comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nd põt esse grobate sine luterature enciriaq doctrinaꝵ
omũn disciplina cũ ergo et ꝑentũ cura et precepto
doctrins auctas herem copias doctrmarę siue discipli¬
nar philologis et philotethmis reb comẽtarioꝵq scnptu
scripturis me delectans eas possess aĩo paraui e ꝗbus
hee est fructusum suma. nullao plus hñdi esse neccitate
eanq esse proprietat diuitiaꝵ maxie nihil deside¬
rare. Sed forte nõ nulli haec euia iudicantes. putant
eos esse sapiẽtes qui pecunia sint copiosi. Itaq pleriq
adia propositũ contendẽtes audacia adhibita cã diuitis
et nontiã sunt edsecuti. Ego aut casar nõ ad pocunia
parandam ex arte dedi studiũ. S potiustenuitat cu bona
fama q̃ hundantia cũ ĩ farmia seguẽdam probaui. Idco
notitias paꝵ est assecuta. S tñ his uoluminib editis¬
ita sim ignotus. Caeteri architecti rogant et ambiunt
ut architectent nuhi aũt apreceptorib est traditum

Expanded text:
teratura encyclioque doctrinarum omnium disciplina. cum ergo et parentium cura et praeceptorum doctrinis auctas haberem copias disciplinarum, philologis et philotechinis rebus commentariorumque scripturis me delectans eas possessiones animo paravi, e quibus haec est fructuum summa: nullas plus habendi esse necessitates eamque esse proprietatem, divitiarum maxime nihil desiderare. sed forte nonnulli haec levia iudicantes putant eos esse sapientes, qui pecunia sunt copiosi. itaque plerique ad id propositum contendentes audacia adhibita cum divitiis etiam notitiam sunt consecuti. Ego autem, Caesar, non ad pecuniam parandam ex arte dedi studium, sed potius tenuitatem cum bona fama quam abundantiam cum infamia sequendam probavi. ideo notities parum est adsecuta. sed tamen his voluminibus editis pluribus sim ignotus. ceteri architecti rogant et ambiunt, ut architectent; mihi autem a praeceptoribus est traditum:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊politiões. haee .ie. supra cõngnatões ponũt nõ sup̃
tegular tecta. Siergo que nd̃ possunt ĩ ueritate itẽz
her̃e facli ĩ piafuris probaueriius accedmiet nos his

Expanded text:
explicationes? haec enim supra contignationes ponuntur, non supra explicationes? haec enim supra contignationes ponuntur, non supra tegularum tecta. si ergo, quae non possunt in veritate rationem habere facti, in picturis probaverimus, accedemus et nos his
Abbreviated transcription (Latin):
ostigioꝵ prominentes uersuras coronasq capitib le¬
ominis ornatasq omia stilliadioꝵ et tectis hñt ra¬
honem /. Preterea supra ea inhilominus episceniũ
ĩqua tholi prona semnsistigia om̃esq tech uariis pi¬¬
cturis fuerat ornat ltaq cũ aspectus eius scene ꝑꝑ
asperitatem eblandiret emĩu iuisus : et id opus ꝓ¬
bare fuissent parati tũ lichinus mathematicus ꝓdiit
et ait alabandis satis acutos ad om̃esnes cuuiles here.
sed ꝑꝑ nd̃ magnũ uitiũ indecentie ĩsi piẽtes eos esse iu¬
dicatos q̃d ĩ gipnasio eoꝵ que sunt statue. om̃es sunt
cãm agentes foro discos te nentes aut currentes seu
pila sudentes. lta ĩdecens inter locoꝵ ꝓpetats status
signoꝵ pub. cuutatis uitiũ existimatões adiecit. U¬
de ainius item nunc ne a pidturis scene efficiet et nos
alabandas aut abderitas qui u ur̃m domus supra
tegulaꝵ tedta põt herẽ/ aut colupnas seu fastigioru

Expanded text:
stigiorum prominentes versuras, coronasque capitibus lestigiorum prominentes versuras, coronasque capitibus leoninis ornatas, quae ora stillicidiorum e tectis habent rationem, praeterea supra ea nihilominus episcaenum, in qua tholi, pronai, semifastigia omnisque tecti varius picturis fuerat ornatus, itaque cum aspectus eius scaenae propter asperitatem eblandiretur omnium visus et iam id opus probare fuissent parati, tum Licymnius mathematicus prodiit et ait 'Alabandis satis acutos ad omnes res civiles haberi, sed propter non magnum vitium indecentiae insipientes eos esse iudicatos, quod in gymnasio eorum quae sunt statuae omnes sunt causas agentes, foro discos tenentes aut currentes seu pila ludentes. ita indecens inter locorum proprietates status signorum publice civitati vitium existimationis adiecit. videamus item nunc, ne Apaturii scaena efficiat et nos Alabandis aut Abderitas. qui enim vestrum domos supra tegularum tecta potest habere aut columnas seu fastigiorum
Abbreviated transcription (Latin):
foluis et nolutis. item candelabra aediculaꝵ. sostinẽ¬
tia figuras supra fastigia eoꝵ surgẽtes. ex radicib
cũ uoluteis tem płes hñtes ĩ se sme rõne sedentia
aũt nec sunt nec sieri possunt nec fient. Eigo¬
ita noui mores coegirunt / uti mertia mali iudiaes
lamus uere sostme tectum aur cande labrũ orna¬
m̃ta fastig sen culieulus tam tenius t mollis fosti¬
nere sedens sigillum. aut de mdiaib et coliculis eꝑte
flores dimidiataq sigilla pro creari adh fla nideis
hoĩes nõ reprebendut. sed delectant nec aiadutũt
decoris. neq n picture probari debent que no sunt¬
m similes ueritati nec si fõe sunt. elegantes ab arte
iõ dchis statim recte debet iudicari nisi argum̃ttaitoe
certas roñes huint sine offensionibi ex plicatas Etr
ẽt tralib cum pacurius alaubandus eleganti manu
finxisset scenam ĩ mi nusculo theatro ꝙ eglesinterio
ros substmẽts pistilia pholumoꝵ rotunda tecta fa¬

Expanded text:
appagineculi, item candelabra aedicularum sustinentia figuras, supra fastigia eorum surgentes ex radicibus cum volutis teneri flores habentes in se sine ratione sedentia autem nec sunt nec fieri possunt nec fuerunt. ita novi mores coegerunt, uti inertiae mali iudices lamus vere sustinere tectum aut candelabrûm ornamenta fastigii, seu coliculus tam tenuis et mollis sustinere sedens sigillum, aut de radicibus et coliculis ex parte flores dimidiataque sigilla procreari? at haec falsa videntes homines non reprehendunt sed delectantur, decoris. neque enim picturae probari debent, quae non sunt similes veritati, nec, si factae sunt elegantes ab arte, ideo de his statim debet 'recte' iudicari, nisi argumentationis certas rationes habuerint sine offensionibus explicatas. Etenim etiam Trallibus cum Apaturius Alabandeus eleganti manu finxisset scaenam in minusculo theatro, quod ekklhsiaros sustinentes epistylia, tholorum rotunda tecta, fa
Abbreviated transcription (Latin):
sme dubio ad regłam plane᷑. Simł ĩ nauib remi
cum sint sub aqua drrecti tñ ocłis ĩ fracti indent
et quatinus eoꝵ partes tangant suma planitiem
liquoris aꝑꝑent uti sunt directi. Cum uõ sunt so
tantes a suis corporib fluẽtes imagines ad sum̃aꝵ
aqus planitiem atq ibi comote efficẽ iudent i fractu
remoꝵ ocłis aspectum. haũt siue simulatroꝵ ĩpulsu
sme radioꝵ ex oclis effusionib uti phisicis placet iii¬
demus utrãq ronem ut d̃r ita esse/ uti falsa indicatio
ocłoꝵ hc̃at aspectus. Cum ergo que sunt uera falsa
iudeant et nõ nulla ałt qͣ sunt ocłis probent nõ puto
o porte essedubiũ qͣ ad locoꝵ nãs aut necctatis de¬
tractiones aut adiectiones fieri debeant. Sed ita uti
mhil ĩ his operib desideret᷑. hoc aũt ẽt ĩgenioꝵ acu¬
minib nõ solũ doctrinis efficiũt. lgr statiẽda est

Expanded text:
sine dubio ad regulam plana. similiter in navibus remi, sine dubio ad regulam plana. similiter in navibus remi, cum sint sub aqua directi, tamen oculis infracti videntur; et quatenus eorum partes tangunt summam planitiem liquoris, apparent, uti sunt, directi, cum vero sub aqutantes ab suis corporibus fluentes imagines ad summam aquae planitiem, atque eae ibi commotae efficere videntur infractum remorum oculis aspectum. Hoc autem sive simulacrorum inpulsu seu radiorum ex oculis effusionibus, uti physicis placet, videmus, utraque ratione videtur ita esse, uti falsa iudicia oculorum habeat aspectus. Cum ergo, quae sunt vera, falsa videantur et nonnulla aliter quam sunt oculis probentur, non puto oportere esse dubium, quin ad locorum naturas aut necessitates detractiones aut adiectiones fieri debeant, sed ita, uti nihil in his operibus desideretur. haec autem etiam ingeniorum acuminibus, non solum doctrinis efficiuntur. Igitur statuenda est
Abbreviated transcription (Latin):
ex peditam mos tracic̃er quo ad potui sunma rõne ꝓpetas
locoꝵ ad naturã reꝵ dispositas animadutereex¬
posui et quẽadm̃o ad solis cursum et ĩclinationis
cceli oporteat ad gentiũ figuras costitue edificior
qualitates dixi ltaq nunc singl̃oꝵ geneꝵ ĩ edis.¬
ciis cd̃me ue simetriar et uniuersos et separatos bre¬
niter explicabo. ⁊tulla architecto maios cura esse
debet nisi uti proportionib ratepartis heant aedisi¬
est propriũ pronide̾ ad nãm loci cuit usum aut
sit detractum aut adiectum uti uideat id rectete
formatum ĩ aspectuq mhil desideret᷑. Alia .ni. ad
manũ spc̃s eẽ iudet᷑ alia ĩ excelso nõ eadr̃ ĩcõduso
dissilis ĩ apto inquib magn iudicii est opera ꝗd
tandem sit faciendũ nõ. ie ueros nuđt hẽreuisus et¬
effectus sed falłr sepius indicio ab eo mens quẽ ticͥm̃o
esp pore signoꝵ figure prominẽtes/ cum suyt tabult᷑

Expanded text:
expeditam monstrationem. Quoad potui summa ratione proprietates expeditam monstrationem. Quoad potui summa ratione proprietates locorum ab natura rerum dispositas animadvertere, exposui et, quemadmodum ad solis cursum et inclinationes caeli oporteat ad gentium figuras constituere aedificiorum qualitates, dixi; itaque nunc singulorum generum in aedificiis commensus symmetriarum et universos et separatos breviter explicabo. Nulla architecto maior cura esse debet, nisi uti proportionibus ratae partis habeant aedifiest proprium providere ad naturam loci aut usum aut sit detractum aut adiectum, uti id videatur recte esse formatum in aspectuque nihil desideretur. Alia enim ad manum species esse videtur, alia in excelso, non eadem in concluso, dissimilis in aperto, in quibus magni iudicii est opera, quid tandem sit faciundum. non enim veros videtur habere visus effectus, sed fallitur saepius iudicio ab eo mens. quemadmodum eecphorae, signorum figurae prominentes, cum sit tabula
Abbreviated transcription (Latin):
roꝰ. possidet fines. Nantq temꝑatissime ad utrãq
partem ex corpoꝵ mẽbris cuõꝵq ingoribi pro for¬
titudine sunt ĩ italia gentes. Quẽcidmõ enim io¬
uis stella iter martis feruentis mia et saturni fei¬
gidissia media currens temꝑatͤ/ eaã roñe italia
iter septentionalo mendianãq ab utraq parte
mixtionib tempatas et ĩ ictas hot laudes. Itaq
cõsiliis refringit barbaror iurtutes forti manu¬
edsiliis meridianor cogitatiães. lta diuina mẽs
⁊ uitat ppli ro egregia t yatãq regione collo cauit.
uti orbis terraꝵ ⁊ perio gotitet. q̃d sũta est uti dissiles
regiones ab inclinatioib cceli uariis geñib sint co¬
par ut et nature grlium cusparib animis et cõpo¬
rũ figuris qualitatibq nascerẽt nõ dubitemꝰ aedifi¬
cioꝵ qͦq rones ad nationũ ge hũq proprietate
apte distribne cũ hẽamꝰ ab ipa reꝵ nã solertem et

Expanded text:
Romanus possidet fines. Namque temperatissimae ad utramque Romanus possidet fines. Namque temperatissimae ad utramque partem et corporum membris animorumque vigoribus pro fortitudine sunt in Italia gentes. quemadmodum enim Iovis stella inter Martis ferventissimam et Saturni frigidissimam media currens temperatur, eadem ratione Italia inter septentrionalem meridianamque ab utraque parte mixtionibus temperatas et invictas habet laudes. itaque consiliis refringit barbarorum virtutes, forti manu meridianorum cogitationes. ita divina mens civitatem populi Romani egregia temperataque regione conlocavit, uti orbis terrarum imperii potiretur. Quodsi ita est, uti dissimiles regiones ab inclinationibus caeli variis generibus sint comparatae, ut etiam naturae gentium disparibus animis et corporum figuris qualitatibusque nascerentur, non dubitemus aedificiorum quoque rationes ad nationum gentiumque proprietates apte distribuere, cum habeamus ab ipsa rerum natura sollertem et
Abbreviated transcription (Latin):
pentib licet aspicere quo ꝓcalore eñ ex haustã hñt
himnoris refrigerationẽ tunc acerrime monẽt
ꝑ brumalia aut et hyberna tp̃ra ab mutatione celi
refrigerata ĩ mota sunt stupore. Ita nõ est mirã¬
dum si acutiores efficit calidus aer hoũn mẽtis. Re¬
frgeratus aũt contra tardiores. uun sint aut me¬
riaine nationes animis acutissnnis : finitaq
solertia cosilioꝵ simul ad fortitudine s̃ grediũt
ibi succimibunt q̃d hñt exutas a ole animore uietuti
Qui nõ refrigeratis nascunt regionib adarmoꝵ
ne hem̃tiam pahiores magnis ictutib sunt sine
timore. S tarditate animi sine cõfidentia irruẽ¬
tes sine solertia suis cosiliis refragani. Cum ergo
haec ita sint d na reꝵ ĩ mũdo collocata/ et om nõs
nationes ĩ moderatis mixtionib dispate uõ intꝰ spa¬
tium totius orbis terraꝵ regionisq medio mũd̃ ppl

Expanded text:
pentibus licet aspicere, quae, per calorem cum exhaustam habent pentibus licet aspicere, quae, per calorem cum exhaustam habent umoris refrigerationem, tunc acerrime moventur, per brumalia autem et hiberna tempora ab mutatione caeli refrigeratae, inmotae sunt stupore. ita non est mirandum, si acutiores efficit calidus aer hominum mentes, refrigeratus autem contra tardiores. Cum sint autem meridiane nationes animis acutissimis infinitaque sollertia consiliorum, simul ut ad fortitudinem ingrediuntur, ibi succumbunt, quod habent exsuctas ab sole animorum virtutes; qui vero refrigeratis nascuntur regionibus, ad armorum vehementiam paratiores sunt magnis virtutibus sine timore, sed tarditate animi sine considerantia inruentes sine sollertia suis consiliis refragantur. cum ergo haec ita sint ab natura rerum in mundo conlocata et omnes nationes inmoderatis mixtionibus disparatae, veros inter spatium totius orbis terrarum regionesque medio mundi populus
Abbreviated transcription (Latin):
rone mediũ progredientib ad meridie gentes
paranetaꝵ que acutis mnã fonitus nocis ꝑficuent
grauiora fieri & ex fermdis acutior a lics ita he¬
ꝑ limdo aĩadutere. Calices duo ĩ una fornace
eque cocti a quoq ponde ad crepitio que uno somtu
finimant. ex his imus a quã dimictat postea ex a¬
qua eximat inno utriq tãgant cum .n. ita fa¬
tum fuerit largitus inter eos sonitus discrepabit e
& fuoq pondere nõ poterunt esse. Ita et honiz con¬
pora uno genẽ figuratiois et una mũdi cõ unctrce
edcepta alia ꝑꝑ regionis ardorem acutũ spu aeris
de primũt tactu alia ꝑꝑ humoris habundãtiar
grauissimas effimadut sonoꝵ gualitates. Item ꝑꝑ
tenuitatem celi mendiane nationes ex acuto
feruore mẽte expeditius celeriusq mouentur
ao cõsilioꝵ cogitationes Septentrionales aũt̃ gẽ tos
fuse rassitudme cceli py obstantia aeris huõre
refrigerat stupẽtes hñt mẽtes. h aũt ita esse a ser¬

Expanded text:
e medio progredientibus ad meridiem gentes paranetarum netarumque acutissimam sonitus vocis perficiunt rae locis graviora fieri et ex fervidis acutiora, licet ita eeriendo animadvertere. calices duo in una fornace aeque cocti aequoque pondere ad crepitumque uno sonitu sumantur. ex his unus in aquam demittatur, postea ex aqua eximatur; tunc utrique tangantur. cum enim ita factum fuerit, largiter inter eos sonitus discrepabit, aequoque pondere non poterunt esse. ita et hominum corpora uno genere figurationis et una mundi coniunctione concepta alia propter regionis ardorem acutum spiritum aeris exprimunt acutum, alia propter umoris abundantiam gravissimas effundunt sonorum qualitates. Item propter tenuitatem caeli meridianae nationes ex acuta fervore mente expeditius celeriusque moventur ad consiliorum cogitationes; septentrionales autem gentes infusae crassitudine caeli, propter obstantiam aeris umore refrigeratae stupentes habent mentes. hoc autem ita esse a ser
Abbreviated transcription (Latin):
olũib ĩ numerabili multituame gna uini uxtubesq
creari que nõ ałt possint fiea ñ cũ trenus harnor
suis proptietatib saperes i radiab sit iIusu enuitit
m̃a per quã egrediens ad cacumẽ ꝑfumdat ꝓptium
losi et gnit sii fenchus saporem Q si terta qỹibimmor
ñd essent aissił̃is et cdis ꝑata nd̃ sñi ĩ sicia et arabia ⁊ hatã¬
am̃ib et nintis reibisq õĩb essent odores nec atbores
thitisere neo piperis darent bactus nec murre gliebule
nec ccrenis insulis laser nasceret᷑ ẜ ĩ om̃i tͥra regiõib¬
et locis eõdem gñe oĩa procreant has uarietates¬

Expanded text:
uribus innumerabili multitudine genera vini virtutesque procreari. quae non aliter possunt fieri, nisi, cum terrenus umor suis proprietatibus saporis in radicibus sit infusus, enutrit materiam, per quam egrediens ad cacumen profundat proprium loci et generis sui in fructus saporem. Quodsi terra generibus umorum non esset dissimilis et disparata, non tantum in Syria et Arabia in harundinibus et iuncis herbisque omnibus essent odores, neque arbores turiferae, neque piperis darent bacas, nec murrae glaebulae, nec Cyrenis in ferulis laser nasceretur, sed in omni terra regionibus eodem genere omnia procrearentur. has aute
Abbreviated transcription (Latin):
po l temĩ ionicis denticłoꝵ cãstitutio ꝓpas iopih¬
hẽt ronem et que admno et mutuli camthior piecti¬
re fecerunt y maginẽ sic ĩ iomcis denticulis et ꝓie.¬
cturis assum hñt intationem. ltaq ignaetis opib
nemo sub mutulo denticlos cestituit / nõ ne. possũt
subtus canthrios asẜes esse. Ed ergo sup̃ camthros
t templa iniu̾tatr᷑ debet esse collocatũ idĩ imagĩib
si ĩfra costitutũ fuit mẽdosã hebit operis ronem:
nii nec asẜes/ cõtra fasagioꝵ frontis distribuunt
neo possunt prominere. S ad stillicidia ꝓcli nati
collocani. ita qd̃ nd pot ĩ u̾itate fieri ie̾ ñ pnita uerũt
imaginib factum posse certã ron here. Omnia.xe.
certa progrietate et aius nalinȩ deuchs morib¬

Expanded text:
atio, item in ionicis denticulorum constitutio propatio, item in ionicis denticulorum constitutio proptionem, et quemadmodum mutuli cantheriorum proiecturae ferunt imaginem, sic in ionicis denticuli ex proiecturis asserum habent imitationem. itaque in graecis operibus nemo sub mutulo denticulos constituit; non enim possunt subtus cantherios asseres esse. quod ergo supra cantherios et templa in veritate debet esse conlocatum, id in imaginibus si infra constitutum fuerit, mendosam habebit operis rationerii nec asseres contra fastigiorum frontes distribuuntur nec possunt prominere, sed ad stillicidia proclinati conlocantur. ita quod non potest in veritate fieri, id non putaverunt in imaginibus factum posse certam rationem habere. Omnia enim certa proprietate et a
Abbreviated transcription (Latin):
spẽs cum ĩ uenusta is iusa esset tabellas ita for
ĩfronte fixerunt/ et eas cera cerulea depinxerunt
ut precisione tignoꝵ tecte nd offenderent insu
Rostea alii ĩ aliis operib ad ꝑ pendich irgliphorũ
cantherios prominẽtos ꝓecerut eoꝵq proiechuaraᷤᷤ
simauerunt ex eo ut tignoꝵ dispositoib trigli phi
ita e cantherioꝵ proiecturis mutuloꝵ sub cormi¬
lis rõ est ĩnenta. lta fere ĩopib lapidcis et marmo¬
reis mutuli ĩ clinatis scalptaris deformantur
i doricis opecib rõ etea mutatione ĩ uenta est No
enĩ quẽ ciom̃o nd nulli errates dixerunt fenestraꝵ
tetͣntes colupnaꝵ trigliphi esstituũt᷑. quib ĩ locis
relicta Etamq ubi niine triglipb cõstituuntia
si ibi lumiui spacia fuisse iudicabunt. hisdiz
ñi ea caba colũbaria itaq inter duas ophas et
ber tignũ id methopha est apud eos noĩatã. Itaut
aũt . doricis trigliphoe et mutuloꝵ est ĩ uentar¬

Expanded text:
species cum invenusta îs visa esset, tabellas ita formspecies cum invenusta îs visa esset, tabellas ita formisiones in fronte fixerunt et eas cera caerulea depinxerunt, ut praecisiones tignorum tectae non offenderent visum: Postea alii in aliis operibus ad perpendiculum triglyphorum cantherios prominentes proiecerunt eorumque proiecturas simaverunt. ex eo, uti tignorum dispositionibus triglyphi, ita e cantheriorum proiecturis mutulorum sub coronis ratio est inventa. ita fere in operibus lapideis et marmoreis mutuli inclinatis scalpturis deformantur, in doricis operibus ratio ex ea imitatione inventa est. Non enim, quemadmodum nonnulli etetrantes columnarum triglyphi constituuntur, quibus in locis relicta. etiamque ubi nunc triglyphi constituuntur, si ibi luminum spatia fuisse iudicabuntur, isdemnostri ea cava columbaria. ita quod inter duas opas est intertignium, id meto/ph est apud eos nominata. Ita uti autem in doricis triglyphorum et mutulorum est inventa r
Abbreviated transcription (Latin):
ponunt ĩ contignatioib tigna et axes sub testis.
Si maiora spacia sunt et trastrã capoli sasi como¬
da columen et cantherii pro minentes adextre¬
mã sub grũdationem supra cantherios templa
demde . suꝑ sotegulas asßes/ ita prominẽtos ut ꝑietes
profesturis eoꝵ tegant. Ita una queq res et locũ
et gemuis et ordinem propriũ tuet e quib rebus et
amatiatura fabrili ĩ lapideis et marmoreis aeduuĩ
saccaꝵ edificationib artifices dis positiones eorum
scalpturi sunt unitati et eas ĩ uenctiors ꝑ segñe¬
cias pntauerunt. lao q̃o antqui fabri. quodã i loco
&e cuficantes cum ira ab ĩteriorib pietib ad ꝙtre¬
mas partesi tigna prominẽtia hiuissent collocata
inter tigna struxerunt supra que coronas et fa¬
stigia ue nustiore specie fabrilib o perib or naue¬
runt tñ prorectura tignoꝵ ꝗ̃tim emi nebant au
Lintam et ꝑ penchiculũ parietum ꝑ secuerunt que

Expanded text:
ponuntur; in contignationibus tigna et axes; sub tectis, ponuntur; in contignationibus tigna et axes; sub tectis, si maiora spatia sunt, et transtra et capreoli, si commoda, columen, et cantherii prominentes ad extremam suggrundationem; supra cantherios templa; deinde insuper sub tegulas asseres ita prominentes, uti parietes proiecturis eorum tegantur. Ita unaquaeque res et locum et genus et ordinem proprium tuetur. e quibus rebus et a materiatura fabrili in lapideis et marmoreis aedium sacrarum aedificationibus artifices dispositiones eorum scalpturis sunt imitati et eas inventiones persequendas putaverunt. ideo, quod antiqui fabri quodam in loco aedificantes, cum ita ab interioribus parietibus ad extremas partes tigna prominentia habuissent conlocata, inter tigna struxerunt supraque coronas et fastigia venustiore specie fabrilibus operibus ornaverunt, tum proiecturas tignorum, quantum eminebant, ad lineam et perpendiculum parietum praesecuerunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
pantar flores in quattuor partib guãta erit
abari crassitudo tam magni formentur lta ris
sumetriis corĩthia caplo suas debuit eactiones
sunt aũt que usdem colupins imponũt᷑ caplor
genera. uariis uocabulis noĩata/ quoꝵ nec pro¬
prietates simetriar nec o colupnaꝵ gemis ciliuo
noiãre possumꝰ. Sed ip̃oꝵ uocabila traducta et cõ¬
mutata ex corinthiis et puluinatis et doritis
indemus quoꝵ simetriȩ sunt ĩ nouaiꝵ scaltumi
iñslate subtilitatt᷑. Qm cũt degenerib coluẜnaꝵ
origmes et ĩuentiones supra sunt scripti / nõ alienũ
mihi met issarm roib de ornamẽtis eoꝵ quẽad¬
modum sunt prognata et quibo ormapiis et oregi¬
nb ĩnenta dicere: aedificiis oĩb̃ i suꝑ collocatm
matiatio uariis nocabulis noĩata / ea aũt uti
noiãtionib ita in resi uarias hẽt utilitates
trabes ẽt supra colũpnas et parastatas ⁊ antas

Expanded text:
pantur. flores in quattuor partibus, quanta erit pantur. flores in quattuor partibus, quanta erit abaci crassitudo, tam magni formentur. ita his symmetriis corinthia capitula suas habebunt exactiones. Sunt autem, quae isdem columnis inponuntur, caum nec proprietates symmetriarum nec columnarum genus aliud nare possumus, sed ipsorum vocabula traducta et commutata ex corinthiis et pulvinatis et doricis videmus, quorum symmetriae sunt in novarum scalpturarum translatae subtilitatem. Quoniam autem de generibus columnarum origines et inventiones supra sunt scriptae, non alienum mihi videtur isdem rationibus de ornamentis eorum, quemadmodum sunt prognata et quibus principiis et originibus inventa, dicere. in aedificiis omnibus insuper conlocatur materiatio variis vocabulis nominata. ea autem uti in nominationibus, ita in re varias habet utilitates. trabes enim supra columnas et parastaticas et antas
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo qd ĩ opero ꝑfectionib corinthii gm̃s distribuit
rõnes. Eiisaũt capłi simeta sic est facienda uti
ꝗta fuit crassitudo ime colupne tanta sit altitucio
fuerit altitudo tanta duo sint chagonalia cib ãgulo
cis angulum. spacia.ii. ita iustas debunt frontes
quoq̾uo uersus laritudinis frontes sunmẽnt᷑ ⁊ trorso
ab extrenuis angulis abciai/ sue frontis latitudiuit
nõ ad mniũ. capituli tantã hẽat gassituoinem etam
hẽt sum̃a colupna/ preter aporhesin et abaci astra
galum crassitudo septiã capli altitudinis depta abaci
crassituame duudatur. Religua pars ĩ ꝑtesz tres
egnib ima ino folio det ᷤ sed foliũ mediã altitudre
teneat caliculi eandẽ hãt altitudinem e quib folia
nascunt ꝓrecta us eeapiãt gue es caliculis nate pro¬
cutrimt ad ex hremos angulo uolute mi noresqe liaes
⁊ter sũ mediũ gna est ĩabacho flores subiecti scul¬

Expanded text:
et ex eo in operis perfectionibus Corinthii generis distribuit et ex eo in operis perfectionibus Corinthii generis distribuit rationes. Eius autem capituli symmetria sic est facienda, uti, quanta fuerit crassitudo imae columnae, tanta sit altitudo fuerit altitudo, tanta duo sint diagonia ab angulo ad angulum spatia; ita enim iustas habebunt frontes quoquoversus latitudines. frontes sinuentur introrsus ab extremis angulis abaci suae frontis latitudinis nona. imum capituli tantam habeat crassitudinem, quantam habet summa columna praeter apothesim et astragalum. abaci crassitudo septima capituli altitudinis. Dempta abaci crassitudine dividatur reliqua pars in partes tres, e quibus una imo folio detur; secundum folium mediam altitudinem teneat; coliculi eandem habeant altitudinem, e quibus folia nascuntur proiecta, uti excipiant quae ex coliculis natae procurrunt ad extremos angulos volutae; minoresque helices infra sinum medium, qui est in abaco, sub flores subiecti scal
Abbreviated transcription (Latin):
facta. Ugo cuuis corinthia iam matura nup¬
tiis implicata morbo decessit post sepultarã eius
quib ea uirgo uiua poculis delectabãr nutrix
collecta et compoĩta ĩcalatho ꝓtulit admonum̃tũ
et  sum̃o collocauit. et uti ea ꝓ manerẽt diutus
sub diuo tegula texir. li calathus fortuitu suꝑ
Achanti radicem fuerat collocatus ĩ terim pondere
pressa radix achanti media folia et caliculos artũ
uernũ tep̃us profudit cuius caliculi ẜm̃ calathi
la tera rescentes et çib angl̃is tegule ponderis nctĩtite
gepressi flexuras ĩ extremas partes uolutaꝵ faã¬
coacti sunt tunc Calimachꝰ qui ꝑꝑ elegantiã et soti¬
litatem artis marmoreȩ ab athemensibns catat xen̾os
fuerat noĩatus / prȩteriens hoc monumẽtũ aĩad u̾tit
eũ calathum et crrcha folioꝵ nascentem temĩtatem
delestatusq ge ne et forme nonitate ad id ecemplar
colupnas apud corinthios fecit si metriasq costituit

Expanded text:
facta. virgo civis Corinthia iam matura nupfacta. virgo civis Corinthia iam matura nuptiis inplicata morbo decessit. post sepulturam eius, quibus ea virgo viva pupulis delectabatur, nutrix collecta et composita in calatho pertulit ad monumentum et in summo conlocavit et, uti ea permanerent diutius subdiu, tegula texit. is calathus fortuito supra acanthi radicem fuerat conlocatus. interim pondere pressa radix acanthi media folia et cauliculos circum vernum tempus profudit, cuius cauliculi secundum calathi latera crescentes et ab angulis tegulae ponderis necessitate expressi flexuras in extremas partes volutarum facoacti. Tunc Callimachus, qui propter elegantiam et subtilitatem artis marmoreae ab Atheniensibus katathci/texnos fuerat nominatus, praeteriens hoc monumentum animadvertit eum calathum et circa foliorum nascentem teneritatem, delectatusque genere et formae novitate ad id exemplar columnas apud Corinthios fecit symmetriasque constituit
Abbreviated transcription (Latin):
hom̃e lta .̃ colupnam transtuletunt et qua sc¬
crassitudine fecerunt basim scapi tantã sexcu capo
⁊ astifudine extulerunt. Ita dorica colupna uitilis
corporis proportionem et firmitatem et uenustato
suppo suerunt pro calceo capło nolutas nti capi¬
lamento cocrispatos at c̃icinos ꝓ pendentesdex.¬
tra ac p̾isinistra collocauerunt / et cimatus et
encarpis pro crimib dis positie ftontes ornauerunt
truncoq toto istrias uti stolaꝵ rugas/ matronali
more dimiserunt. Ita duob discrinib colũpnaꝵ
ĩ uentionẽ unam / iurilisine ornatu nudã sse
alteram muliebri subtilitale & ornatu si metrieq
sunt mutati. Posteri ũs elegantia subtilitateq uidi¬
cioꝵ progressi et graciliorib modulis delectati septẽ
crassitudmis diametros ĩ altitudinẽ colupnȩ dori
figurate effectus recipiũt ĩ ornatu uenustiores.
Enis ciũt capł pͥma inuentio sic memorat esst

Expanded text:
homine, item in columnam transtulerunt et, qua homine, item in columnam transtulerunt et, qua crassitudine fecerunt basim scapi, tantas sex cum capitulo in altitudinem extulerunt. ita dorica columna virilis corporis proportionem et firmitatem et venustatemsupposuerunt pro calceo, capitulo volutas uti capillamento concrispatos cincinnos praependentes dextra ac sinistra conlocaverunt et cymatiis et encarpis pro crinibus dispositis frontes ornaverunt truncoque toto strias uti stolarum rugas matronali more demiserunt. ita duobus discriminibus columnarum inventionem, unam virili sine ornatu nuda specie, alteram muliebri Subtilitate et ornatu symmetriaque sunt mutuati. posteri vero elegantia subtilitateque iudiciorum progressi et gracilioribus modulis delectati septem crassitudinis diametros in altitudinem columnae doricfiguratae effectus recipiunt ornatus venustiores. Eius autem capituli prima inventio sic memoratur esse
Abbreviated transcription (Latin):
gla omenũ lebedon mitilenis. haec melit ꝑꝑ
ciuiũ arrogantiã ab hiis ciuitatib bello ĩ outo /¬
cõi cosiho est sublata cuius loco postea regis
autali et arsinoes be neficio smirneoꝵ ciuitatez¬
ter ionicas est recopta hae ciuitates cũ caras
et lelegas eiecissent eam terrae regionẽ a ducc
suo ione apellauerunt romant. lbiq ccoꝵ ĩ mor¬
taliũ templa costituentes/ ceperunt fana edificare
et primũ apollini pandionio edẽ uti uiderant in
achaia constituerunt et eam dericam appella¬
uerunt. qđ ĩdoricõ ciuitateb primũ factam /¬
ec gñe inident᷑. In ea ede cũ uoluissent colũpnas col¬
locare nõ hñtes sĩmetrias eaꝵ et guerẽtes quib toib
efficẽ possent/ iti ctad onꝰ ferendũ essent udonee et
i aspectu probatom hecent ue mustatem dimensi st
nirilis pedis uestigiũ. et ia detulerunt ĩ allituamer
cum ĩ nenissent pedem esse sestony partem altitudis¬

Expanded text:
Clazomenas, Lebedon, Meliten haec Melite propter Clazomenas, Lebedon, Meliten haec Melite propter civium adrogantiam ab his civitatibus bello indicto communi consilio est sublata; cuius loco postea regis Attali et Arsinoes beneficio Zmyrnaeorum civitas inter Ionas est recepta: hae civitates, cum Caras et Lelegas eiecissent, eam terrae regionem a duce suo Ione appellaverunt Ioniam ibique deorum inmortalium templa constituentes coeperunt fana aedificare. et primum Apollini Panionio aedem, uti viderant in Achaia, constituerunt et eam Doricam appellaverunt, quod in Dorieon civitatibus primum factam eo genere viderunt. In ea aede cum voluissent columnas conlocare, non habentes symmetrias earum et quaerentes, quibus rationibus efficere possent, uti et ad onus ferendum essent idoneae et in aspectu probatam haberent venustatem, dimensi sunt virilis pedis vestigium et id retulerunt in altitudinem. cum invenissent pedem sextam partem esse altitudi
Abbreviated transcription (Latin):
cantiguitus derica est nata / nanq achaia pelopo¬
nensoq totradorus helendos et exptidos nimphi
Flus regnauit. lsq argis uetusta cuutate iu¬
nonis templũ edificauit eiusq gñis fortuitu
forme fainũ. deinde eisdem qnib ĩ ceteris at cuc
ciuitatib cum et trmne nd esset simetriaꝵ rõ nata
Postra añteq̃ athenienses ex responsis apollinis
delfici. cõi consilio totius hellados. xui colonias
uno tempore ĩ asiam dedigerunt. Dncesq ĩ siglis
coloniis cõstituerunt et sum̃a ĩpcrii potate
ionix uthi et heruso filio dederunt quẽ ẽt Apollo
delphis filiũ suũ responsis est professus. Isq eas
colomas ĩ asiam dedioxit et carie fines occupauit
lbiqs ciuitates amplissimas cõstituit/ ephesum
Miletũ. mianta. que olim ab aqua est denorata
cnuis sacra et suffragiũ milesipiones attribuerũt
penẽ sonnũ. theon. colophona. chiũ eritras phocea

Expanded text:
antiquitus dorica est nata. Namque Achaia Pelopoantiquitus dorica est nata. Namque Achaia Peloponnensoque tota Dorus, Hellenos et Pthias nymphae filius, regnavit, isque Argis, vetusta civitate, Iunonis templo aedificavit eius generis fortuito formae fanum, deinde isdem generibus in ceteris Achaiae civitatibus, cum etiamnum non esset symmetriarum rationata. Postea autem quam Athenienses ex responsis Apollinis Delphici, communi consilio totius Hellados, XIII colonias uno tempore in Asiam deduxerunt ducesque singulis coloniis constituerunt et summam imperii potestatem Ioni, Xuthi et Creusae filio, dederunt, quem etiam Apollo Delphis suum filium in responsis est professus, isque eas colonias in Asiam deduxit et Cariae fines occupavit ibique civitates amplissimas constituit Ephesum, Miletum, Myunta, quae olim ab aqua est devorata; cuius sacra et suffragium Milesiis Iones attribuerunt, Prienen, Samum, Teon, Colophona, Chium, Erythras, Phocaeam,
Abbreviated transcription (Latin):
simetria hñt uti ionice. S caploꝵ altituomes
efficiũt eas pro rata ex celsiores et graciliores ꝙio
nici capłi altitudo tertia ꝑs est crassitudinis colus¬
ne corinthię tota crassim̃co scapi. lg̃r ꝙe ue ytes
e crassitudme corithioꝵ adiciũt᷑ efficiũt excelsi¬
tate spem̃/ eaꝵ graciliorem ctetera mẽbra qnę
sntra colupnas ĩmponũt᷑ aut edorias simetriis
aut ionicis morib ĩ corĩthiis colupins collocant
qd ip̃m corĩthiũ gemsi propria coronaꝵ reliquoꝵq
ornamẽtoꝵ nõ hũat ĩstitutionem. Sed autͤtri¬
dorico more disponũt᷑ aut ex ionicis ĩstitutis
zophoro e scalptaris ornat cũ denticłis et corõis
distribnũt᷑. Ita e generib duob cap̃ło i terposito
tertium genus ĩ opib est procreatum e colupnars
enim formatiõib triũ generũ faiche sunt nõiatio¬
nes dorica. Ionica corinthia e quib prima et

Expanded text:
symmetrias habent uti ionicae, sed capitulorum altitudines symmetrias habent uti ionicae, sed capitulorum altitudines efficiunt eas pro rata excelsiores et graciliores, quod ionici capituli altitudo tertia pars est crassitudinis columnae, corinthii tota crassitudo scapi. igitur quod duae partes e crassitudine corinthiarum adiciuntur, efficiunt excelsitate speciem earum graciliorem. Cetera membra, quae supra columnas inponuntur, aut e doricis symmetriis aut ionicis moribus in corinthiis columnis conlocantur, quod ipsum corinthium genus propriam coronarum reliquorumque ornamentoae dorico more disponuntur, aut ex ionicis institutis zophoroe scalpturis ornati cum denticulis et coronis distribuuntur. Ita e generibus duobus capitulo interposito tertium genus in operibus est procreatum. e columnarum enim formationibus trium generum factae sunt nominationes, dorica, ionica, corinthia, e quibus prima et
Abbreviated transcription (Latin):
aquaꝵ e ore. Ediũ ionicaꝵ q̃ aptissime potui
disponens hoc uoliue scnpsi loricaꝵ aũt et corita¬
pracepta uoluminaq comẽtarioꝵ nõ odi¬
nata sed incepta/ nti ꝑticłas errabundos reliꝗsse.
Dignam et utilissimã rẽ puttuu ante discipine
corpus ad ꝑ fectam ordi natõe perduce et pscriptas
singlis uolumiib singloꝵ geneꝵ qualitates
ex płicare. Itaq caesar. pͦ nolumĩe tibi de offo ei
et quib eruaitum esse reb araritectũ oportrat ex¬
plcaui. Secũdo de copiis materie eqb aedificia cõ¬
stituũt disputaui. Tertio aũt de ediu saccarum
dispositionib ⁊ de har geneꝵ uarietati qͥsq et
quot heant spes eaꝵqr que sunt singlis gñbus
distbutrones e trib generib que subtilissiãt hat
ꝓportionib moduloꝵ q̃litates ionici gͥnĩs moris¬
docui. Nunc hoc noline de doricis corinthiis q
cõstitutis et oib dicam̃ eoꝵ diserim̃a et proprieta.¬
tes ex plicabo. Colupne corĩtno pter capla oẽs

Expanded text:
issime potui, dispositiones hoc volumine scripsi; doricarum autem et corinthpraecepta voluminaque commentariorum non ordinata sed incepta uti particulas errabundas reliquisse, dignam et utilissimam rem putavi tantae disciplinae corpus ad perfectam ordinationem perducere et praescriptas in singulis voluminibus singulorum generum qualitates explicare. itaque, Caesar, primo volumine tibi de officio eius et quibus eruditum esse rebus architectum oporteat, exposui. secundo de copiis materiae, e quibus aedificia constituuntur, disputavi; tertio autem de aedium sacrarum dispositionibus et de earum generum varietate quasque et quot habeant species earumque qudistributiones. Ex tribus generibus quae subtilissimas haberent proportionibus modulorum quantitates ionici generis moridocui; nunc hoc volumine de doricis corinthiisque constitutis et omnibus dicam eorumque discrimina et proprietates explicabo. Columnae corinthiae praeter capitula omnes
Abbreviated transcription (Latin):
trabes extollatur. religuũ lacinatioꝵ et arce sup
cum sit atrii longitudo axxx pedibr adpedes hel
ex tertia parte eius costituat. ab .xl. ad pides.
H. longitudo duudar ĩ partes tres ex his ua pars
lx. ad lex. Longitudo ddiuidãr in partes quatuor et
aiidia ex his una pars fiat alaꝵ latitudo a pedib
edstituerit latitudinem alaꝵ. trabes eaꝵ liuinares
ita ale ponant ut altitudine latitudinib sint aqͣlis
tablinim si latitudo atriũ erit pedũ xxx. depta
tertia eius spatio religuũ tribuatᷤ si fuit aperio
xxx. ad xl ex atrii longitudme tablino dimidiũ
minora a maiorib easdem possunt here simetaꝵ¬

Expanded text:
trabes extollatur; reliquum lacunariorum et arcae supra trabes extollatur; reliquum lacunariorum et arcae supra s spatium, cum sit atrii longitudo ab XXX pedibus ad pedes XL, ex tertia parte eius constituatur. ab XL ad pedes L longitudo dividatur in partes tres semis, ex his una pars LX ad LXXX longitudo dividatur in partes quattuor et dimidiam, ex his una pars fiat alarum latitudo. a pedibuconstituerit latitudinem alarum. trabes earum liminares ita altae ponantur, ut altitudines latitudinibus sint aequalesblinum, si latitudo atrii erit pedum viginti, dempta tertia eius spatio reliquum tribuatur. si erit ab pedibus XXX ad XL, ex atrii latitudine tablino dimidium minora maioribus easdem possunt habere symmet
Abbreviated transcription (Latin):
luminib triclimoꝵ. S ea hẽt ĩ refectionib molestiã
magnam q̃a circa parietes stilliadia def uebia edtinẽt
fistule que nd celenter recipiũt ex canalib aquã defui¬
entem Itaq redũdantes restagnãt et ĩtestinũ et pietes
ieis geneib edifiçioꝵ corrũpñt lestudmata uero
ibi fiunt ubi nõ sut impetus magni et ĩ ddtignatioib
sup̃ spatiose reddunt h̃tationes. Atrioꝵ no latitu¬
dmes et longitudmes trib gnĩb focmant. Et primũ
renus distribuit uti longitudo cum ĩ u partis diuisa
fuerit tres partes latitudini dent . Alteꝵ cum ĩtres ꝑtos
diuidãe due parrtes latitudimi tribuant. tertiũ uti
latitudo ĩ quadrato parib laterib describat ĩ quo eo
quadeato diagomiꝰ line ducatꝰ et q̃tum spatiũ hũit
ea linea diagonii tata longitido atrio det. altitudo
eor quanta longitudo fuerit quãta demita sub

Expanded text:
luminibus tricliniorum. sed ea habent in refectionibus molestiam luminibus tricliniorum. sed ea habent in refectionibus molestiam magnam, quod circa parietes stillicidia defluentia, cum tument fistulae, quae non celeriter recipiunt ex canalibus aquam defluentem itaque redundantes restagnant, et intestinum et parietes in eis generibus aedificiorum corrumpunt. testudinata vero ibi fiunt, ubi non sunt impetus magni et in contignationibus supra spatiosae redduntur habitationes. Atriorum vero latitudines ac longitudines tribus generibus formantur. et primum genus distribuitur, uti, longitudo cum in quinque partes divisa fuerit, tres partes latitudini dentur; alterum, cum in tres partes dividatur, duae partes latitudini tribuantur; tertium, uti latitudo in quadrato paribus lateribus describatur inque eo quadrato diagonios linea ducatur, et quantum spatium habuerit ea linea diagonii, tanta longitudo atrio detur. Altitudo eorum, quanta longitudo fuerit quarta dempta, sub
Abbreviated transcription (Latin):
Longitudinis cuius semel costituta fuĩt magntudo
Sequat᷑ eam proportionis ad decorem appatio uti nd
sit cosiderãtib aspectus eurithimiȩ dubius degna ꝗb¬
rõnib efficrat est mihi ꝓnũptiãdu. Primũq de cauis
corichiũ tetrastilon. displuuiatu Testudinatũ Ius¬
canica sunt ĩꝗb trabes in atrii latitudine hrtuecte heant
i terpensiua et collicias ab anglis parietimi adãgulos
tignoꝵ incurrẽtes. Item asẜib stillicidioꝵ ĩ mediũ
cõpluuũ dereche. in corinchiis hisam ibmibsrades¬
et compluuia collocant. S a parietib trabes secedẽtos
circuitiõe circa colupnas componũb. Tetrastila
sunt que subrectis sub trabib anglarib colupnis. et
utilitatem trabib et firmitatem prestant q̃d neq
ip̃e magnũ impetũ cogunt her̃e net ab ĩterpẽsiuis
onerant. Dispinuiata aũt st ĩquib deliquie artã
sestmẽts stillicidia reiciũt. ħ inbernacłi maxĩe
prestant utilitates q̃đ cõ pluma eaꝵ erecta nd obstãt

Expanded text:
latitudinis, cuius cum semel constituta fuerit magnitudo, sequatur eam proportionis ad decorem apparatio, uti non sit considerantibus aspectus eurythmiae dubius. de onibus efficiatur, est mihi pronuntiandum, primumque de cavis corinthium, tetrastylon, displuviatum, testudinatum. tuscanica sunt, in quibus trabes in atrii latitudine traiectae habeant interpensiva et collicias ab angulis parietum ad angulos tignorum intercurrentes, item asseribus stillicidiorum in medium compluvium deiectus. in corinthiis isdem raet compluvia conlocantur, sed a parietibus trabes recedentes in circumitionis circa columnas componuntur. tetrastyla sunt, quae subiectis sub trabibus angularibus columnis et utilitatem trabibus et firmitatem praestant, quod neque ipsae magnum impetum coguntur habere neque ab interpensivis onerantur. Displuviata autem sunt, in quibus deliquiae arcam sustinentes stillicidia reiciunt. haec hibernaculis maxime praestant utilitates, quod compluvia eorum erecta non obstant
Abbreviated transcription (Latin):
mobili solerciaq no fuit induatus. lp̃e aũt soene
suas hñt rõnes ex plicitas. lta uti medit Ualue otnat
heant aule regie dextra ac sintra hospitalia sin
aũt spatia ad ornatus cõpata que loca grãti ꝓ iactus

Expanded text:
mobili sollertiaque non fuerit viduatus. Ipsae autem scaenae mobili sollertiaque non fuerit viduatus. Ipsae autem scaenae suas habent rationes explicitas ita, uti mediae valvae ornatus habeant aulae regiae, dextra ac sinistra hospitalia, secundum autem spatia ad orn
Abbreviated transcription (Latin):
parte colupnę summ̃e medianaꝵ minus alt sint
quarta parte. Epistilia cũ coronis eaꝵ colupnaꝵ
ite xañt altitudme quĩtam partem Nec tam̃
omĩb theatris simetrie ai omes roñes et effectus
possut responde. sed oporses acchitectum aĩcidute
guib tõnib necesst sit sequi simetria et quib pre¬
porhonbus ad loci nãm aut magnitudme opis tẽ¬
perati. Sunt.2c. res quas .̃ pusillo et ĩ magno
theatro necesse est eadẽ magnatueme fieri. ꝓprer
usum uti gradus dia Tinata pluteos itiera ascesios
pulpita tribunalia et siqua alia ĩtercurrũt. ex ꝗb
neccitas cogit discedꝰ a simẽtria ne ĩpediatat nsui.
Nõ minus siqua exiguitas copiaꝵ ⁊ dest marmoris
materie reliquaꝵq reꝵ que parãt ĩ opere defue¬
rins. Laulumm deme aut adicẽ. dum idne nimiu
improbe fiat. sed cum sensu nd̃ erit alienũ. Htoc aũi
erit si architoc̾tus erit usu ꝑitus. Praeterea ĩgenio

Expanded text:
parte; columnae summae medianarum minus altae sint parte; columnae summae medianarum minus altae sint quarta parte; epistylia cum coronis earum columnarum item habeant altitudinis quintam partem. Nec tamen in omnibus theatris symmetriae ad omnes rationes et effectus possunt respondere, sed oportet architectum animadveionibus necesse sit sequi symmetriam et quibus ad loci naturam aut magnitudinem operis temperari. sunt enim res, quas et in pusillo et in magno theatro necesse est eadem magnitudine fieri propter usum, uti gradus. diazomata, pluteos, itinera, ascensus, pulpita, tribunalia et si qua alia intercurrunt, ex quibus necessitas cogit discedere ab symmetria, ne inpediatur usus, non minus si qua exiguitate copiarum, id est marmoris, materiae reliquarumque rerum, quae parantur in opere defuerint, paulum demere aut adicere, dum id ne nimium inprobe fiat sed cum sensu, non erit alienum. hoc autem erit, si architectus erit usu peritus, praeterea ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
equale quo mimus fuerit altu uox preripiet uiltã
a ltitudinem qua ꝑueniet primo. Orchestra iter
graaus imos qd̃ diametron hĩut eius sexta pars
sum̃at t ĩ cornib uttumq aditus eius mẽẜ e ꝑ
bendiculũ interiores sedes praecidant. et que preti.¬
sio fuit ibi cõstituant᷑ itmeȩ supalia. lta enĩ satis
altituamẽ hebunt eoꝵ conformationes. Scene lo¬
gitudo ad orchestre di ametro duplex fieri debet
Podii altitudo ablibramẽto pulpiti cũ corona et
Lisi .xii. Orchestre diametris supra podiũ colupne
cum capłis et spiris alte quãta ꝑte enisdem diame¬
tri. Epistilia et ornam̃ta eaꝵ colupnaꝵ altitu¬
amis guĩta ꝑte. Eluteñ ĩsuꝑ cũ unda et corona i ferio¬
ris plusei dĩmidia parte. Supra id pluteũ colupne
q̃rta parte minore altituome sint q̃ inferiores ł
⁊ pistilia et ornamẽtaeaꝵ coltpnaꝵ guĩta pate.
Ttem sitertia episcenos futura erit mediã ĩ plu-¬

Expanded text:
equale, quo minus fuerit altum, vox praeripietur ad eam equale, quo minus fuerit altum, vox praeripietur ad eam altitudinem, quam perveniet primo. Orchestra inter grados imos quod diametron habuerit, eius sexta pars sumatur, et in cornibus utrimque ad eius mensurae perpendiculum inferiores sedes praecidantur, et qua praecisio fuerit, ibi constituantur itinerum supercilia; ita enim satis altitudinem habebunt eorum confornicationes. Scaenae longitudo ad orchestrae diametron duplex fieri debet. podii altitudo ab libramento pulpiti cum corona et lysi duodecumam orchestrae diametri. supra podium columnae cum capitulis et spiris altae quarta parte eiusdem diametri; epistylia et ornamenta earum columnarum altitudinis quinta parte. pluteum insuper cum unda et corona inferioris plutei dimidia parte. supra id pluteum columnae quarta parte minore altitudine sint quam inferiores; epistylium et ornamenta earum columnarum quinta parte. item si tertia episcenos futura erit, mediani plu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sedib loca designata et euis pulpiti altitudo sit ne
plus pedũ .u. uti qui in orchestra sederint. spectare pos¬
sunt oĩ agentiũ gestus. Cunei spectacłoꝵ ĩtheatro
ita diuidant uti anguli trrgonoꝵ tu currũt arcum
curuaturam circinatens dirigas ascensus. scalasq
ĩter cuneos ad primã preanttionẽ. Sup̃aũt alt̾nis
iti nerib superiores chunei medii dirigant. hii aũt
qui sunt ĩ bimo et dirigũt schalaria etunt nũo septem
reliqui quĩq scene designabunt dpositionẽ et unus
simstra des hospitalioꝵ de signabũt ꝯ positõe/ estremi
duo pectabunt iti n̾a usuraꝵ E erradus spedtacłoe uͥ
subs ellia sunt eoponant gradus ne minus alti sunt
duo semis ne minus pedes duo cdstituant. Tectũ por¬
ficusi qõ futur est i sum̃a gradaciõe cũ scene altitude
libratum ꝓ spiaat᷑. ldo ꝙ uox crescens eqͣlr̃ ad siñas¬
hracationes et tictum ꝓueniet. Namq sind erit

Expanded text:
sunt sedibus loca designata. et eius pulpiti altitudo sit ne sunt sedibus loca designata. et eius pulpiti altitudo sit ne plus pedum quinque, uti, qui in orchestra sederint, spectare possint omnium agentium gestus. cunei spectaculorum in theatro ita dividantur, uti anguli trigonorum, qui currunt circum curvaturam circinationis, dirigant ascensus scalasque inter cuneos ad primam praecinctionem; supra autem alternis itineribus superiores cunei medii dirigantur. Hi autem, qui sunt in imo et dirigunt scalaria, erunt numero VII; reliqui quinque scaenae designabunt compositionem: et unus sinistra, hospitaliorum designabunt compositionem, extremi duo spectabunt itinera versurarum. gradus spectaculorum, ubi subsellia componantur gradus ne minus alti sint duo semis, ne minus pedes duo constituantur. Tectum porticus, quod futurum est in summa gradatione, cum scaenae altitudine libratum pgradationes et tectum perveniet. namque si non erit