comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis cultui muliebriter intente
subito muunciata esset cantus a¬
num fenimei ardor fuit ut alt̾a
comarum parte composita alt̾a
autem ad huc sparsa sicut erat
ariis areptis ad expugnandã
bobilona contenderet. ad uintq
fortuna uirtutem ut non prius
ad ordinem come pars ꝙͣ tota ci¬
uitas ad obsequium remearet
cinus facti testis statua eodem il¬
lo festinantis regine habitu mł¬
tis seculis in ea urbe piuansit.
¶fuit apud scithas chamiris
tanti amim regnia ut formidatũ
illum famosumq regem asre
Cyrum cum ducentis nuilib per¬
sarum uno prelio trucidaret Inq
filii uindictam et solanen si
tantas teneris manibus daret
humani sauguinis siciens atq
insaciabilis extitisset. ¶ Riegna¬
uit apud egipcios. Cleopatra
cenobia apud persas que se re¬
gnniam diceret orientis mulier
fiducie ingentis clarissimeq uͥ¬
tutis. Inter cetera quod cleopa¬
tre defuit castitatis exie cuiꝰ
laudem forme raritas genima¬
bat. Harum utraq romamu

Expanded text:
tis cultui muliebriter intente tis cultui muliebriter intente subito nuntiata esset, tantus animi feminei ardor fuit, ut altera comarum parte composita, altera autem adhuc sparsa, sicut erat, armis arreptis ad expugnandam Babilona contenderet; adiuvitque fortuna virtutem, ut non prius ad ordinem come pars quam tota civitas ad obsequium remearet; cuius facti testis statua eodem illo festinantis regine habitu multis seculis in ea urbe permansit. 13 Fuit apud Scithas Thamiris tanti animi regina ut formidatum illum famosumque regem Asie Cirum cum ducentis milibus Persarum uno prelio trucidaret, inque filii vindictam et solamen sui tantas teneris Manibus daret humani sanguinis sitiens atque insatiabilis extitisset. 14 Regnavit apud Egiptios Cleopatra, Zenobia apud Persas, que se reginam diceret Orientis, mulier fidutie ingentis clarissimeque virtutis, inter cetera — quod Cleopatre defuit — castitatis eximie, cuius laudem forme raritas geminabat; harum utraque romanum
Abbreviated transcription (Latin):
tadatem suum ponti regem illo
graui et diuturno quod cum ro¬
manis gessit bello non modo
dum res auceps scetit s uctu
eciam ac desertum a sius sola
per omnes casus indefessa pie¬
tate comitata est neglecta qua
singularit̾ pollebat forme cura
nurtatoq habitu equo et ar¬
uus et laboribus cunctis assue¬
facto corpore quod int̾ delicias re¬
gias educatum erat gratum
prorsus et unicum illi accucto
regi solacium in extremis mise¬
tiis comuux fuit apud penos
apud lacedemonas. apud then¬
touos. apud cimbros beslicosissi¬
mas gentes quibusd̾ in prelis
anmosius mulieres egisse qmͣ
uiros uotissime loquitut ᷑ sͤ histo¬
ne. ¶ Magna hec. maiora illa
apud assyrios seniramis non
regnauit modo. sed mirun in
riodum prolatauis auxitq re¬
gra fines Iudis atqz ethiopib
ueratis bello babilonem pͥmar
qued quibusdam placet condi¬
dit quod nemo dubitat muro
auxit amplissimo. Cuius urbis
mopina rebellio cum sibi capi¬

Expanded text:
thridatem suum Ponti regem, illo thridatem suum Ponti regem, illo gravi et diuturno quod cum Romanis gessit bello, non modo dum res anceps stetit, sed victum etiam ac desertum a suis sola per omnes casus indefessa pietate comitata est? Neglecta qua singulariter pollebat forme cura mutatoque habitu, equo et armis et laboribus cuntis assuefacto corpore, quod inter delitias regias educatum erat, gratum prorsus et unicum illi afflicto regi solatium in extremis miseriis coniunx fuit. 10 Apud Penos, apud Lacedemonas, apud Theutonos, apud Cimbros, bellicosissimas gentes, quibusdam in preliis animosius mulieres egisse quam viros, notissime loquuntur historie. 11 Magna hec, maiora illa. Apud Assyrios Semiramis non regnavit modo, sed mirum in modum prolatavit auxitque regni fines, Indis atque Ethiopibus vexatis bello. Babilonem primam, quod quibusdam placet, condidit; quod nemo dubitat, muro cinxit amplissimo. 12 Cuius urbis inopina rebellio cum sibi capi
Abbreviated transcription (Latin):
aiq brenssimo suo quidem or¬
dine alienis u̾bis amplexa est.
Transeo sibillas dumas femmas
et p̾scias futurorum et diuin
consilii conscias. ude nomẽ om¬
uibus unum indicum ꝑhibetur
cum decem fuisse illas et patria
et etate distantes marto uarto¬
ne teste nouerimus. Quaꝵ tam
multa use in finem mundi pre¬
cipueq de xp̃o p̾mnciata didi¬
cimus. et impleta ut unum hoc
cõmune ominum sibille nomẽ
a docconbꝰ mrĩs ꝓphetarum saccis
nommibus inseratur. ¶ Aliud
de huie genus femme laudis
attingendum est. Orithia ama¬
ronum regnia ut reliquas sile¬
am tanta belli sciencia et untu¬
te traditur fuisse ut inter duode¬
am famosissiinos labores quos
tertuli illi inuicto Euritheus gͥ¬
cie rex ĩniuxit ceu rem impossibi¬
leui afferti sibi regine huus ar¬
ma deposceret. Enisdem generis¬
eit et penthesiloe apud rroiam¬
et camille ꝑ italiam uota uirtꝰ
Cimis nom̃ad aurem uenit. hip
et inuicti uigor aniii. que mi¬

Expanded text:
amque brevissime suo quidem oramque brevissime suo quidem ordine alienis verbis amplexa est. 7 Transeo Sibillas, divinas feminas et prescias futurorum et divini consilii conscias, unde nomen omnibus unum inditum perhibetur, cum decem fuisse illas et patria et etate distantes, Marco Varrone teste, noverimus: quarum tam multa usque in finem mundi precipueque de Cristo prenuntiata didicimus et impleta, ut unum hoc comune omnium Sibille nomen a doctoribus nostris prophetarum sacris nominibus inseratur. 8 Aliud dehinc genus feminee laudis attingendum est. Orithia, Amazonum regina, ut reliquas sileam, tanta belli scientia et virtute traditur fuisse, ut inter duodecim famosissimos labores, quos Herculi illi invicto Eurysteus Grecie rex iniunxit, ceu rem impossibilem afferri sibi regine huius arma deposceret. Eiusdem generi et Penthesilee apud Troiamet Camille per Italiam nota virtus. 9 Cuius non ad aurem venit Ipet invicti vigor animi, que Mi
Abbreviated transcription (Latin):
ne quis forte sexus a suo creat ore
se contemptum ꝑ utaret uirum
suscepit natus ex femina est. un¬
de preterea et terrem reges pͥmi
hominum et qui sũmum in regibꝰ
locum tenent diui cesares orum¬
tur. adde ꝙ uec partu tantum. s
iugenio et uirtute multiplici et
rebus gestis et regui gloria sexꝰ
est nobilis. ut enin pauca de mł¬
tis pretereuudo contingam. apd̃
antiquissimos grecorum reptrix
uanarum arcium inmerua uiros¬
q ouines ingenio suꝑgressa at¬
q ob eam remi sapiencie dea esti
ysis iuachi filia egipciis pri¬
ma litteras dedit. apud nos u̾o
carmentis suandri regis mat̾
harum quibus utinur literaꝵ
fertur inuentrix. Sapbo greca pu¬
ella libros sccipsit qui magnorũ
poetarum ingemis aparentur.
proba quedam a delphi uxoe uta¬
usq guara sermonis apud gre¬
cos homericis. apud nos uirgili¬
anis uersis in rem suam u̾sibꝰ
mundi originem et fortunas pa¬
trum et xpisti aduentum histori¬

Expanded text:
nequis forte sexus a suo creatore nequis forte sexus a suo creatore se contemptum putaret, virum suscepit, natus ex femina est; unde preterea et terreni reges, primi hominum, et qui summum in regibus locum tenent, divi cesares, oriuntur. Adde quod nec partu tantum, sed ingenio et virtute multiplici et rebus gestis et regni gloria sexus est nobilis. 5 Ut enim pauca de multis pretereundo contingam, apud antiquissimos Grecorum repertrix variarum artium Minerva virosque omnes ingenio supergressa atque ob eam rem sapientie dea est; Ysis, Inachi filia, Egiptiis prima literas dedit; apud nos vero Carmentis, Evandri regis mater, harum quibus utimur literarum fertur inventrix. 6 Sappho, greca puella, libros scripsit qui magnorum poetarum ingeniis comparentur; Proba quedam, Adelphi uxor, utriusque gnara sermonis, apud grecos homericis apud nos virgilianis versis in rem suam versibus, mundi originem et fortunas patrum et Cristi adventum histori
Abbreviated transcription (Latin):
en ulłe dignata es. Pro quo qui¬
dem non lucine ut olii uere
lucis ignari gentiles. sed xp̃o
lucis et uite et bonorum omni¬
umi auctori quantas possimi
tecum gracias ago qui adolescẽ¬
ciam tuam non tibi tantum. s
toti imꝑio uonua fecunditate
letificat. Tidi quoq pro hac tua
dignacione quoniam aliud in¬
chil est nichil quod tanto mune¬
n par rependam in hiis literu¬
lis uenerabundus assurgo. ¶ Ne¬
q u̾o tuum hoc et meum et cõe
gaudium ĩminuat ꝙ primus tͥ
femmeus partus est. Nam ut
sapientibus placet. Sepe prin¬
cipium debile melior fortuna se¬
quitur. Solent qui uaxima mo¬
lnitur humiliter exordiri. Quod
i te mõ credibile est egisse na¬
turam. et hoc leto uiuco partu
tuo multos tidi letissimos polli¬
ceri. Satis est nob̾ quicuniq de
te de q illustr consorte tuo ru¬
mores prosperos exoꝑtaius iã
te sunimi imꝑii uosse puerpe¬
rami.⁊ Ion hie desmes. sed quos
gns ueri professor augustins

Expanded text:
eri velle dignata es? 2 Pro quo quieri velle dignata es? 2 Pro quo quidem non Lucine, ut olim vere lucis ignari gentiles, sed Cristo, lucis et vite et bonorum omnium auctori, quantas possum tecum gratias ago, Qui “adolescentiam” tuam non tibi tantum sed toti imperio votiva fecunditate “letificat”; tibi quoque pro hac tua dignatione, quoniam aliud nichil est michi quod tanto muneri par rependam, in his literulis venerabundus assurgo. 3 Neque vero tuum hoc et meum et comune gaudium imminuat, quod primus tibi femineus partus est, nam ut sapientibus placet, sepe principium debile melior fortuna prosequitur. Solent qui maxima moliuntur, humiliter exordiri; quod in te modo credibile est egisse naturam, et hoc leto unico partu tuo multos tibi letissimos polliceri. Satis est nobis, quicunque de te deque illustri consorte tuo rumores prosperos exoptamus, iam te summi imperii nosse puerperam: non hic desines, sed quod gnis veri professor Augustinus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut tam strenui mulitis obseqͥo
uti uelles. Idq uel maxime
aid tuam ĩmortalem gloriam
ptinere. ut cum ceteri principe.
cunctiq uere mortales ⁊ auro
uihient et uoluptatibus fa-¬
unilentur princeps romanus
primu in homimnibus tenẽs
Et dec ex alto despiciens delec¬
tacionidus aliis nacet. Et alia¬
rum opum. Consilii scilicet ac
untutis atq in prius. illustriũ
habundantissimus sit iurorum.
Ecce munic ergo decus nrm quod
dicebam amor fecit audacem. ui¬
ue cesar et uale. Et de te et de no¬
bis. et de uuperio cogita. medio¬
cem. rensio gratulatoria super eius
femieo licet partu. Et ob id ipsum
riosissima angusta letꝰ
reuereus q suscepi. ubi
quid primum mirer. Tantan
ne hac tam Iuuemili etate sapi¬
enciam ⁊n emmentissima hac
fortuma tam insolitam et tam
uaram humanitatem tuam. q̃
me unum ex pusillis tius toto
pene orbe disutuctum facundis¬
simo nuncio et familiarissimis
literis gaudii tui participem fi¬

Expanded text:
ut tam strenui militis obsequio ut tam strenui militis obsequio uti velles, idque vel maxime ad tuam immortalem gloriam pertinere; ut cum ceteri principes cuntique fere mortales et auro inhient et voluptatibus famulentur, princeps romanus primum in hominibus locum tenens et hec ex alto despiciens, delectationibus aliis vacet, et aliarum opum, consilii scilicet ac virtutis atque in primis illustrium abundantissimus sit virorum. Ecce nunc ergo, decus nostrum, quod dicebam; amor fecit audacem. Vive, Cesar, et vale, et de te et de nobis et de imperio cogita. Medioicem, responsio congratulatoria super eius femineo licet partu et ob id ipsum riosissima Augusta, letus reverensque suscepi; ubi quid primum mirer? tantam ne hac tam iuvenili etate sapientiam an eminentissima hac fortuna tam insolitam et tam raram humanitatem tuam, qua me unum ex pusillis tuis, toto pene orbe disiunctum, facundissimo nuntio et familiarissimis literis gaudii tui participem fi
Abbreviated transcription (Latin):
et secundum illud ysare. omĩs
mons et collis humuliaret et
essent praua indirecta et aspa
in mas planas. qd̾ mox celesti
ope tus fauente confiliis supͣ
spem feliciter adimpletum est
¶Inde post anin spacium ad
te et ad tuam boenne regiam
ambo pariter ussi sumus. ⁊ii¬
chil uere per tam lougum uie
tractum insi de te loquentes de¬
q tius et impii rebus. Et ad
suminam aut ipse munum
astutus aut ego ninum ru¬
dis sum. aut hic te tuuimnq no¬
siti ⁊ Iempe qui fixum hẽat in
te mori. Ego autem ini re certis¬
sima minis u̾sor parte. oro et
de illo loqui et te dulce est. no
¶Nunc uero preces iserem
insi quia multum habet quod
de fortuna propria quen possit
si apud te illi nel mee uel cu¬
nisqm neccͣie p̾ces sunt. Testor
marestatem tuam cesar que
unchi quasi cimispiam nummi¬
nis loco est uirum cesareo fa¬
uore diguissimum. Nosti homi¬
nem imperator. qui si tibi sem¬
ꝑ icognitus fuisset auderem
tamen asserere non indignũ

Expanded text:
et secundum illud Isaie: «Omnis et secundum illud Isaie: «Omnis mons et collis humiliaretur et essent prava in directa et aspera in vias planas»; quod mox celesti ope tuis favente consiliis, supra spem feliciter adimpletum est. 8 Inde post anni spatium ad te et ad tuam Boemie regiam ambo pariter missi sumus, nichil fere per tam longum vie tractum nisi de te loquentes deque tuis et imperii rebus. Et ad summam aut ipse nimium astutus aut ego nimium rudis sum, aut hic te tuumque nosit, nempe qui fixum habeat inte mori. Ego autem in re certissima nimis versor; parce, oro; et de illo loqui et te alloqui dulce est. 9 Nunc vero preces insererem, nisi quia multum habet quod de fortuna propria queri possit, si apud te illi vel mee vel cuiusquam necessarie preces sunt. Testor maiestatem tuam, Cesar, que michi quasi cuiuspiam numinis loco est, virum hunc cesareo favore dignissimum. 10 Nosti hominem, imperator, qui si tibi semper incognitus fuisset, auderem tamen asserere non indignum
Abbreviated transcription (Latin):
diebus iter agerem contigit
te ꝓperans aute lucem domo
uie ꝑ diem in thalanus ante
ignem tollerari posset insoliti
uis algoris. Ego ꝑ noctem et
rigidis muibus et lubrice gla¬
ciei et celi inclemencie mĩme
ferreum corpus obicerem. dũ
ecce urx lumen opidi transg̾s¬
sis iste fit obuus qui cremo¬
na sub intempeste noctis si lẽ¬
cio digressus iam ducdecim
milia passuum exegerat ut
illo tocius anmi breuissuno
die mediolanum perueniret.
Et licet famulis atq comiti¬
bus suis frigore euectis ⁊ la¬
bore confectis. unus ip̃e sic
ibat quasi ad estiue noctis au¬
roram h̾bosum breue it̾ ing̾s¬
sus et identidem requiescens
in tuo nomine. et in tui me¬
moria recalesçens. ¶Agnomi
uocem. tenebre uotitiam nul¬
tus abstulerant. Compello
honimem. accedit cupide. Et
deus bone quos ille de te rumo¬
res. quas speties quos in au¬
tem susurros gauisuro iicda
letus intulit. Ibat eiuim cesar
ut arduum tibi conplanaret it̾.

Expanded text:
diebus iter agerem, contigit diebus iter agerem, contigit te properans ante lucem domo vix per diem in thalamis ante ignem tolerari posset insoliti vis algoris, ego per noctem et rigidis nivibus et lubrice glaciei et celi inclementie minime ferreum corpus obicerem. 6 Dum ecce vix limen oppidi transgressis iste fit obvius, qui Cremona sub intempeste noctis silentio digressus, iam duodecim milia passuum exegerat, ut illo totius anni brevissimo die Mediolanum perveniret. Et licet famulis atque comitibus suis frigore enectis et labore confectis, unus ipse sic ibat quasi ad estive noctis auroram herbosum breve iter ingressus, et identidem requiescens in tuo nomine et in tui memoria recalescens. 7 Agnovi vocem — tenebre notitiam vultus abstulerant —, compello hominem; accedit cupide et, Deus bone, quos ille de te rumores, quas spes, quos in aurem susurros gavisuro michi letus intulit! Ibat enim, Cesar, ut arduum tibi complanaret iter,
Abbreviated transcription (Latin):
uut ac rediit ut quodaui modo
illomn tautam celi terreq duri¬
tiem sui auioris ac fidei feruo¬
re compesceret Et ardenti am¬
mo non sentiens quid ext̾ius
ageretur egregie suimi nouiẽ
rebus impleret. NIeq enui ca¬
su fortuito ab ip̃o fonte baptis¬
matis id sibi nouien imposi¬
tum reor ut .s. sacer amor di¬
ceret. sed certo quodam presa¬
gio futurorum. ⁊am si omĩs
istus amor proxum sacer est
Ite profecto multo diginus
hadet hoc nomen quo rouiauꝰ
princeps amatur. uere xpõ dñ.
uere saicer. Quia ergo totum ille
sinm amorem totum suum a¬
minum tibi dedicaturus na¬
scebatur / equimi fuit ut rena¬
scenti sibi nomen. huic eius
futuro inq ipsa dei p̾sciencia
iam presenti propoĩto conso¬
nm obueniret ¶ Multa de
hͨ iiro narrandi suppetit ma¬
tenia que uulli qmͣ tibi cesar
uotiora crediderim. unum ex
nille ꝑstringam. Si quidem
anno illo tin aduentus cum
tu me sins u̾bis ad te mantu¬
am euocasses / et ego paucis pͦt

Expanded text:
ivit ac rediit, ut quodammodo ivit ac rediit, ut quodammodo illam tantam celi terreque duritiem sui amoris ac fidei fervore compesceret et ardenti animo non sentiens quid exterius ageretur, egregie suum nomen rebus impleret. 4 Neque enim casu fortuito ab ipso fonte baptismatis id sibi nomen impositum reor, ut sceretur, sed certo quodam presagio futurorum. Nam si omnis iustus amor proximi sacer est, ille profecto multo dignius habet hoc nomen, quo romanus princeps amatur, vere cristus Domini, vere sacer. Quia ergo totum ille suum amorem totumque suum animum tibi dedicaturus nascebatur, equum fuit ut renascenti sibi nomen huic eius futuro, inque ipsa Dei prescientia iam presenti, proposito consonum obveniret. 5 Multa de hoc viro narrandi suppetit materia, que nulli quam tibi, Cesar, notiora crediderim; unum ex mille perstringam. Siquidem anno illo tui adventus, cum tu me suis verbis ad te Mantuam evocasses, et ego paucis post
Abbreviated transcription (Latin):
ut auguror dicturus. Ita est
enuii. Exꝑtus loquor. Et audet
ingencia et uinuma metuit re¬
tus amor. Sed ut meuu aman¬
cium dilato. de audacia tantũ
loqualr. et omsẜ in que huma¬
nos ammos trahit amor insa¬
nus bonesti stimulos amoris
quantum hodierne materie ẽ
opus attiguam exemplo u¬
uco p̾sentiq.¶ Quando ego nsi
lencia dignus est. multum illi
non tu modo. s tuo nomine to¬
tum debet imperium. Quantũ
u̾o te amet. supuacium uidet᷑
metiri uelle. dun te alloquor
quem doceat affectus auimoꝵ
ipsis in frontibus legere. Scis
quetiens ad te ille uel mibribꝰ
uł estibus importuns. ꝙͣ saga¬
citer qmͣq impigere uenerit
superatis nigis alpumi et oĩ
temporum ac uiarum difficul¬
tate ꝑ domita. dum tibi obse¬
bi tunc presens dixi ne forte
g̾manus nules mutati celi tẽ¬
periem exhorreret arthonui ge¬
lu tecum simul funbus nr̃ĩs ĩ¬
uererat.omnes iudimius qmͣ
sepe uocte media hieme impia
tibi tueqz glorie inuigilans

Expanded text:
ut auguror dicturus; ita est ut auguror dicturus; ita est enim, expertus loquor; et audet ingentia et minima metuit verus amor. Sed ut metu amantium dilato, de audacia tantum loquar, et omissis in que humanos animos trahit amor insanus, honesti stimulos amoris, quantum hodierne materie est opus, attingam exemplo unico presentique, quando ego, nislentia dignus est; multum illi non tu modo, sed tuo nomine totum debet imperium. Quantum vero te amet, supervacuum videtur metiri velle, dum te alloquor, quem deceat affectus animorum ipsis in frontibus legere. Scis quotiens ad te ille vel imbribus vel estibus importunis, quam sagaciter quamque impigre venerit superatis iugis Alpium et omni temporum ac viarum difficultate perdomita, dum tibi obsebi tunc presens dixi, ne forte germanus miles mutati celi temperiem exhorreret, arthoum gelu tecum simul finibus nostris invexerat, omnes vidimus quam sepe nocte media, hieme impia, tibi tueque glorie invigilans
Abbreviated transcription (Latin):
multa quidem dici possent si
ut talium plena mens sic mͥ
uacium tempus esset. ¶ Unũ
tibi dicere ausim quod cesari
uro drxisse ausus sum. Si amo¬
ris ac fidei odligacio magna
est. multum et tu pater quotqͦt
ibi estis debetis huic uiro. Ni¬
chil eque in tertis ut cesarem
et uos auiat. Et si nichil de uo¬
bis ieretur esset tamen hu¬
manitatis atq aunui tui opꝰ
et ceterorum cesareum lacus
ambiencium talem uirum ita
complecti ut ex merito totus
et cesanis esset et uester plura
non dicam utilius arbitrans
ut ait cicero. te ipsutu ꝙͣ aut
me aut queniꝙͣ. loqui tecum
p̾sertim de re tibi uotissuna nͦ
iam amplius inculcanda feli¬
titer uale. Et inter tuos si et
ip̃e nulla licet re alici nisi a¬
mando mereor me munera. ax¬
diolañ .uiii. kl. aprilis ad miꝑa¬
torem. licrolum. ꝯmendacio eiusdem
ułta de se. deq imperio bñ metiti¬
ces et tuuidos amior fa¬
tit sepe quidem hoc di¬
risse uideor. Sepe nunc eciau

Expanded text:
multa quidem dici possent, si multa quidem dici possent, si ut talium plena mens, sic michi vacuum tempus esset; unum tibi dicere ausim, quod Cesari nostro dixisse ausus sum: si amoris ac fidei obligatio magna est, multum et tu, pater, et quotquot ibi estis debetis huic viro. 3 Nichil eque in terris ut Cesarem et vos amat; et si nichil de vobis mereretur, esset tamen humanitatis atque animi tui opus et ceterorum cesareum latus ambientium, talem virum ita complecti ut ex merito totus et Cesaris esset et vester. Plura non dicam “utilius arbitrans”, ut ait Cicero, “te ipsum quam aut me aut quenquam loqui tecum”, presertim de re tibi notissima nec iam amplius inculcanda. Feliciter vale, et inter tuos, si et ipse nulla licet re alia nisi amando mereor, me numera. Mediolani, VIII Kal. Aprilis. 7 Ad imperatorem Carolum, commendatio eiusdem multa de se deqces et timidos amor facit. Sepe quidem hoc dixisse videor, sepe nunc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
accipio. non grato tantum a¬
nimo. s iocundo. s ut uerum
fatear aurum ex te nollem
neq auri egens ut tibi olim
scripseram et tua contentus
aurea uoluntate. uale felicit
et inde oro ut quod pollicitꝰ
es uerum sit ne me unqmͣ de
menona tua locus aut temp᷑
excludat. Mediolaũ .uiiiͦ. kł.
aprilis ad amestũ archiepun pra¬
gẽsem de eadem re
Ulta loqui temporis ue¬
tor angustus. S ꝓgrati
michi honinus nec nimus ueri
amore loqui aliquid cogor. Etce
enim iur egregnus et tui amã¬
tissimus quem ita partiri sole¬
bami ut corpore nunc uester nũc
uicissim ñr. amo autem sẽp
esset utrorumq iam tandem to¬
tus ex integro nobis cedit. In
quo. de se alii iudic̾ent. Ego nẽ¬
pe iaui huic quantum michi qnͣ¬
tum uite mee solactum decrescat
intelligo ut accessione uestra
lecus sit meo mestus inconio¬
do. Aut eniui male extuno. aut
iuro bono inuento nullum ma¬
ius lucrum. nuilla iactura ma¬
ior ꝑdito. Quid hic aliud dica.

Expanded text:
accipio non grato tantum aaccipio non grato tantum animo sed iocundo, licet, ut verum fatear, aurum ex te nollem neque auri egens, ut tibi olim scripseram, et tua contentus aurea voluntate. Vale feliciter et vide, oro, ut quod pollicitus es verum sit, ne me unquam de memoria tua locus aut tempus excludat. Mediolani, VIII Kal. Aprilis. 6 Ad Arnestum archiepyscopum Pragensem, de eadem re. 1 Multa loqui temporis vetor angustiis, sed pergrati michi hominis nec minus veri amore loqui aliquid cogor. Ecce enim vir egregius et tui amantissimus, quem ita partiri solebamus, ut corpore nunc vester, nunc vicissim noster, animo autem semper esset utrorumque, iantandem totus ex integro vobis cedit; in quo de se alii iudicent; ego nempe iam hinc quantum michi quantumque vite mee solatium decrescat, intelligo, ut accessione vestra letus sic meo mestus incommodo. 2 Aut enim male extimo, aut viro bono invento nullum maius lucrum, nulla iactura maior perdito. Quid hic aliud dicam?
Abbreviated transcription (Latin):
nemo certe quem nouerim. Ne¬
mo usqm tui nouinus et tua¬
rum rerum clarior atq sonan¬
cior preco est. Nite ergo te rem
dignam feceris si eum recipro¬
ca caritate complexus ostende¬
ris te ut nigeno. ut elcquio
ut untute amim sic beninolẽ¬
cia et amore a nemme uinci
posse. Plura dicerem si apud
aliun loqueret. ⁊ Iunc ad illũ
michi sermo est qui uie ut
spero. uel breuiloquum intelli¬
git uel tacentem. Cum africa¬
no Iumore concludam. Eu ha¬
bes uirum dignum te. ¶ Illud
sciens sileo. ꝙ in literis tuis sti¬
lo te meo imparem facis usz¬
adeo ut stuporem nel suuiles
uel si quod opinari nequeo
uerus est stupor non stili qui¬
dem mei s tue paterne ĩdul¬
gencie stupor sib. Tu ne emin
cino sius uel ipsius ciceronis
ad stilum stupeas: Quere ali¬
um cui hoc imprimas. sed ut
se supbia super id quod est sit
se humilitas infra extimat.
Et cum magna. seꝑe aũis. sem¬
ꝑ sibi pusilla est. ¶ De relig
munus tinim quando ita cogis

Expanded text:
nemo certe quem noverim, nenemo certe quem noverim, nemo usquam tui nominis et tuarum rerum clarior atque sonantior preco est. Rite ergo teque rem dignam feceris si eum reciproca caritate complexus, ostenderis te ut ingenio ut eloquio ut virtute animi, sic benivolentia et amore a nemine vinci posse. Plura dicerem si apud alium loquerer; nunc ad illum michi sermo est, qui me, ut spero, vel breviloquum intelligit vel tacentem. Cum Africano iuniore concludam: «En habes virum dignum te». 5 Illud sciens sileo quod in literis tuis stilo te meo imparem facis usqueadeo ut stuporem vel simules vel si, quod opinari nequeo, verus est stupor, non stili quidem mei sed tue paterne indulgentie stupor sit. Tu ne enim cuiusvis vel ipsius Ciceronis ad stilum stupeas? quere alium cui hoc imprimas. Sed ut se superbia super id quod est, sic se humilitas infra extimat et cum magna sepe aliis, semper sibi pusilla est. 6 De reliquo, munus tuum, quando ita cogis,
Abbreviated transcription (Latin):
sarem sacer amor uir
optimus et quod sepe
dicere soleo nisi me amor fal¬
lit hoc nomine atq ouini u̾e
amicitie laude dignissimus.
nõ modo amans uel amicus.
s ut quod cupide facio tuo u̾bo
utar. emphatice amor est. to¬
tus est inqmͣ amor. Neq amor
quilibet. sed sacer amor uenit
ergo ad cesarem. et ad te ueĩt.
cunis me amor compulit ut
uota et ardenti fuducia illa
mea de hoc uiro quod michi
uisum est cesari scriberem. Et
quid sccipserim non repeto nec
oportet ꝙ illarum tu solus inter¬
pes pres et adiutor literarum
ens ut solitus es. ¶ Tibi uo
hoc unum dixisse satis sit. Si
unqm uel credidisti uel credi¬
turus es michi crede ꝙ hic to¬
ta te mente tota anima toto
pectore diligit. colit suscipit.
ueneratur. teq in suminus o¬
pibus atq honoribus suis po¬
nit aut ego fallor aut sepe
iure amicicie ĩ intimas auinu
sui latebras admissus semper
ubi nel pͥmum uel primo hoc
est cesari proximumi te notam.
Ceterimi quod exterius patet.

Expanded text:
sarem Saceramor, vir optimus et quod sepe dicere soleo, nisi me amor fallit, hoc nomine atque omni vere amicitie laude dignissimus; non modo enim amans vel amicus, sed ut, quod cupide facio, tuo verbo utar emphatice, amor est; totus est, inquam, amor, neque amor quilibet sed sacer amor. 2 Venit ergo ad Cesarem et ad te venit, cuius me amor compulit ut, nota et ardenti fidutia illa mea, de hoc viro quod michi visum est Cesari scriberem; et quid scripserim non repeto nec oportet, quod illarum tu solus interpres et adiutor literarum eris, ut solitus es. 3 Tibi vero hoc unum dixisse satis sit: si unquam vel credidisti vel crediturus es michi, crede quod hic tota te mente tota anima toto pectore diligit colit suspicit veneratur teque in summis opibus atque honoribus suis ponit. Aut ego fallor aut sepe iure amicitie in intimas animi sui latebras admissus, semper ibi vel primum vel primo, hoc est Cesari, proximum te notavi. 4 Ceterum quod exterius patet,
Abbreviated transcription (Latin):
autem ut totum tibi meum per¬
tus aꝑiam. ne ue. ullas ibi late¬
bras celem nichil quo id m̾ear
ui me scio. S ita sum quasi ru¬
sticus margarite uobilis inuen¬
tor. qui sꝑem suam successibus
uictami stupens ac lucro attomi¬
tus ꝓcontatur obuios et ueni p̾¬
c ignarus in iudicio pendet a¬
lieno. Sic ego parump tua in p̾¬
nus et illustrium aliquot ex¬
tiatorum crebra laude suꝑbio
Et michri quod rideas: nescio qͦ¬
modo iam sensim solito carior
factus sum. Iocor tecum. ueum
decus. ⁊Iec sum dubius totum
hoc tui amoris esse nou meriti
mei. Non si me totus orbis una
uoce collaudet michi ꝑuitatis
mee conscienciam extorquebit

Expanded text:
totum tibi meum pectus aperiam neve ullas ibi latebras celem, nichil quo id merear in me scio. Sed ita sum quasi rusticus margarite nobilis inventor, qui spem suam successibus victam stupens ac lucro attonitus, percontatur obvios et veri precii ignarus e iudicio pendet alieno. 6 Sic ego parumper tua in primis et illustrium aliquot extimatorum crebra laude superbio et michi — quid rides? — nescio quomodo iam sensim solito carior factus sum. Iocor tecum, meum decus, nec sum dubius totum hoc tui amoris esse, non meriti mei; non si me totus orbis una voce collaudet, michi parvitatis mee conscientiam extorquebit
Abbreviated transcription (Latin):
ferretur more gentis ad uesperã
sepeliendus in crcstumu./ Hec
tam multa iocose in historia tã
lugubri ut in memoria sens nrĩ
lugeas suma et rideas. Ille qui¬
dem hus moribus michi taliũ
inter ꝯminores curas auidissi¬
mo iam nõ cõuina tautum cre¬
ber ut solebat. sed proꝑe conti¬
nius factus erat. deuq senec¬
tutem eius rinuosam at laben¬
ten omĩ qua licuit oꝑe sustraui.
quod exccemum potui abemiitẽ
ad sepulchri lien humentibꝰ
oculis prosecutus sum. uale. mre¬
diolam .kł. maias. Ad eundem

Expanded text:
ferretur, more gentis ad vesperam, ferretur, more gentis ad vesperam, sepeliendus in crastinum. 11 Hec tam multa iocose in historia tam lugubri ut in memoria senis nostri lugeas simul et rideas. Ille quidem his moribus michi talium inter graviores curas avidissimo, iam non conviva tantum creber, ut solebat, sed prope continuus factus erat; denique senectutem eius ruinosam ac labentem omni qua licuit ope sustinui; quod extremum potui, abeuntem ad sepulcri limen humentibus oculis prosecutus sum. Vale. Mediolani, Kal. Maiis. 13 Ad eundem
Abbreviated transcription (Latin):
tite loquebatur. Cum tñ illo lo¬
quente uichil unꝙͣ prisciauo
uichil aristaco tũtun esset gale¬
atus licet tantis batharisius ac
silogisns arnicitus in bellum
ibat. demq iꝑ librum scrbere
sub tuo nomiue ceperat. quemi u¬
tiiam consũmasses relicturus
nobis hauc uelut ingeni sui ꝓ¬
lem. ¶ Sed an merpletum uir¬
gilii exemplo flaminis dampna¬
uent. An uero numam pompi¬
lum secutus humo infoderit.
an quid de eo aliquid eg̾it incer¬
tum. Triduo aute mortem soli¬
to tristior ad me ueuit. ciiq
ego causam imitacio ĩs exquire¬
reui ille suspirans hodie inquit
quintum atq octuagesiuum
annum expleo. Quantutum pu¬
tas uite supet Quiuq forsan ⁊
uiguiti aunos ad uiuendum ha¬
beo. breue tempus. ⁊dhec ego sub¬
ridens ue dubita uiqui triginta
complebis. Hus lecior. bene ht.
uiquit satis est. Et hec diceus ab¬
iit. ⁊ Iec demde honnuem uidi.¬
⁊ Ieq enim aut moriturus appa
tis inurantisq sub oculis eclĩe ĩ¬

Expanded text:
tice loquebatur, cum tamen illo lotice loquebatur, cum tamen illo loquente nichil unquam Prisciano, nichil Aristarcho tutum esset, galeatis licet: tantis barbarismis ac soloecismis armatus in bellum ibat. Denique nuper librum scribere sub tuo nomine ceperat, quem utinam consummasset, relicturus nobis hanc velut ingenii sui prolem; sed an inexpletum Virgilii exemplo flammis damnaverit, an vero Numam Pompilium secutus humo infoderit, an quid de eo aliud egerit, incertum. 9 Triduo ante mortem solito tristior ad me venit, cumque ego causam mutati oris exquirerem, ille suspirans: «Hodie» inquit, «quintum atque octuagesimum annum expleo; quantulum putas vite superet? Quinque forsan et viginti annos ad vivendum habeo; breve tempus». Ad hec ego subridens: «Ne dubita» inquam, «triginta complebis». His letior: «Bene habet» inquit, «satis est». 10 Et hec dicens abiit, nec deinde hominem vidi; neque enim aut moriturus appartis mirantisque sub oculis ecclesie in
Abbreviated transcription (Latin):
merat. omnes homines sed in
pmins teligiosos questunculis
agitabat nec rõmibus uinti po¬
terat nec clamorib fatigan. Quẽ¬
cumq u̾bis aggrederetur prius
int̾rogabat an litteras nosset
Qmi si negatet quasi brutum a¬
innal spernebat. Excusso q ca¬
pite tacitus abibat. Si uec se
nosse litteras responderet mor
aiebat. apparebit Et sumul que¬
stio in medium iactabatur. et
quicquid ille dixisset irtidebat᷑
affluentibus u̾bis et nunqmͣ
deficiente mat̾ia. Sepe eum ue¬
lut admnirans ꝑcontabar. ubi¬
uam libri sin essent aut unde
tanta illa rerum sciencia tam
multaꝵ. Ipse autem frontem di¬
gito contingens hic. hic dicebat
et scienciam et libros habeo. li¬
lra enim humane fragilitatis
emendicata suffragia non insi
propter defectum memorie sẜ
muenti. Ridebamus omnes. Ni¬
chil enim dicebat quod nõ cre¬
det. Et cum hus opinionibus
nescio qm felicit̾ ac letissime sͥ
erat. ⁊ichil iam ue insi grama¬

Expanded text:
inerat; omnes homines sed in inerat; omnes homines sed in primis religiosos questiunculis agitabat, nec rationibus vinci poterat, nec clamoribus fatigari. Quemcunque verbis aggrederetur, prius interrogabat an literas nosset; qui si negaret, quasi brutum animal spernebat excussoque capite tacitus abibat; si vero se nosse literas responderet, «Mox» aiebat, «apparebit», et simul questio in medium iactabatur, et quicquid ille dixisset, irridebatur affluentibus verbis et nunquam deficiente materia. 7 Sepe eum velut admirans percontabar, ubinam libri sui essent, aut unde tanta illa rerum scientia tam multarum. Ipse autem frontem digito contingens: «Hic hic» dicebat, «et scientiam et libros habeo; libri enim humane fragilitatis emendicata suffragia, nonnisi propter defectum memorie sunt inventi». Ridebamus omnes; nichil enim dicebat quod non crederet, et cum his opinionibus nescio quam feliciter ac letissime sibi erat. 8 Nichil iam fere nisi gramma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ mediolaneusis amitus nr̃
qui me patrem et te filuui uo¬
cabat cum et tu me semor sis
et ipse ꝓanus esse posset am¬
bonini senex iocuudissimus ad
et̾nam leticiam nõ siũe aliqua¬
li mea trsticia profectus est. li¬
cet enm maturus eui ualde e¬
tat tamen adhuc midn ⁊ cu¬
ris meis gratum familiare so¬
lacurn. uit bonus et nobilis s
non diues. sup̃mo honore non
taruit. Iacet in ipso ambro sii
uestibulo familie sue busto sa-¬
reo ac uetusto. dilexi hominez
a quo diligi nos sciebam cuius
in ore tu precipue multus eras.
homimem prope iam ad infan¬
ciam redictum. cuius oratio ri¬
sum uel merentibus extorq̃ret.
disputabat assidue mecum et
cum oumibus quos mecum de¬
prehendisset de rebus ad phĩa
aut ad catholicam fidem spectã¬
tibus. copia argumẽtorum erat
iextimabilis. Nulli hominũ
pret̾ me unum credere dignaba¬
tur In quo tamen nõ tam rõni
uel ingenio qm̃ amicicie succũ¬
bebat. Ingens enim ei fiducia

Expanded text:
quod mediolanensis amicus noster, quod mediolanensis amicus noster, qui me patrem et te filium vocabat, cum et tu me senior sis et ipse proavus esse posset amborum, senex iocundissimus, ad eternam letitiam non sine aliquali mea tristitia profectus est. Licet enim maturus evi valde, erat tamen adhuc michi et curis meis gratum familiare solatium. Vir bonus et nobilis sed non dives, supremo honore non caruit; iacet in ipso Ambrosii vestibulo familie sue busto saxeo ac vetusto. 5 Dilexi hominem a quo diligi nos sciebam, cuius in ore tu precipue multus eras, hominem prope iam ad infantiam redactum, cuius oratio risum vel merentibus extorqueret. Disputabat assidue mecum et cum omnibus quos mecum deprehendisset, de rebus ad philosophiam aut ad catholicam fidem spectantibus; copia argumentorum erat inextimabilis; nulli hominum preter me unum cedere dignabatur, in quo tamen non tam rationi vel ingenio quam amicitie succumbebat. 6 Ingens ei scientie fidutia
Abbreviated transcription (Latin):
am duabus ex literis
tius ꝓgrauiter te turba¬
runi sensi adiuirans do¬
lensq et multa metum cogituĩs.
ad sumimam uichil iuemio
quod tam tristem facere debe¬
at quitquid sit. decet enim ui¬
tum hac etate presertim in¬
duruisse iam contra omnes ĩ¬
petus fortime. Optimum int̾
inte hunis asperitates remedi¬
um est ꝙ nichil stat. omina hu¬
mana uoluũtur et fugnint ut
acriter atcendenti nuilla hic
uel gnudii uel doloris mat̾ia
magna sit. Nulla metus aut
spei causa. dum sepe int̾ ipõs
aunm motus id ipsum quod
nulcebat aut angebat quodq
uł miuabatur uel blandiebat᷑
efflur̾it. et int̾ medios appara
more sompnii tranfibunt ut
pudeat exprectos de uichilo do¬
liusse seu letatos esse. Inaues
pret̾ea spes aut metus de nichi¬
lo concepisse. Cesset igitur do¬
lor queso. Conquiescat motus
ounus grauitate tua indignꝰ.
Et si dolendi causa est tui per
me possit occura quitquid id ẽ
tube. parebitur. ¶ ⁊Ion sum
hodie tibi aliud sccipturus insi

Expanded text:
am duabus ex literis tuis pergraviter te turbatum sensi; admirans dolensque et multa mecum cogitans, ad summam nichil invenio quod tam tristem facere debeat, quicquid sit; decet enim virum, hac etate presertim, induruisse iam contra omnes impetus fortune. 2 Optimum inter vite huius asperitates remedium est quod nichil stat, omnia humana volvuntur et fugiunt, ut acriter attendenti nulla hic vel gaudii vel doloris materia magna sit, nulla metus aut spei causa, dum sepe inter ipsos animi motus id ipsum quod mulcebat aut angebat quodque vel minabatur vel blandiebatur effluxerit et inter medios apparatmore somnii transibunt, ut pudeat experrectos de nichilo doluisse seu letatos esse, inanes preterea spes aut metus de nichilo concepisse. Cesset igitur dolor, queso, conquiescat motus omnis gravitate tua indignus, et si dolendi causa est, cui per me possit occurri, quicquid id est, iube: parebitur. 4 Non sum hodie tibi aliud scripturus, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
romam petere. positurus iam¬
tandem peregrinacionibus ne
dicam erroribus meis modum.
Idq iam aute hoc biemmum fac¬
tum esset. insi me ligurum mo¬
tus transpadis compedibus
tenuissent. Ibo tamen ut spero.
aliquid ngarum urãꝵ quaꝵ
semper appetentissimum te me¬
mini metum ferens. Tunc uel
te meo uire Romam euccabo.
uel ipse quod pridem cupio inpe¬
ligues si qua dabitur penetrabo.
Interea conspitinum illum ui¬
rum mchi cognomine nec mi
nus unanimem saluere iube.
quo literis tius nescio
pitus sum causam breuib ac¬
cipe. multis pͥmum me diebus
tenuit meorimi impetus stu¬
diorum cu nichil int̾positum
uellem et scribendi calor qui
ut uchementissimus sie delica¬
tissumis esse soler mininus q
tepescere. Accessit et peregrina¬
tio iua que dni me fecit incer¬
tum. Necdum incertus esse desi
ubi nam mee te litere repertu¬
te sint. et minciorum raritas
faniliate incõmodum mediis
in urbibus dictu inrũ haud a¬

Expanded text:
Romam petere, positurus ianRomam petere, positurus iantandem peregrinationibus, ne dicam erroribus meis modum; idque iam ante hoc biennium factum esset, nisi me Ligurum motus transpadanis compedibus tenuissent. 5 Ibo tamen ut spero, aliquid nugarum nostrarum, quarum semper appetentissimum te memini, mecum ferens. Tunc vel te meo iure Romam evocabo, vel ipse, quod pridem cupio, in Pelignos, siqua dabitur, penetrabo. Interea conspicuum illum virum michi cognominem nec minus unanimem salvere iube, quo literis tuis nescio pitus sum, causam brevibus accipe. Multis primum me diebus tenuit meorum impetus studiorum, cui nichil interpositum vellem, et scribendi calor, qui ut vehementissimus sic delicatissimus esse solet minimisque tepescere. Accessit et peregrinatio tua, que diu me fecit incertum — necdum incertus esse desii — ubinam mee te litere reperture sint, et nuntiorum raritas, familiare incommodum mediis in urbibus, dictu mirum, haud a
Abbreviated transcription (Latin):
mee familiaritatis tibi obrep¬
sisse memorasti alterum bono¬
mensem illum scilicet plane
noram. alterum u̾o transalpi¬
num minime. Queso autem
ut deniceps sis caucior. ne pas¬
sim singulis more meiu no¬
men habentibus pecuruas lar¬
giaris. Tam late enim nostra
amiticia nota est ꝙ si blandicuis
himiscemodi hominum uiam
aperias actum est. Cito non mõ
trumenam tibi exhaurient. sed
artulam. sed domum. Nle quidẽ
michi quem notum dixi si ad
uos redisset naud dubie multis
dete notims q riunoribus uos
implesset. uerum is absens. ⁊ ie
sibi succenseas quin pocurꝰ mi¬
serenre. In opino prorsus et im¬
sero fine p̾uentus diem obiit.
Prouide manu ens ad te par¬
themas meus quem petieras
peruenisse debinit. hiis ipsis di¬
gitis exaratus. nec non et car¬
men breue quod inter epłas ti¬
bi inscriꝑtas ꝑrohemii locum
tenet. ¶De reliquis modo quid
mttam. et quid uon. Sperabu
ipse trahente huic merplebili
oculorum. hinc amim uoluptate

Expanded text:
mee familiaritatis tibi obrepmee familiaritatis tibi obrepsisse memorasti, alterum, bononiensem illum scilicet, plane noram, alterum vero transalpinum, minime. Queso autem ut deinceps sis cautior, neu passim singulis in ore meum nomen habentibus pecunias largiaris. Tam late enim nostra amicitia nota est, quod si blanditiis huiuscemodi hominum viam aperias, actum est: cito non modo crumenam tibi exhaurient, sed archulam, sed domum. 3 Ille quidem michi quem notum dixi, si ad nos redisset, hauddubie multis de te votivisque rumoribus nos implesset; verum is absens — ne sibi succenseas, quin potius misereare — inopino prorsus et misero fine preventus diem obiit. Proinde manu eius ad te Parthenias meus, quem petieras, pervenisse debuit his ipsis digitis exaratus, nec non et carmen breve, quod inter epystolas tibi inscriptas prohemii locum tenet. 4 De reliquis modo quid mittam et quid non? Sperabam ipse, trahente hinc inexplebili oculorum hinc animi voluptate,
Abbreviated transcription (Latin):
c̾umius studiorum ut uoti com¬
pos effectus non cultor nequitie.¬
⁊ Ion mendatiotum sator. dõ
petume acernator ut reliqui.
sed deffensor iusticie et rer .p. ꝓ
pugnator. sed audatie terror ad¬
uccatorum. et iudicum auari¬
cie regnum frenum. portus de¬
uiq mserorum et scopulus
fit nocentum. uale. cediolanẽ.
uᷤ. kaleũ. Inii. Ad Barbatũ sul¬
monẽsem ut sit caucior.
Unqm̃ hercle ad me lr̃e
puenuunt tue qu̾ uel
gandio tumulum ferãt
uel solcamen curis. Id cum seni¬
per. tamen solito largns m̃c
fecere familiares amancu
omnium metum atq suspicio¬
nem quibus absentia longu¬
q silencium uires dabant ex a¬
nimo secludentes. Accessit ad gͣ¬
ciam ꝙ cum tuo simul illius
egregui et eroptatissum uni no¬
men preferebant. quo delector
unite et uura nescio que non
insi homnus suauitate reficior
nsi quia te uideus ut auguro:
illum uidi. sic auor e duobus
unum facit. ¶ Rorum saue
quos auno altero sub obtentu

Expanded text:
terminus studiorum, ut voti comterminus studiorum, ut voti compos effectus, non cultor nequitie, non mendaciorum sator, non pecunie acervator, ut reliqui, sed defensor iustitie et reipublice propugnator, sed audacie terror advocatorum et iudicum avaritie frenum, portus denique miserorum et scopulus sit nocentum. Vale. Mediolani, V Kal. Iunias. 5 Ad Barbatum Sulmonensem, ut sit cautior. 1 Nunquam hercle ad me litere perveniunt tue, quin vel gaudio cumulum ferant vel solamen curis; id cum semper, tum solito largius nunc fecere, familiares amantium omnium metum atque suspitionem, quibus absentia longumque silentium vires dabant, ex animo secludentes. Accessit ad gratiam, quod cum tuo simul illius egregii et exoptatissimi viri nomen preferebant, quo delector unice et mira nescio qua non visi hominis suavitate reficior, nisi quia te videns, ut auguror, illum vidi; sic amor e duobus unum facit. 2 Eorum sane quos anno altero sub obtentu
Abbreviated transcription (Latin):
bis firum a principio debet ẽẽ
quo peruenire uelimus ne
crebra mutacione propositi
tate decrepitos puerilibus a
rant reu̾sos et errorum tene¬
bris elusos et consiliorum ua¬
gis anfractibus fatigatos n.
Miultis ego ꝑ hos annos te
deliberacionum fluctib iacta¬
tum et nicertis opimonum
di. Incipe bona fide p̾cor uuũ
uelle. cum ad unum licus pro¬
ram u̾teris. uii uento uela de¬
deris camuun regens tñ domũ
uauigacio certa erit. tũ certe
progrediere et si forre non for¬
te quantum cupies at quan¬
tum celitus datum erit. Pro¬
grediere inꝙͣ. non rotabere.
⁊Iichil est enim tam quieti ad¬
u̾sum. Nichil tam u̾tigimi pro¬
ximum ꝙͣ rotari ¶ Ad sum¬
main de hiis ominibus hec sen¬
tencia mea est. sicut inter p̾¬
mos marimũ. Int̾ secundos
excelluisse magnum fuit. sic̃
temporibus collatis int̾ teri¬
es ercellere non exiginum nec
indignum laude iudico. modo
hic sic animius studentis. hic

Expanded text:
bis fixum a principio debet esse bis fixum a principio debet esse quo pervenire velimus, ne crebra mutatione propositi, tate decrepitos puerilibus anrant reversos et errorum tenebris elusos et consiliorum vagis anfractibus fatigatos. 38 Multis ego per hos annos te deliberationum fluctibus iactatum et incertis opinionum di. Incipe bona fide, precor, unum velle; cum ad unum litus proram verteris, uni vento vela dederis clavum regens, tum demum navigatio certa erit, tum certe progrediere, etsi non forte quantum cupies, at quantum celitus datum erit; progrediere, inquam, non rotabere: nichil est enim tam quieti adversum, nichil tam vertigini proximum quam rotari. 39 Ad summam, de his omnibus hec sententia mea est: sicut inter primos maximum, inter secundos excelluisse magnum fuit, sic temporibus collatis, inter tertios excellere non exiguum, nec indignum laude iudico, modo hic sit animus studentis, hic
Abbreviated transcription (Latin):
tes obiceremi. multas quidem
aute alias. comugii nguni
collo haud sane herculeo ĩpo¬
situm et cui non fasce alio s
lenacione pocius opus sit on¬
gue corporis.magne auui
uires sunt que suuul et lute¬
ris sufficiant et uxori. Impẽse
racionem hñdam dicerẽ ac
labor. Ex nulla enmi fere ar¬
qium aut est oblectacionis
minus aut plus tedu proue¬
uire. Postremo nou negligen¬
dam assererem fame curam
que in hoc statu legnni mag̾
possit fortasse contuigere nõ
diuturna. Ennuerare cansi¬
dicos nr̃õrum temporum quo¬
rum nominibus nichil pau¬
lo ante souancius Nichil hodie
iaucius. Nichil ignotius. ma¬
¶ Nunc u̾o quia non agende
ccsilirm s pagende rei postis
auxilium et quani solam pos
cotidie noua uite consilia or¬
diuare. ⁊il turpius matori ꝙͣ
nescire quo tendat. Nil uiro tur¬
pius qm uescre quid uelit. Nie
quiqꝙͣ uela feceris gubemna¬
culo amisso. Ibis enim quo te
rõ non tulerit sed fortuna. ⁊Io¬

Expanded text:
tes obicerem multas quidem: tes obicerem multas quidem: ante alias coniugii iugum, collo haud sane herculeo impositum et cui non fasce alio sed levatione potius opus sit; magne corporis, magne animi vires sunt que simul et literis sufficiant et uxori. 35 Impense rationem habendam dicerem ac laborum; ex nulla enim fere artium aut oblectationis minus aut plus tedii provenire. Postremo non negligendam assererem fame curam, que in hoc statu legum magna possit fortasse contingere, non diuturna. Enumerarem causidicos nostrorum temporum, quorum nominibus nichil paulo ante sonantius, nichil hodie raucius, nichil ignotius. 36 Nunc vero quia non agende consilium sed peragende rei poscis auxilium et quam solam possquotidie nova vite consilia ordiare. Nil turpius viatori quam nescire quo tendat, nil viro turpius quam nescire quid velit. 37 Nequicquam vela feceris gubernaculo amisso; ibis enim quo te non ratio tulerit sed fortuna. No
Abbreviated transcription (Latin):
nosa. Ecce non cuiuscumq in¬
dicio sed dĩ ĩmane facinꝰ ho¬
micidium placet. humcuĩtas
reprobatur. Mille talia nume¬
rem si ueresse sit. sed ni uno
ounnũ gestram habes. Iutis
ad scolam illum lucri cupidi¬
tas. hunc iusticie amor ducit.
aderit extuuator mencium ⁊
discretor intencionum et dist¬
butor ingemiorum deus. ut il¬
ie mercenarius et circum fora¬
neus strepitor. lc preclarus
bom et equi professor. et iusti¬
cie patronus encdat ¶ Iam
ex hiis omnibus quo pergam
uides. si re integra consuleres
totami q michi relinqueres ꝯ¬
silii libertatem inberem multa
intum spicete. Iugemum ac stu-¬
dium equis lantibus librare.
Sunt enim ut rerum. sic uitel¬
lectinum gradus. ellici aliis de¬
bentur ingeniis. Respectum e
cuius temporaneus fructus
erigitur maturum et precor
uere non floruit. Itaq ꝙͣuis
magno pro fectui destruatus
animus non tantum ab in¬
fancia sed ab ip̃o mitricis lac¬
te formandus est. difficulta¬

Expanded text:
riosa. 31 Ecce non cuiuscunque iuriosa. 31 Ecce non cuiuscunque iudicio sed Dei, immane facinus, homicidium, placet, humanitas reprobatur. Mille talia numerem si necesse sit, sed in uno omnium gustum habes. Iuris ad scolam illum lucri cupiditas, hunc iustitie amor ducit; aderit extimator mentium et discretor intentionum et distributor ingeniorum Deus, ut ille mercennarius et circumforaneus strepitor, hic preclarus boni et equi professor et iustitie patronus evadat. 32 Iam ex his omnibus quo pergam vides. Si re integra consuleres totamque michi relinqueres consilii libertatem, iuberem multa circumspicere, ingenium ac studium equis lancibus librare; sunt enim ut rerum sic intellectuum gradus; alia aliis debentur ingeniis. 33 Respectum ecuius temporaneus fructus exigitur, maturum et precox vere non floruit; itaque quamvmagno profectui destinatus animus non tantum ab infantia sed ab ipso nutricis lacte formandus est. 34 Difficulta