comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uicina culoris et frigoris. Deniq in hac ipsa tona quã in colim q̃ tota dr̃ tẽ
perata partes tam̃ q̃ꝑusto cingło uicinȩ s̃ c&r̃is calidiores st̃ ut ẽ etht. opra
anibia egipt̃ elrbia inqͥb calor ita circũ fun aero corpextenuat it ut
iñꝗ aut raro cogat᷑ in nubes & ideo null pȩne apudillos us ẽibriũ Rursus
q̃ ad frigidȩ fines p̃ssiꝰ accedunt. uit ẽ pal meotis & regiones quas pt̃ fluunt
tanais et hister om̃iaq suꝑ serthr̃ ã loca quorũ incolas uetustas hỹ ꝑbor eos
uocauit qͣsi originẽ borex introsũ recedendo transsisent adto at̃ napoene

Expanded text:
uicinia caloris et frigoris. Denique in hac ipsa zona quam incolimus, quae tota dicitur uicinia caloris et frigoris. Denique in hac ipsa zona quam incolimus, quae tota dicitur temperata, partes tamen quae perusto cingulo uicinae sunt ceteris calidiores sunt, ut est Aethiopia, Arabia, Aegyptus et Libya, in quibus calor ita circumfusi aeris corpus extenuat, ut aut numquam aut raro cogatur in nubes, et ideo nullus paene apud illos usus est imbrium. Rursus quae ad frigidae fines pressius accedunt, ut est palus Maeotis, ut regiones quas praeterfluunt Tanais et Hister omniaque super Scythiam loca, quorum incolas uetustas Hyperboreos uocauit, quasi originem boreae introrsum recedendo transissent, adeo aeterna paene
Abbreviated transcription (Latin):
tenet qđ ab illis septentrĩ ont̃ recidit Eunta saut srene q̃ peuuintiȩ tue¬
baidos p̃suꝑiorũ mantiũ deserta pͥncipiũ ẽ subipso aestiuo troprco constins
sed nec stilus hemis speri monstrantir horas. quẽ stilũ gnomonẽ uoc anctar
dese potest ũbrã ereare . & hẽ qđ lucanꝰ dicere uoluit. nrc tm̃ ꝑlune indabea¬
ab sol uit. Dicendo enĩ atq ũbras nũꝗ flectente sr ene . rẽ de t dgit seciare¬
bauit uerũ. Ñ enĩ nũꝗ flectit sed uno tẽpore qđ eũ sua ratione reculi nos
His relatis estat solẽ nũꝗ egredi fints ꝑuste qr ditro prco introprcũ nodi acus
obliquatꝰ ẽ. Manifesta ẽ igit᷑ causa cur ł tona flamis sit seꝑ obiuxia. quor
quã sol totiꝰ aetherie flãmȩ et fons & ad ministrator nũꝗ relinquat. E roo
ambae partes ultimȩ iđ sep cẽtru onał et austrał ad quas nũꝗ calor solis accede :
necessario ꝑp&ua p̃munt᷑ pruina. Ouas ũ qua scdiximꝰ teperat. hinc atꝙ. illuic

Expanded text:
trionem recedit. Ciuitas autem Syene, quae prouinciae Thebaidos post superiorum montium deserta principium est, sub ipso aestiuo tropico constituta sed nec stilus hemisphaerii monstrantis horas, quem gnomona uocant, tunc de se potest umbram creare. Et hoc. Dicendo enim atque umbras numquam flectente Syene, rem quidem attigit, sed turbauit uerum. Non enim numquam flectit, sed uno tempore, quod cum sua ratione rettulimus. His relatis constat solem numquam egredi fines perustae, quia de tropico in tropicum zodiacus obliquatus est. Manifesta est igitur causa cur haec zona flammis sit semper obnoxia, quippe quam sol totius aetheriae flammae et fons et administrator numquam relinquat. Ergo ambae partes ultimae, id est septentrionalis et australis, ad quas numquam calor solis accedit, necessario perpetua premuntur pruina; duas uero, ut diximus, temperat hinc atque illinc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbure cardiriẽ radius solis in fundit. Euisde rei ꝓbationẽ unbitã quoni tũ¬
lib& corporis sufficiet astruero. Nã et in ocas ũ cuthit daurte robei ꝗ uo iy cui
eũ fit oeiduꝰ medio aut̃ die qr sol meridiẽ tenit in septẽea oñe unbradẽ¬
pellit. In austrũ uͦ circa nrim habitationẽ i pos sibile est abnã ẽ mis llba cor¬
poris cadere qe seper in adũs ã soli parte ũbra iactat Adtss aut daustoo
apud nos sol et̃ ñ poterit cũ nũꝗ finer septe trr onalir at cingsts dst estr¬

Expanded text:
per hunc cardinem radius solis infunditur. Eiusdem rei probationem umbra quoque cuiuslibet corporis sufficiet adstruere. Nam et in occasum cadit oriente sole, et in ortum cum fit occiduus; medio autem die, quia sol meridiem tenet, in septentrionem umbra depellitur. In austrum uero circa nostram habitationem impossibile est umbram cuiuslibet corporis cadere, quia semper in aduersam soli partem umbra iactatur. Aduersus autem austro apud nos sol esse non poterit, cum nu
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit᷑ Ait enĩ. Quib: duo maxime int̃sediuĩsos. et caeliũticib: ipsis exu¬
traq parte sub nixos obriguise pruna uides. Ecce testat᷑ finale frigꝰ eẽ de
caelo idẽ qͦq̃ feruore mediodicit. Mediũ aut illũ et maximũ solis ardoretor¬
reri. Cũ ergo manifeste et rigorẽ deceli uerticib: et feruorẽ desole int̃rȩcinꝰ¬
gulos uenire signauerit. ostendit pͥus incȩlo hos eosdẽ cingłos c̃stitisse. Nunc
tropicis olaudit᷑ ił a .G. in .P. aestiuo. & af in & hemali. ab .s. aut̃ in .p. zodracũ
describendo ꝑduximꝰ Ergo signũ p tropicꝰ ille canter habeat᷑ et signũ ꝑ ca¬
pͥcornꝰ. Constat aut̃ solẽ neq sursũ ultra cancrũ neq ultra capͥcornũ deorsũ
meare sed cũ ad tro prooꝵ confinia uenerit mox reũti. Vnde et sostitia
demiꝵ tempere austrilignr̃ reuerta bic oñe is porest aibigt fil asba llle¬

Expanded text:
s, e quibus duos maxime inter se diversos et caeli verticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse prucaelo. Idem quoque de feruore medio dicit: «medium autem illum et maximum solis ardore torreri». Cum ergo manifeste et rigorem de caeli uerticibus et feruorem de sole in terrae cingulos uenire signauerit, ostendit prius in caelo hos eosdem cingulos constitisse. Nunc tropicis clauditur: id est a G in P, aestiuo, et ab F in Q, hiemali. Ab F autem in P zodiacum describendo perduximus; ergo signum P tropicus ille Cancer habeatur, et signum F Capricornus. Constat autem solem neque sursum ultra Cancrum neque ultra Capricornum deorsum meare, sed cum ad tropicorum confinia peruenerit, mox reuerti: unde et solstitia denique tempore australi generi reuerti hiemem non potest ambig
Abbreviated transcription (Latin):
Spacia igit᷑ duo adũsa sibi iđ unũ a .e. usq ad lintã qͣ i l. ducta est
isseꝑpacua Est eni saperior septetrionalis. inferior a ustnaulis
Ex cremitas : Mediũ uero ab Nusq ad l. Tona sit torrida Restat ut cin¬
gulus ab ł. usq ad N. de subiceto calore et suꝑiori frigore tẽperet᷑ Rurs
Eo sona q̃ est int łet ÷ accipiat desuꝑ iecto calore et subditorigore teperiẽ
Nt excogitatas a nob̵ linens quas dieximꝰ aestimet᷑ cutis̃ em̃ deqͥb supͣretulimꝰ¬

Expanded text:
Spatia igitur duo aduersa sibi, id est unum a C usque ad lineam quae in I ducta est,isse perpetua: est enim superior septentrionalis, inferior australis extremitas. Medium uero, ab N usque in L, zona sit torrida. Restat ut cingulus ab I usque ad N de subiecto calore et superiore frigore temperetur, rursus ut zona quae est inter L et F accipiat de superiecto calore et subdito rigore temperiem. Nec excogitatas a nobis lineas quas duximus aestimetur: circi sunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
urlit duo s epꝑgrli quib tra rehinit. Se labitubreuet quasi extrema
nutrit᷑. Medius cingulus & idio maximus aet̃ no ⁊ fflatu stontiniuo
caloris ustꝰ spaciũ ꝑ et lato et ambitu ꝓlixi occupauit. nimittatti fer¬
uoris fac̃ in babita bile iucturis. Int̃ extremosũ et mediũ duo muiores
ultimis medio minor es ex utriq uicimtatis incẽperie temperit Inhs
tantũ utales auras natura dedit in colis carpere & quia anmno fus¬

Expanded text:
asi extrema nutritur. Medius cingulus, et ideo maximus, aeterno adflatu continui caloris ustus, spatium quod et lato et ambitu prolixius occupauit nimietate feruoris facit inhabitabile uicturis. Inter extremos uero et medium, duo maiores ultimis, medio minores, ex utriusque uicinitatis intemperie temperantur, in hisque tantum uitales auras natura dedit incolis carpere. Et quia animo fac
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ qr et ille ẽ ꝓpͥ e austraulis qͥde altã extremitate ꝓcedens adũsus septentri¬
onaliẽ & hunc meridi ẽ iure uocitari facit locꝰ deqͦ incipit nob̵: Nã qr sentiri incis
a medio terne. inqͣẽ usus diei. Ideo tã quã medidies una mutata littem merides
ita inorigine sua geliđ est ut apud pos cõmendibilis ẽblando rigore septero¬
trio

Expanded text:
retur, quia et ille est proprie australis qui de altera extremitate procedens aduersus septentriretur, quia et ille est proprie australis qui de altera extremitate procedens aduersus septentrionali est, et hunc meridiem iure uocitari facit locus de quo incipit nobis: nam quia sentiri incipit a medio terrae in qua est usus diei, ideo tamquam quidam medidies, una mutata littera meridies ita in origine sua gelidus est ut apud nos commendabilis est blando rigore septentrio
Abbreviated transcription (Latin):
ic&ł igit᷑ sint hae dux mortalib ȩg̃ris munere c̃cessȩ diuũ quas diximꝰt ẽpe¬
ratas ni am̃bȩ tonae hominib: nr̃i generis indultae s. sed sola suꝑior q̃ ẽ ab i.usq
ad n in colit᷑ ab om̃i qualesscire possumus hominũ generema ni grecisi
uesint barba riuisq nationib Illauͦ ab .l. usq. ad ł sola ratione intelligit᷑ qđ
ꝓpt̃ similẽ tẽperiẽ similit̃ incolat᷑ sed aqͥb: neq licuit ĩ quã nob̵ nec licehit
agnoscere int̃ iecta enĩ torrida utriq hominũ gnr̃i. conmertiũ ad sed enegat
cõmeandi Deniq dequa tuor nr̃ae habitationis cardinib: oriens. ocidens et septẽ¬
trio suis uocabulis nuncupat᷑ q ab ipsis exordiis suis sciunt᷑ a nob̵ Nã et si sẽ pten¬
trionał extremitas in habitabił ẽ ñ multo tam̃ t̃ a nob̵ remota. Quarto : nr̃ e
habitationis cardini causa ħ alt̃m niom̃ dedit. ut meridies ñ austraulis uoca¬

Expanded text:
icet igitur sint hae ...duae mortalibus aegris munere concessae diuum quas diximus temperatas, non tamen ambae zonae hominibus nostri generis indultae sunt, sed sola superior, quae est ab I usque ad N, incolitur ab omni quale scire possumus hominum genere, Romani Graeciue sint uel barbari cuiusque nationis. Illa uero ab L usque ad F sola ratione intellegiemperiem similiter incolatur; sed a quibus, neque licuit umquam nobis nec licebit agnoscere: interiecta enim torrida utrique hominum generi commercium ad se denegat commeandi. Denique de quattuor habitationis nostrae cardinibus oriens, occidens et septentrio suis uocabulis nuncupantur, quia ab ipsis exordiis suis sciuntur a nobis nam etsi septentrionalis extremitas inhabitabilis est, non multo tamen est a nobis remota. Quarto uero nostrae habitationis cardini causa haec alterum nomen dedit, ut meridies, non australis uoca
Abbreviated transcription (Latin):
ab R. usq adq. hdespicit t̃ra ab usq ad .l. & qđ ẽ incaelo ab.& usq in ẜtale fac̃
int̃ra ab lusq ad M. qualtq ẽ desuꝑ alusq ad o. tale intra ab musq adn.
& quale illict̃ a .o. usq ad c. talehicẽ ab Nusq. ad x. Sunt aut̃ in athere
extremitates ambae iđa. Dusq. ad R. & a .c.usq. ad o. athernorigor eden¬
satae. Ideo int̾ra idẽ est ab Susq ad R & uł usq ad n. Rursus in cȩlo a &
usq ad P. Nimio calore feruet. Ideo int̃ra qͦq ab Lusq. Midẽ feruor est
ltẽ s̃ i celo tẽperies & ousq ad P. & a .&. in .R. ideo hȩqͦq s̃ temperatȩ ab .n.

Expanded text:
 usque ad L: et quod in caelo est a Q usque in P, tale facit in terra ab L usque ad M; qualeque est desuper a P usque ad O, tale in terra ab M usque ad N: et quale illic ab O usque ad C, tale hic est ab N usque ad T. Sunt autem in aethere extremitates ambae, id est a D usque ad R et a C usque ad O, aeterno rigore densetae: ideo in terra idem est ab S usque ad K et a T usque ad N. Rursus in caelo a Q usque ad P nimio calore feruet: ideo in terra quoque ab L usque ad M idem feruor est. Item sunt in caelo temperies, ab O usque ad P, et a Q in R:
Abbreviated transcription (Latin):
descriptionẽ : quã paulo ante sub utimus ut ꝑ ascriptarũ lit terarũ notas
ratio dim̃sioniũ lucidiꝰ explicit᷑. Om̃is terrae orbis eđ xirculus qͥ uniũsũ
sine dubio medicas eiꝰ q̃ est Ad ꝑorientẽ iđ ꝑ a usqr aade ebab sutret

Expanded text:
descriptionem quam paulo ante subiecimus, ut per adscriptarum litterarum notas descriptionem quam paulo ante subiecimus, ut per adscriptarum litterarum notas ratio dimensionum lucidius explicetur. Omnis terrae orbis, id est circulus qui uniuersum sine dubio medietas eius, quae est a D per orientem, id est per A usque
Abbreviated transcription (Latin):
sequestrat & illi a nob̵ septentrionał extremitatis rigore remouentur:
& qr ñ ẽ una om̃iũ affinis c̃tinuatio. sed int̃ iectaer̃ solitudines ex calore
ł frigore mutuũ negantib: cõmeatũ has t̃rȩ partes q̃ a quatuor hominiũ
gnrib: in colunt᷑ maculas habitationũ uocauit. Iuẽ ad modũ aũt c&tri
om̃s uestigia sua figere ad nr̃a credant᷑ ipse distinx̃ & austraules qͥdẽ
a pertȩ ꝓnuntiauit adũ sos stare nob̵dicendo. Quor iustralis ille inqͦ qͥ
nob̵starememora uerit. sed nec deipsis potest eẽ dubitatio qͥtͣrins ũsos
nob stare dixerit inferior ẽ tonae nr̃ae partẽ tenentes obliquos uͦ eos qͥ
austrauł cinguli deuexa sortitis : Suꝑ ẽ ut det̃ ne ipsi spacus qͣnta
habitationices serint. quanta sitłin culta referamus iđ quȩ sit singłoꝵ
dim̃sio cingulorũ. Iđ ut facile dinoscas. redeundũ tibi est. ad orbis trae

Expanded text:
sequestrat, et illi a nobis septentrionalis extremitatis rigore remouentur. sequestrat, et illi a nobis septentrionalis extremitatis rigore remouentur. Et quia non est una omnium adfinis continuatio, sed interiectae sunt solitudines ex calore uel frigore mutuum negantibus commeatum, has terrae partes quae a quattuor hominum generibus incoluntur 'maculas habitationum' uocauit. Quemadmodum autem ceteri omnes uestigia sua figere ad nostra credantur, ipse distinxit, et australes quidem aperte pronuntiauit aduersos stare nobis, dicendo «quorum australis ille, in quo qui nobis stare memorauit, sed nec de ipsis potest esse dubitatio quin transuersos nobis stare dixerit inferiorem zonae nostrae partem tenentes, obliquos uero eos qui australis cinguli deuexa sortiti sunt. Superest ut de terrae ipsius spatiis, quanta habitationi cesserint, quanta sint inculta referamus, id est quae sit singulorum dimensio cingulorum. Quod ut facile dinoscas, redeundum tibi est ad orbis terrae
Abbreviated transcription (Latin):
qualitate depinxit. Primũ enĩ ait Alios p̃t̃ nosita incolere t̃rã ut a se in ter¬
rupti nullã meandi ad se habeant facultatẽ & uerba ipsa dec larant non
eũ deuria hominũ gnr̃e loqui in hac suꝑ ficie a nub̵ soliꝰ torridȩ int̃ iectione
diuiso. Sic enĩ magis diceret ita int̃ruptos ut nihil ab illis aduos manare
possit. sed dicendo ita int̃ruptos. ut nihil int̃ ipsos ab aliis ad aliosmanare
possit qͣlit̃ int̃se illa hominũ gnra sinc diuisa significat. Qđ aut̃ uere ad
sed om̃iũ gnr̃m a sediuisorũ refertur quȩ ita distinguenda ẽ. Hi quos sepa¬
rat a nob ꝑ usta quos greci ANT S& RoC uocant similit̃ ab illis qͥ inferiorẽ
Tonȩ suae incolunti partt̃ int̃ iecta austrauli gelida separant᷑. Rursꝰ illos
ab ANTΟE EIC suis iđ ꝑ nr̃i cinguli inferiora uiuentib: int̃iectio ardentis

Expanded text:
qualitate depinxit. Primum enim ait alios praeter nos ita incolere terram ut a se interqualitate depinxit. Primum enim ait alios praeter nos ita incolere terram ut a se interrupti nullam meandi ad se habeant facultatem, et uerba ipsa declarant non eum de uno hominum genere loqui in hac superficie a nobis solius torridae interiectione diuiso. Sic enim magis diceret: «ita interruptos ut nihil ab illis ad uos manare possit»; sed dicendo: ita «interruptos ... ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit»>, qualiter inter se illa hominum genera sint diuisa significat. Quod autem uere ad sed omnium generum a se diuisorum refertur, quae ita distinguenda est. Hi quos separat a nobis perusta, quos Graeci ἀντοίκους uocant, similiter ab illis qui inferiorem zonae suae incolunt partem, interiecta australi gelida separantur; rursus illos ab antoecis suis, id est per nostri cinguli inferiora uiuentibus, interiectio ardentis
Abbreviated transcription (Latin):
omiã ñ oetiosꝰ lector intã uerb̵ erceronis paucis inuenet Na cũ dicit t̃rim
cingulis suis redimitã. atq circũdatã ostendit ꝑom̃e t̃rȩ corpus eandem
tẽperatorũ cingulorũ c̃tinuatã eẽ tẽperiẽ Etcũ ait int̃ra maculas ha¬
bitationũ uideri ñ eas dic̃ quȩ in parte nñe habitationois ñ millis desertis
locis int̃positis incolunt᷑ ñ eni adiceret in ipsis maculis uastar solitudines
int̃ iectas si ipsas solitudiner diceret int̃ quas certepartes macularũ instar
haberet᷑ sed qr maculas dicit hasquatuor quas induob t̃reh emisperiis
b inas eẽ ratio monstrauit. Bene adiecit int̃ iectas solitudiper Nã sicie
q̃ habitat᷑ a nob̵ multa solitudinũ in iectione distinguit᷑ credendũ est in illis
quoq trib: aliis habitationib: similes eẽ int̃ deserta et culta distinctiones
Sed et quãtuor habitatioriũ in colas et relatione sitꝰ et psa quoq standi

Expanded text:
omnia non otiosus lector in tam paucis uerbis Ciceronis inueniet. Nam cum dicit terram cingulis suis «redimitam atque circumdatam», ostendit per omne terrae corpus eandem temperatorum cingulorum continuatam esse temperiem; et cum ait in terra maculas habitationum uideri, non eas dicit quae in parte nostrae habitationis non nullis desertis locis interpositis incoluntur. Non enim adiceret «in ipsis ... maculis ... uastas solitudines interiectas», si ipsas solitudines diceret, inter quas certae partes macularum instar haberentur, sed quia maculas dicit has quattuor quas in duobus terrae hemisphaeriis binas esse ratio monstrauit, bene adiecit «interiectas solitudines». Nam sicut pars quae habitatur a nobis multa solitudinum interiectione distinguitur, credendum est in illis quoque tribus aliis habitationibus similes esse inter deserta et culta distinctiones. Sed et quattuor habitationum incolas et relatione situs et ipsa quoque standi
Abbreviated transcription (Latin):
dio enĩ locata exom̃ siu parte cȩlũ suscipit Hiuꝰ igit᷑ adexlũ breiutas
ruipunctũ ẽ ad nos uͦmm̃sa globositas distinguit᷑ locis int̃se ucissimp̃si
niprtate ł srgors ł caloris geminã nacta int᷑ diuersatem peruitis s tpsus¬

Expanded text:
dio enim locata ex omni sui parte caelum suspicit. Huius igitur ad caelum breuitas, dio enim locata ex omni sui parte caelum suspicit. Huius igitur ad caelum breuitas, cui punctum est, ad nos uero immensa globositas, distinguitur locis inter se uicissim pressis nimietate uel frigoris uel caloris, geminam nacta inter diuersa temperi
Abbreviated transcription (Latin):
sio nẽ deqͣ paulo post disseremꝰ nosse cupientib intelligendã reliquit
Dequinq aut̃ cingulis nequȩso costimes duorũ romanȩ facundice paren
maroms et tulliꝰi dissentire doctrinã cũ hc ipsis cingulis t̃rã redemitq̃
dicat Ille isdẽ quas greoo nomine Tonas uocat asserat cȩlũ teneri
Utrũq enĩ incorruptã uerãq nec altĩ c̃trariã retulis serationẽ ꝓcidont
disputatione constabit sed ut omia q̃ ħ loco explananda recepimus liquer
possint. habenđ ẽ pͥmũ sermo lecingulis qr situcoꝵ anteo culos locato
c&rã ert̃ intellectu i ꝓpͥorit Pri aut̃ qͣ lit̃ terrã coronent: deinde quem¬
ad modũ cȩlũ teneant explicandũ. Terranona et ultima speni est:
hane diuidit horixon iđ finalis circulus diquo anteretulimꝰ Ergo mes¬
&us cuiꝰ partẽ nos inclimꝰ: subeo celo ẽ qđ fuerit suꝑ t̃rã et reliqͣ m eidietis
subillo qđ dũ uoluit adea loca q̃ ad nos uident᷑ inferiora descendit In nes¬

Expanded text:
sionem, de qua paulo post disseremus, nosse cupientibus intellegendam reliquit. De quinque autem cingulis ne quaeso aestimes duorum Romanae facundiae parentum, Maronis et Tullii, dissentire doctrinam, cum hic ipsis cingulis terram redimitam dicat, ille isdem quas Graeco nomine zonas uocat adserat caelum teneri. Vtrumque enim incorruptam ueramque nec alteri contrariam rettulisse rationem procedente disputatione constabit. Sed ut omnia quae hoc loco explananda recepimus liquere possint, habendus est primum sermo de cingulis, quia, situ eorum ante oculos locato, cetera erunt intellectui proniora. Prius autem qualiter terram coronent, deinde quemadmodum caelum teneant explicandum est. Terra nona et ultima sphaera est. Hanc diuidit horizon, id est finalis circulus de quo ante rettulimus. Ergo medietas cuius partem nos incolimus sub eo caelo est quod surgit super terram, et reliqua medietas sub illo quod, dum uoluitur, ad ea loca quae ad nos uidentur inferiora descendit: in me
Abbreviated transcription (Latin):
ipse qͥũbrae pͥmicias excepit . notae imp̃ssione signatus ẽ. Obseruatũq quĩ¬
diu suꝑ t̃rã ita solis orbis integer apparerit. ut ima eiꝰ sũmitas ad huc ori xomi
uiderit᷑ insidere : et mox locus ad quẽ ubra tuno inuase migra uerat adno¬
tatꝰ est habitaq dim̃sione int̃ ambas ũbrarx notas q̃ integrũ solis orbem
csatit ꝙ incursu solis unã teporis ⁊qͥ noctitilis horã faciat repeitus no uies
orbis eiꝰ accessꝰ et qr c̃ũsio caelestis haemispherii ꝑ actis horis xii diẽ c̃dit
raouies aut̃ duoleni efficintł centũ octo si ne dubio solis dra metroscentieon
& octaua pars hemiis pberii aqͥ noctialir ẽ. Ergo tuti aqͥ nocti alis circuliducen¬
tesima sexta derima parsẽ. Ipsũ aut̃ circulũ habere stadioꝵ trecenties centena

Expanded text:
ipse qui umbrae primitias excepit notae impressione signatus est, obseruatumque quamipse qui umbrae primitias excepit notae impressione signatus est, obseruatumque quamdiu super terram ita solis orbis integer appareret, ut ima eius summitas adhuc horizonti uideretur insidere. Et mox locus ad quem umbra tunc in uase migrauerat adnotatus est, habitaque dimensione inter ambas umbrarum notas, quae integrum solis orbem, constitit quod in cursu solis unam temporis aequinoctialis horam faciat repetitus nouies orbis eius accessus, et quia conuersio caelestis hemisphaerii, peractis horis duodecim, diem condit, nouies autem duodeni efficiunt centum octo, sine dubio solis diametros centesima et octaua pars hemisphaerii aequinoctialis est. Ergo totius aequinoctialis circuli ducentesima sexta decima pars est. Ipsum autem circulum habere stadiorum trecenties centena
Abbreviated transcription (Latin):
locatũ est saxeũ uas in hemis perii speciẽ cauata ambitione our uatũ in frap
liieas disignato xiidiei horarx numero: quas stili ꝓminentis umbra i trap¬
situsolis p̃tereundo distinguit. Hoc ẽ aut̃ ut scimꝰ huiꝰ mordi uasis officumm
ut tanto tẽpore apͥorieiꝰ extremitate ad alterã usq stili umbra ꝑcurnit
quanto sol medieta tẽ cȩli ab ortu in oc casũ uniꝰ scilicet haemisperii c̃uersior
metit᷑: Nã totius celi integra conũsio diẽ noctẽ concludit : & ideo consit
quantũ sol incirculo suo tuntũ in hocuase umbram meare. Huic igiꝰ ono¬
bilit̃ collocato circatẽpꝰ solis ortui ꝓpinquantis in hesit diligens obseriuatas
obtutꝰ et cũ ad pͥmũ solisra diũ quẽ dese emisit prima sũmitas orbis emergs
umbra destili decidens sũmitate pͥmã curui labri eminentiã contigit locos

Expanded text:
locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata ambitione curuatum, infra per locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata ambitione curuatum, infra per lineas designato duodecim diei horarum numero quas stili prominentis umbra cum transitu solis praetereundo distinguit. Hoc est autem, ut scimus, huius modi uasis officium, ut tanto tempore a priore eius extremitate ad alteram usque stili umbra percurrat quanto sol medietatem caeli ab ortu in occasum, unius scilicet hemisphaerii conuersione, metitur. Nam totius caeli integra conuersio diem noctemque concludit, et ideo constat quantum sol in circulo suo, tantum in hoc uase umbram meare. Huic igitur aequabiliter collocato, circa tempus solis ortui propinquantis, inhaesit diligens obseruantis obtutus, et cum, ad primum solis radium quem de se emisit prima summitas orbis emergens, umbra, de stili decidens summitate, primam curui labri eminentiam contigit, locus
Abbreviated transcription (Latin):
qq: partet̾re par usq: ddineesiũ circulũ m̃ sura tendat᷑: integra circłi ꝑ que
solcurrit drametros inuenit᷑ Duplicatis igit᷑ ilis quad ragies octiescentens
milib erit integra dra metros cael estis circuli nonagies sex ies centeni ml¬
sta dioꝵ & inuenta drametros facil ẽ m̃ surã nob̵ ipsi quoq abit ꝓdit Hr
enĩ sũmã quae dra metron fecit. debes termultiplicare adiecta parte se pori
it scept iã dictũ est & ita inuenier totiꝰ circuli ꝑquẽ sol currit ambitum
stadio nx habere trecenti es centenamilia: et in suꝑ centũ septuagiita mli
Lis dictus quib: m̃ sura quã troł ambit ł dr amitros habit sed & carculi muli¬
ꝑquẽ sol currit ł dr̃ ametritiꝰ ostendit᷑ nunt ꝗ solis eẽ m̃surã . ł quẽ admodi
illiprudentis simi dep̃ henderint indicemꝰ Nãficat extrena ũbrapotuit citi
dũ ꝓcedente in quisitionis ingenio: Ae qui nocti adi die antesolis ortũ ceq ialt

Expanded text:
que parte terrae par usque ad eundem circulum mensura tendatur, integra circuli per quem sol currit diametros inuenitur. Duplicatis igitur illis quadragies octies centenis milibus, erit integra διάμετρος caelestis circuli nonagies sexies centenis m inuenta διάμετρος facile mensuram nobis ipsius quoque ambitus prodit. Hanc enim summam quae διάμετρον fecit debes ter multiplicare, adiecta parte septima, ut saepe iam dictum est; et ita inuenies totius circuli per quem sol currit ambitum stadiorum habere trecenties centena milia et insuper centum septuaginta milia. His dictis, quibus mensura quam terrae uel aml currit uel diametri eius ostenditur, nunc quam solis esse mensuram uel quemadmodum illi prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut ex terrena umbra potuit circuli dum procedente inquisitionis ingenio. Aequinoctiali die, ante solis ortum, aequabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
fidera ł calũ om̃s ue t̃ras aliqiđ soniat innouatũ : Hoc ergo ꝙscipio uidisse se retulit
et tria illa q̃sol& ꝓbabilia s̃ gnr̃a pͥncipalitatis amplectit᷑ : et om̃s ipsi sõnii species ac ting̃ :
Est enĩ oraculũ qr paulus et affricanꝰ ut̃q pocrens scĩ grauesq. ãbo nec alien a sd cerdo¬
tio qđ illieuenturũ eẽt denunciauer̃ : Est uisio qr loca ipsa inqͥb post corpꝰ ł qͣlis fu¬
turꝰ eet aspex̃ : Est sõniũ qr rerũ quȩ illi naer ratȩ saltitudo. tecta ꝓfunditate pruden

Expanded text:
sidera uel caelum omnesue terras aliquid somniat innouatum. Hoc ergo quod Scipio uidisse se rettulit sidera uel caelum omnesue terras aliquid somniat innouatum. Hoc ergo quod Scipio uidisse se rettulit et tria illa quae sola probabilia sunt genera principalitatis amplectitur, et omnes ipsius somnii species adtingit. Est enim oraculum, quia Paulus et Africanus uterque parens, sancti grauesque ambo nec alieni a sacerdotio, quid illi euenturum esset denuntiauerunt. Est uisio, quia loca ipsa in quibus post corpus uel qualis futurus esset aspexit. Est somnium, quia rerum quae illi narratae sunt altitudo, t
Abbreviated transcription (Latin):
cũ id qͥsui dac qđ eodẽ m̃ qͦ ͭ aparuerat eueniet : Amicũ peregre c̃morantẽ quẽ ñ cogicabaet
uis sibi ẽ reuersũ uidere. et ꝓcedenti obuiꝰ quẽ quẽ uderat uenit ãplexus: Depositũ
inquietẽ suscepit & matutinꝰ ei p̃cator occurrit mandans pȩcuniae tutelaẽ et fidaei
custodia caelandã cõmittens : Sõniũ ꝓ pͥ euocat᷑ ꝙ tegit figuris et uelat: ambagibus.
ñnisi inc̃p̃tatione intelligendã significationẽ rei q̃de monstrat᷑ : Qđ qͣle sit rĩ a nobis expo¬
nendũ ẽ cũ ħ unꝰqͥsq exusu qiđ sit agnoscat: Huiꝰ u ĩ species. aut enĩ ꝓpͥũ. aut alienũ. aut
cõmune. aut publicũ. aut generale est : Propͥũ est cũqͥs facientẽ pacientẽue aliqͥđ sõniat :
triste ł lgtiĩ qid estimat accidis se: Generaleẽ cũ circa solis orbẽi lunarẽ globũ. seu alio

Expanded text:
cum id quis uidet quod eodem modo quo apparuerat eueniet. Amicum peregre commorantem quem non cogitabat cum id quis uidet quod eodem modo quo apparuerat eueniet. Amicum peregre commorantem quem non cogitabat uisus sibi est reuersum uidere, et procedenti οbuius quem uiderat uenit in amplexus. Depositum in quiete suscepit et matutinus ei precator occurrit mandans pecuniae tutelam et fidae custodiae celanda committens. Somnium proprie uocatur quod tegit figuris et uelat ambagibus non nisi interpretatione intellegendam significationem rei quae demonstratur, quod quale sit non a nobis exponendum est, cum hoc unusquisque ex usu quid sit agnoscat. Huius quinque sunt species: aut enim proprium aut alienum aut commune aut publicum aut generale est. Proprium est, cum se quis facientem patientemue aliquid somniat, atriste uel laetum quid aestimat accidisse; generale est, cum circa solis orbem lunaremue globum seu alia
Abbreviated transcription (Latin):
hinc & in sõnio nom̃ ñ quia ꝑsõniũ uidet᷑ post sõnũ nullã suiutilitatẽ ł significationẽ
relinquit : Halsa eẽ in sonia nec maro tacuit: Sed falsa ad cȩlũ mittunt in sõniam anes
celũ hic uiroꝵ regionẽ uocans q sic̃ dinob̵ itanos defunctis superi habem᷑ amorẽ quoq
cũ int̃uigiliã et adultͥã quietẽ in quadã ut aiunt pͥma somni nebula ad hut seuigilare
estimans qͥdor mire uix coepit. aspicere uidet᷑ irruentes in se. ł passim uagantes for¬
pormas. a natura seu magnitudine. seu specie discrepantes uariasq tẽpestates rerũ
ł laetas ł turbulentes: In hoc genere .x̃. & ΗΠΥBΑΕ NC quẽ publica ꝑsuasio
qͥescentes opinant᷑ euadere &pondere suo ꝓpressos acsentient᷑ grauare :
Hisduob modis ad nullã noscendifuturi opẽ receptis trib c&eris ingͥeniũ diui¬
nationis instruimꝰ &ẽ oraculũ qͥdẽ cũ in sõnis parens ł alia scã grauisque ꝑsona

Expanded text:
ur dum uidetur, post somnium nullam sui utilitatem uel significationem relinquit. Falsa esse insomnia nec Maro tacuit: sed falsa ad caelum mittunt insomnia manes, caelum hic uiuorum regionem uocans quia, sicut di nobis, ita nos defunctis superi habemur. Amorem quoque cum inter uigiliam et adultam quietem in quadam, ut aiunt, prima somni nebula adhuc se uigilare aestimans qui dormire uix coepit aspicere uidetur irruentes in se uel passim uagantes formas a natura seu magnitudine seu specie discrepantes uariasque tempestates rerum uel laetas uel turbulentas. In hoc genere est et ἐπιάλτης, quem publica persuasio quiescentes opinatur inuadere et pondere suo pressos ac sentientes grauare. His duobus modis ad nullam noscendi futuri opem receptis, tribus ceteris in ingenium diuinationis instruimur. Et est oraculum quidem cum in somnis parens uel alia sancta grauisque persona
Abbreviated transcription (Latin):
sibi udet᷑ et̃ scipio ꝑqͥ&̃ẽ. lac̃teꝰ circulꝰ est qͥ salaxias uocat᷑ : Si qͥde his iperbin pͥncipio utit᷑ :
Ostendebat aut̃ cartaginẽ deexcelso et pleno stellarũ in lustri et claro qdã loco : Et paulo postꝰ
apti dicit : Orait aut̃ his splendidis simo candore int̃ flãmas crrcus elucens quẽ uos ut agrais
accepistis erbẽ lacteũ nuncupatis. ex qͦ omĩa mͥ cõtemplanti p̃clara et mirabilia uidebant᷑ :¬
cicero quosq pͥus plato scripserat q̃ differentia q̃ similitudo habeat᷑ ex p̃ssim. et cur operi suo
lplaco eris inditiũ ł cicero soniũ scipionis ad sc̃iuerit. quidue sit ab epicurtis obiectũ platoni.
lquẽ ad modũ debilis calũma refellat᷑ et qͥb tractatib philosophi ad misceant. ł aqͥb penitꝰ

Expanded text:
sibi uidetur esse Scipio per quietem, lacteus circulus est, qui γαλαξίας uocatur, siquidem his uerbis in principio utitur: sibi uidetur esse Scipio per quietem, lacteus circulus est, qui γαλαξίας uocatur, siquidem his uerbis in principio utitur: «Ostendebat autem Carthaginem de excelso et pleno stellarum illustri et claro quodam loco.» Et paulo post apertius dicit : «Erat autem is splendaccepistis, orbem lacteum nuncupatis; ex quo omnia mihi contemplanti pCicero quosque prius Plato scripserat, quae differentia, quae similitudo habeatur expressimus, et cur operi suo uel Plato Eris indicium uel Cicero somnium Scipionis adsciuerit, quidue sit ab Epicureis obiectum Platoni uel quemadmodum debilis calumnia refellatur, et quibus tractatibus philosophi admisceant uel a quibus penitus
Abbreviated transcription (Latin):
qdĩ & uiridiora p̃mioꝵ gnt̃a desiderat : Ruȩ tam̃ ista s̃ inquit lelius Tuncscipio, Pati¬
minime. Qm̃ t̃ciũ diẽ iã feriati sumꝰ et c&ra qͥb: ad narrationẽ sõnuuenit . docensilla
cestabiliora et iuridiora p̃mioꝵ gnra. q̃ ipse uidisset incele. bonis rerũ publicarũ serua¬
ta rectorib: sicu his uerb̵ eiꝰ ostendit᷑ : Sed qͦsis affricane a lacrior ad cutđ dã rẽpublicã
sic hab&o: om̃ib qͥ patriã c̃seruarint auernnt. cercũ eẽ incaelo definicũ locũ ubibeati
auo fruant᷑ etͦ paulo post hunc certũ locũ qui sit designans ait: Sed sio scipio ut auus hic
tus ut ego quit egenui uistitiã cole & pitatẽ q̃ cũ magna inparentib: & ꝓpinquis tum
in patria maxime est : Eauita uia ẽ in celũ et in hunc coecũ eoꝵ qͥiã uixere et corpore
laxati illũ incolunt locũ quẽ uides. Significans Galaxian: Sciendũ ẽ enĩ ꝙlocinqͦ¬

Expanded text:
dam et uiridiora praemiorum genera desiderat.» — «Quae tamen ista sunt?» inquit Laelius. Tum Scipio: «Patimini me, quoniam tertium diem iam feriati sumus,» et cetera quibus ad narrationem somnii uenit, docens illa esse stabiliora et uiridiora praemiorum genera quae ipse uidisset in caelo bonis rerum publicarum seruata rectoribus, sicut his uerbis eius ostenditur: «Sed quo sis, Afsic habeto: omnibus qui patriam conseruauerint certum esse in caelo definitum locum ubi beati o fruantur.» Et paulo post hunc certum locum qui sit designans ait: «Sed sic, Scipio, ut auus hic tuus, ut ego qui te genui, iustitiam cole et pietatem quae, cum magna in parentibus et propinquis, tum in patria maxima est. Ea uita uia est in caelum et in hunc coetum eorum qui iam uixere et corpore laxati illum incolunt locum quem uides», significans γαλαξίαν. Sciendum est enim q
Abbreviated transcription (Latin):
aemint assereret dignitatẽ ñtẽ eẽtestatꝰ ẽ Menstgitat molẽ Nee n ut oter¬
deret
ex ipsa anima c̃stare. et animari uni uersaquȩ uiuaũ
addidit. Indehominiũ pecudũq. genꝰ& caerã. usq
painonri dituibs pio  asiereret eundẽ eẽ inunima seꝑ uigorẽ sedusũ cius¬
Icũ delictoꝵ ser quantũ ñ noxia corpora tardant et reliqͣ Sedmnb
sequant degenerantia ꝑ ardinẽ ad imũ mocendi in ueni et psi intuen ti a sũ mero
ust e ad ultimã rene fecẽ una mutu&sse uincuł religans et nusꝗ intrupta uoo
tuser go lictis solũ homitiẽ estat extrenis om̃b mentis iđ amimi socitate cum¬

Expanded text:
animae adsereret dignitatem, mentem esse testatus est: mens agitat molem... Nec non ut ostenanimae adsereret dignitatem, mentem esse testatus est: mens agitat molem... Nec non ut ostenderet ex ipsa anima constare et animari uniuersa quae uiuunt, addidit: inde hominum pecudumque genus... et cetera; utque adsereret eundem esse in anima semper uigorem, sed usum eiusadiecit: ...quantum non noxia corpora tardant et reliqua. Secunsequantur degenerantia per ordinem ad imum meandi, inuenietur pressius intuenti a summo deo usque ad ultimam rerum faecem una mutuis se uinculis religans et nusquam interruptaHis ergo dictis, solum hominem constat ex terrenis omnibus mentis, i
Abbreviated transcription (Latin):
cesserunt : Nec ullã diuino rx corporũ similitudinẽ aliqͣ sui parte meruerunt. nihil
exinte sortita s̃ & ideo ratione caruer̃. Duoq tantũ ad epta s̃ sentire ł crescere
Nã siqiđ in illis similitu dinẽ rationis imitatur ñ ratio sed memoria ẽ & memoria
ñ illaratione mixta sed q̃ hebitudinẽ sensuũ quinq cõmitat᷑ deqͣplura nõ dicere
qͥm̃ ad p̃sens opꝰ ñ actinet omittimꝰ. Terre morx corpoꝵ t̃tius ordo iñ arboribus
et herbis ẽ q̃ carent tã ratione quã sensu. et quia crescendi tantũ mͦ usus in
his uiget. hac sola uiuere paree dñr Hunc rerx ordinẽ et uirgiliꝰ expressit
piã et mundo animã dedit & ut puritut᷑ f eiꝰ at testa ret᷑ mentẽ uo cauit:
Ccaluĩ enũ ae eias &̃ maria & sydema spiritꝰ int᷑ alit iđ anima Sict alibi
ꝓ spira m̃to cenimã dicit. Iuantũ ignes animeq ualent. Et ut illi mundo

Expanded text:
cesserunt nec ullam diuinorum corporum similitudinem aliqua sui parte meruerunt, nihil cesserunt nec ullam diuinorum corporum similitudinem aliqua sui parte meruerunt, nihil ex mente sortita sunt et ideo ratione caruerunt, duoque tantum adepta sunt, sentire uel crescere. Nam si quid in illis similitudinem rationis imitatur, non ratio sed memoria est, et memoria non illa ratione mixta, sed quae hebetudinem sensuum quinque comitatur; de qua plura nunc dicere, quoniam ad praesens opus non adtinet, omittemus. Terrenorum corporum tertius ordo in arboribus et herbis est, quae carent tam ratione quam sensu, et quia crescendi tantummodo usus in his uiget, hac sola uiuere parte dicuntur. Hunc rerum ordinem et Vergilius expressit. Nam et mundo animam dedit et, ut puritati eius ia et sidera spiritus intus alit... id est anima, sicut alibi pro spiramento animam dicit: quantum ignes animaeque ualent... Et ut illius mundanae
Abbreviated transcription (Latin):
Anima ergo creans sibi c̃densq corpora:nã ideo natura ab anima incipit. quam
sapientes dedõ & m̃tȩ: fibminant ex illo mero acpurissimo fonte mentis quȩ na¬
scendo de originis suȩ auferat copia. corpora illa diuina ł supera caelidico ac sy¬
merã diuinitatẽ m̃tis sustinere ñ posse. immo partẽ eiꝰ uix solis eohumanis corporib:
c̃uenire : qr & sola uident᷑ erecta . tãq ad supera ab imis recedant & solac aelum
facile tamꝗ sẽꝑ erecta suspiciunt solisq inẽ ł in capite sperae similitudo quã formã
diximꝰ solã m̃tis capacẽ. Soli ergo homini rationẽ iđ iuĩ mtis infudit. cui sedes incapite
ẽ. Sed ec geminã illã fentiendi crescendiq naturã qr caducũ est corpꝰ inseruit
& hinc ẽ ꝙ homo & ratoonis capax et sentit. et crescit solaq ratione meruit p̃stare

Expanded text:
Anima ergo, creans sibi condensque corpora — nam ideo ab anima natura incipit quam sAnima ergo, creans sibi condensque corpora — nam ideo ab anima natura incipit quam sapientes de deo et mente νοῦν nominant — ex illo mero ac purissimo fonte mentis, quem nascendo de originis suae hauserat copia, corpora illa diuina uel supera — caeli dico et simeram diuinitatem mentis sustinere non posse, immo partem eius uix solis humanis corporibus conuenire, quia et sola uidentur erecta, tamquam ad supera ab imis recedant, et sola caelum facile, tamquam semper erecta, suspiciunt, solisque inest uel in capite sphaerae similitudo, quam formam diximus solam mentis capacem. Soli ergo homini rationem, id est uim mentis, infudit, cui sedes in capite est, sed et geminam illam sentiendi crescendique naturam, quia caducum est corpus, inseruit. Et hinc est quod homo et rationis compos est et sentit et crescit, solaque ratione meruit praestar
Abbreviated transcription (Latin):
& anime usuirpante suocamꝰ. Cũ ergo dichisque animꝰ datus ẽ ex illis sẽpit̃ nisignib m̃tem
p̃stat intelligiquȩ nob̵ propͥȩ cũ cȩlo. Sideribusq cõmunis ẽ. Cũ uͦ ait retinendus
animꝰ est incustodia corporis apsã tunc animã nominat. quȩ uincit᷑ custodia corpo¬
ralicuimens diuin a ñ subit᷑. Nc̃ qualit̃ nob̵ animꝰ id est mens cũ siderib: cõmunis
sit secundũ theo logos disseramus : Deus qui prima cauiosas etro saẽ testeuocat᷑
unꝰ om̃iũ quȩ q sunt quȩq uident᷑ eẽ : princeps & origoẽ ueniunt : Omsaa
seruat auctoris: mã uͦdese creat posteriora respitiens. aut hicdi¬
corporũ in corporea ipsa degenerat hab& ergo & purissimã exm̃te deqͣ est nata
loicon qđ innatũ sibi exm̃te sũ psit. sic̃ uere diuinũ est. it a solis diuinis aptum.
Reliqͣ duo aestheqͣ cori et phytẏcori ut adiuirus recedunt. ita c̃uenientia scaducis

Expanded text:
empiternis ignibus», mentem praestat intellegi, quae nobis proprie cum caelo sideribusque communis est. Cum uero ait: «retinendus animus est in custodia corporis», ipsam tunc animam nominat quae uincitur custodia corporali, cui mens diuina non subditur. Nunc qualiter nobis animus, id est mens, cum sideribus communis sit secundum theologos disseramus. Deus, qui prima causa et est et uocatur, unus omnium quaeque sunt quaeque uidentur esse princeps et origo estrvat auctoris. Animam vero de se creat, posteriora respiciens. corporum, in λογικόν, quod innatum sibi ex mente sumpsit, sicut uere diuinum est, ita solis diuinis aptum; reliqua duo, αἰσθητικόν et φυτικόν, ut a diuinis recedunt, ita conuenientia sunt caducis.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ deserens : Scdae quas purgatorias uocant hominus s̃ qr diuini capax ẽsolũq.&
nimũ eiꝰ expediunt qͥ decreuit se a corporis c̃tagione purgare. et qͣdã humanor
animi. & ab om̃i mundihuiꝰ asꝑgine p̃sse ꝓureq det̃ si. Illi prudentiaȩ ẽ diuina ñ qua¬
si inelectone p̃ferre sed sola nosse. & hit tãꝗ nihil sit aliud intueri. Tẽperantiȩ.
trenas cupiditates ñ repͥmere sed penitꝰ obliuisci Fortitudinis passunes ignorare
ũa dixims eeplairẽr uocari Aqua rũ exẽplo relique oms ꝑor diptẽ serlista
Nã sirere aliarxꝰ i ul to magis uirtutũ ideus eẽ imencȩ credindũẽ. Illic pruus¬

Expanded text:
non deserens. Secundae, quas purgatorias uocant, hominis sunt qua diuini capax est, solumque non deserens. Secundae, quas purgatorias uocant, hominis sunt qua diuini capax est, solumque animum eius expediunt qui decreuit se a corporis contagione purgare et quadam humanorum animi et ab omni huius mundi aspergine pressi pureque detersi; illic prudentie est, divina non quasi in electione preferre, sed sola nosse et hec tantum, nihil aliud intueri. Temperantie, terrenas cupiditates non reprimere, sed penitus oblivisci. Fortitudinis, passiones ignorarquam diximus νοῦν uocari, a quarum exemplo reliquae omnes per ordinem defluunt. Nam si rerum aliarum, multo magis uirtutum ideas esse in mente credendum est. Illic prude
Abbreviated transcription (Latin):
uniũsa dirigere. ac nihil p̃t̃ rectũ uelle ł facere humanisq actib: tãꝗ dinipuis arbi¬
tris ꝓuidere Prudentiȩ in s̃ ratio. intellect. circũ spectio ꝓuidentia docilitas cantio
lortitudinis animũ supͣ periculi metũ agere nhilq nisi turpia timere. tolerarefor
centiã c̃stantiã tolerantiã firmitatẽ : Tẽperantiȩ nihilapp&ere penttendũ. in nul¬
lo legẽ moderationis excedere sub iugo rationus cupiditatẽ domare. Femperan¬
tiã secunt᷑ modestia uerecundia et abstinentia. castitas. honestas. moderatio. parci¬
tas sobri& as. pudicitia. lustitiȩ. seruare unicuiq ꝙ suũ ẽ. Deiustitia ueniunt in no¬
centia Amicitia concordia pi&us, religio affect humanicatis His uirtutib: uir
bonꝰ pͥmũ sui et suoꝵ ande reipublice rector efficit᷑ iuste ac ꝓuide gubnans humana

Expanded text:
uniuersa dirigere ac nihil praeter rectum uelle uel facere, humanisque actibus tamquam diuinis arbiuniuersa dirigere ac nihil praeter rectum uelle uel facere, humanisque actibus tamquam diuinis arbitris prouidere; prudentiae insunt ratio, intellectus, circumspectio, prouidentia, docilitas, cautio; fortitudinis, animum supra periculi metum agere nihilque nisi turpia timere, tolerare forcentiam, constantiam, tolerantiam, firmitatem; temperantiae, nihil appetere paenitendum, in nullo legem moderationis excedere, sub iugum rationis cupiditatem domare; temperantiam sequuntur modestia, uerecundia, abstinentia, castitas, honestas, moderatio, parcitas, sobrietas, pudicitia; iustitiae, seruare unicuique quod suum est; de iustitia ueniunt innocentia, amicitia, concordia, pietas, religio, affectus, humanitas. His uirtutibus uir bonus primum sui atque inde rei publicae rector efficitur, iuste ac prouide gubernans, humana
Abbreviated transcription (Latin):
sentire uiã : uniꝰ cuiꝰq uirtutis obsequiũ. Atq ita fit. ut scđm ħ tã rigide diffinitiorus
abruptũ rerx̧ publicarx rectores. beati eẽ ñ possint: Sed plotinꝰ int̃ phylo sophyaȩ ꝓfes¬
sres cũ platone pͥnceps in libro deuirtutib građ erer. uera & naturali diusionus ratio¬
ne cõpositos ꝑ ordinẽ diggerit Iuatuor inquit s̃ qͣ t̃ narx gnm̃a uirtutũ Exhis pͥmȩ
politicae uocant᷑ scđae purgatoriȩ tertiaȩ animiiã purgati quartȩ exẽplares &s
politicȩ hominiis qͣ socioc le animalẽ : his boniuiri reipublicȩ consulunt urbestuent᷑
his parentes uenerant᷑. liberos amarit ꝓximos diligunt hisciuiũ salutẽ gub̵nant his
sotios circũ specta ꝓuidentia ꝓcegunt : iusta lib̵ tate deuinciunt. hisq suimemores
alios fecere merendo & ẽpoliticeprũdentia ad rationis nor roã quȩ cogitat. quei ag̃

Expanded text:
sentire uiam uniuscuiusque uirtutis obsequium. Atque ita fit ut, secundum hoc tam rigidae definitionis sentire uiam uniuscuiusque uirtutis obsequium. Atque ita fit ut, secundum hoc tam rigidae definitionis abruptum, rerum publicarum rectores beati esse non possint. Sed Plotinus, inter philosophiae professores cum Platone princeps, libro De uirtutibus gradus earum uera et naturali diuisionis ratione compositos per ordinem digerit. Quattuor sunt, inquit, quaternarum genera uirtutum. Ex his primae politicae uocantur, secundae purgatoriae, tertiae animi iam purgati, quartae exemplares. Et sunt politicae hominis, qua sociale animal est. His boni uiri rei publicae consulunt, urbes tuentur; his parentes uenerantur, liberos amant, proximos diligunt; his ciuium salutem gubernant; his socios circumspecta prouidentia protegunt, iusta liberalitate deuinciunt: hisque ... sui memores alios fecere merendo. Et est politici prudentiae ad rationis normam quae cogitat quaeque agit
Abbreviated transcription (Latin):
tria pauca dicendas̃ ut postea locũ om̃em quẽ hic tractandũ recipimus re¬
uoluamꝰ. Solae faciunt uirtutrr beatũ. nullaq alia quisquã ua ħ pom̃
ad ipiscit᷑ nde qui& estimant nullis nisi phiylo sophantib iec̃ uirtutes
pellosi p̃ter phslosophos beatos eẽ ꝓnuntiant. Agnitionẽ rere diuinar sapien¬
nã ꝓpͥae uocantes : cos tantũ mͦ dicunt eẽ sapientes qͥ suꝑna et acie m̃tis reqͥrunt qqͣue¬
rendo sagaci diligentia comp̃hendunt & quantũ iuuendi ꝑspicuitas p̃stat. imitant᷑:
sola diuina dirigere : Tẽperantiȩ om̃ia relinquere in quantũ natura patit᷑ q̃ corporis
us requirit . For ticudinis ñ t̃rerianimã a corpore quodã mͦ ductuphy loso phyae recedentẽ
nec altitudinẽ ꝑfectȩ ad suꝑna ascensionis horrere. Iustitiȩ. ad unã sibi hu ꝓpositi con¬

Expanded text:
triae pausa dicenda sunt, ut postea locum omnem, quem hic tractandum recepimus, retriae pausa dicenda sunt, ut postea locum omnem, quem hic tractandum recepimus, resoluamus. Solae faciunt uirtutes beatum, nullaque alia quisquam uia hoc nomen adipiscitur: unde qui aestimant nullis nisi philosophantibus inesse uirtutes, nullos praeter philosophos beatos esse pronuntiant. Agnitionem enim rerum diuinarum sapientiam proprie uocantes, eos tantummodo dicunt esse sapientes qui superna et acie mentis requirunt et quaerendi sagaci diligentia comprehendunt et, quantum uiuendi perspicuitas praestat, imitantur;sola diuina dirigere; temperantiae, omnia relinquere, in quantum natura patitur, quae corporis usus requirit; fortitudinis, non terreri animam a corpore quodam modo ductu philosophiae recedentem, nec altitudinem perfectae ad superna ascensionis horrere; iustitiae, ad unam sibi huius propositi con
Abbreviated transcription (Latin):
conciliandȩ obscuritatis inserta dubitatio: dicto tam̃ quod initio sõmic̃tinet᷑ ab¬
soluit᷑: Nã cũ dic̃ circuitꝰ naturalis sũmã tibi fatalẽ confecerit. uitarihuno fineꝰ
non posse ꝓnuntiat . Iđ aut̃ scipioni reliquos uite actus sine offensa dubitandi
ꝑordinẽ retulit & desola morte similis uisus ẽ ambigenti hat ratio ẽ ꝓ suie dum
humano ł merori parcit᷑ łtimori. seu q utile ẽ ħmaxime latere ꝓnicarã orids
publicã sic hab&o : om̃ib: qͥ patriã conseruanint certũ er̃incelo definitũ locũ ubi
huc reuercunt᷑: Bene & oportune postquã demorte p̃dix̃ mox p̃mi aboris
post obitũ speranda subiecit. Quib: adeo amitup̃ dicti interitꝰ cogitatio uiuentis
erepta ẽ . ut ad moriendi desideriũ ultro xnimaret᷑ marestate ꝓmiis sebeati¬
tudiniis & celestis habitaculi : Sed debecetitate quȩ debit᷑ conseruatorib: pa¬

Expanded text:
conciliandae obscuritatis inserta dubitatio dicto tamen quod initio somnii continetur abconciliandae obscuritatis inserta dubitatio dicto tamen quod initio somnii continetur absoluitur. Nam cum dicitur «circuitu naturali summam tibi fatalem confecerint», uitari hunc finem non posse pronuntiat. Quod autem Scipioni reliquos uitae actus sine offensa dubitandi per ordinem rettulit et de sola morte similis uisus est ambigenti, haec ratio est quod, siue dum humano uel maerori parcitur uel timori, seu quia utile est hoc maxime latere, proniuspublicam, sic habeto: Omnibus qui patriam conservaverint certum esse in coelo definitum locum, ubi huc reuertuntur.» Bene et opportune, postquam de morte praedixit, mox praemia bonis post obitum speranda subiecit. Quibus adeo a metu praedicti interitus cogitatio uiuentis erepta est ut ad moriendi desiderium ultro animaretur maiestate promissae beatitudinis et caelestis habitaculi. Sed de beatitate quae debetur conseruatoribus pa