comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tilia &uitis corticem mittunt sed nonuite lem
nec proximum corpori uerum eum quisubnas¬
cente alio expellitur quarundam natura rimo¬
sus cortex ut platinis tiliȩ renascitur paulo minus
quamtotus. Ergo his quarum cicatricem trahit
medentur luto fiditoque & aliquando prosunt
sinon uchementior frigorum aut calor uus setuta est :
Cuedim tardius ita moriuntur ut robora & quercus re¬
fert & tempus anni abiai enim &pino siquis dacraxerit
soletiurum uel geminos transeunte cum germinaNT
statim moriuntur. eandem iniuriam hieme passe
diutius tollerant : Similiter ilex &robur quercus¬
quȩ si angusta de corticatio fuit nihil noc&ur supra
dictis in firmioribus quidem & insolo gracili uel abuna
tantum parte de&ractus interemit. Similem & decacu¬
minatiorationem hab& pice ȩcedri cupressi. haec enĩ
d&racto cacumine aut ignib: adusto intereunt:
Similem & depastio animalium oleam quidem &iã

Expanded text:
tilia et vitis corticem mittunt, sed non vitalem tilia et vitis corticem mittunt, sed non vitalem nec proximum corpori, verum eum, qui subnascente alio expellitur. 235 quarundam natura rimosus cortex, ut platanis. tiliae renascitur paulo minus quam totus. ergo his, quarum cicatricem trahit, medentur luto fimoque, et aliquando prosunt, si non vehementior frigorum aut calorum vis secuta est. quaedam tardius ita moriuntur, ut robora et quercus. refert et tempus anni. abieti enim et pino si quis detraxerit sole taurum vel geminos transeunte, cum germinant, statim moriuntur; eandem iniuriam hieme passae diutius tolerant. 236 similiter ilex et robur quercusque. si angusta decorticatio fuit, nihil nocetur supra dictis; infirmioribus quidem et in solo gracili vel ab una tantum parte detractus interemit. similem et decacuminatio rationem habet piceae, cedri, cupressi — haec enim detracto cacumine aut ignibus adusto intereunt —, similem et depastio animalium. oleam quidem etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
hicenim si flauit circabrumam frigore exurit are¬
faciens ut nullis postea solibus recreari possint hoc
genere conualles & ad posita fluminibus laborant
p̃cipueque uitis olea ficus quod cum uenit d&egitur
statim in germinatione in oliua tardius sed i nomni¬
bus signimest reuiuescendi folia amisere alio quin
quas putes prȩ ualiusse moriuntur nonnumquam
ina rescunt folia eademq reuiuescunt. alia inter
septentrionalib: ut ponto fragia frigore aut gelu
laborant si postbrumã continuauere .X diebus
tibi autem & in reliquis partibus si pratimis ediis
fructibus uelatium magna consecuta est &im pau¬
cis diebus necat quȩ in iuri ahominum constat secum¬
dum habent causas pixoleum adeps inimica preci¬
puȩ nouellis cortice in orbe d&racto necaintur ex¬
cepto subere quod sic &iam iubatur crassescensenĩ¬
prestringit & stangulat nec andra cle offendit᷑
si nonsimul incidatur & corpus alioqui & cerasus &

Expanded text:
hic enim si flavit circa brumam, frigore exurit arehic enim si flavit circa brumam, frigore exurit arefaciens, ut nullis postea solibus recreari possint. hoc genere convalles et adposita fluminibus laborant, praecipueque vitis, olea, ficus. quod cumevenit , detegitur statim in germinatione , in oliva tardius. sed in omnibus signum est revivescendi , si folia amisere. alioqui quas putes praevaluisse moriuntur. nonnumquam inarescunt folia eademque revivescunt. alia in terris septentrionalibus, ut Ponto, Thracia , frigore aut gelu laborant, si post brumam continuavere XL diebus. et ibi autem et in reliquis partibus, si protinus editis fructibus gelatio magna consecuta est, etiam paucis diebus necat. <9> Quae iniuria hominum constant , secundum.. habent causas. pix, oleum, adeps inimica praecipue novellis. cortice in orbem detracto necantur, excepto subere, quod sic etiam iupraestringit et strangulat. nec andrachle offenditur, si non simul incidatur et corpus. alioqui et cerasus et
Abbreviated transcription (Latin):
ntele in uoluunt fructum & adsumunt & adurunt & flatꝰ
dimcis maxime sed & alios fructus. Namuer miculatio
n& pom a ipse ꝑ se quibusdam annis sentiunt malu p̃ira
spina punica inoliua ancipiti euentu quando subeun
nan fructum adimunt augent si in ipso nucleo facere ero¬
its cumgigni illos prohibent pliuiȩ que fiunt post ar&ur
ne edem si austrinȩ fuere generant indroppis quoque que
pauesentes tum sunt precipue caducȩ idrigius magis
euenit &iam si noncecidere fastidiendis. Sunt&culi¬
cum genera aliquis modesta ut glandibuis fico quiui¬
dentur exhumore nasci tumdulcis subdito corti¬
cibus & egratio quidemfere in his est quȩ clamtem¬
porum causȩ aut locorum non propriedicantur
morbi quõ protinus nec ant sicut tabescum inuasit
arborem aut ure do uelflatus alicuius regionis ꝓ¬
prius ut est in apulia a tabulis incuboea olympias

Expanded text:
telae involvunt fructum et absumunt. adurunt et flatus telae involvunt fructum et absumunt. adurunt et flatus quidam eas maxime, sed et alios fructus. nam vermiculationem et poma ipsa per se quibusdam annis sentiunt, mala, pira, mespila, punica . in oliva ancipiti eventu, quando sub cute innati fructum adimunt, augent, si in ipso nucleo fuere erodentes eum. gigni illos prohibent pluviae, quae fiunt post arcturum. eaedem si austrinae fuere, generant druppis quoque, quae maturescentes tum sunt praecipue caducae. id riguis magis evenit, etiam si non cecidere, fastidiendis. sunt et culicum genera aliquis molesta , ut glandibus, fico; qui videntur ex umore nasci, tum dulci subdito corticibus. et aegrotatio quidem fere. in his est. <8> Quaedam temporum causae aut locorum non proprie dicantur morbi, quoniam protinus necant, sicut tabes cum invasit arborem aut uredo vel flatus alicuius regionis proprius, ut est in Apulia atabulus, in Euboea Olympias.
Abbreviated transcription (Latin):
idies corpus uedesqua mauit est & quȩ dam contusio falcis
a&oris quib omnib: causis difficilius tolerant frigora aut es
alis maxime dulcis est quibusdam debilitas sterilitatem non
am adfert ut siquis pino cacumen auferat uel palmȩ ste¬
lescunt enĩ nons moriuntur: aegrotant aliquando & poma
saꝑse sine arbort si ne cessariis temporibus imbres aut tem¬
ris uel adflatus defluere aut contra abunda uere deciduNt
m auto&eriora fiunt. Nessimum est inter omnia cum deflo¬
scentm uitem & oleam ꝑcussit imber quõ simul defluit fruc
ssin exeadem causa nascentes & uerucȩdicitur anim alero¬
acde pastam arborem turpifacierelinqunt. Mascitur hoc
ium tempore humido &lento sit aliud exeodem sisolacrior
setatus inussit ipsum uitium id eoque mutauit. Est&iam¬
inpericuliare oliuis acuitibus ara neum uocant. cum ue

Expanded text:
radices corpusve desquamavit. est et quaedam contusio falcis radices corpusve desquamavit. est et quaedam contusio falcis hebetioris. quibus omnibus causis difficilius tolerant frigora aut aesmalus, maximeque quae dulcis est. quibusdam debilitas sterilitatem , non necem, adfert, ut si quis pino cacumen auferat vel palmae. sterilescunt enim nec moriuntur. aegrotant aliquando et poma ipsa per se sine arbore, si necessariis temporibus imbres aut tepores vel adflatus defuere aut contra abundavere. decidunt enim aut deteriora fiunt. pessimum est inter omnia, cum deflorescentem vitem et oleam percussit imber, quoniam simul defluit fructus. <7> Sunt ex eadem causa nascentes et urucae , dirum animal, ero Mileto, ac depastam arborem turpi facie relinquunt . nascitur hoc malum tepore umido et lento. fit aliud ex eodem, si sol acrior insecutus inussit ipsum vitium ideoque mutavit. est etiamnum peculiare olivis et vitibus—araneum vocant—, cum veluti
Abbreviated transcription (Latin):
utrique uitio undique primo dolor mox & macies earum pus¬
tium fragilis postremo tabes morbusq non intrante sico ut
nom ꝑueniente maximeque id fici sentiunt : Caprificus omnb
immunis est quȩ adhuc diximus : Scabies gigitur roribus lentis
post uergilius nam sirariores fuere ꝑfundunt near borem nor
scalpunt scabi c&eros sicadunt siue imbres nimu fuere aliomo
ficus laborat radicib: madidis uitibus pr&er uermiciulatone
& si derationem morbus peculiaris articulatio trib decausis
una uti tem pestiuum germinibus ablitis alteraut nora uit
oprastus in supinum exciss tertiua culturȩ imperitia lȩsis
Qulis deflorescentib roratio aut conacini prius quam crescant
toquintur incallum ae grotant &cum alsere lȩsis uredinȩ atton¬
en oculis & calore hoc euenit in tempestiuo quõ omnia modo
sutu uerberauit uel &iam subarator in prudens luxuit

Expanded text:
utrique vitio. 225 undique primo dolor, mox et macies earum parutrique vitio. 225 undique primo dolor, mox et macies earum partium fragilis, postremo tabes morsque, non intrante suco aut non perveniente, maximeque id fici sentiunt. caprificus omnibus immunis est, quae adhuc diximus. scabies gignitur roribus lentis post vergilias; nam si largiores fuere, perfundunt arborem, non scalpunt scabie, et grossi cadunt ; sive imbres nimii fuere, alio modo ficus laborat, radicibus madidis. <6> Vitibus praeter vermiculationem et siderationem morbus peculiaris articulatio tribus de causis: una vi tempestatium germinibus ablatis, altera, ut notavit Theophrastus , in supinum excisis, tertia culturae imperitia laesis.et his deflorescentibus roratio, aut cum acini, priusquam crescant, decocuntur in callum. aegrotant et cum alsere, laesis uredine attonsarum oculis. et calore hoc evenit intempestivo, quoniam omnia modo ictu verberavit vel etiam subarator inprudens luxavit
Abbreviated transcription (Latin):
side& gelitque acne aura quidemulla depelitur quia nonst ni
moto aere &screno. Propriumt amen sideratonis est siboro
nissit citatium uapar cum in fita ac nouellȩ arbores moriunis
cipue ficus & uites olea pr&er uermiculationem quamatque
cus sentit clauum&iam patitur siue fungum plac& diciidhs
lam haccest solis exustio. Nocere tradit cato a muscum rubre
noc& plerumq uitib: atque oleis & nimia fertilitas scabiescons¬
nis omniumest inp&igo & quȩ agnosci solent cocdeȩ peculuro
sicorum uitia net ubiq sunt enimquȩdam egritudines &lacor
uerum at homini neruorum cruciatus sic & arbori acdiobis
que modis aut enim in pedes hocestradices in rumpituis norb
aut in articulos hocest cacuminum digitos quilongis sime at
corpore exeunt in arescentergo & suntapud gretos siu notis

Expanded text:
lapsa persidit gelatque ac ne aura quidem ulla depellitur, quia non fit nisi lapsa persidit gelatque ac ne aura quidem ulla depellitur, quia non fit nisi inmoto aëre et sereno. proprium tamen siderationis est sub ortu canis siccitatum vapor, cum insita ac novellae arbores moriuntur, praecipue ficus et vitis. 223 Olea praeter vermiculationem, quam aeque ac ficus sentit, clavum etiam patitur, sive fungum placet dici vel patellam. haec est solis exustio. nocere tradit Cato et muscum rubrum. nocet plerumque vitibus atque oleis et nimia fertilitas. scabies communis omnium est. inpetigo et, quae adgnasci solent, cocleae peculiaria ficorum vitia, nec ubique. sunt enim quaedam aegritudines et locorerum ut homini nervorum cruciatus, sic et arbori, ac duobus aeque modis. aut enim in pedes, hoc est radices, inrumpit vis morbi, aut in articulos, hoc est cacuminum digitos, qui longissime a toto corpore exeunt. nigrescunt ergo, et sunt apud Graecos sua nomina
Abbreviated transcription (Latin):
adipe quanto & pestilentia ꝑge̾nera sicut inter
omines nunc seruitia nunc plebes urbana uel
rustica uermiculantur magis minus ue quadam
omnes tamen fere idq aues cani corticis sono expe¬
riuntur. Iamquidem & hoc inluxuria essecoepit
prȩgrandes que roborum delicatiores ut incibo
cosses uocant atq: &am farina saginati hi quoq
altiles fiunt maximeautem arborum hoc sen¬
tiunt piri mali fici minus quȩ amare sunt &odorat dru
qui insicis exustunt alinascuntur &x ipss alius parit quuot ua
cerastesorines tamen incerasten figurantur sonuirqi add
paruulistridoris & sorbuis arbor infestatur ue malsrus
pilosis atquta emoritur. Mespila quoque in seneti cbnoos
causs intellegideb&e e& curbunculatio & quod priumariomn iuris
nit. Hlaecen imuer notem pore inuitatis & erumpere audlents
tis molibus insidens adurit lactescentes ger minum o culos ao
lore carbunculum uocant. Priune pintiosior natura quo lira

Expanded text:
adipe, aliquando et pestilentia per genera, sicut inter adipe, aliquando et pestilentia per genera, sicut inter homines nunc servitia, nunc plebes urbana vel rustica. 220 Vermiculantur magis minusve quaedam, omnes tamen fere, idque aves cavi corticis sono experiuntur. iam quidem et hoc in luxuria esse coepit, praegrandesque roborum delicatiore sunt in cibo — cosses vocant — atque etiam farina saginati hio quoque altiles fiunt. 221 maxime autem arborum hoc sentiunt piri, mali, fici, minus quae amarae sunt et odoratae. eorum, qui in ficis existunt, alii nascuntur ex ipsis, alios parit qui vocatur cerastes, omnes tamen in cerasten figurantur sonumque edunt parvoli stridoris. et sorbus arbor infestatur vermiculis rufis ac pilosis atque ita emoritur; mespila quoque in senecta obnoxicausis intellegi debet et carbunculatio et quod pruinarum iniuria evenit. haec enim verno tepore invitatis et erumpere audentibus satis mollibin flore carbunculum vocant. pruinae perniciosior natura, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
quo que feruore aut flatu fragiliore prȩpostero die
quam suo frigor& &iam prosunt . ut diximus. Quider¬
go non & uites algore intercunt hocquidem est quodep̃¬
hendatur oliuitium quõ non euenit nisi in frigido ite¬
que ꝑ hiemes cȩlirigorem probamus non soli nec infir¬
missimȩ arbores gelis periditantur sed maxime ue¬
xatisque ita cacumina prima in arescunt quõ prestric¬
tas non potuit eo ꝑueni rehumor. arborum quidã
communes morbi quidam priuati generum com¬
munis uermicu latio est sideratio acdolor mem¬
brorum unde partium debita soci&ate nominũ
quo que cum hominis miseris truncadicimus cer¬
tecorpora & oculos germinum exustos ac multa
simili sorte itaque laborant & fame & cruditate
quȩ fiunt humoris quantitate aliquȩ uero & obesita¬
te ut omnia quȩ resinam ferunt nimia pinguitudi¬
ne in taedam mutantur &cum radices quoque pin¬
guescere coepere intereunt ut animalia nimio

Expanded text:
quoque fervore aut flatu frigidiore , praepostero diequoque fervore aut flatu frigidiore , praepostero dienam suo frigora etiam prosunt, ut diximus. 217 quid ergo? non et vites algore intereunt? hoc quidem est, quo deprehendatur soli vitium, quoniam non evenit nisi in frigido. itaque per hiemes caeli rigorem probamus, non soli. nec infirmissimae arbores gelu periclitantur, sed maximae, vexatisque ita cacumina prima inarescunt, quoniam praestrictus non potuit eo pervenire umor. 218 Arborum quidam communes morbi, quidam privati generum. communis vermiculatio et sideratio ac dolor membrorum, unde partium debilitas, societate nominum quoque cum hominis miseriis. trunca dicimus certe corpora et oculos germinum exustos ac multa simili sorte. 219 itaque laborant et fame et cruditate, quae fiunt umoris quantitate, aliqua vero et obesitate, ut omnia, quae resinam ferunt, nimia pingitudine in taedam mutantur et, cum radices quoque pinguescere coepere, intereunt, ut animalia nimio
Abbreviated transcription (Latin):
borem tonsura supiniore udut calices faciendi necon¬
sistat humor. uiti adminiculo addenda quȩ scandit
ad prȩhensas simaiora sint. uitium generos arum ꝑ¬
singulas quinque tribus putandas & quarum seru¬
re uuas libeat decrescenteluna traduntq uero
interlunio sisint putate nullis animalium ob noxias
esse alia ratione plenalun noctu tondendas cũ sit
ca in leone scorpione sagirtiriotauro. atq into¬
tũ. serendasque plena ut crescente ut quȩ censent
sufficiunt In italia cultores denuncentena iugera
uinearum & abunde satu cultuq: arborum trac¬
tato quod palmis acytiso in peregrinis arboribus ada¬
tim diximus nequid d esit indicanda reliqua natura sit
magnopere ꝑtinens a domnia ea infestantur namque
& arbores morbis quid enimgenitum car& his malis
& siluestrium quidem ꝑnitiosos negant eẽ uex ariq
tantum grandine ingerminatione aut flore aduri

Expanded text:
borum tonsura supiniore velut calices faciendi, ne conborum tonsura supiniore velut calices faciendi, ne consistat umor. Viti adminicula addenda, quae scandat adprehensa , si maiora sint. vitium generosarum pergulas quinquatribus putandas et, quarum servare uvas libeat, decrescente luna tradunt; quae vero interlunio sint putatae, nullis animalium obnoxias esse. alia ratione plena luna noctu tondendas, cum sit ea in leone, scorpione, sagittario , tauro, atque in totum serendas plena aut crescente utique censent. sufficiunt in Italia cultores deni in centena iugera vinearum. <1> Et abunde satu cultuque arborum tractato, quoniam de palmis et cytiso in peregrinis arboribus adfatim diximus, ne quid desit, indicanda reliqua naturaest magno opere pertinens ad omnia ea. infestantur namque et arbores morbis. quid enim genitum caret his malis? et silvestrium quidem perniciosos negant esse vexarique tantum grandine in germinatione aut flore, aduri
Abbreviated transcription (Latin):
ua sunt una : Alia culpa uixta urbem iurracinis
que alternis putantur annis. uon quia idunti conducat
sedquia uilitite reditum inpendia ex superent.
Medium tem peramentum in carsula no sequuntur
cariosasq tantum uitis partes incipientesq in ares¬
cere deputando o&eris aduuam relectis d& racto
onere suꝑuacuo ꝓnutrimento omnis est raritas
uulneris sed nisi pingui solotalis cultura degenerat
in labruscam arbusta arari quam altissime deside¬
rant tanta &si frumenti rationon exigit pampina¬
ri ea non est moris & hoc conpendium opere deputan¬
tur cumuite pariter interlocata densitateramoꝵ
qui sint suꝑ uacui & absumant alimenta plagas
ad septentrionis aut ad meridiem spectare u&uimus
melius sine que i noc casus solis diudolent talia quo¬
que ulcera & difficile senescunt algendo minus estu¬
ando ue non eadem inuite libertas quõ cr&a lutra sed
facilius abscondere & d&orquere quoudis plagas in ar¬

Expanded text:
va fiunt vina. alia culpa iuxta urbem Aricinis, va fiunt vina. alia culpa iuxta urbem Aricinis, quae alternis putantur annis, non quia id viti conducat, sed quia vilitate reditum inpendia exuperent. medium temperamentum in Carsulano secuntur cariosasque tantum vitis partes incipientesque inarescere deputando, ceteris ad uvam relictis. detracto onere supervacuo pro nutrimento omni est raritas volneris; sed nisi pingui solo talis cultura degenerat in labruscam. <28> Arbusta arari quam altissime desiderant, tametsi frumenti ratio non exigit. pampinari ea non est moris ; et hoc conpendium operae. deputantur cum vite pariter interlucata densitate ramorum, qui sint supervacui et absumant alimenta. plagas ad septentriones aut ad meridiem spectare vetuimus; melius, si neque in occasus solis. diu dolent talia quoque ulcera et difficile sanescunt algendo nimis aestuandove. non eadem ut in vite libertas, quoniam certa latera, sed facilius abscondere et detorquere, quo velis, plagas. in ar
Abbreviated transcription (Latin):
e culturabiniutrimq: lateribus si pars qua drageno dist& spa¬
no quatrnis uceno interse obiuii miscentur alligantur que
ina conciliati uirgultorum comitatu obiter rigorati quad efi¬
cunt aut sibreuitas non patiatur ipsorum ad alligato ꝓten¬
dintur inuiduam arborem uncotradicem bimum p̃cidere
olebant onerateni mu&us tate ielius donare tempus ut tran¬
slem facunt m largiatur crassitudo alias imletoros futuri
daconis pasci. Onum & iannum genus est medim inter hoc
a ppiginem totas suꝑplantanoi interramintes cuncis que
sindendi & in sulcos pluressimul ex una ꝓpagandi gracilitites¬
ingularum firmata circumligatis hastilibus nec recisis
qualatrib currant pampinis Nouariensis agricola
traducum turba non contentus net copiaramoꝵ
in positis & unnum patibulis palmites circumuol¬
uit. Iti quȩ pra&er soliuitia cultura quoque cur¬

Expanded text:
cae culturae bini utrimque e lateribus, si par quadrageno distet spacae culturae bini utrimque e lateribus, si par quadrageno distet spatio, quaterni , si viceno, inter se obvii miscentur alliganturque una conciliati, virgultorum comitatu obiter rigorati, qua deficiant, aut, si brevitas non patiatur ipsornm, adalligato protenduntur in viduam arborem unco. traducem bimum praecidere solebant— onerat enim vetustate—; melius donare tempus, ut rasilem faciant, si largiatur crassitudo. alias utile toros futuri draconis pasci. <27> Unum etiamnum genus est medium inter hoc et propaginem, totas supplantandi in terram vites cuneisque findendi et in sulcos plures simul ex una propagandi, gracilitate singularum firmata circumligatis hastilibus nec recisis , qui a lateribus excurrant, pampinis. Novariensis agricola traducum turba non contentus nec copia ramorum, inpositis etiamnum patibulis palmites circumvolvit; itaque praeter soli vitia cultura quoque tor
Abbreviated transcription (Latin):
nitibulits uernacula potitio deiectis ꝑ annos uitium
tbus ir cumuehtit arboremerinesq ipiouuis gallica
ptadices porrigitur aemilieiuȩ inridica satiniarũ ambitu
fudon eirum fugiens est quorundam imperitia subrono
tem unculo suspendendi suffocante in iuria continerideb&
mine non artari: Eumim mo&iam quibus salices suꝑ sunt
noliort hocuinculo facere malint herbaque siculiquã uocant
in pdodes mon grecia uero uni uersa iunco cypero ulua libe¬
nita quoqiuinculo ꝑaliquot dies uagari & in condita spargiatq
prrigilumbos. arbor quoq: ipsa gaud& ad siduo leuata one¬
it similis respiranti. nihil que est inopere naturȩ quod non
haom plodierum noctium que aliquas uices feriarum uelit:
bd protinus auindemia putari &lassas s&i annum fructu
editoim probatur putatȩ rursus alligentur alio loconã que
orbitas uinculi sentiunt uexatione non dubia. Traducesgalli¬

Expanded text:
in tabulatis. vernacula putatio deiectis per ramos vitium in tabulatis. vernacula putatio deiectis per ramos vitium crinibus circumvestit arborem crinesque ipsos uvis, Gallica in traduces porrigitur, Aemiliae viae in ridicas Atiniarum ambitu, frondem earum fugiens. 209 Est quorundam inperitia sub ramo vitem vinculo suspendendi, suffocante iniuria. contineri debet vimine, non artari; quin immo etiam quibus salices supersunt, molliore hoc vinculo facere malunt, herbaque Siculi, quam vocant ampelodesmon, Graecia vero universa iunco, cupero, ulva. liberata quoque vinculo per aliquot dies vagari et incondita spargi atque porrigi lumbos. arbor quoque ipsa gaudet adsiduo levata onere, similis respiranti, nihilque est in opere naturae, quod non exemplo dierum noctiumque aliquas vices feriarum velit. ob id protinus a vindemia putari et lassas etiamnum fructu edito inprobatur. putatae rursus alligentur alio loco, namque orbitas vinculi sentiunt vexatione non dubia. Traduces Galli
Abbreviated transcription (Latin):
sit uitis aut terra usitatum est quam proxine solumded
donec firm&ur radix sicut neque roscidam seri nequtae
trionis flatu uites aquilonem spectaredebent ipsepal ns
autem carum meridiem. Nonest festinandum adputit
nouellȩ sed primos incirculos materiȩ colligenda nac iis
de potatio ad mouenda scriore annosere ad fructum ar
uitequam iugata sunt qui ommino putari u&ant priusq
arborem longitudine acquauerit prima falces expedis
ra recidatur flagello infra relicto & nasci coacto in cus¬
tionem materiȩ trescigenimȩ non amplius deputito
sint exhiscmissi palmites proximo anno imis uigeran
scamis acper singulos annos adiupcrior sandont ec¬
induirinenio in singulis tibulatis &emis sario uno quis ub ea
oepo placuerit decaro putatione omini fligella que pxime
drot rcidontur. noua circumcisis undiq cuprcolis spargan

Expanded text:
sit vitis aut terra, usitatum est quam proxime solum decidi, sit vitis aut terra, usitatum est quam proxime solum decidi, donec firmetur radix, sicuti neque roscidam seri neque a septentrionis flatu. vites aquilonem spectare debent ipsae, palmites autem earum meridiem. <25> Non est festinandum ad putationem novellae, sed primo in circulos materies colligenda, nec nisi validae putatio admovenda, seriore anno fere ad fructum arbusta vite quam iugata. sunt qui omnino putari vetent, priusquam arborem longitudine aequaverit. prima falce VI pedes a terra recidatur, flagello infra relicto et nasci coacto incurvatione materiae. III ei gemmae, non amplius, deputato supersint. ex his omissi palmites proximo anno imis digerantur scamnis ac per singulos annos ad superiora scandantduramento in singulis tabulatis et emissario uno, qui subeat usque quo placuerit. de cetero putatione omnia flagella, quae proxime tulerint, recidantur, nova circumcisis undique capreolis spargantur
Abbreviated transcription (Latin):
iniurias pariae uhepe uelsos sarum utique in pedonus
paginum & haet gemina ut diximus qualorum &ipeti¬
uiteul palmite iuxta suam arborem aut citra proxims
capiendam extra in capite bine relinquuntur etis in abe¬
quattuor pedes in longo constat omnis sulco tres lato ato d
cum semi pede post annum propago inciditur ad iedillu
ut paulatim radicibus suis adsuescat caulis acipite addus
mas reciditur tertio totus mergus absciditur repartos
altius interram neexreciso frondeat tolle uiuȩ radix a
demia protinus deb& nuperrepertum draconem strere
iuxta arborem ita appellamus palmitem emeritum plie¬
que induratum annis hunc prȩcisum quam maxima an¬
tudine tribus partibus longitudinis deraso cortat que¬
nus obruatur unde & rasilem uocant deprimere sulcr
qua parte a dirborum crecta occissimum inuite signa

Expanded text:
iniurias pariete vel saepe vel fossarum utique inpendio muiniurias pariete vel saepe vel fossarum utique inpendio mupropaginum, et haec gemina, ut diximus: qualorum ex ipso taflexa vite vel palmite iuxta suam arborem aut circa proximam capiendam, extra in capite binae relincuntur. 205 vitis in arbusto IV pedes longo constat omnis sulco, tres lato, alto duos cum semipede. post annum propago inciditur ad medullam, ut paulatim radicibus suis adsuescat; caluis a capite ad duas gemmas reciditur; tertio totus mergus absciditur repetiturque altius in terram, ne ex reciso frondeat. tolli viveradix a vindemia protinus debet. 206 Nuper repertum draconem serere iuxta arborem; ita appellamus palmitem emeritum plque induratum annis. hunc praecisum quam maxima amplitudine, tribus partibus longitudinis deraso cortice, quatenus obruatur — unde et rasilem vocant—, deprimere sulco, reliqua parte ad arborem erecta, ocissimum in vite. si gracilis
Abbreviated transcription (Latin):
intramorum scamna digeritur nulla fere xX
pedum altiore arbore tabulata carum ab oc tauo
pede altitudinis dilatantur. Incollibus siccis que
ag̃is aduodecimo incampestribus & humidis meri¬
dianum solem spectare palmedebent ramia proiet¬
tu digitorum modo subrigi consilii in his tenuiũ
quoque uirgultorum barba neobumbrent inter¬
uallo iustum arborum si ar&ur solum quad rageni
pedes interga frondemque in latera uicenis ino¬
ner&ur hoc inomnes partes singulis denassepe
ad nuriunt uites damnato agriculaminus ter¬
nis maritare nisiualidas in imicum enecant¬
euellociuntium incremento serere tripeda neo
scrobenecos sarium distantes intersese arborem¬
que singulis pedibus nihil ibi malleoli atque pas¬
tinationi nulla fodiendi inpendia ut poit cum ar¬
bustiratio hacc petuliari dote prȩst& quod ab eodẽ
solo scri fruges &unibus prodest superque quod
uindi cans scalntudo nonut inuinca ad ircendis anmuin

Expanded text:
in tria ramorum scamna digeritur, nulla fere XX in tria ramorum scamna digeritur, nulla fere XX pedum altiore arbore. tabulata earum ab octavo pede altitudinis dilatantur in collibus siccisque agris, a duodecumo in campestribus et umidis . meridianum solem spectare palmae debent, rami a proiectu digitorum modo subrigi, tonsili in his tenuium quoque virgultorum barba, ne obumbrent. Intervallum iustum arborum, si aretur solum, quadrageni pedes in terga fronaretur, hoc in omnes partes. singulis denas saepe adnutriunt vites, damnato agricola minus ternis. 203 maritare nisi validas inimicum, enecante veloci vitum incremento. serere tripedaneo scrobe necessarium distantes inter sese arboremque singulis pedibus. nihil ibi malleoli atque pastinationis, nulla fodiendi inpendia, utpote cum arbusti ratio hac peculiari dote praestet, quod ab eodem solo ferri fruges et vitibus prodest, superque quod vindicans se altitudo non, ut in vinea, ad arcendas animalium
Abbreviated transcription (Latin):
patiens quod celerrimȩ prouenut Sequitur ar¬
bustiratiomirum in modum dampnata a serna
patre filio que celebrato scropae u&ustis simis post
catonem peritis simis aenca scrofa quidem nisi
ntaliȩ concessa cumtam longo iudic&ur acuo nobilia
uina nisi in arbustis gigni & in hisquoque luditiora
summis sicut uberiora imis adco excelsitate prosicit᷑
hacratione & arbores religantur. Prima omnium
ulmus excepta propter nimiam frondt̃ atinia dein
populus nigra eidem decausa minus densa folio ñ
spernunt pleriq: & fraxinum ficumque &iamolcam
si nansit umbrosa ramis harum satus cultusque ab¬
unde tractatus est. ante xxxui mensem attingi fil¬
ceu&antur Alterna seruantur brachia alternis pu¬
tantur annis. Bexto annomaritantur. Transpada¬
naitalia pr&er supradictas cornupopulo tilia acere
ornu carpino quercu arbustat agros Ven&ia salicẽ
propter uliginem soli& uulnus d&runcita medie

Expanded text:
patiens, quod celerrime proveniat. <22> Sequitur arpatiens, quod celerrime proveniat. <22> Sequitur arbusti ratio mirum in modum damnata Sasernae patri filioque, celebrata Scrofae, vetustissimis post Catonem peritissimisque, ac ne a Scrofa quidem nisi Italiae concessa, cum tam longo iudicetur aevo nobilia vina non nisi in arbustis gigni et in his quoque laudatiora summis sicut uberiora imis. adeo excelsitate proficitur. hac ratione et arbores eliguntur. prima omnium ulmus, excepta propter nimiam frondem Atinia. dein populus nigra, eadem de causa, minus densa folio. non spernunt plerique et fraxinum ficumque, etiam oleam, si non sit umbrosa ramis. harum satus cultusque abunde tractatus est. ante XXXVI mensem attingi falce vetantur. alterna servantur bracchia, alternis putantur annis, sexto anno maritantur. Transpadana Italia praeter supra dictas cornu, opulo , tilia, acere, orno , carpino , quercu arbustat agros, Venetia salice propter uliginem soli. et ulmus detruncata media
Abbreviated transcription (Latin):
erit sulcus interponito ibique uiuam radicẽ serito
umbram a sulcis remou&o crebroque fodito in uine
u&ere serito ocinum simacra erit quod granum
capit in serito & circum capita additostercus paleas
uinaceas aliquidhorunce ubi uinea frondere coe¬
perit pampinatio uineas nouellas alligato crebro
necaulis prȩstringatur & que iam in ꝑticam ibit eius
pampinus tenerus alligato. leuiterporrigito que
quȩ ubi rette stent ubiuua uallaria ficri cocperit uites
subligato. Vitis insitio una est ꝑueralitra cumuua
flor & eaoptima est uincam u&erem si in alium locũ
transserre uoles dumtaxat brachium crassum li¬
cebit primum deputato binas gemmas neam plius
relinquito exradicitobus bene exfodito & caue
be aut in sulco operitoque & bene occultato eodẽ¬
que modo uineam statuito alligato flosxato que
uti fuerit crebroque fodito ocinum quod inuine
seriiub& antiqui appellabant pabulum umbrȩ

Expanded text:
erit, sulcos interponito ibique vivam radicem serito. erit, sulcos interponito ibique vivam radicem serito. umbram a sulcis removeto, crebroque fodito. in vinea vetere serito ocinum, si macra erit—quod granum capit ni serito—, et circum capita addito stercus, paleas, vinaceas, aliquid horumce. ubi vinea frondere coeperit, pampinato. vineas novellas alligato crebro, ne caulis praefringatur, et quae iam in perticam ibit, eius pampinos teneros alligato leviter porrigitoque , uti recte stent. ubi uva varia fieri coeperit, vites subligato.... <21> Vitis insitio una est per ver, altera cum uva floret; ea optima est.—Vineam veterem si in alium locum transferre voles, dumtaxat brachium crassam licebit. Primum deputato, binas gemmas ne amplius relinquito. Ex radicibus bene exfodito, usque be aut in sulco operitoque et bene occulcato, eodemque modo vineam statuito, alligato flexatoque, uti fuerit, crebroque fodito. Prata primo veseri iubet, antiqui appellabant pabulum umbrae
Abbreviated transcription (Latin):
inonexeit. Simacrauitis idon cos palmites non habeat
one nonhis da rahere pampinos quicum uua sint uid&
puuis sib plantat pr&erquam in nouella uinca inuti
udlcantur in littre nati non aboculo quippe&iam uua
uscitur eduro rigescente ut nisi ferro d& rah non pos
dalinentum quidam interduas uites utilius putant
udripnta quam proximum onerari adminiculum et̃
ie tomen in pedimentum sentiat ablaqueatio cubito
uianpluis ab laque ariautem priusquam putari
iubent. Cato deomci nicultura uitiumita precipit
quam altis simam uincam facito alligatoque recte
dumnenimium constringas hoc modo camcurato
ultro citroque sulcos perp&ias ducito uites tene¬
ras quam primum propagato catou&eres quam
minimum castrato potius siopuserit deicito bien¬
nioque. post prȩcidito uitem nouellem resetari
tũ erit tempus ubi ualebit siuinta ab uite caluata

Expanded text:
utilis non exeat. si macra vitis idoneos palmites non habeat,utilis non exeat. si macra vitis idoneos palmites non habeat,natione non hos detrahere pampinos, qui cum uva sint; id enim et uvas supplantat praeterquam in novella vinea. inutiles iudicantur in latere nati, non ab oculo, quippe etiam uva, quae nascatur e duro, rigescente, ut nisi ferro detrahi non possit. pedamentum quidam inter II vites utilius putant in quadripertita quam proximum oneri adminiculum esse debet, ne tamen inpedimentum sentiat ablaqueatio, cubito abesse non amplius, ablaqueari autem prius quam putari iubent. <20> Cato de omni cultura vitium ita praecipit: Quam altissimam vineam facito alligatoque recte, dum ne nimium constringas. hoc modo eam curato:ultro citroque sulcos perpetuos ducito. vites teneras quam primum propagato, sicoccato: veteres quam minimum castrato; potius, si opus erit, deicito biennioque post praecidito. vitem novellam resecari tum erit tempus, ubi valebit. si vinea ab vite calvata
Abbreviated transcription (Latin):
aratione naturȩ ante exortum aquile ut insiderum
sis decebimus proximouolumine. Immouero fauonio
ancepsculpasit prepropere festinationis sisaucias re¬
n medcinȩ mordeit quȩdam hiemis ruminatiocer
nest geminis earum frigore hebetari plagasque findi &
uitio &xurioculos lacrima destillante namgelu fragiles
nquis nescit operaruimista computatio est. Inlati fundis
legitima naturȩ festinatio quoma turius putantur ap
icdus coplus materiȩ fundunt quoserius eo fructum ube¬
tem quare macras prius conueni&t putare ualidas nouis¬
e pligim omnem obliquam fieri ut facile decidant imbres
terram uertiquam leuis simacicatrice aciefalcis exacta
ei quetonuelita recidiautem semper induas gemmas ne
ulnis oculis in recisa parte nigramesse eam existimant
uit adinccra ueniatur retidendam quõ euitioso materit

Expanded text:
debet ratione naturae ante exortum aquilae, ut in siderum debet ratione naturae ante exortum aquilae, ut in siderum causis docebimus proximo volumine, immo vero favonio, quo- niam anceps culpa sit praeproperae festinationis. si saucias recenti medicina mordeat quaedam hiemis ruminatio, certum est gemmas earum frigore hebetari plagasque findi et caeli vitio exuri oculos lacrima destillante. nam gelu fragiles fieri quis nescit? operarum ista conputatio est in latifundis, non legitima naturae festinatio. quo maturius putantur aptis diebus, eo plus materiae fundunt; quo serius, eo fructum uberiorem. quare macras prius conveniet putare, validas novissime, plagam omnem obliquam fieri, ut facile decidant imbres, et ad terram verti quam levissima cicatrice acie falcis exacuta plagaque conlevata, recidi autem semper inter II gemmas, ne sit vulnus oculis in recisa parte. nigram esse eam existimant et, donec ad sincera veniatur, recidendam, quoniam e vitioso materia
Abbreviated transcription (Latin):
exortum & canis ortum & nigrescemteacino. Quidimi
d&erminant u&er em semel auindemia antebrunamo
alii ablaqueare &stercorare satis putant. Iterum abidis
a prilis ante quam concipit hoest in vIiđ maĩ. dcinpriusq
florere incipiat &cumde floruerit & uaria antesetiua
tiores ad firmant siusto sȩpius fodiantur intantumt¬
rescere acinos utrumpiitantur. quȩ fodiantur anteferis¬
tes horas dicĩ fodiendasconuenit sicutilutum neque ar
neque fodere fossionem puluerem excitatũ contra soles no¬
lasque prodesse. Pampinatiouerna in confess oest abi¬
nfra iugum deberefieri desequente uariant sententiae
qdefloruerit aliqui pampinandum putant ali sub ipse
tritate seddchis catonis pretepti decernent. Nam que
pationum tradenda ratio est protins hanc auindemia
editepor indulg& adoriuntur sed in hoc fierinum quam

Expanded text:
exortum et canis ortu et nigrescente acino. quidam ita exortum et canis ortu et nigrescente acino. quidam ita determinant: veterem semel a vindemia ante brumam, cum alii ablaqueare et stercorare satis putent, iterum ab idibus Aprilibus, antequam concipiat, hoc est in VI idus Maias; dein prius quam florere incipiat et cum defloruerit et variante se uva. peritiores adfirmant, si iusto saepius fodiatur, in tantum tenerescere acinos, ut rumpantur. quae fodiantur, ante ferventes horas diei fodiendas convenit , sicuti lutum neque arare neque fodere, fossione pulverem excitatum contra soles nebulasque prodesse. <18> Pampinatio verna in confesso est ab infra iugum debere fieri. de sequente variant sententiae. cum defloruerit, aliqui pampinandum putant, alii sub ipsa maturitate. sed de his Catonis praecepta decernent. namque et putationum tradenda ratio est. <19> Protinus hanc a vindemia, ubi caeli tepor indulget , adoriuntur. sed et in hoc fieri numquam
Abbreviated transcription (Latin):
tractum utilissimum mixture enim generum & ioninus
non modo inmusto discors aut simis ccantur nonalia qus¬
maturescentia. lunginecessarium iuga altiora quolaor
r& quo planior Itm̃ rosido nebulo so minus que uentoso cones¬
unt contrahumiliora gracili& arido & aes tuoso uentia
exposito iuga ad ped amentum quamartis si modo nodo us¬
rioport& uitem leue contineri. Quae generauitimas¬
lisolo cȩloque essent conserenda cumenu meraremus uid
earum & uinorum notauimus dereliquo cultu ueheme
ambigitur. Meriquea estate tota post singulos rores iors
iubent uineamaliiu& ant gemimantem decutienimau
tractuque intrantium d&eri & obid ardendum proculom
quidem pecus sed maxime l natum quõ facillime austo
gemmas inimicus & pubescente uua rastrossatisq esscu
ncm ter anno confidi ab equinoctio uerno aduergliai

Expanded text:
tractus utilissimum —mixtura enim generum etiam in vino, tractus utilissimum —mixtura enim generum etiam in vino, non modo in musto, discors—aut, si misceantur, non alia qumaturescentia iungi necessarium. iuga altiora, quo laetior ager et quo planior, item roscido, nebuloso minusque ventoso conveniunt, contra humiliora gracili et arido et aestuoso ventisque exposito. iuga ad pedamentum quam artissimo nodo vinciri oportet, vitem levi contineri. quae genera vitili solo caeloque essent conserenda , cum enumeraremus naturas earum et vinorum, docuimus. <17> De reliquo cultu vehementer ambigitur. plerique aestate tota post singulos rores confodi iubent vineam, alii vetant gemmantem; decuti enim oculos tractuque intrantium deteri, et ob id arcendum procul omne quidem pecus, sed maxime lanatum, quoniam facillime auferat gemmas. inimicos et pubescente uva rastros, satisque esse vineam ter anno confodi, ab aequinoctio verno ad vergiliarum
Abbreviated transcription (Latin):
uires dimroboratur & annuos accipit tota facus cũ
issum fuerit nasci nihilnatura portionibus paritq
acreuerit sitis firma protinus iniugo collaxari debebit
unnum in firmior erit subipso iugo hospitari reci sa ui
phem pollicarem uit imperare sequente anno palmi¬
tes alitentur pro uiribus matris singuli aut ge¬
mini idem & secuto sicog& in firmitis nutruntur
Ternoque demum duo adiciantur nec sunt plures
quaternis umquam ꝑmittendi brcuiterque non
indulgendum & semper in hibende fecunditas i ne¬
est natura ut pareremallit quam uiuere quiquid
materie adimitur fructiu accedit illa semina
uult quam fructum gigni quo fructus caducr res
est sipnitiose iuxuriat nec ampliat se sed egerit
Dabit amsilium & solinature in macro &iam in ma¬
siuires habebit recisa intra iugum moritur ut
omnis f&cura subeo exeit minimum idesse debe¬
bit interuallum ut attingat iugum suꝑ& quat
nonteneat ad eono nrecumbat in co nt delicate

Expanded text:
illa vires, dum roboratur, illa vires, dum roboratur, permissium fuerit nasci. nihil natura portionibus parit. quae excreverit satis firma, protinus in iugo collocari debebit; si etiamnum infirmior erit, sub ipso iugo hospitari recisa. 17tudinem pollicarem viti imperare. sequente anno palmites educentur pro viribus matris singuli aut gemini. iidem et secuto, si coget infirmitas, nutriantur, tertioque demum II adiciantur. nec sunt plures quaternis umquam permittendi, breviterque non indulgendum et semper inhibenda fecunditas est natura, ut parere malit quam vivere. quidquid materiae adimitur, fructui accedit. illa semina mavult quam fructum gigni, quoniam fructus caduca res est. sic perniciose luxuriat, nec ampliat se, sed egerit. <12> Dabit consilium et soli natura. in macro, etiamsi vires habebit, recisa intra iugum moretur, ut omnis fetura sub eo exeat. minimum id esse debebit intervallum, ut attingat iugum speretque, non teneat, adeo non recumbat in eo nec delicate
Abbreviated transcription (Latin):
t annis quinis cum breuiores palmites sarmento iun¬
nur inter se funium modo ex hoc arcus fun&a dicunt᷑
tusiuneȩ annus palmitem uelocem robustumque emit
a quefacut a&as uitem hic iniugum insilita quitun
ecunt eum sipina falce auferendo oculos ut longius euo¬
t noxia inuria utilior enimconsu&udo parienti sa¬
saue pumpinos adiudicatȩ d&ergere usquequo placcat
oririam Sunt quiu&ant tingi proximo anno quotra¬
luta st neque ante . lx. mensem falceturari. tunc autẽ
pras gemimnas recidi. Alii & proximo quidem anno retiduñ
ut ternos quaternos uesingulis annis adiciat articulos quar
enum ꝑducant adiugum idutrimque fructum tardũ
arta r&orridum & nodo sum pumiliorum incremento
mum autem matrem esse firmam postea f&um audacẽ
nitumest quod cicatri cosum magno imperitiȩ errore
uqud est tale plagis nascitur non emitre toras habeat

Expanded text:
rat annis quinis. cum breviores palmites sarmento iunrat annis quinis. cum breviores palmites sarmento iunguntur inter se funium modo, ex hoc arcus funeta dicuntur. <11> Tertius vineae annus palmitem velocem robustumque emittit et quem faciat aetas vitem. hic in iugum insilit . aliqui tum excaecant eum supina falce auferendo oculos, ut longius evocent, noxia iniuria. utilior enim consuetudo pariendi satiusque pampinos adiugatae detergere usque quo placeat roborari eam. sunt qui vetant tangi proximo anno, quam tralata sit, neque ante LX mensem falce curari, tune autem ad III gemmas recidi. alii et proximo quidem anno recidunt, sed ut ternos quaternosve singulis annis adiciant articulos, quarto demum perducant ad iugum. id utrimque fructu tardum, praeterea retorridum et nodosum pumilionum incremento. optimum autem matrem esse firmam, postea fetum audacem . nec tutum est quod cicatricosum, magno imperitiae errore; quidquid est tale, plagis nascitur, non e matre. totas habeat
Abbreviated transcription (Latin):
si aduicenos intermittunt arationis gratia. in hisque uocin
procul & apluuio & caliginoso tractu rariores poni sicod
siores subtilitas parsimoniȩ conpendia inuenit cumuiner
in pastinato seratur obrter seminarum faciendi ut& uiue¬
radix locosuo & malleolus quitrans feratur inter uites &or¬
nes seratur quȩratio hiiugero circiter .XUI. uiua radicam
donat inter est autem biennium fructus quotirdi usis
sito prouenit qua in trans lato. uiueradix posite inus
luis idniniculo iuxt ad fxo & simo ad dito similimodo & se¬
ao amorec iditur uiresque concipit ut intrasepascit suf¬
niras oneri alias festinatione pariendi gracilis at queti¬
dicuam cohibeatur castigatione tali inf&um exeat tota
t oleaque sinon sint palie iunipero cupresso albur no
uco reiquorum generum sudes omnibus annis recidun
saluberrima iniugo harundo conexa fasciculus du¬

Expanded text:
Marsi ad vicenos intermittunt arationis gratia in his, quae vocant Marsi ad vicenos intermittunt arationis gratia in his, quae vocant porculeta —, pluvio et caliginoso tractu rariores poni, sicco densiores. subtilitas parsimoniae conpendia invenit, cum vinea in pastinato seratur, obiter seminarium faciendi, ut et viveradix loco suo et malleolus, qui transferatur, inter vites et ordines seratur, quae ratio in iugero circiter XVI viveradicum donat. interest autem biennium fructus , quo tardius in sato provenit quam in tralato. Viveradix posita in vioculus, adminiculo iuxta adfixo et fimo addito. simili modo et secundo anno reciditur viresque concipit et intra se pascit suffecturas oneri. alias festinatione pariendi gracilis atque eiuncida, ni cohibeatur castigatione tali, in fetum exeat tota. bore oleaque, si non sint, pali e iunipero, cupresso, laburno, sabuco. reliquorum generum sudes omnibus annis reciduntur. saluberrima in iugo harundo conexa fasciculis du
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmedia iugerai aut simuior modus sit totidem pedim crds
quod decumano limitari semperuero quinquanis semitor
hoc est in quinto quo que palo singulȩ iugo pagine indudin
solo spisso non nisi repastinato nec nisi ui ueradicm seritno
& soluto uel malleolum sulco uel scro beincolles sulcos ageret¬
neantur a quoso cȩlo uelsicca solo malleolus autum nonisi sit¬
tus ratio mutauit siccus enim & calidus autum nopost& hut¬
dus frigidus que &iam ueris exitu in aridoselo iiueradta quo¬
que frustra seritur male & insiccis malleolus nisi postinbre
At inriguis uel frondens uitis & usque ad solstitium retitus
in hispania qui escere ueri tossationis dicurti ssimum plerio
austrosoptant cato abducat inter esse medio tempera mento
interbinas uites oport& pedes qui nos minimum autemla
solo pedes quaternos tenui plurimum octonos umbriam

Expanded text:
per media iugera aut, si maior modus sit, totidem pedum cardine, per media iugera aut, si maior modus sit, totidem pedum cardine, quot decumano, limitari, semper vero quintanis semitari, hoc est ut quinto quoque palo singulae iugo paginae includantur; <8> solo spisso non nisi repastinato nec nisi viveradicem seri, tenero et soluto vel malleolum sulco vel scrobe. in colles sulcos agere tum contineantur; aquoso caelo vel sicco solo malleolos serere autumno, nisi si tractus ratio mutabit. siccus enim et calidus autumno poscet, umidus frigidusque etiam veris exitu. in arido solo viveradix quoque frustra seritur, male et in siccis malleolus, nisi post imbrem, at in riguis vel frondens vitis et usque ad solstitium recte, ut in Hispania . quiescere ventos sationis die utilissimum. plerique austros optant, Cato abdicat. <9> Interesse medio temperamento inter binas vites oportet pedes quinos, minimum autem laeto solo pedes quaternos, tenui plurimum octonos—Umbri et
Abbreviated transcription (Latin):
operi facilior suꝑc&era deflorescit utilius iugũ
sit ꝑtica aut harundine auterine funiculoue
ut in his pania brundisioque conpluuiata copio¬
siõ uino est dicta a cauis edium conpluuiis diuidi¬
tur inqua ternas partes totidem iugis huiusse¬
rendiratio dic&ur eadem ualitura in omnige¬
nere in hoc ueroniimerosior tantum uero serit᷑
modis optime in pastinato proxime insulco nouis¬
sime inscrobe depastinatione dictum est. Sulco
latitudo pale satis est scrobibus ternorum pedũ
inquam que partem altitudo in quocum que gene¬
re tripedalis. Ideo nec uitis minor trans ferri
a altiores serobes poscunt pr&erea puluinatis adeuxts
labris quiexhis longiores fient ut uites binas accipuor d
re adminicula primȩ calamo accipere iuncas limitori dq¬
mano xxiui pedum latitudinis ad contrarios uehicuilorios
transitus aliis que trauersis limitibus denumpedum distos

Expanded text:
operi facilior. super cetera deflorescit utilius. iugum operi facilior. super cetera deflorescit utilius. iugum fit pertica aut harundine aut crine funiculove , ut in Hispania Brundisique. conpluviata copiosior vino est, dicta a cavis aedium conpluviis. dividitur in quaternas partes totidem iugis. huius serendi ratio dicetur , eadem valitura in omni genere, in hoc vero numerosior tantum. <7> III vero seritur modis: optime in pastinato , proxime in sulco, novissime in scrobe. De pastinatione dictum est; sulco latitudo palae satis est, scrobibus ternorum pedum in quamque partem. altitudo in quocumque genere tripedalis, ideo nec vitis minor transferri . clivosa altiores scrobes poscunt, praeterea pulvinatis a devexitate labris. qui ex his longiores fient, ut vites binas accipiant e re, adminicula prima e calamo accipere; vineas limitari decumano XVIII pedum latitudinis ad contrarios vehiculorum transitus, aliisque traversis limitibus denum pedum distingui