comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc propositio ẽ genera lissine ulla dubitatione. Deind etꝓprobat ean¬
dẽ propositionẽ Ea enĩ uirtute et sapientia maiores nr̃i fuer: etcet̃
Tertio loco species assumit᷑ Ergo in hocquoq: iudicio desinite litteras le

Expanded text:
Haec propositio est generalis sine ulla dubitatione. Deinde adprobat eandem propositionem: EA ENIM VIRTVTE ET SAPIENTIA MAIORES NOSTRI FVERVNT et cetera. Tertio loco species adsumitur: ERGO IN HOC QVOQVE IVDICIO DESINITE LITTERAS LE
Abbreviated transcription (Latin):
ublicũ est inquit quod ad tortĩ ꝑtinetciuitatẽ si autbellũ sit aud udiau
aliquis diesfestus Inhac utiq publica occasione : ẽ oporturutas aliquuĩ
sticiendiuel ñ staciendi Cõmune ẽ inquit. qđ ex actib mundiꝓuenit in
messissit calor siuindemici. frigus Singulare aut̃ ẽ in quit qđ uncus
potest prouenire priuatĩ Sinuptiȩ sint sccrificiũ funus conuiuiũ sõnus Etrecte
in priuatt occasione sõnũ etiã posuit Non enĩ exnecessitate tẽporis. sed ex corporis
Atq: animiratione dormitur Int̃dũ enĩ lassi a ut mesti ꝑdiẽ dormimus interdũ
solliciti atq: occupati nocte uigilamus: Triplexittiq occasio publica cõmunis
priuata : Exhisoccasionib: muliti possumꝰ argum̃tti colligere Identia & in prudentica¬
N

Expanded text:
ublicum est, inquit, quod ad totam pertinet ciuitatem, si aut bellum sit aut ludi aut aliqui dies festus; in hac utique publica occasione est opportunitas aliquid faciendi uel non faciendi. Commune est, inquit, quod ex actibus mundi prouenit, ut, si messis sit, si uindemia, calor, frigus. Singulare autem est, inquit, quod unicuique potest prouenire privatim, si nuptiae sint, sacrifacium, funus, conuiuium, somnus. Et rede in privata occasione somnum etiam posuit. Non enim ex necessitate temporis, sed ex corporis atque animi ratione dormitur: interdum enim lassi aut maesti per diem dormimus, interdum solliciti atque occupati nocte uigilamus. Triplex itaque occasio: publica, communis, privata. Ex his occasionibus multa possumus argumenta colligere. MODVS AVTEM EST, IN
Abbreviated transcription (Latin):
quod nos int̃p̃temur. autei quod aduersariu intelligat aduerset᷑
Nam facile quidueris imile sit. tum uoluisse quis cripsit. exomni
scripturte. et exꝑsona scriptoris. atq hisreb: quaeꝑsones at¬
tributȩ sunt considerabit᷑. De in deeritdemonstrandũ siquid
exreipsa dabitur facultatis. id quod aduersarius intelligat.

Expanded text:
quod nos interpretemur, aut ei, quod adversarius intellegat, adversetur. nam facile, quid veri simile sit eum voluisse, qui scripsit, ex omni scriptura et ex persona scriptoris atque iis rebus, quae personis attributae sunt, considerabitur. deinde erit demonstrandum, si quid ex re ipsa dabitur facultatis, id, quod adversarius intellegat
Abbreviated transcription (Latin):
Ac maxime coniecturis faciendis in firmareillud quo dcũ eoqdđ erimini
dabit᷑ hi qui accus abunt᷑ cõparabunt Id fiec si aut id quo d dice nt de¬
fensores futurũ fuisse : nisud factũ essetꝰ quodefacto lediaũ est fituri
fuisseniegibit᷑ Autsi alia racionẽ etaliã ob tausa acdico sere usfecisse
demonsirabitur essefactũ Eius rei confirmatio. etitẽ contraria de parte
infirmatio ex coniecturali constitutione sumet᷑ Sinaut̃ certo nomiue
maleficiiuocabie inuditiũ sic in haccausa nã magestatis artes sit᷑. definitione
etp̃ ceptis defintionis utioportebit Atq hȩc quidẽ plerũq in hocgenero

Expanded text:
ac maxime coniecturis faciendis infir- mare illud, quod cum eo, quod crimini ac maxime coniecturis faciendis infir- mare illud, quod cum eo, quod crimini dabitur, ii, qui accusabuntur, comparabunt. id fiet, si aut id, quod dicent defensores futurum fuisse, nisi id factum esset, de quo facto iudicium est, futurum fuisse negabi- tur; aut si alia ratione et aliam ob causam, ac dicet se reus fecisse, demonstrabitur esse factum. eius rei con- firmatio et item contraria de parte infirmatio ex con- iecturali constitutione sumetur. sin autem certo nomine maleficii vocabitur in iudicium, sicut in hac causa— nam maiestatis arcessitur—, definitione et praeceptis definitionis uti oportebit. atque haec quidem ple- rumque in hoc gener
Abbreviated transcription (Latin):
depactus ẽ cũ hostib: ut arma et in pedim̃tarelinqueret . milites educer&
Itaq: fecit. Armis edimpedimentis amisis. p̃terspẽmilites conseruauit
Accusatur magestatis Incurrit huc definitio Sed nos hanc locũ de quo
agimus consideremus Intentio ẽ Non oportuit arma et imped imenta
relinquere Depulsio ẽ oportuit. Quȩstio ẽ opor tueritne. Ratio ẽ
Milite s enĩ om̃s perissent Infirmatio ẽ aut coniecturalis ñ perissent
Aut altera coniecturalis. Non ideo fecisti. Exquib: iudicatioẽ perissed¬
ne etideo ne fecerit. Authȩc comparatiua cuiꝰ nunc indigemꝰ Atem̃
satius fuit amittere milites quã arma ȩ timpedimenta concadere
hostib: Exqͣ iudicatio nascit᷑ Cũ om̃s̃perituri milites essent nisiad
hanc pactionẽ uenis sent utrũ satius fuert amitere milites a nad
hanc conditionẽ uenire : Hoc causȩ genusexbis locis tractariconuenet
Oportebit adhibere ceterarũ quoq: constitutionũ rationẽ atꝗ p sepra

Expanded text:
depectus est cum iis, ut arma et inpedimenta relinqueret, milites educeret; itaque fecit; armis et in- pedimentis amissis praeter spem milites conservavit. accusatur maiestatis. incurrit huc definitio. sed nos hunc locum, de quo agimus, consideremus. intentio est: non oportuit arma et inpedimenta relinquere. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: milites enim omnes perissent. infirmatio est aut coniecturalis: non perissent; aut altera coniecturalis: non ideo fecisti ex quibus iudicatio est: perissentne? et: ideone fecerit?; aut haec comparativa, cuius nunc indigemus: at enim satius fuit amittere milites quam arma et inpedimenta concedere hostibus. ex quo iudi- catio nascitur: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit amit- tere milites, an ad hanc condicionem venire? Hoc causae genus ex suis locis tractari oportebit et adhibere ceterarum quoque constitutionum rationem atque praecepta;
Abbreviated transcription (Latin):
riubent : aut fieri ꝓhibent Sed qr cũ dere aliqͣdubitamus. incerit q̃dã ratio
in ancipiti cogitatione uersat᷑. postquã id ipsũ statueris erit ex cogitata ratio
Etideo ex cogitata qr fueratiã ante cogitata ratio quod consiliũes t
ACTA autem et casus et ortitiones tribus ex tẽporib: considerabunt᷑. Quid fe¬
cerit autquid ipsi acciderit. autquid dixerit. autquid sticiat autqdipsia acci

Expanded text:
ri iubent aut fieri prohibent. Sed quia cum de re aliqua dubitamus incerta quaedam ratio ri iubent aut fieri prohibent. Sed quia cum de re aliqua dubitamus incerta quaedam ratio in ancipiti cogitatione uersatur, postquam id ipsum statueris, erit excogitata ratio, et ideo excogitata, quia fuerit iam ante cogitata ratio, quod consilium estacta autem et casus et ora- tiones tribus ex temporibus considerabuntur: quid fecerit aut quid ipsi acciderit aut quid dixerit; aut quid faciat, quid ipsi acci
Abbreviated transcription (Latin):
geo metricȩ. lit tertirũ Studium ẽ inquit ad aliquãrẽ assidua et uehe¬
mens animicũ magnauo luntate occupatio. Alio quin assidua et uehe meais eẽ
non potese : sinipsoo pere ñ habuerit uolunttitẽ Et datres ñ quȩ studiũ sint sed
quarũ studiũ sit utphilosophiȩ inquit ñ philo sophia aut poeticȩ. aut geo me¬
tricȩ litterarũ non poetica & geo metrica litterȩ. Itaq siquid uehem̃t̃
et magna uoluntate uolumꝰ : studiũ ẽ. Dem de siid uolumꝰ aliqua ex parte con¬
sequimur affectio ẽ. Sinaut̃ qđ plenũ et ꝑfectũ ẽ tenemus habitus ẽ Quodsi
hoc ipsũ plenũ uł semiplenũ agendo exercere uoluerimꝰ erit uictus ltt unũ
qualitate diuersc inmultt attributt conuertitur ¶ ONSILIUM
sunc unde dubitamus et unde consiliũ ẽ. Aut enĩ ut faciamꝰ aliquid q̃rimꝰ
aut ut ñ stciamꝰ. Itccedeges quȩ c̃silioscribunt᷑ duo sẽꝑ hȩc c̃tinent Aut fie¬

Expanded text:
 AVTEM EST. Studium est, inquit, ad aliquam rem adsidua et uehemens animi cum magna uoluntate occupatio. Alioqui adsidua et uehemens esse non potest, si in ipso opere non habuerit uoluntatem. Et dat res, non quae studium sint, sed quarum studium sit: VT PHILOSOPHIAE, inquit, non 'philosophia', ut POETICAE AVT GEOMETRICAE, LITTERARVM, non 'poetica et geometrica, litterae'. Itaque si quid uehementer et cum magna uoluntate uolumus studium est; deinde si id quod uolumus aliqua ex parte consequimur adfectio est; sin autem plenum et perfectum tenemus, habitus est. Quod si hoc ipsum plenum uel semiplenum agendo exercere uoluerimus, erit uictus. Ita unum qualitate diuersa in multa adtributa conuertitur. CONSILIVM sunt, unde dubitamus et unde consilium est: aut enim ut faciamus aliquid quaerimus, aut ut non faciamus. Ita et leges, quae consilio scribuntur, duo semper haec continent; aut fie
Abbreviated transcription (Latin):
peocasse. &ciulto peccisse rrusse confitet᷑ & tam̃ ut ignoscatꝰ postulat. Ilyc
gͦ dep̃catio ñnisi aut apud imprratorẽ. aut apud populũ ual&. apud idies
uacat Remotio criminis &: cũ id erim̃ qđ infert᷑ abse & absua oulpa. ui&
potestate in aliũ ruus. remonere conat᷑. Iaduplicit̃ fier poterit . siaut oau¬
sa aut factũ in aliã transferat᷑. Causa transferxtꝰ cũ alrena dr̃ iu& potes¬
tate factũ Factũ apt̃. cũ alius aut debuisse aut potuisse facere dr̃. Re¬

Expanded text:
PECCASSE ET CONSVLTO PECCASSE REVS SE CONFITETVR, ET TAMEN VT IGNOSCATVR POSTVLAT. Haec ergo deprecatio non nisi aut apud imperatorem aut apud populum ualet, apud iudices uacat. REMOTIO CRIMINIS EST, CVM ID CRIMEN QVOD INFERTVR AB SVA CVLPA VI POTESTATE IN ALIVM REVS sa aut factum in alium transferetur. causa transferetur, cum aliena dicitur vi et potestate fac- tum, factum autem, cum alius aut debuisse aut potuisse facere dicitur. re
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit᷑ Quare uitã eius quẽ arguit. ex antestictis accusator imꝓbare
debebit et ostendere siqͦinpari ante peccato c̃uictus sit Sud ñ potuerit
si quã in similẽ ante suspicionẽ uenerit . ac maxime si fieri potuerit . similialiquo
ingenere eius dẽ moduncausa aliqua cõmotũ peccasse. aut inȩque magnare:
aut inmaiore autinminore : Vt si quidem pecunia dicat inductũ fecisse pos¬
sit demonstrare aliqua in reeius aliquod factũ auarum Itẽ in omi causci natu¬
rã aut uictum . autstudiũ. aut fortunã. aut aliquid eorũ quȩ ꝑsonis attri

Expanded text:
ostenditur. quare vitam eius, quem arguit, ex ante factis accusator inprobare debebit et ostendere, si quo in pari ante peccato con- victus sit; si id non poterit, si quam in similem ante suspicionem venerit, ac maxime, si fieri poterit, simili quo in genere eiusdemmodi causa aliqua commotum peccasse aut in aeque magna re aut in maiore aut in minore, ut si qui, quem pecunia dicat inductum fecisse, possit demonstrare aliqua in re eius aliquod factum avarum. item in omni causa naturam aut victum aut studium aut fortunam aut aliquid eo
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse. aut nondeb uisse id facere. quod accusator dicat oportusse.
uid potuerit. exutilitatis partib in quib ẽ. nec essitudipis uis implica¬
ta. demonstrabit. Quid debuerit exhonestate considerabit᷑ Deutroq
distinctius in deliberatiuo genere dicetur. Deinde omnia factaeẽ ab
reo quae in ipsius fuerint potestate. Quodminus quam cuenerit
factumsit: culpa idalterius accidisse. Deinde in alterius culpa exponep¬
da. demonstrandum ẽ : quantum uoluntatis estudu fuerit in ipso.
et idsignis confirm̃andũ huius modi: excȩtera diligentia. ex ante factis. aut
dictuꝰ. atq hocipsiutilefuisse facere. Inutileaut᷑ ñfacere. Etc umcȩtera
uita fuissehocmagis consentaneũ : quam quod ꝓpt̃ alteriuculpã n fecero
iaut̃ non in bominẽ certũ. sed in remaliquã causadqͥmouebit᷑. ut in hac
eadem re. si quester mortuus eẽt. et id ciroo legatis pecunia da tanon
eẽt. accusatione alterius. iculpȩdepulsione dempta : cȩteris similit̃

Expanded text:
potuisse aut non debuisse id facere, quod accusator dicat oportuisse; quid potuerit, ex utilitatis partibus, in quibus est necessitudinis vis implicata, demonstrabit quid debuerit, ex honestate considera- bitur. de utroque distinctius in deliberativo genere dicetur. deinde omnia facta esse ab reo, quae in ipsius fuerint potestate; quod minus, quam convenerit, fac- tum sit, culpa id alterius accidisse. deinde alterius culpa exponenda demonstrandum est, quantum volun- tatis et studii fuerit in ipso, et id signis confirman- dum huiusmodi: ex cetera diligentia, ex ante factis aut dictis; atque hoc ipsi utile fuisse facere, inutile autem non facere, et cum cetera vita fuisse hoc magis consentaneum, quam quod propter alterius culpam non fecerit. si autem non in hominem certum, sed in rem aliquam causa demovebitur, ut in hac eadem re, si quaestor mortuus esset et idcirco legatis pe- cunia data non esset, accusatione alterius et culpae depulsione dempta ceteris similiter
Abbreviated transcription (Latin):
agit iudiciumpurum postulat . Illequicum agitair. exceptionem ait¬
addi ait oportere. Quȩstio ẽ excipiendumsit annon, Ratio Non
enim oportet in recuperatorio uidicio eius m aleficudequo int̾sica

Expanded text:
agit, iudicium purum postulat; ille, quicum agitur, exceptionem addi ait oportere. quaestio est: excipiundum sit an non. ratio: non enim oportet in recuperatorio iudicio eius male- ficii, de quo inter sica
Abbreviated transcription (Latin):
tres uirtutes habere debere. ut breuissit. ut aꝑtt ut probabilis Nunc docet:
breuis narratio quẽ ad modũ eẽ possit et breuis proqualita te negotii Breuis in¬
quit erit siiniciũ sumas areb: necessariis non abultimo Vtpdta si nobis bellũ
troianũ narrandũ sit debemus araptuhelenȩ incipere non aleda quȩ hele¬
nã genuit Ergo p̃ceptadat in breuẽ narrationẽ quȩ in inicio narrationis quȩ
infine quȩ inmedio serua redebeamꝰ. atq: hoc p̃ceptũ deininitio narrationis ẽ.
Etsicuireis atiserit sũmã dixisse eius partes nondicentur . Vtputa cũ sufficiat
dicere occidit ñ dicamus et uoluit et potuit et occidit cũ harũ partiũ sũ ma
sit occidit ethocdixisse sufficiat Verũ hoc p̃ceptũ demedio narrationis eẽ

Expanded text:
tres uirtutes habere debere, ut breuis sit, ut aperta, ut probabilis; nunc docet breuis narratio quem ad modum esse possit, et breuis pro qualitate negotii. Breuis, inquit, erit si initium sumas a rebus necessariis, non ab ultimo; ut puta, si nobis bellum Troianum narrandum sit, debemus a raptu Helenae incipere, non a Leda, quae Helenam genuit. Ergo praecepta dat in breuem narrationem, quae in principio narrationis, quae in fine, quae in medio seruare debeamus; atque hoc praeceptum de initio narrationis est,  repetetur'. ET, SI CVIVS REI SATIS ERIT SVMMAM DIXISSE, EIVS PARTES NON DICENTVR. Vt puta, cum sufficiat dicere 'occidit', nos dicamus 'et uoluit et potuit et occidit', cum harum partium summa sit ' occidit', et hoc dixisse sufficiat; uerum hoc praeceptum de medio narrationis e
Abbreviated transcription (Latin):
modo et quo tempore. Autagi. autiudicarqͥ. aastatiideeare conuenerit:
Acsimul ostendere non oportuisse ante suppliciũ quã uidiciũ int̃ponere.
ꝑ quae potuerit id peccatũ quod spontesua reus punitꝰ sit morib et uidicio

Expanded text:
modo et quo tem- pore aut agi aut iudicari aut statui de ea re convene- rit; ac simul ostendere non oportuisse ante supplicium quam iudicium interponere. per quae potuerit id pecca- tum, quod sponte sua reus poenitus sit, moribus et iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
reireddet᷑ stilso hoc modo fecunia bonũ est propterea quod ea maxime
uitã becctã efficiat : Aut infirmat᷑ Vt plautus aicũ castiga re obmeritã noxã.
inmane estsacinus . uerũ inȩtate . utile et conducibile : Nã ego amicũ hodie
meũ concastigabo ꝓ cõmeritt noxa Autꝰ eadem hocmodo: Malũ est aua¬
ritia multos enĩ magnis in cõmodis affecit pecuniȩ cupidit᷑as Autparũ

Expanded text:
rei reddetur falsa, hoc modo: pecunia bonum est, propterea quod ea maxime vitam beatam efficiat; aut infirma, ut Plautus: Amicum castigare ob meritam noxiam, Immune est facinus; verum in aetate utile Et conducibile; nam ego amicum hodie meum Concastigabo pro commerita noxia; aut eadem, hoc modo: malum est avaritia; multos enim magnis incommodis affecit pecuniae cupiditas; aut paru
Abbreviated transcription (Latin):
bio pars ẽ aucricia. In partitione quȩdicit᷑ distributio tria sẽꝑdic̃ eẽ ser¬
uanda. breuittitẽ. ab solutionẽ paucittitẽ : Breuitt s in uerbis est : Absolu¬
namus et quȩ generc parte s aliorũ generũ eẽ ñ possint: Nunc ittiq: de
pauettce enncatitusẽ: Eedat exemplũ utiosȩ discributionis iđ in quageuius
et pars eiꝰ simulposita sunt : Nã quiita inquit partit᷑ ostendã ꝓpt̃ cupiditatẽ et au¬
daciã et auariciã aduersariorũ . Is inquit errauit: Etenĩ paucitatẽ serua renes¬
ciuit: Si quidẽ ñ sola rerũ genera posuit. sed etgenꝰ et partẽ generis. Cupidi

Expanded text:
bio pars est ava- ritia. bio pars est ava- ritia. uanda: breuitatem, absolutionem, paucitatem. Breuitas in uerbis est, absolunamus, et quae genera partes aliorum generum esse non posint. Nunc itaque de paucitate tractatus est, et dat exemplum uitiosae distributionis, id est in qua genus et pars eius simul posita sunt. 'Nam qui ita', inquit, 'partitur: ostendam propter cupiditatem et audaciam et auaritiam aduersariorum', is, inquit, errauit; etenim paucitatem seruare nesciuit, si quidem non sola rerum genera posuerit, sed et genus et partem generis; cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ uenit Licet enĩ qđ accidens ẽ poniinsubsttintiã cũ eo ipso copulato cui sub¬
ponitur ut puita homo utdiximꝰ anima ł species ẽ hominis uͦspecies ẽ thebanꝰ
qđ ẽ accideus Hic ñ thebanũ solũ audiredebeo sed hominẽ thebanũ ut simul
cũ thebano ethominẽ audiendo stciã id qđ ẽ accidens substantiale: Quare
cicero rate hominẽ animalis speciẽ posuit et genꝰthebani aut trorani hominis
scilicet Itaq: inquit id eo diligentius genera etspecies generũ definire uolumꝰ
ut intellectis auꝑte generib: quo breuior sit partitio : etiã genera pauca
inpartitione eadẽ collocem¬
piditatẽ et audaciã et a uaritiã ad uersccriorũ omia in cõmoda cidrẽpublicã ꝑ
uenisse .is non intellexit in partitione exposito genere. partẽ segeneris cidinis¬
cuisse. Nãgenꝰ est om̃iũ nimirũ libidinũ cupiditas Eius ccut̃ generis sinedu¬

Expanded text:
nem uenit; licet enim id, quod accidens est, poni in substantiam cum eo ipso sibi copulato cui supnem uenit; licet enim id, quod accidens est, poni in substantiam cum eo ipso sibi copulato cui supponitur, ut puta, homo, ut diximus, animalis species est, hominis uero species est Thebanus, quod est accidens, hic non Thebanum solum audire debeo, sed hominem Thebanum, ist simul cum Thebano et hominem audiendo faciam id quod est accidens substantiale. Quare Cicero recte hominem animalis speciem posuit, et genus Thebani aut Troiani, hominis scilicet. Itaque, inquit, ideo diligentius genera et spedes generum definire uolumus, ut intellectis aperte generibus, quo breuior sit partitio, etiam genera pauca in partitione eadem conlocemPIDITATEM ET AVDACIAM ervenisse, is non intellexit in partitione exposito genere partem se generis admiscuisse. nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine du
Abbreviated transcription (Latin):
et inspecie etisidiuiduo sit : Animalnãq: subsctentia ẽ Huiccũsib¬
ponospeciem subsicentia eẽ debet. Subpono aut̃ hominẽ Itẽ cũs ub¬
pono hominiciceronẽ substantiã pono Si cftictũ ẽ ut in omĩb sub¬
stancia serua retur pariratione : Sud quod genꝰ ẽ accidens fuencon
etia spetiem accideris debeo colloctre patritẽtin diuiduũ utgen ponã
colorẽ Accidit enĩ color corpori Huic cũ subponospeciẽ albũ uł nͥgrũ :
Intelligo ethocquoq accidens eẽ : Eritq: ẽtiã similis ratio cũ sub albo ponohocal¬
bũ quod est indiuiduũ Indiuiduũ ẽ enĩ qđ oculis digitoq: monstrat᷑ Ergo et
albũ et color accidentia tunatis corporisscilicet: Quã obrẽ romanꝰ etthebanꝰ
accidentia sunt : Accidunt enĩ substtintiȩ cuilibet authomini. autequo Cicero
uͦ hominẽpo uit iđ substantiã et rectefacit huic genꝰ dando animal Nãq ani¬
mal subsitintiaẽ . Non recte aut̃ cũ hominis speciem subponeret thebanũ et

Expanded text:
et in specie et in indiuiduo sit. Animal namque substantia est. Huic cum suppono speciem, substantia esse debet; suppono autem hominem. Item cum suppono homini Ciceronem, substantiam pono: sic factum est ut in omnibus substantia seruaretur. Pari ratione si id quod genus est, accidens fuerit, etiam speciem accidens debeo conlocare, pariter et indiuiduum; ut, genus ponam 'colorem'; accidit enim color corpori; huic cum suppono speciem, 'album uel nigrum', intellego et hoc quoque accidens esse. Eritque etiam similis ratio, cum sub albo pono hoc album, quod est indiuiduum; indiuiduum est enim quod oculis digitoque monstratur. Ergo et album et color accidentia cuncta sunt, corporis scilicet, quamobrem Troianus et Thebanus accidentia sunt; accidunt enim substantiae cuilibet, aut homini aut equo. Cicero uero hominem ponit, id est substantiam, et recte facit huic genus dando animal; namque animal substantia est. Non recte autem, cum homini speciem supponeret, Thebanum et
Abbreviated transcription (Latin):
proficit admiseri cordiã commouendam quã humilitas et obse¬
cratio Commotis animis ditius in conquestione morari nonoporte

Expanded text:
proficit ad misericordiam commo- vendam quam humilitas et obsecratio. commotis au- tem animis diutius in conquestione morari non opor
Abbreviated transcription (Latin):
Etrursus parricidã uerisimile ñ sit dormisse Hȩcgestũ negotiũ consecunt᷑
q̃ nonin ꝑsonis anĩ a duersa sunt sed inncitura gestine gotii In hi siiq
duob: etticero anĩ aduertendai dix̃ ea q̃ gestũ negotiũ consecunt᷑
A cprimodeꝑsonis Primo inquit qđ stictuẽ quo id nomine appellari¬
conueniat Vtiq hoc c̃seqͥtur Res enĩ prima ẽ dein nom̃ Homoaut̃
necesseẽ reinom̃ ponat Itta cicero de nomine constituendo disputat
indiuinatione Nõtã inquit hȩcacusatio quã defensio ẽ existimanda

Expanded text:
et rursus parricidam ueri simile non est dormisse; haec enim gestum negotium consecuntur, quae non in personis animaduersa sunt, sed in natura gesti negotii. In his itaque duobus et Cicero animaduertenda dixit ea quae gestum negotium consecuntur. Ac primo de personis. PRIMOCONVENIAT. Vtique hoc consequitur; res enim prima est, dein nomen. Homo autem necesse est rei nomen imponat; ita Cicero de nomine constituendo disputat in diuinatione; "non tam", inquit, "haec accusatio quam defensio est existimanda".
Abbreviated transcription (Latin):
NE autẽ utcertas quasdã in partes tribuamus probabile. quod sumit᷑ ad argum̃¬
tationẽ Aut. SICNũ esł Aut CREDIBILE. Aut IVDICATŨ. Auttõparabile Sici nõ est :
quod subsexis ũ aliquẽ cadit & quiddã significat. quodexipso ꝓfectũ uidet᷑ quod
aut antea fuerit . aut in ipso negotio aut postsit consecutũ et aam̃ indiget testi

Expanded text:
ne autem—ut certas quasdam in partes tri- buamus—probabile, quod sumitur ad argumentationem, aut signum est aut credibile aut iudicatum aut comparabile. signum est, quod sub sensum ali- quem cadit et quiddam significat, quod ex ipso pro- fectum videtur, quod aut ante fuerit aut in ipso neg- otio aut post sit consecutum et tamen indiget testi
Abbreviated transcription (Latin):
gis scriptor testimoniũ uoluntatis suȩ relinquere potuit . quã quod ipse magna
cũ curti atq: diligentia scripsit : qđsilitterȩ non extarent. magno pere
eas require mus. ut ex his scriptoris uoluntas cognosceretur nectam̃ epaminundȩ
ꝑmit teremꝰ nisi extra iudiciũ qͥ demeet̃. ut is nobis sententiã legis int̃ p̃taret᷑. ne

Expanded text:
gis scriptor testimonium voluntatis suae re- linquere potuit, quam quod ipse magna cum cura atque diligentia scripsit? quodsi litterae non exstarent, magnopere eas requireremus, ut ex iis scriptoris vo- luntas cognosceretur; nec tamen Epaminondae per- mitteremus, ne si extra iudicium quidem esset, ut is nobis sententiam legis interpretaretur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
currant᷑ nunc partitionis promissio suis rationib: ex sequenda sit. Nunc
interrogatio adiudices facienda. Nunc et nrarũ etaduersciriorũ ar¬
gum̃tationũ copulaanda collatio. Cõmune aut̃ hocerit in enumeratio¬
ne p̃ceptũ ut ex una quaq: argum̃tatione qm̃ tota ñ potest recenseri
unũ quodq quoduclidũ ẽ deligaat᷑ ut memoria reuouet᷑ ñ om̃is repetat᷑ oratio
NDIΑΝΑΤ IO est oratio ꝑ quã conficit᷑ ut in aliquẽ hominẽ magnũodiũ
Caut in rẽ grauis offensio concitetur . In hoc genere illud primũ intelligiuolumꝰ
posse om̃ib: ex locis his quos in confirmandis p̃ceptis posuimus tractariiN¬
dignationẽ : Nã ex hisreb: q̃ ꝑsonis autq̃ negotis sunt at tributȩ. quȩ uis
amplificatione secindignationes nascipossunt Sed tam̃ et quȩ separatĩ
dein dignatione p̃cipipossunt consideremus FRiMus locus sumit᷑

Expanded text:
ercurrantur, nunc partitionis promissio suis rationibus exequenda sit, nunc ercurrantur, nunc partitionis promissio suis rationibus exequenda sit, nunc interrogatio ad iudices facienda, nunc et nostrarum et aduersariorum argumentationum copulanda conlatio. Commune autem hoc erit in enumeratione praeceptum, ut ex una quaque argumentatione, quoniam tota non potest recenseri, unumquidque quod ualidum est deligatur, ut memoria renouetur, non omnis repetatur oratio. INDIGNATIO EST ORATIaut in rem gravis offensio concitetur. in hoc genere illud primum in- tellegi volumus, posse omnibus ex locis iis, quos in confirmandi praeceptione posuimus, tractari indigna- tionem. nam ex iis rebus, quae personis aut quae negotiis sunt attributae, quaevis amplificationes et indignationes nasci possunt, sed tamen ea, quae se- paratim de indignatione praecipi possunt, considere- mus. primus locus sumitur
Abbreviated transcription (Latin):
petitionẽ uel confirmationẽ Nunc eticã ꝑaduersariorũ argum̃tationũ
repheasionẽ DEINDE hȩc ipsa enumerationũ genert ñ sẽꝑ a nrã ꝑsona
facienda sunt sed nunc a nrã nunca suppo sitti nunc are : Anrt̃i ꝑsona quẽ¬
ad modũ accipiat orationẽ in prõtuẽ Suppositȩ aut̃ ꝑsonȩ accõmodat᷑
oratio sidicas Nã quid silegis scriptor assistat etquȩrat a uobisquid dubi¬
tetis quid possetisdicerere. cũ uobis hocethoc sit demonstratũ : Reietiã
sic ac cõmodabit᷑ ortitio si autdex. autlocus aut urbs. Aut monum̃tũ aliqđ
accipiat orationẽ ꝑenumerationẽ sic Quod sileges loqͥpossent non ne
hȩc apud aiosquȩ rerent᷑ : quid nã amplius desideratis iudices cũ uobis
hoc ethocplaniũ stictũ sit: Verũ etiã in hisenu merationib: q̃ aut oppo¬
sitȩ ꝑsonȩ aut reidant᷑ iti ut in nrã ꝑsona illa omĩa enumerationũ
genera uarianda sunt Vt nunc singillatĩ singula nrã argum̃ ta ꝑ¬

Expanded text:
tationum repetitionem, nunc etiam per aduersariorum argumentationum reprehensionem. Deinde haec ipsa enumerationum genera non semper a nostra persona facienda sunt, sed nunc a nostra, nunc a supposita, nunc a re. Nostra persona quemadmodum accipiat orationem in promptu est. Suppositae autem personae accommodatur oratio, si dicas: 'nam quid, si legis scriptor adsistat et quaerat a uobis quid dubitetis, quid possitis dicere, cum uobis hoc et hoc sit demonstratum?'. Rei etiam sic accommodatur oratio, si aut lex aut locus aut urbs aut monumentum aliquod accipiat orationem per enumerationem sic: QVOD SI LEGES LOQVI POSSENT, NONNE HAEC APVD VOS QVAERERENTVR? QVIDNAM AMPLIVS DESIDERATIS, IVDICES, CVM VOBIS HOC ET HOC PLANVM FACTVM SIT? uerum etiam in bis enumerationibus quae aut suppositae personae aut rei dantur, ita ut in nostra persona illa omnia enumerationum genera uarianda sunt, ut nunc singillatim singula nostra argumenta p
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ipsesiquidem p̃teriti temporis scriptores. et presentis iniudicio habuit.
et non unius ciuitatis. nec unius linguȩ. Quippe cum etgrecos edatinos.
At uͦ⁊ gaxsis exuna ciuitate etipsius temporis eligendi habuit faculta¬
tem. Crotoniatae quondam cum florerent. Si partibus conductis.
tota conueniunt. pulchra semꝑ et p̃cipua p̾fatio. eẽ. dicetur. Crotona¬
tae romani sunt. cumflorerent omnibus copis. romanis conuenit. Itẽ
conuenit. Et initalia cumin primis beati numerarentur. Iunonis uero
templum quod locupletare. egregus pieturis uoluerunt. Sic eteloquen¬
tiȩ. ł facundiȩ templum. Zexisis : ullius. Cum multa dicendi gene

Expanded text:
ta ipse, si quidem praeteriti temporis scriptores et praesentis in iudicio habuit et non unius ciuitatis nec unius linguae, quippe cum et Graecos et Latinos; at uero Zeuxis ex una ciuitate et ipsius temporis eligendi habuit facultatem. CROTONIATAE QVONDAM CVM FLORERENT. Si partibus conductis tota conueniunt, pulchra semper et praecipua dicitur esse praefatio. 'Crotoniatae' Romani sunt; 'cum florerent omnibus copiis' Romanis conuenit; item conuenit ' et in Italia cum primis beati numerarentur'. 'Iunonis' uero 'templum, quod locupletare egregiis picturis uoluerunt': sic et eloquentiae uel facundiae templum; 'Zeuxis' Tullius. Cum multa dicendi gene
Abbreviated transcription (Latin):
species generi semꝑ similis et̃ debeat. uideamus ubihiccicero ques iuideat᷑e rrasse
Nã posiuit hominẽ respectuduplici. ut ad inferiora gepussit ad superiora spe¬
cies Nuicapimal p̃posuit. ut speciẽ ficcer& id quod homo cũidipsũgenus
uelle tostendere quodhomo ẽ subiecit huic speciem romariũ chebaniũ
Non ne uidetur eẽ uitiosũ quod cũ homꝰ fubstantia sit romanus aut̃ aut
threbanus accidens : E teñ parã recet subũctio ẽ. sub eo quo d suabstantia
sit: id quo d est accĩdiehs collota ri: Nã rectũ illud p̃ceptũ .ẽ. anfaicien¬
dis generib: etspecieb et inidiuidiuis rẽ aut subsitantialẽ inom̃ib esse
serũ cndã. anit accident᷑ẽ ut cũ ingenere sit substantia etinge neib

Expanded text:
species generi semper similes esse debeant, uideamus, ubi hic Cicero quasi uideatur errasse; nam posuit hominem respectu duplici, ut ad inferiora genus sit, ad superiora species. Huic animal praeposuit, ut speciem faceret id quod homo; cum id ipsum genus uellet ostendere quod homo est, subiecit huic speciem, 'Troianum', Thebanum'. Nonne uidetur esse uitiosum quod cum homo substantia sit, Troianus autem uel Thebanus accidens? Etenim parum recta subiectio est sub eo quod substantia sit, id quod est accidens conlocari; nam rectum illud praeceptum est in faciendis generibus et speciebus et indiuiduis, rem aut substantialem in omnibus esse seruandam aut accidens, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rasint. ut inter picturas multas helena. ita inter cȩteras didtones emi¬
net semꝑ oratoria: & ut ÷ exesis inpingendis femineis uultib summ
ita inorationib tullius. Pinxit Zexsis multa. quȩ̨usq ad nrãm memo¬
riam manent. secła posteriora tenent. quicquid pinxit oratio tulliana
desis holenȩ sesimulacrum pingere uelle dixit. N on enim helenam
sed simulachrum fuerao traditurꝰ. itaitullius scribendo artes ponora¬
tiones. Nonipsam eloquentiam sedsimulachrũ eloquentiae fuere ta¬
diturus. Hoc conuenit et illa sententia. qđ exanima liexemplo. mu¬
tum insi mula drum ueritas transferebatur. Mutum enim simulachrũ
eloquentiȩ. ars eius: Ipsa autem eloquentia quasi animal: Ita ꝑ partes
potera drei ad quam confertur. prefatio conuepure. relicto eo quod postea p̃¬
ponitur: quod cumtullius ex omnibus multa quesierit . et omnitemp̃re. teuxis

Expanded text:
ra sint, ut inter picturas multas Helena, ita inter ceteras dictiones eminet semper oratoria, et ut Zeuxis in femineis pingendis uultibus summus, ita in orationibus Tullius. Pinxit Zeuxis multa quae usque ad nostram memoriam manent; saecula posteriora tenent quidquid pinxit oratio Tulliana. Zeuxis Helenae se simulacrum pingere uelle dixit; non enim Helenam, sed simulacrum fuerat traditurus; ita Tullius scribendo artes, non orationes, non ipsam eloquentiam, sed simulacrum eloquentiae fuerat traditurus. Hoc conuenit et illa sententia: QVOD EX ANIMALI EXEMPLO MVTVM IN SIMVLACRVM VERITAS TRANSFEREBATVR. Mutum enim simulacrum eloquentiae ars eius, ipsa autem eloquentia quasi animal. Ita pro parte potent ei rei ad quam confertur praefatio conuenire, relicto eo quod postea praeponitur, quod cum Tullius ex omnibus multa quaesierit et omni tempore, Zeuxis
Abbreviated transcription (Latin):
Iure neocciderit. Ratio ẽ Illa en imbostium mortem iugebat. frm̃
neglegebat. mertꝓopulũ. R. uicisse moleste ferebat. Infirmatioẽ. Ta m̃
a fratre indemnatã necarq nonoportuit. Ex qua iudicatiofit. Cum

Expanded text:
iurene occiderit? ratio est: illa enim hostium mortem lugebat, fratrum neglegebat; me et populum Romanum vicisse moleste ferebat. infirmatio est: tamen a fratre indamnatam necari non oportuit. ex quo iudicatio fit: cum
Abbreviated transcription (Latin):
lũ quemeo pecunia que eiꝰ potesfas esto. edese pat̃ familias uti su¬
pfamilia pecunia que sualegasit itaius esto : Ed ex̃ sipat̃ fami

Expanded text:
ue in eo pecuniaque eius potestas esto. et lex: paterfamilias uti super familia pecu- niaque sua legassit, ita ius esto. et lex: si pater- fami
Abbreviated transcription (Latin):
niensis anlacedemonius Cognatione quib: maiorib: quib: consaanguineis
Aecate puer auad olescens. Natu grandior Ausenex Prȩaerea cõmoda et
in cõmoda considerant᷑ aibnaturcidatt animo aut corpori. hocmꝰ Valenati
inbecillis Longus anbreuis formosus an deformis uelo xantardussit. acutꝰ

Expanded text:
niensis an Lacedaemonius; co- gnatione, quibus maioribus, quibus consanguineis; aetate, puer an adulescens, natu grandior an senex. praeterea commoda et incommoda considerantur ab natura data animo aut corpori, hoc modo: valens an inbecillus, longus an brevis, formonsus an deformis, velox an tardus sit, acutus
Abbreviated transcription (Latin):
Iufirmatiorationis a parte petitoris. nonfilio Siex trinsecus aliud
aliunde filius haberet. Sed sibiius sit cẽ iđ reb suis substituit. Iudicatio

Expanded text:
INFIRMATIO RATIONIS. A parte petitoris. NON FILIO. Si extrinsecus aliud INFIRMATIO RATIONIS. A parte petitoris. NON FILIO. Si extrinsecus aliud aliunde filius haberet. SED BIBI IVSSIT ESSE. Id est, rebus suis substituit. IVDICATIO
Abbreviated transcription (Latin):
heredes plures diuersis decausis Etaꝑte in ipsotullio positũ ẽ q̃ uitiones
sint q̃ refutationes: Dat aut̃ huic constitutioni locos ad argumenta cõmu¬
nit̃ utriq parti uł om̃ib: partib: siplures existent. Vt iusundecorstet
c̃siderent : Constat aut̃ extrib: duci NΑΤΩΜ CΟΝSVEΠVΟΙΝ sequente Deies
Lecs Postremo Naturã eius diuidit in sex partes quasipsepartitus est et
definiuit: Itẽ cons uetudinus certas species ap̃torib: derediquit Resfir¬
missimas subiecit PACTV PΑR IVDICATṼ Legitimi autẽ iurisscientiã
ediscendis legib: reliquit. Vis et natura et genus ipsius negotii q̃ rit᷑
Vt non posset stcere testam̃tũ qui aminor eẽt̃ : Cuius agnati iđ petitores¬
Dequa iscuiꝰ agnatisumꝰ testatus ñ ẽ. Iđ pat̃ pupilli. ułpupillus ipse:
RTIo ẽ Ratio quȩstionis eorũ qui posses sores sunt Pater enie sibi
et filiotestam̃ tũ scripsit quã diuñ licebat filios cribere testam̃tũ

Expanded text:
heredes plures diuersis de causis. Et aperte in ipso Tullio positum quae rationes sint, quae refutationes. Dat autem huic constitutioni locos ad argumenta communiter utrique parti uel omnibus partibus, si plures existent, ut ius unde constet considerent. Constat autem ex tribus duci, natura, consuetudine sequente, dein lege. Postremo naturam eius diuidit in sex partis, quas ipse partitus est et definiuit; item consuetudinis certas species a praetoribus positas dereliquit, res firmatas subiecit, pactum, par, iudicatum; legitimi iuris scientiam ediscendis legibus reliquit. VIS ET NATVRA ET GENVS IPSIVS NEGOTII QVAERITVR. Vt non posset facere testamentum, quia minor esset. CVIVS ADGNATI. Id est petitores. IS CVIVS ADGNATI SVMVS, TESTATVS NON EST. Id est, pater pupilli uel pupillus ipse. RATIO EST. Ratio quaestionis eorum qui possessores sunt. PATER ENIM ET SIBI ET FILIO TESTAMENTVM SCRIPSIT. Quam diu non licebat filio scribere testamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
motum sui etuultũ : quo scilicet ad negotium composito. sepereb ad dimus
aurduon ahi mñ anignitate . N unchis reb breuiter constitutis. eas rationesquil
ostendere possin genus eͥto fficiũ. e finem rechorica artis mnalrud deer ddor

Expanded text:
motum sui et uultum, quo scilicet ad negotium composito saepe rebus addimus aut detrahimus dignitatem. NVNC HIS REBVS BREVITER CONSTITVTIS EAS RATIONES, QVIBVS OSTENDERE POSSIMVS GENVS, OFFICIVM, EINEM RHETORICAE ARTIS, IN ALIVD TE
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem aut stcultatem. aut uoluntatem Potestas ẽ que posse ostendit᷑¬
ł acultas est qua a diutores etcȩtera demonstrant᷑. Voluntas est. qua uelle uł uoluis¬
se aliquid declaratur. Ita aliuderit uoluntas. aliud causa siue impulsione siuera¬
tiocinatione Illa enĩ efficiunt uoluntatem . Non autem qđ efficitur hoc essede¬
bet qđ ẽ illud qđ efficit Nam sȩpe et causȩ sunt et de ẽ. uoluntas quȩ probari
potest uł fuis se uł non fuisse tã & si causa p̃cessit Hoc ex ꝑsonȩ potius attribu

Expanded text:
potestatem aut facultatem aut uoluntatem. Potestas est qua posse ostenditur; facultas est qua adiutores et cetera demonstrantur; uoluntas est qua uelle uel uoluisse aliquid declaratur. Ita aliud erit uoluntas, aliud causa, siue impulsio sit siue ratiocinatio; illae enim efficiunt uoluntatem, non autem quod efficitur; hoc esse debet, quod est illud quod efficit. Nam saepe et causae sunt et deest uoluntas, quod probari potest uel fuisse uel non fuisse, tametsi causa praecessit. Hic ex personae
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. Defensor. habebittunita contraria. Sed suncidentes constitutiones
aliȩ fuerint om̃a exearum diũ saparte tractabit . Itemꝑpietepta conuerten

Expanded text:
ratur. Defensor habebit cuncta contraria, sed si incidentes constitutiones aliae fuerint, omnia ex earum diuersa parte tractabit. Item per praecepta conuerten
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ ad alia argum̃ta propertindum q̃ sunt ex ipsonegotio in factis
dictisq eius quireus ẽ collocata. PEFENSOꝵ aut̃ primũ sipoterit
debebit uitã eius qui insimulabitur. quã honestisimã de monstrare. Id
faciet siostendetaliqͣ eius nota et cõmunia officia. Qđgen in pa

Expanded text:
statim ad alia argumenta properandum, quae sunt ex ipso negotio in factis statim ad alia argumenta properandum, quae sunt ex ipso negotio in factis dictisque eius qui reus est conlocata. DEFENSOR AVTEM PRIMVM, SI POTERIT, DEBEBIT VITAM EIVS QVI INSIMVLABITVR QVAM HONESTISSIMAM DEMfaciet, si ostendet aliqua eius nota et com- munia officia; quod genus in pa
Abbreviated transcription (Latin):
XΡΟSIT ISbreuiter at tributis ꝑsonȩ quia itaresrepetita poscebat.
dataccusatori ex his p̃ceptũ ut excutiat uitã p̃teritã Parũ est em̃ causam
cõmendassesolã siñ quȩ ab hacimpelliposset ꝑ sona consentut. Ergo accusator
oruita p̃terita ꝓferredebet similia peccata simlescausas inreb uł in parib uł
minorib uł maiorib Sisimiles ꝓferre ñ poterit dispares proferat . at hȩc nocendis
uitȩ sunt Sunnocen isuita p̃teritt ẽ illius quireus ẽ locus cõmunis inducit᷑ uitã
p̃teritã spectari nono portere: Quod ea poterit ẽẽ occulta . aut fortasse
ad peccandũ cũ animus fuerit. defuerit causac uel potestas uł occasio. Deinde
alius locus cõmunis ñ exuitti p̃terita p̃sens iudiciũ sed ex p̃senti iudicio uitã
expectario portere : Sinaut̃ uitec alicuiꝰ ignoraarabit᷑ p̃tereundus ab
accusatore hiclocus est. Dicendũq: curp̃tereat᷑ quod ignoret᷑ uito :

Expanded text:
xpositis breuiter attributis personae, quia ita res repetita poscebat, dat accusatori ex his praeceptum, ut excutiat uitam praeteritam: parum est enim causam commendasse solam, si non, quae ab hac impelli posset, persona consentiat. Ergo accusator ex uita praeterita proferre debet similia peccata, similes causas in rebus, uel in paribus uel minoribus uel maioribus; si similes proferre non potent, dispares proferat. Atque haec nocentis uitae sunt; si innocens uita praeterita est illius qui reus est, locus communis inducitur, uitam praeteritam spectari non oportere, quod ea potuerit esse occulta, aut fortasse, ad peccandum cum animus fuerit, defuerit causa uel potestas uel occasio. Deinde alius locus communis, non ex uita praeterita praesens iudicium, sed ex praesenti iudicio uitam spectari oportere. Sin autem uita alicuius ignorabitur, praetereundus ab accusatore hic locus est dicendumque cur praetereatur, quod ignoretur uita;
Abbreviated transcription (Latin):
inopinione eiꝰquẽ arguet fuerit : Vt non solũ quid consecutus sit. uerũ etiã
quid sperauerit Siostendi potest eiuisũ. eẽ qui arguatur. Vtuoluntatẽ
criminet᷑. etiã sieffectus defuit. Vt exeo causcc̃ habuerit quiatimuit quia
sperauit. etiã sinihil aut cõmodi aut in commodi acceperit¬
aut non his euentus ẽ quẽ arbitratisunt: Resalii modi ẽ tum : cumautid
quodbonũ .ẽ malũ putant. Aut contra quod malũ ẽ. bonũ aut quod nec
malũ ẽ nec bonũ : malũ autbonũ aut quod malũ aut bonũ ẽ nec malum

Expanded text:
IN OPINIONE EIVS QVEM ARGVET FVERIT. Vt non solum quid consecutus sit, uerum etiam quid sperauerit. SI OSTENDI POTEST EI VISVM ESSE QVI ARGVATVR. Vt uoluntatem criminetur etiam si effectus defuit; ut ex eo causam habuerit, quia timuit, quia sperauit, etiam si nihil aut coaut non is eventus est, quem arbitrati sunt. res alio modo est tum, cum aut id, quod bonum est, malum putant, aut contra, quod malum est, bonum, aut, quod nec malum est nec bonum, malum aut bonum, aut, quod malum aut bonum est, nec malum
Abbreviated transcription (Latin):
iettione & futurum. Deindespemostendere aliquo se inlo co matuo
his quisibi concesseruit usui futurum. Posteto sificultas ent Raut
consanguineum. aut iam amaioribi. aut in primuis amicum tẽ
demonsbrabit. etamplitudinẽ suae uoluntatis : nobilitatengepe¬
nis. eorumquis ẽsaluum uelint dignitatem ostendere. etcetert

Expanded text:
tione afuturum; de- inde spem ostendere aliquo se in loco magno iis, qui sibi concesserint, usui futurum; postea, si facultas erit, se aut consanguineum  aut iam a maioribus inprimis amicum esse demonstrabit et amplitudinem suae vo- luntatis, nobilitatem generis, eorum, qui se salvum velint, dignitatem ostendere, et ceter
Abbreviated transcription (Latin):
ortatio. Inex ortationeuͦ deliberationis p̃cepta seruant᷑. Tractat᷑ uti litas trac¬
taethonestas. tractat᷑ possibile. Utilitas porro duob generib cõphendit᷑: simala
repellamꝰ siꝑspera c̃seqͣmur. Ergo hictractat utilitatẽ abutroq. &pͥmout mala

Expanded text:
ortatio. In exhortatione uero deliberationis praecepta seruantur: tractatur utilitas, tractatur honestas, tractatur possibile. Vtilitas porro duobus generibus comprehenditur, si mala repellamus, si prospera consequamur; ergo hic tractat utilitatem ab utroque, et primo ut mala
Abbreviated transcription (Latin):
uehementer commouetur . DECIMTS. perquẽ in opia Iu firmitas.
solitudo demonstratur VNDECIMus perquem aũ liberorũ aut pa¬
rentum aut su corporis sepeliendi. aut alicuius eiusmodi rei commen¬
datiofit PuO DECIMVS. perquẽ disiunctio deploratur ab aliquo.
cũ diducaris abeo ꝗuicum libentissime uixeris. ut aparente. filio
fratre stimiliari TE RTIuS decimus ꝑ qem cumin dignatione con¬
querimur. quod ab his a quibus minime conueruat. male tractemur
propinquis. amicis. quibus bene fecerimus. quos adiutores foreputt era¬
uerimus aut a quib: in dignum est ut seruis Liberis clientib: suppli
cibus : QVARTUS decimus qui per obsecrationem sumitur: in quo
orantur modo illi qui audiunt humili et supplici oratione ut misereant᷑
QVINTus decimus perquẽ non nr̃as sed eorum quicari Nobis debent
esse fortunas conquerinos demonstramus SEXTUS DECIMTS
perquem animum nrũm in alios miseri cordem esse ostendimus.
et tamenamplum et excelsum. et patientem in cõmodorum esse

Expanded text:
decimus, per quem inopia, infirmitas, soli- tudo demonstratur. undecimus, per quem liberorum aut parentum aut sui corporis sepeliundi aut alicuius eiusmodi rei commendatio fit. duodecimus, per quem disiunctio deploratur ab aliquo, cum diducaris ab eo, quicum libentissime vixeris, ut a parente filio, a fratre familiari. tertius decimus, per quem cum indignatione conquerimur, quod ab iis, a quibus minime conveniat, male tractemur, propinquis, amicis, quibus benigne fecerimus, quos adiutores fore putarimus, aut a qui- bis indignum est, ut servis, libertis, clientibus, sup- cibus. quartus decimus, qui per obsecrationem sumitur; in quo orantur modo illi, qui audiunt, hu- mili et supplici oratione, ut misereantur. quintus de- cimus, per quem non nostras, sed eorum, qui cari nobis debent esse, fortunas conqueri nos demonstra- mus. sextus decimus, per quem animum nostrum in alios misericordem esse ostendimus et tamen amplum et excelsum et patientem incommodorum esse
Abbreviated transcription (Latin):
c̃dudendã eẽ necunꝗ tam̃ utendũ ẽẽ manifesta c̃dusione: Iunc aut̃ hoc fieriposse
sic̃ dusionũ genera cognoscamus Sunt aut̃ quatuor. Quarũ condusionũ unatalis
cũ breuit̃ ANΑCΕΦΑΛEΟCΙN ftcimus ꝓpositionis et assũptionis et post adiungimꝰ id
qđ exõni argum̃ tatione c̃ficit᷑. Dat aut̃ ipse exẽplũ. Qđsileges om̃s adutilitatẽ
tatio ex c̃trario c̃dudat᷑. Etdat exẽplũ Sũ maigit᷑ am̃tia ẽ in eorũ fide spẽ¬
habere quorũ ꝑfidia totiens deceptussis Fropositio enĩ huiꝰ syllogismi talis
ẽ. Quisȩpenumero nos ꝑfidẽ fefeller̃ eorũ orationifidẽ habere ñ debemis
loc postꝗ probatũ ẽ ittac̃dudioportuit Igit᷑ cartaginensib: fidẽ ñ habere
debemus sed c̃trariũ potius in condusione c̃stituit : Sũ maigit᷑ am̃tiaiẽ
la eorũ fide spehabere quorũ ꝑfidia totiens deceptsis Tertia c̃clusiotalis ẽ

Expanded text:
nec umquam tamen utendum esse manifesta conclusione: tunc autem hoc fieri posse, si conclusionum genera cognoscamus. Sunt autem quattuor: quarum conclusionum una talis, cum breuiter anacephalaeosin facimus propositionis et adsumptionis et post adiungimus id quod ex omni argumentatione conficitur. Dat autem ipse exemplum: QVOD SI LEGES OMNES AD VTILITATEM t ex contrario cHABERE, QVORVM PERFIDIA TOTIENS DECEPTVS SIS. Propositio enim huius syllogismi talis est. QVI SAEPE NVMERO NOS PER FIDEM FEFELLERVNT, EORVM ORATIONI FIDEM HABERE NON DEBEMVS. Hoc postquam probatum est, ita concludi oportuit 'igitur Chartaginensibus fidem non habere debemus', sed contrarium potius in conclusione constituit: 'summa igitur amentia est in eorum fide spem habere, quorum perfidia totiens deceptus
Abbreviated transcription (Latin):
Nunac quȩ stio ẽ ansitbiꝑtita argum̃tatio. Sipeperit uirgoñ est. Peperitaut̃
Multidicunt eẽbiꝑtitã argum̃ tationẽ hacratione Sunqͥunt a pprobationes
sepeq manifestȩ sunt subtrahunt᷑ curñ etc̃ dusio cũ mani festerẽ subtrahat᷑
utsitbiꝑtita argum̃ tationẽ ꝑ ꝓpositionẽ et as sũptionẽ : Sipeperit uirgo ñ est

Expanded text:
Nunc quaestio est, an sit bipertita argumentatio: 'si peperit, uirgo non est; peperit autem'. Nunc quaestio est, an sit bipertita argumentatio: 'si peperit, uirgo non est; peperit autem'. Multi dicunt esse bipertitam argumentationem hac ratione: si, inquiunt, adprobationes saepe, quia manifestae sunt, subtrahuntur, cur non et conclusio, cur manifesta est, subtrahatur?' ut sit bipertita argumentatio per propositionem e
Abbreviated transcription (Latin):
Deindeipsa speciẽ assumit ꝑ confirmationẽ Habuit aut̃ causas clodius Haue
rursusas sũptionẽ multis rationib: approbat: Postremo c̃dudit. Quare
sihabuit causas clodius ut occideret milonẽ. consitit insidiator ẽ fuisse
Ergo quotiens argum̃tũ ingenerefuerit species as sum̃ doi ẽ Quotieris cargum̃tũ
inspecie fuerit ipscspecies assum̃ daẽ sed ꝑ c̃firmationẽ Hoc aut̃ te uered ebemꝰ
i ꝓpositione ui cotius argum̃ tationis consistere . Siueaut̃ in genere siue iais pe¬
uesit propositio exipsatam̃ sẽꝑ genertit᷑ assũptio Docuit itaq quinq ꝑtitã
Argum̃ tationẽ ꝑ exẽplũ epaminundȩ Deinde docuit quadriꝑtitã argum̃ta¬
tionẽ duob: modis, nuncꝓpositionis approbatione. nunc assũptionis apꝓbatione
sublatti Deindedocuit triꝑtitã argum̃tationẽ utraq apꝓbatione sublata

Expanded text:
Deinde ipsam speciem adsumit per confirmationem: 'habuit autem causas Clodius'. Hanc Deinde ipsam speciem adsumit per confirmationem: 'habuit autem causas Clodius'. Hanc rursus adsumptionem multis rationibus adprobat; postremo concludit: 'quare si habuit causas Clodius ut occideret Milonem, constat insidiatorem fuisse'. Ergo quotiens argumentum in genere fuerit, species adsumenda est; quotiens argumentum in specie fuerit, ipsa species adsumenda est, sed per confirmationem. Hoc autem tenere debemus, in propositione uim totius argumentationis consistere. Siue autem in genere siue in specie sit propositio, ex ipsa tamen semper generatur adsumptio. Docuit itaque quinquepertitam argumentationem per exemplum Epaminondae; deinde docuit quadripertitam argumentationem duobus modis, nunc propositionis adprobatione, nunc adsumptionis adprobatione sublata; deinde docuit tripertitam argumentationem utraque adprobatione sublata.