comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
EC MAGIS. INCEPTO UUL¬
tum sermone mouetur. qͣ si dura silex
uit stet marpesia cautes. Tandem corni¬
puit sese atq mimica refugit. Item
pathos est & in hoc uersũ obstipiu ste¬
terũtq come & uox fancib hesit. Sed
ee tota daretis fatigatio habitu depin¬
gitur. Ast illum fidi equales genua
eiectantem. Socioꝵ quoq eius trepidationẽ breuiter
oñdit. galeam ensemq uocati accipint. quasi nõ spon¬
te acceptur munus: quod erat damnũ uerecundie.
Ex eodem gñe est illul. totoq loquentis ab ore scintille
absistãt. cculis micat acrib ignis. Est & in descriptione lan¬
goris habitis. ut ẽ tota descriptio pestilentie apud Tuchidi¬
morituris fugidus. Est inter pathẽ & pudoꝵ ut cura
deifebu pauitantẽ & dira tegentẽ supplicia. Et luctus ha¬
bitu proditur ut in eunali matre expulsi manib radii
reuolutaq pensa. euolat infelix. & latinus quia miratur
defixa obtutu tenet ora. Et uenus quia rogatura ẽ tristior

Expanded text:
ec magis incepto vultum sermone movetur, quam si dura silex aut stet Marpesia cautes. Tandem corripuit sese atque inimica refugit. Item pathos est et in hoc versu: obstupui steteruntque comae et vox faucibus haesit. Sed et tota Daretis fatigatio habitu depingitur: ast illum fidi aequales genua eiectantem sociorum quoque eius trepidationem breviter ostendit: galeamque ensemque vocati accipiunt, quasi non sponte accepturi munus quod erat damnum verecundiae. Ex eodem genere est illud: totoque loquentis ab ore scintillae absistunt, oculis micat acribus ignis. Est et in descriptione languoris habitus, ut est tota descriptio pestilentiae apud Thucydimorituris frigidus. Est inter pathe et pudor ut circa Deiphobum, pavitantem et dira tegentem supplicia, et luctus habitu proditur ut in Euryali matre: expulsi manibus radii revolutaque pensa; evolat infelix, et Latinus, quia miratur, defixa. Obtutu tenet ora, et Venus quia rogatura est, tristior
Abbreviated transcription (Latin):
ante omnes cui uincla iugalia cure. Accipite & Marci uar̃onis
u̾ba de agricultura libro tertio. qui cũ de pauonib in uilla
nutriendis loqueret᷑ sic ait. Primus hos quintus hortensins
augurali cena posuisse dicit᷑ quod potuis factu tu luxutiose
ꝗͣ seuere boni uiri laudabãt.quẽ aito secuti multi extulerunt
eoꝵ. precia. ut oua eoꝵ denariis ueneant quinis ip̃i facile
ciem in speculo querebat. Ubi se intuens togam corpori sic ap¬
plicabat. ut rugas nõ forte s industria locatas artifex no¬
dus ad stringeret. & sinus ex cõposito defluens modũ late¬
ris ambiret. Is quõda cu incederet elaboratus ad speciem
cognoĩatu. quia insignib uirtutis secute intia pͥoris cõpen¬
sauit etatis. Metellus pius in quã fouea luxus & sũpbie
successuũ cõtinuatione puenit: Et ne multis morer
ip̃a de eo salustii u̾ba subieci. Ae metellus in ult̾iore hispaia

Expanded text:
ante omnes, cui vincla iugalia curae «Accipite et M. Varronis ante omnes, cui vincla iugalia curae «Accipite et M. Varronis verba de agri cultura libro tertio, qui cum de pavonibus in villa nutriendis loqueretur, sic ait: "primus hos Q. Hortensius augurali cena posuisse dicitur, quod potius factum tum luxuriose quam severe boni viri laudabant. Quem cito secuti multi extulerunt eorum pretia, ut ova eorum denariis veneant quinis, ipsi facile ciem in speculo quaerebat, ubi se intuens togam corpori sic applicabat, ut rugas non forte sed industria locatas artifex nodus astringeret et sinus ex conposito defluens modum lateris ambiret. Is quondam cum incederet elaboratus ad speciemcognominatum, quia insignibus virtutis secutae vitia prioris conpensavit aetatis, Metellus Pius in quam foveam luxus et superbiae successuum continuatione pervenit? Et, ne multis morer, ipsa de eo Salustii verba subieci: Ac Metellus in ulteriorem Hispaniam
Abbreviated transcription (Latin):
taui hersemi liber. qui inscribit᷑ de sacris saliarib tiburtiu ĩ quo
salios herculi institutos opari dieb certis & auspicato docet.
ltẽ Antomiꝰ empho iuir doctus. cuiꝰ schola Cicero post laborem
fori freqñtabat. salios heuli datos probat ĩ eo uolumĩe quo
disputat. quid sit festra. quod ẽ hostiũ minusculũ in sacrario.
quo u̾bo etiã Enniꝰ usus est. Idoneis ut credo auctorib cer¬
tisq rationib error qui putabat᷑ uterq defensus ẽ. Si qua
sunt alia. que nos cõmouent. in medui ꝓferamꝰ. Ut ip̃a col¬
latio nostru nõ maronis absoluat errorẽ. Tunc Euangelus
nĩꝗͣ ne tibi p̾textate ueĩt in mentẽ: toto ut auint celo er¬
rassẽ uirgiliu: cũ dido suã rem diuinã ꝓ miptiis faceret.
Mactat eĩm ĩquit lectas de more bidentes legifere cereri
phebo q patriq lyeo. Et quasi exꝑgefactus adiecit. Iunom

Expanded text:
tavii Hersennii liber qui inscribitur de sacris Saliaribus Tiburtium, in quo tavii Hersennii liber qui inscribitur de sacris Saliaribus Tiburtium, in quo Salios Herculi institutos operari diebus certis et auspicato docet. Item Antonius Gnipho, vir doctus cuius scholam Cicero post laborem fori frequentabat, Salios Herculi datos probat in eo volumine quo disputat quid sit festra, quod est ostium minusculum in sacrario, quo verbo etiam Ennius usus est. Idoneis ut credo auctoribus certisque rationibus error qui putabatur uterque defensus est. Si qua sunt alia quae nos commovent, in medium proferamus, ut ipsa collatio nostrum, non Maronis, absolvat errorem.» Tunc Euangelus: «numquamne tibi, Praetextate, venit in mentem toto, ut aiunt, caelo errasse Vergilium cum Dido sua rem divinam pro nuptiis faceret? "Mactat" enim inquit lectas de more bidentes legiferae Cereri Phoeboque patrique Lyaeo; et quasi expergefactus adiecit, Iunoni
Abbreviated transcription (Latin):
error geminus: At ego ĩ neutro dico errasse uirgiliu. Nam ut
pͥmu de frondis genere dicamꝰ. Constat quidẽ mic lauro sacri¬
ficantes apud aram maximã coronari. S multe post romam
ꝯditam hec cõsuetudo sum psit exordiũ. postꝗͣ in auẽtino
laurentu cepit uirere. quã rem docet uarro humanar libro
secũdo. ł mõte ergo ꝓximo decerpta lanrus sumebat᷑ oꝑantib
quã inicina offerebat occasio. Unde recte Maro noster ad ea
tẽpora respexit. quib Euander ante urbẽ conditã apud ara
maximã sacra celebrabat. & ntebat᷑ populo utiq Alcide gra¬
tissima. Salios autẽ ħeuli ꝓpter ubertatẽ doctrine altiorie
adsignat. quas is deus & apud pontfices idẽ. qui & mars
habet᷑ deus. Et sane ita memppea uarronis adfirmat. que in
queret᷑ eundẽ esse ac martẽ ꝓbauit. Chaldei quoq stella heu¬
lis uocant. quã reliqui omnes martis appellant. Est p̾terea oe¬

Expanded text:
«error geminus? At ego in neutro dico errasse Vergilium. Nam ut «error geminus? At ego in neutro dico errasse Vergilium. Nam ut primum de frondis genere dicamus, constat quidem nunc lauro sacrificantes apud aram Maximam coronari, sed multo post Romam conditam haec consuetudo sumpsit exordium, postquam in Aventino Lauretum coepit virere, quam rem docet Varro Humanarum libro secundo. E monte ergo proximo decerpta laurus sumebatur operantibus, quam vicina offerebat occasio. Unde recte Maro noster ad ea tempora respexit quibus Evander ante urbem conditam apud aram Maximam sacra celebrabat et utebatur populo utique Alcidae gratissima. Salios autem Herculi ubertate doctrinae altioris adisgnat, quia is deus et apud pontifices idem qui et Mars habetur. queretur, eundem esse ac Martem probavit. Chaldaei quoque stellam Herculis vocant, quam reliqui omnes Martis appellant. Est praeterea Oc
Abbreviated transcription (Latin):
libari. adiecit miti baccho fauos dilue. scilicet mitescere iinii
dicens. cũ mulsu ceꝑit fieri. Nam hic mite uinũ ita dixit: ut
alibi ait. domitũ & durũ bacchi domitura saporẽ. Notu autẽ
p̾textate fecisti ferculis mentionẽ. in cuiꝰ sacra hic uirgilius
gemino errore cõmisit. Tu sali ad cantũ in censa altatia circũ¬
populeis ad sunt cineti tempora ramis. Nam & salios herculi dedit
quos tantũ marti dicanit antiquitas. Et populeas coronas nomĩat.¬
Cum ad ara maximã sola lauro capita. & alia fronde non uin¬
ciant. Uidemꝰ & in capite p̾toris irbani laurea coronã. Cu rem
diuinã herculi faciat. Testatur etiã Terentnis uarro in ea satyra que
inscribit᷑ ntp̃i REAUPOU Maiores solitos decimã ħuli
uonere. Nec .x. dies int̾mittere qn pollucerent populu a ou abo
cu corona laurea demitterẽt cubitu. Hnc est uectius ait¬

Expanded text:
libari, adiecit "miti Baccho favos dilue", scilicet mitescere vinum libari, adiecit "miti Baccho favos dilue", scilicet mitescere vinum dicens, cum mulsum coeperit fieri. Nam ita hic "mite" vinum dixit ut alibi ait "domitum": et durum Bacchi domitura saporem. Notum autem Praetextate, fecisti Herculis mentionem, in cuius sacra hic vester gemino errore commisit: tum Salii ad cantus incensa altaria circupopuleis adsunt evincti tempora ramis. Nam et Salios Herculi dedit, quos tantum Marti dicavit antiquitas, et populeas coronas nomicum ad aram Maximam sola lauro capita et alia fronde non vinciant. Videmus et in capite praetoris urbani lauream coronam, cum rem divinam Herculi facit. Testatur enim Terentius Varro in ea satura quae inscribitur περὶ κεραυνοῦ maiores solitos decimam Herculi vovere, nec decem dies intermittere quin pollucerent, populum ἀσύμβολον cum corona laurea dimitterent cubitum. Hiccine e
Abbreviated transcription (Latin):
drum quidẽ fit insta libatio. Ꝙiuppe apud eam mensam: quę
cũ ara maxima more utiq religionis fuerat dedicata & ĩ laco
sacrato. & inter ip̃a sacra. in quib epulebant᷑. In cõuiuio uõ
didonis. quod tantũ regiui constat nõ etiã sacru fussẽ apd̾
humanã mensam ĩ triclimo non in templo quia nõ erat
religiosa s usurpata libatio. solam fecit libasse reginã. in cuius
psona nulla obẜuationis necessitas. & multa ad nsurpandum
in potestate ꝑmissio. At uõ hic omnes in mensa leti libant.
duosq p̾cantur. quia quod recte fieri nouerat. ab omib simul
intemplo epulantib. & uni sacrate assidentib mense factu
esse memorauit. De illo autẽ uersũ cui tu lacte fauos & miti
dilue baccho. paucisꝙ male accusat᷑ absolua. Pocta eĩ eque in
reb doctrine & in u̾bis sectator elegantie sciens cereri mulso

Expanded text:
drum quidem fit iusta libatio, quippe apud eam mensam quae drum quidem fit iusta libatio, quippe apud eam mensam quae cum ara Maxima more utique religionis fuerat dedicata et in luco sacrato et inter ipsa sacra in quibus epulabantur; in convivio vero Didonis, quod tantum regium constat, non etiam sacrum fuisse, apud humanam mensam in triclinio, non in templo, quia non erat religiosa sed usurpata libatio, solam fecit libasse reginam, in cuius persona nulla observationis necessitas et multa ad usurpandum in potestate permissio. At vero hic, omnes in mensam laeti libant divosque precantur, quia quod recte fieri noverat ab omnibus simul in templo epulantibus et uni sacratae adsidentibus mensae factum esse memoravit. De illo autem versu, cui tu lacte favos et miti dilue Baccho, paucis quod male accusatur absolvam. Poeta enim aeque in rebus doctrinae et in verbis sectator elegantiae, sciens Cereri mulso
Abbreviated transcription (Latin):
sereret: ait huc sibi locum ĩ questionẽ uenire. Nec tamen he¬
sitationẽ suam requisita ratione dissoluit. Ego autẽ quod mͥ
magistra lectione comptu est publicabo. In papiriano enim
uire euidẽter relatu est. Are uicẽ p̾stare posse mensa dicata.
ut ĩ templo ĩquit uinonis populone augusta mensa ẽ. Hamꝙ
infanis alia uassoꝵ sunt &e sacre supellectilis: alia ornamentoꝵ.
que uasoꝵ sunt instrum̃ti instar habent. quib semp saensicia
conficiunt. quaꝵ reꝵ pͥncipem locũ optinet mensa. in qua
epule libationesq ce stipes reponũt᷑. Ornam̃ta siõ sũt clipei co¬
rone & huuiscemoĩ donaria. Neq ei donaria dedicant᷑ eo
tẽpore. quo delubra sacrant᷑ At uo mensa aruleq eodẽ dic.
quo edes ip̃e dedicari solent. Unde mẽsa hoc ritu cdedicata ĩ tem¬
plo are usum ce religionẽ optinet pulumaris. Ergo apud euan¬

Expanded text:
sereret ait sibi hunc locum in quaestionem venire, nec tamen haesereret ait sibi hunc locum in quaestionem venire, nec tamen haesitationem suam requisita ratione dissolvit. Ego autem quod mihi magistra lectione compertum est publicabo. In Papiriano enim iure evidenter relatum est arae vicem praestare posse mensam dicatam: "Vt in templo", inquit, "Iunonis Populoniae augusta mensa est." Namque in fanis alia vasorum sunt et sacrae supellectilis, alia ornamentorum. Quae vasorum sunt instrumenti instar habent, quibus semper sacrificia conficiuntur, quarum rerum principem locum obtinet mensa in qua epulae libationesque et stipes reponuntur. Ornamenta vero sunt clipei, coronae et cuiuscemodi donaria. Neque enim dedicantur eo tempore quo delubra sacrantur, at vero mensa arulaeque eodem die quo aedes ipsa dedicari solent, unde mensa hoc ritu dedicata in templo arae usum et religionem obtinet pulvinaris. Ergo apud Euan
Abbreviated transcription (Latin):
stro fãceret secuturo. Dubiecit Euangelus si euentu excu¬
lant᷑ illicita. Dic queso quod erat monstrũ secutuꝵ. &
nõ libari debuit. illũ uł plautus docere. qui in aulularia ait.
Cereri mistrobile. hi funt facturi nuptias. quia temoti inhil
adlatũ uideo. At hic ur̃ flamen & pontifex &e omĩa tam
quid ĩ moletur ꝗͣ quid libetur ignorat. Et ne non ubiq in
libando pani errore sit deuins. mͦ octauo ait. ĩ mensa leti bibĩt¬
dinosq precant᷑. cu non in mensam. s in aram secũdum morẽ
libare debuerit. Ut plus tibi p̾cextatus ait de posteriore questione
respondea. fateor te non ĩmerito de usupata ĩ mensa libatione
quelille. Ampliusq spẽm difficultatis auxeras si magis dido nẽ
in mensam similiter libantẽ notassẽs. Dixit & ĩ mensas laca¬
cu libauit honorẽ. Nam ce Ptertius cũ de ritu sacroꝵ multa des¬

Expanded text:
stro faceret secuturo.» Subiecit Euangelus: «si eventu excustro faceret secuturo.» Subiecit Euangelus: «si eventu excusantur inlicita, dic quaeso, quod erat monstrum secuturum et  non libari debuit illum vel Plautus docere, qui in Aulularia ait: Cererin», Strobile, hi sunt facturi nuptias? ... quia temeti nihil allatum video. At hic vester flamen et pontifex et omnia —tam quid immoletur quam quid libetur— ignorat et ne non ubique in libando pari errore sit devius in octavo ait: in mensam laeti libantdivosque precantur; cum non in mensam sed in aram secundum morem libare debuerint.» «Vt prius tibi», Praetextatus inquit, «de posteriore quaestione respondeam, fateor te non immerito de usurpata in mensam libatione quaesisse; ampliusque speciem difficultatis auxeras si magis Didonem in mensam similiter libantem notasses: dixit et in mensam laticum libavit honorem. Nam et Titius cum de ritu sacrorum multa dis
Abbreviated transcription (Latin):
uo libro intulit. Nisi neptimo apollim &e marti tauru
nõ ĩmolari. Ecce pontifex tuus. quid aꝑud quas aras mac¬
tetur ignorat. cũ uł editus hec nota sint. & neteꝵ nõ
tacuent industria. Ad hec p̾textatus renidens quibus
deoꝵ tauro ĩ molenir. Si ius cu uirgilio coĩcare ip̃e te do¬
cebit. Taurũ neptuno taurũ tibi pulcher apollo. Uides
in oꝑe poete u̾bal abeonis: Igit᷑ ut hoc docte ita illud
argute. Na ostendit ideo non litatu. ideo secutũ horendũ
dictu & uisu mirabile mõstru. Ergo respiciens ad futura
hostiã cõtrariam fẽcit. S & nou̾at himc errorẽ non esse
iexpiabilẽ. Ateuis .n. capito. quẽ in acie cõtra maronem
locasti. adiecit hec u̾ba. Si quis fõrte tauro ioni fecent. pi¬
aculum dato.Cõmittit᷑ ergo res nõ quidẽ impianda. in¬
solita tamen. Et cõmittitur nõ ignorãtia. s ut locũ mon¬

Expanded text:
vo libro intulit, nisi Neptuno Apollini et Marti, taurum vo libro intulit, nisi Neptuno Apollini et Marti, taurum non immolari. Ecce pontifex tuus quid apud quas aras mactetur ignorat, cum vel aedituis haec nota sint et veterum non tacuerit industria.» Ad haec Praetextatus renidens: «quibus deorum tauro immoletur si vis cum Vergilio communicare, ipse te docebit: taurum Neptuno, taurum tibi, pulcher Apollo. Vides in opere poetae verba Labeonis? Igitur ut hoc docte, ita illud argute. Nam ostendit deo non litatum: ideo secutum: horrendum dictu et visu mirabile monstrum. Ergo respiciens ad futura hostiam contrariam fecit. Sed et noverat hunc errorem non esse inexpiabilem. Atteius enim Capito, quem in acie contra Maronem locasti, adiecit haec verba: "si quis forte tauro Iovi fecerit, piaculum dato." Committitur ergo res non quidem impianda, insolita tamen; et committitur non ignorantia, sed ut locum mon
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipue iupiter ut diximꝰ inuocat᷑. ait. Ferus oĩa iupiter agros
transtalit. Uidetur ne uobis ꝓbatum sĩne diuim & humami u¬
ris scientia nõ posse ꝓfunditatẽ maronis intelligi: HiC cum
omnes concordi testimorõ doctrinã & poete & enarrantiso
equarent. Exclamat Euangelus dui se subeubnissẽ patiẽtie
Nec ultra dissimulandũ. qn in mediui detegat in scien¬
tie uirgiliane uulnera. Et nos ĩquit manũ ferule aliqnͣ
subduximꝰ .& nos cepimꝰ pontificii uiris auditũ. Et ex his
que nobis nota sunt. Maronẽ huiꝰ disciplinã uiris nescis¬
se constabit. quãdo eĩm diceret Celicolu regi mactabam
in littore tauru. si sciret taurũ ĩ molari hiic deo netitum:
aut si didicisset ꝙ Ateius capito comp̾hendit. Cuiꝰ u̾ba ex
libro pͥmo de uire sacrisicioꝵ hec sunt. Itaq ioui tauro.
uerre ariete. ĩmolari nõ licet. Labeo uo sexagesimo & octa¬

Expanded text:
praecipue Iuppiter ut diximus invocatur, ait: ferus omnia Iuppiter Argos praecipue Iuppiter ut diximus invocatur, ait: ferus omnia Iuppiter Argos transtulit. Videturne vobis probatum sine divini et humani iuris scientia non posse profunditatem Maronis intellegi?» Hic cum omnes concordi testimonio doctrinam et poetae et enarrantis aequarent, exclamat Euangelus diu se succubuisse patientiae, nec ultra dissimulandum quin in medium detegat inscientiae Vergilianae vulnera. «Et nos», inquit, «manum ferulae aliquando subduximus, et nos cepimus pontificii iuris auditum: et ex his quae nobis nota sunt Maronem huius disciplinam iuris nescisse constabit. Quando enim diceret: caelicolum regi mactabam in litore taurum, si sciret tauro immolari huic deo vetitum aut si didicisset quod Ateius Capito comprehendit? Cuius verba ex libro primo de iure sacrificiorum haec sunt: "itaque Iovi tauro verre ariete immolari non licet." Labeo vero sexagesimo et octa
Abbreviated transcription (Latin):
til ut ego scum sentiam intelligãq. Tnc quisq̃uis uotũ ho
farniti uibi faxit. recte factũ esto ouib atris trib tellus mater
tec inpiter obtestor. Cũ tellurẽ dicit manib terrã tangit
Qum iouẽ dicit manus ad celum tollit. Cũ uotũ recipere
dicit manib pectus tangit. In antiquitatib autẽ hec oppida
peuen deuota. Stonios fregellas gabios. ueios fidenae
hec intra italia. p̃terea carthaginẽ & corinchu. S ce mul¬
tos excitus. oppidaq hostiu galloꝵ hspanoꝵ. a froꝵs. ma
mauroꝵ. alidoꝵ q gentiũ. quas prisci loquũt᷑ annalee.
Hinc ẽ ergo quod ꝓꝑter huiꝰ moĩ euocationẽ numimĩq dis¬
cessionẽ ait Uirgilius. Excessere omnes aditis arisq relictis dii.
Et ut tutelares designaret adiecit. quib imꝑu hoe steterat.
Utq p̾ter euccationẽ enã uim deuotionis ostendẽt. in qua

Expanded text:
tis ut ego sciam sentiam intellegamque, tunc quisquis votum hoc tis ut ego sciam sentiam intellegamque, tunc quisquis votum hoc faxit ubiubi faxit recte factum esto ovibus atris tribus. Te Tellus mater teque Iuppiter obtestor. Cum Tellurem dicit, manibus terram tangit; cum Iovem dicit, manus ad caelum tollit; cum votum recipere dicit, manibus pectus tangit. In antiquitatibus autem haec oppida inveni devota: Stonios, Fregellas, Gabios, Veios, Fidenas; haec intra Italiam, praeterea Carthaginem et Corinthum, sed et multos exercitus oppidaque hostium Gallorum Hispanorum Afrorum Maurorum aliarumque gentium quas prisci loquuntur annales. Hinc est ergo quod propter huiusmodi evocationem numinum discessionemque ait Vergilius, excessere omnes adytis arisque relictis di; et ut tutelares designaret, adiecit: quibus imperium hoc steterat. Vtque praeter evocationem etiam vim devotionis ostenderet, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
tores imꝑpatoresq soli possunt deuoisẽ his u̾bis. Dis paterue¬
iouis tixanes sue quo alio noĩe fas est noĩare. ut omneoe
ll urbem carthaginẽ ex̾citumq quẽ ego me sentio dic̃e.¬
fuga. formidine terrore compleatis quiꝰq adusum legio¬
eosq hoses urbes igrosq eoꝵ &e qui ĩ his locis regionibr qi
agris urbib ue hitant obducatis. lumĩe supo priuens excitũ¬
q hostu urbes agrosq eoꝵ quos me sentio dicere. Uti uos
eas urbes agrosq capita etatesq eoꝵ deuotas cõsecratasq
habeatis ollis legib. quib quãdoq funt maxĩe hostes denoti.
Fosqr ego iuicarios ꝓ me fide magistratuq meo ꝓ populo
ro. excitib legionib q nr̃is do deuoueo ut me meamꝙ si¬
dem impiumꝰq legiones excitumq nostru: qui in his reb
gerendis sunt. bene saluos nos iri sinenis essẽ. si hec uti faxi¬

Expanded text:
tores imperatoresque soli possunt devovere his verbis: DIS PATER VEtores imperatoresque soli possunt devovere his verbis: DIS PATER VEIOVIS MANES, SIVE QUO ALIO NOMINE FAS EST NOMINARE, UT OMNES ILLAM URBEM CARTHAGINEM EXERCITUMQUE QUEM EGO ME SENTIO DICfuga formidine terrore compleatis quique adversum legioeosque homines urbes agrosque eorum et qui in his locis regionibusque agris urbibusque habitant abducatis, lumine supero privetis exercitumque hostium urbes agrosque eorum quos me sentio dicere, uti vos eas urbes agrosque capita aetatesque eorum devotas consecratasque habeatis ollis legibus quibus quandoque sunt maxime hostes devoti. Eosque ego vicarios pro me meaque fide magistratuque meo pro populo Romano exercitibus legionibusque nostris do devoveo, ut me meamque fidem imperiumque legiones exercitumque nostrum qui in his rebus gerundis sunt bene salvos siritis esse. Si haec ita faxi
Abbreviated transcription (Latin):
Est aut̃ carmen huiꝰ modi quo di euocant cu oppugnatione
ł deus si dea est. cui populus ciuitasq carthaginẽsis est in tu¬
tela. Teq maxime ille qui urbis huiꝰ populiq tutelã recepi¬
stu parecor uenerorq Ueniamq a uobis peto ut uos populũ
cuutatẽq carthiginesem deseratis loca templa. sacra utemo
eoꝵ relinquatus. Absq his abeatis. eiq populo ciuitatiq me¬
tum. formidinẽ. obluuonẽ iniciatis. proditiq romã dd me
ueniatis. Nostraq uobis loca. templa sacra. urbs acceptior
pbutiorq sit. mͥ quoq populoq ro militibq meis p̃pis¬
tisitis. ut scinius intelligamusq si ita feceritis uoneo uo¬
bis templa ludosq factuꝵꝰ. in eadẽ u̾ba hostias fieri oportet
auctoritatẽq uderi extoꝵe ut ea ꝓmittant futura. urdes
uõ ex̾citusq sic deuouent᷑ ia numinib enccatis. S dicta¬

Expanded text:
Est autem carmen huiusmodi quo di evocantur, cum oppugnatione Est autem carmen huiusmodi quo di evocantur, cum oppugnatione DEUS SI DEA EST CUI POPULUS CIVITASQUE CARTHAGINIENSIS EST IN TUTELA, TEQUE MAXIME, ILLE QUI URBIS HUIUS POPULIQUE TUTELAM RECEPISTI, PRECOR VENERORQUE VENIAMQUE A VOBIS PETO UT VOS POPULUM CIVITATEMQUE CARTHAGINIENSEM DESERATIS, LOCA TEMPLA SACRA URBEMQUE EORUM RELINQUATIS ABSQUE HIS ABEATIS, EIQUE POPULO CIVITATI METUM FORMIDINEM OBLIVIONEM INICIATIS, PRODITIQUE ROMAM AD ME MEOSQUE VENIATIS, NOSTRAQUE VOBIS LOCA TEMPLA SACRA URBS ACCEPTIOR PROBATIORQUE SIT, MIHIQUE POPULOQUE ROMANO MILITIBUSQUE MEIS PRAEPOSITI SITIS UT SCIAMUS INTELLIGAMUSQUE. SI ITA FECERITIS, VOVEO VOBIS TEMPLA LUDOSQUE FACTURUM. In eadem verba hostias fieri oportet auctoritatemque videri extorum, ut ea promittant futura. Urbes vero exercitusque sic devoventur iam numinibus evocatis, sed dicta
Abbreviated transcription (Latin):
nom nõ nullis antiquoꝵ licet inter se dissidentiũ libris
insitum. Et ideo netustas ꝑ sequẽtib quicꝗd de hoc pu¬
tatur. innotuit. Alii eĩm iouem crediderũt. alii luna.
Siĩt qui angeronã que digito ados ad moto silentium
denũtiat. Alii autẽ quoꝵ fides mͥ uidet᷑ firmior opem
consiuiam esse dixerunt. Ip̃ius uo urbis nom etiã adoctis¬
simis ignoratũ est. Canentib romanis ne quod sepe ad¬
u̾sus urbes hostiu fẽcisse se nou̾ant. idem ip̃i quoq hosti¬
li euocatione paterent᷑. si tutele sue nom̃ diuulgaretur.
S uidendũ ne quod nõ nulli malt existimauerũt: nos
quoq cõfundat opinãtes uno carmine & enocari ex urbe ali¬
qua deos & ipãm deuotã fieri ciuitatẽ. Nam reppeci in libro
quĩto reꝵ conditaꝵ samonici serem utrũq carmen. quod
ille se in cuiꝰdam furii uetustissimo libro repperisse ꝓfessus est.

Expanded text:
nomen nonnullis antiquorum, licet inter se dissidentium, libris nomen nonnullis antiquorum, licet inter se dissidentium, libris insitum: et ideo vetusta persequentibus quicquid de hoc putatur innotuit. Alii enim Iovem crediderunt, alii Lunam: sunt qui Angeronam, quae digito ad os admoto silentium denuntiat: alii autem, quorum fides mihi videtur firmior, Opem Consiviam esse dixerunt. Ipsius vero urbis nomen etiam doctissimis ignoratum est, caventibus Romanis ne quod saepe adversus urbes hostium fecisse se noverant idem ipsi quoque hostili evocatione paterentur, si tutelae suae nomen divulgaretur. Sed videndum ne quod nonnulli male aestimaverunt nos quoque confundat, opinantes uno carmine et evocari ex urbe aliqua deos et ipse devotam fieri civitatem. Nam repperi in libro quinto Rerum reconditarum Sammonici Sereni utrumque carmen, quod ille se in cuiusdam Furii vetustissimo libro repperisse professus est.
Abbreviated transcription (Latin):
& reliqua. Seruauit eĩ regnoꝵ successionẽ. quippe pͥmi regna¬
uerũt latini. inde albani. & inde romani. Ideo mos erat pͥmũ
dixit hosporio in latio. & postea quẽ ꝓtinus una albani coluere
uiri doindo subiecit nuc maxima reꝵ roma colit. Excesse¬
re omnef aaditisi arisq relictis di quib imꝑiu hoc steterat.
Et cie uẽtu stissimo romanor more &e de occultissimis sacris
nox ista prolata est. Constat eĩ omnes urbes in alicuiꝰ dei e̾e̾
tatela. Moremq romanoꝵ archanũ & multis ignotum
fuissesuit eittobsideuent airbẽ hostiũ. eamq iam capi pos¬
se confidorẽnt. certo oamnse euocarent. tutelares deos. qđ
aut aliter urlẽ caprposse nõ crederent. Aut etram si
posset nephas extimareñt deos hr̃e captiuof. Na ꝓpt̾ea
ip̃i rõmam & deũ in cui tutela urbs romana ẽ. & ip̃is
Turhis latinũ nomen ignotũ esse uoluerũt. S dei quidẽ

Expanded text:
 Servavit enim regnorum successionem: quippe primi regna Servavit enim regnorum successionem: quippe primi regnaverunt Latini, deinde Albani, et inde Romani. Ideo: Mos erat, primum dixit, Hesperio in Latio, et postea: Quem protinus urbes Albanae coluere sacrum; deinde subiecit: Nunc maxima rerum Roma colit. Excessere omnes adytis arisque relictis Di quibus imperium hoc steterat. Et de vetustissimo Romanorum more et de occultissimis sacris vox ista prolata est. Constat enim omnes urbes in alicuius dei esse tutela, moremque Romanorum archanum et multis ignotum fuisse ut, cum obsiderent urbem hostium eamque iam capi posse confiderent, certo carmine evocarent tutelares deos: quod aut aliter urbem capi posse non crederent, aut etiam, si posset, nefas aestimarent deos habere captivos. Nam propterea ipsi Romani et deum in cuius tutela urbs Roma est et ipsius urbis Latinum nomen ignotum esse voluerunt. Sed dei quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ligiones cerimoniasq maioꝵ. Ergo uirgiluis utrsiq anctorẽ
se̾cutus. & pͥmo quidẽ Uarronẽ. quoiam ille dixerat more
p̾cedere. sequi cõsuctudiẽm. Postꝗͣ dixit. mox erat. subuixit
quẽ ꝓtinus urbes albane coluere. & mic maxima reꝵ roma
colit. quo ꝑsẽuerantiã cosuetudinis mõstrat. Et quoĩa festus
ꝑtinere ad cerimonias ait. hoc idẽ docuit. Maro adiciendo
sacru quẽ ꝓtinus urbes albane coluere sacru. Mos ergo pre¬
cessit & cultus moris secutus est. quod ẽ cõsuetudo. Et hic
definitionẽ uarroms impleuit. adiciendo deinde sactum.
ostendit morẽ cerimoniis dicatũ quod festus adseruit. Idẽ ob¬
seruauit. & in duodecimo libro cu ait. morem ritusq sacroꝵ
adiciam. In quo oñdit a patre morẽ esse ritus sacroꝵ. S histo¬
rie quoq fidẽ in his uersib secutus est. Mos erat hesperio in latio¬

Expanded text:
ligiones cerimoniasque maiorum. Ergo Virgilius utrumque auctorem ligiones cerimoniasque maiorum. Ergo Virgilius utrumque auctorem secutus, et primo quidem Varronem, quoniam ille dixerat morem praecedere, sequi consuetudinem, postquam dixit: Mos erat, subiunxit: Quem protinus urbes Albanae coluere, et: Nunc maxima rerum Roma colit, quo perseverantiam consuetudinis monstrat. Et quoniam Festus pertinere ad cerimonias ait, hoc idem docuit Maro adiciendo sacrum: Quem protinus urbes Albanae coluere sacrum Mos ergo praecessit et cultus moris secutus est, quod est consuetudo: et hic definitionem Varronis inplevit. Adiciendo deinde sacrum ostendit morem cerimoniis dicatum, quod Festus adseruit. Idem observavit et in duodecimo libro, cum ait: Morem ritusque sacrorum Adiciam in quo ostendit aperte morem esse ritus sacrorum. Sed historiae quoque fidem in his versibus secutus est: Mos erat Hesperio in Latio
Abbreviated transcription (Latin):
caimille: mutata ꝑtẽ camilla.Tcla Statuis tallianꝰ de uo¬
cabulis reꝵ libro pͥmo ait. dixisse Callimachũ. tuscos Camil¬
lum appellare mercurui. quo uocabulo siginficãt p̾mimstrũ
deoꝵ. Unde uirgiluis ait. Metabũ Camillã appellasse filia
diane scilicet p̾ministrã. Na & pacubius cu de medea lo¬
queret᷑. celitũ cam illa expectata aduenis salue hospita.
Romani quoq pueros. puellas nobiles & in nestes Ca.¬
millos & camillas appellant. flaminicaꝵ & flaminum
p̾ministros. Hanc quoq obẜuationẽ euis non cõuenit
p̾terire. Mos erat in quit hesperio in latio quẽ protinus
urbes albane coluere sacru. nuc maxima reꝵ roma colit.
Uarro de morib. morẽ esse dicit in iudicio aĩ. quẽ sequi
debeat consuetudo. luluis festus de u̾boꝵ significatiõib libro
tertio decimo. Mos est inquit institutũ patriũ ꝑtinens ad re¬

Expanded text:
Casmillae mutata parte Camillam. Nam Statius Tullianus de voCasmillae mutata parte Camillam. Nam Statius Tullianus de vocabulis rerum libro primo ait dixisse Callimachum Tuscos Camillum appellare Mercurium, quo vocabulo significant praeministrum deorum. Vnde Vergilius ait Metabum "Camillam" appellasse filiam, Dianae scilicet praeministram. Nam et Pacuvius cum de Medea loqueretur: caelitum camilla, expectata advenis: salve hospita. Romani quoque pueros et puellas nobiles et investes camillos et camillas appellant flaminicarum et flaminum praeministros. Hanc quoque observationem eius non convenit praeterire: mos erat inquit Hesperurbes Albanae coluere sacrum, nunc maxima rerum Roma colit. Varro de moribus morem dicit esse in iudicio animi, quem sequi debeat consuetudo. Iulius Festus de verborum significationibus libro tertio decimo: Mos est, inquit, institutum patrium, pertinens ad re
Abbreviated transcription (Latin):
deam. Signũ etiã eis est cypii barbatũ corpore. sed ueste
muliebri cũ sceptro ac statura uirili. Et putant eandẽ ma¬
rem ac feminã esse. Aristophanes ea afroditon appellat. Le¬
uinus etiã sic ait. Uenerẽ igit᷑ almũ ad orans. sue femina.
sue mas est. ita uti alma noctiluca est. philocorus quoq in
Atide eandẽ adfirmat esse luna. & ei sacrificiu facore uiros
cũ ueste muliebri. Mulieres cu uixlic q eadẽ & massextimat᷑.¬
& femina hoc quoq de prudentia ixligionis Ro uirgilio dic¬
tum est. decidit ex animis uitãq reliquit s astris uere ie.
Yginus eĩ de ꝓprietatib deoꝵ cũ de astris no stellis loque¬
retur ait. O portere his uoluctes tmolati Edcte ergo uar¬
giluis dixit apud ea numia aũmi uolieris remansisse
quib ad litandũ data ẽ. Nec noment apudi se quod fontu¬
itu esse poterat uacare ꝑmitaltamatrisq nocantti noĩẽ

Expanded text:
"deam". Signum etiam eius est Cypri barbatum, corpore et veste "deam". Signum etiam eius est Cypri barbatum, corpore et veste muliebri, cum sceptro ac statura virili et putant eandem marem ac feminam esse. Aristophanes eam Ἀφρόδιτον appellat. Laevinus etiam sic ait, Venerem igitur almum adorans, sive femina sive mas est, ita uti alma Noctiluca est. Philochorus quoque in Atthide eandem adfirmat esse lunam et ei sacrificium facere viros cum veste muliebri, mulieres cum virili, quod eadem et mas aestimatur et femina. Hoc quoque de prudentia religionis a Vergilio dictum est: decidit exanimis vitamque reliquit in astris aëriis. Hyginus enim de proprietatibus deorum, cum de astris ac de stellis loqueretur, ait oportere his volucres immolari. Docte ergo Vergilius dixit apud ea numina animam volucris remansisse quibus ad litandum data est. Nec nomen apud se, quod fortuitum esse poterat, vacare permittit: matrisque vocavit nomine
Abbreviated transcription (Latin):
est Neteres nullũ aĩal sacru in finib suis esse patiebant᷑
S abigebant ad fines deoꝵ quib sacru essẽt. Animas no
sacratoꝵ hoĩu quos ⁊anas greci uocant. dis debitas extimabuãt
quẽ ad modu igit quod sacru ad deos ip̃os mitti nõ poterat.
ad se tam̃ demittere nõ dubitabant. sic aĩas quas sacras in
celum mitti posse arbitrati sunt.iuduatas corpore q̃ pͥmu
ire illo uoluerũt. Disputat de hoc more etiã Trebatus religi¬
onum libro nono cuiꝰ exemplũ ne sim plixus omisi. cui coͦr¬
di est legere satis habeat & auctorẽ & uolumĩs ordinẽ essẽ
mõstratum. Non nulloꝵ que sciẽtissime plata sunt. male
enũtiando corrumpimꝰ dignitatẽ. ut quidã legunt. discedo
aic ducente dea flãmam inter & hostes expedior. cu ille doc¬
tissime dixerit. ducente deo. non dea. Na & apud Caluũ
Actherianꝰ adfirmat legendũ pollentẽq deũ uenere non

Expanded text:
est. Veteres nullum animal sacrum in finibus suis esse patiebantur, est. Veteres nullum animal sacrum in finibus suis esse patiebantur, sed abigebant ad fines deorum quibus sacrum esset: animas vero sacratorum hominum, quos  zanas Graeci vocant, dis debitas aestimabant. Quemadmodum igitur quod sacrum ad deos ipsos mitti non poterat a se tamen dimittecaelum mitti posse arbitrati sunt, viduatas corpore quam primum illo ire voluerunt. Disputat de hoc more etiam Trebatius religionum libro nono, cuius exemplum, ne sim prolixus, omisi. Cui cordi est legere, satis habeat et auctorem et voluminis ordinem esse monstratum. Nonnullorum quae scientissime prolata sunt male enuntiando corrumpimus dignitatem, ut quidam legunt: discedo ac ducente dea flammam inter et hostes expedior, cum ille doctissime dixerit "ducente deo", non "dea". Nam et apud Calvum Haterianus adfirmat legendum, pollentemque deum Venerem, non
Abbreviated transcription (Latin):
tate largitatem. Auget genus. ꝓgeniem ꝓpag impator¬
ritateretioremq esficit. hiuiꝰ modi ugi stacie um ꝑator
intransitu uaticinat᷑ Uerbis etiã singulis de suero ritn
qui emalto petita significet. uł hinc licebit udũ ter eeda¬
iecere manũ parce telisq sacrarũt euandii. Nade qe qa
destinatũ est dis sacrũ uocat᷑ puenire autẽ a ed d eosonõ
pot. nsi libera ab honere conporis fuent pĩas quod ausi morit
feri non pos ita ergo oportune sacruz halesur faciturduracu
oppnturus. Et hic ꝓprietatẽ c humani & diuim uuesienauit¬
tus est. Na ex manus in iectione pene macipui designauit
Et sacrationis uorabulo obẜuantia diuim iuris impleuit.¬
IClero non alienũ uidet᷑ de conditione eoꝵ hominu
Treferre. quos leges sacros esse certis dis uibent. quia non
ignoro quibdã mirũ uideri. quod cu cetera sacra uolare
nephas sit. hoĩem sacrũ uis fuerit occidi. Cuiꝰ rei causa hec

Expanded text:
tate largitatem auget, genus progeniem propagat in clartate largitatem auget, genus progeniem propagat in claritate laetioremque efficit. Huiusmodi igitur statum imperatori in transitu vaticinatur. Verbis etiam singulis de sacro ritu quam ex alto petita significet, vel hinc licebit advertere: Iniecere manum Parcae, telisque sacrarunt Evandri. Nam quicquid destinatum est dis sacrum vocatur: pervenire autem ad deos non potest, nisi libera ab onere corporis fuerit, anima, quod nisi morte fieri non potest. Ita ergo oportune sacratum Halesum facit, quia erat oppetiturus. Et hic proprietatem et humani et divini iuris secutus est. Nam ex manus iniectione paene mancipium designavit, et sacrationis vocaulo observantiam divini iuris inplevit.co non alienum videtur de conditione eorum hominum referre quos leges sacros esse certis dis iubent, quia non ignoro quibusdam mirum videri quod, cum cetera sacra violari nefas sit, hominem sacrum ius fuerit occidi. Cuius rei causa haec
Abbreviated transcription (Latin):
pite est. Uarro ait. grecũ hunc esse morẽ quia siue ip̃e siue
ab eo relicti qui ara maximã statuerũt greco ritu sacrifi¬
caueruĩt hoc ampluis addidit ganis bassus i derico eis hoc si¬
en dicit. quia ara maxima ante aduentũ enee in atalia
costituta est. qui huic ritu uelandi capitis inuer tior.s
quoq que incuniose trasmittunt᷑ a legentiũ plebis ioquod¬
rento ꝓfunditate. Nas cu loqueret de filio pollio mis id qnod
ae pncipem sui spectaret adiect. Ip̃e si in pratise mesitonr
suaue rubenti murice ia croceo mut abit uele ra dne sura¬
dit aute in libro etruscoꝵ. si hoc aĩal in solito ealert fue¬
nt indutu portendi impatori rere or̃ua curisul. ex usce¬
largitatem. Est suꝑ hoo liber tarquiro tastoptus eis ostees¬
tanto tusco sbi repit᷑ purpureo aures ue colore otus tares¬
ueso asꝑgetu pͥncipi ordimsce generis suna cũ felica¬

Expanded text:
capite. Varro ait Graecum hunc esse morem, quia sive ipse sive qui capite. Varro ait Graecum hunc esse morem, quia sive ipse sive qui ab eo relicti aram Maximam statuerunt Graeco ritu sacrificaverunt. Hoc amplius addit Gavius Bassus: idcirco enim hoc fieri dicit, quia ara Maxima ante adventum Aeneae in Italia constituta est, qui hunc ritum velandi capitis invenit. Ea quoque quae incuriose transmittuntur a legentium plebe non carent profunditate. Nam cuad principem suum spectaret, adiecit: Ipse sed in pratis aries iam suave rubenti Murice, iam croceo mutabit vellera luto. Traditur autem in libro Etruscorum, si hoc animal insolito colore fuerit inductum, portendi imperatori rerum omnium felicitatem. Est super hoc liber Tarquitii transcriptus ex Ostentario Tusco. Ibi reperitur: Purpureo aureove colore ovis ariesve si aspergetur, principi ordinis et generis summa cum felici
Abbreviated transcription (Latin):
ex decima gustarent sacranda sibi s ministranditantus
mõ causa nõ ad epulas ꝯuenirent: quasi ministros. ergo
sacri custodes nocari. ut ip̃e uirgilius alibi. At trine custoru
dudũ ĩ montib opis idest ministra: insi forte custodẽ dixit
eam: que se ꝓhibuent ce cõtinuerit asacris. ut ip̃e alibi. Et cũ¬
stos furu atq aniũ cũ falee saligna. Hellespontiaci seruet tu¬
cella puapi. Hic utiq custodẽ ꝓhibitoreq auiũ furũq sign¬
ficat. Nec ubi dicta dapes iubet. ce sublata reponi pocula gra¬
mineoq uirs locat ipe sedili. Non uacat ꝙ dixit sedili. Na
propria obẜuatio ẽ in hertulis sacris epulari sedentes. Et Cor¬
nelius Balbus ex hegenticon libro octauo decimo ata ait.
apnd aram maximã obsuatu. Ne lectisterntũ fiat. Custo¬
dit᷑ in eodẽ loco ut omnes oꝑto capite sacra faciant. Hoc fit
ne quis i ede dei habitũ eius imitetur. Na ip̃e ibi apto ca

Expanded text:
ex decima gustarent sacranda sibi, sed ministrandi tantum ex decima gustarent sacranda sibi, sed ministrandi tantum modo causa, non ad epulas convenirent; quasi ministros eorum sacri custodes vocari. Vt ipse Vergilius alibi: at Triviae custos iam dudum in montibus Opis, id est ministra; nisi forte custodem dixit eam quae se prohibuerit et continuerit a sacris, ut ipse alibi: et custos furum atque avium cum falce saligna Hellespontiaci servet tutela Priapi. Hic utique custodem prohibitorem avium furumque significat. Haec ubi dicta, dapes iubet et sublata reponi pocula gramineoque viros locat ipse sedili. Non vacat quod dixit "sedili". Nam propria observatio est in Herculis sacris epulari sedentes: et Cornelius Balbus Ἐξηγητικῶν libro octavo decimo ait apud aram Maximam observatum ne lectisternium fiat. Custoditur in eodem loco ut omnes aperto capite sacra faciant. Hoc fit ne quis in aede dei habitum eius imitetur, nam ipse ibi operto est
Abbreviated transcription (Latin):
nib cintuuẽtus fortissime repugnauit ce uctor recessĩt. flũc
in somniis heules docnit sua opa suatu cuiꝰ Detauiꝰ impetra
to te magrãtb loco edem sacrauit ce signũ iuctoremq incisis
literis appellauit. dedit ergo epitheton deo: quo & argumen¬
tum ueteꝵ uictoriaꝵ ħulis ce cõmemoratio none historie
que recenti romano saero cansa dedit contineret. Nec fru¬
stra in eodẽ loco dixit. Et domus hculei custos pmaria sacn.
quida eis aram maximã cu iucino conflagraret incendio
hberatam a pinani s ferunt. Et ideo sacri custode aoreuc poi
titiordi iqui ab aippio Claudio pͥmio corupti sacra seruis pubsi¬
eis padiderint. S ueracuis pontificalis in eo libro qnẽ fecit
de supplicationib ita ait. Pinariis qui noiussimi comoso
prandio uenissent : cũ iam manus pransores lauarentt
precipisse herculẽ ne quid postea ip̃i. aut ꝓgenies ifor

Expanded text:
nibus circumventus fortissime repugnavit et victor recessit. Hunc nibus circumventus fortissime repugnavit et victor recessit. Hunc in somnis Hercules docuit to a magistratibus loco aedem sacravit et signum Victoremque incisis litteris appellavit. Dedit ergo epitheton deo quo et argumentum veterum victoriarum Herculis et commemoratio novae historiae, quae recenti Romano sacro causam dedit, contineretur. Nec frustra in eodem loco dixit, et domus Herculei custos Pinaria sacri. Quidam enim aram Maximam, cum vicino conflagraret incendio, liberatam a Pinariis ferunt et ideo sacri custodem domum Pinatitiorum, qui ab Appio Claudio praemio corrupti sacra servis publicis prodiderunt." Sed Veranius pontificalium eo libro quem fecit de supplicationibus ita ait Pinariis, qui novissimi comeso prandio venissent cum iam manus pransores lavarent, praecepisse Herculem, ne quid postea ipsi aut progenies ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
s semꝑ eodẽ manere saxo. Tuchidides etiã historiaꝵ libro
tertio idem docet. Non mirũ ergo si presidio religionis tu¬
tam insulam semꝑ ostendens ad reu̾entiam sibi loroꝵ acces¬
sisse dicit ꝯtnuam saxi eiusdẽ idest insule fumitatẽ. ut ser¬
uauit Apollinis genitoris ꝓprietatẽ patrẽ uocando ide cu¬
rauit hculem ucrando uictorẽ. in foro boario. Hec inquit limi¬
na uictor Alcides subiit. Uarro diuinaꝵ libro quarto nicto¬
rem hculem putat dictũ.ꝙ omne genus aĩaliu uicerit. Ro¬
me autẽ uictoris herculis edes due sunt. Una ad porta trige¬
minã altera in foro boario. Huꝰ cõmenti causa Massurus NT¬
binus memorialiu libro secũdo aliter exponit. Mareus ĩ quit
Oct auiꝰ herrenus pͥma adolescẽtia tibicen postqͣ arti sue diffi¬
sus est instituit mercatura. Et bene re gesta decimas her¬
culi ꝓfanauit. ꝓstea cũ nauigans hoc idem ageret a predo¬

Expanded text:
semper eodem manere saxo. Thucydides etiam Historiarum libro semper eodem manere saxo. Thucydides etiam Historiarum libro tertio idem docet. Non mirum ergo, si praesidio religionis tutam insulam semper ostendens ad reverentiam sibi locorum accessisse dicit continuam saxi eiusdem, id est insulae, firmitatem. Ut servavit Apollinis Genitoris proprietatem patrem vocando, idem curavit Herculem vocando victorem: Haec, inquit, limina victor Alcides subiit. Varro Divinarum libro quarto victorem Herculem putat dictum, quod omne genus animalium vicerit. Romae autem Victoris Herculis aedes duae sunt, una ad portam Trigeminam, altera in foro Boario. Huius commenti causam Masurius Sabinus Memorabilium libro secundo aliter exponit. Marcus, inquit, Octavius Herrenus, prima adolescentia tibicen, postquam arti suae diffisus est, instituit mercaturam, et bene re gesta decimam Herculi profanavit. Postea, cum navigans hoc idem ageret, a praedo
Abbreviated transcription (Latin):
& neptune apud alia utiq aram factũ intelligimꝰ. Et bene
supra tantũ mõ patrem. ꝙ ibi ꝓpriu est. Et infra qđ comuẽ
est Apollinẽ noĩat. Meminit huiꝰ are & Cato de liberis
educandis an hec u̾ba. Nutrix hec or̃a faciebat in nerbenis
& tubis smne hostus. ut deli ad Apollinis genituu aram.
Eodẽ uersũ nõ omittendũ puto. cur saxo uetusto dixerit
extructũ templũ. Ueluis longus. Immutatio ẽ inquit epi¬
theti. uult eĩ dicere netustate templi. huc multi alii com¬
mẽtatores secuti sunt. S frigidu ẽ edificii etatẽ notare.
Epafus autẽ nur plurime lectioni libro septimo decimo ait.
Delphis quodã tẽpore euenisse: ut templũ religiosum
antea ae intactu. spoliatu incensuq sit. Et addicit mł¬
tas circa corinthũ urbes insulasq ꝓximas terremotu ha¬
ustas. delen neq antea neq postea hoc incõmodo uexatas¬

Expanded text:
et Neptuno, apud aliam utique aram factum intellegimus, et bene et Neptuno, apud aliam utique aram factum intellegimus, et bene supra tantum modo patrem, quod ibi proprium est, et infra, quod commune est, Apollinem nominat. Meminit huius arae et Cato de liberis educandis in haec verba: "nutrix haec omnia faciebat in verbenis ac tubis sine hostia ut Deli ad Apollinis Genitivi aram." Eodem versu non omittendum puto cur saxo vetusto dixerit extructum templum. Velius Longus, "immutatio est", inquit, "epitheti: vult enim dicere vetustatem templi." Hunc multi alii commentatores secuti sunt, sed frigidum est aedificii aetatem notare. Epaphus autem, vir plurimae lectionis, libro septimo decimo ait Delphis quodam tempore evenisse ut templum religiosum antea et intactum spoliatum incensumque sit, et adicit: multas circa Corinthum urbes insulasque proximas terrae motu haustas, Delon neque antea neque postea hoc incommodo vexata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbo pͥmitie ut noĩe cõtu macie cui penas luit raptas de
eo notaret exumas. Mirandũ est huiꝰ pocte & circa nr̃a
& circa externa sacra doctrinã. Neq eĩ de nihilo est ꝙ
cũ delon uenit eneas: nulla ab eo cesa ẽ hostia. m̃si cu
ꝑficisceret᷑. Apollini & neptuno res facta diuina ẽ. Cõstat
eĩ sicut cloatiis uerus ordinatoꝵ libro scdo docet esse de¬
li aram. apid qua hostia non cedit᷑. s tantũ solenni deu
prece uenerant᷑ Uerba Cloacii hec sunt. deli ara est apolli¬
nis ie pirtopoĩ qua nullui aĩal sacrificat᷑. qua py¬
thagora uelut iniuolatã adorauisse ꝓdunt. Hanc ergo esse
que adorat᷑ ab enea. itpiigogoo aram: pocta demonstrat.
Si quidẽ templu ingressũs pontifex nullo acto sacrificio sta¬
tim inchoat p̾cem. Et ut repiitopa exp̃ssius nominaret.
Da pater auguruis. At uõ cu tatre mox imolat apollim

Expanded text:
perbo primitiae, ut nomine contumaciae cui poenas luit raptas de perbo primitiae, ut nomine contumaciae cui poenas luit raptas de eo notaret exuvias. Mirandum est huius poetae et circa nostra et circa externa sacra doctrinam. Neque enim de nihilo est quod, cum Delon venit Aeneas, nulla ab eo caesa est hostia nisi cum proficisceretur Apollini et Neptuno res facta divina est. Constat enim, sicut Cloatius Verus ordinatorum libro secundo docet, esse Deli aram apud quam hostia non caeditur, sed tantum sollemni deum prece venerantur. Verba Cloatii haec sunt: "Deli ara est Apollinis Γενέτορος in qua nullum animal sacrificatur, quam Pythagoram velut inviolatam adoravisse produnt." Hanc ergo esse, quae adoratur ab Aenea Γενέτορος aram poeta demonstrat, siquidem templum ingressus pontifex nullo acto sacrificio statim inchoat precem, et ut Γενέτορα expressius nominaret, da pater augurium. At vero cum tauro mox immolat Apollini
Abbreviated transcription (Latin):
uencũ. Adeo autẽ omnẽ pietatẽ in sacrificiis que dis exhi¬
beuda sunt ponit ut ꝓpter ꝯtraria causa meccentiũ noca¬
uerit. ꝯtemptorẽ deoꝵ neq eĩ ut aspro uidetur. ideo con¬
temptor diiu dictus est. ꝙ sine respectu deoꝵ in homies
impus fuerit. Alioqu multo magis hoc de busiride dixis¬
set quẽ longẽ crudeliorẽ in laudatũ uocassẽ ꝯtentus est.
S uerã hiiꝰ ꝯtumacissimi noĩs causat ĩ pͥmo libro origiu
Citonis diligenis lector mueniet. Ait eĩ megentiu ru¬
tilis imꝑasse uit sib offerrent: quas diis pͥmitias offerebãt.¬
& latinos omnes similis imꝑii metu ita nouisse. Iupiter
si tibi magis cordi ẽ. nos ea tibi dare potuis ꝗͣ mezentio.
uti nos uictores facias. Ergo ꝙ diuinos honores sibi exe¬
gerat. merito dictus ẽ a Uirgilio ꝯtemptor deoꝵ. Hinc
pia illa insultatio sacerdotis. hec sunt spolia & de rege su¬

Expanded text:
uvencum. Adeo autem omnem pietatem in sacrificiis quae dis exhiuvencum. Adeo autem omnem pietatem in sacrificiis quae dis exhibenda sunt ponit, ut propter contrariam causam Mezentium vocaverit contemptorem deorum. Neque enim, ut Aspro videtur, ideo contemptor divum dictus est, quod sine respectu deorum in homines impius fuerit, alioquin multo magis hoc de Busiride dixisset, quem longe crudeliorem inlaudatum vocasse contentus est. Sed veram huius contumacissimi nominis causam in primo libro originum Catonis diligens lector inveniet: ait enim Mezentium Rutulis imperasse ut sibi offerrent quas dis primitias offerebant, et Latinos omnes similis imperii metu ita vovisse: "Iuppiter, si tibi magis cordi est nos ea tibi dare potius quam Mezentio, uti nos victores facias." Ergo quod divinos honores sibi exegerat, merito dictus a Vergilio contemptor deorum. Hinc pia illa insultatio sacerdotis: haec sunt spolia et de rege su