comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turpeñ suitlocir nehermocyeonti qͥdẽ t̃pcẽ c̃ducere :
Siueaut̃ inqͥt uera sint siue falsa et unde facim argu¬
m̃tũ nihil ad nos dũ mͦ ad fidẽ faciendã ꝓbabilia eõ
uideant᷑ ł alsu ẽ siue uerisimile sidicas noccidit̃ me¬
dea filios Suippomat̃ filios nunquã potuissa oc¬
cidere hic falsũ ẽ qđ asseris. tam̃ fecistiargum̃ cũ
ꝓbabile ꝑid qđ feresol& fieri ut medea filios ñ occi¬
dissecredat᷑ Aut sidicas q multꝰ incalceis puluis fuit¬
Am̃cicatrixẽ uulnꝰ fuerit necesse est Nc̃ aut̃ ut ꝓbabilis
argum̃ti om̃s partes scire possimꝰ hȩc nob qͦq añi ad¬

Expanded text:
TVRPE NON FVIT LOCARE, NE HERMOCREONTI QVIDEM TVRPE EST CONDVCERE'. TVRPE NON FVIT LOCARE, NE HERMOCREONTI QVIDEM TVRPE EST CONDVCERE'. Sitte autem, inquit, uera sint siue falsa ea unde facimus argumentum, nihil ad nos, dummodo ad Lidem faciendam probabilia esse uideantur. Falsum est, sed ueri simile, si dicas: 'non occidit Medea filios, quippe mater filios numquam potuisset occidere'. Hic falsum est, quod adseris; tamen fecisti argumentum probabile per id quod fere solet fieri, ut Medea filios non occidisse credatur. Aut si dicas: quia multus in calceis puluis fuquoniam cicatrix est, uulnus fuerit necesse est. Nunc autem ut probabilis argumenti omnes partes scire possimus haec nobis quoque animad
Abbreviated transcription (Latin):
tate ꝓfuit sꝯ necessitate ł pariasic cũ nex c̃ trariis
reb: soex simillimis ꝑnaturã ꝓbabile colligimꝰ ar¬
gum̃tũ. Vt puta Nã ut locus in marisi ne portu na¬
uib intutꝰ ẽ sic animꝰ qͥsi ne fide c̃ amicis ñ potest
eẽportuosus. Exhis aut̃ q̃ sub eandẽ rationẽ caduN
ꝓbabile facimꝰ argum̃tũ cũ easibi conferumnꝰ q̃ ad aliqͥdsũ ã
Vtputa. locare conducere emere uendere, Hec
uerba ad seinuicẽ spectant Itaq ex unius reiratio¬
ne. alteriꝰ rei rationẽ ꝓbaredebemꝰ Ut puta nes¬
cio qͥpatre uendente emitfiliũ Iniquã rẽdicit᷑ fecisse
hic facis argum̃tũ ꝓbabile Nã sibis qͥuendidit rẽ iniꝙ
fecit. ⁊ hic quiemit rẽ iniquã fecit Deinde qđ cicero
posuit exẽplũ a pud rhodios portoriũ resuili s utili
erat Ethermo creon uirã plissimꝰ idc̃dux̃ portoriũ
efendit qđ rẽturpẽ ñ fecerit. Facisitaq argum̃tũ
peas resquȩ sib eandẽ rationẽ cadunt: Nã sirhodus

Expanded text:
tate profuit, sed necessitate. Per paria sic, cum non ex contrariis rebus sed ex simillimis per naturam probabile colligimus argumentum, ut puta: NAM VT LOCVS IN MARI SINE PORTV NAVIBVS INTVTVS EST, SIC ANIMVS, QVI SINE FIDE EST, AMICIS ESSE NON POTEST PORTVOSVS. Ex his autem, quae sub eandem rationem cadunt, probabile facimus argumentum cum ea sibi conferimus quae ad aliquid sunt, ut puta locare conducere, emere uendere. Haec uerba ad se inuicem spectant; itaque ex unius rei ratione alterius rei rationem probare debemus, ut puta: nescio qui patre uendente emit filium, iniquam rem dicitur fecisse. Hic facis argumentum probabile; nam si is qui uendidit rem iniquam fecit, et hic qui emit rem iniquam fecit. Deinde quod Cicero posuit exemplum; apud Rhodios portorium, res uilis, utilis erat, et Hermocreon uir amplissimus id conduxit portorium; defenditur, quod rem turpem non fecerit. Facis itaque argumentum per eas res quae sub eandem rationem cadunt: 'NAM SI RHODIIS
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃s aut̃ ut ceras quasdãm partes tribuamꝰ ꝓbabi¬
le. qđ sumit᷑ ad argum̃tationẽ aut. SioNUMest.
aut. credione. aut ludicatuai. aut cõparabile Sis¬
qđ e&xipso ꝓfectũ uidet᷑. qđ aut antea fuerit. aut in ip¬
so negotio. aut pꝰsit consecutũ. & tam̃ indig& testi
monii i grauioris confirmationis aut cruor fuga
pallor puluis ⁊ q̃lis sunt simił PSũ pdiximꝰ ꝓbabi

Expanded text:
m, ut in certas partes tribuamus, probabile quod sumitur ad argumentationem aut signum est, aut credibile aut iudicatur aut probabilisquod ex ipso pro- fectum videtur, quod aut ante fuerit aut in ipso neg- otio aut post sit consecutum et tamen indiget testi- monii et gravioris confirmationis, ut cruor, fuga, pallor, pulvis, et quae his sunt similia. credibi
Abbreviated transcription (Latin):
ħ posterior ad ex cogitanđu. Itẽ uitiosi ̃¬
firmatio ÷ rationis. cũ eare q̃ plures res
c&a qͦ q̃ similia c̃currͣ. ñ nichil illiꝰ mͦ sigu

Expanded text:
 posterior ad excogitandum. Item vitiosa confirmatio est rationis, cum ea re, quae plures res cetera quoque similia concurrunt, nonnihil illiusmodi sig
Abbreviated transcription (Latin):
quare cũ uidicatio ⁊ eaq̃ adiudicitionẽ opert& argum̃ta
inneniri diligent̃ er̃ artificio reꝑta cura ⁊ cogitatione
ꝑtractata tũdeniq: odinandȩ scetȩparte scrationis
Cae partes sex ẽẽ. om̃ino nob̵ uident᷑ : Exordiũ narratio
partitio c̃firmatio rep̃hensio, Conclusio Nc̃qm̃
exordiũ pͥncepsom̃iũ deb& ẽẽ. Nosqq pͥmũ inratio¬
nẽ ex ordiendi p̃ceptadabimꝰ ͭ ex ordiũ ẽ oratio ani¬
mũ auditoris. Idonee cõparans ad reliq̃ dictionẽ:
đ eueni& si eũ beniuolũ. Adtentũ docilẽ c̃fecerit:
Quare qͥbene exordiri causã uol&. eũ necesse ẽ genꝰ
suȩ causaediligent̃ ante cognoscere IGenera causa

Expanded text:
quare cum iudicatio et ea, quae ad iudicationem oportet argumenta inveniri, diligenter erunt artificio reperta, cura et cogitatione pertractata, tum denique ordinandae sunt ceterae partes orationis. eae partes sex esse om- nino nobis videntur: exordium, narratio, partitio, con- firmatio, reprehensio, conclusio. Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque primum in rationem exordiendi praecepta da- bimus. Exordium est oratio animum auditoris idonee com- parans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit. quare qui bene exordiri causam volet, eum necesse est genus suae causae diligenter ante cognoscere. Genera causa
Abbreviated transcription (Latin):
autr̃scire. aut polle dicere. id qđ pͥis maxime dicimꝰ ħ mͦ. Nã
depueritia qͥdẽ tua ꝗ tu omĩ intẽꝑcntiȩ ad dixisti dicerem.
satis fecisti. L. labeoni. nihil adhanc rẽ ꝑtinere puto. hoꝵ
nihil dico. reutor adillud edeqͦ iuditiũ ẽ. Itẽ. Ndico te. ab
sotiis pecurias cepisse. p̃sũ in eo occupatꝰ. qđ ciuitates. regna.
domos om̃iũ depeculatꝰ es. furta rapinas om̃s tuas omitto.
qđ occulte admopuisse ꝓdest. autlongũẽ. aut noile. aut
plapiũ. nĩ potest ficri. aut facile potest rephendi. utili sit
occulte fecisse suspitionẽ. ꝙ eimdi intendisse orationẽ
quȩ redar guat᷑. DISIUXETU T GRAUE¬
sustulit. corinthũ disiecit. fregellas ritit. Nihil pumin¬
tinis uires corpnais auxiliates. pihil carhaginiensib
scierłia rei militaris adium̃to fuit. pihil corinths
erudita calliditas p̾̃sidii tulit. nihil fregellanis moꝵ ⁊ sermonis
sotietas opitulataẽ. Itẽ. ꝥ orme dignitas. aut morbo. deflorescit. aut

Expanded text:
scire aut nolle dicere id, quod nunc maxime dicimus, hoc modo: «Nam de pueritia quidem tua, quam tu omnium intemperantiae addixisti, dicerem, satis fecisti L. Labeoni, nihil ad hanc rem pertinere puto. Horum nihil dico: revertor ad illud, de quo iudicium est.» Item: «Non dico te ab sociis pecunias cepisse; non sum in eo occupatus, quod civitates, regna, domos omnium depeculatus es; furta, rapinas omnes tuas omitto.»ostendere, quod occulte admonuisse prodest aut longum est aut ignobile aut planum non potest fieri aut facile potest reprehendi, ‹ut› utilius sit occulte fecisse suspicionem, quam eiusmodi intendisse orationem, quae redarguatur. Disiunctum esustulit, Corinthum disiecit, Fregellas evertit. Nihil Numantinis vires corporis auxiliatae sunt, nihil Kartaginiensibus scientia rei militaris adiumento fuit, nihil Corinthis erudita calliditas praesidii tulit, nihil Fregellanis morum et sermonis societas opitulata est.» Item: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut
Abbreviated transcription (Latin):
s. aut pͥmũ autpostremũ ẽlocamꝰ. Pmũ ħ pacto. Deflorescit
forme dignitas. autmorbo. Aut uetꝰtate. Postremosie. Ant morbo
aut uet̾tate forme dignitas deflorescit. Adfestiuitatẽ de¬
iunctio ẽ. adposita. Ire rariꝰ utem. pesatietatẽ pariat. Adbre¬
uitatẽ c̃iufccio. Sre sepiꝰ adhibenda ẽ. Hȩ tres exorpatio

Expanded text:
 aut primum aut postremum conlocamus. Primum hoc pacto: «Deflorescit formae dignitas aut morbo aut vetustate.» Postremum sic: «Aut morbo aut vetustate formae dignitas deflorescit.» Ad festivitatem diiunctio est adposita: quare rarius utemur, ne satietatem pariat; ad brevitatem coniunctio: quare saepius adhibenda est. Hae tres exornatio
Abbreviated transcription (Latin):
era siquã insimilẽ inte sespicionẽ uenerit dc maxime
sifieri poterit simili aliqͦ i gñre eimodiĩciusa aliqua
cõmotũ peccasse. aue in eque mugna re autinm uore
aut inminore. Vt si qͥdẽ pecunia inductũ dicet fecissẽ.
possit demonstrare aliq̃ in re eiꝰ eliqđ factũ auarũ Item
inom̃i cuusi natur̃ aq uictũ auestidiũ aut fortunã aut

Expanded text:
erit, si quam in similem ante suspicionem venerit, ac maxime, si fieri poterit, simili quo in genere eiusdemmodi causa aliqua commotum peccasse aut in aeque magna re aut in maiore aut in minore, ut si qui, quem pecunia dicat inductum fecisse, possit demonstrare aliqua in re eius aliquod factum avarum. item in omni causa naturam aut victum aut studium
Abbreviated transcription (Latin):
ciusĩ putart quȩ homines aud acesinfraudẽ raꝑe soleit.
castissimũ qͦ hominẽ ad peccandũ potuisse i pellere aut
iniquũ eẽ & opti mocuiq ꝑniciosisimũ ñ uitã honeste ac¬
tã toli inteꝑe quã plurimũ pdec̃ .s baeitđ excriminatio

Expanded text:
causam putare, quae homines audaces in fraudem rapere soleat, castissimum quoque hominem ad pec- candum potuisse inpellere; aut: iniquum esse et op- timo cuique perniciosissimum non vitam honeste actam tali in tempore quam plurimum prodesse, sed subita ex criminatio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ id qͥdẽ pueriltẽ. f tantũ adfert usꝰ uecertitatio facultatis.
ut apumi qdã sensu. pͣr m̃brũ suꝑiori referre possimꝰ hmͦdo.
In plio mentẽ pͣrtis oppetibat. domi filiꝰ puptias cparabat.
hȩc omia gxaułs ets adrͥmustrahar. Itẽ. Alii fottunt dedit
flicitatẽ. huc ipdustrie uirtutẽ c̃praũ. Inh genere sepe
uideit᷑. siuuit aut etiã alt̾a sillabaẽ. alterũ breui. eit sicum
rudt̃o plurei s̃. inadto longior autlongiores. plenior Aut ple¬
pcres̃ sillabȩ er̃. int longitudo autplenitudo harũ. muliitu¬
dipẽ altriꝰ ad seq̃t nextentt. SIAUILIT̃ CADEPS¬

Expanded text:
nam id quidem puerile est - sed tantum adferet usus et exercitatio facultatis, ut animi quodam sensu par membrum superiori referre possimus, hoc modo: «In proelio mortem parens obpetebat, domi filius nuptias conparabat: haec omnia gravis casus administrabant.» Item: «Alii fortuna dedit felicitatem, huic videatur, si una aut etiam altera syllaba est alterum brevius, aut si, cum in altero plures sunt, in altero longior aut longiores, plenior aut pleniores syllabae erunt, ut longitudo aut plenitudo harum multitudinem alterius adsequatur et exaequet. Similiter caden
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. uiuis muidiose. delinqͥs studiose. loqtis adios e.
tẽ. Audacit̃ t̾ritas. humilit̃ placas. Hȩc duo genera srũ
alterũ ingeitus. aterũ ecas. senilitudint usat᷑. intse ue¬
ta clocant inisdẽ pertib oratienis. Iadh mdo facere
opotet. ꝓ ditissima ratioẽ amorẽ petere. pudorẽ fugere.

Expanded text:
dicere; vivis invidiose, delinquis studiose, loqueris odiose.» Item: «Audaciter territas, humiliter placas.» Haec duo genera, quorum alterum in exitum, alteruea conlocant in isdem partibus orationis. Id hoc modo facere oportet: «Perditissima ratio est amorem petere, pudorem fugere,
Abbreviated transcription (Latin):
ui se pe numero nos ꝑ fidẽ fefeller
Zeoꝵ oratiom fide habere ñ debenꝰ
Si quideni ꝑfidia illoꝵ detrum̃ti acceꝑimus
nemoerit pter nos i& ipsos quẽ iure accusare
possimus. Ac primũ quidẽ decipi in cõmodũ est
terũ stultũ. c̃tio turpe Cartaginiensis aut̃
ꝑsepe nos fefeller̃. Sũ ma igitur am̃tu est
in eoꝵ fide spẽ habere. quorũ ꝑfidia totiens
deceptussis. Utraq apꝓbatione p̃terita tri¬
ꝑtita fit hoc pacto ¶Yut metuamus
carthaginienses oporta si in colomes eos reli¬
querimꝰ. Aut eoꝵ urbẽ diruamus Ac metuest
quidẽ ñ oport&: Restat igit᷑ ut urbẽ diruamus
Su aut̃ qui putat᷑ nom nunquã posse cõplecione.
⁊oportere suꝑ sederi. cũ id ꝑspicu ũ sit. quod
conficiatur ex ratiocinatione. Iđsi fiat. biꝑtita

Expanded text:
ero nos per fidem fefellerunt, eorum orationi fidem habere non debemus. si quid enim perfidia illorum detrimenti acceperimus, nemo erit praeter nosmet ipsos, quem iure accusare possimus. ac primo quidem decipi in- commodum est; iterum, stultum; tertio, turpe. Cartha- ginienses autem persaepe iam nos fefellerunt. summa igitur amentia est in eorum fide spem habere, quorum perfidia totiens deceptus sis. Utraque approbatione praeterita tripertita fit, hoc pacto: aut metuamus Carthaginienses oportet, si incolumes eos reliquerimus, aut eorum urbem diruamus. at metuere quidem non oportet. restat igitur, ut urbem diruamus. Sunt autem, qui putant nonnumquam posse com- plexione supersederi, cum id perspicuum sit, quod co
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ laboriosũ an artificio sũ. Laboriosũ :¬
ñstatĩ p̃clarũ. SunT eni multa laboriosa
q̃ si faciatis. ñ c̃tinuo głemini. Hisi e& iam
si ur̃a manu fabulas. aut orationes totas
trans scripsiss&is głosũ putar&is. Siñ istuo
artificiosũ egregiũ dicitis. uid& e ne ĩ sinu

Expanded text:
utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insu
Abbreviated transcription (Latin):
cent᷑ seartẽ scrib̾e. exẽpl& ꝓferuiꝰ
abhis plerũq qͥartẽ nescier̃. Tum qͥs :
qͥ possit idꝙ de arte scripcerinł cõꝓbare :
nisi aliqͥd scriba. Tex arte ÷. C̃traq faciut
qã polliceri uident᷑. Nã cũ scibe artem
instituuns uident᷑ dicere se ex cogitass:
Qđ alios docerent cũ scribuns: ostendunt ub¬
ialii
eligere demultis. Quid dicitis difficle

Expanded text:
centur artem scribere, exempla proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. Tum quis est, qui possit id, quod de arte scripserit, conprobare, nisi aliquid scribat ex arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribere artem instituunt, videntur dicere se excogitasse, quod alios doceant; cum scribunt, ostendunt nobis, alii st», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile
Abbreviated transcription (Latin):
ausim dicere s tam̃ uereor neqͣ inre laud̃e
gignis nob̵ nouas p̃ceptiones. eas ipse efir mare
ñ potes abalus exẽpla sumis. Vide nefacias
ĩpudent̃ qͥ tuo nomini ueł ex alioꝵ laborib
lib are laudẽ. Nã si eoꝵ uolumina p̃ton¬
ł prenderiNt¬
derif antiqͥ oratores : po& e Isuũ qͥsq delibris
tuis tulerit. nihl istis ꝓ suũ uelis̃ relinquã
Ac exẽpla qm̃ cestimonioꝵ similia suiti
I tẽ c̃uenitͣ testimonia ab hominib
ꝓbatissimis sumi ꝓͦ mũ om̃iũ exẽpla ponunt᷑
ñ ẽfirmandi neq testificandi causa sed
demonstrandi. Non eñi cũ homꝰ. ẽẽ exor¬
nationẽ qͣuerbi causa c̃st& ex similit̃

Expanded text:
re laudem gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina prenderint antiqui oratores et poetae et suum quisque de libris suis tulerit, nihil istis, quod suum velint, relinquatur. «At exempla, quoniam testimoniorum similia sunt, item convenit ut testimonia ab hominibus probatissimis sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim, cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex similiter
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti. quia amorefecisti. fecistiquia ira¬
cunduses. Quibus causis ꝓbatur facere
potuis se qd̃ negat
Ratiotinatio aũt causa ẽ. & iã ipsa uolun¬
atis : Haecratione faciendi. fuisse ostendit
uoluntatẽ aut non faciendi: Quae sumitur

Expanded text:
fecisti, quia amore fecisti; fecisti, quia irafecisti, quia amore fecisti; fecisti, quia iracundus es'; quibus causis probatur facere potuisse quod negat. Ratiocinatio autem causa est etiam ipsa uoluntatis; haec ratione faciendi fuisse ostendit uoluntatem aut non faciendi, quae sumitur
Abbreviated transcription (Latin):
apꝓbatio. adid qdincendit᷑ fastũ Atuͦ a facto
ꝓbationes habebunt facta illa om̃ia. quȩ pro¬
bant factũ illud unde iudiciũ ẽ. Nã fastũ tria
Est̃ factũ uillud qđ intendit᷑ ipsũ illud qđ dicit᷑
occidisti Est factũ t̃tiũ hoc qđ tribuit argum̃¬
tũ ad factũ illud unde iudiciũẽ. Ut transisti
clamasti. quib ꝓbat᷑ occidisti Hocergo ẽ ulti¬
mũ qđ dix̃ a faceo qđ psũ ꝑspicietur intrib:
illis. antenegotiũ innegotio. fostnegotiũ
simul cũ suis ꝑquȩ se explicant fasta. loco tẽp̃r.
modo occasione. facultate. Ergo hȩxtria sunt
q̃ ciesturȩ sugger argum̃ta causa ꝑsona. factũ.
Causaipsa dundit᷑ induo. In impulsionẽ ⁊ ratio¬
tinationẽ Impulsio motũ hab& rpentinũ ñ
uoluntariũ ut amor uinolentia & om̃ino
omia huiꝰ modi quȩ ueniã merent᷑. sic̃ fiteat᷑
idipsũ qđ fecissearguit᷑. Nã sinegat : arguñtis
a causa. ut sit. Iecisti quia uinolentus fusti

Expanded text:
batio ad id quod intenditur factum. At uero a facto probationes habebunt facta illa omnia quae probant factum illud unde iudicium est. Nam factum tria est factum et illud quod intenditur, ipsum illud quod dicitur 'occidisti'; est factum tertium hoc quod tribuit argumentum ad factum illud unde iudicium est, ut 'transisti, clamasti', quibus probatur 'occidisti'. Hoc est ergo ultimum, quod dixit 'a facto'; quod ipsum perspicietur in tribus illis, ante negotium, in negotio, post negotium, simul cum his per quae se explicant facta: loco, tempore, modo, occasione, facultate. Ergo haec tria sunt quae coniecturae suggerunt argumenta: causa, persona, factum. Causa ipsa diuiditur in duo, in impulsionem et ratiocinationem. Impulsio motum habet repentinum, non uoluntarium, ut amor, uinolentia et omnino omnia huiusmodi, quae ueniam merentur, si confiteatur id ipsum quod fecisse arguitur. Nam si negat, argumenta sunt a causa, ut sit 'fecisti, quia uinolentus fuisti;
Abbreviated transcription (Latin):
ertt ratio derdatiua qͣlitate Vndentilis
in unã causã constitiones incidere posepus
iur aꝓferimꝰ ut factũ defendas. ullege łc̃suetudi¬
ne uł natura Innegotiali aũt hȩc iuraꝓferunt᷑.
ut possit constitui qͦure ẽẽdebeat id deqͦ negotũ
Q Quia eiꝰ constitutionis ad fucuru spestat in

Expanded text:
erit ratio de relativa qualitate. Vnde intellegimus in unam causam constitutiones incidere posse plurimas iura proferimus, ut factum defendas uel lege uel consuetudine uel natura; in negotiali autem haec iura proferuntur, ut possit constitui quo iure esse debeat id de quo negotium est, quia eius constitutionis ad futurum spectat in
Abbreviated transcription (Latin):
aristotelẽ. atq alios uolunt intelligi s errant Quidisꝑ¬
sos homines in agris⁊ intestissiluestrib abditos. ratione
quadã cõpulit unũ in locũ & congregauit Duas resiupͥ
posuit. honestissimas fuissecausas op̃timasq rationes. ut
ad astus el aquentia nasceret᷑. Explicitis aehonestissimis
causis incip̃ ostendit ostendere optimas eloquentie ad
astus fuisse rationes ut intelligas. iã detausis eẽdicti.
ratione qͣdã inqͥt cõpulit unũ in locũ & congregauit
Diximꝰ rationẽ eẽ reigerendȩ ordinẽ necessariũ. utp̃u
hoc pͥmũ deb& sieri hoc deinde ac t̃tio. Vt pͥmũ pͥmo
cõpellunt᷑ homines. post congregant. deinde ut inuna¬
quãq. re inducunt᷑ ualẽ at: honestã. Cõpulitunũ in
locũ & congregauit. Cõpulit qͣsi inuitoꝵ ÷ lauolentiũ¬

Expanded text:
Aristotelem atque alios uolunt intellegi, sed errant. QVI DISPAristotelem atque alios uolunt intellegi, sed errant. QVI DISPERSOS HOMINES IN AGRIS ET IN TECTIS SILVESTRIBVS ABDITOS RATIONE QVADAM COMPVLIT VNVM IN LOCVM ET CONGREGAVIT. Duas res supra posuit, honestissimas fuisse causas optimasque rationes, ut ad actus eloquentia nasceretur. Explicitis ergo honestissimis causis incipit ostendere optimas eloquentiae ad actus fuisse rationes. Et ut intellegas iam de causis esse dictum, 'ratione quadam', inquit, 'compulit unum in locum et congregauit'. Diximus rationem esse rei gerendae ordinem necessarium, ut puta, hoc primum debet fieri, hoc deinde, hoc tertio, ut nunc primo compelluntur homines, post congregantur, deinde in unamquamque rem inducuntur utilem atque honestam. COMPVLIT VNVM IN LOCVM ET CONGREGA
Abbreviated transcription (Latin):
reliqͥs materiis possum dicere Ergo ñ suffecerat in
cere Ẽstgͣ qͥpotest elicere. ⁊ qđ iotest elici H oc deinde
atendam: VIn ptest indere aliqiã effici posse.
x̃ tam̃ &ũ efficere beniq &ĩ iustũ sipientẽ a magnũ
uirũ aicero ait uidisłe in hominib: materiẽ s dubit ssẽ
deeffectu ait enĩ Siqͥs eĩ posi& elicore Vtrunq timꝰ
dat huic unt & intelligere ⁊ efficere Est eni & sipiens
&laquens & p̃cipiendo meliorẽ reddere Prat gͦ
in hominib: animꝰ. sed ideo reddere qr uidebatur
amissus E¬
rat limꝰ animꝰ &ideo ait
eliorẽ reddert His causisigit᷑
honestissimis ut uidemꝰ iste qͥdũ cõpulsus ÷ adeloquen
Quȩ em̃ causa honestior quã homines bestiarũ modo ui¬
uentes p̃cepais utiib: aq honestis ad humanã atq diuinã
cagnitionẽ traducere : Ergo istũ uirũ magnũ atq sapi¬
entẽ quecunq acciplamꝰ. Multi enĩ saturnũ. platonem

Expanded text:
reliquis materiis possumus dicere. Ergo non suffecerat inureliquis materiis possumus dicere. Ergo non suffecerat inuCERE. Est ergo qui potest elicere, et est quod potest elici. Hoc deinde attendamus. Vnus potest uidere aliquid effici posse, non tamen etiam eflicere. Denique etiam istum sapientem et magnum uirum Cicero ait uidisse in hominibus materiem, sed dubitasse de effectu. Ait enim: 'si quis eam posset elicere'. Vtrumque tamen dat huic uiro, et intellegere et efficere; est enim et sapiens et eloquens. ET PRAECIPIENDO MELIOREM REDDERE. Erat ergo in hominibus animus, sed ideo 'reddere' quia uidebatur amissus; erat bonus animus, et ideo ait eliorem reddere'. His causis igitur honestissimis, ut uidemus, iste quidam compulsus est ad eloquen. Quae enim causa honestior quam homines bestiarum modo uiuentes praeceptis utilibus atque honestis ad humanam atque diuinam cognitionem traducere? Ergo istum uirum magnum atque sapientem quemcumque accipiamus; multi enim Saturnum, Platonem,
Abbreviated transcription (Latin):
incelligentiã consequam᷑ rerũ similitudo ꝓferenda ÷
Animata ẽ ut unũ Nã quẽ id modũ uinũ ꝓuase inqͦ ÷
habitũ. aut retin& aut amittit uindentiã ꝓinde
anima si optimũ & custĩ corpꝰoffenderit. seruat naturã
Sinalis uedut amuitit Iagͥcũ mortalegenꝰ brutũ atq
insciũ rerũ om̃iũ uagiret᷑ extit qͥdã uirmagnus
inqͦ anima siã retiner& naturã ⁊ qͥ intelliger& om̃s
homines habere in se qđdã diuinũ. s iduicio corporis
oppͥmi atq depcrire Ađ si suiss& elicitũ maxi masinde
cõmoditees hominũ possẽ contingere : Cagnount quȩ
materiqs ⁊ qͣnta ad maximas res oportunitis animis
in e& hominũ Mlateru ñ adh ipsũ ẽmateria qđ ma¬
teria uocat᷑ s ad id qđ inde fieri habi&. materia est
Oportunitas uͦ ñ accidit neq in altero ÷ sed in eadẽ materia ÷
Potest aũt in ligno eẽ miteries ad aliquđ faciendũ Sad
siputrescit oportunitas in materiañ ÷ Similia & de

Expanded text:
similitudo proferenda est. Anima ita est ut uinum. Nam quemadmodum uinum pro uase in quo est habitum aut retinet aut amittit uiolentiam, proinde anima, si optimum et castum corpus offenderit, seruat naturam, sin alias, uelut amittit. Ita ergo cum mortale genus brutum atque inscium rerum omnium uagaretur, extitit quidam uir magnus in quo anima suam retineret naturam et qui intellegeret omnes homines habere in se quiddam diuinum, sed id uitio corporis opprimi atque deperire; quod si fuisset elicitum, maximas inde commoditates hominibus posse contingere. COGNOVIT QVAE MATERIES ET QVANTA AD MAXIMAS RES OPPORTVNITAS IN ANIMIS INESSET HOMINVM. Materia non ad hoc ipsum materia est, quod materia uocatur, sed ad id quod inde fieri habet, materia est; opportunitas uero non accidit neque in altero est, sed in eadem materia est. Potest autem in ligno esse materies ad aliquid faciendum, sed, si putrescit, opportunitas in materia non est; similia et de
Abbreviated transcription (Latin):
uita ipsaqua feuim breuis ẽ menoriã nr̃iquã maxi¬
mne longã esfiacre conuenit. ñ pecor more uiuere quȩ
ituraꝑna aq uoror. oboedientia fuit. ut isti homines
fucrt qui sibi uidu fero uitã ꝓpigabanit¬
Iudũ diuinȩ religionis ñ humaniofficii ratio cole
ludr. Nemo nuptus uid ort legtimas. Ncertos
qlquã inspexerat liberos. nuis equabile qid utditaas
hubera acceporit lti ꝓpt errorẽ aq insciotiã. ceca
atem craria dominatrix animi cupiditas. ad se ex¬
plendĩ uirib: corporis abutebat᷑ ꝓniciosisui missialli¬
tibus

Expanded text:
uita ipsa qua fruimur breuis est, memoriam nostri quam maxiuita ipsa qua fruimur breuis est, memoriam nostri quam maxime longam efficere conuenit, non pecorum more uiuere, quae natura prona atque uentri oboedientia finxit", ut isti homines fuerunt qui sibi 'uictu fero uitam propagabant'. NON DIVINAE RELIGIONIS, NON HVMANI OFFICII RATIO COLEur, nemo nuptias viderat legitimas, non certos quisquam inspexerat liberos, non, ius equabile quid utilitatis haberet, acceperat. Ita propter errorem atque inscitiam ceca ac temeraria dominatrix animi cupiditas ad se explendam viribus corporis abutebatur pernitiosis satellitibus
Abbreviated transcription (Latin):
piilo sopin eduob hominẽ c̃stare animi⁊ corporẽ An¬
mã uͦ eẽ ꝑfestã s̃ impediri crassitudine corporis qͦpi
rant homines nimis impediti corpore. ⁊ in qͥb uis anr
obruta iq opp̃ssa e& Tc necessario rapto uiudim a
malis morib: opp̃sso animȩ bono. circa resoms uirio
in hominib: animiã illã diuinã quȩ haber& in se ma
utilitates. si om̃ poss& abaliqͦ elatebris qͥb da eliciat
ferri Ertohis causis eloquentia. miciũ ñ nasceid sed
a gendi suꝑse. Nã fut qcłdlã tt̃pus cũ inagris hominci
pasim bestiarũ modo uagabant᷑. sic̃ urgliꝰ hȩc uo¬
ra indigenȩ faumi nĩ pheq tenebant : Gensq: uirus
truncis &duro robore nata Quis neq mos neque
erat ne iuingere tiuros aut cõponereo pes noran
Sꝓpaens om̃is me moriȩ stad&. Ili in qͥb: uisanimi. mo¬
lecoiporis cpp̃si delitescit. Ñ mnemoriȩ student. sed ferino
ritu subsidi solis ꝓspiciunt dieb: Sic saluftius & q̃m

Expanded text:
philosophi e duobus hominem constare, anima et corpore; animam uero esse perfectam, sed impediri crassitudine corporis quo mrant homines nimis impediti corpore et in quibus uis animae obruta atque oppressa esset; tunc necessario rapto uiuebant et malis moribus, oppresso animae bono, circa res omnes uiribus in hominibus animam illam diuinam quae haberet in se multas utilitates si tamen posset ab aliquo e latebris quibusdam elici atque proferri. Ergo his causis eloquentia initium non nascendi, sed agendi sumpsit. 'Nam fuit quoddam tempus cum in agris homines passim bestiarum modo uagabantur'. Sic Vergilius: "Haec nemora indigenae Fauni Nymphaeque tenebant Gensque uirum truncis et duro robore nata; Quis neque mos neque cultus erat, nec iungere tauros Aut componere opes norant Sapiens omnis memoriae studet. Illi, in quibus uis animae mole corporis oppressa delitescit, non memoriae student, sed ferino ritu subsidia singulis prospiciunt diebus. Sic Sallustius: "Et quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
honestũ atq utle. qđ momi re publica qđ in om̃i ciunt¬
te uersat᷑ Primo ꝓpt̃ in solentiã reclamantes Nichil
eloquentia egerat. sistatĩ ut insinuare coepit qid ẽa
honestũ atq utile ꝑsuasis&. Sedostendit magnasincẽ
uireseloquentiȩ siadid qđ erat optimũ tradixit inu¬
tos ⁊ ne uideant᷑ id circo reclamasse. qđ resoptima ñ ea
quentiȩ qͥbdã uenenis &iã ad malã rẽ traducti uid eot
ubi ratio ÷ & sipientia. malicia in ẽẽñ potest: Rationẽ
ad sententiarũ grauitatẽ referendã sciamꝰ: Oratio¬
nc̃ ad ornam̃ta uerboꝵ Ex feris ⁊ immanib: mitesrell¬
Ait a mansuetos Difficile ÷rẽ aliquã cuicunq tollere:
difficiliꝰ aliãdare Hicutrunq factũ ÷ Sublata ÷ homin
feritas aq ĩ manitas idata ÷ humanitas & mansuetd¬
Acmqͥdẽ hoc udet᷑ nec ticita nec in opsdicendi sap¬
entia ꝑficere potuisse. ut homines a consuetudine sur
conuerter& & ad diuersas rationes uitȩ traducer&¬

Expanded text:
n omni ciuitate uersatur. PRIMO PROPTER INSOLENTIAM RECLAMITANTES. Nihil egerat eloquentia, si statim, ut insinuare coepit quid esset honestum atque utile, persuasisset. Sed ostendit magnas inesse uires eloquentiae, si ad id quod erat optimum traduxit inuitos. Et ne uideantur idcirco reclamasse quod res optima non equentiae quibusdam uenenis etiam ad malam rem traducti uideantuubi ratio est et sapientia malitia Messe non potest. 'Rationem' ad sententiarum grauitatem referendam sciamus, 'orationem' ad ornamenta uerborum. EX FERIS ET IMMANIBVS MITES REDDIDIT ET MANSVETOS. Difficile est rem aliquam cuicumque tollere, difficilius aliam dare. Hic utrumque factum est: sublata est hominibus feritas atque immanitas, data humanitas et mansuetdem hoc nec tacita videtur nec inops dicendi sapientia perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret et ad diversas rationes vitae traducer
Abbreviated transcription (Latin):
sapienti¬
Sunt multa quesolo abitu sui ꝑfestas. Y multa quȩ & habito
&usu. ut athleta si habeat corporis magnitudinẽ. ñconti
Sapientia uͦ habiau sui ꝓfecta ÷ nec indig& uocis i. usus Suf¬
si quando concepta uerbis uoluerit indicare ñ ideo
sapiens sapientior sit. qr indicat se sapientẽ s pfecta
ac solua sapientia quđdã ei ad actus alios accedit Ergo
homines eximmanib: ac feris. mites redditiac mansu¬
eti. paulati qsq honesdũ atq utle didicer̃ Sed qr deexor¬
dio eloquentiȩ loqͥt᷑ uideamꝰ utrũ hȩc sola sapientia
fecerit. an sapientia sed cũ elaquentiã Primoitaq
cognoscere debemꝰ ĩt modis qid ꝑsuadeat sipientia
apossumꝰ iatelligere multũ hic elaquentiã ualuisse

Expanded text:
SAPIENTSunt multa quae solo habitu sui perfecta sunt, multa quae et habitu et usu; ut athleta si habeat corporis magnitudinem, non contsapientia uero habitu sui perfecta est nec indiget uocis, id est usus. Sufequitur. Et si quando concepta uerbis uoluerit indicare, non ideo sapiens sapientior fit quia indicat se sapientem, sed perfecta ac salua sapientia quiddam ei ad actus alios accedit. Ergo homines ex inmanibus ac feris mites redditi ac mansueti, paulatimque honestum atque utile didicerunt. Sed quia de exordio eloquentiae loquitur, uideamus utrum hoc sola sapientia fecerit an sapientia, sed cum eloquentia. Primo itaque cognoscere debemus quot modis quid persuadeat sapientia; et possumus intellegere multum hic eloquentiam u
Abbreviated transcription (Latin):
Nemoseruis eiꝰ ꝓd est posteris liberis eiꝰ ꝓdest Amicis ȩ siqda
ut uino aqua miscentur scilic& ut secerni nullom possint
sedita mixtas. ut seerni posse uideant᷑. quẽ admodũ si fiat
aceruus extritico ⁊ hordeo Quã quã g hȩc duomixta sint
tam̃ aliqͣmͦ i s ecerni possunt &enĩ si qiđ alicui p̃sto. nec
gram reposco honestũ : At id ipsũ qđ p̃sto si gr̃am repoe
fit utile Ergo pͥmũ sit illud solũ honestũ. qđ ꝑ seplac&
nulla adiuncta gr̃a. Hoc mediũ honestũ. utile. qđ cũ uta¬
litate ẽ Tertia sit cõmoditas quȩ solis lucrisintenta :
abiecta om̃i honestate. Honestũ uͦ philo sophicũ. soli
qia hominib: in sinuari: Non honestũ illud sclũ qđ phuloso

Expanded text:
nemo seruis eius; prodest in posterum, liberis prodest. Amicis ergo si quid ut uino aqua miscetur, scilicet ut secerni nullo modo possint, sed ita mixta sunt ut secerni posse uideantur, quem ad modum si fiat aceruus ex tritico et hordeo. Quamquam ergo duo haec mixta sint, tamen aliquo modo et secerni possunt. Etenim, si quid alicui praesto nec gratiam reposco, honestum est; at id ipsum quod praesto, si gratiam reposco, fit utile. Ergo primum sit illud solum honestum quod per se placet nulla adiuncta gratia; hoc medium honestum quod cum utilitate est; tertia sit commoditas, quae solis lucris intenta est abiecta omni honestate. Honestum uero philosophicum soli quid hominibus insinuari? Non honestum illud solum quod philoso
Abbreviated transcription (Latin):
iacit fecerit sapiens id alt̃ re ñ uerbis doctꝰ imitet᷑ Aut
cũ aliqid faciendũ ł ñ faciendũ uerbis ꝑsuuad & tiħ duplici
mͦ Nc̃naturalib uerbis. nc̃ ꝑeloquentiã Hoclo conegat
tacitã sapientia hoc ꝑsicere potuisse. negit in opẽ dicendi
id que uerbis nataralib uteret̃ ẜ illãsipientiã quȩ uincta
exloquentiȩ Acm̃ qdẽ udet hoc nec tacita. niecin ꝙsdicon

Expanded text:
re, non uerbis ductus imitetur; aut cum aliquid faciendum uel non faciendum uerbis persuadet, et hoc duplici modo: nunc naturalibus uerbis, nunc per eloquentiam. Hoc loco negat tacitam sapientiam hoc perficere potuisse, negat inopem dicendi, id est, quae uerbis naturalibus uteretur, sed illam sapientiam quae iuncta esset eloquentiae. AC MIHI QVIDEM VIDETVR HOC NEC TACITA NEC
Abbreviated transcription (Latin):
rgo indicait ut illi uixer qͥ animȩ cõmadisignoras.
coporis uirib ploꝵq gesserunt Nenoniptias
udert legitimu incertos qͥs̃ inspexerit liberos
erant ura quȩ d fieri phiberent. Nonius euabile
quad itlitrtis haber& acceperant Illic ꝓnulli iniuru
uiuit ubi ẽ iuris aepualitas aqui libetas ubi aliqua
aut or̃ib: lic& facere aut am̃ib: Ñlica Perniciosifsimis
satellitdo uires coprus cẽ at aux̃ cupiditats ministras
que tunimis homminiũ quandã optinent &yrannidem

Expanded text:
commodis ignoratis corporis uiribus pleraque gesserunt. NEMO NVPTIAS VIDERAT LEGITIMAS, NON CERTOS QVISQVAM INSPEXERAT LIBEROS.erant iura quae id fieri prohiberent. NON IVS AEQVABILE QVID VTILITATIS HABERET ACCEPERANT. Illic enim nullius iniuria uiuitur ubi est iuris aequalitas, aequa libertas, ubi aliquid aut omnibus licet facere aut omnibus non licet. PERNICIOSISSIMIS SATELLITIBVS. Vires corporis esse ait cupiditatis ministras, quae in animis hominum quandam optinent tyrannide
Abbreviated transcription (Latin):
plurimũ ꝓdet Nã facit ciuitatẽ & qieqid uale atq honestõ
e insinuat᷑ Neos in unã quãq rẽ inducens utilẽ at hon estĩ
icero duplex eẽ honestũdo c&. Vnũ illud solũ atq purũ
Aliud qđ cũ utili inductũ sit Sed solũ illud apid paucos ÷ eos
scilic& qͥsoligłe student nihilq ad sui utilitatẽ ger̃ &cqiđ̃
sanciunt consideratione boni maliq generat̃ sanciunt.
ñ gr̃a in eodẽ uersantiũ ꝑsonarũ. Honestũ uͦ illudcũ utali
ideo honestũ uocat qr id qđ iunctũ ac duplex÷ ab eo qđ
maiꝰ ÷ nom̃ accepit Verũ illud honestũ philosphoꝵẽ hoc
nstũ ÷ &utilitas
honestati Hoc &ia socrates ait Nichil ẽẽ utle.¬
qđ ñ honestũ sit. nichnilhonestũ qđ ñ utile sit Sedut ipsuin¬

Expanded text:
tatem et quidquid utile atque honestum est insinuat. ET EOS IN VNAM QVAMQVE REM INDVCENS VTILEM ATQVE HONESTAM. Cicero duplex esse honestum docet, unum illud solum atque purum, aliud quod cum utili iunctum sit. Sed solum illud apud paucos est, eos scilicet qui soli gloriae student nihilque ad sui utilitatem gerunt; quidquid sanciunt, consideratione boni malique generatim sanciunt, non gratia in eodem uersantium personarum. Honestum uero illud cum utili ideo honestum uocatur, quia id quod iunctum ac duplex est ab eo quod maius est nomen accipit. Verum illud honestum philosophorum est, hoc et utilitas honestati. Hoc etiam Socrates ait, nihil esse utnon honestum sit, nihil honestum quod non utile sit. Sed ut ipsum in
Abbreviated transcription (Latin):
considerare pͥncipiũ inuenimꝰ inquit idexhonestissims
caiusis naitũ atoptimis rationib: ꝓfectũ Causa ÷ animi
impulsus ad aiqid agendũ Ritio ÷ gerendoꝵ ordo ecas
ueniertiũ. ut qđ qͦloco facus ac dicas. intelligas Ergo
in qͥt si eloquente pͥncipiũ eo isi derare uclumꝰ pͥmũ cu¬
sa attendenda ẽ flȩc causa. hionesta ẽ Deinde ratione
ieasdẽ optimas inuenimꝰ: Int studiũ & exercititionẽ o
int̃ : Studiũ ÷ animi ad aliqiđ agendũ ꝑtinaciã Reret¬
tio ÷ suscepti actꝰ conanuatio Exisqͦci supͣdiximꝰ nasci
eloquentiã posse. MNa fuit qđd ã tẽpꝰcũ in agrishomin

Expanded text:
E PRINCIPIVM, INVENIMVS, inquit, ID EX HONESTISSIMIS CAVSIS NATVM ATQVE OPTIMIS RATIONIBVS PROFECTVM. Causa est animi impulsus ad aliquid agendum, ratio est gerendorum ordo ex causa uenientium, ut quid quo loco facias ac dicas intellegas. Ergo, inquit, si eloquentiae principium considerare uolumus, primum causa attendenda est. Haec causa honesta est; deinde rationes et easdem optimas inuenimus. Inter studium autem et exercitationem hoc interest: studium est animi ad aliquid agendum pertinacia, exercitatio est suscepti actus continuatio. Ex his quoque supra diximus nasci eloquentiam posse. NAM FVIT QVODDAM TEMPVS, CVM IN AGRIS HOMINES
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiae Nc̃ ũ uult ostendeore singillatĩ qͣntũ lapientia
ula ꝓsit qͥntũ eloquentii scla obsit Qđ cũ ostenderit q̃m
Vsapientia sola parũ ꝓd est & eloquentia sola multũ obest
rurs dicturꝰ eloquentũ sipientiȩ eẽ iungendĩ Om̃is res
aut nimiũ ꝓd est aut parũ ꝓdest. aut nimũ obest aut parũ
obest Sapientiȩ unũ dit. ut sola parũ ꝓsit & l. nibiltam̃¬

Expanded text:
ia sola prosit, quantum eloquentia sola obsit. Quod cum ostenderit, quoniam et sapientia sola parum prodest et eloquentia sola multum obest, rursus dicturus est eloquentiam sapientiae esse iungendam. Omnis res aut nimium prodest aut parum prodest, aut nimium obest aut parum obest; sapientiae unum dat, ut sola parum prosit rei publ
Abbreviated transcription (Latin):
Lene armat. qͣsi sapientia ꝓ robore sit. parinis uidetur
eloquentia Attendamꝰ tam̃ ut cũ supͣseloquentia uuit̃
copiã dicendi. aut exercittaon ẽ aut diseratudinem.
nominauerit iic̃ ubi& desapientia loqͥt᷑ ut securus
eloquentiã nomin&. hic qͦq illi duo seruat. quȩ supͣ
deximꝰ Qui inqͥt iapientiȩ miscuerit elaquentiã.is
accipiamꝰ  Rt si uolumꝰ huiꝰ reiquȩ uocat᷑ eloquen

Expanded text:
ene 'armat', quasi sapientia pro robore sit, pro armis eloquentia. Adtendamus tamen ut supra pro eloquentia aut copiam dicendi aut exercitationem aut disertitudinem nominauerit, nunc, ubi et de sapientia loquitur, ut securus eloquentiam nominet. Hic quoque duo illa seruat quae supra diximus: qui, inquit, sapientiae miscuerit eloquentiam, is accipiamus. AC SI VOLVMVS HVIVS REI QVAE VOCATVR ELOQVEN
Abbreviated transcription (Latin):
tudine sui tarda ÷ id circo subiunx & tẽpꝰ ut illud qđ sapi¬
entia inuenerit faciliꝰ eloquentia cõpleat᷑ Irgo ad aliqͥđ
cito faciendũ alterũ alteriꝰ auxiluicgx. Resteģ R ꝑ como
tantẽ ratio ipsa in hanc potissimũ sententiã ducit ut gasti¬
mẽ sapientiã sine eloquentia parũ ꝑꝓdeẽ ciuiitib: Elo¬
quertiã uͦ sine sapientia nimiũ obeẽ plerunq ꝓleẽ nũ ꝗ¬

Expanded text:
tudine sui tarda est, idcirco subiunxit et tempus, ut illud quod sapientia inuenerit facilius eloquentia compleatur; ergo ad aliquid cito faciendum alterum alterius auxilii eget. Recte tantem ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine elo- quentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque,
Abbreviated transcription (Latin):
naturarũ similitudinẽ IConlatio ÷ oratio rẽ cũ re
exsimilitudine ẽferens T Exemplũ : qđ rẽ austo¬
ritate aut casu alicuiꝰ hominis aut negotii. c̃fir¬
mat aut infirmat hoꝵ exẽpla ⁊ descriptiones in
p̃cepti s elocutionis cognoscent᷑ IAc fonsqdẽ c̃firma¬
tionis ut faculta stulit. aꝑtꝰ ÷ nec minꝰ dilucide ꝗ
rei natura ferbat demonstratꝰ :: Quẽ ad modũ
aut̃ q̃q ẽstitutio ⁊ pars constitutionis ⁊ om̃i s c̃troũsia¬
siue inratione siue in scripto usat᷑ trastari debeat

Expanded text:
naturarum simi- litudinem. conlatio est oratio rem cum re naturarum simi- litudinem. conlatio est oratio rem cum re ex simili- tudine conferens. exemplum est, quod rem auctoritate aut casu alicuius hominis aut negotii confirmat aut in- firmat. horum exempla et descriptiones in praeceptis elocutionis cognoscentur. Ac fons quidem confirmationis, ut facultas tulit, apertus est nec minus dilucide, quam rei natura fere- bat, demonstratus est; quemadmodum autem quaeque constitutio et pars constitutionis et omnis contro- versi
Abbreviated transcription (Latin):
ex itineie eũ uenire oportebats Om̃e aut̃ ut certas qͣsdã
in partes tribuamꝰ ꝓbabile qđ sumit᷑ ad argum̃tationẽ
aut signũ ẽ aut credibile aut iudicatũ aut c̃parabile
Signũ ÷ qa subsensũ aliquẽ cadit ⁊ qͥddã significit qđ
ex ipso ꝓfestũ uidetͥ qđ aut antea fuerit aut in ipsonego
tio aut pꝰsit c̃secutũ & tam̃ indigi& testimonii. ⁊grauio¬
ris confirmationis ut cruor fuga pallor puluis iq̃
hiss̃ similia Credibile est qđ ineullo teste auditoris
beatoseẽ cupiat Iludicatũ ÷ res assensione aut austori
cate aut udicio aliciuꝰ aut aliquoꝵ c̃ꝑbata : id rib:
ingenerib: spetͥat᷑ rebigioso cõmuniud ꝓbatos Relig¬
ut supplicũ miseretiẽ sAd ꝓbatũ : qđ homines cũ dubiũ ẽã
quale haberi oporter& sua c̃stituer̃ austoritate uti
aliꝙrationẽ ctin& eiꝰ partess̃ cres : Imnago c̃latio
exẽplũ IMLago ÷ oratio demonstrans corpoꝵ aut

Expanded text:
ex itinere eum venire oportebat. Omne autem—ut certas quasdam in partes tri- buamus—probabile, quod sumitur ad argumentationem, aut signum est aut credibile aut iudicatum aut comparabile. signum est, quod sub sensum ali- quem cadit et quiddam significat, quod ex ipso pro- fectum videtur, quod aut ante fuerit aut in ipso neg- otio aut post sit consecutum et tamen indiget testi- monii et gravioris confirmationis, ut cruor, fuga, pallor, pulvis, et quae his sunt similia. credibile est, quod sine ullo teste auditoris beatos esse cupiat. iudicatum est res assensione aut auctori- tate aut iudicio alicuius aut aliquorum conprobata. id tribus in generibus spectatur, religioso, communi, adprobato. religut supplicum misereatur. adprobatum est, quod ho- mines, cum dubium esset, quale haberi oporteret, sua constituerunt auctoritate: velut aliquam rationem continet. eius partes sunt tres: imago, conlatio, exemplum. imago est oratio demonstrans corporum aut
Abbreviated transcription (Latin):
frequens. ⁊ comparatio facti cumscripto ua¬
rio modo. Nunc ad te ipsum ut redeas. nunc
adiudices ista tractes. Sed ad udices cum
dicitur. ostendendum est. quid sequi iudi¬
ces debeant. quod duabus de causie.
sit apud uidices dubitatio. si aut obscure
scriptum sit. aut ad auersarius aliqueo
neg&. At hic utrumq manifestum esse.
unde uidices parere legi oport& non inter¬
pretari legem. Post haec subiunguntur ea
quȩ contra eum dicuntur. qui utit᷑ sententia
Et qm̃ supra deximꝰ. sententia aut idẽ seꝑ spectat.
dut ad tempus accom modatur¬
Si ad idem spectare dicatur
sententia. ille qui scripto nititur
dicit non opor tere Nos
De uoluntate quȩ rere.
cum scrciptum exst&. quod
ingaci um est uolunta ti.
Deinde in commodum esse. si ho e
instituatus ut abscripto recedatur. Nã

Expanded text:
frequens et comparatio facti cum scripto, uafrequens et comparatio facti cum scripto, uario modo, nunc ad te ipsum ut redeas, nunc ad iudices ista tractes. Sed ad iudices cum dicitur, ostendendum est, quid sequi iudices debeant,'quod duabus de causis fit ut sit apud iudices dubitatio, si aut obscure scriptum sit aut aduersarius aliquid neget; at hic utrumque manifestum esse, unde iudices parere legi oportet, non interpretari legem. Post haec subiunguntur ea, quae contra eum dicuntur, qui utitur sententia. Et quoniam supra diximus: 'sententia aut idem semper spectat aut ad tempus accommodatur', si idem spectare dicitur sententia, ille qui scripto nititur dicit non oportere nos de uoluntate quaerere, cum scriptum exstet, quod indicium est uoluntatis; deinde incommodum esse si hoc instituatur, ut ab scripto recedatur; na
Abbreviated transcription (Latin):
ntelligi. Post haec subiungit p̃cepta. quib
uti deba is qui scriptũ defendit. ⁊is qui
seripto se tuctur. Sunt aut̃ haec. Laudes
enptoris. Cõmunis locus in quo docetur.
nibil aiudicibues spectari
portere nisi scripturm.
tmagis si legitimurm
seriptum sit. Tertio loco deb&¬
inducere factum ab aduersario. Deinde pos¬
tea comparare cũ scripto. id qđ factum est. de in¬
de dicere. quod udex in legem datus sit. Deuide
in terrogare. quid sit quod & aduersa parte
dicatur. Modis aut̃ uariis interragare. modo
iudicẽ. modo aduersarium. modo ipsum se. cũ
ad miratione interrogare. Et interrogare
hat utrum scriptum negetur esse sic que mn¬
ad modum loquitur. ⁊ anab aduersario aliud
factum sit. quam dicatur. ancontradici nihil
possit. de inde concludere. Cum scriptum
ita sit. ⁊ ab ad uersario factum. & ita factũ
non negetur. quod summa stultitia sit contra
dicere. Deinde recitato sequitus ipsius scripti

Expanded text:
intellegi. Post haec subiungit praecepta quibus intellegi. Post haec subiungit praecepta quibus uti debet is qui scriptum defendit, hoc est is qui scripto se tuetur. Sunt autem haec: laudes scriptoris, communis locus in quo docetur nihil ab iudicibus spectari oportere nisi scriptum, et magis, si legitimum scriptum sit; tertio loco debinducere factum ab aduersario, deinde postea comparare cum scripto id quod factum est; deinde dicere quod iudex in legem iuratus sit; deinde interrogare, quid sit quod ex aduersa parte dicatur; modis autem uariis interrogare modo iudicem, modo aduersarium, modo ipsum se cum admiratione interrogare, et interrogare haec, utrum scriptor negetur esse sic, quemadmodum loquitur, an ab aduersario aliud factum sit quam dicatur, an contra dici nihil possit; deinde concludere, cum scriptum ita sit et ab aduersario factum et ita factum non negetur, quod summa stultitia sit contra dicere. Deinde recitatio sequitur ipsius scripti
Abbreviated transcription (Latin):
Idem tamen qui sententia utitur. dupli
anodo asserit sententiam scriptoris Aut
qutere. id quod sentit ille qui scripsit.
Dat &emplum quem ad modum unum ⁊ idem
Eeaper intelligatur in sententia scriptoris.
cutberes secundus institutus. inter preta¬
tur e heredẽ esse iustum. siue natus filius
ess&. ut is beres ess& qui natus fuerat. siue
natus non fuiss&. ut alius nullus ess& quã
ise qui secundus est institutus. Hanc sen¬
tentiam unam memorat. ⁊ semper eandem
esse. At uero cũ sententia scriptoris it a
xponitur. ut & facto. Aut &x euentu. ad
cenpus interpretanda sit: doc & om̃s sub qua¬
litate assumptiuȩ partism hoc genere con¬
tineri: In qua compensatio est. aut relatio
lis eum omnib specib assumptiua qualita¬
as necessario lex precedit. quȩ cũ sriptũ
sabeat. habebit ⁊ sententiã . quam is qui ea
utitur. dic̃ ad tẽpus accõmodari. Dat &em¬
dun ⁊ doc&. non ad idẽ spectare. in his &ẽ¬
pͥssertentiã scriptoris. sed ex tẽpore semꝑ

Expanded text:
Idem tamen qui sententia utitur, duplici modo adserit sententiam scriptoris: aut  accipi oportere id quod sensit ille qui scripsit. Dat exemplum quemadmodum unum et idem semper intellegatur in sententia scriptoris, cum heres secundus institutus interpretatur se heredem esse iustum, siue natus filius esset, ut is heres esset qui natus fuerat, siue natus non fuisset, ut alios nullus esset quam ipse, qui secundus est institutus. Hanc sententiam unam memorat et semper eandem esse. At uero cum sententia scriptoris ita exponitur, ut ex facto aut ex euentu ad tempus interpretanda sit, docet omnes sub qualitate adsumptiva partes in hoc genere contineri; in qua compensatio est aut relatio his enim omnibus speciebus adsumptivae qualitatis necessario lex praecedit; quae cum scriptum habeat, habebit et sententiam, quam is qui ea utitur, dicit ad tempus adcommodari. Dat exempla et docet non ad idem spectare in his exemplis sententiam scriptoris, sed ex tempore semper
Abbreviated transcription (Latin):
Ex ins. tullius primã tractauit amb¬
tẽ scriptũ ⁊ uoluntas. nc̃ &plicatur
tũ aut̃ omne accipere debemus. qus
aut in legib aut intestamentis. aut
utitur uerbisquȩ scripta sun dt
scriptoris sententiam interpi¬

Expanded text:
os habent; ex his Tullius primam tractauit ambiguitatem, scriptum et uoluntas nunc explicatur. Scriptis autem omne accipere debemus quidquid aut in legibus aut in testamentis aut utitur uerbis quae scripta sunt, alter scriptoris sententiam interp
Abbreviated transcription (Latin):
dende spẽ ostendere aliquo se in loco magno.
uisqͥ nbi concesserint usui futurũ. Postea si
facaltas erit. se aut c̃sanginneũ. aut iã ama

Expanded text:
nde spem ostendere aliquo se in loco magno iis, qui sibi concesserint, usui futurum; postea, si facultas erit, se aut consanguineum  aut iam a ma
Abbreviated transcription (Latin):
a÷ diligert̃ ratioficiendicẽ hubta s excagiati anita
temere ut ñuerisimile siet que ꝗ tã nere ad maleficiũ
acessisse inqͦ queritnũ q̃ aliomͦ cõmodius potuerit

Expanded text:
atur diligenter ratio faciendi esse habita et excogitata, an ita temere, ut non veri simile sit quem- quam tam temere ad maleficium accessisse. in quo quaeritur, num quo alio modo commodius potuerit