comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Srdonis. gẽma ex duoꝵ nõiũ societate uocata. ẽ
eñ ex onicis candore ⁊ sardi rubore. Constat aũt
tͥb colorib. subt̃ius nigro. medio candido. suꝑius
mineo. hec sola insignando nichil cere auellit. Rep¬
ꝑitur aũt apud indos ⁊ arabes. detecta torrentib.
gnã eius quinq. Sardonis. gẽma tͥb t̾nis glutma¬
tur gẽmis ita ut dep̃hendi nõ possit. singunt enĩ
eas et diu̾so gñe. nigro. candido. minioq colore.

Expanded text:
nominum societate vocata est. Est enim ex onychis candore, et Sardo. Constat autem tribus coloribus, subterius nigro, medio candida, superius mineo. Haec sola in signando nihil cerae evellit. Reperitur autem apud Indos et Arabes, detecta torrentibus. Genera ejus quinque. ntur gemmis, ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim eas ex diverso genere, nigro, candido minioque colore.
Abbreviated transcription (Latin):
indicant quã om̃s dõs suos tpr̃ales ẽẽ. qͦꝵ pati
ipsũ tp̃s construunt. Erubuerunt hunc phylosi¬
dicentes appellatũ chronon. uelut satierate ĩtel¬
lectus. eo qd̾ gr̃e sacietas cros. intellectus aũt siue
mens. nus dicit᷑. Cui uidet᷑ suffragari ⁊ latinum
nom̃ quasi ex pͥma latina parte ⁊ greca postreriae
cõpositũ. ut dicat᷑ saturnus. tanquã satur eẽt nus

Expanded text:
indicant quam omnes deos suos temporales esse, quorum patrem ipsum tempus constituunt? Erubuerunt hinc philosodicentes appellatum Cronon uelut a satietate intellectus eo, quod Graece satietas coros, intellectus autem sine mens nus dicitur. cui uidetur suffragari et Latinum nomen quasi ex prima Latina parte et Graeca posteriore conpositum, ut diceretur Saturnus tamquam satur nus.
Abbreviated transcription (Latin):
interpretatꝰ ẽ. aquila ⁊ theodocion: sara balla dixe¬
runt.⁊ ñ ut corrupte legit᷑ sarabara. Lingua aũt
chaldeoꝵ saraballa crura hominũ uocant᷑ ⁊ tibie.
tibie quasi crurales ⁊ tibiales appellate sunt. Esis.¬
Sarraceni dicti ł quia ex sarra genitos se predicent.¬

Expanded text:
interpretatus est, Aquila et Theodotio saraballa dixerunt: et non ut corrupte legitur sarabara. Lingua autem Chaldaeorum saraballa crura hominum vocantur et tibiae: tibiae, quasi crurales et tibiales appellatae sunt. TiSarraceni vocantur, quia ex Sarra se genitos gloriant
Abbreviated transcription (Latin):
aut plurimi malta dixer̃. s nullus uocabula eoꝵ
ferre potuit latmo ẜmone. s his nc̃ appellationiba
ꝓferũtur quib magistra grecia nũcupauit. scemati
ex greco in latinũ eloquiũ figure interpretant᷑ ques
unt in uerbis ł sententus. ꝑ uarias distinctionũ forens
cent laudis. ip̃a rerũ natura demõstrat. huiꝰ orations
gnͣale nomẽ paticõ greci uocauer̃ speciale uocabulum

Expanded text:
 plurimi multa dixerunt, sed nullus uocabula eorum efferre potuit Latino sermone; sed his nunc appellationibus proferuntur, quibus ea magistra Graecia nuncupauit. schemata ex Graeco in Latinum eloquium figurae interpretantur, quae fiunt in uerbis uel sencent laudis ipsa rerum natura demonstrat. huius ornationis generale nomen plasticon Graeci uocauerunt, speciale uocabulum
Abbreviated transcription (Latin):
sirigine. hi ꝑ amplã habitant solitudinẽ. Ipsi sũt
⁊ ismahelite ut lib̾ geneseos dicit. qd̃ sĩt ex ismahe¬
le. Ipsi sunt cedar afilio ismahelis. Ipsi agareni ab
agar. qui ut diximus ꝑuerso noĩe sarracheni uocãt᷑.
qui ex sarra se genitos głant̾. Hie se. Sarai. prin

Expanded text:
bitant solitudinem. Ipsi sunt et Ismaelitae, ut liber Geneseos docet, quod sint ex Ismaele. Ipsi Cedar a filio Ismaelis. Ipsi Agareni ab Agar; qui, ut diximus, perverso nomine Saraceni vocantur, quia ex Sarra se genitos gloriantur. Philistaei ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
sanimon. nasturtiũ. Sardinia ⁊ corsica insu¬
⁊ p̃uo freto hoc ẽ milib uginti diuidunt᷑. Ex
sub sardinia habet ameridie contra numidiã.
aralitanos. contra corsicã insulã hoc ẽ septẽtͥo¬
ĩe u̾sus ht̃ ulbienses. cuiꝰ in longũ spaciũ tenet
nille passuũ. cc.xxx. In latũ: milia .c. lxxx. Hec
ñ ab oriente ⁊ aborea tirenicũ mare. qd̃ expectat
id portũ urbis rome. ab occasu mare sardiũ. ab
srico insulas baleares longe positas. Ameridie
numidicũ sinũ. A sept̾etͥone ut dixi corsicã. Sar
dine alibia ꝓfectus sardiniã occupauit. ⁊ ex suo
uocabulo insule nom̃ dedit. Hec in africo mari
fadie uestigui humani tã in orientẽ quã occidentẽ
latior ꝓminet ferme parib lat̃ib que in meridie
ad septẽtrionẽ u̾tunt. ex quo añ cõmerciũ a naui¬
gintib grecoꝵ hic nus appellata ẽ. Tra patet in lõ¬
eriguũ. om̃ib ꝑnitiosũ. Henenũ quoq ibi nascit᷑.¬

Expanded text:
ios Italiae. Sardinia et Corsica insula parvo freto, hoc est, millium viginti, dividuntur: ex quibus Sardinia habet a meridie contra Numidiam Caralitanos: contra Corsicam insulam, hoc est, septentonem uersus habet Vlbienses. cuius in longo spatium tenet milia passuum CCXXX, in lato milia LXXX. haec habet ab oriente et borea Tyrrhenicum mare quod spectat ad portum urbis Romae, ab occasu mare Sardum, ab Africo insulas Baleares longe positas, a meridie Numidicum sinum, a septentrione ut dixi Corsicfectus, Sardiniam occupavit, et ex suo vocabulo insulae nomen dedit. Haec in Africo mari facie vestigii humani, in orientem quam in occidentem latior prominet, ferme paribus lateribus quae in meridiem et septentrionem vertunt; ex quo ante commercium a navigantibus Graecorum Ἴξνος appellata est. Terra patet in lonexiguum hominibus perniciosum. Venenum quoque ibi non nascit
Abbreviated transcription (Latin):
nus. refectus. opimꝰ. Eztd̃. Sagittã. rustici uocãt ultimã
partẽ surculi. m sarm̃to. siue qr longiꝰ recessit a matre ⁊
quasi ꝓsiluit seu qr achominis tenuitate teli spẽm p̃fe
rat. Sagi̾ta. a sagace iactu. id̃ ueloci ictu uocata. pen¬
nis enĩ fertur quasi auis ut celeriter mors ꝑcurrat ad¬
hoĩnẽ. has pͥmũ cretense̾usi st̃. qͥb penne ut diximꝰ idõ
adglutinãtur ut ueloces sint ⁊ p̃uolent. Sagma. sella.
pte uulgo salma dicit᷑. abstractu sago nuncupat᷑. uñ
⁊ caballus sagmarius. mula sagmaria. Sagmem.¬

Expanded text:
fecti. 7. Sagittam rustici vocant novissimam partem surculi, sive quia lougius recessit a matre, et quasi prosilit, seu quia acuminis tenuitate teli speciem prae. Sagitta a sagaci jactu, id est, veloci ictu vocata. Pennis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves sint et pervolent. Scaptos.pte vulgo salma dicitur, a stratu sagorum vocatur. Unde et caballus sagmarius et mula sagmaria. Ca
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ dixerunt.i. phisica. logica. ethica. Phisica na¬
turalis ẽ. ethica moralis. Logica rationał. Haꝵ
pͥma nature ⁊ contẽplationi deputat᷑. Scd̾a in ac¬
tiõe ex causa recte uiuendi u̾satur. Tercia in discer¬
nendo ueꝵ falsis opponitur. Sapiens dictus a sa¬
pore. quia sic̃ gustus sũptus ẽ addiscretionẽ sapõis
ciboꝵ. sic sapiens addinoscentiã reꝵ atq causaꝵ
qd̃ unũ qd̾q dinoscat atq sensu uẽitatis discernat.
Cuius contrarius ẽ insipiens qd̃ sit sine sapore. nec
alicuis discretionis ł sensus. Cices. Sapiens.¬

Expanded text:
esse dixerunt, id est fisicam, logicam, ethicam. Fisica, naturalis est; ethica, moralis; logica, rationalis. Harum prima naturae et contemplationi deputatur, secunda in actione et causa recte uiuendi uersatur, tertia in discernendo uerum a falsis opponitur. pore; quia sicut gustus aptus est ad discretionem saporis ciborum, sic sapiens ad dinoscentiam rerum atque causarum; quod unumquodque dinoscat, atque sensu veritatis discernat. Cuius contrarius est insipiens, quod sit sine sapore, nec alicuius discretionis vel sensus. Studios
Abbreviated transcription (Latin):
ea. imsula rubri maris topatho nascit᷑. colore
annabareo. odore sulphureo. Inuenit᷑ aũt in
ureis ⁊ argenteis metallis meliorq magis.
difa quoq maius uirus redoletq quã exerua
Isi toreat᷑ infornace sandara cũ facit. uñ ⁊ colo
eẽ flãmeus qd̾ sit torreatus equa parte rubica
iascitur in indis loco eiusdẽ nõis. spẽs eus qd̃
ueluti intͣ lucido igne intus fulgente auree gut¬
te. sonstat int̃ om̃s quantus numerus stellaꝵ

Expanded text:
 insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aureis et in argentariis metallis, melior quo magis rufa quoque magis virus redolet; quamquam et cerussa si torreatur in fornace sandaracum facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur aequa parte rubrica nascitur in Indis, loco eiusdem nominis. Species eius quod veluti in tralucido igne intus fulgent aureae guttae. Constat inter omnes, quantus numerus stellarum
Abbreviated transcription (Latin):
mes. pus. Sanies dicta quia ex sanguine na¬
scitur. Excitato enĩ calore uulneris sanguis in
saniẽ u̾titur. Nam samies nõ fit inquẽtuq locũ.
nisi uͥ sanguis aduenerit. quia om̃e qd̾ putrescit
nͥ calidũ ⁊ humidũ fuerit. qd̾ ẽ sanguis putrefiẽi
nõ pot̃. Sanies aũt ⁊ tabes sibi differunt. Fluere

Expanded text:
. . 22. Sanies dicta, quia ex sanguine nascitur, excitato enim calore vulneris, sanguis in saniem vertitur. Nam sanies non fit in quocunque loco, nisi ubi sanguis advenerit, quia omne quod putrescit, nisi calidum, et humidum fuerit, quod est sanguis, putrefieri non potest. Sanies autem, et tabes sibi differunt. Fluere
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pectoris feruor. Samsucus quẽ latini an¬
aspirans amplectit᷑ umbrã. Apta ẽ aũt hechas
unguentis. uñ ⁊ nom̃ accepit. A maracus apudo
cuiuidã regis. qui casu lapsus dũ ferret ungie
nouũ ⁊ gratissimũ ex confusioe odorẽ creant¬

Expanded text:
 similis. Sampsuchus, quem Latini amaspirans amplectitur umbra. Apta est autem haec herba unguentis: unde et nomen traxit amaracus a puero cuiusdam regis, qui casu lapsus, dum ferret unguenta, novum et gratissimum ex confusione odorem crea
Abbreviated transcription (Latin):
gat. Es ie. Satirici. poete dicti siue qd̾ pleni sĩt
om̃i facundia. siue asaturitate ⁊ copia. De plurib
enĩ simul reb loquunt᷑. seu ab illa lance que diu̾
bant deferri. aut a satiris nom̃ contractũ ꝗ multa
hñt ea que ꝑ uolentiã ducuntur. Satirion. her¬

Expanded text:
. 8. Satyrici autem dicti, sive quod pleni sint omni facundia, sive a saturitate, et copia, de pluribus enim simul rebus loquuntur; seu ab illa lance quae refebat deferri, aut a Satyris nomen tractum, qui inulta habent ea quae per vinolentiam dicuntur. 9.
Abbreviated transcription (Latin):
uocata:. qd̃ contra incendia ualeat. cuiꝰ int̃ omĩa us¬
nenati uis maxima ẽ. Cet̃a enĩ singulos feriunt .h¬
uõ plurimos pariter int̃imit. Nã si arbori irrepset
omĩa poma inficit uenenis. ⁊eos qui ederint occidet
Qui etiã si in puteo cadat: uis ueneni eius potantis
int̃ficit. Stat contra incendia repugnans. Ignes
sola animaliũ extinguit. Uiuit enĩ inmediis fane
sine dolore ⁊ consumatione.⁊ nõ solũ quia nõ unc¬

Expanded text:
vocata, quod contra incendia valeat. Cujus inter omnia venenata maxima vis est. Caetera enim singulos feriunt, haec plurimos pariter interimit. Nam si arbori irrepserit, omnia poma inficit venenis, et eos, qui ederint, occidit. Quae etiam si vel in puteo cadit, vis veneni ejus potantes interficit. Ita contra incendia repugnans ignes sola animalium exstinguit. Vivit enim in mediis flammis sine dolore et consummatione: et non solum quia non
Abbreviated transcription (Latin):
eo splendidũ ut ⁊ lucidũ ut imagines reddat. In cappa¬
docia cronicũ effodit᷑. Salis natura necessaria ẽ ad
omẽm escam. Pulmentis enĩ saporẽ dat. excitat aui¬
ditatẽ. ⁊ appetitũ in om̃ib cibis facit. Ex eo quippe oĩs
uictus delectatio ⁊ summa hilaritas. hinc ⁊ salus nom̃
accepisse putat᷑. Nichil enĩ utilius sale ⁊ salo. Beniq
carnea uidemꝰ corpora nauticoꝵ. Deniq Quin etiã pecu¬
des. arm̃ta. ⁊ ium̃ta sale maxime ꝓuocant᷑ ad pastũ.
Multũ largiores lacte. multoq gratiores casei dote.
Corpora etiam sal astringit. siccat ⁊ alligat. De functa
etiã a putrescendi labe uindicat. ut durent. Silariũ.

Expanded text:
eo splendidus et lucidus, ut imagines reddat. In Cappaeo splendidus et lucidus, ut imagines reddat. In Cappadocia crocinus effoditur. 6. Salis natura necessaria est ad omnem escam. Pulmentis enim saporem dat, excitat aviditatem, et appetitum in omnibus cibis facit. Ex eo quippe omnis victus delectatio et summa hilaritas. Hinc et salus nomen accepisse putatur. Nihil enim utilius sale et sole. Denique cornea videmus corpora nauticorum. Quin etiam pecudes, armenta et jumenta sale maxime provocantur ad pastum, multo largiores lacte, multoque gratiores casei dote. Corpora etiam 249 sal astringit, siccat et alligat. Defuncta etiam a putrescendi labe vindicat, ut durent. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
insalinis ingestũ sole siccatur. S⁊ ⁊ flumina dẽsãt
insale amne reliquo sub gelu fluente. Alibi quoq
de tͣctis arenis colligit᷑. crescens cũ lune noctib. Nã
incirmea amoniacus sub harenis inuenit᷑. Britta
ita ut ferro cedantur. Nam specie marmoris ualidi
eiusdẽ metalli niueo candore resplendent. salubres
corpori. cibo ⁊ potui minus grati. Sunt ⁊ montes¬
natiui salis inquib ferro cedit᷑ ut lapis renascens
malus. tante alicubi duricie ut muros domosq mas¬
sis salis faciant. sicut in arabia. In natura quoq sa¬
lis differentia ẽ. Nam alibi suaue. alibi salsissimũ.
Cõmune sal in igne crepitat. trugaseũ nec crepitat. in
igne exilit. Agrigentinũ sicilie flãmis patiens. in
aqua exilit in igne fluit contͣ naturã. Sunt ⁊ coloꝵ
differentie. Menfiticũ rufũ ẽ. In parte quadã sicilie
uͥ ethna ẽ purpureũ. Itẽ in eadẽ sicilia impucinũ ad

Expanded text:
in salinis ingestus sole siccatur; sed et flumina densantur in salinis ingestus sole siccatur; sed et flumina densantur in salem, amne reliquo sub gelu fluente. Alibi quoque detractis arenis colligitur, crescens cum luna noctibus; nam in Cyrenaea ammoniacus sub arenis invenitur. Sunt ibus ferro caeiusdem metalli niueo candore resplendent, salubres corporis cibo et potui nimis grati: qunativi salis, in quibus ferro caeditur, ut lapis, renascens maius: tantae alicubi duritiae ut muros domosque massis salis faciant, sicut in Arabia. In natura quoque salis differentiae sunt. Nam alibi suave, alibi salsissimum: commune sal in igne crepitat; Tragasaeum nec crepitat in igne nec exilit; Agrigentinum Siciliae flammis patiens in aqua exilit, in igne fluit contra naturam. Sunt et colorum differentiae. Memphiticus rufus est; in parte quadam Siciliae, ubi Aetn
Abbreviated transcription (Latin):
gorse. Este. Samaria. regio palestine ab oppido
quodã nom̃ accepit qd uocatur samaria ciuitas
quondã regalis in ifłr que nunc ab augusti noĩe
sabastia nuncupat᷑. Hec regio int̃ iudeã ⁊ galli¬
leã media iacet. incipiens auico cui nom̃ ẽ heleus
deficiens interra. agrauat situs eius natura consi¬
milis nec ullo differens cludens. Samaria. ciui
quã innacerib rex assirioꝵ construxit. uocauitq
samariã.i. custodẽ. quia q̃n isrł tͣnstulit medos ibi
custodes constituit. Hanc obsidione captã antio¬
chus solo coequauit. quã postea herodes a funda¬
m̃tis instaurans in honorẽ augusti augustã .i.
sabastiam greco sermone uocauit. Ibi siti sunt
uerunt in samaria. qui latine interpretantur
custodes. eo qd̾ captiuato isrł isti interra regioĩs
eoꝵ ad custodiã collocati sunt. Tꝑsiiis ex .i. diff̃.
Samarite sunt hi qui ab assiriis tͣnslati: ex par¬
te isrłitaꝵ consuetudinẽ. ex parte gentilẽ ritum

Expanded text:
r. 22. Samaria regio Palaestinae ab oppido quodam nomen accepit, quod vocabatur Samaria, civitas quondam regalis in Israel, quae nunc ab Augusti nomine Sebastia nuncupatur. Haec regio inter Judaeam, et Galilaeam media jacet, incipiens a vico, cui nomen est Eleas, deficiens in terra Agrabat. Situs ejus natura consimili, nec ullo differens a Judaea. 23. nnacherib rex Assyriorum construxit vocavitque Samariam, id est custodiam, quia, quando Israel transtulit in Medos, ibi custodes constituit. Hanc obsidione captam Antiochus solo coaequavit. Quam postea Herodes a fundamentis instaurans in honorem Augusti Augustam, id est Sebastiam Graeco sermone, vocavit. Ibi siti sunt verunt in Samaria, qui Latine interpretantur custodes, eo quod, captivato Israel, isti in terra regionis eorum ad custodiam collocati sunt. 55. Phoenix, Samarite sunt hii qui, ab Assiriis translati, ex parte Srahelitarum consuetudinem, ex parte gentilem ritum
Abbreviated transcription (Latin):
seita. eo qd̃ fui̾t dilectus ⁊ amabilis dño. Terciũ uo¬
aibulũ eius coheleth. qd̃ grece appellatur eccłastes.
non filius dauid rex isrł uxta nũm uocabuloꝵ
sioꝵ tͥa uolumina edidit. Quoꝵ pͥmus ẽ masloth
quẽ greci parabolas. latini ꝓu̾bia noãnt. eo qd̾ in

Expanded text:
Ididia, eo quod fuerit dilectus et amabilis Domino. Tertium vocabulum eius Coheleth, qmon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nomin
Abbreviated transcription (Latin):
c̃alicui quẽ uolumꝰ exerrari. aut occidi ⁊ item conse¬
iai ad bonũ ut sacͣ mari colit᷑ medio gratissima
ils. ad malũ auri sacra fames ⁊ sacre pandũt᷑ por¬
st unde ⁊ ignis sacer dicitur ulcus orribile. Ysit.¬
Sacrũ. religiosum.⁊ scm. ita distinguitur. Sacrũ
uocamꝰ. qd̃ ad dcũ ꝑtinet. religiosũ qd̃ ad hões iustoᷤ.
Santũ uͦ qd̃ ad aliꝗd sãctitur. quẽquenio lato por¬
sacre pandut᷑ porte ⁊ leuo sacer ⁊ sacer ircus. uñ ⁊ igͥs
sacer dicitur ulcus horribile. AlMa aut̃ ab alendo dic¬
ta. um̃ ⁊ apud paganos alma ceres dicta ẽ alim̃toꝵ nu

Expanded text:
alicui, quem uolumus execrari aut occidi. Item consecrari. Ad bonum, ut: ‘sacra mari colitur medio gratissima tellus’. Ad malum: ‘auri sacra fames’ et ‘sacrae panduntur portae’. Vnde et ignis sacer dicitur ulcus horribile. Scisacrum, religiosum et sanctum. Sacrum uocamus quod ad Deum pertinet, religiosum quod ad homines iustos, sanctum uero quod ad aliquid sancitur quoque uiolato poe«Sacrae panduntur portae» et leno sacer et sacer hircus. Vnde et ignis sacer dicitur ulcus horribile. Alma autem ab alendo dicta. Vnde et apud paganos alma Ceres dicta est alimentoru
Abbreviated transcription (Latin):
hel. liber. eiusdẽ samuhelis natiuitatẽ ⁊ sacen¬
Striq tñ ad samuhel referunt᷑: quia ipse ud
saul in regem. ipse dauitl in regẽ futurũ. Cuus
libri pͥmã partẽ conscͥpͥsit ide samuhel. seq̃ntuu
eius usq ad calcẽ scͥpsit dauid. Samus. insulac̃¬

Expanded text:
helis ejusdem Samuhel nativitatem et sacerutrique tamen ad Samuhelem referuntur, quia ipse unxit Saul in regem, ipse David in regem futurum. Cujus libri primam partem conscripsit idem Samuhel; sequentia vero ejus usque calcem scripsit David. Inter. Malac
Abbreviated transcription (Latin):
uitis. S⁊ panis quia corpus confirmat. idõ corpͦi
nuncupat᷑. Uinũ aũt quia sanguinẽ oꝑat᷑ inci¬
ne: idõ ad sanguinẽ xͥ refertur. Cuius panis icl¬
cis sacram̃tũ: greci eucharistiã dicunt. qd̃ latine
bona grã int̃pretat᷑. Et quid melius sanguine

Expanded text:
sed panis, quia corpus confirmat, ideo corpus Christi nuncupatur, vinum autem, quia sanguinem operatur in carne, ideo ad sanguinem Christi refertur. 4. Haecicis sacramentum Graeci Eucharistiam dicunt, quod Latine bona gratia interpretatur: et quid melius sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
testimonio patet sacrificia udõꝵ immunda ẽt
reprobata. ⁊ sola oblatio gentiũ dño ẽẽ accept
Sacrificiũ aũt dictũ quasi sacrũ factũ. quia pe¬
tũ misticũ consecratur in memoriã ꝓ nob̃ dñce
passionis. un hoc eo iubente corpus xͥ ⁊ sãgũt

Expanded text:
ei, patet, sacrificia vestra immunda esse et reprobata. Et sola oblatio gentium scilicetSacrificium dictum quasi sacrum factum, quia prece mystica consecratur in memoriam pro nobis Dominicae passionis; unde hoc eo iubente corpus Christi et sa
Abbreviated transcription (Latin):
IySI. Sacramentũ ẽ in quo pꝰ electioẽm iurat unꝰ¬
quisq miles se nõ recede amilitia nͥ pꝰ cõpleta sti
militiã. Nam uiginti ⁊ quinq annis tenet. EGł.
diuinis cultib instituta. ut postea in quib altaria
litantib deore pontificib consecrant᷑. Sacrariũ¬
ꝓpͥe ẽ locus tẽpli in quo sacra reponunt᷑. sicut do¬
nariũ ẽ in quo collocant᷑ dona. oblata. Sicut lecti¬
sternia dicuntur uͥ homines sedere consueuerunt.
Ab infendis igitur ⁊ deportandis sacrandis s¬
crariũ nuncupat᷑. Donaria uõ: eo qd̾ ibi dona n¬
ponunt̃. que intemplis offerri consuerunt. P

Expanded text:
. Sacramentum, in quo post electionem jurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post completa stipmilitiam. Nam viginti quinque annis tenentur.divinis cultibus instituta, utpote ea in quibus altaria litantibus de more pontificibus consecrantur. Sancta iuproprie est locus templi, in quo sacra reponuntur, sicut donarium est in quo collocantur oblata, sicut lectisternia dicuntur, ubi homines sedere consueverunt; ab inferendis igitur et deportandis sacris, sacrarium nuncupatur. 2. Donaria vero, eo quod ibi dona reponantur, quae in templis offerri consueverunt. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
tiõe. cũ res gesta ita fit ut aliquid significare in¬
telligatur. qd̾ sc̃e accipiendũ ẽ. Sunt aũt sacm̃ta:
baptismus.⁊ crisma. corpus.⁊ sanguis. Que ob id
sacram̃ta dicuntur: qr sub tegum̃to corporaliũ reꝵ.
urtus diuina secretius salutẽ eoꝵdẽ sacram̃tors
oꝑat᷑. Nñ ⁊ asecretis uirtutib. ł asacris sacramenta
dicuntur. Que idõ fructuose pene eccłam fiunt:
quia sc̃s inea manens sp̃s. eundẽ sacram̃toꝵ latent̃
intra dĩ eccłam dispensentur: tam̃ quia sc̃s sp̃s mi¬
stice illa uiuificat qui quondã apłico in tp̃r uisibi¬
lib apparebat oꝑib: nec bonoꝵ meritis dispensa¬
toꝵ amplificantur hec dona. nec maloꝵ attenuãt᷑.
quia ineq qui plantat ẽ aliquid neq qui rigat.
s qui increm̃tũ dat ds̃. un ⁊ grece mysteriũ dicit᷑¬

Expanded text:
intelligatur, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacramenta baptismus et chrisma, corpus et sanguis. 40. Quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorumdem 286 sacramentorum operatur, unde et a secretis virtutibus, vel a sacris sacramenta dicuntur. 41. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eumdem sacramentorum latenter intra Dei Ecclesiam dispensentur, tamen quia Spiritus sanctus mystice illa vivificat, qui quondam apostolico in tempore visibilibus apparebat operibus, nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur haec dona, nec malorum attenuantur, quia neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus:
Abbreviated transcription (Latin):
entes. Es ie. Inter Sapientiã ⁊ eloquentiã ita
distinguit᷑. qd̾ eloq̃ntia constat ex u̾bis. sapiẽtia
ex sententiis. S⁊ sapientia sine eloquentia ꝓdeẽ
pot̃. eloquentia sine sapientia ualere nõ potest.
Melior ẽ indisserta prudentia quã stulta eloq̃n¬
tia. Reꝵ enĩ studia ꝓsunt nõ ornam̃ta u̾boꝵ.¬

Expanded text:
existimare. Inter sapientiam et eloquentiam ita distinguitur, quod eloquentia constat ex uerbis, sapientia ex sententiis. Sed sapientia sine eloquentia prodesse potest. Eloquentia sine sapientia ualere non potest. "Melior est enim indiserta prudentia quam stulta loquacitas." Rerum enim studia prosunt, non ornamenta uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ tẽptatioẽm dicente in lege dño. ut tẽptẽ eos
utrum ambulent in uiis meis an non. Sex dieb
colugetis manna. septimo nõ colligetis. Itaq dũ
diat ut tẽptẽ eos apparet sabbatũ non fuisse p̃ceptõ¬
it nullo in hac uita t̃renoꝵ desid̃ioꝵ appetitu fati¬
tur. Nam sabbatũ requies int̃pretatur. Ista
uit iudeoꝵ otiosa festiuitas consumit᷑ in luxuriis
ihebrietate ⁊ commessatione deditis hominib in
ubidinẽ ⁊ fructu tẽporalis uite uentre ueneriq
uuentib. Sabbati pascalis ueneratio hinc cele
ignificans requiẽ qͣndã animaꝵ ab om̃i labore
iniũq molestiaꝵ pꝰ mort̾e ꝑ quã fit tͣnsitus ꝑ re¬
surectionẽ carnis ad illã uitam quã dñs nr̃ iħs

Expanded text:
 tentationem, dicente in lege Domino: Ut tentem eos, utrum ambulent in lege mea, an non. Sex diebus colligetis manna, septimo non colligetis . 4. Itaque dum dicit: Ut tentem eos, apparet Sabbatum non fuisse praeceptuut nullo in hac vita terrenorum desideriorum appetitu fatigetur. Nam Sabbatum requies interpretatur. Ista autem Judaeorum otiosa festivitas consumitur in luxuriis, et ebrietatibus, et comessationibus, deditis omnibus in libidine, et in fructum temporalis vitae, vene. 1. Sabbati paschalis veneratio hinc celebsignificans requiem quamdam animarum ab omni labore omnique molestia post mortem, per quam fit transitus per resurrectionem car
Abbreviated transcription (Latin):
x etiã ilia uocabatur filia numitoris regis.¬
anc uolunt de marte geminos concepisse .i. re¬
eicisantes. ⁊ ad hibentes argum̃tũ qd̾ infantes ex¬
psitos lupa nutriuit. Hoc enĩ genus bestie ad
nart̃e existimant ꝑtinẽ. ut uidelicet idõ lupa cre¬
daitur ad mouisse ub̃a paruulis quia filios dñi sui
martis agnouit. Quãuis nõ desint qui dicãt cũ
expositi uagientes iacerent. a nescio qua ꝓxima
meretrice fuisse collectos. ⁊ pͥmas eius suxisse ma¬
millas. aũt. Meretͥces aũt lupas uocabant. un etiã
nunc turpia loca eaꝵ: lupanaria nuncupantur.¬

Expanded text:
 etiam Ilia uocabatur, Romuli matrequam uolunt de Marte geminos concepisse, iexcusantes, et adhibentes argumentum, quod infantes expositos lupa nutriuerit. Hoc enim genus bestiae ad Martem existimant pertinere, ut uidelicet ideo lupa credatur admouisse ubera paruulis, quia filios domini sui Martis agnouit; quamuis non desint qui dicant, cum expositi uagientes iacerent, a nescio qua primum meretrice fuisse collectos et primas eius suxisse mamillas meretrices autem lupas uocabant, unde etiam nunc turpia loca earum lupanaria nuncupantur
Abbreviated transcription (Latin):
rius dici pot̃. Rusticanus ũo pat̾ familias. Rursuᷤ
inter Rusticitate. ⁊ Rusticationẽ hoc inter ẽ. Ru¬
sticitas moꝵ ẽ. Rusticatio oꝑis. Euc̃. Ruth.
Ruth. interp̃tatur festinans. Alienigena enĩ erat
ex ppło gentili. que relicta patria festinauit tͣnsire
interrã isrł dicens socrui sue. Quocũq ꝑrexĩs ꝑgã.
Ruta dicta qd sit feruentissima. suiꝰ altera agrestis.
atq uirtute acrior. s utraq feruentissima
cõprobatur. Hanc uenenis repugnare mustel
docent. que dũ cũ serpente dimicauerint: eibo

Expanded text:
rius dici potest, rusticanus pater familias. 489. Inter Rusticitatem et rusticationem. Rusticitas morum est, rusticatio operis. 490. RUTH interpretatur festinans; alienigena enim erat ex populo gentili, que relicta patria festinavit transire in terram Israel, dicens socrui sue Vulg. Ruth 1, Ruta dicta quod sit ferventissima. Cuius altera agrestis atque virtute acrior; sed utraque ferventissimae conprobantur. Hanc venenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo
Abbreviated transcription (Latin):
Romani. a romuli nomine nuncupati. qui urbẽ
romã condidit. gentiq ⁊ ciuitati nom̃ dedit. Hi
antea a saturno saturni. a latino latini uocati st̃.
Nam latinus italie rex fuit qui ex suo nõe latinos
appellauit. qui post ia romani nuncupati sunt.
hi ⁊ quirites dicti. quia quirinus dictus ẽ romulus

Expanded text:
Romani a Romuli nomine nuncupati, qui urbem Romam condidit, gentique et civitati nomen dedit. Hi ante a Saturno Saturnii, a Latino Latini vocati sunt. Nam Latinus Italiae rex fuit, qui ex suo nomine Latinos appellavit, qui postea Romani nuncupati sunt. Hi et Quirites dicti, quia Qui
Abbreviated transcription (Latin):
siue uocata. Nam cũ interfecto apud albã amul¬
lio idẽ romulus auũ numitorẽ in regnũ restitus¬
set: in eũ locũ ubi nunc roma ẽ deuenit. ibiq sedes
posuit. menia construxit. urbemq ex nomine suo
romã uocauit. Hanc aũt antea euander dicit᷑ con¬

Expanded text:
st. Romulus cum interfecto apud Albam Amulio avum Numitorem in regnum restituisset, in eum locum ubi nunc Roma est devenit, ibique sedes posuit, moenia construxit, urbemque ex nomine suo Romam vocavit. Hanc autem antea Evander dicitur con
Abbreviated transcription (Latin):
nunc. Quiparũ. agrecis uocatũ: qd̾ habeat uir¬
tutẽ feruentẽ. Radix ẽ iunci trianguli foliis por¬
ri similib radicib nigris siue contiguis in simi¬
litudinẽ oliuaꝵ odoratissimis atq acerrimis.
Nascitur in paludib atq uacuis locis. Tradit̃
etiã alia sp̃ẽs quipari que mnindia nascitur. et
appellatur lingua eoꝵ zinziber. UIRG. Quippe.¬

Expanded text:
. Cyperus a Graecis vocatur, quod habeat virtutem ferventem. Radix ejus est junci trianguli, foliis porri similibus, radicibus nigris, sive contiguis, in similitudinem olivarum odoratissimis, atque acerrimis. Nascitur in paludibus, atque vacuis locis. Traditur etiam alia species cyperi quae in India nascitur, et appellatur lingua eorum gingiber. 9. Iri
Abbreviated transcription (Latin):
cornu. Ysi. Rinocheron. agrecis uocat᷑. latint
interp̃tat᷑ innare cornu. idẽ ⁊ monocheron. idem
unicornis eo qd̃ unũ cornu in media fronte hãt
pedũ quatuor. ita acutũ ⁊ ualidũ ut quicquid in¬
petienit: aut uentilet aut ꝑforet. Nam ⁊ cũ elepsũ¬
tib sepe certam̃ ht̃. ⁊ inuentre uulnãtũ ꝓfternit.
Tante aũt eẽ fortitudinis: ut nulla uenantium
uirtute capiat. S⁊ sicut asserunt qui naturas
animaliũ scripserunt: uirgo puella ꝓponit᷑ que
uenienti sinũ aꝑit. in quo ille omĩ ferocitate de¬
posita caput ponit. sicq soporatꝰ uelut in erme

Expanded text:
o. Rhinoceron a Graecis vocatus. Latine interpretatur in nare cornu. Idem et monoceron, id est unicornus, eo quod unum cornu in media fronte habeat pedum quattuor ita acutum et validum ut quidquid inpetierit, aut ventilet aut perforet. Nam et cum elephantis saepe certamen habet, et in ventre vulneratum prosternit. Tantae autem esse fortitudinis ut nulla venantium virtute capiatur; sed, sicut asserunt qui naturas animalium scripserunt, virgo puella praeponitur, quae venienti sinum aperit, in quo ille omni ferocitate deposita caput ponit, sicque soporatus velut inermis
Abbreviated transcription (Latin):
sat ipsa dãpnatio.Ysis. Inter Sacrificium
nostiã: hec uetus erat discretio. qd̾ sacͥficiũ sponta¬
nea oblatio erat. hostia uõ deuictis hostib immo¬
libutur. ⁊ hec uictima uocabat᷑. Alii uictimã idõ
dictã putant: quia ictu ꝑcussa cadit. ł quia iũcta

Expanded text:
stinximus». Inter sacrificium et hostiam haec uetus erat discretio, quod sacrificium spontanea oblatio erat, hostia uero quae deuictis hostibus inmolabatur. Haec et uictima uocabatur. Alii uictimam ideo dictam putant quia ictu percussa cadit, uel quia uincta
Abbreviated transcription (Latin):
ra: quotiens corpus compositũ ẽ. funus. mortui
apparatus. Bustũ. corpus concrematũ. Sepulcrũ.
uͥ ossa conduntur. Tumulus. congestio t̃re in reli¬
gione sancita. quia ⁊ sine ossib p̾ot̃ ẽẽ. Monum̃tũ
uõ ẽ cuiuscũq rei memoria. qd̃ moneat mentem.

Expanded text:
ra quando corpus compositum est et ardet, funus mortui apparatus, bustum corpus concrematum, sepulcrum ubi ossa conduntur, tumulus congestio terre in religione sancita, qui et sine ossibus potest esse, monumentum vero est cuiusque rei memoria que moneat mentem.
Abbreviated transcription (Latin):
accepi condidere atq habitauere in initio troia¬
ni qui enea duce sedib inc̾tis uagabant᷑. Alii
dicunt ab euandro. scd̾m qd̾ uirgilius. Tunc rex¬
euandrus romane conditor arcis. Alii a romulo.
ut ẽ. Huius nate auspiciis illa inclita roma.¬
Eutropius quoq in libro historiaꝵ sic loquitur
dicens. Romulus cũ int̾ pastores latrocinaret᷑
decẽ ⁊ octo annis natus urbẽ exiguã in palatino

Expanded text:
accepi, condidere atque habitavere initio Trojani, qui, Aenea duce, sedibus incertis vagabantur. » Alii dicunt ab Evandro secundum quEuandrus, Romanae conditor arcis»; alii a Romulo, ut «en huius, nate, auspiciis illa inclita RomaEutropius quoque in libro Historiarum sic loquitur dicens: « Romulus, cum inter pastores latrocinaretur, octo decem annis natus, urbem exiguam in Palatino
Abbreviated transcription (Latin):
todecimo anno quatuor in medio expletis. apud
elidẽ grecie ciuitatẽ agone ⁊ ludis exerceri solet:
urbs roma in italia romulo ⁊ remo geminis or¬
torib condita ẽ. Cuiꝰ regnũ continuo romulus
paricidio imbuit. pariq successu crudelitatis.
sine more raptas sabinas improbis nuptiis cõ¬
federatus maritoꝵ ⁊ parentũ cruore dorauit.
Itaq romulus int̃fecto pͥmũ auo numitore. de¬
hinc remo frẽ. arripuit imꝑiũ. urbẽq cõstituit.
Regnũ aui. mõros frẽ. tẽplum soceri sanguine

Expanded text:
to demum anno quattuor in medio expletis apud Elidem Graeciae ciuitatem agone et ludis exerceri solet, urbs Roma in Italia a Romulo et Remo geminis auctoribus condita est. cuius regnum continuo Romulus parricidio imbuit, parique successu crudelitatis sine more raptas Sabinas, inprobis nuptiis confoederatas maritorum et parentum cruore dotauit. itaque Romulus, interfecto primum auo Numitore dehinc Remo fratre, arripuit imperium Vrbemque constituit; regnum aui, muros fratris, templum soceri sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
ita differunt. Riuus subito fit. celeritq decurr̃
acdeficit. Fons ẽ caput aque decursus in quẽ na¬
uiralis manat. Torrens repentinis imbrib factꝰ
ngnũ hũs impctũ. Adueniente aũt estate calo¬
i solis siccatur torrescit. un ⁊ nom̃ trahit. Flu¬
uus aũt aque decursus gnaliter. ẜt. Rixa.¬

Expanded text:
igandam terram. Rivus subito fit et celeriter decurrit et deficit; fons est caput et decursus aque qui naturaliter manat; torrens est repentinis imbribus factus magnum habens impetum, sed adveniente estate calore solis torrescit, unde et nomen habuit; fluvius est aque decursus; generaliter flumen a
Abbreviated transcription (Latin):
siã ꝓuocat. Es. Rafanũ greci: nos radicẽ uoca¬
mus. eo qd̃ totũ deorsũ nititur cũ reliqua olera in
sũma magis ꝓsiliant. Cuius semine macerato
quisquis suas manus infeci̾t: serpentes impune
tractabit. Siquidẽ ex ipsus radice etiã ebur albescit.
Incibo quoq uenenis subsistit. Nam contra uenenũ:
rafanũ. nuces. lupini. citria. apiũ. ruta. ꝓsũt. s cõtͣ
futurũ nõ contra acceptũ uenenũ. Nñ ⁊ apud uet̾es
ante allas epulas hec solebant m̃sis apponẽ. Olls̃.

Expanded text:
s napis. 10. Raphanum Graeci, nos radicem vocamus, eo quod 367 deorsum totus nititur, dum reliqua olera in summa magis prosiliant; cujus semine macerato quisquis suas manus infecerit, serpentes impune tractabit. Siquidem ex ipsius radice etiam ebur albescit. In cibo quoque venenis obsistit. Nam contra venena hujus radices, nuces, lupini, citrium, apium prosunt, sed contra futurum, non contra acceptum venenum. Unde et apud veteres ante alias epulas haec solebant mensis apponi. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
Reus a re qua petitur nuncupatus. qui quãuis sce¬
leris conscius ñ sit: reus tñdicit᷑ quãdiu iniudicio
ꝓ re aliqua petitur. Reus are dequa obnoxius ẽ ⁊
reatu reus ẽ nuncupatus. Qeus maiestatis primũ
dictus qui adu̾sus rẽ publicã aliquid egisset. ⁊ qui¬
cũq hostib consensisset. Dictus aũt reus maiestatiᷤᷤ
quia maius ẽ lede patͥam quã ciũe unũ. Postea
etiã ⁊ hi rei maiestatis dicti sunt. qui adu̾sus maie¬
statẽ pͥncipis egisse uidentur. ł qui leges rei publi¬
ce detulerant. ł utiles abrogauerant.  Gł. Reuspo.

Expanded text:
Reus a re, qua petitur, nuncupatur: quia quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quandiu in judicio pro re aliqua petitur. reatum a reo est nuncupatum. Reus maiestatis primum dictus qui adversus rempublicam aliquid egisset, aut quicumque hostibus consensisset. Dictus autem reus maiestatis, quia maius est laedere patriam quam civem unum. Postea etiam et ii rei maiestatis dicti sunt qui adversus maiestatem principis egisse viderentur, vel qui leges inutiles reipublicae detulerant, vel utiles abrogaverant. Rixosus a
Abbreviated transcription (Latin):
Et eleuauit habraham oculos suos ⁊ ecce aries post
tergũ eius tenebat᷑ in uirgulto sabeth cornib suis.
Ridiculũ rẽ in hoc loco emesius eusebius ẽ locutus.
Sabeth inquiens dr̃ hyrcus qui rectis cornib ad ca¬
piendas arboꝵ frondes sublimis attollit᷑. Rursus
aquila sineona interp̃tatus ẽ. quẽ nos uepr̃e pos¬
sumus dicere. ł spinetũ. ⁊ ut uerbũ interp̃temur¬
in eandẽ ductus opinionẽ. ⁊ apparuit inquit aries
post hoc retentus in rete cornib suis. Uerũ quib dã
in hoc dũ taxat loco meluis uident᷑ int̃pretati ẽẽ sep¬
tuaginta ⁊ theodocion qui ipsũ nom̃ sabeth posuer̃
dicentes. inuirgulto sabeth cornib suis. Et enim
sicneona siue rete qd̃ aquila posuit ⁊ simachus
ꝑ. sin. litt̃am scribi. hic uõ samech litt̃am positã.
ex quo manifestũ ẽe nõ interpretatioẽm stirpiũ con¬
densaꝵ. ⁊m modũ retis inter se uirgulta connexa:
uerbũ sabeth. so set nom̃ sonare uirgulti. qd ita he

Expanded text:
Et elevavit Abraham oculos suos: et ecce aries post tergum ejus tenebatur in virgulto Sabech cornibus suis. Ridiculam rem in hoc loco Emisenus Eusebius est locutus: Sabech, inquiens, dicitur hircus, qui rectis cornibus et ad carpendas arboris frondes sublimis attollitur. Rursum Aquila συχνεῶνα interpretatus est, quem nos veprem possumus dicere, vel spinetum: et ut verbin eamdem ductus opinionem: Et apparuit, ait, aries post hoc retentus in rete cornibus suis. Verum quibusdam in hoc duntaxat loco melius videntur interpretati esse Septuaginta et Theodotion, qui ipsum nomen sabech posuerunt dicentes: In virgulta Sabech cornibus suis. Etenim συχνεῶν sive rete quod Aquila posuit, et Symmachus per sin litteram scribit, hic vero Samech litteram positam, ex quo manifestum esse non interpretationem stirpium condensarum, et in modum retis inter se virgulta contexta verbum Sabech, sed nomen sonare virgulti, quod ita Heb
Abbreviated transcription (Latin):
YSIs. Responsoria itali tradiderunt que inde
responsorios cantus uocant: qd̃ alio desinente id
alter respondeat. Et int̃ responsoriũ ⁊ antiphonã
hoc differt. qd̃ in responsoriis unus u̾sũ dicit. In
antiphona aũt uersib alternant chori. Respon¬
soria ab italis longe ante tp̃r sunt reꝑta quam
canente chorus consonando respondeat. Añ aũt
id solus quisq agebat. nunc interdũ unꝰ. m̃d̃
respondente. Responsa sunt que iuris cosuli
respondere dicuntur: consulentib. uñ ⁊ resoi
pauli dicta. fuerunt enĩ quidã prudentes ⁊ ꝓs¬
tri ȩquitatis. qui institutiones ciuilis iuris.
positas ediderunt. quib dissidentiũ lites cõs¬

Expanded text:
. Responsoria Itali tradiderunt, quae inde responsoria canentes vocant, quod alio desinente, id alter respondeat. Inter responsoria autem et antiphonas hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit: in antiphonis autem versibus alternant chori. Lesoria ab Italis longo ante tempore sunt reperta, canente, chorus consonando respondeat. 371 Antea autem id solus quisque agebat; nunc interdum unus, inteedidit. Responsa sunt que iurisconsulti respondere dicuntur consulentibus: unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri equitatis qui institutiones civilis iuris compositas ediderunt, quibus dissidentium lites cont
Abbreviated transcription (Latin):
democtus ampliauit. Magnus quoq cartaginẽsis
muiginti octo uoluminib studiũ agricolationis
conscripsit. Apud rõanos aũt de ag̾cultura pͥmus
ad instituit. quã dem̃ marcus terentius expoliũ.
lox uirgilius laude carminũ extulit. Nec mino¬
estudiũ habuerunt postmodũ. cornelius. celsus.
llius. atticus. emilianus. siue colo mella ĩsignis.
Arator qui totũ corpus discipline eiusdẽ cõplexꝰ ẽ
pͥmus ad aratrũ boues iunxisse fertur. quendã pͥua¬
tũ hominẽ ⁊ fulminatũ nomine homogerũ. Quidã
aũt osirim dicunt ẽẽ artis huius inuentorẽ. Quidã
triptolomũ. Et hic questio ẽ quomodo pͥma ceres
ferro ingreciã uti terrã instituit. s ferro qualicũq
nõ specialiter uomere. aut aratro. Stercorandi agri
rationẽ pͥmus quidã induxit noĩe stercutius in
italia. cuius ara a pico dedicata ẽ rome. Hic plura
instrum̃ta agriculture repperit. pͥmusq agros fir¬
mauit. Eund̾ẽ quidã saturnũ putauerunt. ut ma¬

Expanded text:
Democritus, Mago quoque Carthaginensis in XXVIII voluminibus studium agricolationis conscripsit. Apud Romanos autem de agricultura primus Cato instituit, quam deinde Marcus Terentius expolivit, mox Vergilius laude carminum extulit. Nec minorem studium habuerunt postmodum Cornelius Celsus et Iulius Atticus, Aemilianus, sive Columella insignis orator, qui totum corpus disciplinae eiusdem conplexus est. Primum ad aratrum boves iunxisse ferunt quendam privatum hominem et fulminatum, nomine Homogirum; quidam autem Osirim dicunt esse artis huius inventorem; quidam Triptolemum. Et hic quaestio est quomodo prima Ceres ferro in Graecia vertere terram instituit, sed ferro qualicumque, non specialiter vomere aut aratro. Stercorandi agri rationem primus induxit quidam nomine Stercutus in Italia, cuius ara a Pico dedicata est Romae: hic plura instrumenta agriculturae repperit, primusque agros firmavit. Eundem quidam Saturnum putaverunt ut ma
Abbreviated transcription (Latin):
s̃e. qm̃ uidetur hoc u̾bũ ad significandũ obser¬
untiã ꝓpinquitatis humane insolenter auferri.
foit. Religio appellata. qd̾ ꝑ eam uni dõ reli¬
gamus animas nr̃as ad cultũ diumũ unculo
seruiendi. qd̾ u̾bũ cõpositũ ẽ a relegendo .i. elegẽ¬
do. ut ita latinũ uideatur religio sicut eligio.
Ina aũt hec sunt que mreligionis cultu ad co¬
lendũ dm̃ in hominib ꝑ quirunt᷑.i. fides. spes.
caritas. Infide. quid credendũ. In spe. qͥd spe¬
randũ. In caitate. quid sit amandũ. Inter¬
litas qua dm̃ confitemur. Religio. cultus qũe
ill credentes exibemus. Dicta aũt fides ab eo
Qd fit .i. qd̾ inter utrosq placitũ ẽ. quasi inter
dm̃ ⁊ hominẽ. Dicta quoq religio. eo qd̾ ea hoĩes
rellgantur uinculo seruiendi adcultũ diumnita¬

Expanded text:
Dei, quoniam uidetur hoc uerbum a significanda obseruantia propinquitatis humanae insolenter auferri.' Religio appellata, quod per eam uni Deo religamus animas nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod verbum conpositum est a relegendo, id est eligendo, ut ita Latinum videatur religio sicut eligio. Tria sunt autem quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominibus perquiruntur, id est fides, spes, caritas. In fide, quid credendum; in spe, quid sperandum; in caritate, quid sit amandum. Fidelitas qua Deum confitemur, religio cultus quem illi credentes exhibemus. Dicta autem fides ab eo quod fit idem quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem; dicta quoque religio eo quod ea homines religantur uinculo seruiendi ad cultum diuinita
Abbreviated transcription (Latin):
Russata uestis ẽ quã greci seniceam uocant. nos
neraretur. ne contemplanti adusario animꝰ auge¬
sceret. Hanc sub consulib romani usi sunt milites.
ũn etiã russati uocabant᷑. Solebant etiã pͥdie quã
dimidicandũ eet ante pͥncipia ꝓponi quasi amoni¬
tio ⁊ indiciũ future pugne. EGł. Ruscũ. lignũ¬

Expanded text:
Russata, quam Graeci phoeniceam vocant, nos neraretur, ne contemplanti adversario animus augesceret. Hanc sub consulibus Romani usi sunt milites; unde etiam russati vocabantur. Solebat etiam pridie quam dimicandum esset ante principia proponi, quasi admonitio et indicium futurae pugnae. Lacul
Abbreviated transcription (Latin):
ion sequnt. Int̃ eum qui in insulã delegatur
adepta. Deportatũ non sequuntur. nisi palam ei
siũnt concessa. Ita fit ut selegato m̃tionẽ bonoꝵ
insententia nõ hab̃i ꝓsit. deportato noceat. Itẽ
distant etiã in loci qualitatẽ. qd̾ cũ relegato ꝗdẽ
humanus transigit᷑. deportato uõ he solent in¬
sule assignari. que sunt asꝑrime queq sunt
paulominus sũmo supplicio cõparande. Relegẽ¬

Expanded text:
torum. 200. Inter eum qui in insulam relegatur, adempta, deportatum non sequuntur, nisi palam ei fuerint concessa. Ita fit, ut relegato, mentionem bonorum in sententia haberi, non prosit, deportato noceat. Item distant 27 et in loci qualitate. Quod cum relegato quidem humanius transigitur, deportatis vero solent insulae assignari quae sunt asperrimae, quaeque sunt paulo minus summo supplicio comparandae.
Abbreviated transcription (Latin):
es dicitur qd̃ ab ali is ductile appellatur. quale
contra fusile qd̃ tm̃ funditur. Hoc ⁊ caldariũ. q
tantũ funditur. nã malleis fragile ẽ. siquidẽ
ome es diligentius purgatis inigne uitus ex¬
coctisq regulare efficitur. EGł: Regulus ad̃¬
basiliscus uocatur. Hi sicut ⁊ scorpiones arentia

Expanded text:
aes dicitur, quod ab aliis ductile appellatur, quale contra fusile, quod tantum funditur. Hoc et caldarium, quod tantum funditur. Nam malleis fragile est. Siquidem omne aes, diligentius purgatis igne vitiis excoctisque, regulare efficitur. 9. Cali autem sicut scorpiones arentia
Abbreviated transcription (Latin):
simũ cuncta sui ordinatione concessit. Itaq anno
scd̾o. ide cesar augustus. ab oriente in occidentẽ. ab
septentrione in meridiẽ ac ꝑtotũ occeani circulum
cunctis sequentib una pace cõpositis: iani portas
tercio ipse tunc clausit. quas exeo ꝑ duodeci fere
annos quietissimo sẽꝑ obseratas ocio ipsa etiã rubi¬
go signauit. nec pͥusi ũquã nͥ sub extrema seng¬
tute augusti pulsate athenensiũ seditione ⁊ dio
tirmissimã uerissimãq pacẽ ordinatione d
cesar imposuit: natus ẽ xp̃s cuius aduentui
ista famulata ẽ. Incuius ortu audientib hõs
exultantes angłi cetinerunt. gła in excelsis q
⁊ interra pax hominib bone uoluntatis. Eodt̃¬
quoq anno tunc pͥmũ idẽ cesar quẽ tantis misi¬
prima illa clarissimaq ꝓfessio que cesarẽ õĩ
pͥncipẽ roãnosq reꝵ dños singillatim cunctoꝵ
hominũ edita adscriptioe signauit. qd̾ penit¬
humani in hunc modũ ne babilonico quidẽ

Expanded text:
icatione meruerunt. Itaque anno esar Augustus ab oriente in occidentem, a septentrione in meridiem ac per totum Oceani circulum cunctis gentibus una pace conpositis, Iani portas tertio ipse tunc clausit. quas ex eo per duodeoim fere annos quietissimo semper obseratas otio ipsa etiam robigo signauit, nec prius umquam nisi sub extrema senectute Augusti pulsatae Atheniensium seditione et Dacorum firmissimam verissimamque pacem ordinatione Dei Caesar composuit, natus est Christus, cujus adventui pax ista famulata est, in cujus ortu audientibus hominibus exsultantes angeli cecinerunt: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Eodquoque anno tunc primum idem Caesar, quem his tantis mystprima illa clarissimaque professio, quae Caesarem omnium principem Romanosque rerum dominos singillatim cunctorum hominum edita adscriptione signauit, ihumani in hunc modum ne Babylonio quidem
Abbreviated transcription (Latin):
sa potentia stetit. Regnũ uõ cartaginense a con¬
ditione usq ad eu̾sionẽ eius: paulo amplius quã
septingentis annis stetit. Atq regnũ macedoni¬
cũ a carano usq ad ꝑsem paulo minus quã septin¬
gentis. Qtrũq tm̃ septenarius ille numeros quo
iudicantur omĩa t̃minauit. Lomanũ aũt in¬

Expanded text:
 omnium Deum. regnum Carthaginiense a conditione usque ad euersionem eius, paulo amplius quam septingentis annis stetit, aeque regnum Macedonicum a Carano usque ad Persen paulo minus quam septingentis; utrumque tamen septenarius ille numerus, quo iudicantur omnia, terminauit. Roma ipsa eti
Abbreviated transcription (Latin):
non sine dĩ ꝓuidentia incuius potestate ẽ ut ꝗsq
bello subiugetur aut subiuget. quidã eent regnis
Set inter plurima regna terraꝵ in que terrene uti¬
litatis ł cupiditatis ẽ diuinsa societas: quidã inef¬
fabili ordinatione ꝑ quatuor mundi cardines
quatuor regnoꝵ pͥncipatus fuere distinctis gͣdib
eminentes.i. babilonicũ ab oriente. ameridie car¬
taginense. a septentrione macedonicũ. ab occidẽte
affricanũ ac macedonicũ breuia ⁊ media quasi
tutor curatorq uenerunt potestate tprĩs ñ iure

Expanded text:
non sine Dei prouidentia, in cuius potestate est, ut quisque bello aut subiugetur aut subiuget, quidam essent regnis Sed inter plurima regna terrarum, in quae terrenae utilitatis uel cupiditatis est diuisa societas quam fabili ordinatione per quatuor mundi cardines, quatuor regnorum principatus fuerunt, distinctis gradibus eminentes, ut Babylonium regnum ab oriente, a meridie Carthaginense, a septentrione Macedonicum, ab occidente Africanum ac Macedonicum breuia et media, quasi tutor curatorque uenerunt potestate temporis non iure
Abbreviated transcription (Latin):
culũ ẽ qd̃ succinctoriũ siue bachile nuncupat᷑. qd̾
descendens ꝑ ceruicẽ ⁊ a laterib colli diuisũ utͣꝵq
alaꝵ sinus ambit. atq hinc in succingit. ut cõstrin¬
gens latitudinẽ uestis adcorpꝰ contrahat atq con
Succinctoriũ aũt uocatũ: qd̃ ut dictũ ẽ sub brachis
ductũ alaꝵ sinũ ambit. atq hinc in subcingit.¬

Expanded text:
culum est quod succinctorium, sive brachile nuncupamus, quod descendens per cervicem, et a lateribus colli divisum, utrarumque alarum sinus ambit, atque hinc inde succingit, ut constringens latitudinem, vestes ad corpus contrahat, atque coSuccinctorium autem vocatum, quod, ut dictum est, sub brachiis ductum alarum sinu