comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cia magnum solide mentis indiciũ & instatu
quolibet frons una perpetua serenitate nobi¬
lis qđ inprimis. Socrati lelioq ꝑmittit᷑. quibus
hic sanctus de quo loquimur iuformitate par
fuit pietate aut̃ &. religione suꝑior: Quanta uo
huic oris hylaritati uicta eẽt auctoritas & nes¬
cio quid diuinum in illius uultu uenerabłe
pariter ac tremendum quo & boni colerent &¬
timerent mali magni licet & potentes . &. tãꝙͣ
coram deo positi contremescerent: adeo &. ut
ac reuerenter inuiseret inq illius lectulo per
noctem conquiesceret Et imꝑator hȩnricus¬
tus ac uenerabundus assurgẽs pio susꝑio in
hec uba prorumpet: outinam eȩ̃t aĩa iea
in corpore tuo & imꝑialium comitum uiro
dei & circumfusa acies atq hiułi accliuis pel¬
licie qua ille tunc indutus erat uillos pro ca¬
ris sanctisq reliquiis in patriam relatura nõ
sine ipiũs graui inemore deuota undiq certatĩ

Expanded text:
tia, magnum solide mentis indicium, et in statu tia, magnum solide mentis indicium, et in statu quolibet frons una perpetua serenitate notabilis! — Quod in primis Socrati Lelioque tribuitur, quibus hic sanctus, de quo loquimur, uniformitate par fuit, pietate autem ac religione superior. — Quanta vero huic oris hilaritate iuncta esset autoritas, et nescio quid divinum in illius vultu venerabile pariter ac tremendum, quo et boni illum colerent et timerent mali, magni licet ac potentes, et tanquam coram Deo positi contremiscerent; usque adeo,ac reverenter inviseret, inque illius lectulo per noctem conquiesceret; et imperator alter Henricustus ac venerabundus assurgens, pio suspirio in hec verba prorumperet: — O, utinam esset anima mea in corpore tuo! —; et imperialium comitum viro Dei circunfusa acies atque humiliter acclivis, pellicie, qua ille tunc indutus erat, villos pro caris sanctisque reliquiis in patriam relatura, non sine ipsius gravi merore, devota undique certatim
Abbreviated transcription (Latin):
longũ demq quibus in locis habitauerit quas
heremos discipulis sanctis impleuerit:. quȩ de¬
serta frequẽtauerit quȩ templa construxit
in quibus preclarissimũ nomẽ ht̃ heremus
Camandulensis aretinis infinibus auus ille
& loci & ordinis institutor ac princeps fuit:
tanta deuocione singula faciens tantis ienu¬
niis. tantaq cibi laucioris abstinencia. ipse
gule sue illudens tantis suspirĩis tantisq cim
tam iugi tamq anxia & usq adultimũ inde¬
fessa ut more Cesareo sed intencioe alia nil
actum credens dum quid suꝑesset agendum
sacris edificiis ad exitũ uix pductis semp inci¬
piens ac festinas nouã iacent fundamẽta ꝓrsus
quasi totam orbem unam heremũ oẽs honues
monachos facere de creuisset & hoc interquas
ꝑ secucõnem molestias: non demonũ modo sed
hoim & presertun feruoꝵ ꝙ pacienter tulit. ac
fortiter. quãta illi in adu̾sis alacritas: atq leti¬

Expanded text:
Longum denique quibus in locis habitaverit, quas Longum denique quibus in locis habitaverit, quas heremos discipulis sanctis impleverit, que deserta frequentaverit, que templa construxerit. In quibus preclarissimum nomen habet heremus Camaldulensis, Aretinis in finibus, cuius ille et loci et ordinis institutor ac princeps fuit, tanta devotione singula faciens, tantis ieiuniis, tantaque cibi lautioris abstinentia, ipse gule sue illudens, tantis suspiriis, tantisque cum tam iugi tamque anxia et usque ad ultimum indefessa, ut more cesareo sed intentione alia, nil actum credens dum quid superesset agendum, his sacris edificiis ad exitum vix perductis, semper incipiens ac festinans nova iaceret fundamenta, prorsus quasi totum orbem unam heremum, omnes homines monachos facere decrevisset; et hec inter quas persecutionum molestias, non demonum modo sed hominum et presertim suorum, quam patienter tulit ac fortiter! Quanta illi in adversis alacritas atque leti
Abbreviated transcription (Latin):
Italicos modo. uł trans alpinos sed eciam tr̃as¬
marinos u̾bis amplecti: qui tam crebri ac dif¬
ficiles fuerunt ut abillo qui uitam eius descrip¬
sit. meruerint excusari quias. ad hunc uirũ
ne quicꝙ̃ latitare cupientem ubicũq t̾rarũ
eẽt in nũabił deo feruire cupiencium turba
conflueret non & hiuliũ modo sed illustriũ
ut quociens locum unũ suis monitis xpo que¬
sisset familiaq implesset. ret tore illis impo¬
sito nẽcce haberet om̃is expers desidie & qui¬
etis inscius in locum alterum coninigrare
scĩssimus aĩaꝵ pastor: nouũ dño suo gregem
nouis in pascuis quesiturus longum p̃terea
noĩatim exequi: quot ꝙͣ claros xpõ seruos sibi
discipulos ambiendo quesierit in quib & du¬
ces & comites .& filii comitũ suerunt. quin
& ip̃e Romanus imꝑator otto licet is differẽs
e procrastinans uotum in sancti uiri mãĩb
factum implere preuentus morte nequierit

Expanded text:
italicos modo vel transalpinos sed etiam transitalicos modo vel transalpinos sed etiam transmarinos, verbis amplecti, qui tam crebri ac difficiles fuerunt, ut ab illo, qui vitam eius descripsit, meruerint excusari; quia scilicet ad hunc virum nequicquam latitare cupientem, ubicunque terrarum esset, innumerabilis Deo servire cupientium turba conflueret, non humilium modo sed illustrium, ut quotiens locum unum suis monitis Cristo quesita familia implesset, rectore illis imposito, necesse haberet, omnis expers desidie et quietis inscius, in locum alterum commigrare sanctissimus animarum pastor, novum domino suo gregem novis in pascuis quesiturus. Longum preterea nominatim exequi quot quam claros Cristo servos sibi discipulos ambiendo quesierit, in quibus et duces et comites et filii comitum fuerunt, quin et ipse romanus imperator Otho; licet is differens atque procrastinans votum in sancti manibus viri factum, implere preventus morte nequiverit.
Abbreviated transcription (Latin):
eciam iustioribus ut uidelicȩt prem suũ.sergi¬
um in minenti aĩe ꝑiculo tempestiuus eriꝑet
ipiñ quidem. qui in monasterio Sancti Seueri
prope rauennam susceptus in monachũ fue¬
rat religioso iugo colla subducere meditãtem
ut nũc tiatum illi fuerat & ad seculũ redire
properãtem reppererit Cumq nil ubis ac p̃cib
ageret non patrem cui subeẽt sed monachiun
cui spirituali preģẽt auc toritatȩ considerans
salubribus uinclis pestiferum cohercuit appe¬
titum pie seuerus in parentem ut eum patris
eterm seueritatȩ liberaret successitq felicitꝰ
Nam sergius malis ad monitiss ad cor rediit
e castigacom̃ non ut filii sed ut patris mira cõ
lacriiis pcr̾a dilueret & beatifica uisiõe recre¬
atus amatũ sił pondus corporis & optatos.
mundi loqueos uotiua morte desereret. lon¬
gum est de inceps laboriosam uiri miliciam
subseruicio Iesu xp̃i deuotosq discursus nõ

Expanded text:
etiam iustioribus, ut videlicet patrem suum Sergietiam iustioribus, ut videlicet patrem suum Sergium imminenti anime periculo tempestivus eriperet. Ipsum quidem, qui in monasterio sancti Severi prope Ravennam susceptus in monachum fuerat, religioso iugo colla subducere meditantem, ut nuntiatum illi erat, et ad seculum redire properantem repperit; cumque nil verbis ac precibus ageretur, non patrem, cui subesset, sed monachum, cui spirituali preesset autoritate, considerans, salubribus vinclis pestiferum coercuit appetitum, pie severus in parentem, ut eum Patris eterni severitate liberaret; successitque feliciter. Nam Sergius malis admonitus ad cor rediit, et castigationem non ut filii sed ut Patris amplexus,lacrimis peccata dilueret et, beatifica visione recreatus, amatum simul pondus corporis et optatos mundi laqueos votiva morte desereret. Longum est deinceps laboriosam viri militiam sub servitio Iesu Cristi devotosque discursus, non
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem quemꝑ famã nouerat deuotissima
raptim humilitate ꝓrexit: eiuumq p̾ceptorẽ
ac magistrũ firdelem pociusꝙ discretũ pacĩe¬
tissi ẽ ꝑtulit: eiusq non solum u̾ba sed u̾bera
tam equanimis ac submissus excepit ut eũ
ipin meritum instuporem cogeret qui dein¬
de secum magnis & honestis ex caulis psalute
& seculum is comitibus relinquentis transgs¬
sus ingallias. brcuiq post tempore in Rom¬
ualdo spũalium uirtutum incremẽta cõspi¬
ciens liscipuli tandem sui discipulus fieri nõ
erubuit & cui paulo ante preceꝑat obediret
Inde autem multo cũ dolore genciũ illaꝵ
inter quas aliquãtũ tpiĩs exegerat. usq adõ
dȩ euis eciam cede cogitarent quatenus
quem iuuentem tenere non poterant mor¬
tui saltem corpus thesauri instar ingentis ad
presidium sue patrie retinerent simulta de¬
mencia elapsus Et sic in ytaliam nõminus uis¬
tis reuersus ex causis ꝙ abierat sed aliquãto

Expanded text:
hominem, quem per famam noverat, devotissima hominem, quem per famam noverat, devotissima raptim humilitate perrexit, eumque preceptorem ac magistrum fidelem potius quam discretum patientissime pertulit, eiusque non solum verba sed verbera tam equanimis ac submissus excepit, ut eum ipsum meritum in stuporem cogeret. Qui deinde secum magnis et honestis ex causis, pro salet seculum his comitibus relinquentis, transgressus in Gallias, brevique post tempore in Romualdo spiritualium virtutum incrementa conspiciens, discipuli tandem sui discipulus fieri non erubuit et cui paulo ante preceperat obedire. Inde autem multo cum dolore gentium illarum, inter quas aliquantum tempus exegerat, usque adeo ut de eius etiam cede cogitarent quatenus, quem viventem tenere non poterant, mortui saltem corpus thesauri instar ingentis ad presidium sue patrie retinerent, simulata dementia elapsus, et sic in Italiam non minus iustis reversus ex causis quam abierat, sed aliquanto
Abbreviated transcription (Latin):
suspirabat Itaq dum uenanti sepe taciti ne¬
morum recessus occurrerent: celesti mox de¬
siderio ꝑcussus herebat atq ad seuersus aie¬
bat oꝙͣ delectabilis qm̃ tranquillus & ꝙͣ deo
seruire uolentibus oportunus locus quanto
melius hic amici dȩi ꝙͣ inurbibus habitarent
Itagñose Indolis adolescens ad captandas fe¬
ras profec tus insiluam captandarum xp̃o
negocium aiarum iam florenti nec diun na¬
tura pietate cogitabat: Neq uo̾ diu in efficax
cogitatus esse potuit: ut quem spũs scũs aleret
assidue ut augeret In ipõ igitur etatis flore glo¬
riam uoluptates. opes. patrem. mũdum dem
totum ad heremitice solitarieq uite studiũ
se cõu̾tit & p̾mus illi quod e setulo exeunti
haud procul a prĩe menibus ad classense se¬
nobium. saltus fuit Inde aut̃ ex acto ferme
triennio frm uiciis offensus abscessit.&. ad
marinum quendam solitarium degentẽ
inregione uenetorum scm̃ utiq simplicẽq

Expanded text:
suspirabat. Itaque dum venanti sepe taciti nesuspirabat. Itaque dum venanti sepe taciti nemorum recessus occurrerent, celesti mox desiderio percussus herebat, atque ad se versus aiebat: «O quam delectabilis, quam tranquillus et quam Deo servire volentibus oportunus locus; quanto melius hic amici Dei quam in urbibus habitarent». Ita generose indolis adolescens, ad captandas feras profectus in silvam, captandarum Cristo negotium animarum iam florenti necdum matura pietate cogitabat. Neque vero diu inefficax cogitatus esse potuit, ut quem Spiritus Sanctus aleret assidue et augeret. In ipso igitur etatis flore gloriam, voluptates, opes, patrem, patriam, mutotum ad heremitice solitarieque vite studium se convertit. Et primus illi quidem e seculo exeunti haud procul a patrie menibus ad Classense cenobium saltus fuit. Inde autem, exacto ferme triennio, fratrum vitiis offensus abscessit et ad Marinum quendam solitarium, degentem in regione Venetorum, sanctum utique simplicemque
Abbreviated transcription (Latin):
sito Atq ibi monastico habitu assũpto siluestri
latibulum soractis montem pecit ubi cũ uotũ
requie biennium exegisset. tandem quia
crebro & nimis honorifico peregrinorũ sue
patrie concursu locusis ut qui Romam petẽ¬
tibus secus iter longeq notus atq conspectus
est minus in dies solitarius uotoq suo cõueiens
iusus erat. ad secreciorem atq semociorem
benedicti domũ Casinense cenobium cõmig¬
uit Ibiq quod optabat & querebat fratre in¬
terim ac nepote procaduca sede labor antib
quietas latebras & tranquillum uite finem
Equitur hunc alius etate habuit¬
posterior merito aũt prior Romualdus
Rauennacium urbis nobilissimus in¬
cola & illustri ducum stupe progenitus Hlic
ab adolestencia ꝙͣuis opum & etatis &.gnis in¬
solencia tumidus ac deuictus illecebris aĩo
tũ assurges inter illius temporis uoluptates
Eiuuenilia studia scam semꝑ solitudinem

Expanded text:
sito, atque ibi, monastico habitu assumpto, Silvestri sito, atque ibi, monastico habitu assumpto, Silvestri latibulum Soractis montem petiit. Ubi cum votiva requie biennium exegisset, tandem quia crebro et nimis honorifico peregrinorum sue patrie concursu locus is, ut qui Romam petentibus secus iter longeque notus atque conspectus est, minus in dies solitarius votoque suo conveniens visus erat, ad secretiorem atque semotiorem Benedicti domum, Casinense cenobium, commigravit; ibique quod optabat et querebat, fratre interim ac nepote pro caduca sede laborantibus, et quietas latebras et tranquillum vite finem habuit. Sequitur hunc alius etate posterior, merito autem prior: Romualdus Ravennatium urbis nobilissimus incola et illustri ducum stirpe progenitus. Hic ab adolescentia quamvis opum et etatis et generis insolentia tumidus et devinctus illecebris, animo tamen assurgens, inter illius temporis voluptates et iuvenilia studia sanctam semper solitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
tate sanguinis & Senatorii ordinis dignitate
conspicuus multũ postea religione ac solitudie
clarior spelunce horride ꝑseu erantissimus in¬
cola fuit interritorio lugdunensi adcuus ur¬
bis ȩpãtum & hic demum non suo ambitu neq
humano suffragio sed cogentibus meritis & an¬
gelica gloriose ad modum reuelacõe conscẽdit
Utq feracem scarum solitudinũ transcias iis¬
dem infinibus &. Romanus & domicianus
p̾ͥmum Solitarii hemite post abbates celebrimi
claruere: Atq ut trans marinas solitudines
trans alpinis misceam ursacus seculari p̾mũ
cognitus milicia illa post reiecta: nocior xp̃i
miles apud niche am bitime solitariam uitam
non scĩtate tmñ sed miraculis claram egit. sed
iam satis exteras solitudines cir cuiuimus ad
Uil non eius que magnum uocant karo¬
li patrium karolomanum nouit quicũ
pipino fratre regni ꝑticeps & regno simul
E& regiis curis cedens Roma adiit ocrandi propo¬

Expanded text:
tate sanguinis et senatorii ordinis dignitate tate sanguinis et senatorii ordinis dignitate conspicuus, multum postea religione ac solitudine clarior, spelunce horride perseverantissimus incola fuit, in territorio Lugdunensi, ad cuius urbis epyscopatum et hic demum non suo ambitu, neque humano suffragio, sed cogentibus meritis et angelica gloriose admodum revelatione conscendit. Utque feracem sanctarum solitudinum terram scias, iisdem in finibus et Romanus et Domitianus primum solitarii heremite, post abbates celeberrimi claruere. Atque ut transmarinas solitudines transalpinis misceam, Ursatius seculari primum cognitus militia, illa post reiecta, notior Cristi miles, apud Niceam Bithinie solitariam vitam, non sanctitate tantum sed miraculis claram, egit. Sed iam satis exteras solitudines circumivimus, ad is non eius, quem Magnum vocant, Caroli patruum Carlomanum novit? Qui cum Pipino fratre regni particeps, et regno simul et regiis curis cedens, Romam adiit otiandi propo
Abbreviated transcription (Latin):
tis generosi palmites. eciam si alibi ꝙ inter allo¬
broges germinassent: Sane cum om̃es feruidi
pronitiq om̃es ad prĩe celestis ascensum unus iñ
oĩm dux bernhardus: qui nascendi ordine
t̾cius in renascendi proposito p̾mus fuit. Ad post¬
tremũ & annosum patrem & sororem uini¬
cam post trahens. Hiuꝰ ergo facundie abstinen¬
cieq laudibus omissis qm om̃ibus nore sunt illud
egregium ac preclarum dictum & his que int̾
manus habeo ualde consentan eum non silebo
Solebat enim dicere omes se quas sciret littęras
quarum nescio an alius sua etate copiosior fue¬
rit insiluis & in agris didicisse: non hoĩm dis¬
ciplinis sed metdicando & orando: nec se ullos
umꝙͣ magros habuisse preter quercus & fa¬
gos. Quod ideo libenter refero quia si quid.
& mihi nosse datum eẽt idem deme uere dicẽ¬
metensis heremicola nobilis atq eiusdem ur¬
bis epũs nec minus eucherus qui pͥmũ clari¬

Expanded text:
tis generosi palmites, etiam si alibi quam inter Allotis generosi palmites, etiam si alibi quam inter Allobroges germinassent. Sane cum omnes fervidi promptique omnes ad patrie celestis ascensum, unus tamen omnium dux Bernardus, qui nascendi ordine tertius, in renascendi proposito primus fuit, ad postremum et annosum patrem et sororem unicam post se trahens; huius ego, facundie abstinentieque laudibus omissis, quoniam omnibus note sunt, illud egregium ac preclarum dictum, et his que inter manus habeo valde consentaneum, non silebo. Solebat enim dicere: omnes se quas sciret literas, quarum nescio an alius sua etate copiosior fuerit, in silvis et in agris didicisse, non hominum disciplinis sed meditando et orando, nec se ullos unquam magistros habuisse preter quercus et fagos. Quod ideo libenter refero, quia siquid et michi nosse datum esset, idem de me vere dicerMetensis heremicola nobilis atque eiusdem urbis epyscopus. Nec minus Eucherius, qui primum clari
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑitas in monachalem mansuetudiem flexa ẽ
ut mox ultro. quod antea irridebat appeteret
Et frm̃ alter natu minimus cũ frẽs om̃es insoli¬
tudinem pergentes cerneret: forte tũc puerilib
intentus ludis: eiq primogenitus ualefaciens
interblandicias diceret. Ad te Iunarde frater
id enim erat puero nomẽ tocius t̾re q̃ oĩm fuerat
ꝑuentura possessio ẽ: Ille supra etatem. Mim¬
me inquit Equa diuisio uos celum oẽs habebitis
ego terram quod responsum breui rebus ipis im¬
pleuit & ip̃e nouissimus frm̃ ite gradiens & tel¬
lure dimissa. ꝑ solitudinem celum petens Ita nul¬
lus oim penitus terras hesit:Q uorũ ꝓfectuũ pia
mater haud dubie ꝑticeps uideri debet: que ab
infancia sic natos instituit ut uictu tenuissiõ
contẽtos & solitarie religioseq uite ꝙͣ urbanis
uoluptatibus apciores uirilis etas exciperet li
les uere nobilis ac sancte familia & fecunde ui¬

Expanded text:
asperitas in monachalem mansuetudinem flexa est, asperitas in monachalem mansuetudinem flexa est, ut mox ultro quod antea irridebat appeteret. Et fratrum alter natu minimus, cum fratres omnes in solitudinem pergentes cerneret forte tunc puerilibus intentus ludis, eique primogenitus valefaciens inter blanditias diceret: «Ad te, Iunarde frater,» — id enim erat puero nomen — «totius terre, que omnium fuerat, perventura possessio est», ille supra etatem: «Minime» inquit «equa divisio; vos celum omnes habebitis, ego terram?». Quod responsum brevi rebus ipsis implevit, et ipse novissimus fratrum iter gradiens, et tellure dimissa per solitudinem celum petens. Ita nullus omnium penitus terris hesit. Quorum profectuum pia mater hauddubie particeps videri debet, que ab infantia sic natos instituit, ut victu tenuissimo contentos et solitarie religioseque vite quam urbanis voluptatibus aptiores virilis etas exciperet. His roles, vere nobilis ac sancta familia, et fecunde vi
Abbreviated transcription (Latin):
portu iecit anchoram uitȩ tempestatibus ȩreptꝰ
uir magnificus inseculo: ut uere de illo scribit
quidam sed magnificencior inseculi fuga
Uid Bernhardum. Cuiꝰ & recenciora &
nociora sunt omĩa: Qui & forma corpo¬
ris clarus & genere & ip̃o adolescenciȩ
Eflore fructum aĩe sue cogitans solitudinẽ adiit
Sed non solus siquidem quinq Germanos in
eiusdem propositi uiam traxit: ub illa relatu
digna narrãt᷑. Nam & cũ Gerhardus unus fra¬
trũ sed armate studio milicie a fraternis con¬
siliis abhorrens. meliorib ceptis e illuderet
obstaret ille celesti zelo concitus predixit fore
ut pꝰ non longum tempris predurum illud & di¬
uiis monitis inꝑuium latus hostilis hasta ꝑfrin¬
geret admoto insuꝑ adlocum digito ubi uulnus
instaret: hic inquiens ferieris & cũ dolore saltẽ
corporis sub intrabit salus aĩe: Quod ut uaticina¬
tus est accidit & in ellcũ malis exc̾cito militaris

Expanded text:
portu iecit anchoram, vite tempestatibus ereptus, portu iecit anchoram, vite tempestatibus ereptus, vir magnificus in seculo, ut vere de illo scribit quidam, sed magnificentior in seculi fuga. Quid Bernardum, cuius et recentiora et notiora sunt omnia? Qui et forma corporis clarus et genere, in ipso adolescentie flore fructum anime sue cogitans, solitudinem adiit; sed non solus, siquidem quinque germanos in eiusdem propositi viam traxit. Ubi illa relatu digna narrantur. Nam et cum Gerardus, unus fratrum sed armate studio militie a fraternis consiliis abhorrens, melioribus ceptis et illuderet et obstaret, ille celesti zelo concitus predixit fore ut, post non longum tempus, predurum illud et divinis monitis impervium latus hostilis hasta perfringeret, admoto insuper ad locum digito ubi vulnus instaret, «Hic, hic» inquiens «ferieris, et cum dolore saltem corporis subintrabit salus anime». Quod ut vaticinatus est accidit et, intellectu malis exercito, militaris
Abbreviated transcription (Latin):
aiunt misso crismate regem unxit: unde inun¬
gendorum illic regum nata s olẽpintas insecu¬
lum nr̃mdurat. At hec inqm̃ &. hanc altitudie
ude oro nisi ab ip̃is humilibus uite solitarie
rudimentis abeenderat: Quid narcissum hie
nos desertis in locis degens: non modo ꝑsecuto¬
rum calũpnias declinauit sed ueri pħi sumũ
munus implerut. Quid Quilhelmũ demiq ui¬
rum fortem & uetustate pros apie: qui etatis
Elorem ipm cum terrene milicie dicasset inde¬
serto senescere maluit &. mori ultimis uite fruc¬
tibus celesti milicie consecratis: Quid alium euis¬
dem & propositi & status & noĩs Quilhelinum
seculari p̾mũ fastu: post aũt monastica hũilitate
conspicuũ. qui derelicto spretoq opulento opi¬
do. solitudinem pauꝑtatem & silenciũ exopta.¬
uit. Montis etiam pessulani dnĩs cum ẽẽt. gran¬
dis silue monachus fcũs est Inq illo Cenobio tãꝙͣ

Expanded text:
aiunt misso crismate regem unxit, unde inunaiunt misso crismate regem unxit, unde inungendorum illic regum nata solemnitas in seculum nostrum durat; ad hec, inquam, et ad hanc altitudinem unde, oro, nisi ab ipsis humilibus vite solitarie rudimentis ascenderat? Quid Narcissum Ieronos, desertis in locis degens, non modo persecutorum calumnias declinavit, sed veri philosophi summum munus implevit? Quid Guillelmum denique virum fortem et vetuste prosapie, qui etatis florem ipsum cum terrene militie dedicasset, in deserto senescere maluit et mori, ultimis vite fructibus celesti militie consecratis? Quid alium eiusdem et propositi et status et nominis Guillelmum, seculari primum fastu post autem monastica humilitate conspicuum, qui derelicto spretoque opulento oppido, solitudinem, paupertatem et silentium exoptavit? Montis enim Pessulani dominus cum esset, Grandis Silve monachus factus est, inque illo cenobio tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
raculo rei tactus galliariun rex adspeluncam
uiri sentibus obsitam penetraret. non sine multo
militum labore ferro aditum pandenciũ uene¬
randa demiq uisi senis effigie & uixta senem ac¬
cubantis spectaculo ꝑmotus altricis. submotis
oĩb ad eum solo quod am cum p̾sule rex accessit
Et talemuirũ repperit: ut magnis ei mune¬
nibus oblatis magnificet contemptis inq ulul
alios uerti iussis tandem & cenobium consilio eiꝰ
exstrueret: illis in locis usq nũc celebre & dein¬
ceps ad eum uisitandum sepe sub misso fasture¬
gio ueniret Quem sibi honorem non originis
splendor ac paritas sed solitarie uite decor & san¬
ctitas peperere
Uid remigium loquar: qui ad illam fame
Ic laritatem que in maturo eui pontificale
pondus imposuit: quod amplius ꝙ sep¬
tuaginta annos sũma uirtute & industria ges¬
sisse traditur qua francoꝵ & regem & gentẽ
ad xp̃i fidem primus iste conu̾tit. & celitus ut

Expanded text:
raculo rei tactus Galliarum rex ad speluncam raculo rei tactus Galliarum rex ad speluncam viri sentibus obsitam penetraret, non sine multo militum labore ferro aditum pandentium. Veneranda denique visi senis effigie et iuxta senem accubantis spectaculo permotus altricis, submotis omnibus ad eum solo quodam cum presule rex accessit, et talem virum repperit ut, magnis ei muneribus oblatis magnificeque contemptis inque usus alios verti iussis, tandem et cenobium consilio eius extrueret illis in locis usque nunc celebre, et deinceps ad eum visitandum sepe, submisso fastu regio, veniret. Quem sibi honorem non originis splendor ac paritas, sed solitarie vite decor ac sanctitas peperere. Quid Remigium loquar? qui ad illam fame claritatem, que immaturo evi pontificale pondus imposuit, quod amplius quam septuaginta annos summa virtute et industria gessisse traditur, qua Francorum et regem et gentem ad Cristi fidem primus iste convertit, et celitus ut
Abbreviated transcription (Latin):
qũq locus ostendit᷑ unꝰ exmultis quo nõ alius fe¬
re uspiam remocior Aluna loco nom̃e utq igit᷑
solitudo calear incussit acutissimũ & ad altra
animos. itaq dum latitant mũdiq gloriã spnũt
toto illos orbe notissimos atq c larissimos fecit
Nter eos sane. quos nobilitauit heremus
nec silendus est blasius martir. quẽ spelũ¬
cis abditum & iusitatũ aferis es ab aiũb
pastum ferunt Nec leonardus ac liffardus fra¬
tres ambo monachi: ainbo solitarii. nec ueridi¬
mius heremita e larissimus : Nec comes eius pre¬
cereundus Egidius Qui athenis regio gn̾e ortus
ut ꝑhibent &. genus & patriam & opes & lras gre¬
cas. quibus abunde pollebat gallicane post habu¬
it pauptati: studio solitudinis uniuersa contẽp¬
nens: ubi & miraculis emicuit & intercetera
blandientis cerue lacte nutritus aliunnam sua
uenatoꝵ canibus in uolabilem prestitit: ita ut mi¬

Expanded text:
quoque locus ostenditur, unus ex multis, quo non alius fequoque locus ostenditur, unus ex multis, quo non alius fere uspiam remotior: Alverna loco nomen. Utrique igitur solitudo calcar incussit acutissimum, et ad alta animos; itaque dum latitant mundique gloriam spernunt, toto illos orbe notissimos atque clarissimos fecit. 7 Inter eos sane, quos nobilitavit heremus nec silendus est Blasius martir, quem speluncis abditum et visitatum a feris et ab avibus pastum ferunt, nec Leonardus et Liffardus fratres, ambo monaci, ambo solitarii, nec Veridimius heremita clarissimus. Nec comes eius pretereundus Egidius, qui Athenis regio genere ortus, ut perhibent, et genus et patriam, et opes et literas grecas, quibus abunde pollebat, gallicane posthabuit paupertati, studio solitudinis universa contemnens. Ubi et miraculis emicuit et inter cetera, blandientis cerve lacte nutritus, alumnam suam venatorum canibus inviolabilem prestitit; ita ut mi
Abbreviated transcription (Latin):
illa se se deiciendo sublimis & illimis ac desecata
ab omni colluuione terrestrium nullis tumulti¬
bus axp̃o separi poterat. quod inse expiebatur
id uł i nulto facilius in aliis presumebat: sic illũ
iniudicio ceteroꝵ propria fallebat humilitas ea
ut sic opiner opimo illa me cogit: quam dese
uir scus habuit peccatorem se maximũ ex oĩb
quod ciudam efratribus ꝑcontanti quid de ille
sentiret respondisse legitur: Et ꝙ̃uis hec ita sint
Sepe tñ audiui religionescĩaq preditos successo¬
res suos si patris scita ꝑmnitterent solitariam ui¬
tam eximiis precordiis suspirantes Ip̃e eciam ut
dixi qñtũ solitudinem semꝑ amauerit: testis ẽ
uita eius litteris edita. testis uite regula qm sibi
primũ &posteris in monte dictauit mox ꝑditã
non nisi in solitudie reformauit: Testis demũ sua
peculiaris habitacõ: Nam ut benedicti. sic huiꝰ

Expanded text:
illa se se deiciendo sublimis et illimis, ac defecata illa se se deiciendo sublimis et illimis, ac defecata ab omni colluvione terrestrium, nullis tumultibus a Cristo separari poterat, quod in se experiebatur id vel multo facilius in aliis presumebat; sic illum in iudicio ceterorum propria fallebat humilitas. Quod ut sic opiner, opinio illa me cogit, quam de se vir sanctus habuit, peccatorem se maximum ex omnibus, quod cuidam e fratribus percontanti quid de se ille sentiret respondisse legitur. Et quamvis hec ita sint, sepe tamen audivi religione scientiaque preditos successores suos, si patris scita permitterent solitariam vitam ex imis precordiis suspirantes. Ipse etiam, ut dixi, quantum solitudinem semper amaverit testis est vita eius literis edita, testis vite regula quam sibi primum et posteris in monte dictavit, mox perditam nonnisi in solitudine reformavit. Testis demum sua peculiaris habitatio; nam ut Benedicti, sic huius
Abbreviated transcription (Latin):
Ipẽ tñ magnus amator solitudinis heremiq secꝰ¬
tator fuit Triplex nempe si rite complector soli¬
noctis: qñ eciam in rostris solitudo silenciumq
est Animi qualis est eorum: qui ui profundissie
contemplacioms abstracti luce media & freq̃t
foro: quod illic geratur nesciunt: qui quocies
& ubicũq uoluerint soli sunt has quidem simul
omes solitudinũ species nulli qm̃ francisco ma¬
gis frequentatas uideo lustrabat heremos intem¬
plis sepe semirutis ꝑnoc tabat. sepe ꝑdiem in ter
turbas apñtium rerum sensu rapiebat᷑ & pulso
huc illuc corpusculo collisione hõi celestibus
mens affixa. erat hinc illa securitas inquãtali¬
bus hoĩm frequẽcia quam sibi feruentissimus a
mor & caro mirum in modum sp̃ĩtui subiec ta
prestabat. Unde arbitror efftm̃ ut sibi & suis
stacionem inppłis acceptaret: ratus facile futuꝵ
omnibus quod possibile sibi eẽt: quia eium aũima

Expanded text:
ipse tamen, magnus amator solitudinis heremique secipse tamen, magnus amator solitudinis heremique sectator fuit. Triplex nempe, si rite complector, solinoctium, quando etiam in rostris solitudo silentiumque est: animi, qualis est eorum qui vi profundissime contemplationis abstracti luce media et frequenti foro quid illic geratur nesciunt, qui quotiens et ubicunque voluerint soli sunt. Has quidem simul omnes solitudinum species nulli quam Francisco magis frequentatas video: lustrabat heremos, in templis sepe semirutis pernoctabat, sepe per diem inter turbas a presentium rerum sensu rapiebatur et, pulso huc illuc corpuscolo collisione hominum, celestibus mens affixa erat. Hinc illa securitas in quantalibet hominum frequentia, quam sibi ferventissimus Cristi amor et caro mirum in modum spiritui subiecta prestabat. Unde arbitror effectum, ut sibi et suis stationem in populis accepisset, ratus facile futurum omnibus quod possibile sibi esset. Quia enim anima
Abbreviated transcription (Latin):
manes ursos e silua proxima sancti uiri alue ari¬
bus insultantes ferula quam demore gestabat
qĩ domesticos catulos castigaret trepidantesq de
perosum fateor cuncta com pelleret¬
plecti nec ea mihi cura est: neq enim scip¬
turus hystoriam ad calamum ueni: sed
undiq deceͬpturus illustria: nec ea quidem omĩa
sed que seruato cepti operis calle preteriẽs possem:
An uo uł horum aliquem in patria sua uł benedic¬
tũ nursie umꝙͣ ad id glorie uenturum uł fran¬
ciscum seu uolucrum audienciam: seu seraphi¬
cum rapte mentis ardorem stupendumnq illud
in signe sacroꝵ xp̃i stiginatum & uulnus aĩ meni¬
bra testancia tantumq tam breui de pauptatis.
conuigio genite sobolis in cremetum habituꝵ
credimus si mansisset assisii: Qui ut ayũt duui¬
nitate consulta & reuelacõe celitus accepta pro
salute multoꝵ inter uite hoĩm bella ꝑiculosasn
tam nõ sibi qm̃ militibus suis ex cubias elegise

Expanded text:
immanes ursos, e silva proxima sancti viri alveariimmanes ursos, e silva proxima sancti viri alvearibus insultantes, ferula, quam de more gestabat, quasi domesticos catulos castigaret trepidantesque depelleret. Operosum, fateor, cunta complecti, nec ea michi nunc cura est; neque enim scripturus historiam ad calamum veni, sed undique decerpturus illustria, nec ea quidem omnia, sed que servato cepti operis calle preteriens possem. An vero vel horum aliquem in patria sua, vel Benedictum Nursie unquam ad id glorie venturum, vel Franciscum seu volucrum audientiam, seu seraphicum rapte mentis ardorem, stupendumque illud insigne sacrorum Cristi stigmatum et vulnus animi membra testantia, tantumque tam brevi de paupertatis coniugio genite sobolis incrementum habiturum credimus, si mansisset Assisii? Qui licet, ut aiunt, divinitate consulta et revelatione celitus accepta, pro salute multorum inter vite hominum bella periculosas non tam sibi quam militibus suis excubias elegisset,
Abbreviated transcription (Latin):
lore non fuit : Rogo que legiones: aut qui re¬
ges ad hanc potenciam laborando puenerĩt
ad quam solitaria humilitas quiescendo
Occurret inde Martinus ille iarsici mon¬
tis accola: cui de Rupe solida fluens ꝑhȩnis
aque tenuis stilla durertipis stillantis olim
indeserto prodigiũ renouauit: Quiq cũ
serpente t̾risico subeuiꝰ spȩcie uetus serpẽs
terribilior latebat uno eodemq specu cõ¬
tinue sine offensa toto triennio uersatus
illo demũ mira paciencia pioeul pulso ipẽ
uctor solus subscitit: Occurret alter sine noĩe
sed ciuus nomẽ in celo est Argentarii montis
habitator. qui cum de fucti faciem paluere fri-¬
cuisset incredibile ac stupendum: nisi quia crede¬
ti mhil impossibłe ẽ exangue cadauer & mox fu¬
turum puluerem suscitauit: Occurret solitariꝰ
menas tante uir Innocencie tanteq fiducie: ut nõ
solum barbaros tunc uicinia uexantes reuerencia
sui nõis famaq compesceret: sed maximos & in

Expanded text:
lore non fuerit. Rogo: que legiones aut qui relore non fuerit. Rogo: que legiones aut qui reges ad hanc potentiam laborando perveniunt, ad quam solitaria humilitas quiescendo? Occurret inde Martinus ille, Massici montis accola; cui de rupe solida fluens perennis aque tenuis stilla, dure rupis stillantis olim in deserto prodigium renovavit; quique cum serpente terrifico, sub cuius specie vetus serpens terribilior latebat, uno eodemque specu continue sine offensa toto triennio versatus, illo demum mira patientia procul pulso, ipse victor solus substitit. Occurret alter sine nomine, sed cuius nomen in celo est, Argentarii montis habitator, qui cum defuncti faciem pulvere fricuisset, incredibile ac stupendum, nisi quia credenti nichil impossibile est, exangue cadaver et mox futurum pulverem pulvere suscitavit. Occurret solitarius Menas, tante vir innocentie tanteque fiducie, ut non solum barbaros, tunc vicinia vexantes, reverentia sui nominis famaque compesceret; sed maximos atque
Abbreviated transcription (Latin):
nomen Cuius hystoriam uiteq modum ꝗs¬
q nosce cupit: non scrutari abdita Iubeo Ere¬
goriam dyalogi. cuius supra mencio ẽ habita
secũdũ librum per legat qui exillius actib
est totus: & ubi rerũ caritasstilo eciã illustrat
IIn oculus serie rerum ductus: intra
libri tercii metas excesserit uidebit
illa solli tudinis Italia congesta miracula¬
Occurret ei florencius qui monasterio solus a¬
gens dum adeo cui ȩum iugis oracio: & multa
simplicitas familiarissimũ fecerant aliquod so¬
litarie uite solacium postulasset procinus eide
ursus astitit quo deinde feritate deposita. ceu
pastore aliquo paucarum ad custodiam pecu¬
dum usus est: deq euisdem ulcione: quem qͦ¬
rundam frm̃ luior occiderat imprẽcacio irati
dicto cuius ad celum uenit: ut illis mox hor¬
rendo supplicio affectis obstuperit. seq ꝑpetuo
sontem uocans & tam celeriter ex audi tum
gemens oĩ reliqua uita sine lamentis ac do¬

Expanded text:
nomen, cuius historiam viteque modum quisnomen, cuius historiam viteque modum quisquis nosse cupit, non scrutari abdita iubeo: Gregoriani dyalogi cuius supra mentio est habita secundum librum perlegat, qui ex illis actibus est totus, et ubi rerum claritas stilo etiam illustratur. Sin oculus serie rerum ductus intra libri tertii metas excesserit, videbit illa solitudinis Italie congesta miraculaOccurret enim Florentius, qui in monasterio solus agens, dum a Deo, cui eum iugis oratio et multa simplicitas familiarissimum fecerant, aliquod solitarie vite solatium postulasset, protinus eidem ursus astitit, quo deinde, feritate deposita, ceu pastore aliquo paucarum ad custodiam pecudum usus est; deque eiusdem ultione, quem quorundam fratrum livor occiderat, imprecatio irati dicto citius ad celum venit, ut, illis mox horrendo supplicio affectis, obstupuerit, seque perpetuo sontem vocans et tam celeriter exauditum gemens, omni reliqua vita sine lamentis et do
Abbreviated transcription (Latin):
quałr uixerit sciens fileo: cum & cuncta no¬
bilium sẽptoꝵ fides. lateq loquax famatiul¬
gauerit & iacta illic ingencia preclarissiẽ
religionis fundamẽta testentur Id nuc̃ mihi
suffecerit. & solitudines nr̃as honestasse cõ¬
memoracõe tante in cole & propositũ meum
pñs tali teste firmasse: Longum est enuare
qui deinceps iuri & quales huius uestigia se¬
quuti & uel claritate ducis & exempli stimu¬
lis uł in clinacõe nature: uł diuinis oraculis
ad moniti religionum uenerabilium funda¬
tores uarias solitudines petiere: Indicio nẽ
eciam sunt sacra Cenobia inter spelea silues¬
tria deuotissime domus xp̃i Cistercium ala¬
iella: Cartusia. uallis umbrosa. Camandulũ
mento postmodum longe lateq diffusi sunt
es plana compleuerint s tũ ut magnorum
fluminũ fontes sic harum queris originẽ
ex asprimis montibus emanasse conpies Cla¬
rum quidem exoĩbus & famosum benedicti

Expanded text:
qualiter vixerit sciens sileo, cum et cunta noqualiter vixerit sciens sileo, cum et cunta nobilium scriptorum fides lateque loquax fama vulgaverit, et iacta illic ingentia preclarissime religionis fundamenta testentur; id nunc michi suffecerit, et solitudines nostras honestasse commemoratione tanti incole, et propositum meum presens tali teste firmasse. Longum est enumerare qui deinceps viri et quales, huius vestigia secuti et vel claritate ducis et exempli stimulis, vel inclinatione nature, vel divinis oraculis admoniti, religionum venerabilium fundatores, varias solitudines petiere. Indicio nunc etiam sunt sacra cenobia, et inter spelea silvestria devotissime domus Cristi: Cistertium, Maiella, Cartusia, Vallisumbrosa, Camaldulum,mento postmodum longe lateque diffusi sint et plana compleverint, si tamen ut magnorum fluminum fontes sic harum queris origines, ex asperrimis montibus emanasse comperies. Clarum quidem ex omnibus et famosum Benedicti
Abbreviated transcription (Latin):
tricium dehoc ip̃o loquens tanto se merore
ꝑcussum dicit ut uix loqui sufficiat: Exq¬
bus apparet & pontificatus ꝑ molestam illi
sarcinam sicut ẽ oibus profecto qui illesam
in maculatãq custodiunt: & solitarie iute
dulcem fuisse memoriã: nisi collacõe dispa¬
rium mutati status amaritudie acerbasset.
Ed ubi nam dux occident alium mo¬
nachorum benedictus remanet:
at quis eum xp̃i fidelium nõ nouit:
Sius scm̃ utuenile consilium non audiuit.
qui ꝙͣius aprima etate uirtutũ hospes uolus¬
tatum hostis arduam celi uiam esset ing̾ssꝰ
ut compendiosius tñ ac tucius pergeret: Ro¬
mam nursiamq dimisit: quarum in altera
educatus ortus ex altera utriusq amorem
usu & natura contraxerat uicit tũ carnales
affcũs aĩe cura. peciitq felix puer non modo
solituolinem sed desertum: & illud in mane
sed deuotum specus: quod qui uiderunt ui¬
disse quodam inodo padisi limen credunt ubi

Expanded text:
tritium, de hoc ipso loquens, tanto se merore tritium, de hoc ipso loquens, tanto se merore percussum dicit, ut vix loqui sufficiat. Ex quibus apparet et pontificatus permolestam illi sarcinam, sicut est omnibus profecto qui illesam immaculatamque custodiunt, et solitarie vite dulcem fuisse memoriam nisi collatione disparium mutati status amaritudinem acerbasset. Sed ubinam dux occidentalium monachorum Benedictus remanet? At quis eum Cristi fidelium non novit, quis sanctum iuvenile consilium non audivit? Qui quamvis a prima etate virtutum hospes, voluptatum hostis arduam celi viam esset ingressus, ut compendiosius tamen ac tutius pergeret, Roman Nursiamque dimisit, quarum in altera educatus ortus ex altera, utriusque amorem usu ac natura contraxerat, vicit tamen carnales affectus anime cura, petiitque felix puer, non modo solitudinem, sed desertum et illud immane sed devotum specus, quod qui viderunt vidisse quodammodo paradisi limen credunt. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
lis secularium hoĩm negocia patitur & post
tam pulcram quietis suespeciem terrem ac¬
tus puluere fedatur: Que sequũtur attex ere
longum est & minime necessarium finis ẽ utR
se recordacione uite preterite torqueri acriꝰ
& in comꝑacõne quiete ⁊iuencium miserũ
fateatur: quorum plurimos in hac de qua
loquimur uita setreciore placusse diffinit nec
minus & illa suꝑuacuum sequi: q̃ meo libro
scripsit ubi Iob afflictum afflictus exposuit
propterea ꝙ & uterq ꝑuulgatus est liber
& hȩc in utriusq uestibulo scripta sunt. Mit¬
to alia flebiliora prope ubi iob hunc ipin su¬
um ascensum & in cessanter se ait flere:
amicos orat: ut si eum diligant: secum fleãt
ac prose deum rogent ut intelligas suũ in
tellegilse periculum qui quasi genus mor¬
tis existimans solitarie iuuere desiisse ami¬
corum aulium in eostatu tam suppliciter
imploramus In Epła autem ad narse tum pa¬

Expanded text:
lis, secularium hominum negotia patitur, et post lis, secularium hominum negotia patitur, et post tam pulcram quietis sue speciem terreni actus pulvere fedatur». Que sequuntur attexere longum est et minime necessarium: finis est ut se recordatione vite preterite torqueri acrius et in comparationem quiete viventium miserum fateatur, quorum plurimos in hac de qua loquimur vita secretiore placuisse diffinit. Nec minus et illa supervacuum sequi que in eo libro scripsit, ubi Iob afflictum afflictus exposuit; propterea quod et uterque pervulgatus est liber, et hec in utriusque vestibulo scripta sunt. Mitto alia prope flebiliora, ubi ob hunc ipsum suum ascensum et incessanter se ait flere, et amicos orat ut, si eum diligunt, secum fleant ac pro se Deum rogent. Ut intelligas suum illum intellexisse periculum qui, quasi genus mortis extimans solitarie vivere desiisse, amicorum auxilium in eo statu tam suppliciter imploraret. In epystola autem ad Narsetem pa
Abbreviated transcription (Latin):
semetipin assidue non potest aĩus qui ad imul¬
ta spergitur Alia ibi deinceps contrasepresen¬
temq tunc statum suũ loquitur: Sed multo
plura in prohemio dyalogi: quem librum in¬
cepturus: secre tum locum amicum merori se
petisse testatur: ubi uł modicun arerum secu¬
larium tempestate quies ceret: Illic ergo dilec¬
timissimo filio & familiarissimo amico respõ¬
dens. Infelix inquit aĩmus meus occupacionis
sue pulsatus. uulnere meminit: qualis aliqñ
in monasterio fuit: quõ ei labencia cuncta sub¬
terebant: qnͣtum rebus om̃ibus q̃ uoluũture¬
minebat: ꝙ nulla nisi celestia cogitare consue¬
uerat: ꝙ eciam retentus corpore ipã iam car¬
nis c laustra contemplacone transibat ꝙ mor¬
tem quoq que pene cunctis pena ẽ uim ut in¬
gressum uite & laboris sui premium amabat
Duibus cõmemoratis ad contraria tristior secõ¬
uertens: At nũc inꝗt ex occasione cure pastora¬

Expanded text:
semetipsum assidue non potest animus, qui ad mulsemetipsum assidue non potest animus, qui ad multa spargitur». Alia ibi deinceps contra se presentemque tunc statum suum loquitur; sed multo plura in prohemio dyalogi, quem librum incepturus secretum locum amicum merori se petiisse testatur, ubi vel modicum a rerum secularium tempestate quiesceret. Illic ergo dilectissimo filio et familiarissimo amico respondens: «Infelix» inquit «animus meus, occupationis sue pulsatus vulnere, meminit qualis aliquando in monasterio fuit, quomodo ei labentia cunta subtererant, quantum rebus omnibus que volvuntur eminebat, quod nulla nisi celestia cogitare consueverat, quod etiam retentus corpore, ipsa iam carnis claustra contemplatione transibat, quod mortem quoque, que pene cuntis pena est, videlicet ut ingressum vite et laboris sui premium amabat». Quibus commemoratis, ad contraria tristior se convertens: «At nunc» inquit «ex occasione cure pastora
Abbreviated transcription (Latin):
ne detinuit & iam satis multa defeminis: deq
trans marinis rebus adiuros & ad patriamire¬
Uid ergo gregorius hic nr̃ Romane
sedis magnus antistes: nõne magnifi¬
cas & frequẽtes domus insolitaria tem¬
pla conuertit antiquasq possessiones sibi pre¬
ripiens xp̃o dedit Ita sibi quantum licuit in
maxima plenissimaq oĩm urbe soli tudinem
fecit: ut ubi auos atauosq suos creber obsequẽ¬
tis ppłi concursus ornauerat illic ip̃e suo dñoso¬
lus obsequeretur Et si fame illum splendor e¬
ductum lateribus magno curarum inpelago
sũpmaq tandem dignitatis arce loc auerit
Quem suũ ascensum cui sepe alibi cum sup
ezechielem scribens. mesta cõmemoracione
conqueritur: Et quidem inquit in monasteio
positus ualebam & ab ociosis linguam restrin¬
gere: & in tencione oracionis pene continue
mentem tenere: At postqin cordis humerum
sarcine pontificali supposin colligere se ad

Expanded text:
ne detinuit, et iam satis multa de feminis deque ne detinuit, et iam satis multa de feminis deque transmarinis rebus; ad viros et ad patriam reid ergo Gregorius hic noster Romane sedis magnus antistes? nonne magnificas ac frequentes domos in solitaria templa convertit, antiquasque possessiones sibi preripiens Cristo dedit? Ita sibi, quantum licuit, in maxima plenissimaque omnium urbe solitudinem fecit, ut ubi avos atavosque suos creber obsequentis populi concursus ornaverat, illic ipse suo Domino solus obsequeretur; etsi fame illum splendor eductum latebris magno curarum in pelago supremaque tandem dignitatis arce locaverit. Quem suum ascensum, cum sepe alibi tum super Ezechielem scribens, mesta commemoratione conqueritur. «Et quidem» inquit «in monasterio positus valebam et ab otiosis linguam restringere, et in intentione orationis pene continue mentem tenere; at postquam cordis humerum sarcine pontificali supposui, colligere se ad
Abbreviated transcription (Latin):
interris agendum super esset: ante duos mẽ¬
ses exquo Ierosolimam redieras relicto ibi mo¬
nasterio finem rerum transeuncium & bea¬
tum uite laudabilis exitum inuenisti eiunq
tibi honorem xpũs exhibuit ut propter feꝰ¬
minam unam tot uirorum ac feminarum
milibus pepercisse: & decretum seu ꝑmissũ
supplicium distulisse uidȩtur.si quidem mox
ut patria & rebus huanis excesseras urbem
romam irruptio illa barbarica & horrenda
uastacio consequuta ẽ Omgens & impio
mulier insignis exilio:& nescio quidȩman
talia uita an morte feliciora: Multo certe cla¬
rior iaces solitario inpuluere: qm si Rome¬
carenf iace carens hiis meritis inanibus ti¬
tulis in sculpeo sepulero marmoreo iac uisses
Multoq ibi gloriosius edes xp̃i tuis manibus
fundata conspicitur pauperibus seruitura: qm̃
Rome pallacium auitum aut barbaricis flam¬
mis arsurum aut senio ruiturum: Sed diu fa¬
teor me tue uirtutis ad miracio in hoc sermo¬

Expanded text:
in terris agendum superesset, ante duos menin terris agendum superesset, ante duos menses ex quo Ierosolimam redieras, relicto ibi monasterio, finem rerum transeuntium et beatum vite laudabilis exitum invenisti. Eumque tibi honorem Cristus exhibuit, ut propter feminam unam tot virorum ac feminarum milibus pepercisse, et decretum seu promissum supplicium distulisse videretur. Siquidem mox ut patria et rebus humanis excesseras, urbem Romam irruptio illa barbarica et horrenda vastatio consecuta est. O ingens et pio mulier insignis exilio, et nescio quidem an tali vita an morte felicior! multo certe clarior iaces solitario in pulvere, quam si Rome, carens his meritis, inanibus titulis insculpto sepulcro marmoreo iacuisses; multoque ibi gloriosius edes Cristi tuis manibus fundata conspicitur pauperibus servitura, quam Rome palatium avitum, aut barbaricis flammis arsurum, aut senio ruiturum. Sed diu, fateor, me tue virtutis admiratio in hoc sermo