comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Am et nobilissimus princeps
gũmarus uider quondã et dñs
sardinie detrachalis. cũ aliqñ gritia
orõnis scm̃ martinũ turonẽsem expe¬
tiss in reditu trãsiens ꝑclarauallẽ
et a btõ b̃nardo deuote susceptus de
salute quo cũe copiose ãmonitus cõ¬
uersioni mĩme consensit : licz pater
sanctus ipõ pñte et multũ grirru¬
lante cecũ quẽdã illiũasẜ ui aibeũ¬
diri nõ merui. Et nũc cibire te paciar
quia retine̾ nõ lic ĩuitũ: scias tamẽ
te huc iterũ de sardinia reuersurũ. Abiit
ergo in patriam suã ⁊ ẜ uerba q̃ ex or̃s
uiri dei auidient incessanter aũmũ eiꝰ
stimulabãt: spũ intus suggerẽte ꝓphe¬
tiã quã tantus ꝓpheta sibi de se p̃dix¬
iss crissari penitus nõ posse. Modico
post hint el cipso tempore cũ nũciatũ
eẽt ei btm̃ uirũ transisse de hoc mũdo
ad prẽm. consternatus ẽ c̃o uehemẽt᷑:
arguẽs semetip̃m et penitẽs ualde ꝙ
aid illius p̃dicacionẽ cõuersus non

Expanded text:
am et nobilissimus princeps Gunnarus, judex quondam et dominus Sardiniae detrachalis, cum aliquando gratia orationis Sanctum Martinum Turonensem expetiisset, in reditu transiens per Claramvallem, et a beato Bernardo devote susceptus, de salute quoque animae copiose admonitus, conversioni minime consensit, licet Pater sanctus ipso praesente et multum garrulante, caecum quemdam illuminasset. Cui abeundiri non merui. Et nunc abire te patior, quia retinere non licet invitum. Scias tamen te huc iterum de Sardinia reversurum. » Abiit ergo in patriam suam, sed verba quae ex ore viri Dei audierat, incessanter animum ejus stimulabant, spiritu intus suggerente, prophetiam, quam tantus Propheta sibi de se praedixisset, cassari penitus non posse. Modico post hinc elapso tempore, cum nuntiatum esset ei beatum virum transisse de hoc mundo ad Patrem, consternatus est animo vehementer, arguens semetipsum, et poenitens valde quod ad illius praedicationem conversus non
Abbreviated transcription (Latin):
rantibus. Agitur sancte recorda¬
tidĩs dõnꝰ pontius grãdis silue ab¬
bas cuiꝰ sanctitatẽ et religionem
in tam ꝑfrĩs et religiosis discipuł
de quibus locuti sumꝰ estimare
licet. ut sicut scriptũ ẽ sanctus sãc¬
tificetur adhuc. et qui ĩ modico
fidelis ẽ iiẽtus. supra młta bona
diũ sui constituetur. Dĩna ꝑiter
et hũana elcõne, clareuallensis
ectlesie totius quo clareuallẽsis
generacionis pater et pastor con¬
stitutus ẽ. Uui dñ uigilãti sollici¬
tudiẽ gregi dnĩco suꝑintẽderet. et
in p̃lacione dñi lucra nõ sua q̃rẽt
ne lucerna ꝑ spũs sancti benigni¬
tatẽ actẽsa sub modio late̾t: uocã¬
te dnõ totiusq cleri et ppłi eltõne
Pontificetus uero honore sũblorna
in se copulatã ostendẽs ita ut sũ¬
mi sacerdocii dignitas monastue
huĩlitatis puritatẽ cõmẽdabilio¬
bẽ reddẽt: et rursũ religiõis uigor
pontifiti actoritatẽ tribuerere
sicq uerbo et exẽplo ppłm tui epũs

Expanded text:
rantibus. Igitur sanctae recordationis dominus Pontius, Grandissilvae abbas, cujus sanctitatem et religionem in tam perfectis et religiosis discipulis, de quibus locuti sumus, aestimare licet, ut, sicut scriptum est, sanctus sanctificaretur adhuc , et qui in modico fidelis inventus est, supra multa bona Domini sui constitueretur ; divina pariter et humana electione Claraevallensis Ecclesiae, totius quoque Claraevallensis generationis Pater et pastor constitutus est. Ubi dum vigilanti sollicitudine gregi Dominico superintenderet, et in praelatione Domini lucra, non sua quaereret, ne lucerna per Spiritus sancti benignitatem accensa sub modio lateret, vocante Domino, totiusque cleri et populi electione Pontificatus vero honore sublimatusin se copulatam ostendens, ita ut summi sacerdotii dignitas monasticae humilitatis puritatem commendabiliorem redderet, et rursum religionis vigor pontifici auctoritatem tribueret, sicque verbo et exemplo populum, cui epis
Abbreviated transcription (Latin):
rim ergo aꝑti sũt eĩ celi: et reuelata
facie meruit inppice̾ gloriã dei lãdeo
ut dice̾ posset. Bidi dñm facie ad
faciẽ: et salua facta ẽ aĩa mea.
Cũq ꝑ młtam horã uelut exaĩmis
iacens: secreta celi nõ p̃sũpcione
s grã duce rimaretur ÷ tandẽ ad
se renersus/ ipa. hilaritate poltus
ubinã fuiss satis indicauit. Ad
quẽ pus pr̃ accedens int̾rogauit quõ

Expanded text:
rim ergo aperti sunt ei coeli, et revelata rim ergo aperti sunt ei coeli, et revelata facie meruit inspicere gloriam Dei, adeo ut dicere posset: Vidi Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea . Cumque per multam horam velut exanimis jacens, secreta coeli, non praesumptione, sed gratia duce rimaretur, tandem ad se reversus, ipsa hilaritate vultus ubinam fuisset, satis indicavit. Ad quem pius Pater acceden
Abbreviated transcription (Latin):
sitandũ illũ muibat᷑ ꝙ homo feruẽ¬
tissimꝰ tã leui occasione in lecto deti¬
neretur ⁊ unde et subridens aiebat
Ne timeas frater mi bernarde: quia
mõ nõ morieris: s adhuc comessurꝰ
es nobiscũ de fabis et oleribus nr̃is.
ip̃e uero reppondit: Non timeo pr̃
nõ timeo⁊ ẜ confido in dño: qr mi¬
nime iã fraudabor a desideĩo meo
Quid multa. Post quatuor aut
quĩq dies scintillula treuit in incẽ¬
diũ magnũ. et fcã ẽ ꝑemptoria feb̾s :
que effimera putabat᷑. Tũc ꝓpriũ
iudiciũ abbas xep̃hendit: et fratris
sentẽciã auã de ip̃o protulerat preua¬
lere cognouit: Appropĩquãte aũt ho¬
ra migracioĩs ⁊ m̃ctus ẽ frater oleo
saciamẽtali Etpleta uero unctione:
factus ẽ statim in spũ : et raptus in
contẽplationẽ ꝑ młtũ tẽꝑis spaciũ ia¬
cuit sine sensu et sine motu: ita ut
pene mortuo similis uideretur Inte¬

Expanded text:
sitandum illum, mirabatur quod homo fervensitandum illum, mirabatur quod homo ferventissimus tam levi occasione lecto detineretur. Unde et subridens aiebat: « Ne timeas, frater mi Bernarde, quia non modo morieris, sed adhuc comessurus es nobiscum de fabis et oleribus nostris. » Ipse vero respondit: « Non timeo, Pater, non timeo; sed confido in Domino, quia minime jam fraudabor a desiderio meo. » Quid multa? Post quatuor aut quinque dies scintillula crevit in incendium magnum; et facta est peremptoria febris, quae ephemera putabatur. Tunc proprium judicium abbas reprehendit, et fratris sententiam, quam de seipso protulerat, praevalere cognovit. Appropinquante autem hora migrationis, inunctus est frater oleo sacramentali. Expleta vero unctione factus est statim in spiritu; et raptus in contemplationem, per multum temporis spatium jacuit sine sensu et sine motu, ita ut pene mortuo similis videretur. Inte
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrabatur: nisi ꝓ xp̃o pauperẽ
fieri et seruire pauꝑibus. Erat enĩ
infirmarius pauꝑm ĩ hospitio de¬
putatus. Quibus officiosissime
suꝑintendẽs. nõ sicut extraneis
et mẽditãtibus seruebat s tãꝙ̃
dnĩs suis et tñꝙͣ mẽbus filii deĩ
Sñ quẽ inter eos morbidũ. siaue
ulcerosũ et uermibus scatur ẽtẽ
aspuceret : huit õnẽ pietatis opeiã
ipendẽs. abluẽdo. tergẽdo. atꝙz
refocillando quasi mater egrotanti
filio iugiter assistebat. Dũ hec et hiis
similia dei tar faũlus agere nõ ces¬
saret: contigit eũ in p̃dc̃a mortalita¬
te migrare ad dnm̃. Cũ enĩ uideret
socios suos cotidie subtrahi ⁊ et ip̃ẽ
desidembat desidei̾o magno dissolui¬
dñs/ qui semꝑ presto ẽ corde cõtritib
et spũ cõtribulatis seruulis suis:
decreuit adimplere desideriũ eius.
Oborta uero febritula ꝑua cũ tenuit
egrotare cepisset: lecto decubuit.
Cũq dõnus abbas introisset ad ui¬

Expanded text:
arbitrabatur, nisi pro Christo pauperem arbitrabatur, nisi pro Christo pauperem fieri et servire pauperibus. Erat enim infirmarius pauperum in hospitio deputatus. Quibus officiosissime superintendens, non sicut extraneis et mendicantibus serviebat; sed tanquam dominis suis, et tanquam membris filii Dei. Si quem inter eos morbidum, si quem ulcerosum, et vermibus scaturientem aspiceret, huic omnem pietatis operam impendens abluendo, tergendo, atque refocillando, quasi mater aegrotanti filio jugiter assistebat. Dum haec et his similia Dei famulus agere non cessaret, contigit eum in praedicta mortalitate migrare ad Dominum. Cum enim videret socios suos quotidie subtrahi, et ipse desiderabat desiderio magno dissolDominus, qui semper praesto est corde contritis et spiritu contribulatis servis suis, decrevit adimplere desiderium ejus. Oborta vero febri parva cum tenuiter aegrotare coepisset, lecto decubuit. Cumque domnus abbas introiisset ad vi
Abbreviated transcription (Latin):
rater quidã magne religioĩs.
I eodẽ tũc cenobio degebat :
noĩe bernardus. Hic in pimordi¬
o cõuersioĩs sue dũ pcc̃orũ suorũ
enormitatẽ districtiq iudicis equi¬
tatẽ attẽtius intuetur. tanta for¬
midiẽ motus ẽ: ut in desperationẽ
ꝓpe modũ lab̾etur. Quo cõꝑto ue¬
nerabilis abbas/ ipũs põcius exẽ¬
plis et monitis młtis ei ꝑsuadere
conabatur qr confessus et penitẽs
quilibet ꝙͣtũ libet reus: nũꝙͣ indul¬
gẽtia priuaxet᷑. Et cũ necdũ ei hoc
mõ satisfac̾e posset adiecit et ait
Ego salutis tue fideiussorẽ me cõsti¬
tuo ÷ et aiã mea ꝓ tua requiraitur:
dũ ᷑ obediẽs ꝑseueres mn ordiẽ isto
Mat ergo ꝓmissioẽ frater ille mag¬
nifice roboratus. spm̃ diffidẽcie a
quo ĩpugnabat᷑ penitus expugna¬
uit⁊ et exultans ĩ tre dño cũ tre¬
more misericordiã et iudiciũ dem¬
ceps cantare tõsueuit Qui cũ eẽt
nõbilis gn̾e̾ nullã tñ gnositatem

Expanded text:
rater quidam magnae religionis in eodem tunc coenobio degebat, nomine Bernardus. Hic in primordio conversionis suae, dum peccatorum suorum enormitatem, districtique Judicis aequitatem attentius intueretur, tanta formidine motus est, ut in desperationem propemodum laberetur. Quo comperto venerabilis abbas ipsius Pontius, exemplis et monitis multis ei persuadere conabatur quia confessus et poenitens quilibet, quantumlibet reus, nunquam indulgentia privaretur. Et cum necdum ei hoc modo satisfacere posset, adjecit et ait: « Ego salutis tuae fidejussorem me constituo, et anima mea pro tua requiratur, dummodo obediens perseveres in Ordine isto. » Hac ergo promissione frater ille magnifice roboratus, spiritum diffidentiae a quo expugnabatur, penitus expugnavit, et exsultans in Domino cum tremore, misericordiam et judicium deinceps cantare consuevit. Qui cum esset nobilis genere, nullam tamen generositatem
Abbreviated transcription (Latin):
sũ p̃uidi. Cũ ergo ista dixisẜ obticuit:
statĩq felicẽ aicm reddidit. Accĩga¬
mur ad penitẽtiã fratresͥ et cũ hoc
penitẽte p̃ueĩamꝰ faciẽ dei in cõfes¬
sione et cordis contriciõe: quatenꝰ
postmodũ cũ ip̃o mereamur faciẽ
dei uide̾ in tordis iubilo. et spũs ex¬
ultacõne Uere scd̾m dei testioniũ
regnũ celorũ uim patitur: et uio¬
lenti diripiũt illud. Ette magnus
tricte sicut oportebat considerans:
pene in deꝑacionẽ lapsus fuerat
dĩna grã illustratus erexit se cõtia
se: studẽs in lacrimis et luctu pcĩ¬
tencie/ infirmãtibus q sedula ser¬
uicii exhibicõne sacrificiũ cordis cõ¬
triti / et ppũs huĩliati deo cotidie ĩmo
lare ⁊ iõq faciẽ quã nimiũ time¬
bat irtam/ quãq moĩs oĩbus si¬
bi placare satagebat. ad cõsolacio¬
nẽ om̃n uere penitẽtiũ adhuc in
hot fingili mortalitatis corꝑe positꝰ¬

Expanded text:
sum, praevidi. » Cum ergo ista dixisset, obticuit, sum, praevidi. » Cum ergo ista dixisset, obticuit, statimque felicem animam reddidit. Accingamur ad poenitentiam, fratres, et cum hoc poenitente praeveniamus faciem Dei in confessione et cordis contritione, quatenus postmodum cum ipso mereamur faciem Dei videre in cordis jubilo et spiritus exsultatione. Vere, secundum Dei testimonium, regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud . Ecce magnus tricte, sicut oportebat, considerans, pene in desperationem lapsus fuerat, divina gratia illustratus erexit se contra se, studens in lacrymis et luctu poenitentiae, infirmantibusque sedula servitii exhibitione, sacrificium cordis contriti et slare: ideoque faciem, quam nimium tremebat iratam, quamque modis omnibus sibi placare satagebat, ad consolationem omnium vere poenitentium, adhuc in hoc fragili mortalitatis corpore posit
Abbreviated transcription (Latin):
poneret. Quo audito fr̃ ille ĩfirmꝰ
dicturus sũ uouis: cui fortasse fidẽ
dubiã adhibebitis. S ut testĩoniũ
hoc credibile faciã. scitote quia cũ
fine dicti / etiã finẽ uite accipiã. No¬
uerit ergo dilcõ ur̃ã me licet mise¬
rũ et indignũ. dnõ et saluatori nr̃o
ih̾u xpõ fuisse repñtatũ uidisse illũ
facie ad faciẽ: nõ tñ in sua dĩnitate
ẜ tm̃ illa btissima hũilitatis forma
quã dignatus ẽ pro nob assumere
cuiꝰ benignissima indulgẽcia re¬
missionẽ pccõrũ accepi : et spẽ feliciꝰ¬
tatis eterne ꝑ grãm ipiuis in sinu
meo repositã habeo. Ex ipiũs ectã
sacratissimo ore audiui : qr õnes
qui obediẽtes mn isto ordiẽ usq ad
mortẽ ꝑseueribũt: salutẽ eternã
ab ipõ consetuturi sũt. Fitres al
nr̃os qui de hoc seculo inigrauerũt
in magna beaititudĩe ꝓ ausantes
asperi: et meũ eciã locũ quẽ inter
eos miserãte dño iã nũc sortiturus

Expanded text:
poneret. Quo audito frater ille infirmus poneret. Quo audito frater ille infirmus dicturus sum vobis, cui fortasse fidem dubiam adhibebitis. Sed ut testimonium hoc credibile faciam, scitote quia cum fine dicti etiam finem vitae accipiam. Noverit ergo dilectio vestra me, licet miserum et indignum, Domino et Salvatori nostro Jesu Christo fuisse praesentatum, vidisse illum facie ad faciem, nm in illa beatissima humilitatis forma, quam dignatus est pro nobis assumere, cujus benignissima indulgentia remissionem peccatorum accepi, et spem felicitatis aeternae per gratiam ipsius in sinu meo repositam habeo. Ex ipsius etiam sacratissimo ore audivi quia omnes, qui obedientes in isto Ordine usque ad mortem perseverabunt, salutem aeternam ab ipso consecuturi sunt. Fratres autem nostros, qui de saeculo migraverunt, in magna beatitudine pausantes aspexi, et meum ipsius locum, quem inter eos, miserante Domino, jam nunc sortiturus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dñe p̃r̃. ꝑ indulgẽciã deĩ. Et nuc
karissime pr̃ absoluo te a debito ppõ¬
sionis tue: młtas agens grãs sol¬
licitudĩs tue tirca me pcc̃orẽ. Iure
enĩ promissor absoluit᷑: qñ ꝓmis¬
sioĩs exhibicio iã tenetur.. Abbas
aũt pristine illius obligacionis
sue qua se pro eiusdẽ fintris respõ¬
salẽ fecerat oblitus: mimbatur
uñ loque̾tur Tũc frater expressius
cõmone fecit illũ et ait. Ergo ne ex¬
cidit tibi ⁊ ꝙ̃admodũ olim salutiᷤ
mee responsalẽ te cõstitiusti: Ab il¬
la ergo fideuissione securũ te facio:
quia iã de saluacione mea ꝑ mi¬
sericordiã dñi nr̃i iħu cristi securꝰ
existo. Tũ uero abbas sollicita in¬
quisicione cepit ab eo indagare : ꝯͦ¬
nãmõ id potuiss agnosce̾. Quod
cũ moĩs oĩous dice̾ recusaret : cer¬
nens abbas, nil se p̃cibus ꝓficere
i noĩe dnĩ ꝑ uirtutẽ obediẽtie p̃ce¬
pit. quatenꝰ ea q̃ uidisset ad edifĩ¬
tacionẽ et consolacionẽ młtorũ ex¬

Expanded text:
er, per indulgentiam Dei. Et nunc charissime Pater, absolvo te a debito sponsionis tuae, multas gratias agens sollicitudini tuae circa me peccatorem. Jure enim promissor absolvitur, quando promissionis exhibitio jam tenetur. » Abbas autem, pristinae illius obligationis suae, qua se pro anima ejusdem fratris responsalem fecerat, oblitus, mirabatur unde loqueretur. Tunc frater expressius commonefecit illum, et ait: « Ergone excidit tibi quemadmodum olim salutis meae responsalem te constituisti? Ab illa ergo fidejussione securum te facio, quia jam de salvatione mea per misericordiam Domini nostri Jesu Christi securus existo. » Tum vero abbas sollicita inquisitione coepit ab eo indagare quonam modo id potuisset agnoscere. Quod cum modis omnibus dicere recusaret, cernens abbas nil se precibus proficere, in nomine Domini per virtutem obedientiae praecepit quatenus ea quae vidisset, ad aedificationem et consolationem multorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
tucionẽ ab eis exordiũ sũpsisse ꝑ¬
spicuũ est. Eecerũ disseĩãto uerbo
dei ꝑ uniuersã regionẽ cũ iam
m õnem terrã exisset sonꝰ predi¬
cacioĩs apłorũ: necesse erat ut
bus suis angusta. unitatis cubi¬
tũ ꝑfitiebat. dilatato caritatis
sinusm inferioribus suis pusilla¬
nimes. et ad ꝑfcĩois celsitudinẽ.
minus ydoneos colligeret: qͣtinꝰ
oĩpotentis dei misericordia. non
solũ hoĩes. ẜ et ip̃a quo iumẽta.
idẽ terrene substãcie pulu̾e. se ex
infirmitate fedances dignãtissiẽ
saluaret. Hinc iã nobilis illa
res publica / quã dñs ihus cristꝰ
instituerat et spũs scnctꝰ robora¬
uerat in qua cũ nullus quitqͣm
possiderer nemo tñ erat egens
inter illos : cepit ad priuctas r̾s
distrahi. ceperũt q xpiãni sub¬
stãciis licenter uti sic tñ ut ter¬
rena celestibus nõ p̃ponerẽt᷑: s
temꝑalia bñ dispensando. frci-¬
lius ad celestia ꝑuenirẽt Ꝙ¬

Expanded text:
sumpsisse perspicuum est. Caeterum disseminato verbo Dei per universam regionem, cum jam in omnem terram exisset sonus praedicationis apostolorum, necesse erat ut uperioribus suis angusta unitatis cubitum perficiebat, dilatato charitatis sinu in inferioribus suis, pusillanimes et ad perfectionis celsitudinem minus idoneos colligeret, quatenus omnipotentis Dei misericordia non solum homines, sed et ipsa quoque jumenta, id est terrenae substantiae pulvere se ex infirmitate foedantes, dignantissime salvaret. Hinc jam nobilis illa respublica, quam Dominus Jesus Christus instituerat et Spiritus sanctus roborarat, in qua cum nullus quidquam possideret, nemo tamen egens erat inter illos, coepit ad privatas res distrahi, coeperuntque Christiani substantiis licenter uti, sic tamen, ut terrena coelestibus non praeponerent, sed temporalia bene dispensando, facilius ad coelestia pervenirent
Abbreviated transcription (Latin):
rũ et domorũ. uendebant que
possidebant : ponẽtes p̃tia cñ
pedes apłorũ. Qnͣtã uero reue¬
renciã in cordibus nõ credẽciũ
sublimis illa cõuersacio generq¬
ret testatur isdem beatus lucaͤ
tũ dicit: quia ceterorũ nemo cui¬
debat se cõuĩgere illis : s magniꝰ¬
ficcibat eos ppłus. Hec solũ ihero¬
solimis hec scola prim itiẽ eccłe
celescibus instituebat᷑ disciplinis :
uerũ eciã anthiochie sub ingrĩs
paulo et barnaba gloriosissime
floruit : ibiq discipuli primo ap¬
pellati sũt xpĩani Philo quoq
disertissimꝰ iudeorũ mn libro quẽ
theorica uita p̃citulauit. de fer¬
uẽtissimis eorũ in dño scudiis mł¬

Expanded text:
rum et domorum vendebant quae rum et domorum vendebant quae possidebant, ponentes pretia ante pedes apostolorum . Quantam vero reverentiam in cordibus non credentium sublimis illa conversatio generaret, testatur idem beatus Lucas, cum dicit quia caeterorum nemo audebat se conjungere illis, sed magnificabat eos populus . Nec solum Jerosolymis haec schola primitivae Ecclesiae coelestibus instituebatur disciplinis, verum etiam Antiochiae sub magistris Paulo et Barnaba gloriosissime floruit: ibique discipuli primo appellati sunt Christiani. Philo quoque disertissimus Judaeorum in libro quem theorica Vita praetitulavit, de ferventissimis eorum in Do
Abbreviated transcription (Latin):
pncipiũ sũpserit .cc. ii¬
nĩuero decebat ut sũmi
in ip̃o statim nascentis ecclesie
pusillo grege signãter ĩprimeret.
quatinꝰ uniuersi qui eorũ exẽpło
ꝓuocati. uiã arduã et angustã
incede̾ ꝓponerent ⁊ tante maies¬
tatis informati magisterio ⁊ tã¬
torũ eciã patrũ eremplo robo¬
rati. uiã dnĩ dilatato corde t᷑¬
rerent : dicẽtes cũ psalmista
dño. ꝓpter uerba labiorũ tu¬
orũ dnẽ. ego custodiui uias du¬
ras ÷ sciens qm̃ centuplũ quod
ꝓmisisti reddes. et insuꝑ uitam
eternã adicies Passo uero in
carne dnõ postꝙͣ a mortius re¬
surrexit. et in celũ ascendit dis¬
cipuli s etiã spiritũ scm̃ quẽ
ꝓmniserat misit : młtiplicatis
iã credenciũ turbis / clariꝰ eius¬
dẽ spiritalis uite. qmͣ ꝑfcam̃
penitẽciã dicimꝰ. nitor elucere
cepit. cũ sicut testatur lucas.¬
młtitudĩs credẽciũ ercit cor unũ
aliquid ẽẽ dicebat. s erãt illis
oĩa coĩa. Possessores etiã agro¬

Expanded text:
ncipium sumpserit . nimvero decebat ut summi , hanc in ipso statim nascentis Ecclesiae pusillo grege signanter imprimeret, quatenus universi qui eorum exemplo provocati viam arduam et angustam incedere proponerent, tantae majestatis informati magisterio, tantorum etiam Patrum exemplo roborati, viam Domini dilatato corde currerent, dicentes cum Psalmista Domino: Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras , sciens quoniam centuplum quod promisisti reddes, et insuper vitam aeternam adjicies. Passo vero in carne Domino, postquam a mortuis resurrexit et in coelum ascendit, discipulis etiam Spiritum sanctum quem promiserat misit, multiplicatis jam credentium turbis, clarius ejusdem spiritualis vitae, quam perfectam poenitentiam dicimus, nitor elucere coepit, cum sicut Lucas testatur, multitudinis credentium erat cor unum d esse dicebat, sed erant illis omnia communia. Possessores etiam agro
Abbreviated transcription (Latin):
pulchre nomĩs sui ethimologiã
exprimẽs in constãcia ꝓpositi sui-
constãcius enĩ uocabatur. Itaq¬
nõ triginta nͨ fallor in eo ãplius
ãnos in ordĩe suꝑuiuẽs migrauit
ad dñm : qui eũ ꝑ merita ut̃issimi
prĩs nẽi a duplici morte corꝑis ui¬
delicet et aĩe misericorditer eripe

Expanded text:
pulchre nominis sui etymologiam pulchre nominis sui etymologiam exprimens in constantia propositi sui: Constantius enim vocabatur. Itaque triginta, nisi fallor, et eo amplius annos in ordine supervivens, migravit ad Dominum, qui eum per merita beatissimi Patris nostri a duplici morte, corporis videlicet et animae, misericorditer eripe
Abbreviated transcription (Latin):
tissim̃ : om̃iq tormẽtorũ acerbita¬
te dignissim Nõ me ergo existĩes
huiꝰ moĩ pccõrẽ impiũtũ uelle re¬
linquere ⁊ quĩ pocius cogito eñ
tortoribus tradere. et dignã ex eo
carꝑe ultionẽ: que utiq tanto
dignior erit/ qnͣto diuturnior. Tu
illũ decreueras breni supplicio/ et
momẽtaneo interitu consũmari:
s ego eũ faciã duiturno crutiatu/
et morte longissima mori. Tu fur-¬
tis appensũ ꝑ unũ aut ꝑ pliu̾mos
dies mortuũ in patibulo manere
ꝑmitteres : ego cruci affixũ ꝑ ãnos
pliu̾mos faciã in pena ugit᷑ uuie̾
et pendere. Quo audito prĩceps
xpĩanissimꝰ siluit : nec ausus est
ultra contradic̾e̾ sermõibus sancti
Protinꝰ ergo benigissꝰ pr exuta tu¬
et attonsa coma capitis eius socia¬
uit illũ ouili dnĩco de lupo faciẽs
agnũ: et de latrone cõuersũ. Qui
ueniẽs cũ eo ad clamĩuallẽ: frũs ẽ
deinceps obediẽs usq ad mortẽ:

Expanded text:
tissimum, omniumque tormentorum acerbitatissimum, omniumque tormentorum acerbitate dignissimum. Non me ergo existimes hujusmodi peccatorem impunitum velle relinquere; quin potius cogito ipsum tortoribus tradere, et dignam ex eo capere ultionem, quae utique tanto dignior erit, quanto diuturnior. Tu illum decreveras brevi supplicio et momentaneo interitu consummari: sed ego eum faciam diuturno cruciatu, et morte longissima mori. Tu furcis appensum per unum, aut per plurimos dies mortuum in patibulo manere permitteres: ego crucifixum per annos plurimos faciam in poenis jugiter vivere et pendere. » Quo audito Princeps christianissimus siluit, nec ausus est ultra contradicere sermonibus Sancti. Protinus ergo benignissimus Pater exuta tuet attonsa coma capitis ejus sociavit illum ovili dominico, de lupo faciens agnum, de latrone conversum. Qui veniens cum eo ad Claram-Vallem, factus est deinceps obediens usque ad mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
obiã habuit turbã hom̃i copio¬
sam: qui iubente comite, latronẽ
quẽdã facinorosũ atq famosũ ad
suppliciũ ꝑtrahebãt. Quo uiso cde¬
mẽtissimꝰ pr̃ apprehendẽs manu
sua lorũ quo erat miser astrictus:
ait tortoribus eius. Dimtte michi
sicariũ istũ: ego enĩ ꝑolo eũ suspẽ¬
uotionis affectu semꝑ eũ dilexit:
atq eũ honorauit. Cs̃q uideret
funẽ in maũ eius quo latronẽ pꝰ
se trahebãt: exhorruit uehemẽter
et dixit. Heu uenerabilis pr̃ quid
ẽ quod fac̾e̾ uoliusti: Ut quid enĩ
furtiferũ istũ milies cõdẽpnatum.
a porta inferĩ reuocasti. Nũquid
eũ saluũ fac̾e̾ poteris ͥ qui iã totꝰ
diabołus fcũs ẽ: Desperata ẽ peĩ¬
tus correpcio illius : nec ñꝙͣ bñfa¬
t̾e̾ poterit /nisi moriẽdo. Sine igit᷑
irĩ : qm̃ de pestifera uita eius mł¬
torũ uita periclitat᷑. Respondẽs ãt
pr̃ scũs dixit. Scio quidẽ uirorũ op¬
time ͥ scio hũc latronẽ ẽẽ scelera¬

Expanded text:
obviam habuit turbam hominum copiosam, qui jubente Comite latronem quemdam facinorosum atque famosum ad supplicium pertrahebant. Quo viso clementissimus Pater apprrehendens manu sua lorum, quo erat miser astrictus, ait tortoribus ejus: « Dimittite mihi sicarium istum: ego enim volo votionis affectu semper eum dilexit, atque eum honoravit. Cumque videret funem in manu ejus, quo latronem post se trahebat, exhorruit vehementer, et dixit: « Heu, venerabilis pater, quid est quod facere voluisti? utquid enim furciferum istum millies condemnatum a porta inferi revocasti? nunquid eum salvum facere poteris, quia jam totus diabolus factus est? Desperata est penitus correptio illius, nec unquam bene facere poterit, nisi moriendo. Sine ergo, iri, quoniam de pestifera vita ejus multorum vita periclitatur. » 24. Respondens autem Pater sanctus dixit: « Scio quidem, virorum optime, scio hunc latronem esse scelera
Abbreviated transcription (Latin):
Qꝑ locus ille cõsensu cubilonẽ¬
sis epĩ ad cuiꝰ diocesim ꝑtinebat
canonice ĩ abbaciã surrerit et de
recessu abbatis illius qui adue¬
De promociõe bt̃ĩ stephani scdĩ cis¬
tertiẽsis abbatis et qualia ĩstituta
ipẽ nouello adhuc ordini suꝑaddĩ¬
derit. qualit᷑ ãt sb̃ eo młtiplicatꝰ sit
ordo et qͥb uirtutib cdarucit cs. xo
Quõ abbas stephanus dilatacio¬
nẽ sui ordinis domino reuelante
et defũcto fr̃e sibi uigilãti apparẽ¬

Expanded text:
 locus ille, consensu Cabilonensis episcopi, ad cujus dioecesim pertinebat, canonice in abbatiam surrexit, et de recessu abbatis illius qui adveDe promotione beati Stephani secundi Cisterciensis abbatis. Qualia instituta ipse novello adhuc Ordini superaddiderit, qualiter etiam sub eo multiplicatus sit Ordo, et quibus virtutibus claruerit. Poo abbas Stephanus dilatationem sui Ordinis, Domino revelante, et defuncto fratre sibi vigilanti apparen
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑbtũs bñdtũs rogatu cenoma¬
uensis epĩ scm̃ discipulũ suũ mau¬
rũ causa fundãdi tenobii ad ꝑtes
Q btũs odo clumiacẽsis abbas or¬
dinẽ monachitũ collapsũ ꝑ grã

Expanded text:
d beatus Benedictus, rogatu Cenomanensis episcopi, sanctum discipulum suum Maurum causa fundandi coenobia ad partes beatus Odo Cluniacensis abbas ordinem monachicum collapsum per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
qui uidit bttĩm matiã fratres me¬
tentes uisitantẽ ca
De uenerabili guilhelmo monaicho
quẽ angelus dni pro tulpa sua cor¬
ripuit et penitẽciã ĩup̃xit cu xu

Expanded text:
qui vidit B. Mariam fratres metentes visitantem . De venerabili Guillelmo monacho, quem angelus Domini pro culpa sua corripuit, et poenitentiam ei inju
Abbreviated transcription (Latin):
ei sanitatẽ obtin̾e̾ potuiss: si hoc
saluti aĩme ipiũs expedire cogno¬
iuss. S qm̃ homo ille grauis mo¬
ribus ad portandũ et duri admo¬
dũ cordis erat. cui saluãdo et uir¬
ga correctionis. et baculus consola

Expanded text:
ei sanitatem obtinere potuisset, si hoc ei sanitatem obtinere potuisset, si hoc saluti animae expedire cognovisset. Sed quia homo ille gravis moribus ad portandum, et duri admodum cordis erat, cui salvando et virga correctionis et baculus consola
Abbreviated transcription (Latin):
xiit aliqñ pater scũs ad uiii¬
uisitandũ frẽs suos metẽtes
in ag̾ro S qũ infirmꝰ epcit. et
pedes ire nõ poterat ⁊ ꝑrexit ĩ azello.
Porro moͣchus quidã cũ eo tũc
ambulãs atq azmũ minãs: cũ
cib ołim pateretur cadutũ morbũ ⁊
subito corã eo in ip̃o itm̾e̾ corruit :
et cepit ab eadem epilencia graui¬
ter torqueri. Quo uiso uir scũs
condoluit ei. Unde et dep̃catus ẽ
dnm̃ pro eo ut passio illa nõ app̃¬
henderet amplius impronisũ. Igit̾
ex eodem tempore / usq mn diẽ mor¬
tis sue/ ꝑ uigniti et eo amplius
ãnos quibus postea suꝑuixit: da-¬
tũ ẽ ei quod antea nõ habebat:
quodq ceteris epulentitis uix alĩ¬
qñ cõntigit. Quocies enĩ ex codem
morbo tadere debebat / passionẽ
sentiebat. ita ut oportune posset
lecto decũbere : et repentini casus
elisionẽ iugiter p̃cau̾e̾ Et quidẽ
pater scũs / qui hoc ei munꝰ a dño
impetranit ͥ credimꝰ qr perfcãm

Expanded text:
xiit aliquando Pater sanctus ad visitandum fratres suos metentes in agro. Sed quoniam infirmus erat, et pedes ire non poterat, perrexit asello. Porro monachus quidam cum eo tunc ambulans, atque asinum minans, cum ab olim pateretur caducum morbum, subito coram eo in ipso itinere corruit, et coepit ab eadem epilepsia graviter torqueri: quo viso Vir sanctus condoluit ei; unde et deprecatus est Dominum pro eo, ut passio illa non apprehenderet amplius improvisum. Igitur ex eodem tempore usque in diem mortis suae, per viginti et eo amplius annos, quibus postea supervixit, datum est ei quod antea non habebat, quodque caeteris epilepticis vix contingit. Quoties enim ex eodem morbo cadere debebat, passionem praesentiebat, ita ut opportune posset lecto decumbere, et repentini casus elisionem jugiter praecavere. Et quidem Pater sanctus, qui hoc ei munus a Domino impetravit credimus quia perfectam
Abbreviated transcription (Latin):
lo c̃ꝙͣ fieret: clemiẽtissima reue¬
lacione preostend̾e dignatus est
Cũ enĩ sicut supra retulimꝰ gra¬
ui merore afficerẽt᷑ ꝓͥ eo qd̾ succes¬
soribus pene carerẽt/ accidit ut unꝰ
ex eis pñtis. uite cursu cõsũmato
tamꝙͣ emerite milicie faũlus in
gaudiũ dñi sui introducẽdus et
laboris sui brauiũ r̾cepturꝰ mor¬
ti approximar Qui cũ iã ĩ ext ͤ¬
mus agerz uenerabilis abbas/ te¬
dio desperate posteritatis nimiũ¬
affectus / ausus est aliquid p̃sum̃e :
quod quidẽ temeritati asscribi po¬
tuiss si nõ pietas intẽciois p̃su-¬
mẽtem excusass Cũ enĩ constat
ꝙ quitqͥd agant hoĩes intẽcio iu¬
dicat õnes credimꝰ quia corã ocu-¬
lis dni pietas intẽcioĩs et dure

Expanded text:
lo antequam fieret, clementissima revelo antequam fieret, clementissima revelatione praeostendere dignatus est. Cum enim, sicut supra retulimus, gravi moerore afficerentur pro eo quod successoribus pene carerent, accidit ut unus ex eis praesentis vitae cursu consummato, tanquam emeritae militiae famulus in gaudium Domini sui introducendus, et laboris sui bravium recepturus, morti approximaret. Qui cum jam in extremis ageret, venerabilis abbas taedio desperatae posteritatis nimiuffectus, ausus est aliquid praesumere; quod quidem temeritati ascribi potuisset, si non pietas intentionis praesumentem excusasset. Cum enim constet quod quidquid agant homines, intentio judicet omnes, credimus quia coram oculis Domini p
Abbreviated transcription (Latin):
uicia carnis et ĩcitamẽta malig¬
norũ ppirituũ incipiẽtes decertare
et suadebãt ceteris hõibus nõ uer¬
uis ẜ̾ factis õnẽ illã apꝑitatẽ ordĩs
quã refugiebãt / nõ ẽẽ aliud nisi
iugũ dnĩ suaue et omis eius leue
Eruorũ exemplo ꝓuocata ĩnumẽa
młtitudo hom̃i Diuerse etatis et
condicionis nobiles ignobiles me¬
diocres pauꝑes/ ita stabulũ illud
xp̃i pcĩnis ĩnocẽcie eius obuolutũ
repleuerũt / ut fratres illo tedio et
desꝑacione poste̾i̾tatis afflictos mi¬
rabiliter letificarẽt: et tãꝙͣͣ e stag¬
no racionabiliũ pisciũ pẽmilis
pie intencionis et squanus scẽ oꝑa¬
cioĩs ĩundãciã suã declarãciũ ri¬
iuli młtorũ cenobiorũ exũdãtes
tationem sui ordinis dnõ reuelãte
et defũcto frẽ / sibi uigilãti apparẽte
rlnc inppiratã dĩne uisita¬
cionis grãm dñs hũili ser¬
uo suo dno abbati stephano pau¬

Expanded text:
vitia carnis et incitamenta maligvitia carnis et incitamenta malignorum spirituum incipientes decertare, et suadebant caeteris hominibus, non verbis, sed factis, omnem illam asperitatem Ordinis, quam refugiebant, non  suave et onus ejus leve. Quorum exemplo provocata innumera multitudo hominum diversae aetatis et conditionis, nobiles, mediocres, pauperes, ita stabulum illud Christi pannis innocentiae ejus obvolutum repleverunt, ut fratres illo taedio et desperatione posteritatis afflictos mirabiliter laetificarent, et tanquam e stagno rationabilium piscium pennulis piae intentionis, et squamis sanctae operationis munditiam suam declarantium, rivuli multorum coenobiorum exundantes, tationem sui Ordinis, Domino revelante, et defuncto fratre sibi vigilanti apparente, Hanc inspiratam divinae visitationis gratiam Dominus humili servulo suo domno abbati Stephano, pau
Abbreviated transcription (Latin):
dni deuoto aĩo ꝓpone̾t imitari.
O qͣm mirabilis ẽ deus ĩ oꝑibus
suis qm uelociter currit sermo eꝰ
qm facilia sibi fore demõstrat: cũ
uoluerit que apud hoĩes ĩpossibi¬
lia sũt Cũ enĩ nõ solũ nobiles et
diuites. s eciã mediocres ip̃i quo
pauꝑes uidẽtes ordĩs austeritatẽ
detractarẽt accede̾ ad eos. iste tñ
tener et delicatus iuueĩs quasi de
cella uinaria preuẽientis se grã
dei egressus ĩebriatus uino/ quod
letificat cor hoĩs feruẽs et estuãs
circiubat. et predicabat uerbũ
uocacioĩs: quod in secreto cordis
sibilo aure tenuis audirz, cupiẽs
et aliis ꝓpinare sicut scriptũ est
Eiui audit dicat ueni. Unde fcm̃
est / ut associatis sibi fr̃ibus sus.
ꝓpinquis et amcis. aliisq nobili¬
bus litteratis et potẽtibus ĩ scło
uiris trignita simul ĩ eccł̾ia cister¬
ciensi cellam nouiciorũ alacriter
inerarẽt et in spũ fortitudĩs cõtra

Expanded text:
Domini, devoto animo proponeret imitari. Domini, devoto animo proponeret imitari. O quam mirabilis est Deus in operibus suis! quam velociter currit sermo ejus! quam facilia sibi fore demonstrat, cum voluerit, quae apud homines impossibilia sunt! Cum enim non solum nobiles et divites, sed etiam mediocres, ipsi quoque pauperes, videntes Ordinis asperitatem, detrectarent accedere ad eos, iste tam tener et delicatus juvenis, quasi de cella vinaria praevenientis se gratiae Dei egressus, et inebriatus vino, quod laetificat cor hominis , fervens et aestuans circuibat et praedicabat verbum vocationis, quod in secreto cordis sibilo auretenus audierat, cupiens et aliis propinare, sicut scriptum est: Qui audit, dicat: Veni . Unde factum est ut associatis sibi fratribus suis, propinquis et amicis, aliisque nobilibus, litteratis et potentibus in saeculo viris, triginta simul in Ecclesia Cisterciensi cellam novitiorum alacriter intrarent; et in spiritu fortitudinis contra
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiai qui hanc miliciã spiri¬
talem serius suis ĩppirare dig¬
natus ẽ ad młtorũ profectum
magnifice eã amplificare et
cõsũmare decreuit: sicut sequẽ¬
cia deplarabũt Nã cũ fere ostio
desperacionis appinꝙͣtes. deuotis¬
simis p̃cibus ad dinũ clamarẽt
ꝓ eo ꝙ pene successoribus carerẽt
petẽtes ut uistera misericordie sue
suꝑ eos dñs effund̾e̾ dignaretur :
meritis et p̃cibus ut credimiꝰ btĩs¬
sime dei genitricis et uirgĩs ma̾ie.
cuiꝰ sancto nõĩ specialiter ordo ãt¬
titulatus est necnõ et scissimi prrĩs
ex audunt dñs preces eorũ. Et susti¬
tauit dñs ppm pue̾i iunioris cui no¬
mẽ bernardus qui cũ eẽt adolescẽs
nobilis/ delicatus / et lr̃atus tam
ualido igne dĩni amo̾ĩs accẽsus ẽ :
ut relictis uniuersis mũdi uolup¬
tatibus / et diuiciis / ecclesiasticis qͦ
dignitatibus. artissimã cõuerscico¬
nẽ cistertiẽsiũ tãꝙͣ p̾micie frugũ

Expanded text:
ricordia, qui hanc militiam spiriricordia, qui hanc militiam spiritualem servis suis inspirare dignatus est, ad multorum profectum magnifice eam amplificare et consummare decrevit, sicut sequentia declarabunt. Nam cum fere ostio desperationis appropinquantes, devotissimis precibus ad Dominum clamarent, pro eo quod pene successoribus carerent, petentes ut viscera misericordiae suae super eos Dominus effundere dignaretur, meritis et precibus, ut credimus, beatissimae Dei genitricis et virginis Mariae, cujus sancto nomini specialiter Ordo noster attitulatus est, nec non et sanctissimi Patris exaudivit Dominus preces eorum. Et suscitavit Dominus spiritum pueri junioris, cui nomen Bernardus. Qui cum esset adolescens, nobilis, delicatus et litteratus, tam valido igne divini amoris accensus est, ut, relictis universis mundi voluptatibus et divitiis, ecclesiasticisdignitatibus, arctissimam conversationem Cisterciensium tanquam primitiae frugum
Abbreviated transcription (Latin):
glorietur in cõspcũ dnĩ oĩs caro:
et longe sit ab oĩbus religiosis
blasphema illa nox/ de sua pru-¬
dẽcia et industria p̃sumẽciũ et
dicẽtiũ. Manꝰ nr̃a excelsti : et
nõ dñs fecit hec oĩa. Cũ itaq ue¬
nerabilis abbas scephanꝰ: et fra-¬
tres eius cotidianis uirtutum
ĩcremẽtis in melius proficerẽt
cipere celestia eterna dĩna: unũ
erat quod spiritalẽ eorũ exultri¬
cionẽ int̾polabat et nõ medio¬
cri tristicie subdebat/ qd̾ stilic
raro quis illis diebus ad eos
causa cõuersioĩs ueniebat Uiri
enĩ sancti thezaurũ uietutũ ce¬
litus ĩuẽtũ successoribus suis ad
młtorũ salutẽ profutm ꝯmitt̾e
gestiebãt. sed fere oẽs uidẽtes
et audiẽtes uite eorũ asperitatẽ
ĩsolitã et quasi ĩciuditã plus
corde et corꝑe se elongare. qͣm
approximare eis festinabãt. et
de ꝑseuerãcia eorũ peitꝰ despe¬
rabãt. Sed deĩ oĩpotẽtis mise¬

Expanded text:
glorietur in conspectu Domini omnis caro ; glorietur in conspectu Domini omnis caro ; et longe sit ab omnibus religiosis blasphema illa vox, de sua prudentia et industria praesumentium et dicentium: Manus nostra excelsa, et non Dominus fecit haec omnia . Cum itaque venerabilis abbas Stephanus et fratres ejus quotidianis virtutum incrementis in melius proficerent, cipere coelestia, aeterna, divina, unum erat, quod spiritualem eorum exsultationem interpolabat et non mediocri tristitiae subdebat, quod scilicet raro quis illis diebus ad eos causa conversionis veniebat. Viri enim sancti thesaurum virtutum coelitus inventum successoribus suis ad multorum salutem profuturum committere gestiebant; sed fere omnes videntes et audientes vitae eorum asperitatem insolitam et quasi inauditam, plus corde et corpore se elongare, quam approximare eis festinabant, et de perseverantia eorum penitus desperabant. Sed Dei omnipotentis mise
Abbreviated transcription (Latin):
to eent Hiis et huiusmodi scis
et deo placitis institutis nouũ
ordinẽ suũ serui deĩ roborãtes.
et ex hiis que prius in usu ha¬
buerant alia quidã tãꝙͣ uere
huĩlitati cõtraria. penitꝰ am¬
putantes: alia uero melioribꝰ
et scãm pauꝑtatẽ magis re¬
dolentibus consuetudinibꝰ tõ¬
mutãtes. posuere praua uo-¬
iuptatũ in directa cõtinẽcie. et
aspera uanitatis et suꝑ bie in
uias planas iusticie it̾ci ut se¬
cũdũ ꝓpħam etiã stulti in hac
uia errare nõ possint O ꝙͣti
in ordĩe cisterciensi ligone ex¬
culti discipline ÷ frtus reddũt
cõtinẽcie. qui si alibi locati eeñt
ubi discipline uigor minime
uigeret: ꝑ uoluptatũ et car¬
naliũ desideriorũ monstruosa
magisterio traditũ: qui sacre
religioĩs candorẽ/ quẽ negligẽ¬
cia cordis huani/ ab adolescẽcia
in malũ ꝓni dengrare nõ cessat
tꝑibus oportunis ꝑ hũiles seruo
suos reparare nõ desmit, ut non

Expanded text:
to essent. His et hujusmodi sanctis to essent. His et hujusmodi sanctis et Deo placitis institutis novum Ordinem suum servi Dei roborantes, et ex iis quae prius in usu habuerunt, alia quidem tanquam verae humilitati contraria penitus amputantes, alia vero melioribus, et sanctam paupertatem magis redolentibus consuetudinibus commutantes, posuere prava voluptatum in directa continentiae, et aspera vanitatis et superbiae in vias planas justitiae, ita ut, secundum prophetam, etiam stulti in hac via errare non possint . O quanti in Ordine Cisterciensi ligone exculti disciplinae fructus reddunt continentiae, qui, si alibi locati fuissent, ubi disciplinae rigor minime vigeret, per voluptatum et carnalium desideriorum monstruosa tus sancti magisterio traditum, qui sacrae religionis candorem, quem negligentia cordis humani ab adolescentia in malum proni denigrare non cessat, temporibus opportunis per humiles servos suos reparare non desinit, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
te deo deuote seruire cupiebãt
remaneret: qd̾ suꝑbia aut
suꝑfluitatẽ redoleret aut pau¬
ꝑtatẽ uirtutũ tustodẽ. quam
quãdo corrũperet. tonfirma¬
uerũt ne retinerẽt truces cui
reas uł argenteas. s tantũ
ligneas coloribus depictas.
neq tandelabra p̃ter unũ fer-¬
reũ. neq thuribula t nisi cu¬
Prima
prea uł ferrea. neq casulas mnli
de fustaneo uł lineo, sine palleo
aureo uł argenteo. neq albas
uel amictus nisi de lino. sili̾ter
sine palleo aureo et argenteo.
Pallia uero oĩa / et cappas atq
dalmcititas/ tuĩtas q ex toto di¬
miserũt: calices tñ nõ aureos
s argenteos: et si fieri pt deau¬
ratos : fistulã argenteã et si
possibile eẽt deauratã : stolas
quo ac manipulos de palleo
tm̃ sine ciuro et argento retinu¬
erũt Pallie ciũt altariũ de li¬
no fierẽt et plane sine pictura
statuerũt. et ampulle ad mĩste¬
riũ altaris sine auro et argen¬

Expanded text:
te Deo servire devote cupiebant te Deo servire devote cupiebant remaneret, quod superbiam aut superfluitatem redoleret, aut paupertatem virtutum custodem quam quando corrumperet. Confirmaverureas vel argenteas, sed tantum ligneas coloribus depictas; neque candelabra, praeter unum ferreum; neque thuribula, nisi cuprea vel ferrea; neque casulas, nisi de fustaneo, vel lineo, sine palleo aureo et argenteo; neque albas vel amictus nisi de lino, similiter sine palleo aureo et argenteo. Pallia vero omnia et cappas atque dalmaticas tunicasque ex toto dimiserunt; calices tamen non aureos, sed argenteos, et, si fieri potest, deauratos; fistulam argenteam, et, si possibile sit, deauratam; stolas quoque ac manipulos de palleo tantum, sine auro et argento retinuerunt. Pallae autem altarium, ut de lino fierent et planae sine pictura statuerunt, et ampullae ad ministerium altaris sine auro et argen
Abbreviated transcription (Latin):
innouande religioĩs in eadẽ
domo motũ fuissetꝰ ip̃e primꝰ
int̾ primos feruẽtissimo scudio
laborauit: ac modis inscitit
ut locus et ordo cisterciensis ĩ¬
stitueret᷑. cuiꝰ ip̃ẽ postmodũ
ordinãte deo/ pastor et doctor
eximius erat inscituẽdus. Eid̃
cũ donãte dnõ sicut prefati su¬
mus fcm̃ fuisset tanꝙͣ fidelis
et prudens dispensator cepit
illico deuotissima mẽtis inten¬
cione tractare qualiter ordiẽ
suũ nouiter fundatũ. et adhtic
in młtis uacillãtẽ. quippe nũ¬
dũ ꝑfc̃ĩs et merã pauꝑtatem
redolentibus institucionibus
excultũ in melius ꝓueheret.
et extolleret ÷ tñꝙ moderamĩe
rohoraret. ut dño ihũ fructũ
plurimũ afferre ualeret. Cõ¬
uocatis itaq frĩbus suis: et
habito cũ eis consilio : tã ip̃e
qmͣ fratres eius interdixerũt
ne dux terre illius. seu alius
aliquis princeps turiã suam
sicut antea in solẽpiitatibus
agere solebãt Deinde ne quid
in domo dei in qua die at noc¬

Expanded text:
s in eadem domo motum fuisset, ipse primus inter primos ferventissimo studio laboravit, ac modis omnibus institit, ut locus et Ordo Cisterciensis institueretur, cujus ipse postmodum, ordinante Deo, pastor et doctor eximius erat instituendus. Quod cum, donante Domino, sicut praefati sumus, factum fuisset, tanquam fidelis et prudens dispensator, coepit illico devotissima mentis intentione tractare, qualiter Ordinem suum noviter fundatum, et adhuc in multis vacillantem, quippe nondum perfectis et meram paupertatem redolentibus institutionibus excultum, in melius proveheret et extolleret, talique moderamine roboraret, ut Domino Jesu fructum plurimum afferre valeret. Convocatis itaque fratribus suis, et habito cum eis consilio, tam ipse quam fratres ejus interdixerunt, ne dux terrae illius, aliquis princeps curiam suam erent, sicuti antea in solemnitatibus agere solebant. Deinde ne quid in domo Dei in qua die ac noc
Abbreviated transcription (Latin):
simũ lauãs uestimẽta sua:
et in ip̃a uisione dcm̃ est ei. qr
fons ille fons ennon uocaret
Quod tũ indicass abbeiti. pro¬
tinꝰ intellexit uir maignificus
erhibicione letatus grãs agit
deo Nã cũ ꝑ ꝯtinuos quatuor¬
decim ãnos paciẽciã et fidem
seruorũ suorũ dñs ꝑ uarias tri-¬
bulaciones et mltam pauꝑta¬
tem probass/ et fideles eos ĩue¬
niss : quĩtodecimo de mũ a con¬
stitutione domꝰꝰ cistertienẜ ãno-
supradictas ꝑsonas eis mittẽdo
uisiteuit oriens ex alto In ip̃is
etiã diebus in pratis uineis et
agris. curtibusq ecidẽ eccł̃ia cͤuit:
nec tñ religione decreuit. De eo¬

Expanded text:
simum lavans vestimenta sua, simum lavans vestimenta sua, et in ipsa visione dictum est ei, quia fons ille fons Ennon vocaretur. Quod cum indicasset abbati, intellexit vir magnificus exhibitione laetatus, gratias egit Deo. Nam cum per continuos quatuordecim annos patientiam et fidem servorum suorum Dominus per varias tribulationes et multam paupertatem probasset et fideles eos invenisset; quinto decimo demum a constitutione domus Cisterciensis anno, supradictas personas eis mittendo visitavit illos Oriens ex alto. In ipsis etiam diebus in pratis vineis, et agris curtibusque eadem Ecclesia crevit, nec tamen religione decrevit.
Abbreviated transcription (Latin):
miserabiliter genio. bñdictionẽ
petis. Hoc contra õnẽ iuris
et reicionuis integritatẽ ẽẽ uide᷑.
Ego pocius a te debeo bñdicir
et ꝓpterea obsecro te ut bñdicas
mithi Cui ille. Non ita cõueĩt
pater. Tibi enĩ a dnõ collata
ẽ bñditẽdi ptãs: utpote ĩ apice
dignitatis et spiritalis magis¬
terii constituto ͥ michi uero dis¬
cipulo tuo qui ꝑ salutarẽ doc¬
trinã tuã mũdi huiꝰ inqͦna¬
mẽta deuitam bñdc̃oẽ a te ac¬
cipere optabile ẽ. Nec enĩ ꝓr¬
sus hinc recedã insi bñdconẽ
tuã meruero. Abbas nõq scu-¬
pore et ãmiracione repletus
nec ausus ultra ꝑtinacit᷑ r̾niti
eleuata manu bñdixit ei ÷ sic¬
uisibilem quã assũpsea̾t sec ͤ¬
tis ĩuisibilibus restituit Altẽa
uice cuidã ex eisdẽ fratribus
uia uniuerse carnis ingressuro
apparuit ĩ uisioẽ ĩm̃a młti¬
tudo hom̃i ꝓpe oratoriũ eiusdẽ
ecclesie / cid fontẽ quẽdã lucidis¬

Expanded text:
miserabiliter gemo, benedictionem miserabiliter gemo, benedictionem petis? Hoc contra omnem juris et rationis integritatem esse videtur. Ego potius a te debeo benedici; et propterea obsecro, ut benedicas mihi. » Cui ille: « Non ita convenit, Pater. Tibi enim a Domino collata est benedicendi potestas, utpote in apice dignitatis et spiritualis magisterii constituto; mihi vero discipulo tuo, qui per salutarem doctrinam tuam mundi hujus inquinamenta devitavi, benedictionem a te accipere optabile est. Nec enim prorsus hinc recedam, nisi benedictionem tuam meruero. » Abbas namque stupore et admiratione repletus, nec ausus ultra pertinaciter reniti, elevata manu benedixit ei. Sicvisibilem, quam assumpserat, secretis invisibilibus restituit. Altera vice cuidam ex eisdem fratribus viam universae carnis ingressuro apparuit in visione innumera multitudo hominum prope oratorium ejusdem ecclesiae, ad fontem quemdam lucidis
Abbreviated transcription (Latin):
replebũt. ut hinc tãꝙͣͣ exami¬
na apũ estuãcia et redũdãcia
euolantes: plu̾mas mũdi ꝑtes
penetrẽt : et de semĩe dñi bñdc̃o
quod in hoc loco ꝑ grãm eiꝰ coa¬
luit młtiplices aĩarũ scãrũ mei¬
auditis abbas scũs gaudio et
exultacione repletus: Id̃mne pie¬
tati grãs ex intinus medullis
cordis retulit: felici exꝑimẽto
ꝓbans ꝙͣ ueraciter scriptura tes¬
tatur qm̃ nõ delinquet dñs spe¬
rantes in se Parabat interini¬
nũcius celestis abire ẜ sine bñ¬
dictione prĩs spiritalis quod
mirũ dictu ẽ minime p̃sũpsit
Dixit itaq abbati. tempꝰ est
dñe pater ut reuertar ad eũ
qui me misit : et ꝓptea peto
quatinꝰ bñdcone tua me firͣcũ
dimittas. Cui stupẽs et pauẽs
abbas respondit. Qruid est q̃so
quod loquei̾s. Tu de corrupciõe
ad incorrupcionẽ de uanitate
ad ueritatem. de tñbris ad lucẽ
de morte ad uitã tnͣsisti : et a
me qui sub hiis oĩbus adhut

Expanded text:
replebunt, ut hinc tanquam examireplebunt, ut hinc tanquam examina apum aestuantia et redundantia evolantes, plurimas mundi partes penetrent; et de semine Domini benedicto, quod in hoc loco per gratiam ejus coaluit, multiplices sanctarum animarum maauditis abbas sanctus gaudio et exsultatione repletus, divinae pietati gratias ex intimis medullis cordis retulit, felici experimento probans quam veraciter Scriptura testatur quoniam non derelinquet Dominus sperantes in se . Parabat nuntius coelestis abire; sed sine benedictione Patris spiritualis, quod mirum dictu est, minime praesumpsit. Dixit itaque abbati: « Tempus est, domine Pater, ut revertar ad eum qui me misit; et propterea peto, quatenus benedictione tua me firmatum dimittas. » Cui stupens et pavens abbas respondit: « Quid est, quaeso, quod loqueris? Tu de corruptione ad incorruptionem, de vanitate ad veritatem, de tenebris ad lucem, de morte ad vitam transisti; et a me, qui sub his omnibus adhuc