comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ erat expositũ utsitridipiũ stratũ ꝓbat accedit seruulꝰ dicit
homipi dare dnm̃ iã uenturũ sȩuedit᷑ exte. ita ne in qͥt eaomꝰ hos¬
pites fr̃ uenit exfalerno egg illi obiuiã ꝑgã. uos hic decunie uepui¬
tote. Hospites discedunt iste se raptĩ domũ suã conicit. Decuma
derisi ẽfer sese. Uident homitiẽ postera die. nerrant ex postu¬
lant Accusant. ait iste eossimilitudine loti deceptos. angipotto
tuto deerrasse ͤetra uditudinẽ suẽ ad notẽ multã exptitasse.
Sannioni puero pegtiũ dederat ut utse. uestimt a pueros rogaret
seruulos p̃murbanos. sactis streriue ⁊ c̃cinne cõparat᷑ iste hosptes
domũ deducit. ait se edes megxillas cuidã amico ad puptias cõmo¬
dasse. ptiat puer argentũ repeti. ꝑtimuerat enĩ qͥ cõmodirat.

Expanded text:
edit servulus; dicit homini clare, dominum iam venturum, si velit exire. «Itane?» inquit. «Eamus hospitis; frater venit ex Falerno: ego illi obviam pergam; vos huc decuma venitote.» Hospites discedunt. Iste se raptim domum suam conicit; ‹illi› derisi conferunt sese. Vident hominem posteri die; narrant, expostulant, accusant. Ait iste eos similitudine loci deceptos angiporto toto deerrasse; contra valetudinem suam ad noctem multam expectasse. Sannioni puero negotium dederat, ut vasa, vestimenta, pueros rogaret: servolus non inurbanus satis strenue et concinne conparat. Iste hospites domum deducit: ait se aedes maximas cuidam amico ad nuptias commodasse. Nuntiat puer argentum repeti: pertimuerat enim, qui commodarat.
Abbreviated transcription (Latin):
Adsil apeluibili. adnecessariũ argum̃tũ Iđ necessariu
ngirtũ snecessariũ reb ipsis fuerit nulla ratione

Expanded text:
ansit a probabili ad necessarium argumentum: quod necessarium argumentum si necessarium rebus ipsis fuerit, nulla ratione
Abbreviated transcription (Latin):
& inqͥt si eũ beniuolũ. attentũ. docdẽ fecerit Sedq
ñbere aliqiã facimꝰ nͥ pͥus sciamꝰ. ubi faciendũ sit. pͥus
ostendit ubi faciendũ sit. postremo quẽ admodũ faciend
sit Ait gͦ nos tc̃ optime exordiri. si causarũ gñra cagis¬
camꝰ. hoc ÷ ubi faciendũ sit GGenera causarũ sx. honesĩ¬

Expanded text:
LVM, ADTENTVM, DOCILEM FECERIT. Sed quia non bene aliquid facimus nisi prius sciamus ubi faciendum sit, prius ostendit ubi faciendum sit, postremo quemadmodum faciendum sit. Ait ergo tunc nos optime exordiri, si causarum genera cognoscamus, hoc est ubi faciendum sit. GENERA CAVSARVM QVI
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit Quare qͥbeneexordiri ciusã uol&. eũ necesse ẽgenꝰ
agñre incipit deindedescendit adspeciẽ Postremorta ꝓpͥa
cõpleit᷑. ut exdudit om̃ino id qđ alis potest cẽ cõmune.
ut hnc sex partes orationis cicero ponit: Orator porro duoa¬
ꝗit aut fidẽ faci. aut animos cõmon&: Quare in mͣii. illis
mediis partb fidesfit innarratione Inparatione incon¬
firmatione in rep̃hensione: In exordio uͦ ł epg logis. ani¬
mi cõmou&. laq ut definiat ex ordiũ. agnre incipit:

Expanded text:
cit; “quare qui bene exordiri causam volet, eum necesse est genus scendit ad speciem, postremo ita propria complectitur, ut excludat omnino id quod cum aliis potest esse commune, ut hic sex partes orationis Cicero ponit. Orator porro duo agit: aut fidem facit aut animos commouet. Quare in quattuor illis mediis partibus fides fit, in narratione, in partitione, in confirmatione, in reprehensione; in exordio uero uel epilogis animi commouentur. Itaque ut definiat exordium a genere incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ supdexert gnra causarũ ẽẽ tria demonstratiuũ delbert.¬
uũ udiciale curincrurs gͥñra cauiarũqͥnq eẽ dix̃ Verũ hȩ
qstio aculta nimis rtione ac difficlidisputatione dissoluitr
Ani aduertere pdebemꝰ qiđ cicero secutꝰ sit Res multȩs quri
una substantia. reliquȩ acadunt: baq cũ substantiȩ un a uad
erta Potest tam̃ eide substantiȩ. iã folio aliaqlitas accidere
que ñsit in eode gñre inq̃priaqͣlitas Sidicis folioꝵ gĩras tr

Expanded text:
cum supra dixerit genera causarum tria esse, demonstratiuum, deliberatiuum, iudiciale, cur hic rursus genera causarum quinque esse dixit? uerum haec quaestio occulta nimis ratione ac difficili disputatione dissoluitur. Animaduertere enim debemus quid Cicero secutus sit. Res multae sunt, quarum una substantia, reliquae accidunt. Itaque cum substantiae acciderit rta. Potest tamen eidem substantiae, id est folio, alia qualitas accedere, quae non sit in eodem genere in quo prima qualitas, si dicas: foliorum genera tr
Abbreviated transcription (Latin):
modũdia&: ut nequaquã fuerit illius cõmodi
ꝙacciderit. aut cũ illo periculo ꝗ subeat᷑ cõpa¬
randa. Quiom̃s locisimilit̃ inincõmodiqͦq
utatione tractabuntur. Sint̾ accusator dixe¬
rit eũideẽ secutũ. ꝙei uisũ sit cõmodũ. autid
signse ꝙputarit eẽ incõmodũ. quã quã in falsa:
sierit opinione. demonstrandũ erit defenso¬
ri neminẽ tanta eẽstulticia qui intali in re
possit ueritatẽ ignorare. Quod sud concedat᷑
Vlud ñ concessũ iri. nedubita sse quidẽ hune c:

Expanded text:
modum dicet, ut nequaquam fuerit illius commodi,quod acciderit, aut cum illo periculo, quod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fugisse, quod putarit esse incommodum, quamquam in falsa fuerit opinione, demonstrandum erit defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi hoc concedatur, illud non concessum iri: ne dubitasse quidem, quid
Abbreviated transcription (Latin):
magistratꝰ necato Ale andrũ qͥ apud pherans indiessa¬
lia tirannidẽ occupurat. ixxorsua cui thebȩ nom̃
fuit. noctu cũsimul cubar& ocaidit. Hȩx filiisuũ
quẽ exti ranno habebat. sibi inp̃mii locodeposcit
Stqͥ exloge occidi puerũ dicant opottere Resiniudi

Expanded text:
magistratus necato. Alexan- drum, qui apud Pheraeos in Thessalia tyrannidem occu- parat, uxor sua, cui Thebe nomen fuit, noctu, cum si- mul cubaret, occidit. haec filium suum, quem ex ty- ranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. sunt qui ex lege occidi puerum dicant oportere. res in iu
Abbreviated transcription (Latin):
fieri noluerit ⁊id qdiudicatũ ñ sit. ꝓinfeto hoberi opor¬
tere Postea impudentiã demonstrare eoꝵ qͥeũ nc̃ apud
uidices accusent. quẽ sine udicib: ipsi condẽ pnarint. ⁊
de coiudiciũ faciant de qͦ ĩ ipsi suppliciũ sũpserints
Postea ꝑturbationẽ indicii futurã dicemꝰ ⁊ udices lon

Expanded text:
fieri noluerit, et id, quod iudicatum non sit, pro infecto habere oportere; postea inpuden- tiam demonstrare eorum, qui eum nunc apud iudices accusent, quem sine iudicibus ipsi condemnarint, et de eo iudicium faciant, de quo iam ipsi supplicium sump- serint; postea perturbationem iudicii futuram dice- mus et iudices
Abbreviated transcription (Latin):
fiat qͥ qđ aliqͦ in loco uider̃ alio in loco nisi monstrat᷑
neunt cognoscere Ergo inhac causa q̃ apud grecos
sibi ex lege p̃tor successerat exercitũ ñ tradidit &

Expanded text:
id, quod aliquo in loco viderunt, alio in loco, nisi monstratum est, nequeunt cognoscere. ergo in hac causa, quae apud Graecos est quod ei, qui sibi ex lege praetor successerat, exercitum non tra- didit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsudicib: udicandi. ⁊ c&eris cuub: uiuendira¬
tones ptͥbatũ iri si semel ab legib recessũ sit Rlã
iudiues neo qiđ sequant᷑ habitur os si abeo qđ scrip
uist ricedant ineq qͦ pacto alus imꝓbart possint
dẽra legẽ iuidicarut ⁊ c&eros ciues qiđagant
gorturos: siex suo qͥsq c̃silio ⁊ exearatione quȩ
nĩtẽ aut in libidinẽ uenerit ñ ex cõmuni ere¬
saiptociutatis unã quãq rẽ amministrabat
ista querese abuidicib: ipsis. quare in alienis de
ul t̃ sepiꝰ setuꝰ sius reb: ⁊ cõmodisseruire possint
s incerta uerba iurent. curcerto tẽpore con¬
enare certo discedant nuihil quis quã afferat

Expanded text:
ipsis iudicibus iudicandi et ceteris civibus vivendi raipsis iudicibus iudicandi et ceteris civibus vivendi rationes perturbatum iri, si semel ab legibus recessum sit; nam et iudices neque, quid sequantur, habituros, si ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis probare possint, quod contra legem iudicarint; et ceteros cives, quid agant, ignoraturos, si ex suo quisque consilio et ex ea ratione, quae in mentem aut in libidinem venerit, non ex communi praescripto civitatis unam quamque rem administrabit; postea quaerere ab iudicibus ipsis, quare in alienis detur, quo setius suis rebus et commo- dis servire possint; cur in certa verba iurent; cur certo tempore conveniant, cur certo discedant, nihil quis- quam afferat
Abbreviated transcription (Latin):
Prma pars hisfere locis õfirmabit᷑ . Scripteri
neq ingeniũ neq oꝑa. neq ullã facultatẽ defius¬
se qͦmi nꝰa ꝑte poss& ꝑscribere id qđ cogitar& ñ fu¬
iseagaue ne difficile. eã causã exciꝑe. ꝙ ad uersa¬
ripfirant. si quic quã excipiendũ pntass& Con¬
siessi eos quilegȩ feribant. exceptionib: uti Deinde
poic& rectare leges. cũ ex ceptionib: scriptas &
maxime uiderehar. Siqua in ea ipsa legȩ qua de aga
tst exceptio aliquo incapite. aut apud eundẽ legis
ynptonẽ qͦ magis ꝓbet᷑ eũfuissẽ excepturũ si qiđ ec
pendũ putar& & ostendere causã. accipere ndal
diuid ẽẽ nisilegȩ tollere. ideo qđ cũ sẽmel cauia
sideret᷑. nihil ẽ at tineat ex lege c̃siderare. quip¬
peque in legȩ scripta ñsit. Qđi sit institutũ
õb: daricausã ⁊ potesta tẽ prccandi cũ intel¬
lexerint uos exingenio eiꝰ qͥ ẽ tra legẽ ficerit
ngl ege inquã urati sitis reiudicart Demde &.

Expanded text:
onfirmabitur: scriptori neque ingenium neque operam neque ullam faculta- tem defuisse, quo minus aperte posset perscribere id, quod cogitaret; non fuisse ei grave nec difficile eam causam excipere, quam adversarii proferant, si quic- quam excipiendum putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptionibus uti. deinde oportet recitare leges cum exceptionibus scriptas et maxime videre, ecquae in ea ipsa lege, qua de agatur, sit exceptio ali- quo in capite aut apud eundem legis scriptorem, quo magis probetur eum fuisse excepturum, si quid exci- piendum putaret; et ostendere causam accipere nihil aliud esse nisi legem tollere, ideo quod, cum semel causa consideretur, nihil attineat eam ex lege con- siderare, quippe quae in lege scripta non sit. quod si sit institutum, omnibus dari causam et potestatem peccandi, cum intellexerint vos ex ingenio eius, qui contra legem fecerit, non ex lege, in quam iurati sitis, rem iudicare; deinde et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ popłm agi conuenire Qđsi nc̃ idagunt. uelle se scre
qͥlatorst qͥ sut acceptuiri seactiones uidere ⁊ dissua dere
uelle Qdsihat cũsũne inutilia tũmultet᷑pisima sint
legẽ cuiꝰ modi set inp̃rentia q̃eruari abiudicib: Post
siduplicett apopło corrigic̃uemre : Deinde siscriptũ
ñextar& magnope quȩreremꝰ neq istiniss extra
periculũ qd ẽ es& crederemꝰ Nunc cũ scriptũst̃ am̃tiã
et eirei qͥpeccarit potiꝰ quã legisi psius uerba cognos
cere his i huiꝰ modi rationb ostendit᷑ causã ȩetra
scriptũ accipi ño pottere Prima pars hisfere locis
c̃frmabit᷑ Innulla legȩ causã accipioportere
Deinde itẽ querere Hoc totũ ꝑinductionẽ ut exeo
in qͦ est ostendendũ sunc& eris legib: oporsati

Expanded text:
nt, velle se scire, qui lator sit, qui sint accepturi; se factiones videre et dissuadere velle; quodsi haec cum summe inutilia tum multo turpissima sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab iudicibus, post, si displiceat, a populo corrigi convenire; deinde, si scriptum non exstaret, magnopere quaereremus ne- que isti, ne si extra periculum quidem esset, credere- mus; nunc cum scriptum sit, amentiam esse eius rei, qui peccarit, potius quam legis ipsius verba cogno- scere. his et huiusmodi rationibus ostenditur causam extra scripto defendit. PRIMA PARS HIS FERE LOCIS CONFIRMABITVR. In nulla lege causam accipi oportere. DEINDE ITEM QVAERERE. Hoc totum per inductionem, ut ex eo IN Q
Abbreviated transcription (Latin):
õtra legẽ fecisse dicat exceptionẽ ipse in lege asscri¬
bat. passurinesint. Postea li qđ faciat in digniꝰ un
sint. eã reipsa ⁊ iuiditio maxime cõmutare. Deinde
indignũ eẽ delegȩ aliqiđ derogari. aut legẽ abro¬
gari aut aliqua ex parte cõmutari cũ popło cognos¬
cendi ⁊ ꝓbandi aut im ꝓbandinulla potestas fiat.¬

Expanded text:
ontra legem fecisse dicat, exceptionem ipse in lege adscribat, passurine sint; postea hoc, quod faciat, indignius etsint, eam re ipsa et iudicio maximo commutare; deinde indignum esse de lege aliquid derogari aut legem abrogari aut aliqua ex parte com- mutari, cum populo cognoscendi et probandi aut in- probandi potestas
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ignoscendi. quã cognoscendi postu¬
latio ualiut. Nã seꝑ animobono se in popłm
.A. fuisse. ñtã facile ꝓbabat. cũ ciectura li

Expanded text:
qui- dem ignoscendi quam cognoscendi postulatio valuit. nam semper animo bono se in populum Romanum fuisse non tam facile probabat, cum coniecturali
Abbreviated transcription (Latin):
OYC uocantꝰ: quol
cũ lns orator uatur fidẽ quidẽ. iuo faõ
s ñ oratione. Hoc tullio mimine
digere arte. & parimodo utexcausa. & ꝑsona
& facdo. argum̃ta duci. cũ detormentis. testib
rumorib disputatur. ex illis scilic& attributi¬
onb q̃ aut negocio aut ꝑsonis uidentur
ũ chiuncte. Nãq cũ c̃tratestes dicitur
aitraestib utiq attributa ꝑsonae contun¬
gealas ꝑ naturã uictũ & cetera. ut
sidesse data testi. aut ut possit. aut non

Expanded text:
 uocant, quod, cum his orator utitur, fidem quidem iudici facit, sed non oratione. Hoc Tullio minime digere arte, et pari modo ut ex causa et persona et facto argumenta duci, cum de tormentis, testibus, rumoribus disputatur, ex illis scilicet adtributionibus quae aut negotio aut personis uidentur esse subiunctae. Namque cum contra testes dicitur aut pro testibus, utique attributa personae contingenda sunt per naturam, uictum et cetera, ut fides data te
Abbreviated transcription (Latin):
tulerius. uno iuditio simul multos iugultueritus. Crrandis
uatu. pares. cuuĩ spes sepettutis omis. inhui addescentia posi¬
taẽ. q̃re uelit muta m̃aere p̃habebit. fili parui. pͥuati pa¬
ris auxilia ludibrio ⁊despectiu patnis inimitis er epposit
Lcͦti domꝰ hui indigͥne c̃cide calamitate. aħiniucis sttã

Expanded text:
tuleritis, uno iudicio simul multos iugulaveritis: grandis natu parens, cuius spes senectutis omnis in huius adulescentia posita est, quare velit in vita manere, non habebit; fili parvi, privati patris auxilio, ludibrio et despectui paternis inimicis erunt obpositi; tota domus huius indigna
Abbreviated transcription (Latin):
qt aut equiꝰ aut codẽ it in genere Dcinde idcirto
ꝑ hacre nihil eẽ scriptũ. qđ cũ de illa ess & scriptũ.
delac is ꝗ scribebat dubitaturũ neminẽ arbitratias
Postei multis uilegib multa p̃terita. tẽ. qidar¬
copterita nemo arbitret qđ ex c&eris dequib: scrip
tfe ntelligipossit. Deinde eqͥtas reide monstran
diẽ ut innego ciali absoluta. Contra auẽ ꝗdic&
sonilitudinẽ in firmare debebit. Qđ facia side

Expanded text:
 aut aequius aut eodem sit in genere; deinde idcirco de hac re nihil esse scriptum, quod, cum de illa esset scriptum, de hac is, qui scribebat, dubita- turum neminem arbitratus sit; postea multis in le- gibus multa praeterita esse, quaterita nemo arbitretur, quod ex ceteris, de quibus scriptum sit, intellegi possint; deinde aequitas rei demon- stranda est, ut in iuridiciali absoluSIMILITUDINEM INFIRMARE DEBEBIT. Ille e
Abbreviated transcription (Latin):
deductꝰ it ibi ess& tantisꝑ.dũ culles inquẽ cor¬
ietꝰ inꝓfluentẽ deferret᷑. cõpararet᷑. Int̃ea qu¬
dã ciꝰfamiliares. incarcerẽ tabulas affer̃. ttefis
adducunt. Haredes quos ipse iub& scribuint. tibi¬
l& obsignant᷑. De illo post suppliciũ sumit Intes
qͥheredes intabulis scripti sunt. unc̃ agnatos. d
hereditate c̃touersia est. Hiccerta lex qto
tẽ nulla ꝓfert᷑ ex c&ers legib: ⁊ que huic p¬
sũ supplicio ei modi afficiunt. Et que ad tefi¬
m̃tifaciendi potestatẽ ꝑtinent Pratica¬

Expanded text:
ibi esset tantisper, dum culleus, in quem coniectus in profluentem deferretur, compararetur. interea quidam eius familiares in carcerem tabulas af- ferunt et testes adducunt; heredes, quos ipse iubet, scribunt; tabulae obsignantur. de illo post suppli- cium sumitur. inter eos, qui heredes in tabulis scripti sunt, et inter agnatos de hereditate controversia est. Hic certa lex, quatem, nulla profertur. ex ce- teris legibus et quae hunc ipsum supplicio eiusmodi afficiunt et quae ad testamenti faciendi potestatem pertinent, per ratioci
Abbreviated transcription (Latin):
innr̃o negocio c̃tinent᷑ ñ poss sibi omĩa c̃uenire:
Sequedã in hoc q̃dã c̃siderare debemꝰ in alieno nego¬
tio q̃ꝑ execia nrm negotiũ respicitint ut p̃uiso
i p̃cognito copulationis genere ad argum̃tũ
nr̃inegotu facta collatione copulent᷑ Verũ hui
respestus nouẽ modis Scilic& ut sit adiunctũ
negotio nr̃o. ⁊ qđ maius est & qđ minus qđ simile
deqp̃magnũ. qd edlis paratũ qđ comtrariũ. &e gaiꝰ¬

Expanded text:
in nostto negotio continentur, non possunt sibi omnia conuenire; sed quaedam in hoc, quaedam considerare debemus in alieno negotio, quae nostrum negotium respiciant, ut praeuiso et cognito copulationis genere ad argumentum nostri negotii facta conlatione copulentur. Verum huius respectus nouem modi sunt, scilicet ut sit adiunctum negotio nostro et quod maius est et quod minus, quod simile, quod aeque magnum, quod disparatum, quod contrarium,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tinentia cũ negotio demonstrauimꝰ Deinde
quando ubi quẽ ad modũ quib adminiculs
ingestione negotii posita docuimꝰ taseptẽ
pͥma illaelem̃ta in duob nengotio attrbi¬
considerare debeamꝰ iđ inhisquȩ adiuntaro¬
tio nominant᷑ & in his qͥgestũ negotiũ c̃eu¬

Expanded text:
tinentia cum negotio demonstrauimus; deinde 'quando, ubi, quemadmodum, quibus adminiculis' in gestione negotii posita docuimus. Ita septem prima illa elementa in duobus negotio attribuconsiderare debeamus, id est in his quae adiuncta negotio nominantur, et in his quae gestum negotium c
Abbreviated transcription (Latin):
orbẽ trarũ Deinde similit̃ ȩcui incelligimꝰ
minꝰeẽ labe factare ꝙuastare Ita exu ꝑsonar ũ
cũ grachus & catilina nominant᷑ catilina mi¬
gis cimendus dgnoscit᷑ Pretea ex numero in¬
telligimꝰ maiuseẽ duos consules ꝗscipionem
ic figurã ñ posuit totiꝰ negotii iđ quẽ ad modũ
occiderit grachũ scipio ubi occiderit qͣndo
occiderit unde occiderit. Uerũ h qr nibil ꝑd¬
erant : p̃t̃misit atq uno ũbo c̃clusit qđ ait
int̃fec̃ Cuiꝰ uerbi c̃siderata .ui. miuseẽ
intelligimꝰ intficere. ꝗȩ xurbe eicere
Verũ maliis exẽplis & ex figura deba cõparatio¬
fieri ut maius aliquid minus uede monstres :
Sidicas illud tc̃ factũe i bi factũ ẽ ttafactũẽ ꝓptea¬

Expanded text:
orbem terrarum, deinde similiter ex ui intellegimus minus esse labefactare quam uastare. Ita etex ui personarum, cum Gracchus et Catilina nominantur, Catilina magis timendus agnoscitur. Praeterea ex numero intellegimus maius esse duos consules quam Scipionem. Hic figuram non posuit totius negotii id est quemadmodum occiderit Gracchum Scipio, ubi occiderit, quando occiderit, unde occiderit; uerum haec, quia nihil proderant, praetermisit atque uno uerbo conclusit, quod ait 'interfecit': cuius uerbi considerata ui maius esse intellegimus interficere quam ex urbe eicere. Verum in aliis exemplis et ex figura debet fieri comparatio, ut maius aliquid minusue demonstres, si dicas: 'illud tunc factum est, ibi factum est, ita factum e
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃tis torq̃ri ut illud uideat᷑ eẽ qđ non fit
Et idcirco in hoc ñ spositȩ facultates. Duplict̃ gͥ
facultates eõteneamꝰ Primo illas sinequib: aliqͥd
fieri ñ potest. Deinde illas. qͥb aliqͥd cõplet᷑ ⁊ fo¬
cile cõple᷑ Vt siquis uelie rħechoricã discere pͥma
eiert ad discendũ facultas si neqͣ efficiñ potest iđ¬
tã ⁊ ad mortẽ facultas sineqͣfieri ñ potest uenenũ
qua facilius fit uenenũ cũ poculo Si aut̃ in panede¬
tur uenenũ. parsilla ẽ q̃ difficilefit. Quȩita pots
argum̃tis torqueri. ut pars illa uideat᷑ eẽ. queñsi
in pane dariuenena potuisse Hoc aut̃ scire &
tacicero in rosciana ñ potuit inquit occidere po
roscius cũ absensfuit. Hic argum̃tũ a lo cofeca
Seinde ait. Age nc̃ uideamꝰ reliquas facultates E
iã ⁊ locꝰ faculta sẽ sꝯ fac ultas sigeneralit̃ considea
At si oportunitaseiꝰ fuerit inspesta tẽ e loco ar¬
gum̃ta sumentur Adrunctũ negotio aut̃¬

Expanded text:
argumentis torqueri, ut illud uideatur esse quod non fit: et idcirco in hoc non sunt positae facultates. Dupliciter igitur facultates esse teneamus, primo illas sine quibus aliquid fieri non potest, deinde illas quibus aliquid completur et facile completur: ut si quis uelit rhetoricam discere, prima ei erit ad discenduIta et ad mortem facultas sine qua fieri non potest, uenenum; qua facilius fit, uenenum cum poculo. Si autem in pane detur uenenum pars illa est quae difficile fit, quae ita potest argumentis torqueri ut pars illa uideatur esse quae noin pane dari uenena potuisse. Hoc autem scire Ita Cicero in Rosciana 'non potuit', inquit, 'occidere patrem Roscius, quia absens fuit': hic argumentum a loco fecit. Deinde ait 'age nunc uideamus reliquas facultates'. Ergo iam et locus facultas est, sed facultas, si generaliter consideretur; at si opportunitas eius fuerit inspecta, tunc ex loco argumenta sumentur. ADIVNCTVM NEGOTIO AVT
Abbreviated transcription (Latin):
& reliq facileqdsint. cũ fuerint audita. cognoscimꝰ
Similit̃ & ꝑsonȩ habent uisuã. Et peũ dixeris cice¬
ronẽ . statim ex boniuiri consideratione q̃ millo
uissit agnoscimꝰ Deinde cũderis citilinã ex consi¬
deraitione pessimi hominis stati q̃ inillo iusitag¬
moscimꝰ NVMERVE ETT cuminꝰ acmanus XXX uI
sy ex rerũ uł ex ꝑsonarũ numero demonstramus
illa septẽ elem̃ta. & considores qͥd factũ sit qͥffece¬
rit ubi fecerit qͥndo fecent. quẽ ad modu fecerit
& reliqͣ Quȩ in qͥd figura toti negoti itaẽ ut
corporis statura. inqͥstatura om̃ia liniam̃ta
corporis continent᷑ Itaq ut meli intelligam:
notũ ꝓponamꝰ exẽplũ illud scilic& qđ cicero ne¬
gotiosuo adiunx̃ Nãcũ catilinã dicer& occi¬
dendũ & ex ad iuncto qͥd maus uł mineã ar¬
gium̃ta collegit Qđ utiq maus & minꝰ ⁊eq̃ma¬
gnũ .exVi numero figur iãdudũ diximꝰ ap

Expanded text:
et reliqua facile quid sint, cum fuerint audita, cognoscimus. Similiter et personae habent uim suam: etenim cum dixeris Ciceronem, statim ex boni uiri consideratione quae in illo uis sit agnoscimus, deinde cum dixeris Catilinam, ex consideratione pessimi hominis statim quae in illo uis sit agnoscimus. Numerus est cum minus ac maius non ex ui, sed ex rerum uel ex personarum numero demonstramus. illa septem	elementa, ut consideres quid factum sit, quis fecerit, ubi fecerit, quando fecerit, quemadmodum fecerit et reliqua; quae, inquit, figura totius negotii ita est, ut corporis statura, in qua statura omnia liniamenta corporis continentur. Itaque ut melius intellegamus, notum proponamus exemplum, illud scilicet quod Cicero negotio suo adiunxit. Nam cum Catilinam diceret occidendum, ex adiuncto, quid maius et minus esset, argumenta collegit; quod utique maius et minus et aeque magnum ex ui, numero, figura iam du
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ nec aliqđ negotiũ sineseptẽ elem̃tisumquã
potit inueniri ut qͥuis hõ sineliauam̃tissuis Ita¬
q cũ in nr̃o negotio ex om̃i circũ stantia argum̃ta
cocꝑimꝰ & fides in aliqͦ claudicarit ex alienis ar¬
guñta sum̃dasunt Quȩcũ assumunt᷑ autfidem
faciunt aut augent. Uerũ hcũ alienasint iđ
xtra nr̃am causã uidendũ ẽ qͣ nr̃o negotio par¬
to copudent᷑. Quȩ copulatio respest dr̃ q̃respe¬

Expanded text:
debemus, nec aliquod negotium sine his septem elementis umquam poterit inueniri, ut quiuis homo sine liniamentis suis. Itaque cum in nostro negotio ex omni circumstantia argumenta fecerimus et fides in aliquo claudicarit, ex alienis argumenta sumenda sunt; quae cum adsumuntur, aut fidem faciunt aut augent. Verum haec cum aliena sint, id est extra nostram causam, uidendum est qua nostro negotio parte copulentur, quae copulatio respectus
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑioraeñi maus & minꝰ & eq̃magnũ ex qͥinti¬
tate cognoscimꝰ. Nec putemꝰ hoc eẽ. par. qđ simi¬
mile Et enipar exm̃sura definita ⁊ ex cõpa¬
rata utriꝰq qͣntitate cognoscimꝰ Simil e aut̃e
ñ ineo qͣͥntũ sit so in eo qͣlesit attendimꝰ ita ñex
m̃sura fic simle :sqexuultu ⁊ suꝑna qͣda facie
declarat᷑
SIMILE

Expanded text:
superiora enim maius et minus et aeque magnum quantitate cognoscimus. Nec putemus hoc esse par quod simile: etenim par ex mensura definita et ex comparata utriusque quantitate cognoscimus, simile autem non in eo quantum sit, sed in eo quale sit, attendimus. Ita non ex mensura fit simile, sed ex uultu et superna quadam facie declaratur. Simile
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto peiꝰe ut contra sit facit Acdeexordio qͥdẽ satisdictõ ÷¬
Contra p̃ceptũ ÷ inqͥt qđ iudiciũ animos ñ cõparat sibi.
int̾dũ &ũ infestos ficit Quarȩ finias exordii p̃ceptis
nc̃ nobis denarratione dicendũ sit  NARRATIO
ratio controuersiȩ continet. Alterũ in qͦdi gressio aliqua
extra causã. aut criminatiomis aut similitudinisaut deleca¬
tionis ñ alienȩ ap̃ego cis. quode agit aut amplificationis
ciusa int̃ponit᷑: Terciũ genꝰ ÷ remotũ acuulib causis qđ
delectationis causa ñ inutili cũ exercitatione dicit᷑ & scribit᷑
tris hab& partes Cabulã historiã. argum̃tũ Labula ÷
inqͣ nec uerȩ nec uerisimilesrescontanent᷑ ÷ uiꝰmodi ÷
angues ingentes alites uneta iugo historu ÷ gestaresab
atatis nr̃e memoria remota Adgenꝰ appius indix̃ carca

Expanded text:
profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum Contra praeceptum est, inquit, quod iudicum animos sibi non comparat, interdum etiam infestos facit. Quare finitis exordii praeceptis nunc nobis de narratione dicendum est. NARRATIO ratio controversiae con- tinetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur. tertium genus est remotum a civi- libus causis, quod delectationis causa tres habet partes: fabulam, historiam, argumen- tum. fabula est, in qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues ingentes alites, iuncti iugo historia est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remota; quod genus: Appius indixit Cartha-
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓducit᷑ s MNeminioꝰ induob eẽ orationẽ nram. nc̃ in uerbis
singulis nc̃ in conuinctis quȩ sententie dñr ltaq inquit
longũ ÷ ꝗđ nimis aut inuerb̵ aut in sententiis inuolutũ ÷
Separatũ qđ ñ exipsa causa ductũ ÷ nec sicut aliqđ menbrũ
annexũ orationis Separitũ ÷ qđ ñ ÷ ꝓpͥi negocii neq eiꝰciuse¬
quade agit᷑ ut si homicida tibi accus andus & tũ adulterii
facinorib exordiũ sumas  Translatũ : qđ aliud conficit¬
quã cause genꝰ postulat. ut siqui docilẽ faciat auditorẽ.
cũ beniuolentiã causa desider&. aut si pͥncipio utat᷑
diuersa sint gñra causarũ exordiriqq dispari ratioe
in uno qͦq necesse ÷ Ergo translatũ ÷ in qͥt eũgnoratogire
causȩ. dut dociles pattentis aut aitentos ꝓbeniuolis ficiendos
nob̵ iudicesputamꝰ Contra p̃ceptũ ÷ qđ nichil eoꝵ efficit
quoꝵ causa de exordis p̃cepta tradunt᷑ hoc÷ qđ eũ qͥ audit¬

Expanded text:
DVCITVR. Meminimus in duobus esse orationem nostram, nunc in uerbis singulis, nunc in coniunctis, quae sententiae dicuntur. Itaque, inquit, longum est quod nimis aut in uerbis aut in sententiis inuolutum est. SEPARATVM, QVOD NON EX IPSA CAVSA DVCTVM EST NEC SICVT ALIQVOD MEMBRVM ADNEXVM ORATIONI. Separatum qua de agitur, ut si homicida tibi accusandus sit et tu ab adulterii facinoribus exordium sumas. TRANSLATVM EST, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio utatur, DIVERSA SINT GENERA CAVSARVM, EXORDIRI QVOQVE DISPARI RATIONE IN VNO QVOQVE NECESSE EST. Ergo translatum est, inquit, cum ignorato genere causae aut dociles pro attentis aut attentos pro beniuolis faciendos nobis iudices putamus. CONTRA PRAECEPTVM EST, QVOD NIHIL EORVM EFFICIT, QVORVM CAVSA DE EXORDIIS P
Abbreviated transcription (Latin):
qcqqͣ iisenscadit. maxima signa s. ⁊ quȩ in ẽtrou̾sus fre¬
quentiꝰ necesse ẽ inueniri. oculoꝵ ⁊ auriũ. Oculoꝵ. palla
taq p̃t haeo siogna q̃ ocuł digitoq monstrant᷑. om̃e factũ
aedictũ signũ. uȩ facta ⁊ dicta negotio at tributas.
csiderat᷑. Ante negotiũ in negotio. pꝰ negotũ. Itaq
cũ e hisq̃ negotio at tributa s. argum̃ta sũplerimꝰ signũ
ẽ delis q̃ẽtinentia cũ ipso negotios. ⁊q̃ ingestione
regoti c̃tinent᷑. Deinde si ex his fecerimꝰ argum̃tũ
que ibis at tributas. credibile erit. Et hocidõ argu¬
ntũ dicet᷑. ut quasi argum̃tũ aꝑsonis fiat. signũ ane¬
gotis Et idõ cicero inceciliana. Ergiuñtis agemꝰ.
signis luce om̃i clariorib crimina refellemꝰ. Igit᷑ si ad
dere debmͦ qͥb c̃firmat: Et qm̃ ignorat᷑ qͥb: ec locissignũ
c̃romaridebeat. idipsũ doc&: Confirmat᷑ aut̃ qͣ t tuor modis
idictasi confirmanꝰ inqͥt signũ. si aut id factũ dicamꝰ

Expanded text:
quid in sensus cadit, maxima signa sunt et quae in controuersiis frequentius necesse est inueniri, oculorum et aurium: oculorum 'pallet, Itaque praeter haec signa quae oculis digitoque monstrantur, omne factum ac dictum signum est; quae facta et dicta negotio attributa sunconsiderantur, ante negotium, in negotio, post negotium. Itaque cum ex his quae negotio attributa sunt, argumex his quae continentia cum ipso negotio sunt et quae in gestione negotii continentur; deinde si ex his fecerimus argumentum quae personis attributa sunt, credibile erit, et hoc ideo argumentum dicetur, ut quasi argumentum a personis fiat, signum a negotiis: et ideo Cicero in Caeliana: "argumentis agemus, signis luce omni clarioribus crimina refellemus". Igitur si dere debemus quibus confirmatur. Et quoniam ignoratur quibus ex locis signum confirmari debeat, id ipsum docet: confirmatur autem quattuor modiset dicta sunt, confirmamus, inquit, signum, si aut id factum dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
siptas. Et qm̃ argum̃tũ ñ nͥ ex c̃fessofit. rectȩ ea
le parguor̃tũ inquattuor diuidit᷑. CREDIBILE
ludũ cõlaRabILE IuDicał. Necessariũ intria
de qh arguñtis cũ adusariꝰ. qđ cumq sibi ad fidẽ
supserit. tu c̃ tinuo certis modis poteris repbendere
Quos modos acicerone traditos in singła sũpta rep̃¬
hendenda diligent̃ debemꝰattendere atq retinere
Quod ꝓcredibili suptũ erit. idinfirmabit᷑ siaut
ꝓspicue falsu erit. hoc mͦ. Hemo ẽ. qͥ ñpetuniã
quã sapientiã malit. ut exc̃trario qͦq credibile
pecuniȩ sit : Aut erit om̃ino incredibile. ut si aliquẽ
se maximã pecuniã neglexisse Aut si qđ in qͥldã
reb aut hominib accipit. id om̃ib dicat᷑ usu euenire
hoc pacto sui pauperess. his antiqͥor officio pecunia ẽ
Qui locꝰ desertꝰ in eo cȩdẽ factã ee oport&. In loco
celebri occidi homo qͥ potuit : Aut suid qđ raro fit
fieriom̃ino negat᷑. ut curio ꝓfuluo. Nemopotes

Expanded text:
sunt. Et quoniam argumentum non nisi ex confesso fit, recte ea qle enim argumentum in quattuor diuiditur, credibile, signum, comparabile, iudicatum; necessarium in tria de quibus argumentis cum aduersarius quodcumque sibi ad fidem sumpserit, tu continuo certis modis poteris reprehendere, quos modos a Cicerone traditos in singula sumpta reprehendenda diligenter debemus attendere atque retinere. QVOD PRO CREDIBILI SVMPTVM ERIT. Enumerauit septperspicue falsum erit, hoc modo: nemo est, quin pecuniam quam sapientiam malit; aut ex contrario quoque credibile pecuniae sit? aut erit omnino incredibile, ut si aliquis,se maxi- mam pecuniam neglexisse, aut si, quod in quibusdam rebus aut hominibus accidit, id omnibus dicitur usu venire, hoc pacto: qui pauperes squi locus desertus est, in eo caedem factam esse oportet; in loco celebri homo occidi qui potuit? aut si id, quod raro fit, fieri omnino negatur, ut Curio pro Fulvio: nemo potest
Abbreviated transcription (Latin):
Uin sȩpe eẽ deximꝰ. singłoꝵ uboꝵ siplicẽ significationẽ.
Hoc  illud nescio qͥđ qđ intelligimꝰ. cũ dictũ fuerit sa¬
crilegiũ. Iã magnitudo erit ipsi uis exaggeratio. ut
puta sacrilegiũ atrix. En loco illã qiã habunde tra¬
Da est. qualitatẽ loci inspiciamꝰ. Tẽ pꝰtaide suis inspe

Expanded text:
plicem significationem, hoc est illud nescio quid, quod intellegimus, cum dictum fuerit ‘sacrilegium'. Iam magnitudo erit ipsius uis exaggeratio, ut puta: 'sacrilegium atrox'. In loco illam, quae iam abunde tractata est, qualitatem loci inspiciamus. Tempus itidem suis inspe
Abbreviated transcription (Latin):
ini. dut & utaq parte rephendit᷑. Aut si enumeratio
falsa ostendit᷑. Aut si si plex c̃clusio falsi aliqd c̃tinere
demonstrat᷑ Nã om̃e qđ sumit̃ ad argum̃ tandũ siuȩ̃ ꝓha ȩ¬
hli siue ꝓnecessario. necesse ẽ sumat᷑ ex his locis ut
auade quattuor partib orationis lante ostendimus .:¬
dictũ ẽ. de&ordio. denarratione. De partitione. De c̃¬
firmatione nõ scđłm ordinẽ. de rep̃hensione tractan¬
dũ est Rephensio est oratio quȩ post nr̃am c̃firmatio
letsoex ilł locis argum̃toꝵ aeapitur ex qͥb c̃fir¬
natoiđd ex at tributis ꝑsonȩ & at tributis negotio
ateruenĩ argum̃toꝵ cõmunis. tã cfirmanti quã
cepbendenti : Et cũ tria sint data c̃firmationi. mate¬
ru arguntũ. argum̃ tatio materũ ñ rep̃hendimꝰ
q̃ uida atq cõmunis ẽ. sed argum̃tũ aut argum̃tati

Expanded text:
na aut ex utraque parte reprehenditur, aut enume- ratio falsa ostenditur, aut simplex conclusio falsi ali- quid continere demonstratur. nam omne, quod su- mitur ad argumentandum sive pro probabili sive pro necessario, necam de quattuor partibus orationis dictum est, id est de exordio, de narratione, de partitione, de confirmatione; nunc secundum ordinem de reprehensione tractandum est. Reprehensio est oratio quae post nostram confirmatehensio ex illis locis argumentorum capitur ex quibus confirmatio, id est ex attributis personae et attributis negotio; materia enim argumentorum communis est tam confirmanti quam reprehendenti. Et cum tria sint data confirmationi, materia, argumentum, argumentatio, materiam non reprehendimus, quae nuda atque communis est, sed argumentum aut argum
Abbreviated transcription (Latin):
cõparabili. ludicatũ. Itaq inqͥt si aliqđ ab adũsaro
ꝓcredibili argum̃to fuerit ꝓ latũ. qͥnq id modis posumꝰ
rep̃bendere. Siaut in qͥt qđ solidũ ac pͥmũ ẽ argum̃tũ.
ipsũ falsũ ẽe doceamꝰ dut si ex c̃traru qͦq parte ore¬
dibile e̾e monstremꝰ. atut siomi no erit incredibile.
⁊ qđ ominoalit̃ ẽe c̃tendimꝰ sic̃ ipse ait. Nemo ẽ qͥ non
pecumã quã sapiertiã malit. Hoc itaq falsũ. ut
&iã siunꝰ fuerit inuentꝰ qͥs apentiã malit. argum̃tũ
adusarufalsũ ẽe dicat᷑. Ex c̃trario qͦq credibileerit.
si qͥđ ab adũ sariis ꝓcredibili ꝓlatũ. nibilor in credi¬
bile sit sic̃ ũtat᷑. ut puta. Iuis qͥñ officu cupidior¬

Expanded text:
comparabile, iudicatum. Itaque, inquit, si aliquid ab aduersario pro credibili argumento fuerit prolatum, quinque id modis possumus reprehendere; si aut, inquit, quod solidum ac primum est argumentum, ipsum falsum esse doceamus, aut si ex contraria quoque parte credibile esse monstremus, aut si omnino erit incredibile, et quod omnino aliter esse contendimus, sicut ipse ait: NEMO EST, QVIN PECVNIAM QVAM SAPIENTIAM MALIT. Hoc itaque falsum est, ut etiam si unus fuerit inuentus qui sapientiam malit, argumentum aduersarii falsum esse dicatur. Ex contrario quoque credibile erit, si quid ab aduersariis pro credibili prolatum nihilominus credibile sit, si conuertatur, ut puta: 'quis est,
Abbreviated transcription (Latin):
Est aut̃ genꝰ id sanguis. aut patria. Et genꝰ subq̃ plures
partes c̃tinent᷑: Est genꝰ. rerũ qualitas. hicitaq genus.
duo illa significat. sub qͦ s̃ species. ⁊ illud qđ qͣlitatẽ de¬
signat. Renꝰ illud sub qͦ species s̃ ita adsimilitudinẽ du¬
cit᷑ ut irh ec ẽplo. Sihisqͥ im prudentes leser ignosciopor¬
t&. his qͥ necessario ꝓfuer. haberi gram ñ oport& In us s
enĩ amb unũ genꝰẽ. Voludlaibabsłas Cuiꝰ speciess̃
Iaibuo etł̃a ⁊ Necessilas. Itaq haet specie diũsa ge
luntas Illud aut̃ genꝰ qdđ qualitatẽ significat. cfert᷑
cũ utile utili. honestũ honesto c̃ferinꝰ. Vt puta tã hoc
utile ꝗ illud. tã b bonestũ ꝗ illud. Tertiũ illud gerꝰ
qđ aut sanguinẽ ostendit aut patriã. ad locũ efer
sua natura tranqͥllũ sit uentoꝵ ui agitari atq

Expanded text:
Est autem genus, id est sanguis aut patria, est genus sub quo plures partes continentur, est genus rerum qualitas. Hic itaque genus duo illa significat: sub quo sunt species et illud quod qualitatem designat. Genus illud sub quo species sunt ita ad similitudinem ducitur ut in hoc exemplo: 'si his qui imprudentes laeserunt, ignosci oportet, his qui necessario profuerunt, haberi gratiam non oportet'. In his enim ambobus unum genus est uoluntas absens; cuius species sunt imprudentia et necessitas. Itaque haec specie diuersa genluntas. Illud autem genus quod qualitatem significat confertur cum utile utili, honestum honesto conferimus, ut puta: 'tam hoc utile quam illud, tam hoc honestum quam illud'. Tertium illud genus, quod aut sanguinem ostendit aut patriam, ad locum refersua natura tranquillum sit, uentorum ui agitari atque
Abbreviated transcription (Latin):
Amparabile arguiatũ & similitudine c̃sistit. U
dissimile debebis asserere. dissimile aut̃ aliqͥđ
dut simile sit. octoreb ostendit̾. genere. natura . ui
Magnitudine. lẽpore. loco ꝑsona. opiione. Uerũ in lis
anĩ adũ tere debemꝰ. qđ adũsiriꝰ cõpar&. ac sumile eẽ
ꝑsuaideat. Iqͥ postꝗ ꝑspex erimꝰ illud ipsũ nos dissimile
deberiostendere qđ ad ũsari simile ee c̃tendit Alio qͥn
stultũ ut cũ adũsariꝰ res int sẽ ẽẽ dicat similes ꝑ
naturã. noseas aut magutudine eẽ dicamꝰ. dissimiles.
aut genere. aut loco. ł cȩteris Sed id qđ sinile ẽẽ
in eadẽ psona dissime eẽ doceamꝰ Octortaq modis disbmile
aliqͥd necesse: cẽpbari. Genere. natunra .I. Magnitudine t̃e

Expanded text:
COMPARABILE ARGVMENTVM EX SIMILITVDINE CONSISTIT: QVOD COMPARABILE ARGVMENTVM EX SIMILITVDINE CONSISTIT: QVOD DISSIMILE DEBEBIS ADSERERE. Dissimile autem aliquid aut simile sit octo rebus ostenditur: genere, natura, ui, magnitudine, tempore, loco, persona, opinione. Verum in his animaduertere debemus quid aduersarius comparet ac simile esse persuadeat; quod postquam perspexerimus, illud ipsum nos dissimile debemus ostendere quod aduersarius simile esse contendit. Alioqui stultum est ut, cum aduersarius res inter se esse dicat similes per naturam, nos eas aut magnitudine esse dicamus dissimiles aut genere aut loco uel ceteris, sed id quod simile esse in eadem persona dissimile esse doceamus. Octo itaque modis dissimile aliquid necesse est comprobari: genere, natura, ui, magnitudine, te
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ rit᷑ ei peilegẽ ⁊ c̃suetudinẽ. Itaq qͥt tuor modis
signũ ̃firmamꝰ. Rimũ ut uerũ sit. Deinde ut ei rei
de qͣ a gimꝰ signũ sit deinde ut doceamꝰ. dut iofictũ
eo qđ ĩ o portnerit. aut id ñ factũ qđ oportuerit
ostremodi ã scisse eũ utrũ fuerit faciendũ ł ñ faci¬
endũ Haec quattuor. efirmando signo attributa s̃
qͥnq modis rep̃bendes. Dicere ndebebis inqͥt aut
s. ⁊ plenũ signũ Vnde illud in terentio Iã sciomagnũ
signũ Aut asẽ potiꝰ ꝗ abadũsarus stare. Si dicat
scł fecit. nã erubuit. cũ tu c̃tra possis dicere.
immo sceł ñ potuit facere. qr e rubuit. Aut om̃iro
falso dici. si dicat᷑. nescio qͥs pallere. cũ ñ palleat
A ut in aliã qͦq suspicionẽ duci posse de monstrabit᷑. uĩdi
dinis. Itaq si qͥđ ad c̃firnandũ signũ fuerit platũ.
his qͥnq modis replendi oportebit. Iđ qͥdẽ se in scđo
libro. de c̃iecturali causa signatai tractatirũ eẽ ꝓmiita

Expanded text:
QVAERITVR EIVS REI LEGEM ET CONSVETVDINEM. ltaque quattuor modis signum confirmamus: primum ut uerum sit, deinde ut eius rei de qua agimus signum sit, deinde ut doceamus aut id factum esse quod non oportuerit, aut id non factum quod oportuerit, postremo etiam scisse eum utrum fuerit faciendum uel non faciendum. Haec quattuor confirmando signo attributa sunquinque modis reprehendes. Dicere enim debebis, inquit, aest, sed et plenum signum, unde illud in Terentio: "iam scio magnum signum" - aut ab se potius quam ab aduersariis stare, si dicatur 'scelus fecit: nam erubuit', cum tu contra possis dicere 'immo scelus non potuit facere, quia erubuit', aut omnino falso dici, si dicatur nescio qui pallere cum non palleat, aut in aliam quoque suspicionem duci posse demonstrabitur, si dicdinis. Itaque si quid ad confirmandum signum fuerit prolatum, his quinque modis reprehendi oportebit. Quod quidem se in secundo libro de coniecturali causa signatius tractaturum esse promittit.
Abbreviated transcription (Latin):
aut nullã fuisse dicit aut si suisse c̃cedo : ete¬
nuabit. & paruulã quandã fuisse demons¬
trabit. aut ñ ex ea sole re huius modifacta
nasci docebit. Quo & ẽrit mloco de monstran¬
dũ. quaeuis & naturasit eiꝰ affectionis. qu
impulsus aliquidreus cõmisisse dr̃. In quo&
exempla & similitudines er ꝓferenda.
& ipsa diligent̃ natura eiꝰ affectionis quamn
leuissime quietisimã ad partẽ explicanda
ut & res ipsa a facto crudeli & tur bulento
ad quiddãmitius & tranquillius traducb
& oratiotam̃ ad animm eiꝰ qui audia& &

Expanded text:
aut nullam fuisse dicet aut, si fuisse concedet, extenuabit et parvulam quandam fuisse demonstrabit aut non ex ea solere huiusmodi facta nasci docebit. quo erit in loco demonstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, qua inpulsus aliquid reus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitius et tranquillius traducatur et oratio tamen ad animum eius, qui audi
Abbreviated transcription (Latin):
&is cũmaiores uideamini. siuos paruares
sieuti magna delectatina istomͦ selegere
audis qͥdđẽ neno potest. s sine sũmo artifi
facere nemo pot̃it nisieruditꝰ. ita ut si d&̃ ta
gydus ueł sedenias eligere Aut de pacuiuia

Expanded text:
 maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem nemo potest, sed sine summo artificfacere nemo poterit nisi eruditus. Ita ut, si ‹Ennii› ediis velis sententias eligere aut de Pacuvia
Abbreviated transcription (Latin):
ad uersioꝵ dictis sid ẽ fecerit. &id eo iudices uident᷑ abale¬
nati trib modis beniuolentiã cõparamꝰ siaut ab eo
argum̃to qđ sibi firmissimũ crediderant aduersariite
diturũ cẽ ꝓrutas aut si ab eadito incipus qđ aduersari
nuꝑdexerit. aut si inqͥt cũ ad miratione dubitis ciupots¬
simũ respondeas q̃stiomi Cũ enĩ inqͥt te iudicesuderit
paratũ ad respondendũ. estimebunt sibi ñrecte abhis qͥ
ante dexer id qđ crediderant fuisse ꝑsuasũ Postremodaa
qͥ pactobeni uolentiã nobauidicib: cõparemꝰ Si fortem
iudices defragui fuerint multos audiendo Primore
diculis risũ iudicib aut iacũ mouerẽ atq. idupliomꝰ
Ait extẽpore si forteclamor aut serepitꝰ alicande fueo
exortꝰ. aut cagratis peratsq ut uela fabula mncipuste
lago ad p̃seas nagociũ ꝑtinentib: Fabulȩs quas fero
udem exutisse ł ꝓb ebris medeis. dete mestris. aisq¬

Expanded text:
aduersariorum dictis fidem fecerit et ideo iudices uidentur abalienati, tribus modis beniuolentiam comparamus, si aut de eo argumento quod sibi firmissimum crediderant aduersarii te dicturum esse promittas, aut si ab eo dicto incipias quod aduersarius nuper dixerit, aut si, inquit, cum admiratione dubites cui potissimum respondeas quaestioni. Cum enim, inquit, te iudices uiderint paratum ad respondendum, aestimabunt sibi non recte ab his qui ante dixerunt id quod crediderant fuisse persuasum. Postremo docet quo pacto beniuolentiam nobis a iudicibus comparemus, si forte ipsi iudices defetigati fuerint multos audiendo. Primo, inquit, ridiculis risum iudicibus aut iocum mouere, atque id duplici modo: aut ex tempore, si forte clamor aut strepitus alicunde fuerit exortus, aut cogitatis paratisque, ut uel a fabula incipias uel apologo ad praesens negotium pertinentibus. Fabulae sunt quas fere uidemus extitisse ex Phaedris, Medeis
Abbreviated transcription (Latin):
Onmis igitur ex causa. ex ꝑsona. exfacto
ipso c̃iectura capienda Causa tribuitur
ininpulsorẽ & inratiotinationẽ. Inpulsio
qua sine cogitatione ꝑ quandã affectionẽ
animi facere aliquid hortatur. utamor tra¬
cundia aegritudo uiolentia & ommno
om̃a inquibꝰ. animꝰ itauid&̃ affect᷑ suisse ut

Expanded text:
mnis igitur ex causa, ex persona, ex facto ipso coniectura capienda est. Causa tribuitur in inpulsionem et in ratiocinationem. inpulsio est, quae sine cogitatione per quandam affec- tionem animi facere aliquid hortatur, ut amor, iracun- dia, aegritudo, vinolentia et omnino omnia, in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nedĩ contẽpni potest. ł ut maiꝰ cõmodũ
onsequatur. uel ut maius incõmodũ uitae¬
leio contentus fuit sine lucro merae ricẽ
dart. neabȩshino uerberar&. Et uelut
iiuerr inis accipipotest. malo ñ habere
qurogare. Rursus contẽpto cõmodo
lseii maus cõmodũ potest. Vt terenti¬
negligere maximũ uit̃ dũ. luerũ : Questio

Expanded text:
modum consequamur uel ut maius incommodum uiteleno contentus fuit sine lucro meretricem dare ne ab Aeschino uerberaretur, et uelut in Verrinis accipi potest: "malo emere quam rogare". Rursus contempto commodo suscipi maius commodum potest, ut Terentine
Abbreviated transcription (Latin):
p̃teriti boni. siue futuri. parit̃ mali uel prȩ¬
teriti uel fucuri. quod nos diximꝰ. malum
uel bonũ: iđ ut gł̃de causa. ut amititiarũ
ut unmicitiar̃ã ulciscendarũ. & mecus.
& poecunae Hlisigit᷑ cõmodis uel in cõmo¬
dis hos gradus dat primos Cõmodireti¬
uendi. ũtiq quod hab& & augendi. De¬
habebat minuendi. deuitandi. utiq quod
suurũ erat Ita tria haec. tribus suꝑiorib.
respondent. Cõmodis in cõmoda. illic reci¬
unnd. hicreiciendi. illic augendi. hic minu¬
end. illic adipiscendi. hic deuitandi: Quib.
Alla accident. ut aliquid cõmodisumamꝰ.
id ic maius cõmodũ consequamur. ul ut
mus incõmodũ uitemus. Aut rursũ ut com¬
ondĩ aliquid p̃tereanus. uel ut maius com¬
uaũ adipiscamur. uel ut maius incõmodũ
deutemus. Nã&e suscipi cõinodũ paruũ
poest. ut mauis aliquod cõmodũ c̃seq̃mur

Expanded text:
praeteriti boni siue futuri, pariter mali uel praeteriti uel futuri. Quod nos diximus malum uel bonum, id est ut gloriae causa, ut amicitiarum, ut inimicitiarum ulciscendarum et metus et pecuniae. His igitur commodis uel incommodis hos gradus dat primos: 'COMMODI RETINENDI', utique quod haberet, 'AVGENDI', dehabebat, 'MINVENDI, DEVITANDI', utique quod futurum erat. Ita tria haec tribus superioribus respondent, commodis incommoda, illic retinendi, hic reiciendi, illic augendi, hic minuendi, illic adipiscendi, hic deuitandi; quibus etiam illa accident, ut aliquid commodi sumamus, uel ut maius commodum consequamur uel ut maius incommodum uitemus; aut rursum commodum aliquod praetereamus uel ut maius commodum adipiscamur uel ut maius incommodum deuitemus. Nam et suscipi commodum paruum potest, ut maius aliquod commodum conseq
Abbreviated transcription (Latin):
colligo ñ minimã uideo ꝑ disertissimos hominei
sn uertã partẽ in cõmedorũ Cũ aũt res ab nr̃a memo¬
ria ꝓpt̃ uecustatẽ remotas ex litterarũ monim̃tis
repetere instituo multas urbes c̃stitutas plurima
bella restincta. sirmissimas soci&ates. scãlimas ami m

Expanded text:
disertissimos homines in- vectam partem incommodorum; cum autem res ab nostra memoria propter vetustatem remotas ex litte- rarum monumentis repetere instituo, multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas socie- tates, sanctissimas ami
Abbreviated transcription (Latin):
mnnore negotio facere dubtabit ididiã
cũsisin firmat᷑ idut iudices uitupes. ut negotioꝵ dissinili¬
tudinẽ doceas. ut rephensũ iudiciũ illud de monstres ⁊ ut
illud indiciũ miꝰ ac facile. huͦ difficile ac mai ostendas
Deide daceas quȩ uicia in adũsario ꝑscutari atq inuenure
debeanꝰ. idue forte Alud iudicatũ qđ affert̃. huic negotioni

Expanded text:
minore negotio facere dubitabit id quodconuersis infirmatur, id est ut iudices uituperes, ut negotiorum dissimilitudinem doceas, ut reprehensum illud iudicium demonstres et ut illud iudicium minus ac facile, hoc uero difficile ac maius ostendas. Deinde docet, quae uitia in aduersario perscrutari atque inuenire debeamus, id est ne forte illud iudicatum quod adfe
Abbreviated transcription (Latin):
gepꝰ indicupdo licentie qđ aestuta op̃atione c̃parat᷑. cũ aut ita
obiurgamꝰ eos qͥ cudiunt. qmͦ ipsi secupiunt obuirgari.

Expanded text:
genus in dicendo licentiae, quod astutiore ratione conparatur, cum aut ita obiurgamus eos, qui audiunt, quomodo ipsi se cupiunt obiurgari,
Abbreviated transcription (Latin):
modi traiectio q̃rẽ preddit obscurã. multũ ꝓderit adc̃¬
aportis inquedã exstraere pumerũ. ut ꝑfecte ꝑpolitissi¬

Expanded text:
 rem non reddit obscuram, multum proderit ad coa poetis, in quendam exstruere numerum, ut perfecte et perpolitissi