comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ignoras. quod quidẽ dñs eidixit qui e¬
rat unus illorũ quos dilectabat uoca¬
rirabbi. Vnde etiã aduerũ magistrũ
nocte uenerat quia fortassiscrubesce¬
bat discere quidocere consueuerat.
Me aũt magistrũ potius audirẽ quã
uelut magistrũ dilectat audiri. Re¬
colo enim quidixerit eis quos p̃cȩteris
sen etiã poriothor nec aliuscorneliũ
etiã ꝑpriorẽ petrũ necalius p&rũ
etiã ꝑ posteriorẽ paulũ A quocunque
uerumdicitur illodonantedicit᷑ qui
est ipsaueritas. quid si ideo adhuc ista
nescimus et eaneq: orando neq: legendo.
neq: cogitando et ratiocinando inueni¬
repotuimus ut probemur non solum
indoctos quanta caritate doceamus ue¬
rũ ad octis quanta humilitate discamus
Doce ergo queso quod doceã doce quod
teneã et dicmi hisianimȩ singulatim
singulis hodieq nascentibus fiunt ubi
inparuulis peccent. ut indigeant insa¬
cramento xp̃i remissione peccati pec¬

Expanded text:
ignoras? quod quidem dominus ei dixit, qui eignoras? quod quidem dominus ei dixit, qui erat unus illorum, quos delectabat uocari rabbi, unde etiam ad uerum magistrum nocte uenerat, quia fortassis erubescebat discere, qui docere consueuerat. me autem magistrum potius audire quam uelut magistrum delectat audiri. recolo enim, quid dixerit eis, quos prae ceteris sen etiam per Iothor nec alius Cornelium etiam per priorem Petrum nec alius Petrum etiam per posteriorem Paulum. a quocumque uerum dicitur, illo donante dicitur, qui est ipsa ueritas. quid, si ideo adhuc ista nescimus et ea neque orando neque legendo neque cogitando et ratiocinando inuenire potuimus, ut probemur, non solum indoctos quanta caritate doceamus, uerum a doctis etiam quanta humilitate discamus? Doce ergo, quaeso, quod doceam, doce, quod teneam, et dic mihi, si animae singillatim singulis hodieque nascentibus fiunt, ubi in paruulis peccent, ut indigeant in sacramento Christi remissione peccati pec
Abbreviated transcription (Latin):
tus es quod hic me haberet in africa
qui ei possẽ istã facilius explicare.
sententiã. Quidsi potuissẽ non ille hoc
abste tã longe posito inquireret. si ta¬
men id tibi ex africa scripsit . Nã quando
scripserit nescio tantũ scio quod hocbe¬
necognouerit cunctationẽ meã unde
menon consulto facere uoluit. quanquã
etiã si consularet magis hortaret et
grauiter agerẽ quod nobis conferri
omnibus posset nisi breuiter rescribe¬
re quodrespondere maluisses credo
ne suꝑ fluo laboras ses. ubi essem ego
quẽ putabas optume scire quod ille
quesierat. Ecce ego uolo ut illa sonten
tia mea sit sed nondum esse confirmo
Misisti ad mediscipulos ut eã doce am
qua nondũ ipsedidici. Doce ergo quid
doceã. Nã ut doceã multiame flagi¬
tant eisque me sicuti alia multa: et hoc
ignorare confiteor. Et fortasse quã¬
uis inos meũ uere condent᷑ tamen apud
sedicunt. tues magister in isrł et hec

Expanded text:
tus es, quod hic me haberet in Africa, tus es, quod hic me haberet in Africa, qui ei possem istam facilius explicare sententiam. quod si potuissem, non ille hoc abs te tam longe posito inquireret, si tamen id tibi ex Africa scripsit. nam, quando scripserit, nescio; tantum scio, quod de hoc bene cognouerit cunctationem meam, unde me inconsulto facere uoluit. quamquam, etiam si consuleret, magis hortarer et gratias agerem, quod nobis conferri omnibus posset, nisi tu breuiter rescribere quam respondere maluisses, credo ne superfluo laborares, ubi ego essem, quem putabas id optime scire, quod ille quaesierat. ecce uolo, ut illa sententia etiam mea sit, sed nondum esse confirmo. Misisti ad me discipulos, ut eam rem doceam, quam nondum ipse didici. doce ergo, quod doceam. nam ut doceam, multi a me flagitant eisque me sicut alia multa et hoc ignorare confiteor. et fortasse, quamuis in os meum uerecundentur, tamen apud se dicunt: tu es magister in Israhel et haec
Abbreviated transcription (Latin):
inuiolabilẽq: naturã acreaturȩ uitiis
et labe secernerem. Cũ illa substan¬
tia mali cui pro priũ principiũ prin¬
cipesq tribu unt ipsã bonidĩ substan¬
tiã exparte qua capta est corruptã
et obpressã et ad pec candinecessitatẽ
ꝑductã esse contendunt. Hoc lta que
excepto hereticȩ opinionis errore ex
quatuor reliquis opinionibus que nã
sitelegenda scire desidero quecunq
enim eligenda est absit ut impugnet
hancfidem dequa certisumus omnia¬
nimȩ etiã paruuli infantis necessariã
esse liberationẽ ex obligatione peccati
hoc certe sentis quod singulas animas
singulis nascentibus etiã modo ds faciat
Cui sententiae neobiiciat᷑ quod om̃s
creaturas sexto die consũma uerit ds̃
et uii requieuit adhibes testimoniũ
ex eugło paterm̃s usque nunc operat᷑
Sic etiã ad marcellinũ scripsisti. in
qua epistola etiã commemorationẽ¬
meã bene uolentissime facere digna¬

Expanded text:
inuiolabilemque naturam a creaturae uitiis inuiolabilemque naturam a creaturae uitiis et labe secernerem, cum illi a substantia mali, cui proprium principium principesque tribuunt, ipsam boni dei substantiam ex parte, qua capta est, corruptam et oppressam et ad peccandi necessitatem perductam esse contendant. hoc itaque excepto hereticae opinionis errore ex quattuor reliquis opinionibus quaenam sit eligenda, scire desidero. quaecumque enim eligenda est, absit, ut inpugnet hanc fidem, de qua certi sumus omni animae etiam paruuli infantis necessariam esse liberationem ex obligatione peccati hoc certe sentis, quod singulas animas singulis nascentibus etiam modo deus faciat. cui sententiae ne obiciatur, quod omnes creaturas sexto die consummauerit deus, septimo requieuerit, adhibes testimonium ex euangelio: pater meus usque nunc operatur. sic enim ad Marcellinum scripsisti, in qua epistula etiam mei commemorationem beniuolentissime facere digna
Abbreviated transcription (Latin):
trũ ex illa una que prior hominida¬
ta est ceterȩ propagentur ansingu¬
lis quibus que nouae etiã modo fiant
Analicubilam existentes uł mittant᷑
diuinitus uel sponte labantur incor¬
pora. Ita putaui esse tractandas. ut
quae libet earũ uera esset non impe¬
diret intensionẽ meã quatunc aduer¬
sus eos quantis poterã uir tutibus a gebã
quinaturã mali principio suo p̃ditã
aduersus dm̃ conantur inducere id ẽ
aduersus manicheos. nã de priscillia¬
nistis adhuc nihil audierã qui non mul¬
tũ abistis dissimiles blas phemias fabu¬
lantur. Ideo quintã opinionẽ non addi
tione interro ganti rescripsisti reli¬
giose memorie uiro nobisque in xp̃ica
ritate gratissimomar cellino quodani¬
ma sit parsdĩ. Primo quia nonde in¬
carnatione eius sed denatura quȩrit᷑
cũ hoc queritur . De inde quia hoc sen¬
tiunt illi contra quos agebã et id maxi¬
me agebã ut creatoris incul pabilẽ

Expanded text:
trum ex illa una, quae primo homini datrum ex illa una, quae primo homini data est, ceterae propagentur, an singulis quibusque nouae etiam modo fiant, an alicubi iam existentes uel mittantur diuinitus uel sponte labantur in corpora, ita putaui esse tractandas, ut, quaelibet earum uera esset, non inpediret intentionem meam, qua tunc aduersus eos, quantis poteram uiribus, agebam, qui naturam mali suo principio praeditam aduersus deum conantur inducere, id est contra Manicheos. nam de Priscillianistis adhuc nihil audieram, qui non multum ab istis dissimiles blasphemias fabulantur. ideo quintam opinionem non addidtione interroganti rescripsisti religiosae memoriae uiro nobisque in Christi caritate gratissimo Marcellino, quod anima sit pars dei, primo quia non de incarnatione eius sed de natura quaeritur, cum hoc quaeritur, deinde quia hoc sentiunt illi, contra quos agebam, et id maxime agebam, ut creatoris inculpabilem
Abbreviated transcription (Latin):
rire ceperunt. dicentes nullũ reatũ
esse ex adã tractũ quiꝑbaptismũ in
infantes soluatur. quod te sapere
si scirẽ immonisite non sapere idsci¬
putarem. sed quia tenemus de hacre
sententiã tuã continentẽ catholice
fundatissimȩ fidei. qua et louiniani
uaniloquia redar guens adhibuisti
testimoniũ exlibro lob nemundus
inconspectu tuo nec infans cuius est
unius diciuita superterrã. Deinde
adiunxistite nemur que rei insimili¬
tudinẽ p̃uaricationis adȩ ediber
tuus in ionã prophetã satis hoc insig¬
niter lucideq decdlarat. Vbi ie luna¬
repar uulos propter ipsũ originale
peccatum merito co actos esse dixisti.
non in conuenienter abste quero hunc
reatũ anima ubi contraxerit. unde
oportet eã etiã in illa a&ate ꝑsa
cramentũ xp̃ianȩ gratie liberari
Ego quidem ante ali quot annos cũ
libros quosdã scriberẽ delibero ar¬
bitrio qui inmultorũ manus exierunt
ethabentur aplurimis quat tu or
opiniones de animȩ in carnatione u¬

Expanded text:
rire coeperunt dicentes nullum reatum esse ex Adam tractum, qui per baptismum in infante soluatur. quod te sapere si scirem, immo nisi te id non sapere sci aut quaerendum putarem. sed quia tenemus de hac re sententiam tuam concinentem catholicae fundatissimae fidei, qua et Iouiniani uaniloquia redarguens adhibuisti testimonium ex libro lob: nemo conspectu tuo nec infans, cuius est diei unius uita super terram, deinde adiunxisti: \'tabernaculo rei in similitudinem praeuaricationis Adae\', et liber tuus in Ionam prophetam satis hoc insigniter dilucideque declarat, ubi ieiunare paruulos propter ipsum originale peccatum merito coactos esse dixisti, non inconuenienter abs te quaero, hunc reatum anima ubi contraxerit, unde oporteat eam etiam in illa aetate per sacramentum Christianae gratiae liberari. Ego quidem ante aliquot annos, cum libros quosdam scriberem de libero arbitrio, qui in multorum manus exierunt et habentur a plurimis, quattuor opiniones de animae incarnatione, u
Abbreviated transcription (Latin):
scientibus et fidẽ suã non dũ habenti¬
bus prodest. Non tamen dedã pnatio¬
ne eorũ par uulorũ qui sine illo ex
hacuita emi grant tuncaliquid dicen¬
dũ putaui quia non quod agit᷑ nunc age¬
batur. sed omit tamus et contẽpnemus
ea que breui tẽ pore patiunt᷑ nec trans¬
acta reuocant᷑. Nunquid similit̃ contẽp¬
nere possumus quod ꝑ unũ hominẽ
mors et ꝑ unũ hominẽ resurrectio
mortuorũ. sicut enim in adã om̃s mo
Per hanc enim apłicã diuinã darãq
sententiã satis euident̃ elucet neminẽ
ire in mortẽ nisi ꝑ adã. neminẽ inuitã¬
nisi ꝑ xp̃m. nimphe om̃s et omnes quia
sicut om̃s homines ꝑprimã hoc est ꝑ
carnalẽ generationẽ ꝑtinent ad adã
ꝑueniunt. Ideo ergodictũ est ethic
om̃s et ibi om̃s qui a sicut om̃s quimo¬
riunt᷑ non nisi in adã moriunt᷑ Ita
uificant᷑. Ac ꝑ hoc quis quis dixerit¬
nobis quenquã resur rectione mor¬

Expanded text:
scientibus et fidem suam nondum habentiscientibus et fidem suam nondum habentibus prodest, non tamen de damnatione eorum paruulorum, qui sine illo ex hac uita emigrant, tunc aliquid dicendum putaui, quia non, quod nunc agitur, agebatur. Sed ut omittamus et contemnamus ea, quae breui tempore patiuntur nec transacta reuocantur, numquid similiter contemnere possumus, quod per unum hominem mors et per unum hominem resurrectio mPer hanc enim apostolicam, divinam, claramque sententiam, satis evidenter elucet, neminem ire in mortem nisi per Adam, neminem ist quippe omnes et omnes, quia sicut omnes homines per primam, hoc est per carnalem generationem pertinent ad Adam: Christum perveniunt. Ideo ergo dictum est, et hic omnes et ibi omnes, quia sicut omnes qui moriuntur, nonnisi in Adam moriuntur: ita uificabuntur. ac per hoc, quisquis nobis dixerit quemquam resurrectione mor
Abbreviated transcription (Latin):
lia sunt peccata in firmitatis alia impe¬
tia contraria ẽ. bonitati:quis quis nouit
igitur quid sit uirtus et sapientia dĩ potest
existimare quȩ sint peccata uenialia.
et quis quis nouit quid sit bonita sdĩ potest
ex istimare quibus peccatis certadebeat᷑¬
poena et hic & in futuro sđo quib: benetrac¬
tatis. probabiliter iudicari potest qui
non sunt cogendi ad penitentiã luctuo sã
& lamentabilẽ quauis peccata fateantur
et quibus nulla omnino salus speranda sit
nisi sacrificiũ obtulerunt dõ sp̃m contri¬
bulatũ ꝑ potentiã¬

Expanded text:
lia sunt peccata infirmitatis, alia impetia contraria est bonitati. Quisquis igitur novit quid sit virtus et sapientia Dei, potest existimare quae sint peccata venialia. Et quisquis novit quid sit bonitas Dei, potest existimare quibus peccatis certa poena debeatur et hic et in futuro saeculo. Quibus bene tractatis, probabiliter judicari potest, qui non sint cogendi ad poenitentiam luctuosam et lamentabilem, quamvis peccata fateantur; et quibus nulla omnino speranda sit salus, nisi sacrificium obtulerint Deo spiritum contribulatum per poeni
Abbreviated transcription (Latin):
angeli inconspectũ dĩ et diabolus in
medio eorũ. et ds̃ait diabolo. unde ue¬
nis qui respondens dixit circuiens
totũ orbẽ adueni. Hic inquiunt de¬
monstratur diabolus non solũ uidisse
dm̃ sed etiã locutum esse cũ eo. In eu¬
angelio aut̃ dicit Beati qui puro sunt i
de ad lungunt ratio cinationẽ dicen¬
tes. Igitur hisoli qui sunt puro corde
uident dm̃ quonam modo sordidissi¬
mo & immundissimo cor de diabolus
potuit ui deredm̃. Calumni a quidem¬
illorũ his omnino uerbis huc usque
proponitur. Et reuera questio est
prudenti discutienda xp̃ia no.

Expanded text:
Angeli in conspectum Dei, et diabolus in Angeli in conspectum Dei, et diabolus in medio eorum. Et Deus ait diabolo: Unde venis? Qui respondens dixit: Circuiens totum orbem adveni huc. Hic, inquiunt, demonstratur diabolum non solum vidisse Deum, sed etiam locutum esse cum eo. In Evangelio autem dicit, Beati qui puro sde adjungunt ratiocinationem, dicentes: Si igitur hi soli qui sunt puro corde vident Deum, quonam modo sordidissimo et immundissimo corde diabolus potuit videre illorum his omnino verbis hucusque proponitur, et revera quaestio est prudenti discutienda christiano.
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ libro faciamus. in quo memine¬
ris uolo nondum me manicheos coe¬
pisse refellere et illas nugas nondũ
in uasisse neq deipra catholica magnũ
aliquid a peruisse sed uoluisse tantu¬
modo eruere tibi si possẽ falsã opinio¬
nẽ deueris xp̃ianis malitiose aut impe¬
rite nobis insinuatã. et erigere ad
magna quedã et diuina discenda.
quare hoc uolumen ita sese habeat
placatione aũt animotuo facto ero
fortasse incȩteris prõptior.¬
iuinis & sc̃is ueteribus libris fraudo¬
lentissima fallatia manicheos insi¬
diarilam ur̃ae prudentiae dilectis¬
simi fratres satis probatũ esse confi¬
dimus. Offerimus tamen adhuc eo¬
rũ dolos inspiciendos obtutibus cordis
uri ut non solũ eos quantum ad uos ꝑ¬
tinet uitetis. sed etiã ut alios infirꝰ¬
mos et diuinar ũ lectionũ rudes ut
quis que ur̃m potest euitare at que
contẽ pnere doceatis. Apud iob
scriptum est inquiunt. Ecceuenerunt

Expanded text:
finem libro faciamus: in quo meminefinem libro faciamus: in quo memineris uolo nondum me Manichaeos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, falsam opinionem de ueris christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat; placatiore autem animo tuo facto ero fortasse in ceteris promptiorivinis et sanctis veteribus Libris fraudulentissima fallacia Manichaeos insidiari, jam vestrae prudentiae, dilectissimi fratres, satis probatum esse confidimus. Offerimus tamen adhuc eorum dolos inspiciendos obtutibus cordis vestri: ut non solum eos, quantum ad vos pertinet, evitetis, sed etiam ut alios infirmos et divinarum lectionum rudes, ut quisque vestrum potest, evitare atque contemnere doceatis. Apud Job scriptum est, inquiunt, Ecce venerunt
Abbreviated transcription (Latin):
sed crassi mentibus aspirare non pos¬
sunt. Dm non esse corporeũ nullã
eius partẽ corporeis oculis posse sen¬
tiri. Ni hil de sub stantia eius atq: natura
ullomodo esse uiolabile aut cõmotabi
aut cõpositiciũ aut fictũ que simi hi
concedis non enim aliter dedõsentien¬
dũ est om̃a illorũ machinamenta
sub uersa sunt . Illuduero quomodo sit
ut nec dĩmalũ genuerit nec fecerit
et tamen amalonos liberet tã necessa¬
riis rationibus approbatur ut dubi¬
tari omnino non possit. presertim
tibi atq: talibus si tamen bono ingenio
pietas et pax quedã mentis accedat.
sine qua detantis rebus nihil pror sus
inte uehi potest. Non hic fama defu¬
mo est et nescio qua fabella persi ca
Cui satis est aurem ac cõmodare et a¬
nimũ non subtilem sed planepuerilẽ
longe omnino longe se aliter non ut
mani chei desipiunt ueritas haberet
Sedqm sermo iste noster multum
processit longius quã putabam hic

Expanded text:
sed crassi mentibus aspirare non possed crassi mentibus aspirare non possunt: deum non esse corporeum, nullam eius partem corporeis oculis posse sentiri, nihil de substantia eius atque natura ullo modo esse uiolabile aut commutabile aut compositicium aut fictum ; quae si mihi concedis — non enim aliter de deo sentiendum est —, omnia illorum machinamenta subuersa sunt. illud uero quomodo sit. ut nec deus malum genuerit aut et tamen a malo nos liberet tam necessariis rationibus adprobatur, ut dubitari omnino non possit, praesertim tibi atque talibus, si tamen bono ingenio pietas et pax quaedam mentis accedat, sine qua de tantis rebus nihil prorsus intellegi potest. et non hic fama de fumo est et nescio qua fabella Persica. cui satis est aurem adcommodare et animum non subtilem, sed plane puerilem. longe omnino, longe se aliter, non ut Manichaei desipiunt, ueritas habet. sed quoniam sermo iste noster multum processit longius quam putabam, hic
Abbreviated transcription (Latin):
freneticos faciunt. inter quos morbos
cum sit uterq: plerunq: mortiferus
hocta men inter est quod lithargici
sine aliena uexatione moriuntur.
Freneticus aũt multis sanis et eis po¬
tissimum qui uolunt sub uenire me¬
tuendus est nã neq: ds̃ mali auctor
est. Nec unqua eũ quic qua fecis se
penituit. Nec ullius cõmotius animi
tẽpestate turbatur nec terrȩ par¬
ticula regnũ eius est nulla flagitia
uel scelera probat aut imperat nũ¬
quãmentitur. Hec enim atq: huius¬
modi nos mouebant cũ ea magnis
inuectionibus quaterent. Et hanc
esse ueteris testamenti disciplinã in¬
simularent. quod omnino falsissi¬
mum est. Itaq: illos recte rep̃hen¬
dere ista concedo quidergo didici
quid putas nisi cũ ista rep̃henduntur
Disciplinã catholicã non rep̃hendi
lta quod apud eos uerũ didicerã teneo
quod falsũ putaueram respuo. sed et
alia multa docuit me ecđa catholica
quo illi homines exsanges corporibus

Expanded text:
phreneticos faciunt: inter quos morbos. phreneticos faciunt: inter quos morbos. cum sit uterque plerumque mortiferus, hoc tamen interest, quod lethargici sine aliena uexatione moriuntur, phreneticus autem multis sanis et eis potissimum, qui uolunt subuenire, metuendus est. nam neque deus mali auctor est nec umquam eum quicquam fecisse paenituit nec ullius commotionis animi tempestate turbatur nec terrae particula regnum eius est, nulla flagitia uel scelera probat aut imperat, numquam mentitur. haec enim atque huiusmodi nos mouebant, cum ea magnis inuectionibus quaterent et hanc esse ueteris testamenti disciplinam insimularent: quod omnino falsissimum est. itaque illos recte reprehendere ista concedo. quid ergo didici? quid putas, nisi cum ista reprehenduntur, disciplinam catholicam non reprehendi? ita quod apud eos uerum didiceram. teneo, quod falsum putaueram, respuo. sed et alia multa me docuit ecclesia catholica, quo illi homines exangues corporibus,
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentorũ libros et ab inter p̃tib
sius nolle cognoscere et incognitos
audere dãpnare. quã obrem siquid
te uel ratio uel oratio nr̃a cõmouit
et siuerã ut credo curã tui geris uelim
me audias. et bonis p̃ceptor ibus catho¬
licexpianitatis tepia fide ala crispe
simplici caritate committas. Om̃ que
ipsum cuius unius et bonitate facti
sumus et iustitia poenas luimus et
dementia liberamur orare non ces¬
ses. Ita tibineq p̃cepta et disputati¬
ones doctissimorũ hominũ et uere
xp̃ianorũ neq libri neq: serenȩ
ipsae cogitationes defuerint. quib
facile quodqueris inuenias. Nã istos
uerbosos et miseros quidenim aliud
mitius dixerimpenitus desere. qui
dumnimis querunt unde sit malũ
nihil reperiunt nisimalũ. in qua
questione sepe auditores erigunt
adquerendũ sed ea docent excitatos
ut uel dormire sẽꝑ satius sit quã illo
modo euigilare. Delithargicis enĩ

Expanded text:
sacramentorum libros et ab interpretibus sacramentorum libros et ab interpretibus suis nolle cognoscere et incognitos audere damnare ? Quamobrem si quid te uel ratio, uel oratio nostra commouit et si ueram, ut credo, curam tui geris, uelim me audias et bonis praeceptoribus catholicae christianitatis te pia fide, alacri spe, simplici caritate committas deumque ipsum, cuius unius et bonitate facti sumus et iustitia poenas luimus et clementia liberamur, orare non cesses. ita tibi neque praecepta et disputationes doctissimorum hominum et uere christianorum neque libri neque serenae ipsae cogitationes defuerint, quibus facile quod quaeris inuenias. nam istos uerbosos et miseros — quid enim aliud mitius dixerim ? — penitus desere: qui dum nimis quaerunt, unde sit malum, nihil reperiunt nisi malum. in qua quaestione saepe auditores erigunt ad quaerendum, sed ea docent excitatos, ut uel dormire semper satius sit quam illo modo euigilare. de lethargicis enim
Abbreviated transcription (Latin):
atq uirtutibus protẽporũ oportunita¬
te miracula. Cũ igiturtantũ auxiliũ
dĩ tantũ profectũ fructũq uide amus
dubitabimus nos eius ecđȩ condere
gremio quae usq: ad confessionẽ ge¬
neris humani ab apłica sede ꝑsuc cessi¬
ones epis coporũ frustra hereticis cir¬
cũ latrantibus et partim plebis ipsius
iudicio partim conciliorũ grauitate
partim etiã miraculorũ maiestate
dã pnatis columẽ auctoritatis obtinuit
cuinolle primas dareuel summe pro¬
fecto impi&atis est uel p̃cipitis arro¬
gantiae. Nã sinulla certa ad sapientiã
salutẽq animis uia ẽ. nisi cũ eosrationi
p̃colit fides. quid est aliud ingratũ esse
opi atq: auxilio diuino quã tanto robo¬
re p̃dite auctoritati uelle resistere
et si unaqueq: disciplina quanquã
uilis et facilis ut ꝑcipi possit doctorẽ
aut magistrũ requirit. quid temera¬
riae suꝑbiae plenius quã diuinorũ

Expanded text:
atque uirtutibus pro temporum oportunitaatque uirtutibus pro temporum oportunitate miracula. cum igitur tantum auxilium dei, tantum profectum fructumque uideamus, dubitabimus nos eius ecclesiae condere gremio, quae usque ad confessionem generis humani ab apostolica sede per successiones episcoporum frustra haereticis circumlatrantibus et partim plebis ipsius iudicio, partim conciliorum grauitate, partim etiam miraculorum maiestate damnatis columen auctoritatis obtinuit? cui nolle primas dare uel summae profecto inpietatis est uel praecipitis adrogantiae. nam si nulla certa ad sapientiam salutemque animis uia est, nisi cum eos rationi praecolit fides, quid est aliud ingratum esse opi atque auxilio diuino, quam tanto robore praeditae auctoritati uelle resistere? et si unaquaeque disciplina, quamquam uilis et facilis, ut percipi possit, doctorem aut magistrum requirit, quid temerariae superbiae plenius, quam diuinorum
Abbreviated transcription (Latin):
poris sensus attingit prodõ colendũ ẽẽ.
at que solo intellectu ambiendũ est
non paucidoctissimi disputant. sed etiã¬
imperitũ uulgus mariũ feminarũq
intam multis que diuersis que generib:
et credit et p̃dicat quod continentia
usq: ad tenuissimũ uictum panis et a¬
que et non cotidiana solũ sed etiã ꝑ
contextos plures dies ꝑpetuata lelunia
quod castitas usq ad conlugii prolisq
contẽptũ. quod patientia usq ad cru¬
ces flãmasq neglectas. quod liberali¬
tas usq ad patrimonia distributa pau¬
peribus quod deniq: totius huius mun¬
di asꝑnatio usq ad desideriũ mortis
intenditur. pauci hec faciunt. paucio¬
res bene prudenterq faciunt sed po¬
puli probant populi laudant populi
fauent populi diligunt postremũ po
puli suã in becillitatẽ quod ista non pos¬
sunt non sine prouectumentis in dm̃
nec sine quibus dã scintillis uirtutis ac¬

Expanded text:
poris sensus adtingit, pro deo colendum esse. poris sensus adtingit, pro deo colendum esse. ad quem solo intellectu ambiendum est, non pauci doctissimi disputant, sed inperitum etiam uulgus marium feminarumque in tam multis diuersisque generibus et credit et praedicat? quod continentia usque ad tenuissimum uictum panis et aquae et non cotidiana solum, sed etiam per contextos plures dies perpetuata ieiunia, quod castitas usque ad coniugii prolisque contemptum, quod patientia usque ad cruces flammasque neglectas, quod liberalitas usque ad patrimonia distributa pauperibus. quod denique totius huius mundi aspernatio usque ad desiderium mortis intenditur? pauci haec faciunt, pauciores bene prudenterque faciunt, sed populi probant, populi laudant, populi fauent, diligunt postremum populi: populi suam inbecillitatem, quod ipsa non possunt, non sine prouectu mentis in deum nec sine quibusdam scintillis uirtutis ac
Abbreviated transcription (Latin):
diei et noctis uices et constantissi mũ
ordinẽ rerũ cęlestiũ annorũ qua¬
drifariã conuersionẽ decidentẽ re¬
deuntesq frondes arboribus infinitã
uim seminũ pulchritudinẽ lucis colo¬
rũ sonorũ odorũ saporũq uarieta¬
tesda qui primũ uideat atq sentiat
cũ quotamen loqui possumus hebescet
obruitur que miraculis. Nos uero hȩc
om̃a non cognoscendifacilitate quid
enim causis horum obscurius sed certe
sentiendi assidui tate contẽpnimus
Facta sunt igitur illa oportunissime
ut hismultitudine credentium con¬
gregata atq preparata in ipsos mores
utilis conuerteretur auctoritas Mo¬
res aut quilibet tantũ ualent adopti¬
nendas hominũ mentes ut etiã que in
his praua sunt quod fere superantibus
libi dinibus euenit improbare citius
et detestari quã deserere aut muta¬
repossimus. Parum ne consultũ reb:
humanis arbitraris quod nihil terre¬
nũ nihil igneũ nihildeniq: quod cor¬

Expanded text:
diei et noctis uices et constantissimum diei et noctis uices et constantissimum ordinem rerum caelestium, annorum quadrifariam conuersionem, decidentes redeuntesque frondes arboribus, infinitam uim seminum, pulchritudinem lucis, colorum, sonorum. odorum saporumque uarietates da qui primum uideat atque sentiat, cum quo tamen loqui possimus, hebescit obruiturque miraculis; nos uero haec omnia non cognoscendi facilitate — quid enim causis horum obscurius? — sed certe sentiendi adsiduitate contemnimus. facta sunt igitur illa oportunissime, ut his multitudine credentium congregata atque propagata in ipsos mores utilis conuerteretur auctoritas. Mores autem quilibet tantum ualent ad obtinendas hominum mentes. ut etiam quae in his praua sunt, quod fere superantibus libidinibus euenit, inprobare citius et detestari quam deserere aut mutare possimus. parumne consultum rebus humanis arbitraris, quod nihil terrenum, nihil igneum, nihil denique, quod cor
Abbreviated transcription (Latin):
uolantẽ hominẽ cernat cũ ea res ni¬
hil spectatori afferat cõmodi preter
ipsum specta culũ miratur tantũ mo¬
do siquis aũt graui et desperato morbo
affectus mox ut iussũ fuerit conuales¬
cat admirationẽ sanitatis suae sanan¬
tis etiã caritate superabat. Talia fac¬
ta sunt illo tẽpore quo ds̃ inuero homi¬
ne quantũ sat erat hominibus appare¬
bat. sanati languidi mundati leprosi.
incessus claudis. cecis uisus. surdis auditus
est redditus. Homines illius tẽporis a quã
inuinũ conuersã saturata quinq milia
quinq: panibus transita pedibus maria.
mortuos resurgentes uiderunt. Ita
quedã corporimanifestiore beneficio
quedã uero menti occultiore signo et
om̃a hominibus maies tatis testimonio
consulebant. sic insetunc animas erran¬
tes mor taliũ diuina cõmouebat auc¬
toritas. Cur inquis ista modo non fiunt
quia non mouerent nisi mira essent
At si solita essent mira non essent. nã

Expanded text:
uolantem hominem cernat, cum ea res niuolantem hominem cernat, cum ea res nihil spectatori. adferat commodi praeter ipsum spectaculum, miratur tantummodo. si quis autem graui et desperato morbo adfectus mox, ut iussum fuerit, conualescat, admirationem sanitatis suae sanantis etiam caritate superabit. talia facta sunt illo tempore, quo deus in uero homine, quantum sat erat, hominibus adparebat: sanati languidi, mundati leprosi; incessus claudis, caecis uisus, surdis auditus est redditus. homines illius temporis aquam in uinum conuersam, saturata quinque milia quinque panibus, transita pedibus maria, mortuos resurgentes uiderunt: ita quaedam corpori manifestiore beneficio, quaedam uero menti occultiore signo, et omnia hominibus maiestatis testimonio consulebant: sic in se tunc animas errantes mortalium diuina commouebat auctoritas. cur, inquis, ista modo non fiunt? quia non mouerent, nisi mira essent; at si solita essent, mira non essent. nam
Abbreviated transcription (Latin):
id eit inherere ueritati quod profec¬
to sordidus animus non potest. Sunt
aũt sordesanimi ut breuiter explicẽ
amor quarũ libet rerum p̃ter dm̃ et
animũ a quibus sordibus quanto est
quisq: purgatior tanto uerũ facilius
intuetur. Verũ igitur uidere uelle
ut animũ purges cũ ideo purgetur
ut uide as ꝑ uersũ certe atq p̃poste¬
rum est. homini ergo non ualenti
uerũ intueri ut ad idfiat idoneus
purgarique sesinat auctoritas pres¬
to est quã ut paulo ante dixi partim
miraculis partim multitudine uale¬
renemo ambigit. miraculũ uoco
quic quid arduũ aut insditũ supra spẽ
uel facultatẽ mirantis apparet. In
quo generenihil est populis aptius et¬
omnino et omninostultis hominibus
quã id quod sensibus amouetur. Sed
rur sus hec induodiuidunt᷑. quedã
enim sunt que solã faciunt admiratio¬
nẽ . Quaedã uero magnã etiã gratiã
beniuolentiãq: conciliant. Nã siquis

Expanded text:
id est inhaerere ueritati: quod profecid est inhaerere ueritati: quod profecto sordidus animus non potest. sunt autem sordes animi. ut breui explicem. amor quarumlibet rerum praeter animum et deum; a quibus sordibus quanto est quisque purgatior, tanto uerum facilius intuetur. uerum igitur uidere uelle, ut animum purges, cum ideo purgetur, ut uideas, peruersum certe atque praeposterum est. homini ergo non ualenti uerum intueri, ut ad id fiat idoneus purgarique se sinat, auctoritas praesto est: quam, ut paulo ante dixi. partim miraculis, partim multitudine ualere nemo ambigit. miraculum uoco quicquid arduum aut insolitum supra spem uel facultatem mirantis adparet. in quo genere nihil est populis aptius et omnino stultis hominibus quam id, quod sensibus admouetur. sed rursus haec in duo diuiduntur: quaedam enim sunt. quae solam faciunt admirationem, quaedam uero magnam etiam gratiam beneuolentiamque conciliant. nam si quis
Abbreviated transcription (Latin):
ater renain habitatione suspensio.
Hȩc inuerũ dm̃ ab huius mundiamore
conuersio sola. ẽ auctoritas que com¬
mouet stultos ut ad sapientiã festin&
quandiu intelligere sincera auctori
serius non moueri. si enim dĩ proui¬
dentia non p̃sidet rebus humanis ni¬
hil est dereligione satagendũ. sinuero
et species rerũ quã profecto ex aliquo
uerissi me pulchritudinis fonte
manare credendũ est et interior nes¬
cio qua conscientia dm̃ querendũ dõq
seruiendũ meliores quosq: animos qua¬
si puplice priuatimq: cohortatur non
est desperandũ ab eodẽ ipso dõ aucto¬
ritate aliquã constitutã quo uelut
gradu certo innitentes at tolla mur
indm̃. Haec aut seposita ratione quã
sincerã intelligere ut seped iximus
difficillimũ stultis est dupliciter nos
mouet partimmiraculis partim se¬
quentiũ multitudine nihil horum est
necessariũ sapienti quis negat. sed id
nunc agit᷑ ut sapientes esse possimus

Expanded text:
a terrena inhabitatione suspensio, a terrena inhabitatione suspensio, haec in uerum deum ab huius mundi amore conuersio. sola est auctoritas, quae commouet stultos, ut ad sapientiam festinent. quamdiu intellegere sincera non possserius non moueri. si enim dei prouidentia non praesidet rebus humanis, nihil est de religione satagendum. sin uero et species rerum omnium, quam profecto ex aliquo uerissimae pulchritudinis fonte manare credendum est, et interior nescio qua conscientia deum quaerendum deoque seruiendum meliores quosque animos quasi publice priuatimque cohortatur: non est desperandum ab eodem ipso deo auctoritatem aliquam constitutam, quo uelut gradu certo innitentes adtollamur deum. haec autem seposita ratione, quam sinceram intellegere, ut saepe diximus, difficillimum stultis est, dupliciter nos mouet: partim miraculis. partim sequentium multitudine. nihil horum est necessarium sapienti, quis negat? sed id nunc agitur, ut sapientes esse possimus,
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. et ita rationi accipiendȩ abi¬
lesfierent. Cũ lgit᷑ et homo esset imi¬
tandus et non in homine spesponenda
quid potuit indulgentius & liberalius
diuinitus fieri quã ut ipsa dĩ sincera
a&na in cõmotabilisq: sapientia cuinos
herere oportet suscipere hominẽ dig¬
naretur qui non modo illa faceret quib
ad sequendũ dm̃ inuitaremur. sed etiã
illa pateretur quibus a sequendo dõ de¬
terrebamur. Nã cũ adipisci certissimũ
acsũ mũbonũ nemopossit nisi id plene
ꝑfecteq dilexerit quod nullo pacto
fiet quã diumala corporis atq fortu¬
ita formidant᷑ ille nascendo mirabiliter
et operando conciliauit caritatẽ mori¬
endo aũt et resur gendo exdusit timo¬
rẽ Ia uero talẽ se incȩteris rebus om¬
nibus p̃buit quas ꝑsequi longũ est ut
et diuina dementia quo porrigi ec
humana infirmitas quo possit eue hi
sentiremus. Hec est crede saluberri¬
ma auctoritas hec prius mentis nr̃ae

Expanded text:
rentur et ita rationi accipiendae habirentur et ita rationi accipiendae habiles fierent. cum igitur et homo esset imitandus et non in homine spes ponenda, quid potuit indulgentius et liberalius diuinitus fieri, quam ut ipsa dei sincera, aeterna, incommutabilisque sapientia, cui nos haerere oportet, suscipere hominem dignaretur? qui non modo illa faceret, quibus ad sequendum deum inuitaremur, sed etiam illa pateretur, quibus a sequendo deo deterrebamur. nam cum adipisci certissimum ac summum bonum nemo possit, nisi id plene perfecteque dilexerit — quod nullo pacto fiet, quamdiu mala corporis atque fortuita formidantur — ille nascendo mirabiliter et operando conciliauit caritatem, moriendo autem et resurgendo exclusit timorem. iam uero talem se in ceteris rebus omnibus praebuit, quas persequi longum est, ut et diuina clementia, quo porrigi, et humana infirmitas, quo possit euehi, sentiremus. Haec est, crede, saluberrima auctoritas haec prius mentis nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus gemitibus deniq: uel etiã si ficri
potest fletibus dm̃de p̃care ut te aberro
maloliberet si tibi beatã uita cordi est
quo facilius fiet si p̃ceptis eius quȩ tanta
ecđȩ catholicȩ auctoritate firmata es¬
se uoluit libens obtẽperes Cũ enim sapi¬
enssit dõ itamente conlunctus ut ni hil
interponat᷑ quod separet. Osenim est
ueritas necullo pacto sapiens quis quã est
si non ueritatẽ mente contingat negare
non possumus inter stultitiã hominis
et sincerissimã dĩ uerita tẽ mediũ quid¬
dã inter positã esse hominis sapientiã
Sapiens enim quantũ datum est imita¬
turdm̃ homini aũt stulto adimitandũ
salubriter nihil est homine sapiente
propinquius que qm̃ ut dictũ ẽ. intel¬
ligere ratione non facile est. Oportebat
quedã miracula ipsis oculis a moueri
quibus utuntur stultimulto quã mente
cõmodius ut cõmotorũ auctorita te
hominum prius uita. moresq: purga¬

Expanded text:
omnibus, gemitibus denique uel etiam, si fieri omnibus, gemitibus denique uel etiam, si fieri potest, fletibus deum deprecare, ut te ab erroris malo liberet, si tibi beata uita cordi est. quod facilius fiet, si praeceptis eius, quae tanta ecclesiae catholicae auctoritate firmata esse uoluit, libens obtemperes. cum enim sapiens sit deo ita mente coniunctus, ut nihil interponatur, quod separet — deus enim est ueritas nec ullo pacto sapiens quisquam est, si non ueritatem mente contingat —: negare non possumus inter stultitiam hominis et sincerissimam dei ueritatem medium quiddam interpositam esse hominis sapientiam. sapiens enim, quantum datum est, imitatur deum; homini autem stulto ad imitandum salubriter nihil est homine sapiente propinquius: quem quoniam. ut dictum est, intellegere ratione non facile est, oportebat quaedam miracula ipsis oculis admoueri, quibus utuntur stulti multo quam mente commodius, ut commotorum auctoritate hominum prius uita moresque purga
Abbreviated transcription (Latin):
ut crederetur uos redamatis laudabat
credentes ille uos obiurgatis. nisi uero
aut inuinũ aquã conuerteret ut alia
obmittã sinihil tale facientẽ sed docentẽ
homines sequi possent aut nihil p̃dican¬
da uox illa est creditedõ et mihi credite
Aut temeritatis ille culpandus ẽ qui eũ
domũ suã uenire noluit. solo eius impe¬
rio puerisui morbũ credens esse cessurũ
Ergo ille afferens medicinã que corrup¬
tissimos moressanatura esset mira culis
conciliauit auctoritatẽ. auctoritate
meruit fidẽ fide contraxit multitudinẽ.
multitudine obtinuit uetus tatẽ. ue¬
tus tate robora uit religionẽ quã non
solũ hereticorũ ineptissima nouitas
fraudib agens sed nec gentiũ quidẽ
ueterno suserror uiolenter aduer¬
sans aliqua ex parte conuelleret qũa¬
obremtã et sidocere non ualeo monere
tamen non desino ut qm̃ multise sapien¬
tesuideri uolunt neq: utrũ sint stultis di¬
noscere facile est omnilntentione uotisq

Expanded text:
ut crederetur, uos reclamatis; laudabat ut crederetur, uos reclamatis; laudabat credentes ille, uos obiurgatis. nisi uero aut in uinum aquam conuerteret, ut alia omittam, si nihil tale facientem sed docentem homines sequi possent, aut nihil pendenda uox illa est: credite deo, et mihi credite, aut temeritatis ille culpandus est, qui eum domum suam uenire noluit, solo eius imperio pueri sui morbum credens esse cessurum. ergo ille adferens medicinam. quae corruptissimos mores sanatura esset. miraculis conciliauit auctoritatem, auctoritate meruit fidem, fide contraxit multitudinem, multitudine obtinuit uetustatem, uetustate roborauit religionem: quam non solum haereticorum ineptissima nouitas fraudibus agens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non ualeo, monere tamen non desino, ut quoniam multi se sapientes uideri uolunt neque utrum sint, stultis dinoscere facile est, omni intentione uotisque
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid discã quisi non essent discendũ
omnino essenescirẽ. Tuuero in latebras
tuas redi nec quicquã insidiare sub no¬
mine ueritatis quã conaris eis adimere
quibus auctoritatẽ ipse concedis. Si aut
In xp̃o etiã credendũ negant nisi indubi¬
tata ratio reddita fuerit xp̃iani non sunt
Nã id aduersũ nos pagani quidã dicunt
stulte quidẽ sed non sibi aduersi nec re¬
pugnantes. hosuero quis ferat adxp̃mse
ꝑtinere profiteri quinisi aꝑtissimã
rationẽ stultis dedõ protulerint nihil
credendũ esse contendunt. At ipsũ
uidemus quantũ illa cui et ipsicedunt
docet historia nihil prius neq: fortius
quã credi sibi uoluisse cũ illi nondũ es¬
sent idonei cũ quibus ei res esset ad di¬
uina ꝑcipienda secreta. quid enim ali¬
ud agunt tanta et tammulta miracula
ipso etiã dicente illo fieri non ob aliud
nisi ut sibi crederet᷑. fide ille stultos du¬
cebat uosratione ducitis. damabat ille

Expanded text:
aliquid discam, qui si non essent, discendum aliquid discam, qui si non essent, discendum omnino esse nescirem. tu uero in latebras tuas redi nec quicquam insidiare sub nomine ueritatis, quam conaris eis adimere, quibus auctoritatem ipse concedis. Si autem Christo etiam credendum negant, nisi indubitata ratio reddita fuerit, christiani non sunt. nam id aduersus nos pagani quidam dicunt, stulte quidem, sed non sibi aduersi nec repugnantes. hos uero quis ferat ad Christum se pertinere profiteri, qui nisi apertissimam rationem stultis de deo protulerint, nihil credendum esse contendunt? at ipsum uidemus, quantum illa, cui et ipsi cedunt, docet historia nihil prius neque fortius quam credi sibi uoluisse: cum illi nondum essent idonei, cum quibus ei res esset, ad diuina percipienda secreta. quid enim aliud agunt tanta et tam multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi crederetur? fide ille stultos ducebat, uos ratione ducitis; clamabat ille,
Abbreviated transcription (Latin):
Peralios inquit illis ergo credã ut tu
medoceas. Deberem fortasse nisi me
hoc illi p̃cipue monerent ut omnino ad
tenon accederem. Dicunt enim ꝑnicio¬
sas uos habere doctrinas respondebis
mentiunt᷑. Quomodolgitur eis dexp̃ocre¬
dã que non uiderunt hoc non credã
que nolunt uidere. scriptis ait crede
At scriptura om̃issi noua et in audita
proferat᷑ uel commendet᷑a paucis nulla
confirmante ratione non ei sed illis qui eã
profert᷑ credit̃. Quã obrem scripturas
istas si uos profertistã pauci et incogniti
non libet credere. simuletiã eius pro¬
missũ facitis fidẽ potius imperando qua
reddendo rationẽ. Rursus me ad
multitudinẽ famãq reuocabis cohibie
tandẽ ꝑtinaciã et nescio quã in domitã
propagandi nominis libidinẽ . et mone
potius ut huius multitudinis prima tes
querã et querã diligentissime ac labo¬
riosissime ut ab his potius de his litteris

Expanded text:
? per alios, inquit. illis ergo credam, ut tu ? per alios, inquit. illis ergo credam, ut tu me doceas ? deberem fortasse, nisi me hoc illi praecipue monerent, ut omnino ad te non accederem; dicunt enim perniciosas uos habere doctrinas. respondebis: mentiuntur. quomodo igitur eis de Christo credam, quem non uiderunt, de te non credam, quem nolunt uidere? scriptis, ait, crede. at scriptura omnis, si noua et inaudita proferatur uel commendetur a paucis nulla confirmante ratione non ei, sed illis, qui eam proferunt, creditur. quamobrem scripturas istas si uos profertis, tam pauci et incogniti, non libet credere. simul etiam contra promissum facitis fidem potius imperando quam reddendo rationem. rursus me ad multitudinem famamque reuocabis. cohibe tandem pertinaciam et nescio quam indomitam propagandi nominis libidinem et mone potius, ut huius multitudinis primates quaeram et quaeram diligentissime ac laboriosissime, ut ab his potius de his litteris
Abbreviated transcription (Latin):
mihi melius expositurus es quid illedi¬
xerit quẽ fuisse aut esse non putarẽ:
si abste mihi hoc cõmenda retur esse
credendũ. hoc ergo credidi ut dixi fa¬
me cȩlebritate consensione uetus tate
roborate. Vos aũt et tã pauci et tãtur¬
bulenti et tã noui nemini dubium est
quinnihil dignũ auctoritate p̃feratis
Quae igitur ista tanta dementia.ẽ. illis
credexp̃o esse credendũ et a nobis disce
quid dixerit. Cur obsecrote nãsi illi dif¬
ficerent nec me quic quã docere pos¬
sent multo facilius mihi ꝑsuaderem
xp̃onon esse credendũ quã de illo cui¬
quã nisi ab his ꝑ quos ei credidi esse dis¬
cendũ ingentẽ confidentiã uel potius
cuicredis Qquid si non ei crederẽ unũ ali¬
quid deillo medocere posses sedoportet
inquit ut credas nũ uobis eũ cõmendantib:
non inquid nã nos illos qui ei credunt ra¬
tione ducimus Cur igitur illi credã quia
fama fundata est. utrum ꝑ uos an ꝑalios

Expanded text:
mihi melius expositurus es, quid ille dimihi melius expositurus es, quid ille dixerit, quem fuisse aut esse non putarem, si abs te mihi hoc commendaretur esse credendum ? hoc ergo credidi, ut dixi, famae celebritate, consensione, uetustate roboratae. uos autem et tam pauci et tam turbulenti et tam noui, nemini dubium est, quin nihil dignum auctoritate praeferatis. quae igitur ista tanta dementia est? illis crede Christo esse credendum et a nobis disce, quid dixerit. cur? obsecro te. nam si illi deficerent nec me quidquam docere possent, multo facilius mihi persuaderem Christo non esse credendum quam de illo quicquam nisi ab iis, per quos ei credidissem, discendum. o ingentem confidentiam uel potius cui credis. quid ? si non ei crederem, num aliquid de illo me docere posses ? sed oportet, inquit, ut credas. num uobis eum commendantibus ? non, inquit; nam nos illos, qui ei credunt, ratione ducimus. cur igitur illi credam? quia fama fundata est. utrum per uos, an per alios
Abbreviated transcription (Latin):
fide animũ excolere excipiendis semi¬
nibus ueritatis non solũ saluberrimũ
iudico sed tale omnino sine quo aegris
animis salus omninore dire possit.
Quod illis cũ deridendũ et plenũ teme¬
ritatis uidetur profecto ut xp̃ocreda¬
mus agunt impudenter. De inde fate¬
or mexp̃o credidisse et inanimũ indu¬
xisse idesse uerũ quod illedixerit etiã¬
sinullaratione fulciatur hoc hereti¬
ce principiome ducturus es. sine pau
it qui istis etiã uulgaribus oculis uisus
esse p̃dicat᷑ ego non uidi quibus de illo
crediderim ut ad telã talifide prestruc¬
tus ac cedã nullis me uideo credidisse
nisi populorũ atq: gentiũ confirmatȩ
opinioni ac famae ad modũ celeber¬
rimȩ hosaũt populos eccłae catholicȩ
mysteria usque quaq: occupasse Cur
non lgitur apud eos potissimũ diligen¬
tissime requirã quid xp̃c p̃ceperit
quorũ auctoritate cõmotus xp̃m
aliquid utile p̃cepisse lã crediditu ne

Expanded text:
fide animum excolere excipiendis semifide animum excolere excipiendis seminibus ueritatis non solum saluberrimum iudico, sed tale omnino, sine quo aegris animis salus redire non possit. quod illis cum deridendum et plenum temeritatis uidetur, profecto ut Christo credamus, agunt inpudenter. deinde fateor me iam Christo credidisse et in animum induxisse id esse uerum, quod ille dixerit, etiamsi nulla ratione fulciatur . hoc, haeretice, principio me ducturus es? sine paulit, qui istis etiam uulgaribus oculis uisus esse praedicatur, ego non uidi — quibus de illo crediderim, ut ad te iam tali fide praestructus accedam. nullis me uideo credidisse nisi populorum atque gentium confirmatae opinioni ac famae admodum celeberrimae, hos autem populos ecclesiae catholicae mysteria usquequaque occupasse. cur non igitur apud eos potissimum diligentissime requiram, quid Christus praeceperit, quorum auctoritate commotus Christum aliquid utile praecepisse iam credidi ? tunc
Abbreviated transcription (Latin):
hil me credere iubet hanc ipsã uerã re¬
ligionẽ ullã inrebus humanis esse non
credo Quã cũ esse noncredo non quaero
ueniet. Ad eum igitur quime uetat cre¬
dere non uenirẽ nisi aliquid crederẽ.
Est neulla maior dementia quã ut eis so¬
la quenulla scientia subnixa. ẽ. fide dis¬
pliceã que ad eũ ipsũ mesola ꝑduxit.
quid quod om̃s hereticixp̃onos credere
hortant᷑ possunt ne magissibi aduersari.
inquo dupliciter urgendi sunt primum
querendũ ab his ubi sitratio quã pollice¬
bantur ubi obiurgatio temeritatis ubi
p̃suptio scientiȩ. Sienim turpe est sine
ratione cuiqũa credere quid expectas
quid satagis ut alicui sineratione credã.
quo facilius tuaratione ducipos sum.
anfirmũ aliquid suꝑ aedificabit ratio
tua. funda mento temeritatis. secundũ
illos loquor quibus credendo displice¬
mus. Nã ego credere anterationẽ cũꝑ
cipiendȩ rationi non sis idoneus et ipsa

Expanded text:
hil me credere iubet, hanc ipsam ueram rehil me credere iubet, hanc ipsam ueram religionem ullam in rebus humanis esse non credo: quam cum esse non credo, non quaero. ueniet. ad eum igitur, qui me uetat credere, non uenirem, nisi aliquid crederem. estne ulla maior dementia quam ut ei sola, quae nulla scientia subnixa est, fide displiceam, quae ad eum ipsum me sola perduxit? Quid? quod omnes haeretici Christo nos credere hortantur. possuntne magis sibi aduersari? in quo dupliciter urgendi sunt. primum quaerendum ab his, ubi sit ratio quam pollicebantur, ubi obiurgatio temeritatis, ubi praesumptio scientiae. si enim turpe est sine ratione cuiquam credere, quid expectas, quid satagis, ut alicui sine ratione credam, quo facilius tua ratione duci possim? an firmum aliquid superaedificabit ratio tua fundamento temeritatis ? secundum illos loquor, quibus credendo displicemus. nam ego credere ante rationem, cum percipiendae rationi non sis idoneus, et ipsa