comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latoribus dedit. in quibus fuisse uim dicendi necesse est Eur tn
hanc primam originem putet. non uideo cum sint ad huc queda
Uage et sine urbibus et sine legibus gentes et tñ qui sunt in his nati
et segationibus fungantur et accusent aliqua ac defendant et de¬
niq alium alio melius loqui credant.
Anis autem orandi ratio ut plurimi maximiq oratores tra¬
diderunt ꝗnq parribus constat Inuentione dispositione
elorcutione memoria pronuntiatione sue actiont utroq enim mo
dicitur. Omnis enim sermo quo quidem uoluntas aliqua enuntiat᷑
habeat necesse est rem et uerba acsi est breuis et una conclusiont
finitus nihil fortasse ultra desidere Ac oratio longior plura exigi
Non enim tantum refert quid & quomo dicamus seđ etiam quo loco
opus ergo est et dispositione. Sed neq omnia que res postulat dicẽ
neq sud dicẽ queq ioco pottrimus nisi aduiuante memoria qua pp̃

Expanded text:
latoribus dedit, in quibus fuisse vim dicendi necesse est; cur tamen latoribus dedit, in quibus fuisse vim dicendi necesse est; cur tamen hanc primam originem putet, non video, cum sint adhuc quaedam vagae et sine urbibus ac sine legibus gentes, et tamen qui sunt in iis nati et legationibus fungantur et accusent aliqua atque defendant et denique alium alio melius loqui credant. omnis autem orandi ratio, ut plurimi maximique auctores tradiderunt, quinque partibus constat, inventione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione sive actione, utroque enim modo dicitur. omnis vero sermo, quo quidem voluntas aliqua enuntiatur, habeat necesse est rem et verba. ac si est brevis et una conclusione finitus, nihil fortasse ultra desideret; at oratio longior plura exigit. non tantum enim refert, quid et quo modo dicamus, sed etiam quo loco; opus ergo est et dispositione. sed neque omnia, quae res postulat, dicere neque suo quaeque loco poterimus nisi adiuvante memoria; quaprop
Abbreviated transcription (Latin):
studium et incrementum dederit utilitas summa ratio et exeita¬
tio Nec uideo quare curam dicendi putant quidam inde cȩpisse
ꝙ hi qui in discrimen aliquod uexabantur accuratius loqui defen¬
dendi siu gratia instituerint. Hȩc enim ut honestior eam ita nõ
utiq prior est cum presertim accusatio pieredat defensionem
Nisi quis dicit etiam gladium fabricatum ab eo prius qui ferrũ
in turelam sui q̃ qui mnperintiem alterius comꝑauit initium gͦ
dicendi dedit natura. Initium artis obseruatio. Homines enimiꝰ
sicut in medicina cura uiderent alia salubria alia insalubria et
obseruatione eorum effecerunt artem Ita cum in dicendo alia
utilia alia inutilia deprchenderent.Notarem ea ad imitandum
uitandumq er quedam secundum rationem eorum adiecerunt
ip̃i q hec confirmata sunt usu cum quȩ sciebat quisq docuit.
Cicero quidem initium orandi conditoribus urbium ac legum

Expanded text:
studium et incrementum dederit utilitas, suilllncl ratio et exercitastudium et incrementum dederit utilitas, suilllncl ratio et exercitatio? nec video, quare curam dicendi patent quidam inde coepisse, quod ii, qui in discrimen aliquod vocabantur, accuratius loqui defendendi sui gratia instituerint. haec enim ut honestior causa, ita non utique prior est, cum praesertim accusatio praecedat defensionem; nisi quis dicet, etiam gladium fabricatum ab eo prius, qui ferrum in tutelam sui quam qui in perniciem alterius compararit. initium ergo dicendi dedit natura, initium artis observatio. homines enim, sicuti in medicina, cum viderent alia salubria, alia insalubria, ex observatione eorum effecerunt artem, ita, cum in dicendo alia utilia, alia inutilia deprehenderent, notarunt ea ad imitandum vitandumque, et quaedam secundum rationem eorum adiecerunt ipsi quoque; haec confirmata sunt usu, tum quae sciebat quisque docuit. Cicero quidem initium orandi conditoribus urbium ac legum
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua srertinius non nihil pater gallio. Accuratius ueropriores galliõ
isus et lenas et eratis nre Uerginius plinius tutilius. Sunt et ho¬
die clari cuisdem opis auruores qui si omnia complexi erant con¬
suluissent labori meo. Sed parco nominibus uiuentium ueniet
corum laudi suum tempus. ad posteros enim uirtus durabit nõ
perueniet inuidia non tamen post tot ac tantos auctores pige¬
bit meam quibusdam locis posuisse snĩam. Neq enim me ciuiu
secte uelur quadam superstinone imbutus adduxi et electuris q
uolent fatienda copia fuit sicut ipse plurium in unum confero
inuenta ubicunq ingenio non erat locus cure testimotiium
meruisse contentus
Ee du nos moretur quȩ rherorice origo sit. Nam cui dubiũ
est quinsermonem ah ipsa natura rerum geniti protinus
homines acceperint quod cerre principiumꝰ ess eius rei huc

Expanded text:
aliqua Stertinius, nonnihil paler Gallio; accuratius vero priores Gallione aliqua Stertinius, nonnihil paler Gallio; accuratius vero priores Gallione Celsus et Laenas et aetatis nostrae Verginis, Pliniuis, Tutilius. sunt et hodie clari eiusdem operis auctores, qui si omnia complexi forent, consuluissent labori meo; sed parco nominibus viventium; ueniet eorum laudi suum tempus, ad posteros enim virtus durabit, non perveniet invidia. non tamen post tot ac tantos auctores pigebit meam quibusdam locis posuisse sententiam. neque enim me cuiusquam sectae velut quadam superstitione imbutus addixi, et electuris quae volent facienda copia fuit, sicut ipse plurium in unum confero inventa, ubicunque ingenio non erit locus, curae testimonium meruisse contentus. nec diu nos moretur quaestio, quae rhetorices origo sit. nam cui dubium est, quia; sermonem ab ipsa rerum natura geniti protinus homines acceperint quod certe principium est eius rei, huic
Abbreviated transcription (Latin):
sequenti sed aspouodori precepta magis ex discipulis cognoscas quos
ciligentissimus intradendo fuit latine Ualgius grece aiticus. Nam ipi
sola uidetur ars edita ad latium. quia cȩieras missa ad domitium c¬
epla non agnoscit. Plura scͥpsit theodorus cuius anditorem hermago¬
ram sunt qui uiderint romanorum Primus qnͣtum ego quidem scia
condidit aliqua in hac matĩa . Cato MAntonius inchoauit Nã
hoc solum opus cuis atq id ip̃m imperfectum maner secuti minus
eslcbres quorum memoriam si quo lectores post& non omittam pre¬
Sipuiuni uero lumen sicut eloquentiȩ ita pręreptis qͦ cus dedit initium
apuct ioa spxcumen orandi decendiq orarorias artes ullius postquẽ
tacers modestissimum foret nisi et ⁊ heroricos suos ipse adolescenti sibi
elapsos diceret et in oratorus hec minorta que pleriq desiderant¬
omisisset sciens Et seͥpsit de cadem materia non pauca Cornifitus

Expanded text:
sequendi. sed Apollodori praecepta magis ex discipulis cognoscas, quorum sequendi. sed Apollodori praecepta magis ex discipulis cognoscas, quorum diligentissimus in tradendo fuit Latine Gaius Valgius, Graece Atticus. nam ipsius sola videtur Ars edita ad Matium, quia ceteras missa ad Domitium epistula non agnoscit. plura scripsit Theodorus, cuius auditorem Hermagoran sunt qui viderint. Romanorum primus quantum ego quidem sciam condidit aliqua in hanc materiam M. Cato hoc solum opus eius atque id ipsum imperfectum manet. secuti minus celebres; quorum memoriam, si quo loco res poscet, non omittam. praecipuum vero lumen sicut eloquentiae ita praeceptis quoque eius dedit, unicum apud nos specimen orandi docendique oratorias artes, M. Tullius; post quem tacere modestissimum foret, nisi et rhetoricos suos ipse adulescenti sibi elapsos ticeret, et in oratoriis haec minora, qlae plerumlqtic desiderantur, sciens omisisset. scripsit de eadem materia non pauca Cornificius,
Abbreviated transcription (Latin):
uelut diuersa secari cȩperunt uit nam et isocratis prestantissimi
cuiscipuli fuerunt in omni studiorum gñe etq iam seniore ostau
enim et nonoge simum impleuit annum post meridianis seo lis aris¬
ronles precipere arrem oraroriam cępit noto quidem io ui traditur
uersu et phylorecha frequenter usus
tupx eise tarere et Isocratrem pati dicere Ars est utriusq sed plibus
camlibris Aristotiles complexus est. Eodem ip̃r shec dectes fuit decui
sunt secuti Cui maxime par arq ȩmulus uidctur Athencus fuisse
Nulta post appollonius molon multa areus multa cecilius et allicar¬
nasseus dionysius precipue tamen in se conuerterunt studia appolo¬
dorus pergamenus qui precepror appoloniȩ casaris Augusti fuit &
ieam insulam secessuse dicitur Tyberius casar hi quiersas opĩones
tradiderunt appellanq inde appollodorei ad morem certas inphie sectas

Expanded text:
velut diversae secari coeperunt viae. nam et Isocratis praestantissimi velut diversae secari coeperunt viae. nam et Isocratis praestantissimi discipuli fuerunt in omni studiorum genere, eoque iam seniore octavum enim et nonagesimum implevit annum postmeridianis scholis Aristoteles praecipere artem oratoriam coepit, noto quidem illo ut traditur versu ex Philocteta frequenter usus: turpe esse tacere et Isocraten pati dicere. ars est utriusque, sed pluribus eam libris Aristoteles complexus est. eodem tempore Theodectes fuit, de cuius sunt secuti; cui maxime par atque aemulus videtur Athenaeus fuisse. multa post Apollonius Molon, multa Areus, multa Caecilius et Halicarnasseus Dionysius. praecipue tamen in se converterunt studia Apollodorus Pergamenus, qui praeceptor Apolloniae Caesaris Augusti fuit, ein eam insulam secessisset, dicitur Tiberius Caesar. hi diversas opiniones tradiderunt, appellatique inde Apollodorei ac Theodorei ad morem certas in philosophia sectas
Abbreviated transcription (Latin):
riorum didicisse artem quam edidit Cuat hius dicitur et hippias
Cuus et quem palamedem plato appellat Acidamas leires Antiphior
qͦ et orationem primus omnium sepsit. et nihilominus artem et ip̃e
composuit et pro se dixisse optime est creditus & Polierates aquo
sc̾ptam in socratem diximus orationem. Et theodorus bizantius &x
his et ipe quos plaro appellat logo dedalos. horum primi comunes
locos tractasse dicuntur Protagoras. Gorgias prodicus. et therasimacus
toruris hear eius aliqua ftrriequidem non reperio quicqn tanta do¬
quertit fama dignum. Ideoq minus miror esse qui nilnt ab ceo sepca
puunent hrec outem que feruntur ab alus eise composita hus succeiẽ
onusl ingerꝰ elarisimis Gorgit audiror I socrates qnq̃ dc preceptore
eiuis interauetores non conuenit. Nos autem Aristotili credimus hĩc

Expanded text:
riorum didicisse artem, quam edidit, Euathlus dicitur, et Hippias riorum didicisse artem, quam edidit, Euathlus dicitur, et Hippias Eleus et, quem Palameden Plato appellat, Alcidamas Elaïtes. Antiphon quoque et orationem primus omnium scripsit et nihilo minus et artem ipse composuit et pro se dixisse optime est creditus, etiam Polycrates, a quo scriptam in Socraten diximus orationem, et Theodorus Byzantius ex iis et ipse, quos Plato appellat λογοδαιδάλους horum primi communes locos tractasse dicuntur Protagoras, Gorgias, adfectus Prodicus et Hippias et idetorium habeat; eius aliqua ferri. equidem non reperio quidquam tanta eloquentiae fama dignum; ideoque minus miror esse, qui nihil ab eo scriptum patent, haec autem, quae feruntur, ab alis esse composite. his successere multi, sed clarissimus Gorgiae auditorum Isocrates, quanquam de praeceptore eius inter auctores non convenit; nos autem Aristoteli credimus. hinc
Abbreviated transcription (Latin):
q ingressi sunt uter nec facile inculcatas pueris ꝑsuasiones muta¬
ueris quia nemo non didicisse mauult qͣ discere. Est autem ur ꝓ¬
cedente libro parebit infinita dissentio auctorum. Primo ad ea
que rudia atq inperfecta adhuc erãt addicientibus quod inuenissẽt
seproribus mox ut aliquid sui uiderentur afferre & recta imiran¬
tibus Nam primus post eos quos poctę tradiderunt mouisse aliq̃
circa rheroricam Empedocles dicitur Artium autem scͥprores anti¬
quissimi Corax et sisias sciculi quos insecutus est uir eiusdem in¬
sinc Gorgias leontinus empe doclis ut traditur discipulus is bñficio
longissime aetatis. nam centum et nouem uixit annos. Cum multis
simui flerint. Ideoq et illorum de quibus supra dixi fuit emulus
et ultra socrarem usq durauit. Iherasimacus calcedonius cum hoc &
Prodicus chius et abderites protagoras: a quo decem milibus dena¬

Expanded text:
que ingressi sunt iter, nec facile inculcatas pueris persuasiones mutaque ingressi sunt iter, nec facile inculcatas pueris persuasiones mutaveris, quia nemo non didicisse mavult quam discere. est autem, ut procedente libro patebit, infinita dissensio auctorum, primo ad ea, quae rudia atque inperfecta adhuc erant, adiicientibus quod inuenissent scriptoribus, mox, ut aliquid sui viderentur adferre, etiam recta mutantibus. nam primus post eos, quos poetae tradiderunt, movisse aliqua circa rhetoricen Empedocles dicitur. artium autem scriptores antiquissimi Corax et Tisias Siculi, quos insecutus est vir eiusdem insulae Gorgias Leontinus, Empedoclis, ut traditur, discipulus. is beneficio longissimae aetatis nam centum et novem vixit annos cum multis simul floruit, ideoque et illorum, de quibus supra dixi, fuit aemulus et ultra Socraten usque duravit. Thrasymachus Chalcedonius cum hoc et Prodicus Cius et Abderites Protagoras, a quo decem milibus dena
Abbreviated transcription (Latin):
iocunditare aliqua leionis libentius discerent ea quoꝵ nefia at¬
q: arida traditio auerter& animos et aures presertim tam dedica¬
tas raderet uerebamur. Qua ratione lucretius dicit precepra phic
carmine essc complexum. Nanq hac ut est notum similitudine u¬
utur ac ueluti pueris absinthia tetra medentes cum clare conamur
prius ora et pocula circum aspirant mellis dulci fauoq liquore. &
que sequuntur. Sed nos ueremur ne parum hic mellis et absinthui
parum hr̃e uideatur siq salubrior studus ꝗ dulcior quin & hoc ti¬
meo ne ex eo minorem gratiam meat ꝙ pleraq non contra in uen¬
taper me sed ab alus tradira continebit. Habeat ctiam quosdam qui
contra sentiant et aduersentur ꝑ ropterea ꝙ plurimum auctores
quis codem eodem tenderent diuersas tamen uias munierunt.
arq in suam quisq induxit sequentes. Illi autem probant qualecũ¬

Expanded text:
iucunditate aliqua lectionis libentius discerent ea, quorum ne ieiuna atiucunditate aliqua lectionis libentius discerent ea, quorum ne ieiuna atque arida traditio averteret animos et aures praesertim tam delicatas raderet uerebamur. qua ratione se Lucretius dicit praecepta philosophiae carmine esse complexum; namque hac, ut est notum, similitudine utitur: ac veluti pueris absinthia taetra medentes cum dare conantur, prius oras pocula circum aspirant mellis dulci flauoque liquore, et quae sequuntur. sed nos ueremur, ne parum hic liber mellis et absinthi multum habere videatur, sitque salubrior studiis quam dulcior. quin etiam hoc timeo, ne ex eo minorem gratiam ineat, quod pleraque non inventa per me sed ab aliis tradita continebit, habeat etiam quosdam, qui contra sentiant et adversentur, propterea quod plurimi auctores, quamvis eodem tenderent, diversas tamen vias muniverunt atque in suam quisque induxit sequentes. illi autem probant qualecun
Abbreviated transcription (Latin):
Uoniam in libro secundo quesitum est. quia eiset.
rhetorica et quis finis cius. Artem qͦ esse eam &
utilem et uirturem ut uires nr̃ȩ tulerunt on¬
dimus mãmq ei res omnes de quibus dicere
oporteret subiecimus lam hinc unde experit
quibus const& quo queq in ca modo inucĩen¬
la atq tractanda sint exequar intra quem mo¬
tunm pleri: sepiores artium constiterunt Adeo ut appollodorus con¬
gentus fols iuditialibus fuerit. Nec sum ignarus hoc a me preciput
opor uic bber inchoat opus studiosos eius desiderasse ur in quisupoe
opinionum que duersisime fucrunt longe dificuli mum ita nee¬
no an mimime legentibus foturum ucuptuti quiret quiect pe nica
precepiorum traditionem desider& Incertis enim admiscere temp¬
tauimus aliquid niroris. non iactandi ingenũ gratia Nanq in id degi
mareria poterat uberior sed ut hoc ipso alliceremus magis uiuenturem
ad cognitionem corum que magis neccia studiis arbitramur sducti

Expanded text:
uoniam in libro secundo quaesitum est, quid esset rhetorice et quis finis eius, artem quoque esse eam et utilem et virtutem, ut vires nostrae tulerunt, ostendimus, materiamque ei res omnes, de quibus dicere oporteret, subiecimus: iam hinc, unde coeperit, quibus constet, quo quaeque in ea modo invenienda atque tractanda sint, exsequar; intra quem modum plerique scriptores artium constiterunt, adeo ut Apollodorus contentus solis iudicialibus fuerit. nec sum ignarus, hoc a me praecipue, quod hic liber inchoat, opus studiosos eius desiderasse, ut inquisitione opinionum, quae diversissimae fuerunt, longe difficillimum, ita nescio an minimae legentibus futurum voluptati, quippe quod prope nudam praeceptorum traditionem desideret. in ceteris enim admiscere temptauimus aliquid nitoris, non iactandi ingenii gratia namque in id eligi materia poterat uberior, sed ut hoc ipso adliceremus magis iuventutem ad cognitionem eorum, quae necessaria studiis arbitrabamur, si ducti
Abbreviated transcription (Latin):
mi quinq fecerunt honestum. dubium. humile. uel anceps ad mirabile
obscurum. idest.¬
Dunt quibus teete uideatus aciei ture quea ali huimili ali acimirabili
subitiunt Admir abile aurem uocant quod est prerer opinionem ho¬
minum constitutum. In ancipiti maxime beniuolum uidicem in ob¬
seuro docidem. in humili attentum parare debemus. Nam honestum
quidem ad conciliationem satis per se ual& in admirabili et turpire¬
mediis opus est: et eo quidem

Expanded text:
mi quinque fecerunt, honestum, humile, dubium vel anceps, admirabile, mi quinque fecerunt, honestum, humile, dubium vel anceps, admirabile, obscurum: id estunt quibus recte videtur adiici turpe, quod alii humili, alii admirabili subiiciunt. admirabile autem vocant, quod est praeter opinionem hominum constitutum. In ancipiti maxime benevolum iudicem, in obscuro docilem, in humili attentum parare debemus. nam honestum quidem ad conciliationem satis per se valet, admirabili et turpi remediis opus est. eo quidam
Abbreviated transcription (Latin):
nendꝯ iudex illic docendus est. Nec me qͣnꝗͣ magni auctores in hoc duxe¬
rint ut non semper facere attentum ac docilem uidicem uelim non quia
nesciam id querd ab illis dicitur esse pro mala causa qualis easit norintelli
Uerum quia istud non negligentia iudicis contigit.sod trrore. Dixit eium
aduersarius et fortasse psuasit. nobis opus est eius diuersa opinione. quia
mutari non potest nisi illum fecerimus ad ea quae dicemus docilem & in¬
tentum. Quid ergo: inminuenda quaedam & leuianda et quasi contemnẽ¬
da esse consentio ad remitendam intentionem uidicis quam aduersario.
prȩstat ut fecir proligario Cicero. Quid enim agebat aliud illa hyronia
ꝗͣ ut Cocsar minus inrem tanqͣ non nouam intender& Quid pro Caelioqͣ
ut res expectatione minor uideretur. Uerum ex his quẽ ꝓposuimus a¬
liud in alio gñe causae desiderari palam est. Eȩnera porro causaꝵ pluri¬

Expanded text:
nendus iudex, illic docendus est. nec me quanquam magni auctores in hoc duxenendus iudex, illic docendus est. nec me quanquam magni auctores in hoc duxerint, ut non semper facere attentum ac docilem iudicem velim; non quia nesciam, id quod ab illis dicitur, esse pro mala causa, qualis ea sit non intelligi, verum quia istud non negligentia iudicis contingit, sed errore. dixit enim adversarius et fortasse persuasit; nobis opus est eius diversa opinione, quae mutari non potest, nisi illi fecerimus ad ea quae dicemus docile et intentum. quid ergo est? imminuenda quaedam et levanda et quasi contemnenda esse consentio ad remittendam intentionem iudicis, quam adversario praestat, ut fecit pro Ligario Cicero. quid enim agebat aliud ironia illa, quam ut Caesar minus se in rem tanquam non novam intenderet? quid pro Caelio, quam ut res exspectatione minor videretur? verum ex iis, quae proposuimus, aliud in alio genere causae desiderari palam est. genera porro causarum pluri
Abbreviated transcription (Latin):
endum non iutilia sed nos neq diu moraturos neq extracausam dic¬
turos existiment. Dicilem sine dubio & hac ipsa prastat auentio s
et illud si breuiter et dilucide summam rei de qua cog noscere deãt
iudicarimus: quod Nomerus atq Uirgilius operum suoꝵ principiis fa¬
tiunt. Nam istius rei modus est. ut ꝓpositioni similior sit qͣ exposinoni
nec quomodo qͦ sit actum sed de quibus dicturus sit orator oñdat. Nec
uideo quod huius rei possir apud oratores reperiri melius exemplum
qͣ Ciceronis pro Cluentio Animaduerti iudices omnem accusatoris
gnopere confidere uidebatur inindia iam inueterata iuditu iuniani
Altera tantummodo consuetudinis causa timidẽ et diffidenter attingere ra¬
nonem ueneficii eximen criminum qua de re lege est hac quastio con¬
stitura ld tamen totum respondenti facilius est ꝗͣ ponenti quia hic admo¬

Expanded text:
endum non inutilia, si nos neque diu moraturos neque extra causam dicendum non inutilia, si nos neque diu moraturos neque extra causam dicturos existiment. docilem sine dubio et haec ipsa praestat attentio; sed et illud,si breviter et dilucide summam rei,de qua cognoscere debeat, indicaverimus, quod Homerus atque Vergilius operum suorum principiis faciunt. nam is eius rei modus est, ut propositioni similior sit quam expositioni, nec quomodo quidque sit actum, sed de quibus dicturus sit orator ostendat. nec video, quod huius rei possit apud oratores reperiri melius exemplum iudices, cum ait: "Animaduerti, iudices, omnem accusatoris gnopere confidere videbatur invidia iam inveterata iudicii Iuniani, altera tantumnodo consuetudinis causa timide et diffidenter attingere rationem veneficii criminum, qua de re lege est haec quaestio constituta. id tamen totum respondenti facilius est quam proponenti, quia hic admo
Abbreviated transcription (Latin):
amicine interim regiones & ciuitatesq & si quid aliud eius quem
defendimus casu ledi porest. Ad causam extrapertin& tempus unde
principiumpro elio locus unde pro deiotaro habitus. unde promilo¬
ne opimo unde in uerrem de inceps ne omnia enumerentur. fama
uidirioꝵ expeet atio uulgi nihil enim hoꝵ in causa est. ad causam tñ
pertinet Abdicit. In eophrastus ab oratione principium quale uidet
eise demosthenis pro cresiphonte ut sibi dicere suo potius arbitrio
pene comunia non tamen omittenda uel ideone occupentur optare
ab hominari. rogare sollicitum agere quia plerumq auentum iudicẽ
facit. si res agi uidetur noua. magna atrox ꝑtinens ad exemplum. pre¬
cipue tamen si udex aut sua uoce aut rep. commouetur. cuius ani¬
mus spe mnoctu. admonitione precibus. uanitare deniq siid profuuꝵ
credemus. agitandus. annorandus est.Sunt et illa excitandis ad audi¬

Expanded text:
amicitiae, interim regiones etiam civitatesque, et si quid aliud eius quem amicitiae, interim regiones etiam civitatesque, et si quid aliud eius quem defendimus casu laedi potest. ad causam extra pertinent tempus, unde principium pro Caelio; locus, unde pro Deiotaro; habitus, unde pro Milone; opinio, unde in Verrem; deinceps, ne omnia enumerem, infamia iudiciorum, exspectatio vulgi; nihil enim horum in causa est, ad causam tamen pertinent. adiicit Theophrastus ab oratione principium, quale videtur esse Demosthenis pro Ctesiphonte, ut sibi dicere suo potius arbitrio t ilia paene communia non tamen omittenda, vel ideo ne occupentur, optare, abominari, rogare, sollicitum agere; quia plerumque attentum iudicem facit, si res agi videtur nova, magna, atrox, pertinens ad exemplum, praecipue tamen, si index aut sua vice aut reipublicae commovetur, cuius animus spe, metu, admonitione, precibus, vanitate denique, si id profuturum credimus, agitandus est. sunt et illa excitandis ad audi
Abbreviated transcription (Latin):
questionibus in exordio locabuntur qua sunt porro in causis fauora¬
biles enumerare non est necesse. qu& et manifesta erunt cognita eu
possunt. Ut autem hae inuenire et augere ita qued ledit aut dĩo re¬
pellere aut cerie minucre ex causa estꝰ Miseratio qͦ aliqñ ex eademue¬
nit siuc quid passi sumus graue siue passuri Neq sum in hac opinioẽ
qua quidem ut eo distare prohemium ab epylago eredamꝙ in hoc
randa est uidicis misericordia in epilogo uero lic& ioros effundere af
sectus et fictam orationem inducere p̾sonis & defunctos excitare &
pignora corum praducere qua minus exordus sunt usirara sea hace¬
Qu̾a supra dixi non monere tantum uerum ex liuerso emoliri qͦ ꝓ
hemio opus et. Ut auicm nr̃um miserabilem si uincamur exitum
ita aduersariorum superbum si uicerint utile est credi Sed ex his qͥ
applicantur nonpignora mado de quibus supradixi sed ꝓpinquitates

Expanded text:
quaestionibus in exordio locabuntur. quae sint porro in causis favoraquaestionibus in exordio locabuntur. quae sint porro in causis favorabilia, enumerare non est necesse, quia et manifesta erunt cognita cuipossunt. ut autem haec invenire et augere, ita quod laedit aut omnino repellere aut certe minuere ex causa est. miseratio quoque aliquando ex eadem venit, sive quid passi sumus grave sive passuri. neque enim sum in hac opinione, qua quidam, ut eo distare prooemium ab epilogo credam, quod in hoc ptanda sit iudicis miserifectus, et fictam orationem induere personis, et defunctos excitare, et pignora reorum perducere, quae minus in prooemiis sunt usitata. De Nadixi, non movere tantum, verum ex diverso amoliri quoque prooemio opus est. ut autem nostrum miserabilem, si vincamur, exitum, ita adversariorum superbum, si vicerint, utile est credi. Sed ex iis quoque, applicantur non pignora modo, de quibus supra dixi, sed propinquitates,
Abbreviated transcription (Latin):
conferantur Nam ille non hoc dicit sed ad potentissimas quęstiones
uidicem ꝓperandum in quo uitii inhilerat nisi in uniuersum id preci¬
peret quod nec omnis causa desiderat. Nam protinus apetuore primo
loxo dum ignota iudici lis est. quomodo ex questionibus duceius sen¬
tentias nimirum res crunt udicande: prius domus aliquas. Nam ia
exigit ratio non nunqͣm etiam ne potentissimas omnes id est toram
causam. sic erir peracta narrauo. Quid uero si ut frequenter accidit
in prohemio paulo est rausa: non beniuolentia uidicis perenda ex a¬
liis partibus erit: sed non nisi a me conciliato cius animo. nuda q̃onũ
commutetur asperitas qua si recte semper initio dicendi tractarent᷑
nihil prohȩmio opus ess& aliqua ergo non nunqͣ qu& crunt gd con¬
ciliandum nolns iudicem potentissima non mutiliter interim exo

Expanded text:
conferantur. nam ille non hoc dicit, sed ad potentissimas quaestiones conferantur. nam ille non hoc dicit, sed ad potentissimas quaestiones iudicem praeparandum; in quo vitii nihil erat, nisi in universum id praeciperet, quod nec omnis quaestio patitur nec omnis causa desiderat. nam protinus a petitore primo loco, dum ignota iudici lis est, quomodo ex quaestionibus ducemus sententias? nimirum res erunt indicandae prius. demus aliquas nam id exiget ratio nonnunquam; etiamne potentissimas omnes, id est totam causam? sic erit in prooemio peracta narratio. quid vero? si, ut frequenter accidit, paulo est durior causa, non benevolentia iudicis petenda ex aliis partibus erit, sed non ante conciliato eius animo nuda quaestionum committetur asperitas? quae si recte semper initio dicendi tractarentur, nihil prooemio opus esset. aliqua ergo nonnunquam, quae erunt ad conciliandum nobis iudicem potentissima, non inutiliter interim ex
Abbreviated transcription (Latin):
cipue domo udebitur uidex attulisse. Metus & non nunꝗͣ eit.
amouendus ut Cicero pro Ailone ne arma pompei disposita cor¬
tra se purarent laborauit. Non nunꝗͣ adhibendus ut idem in Uer¬
rem facit. Sed adhibendi modus alter ille frequens est & fauora¬
asper et rarus quo minatus corruptus accusationem. Et id quidẽ
in consilio ampliore utrumq totius nam et mali inhibentur & boni
gaudent. Apud singulos uero nunꝗͣ suaserim nisi defecerint om̃ia
que necessitas exigit. Non erit iam ex arte oratoria non magis ꝗͣ
appellare &̃ si id quoq sȩpe utile est aut anteꝗͣ pronuntiet r̾cum
facere Nam et minari er deferre etiam non orator potest Si cau¬
sa conciliandi nobis uidicis materiam dabit ex hac potissimum
aliqua in usum principii quae maxime fauorabilia uidebuntu
placere tradit ut ex singulis ques tionibus singuli sensus inꝓhemiũ

Expanded text:
si quam domo videbitur iudex attulisse. metus etiam nonnunquam est si quam domo videbitur iudex attulisse. metus etiam nonnunquam est amovendus, ut Cicero pro Milone, ne arma Pompeii disposita contra se putarent, laboravit; nonnunquam adhibendus, ut idem in Verrem facit. Sed adhibendi modus alter ille frequens et favoraasper et rarus, quo minatur corruptis accusationem, et id quidem in consilio ampliore utcunque tutius; nam et mali inhibentur et boni gaudent; apud singulos vero nunquam suaserim, nisi defecerint omnia. quod si necessitas exigit, non erit iam ex arte oratoria, non magis quam appellare, etiamsi id quoque saepe utile est, aut, antequam pronuntiet, reum facere; nam et minari et deferre etiam non orator potest. si causa conciliandi nobis iudicis materiam dabit, ex hac potissimum aliqua in usum principii, quae maxime favorabilia videbuntur, placere tradit, ut ex singulis quaestionibus singuli sensus in prooemium
Abbreviated transcription (Latin):
miꝰscricordiam pro lesis. seueritatem et similiter caetera Mores
quoq si fieri potest uidicis uelim nosse. Nam prout asperi leues
ioxundi graues duri remissi erant aut assumere in eausas naturas
eorum que competent aut mitigare quare pugnabunt. oportebit.
Accidit autem interim hoc qͦ ut aut nohis inimicus aut aduersario
sit amicus qui iudicat que res utriq parti. tractanda est. ac nescio an
ei magis in ꝗͣ uidetur ꝑpensior. Est enim non nũꝗͣ prauus hic ambi¬
tus aduersus amicos ut pro his quibus cum simultates gerant pronũ¬
tiandi fatiendiq iniuste ne fecisse uideantur. fuerunt & quidam sua¬
rum rerum iudices.Nam et in libris obseruationum aSeptumnio
editis affuisse Ciceronem tali causce inuenio. &ego pro regina be¬
fidutiam partis suę iactat patronus timet cognoscentis uerecun¬
diam preterea detrahenda uel eonfirmanda opinio si quam pre

Expanded text:
misericordiam, pro laesis severitatem et similiter cetera. mores misericordiam, pro laesis severitatem et similiter cetera. mores quoque, si fieri potest, iudicis velim nosse. nam prout asperi, lenes, iucundi, graves, duri, remissi erunt, aut adsumere in causam naturas eorum, qua competent, aut mitigare, qua repugnabunt, oportebit. accidit autem interim hoc quoque, ut aut nobis inimicus aut adversariis sit amicus qui iudicat; quae res utrique parti tractanda est ac nescio an etiam ei magis, in quam videatur propensior. est enim nonnunquam pravis hic ambitus adversus amicos aut pro iis, quibuscum simultates gerant, pronuntiandi faciendique iniuste, ne fecisse videantur. fuerunt etiam quidam rerum suarum iudices. nam et in libris Observationum a Septimio editis adfuisse Ciceronem tali causae invenio, et ego pro regina Beo est. adversarius enim fiduciam partis suae iactat, patronus timet cognoscentis verecundiam. praeterea detrahenda vel confirmanda opinion, praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ de quibus uerecundius dicendum erit sua qͣ aliena laudan¬
ti: multum agit sexus aetas conditio in foeminis. senibus. pupillis
liberos parenres comuges allegantibus. Nam sola rectum quoq
iudicem inclinat miseratio degustanda tamen hac prohȩmio
non consummanda Aduers aruꝰ uero persona ꝓpe hisdem omnib
sed econtrario ductis impugnari sol&. nam & potentes sequitur
mudia er humiles ab itc uoiqͦ contemptio & turpes ac nocentes cliã
qua tria sunt ad alienandos uiditium animos potentissima. Neqꝙ
hacc dicere sat est quod datur &̃ imperitis pleraq augenda ac mi¬
nuenda ut expediet Hoc enim oratoris est illa cause iudicem cone¬
liabimus nobis non tantum laudando eum quod & fieri cum mõ
deb& et est tamen patt parti utriq comune. Sed si laudem eius ad
utilitatem causoe. nr̃ȩ coniunxerimus ut allegemus prohonesus
dignitatem illesam. illi suam pro humilibus ustitiam infcelicib

Expanded text:
torum, de quibus verecundius dicendum erit sua quam aliena laudantorum, de quibus verecundius dicendum erit sua quam aliena laudanti. multum agit sexus, aetas, condicio, ut in feminis, senibus, pupillis, liberos, parentes, coniuges adlegantibus. nam sola rectum quoque iudicem inclinat miseratio. degustanda tamen haec prooemio, non consumenda. adversarii vero persona prope iisdem omnibus, sed e contrario ductis impugnari solet. nam et potentes sequitur invidia et humiles abiectosque contemptus et turpes ac nocentes odium, quae tria sunt ad alienandos iudicum animos potentissima. neque haec dicere sat est, quod datur etiam imperitis; pleraque augenda aut minuenda, ut expediet. hoc enim oratoris est, illa causae. iudicem conciliabimus nobis non tantum laudando eum, quod et fieri cum modo debet et est tamen parti utrique commune, sed si laudem eius ad utilitatem causae nostrae coniunxerimus, ut adlegemus pro honestis dignitatem illi suam, pro humilibus iustitiam, pro infelicibus
Abbreviated transcription (Latin):
orinerueiiudeamur precipueq eoꝵ qui ledi nisi aduersa ii¬
dicum uolipatato non possut. Nam inuidicem nequia dicatur
quimoo palam. seil quod oĩno intelligi possit. stultum erat monẽ
nisi fieret erenim partas aduerse patronus dabit in exordio man̾am
uinterim cim honore si eloquentiam eius ad gratiam nos timere sin¬
gendo ur ea suspecta sint iudiri fecerimus interim per contũcliam
sed nor per ꝗͣ raro ur Asinius pro urbinie heredibus labienum
aduersarii patronum argumenta causae male posuit. Negat. hac
prohemia eise Corneliui Celsus quoc sint ex̃ lurtr Seed ego cuma
auctoritate summoꝵ oratoꝵ magis ducor tum pertinere: ad cam
puto quicquid ad dicentem pertin& quom sit nale ut uidices his
quos libentiuss audiunt ea facilius credant ip̃ius aũt lingatoris
persona tractanda uariȩ est.Nam tum dignitas eius allegatus
rum commnendatur infirmitas non nunꝗͣ contingit relatio meri¬

Expanded text:
ordinemve videamur praecipueque eorum, qui laedi nisi adversa iuordinemve videamur praecipueque eorum, qui laedi nisi adversa iudicum voluntate non possunt. nam in iudicem ne quid dicatur non modo palam sed quod omnino intelligi possit, stultum erat monere, nisi fieret. etiam partis adversae patronus dabit exordio materiam, interim cum honore, si eloquentiam eius et gratiam nos timere fingendo, ut ea suspecta sint iudici, fecerimus, interim per contumeliam, sed hoc perquam raro, ut Asinius pro Vrbiniae heredibus Labienum adversarii patronum inter argumenta causae malae posuit. Negat haec esse prooemia Cornelius Celsus, quia sint extra litem. Sed ego cum auctoritate summorum oratorum magis ducor, tum pertinere ad causam puto quidquid ad dicentem pertinet, cum sit naturale, ut iudices iis, quos libentius audiunt, etiam facilius credant. ipsius autem litigatoris persona tractanda varie est. nam tum dignitas eius adlegatur, tum commendatur infirmitas. nonnunquam contingit relatio meri
Abbreviated transcription (Latin):
ad agendum ductus offitio uel cognationis uel amicicie maximeq
si fieri porerit r.p. aut alicuius certe non medioeris exempli quqd
sine dubio multomagis ipsis litigatoribus fatiendum est ut ad a¬
gendum est ut. magna atq honesta ratione aus etiam necessita¬
t̾e accessisse uideantur. sed ut precipua in hoc dicentis auctoritas
si omnes in subxundo negotium suspitio sordium aut odioꝵ aut am¬
lntionis abfuerit ita quedam in his quoq comendatio tacita si nos
infirmos impares agentium contra ingeniis dixerimus qualia sũt
pleraq meisale prohȩmia Est enim nalis fauor pro laborantibꝰ
et iudex religiosus libentissime patronum andit quem instinix suȩ mi¬
inime timet. Inde illa uererum circateeultandam eloquentiam siqui¬
latio multo ab hac nr̃oꝵ tempoꝵ iactatione diuersa. itandum
etiam ne cintumeliosi maligni superti.malediei.in quenꝗͣ hoĩem

Expanded text:
ad agendum ductus officio vel cognationis vel amicitiae maximeque, ad agendum ductus officio vel cognationis vel amicitiae maximeque, si fieri poterit, reipublicae aut alicuius certe non mediocris exempli. quod sine dubio multo magis ipsis litigatoribus faciendum est, ut ad agendum magna atque honesta ratione aut etiam necessitate accessisse videantur. Sed ut praecipua in hoc dicentis auctoritas, si omnis in subeundo negotio suspicio sordium aut odiorum aut ambitionis afuerit, ita quaedam in his quoque commendatio tacita, si nos infirmos, imparatos, impares agentium contra ingeniis dixerimus, qualia sunt pleraque Messalae prooemia. est enim naturalis favor pro laborantibus, et iudex religiosus libentissime patronum audit, quem iustitiae suae minime timet. inde illa veterum circa occultandam eloquentiam simulatio multum ab hac nostrorum temporum iactatione diversa. vitandum etiam, ne contumeliosi, maligni, superbi, maledici in quemquam hominem
Abbreviated transcription (Latin):
iam nota sir dicimus. Causa principii nulla alia est ꝗͣ ut aududrem qͦ
sit nobis in cateris partibus accomodatior p̃paremus. Ia fieri tribus i¬
maxime rebus inter actores plurimos const& si beniuolum. attentũ
docilem frcerimus non quia uta non per toram aetidnem sint custodi¬
enda. sed quia initiis precipue necessaria perque in animum iudicis
ut procedere ultra possimus admittimur Bemnolentiam aut apersoũ
duci aut a cansis accepimus. Personarum uero est. ut pleriq crediderut
triplex ratio ex litigatore ex aduersario et uidice. Nam exordium duci
non nunꝗͣ eriam ab acuore causę sol& qͣnqͣ enim pautiora de se ip̃o dicat
et partiris plurimumm tamen ad omnia momenti est in hioc posirum si
si uir bonus creditur. Dic enim conting& ut non studium aduocatiui¬
aeatur atferre sed pene testis fidem. Quare in primis estimetuꝵ ueisc

Expanded text:
 nota sit, dicimus. causa principii nulla alia est, quam ut auditorem, quo  nota sit, dicimus. causa principii nulla alia est, quam ut auditorem, quo sit nobis in ceteris partibus accommodatior, praeparemus. id fieri tribus maxime rebus inter auctores plurimos constat, si benevolum, attentum, docilem fecerimus, non quia ista non per totam actionem sint custodienda, sed quia initiis praecipue necessaria, per quae in animum iudicis, ut procedere ultra possimus, admittimur. benevolentiam aut a personis ducimus aut a causis accipimus. Sed personarum non est, ut plerique crediderunt, triplex ratio, ex litigatore et adversario et iudice. nam exordium duci nonnunquam etiam ab actore causae solet. quanquam enim pauciora de se ipso dicit et parcius, plurimum tamen ad omnia momenti est in hoc positum, si vir bonus creditur. sic enim continget, ut non studium advocati videatur adferre sed paene testis fidem. Quare in primis existimetur venisse
Abbreviated transcription (Latin):
scuerandum
Cod principium latine uel exordium dicitur maiore quad&
ratiqne gracci uidentur prohemium nominasse quo nr̃is initiu
medo significatur&. illisatis clare partem hanc esse anteungres¬
sum rqi dẽ qua dicendum sit. oñdunt.Nam siue ꝓpterca quodirie irmi
cantus est & eytharedi pauta illa qua anreqͣ legitimum perrameti m¬
choent emerendi fauoris gratia canunt prqhemiuneoginominaties¬
runt. Oratbres qͦ ea que prius ꝗͣ causam exgriliantti ad conscancili¬
andos sibi uidicum animos prelocuntur eadem appellatione signarint
siuc quod idem graci uiam appellant id quod ante ingreisir nei ponia
sic utimur quasi cansam uidex sic nouerit. Cuius reilicentia ex hox
est quod ante declamationem illam uelur. imago litis exponitur Sed
insoro quoq contingere istud principioꝵ genis secundis aclumibus
porest. primis quidem raro unqͣ nisi forre apuad eum cinres aliude¬

Expanded text:
severandum. severandum. quod principium Latine vel exordium dicitur, maiore quadam ratione Graeci videntur προοίμιον nominasse, quia a nostris initium modo significatur, illi satis dare partem hanc esse ante ingressum rei de qua dicendum sit, ostendunt. nam sive propterea quod οἴμη cantus est et citharoedi pauca illa, quae, antequam legitimum certamen inchoent, emerendi favoris gratia canunt, prooemium cognominaverunt, oratores quoque ea quae, priusquam causam exordiantur, ad conciliandos sibi iudicum animos praeloquuntur eadem appellatione signarunt; sive, quod οἶμον iidem Graeci viam appellant, id quod ante ingressum rei ponitur sic utimur, quasi causam iudex iam noverit. cuius rei licentia ex hoc est, quod ante declamationem illa velut imago litis exponitur Sed in foro quoque contingere istud principiorum genus secundis actionibus potest; primis quidem raro unquam, nisi forte apud eum, cui res iam aliunde
Abbreviated transcription (Latin):
ac uolens assit & me qualem esse credidit fatiatꝰ Cuius mihi religionis
non hac sola ratio que maxima est sed alioquin proxedit ipsum opiis
ut maiora preuerius ae magis ardua siunt quae ingredips sequitus cium
ut uditi alium causarum qua sunt maxime uarie ac multiplices ordo
explicetur quox prohemii sit offitium quac ratio narrandi que proba¬
tionum sit fides seu ꝓposita confirmamus sie contracta dissoluimus
quanta uis in oꝑando seu refitienda breui repetitione rerum memoria
est iudicis siue affrctus quod est longe potentissimum commouendi
de quibus partibus singulis quidam seꝑatim scribere maluerunt ue¬
luit oniis totius corporis ueriti & sic qͦ complures ae una quaq reꝗ
eaex libros ediderunt quas ego omnes ausus contexere ꝓpe finiumum
laborem prospitio & ipsa cogitatione suscepti muneris farigor sed du¬
randum est quia coepimus & si uiribus defitiemur animo ramen per¬

Expanded text:
ac volens adsit et me qualem esse credidit faciat. cuius mihi religionis ac volens adsit et me qualem esse credidit faciat. cuius mihi religionis non haec sola ratio, quae maxima est, sed alioqui sic procedit ipsum opus, ut maiora praeteritis ac magis ardua sint, quae ingredior. sequitur enim, ut iudicialium causarum, quae sunt maxime variae ac multiplices, ordo explicetur: quod prooemii sit officium, quae ratio narrandi, quae probationum fides, seu proposita confirmamus sive contra dicta dissolvimus, quanta vis in perorando, seu reficienda brevi repetitione rerum memoria est iudicis sive adfectus quod est longe potentissimum commovendi. de quibus partibus singulis quidam separatim scribere maluerunt velut onus totius corporis veriti, et sic quoque complures de unaquaque earum libros ediderunt; quas ego omnes ausus contexere prope infinitum laborem prospicio et ipsa cogitatione suscepti muneris fatigor. Sed durandum est, quia coepimus, et si viribus deficiemur, animo tamen per
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Cum uero mihi Domitianus Augui tus sororis su& nepotum de¬
legauerit curam: non satis honorem iuditioꝵ calestium mixlligam
nsi ex hoc oneris magnitudinem metiaR. Quis enim mihi aut mores
excolendi sit modus et eos non inmerito probauerit sanctissimus eensor
aur studia ne fefellisse in his uidear principem ut in omnibus ita m
eloquentia quoq eminentissimum quod si nemo miratur pexras maximos
sȩpe fccisse ut non solum iniciis operum suoꝵ musas inuocarent sed pro¬
uecti quoq longius cum ad aliquem grauiorem uenissent loxum repe¬
ierent uota. & uelut noua precatione uterentur Nin qͦ prosecto po¬
ierit ignosci siquad iniuo quo primum hanc matĩam inchoaui non se¬
ceram nunc omnes in auxilium deos ipsumq in primis quo neq pre¬
sentius aliquid aliud nec studuis magis ꝓprium numen est inuocem ut
quantum nobis expectationis adiecit tantum ingenii aspire dextq

Expanded text:
mus. cum vero mihi Domitianus Augustus sororis suae nepotum demus. cum vero mihi Domitianus Augustus sororis suae nepotum delegaverit curam, non satis honorem iudiciorum caelestium intelligam, nisi ex hoc oneris quoque magnitudinem metiar. quis enim mihi aut mores excolendi sit modus, ut eos non immerito probaverit sanctissimus censor? aut studia, ne fefellisse in iis videar principem ut in omnibus, ita in eloquentia quoque eminentissimum? quodsi nemo miratur poetas maximos saepe fecisse, ut non solum initiis operum suorum Musas invocarent, sed provecti quoque longius, cum ad aliquem graviorem venissent locum, repeterent vota et velut nova precatione uterentur, mihi quoque profecto poterit ignosci, si, quod initio, quo primum hanc materiam inchoavi, non feceram, nunc omnes in auxilium deos ipsumque in primis, quo neque praesentius aliud nec studiis magis propitium numen est, invocem, ut, quantum nobis exspectationis adiecit, tantum ingenii adspiret dexterque
Abbreviated transcription (Latin):
dant. Iheodori scola ut. dixi omnnia referr add capita his plura inielligunt
Nno modosumma queslio urm ut status altero.catera. qu&c. ad summõ
rescruntur tertio ꝓposuo cum affirmatione ut dicimus. Caput rei¬
probandum est erit caput. sed his mauis aut minus. & quoniam de
his erant scͥptoribus artum tradita uerbosius & ꝗͣ necesse erat expo¬
suimus. praeterea qua partes essent iudiualium causaꝵ supradictũ
est proximus liber prohemia a exordia concipiet
Ersecto Marce ictori operis tibi dedicati uertio libro
etiam quarta fere laboris parte transacta nou& in sup
mimi diligentia causa & altior sollicitudo quale uidi¬
nium hominum emererer accessit. ad huc enim uelut
studia inter nos conserebamus ex si parum nostra insti¬
tutio probaretira exueris conienti fore domestiro.
usu uidehamuR ut tui meiq filii formare. disciplinam saus putare¬

Expanded text:
idant. theodori schola, ut dixi, omnia refert ad capita. his plura intelliguntur: idant. theodori schola, ut dixi, omnia refert ad capita. his plura intelliguntur: uno modo summa quaestio item ut status, altero ceterae quae ad summam referuntur, tertio propositio cum adfirmatione; ut dicimus, caput reprobandum est, erit caput; sed id maius aut minus. et quoniam, quae de his erant a scriptoribus artium tradita, verbosius etiam quam necesse erat exposuimus, praeterea, quae partes essent iudicialium causarum, supra dictum est, proximus liber a prima, id est exordio incipieterfecto, Marcelle Victori, operis tibi dedicati tertio libro et iam quarta fere laboris parte transacta, nova insuper mihi diligentiae causa et altior sollicitudo, quale iudicium hominum emererer, accessit. adhuc enim velut studia inter nos conferebamus, et si parum nostra institutio probaretur a ceteris, contenti fore domestico usu videbamur, ut tui meique filii formare disciplinam satis putare
Abbreviated transcription (Latin):
qui uiderit quid sit quod in controuersiam ueniat quid in eo et per
quae uelit efficere pars diuersa. quid nr̃a quod in primis est tuend̃
nihil eorum ignorare de quibus supradiximus poterit. Neq est
fere quisꝗͣ modo non stultus atq ab omniprorsus usu dicendi re¬
motus quin sciat et quid litemfatiat quod ab illis causa uel conti¬
nens dicitur et quoc sit inter litigantes questio & de quo iudicari
intendimus in hoc animum et cupiditate laudis utrumq acqrendę
uel dicendi uoluprate enagamur qn uberior semper extra causa
materia est. quia in controuersia paura sunt: extra omnia & hic
dicitus de inc qͥue accepimus illie ade quibus uclumuis N I ce tamen hoe
precipiendum est ut questionem continens iuditationem inueniamus
Nam id quidem facile est quam intueamur semper aut cerra si disgres¬
si fucrimus saliem respitiamus ne plausum affectantibus arma exc¬

Expanded text:
qui viderit, quid sit, quod in controversiam veniat, quid in eo et per qui viderit, quid sit, quod in controversiam veniat, quid in eo et per quae velit efficere pars diversa, quid nostra, quod in primis est intuendum, nihil eorum ignorare, de quibus supra diximus, poterit. neque est fere quisquam modo non stultus atque ab omni prorsus usu dicendi remotus, quin sciat, et quid litem faciat, quod ab illis causa vel continens dicitur et quae sit inter litigantes quaestio, et de quo iudicari intendimus in haec animum et cupiditate laudis utcunque acquirendae vel dicendi voluptate evagamur, quando uberior semper extra causam materia est, quia in controversia pauca sunt, extra omnia, et hic dicitur de his, quae accepimus, illic, de quibus volumus. nec tam hoc praecipiendum est, ut quaestionem, continens, iudicationem inveniamus nam id quidem facile est, quam ut intueamur semper, aut certe si digressi fuerimus saltem respiciamus, ne plausum adfectantibus arma exc