comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoq gnͣe uirtutis. Ut eĩ pulcritudo corporis apta
ꝯpositione mẽbroꝵ mouer oculos ⁊ delectat hoc
Sic hoc decoꝵ qd̾ elucet in uita mouet approbatoẽ
eoꝵ quib cũ uiuitur ordine ⁊ ꝯstantia et mode¬
ratione dictoꝵ oĩui atq factoꝵ. Adhibẽda ẽ igit᷑
q̃dã reuerẽtia adu̾sus hoĩes et optimi cuiꝰq et re¬
liquoꝵ. Nam negligere quid de se quisq sẽtiat
nõ solũ arrogantis ẽ sed et̾ oĩo dissoluti. Est at̃
qd̾ differat ĩ hoĩu ⁊õe hñda inter iustinã ⁊ uere¬
cũdiã. Iustiie ꝑtes sunt nõ uiolare hoĩes uerecũ¬
die nõ offendere. In qͦ maxime uis ꝑspicitur de
cori. his igit᷑ expoĩtis quale sit id qd̾ decere di¬
cimus intellectũ puto. Offitiũ at qd̾ ab eo duci¬
tur hac primũ ht̃ uiã que deducit ad ꝯueniẽnã¬

Expanded text:
quoque genere virtutis. Ut enim pulchritudo coquoque genere virtutis. Ut enim pulchritudo cocompositione membrorum movet oculos, et delectat hocisic hoc decorum, quod elucet in vita, movet approbationem eorum, quibuscum vivitur, ordine et constantia et moderatione dictorum omnium atque factorum. Adhibenda est igitur quaedam reverentia adversus homines,, et optimi cuiusque, et reliquorum, nam negligere, quid de se quisque sentiat, non solum arrogantis est, sed etiam omnino dissoluti. Est autem quod differat in omniratione habenda, inter iustitiam et verecundiam. Iustitiae partes sunt, non violare homines; verecundiae non offendere: in quo maxime perscori. His igitur expositis, quale sit id, quod decere dicimus, intellectum puto. Officium autem, quod ab eo ducitur, hanc primum habet viam, quae deducit ad conven
Abbreviated transcription (Latin):
lio loco plura dici solent. Sed tũ ẜuare illud
poetas qd̾ decet dicimus cũ id qd̾ quaq
ꝑsona dignũ sit ⁊ fit et dicitur. Ut si Eacus
aut minos diceret oderĩt dũ metuãt. Aut
natis sepulcrũ ip̃e ẽ parẽs. Indecoꝵ uideret᷑
ꝙ eos fuisse iustos accepimus. At atreo di¬
cente plausus excitant᷑. Est eĩ digna ꝑso¬
na oratio. Si poete quid quẽq deceat ex
ꝑsona iudicabũt. Nobis at̃ ꝑsonã ĩposuit
ipã na magna cũ excellẽtia p̾stãtiaq aĩan¬
tium reliquoꝵ. Quo circa pocte ĩ magna
uarietate ꝑsonaꝵ et̃ uitiosis ꝗd ꝯueniat
et quid deceat uidebũt. Nobis at cũ a naͣ¬
cõstãtie moderatoĩs tẽꝑãne uerecũdie ꝑtes date sit
cũq eadẽ nã diceat nõ negligere quẽ admodu
nos aduersus hoĩes geramus efficitur ut et
illud qd̾ ad omẽm honestatẽ ꝑtinet decoꝵ ꝙͣ
late effusum sit appareat. Et hoc qd̾ spectat᷑ ĩ uno

Expanded text:
lio loco plura dici solent. Sed tum servare illud lio loco plura dici solent. Sed tum servare illud poëtas, quod deceat, dicimus, cum id, quod quaque persona dignum est, et fit et dicitur; ut, si Aeacus aut Minos diceret: óderint, dum métuant, aut: natís sepulchre ipse ést parens, indecorum videretur, quod eos fuisse iustos accepimus; at Atreo dicente plausus excitantur; est enim digna persona oratio. Sed poëtae, quid quemque deceat, ex persona iudicabunt; nobis autem personam imposuit ipsa natura magna cum excellentia praestantiaque animantium reliquarum. Quocirca poëtae in magna varietate personarum, etiam vitiosis quid conveniat et quid deceat, videbunt, nobis autem cum a nae, verecundiae partes datae sint, cumque eadem natura doceat non neglegere, quem ad modum nos adversus homines geramus, efficitur, ut et illud, quod ad omnem honestatem pertinet, decorum quam late fusum sit, appareat et hoc, quod spectatur in uno
Abbreviated transcription (Latin):
rõe cernatur.sed sit ĩprõtu. Est eĩ quidã id¬
qd̾ intelligit᷑ in oĩ uirtute qd̾ deceat qd̾ cogitatõe
magis a uirtute põt ꝙͦ re separi. Ut uenustas
et pulcritudo corporis secerm nõ põt aualitudi¬
ne. Sic hoe de quo larmur decoꝵ totũ illud ꝗdẽ
ẽ cũ uirtute ꝯfusũ. Sed mẽte ⁊ cogitattẽ distĩguit᷑.
Est ãt eius descriptio duplex. Nã et generale
quodelã decoꝵ ĩtelligimus qd̾ ĩ oĩ honesta¬
te uersatͦ. Et aliud huic subiectũ qd̾ ꝑtiner
ad singłas ꝑtes honestatis. Atq illud supius
sic fere diffiniri soler. Decoꝵ id eẽ qd̾ ꝯsẽta¬
neũ sit hoĩs excellẽtie in eo in quo na᷑ eiꝰ
a zeliꝗs aĩantib differat. Que at̃ ꝑs subiec¬
ta gn̾i ẽ eã sic diffiniũt ut id decoꝵ uelĩt
ẽẽ qd̾ ita nature ꝯsentaneũ sit ut ĩ eo mo¬
deratio ⁊ tẽpãtia appareat cũ spẽ quadã libe¬
rali. Hec ita intelligi possumus existima¬
re ex eo decoro qd̃ poete secũtur de quo a¬

Expanded text:
idque intellegitur in omni virtute, quod deceat; quod cogitatione magis a virtute potest quam re separari. Ut venustas et pulchritudo corporis secerni non potest a valetudine, sic hoc, de quo loquimur, decorum totum illud quidem est cum virtute confusum, sed mente et cogitatione distinguitur. Est autem eius discriptio duplex; nam et generale quoddam decorum intellegimus, quod in omni honestate versatur, et aliud huic subiectum, quod pertinet ad singulas partes honestatis. Atque illud superius sic fere definiri solet: decorum id esse, quod consentaneum sithominis excellentiae in eo, in quo natura eius a reliquis animantibus differat. Quae autem pars subiecta generi est, eam sic definiunt, ut id decorum velint esse, quod ita naturae consentaneum sit, ut in eo moderatio et temperantia appareat cum specie quadam liberali. Haec ita intellegi possumus existimare ex eo decoro, quod poetae sequuntur; de quo a
Abbreviated transcription (Latin):
lacet gͥ qm̃ oĩs disputatio de officio fu¬
tura ẽ ante diffinire quid sit offitium
qd a panecio p̃termissum ẽẽ miror./Omĩs
eĩ qui a rõe suscipit᷑ de aliqua re institutio de¬
bet a diffinitõe proficiscihut intelligat᷑ ꝗd sit
id de quo disputetur.Ioĩs de offio duplex est
questio unũ genus ẽ qd̾ ꝑtinet ad finẽ bonoꝵ.

Expanded text:
am omnis disputatio de officio futura est, ante definire, quid sit officium; quod a Panaetio praetermissum esse miror. Omnis enim, quae a ratione suscipitur de aliqua re institutio, debet a definitione proficisci, ut intellegatur, quid sit id, de quo disputetur Omnis de officio duplex est quaestio: unum genus est, quod pertinet ad finem bonorum,
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ id eẽ dicũt qd cuͥ fcm̃ sit rõ probabił
redli possit.¬
Riplex ẽ gͥ ut panecio uidetur ꝯsilii ca¬
piendi deliberatio nã honestũ ne fcm̃ sit
an turpe dubitãt id qd̾ indeliberatõe cadit. ĩ qͦ
cõsiderãdo sepe aĩ in cõtrarias sententiaᷤᷤ distrahũ¬
tur.tũ auͣt aut inquirũt aut ꝯsultãt ad iute

Expanded text:
dicunt, quod cur factum sit, ratio probabilis reddi possit.gitur est, ut Panaetio videtur, consilii capiendi deliberatio. Nam aut honestumne factu sit an turpe dubitant id, quod in deliberationem cadit; in quo considerando saepe animi in contraries sententias distrahuntur. Tum autem aut anq
Abbreviated transcription (Latin):
feci. identidem tibi faciendũ censeo. ut par sis
in utriusq orõis facultate. quã ꝗdẽ ad re nos
ut iudemur mignum attulimus adiumẽtu
doen aliquãtũ se arbitrentur adeptos ⁊ ad discẽ¬
dum ⁊ ad iudicãdũ. Quã obrem disces tu ꝗdẽ
les. tamͣ dĩu aũt uelle debebis quo ad te ꝙͣ tum
proficias non penitebit. sed tñ nr̃a legens non
multum apipatheticis dissidentia qm̃ utriq et
socratici ⁊ platonici uolumus eẽ. de rebus ipis
utere iuditio tuo. Nichil eĩ ĩpedio. oroe at la¬
tinam efficies profecto legendis nrĩs pleniorẽ.
Nec uͦ hoc arrogãter dictum existimari uelim.
Nam philosophãdi sciẽnia ꝯcedẽs multis qd̾ orato¬
ris proprium apte distincte ornate dicere qm̃
in eo studio etatẽ ꝯsũpsisi id mͥ a sũmo udeo̾
id ieo iure quodã mõ uendicare. Quã obrẽ
sed et̃ de pħi libros hos qͥui iã illis fere se eqͣ¬
runt studiose legas. Uis eĩ maior ẽ in illis

Expanded text:
feci, idem tibi censeo faciendum, ut par sis in utriusque orationis facultate. Quam quidem ad rem nos, ut videmur, magnum attulimus adiumentum docti aliquantum se arbitrentur adeptos et ad dicendum et ad iudicandum. Quam ob rem disces tu quideles; tam diu autem velle debebis, quoad te, quantum proficias, non paenitebit; sed tamen nostra legens non multum a Peripateticis dissidentia, quoniam utrique Socratici et Platonici volumus esse, de rebus ipsis utere tuo iudicio nihil enim impedio, orationem autem Latinam efficies profecto legendis nostris pleniorem. Nec vero hoc arroganter dictum existimari velim. Nam philosophandi scientiam concedens multis, quod est oratoris proprium, apte, distincte, ornate dicere, quoniam in eo studio aetatem consumpsi, si id mihi assumo, videor id meo iure quodam modo vindicare. Quam ob rem e philosophia libros, qui iam illis fere se aequarunt, studiose legas; vis enim maior in illis
Abbreviated transcription (Latin):
debatur: ip̃ aũt oũ uidebat. Idẽ ⁊ ursus uidebat ͦ
cũ ĩ locũ anulũ ĩuerterat. Itaq hac opo̾tunitate
anuli usus. regine stuprũ ĩtulit. eaq adutrice. re
gẽ interemit. Sustulit quos obstare arbitiabatur.
Nec in his eũ facinorib quisꝙ̃ potuit iudere. Sic
repente anuli beneficio rex exortus ẽ lidie. hũc
ipm igitur anulũ si habeat sapiẽs. nichil plus sibi
licere putet peccare.ꝙͣ si nõ haberet. honesta eĩ
bonis uiris nõ occulta q̃rũtur. Atq hoc loco pħi ꝗ¬
dam. minime mali illi ꝗdẽ. sed nõ satis acuti.
fictam .⁊ ꝯmẽtitiã fabulã prolatã dicũt a pla¬
tone qiͣ uo̾ ille aut fem̃ id eẽ aut fieri potuisse
defendat. Hec ẽ uis huiꝰ anuli ⁊ huiꝰ exẽpli. Si
nemo seiturus nemone suspicaturus quidẽ sit
cũ aliquid diuitiaꝵ potẽtie. dñationis. libidinis
cã feceris si id diis hoibq futuꝵ sit sẽꝑ ignotũ.

Expanded text:
debatur, ipse autem omnia videbat; idem rursus videbatur, debatur, ipse autem omnia videbat; idem rursus videbatur, cum in locum anulum inverterat. Itaque hac opportunitate anuli usus reginae stuprum intulit eaque adiutrice regem dominum interemit, sustulit, quos obstare arbitrabatur, nec in his eum facinoribus quisquam potuit videre. Sic repente anuli beneficio rex exortus est Lydiae. Hunc igitur ipsum anulum si habeat sapiens, nihilo plus sibi licere putet peccare, quam si non haberet; honesta enim bonis viris, non occulta quaeruntur. Atque hoc loco phidam, minime mali illi quidem, sed non satis acuti, fictam et commenticiam fabulam prolatam dicunt a Platone; quasi vero ille aut factum id esse aut fieri potuisse defendat! Ilaec est vis huius anuli et huius exempli: si nemo sciturus, nemo ne suspicaturus quidemn sit, cum aliquid divitiarum, potentiae, dominationis, libidinis causa feceris, si id dis hominibusque futurum sit semper ignotuml,
Abbreviated transcription (Latin):
emedio. ẽ eĩ totũ sceleratũ et ĩpium qui deliberãt
utrũ id sequantur ꝙ honestũ eẽ uideãt. au se sci¬
entes scelere ꝯtamunẽt. In ip̃a eĩ dubitatione fa¬
cinus mest. et̃ si ad id nõ ꝑuenerĩt. Ergo ea de¬
liberãda oio nõ sunt. in quib ẽ turpis ip̃a delibe¬
ratio.Atq et̃ ex oĩ deliberatione celandi ⁊ occul¬
si omẽs deos hoiẽs q celare possimus. nichil eĩz
auare. nichil iniuste. nichil libidinose. nichil
ĩꝯtinẽter eẽ faciendũ. hĩc ille giges inducitur
a platone. qui cũ terra disscessisset magnis ꝗb¬
quũ ut ferũt fabule. sĩadutit. cuiꝰ ĩ laterib fo¬
res eẽnt. Quib aꝑtis ẽgorpus hoĩs mortui ui¬
dit magnitudino isũsitata. anulũq aureũ in
digito. Quẽ ut derixit. ip̃e induit. Erat at̃ regiꝰ
pastor. Tum in ꝯciliũ pastoꝵ se recepit. Ibi cũ
pała eiꝰ anuli ad palmã ꝯuerterat a nullo ui¬

Expanded text:
e medio est enim totum sceleratum et impium, qui deliberant, e medio est enim totum sceleratum et impium, qui deliberant, utrum id sequantur, quod honestum esse videant, an se scientes scelere contaminent; in ipsa enim dubitatione facinus inest, etiamsi ad id non pervenerint. Ergo ea deliberanda omnlino non sunt, in quibus est turpis ipsa deliberatio. Atque etiam ex omni deliberatione celandi et occulsi omnes deos hominesque celare possimus, nihil tamen avare, nihil iniuste, nihil libidinose, nihil incontinenter esse faciendum. Hinc ille Gyges inducitur a Platone, qui, cum terra discessisset magnis quibuquum, ut ferunt fabulae, animadvertit, cuius in lateribus fores essent; quibus apertis corpus hominis mortui vidit magnitudine invisitata anulumque aureum in digito; quem ut detraxit, ipse induit erat autem regius pastor, tum in concilium se pastorum recepit. Ibi cum palam eius anuli ad palmam converterat, a nullo vi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut cenoni iusũ ẽ. aut certe oĩ pondere grauiõ
hñda ꝙͣ reliqua oĩa.ꝙ aristotili placet. necesse
ẽ. ꝙ honestũ sit. id eẽ aut solũ aut sũmũ bonum.
Ed̾ aũt bonũ id certe utile. Ita ꝗcꝗd houestum.
id unle. Quare ercor hoĩu nõ proboꝵ cũ aliꝗd¬
ꝙ utile iusu ẽ . aripuit. id ꝯtinuo se cernir ab ho¬
nesto. hinc sice. hinc uenena. hinc falsa testam̃¬
ta nascũtur. hĩc furta. peculatus. expilatoẽs. direp¬
nonesq socioꝵ ⁊ ciuiũ. hinc opũ uinuaꝵ potẽtie
nõ ferẽde. postremo etiã ĩ liberis seuitatib regͣndi
existũt cupiditates. quib nichil nec tetrius nec
fredius excogitari põt. Emolumãta eĩ ⁊eꝵ fallacib
iuditiis uident. poenã nõ dico legũ.ꝙͣ sepe ꝑrũpũt.
sed ip̃iꝰ turpitudinis. q̃ acterbissima ẽ. nõ uident.
Qͣ obrẽ hoc quidẽ deliberantium genus pellatur

Expanded text:
est, ut Zenoni visum est, aut certe omni pondere gravior est, ut Zenoni visum est, aut certe omni pondere gravior habenda quam reliqua omnia, quod Aristoteli placet, necesse est, quod honestum sit, id esse aut solum aut summum bonum; quod autem bonum, id certe utile; ita, quicquid honestum, id utile. Quare error hominum non proborum, cum ali utile visum est, arripuit, id continuo secernit ab honesto. Hinc sicae, hinc venena, hinc falsa testamenta nascuntur, hinc furta, peculatus, expilationes dir-ptionesque sociorum et civium, hinc opum nimiarum, potentiae non ferendae, postremo etiam in liberis civitatibus regnandi exsistunt cupiditates, quibus nihil nec taetrius nec foedius excogitari potest. Emolumenta enim rerum fallacibus iudiciis vident, poenam non dico legum, quam saepe perrumpunt, sed ipsius turpitudinis, quae acerbissima est, non vident. Quam ob rem hoc quidem deliberantium genus pellatur
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ. ꝙ nõ utilia cũ honestis pugnare
aliqñ posse dixerit. Neq eĩ ei fas erat.
Sed ea que uident᷑ utilia. Nichil uͦ unle.
qd̾ nõ idem honestũ. nichil honestũ qd̾ nõ
idem utile sit sepe testatur. Negatq ullã
pestem maiorẽ uitã hoĩum ĩuasisse ꝙͣ eoꝵ
opinionẽ qui ista dixerũt. Itaq nõ ut
aliqñ anteponeremus utilia honestis. sed
ut ea sine errore diuidicaremus si qñ incidissent.
induxit eam que uideretur ẽẽ. nõ q̃ eẽt repugͥn¬
tiam. hanc igitur partẽ relictã. explebimus nul¬
nerĩt. Cum gͥ aliqua spẽs utilitatis obiecta est.
cõmoueri necesse ẽ. Sed si cũ aĩu attenderis. tur¬
pitudinẽ uideas adiũctã eirei que spẽ utilitatis
attulerit. tũ nõ utilitas ⁊elĩquẽda ẽ. s intelligẽdũ¬
E ubi turpitudo sit. ibi utilitatẽ eẽ nõ posse. Qd̃
nestatẽ nati sumus. eaq aut sola expectenda

Expanded text:
dus est, quod non utilia cum honestis pugnare dus est, quod non utilia cum honestis pugnare aliquando posse dixerit neque enim ei fas erat, sed ea, quae viderentur utilia. Nihil vero utile, quod non idem honestum, nihil honestum, quod non idem utile sit, saepe testatur negatque ullam pestem maiorem in vitam hominum invasisse quam eorum opinionem, qui ista distraxerint. Itaque, non ut aliquando anteponeremus utilia honestis, sed ut ea sine errore diiudicaremus, si quando incidissent, induxit earn, quae videretur esse, non quae esset, repugnantiam. Hanc igitur partem relictam explebimus nulnerunt. Cum igitur aliqua species utilitatis obiecta est, commoveri necesse est; sed si, cum animum attenderis, turpitudinem videas adiunctam ei rei, quae speciem utilitatis attulerit, tum non utilitas relinquenda est, sed intellegendum, ubi turpitude sit, ibi utilitatem esse non posse. Quonestatem nati sumus eaque aut sola expetenda
Abbreviated transcription (Latin):
nocẽt reliquis partib corporis. sic ista in
quizitur. Eiusmodi iginir res panetiũ arbitrõ¬
ꝑsequitũ fuisse nisi aliquis casus aut occupa¬
no eius ꝯsilium ꝑemisset. Ad quas ipãs ꝯsul¬
rationes ex supiorib libris satis multa pre¬
cepta st̃. quib ꝑspici possit. Quid sit ꝓpiur
pitdinẽ fugiẽdũ. Quid sit qd̾ id circo
fugiẽdũ nõ sit.ꝙ oĩo turpe nõ sit. Sed qm̃
oꝑi inchoato prope t̃ absoluto rãꝙͣ fastigiũ
ĩ ponimꝰ. ut geometre solẽt nõ oĩã docere. s
postulare ut quedã sibi ꝯcedant᷑. quo facilius
que uolũt expediãt et explicẽt. sic ego ate
postulo mi cicero ut michi ꝯcedas si potes.
michi p̾ter id qd honestũ sit ꝑp se expetẽdũ.¬
Sin hoc nõ licet ꝑ cratipũ aut illud certe
dabis ꝙ honestum sit id eẽ maxime ꝑp se
expetẽdũ. mitͥ utrũ uis satis ẽ. et tũ hoc
tũ illud probabiliꝰ uidetur. nec p̃ter ea qꝙͣ
probabile. Ac pͥmũ ĩ hoc panenus defẽden¬

Expanded text:
nocent reliquis partibus, corporis: sic ista in quiritur. Eius modi igitur credo res Panaetium persecuturum fuisse, nisi aliqui casus aut occupatio eius consilium peremisset. Ad quas ipsas consultationes superioribus libris satis multa praecepta sunt, ex quibus perspici possit, quid sit propter turpitudinen fugiendum, quid sit, quod idcirco fugiendum non sit, quod omnino turpe non sit. Sed quoniam operi inchoato, prope tamen absoluto tamquam fastigium imponimus, ut geometrae solent non omnia docere, sed postulare, ut quaedam sibi concedantur, quo facilius, quae volunt, explicent, sic ego a te postulo, mi Cicero, ut mihi concedas, si potes, nihil praeter id, quod honestum sit, proptecerte dabis, quod honestum sit, id esse maxime propter se expetendum. Mihi utrumvis satis est et tum hoc, tum illud probabilius videtur nec praeterea quicquam probabile. Ac primum in hoc Panaetius defenden
Abbreviated transcription (Latin):
captiui retẽpti st̃. ip̃e cartaginẽ rediit.
neq eũ caritas patrie retinuit. nec suoꝵ.
Neq uõ tũ ĩgnorabat se ad crudelissimũ
necabatur. erat in meliori cã. ꝙͣ si domi
senex. captiuus piurius teneretur. ⁊ remã¬
sisset ꝯsularis. At stulte ꝗ nõ m̾o nõ cẽsuit
captiuos remittẽdos. ueꝵ ⁊̃ dissuasẜit.
qd̾ ĩutile rei.p. sit. id cuiꝙ̃ ciui utile esse.
expectimus utilitatẽ. Ad eãq rapimur. nͨ
facere fallũt ullo mõ possimus. Nã ꝗs est
qui utilia fugiat. aut ꝗqs post ẽ ꝗ ea non
studiose ꝑsequatur.Sed ꝗa nõ nũꝙ̃ possi¬
mus isi ĩ laude. decore. honestate utilia
reꝑire. ꝑpea illa pͥma ⁊ sũma habemꝰ. utili¬
tatis nom̃ nõ tam splendidũ ꝙͣ necessa¬
rium putamus.

Expanded text:
captivi retenti sunt, ipse Carthaginem rediit, captivi retenti sunt, ipse Carthaginem rediit, neque eum caritas patriae retinuit nec suorum. Neque vero tur ignorabat se ad crudelissimum necabatur, erat in meliore causa, quam si domi senex captivus, periurus consularis remansisset. At stulte, qui non modo non censuerit captivos requod inutile rei publicae sit, id cuiquam civi utile esse? expetimus utilitatem ad eamque rapimur nec facere aliter ullo modo possumus. Nam quis est, qui utilia fugiat? aut quis potius, qui ea non studiosissime persequatur? Sed quia nusquam possumus nisi in laude, decore, honestate utilia reperire, propterea illa prima et summa habemus, utilitatis nomen non tam splendidum quam necessarium ducimus.
Abbreviated transcription (Latin):
sent penis captiui nobiles quidã. rediret ipe
carraginẽ. Is cũ romã uenisset. utilitatis spem
uidebat. sed eam ut res declarat falsã iudica¬
uit. Que erat talis manere ĩ patria. eẽ domi
sue cũ uxore cũ liberis. Q calamitatẽ accepi¬
sset ĩ bello coẽm fortune bellice iudicare. Te¬
nere ꝯsularis dignitatis gradũ. Quis hoc ne¬
get eẽ utilia. Que cẽses. magnitudo aĩ et
fortitudo negat. Nam locupletiores q̃ris auc
scere. oĩa humana despicere. nichil qd̃ hoĩ¬
accidere possit intollerãdũ putare. Itaq ꝗd fec̃
ĩ senatũ uenit.mãdata exposuit. sentẽtiã ne
diceret recusauit. Qͣ eĩ iure iurãdo teneret᷑¬
hostiũ nõ eẽ sanatõem. Atq illud et̃ ostultũ
hoĩe dixerit. ꝯspiã. ⁊ pugnãtẽ utilitati sue.
reddi captiuos negauit eẽ utile. illos aũt
adolesçentes eẽ ⁊ bonos duces. Sed iã ꝯfec¬
tũ senectute. Cuiꝰ cũ ualuisset auctoritas.

Expanded text:
sent Poenis captivi nobiles quidam, rediret ipse sent Poenis captivi nobiles quidam, rediret ipse Carthaginem. Is cum Romam venisset, utilitatis speciem videbat, sed eam, ut res declarat, falsam iudicavit; quae erat talis: manere in patria, esse domui suae cum uxore, cum liberis, quam calamitatem accepisset in bello, communem fortunae bellicae iudicantem tenere consularis dignitatis gradum. Quis haec negat esse utilia? quem censes? Magnitudo animi et fortitudo negat. Num locupletiores quaeris auscere, omnia humana despicere, nihil, quod hominaccidere possit, intolerandum putare. Itaque quid fecit? In senatum venit, mandata exposuit, sententiam ne diceret recusavit, quam diu iure iurando hostesse se senatorem. Atque illud etiam O stultum hominem, dixerit quispiam, et repugnantem utilitati suae!, reddi captivos negavit esse utile; illos enim adulescentes esse et bonos duces, se iam confectum senectute. Cuius cum valuisset auctoritas,
Abbreviated transcription (Latin):
optimũ tał de ulixe nulla suspicio ẽ. sed ĩsimu¬
lant eũ tragidie simulatione ĩ sanie militiam
st̾t̾ fugere uoluisse. Non honestũ ꝯsiliũ. at utile
ut aliquis fortasse dixerit. regnare. ⁊ itace uiue̾
occiosse. cũ parẽtib cũ uxore. cũ filio. Ullũ tu de¬
ulixẽ si insimulatione ꝑsenerasset. qui cũ maxi¬
mas res geẜit ĩ bello. tñ hoc audiat ab aiaçe.
Quod ĩ palamedis ꝑspicax prudẽtia istiꝰ ꝑcepiss
maliciosam audatiam. fide sactata ius pp fallẽt.
Illi uo̾ nõ mõ cũ hostib ueꝵ etiã cũ fluctibus¬
greciã. ad bellũ barbaris ĩferẽdũ. S omutamꝰ
fabulas ⁊ externa ad rẽ nr̃ãm stãq ueniamꝰ¬
Arcus attilius regulus ꝯsul iteꝵ ĩ affrica¬
cũ ex ĩ sidiis captus eẽt. duce xãtippo la¬
cedem̃onio. ĩꝑatore at̾ prẽ anibalis anulcare
iuiratus missus ẽ ad senatũ. ut nisi reddin es¬

Expanded text:
m, talis de Ulixe nulla suspicio est, sed insimum, talis de Ulixe nulla suspicio est, sed insimulant eum tragoediae simulatione insaniae militiam subterfugere voluisse. Non honestum consilium, at utile, ut aliquis fortasse dixerit, regnare et Ithacae vivere otiose cum parentibus, cum uxore, cum filio. Ullum tu deUlixem,si in illa simulatione perseveravisset? qui cummaximas res gesserit in bello, tamen haec audiat ab Aiace: CQuodní Palamedi pérspicax prudéntia Istíus percepset málitiosam audáciam, Fidé sacratae iús perpetuo fálleret. Illi vero non modo cum hostibGraeciam ad bellum barbaris inferendum. Sed omittamus et fabulas et externa; ad rem factam nostramque veniamus. M. Atilius Regulus cum consul iterum in Africa ex insidiis captus esset duce Xanthippo Lacedaemonio, imperatore autem patre Hannibalis Hamilcare, iuratus missus est ad senatum, ut, nisi redditi es
Abbreviated transcription (Latin):
suerit. repetat insanus. reddere si pecratũ
offitium non reddere. Q uod si is qui
apud te pecuniã deposuerit lellũ ĩferat patree.
uident᷑ eẽ tpr̃ib fiũt nõ honesta facere ꝓmissa.
stare ꝯuertis. redlere depoĩta ꝯmutata utilita¬
te fiunt nõ honesta. ac de his ꝗdẽ q̃ uident᷑ esse
utilitates ꝯtra iustitiã simulatõe prudẽtie satis
arbitror dictum.
Ed qm̃ a quatuor fontib honestatis pͥmo
libro officia duximus. ĩ eisdem u̾sabimus.
cũ docebimꝰ ea q̃ uidentur utilia ẽẽ neq sĩt. ꝙͣ sĩt
ueritatis inimica. Ac de prudentia ꝗdẽ ꝙͣ uult
imitari malitia itẽq de iustitia ꝗ sẽꝑ ẽ utilis
dispuratũ ẽ. Reliq̃ st̃ due ꝑtes honestatis quaꝵ
altera ĩ aĩ excellentis magnitudine ⁊ p̾stantia
cernitur. altera ĩcõformatione ⁊ moderatione
ꝯtinẽne.⁊ tẽpantie. Utile uidebat᷑ ulixi. ut ꝗdã
poete traici ꝓcliderũt. nã apud homeꝵ auctorẽ

Expanded text:
suerit, repetat insaniens, reddere peccatum sit, officium non reddere. Quid? si is, qui apud te pecuniam deposuerit, bellum inferat patriae, videntur esse, temporibus fiunt non honesta; facere promissa, stare conventis, reddere deposita commutata utilitate fiunt non honesta. Ac de iis quidem, quae videntur esse utilitates contra iustitiam simulatione prudentiae, satis arbitror dictum. Sed quoniam a quattuor fontibus honestatis primo libro officia duximus, in eisdem versemur, cum docebimus ea, quae videantur esse utilia tneque sint, quam sint virtutis inimica. Ac de prudentia quidem, quam vult imitari malitia, itemque de iustitia, quae semper est utilis, disputatum est. Reliquae sunt duae partes honestatis, quarum altera in animi excellentis magnitudine et praestantia cernitur, altera in conforrnatione et moderatione continentiae et temperantiae. Utile videbatur Ulixi, ut quidem poëtae tragici
Abbreviated transcription (Latin):
ogenes ait ut antipr̃ negat. cui potius as¬
sentior. Qui uenenũ fugiẽs uendat sciẽs.
debear ne dicere. Non nccͣe putat diogenes.
Antipat̾ uiri boni existimat. He st̃ qiͣ ꝯtro¬
uersie ⁊ iura stoycoꝵ. In mãcipio uẽdẽdo
dicẽtia ne uitia. Non ea q̃ nisi dixeris redi¬
beatur mãcipiũ iure ciuili. Sed ħ mẽdacẽ
eẽ. aleotorẽ. furẽ.ebriosũ alteri dicẽda iudẽ¬
tur alteri nõ uidentur. Si ꝗs aurũ uẽdens
auricalcũ se putat uendere. iudicet ne id uir
bonus aurũ illud eẽ. an emat denario. ꝙ
frã st̃. Si quis medicam̃tũ cupiã dederit
ad aꝙͣ int̾ curẽ.pepigeritq si eo medica¬
m̃to sanus fcũs sit. ne illo medicam̃to po¬

Expanded text:
ogenes ait, Antipater negat, cui potius asogenes ait, Antipater negat, cui potius assentior. Qui vinum fugiens vendat sciens, debeatne dicere. Non necesse putat Diogenes, Antipater viri boni existimat. Haec sunt quasi controversa iura Stoicorum. In mancipio vendendo dicendane vitia, non ea, quae nisi dixeris, redhibeatur mancipium iure civili, sed haec, mendacem esse, aleatorem, furacem, ebriosum? Alteri dicenda videntur, alteri non videntur. Si quis aurum vendens orichalcum se putet vendere, indicetne ei vir bonus aurum illud esse an emat denario, quod FACTA SINT. Si quis medicamentum cuipiam dederit ad aquam intercutem pepigeritque, si eo medicamento sanus factus esset, ne illo medicamento
Abbreviated transcription (Latin):
erit. Negat qr sit iniurũt. Qũid dt̾is ñarus.
Etpiet ne suũ. Mini meł nõ plus ꝙͣ si n aaibãtẽ¬
ĩ alto deicere naui uelit. qr suasit. Quo ad eĩm
naufragi.hiq sapiẽtes. Sibi neut̾ rapiat. an
si pater phina expilet. cuniculosq agat ad
errariũ indicet ne magistratib id filiꝰ. ne¬
fas id ꝗdẽ ẽ. Quin ẽt defendat prẽm si argu¬
atur. non igitur patria p̃stat oĩb offiis. I̾mo
uo. Sed ip̃i prĩe ꝯduc̃ pios habere ciues ĩparẽ¬
tes. Ꝙ si tyrãnidem occupare. si prĩã ꝓdere co¬
nabitur pr̃. scilebit ne filius. Immo uͦ obscri¬
bit pr̃em ne id faciat. Si nichil ꝓficiat accu¬
sabit. minabit᷑ et̃ ad extremũ. Si ad puitie
prĩe res spectabit. prĩe salut̃ anponet saluti
prĩs. Queritur et si sapiẽs adulterinos nũ¬
mos acceꝑit ĩprodẽs ꝓ bonis. Cũ id rescierit
soliturus ne sit eos sicut debeat ꝓ bonis. Di¬

Expanded text:
erit? Negat, quia sit iniurium. Quid? dominus navis erit? Negat, quia sit iniurium. Quid? dominus navis eripietne suum? Minime, non plus quam navigantein alto eicere de navi velit, quia sua sit. Quoad enim naufragi, eique sapientes, sibine uterque rapiat, an si pater fana expilet, cuniculos agat ad aerarium, indicetne id magistratibus filius? Nefas id quidem est, quin etiam defendat patrem, si arguatur. Non igitur patria praestat omnibus officiis? Immo vero, sed ipsi patriae conducit pios habere cives in parentes. Quid? si tyrannidem occupare, si patriam prodere conabitur pater, silebitne filius? Immo vero obsecrabit patrem, ne id faciat. Si nihil proficiet, accusabit, minabitur etiam, ad extremum, si ad perniciem patriae res spectabit, patriae salutem anteponet saluti patris. Quaerit etiam, si sapiens adulterinos nummos acceperit imprudens pro bonis, cum id rescierit, soluturusne sit eos, si cui debeat, pro bonis. Di
Abbreviated transcription (Latin):
nneq bis pecunia ꝙͣ ꝓliberalitate declarant
redeleremus. Ei et senatus ẽ assensus. Turpe
ẽ ĩpio. Pirataꝵ eĩz melior fides ꝙͣ senitus. at aue¬
ra uengalia. unle gͥ. Quo usq audebũt unle dice̾.¬
fultũ eẽ ⁊ beniuolẽta socioꝵ utile eẽ odiũ ⁊ nõ
cũ ĩ hos bñfici eẽ debemꝰ. cũ illis sic agere ut cũ
uĩctio ad salutẽ rei puͤ. ꝑtinebat. Male et̃ curio
cũ cãm trãspanoꝵ equã ẽẽ dicebat sẽp autẽ
adclebat. iuncat utilitas. Pocius diceret nõ eẽ
q̃onũ. Sit ne boni uiri ĩ maxĩa caritate an¬
none familiã nõ alere in utraq ꝑte dispurat.
s tñ ad extremũ utilitate ut purat offi̃ diri¬
mni magisꝙͣ humanitate. Querit si ĩ mari iac¬
tura faciẽda sit.equi ne p̃ciossi poꝰ iacturã fa¬
ciat an ẜui uił. hic alio res familiaris. alio duc̃
hunanitas.Si tabulã de naufragio stultus
aripuerit extorquebit ne eam sapiẽs si poni¬

Expanded text:
neque iis pecuniam, quam pro libertate dederant, neque iis pecuniam, quam pro libertate dederant, redderemus. Ei senatus est assensus. Turpe imperio! piratarum enim melior fides quam senatus. At aucta vectigalia, utile igitur. Quousque audebunt dicefultum esse et benivolentia sociorum, utile esse odium et cum in hos benefici esse deberemus, cum illis sic agere, ut cumiunctio ad salutem rei publicae pertinebat. Male etiam Curio, cum causam Transpadanorum aequam esse dicebat, semper autem addebat: Vincat utilitas! Potius doceret non esse quaestionum: sitne boni viri in maxima caritate annonae familiam non alere. In utramque partem disputat, sed tamen ad extremum utilitate, ut putat, officium dirigit magis quam humanitate. Quaerit, si in mari iactura facienda sit, equine pretiosi potius iacturam faciat an servoli vilis. Hic alio res familiaris, alio ducit humanitas. Si tabulam de naufragio stultus arripuerit, extorquebitne eam sapiens, si potu
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo uenit ĩ castra fabritii.ei q ẽ policitus
si p̃miũ sibi ꝓposuisset. ut clam ueniss. sic
clam ĩpm castrũ redituꝵ. et cũ ueneno ue¬
catuꝵ. hũc fabricius reducẽ ⁊educẽdũ cura¬
uit ad purũ. Idq eiꝰ fcm̃ laudatũ a senatu ẽ.
At qui si spẽm utilitatis opimonẽq q̃rimus
magnũ illud bellũ ꝑfuga unus. et grauem
aduersarium ĩpii substulisset. Sed magnum
dedecus ⁊ flagitium quo cũ laudis certam̃
fuisset. cũ nõ uixtute. sed scelere suꝑatũ. uis
sum unlius uel fabrino ꝗ talis in hac urbe¬
Armis cũ hoste certare an uenenis. sui głie
cã ĩpiũ expetẽdũ ẽ. sceł absit. in quo nõ pͥ
ẽẽ głia. Si ip̃e opes expetimur quo quo modo
nõ potuerũt ẽẽ utiles cũ ĩfamia. Nõ igitur
utilis illa .l. philispi. E. filii snĩa. quas ciui¬
sates .l. silla pecunia accepta ex senatus cõ¬
sulto liberasset. ut he uirsus uetigales eẽnt.

Expanded text:
ab eo venit in castra Fabrici eique est pollicitus, ab eo venit in castra Fabrici eique est pollicitus, si praemium sibi proposuisset, se, ut clam venisset, sic clam in Pyrrhi castra rediturum et eum veneno necaturum. Hunc Fabricius reducendum curavit ad Pyrrhum, idque eius facturr laudatum a senatu est. Atqui, si speciem utilitatis opinionemque quaerimus, magnum illud bellum perfuga unus et gravem adversarium imperii sustulisset, sed magnum dedecus et flagitium, quicum laudis certamen fuisset, eum non virtute, sed scelere superatum. Utrum igitur utilius vel Fabricio, qui talis in hac urbearmis cum hoste certare an venenis? Si gloriae causa imperium expetendum est, scelus absit, in quo non potest esse gloria; sin ipsae opes expetuntur quoquo modo, non poterunt utiles esse cum infamia. Non igitur utilis illa L. Philippi Q. f. sententia, quas civitates L. Sulla pecunia accepta ex senatus consulto liberavisset, ut eae rursus vectigales essent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtra ĩutiliꝰ ei ꝗ ĩiuste ꝯsecutus sit ĩuenio cũ
ad ueritatẽ cepi reuocare rõez. Possũt
eiz cuiꝙͣ ẽẽ utiles angores solicitudines
diurni ⁊ nocturni metus. uita insidiaꝵ
periculoꝵ q plenissima. Multi iniꝗ atq in¬
fideles regno. pauci boni st̃. inꝗt accius. At
cuiꝰ regno. Qd̾ atantalo ⁊ pelope ꝓditum
uire optinebatur. Nã ꝙ̃to pluris ei regi pu¬
sisset. ciuitatẽq nõ mõ liberã sed et̃ gen¬
ꝯscienne labes ĩ aĩo censes habuisse. que
uulnera. Cuiꝰ aũt uita ip̃i põt eẽ utilis.
cũ eiꝰ uite ea ꝯditio sit. ut ꝗ illã eripueit
ĩ maxima ⁊ grã futurus sit ⁊ gła. Quod¬
si hec utilia nõ st̾ que maxime uidentur
qr plenast dedecoris at turpitudinis satis
ꝓsuasum ẽẽ debet. nichil eẽ utile ꝙ non
honestũ sit. ꝙͣ ꝙͣ id quidẽ cũ sepe alias tum
pyrn bello.a .C. fabritio ꝯsule iteꝵ et ase¬
natu nr̃o iudicatũ est. Cũ eĩ ⁊ex purus ꝓpͥo

Expanded text:
ui id iniuste consecutus sit, invenio, cum ad veritatem coepi revocare rationem. Possunt enim, cuiquam esse utiles angores, sollicitudines, diurni et nocturni metus, vita insidiatum periculorumque plenissima? multi iniqui atque infideles regno, pavei boni sunt, inquit Attius: at cui regno? quod a Tantalo et Pelope proditum iure obtinebatur. Nam quanto plures ei Regi pusisset, civitatemque non modo libetam, sed etiam genconscientiae labes in animo censes habuisse? quae vulnera? cuius autem vita ipsi potest utilis esse, um eius vitae ea condicio sit, ut, qui illam eripuerit, in maxima et gratia futurus sit et gloria? Quodsi haec utilia non sunt, quae maxime videntur, quia plena sunt dedecoris ac turpitudinis, satis persuasum esse debet nihil esse utile, quod non honestum sit. Quamquam id quidem cum saepe alias, tum Pyrrhi bello a C. Fabricio consule iterum et a senatu nostro iudicatum est. Cum enim rex Pyrrhus populo
Abbreviated transcription (Latin):
lare qd̾ facturi sint nõ q̃eimus possir ne ce¬
lare. ser tanꝙͣ torm̃ta q̃dam adhibemꝰ ut si res¬
po̾derĩt se ĩpunitate proposita factiuros ꝙ ex¬
pediat facmorosos se eẽ fateantur.ẜi neges.
oĩa turpia ꝑ se ipã fugiẽda eẽ ꝯcedãt. Sed iã

Expanded text:
d facturi sint, non quaerimus, possintne celare, sed tamquam tormenta quaedam adhibemus, ut, si responderint se impunitate proposita facturos, quod expediat, facinorosos se esse fateantur, si negent, omnia turpia per se ipsa fugienda
Abbreviated transcription (Latin):
sit. cũ sit his ĩhumanis ꝗ nõ ꝯcedat. nec
ei ꝗcꝙͣ fiat iniurie. uite ⁊ saluti ꝯsulẽdũ.
Quidẽ si sapiẽs rogatus sit ab eo ꝗ cũ here¬
dem faciat. cũ ei testam̃to sex tertiũ reli
quatur. ut añ ꝙͣ hr̃ditatẽ adeat. luce palã
ꝙ ꝓmiẜit ille nec ne. Promississe nollẽ.
et id arbitror fuisse grauitatis qm̃ ꝓmissit.
Si saltare in foro tpre ducet. honestius mẽ¬
eam pecuniã ĩ rei.ꝓ. magnũ aliquod tp̃s cõ¬
ꝯtulerit ut uel saltare cũ prĩe ꝯsulturus
dixit ꝗcꝗd optass. Optauit ut cuꝵ patris
tolleretur.Sublatus ẽ. Atq ĩsanus qͣ ꝑte¬
ꝯstint. ictu fulminis deflagrauit. Quanto
melius fuerat ĩ hoc ꝓmissũ prĩs nõ eẽ ẜuã¬
dũ. Quidẽ qd̾̃ theseus exegit ꝓmissum a
neptimo. Cui cũ quatuor optationes neꝑ¬
tunus dedisset. optauit interitũ ypoliti
filii sui cũ is pr̃i suspectus eẽt de nouerca.
Quo optato ĩpetrato.theseus in maximis

Expanded text:
sit. Cum sit is inhumanus, qui non concedat, nec ei quicquam fiat iniuriae, vitae et saluti consulendum. Quid? si qui sapiens rogatus sit ab eo, qui eum heredem faciat, cum ei testamento sestertium milies relinquatur, ut, ante quam hereditatem adeat, luce palam quod promiserit, necne? Promisisse nollem et id arbitror fuisse gravitatis; quoniam promisit, si saltare in foro turpe ducet, honestius meneam pecuniam in rei publicae magnum aliquod tempus contulerit, ut vel saltare, cum patriae consulturus dixit, quicquid optasset; optavit, ut in currum patris tolleretur; sublatus est. Atque is, ante quam constitit, ictu fulminis deflagravit. Quanto melius fuerat in hoc promissum patris non esse servatum! Quid, quod Theseus exegit promissum a Neptuno? cui cum tres optationes Neptunus dedisset, optavit interitum Hippolyti filii, cum is patri suspectus esset de noverca; quo optato impetrato Theseus in maximis
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ si honestã quis ẽẽ dicit. amẽs ẽ. Probat
eĩ legũ ⁊ libertatis interitũ. eaꝵ q opp̃ssionẽ
tetrã ⁊ derestabilẽ głam putat. Qui aut̃ fatet
honestũ nõ eẽ ĩ ea ciuitate q̃ libera fuit queq
esse debeat regnare. sed ei qui facere possit eẽ
utille. qua hac obiurgatione aut quo potius
ꝯuitio a tanto errore coner auellere. Pot eĩz
odii ĩmortales cuiꝙͣ ẽẽ utile fcedissimũ et
teterrimũ paricidium patrie. Quis is ꝗ se
eo obstruxerit ab opp̃ssis ciuib parẽs noĩet᷑.
Honestate igitur dirigẽda utilitas ẽ. et ꝗdẽ
sic. ut ħ duo u̾bo int̾ se discrepare unũ sona¬

Expanded text:
icit, amens est: probat enim legum et libertatis interitum, earumque oppressionem tetram et detestabilem, gloriosam putat. Qui autemfateatur, honestum nonesse, in ea civitate, quaelibera fuit, quaeque esse debeat, regnare, sed ei, qui id facere possit, esse utile, qua nunc obiurgatione, aut quo potius convitio a tanto errore coneravertere? Potest enim, Dii Immortales, cuiquam esse utile foedissimum, et teterrimum parricidium patriae; quamviseo, qui se obstrinxerit, ab oppressis civibus parens nominetur. Honestate igitur dirigenda utilitas est: et quidem sic, ut haec duo verba inter se discrepare, sedta
Abbreviated transcription (Latin):
inuidia. Id ꝙͣ iniustũ ĩ patriã ⁊ ꝙͣ tpr̃e eẽt
nõ uidebat. Ip̃e aut̃ socer ĩ ore sẽper grecos
uersus de phoenissis habebat quos dicã ut po¬
tero incõdite fortasse. sed tñ ut res possit ĩtel¬
ligi. Nã si molãdũ ẽ ius regnãdi grã uiolãdũ
ẽ aliis reb pietatẽ colas. Capitalis etheocles
uel pocius euripides. ꝗ id unũ ꝙ oĩu scelera¬
tissimũ fuerit excepit. Quid igit᷑ monuta
colligim hr̃ditates mercaturas uẽditiones
fraudulẽtas. Ecce tibi ꝗ zex ppłi .r. dñsq oĩum

Expanded text:
idia; id quam iniustum in patriam et quam turpe esset, non videbat. Ipse autem socer in ore semper Graecos versus de Phoenissis habebat, quos dicam, ut potero, incondite fortasse, sed tamen, ut res possit intellegi: Nam sí violandum est Iús, regnandi grátia Violándum est; aliis rébus pietatém colas. Capitalis Eteocles vel potius Euripides, qui id unum, quod omnum sceleratissimum fuerit, exceperit! Quid igitur minuta colligimus, hereditates, mercaturas, venditiones fraudulentas? ecce tibi, qui rex populi Romani dom
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiri boni ⁊ splẽdiorẽ ⁊ nom̃ amittas. Quid
ẽ ꝙ affer̾e tm̃ utilitas ista q̃ dicit᷑ possit ꝙͣtũ au¬
fere si boni uiri nom̃ eripuerit. fidẽ iustitiãq de
tiaxerit. Quid eĩ interest utrũ ex hoĩe se ꝯu̾tat
quis ĩ beluã an hoĩs figura ĩmanitatẽ gerat
belue. Quid qui oĩa recta ⁊ honesta negligũt

Expanded text:
ut viri boni et splendorem et nomen amittas? Quid ut viri boni et splendorem et nomen amittas? Quid est, quod afferre tantum utilitas ista, quae dicitur, possit, quantum auferre, si boni viri nomen eripuerit, fidem itraxerit. Quid enim interest utrum ex homine convertat se quis in belluam, an hominis figura immanitatem gerat belluae? Qui si omnia recta et honesta negligunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ei magno honori fuit oĩb uicis statue ad eas tus
cerei. Quid multa. Nemo unꝙͣ multitudini fuit
carior. hec st̃ q̃ ꝯturbent in deliberatione non
nũꝙͣ cũ id in quo uiolatur equitas. nõ ita magͣ.
Illud aut̃ ꝙ ex eo pariter ꝑ magnũ uidetur ut
mario p̃ripe collegis ⁊ tribunis plebi ppłarem
grãm non ita turpe ꝯsule ob eani ⁊ẽ fieri. ꝙ sibi
tũ ꝓposuerat ualde utile uidebatur. Sed oĩi uua
regula ẽ quã tibi cupio eẽ nonssimã. Aut illud.
ꝙ utile uidetur turpe ne sit aut si turpe ẽ ne
ideatur ẽẽ utile. Quid igit᷑. Possimus ne aut
illũ mariũ uirũ bonũ iudicare aut hũc. aiq huc¬
explicato atq excute intelligẽtiã tuã ur uideas
que sit in ea spes forma ⁊ nocio uiri loni. Cadit
gͦ in uirũ bonũ mentiri emolum̃ti sui cã crimi¬
uari p̃ripe fallere. Nichil ꝓfecto minus. Est gͦ
ulla ⁊es tanti aut comodũ ullũ rã expectendũ

Expanded text:
ei magno honori fuit; omnibus vicis statuae, ad eas tus, ei magno honori fuit; omnibus vicis statuae, ad eas tus, cerei; quid multa? nemo umquam multitudini fuit carior. Haec sunt, quae conturbent in deliberatione non numquam, cum id, in quo violatur aequitas, non ita magnum, illud autem, quod ex eo paritur, permagnum videtur, ut Mario praeripere collegis et tribunis plebi popularem gratiam non ita turpe, consulem ob eam rem fieri, quod sibi tum proposuerat, valde utile videbatur. Sed omnium una regula est, quam tibi cupio esse notissimam, aut illud, quod utile videtur, turpe ne sit aut, si turpe est, ne videatur esse utile. Quod igitur? possumusne aut ilium Marium virum bonum iudicare aut hunc? Explica atque excute intellegentiam tuam, ut videas, quae sit in ea species forma et notio viri boni. Cadit ergo in virum bonum mentiri emolumenti sui causa, criminari, praeripere, fallere? Nihil profecto minus. Est ergo ulla res tanti aut commodum ullum tam expetendum,
Abbreviated transcription (Latin):
esset ⁊ iam septimũ ãnũ post p̃turã iacẽt᷑.
neq petiturus unꝙͣ ꝯsulatũ uidereturq. e
metellũ cuiꝰ legatus erat sũmũ uirũ et
si se ꝯsulẽ fecissẽt breui tpre ã uiuũ tuit
mortuũ iugurthã si ĩ potestatẽ p.R. redac¬
tuꝵ.Itaq fẽsẽ quidẽ ꝯsul. s a fide iustitia¬
q discessit. qui optimũ et grauissimũ ciuẽ
cuiꝰ legatus ⁊ aqͥ missus eẽt in inuidiã fal¬
so crimine abduxerit. Ne nr̃ ꝗdẽ erati dianꝰ
officio uiri boni fuc̃tus ẽ. tũ cũ p̃tor eẽt collegiũ¬
q p̃toriũ tribuni plebi adhibuissẽt urres nũ¬
maria de coĩ sẽtẽna ꝯstitueretur. Iactabat᷑ eñ
tpr̃ib illis nũmus sic ut nemo posset scire ꝗd
haberet. Cõscripserũt coĩter edictũ cũ poena atq
iuditio ꝯstituerũtqr ut om̃es simul ĩ rostra post
meridiẽ ascẽderẽt. Et oeteri quidẽ aliꝰ alio. mariꝰ
ꝙ coit̾ ꝯpositũ fuerat solus edixit. Et ea res si q̃ris

Expanded text:
septimum annum post praeturam iaceret, neque petiturus umquam consulatum videretur, Q. Metellum, cuius legatus erat, summum virum et si se consulem fecissent, brevi tempore aut vivum aut mortuum Iugurtham se in potestatem populi Romatus est ille quidem consul, sed a fide iustitiaque discessit, qui optimum et gravissimum civem, cuius legatus et a quo missus esset, in invidiam falso crimine adduxerit. Ne noster quidem Gratidianus officio viri boni functus est tum, cum praetor esset collegiumque praetorium tribuni plebi adhibuissent, ut res nummaria de communi sententia constitueretur; iactabatur enim temporibus illis nummus sic, ut nemo posset scire, quid haberet. Conscripserunt communiter edictum cum poena atque iudicio constitueruntque, ut omnes simul in rostra post meridiem escenderent. Et ceteri quidem alius alio, Marius r compositum fuerat, solus edixit. Et ea res, si quaeris,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ expediat. Inmo intelligat. nichil nec ex¬
pedire nec utile. eẽ q sit in iustũ. Hoc ꝗ ñ
didicerit bonus uir eẽ nõ poterit. Simbriã
ꝯsularẽ audiebã de prẽ nr̃o puer iudicem
cũ is sponsionẽ fecisset. an uir bonus esset.
Itaq ei dixisse symbriã se illã ⁊ẽ nũꝙͦ iu¬
dicatuꝵ ne aut spolilrer fama ꝓ̃b̾atum
hoĩe. si ꝯtra indicauisset aut statusse uide¬
retur uirũ bonũ ẽẽ laliquẽ tãtares in¬
numerabilib offiniis ⁊ landib ꝯtineren᷑
huic igit᷑ iuro bono quẽ fibua ⁊̃ nõ mͦ

Expanded text:
quod expediat? Immo intellegat nihil nec exquod expediat? Immo intellegat nihil nec expedire nec utile esse, quod sit iniustum; hoc qui non didicerit, bonus vir esse non poterit. C. Fimbriam consularem audiebam de patre nostro puer iudicem cum is sponsionem fecisset. NI VIR BONUS ESSET. Itaque ei dixisse Fimbriam se illam rem numquam iudicaturum, ne aut spoliaret fama probatum hominem, si contra iudicavisset, aut statuisse videretur virum bonum esse aliquem, cum ea res innumerabilibus officiis et laudibus contineretur. Huic igitur viro bono, quem Fimbria etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
lere. qui fons ẽ fraudiũ maleficioꝵ. sceleru
oñiz. Itaq si uir bonus habeat hãc uiz ut si
digitis ꝯcrepuerit. possit ĩ locupletiũ testam̃to
nom̃ eiꝰrreꝑe. hac ui nõ utat᷑. ne si exploratũ
ꝗdem heãt. id oĩo neĩem unꝙ̃ suspicatuꝵ. at
dares hac̃ ui.M. crasso ut digitoꝵ ꝓcussione
hr̃s posset scriptus eẽ q re uera nõ eẽt hr̃s. ĩ foro
crede mͥ saltaret. hõ aut̃ iustus isq quẽ sẽtimꝰ
uirũ bonũ. nichil cuiꝙͣ ꝗdẽ inse trãsferat. detͣa¬
het. Hoc ꝗ admiratur is se quid sit uir bonus
nescire fatetur. At uͦ si ꝗ uoluerit aĩ sui ꝯpli¬
catã nocionẽ euoluere. iam se ip̃e docet.eũ
uirũ bonũ ẽẽ ꝗ prosit quib possit. noceat
nemini nͥ lacessitus iniuria. Quid ergo hic
nõ noceat ꝗ quodã qͣsi ueneno ꝑficiat ut
ueros hr̃des moueat ĩ eoꝵ locũ ipe sucedat.
Non igitur faciat. dixerit ꝗs. ꝙ utile sit.

Expanded text:
lere, qui fons est fraudium, maleficiorum, scelerum lere, qui fons est fraudium, maleficiorum, scelerum omnium. Itaque, si vir bonus habeat hanc vim, ut, si digitis concrepuerit, possit in locupletium testamenta nomen eius inrepere, hac vi non utatur, ne si exploratum quidem habeat id omnino neminem umquam suspicaturum. At dares hanc vim M. Crasso, ut digitorum percussione heres posset scriptus esse, qui re vera non esset heres, in foro, mihi crede, saltaret. Homo autem iustus isque, quem sentimus virum bonum, nihil cuiquam, quod in se transferat, detrahet. Hoc qui admiratur, is se, quid sit vir bonus, nescire fateatur. At vero, si qui voluerit animi sui complicatam notionem evolvere, iam se ipse doceat cum virum bonum esse, qui prosit, quibus possit, noceat nemini nisi lacessitus iniuria. Quid ergo? hic non noceat, qui quodam quasi veneno perficiat, ut veros heredes moveat, in eorum locum ipse succedat? Non igitur faciat, dixerit quis, quod utile sit,
Abbreviated transcription (Latin):
M. satrium sororis filiũ nom̃ suũ ferre uolu¬
isset. eũq feciss hr̃dem. hc̃ ait dico patronũ
agri picem ⁊ sapini. oturpẽ notã tpõꝵ nom̃
illoꝵ. Non erat nocuũ pͥncipes cius rẽ habere.
ad satrium nichil p̃t̾ nom̃ ꝑuenire. Et eĩm
si is qui nõ defendit iniuriã neq ꝓpulsat a¬
sius cũ põt iniuste facit ut ĩprimo libro disẜui.
qualis habendus ẽ is qui mõ nõ repellit. s ⁊̃
adiuuat imuriã. Michi quidẽ et̃ uere heredita¬
tes nõ honeste uidentur. si st̃ malitiosis blãdi¬
tiis officioꝵ nõ ueritate s simulatrone q̃site.
Atq in talib zeb aliud utile interdũ aliud
honestũ uideri solet falso. Nã eadẽ utilitatis q̃
honestatis ẽ regula. Qui hoc nõ ꝑuiderit. ab
hoc nulla fraus aberit. nullũ facinus. Sic eñ
cogitãs. ẽ istuc ꝗdem honestũ uerũ. hoc expedit
res alnatura copulatas audebit erore diuel¬

Expanded text:
M. Satrium, sororis filium, nomen suum ferre voluM. Satrium, sororis filium, nomen suum ferre voluisset eumque fecisset heredem hunc dico patronum agri Piceni et Sabini; o turpem notam temporum nomen illorum!, non erat aequum principes civis rem habere, ad Satrium nihil praeter nomen pervenire. Etenim, si is, qui non defendit iniuriam neque propulsat, cum potest, iniuste facit, ut in primo libro disserui, qualis habendus est is, qui non modo non repellit, set etiam adiuvat iniuriam? Mihi quidem etiam verae hereditates non honestae videntur, si sunt malitiosis blanditiis, officiorum non veritate, sed simulatione quaesitae. Atqui in talibus rebus aliud utile interdum, aliud honestum videri solet. Falso; nam eadem utilitatis, quae honestatis, est regula. Qui hoc non perviderit, ab hoc nulla fraus aberit, nullum facinus. Sic enim cogitans: Est istuc quidem honestum, verum hoc expedit, res a natura copulatas audebit errore divel
Abbreviated transcription (Latin):
scire debuit de sanitate de fuga de furtis. p̃stat
edicto ediliũ. heredũ alia cã ẽ. Ex quo ĩtelligit᷑¬
gere ut ex alteriꝰ p̃detur inscitia. Nec ulla pui¬
cies uite maior inueniri põt. ꝙͣ ĩ malitia simłino
intelligẽtie. Ex quo ista ĩnua̾bilia nascũt᷑ ñ un¬
lia cũ honestis pugnare uideantur. Quotus eĩz
quisq repietur qui ĩpunitate ⁊ ignoratione
oĩu ꝓposita. abstinere possit ĩiuria. Periclite¬
mur si placet ⁊ ĩ his quidẽ exẽplis ĩ quib pec¬
cari uulgus hoĩum fortasse ut putet. Neq eĩ
de sicarus ueneficis testam̃tariis furib pecula¬
torib hoc loco disẜendũ ẽ ꝗ nõ uerbis st̃. ⁊ dis¬
L. minutis basili locupletis hoĩs falsũ testam̃tũ
ꝗdã e gretia ⁊omã attulerũt. Quidẽ qͦ facilius
illud falsũ ẽẽ suspicarentur. Sibi aũt nullius
eẽt ꝯscui culpe. alieni facinoris munusculum

Expanded text:
scire debuit de sanitate, de fuga, de furtis, praestat scire debuit de sanitate, de fuga, de furtis, praestat edicto aedilium. Heredum alia causa est. Ex quo intellegitgere, ut ex alterius praedetur inscitia. Nec ulla pernicies vitae maior inveniri potest quam in malitia simulatio intellegentiae; ex quo ista innumerabilia nascuntur, ut utilia cum honestis pugnare videantur. Quotus enim quisque reperietur, qui impunitate et ignoratione omnium proposita abstinere possit iniuria? Periclitemur, si placet, et in iis quidem exemplis, in quibus peccari volgus hominum fortasse non putet. Neque enim de sicariis, veneficis, testamentariis, furibus, peculatoribus hoc loco disserendum est, qui non verbis sunt et disL. Minuci Basili, locupletis hominis, falsum testamentum quidam e Graecia Romamn attulerunt. Quod quo facilius illud falsum esse suspicarentur, sibi autem nullius essent conscii culpae, alieni facinoris munusculum