comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i. De bellis.
Rimus bella instituit Ninꝰ
assirioꝵ rex. Ip̃ẽ enim finib
sus nequaqͣm ꝯtentꝰ. huma¬
ne societatis fedus urũpens:
exercitus ducẽ. aliena uastitare. liberos
ppłos aut trucidare aut subic̾e cepit. uni¬
ũsamq asiam usq ad libie fines noua
seruitute ꝑdomuit. Hm̃e ⁊̃ studuit orbẽ
in mutuo sanguine alt̾na grassari cede.
Q uatuor aut̃ sẜ̾ gn̾a belloꝵ. idest iustũ.¬
⁊ inuistũ. ciuile ⁊ plus ꝙͣ ciuule. Iustum
bellũ ẽ qd̃ ex edicto gitur. de reb repetitis:
aut ꝓpulsandoꝵ hostiũ causa. Iniustũ bellũ
est: qd̾ de furore ñ legitima ratõe init᷑. De
quo in republica citero dicit. Illa iniusta
ult᷑ ulciscendi aut ꝓpulsandoꝵ hostiũ cau¬
sa: bellũ geri iustũ nullũ potest. Et hoc idẽ
tulliꝰ parus int̾iectis subdidit. Nullũ bellũ
iustũ habet᷑: nisi denũtiatũ. nͥ dictũ. nͥ de
repetitis reb. Cuule bellũ ẽ int̾ ciues orta

Expanded text:
. De bellis. Primus bella instituit Ninus rex Assyriorum. Ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humanae societatis foedus irrumpens, exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare, aut subjicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc jam studuit orbis in mutuo sanguine alterna grassari caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit 3, 35: 'Illaextra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta
Abbreviated transcription (Latin):
hiemi ꝙ sit glaciał: ⁊ frigorib uniu̾sa
canescant. Ueri pͣsinos uiridi colore: qr
tunt pampinꝰ densat᷑. Itẽ roseos currere
marti sacrauerunt: a quo romani exoriũ¬
turꝰ. Et qr uexilla romanoꝵ cocco decorã¬
tur: siue ꝙ mars gaudet sanguine. Albos
zephiris ⁊ serenis tempestatib: p̃sinos
flori ⁊ t̾re. uentos aqͥs uł aeri. qr ceruleo
stͥ colore: luteos idest croceos igni ⁊ soli.
Purpureos iri sacrauerũt quẽ aureũ dici¬
mꝰ: qd̾ iris plurimos colores habeat. Sic¬
q dum hac expectatõe deoꝵ cultib aces
elementis mũdi alib aliqͥb profanant᷑:
eosdem deos atq eadem elementa ꝓculdu¬
bio colore noscunt᷑. Uñ animadũt̾e debes

Expanded text:
hiemi, quod sit glacialis, et frigoribus universa hiemi, quod sit glacialis, et frigoribus universa canescant. Veri prasinos viridi colore, quia tunc pampinus densatur. Item russeos currere Marti sacraverunt, a quo Romani exoriuntur, et quia vexilla Romanorum cocco decorantur; sive quod Mars gaudet sanguine. Albos zephyris et serenis tempestatibus, prasinos floribus et terrae, venetos aquis vel aeri, quia caeruleo sunt colore, luteos, id est croceos, igni et soli, purpureos Iri sacraverunt, quam arcum dicimus, quod is plurimos colores habeat. Sicque, dum hac spectatione deorum cultibus atque elementis mundialibus profanantur, eosdem deos atque eadem elementa proculdubio colere noscuntur. Unde animadvertere debes
Abbreviated transcription (Latin):
pore sequens aliũ: ꝑ unam tñ uiã mortali¬
tatis usq ad ꝓpriam metã mortis. xiii. Qe
olim ꝓut qͥsq ad finẽ cuesus uen̾at.
desiliebat ⁊ currebat: siue ꝙ de equo in equũ
tnͣsiliebat . xiiii. De peditibus.
edites aut̃ aiunt ꝓpt̾ea pede currere:
qr pedib currit᷑ mortalitati. Ob hoc
a suꝑiori parte currũt ad infi̾ora. idest ab ori¬
ente ad occidentẽ: qr mortales oriunt᷑ ⁊ occi¬
dunt. Nudi currũt: qr ⁊ hominis in seculo
int̾ uitam ⁊ mortẽ nichil distat. S hec igit᷑
ꝓpt̾ea fingunt: ut uanitates suas ⁊ sacrile¬
gia excusare conent᷑ .xu. De colorib equo ⁊
irca causas quoq elem̃toꝵ idem gen¬
tiles etiam colores equoꝵ uinxerunt.
Roseos enim soli. idest igni: albos aeri pͣsi¬
nos t̾re. uenetos mari assimilantes. Itẽ ro¬
seos estati currere uoluerũt. qd̾ ignei colo¬
ris sint: ⁊ cuncta tunc flauescant. Albos

Expanded text:
pore sequens alium, per unam tamen viam mortalipore sequens alium, per unam tamen viam mortalitatis usque ad propriam metam mortis. § 39 De dolim, prout quisque ad finem cursus venerat, desiliebat et currebat; sive quod de equo in equum transiliebat. § 40 De peditibus. Pedites autem aiunt propterea pede currere quia pedibus curritur mortalitati. Ob hoc a superiori parte currunt ad inferiora, id est ab oriente ad occidentem, quia mortales moriuntur et occidunt. Nudi currunt, quia et homines in seculo inter vitam et mortem nihil distat. Sed haec igitur propterea fingunt ut vanitates suas et sacrilegia excusare conentur. De coloribus equorum . Circa causas quoque elementorum idem gentiles etiam colores equorum iunxerunt, russeos enim soli, id est igni, albos aeri, prasinos terrae, venetos mari adsimilantes. Item russeos aestati currere voluerunt, quod ignei coloris sint, et cuncta tunc flavescant. Albos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ugo dc̃e. E quib qͣdrigas soli. bigas lu¬
ne. trigas inferis. seuigas ioui. desulto¬
res lucifero et hesꝑo sacrauerũt. Quadri¬
gam ideo soli ungunt. qr per .iiiͦiͦʳ. tẽꝑa
annus u̾tit᷑: uere. estate. autũpno. hieme.
Soigas lune qm̃ gemino cursu cũ sole con¬
tendit: siue qr ⁊ nocte ⁊ die uidet᷑. Iungũt
enim unũ nigrum. alterũ candidũ. Trigas
Diis infi̾s. qr per tres etates hoĩes rapiunt.
idest per infantiam. iuuentutẽ atq senectã.
rotis qͣdrigas currere dicunt: siue qr mũdꝰ
iste circuli sui celeritate tnscurrit: siue ꝓpt̾
solem qr uolubili ambitu rotat. Sicut ait
enniꝰ. Inde patefetit radiis rota candida celũ.
drige currunt. referentes hoc ad cur¬
sum septẽ stellarũ quib mũdum regidict̃
siuie ad cursũ septẽ dietũ presentiũ. quib¬
peractis uite t̾minus ꝯsũmat᷑: quoꝵ finis
est certa. idest iudicium .xii. De equitib.
orro equites singulares ideo curre̾

Expanded text:
ugo dictae. Ex quibus quadrigas soli, bigas lunae, et trigas inferis, sejugas Jovi, desultores Lucifero, et Hespero sacraverunt. Quadrigas ideo soli jungunt, quia per quatuor tempora annus vertitur, vere, estate, autumno et hyeme. Bigas lune, quoniam gemino cursu cum sole contendit sive quia et nocte et die videtur: iungunt enim unum nigrum, alterum candidum. Trigas diis inferis, quia hi per tres etates homines ad se rapiunt, id est per infantiam, iuventutem, atque senectam. rotis quadrigas currere dicunt, sive quia mundus iste circuli sui celeritate transcurrit, sive propter solem, quia volubili ambitu rotat; sicut ait EnniusAnn. 558: Inde patefecit radiis rota candida caelum.adrigae currunt referentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mundum regi dicunt, sive ad cursum septem dierum praesentium, quibperactis vitae terminus consummatur; quorum finis est creta, id est iudicium. § 38 De equitibus. Porro equites singulares ideo currere
Abbreviated transcription (Latin):
mimũ ageret fabulam pronuntiaret.
⁊am fabule ita ꝯponebant᷑ a poetis: ut
aptissime ẽẽnt motui corporis. ix. De sal¬
uarro dicit ab archade salio: quẽ ene
patrociniũ que pͥuata ⁊ ꝓpria st̃ scene: de
gestu ⁊ corporis flexii. Nam molliciam li¬
bero ⁊ uen̾i ĩmolabant: illi ꝑ sexũ. illi per
flexũ dissoluti. Que u̾o ibi uocib ⁊ modis
⁊ organis ⁊ lẏris tnͣsigunt᷑. apollines et
musas ⁊ mineruas ⁊ m̾curios patronos
hñt. Quod spectacłm xp̃iane odire debes:
quoꝵ odisti. auctores.¬

Expanded text:
mimum agerent, fabulam pronunciaret. Nam fabule ita componebantur a poetis, ut aptissime earro dicit ab Arcade Salio, quem Aenepatrocinium, quae privata et propria sunt scenae de gestu et corporis flexu. Nam mollitiem Libero et Veneri immolabant, illi per sexum, illi per flexum, dissolutis. 2. Quae vero ibi vocibus, et modis, et organis, et lyris transiguntur, Apollines et Musas, et Minervas, et Mercurios patronos nt. Quod spectaculum, Christiane, odere debes, quorum odisti auctores.
Abbreviated transcription (Latin):
cie domꝰ erat instructa. Uñ ⁊ apud hebͤ¬
os ta b̾naculoꝵ dedicatio a similitudine
domicilioꝵ. ch nn o ꝙͥutia. appellabatur.
posset: aut duo int̾ se disputare. Ibi enĩ
medi. tragedi. temelici. histriones.
sceleratoꝵ regũ luctuoso carmine spectãte
ppło concinebant. U. Di comediis.¬
omedu sunt qui pͥuatoꝵ hominũ acta.¬
tes canebant: suꝑ pulpitũ qd̾ temele uo¬
cabatur. uii. De hystrionib.
istriones sunt qui muliebri indum̃
⁊ res gestas demonstrabant. Dcĩ aut̃ hi¬
striones. sue ꝙ ab histria id genꝰ sit addu
ctũ: siue ꝙ perplexas historiis fabulas

Expanded text:
ciem domus erat instructa: unde et apud hebrciem domus erat instructa: unde et apud hebreos tabernaculorum dedicatio, a similitudine domiciliorum, scenophegia appellabatur.  saltator agere posset, aut duo inter se disputare. Ibi enedi, comedi, themelici, histriones, sceleratorum regum, luctuoso carmine, spectante populo, concinnebant. Comedi sunt, qui privatorum hominum acttes cantabant super pulpitum, quod thymele vocabatur. De histrionibus . Histriones sunt qui muliebri indumens et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones sive ctum sive quod perplexas historiis fabulas
Abbreviated transcription (Latin):
scena includit᷑. semicirtuli figuram
habens: in quo stantes om̃s inspiciũt. Cu¬
ius forma pͥmũ rotũda erat: sicut ⁊ am¬
phiteatrũ. Postea ⁊ ex medio amphitea¬
tro: theatrũ ẽ fcm. Theatrũ aũt ab specta¬
culo nominatũ. a rotet te oneat ꝙ in eo
ppłs stans desuꝑ atq expectans ludos ꝯ¬
templaret᷑. Idem u̾o theatrũ. idem ⁊ ꝑsti¬
bulũ: eo ꝙ post ludos exactos m̾etrices ibi
ꝓst̾nent᷑. Idẽ ⁊ lupanar uocatũ ab eisdẽ m̾e¬
tricib: que ꝓpt̾ uulgati corporis leuitatem
lupe nuncupant᷑. Nam lupe m̾etrices sunt¬
ros et apprehendant. lupanaria .n. a paga.¬
nis astituta sunt: ut pudor mulierũ infe¬
liciũ. ibi publicaret᷑: et ludibrio haberẽt᷑
tam hii qui fac̾e̾nt. qmͣ que paterentur.
locus infra theatrũ. in modũ domꝰ
instructa cũ pulpito: qui pulpitꝰ orcist᷑
nocabatur. ubi cantabant comici tͣgici:
atq saltabant histriones ⁊ mimi. Dcã
aut̃ scena greca appellatõe: eo ꝙ in spe¬

Expanded text:
scena includitur, semicirculi figuram habens, in quo stantes omnes inspiciunt: cuius forma primum rotunda erat, sicut et amphiteatri, postea ex medio amphitheatro theatrum factum est. Theatrum autem a spectando nominatum apo tis theoreas, quod in eo populus stans desuper, atque spectans, ludos contemplaretur. Idem vero theatrum, idem et prostibulum; eo quod post ludos exactos meretrices ibi prosternerentur. Idem et lupanar vocatum ab eisdem meretricibus, que propter vulgati corporis levitatem lupe nuncupabantur: nam lupe meretrices suntros, et apprehendant. Lupanaria enim a paganis constituta sunt ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur, et ludibrio haberentur tam ii qui facerent quam quae paterentur. locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, quod pulpitum orchestra vocabatur, ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena greca appellatione, eo quod in spe
Abbreviated transcription (Latin):
aduenit sacerdotiũ udeoꝵ obmutuit: lex et
ꝓphena orlouit Quartus iohannes sq̃psit
euñgłium ultimus in asia. incipiens a uer¬
bo. ut ostenderet eundem saluatorẽ qui pro
nobis dignatꝰ est nasci. ⁊ pati ip̃m an scla
liste. quos per ezechielem sĩx sc̃s̃ significa¬

Expanded text:
advenit, sacerdolium Judaeorum obmutuit, lex et advenit, sacerdolium Judaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Joannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati: ipsum ante saecula listae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significa
Abbreviated transcription (Latin):
theus ꝯscͥpsit eungeliũ litt̾is hebraicis ⁊ ser¬
monib in uidea: initians eunͣgelizare ab hu¬
mana xp̃i natiuitate dicens. Liber genãtõis
descendisse corporalit̾ ex semine patriarchaꝵ
S̾cds martus plenus sp̃u scõ scripsit euñgliũ
xp̃i eloqͥo greco in italia: secutꝰ petrũ ut discipłs.
Is initiũ a spũ prophetali fecit dicens. Uox cla¬
manus in deserto. parate uiam dñi: ut osten¬
deret xp̃m post assũptõem carnis eunͣgłiũ¬
i te: Tertius lucas int̾ om̃s eungelistas greci
sermonis eruditissimꝰ quippe ut medicꝰ in greci¬
a eungeliũ scripsit theophilo ep̃o inicians
a sp̃u sacerdotali dicens. fuit in dieb herodis
regis iudee sacerdos quidã noĩe ⁊acharias: ut
manifest aret xp̃m post natiuitatẽ carnis et
p̃dicatõem euñgłii. hostiam fuisse effectũ¬
ꝓsalute mundi. Ip̃e est enim sacerdos de qͦ
dem̃ est in psalmis. Tu es sacerdos in eternũ
scd̃m ordinem melchisedech. Ubi enim xp̃c

Expanded text:
ttheus conscripsit Evangelium litteris Hebraicis et sermonibus, in Judaea initians evangelizare ab humana Christi nativitate dicens: Liber generationidescendisse corporaliter ex semine patriarcharum s Marcus plenus Spiritu sancto scripsit Evangelium Christi eloquio Graeco in Italia secutus Petrum ut discipulus. Is initium a spiritu prophetali fecit dicens: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domino , ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Ei te. Tertius Lucas inter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia Evangelium scripsit Theophilo ea sacerdotali spiritu dicens: Fuit in diebus Herodis regis Iudee sacerdos quidam nomine Zacharias, ut manifestaret Cristum post nativitatem carnis et predicacionem ewangelii ostiam fuisse effectupro salute mundi: ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Ubi enim Christus
Abbreviated transcription (Latin):
religatus. Apocalipũs autẽ ex greco in lati¬
nũ: reuelatio int̾pretat᷑. Reuelatio enĩ dr
manifestatio eoꝵ que obscura ⁊ abscõdita
erant: iuxta qd̃ ⁊ ip̃e iohes dic̃. Apocalipsis¬

Expanded text:
relegatus. Apocalypsin autem ex Graeco in Latirelegatus. Apocalypsin autem ex Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio enim dicitur manifestatio eorum quae abscondita erant, iuxta quod et ipse Iohannes dici
Abbreviated transcription (Latin):
eungłiũ xp̃i. Nam et oculis plena erant in¬
tem eoꝵ recta: qr nichil pͣuum in eungłiis
est. Et alas senas tegentes crura ⁊ facies
suas. Reuelata st̃ enim q̃ tegebant᷑ in aduẽ¬
tu xp̃i. Eunͣgeliũ aut̃ int̾p̾tat᷑ bona annun¬
tiatio. G̃rece enim eu. bonũ: angeliũ adnũ¬
tiatio dr᷑. Uñ ⁊ angłs nuntiꝰ interp̾tatur.
Paulus apłs suas scͥpsit epłas qͣtuordecim:
e quib nouẽ. septem eccł̃iis scripsit: reliqͣs
discipulis suis. thimoteo. ⁊ tito. ⁊ philemo¬
ni. Ad hebreos autẽ epła a plerisq latinis eiꝰ
eẽ interta est: ꝓpt̾ dissonantiam sermonis.
scriptam fuisse suspicant᷑. Petrus scripsit
hes. suas scripserunt epłas: que catholice
Actus apłoꝵ pͥmordia fidei xp̃iane in genti¬
b et nascentis eccłie hystoriam degerit.
texit᷑: et apłoꝵ hystoria retinet᷑: unde et¬
actus apłoꝵ dicit᷑. Apocalipsin librũ ioh̃es
eunͣglista scripsit: ea tompore quo ob eunͣ¬
gelii p̃oicatẽm in nsula pathinos tradit

Expanded text:
Evangelium Christi. Nam et oculis plena erant intem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est; et alas senas, tegentes crura et facies suas; revelata sunt enim quae tegebantur in adventum Christi. Evangelium autem interpretatur bona adnuntiatio. Graece enim εὖ bonum, ἀγγελία adnuntiatio dicitur. Unde et angelus nuntius interpretatur. Paulus Apostolus suas scripsit Epistolas quattuordecim, e quibus novem septem ecclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, scriptam fuisse suspicantur. Petrus scrnes, et Judas suas scripserunt Epistolas; quae canonicae Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus, et nascentis Ecclesiae historiam digerit. texitur, et apostolorum historia retinetActus Apostolorum dicitur. Apocalypsin librum Iohannes evangelista scripsit eo tempore, quo ob evangelii praedicationem in insulam Pathmon traditur
Abbreviated transcription (Latin):
dauyel. Septimꝰ dabreiamin: qui est u̾ba¬
dierum. hoc est paralipomenon. Octauus
hesdras. Nonꝰ hester. Qui simul om̃s qͥnq¬
⁊ octo ⁊ nouem: fiunt uiginti ⁊ duo. ut
suꝑius ꝯp̾hensi st̃. Quidam aut̃ ruth et
cinoth qͥ latine dr᷑ lamentatio iheremĩe. agi¬
ogͣphis adiciunt: ⁊ uiginti .iiiiͬ. uolumina
apud nos ordo uet̾i̾s testamenti eoꝵ libro
rum qui in canone hebraico ñ st̃. Quoꝵ pͥ¬
mus sapientie liber est. Sod̾s eccl̾asticus.
Teccius tobi. Qrͣtus uidith. Qntꝰ ⁊ sextus
machabeoꝵ: quos scilicet uidei int̾ apocrifa

Expanded text:
Daniel. Septimus Dabretamin, qui est Daniel. Septimus Dabretamin, qui est dierum, hoc est Paralipomenon; octavus Esdras; nonus Hester; qui simul omnes quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius conprehensi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Ieremiae, Hagiographis adiciunt, et viginti quattuor volumina . Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum lirum qui in canone hebraico non sunt. Quorum primus Sapientie liber est: secundus Ecclesiasticus: tertius Tobias: quartus Iudith: quintus et sextus Machabeorumquos licet Iudei inter apocripha
Abbreviated transcription (Latin):
ua facta sunt. Testamentũ autẽ nouũ ido nũ¬
cupat᷑: qr innouat. Non enim discunt illud
te: et pertinentes iam ad testamentum no¬
uũ: quod est regnũ celoꝵ. Hebrei autẽ uetꝰ
testamentũ hesdra a e: ore uixta numerum
dentes eos in tres ordines. legis uet a hta
Scds̃ elesmothi. qͥ est exodus. Tertius uage¬
cra. qͥ est leuiticus. Qrtꝰ uagetaber. qui es.
numerꝰ. Qͥntus eldabarim. qui est deute¬
nomiũ. Hii st̃ qͥnq libri moysi. quos helrei
torath: latini legem appellant: ꝓprie autẽ lex
appellat᷑. que per moysen data est. Scd̃s or¬
Sed̾s sophtim. qui est iudiciũ. Tercius sa¬
muhel: qui ẽ regũ pͥmus. Qrtꝰ malachim:
qui est regum scd̃s. Qͥntus ysaias. Sextꝰ
iheremias: septimꝰ ezechiel. Octauus taresra
est agiographoꝵ. idest scã scribentiũ: in quo
Tercius masaloth: qͥ est ꝓu̾bia salomonis.
Qrtus coeleth: qd̾ est eccłastes. Qntur ÷¬
rasirim: qui est canticum canticoꝵ. Sextus

Expanded text:
 facta sunt nova.' Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illud discunt iam, et pertinentes iam ad Testamentum Novum, quod est regnum caelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum, Esdra auctore, iuxta numerum dentes eos in tres ordines, legis scilicet, Secundus ellesmoth, qui est Exodus. Tertius vaiecra, qui est Leviticus. Quartus vaiedaber, qui est Numerus. Quintus helleaddabarim, qui est Deuteronomium. Ili sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei thorath, latini legem appellant. Proprie autem lex appellatur, quae per Moysen data est. Secundus ortur; secundus Sophtim, quod est Iudicum; tertius Samuel, qui est Regum primus; quartus Malachim, qui est Regum secundus; quintus Esaias; sextus Ieremias; septimus Ezechiel; octavus Thereazaordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo Tertius Masloth, qui est Proverbium Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, qui est Cantica canticorum. Sextus,
Abbreviated transcription (Latin):
me appetenda. Terciũ librũ sirasirim preno¬
tauit. qui ĩ latinam linguam u̾tit᷑ cantica
canticoꝵ. ubi ꝑ epitalamiũ carmen ꝯuincti¬
tem canticũ canticoꝵ. eo ꝙ omĩb canticis
p̾feratur. que mn scripturis sacris habentur.
mina exametris. ⁊ pentametͥs u̾sib. apud
suos ꝯposita ꝑhibent᷑: ut iosephus iheronimꝰ¬
q scribunt. Ysaias eunͣgłista potiũe qm̃ pro¬
pheta edidit librum suũ: cuiꝰ om̃e ꝯtextum
eloquentie prosa incedit: canticũ ^ ex ametro

Expanded text:
me appetenda. Tertium librum Sirhassirim prenome appetenda. Tertium librum Sirhassirim prenotavit, que in latinam linguam vertitur Cantica Canticorum, ubi per epithalamium carmen, coniunctitem Canticum Canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, qui in Scripturis sacris habentur; mina exametris, et pentametris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus, Hieronymusque scribunt. Intepheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexamet
Abbreviated transcription (Latin):
asaph. ethan. idithum. ⁊ filii chore. eman. ez¬
rahelite. ⁊ reliqui. quos hesdras uno uolu-¬
mine ꝯprehendit. Om̃s aut̃ psalmi a pd̾ he¬
breos metͥco carmine ꝯstant ẽẽ ꝯpositi. Nam
in more romani. flacci ⁊ greci pindari. nunc
alii iambo curtunt. nũc alchaico personant::
nunc saphico nitent. trimetro. ł tetͣmetro
pede incedentes. Salomon filius dauid re-
gis iscł. iuxta numerũ uocabuloꝵ suoꝵ t̾a
greti parabolarũ. latini ꝓu̾bioꝵ nominant:
eo qd̾ in ip̃o sub ꝯparatiua similitudine figu¬
ras u̾boꝵ ⁊ ymagines u̾itatis ostenderit. Ipsã
autem u̾itatẽ ad intelligendũ legentib rese¬
rauit. Scd̾m librũ coelech uocauit. qui grece ec¬
clesiastes dr᷑: latine ꝯcionator. eo ꝙ sermo eius
ñ specialit̾ ad unũ sicut in prou̾biis: s ad u¬
niu̾sos gen̾alit̾ dirigat᷑. docens omia que m̃
mundo st̃ caduca ẽẽ ⁊ breuia: ⁊ ob hoc mini¬

Expanded text:
Asaph, Ethan, Idithim et filii Chore, Eman IsAsaph, Ethan, Idithim et filii Chore, Eman Israelite et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmos apud Hebreosin more Romani Flacci et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant, nunc Sapphico nitent trimetro, vel tetrametro pede incedentes. Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit; ipsam autem veritatem ad intelligendum legentibus reservavit. Secundum librum Coheleth vocavit, qui grece Ecclesiastes dicitur. Latine concionator, eo quod sermo eius non specialiter ad unum, sicut in proverbiis, sed ad omnes generaliter dirigatur; docens omnia que in mundo cernimus, caduca esse et brevia et ob hoc mini
Abbreviated transcription (Latin):
regũ libris ł omissa. ł ñ plene uelata st̃ ĩ isto¬
sũmatim̃ ac breuit̾ explicant᷑. Librũ iob qͥdã
moysen scͥpsisse arbitͣnͣtur: alii unũ ex ꝓpħis.
Nonnulli u̾o eundem iob post plagam passi¬
onis sue scͥptorem fuisse existimant: arbitnͣ¬
tes ut qui certamina spiritalis pugne. si issi¬
nuit: ip̃e narraret qͣs uictorias expediuit.
Principia autẽ ⁊ fines. libri iob: apd̾ hebre
os prosa oratõne ꝯtexta st̃. Media aut̃ ip̃ius
ab eo loco in quo ait. ꝑeat dies in qua natꝰ
sum usq ad eum locũ idcirco me rep̾hendo.
heroito metro discurrũt. Psalmoꝵ liber. grece
psalteriũ. hebraice nabla. latin: organũ de᷑
canente. ad psabra n chorus. a sonindo relpõ¬
deret. Tytulus autẽ in psalmis no raicꝰ ta
est: ysphirtalim. quod int̾pretat᷑ uolumen
ymnoꝵ. Auctores aut̃ psalmoꝵ qui ponunt᷑
in tytulis. moyses scilicet ⁊ dauid. ⁊ salomõ.

Expanded text:
regum libris omissa, regum libris omissa, summatim ac breviter explicantur. Librum Job quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis; nonnulli vero eumdem Job post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbittes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hos, prosaica oratione contexta sunt, media autem ipsius, ab eo loco quo ait: pereat dies in qua natus sum, usque ad illum locum: idcirco me reprehendo heroico metro discurrunt. Psalmorum liber grece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicicanente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis hebraicus est Thehilim, quod interpretatur, volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum sunt qui ponuntur in titulis, Moyses scilicet et David et Salomon,
Abbreviated transcription (Latin):
Iudicũ nõiat᷑ a pͥncipib ppłi qui p̾fuerũt in
ileł post moysen ⁊ iosue: anteqmͣ dauid ⁊ ce¬
teri reges existerent. Hunc librũ edidisse cre¬
dit᷑ samuhel. Liber samuhel eiusdẽ samu¬
helis natiuitate. ⁊ sacerdotiũ. ⁊ gesta descri¬
bit. idcireo ⁊ ab eo nom̃ accepit: ⁊ qmͣuis
hic liber saul ⁊ dauid hystoriam ꝯtineat:
tñ utriq ad samuhel referunt᷑: qr ip̃e unxit
sauł in regnũ. ip̃e dauid in regem futurum.
Cuiꝰ libri pͥmam partẽ ꝯscripsit idem samu¬
hel. Sequentia uͥo eius usq ad calcẽ scripsit
dauid. Malachim liber ꝓinde appellat᷑: ꝓ eo
ꝙ reges iude: ⁊ isrłitice gentis gesta q̃ eoꝵ
ꝑ ordinẽ digerat tempoꝵ. Malac enim hebraice:
tatine regũ int̾pretat᷑. hunc librũ primum¬
iheremias in unũ uolumen coegit. Nã antea
sparsus erat per singuloꝵ regum hẏstorias.
Paralipomenon grece dr̃. qd̾ nos p̾termissoꝵ
ł reliquoꝵ dice̾ possumꝰ: qr ea q̃ in lege ł in

Expanded text:
Iudicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur Samuel. Liber Samuel eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit; idcirco et ab eo nomen accepit. Et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse uncxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit idem Samuel, sequentia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iudae et Israeliticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, Latine Regum interpretatur. Hunc librum Ieremias primus in unum volumen coegit. Nam sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possumus; quia ea que in lege, vel
Abbreviated transcription (Latin):
minis nutrientib illigata. fecũdat ub̾a.
Infantiũ quoq collo suspensa: saliuam
face̾ fertur. In ore aut̃ liquesc̾e̾: ⁊ memo¬
riam adim̾e. miitũt eam nilus ⁊ acheloꝰ
amnes. Sunt qͥ smaragdũ albis uenis
circũlig̾atũ: galactitẽ uocant. Gelatias
gnͣdinis ⁊ candorẽ p̾fert ⁊ figurã. duri¬
cia quoq inuicta ut adamas: ⁊ ĩn igne
porde nanẽ suũ frigus. Solis gẽma can¬
dida ẽ tr utq nom̃ ꝙ ad spetiẽ solis
n oroem refulgentis spargit a os. So¬
lenitie tͥnsuicet candido melleoq ful¬
rore. lune ymaginẽ ⁊tinens quã iuxta
cursuĩ astri illiꝰ ꝑhibent in dies singulos
minui atq augeri. Nascit᷑ in ꝑsida. Ci¬
media inuenit in ho piscis eiusdẽ no¬
minis: candida ⁊ oblonga. Presagare
hiis ferũt᷑ magi: signa tnͣquillitatis aut
tempestatis. Belloculus albitans pupil¬
lam cingit. nigram e medio aureo ful¬
gore lucentẽ: ⁊ ꝓpt̾ speciem assyriorũ

Expanded text:
minis nutrientibus illigata fecundat ubera. minis nutrientibus illigata fecundat ubera. Infantium quoque collo sfacere fertur, in ore autem liquescere et memoriam adimere. Mittunt eam Nilus et Achelous amnes. Sunt qui smaragdum albis venis circumligatum galactiten vocant. Chalazias grandinis et candorum praefert et figuram, duritia quoque invicta, ut adamas; etiam in ignes posita manere suum frigus. Solis gemma candida est, traxitque nomen quod ad speciem solis in orbem fulgentis spargit radios. Selenites translucet candido melleoque fulgore, imaginem continens lunae; quam iuxta cursum astri ipsius perhibent in dies singulos minui atque augeri. Nascitur in Persida. Cinaedia invenitur in cerebro piscis eiusdem nominis, candida et oblonga. Praesagare his ferunt maris signa tranquillitatis vel tempestatis. Beli oculus albicans pupillam cingit nigram e medio aureo fulgore lucentem, et propter speciem Assyriorum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam accensus tede ndore flagrat. Na¬
scit᷑ aut̃ in insulis occeani septẽtrional.
sicut gummi: densat᷑ ꝙ ut cristallũ ri¬
gore uł tepore. Ex ea fuint decoris gr̃a
tem a quibdam arpaga: eo ꝙ attritu
digitoꝵ accepta caloris anima. folea pa¬
leas q ⁊ uestiũ fimbrias rapiat: sicut
magnes ferrũ. Quocũq modo libeat
tinguit᷑. Nam ancuse radice conchilioq
inficit᷑. Ligurius uocatꝰ: ꝙ fiat ex uri¬
na lincis bestie tepore indurata. Est aũt
sicut ⁊ sucinũ fulua: atq attrahens spũ
folia appropinqñtia .ix. de purpureis
Nter purpureas genimas: pͥncipatũ te¬
net ametistus indicus. Ametistus purpu
terũ eius genꝰ descendit ad iacinctos qͥ cau¬
sam nõis eius efferunt: qr sit qͥddam in
purpura illiꝰ ñ ex toto igneũ. s uini co¬
lorem hñs. Est aut̃ sculpturis facilis: ge¬
nã eius quinq. Saphirꝰ ceruleus ẽ cum
purpura hñs pulũes aureo ᷤ sparsos: opti¬

Expanded text:
nam accensus taedae nidore fragrat. Nanam accensus taedae nidore fragrat. Nascitur autem in insulis Oceani septentrionalis sicut gummis, densaturque ut crystallum rigore vel tempore. Ex ea fiunt decoris gratia tem a quibusdam harpaga, eo quod adtritu digitorum accepta caloris anima folia paleasque et vestium fimbrias rapiat, sicut magnes ferrum. Quocumque autem modo libeat tinguitur; nam anchusae radice conchylioque inficiuntur. Lyncurius vocatus quod fiat ex urina lyncis bestiae tempore indurata. Est autem, sicut et sucinum, fulva, adtrahens spiritu folia propinquantia. § 9 De purpureis. Inter purpureas gemmas principatum amethystus Indicus tenet. Amethystus purpurterum eius genus descendit ad iacinthos. Causam nominis eius afferunt quia sit quiddam in purpura illius non ex toto igneum, sed vini colorem habens. Est autem sculpturis facilis: genera eius quinque. Sapphirus caeruleus est cum purpura, habens pulveres aureos sparsos; opti
Abbreviated transcription (Latin):
donix ex duoꝵ nom̃ societate uocata. Ex
onicis enim ẽ candore ⁊ sardo. Constat
aut̃ trib colorib: subt̾ius nigro. medio
candido. suꝑus mineo. Hec sola insignando
nichil cere auellit. Repperit᷑ aut̃ apud in¬
dos ⁊ arabes. detecta torrentib. Gena eiꝰ
qͥnq. Ematites rubore sanguieꝰ: ac ꝓpt̾¬
ea ematites est uocatꝰ. Emath quippe
sangnis ẽ. Gignit᷑ quidẽ in ethiopia : s
pͥncipalis in arabia ⁊ in affricã inuenit᷑.
De qͣ ꝑmittunt magi quidã: ad coarguẽ¬
das barbaroꝵ m̃sidias. Sucinꝰ quẽ appel¬
lant greci electron fului certiq coloris.
fert᷑ arboris succus eẽ: ⁊ ob id sucinũ uo¬
cari. Electrũ aut̃ appellari: fabulosa ar-¬
gumentatio dedit. Namq phetõte ful¬
om̃ib annis. funde̾ iũxta cridanũ amnẽ:
⁊ electrũ appellatũ. qm̃ sol uocitatꝰ sit
elector. plurims poete dixerũt. Constat
aut̃ eũ ñ ẽẽ suceũ ppli: s pinee arboris.

Expanded text:
donyx ex duorum nominum societate vocata; est donyx ex duorum nominum societate vocata; est enim ex onychis candore et sardo. Constat autem tribus coloribus; subterius nigro, medio candido, superius mineo. Haec sola in signando nihil cerae avellit. Reperitur autem apud Indos et Arabes detecta torrentibus. Genera eius quinque. Haematites rubore sanguineus, ac propterea haematites vocatus; αἷμα quippe sanguis est. Gignitur in Aethiopia quidem principalis, sed in Arabia et in Africa invenitur. De qua promittunt magi quiddam ad coarguendas barbarorum insidias. Sucinus, quem appellant Graeci ἤλεκτρον, fulvi cereique coloris, fertur arboris sucus esse et ob id sucinum appellari. Electrum autem vocari fabulosa argumentatio dedit. Namque Phaethonte fulomnibus annis fundere iuxta Eridanum amnem; et electrum appellatum quoniam sol vocitatus sit Elector plurimi poetae dixere. Constat autem eum non esse sucum populi, sed pineae arboris;
Abbreviated transcription (Latin):
aurei. uiii. De. rubris gemimis.
orallus gignit᷑ in mari: forma ra-¬
mosus. colore uiridis: ⁊ maxime
rubens. Sene euis candide sub aqͣ et
molles. Detracte ꝯfestim durant᷑ ⁊ ru¬
bescunt: tactuq protinꝰ lapidescunt.
Itacꝑ occupari euesliq retib solet: aut
acri ferram̃to p̾cidi. Qua de causa coralliꝰ
uocitat᷑. Qnͣtũ aut̃ apud nos margaritũ
idicũ preciosum ẽ: tantũ apd̾ indos coralliꝰ
Hunc magi fulminib resistere affirmãt:
si credit᷑. Sardus dcã: eo ꝙ reꝑta sit prĩ¬
mũ a sardis. hec rubrũ ht̃ colorẽ. mar¬
morib p̃stans: s int̾ gẽmas uilissima ẽ
Gena eius qͥnq. Onix appellata. ꝙ habe¬
at mñ se ꝑmixtũ candorem. in similitudinẽ
unguis humane. Greci enĩ unguẽ onixum
dicũt. hanc m̃dia ł arabia gignit. Distant
autẽ m̃uicẽ. Nam indica ignis colorem ht̃:
albis cingentib zonis. Arabica aut̃ nigra ẽ
cũ candidis ⁊ onis: gena q eius qͥnq. Sar¬

Expanded text:
aurei. De rubris gemmis . Corallius gignitur in mari, forma ramosus, colore viridi sed maxime rubens. Bacae eius candidae sub aqua et molles; detractae confestim durantur et rubescunt, tactuque protinus lapidescunt. Itaque occupari evellique retibus solet, aut acri ferramento praecidi, qua de causa corallius vocitatus. Quantum autem apud nos margaritum Indicum pretiosum est, tantum apud Indos corallium. Hunc magi fulminibus resistere adfirmant, si creditur. Sardius dicta eo quod reperta sit primum a Sardis: haec rubrum habet colorem marmoribus praestans, sed inter gemmas vilissima. Genera eius qat in se permixtum candorem in similitudinem unguis humanae. Graeci enim unguem ὄνυχα dicunt. Hanc India vel Arabia gignit; distant autem invicem; nam Indica igniculos habet albis cingentibus zonis, Arabica autem nigra est cum candidis zonis. Genera eius quinque. Sar
Abbreviated transcription (Latin):
tis: aut remouet maria aut resorbet. Qͥq
a proximis regionib diuersa uocabula sũp¬
sit: ut gallicus. germanicꝰ. scytitꝰ. caspius.
hucanꝰ. athlanticꝰ. gaditamis. Nam gadi¬
tanũ fretum. a gadib dcm: ubi primum
ab occeano magni maris lim̃ aꝑit᷑. Unde
hercules cũ gadib ꝑueniss: colũpnã ibi

Expanded text:
tis aut revomit maria, aut resorbet. Quique tis aut revomit maria, aut resorbet. Quique a proximis regionibus diversa vocabula sumpsit: ut Gallicus, Germanicus, Scythicus, Caspius, Hyrcanus, Athlanticus, Gaditanus. Nam Gaditanum fretum a Gadibus dictum, ubi primum ab Oceano maris Magni limen aperitur; unde et Hercules cum Gadibus pervenisset, columnas ibi
Abbreviated transcription (Latin):
appellatum: eo ꝙ aq̃ eius amare sint. Equor
fluctuantes uelut montes erigant᷑: sedatis
tñ tempestatib adeqͣnt᷑. Altitudo .n. maris
diu̾sa est: indiscreta tñ dorsi eius equalitas.
Ideo mare intrementũ ñ caꝑe cũ om̃ia flu¬
mina. om̃s fontes recipiat. hec causa est
partĩ ꝙ influentes undas ip̃a magnitudo eᷤ
ñ sentiat. Deinde qd̾ amara aqͣ dulcẽ fluẽ¬
ad se trahant. siue ꝙ illum partim auf̾ant
uenti. partim sol exsictat. Postremũ qd̃ ꝑ
occulta quedam t̾re foramina ꝑcolatũ : et
ad caput amnium fontesq reuolutũ recur¬
rat. Maris aut̃ certũ ẽẽ colorẽ: s ꝓ qͣlitate
uentoꝵ mutari. Nam mͦ flauũ est : modo
luculentũ: modo atrũ .iiii. De orceano
cceanũ ⁊ greti ⁊ latini ideo nõiant:
eo ꝙ in circuli modum ambiat orbem.
anus. qͣi cianeus. Iste est qui oras terraꝵ
amplectitur: alt̾nis q estib accedit atq re¬
cedit. Respirantib enim in profundum uẽ¬

Expanded text:
tum eo quod aquae eius amarae sint. Aequor fluctuantes velut montes erigantur, sedatis rursus tempestatibus adaequantur. Altitudo enim maris diversa est, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. Ideo autem mare incrementum non capere, cum omnia flumina, omnes fontes recipiat, haec causa est: partim quod influentes undas ipsa magnitudo eius non sentiat: deinde, quod amara aqua dulce fluenad se attrahant; sive quod illum partim auferant venti, partim sol exsiccet; postremum, quod per occulta quaedam terrae foramina percolatus, et ad caput amnium fontesque revolutus recurrat. Maris autem certum non esse colorem, sed pro qualitate ventorum mutari; nam modo flavum est, modo lutulentum, modo atrum. § 15 De oceano. Oceanum Graeci et Latini ideo nominant eo quod in circuli modum ambiat orbem. anus quasi κυάνεος. Iste est qui oras terrarum amplectitur, alternisque aestibus accedit atque recedit; respirantibus enim in profundum ven
Abbreviated transcription (Latin):
dam .n. t̾re st̃: que multũ sulphuris c̃alo
re contacta excandescit: nec talis ab origi¬
ne effluit. s ꝑmutat᷑ dũ uenit. Sulphur
enim alumenq secum ferunt aque: utͣm¬
q mat̾iam igne plenam. minimisq moti-¬
b incalescentẽ. iii. De nõie maris.
are est aqͣrum gen̾alis collectio:
om̃is .n. ꝯgregatio aquarũ su̾ sal¬
se sint siue dulces: abusiue maria nũcu¬

Expanded text:
dam enim terrae sunt quae multum sdam enim terrae sunt quae multum sre contacta excandescit, nec talis ab origine effluit, sed permutatur dum venit. Sulphur enim alumenque secum ferunt aquae; utramque materiam igne plenam minimisque motibus incalescentem. § 14 De mari. Mare est aquarum generalis collectio. Omnis enim congregatio aquarum, sive salsae sint sive dulces, abusive maria nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfluit e saxis. Stix appellata: ꝙ ilico pata¬
ta int̾ficit. Celonum stagnũ sicilie: tetͦ
odore abigit proximantes. fons est in af¬
frica. circa templũ hãmonis. qui humoris
nexib humũ stringit: fauillas etiam in
cespitem solidat. Fons iob in idumea. qͣt᷑
ly m̃ anno tenens ex hiis unũ colorẽ. In
trogroditis lacus est t̾ in die fit amarus:
et deinde totiens dulcis. Fons siloe in radi¬
cib montis sẏon: ñ uigis aqͥs. s incertis
horis diebq ebullit. In uidea qͦndam riuꝰ
sabbatis om̃ib siccabat᷑. In sardinia fon¬
tes calidi. oculis medent᷑. fures arguunt :
nam cecitate detegit᷑ eoꝵ facinꝰ. In epyro
fontẽ ẽẽ ĩ qͦ faces extingunt᷑ accense. et
accenduntur extincte. Apud garamãtas
fontem ẽẽ ita algentẽ die ut ñ bibatur.¬
nocte ita ardentẽ ut ñ tangat᷑. Iam u̾o in
multis locis aque manant perpetim fuen-¬
tes tanta ui: ut balnea calefaciant. Que¬

Expanded text:
profluit e saxis Styx appellata, quae ilico potaprofluit e saxis Styx appellata, quae ilico potata interficit. Gelonium stagnum Siciliae tetro odore abigit proximantes. Fons est in Africa circa templum Ammonis, qui humoris nexibus humum stringit: favillas etiam in cespitem solidat. Fons Iob in Idumaea quater rnis mensibus in anno tenens ex his unum colorem. In Trogodytis lacus est; ter in die fit amarus et deinde totiens dulcis. Fons Siloa ad radicem montis Sion non iugibus aquis, sed in certis horis diebusque ebullit. In Iudaea quondam rivus sabbatis omnibus siccabatur. In Sardinia fontes calidi oculis medentur, fures arguunt; nam caecitate detegitur eorum facinus. In Epiro esse fontem in quo faces extinguntur accensae et accenduntur extinctae. Apud Garamantes fontem esse ita algentem die ut non bibatur, ita ardentem nocte ut non tangatur. Iam vero in multis locis aquae manant perpetim ferventes, tanta vi ut balnea calefaciant. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
ci fons amorem libidinis tollit. Boethie latꝰ
furialis est: de quo qui bibĩt: ardore libidinis
exaidescit. In campania st̃ aq̃ q̃ st̾ilitatẽ fe¬
minarũ ⁊ uir̃oꝵ insaniã abolere dicunt᷑:
In echiopie fonte rubro qui bibi̾t: limpha¬
ticus fit. Lechnus fons archadie: abortiuos
fieri ñ patit᷑. In sicilia fontes st̃ duo: quoꝵ
unus st̾ilem fecundat: alt̾ fecundam st̾ilem
facit. In thessalia duo st̃ flumina: ex uno
bibentes oues nigras fieri. ex altõ albas: ⁊¬
ex utroq uarias. Clitũnꝰ lacus in umbria:
maximos boues gignit. Reatinis paludis
aquis iumentoꝵ ungulas indurare dicũt.
In affaltide lacu iudee nichil m̾gi potest:
qͥcqͥd aĩam non ht̃. In india siden uocari
stagnũ: in quo nich̾ innatat. s om̃ia m̾¬
gunt᷑. At contͣ in alce. lacũ ꝑponcidamũ¬
ubi omĩa fluitant: nicħ m̾git᷑. Marside
fons in frigia. saxa gn̾at. In achaia aqͣ

Expanded text:
ci fons amorem Veneris tollit. Boeotiae lacus ci fons amorem Veneris tollit. Boeotiae lacus furialis est, de quo qui biberit ardore libidinis exardescit. In Campania sunt aquae quae sterilitatem feminarum et virorum insaniam abolere dicuntur. In Aethiopiae fonte Rubro qui biberit lymphaticus fit. Leinus fons Arcadiae abortus fieri non patitur. In Sicilia fontes sunt duo, quorum unus sterilem fecundat, alter fecundam sterilem facit. In Thessalia duo sunt flumina: ex uno bibentes oves nigras fieri, ex altero albas, ex utroque varias. Clitumnus lacus in Umbria maximos boves gignit. Reatinis paludis aquis iumentorum ungulas indurari. In Asphaltite lacu Iudaeae nihil mergi potest, quidquid animam habet. In Indis Siden vocari stagnum, in quo nihil innatat, sed omnia merguntur. At contra in Africae lacu Apuscidamo omnia fluitant, nihil mergitur. Marsidae fons in Phrygia saxa egerit. In Achaia aqua
Abbreviated transcription (Latin):
dampnãt᷑: quib ignis ⁊ aqͣ int̾dicit᷑. Aqͣꝵ
elem̃tũ: cet̾is om̃ib imꝑat. Aq̃ .ii. celũ tem¬
ꝑant. t̾ram fecundant : aerẽ ethalatõibus
suis incorꝑant: scandunt in sublime. ⁊ celũ
sͥ uendicant. Qͥd .n. mirabilius aquis. in celo
stantib: Parũ sit in tantam ꝑuenisse al¬
titudinẽ: rapiunt ⁊ secũ pisciũ examina.
Effuse. om̃ium in t̾ra nascentiũ causa fu̾̃t:
fruges gignũt. arbores. frutices. ħbas q ꝓ¬
ducunt. Sordes detͥgunt. peccata abluũt:
multa est. Alie .n. salis. alie itri.
alie aluminis. alie sulphuris. alie bituminis:
alie morboꝵ curam adhibentes. Nam iuxta
romam albule. aqueue uuln̾ib medentur.
In italia fons ciceronis oculoꝵ uuln̾a curat.
In ethiopia lacus est quo ꝑfusa corꝑa uelut
oleo nitescunt. zame fons in affrica: cano¬
ras uoces facit. Ex clitorio lacu italie quibi¬
berint: uini tedium hñt. Inchio insula fon¬
tẽ eẽ: quo hebetes fiunt. In boethia duo fon

Expanded text:
antur quibus ignis et aqua interdicitur. Aquarum elementum ceteris omnibus imperat. Aquae enim caelum temperant, terram fecundant, aerem exhalationibus suis incorporant, scandunt in sublime et caelum sibi vindicant. Quid enim mirabilius aquis in caelo stantibus? Parum sit in tantam pervenisse altitudinem; rapiunt et secum piscium examina; effusae omnium in terra nascentium causa fiunt. Fruges gignunt, arbores, frutices herbasque produnt, sordes detergunt, peccata abluunt, ersitas multa est: aliae enim salis, aliae nitri, aliae aluminis, aliae sulphuris, aliae bituminis, aliae curam morborum adhibentes. Nam iuxta Romam Albulae aquae vulneribus medentur. In Italia fons Ciceronis oculorum vulnera curat. In Aethiopia lacus est quo perfusa corpora velut oleo nitescunt. Zamae fons in Africa canoras voces facit. Ex Clitorio lacu Italiae qui biberint vini taedium habent. In Chio insula fontem esse quo hebetes fiant. In Boeotia duo font
Abbreviated transcription (Latin):
ditis siue ab ere: qr qui possidet agrũ ⁊ cen¬
sũ soluit: onde ⁊ res. Res st᷑. que in nr̃o iuire
⁊ sistunt. Iura aut̃ st̃ que a nobis uire possi¬
dent᷑. nec aliena st̃. Dc̃a aut̃ res. a recte ha¬
bendo. Ius autẽ a iuste possidendo. hoc enĩ ũ¬
iuste qd̃ bene. Qd̾ aut̃ male possidet᷑ alienũ ẽ.
ꝯale aut̃ possidet : qui uel sua male urit: ł
aliena p̾sumit. Possidet autẽ iuste.qui..
itritat᷑ cupiditate: qui aut̃ crpiditate teret᷑:
possessus ẽ ñ possessor. Poona st honestoꝵ. seu.¬

Expanded text:
ditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et cenditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iiuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona s
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cedente donatõe uiri: sequit᷑ dos uxoris. Do¬
natio usu fructuaria idõ dr̃: qd̾ donator ex ea
usum fructuũ adhuc retinet seruatũ: ui dona¬
tum est iure. Donatio directa ideo nũcupat::
qr ⁊ uĩre ⁊ usu statim̃ tnͣsit iñ alterũ. nͨ ultͤ
aliqͥd mñde ad usus donatoris retorquetur. Con¬
ł plures: ñ enim in unius ore. s m̃ duoꝵ aut
triũ testiũ ꝯstat om̃e u̾bũ. Ite ⁊ditões qd̾ int̾
se aueniãt sermo testiũ: qiͣ ⁊dictões. Sni¬
pulatio est ꝓmissio ł sponsio: uñ ⁊ ꝓmisso
bant: stipulam tenentes frangebant. quam
ñm iungentes sponsiones suas agnoscebant:
siue qd̾ stipulam iuxta paulũ iuridicũ et fir¬
mũ sacramentũ appellauerunt. Satramentũ
pignus sponsionis. Uocatũ sacramentũ. q
que morte alicuiꝰ ad quempiã perue¬
nit: uel legato testamento. ł possessione re¬
dempta. Dcã autem hereditas: aut reb ad¬

Expanded text:
quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Doquod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Convel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissorbant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus a
Abbreviated transcription (Latin):
quo custarunt᷑ noxii: ⁊ dictꝰ carcer qd̃ in eo
hoĩes coherceant᷑. includant᷑q qͣi arce̾r ab ar-¬
cendo scilicet. Locsi aut̃ in quo seruant᷑ noxii.
carc̾em dicimꝰ nũo tm̃ singulari. Unde uero
u̾b̾ant. hinc flagra ⁊ plage ⁊ flagella dici¬
mꝰ: qr cũ flatu ⁊ strepitu in corpore sonant.
Nam plage qͣi flage. s plage ⁊ flagra pͥme
positõis st̃.: flagella autẽ per diminutoẽm dcã
uectent᷑. uñ ⁊ hostias saxaq uellunt᷑. s hu
ad penas legũ ñ ꝑtinent. Uiige st̃ sũmitates
habeant arguendi: que si lenis fu̾it uirga ẽ:
si arte nodosa uł aculeata: scorpio rectissimo
noĩe. qr arcuato uuln̾e in corpꝰ infigit᷑. Ictus
ꝓprie flagelloꝵ st̃ ab agitando dc̃ĩ. Ungule
dcẽ ꝙ effodiant. Hee ⁊ fidicule qr is rei in
eculeo torquẽt᷑. ut fides inueniat᷑. Eculeus
torquendo m̃tẽ inueniant. Est ⁊ lautũnum

Expanded text:
quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero verberant. Hinc flagra et plage flagella, quia cum statu et strepitu in corpore sonant, nam plage quasi flage. Sed plage et flagra prime positionis sunt, flagella autem per diminutionem dictvectentur, unde ostia saxaque velluntur; sed hi ad poenas legum non pertinent. Virgae sunt summitates habeant arguendi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Ungulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus torquendo mentem inveniant. Est et latomia
Abbreviated transcription (Latin):
aliud dissimulat. petroniꝰ alit̾ existimat di¬
cens. Quid ẽ uidicis dolus: Nimirũ ubi ali¬
quid fem̃ ẽ qd̾ legi dolet: habetis dolũ acci
tas appellata: a fando ali.  qm uerũ ẽ. Iniu¬
ria es inruticia. Hir̃c ape comĩcos. Iniuria
t᷑ dissentio ciuium: quod seorsi.d alios
seruiunt. Nam hi. ime tu batione reꝵ:
et tumultu gaudent. Sacrũegiũ est sacraꝵ
rerũ furtũ: postea ⁊ in ydoloꝵ cultu adhesit
hoc nomen. Adult̾iũ est illusio alieni ⁊iugiĩ:
qdꝰ qr alt̾ alt̾ius thorũ ꝯmatulauit: adult̾ti
nomen accepit. Stuprũ raptus proprie est
illiciti coitꝰ a corrumpendo dcm̃: unde ⁊ qui
rapto potit᷑. stupro fruit᷑. Hmicidii uocabu¬
lum ꝯpositũ ẽ: ex homine ⁊ cede. Qui enĩ
cedem in hominẽ fecisse ꝯꝑtus erat: homici¬
dam uet̾es appellabant. Parricidii actio ñ
solum dabat᷑ in eum qui parentẽ. idest qͥ
prẽm aut mrẽm int̾e̾misset. s in eum qͥ fra¬

Expanded text:
aliud simulat. Petronius aliter existimat dialiud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, acciptas appellata a fando aliud quam verum est. Iniuria est iniustitia. Hinc est apud Comicos? Platur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum. Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpositum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est vel patrem vel matrem interemisset, sed et in eum qui fra