comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑud latinos fiebant: nũqm per testam̃
qr ñ ꝑ testamentũ fiebant: ñ ex testamẽ¬
to aliquid caꝑe. nec suos heredes fac̾e̾ pot̾ant.
Romani postea ciues sub ꝯsulib per testam̃¬
ta in urbe romani effecti sẜ. Dc̃ĩ aut̃ ciues
romani: qui a test amento libi effecti ĩ nu¬
merũ romanoꝵ ciuiũ egrediũt᷑. Hiis pri¬
mũ aditꝰ erat in urbe roma ⁊ morari. Cete¬
ris aut̃ libertis prohibebat᷑: ne uł in urbe
roma. ł infra septimũ ab urbe miliariũ
commanerent. So. De affinitatib ⁊ gdib.
eredis nom̃ imposuit census eris: sol¬
uit enim tributũ actoris. In hoc enĩ¬
uiri uocabulo pͥma successio ẽ h̾editatis ⁊
geñis: ut st̃ filii ⁊ nepotes. Sheres ẽ qͥ loco
heredis fungit᷑. qͣi pro herede. Est enim aut
institutꝰ aut substitutꝰ. Pat̾̃ ẽ a quo iniciũ
nascit᷑ gn̾is. Itaq is pat̾familias uocitat᷑.
Pat aut̃ dc̃s: eo ꝙ patratõe ꝑacta filium

Expanded text:
apud Latinos fiebant, nunqapud Latinos fiebant, nunqquia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliarium commanerent. § 5 De adfinitatibus et gradibus. Heredis nomen inposuit census aeris. Solvet enim tributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes. Proheres est, qui loco heredis fungitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitutus. Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ sint boni gen̾is. Libertꝰ aut̃ uocatꝰ qͣi
lib̾atꝰ: erat enim prius iugo seruitutis
addictꝰ. Libertoꝵ aut̃ filii apd̃ antiquos
libertini appellabant᷑: qiͣ de libertis nati.
Nunc uͥo libertinus. aut a lib̾to^ aut possessꝰ.¬
S0
manumissus dr̃e q̃t manu emissus apud ue¬
teres enim quociens manu mittebant᷑ alapa
ꝑcussos circũ agebant: ⁊ libõs afirmabant.
Sñ ⁊ manu missi dcĩ: eo qd̾ manu emitt̾ent᷑.
Deditii pͥmũ a deditione st̃ nũcupati: dedi¬
tio enim dr̃. qñ se uicti aut uincendi hostes
uictorib t̾dunt. Quib hec origo nõĩs fuit:
dũ quõdam adũsus ppłm romanoꝵ serui ar-¬
mis sumptis dimicassent uicti se dederunt.
ꝯp̃hensi e uaria turpitudine affecti sunt.
Ex hiis quidam postea a dñis manumis¬
si. ꝓpt̾ supplicioꝵ notas. qͣs manifeste per¬
pessi st̃. ad dignitatẽ ciuium romanoꝵ¬
ñ ꝑuenerũt. latini u̾o ante romam ⁊ditã

Expanded text:
quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mitpercussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu emitterentur. 49. Dedititii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se vincti aut vinciendi hostes victoribus tradunt. Quibus hec origo nominis fuit dum quondam adversus populum romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt comprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas quas manifeste perpessi sunt ad dignitatem civium romanorum pervenerunt. Liberti ante Romam conditam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt inde geniti: ⁊ in eodem loc̃o nati ubi
inhabitant. Incola aut̃ ñ iñdigenã s ad¬
uenã indicat. Peregͥni dc̃i ab eo ꝙ ignorẽ
tur parentes eoꝵ a quib orti existũt. st̾
enim de longinqͣ regiõne. Urbani uocant᷑
qui rome habitant : qui u̾o in cet̾is locis
pida. Famuli st̃ ex ꝓpͥa seruoꝵ familia or¬
ti. Serui aut̃ uocabulũ inde tͣxerũt: qd̾
hii qui iure belli possint occidi a uictorib.
dũ seruabant᷑ serui fiebant: a seruando
.s. serui appellati. Ancille a sustentando uo¬
cate: ancon enim grece cubitꝰ dr᷑. Uinde
⁊ ancone dicimꝰ. mancipiũ ẽ qͥcqͥd manu
capi subdi q potest: ut hõ. equus. ouis.
Hec enim a ĩalia statim ut nata st̃: man
cipiũ eẽ putant᷑: Nam ⁊ ea que in besti¬
capi siue domari ceꝑint. Ingenui dc̃i. qr
in gen̾e hñt libertatẽ: nõ in fco sicut li¬
berti. Unde ⁊ eos greci eugenes uocant:

Expanded text:
sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua rqui Rome habitabant. Qui vero in ceteris locis, pida. Famuli sunt ex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando servi appellati. Ancille a sustentaculo vocate sunt. Ancon enim grece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimus. Mancipium est quicquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis. Hac enim animacipium esse putantur. Nam et ea, quae in besticapi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant,
Abbreviated transcription (Latin):
possessionũ ⁊ uillaꝵ dispensator ẽ. Actores
idem ⁊ curatores: ab agendo ⁊ curando no¬
minati. Procuratores u̾o qd̾ uice curatoris fu¬
gant᷑. qͣiͣ ꝓpt̾ curatores: sicut ꝓconsul ꝓ cõ¬
sule. Coloni st̃ cultores aduene: dcĩ a cult᷑a
agri. Sũt enim aliunde uenientes : et qui
alienũ agrũ locatũ colentes ac debentes cõ¬
ditõem genitali solo ꝓpt̾ agriculturã sub
dñio possessoris pro eo ꝙ hiis locatꝰ ẽ fundꝰ.
Coloni aut̃ .iiiiͦʳ. modis dñr. Nam coloni aut
romani st̃. aut coloni latini. aut coloni
auxiliatores. aut coloni ruris pͥuati. Inqͥli¬
ni uocati: qͣͣ incolentes aliena. Non enĩ ha¬
bent ꝓpͥam sedem: s in t̾ra aliena in habitãt
Differt aut̃ int̾ inquilinũ ⁊ aduenã. Inqͥ¬
lini enĩ st̃ qui emigrant: ⁊ ñ ꝑpetuo per¬
manent. Ad uene aut̃ ł incole aduẽticiĩ
perhibent᷑: s ꝑmanentes. ⁊ inde incole ꝙ
iam habitatores st̾ ab incolendo. Indigene

Expanded text:
 dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes coditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo permanent. Advenae autem vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae
Abbreviated transcription (Latin):
sulentis: s suꝑbia dominantis erat. Hinc gͥ
ꝯsules appellati: ł a ꝯsulendo ciuib ł a regẽ¬
do cuncta ꝯsilio. Quos tñ omĩa idõ mutãdos
per annos singlos elegerũt: ut nec insolens
diu man̾et. ⁊ mod̾atior cito succurrẽt. Inde
aut̃ duos pares. qr unꝰ rem cũulem. alt̾ rem

Expanded text:
sulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur sulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem
Abbreviated transcription (Latin):
duo regna cetĩs głosiora tradũt᷑ assyriorum
pͥmũ. deinde romanoꝵ : ut temporib ⁊ locis
int̾ se ordinata atq distincta. Nam sicut illd̃
pͥus ⁊ hoc posterius: ita illud in oriente. hoc in
occidente exortũ ẽ. Deniq in illius fine: huꝰ¬
initiũ confestim fuit. Regna cet̾a. cetĩ q reges
uelut appendices istoꝵ habent᷑. Reges a regen¬
do uocati. Sicut enim sac̾dos a scĩficando: ita
rex a regendo. Non aut̃ regit: qui ñ corrigit.
Recte gͥ faciendo regis nom̃ tenet᷑: peccando
amittit᷑. uñ ⁊ apud uet̾es tale erat ꝓu̾biũ.
Rex eris si recte facias: si ñ facias non eris.
Regie uͥtutes p̾cipue due: iusticia. ⁊ pietas.
Plus enim in regib laudat᷑ pietas: nã iusti¬
cia pet᷑ seuera ẽ. Consules appellati a ꝯsulen¬
do: sicut reges a regendo. sicut leges a legen¬
ñ ferrent: annua imꝑia. binos q ꝯsules sibi
fecerũt. Nam fem̃ regiũ ñ beniuolentia con¬

Expanded text:
duo regna caeteris gloriosiora traduntur: Assyriorum duo regna caeteris gloriosiora traduntur: Assyriorum primo, deinde Romanorum, temporibus et locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius: ita illud in Oriente, hoc in Occidente exortum est; deniqinitium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: 'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas. Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustitia per se severa est. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legenonem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia con
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Itaq sicut hiis ita ⁊ cet̾ĩs gentib ꝑ se
cula. aut a regionib aut a locis. aut a mo¬
rib. aut ex quiblibet aliis causis immuta¬
ta uocabula st̃: ita ut pͥma origo nõis eoꝵ
tempoꝵ uetustate. ñ pateat. Iam u̾o hii qui
putant᷑ ut quasi sb̃ t̾ris positi. adu̾sa pedi¬
b nr̃is calcent uestigia: nulla rõe credẽdũ
est qr nec soliditas t̾re patit᷑. nec centrum:
aut̃ quosdam in grecia ferunt fuisse robu¬
stos: et excellentes uirib ppsos. Quos fert̃
fabule ab irata ꝯtͣ dõs t̾ra ad eius ultõẽm
idest ab ultõe: qd̾ qiͣ ulciscende matris t̾re
causa indeos armati exist̾ent. Quos fabule
a ioue bello fuisse suꝑatos atq extinctos fin¬
uniuse natões suis queq temporib habuert᷑:
ut assirii. medi. ꝑse. egiptii. greci. Quoꝵ ui
ces sors tempoꝵ ita uolutauit. ut alterum
ab alt̾o solu̾et᷑. It̃ om̃ia aut̃ regna t̾rarum:

Expanded text:
tur. Itaque sicut histur. Itaque sicut hiscula aut a regibus, aut a locis, aut a moribus, aut ex quibuslibet aliis causis inmutata vocabula sunt, ita ut prima origo nominis eorum temporum vetustate non pateat. Iam vero hi qui putantur, ut quasi sub terris positi adversa pedibus nostris calcent vestigia, nulla ratione credendum est, quia nec soliditas patitur, nec centrum tautem quosdam in Graecia ferunt fuisse robustos et excellentes viribus populos, quos ferunt fabulae ab irata contra deos terra ad eius ultionem id est, ab ultione, quod quasi ulciscendae matris terrae causa in deos armati exstiterint; quos fabulae a Jove bello fuisse superatos atque exstinctos finuniversae nationes suis quaeque temporibus habuere, ut Assyrii, Medi, Persae, Aegyptii, ces sors temporum ita volutavit, ut alterum ab altero solveretur. Inter omnia autem regna terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
tis remoti. Hesperi u̾o st̾ qui circa hispaniã
amorant᷑. Nam hispania hesperia ẽ. Ethi¬
opes dci a filio cham qui uocatꝰ ẽ chus.
a quo originem t̾hunt. Chus enim hebra¬
ita lingua ethiops int̾p̃tat᷑. Hii quondam
ab indo fliuuo consurgentes iuxta egyp¬
tũ int᷑ nilũ ⁊ occeanũ in meridie. sub ip̃a
solis uicinitate insederunt: quoꝵ tres sunt
ppłi. hesꝑi garamantes ⁊ indi. Hesꝑi sunt
cctidentis. Garamantes tripolis. indi oriẽtis.
Trogedite gens ethiopũ ideo nũcupati: qd̃
tanta celeritate pollent. ut feras cursu pe
quib esca ẽ qͣcqͥd mandi potest. ⁊ om̃ia for¬
tuitu gignentia: unde ⁊ appellati. Ictio fagi
alant᷑ tm̃. hu post indos montanas regio¬
nes tenent: quos subactos alexander mag-¬
nus piscib uesci ꝓhibuit. Antropofagi gẽs
asprima sub regione sericũ sita: qui qr hũa¬
nis carnib uescuuit᷑: ideo antropofagi uocan¬

Expanded text:
tis remoti. 126. Hesperii vero sunt qui circa Hispaniam tis remoti. 126. Hesperii vero sunt qui circa Hispaniam commorantur. Nam Hispania HESPERIA 127. Aethiopes dicti a filio Cham, qui vocatus est Chus, a quo originem trahunt. Chus enim Hebraica Aethiops interpretatur. 128. Hi quondam, ab Indo flumine consurgentes, juxta Aegyptum, inter Nilum et Oceanum, in meridie, sub ipsa solis vicinitate insederunt, quorum tres sunt populi: Hesperii Garamantes et Indi: Hesperii sunt Occidentis, Garamantes Tripolis, Indi Orientis. 129. Troglodytae gens Aethiopum; ideo nuncupati, quod tanta celeritate pollent, ut feras cursu pedquibus esca est quidquid mandi potest, et omnia fortuitu gignentia, unde et atantum alantur. Hi post Indos montanas regiones tenent, quos subactos Alexander Magnus piscibus vesci prohibuit. Anthropophagi, gens asperrima sub regione Syri Serum consita: qui quia humanis carnibus vescuntur, ideo Anthropophagi nominan
Abbreviated transcription (Latin):
et errantes. Medi aut̃ cũ libiis se miscuert̃:
qui ꝓxima hyspania inhabitant. Quoꝵ no¬
men paulatim lybies corrũpere barbara lin¬
gua mauros ꝓpt̾ medos appellantes: licet
mauri ob colorẽ a grecis uocent᷑. Greci enĩ
nigrũ mauron uocant. Estifero qͥppe calore
afflati: speciem atri coloris ducunt. Massilla
dum a qua ciuitate massilli uocati sunt.
quos nos corrupte masolos uocamꝰ. De qͥ¬
b uirgilius. Hinc mͥ massilie gentis mon¬
strata sac̾dos. Caulalũ gentes sunt a m̾idie
usq ad occeanũ hesperiũ ꝑuagantes. Hiis
nomen gaulea insula dedit. q̃ est iuxͣ ethio¬
piam: ubi nec serpens nascit᷑ nec uiuit.
Garamantes ppłĩ africe ꝓpe cirenas inhabi-¬
tantes: a garimante rege apollinis filio
nõĩati: qui ibi ex suo nõie garama oppidum
condidit. Sñt aut̃ proximi ppłis ethiopũ. De
quib uirgilius. Extremi garamantes. Ex¬
trems aut̃ qr seui: ⁊ a consortio humanita¬

Expanded text:
et errantes. Medi autem cum Libyis se miscuerunt, et errantes. Medi autem cum Libyis se miscuerunt, qui proximam Hispaniam inhabitabant, quorum nomen paulatim Libyes corruperunt, barbara lingua Mauros pro Medis appellantes, licet Mauri ob colorem a Graecis vocentur: Graeci enim nigrum mauron vocant. Aestifero quippe calore afflati speciem atri coloris ducunt. Massilia dum: a qua civitate Massylii vocati sunt, quos nos corrupte Massulas vocamus: de quibus Virgilius; Hinc mihi Massylae gentis monstrata sacerdos. Gaulalii gentes sunt a meridie usque Oceanum Hesperidum pervagantes: his nomen Gauloe insula dedit quae est juxta Aethiopiam, ubi nec serpens nascitur neque vivit. Garamantes populi Africae prope Cyrenas inhabitantes, a Garamante rege Apollinis filio nominati, qui ibi ex suo nomine Garama oppidum condidit. Sunt autem proximi gentibus Aethiopum, de quibus Virgilius extremi Garamantes. Extremi autem, quia saevi, et a consortio humanita
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. Tirios u̾o a tyro urbe phenicũ noĩatos de
qua profecti st̃. ⁊ in affrice litꝰ uenerunt.
Getuli gete dicunt᷑ fuisse. qui ingenti ag¬
mine a locis suis nauib ascendentes. loca sir¬
tiũ. in libia occupauerũt: et qr ex getis ue¬
nerũt. deriuatiuo noĩe getuli cognominati
sunt. Uñ ⁊ opinio ẽ apd̃ gothos ab antiqͣ
libias. deinde afri. post hec getuli. postremo
mauri. ⁊ numides. Mauri ⁊ numides uͭ a fri
b amisso duce passim sibi sedes q̃rebant:¬
et ex eo num̾o medi ⁊ ꝑse ⁊ armeni naui¬
b in affricam transuecti proxima mari lo¬
ca occupauerũt. S ꝑse dũ mat̾iam in agͥs
pro ꝯstruendis domiciliis ñ inuenirẽt. ⁊ ig¬
nara lingua ꝯmerciũ ꝓhib̾e̾t ꝑ patentes agͦs
et diuersas solitudines uagabant᷑. ⁊ a pabu¬
lationib uagabundiꝰ semetip̃os ꝓpͥa lingua
numides appellauerũt. idest sine opido uagos

Expanded text:
sunt. 117. Tyrii vero a Tyria urbe Phoenicum nominati, de sunt. 117. Tyrii vero a Tyria urbe Phoenicum nominati, de qua profecti sunt, et in Africae littus venerunt. GETULI Getae dicuntur fuisse, qui ingenti agmine a locis suis navibus conscendentes, loca Syrtium in Libya occupaverunt; et quia ex Getis venerant, derivato nomine Getuli cognominati sunt. Unde et opinio est apud Gothos, ab antiqua Libyes, deinde Afri, post haec Getuli, postremum Mauri et Numidae. 120. Mauri et Numidae, ut Afri ntibus, amisso duce, passim sibi sedes qet ex eo numero Medi, Persae et Armeni navibus Africam transvecti, proxima mari loca occupavere. Sed Persae dum materiam in agris pro construendis domiciliis non invenirent, et ignota lingua commercium prohiberet: per patentes agros et diversas solitudines vagabantur, et perambulationibus vagabundis, semetipsos propria lingua Numidas appellaverunt, id est, sine oppido vagos
Abbreviated transcription (Latin):
teucrũ morte aiacis fr̃ĩs in uisũ patri tela-¬
moni. dũ ñ reciꝑet᷑ in regnũ cyprũ ꝯcessisse:
sedib ex loco nomen genti dedisse ꝑhibetur.
Astures gens ytalie uocati: eo ꝙ circa histurã
fluuiũ septi montib siliusq crebris inhabi
bis. ⁊ hib̾i amnis. cui insidunt nũcupati. ho¬
rũ animꝰ pertinax. ⁊ magis ad latrocinand̃.
⁊ ad bellandũ ł ad patienda u̾b̾a semꝑ parati.
Celthiberi ex gallis celticis fuerũt: quoꝵ ex
nõie appellata ẽ regio celthiberia. Nam ex flu-¬
mine hispanie hibero ubi ⁊ sederũt ⁊ ex gal¬
lis qui celtici dicebant᷑ mixto utroq uocabło
celthiberi nuncupati st̃. Afri appellati st̃ ab
adu̾sus libiam ex̾citũ. ⁊ ibi uictis hostib cõ¬
sedisse: eiusq posteros ex noĩe attaui. ⁊ afros
⁊ africam nũcupasse. Peni aut̃ carchaginenses
st̃. a phenicib nũcupati: qui cũ didone ꝓfecti

Expanded text:
Teucrum morte Ajacis fratris invisum patri TelaTeucrum morte Ajacis fratris invisum patri Telamoni, cum non reciperetur in Regnum, Cyprum concessisse, sedibus ex loco genti nomen dedisse. 112. Austures, gens Hispaniae, vocati eo quod circa Asturam flumen septi montibus silvisque crebris inhabitbis et Iberi amnis cui insidunt appellati. Horum animus pertinax, et magis ad latrocinandum et ad bellandum, vel ad perpetiendum verbera semper parati. 114. Celtiberi ex Gallis Celticis fuerunt, quorum ex nomine appellata est regio Celtiberia. Nam ex flumine Hispaniae Ibero, ubi consederant, et ex Gallis, qui Celtici dicebantur, misto utroque vocabulo Celtiberi nuncupati sunt. 115. Afri appellati ab uno adversus Libyam exercitum, et ibi victis hostibus consedisse, 417 ejusque posteros ex nomine Atavi et Afros et Africam nuncupasse. 116. Poeni autem Carthaginenses sunt a Phoenicibus nuncupati, qui cum Didone profecti
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sitatem celi ⁊ facies hominũ ⁊ colores
⁊ corpoꝵ qnͣtitates. ⁊ animoꝵ diu̾sitates exi¬
stunt. Inde romanos graues. grecos leues.
affros u̾sipelles. gallos nat᷑a feroces atq acri¬
ores ingenio ꝑuidemꝰ : qd̾ nat᷑a climatũ facit
Galli aut̃ senones antiqͥtꝰ dicebant᷑. zenones
qd liberũ hospitio recepissẽt̃. postea.⁊. in .s.
it̾am ꝯmutata ẽ. Uacea opidũ fuit iuxta
solitudinẽ. Idẽ ⁊ uascones qͣͣ uaccones .c. ĩ .s.
lit̾am demutata. Quos gneuis pompeuis edo¬
mita. hispania. ⁊ ad tͥumphũ uenire festinãs.
de pirinei iugis disposuit. ⁊ in unũ oppidũ
congregauit. Unde ⁊ conuenarũ urbs nomẽ
accepit. Hispani ab hybero amne pͥmũ hibi :
postea ab hispano hispani cognominati sunt.
Galathi a candore dc̃i. Unde ⁊ galli: reliquis
g̾tam sͥ originẽ asserũt: uñ ⁊ n᷑ali ingenio
callent. Siquidẽ post finem troiani belli

Expanded text:
diversitatem enim coeli et facies hominum, et colores, diversitatem enim coeli et facies hominum, et colores, et corporum quantitates, et animorustunt. Inde Romanos graves, Graecos leves, Afros versipelles, Gallos natura feroces atque acriores ingenio pervidemus, quod natura climatum facit. Galli autem Senones antiquitus Xenonesd Liberum hospitio recepissent; postea X in S litteram commutata est. Vacca oppidum fuit iuxta solitudinem. Idem et Vascones, quasi Vaccones, C in S litteram demutata. Quos Gnaeus Pompeius edomita Hispania et ad triumphum venire festinans de Pyrenaei iugis deposuit et in unum oppidum congregavit. Unde et Convenarum urbs nomen accepit. Hispani ab Ibero amne primum Iberi, postea ab Hispalo Hispani cognominati sunt. Galleci a candore dicti, unde et Galli. Reliquis Graecam sibi originem asserunt. Unde et naturali ingenio callent. 111. Siquidem post finem Trojani belli,
Abbreviated transcription (Latin):
sũpserũt. qr crebra ꝑ limites habitacła cõ
stituta. burgos uulgo uocant. Hii postea re¬
belles romanis effecti: plus qͣm octingenta
milia armatoꝵ. ripe rheni fluminis insede¬
paludib inusitata uirtute atq agilitate
abilis. Uñ ⁊ appellata qd̾ sit durũ ⁊ ualidis¬
simũ genꝰ hominũ: ⁊ p̾stans cet̾is piraticis.
franci a quodam duce ꝓprio uocati putant᷑.
Alii eos a feritate moꝵ nuncupatos existimãt.
Sunt ⁊ enĩ in illis mores in ꝯditi naturalis
ceanum int̾fuso mari qͣi exͣ orbem posita.
DDe qͥb uirgilius. Toto diuisos orbe britannos.
Scotti ꝓpͥa lingͣ nomen hñt. a picto corpore:
eo ꝙ aculeis ferreis cũ attram̃to uariarũ fi¬
gurarũ stigiate annotent᷑. Galli a corporis
candore nuncupati st̃: gala enini grece lac di᷑
Uñ ⁊ uirgiliꝰ sic eos appellat cũ ait de hiis.
Tunc lactea colla auro innectent᷑. Scd̾m enim

Expanded text:
sumpserunt: quia crebra per limites habisumpserunt: quia crebra per limites habistituta burgos vulgo vocant. Hi postea rebelles Romanis effecti plus quam octoginta milia armatorum ripae Rheni fluminis insedete atque agilitate habilis. Unde et appellata, quod sit durum et validissimum genus hominum, et praestans caeteris piraticis. 101. Franci a quodam proprio duce vocati putantur. Alii eos a feritate morum nuncupatos existimant. Sunt enim in illis mores inconditi, naturalis ceanum, interfuso mari, quasi extra orbem posita. De quibus Virgilius: Toto divisos orbe Britannos. 103. Scoti propria lingua nomen habent a picto corpore, eo quod aculeis ferreis cum atramento variarum figurarum stigmate annotentur 104. Galli a candore corporis nuncupati sunt, γάλα enim Graece lac dicitur. Unde et Virgilius sic eos appellat, cum ait de iis: Tum lactea colla Auro innectuntur. 105. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
tes dc̃e. qd̾ sint ĩmania corpora. ĩ manesq
nationes. seuissimis durate frigorib. Qui
mores ex ip̃o celi celi rigore traxerũt. fero¬
q uiuentes. Hoꝵ plurime gentes uarie ar¬
mis. discolores habitu. linguis dissone. et
origine uocabuloꝵ incerte. ut colorates. ani¬
siuari. qͣditu mungri. marcomanni. bruteni.
camassi. blangiani. tubantes. Quoꝵ ĩma-
nitas barbarie etiã in ip̃is uocabulis hporro¬
rem quẽdam significat. Sueui pars g̾ma-¬
noꝵ fuerũt in fine septentrionis. De quibꝰ
lucanꝰ. Fundat ab extremo flauos aqͥlone su¬
euos. Quoꝵ fuisse centũ pagos ⁊ ppłos mł.¬
ti prodiderunt. Dcĩ aut̃ sueui putantur a
monte sueuo. qui ab ortu initiũ g̾maniẽ fa¬
cit: cuꝰ loca incoluerunt. Pourgundiones
quondam a romanis subacta int̾iori germa¬
nia. ꝑ castroꝵ limites positi a tib̾io cesare ĩ
magnã coaluert̃ gentẽ. atq ita nom̃ ex locis

Expanded text:
tes dictae, quod sint immania corpora, immanesque tes dictae, quod sint immania corpora, immanesque nationes, saevissimis duratae frigoribus, qui mores ex ipso coeli rigore traxeruque viventes. Horum plurime gentes varie armis, discolores habitu, linguis dissone et origine vocabulorum incerte, ut Tolosates, Amsivari, Quadi, Turingi , Marchomanni, Bruteri, Canusi, Blangiani, nitas barbariae etiam in ipsis vocabulis horrorem quemdam significat. 98. Suevi pars Germanorum fuerunt in fine Septentrionis, de quibus Lucanus: Fundit ab extremo flavos Aquilone Suevos Quorum fuisse centum pagos et populos multi prodiderunt. Dicti autem Suevi putantur a monte Suevo, qui ab ortu initium Germaniae facit, cujus loca incoluerunt. 99. Burgundiones quondam, a Romanis subacta interiore Germania, per castrorum limites positi a Tiberio Caesare, in magnam coaluerunt gentem, 414 atque ita nomen ex locis
Abbreviated transcription (Latin):
premit. inde gethes occurrat hibernis. Daci
aut̃ gothoꝵ soboles fuerunt: ⁊ dc̃os putant
dacos qi dagos qr de gothoꝵ stirpe creati st̃.
De quib ille. Ibis arctos procul usq dacos.
Bessi barbari st̃: qui a multitudine boum
sic uocati credũt᷑. De quib quidã. Qͥ colit
t̾re medio. Uel ille. Diuitis multo boue. pil¬
leatꝰ accola ripe. Gipedes pedestri p̾lio ma¬
gis qm equestri sunt usi: ex hac st̃ causa
uocati. Sarmate patentib campis inequi¬
tabant armati pͥusꝙͣ eos lentulus danu
cupati existimant᷑. Lanꝰ fluuius fert᷑ ultͣ
danubiũ. a quo alani dcĩ st̃: sicut ⁊ ppłi
inhabitantes iuxta lemannũ fluuiũ alemã¬
ni uocant᷑. De quib lucanꝰ. deseruere cauo
tentoria fixa lemanno. Longobardos uulgo
fert᷑ nõiasse. a longa barba. ⁊ ñqmͣ tonsa.
Wandalicꝰ amnis ab extremĩs gallie erũ¬
pens: iuxta quẽ inhabitasse. et ex eo nom̃¬
traxisse Wandali ꝑhibent᷑. Germanie gen-¬

Expanded text:
premat, inde Getes occurrat Iberis. Daci premat, inde Getes occurrat Iberis. Daci autem Getarum soboles fuerunt, et dictos putant Dacos quasi Dagos, quia de Gothorum stirpe creati sunt, de quibus ille: Ibis Arctoos procul usque Dacos. Bessi barbari fuerunt, qui a multitudine boum sic vocati creduntur. De quibus quidam: Qui colit terrae medio, vel ille Divitis multo bove pileatus Accola ripae. Gipedes pedestri praelio magis quam equestri sunt usi, ex hac causa vocati. Sarmatae patentibus campis armati inequitabant, priusquam eos Lentulus Danubum Sarmatae nuncupati existimantur. Lanus fluvius fertur ultra Danubium, a quo Alani dicti sunt: sicut et populi, inhabitantes juxta Lemannum fluvium, Alemani vocantur, de quibus Lucanus: Deseruere cavo tentoria fixa Lemanno. Langobardos vulgo fertur nominasse prolixa barba et nunquam tonsa. Vindilicus amnis ab extremitate Galliae erumpens, juxta quem fluvium inhabitasse, et ex eo traxisse nomen Vandali perhibentur. Germaniae gen
Abbreviated transcription (Latin):
ppłis ⁊ regionib imposita st̃. Nam ab italo
itali. a sabino sabini. a sicano sicani cogno¬
minati st̃: qui ⁊ siculi. idest sicilienses. Thu¬
sci ytalie gens est a frequentia sacroꝵ ⁊ thu
gens. s galloꝵ ueterũ ꝓpago. qͥ appenninũ
montem incolunt: de quib historiẽ ꝑhibẽt.
eo ꝙ tempore aquose cladis imbrib suꝑfue¬
rint. ⁊ ob hoc umbros grece noĩatos. marsi
gens ytalie dc̃a a comite liberi marcia qͥ
usũ illis uiciũ ostendit. ⁊ ob hoc statuam¬
illi fecerũt: quã postea romani uictis mar¬
sis tulerunt. Marsos aut̃ greti thuscos uo¬
beant. ⁊ o pͥ̃tric.serpens dicat᷑: Ilesos aut̃¬
ẽẽ carminũ maleficiis. Inhabitant aut̃ pla-¬
gam apenuini montis simul cũ umibris. Go¬
thi a magog filoͥ iafech nominati putantur.
de similitudine ultime sillabe quos ueteres ma¬
gis gethas qmͣ gothos uocauerũt. gens for¬
tis ⁊ potentissima. corporis mole ardua. armo¬
rũ gen̾e t̾ribilis. De quib lucanꝰ. Hinc dacꝰ

Expanded text:
posita et regionibus sunt. Nam ab Italo Itali, a Sabino Sabini, a Sicano Sicani cognominati sunt, qui et Siculi, id est Sicilienses. Tusci Italiae gens est a frequentia sacrorum et tgens, sed Gallorum veterum propago, qui Appenninum montem incolunt; de quibus historiae perhibent quod tempore aquosae cladis imbribus superfuerint, et ob hoc Ombrious Graece nominatos. Marsi gens Italiae dicta a comite Liberi Marsya, qui usum illis vitium ostendit, et ob hoc illi statuam fecerunt, quam postea Romani victis Marsis tulerunt. Marsos autem Graeci Uscos vobeant, et ophis serpens dicatur: illaesos autesse carminum maleficiis. Inhabitant autem plagam Apennini montis simul cum Umbris. Gothi a Magog filio Japhet nominati putantur de similitudine ultimae syllabae, quos veteres magis Getas quam Gothos vocaverunt: gens fortis et potentissima, corporum mole ardua, armorum genere terribilis. De quibus Lucanus: Hinc Dacus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiungit. Ip̃a ẽ ⁊ paranimpha. Nam nĩpha
sponsa ẽ in nuptiis: ⁊ nimpha pro lautõis
officio qd̃ ad nom̃ nubentis alludit᷑. Cõiu¬
ges appellati: ꝓpt̾ iugum qd̾ imponit᷑ ma-¬
trimonio aiugendis. Iugo enim nubentes
subici solent : ꝓpt̾ futuram ꝯcordiam ne
separent᷑. Coniuges aut̃ u̾ius appellant᷑
a pͥma desponsatõis fide. qͣmuis adhuc int̾
eos ignoret᷑ ꝯiugalis ꝯcubitꝰ sicut maria¬
ioseph ꝯiunx uocat᷑. int̾ quos nͨ fu̾at. nec
fut᷑a erat carnis ulla ꝯmixtio. Nupte dc̃ẽ
ꝙ uultꝰ suos uelent: tnͣslatũ nom̃ a nubib
quib tegit᷑ celũ. uñ ⁊ nuptie dñr. ꝙ ibi¬
nubentiũ capita pͥmũ uelent᷑. Obnubere enĩ
cooꝑire ẽ. Cuiꝰ ꝯtͣria innuba. hoc ẽ ĩnupta:
qr adhuc uultũ suũ ñ uelat. Uxores uoca¬
te qͣi unxiores. moris enim erat antiqͥtꝰ:
ut nubentes puelle simł uenirent ad lim̃
mariti. ⁊ postes anteqmͣ ingrederent᷑ orna-¬
rent laneis uiitis. ⁊ oleo ung̾ent. Unde

Expanded text:
t: ipsa est et paranympha, nam nympha sponsa in nuptiis, et nympha pro lavationis officio, quod ad nomen nubentis alludit. 9. Conjuges appellati propter jugum quod imponitur matrimonio 453 conjungendis. Jugo enim nubentes subjici solent, propter futuram concordiam, ne separentur. Conjuges autem verius appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos ignoretIoseph coniux vocatur, inter quos nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. Nuptae dictae, quod vultus suos velent. Translatum nomen a nubibus, quibus tegitur caelum. Unde et nuptiae dinubentium capita velantur. Obnubere enim cooperire est. Cuius contraria innuba, hoc est innupta, quae adhuc vultum suum non velat. Uxores vocatae, quasi unxiores. Moris enim erat antiquitus ut nubentes puellae simul venirent ad limen mariti, et postes, antequam ingrederentur, ornarent laneis vittis et oleo unguerent. Et inde
Abbreviated transcription (Latin):
genda uxore .iiiͦ. res impellũt hominẽ
ad amorẽ. Pulchritudo. genꝰ. diuitie. mo¬
res. Melius ẽ tñ si in ea mores qmͣ pul¬
chritudo q̃rat᷑. Nũc aut̃ ille q̃runtur.
probitas moꝵ amendat. Ideo aũt fe¬
mine sub uiri potestate ꝯsistũt: quia
leuitate animi plerũq decipiuntur.
Unde et equũ erat: eas uiri auctorita¬
te repͥmi. Proinde ⁊ uetẽs poluerũt
feminas qmuis perfecte etatis eẽnt.

Expanded text:
genda uxore quattuor res inpellunt hominem genda uxore quattuor res inpellunt hominem ad amorem: pulchritudo, genus, divitiae, mores. Melius tamen si in ea mores quam pulchritudo quaeratur. Nunc autem illae quaeruntur, probitas morum commendat. Ideo autem feminae sub viri potestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctoritate reprimi. Proinde et veteres volueruut fem
Abbreviated transcription (Latin):
na uirginitatis ẽ claustrũ. Contub̾nium
est: ad tempus coeundi conuentio. unde
et tabernaculũ qd̃ mͦ huc mͦ illuc p̾figit᷑.
Repudiũ ẽ ꝙ sub testimonio testiũ ł ab¬
senti ẜ p̾senti mitit᷑. Diuortiũ ẽ quociens¬
cũq dissoluto matrimonio alt̾ eoꝵ alt̾as
nuptias sequit᷑. Diuortiũ aut̃ dcm̃ a flexu
uiarũ: hoc est uias in diu̾sa tendentes.
fribolũ ẽ: cũ eo aĩo separant᷑ ut rursũ
ad se inuicem reu̾tant᷑. Nam fribolus
est celut casse mentis ⁊ affluxe: nec
stabilis. Proprie aut̃ fribola uocantur
fictisia uasa iutilia. Trib aut̃ causis
ducit᷑ uxor. prima ẽ causa ꝓlis. de qua
marito .iiiiͦ. expectari solent: uirtus.
genꝰ. pulchritudo. sapiẽfia. Potentior¬
Refert hec .iiiͦiͬ. Sirgilius de enea: ꝙ¬
ex hiis dido cõpulsa sit in amorẽ eius.
pulchritudine: ut sese ore ferens. uirtu
exhausta canebat. Genere: credo eqͥdẽ
nec uana fides genꝰ eẽ deoꝵ. Itẽ in eli¬

Expanded text:
na virginitatis est claustrum. Contubernium est ad tempus coeundi conventio; unde et tabernaculum, quod modo huc, modo illuc praefigitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rursum ad se invicem revertantur. Nam frivolus est velut quassae mentis et fluxae, nec stabilis. Proprie autem frivola vocantur fictilia vasa inutilia. Tribus autem ob causis ducitur uxor: prima est causa prolis, de qua marito quatuor exspectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impulsa est in amorem ejus: pulchritudine: Quem sese ore ferens!. . . vexhausta canebat! Genere: Credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum. Item in eli
Abbreviated transcription (Latin):
iusto. aut auo. aut ꝓauo. cuiꝰ potestate ꝑ
mancipatõem est traditꝰ in alienã pote¬
statẽ transit. qui utriusq fert nomen.
ut fabius. emilius. ꝓscipio paulinꝰ. Ge
res. De geminis aut̃ uno abortiuo. alt̾ qͥ
legitime natꝰ fu̾it nofiscus nõiat᷑. Post¬
humꝰ u̾o uocat᷑: eo ꝙ post humatõem pr̃is
nascit᷑ .i. post obitũ. Iste ⁊ defuncti nomen
accepit. Sic enim lex uoluit. ut qui de de¬
functo pr̃e nascit᷑ defuncti noĩe appellet᷑:
Nothus dr᷑ qui de pr̃e nobili ⁊ mr̃e igno¬
nobili gignit᷑: sicut ex ꝯcubina. Est aũt̃¬
nomen grecum: ⁊ in latinitate deficit. Huic
⁊ tͣrius est spurius: qui de mr̃e nobili ⁊ pr̃e
ignobili nascit᷑. Itẽ spuriꝰ. patre incerto
matre uidua genitꝰ. uelut tm̃ spurii filiꝰ:
qr muliebrẽ nam uet̾es spuriũ uocabãt:¬

Expanded text:
iusto, aut avo, aut proavo, cuius potestate per iusto, aut avo, aut proavo, cuius potestate per mancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Aemilius, vel Scipio Paulinus. Geres. De geminis autem uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit, Vopiscus nominatur. Posthumus vocatur eo quod post humationem patris nascitur, id est post obitum. Iste et defuncti nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui defuncto nascitur, defuncti nomine appelletur. Nothus dicitur, qui de patre nobili et matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autnomen Graecum, et in latinitate defecit. Huic contrarius est spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius: quia muliebrem naturam veteres spuriam vocabant
Abbreviated transcription (Latin):
p̾redendo antiqͥores existũt. Quatuor etiã
modis filii appellant᷑ : nat᷑a. imitatõe. adop
tione doctrina. Nat᷑a ueluti cũ dñr filu
abrahe iudei. Imitatõe. ut ip̃ius abrahe
fidem imitantes. ex gentib dicente eunͣ¬
głio. Potens est d̾s̃ de lapidib istis susci¬
tare filios abrahe. Sel sicut dñs iudeos. fi¬
quem fuerũt imitati. Adoptõe quoq qd̾ hu-¬
mana a suetudine nulli licet nescire: ueluti
sicut nos deo ñ natura s adoptõe dicimꝰ:
Pat̾ nr̃ qui es in celis. Doctrina. sic̃ apħr
filios suos appellat eos quib eunͣgłm p̾di¬
cauit. Filii aut̃ in legib ideo libĩ appellãt᷑.
etiam filio fit emancipatio. ut sit liber
monio orti. Nam filii ex lib̾s. ⁊ ancilła ser¬
iulis ꝯditionis st̃. Semꝑ enim qui nascit᷑
det̾ioris parentis statũ sumit. Naturales
aut̃ dñr ingenuaꝵ ꝯcubinarũ filii: quos so¬
la n᷑aͣ genuit ñ honestas ⁊iũgii. Idem ⁊ pu¬
eri a pube. Adoptuꝰ filus ẽ: qui aut a pr̃e

Expanded text:
edendo antiquiores existunt. Quattuor etiam modis filii appellantur: natura, imitatione, atione, doctrina. Natura veluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae ; vel sicut eosdem Judquem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, etiam filio fit emancipatio, ut sit liber monio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ lege tuet᷑. Auunculus est mr̃is frat̾.
cuius nomen formam diminutiui habere uide¬
tur: qd̾ ab auo uenire monstrat᷑. Amita aut̃
soror pr̃is : qiͣ alia mat̾. mat̾tera est soror
mẽis: qiͣ altera mat̾. Socer est qui filiam
dedit: gener qui filiam duxit. Gener aũt
dc̃s: qd̾ adsciscat᷑ ad augendũ genꝰ. Socer ⁊
socriis: qd̾ generũ ł nurũ sͥ associauit. Wi¬
tricus ẽ. qui uxorẽ ab alio uiro filiũ aut¬

Expanded text:
filium lege tuetur. Avunculus est matris frater, cuius nomen formam diminutivi habere videtur, quia ab avo venire monstratur. Amita est soror patris quasi alia mater. Matertera est soror matris, quasi mater altera. Socer est, qui filiam dedit. Gener est, qui filiam duxit. Gener autem dictus, quod adsciscatur ad augendum genus. Socer autem et socrus, quod generum vel nurum sibi adsocient. Vitricus est, qui uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
Burgarii a burgis dcĩ: qr crebra ꝑ limites
habitacula ꝯstituta. Gurgos uulgo uocat᷑.
Uñ ⁊ burgũdionũ genti nomen inhesit: qͦs
quondam subacta g̾ͥmania romani ꝑ castra¬
disposuerũt: atq ita nom̃ ex locis sumpsert̃.
deputent᷑: qui facinꝰ aliqd̾ ꝯmiserũt. Est enĩ
sordidissimũ genꝰ hominũ. patre incerto pro¬
genitũ. Priuati st̃ extͣnei ab officiis publicĩs.
Est enim nom̃ magistͣtuũ habenti ꝯtͣrium.
Et dcĩ pͥuati. ꝙ sint ab officiis curie absolu¬
ti. mercennarii st̃. qui seruiũt accepta mer-¬
cede. Idem ⁊ barones greco noie: ꝙ sint for¬
tes in laborib. Baria enim grece grauis¬
dr᷑. ꝙ ẽ fortis. cui ꝯtͣrius ẽ leuis. qd̾ est m̃¬
firmꝰ. Publicani appellant᷑ aductores uecti¬
galiũ. fisci ł rerũ publicarũ: siue qui uet¬
tigalia publica exigunt. ł qui per negotia

Expanded text:
ibit. 28. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites ibit. 28. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum genti nomen inhaesit, quos quondam, subacta Gdisposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci, vel rerum publicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, vel qui
Abbreviated transcription (Latin):
atͣ nũc quidam eũsores nõ defensores exi¬
stũt. ⁊um̾arii uocati st̃: qr publicũ nũ¬
uite officia. Nichil enim iam faciũt. mu¬
nicipes st̃ in ecdem niunicipio nati. ab offi¬
cio munerũ dcĩ. eo qd̃ publica munia acc¬
piant. Munia enĩ officia st̃. Uñ ⁊ immu¬
nes dñr: qui nullũ gerũt officiũ. Muni¬
cipales originales ciues. ⁊ in loco officiũ
g̾entes. Decuriones dc̃i. qd̾ sint de ordine
curie: officiũ enim curie amministͣnt. Uñ
ñ est decurio qui sũmam ñ intulit: ł cu¬
riam ñ participauit. Curiales aũt iden
⁊ decuriones: ⁊ dẽĩ curiales. qr ciuilia mu¬
nera ꝓcurant ⁊ exsequunt᷑. Principales ma¬
gistratꝰ ⁊ dũ iuriales curialiũ officioꝵ or¬
dines st̃. Principales dc̃i: ꝙ pͥmi sint magi¬
stratib. magistratꝰ u̾o ꝙ maiores st̾ reliqͥs
officiis dumuiriles. Tabellio uocatꝰ quod sit¬
portitor tabellarũ: idem susceptor. idem ⁊ scriba

Expanded text:
contra nunc quidam eversores, non defensores exicontra nunc quidam eversores, non defensores existunt. 19. Numerarii vocati sunt qui publicuverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco officium gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exequuntur. Principales, magistrati et duumvirales curialium officiorum ordines sunt. Principales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales  . Tabellio vocatportitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba
Abbreviated transcription (Latin):
norẽ senatorie dignitatis. Censores apud ro¬
manos erant. Est enim̃ nom̃ censoris dig¬
nitas iudicialis. Censere enim iudicare ẽ. Itẽ
censores st̃ patrimoniõꝵ iudices: a censu eris
appellati. Indices dc̃ĩ qͣi ius dicentes ppło: sũ
ꝙ iuire disceptent. Iure aut̃ disputare est.
nste iundicare. Nõ est enim iudex: si nõ in
qͣi q̃sitores: eo qd̾ questionib p̾sunt. Consi¬
liũ aut̃ ⁊ causa: apud eos est. Proceres st̃
principes ciuitatis qi ꝓcedes: qd̾ ante omnes
honore p̃cedant: Uñ ⁊ capita trabiũ q̃ emi¬
dant. Hinc aut̃ fc̃a ad pͥmores translatio:
qdͥ ⁊ cet̾a multitudine pͥminẽt. Tribuni dẽi
aut̃ st̃ sexto anno. post reges exactos. Dũ
enim plebs a senatu et ꝯsulib p̾meretur.
tũc ip̃a sͥ tribunos qͣsi ꝓpͥos iudices. et
defensores creauit. qui eoꝵ libertatẽ tuerent᷑:
et eos ad u̾sus miuriam nobilitatis defende̾nt.

Expanded text:
norem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Ronorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est juste judicare. Non est autem judex, si non in quasi quaesitores, eo quod quaestionibus praesunt, consilium enim et causa apud eos est. 17. Proceres sunt principes civitatis, quasi procedes, quod ante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae emidant. Hinc autem ad primores facta translatio, quod a caetera multitudine praeeminent. 18. Tribuni dicti,  sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos, quasi proprios judices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus injuriam nobilitatis defenderent,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ laꝑidib. Uulgus ẽ passim inhabitans
młtitudo: qͣi quisq quo uult. Tribus dñr
tamqͣm curie. ⁊ ꝯgregationes distincte. po¬
płoꝵ: ⁊ uocate tribus ab eo qd̾ in pͥcipio
romani trifarie fuerũt a romulo disꝑtiti.
in senatorib. militib. ⁊ plebib. Que tñ
trib nũc multiplicate nomen pͥstinũ reti¬
nent. Senatui nomen etas dedit: ꝙ seni¬
ores ẽẽnt. Alii a sinendo dicũt seniores: ꝙ
ꝙ sit fit ut ꝯsulat. ⁊ noc̾e ñ possit. Patres
aut̃ ut salustius dicit. a curie similitudi¬
ne dicti st̃. Nam sicut patres filios: ita
illi rem publicam alebant. Patres ꝯscrip¬
ti qr dum romulus decem curias signa¬
toꝵ elegisset. noĩa eoꝵ p̾senti ppło̾ mñ ta¬
bulas aureas ꝯtulit: atq inde pr̃es ꝯscͥpti uo¬
cati. Primi ordines senatoꝵ dñr illustres:
Ecd̃i expectabiles. Tertii clarissimi. Iͥam infi̾¬
a quisq origine eẽt: usq ad legitimos an¬
nos eques romanꝰ erat. Deide accipiebat ho¬

Expanded text:
 lapidibus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Tribus dicuntur tamquam curiae et congregationes distinctae populorum, et vocatae tribus ab eo quod in principio Romani trifarie fuerunt a Romulo dispertiti: in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt sequod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autem, ut SallustiusCat. 6 dicit, a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios suos, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam infera quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat ho
Abbreviated transcription (Latin):
frem̃ tuũ qui ẽ hebreus. Et apłs. Opta¬
qui st̃ de una familia. idest patria. quos¬
genesi dixit abraham ad loth. Non sit ri-
xa int̾ me ⁊ te. ⁊ int̾ pastores meos et
non erat fr̃ abrahe: s filius fr̃is eꝰ aram.
Qrͣto mͦ affectu fr̃s dc̃i qui in duo iura¬
scindunt᷑. spiritale ⁊ ꝯmune. Spiritale
bonũ ⁊ qmiocũdũ habitare frẽs in unũ. In
ꝯmune: cũ ⁊ om̃s hoĩes ex uno pr̃e nati. pa¬
nus: eadem genitrice manans. Soror autẽ
ut fr̃. Nam soror est ex eodẽ semine dc̃ã:
ꝙ sola cũ fr̃ib in sorte agnatõis habeat᷑.
fr̃m filii patrueles dc̃i: eo ꝙ prẽs eoꝵ ger¬
mani fr̃es int̾ se fuerũt. Consobrini uero¬
uocati: qr aut ex sorore aut ex frẽ. aut ex
duab sororib st̃ nati. qͣ ⁊sorini. Fratrue¬
les aut̃ matertere filii st̃. Sobrini. consobͥ¬

Expanded text:
fratrem tuum, qui est Hebraeaus . Et Apostolus: Optafratrem tuum, qui est Hebraeaus . Et Apostolus: Optaqui sunt de una familia, id est, patria, quGenesi dixit Abxa inter me et te, et inter pastores meos et non erat frater Abrahae, sed filius fratris eius Aram. Quarto modo affectu fratres dici, qui in duo scinduntur: spiritale et commune. Spiritale, bonum, et quam iucundum habitare fratres in unum.' In commune, cum et omnes homines ex uno patre nati panus, eadem genetrice manans. Soror autem, ut frater. Nam soror est ex eodem semine dicta, quod sola cum fratribus in sorte agnationis habeatur. Fratres patrueles dicti, eo quod patres eorum germani fratres inter se fuerunt. Consobrini vocantur quia aut ex sorore et fratre aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consorini. Fratrueles autem matertere filii sunt. Sobrini consobr
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃is. aui. ꝓaui. abani. attaui. tritauiq uo¬
Ecabulũ. Wi. De agnatis ⁊ cognatis.
gnati dcĩ eo ꝙ accedant pronatis
dũ desunt filii. Qui ideo pͥus ĩgẽte
agnoscunt᷑: qr ueniũnt ꝑ uirilis sexus ꝑso¬
nas. ueluti frat᷑ eodem pĩe natꝰ.ł fr̃is filiꝰ¬
nepos. ł ex eo itẽ patriuis. Cognati dcĩ: qr st̃
⁊ ip̃i ꝑpinquitate cognatõis ꝯiuncti. Qui de¬
tem sanguinis appellatꝰ. Consanguinei
uocati. eo ꝙ uno sanguine. idest ex uno
pr̃is semine nati st̃. Nam semen uiri
spuma ẽ sanguinis ad instar aq̃ in scopu¬
lis collise q̃ spumã candidã facit : ł sicut
uinũ nigrũ qd̾ in calice agitatũ in spu-¬
mam albentem redit. Frẽs dicti: eo ꝙ sĩt
ex eodem fructu. idest ex eodem semine na¬
ti. Germani u̾o de eadem genitrice manã-¬
tes: ñ ut mlti dicũt. de eodẽ germine. qui
mani ex eadem genitrice manantes. Ut̾i¬
ni uocati. ꝙ sint diu̾sis patrib. ⁊ ex uno
uto editi. Nam uterꝰ tm̃ mulieris est. Qͣ

Expanded text:
ris, avi, proavi, abavi, atavi, tritavique vocabulum. § 6 De agnatis et cognatis. Agnati dicti eo, quod accedant pro natis, dum desunt filii. Qui ideo prius in gente agnoscuntur, quia veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem patre natus, vel fneposve ex eo; item patruus. Cognati dicti, quia sunt et ipsi propinquitate cognationis coniuncti. Qui tem sanguinis appellatus. Consanguinei vocati, eo quod ex uno sanguine, id est ex uno patris semine sati sunt. Nam semen viri spuma est sanguinis ad instar aquae in scopulos conlisae, quae spumam candidam facit, vel sicut vinum nigrum, quod in calice agitatum spumam albentem reddit. Fratres dicti, eo quod sint ex eodem fructu, id est ex eodem semine na. Germani vero de eadem genitrice manantes, non ut multi dicunt de eodem germine, qui fructu, germani ex eadem genitrice manantes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus et utero uno editi: nam uterus tantum mulieris est. Qua