comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in fabula triptolemo. frumentũ italicũ
ante cuncta laudau̾im ad uerbũ trans¬
lata sententia. et fortunatã italiam fru¬
mito carere candido. quȩ petuliaris ho¬
dieq italico est. Quo magis ammiror
posteros grecoꝵ nullam mentione̾ huiꝰ
fecisse. frum̃ti. Nunc ex his gen̾ib que
rome inuchunt᷑ leuissimũ ⁊ gallicum
atq chersonenso aduentũ. quippe ñ ex¬
cedit modi uicenas libras. Siliqui
granum ipsum ponderet sardum adie
bram addit africum et dodrantes in
transpadana italia scio incenas quinas
libras farris modios pendere circa dusi¬
ad grani pondus accedit et tertia sicut
optimum frum̃tum eẽ qd̃ insubactum
congium aquȩ capiat. Quib dam gene
in pinis mixtis ut cyprio alexandrmo
.xx. ꝓpe libras ñ excedentib. Cyprium
fuscum ÷ panemq nigrũ facit. itaq
miscetur alexandrinũ candidũ reddt̾q
.xxu. pondo thebaicum libras adicit.
Marina aqua subigi quod pleriq in

Expanded text:
in fabula Triptolemo frumentum Italicum in fabula Triptolemo frumentum Italicum ante cuncta laudaverit, ad verbum tralata sententia: et fortunatam Italiam frumento serere candido. quae laus peculiaris hodieque Italico est; quo magis admiror posteros Graecorum nullam mentionem huius fecisse frumenti. 66 Nunc ex his generibus, quae Romam invehuntur, levissimum est Gallicum atque Chersonneso advectum, quippe non excedunt modii vicenas libras, si quis granum ipsum ponderet. Sardum adicbram addit, Africum et dodrantem. in transpadana Italia scio vicenas quinas libras farris modios pendere, circa Clusiad grani pondus accedat, sicut optumum frumentum esse, quod in subactum congium aquae capiat. quibusdam gener binis mixtis, ut Cyprio et Alexandrino XX prope libras non excedentibus. 68 Cyprium fuscum est panemque nigrum facit, itaque miscetur Alexandrinum candidum, redeuntque XXV pondo. Thebaicum libram adicit. marina aqua subigi, quod plerique in
Abbreviated transcription (Latin):
quoq suum genus farris dedere qd̃
illic bracem uocant. apud nos scan¬
dalum nitidissimi grani. Ettalia dif¬
ferentia qd̃ fere quat̾nis libris plus
reddit panis quam far. Aliud ppłm
romanũ farre. tantum e frim̃ito. eec
uetim candore ac pondere. quo ma¬
xime decernitur montanis. Modo com¬
paret᷑ italiȩ agris ext̾num in quo pͥn¬
cipatum tenuit boeutia de in sicilia
mor affrica. Certium pondus erat tra¬
cio syrio denide et egypto athletaꝵ
cum decreto. quoꝵ capacitas iumentis
similis quẽ diximus ordinem fecerat.
p̾tulit dracontion e tistelepant et selenu¬
sinum argumento crassimi calami. Itaq
pingui solo hec gen̾a assignabat. Leuis¬
simum et maxime mane sccudia tenuis¬
simi calami in humidis seri iubebat.
qm̃ multo egeret alim̾to. Heȩ fuere sen¬
tentiȩ alexandro magno regnante cũ
clarissima fuit grecia. atq in toto orbe
t̾raꝵ potentissima ita tam̃ ut ante mor¬
tem annis fere. c xly. sophocles pocta

Expanded text:
quoque suum genus farris dedere, quod quoque suum genus farris dedere, quod illic bracem vocant, apud nos scandalam, nitidissimi grani. est et alia differentia, quod fere quaternis libris plus reddit panis quam far aliud. populum Romanum farre tantum e frumento CCC verim candore ac pondere, quo maxime decernitur. montanis modo comparetur Italiae agris externum, in quo principatum tenuit Boeotia, dein Sicilia, mox Africa. tertium pondus erat Thracio, Syrio, deinde et Aegyptio, athletarum cum decreto, quorum capacitas iumentis similis quem diximus ordinem fecerat. praetulit dracontian et strangian et Selinusium argumento crassissimi calami. itaque pingui solo haec genera adsignabat. levissimum et maxime inane speudian, tenuissimi calami, in umidis seri iubebat, quoniam multo egeret alimento. 65 haec fuere sententiae Alexandro Magno regnante, cum clarissima fuit Graecia atque in toto orbe terrarum potentissima, ita tamen ut ante mortem eius annis fere CXLV Sophocles poeta
Abbreviated transcription (Latin):
piso passiolis uenosa. sesimȩ irioni
sanguinea cadunt folia luꝑi
utissime faba .xl. dieb ñ autem singu¬
lis capi tam du. qm̃ alio desrente ali¬
ud incipit. nec tota seges sicut frimi
ti pariter. siliqua tam̃ uero omĩa diu̾¬
sis dieb et ab ima pͥmum parte: pau¬
mis. Cicer eni a sementis dieb .xl. ꝑfici¬
tur. Miliũ et panicum et sesima et
omia estiua .xł. dieb maturant᷑ a flore.¬
pto eñĩ hordeum serto a satu menie.
frum̾ita septimo metuntur in hellade:.
hordeum in peloponenso octauo. et
faba leguminib q alternis laterib
siliquantur. fortiora contra hẏemos
nudum et arinca et p̾cipue auena.
Calamus altior frum̃to quam hordeo.
arista mordatior hordea in harea ȩxte¬
runtur. Triticum et siligo et hordeum
sic et seruntur pura. qualit̾ moliunt᷑
quia tosta ñ sunt. E diuerso farmili
his hordeum raro excedit .xu. libras
et faba .xiii. ponderosius far. magisq

Expanded text:
piso, phasiolis venosa, sesamae et irioni piso, phasiolis venosa, sesamae et irioni sanguinea. cadunt folia lupinutissime faba, XL diebus, non autem singuli scapi tamdiu, quoniam alio desinente alius inti, pariter. siliquantur vero omnia diversis diebus et ab ima primum parte, paumis cicer. id enim a sementi diebus XL perficitur. milium et panicum et sesama et omnia aestiva XL diebus maturantur a florepto enim hordeum sexto a satu mense, frumenta septumo metuntur, in Hellade VII hordeum, in Peloponneso octavo, et faba leguminibusque alternis lateribus siliquantur. fortiora contra hiemes nudum et arinca, set praecipue avena. calamus altior frumento quam hordeo, arista mordacior hordeo. in area exteruntur triticum et siligo et hordeum. sic et seruntur pura, qualiter moluntur, quia tosta non sunt. e diverso far, milhis hordeum raro excedit XV libras et faba XXII. ponderosius far magisque
Abbreviated transcription (Latin):
in tertio genu spicam incipiunt con¬
ciꝑe quȩdam in quarto s etiamnũ
ocultã. Genecula autẽ sunt tͥtico qua¬
t̾na. farris sena. hordeo octona. s:
ñ ante supradictum geniculoꝵ nu¬
merũ conceptus ⁊ spice qui ut spem
et mense nono meti. fabȩ in folia
exeunt ac deinde caules emittunt¬
in nullis distinctũ int̾nodis. Reli¬
qua legumina surculosa sunt. ex his
ramosa cirer erbum. lens. Quoꝵdã
caules sparguntur in t̾ram si ñ ha¬
beant amminiculũ ut piscandunt
nͥ habuere. aut det̾iora fiunt. Legu¬
minu̾ uni caulis faba sola. unus et
lupinus et cet̾is ramosus p̾tenui sur¬
culo. om̃ib uͦ fistulosis folium. Que¬
dam ab radice mittunt quȩła a ca¬
cumine. Frumentũ et hordeu̾ utͥmq
et quicqͥd in stipula est in cacumme.¬
unũ folium ht̃. S hordeo scabra st̃.
cet̾is leuia multificia. Contra faba ci¬
cer pisum. frumentis foliũ harun¬
dineũ. fabe rotundum. Et magne
leguminũ parti longiores uillȩ et

Expanded text:
in tertio genu spicam incipiunt concipere, quaedam in quarto, sed etiamnum occultam. genicula autem sunt tritico quaterna, farri sena, hordeo octona. sed non ante supra dictum geniculorum numerum conceptus est spicae, qui ut spem et mense nono meti. 57 Fabae in folia exeunt ac deinde caulem emittunt nullis distinctum internodiis. Reliqua legumina surculosa sunt. Ex his ramosa cicer, ervum, lens. Quorundam caules sparguntur in terram, si non habeant adminiculum; at pisa scandunt, si habuere, aut deteriora fiunt. Leguminum unicaulis faba sola, unus et lupino, sed...., ceteris ramosis praetenui surculo, omnibus vero fistulosis. folium quaedam ab radice emittunt, quaedam a cacumine, ut frumentum et hordeum. Utrumque et quidqunum folium habet — sed hordeo scabra sunt, ceteris levia —, multifolia contra faba, cicer, pisum. frumentis folium harundinaceum, fabae rotunda et magnae leguminum parti, longiora erviliae et
Abbreviated transcription (Latin):
no qui et colore distinguit᷑ andido
ngro rufo etiam purpureo. Pͥanis mul¬
aitfarie e milio fit.e panico rarus
s nuillum ponderosius frum̃tum est
aii qd eoquendo magis croscat. lx.
pondo panis e moclio re licunt mo¬
dume putis ex trib sertariis macli
dis Oilum intra hos detem annos
d inedia in italiam inuectũ est. ni¬
du solore amplum grano. harundi¬
duami culmo. adolescit acl perles alti¬
abdiie eii. p̾grantib comis. Lobas
oant enĩum trugũ feralissimũ es

Expanded text:
no; quin et colore distinguntur candido, no; quin et colore distinguntur candido, nigro, rufo, etiam purpureo. panis multifariam et e milio fit, e panico rarus; sed nullum ponderosius frumentum est aut quod coquendo magis crescat. LX pondo panis e modio reducunt modiumque pultis ex tribus sextariis madidis. 55 milium intra hos X annos ex India in Italiam invectum est nigrum colore, amplum grano, harundineum culmo. adolescit ad pedes altitudine VII, praegrandibus comis — iubas vocant —, omnium frugum fer
Abbreviated transcription (Latin):
sine ramis. Erumpit a pͥmo satu hor¬
deum. die septimo. legumen quarto
uł cum tardissime septimo. faba .xu.
aut .xx. Legumina in egypto tertio
die. Ex hordeo alt̾m caput grani in
grani fundit. tenuior floren. Cet̾is
seminib eadem pars et radicũ et floꝵ
frumenta hyeme in herba sunt. uer
sunt hyberni gen̾is. At milium pa
nicũ in culmum geniculatũ et con¬
cauum. Sesima uͦ in ferulaceum.
Om̃ium satiuoꝵ fructus aut spicis
ditur siliquis ut leguminũ aut ua¬
sculis ut sesime ac papaueris. miliũ
et panicũ tantum ꝓ indiuiso et par¬
iis auib expositum ⁊ Indefensa qͥp¬
pe membranis continet᷑. Panicũ a
paniculis dictum cacumine: langui¬
de nutante paulatim extenuato cul¬
ino pene in surculũ p̃ lensis aceruat᷑
granis cum longissima peclali ob fa
miliȩ omȩ granum complexe fim¬
brasd capillo curuantur. Sunt et pa¬
mo geia mammosa ac pano paruis
raemata paniculis et cacumine genii¬

Expanded text:
sine ramis. erumpit a primo satu horsine ramis. erumpit a primo satu hordeum die septimo, legumen quarto vel, cum tardissime, septimo, faba a XV ad XX, legumina in Aegypto tertio die. ex hordeo alterum caput grani in grani fundit, tenuior florem, ceteris seminibus eadem pars et radicem et florem. 52 Frumenta hieme in herba sunt, versunt hiberni generis, at milium et panicum in culmum geniculatum et concavum, sesama vero in ferulaceum. omnium satorum fructus aut spicis ditur Siliquis, ut leguminum, aut vasculis, ut sesamae ac papaveris . milium et panicum tantum pro indiviso et parvis avibus expositum est; indefensum qpe membranis continetur. Panicum a paniculis dictum, cacumine languide nutante, paulatim extenuato culmo paene in surculum, praedensis acervatur granis, cum longissima, pedali phoba. milio comae granum complexae fimbriato capillo curvantur. 54 sunt et panico genera mammosa, e pano parvis racemata paniculis, et cacumine gemi
Abbreviated transcription (Latin):
pini flore in suco cicutȩ ino die
macerato sparsisq radicib Uiii
t qm̃ p̾paratus est ager nunc mad¬
cabitur natura frugum. Sunt ait̃
duo pͥma eaꝵ gen̾a frumenta aut¬
triticum. hordeũ et legemina. ut fa¬
ba cicer clifferentia notior quam it
temꝑa satu diiusa. hyberna que cua
uergiliaꝵ occasum sata terra ꝑhycns
nutriuntur ut tͥticum hordeũ. Fitius
quȩ estate ante uergiliaꝵ erortum se
mimirio. Italiȩ dumtaxat iti allo¬
qui in grecia et asia omia a uergile
occasu serunt᷑. quȩdam aute utrꝙ
temꝑe. In italia ex his quedami. eo¬
sementiuã aut̃ tͥcicum hordeum fa¬
lam rapam. Et in trtici genere pans
aliqua pabuli est quadrupedum cau¬
sa sati ut farrago. Et in leguminib
ut uitia ad commue. quadrupedũ
hominumq usui lupinũ. Legumi¬
na omnia singulas hñt radices p̾t̾
fabam. easq surculosas quia ñ in
multa diuidunt᷑. altissimas aut̾e ei¬
cer frumenta multis radicant᷑ fibris

Expanded text:
pini flore in suco cicutae uno die pini flore in suco cicutae uno die macerato sparsisque radicibus. Et quoniam praeparatus est ager, nunc indiCabitur natura frugum. Sunt autem duo prima earum genera: frumentatriticum, hordeum, et legumina, ut faba, cicer. differentia notior, quam uttempora satu divisa: hiberna, quae circa vergiliarum occasum sata terra per hiemem nutriuntur, ut triticum, hordeum; aestiva, quae aestate ante vergiliarum exortum sem, irio, Italiae dumtaxat ritu. alioquin in Graecia et in Asia omnia a vergiliarum occasu seruntur, quaedam autem utroque tempore in Italia, ex his quaedam esementiva autem triticum, hordeum, fabam, rapam. et in tritici genere pars aliqua pabuli est quadripedum causa sati, ut farrago, et in leguminibus, ut vicia; ad communem quadripedum hominumque usum lupinum. 51 Legumina omnia singulas habent radices praeter fabam, easque surculosas, quia non in multa dividuntur, altissimas autem cicer. frumenta multis radicantur fibris
Abbreviated transcription (Latin):
nułimũ utilissimumq id agentũ it
diligant᷑ uicini. causas reddidit ille.
nos existimamus nulli ẽe dubias. Int̾
pͥma idem cauet ne familie male sit
nichil sero facientum in agricultura
omnes censent. It̾umq suo queq ten¬
pore faciencda. et t̾tio p̾cepto p̾terms¬
sa frustra reuocari. De terra cariosa ea
filix biennio moritur si frondẽ agere
ñ patiaris. id efficacissime contingit
germinantis ramis baculo clecussis.
sucus enim ex ipsa defluens necat ra¬
dices aiunt et circa solititium auulses
ñ renasci. nec haruntines sectas. aut
exaratas uomeri harundine imposita
acer uerti pala debet aut in saposo
bidentib. Frutecta igni optime tol¬
luntur. Humitiore agrum fossis cot
solutione terre sepib firmari in ex¬
cib aut supinis laterib ꝓcumbere
quas dam obcecari et in alias derigi
binis utrimq lapidib statuminan
et alio suꝑintegi. Siluȩ extirpantdiȩ
rationem democritus ꝓdidit. Ln¬

Expanded text:
nissimum utilissimumque: id agendum, ut nissimum utilissimumque: id agendum, ut diligant vicini. causas reddit ille, nos existimamus nulli esse dubias. — Inter prima idem cavet, ne familiae male sit. — Nihil sero faciendum in agricultura omnes censent, iterumque suo quaeque tempore facienda, et tertio praecepto praetermissa frustra revocari. — De terra cariosa exe— 45 Filex biennio moritur, si frondem agere non patiaris. id efficacissime contingit germinantis ramis baculo decussis; sucus enim ex ipsa defluens necat radices. aiunt et circa solstitium avolsas non renasci nec harundine sectas aut exaratas vomeri harundine inposita.ager verti pala debet aut in saxoso bidentibus. frutecta igni optime tolluntur. umidiorem agrum fossis concsolutiore terra saepibus firmari vel proclivibus ac supinis lateribus procumbere; quasdam obcaecari et in alias dirigi binis utrimque lapidibus statuminari et alio superintegi. silvae extirpandae rationem Democritus prodidit, lu
Abbreviated transcription (Latin):
uiri .C. furius cresimus e seruitute
lib̾aturtum in paruo ad modum
agello largiores multo fructus ꝑci¬
ꝑet quam ex amplissimis uicinitas.¬
alienas ꝑliceret beneficiis. Quamobrẽ
a spurio albino curuli die die dicta
metuens dampnation̾e cum in suf¬
fragium trib oporteret ire. instrum̃¬
tũ rusticum omne in forum attulit.
et adduxit filiã ualidam. atq ut ait
piso. bñ curatã ac uestitam. ferram̃¬
ta egregie facta. graues ligones. uo¬
meres ponderosos. boues saturos.
postea dixit beneficia mea quirites
hȩc sunt. nec possum uobis ostende¬
re aut in forum adducere lucubra¬
tiones meas uigiliasq et suclores
omnib sententiis absolutꝰ. Itaq
est ꝓfecto. oꝑa ñ impensa cultura
constat et ideo maiores fertilissi¬
mũ in agro oculum dñi ẽẽ dꝑxert̃.
Reliqua precepta reddent᷑ siuns locis
Int̾im cominunia quȩ succurrante ñ
omittemus et in pͥmis catonis hums¬

Expanded text:
viri. C. Furius Cresimus e servitute viri. C. Furius Cresimus e servitute liberatus, cum in parvo admodum agello largiores multo fructus perciperet, quam ex amplissimis vicinitasalienas perliceret veneficiis. quamobrem ab spurio albino curuliaedile die dicta metuens damnationem, cum in suffragium tribus oporteret ire, instrumentum rusticum omne in forum attulit et adduxit familiam suam validam atque, ut ait piso, bene curatam ac vestitam, ferramenta egregie facta, graves ligones, vomeres ponderosos, boves saturos. postea dixit: Veneficia mea, Quirites, haec Sunt, nec possum vobis ostendere aut in forum adducere lucubrationes meas vigiliasque et sudores . omnium sententiis absolutus itaque est. profecto opera, non inpensa, cultura constat, et ideo maiores fertilissimum in agro oculum domini esse dixerunt. <3> Reliqua praecepta reddentur suis locisinterim communia, quae succurrunt, non omittemus, et in primis Catonis huma
Abbreviated transcription (Latin):
lere necessarium est. optime dampno¬
sum p̾ter qmͣ sobole suo colono aut pa¬
uam nec quaslam terras diligent᷑
colere sicut in sicilia traclunt itaq
sime colentur agri ex oraculo stilicet
eriam quȩ cum dicerent malis no
intelligere uoluere uilissimos. Sum¬
mum ꝓuidentiȩ illoꝵ fuit ut quã
miniũ ee̾t impendii. precipiebant
enim ista qui triumphales denas ar¬
genti libras insuꝑlectile erimini da¬
bant. qui mortuo uillico relinquere
uictorias et reuerti in rura sua postu¬
labant quorum heredia colenda su¬
scipiebant .R.pͥ. exercitusq duce¬
bant senatu illis uillicante. Inde
illa reliqua oracula neaquam agri¬
colam eẽ quisquis emeret qd̃ prestare
posset nisi in tempestate cęli. pcior̾e
qui ꝓfessis dieb ageret. quod feria¬
tis deberet. pessimum qui sereno die
nus unũ exemplum antiquitatis
afferam ex quo intelligi possit apud
ppłm etiam de culturis agendi mor̃e
fuisse qualit̾q defendi soliti sirtt illi

Expanded text:
lere necessarium est, optime damnolere necessarium est, optime damnosum, praeterquam subole sua colono aut pavam, nec quasdam terras diligenter colere, sicut in Sicilia tradunt, itaquesime colentur agri? ex oraculo scilicet:  vitae. namque cum dicerent malis, intellegere voluere vilissimos, summumque providentiae illorum fuit, ut quam minimum esset inpendii. praecipiebant enim ista, qui triumphales denas argenti libras in supellectile crimini dabant, qui mortuo vilico relinquere victorias et reverti in rura sua postulabant, quorum heredia colenda suscipiebat res p., exercitusque ducebant senatu illis vilicante. inde illa reliqua oracule: nequam agricolam esse quisquis emeret quod praestarposset, nisi in tempestate caeli; peiorem qui profestis diebus ageret, quod feriatis deberet ; pessimum qui sereno die nus unum exemplum antiquitatis adferam, ex quo intellegi possit, apud populum etiam de culturis agendi morem fuisse qualiterque defendi soliti sint illi
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ et ꝓuintias sex dni semissem̃ africȩ
possidebant. cum int̾fecit eos nero prin
agrum mercatus esł cont̾minũ. Agro
empto domum uendendã inclement᷑
atq ñ ex utilitate publici status mago
tate̾ desideratam ab eo. dehinc ꝑitia
uillicoꝵ in cura habenda est. multaq
de his cato p̾cepit. nobis satis sit dixisse.
ergastulis pessimum est. et quicquid agi¬
tur a desperantib temerariũ uideat᷑
un̾a uocem antiquoꝵ potuisse et fortas¬
sis incredibilem penitus extimet᷑ nichil
minus expedire quam agrũ optime co¬
lere.L. tarius rufus ab infima nataliũ
humilitate consulatũ militari industiia
meritus antiquȩ alias parsimoniȩ cir¬
cit̾. & hs. liberalite diui augusti.
congestum usq ad detraction̾e heredis
ex hausit agros in piceno coemendo
colendoq ingłam. Int̾nitionẽ gͦ fame̾.¬
q censemus. imino hercules modũ iu¬
dic̾e om̃ium rerũ utilissimum. bene co¬

Expanded text:
vero et provincias — sex domini semissem Africae vero et provincias — sex domini semissem Africae possidebant, cum interfecit eos Nero princagrum mercatus est conterminum. agro empto domum vendendam inclementer atque non ex utilitate publici status Mago tatem desideratam ab eo. 36 Dehinc peritia vilicorum in cura habenda est, multaque de his Cato praecepit. nobis satis sit dixisse, ergastulis pessumum est, ut quidquid agitur a desperantibus. temerarium Videatur unam vocem antiquorum posuisse, et fortassis incredibile , ni penitus aestimetur, nihil minus expedire, quam agrum optime colere. L. Tarius Rufus infima natalium humilitate consulatum militari industria meritus, antiquae alias parsimoniae, circiter |M???| HS liberalitate divi Augusti congestum usque ad detractationem heredis exhausit agros in Piceno coemendo colendoque in gloriam. internicionem ergo famemque censemus? immo, Hercules, modum iudicem rerum omnium utilissimum. bene co
Abbreviated transcription (Latin):
li ager. quo in genere censorie castiga¬
tio erat minus arare quam uerrere.
Nec hoc sine arte quacła est. Nouissimꝰ
uillam in misiensi posuit. .c. marius
uii. cons̾. s ꝑitia castra metandi sicut
comparatus et ceteros etiam sulla felix
cetos fuisse dicere conuenit. Neq iuta
paludes ponenda eẽ. net ex ad uerso
flumine semꝑ antelucanas auras insa¬
lubres uerissime tradidit. spectare in
estuosis locis septentriones clebet in me¬
ridie in frigidis temꝑatis exortũ ȩqui¬
noctialem. Agri ipsius bonitas quib ar
dixisse possumus uideri. etiamnũ tam̃
traditas notas subsignabimus. catonis
maxime uerbis. ebulum uł prunus
stris. pirus malus frum̾tariisoli note.
Item nigra terra et cinerei coloris. Om¬
nis creta quoquet nͥ ꝑ macra sabulũ nͥ
id etiam ꝑtenue est. et multo campe¬
strib magis qmͣ cliuosis respondent ead̾e.
ita censebant satius ẽe minus serert et
tib lati fundiam ꝑdidere italiam. Iam

Expanded text:
li ager, quo in genere censoria castigali ager, quo in genere censoria castigatio erat minus arare quam verrere. nec hoc sine arte quadam est. novissimus villam in Misenensi posuit C. Marius VII cos., sed peritia castra metandi sic, ut conparatos ei ceteros etiam Sulla Felix caecos fuisse diceret. <2> convenit neque iuxta paludes ponendam esse neque adverso flumine semper antelucanas auras insalubres verissime tradidit. spectare in aestuosis locis septentriones debet, meridiem in frigidis, in temperatis exortum aequinoctialem. Agri ipsius bonitas quibus ardixisse possumus videri, etiamnum tamen traditas notas subsignabimus Catonis maxime verbis: ebulum vel prunusstris pirus malusque frumentarii soli notae, item nigra terra et cinerei coloris. omnis creta coquet, nisi permacra , sabulumque, nisi id etiam pertenue est, et multo campestribus magis quam clivosis respondent eadem. ita censebant, satius esse minus serere et tibus latifundia perdidere Italiam, iam
Abbreviated transcription (Latin):
mo cnis desertius agro. Itaq cato le
bono dnõ melius enim nec temere
contempnenda alienam disciplinam
agroꝵ qui ut homini quamuis questu¬
osus sit fit tam̃ et sumptuosus. Non
multum suꝑee̾. Ille in agro questuosis¬
simã iudicat uitem. Non frustra qm̃
ante omnia de impensȩ ratione cauit.
ꝓxime hortos riguos. nec id falso si
sub oppido sint et prata. antiqui pa¬
rata dixere. Idemq cato int̾rogatus
quis eet certissimus questus respondit.
do fuit ut fructus is maxime ꝓbaret᷑
qui quam minimo impendio consta¬
curus t̾e̾t. Hoc ex locoꝵ occasione alit̾
fundum in adolescentia conserendum
optimũq ÷ uulgo cluxere aliena mia¬
nia frui . o ita ut uillaꝵ tutela n̾ sit
oneri. Eum tam̃ qui bene habitet
sepius uentitare inagrum. frontẽq
fundus uillam querat. neq uilla fund̾u.
ñ ut fecerit iuxta diuersũ eadem etate
exemplis .L. lucillus. atq sceuola. cum
uilla sceuolȩ fructus ñ caret uillã lucil¬

Expanded text:
de bono domino melius emi, nec temere contemnendam alienam disciplinam, agroque ut homini, quamvis quaestuosus sit, si tamen et sumptuosus, non multum superesse. ille in agro quaestuosissimam iudicat vitem, non frustra, quoniam ante omnia de inpensae ratione cavit; proxime hortos irriguos, nec id falso, si sub oppido sint; et prata antiqui parata dixere, idemque Cato interrogatus , quis esset certissimus quaestus, respondit:do fuit, ut fructus is maxime probaretur, qui quam minimo inpendio constaturus esset. hoc ex locorum occasione aliterfundum in adulescentia conserendum optimumque est, ut volgo dixere, aliena insania frui, sed ita, ut villarum tutela non sit oneri. eum tamen, qui bene habitet, saepius ventitare in agrum, frontemque fundus villam quaerat neque villa fundum, non, ut fecere iuxta diversisin eadem aetate exemplis L. Lucullus et Q. Scaevola, cum villa Scaevolae fructus non caperet, villam Lucul
Abbreviated transcription (Latin):
uredinis carbone exustȩ ñ comparent᷑
huic malo grandines ꝓcelle quȩq nun¬
quam annone intulere claritatem.
agroꝵ quippe mala sunt illa. Carbun¬
culus aut̾ẽ regionum latepatentiũ
ñ lifficile remedio nͥ calumpniari na¬

Expanded text:
redinis carbone exustae. non conparantur huic malo grandines, procellae quaeque umquam annonae intulere caritatem. agrorum quippe mala sunt illa, carbunculus autem regionum late patentium, non difficili remedio, nisi calumniari na
Abbreviated transcription (Latin):
cum sol in aquariũ sentiatur transi¬
re qd̃ fere .xui. ał feb& euenit. uiu
A stella regia euenit apellata tube¬
roni in pectore leonis occidit matu¬
tina. Et pridie nonꝰ februani fidi¬
cula uesꝑa huius temꝑis nouissimis
dieb ubicumq patietur cęli ratio¬
tere bipalio opoitet iugero oꝑe. lxx
sufficiunt fossas purgare aut nouas
facere antelucanis ferramenta. ac ue¬
re manubria. aptare dolia quassa sar

Expanded text:
cum sol in aquarium sentiatur transicum sol in aquarium sentiatur transire, quod fere XVI kal. Feb. evenit. VIII kal. stella regia appellata Tuberoni in pectore leonis occidit matutina , et pridie nonas Feb. fidicula vespera. huius temporis novissimis diebus, ubicumque patietur caeli ratiotere bipalio oportet — iugero operae LXX sufficiunt —, fossas purgare aut novas facere, antelucanis ferramenta acuere, manubria aptare, dolia quassa sar
Abbreviated transcription (Latin):
suadet a confecta eo septimo die: utiq
st septima luna competat. cerasia
circa brumam seri. B̾ub glanłẽ
tum asꝑgitconuenit in singula
iuga modiꝰ. largior ualitudin̾e
infestat. et quocumq temꝑe detͤ
si minus .xxx. cleb contin tiis clata
sit narrant uerna sca bie penitere.
Materiȩ cedendȩ tempus hoc de
dimus. reliqua oꝑa nocturna ma¬
xime uigilia constent cum sint no¬
ctes tanto ampliores qualos crates
piscinas texere faces facere incidere.
ridicas p̃̾parare interdiu.xxx. palos
lx. et in lucubratione uesꝑtina ridi¬
cas .u. palos x. totidem antelucano.
sẏdera significant .iii. ał ianuarii
matutino oecidens. quo die attice et
finitimis regionib aquila uesꝑi occi¬
dere traditur. Pndie noñ. ianuarii
cesari delphinus matutino exorit᷑.
et postero die fidicula. quo egypto
sagita uesꝑe occidit. Item a .ui. idꝰ
ian̾. eiusdem delphini uesꝑtino occa¬
su continui dies hyemant italie et

Expanded text:
suadet a confecta ea septimo die, utique suadet a confecta ea septimo die, utique si septima luna conpetat; cerasa circa brumam seri. bubus glandem tum adspergi convenit in iuga singula modios. largior valetudinem infestat, et quocumque tempore detur, si minus XXX diebus continuis data sit, narrant verna scabie poenitere. materiae caedendae dimus. reliqua opera nocturna maxime vigilia constent, cum sint noctes tanto ampliores, qualos, cratesfiscinas texere, faces incidere, ridicas praeparare interdiu XXX, palos LX et in lucubratione vespertina ridicas V, palos X, totidem antelucana. sidera significant, III kal. Ian. matutino canis occidens, quo die Atticfinitimis regionibus aquila vesperi occidere traditur. Pridie nonas Ianuarias Caesari delphinus matutino exoritur et posagitta vesperi occidit. item ad VI idus Ian. eiusdem delphini vespertino occasu continui dies hiemant Italiae, et
Abbreviated transcription (Latin):
dem lunc dieb: ita demum sine li¬
macib fieri. Quidam pabuli causa
sic ubent seri seminis autem uere.
Est et alia manifestior ratio mira
subsignauimus. Iam uero semꝑ um¬
dis semꝑq grauata. lentiscus solita
est triplici grandescere fetu. Ter fru
paueris serendi. Cato
to. ubi eas combusseris ibi papauer
serito. Siluestre in miro usu est mel¬
le decoctum ad faucium remedia.
ubi patietur loci ratio arbusta ac
uineas putare solum seminaris
bruma conficiatur in eum diẽ ter¬
na dena subicito estate tota. hye.¬
me pauciora ñ tamen infra noue¬
na. Democritus talem futura hye¬
meni arbitratur. qualis fuerit bru
me cirta eum t̾ni. item solititio esta¬
tem. Circa brumã pleriq bissep¬
teni alcionum fetura uentoꝵ qui¬
etem mollium celũ. S et in his et
aliis omnib ex euentu significati¬
onum intelligi sydera debebunt.
ñ ad dies utiq p̾finitos expectari
tempestatum uadimonia. ꝑ bru
cari uł etiam diffundi hyginus

Expanded text:
lunae diebus. ita demum sine limacibus fore. quidam pabuli causa sic iuvent seri, seminis autem vere. Est et alia manifestior ratio mirabsubsignabimus: Iam vero semper viridis semperque gravata Lentiscus triplici solita est grandescere fetu Ter frupaveri serendo. Cato de to. ubi eas combusseris, ibi papaver serito. silvestre in miro usu est melle decoctum ad faucium remedia, ubi patietur loci ratio, arbusta ac vineas putare, solum seminarbruma conficiatur. in eum diem ternadena subicito aestate tota, hieme pauciora, non tamen infra novena. Democritus talem futuram hiemem arbitratur, qualis fuerit brumae dies et circa eum terni; item solstitio aestatem. circa brumam plerisque bis septeni halcyonum feturae ventorum quiete molliunt caelum. sed et in his et in aliis omnibus ex eventu significationum intellegi sidera debebunt, non ad dies utique praefinitos expectari tempestatum vadimonia. lxiii cari vel etiam diffundi Hyginus
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑpes. alibi tarduis alibi matunꝰ.
ta eium sentitur ut celi lociq afficit
natuia. Iaq in hac ratione p̾cellet
ꝗd̾ eadem et in munclo plublica est.
et uniciuiꝙ loco peculiaris. M iret᷑
boc qui ñ manuiterit ipso brumali
dle puleium in carnairis florere.
aueo nichil occultum e̾e natura uo¬
luit. Et serendi gͥ hoc dedit signũ.
he ẽ uera int̾pretatio argumenta
aux secum afferens. Quippe sic ter¬
dam peti suadet ꝓmittitq quan.¬
dam statous uicem. et contia tigo¬
es tiam satusq openr a se nun
ae monet festinare. Uarro¬

Expanded text:
temperies, alibi tardius, alibi maturius . temperies, alibi tardius, alibi maturius . ita enim sentitur, ut caeli locique adficit natura, idque in hac ratione praecellit, quod eadem et in mundo publica est et unicuique loco peculiaris. miretur hoc qui non meminerit ipso brumali die puleium in carnariis florere . adeo nihil occultum esse natura voluit. et serendi haec est vera interpretatio argumenta naturae secum adferens, quippe sic terram peti suadet promittitque quandam stercoris vicem et contra rigores satusque operiri a se nuntiat ac monet festinare.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est uergiliarum occasu matutino
nec deinde paruorum sy derũ menti¬
one concidenda ratio est. et cliffi¬
cultas rerum augenda cum sydus
ma die autumnalis equinoctii fru¬
ges seruitio uenta corone ȩxortu
continius cdieb certo ꝓpe ymbriũ
ꝓmisso. Tenophon ñ antequam dͤs
signum declerit. Hoc cicero ñr ym¬
bre fieri interp̾tatus est. Constituit
uera ratio ñ prius serendi quam
folia ceꝑint decidere. hoc ipso uer¬
giliarum fieri putant. aliqui ad
iii. idꝰ nouembris ut diximus. ser¬
uantq id sẏdus etiam uestis insti¬
toris et est in celo notatu facillimũ.
G̃ ex occasu eius de hyeme augurian¬
tur. quib est cura insidiandi. Nego¬
ciatoris auaritia nubilo occasu fluui¬
osam hyem̾e denuntiat. statimq au¬
gait lacernarum pretia. Sereno as¬
peram et reliquaꝵ uestium accendt̃.
S ille in docilis agricola hoc signũ
habeat inter suos uepres humũq
suam aspiciens cum folia docidunt¬
iunderit decidua sic uidicetur anni

Expanded text:
hoc est vergiliarum occasu matutino. nec deinde parvorum siderum mentione concidenda ratio est et difficultas rerum augenda, cum sidus  die autumnalis aequinoctii fruges serunt, novem a coronae exortu continuis diebus certo prope imbrium promisso, Xenophon non antequam deus signum dederit. hoc Cicero noster imbre fieri interpretatus est, cum sit vera ratio non prius serendi quam folia coeperint decidere . hoc ipso vergiliarum occasu fieri putant aliqui a. d. III idus Novembris, ut diximus, servantque id sidus etiam vestis institores, et est in caelo notatu facillimum. ergo ex occasu eius de hieme augurantur quibus est cura insidiandi, negotiatores avari. ita nubilo occasu pluviosam hiemem denuntiat, statimque augent lacernarum pretia; sereno asperam,et reliquarum vestium accendunt. sed ille indocilis caeli agricola hoc signum habeat inter suos vepres humumque suam aspiciens: cum folia viderit decidua . sic iudicetur anni
Abbreviated transcription (Latin):
in prata t̾tio relinqui. Pret̾ea quoti¬
ens secta sint sicilire hoc est quȩ feni¬
seges p̃terierunt secari. Est enim in
pͥmis mutile enasci herbas sementa¬
turas. Herba optima in prato trisfo
l ꝓxima graminis. pessima mimmu¬
Isiliqua etiam clira ferentis. inuisa
et equiselis est a similitudine. equine
scte. Secandi tempus cum spica clefio¬
rescere coeꝑit atq roborari. secandum
aitequani marescat. Cato. fenum
inquit ne sero seces pͥusquã semen
maturum sit. Quidam pridie rigat̃
uboi ũ sunt rigua. noctib roscidis se¬
un melius. quedam partes italie pͦt
mesem secart. fuit hoc quoq ma¬
ious impendii apucl priores creticis
curtun transmarinisq cutib notis
nee nisi oleo aciem falcis eicitantib.
at̃ eoenui ꝓpt̾ oleum aci crus ligato
teni erin cedebat. Italia aquarias
dotes deduit lime uicem imꝑantes fer

Expanded text:
inarata tertio relinqui, praeterea quotiens secta sint siciliri, hoc est quae feniseces praeterierunt secari. est enim in primis inutile enasci herbas sementaturas. herba optima in prato trifoli, proxima graminis, pessima nummuli siliquam etiam diram ferentis. invisa et equisaeti est, a similitudine equinae saetae. 260 secandi tempus, cum spica deflorescere coepit atque roborari. secandum, antequam inarescat. Cato: fenum, inquit, ne sero seces: prius quam semen maturum sit. quidam pridie rigant. ubi non sunt rigua, noctibus roscidis secari melius. quaedam partes Italiae post messem secant. 261 Fuit hoc quoque maioris inpendii apud priores, Creticis tantum transmarinisque cotibus notis nec nisi oleo aciem falcis excitantibus; igitur cornu propter oleum ad crus ligato fenisex incedebat. Italia aquarias cotes dedit limae vice imperantes fer
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte agemus quȩ ñ in alio ge
nere uite plura certiora ue sunt.
Cur enim ñ uideant᷑ oracula a cer¬
tissimo die maximeq ueridico usu
gignunt᷑ minimeq male cogitantes.¬
predium ne cupide einas in re rustica.
omnia intuen oportet aquam uim¬
aut uicinũ. Singula magnas inter¬
p̾tationes habent nec dubias. Cato
inquit regione bene nitenti. atta¬
lus regulus ille. punico bello bis
consul aiebat fecundissimis locis in sa¬
lubrem agrũ parandum. neq effetis
saluberrimũ. Salubritas loci ñ semꝑ
in colarum colore detegitur. qm̃ assu¬
eti etiam in pestilentib durant. Pre¬
terea sunt quędam in partib anni sa¬
lubria. Nichil aut̾e salutare ⁊ nͥ qd to¬
to anno salubre. Malus ÷ ager cum
ualeat qua dictum ÷ positione ut oꝑa¬
rioꝵ copia ꝓpe sit. oppidumq ualidũ
ut nauigioꝵ euectus uel itinerum ut

Expanded text:
ex parte agemus, quae non in alio vitae ex parte agemus, quae non in alio vitae genere plura certiorave sunt. cur enim non videantur oracula, a certissimo deo maximeque veridico, usugignuntur minimeque male cogitantes.—Praedium ne cupide emas. in re rustica omnia intueri oportet aquam, viam, vicinum. singula magnas interpretationes habent nec dubias. Cato inquit, regione bene nitent. Atilius Regulus ille Punico bello bis consul aiebat neque fecundissimis locis insalubrem agrum parandum neque effetis saluberrimum. sincolarum colore detegitur, quoniam adsueti etiam in pestilentibus durant. praeterea sunt quaedam partibus anni salubria, nihil autem salutare est, nisi quod toto anno salubre. malus est ager, cvaleat qua dictum est positione, ut operariorum copia prope sit oppidumque validum, ut navigiorum evectus vel itinerum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidem et reges fecere: hierophilo¬
metor. attalus. archelaus. et duces
gulis africȩ bibliothecas donaret
unus. eius duodetriginta uolumi¬
na censeret in latinam linguã trais¬
ferendo. cum iam . m. cato p̾cepta
condidisset peritisq punice: dandũ
negotium in quo p̾cessit omnis uir
clarissimȩ familiȩ .d. silanus. sapien
p̾texuimus hoc in uolumine ñ in
grege nominando.m. uarrone qui
lxxxi. uitȩ annum agens de ea re
ꝓdendum putauit. Apud romanos
multo serior uitium cultura ẽe cepit
pͥmoq ut necesse erat arua tantũ
coluere. quoꝵ a nobis nunc ratio
tractabitur. ñ uulgari mͦ uerũ ut
adhuc fecimus et uetustis et pꝰtea
inuentis omni cura ꝑ quisitio can¬
saq rerum et ratione simul eruta
Dicimus et sydera sẏderumq ipsoꝵ
ttrrestria signa dabimus indubitata.
quando quidem adhuc diligentius
ea tractauere quib uis potus qmͣ
agricolis scripssisse possunt uideni.
ac pͥmum omniũ oraculis maiori

Expanded text:
siquidem et reges fecere, Hiero, Philosiquidem et reges fecere, Hiero, Philometor, Attalus, Archelaus, et duces,gulis Africae bibliothecas donaret, unius eius duodetriginta volumina censeret in Latinam linguam transferenda, cum iam M. Cato praecepta condidisset, 23 peritisque Punicae dandum negotium, in quo praecessit omnes vir clarissimae familiae D. Silanus. sapientpraetexuimus hoc in volumine, non in grege nominando M. Varrone, qui LXXXI vitae annum agens de ea re prodendum putavit. 24 Apud Romanos multo serior vitium cultura esse coepit, primoque, ut necesse erat, arva tantum coluere, quorum a nobis nunc ratio tractabitur, non volgari modo, verum, ut adhuc fecimus, et vetustis et postea inventis omni cura perquisitis causaque rerum et ratione simul eruta. dicemus et sidera siderumque ipsorum terrestria signa dabimus indubitata, quandoquidem qui adhuc diligentius ea tractavere, quibusvis potius quam agricolis scripsisse possunt videri. ac primum omnium oraculis maiore
Abbreviated transcription (Latin):
tunc manib imꝑatoꝵ colebant᷑
agri. ut fas ÷ credere gaudente ter¬
ra uomere laureato et triumpbali
aratore. siue illi eadem cura semi¬
na tractabant qua bella. cademq
cdiligentia arua disponebant qua
custa siue honestis manib omĩa
siunt. Serentem inuenerunt cdati
honores serranũ unde cognom̃
aranti sua iugera in uaticano quȩ
pata quintia appellant᷑. C i ticina¬
tor inator attulit dictaturã. et
quidem ut tradit᷑ nodo plenosq
nuntia moꝵ uela corpus inquit
it ꝑferam senatus ppłiq romani
mandata. Cales tum etiam uiato¬
se erant. qd ipsum nom̃ inditũ ÷
lubinde ex agris senatum ducesq
aressentid at nunc eatde illa um¬
c̃t pedes dampnate manus inseri¬
rels uultus exertent ñ tam surda
lite que parens appellatur coliꝙ
detur et psa honore his abiumꝑ¬
to ut non inuita ea et indigna cre¬
dantur id fieri. S nos miramur er
principale fint etiam apud exteros.

Expanded text:
tunc manibus imperatorum colebantur tunc manibus imperatorum colebantur agri, ut fas est credere, gaudente terra vomere laureato et triumphali aratore, sive illi eadem cura semina tractabant, qua bella, eademque diligentia arva disponebant, qua castra, sive honestis manibus omniafiunt. 20 serentem invenerunt dati honores Serranum, unde ei et cognomen. aranti prata Quintia appellantur, Cincinnato viator attulit dictaturam et quidem, ut traditur, nudo, plenoque nuntius morarum: Vela corpus, inquit, ut perferam senatus populique Romani mandata. 21 tales tum etiam viatores erant, quod ipsum nomen inditum est subinde ex agris senatum ducesque arcessentibus. at nunc eadem illa vincti pedes, damnatae manus inscriptique vultus exercent, non tam surda tellure, quae parens appellatur colique dicitur et ipso honore his absumpto, ut non invita ea et indignante credatur id fieri. et nos miramur ergprincipale fuit etiam apud exteros,
Abbreviated transcription (Latin):
agendo dies constituant᷑ priuiquꝰ
fruges nulli ꝓuintiaꝵ pascent se¬
liã. uerũ etiam annonȩ ulctas uc¬
dibilis erat. Manuis marqꝰ cale
plebilis pͥmũ trum̃tum pplo inul¬
dios assib dotauit.L. minitius
pledei tnbumis quadecausa statua
litate assib ppło frum̃tum p̾stitit.
quam obcausam et ei statuȩ in capi¬
colio ac palatio dicate sunt. Ipse
supͥmo die ppłi humeris portatus in
rtgum ÷ quo uerũ anno mat̾deũ
aduecta roma est. maiorẽ eam esta¬
te ee quam autecedentib annis .x.
factam ẽẽ tradunt. M uarro auctor
÷ cũ .l. metellus in triumpho plu¬
ninos duxit elephantos am̃ib sin¬
gulis farris mocdios fuisse. Item ui
singłoꝵ contingebat. arcentiũ uici¬
nos. quippe etiam legis tolonis lici¬
ii induso mocdo quingentoꝵ iuge
deret luxuriantis iam rei .p. fuit
ista mensura. Mani quide curi pꝰt
triumphos imm̾sumq t̾raꝵ adue
satis. hȩc aut̾e mensura plebei p̾t

Expanded text:
agendo dies constituantur, priusquam agendo dies constituantur, priusquam fruges nulla provinciarum pascente Italiam, verum etiam annonae vilitas incredibilis erat. Manius Marcius aedilis plebis primum frumentum populo in modios assibus datavit. L. Minucius plebei tribunus, qua de causa statua litate assibus populo frumentum praestitit, quam ob causam et ei statuae in Capitolio ac Palatio dicatae sunt, ipse supremo die populi umeris portatus in rogum est. quo vero anno Mater deum advecta Romam est, maiorem ea aestate messem quam antecedentibus annis decem factam esse tradunt. M. Varro auctor est, cum L. Metellus in triumpho plurimos duxit elephantos, assibus singulis farris modios fuisse, item vinsingulorum contingebat arcentium vicinos, quippe etiam lege Stolonis Licini incluso modo quingentorum iugderet. luxuriantis iam rei p. fuit ista mensura. Mani quidem Curi post triumphos inmensumque terrarum satis. haec autem mensura plebei post
Abbreviated transcription (Latin):
nunc in tabulis censoriis pascua ci¬
cuntur omnia ex quib ppłs reditus
habet. quia dui hoc solum uectigal
fuerat. Multatio quoq ñ nͥ ouium
boumq impendio dicebat᷑. Nunc
omittenda priscaꝵ legũ beniuolenta
Cautũ quippe ÷ ne bouem pͥusqmͭ
ouem nominaret qui indicetet mul¬
tã ludos bouum causa celebrantes
bubetui uocabant. Seruiũ rex oui
furtim noctu pauisse ac secuisse pu¬
erũ .xii. tabulis capitale erat suspen¬
sumq cereri necari ubebant. graui
cdistinctio honosq ciuitatis ipsus
n̾ aliunde. erat. rusticȩ tribus lande
nia eẽt. desidiȩ probro. Itaq quatue
sole erant a partib urbis in quas
habitabant suburana palatina col¬
lnia et quilina nudinis urb̃ẽ reuis¬
tabant. et ideo comitia nundnus
mentis erat. Gloriã deniq ipsam
a farris honore adoriam appellabant
Equitdẽ. etiam uerba prisoe signiia¬
tionis ammiror. Ita ⁊ eñi in comal¬
tarĩs pontificum augurio canario

Expanded text:
nunc in tabulis censoriis pascua dinunc in tabulis censoriis pascua dicuntur omnia, ex quibus populus reditus habet, quia diu hoc solum vectigal fuerat. multatio quoque non nisi ovium boumque inpendio dicebatur, non omittenda priscarum legum benivolentia: cautum quippe est, ne bovem prius quam ovem nominaret, qui indiceret multam. ludos boum causa celebrantes Bubetios vocabant. Servius rex oviufurtim noctu pavisse ac secuisse puberi XII tabulis capital erat, suspensumque Cereri necari iubebant graviusdistinctio honosque civitatis ipsius non aliunde erat. rusticae tribus laudatnia esset, desidiae probro. itaque quattuor solae erant, a partibus urbis, in quis habitabant, Suburana, Palatina, Collina, Esquilina. nundinis urbem revisitabant et ideo comitia nundinis mentis erat. gloriam denique ipsam a farris honore adoriam appellabant. equidem ipsa etiam verba priscae significationis antariis pontificum: Augurio canario
Abbreviated transcription (Latin):
tes pͥmitias libassent. Iugerum noca¬
bat᷑ qd̾ uno iugo boum in die. exara¬
ri posset. Actus in quo boues ag̾ent᷑
cum aratro imo impetu iusto ħͥ erat.
.cxx. pedum. duplicatusq in longi¬
tudinẽ iugerũ faciebat. Dona amplis¬
sima imꝑatoꝵ ac fortiũ cinium quan¬
tũ quis uno die plurimũ circũara¬
uisset. Item quartari farris aut he¬
mine conferente ppło cognomina
etiam pͥma. Inde pilumni qui pilũ
pistrinis inuen̾at. pisonis a piscendo.
iam fabioꝵ lentinoꝵ ciceronũ ut
quisq aliqdꝰ oꝑtime genus sereret.
Iumoꝵ familia bubulcum nomina¬
runt qui bub optime utebatur. En
et in sacris nichil religio sus confite¬
tationis unculo trat. nouȩq nupgt
farreum p̃ferebant. Agrum male coe¬
re censorium probũ uidicabat᷑. atq
ut refert cato. cum uirũ bonũ cobonu
mabantur. Hinc et locupletes dice¬
bantur loci hoc ÷ agrplenos. Peci¬
nia ipsa a peccore appellabat᷑. Et ram

Expanded text:
tes primitias libassent. Iugum vocates primitias libassent. Iugum vocabatur, quod uno iugo boum in die exarari posset; actus, in quo boves agerentur cum aratro uno impetu iusto. hic erat CXX pedum duplicatusque in longitudinem iugerum faciebat. dona amplissima imperatorum ac fortium civium quantum quis uno die plurimum circumaravisset, item quartarii farris aut heminae, conferente populo. cognomina etiam prima inde: Pilumni, qui pilum pistrinis invenerat, Pisonis a pisendo, iam Fabiorum , Lentulorum, Ciceronum, ut quisque aliquod optime genus sereret. Iuniorum e familia Bubulcum nominarunt, qui bubus optime utebatur. quin et in sacris nihil religiosius confarreationis vinculo erat, novaeque nuptae farreum praeferebant. agrum male colere censorium probrum iudicabatur, atque, ut refert Cato, cum virum bonum laudantmabantur. hinc et locupletes dicebant loci, hoc est agri, plenos. pecunia ipsa a pecore appellabatur. etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sermo circa rura ÷ agrestesq usus
s quib uita constet honosq apud
priscos maximus fuerit.
ruoꝵ sacerdotes romulus in pri¬
mis instituit seq duodecimũ fratte
appellauit inter illos accasa uentia
nutrice sua genitus spicea corona
que uitta alba colligaretur sacerdo
finitus et exules etiã captosq comitat᷑
pis neronis contento hunis spatii
uiridiariis piscinas maiores iuuat
habere gratumq sinũ alique̾ culmnas.
Numa instituit deos fruge colere.
et mola salsa supplicari atq it auc¬
tor ÷ emuia. far torrere. qñ tostũ
cibo salubrius ẽet. id ino modo con¬
stitut secutum statuendo ñ ẽe purũ
acd rem diuinã nͥ tostum. Is et for¬
tuna calla instituit farris torrendi
ferias et ȩque religiosas terminis
agroꝵ. hos enim deos tũ maxime
nouerant. seiamq a serendo. sege
ex his nominare sub tecto religio ⁊
Ac ne degustabant quidem nouas
fruges aut uina ante quã sacerdo¬

Expanded text:
sermo circa rura est agrestesque usus, sermo circa rura est agrestesque usus, sed quibus vita constet honosque apud priscos maximus fuerit. Arvorum sacerdotes Romulus in primis instituit seque duodecimum fratrem appellavit inter illos Acca Larentia nutrice sua genitos, spicea corona, quae vitta alba colligaretur, sacerdofinitur et exules etiam captosque comitatupis Neronis contento huius spatii viridiariis? piscinas iuvat maiores habere, gratumque, si non aliquem culinas. Numa instituit deos fruge colere et mola salsa supplicare atque, ut auctor est Hemina , far torrere, quoniam tostum cibo salubrius esset, id uno modo consecutus, statuendo non esse purum ad rem divinam nisi tostum. is et Fornacalia instituit farris torrendi ferias et aeque religiosas Terminis agrorum. hos enim deos tum maxime noverant, Seiamque a serendo, Segesex his nominare sub tecto religio est—, ac ne degustabant quidem novas fruges aut vina, antequam sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰt p̾lium ad medendum excogitent
indicauimus. nec ab ullo p̃ter homine̾
ueneno pugnat᷑ alieno. fateam᷑ gͦ cul¬
pã. ne his quidem quȩ nascunt᷑ conten¬
ti. etemĩ quando plura coꝵ gen̾a huma¬
na manu fiunt. quidñ et hominis
qunde ut uenena nascunt᷑ atra ceu ser¬
pentiũ lingua ubrat. tabesq animi
contacta acturit culpantiũ omnia ac
diraꝵ alitum modo tenebris quoq
ins et ipsaꝵ noctium quieti in uiden¬
tiũ gemitu. quȩ sola uox ÷ eoꝵ ut in¬
auspicataꝵ ammantiũ uice obuii qͦ
uetent agere aut ꝓde̾c uite. nec ullũ
aliud abhominati sꝑo p̾min̾ nouere
quam odisse om̃ia. Uerũ et in hoc ea¬
dem naturx maiestas quanto plu¬
res bonos genuit ut fruges quanto
fertilior in his quȩ fouent alintq
quorum estimatione et gaudio nos
quoq relictis exustionis sue istis ho¬
minum rubis ꝑgemus excolere ui¬
tã eoq constantius qm̃ oꝑe nobis
maior qmͣ fama gratia expetit᷑. Qppe

Expanded text:
post proelium ad medendum excogitarent, post proelium ad medendum excogitarent, indicavimus. nec ab ullo praeter hominem veneno pugnatur alieno. fateamur ergo culpam ne iis quidem, quae nascuntur, contenti; etenim quanto plura eorum genera humana manu fiunt! quid? non et homines quidem ut venena nascuntur? atra ceu serpentium lingua vibrat tabesque animi contacta adurit culpantium omnia ac dirarum alitum modo tenebris quoque suis et ipsarum noctium quieti invidentium gemitu, quae sola vox eorum est, ut inauspicatarum animantium vice obvii quoque vetent agere aut prodesse vitae. nec ullum aliud abominati spiritus praemium novere quam odisse omnia. verum et in hoc eadem naturae maiestas. quanto plures bonos genuit ut fruges! quanto fertilior in his, quae iuvent alantque! quorum aestimatione et gaudio nos quoque, relictis exustioni suae istis hominum rubis, pergemus excolere vitam eoque constantius, quo operae nobis maior quam famae gratia expetitur . quippe