comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doceat᷑. Sic illa magna cũ grauitate indu¬
cet᷑ indignatio. uincta cũ questiomi ꝑ quã miserũ
facinꝰ ẽẽ. & indignũ demonstrabit᷑ cũ animꝰ inui¬
ta fu̾it omĩ auĩtiis remotissimꝰ eã incausã puta¬
re quȩ hoĩes audaces infraudẽ raꝑe soleat: castiᷤ¬
simũ qͦ hominẽ ad peccandũ potuisse ĩpellere.
aut iniquũ ẽẽ: & optimo cuiq ꝑnitiosissimum
ñ uitã honeste actam tali intẽꝑe qͣm płimũ ꝓdẽẽ.
s subita excriminatione quȩ ꝗͣ uis falso fingi fa¬
cile possit. ñ ex ante acta uita q̃ neq ad cẽpꝰ fin¬
gi neq ullomͦ mutari possit fac̾e uiditiũ. Sine
autẽ in antea uicta aliqͤ turpitudiues er̃t̃. aut
falso uenisse. in eã existimationẽ dic̾et᷑. ex exaliqͦꝵ
inuidia. aut obtrectatione. aut falsa opunone.
aut inprudentie. necessicudincͥ. aut ꝑsuasioni ad¬
olescentie. aut alicui ñ malitiose animi affectioni

Expanded text:
doceatur. hic illa magna cum gravitate indudoceatur. hic illa magna cum gravitate inducetur indignatio, iuncta conquestioni, per quam miserum facinus esse et indignum demonstrabitur; ut, cum animus in vita fuerit omni a vitiis remotissimus, eam causam putare, quae homines audaces in fraudem rapere soleat, castissimum quoque hominem ad pec- candum potuisse inpellere; aut: iniquum esse et op- timo cuique perniciosissimum non vitam honeste actam tali in tempore quam plurimum prodesse, sed subita ex criminatione, quae confingi quamvis false possit, non ex ante acta vita, quae neque ad tempus fingi neque ullo modo mutari possit, facere iudicium. sin autem in ante acta vita aliquae turpitudines erunt: aut falso venisse in eam existimationem dicetur ex aliquorum invidia aut obtrectatione aut falsa opi- nione; aut inprudentiae, necessitudini, persuasioni, adulescentiae aut alicui non malitiosae animi af- fectioni
Abbreviated transcription (Latin):
uelit peccare aliqͣndo pͥmũ delmquere.Sin ui¬
ta ante acta ignorabit᷑. hoc loco p̃t̾ito & cur p̃tere¬
atur demonstcs. argum̃tis accusationẽ statim c̃¬
firmare oportebit.ẜ ¶Iefensor aũ pͥmũsipo¬
t̾it deb ebit uitã eiꝰ qͥ simulab̾it᷑ qmͣ honestissimã
demonstrare. Io faciet. si ostendet aliqͣ eiꝰ nota et
cõmunia offitia. Qd̾ genꝰ. inparentes. Cognatos. a¬
micos. affines. uecessarios. quȩ magis rara & exmmia
sunt. si abeo cũ magno aliqͦ laborẽ. aut ꝑicło aut
utraq re cũ necẽe. ñ eẽt. offitii causa. aut inremꝓ.
dicate ĩpeditũ. ab offitio recesssisse. qdeo c̃firma¬
tius erit.si cũ potestas ĩpune aliqͥd faciendi minꝰ
honeste fuisse dicet᷑. uoluntas ei faciendi demon
strabit᷑ ab fuisse. hoc aut̃ ipsũ genꝰ eo erit firmiꝰ.
sieo ip̃o ingen̾e qͦ arguit᷑ integerante fuisse de¬
monstiabit᷑. ut si cũ auaricie causa fecisse argu¬
itur. minime om̃i inuica pecuniȩ cupidꝰ fuisse

Expanded text:
elit peccare, aliquando primum delinquere. sin vita ante acta ignorabitur, hoc loco praeterito et, cur praetereatur, demonstrato argu- mentis accusationem statim confirmare oportebit. Defensor autem primum, si poterit, debebit vitam eius, qui insimulabitur, quam honestissimam demon- strare. id faciet, si ostendet aliqua eius nota et com- munia officia; quod genus in parentes, cognatos, ami- cos, affines, necessarios; etiam quae magis rara et eximia sunt, si ab eo cum magno aliquid labore aut periculo aut utraque re, cum necesse non esset, officii causa aut in rem publicam ditate in- peditum ab officio recessisse. quod eo confirmatius erit, si, cum potestas inpune aliquid faciendi minus honeste fuisse dicetur, voluntas a faciendo demon- strabitur afuisse. hoc autem ipsum genus erit eo firmius, si eo ipso in genere, quo arguetur, integer ante fuisse demonstrabitur: ut si, cum avaritiae causa fecisse arguatur, minime omni in vita pecuniae cupi- dus fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑. q̃r uitã eiꝰ quẽ arguit exante factis accusator
sit. si id ñpotuerit. si ꝗͣ insimilẽ añ suspitionẽ ue¬
n̾it. ac maxime si fieri pot̾it simili aliqͦ uig̾ne eiꝰ¬
dẽ mõi causa aliqͣ cõmotũ peccasse. aut inegͣ mag¬
na re. aut inmaiore aut in minore. ut si queͦ pecu¬
nie dicat inductũ fuisse possit aliqͣ demonstrare

Expanded text:
ditur. quare vitam eius, quem arguit, ex ante factis accusator ditur. quare vitam eius, quem arguit, ex ante factis accusator sit; si id non poterit, si quam in similem ante suspicionem venerit, ac maxime, si fieri poterit, simili quo in genere eiusdemmodi causa aliqua commotum peccasse aut in aeque magna re aut in maiore aut in minore, ut si qui, quem pecunia dicat inductum fecisse, possit demonstrare
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑. ⁊ quȩ res harũ aliquã rẽ c̃seqͣnt᷑ facile cognitu
Studiũ aut̃ qm̃ ẽ. assidua ⁊ uehemens st̃.
aliquã adrẽ applicata magna cũ uoluntate occu¬
patio. facile exeo ducet᷑ ar̃gum̃tatio ꝗͣ res ip̃a desi¬
dabit in causa. Itẽ ex consilio sumet᷑ aliqͥd suspitio¬
nis. Nã c̃siliũ ÷ aliqͥd faciendi. ñ faciendi ue excogi¬
tata ro. Iã facta.⁊ casus ⁊ orationeᷤᷤ quȩ st̃ omia utĩ
ta facile erit uid̾e̾ ⁊ qͥd afferant ad c̃firmandã c̃iec¬
turã suspitionis. Ac ꝑsonis qͥdẽ hee res st̃ attͥbuce
ex qͥb omĩb unũ in locũ coactiᷤᷤ accusatoriᷤᷤ erit in¬
ꝓbatione hoĩs uti. Nã causa facci parũ firmitudi¬
nis h̾t nͥ animꝰ eiꝰ qͥ insimulat᷑ in eã suspitionẽ ad¬
ducet᷑. ut atali culpa ñ uideat᷑ ab orruisse. Ut enĩ
animũ alicuiꝰ ĩꝓbare nicħ attinuerit cũ causa qͣ¬
re peccau̾it ñ it̾cesserit. sic causã peccati int̾cede̾

Expanded text:
legitur et, quae res harum aliquam rem consequatur, facile est cognitu. studium autem quod est adsidua et vehementer aliquam ad rem adplicata magna cum voluptate occupatio, facile ex eo ducetur argumentatio ea, quam res ipsa desidera- bit in causa. item ex consilio sumetur aliquid suspi- cionis; nam consilium est aliquid faciendi non facien- dive excogitata ratio. iam facta et casus et orationes, quae sunt omnia, ut in ta, facile erit videre, ecquid afferant ad confirmandam coniecturam suspi- cionis. Ac personis quidem res hae sunt adtributae, ex qui- bus omnibus unum in locum coactis accusatoris erit inprobatione hominis uti. nam causa facti parum fir- mitudinis habet, nisi animus eius, qui insimulatur, in eam suspicionem adducitur, uti a tali culpa non videa- tur abhorruisse. ut enim animum alicuius inprobare nihil attinet, cum causa, quare peccaret, non intercessit, sic causam peccati interceder
Abbreviated transcription (Latin):
uictũ. aut studiũ. aut fortunã. aut aliqͥd eor quȩ
ꝑsonis attͥbuta st̃ ad eã causã ꝗͣ cõmotũ peccasse di¬
cet adiung̾e. Acq ex dispari qͦ gn̾e culparũ si expa¬
ri sum̃di facultas ñerit ĩꝓbare animũ adu̾sarui
oportebit. Si auaritia inductũ arguas fecisse &
auarũ eũ quẽ accises demonstiare ñ possis: Aluis¬
aut᷑ iaffinẽ uiciis ẽẽ. doceas. & ex eare ñ cẽ. miran¬
dũ. qͥ iilla re turpis aut cupidꝰ aut petularᷤ fu̾̃t.
Hac qͦ in re eũ deliqͥsse quantuĩ etũde honestate &
auctoritate ciꝰ qͥ arguit᷑ detiactũ ÷ tantumdẽ de¬

Expanded text:
um aut studium aut fortunam aut aliquid eorum, quae personis adtributa sunt, ad eam causam, qua commotum pec- casse dicet, adiungere atque ex dispari quoque genere culparum, si ex pari sumendi facultas non erit, inpro- bare animum adversarii oportebit: si avaritia inductum arguas fecisse et avarum eum, quem accuses, demon- strare non possis, aliis adfinem vitiis esse doceas, et ex ea re non esse mirandum, qui in illa re turpis aut cupidus aut petulans fuerit, hac quoque in re eum deliquisse. quantum enim de honestate et auctoritate eius,
Abbreviated transcription (Latin):
tiõe aliꝗͣ cõmisisse ꝗd dicet. qd cõmodi sit ꝯsecutꝰ.
ꝗͣ maxime ad peccandũ hortata uideat᷑. Sin głe
causa: qͣntã głam c̃secuturã existimaret ͭ. It̃ si dña¬
tionis. si peccunie. si amicitie.si inimititiaꝵ ⁊ omi¬
no qͥcqͥd erit qđ cause fuisse dicet. id summe aug̾e
debebit. Et hoc eũ magnoꝑe consid̾are oportebĩt
quẽ arguit fuerit. Nich enĩ refert ñ pͥ fuisse aut uͦ¬
inon eẽ aliqͥd commodi. aut i cõmodi.si ostendi pot̾
ei uisũ ẽẽ. qͥ arguitur. Nam opinio dupplicit᷑
fallit hominẽs. cũ res aliꝰ mo̾i ẽ. quã ac putant aut
non is euentꝰ ẽ. quã arbitati sunt. Res aliꝰ mõi ẽ. tũ
cũ aut id qđ bonũ÷ malũ putant. aut c̃tra qd̾ ma¬
lum÷ bonũ. aut q nec malũ ẽ. nec bonũ malũ. aũt̃¬
bonũ aut qd malũ aut bonũ ẽ. nec malũ nec bonũ.
Hoc intellecto si qͥs negabit eẽ. ullã pecuniã uita¬
aut fr̃is. aut amici. aut deniq offitio suo antiqͥ¬

Expanded text:
tione aliquem commisisse quid dicet, quid commodi sit secutus m maxime causa ad peccandum hortata videatur. si gloriae causa, quantam gloriam consecuturam existimarit; item si do- minationis, si pecuniae, si amicitiae, si inimicitiarum, et omnino quicquid erit, quod causae fuisse dicet, id summe augere debebit. et hoc eum magno opere consi- derare oportebit, quem arguet, fuerit. nihil enim refert non fuisse aut non esse aliquid commodi aut incommodi, si ostendi potest ei visum esse, qui arguatur. nam opinio dupliciter fallit ho- mines, cum aut res alio modo est, ac putatur, aut non is eventus est, quem arbitrati sunt. res alio modo est tum, cum aut id, quod bonum est, malum putant, aut contra, quod malum est, bonum, aut, quod nec malum ealum aut bonum est, nec malum nec bonum. hoc intellectu si qui negabit esse ullam pecuniam fratris aut amici vita aut denique officio suo antiqui
Abbreviated transcription (Latin):
facto illo coniectura capienda ẽ. ciusa distrib¬
uit᷑ mimpulsionem ⁊ in rocinationem. Inpuls¬
io ẽ quȩ sine cogitatione ꝑquadam affectionẽ
animi face aliqu̾id horuntatur. ut amor. irac̃
dia. egritudo. uiolentia. ⁊ omĩo oĩa inquib i
detur᷑ animꝰ ita affectus fuisse. ut rem ꝑspice̾m
ꝯconsilio ⁊ cuira non potu̾it. ⁊ id qd̾ fȩcit impetu
qͦdam animi pociꝰ ꝗͣ cogitatione fecit. Ratiocina¬
tio ẽ autem diligens. ⁊ consid̾ata faciendi aliqu¬
id aut non faciendi excogitatio. Ea dr̾ int̾fuisse.
tum cum aliqͥd faciendum. uł non faciendũ c̾ta
si głȩ. si pecuniȩ. si deniq ut om̃ia generatim am¬
płectamur alicuiꝰ retinendi. augendi. adipiscendi¬
ue commodi. aut contraeiciendi. muniendi. deui¬

Expanded text:
facto ipso coniectura capienda est. Causa tribuitur in inpulsionem et in ratiocinationem. inpulsio est, quae sine cogitatione per quandam affec- tionem animi facere aliquid hortatur, ut amor, iracun- dia, aegritudo, vinolentia et omnino omnia, in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit et id, quod fecit, impetu quodam animi potius quam cogitatione fecerit. ratiocinatio est autem diligens et considerata faciendi aliquid aut non faciendi excogitatio. ea dicitur inter- fuisse tum, cum aliquid faciendi aut non faciendi certa si gloriae, si pecuniae, denique, ut omnia generatim amplectamur, alicujus retinendi, augendi, adipiscendive commodi; aut contra rejiciendi, diminuendi, devi
Abbreviated transcription (Latin):
inpulsiõe aliqͥd factũ ẽẽ. dicet. illũ ĩpetũ. ⁊ qͣndam
cõmotionẽ animi affectionẽq u̾b̃ ⁊ sententiis am¬
plificare debebit. ⁊ ostend̾e̾ qͣnta uis amoris. qͣnta
animi ꝑturbatio exiracundia fiat. aut exaliqua
causa eaꝵ qͣ ĩpulsũ aliquẽ id fecissẽ dicet. Hic iexẽ¬

Expanded text:
impulsione aliquid factum esse dicet, illum impetum et commotionem animi, affectionemque verbis et sententiis amplificare debebit, et ostendere quanta vis sit amoris, quanta animi perturbatio ex iracundia fiat, aut ex aliqua causa earum, quae impulsum aliquem ad id fecisse dicet  E
Abbreviated transcription (Latin):
orcior ip umos abstulit gladium cruentũ in ua¬
gniam racondidit ipse se insuum lectulum re¬
cepit. Ille aut̃ cuiꝰ gladio occisio erat facta.
multo ante lucem surrexit. comitem illum
suum indinauit semel ⁊ sepius. Illum sonno
impeditum non respond̾e existimauit. Ipse gla¬
dium ⁊cet̾a que secum actulerat sustulit. solꝰ
ꝓfectus ẽ. Caupo non multo pꝰ clamauit homi¬
nem ee occisum.⁊ cum qͥbdam diuersorib il¬
lum qui añ exierat consequitur. Initin̾e homi
entum. homo inurbem deductꝰ ẽ ab ilł ac reus
fit. In hac intentione cͥminis occidisti. depulsio.
non occidi. Ex qͥb constitutione .i. questio eadẽ
inconiecturali. q̃ iudicatio occid̾it ne. Nc̃ expo¬
nemꝰ locos qͦu̾i pars aliqua in omẽm coniet¬
turalem incidit controuersiam. hoc aut̃ ⁊ in
horũ locorũ expositione ⁊ incet̾orũ oportebit
attend̾e. ñ om̃s in omẽm causam conuenire.

Expanded text:
occidit, nummos abstulit, gladium cruentum in vaginam recondidit, ipse se in suum lectum recepit. ille autem, cuius gladio occisio erat facta, multo ante lucem surrexit, comitem illum suum inclamavit semel et saepius. illum somno inpeditum non respondere existimavit; ipse gladium et cetera, quae secum adtulerat, sustulit, solus profectus est. copo non multum post conclamat hominem esse occisum et cum quibusdam devorsoribus illum, qui ante exierat, consequitur in itinere. homentum. homo in urbem ab illis deducitur ac reus fit. in hac intentio est criminis: occidisti. depulsio: non occidi. ex quibus constitutio est id est quaestio eadem in coniecturali quae iudicatio: occideritne? Nunc exponemus locos, quorum pars aliqua in omnem coniecturalem incidit controversiam. hoc au- tem et in horum locorum expositione et in ceterorum oportebit attendere, non omnes in omnem
Abbreviated transcription (Latin):
dam ⁊ secum aliquantum nũnorum ferentẽ
tusit. E ⁊ qͣ factum ẽ ut itid ic familiar is face
uellent. Quare cum in eandem tab̾nam conne¬
tissent: simul cenare ⁊ in eodem loco somonum
ciꝑe uoluerunt. Genati discubuerunt Aid eñ

Expanded text:
ndam et secum aliquantum nummorum ferentem ndam et secum aliquantum nummorum ferentem tulit; ex quo factum est, ut illud iter familiarius facere vellent. quare cum in eandem tabernam devertissent, simul ce- nare et in eodem loco somnum capere voluerunt. cenati discubuerunt ibidem.
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. Indemonstrationib quid honestũ. Inde¬
lib̃ationeib ut arhitramuꝵ: quid honestum
sit. et quid utile. Nam cęt̾i utilitatis modo finẽ.
insudendo ⁊ indisuadendo exponi oport̾e ar¬
bitrati sunt. Quorum igit᷑ generum fe̾nes et ex¬
itus diu̾si sunt: eorũ precepta eadem esse non
possunt. Neq nc̃ ħ dicimꝰ non easdem incidere.
constitutiones uerũptam̃ or̃o quedam ex ipso
fine ⁊ ex gn̾e causȩ nascitur. que ꝑtineat aduite
Alicuiꝰ demonstrationem. aut ad sententie dictio¬
nem Qr nc̃ in exponendis controuersiis inui¬
diciali gn̾e causarum. ⁊ p̾ceptorum lsabimur:
ex quo p̾luraq inc̾tam qͦ causarum gn̾a simi¬
l implicita controuersia nulla ꝯdifficultate
transferantur. Post autem seꝑitim dereliqui¬
is dicemus. ¶ Nunc aconieetuali constitutio¬
ne ꝑficiscenur caiꝰ exemplum fic ħ positum
Intine quidem ꝓsiciscentem adm̃catum qũ¬

Expanded text:
ritur, in demonstra- tionibus, quid honestum, in deritur, in demonstra- tionibus, quid honestum, in deliberationibus, ut nos arbitramur, quid honestum sit et quid utile. nam ceteri utilitatis modo finem in suadendo et in dissuadendo exponi oportere arbitrati sunt. quorum igitur generum fines et exitus diversi sunt, eorum praecepta eadem esse non possunt. neque nunc hoc dicimus, non easdem incidere constitutiones, verumtamen oratio quaedam ex ipso fine et ex genere causae nascitur, quae pertineat ad vitae alicuius demonstrationem aut ad sententiae dictionem. quare nunc in exponendis controversiis in iudiciali genere causarum et praeceptorum versabimur, ex quo pleraque in cetera quoque causarum genera simili implicata controversia nulla cum difficultate transferuntur; post autem separatim de reliquis di- cemus. Nunc ab coniecturali constitutione proficiscamur; cuius exemplum sit hoc expositum: in itinere qui- dam proficiscentem ad mercatum que
Abbreviated transcription (Latin):
tis hoc cõmode scͥpsisse uideamur. illud amitta¬
miis quod maximum ẽ. ut ne cui rei tem̃e atq
arrogant̾ assenserimꝰ. Uerum hoc ꝗd̾ nos ⁊ in hoc
tͣpr ⁊ in om̃i uita. studiose quo ad facultas feret
consequemur. Nunc aut̃ ne longius oratio ꝓro
GIUR. primus lib̃ ex posito gn̾e huiꝰ artis
in eas om̃s om̃ia p̾cepta. Qr̃ cum co decẽtis
pacto tractari comieniret. argumentatio¬
nes in libro pͥmo non indiligenter ex positũ
est: hic tantum ipsa inuenta imnam ꝗͣꝙ in
hoc inuenta ipsa ex suꝑiore autem ex politio u̾b
tionis ⁊ rep̾hensionis partes referre oportebit.
Om̃is ⁊ demonstratua ⁊ delib̾atiua.⁊ iudiciał
causa necesse ẽ inaliqͦ eorũ que ante exposita
ita ẽ. tñ cũ cõmunit̾ quedam de om̃ib p̾cipi pos¬
preceptłones. Aliud enim laus aut icituꝑatio alusd
Pententiȩ dictio. auluis accusitio. aut recusatio
conficẽ debet. In uidiciis quid equum sit que¬

Expanded text:
tis haec commode perscripsisse vi- deamur, illud amittatis haec commode perscripsisse vi- deamur, illud amittamus, quod maximum est, ut ne cui rei temere atque arroganter assenserimus. Verum hoc quidem nos et in hoc tempore et in omni vita studiose, quoad facultas feret, consequemur: nunc autem, ne longius oratio progicemus. Igitur primus liber, exposito genere huius artis in eas omnes omnia praecepta. quare cum in eo ceteris pacto trac- tari conveniret argumentationes, in libro primo non indiligenter expositum est, hic tantum ipsa inventa unam quamque in hoc inventa ipsa, ex superiore autem expolitio inventionis et reprehensionis partes referre oportebit. Omnis et demonstrativa et deliberativa et iudicialis causa necesse est in aliquo eorum, quae ante exposita tamen cum communiter quaedam de omnibus praecipi pospraeceptiones. aliud enim laus, aliud vituperatio, aliud sententiae dictio, aliud accusatio aut recusatio conficere debet. in iudiciis, quid aequum sit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
saretur in philosophia. non nullam rehorioe
qͦ artis sibi curam assimichat. alt̾a uͦ om̃is in
dicendi erat studio ⁊ p̾ceptione occurioribu¬
u quoddam ẽ conflatum genus aposterioribus
qrab itrisq ea quȩ commod̾e dici iudebantur
insuas artes contulerunt. qͦs ipsos sumi tchal
ios supores nos nob om̃s quo ad faciilto ontul
mus. Quod si ei que inbis libris exponunt᷑ tanto
perligendi fuerunt quanto studio elegensceotty
Somaut teme iliquid aliquis pͥterissel auit ngnsd¬
tis esut ntmsecitti iudebim docti ab aligue fuello
et libent sententiam commutabimꝰ. Non enum
parum cognosse s imparum cogontost uoret idi
inꝑsomerisse turpe ẽ ꝓpt̾ea quod altm comuni
hominum infirmitati ałtum singulari cuĩꝙ u
tio attributu e̾. Quare nos quidem siue ulla
affirmatione simul querentes dubitant̾ unũ qͦ
dicemꝰ. nedum hoc paruulum consequimꝰ ut sa¬

Expanded text:
saretur in philosophia, nonnullam rhetoricae saretur in philosophia, nonnullam rhetoricae quoque artis sibi curam assume- bat, altera vero omnis in dicendi erat studio et prae- ceptione occupata, unum quoddam est conflatum ge- nus a posterioribus, qui ab utrisque ea, quae com- mode dici videbantur, in suas artes contulerunt; quos ipsos simul atque illos superiores nos nobis omnes, quoad facultas tulmus. quodsi ea, quae in his libris exponuntur, tanto opere eligenda fuerunt, quanto studio electa sunt, psin autem temere aliquid alicuius praeterisse aut non satis eleganter se- cuti videbimur, docti ab aliquo facile et libenter senten- tiam commutabimus. non enim parum cognosse, sed in parum cognito stulte et diu perseverasse turpe est, propterea quod alterum communi hominum infirmitati, alterum singulari cuiusque vitio est adtributum. quare nos quidem sine ulla affirmatione simul quaerentes dubitanter unum quicque dicemus, ne, dum parvulum consequamur, ut sa
Abbreviated transcription (Latin):
rib ipsis suauitate ec buitate dicendi p̾stitit.
ut nemo illorũ p̾cepta exipsorũ libris cognosc¬
ac. s omnes ꝗ đ illi p̾cipiant uelint inteilig̾e.
adhinc quasi ad quandam multo cominodiorẽ
suit et cetos Ripsum ꝑ se cognoscem. Ab hoe ꝓ¬
ut qui ꝑfecti sunt quamquam in maxinrss ꝓ¬
hilosopfne partib oꝑe plunum consumpse¬
runt uc̃ ⁊ ipse cuiꝰ instituta sequebantiur si
cerat tantũ ꝓmulta nob̃ p̾cepta dicend iceb¬
querunt. Atꝙ alii quoꝙ alio er forte ycep¬
tares dicendi emanauerunt qui item ꝑmist¬
tum addicendum si ꝗͥd ars ꝓficit opitinati scꝰ
Nam fuit tp̃e eode qͦ aristõtiles magnꝰ ⁊nobi¬
lis recor. ⁊ ysocͥtes. cuius ipsius quam conste
ec artem non inuenimꝰ. Discipłorũ aut arqr
eorum qui ꝓtiniis ꝓb hac disciplina sinit ꝑde¬
eti multa de arce pͥcepta reꝑimus Ex hisdu¬
ab diu̾sis sic̃ familiis. quarũ ala curt mice¬

Expanded text:
ri- bus ipsis suavitate et brevitate dicendi praestitit, ri- bus ipsis suavitate et brevitate dicendi praestitit, ut nemo illorum praecepta ex ipsorum libris cognoscat, sed omnes, qui quod illi praecipiant velint intellegere, ad hunc quasi ad quendam multo commodiorem s et se ipsum per se cognosceremus; ab hoc autem qui profecti sunt, quamquam in maximis philosophiae partibus operae plurimum con- sumpserunt, sicuti ipse, cuius instituta sequebantur, fe- cerat, tamen permulta nobis praecepta dicendi relique- runt. atque alii quoque alio ex fonte praeceptores di- cendi emanaverunt, qui item permultum ad dicendum, si quid ars proficit, opitulati sunt. nam fuit tempore eodem, quo Aristoteles, magnus et nobilis rhetor Iso- crates; cuius ipsius quam constet esse artem non in- venimus. discipulorum autem atque eorum, qui pro- tinus ab hac sunt disciplina profecti, multa de arte praecepta reperimus. ex his duabus diversis sicuti fa- miliis, quarum altera cum ver
Abbreviated transcription (Latin):
si incet̾is qͦ studiis amultis elige̾ homines commodis¬
simum qd̾q pociꝰ sese alicui eto uellent addic̾e̾. mi¬
nus in arrogantia offend̾ent. non tantoꝑe inuiciis ꝑ
seuerarent. aliquanto leniꝰ ex in scientia laborarent.
Ac si par nob huiꝰ artis atq illiꝰ picturȩ scientia fu¬
isset fartasse mag̾ ħ in suo gn̾e opus nr̃m quã ille
in sua pictura nobilis eniteret. Ex maiore copiano¬
bis quam illi fuit ȩxemplorũ eligendi potestas. ille.
una ex urbe ⁊ ex eo numo uirginꝰum que tum e¬
rant elig̾e potuit. nob̾ omĩums quec̃q fuerunt
ab ultimo principio huiꝰ p̾ceptionis usq adħ tem¬
pus expositis copns qdc̃q placẽt eligendi potestas
fuit. ac uet̾es qd̾ scͥptores artis usq ad pͥncipe illo
atq inuentore trsia repecitos uñ in locum cõ¬
duxit aristotilees. ⁊ nominatum cuiꝰq p̾cepta
magna cumqͥsita cura ꝑspicue conscripsit att
enõdata diligñt̾ exposuit. Ac tantum inuento¬

Expanded text:
dsi in ceteris quoque studiis a multis eligere homines commodissimum quodque quam sese uni alicui certe vellent addicere, minus in arrogan- tiam offenderent; non tanto opere in vitiis perse- verarent; aliquanto levius ex inscientia laborarent. ac si par in nobis huius artis atque in illo picturae scientia fuisset, fortasse magis hoc in suo genere opus nostrum quam illius in suo pictura nobilis eniteret. ex maiore enim copia nobis quam illi fuit exemplorum eligendi potestas. ille una ex urbe et ex eo numero virginum, quae tum erant, eligere potuit; nobis omnium, quicum- que fuerunt ab ultimo principio huius praeceptionis usque ad hoc tempus, expositis copiis, quodcumque placeret, eligendi potestas fuit. Ac veteres quidem scriptores artis usque a prin- cipe illo atque inventore Tisia repetitos unum in lo- cum conduxit Aristoteles et nominatim cuiusque prae- cepta magna conquisita cura perspicue conscripsit at- que enodata diligenter exposuit; ac tantum invento
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ditos dignitate. Et enim quodã tꝑre crocom̾ia¬
te multum om̃ib corꝑum uirib ⁊ dignitatib añ¬
stecerunt. atq honestissimas exgioniniꝰco et aminȩ
uictorias domum cũ laude maxima reculert. Cu
puerorum gͥ corꝑa et formas magno hic oꝑe mirare¬
tur horũ inquiunt illi sorores s̃ ap̃ nos uirgines. Qr¬
qͣ st̃ sint ille dignitate potes ex his suspidari. Prebe
as. dum pingo. qd pollicitus sum uob̾ ut mutũ inłi¬
mulachrumꝰ ex animali exemplo u̾itas transferat᷑
testatem dedder̃t. Ile aut̃ quinq delegit᷑. quarum
nomma mutti poete memorie tradidert. Quod eiꝰ
cent iuditio ꝓbate. qͥ puleritudinis ħe u̾issimutaᷤ¬
uditium debuiss Neq enim putauit om̃ia q̃ que

Expanded text:
praeditos dignitate. etenim quodam tempore Crotoniapraeditos dignitate. etenim quodam tempore Crotoniatae multum omnibus corporum viribus et dignitatibus antisteterunt atque honestissimas ex gymnico certamine victorias domum cum laude maxima rettulerunt. cum puerorum igitur formas et corpora magno hic opere miraretur: Horum, inquiunt illi, sorores sunt apud nos virgines. quare, qua sint illae dignitate, potes ex his suspicari. Praebeas, dum pingo id, quod pollicitus sum vobis, ut mutum in simulacrum ex animali exemplo veritas transferaturstatem dederunt. ille autem quinque delegit; quarum nomina multi poe+tae memo- riae prodiderunt, quod eius essent iudicio probatae, qui pulchritudinis habere verissimum iu
Abbreviated transcription (Latin):
rent om̃ib copiis et
in italia cum pri¬
mis beati num̾arent᷑
templũ uinonis qd̃
religiosissime coleb¬
antꝰ eꝯgregiis pictu¬
turis locupletare uo¬
luerunt. Itaq erac¬
tum ionge cet̾is ęxcelłe pictorib existimat᷑. magno
p̃cio adhibuerunt conduitum. Is ⁊ cet̾as cõplures
tabulas pixit. quarũ nonnulla pars usq nos¬
tram memoriam ꝓpt̾ famam religionisn reman¬
sit. Et ut excellentem mulierib forme pulchri
tudinem muta inse nnago continent. Helene
se simulachrum ping̾e uelle. dix̃. Quod crotoni¬
ate qͥ eum mulibri. in corꝑe pingendo płimum ali¬
is p̾stare sepe accepissent. libent᷑ audierunt. putau¬
erunt enim si qͦ ingn̾e płimum posset ineo maxime
elaborassec eg̾gium sibi opis illo infano relictur¬
um.Neq tum eos illa opinio fefellit. Nam zeuxis
ilico quęsiuit ab his quasnam formosas uirgmes ha¬
berent. Ili aut̃ statim hominem deduxerunt. in
palestram. atq pueros ostenderunt multos magna

Expanded text:
rent omnibus copiis et in Italia cum primis beati numerarentur, templum Iunonis, quod religiosissime colebant, egregiis picturis locupletare voluerunt. itaque Heractum longe ceteris excellere pictorib adhibuerunt. is et ceteras conplures tabulas pinxit, quarum nonnulla pars us- que ad nostram memoriam propter fani religionem remansit, et, ut excellentem muliebris formae pulchri- tudinem muta in se imago contineret, Helenae pingere simulacrum velle dixit; quod Crotoniatae, qui eum mu- liebri in corpore pingendo plurimum aliis praestare saepe accepissent, libenter audierunt. putaverunt enim, si, quo in genere plurimum posset, in eo magno opere elaborasset, egregium sibi opus illo in fano relicturum. neque tum eos illa opinio fefellit. nam Zeuxis ilico quaesivit ab iis, quasnam virgines formosas haberent. illi autem statim hominem deduxerunt in palaestram atque ei pueros ostenderunt multos, magna
Abbreviated transcription (Latin):
tum nacura expoliuit. Ita tamꝗͣ cetis nobi sit
habitum qd largiatur sumi cuncta concesserit
aliud alii commodi aliquo ad iuncto incomodo nu
cem dicendi ꝑseberemꝰ. non unũ aliqd ꝓposuimus
nob̵ necessario uiderent᷑. s om̃ib unum locum coac¬
tis scͥptorib qd qͥsq cominodissime p̾ciꝑe uidebatur
excerpsimꝰ ⁊ ex uariis ingenus excellentissima queq
libauimꝰ. Et exhis enim ꝗ noĩe ⁊ memoria digni st̃.
nec nicħ optima nec om̾ia p̾darissime qͥsquamꝰ dic̾e

Expanded text:
tum natura expolivit. itaque, tamquam ceteris non sit habitura quod largiatur, si uni cuncta concesserit, aliud alii commodi aliquo adiuncto incommodo mutem dicendi perscriberemus, non unum aliquod pro- posuimus nobis necessarie vi- derentur; sed omnibus unum in locum coactis scripto- ribus, quod quisque commodissime praecipere vide- batur, excerpsimus et ex variis ingeniis excellentis- sima quaeque libavimus. ex iis enim, qui nomine et memoria digni sunt, ne
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ puerili uidebim eloquũtiõne delectati. ita sitaro itͣse¬
aut qͥđ ꝯt᷑nos dici possit : Dem̃ subicimꝰ ua qđ opor¬
cuniosus sit factꝰ amplum patͥmoniũ relictũ ÷. at patͥs bo¬
Iem credo inimicũ in nocentem quẽ putabas in iudi¬
cium ad duxisti . ñ. Nam eum in danpnatum necastĩ
leges que id fac̾e ꝓhibent ueritꝰes. at ne scͥptas iudi
casti qͥdem: Cipse teuet̾is amicicie ꝯmonẽfac̾ent ꝯmo
:qͥd oporteat subicit᷑ id nẽẽ factum Quare facilli¬
me fit. aut exgeat᷑ indignitas negocii. Ex codem

Expanded text:
locutione delectari, item, si raro interseaut quid contra nos dici possit; dein subicimus id, quod oporcuniosus factus sit. Amplum patrimonium relictum est? At patris bo nominari.» Item: «Credo, inimicum, quem nocentem putabas, in iudicium adduxisti? Non: nam indemnatum necasti. Leges, quae id facere prohibent, veritus? At ne scriptas quidem iudicasti. Cum ipse te veteris amicitiae commonefaceret, commotest, quid oporteat, subicitur id non esse factum. Quare facillime fit, ut exaugeatur indignitas negotii. Ex eodem
Abbreviated transcription (Latin):
curas q̃tͥ multas dabit curas: Itẽ nã amari iocũdũ sit sicu¬
tet᷑ ne qd in sit amari: Itẽ ueniã ad uos sim senatꝰ det ueniã
Inhis qͣtuor gen̾ib ex ornatiũ q̃ad huc ꝓposite s̃ ñ inopia u̾boꝵ sit¬
pͥncipia. eadẽ exitus a marissimos affert Itẽ inimicis
te placabilẽ amicis inorabilẽ p̃bes Itẽ inociotumiil¬
tuaris intumultu es ociosus In rȩ frigidissima cales inter¬
uentissima triges Tam : cito ñ÷ opꝰclamas. ẽt̾ loqui ꝯuenit ob¬
mutescis ades ab ee̾ uis. abes reu̾ticupis In pace bellũ q̃ritas.
uuia tube sonitũ ꝑferre ñ potes Nocĩgen̾e si distingemꝰ oronẽ¬

Expanded text:
curas, quae tibi multas dabit curas?» Item: «Nam amarei iucundumst, si curetur, ne quid insit amari.» Item: «Veniam ad vos, si mihi senatus det veniam.» In his quattuor generibus exornationum, quae adhuc propositae sunprincipia, eadem exitus amarissimos adfert.» Item: «Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem praebes.» Item: «In otio tumultuaris; in tumultu es otiosus; in re frigidissima cales, in ferventissima friges; tacito cum opus est, clamas; ubi loqui convenit, obmutescis; ades, abesse vis; abes, reverti cupis; in pace bellum quaeritas, via tubae sonitu
Abbreviated transcription (Latin):
łab inferiore parte umagines sequi ⁊ ea q̃ mand̾a¬
ta locis erunt ede possimꝰ: Nam ut sunordine stã
ab sũmo. an ab imo. an amedio. nomina eorũ drẽ
incipiamꝰ: tem inlocis exordine collocatis ueniet.
ut inqͣlibet parcem qͦto loco libebit iaginib ꝯ¬
moniti. dr̃e possimꝰ id qđ locis mandauerimꝰ Quare¬
placet ⁊ exordine locos ꝯꝑare. ⁊ locos quos sũpser¬
mꝰ egregie ꝯmeditari oportebis. ut ꝓpetuohabe possit:¬

Expanded text:
ab inferiore parte imagines sequi et ea, quae mandata locis erunt, edere possimus: nam ut, si in ordine stanab summo an ab imo an aincipiamus, ita in locis ex ordine collocatis ueniet, ut in quamlibet partem quoquo loco libebit ymaginibus admoniti dicere possimus id quod locis mandauerimplacet et ex ordine locos conparare. Locos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobi
Abbreviated transcription (Latin):
x clamatio q̃ꝯsic̃ signisicationẽ doloris aut indigna¬
nom splendori acdecori : ciuitati. Tiuclarissimmi nepotes
suo sanguine aluerunt inimicoꝵ crudelitatẽ: Itẽ ꝑsidio¬
se fregelle quã facile scełe uestro ꝯtabiustis aut cuiꝰ nitor
urbĩs icalium nuꝑ illusti̾ut eiꝰ nũc uix fundam̃toꝵ reliqͥe
maneant: Itẽ bonorũ insidiatores latcinio uitã innocen¬
tissimi cuiꝰq petistis tantã ne exiniqͥtate uidicioꝵ urĩs
calunpniatorib assitmittis fac̾ultate. Hac exclamatiõe
si locoutem᷑ raro. ⁊ c̃tei magnitudo postulare uidebit̃
ad ꝙͣ uoleniꝰ indignatio ẽm᷑ amimũ auditoris ad ducemꝰ

Expanded text:
 conficit significationem doloris aut indignanomen splendorei ac decori est civitati. Tui clarissimi nepotes suo sanguine aluerunt inimicorum crudelitatem.» Item: «Perfidiosae Fregellae, quam facile scelere vestro contabuistis, ut, cuius nitor urbis Italiam nuper inlustravit, eius nunc vix fundamentorum reliquiae maneant.» Item: «Bonorum insidiatores, latrocinia, vitam innocentissimi cuiusque petistis; tantamne ex iniquitate iudiciorum vestris calumniis adsumpsistis facultatem?» Hac exclamatione si loco utemur, raro, et cum rei magnitudo postulare videbitur, ad quam volemus indignationem animum auditoris adducemus.
Abbreviated transcription (Latin):
tac̾e: Siqͥdem sua sponte tac̾ent iñ hab̾ent hic ad¬
iutores młtos malos homine audaces olent
uenuint ad aridum ⁊ exangue genꝰ oratioĩs qd̾ ñ alieriũ: exile
nomurari: Cuuꝰ mõi : hoc Nam istic inbalneas accessit ad hc̃ pꝰea
dicit hic tuus seruus prlsauit me Pea dicit ħilli considabo

Expanded text:
facere, si quidem sua sponte facerent et non haberent hinc adiutores multos, malos homines et audaces. Solent veniunt ad aridum et exangue genus orationis, quod non alienum est exile nominari, cuiusmodi est hoc: «Nam istic in balineis accessit ad hunc; postea dicit: «Hic tuus servus me pulsavit.» Postea dicit hic illi: «Considerabo.»
Abbreviated transcription (Latin):
tͥtolemꝰ c̃ hominib sem̃ lagirecur ipse ab aliis
iđ hominib mutuaretur aut si ꝑmetheꝰ ẽ
mortalib ignẽ diuide uellet. ipse auicinis
c̃testa ambulans carbũculos corrogaret ñ ne
p̃ceptores ñ uident᷑ s̃ ridicłose fac̾e c̃iã qd a¬
liis pollicent ab aliis querunt. Siqͥ se fontes
maximos penitus abꝯditos aꝑuisse dicat

Expanded text:
e hominibus semen gigneretur, ipse ab aliis id hominibus mutuaretur, aut si Prometheus, cum mortalibus ignem dividere vellet, ipse a vicinis cum testo ambulans carbunculos corrogaret, ridicpraeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod aliis pollicentur, ab aliis quaerunt? Si qui se fontes maximos penitus absconditos aperuisse dicat
Abbreviated transcription (Latin):
cet. ut eũ qͥ fortunas om̃iũ uoluerit ꝓd̾e p̃cipitẽ ꝑtͣbetis eex ea
diocri figa isabit̾ oratio si ħ ut añ dixi aliqͣtulum deinuene¬
rimꝰ neqͣ tam̃ ad iusimũ  escendimꝰ sic. Quib cũ bellũ gerimꝰ¬

Expanded text:
cet, ut eum, qui fortunas omnium voluerit prodere, praecipitem proturbetis ex ea cet, ut eum, qui fortunas omnium voluerit prodere, praecipitem proturbetis ex ea diocri figura versabitur oratio, si haec, ut ante dixi, aliquantum demiserimus neque tamen ad infimum descenderimus, sic:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs: ur̃m uidices qui satis in eum possit idoneã
tare qͥ ꝓd̾e hostib pat̾am excogitarit qd̾ malefi
supplitium potest inueniri nhis qͥ uio lassent in¬
necassent maxima supplitia maiores nr̃i ꝯsupser̃
Quic truculentissimo ⁊ nefario scełi singularẽ penã
ñ relinq̃rint.tq ialiis malefitiis ad singłos
aut ad paucos ex alieno pec̾c̾o ĩ uirra ꝑuenit. hꝰ scełis
qͥ s̃ affines uno ꝯsilio uniu̾sis ciuib attͦuissuas cala¬
mitates machinant᷑. Oferos animos. ocrudeles co¬
gitaciones. orelictos homines ad humanitatẽ qͥ ag̾e
ausi s̃ aut cogitare poss qͦpacto hostes reuulsis maioꝵ se¬
pulcͥs deiectis menib ouantes irruerent ĩciuitatẽ qͦmͦ
dm̃ templis ĩpoliantib aͦpinarib trucidatis aliis arep¬
tis inseruitutẽ matrib familias uingeniis sub hostilẽ
libi dinẽ subiectis urbs acerbissimo ꝯcidat ing cendio
ꝯflag̃ta. uise ñputant id qđ uolueriit adexitũ

Expanded text:
strum, iudices, qui satis idoneam possit in eum dere hostibus patriam cogitarit? Quod maleficsupplicium potest inveniri? In iis, qui violassent innecassent, maxima supplicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo ac nefario facinori singularem poenam non reliquerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sceleris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo pacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiectis moenibus, ovantes inruerent in civitatem; quo modo deum templis spoliatis, optimatibus trucidatis, aliis abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum
Abbreviated transcription (Latin):
ustendet emilonis binchia praitele pectus
policlecus omia corã magistrũ facientẽ iude¬
bat: etorum oꝑa ł sola sponte pot̾at ꝯsidare.
uti credunt eos qͥuel int disce ħ alia ratione
plerumq tangit̾ ne ars appareat in p̃cipi
formam ꝯuenire possint:t post indicẽ¬
done possit: eminere ⁊ abomĩb uidi faculta¬
te oratoris occultant᷑. Ergo ñ ut magis ars cog¬
noscat̾ suis exemplis meluis: uti ostr̃ę¬

Expanded text:
ostenderet Myronium, brachia Praxitelae, pectus Polycletium, sed omnia coram magistrum facientem videbat, ceterorum opera vel sua sponte poterat considerare isti credunt eos, qui haec velint discere, alia rationeplerumque tangitur, ne ars appareat; in praeciformam convenire possint: et post in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate oratoris occultatur. Ergo etiam ut magis ars cognoscatur, suis exemplis melius est uti. Postre
Abbreviated transcription (Latin):
natura faciet delibacionẽ: omitis oracio ad ipsam rem ac-¬
cõmodabitur. Inqͥbus extranea causa ꝯficiet delibacio¬
neni. inhis ea causa erit aut augenda aut depͥmenda: Om̃s
tilitas inpaptes inci uili ꝯsultacione diuiditur. intuta
honesta. Muta ÷ que ꝯficit instantis aut ꝯsequentis
ꝑiculi utacionem qͣ libus racionem Nec distribuit᷑
iniumatq dolum: Quorum aut alterum seꝑatam.
aut utrumq sumemus ꝯiuncte: Hũ secerneretur ꝑ
exerritus dases arma tota: reuocaciones hominum cap¬

Expanded text:
natura faciet deliberationem, omnis oratio ad ipsam rem adnatura faciet deliberationem, omnis oratio ad ipsam rem adcommodabitur; in quibus extranea causa conficiet deliberationem, in his ea ipsa causa erit adaugenda aut deprimenda. CAPUUtilitas in duas partes in civili consultatione dividitur: tutam, honestam. Tuta est, quae conficit instantis aut consequentis periculi vitationem qualibet ratione. Haec tribuitur in vim et dolum, quorum ‹aut› alterum separatim aut utrumque sumemus coniuncte. Vis decernitur per exercitus, classes, arma, tormenta, evocationes hominum
Abbreviated transcription (Latin):
accõmodare. satis habundãter. ut arbitror
suꝑioribus : demonstratum libris. nc̃ ear
racionem terũ inueniendarũ que ꝑtine¬
bant adcausas ⁊delibaturas ⁊ demonstra¬
tiuas. in hunc librum transtulimꝰ: ut oĩs
inueniendi p̃ceptio tibi quam plirimitin ꝑ soluaret᷑:
elique quatuor partes erunt artificii. detribus par¬
tibus in hoc librodicemus. Disposicione. ꝓnuncraciõe
to libro ꝯsc̾bere maliumus. quẽ ut arbitror tibi librũ
celeriter ab solutum mittemus ne qͥd tibi rethorice artis
quin ad hanc utilitatem pariter nobiscum ꝓgredi possis
partim eius modi. ut qͥd potissimum sit faciendiun
ꝯsidetur: Atrum pocius hocmͦ. Cartago tollen¬
da anreliquenda uideatur. Quid potissimum ħ mͦ
situr anin italta ꝑmaneat andonum redeat anin
egptum ꝓfectus occͣupet alexandriam. tem de¬
cionem ⁊ ꝯsultacionẽ. ut si de lib̾et senatꝰ i bello italico
sluat natura legibus scipionem. ut legib ut liceat ante

Expanded text:
bundanter arbitror superioribus libris demonstratum. Nunc earum rationem rerum inveniendarum, quae pertinebant ad causas deliberativas ‹et demonstrativas,› in hunc librum transtulimus, ut omnis inveniundi praeceptio tibi quam primum persolveretur. Reliquae quattuor partes erant artificii. De tribus partibus in hoc libro dictum est: dispositione, pronuntiatione, to libro conscribere maluimus, quem, ut arbitror, tibi librum celeriter absolutum mittemus, ne quid tibi rhetoricae artis quin ad hanc utilitatem pariter nobiscum progredi possis. partim eiusmodi, ut, quid potissimum faciendum sit, consideretur. Utrum potius, hoc modo: Kartago tollenda an relinquenda videatur. Quid potissimum, hoc taginem arcessatur, an in Italia remaneat, an domum redeat, an in Aegyptum profectus occupet Alexandriam. Item detionem et consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, solvatne legibus Scipionem, ut eum liceat ante
Abbreviated transcription (Latin):
iectas ita diligenter elig̾e ut unũ qd̃q gnꝰ
exemplorum sub singulos artis locos subi¬
cere possis ħ si sine industria solum fieri
posset. tñ eẽmꝰ laudandi cuutalem la¬
borem ñ fugissemꝰ. nc̃ sine summo arti¬
teneat artem possit ea quibeat ars. detan¬
ta itam diffussa scͥpta notare ⁊seꝑare
eticum legunt bonas orationes aut po¬
emata ꝓbant oratores. ⁊ poctas neq iutelli
nia in artem maxime scͥbendo redigit
insingulas rationes p̃ceptionis necẽẽ eiꝰ
rei summꝰ aitifex sit. Hoc gͥ ipsum ma¬
xiium artititium: in arte sua posse.
cui satissit ad ꝯtrariã rationẽ ꝓbandam
đ si illorum auctoritate remota resom̃s
uolent cũ re ꝯꝑa intelligent ñ omĩa ꝯce¬
denda ẽẽ antiqͥtatiꝑ rimum gͥ qd̾ ab eii
de modestia dr̃ uideamꝰ ne minium inu

Expanded text:
iectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus iectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus exemplorum sub singulos artis locos subicere possis. Hoc si industria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum talem laborem non fugissemus; nunc sine summo artimme cum tenet artem, possit ea, quae iubeat ars, de tanta et tam diffusa scriptura notare et separare? Ceteri, cum legunt orationes bonas aut poemata, probant oratores et poetas neque intellenia in arte maxime scribenda redigit in singulas rationes praeceptionis, necesse est eius rei summus artifex sit. Hoc igitur ipsum maximum artificium est in arte sua posse ecui satis sit ad contrariam rationem probandam, s probati sint. Quodsi, illorum auctoritate remota, res omnes volent cum re conparare, intellegent non omnia concedenda esse antiquitati. Primum igitur, ab eis quod de modesti
Abbreviated transcription (Latin):
exempla testimoniorũ locum optinent:
denĩ qd̾ amonuerit ⁊ leuit̾ fec̾it p̾ceptio.
exemplo sic̾ testunonio ꝯꝓbatur. Nongͥ
ridiculi sit siquis inlite aut in iudicio
domesticis testimoniis pugnet. Ut enĩ
testimonium sic exemplum rei ꝯfirinã de
simo sumi. neqd̾ aliud ꝯfirmare de beat
egeat ipsum ꝯfirinationis Ut enĩ necẽẽ
÷ aut se omnibus ante ponant ⁊ sua maxime
ꝓbent. aut negent optima ẽẽ exempla q̃
aꝓbatissimis oratoribus aut sunt poetas
sũpta sint Ui se omnibus añ potant
intollerabibili arrogantiasunt:. Siqͦs iͥ p̃¬
ponant ⁊ eorum exempla suis exemplis
ñ putant p̃stare. ñ poss̃ dre quare illos s
añ ponant: Quid eͥ auctoritas antiqͦr̾.
Nan cum res ꝓbabilior : eũ hominũ studia
ad imitandum alacͥora reddit ĩ mohominũ
ta posse imitando greci aut crassi ꝯseqͥ
matib iorationibus sparsas ⁊uage dis¬

Expanded text:
exempla testimoniorum locum optinent. exempla testimoniorum locum optinent. ‹Id› enim, quod admonuerit et leviter fecerit praeceptio, exemplo sicut testimonio conprobatur. Non igitur ridiculus sit, si quis in lite aut in iudicio domesticis ‹testimoniis› pugnet? Ut enim testimonium, sic exemplum rei confirmandae simo sumi, ne quod aliud confirmare debeat, egeat ‹id› ipsum confirmationis. Etenim necesse est, aut se omnibus anteponant et sua maxime probent, aut ‹negent optima esse exempla quae a› probatissimis ‹oratoribus aut poetis› sumpta sint. Si se omnibus anteponant, ‹intolerabili adrogantia sunt; si quos sibi praeponant et eorum exempla suis exemplis non putant praestare, non possunt dicere, quare sibi illos anteponant.› Quid? Ipsa auctoritas antiquorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit? Immo erigit est posse imitando Gracci aut Crassi conseqmatis et orationibus sparsas et vage dis
Abbreviated transcription (Latin):
uomiam. inhoc libro nerenm.
nrebus opus fuit exemplis
futi nr̃ĩs exemplis usi sumꝰ ⁊
id fecimꝰ p̃ter ꝯsuetudinẽ
grecorum qͥ de hac re scͥpse¬
runt necessaio faciendum : ut pau¬
cis rationem nr̃ ꝯfilii demꝰ atq ħ
nos necessitudine fac̾e
non studio. satis erit signi
qđ insupiloribus libris nicħ neq añ rem
neq p̃ter ruo loquuti sumus Nc̃ si
pluribus de causis putant oporte cũ
ipsi p̃ceperint qͦ pacto oporteat ornare:
eloquutionem uniꝰ cuiꝰq gen̾is ab ora¬
tore aut pocta ⁊pbato sũpto pone exem¬
plum ⁊ pͥmum se id modestia ꝯmotos
fac̾e dicunt ꝑꝑea qd̾ uideatur eẽ osten¬
statio quedam ñ satis hab̾e p̃ciꝑe de
artificio .s ⁊̃ ipsos uideie uelle artifici¬
ose gignere exempla ħ : inqͥunt osten
nos amare alios ꝯtenpne ⁊ deride uideam:
Et enim cum possimꝰ ab henino sũptum aut
agrecopon̾e exemplum uidr̃ eẽ arrogantia
illa relinquere. ⁊ ad sua deuenire: Pret̾ea

Expanded text:
uoniam in hoc libro, Herenni, in rebus opus fuit exemplis uti, nostris exemplis usi sumus et id fecimus praeter consuetudinem Graecorum, qui de hac re scripserunt, necessario faciendum est, ut paucis rationem nostri consilii demus. Atque hoc necessitudine facere, non studio, satis erit signi, quod in superioribus libris nihil neque ante rem neque praeter rem locuti sumus. Nunc, si pluribus de causis putant oportere, cum ipsi praeceperint, quo pacto oporteat ornare elocutionem, unius cuiusque generis ab oratore aut poeta probato sumptum ponere exemplum. Et primum se id modestia commotos facere dicunt, propterea quod videatur esse ostentatio quaedam non satis habere praecipere de artificio, sed etiam ipsos videri velle artificiose gignere exempla: hoc est, inquiunt, ostentnos amare ‹alios contemnere et deridere› videamur. Etenim cum possimus ab Ennio sumere aut a Gracco ponere exemplum, videtur esse adrogantia illa relinquere, ad sua devenire. Praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
mluis habcant felicitatis ad monemdus es qͣre
uerbora memoriã ñ imꝓbemꝰ. Nm pitam
oport̾e eosqui uelint res faciliores sine labore.
ꝯmolestia facile retinere. intebus ebitticilio¬
mbusce an excitatos. nec nos uerborui hale¬
memoriamn inaucimꝰ ut u̾sus memiupeie
posimꝰ s ut hac excitatione illariuis rerũ
memoria q̃ ꝑtinet adutilitatẽ ꝯfirmecu
ut ab hac aifficili ꝯfuetudine sine labore ad
aifficili disciplina infirma: artis p̃ceptio
sine sũma assidiutate ex̾citacionis. cũ uͦ in
memoriis minimũ ualet doct rind. nͥ indu¬
stria. stutdiolabore. diligenciꝰ ꝯꝓbetur.
qua plurnnos locos ut habeas. ꝙͣ in axiie
ad p̃cepta accominodatos curare dẽbebis.
sit utile facile memiisse nͣte fallit qd
tantope utile fit ꝙͣto labore sit appetendũ.
qd̾ pot̾is existimare utilitate cognita.
Purimis u̾b̾ad ea te hortari ñ÷ sentencta
ne aut tuo studio disfisi aut minꝰꝙͣ res
postulat dixisse uideam᷑. Dequinta par¬

Expanded text:
lus habeat facultatis, admonendus es, quare verborum memoriam ‹non› inprobemus. Nam putamus oportere eos, qui velint res faciliores sine labore et molestia facere, in rebus difficilioribus esse ante exercitatos. Nec nos hanc verborum memoriam inducimus, ‹ut versus meminisse possimus,› sed ut hac exercitatione illa rerum memoria, quae pertinet ad utilitatem, confirmetur, ut ab hac difficili consuetudine sine labore ad i disciplina infirma est artis praeceptio sine summa adsiduitate exercitationis, tum vero in nemonicis minimum valet doctrina, nisi industria, studio labore, diligentia conprobatur. Quam plurimos locos ut habeas et quam maxime ad praecepta adcommodatos curare poteris; isit utile facile meminisse, non te fallit, quod tantopere utile sit, quanto labore sit adpetendum: ‹quod› poteris existimare utilitate cognita. Pluribus verbis ad eam te hortari non est sententia, ne aut tuo studio diffisi aut minus, quam res postulat, dixisse videamur. De quinta par
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ sequi posse. Si eni putabit posse om̃ia
facultatem: Si id desꝑat in paucis se ex¬
ercebit: Ipsis paucis enim ꝯtemptuserit
Uec mirum cum ipse p̃ceptor artis omt̃a
penes imum reꝑire non potuerit. Illatis
gͥ exemplis acatone agracis alelio ascipione
ealba porcira crasso antonio. cetes itemq
sũptis aliis apoetis aliis ab historiarum
scͥptoribꝰ necesse eum qͥdiscet putare ab or̃b
omnia ab uno pauca uit x potuisse sumi
bebit om̃ia q̾om̃i habuerunt solum ha¬
bere se posse diffidet. Ergo inutile ÷ eiqͥ
imo exempla sũpsissent. Nẽgͥ hocsigna
÷ ipsos artis icͥptores ñ putassẽ uninĩ po¬
tiusse mom̃ĩb eloquutionis parcebne
neq uniꝰ aliciuꝰ aut demor duorũ scob
om̃ib oratorib ⁊ poetis exemtpla supe rũc
ab artis scͥptore afferetur exemplum
eiꝰ artificii debet ẽẽ ut siqͥs pur puram
aut aliud qͥpiã uendens dicat sume a
me ħ. Sed huiꝰ exemplum roeabo ali

Expanded text:
consequi posse. Si enim putabit posse omnia um nitetur facultatem. Si id desperarit, in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribus necesse erit eum, qui discet, putare ab omnibus omnia, ab uno pauca vix potuisse sumi.bebit; omnia, quae omnes habuerint, solum habere se posse diffidet. Ergo inutilest ei, quno exempla sumpsissent. Nunc hoc signi est ipsos artis scriptores non putasse unum potuisse in omnibus elocutionis partibus neque unius alicuius aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis exempla sumpserunt.ab artis scriptore adfertur exemplum, id eius artificii debet esse. Ut si quis purpuram aut aliud quippiam vendens dicat: «Sume a me, sed huius exemplum ali