comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cendi ordo seruat᷑. ut est illud affricam. Ex in¬
nocentia nascit᷑ dignitas. ex dignitate honor.
ex honore imꝑium̃. ex imꝑio libcitas. Hanc
figuram nonnulli cathenam appellant. ꝓpt̾
quod aliud in alio quasi nectitur nomine: atq
ita res plures ingeminationem uerboꝵ tra¬
huntur. Fit aũt hoc sceina ñ solum in uerbi¬
singulis. sed etiam in contęxtione uerboꝵ: ut
apud graccum. Pucricia tua adolescentie
tuȩ inhonestamentũ fuit. adolescentia senec¬
tuti dedecoramentũ. senectus rei publicę fla¬
gitium. Sic et apud scipionem. Ui atq gra¬
tis coactus cum illo sponsionem feci. facta spon¬
sione: adiudicem addduxi. adductũ: pͥmo cetu
damnaui. dãnatũ: ex uoluntate dimisi. Anti¬
cheta quȩ latine contraposita appellant᷑. q̃
dum ex aduerso ponant᷑. sententie pulchritu¬
dinem faciunt.: et in ornamento loquutionis
decentissima existunt: ot cicero. Ex hac parte

Expanded text:
cendi ordo servatur, ut est illud Africani: 'ex incendi ordo servatur, ut est illud Africani: 'ex innocentia nascitur dignitas, ex dignitate honor, ex honore imperium, ex imperio libertas'. Hanc figuram nonnulli catenam appellant, propter quod aliud in alio quasi nectitur nomine, atque ita res plures in geminatione verborum trahuntur. Fit autem hoc schema non solum in singulis verbis, sed etiam in contexione verborum, ut apud Gracchum: 'pueritia tua adulescentiae tuae inhonestamentum fuit, adulescentia senectuti dedecoramentum, senectus reipublicae flagitium'. Sic et apud Scipionem: 'vi atque ingratis coactus cum illo sponsionem feci, facta sponsione ad iudicem adduxi, adductum primo coetu damnavi, damnatum ex voluntate dimisi'. Antitheta, quae Latine contraposita appellantur: quae, dum ex adverso ponuntur, sententiae pulchritudinem faciunt, et in ornamento locutionis decentissima existunt, ut CiceroCatil. 2, 25: 'ex hac parte
Abbreviated transcription (Latin):
onasmos. Et uissimilia. At contra orationẽ ex¬
tollit et exornat mnergia et enfasis. quȩ plus
quiddam ꝙͦ dixerit intelligi facit. Ut si dicas
missum lapsi ꝑ funem. Cum dicit lapsi. alti¬
tudinem imaginis suggerit. Huic contra¬
ria intus est uerbis minuere que natura sua
ctiam figuris uerboꝵ et sententiarũ. Nã
quia directa et ꝑpetua oratio fatigationẽ atq
fastidium tam dicendi quã audieñdi creat: fle¬
ccenda est et inuarias uersanda formas. ut et
dicentem reficiat. et ornatior fiat. et udicẽ di¬
uerso uultu habituq deflectat. E quibus plu¬
rimȩ superius a donato iniis scematibus artis
grammaticȩ annotatę sunt. Unde tantũ illa
hic interponi oportuit. quȩ in poemate aut
nunquam aut difficulter fiunt. inoratione
autem libere. Anadiploss est congeminatio
cum ab eo uerbo quo sensus suꝑior terminat᷑
inferior incipit. ac dehinc quañ ꝑ gradus di¬

Expanded text:
onasmos et his similia. At contra orationem exonasmos et his similia. At contra orationem extollit et exornat †energia tum† Emphasis, quae plus quiddam quam dixerit intellegi facit; ut si dicas: missum lapsi per funem. Cum enim dicit lapsi, altitudinis imaginem suggerit. Huic contraria virtus est, verbis minuere quae natura sua tiam figuris verborum ac sententiarum. Nam quia directa et perpetua oratio fatigationem atque fastidium tam dicendi quam audiendi creat, flectenda est et in alias versanda formas, ut et dicentem reficiat, et ornatior fiat, et iudicem diverso vultu audituque deflectat. E quibus plurimae superius a Donato in schematibus artis Grammaticae adnotatae sunt. Unde tantum illa hic interponi oportuit, quae in poemate aut numquam aut difficulter fiunt, in oratione autem libere. Anadiplosis est congeminatio cum ab eo, quo sensus superior terminatur, inferior incipit, ac dehinc quasi per gradus di
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uitia. ut non imꝑpria uerba ponant᷑. q̃
greci acirologiam uocant. Amanda est gͦ pro¬
prietas. sic tamen ut aliquando ꝓꝑter humi¬
litatem sordidi aut spurci uocabuli. transla¬
tis nominibus sit utendum. Non tamen lon¬
ge accitis. sed ut ueris ꝑxima et cognata uidẽ¬
antur. Fugienda enimꝰ yꝑbata longiora. quȩ
fieri sine alioꝵ sensuum confusione ñ possunt.
Ambiguitas quoq et uitiũ illud cauendũ cũ
quidam iactatione eloquentie ducti. quod
uno aut duobus uerbis significare poterant.
interpositis uranibus uocibus longa et circũ¬
flexa ambage concludunt. Ouod uitiũ peris¬
sologian uõcat᷑. Cui contrarium criminis ui¬
tium est obbreuitatis studium etiã necessa¬
ria uerba furari. Eugienda sunt quoq sicut
in litteris et uerbis. ita et in sentenciis uitia q̃
inter prima grãmaticoꝵ studia cognoscun¬
tur. Sunt autem. Cacenfaton. Tautologia. El¬
lemsis. A cirologia. Macrologia. Perissologa sle¬

Expanded text:
unt vitia, ut non inpropria verba ponantur, quae Graeci Acyrologian vocant. Amanda est ergo proprietas, sic tamen ut aliquando propter humilitatem sordidi aut spurci vocabuli translatis nominibus sit utendum, non tamen longe accitis, sed ut veris proxima et cognata videantur. Fugienda etiam Hyperbata longiora, quae fieri sine aliorum sensuum confusione non possunt. Ambiguitas quoque et vitium illud cavendum, cum quidam iactatione eloquentiae ducti, quod uno aut duobus verbis significare poterant, interpositis inanibus vocibus longa et circumflexa ambage concludunt: quod vitium Perissologian vocatur. Cui contrarium criminis vitium est et brevitatis studio etiam necessaria verba furari. Fugienda sunt quoque, sicut in litteris et verbis, ita et in sententiis vitia, quae inter prima Grammaticorum studia cognoscuntur. Sunt autem Cacemphaton, Tautologia, Ellipsis, Acyrologia, Macrologia, Perissologia, Ple
Abbreviated transcription (Latin):
periodon. Cõma: particula est sentenciȩ. Co¬
lon: membrum. Periodus: ambitus. uel cir¬
cuitus. Eit aũt ex coniunctione uerboꝵ cõ¬
ma. Ex cõmate: colon.Ex colon: periodus.
Comma est iunccure finitio. ut puta. Et si
uercor iudices. Fcce unũ cõma. Sequit᷑ et
intellectum sensui prestat. Sed adhuc pen¬
det oratio. Sicq deinde ex pluribus m̃bris
fit periodus. id est extrema sentencię clausu¬
la. Ita ueterem uidicioꝵ morem requirt̃.
Reterea purum et honestum oratoris lo¬
quium carere debet omĩbus uitiis tã in
litteris quam inuerbis. quam etiam insenten¬
cũs. I nlitteris: ut unctura apta et c̃ueniens
sit. Et sit obseruandum. ne p̃cedentis uerbi ex¬
trema uocalis in eandem uocalem primã inci¬
dat uerbi sequentis .ut. femine egẏptiȩ. Quȩ
structura melior fit si consonantes uocalib ap¬
plicentur. Trium quoq consonantiũ quȩ in
se incidentes stridere et quasi rixari uident᷑:

Expanded text:
periodo. Comma particula est sententiae; coperiodo. Comma particula est sententiae; colon, membrum; periodus, ambitus vel circuitus. Fit autem ex conjunctione verborum comma, ex commate colon, ex colis periodus. 2. Comma est juncturae finitio, ut puta, et si vereor, judices, ecce unum comma; sequitur et intellectum sensui praestat, sed adhuc pendet oratio; sicque deinde ex pluribus membris fit periodus, id est, extrema sententiae clausula, ita: veterem judiciorum morem requirunt. eterea purum et honestum oratoris eloquium carere debet omnibus vitiis, tam in litteris quam in verbis, quam etiam in sententiis. 2. In litteris, ut junctura apta et conveniens sit, et sic observandum, ne praecedentis verbi extrema vocalis in eamdem vocalem primam incidat verbi sequentis, ut feminae Aegyptiae; quae structura melior fit, si consonantes vocalibus applicantur; triumque consonantium, quae in se incidentes stridere et quasi rixari videntur,
Abbreviated transcription (Latin):
le. Medium. Grandiloquũ. Cum enĩ mag¬
na dicimus granditer ꝓferenda sunt. cum
parua dicimus subtiliter. cũ mediocria tem¬
perate. Nam in paruis causis nichil grande.
nichil sublime dicendum est. sed leni ac pe¬
destri more loquendum. In causis aũt maio¬
ribus ubi de dõ ud hominum salute referi¬
mus plus magnificentiȩ et fulgoris est exhi¬
bendum. Intemperatis uero cãusis ubi nichil
agitur ut agat sed tantũmodo ut delectet᷑
auditor: inter utrũq moderate dicendũ
est. Sed et quãuis de magnis rebus quisq
dicat. non tamen semꝑ granditer docere
debet. sed sũmisse cũ docet. Temꝑate cũ ali¬
quid laudat uel uituꝑat. G randiter cum
ad conuersionem auersos animos ꝑuocat.
Ttenda tamen uerba insũmisso ge̾nere suf¬
ficientia. intẽperato splendentia. in grandi
uehementia. colo & cõmate & periodis.
omponitur aũt inseriturq om¬
nis oratio. Gerbis. cõma. et colon. et

Expanded text:
le, medium, grandiloquum. Cum enim magle, medium, grandiloquum. Cum enim magna dicimus, granditer proferenda sunt; cum parva dicimus, subtiliter; cum mediocria, temperate. Nam in parvis causis nihil grande, nihil sublime dicendum est, sed leni ac pedestri more loquendum. In causis autem maioribus, ubi de Deo vel hominum salute referimus, plus magnificentiae et fulgoris est exhibendum. In temperatis vero causis, ubi nihil agitur ut agat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque moderate dicendum est: sed et quamvis de magnis rebus quisque dicat, non tamen semper granditer docere debet, sed summisse, cum docet; temperate, cum aliquid laudat vel vituperat; granditer, cum ad conversionem aversos animos provocat. Utenda tamen verba in summisso genere sufficientia, in temperato splendentia, in grandi vehementia. § 18 De colo, commate, et periodis. Componitur autem, instruiturque omnis oratio commate, colo et
Abbreviated transcription (Latin):
enera questionum sunt duo. quarũ est¬
finitum alterũ. alterum infinitũ. Ei¬
nitum ypothesis grece: latine causa dicit᷑. ubi
cum certa ꝑsonã controuersia est. Infinitũ
quod grece thesis. latinę ꝓpositũ nominat᷑.
Hoc personam non habet certam. nec inest
aliqua certa circumstancia id est nec locus
nec tempus. In causa uero certa omĩa st̃.
illud uti oportebit. ut res. locus. tempus. ꝑso¬
na audientis efflagitat. ne ꝓphana religiosis.
ne inuerecunda castis. ne leuia grauib ne
lasciua seriis. ne ridicula tristibus miscean¬
tur Latine aũt et ꝑspicue loquendũ. Lati¬
ne autem loquit᷑ qͥui uerba terũ uera et
naturalia ꝑsequit᷑. nec asermone atq cultu
presentis temporis discrepat. huic ñ sit satis
uidere quod dicat. nisi id quoq aꝑte et sua¬
uiter dicere. ne id quidem tantũ nͥ id qͦd di¬
citata grauiter inflexa moderate. Hoc
est enim illud trimodũ genus dicendi. humi¬

Expanded text:
1. Genera questionum duo sunt: quorum 1. Genera questionum duo sunt: quorum finitum, alterum infinitum. Finitum ὑπόθεσις Graece, Latine causa dicitur, ubi cum certa persona controversia est. Infinitum, quod Graece θέσις, Latine propositum nominatur. Hoc personam non habet certam, nec inest in aliqua certa circumstantia, id est, nec locus, nec tempus. In causa vero certa omnia sunt, tionibus illud uti oportebit, ut res, locus, tempus, persona audientis efflagitat, ne profana religiosis, ne inverecunda castis, ne levia gravibus, ne lasciva seriis, ne ridicula tristibus misceantur. Latine autem et perspicue loquendum. Latine autem loquitur, qui verba rerum vera et naturalia persequitur, nec a sermone atque cultu praesentis temporis discrepat. Huic non sit satis videre quid dicat, nisi id quoque aperte et suaviter dicere; ne id quidem tantum, nisi id quod dicitata graviter, inflexa moderate. Hoc est enim illud trimodum genus dicendi: humi
Abbreviated transcription (Latin):
tur dicens. et ct̃a. Sic et montes et flumina
uel arbores loquentes inducimus. ꝑsonã im¬
ponentes rei quȩ non habet naturã loquen¬
di. quod et tragoedis usitatum est. et inora¬
tiomibus frequentissime inuenit᷑. He ethopeia.¬
thopcian uero illam uocamꝰ. in qua ho¬
minis ꝑsonam fingimus. ꝓ exprimen¬
dis affectibus etatis. studũ. fortune. leticiȩ se¬
xiis. meroris. audaciȩ. Nam cum pirate ꝑ¬
sona suscipitur. audax. abrupta. temera¬
ria erit oratio. Cum femine sermo simula¬
tur. sexui conuenire debet oratio. Iã uero
adolescentis et senis et militis. et imperato¬
ris et parasiti. et rustici et philosophi diu̾sa
oratio dicenda est. Aliter enĩ loquit᷑ gau¬
dio affectus. aliter uulneratus. in quo gene¬
re dictionis illa sunt maxime cogitanda qͥs
loquatur. et apud quem. et dẽ quo. et ubi.
et quo tempore quid egerit. quid acturus sit.
aut quid pati possit. si hec consulta neglexe¬
rit. ¶ De Gentiiors questionum.

Expanded text:
montes et flumina et arbores loquentes inducimus, personam imponentes rei, que non habet naturam loquendi; quod et tragedis usitatum est et in orationibus frequentissime invenitur. Ethopeiam vero illam vocamus, in qua hominis personam fingimus, pro exprimendis affectibus etatis, studii, fortune, sexus, letitie, meroris, audacie. Nam cum pirate persona suscipitur, audax, abrupta, temeraria erit oratio: cum femine sermo simulatur, sexui conveadolescentis et senis, et militis et imperatoris, et parasiti et rustici et philosophi diversa oratio dicenda est. Aliter enim loquitur gaudio affectus, aliter vulneratus. In quo genere dictiloquatur, et apud quem, et de quo, et ubi, et quo tempore; quid egerit, quid acturus sit, aut quid pati possit, si haec consulta neglexerit. CAPUT XV. De generibus quaestionum.
Abbreviated transcription (Latin):
Capistri acapite iumentoꝵ diti. Sella ase¬
dendo quasi scdda. A nͣtela quasi ante sellã.
sicut et postela quasi post sellã. Cingulũ ho
genere femmino dicimꝰ has cingulas. Sagma
quę corrupte uulgo salma dicitꝰ᷑ ab stratusa¬
gorum uocat᷑. Vnde et caballus sagmarius.
mula sagmaria Capulũ funis acãpiendo
quod ea indomita iumenta comp̃hendant᷑.
Calcaria dicta quia incalce hõis ligant᷑ id est
inpedis posteriori parte. adstimulandos eqͥs.¬
e quibus aut pugnandum est aut currendũ
propter pigriciã animaliũ aut timorẽ. Nã
ex timore stimuli nuncupati licet sint et li¬
bidinis stimuli. Strigiles nuncupati a cer¬
gendo quod iis equi tergant᷑. Caracter est
ferrum coloratum. quo notȩ pecudibꝰ inu¬
runt᷑. Oaracter aũt grece latino forma di¬
citur. C auteruĩ dictũ quasi cauturium
quod urat. et ꝓuida sit meo seueraq cautio
ut dũ uidet᷑ cuiꝰ sit. auaricia refrenctur.
Quod incerdũ ꝓsigno. interdũ ꝓ cira adbi¬

Expanded text:
Capistri a capite iumentorum dicti. Sella a sedendo, quasi sedda. Antela quasi antesella, sicut et postela quasi postsella.missing in Oxfogenere feminino dicimus has cingulas. Sagma, quae corrupte vulgo salma dicitur, ab stratu sagorum vocatur: unde et caballus sagmarius, mula sagmaria. Capulum quod eo indomita jumenta comprehendantur. 6. Calcaria dicta, quia in calce hominis ligantur, id est, in pedis posteriore parte, ad stimulandos equos, quibus aut pugnandum est, aut currendum, propter pigritiam animalium, aut timorem. Nam ex timore stimuli nuncupati, licet sint et libidinis stimuli. 7. Strigiles nuncupati a tergendo, quod iis equi tergantur. Character est ferrum caloratum, quo notae pecudibus inuruntur. χαρακτὴρ autem Graece, Latine forma dicitur. 8. Cauterium dictum, quasi cauturium, quod urat, et provida sit in eum severaque cautio, ut dum videtur cujus sit, avaritia refrenetur. Quod interdum pro signo, interdum pro cura adhi
Abbreviated transcription (Latin):
et facis nouem. quod est analogicũ. arithineti¬
cȩ. ut medius quot monadibus suꝑat primum.
is suꝑct᷑ ab extremo. Suꝑant enĩ nouẽ sex tri¬
dum geometriam uero ita queris. extrema mul
tiplicata tantum faciunt. quantum et media
duplicata. Ut puta sex et duodecim multiplica¬
ta: faciunt septuagies dipondius. Media. oc¬
to et nouem multiplicata tantũdem faciunt.
partibus suꝑant. Quȩ duç partes. tercia media
tos esse certissimum est. Qm̃ in quocũq na¬
mero finem faciendum putaueris: idem ipse non
dico uno addito augeri. sed qualibet sit magnus.
et quamlibet ingentem multitudinem continar
in ipsa ratione atq scientia numeroꝵ. ñ solũ du¬
plicari. uerum ętiã multiplicari potest. Ita uero
suis quisq numerus proprietatibus terminat᷑
ut nullus eoꝵ par esse cuicũq alteri possit. Etgo
et dispares inter se atq diuersi sunt. et singuli
quiq finiti sunt. et om̃s infunti sunt. ca¬

Expanded text:
et facis IX, quod est analogicum arithmetiet facis IX, quod est analogicum arithmeticae, ut medius quot monadibus superat primum, his superetur ab extremo. Superant enim IX VI tridum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondius . Media VIII et IX multiplicata, tantumdem faciunt. partibus superant, quae duae partes tertia media, infinitos esse certissimum est, quoniam in quocumque numero finem faciendum putaveris, idem ipse non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus, et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione atque scientia numerorum non solum duplicari, verum etiam multiplicari potest. Ita vero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se atque diversi sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
superficie continet᷑. Trigonus numerus ẽ ita
Quadratus numerus est ita.
Quinqrangulus ita.
cularis numerus est ita.
qui dũ simi¬
liter multiplicatus fuerit a se inchoans ad se
conuertitur. ut uerbi gr̃a. Qumnquies quini:
uiginti quinq Solidus numerus est. qui lon¬
gitudine et latitudine et alticudine continet᷑.
ut sunt piramides qui in modum flãme c̃sur¬
gunt ita. Cybus ut stessere ita.
Sphere quibus est equalis undiq rotunditas:
A.Spericus aũt numerus est. qui a
circulato numero multiplicatus a se inchoat.
et inse conuertitur. Quinquies quini: uiesqͥn¬
quis. Hic circulus dum inseipsũ multiplica¬
tus fuerit facit speram. id est qͥnqͥes. xxocrro.
et ẜcometricam et Musicam hoc inder est. ut me¬
dia inuenias in arithinetica. Primo sic queris.
coniungis extrema et diuidis et facis mediũ
Ut puta fac extrema esse sex et duodecĩ simul
iungis et faciunt decem et octo. Partiris media

Expanded text:
superficie continentur. Trigonus numerus est ita. superficie continentur. Trigonus numerus est ita. Quadratus numerus est ita. Quinqueangulus ita. Circularis numerus est ita, qui dum similiter multiplicatus fuerit, a se inchoans ad se convertitur, ut verbi gratia quinquies quini XXV, ita. Solidus numerus est, qui longitudine et latitudine vel altitudine continetur, ut sunt pyramides, qui in modum flammae consurgunt, ita. Cubus, ut sunt tesserae, ita. Sphaerae, quibus est aequalis undique rotunditas, ita. Sphaericus autem numerus est, qui a circulato numero multiplicatus a se inchoat et in se convertitur. Quinquies quini XXV. Hic circulus dum in se ipsum multiplicatus fuerit, facit sphaeram, id est quinquies XXV CXXVet Geometriam et Musicam hoc interest, ut media invenias. In Arithmetica primo sic quaeris. Coniungis extrema, et dividis, et facis medium: utputa fac extrema esse VI et XII, simul iungis et faciunt X et VIII: partiris media
Abbreviated transcription (Latin):
biis partibus eiꝰ. Submultiplex suꝑ partionalis
numerus est: qui dum ad forciorẽ sibi cõpara¬
tus fuerit. continet᷑ ab eo multipliciter cũ ali¬
quibus partibus suis. ut uerbi grã. tres adocto
fuerint: continent᷑ bis cum tribus partibus suis.
tis monadibus continetur. ut uerbi gr̃ã .iii.
.iiii .o.scx. Et religui. Continens numerus est.
qui aconiunctis monadibus continet᷑ Gerbi
grã. Ternarius numerus si in magnitudine in¬
telligatur id est inlinea. aut spaciũ aut soli¬
dum dicit᷑ continens. Similiter quaternariꝰ¬
et quinarius numeri. Lincalis numerus ẽ. qͥ¬
inchoans amonade lincaliter describit᷑ usq ad
infinitum. unde alfa ponit᷑ ꝑ designatione line¬
arum. qm̃ hec littera unũ significãt apud gre¬
cos. Suꝑfitialis numerus ẽ. qui non solũ longi¬
tudine sed et latitudine continet᷑. ut Kigonꝰ.
numeri. et ceteri qui sem̃ꝑ in plano pede id est¬

Expanded text:
. Submultiplex superpartionalis . Submultiplex superpartionalis numerus est qui, dum ad fortiorem sibi comparatus fuerit, continetur ab eo multipliciter cum aliquibus partibus suis, ut uerbi gratia XI continentur bis cum tribus partibus suis. tis monadibus continetur. Verbi gratia, III, IV, V, VI, et reliqui. 2. Continens numerus equi a coniunctis monadibus continetur, ut uerbi gratia trinarius numerus, si in magnitudine intellegatur, id est in linea aut spatium aut solidum, dicitur continens; similiter quaternariet quinarius numeri. Linealis numerus est qinchoans a monade linealiter scribitur usque ad infinitum, unde alpha ponitur pro designatione linearum, quoniam haec littera unum significat apud Graecos - aaa. Superficialis numerus est qui non solum longitudine sed et latitudine continetur, ut trigonunumerus, et ceteri qui sem
Abbreviated transcription (Latin):
rum multipliciter cum aliqua parte eiꝰ. ot u̾¬
bi gr̃a. Quinq ad duo dum cõparati fuerint:
continent in se b̾ĩs binos. et unam partem eiꝰ.¬
Nouem ad quatuor dũ cõparati fuerint: con¬
tinent in se bis quãternos et unam partẽ eiꝰ
Submultiplex suꝑparticularis numerus est:
qui dum ad forciorẽ sibi numerũ cõparatꝰ
fuerit. continet᷑ a forciore sibi multipliciter
cum aliqua parte sua. ut uerbi gr̃a. Duo ad
quinq dũ comparati fuerint: continent᷑ ab eo
bis cum una parte sua. Multiplex suꝑpartio¬
nalis numerus est. qui dum comparatus ad in¬
feriorem sibi numerum fuerit. continet eum
multipliciter cum aliis partibus eiꝰ. ot uerbi
gr̃a. octo ad tres dum comparati fuerint: con¬
tinent in se bis ternos cũ aliis duabus partib¬
rint: continent intra se bissenos cum aliis du¬
abuis partibus eiꝰ. sedecim ad septem dũ cõpa¬
rati fuerint: continent eumbis cum aliis duab
fuerint: continent intra se bisocto cũ aliis tri

Expanded text:
rum multipliciter, cum aliqua parte ejus, verbi gratia: V ad II dum comparati fuerint continent in se bis binos, et unam partem ejus; IX ad IV dum comparati fuerint continent in se bis quaternos, et unam partem ejus. 12. Multiplex superpartiens numerus est qui, dum ad fortiorem sibi numerum comparatus fuerit, continetur a fortiore sibi multipliciter cum alia una parte sua, ut uerbi gratia II ad V dum comparati fuerint, continentur ab eo bis cum una parte sua. Multiplex superpartionalis numerus est qui, dum comparatus ad inferiorem sibi numerum fuerit, continet eum multipliciter cum aliis partibus eius, ut uerbi gratia VIII ad III dum comparati fuerint, continent in se bis terni cum aliis duabus partibrint, continent intra se bis seni cum aliis duabus partibus eius; XVI ad VII dum comparati fuerint, continent eum bis cum aliis duabus fuerint, continent intra se bis VIII cu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ut senarius. Habet enim tres partes. sex¬
tam. terciam. et dimidiam. Sexta eiꝰ unũ est.
Tercia: duo. dimidia: tres. Heę partes in sũmã
ducte id est unum et duo et tria. simul eundẽ
consummant perficiuntq senariũ. Sunt au¬
tem ꝑfecti numeri intra denarium: sex. intͣ
centenarium iuginti octo intra millenari
numerus aut secundum se considerat᷑.
aut ad aliguid. Iste dundit᷑ sic. Alii enĩ ft̃
ȩquales: alii inęquales. Iste dundit᷑ sic. Alii
sunt maiores: alii sunt minores. Maiores diuuidun¬
tur sic: i . multiplices .ii. super particulares .iii.
super partientes . iiii.multiplices superparticu¬
lares .u. multiplices suꝑ partientes oi. Nmoro

Expanded text:
tur, ut senarius; habet enim tres partes, sextur, ut senarius; habet enim tres partes, sextam, tertiam, et dimidiam: sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tres. Haec partes in summam ductae, id est unum et duo et tria simul eundem consummant perficiuntque senarium. Sunt autem perfecti numeri intra denarium VI, intra centenarium XXVIII, intra millenariuumerus, aut secundum se consideratur, aut ad aliquid. Iste dividitur sic: alii enim sunt aequales, alii inaequales. Iste dividitur sic: alii sunt majores, alii sunt minores. Majores dividuntur sic: in multiplices, superparticulares, superpartientes, multiplices superparticula
Abbreviated transcription (Latin):
quimi. Item parium numeroꝵ alii sunt su¬
perflui. alii diminutun. alii ꝑfecti Suꝑflui
sunt quoꝵ partes simul duccę plenitudinẽ
suam excedunt. ut puta. duodenariꝰ. Habet
enim partes quinq duodecimã quod ẽ. unũ.
Sextam quod duo. Q uartam: quod tria. Ter¬
ciam: quod quatuor. dimidiam: quod sex.
Unum enim et duo et tria et quatuor et sex
simul ducta sedecim faciunt. et longe adu¬
odenario excedunt. Sic et alii similes pluri¬
mi. ut duodeuicesimus. et multi tales. Di¬
minuti numeri sunt. qui partibus sinscõpu¬
tati minorem sũmã efficiunt. ot puta de¬
narius. cuiꝰ partes sunt tres. Decima quod
est unum. Quinta quod duo. dimidia quod
quinq O num enim et duo et quinq simul
ducta octonarium faciunt. longe adenario mni¬
norem. Similis est huic octonaruis uel alii pli¬
rimi qui in partes redacti infra consistunt. sꝑ¬
fectus numerus est qui suis partibus adimple¬

Expanded text:
quini. Item parium numerorum alii sunt suquini. Item parium numerorum alii sunt superflui, alii diminutivi, alii perfecti. Superflui sunt, quorum partes simul ductae plenitudinem suam excedunt, ut puta duodenarius. Habet enim partes quinque: duodecimam, quod est unum; sextam, quod duo; quartam, quod tria; tertiam, quod quattuor; dimidiam, quod sex. Unum enim et duo, et tria, et quattuor, et sex simul ducta XVI faciunt et longe a duodenario excedunt: sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, et multi tales. Diminutivi numeri sunt, qui partibus suis computati minorem summam efficiunt, utputa denarius, cuius partes sunt tres: decima, quod est unum; quinta, quod duo; dimidia, quod quinque. Unum enim et duo et quinque simul ducta octonarium faciunt, longe a denario minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi qui in partes redacti infra consistunt. Perfectus numerus est, qui suis partibus adinple
Abbreviated transcription (Latin):
quinquies quini: uigies quinq̃ Impariũ uͦ¬
numerorum. alii simplices sunt. alii cõpositi:
alii mediocres. S implices sunt qui nullã ali
am partem habent nisi solam unitatẽ. ut ter¬
narius solam terciam. et quinarius solã qͥn¬
tam. et septenarius solam septimã. Lis enĩ
una pars sola est. Compositi sunt qui ñ sola
unitate metiunt᷑. sed ętiam alieno numero
et unus. Dicimus enim ter cerni. et sẽpties
cerni. Ter quini et quinquies quim. Medio¬
cres numeri sunt. qui quodam modo simpli¬
ces et incompositi esse uidentꝰ᷑. alio uero mo¬
do et cõpositi. Ut uerbi gr̃a. nouem ad ui¬
gintiquinq dum cõparatus fuerit: pͥmus
est et incõpositus. quia ñ habet cõmunẽ nu¬
merum nisi solũ monadicum. Ad quindecĩ
uero si comparatus fuerit: secundus est et cõ¬
positus. quia mest illi cõmunis numerus p̃¬
ter monadicum idest ternarius numerꝰ. qui
nouem mensurat ter terni. et quindecĩ ter

Expanded text:
quinquies quini, vigies quinquies. Imparium quinquies quini, vigies quinquies. Imparium numerorum, alii simplices sunt, alii compositi, alii meam partem habent nisi solam unitatem, ut ternarius solam tertiam, et quinarius solam quintam, et septenarius solam septimam. His enim una pars sola est. Conpositi sunt, qui non solum unitate metiuntur, sed etiam alieno numero et XXV. Dicimus enim ter terni, et septies terni, ter quini, et quinquies quini. Mediocres numeri sunt, qui quodammodo simplices et inconpositi esse videntur, alio vero modo et conpositi; ut verbi gratia, novem ad XXV dum conparatus fuerit, primus est et inconpositus, quia non habet communem numerum nisi solum monadicum: ad quindecim vero si conparatus fuerit, secundus est et compositus, quoniam inest illi communis numerus praeter monadicum, id est ternarius numerus; quia novem mensurat ter terni, et quindecim ter
Abbreviated transcription (Latin):
ter dunditur. quousq ad indiuisibilem ꝑueni¬
at unitatem ut puta sęxaginta et quatuor. Ha¬
bet medictatem triginta et duos. Hic aũt se¬
decim. sedecim uerõ octo. Octonarius quatuor.
Quaternarius duo. Sinarius unum. qui singu¬
laris indiuisibilis est. Pariter impar est. qͥ in
partes ęquas recipit sectionem. sed partes eiꝰ mox
indissecabiles̃ ꝑmanent. ut sex. decem et octo.
triginta. quinquaginta. Mox enĩ sihunc nu¬
etiam diuidi possunt. sed usq ad unitatẽ ñ ꝑ¬
ueniunt. ut iginti quatuor. Ii enĩ in medie¬
tatem diuisi duodecim faciunt. Rursũq ina¬
liam medictatem sex. seinde in aliam tres. et
ultra diuisionem non recipit sectio illa sed an¬
te unitatem inuenitur terminus quẽ secare
non possis. Impariter impar est qui ab ĩpari
numero impariter mensurat᷑. ut uiginti qͥnq
numeri. ab imparibus etiã partibus diuidun¬
tur. ut septies septem: quadragies nonus. et

Expanded text:
ter dividitur, quousque ad indivisibile perveniter dividitur, quousque ad indivisibile perveniant unitatem: utputa sexaginta quatuor habet medietatem trigintaduo, hic autem sedecim, sedecim vero octo et octonarius quatuor, quaternarius duos, binarius unum, qui singularis indivisibilis est. Pariter impar est, qui in partes equas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles permanent, ut sex decem, octo, triginta, quinquaginta. Mox enim ut hunc nuetiam dividi possunt, sed usque ad unitatem non perveniunt, ut viginti quatuor: hi enim in medietatem divisi XII faciunt, rursum in aliam medietatem sex, deinde in aliam tres et ultra divisionem non recipit sectio illa, sed ante unitatem invenitur terminus, quem secare non possis. Impariter impar est, qui ab impari numero impariter mensuratur, ut XXV, numeri, ab imparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septem, quadries nonies,
Abbreviated transcription (Latin):
tum est etiam nobis ex aliqua parte sub nu
meroꝵ consistere disciplina. quando horas ꝑ
eam discimus. quando mensium curriculum
supputamus. quando spacium anni redeuntis
agnoscimus. Per numerum si quidem. ne ẽ
fundamur instruimur. Tolle numerũ in reb¬
omnibus. et omĩa ꝑeunt. Adime scło cõpͥutũ.
et cuncta ignorancia ceca cõplectit᷑. Nec dif¬
ferre possunt aceteris animalibus qui calculi
iispariter par. pariter impar. et impariter par.
Impar numerus diuidit᷑ iniis. primũ et sun¬
plum. secundum et cõpositum. terciũ medio¬
crem. qui quodam modo primus et incõpositꝰ.
Alio uero modo secundus et cõpositꝰ est. Par nu¬
merus qui est induabus ęquis partibus diui¬
di potest. ut duo. quatuor. et octo. Impar uero
numerus est qui diuidi ęquis partibus nequit.
uno medio uel deficiente uel superante. ot ts.
quinq septem. nouem. et Reliqui. Pariter par
numerus est. qui scđm parem numerũ pari¬

Expanded text:
tum etum emerorum consistere disciplina, quando horas per eam discimus, quando mensium curricula supputamus, quando spatium anni redeuntis agnoconfundamus, instruimur. Tolle numerum in rebus, et omnia pereunt. Adime saeculo computum, et cuncta ignorantia caeca complectentur, nec differri possunt a caeteris animalibus, qui calculi his pariter: Par pariImpar numerus dividitur in iis: primum et simplicem, secundum et compositum, tertium mediocrem, qui quodammodo primus et incompositus; alio vero modo secundus et compositus est. 2. Par numerus est, qui in duabus equis partibus dividi potest, ut duo, quatuor et octo. Impar vero numerus est, qui dividi equis partibus nequit, uno medio, vel deficiente, vel superante ut tria, quinque, VII et IX et reliqui. Pariter par numerus est, qui secundum parem numerum pari
Abbreviated transcription (Latin):
ginti dicti: quod sint decẽ bis geniti .ii. ꝓb. litte¬
ra posita. Triginta quod aternario denano cog¬
nantur sio usq ad nonaginta. Centum uͦ uoca¬
ti acantu quod est circũlum. ducenti a duo cen¬
tum. sie et Reliqui usq ad mille. Mille aũt amul¬
titucdine. unde et militia quasi multicia. unde¬
et milia. quȩ greci mutata littera miriades uo
multis enim scãrum scripturarũ locis qͣn¬
tum ministerium habent clucet. Non enĩ fru¬
stra in laudibus dei dictum eit omĩa in mensura
et numero et pondere fecuti. Senarius nãq qui
partibus suis ꝑfectiis est. ꝑfectionem mundi qua¬
dam numeri sui signficatione declarat. Simi¬
litr et quadraginta dies quibꝰ moyses et hehas
et ipse dñs ieumauerunt. sine numeroꝵ cogni¬
tione non intelliguntur. Sic et alii in scriptui¬
ris sacris numeri ęxistunt: quoꝵ figuras non
nisi noti huiꝰ artis sciencie soluere põssunt. Da¬

Expanded text:
ginti dicti quod sint decem bis geniti, U pro B litteginti dicti quod sint decem bis geniti, U pro B littera posita. Triginta, quod a ternario denario gignantur: sic usque ad nonaginta. Centum vero vocati a cantho, quod est circulum; ducenti a duo centum. Sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et militia, quasi multitia: et milia, quae Graeci mutata littera μυρία vocantmultis enim sanctarum Scripturarum locis quantum mysterium habeant elucet. Non enim frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura, et numero, et pondere fecisti. 2. Senarius namque, qui partibus suis perfectus est, perfectionem mundi quadam numeri sui significatione declarat. Similiter et quadraginta dies, quibus Moyses, et Elias, et ipse Dominus, jejunaverunt, sine numerorum cognitione non intelliguntur. 3. Sic et alii in Scripturis sacris numeri existunt quorum figuras non nisi noti hujus artis scienter solvere possunt. Da
Abbreviated transcription (Latin):
apud grecos primum pytagoran autumant
conscripsisse. ac deinde anicho macho diffusius
esse dispositam. quam apud latinos primꝰ apu¬
leius. deinde soctius transtulerunt. Quid sit
ri esse constat non numerum.nde numeti
Iumero numinus nomen dedit. Sicti.¬
Uet a sii frequentatione uocabulũ indidit.
Unus a greco nomen tralit. Greci enĩ unũ ena
dicunt. sic duo et tres. quos illi dia et tria appel¬
lant. Quatuor uero afigura quadrata nom̃en
sumpserunt. Quinq autẽ ñ scđm naturã sed se¬
cundum placitũ uoluntatis uocabulũ acceꝑunt.
ab eo qui numeris nomina indidit. Sex aut et
septem a greco ueniunt. In multis enĩ nominibus
quȩ in greco aspirationem habent: nos ꝓ aspirati
sicut ꝓherpillo herba serpillum. Octo uero per
translationem. sicut illi ogdonos octo. Ita illi
nea. nos nouem. illi decanõs decem. Dicti autẽ
decem agreca ghimologia. eoquod ligent et con¬
iungant infra iacentes numeros. Nam desmnos
comungere uel ligare apud cos dicit᷑. Porro ui¬

Expanded text:
apud Graecos primum Pythagoram autumant conscripsisse, ac deinde a Nicomacho diffusius esse dispositam; quam apud Latinos primus Apuleius, deinde Boetius transtulerunt. § 3 Quid ri esse, non numerum. Numero Numero, nummus nomen dedit, et a sui frequentatione vocabulum ei indidit. Unus, a Graeco nomen trahit: Graeci enim unum, ἕνα dicunt. Sic duo et tres, quos illi δύο et τρία appellant. Quatuor vero, a figura qsumpserunt. Quinque autem non secundum naturam, sed secundum placitum voluntatis vocabulum acceperunt ab eo, qui numeris nomina indidit. Sex autem et septem a Graeco veniunt. In multis enim nominibus quae in Graeco aspirationem habent, nos pro aspirat septem, sicut pro herpillo herba serpillum. Octo vero per translationem, sicut illi et nos: ita illi ἐννέα, nos novem: illi δέκα, nos decem. Dicti autem decem a Graeca etymologia, eo quod ligent et coniungant infra iacentes numeros. Nam δεσμός coniungere vel ligare apud eos dicitur. Porro vi
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint: continent inse tres et alium unũ qui ẽ.
tercia pars trium. Iterũ quinq ad quatuor dũ
comparati fuerint: habent inse quaternarium
numerum et alium unum. qui quarta parses¬
se dicitur quaternarii numeri. et ceteri tales Sub¬
super particularis numerus est: minor. qͥ conti¬
netur inforciori mimero cum alia una parte
sua. aut media. aut tercia. aut quarta aut qͥn
et ceteri. Super partiens numerus est: qui inse
inferiorem numerum totũ continet et suꝑhoc al
teras partes eiꝰ duas. aut tres aut quatuor aut
quinq aut alias. Ut uerbi grã. Quinq ad ii.
dum cõparati fuerint: habet inse quinariꝰ nu
merus trinarium. et suꝑ hoc alias partes eiꝰ du¬
as. Septem ad quatuor dũ cõparati fuerint:
habent inse quatuor. et alias tres partes eiꝰ. No
uem ad quinq dum cõparati fuerint: habent
inse quinq et alias quatuor partes eiꝰ. Sub suꝑ¬
partiens numerus est: qui continet᷑ innumero

Expanded text:
fuerint continent in se tres et alium unum, qui est fuerint continent in se tres et alium unum, qui est tertia pars trium. Item V ad IV dum comparati fuerint habent in se quaternarium numerum et alium unum, qui quarta pars esse dicitur quaternarii numeri; et ceteri tales. Subsuperparticularis numerus est minor, qui continetur in fortiore numero cum alia una parte suet caeteri. Superpartiens numerus est qui in se inferiorteras partes eius duas aut III aut IIII aut V aut alias, ut uerbi gratia V ad III dum comparati fuerint, habemerus ternarium, et super hoc alias partes ejus duas; VII ad IV dum comparati fuerint, habent in se quatuor, et alias tres partes ejus; IX ad V dum comparati fuerint habent in se quinque, et alias quatuor partes ejus. 9. Suerpartiens numerus est qui continetur in numero
Abbreviated transcription (Latin):
liqui tales. Minor numeris est qui continct᷑ a
maiori ad quem comparat᷑ cũ aliqua parte sui.
ut ternarius ad quinarium. Continetur enĩ ab
co cum duabus partibus sis. Multiplex nume¬
riis est qui habet in se minorem numcrũ . bis. aut
ter. aut quater. aut multipliciter. ut nerbi gr̃ã.
quo ad unum dum comparati fucrint: duplex
est. Ria adunum: triplex est. quatuor: quadru¬
plex. Et ueliqui. E contra submultiolęx numerꝰ
est: qui intra multiplicem continet᷑. bis. aut ter.
aut quater. aut multipliciter. ut uerbi grã. unꝰ
adnobus bis continetur. a tribus ter. a quatuor
quater. aquinq quinquies. et ab aliis multipli¬
citer. Super particularis numerus est. dũ forci¬
or continet intra se inferiorem numerum circa
quem comparatur. similiter et unam partẽ eiꝰ.
ut uerbi gr̃ã. Triaͥ ad dũo dũ cõparata fuerint:
continent intra se duo et aliũ unum. qͥ media
pars est duoꝵ. Quatuor ad tria dũ cõparati

Expanded text:
llmaiori, ad quem conparatur, cum aliqua parte sui, ut ternarius ad quinarium. Continetur enim ab eo cum duabus partibus suis. Multiplex numerus est, qui habet in se minorem numerum bis, aut ter, aut quater, aut multipliciter; ut verbi gratia II ad unum dum conparati fuerint, duplex est; III ad unum, triplex; IV quadruplex, et reliqui. Econtra submultiplex numerus est, qui intra multipaut quater, aut multipliciter, verbi gratia: unum a duobus bis continetur, a tribus ter, a quatuor quater, a V quinquies, et ab aliis multipliciter. Superparticularis numerus est, dum fortior continet intra se inferiorem numerum circa quem comparatur, sim7. Verbi gratia: III ad II dum comparati fuerint continent intra se duos et alium unum, qui media pars est duorum; IV ad III dum comparati
Abbreviated transcription (Latin):
ticulares tres. sub suꝑpartientes quatuor. sub¬
suꝑ multiplices sub suꝑ particulares quinq sub¬
multiplices subsuꝑpartientes. Per se nume¬
rus est qui sine relatione aliqua dicit᷑. ot .iii.
iII.U.xi. et ceteri similes. Ad aliqͥd nu
merus est: qui relatiue ad alium comparat᷑. ut
uerbi gr̃a. Quatuor adduo dũ comparatꝰ fuerit:
duplex dicit᷑ et multiplex. Sex ad tres. octo ad
quatuoꝵ. oecem adquinq Et iterũ tres ad
unum: triplex. sex: ad duo. nouem: ad tria. Et¬
.xͣ. ad .x.cͫ. ad .c. Inęquales numeri sunt. qui ad
inuicem cõparati inequalitatẽ demonstrant .u.
or. decem ad sex. et uniuersaliter maior mino¬
ri: aut minor maiori. Huiꝰmodi dum compara¬
tus fuerit: inęqualis dicit᷑. Maior numetus ẽ
qui habet inse illum minorem numerũ adqͤ
comparatur: et aliquid plus. ut uerbi gratia.
Quinarius numerus trinario numero forcior
est. eoquod habet qͥ narius numerꝰ inse trina¬
narium numerum et alias partes eiꝰ duas. et Re¬

Expanded text:
submultiplices subsuperparticulares, submultiplices subsuperpartientes. 2. Per se numerus est qui sine relatione aliqua elicitur, ut III, IV, V, VI, et caeteri similes. Ad aliquid est numerus qui relative ad alios comparatur: verbi gratia, quatuor ad II dum comparatus fuerit duplex dicitur et multiplex; sex ad III, octo ad IV, decem ad V, et iterum tres ad I triplex, sex ad II, novem ad III, etX ad X, C ad C. Inaequales numeri sunt qui ad invicem comparati inaequalitatem demonstrant, ut II, X ad VI; et uniuersaliter maior minori aut minor maiori huiusmodi dum comparatus fuerit, inaequalis dicitur. Maior numerus est qui habet in se illum minorem numerum, ad quem comparatur, et aliquid plus, ut uerbi gratia quinarius numerus trinario numero fortior est, eo quod habeat quinarius numerus in se trinarium numerum et alias partes eius duas; et re
Abbreviated transcription (Latin):
lippum mittat᷑. qui sociis sit auxilio: ante¬
neatur in italia. ut quã marime contra an¬
Argumentatio. Conclusio. Harũ prima: audi¬
toris animum ꝓuocat. Secunda: res gestas ex¬
plicat. T ercia: fidem assertionibus facit. Quar¬
ta: finem totius orationis cõplectit᷑. In choan¬
dum.ẽ. itaq taliter ut beniuolum docilẽ uel
atcentum auditorem faciamus. Beniuolum
precando. Docilem instruendo. attentũ erti¬
tando. Narrandum est ita. ut breuiter atq
aꝑte loquamur. Argumentandum est ita
ut primum nr̃a firmemus. dehinc aduersa
confringamus. Concludendum ita ut conci¬
temus animos audientis implere quȩ dicimꝰ.
causarum quinq sunt id est honestũ.
Ad mirabile. humile. Anceps. Obscurum. Ho
nestum causȩ genus est: cui statim sinc orati¬
one nr̃a fauet animiis auditoris. A amirabi¬
le: eo quod est alienatꝰ animus coꝵ qui audi¬
est. aut causa honestatis et turpitudinis par¬

Expanded text:
lippum mittantur, qui sociis sit auxilio; an telippum mittantur, qui sociis sit auxilio; an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Anargumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat; secunda res gestas explicat; tertia fidem assertionibus facit; quarta finem totius orationis complectitur. 2. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel attentum auditorem faciamus: benivolum, precando; docilem, instruendo; attentum, excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur. Argumentandum ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus. Concludendum est ita, ut concitemus animos audientis implere que dicimus. causarum quinque sunt: Honestum, admirabile, humile, ancepnestum causae genus est, cui statim, sine oratione nostra, favet auditoris animus. Admirabile, a quo est alienatus animus eorum qui audiest, aut causa et honestatis et turpitudinis par
Abbreviated transcription (Latin):
lis est. cũ uis quasi indefinit᷑a constitutione
inqua posita sit queritꝰ Status gͦ tam rati¬
onales quam legales a quibusdam certiꝰ decẽ
et octo connumerati sunt. Ccterum scdm re¬
thoricos tullii decem et nouem reppiunt᷑. ꝑ¬
pterea quia translationem inter rationales
principaliter affixit status. inde se ipse etiam
cicero reprehendens transsationem legalibꝰ
statibus applicauit. De t̾ꝑtita controuersi
riꝑcita controuersia iuxta
ciceronem. aut simplex est aut iuncta.
Et si iuncta erit: considerandum est utrũ ex
pluribus questionibus iuncta sit. an ex aliqͥ
comparatione. Controuersia simplex est q̃
absolutam continet unam questionem hoc
modo. Corinthiis bellũ indicamus an non:
Iuncta est ex pluribus questionibꝰ in qua plu¬
ra querunt᷑ hoc pacto. Utrum cartago di
ruatur: an cartagimensibis reddat᷑. aneo co¬
lona deducatur. Ex comparatione utrũ potiꝰ.
Itrum exercitus in macedoniam contra pħ¬

Expanded text:
lis est, cum vis quasi in definitiva constitutione, lis est, cum vis quasi in definitiva constitutione, in quo posita sit, quaeritur. Status ergo tam rationales quam legales a quibusdam certius decem et octo connumerati sunt. Ceterum secundum Rhetoricos Tullii decem et novem reperiuntur propterea, quia translationem inter rationales principaliter adfixit status. Inde se ipse etiam Cicero reprehendens translationem legalibus statubus adplicavit. § 6 De tripertita controversia. Tripertita controversia iuxta Ciceronem aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem hoc modo: Corinthiis bellum indicamus, an non? Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur hoc pacto: Utrum Cartruatur, an Carthaginiensibus reddatur, an eo colonia deducatur? Ex comparatione, in qua per cUtrum exercitus in Macedoniam contra Phi
Abbreviated transcription (Latin):
aut utile contendit᷑. quod ut ficret illud qͦd ar¬
guitur dicit᷑ esse cõmissum. Purgatio est cũ fac¬
tum quidem concedit᷑. sed culpa remouet᷑. Hec
partes habet tres. imprudentiã. casũ. necessita¬
tem. Deprecatio. ẽ. cum et peccasse et consultu
peccasse reus confitet᷑. et tamen ut ignoscat᷑
postulat. quod genus praro potest accidere.
Item ex legali statu hec oriunt᷑. id est scriptũ
et uoluntas. leges contrariȩ. ambiguitas. col¬
lectio siue ratiotinatio. et diffinitio legalis Se¬
ptum et uoluntas est quando uerba ĩpsa ui¬
dentur cum sententia scriptoris dissidere. Le¬
ges contrariȩ. status est quando inter se duę
leges aut plures discrepare noscunt᷑. Ambigu¬
itas est cum id qͦd scriptũ est duas aut plures
res significare uidet᷑. Collectio uel ratiotinatio
est quando exeo quod scriptum. ẽ aliud qͦq
quod ñ scriptũ est inuenitur. Diffinitio lega¬

Expanded text:
aut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod araut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse conmissum. Purgatio est, cum factum quidem conceditur, sed culpa removetur. Haec partes habet tres: inprudentiam, casum, necessitatem. Deprecatio est, cum et peccasse et consultu peccasse reus confitetur, et tamen ut ignoscatur postulat. Quod genus perraro potest accidere. Item ex legali statu haec oriuntur, id est scriptum et voluntas, leges contrariae, ambiguitas, collectio sive ratiocinatio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere. Legis contrariae status est, quando inter se duae leges aut plures discrepare noscuntur. Ambiguitas est, cum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare videtur. Collectio vel ratiocinatio est, quando ex eo, quod scriptum est, aliud quoque, quod non scriptum est, invenitur. Definitio lega
Abbreviated transcription (Latin):
est. cũ cãusa ex eo pendet quod ñ aut is
agere uidetur quẽ oportet. aut ñ apud
quos. quo tempore. qua lege quo crimine
qua pena oporteat. Translatiua constitu¬
tio quod actione translationis et cõmuta¬
tionis indigere uidet᷑. Iudicialis est. in qua
recti et ęqui natura. et premii aut penę
ratio querit᷑. Negocialis est inqua quid
iuris ex ciuili mõre et ęquitate sit consi¬
deratur. Assumptiua. ẽ. quȩ ipsa exse ni¬
chil dat firmi ad recusationem. foris aũt
aliquid defensionis assumit. Concessio est
cum reus ñ id qͦd factũ .ẽ defendit: sed ut
ignoscat᷑ postulat. Quod nos ad penitentes ꝓ¬
bauimus ꝑtinere. Remotio criminis est cũ id
crimen qu̾od infert᷑ ab se et ab sua culpa. in et
potestate in aliũ reus demouere conatur. Bela¬
tio criminis est. cum ideo iure factũ dicit᷑ qͦd
aliquis ante iniuriã lacessitus sit. Compensa¬
tio est cũ aliua aliquid alteriꝰ factũ honestum

Expanded text:
est cum causa ex eo pendet, quod non aut is est cum causa ex eo pendet, quod non aut is agere videtur, quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere videtur. Iudicialis est, in qua aequi et recti natura et praemia aut poenae ratio quaeritur. Negotialis est, in qua quid iuris ex civili more et aequitate sit consideratur. Adsumptiva est, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis adsumit. Concessio est, cum reus non ad id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur postulat. Quod nos ad poenitentes probavimus pertinere. Remotio criminis est cum id crimen, quod infertur ab se et ab sua culpa, vi et potestate in alium reus demovere conatur. Relatio criminis est, cum ideo iure factum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessitus sit. Conparatio est, cum aliud aliquod alterius factum honestum