuersũ . Ipse de¬
niq uinee qual mirantur ignari ita uetu.¬
state senuerũt ut culturã iam pene nõ senti¬
ant. Radices enĩ uitiũ quarũ iam nescims

Expanded text:
Siquidem ager qui numquam respondet impendiis ex Siquidem ager qui numquam respondet impendiis ex necessitate deseritur, etiam inopia rusticanorum, quibus in aere alieno vacillantibus nec aquas deducere nec silvas licuit excidere. Ita quidquid olim fuerat tolerabilis soli aut corruptum est paludibus aut sentibus impeditum. Quin etiam ipse ille pagus Arebrignus inani fertur invidia, cuius in uno loco vitium cultura perspicua est; nam retro cetera silvis et rupibus invia securarum sunt cubilia bestiarum. Illa autem quae subiecta et usque Ararim porrecta planities fuit quidem, ut audio, aliquando iucunda, cum per singulorum fines continua cultura procursus fontium fossis patentibus evehebat; nunc autem interclusis vastitate meatibus, quidquid humilitate sua fuerat uberius, in voragines et stagna conversum. Ipsae denique vineae, quas mirantur ignari, ita vetustate senuerunt ut culturam iam paene non sentiant. Radices enim vitium, quarum iam nescimus
Abbreviated transcription (Latin):
nantur uulnera inspicere quȩ sanant.: Ita
nũc tu paulisꝑ audias eduors labores quos
substulisti. Nẽq enĩ potes sine exꝑimento mise¬
ricordiȩ ad laudem dementie ꝑuenire. Iate¬
bat illa ciuitas nõ tam miniũ romanis qͣ
uiriũ defectione pstrata. ex quo eam nõui
census exaĩarat a cerbitas. nec tamẽ iuste
quęri poterat: tũ et agros qui descripti fue¬
rant haberemus: et gallicani census cõui for¬
mula teneremur. qui fortunis nemini possu¬
mus ȩquari. quo magĩs Imp.clementię tue
gr̃as agimus. qui remediis sponte concessis fe¬
tisti ut quod nõ poteramus iure petere:
iuste obtinuisse uideamur. habemus enim
ut dixi et hoĩm numerũ qui delati sunt et
terręq ꝑfidia Unde enĩ nobil remus aut
neruius. aut ipse ille de proxĩo tricassinius¬
ager aut arator quoꝵ redditus cũ labore
contendũt. quanꝗͣ merito quiuis ignoscat ip̃is
cultoribus quos piget laborare sine fruftu

Expanded text:
ernantur vulnera inspicere quae sanant, ita ernantur vulnera inspicere quae sanant, ita nunc tu paulisper audias Aeduorum labores quos sustulisti. Neque enim potes sine experimento misericordiae ad laudem clementiae pervenire. Iacebat illa civitas non tam moenium ruinis quam virium defectione prostrata, ex quo eam novi census exanimarat acerbitas. Nec tamen iuste queri poterat, cum et agros qui discripti fuerant haberemus et Gallicani census communi formula teneremur, qui fortunis nemini possumus comparari. Quo magis, imperator, clementiae tuae gratias agimus, qui remediis sponte concessis fecisti ut, quod non poteramus iure petere, iuste obtinuisse videamur. Habemus enim, ut dixi, et hominum numerum qui delati sunt et terraeque perfidia. Vnde enim nobis Remus aut Nervius aut ipse ille de proximo Tricassinusager aut arator, quorum reditus cum labore contendunt? Quamquam merito quivis ignoscat ipsis cultoribus, quos piget laborare sine fructu.
Abbreviated transcription (Latin):
re non possent. Qsi nob̾ et conatibus eduo¬
tutor implorantibus nobis sub uenire potu¬
isset. sine ullo detrimento Romanarũ ui¬
rium sine clade tatalanita compendũ pa¬
cis recõtiliatis ꝓuintĩs attulisset fr̃nitas
eduoꝵ. ob hec igitur merita et prisca ddĩ¬
uus pater tuus cĩuitatẽ eduoꝵ uoluit iã¬
centẽ erigere. ꝑditamq recreare. nõ solũ
pecuniis ad Calendaria largiendis et laua¬
chris quȩ cp̃ruerant extruendis: sed et me¬
ticis undiq transferendis ut esset illa ciui¬
cus nimĩum quantũ plus inde subpeditaret
orationis si fas esset audiente ce rebus tristi.¬
oribus ĩmorari. Ut ig̃r in p̃ditandis meri¬
tis patriȩ mee uerecũdia modũ fecit ne aro¬
ganter ĩsurgerẽ: ita in cõmemorandis eius¬
dem malil et meul dolor et tuarũ aurium
consuetudo cohibebit. nihil enĩ libenter au¬
dis.: nisi quo pro tuis gratuleris. Sed tamẽ
admodũ prestantes scientia medici nõ asꝑ¬

Expanded text:
re non possent. Quod si vobis et conatibus Aeduore non possent. Quod si vobis et conatibus Aeduotutor implorantibus nobis subvenire potuisset, sine ullo detrimento Romanarum virium, sine clade Catalaunica, compendium pacis reconciliatis provinciis attulisset fraternitas Aeduorum. Ob haec igitur merita, et prisca divus pater tuus civitatem Aeduorum voluit jacentem erigere, perditamque recreare, non solum pecuniis ad calendaria largiendis, et lavacris quae corruerant extruendis, sed et metoecis undique transferendis, ut esset illa civicus nimium quantum plus mihi suppeditaret orationis, si fas esset audiente te rebus tristioribus immorari. Ut igitur in praedicandis laudiae meae meritis verecundia modum fecit ne adroganter insurgerem, ita in commemorandis eiusdem malis et meus dolor et tuarum aurium consuetudo cohibebit. Nihil enim libenter audis, nisi quo pro tuis gratuleris. Sed tamen emadmodum praestantes scientia medici non asp
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑio tradiderunt. Inbernis hospit aliter p¬
bitis subpeditatis largiter cõmeatibus. armis
tabricandis pedestribus equitũ copiil auxili¬
antibus. Ita in unã patẽ sociatis om̃ibus Cael¬
tarũ belgarũq populis cripuere barbaris
quicꝗd uinxere Romanis Dicet aliquiss.
Uetera ista sunt. et quiđ hoc sanctiora ꝙ
uetera. bonis enĩ meritis cũ et ate dignitas
et pondus accedit atq ut magno natu ꝑen¬
tes magis magisq in dies ueneramut et co¬
bimus efnitrũ ur̃o equalitas et liberoꝵ so¬
bolis blandiore licet leuiore tamen animos
tangit affectu. ita bñefitia antiqͣ grauiora
suntꝰ ꝗͣuis p̃sentia suauiora udebantur. Sed
tamẽ si illa uetustate absoleuerũt quid hȩc re¬
runt. Expee antesq eius auxiliũ septẽ mẽ¬
sibus lausi et omĩa inopiȩ miseranda per¬
pessi tũ demũ t̃rumpendas rebellibus gal¬
licanis portas reliquerunt. cũ fessi serua.¬

Expanded text:
imperio tradiderunt, hibernis hospitaliter pimperio tradiderunt, hibernis hospitaliter praebitis, suppeditatis largiter commeatibus, armis fabricandis, pedestribus equitumque copiis auxiliantibus. Ita in unam pacem sociatis omnibus Celtarum Belgarumque populis, eripuere barbaris quidquid junxere Romanis. IV. Dicet aliquis: etera ista sunt; et quidem hoc sanctiora, quod vetera. Bonis enim meritis cum aetate dignitas et pondus accedit. Atque ut magnos natu parentes magis magisque in dies veneramur et colimus; fratrum vero aequalitas, et liberorum soboles blandiore licet, leviore tamen animos tangit affectu; ita beneficia antiqua graviora sunt, quamvis praesentia suaviora videantur. Sed tamen si illa vetustate obsoleverunt, quid haec rerunt, expectantesque ejus auxilium, septem mensibus clausi, et omnia inopiae miseranda perpessi, tum demum irrumpendas rebellibus Gallicanis portas reliquerunt, cum fessi observa