comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cat uere siue fidelit̃. qͦd & ipsũ sic̃ & alleluia
in suã linguã omnino transferre. uł alia
lingua enuntiare. Nam quãuis int̾preta¬
ri possint. ꝓpt̾ sanctiorẽ tam̃ auctoritatẽ ser¬
uata ẽ ab apłis in his ꝓpͥȩ linguȩ antiqͥtas.
Tanto enĩ sacra sunt nomina ut etiã ioħes
in apocalypsi referat se spũ reuelante uidisse
& audisse uocẽ cȩlestis exercitus. tanꝗͣ uocem
aqͥrũ multarũ. & thonitruũ ualidorũ di¬
centrũ amen & alleluia. Ac ꝑ hoc sic oportet
utraq int̾ris dici: sicut incelo resonant.
O sanna: in alteriꝰ linguȩ int̾pretationem
in toto transire ñ potest. Multi autẽ suꝑ hoc¬
sermone diu̾sa finxerunt. e quib nr̃ hyla¬
rius in cõmentariis mathei ita posuit.
Osanna hebraico sermone significat᷑ re¬
dẽptio domꝰ dauid. Primũ redẽptio lingͣ
tet. Alii opinati sunt osanna głam dici.
gͦ ut omissis opinionũ riuulis. ad ipsum
fontẽ ut ab euangłistis sumptũ ÷. recur¬

Expanded text:
cat vere sive fideliter, quod et ipsum sicut et Alleluia in suam linguam omnino transferre, vel alia lingua annuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab apostolis in his propriae linguae antiquitas. Tanto enim sacra sunt nomina, ut etiam Joannes in Apocalypsi referat se spiritu revelante vidisse, et audisse vocem coelestis exercitus, tanquam vocem aquarum multarum et tonitrucentium: amen et alleluia: ac per hoc sic oportet in terris utraque dici, sicut in caelo resonant. Osanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim sermone diuersa finxerunt, e quibus noster Hilarius in commentariis Mathei ita posuit: \'osanna\' Hebraico sermone significatur\'redemptiodomusDauid\'. primum \'redemptio\' lingua tet. alii opinati sunt \'osanna\' \'gloriam\' dici —ergo, ut omissis opinionum riuulis ad ipsum fontem/unde ab euangelistis sumptum est, recur
Abbreviated transcription (Latin):
ut psalmꝰ uł hẏmnꝰ: s legitur tantũ. Illuc
enĩ modulatio: hic sola ꝓnuntiatio querit᷑.
Lectiones autẽ ꝓnuntiare antiquȩ institu¬
tionis eẽ. iudeoꝵ traditio docet. Nã & ipsi
legitimis p̃finitisq dieb ex lege & ꝓpħis
lectiones insy nagogis utuntur. & hoc
de uetĩ patrũ institutione seruantes. Pro¬

Expanded text:
ut psalmus vel hymnus, sed legitur tantum. Illic ut psalmus vel hymnus, sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Lectiones pronuntiare antiquae institutionis esse Judaeorum traditio docet. Nam et ipsi legitimis praefinitisque diebus ex lege et prophetis lectione in synagogis utuntur, et hoc de veteri patrum institutione servantes.
Abbreviated transcription (Latin):
rus ÷ multitudo in sacris collectiꝰ. & dictꝰ
chorus qͦd ininitio in modũ choronȩ cir¬
cum aras starent: &ita psallerent. Alii
chorum dixerunt a concordia quȩ inca¬
ritate consistit. quia si caritatẽ qͥs non
habieat: respondẽ conuenient̃ non potest.
Cũ autẽ unꝰ canit grece monodia. lati¬
ne sincinium dr̃: cũ uͦ duo canunt:
biciniũ appellatur. cũ mutti: chorus.
Nam choreas: ludicrũ cantilenȩ. uł sal¬
tationes classium sunt. Antiphona ex
greco int̾pretat᷑ uox reciꝓca. duob scilic&
choris alt̾nactĩ psallentibꝰ orcline cõmuta¬
to: siue de uno ad unũ. qͦd genꝰ psallen¬
di. greci inuenisse traduntur. Responso¬
rios itali tradiderunt. qͦs inde responso¬
rios caniuntos uocant: qͦd alio desinente
id alt̃ respondeat. Int̾ responsorium autẽ
& antiphonã hoc differt. qͦd in responsorii
unꝰ uersũ dicit. in antiphonis autẽ u̾sib
alt̾nant chori. Lectio dr̃. qͥa ñ cantatur

Expanded text:
rus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in caritate consistit; quia, si caritatem non habeat, respondere convenienter non potest. Cum autem unus canit, Graece monodia, Latine sicinium dicitur; cum vero duo canunt, bicinium appellatur; cum multi, chorus. Nam chorea ludicrum cantilenae vel saltationes classium sunt. AnGraeco interpretatur vox reciproca in Latino, duobus alternatim psallentibus, ordine commutato, sive de uno ad unum. Quod gendi Graeci invenisse traduntur. Responsorios Itali tradiderunt. Quos inde responsorios cantus vocant, quod alio desinente id alter respondeat. Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur quia non cantatur,
Abbreviated transcription (Latin):
catrix suꝑ caput iħu fudisse scͥbunt᷑. Manꝰ
impositio ideo fit. ut ꝑ benedictionẽ ad uoca¬
tus inuitetur sp̃s sc̃s. Tẽ enĩ ille paraclytus
post mundata & benedicta corpora libens
a patre descendit. & qͣsi suꝑ baptismi aqu̾a
tanꝗͣ suꝑ pͥstinã sedem recognoscens qͥ escit.
Nã legitur quod in pͥncipio aqͥs suꝑferctur

Expanded text:
catrix, super caput Iesu fudisse scribuntur. Manus catrix, super caput Iesu fudisse scribuntur. Manus inpositio ideo fit, ut per benedictionem advocatus invitetur Spiritus sanctus. Tunc enim ille Paracletus post mundata et benedicta corpora libens a Patre descendit, et quasi super baptismi aquam tamquam super pristinam sedem recognoscens quiescit. Nam legitur quod in principio aquis superfer
Abbreviated transcription (Latin):
tum confirmat t̃nariꝰ numerꝰ nominum
diuinoꝵ. Qcł autẽ ꝑ aquã baptismũ dat᷑.
hȩc ratio ẽ. Uoluit enĩ dñs ut resilla in ui
uisibile impenderetur elementũ. suꝑ quod
etiã in pͥncipio ferebatur sp̃s sc̃s. Nam sicut
catio ita ẽ. Inuocato autẽ dõ descendit sp̃s sẽs
de cęlis. & medicatis aqͥs scĩficat eas de semet¬
ipso: & accipiunt uim purgationis. ut ineiᷤᷤ
& caro & anima delictis inqͥnata mundet᷑.
Chrisma grece. latine unctio nominatur.
toꝵ remissio dat᷑. ita ꝑ unctionẽ scĩficatio
sp̃s adhibetur. Et hoc de pͥstina disciplina
qͥ ungi in sac̃dotiũ & in regnũ solebant. ex
qͦ &. a aron a moyse unctꝰ ẽ. Quȩ dũ carnalit̃
fit: spũalit̃ ꝓficit. Quomͦ & in ipsa baptismi
gr̃a uisibilis actus ẽ qͦd in aqͥ mergiur.
s spũalis effectꝰ qͦd delictis mundamur.
Hoc significat illud ũguentũ qͦd peccatrix
mulier suꝑ pedes. & ea quȩ dr̃ non fuisse pec¬

Expanded text:
mat ternarius numerus nominum divinorum. Quod autem per aquam Baptismus datur, haec ratio est. Voluit enim Dominus, ut res illa invisabile et visibile impenderetur elementum, super quod etiam in principio ferebatur Spiritus sanctus . Nam sicut catio ita est. Invocato enim Deo descendit Spiritus sanctus de coelis, et medicatis aquis sipso; et accipiunt vim purgationis, ut in eis et caro et anima delictis inquinata mundetur. Chrisma Graece, Latine unctio nominatur; torum remissio datur, ita per unctionem sanctificatio spiritus adhibetur; et hoc de pristina disciplina, qua ungui in sacerdotium et in regnum solebant, ex quo et Aaron a Moyse unctus est. Quae dum carnaliter fit, spiritaliter proficit; quomodo et in ipsa baptismi gratia visibilis actus, quod in aqua mergimur, sed spiritalis effectus, quod delictis mundamur. Hoc significat illud unguentum, quod peccatrix mulier super pedes, et ea quae dicitur non fuisse pec
Abbreviated transcription (Latin):
fficioꝵ plurima genera ẽẽ. s p̃cipuũ
illud qͦd in sacris diuinisq rebꝰ habe¬
tur. O fficiũ autẽ ab efficiendo dictum. qͣsi
efficium. ꝓpt̾ decorẽ sermonis una mutata
litta. uł certe ut illa quisq agat quȩ nulli
officiant s: ꝓsint om̃ib Uesꝑtinum officrũ
est ni noctis uritio. uocatũ ab stella uesꝑe.
quȩ furgit oriente nocte. Matutinũ uero
officiũ ẽ in lucis itio. ab stella lucifero ap¬
pellatũ: quȩ oritur in choante mane. Quoꝵ
duoꝵ tempoꝵ significatione. id ÷ uesꝑe¬
& matutino ostendit᷑. ut die ac nocte sẽꝑ
cathecumini foras mutunt᷑. clamante
foras. & inde missa. qͥa sacram̃tis altariꝰ
int̾eẽ ñ possunt qͥ nondũ regenerati nos¬

Expanded text:
fficiorum plurima genera esse, sed praecipuum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initio, ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut die ac nocte semper catecumini foras mittuntur clamante t foras’, et inde missa quia sacramentis altaris interesse non possunt, quia nondum regenerati nos
Abbreviated transcription (Latin):
circi: oua. meta. oboliscus. carcer. Oua
honori pollucis & castoris asscribunt. qui
illos ouo editos credendo de cigno ioue non
erubescunt. Fingunt autẽ circensia roma¬
ni ad causas mundi referri. ut sub hac specie
suꝑstitiones uanitatũ suaꝵ excusent. de
etarum quippe appellatione Metis .xxx.

Expanded text:
circi: ova, meta, oboliscus, carcer. Ova honori Pollucis et Castoris adscribunt, qui illos ovo editos credendo de cygno Iove non erubescunt. Fingunt autem Circensia Romani ad causas mundi referre, ut sub hac specie superstitiones vanitatum suarum excusent. De metis . Metarum quippe appellatione proprie term
Abbreviated transcription (Latin):
electam. & expectaui ut faceret uuas:
fecit autẽ spinas. Utiq quia degeneranꝰ
a patriarcharum fructu. non fructus
iusticiȩ s spinas mortis crucis suo attulit

Expanded text:
electam, et exspectavi ut faceret uvas, fecit autem labruscas . Utique, quia degenerans a patriarcharum fructu, non fructum justitiae, sed spinas mortis et crucis suo attulit
Abbreviated transcription (Latin):
Nuebocitatis ac uirium gła. cuiꝰ locꝰ
gininasium dr̃: uhi exercentur athlete.
& cursoꝵ uelocitaꝰ comꝓbat᷑. Hinc accidit
ut omniũ ꝓpe artium exercitia: gimina¬
sia dicantur. Ante enĩ in locis certantes
cuncti erant ne nudarent᷑. post relaxato
cingulo repente ꝓstratus ex animatus ẽ
quidã cursor. Qua re ex consilii decreto.
tunc archon ippomenes ut nudi dein¬
ceps om̃s exercitarentur ꝑ misit. Ex illo
gimnasiũ dictum. qd̃ iuuenes in campũ¬
nudi exercentur. ubi sola tantũ uere¬
cunda oꝑiuntur.
de generib Simnicoꝵ
enera gimnicoꝵ qͥnq id est xuiii.¬

Expanded text:
elocitatis ac virium gloria. Cuius locus gymnasium dicitur, ubi exercentur athletae et cursorum velocitas conprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. Ante enim in locis certantes cincti erant, ne nudarentur: post relaxato cingulo repente prostratus exanimatus est quidam cursor. Quare ex consilii decreto tunc archon Hippomenes ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod iuvenes nudi exercentur in campo, ubi sola tantum verecunda operiuntur. De generibus gymnicorum . Genera gymnicorum quinque: id est
Abbreviated transcription (Latin):
riꝑtita controu̾sia iuxta ciceronẽ
aut simplex ẽ: aut iuncta.  si iun¬
cta erit consid̾andũ ÷ utrũ ex plurib qͦsti¬
onib iuncta sit: an ex aliqua cõꝑatione
Controu̾sia simplex ẽ: quȩ absolutã ꝯtinet
unã questionẽ hoc mͦ. Corithiis bel¬
lum indicamꝰ an non : Iuncta ẽ ex plu¬
rib questionib in qͦ plura querunt᷑ hoc
pacto: utrũ kartago diriuat᷑. an karta¬
ginensib reddat᷑. an eo colonia deducat᷑.
Ex cõꝑatione. utrũ potiꝰ aut qͥd potissimũ
querit᷑. ad hc modũ. utrũ exercitꝰ in macedoniã
contͣ phylippum mittat᷑: qͥs sociis sit auxilio.
an teneat᷑ in italia. ut ꝗͣ maximȩ contͣ han¬
nibalẽ copie sint
de quatuor partibꝰ orati

Expanded text:
rtita controversia iuxta Ciceronem aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem hoc modo: Corinthiis bellum indicamribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur, hoc pacto: utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur. Ex comparatione utrum potius aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint? De quattuor partibus orati
Abbreviated transcription (Latin):
t quia iudei eum ñ agnoscentes congre¬
fremuerunt gentes: id ÷ romani.  popłi me¬
ditati sunt in ania: hoc ẽ iudei. Astiterunt
reges t̃rȩ. hoc ÷ herodes & pilatꝰ: & pͥncipes
rius pastori alludere. gregem nosse. insidianteᷤ
feras ꝑsequi. At uͦ isti ceci canes pastorem suũ
ñ uidentes. officium ñ intelligentes. latratꝰ
suos a feris ad gregem. afurib ad dnm̃ retorse¬
runt. Unde aliꝰ ꝓpħa de his dicit. facti sunt

Expanded text:
 eum Judaei non agnoscentes, congrefremuerunt gentes, id est, Romani, et populi meditati sunt inania, hoc est, Judaei. Astiterunt reges terrae, hoc est, Herodes et Pilatus; et principes rius, Pastori alludere, gregem nosse, insidiantes feras persequi. At vero isti caeci canes, pastorem suum non videntes, officium non intelligentes, latratus suos a feris ad gregem, a furibus ad Dominum retorserunt. Unde et alius propheta de his ita dicit
Abbreviated transcription (Latin):
in ministerrũ sacerdocii. cuiꝰ amissionẽ suo
exp̃ssit uocabulo. Apłs enĩ ait. Calciati pedes
speciosi pedes qͥ annuntiant pacẽ. Iste enĩ
discalcratꝰ int̃pretat᷑. ut eiꝰ nomine uet̾is
ablatũ. Finees fr̃ ofni: os mutũ interp̃tatur
quo significatur sacerdotii uetĩs & doctri¬
eiꝰ Salomon dr̃. id ÷ pacificꝰ eo qͦd in regno eiꝰ

Expanded text:
in ministerium sacerdotii, cujus amissionem suo in ministerium sacerdotii, cujus amissionem suo expressit vocabulo. Apostolus enim ait: Calciati pedes opheta: Quam speciosi pedes qui annuntiant pacem. Iste ergo discalciatus interpretatur, ut ejus nomine veteris F 44 FINEES frater Ofni os mutum interpretatur, quo significatur veteris sacerdotii et doctriejus Salomon dicitur, id est, pacificus, eo quod in regno e
Abbreviated transcription (Latin):
cumentis informatꝰ ẽ: qͣli p̾sagio contra hosteᷤᷤ
futurã uictoriã expediret. Ex qͦ futuro exꝑi¬
mento ethimologiã nominis sũpsit. Abime¬
lech pat̾ ms̃ rex. Tola. uermiculũ. siue cocci
nũ. Iair illuminans. Cepte aꝑiens uł aꝑtꝰ.
E sebon cogitatio. siue cingulũ meroris. Abdo:
seruus eiꝰ. Sanson sol eoꝵ. uł solis fortitudo.
Fuit enĩ uirtute clarꝰ. &. liberauit isrł de hos¬
tib. Dalila pauꝑcula uł situla. Boor infor¬
titudine. siue in qͦ robur. Noemi. ꝙͣ int̃pre¬
tari possumꝰ consolatã. eoqͦd marito & lib̃is
ꝑegre mortuis. nuruim moabitidẽ inconso¬
latione sua tenuit. Ruth int̾pretat᷑ festi
nans. Alienigena enĩ erat ex popło gentili.
quȩ relicta patria festinauit transire int̾rã
isrł. dicens socrui suȩ. Quocũq ꝑ rexeris ꝑgã.
natura: postremo dĩ grã fecundita ẽ. Heli ds̃
mĩs. O fni discalciatus. Filiꝰ enĩ fuit heli electꝰ

Expanded text:
cumentis informatus est quali praesagio contra hostes cumentis informatus est quali praesagio contra hostes futuram victoriam expediret, ex quo futuro experimento etymologiam nominis sumpsit. Abimelech pater meus rex. Tnum. Iair inluminans. Iepte aperiens uel apertus. Esebon cogitatio siue cingulum mservus eius. Samson sol eorum, vel solis fortitudo. Fuit enim virtute clarus, et liberavit Israel de hostibus. Dalila paupercula, vel situla. Booz in fortitudine, sive in quo robur. Noemi, quam interpretare possumus consolatam, eo quod marito et liberis peregre mortuis, nurum Moabitidem in consolatione sua tenuit. Ruth interpretatur fnans. Alienigena enim erat ex populo gentili, 323 quae relicta patria festinavit transire in terram Israel, dicens socrui suae: Quocunque perrexeris, pergam. natura, postremo Dei gratia fecundata est. HELI, Deus meus. 60. OPHNI, discalciatus. Filius enim fuit Heli electus
Abbreviated transcription (Latin):
Ila ꝓprie dicititr quod sit pilis plena.
Hȩc & fera aferendo uł feriencdo dicta. Deqͥ¬
rum genere uł pondere dorcatius sic tradidit
Neu tu parce pilos uiuacis condere cerui: un¬
cia donec erit geminam suꝑaddita libram. Int̾
species pilarum sunt: trigonaria & arenata.
Trigonaria ẽ: qua intres luditur. Arenata:
qua in grege. dum in circulo astantium expe¬
ctantiumq emissa ultra iustum spatium
pilam exciꝑe lusoq inire consuerierunt. Cu¬
bitalem lusum appellant. cũ duo cõminus
& eꝓximo ac pene coniunctis cubitis pilã
feriunt. Suram dr̃ dare. qui pilam crure
ꝓlato feriendam collusorib p̾bet. Pitissimi¬

Expanded text:
ila proprie dicitur quod sit pilis plena. Haec et sfera a ferendo vel feriendo dicta. De quarum genere et pondere Dorcatius sic tradit 1: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminam super addita libram. Inter species pilarum sunt trigonaria et arenata. Tqua in grege, dum in circulo astantium expectantiumque emissa, ultra iustum spatium pilam excipere, lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant, cum duo comminus et e proximo ac pene coniunctis cubitis, pilam feriunt. Suram dicitur dare, qui pilam crure prolato, feriendam collusoribus prebet. DE NAVI
Abbreviated transcription (Latin):
Stipulatio ẽ ꝓmissio uł sponsio. Unde & ꝓmis¬
sores. stipulatores uocantur. Dicta autẽ stipu¬
latio. abstipula. Ueteres enĩ qͦndo sibi aliquid
ꝓmittebant. stipulam tenentes frangebant.
quã iterũ iungentes sponsiones suas agnosce
tum autẽ sacram̃tũ. quia uolare qd̾ qͥsq ꝓmit¬
tit ꝑfidiȩ est.
De rebus. xxu.

Expanded text:
Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promisStipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebtum autem sacramentum, quia violare quod quisque promittit perfidiae est. De rebus .
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ rerũ cõmutatio ato contractꝰ: ex conue¬
nientia ueniens. Emptio autẽ dicta qd̾
a mercib fit: uenditio quasi uenundatio.
id ÷ anundinis. Donatio ÷: cuiꝰlibet rei
transactio. Dictã autẽ dicunt donationẽ.
qͣsi doni actionẽ. & dotẽ quasi doitẽ. Pre¬
cedente enĩ innuptiis donatione: dos sequit᷑.
Nam antiquus nuptiaꝵ erat ritꝰ. qͦse maritꝰ
& uxor inuicẽ emebant: ne uicłet᷑ uxor ancilla.
sic̃ habemꝰ in iure. Inde ÷ qd̾ p̃cedente dona¬
tione uiri: seqͥt᷑ dos uxoris. Donatio usu fru¬
ctuaria idõ dr̃ qͥa donator ex ea usũ fructuũ
adhuc retinet: seruato cui donatũ ÷ uire.
Donatio directa ideo nuncupat᷑. qͥa & iure &
usu statim transit in alterũ. nec ultra aliqͥd
inde adius donatoris retorquet᷑. Conditio
dicendo quasi condictiones: qͥa ñ ibi testis
uniꝰ ore. s induoꝵ aut trium testium
stat om̃ẽ u̾bũ. Itẽ conditiones qd̾ int̾ se
conueniat sermo testium. quasi conditiones.

Expanded text:
est rerum commutatio, atque contractus ex convenientia veniens. 24. Emptio autem dicta, quod a me tibi sit; venditio quasi venundinatio, id est, a nundinis. 25. Donatio est cujuslibet rei transactio. Dictam autem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim traid ad jus donatoris retorquetur. 29. Conddicendo, quasi condictiones, quia non ibi testis unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones.
Abbreviated transcription (Latin):
ce factũ: ab eo qd̾ ÷ paco. unde & pepigit fedꝰ.
Placitũ qͦ similit̾̃ ab eoqd̾ placet. Alii dicunt
pactũ eẽ qd̃ uotens qͥs facit. placitum uͦetiã
nolens compellitur: ueluti qͣndo qͥsq paratꝰ
sit in iudicio ad respondendũ. qd̾ nemo potest
dicere pactum: s placitũ. Mandatũ dictum.
qd̾ olim in cõmissione negociiꝰ alter alti manũ
dabat. Ratũ uͦ. qͥsi rationabile & rectũ. Unde
& qͥ pollicet᷑ dicit. ratũ eẽ ꝓfiteor: hoc ÷ firmũ

Expanded text:
ce factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. ce factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollice
Abbreviated transcription (Latin):
tatib defunctoꝵ constat eẽ subuentũ ꝓpt̃
sitatẽ adhibendoꝵ sollempniũ: ita ut qui
scͥbit titulũ eiꝰdem scͥpture codicillum uo¬
cet. Sicut autẽ codiculꝰ fit uice testamenti.
ita epła uice codicilloꝵ. Cretio ÷ certꝰ dierũ
numerꝰ. in quo institutꝰ heres aut addidit
hereditatẽ. aut finito tempore cretionis ex elu¬
ditur: nec liberũ illi ÷ uitra capiendȩ heredi¬
tatis. Cretio autẽ appellata quasi decretio id:
decernere uł constituere: ut puta ille heres
mͥ esto: additurq: cernitoq infra dies tot.
Adeundarũ autẽ hereditatũ centesimꝰ insti¬
tutꝰ erat dies. qͥb ñ eẽt crecio addita. Fidei¬
commissũ dictum ut fiat qͦd̾ adefuncto cõ¬
nuttit᷑. Nã fides dicta eoqd̃ fiat. qd̾ tam̃ ñ
indirectis u̾bis s p̃catiuis exposcit᷑. Pactũ dr̃
int̃ partes ex part᷑e conueniens scͥptura. legib
acmorib cõꝓbata. Ꝙ dictum pactũ. qͥsi ex pa¬

Expanded text:
tatibus defunctorum cotatibus defunctorum cositatem adhibendorum sollemnium, ita ut qui scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto comittitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pa
Abbreviated transcription (Latin):
inde uocatũ. eo qd̃ nascente postumo neq
ex heredato nominatim. neq herede insti¬
tuto disrunpit᷑. Supp̾ssũ testam̃tũ ẽ: qd̾
in fraude heredũ uł legatarioꝵ seu lib̾toꝵ
ñ ẽ palam ꝓlatum. Quod si ñ latet: tam̃ si
a p̃dictis ꝑsonis ñ ꝓferatur. suppͥmi tam̃ uide¬
tur. N uncupatio ÷. qu̾a in tabulis cerisq
testator recitat dicens. Hȩc ut in his tabulis
cerisq scͥpta st̃: ita dico. ita lego. itaq uos
ciues romani testimoniũ mͥ ꝑhibete. Et hoc
dr̃ nuncupatio. Nuncupare ÷ enĩ. palam
nominare & confirmare. Ius liberoꝵ ẽ: con¬
iugum sine liberis inuicẽ ꝓloco pignerum
hereditatis alterna conscͥptio. Co dicillum
ut ueteres aiunt sine dubio ab auctore dictũ.
qui hoc scͥpture genꝰ instituit. Est autẽ scͥp¬
tura nulla indigens sollempnitate u̾boꝵ.
s sola testatoris uoluntate qualic̃q scͥpture
significatione ex p̃ssa: cuiꝰ benedictio uolun¬

Expanded text:
inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. 12. Nuncupatio est cum in tabulis cerisque testator recitat, dicens: Haec, ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita do, ita lego; itaque vos, cives Romani, testimonium mihi praebetote, et hoc dicitur nuncupatio; nuncupare enim est palam nominare, et confirmare. 13. Jus liberorum est conjugum sine liberis invicem loco pignorum haereditatis alterna conscriptio. 14. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, 202 qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nulla indigens solemnitate verborum, sed sola testatoris voluntate qualicunque scripturae significatione expressa; cujus beneficio volun
Abbreviated transcription (Latin):
te testamentũ disposuert̃ hoc ÷ pactum.
Et innumerabilia talia. Cabulȩ testa¬
menti ideo appellatȩ st̃: qͥa ante cartȩ
& m̃branarũ usum in dolatis tabulis
ñ solũ testam̃ta s etiam epłarũ alloquia
scͥbant: unde & portitores earũ tabellarii
uocabant᷑. Testam̃tũ iuris ciuilis ẽ. qͥnq
testiũ subscͥptione firmatũ. Testam̃tũ
iuris p̃torii ẽ. septẽ testiũ signis signatũ.
Sed illud apud ciues fit: inde ciuile. Istud
apud p̃tores. inde iuris p̃torii Cestam̃tũ
autẽ signare notare ẽ: id ÷ m notũ sit qd̃
scͥptũ ẽ. Olographum testamentũ ẽ manu
auc̃toris totũ conscͥptũ atq subscriptũ.
unde & nom̃ accepit. Greci enĩ olo totr̃.
grasin litt̾am dicunt. Irritum testam̃tũ
est: si is qui testauit capite diminutꝰ est:
aut siñ recte factum sit. In officiosum
testam̃tũ ẽ: qd̃ frustra lib̾is ex heredatis
sine officio naturalis pietatis in extraneas
ꝑsonas redactum ẽ. Ruptũ testamentũ

Expanded text:
te testamentum disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabellarii vocabatestium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque subscriptum; inde et nomen accepit. Greci enim olo, totum, graphum literam dicunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inotestamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est. Ruptum testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
rale nom̃ omniũ legalium instru¬
mentoꝵ. quȩ qͥa ñ ui s uoluntate ꝓcedit:
i deo tale nom̃ accepit. Testamentũ uocatũ.
quia nͥ testator mortuus fuerit. nec con¬
firmari potest nec sciri qͦd in eo scͥptum sit:
quia clausũ & obsignatum ẽ. Et inde dictũ
testamentũ. qͥa ñ ualet nͥ post testatoris mo¬

Expanded text:
rale nomen omnium legalium instrumentorum; quae quia non vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. Testamentum vocatur quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris mo
Abbreviated transcription (Latin):
hierłm. His gͦ tot tantisq testimoniis
erubescant tudei gentiũ conu̾sarũ emula¬
tores. tandemq conuicti cognoscant. atq:
audiant in deuteronomio dnm̃ ꝓ claman¬
tẽ. Eritis gentes ad caput. in credulus autẽ¬

Expanded text:
ibus. His ergo tantis testimoniis erubescant Judaei, gentiumque conversarum aemulatores tandem convicti cognoscant atque audiant in Deuteronomio Dominum proclamantem: Eritis gentes ad caput, populus aute
Abbreviated transcription (Latin):
sui. & post paululũ. Iurauit dñs inueritate &
inuidicio. & benedicent eum om̃s gentes: ipsũ¬
q laudabunt. Item idem ipse deuocatione geu¬
tium. Dñs inquit fortitudo mea. ad te gentes
uenient abextremis t̾rȩ: & dicent. Uere men¬
daciũ posserlerunt patres nr̃i. Item idẽ hieremi
Item in osee. Miserebor eiꝰ qui fuit sine misccłia.
& dicam ñ popło meo popłs mĩs es tu: & erit in¬
loco ubi dictum ẽ ei non plebs meauos: ibi uo¬
cabuntur filii dĩ uiui. Item insophonia. Cunc
reddam popłis labium electum. ut uocent om̃s
in nomine dnĩ. & seriuant ei humero uno & pꝰ
hȩc adorabit eum uir de locosuo: om̃s insulȩ
gentiũ. In qͦ loco uocatio gentiũ ꝓpħat᷑. nec iã unꝰ orationiꝰ

Expanded text:
sui . Et post paululum: Juravit Dominus in veritate, et in judicio, et benedicent eum gentes, ipsumque laudabunt . Item idem ipse de vocatione gentium: Domine, inquit, fortitudo mea, ad te gentes venient ab extremis terrae, et dicent: Vere mendacium possederunt patres nostri . Item idem JeremiaItem in Osee: Et miserebor ejus, qui fuit sine misericordia, et dicam non populo meo: Populus meus es tu, et iloco ubi dictum est ei, Non plebs mea vos, ibi vocabuntur filii Dei vivi . Item in Sophonia: Quia tunc reddam populis labium electum, ut vocent omnes in nomine Domini, et serviant ei humero uno . Et post haec: Adorabit eum vir de loco suo, omnes insulae gentium . In quo etiam loco vocatio gentium prophetatur; nec jam locum orationis
Abbreviated transcription (Latin):
gentibꝰ. Qͥ st̃ saluati ex gentibꝰ. nͥ qͥ credidert̃
ex gentibꝰ: Qd̃ uͦ dicit congregamini & accedite:
ostendit in unã deberi gentes fidem cõmunio¬
ui. egredietur de ore meo u̾bũ & ñ reu̾tetur. qͥa
mͥ curuabitur omẽ genu. & iurabit om̃is lin
Quã ꝓphetiam erubescant iudei. qͥddã indm̃
sibi peculiarit᷑ defendentes. dũ audiunt uirabit
om̃is lingua indño. id ÷ ñ tantũ iam hebreoꝵ po

Expanded text:
ti salvati ex gentibus, nisi qui crediderunt ex gentibus? Quod vero dicit: Congregamini et audite simul, ostendit in unam debere gentes fidem, communiovi, egredietur verbum de ore meo, et non revertetur, quia mihi curvabuntur omnia genua, et jurabitQua prophetia erubescant Judaei quidem, Deum sibi peculiariter defendentes, dum audiunt: Jurabit omnis lingua in Domino, id est, non tantum Hebraeo
Abbreviated transcription (Latin):
simo dierum mons domꝰ dni p̾paratꝰ in u̾tice
montium. & eleuabitur suꝑ colles. & fluent
ad eum popłi. & ꝓꝑabunt gentes multȩ et
dicent. Uenite ascendamꝰ ad montẽ dnĩ & ad
domũ dĩ iacob & docebit nos de uiis suis &

Expanded text:
simo dierum mons domus Domini, praeparatus in vertice montium, et elevabitur super colles; et fluent ad eum populi, et properabunt gentes multae, et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et do
Abbreviated transcription (Latin):
hereditabit. & ciuitates desertas in habitabit. W
ꝓ eccła ex circuncisione & p̃putio ueniente. Euan¬
geliraui pacẽ his qui longe. & his qui ꝓpe. W tt̃um.
Quesierunt me qui non int̾rogabant. inuenert
tem quȩ ñ inuocabat nom̃ meũ. expandi manꝰ¬

Expanded text:
aereditabit, et civitates desertas inhabitabit . 8. pro Ecclesia ex circumcisione et ex praeputio veniente: Evangelizavit pacem his qui longe, et pacem Quaesierunt me, qui ante non interrogabant: invenerunt tem quae non invocabat nomen meum. »
Abbreviated transcription (Latin):
expandi manꝰ meas ad popłm incredulum: Et
iterum deeadem reꝓmissione gentiũ. Et erunt
campestria incaulas gregum. & uallis achor in
cubile armentoꝵ popło meo qui requisiert̃ me:
& uos qui reliquistis dum numerabo ingladio.

Expanded text:
a die ad populum incredulum. Et iterum de eadem repromissione gentium: « Et erunt campestria in caulas gregum, et vallis Achor in cubile armentorum populo meo, qui requisierunt me, 82 et vos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
itrostata sunt elaborata arte picturȩ.
parluilis crustis ac tessaellis tinctis inuarioᷤ
colores. Tesselli autẽ a tesseris nominati. id ÷
qͥdratis lapillis ꝑdiminutionẽ.

Expanded text:
ithostrota sunt elaborata arte picturae parvulis crustis, ac tessellis tinctis in varios colores. Tesselli autem a tesseris nominati, id est, quadratis lapillis per diminutionem.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Qd em̃ non ÷ corpꝰ & tam̃ ẽ: uidet᷑ restare ut
sp̃s̃ sit. Intelligunt eñi ibi ñnulli trinitatem
dr̃:. eo qͦd clatur. Ad ando enĩ donum ẽ nuncu¬
resurrectionẽ amortiuis ascendisset incelũ
debisse spm̃ scm̃. quo credentes repleti linguis
om̃iũ gentiũ loquebant᷑. Intantũ autẽ co¬
nũ dĩ ẽ: in qͣntũ datur eis qͥ ꝑeum diligunt
dm̃. Apud se autẽ ds̃ ẽ: apd̾ nos uͦ donũ ẽ. Ses
sempit̃ne sp̃s̃ sc̃s donũ ẽ: distribuens singłis
ꝓ ut uult grãrum dona. Nã & ꝓphetias quib
uult imꝑtit. & peccata qͥb uult dimittit.
Nã peccata sine spũ scõ ñdonant᷑. Sp̃s sc̃s in
eos a quibꝰ ꝓcedit coniungit. & seunũ cũ eis
ẽẽ oftendit: uł qͥa in nob̾ id agit ut in dõ ma¬
neamus & ipse in nob̾. Unde & indonis dĩ
nichil maiꝰ ẽ caritate: & nullũ maiꝰ ẽ donũ

Expanded text:
enim non est corpus, et tamen est, videtur restare, ut spiritus sit. Intelligunt ergo ibi nonnulli Trinitatem dicitur, eo quod datur. A dando enim donum est nuncuresurrectionem a mortuis ascendit in coelum, dedisse Spiritum sanctum: quo credentes impleti, linguis omnium gentium loquebantur. In tantum donum Dei est in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est, apud nos donum est, sed sempiterne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis prout vult, gratiarum dona . Nam et prophetis, quibus vult, impartit; et peccata, quibus vult, dimittit: nam peeos, a quibus procedit, coniungit et se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis id agit ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil maius est caritate, et nullum est maius donum
Abbreviated transcription (Latin):
nificet᷑. Unde & paulus ait. Hȩc autẽ omĩa
oꝑatur unꝰ atq idem sp̃s: diuidens singłis
ꝓ ut uult. Sic̃ autẽ ꝑbaptismũ inxp̃o mori¬
mur & renascimur. ita spũi signam᷑: qͦd est
digitꝰ dĩ & spiritale signaculũ. Sp̃s sẽs icirco
in columbȩ specie uenisse scͥbit᷑. ut natura
eiꝰ ꝑ auẽ simplicitatis & innocentis & inno¬
centiȩ declararet᷑. Unde & dñs. estote inqͥt
simplices sic̃ columbȩ. Hȩc enĩ auis corpora¬
liter ipso felle caret. habens tantũ in nocen
suꝑ unũ quenqͦ eoꝵ. Propt̾ea autẽ diu̾sarũ
linguarum grãm apłis dedit. ut idonei ef¬
ficerentur fidelium eruditione ppłoꝵ. Qd uͦ sup̃
singłos sedisse memorat᷑. id cause ÷: ut intelligat᷑ ꝑ plureᷤ
ñ fuisse diuisus. s mansisse insingulis totus:
purpurei splendoris aspexerint. tantis ui¬
sum suȩ lucis imꝑtiat. tantis ministeriũ
sui muneris tribuat: & ipse nichilominꝰ in
sui integritate ꝑmaneat. p̃s sc̃s nomine¬

Expanded text:
a operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult.' Sicut autem per baptismum in Christo morimur et renascimur, ita Spiritu signamur, quod est digitus Dei et spiritale signaculum. Spiritus sanctus idcirco in columbae specie venisse scribitur, ut natura eius per avem simplicitatis et innocentiae declaretur. Unde, et Dominus: Estote, inquit, simplices sicut columbae . Haec enim avis corporaliter ipso felle caret, habens tantum innocentisuper unumquemque eorum. 24. Propterea autem diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditioni populorum. 25. Quod vero supra singulos sedisse memoratur, id causae est, ut intelligatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, purpurei splendoris aspexerint, tantis visum suae lucis impertiat, tantis ministerium sui muneris tribuat, et ipse nihilominus in sui integritate permaneat. 27. Spi
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. ñ sccłm id qͦd refertur ad aliqͥd: s scdm
id qͦd aliquã naturam significat. Om̃is eñi¬
incorporea natura. sp̃s in scͥpturis sacris
appellatur. Unde ñ tantũ patri & filio &
spũi scõ. s om̃i rationali creaturȩ & amiȩ
hoc uocabulũ congruit. Ideo gͥ sp̃s dĩ sc̃s

Expanded text:
r, non secundum id quod refertur ad aliquid, sed secundum id quod aliqua natura significatur, omnis incorporea natura spiritus in Scripturis appellatur; unde non tantum Patri et Filio et Spiritui sancto, sed omni rationali creaturae et animae hoc vocabulum congruit.
Abbreviated transcription (Latin):
ctum est enĩ de eo. quȩ uentura st̃ annunti¬
abit uob̃. M utiq angłs grece. latine nuntꝰ
int̃pretatur. Unde & duo angłi apparuerunt
lotħ: in qͥb dñs singularit̾ appellatur. quoᷤ
lis ipse in cȩlũ ascendit. Consolator enĩ tris¬
tib mittit᷑. scdm illã eiꝰdem dñi sententiã.
Beati lugentes: qm̃ ipsi consolabunt᷑. Ipse

Expanded text:
ventura sunt annuntiabit vobis ; et utique angelus Graece, Latine nuntius interpretatur. Unde et duo angeli apparuerunt Loth, in quibus Dominus singulariter appellatur, quos lis ipse in coelum ascendit. 11. Consolator enim tristibus mittitur, secundum illam ejusdem Domini sententiam: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur , ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ds. qͥa ex patre filioq ꝓcedit: &
substantiã eiꝰ ht̃. Neq enĩ aliud de patre ꝓ¬
cedere potuit. ꝗͣ quod ipse ẽ pat. Sp̃s sc̃s
autẽ dictus scdm id qͦd ad aliqͥd refertur:
spirans. Et spirans utiq spũ inspiranꝰ
ẽ: & exeo appellatꝰ sp̃s ÷. P ropͥo autẽ mͦ qͦ¬

Expanded text:
s, quia ex Patre Filioque procedit, et substantiam eius habet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit quam quod ipse est Pater. Spiritus autem dictus secundum id quod ad aliquid refertur spiratus; et spirans utique spiritu inspirans est, et ex eo appellatus Spiritus est. Proprio autem
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis ablatꝰ fuerit sponcꝰ. Itẽ paraclytus
ꝓ eo qͦd consolationẽ p̃stet aninab. quȩ gau¬
diũ tẽporale amittunt. Alii paraclytũ. la¬
tine oratorẽ uł aduocatũ int̾pretant᷑. I pse
quȩ de unitatis eiꝰ plenitudine particulatĩ
qͥq ut digni st̃ conseqͥ ꝓmerentur. Ipse eñi
sp̃s sapientiȩ. & intellectus. sp̃s consilii. & for¬
titudinis. sp̃s scientiȩ. & pietatis. sp̃s timoriᷤᷤ

Expanded text:
b eis ablatus fuerit sponsus.' Item Paracletus, pro eo quod consolationem praestet animabus, qui gaudium temporale amittunt. Alii Paracletum dicunt Latine oratorem vel advocatum interpretantur. Ipse quae de unitatis eius plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, consequi promerentur. Ipse enim Spiritus sapientiae et intellectus: Spiritus consilii et fortitudinis: Spiritus scientiae et pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
inctura uocata quia tinguitur. & in
aliam fucata speciem nitoris gr̃a colora¬
tur. Coccum greci. nos rubrum seu uermicu¬
lum dicimꝰ. Est enĩ uermiculꝰ ex siluestribus
frondib. Concilium dictũ. eoqͦd ex conculis
marinis color eiꝰ colligitur. Idem & ostrum uo¬
catur. Ostrum qͦq ꝓ colore purpurȩ temꝑatur
plurimis quidẽ in locis. s optimum in insula
eypro gignitur. siue in his quas ꝓpiꝰ solis cur¬
sus illuminat. Conchilia autẽ sunt maris. qͦ
circuncisa ferro lacrimas purpurei coloris
emittunt. His collectis color purpureus
temperatur. & ostrum ex inde appellatum di¬
cunt: qͦd ex testȩ humore elicitur. Purpura
purphyra dr̃ cum aspiratione. apud nos
purpura sine aspiratione. Purpura autem¬

Expanded text:
inctura vocata, quia tingitur, et in aliam fucatam speciem nitoris gratia coloratur. Κόκκον Graeci, nos rubrum, seu vermiculum dicimus. Est enim vermiculus ex silvestribus frondibus. 2. Conchylium dictum eo quod ex conchulis marinis color ejus colligitur. Idem et ostrum vocatur. 3. Ostrum, quod pro colore purpurae temperatur, plurimis quidem in locis, sed optimum in insula Cypro gignitur, sive in iis quos propius solis cursus illuminat. 4. Conchylia autem sunt maris, quae circumcisa ferro lacrymas purpurei coloris emittunt. His collectis color purpureus temperatur; 466 et ostrum exinde appellatum dicunt, quod ex testae humore elicitur. 5. Purpura πορφύρα dicitur cum aspiratione; apud nos purpura sine aspiratione. 6. Fe
Abbreviated transcription (Latin):
acceperunt. Ferriigo color ẽ purpurȩ subnigrȩ.¬
qui fit in hispania: ut. Ferrugine clarus hibera.
Dicta autẽ ferrugo. qͦd omĩs purpura pͥma tm¬
ctura eiꝰmodi coloris existat. Glaucus color. ẽ:
ferrugineus subniger. Elbidum ab elbo colo¬
re uocatum. Elbum ÷ enĩ mediꝰ color int̃ nigrũ
& album. & elbum ab albo diriuatum. Luteus
color rubicundꝰ. qͦd ÷ croceus. Nam crocum lutei
num dictũ. qͦd sit colore nigro. G reci enĩ melã
ex usto ÷. Fit enĩ ex dependenti fuligine tectoꝵ
gesta assi diuis ignib unde & color eiusdẽ cm¬
cture. flãmeus est.
De instrumentis uestiũ .xxiiii.

Expanded text:
atione. 6. Ferrugo est color purpurae subnigrquae fit in Hispania, ut: Ferrugine clarus Ibera. Dicta autem ferrugo, quod omnis purpura prima tinctura hujusmodi coloris existat. 7. Glaucus color est ferrugineus subniger. Elbidum ab elbo colore vocatum; elbum est enim medius color inter nigrum et album, et elbum ab albo dirivatum. Luteus color rubicundus, quod est croceus. Nam crocum lutei num quod sit colore nigro; Graeci enim μέλαν ex usto est; fit enim ex dependenti fuligine tectorum egesta assiduis ignibus: unde et color eiusdem tincturae flammeus est. De instrumentis vestium .
Abbreviated transcription (Latin):
sine igne firmitas. ut nullo humore cor¬
rumpatur nulla uetustate uincat᷑. Extin¬
ctus eñi tantũ in corruptibilit᷑ durat. ut hi
qui limites figunt eos infossos t̾ra subster¬
nant. & lapides desuꝑ figant ad conuincen¬
qum litigatorem pꝰ quantalibet scła: fixũq
lapidem limitẽ ẽẽ agnoscant.
De instrum̃tis

Expanded text:
sine igne firmitas ut nullo humore consine igne firmitas ut nullo humore conrumpatur, nulla vetustate vincatur. Extinctus enim tantum incorruptibiliter durat, ut hi qui limites figunt eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant ad convincendum litigatorem post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem esse agnoscant. De instrumentis
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe quoq aliud gignit primis ignibꝰ. aliud
sccł̃is: aliud t̃ciis. Habet qͦq & aliã in se di¬
uersitatẽ ignis. Nam alius ÷ qui usui hu¬
mano. alius ÷ qui in iudicio apparet diui¬
no: siue qui de celo fulmen asstringit: si¬
ue qui de t̾ra ꝑu̾tices montiũ eructuat.
Ignis autẽ dictus. qͦd nichil gigni potest
ex eo. Est enĩ inuiolabile elementũ. ab¬
sumens cuncta quȩ rapit. Fabrica duab
rebus constat. uentis & flãma. Ftamina uͦ
ꝓprie fornacis ÷ dicta. qͦd flatu follium ex¬
citetur. Fornax uͦ abigne uocata. fos eñ
ignis ÷ Caminus fornax grecum ẽ: Al¬
riuatum acauma. Fauilla ÷ deserta igne
scintilla. Pruna ÷ quandiu ardet. cum
autẽ extincta fuerit carbo nominatur.
Pruna autẽ aꝑurendo dicta ÷: carbo uͦ
qͦd flamma caret. qui dum int̾isse uidet᷑
maioris sit uirtutis. Nam iterũ incensꝰ.
fortiori luce calescit. Cuiꝰ tanta ÷ etiam &

Expanded text:
opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus quod nihil gigni potest ex eo; est enim inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim ignis est. Kaminus fornax Graecum est, dirivatum a καῦμα. Favilla est deserta igni scintilla. Pruna est quamdiu ardet; quum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; nam iterum accensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est etiam et
Abbreviated transcription (Latin):
do ferrum impositũ nom̃ habet.
Hinc diriuatum nom̃ ÷ ad alias artium
materias fabros uł fabricas dicere. ses
cum adiectione. ut faber lignariꝰ & reliqͦ
fornace gentiles uulcanum actorem cdli¬
cunt. figuralit̾ ꝑ uulcanum igu ignem
significantes: sine qͦ nullũ metalli genus
fundi extendiꝙ potest. Nichil ÷ enĩ pene
qͦd igne non efficiatur. Alibi eñi uitrum
alibi argentum. alibi plumbũ. alibi mi¬
nium. alibi pigmenta. alibi medicam̃ta
efficit. Igne lapides in ere soluuntur. igne fer¬
rum gignitur aut domatirr igne aurum
ꝑficitur. igne cremato lapide cementa &
parietes ligantur. Lapides nigros ignis
coquendo candificat. ligna candida urendo
obfuscat. carbones exna fulgida nigros
facit. de lignis duris fragiles. de putribilib
imputribiles reddit: stricta soluit. soluta
restringit. dura mollit. mollia dura reddit.
Habet & medicaminis usum. Nam sepe tiri
prodest. Pestilentiȩ quoq quȩ obscuratione
solis contra hitur auxiliari certum ẽ. In

Expanded text:
do ferrum impositum nomen habet, hinc derivatum est nomen ad alias artium materias, fabros cum adjectione, ut faber lignarius, et relifornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt: figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus fundi extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi minium, alibi pigmenta, alibi medicamina efficit. Igne lapides in aes resolvuntur. Igne ferrum gignitur ac domatur. Igne aurum perficitur. Igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat: ligna candida urendo obfuscat. Carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus imputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit, habet et medicaminis usum. Nam saepe ruri prodest. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis cont
Abbreviated transcription (Latin):
esserȩ uocatȩ quia quadrȩ sunt ex om̃ib̾
partib. Has alii lepusculos uocant. eo
qd̃ exiliendo discurrunt. Olim autẽ tesse¬
re iaculi appellabantur a iaciendo.
De fi

Expanded text:
esserae vocatae quia quadrae sunt ex omnibus partibus. Has alii lepusculos vocant, eo quod exiliendo discurrant. Olim autem tesserae iacula appellabantur, a iaciendo. De fi
Abbreviated transcription (Latin):
ricidale uasculum. ab oculendo id ÷ clau¬
dendo dictum. Est autẽ ut̃ ex corio factꝰ.
in qͦ parricidȩ cum simioͣ & gallo & serpen¬
te inclusi. ininare p̾cipitant᷑. Omĩũ autẽ
istarũ mortiũ genꝰ. animadu̾sio nominat᷑.

Expanded text:
ricidale vasculum ab occulendo, id est clauricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem ista
Abbreviated transcription (Latin):
nrum postrema. quȩ liberis om̃i supplicio
grauior ẽ. Nam ubi libertas ꝑiit una: ibi
ꝑ ierunt & omĩa. Mortiũ uͦ diu̾si casus. ex qͥbꝰ
crux uł patibulũ. in qd̾ homines appensi
cructant᷑ uł patiunt᷑: unde & nomina ha¬
bent. Patibulũ enĩ uulgo furca dr̃. qͥsi ferenꝰ
caput. Suspensũ enĩ & strangulatũ eo ex
aminat. S patibuli minor pęna qũa cruciꝰ.
Nã patibulo appensꝰ statim exanimat᷑ cruci
autẽ suffixus.: du cruciatur. Unde & in euan¬
gelio latronib ut morerent᷑ & deligno ante
sabbatũ deponerent᷑. crura confracta sunt:
qͥ aligno suspensi cito mori ñ poterant. In ipso
qͦ genere necis differt. Crudeliꝰ ÷ enĩ in aqͦ
spm̃ torquentis extingui. ignib uri. frigore
& fame necari. canib & bestiis ex poni. Nã
ferro mori: ȩtas qͦ maior optauit. Gladius
eñi sine grauiori cruciatu compendiosa
morte uitã finire nouit. Culleum ÷ par¬

Expanded text:
nium postrema, quae liberis omni snium postrema, quae liberis omni sgravior est, nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. 33. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux, vel patibulum, in quo homines appensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum adpensos statim exanimat, crux autem subfixos diu cruciat; unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentes extingui, ignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est par