comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sane incõnerum esse hunc locum siquis totius libri consideret tertũ.
am supra ait: longa placidas inpace regebat.Item dicturus est in¬
excita ausonia atq ĩmobilis ante et nunc dicit mos erat hesperio
inlano. supra ẽt dicit captiui pendent currus.ltem tyrrenas sterne
acies: quae ne sint contraria accipiamus italiam primo caluisse bellis.
medio tempore quieuisse. et antiquum studium non reuerti. sicut
romani bello fiagrauere subromolo. quieuere sub numa. sub tullio¬
hostilio prina studia repetiuerunt. hinc est quod et ip̃e uirgilius ait
longa placidas in pace regebat. non perpetua. Item dissueta bello ag¬
mina in arma uocat. subito ferrumq retractat. nam retractare est
repetere quod omiserat. Tale aliquid dicit de genere syllano sallustius.
nam uolens ostendere maiores eius antiquos fuisse consulares uicinos uero
ignauissimos: syllam autem florentissimum ait. Igitur sylla patricie

Expanded text:
sane inconexum esse hunc locum, si quis totius libri consideret textum; sane inconexum esse hunc locum, si quis totius libri consideret textum; nam supra ait «longa placidas in pace regebat», item dicturus est «ardet inexcita Ausonia atque inmobilis ante», et nunc dicit ‘mos erat Hesperio in Latio’, supra etiam dixit «captivi pendent currus», item «Tyrrhenas sterne acies». Quae ne sint contraria, accipiamus Italiam primo caluisse bellis, medio tempore quievisse, et ad antiquum studium nunc reverti, sicut Romani bello flagravere sub Romulo, quievere sub Numa, sub TulloHostilio pristina studia repetiverunt. Hinc est quod et ipse Vergilius ait «longa placidas in pace regebat», non perpetua, item «desuetaque bello agmina in arma vocat subito ferrumque retractat»: nam retractare est repetere quod omiseras. Tale aliquid dicit de genere Sullano Sallustius: nam volens ostendere maiores eius antiquos fuisse consulares, vicinos vero ignavissimos, Sullam autem floren
Abbreviated transcription (Latin):
pes: cum cicero seditionem populi fluctibus comparauerit ut in illis dũ¬
tarat fluctibus contionum. non enim incongrue uirgiluis seditionis
obstatulum rupem uocauit. mole tenet: hic distinguendum ut
scopuli nominatiuus pluralis sit. cecum consilium: fremitui popu¬
li bonum nomen imposuit. frangimur: permansit in rupis transla
tione. sacrilego pendentis sanguine: quia bellum summebant con
gida dicit semel mala commissa nulla ratione. reuocari. horatius dira
detestatio nulla expiabitur uictima. n parta quies: scilicet uicine mor
spolior: exequiis tantum regalibus careo. moserat: uarro uult mo-¬
rem esse cõmunem consensum omnium simul habitantium qui in¬
ueteratus consuetudinem facit.: hesperio in latio: hoc est in antiquo
nam ut inprimo diximus duo latia fuerunt: unde non frustra he¬
sperio addidit. Quod autem dicit hanc consuetudinem antiquam

Expanded text:
PES cum Cicero seditionem populi fluctibus comparaverit, ut «in illis dumPES cum Cicero seditionem populi fluctibus comparaverit, ut «in illis dumtaxat fluctibus contionum», non ergo incongrue Vergilius seditionis obstaculum rupem vocavit. MOLE TENET hic distinguendum, ut ‘scopuli’ nominativus pluralis sit. CAECVM CONSILIVM fremitui populi bonum nomen inposuit. tione. Ad v. 595 Sacrilego sanguine quia bellum sumebant contgida dicit semel male commissa nulla ratione revocari: Horatius "dira detestatio nulla expiatur victima" . Ad v. 598 Parta quies scilicet vicinae mortspolior exequiis tantum regalibus careo. Ad v. 601 Mos erat Varro vult morem esse communem consensum omnium simul habitantium, qui inveteratus consuetudinem facit. hespernam, ut in primo diximus, duo Latia fuerunt, unde non frustra ‘Hesperio’ addidit. Quod autem dicit hanc consuetudinem antiquam
Abbreviated transcription (Latin):
acherontis exestuatio. condita erinis: alii condit legunt et se subaudi¬
imponit: regina manum quod superest persicit et est translatio apistu.¬
ra quam manus complet et ornat extrema. fedati: cruentati. s implo¬
rantq deos ad aurilium et ultionem i obtestanturq latinum: propter
cedem factam testem adhibent et dicunt austores rupti foederis esse
troianos cum ipsi pacis iuira temerarunt.: et igni: in ipso scilicet seditio¬
nis incendio.: teucros in regna uocari: subaudis dicit. teucros autem
inuiriose dictum accipe: ac si diceret exules ac perfidos. attonite ba
cho: ueluti bacho furia enim agebantur et sic est dictum ut medias in¬
ter cedes exulat amazon. nemora auia: per nemora.⁊ thasis: coreis.
neq enim leue nomen amate..: luuenalis que non faciet quod princi¬
pis uxor. martemq fatigant: prelium cum clamore deposcunt.
deum: propter fauni oraculum. peruerso: irato. ueluti pelagi ru-¬

Expanded text:
Acherontis exaestuatio. Ad v. 570 Condita erinys recepta, alii 'condit' legunt et 'se' subaudiAcherontis exaestuatio. Ad v. 570 Condita erinys recepta, alii 'condit' legunt et 'se' subaudiimponit regina manum quod superest perficit. et est translatio a pictura, quam manus complet et ornat extrema. Ad v. 575 Foedati cruentati. Ad v. 576 Implorantque deos ad auxilium et ultionem. obtestantvrque latinum propter caedem factam testem adhibent, et dicunt auctores rupti foederis esse Troianos, cum ipsi pacis iura temerarint. Ad v. 577 Et igni ipso fervore seditionis. Ad v. 578 Teucros in regna vocari subaudis 'dicit'. 'Teucros' autem iniurioCCHO veluti Baccho: furia enim agebantur. Et sic est dictum, ut «ad medias inter caedes exultat Amazon». NEMORA AVIA per nemora. THIASIS choreis. NEQVE ENIM LEVE NOMEN AMATAE Iuvenalis «quae non faciet quod principis uxor?». MARTEMQVE FATIGANT proelium cum clamore deposcunt. DEVM propter Fauni oraculum. PERVERSO irato. VELVT PELAGI RV
Abbreviated transcription (Latin):
tamen uarronem enumerare quot loca initalia sunt huiusmodi.
Unde etiam donatus dicit locum istum quem describit poeta canusie
esse circa fluuium qui calor uocatur quod ideo non procedit quia ait
italie medio sub montibus altis. hoc nisi ad totam referes non proce¬
dit. ut sit est in uallibus italiae montuose. nam hoc loco montes pe¬
nitus non sunt.: nobilis: notus quod et sequentia indicant. am¬
sancti ualles: idest omnes sancti idest undiq sancti quem dicit et
hoc nomen apud maiores trium generum fuit enniuis feminino po¬
suit. horatius masculino. que nemora. aut quos agor inspecus. uirgiluis
neutro. quod hodie innumero singulari tribus tantum utimur casibus
nam pluralem totum a genere masculino habemus inomnibus casibus
hinc est ipsi indefossis specubus: quamꝗͣ antiqui codices spiracula habent
quae dicta sunt &ro tõi mpetts. hoc est afinibus inferorum. uorago:¬

Expanded text:
tamen Varronem enumerare quot loca in Italia sint huius modi; tamen Varronem enumerare quot loca in Italia sint huius modi; unde etiam Donatus dicit locum istum quem describit poeta Lucaniae esse, circa fluvium qui Calor vocatur: quod ideo non proced'Italiae medio'. sub montibus altis hoc nisi ad totam Italiam referas, non procedit: ut sit, est in vallibus Italiae montuosae: nam nitus non sunt. NOBILIS notus, quod et sequentia indicant. AMsancti valles loci amsancti, id est omni parte sancti: quem dicit et hoc nomen apud maiores trium generum fuit. Ennius feminino posuit, Horatius masculino "quae nemora aut quos agor in specus" , Vergilius neutro, quod hodie in numero singulari tribus tantum utimur casibus 'hoc specus, huius specus, o specus'. nam pluralem tantum a genere masculino habemus in omnibus casibus: hinc est "ipsi in defossis specubus" . quamquam antiqui codices quae dicta sunt ἀπὸ τῶν περάτων, hoc est a finibus inferorum.
Abbreviated transcription (Latin):
est ut alibi egregiam uero laudem et .s.a. refertis.s ipse latinus: ac
si diceret quem aenee causa cogor odisse. unde et amate nulla fit
mentio que est troianis inimica urbanus tamen totum hunc locum
perinterrogationem uult intelligi terror et fraudis habunde est.
stant belli cause. ut quasi pergratulationem non credat. sicut illud
terentii quia plus cupio minus credo super etherias: quia dixerat ce¬
li conuera per auras. attollit stridentes alas: honesta uolantis periphra¬
sis. italie medio: hunc locum umbilicum italie coro graui dicunt
est aũt in latere campanie et apulie ubi irpini sunt. et hoc et aquas
sulphureas ideo grauiores quia ambitur silius. propter hoc autem ibi
aditus esse dicitur inferor ꝯ quia grauis odor uirta accedentes ne¬
cat. adeo ut uictime circa hunc locum imolarentur sedodore pe¬
rirent ad aquam applicate et hoc erat genus litationis. Sciendum

Expanded text:
est, ut alibi «egregiam vero laudem et s. a. refertis». IPSE LATINVS ac est, ut alibi «egregiam vero laudem et s. a. refertis». IPSE LATINVS ac si diceret, quem Aeneae causa cogor odisse: unde et Amatae nulla fit mentio, quae est Troianis inimica. Vrbanus tamen totum hunc locum per interrogationem vult intellegi: «terrorum et fraudis abunde est? Stant belli causae?». Vt quasi per gratulationem non credat, sicut illud Terentii «quia plus cupio, minus credo». SVPER AETHERIAS quia dixerat «caeli convexa per auras». ATTOLLIT STRIDENTIS ALAS honesta volantis periphrasis. ITALIAE MEDIO hunc locum umbilicum Italiae chorographi dicunt. Est autem in latere Campaniae et Apuliae, ubi Hirpini sunt, et habet aquas sulphureas, ideo graviores, quia ambiuntur silvis. Propter hoc autem illic aditus esse dicitur inferorum, quia gravis odor iuxta accedentes necat, adeo ut victimae circa hunc locum non immolarentur, sed odore perirent ad aquam adplicatae. Et hoc erat genus litationis. Sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
scelera festinanti quam modo tribuit post bella iam cepta. sc bello discor¬
dia tristi: uino enim belli poposcerat somnia hoc ipsa ẽt bella ꝑfecit. e. dic
in amicitiam coeant: ac si diceret itabella commoui. ut ne tuo quidem
imperio possunt inpacem redire. et hoc est quod dirit affatur uoce suꝑba
Alĩ dicunt ego inter hos bella cõmosi tu uicinos populos uinge federibus et
partibus turni. et partibus faue re compelle quod tantum suus ego faciã
ut ideo sit dictum ego siqua super fortuna labor est ipsa regam i certa
uoluntas: si tua in hoc consentit auctoritas Insani martisamore: home¬
ri epitheton: spargam arma: meminit sui. nam supra dicit sere cri¬
mina belli: terroꝵ et fraudis abunde est: terror est ex morte hominũ
fraus ex cerui uulneratione. : Stant belli cause manifeste sunt placent¬
ut stat conferre manum. i egregium ueneris genus: yronicos dictum

Expanded text:
scelera festinanti: quam modo tribuit post bella iam coepta. BELLO DISCORscelera festinanti: quam modo tribuit post bella iam coepta. BELLO DISCORDIA TRISTI Iuno enim belli poposcerat semina, haec ipsa etiam bella perfecit. DIC IN AMICITIAM COEANT ac si diceret: ita bella commovi, ut ne tuo quidem imperio possint in pacem redire. Et hoc est quod dixit «adfatur voce superba». Alii dicunt: ego inter hos bella commisi, tu vicinos populos iunge foederibus et partibus Turni et Aeneae favere compelle; quod tamen, si vis, ego faciam; ut ideo sit dictum «ego, si qua super fortuna laborum est, ipsa regam». CERTA VOLVNTAS si tua in hoc consentit auctoritas. INSANI MARTIS AMORE Homeri epitheton. SPARGAM ARMA meminit sui: nam supra dixit «sere crimina belli». TERRORVM ET FRAVDIS ABVNDE EST terror est ex morte tot hominum, fraus vero ex cervi vulneratione. STANT BELLI CAVSAE manifestae sunt, placent«stat conferre manum». EGREGIVM VENERIS GENVS ironicos dictum
Abbreviated transcription (Latin):
et bene arat. equo marte: aperta contentione bello manifesto sic enim
dicimus nam equali non possif accipere cum soli interempti sunt itali
promissi dea facta potens: honesta eloquutio potens promissi. promisisse
autem ea a consensione intelligimus. nam nõ promisit.. imbuit: ininauit
et bene sanguine nam potest bellum et discordia uel adissensione inchoen
caeli conuera ꝑ auras: probus asper donatus dicunt hoc loco bis. ꝑ. accipien¬
dum alloquitur uinonem ꝑ caeli conuexa et per auras. potest tamen ẽẽ
efexegesis per auras idest caeli conuexa. nihil enim sunt aliud aure. dicit
etiam quidam cõmentarius cõuecta legendum ut ipsa sit conuesta qđ
difficile in eremplaribus inuenitur.  uictrir: uoti compos. :. affatur. ĩa
cum superbia bene autem et in principio denegauit orationem quasi ad

Expanded text:
et bene arat. AEQVO DVM MARTE aperta contentione, bello manifesto; sic enim et bene arat. AEQVO DVM MARTE aperta contentione, bello manifesto; sic enim dicimus. Nam ‘aequo’ aequali non possumus accipere, cum soli interempti sint Itali. PROMISSI DEA FACTA POTENS honesta elocutio ‘potens promissi’. Promisisse autem eam per consensionem intellegimus: nam non promisit. IMBVIT initiavit. Et bene ‘sanguine’: nam potest bellum et a discordia vel a dissensione inchoare. ET CAELI CONVEXA PER AVRAS Probus, Asper, Donatus dicunt hoc loco bis ‘per’ accipiendum: ‘adloquitur Iunonem per caeli convexa et per auras’. Potest tamen esse epexegesis ‘per auras’ id est ‘caeli convexa’: nihil enim sunt aliud aurae. Dicit etiam quidam commentarius ‘convecta’ legendum, ut sit ipsa convecta: quod difficile in exemplaribus invenitur. VICTRIX voti compos. ADFATVR iam cum superbia. Bene autem ei in principio denegavit orationem, quasi ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut ingeorgicis ostenditur nigra fere et presso pingius subuomere terra.
sole lacessita: naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat
alia luce percussus. paulatim sese tollit mare: sic bella dicit su rrexisse
paulatim sicut uentis flantibus sensim mare turgescit..: hic uiuenis: confun
dit nomina. nam et puerum et uiuenem nonnunꝗͣ indescrete ponit uinmi¬
uox uda est sed per udam arteriaꝵ labitur uiam ude infebrientibus de¬
ficit: Corpora multa uirum cuca: constrata sunt et rheterice uiles po¬
nit in medium nobiles uero primo et ultimo cõmemorat loco.i. dum paci
medium: reddit causam cur senex bellis intereat.i. olim ditissimus: secundũ
antiquum morem: horatius diues antquo censu.. Quina redibant arm̃ta
proquinq sicut bina... terram uertebat aratris: duo dirit a catone memo¬
rata qui interrogatus qui esset paterfamilias respondit eum qui bene pascit

Expanded text:
ut in Georgicis ostenditur «nigra fere et presso pinguis sub vomere terram». ut in Georgicis ostenditur «nigra fere et presso pinguis sub vomere terram». SOLE LACESSITA naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat alia luce percussus. PAVLATIM SESE TOLLIT MARE sic bella dicit surrexisse paulatim, sicut ventis flantibus sensim mare turgescit. HIC IVVENIS confundit nomina: nam et puerum et iuvenem nonnumquam indiscrete ponit Vergivox uda est, sed per udam arteriarum labitur viam: unde in febrientibus deficit. CORPORA MVLTA VIRVM CIRCA constrata sunt. Et rhetorice viles trudit in medium, nobiles vero primo et ultimo commemorat loco. DVM PACI MEDIVM reddit causam cur senex bellis intererat. OLIM DITISSIMVS ARVIS secundum antiquum morem: Horatius «dives antiquo censu». QVINA REDIBANT ARMENTA pro ‘quinque’, sicut ‘bina’. TERRAM VERTEBAT ARATRIS duo dixit a Catone memorata, qui interrogatus qui esset paterfamilias, respondit eum, qui bene pascit
Abbreviated transcription (Latin):
speculum diane dicitur. Et notandum quia uocem eius paulatim facit
procedere quod locorum indicat cõmemoratio.os truue lacus: hic est qui
diane speculum dicitur.: sulphurea nar albus aqua: inuia flamine ẽ
ciuitas narnia inmontibus posita quibus subest nar fiuuius qui tyberino
conuingitur ⁊. fontesq uelini: ultra interamnã sunt. hi fontes nam ut di¬
rimus uox furie paulatim procedit.. pressere ad pestora natos: statius p̃s¬
sitq palemona mater. item e contra natos deponere matres. ad uocem:
bucine scilicet ut sensit et adsonitum uocis uestigia torsit. nam quicunq
auxilium effunditur. is direxere acies: ordinarunt in latitudinem..
tionis factum tolerabile est quia compositus est sermo... ferro ancipiti:
idest uirinq noxio significat autem aut gladios aut bipennes. seges:
terra modo ut quid faciat laetas segetes. per atram uero fertilem significat

Expanded text:
speculum Dianae dicitur. Et notandum quia vocem eius paulatim facit speculum Dianae dicitur. Et notandum quia vocem eius paulatim facit procedere, quod locorum indicat commemoratio. TRIVIAE LACVS hic est qui Dianae speculum dicitur. SVLPHVREA NAR ALBVS AQVA in via Flaminia est civitas Narnia in montibus posita, quibus subest Nar fluvius, qui Tiberino coniungitur. FONTES ximus, vox furiae paulatim processit. Ad v. 518 Pressere ad pectora natos Statius "pressitque Palaemona mater" , item e contra "nec natos ausae deponere matres" . Ad v. 519 Ad vocem bucinae, ut "sensit et ad sonitum vocis vestigia torsit" : nam quicumqauxilium effunditur. Ad v. 523 Direxere acies ordinarunt in latitudinem. Ationis factum tolerabiid est utrimque noxio. Significat autem aut gladios, aut bipennes. SEGES ‘seges’ terra modo, ut «quid faciat laetas segetes». Per ‘atra’ vero fertilem significat,
Abbreviated transcription (Latin):
dis: cum de guloso diceret adlusit ad ciuitatis nomen nam ab ili debuit di¬
cere. bene autem ea loca uulnerata dicit: que statim mortem afferre nõ pos¬
sent ut domum reuerteretur et esset causa belloꝵ. nam si statim periret
aut ipse aut uulneris auctor laterent.: Siliua prima soror: bene puelle
dat doloris impatientiam.. duros agrestes: aut qui semper duri sunt aut
duros qui cerui interitum non dolebant. pestis: furiatorre: hic torris
facit ut hic fustis. grauidi: grauis propter nodos scilicet. c Quadrifidam:
que in quattuor partes poterat findi.. cuneis coactis: satis signate coactis
dixit. exprimit autem antiquum morem: ut sed primi cuneis scindebãt
fissile lignum. de culmine summo: proprie quia detectis agrestium
loquitur que e culmis fiebant.  tartaream: aut terribilem aut fortem se-¬
cundum usum.i. nemus: locus haud longe ab aritia in quo lacus est qui

Expanded text:
dis», cum de guloso diceret, adlusit ad civitatis nomen; nam ‘ab ili’ debuit didis», cum de guloso diceret, adlusit ad civitatis nomen; nam ‘ab ili’ debuit dicere. Bene autem ea loca vulnerata dicit quae statim mortem adferre non possint, ut domum reverteretur et esset causa bellorum: nam si statim periret, aut ipse aut vulneris auctor laterent. SILVIA PRIMA SOROR bene puellae dat doloris inpatientiam. DVROS AGRESTES aut qui semper duri sunt, aut ‘duros’, qui cervi interitum non dolebant. PESTIS furia. TORRE ‘hic torris’ facit, ut ‘hic fustis’. GRAVIDI gravis, propter nodos scilicet. QVADRIFIDAM quae in quattuor partes poterat findi. CVNEIS COACTIS satis signate ‘coactis’ dixit. Exprimit autem antiquum morem, ut «sed primi cuneis scindebant fissile lignum». DE CVLMINE SVMMO proprie, quia de tectis agrestium loquitur, quae e culmis fiebant. TARTAREAM aut terribilem, aut fortem secundum usum dixit. NEMVS locus haud longe ab Aricia, in quo lacus est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
inmontibus agne.:: ipse: idest sua sponte.:. Secundo deflueret: secundo
idest cum aqua unde et aduerso dicimus contra aquam: namideo deflueret
dixit et secundo quia cursus fluminis post natantem uidetur..⁊ deus af¬
fuit: allecto deum dicit: sicut deuenere descendo ac ducente deo. Nam
ut diximus numina utriusq sexus uidentur: ideo quia in corporea sunt
et quod uolunt ad sumunt corpus: ut autem deum dicamus pro dea¬
hoc non aperte ponitur sed insub audinone.i erranti: licet enim certũ
ẽẽt feritura tamenbene errantem dixit. quia non usq quaꝙ semper cer-¬
tus est ictus. horatius nec semper feriet quod eumq minabitur arcus.⁊ perq
ilia: hoc ile et hec ilia facit hinc et uiuenalis uis frater ab ipsis ilibus. nam
quod marulus mimo graphus dixit. tu hectoris imitaris ab ilio nunqͣ reee¬

Expanded text:
in montibus agnae». IPSE id est sua sponte. SECVNDO DEFLVERET ‘secundo’ in montibus agnae». IPSE id est sua sponte. SECVNDO DEFLVERET ‘secundo’ id est cum aqua, unde et ‘adverso’ dicimus contra aquam: nam ob hoc ‘deflueret’ dixit, et ‘secundo’ ideo, quia cursus fluminis post natantem videtur. DEVS AFVIT Allecto deum dicit, sicut de Venere «descendo ac ducente deo»: nam ut diximus, numina utriusque sexus videntur ideo, quia incorporea sunt et quod volunt adsumunt corpus. Vt autem deum dicamus pro dea non aperte ponitur, sed in subauditione. ERRANTI licet enim certum esset feritura, tamen bene ‘errantem’ dixit, quia non usquequaque semper certus est ictus: Horatius «nec semper feriet quodcumque minabitur arcus». PERQVE ILIA ‘hoc ile’ et ‘haec ilia’ facit: hinc et Iuvenalis «vis, frater, ab ipsis ilibus?». Nam quod Marullus mimographus dixit «tu Hectorem imitaris: ab ilio numquam rece
Abbreviated transcription (Latin):
si diceret agrestium animos.: cornibus ingens: ingens et ad prestantem
formam pertinet et ad magnitudinem cornuum. ss tyrride pueri: tyr¬
ri filii et ut diximus supra alludit ad nomen: nam tyrrus dictus est pa¬
stor apud quem lauinia siluium peperit. as cui regia parent arment:
magistrum hunc pecoris uult fuisse et saltuarium. Nam hoc est et late
custodia credita campi: migister autem pecoris est ad quem omnia per¬
tinent animalia. cicero nominat hominem quem magistrum pecoris ẽẽ
dicebat.. Siliua: bonum puelle rustice nomen formauit.:. pectebatq
ferrum quadrupem ut in latus i q f.c.c. a. ⁊ manum patiens: patiẽs
illuis rei dicimus unde apparet unum.u. metri causa esse detractum.
mense herili: noue dixit nam herum non nisi dominum dicimus nisi for¬
te ideo dixit quia dat ei humanum sensum. nam ait paulopost implo¬
rantisimilis.. errabat siliuis: pascebatur ut mille mee siculis errabant

Expanded text:
si diceret ‘agrestium animos’. Csi diceret ‘agrestium animos’. Cformam pertinet et ad magnitudinem cornuum. Ad v. 484 Tyrrhidae pueri Tyrrhi filii. et ut diximus supra, adludit ad nomen: nam Tyrrhus dictus est pastor, apud quem Lavinia peperit. Ad v. 485 Cui regia parent armenta magistrum hunc pecoris vult fuisse et saltuarium: nam hoc est 'et late custodia credita campi'. mtinent animalia: Cicero «nominat hominem, quem magistrum pecoris esse dicebat». SILVIA bonum puellae rusticae nomen formavit. PECTEBATQVE FERVM quadrupedem, ut «in latus inque feri c. c. a.». MANVM PATIENS ‘patiens illius rei’ dicimus, unde apparet unum ‘u’ metri causa esse detractum. MENSAE ERILI nove dixit, nam erum non nisi dominum dicimus: nisi forte ideo dixit, quia dat ei humanum sensum; nam ait paulo post «imploranti similis». ERRABAT SILVIS pascebat, ut «mille meae Siculis errant
Abbreviated transcription (Latin):
sic incensus est.⁊ polluta pace: uel sua uel troianorum  indicit: signate
uerbum bellicum posuit.: in uota uocauit quia nucupatis uotis bella
sumebat..: hunc decus egregium forme mouet: turni scilicet decus nam
dicit alios pulchritudo turni. alios nobilitas: alios uirtus mouebat atibellũ
N am hoc est animis audacibus implet affectione sui inicit omnibus magnu¬
nimitatem. arte noua: dolo. Speculate locum quo litore: pronomen
pro nomine uno ponitur non pro nominibus unde modo noue inter duo
nomina unum pronomen posuit. nam recte quo loco diceret et hoc semel
tantum fecit. n insidus cursuq: cursu agitamus nam insidus circumuenimꝰ
non agitamus.. canibus rabiem: studium canum mutauit in rabiem.
noto odore: ceruino. solent enim ita institui. horatus uenaticus ex quo
ceruinam catulus pellem latrauit.: Quae prima laborũ causa fuit. hoc¬
est et prime reuocabo exordia pugne. animos agrestes: plus est quã

Expanded text:
sic incensus est. POLLVTA PACE vel sua vel Troianorum. INDICIT signate sic incensus est. POLLVTA PACE vel sua vel Troianorum. INDICIT signate verbum bellicum posuit. IN VOTA VOCAVIT quia nuncupatis votis bella sumebant. HVNC DECVS EGREGIVM FORMAE MOVET Turni scilicet decus; nam hoc dicit: alios pulchritudo Turni, alios nobilitas, alios virtus movebat ad bellum. Nam hoc est «animis audacibus implet», adfectione sui inicit omnibus magnanimitatem. arte nova dolo. SPECVLATA LOCVM QVO LITORE pronomen pro nomine ponitur, non pro nominibus: unde modo nove inter duo nomina unum pronomen posuit; nam recte ‘quo loco’ diceret. Et hoc semel tantum fecit. INSIDIIS CVRSVQVE cursu agitamus: nam insidiis circumvenimus, non agitamus. CANIBVS RABIEM studium mutavit in rabiem. NOTO ODORE cervino, solent enim ita institui: Horatius «venaticus ex quo cervinam catulus pellem latravit est «et primae revocabo exordia pugnae». ANIMOS AGRESTES plus est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uenenum.  atro lumine: atriluminis tedas. ut et pulchra faciat te
prole parentem. atro autem lumine funali inferno alias ratione caret.
subpectore: ubi fellis idest iracundie locus est. fremit: cum clamore de¬
poscit: bene autem amens quia in thoro requirebat.. scelerata insania.
nihil enim tam insanum ꝗͣ desiderare id per quod possis perire.  uirgea:
de urgis facta unde est flamma ualidior.. costis: aut lateribus et bene¬
ad antiquum respexit morem nam ollas non suspendebantur sed posi¬
tis circumcirca ignem adhibebant. costis idest lateribus ut tardi costas
agitator aselli. aque fumidus: idest aqua amnis. nec inmerito nam
potest esse et alterius rei amnis. ut fluuios uidet ille cruoris. hanc autem
dieresin tucca et uarus fecerunt nam uirgilius sic reliquerat. furit intus a
pit unda: meluis ꝗͣ si diceret nec iam uas undam capit. ergo: id est qr

Expanded text:
venenum. ATRO LVMINE atri luminis taedas, ut «et pulchra faciat te venenum. ATRO LVMINE atri luminis taedas, ut «et pulchra faciat te prole parentem». ‘Atro’ autem ‘lumine’ furiali, inferno; alias ratione caret. SVB PECTORE ubi fellis et iracundiae locus est. FREMIT cum clamore deposcit. Bene autem ‘amens’, quia in toro requirebat. SCELERATA INSANIA B. nihil enim tam insanum, quam desiderare id per quod possis perire. VIRGEA de virgis facta, unde est flamma validior. COSTIS autem lateribus. Et bene antiquum respexit morem: nam ollas non suspendebant, sed positis circumcirca ignem adhibebant. ‘Costis’ id est lateribus ut «tardi costas agitator aselli». AQVAI FVMIDVS id est aquae amnis: nec inmerito; nam potest esse et alterius rei amnis, ut «fluvios videt ille cruoris». Hanc autem diaeresin Tucca et Varius fecerunt: nam Vergilius sic reliquerat «furit intus aqPIT VNDA melius quam si diceret ‘nec iam vas undam capit’. ERGO id est quia
Abbreviated transcription (Latin):
tremor occupat artus: uicinitate scilicet furie: nam tremor furoris est.
tantaꝙ se facies aperit: remoto anili uultu quem finxerat et quose indue¬
rat sic supra de uenere. et uera incessu patuit dea. geminos crinibus an¬
ques: similes nam omnes dixit erexisse non duos... uerberaq insonuit:
pro uerberibus insonuit idest peruerbera. es rabido ore: habitum future
orationis ostendit.: respice: multi hic destingunt et superioribus uingũt
ut sit sensus respice eam quam dicis falsa deludi formidine.c. ad hec ad¬
sum: idest ad regum arma et ad bella quomodo ergo dicis quod super¬
fluo his inserat rebus ad quas ueni. Alii respice ad hoc legunt ut sit qua¬
si demonstrantis respice bella et loetum gero. facem uiueni coniecit:
satis considerate facem uiueni in iecit que cito et exardescit et desinit
supra uero amate serpentem iniecit. quod inmulieribus semper iuget

Expanded text:
TREMOR OCCVPAT ARTVS vicinitate scilicet furiae: nam tremor furoris est. TREMOR OCCVPAT ARTVS vicinitate scilicet furiae: nam tremor furoris est. TANTAQVE SE FACIES APERIT remoto anili vultu, quem finxerat et quo se induerat: sic supra de Venere «et vera incessu patuit dea». GEMINOS E. C. ANGVES similes - nam omnes eam dicit erexisse - non duos. VERBERAQVE INSONVIT pro ‘verberibus insonuit’, id est per verbera. RABIDO ORE habitum futurae orationis ostendit. RESPICE multi hic distingunt et superioribus iungunt, ut sit sensus: respice eam quam dicis falsa deludi formidine. AD HAEC ADSVM id est ad regum arma et ad bella. Quomodo ergo dicis, quod superfluo his inserar rebus, ad quas veni? Alii ‘respice ad haec’ legunt, ut sit quasi demonstrantis ‘respice, bella et letum gero’. FACEM IVVENI CONIECIT satis considerate facem iuveni iniecit, quae cito exardescit et desinit, supra vero Amatae serpentem iniecit, quod in mulieribus semper viget
Abbreviated transcription (Latin):
contrarium dictum est sequere italiam uentis: sane notum est inbello mul¬
tum potuisse tyrrenos et fuisse precipue infestos latinis. ut hi bellum as-¬
sidue ducunt cum gente latina. adeo tibi me: addidit auctoritatem
quiascit annui credi difficile: adeo aũt idest ualde scilicet uissit: ut ado
lescentem adeo nobilem.. lȩtus: alacer.festinus.nam letari non poterat
qui perdebat uxorem.sic supra uela dabant lȩti.. flumine pulchro: ut
fininonem ipsa est uis deor aut ꝑ augmentum. suasit primum perse de¬
inde ꝑuinonem. postremo ꝑ omnium uim deor. : turnum experiatur:¬
sentiat contra se pugnandum quem perse laborantem non probauit. et¬
qua nascitur situs: i ueriꝙ effeta: euacuata cassa ueritatis. o mater:
a bellis. si non aetas saltem religio sacerdotii. exarsit in iras cõmunisser¬
mo habet ardeo illa re: sed figuratiuus ardeo in illam rem dicimus et est

Expanded text:
erne acies ut "i, sequere Italiam ventis" . sane notum est bello mulerne acies ut "i, sequere Italiam ventis" . sane notum est bello multum potuisse Tyrrhenos et fuisse praecipue infestos Latinis, ut "hi bellum adsidue ducunt cum gente Latina" . Ad v. 427 Haec adeo tibi me addit auctoritatem, quia scit anui credi difficile. 'adeo' autem, valde scilicet iussit, ut "adulescentem adeo nobilem" . Ad v. 430 Laetus alacer, festinus; nam laetari non poterat qui perdebat uxorem: sic supra "vela dabant laetfinitionem ipsa Iuno est vis deorum: aut per augmentum suasit primo per se, deinde per Iunonem, postremo per omnium vim deorum. TVRNVM EXPERIATVR contra se pugnantem, quem pro se laborantem non probavit. Hqua nascitur situs. verique effeta cassa veritatis. Ad v. 441 a bellis si non aetas, saltem religio sacerdotii. Ad v. 445 Exarsit in iras communis sermo habet 'ardeo illa re', sed figuratius 'ardeo in illam rem' dicimus: et est
Abbreviated transcription (Latin):
uitta. e ramumq innectit oliue: aut coronam accipit aut ramum ligat¬
uittis: quod aperte in octauo ostendit et uitta comptos uoluit pretendere
dos: unonis templi anus sacerdos.: fusos patiere labores: probus detempo¬
rum cõnerione libellum composuit in quo docet quid cuiꝙ debeat accomo¬
dari: ex quo intelligimus hanc quam fecit arduam esse connexionem. Nã
patiere futuri temporis est. fusos uero participium est preteritum. est aũt
sensus patiere ut tot tui labores fundantur incassum idest in irritum ca¬
tur.  transcribi: tradi. et est sermo tractus de pecunia. nam scribi ẽ dan.
horatius scribem decem anerio non est satis adde cicute. rescribi uero red¬
di. horatus dictantis quod tu nunꝗͣ rescribere. Quȩritur heres. de iure
trarit ut non generum sed heredem diceret. nam perceptionem facto ma¬
trimonio sibi inuicem succedebant. tyrrenasq sternere acies: nam ꝑ

Expanded text:
, tum ramum innectit oli, tum ramum innectit olivittis, quod aperte in octavo ostendit "et vitta comptos voluit praetendere dos ordo est, ut 'Iunonis templi anus sacerdos'. Ad v. 421 Fusos patiere labores Probus de temporum conexione libellum composuit, in quo docet, quod cui debeat accommodari. ex quo intellegimus hanc quam fecit arduam esse conexionem: nam ‘patiere’ futuri temporis est, ‘fusos’ vero participium est praeteritum. Est autem sensus: patieris ut tot tui labores fundantur in cassum, id est in irritum catur. TRANSCRIBI tradi. Est est sermo tractus de pecunia, nam ‘scribi’ est dari: Horatius «scribe decem a Nerio; non est satis: adde Cicutae»: ‘rescribi’ vero reddi: Horatius «dictantis quod tu numquam rescribere possis». QVAERITVR HERES de iure traxit ut non generum, sed heredem diceret: nam per coemptionem facto matri
Abbreviated transcription (Latin):
mis: idest maternis. crinales uictas: que solarum matronarum erant
nam meretricibus non dabantur. Acuisse furores: ut supra quam uino
his acuit dictis.: Consiliumq omnemq domum uertisse latini: quod ha¬
buerat ut filiam dando aeneae bella remoueret que significauerat fumus
solam eam uenisse constet non cum colonis. precipiti delata notho: in¬
tra arcam ut diximus supra.  magnum tenet ardea nom̃: bene allusit nã
ardea quasi ardua dicta est idest magna et nobilis. Et licet iginius in itali
cis urbibus ab augurio aiuis ardeam dictam uelit. Illud namq ouidii me
tamorphoseon fabulosum est: incensam ab hanibile ardeam et inhanc auẽ
mis pennae confisa natanti.i. membra exuit: bene exuit: nam dii cum uo¬
lunt uideri induunt se corporibus propter mortalium oculos nam incor¬
porei sunt.. albos cum uita: idest ẽt uutas albas. nam nisi uitte essent al

Expanded text:
MIS id est maternis. CRINALES VITTAS quae solarum matronarum erant: MIS id est maternis. CRINALES VITTAS quae solarum matronarum erant: nam meretricibus non dabantur. ACVISSE FVRORES ut supra «quam Iuno his acuit dictis». CONSILIVMQVE OMNEMQVE DOMVM VERTISSE LATINI quod habuerat, ut filiam dando Aeneae bella removeret, quae significaverat fumus solam eam invenisse constet, non cum colonis. PRAECIPITI DELATA NOTtra arcam, ut diximus supra. Ad v. 412 Magnum tenet ardea nomen bene adlusit: nam Ardea quasi ardua dicta ecis urbibus ab augurio avis ardeae dictam velit. Illud namque Ovidii in metamorphoseos fabulosum est, incensam ab Hannibale Ardeam in hanc avem mis pinnae confisa natanti». MEMBRA EXVIT bene ‘exuit’: nam dii cum volunt videri, induunt se corporibus propter mortalium oculos; nam incorporei sunt. ALBOS CVM VITTA id est etiam vittas albas. RAMVM INNECTIT OL
Abbreviated transcription (Latin):
esse cõmemorans. per quod duas res agit latenter. Nam dicendo originem
considerandam: docet et turnum grecũ esse ab accisio et aeneam latinum
adardano.: premũ te uissa: urgent in hoc cõpellunt.: in achus acrisius¬
ꝙ patres: dane acrisii regis argiuorum filia post quam est a ioue uitata
taregi qui eam sibi fecit uxorem cum qua etiam ardea condita a quibꝰ
turbinis facit. nam si turbonis facit erit a proprio nomine. Impubesq
puerum ip̃m intelligas.. Simulato numine bachi: talem patiebatur fu¬
rorem ut speraret se siberi sacra celebrare. non enim ip̃a simulabat quod
mere thyrsos: sumebat infiniti sunt proindicatuus. pampineas: pampi¬
nis tectas. incincte pellibus: nepridum scilicet.. pinum sustinet: facẽ
exprexit dementiam nam consecrauerit filiam libero hymeneum canit
euis ac turni. hẏmeneum aũt nunc carmen nupnale dicit.. toruum:¬
protorue dixit.: io: uox clamantis est et est tragicus sermo. piis ani¬

Expanded text:
esse commemorans. Per quod duas res agit latenter: nam dicendo originem considerandam, docet et Turnum Graecum esse ab Inacho et Acrisio, et Aenean Latinum a Dardano. PREMVNT TE IVSSA urgent, in hoc compellunt. INACHVS ACRISIVSQVE PATRES Danae, Acrisii regis Argivorum filia, postquam est a Iove vitiata, ta regi, qui eam sibi fecit uxorem, cum qua etiam Ardeam condidit: a quiturbinis' facit: nam si 'turbonis' sit, erit a proprio nomine genetivus, puerum ipsum intellegas. Ad v. 385 Simulato numine bacchi talem patiebatur furorem, ut speraret se Liberi sacra celebrare; non enim ipsa simulabat, quod MERE THYRSOS sumebat. Infiniti sunt pro indicativis. PAMPINEAS pampinis tectas. INCINCTAE PELLIBVS nebridarum scilicet. PINVM SVSTINET facem expressit dementiam: nam cum consecraverit filiam Libero, hymenaeum canit eius ac Turni. hymenaeum autem nunc carmen nuptiale dixit. pro ‘torve’ dixit. IO vox clamantis. Et est tragicus sermo. PIIS ANI
Abbreviated transcription (Latin):
fluitn est qoł art donatus non potuisse fieri ut praesente treno ager ni.
tuloꝵ donaretur aenee.i Duros exercent colles: extenuat agri meritũ
quo uule uideatur esse qđ donat. huic ẽt illud est: atꝙ hori asperrima
pascurt: ut supra arunci nituliq fuerunt idest tiec oꝑis suis excolitur.
Cedat amicitie: in pratium cecdat amicitiaꝵ.n equas dicamus leges.
ut pariter inter nos societate uersectur. idest ut sit neuter inferior. N
lo detedere nostro: scit eos fataliter ad italiam uenisse. Niam audit &
a fauituo & externi uenient generi & ab ilioneo. Sed nõn fata deum ue¬
stras exquirere terras ipiis egere suis. tamen propter turnum simulat
iꝗtorantiam: ut se ẽt̃ crca eum ęquum praestare uideatur. multum.
to transtulir & naualia pro trabib posuit de quib naues fuita. nam

Expanded text:
fluum est quod ait Donatus, non potuisse fieri ut praesente Turno ager Rutufluum est quod ait Donatus, non potuisse fieri ut praesente Turno ager Rutulorum a Latino donaretur Aeneae. DVROS EXERCENT COLLES extenuat agri meritum, quo vile videatur esse quod donat. Hinc etiam illud est ‘atque horum asperrima pascunt’, et supra ‘Aurunci Rutulique serunt’, id est nec operis suis excolitur. CEDAT AMICITIAE in pretium concedat amicitiarum. AEQVAS DICAMVS LEGES ut pari inter nos societate versemur, id est ut sit neuter inferior. SOLO DECEDERE NOSTRO scit eos fataliter ad Italiam venisse: nam audiit et a Fauno «externi venient generi» et ab Ilioneo «sed nos fata deum vestras exquirere terras imperiis egere suis». Tamen propter Turnum simulat ignorantiam, ut se etiam circa eum aequum praestare videatur. Multum co transtulit et ‘navalia’ posuit pro trabibus de quibus naves fiunt: nam
Abbreviated transcription (Latin):
agit etiam hoc argumentum qđ illic est locus qui hodieq pinetũ uocatur.
led constit omiia loca illa esse campestria nec procedit qđ dicitur celũ
plaga pinea montis. Unde sequenda est pocius luiii. si seructur catonis
audtoritas. Nam pene omnes antiquae historiae scriptores in hoc consenti¬
unt. Cato etum in originuib dicit: troianos a latino accepisse agrum.
qui est inter laurentum & castra troiana. hic etiam modum agri com¬
memorat. & dicit eum habuisse iugera ũ.d. n Tusco mi proxcimus
amtu tyberino longus in octasum: ea parte qua in occidentem tenctitur
longior n fines supusq sicanos: usq ad fines quos siculi aliquanido te.¬
nuerunt idest usq ad ea loca in quib nunc roma est. haec enum siculi ha
suii agrum pollicetur. aut quem tam ꝗ̃ stipendiarium. habebant ni¬
tuli & arunci. aut quem colendum quasi regi operas dabatit. Unde super.¬

Expanded text:
Agit etiam hoc argumento, quod illic est locus qui hodieque pinetum vocatur. Agit etiam hoc argumento, quod illic est locus qui hodieque pinetum vocatur. Sed constat omnia illa loca esse campestria, nec procedit quod dicitur ‘celsi plaga pinea montis’. Vnde sequenda est potius Livii, Sisennae et Catonis auctoritas: nam paene omnes antiquae historiae scriptores in hoc consentiunt. Cato enim in originibus dicit Troianos a Latino accepisse agrum, qui est inter Laurentum et castra Troiana. Hic etiam modum agri commemorat et dicit, eum habuisse iugera IIDCC. TVSCO MIHI PROXIMVS AMNI Tiberino. LONGVS IN OCCASVM ea parte, qua in occidentem tenditur, longior. FINES SVPER VSQVE SICANOS usque ad fines, quos Siculi aliquando tenuerunt, id est usque ad ea loca in quibus nunc Roma est: haec enim Siculi habsuum agrum pollicetur, aut quem tamquam stipendiarium habebant Rutuli et Aurunci, aut ad quem colendum quasi regi operas dabant: unde super
Abbreviated transcription (Latin):
periculum esse ẽt superare troianos. s Cum gente deor: quia a dis origi¬
nem ducunt. s inuddisq uiris gerimus: aut quia supra legimus bis capti
phriges. sed inuictos ideo dicit quia sequitur infra nec uidti possunt absistẽ
non patitur. s Actis: euocatis adiundtis.. Spes sibi quisq: subaudis sit: sed
cetera: absolute dieit: idest exxertitum: audcilia: uires imperii quas sic ui
detis afflictas. quid restat tusi ut pacem petamus.⁊ Ante oculos interq
N ec quicꝗ̃ incuso: exctusatio haec obliquam esse in turnũ orationẽ latini
F uit. echausta & consumpta est. ꝯ loto certatum est corpore regni: im¬
perũ omnb iurib. ⁊ Dubiae menti. meae scilicaꝰ cogitanti.⁊ Est antiquꝰ
sponit esse in campania uicta eufeurẽ fluuium cuius terras uincentes
tusci aliqñ tenuerunt. ut inde dictum sit: tusco mihi proximus amni.

Expanded text:
periculum esse etiam superare Troianos. CVM GENTE DEORVM qui a diis origipericulum esse etiam superare Troianos. CVM GENTE DEORVM qui a diis origint. Ad v. 306 Invictisque viris gerimus atqui supra legimus "bis capti Phryges" . sed invictos ideo dinon patitur. ADSCITIS evocatis, adiunctis. SPES SIBI QVISQVE subaudis ‘sit’. SECETERA absolute dixit, id est exercitus, auxilia, vires imperii: quae quia sic videtis adflicta, quid restat, nisi ut pacem petamus? ANTE OCVLOS INTERQVE NEC QVEMQVAM INCVSO excusatio haec ostendit obliquam esse in Turnum orationem Latini. FVIT exhausta et consumpta est. TOTO CERTATVM EST CORPORE REGNI imperii omnibus viribus. DVBIAE MENTI meae, scilicet cogitanti. EST ANTIQVVS ebuit, esse in Campania iuxta Ufentem fluvium, cuius terras vicinas Tusci aliquando tenuerunt, ut inde dictum sit ‘Tusco mihi proximus amni’.
Abbreviated transcription (Latin):
dant posse facilius excorare. prior: prestantior: melior.s Quodatur. qua
tor .i. Clauso gurgite: saxor obiectione praecluso.÷. Prefatus diuos. more¬
antiquo. nam maiores nullam orationem nisi inuocantes numinib incho¬
abant: sicut sunt omnes orationes catonis & graecoꝵ. Nam generale capͭ
in omnib legunus. Unde cicero ꝑ irrisionem ait. siquid ex uetere aliqua
arguit turnum qđ sibi non obtemꝑauerit. ut foedus fier&. in .i. scilic&
ubi docit te turne nefas te triste manebit supplicium. nam modo hoc
ipse reuoluit. s Uellem statuisse: olim est qđ uolui his malis cõmendare.
Uellem aittem statuisse sic doxit: ut uellem fecisse & est compendiosa locu¬
tio cum quaerimur non esse fadtum qđ sieri debuit.⁊ Bellũ importunũ:
concepit grandem iracundiam: & sic in haec uerba prorupit. lmportunũ
autem est qđ carc portu idest quiete. ubi nullus portus est. nam hoc quo¬
dãmodo dicit in naufragium fertur ista contentio. quia supra audierat

Expanded text:
dant posse facilius exorare. 'prior' autem praestantior, melior. Ad v. 293 Qua datur qua orum'. Ad v. 298 Clavso gurgite saxorum obiectione praecluso. Adantiquo: nam maiores nullam orationem nisi invocatis numinibus inchoabant, sicut sunt omnes orain omnibus legimus. Vnde Cicero per inrisionem ait «si quid ex vetere aliqua arguit Turnum, quod sibi non obtemperaverit, ut foedus fieret, in septimo scilicet ubi dixit «te, Turne, nefas, te triste manebit supplicium»: nam modo hoc tempus revolvit. VELLEM STATVISSE olim est quod volui his malis terminum dare. ‘Vellem’ autem ‘statuisse’ sic dixit ut ‘vellem fecisse’: et est conpendiosa elocutio, cum querimur non esse factum quod fieri debuit. BELLVM INPORTVNVM coepit grandem iracundiam, et sic in haec verba prorupit. ‘inportunum’ autem est quod caret portu, id est quiete, ubi nullus portus est. Nam hoc dicit in naufragium quodammodo fertur ista contentio, quia supra audierat
Abbreviated transcription (Latin):
lante interiit euis cuncta posteritas. . Bithias: subaudis ingens a conse-¬
quentib. ⁊ Mille: finitus numerus pro infinito. ⁊ Aggere septus: ut ue
stris o ciuies undiq septus aggerib. s Nulla salus bello capiti cane talia
haec est uirtus eloquentiae. arma autem latini inuidiose docit: nam debu¬

Expanded text:
lante interiit eius cuncta posteritas. BITIAS subaudis ‘ingens’ a conselante interiit eius cuncta posteritas. BITIAS subaudis ‘ingens’ a consequentibus. MILLE finitus numerus pro infinito. AGGERE SAEPTVS supra et «vestris, o cives, undique saeptus aggeribus». NVLLA SALVS BELLO CAPITI CANE TALIA e et ab Argivis. 'arma' autem 'Latini' invidiose dixit: nam debu
Abbreviated transcription (Latin):
nan campos sua potestate retnebat eneas ⁊ Etiam tu: etiam nan aduer¬
biuta hortantis est hoc loco. alias adhuc significat & temporis ut et iã
turnus etiam arma parat. apud maiores etiam consentientis fuerat.
dema semꝑ drance tibi copia fandi: tunc cum bella manus poscunt: Sũt
multa sua ui optima: quae qm̃ per se tion possunt uituꝑari: & ab acci¬
dentib uttuperamur. ut hoc loco qm̃ eloquentia per se est optima. eã
culpat ex tempore dicens: tunc incumbis eloquentiae cum manus bel¬
dans: primus es iter senes ad danda consilia. ⁊ Magna uolant. homer
& diduco & disterno dicimus. . Neq timoris arguetu drance: ut can¬
tando tu illum. arguo autem genituum regit. ut arguo te caedis insi-¬
diaꝵ. & est de greco. nam ita dicunt. siꝗdem¬
qui insequendo bella deseruit. aperte autem hoc dicit. Potest merito credi
qđ pulsus sit hic cuius tot extant tropaea. ⁊ Cum stirpe: occiso enim pal¬

Expanded text:
nam campos in sua potestate retinebat Aeneas. ETIAM TV heia: nam hornam campos in sua potestate retinebat Aeneas. ETIAM TV heia: nam hortantis adverbium est hoc loco. Alias ‘adhuc’ significat etcurrus, etiam arma tenentem». Apud maiores ‘etiam’ consentientis fuerat, IDEM SEMPER DRANCE TIBI COPIA FANDI TVM CVM BELLA MANVS POSCVNT sunt multa sua vi optima, quae quoniam per se non possunt vituperari, ab accidentibus vituperantur, ut hoc loco quoniam eloquentia per se est optima, eam culpat ex tempore, dicens: tunc incumbis eloquentiae, cum manus beldans, primus es inter senes ad danda consilia. MAGNA VOLANT Homeruset ‘diduco’ et ‘distraho’ dicimus. MEQVE TIMORIS ARGVE TV DRANCE ut «cantando tu illum»? ‘Arguo’ autem genetivum regit, ut ‘arguo te caedis, insidiarum’. Et est de Graeco: nam ita dicunt qui insequendo bella deseruit. Aperte autem hoc dicit: potest merito credi quod pulsus sit is, cuius tot extant tropaea? CVM STIRPE occiso enim Pal
Abbreviated transcription (Latin):
cuittati ⁊ eapud. principium & est antiquum. Terentus. Nam si hic ma¬
li est quicq̃ illic rei est caput. ⁊ Nulla salus bello. plus est q̃ si spes dice.¬
ra ⁊ tacem te poscimus. reposcimus qui solus es causa belloꝵ: nam e ne¬
as iam pacem promisit. Solum inuiolabile pignus: idest lauiniam. a
quidemm immicus. sed si uelis esse non recuso. & hoc est esse nibal moror¬
t usi fugari ⁊ Desolauimus agros: uel um occiduntur. uel dum coguntur
ad milcciam. nam legimus & latos uastatit cultorib agros.ii Dotalis regia
cordi est: hoc est regtum latini. sic alibi non hec dotalis regia amate. s
Scilicaꝰ ut turno contingat regia conurne: haec cum quadam irisione di¬
cuntur s inhumata infletaq turba: sepulti sunt omnes qui in bellum
pierant. ut legimus supra. sed hoc fadtum est enex beneficio. qui sepul¬
turt eoꝵ reddidit socios. Ergo quantum ad turtium prina in sepulti st.

Expanded text:
civitati. CAPVT principium. Et est antiquum: Terentius «nam si hic macivitati. CAPVT principium. Et est antiquum: Terentius «nam si hic mali est quicquam, illic huic rei est caput». NVLLA SALVS BELLO plus est, quam si ‘spes’ diceret. PACEM TE POSCIMVS OMNES ‘te poscimus’, qui solus es causa bellorum: nam Aeneas iam pacem promisit. SOLVM INVIOLABILE PIGNVS id est Laviniam. Et quidem inimicus, sed si velis esse, non recuso: nam hoc est ‘et esse nil moror’. FVSI fugati. DESOLAVIMVS AGROS vel dum occiduntur, vel dum coguntur ad militiam: nam legimus «et latos vastant cultoribus agros». DOTALIS REGIA CORDI EST hoc est regnum Latini: sic alibi «non haec dotalis regia Amatae». SCILICET VT TVRNO CONTINGAT REGIA CONIVNX haec cum quadam inrisione dicuntur. INHVMATA INFLETAQVE TVRBA atqui sepulti sunt omnes qui in bello perierant, ut legimus supra. Sed hoc factum est Aeneae beneficio, qui sepulturae eorum reddidit socios. Ergo quantum ad Turnum pertinet, insepulti sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
tino obtemꝑare noluit. s Lumina ducum. idest proceres: ut o lux darcla¬
nae.  Consedisse urbem: in ludtum esse demersam. i fuge fidens.
illuc respicit qđ bella deseruit uinone faciente. fugae autem figurate
uolant. item proinde tona eloquio: item uentosa in lingua. deinde di¬
ximus drancem libare se ad orationem latini. unde nunc dicit. celum
generis uero conundtione in aeternum pacis federa firmabantur.
hoc autem dicto latenter etiam latini pudorem exonerat. qui tur¬
no etiam suam promiserat filiam dicens causam rei .p. prepondera¬
re debere: & propter pacem cuuum: turno encam esse praferendũ.
Terror terror propie est qui aluis infertur. ut si dicit ille hab& terro¬
rem: idest tumendus est. unde & terribilis dicitur. Moetus autem est
quem habent timentes. Sed nunc usurpatiue terrorem pro meni po¬
suit. nam hoc dicit qđ si tantum turnum tuerus.  eniamq ore.¬

Expanded text:
tino obtemperare noluit. LVMINA DVCVM id est proceres, ut «o lux Dardatino obtemperare noluit. LVMINA DVCVM id est proceres, ut «o lux Dardaniae». CONSEDISSE VRBEM in luctum esse demersam. FVGAE FIDENS illuc respicit quod bella deseruit, Iunone faciente. ‘Fugae’ autem figurate volant», item «proinde tona eloquio», item «ventosa in lingua». Deinde diximus Drancem librare se ad orationem Latini: unde nunc dicit ‘et caelum generis vero coniunctione in aeternum pacis foedera firmabantur. Hoc autem dicto latenter etiam Latini pudorem exonerat, qui Turno etiam suam promiserat filiam, dicens causam reipublicae praeponderare debere et propter pacem civium Turno Aenean esse praeferendum. TERROR ‘terror’ est proprie qui aliis infertur, ut si dicas ‘ille habet terrorem’, id est timendus est: unde et terribilis dicitur. ‘Metus’ autem est quem habent timentes. sed nunc usurpative terrorem pro metu posuit, nam hoc dicit: quod si tantum Turnum timemus. VENIAMQVE ORE