comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meũ: habet uitam et̾nam. Aliqͣndo gr̃am sp̃c¬
uos muti debet. Aliqͣndo sermonẽ diuinũ. suie
conpunctionẽ cordis: ut in psalmo. Potasti inqͥd
nos: uino conprinctionis. Aliqͣndo iudiciũ diui¬
num: ut in apocalipsi. Ip̃e calcauit torcular ui¬
ni. ire furoris clei. Aliqͣndo sacrãm scͥpt᷑am: rectãq
doctͥnam. Unde ꝑ ysaiam ad iudeos cłr. Caripones
tin: miscunt aqͣm uino. Aliq̃ñ oꝑa luxurie: nt
in apło. Nolite inqͥd inebriari uino: in quo ẽ. lux¬
uria. Et alibi. Luxuriosa res ẽ. uinũ : ⁊ tumultu¬
osa ebrietas. Merũ aut̃ sinccritatẽ indicii aut ue¬
inqͥd meri. plenꝰ ẽ. mixto. Unde beatꝰ ambrosiꝰ in
ymuo sc̃ẽ epħie. mirabilit̾ declamauit: splendi¬
dissima luce u̾boꝵ. Qd̃ aũt dixit meri. sinceritatẽ
designat: qd semꝑ purũ semꝑ ẽ. limpidũ. Nam
refectos homines ad głam uͥtutis: ñ ad uitrũ ebri¬
etatis adducit. Qd̃ aut̃ dixit mixto. nouũ uetꝰq

Expanded text:
 habet vitam aeternam . Aliquando gratiam Spirvos mitti debet . Aliquando sermonem divinum sive compunctionem cordis, ut in psalmo: Potasti nos, inquit, vino compunctionis . Aliquando judicium divinum, ut in Apocalypsi: Ipse calcavit torcular vini irae furoris Domini . Aliquando sacram Scripturam et rectam doctrinam, unde per Isaiam ad Judaeos dicitur: Caupones tui miscent aquam vino . Aliquando opera luxuriae, ut in Apostolo: Nolite, inquit, inebriari vino, in quo est luxuria . Et alibi: Luxuriosa res est vinum, et tumultuosa ebrietas . Merum autem sinceritatem i meri plenus est hymno sacrae Epiphaniae mirabiliter declamavit splendidissima luce verborum. Quod autem dixit, meri, sinceritatem designat, quod semper purum, semper limpidum. Nam refectos homines ad gloriam virtutis, non ad vitium ebrietatis adducit. Quod autem dixit, misto: Novum Vetusque
Abbreviated transcription (Latin):
ocio: a greta diriuatione uocata. Hanc
enĩ illi pocos dicunt. Aqua gen̾alit̾ uo¬
cata: qd̾ suꝑficies eiꝰ eqͣlis sit. hinc ⁊ eoͦ¬
ra qͣm inde recentẽ dicimꝰ. qr ñ est utilis uetusta
ut uinum: s statim sublata. ⁊ de flumine. fon¬
te ł puteo. fetescit enĩ uetrsta. Aqua enĩ nat᷑a¬
lis ẽ. potꝰ: ⁊ gen̾alit̾ om̃ibꝰ cõmunis. Unde ⁊ sa
ut in psalmo. Torrente inqͥt uoluptatis tue po¬
tabis eos. Item in aliam partẽ. Non ẽ. inqͥd reg¬
potꝰ uenas sanguine cito repleat. hoc alii qͥd
nos cura soluat. lietum appellant. Uet̾es uinũ:
uenenũ uocabant. S postqͣm inuentꝰ ẽ. uirꝰ
letiferi succus: hoc uinũ uocatũ. illud uenenũ.
Unde ⁊ ieronimꝰ in libro quẽ de uͥginitate

Expanded text:
otio a Graeca derivatione vocata; hanc enim illi poton dicunt. Aqua generaliter vocata quod superficies ejus aequalis sit. Hinc et aequora, quam inde recentem dicimus, quia non est utilis vetusta, ut vinum: sed statim sublata de flumine, fonte vel puteo. Fetescit enim vetusta. Aqua enim naturalis est potus et generaliter omnibus communis: unde et salpiritus sancti, ut in psalmo: Torrente, inquit, voluptatis tuae potabis eos . Item in aliam partem: Non est, inquit, regpotus venas sanguine cito repleat. Hoc alii, quod nos cura solvat, Lyaeum appellant. Veteres vinum venenum vocabant; sed postquam inventus est virus letiferi sucus, hoc vinum vocatum, illud venenum. Unde et Hieronymus in libro quem de virginitate
Abbreviated transcription (Latin):
euacuat. Et qͥ illo poculo ñ fuerit repletꝰ: et̾na
reddit᷑ egestate ieuinus. Inuenit᷑ etiã ⁊ in malo
positum : ut ysaias ait. Et accepi de manu tua cali¬
cem ruine. pocłm ire.⁊ indignationis mee. addi¬
dit qͣm p̾clarum ẽ. utiq cum talia conferat: ut
ad celoꝵ regna ꝑducat. De quo poculo in eringło
dr̃. Qui biberit ex aqua qͣm ego do. ñ siciet unqͣn:
s fiet ineo fons aque salientis in uitam et̾nani.

Expanded text:
evacuat; et qui illo poculo evacuat; et qui illo poculo redditur egestate jejunus. Invenitur etiam et in malo positum, ut Isaias ait: Et accepi de manu tua calicem ruinae, poculum irae et indignationis meae . Addidit, quam praeclarum est! utique cum talia conferat, ut ad coelorum regna perducat. De quo poculo in Evangelio dicitur: Qui biberit ex aqua quam ego do, non sitiet unquam, sed fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
niq acitabula que ang̾tum os desuꝑ habent.
ang̾ciam litt̾e legalis. ⁊ obscuritatẽ locutionis
ꝓpħice: ꝑ mist̾ium expͥmunt. Fiale uͦ. que ex
uitro pͥmitiis facte dñr. Nam greci hialin: ui¬
trum nominant. Et sant in sũmo ore latiores.
luciditatẽ ac ꝑspiciutatẽ eungłici sensus. in quo
mist̾ia om̃ia legis ⁊ ꝓpħaꝵ explanata sunt. ⁊¬
planã locutionẽ doctͥne apłice. in qua ea que
priꝰ in enigniate latebant. in lucera ꝓlata. ⁊
exposita sunt insinuant. Et qͥd in mortariolo
aureo. nͥ cor electoꝵ. plenil diuina sap̃ia. ⁊ aro¬
mata in se continens uͥtutum significat᷑:
De uasis potariis. capł .iiii.
a potando noĩatum. Est enĩ om̃e uas in qͦ
bibendi ẽ consuetudo. Poculun enĩ mistice
sigcat calicen sanguinis dñi : qd̾ sic mnebriat ut.
mentẽ sanet. a delictis ꝓhibens. ñ ad pecc̃a ꝑdutens.
hec uinolentia sobrios reddit. hec plenitudo Malis

Expanded text:
nique acetabula, quae angustum os habent, nique acetabula, quae angustum os habent, angustiam litterae legalis, et obscuritatem locutionis per mysterium exprimunt. Phialae vero quae ex vitro primitiis factae sunt nam Graeci ὕαλον vitrum nominant, et sunt in summo ore latioreluciditatem ac perspicuitatem Evangelici sensus, in quo mysteria omnia legis et prophetarum explanata sunt, et plana locutione doctrinae Apostolicae, in qua ea, quae prius in aenigmate latebant, in luce prolata et exposita sunt, insinuant. Et quid in mortariolo aureo, nisi cor electorum plenum divina sapientia, et aromata in se continens virtutum, significatur? De vasis potatoriis. Poculum a potando nominatum: est enim omne vas, in quo bibendi est consuetudo. Poculum enim mystice significat calicem sanguinis Domini, quod sic inebriat, ut mentem sanet, a delictis prohibens, non ad peccata perducens. Haec vinolentia sobrios reddit, haec plenitudo malis
Abbreviated transcription (Latin):
in qͥbꝰ offerenda erant libamina: ⁊ cet̾. Mensa enĩ
dñi de lignis sechim facta. scͥpt᷑a ẽ sacra : de scĩs
uiris plata. uaria uasa que ad offerenda st̃ li¬
bamina facta: uarie sunt distinctiones eloquii
diuini. ꝓ dispari capacitate audientiũ. Non enĩ
una eademq om̃ibꝰ potest conuenire doctna.¬
Alter namq sapitntes. aliter insipiente. Ait̾
diuites. alit̾ pauꝑes: alit̾ sani. alit̾ rafirmi.
Aut̾ senes. alit̾ iuuenes : alit̾ uiri. alit̾ femine.
Aut̃ celibes. alit̾ conuigati: alit̾ p̾lati. alit̾ sub¬
diti docendi sunt. Que tñ uasa omĩa ad mensã tab̾¬
naculi: om̃ia ad offerenda libamina ꝑtinent. Qͥa
quetũq prudens doctor diu̾sa ꝓ diu̾sitate audien¬
tium loqͥt᷑. uniu̾sa in regula sacre scͥpt᷑e reꝑiunt᷑:
atq ad offerenda dño ueta bonoꝵ oꝑum. corda
la. que utiq misticam significationẽ habent. De¬

Expanded text:
in quibus offerenda erant libamina, etc. Mensa enim in quibus offerenda erant libamina, etc. Mensa enim Domini de lignis sethim facta Scriptura est sacra, de sanctis urissimo. Varia vasa quae ad offerenda sunt libamina facta, variae sunt distinctiones eloquii divini, pro dispari capacitate audientium. Non enim una eademque omnibus potest convenire doctAliter namque sapientes, liter pauperes; aliter sani, aliter infirmi; aliter senes, aliter juvenes; aliter viri, aliter feminae; aliter caelibes, aliter conjugati; aliter praelati, aliter subditi docendi sunt. Quae tamen vasa omnia ad mensam tabernaculi, omnia ad offerenda libamina pertinent, quia quaecunque prudens doctor diversa pro diversitate audientium loquitur, universa in regula sacrae Scripturae reperiuntur, atque ad offerenda Domino vota bonorum operum corda la. Quae utique mysticam significationem habent. De
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ manifestũ ẽ. qui in aliqua ꝑt̾isitate demersi. eccłam
dei suo grauit̾ errore contristant: de qͥbꝰ apłs dicit.
pecc̃oꝵ. ⁊ uitam ꝑpetuam possidendã. Mem̾to
aũt qd̾ mensa ⁊ in bono ⁊ in malopon̾r: sicut
dicit apłs. Non potestis cõmunicare mense dñi.
⁊ mense demonioꝵ. Item mensa altare ẽ. xp̃i: aqͦ
mensa dñi ẽ. utriꝰq legis intellectualis epulatio.
in qua coniuuaꝵ more pascunt᷑. qͥ delicias dñi aui¬
tate. impleri se desid̾ant. Hec iudeis fuit in scandalũ:
sic̃ psalmista testat᷑ dicens. E iat mensa eoꝵ corã ip̃is
in laq̾um. ⁊ in retͥbutionẽ ⁊ inscandalum : qͣndo
ip̃i uidei. xp̃i sp̃itale detestati sunt conuiuium.
Precepit gͦ dñs moysi in exodo. ut faceret mensam
de lignis sechim. ⁊ pararet in minist̾ium eiꝰ diu̾sa
uasa : hoc ẽ. acctabula. fialas. turibula. ⁊ ciatos.

Expanded text:
esse manifestum est, qui non aliqua perversitate demersi Ecclesiam esse manifestum est, qui non aliqua perversitate demersi Ecclesiam Dei suo graviter errore contristant, de quibus Apostolus peccatorum, et vitam perpetuam possidendam. Mementote autem quod mensa in bono et in malo ponitur, sicut dicit Apostolus: Non potestis communicare mensae Domini et mensae diaboli . Item mensa altare est Christi, a quo mensa Domini est utriusque legis intellectualis epulatio, in qua convivarum more pascuntur, qui delicias Domini avitate impleri se desiderant. Haec Judaeis fuit in scandalum, sicut Psalmista testatur, dicens: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum et in retributiones et in scandalum ; quando ipsi Judaei Christi spiritale detestati sunt convivium. Praecepit Dominus Moysi in Exodo , ut faceret mensam de lignis sethim, et pararet, in ministerium ejus diversa vasa, hoc est, acetabula, phialas, thuribula, et cyathos,
Abbreviated transcription (Latin):
dñ ex om̃ibꝰ gentibꝰ pia conu̾satione placit᷑a
contexit᷑. Discus antea ab spetie scuti. unde ⁊ scu¬
tella postea discus uocatꝰ. qd̃ det escas .i. apponat :
a quo ⁊ discumbentes dicti: siue atioopaichin .i.¬
qd iaceant. Parapsis qͣdri angulũ ⁊ qͣdri lat̾uam
uas i. paribꝰ apsidis. Patena: qd̾ dispansis patentibꝰ¬
q sit oris lancis. De disco ⁊ parapside in euͣngłio le¬
git᷑: hoc ẽ in decollatione ioħis: disci cõmemoratio
fit: ⁊ in passione salliatoris de parapside legit᷑.
In qͥbꝰ admonem᷑. ut libidinẽ ⁊ crudelitatẽ fugiamꝰ.
⁊ fraudem ł ꝓdicionẽ facere omino caueamꝰ: om̃s
qui luximam herodis. ⁊ auariciã uide detestam᷑.
Mensa enĩ. amense dicta ẽ: qr eodem die contuiua
ritu gentiũ exercebant᷑. De mensa gͦ: ꝓpħa ait.
Parasti inconspectu meo mensã. Eccłe uͦ mensa ẽ:
beata conuiuatio. epulatio felix. satitas fidei. esca
celestis. Uerũ istam iensam adu̾sus eos paratam

Expanded text:
ni ex omnibus gentibus pia conversatione placitura contexitur. Discus antea iscus ab specie scuti, unde et scutella: postea discus vocatus, quod det escas, id est apponat, a quo et discumbentes dicti: sive apo tou dicein, id jaciant. Paropsis, quadrangulum et quadrilaterum vas, id est, paribus absidis. Patena, quod dispansis patentibusque sit oris lancis. De disco et paropside in Evangelio legitur , hoc est in decollatione Joannis, disci commemoratio fit. Et in passione Salvatoris de paropside legitur . In quibus admonemur, ut libidinem et crudelitatem fugiamus, et fraudem vel proditionem facere omnino caveamus omnes, qui luxuriam Herodis et avaritiam Judae detestamur. Mensa enim a mense dicta est; quia eodem die convivia ritu gentium exercebantur. De mensa ergo propheta ait: Parasti in conspectu meo mensam . Ecclesiae vero mensa est beata convivatio, epulatio felix, saturitas fidei, esca coelestis. Verum istam mensam adversus eos paratam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in eccł̃a. ampla referti scientia: de quo in
exodo. Item fiale fons in peccoribꝰ ue cdiuuine:
de quo in apocalipsin. Septem inqͥe fiale: no¬
ussime ire dei plene. Cratera calix est. duas
habens ansas: ⁊ ẽ grecũ nom̃. Declinat᷑ aũt
apd̃ eos hic crater. Nam latine hec cratera d̾r. unde
⁊ ꝑsiꝰ. Si tͥ crateras argenti. Uirgiliꝰ. Crateras mag¬
nos statuunt: ⁊ uina coronant. Fiebant aũt pͥmũ
a cõnexionibꝰ uͥgulto. Unde ⁊ dicte cratere a poto

Expanded text:
sancti in Ecclesia, ampla scientia referti. De quo in Exodo. Item phyalae sors in peccatoribus irae divinae, de quo in Apocalypsi: Septem, inquit, phyalae novissime irae Dei plenae . Cratera calix est duas habens ansas, et est Graecum nomen: declinatur enim apud eos hic crater; nam Latine haec cratera dicitur, unde et Persius: Si tibi crateras argenti. Virgilius: Crateras magnas statuunt, et vina coronant. Fiebant autem primum ex connexionibus virgulto
Abbreviated transcription (Latin):
uasa que deaurata du̾r. sigc̃ant eos quos donumi
ꝑfecte caritatis adornat: de qͥbꝰ scͥptũ ẽ inpsalmo.
Astitit regina adexͥs tuis inuestitu deaurato:
curc̾amicta uarietate. Aurũ ad caritatis debenꝰ¬
aptare fulgorẽ: qͣ uͥtute circũdata. sc̃ã resplen¬
det eccła. Et ne solam ibi intelligeres ẽe caritatẽ:
in uestitu dixit deaurato. ñ aureo. Deauratũ enĩ
Dicimꝰ: qͣndo suꝑducta sp̃es auri. in aliqͣ matena
glutinat᷑. Ideo aut suꝑ uͥtutes alias. gr̃a caritatis
apparuit: qr om̃ia eiꝰ fulgor excellit. Addit᷑. cutil¬
amicta uarietate. ꝑscrutemꝰ cur eccła dei de uestis
uarietate laudet᷑ : cui totum simplex conuenit.
atq unĩ. S hac uarietate aut liguas multi¬
plices sig̾cat : qr om̃is gens scd̾m suam patͥam in
eccła psallit arictori. aut uͥtutũ pulcherrumã
penitentiũ. Ista ẽ. g uarietas unitatis: que ocłis¬

Expanded text:
vasa, quae deaurata dicuntur, significant eos quos donum vasa, quae deaurata dicuntur, significant eos quos donum perfectae charitatis adornat. De quibus scriptum est in psalmo: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate . Aurum ad charitatis debeaptare fulgorem, qua virtute circumdata sancta resplendet Ecclesia. Et ne solam ibi intelligeres esse charitatem, in vestitu, dixit, deaurato, non aureo. Deauratum enim dicimus, quando superducta species auri in aliqua materia glutinatur. Ideo autem supra virtutes alias gratia charitatis apparuit, quia omnia 153 ejus fulgor excellit. Addidit, circumamicta varietate. Perscrutemur cur Ecclesia Dei de vestis varietate laudetur, cui totum simplex convenit atque unum. Sed hic varietatem, aut linguas multiplices significat, quia omnis gens secundum suam patriam in Ecclesia psallit auctori; aut virtutum pulcherrimam poenitentium. Ista est varietas unitatis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
aurea ⁊ argentea uasa ꝑspiciunt᷑. ⁊ lignea ⁊ ficilia:
⁊ alia qͣdem multa digna sunt honore. alia uͭ sunt
contẽptibilia: ⁊ ad certum usum discreta. Deinde
q nat᷑alis erat uasoꝵ diuisio: ut neqd̃ tale apd̃
nos existimaret: adicit. Si enĩ qui se mundauerit
teria nat᷑alis facit: hoc hic arbitriaim. Qui enĩ se
a det̾ioribꝰ segregau̾it. est uas utile in honorẽ dei :
aliam uͦ in contumeliam. Hoc aũt in nr̃o positũ¬
ẽ arbitrio. ⁊ potestate: utrũ id qd̾ meliꝰ. an qd de
terꝰ est eligamꝰ. Celata uasa. argentea ł aurea st̾:
signis eminentioribꝰ. intꝰ extrauẽ exp̃ssa. acelo uo¬
cata : qd̵ ẽ. genꝰ ferram̃ti qd̾ uulgo cilionẽ uocant.
Crisen. dicta uasa deaurata. Grecũ ẽ. Anagleua:
qd suꝑiꝰ sunt sculpta. Greci enĩ ana sursum:
enĩ celata. siuẽ a nagleua sigc̃ant scõs: uariaꝵ
uͥtutũ insignis distinctos atq decoratos. Illa aũt

Expanded text:
aurea et argentea vasa perspiciuntur et lignea et fictilia; aurea et argentea vasa perspiciuntur et lignea et fictilia; et alia quidem multa digna sunt honore, alia vero sunt contemptibilia et ad certum usum discreta. Deinde quia naturalis erat vasorum divisio, ut ne quid tale apud nos existimaret, adjecit: Si enim quis se mundaverit teria naturalis facit, hoc hic arbitrium. Qui enim se a deterioribus segregaverit, est vas utile in honorem Dei; alia vero in contumeliam. Hoc autem in nostro est positum arbitrio et potestate; utrum id, tur. 7. Caelata vasa argentea, vel aurea sunt, signis eminentioribus intus, extrave expressa: a coelo vocata, quod est genus ferramenti, quem vulgo cilionem vocant. 8. Chrysendeta vasa deaurata, Graecum est. Anaglypha, quod superius sint sculpta, Graeci enim ἄνω sursum, enim caelata sive anaglypha significant sanctos, variarum virtutum insigniis distinctos atque decoratos. Illa autem
Abbreviated transcription (Latin):
uasa habebant᷑: sic̃ ad uina doliis excogitatis. ad
aquas anforis. hidriis ad balneas. ac reliquis que
inusibꝰ hominũ st̃: aut rota fiunt. aut manu
aptant᷑. Fictilium gͦ uasoꝵ figura. ad humane
condicionis sortem ꝑtinet: unde scͥptum ẽ for¬
mauit d̾s hominẽ de limo t̾re. que t̃n igne sp̃c
scĩ ad purĩ excocta: uasa p̾tiosa. ⁊ ad seriuendũ
dei habilia fiunt. Uasa p̾ciosa aurea ⁊ argentea
sã sunt. sapĩe splendore ⁊ eloquentie nitore ful¬
gentes: sic̃ econtͦrio lignea ł fictilia uasa illi st̃
qͥ adhuc aliqͥd minꝰ de ꝑfectione habent: unde
uasa aurea. ⁊ argentea. s ⁊ lignea ⁊ fictilia:
⁊ quedam qͥdem sunt in honore. alia uͦ in contu¬
meliam. Magna inqͥd domꝰ ẽ. eccł̃a: ex multis con¬
sistens hominibꝰ. Necesse ẽ gͦ: ñ om̃s ibi ẽẽ equos.
Nam inmagna domo ñ possunt om̃ia uasa simi¬
lia repperiri: licet sit domꝰ ualde magna. S inter

Expanded text:
vasa habebantur; sicut ad vina doliis excogitatis, ad vasa habebantur; sicut ad vina doliis excogitatis, ad aquas amphoris, hydriis ad balnea, ac reliquis quae in usibus hominum aut rota fiunt, aut manu aptantur. Fictilium ergo vasorum figura ad humanae conditionis sortem pertinet. Unde scriptum est: Formavit Deus hominem de limo terrae . Quae tamen igne Spiritus sancti ad purum excocta, vasa pretiosa ad servitium Dei habilia fiunt. Vasa enim pretiosa, aurea et argentea, sancti sunt sapientiae splendore et eloquentiae nitore fulgentes: sicut econtrario lignea, vel fictilia vasa, illi sunt, qui adhuc aliquid minus de perfectione habent. Unde vasa aurea et argentea, sed et lignea atque fictilia: et quaedam sunt in honorem, alia vero in contumeliam . Magna, inquit, domus est ecclesia, ex multis consistens hominibus. Necesse est ergo non omnes ibi esse aequales. Nam et in magna domo non possunt omnia vasa similia reperiri, licet sit domus valde magna; sed inter
Abbreviated transcription (Latin):
culum plenũ dicens. Bibent ex eo om̃s pecc̃ores t̾re.
hic sig̃tat qd̾ sepe diximꝰ uideos in fine scłi cum aliis
pecc̃oribꝰ de isto calice bibi. Eturos. qͣndo credere
meruerint: seq eccłe catholice ad unata fide con¬
iunxerint.
asa dicta a uescendo. qd̵ in ea esce appo¬
nant᷑. ciiꝰ diminutuũ uascula qͣsi uescn¬
la. Fictilia dicta qd̾ fiant: ⁊ singant᷑ ex
⁊ figuli dñp: ⁊ uas fictile d̾r. Non fictum illud qd
mendatiũ ẽ: s qd̾ format᷑ ut sit. ⁊ habeat aliqͣm
formã. Unde ⁊ apłs dicit. Nũqͥd dicit figñtũ ei qͥse
fuxit. qͣre sic me fecisti e fictilia uasa in samo insula pꝰ
inuenta tradunt᷑ facta ex creta. ⁊ indurata igne: unde
⁊ samia uasa. Postea muentũ t̃. rubricam addere:
⁊ ex rubra creta fingere. Antiqͥorem fuisse usum fic¬
tilium uasoꝵ conistat: qͣm fundendi eris aut argen¬
ti. Apud uet̾es enĩ n aurea nͥ argentea s fictilia.

Expanded text:
culum plenum, dicens: Bibent omnes peccatores terrae . culum plenum, dicens: Bibent omnes peccatores terrae . Hic significat, quod saepe diximus, Judaeos in fine saeculi cum aliis peccatoribus de isto calice bibituros, quando credere meruerint, seque Ecclesiae catholicae adunata fide conjunxerint. asa dicta sunt a vescendo, quod in eo esce apponantur, cuius diminutivum vascula quasi vescula. Fictilia dicta, quod fiant et fingantur ex et figuli dicuntur. Et vas fictile dicitur, non fictum, illud quod mendacium est: sed quod formatur, ut sit et habeat aliquam formam. Unde et Apostolus dicit: Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quare sic me fecisti ? Fictilia vasa in Samo insula prius inventa traduntur, facta ex terra cretea et indurata igne; unde et Samia vasa. Postea inventum est, rubricam addere, et ex rubra terra fingere. Antiquiorem fuisse usum fictilium vasorum constat, quam fundendi aeris aut argenti. Apud veteres enim nec aurea, nec argentea, sed fictilia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ consurgitis mane ad ebrietatẽ sectandã. ⁊ po¬
tandam usq ad uesꝑam : ⁊ cet̾a. Item si ficera pec¬
cati dulcȩdinẽ: ⁊ uoluptatis illecebram sig̃cat.
Unde de p̾cursore dñi angłs testatꝰ ẽ. dicens.
uinũ ⁊ sicerã ñ bibet: ꝙ ieuniis ⁊ abstinentie
deditꝰ erat. Ebrietas aliqͣndo. sobrietas mentis¬
intelligit᷑: ut in actibꝰ apłoꝵ. Hi ebrii sunt. Aut̾
ebrietas ł crapula plenitudinẽ sig̾cat uitio. M.rũ:
ut in eungłio. Attendite ne grauent᷑ cor. E da¬
ura in crapula ⁊ ebnetate. Et in salomone. uelut si spi¬
na nascat᷑ in manu ebriosi. Fex dicta: qd̃ se se uasis
em̾gendo affigat. fex enĩ ultimũ iudicũ sigcat. Unde
de fece: in pspalmo scͥptum ẽ. Uerunt̾n fex eiꝰ ñ ẽ. exi¬
nanita. feces enĩ hic ñ sordes: s uma illa atq ultima
uini debemꝰ acciꝑe. Nam qͦmͦ feces habere poturit.
qd merũ atq purũ añ̾ declarauit: S ut ad istam
fecẽ cognosceris minime fuisse ꝑuentũ: redit ad po¬

Expanded text:
qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum usque ad vesperam, etc. . Item sicera peccati dulcedinem et voluptatis illecebram significat. Unde de praecursore Domini angelus testatus est, dicens: Vinum et siceram non bibet ; quia jejunus et abstinentiae deditus erat. Ebrietas autem aliquando sobrietas mentisintelligitur, ut in Actibus apostolorum: Hi ebrii sunt . Aliter ebrietas et crapula plenitudinem significant vitiorum, ut in Evangelio: Attendite ne graventur corda vestra in crapula et ebrietate . Et in Salomone: Velut spina nascatur in manu ebriosi . Fex dicta, quod sese vasis emergendo affigat. Fex enim ultimum judicium significat. Unde de fece in psalmo scriptum est: Verumtamen fex ejus non est exinanita . Feces enim hic non sordes, sed ima illa atque ultima vini debemus accipere. Nam quomodo feces habere potuit, quod merum atque purum ante declaravit? Sed ut ad istam fecem cognosceres minime fuisse perventum, redit ad po
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo scribit᷑. Exurge psalt̾ in cythara. Non
qd̃ in modũ cychare. s qd̾ in modũ clipei quadrati cõ¬
formet᷑ cũ cordis .x. sicut scͥptum est: in psaltĩo decẽ
cordarum psallam tibi. s hinc iñ corde eiꝰ coutritest̃:
ut refurgentẽ ab inferis. ad celorum regna ꝑ indici¬
um manũ ocitatis. abiino maltũ significarẽt. Psal¬
t̾ium qr uulgo canticũ dr̃. apsallendo est noĩatum:
qd̃ ad eiꝰ uocẽ chorꝰ consonando respondea t. Est aut̃
similitudo cythare barbarice: ut alii uolunt in mo¬
dũ delte litt̾e. S psalt̾ii ⁊ cythare hec differentia
sonant. Eychara uͦ: cũ cauitatem ligni inferiꝰ ht̃.¬

Expanded text:
psalmo dicit: Exsurge, psalterium et cithara; non quod in modum citharae, sed quod in modum clypei quadrati conformetur cum chordis decem, sicut scriptum est; In psalterio decem chordarum psallam tibi . Sed hinc inde chordae ejus contritae sunt: ut resurgentem ab inferis ad coelorum regna per indicium manus concitantis ab imo in altum significarent psalterium, quod vulgo canticum dicitur, et a psallendo est nominatum: quod ad ejus vocem chorus consonando respondeat. Est autem similitudo cithare barbarice in modum delte litere. Sed psalterii et cithare hec differentia sonat. Cithara vero concavitatem ligni inferius h
Abbreviated transcription (Latin):
ĩspirat᷑ ⁊ ꝑ qͣtuor uoci ductas aereas ꝑ qͣtuor eun¬
głistas. ⁊ ꝑ aereum fcindamentum stabilitatẽ scili¬
cet fidĩ ⁊ oꝑum in toto orbe uocẽ nimio clamore
qrͣ in modũ tribe ⁊gregatioĩs emittit. Defistula aũ
refert᷑ ita qd̾ sit bũbolum aerͤum ductile qͣdra¬
tũ. latissimũq. in modũ torone. cum fistulo ae¬
reo. ferreoq cõmixto: qd̾ in ligno alto speciosoq
formato. strꝑtore capite constringit᷑. In hoc qͦ
ꝑ singła lat̃a duodecim bumbola aerea cũ duo¬
decim fistulis in medio positis in catenis fixis¬
de pendunt: ita tͥa humbola uno in late̾ ꝑcir¬
cuitũ. utiq fingunt᷑. Et concitato primo bũbu¬
lo ⁊ ꝯcitatis .xii. buboloꝵ fistulis in medio po¬
sitis: clamorẽ magnũ fragoremq nimiũ. supͣmo¬
dũ simił ꝓferunt. Bumbolum itaq cũ fistu¬
decim bumbola .i. duodetim apłi cum fistalis

Expanded text:
quatuor Evangelistas, per aereum fundamentum, stabilitatem scilicet fidei et operum in toto orbe vocem nimio clamore quasi in modum tubae congregationis emittit. De fistula autem refertur ita, quod sit bumbulum aereum ductile quadratum, latissimumque, in modum coronae cum fistulo aereo ferreoque commisto, quod in ligno alto speciosoque formato superiore capite constringitur. In hoc quoque per singula latera duodecim bumbula aerea duodecim fistulis in medio positis in catenis dependent; ita tria bumbula uno bilatere per circuitum utique finguntur: et concitato primo bumbulo, et concitatis duodecim bumbulorum fistulis in medio positis, clamorem magnum fragoremque nimium supra modum simul proferunt. Bumbulum itaque cum fistunalibus. Duodecim Apostoli cum fistulis
Abbreviated transcription (Latin):
Tuuenalis ysi ⁊ yrato feriat in ea lumina
sistro. Iñ ⁊ hoc mulieres ꝑcuttunt: qd̾ in uen¬
t̾x huiꝰ generis mulier fuerit. Uñ ⁊ apud ama¬
Donas : sistro ad bellum feminarũ exercitꝰ uo¬
cabat᷑. Tintinnabłm de sono uocis nomen ht̃.
sicut ⁊ plasus manuũ. stridor ualuarũ .dim¬
phonia irulgo appellatur lignũ cauũ ex utͣq
parte pelle extenta ꝗͣ uir gulis hinc ⁊ inde
musicis feriunt: fitq in ea exconcordra gra¬
us ⁊ acuti. suauissimus cantus .

Expanded text:
Juvenalis: Isis et irato feriat mea lumina Juvenalis: Isis et irato feriat mea lumina sistro. Inde et hoc mulieres percutiunt, eo quod inventrix hujus generis mulier fuit. Unde et apud Amazonas sistro ad bellum feminarum exercitus vocabatur. Tintinnabulum de sono vocis nomen habet: sicut et plausus manuum, stridor valvarum. Symphonia vulgo appellatur lignum cavum ex utraque parte pelle extenta, quam virgulis hinc et inde musici feriunt: fitque in ea ex concordia gravis et acuti suavissimus cantus.
Abbreviated transcription (Latin):
Laudate eũ in tympano ⁊ choro. Et in aliã par¬
tem. ut in iheremia. Uersus est mlectũ chorꝰ
nr̃. Et alibi. Et organũ meũ in uocem flentiũ.
Cymbala acitabula quedam sunt que ꝑcus¬
sa inuicẽ se tangunt. & faciunt sonum. Dic¬
ta autẽ cymbala: quia cũ ballematia suul
ꝑcutiunt᷑. Cũ enĩ grece dicunt cymbala bela¬
matia. de quo in psalmo scͥptum est. Latidate
eũ in ꝙẏmbalis bene sonantibꝰ. Cẏmbala bene
sonantra labia nr̃a debemus acciꝑe. que nõ
inmerito int̾ musica instrum̃ta posita sunt
q̃a ⁊ sumilitudo quedam est cymbaloꝵ. ⁊ ꝑ ea
uoces hurmane. armoniã redd̾e suauissimam
comꝓbant᷑. Armonia est enĩ diu̾sarũ rerum
in unam duenientiam redacta copulatio. qd̃
& in uoce humana ꝯstat accide. qñ ⁊ temꝑa ip̃a
⁊ sillabe. in unam uocis ꝯcordia ꝑducuntir¬
Sistrum: ab inuentrice uocatũ. Ysis enim
regina egyptiorum. d̾ genus in uenisse ꝓbat᷑.

Expanded text:
Laudate eum in tympano et choro ; et in aliam parLaudate eum in tympano et choro ; et in aliam partem, ut in Jeremia : Versus est in luctum chorus noster; et alibi: Et organum meum in vocem flentium . Cymbala acetabula quaedam sunt, quae percussa invicem se tangunt, et faciunt sonum: dicta autem cymbala, quia cum ballematia simu percutiuntur, cum enim Graeci dicunt cymbala ballematica, de quo in psalmo scriptum est: Laudate eum in cymbalis bene sonantibus . Cymbala bene sonantia labia nostra debemus accipere, quae non inmerito inter musica instrumenta posita sunt, quia et similitudo quaedam est cymbalorum, et per ea voces humanae armoniam reddere suavissimam comprobantur. 7 Armonia est enim diversarum rerum in unam convenientiam redacta copulatio, quod et in voce humana constat accidere quando et tempora ipsa et syllabae ad unam vocis concordiam perducuntSistrum ab inventrice vocatum: Isis enim regina Aegyptiorum id genus invenisse probatur.
Abbreviated transcription (Latin):
medio est. Uñ ⁊ margaritum mediũ tẏmpanũ
pr̃: & ipsũid simphonia ad uirgulam ꝑcutit᷑.
Tympanũ paucis uerbis explicari oportet. qͥa
minima res est. eo qd̾ in manu mulieris portari pͣ:
sicut scriptum est in exodo. Sumpsit autẽ marta
ꝓphissa foror aaron aaroꝵ tympanũ in manu
sua. ⁊ est tuba cum uno fistulo in capite an¬
gusto ꝑ qd̃ inspirat: sic ⁊ miniina sapientia le¬
gis uẽt̾is in manu iudeoꝵ synagoge antiquis
temꝑib fuit. Item tympanũ. corpus adetenuatũ
in ieuinio significat: ut in psalmo. Laudate eũ
in tympano ⁊ choro. Chorus qͦ fimplex.. pelłꝰ
est cũ duab ticutis ereis. ⁊ ꝑ pͥmã in spiratur
ꝑ scd̾am uocem emittit: Typus popłi prioris
qui angustã intelligentiã legis acceꝑat.⁊ ꝑ an¬
gustam uoluntatẽ p̃dicationis omĩa infirmit
respiciamꝰ: spiritalr̃ ac mistice intelligenda st̃.
tem alio mͦ. chorꝰ concord̾a est caritas: ubi ⁊ supͣ.

Expanded text:
medio est: unde et margaritum medium tympanum medio est: unde et margaritum medium tympanum dicitur: et ipsum ut symphonia ad virgulam percutitur. Tympanum paucis verbis explicari oportet, quod minima res est, eo qsicut scriptum est in Exodo: «Sumpsit autem Maria prophetissa, soror Aaron, tympanum in manu sua»; et fieri tubam cum uno fistulo in capite angusto, gis veteris in manu Judaeorum synagogae antiquis temporibus fuit. Item tympanum corpus attenuatum in jejunio significat, ut in psalmo: Laudate eum in tympano et choro . Chorus quoque simplex pellis est cum duabus cicutis aereis, et per primam inspiratur: secundam, vocem emittit: typus populi prioris, qui angustam intelligentiam legis acceperat, et per angustam voluntatem praedicationis omnia infirmiter ce intelligenda sunt. Item alio modo, chorus concordia est charitatis, ubi et supra:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mͦ ͤ cum regrediens nilus in suos meatꝰ uaria
incampis reliquisset aiimalia. Relicta etiam tes¬
tudo est que cũ putre facta eẽt ⁊ nerui eiꝰ remã¬
sissent. extenti intͣcorium ꝑcussa a mercurio soni¬
tum dedit: Ad cuiꝰ speciem mercuriꝰ liramfecit. ⁊¬
orpheo tradidit: qui eius rei maxĩe erat studio¬
sus. Unde ⁊ estunat᷑ eadem arte ñ feras tantum.
s ⁊ saxa atq siluas cantꝰ modulatione applicuis¬
se. Hanc musice structurã ꝓpt̃ studii amorem ⁊
carminis laudem. etiam uit sydera suarũ fabulaꝵ
cõmentis collocatam ẽe fruixerunt. Lyra enim
mystice. significat scõrum exultationẽ. Unde ⁊ in
parali pomnenon legr᷑ : in lyris ⁊ nablis. Et in malã
partem: ut in amos. Et cantica lire tue ñ audiant.
Tẏmpanũ est pellis uel coriuĩ ligno ex una parte
extentum. Est autem pars media simphonie: in
sunilitidinẽ cribii. Tympanũ dictum: eo qd̾ in

Expanded text:
hoc modo: cum regrediens Nilus in suos meatus varia hoc modo: cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia: relicta etiam testudo est, quae cum putrefacta esset, et nervi ejus remansissent extenti, intra corium percussa a Mercurio sonitum dedit, ad cujus speciem Mercurius lyram fecit, et Orpheo tradidit, qui ejus rei maxime studiosus erat: unde et aestimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione applicuisse. Hanc musici structuram propter studii amorem, et carminis laudem, etiam inter sidera suarum fabularum commentis collocatam esse finxerunt. Lyra enim mystice significat sanctorum exsultationem. Unde in Paralipomenon legitur: In lyris et nablis ; et in malam partem, ut in Amos: Et cantica lyrae tuae non audiam . Tympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum: est autem pars media symphoniae in similitudinem cribri, tympanum dictum eo quod in
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ temꝑib apud caldeos fuisse repꝑitirr sic̃
scriptum est. Cũ audieritis uocem tube. fistule
cythare. sambuce.⁊ rełꝙ. Bucina uocatur tuiba
Apud hebreos: deiñ ꝑdiminutionẽ bucina dr̃.
Sambrica autẽ sol. apud hebreos interp̃tatur:
sicut scͥptum est. SamsotI. sol eoꝵ. ꝓpt̾erea
aut̃ sambuta apud eos in scribit᷑: quia multi
corticem alicuiꝰ arboris ẽẽ putant. & ꝑlintt᷑am
cere mellis ẽẽ sompnoꝵ. qd̾ in modũ tube de ra¬
pus ditrare potest. Arescit enĩ: scdm cõmunem
ꝯsuetudinẽ. hec typum tenet eoꝵ qui dñm in
bonis sitis laudant. & in temꝑe frigoris. idest in
temꝑe tribulationis uel ꝑsecutionis laudare eũ
non posit̃. ꝓpt̃ infidelitatem uite eoꝵ ⁊ abundã¬
tiam diuiciaꝵ suarum. Lyra dicta apotalirin
idest auarietate uocũ: qd̃ diu̾sos sonos efficiat.
Lẏram pͥmũ a mercurio intientam fuisse dicũt

Expanded text:
autem temporibus apud Chaldaeos fuisse reperitur, sicut autem temporibus apud Chaldaeos fuisse reperitur, sicut scriptum est: Cum audieritis vocem tubae, fistulae, citharae, sambucae, etc. . Bucin vocatur tuba apud Hebraeos; deinde per diminutionem bucina dicitur: sambuca autem sol apud Hebraeos interpretatur, sicut scriptum est: Samson sol eorum. Propterea autem sambuca apud eos inscribitur: quia multi corticem alicujus arboris esse putant, et per linituram cerae mellis esse sonorum, quod in modum tubae de rapus durare potest. Arescit enim secundum communem consuetudinem: haec typum tenet eorum, qui Dominum in bonis suis laudant, in tempore frigoris, id est, in tempore tribulationis vel persecutionis laudare eum non possunt, propter infidelitatem vitae eorum, et abundantiam divitiarum suarum. Lyra dicta apo tou lurein, id est, a varietate vocum, quod diversos sonos efficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuisse dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. in quo tanqm neuti fc̃ uͥtutes. hoc est sp̾italia
bona. ut in psalmo. Exurge psalt̾ium ⁊ cychara:
⁊ lira ⁊ tympanũ ⁊ iunũ in conuuiis ur̃is: inquo
designat᷑ uoluptuosoꝵ luxuria. Psalt̾ium uͦ oꝑa
bona sigc̾at: ut est illud in psalmo. Psalt̾ium io¬
ctindũ cũ cythara. Itẽ psalt̾ium decem cordarum.
oꝑatõ decem p̃ceptoꝵ legis: ut in psalt̾io. In psaltĩo
decem cordarũ psallite ei. Item ibi. In decardo in¬
quid psalt̾io. cũ cantico & cythara: i dest sensri &
fide. De tuba autẽ psalt̾io & ꝙythara: in psalmo
scriptum est. Laudate eum in sono tube: saudate
eum in psaltio & cythara. hec instrimenta mu¬
sica significabili modo ad aliquid potiunt᷑ inor¬
dinem: ut tuba concrepet regi. Psalt̾ium canat
deo: cythara cũ reliquis sponso. Ista etũ ibi nõ
ẽẽ manifestũ est. s hec omĩa misticis allusionibꝰ
ds̃ ⁊ spontus sc̃e eccłie. Sambuca itaq apud
peritissimos hebreoꝵ ignota res est: antiquis

Expanded text:
tum in quo tamquam nerui sunt uirtutes, hoc est spiritalia bona; in psalmo: exsurge psalterium et cithara, id et lyra et tympanum et vinum in conviviis vestris ; in quo designatur voluptuosorum luxuria. Psalterium vero opera bona significat, ut est illud in psalmo: Psalterium jucundum cum cithara . Item psalterium decem chordarum operatio decem praeceptorum legis, ut in psalmo: In psalterio decem chordarum psallite ei . Item ibi: In decachordo, inquit, psalterio cum cantico et cithara , id est, sensu et fide. De tuba autem, psalterio et cithara in psalmo scriptum est: Laudate eum in sono tubae: laudate eum in psalterio et cithara . Haec instrumenta musica significabili modo ad aliquid ponuntur in ordinem: ut tuba concrepet regi: psalterium canat Deo: cithara cum reliquis sponso. Ista enim ibi non esse manifestum est: sed haec omnia mysticis allusionibusDeus, et sponsus sanctae Ecclesiae. Sambuca itaque apud peritissimos Hebraeorum ignota res est. Antiquis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ duodecim fabroꝵ sufflatoria conp̃tnsatũ. ꝑeii.
qͣiͣuitates ereas in sonitum nimiũ. ꝗ admodum
tonttrui concitat. Ita ut ꝑmille passus sine du¬
bio sensĩbilit̾ seu utiq ampliꝰ audiatur. sicut ap̃¬
hebreos deorganis que abierłm usq A montẽ
oliueti ⁊ ampliꝰ sonant̃ audiuntur cõpbatuur
dito genera a plerisq organi eẽ dicunt᷑. Primĩs

Expanded text:
per duodecim fabrorum sufflatoria compulsatum per duodecim per duodecim fabrorum sufflatoria compulsatum per duodecim cicutas aereas in sonitum nimium, quem in modum tonitrui concitat: ita ut per mille passus sine dubio sensibiliter seu utique amplius audiatur: sicut Hebraeorum de organis, quae ab Jerusalem usque ad montem Oliveti, et amplius sonanter audiuntur, comprobatur. Duo genera a plerisque organi esse dicuntur. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
iii. fistule. organa. pandoria. ⁊ his similia. Cercia
diuisio rithinica ꝑtinens ad neruos. ⁊ pulsus cui
daut᷑ species cytharaꝵ diuersarit. tympanim qͦ
cymbalum. sistrũ. acttabula erea ⁊ argentea. uł
alia que metallico rigore reꝑcussa reddunt cũ
suauitate tinnitũ.: ⁊ cetã huuiꝰcemꝰi. Canticũ sigc̃at
scientiam spiritalem: ut in psalmo. Cantate dño
canticũ nouũ. Psalłe est: opus bonũ exert̾e. Can¬
ticũ ad cõtemplatiuã psalłe refert᷑ ad actiuã uitã
ubi ⁊ supͣ. Iubilato. clamor. sp̃ital feruore exp̾ssi¬
or siue gaudum in effabilȩ. qd̾ humana lin¬
gua pleniꝰ fari ñ ualet: ut in psalmo. Beatꝰ popłs
qui scit iubilatõem. Primo oĩm adorgani eo qd̾
maiꝰ eẽ his om̃ib generib in soniti fortitudine
minta cõputatur clamores uentam: q̃a de dua¬
bus elefantoꝵ pellibꝰ concaitum ꝯiungitur ⁊

Expanded text:
mi, fistulae, organa, pandora, et his similia. Tertia mi, fistulae, organa, pandora, et his similia. Tertia divisio rhythmica pertinens ad nervos et pulsus, cui dantur species cithararum diversarum. Tympanum quoque cymbalum, sistrum, acitabula aerea et argentea, et alia, quae metallico rigore repercussa, reddunt cum suavitate tinnitum, et caetera hujusmodi. Canticum significat scientiam spiritalem. ut in psalmo: Cantate Domino canticum novum ; psallere est opus bonum exercere. Canticum ad contemplativam: psallere refertur ad activam vitam, ubi et supra. Jubilatio clamor spiritali fervore expressior, sive gaudium ineffabile, quod humana lingua plenius fari non valet, ut in psalmo: Beatus populus qui scit jubilationem . Primo omnium ad organi eo quod majus esse his omnibus generibus in sonitu et fortitudine nimia computatur clamores veniam, quod de duabus elephantorum pellibus concavum conjungitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
aut pulsu. sicut ꝑ cytharam: aut ꝑ qd̾ libet ali¬
ud: qd̃ ꝑcutiendo canoꝵ est. Prima diuisio mu¬
sice que armoniea dr. idest modulatõ uocis ꝑti¬
net ad comedos tragoedas. uel choros. uel ad om̃is
qui uoce ꝓpria canint: hec ⁊ exanimo ⁊ corꝑe mo¬
tum facit. ex motu sonũ. ex quo colligit᷑ musica
que in hoĩe uox appellatur. Nox aer spu uerbera¬
tus. Unde ⁊ uerba sunt nuncupata. Pprie aut̃
uox hoim est: seu urrationabiliũ uel animantiũ.
Nam in aliis abusute ñ ꝓprie. sonitũ uocẽ uocari.
ut uox tube infremuit. fractasq ad littora uoces.
ꝑfecta est aut̃ uox alta: suauis ⁊ cdara. Alta: ut
in sublime sufficiat. Clara ut aures ad impleat.
Suauis : ut animos audientium blandiatur Si
ex his aliqͥd defuerit uox ꝑfecta nonerit: Scd̾a di¬
usio organica est In his que sp̃u reflante cõple¬
ta in sonum uocis animant᷑: ut sunt tube. cala¬

Expanded text:
aut pulsu, sicut per citharam aut per quodlibet aliaut pulsu, sicut per citharam aut per quodlibet aliud, quod percutiendo canorum est. Prima divisio musicae, quae harmonica dicitur, id est, modulationis, pertinet ad comoedos, tragoedos vel choros, vel ad omnes, qui voce propria canunt. Haec ex animo et corpore motum facit, ex motu sonum: ex quo colligitur musica, quae in homine vox appellatur. Vox aer spiritu verberatus, unde verba sunt nuncupata: proprie autem vox hominum seu irrationabilium vel animantium. Nam in aliis abusive non proprie sonitus vox vocatur: ut, Vox tubae infremuit, fractasque ad littora voces. Perfecta est autem vox alta, suavis et clara: alta, ut in sublime sufficiat; clara, ut aures adimpleat; suavis, ut animis audientium blandiatur. Si ex his aliquid defuerit, vox perfecta non fuerit. Secunda divisio organica est in his, quae spiritu reflante completa in sonum vocis animantur: ut sunt tubae, cala
Abbreviated transcription (Latin):
modulationis cripuit. Ipsas quoq bestias. nec ñ
⁊ serpentes uolucres atq definas: ad auditũ sue
modulatiõis musita ꝓuocat. S ⁊ qͥcqͥd loquim̃¬
uel intrinsetꝰ: uenaꝵ pulsib cõmouerͣn: ꝑmu¬
sicos rithinos armonie uͥtutib ꝓbamur c̃ẽ so¬
ciatum. Musice partes sunt tres: idest armoni
ca. rithinica. metrica. Armonica est: que de cer¬
nit in sonis acutũ ⁊ grauem. Rathmica est: q̃
requerit in cursionem u̾boꝵ. utrũ bene sonus
an male toherceat. Metrita est: que mens ur̃a di¬
ũs oꝵ metroꝵ ꝓbabili ratione cognoscit. It ubi
nẽ aut̃ sonũ que mat̾ies cantilenaꝵ est: trifor¬
mam ꝯstat ẽẽ nat᷑am. Prima est armonica: que
ex uocũ cantibꝰ ostat. Scd̾a organica: que ex flatu
ꝯsistit. Tercia rithinica: que pulsu digitorum
numeros recipit. Nam aut uoce edit᷑ sonus. sic̃
ꝑfauces. aut flatu. sicut ꝑturbam. Aut ⁊ybiaur

Expanded text:
modulationis eripuit. Ipsas quoque bestias, necnon modulationis eripuit. Ipsas quoque bestias, necnon et serpentes, volucres et delphinos, ad auditum sue modulationis musica provocat. Sed et quidquid loquimuel intrinsecus uenarum pulsibus commouemur, per musicos rithmos armoniae uirtutibus probatur esse sociatum. Musica ca, rhythmica, metrica. Harmonica est quae discernit in sonis acutum et gravem. Rhythmica est quae requirit incursionem verborum, utrum bene sonus an male cohaereat. 2. Metrica est quae mensuram diversorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut, verbi nem autem sonum, qui materies cantilenarum est, triformem constat esse natura. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat: secunda organica, quae ex flatu consistit: tertia rhythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces: aut flatu, sicut per tubam aut tibiam:
Abbreviated transcription (Latin):
bus rebus. ut in ueneratione diuma hẏmni:
ita in nuptiis y̾menei ⁊ infunerib trini. ⁊ leu¬
menta ad tybias canebant᷑. In cõuiuiis uero ly-¬
ra uel cythara circũferebatur. ⁊ accubantibus sin¬
głis ordinabatur conuruiale genꝰ canticoꝵ. Itaq
sine musica nulla disciplina potest eẽ ꝑfecta: mi¬
chil sine illa. Nam ⁊ ipse mundꝰ quadam armo¬
nia sonoꝵ fertur ẽẽ cõpositꝰ. ⁊ celum ip̃m sub
armonie modulatione. Musica mouet effectus.
ꝓuocat in diuersum habitũ sensus: in preliis qͦ¬
tube ꝯcentꝰ pugnantes accendit. ⁊ qnͣto uehem̃¬
tior fuerit claugoͥr tanto fit ad certamen aniꝰ
fortior diquidem ⁊ remiges cantꝰ ortatur ad to-¬
leraudos quoq labores. Musica animũ mulcet :¬
⁊ singłoꝵ oꝑum fatigationẽ modulatio uocis
sonat. Excitatos quoq aiõs musica sedat: sicut de¬
dauid legit᷑. qui ab spũ in mundo saulẽ arte

Expanded text:
bus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, bus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis hymenaei, et in funeribus threni et lamenta a tibiis canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur conviviale genus canticorum. Itaque sine musica nulla disciplina potest esse perfecta: niim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse compositus et celum ipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in ditubae concentus pugnantes accendit: et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Si quidem et remiges cantus hortatur. Ad tolerandos quosque labores musica animum mulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos quoque aDavid legitur, qui ab ipso spiritu immundo Saulem arte
Abbreviated transcription (Latin):
pericia modulationis sono cantuq ꝯsistens.
Et dicta musica ꝑ diriuationem: amusis. Mu
ꝑeas sicut antiqui uoluerunt uis carminũ ⁊ uo¬
cis modulatio quereret᷑. Quaꝵ sontis qui sensibilis
res est: ⁊ pret̾ fluit in preteritum tempꝰ: inprimi¬
tur q memorie. Inde apoetis iouis ⁊ memorie fi
lias: musas ẽẽ ꝯficłum est. Hisi eñi abhot̃e memo¬
ria teneat᷑ soni ꝑeunt qͥa scribi ñ possunt. Moy¬
ses dicit reꝑtorem musice artis fuisse tubal. qui
fuit de stirpe cam: ante diluiiũ. Greqi uͦ pitago¬
ram dicunt hruiꝰ artis in uenisse pͥmordia ex malleo¬
rum sonitu. ⁊ cordariun extensione ꝑcussa Alii li¬
mũ tebeum ⁊ Decim. ⁊ anphion: in mufica arte
primos claruisse ferunt. Post quos paulatun di¬
recta est p̃cipue hec disciplina. ⁊ aucta multis
modis eratq tam turpe nescire quam litt̾as.
Inter ponebantur autẽ non modo sacris s & om¬
nib sollempnib. om̃ibusq letis uel tristiori¬

Expanded text:
peritia modulationis sono cantuque consistens; et dicta musica per derivationem a Musis. Musdo, quod per eas, sicut antiqui voluerunt, vis carminum et vocis modulatio quaereretur. 2. Quarum sonus quia sensibilis res est praeterfluit in praeteritum tempus, imprimiturque memorilias Musas esse confictum est: nisi enim ab homine memoria teneantur, soni pereunt, quia scribi non possunt. Moyses dixit, repertorem musicae artis fuisse Jubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt hujus artis invenisse primordia ex malleorum sonitu, et chordarum extensione percussa. Alli Linum Thaebeum et Zethum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina, et aucta multis modis: eratque tam turpe nescire, quam litteras. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus solemnibus, omnibusque laetis vel tristiori
Abbreviated transcription (Latin):
nũ homo stue corpꝰ dñicuni in psalt̃io. Laudate eũ
incordis ⁊ organo. Et ini aliã partẽ deuana impi¬
oꝵ leticia: ut in iob. Tenent tympanũ ⁊ cytha¬
ram: ⁊ gaudent ad sonitũ organi. Euba itaq
de ꝗita in damele scriptum est. Eũ audieritis uo
ac formis efficit᷑. Aliter enim est tuba congrega¬
tionis popħ : alit̾ aductionis. alit̃ uictoriẽ.

Expanded text:
num homo sive corpus Dominicum, ut in psalmo: Laudate eum in chordis et organo . Et in aliam partem de vana impiorum laetitia, ut in Job: Tenent tympanum et citharam, et gaudent ad sonitum organi . Tuba itaque, de qua in Daniele scriptum est: Cum auac formis efficitur. Aliter enim est tuba congregationis populi, aliter conductionis, aliter victoriae,
Abbreviated transcription (Latin):
tissimi tradunt utiq cõponit᷑: ⁊ ꝑdigitos pin
qͥ p̃dicator illiꝰ est. indiu̾sos modulos uet̃is ⁊ no¬
ini testam̃ti: alit̾ in litt̾a. alit̾ in sensu figuralit̾ ꝯci¬
tat᷑. Psalt̾ium qd̾ hebraice nablũ. grece aut̃ psal¬
t̾ium. latine aut̃ laudatoriũ dr̃. de quo in lciiii.¬

Expanded text:
tissimi tradunt, utique componitur: et per digitos Pindqui praedicator illius est, in diversos modulos Veteris et Novi Testamenti aliter in littera, aliter in sensu figurate concitatur. Psalterium, quod Hebraice Nablum, Graece autem Psalterium, Latine autem Laudatorium dicitur, de quo in qui
Abbreviated transcription (Latin):
el
alit̃ ꝑsequendi inimicos. alit̃ conclufionis cun¬
tatũ ⁊ reliqͣ. Tuba aut̃ ꝯsuetudinis apud rerũ
peritisfimos. hoc mͦ intelligr᷑. trib fistulis ereiᷤᷤ
in capiteangꝰtõ ĩspirat᷑ ĩcapite uoluto ꝑ qͣtuor uotductaᷤ e reoᷤ¬

Expanded text:
e, aliter persequendi inimicos, aliter concussionis civitatum: et reliqua. Tuba autem consuetudinis apud rerum peritissimos hoc modo intelligitur: tribus fistulis aereis in capite angusto inspiratur. In capite
Abbreviated transcription (Latin):
incontrariã partem ponit᷑. ite est ^ iͥn ͦ psalmo: a riina
⁊ demonio meridiano. Demoniũ meridianũ est. in¬
mane ꝑicłm feruore ꝑsecutoĩs actensum ubi rui¬
na plerumq metuit᷑. quando infirmitas humana
suꝑatur. Item ademonio meridiano accipit᷑. ꝓ mani¬
festo non occulto. Supprema est postrema pars
diei. quando sol cursum suũ in occasum u̾tit dicta
qd̃ suꝑ est ad partem ultimum diei. quod declinat
ad uesꝑum. Uesꝑa ergo: uel finem uite humane.
uel scłi t̾minum. uel penitentiã fut᷑am. sigcãt. Nã

Expanded text:
in contrariam ponitur, ut est illud in psalmo: A ruina in contrariam ponitur, ut est illud in psalmo: A ruina et daemonio meridiano . Daemonium meridianum est immane periculum fervore persecutionis accensum, ubi ruina plerumque metuitur, quando infirmitas humana superatur. Item a daemonio meridiano accipitur pro manifesto, non occulto. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit, dicta, quod superest ad partem ultimam diei, quod declinat ad vesperum. Vespera ergo vel finem vitae humanae vel saeculi terminum vel poenitentiam futuram significat. Na