comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ox gõs. Dictecditor pignus iure dñui
amaserenitate possicere petut.⁊ post fõma
escipti alio anno usutas auobis accepit:
ab nfitio impetrato recessisse udetur.
que nullatenus imp̃is rerum clart do¬
cum̃itis. penitus cẽauximus ampurantã.
unmomagis clariorib remedis corrigẽ¬
dam. Igitur inpignorib que uire dñui pͦ¬
siders aliquis cupiebat ꝓscrptio pubuea.
⁊ annus lnitionis antiquitus introatucas.
pignus aũt publice ꝓscͥptum. ncq udunus.¬

Expanded text:
. Si creditor pignus iure dominii a nostra serenitate possidere petiit et post formam praescripti alio anno usuras a vobis accepit, a beneficio impetrato recessisse videtur.quae nullatenus in ipsis rerum claruit documentis, penitus esse duximus amputandam, immo magis clarioribus remediis corrigendam. Igitur in pignoribus, quae iure dominii possidere aliquis cupiebat, proscriptio publica et annus luitionis antiquus introducti sunt, pignus autem publice proscriptum nequ
Abbreviated transcription (Latin):
daa. Pimaritus tuus muttam licet tr̃
declit pecumam coꝵ que pignoris titulo
accepit. si ei ñ succesfisti distralendi nõie
tuo nullam habes facultatẽ
specialit̃ pignorib acreditore maiore qũ
ci debebatur p̃tio distractis: licet exco fund
cõꝑatus sit. ñ suꝑhoc inrẽm s in ꝑsonam

Expanded text:
ae. Si maritus tuus mutuam, licet tuam, dedit pecuniam, eorum, quae pignoris titulo accepit, si ei non successisti, distrahendi nomine tuo nullam habes facultatem.specialiter, pignoribus a creditore maiore quam ei debebatur pretio distractis, licet ex eo fundus comparatus sit, non super hoc in rem, sed in personam,
Abbreviated transcription (Latin):
dsmipoffidere inhurasmõi casib c̃am c̃ẽ ob¬
seruatoam censciras. ut finc p̃sens sit tebitõ
demintiatio ei scilicet post bieriũ mitaf.
siu ab frãt. ꝓuintialc tribumal creditor pe¬
tat. ⁊udicecertiorare festen⁊ quatenus ilie
cum requisierit cãrto tp̃e suꝑhec abeo statu¬
ento. ut fiat debitori mamifestum ꝑ appari¬
ticam indicis: ꝙ acreditore petitamt. ⁊ ccrtũ

Expanded text:
possidere, in huiusmodi casibus causam esse observandam censemus, ut, sive praesens sit debitor, denuntiatio ei scilicet post biennium mittatur, sive afuerit, provinciale tribunale creditor petat et iudicem certiorare festinet, quatenus ille eum requisierit, certo tempore super hoc ab eo statuendo, ut fiat debitori manifestum per apparationem iudicis, quod a creditore petitum est, et certum
Abbreviated transcription (Latin):
cõpetenti caũtela incum ex poẽnda offẽrt.
s in nõ creditor postquã uire dm̃i hec po̾¬
sideat uendere hoc malu̾it liceat ei quidem
hoc facere.s iquid aũt suꝑfinum sit debito¬
ri scruare. ¶ Sinaũt dubitatio exorta fcn̾it

Expanded text:
competenti cautela in eum exponenda offerre. competenti cautela in eum exponenda offerre. Sin vero creditor, postquam iure dominii hoc possideat, vendere hoc maluerit, liceat quidem ei hoc facere, si quid autem superfluum sit, debitori servare. Sin autem dubitatio e
Abbreviated transcription (Latin):
uentus. uł creditam pecumam totamof¬
ferre noluit: tunc creditor ad eat culmen
tem expetat. hãtq: exdiumo oraculo eam
in suo dnio Et post quã hoc fũit subsetutuo.
pietatis intuitu bãt debitor intͣ biennii tp̃c
⁊dãpins uitio cuis creditori illatis. quoꝵ
quatitatẽ creditor deb⁊ suo niram̃to maĩ¬
festare. ⁊ suum pignis rẽcuꝑare. ¶ Si aui¬
rẽ creditor.idẽq dñs iaminte uocabileo
factam Es⁊ si quid minus inpignore plꝰ
indebito trueniatur. ibocꝙ noscitur ha¬
bundare. sit creditori oĩs ratio int̾egra.
smaut exutͣq parte quantitas equa in¬
uematur. sine omm dubitatiõe totam rẽ
antea pignoratã retineat. ¶s matĩ minꝰ
quid indebito amplius aũtmpignore
fiat: tunc inhoc ꝙ debitum excedit debito¬
creditorib quidẽ ferãtoris ñ suppõiturre.¬
bitori ẜuatum. ¶ et ne excõicatione
fiat aliqua difficultas: licentia dabitur
creditori seu dño estinatioem suꝑ flui
debitori. uł creditori debitoris cum oĩ¬

Expanded text:
entus vel creditam pecuniam totam offerre noluerit, tunc creditor adeat culmen ere eandem rem expetat habeatque ex divino oraculo eam in suo dominio. Et postquam hoc fuerit subsecutum, pietatis intuitu habeat debitor intra biennii tempus damnis vitio eius creditori illatis, quorum quantitatem creditor debet suo iuramento manifestare, et suum pignus recuperare. 3c . Sirem creditor idemque dominus iam inrevocabilem factam. Sed si quidem minus in pignore, plus in debito inveniatur, in hoc, quod noscitur abundare, sit creditori omnis ratio integra. Sin autem ex utraque parte quantitas aequa inveniatur, sine omni dubitatione totam rem antea pigneratam retineat. Sin autem minus quidem in debito, amplius autem in pignore fiat, tunc in hoc quod debitum excedit debitocreditoribus quidem feneratoris non suppositubitori servatum. Et ne ex communicatione fiat aliqua difficultas, licentia dabitur creditori seu domino aestimationem superflui debitori vel creditori debitoris cum
Abbreviated transcription (Latin):
d. a. Puixor tua p̃siti ꝓbauĩt. cuman¬
rees. Xxx. teb̾et. seruos suos amplioris pre
toptio restituere scruos.
obugate possessionis acreditore factam al¬
leges: ñobseruatis que indistrabendis pi¬
gliorib celebrari consueuerunt. adito p̃sid
ꝓuintie exꝑire actiõe com peteriti s̃ tm̃ ad¬
sisus crecutorẽ: num etiam ad ñsus possesso
Ie. sifrandẽ cum patticipasse cum creditõe
potueris docere. Ut reuocatis que mala fide
gista constitĩt: ⁊ fructuum ratio ⁊dãpra qd̃
Irogatum apparu̾it nr̃i possit.

Expanded text:
. Si uxor tua praesidi probaverit, cum aureos triginta deberet, servos suos amplioris pretto pretio restituere servos.obligatae possessionis a creditore factam adleges, non observatis, quae in distrahendis pignoribus celebrari consueverunt, adito praeside provinciae experire actione competenti non tantum adversus creditorem, verum etiam adversus possessorem, si fraudem eum participasse cum creditore potueris docere, ut revocatis, quae mala fide gesta constiterit, et fructuum ratio et damni quod inrogatum apparuerit haberi possit.
Abbreviated transcription (Latin):
cpdio. Nctio quid ꝑlõalis int̾ hrdes ꝓsĩ¬
gulis portionib quelita. scinditur: pigno¬
ris aũt iuire multis obligatis reb quas diũ¬
si possitent. cum eius uelicatio ñ ꝑsonam
obliget. si tem sequitur. qui possitent tenẽ

Expanded text:
. Actio quidem personalis inter heredes pro singulis portionibus quaesita scinditur, pignoris autem iure multis obligatis rebus, quas diversi possident, cum eius vindicatio non personam obliget, sed rem sequitur, qui possident tene
Abbreviated transcription (Latin):
op. dio: Quespecialit̾ uobis obligata
sunt. debitorib detractantib solutionẽ.
bona fide debctis ⁊ sollc̃pnit uendere. Ita
tninapparebit anexp̃tio pignoris debi¬
to satis ficri põt. Quod siquid de crit: nõ¬

Expanded text:
. Quae specialiter vobis obligata sunt, debitoribus detractantibus solutionem bona fide debetis et sollemniter vendere: ita enim parebit, an ex pretio pignoris debito satisfieri potest. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
aduͣsus te competitacco. Eumaut̃ cui
certa lege p̃cha donasti:incerta ciuili ac¬
ticẽ ad placitore obsequium urgueri:.

Expanded text:
adversus te competit actio. Eum autem, cui certa lege praedia donasti, incerta civili actione ad placitorum obsequium urgueri
Abbreviated transcription (Latin):
d.ãa. Eris aliem ꝙ exheditaria c̃a uen̾i
ñ eius ꝙ doãtionis titulo possid. s totĩ¬
uris successoris onus ẽ.sittaq nemim
dbligata p̃clia ꝑdonatiõem consecuta es.
suꝑuacuam geris sollicitudinẽ. ne uł
Rodes dõatricis uł eius creditores te uire
possint conuenire.
o.ã. Suie emancipatis filiis res doãsti.
tibi ñ debẽs. uelud res dõatas expmña li¬
ceat anferreSane si ea que intua põitis
potestate doaueras post emancipatiõeo
contͣ tuam tenuerunt uolũtatẽ. eors
penes te dñium remansit.Siquid nec
tp̃e quo uoluisti ꝑꝑuinculum potesta¬
tis sibi quicqu̾a querere: nec post ĩuto
te derxb tuis potuerũt.
tibi femissam ꝓ betur. suꝑuacũam ge¬

Expanded text:
. Aeris alieni, quod ex hereditaria causa venit, non eius, qui donationis titulo possidet, sed totius iuris successoris onus est. Si itaque nemini obligata praedia pro donatione consecuta es, supervacuam geris sollicitudinem, ne vel heredes donatricis vel eius creditores te iure possint convenirenus . Sive emancipatis filiis res donasti stibi non debes, velut res donatas ex paenitentia liceat aufepotestate donaveras, post emancipationem contra tuam tenuerunt voluntatem, horum penes te dominium remansit, si quidem nec tempore quo voluisti propter vinculum potestatis sibi quicquam quaerere, nec post invito te de rebus tuis potuerunt. tibi remissa probetur, supervacuam ge
Abbreviated transcription (Latin):
tium deuote exhis tmspecieb quasde
locis ꝓpͥis. uñ conueniunt huc t̾epõtãt.
oct᷑anarii uectigal accipiant. Quos uõex
rõano solo que sunt tñ lege cẽcesse: ad
ꝓpria deferunt Has hãnt ap̃statione in¬
munes ac lib̾as.¬

Expanded text:
tium devotarum ex his tantum speciebus, quas de locis propriis, unde conveniunt, huc deportant, octavari vectigal accipiant; quas vero ex Romano solo, quae sunt tamen lege concessae, ad propria deferunt, has habeant a praestatione immunes ac liberas
Abbreviated transcription (Latin):
d.aa.Pihi contͣ quos supplicas facta lo¬
caticẽ temporis cti suas tibi locauint o¬
ꝑas quatenus bona fides patitur cã cogͥta
o.aa : Ad ꝓbatiõem rei ꝓpͥe. siuc defensi¬
oẽm. ñ sufficit locatio ci facta qui post de
dominio ceꝑit contendere. Cum insciẽtia
domini aprii ⁊ errantis nullum hãt con¬
sensum. s exeũntu sunctus fuit: ꝯtͣctus
iccationis ñ constitisse magis declaratur.
Nemõeum sibi uire possessionẽ mutãe p̃t.¬
d. ãa. Contitus locationis cõductiõnsq
ne deposteriore tp̃e quo cõductricẽ ipsam
ułaliam quamc̃q: rẽ accepit. possessionẽ
ceb prius restitaiere: ⁊ tc de ꝓpͥctate litigãs¬
dãa. Sitibĩ que ꝓcolonis cõducti p̾ctũ
ꝓͣrogasti dñs fandi stipulanti dare spo
do pacto ꝑspicis actioẽm uirẽ nr̃o nasciñ¬
d.aa. Dicõductionis implestis fidẽs
eius reigrã factum instrum̃tam euanu¬
it. Quodsiquid urm̃infundo fuit ułui
direptum ẽ. hoc restitui uobis p̃ses ꝓr̃

Expanded text:
. Si hi, contra quos supplicas, facta locatione temporis certi suas tibi locaverint operas, quatenus bona fides patitur, causa o. Ad probationem rei propriae sive defensionem non sufficit locatio ei facta, qui post de dominio coeperit contendere, cum nescientia dominii proprii et errantis nullum habeat consensum : sed ex eventu, si victus fuerit, contractus locationis non constitisse magis declaratur. nemo enim sibi iure possessionem mutare pot. Contractus locationis conductionisque ne de posteriore tempore, quo conductricem ipsam vel aliam quamcumque rem accepit ; possessionem debet prius restituere et tunc de proprietate litigadi. Si tibi quae pro colonis conducti praedii prorogasti dominus fundi stipulanti dare spopdo pacto perspicis actionem iure nostro nasci. Si conductionis implestis fidem, eius rei gratia factum instrumentum evanuit. quod si quid vestrum in fundo fuit vel vi direptum est, hoc restitui vobis praeses pr
Abbreviated transcription (Latin):
exactio. s⁊ si adeo tenuis ẽ patria tua ut
extra ortlinario auxilio uiuari debeat al¬
iega p̃sidi ꝓrantie que in libellum cõ¬
tulisti. qui rediligent̃ inspecta utilitatẽ
cõem intuitus: scrib nobis que cõꝑerit
⁊ habenda sit ratio ur̃i ⁊ quatenus exi¬
stimabimus.
d.ãa. U ectigalia noua nec decreto cui¬
inconsultis principib institua. ergo exi¬
gi aliquid: ꝙ illicite poscatur: cõpetens
uidex uctabit. ⁊id ꝙ exactum uidetur:
sicontra rõe uiris extortum ẽ: restitui ui¬
bebit.
op. asta. Piprouintialium nrõrs que¬
rela decõcluctor auiditate extitit.⁊ pro¬
batum fũit ultra uetustam consuetudinẽ
Snr̃e t̃mminos uissionis aliquid eos ꝓfli¬

Expanded text:
sed si adeo tenuis est patria tua, ut extraordinario auxilio iuvari debeat, adlega praesidi provinciae quae in libellum contulisti : qui re diligenter inspecta utilitatem communem intuitus scribet nobis quae compererit, et an habenda sit ratio vestri et quatenus, aestimabimus.ano. Vectigalia nova nec decreto civiinconsultis principibus institui. ergo et exigi aliquid, quod illicite poscatur, competens iudex vetabit et id quod exactum videtur, si contra rationem iuris extortum est, restitui iubebit.pp. Si provincialium nostrorum querella de conductorum aviditate extiterit et probatum fuerit ultra vetustam consuetudinem et nostrae terminos iussionis aliquid eos profli
Abbreviated transcription (Latin):
singulis ꝓpartib facta. alieno noĩe ꝯue¬
niri uos ñ oportet. ¶ Si aũt om̃s qui cõ¬
ducebant insolidum locatori sũt obli¬
gati.ius ei cõpetens cꝯnuemendi quẽ
uelit ñ deb⁊ anferri. ¶ Habetis saneno
facultatẽ locatori osscitrdi debitum
ut tͣns fcrantur in uos ea que obtanc
cõducticẽm abhis quors noĩe inqui e

Expanded text:
singulis pro partibus facta, alieno nomine conveniri vos non oportet. si autem omnes qui conducebant in solidum locatori sunt obligati, ius ei competens conveniendi quem velit non debeat auferri. Habetis sane vos facultatem locatori offerendi debitum et, ut transferantur in vos ea, quae ob hanc conductionem ab his q
Abbreviated transcription (Latin):
d. ãa. Cirea locatioẽs atq cõcductiões
maxime fides contͣctus seruanda ẽ. si
nichil spec̾ialit exprimatur contrag
suetudinẽ regionis. Quodsialii remi¬
serunt cc legem contͣctus. atq regiõis
ꝯsuetudinẽ. pensiõa: hoc aliis p̃ruditi¬
um ñpossit afferre.¬

Expanded text:
 . Circa locationes atque conductiones maxime fides contractus servanda est, si nihil specialiter exprimatur contra consuetudinem regionis. Quod si alii remiserunt contra legem contractus atque regionis consuetudinem pensiones, hoc aliis praeiudicium non possit adferre
Abbreviated transcription (Latin):
ḋ.ã. Iicet certis annius quantitatib
fundum cõcduxĩs. si tñ exp̃fsum non ẽ
inlocatice ut mox regionis postusat
ut si qualue tẽpestatis. ułalio celiuitio
dãpna accidissent: ad omuis tuum ꝑti¬
nerent: ⁊ que uenerunt sterilitates uber

Expanded text:
. Licet certis annuis quantitatibus fundum conduxeris, si tamen expressum non est in locatione aut mos regionis postulat, ut, si qua labe tempestatis vel alio Caeli vitio damna accidissent, ad onus tuum pertinerent, et quae evenerunt sterilitates uber
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculum ius maioris uł efrac clucto.¬
turam latronum cẽductori prãre nõ
cogitur. ¶ His cessantib siquid extͥn¬
secũs ex depõitis reb illesis horreis ꝑi¬
eclificia cõduxisti: excõducto actiõe ꝯ¬
sistens: eouiditio: ꝙ ẽ bone fidei. de¬
bitum cumusuiris solitis ꝯsequeris.
dicis. si pensioẽm dño insolidum sol¬
uisti. inuitum te expelli ñ oportet. nͥ
ꝓpriis usib dñs ẽe necessariam eam

Expanded text:
riculum vis maioris vel effracturam latronum conductori praestare non cogitur. his cessantibus si quid extrinsecus ex depositis rebus inlaesis horreis edificia conduxisti, ex conducto actione consistens eo iudicio quod est bonae fidei debitum cum usuris solitis consequeris.dicis, si pensionem domino insulae solvis, invitum te expelli non oportet, nisi propriis usibus dominus esse necessariam eam
Abbreviated transcription (Latin):
obligasti:. posteaq spatio eius tp̃is exple¬
to. cum ig̾ hermes incõductioẽm ut ido¬
neus detineretur ñ consensisti. sicautio¬
nẽ tibi recidi postulasti. ñ oportere te
deposterioris tp̃is ꝑiculo ad stringi cõ

Expanded text:
obligasti posteaque spatio eius temporis expleto, cum idem Hermes in conductionem ut idoneus detinerentur, non consensisti, sed cautionem tibi reddi postulasti, non oportere te posterioris tempori
Abbreviated transcription (Latin):
fundus datus ẽ: sequi ñ ꝑspexerit.
cõdictionis ratiõe datum restituere
sicut postulas iũbebit.
ñ pareatur: p̃scriptis uerbis incertam
pridẽ placuit. Igitur cum frum̃ti c̾tã
modiatiõem callunacho ⁊ achamato
te dedisse: ut tibi rep̃sentent olei de¬
signatum pondus asseueres si pla¬
citis citra stipulationis sollempnita¬
tem ñ exibeant fidẽ: quantum decli¬
sti c̃a ñ secuta cõdicere ꝓdesid̾io tuo
d.ãa : Ea lege reb donatis candi¬
do: ut quod placuerat m̃struum seuã
reb ꝓpͥs dicte legis sub̾a mumatur.¬

Expanded text:
 fundus datus est, sequi non perspexerit, condictionis ratione datum restituere, sicut postulas, iubebit. non pareatur, praescriptis verbis incertam pridem placuit. igitur cum frumenti certam modiationem Callimacho et Acamato te dedisse, ut tibi repraesentent olei designatum pondus adseveres, si placitis citra stipulationis sollemnitatem non exhibeant fidem, quantum dedisti, causa non secuta condicere pro desi. Ea lege rebus donatis Candido, ut quod placuerat menstruum seu anrebus propriis dictae legis substantia muniatur
Abbreviated transcription (Latin):
quas adusum ꝓprium. uł ad fiscam
inferunt. uł exercendi ruris gr̃a reucũt.
Nuulum uectigal a stationaris exigat᷑
fa uõ que extra p̃dictas c̃as uł negotiati¬
onis grã portantur: solte pensiõi sub¬
iungamus. Capitali pena ꝓpõĩta statioã¬
riis. ⁊rbanis militib:⁊ ceteris ꝑsonis
quarum auaritia id firmatur tẽptari.¬
mp.uał. Omnium rerum ac ꝑsõatao
que pͥuatam degunt uitam inpublicis
functionib equa deb⁊ ẽe inspectio. hoc
ideo dicimus quia ñ nulli prinatoruo
illicitas suffragio ꝓftrunt sanctiones:
quib uectigalia ułcerta huiusmoĩ que
inferri fisco moris ẽ. sibi asserant ẽe cõ¬
cessa. Siquis ergo priuatore eius mõ re¬
scͥptionenitatur cassa ẽad sit. uectigali¬
um enm ñparua functio ẽ. qũc deb ab
oĩb qui negotiationis seu transferen¬
darum mertium hant curam: equa rõe
dependi exceptis nauiculariis cumsibi rẽ
gerere ꝓbabuntur.
cp. ual: Exp̃statione uectigaliũ. nul¬

Expanded text:
quas ad usum proprium vel ad fiscum inferunt vel exercendi ruris gratia revehunt, nullum vectigal a stationariis exigantur. Ea vero, quae extra praedictas causas vel negotiationis gratia portantur, solitae praestationi subiugamus: capitali poena proposita stationariis et urbanis militibus et ceteris personis, quorum avaritia id temptariionum. Omnium rerum ac personarum, quae privatam degunt vitam, in publicis functionibus aequa debet esse inspectio. Hoc ideo dicimus, quia nonnulli privatorum elicitas suffragio proferunt sanctiones, quibus vectigalia vel cetera eiusmodi, quae inferri fisco moris est, sibi adserant esse concessa. Si quis ergo privatorum eiusmodi rescriptione nitatur, cassa eadem sit. vectigalium enim non parva functio est, quae debet ab omnibus, qui negotiationis seu transferendarum mercium habent curam, aequa ratione dependi: exceptis naviculariis, cum sibi rem gerere probabuntur.. Ex praestatione vectigalium nul
Abbreviated transcription (Latin):
op gr̃a.  abitosemel bõa fide con¬
tractu. mancipioꝙ suscepto. ⁊ p̃tio solu¬
to.ita demum repetendi p̃tui potestas ẽ
eiquimancipium cõꝑauĩt largienda:
si ilud ꝙ dix̾ĩt fugitiuum potuerit
exitere. Hoc enim ñ solum inbarbatis
sietiam in ꝓutntialib seruis nire p̃scͥo¬

Expanded text:
o pu. Habito semel bonae fidei contractu mancipioque suscepto et pretio soluto ita demum repetendi pretii potestas est ei qui mancipium comparaverit largienda, si illud quod dixerit fugitivum, poterit exhibere. hoc enim non solum in barbaris, sed etiam in provincialibus servis iure p
Abbreviated transcription (Latin):
patͥuis tuus uenalem possessiõem hr̃t
pat̃ tuus p̃tii noie licet ñ t̾axata qͣn¬
titate aliam possessiõem dedit. id q ꝙ
cõꝑaint ñ inuiria tudicis. nec patͥs trn
culpa euictum ẽ. ad exẽplum exempto
enm sicum uenalis possessio ñ c̃et ꝑ¬
mutatio facta ẽ: idq ꝙ ab adu̾sario p̃¬
stit᷑um ẽ euictum ẽ. ꝙ datum ẽ: si hoc e

Expanded text:
patruus tuus venalem possessionem haberet, pater tuus pretii nomine, licet non taxata quantitate, aliam possessionem dedit, idque quod comparavit non iniuria iudicis nec patris tui culpa evictum est, ad exemplum ex emptoenim si, cum venalis possessio non esset, permutatio facta est idque, quod ab adversario praestitum est, evictum est, quod datum est si hoc
Abbreviated transcription (Latin):
callinicum. dartaxata em̃di. siue uendẽ¬
di sp̃es cã ꝓficisci audeat: nec p̃ter memo¬
ratas cuutates cũ prerensas: mates ex¬
tum cõmutandas. sciente utroq qui con¬
trahit. ⁊ sp̃es que p̃ter hec loca fu̾init ue¬
nundate uł cõꝑate sacro errario nr̃o uen
missicẽ quod fcu̾t nũatum ułcõmutatũ:
exiliise pene sẽpit̃ne subdendum:. ñ de¬
futura contra iudices eorq aparitic̃es
ꝑsingulos contctus: qui extra memora¬
ta leca fũint agitati.Xx. uibrarum auri
ꝯdẽpnatioẽ ꝑquor libites inhibita lo¬
ca mercandigrã romanus usꝑsa cõmea¬
uerit. Exceptis uidelicet his qui legator̃
ꝑsare quolib⁊ tp̃e ad nr̃am clem̃tiam
mitendor it comitati merces duxert̃
comutandas. quib humanitatis ⁊ lega¬
tionis tntuttu extra p̃sinitaista loca mͣ¬
candi copiam ñ denegamus: nisi sub p̃e
legationis duitius inqualib ꝓuintia
residentes. nec legati recditum: ad ꝓpͥa

Expanded text:
Callinicum et Artaxata emendi sive vendenCallinicum et Artaxata emendi sive vendendi species causa proficisci audeat nec praeter memoratas civitates cum Persa merces existimet commutandas: sciente utroque qui contrahit et species, quae praeter haec loca fuerint venumdatae vel comparatae, sacro aerario nostro missionem, quod fuerit numeratum vel commutatum, exilii se poenae sempiternae subdendum. Non defutura contra iudices eorumque apparitiones per singulos contractus, qui extra memorata loca fuerint agitati, triginta librarum auri condemnatione, per quorum limitem ad inhibita loca mercandi gratia Romanus vel Persa commeaverit. Exceptis videlicet his, qui legatorum Persarum quolibet tempore ad nostram clementiam mittendorum iter comitati merces duxerint commutandas, quibus humanitatis et legationis intuitu extra praefinita etiam loca mercandi copiam non negamus, nisi sub specie legationis diutius in qualibet provincia residentes nec legati reditum ad propria
Abbreviated transcription (Latin):
homines: neccĩtatem debitam pensigriũ
nt honcstas postulat. agnoscere incẽant̃.
¶Ut ꝑcunctos qui emolum̃ta negotiatiõi¬
bs captant tougrabiles fiant agnosdend̾ de¬
uotiosiis effec̾tus.
o. a Honsolum autum barbaris minĩc
p̃beatur. sictiam si ap̃ eos inũtum fucrit.
subtili auferatur ingemo: siultius aurum
ꝓmancipiis. uł quib cumq specieb ad bar¬
baricum fu̾it translatam: a mñcatoribus
ñ iam dãpnais. s supplitũs subingentur.
et si iouidex reptum ñuundicit: tegc ut
conscius crumnosa festinat.
rum luce conspicuos.⁊ patrimonio cla¬
tiores ꝑnitiosum urbib mertimonũ
xercere ꝓhibemus. ut int̾ plebeium
⁊ negotiatorẽ facilius sit em̃di uedendi
ꝑsarũm regi sub iectos: ultra ea loca ĩꝗd
fecleris tp̃e cõmemorata natiõe nobis
huerat nundinas exercere: minime opõ¬
tet Inealiem regn ꝙ ñconucnit. scru¬
tentur archana. Nullus igitur posthac
imꝑio nrõ subiectus. ultra nisi bina:

Expanded text:
homines necessitatem debitam pensionum, ut honestas postulat, agnoscere moneantur, ut per cunctos, qui emolumenta negotiationibus captant, tolerabiles fiant agnoscendae devotionis effectus.. Non solum aurum barbaris minime praebeatur, sed etiam si apud eos inventum fuerit, subtili auferatur ingenio. si ulterius aurum pro mancipiis vel quibuscumque speciebus ad barbaricum fuerit translatum a mercatoribus, non iam damnis, sed suppliciis subiugentur, et si id iudex repertum non vindicat, tegere ut conscius criminosa festinat. rum luce conspicuos et patrimonio ditiores perniciosum urbibus mercimonium exercere prohibemus, ut inter plebeium et negotiatorem facilius sit emendi vendendPersarum regi subiectos ultra ea loca, in quibus foederis tempore cum memorata natione nobis convenit, nundinas exercere minime oportet, ne alieni regni, quod non convenit, scrutentur arcana. Nullus igitur posthac imperio nostro subiectus ultra Nisibin
Abbreviated transcription (Latin):
grinos negotiatores sine comite comer¬
tioꝵ suscipientes fũint dep̃hensi: nec ꝓ¬
scͥptioem bonor nec penam ꝑhemtus
exilui ult̾ius euadent. ergo om̃s pariter
siue priuati. scu cunuspiam digritatis:
suie inmilitia constituti: sciant sibi
aut ad ab huuismõi temitate penituᷤᷤ
abstinerdum. aut supͣticta supplicia
subcunda. dererũ ꝑmutatiõe ⁊ p̃scͥptiᷤᷤ¬

Expanded text:
commerciorum suscipientes fuerint deprehensi, nec proscriptionem bonorum nec poenam perennis exilii ulterius evadent. Ergo omnes pariter, sive privati seu cuiuspiam dignitatis sive in militia constituti, sciant sibi aut ab huiusmodi temeritate penitus abstinendum aut supra dicta supplicia subeunda. DE RERVM PERMVTATIO
Abbreviated transcription (Latin):
exercendor m̃caturum. aut nundinarũ
liccntiam: ułueterum indulto. uł nostra
auctoritate meruerunt. ita benefitio re¬
scͥpti potiantur. ut nullum in mercatib
aut nundimxs exnegotiatore mercibꝯ
stu. ⁊ cõmodo pͥuata exactiõe sectentur. ł
sub p̃texstu priuati debiti. aliqũa ibideo
cõcurrentib molestiam possit inferre. de
missi motam statum tuum. uectigalis
ta nõn ẽ:. uindicari põt. neq ꝓ re que
incõmissi c̃am cecidit si ip̃a non extat.
ttnerentur ꝓiñ depõito hõc metu: si
qua portoria. debere te apparuĩt exsol
mancre oportet qui suꝑior ilitiga ĩ¬

Expanded text:
exercendorum mercatuum aut nundinarum licentiam vel veterum indulto vel nostra auctoritate meruerunt, ita beneficio rescripti potiantur, ut nullum in mercatibus atque nundinis ex negotiatorum mercibus aestu et commodo privata exactione sectentur, vel sub praetextu privati debiti aliquam ibidem concurrentibus molestiam possint inferre. DE missi motam, statum tuum vectigalis ta non est, vindicari potest, neque pro re, quae in commissi causam cecidit, si ipsa non extat tenerentur. proinde deposito hoc metu, si qua portoria debere te apparuerit, exsomanere oportet, qui superior in licitati
Abbreviated transcription (Latin):
d.aa. Siquis sine ꝑsora mancipium.
Idẽ salinarum cõcluctore. sales emerit.
uendee uetẽptauert. siue ꝓpa andatia.
siue nr̃o munitus oraculo. sales tp̃i una
cumeors p̃tio mancipib ad dicantur.
cphonꝰ Quicquid c̃c uectigales lar¬
gitiõalium tituloꝵ. uł praginatiscis sa¬
cris: uład notationib fu̾it elic itum: effe¬
dur⁊uirib caere censemus.
Mp.theo: Exceptis his uettigalib q̃
adsacrum patrimonium nr̃m quocũq
tpẽ ꝑuenerunt. cet᷑aꝵ rei publice cuita¬
tum atq orlinum extimatis dispõctũs
que pbublicis necc̃itatib tollcare ñ de¬
simint: reseruc̃tur cum duas portiones
errarĩo nr̃o conferri prisca institutio di¬
sposuerat. atq hanc t̾tiam iuibemus ad¬
eo inditicẽ urbium municipiumq ꝯfi¬
stere:ut ꝓprũcompendii curam s̃nnalie¬
no potius. quaminsuo arbitrio nouĩnt
ꝯstitutam. Designate igitur consortiũ
portionis. eatenus uiri ordinum ciui¬
tatumq obnoxium maneat. ut ctiam

Expanded text:
. Si quis sine persona mancipum, id est salinarum conductorum, sales emerit vendereve temptaverit, sive propria audacia sive nostro munitus oraculo, sales ipsi una cum eorum pretio mancipibus addicantur. Quidquid contra vectigales largitionalium titulorum vel pragmaticis sacris vel adnotationibus fuerit elicitum, effectu et viribus carere censemus.p. Exceptis his vectigalibus, quae ad sacrum patrimonium nostrum quocumque tempore pervenerunt, cetera rei publicae civitatum atque ordinum aestimatis dispendiis, quae pro publicis necessitatibus tolerare non desinunt, reserventur, cum duas portiones aerario nostro conferri prisca institutio disposuerat : atque hanc tertiam iubemus adeo in dicione urbium municipumque consistere, ut proprii compendii curam non in alieno potius quam in suo arbitrio noverint constitutam. Designatae igitur consortium portionis eatenus iuri ordinum civitatumque obnoxium maneat, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
d.ã. Pidefundo alocatore expulla es.
agere excõducto potes. penamq quam
prãri rupta conuentionis fide placa¬
it exigere ac retm̃ere potes.
plius quã conuenit reposci. ¶ Sinaut̃
tp̃c in quo locatus fundus faerat sit ex¬
actum. ⁊ n ead̾ locatioe cõcluctor per¬
Manserit. tacito consensu eand locati¬
onẽ una cumuinculo pignoris reno
ticem cum sit bone fide post moram᷑ u¬
suras leatimas admitere.

Expanded text:
ae. Si fundo a locatore expulsa es, agere ex conducto potes poenamque, quam praestari rupta conventionis fide placuit, exigere ac retinere potes. plius quam convenit reposci. sin autem tempus, in quo locatus fundus fuerat, sit exactum et in eadem locatione conductor permanserit, tacito consensu eandem locationem una cum vinculo pignoris renotionem, cum sit bonae fidei, post moram usuras legitimas admittere.
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃archꝰ. U ectigalia quet̃q quelib
ciuitates sibi ac sus curiis adangustiar̃
suar solatia quesierunt. sue illa func¬
tionib curalium ordinum ꝓ futura.
scu quib cumq aliis ears dẽ cuutatum
usib designantur: firma atq ad habẽ¬
dum ꝑpetua manere p̃cipinus. neq
ullam contͣriam supplicantium super
his molestiam formitare.

Expanded text:
p. Vectigalia, quaecumque quaelibet civitates sibi ac suis curiis ad angustiarum suarum solacia quaesierunt, sive illa functionibus curialium ordinum profutura sunt seu quibuscumque aliis earundem civitatum usibus designantur, firma his atque ad habendum perpetua manere praecipimus neque ullam contrariam supplicantium super his molestiam formidari.
Abbreviated transcription (Latin):
datauniciq abaltero inchoatum ⁊
derelictum opus. ꝑaltͣm sine aliquo ti¬
more dispendui implere.oĩaq huuts¬
& modi facmora denuntiandi sine ulla fõ¬
midine.⁊ sine uiditiariis sumptibus.
Siquis aũt monopolium ausus fuerit
exercere. uonis ꝓpͥis expoliatus ꝑpecuita¬
te dãpnetur exilii. ¶ cetarum p̃terea
ꝓfessionum primates si inposterum suꝑ
taxandis rerum p̃tus aut suꝑ quib lib
illicitis placitis aut fu̾int ausi fu̾int cõ¬
ucnientes huiusmoĩ se se pactis ꝯstrigcͣ:
quinquaginta librars auri solutiõe ꝑcel¬
bitis monopolus ⁊int̾lictis corpotum
pactionib: cõmissas forte sihoc euemit
salubrime nr̃e dispõitionis ꝯdẽpnaticẽs.
Slienalitate int̃dum: aut desimulatione
uł quolib iutio minus fu̾it ex secutum

Expanded text:
a unicuique ab altero inchoatum et derelictum opus per alterum sine aliquo timore dispendii implere omnique huiusmodi facinora denuntiandi sine ulla formidine et sine iudiciariis sumptibus. Si quis autem monopolium ausus fuerit exercere, bonis propriis spoliatus perpetuitate damnetur exilii. Ceterarum praeterea professionum primates si in posterum aut super taxandis rerum pretiis aut super quibuslibet illicitis placitis ausi fuerint convenientes huiusmodi sese pactis constringere, quinquaginta librarum auri solutione percelbitis monopoliis et interdictis corporum pactionibus commissas forte, si hoc evenerit, saluberrimae nostrae dispositionis condemnationes venalitate interdum aut dissimulatione vel quoli
Abbreviated transcription (Latin):
nequis cinuscumq uestis aut prscis ułoĩb
pectinum forte aut echim. ulcuius li¬
d alt̾ius adinctum. uł ad quecumq
usum ꝑtinentis speciei. ułcunis libet
materie ꝓsua auctoritate uł sacro ĩa
elicito. uł in posterum eliciendo rescͥpto:
ant praginatica sanctione: uł sacta nt̃e
pietatis adnotatione monopoliũ au¬
deat exercere. Ne ue quis illicitis habitis
ꝯtientionib ꝯuirãt: aut paciscitur ut
sp̃es duisoꝵ corpor: negotiationis nõ
imoris quã int̃ se statiu̾nt. uenũdet᷑.

Expanded text:
ne quis cuiuscumque vestis aut piscis vel pectinum forte aut echini vel cuiuslibet alterius ad uictum vel ad quemcumque usum pertinentis speciei vel cuiuslibet materiae pro sua auctoritate, vel sacro iam elicito aut in posterum eliciendo rescripto aut pragmatica sanctione vel sacra nostrae pietatis adnotatione, monopolium audeat exercere, neve quis illicitis habitis conventionibus coniuraret aut pacisceretur, ut species diversorum corporum negotiationis non minoris, quam inter s
Abbreviated transcription (Latin):
reat: ⁊ littere ad te misse: ꝑsone fc̃m
si ñ ip̃e manumiseris continẽnt.
sti ut manumuteretar. ⁊ suranuinissa
nonẽet .c. aurei p̃starentur. ñ seruata
fide nichominus eam raptam euestigio
seruitutis: adlib̾tatẽ que pr̃ari potuit
ꝯstitit. Nec pecuma qͣi rupta fide su¬
scepta recce petetur. cnmͣ nõn mutata
ueditoris uoluntate cõditionis pote¬
stͣatẽ post manumittentis factum. re¬
p̃sentar opͣtima ratic̃e placuit. de eli

Expanded text:
beat et litterae ad te missae personae factum, beat et litterae ad te missae personae factum, si non ipse manumiseris, non contineImp. sti, ut manumitteretur et, si manumissa non esset, centum aurei praestarentur, non servata fide nihilo minus eam raptam e vestigio servitutis ad libertatem, quae praestari potuit, constitit, nec pecunia quasi rupta fide suscepta recte petetur, cum non mutata venditoris voluntate condicionis potestate post manumittentis factum repraesentari optima ratione placuit. S. XVI
Abbreviated transcription (Latin):
Nec oꝑẽ ei quod uicesimo.uii. anno
manumissa ẽ. que iam exconstituti¬
one lisa erat. ⁊ is quẽ post lucesimum
uannum exte c̃eceptum ciuxaest. ĩ¬
opgor. Dus qui p̃tium ꝓte acce¬
pat. ut statuto tp̃e te lib̾tate dõaret:
oram repromisse lib̾tati p̃stiterit. ex
eo te lib̾am ẽẽ effectam manifestum ẽ.
exquocum poss⁊ dari lib̾tas non ẽ p̃¬
scita. Et ideo exte natos ingenos in¬
deri ꝓcreatos nonẽ mc̃te opinioras.
ditio eam legẽ accepit. ne ad lib̾tatẽ
ꝓcluc̾antur. etiam si manumittantur.
namcisci uib̾tatem ñ possunt. Neq erã
cõditio que ꝑsonceius cohesit. ĩmu¬
tari facto eius qui ea lege cõ ꝑauit:
põt. Nec tñ pene exactio siqua addi¬
ta ẽ conditioni non seroate. iustam
exigendi tribuit c̃am. ¶ Quaigitur
ratione te potĩt uocare ad offitium
ꝓcuratoris. qui eapꝑ legem uẽditioĩ
declit ꝓspiciñ põt. ¶ Cum nec inpͥcia¬
torꝵ cont̾ͣctib fiscus se inrt̃ponere de¬

Expanded text:
nec obest ei, quod vicensimo septimo anno manumissa est, quae iam ex constitutione libera erat : et is, quem post vicensimum quintum annum ex te conceptum enixa est, iis, qui pretium pro te acceperat, ut statuto tempore te libertate donaret, moram repromissae libertati praestitit, ex eo te liberam esse factam manifestum est, ex quo, cum posset dari libertas, non est praestita. et ideo ex te natos ingenuos videri procreatos non est incertae opinionis. ditio eam legem accepit, ne ad libertatem perducantur, etiamsi manumittantur, nancisci libertatem non possunt. neque enim condicio, quae personae eius cohaesit, immutari facto eius qui ea lege comparavit potest. Nec tamen, poenae exactio si qua addita est condicioni non servatae, iustam exigendi tribuit causam. Qua igitur ratione te poterit vocare ad officium procuratoris, qui eam legem venditioni dedit, perspici non potest, cum nec in privatorum contractibus fiscus se interponere de
Abbreviated transcription (Latin):
ta fuĩt libera ẽẽ ꝑ offitium militãe
exhiberi ap̃ tribunal oportet. ut siꝯ
cõpetit. agatur cã apud eum cuius de
ea ẽ re notio ẽ. hec aũt lex. ⁊ nisitabu¬
lis uenditionis inserta sit: qũã uis
epła uł sine scͥptis facta ostẽditur:¬
d.ã. Eam que ita uenit ne corpõe
questum faceret: nec incaupona sub:
sp̃e ministrandi ꝓstitur. ne fraus legi
alienatum ut manumittatur uł cͣc.¬
te bennie donationis c̃a dedit. lege di
nus ẽes. tp̃e ꝑacto simõ patroculus ñ
contrarie uoluntatis fũat. aut si iam
decesserat ad lib̾tatẽ ꝑuenisti. Quomã
placuit ñ solum aduenditos. si etiã
ad donatos eam legem ut manumit¬
tirentur ꝑtinere. Nec te potuit semel
tͣnslato dominio in herimam: postea
alii patroculus uendere.⁊ideo nonde
prãnda tibi lib̾tate quãᷤ ex constitutiꝰ¬
one iam fuetas adeptus litigare debu¬
istis: silibtatẽ quam obtinueras defẽ¬
dã. Siea loge creteo seruum s na¬
taralem filium uenundẽdit: ut ẽptor

Expanded text:
ta fuerit, libera esset, per officium militare exhiberi apud tribunale oportet, ut, si competit, agatur causa apud eum cuius de ea re notio est. haec autem lex et nisi in tabulas venditionis inserta sit, quamvis epistula vel sine scriptis facta ostenditur. Eam, quae ita venit, ne corpore quaestum faceret, nec in caupona sub specie ministrandi prostitui, ne fraus legi alienatum, ut manumittatur vel cte Hermiae donationis causa dedit lege dictnus esses, tempore peracto, si modo Patroclius non contrariae voluntatis fuerit aut si iam decesserit, ad libertatem pervenisti, quoniam placuit non solum ad venditos, sed etiam ad donatos eam legem, ut manumitterentur, pertinere, nec te potuit semel translato dominio in Hermiam postea alii Patroclius vendere : et ideo non de praestanda tibi libertate, quam ex constitutione iam fueras adeptus, litigare debuisti, sed libertatem quam obtinueras defe. Si ea lege chreste servum, sed naturalem filium venumdedit, ut emptor
Abbreviated transcription (Latin):
Dumcum seruum qũe cõꝑauãs adeũ
qui distraxãt redisse contendis: udex
daa Drplim quis subhac lege com¬
ꝑanĩt. ut si displicuerit inẽptum erit: co
ut pote sub coditione uẽditum resolmi.
⁊ redebitoriam ad uͣsus uenditorẽ cõpe¬
tere palam ẽ¶dẽ odsertiatur. ⁊ si pestibi¬
luᷤᷤ fundus idẽ pestibulas: uł herbam le¬
tiferam hr̃s. ignorante ẽp̃tore distract᷑

Expanded text:
um cum servum quem comparaveras ad eum qui distraxerat redisse contendis, iudexaedium quis sub ea lege comparaverit, ut, si displicuerit, inemptum erit, id utpote sub condicione venditum resolvi et redhibitoriam adversus venditorem competere palam est. Idem observatur et si pestibilis fundus, id est pestibulas vel herbas letiferas habens, ignorante emptore distractus
Abbreviated transcription (Latin):
op.gor Cum ꝓpõas seruim quẽ
prid̾e cõꝑasti. post anĩ tͦpc̃ fugisse qͣ
ratiõe eo noĩt cum uenditore eius dem
dõgredi queras. n possum aĩadũtere. Et¬
Seium recdibitoriam actioem sex insiũ¬

Expanded text:
o. Cum proponas servum, quem pridem comparasti, post anni tempus fugisse, qua ratione eo nomine cum venditore eiusdem congredi quaeras, non possum animadvertere : etenim redhibitoriam actionem sex mensu
Abbreviated transcription (Latin):
d.ãae Explacito ꝑ mutationis rẽz
nulla secũta. constat nemim actictor
cõpetere: insi stipulatio subiẽcta. exuͣi¬
bors obligatiõe quesierit partibus ac
citum int̾ te zalium ꝑmutationis ĩt̃¬
cessisse. cumq fundum ate uẽdidisse.
contra ẽptorẽ quid nullam brẽ te ac¬
latio subiecta ẽ. successores eiusd̾ cũ¬

Expanded text:
. Ex placito permutationis re nulla secuta constat nemini actionem competere, nisi stipulatio subiecta ex verborum obligatione quaesierit partibus actcitum inter te et alium permutationis intercessisse eumque fundum a te datum vendidisse, contra emptorem quidem te nullam habere aclatio subsecuta est, successores eius, cu
Abbreviated transcription (Latin):
rõani iuiris disceptatores ñ alit licium
primordinm acciꝑenisi prius ante iu¬
dicialem sedem sacrosc̃e depõantur scͥp¬
ture. ⁊ hoc ꝑmaneat ñ solum in pͥncioio
litis. si etiam mnõib cognitionib usq
ad ip̃m t̃minum. ⁊ diffinitiue sentẽtie
recitatiõem. sic ⁊enim adtendentes ad
sacrosc̃as scͥpturas. ⁊ dei p̃sentia consec̾ti.
ex maiore p̾sidĩo lites diriment. scitaĩ
quod ñ magis alios iudicant quã ip̃i
iudicantur. cum etiamip̃is magis q̃m
partib t̾ribile iuditium c̃. Silitigatores
quid̃ sub hõĩb ip̃i aũt deo inspoctore
adibito. cãs ꝓferunt trutinandas. Et
hec quid ius uirandum uidiciale sit oĩb
notum.⁊romanis legib optimũ anob
accedat increm̃tum. ⁊ ab õib iuditibus
obseruandum ⁊si p̃tereatur: ꝯ tẽptõib
post narraticc̃m ꝓpõĩtam ⁊ contͣlictiõem
obicctam in qualicumq uiditio maiõt
seuminore. uł apud arbitros siue excõ¬
ferre ꝓcurent. nichil studii relinq̃ntes

Expanded text:
Romani iuris disceptatores non aliter litium primordium accipere, nisi prius ante iudicialem sedem sacrosanctae deponantur scripturae: et hoc permaneat non solum in principio litis, sed etiam in omnibus cognitionibus usque ad ipsum terminum et definitivae sententiae recitationem. Sic etenim attendentes ad sacrosanctas scripturas et dei praesentia consecrati ex maiore praesidio lites diriment scituri, quod non magis alios iudicant, quam ipsi iudicantur, cum etiam ipsis magis quam partibus terribile iudicium est, si litigatores quidem sub hominibus, ipsi autem deo inspectore adhibito causas perferunt trutinandas. Et hoc quidem iusiurandum iudiciale sit omnibus notum et Romanis legibus optimum a nobis accedat incrementum et ab omnibus iudicibus observandum: et si praetereatur, contemptoribus post narrationem propositam et contradictionem obiectam in qualicumque iudicio maiore seu minore vel apud arbitros sive ex comferre procurent, nihil studii relinquentes,
Abbreviated transcription (Latin):
ferre. ⁊ remouere ab execũtione cos ⁊ alios
itoneos suꝑ ponere. uł ctiam mulctis affic̃e.
s⁊ si quid illustres sint iudices usq ad sex
solidorum summam smant alui usq ad
tres tantumõ aureos. ⁊ aduidĩces quoꝵ
int̃ est referri. Quatenus militia exuti. pe¬
nas luant corꝑales: Nr̃is autem am̃plifsi¬
ntis iudicib licentia sit: ⁊ maiores penas
⁊ corꝑales maculas executorib tmponẽ.
simale fũint circalites u̾sati. ut sciant
non cẽ c̃as ase ludendas. nec lucri gratia.
aliquod eis mitium imponendũ. depeda¬

Expanded text:
removere ab exsecutione eos et alios idoneos supponere vel etiam multis adficere, sed si quidem illustres sint iudices, usque ad sex solidorum summam, sin autem alii, usque ad tres tantummodo aureos, et ad iudices quorum interest referre, quatenus militia exuti poenas luant corporales. Nostris autem amplissimis iudicibus licentia sit et maiores poenas et corporales maculas exsecutoribus imponere, si male fuerint circa lites versati, ut sciant non esse causas a se deludendas nec lucri gratia aliquod eis vitium imponendum. D
Abbreviated transcription (Latin):
causauictor ẽ condẽpnandum uictum.
quantum ꝓsolittis expensis litium unaũit
Rignorantes quod si hec p̾termiserint. ip̃i
deꝓprio huusmõi pene subiacebunt. ⁊ redde̾
cam partilesc coartabuntur. Et hec dealte¬
rutra partelitigantium. ⁊ contamaciter
absente nobis consttuere uisum ẽ ad equi¬
tatis roẽm omnia corrigantib ¶ Sin aũ
utͣq parte tummente ⁊litem ꝑagere cupi¬
cntear iudex eas acciꝑe nolu̾it: uł ꝑꝑ amiciti¬

Expanded text:
ctori esse condemnandum, quantum pro solitis expensis litium iuraverit, non ignorantes, quod, si hoc praetermiserint, ipsi de proprio huiusmodi poenae subiacebunt et reddere eam parti laesae coartabuntur. Et haec de alterutra parte litigantium contumaciter absente nobis statuere visum est ad aequitatis rationem omnia corrigentibus. Sin autem utraque parte imminente et litem peragere cupiente iudex eam accipere noluerit vel
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stari uolumus inip̃o litis primordio.
sinañt cãe adhuc pendentes inueniant᷑.
uł post litem contestatam: ⁊ post solitaᷤᷤ
tuditiales cautelas iamp̃stitas: siꝗdẽ
p̃sto fu̾it utraq ꝑsona ⁊in ead cuitate.
ułintritorioeius morãtur. tinhis liti¬
b sacram̃tum locum hr̃e. ⁊ inprimo pꝰ
hanc legem ingressu cõpelui uis iurand̃
prãt. s inaũt una pars ab fun̾it: ne uidea¬
tur ꝑꝑ absentias ꝑsone lis differri. ⁊ ali
adũsam figuram tͣnsformetur: uibemꝰ
p̃sentem quitẽꝑsoãm õimodo dare sac̃¬
m̃tum. absenti parti aũt inpendentib
datione sacram̃tam lites peridentes suo

Expanded text:
stari volumus in ipso litis primordio. Sin autem causae adhuc pendentes inveniantur vel post litem contestatam et post solitas iudiciales cautelas iam praestitas, si quidem praesto fuerit utraque persona et in eadem civitate vel in territorio eius moratur, et in his litibus sacramentum locum habere et in primo post hanc legem ingressu compelli iusiurandum praestare. Sin autem una pars afuerit, ne videatur propter absentiam personae lis differri et aliqadversariam figuram transformetur, iubemus praesentem quidem personam omnimodo dare sacramentum, absenti autem in pendentibus datione sacramenti lites pendentes suo
Abbreviated transcription (Latin):
git sacram̃tum calũpne subeat. ¶ Sum¬
liq mõ si reus ab fot. ⁊ forsitan uł ꝑ iu¬
dicatum soluistipulationẽ ꝓͥcuratorẽ¬
ip̃e uł p̃sente actore uł ꝑse uł ꝑiastructũ
ꝓcuratorẽ. uł ⁊̃ absente co. si hoc iudex ꝓ¬
spexi̾t int̃ acta uiram̃tum p̃stit̾it. ꝙ reũ¬
i. dare aͣntea dispõitum ẽssi qr uercmtrr.
ne forsitan quidam collusioẽ aliqua u¬
tintes remittere uideantur sibi hiũ mõi
sacram̃tum: ex p̃clicta dissimulatioẽ no¬

Expanded text:
git sacramentum calumniae subeat, simgit sacramentum calumniae subeat, similique modo si reus afuerit et forsitan vel per iudicatum solvi stipulationeipse vel praesente actore per se vel per instructum procuratorem vel etiam absente eo, si hoc iudex perspexerit, inter acta iuramentum praestiterit, quod reum dare antea dispositum est. Sed quia veremur, ne forsitan quidam collusione aliqua utentes remittere videantur sibi huiusmodi sacramentum et ex praedicta dissimulatione no
Abbreviated transcription (Latin):
stare. sacrosc̃is idelicet euãgłicis ante
iudicem poitis. ¶ Sinaũt us dignitas uł
sexuis ꝑsone ñconcesserit eam aduidicẽ
ꝑuenre. indomo litigantis sacram̃tum
p̃sentt ¶ Quod obseruari oportet. ⁊ situto¬
res. ułcurat᷑ores. uł alie q̃dam sint ꝑsone.
q̃ administratioem alienarum reromanc¬
toritate legttima grrunt. conuenit a
⁊ip̃os uire mrando affici. qr ⁊ ip̃i causã
scientes:ita ad eam ꝑuemant: seq crũ
pupillus. neq adultus. uł alie huius¬
curam. ułaliam legitiman  daͣuntad¬
ministratioem: scire possunt cam. ⁊ita
ad iuditium ꝑuenire. co quod exanimi
sui scientia inrent.⁊icet uere cãe natura
existirat hoc cẽ imandumi õib aliis
iuram̃tis queul expt̾itis descendũt
legib uł anob̃is dispõita sunt. in sua
firmitate duraturis ¶sinaũt ab fũt
altera pars. ⁊ ꝑ ꝓcuratorẽ causa agitur.
ñ ante licentiam hãt actor litẽ exercen¬
dam suo ꝓcurator mandare. nisi prius

Expanded text:
re, sacrosanctis videlicet evangeliis ante iudicem positis. Sin autem vel dignitas vel sexus personae non concesserit eam ad iudicem pervenire, in domo litigantis sacramentumpraesente. Quod observari oportet et si tutores vel curatores vel aliae quaedam sint personae, quae administrationem alienarum rerum auctoritate legitima gerunt. convenit enim et ipsos iureiurando adfici, quia ipsi causam scientes ita ad eam perveniunt. neque enim pupillus neque adultus vel aliae huiuscuram vel aliam legitimam gerunt administrationem, scire possunt causam et ita ad iudicium pervenire eo, quod ex animi sui sententia iurent. Et licet vera causae naturaexistimat, hoc esse iurandum: omnibus aliis iuramentis, quae vel ex praeteritis descendunt legibus vel a nobis disposita sunt, in sua firmitate duraturis. Sin autem afuerit alterutra pars et per procuratorem causa agitur, non ante licentiam habeat actor litem exercendam suo procuratori mandare, nisi prius
Abbreviated transcription (Latin):
uiditio ũtuntur. estim᷑aticẽ uidicis
quantitate eore cdiffinitrta. postquam
uratum abco fui̾t quifccit expensas.
exccutorib negõre mõis oĩb dispõiti¬
ones eors adimplentib scituris uidici¬
b nr̃is ⁊ exccutorib. ꝙ si hoc p̃ter mise¬
rint. ex sua suba huusmoi detrim̃tum
lesis resanire cõpelluntun & uod ⁊̃ in
pedançis uiditib opseruari censemus.
licet ñcͥitati requinti litigatores ma¬
laconscientia abfu̾int.¬
daa. Nꝑtissum uiris ẽ ucrelitiga¬
torib uidicẽs antequa inchoctur lis
recusare. cum ⁊̃ exgn̾alib formis sub¬
taissime tue sedis statutum ẽ neccita¬
temimpomi uidice recusato partib ad
eugendos uemire arbitros. ⁊ subandiẽtia
cor sua uira ꝓponere. Licet enim exĩꝑiali
numine uidex telegatus ẽ tñqr sine su¬
spitione om̃s lites ꝓcedere nobis cordi
ẽ: liceat ei qui suspectum uidigẽ putat.
antequã lis incroctur eum recusare. ut

Expanded text:
iudicio vertuntur: aestimatione iudicis iudicio vertuntur: aestimatione iudicis quantitate eorum definienda, postquam iuratum ab eo fuerit qui fecit expensas: exsecutoribus negotiorum modis omnibus dispositiones eorum adimplentibus: scituris iudicibus nostris et exsecutoribus, quod, si hoc praetermiserint, ex sua substantia huiusmodi detrimentum laesis resarcire compellantur. Quod et in pedaneis iudicibus observari censemus, licet non citati, sed requisiti litigatores mala conscientia afuerintApertissimi iuris est licere litigatoribus iudices, antequam lis inchoetur, recusare, cum etiam ex generalibus formis sublimissimae tuae sedis statutum est necessitatem imponi iudice recusato partibus ad eligendos venire arbitros et sub audientia eorum sua iura proponere. Licet enim ex imperiali numine iudex delegatus est, tamen quia sine suspicione omnes lites procedere nobis cordis est, licantequam lis inchoetur, eum recusare, ut