comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum quirino. Uirginesque ueste legit. Alba oruindũ saterdoti¬
um & genti conditoris haud alienum. is ut assidue templi an¬
tistites essent: stipendium de publico statuit: uirginitate aliisq ceri¬
moniis uenerabiles ac sanctas fecit. Salios item .xii. Marti gradiuo
legit. tuniceq picta in signe dedit. & super tunitam aeneum pecto¬
ri tegumen: caelestiaque arma: quae ancillia appellantur. ferre: ac per
urbem ire canentes carmina cum tripudiis solemniq saltu iussit. Põ¬
tificem deinde nũma M.F ex patribus legit.Cique satra omĩa ex¬¬
scripta exsignataque adtribuit. Quibus hostiis: quib dieb: ad quae¬
ue templa sacra fierent: atque unde in eos sumptus pecuia erogaret᷑.
Caetera quoque omnia publica priuataque sacra pontificis scitis subiecit:
ut ess& quo consilium plebes ueniret: ne quid diuini iuris negligendo
patrios ritus: peregrinosq asciscendo turbaretur: nec caelestes mõ cerimo¬

Expanded text:
rum Quirino, uirginesque Uestae legit, Alba oriundum sacerdotirum Quirino, uirginesque Uestae legit, Alba oriundum sacerdotium et genti conditoris haud alienum. his ut adsiduae templi antistites essent stipendium de publico statuit; uirginitate aliisque caerimoniis uenerabiles ac sanctas fecit. Salios item duodecim Marti Gradiuo legit, tunicaeque pictae insigne dedit et super tunicam aeneum pectori tegumen; caelestiaque arma, quae ancilia appellantur, ferre ac per urbem ire canentes carmina cum tripudiis sollemnique saltatu iussit. pontificem deinde Numam Marcium Marci filium ex patribus legit eique sacra omnia exscripta exsignataque attribuit, quibus hostiis, quibus diebus, ad quae templa sacra fierent, atque unde in eos sumptus pecunia erogaretur. cetera quoque omnia publica priuataque sacra pontificis scitis subiecit, ut esset quo consultum plebes ueniret, ne quid diuini iuris neglegendo patrios ritus peregrinosque adsciscendo turbaretur; nec caelestes modo caerimo
Abbreviated transcription (Latin):
primum ad cursum lunae in.xii. menses descripsit annum:quẽ quia
tricenos dies singulis mensibus luna non explet: desuntque dies so¬
lido anno: qui solsticiali circũ agitur orbe: intercalares mensibus
interponendo: ita dispensauit: ut uigesimo anno ad metam eãdẽ
solis unde orsi essent: plenis omnium annorum spatiis: dies con¬
gruerent. Idem nefastos dies fastosque fecit:quia aliqñ nihil cũ
populo agi utile futur erat.Tum sacerdonbus creandis animu
adiecit. ꝗͣꝗͣ ip̃ẽ plurima satra obibat. Ea maxime: quae nũc ad
dialem flaminem pertinent. Sed quia in ciuitate bellicosa pluẽs
Romuli: ꝗͣ nũma similes reges putabat fore: iturosque ipõs ad
bella: ne satra regiae uitis desererentur: flaminem loui assidu¬
um sacerdotem creauit: insigniq eum ueste & curruli regia sel¬
la adornauit. Nuic duos flamines adiecit Marti unum. alte¬

Expanded text:
primum ad cursus lunae in duodecim menses discribit annum; quem quia primum ad cursus lunae in duodecim menses discribit annum; quem quia tricenos dies singulis mensibus luna non explet desuntque sex dies solido anno qui solstitiali circumagitur orbe, intercalariis mensibus interponendis ita dispensauit, ut uicesimo anno ad metam eandem solis unde orsi essent, plenis omnium annorum spatiis dies congruerent. idem nefastos dies fastosque fecit quia aliquando nihil cum populo agi utile futurum erat. tum sacerdotibus creandis animum adiecit, quamquam ipse plurima sacra obibat, ea maxime quae nunc ad Dialem flaminem pertinent. sed quia in ciuitate bellicosa plures Romuli quam Numae similes reges putabat fore iturosque ipsos ad bella, ne sacra regiae uicis desererentur flaminem Ioui adsiduum sacerdotem creauit insignique eum ueste et curuli regia sella adornauit. huic duos flamines adiecit, Marti unum, alte
Abbreviated transcription (Latin):
bellique fecit: apertus ut in armis esse ciuitatem: causus: pacatos cirta
omnis populos signifitar&. Bis deinde post nũmae regnum clausus fu¬¬
it. Semel tito Manlio consule post punicum primum perfectum bellu.
iterum quod nr̃ae aetati dii dederunt:tit uideremus post bellũ acci-¬
acum ab imꝑatore Caesare augusto paci terra marique parta. Hauso
eo cum omniũ cirta finitimor sotietate ac foederibiis iunxiss& ani¬
mos. Positis externorũ periculor: curis: ne luxuriarentur oto animi:
quos metus hostium disciplina ue militaris continuerat:omniũ primũ
rem ad multitudinem imperitam & illis saeculis rudem efficacissimã
deorum metum inutiendum ratus est.Qui cum descendere ad aĩos
sine aliquo cõmento miraculi non possit:simulat sibi cum egerea con¬
gressus nocturnos esse: eius se monitu quae acceptissima diis essent
Pacra instituere. Sacerdotes suos cuique deoꝵ: praeficere.Atq: om̃iu

Expanded text:
bellique fecit, apertus ut in armis esse ciuitatem, clausus pacatos circa bellique fecit, apertus ut in armis esse ciuitatem, clausus pacatos circa omnes populos significaret.—bis deinde post Numae regnum clausus fuit, semel T. Manlio consule post Punicum primum perfectum bellum, iterum, quod nostrae aetati di dederunt ut uideremus, post bellum Actiacum ab imperatore Caesare Augusto pace terra marique parta.— clauso eo cum omnium circa finitimorum societate ac foederibus iunxisset animos, positis externorum periculorum curis, ne luxuriarent otio animi quos metus hostium disciplinaque militaris continuerat, omnium primum, rem ad multitudinem imperitam et illis saeculis rudem efficacissimam, deorum metum iniciendum ratus est. qui cum descendere ad animos sine aliquo commento miraculi non posset, simulat sibi cum dea Egeria congressus nocturnos esse; eius se monitu quae acceptissima dis essent sacra instituere, sacerdotes suos cuique deorum praeficere. atque omnium
Abbreviated transcription (Latin):
appellarunt. Inde ibi prospectu in urbem agrumq capto: deos precatꝰ
regiones ab oriente ad occasum determinauit: dextras ad meridiem
partes. laeuas ad septentrionem esse dixit.Signum contra quod lon¬
gissime conspectum oculi ferebant: animo finiuit. Tum lituo in lae¬
uam manum translato: dextera in caput nũmae posita. precatus est¬
ita. lupiter pater:si fas est hunc nũmam Pompilium:cuius ego caput te¬
neo: regem romae esse:uti tu signa nobis certa ac clara des inter eos finis:
quos feti: Tum peragit auspitia: quae mutti uell&. Iuibo missis: dec la¬
ratus rex: Nũma detemplo descendit. Qui regno ita potitus urbẽ no
uam ui & armis conditam: iure eam legibusq ac moribus deintegro
condere parat.Iuib cum inter bella assuescere uider& non posse:¬
quippe efferatis militia animis mitigandum ferotem populum armo¬
rum desuetudine ratus: ianum ad insimum argilletum indicẽ pacis

Expanded text:
appellarunt. inde ubi prospectu in urbem agrumque capto deos precatus appellarunt. inde ubi prospectu in urbem agrumque capto deos precatus regiones ab oriente ad occasum determinauit, dextras ad meridiem partes, laeuas ad septentrionem esse dixit; signum contra quo longissime conspectum oculi ferebant animo finiuit; tum lituo in laeuam manum translato, dextra in caput Numae imposita, ita precatus est: Iuppiter pater, si est fas hunc Numam Pompilium cuius ego caput teneo regem Romae esse, ut tu signa nobis certa adclarassis inter eos fines quos feci.' tum peregit uerbis auspicia quae mitti uellet. quibus missis declaratus rex Numa de templo descendit. qui regno ita potitus urbem nouam conditam ui et armis, iure eam legibusque ac moribus de integro condere parat. quibus cum inter bella adsuescere uideret non posse—quippe efferari militia animos—, mitigandum ferocem populum armorum desuetudine ratus, Ianum ad infimum Argiletum indicem pacis
Abbreviated transcription (Latin):
tes dissonas sermone moribus que peruenisset: Suopte igit᷑ ingenio i¬
temꝑatum animum uirtutib fuisse opinor magis instructũque: non
tam peregrinis artibus: ꝗͣ disciplina tetrica ac tristi ueterum sabinoꝵ
quo genere nullum quondam incorruptius fuit. Audito noĩe nũ mae
patres romani: ꝗͣꝗͣ inclinari opes ad sabinos rege inde sũpto uidebã¬
tur: tamen neque se quisquã: nec factionis su& alium: nec denique
patrum aut ciuium quenquã praeferre illo uiro ausi: ad unum omes
Nũmae Pompilio regnum deferendum decernunt.Accitus sicut Ro¬
mulus augurio in urbe condenda regnum adeptus est: de se quoque
deos consuli iussit. inde ab augure: cui deinde honoris gratia publi¬
cum id perpetuũque sacerdonum fuit: decluctus in artem in lapide
ad meridiem uersus consedit. Augur ad leuam eius capite uelato sedẽ
cepit: dextera manu batulum sine nodo aduncum tenens: quẽ lituu

Expanded text:
tes dissonas sermone moribusque peruenisset? suopte igitur ingenio tes dissonas sermone moribusque peruenisset? suopte igitur ingenio temperatum animum uirtutibus fuisse opinor magis instructumque non tam peregrinis artibus quam disciplina tetrica ac tristi ueterum Sabinorum, quo genere nullum quondam incorruptius fuit. audito nomine Numae patres Romani, quamquam inclinari opes ad Sabinos rege inde sumpto uidebantur, tamen neque se quisquam nec factionis suae alium nec denique patrum aut ciuium quemquam praeferre illi uiro ausi, ad unum omnes Numae Pompilio regnum deferendum decernunt. accitus, sicut Romulus augurato urbe condenda regnum adeptus est, de se quoque deos consuli iussit. inde ab augure, cui deinde honoris ergo publicum id perpetuumque sacerdotium fuit, deductus in arcem, in lapide ad meridiem uersus consedit. augur ad laeuam eius capite uelato sedem cepit, dextra manu baculum sine nodo aduncum tenens, quem lituum
Abbreviated transcription (Latin):
ita patribus uisum est. Patres deinde si dignum qui secundus a Romulo di¬
numereaur crearitis: auctores fient.Adeo id gratum plebi fuit: ut ne
uicti benefitio uiderentur. Id mõ sciscerent iuberentq ut senatus decer¬
ner&: qui romae regnar&: Inclita iustitia religioq ea tempestate Nũ¬
mae Rompilii erat. Euribus sabinis habitabat consultissimus uir: ut in illa
quisquã esse aetate poterat: omnis diuini atque humani iuris. Auctorẽ
doctrinae eius: quia non extat alius: falso samium pythagoram edũt.
quem seruio Tullo regnante. ferme centum amplius annos post in ulti¬
ma italiae ora tirta methapontum neracleamq: & trotonam iuuenum
emulantiũ studia coetus hũisse constat. Ex quib locis asi eiusdẽ ae¬
tans fuiss&: quae fama in sabinos:aut quo linguae cõmertio quẽquã
ad cupiditatem discendi exciuiss&: quoue praesidio unus per tot gen¬

Expanded text:
ita patribus uisum est. patres deinde, si dignum qui secundus ab Romulo ita patribus uisum est. patres deinde, si dignum qui secundus ab Romulo numeretur crearitis, auctores fient.' adeo id gratum plebi fuit ut, ne uicti beneficio uiderentur, id modo sciscerent iuberentque ut senatus decerneret qui Romae regnaret. inclita iustitia religioque ea tempestate Numae Pompili erat. Curibus Sabinis habitabat, consultissimus uir, ut in illa quisquam esse aetate poterat, omnis diuini atque humani iuris. auctorem doctrinae eius, quia non exstat alius, falso Samium Pythagoram edunt, quem Seruio Tullio regnante Romae centum amplius post annos in ultima Italiae ora circa Metapontum Heracleamque et Crotona iuuenum aemulantium studia coetus habuisse constat. ex quibus locis, etsi eiusdem aetatis fuisset, quae fama in Sabinos? aut quo linguae commercio quemquam ad cupiditatem discendi exciuisset? quoue praesidio unus per tot gen
Abbreviated transcription (Latin):
que dierum spatio finiebatur imperium. ac per omnes in orbem ibat.An¬
nuumq interuallum regni fuit: Id abre quod nunc quoq: tenet nomẽ
interregnum appellatum. Fremere deinde plebs multiplicatam ser¬¬
uitutem: centum pro uno dominos factos. Nec ultra nisi regem & ab
ipsis creatum uidebantur passuri. Cum sensissent ea moueri patres of¬
ferendum ultro rati. quod amissuri erant. ita gratiam ineunt: sũma
potestate populo permissa:ut non plus darent iuris:ꝗͣ retinerent.Detre¬¬
uerunt.n. ut cum populus regem uississ&: id sic ratum esse:si patres au¬
ctores fierent. Nodie quoq in legibus magistratibusq rogandis usurpa¬
tur. Id .ii. ius ui adempta si prius: ꝗͣ populus suffragium in eat in incertu
comitior euentum: Patres auctores fiunt:Tum interrex contione aduo¬
cata: quod bonum faustum felixque sit inquit quirites regem create.

Expanded text:
que dierum spatio finiebatur imperium ac per omnes in orbem ibat, anque dierum spatio finiebatur imperium ac per omnes in orbem ibat, annuumque interuallum regni fuit. id ab re quod nunc quoque tenet nomen interregnum appellatum. fremere deinde plebs multiplicatam seruitutem, centum pro uno dominos factos; nec ultra nisi regem et ab ipsis creatum uidebantur passuri. cum sensissent ea moueri patres, offerendum ultro rati quod amissuri erant, ita gratiam ineunt summa potestate populo permissa ut non plus darent iuris quam detinerent. decreuerunt enim ut cum populus regem iussisset, id sic ratum esset si patres auctores fierent. hodie quoque in legibus magistratibusque rogandis usurpatur idem ius, ui adempta: priusquam populus suffragium ineat, in incertum comitiorum euentum patres auctores fiunt. tum interrex contione aduocata, 'quod bonum, faustum felixque sit' inquit, 'Quirites, regem create:
Abbreviated transcription (Latin):
sabat. nec dum a singulis: quia nemo magnopere eminebat in nouo ppło:
peruenerant factiones: inter ordines certabatur.Oriundi a sabinis:ne ꝗa
post mortem Tatii ab sua parte non erat regnatum in sotietate aequa: pos¬
sessionem imperii amitterent:sui corporis creari regem uolebant.Nomai
ueteres peregrinum regem aspernabantur. in uariis uoluntatib regem
t̃ omnes uolebant: libertatis dulcedine nonclum experta.Timor deiñ
Patres incessit: ne ciuitatem sine imperio: exercitum sine duce: multaꝵ
circa ciuitatum irritatis animis: uis aliqua externa adoriretur. Et
esse igit aliquod caput placebat & nemo alteri concedere animum in¬
ducebat. Ita que rem inter se centum patres: decem decuriis factis: singłis¬
que in singulas decurias creatis:qui sũmae rerum praeessent, consotiant.
Decem imperitabant: unus cum insignibus imperii & lictoribus erat.Quĩ¬

Expanded text:
sabat; necdum †a singulis, quia nemo magno opere eminebat in nouo populo, sabat; necdum †a singulis, quia nemo magno opere eminebat in nouo populo, peruenerat: factionibus inter ordines certabatur†. oriundi ab Sabinis, ne quia post Tati mortem ab sua parte non erat regnatum, in societate aequa possessionem imperii amitterent, sui corporis creari regem uolebant: Romani ueteres peregrinum regem aspernabantur. in uariis uoluntatibus regnari tamen omnes uolebant, libertatis dulcedine nondum experta. timor deinde patres incessit ne ciuitatem sine imperio, exercitum sine duce, multarum circa ciuitatium inritatis animis, uis aliqua externa adoriretur. et esse igitur aliquod caput placebat, et nemo alteri concedere in animum inducebat. ita rem inter se centum patres, decem decuriis factis singulisque in singulas decurias creatis qui summae rerum praeessent consociant. decem imperitabant: unus cum insignibus imperii et lictoribus erat: quin
Abbreviated transcription (Latin):
pauor praesens nobilitauit. Consilio ẽs unius hominis addita rei dicitꝰ
fides. Nam Proculus iulius solicita ciuitate desiderio regis & infensa
patribus. grauis ut traditur ꝗͣuis magnae rei auctor in contionẽ prodit:
Romulus inquit quirites parens urbis huius. prima hodierna luce ce¬
lo repente delapsus:se mihi obuium dedit.Cum perfusus horrore:
uenerabundusq astitissem: petens precibus: ut contra intuen fas ess&:
Annuntia inquit Romanis caelestes ita uelle: ut mea roma caput orbis
terraꝵ sit. Proinde rem militarem colant. sciantque & ita posteris tra-¬
dant: nullas opes humanas armis romanis resistere posse. Naet inquit
locutus sublimis abiit. Mirum ꝗͣ tum illi uiro nuntianti haec fides fu̾it:
ꝗͣque desiderium Romuli apud plebem exertitũque facta fide ĩmortali-¬
tis lenitum sit Patrum interim animos certamen regni ac cupido uer¬

Expanded text:
pauor praesens nobilitauit. et consilio etiam unius hominis addita rei dicitur pauor praesens nobilitauit. et consilio etiam unius hominis addita rei dicitur fides. namque Proculus Iulius , sollicita ciuitate desiderio regis et infensa patribus, grauis, ut traditur, quamuis magnae rei auctor in contionem prodit. 'Romulus' inquit, 'Quirites, parens urbis huius, prima hodierna luce caelo repente delapsus se mihi obuium dedit. cum perfusus horrore uenerabundusque adstitissem petens precibus ut contra intueri fas esset, "abi, nuntia" inquit "Romanis, caelestes ita uelle ut mea Roma caput orbis terrarum sit; proinde rem militarem colant sciantque et ita posteris tradant nullas opes humanas armis Romanis resistere posse. 'haec' inquit 'locutus sublimis abiit.'" mirum quantum illi uiro nuntianti haec fidei fuerit, quamque desiderium Romuli apud plebem exercitumque facta fide immortalitatis lenitum sit. patrum interim animos certamen regni ac cupido uer
Abbreviated transcription (Latin):
talibus edins operib: cum ad exercitum recensendum contionẽ in cam¬
po ad caprea paludem hr̃ẽt: subito coorta tempestas cum magno fra¬
gore tonitribusque tam denso: regem operuit nimbo: ut consfectum
eius contioni abstulerit. Nec deinde Romulus fuit interris. Romana
pubes sedato tandem pauore. postꝗͣ ex tam turbido die serena & trã¬
quilla lux rediit: ubi uatuam regiam uidit: &si satis credebat patri¬
bus: qui proximi steterant: sublimem raptum procella: tñ uelut orbi¬
tatis metu icta: moestum aliqm̃diu silentium obtinuit. Dinde a pau-¬
cis initio facto: deo deum natum regem parentẽque urbis romana sal¬
uere uniuersi Nomulum iubent. Pacem precibus exposcunt: ut uolens pro¬
pitius suam semper suspitet progeniem. Fuisse credo tum quoque ali-¬
quos: qui discertum regem patrum manibus taciti arguerent. Manauit
n. haec quoque: sed per obscura fama. illam alteram admiratio utri &

Expanded text:
talibus editis operibus cum ad exercitum recensendum contionem in camtalibus editis operibus cum ad exercitum recensendum contionem in campo ad Caprae paludem haberet, subito coorta tempestas cum magno fragore tonitribusque tam denso regem operuit nimbo ut conspectum eius contioni abstulerit; nec deinde in terris Romulus fuit. Romana pubes sedato tandem pauore postquam ex tam turbido die serena et tranquilla lux rediit, ubi uacuam sedem regiam uidit, etsi satis credebat patribus qui proximi steterant sublimem raptum procella, tamen uelut orbitatis metu icta maestum aliquamdiu silentium obtinuit. deinde a paucis initio facto, deum deo natum, regem parentemque urbis Romanae saluere uniuersi Romulum iubent; pacem precibus exposcunt, uti uolens propitius suam semper sospitet progeniem. fuisse credo tum quoque aliquos qui discerptum regem patrum manibus taciti arguerent; manauit enim haec quoque sed perobscura fama; illam alteram admiratio uiri et
Abbreviated transcription (Latin):
adiuns tm̃ ueterani robore exercitus rex romanus uitit. Persetutusq
fusos ad moenia hostes: urbe ualida muris: ac situ ip̃o munita abstinuit
Agros rediens uastat: ulciscendi magis ꝗͣ praedae studio. Eaque clade
haud minus: ꝗ aduersa pugna subacti ueientes: pacem petitum ora¬
tores romam mittunt.Agri parte mulctatis: in centum annos ĩdutiae
datae. Haec ferme nomulo regnante domi militiaeq: gesta:quorũ
nihil absonum fidei diuina originis diuinitatisque post mortẽ cre¬
dit& fuit. Non animus in regno auito recupando: non condendae ur¬
bis consilium: non bello ac pace firmandae. Ab illo.n. profecto uiribus
datis tr̃a ualuit: ut in quadraginta deinde annos tutam patẽ hr̃et
Multitudini tñ gratior fuit: ꝗ patribus. Longe ante alios acceptissimꝰ
militum animis. Trecentosq armatos ad custodiam corpons:quos ce¬
leres appellauit: non in bello solum:sed miam in pace hũit.Nis ĩmor¬

Expanded text:
adiutis, tantum ueterani robore exercitus rex Romanus uicit; persecutusque adiutis, tantum ueterani robore exercitus rex Romanus uicit; persecutusque fusos ad moenia hostes, urbe ualida muris ac situ ipso munita abstinuit, agros rediens uastat, ulciscendi magis quam praedae studio; eaque clade haud minus quam aduersa pugna subacti Ueientes pacem petitum oratores Romam mittunt. agri parte multatis in centum annos indutiae datae. haec ferme Romulo regnante domi militiaeque gesta, quorum nihil absonum fidei diuinae originis diuinitatisque post mortem creditae fuit, non animus in regno auito reciperando, non condendae urbis consilium, non bello ac pace firmandae. ab illo enim profecto uiribus datis tantum ualuit ut in quadraginta deinde annos tutam pacem haberet. multitudini tamen gratior fuit quam patribus, longe ante alios acceptissimus militum animis; trecentosque armatos ad custodiam corporis quos Celeres appellauit non in bello solum sed etiam in pace habuit. his immor
Abbreviated transcription (Latin):
ra fuga: qui simulantes paulo ante sequuti erant: oppidum repetebãt.
non tñ eripuere se hosti. Herens in terga romanus prius: ꝗͣ fores portar
obiicerentur: uelut agmine uno irrumpit. Belli fidenatis contagione
irritati ueientium animi & consanguinitate: Nam fidenates quoque
etrusci fuerunt. Et quod ip̃a propinquitas loci:sit romana arma om̃ib
infesta finitimis erant:stimulabat: infines romanos excucurrerunt po¬¬
pulabundi magis:ꝗͣ iusti more belli. Itaq non castris posins. non expecta¬
to hostium exercini: raptam ex agris praedam portantes:ueios rediere.
Romanus contra. postꝗͣ in agris hostem non inuenit:dimicationi ultim &
instructus intentusq tyberim transit.Quem postꝗͣ castra ponere & ad ur¬
bem accessurum ueientes audiuere: obuiam egressi: ut potius aue decer¬¬
nerent:ꝗ̃ inclusi tectis moenibusq: dimicarent. Ibi uiribus nulla parte

Expanded text:
ra fuga, qui simulantes paulo ante secuti erant oppidum repetebant. ra fuga, qui simulantes paulo ante secuti erant oppidum repetebant. non tamen eripuere se hosti: haerens in tergo Romanus, priusquam fores portarum obicerentur, uelut agmine uno inrumpit. belli Fidenatis contagione inritati Ueientium animi et consanguinitate—nam Fidenates quoque Etrusci fuerunt—et quod ipsa propinquitas loci, si Romana arma omnibus infesta finitimis essent, stimulabat. in fines Romanos excucurrerunt populabundi magis quam iusti more belli. itaque non castris positis, non exspectato hostium exercitu, raptam ex agris praedam portantes Ueios rediere. Romanus contra postquam hostem in agris non inuenit, dimicationi ultimae instructus intentusque Tiberim transit. quem postquam castra ponere et ad urbem accessurum Ueientes audiuere, obuiam egressi ut potius acie decernerent quam inclusi de tectis moenibusque dimicarent. ibi uiribus nulla arte
Abbreviated transcription (Latin):
Tastra ab fidenis mille passium locat. Ibi modito prasidio telicto egres¬¬
sus omnib copiis: partem militum. locis circa densa obsita uirgulta ob¬
scuris: subsidere in insidiis iussit. Cum parte maiori atque om̃ni equi¬
tatu profectus. id quod quaerebat: tumultuoso & minaci genert pugnȩ
ad equitando ipsis prope portis: hostem exciuit. Fuga quoque qua simu¬
landa erat. eadem equestris pugna. causam mirabilem dedit. Et cũ uelut
inter pugna fug eque consilium trepidante equitatii pedes quoq referr&
gradum: plenis repente portis effusi hostes impulsa romana atie studio
instandi persequendique trahuntur ad locum insidiaꝵ. Inde subito
exorti romani transuersi inuadunt hostium atiem. Addunt pauorẽ mota
castris signa eorum: qui in praesidio relicti fuerant. Ita multplici terro¬
circũ agerent frenis equos: terga uertunt: multoq effusius. Iuippe ue¬

Expanded text:
castra a Fidenis mille passuum locat. ibi modico praesidio relicto, egrescastra a Fidenis mille passuum locat. ibi modico praesidio relicto, egressus omnibus copiis partem militum locis circa densa obsita uirgulta obscuris subsidere in insidiis iussit: cum parte maiore atque omni equitatu profectus, id quod quaerebat, tumultuoso et minaci genere pugnae adequitando ipsis prope portis hostem exciuit. fugae quoque, quae simulanda erat, eadem equestris pugna causam minus mirabilem dedit. et cum, uelut inter pugnae fugaeque consilium trepidante equitatu, pedes quoque referret gradum, plenis repente portis effusi hostes impulsa Romana acie studio instandi sequendique trahuntur ad locum insidiarum. inde subito exorti Romani transuersam inuadunt hostium aciem; addunt pauorem mota e castris signa eorum qui in praesidio relicti fuerant. ita multiplici terrorant circumagerent frenis equos, terga uertunt; multoque effusius, quippe ue
Abbreviated transcription (Latin):
Nam lauinii cum ad solemne sacrifitium eo ueniss&: concursi facto:
interficitur. Eam rem minus aegre: ꝗͣ dignum erat tulisse Romulũ fe¬
rũt seu ob infidam regni sonetatem: seu haud iniuria caesũ credebat.
Etaque bello quid abstinuit. Ut tñ expiarentur legatorum iniuriae re¬
gisque caedes: ftedus inter Romam lauinũque urbes renouatum est.
Et cum his quiđ insperata pax erat. Alud multo propius:atque in ipĩs
prope portis bellum ortum. Fidenates uicinas prope se conualescere opeᷤ
rati prius:ꝗ̃ tanti roboris essent: quantum futurum apparebat: occu¬
pant bellum facere: iuuenture armata ĩmissa: uastatur agri quod ĩ¬
ter urbem ac fidenates est. Inde ad leuam uersi:quia adextera tybe¬
ris arcebat: cum magna trepidatione agrestium populantur: Tumultus
repens ex agris in urbem illatus pronuntio fuit. Excitus Romulus ene¬
que .n. dilationem pati tam uicinum bellum poterat, exercitum educit.

Expanded text:
nam Lauinii cum ad sollemne sacrificium eo uenisset concursu facto nam Lauinii cum ad sollemne sacrificium eo uenisset concursu facto interficitur. eam rem minus aegre quam dignum erat tulisse Romulum ferunt, seu ob infidam societatem regni seu quia haud iniuria caesum credebat. itaque bello quidem abstinuit; ut tamen expiarentur legatorum iniuriae regisque caedes, foedus inter Romam Lauiniumque urbes renouatum est. et cum his quidem insperata pax erat: aliud multo propius atque in ipsis prope portis bellum ortum. Fidenates nimis uicinas prope se conualescere opes rati, priusquam tantum roboris esset quantum futurum apparebat, occupant bellum facere. iuuentute armata immissa uastatur agri quod inter urbem ac Fidenas est; inde ad laeuam uersi quia dextra Tiberis arcebat, cum magna trepidatione agrestium populantur, tumultusque repens ex agris in urbem inlatus pro nuntio fuit. excitus Romulus—neque enim dilationem pati tam uicinum bellum poterat—exercitum educit,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi primũ ex profunda emersus palude equum Curtius in uado stanit: cur¬
tium lacum appellauerunt. Ex bellotam tristi laeta repente pax cariores sa¬
hinas uiris ac parentibus: & ante omnis Romulo ipsi fecit. Itaque cum po¬
pulum in curias triginta diuider&. nomina earum curiis imposuit. Id nõ
traditur cum haud dubie aliquanto numerus maior hoc mulieꝵ fuerit:
actate an dignitatib siuis uirorũ ue: an sorte lectae sint:quae nomĩa curiis
darent. Eodem tempore excenturiae tres equitum conscriptae sunt. Ramnẽ¬
ses a nomulo. Atito tatio ticienses appellati. Lucerum nominis & originis
causa incerta est. Inde non cõmune mõ: sed concors etiã regnum duobo
regib fuit. Post aliquos annos propinqui regis tatii legatos lauren¬
tium pulsant. Cumque laurentes iure gentium agerent apud tatium
gratia suorum & preces plus poterant. Igitur illor poenam in se uertit.

Expanded text:
ubi primum ex profunda emersus palude equus Curtium in uado statuit, Curubi primum ex profunda emersus palude equus Curtium in uado statuit, Curtium lacum appellarunt. ex bello tam tristi laeta repente pax cariores Sabinas uiris ac parentibus et ante omnes Romulo ipsi fecit. itaque cum populum in curias triginta diuideret, nomina earum curiis imposuit. id non traditur, cum haud dubie aliquanto numerus maior hoc mulierum fuerit, aetate an dignitatibus suis uirorumue an sorte lectae sint, quae nomina curiis darent. eodem tempore et centuriae tres equitum conscriptae sunt. Ramnenses ab Romulo, ab T. Tatio Titienses appellati: Lucerum nominis et originis causa incerta est. inde non modo commune sed concors etiam regnum duobus regibus fuit. post aliquot annos propinqui regis Tati legatos Laurentium pulsant; cumque Laurentes iure gentium agerent, apud Tatium gratia suorum et preces plus poterant. igitur illorum poenam in se uertit;
Abbreviated transcription (Latin):
sabinae mulieres: quarum ex in iuria bellum ortum erat: crinib passis scis¬
saque ueste uicto malis muliebri pauore:ausae inter tela uolantia ĩferre
ex transuerso impetu facto. dirimere infestas anes: dirimere iras hĩc prẽs.
hinc uiros orantes: ne se sanguine nfando soceri generique resꝑgerent. ne
parricidio macularent partus suos. nepotum illi hi liberum progeniẽ. s.
affinitatis inter uos: si connubii pig&: in nos uertite iras. Nos causa belli nos
uulnerum a cedium uiris ac parentibus sumus. Melius peribimus: ꝗͣ sine
alteris ur̃m uiduae aut orbȩ uiuamus. Mouet res tum multitudinẽ tũ du¬
ces. Silentium & repentina fit quies. Inde & ad fcedus fatiendũ duces pro¬
deunt Nec pacem mõ. sed ciuitatem unam ex duiab facuint. regnum cõ-¬
sonant. imperium omne romam conferunt. Ita geminata urbe: ut sabinis
tñ aliquid daretur quirites a curib appellati.Monumentum eius pugnae

Expanded text:
Sabinae mulieres, quarum ex iniuria bellum ortum erat, crinibus passis scisSabinae mulieres, quarum ex iniuria bellum ortum erat, crinibus passis scissaque ueste, uicto malis muliebri pauore, ausae se inter tela uolantia inferre, ex transuerso impetu facto dirimere infestas acies, dirimere iras, hinc patres, hinc uiros orantes, ne sanguine se nefando soceri generique respergerent, ne parricidio macularent partus suos, nepotum illi, hi liberum progeniem. 'si adfinitatis inter uos, si conubii piget, in nos uertite iras; nos causa belli, nos uolnerum ac caedium uiris ac parentibus sumus; melius peribimus quam sine alteris uestrum uiduae aut orbae uiuemus.' mouet res cum multitudinem tum duces; silentium et repentina fit quies; inde ad foedus faciendum duces prodeunt. nec pacem modo sed ciuitatem unam ex duabus faciunt. regnum consociant: imperium omne conferunt Romam. ita geminata urbe ut Sabinis tamen aliquid daretur Quirites a Curibus appellati. monumentum eius pugnae,
Abbreviated transcription (Latin):
ni.: tanꝗͣ caelesti uoce iussi. Ipse ad primores Romulus prouolat. Menius fur¬
cius ab sabinis princeps ab arce decurrerat: & effusos egerat romanos to¬¬
to quantũ foro spatium est. nec proculiam aporta pallatii erat clamitans
uicimus perfidos hospites imbelles hostes. tam sciunt longe aliud esse uirgi¬¬
nes rapere: aliud pugnare cum uiris. In eum haec gloriantem cum globo
fortissimoꝵ iuuenum Romulus impetum facit. Ex equo tum forte Metius
pugnabat: eo pelli facilius fuit. Pulsum Romani pesecuntur. & alia romana
aties audatia regis actensa fundit sabinos. Menus in paludem sese stre¬
pitu sequentium trepidante equo coniecit.Auerteratque eares ẽ sabinos
tanti periculo uiri. Et ille quid annuentibus ac uocantibus suis. fauore mł¬
torum addito animo euadit. Romani Sabinique in media conualle du¬
orum montium reintegrant proelium. Sed res romana erat suꝑior. Tum

Expanded text:
ni tamquam caelesti uoce iussi: ipse ad primores Romulus prouolat. Mettius Curni tamquam caelesti uoce iussi: ipse ad primores Romulus prouolat. Mettius Curtius ab Sabinis princeps ab arce decucurrerat et effusos egerat Romanos toto quantum foro spatium est. nec procul iam a porta Palati erat, clamitans: 'uicimus perfidos hospites, imbelles hostes; iam sciunt longe aliud esse uirgines rapere, aliud pugnare cum uiris.' in eum haec gloriantem cum globo ferocissimorum iuuenum Romulus impetum facit. ex equo tum forte Mettius pugnabat; eo pelli facilius fuit. pulsum Romani persequuntur; et alia Romana acies, audacia regis accensa, fundit Sabinos. Mettius in paludem sese strepitu sequentium trepidante equo coniecit; auerteratque ea res etiam Sabinos tanti periculo uiri. et ille quidem adnuentibus ac uocantibus suis fauore multorum addito animo euadit: Romani Sabinique in media conualle duorum montium redintegrant proelium; sed res Romana erat superior. tum
Abbreviated transcription (Latin):
subiere. Principes utrĩque pugnam ciebant. ab sabinis metius turtius
a nomanis nostius nostilius. Hic romanam rem iniquo loco ad prima
animo atque audatia substinebat. Ut Nostius caecidit: confestim roma¬
na inclinatur aties: fusaque est ad ueterem portam pallantii. Nomulus
& ipse ex turba fugientium actus: arma ad caelum tollens: lupiter inquit¬
tuis iussus auib: Haec in palatino prima urbi fundamenta ieci. Arcem iã
scelere emptam Sabini hẽnt. Inde huc armati suꝑata media ualle tẽdũc.
At tu pater deum hominũque: hinc saltem arce hostes.deme terrorem⁊
romanis. fugamq fcedam siste. Hit ego tibi templum statori ioui: quod
monumentum sit posteris cua praesenti ope seruatam urbem esse: uoueo
Naec precatus ueluti si sensiss& auditas preces: hic inquit Romani lupiter
optimus maximus resistere atque iterare pugnam iub&. Nestitere noma¬

Expanded text:
subiere. principes utrimque pugnam ciebant ab Sabinis Mettius Curtius subiere. principes utrimque pugnam ciebant ab Sabinis Mettius Curtius ab Romanis Hostius Hostilius . hic rem Romanam iniquo loco ad prima signa animo atque audacia sustinebat. ut Hostius cecidit, confestim Romana inclinatur acies fusaque est. ad ueterem portam Palati Romulus et ipse turba fugientium actus, arma ad caelum tollens, 'Iuppiter, tuis' inquit 'iussus auibus hic in Palatio prima urbi fundamenta ieci. arcem iam scelere emptam Sabini habent; inde huc armati superata media ualle tendunt; at tu, pater deum hominumque, hinc saltem arce hostes; deme terrorem Romanis fugamque foedam siste. hic ego tibi templum Statori Ioui, quod monumentum sit posteris tua praesenti ope seruatam urbem esse, uoueo.' haec precatus, ueluti sensisset auditas preces, 'hinc' inquit, 'Romani, Iuppiter optimus maximus resistere atque iterare pugnam iubet.' restitere Roma
Abbreviated transcription (Latin):
rumpit tatius: ut armatos in arcem accipiat. Aquam forte tum ea sacris
extra moenia petitum ierat. Accepti obrutam armis necauere: seu ut ui ca¬
pta potius arx uideretur: seu prodendi exempli causa:ne quid usqua
fidum proditori ess&. Additur fabul&e: quod uulgo Sabini aureas ar-¬
millas magni ponderis brachio leuo gẽmatosque magna spetie annulos
hũerunt: pepigisse eam: quod in sinistris manib hr̃ent. eo scuta illi pro au¬
reis donis congesta. Sunt qui eam ex pacto tradendi: quod in sinistris ma¬
nibus ess& directo arma petisse dicant: & fraude uisam agere: sua ipsam
peremptam mercede.Tenuere tum arcem Sabini.Atque inde postero die
cum romanus exercitus instructus: quod inter palatinũ capitolinũque
collem campi est: compless&. non prius descendere in aequum. ꝗͣ ira &
cupiditate recuperandae arcis stimulante animos. in aduersum romani

Expanded text:
rumpit Tatius ut armatos in arcem accipiat; aquam forte ea tum sacris rumpit Tatius ut armatos in arcem accipiat; aquam forte ea tum sacris extra moenia petitum ierat. accepti obrutam armis necauere, seu ut ui capta potius arx uideretur seu prodendi exempli causa ne quid usquam fidum proditori esset. additur fabula, quod uolgo Sabini aureas armillas magni ponderis brachio laeuo gemmatosque magna specie anulos habuerint, pepigisse eam quod in sinistris manibus haberent; eo scuta illi pro aureis donis congesta. sunt qui eam ex pacto tradendi quod in sinistris manibus esset derecto arma petisse dicant et fraude uisam agere sua ipsam peremptam mercede. tenuere tamen arcem Sabini; atque inde postero die, cum Romanus exercitus instructus quod inter Palatinum Capitolinumque collem campi est complesset, non prius descenderunt in aequum quam ira et cupiditate reciperandae arcis stimulante animos in aduersum Romani
Abbreviated transcription (Latin):
romanos incursionem facit.Raptim & ad hos romana legio ducta: pa¬
lantes in agris oppressit. Fusi igitur primo impetu & clamore hostes. oppi¬
dum captum. dupliciq uictoria ouantem Romulum uersilia coniunx
precibus raptarum fatigata orat: ut parentib earum dat ueniam: & ĩ
ciuitatem accipiat: ita rem coalescere concordia posse. Fatile impetratu.
Inde contra frustuminos profectus. bellum inferentes. Ibi minus. quod
iam alienis cladibus cetiderant animi: certaminis fuit. Utroque colonia
missae: plures inuenti:qui ꝑꝑ libertatem terrae in crustuminum nomina
darent: & romam inde frequenter migtatum est: a parentib maxime
ac propinquis raptarum. Nouissimum cum Sabinis bellum ortum.
Multoque id maximũ fuit. Nihil n. per iram aut per cupiditatẽ actum est.
Nec ostenderunt hellum prius ꝗ intulerunt. Consilio &iã addicus dolus.
purius Tarpeius romana praeerat arci.huius filiam uinginem auro cor¬

Expanded text:
Romanos incursionem facit. raptim et ad hos Romana legio ducta paRomanos incursionem facit. raptim et ad hos Romana legio ducta palatos in agris oppressit. fusi igitur primo impetu et clamore hostes, oppidum captum; duplicique uictoria ouantem Romulum Hersilia coniunx precibus raptarum fatigata orat ut parentibus earum det ueniam et in ciuitatem accipiat: ita rem coalescere concordia posse. facile impetratum. inde contra Crustuminos profectus bellum inferentes. ibi minus etiam quod alienis cladibus ceciderant animi certaminis fuit. utroque coloniae missae: plures inuenti qui propter ubertatem terrae in Crustuminum nomina darent. et Romam inde frequenter migratum est, a parentibus maxime ac propinquis raptarum. nouissimum ab Sabinis bellum ortum multoque id maximum fuit; nihil enim per iram aut cupiditatem actum est, nec ostenderunt bellum prius quam intulerunt. consilio etiam additus dolus. Sp. Tarpeius Romanae praeerat arci. huius filiam uirginem auro cor
Abbreviated transcription (Latin):
ducis hostium suspensa fabricato ad id apte ferculo gerens in capitoliũ
ascendit. Ibiq ea cum ad quercum pastoribus sacram deposuisset:simł
cum dono designauit templo iouis fines:cognomẽque addidit deo.
iupiter feretri inquit. haec tibi uittor romulus rex regia arma fero: tem¬
plumq his regionib: quas mõ animo metatus sum ddedico.: sedem opi¬
mis spoliis regibus ducibusq hostium caesis. Me auctorem sequentes po¬
steri ferent. Naet templi origo est: quod primũ omnium romae sacratũ
est. Ita deinde diis uisum. nec irritam conditoris templi uocem esse: qua
laturos eo spolia posteros nuncupauit: nec multitudine compotũ eius do¬
ni uulgari laudem. Bina postea inter tot annos tot bella opima parta ⁊¬
sunt spolia. Adeo rara eius fortuna decoris fuit. Dum ea ibi romani ge¬
runt antemnatiũ exercitus per occasionẽ & solitudinem hostiliter ĩ fines

Expanded text:
ducis hostium caesi suspensa fabricato ad id apte ferculo gerens in Capitolium ducis hostium caesi suspensa fabricato ad id apte ferculo gerens in Capitolium escendit; ibique ea cum ad quercum pastoribus sacram deposuisset, simul cum dono designauit templo Iouis fines cognomenque addidit deo: 'Iuppiter Feretri' inquit, 'haec tibi uictor Romulus rex regia arma fero, templumque his regionibus quas modo animo metatus sum dedico, sedem opimis spoliis quae regibus ducibusque hostium caesis me auctorem sequentes posteri ferent.' haec templi est origo quod primum omnium Romae sacratum est. ita deinde dis uisum nec inritam conditoris templi uocem esse qua laturos eo spolia posteros nuncupauit nec multitudine compotum eius doni uolgari laudem. bina postea, inter tot annos, tot bella, opima parta sunt spolia: adeo rara eius fortuna decoris fuit. dum ea ibi Romani gerunt, Antemnatium exercitus per occasionem ac solitudinem hostiliter in fines
Abbreviated transcription (Latin):
tates concitabant. Nec domi tantum indignationes continebant: sed con¬
gregabantur undique ad situm tatium regem Sabinor:. & legationes
eo quod maximum tatii nomen in his regionib erat. conueniebant: teni¬
nensi trustuminique & antemnates erant: ad quos eius iniuri& pars per¬
tinebat. Lente agere his tatius Sabinique uisi sunt. Ipsi interse tres po¬
puli cõmuniter bellum parant. Nec frustumini quidẽ atque antem¬
nates pro ardore iraque teninensium satis se impigre mouent: ita
perse ip̃m nomen ceninum in agrum romanum imperum facit. Sed
effuse uastantibus fit obuius cum exercini Romulus. Leuiq certamĩe
docet uananam sine uiribus esse iram. Exercinm fundit fugatque.
Fusum persequitur. Regem in prcelio obtruncat: & spoliat. Duce hosti¬
um occiso urbem primo impetii capit. Inde exercitu uictore ducto ĩpe
cum factis uir magnificus: tum factorum ostentator haud minor:spolia

Expanded text:
tates concitabant. nec domi tantum indignationes continebant sed contates concitabant. nec domi tantum indignationes continebant sed congregabantur undique ad T. Tatium regem Sabinorum, et legationes eo quod maximum Tati nomen in iis regionibus erat conueniebant. Caeninenses Crustuminique et Antemnates erant ad quos eius iniuriae pars pertinebat. lente agere his Tatius Sabinique uisi sunt: ipsi inter se tres populi communiter bellum parant. ne Crustumini quidem atque Antemnates pro ardore iraque Caeninensium satis se impigre mouent; ita per se ipsum nomen Caeninum in agrum Romanum impetum facit. sed effuse uastantibus fit obuius cum exercitu Romulus leuique certamine docet uanam sine uiribus iram esse. exercitum fundit fugatque, fusum persequitur: regem in proelio obtruncat et spoliat: duce hostium occiso urbem primo impetu capit. inde exercitu uictore reducto, ipse cum factis uir magnificus tum factorum ostentator haud minor, spolia
Abbreviated transcription (Latin):
tes: cuius ad solemne ludosq per fas ac fidem decepti uenissent.Nec ra¬
ptis aut spes melior dese:aut indignatio minor.Sed ipse Romulus circũ¬
ibat docebatque patrum id superbia factum: qui conubium finitimis ne:¬
gassent. Illas tñ in matrimonio in sotietate fortunarum omnium ciuita¬¬
tisque: & quo nihil carius humano generi sit liberorum fore.Mollirent
mõ iras: & quibus fors corpora dediss&: darent animos. Saepe ex iniuria
postmodum gratiam ortam. eoque melioribus usuras uiris: quod annisu¬
rus prose quisque sit:ut cum suam uicem functus offitio sit: parentum &̃
patriaeque expleat desiderium. Accedebant blanditiae uiroꝵ: factum pur¬
gantium cupiditate atque amore: quae maxime ad muliebre ingenium
efficaces preces sunt. Iam admodum mitigati animi raptis erant at rap¬
tarum parentes cum maxime sordida ueste latrimis que & querelis ciui¬

Expanded text:
tes cuius ad sollemne ludosque per fas ac fidem decepti uenissent. nec rates cuius ad sollemne ludosque per fas ac fidem decepti uenissent. nec raptis aut spes de se melior aut indignatio est minor. sed ipse Romulus circumibat docebatque patrum id superbia factum qui conubium finitimis negassent; illas tamen in matrimonio, in societate fortunarum omnium ciuitatisque et quo nihil carius humano generi sit liberum fore; mollirent modo iras et, quibus fors corpora dedisset, darent animos; saepe ex iniuria postmodum gratiam ortam; eoque melioribus usuras uiris quod adnisurus pro se quisque sit ut, cum suam uicem functus officio sit, parentium etiam patriaeque expleat desiderium. accedebant blanditiae uirorum, factum purgantium cupiditate atque amore, quae maxime ad muliebre ingenium efficaces preces sunt. iam admodum mitigati animi raptis erant; at raptarum parentes tum maxime sordida ueste lacrimisque et querellis ciui
Abbreviated transcription (Latin):
cum liberis ac coniugib uenit. inuitati hospitaliter per domos: cum sitũ
mceniaque & frequentem tectis urbem uidissent: miranturtam breui
rem romanam creuisse:Ubi spectatuli tempus uenit: deditaeque eo mẽ¬
tes cum oculis erant:tum ex composito orta uis: signoque dato iuuentus
romana ad rapiendas uirgines discurrit.Magna pars forte ut inques
quaeque inciderent raptae:quasdam forma excellentes primorib patr
destinatas. ex plebe homines: quibus datum erat negonum domus defe¬
rebant. Unam longe ante alias spetie ac pulchritudine insignem a globo Ta¬
lasii cuiusdam raptam ferunt. Multisque sciscitantib euinã eam ferrẽt
identidem nequis eam uiolaret:Calasio ferri clamitatum. Inde nuptialẽ
hanc uocem factam: Turbato per metum ludicro moesti parentes uirgi¬
num profugiunt: incusantes uiolati hospiti focdus: deũque inuocan¬

Expanded text:
cum liberis ac coniugibus uenit. inuitati hospitaliter per domos cum situm cum liberis ac coniugibus uenit. inuitati hospitaliter per domos cum situm moeniaque et frequentem tectis urbem uidissent, mirantur tam breui rem Romanam creuisse. ubi spectaculi tempus uenit deditaeque eo mentes cum oculis erant, tum ex composito orta uis signoque dato iuuentus Romana ad rapiendas uirgines discurrit. magna pars forte in quem quaeque inciderat raptae: quasdam forma excellentes, primoribus patrum destinatas, ex plebe homines quibus datum negotium erat domos deferebant. unam longe ante alias specie ac pulchritudine insignem a globo Thalassi cuiusdam raptam ferunt multisque sciscitantibus cuinam eam ferrent, identidem ne quis uiolaret Thalassio ferri clamitatum; inde nuptialem hanc uocem factam. turbato per metum ludicro maesti parentes uirginum profugiunt, incusantes uiolati hospitii foedus deumque inuocan
Abbreviated transcription (Latin):
defuturam uirtutem. Proinde ne grauarentur homines cum homi¬
nibiis sanguinem ac genus miscere:Nusquã benigne legatio audi¬
ta est. Adeo simul spernebant: simul tantam in mecdio crestentem mo¬
lem sibi ac posteris suis metuebant. Aplerisque rogitantibus dimissi.
quid feminis quoq asilum non aperuissent. Id .ii. demun compar tõ¬
nubium fore. Aegre id romana pubes passa & haud dubie ad uim
spectare res coepit.Cui tempus locumque aptum ut daret Romulus:
aegritudinem animi dissimulans: ludos ex industria parat neptuno
equestri solemnis. Tonsualia uocat. Indici deinde finitimis spectacu¬
lum iubet. Quantoque apparatu tum sciebant aut poterant concele¬
brabant: ut rem claram expectatamque facerent. Multi mortales cõ¬
uenere studio &iam uidend& noua urbis. Maxime proximi quique
teninenses. trustumini antemnates. lam Sabinorũ onnis multitudo

Expanded text:
defuturam uirtutem; proinde ne grauarentur homines cum homidefuturam uirtutem; proinde ne grauarentur homines cum hominibus sanguinem ac genus miscere. nusquam benigne legatio audita est: adeo simul spernebant, simul tantam in medio crescentem molem sibi ac posteris suis metuebant. ac plerisque rogitantibus dimissi ecquod feminis quoque asylum aperuissent; id enim demum compar conubium fore. aegre id Romana pubes passa et haud dubie ad uim spectare res coepit. cui tempus locumque aptum ut daret Romulus aegritudinem animi dissimulans ludos ex industria parat Neptuno equestri sollemnes; Consualia uocat. indici deinde finitimis spectaculum iubet; quantoque apparatu tum sciebant aut poterant, concelebrant ut rem claram exspectatamque facerent. multi mortales conuenere, studio etiam uidendae nouae urbis, maxime proximi quique, Caeninenses, Crustumini, Antemnates; iam Sabinorum omnis multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
populis turba omnis sine discrimine liber an seruus ess& auida noua¬
rum rerum perfugit. ll que primum ad eoeptam magnitudinem tobo¬
ris fuit. Cum iam uirium haud poenuer&. consilium deinde uribus pa¬
rat. Centum treat senatores: siue quia is numerus saus erat: siue ꝗa
centum soli erant:qui creari patres possent.Patres certe ab honore:patri¬
tiique progenies eorum appellan. Iam res romana adeo erat ualida
ut cuilibet finitimarum ciuitatum bello paress&: sed penuria mulier.
Nominis actatem duratura tantum magnitudo erat. Iuippe quibus
nec domi spes prolis: nec cum finitimis cõnubia essent.Tum ex consilio
parrum Nomults circa legatos uitinas gentes misit: qui souetatem cõ¬
nubiũque nouo populopererent.Urbes quoque ut caetera ex infimo
nasti: deinde qua sua uirtus ac dii iuuent magnas opes sibi magnum¬
que nomen facere.Satis scire origini romanae & deos affuisse & nõ

Expanded text:
populis turba omnis sine discrimine, liber an seruus esset, auida nouapopulis turba omnis sine discrimine, liber an seruus esset, auida nouarum rerum perfugit, idque primum ad coeptam magnitudinem roboris fuit. cum iam uirium haud paeniteret consilium deinde uiribus parat. centum creat senatores, siue quia is numerus satis erat, siue quia soli centum erant qui creari patres possent. patres certe ab honore patriciique progenies eorum appellati. iam res Romana adeo erat ualida ut cuilibet finitimarum ciuitatum bello par esset; sed penuria mulierum hominis aetatem duratura magnitudo erat, quippe quibus nec domi spes prolis nec cum finitimis conubia essent. tum ex consilio patrum Romulus legatos circa uicinas gentes misit qui societatem conubiumque nouo populo peterent: urbes quoque, ut cetera, ex infimo nasci; dein, quas sua uirtus ac di iuuent, magnas opes sibi magnumque nomen facere; satis scire, origini Romanae et deos adfuisse et non