comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tauit. Atq ita in uirim alteru
uersus est. It mox lacrinnã pc̃ta
dilueret. et beatifica uisione recir¬
atus: amatu simul pondus corporis
et optatos mũdi laqueos uotiua morte
de sereret ¶Longum est dencepy
laboriosam uiri mulitia. sub ẜuicio
ihu xp̃i: deuotoss discrursus: nõ
ytalicos modo uel transalpmos:
etiam transinorinos uerbiã ampłecti
Qui tain crebri ac difficiles fue¬
rint. ut ah illo qui uitani eus de¬
scripsit. iperuerint excusari. quia
scibcet ad hunc uiru nc quẽqua
latitare cupiente ubicũ q terraꝵ
eet. ĩmimerabilis deo ẜrure cupiẽ¬
tium turba confluerit. nõ hum¬
lium modo. s illustriu. ut quoti¬
ens locum unum sius monitis Cri¬
sto quesita familia iiplesset: recto¬
re illis imposito necesse haberet. oñ
expers desidie et quietis inscius.
in locum alterum cõmigrare. Sã¬
simius anmaꝵ pastor: nouũ dno
suo gregem nois i pascus que¬
siturus: longuni preterea nocmi¬

Expanded text:
tavit; atque ita in virum alterum tavit; atque ita in virum alterum versus est, ut mox et lacrimis peccata dilueret et, beatifica visione recreatus, amatum simul pondus corporis et optatos mundi laqueos votiva morte desereret. Longum est deinceps laboriosam viri militiam sub servitio Iesu Cristi devotosque discursus, non italicos modo vel transalpinos sed etiam transmarinos, verbis amplecti, qui tam crebri ac difficiles fuerunt, ut ab illo, qui vitam eius descripsit, meruerint excusari; quia scilicet ad hunc virum nequicquam latitare cupientem, ubicunque terrarum esset, innumerabilis Deo servire cupientium turba conflueret, non humilium modo sed illustrium, ut quotiens locum unum suis monitis Cristo quesita familia implesset, rectore illis imposito, necesse haberet, omnis expers desidie et quietis inscius, in locum alterum commigrare sanctissimus animarum pastor, novum domino suo gregem novis in pascuis quesiturus. Longum preterea nomi
Abbreviated transcription (Latin):
mortui saltem corpus mhesanti ĩ¬
star ingentis ad presidii sue pa¬
taie retinerent: simulata de se ptaa
elapsus : et sic i ytaliannõ ma¬
nus iustis teuersus ex consis. qpͣ
abierat. s aliqn ⁊̃ iustiorib Ut uide¬
licet pr̃em sum Sergu mniminẽti
amine pericalo. tempestuꝰ eripẽ¬
ret. Ip̃m quidem qui ĩ monastero
sancti seueri prope Rauẽnã suscep¬
tus in monachum fuerat. religio so
igo colla subucere meditastem.
ut nĩciatum illi erat : et ad seculu
redire properantem reperit : cu
nihilerdis ac precipus agentur
non pĩem tui subesset: s mona¬
chum cui spirituali pre esset auc¬
toritate considerans: salubib
uinculis sestiferium coercuit ap¬
petitum: pie seuerus in parentẽ.
ut eum patris eterm seueritate
lideraret.: successitq feliciter. Na
Serguus malis admontus ad co
rediit. et castigationem non ut
filii. s ut pattia amplerua. mira
compunctio ne ꝑ ropositu ĩnm¬

Expanded text:
mortui saltem corpus thesauri inmortui saltem corpus thesauri instar ingentis ad presidium sue patrie retinerent, simulata dementia elapsus, et sic in Italiam non minus iustis reversus ex causis quam abierat, sed aliquanto etiam iustioribus, ut videlicet patrem suum Sergium imminenti anime periculo tempestivus eriperet. Ipsum quidem, qui in monasterio sancti Severi prope Ravennam susceptus in monachum fuerat, religioso iugo colla subducere meditantem, ut nuntiatum illi erat, et ad seculum redire properantem repperit; cumque nil verbis ac precibus ageretur, non patrem, cui subesset, sed monachum, cui spirituali preesset autoritate, considerans, salubribus vinclis pestiferum coercuit appetitum, pie severus in parentem, ut eum Patris eterni severitate liberaret; successitque feliciter. Nam Sergius malis admonitus ad cor rediit, et castigationem non ut filii sed ut Patris amplexus, mira compunctione propositum immu
Abbreviated transcription (Latin):
exatto ferme trienzio fru in
ciis offensus ab scessit. et ad ma¬
rimim quẽdam solitariu degen¬
tem in regione uenctoru: stm̃
utiq. simp̾licenq honuĩenꝰ. quẽ
per famam nouerat: de uotisia
raptim humilitate ꝑ rexit. eũ qr
preceptore i ac nsagistru fide¬
lem potius ꝙ discretum patien¬
tissime ꝑtulit. eusq non solum
uerba. s. uerbera tam eã nanmis
ac subinissus exepit: ureum ap̃
meritum in stuporem iogeret. qui
demde secum magias et honestis
excausis pro salute amme scilicet
orsioli uenetoꝵ ducis et ducatur
et seculum his comitib relinquentis.
trangressus in gallias: bituiq post
tempd̃re ĩ ł omũ alde spiritualium
uirtutu incrementa conspiciena
discipuli tandem sui. discipulus sieri
non erubuit et cui paulo apite
preceperat obedire. Inde autem
multꝰ cum dolore gentin illam
inter quas aliquantum tempus
exegerat usq a deo. ut de eus etid
uicem quietin tenere poterant.

Expanded text:
exacto ferme triennio, fratrum exacto ferme triennio, fratrum vitiis offensus abscessit et ad Marinum quendam solitarium, degentem in regione Venetorum, sanctum utique simplicemque hominem, quem per famam noverat, devotissima raptim humilitate perrexit, eumque preceptorem ac magistrum fidelem potius quam discretum patientissime pertulit, eiusque non solum verba sed verbera tam equanimis ac submissus excepit, ut eum ipsum meritum in stuporem cogeret. Qui deinde secum magnis et honestis ex causis, pro salute anime scilicet Petri Ursioli Venetorum ducis et ducatum et seculum his comitibus relinquentis, transgressus in Gallias, brevique post tempore in Romualdo spiritualium virtutum incrementa conspiciens, discipuli tandem sui discipulus fieri non erubuit et cui paulo ante preceperat obedire. Inde autem multo cum dolore gentium illarum, inter quas aliquantum tempus exegerat, usque adeo ut de eius etiam uem viventem tenere non poterant,
Abbreviated transcription (Latin):
quitur hunc alius eta¬
te posterior. merito q
prior RonalcluaRa¬
bienotium urbis nobi¬
sissimus incola. ⁊ illustri ducam stir¬
pe progenitus. N ic ab adolescen¬
tia: quãius opũ et etatis et generie
insolentia tumidus. et deumctus
illecebris: Aĩo tamen assurgens.
inter illius temporis ⁊ ioluptates̃.
et iuuemlia studia: scãm semper
solitud mer suspirabat. Itaq dũ
rerent: celesti mox desiderio per¬
der ꝙ̃ in yrbibus habitarent. Itaq
genero se incolis aclolescens ad cab¬
tandas profectus in siluam: cap¬
iam florenti nec dum matura
ꝑ ietate cogitabat: neq uero diu
in efficax cogitatus ẽẽ potuit. ut
quem spũs scñs aleret cotidie et
angeret. In ip̃o ergo etatis flore
gloriam. uohiptafes. o pes.prer
patriam: mũdum demq et seip̃
talem fugiens: ut se aliu ĩuentet.
totum ad heremite solitarie studiũ
se coniertit. et primus illi quidẽ
e seculo exeunti: hant protul.
a patrie menib ad casmense te¬
nobiu salus funit. In de autem

Expanded text:
quitur hunc alius etate posterior, merito autem prior: Romualdus Ravennatium urbis nobilissimus incola et illustri ducum stirpe progenitus. Hic ab adolescentia quamvis opum et etatis et generis insolentia tumidus et devinctus illecebris, animo tamen assurgens, inter illius temporis voluptates et iuvenilia studia sanctam semper solitudinem suspirabat. Itaque dum rerent, celesti mox desiderio perDei quam in urbibus habitarent». Ita generose indolis adolescens, ad captandas feras profectus in silvam, capiam florenti necdum matura pietate cogitabat. Neque vero diu inefficax cogitatus esse potuit, ut quem Spiritus Sanctus aleret assidue et augeret. In ipso igitur etatis flore gloriam, voluptates, opes, patrem, patriam, mundum, denique et seipsum talem fugiens, ut se alium inveniret, totum ad heremitice solitarieque vite studium se convertit. Et primus illi quidem e seculo exeunti haud procul a patrie menibus ad Classense cenobium saltus fuit. Inde autem,
Abbreviated transcription (Latin):
sentiũ et cogitatus abq consiliax
stiumi : quasi presena nouerat sins
cuncta demuincians. Qno cograto
iuissu regia sirie toto crrcũualsalna
exercitu logiones obsidentiũ se lingue
soliua imperio in cecitatem captinita¬
femq ꝑductans uerbo etiam liberquit.
imperiosi ocii sunt hec. et solituddmis
prepotentis : sed sit sane penes ꝓphas
antiquior rerum gloria. quos nel
etate uł merito primos constat.
An ideo minor Affricam laus est. qd̾
cum aliquis eodem in genere laudie
antecesserit. presextimi cui ut michi
certus uideor: nulla prorsus interue¬
mente notitia: om̃ĩs cesset mutatio
quam de rebun humanis landũq
particulam deliberare atq decerpere
solitam non nego. Profecto autem
quisquis in ueru partem uenerit: dic¬
tani illud unde post tantum infernal¬
lum alhec prophetaꝵ nom̃a redii
ꝙ ip̃e michi non ambrosurs unius
ost prigm̃ ac proprinm Affricam.

Expanded text:
sentium et cogitatus atque consilia sentium et cogitatus atque consilia hostium quasi presens noverat, suis cunta denuntians? Quo cognito, iussu regis Syrie toto circumvallatus exercitu, legiones obsidentium se lingue solius imperio in cecitatem captivitatemque perductas verbo etiam liberavit. Imperiosi otii sunt hec et solitudinis prepotentis; sed sit sane penes prophetas antiquior rerum gloria, quos vel etate vel merito primos constat, an ideo minor Africani laus est, quod eum aliquis eodem in genere laudis antecesserit, presertim cum, ut michi certus videor, nulla prorsus interveniente notitia omnis cesset imitatio, quam de rebus humanis laudum fameque particulam delibare atque decerpere solitam non nego? Profecto autem, quisquis in partem rerum venerit, dictum illud unde post tantum intervallum ad hec prophetarum nomina redii, quod ipse michi non neget Ambrosius, unius est primum ac proprium Africani.
Abbreviated transcription (Latin):
mis hostiu uincebat. quod sine eo¬
armate armate non poterant legi¬
ones: Quomode solum putem He¬
liam cum quo deua ididem et angłi
loquebantur: aut qũꝯ ociosum:
qui pluuie imperat : et mulien ho¬
sprte fans interitum intuenti inde¬
ficientem farine idriani et mexhan¬
stumi olei uasculum uarbo facit. ingẽ¬
tiq uiłu fidei de functura illi film̃ ymũ
reddit : Quomodo solum dicũ discipa¬
lum eius elisenm. qui pauenti puero¬
hostem m̃istro inui sibiles abii ana¬
lares currus et equos/ atq açies os¬
tendit angelitas: Qũo ocio sũ qui
filiũ hospite sunamiti ex marito sene
pollicitus: et decit et red̾diqͥit natu
scilicet et primis amus extixctum
uscitanA ut puer unua ꝓphetice
uł fidei. uł potentie argumentũ esset.
Quid magni antem si uiuor suscitat.
qui solo contactu sacri corporis morhi
mortuos suscitasse noscitur. Quis
preterca hunc estimet ociosumm. qui.
in ip̃o sedena ocio conatus om̃es ab¬

Expanded text:
nus hostium vincebat, quod sine eonus hostium vincebat, quod sine eo armate non poterant legiones? Quomodo solum putem Heliam, cum quo Deus itidem et angeli loquebantur? aut quomodo otiosum, qui pluvie imperat, et mulieri hospite famis interitum metuenti indeficientem farine ydriam et inexhaustum olei vasculum verbo facit, ingentique nisu fidei defunctum illi filium vivum reddit? Quomodo solum dicam discipulum eius Heliseum, qui paventi hostem puero ministro invisibiles aliis auxiliares currus et equos atque acies ostendit angelicas? quomodo otiosum, qui filium hospite Sunamiti ex marito sene pollicitus et dedit et reddidit, natum scilicet et primis annis extinctum suscitans, ut puer unus prophetice vel fidei vel potentie argumentum esset? Quid magni autem si vivens suscitat, qui solo contactu sacri corporis mortuus mortuos suscitasse noscitur? Quis preterea hunc extimet otiosum, qui in ipso sedens otio, conatus omnes ab
Abbreviated transcription (Latin):
no laudem tribuit Ambrosius mof¬
ficira sius. ubi tum inmultia tum ĩ
nonñe ac numero libroꝵ. Cicerone
sequitur ut aꝑte obuiet eodem libro
eademq libriparte hoc est. ĩ ip̃o pͥncipi
libri terciieam laudem Sciprom Af¬
fricano exceptam ad ꝓphetas dmi.
moysen et heliam atq helyseun:.
opero sa mlitur disputatione trans¬
ferre : quos fuisse uult ante affrica¬
mĩ diu et in ocio negociosos. et ĩ
solitucbne comitatos.Non obluctor
Ambrosio. Nam et uera loqui illũ
scio: et si nescrrem mul ille potentrꝰ
ꝙͣ Ciceronem: Plato ip̃a me auc¬
foritate frangeret. ALagna est eĩ
apud me nec inmerito ema aucto¬
ritas. cuius ore loqui sp̃m scm.
ip̃e secum quod ip̃m sapientis doc¬
tiq uiri est. sed cum quo deua faci
ad faciem loquebatur quasi anxicus
cum amicꝯ. Qũo dciosum qui tacit
et mermis sedena et clamabat ad
dnm̃. et usq in celura audiebatur.
Alteriusq uix auxilio fessas mamuu
actollers. unus tot preualidas ma¬

Expanded text:
no laudem tribuit; Ambrosius in Ofno laudem tribuit; Ambrosius in Officiis suis, ubi cum in multis, tum in nomine ac numero librorum Ciceronem sequitur, ut aperte obviet, eodem libro eademque libri parte, hoc est in ipso principio libri tertii, eam laudem Scipioni Africano ereptam ad prophetas domini Moysen et Heliam atque Heliseum operosa nititur disputatione transferre, quos fuisse vult ante Africanum diu et in otio negotiosos et in solitudine comitatos. Non obluctor Ambrosio; nam et vera loqui illum scio, et si nescirem, multo ille potentius quam Ciceronem Plato «ipsa autoritate me frangeret». Magna est enim apud me, nec immerito, eius autoritas, cuius ore loqui Spiritum Sipse secum, quod ipsum sapientis doctique viri est, sed cum quo Deus facie ad faciem loquebatur, quasi amicus cum amico? Quomodo otiosum, qui tacitus et inermis sedens et clamabat ad Dominum et usque in celum audiebatur, alteriusque vix auxilio fessas manus attollens unus tot prevalidas ma
Abbreviated transcription (Latin):
ocidsos ⁊ hummiliũ nescios caraꝵ: ꝑ
colles ⁊ lictora uagari : et sepe con¬
culas littereosq layilloa inter legere
uarios candidules ac ingellos
E iq quod uerecunde ad mo¬
Dimiq reuerenter scriptum
apriad Ciceronem iudeo incredibilit
repuere sistere solitos: cum rus ex
yrbe tanquã eninctos euolassent.
Ned illam profecto solitudinem co¬
gitationes pulcerrime sequebãtur:
et in illo ocio semꝑ grande aliquio
gerebatur. Itaq Ticero ip̃e noi suã
luget: ibidem affricam suꝑioris
solitudinem admiratur uocemq
illiu ut ip̃e ait magnificam: et ma¬
gnoac sapienti iuro dignani ponit
Tatone chetaneo illura atq emub
teste. fretus nũꝙͣ semims ociosu
cum ꝙ ꝯosus. nec mimis solus
ꝙ cum soluaẽet. Cums reigłam
Ambrosius mirũ dictum cõcun
suꝯ: tentat eripere necubi unꝙ
Romanũ genus cuulib dellis uacet
ip̃is in libris pugnant. Ecce enim
Citero officioꝵ tertio hanc affrica¬

Expanded text:
otiosos et humilium nescios curarum per otiosos et humilium nescios curarum per colles et litora vagari, et sepe conculas litoreosque lapillos interlegere varios, candidulos ac nigellos. Denique, quod verecunde admodum reverenterque scriptum apud Ciceronem video, «incredibiliter repuerescere solitos, cum rus ex urbe tanquam e vinculis evolassent». Sed illam profecto solitudinem cogitationes pulcerrime sequebantur, et in illo otio semper grande aliquid gerebatur. Itaque Cicero ipse, ubi suam luget, ibidem Africani superioris solitudinem admiratur, vocemque illius, ut ipse ait, magnificam et magno ac sapiente viro dignam ponit, Catone coetaneo illius atque emulo teste fretus: nunquam se minus otiosum quam cum otiosus, nec minus solum quam cum solus esset. Cuius rei gloriam Ambrosius, mirum dictu, concivi suo tentat eripere; necubi unquam romanum genus civilibus bellis vacet, ipsis in libris pugnant. Ecce enim Cicero Officiorum tertio hanc Africa
Abbreviated transcription (Latin):
poscebat religiom se dem opfimam
solitudine depritabat. Inde quicquid
id esset aggredi consuctus: plusqm
humana ficlutia ⁊ prosperrimos sibi
ac sis ceptorũ exitus polliceri Ita
ut nusqͣ falleret. Ceterum ne tam
uinctos et tam pares separem hos
eoscdem duos suis quenq temporib
ut uirtutis. sic solitudnus amatores
fuisse nota res est. Et post suclores bel¬
licos. post uictorias. post triumphos.
uel liceruũ. uel forñtiuas. uel Caietã
solitos comnigrart ibiq cũ singuł
arnçis solos conqmesçere. O preclaꝵ
spectatulum. quodq oĩum regũ pom¬
pas et sceptra transcenderet : cerne̾
tales uiros sernatores reipublice. lie¬
ratores ciunim. Defensores italie.
domitores gentium feliciter rebus
gestis. dimisso in lib̾tare et letitia po¬
pulo uictore. relictis Romie stipato¬
ribus laterum suoꝵ. de posito habmu
triumphali : ac precupide restitute ĩ
singulis signibus dignitatam solos

Expanded text:
poscebat, religioni sedem optimam poscebat, religioni sedem optimam solitudinem deputabat, inde, quicquid id esset, aggredi consuetus plusquam humana fiducia et prosperrimos sibi ac suis ceptorum exitus polliceri, ita ut nunquam falleret. Ceterum ne tam iunctos et tam pares separem, hos eosdem duos, suis quemque temporibus, ut virtutis sic solitudinis amatores fuisse nota res est, et post sudores bellicos, post victorias, post triumphos vel Liternum, vel Formias, vel Caietam solitos commigrare, ibique cum singulis amicis solos conquiescere. O preclarum spectaculum, quodque omnium regum pompas et sceptra transcenderet, cernere tales viros, servatores reipublice, liberatores civium, defensores Italie, domitores gentium, feliciter rebus gestis, dimisso in libertate et letitia populo victore, relictis Rome stipatoribus laterum suorum, deposito habitu triumphali ac precupide restitutis insignibus dignitatum, solos,
Abbreviated transcription (Latin):
dui: multũq hesitans: ad postre¬
mũ spreta uoluptatis uia. semita
uirtuts arripuit: quam indefesse
gracliens: non ad humane modo
głe uerticem: s ad opinionẽ diui¬
intatis euectus est: quam libet alde
lateq ramos porrigat uni fama si
raditem queraa ad̾ solituo mem erit
nimo recurrendumAffrican¬
ducum maximos ubi dimit¬
timua. Affricanos uero duo fuimĩa
belli ut Qato ait qd̾ a quibusclam
de aliis intellectum nuror. Quorũ
prinus ex quo uirilem togam sũpsit:
ut est apud liuin millo die prius
ullam publicam ꝑ reuatanq rem
egit ꝙͣ in capitolumi iret. Ingres¬
susq edem consederet. et plerũq
tempus solua in secretum ibi terre¬
ret. Fit mos ꝑ om̃em uitam ser¬
uabatar. Ita ille uir unicus. neq gre¬
coꝵ fabulis aut suꝑstitionib. sed
Romaniꝰ iudicib celebratus. et ipẽ
quoq uirtutia admiratione diuine
scirpis opimonem conseciitus pͥn¬
çipia gerendaꝵ rerum a religione

Expanded text:
diu multumque hesitans, ad postrediu multumque hesitans, ad postremum spreta voluptatis via semitam virtutis arripuit, quam indefesse gradiens, non ad humane modo glorie verticem sed ad opinionem divinitatis evectus est. Quamlibet alte lateque ramos porrigat viri fama, si radicem queras, ad solitudinem erit animo recurrendum. Dducum maximos ubi dimittimus Africanos? Vere «duo fulmina belli», ut Maro ait, quod a quibusdam de aliis intellectum miror. Quorum primus, ex quo virilem togam sumpsit, ut est apud Livium, «nullo die prius ullam publicam privatamque rem egit, quam in Capitolium iret, ingressusque edem consederet, et plerunque tempus solus in secretum ibi tereret». Hic mos per omnem vitam servabatur. Ita ille vir unicus, neque Grecorum fabulis ac superstitionibus sed romanis iudiciis celebratus, et ipse quoque virtutis admiratione divine stirpis opinionem consecutus, principia gerendarum rerum a religione
Abbreviated transcription (Latin):
autem ne ppłus metu liber: uigu no¬
bilitatis exenteret. multis post seculis
ixta sepulcrũ regis muentos libros
exurendos pretor romanus Senatu
consentiente decrenit. Quanta ułua¬
nitate uł impietate pretereo. Illud
enĩ munt in notuisse suffecerit : mul¬
tarum optimarum rerum solitudĩe
fontemẽe.exqua rompanaꝵ quoq
legum fluxere primorar¶De Ro¬
Rqͥentior atq acrior sucniulo.¬
cessore suo Romulus et ip̃e cũ
ma silius mnq pastorali casa tantisas¬
sue fecit ammu rebus : ut sũmi ini¬
perii fu̾ndamento non nisi solitaruis
architector ydoneus haberetur. Co¬
gitatu arduum. Solitudo ꝯ̃i asper¬
rima. Regme urbium: et materlã
et nomen: et aream prehuit et au¬
torem. Achillem in solituame didicis¬
se legimus: ꝙ eũ mox et urbibus asie
terribilem et grecie e laꝵ fecit. Ip̃e
Nercules in solitucmn sanĩ illud cõ¬
silium uite ceꝑit: cuuia libro pͥore
mentione mn feci : qñ uelut ĩ uiuuo

Expanded text:
autem ne populus metu liber iugum noautem ne populus metu liber iugum nobilitatis excuteret, multis post seculis iuxta sepulcrum regis inventos libros exurendos pretor romanus senatu consentiente decreverit. Quanta vel vanitate vel impietate pretereo: illud enim nunc innotuisse suffecerit, multarum optimarum rerum solitudinem fontem esse, ex qua romanarum quoque legum fluxere primordia. Ardentior atque acrior successore suo Romulus, et ipse tamen in silvis inque pastorali casa tantis assuefecit animum rebus, ut summi imperii fundamento nonnisi solitarius architector ydoneus haberetur. Cogitatu arduum: solitudo omnium asperrima regine urbium et materiam et nomen et aream prebuit et auctorem. Achillem in solitudine didicisse legimus, quod eum mox et urbibus Asie terribilem et Grecie clarum fecit. Ipse Hercules in solitudine sanum illud consilium vite cepit, cuius libro priore mentionem feci, quando velut in bivio
Abbreviated transcription (Latin):
atq inde post longum tempus so¬
lus ac meditabundus egrediena
scriptas leges offerebat: quibua
adhuc rudis et insolens. s mox
futurus dominator gentui pplus
tueret: ꝙius ut nꝯuos et in domito
animor beligioms laqueo quocdaz
freno metus obstringeret. mutat
ut auunt minois cretensum regii
exemplirm. et callidissimo comeñto
nocturnpꝰ se deoꝵ congressibus allo¬
quioq frui. siniulans consilio: fidẽ
quereret. Quam fictionem una cũ
saçris a se reꝑtis m morte damua¬
uit: libris grecis. labarisq editid: ꝑ
quo d utriũsq lingue doctoribus
ut poterat nidicaret se pro tpͣe ad
auxibu ueri: uel patroçimo falsi¬
tatis usum esse. Cum uero iamfun¬
damentis suis legum a selataꝵ auto¬
ritas staret : non placere ut ppłus
suꝑuacuis implicaretur errorib:
liçet nesçio an quia uere libros reli¬
giombusadu̾sos creleret : quã fcõ
causam pretendisse dicitur. An ĩꝗt
proniorsum quesito colore hoc uere

Expanded text:
atque inde post longum tempus soatque inde post longum tempus solus ac meditabundus egrediens, scriptas leges efferebat, quibus adhuc rudis et insolens sed mox futurus dominator gentium populus teneretur; quamvis ut novos et indomitos animos religionis laqueo quodam et freno metus obstringeret, imitatus, ut aiunt, Minois Cretensium regis exemplum, et callidissimo commento, nocturnis se deorum congressibus alloquioque frui simulans, consilio fidem quereret. Quam fictionem, una cum sacris a se repertis, in morte damnavit, libris grecis latinisque editis, per quos utriusque lingue doctioribus, ut poterat, indicaret, se pro tempore ad auxilium veri vel patrocinio falsitatis usum esse; cum vero iam fundamentis suis legum a se letarum autoritas staret, non placere ut populus supervacuis implicaretur erroribus; licet nescio an quia libros vere religionibus adversos crederet, quam facto causam pretendisse dicitur, an, in quod pronior sum, quesito colore hoc, vere
Abbreviated transcription (Latin):
acta est. Hanc ergo uitam iani
nide ab miçio et ante nuiçiuz Roma¬
ne reipublice prudentissimo at¬
q optimo regum placuisse mon¬
strabo. Numa pompilius illius or¬
dinis si attendas numerũ secũdꝰ
Si iustitia m primus. ꝑegrimis
insperatum at imꝑiu accitus.
cum ad cuuliu ac socrariuu curã
legum: totũ intendiss animu
uf ardentem et ferocia prim
regum mibutuin. populum in¬
genio regeret: lemretq pro re.
sepe solitarui et opacum locu.
quem his oculis ip̃e conspexi.
quindetim. aut non multoam¬
plius passũꝰ mlib: ab urbe
distantem fertur petere solitui.
Est illic aritio sub colle cauus et um¬
brosus lapis.Unde ꝑpetuus fons e¬
manat. circumnigrantib illicibꝰ:
densum nenius altumq silentiu.
Ibi ergo leges hominu. acçerime¬
mas deorum.rex ea tempescate doc¬
tissimus inuenire: seu alibi forsan
inuentis anctoritatem dare: artẽ
fecerat. Ibi diutacitus solua sedens

Expanded text:
acta est; hanc ego vitam iam acta est; hanc ego vitam iam inde ab initio, et ante initium romane reipublice, prudentissimo atque optimo regum placuisse monstrabo. Numa Pompilius illius ordinis si attendas numerum secundus, si iustitiam primus, peregrinus insperatum ad imperium accitus, cum ad civilium ac sacrarum curam legum totum intendisset animum, ut ardentem et ferocia primi regum imbutum populum ingenio regeret leniretque pro re, sepe solitarium et opacum locum, quem his oculis ipse conspexi, quindecim aut non multo amplius passuum milibus ab urbe distantem, fertur petere solitus. Est illic, Aricino sub colle, cavus et umbrosus lapis unde perpetuus fons emanat, circumnigrantibus ilicibus densum nemus altumque silentium. Ibi ergo leges hominum ac cerimonias deorum rex ea tempestate doctissimus invenire, seu alibi forsan inventis autoritatem dare, artem fecerat. Ibi diu tacitus solus sedens,
Abbreviated transcription (Latin):
tutis reliquias iani fecisset. Qui
quietis extreme defideris priuate
fortune redditus. non sibi muta¬
re sedem uite: Ramanã statuit.
ne quis nouam requiem dimis¬
si. fuimus aut odor ipui turba¬
ret. B antiquã parria Solonas
dalmatie repetiir. Illic quoq nõ
ntra: s prope muros patriss ĩ
uilla propria moriens quã idipĩn
precogitans forte construxerat.qt
multu tranquillitatis semo addi¬
tum sit : supremis honoribus
mil detractura: ꝑ solitariam atq
humilem uitam sensit. Solꝰ õĩu
priuatus s̃ erapio atq fusebio
testibus relatus in niuiierum deor
Sane ꝙ post iiperiu Diocletianꝰ
fecit: id̾ anfe iiperiu antomus pi
fecerat: quem Inlius Capitolmus
hystoricus ommi priuata uitam ĩ
agris frequentissime uycisse ⁊ larũ¬
ꝙr᷑ locis o mib fuisse comemorał.
Ed miruum propero. retrocedẽ¬
dum est: omitro autez Quĩcios.
¶irios fabricios q̃ erranos aliosq
quor magna pars̃ uite magris

Expanded text:
tutis reliquias iam fecisset. Qui tutis reliquias iam fecisset. Qui quietis extreme desiderio private fortune redditus, non sibi mutate sedem vite Romam statuit, nequis novam requiem dimissi fumus aut odor imperii turbaret, sed antiquam patriam Salonas Dalmatie repetiit; illic quoque non intra sed prope muros patrios in villa propria moriens, quam id ipsum precogitans forte construxerat, ut multum tranquillitatis senio additum sic supremis honoribus nil dectractum per solitariam atque humilem vitam sensit, solus omnium privatus, Eutropio atque Eusebio testibus, relatus in numerum deorum. Sane quod post imperium Diocletianus fecit, id ante imperium Antoninus Pius fecerat, quem Iulius Capitolinus historicus omni privata vita in agris frequentissime vixisse, clarumque locis omnibus fuisse commemorat. Sed nimium propero; retrocedendum est. Omitto autem Quintios, Curios, Fabritios, Serranos, aliosque quorum magna pars vite in agris
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscitur non fuit tractantib
pretermittentus cesar. Qui eum
omĩa clare poss: hoc sibi unum
dari optadat. q̃unq om̃ibus
preesset: solum hoc suo altius ui¬
Tquod augustus optaue¬
rat Dioe lefianus ipleuit.
Ille qui primus ex mris unpera¬
porib adorari se ut deum uisserat.
Quiq calciamentis ac uestidus.
inserens margaritas: et omistͦ
gẽmis incedens: habitum cesa¬
reum ex romano atq humgno
ꝑsicum seri diuimi fecisse indeba¬
tur qui captuus insignib ante
currum actis: prelataq pãtho
preda paulo ante trumpharat.
postꝙ feruentu aule precio seq sar¬
cine. ac satellitum aciei. ⁊ ẜuitutꝰ
publice ꝑtensum est. Mutauit
repenteanimũ: ut solus ⁊ pauꝑ ⁊
liber ẽe concupisçeret: iterq̃r
fluctus imperialium curaꝵ ĩpor¬
tum uite humiliorra: quasi gub¬
nator nudua ex magno nanfra¬
gio entitaret. Et inramur Cele¬
stĩu. cum tñ qd̾ ꝓpler eternam
sanctua ille uir fecit: tantus ille

Expanded text:
cognoscitur, non fuit ista tractantibus cognoscitur, non fuit ista tractantibus pretermittendus Cesar; qui cum omnia dare posset, hoc sibi unum dari optabat, cumque omnibus preesset, solum hoc solio t quod Augustus optaverat Diocletianus implevit. Ille qui primus ex nostris imperatoribus adorari se ut deum iusserat; quique calciamentis ac vestibus inserens margaritas et honustus gemmis incedens, habitum cesareum ex romano atque humano persicum seu divinum fecisse videbatur; qui, captivis insignibus ante currum actis prelataque Parthorum preda, paulo ante trimpharat, postquam frementis aule precioseque sarcine ac satellitum aciei et servitutis publice pertesum est, mutavit repente animum, ut solus et pauper et liber esse concupisceret, interque fluctus imperialium curarum in portum vite humilioris, quasi gubernator nudus ex magno naufragio, enataret. Et miramur Celestinum! cum tamen quod propter eternam vitam sanctus ille vir fecit, tantus iste
Abbreviated transcription (Latin):
natu et magistratib domum qc¬
citis rationarium imꝑii fradidit.
ut Tranquillus ait Sme antez
repubars et se priuatum nõ sine
periculo fore et rẽpublicam plu¬
rumi arbittio tomere cõmitti in
retinenda ꝑseuerauit. ut eidem
placet hystqrico. atq ita ꝓprie
simuul et publice saluti modestis¬
sima uota habuit. Siue ut opi¬
nari licet Senatus ac populi pre¬
uatoq metu ip̃a cum reꝑum na¬
tura furbabat. Ab altissino eĩ
fortune culiuine. cuimpĩcli dne
cic rector in seclerat. ad illudhu¬
nule subnussumq de siderum p¬
ruptus̃. forte cogitanti aĩo descens
uidebatur. Et ut dicisolet queda
çerebri uertigo altitudinez tantam
mentientis incesserat. Iltaq et de li¬
berans et crcimspiciens herebat.
nec unqͣm nnsi morte descendit.
Quo circa licet ut dictu est inter
solitarios atq ocio feruentes: nul¬
lus huic magno occupatoq pͥncipi
locus ẽẽt. quia tñ bom huis quãta
dulcedo est: non alio clarustesçe

Expanded text:
s, «senatu et magistratibus domum acs, «senatu et magistratibus domum accitis, rationarium imperii tradidit», ut Tranquillus ait. Sive autem «reputans et se privatum non sine periculo fore, et rempublicam plurium arbitrio temere committi, in retinenda perseveravit», ut eidem placet historico, atque ita proprie simul et publice saluti modestissima vota posthabuit; sive, ut opinari licet, senatus ac populi prevatoque metu, ipsa eum rerum natura turbabat. Ab altissimo enim fortune culmine, cui mundi dominus ac rector insederat, ad illud humile submissumque desiderium preruptus forte cogitanti animo descensus videbatur, et, ut dici solet, quedam cerebri vertigo altitudinem tantam metientis incesserat. Itaque deliberans et circumspiciens herebat, nec unquam nisi morte descendit. Quo circa licet, ut dictum est, inter solitarios atque otio fruentes nullus huic magno occupatoque principi locus esset, quia tamen boni huius quanta dulcedo est, non alio clarius teste
Abbreviated transcription (Latin):
ror priuati ocii licentia publici
negocii moles dabat. Ut solitariis
inseruisse non ansim sit solitarie
uite uxatorib armumerare nõ
uerear. Huius enim uite requiez
semꝑ optauit. Quitquid cogita¬
bat: quicquid loquebatur: in o¬
cum desinebat: hec solamen presẽ¬
tium laborum. Nec ꝑreteritoꝵ mer¬
ces. Nec uenturi remporia spes
erat. ꝙ mĩs huic statui collatus di¬
uiciaꝵ honos: omne ꝯnus imꝑii
sen graue sibi aliquia aut uilẽ sor¬
debat. Demq m summa oium
que fortunatissmio hominũ con¬
tigere possunt: bonoꝵ copia
defessus: in sold uite huius noĩe
respirabat. Cunis rei et sqpto¬
res aliqui meminore: et que ĩ
manneneas uenit : queclam ei
ad senatum epistola est testia Quãta
cũ uoluptate igitur eo ꝑuentir¬
euui fuisse estutiamus. quo tarii
dulciter oculos mentia incencle¬
rat: Nec uero senatum modo
ꝑ licteras orauit᷑. ut sibuam tã¬
dem uiuere patiente republica.
priuetamq senectutem agere

Expanded text:
ror, privati otii licentiam publici ror, privati otii licentiam publici negotii moles dabat, ut solitariis inseruisse non ausim, sic solitarie vite miratoribus annumerare non verear. Huius enim vite requiem semper optavit: quicquid cogitabat, quicquid loquebatur, in otium desinebat, hoc solamen presentium laborum, hec preteritorum merces, hec venturi temporis spes erat. Omnis huic statui collatus divitiarum honos, omne onus imperii, ceu grave sibi aliquid ac vile sordebat. Denique in summa, omnium que fortunatissimo homini contingere possunt bonorum copia defessus, in solo vite huius nomine respirabat. Cuius rei et scriptores aliqui meminere et, que in manus meas venit, quedam eius ad senatum epystola est testis. Quanta cum voluptate igitur eo perventurum fuisse extimamus, quo tam dulciter oculos mentis intenderat? Nec vero senatum modo per literas oravit, ut sibi iantandem vivere, patiente republica, privatamque senectutem agere
Abbreviated transcription (Latin):
clarissimũ estnoinien.et si primũ
legifer reiq publice dux moclera¬
torq etate tamen ultima ut Chi¬
meus indicat  latonis et alira
se studiis̾dedis et inter soltaribs
deputandus est: quando et pria
liquit legibus orriatam sis. ⁊ cu¬
piditate discendi igiiotas terras
ꝑegri natiõe de lectatus egrp
mrabitur studiosis hoñnb
solituclines placusse. q quol ad¬
nratione non uacat Irpera¬
tonbud̃ ac bellorm ducib ꝑlacu¬
erunt. Transeo Iuliin cesarẽ
qui licet ad modum iuuenis du¬
e procellis forensibus in ocium
io clium pecedere decreniss: atq i¬
bi licteris operam dare. prohibitꝰ
tamen fune intarsib p irataru.
et postea hinc cuuliũ : huic exfer¬
norum estibus belloꝵ iplere nõ
potuit qd̾ optabat.¶Angustu
ce sarem penes quem potelitie
mortalis et huniani fastigii sũma
est. Et si unterdum habifantem
rure atq in silius spaciari solitu
nuenia. quia raram tũ ut augu¬

Expanded text:
clarissimum est nomen, etsi primum clarissimum est nomen, etsi primum legifer sueque reipublice dux moderatorque, etate tamen ultima, ut Timeus indicat Platonis, et aliis se studiis dedit et inter solitarios deputandus est, quando et patriam liquit legibus ornatam suis, et cupiditate discendi ignotas terras adiit, peregrinatione delectatus egiptirabitur studiosis hominibus solitudines placuisse, que, quod admiratione non vacat, imperatoribus ac bellorum ducibus placuerunt? Transeo Iulium Cesarem qui, licet admodum iuvenis e procellis forensibus in otium rhodium secedere decrevisset atque ibi literis operam dare, prohibitus tamen tunc incursibus pyratarum et postea hinc civilium hinc externorum estibus bellorum, implere non potuit quod optabat. Augustum Cesarem, penes quem potentie mortalis et humani fastigii summa est, etsi interdum habitantem rure atque in silvis spatiari solitum inveniam, quia raram tamen, ut augu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊uentis intentione que ut legi¬
mus discimibentem sepe cibi fe¬
cit ĩmnemorem.: An putamius us
post nonagesiũ uite annũ tam
fixam tam̾q contimam int̾turul¬
tuis et dedia hominũ ꝑuenturã fu¬
isse. et non potiusm solitudine ubi
ammũ aproposito nullus auerte¬
ret: Michi quidem haut facile
ꝑsuadetur. et si prefer cõiecturas
inhil habeamn: aut poꝵ cuuispia.
Aut Crisippi domu. aut dolilm
Dio genia in plateia urbiũ fuisse:
cumꝰ et illuni salutatio hominũ: et
hunc umbra etiam sũm regis offẽ¬
deret. Nisi Ierꝯꝰ illoꝵ propĩquior
etati habitasse Diogenem diceret.
In portarun uestibulis et porticib
ciuitatum. Quod non cuilibet cre¬
ditiprus. ut credam sibi.⁊ sua cogit
anctoritas. ac uaria et multipłex
lectio. Tale eĩ aliquid profecto nõ
scriberet.nisi apud idoneum legiss
aurorem. Et de his quidem satis ẽ
dictum. Ipe ã Solonituius inter
septem illos grecie sapientes pre¬

Expanded text:
mentis intentionem, que, ut legimentis intentionem, que, ut legimus, discumbentem sepe cibi fecit immemorem, an putamus usque post nonagesimum vite annum tam fixam tamque continuam inter tumultus et tedia hominum perventuram fuisse, et non potius in solitudine ubi animum a proposito nullus averteret? Michi quidem haud facile persuaderetur, etsi preter coniecturas nichil habeam, aut horum cuiusquam aut Crisippi domum, aut dolium Dyogenis in plateis urbium fuisse, cum et illum salutatio hominum, et hunc umbra summi etiam regis offenderet, nisi Ieronimus, illorum propinquior etati, habitasse Dyogenem diceret «in portarum vestibulis et porticibus civitatum». Quod non cuilibet crediturus, ut credam sibi et sua cogit autoritas, ac varia et multiplex lectio; tale enim aliquid profecto non scriberet, nisi apud ydoneum legisset auctorem. Et de his quidem satis est dictum. Ipse autem Solon, cuius inter septem illos Grecie sapientes pre
Abbreviated transcription (Latin):
una ess uł loquendo uł tacendo rez
augere. Q uo de Cicerone no ni
memini Demoscenem constat. ꝙ
in noctibua ꝯchicis scriptum est.
preciũ quoq silentii pepigisse: no¬
bra quil uenale inchilpenitus
inhil ostentui ẽẽ debet. Sed onña
aci salutem uiteq legem tempora¬
liͣ: et et̾ne spem in soltudine disten¬
dum est. qd̾ restat in folitucdine ex
et si deus pienos aspicit sꝑo etia
Ctamen ab oratorib
diuer sum semꝑ sensille
phylosophos cpedam ÷ et diuerli¬
tas morum facit : et om̃is alius
infentionum funs. Illis enĩ psau¬
sum ppłi captare ammiua. hoꝵ lã¬
bor n falsa professio est Cnca
notitiam sui reflectendumq ad se
głe uersatur. Nam qualem fuisse
arbitramur Anaragordan. qua¬
lemuł constantia illa abstinẽtiaq
sua Senocratem seuerissmmum
phylosophorum  ut ait Ciçero
uel Senonem Stoicor prẽm. uel
laboriosissimũ ex om̃ib Carneadẽ
Quiuõ exactissimam illa studiose

Expanded text:
una esset vel loquendo vel tacendo rem una esset vel loquendo vel tacendo rem augere. Quod de Cicerone non memini, Demosthenem constat, quod in Noctibus Athicis scriptum est, precium quoque silentii pepigisse. Nobis quibus venale nichil penitus, nichil ostentui esse debet, sed omnia ad salutem viteque legem temporalis et eterne spem, in solitudine discendum est quod restat, in solitudine exeet si Deus pie nos aspicit spero etiam. Ut tamen ab oratoribus diversum semper sensisse philosophos credam, et diversitas morum facit et omnino alius intentionum finis. Illis enim plausum populi captare animus, horum labor, ni falsa professio est, circa notitiam sui reflectendumque ad se glorie versatur. Nam qualem fuisse arbitramur Anaxagoram, qualem vel constantia illa abstinentiaque sua Xenocratem «severissimum philosophorum», ut ait Cicero, vel Zenonem, stoicorum patrem, vel laboriosissimum ex omnibus Carneadem? Cuius exactissimam illam studiose
Abbreviated transcription (Latin):
yaiire unanimem
cum Cicerone Demo¬
scenem fuisse auguror:
et insi forte aliqua mu¬
tandiq confiliiratio
picesserit quod non
legi igem sensisse illum semꝑ ꝯd̾
cadem amboꝵ. et etiam ille leui¬
culia. Qol Ucero idem ait: Qui
delectaretur muliergularum susur¬
ro ut fit a tergo in sibilaritiu. Hic
est ille Demoscenes et si constet¬
in urbib tam potenter exertuit
maxinie m solitucdine diclicisse De
quo QIntilianus idem inquit. Ille
cantua amator secreti Demoscenes
in lictore in quo semiaxano cum
sono fluctus uluderet: meditans
consuescebat conçionum fremt
non expauescere. Nec te mougat
qd̾ supradictum est hunc ip̃m De¬
moscenem locum tacitup atq
cndiq abditum eligere solitum.
hic unclissonũ pateritemq. ibi m
geniu acuebat. hic uocem exer¬
cebat. Utrũq tñ ĩ solituciine façie¬
bat. Discebant soli ꝙ ni populis
uenderent meditabantur ĩ silius
quod in urbibus ostentarent. excu¬
sabatq professio. quibus intentio

Expanded text:
re unanimem cum Cicerone Demosthenem fuisse auguror, et nisi forte aliqua mutandi quoque consilii ratio incesserit, quod non legi, idem sensisse illum semper, qeadem amborum, et est ille «leviculus», quod Cicero idem ait, qui delectaretur illo muliercularum susurro, ut fit, a tergo insibilantium: «Hic est ille Demosthenes». Etsi constin urbibus tam potenter exercuit, maxime in solitudine didicisse. De quo Quintilianus idem inquit: «Ille tantus amator secreti Demosthenes, in litore, in quo se maximo cum sono fluctus illideret, meditans consuescebat contionum fremitus non expavescere». Nec te moveat quod supra dictum est hunc ipsum Demosthenem locum tacitum atque undique abditum eligere solitum, hic undisonum patentemque; ibi enim ingenium acuebat, hic vocem exercebat; utrunque tamen in solitudine faciebat. Discebant soli quod in populis venderent, meditabantur in silvis quod in urbibus ostentarent; excusabatque professio, quibus intentio
Abbreviated transcription (Latin):
llum. ¶taqtantus ardor tanma
materie arior est ut cum multa
dixerim plura se offecant. sea
studio consulendyim est ¶o¬
tabam enim epiam scribrre l¬
brum scripsi. quem duusuus
non fueram. quo scilicet solita¬
rieuite solitarius liber esset.
insi quia iimente rediit eaz
me soluitudiem laudaise. nõ
que unnum etiam s quetur¬
uas fugiti. St imuł illa gne cogt¬
tatio proposito emouit. ut d¬
mistum fessumq ue medio lec¬
torem particio reuelaret ynũ
engo in ducs secui dulce ã michi
fuit preter morem ueterem: ꝗͦͦ
m mubtis sequi soles ¶hra
quibuscunq lilterulso uas sepe
sacrum et glorio sum xp̃i nomẽ
niserem. quod si fecissent pristi
illi. nostroꝵ ingenioꝵ duceset
elquio humano uini fintillari
delestiu mstituissent. delegant fa¬
reor. s inulto amplura delectarẽt
Nunc̾ mulcet eloquente prima
frond: clara uerhoꝵ luce. s sen¬
tentiaꝵ uerisq orba lumanibus
cum du anda delimerit neq qͥ¬

Expanded text:
lium. Itaque tantus ardor, tantus lium. Itaque tantus ardor, tantus materie amor est, ut cum multa dixerim, plura se offerant; sed studio consulendum est. Putabam enim epystolam scribere; librum scripsi. Quem divisurus non fueram, quo scilicet solitarie vite solitarius liber esset, nisi quia in mentem rediit eam me solitudinem laudasse, non que unum etiam sed que turbas fugit. Simul illa me cogitatio proposito emovit, ut honustum fessumque vie medio lectorem partitio relevaret: unum igitur in duos secui. Dulce autem michi fuit, preter morem veterum quos in multis sequi soleo, his qualibuscunque literulis meis sepe sacrum et gloriosum Cristi nomen inserere; quod si fecissent prisci illi nostrorum ingeniorum duces et eloquio humano vim scintillarum celestium miscuissent, delectant fateor, sed multo amplius delectarent. Nunc mulcet eloquentie prima frons clara verborum luce, sed sententiarum veris orba luminibus, cum diu aures delinierit, neq
Abbreviated transcription (Latin):
uel illius latepre uł mee uł cute
arditas quedam obstet ingenii.
Et sepe res querens opimohbns
implicer. Hec ergo non diffimor
s serutator uestatatorq tractaue¬
rim. Nam et diffinire sapientio
est prõprium. Et ego nec sapres
nec proximus sapienti. Srut
Ciceroins uerbo ytar magnus
sumopmator. contra a paucos
quibus loquar affutiros icio p̃fer
numerum suꝑiore rebus om̃io
atq uictores. Ego iam huicii¬
dicii tui arram teneo: satisest
quid alii iudicent. pro se quisq
iliderit dum uagas fluctnantes
sententias nulla necessitas ad ne¬
rum cogit. Certe cuinuenerit
ienitabilis dies: et yrgereafa
hinc ceperit in eluctabilis mor¬
tis hora qũ non inporticibus
aut compitia populi digito me¬
stratum esse non regem aut po¬
tificem fuisse. Non pecuina uc
gratia : non desiciis affluxisse
s caste s pie. s innocetitor u¬
xisse profuerit. tunc ut spero fa¬
rebitur qui nunt negat tran¬
quillum hoc salcem fuisse consi¬

Expanded text:
vel illius latebre, vel mee cure, vel vel illius latebre, vel mee cure, vel tarditas quedam obstet ingenii, ut sepe res querens opinionibus implicer. Hec ergo non diffinitor, sed scrutator vestigatorque tractaverim. Nam et diffinire sapientis est proprium, et ego nec sapiens nec proximus sapienti; sed, ut Ciceronis verbo utar, «magnus sum opinator». Contra autem paucos quibus loquor, affuturos scio preter numerum superiores rebus omnibus atque victores. Ego iam hinc iudicii tui arram teneo; satis est. Quid alii iudicent, pro se quisque viderit, dum vagas fluctuantesque sententias nulla necessitas ad verum cogit. Certe cum evenerit inevitabilis dies et urgere animam hinc ceperit ineluctabilis mortis hora, quando non in porticibus aut compitis populi digito monstratum esse, non regem aut pontificem fuisse, non pecunia, non gratia, non delitiis affluxisse, sed caste, sed pie, sed innocenter vixisse profuerit; tunc, ut spero, fatebitur qui nunc negat, tranquillum hoc saltem fuisse consi
Abbreviated transcription (Latin):
existimat. Ut ego settio ꝑmiat uul¬
xrina et michi ẽ quicdem tam garis¬
iocunda ut cum in hoecor nõn ⁊ c¬
poreo carcere diu unictum me fuis¬
se meminerim:. uixisse non ampliꝰ
michi uidear insi ꝙͣ dui solus et oci¬
osus uici. Quanꝙͣr osi ysurpareau¬
deam preclarum illud sigularise
gregii dulcis dictum nec imporlu¬
ne detur insolentie gloriondi par
in tanta miparitate licentia. Ego
quoq non modo nunꝙꝰ mimus gi¬
ꝯsus ꝙꝰ cum ociosus minuis ue sõ¬
lus ꝙͣ cum solus. s semꝑ ꝯciosus
nisi dum ociosus. semꝑ solus mli
dum solus fui. Et si non fimdubiꝰ
quod sepe iam dixi : magno stre¬
pitu poprilum his om̃im occit¬
surum. Sedueritas mirepicia
et muiicta est. Nec uanoa horret
strepitus ut descriptor generosi
cormpdis Maro ait. Ilisardua
ceruix argutumq caput. C uiꝰ
quidem ion assertor. adhuc ma¬
sun. Ad quam licet omĩstucbo sꝑ
aspirem: uereor tñ ne qñ raichi

Expanded text:
existimat, ut ego sentio permaexistimat, ut ego sentio permaxima, et michi equidem tam iucunda, ut cum in hoc corporeo carcere diu vinctum me fuisse meminerim, vixisse non amplius michi videar nisi quam diu solus et otiosus vixi. Quanquam... o si usurpare audeam preclarum illud singularis et egregii ducis dictum, nec importune detur insolentie gloriandi par in tanta imparitate licentia! ego quoque non modo nunquam minus otiosus quam cum otiosus, minus ve solus quam cum solus, sed semper otiosus nisi dum otiosus, semper solus nisi dum solus fui. Etsi non sim dubius, quod sepe iam dixi, magno strepitu populum his omnibus occursurum; sed veritas intrepida et invicta est, nec vanos horret strepitus, ut descriptor generosi cornipedis Maro ait: illi ardua cervix argutumque caput. Cuius quidem non assertor adhuc masim. Ad quam licet enim studio semper aspirem, vereor tamen nequando michi
Abbreviated transcription (Latin):
numeꝵ hoc Est non uenator sed
spectator in silua eam habiturꝰ
ex cõmodo sine ullo uenantiuz
comeatu ea forte uel clericis p̃¬
cipue int̾ siluas agentib ꝑ mis¬
sa licentia est: nechia generis
incerclictauenatio. rata quidem
et modesta. et exercitio corporis ĩ¬
dulta. non luxin que illi cogaa¬
te sunt piscatiꝯ ancupiũq. he
sunt xuris artes. deniq illi semꝑ
pendeant ac uoluantur. nos ad
petram pressis uestigris insistatas
Illi semꝑ herearit. nos aliqñ ꝓgre¬
dimur. Illi semꝑdudricõsulient.
nos ia in tandenĩ salutare consilm̃
exequamur. Postremo illi mũdu
fugientem qmplexentur. teneetit¬
q si possent. Nos dnĩn et queram
dum inueniri põt. et inuocemꝰ dũ
prope est. quin et dum corporapr̃a
peregrinantur ab urbibus ꝑegͥnt
a corporibus amum. Premittamus
illos ad celum cum tempus acduene¬
rit: qd̾ phylosophi noꝵ speratunt
acorporidus setuturri¶Qualiter
dixinius de re parua ut uulgꝰ uere

Expanded text:
numerum, hoc est non venator sed numerum, hoc est non venator sed spectator, in silvam eas, abiturus ex commodo sine ullo venantium commeatu. Ea forte vel clericis, precipue inter silvas agentibus, permissa licentia est nec huius generis interdicta venatio, rara quidem et modesta et exercitio corporis indulta non luxui, queque illi cognate sunt piscatio aucupiumque. He sunt ruris artes. Denique illi semper pendeant ac volvantur, nos ad petram pressis vestigiis insistamus; illi semper hereant, nos aliquando progrediamur; illi semper dubii consultent, nos iantandem salutare consilium exequamur. Postremo illi mundum fugientem amplexentur teneantque si possunt; nos Dominum et queramus dum inveniri potest et invocemus dum prope est, quin et, dum corpora nostra peregrinantur ab urbibus, peregrinentur a corporibus animi, premittamus illos ad celum, cum tempus advenerit quod philosophi non sperarunt et corporibus secuturi. En diximus de re parva, ut vulgus