comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dimi caredis ponis. buabes paternit̃ si ꝓpte gloriũ multosuir tute superasti qđ autemdiẽ neenon
aurumq animusq latino ẽ uarie exponit᷑ nãq aludicunt habes regnũ paternũ habes oppidao etiam
a me habes aurũ et promtũ animũ addanda omnia prec̃filiã aliiuero sic intellegunt si propter
opes et uxorẽ dimicareuis. haec non solus abeo : cuicũq enĩ latino ẽ etaurũ etanimus prõptus ingenerũ
dolore uoluisse in aliqua uerba prorũpere: baud mollia fatu idẽ uera nã aspera sunt quȩ cumue¬
ritate dicunt᷑ falsa enĩ plena solent eẽ blanditiis : animo audi omniintentione ꝑcipẽ mn alli ueterũ
loris diuiq hominesq propt̃ faunũ et uates : uictus amoretui hoc ẽ propt̃ te. propt̃tuũ amorem
sane intertui causa feci et tua causa feci hȩc discretio ẽ ut tui causa tuncdicamus si aliquid ipsi adquẽ
loquim᷑ prestiterimus ut puta ui causa te defendi tuauero causa tunc cũ alteri aliquid alterius con¬

Expanded text:
r regnum dimicare disponis, habes paternum; si propter gloriam, multos virtute superasti. Quod autem dicit ‘nec non aurumque animusque Latino est’ varie exponitur. Namque alii dicunt: habes regnum paternum, habes oppida; etiam a me habes aurum et promptum animum ad danda omnia praeter filiam. Alii vero sic inteopes et uxorem dimicaturus es, haec non solus habeo; cuicumque enim Latino est et aurum et animus promptus in generum; dolore voluisse in aliqua verba prorumpere. havd mollia fatu id est vera: nam aspera sunt quae cum veritate dicuntur; falsa enim loris. DIVIQVE HOMINESQVE propter Faunum et vates. VICTVS AMORE TVI hoc est propter te, propter tuum amorem. Sane inter ‘tui causa feci’ et ‘tua causa feci’ haec discretio est, ut ‘tui causa’ tunc dicamus, si aliquid ipsi ad quem loquimur, praestiterimus, ut puta ‘tui causa te defendi’; ‘tua’ vero ‘causa’ tunc, cum alteri aliquid alterius con
Abbreviated transcription (Latin):
cicero aegrã et ꝓpede positã rei p̃partẽ ꝓotestates herbarũ ũ possibi litatẽ nã in herbarum
cura nulla ratio ẽ unde etiã ait mutas artes. licet alii mutã artem tactũ ueneuelint. aliimutis
hocẽ medicinã in usu ñ in ratione constantẽ anglorius comparatione sagittarũ : armoeniae diu¬
nitatis peoniũ in morẽ medicinalẽ a pacone nãdorice lingua gẽ peannaturale enĩ ẽ pͥcon: nul¬
liuiã fortunã regit nullus euentus rationẽ prescit nihilauctor apollo medicine in uct᷑or. nec¬

Expanded text:
Cicero «aegram et prope depositam reipublicae partem». POTESTATES HERBARVM vim, possibilitatem. Nam in herbarum Cicero «aegram et prope depositam reipublicae partem». POTESTATES HERBARVM vim, possibilitatem. Nam in herbarum cura nulla ratio est: unde etiam ait ‘mutas artes’: licet alii mutam artem tactum venae velint, alii ‘mutas ione sagittarum, harmoniae, divinitatis. PAEONIVM IN MOREM medicinalem, a Paeone: nam Doricae linguae est ‘Paean’, naturale est ‘Paeon’. NVLLA VIAM FORTVNA REGIT nullus eventus rationem praestat. NIHIL AVCTOR APOLLO medicinae inventor: n
Abbreviated transcription (Latin):
ad eurrũ pro curnui seobiecit icitatorũ aferesis pro concitatorũ bilice loricã lilonge etad
centũ babet sicut bifilũ bi ꝓducit᷑ quia et filia et lrcia dicimus degustat .u. id ẽ leuit tangit¬
unde conira dealto uulnere ait uirgineũq eruorẽ pro cursũ impetu et ẽ una pars orationis
procursus :saeuit scilicet quia ñ potest in bella procedere: ense secent lato uulnus animũ uiri
fortis expressit ia pix aptũ nom̃ medico nã iacedicunt curare: auguriũ crtharã qued abat
uera lectio ẽ dabat nã ñ dedit sane ꝑertharã scientiã indicat armoeniae ut depositĩ despera¬
ti nã consuetudo erat ut desperati ante ianuassuas collo carent᷑ uelut extremũ sprritũ redde¬
rent t̃rȩ ł ut possent a transeuntib: forte curari. quiali quando desimili laborauerant morbo

Expanded text:
AD CVRRVM pro ‘currui se obiecit’. CITATORVM aphaeresis pro ‘concitatorum’. BILICEM LORICAM ‘li’ longa est et AD CVRRVM pro ‘currui se obiecit’. CITATORVM aphaeresis pro ‘concitatorum’. BILICEM LORICAM ‘li’ longa est et accentum habet, sicut ‘bifilum’ ‘fi’ producitur, quia et ‘fila’ et ‘licia’ dicimus. DEGVSTAT VVLNERE CORPVS i «virgineumque alte bibit acta cruorem». PROCVRSV impetu. Et est una pars orationis ‘procursus’. SAEVIT scilicet, quia non potest in bella procedere. ENSE SECENT LATO VVLNVS animum viri fortis expressit. IAPIX aptum nomen medico: nam ἰᾶσθαι dicunt ‘curare’. AVGVRIVM CITHARAMQVE DABAT vera lectio est ‘dabat’: nam non dedit. Sane per citharam scientiam indicat harmoniae. VT DEPOSITI desperati: nam consuetudo erat ut desperati ante ianuas suas collocarentur, vel ut extremum spiritum redderent terrae, vel ut possent a transeuntibus forte curari, qui aliquando simili laboraverant morbo:
Abbreviated transcription (Latin):
debas indeetũ sarcasinos factus ẽnã consuetudo erat ut uictores imperatores agros militib suis da¬
quisa cat ipstoriis legimus itẽ in lucano anmelius fient pirate magne coloni et st̃nacis equ fenocis
qui faciles ternit seden tẽ aed oniborae ẽ thracii nã edonmons ẽ thraciae sanȩ sciendũ hoc loco erri¬
se donatũ quidicit edonii legendũ ut dobreuis sit secundũ lucanũ quidicit edonis ogigio decurrit
plemaleeo nãq certũẽ sistolen fecis se lucanũ unde edoni legendũ ẽ ut sithic aedon huius aedonis
statius et uirgiliũ et artẽ secutusuit treicius aedonas hiemes hebrũ queniualẽ ñ aedoni ass egeo
eẽ uonde flet benras cũ certũ sit cũ dex ꝑboreis montib flare:instantẽ fegeus aut sibi aut gomib

Expanded text:
debas: inde enim sarcasmos factus est. Nam consuetudo erat ut victores imperatores agros militibus suis dadebas: inde enim sarcasmos factus est. Nam consuetudo erat ut victores imperatores agros militibus suis darent, ut in historiis legimus, item in Lucano «an melius fient piratae, magne, coloni». STERNACIS EQVI ferocis, qui facile sternit sedentem. EDONI BOREAE Thracii. Nam Edon mons est Thraciae. Sane sciendum hoc loco errasse Donatum, qui dicit ’Edonii’ legendum, ut ‘do’ brevis sit, secundum Lucanum, qui dicit «Edonis Ogygio decurrit plena Lyaeo»: namque certum est systolen fecisse Lucanum: unde ‘Edoni’ legendum est, ut sit ‘hic Edonus, huius Edoni’. Statius et Vergilium et artem secutus ait "tristius Edonas hiemes Hebrumque nivalem" , non 'Edonias'. Aesse, unde flat Boreas, cum certum sit eum de Hyperboreis montibus flare. INSTANTEM PHEGEVS aut sibi, aut omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
motta lindecuat uiolas ⁊ uilnere diuũ molit regit et est a crrologi nã ꝓput molit e piot eires¬
ulteo cunetantes socioss ulama id ẽtotae sienĩ gemit ultima omnis sine dubis: misera bili cesirs.u
mnisera bilit̃ neñ ꝑ aduerbio ⁊pse nutrierat solent eñ plerũq filios aliis dare nutriendos parenit
oisusẽ t dea stra grȩeoruã ordoenĩ ñ ꝓcedit quiutiret ausus e petere ad fecit ptio modo poinã mnar
p̃tiuri ÷ ionificẽ conei ẽ terentius ergo p̃tiũ obstultitũ fero nec equis asprat a coilo lo posma ionti
q̃ note dequo sascessit achillis melius tam̃ ẽ utdediomede intellegimusiu titse n sus equorsicde soerust
dolonẽ qui equosa hilis ausus ẽ petere quos nec ille quieũ uicit poposit Textre sus aliomeelx corcqiuat
qosi peconpinia ẽ utiũ eũ suo interimit gladio neagnoscat qđ metisciẽ etiã nunc suũ requirat quo fic¬
tope in epoterat sequens fractigladi oeconomi& ł nagros quos uictore aenea teacciperi possticor¬

Expanded text:
"mortalin decuit violari vulnere divum" ultro cunctantes socios». VLTIMA hoc est tota: si enim gemit ultima, omnis sine dubio. MISERABILE CAESIS h. i. miserabiliter: nomen pro adverbio. IPSE NVTRIERAT solent enim plerumque filios aliis dare nutriendos parentesausus est ad castra Graecorum. Ordo enim non procedit: qui, ut iret, ausus est petere. ADFECIT PRETIO modo poena: nam pretium τῶν μέσων est: Terentius «ergo pretium ob stultitiam fero». NEC EQVIS ASPIRAT ACHILLIS ‘adspirat’ tamen est ut de Diomede intellegamus, ut sit sensus: Diomedes occidit Dolonem, qui equos Achillis ausus est petere, quos nec ille qui eum vicit, poposcit. DEXTRAE MVCRONEM EXTORQVET quasi prooeconomia est ut non eum suo interimat gladio, ne agnoscat quod Metisci est, et iam nunc suum requirat: quo facto perire poterat sequens fracti gladii oeconomia. EN AGROS quos victore Aenea te accipere posse cre
Abbreviated transcription (Latin):
:terretq trementis quis enĩ sauciũ nontimeret instantẽ cũ eũ inreger fugeret : ludicra p̃miaui¬
lia digna ludo: sacer oleaster fere omnia latina arborũ nomina generis feminini sunt excẽptis pa
dearboredicamus : buxũ uero deligno cõposito legimus enĩ in uirgilio detibiis buxusq: uocat
berecindia matri sidic itẽ cum d earborib loqueretur ait et tornora silebuxũ uene rabile¬

Expanded text:
TERRETQVE TREMENTIS quis enim saucium non timeret instantem, cum eum integer fugeret? LVDICRA PRAEMIA viTERRETQVE TREMENTIS quis enim saucium non timeret instantem, cum eum integer fugeret? LVDICRA PRAEMIA vilia, digna ludo. SACER OLEASTER fere omnia Latina arborum nomina generis feminini sunt, exceptis pade arbore dicamus, 'buxum' vero de ligno conposito: legimus enim in Vergilio de tibiis "buxusque vocat Berecyntia matris Idaeae" . item cum de arboribus loqueretur, ait "et torno rasile buxum" . A
Abbreviated transcription (Latin):
teueri i estrate gẽmaẽ nã post quã turnũ fugere uidere troianiclausure loca ꝑq̃ euadere
poterat: cursũq recusant scilicet genua quae in pediebat uulnus illatũ sane satis perite fecit¬
ut gladio non utat᷑ aeneas. sed hastãeminus dimicare contendat quia in pediente uul nere net se
qui poterat nec in ictũ consurgere unde ẽ hic gladio fidens hic aceret arduus hasta indusum
flumine cõparatio apollonii punicpaȩ : s.f. pinnȩ lucanus claudit odorate metuentis ae rapin
uenator canis ꝓuenaticus : insidiis pinnarũ :uiuidus umber acerrimustuscus nã umbra parstus¬
ciȩ ẽ iam iãq tenet ita ut uidet᷑ intuentib: ethiduo uersus. uerbũ ad uerbũ sunt trans lati dea pol¬
lonio: increpat obiurgat incusat ut aestatẽ increpitans serã efflagitatensem cũ clamore deposcit

Expanded text:
SA TEVCRI INCLVSERE CORONA strategema est: nam postquam Turnum fugere videre Troiani, clausere loca, per quae evadere SA TEVCRI INCLVSERE CORONA strategema est: nam postquam Turnum fugere videre Troiani, clausere loca, per quae evadere poterat. CVRSVMQVE RECVSANT scilicet genua, quae inpediebat vulnus inlatum. Sane satis perite fut gladio non utatur Aeneas, sed hasta eminus dimicare contenqui poterat nec in ictum consurgere: unde est «hic gladio fidens, hic acer et arduus hasta». INCLVSVM FLVMINE comparatio Apollonii. PVNICEAE SAEPTVM FORMIDINE PENNAE Lucanus «claudit odoratae metuentis aera pennae». VENATOR CANIS pro ‘venaticus’. INSIDIIS pennarum. VIVIDVS VMBER acerrimus Tuscus: nam Vmbria pars Tusciae est. IAM IAMQVE TENET ita ut videtur intuentibus: et hi duo versus verbum ad verbum sunt translati de Apollonio. INCREPAT obiurgat, incusat, ut «aestatem increpitans seram». EFFLAGITAT ENSEM cum clamore deposcit.
Abbreviated transcription (Latin):
penit aut eeraa illud querit quisibi deturno et aenea mortis afferat cause nãdiunt ꝑhiloso¬
pbi montẽ addeũ minime ꝑtinere nã tintũ prestat nec ad eũ quȩ mala sunt ꝑanint tamsciene¬
dũ locũ hunc a uirgilio iacẽ trans latũ ut in homero lectus e: exani nes exam̃ ꝓ prueẽ filũquo trut¬
na pegitur : damnet labor liberet . ut dã nabis tuquoq uotis uergat pondere letũ beneuer gat
nã morientes in feros petunt : trepidi latini atqui leti eẽ debuer sed nimia aeneae ostenditur
uirtus nãq naturale ẽ ut sociis timoris sit in ferioris audacia undenunc latinis t̃riti. ex eo qđ
nã qud agit neuideat᷑ turnus armorũ uilitate superatus unde ei reddit᷑ gladius quo ettã cũ
fecerat alias . patriũ a patria ẽ diriuatũ mortalis mucro mortali manu factussundsq enĩ dens

Expanded text:
terat: aut certe illud quaerit, quis sibi de Turno et Aenea mortis adferat causam. Nam dicunt philosoterat: aut certe illud quaerit, quis sibi de Turno et Aenea mortis adferat causam. Nam dicunt philosophi, mortem ad eum minime pertinere: nam bona tantum praestat, nec ad eum quae mala sunt, pertinent. Tamen sciendum, locum hunc a Vergilio ita esse translatum, ut in Homero lectus est. EXAMINE examen proprie est filum, quo trutina regitur. DAMNET LABOR liberet, ut «damnabis tu quoque votis». VERGAT PONDERE LETVM bene ‘vergat’: nam morientes inferos petunt. TREPIDI LATINI atqui laeti esse debuerunt. Sed nimia Aeneae ostenditur virtus: namque naturale est, ut sociis timori sit inferioris audacia: unde nunc Latini sunt territi ex eo quod namque id agit, ne videatur Turnus armorum vilitate superatus. Vnde ei redditur gladius, quo etiam cum fecerat». Alias ‘patrium’ a patria est derivativum. MORTALIS MVCRO mortali manu factus. VNDIQVE ENIM DEN
Abbreviated transcription (Latin):
le posu pos pepe acur uł fasmant se coi se uiros etdiscernere ferro ura et antiqua hget
ferro forset uirtus miscent᷑ in unũ casus inturno uirtus in aenea nã inbello ena etiã casus plurumi
ualet cicero inmelonianã ad de casus ad de incertos exitus martẽq cõmune ac ueludingenti silasiũ¬
monte taburno silanons silua ẽ lucaniae taburnus mons cãpaniae salustius defugitius insilb
sila fuger̃ unde pessime quidã silua legunt quia ꝓpriũ appellatiuo npotes egeqiain sinsila
bene periũ uinxẽ ꝓauidi cessere magistri ꝓprie magistris militũ pastores pecorũ sic recipee
sonnes seiste erun slationes nã ductormilitũ pastor uocat᷑ utdixim̃ supra et magistros peceo
diimus cicent qũe magi serũ pecoris ẽẽ decebat: massantq iuuencȩ dub sapra sicut ipist ros peecos¬
ipse ł iuippit̃ ipsedias ueq e Ua ut poetice dictũ ẽ etratione caret nã iuppit ignoran nibiłpo¬

Expanded text:
oedus turbare. Ad v. 709 Inter se coisse viros et cernere ferro vera et antiqua haec est ferro’. FORS ET VIRTVS MISCENTVR IN VNVM casus in Turno, virtus in Aenea; nam in bello etiam casus plurimum valet: Cicero in Miloniana «adde casus, adde incertos exitus Martemque communem». AC VELVT INGENTI SILA SVMMOVE TABVRNO Sila mons silva est Lucaniae, Taburnus mons Campaniae: Sallustius de fugitivis «in silva Sila fuerunt»: unde pessime quidam ‘silva’ legunt, quia proprium appellativo non potest exaequari. Vnde bene proprium iunxit. PAVIDI CESSERE MAGISTRI proprie magistri sunt militum, pastores pecorum; sed reciprocae sunt inter se istae translationes: nam ductor militum pastor vocatur, ut diximus supra, et magistros pecorum dicimus: Cicero «quem magistrum pecoris esse dicebat». MVSSANTQVE IVVENCAE dubitant, sicut aut poetice dictum est et ratione caret: nam Iuppiter ignorare nihil po
Abbreviated transcription (Latin):
euts paptisenim foederib in bella descendunt uulgos in erniũ: senũ scilicet ac matrũ sicutipst me mera

Expanded text:
uturae praeparatio: ruptis enim foederibus in bella descendent. VVLGVS INERMVM senum scilicet ac matrum, sicut ipse memorauturae praeparatio: ruptis enim foederibus in bella descendent. VVLGVS INERMVM senum scilicet ac matrum, sicut ipse memora
Abbreviated transcription (Latin):
fioma consilia sic paulo post in augurio liberatus ergnus in fluuiũ concidit quia turrũ rucotĩ
rupto fordere liberare non poterunt. caꝑtam̃ ethrginus hoclocodicunt lectionẽ esse corraptã
nuiuirgił uta reliquis se confirmant uelatilimo: limus autẽ ẽ uestis qua abumbilico usq ad peclen
fetunt᷑ pudenda poparũ haec autẽ uestis habet in extremosii purpurã limã idẽ flecuosã unde
cenont᷑ accepit nal mnũ obliquũ dicimꝰ unde etterentius limis oculis dic̃ id ẽ obliquis uerbena
nis sũp tuneloco saerg capitolii qua coronabant fetiales etpat̃ patratus foedera facturꝗł bella i¬
dic turtabusiue tam̃ ua uerbenas uocamus omnes fitondes saeratis ut ẽ laurus oliaał mirtus
toctuntius exara hinc uerbenas sume nã mertũ fuisse minander testatur dequo terentius

Expanded text:
firma consilia. Sic paulo post in augurio liberatus cycnus in fluvium concidit, quia Turnum Rutuli, licet firma consilia. Sic paulo post in augurio liberatus cycnus in fluvium concidit, quia Turnum Rutuli, licet rupto foedere, liberare non poterunt. Caper tamen et Hyginus hoc loco dicunt lectionem esse corruptam: nam Vergilium ita reliquisse confirmant ‘velati limo’. Limus autem est vestis, qua ab umbilico usque ad pedes teguntur pudenda poparum. Haec autem vestis habet in extremo sui purpuram limam, id est flexuosam, unde et nomen accepit: nam 'limum' obliquum dicimus, unde et Terentius "limis oculis" dicit, id est obliquis. verbena nis, sumpta de loco sacro Capitolii, qua coronabantur fetiales et pater patratus, foedera facturi vel bella indicturi. abusive tamen iam verbenas vocamus omnes frondes sacratas, ut est laurus, oliva vel myrtus: Terentius "ex ara hinc verbenas sume" : nam myrtum fuisse Menander testatur, de quo Terentius
Abbreviated transcription (Latin):
liat omnis perba gram̃ uocet᷑: sicut robor omne lignũ cũ sit etspecies fontẽq ignẽq ferebart fuo¬
tẽ ꝑanua posuit atoto partẽ sane ad facienda foedera aqua etignis ad bibentꝰ unde econtra quo
arcereuolumus anostro consortio eis aquã etignẽ interdicimus idẽ res quibi consortia copulant᷑
quelatilino atqui feciales etpat᷑ patratus ꝑ quos bella ł foedera confirmabant nũ quã a febantir
uestib lineis undedicemus errore factum ut linea uestis contramorẽ adhiberet᷑ ad foedera
quȩ firmi futura nonerant scimus cnĩ boc ubiq seruare uirgiliũ utrebi quibi negaturus ẽ eitus
deretia inftrma principia sic intrachia ciuitate considens aeneas quã mox fuerat relicturus conur
miorẽ iouidetauro sacrificauit sic senatũ ad priuata latinus conuocattecta quando eius noneruñ

Expanded text:
licet omnis herba gramen vocetur, sicut robur omne lignum, cum sit et species. FONTEMQVE IGNEMQVE FEREBANT ‘folicet omnis herba gramen vocetur, sicut robur omne lignum, cum sit et species. FONTEMQVE IGNEMQVE FEREBANT ‘fontem’ pro aqua posuit, a toto partem. Sane ad facienda foedera aqua et ignis adhibentur; unde econtra quos arcere volumus a nostro consortio, eis aqua et igni interdicimus, id est rebus, quibus consortia copulantur. VELATI LINO atqui fetiales et pater patratus, per quos bella vel foedera confirmabantur, numquam utebantur vestibus lineis. Vnde dicemus errore factum, ut linea vestis contra morem adhiberetur ad foedera, quae firma futura non erant. Scimus enim hoc ubique servare Vergilium, ut rebus, quibus denegaturus est exitum, det etiam infirma principia. Sic in Thracia civitatem condens Aeneas, quam mox fuerat relicturus, contra morem Iovi de tauro sacrificavit. Sic senatum ad privata Latinus convocat tecta, quando eius non erunt
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩ hominibi placet dicõmunts s̃ quia tonȩ dicunt᷑ id ẽ quia cȩli certas non babent partes. sedge¬
neralit᷑ acunctis colunt᷑ ubiq enĩ eos eẽ manifestũ est .utmat̃ deum cuius potestas in omnibi zonis est
nũ ideo etmat deũ dicit᷑ qđ cum omnibi ẽ eius cõmunis potestas alii cõmunes deos uolunt solẽ lunam
plutonẽ marte hienĩ apud omnes homines inueniunt᷑ ets in omnib terris priortam̃ sensus siplex
ẽ etinagis aptiis negotio: aras gramineas romanienĩ moris fuerat cespite marȩ suꝑ in ponero elta
sicrificare Gramineas autẽ idea quia et debello res agit᷑ et martis acrificat᷑ cui gramenẽ conse¬
cratus qđ secundũ pliniũ innaturalihstoria ex huma nocruore ꝓcreit᷑ gram̃ autẽ herbȩ specuies esto

Expanded text:
scientiae hominibus placet, di communes sunt qui ἄζωνοι dicuntur, id est qui caeli certas non habent partes, sed gescientiae hominibus placet, di communes sunt qui ἄζωνοι dicuntur, id est qui caeli certas non habent partes, sed generaliter a cunctis coluntur: ubique enim eos esse manifestum est: ut mater deum, cuius potestas in omnibus zonis est; nam ideo et mater deum dicitur, quod cum omnibus eius est communis potestas. Alii communes deos volunt Solem, Lunam, Plutonem, Martem: hi enim apud omnes homines inveniuntur et sunt in omnibus terris. Prior tamen sensus et simplex est et magis aptus negotio. ARAS GRAMINEAS Romani enim moris fuerat caespitem arae superimponere et ita sacrificare. ‘Gramineas’ autem ideo, quia et de bello res agitur et Marti sacrificatur, cui gramen est consecratum, quod secundum Plinium in naturali historia ex humano cruore procreatur. Gramen autem herbae species est,
Abbreviated transcription (Latin):
legesquas paulo post in ipso federe ẽ dicturus aeneas : lucẽq elatis narib: efflant ennianus uersus
ẽ ordine conmutato ille enĩ ait funduntq elatis narib: lucẽ et sciendũ nusquã diem sic patent̃ des¬
cripsis se uirgiliũ cãpũ adcertam̃ totus hic de foederib: locus dehomero translatus ẽ ubi alean¬
der cũ menelao singulariẽ certamine dimicaturus : dimensi teucriq uiri int̃ se ꝑcertaspatia
diuidentes quaequisq locapurgaret et hocloco faniculũ euertere troiani unde ẽ sed stirpem
teueri nullo discrimine sacrũ sustuleratit puro ut possent concurrere cãpo: focos quicquid ig¬
nẽ fouea focus uocat᷑ siue ara sit siue quid aliud in quo ignis fouet᷑ edis cõmunib aras on cõmu¬
nes sunt utali idicunt. mars. bellona uictoriua qđ in inbello utriq parti possunt fauere ut autẽ altioris

Expanded text:
LEGES quas paulo post in ipso foedere est dicturus Aeneas. LVCEMQVE ELATIS NARIBVS EFFLANT Ennianus versus LEGES quas paulo post in ipso foedere est dicturus Aeneas. LVCEMQVE ELATIS NARIBVS EFFLANT Ennianus versus est ordine commutato: ille enim ait «funduntque elatis naribus lucem». Et sciendum, nusquam diem sic patenter descripsisse Vergilium. CAMPVM AD CERTAMEN totus hic de foederibus locus de Homero translatus est, ubi Alexander cum Menelao singulari est certamine dimicaturus. DIMENSI RVTVLIQVE VIRI inter se per certa spatia dividentes, quae quisque loca purgaret. Et hoc loco Fauni lucum evertere Troiani: unde est «sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum sustulerant, puro ut possent concurrere campo». FOCOS quicquid ignem fovet ‘focus’ vocatur, sive ara sit, sive quid aliud in quo ignis fovetur. ET DIS COMMVNIBVS ARAS di communes sunt, ut alii dicunt, Mars Bellona Victoria, quod hi in bello utrique parti possunt favere. Vt autem altioris
Abbreviated transcription (Latin):
de econtra ad laudem ẽ positũ ab oratiohinc in comptis curiũ capillisioculis micatat homeriẽ mrr¬
raq madentes unguentatoss: terrificos ciethinc apparet mugitus non tantũ dolentiũ eẽ . sed etiam
irascentũ ciet mododat sicut in tertio legimus. lacrimasq ciebant nã ꝓprieciere ẽ alteri autdolo¬
rẽ aut lacrimas cõmouere : ad pugnã proludit p̃meditatur cicero simecũ in hac plusione nibil fue¬
ris idẽ p̃meditatione certaminis: saeuus fortis. more suo et ingentẽ moderationem dataeneae quip¬
pe. quẽ inducit laborantẽ ut possit in irã mouericũ turnũ itadicat furere ut nec latini consiliis ncc
amatȩ p̃cibus possit oboedire: acuit martẽ irritat se ad futura certamina conponi fib: finirrut an¬
gatos misisse intellegimus nã supra turnus tantũ dixerat nuntius haec frigio mea dt : pacisdicere

Expanded text:
de e contra ad laudem est positum ab Horatio «hunc et incomptis Curium capillis». MVRde e contra ad laudem est positum ab Horatio «hunc et incomptis Curium capillis». MVRRA MADENTES unguentatos. OCVLIS MICAT ACRIBVS IGNIS Homeri est. TERRIFICOS CIET hinc apparet, mugitus non tantum dolentum esse, sed etiam irascentum. ‘Ciet’ modo dat, sicut in tertio legimus «lacrimasque ciebant»: nam proprie ‘ciere’ est alteri aut dolorem aut lacrimas commovere. AD PVGNAM PROLVDIT praemeditatur. Cicero si «mecum in hac prolusione nihil fueris», id est praemeditatione certaminis. SAEVVS fortis: more suo. Et ingentem moderationem dat Aeneae, quippe quem inducit laborantem, ut possit in iram moveri, cum Turnum ita dicat furere, ut nec Latini consiliis, nec Amatae precibus possit oboedire. ACVIT MARTEM inritat se ad futura certamina. COMPONI FOEDERE  Aenean legatos misisse intellegimus: nam supra Turnus tantum dixerat «nuntius haec Phrygio mea dicta tyranno». PACIS DICERE
Abbreviated transcription (Latin):
micat᷑prib: ignis: uocatus hastieos inuocationes et p̃ces na appellatio ẽ a uerbo quȩ sẽ ꝑ aut intio¬
aut inus ex euntꝰ suntio exeant. t̃tiae er̃ formȩ sunus quartȩ ut abeo qđ ẽ lego aut lectio autlec¬
tus facitꝰ sed hoc nos dicimus qđ eu fononteron sicut nunc abeo quodẽm uoco uocatus fecit nonuo¬
qua siida st̃nere figura greca utdonat habere uiro itemdat ferre talentũ : lacerare reuulsam
ut laceratã reuellã laceratã autẽ ꝓpt̃ illud et bissexthora capetitũ ꝑ fossũq locis: uibratos
callido ferro crispatos calamistronãcalamistrũ ẽ acusmaior quȩcale facta adhabita intor¬
quet capillos unde etiã cicero calamistra tãcomã appellat frequent̃q etiã uituperationiẽ un¬

Expanded text:
micat acribus ignis». VOCATVS HASTA MEOS invocationes et preces: nam appellatio est a verbo, quae semper aut inmicat acribus ignis». VOCATVS HASTA MEOS invocationes et preces: nam appellatio est a verbo, quae semper aut inaut in ‘us’; si in ‘io’ exeant, tertiae sunt formae; si in ‘us’, quartae, ut ab eo quod est ‘lego’ aut ‘lectio’ aut ‘lectus’ facit. Sed hoc nos dicimus, quod εὐφωνότερον: sicut nunc ab eo quod est ‘voco’ ‘vocatus’ fecit, non ‘voquasi. DA STERNERE figura Graeca, ut «donat habere viro» item «dat ferre talentum». LACERARE REVVLSAM ut laceratam revellam. Laceratam autem propter illud «et bis sex thoraca petitum perfossumque locis». VIBRATOS CALIDO FERRO crispatos calamistro: nam calamistrum est acus maior, quae calefacta et adhibita intorquet capillos. Vnde etiam Cicero «calamistratam comam» appellat frequenter, quae etiam vituperationi est: un
Abbreviated transcription (Latin):
ipse parenti f ac sidiceret non ꝑministrosstatius plurimus ipsi sud orib: et notandum quod ad fecta¬
te uariauerit ut aeneae uno loco arma describeret turni uero hic astã gladiũ etloricã in .uiii. autẽ
nitudo sicut in septimo equorũ ut stabant t̃centũ nitidi in p̃sepib altiss stigia unda quasi in morta¬
inã ambigue posuit : quas satq trem̃tẽ quas sat et tremere facit : uoci ferans haec scilicet quȩ dic¬
turus ẽ plerũq enĩ itaclamor ostendit᷑ ut statĩ ipsius clamoris uerba subdant᷑ sic suprator ũuq re¬
pente clamatio matres sane nuncita adhastã quasi adaliquã ꝑsonã loquit᷑ et ei intellectũ ec auditũ
dat. sicut cicero uerba rei p̃sedille ait si posset fieriturnus uero quasi aduirũ sentientẽ łoquit᷑ nec
in merito nã eũ inducit furentẽ ut his agit᷑ furiis totoq ardentis ab orescintillȩ absistunt oculis

Expanded text:
IPSE PARENTI FECERAT ac si diceret, non per ministros: Statius «sed plurimus ipsi sudor ibi». Et notandum quod adfectate variaverit, ut Aeneae uno loco arma describeret, Turni vero hic hastam, gladium et loricam, in septimo autem mo equorum, ut «stabant ter centum nitidi in praesepibus altis». VI nam ambigue posuit. QVASSATQVE TREMENTEM quassat et tremere facit. VOCIFERANS haec scilicet quae dicturus est: plerumque enim ita clamor ostenditur, ut statim ipsius clamoris verba subdantur: sic supra «torvumque repente clamat ‘io matres’». Sane nunc ita ad hastam, quasi ad aliquam personam, loquitur et ei intellectum et auditum dat, sicut Cicero verba reipublicae. Sed ille ait ‘si posset fieri’, Turnus vero quasi ad vere sentientem loquitur; nec inmerito: nam eum inducit furentem, ut «his agitur furiis totoque ardentis ab ore scintillae absistunt, oculis
Abbreviated transcription (Latin):
ualebat inuadete. Ac ueluti pleno lupus insidiatus ouili Cũ fremit ad caulas uẽtos
ꝑpessus & imbres Nocte suꝑ media tuti sub matrib agni balatum exercẽt ille
asper & imꝑbus ira. Seuit in abntes collecta fauigat edendi Ex longo rabies et siceȩ
sangiuẽ fauces haud aliter. rutulo muros & castra tuẽti Ignescũt ire diicis dolor
ossibus heret gua tẽꝑtet rone aditus & qua uia clausos excutiat reueros uallo atꝗ

Expanded text:
avia quaerit. Ac veluti pleno lupus insidiatus ovili cum fremit ad caulas, ventos perpessus et imbris, nocte super media; tuti sub matribus agni balatum exercent, ille asper et improbus ira saevit in absentis, collecta fatigat edendi ex longo rabies et siccae sanguine fauces: haud aliter Rutulo muros et castra tuenti ignescunt irae, duris dolor ossibus ardet. Qua temptet ratione aditus et quae via clausos excutiat Teucros vallo atque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓxima põto si fortuna ꝑmittitis uti Guesitũ eneã &e menia pallantea. Nox hic cũ
spolus ingenti cede ꝑacta Adsore cernetis neo nos uia falit eũtes lidimus obscuris
primã sub uallib urbẽ Penatu assiduo & totũ cognouimus anmẽ. Hic añis geauis
responso debeãt uideamus. Dui patrii quoꝵ semꝑ sub tioĩe troia est Nõ trĩ omĩo te¬
uccos delere paratis cũ talis aiõs uiuenũ & tã certa tulistis Pectora Profecta aa¬

Expanded text:
itur: si fortuna permittitis uti quaesitum Aenean et moenia Pallantea, mox hic cum spoliis ingenti caede peracta adfore cernetis. Nec nos via fallit euntis: vidimus obscuris primam sub vallibus urbem venatu adsiduo et totum cognovimus amnem. Hic annis gravis rus Aletes: Di patrii, quorum semper sub numine Troia est, non tamen omnino Teucros delere paratis, cum talis animos iuvenum et tam certa tulistis pectora. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
sybila. Respicit eneas subito ec sub rupe sinista. Menia leta uidet triplici arcũ¬
data muro. Que rapidus flãmis ambit tõtentib ãtis. Tartareus flegeton torqueto
sonãtia saxa. Porta aduersa ĩgens solidoq adamãte colũne Uisut nulla uicũ nõ ip̃i
excidere ferro. Celicole ualeãt stat ferrea turris ad auras. Tysi phoneq sedens palla suc-¬
cinta cruẽta. Uestibulũ ea somnis ẜuat noctesꝗ diesꝗ. Hinc exaudiri gemitus ee seua
sonare. Uerbera tũ stridor ferri tracteq cathene.¬

Expanded text:
s: Respicit Eneas: subito et sub rupe sinistra Menia lata videt, triplici circundata muro, Que rapidus flammis ambit torrentibus amnis, Tartareus Flegeton, torquetque sonantia stagna. Porta adversa ingens solidoque adamante columne. Vis ut nulla virum, non ipsi excindere ferro Celicole valeant; stat ferrea turris ad auras, Thesiphoneqcincta cruenta / vestibulum exsompnis servat noctesque diesque. / Hinc exaudiri gemitus et seva sonare / verbera, tum stridor ferri tracteque catene
Abbreviated transcription (Latin):
primusq in faucibus orci: luctus ec ultrices posuere cubilia curȩ Pallentesq habitat᷑
morbi tristisq senectus. Et metus & male suada fames ac turpis egestas. Terribiles
uisu forme letumq labosq: Tum consanguineus leti sopor ac mala mentis. Gaudia
mottiferumq aduerso in limine bellum: ferreiq eumenidum thalami & discor¬
dia demens: Uipereum crimen uictis ignexa cruentis. Feralem ditis domum: ecce¬

Expanded text:
primisque in faucibus Orci Luctus et ultrices posuere cubilia curę; Pallentesque habitant morbi tristisque senectus, Et metus et male suada fames et turpis egestas, Terribiles uisu formę, lethumque laborque. Tum consanguineus lethi sopor et mala mentis Gaudia mortiferumque aduerso in limine bellum Ferreique Eumenidum thalami et discordia demens, Vipereum crinem uittis innexa cruentis. Inter hęc, cum ne
Abbreviated transcription (Latin):
Exulib ne dat᷑ ducẽda lauinia teueris. O genitor nec te miscret nateq tuiq Nec mr̃is
miseret quã pͥmo aꝗlone reliꝗe Pecfidus alta petens abducta uirgine predo At non
sic phrigiuus penetrat lacedemona passor ledeãq helenã troianas uexit ad urbis Qiua
tua scã sides ꝗd cura antiqua tuoꝵ Et cõsanguineo totiẽ data dextera tutno Si gentͣ
externa petit᷑ de gente latinis ldq sedet fauniq p̃mũt te uissa parentis. Omẽm eꝗdẽ
sceptris tecram que libera nr̃is Dissidet externã reor & sic dicere diuos Et turno si
ꝓcima donius repetat᷑ origo inachus acrysuisq pre̾s mediȩ mycens. Apud maritũ lo¬

Expanded text:
Exsulibusne datur ducenda Lavinia Teucris, O genitor, nec te miseret gnataeque tuique ? Nec matris miseret, quam primo aquilone relinquet perfidus alta petens abducta virgine praedo? An non sic Phrygius penetrat Lacedaemona pastor Ledaeamque Helenam Troianas vexit ad urbes ? Quid tua sancta fides, quid cura antiqua tuorum et consanguineo totiens data dextera Turno? Si gener externa petitur de gente Latinis idque sedet Faunique premunt te iussa parentis, omnem equidem sceptris terram quae libera nostris dissidet, externam reor et sic dicere divos. Et Turno, si prima domus repetatur origo, Inachus Acrisiusque patres mediaeque Mycenae. His
Abbreviated transcription (Latin):
nere nõ eim̃ unus oꝑã sabricis dabat nudus uestits aliissac ꝑ hoc nudus brontes.¬
panrte polita Fulmen erat toto genitoͣ ꝗ̃ psima cęlo Deieat ĩ ierras pa̾s ĩ ꝑfecta manebat
tis imbris ioretitadios eris nubis a quose. A ddiderat turili itisignis e alitis auster
Fulgore nũc tecificos sonitũꝗ metũq Mistebãt operi flãmisꝗ sequacib itas Parie alia
marti curͣũꝗ rotasq uolucres instabat᷑ ꝗb ille uiros ꝗb excitat urbes cgidaꝗ hori¬
forã turbate palladis arma Certatĩ squamisꝙ serpẽtũ auroꝗ polibãt coñexosq in¬
guis ipam̃q ĩ pectore diuę Gorgonã desecto uereeĩem lumina collo. Omiũ istaꝵ¬

Expanded text:
 Brontesparte polita fulmen erat, toto genitor quae plurima caelo deicit in terras, pars inperfecta manebat. Tris imbris torti radios, tris nubis aquosae addiderant, rutili tris ignis et alitis austri: fulgores nunc horrificos sonitumque metumque miscebant operi flammisque sequacibus iras. Parte alia Marti currumque rotasque volucris instabant, quibus ille viros, quibus excitat urbes; aegidaque horriferam, turbatae Palladis arma, certatim squamis serpentum auroque polibant conexosque anguis ipsamque in pectore divae Gorgona, desecto vertentem lumina collo. Tollit
Abbreviated transcription (Latin):
Acclauso ꝗ ortus fuerat ab antiꝗorib sabinis claudia gens diffusa est & tribus
U namgens amitutna cohors prisaiq quirites Eresti manus om̃is oliui fecet
mutusce. Qui nomẽtũ urbem ꝗ rostida rura uelini Qui tetrice horrẽtis rupes
mõtẽq seuerũ Casꝑeam ꝙ colũt forulosq & flumen himelle Qui tiberĩ fabatĩq
bibut̃ quos frigida misit Nursia ec ortine classes populiq latmi Quosq secans
condit᷑ udis Uel cũ sole nouo dense torrent᷑ ariste. Aut hermi campo aut liciȩ

Expanded text:
tribus Una ingens Amiterna cohors priscique Quirites, Ereti manus omnis oliviferaeque Mutuscae; qui Nomentum urbem, qui Rosea rura Velini, qui Tetricae horrentis rupes montemque Severum Casperiamque colunt Forulosque et flumen Himellae, qui Tiberim Fabarimque bibunt, quos frigida misit Nursia, et Hortinae classes populique Latini, quosque secans conditur undis; vel cum sole novo densae torrentur aristae aut Hermi campo aut Lyciae
Abbreviated transcription (Latin):
hyppolitũ postꝗͣ atte nouercȩ Occiderat prĩãsq expleret sanguĩe pęnas Turbatis di¬
stractus eꝗs ad sydera rursus Etheria & suꝑas celi uenisse sub auras Peoneis reuo¬¬
herbȩ peoniȩ & diane amãtis auxilio. Tum pat̾ omĩpotẽs aliquẽ indignatus ab.
umbris Mortalem ĩferris ad lumiã surge̾ uitę. Ipẽ reꝑtorẽ medicinȩ talis & actis
nemoriq telegit Solus il ec ĩ silus italis ignobilis euũ Exigeit sosoq il noĩe iuitbiꝰ ec̃t¬

Expanded text:
Ypolitum, postquam arte noverce Occiderit patriasque explerit sanguine penas Turbatis distractus equis, ad sydera rursus Etherea et superas celi venisse sub auras, Peoniis revoherbis et amore Dianae. Tum pater omnipotens, aliquem indignatus ab umbris mortalem infernis ad lumina surgere vitae, ipse repertorem medicinae talis et artis nemorique relegat, solus ubi in siluis Italis ignobilis aeuum exigeret uersoque ubi nom
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ictori clamydi aurata qua płima arcu
purpura menandro duplici melibea cucutut
intextusq puer frondosa regius yda
ucloces iaculo ceruos. cursuq fatigat¬
Acer anhelanti similis quez prepco ida
Sublimie pedib rapuit iouis atmiger uncis
longeu palmas neꝗͥcꝗͣ ad sydera tendumt
Custodes soruitq canu latratus.m auras
uictoris. laudat spẽs quib illa confecta c̃. auꝵ sciliat

Expanded text:
ictori chlamydem auratam, quam plurima circum / purpura maeandro duplici Meliboea cucurrit, / intextusque puer frondosa regius Ida / ueloces iaculo ceruos cursuqAcer, anelanti similis; quem prepes ab Yda Sublimen pedibus rapuit Iovis armiger uncis; Longevi palmas nequicquam ad sydera tendunt Custodes sevitque canum latratus ad auras dic
Abbreviated transcription (Latin):
ad regem cursus detorquat biarbam:
Templa ioui centu latis ĩmania ⁊ egnis
Centu aras posint uigilemq sacrauerat ignẽ
Becubias duiu xternas pctudumq eruore
ꝓmene solu et nariis florentia lniã sertis

Expanded text:
ad regem cursus detorquet Iarban, itempla Iovi centum latis immania regnis, centum aras posuit, vigilemque sacraverat ignem, excubias divom aeternas, pecudumque cruore pingue solum et var
Abbreviated transcription (Latin):
At trepida et coeptis imanib effera dido
Sanguinca uoluens acie maculisq trem̃tis
Interfusa genas et palida morte futura
interiora domus retupit limina et altos
conscendir furibunda rogos: ensemq ⁊ecludit
Dardaniu non hos quęsitu mius ĩusus

Expanded text:
At trepida, et coeptis immanibus effera Dido, sanguineam volvens aciem, maculisque trementis interfusa genas, et pallida morte futura, interiora domus inrumpit limina, et altos conscendit furibunda rogos, ensemque recludit Dardanium, non hos quaesitum munus in usus
Abbreviated transcription (Latin):
Ille pris magni parere paraloat
Imꝑio et pͥmu pedib talaria noctit
lurea q̃ sublime alis sine equora supra
Seu terraz rapido parit cuz flamine portãt
Iu uirga capit hae aĩas illo euocat orco
pallentes alias suo cartara tristra mietit
pat sõnos. atimuitꝰ t liu̾ã morte rosignat
lua fretus agit uentos et turbida tranat. Nubila

Expanded text:
Ille patris magni parere parabat / imperio, et primum pedibus talaria nectit / aurea, que sublime alis sive equora supra / seu terram rapido pariter cum flamine portant. / Tum virgam capit: hac animas ille evocat Orco / pallentes, alia sub tristia Tartara mictit, / dat sompnos admictitque et lumina morte resignat. / Illa fretus agit ventos et turbida tranat / nubila
Abbreviated transcription (Latin):
Si nulla accendit tantaꝵ g̃łia reꝵ
Nec suꝑ ip̃e sua mollit̾ laude labore
Ascanio ne pr̃ romanas iuidet arces
Quid seruit aut qua spe iimica ĩ gente morat᷑.
Nec prolem a risonia nec lauma tespicit a tua
Nauiget hee sinna est hie nc̃i mincius esto Rixerat¬

Expanded text:
Si nulla accendit tantarum gloria rerum, nec super ipse sua molitur laude laborem, Ascanione pater Romanas invidet arces? Quid struit, aut qua spe inimica in gente moratur, nec prolem Ausoniam et Lavinia respicit arva? Naviget: haec summa est; hic nostri nuntius esto. Dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
lanq uolans apicez et latera ardua cernit
Atlantie duti celu ꝙ uertice fulcit
Aflantis cinctu assidue cui nubib atris
pmnifeꝵ caput uento pulsat᷑ et mbri
Alix humeros infusa tegit tu flia mento
precipitant sems et glacie. tiget hortida barba

Expanded text:
 volans apicem et latera ardua cernit Atlantis duri, caelum qui vertice fulcit, Atlantis, cinctum adsidue cui nubibus atris piniferum caput et vento pulsatur et imbri; nix umeros infusa tegit; tum flumina mento praecipitant senis, et glacie riget horrida barba
Abbreviated transcription (Latin):
łsꝗ amens aĩ et tumore accensus amaro
Nicit ante aras mechia met numina diuit
Multa iouez manib supplex orassi supmiis
Gens epulata toris leneu libat honore
Aspicis hce. an te gentor cu falmina torques
Neꝗcꝗͣ hotremus ceriq ĩ mibib ignes
sertificãt aĩos et mama murmura mistẽt¬

Expanded text:
 amens animi et rumore accensus amaro dicitur ante aras media inter numina divom multa Iovem manibus supplex orasse supinisgens epulata toris Lenaeum libat honorem, aspicis haec, an te, genitor, cum fulmina torques, nequiquam horremus, caecique in nubibus ignes terrificant animos et inania murmura miscent
Abbreviated transcription (Latin):
Me si fata meis paterent ducere uita
Iuspiciis et sponte mea ꝯponere curas
Ut bem troiana pͥmu. dulccoq meoꝵ
Nelliquias colere pͥami tecta alta mancrẽt
Et recioliua manu posuisse ꝑgania uicts¬

Expanded text:
Me si fata meis paterentur ducere vitam auspiciis et sponte mea componere curas, urbem Troianam primum dulcisque meorum reliquias colerem, Priami tecta alta manerent, et recidiva manu posuissem Pergama vict
Abbreviated transcription (Latin):
hinc getule uibes gemis instipabilo bello
et nmide infieni cingunt et inhospita syrtis
hme deẜta siti regio. lato furentos
barçȩi ꝗd bella tyro surgentra dica
Germaniq minas

Expanded text:
Hinc Gaetulae urbes, genus insuperabile bello, et Numidae infreni cingunt et inhospita Syrtis; hinc deserta siti regio, lateque furentes Barcaei. Quid bella Tyro surgentia dicam, germanique minas
Abbreviated transcription (Latin):
Uenatu encas unaq misetrima dido
In nemus ire parũt ubi pͥmos crastinus ortus
Extulorit titan: radiisq ⁊ctexerit orbem
tis cgo nigrante ꝯmixta grandine nymbu
Du trepidlant ale saltusq idagme cingunt
Desuꝑ infimla et tonitai cxlu one aiebo
Diffugiẽt comites et nocte tegent᷑ opaca
Spelunca dido dux et troianns cande
Neueniẽt. adero et tua si mͥ certa uoluntas
Cõnubio imiga stabili. propriamq dicabo
Hlic hymeneus erit.

Expanded text:
enatum Aeneas unaque miserrima Dido in nemus ire parant, ubi primos crastinus ortus extulerit Titan, radiisque retexerit orbem. His ego nigrantem commixta grandine nimbum, dum trepidant alae, saltusque indagine cingunt, desuper infundam, et tonitru caelum omne ciebo. Diffugient comites et nocte tegentur opaca: speluncam Dido dux et Troianus eandem devenient; adero, et, tua si mihi certa voluntas, conubio iungam stabili propriamque dicabo, hic hymenaeus erit.
Abbreviated transcription (Latin):
Qualis uͥ hyberna lycia xantiq fluc̃ta
Beserit ac delon materna ĩuisit apollo
Instauratq. choros: mixtiq altatia arcũ
Crctrsq d lyopesq fremũt  pietiq agatrisi
Ipse ingis cynchi gradit᷑. molliq fluente
Fronde p̾mit crinem fingens atq ĩplicat auro
Tela sonant humetis haud illo segmor ibat
Fͥneas mnĩ egregio decus enitit ore

Expanded text:
Qualis ubi hibernam Lyciam Xanthique fluenta deserit ac Delum maternam invisit Apollo, instauratque choros, mixtique altaria circum Cretesque Dryopesque fremunt pictique Agathyrsi; ipse iugis Cynthi graditur, mollique fluentem fronde premit crinem fingens atque implicat auro; tela sonant umeris: haud illo segnior ibat Aeneas; tantum egregio decus enitet ore
Abbreviated transcription (Latin):
Uenisse enia troiano sangiue cretu
Cui se pulchra uiro dignet iungere dido
Nune hyemes int se luxn q̃ longa fouere
Acgnor imemoros tircpiꝙ cupidine captos
passim dea feda uiꝵ diffimdit mora¬

Expanded text:
venisse Aenean, Troiano sanguine cretum, cui se pulchra viro dignetur iungere Dido; nunc hiemem inter se luxu, quam longa, fovere regnorum immemores turpique cupidine captos. Haec passim dea foeda vi
Abbreviated transcription (Latin):
Interea magno misceri mitrmure cęli auo
Incipit. inseꝙͣ cõmixta grandine nymbus
Et tyrii comites passis et troiana iiie̾tus
Narclaniusq nepos ueneris diuersa ꝑ agros
Fecta metu petiere. ⁊uñt do montib ammes¬

Expanded text:
Interea magno misceri murmure caelum incipit; insequitur commixta grandine nimbus; et Tyrii comites passim et Troiana iuventus Dardaniusque nepos Veneris diversa per agros tecta metu petiere; ruunt de montibus amnes
Abbreviated transcription (Latin):
qualis niecta cerua sagitta
Quaz procul ĩcautaz nemora int cresia fixit
pastor agens telis liꝗtq nolatile fertur
Nescius illa fiuza siluas saltusq pagrat
Dicteos heret lateri letalis harimos¬

Expanded text:
qualis coniecta cerva sagitta, quam procul incautam nemora inter Cresia fixit pastor agens telis, liquitque volatile ferrum nescius; illa fuga silvas saltusque peragrat dicteos, heret lateri letalis har
Abbreviated transcription (Latin):
Non illuz nobis genctrix pulchetrima tale
Promisit graiũꝙ ideo bĩe uindicat atmis
ded foreq grauida impiis. belloꝗ frem̃tem
ltalia regeret genus alto a sanguine teueri
Proderet ac totu sub legos miteret orbe

Expanded text:
Non illum nobis genetrix pulcherrima talem promisit, Graiumque ideo bis vindicat armis; sed fore, qui gravidam imperiis belloque frementem Italiam regeret, genus alto a sanguine Teucri proderet, ac totum sub leges mitteret orbe
Abbreviated transcription (Latin):
Si ntͥ non aio firum ĩmotumq sederet
Ne cui me uinclo uelles sociałe iugali
postꝙͣ pͥmus amor decepta morte fefellit
si non ꝑtesu chalami tydeq fuisset
hiue uni forsan potui succumbere culpe¬

Expanded text:
si mihi non animo fixum immotumque sederet, / ne cui me uinclo uellem sociare iugali, / postquam primus amor deceptam morte fefellit, / si non pertaesum thalami taedaeque fuisset, / huic uni forsan potui succumbere culp
Abbreviated transcription (Latin):
quales caz uertice celso
Aerie quercus aut imifere cyparissi
Constiterãt silua alta iouis lutus ue dianę
P recipites metus acer agit quonꝗ ⁊ udentes
Excutore et uentis intendere uela secudis

Expanded text:
quales cum vertice celso aeriae quercus, aut coniferae cyparissi constiterunt, silva alta Iovis, lucusve Dianae. Praecipites metus acer agit quocumque rudentis excutere, et ventis intendere vela secundis
Abbreviated transcription (Latin):
Exupo prepingue solu stagnãtis hilori
Hlme altas cautre proiectaq saxa pachini
Radimus et fatis nuꝗͣ ꝯtessa moueri
Apparet camerma procul. campiq geloi¬
Immanisq gela fliurii cagnomine osieta¬
Aduus mle agragas ostenta max longe
magnanimuz quondam
generator cquor
Ieq datis linquo uentis palmosa selmis¬

Expanded text:
ero praepingue solum stagnantis Helori. Hinc altas cautes proiectaque saxa Pachyni radimus, et fatis numquam adparet Camerimmanisque Gela fluvii cognomine dictande Acragas ostentat maxuma longemagnanimum quondam generator equorum; teque datis linquo ventis, palmosa Seli
Abbreviated transcription (Latin):
fama ĩ ꝗt malu quoͦ non aliud uelocius ullur
nobilitate uiget uiresq acqrit cundo
pua metu pͦ mox se se attollit in auras
ingredito solo et caput intt mibila ydit
Ella terra parens ira itatata deoꝵ
Extrema ut phibent coeo encheladoq sorote
progenuit pedib celere et ꝑnicib alis¬
Aa onstru horiendu igens cui qt st̃ corpore plie
Iot uigiles oculi subeunt mirabile dictu
Tot lingue totidem ora sonant tot surrigit aures
Nocte uolat celi medio terreq ꝑ umbra
Stridens noc dulci deelmat liua sono
Luce sedens custos aut simni culmie treti
Turrib aut altis it magnas tertirat urbes
Iam ficti praurq tenaꝵ q̃ nuncra ueri
hec tu multipłia ppłos ẜmone replebat
uaudens et pariter facta atq ĩfecta aebat

Expanded text:
Fama malum quo non aliud velocius ullum Mobilitate viget viresque acquirit eundo. Parva metu primo mox sese attollit in auras Ingrediturque solo et caput inter nubila conditIllam Terra parens, ira inritata deorum, extremam ut perhibent Coeo Enceladoque sororem progenuit, pedibus celerem et pernicibus alis, monstrum horrendum, ingens, cui, quot sunt corpore plumae tot vigiles oculi subter, mirabile dictu, tot linguae, totidem ora sonant, tot subrigit aures. Nocte volat caeli medio terraeque per umbram, stridens, nec dulci declinat lumina somno; luce sedet custos aut summi culmine tecti, turribus aut altis, et magnas territat urbes; tam ficti pravique tenax, quam nuntia veri. Haec tum multiplici populos sermone replebat gaudens, et pariter facta atque infecta canebat
Abbreviated transcription (Latin):
haec loca ui quondam et uasta conalsa ruina
Tantũ. eui longinqua ualet mutare uetustas
Dissiluisse ferunt cum ꝓtinꝰ utraq tellus
u na foret uenit medio ui pontus et undis
hespitm siculo latꝰ abscid it aruaq ⁊ urbes

Expanded text:
"Haec loca ui quondam et uasta conuulsa ruina tantum aeui longinqua ualet mutare uetustas dissiluisse ferunt, cum protinus utraque tellus una foret. Uenit ingenti ui pontus et ingens Hesperium Siculo latus abscidit aruaque et urbes
Abbreviated transcription (Latin):
partus ao racessu uentoꝵ ĩmotus et ĩgens
Ipse sed hotrificis uixta conat gna riuinis
Interdumo atra proruĩpit ad ethera mloe
surbine fumante piceo et candente fauilla
Attollitq globos flamaꝵ et sydera lamoit
interdum scopulos. auiilsaq uiscera mõtis
Frigit ernetans liquefactaq saxa sub auras
Cu gemitu glomerat fundoq exęstuat nno

Expanded text:
Portus ab accessu ventorum immotus et ingens ipse; sed horrificis iuxta tonat Aetna ruinis; interdumque atram prorumpit ad aethera nubem, turbine fumantem piceo et candente favilla, attollitque globos flammarum et sidera lambit; interdum scopulos avolsaque viscera montis erigit eructans, liquefactaque saxa sub auras cum gemitu glomerat, fundoque exaestuat imo
Abbreviated transcription (Latin):
Sollenmes cum forte dapes et tristiadona
Ante urbem in luco falsi falsi simoentis ad undam
Libabat cineti andromache. manesq uoca bat
hectorẽum ad tumulam uiridi quem cespite inanem
Et geminas cãm lachrymis sa crauerat a ramͦ.

Expanded text:
sollemnis cum forte dapes et tristia dona ante urbem in luco falsi Simoentis ad undam libabat cineri Andromache, Manisque vocabat Hectoreum ad tumulum, viridi quem caespite inanem et geminas, causam lacrimis, sacraverat aras.