comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atq ꝯ fluere causas facit ille ordo ĩeuitabili ꝯ nexione procedens
qui de prouidentie fonte descẽdens cuc̃ta suis locis tpr̃ibꝰ q dispoĩt
upis achemenie scopulis ubi ꝟsa sequẽtũ
Pettoribꝰ ꝙ figit spicula pugna fugax
Tygris et entrates uno se fonte resoluũt
Et mox abiuĩtis dissotiant᷑ aquil
Si coeant cursũq iterũ reuotent᷑ in unũ
Confluat alterni quod tralat unda uadi
Cõuement puppes et uulsi flumine trũci
Mixtaq fortuitos inplicet unda modos
Quos tamẽ ipsa uagos terre decliuia calul
Gurgitis et lapsi defluus ordo regit
Sicq̃ ꝑmissis fluitare uidet᷑ habenis
Fors patit᷑ frenos ipsaq lege meat:
Nimadũto inquã idq uti tudicis ita esse ꝯsentio dedi¬

Expanded text:
atque confluere causas facit ordo ille ineuitabili conexione procedens, atque confluere causas facit ordo ille ineuitabili conexione procedens, qui de prouidentiae fonte descendens cuncta suis locis temporibusque disponit. Rupis Achaemeniae scopulis ubi uersa sequentum Pectoribus figit spicula pugna fugax, Tigris et Euphrates uno se fonte resoluunt Et mox abiunctis dissociantur aquis. Si coeant cursumque iterum reuocentur in unum, Confluat alterni quod trahit unda uadi; Conuenient puppes et uulsi flumine trunci Mixtaque fortuitos implicet unda modos, Quos tamen ipsa uagos terrae decliuia casus Gurgitis et lapsi defluus ordo regit. Sic quae permissis fluitare uidetur habenis Fors patitur frenos ipsaque lege meat. Anmiaduerto, inquam, idque, uti tu dicis, ita esse consentio. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
geritur aliudq quibusdã decansis ꝙͣ quod intendebat᷑ obtingit
tasus uadet᷑ uotat᷑ ut siquis tolendi agri causa fodiẽs humũ
defossi auri pondus ĩueniat hoc igit᷑ fortuim quidẽ credit᷑ atti¬
disse. Uerũ nõ de nichilo est Nam ꝓprias causas habet. quarũ in¬
prouisus ĩ opinatusq ꝯcursus. calũ uidet᷑ oꝑatus. Nam nͥ cultor
agri humũ foderet nisi eo locopecinã suã depositor obriuss et
aurũ nõ esset uĩentũ. Hee sut igit᷑ fortuiti cause ꝯpendii qd̾ ex
obuiis sibi et ꝯfluentibꝰ tausis nõ ex gerentis intentione ꝓuẽit
Neq enĩ uel qui aurũ obrut uel qui agrũ ex̾tuit ut en penna
repiret᷑ intendit s uti dixi quo ille obruit hũc fodisse ꝯuẽit
ãtq ꝯturrit Licet igit᷑ definire casũ esse ĩopinatũ ex con¬
fluentibꝰ tausis in his que ob aliquid gerũt᷑ euẽtũ Concurrere

Expanded text:
geritur aliudque quibusdam de causis quam quod intendebatur obtingit, geritur aliudque quibusdam de causis quam quod intendebatur obtingit, casus uocatur, ut si quis colendi agri causa fodiens humum defossi auri pondus inueniat. Hoc igitur fortuito quidem creditur accidisse, uerum non de nihilo est; nam proprias causas habet quarum inprouisus inopinatusque concursus casum uidetur operatus. Nam nisi cultor agri humum foderet, nisi eo loci pecuniam suam depositor obruisset, aurum non esset inuentum. Haec sunt igitur fortuiti causa compendii, quod ex obuiis sibi et confluentibus causis, non ex gerentis intentione prouenit. Neque enim uel qui aurum obruit uel qui agrum exercuit ut ea pecunia reperiretur intendit; sed uti dixi, quo ille obruit hunc fodisse conuenit atque concurrit. Licet igitur definire casum esse inopinatum ex confluentibus causis in his quae ob aliquid geruntur euentum; concurrere
Abbreviated transcription (Latin):
locs sĩt / ea quibꝰ max ͤ deltõr agnoscere Simul tũ omẽ dispura¬
Nonis tue latus indubirta fide constitĩt nithil de seqitibꝰ ãbigat᷑
iãillꝰ morẽ inquit gerã tib simłq sic orsa est Si quide
iquit aliquis euẽtũ temerario motu nullaq causaꝵ ꝯnexione
Omis esse peest Nichil ex nichilo existere ua sniã est Cui nemo
umo mã treter refragatꝰ est p̃q d illi nõ de oꝑante pͥmiepio
tño mẽtũ tsi nullis excansis aliquid oriat d de nichila ortar
esse uidebit᷑ Ꝙ si hot fieri nequit nec tasũ quidẽ huiõĩ es posle
est. qualẽ pauloante definiuimꝰ. Quid igit᷑ inq̃ Nichil ne est
quod uel casus uel fortuitũ cure appellari queat An est aliquid
tam etsi uulgus lateat cui uocabula ista ꝯueniant Aristotiles
inquit meus id in phisitis et breui ⁊ xi ꝓpiqua rõne definiuit
Quonã in quã modo Quotiens in quid aliquid tuiuspiãrei grã

Expanded text:
loco fuerit ea quibus maxime delector agnoscere. Simul, cum omne disputaloco fuerit ea quibus maxime delector agnoscere. Simul, cum omne disputationis tuae latus indubitata fide constiterit, nihil de sequentibus ambigatur. – Tum illa: Morem, inquit, geram tibi, simulque sic orsa est: Si quidem, inquit, aliquis euentum temerario motu nullaque causarum conexione quus potest? Nam nihil ex nihilo exsistere uera sententia est, cui nemo umquam ueterum refragatus est, quamquam id illi non de operante principio fundamentum. At si nullis ex causis aliquid oriatur, id de nihilo ortum esse videbitur. Quod si hoc fieri nequit, nec casum quidem hujusmodi esseest qualem paulo ante definiuimus. Quid igitur, inquam, nihilne est quod uel casus uel fortuitum iure appellari queat? An est aliquid, tametsi uulgus lateat, cui uocabula ista conueniant? Aristoteles meus id, inquit, in Physicis et breui et ueri propinqua ratione definiuit. Quonam, inquam modo? Quotiens, ait, aliquid cuiuspiam rei gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Etrauit antheũ libitis arenis Catus en andri satrait mis
Sitosq pressuuuis foret altus orbis etiger spumis humeros
Ultimĩ celũ meruit laboris. Ite nt̃ fortes ubi telsa magni
Dncet exempli uia tur sertes Terga nudatis onꝑata tellus¬
Sydera don at.¬
hxerat orẽnisqr tur sũ ad alia quedã tractanda at
expedienda xtebat Tñ ego Retta quidẽ in quã ex¬
hortatio tua q  prsus anttoritate dignissimas d qs
tududũ de ꝑuidentia questionẽ pluribꝰ aliit inplititã eẽ dix¬
isfi re experior Quero enĩ an esse aliquid oĩo et quidnã
essos tasũ abitrere.Tũ illa festino inquit debitũ ꝓ missioñ
absoluere uiãq tibi qua patriã reueharis ⁊ꝑire het ant eisi
funtila ogditu tamẽ ⁊ propositi mĩ tramite paulisꝑ añsa
sunt Uendũq est ne deuiis fatigatꝰ ad emetiendũ rettũ iter
suffitere nõ possis Ne id mq prorsus uenre Nam qui etis micho

Expanded text:
Stravit Antaeum Libycis arenis, Cacus Evandri satiavit iras, Stravit Antaeum Libycis arenis, Cacus Evandri satiavit iras, Quosque pressurus foret altus orbis Setiger spumis humeros Ultimi coelum meruit laboris. 311 Ite nunc fortes, ubi celsa magni Ducit exempli via: cur inertes Terga nudatissidera donat.xerat orationisque cursum ad alia quaedam tractanda atque expedienda uertebat. Tum ego: Recta quidem, inquam, exhortatio tuaque prorsus auctoritate dignissima, sed quod tu dudum de prouidentia quaestionem pluribus aliis implicitam esse dixisti re experior. Quaero enim an esse aliquid omnino et quidnam esse casum arbitrere. – Tum illa: Festino, inquit, debitum promissionis absoluere uiamque tibi qua patriam reueharis aperire. Haec autem etsi perutilia cognitu tamen a propositi nostri tramite paulisper auersa sunt, uerendumque est ne deuiis fatigatus ad emetiendum rectum iter sufficere non possis. – Ne id, inquam, prorsus uereare; nam quietis mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Quidquid aũt uel infra subsistit uel ultra progreditur
habet ꝯtẽptũ felicitatis nõ quidẽ ht̃ p̃miũ laboris In ur̃ã
enĩ sitũ est manu qualẽ uob̃ formare uelitis fortuã. Dĩs
Ella bis quinis oꝑatus añis ultor atrides frigieruinis
Fratris aĩssos thalamos piauit Ille dũ graye dare uela classi
Optat et uentos redimit truore Exuit pr̃e miserũq tristis¬
Ecerat nate iugulũ sacerdos flenit̃ amissos itatus sõdales¬
S ros ferus ensto recubans m antio mersit ĩmani poliphemꝰ alio
detamẽ teto furibũdus ore Gandiũ mestis lacͥmis rependi
Hercilẽ duri telebant labores Ille tentaur os domuit su ꝑbos
Astulit seuo spolũ leoni FixIt et tertis uolucres sagĩttis
Poma cernenti rapuit dratoni Aureo leuã guior metallo
Serberũ traxit triphti tathena Uittor ĩmitẽ posuisse fertir
Frontu turpatus achelous ĩꝑnis Ora dem̃ sit pudibũda ripis

Expanded text:
Quidquid autem 25 infra subsistit, aut ultra progreditur, Quidquid autem 25 infra subsistit, aut ultra progreditur, habet contemptum felicitatis, non habet praemium laboris. 306 In vestra enim situm manu, qualem vobis foella bis quinis operatus annis ultor Atrides Phrygiae ruinis fratris amissos thalamos piauit; ille dum Graiae dare uela classi optat et uentos redimit ederat gnatae jugulum sacerdos. 308 Flevit amissos Ithacus sodales, Quos ferus, vasto recubans in antro, Mersit immani Polyphemus alvo. Sed tamen, caeco furibundus ore, Gaudium moestis lacrymis rependit, Herculem duri celebrant labores; Ille Centauros domuit superbos, 309 Abstulit saevo spolium leoni, Fixit et certis volucres sagittis: Poma cernenti rapuit draconi, Aureo laevam gravior metallo: Cerberum traxit triplici catena. Victor immitem posuisse fertur Fronte turpatus Achelous amnis, Ora demersit pudibunda ripis.
Abbreviated transcription (Latin):
ualde ĩopinabile ꝯfetimꝰ Quid inqͣ Ex his enĩ ait que
ꝯcessa sunt.euenit eoꝵ quidẽ qus sut uel in possessione uł
in ꝓuectu uel in adeptione u̾tutis omnẽ quecũq sit bonã:
In inprobitate uo manẽtibꝰ om̃ pessimã esse fortuna. Hoc
inq uom est tã etsi nemo audeat ꝯfiteri. Quare in quit
ita uir sapiens moleste ferre nõ debet quetiens in fortu¬
ne certamen ad dutit᷑ ut uirũ fortẽ nõ decet in dignari
quotiens increpuit bellicus tumultꝰ. utriq eĩ huic quidẽ
glorie ꝓpagande/ illi ꝟo ꝯfirmãde sapiẽ difficultas ipsa ma¬
teria est ex quo etiã utus uocat᷑ qd̾ sins uiribꝰ nitens
nõ suꝑet᷑ adñsis Neq enĩ uos in ꝓ uectu u̾tutui positi dif
fluere deliciis et emarcestere uoluptatibꝰ uenistis Pliũ
cũ oĩ fortuna nimis acre ꝯseritis ne uos aut tristis oppri¬
mat aut iocũda corrũpat firmis uiribꝰ mediũ occupate

Expanded text:
le confecerimus. – Quid? inquam. – Ex his enim, ait, quae le confecerimus. – Quid? inquam. – Ex his enim, ait, quae concessa sunt euenit eorum quidem qui uel sunt uel in possessione uel in prouectu uel in adeptione uirtutis omnem quaecumque sit bonam, in improbitate uero manentibus omnem pessimam esse fortunam. – Hoc, inquam, uerum est, tametsi nemo audeat confiteri. – Quare, inquit, ita uir sapiens moleste ferre non debet quotiens in fortunae certamen adducitur, ut uirum fortem non decet indignari quotiens increpuit bellicus tumultus. Vtrique enim huic quidem gloriae propagandae illi uero conformandae sapientiae difficultas ipsa materia est. Ex quo etiam uirtus uocatur, quod suis uiribus nitens non superetur aduersis; neque enim uos in prouectu positi fluere deliciis, et emarcescere voluptate venistis, praelium cum omni fortuna nimis acre conseritis, ne vos aut tristis opprimat, aut jucunda corrumpat: firmis medium viribus occupate.
Abbreviated transcription (Latin):
oui as pei pot freunattede mquit cũ oĩs fortima uel iomda
uol aspera tũ remunerandi excendi ue bonot t duluerdo
terrigendi ue mprebos canse tefernt mis tono mẽg
Et siquã pauloante dociusti ꝓuidentiã fatũ ue ꝯsiderem
firmis uiribus nixa sententia./ Sed eam si placet inter
eas quas mopinabiles pauloante posuisti numeremꝰ Q
uulgi sermonibꝰ attedamꝰ ne nimiũ uelut ⁊ib huãm̃tatis
usu recessisse uidenn. Ut placet inqͥ Nonne agit᷑ bonũ
tenses esse quod protest Ita est inq̃ Que ꝟo fortuã muit
gerũt uel a uiciis declinantes xtutis iter arripiũt Nega¬
re inq̃ nequeo. Qiud ꝟo iocũda que in p̃miũ tribuit᷑
bonis nũ uulgus esse malã decernt Nequaqͣ. Ueru
uti est ita quoq esse optimã censet Qiud Reliqua q̃
tũ sit aspera et iusto supplicio i alos coercet nũ bonã ppłs
putat ymo om̃i in qͥͣ que excogitari possũt iuditat esse
miserrimã Uide igit ne opmionẽ uulgi sequẽtes quiddã

Expanded text:
ieri potest? – Attende, inquit. Cum omnis fortuna uel iucunda uel aspera tum remunerandi exercendiue bonos tum puniendi corrigendiue improbos causa deferatur, omnis bona quam et, si quam paulo ante docuisti prouidentiam fatumue considerem, firmis uiribus nixa sententia. Sed eam, si placet, inter eas quas inopinabiles paulo ante posuisti numeremus. uit, paulisper uulgi sermonibus accedamus ne nimium uelut ab humanitatis usu recessisse uideamur? – Vt placet, inquam. – Nonne igitur bonum censes esse quod prodest? – Ita est, inquam. – Quae uero aut gerunt uel a uitiis declinantes uirtutis iter arripiunt. – Negare, inquam, nequeo. – Quid uero iucunda, quae in praemium tribuitur bonis, num uulgus malam esse decernit? – Nequaquuti est ita quoque esse optimam censet. Quid reliqua, quae cum sit aspera, iusto supplicio malos coercet, num bonam populus putat? Immo omnium, inquam, quae excogitari possunt, iudicat esse miserrimam. Vide igitur ne opinionem populi sequentes quiddam
Abbreviated transcription (Latin):
iras calibus de cognotione ac p̃destmatione dm̃a de arbitrii
libtate q̃r i solet. Que quãti oneris sĩt ipse ꝑpendis S qm̃ hec
temppus spti tamẽ aliquid deliberare conabim isi semiite
teluitũ nexas sibi ordine ꝯtexo rões. Ut libet inq. Tunt
uelut ab alio orsa pncipio ita disseruit. Ommũ gn̾a rerũ
car̃is iq mutabiliũ nãꝵ ꝓgressus et quidquid aliquo mouet᷑ mͦ.
causas ordinẽ formal ex di̾ne mẽtis stabilitate sortit᷑ hec m
sue simplicitatis arte ꝯposita młtiplicẽ regendis modũ statuit
soimod cũ in ipsa dĩne intelligẽtie puritate ꝯspicit ꝓuidẽta
nomĩat. Cũ uo ad ea que mouet atq disponit refert᷑. fatũ
Dpoetibꝰ appellatũ est Que di̾sa esse facile liqnebit si quis
dtriusq uim mente ꝯspexerit Nam prouidentia est illa ipsa
dis anloe res sũmo om̃ principe ꝯstituta que cũrta dispoñt fatiĩ

Expanded text:
tinis casibus, de cognitione ac praedestinatione diuina, de arbitrii tinis casibus, de cognitione ac praedestinatione diuina, de arbitrii rtate quaeri solet, quae quanti oneris sint ipse perpendis. Sed quotemporis saepti tamen aliquid deliberare conabimur. Quodsi tetatem dum nexas sibi ordine contexo rationes. – Vt libet, inquam. – Tunc uelut ab alio orsa principio ita disseruit: Omnium generatio rerum cunctusque mutabilium naturarum progressus et quicquid aliquo mouetur modo causas, ordinem, formas ex diuinae mentis stabilitate sortitur. Haec in suae simplicitatis arce comodus cum in ipsa diuinae intellegentiae puritate conspicitur, prouidentia nominatur; cum uero ad ea quae mouet atque disponit refertur, fatum a ueteribus appellatum est. Quae diuersa esse facile liquebit si quis utriusque uim mente conspexerit; nam prouidentia est ipsa illa diuina ratio in summo omnium principe constituta quae cuncta disponit, fatum
Abbreviated transcription (Latin):
Sũ nimis celeres explicet ortus Legẽ stupebit etheris alti
Palleant plene cornua lune Inferta metis noctis opate
Doiyi fulgenti texerat ore Confusa phebe detegat astra
ymoues gentes publicus error Rassantq trebris pulsib ꝰer a
Nemo muirat᷑ flrmã chori Litus fremẽti fũdere flutu
Nec niuis durã frigore molẽ feruente phebi soliner estui
ic enĩ taulas cerne̾ pmptũ est Illit latentes pectora t̾bant
Quttaest rara ꝓuehit etas edmipeto subitis mobile uulgus E
uelataso taligie explicare rõnes queso unishit decernas
arridẽs ad rẽ me ĩquit om̃i caxinã quesiti maxima uocas
Qui uix ex hausti quidq satis ꝑsit. Talis nãq matia est
uriꝰ dubitatione suctisa ĩnu abiles alie ydre tapita suicti escãt
nes ullus fĩt modus nisi quis eas uiatissimo mẽtis igne coher¬
cent Insias enĩ de ꝓuidentie simplicitate de fati seris de rerẽ¬

Expanded text:
Cum nimis celeres explicet ortus, Legem stupebit aetheris alti. Cum nimis celeres explicet ortus, Legem stupebit aetheris alti. Palleant plenae cornua lunae Infecta metis noctis opacae Quaeque fulgenti texerat ore Confusa Phoebe detegat astra, Commouet gentes publicus error Lassantque crebris pulsibus aera. Nemo miratur flamina Cori Litus frementi fundere fluctu Nec niuis duram frigore molem Feruente Phoebi soluier aestu. Hic enim causas cernere promptum est, Illic latentes pectora turbant. Cuncta quae rara prouehit aetas Stupetque subitis mobile uulgus, Cuelatasque caligine explicare rationes, quaeso uti quae hinc decernas, arridens: Ad rem me, inquit, omnium quaesitu 5 maximam vocas, cui vix exhausti quidquam satis sit. Talis namque materia est, ut una dubitatione succisa innumerabiles aliae uelut hydrae capita succrescant; nec ullus fuerit modus nisi quis eas uiuacissimo mentis igne coherceat. In hac enim de prouidentiae simplicitate, de fati serie, de repen
Abbreviated transcription (Latin):
quos etiã ꝯstitute sũt debeant᷑. Cur̃ het igit᷑ usa uitemu/¬
tent᷑ scelerũq supplicia bonos p̃mãt. p̃mia dtutũ inali
rapiant Uehementer admiror / queq tã uuste ꝯfusiẽil
ratio uideat᷑ ex te scre desidero minꝰ etenĩ mirarer si
misceri omĩa fortintis casibꝰ crederẽ nus̃ stuporẽ meũ de
rcõr exagger at Qui cũ sepe bonis iocũda mal asꝑa et eꝯ̃
bonis dura mał tribuat mał optata ꝯcedat nisi tausa de¬
phendit᷑ quid est ꝙ a fortuitis casibus differre uideat᷑. Netͥ
mirũ inquit si quid ordinis gnorata rõne temerariũ ꝯfue¬
sũq tredat S tu quãius causã tante disposmonis enore
tamẽ quĩ tonꝰ mõdũ rcõi tẽperat rcẽ fieri cũtta ne dubites
Iquis arturi sidera nescit propinꝗͣ sũmo cardine labi
Cnr legat tardus pl austia boetes mergatq seras eqͣre tlãmas¬

Expanded text:
quos etiam constitutae sunt, debeantur. Cur haec igitur uersa uice muquos etiam constitutae sunt, debeantur. Cur haec igitur uersa uice mutentur scelerumque supplicia bonos premant, praemia uirtutum mali rapiant, uehementer ammiror, quaeque tam iniustae confusionis ratio uideatur ex te scire desidero. Minus etenim mirarer si misceri omnia fortuitis casibus crederem. Nunc stuporem meum deus rector exaggerat. Qui cum saepe bonis iucunda, mabonis dura tribuat, malis optata concedat, nisi causa deprehendatur, quid est quod a fortuitis casibus differre 5 videatur? Nec mirum, inquit, si quid ordinis ignorata ratione, temerarium confusumque credatur. Sed tu quamvis causam tantae dispositionis ignores, tamen quoniam bonus mundum rector temperat, recte fieri cuncta ne dubites. Si quis Arcturi sidera nescit Propinqua summo cardine labi, Cur legat tardus plaustra Bootes Mergatque seras aequore flammas
Abbreviated transcription (Latin):
Si morte petitis propinquat ipsa
eponte sua uolutres nec remorat᷑ equos
Quos serpens leo tigris ursus aper
Dente petũthidem le tõ ense petũt
An distant qr dissidentq mores
Iniũstas aties et fera bella mouent
Alternisq uolũt ꝑire telis
Non est iusta satis seuicie ratio
Uis aptã mĩtis uicẽ referre
Dilige iure tonos et miseresce mahii.¬
It ego Uideo inquã que sit uel felicitas uel miseria m
stituta s in hat ipsa fortuna ppłari nõ nichil boui maliue
ĩesse ꝑpendo Neq enĩ sapientũ quisquã mops exul ignomi¬
niosusq esse malit potius ꝙ pollens opibus hõre reuerẽdꝰ
potentia ualidus m sua ꝑmanẽs urbe florere dicei cdariꝰ
pstantiꝰ q sapientie tiactat᷑ officiũ cũ in ꝯtmigẽtel ⁊ẜlos
regentiũ quod ã mõ utĩtudo mn̾sfũdit᷑ cũ p̃sertĩ carter. lex¬
teteraq legaliũ tormẽta penarũ ꝑnitiosis potiꝰ cub ꝰnr̃¬

Expanded text:
Si mortem petitis, propinquat ipsa Si mortem petitis, propinquat ipsa sponte sua uolucres nec remoratur equos. Quos serpens, leo, tigris, ursus, aper dente petunt idem se tamen ense petunt. An distant quia dissidentque mores, iniustas acies et fera bella mouent alternisque uolunt perire telis? Non est iusta satis saeuitiae ratio. Vis aptam meritis uicem referre: dilige iure Hic ego: Video, inquam, quae sit vel felicitas vel miseria in stituta. Sed in hac ipsa fortuna populari non nihil boni mali inesse perpendo; neque enim sapientum quisquam exsul inops ignominiosusque esse malit potius quam pollens opibus, honore reverendus, potentia validus in sua permanens urbe florere. !Sic enim cianus testatiusque sapientiae tractatur officium, cum in contingentes populos regentium quodam modo beatitudo transfunditur, cum praesertim carcer ceteraque legalium tormenta. poenarum
Abbreviated transcription (Latin):
durti oportebat ut tulpe morbos supplicio resecarent Quo
panto defensoris oꝑa uel tota frigeret uel si prodesse hõibꝰ
mallet mn actusationis hĩtũ feũteret Ipsi quoq inprobi si eis
aliqua rimula uirtutẽ relutã fas esset aspitẽ uitiorũq sordes
pena ⁊ trutiatibꝰ se deposituros biderent ꝯpensatione adipis¬
tende probitatis nec hos truciatus esse diterẽt defensons qp
peranrepudiarent ac se totos attusatoribꝰ iuditibꝰꝙ ꝑmit¬
terent. Suo fit ut apud sapientes nullus prorsus odio soch̃
relinquathiam bonos quis nisi stultissimꝰ oderit malos uo
odisse rõne caret. Nam siruti corꝑin langnor tta uinesitas
quidã quasi morbussaoꝵ cũ egros corpore mĩme dignoi
odio s potius miseratione iu dicemꝰ mltomagis nõ in seq̃da
s miserandi sũt quoꝵ mentes õni langnore atronor ur¬
get inprobitas.
uco tãtos iiuat ex titare motus
Et ꝓpria fatũ sollicitare manu

Expanded text:
duci oportebat ut culpae morbos supplicio resecarent. Quo duci oportebat ut culpae morbos supplicio resecarent. Quo pacto defensorum opera uel tota frigeret uel si prodesse hominibus mallet in accusationis habitum uerteretur. Ipsi quoque improbi, si eis aliqua rimula uirtutem relictam fas esset aspicere uitiorumque sordes poenarum cruciatibus se deposituros uiderent, compensatione adipiscendae probitatis nec hos cruciatus esse ducerent defensorumque operam repudiarent ac se totos accusatoribus iudicibusque permitterent. Quo fit ut apud sapientes nullus prorsus odio locus relinquatur. Nam bonos quis nisi stultissimus oderit? Malos uero odisse ratione caret. Nam si uti corporum languor ita uitiositas quidam est quasi morbus animorum, cum aegros corpore minime dignos odio sed potius miseratione iudicemus, multo magis non insequendi sed miserandi sunt quorum mentes omni languore atrocior urguet improbitas. uid tantos iuuat excitare motus et propria fatum sollicitare manu?
Abbreviated transcription (Latin):
putaremꝰLlam ne illud quide adquiescent ꝙ eque ualidis
rõnũ nititꝰ firmamẽtis infelitiores eos esse quĩ fatuĩt q qͥ
patiant᷑ ĩiuriã. Uellẽ mquã has ipsas audire rões. nme
uoesse qui sunt inprobi miłtipliciter liquet Ita inꝙ. Qui
sit᷑ supplicio digni sũt miseros esse nõ dubĩtas. Conenit
inquã Sdi igit᷑uit cognitor resideres tui supplitiũ t̃ferendũ
putares ei ne qui fetisset an qui ꝑtuliss iuriã Net ambigo
inquã quin ꝑꝑesso satisfacerẽ tolore facientis. miserior eg̃
tibi iuirie illator q acceptor esse uideret᷑. Consequit᷑ inqua
Hint igit᷑ aliis detansis ea radite nitentibꝰ ꝙ surpitioiã
serationẽ iuditũ excitare conant᷑. cũ magis admittentibus
iustior miseratio debeat᷑. quos nõ ab iratis s a ꝓpitiis potius
miserantibꝰ q actusatoribꝰ ad iudiciũ ueluti egnos ad medicũ

Expanded text:
putaremus? Nam ne illud quidem adquiescent quod aeque ualidis putaremus? Nam ne illud quidem adquiescent quod aeque ualidis rationum nititur firmamentis, infeliciores eos esse qui faciant quam qui patiantur iniuriam. – Vellem, inquam, has ipsas audire rationes. –uero esse qui sint improbi multipliciter liquet. – Ita, inquam. – Qui igitur supplicio digni sunt miseros esse non dubitas. – Conuenit, inquam. – Si igitur cognitor, ait, resideres, cui supplicium inferendum putares, eine qui fecisset an qui pertulisset iniuriam? – Nec ambigo, inquam, quin perpesso satisfacerem dolore facientis. – Miserior igitur tibi iniuriae inlator quam acceptor esse uiderentur. – Consequitur, inquam. – Hac igitur aliisque causis ea radice nitentibus quod turpitudo serationem iudicum excitare conantur, cum magis admittentibus iustior miseratio debeatur; quos non ab iratis sed a propitiis potius miserantibusque accusatoribus ad iudicium ueluti aegros ad medicum
Abbreviated transcription (Latin):
tuas in quã rõnes ꝯsido nicħ dici u̾iꝰ puto Atsi ad hom̃
indicra peũtar quis ille est cui hec nõ credenda mõ s saltẽ n¬
audienda uideatur Ita est inquit illa Nequent̃ eĩ otulos te¬
nebris assuetos ad lurẽ ꝑspitue uitatis artollere similes q
anibꝰ sũt quarũ intuitu noꝵ ilũat dies cetat. Dñ eĩ nõ¬
rerũ ordinẽ sed suos intuent᷑ affectus uel licentiã uel ĩpiũtatẽ
sceleꝵ putant esse felitẽ. Uide ñt quid et̾na lex santi tł
ferente ti teipse excellentioribꝰ ad didisti Si studiũ ad peiorã
deflexeris exta ne q̃sieris ultorẽ tu teipse in deteriora trusisti
uelus. si uicibus sordidã humũ celũq respicias tũctis ex cessa¬
tibus ipsa ternẽdi rõne nuc̃ ceno nc̃ sidĩbꝰ int̾esse uidearis.
ipsũ etiã se hñisse obliisce̾tur intuitũ Nichłq sibi ad hu¬
manã ꝑstiõne deesse arbitraret᷑ llum uidentes eadẽ tetos

Expanded text:
tuas, inquam, rationes considero, nihil dici uerius puto. At si ad hominum tuas, inquam, rationes considero, nihil dici uerius puto. At si ad hominum iudicia reuertar, quis ille est cui haec non credenda modo sed saltem audienda uideantur? Ita est, inquit illa. Nequeunt enim oculos tenebris assuetos ad lucem perspicuae ueritatis attollere, similesque auibus sunt quarum intuitum nox inluminat dies caecat. Dum enim norerum ordinem, sed suos intuentur affectus, uel licentiam uel impunitatem scelerum putant esse felicem. Vide autem quid aeterna lex sauciat. ferente, tu te ipse excellentioribus addidisti; studium ad peiora deflexeris: extra ne quaesieris ultorem, tu te ipse in deteriora trusisti– ueluti, si uicibus sordidam humum caelumque respicias, cunctis extra cessantibus ipsa cernendi ratione nunc caeno nunc sideribus interesse uidearis. ipsum etiam se habuisse obliuisceretur intuitum nihilque sibi ad humanam perfectionem deesse arbitraretur, num uidentes eadem caeco
Abbreviated transcription (Latin):
nitos xo elabi ñquũ. m at̃festũ est. Suis id neget. S ne
illid quidẽ ait quisq negabit. bonũ esse omẽ quod iustũ est
ꝯñtia sũt eis que pauloañ ꝯclusa sunt. S queso inquãte
milla ne aiaꝵ supphicia post detu̾tũ morte corpus relĩquis
Et magna quide inquit quoꝵ alia penali acerbrate alia
nõ est i uo hactenꝰ egimꝰ ut que indignissuma tibiide¬
batur malon p̃tas. eam nlła ẽẽ ꝯgnosceres. quosq ĩpuitos
querebare uideres nũquã inprobitatis sue carere supplitiss
litẽtiãq quã cito finiri p̃cabaris nec longã esse disceres
Infeliciorẽq fore si dutnior Infelitissima uo si eẽtretua
post het miseriores esse mprobos ñusta ĩpiũtate demisso
q insta ultione pnĩtos. Cui snĩs ꝯñs est ut tũ demũ sta
nioribꝰ supplitiis urgeant᷑ tũ ĩpnĩti esse credũt. Tã legu dã

Expanded text:
nitos vero elabi iniquum esse manifestum est. — Quis id neget? — Sed ne nitos vero elabi iniquum esse manifestum est. — Quis id neget? — Sed ne illud quidem, ait, quisquam \' negabit bonum esse omne, quod iustum est, consequentia sunt eis quae paulo ante conclusa sunt; sed quaeso, inquam, te, nullane animarum supplicia post defunctum morte corpus relinquis? – Et magna quidem, inquit, quorum alia poenali acerbitate, alinon est. Id uero hactenus egimus ut quae indignissima tibi uidebatur malorum potestas eam nullam esse cognosceres, quosque impunitos querebare uideres numquam improbitatis suae carere suppliciis, licentiam quam cito finiri precabaris nec longam esse disceres infelicioremque fore si diuturnior, infelicissimam uero si esset aeterna; post haec miseriores esse improbos iniusta impunitate dimissos quam iusta ultioneuioribus suppliciis urgeantur, cum impuniti esse creduntur. Tum ego: Cum
Abbreviated transcription (Latin):
feliciores inquit esse inprobos iupplicia luẽces q̃ si eos nłła
iustiçie pena coherçeat lleq id nc̃ molior quod cuitus ueruci
m mentẽ : Corrigi uitione prauos mores et ad rc̃m supolioi
terrore deduci Cetis quoq exemplũ esse tulpanda fugiendi
preter hos alius modus Et illa Bonos inquit eẽ felices malos
cuiuspiã bonũ aliquod addat᷑ nõne felitior est eo cuiꝰ pura
nt solitaria sme nuusq boni admixtione miseria est sis
miser est malũ aliud fuit ĩmexũ. nõne mltũ infelitior eo ẽ¬
rensendus tuiꝰ infortuniũ boni ꝑticipatione releuat. Oedni
mꝙͣ Habent igit᷑ mprobi cũ pimiũt᷑. qͣuidẽ boni aliquid
supplicio carent ĩest eis aliquid ulterius mali ipsa inpu¬
mitas quã mniquitatis mĩto malũ esse ꝯfessus es. Negare nõ
possũ multo igit᷑ infeliciores inprobi sunt ĩusta in punitate
donati ꝙ̃ iusta ultione pñiti d puire inprobos iustũ ĩpu-¬

Expanded text:
Feliciores, inquit, esse improbos supplicia luentes, quam si eos nulla iustitiae poena. coherceat. Neque id nunc molior, quod cuivis veniat in mentem, corrigi ultione pravos mores et ad rectum supplicii terrore deduci, ceteris quoque exemplum esse culpanda fugiendi. praeter hos alius modus? — Et illa,: Bonos, inquit, esse felices, malos cuiuspiam bonum aliquid addatur, nonne felicior est eo cuius pura ac solitaria sine cuiusquam boni ad-mixtione miseria est? Sicmiser est malum aliud fuerit adnexum, nonne multo infelicior eo censendus est cuius infortunium boni participatione reobi, cum puniuntur quidem, boni aliquid supplicio carent, inest eis aliquid ulterius, mali ipsa impunitas, quam iniquitatis merito malum esse confessus es. — Negare non possum. — Multo igitur infeliciores improbi sunt iniusta impunitate donati quam iusta ultione puniti. Sed puniri improbos iustum, impu
Abbreviated transcription (Latin):
ess e ffirax eptato ⁊ prestõ est ptas. ł dianas xo mas libiores ⁊ dẽ
esse ncẽ est cũ se m mentis dm̃e spetulatione ꝯ seruãt aoiores xoe
tideria xo est seruitꝰ tũ uiciis de dite rõnis proprie possessione te¬
brdsu ntillarm ubi oculo a sũme luce uitatis ad inferioa et tene
beofso deiecerit mox mstitie nnbe caligant ꝑ niaosis turbantene
fertibus d anbus ⁊ rredendo ꝯ sentiendoq qua m̃exere sibi adun at̃
serurtute et sut quodamõ propria lib̃tare captĩte Qe tõuuã¬

Expanded text:
s liberiores quidem esse necesse est cum se in mentis diuinae speculatione conseruant, minus uero igantur; extrema uero est seruitus cum uitiis deditae rationis propriae possessione ceciderunt. Nam ubi oculos a summae luce ueritatis abrosa dejecerint, mox inscitiae nube caligant, perniciosis turbantur affectibus, quibus accedendo consentiendoque, quam invexere sibi, adjuvant servitutem, et sunt quodam modo propria libertate captivae. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
hac herentiũ sibi serie cansaꝵ est ne ulla nri arbitrii
libertas an ipsos qͥuoq hnãnor motus nõꝵ fatalis cathena
ꝯstringit. Est inquit Neq enĩ fuit ułia rõnał nata᷑ qͥn eidẽ
lib̾tas adsit arbitri Nam quod rõne uti inãliter potest id ht̃
iuditiũ quo quidq discernat Per se igit᷑ optanda fugiẽda ue¬

Expanded text:
hac cohaerentium sibi serie causarum, estne ulla nostri arbitrii libertas, an ipsos quoque humanorum motus animorum fatalis catena constringit? Est, inquit. 319 Neque enim fuerit ulla rationalis natura, quin erdem libertas adsit arbitrii. Nam quod ratione uti naturaliter potest, id habet judicium, quo quodque discernat. Per se igitur fugienda
Abbreviated transcription (Latin):
phxlearo rũte dudũ it pondere q̃om̃is oneratũ etatiois
Hui celuimra tonantis Pia sollers terne mente
tespiser iũmi tulmina celi Illic nisto federe reent
Ueterẽ gerũt ⁊ idera patẽnõ ol rntilo sytitiu uenie
Seltoũ phebes ropedir axem hec que sumo xntemẽdi

Expanded text:
eo jam dudum te et pondere quaestionis oneratum, et rationis uis celsi iura Tonantis pura sollers cernere mente, aspice summi culmina cȩli; illic iusto federe rerum ueterem seruant sydera pacem. Non Sol rutilo concitus igne gelidum Phebes impedit axem nec, que su
Abbreviated transcription (Latin):
Et fidei ac deuotionis in tuitu Inꝑator ãucte de unu̾sis
quetoribus qui rei militaros discipłiã lr ĩs mãdauerũt
in hic bellĩ enucleata ꝯgessi ut in dilectu atq ex̾citanõe
tyronũ si quis daligens uelit existere ad antiꝙ donetute
imitationẽ facile torr oborare possit ex̾titũ Neq eni dege¬
neranit m om̃ibus marcins talor inet effete sũt teure que
heredemoniosiqne atheniẽses que moeseos/ que sãnitel. que¬

Expanded text:
ec fidei ac devotionis intuitu, imperator invicte, de universis auctoribus qui rei militaris disciplinam litteris mandaverunt in hunc libellum enucleata congessi, ut in dilectu atque exercitatione tironum si quis diligens velit existere ad antiquae virtutis imitationem facile corroborare possit exercitum. Neque enim degeneravit in hominibus Martius calor nec effetae sunt terrae quae Lacedaemonios
Abbreviated transcription (Latin):
essenõ possut Cot itaq ꝯsulibusitet ducibus tot extin¬
tibus amilsis tũt demũ ad uitoriã ꝑꝑuener̃t cũ elũ ex̃tiem̃¬
qr militare ꝯdistere potuerũt/ Semꝑ ergo lege ndret¬
utendi sunt iuniores utilius enĩ ꝯstãt erudire armis
suos ꝙ̃ alienos mertede ꝯducẽ¬

Expanded text:
esse non possent. Tot itaque consulibus, tot ducibus, tot exercitibus amissis, tunc demum ad victoriam pervenerunt cum usum exercitiumque militare condiscere potueruexercendi sunt iuniores; utilius enim constat esse erudire armis suos, quam alienos mercede conduce
Abbreviated transcription (French):
armina qui quonda studio florente peregi
Flebilis heu mestos cogor inire modos.
Etre michi lacere dictant seribenda camene

Expanded text:
armina qui quondam studio florente peregi, flebilis, heu, maestos cogor inire modos. Ecce mihi lacerae dictant scribenda Camen
Abbreviated transcription (Latin):
set reliquis suis porrectis in silitudine ueru qui sextꝰ ẽ
modus Qui pautiores infirmioresq hr̃e se nouit Sep¬
timo modo ex uno latere. aut montẽ ant cĩtatẽ a mare
q̃ flumũ aut aliquod deb hre subsidiũ Nui ꝯfidit eqͥ¬
tatui aptiora lota q̃rat equitibus et rẽ magis per eqͥtes
gerat. Qui confidit pe destribus copiis aptiora lota pe¬
ditibus querat / et rem magis per pidites gerat/ Cum
explorator hostiũ latenter oberrat in tastris omnes ad
tentoria ina per diẽ redire iubeant᷑ et statĩ depre/¬

Expanded text:
set reliquis suis porrectis in similitudinem veri, qui sextus est set reliquis suis porrectis in similitudinem veri, qui sextus est modus. Qui pauciores infirmioresque habere se novit septimo modo ex uno latere aut montem aut civitatem aut mare aut fluvium aut aliquod debet habere subsidium. Qui confidit equitatu aptiora loca quaerat equitibus et rem magis per equites gerat. Qui confidit pedestribus copiis aptiora loca peditibus quaerat et rem magis per pedites gerat. Cum explorator hostium latenter oberrat in castris, omnes ad tentoria sua per diem redire iubeantur, et statim depre
Abbreviated transcription (Latin):
bona institutione plures reddit industria Exertitus
labore proficit ocio ꝯsenescit Nũquã ad certamen
publitũ ꝓduxeris militẽ nisi tũ eñ uidi̾s sperare uit¬
toriã/ esubita ꝯterrent hostes usitata uet uilestut
Qui disꝑsis suis incõsulte sequit᷑ quã ipse acceperit
adu̾sario uult dare uictoriã / Qui frumẽtũ ncrͣiaq
nõ pp̃arat uintit᷑ sme ferro Qui młtitudine et utute
p̃tedit quadrata dimicet tronte qui so̾mꝰ est modꝰ
Qui inparẽ se inditat dextro cornu suo smistrum¬
cornupellat mimiti/ qui s 2ꝰ est modus. Qui smistrã
alam fortissimã hrẽ se nouit dexterã alam hostis m̾adat
qui zꝰ est modus Qui habet ex̃citatissimos milites in u
Qui arͤmaturã optĩme regit utrãq alam hostis inuadat
ferrentariis ante atiẽ ꝯstitutis qui qmĩtus est modus/
Qui nec nĩo militũ nec utute ꝯfidit si depugnaturꝰ
est de dextra sua smistrã alam hostis palfet hostiũ pul¬

Expanded text:
bona institutione plures reddit industria. Exercitus bona institutione plures reddit industria. Exercitus labore proficit, otio consenescit. Numquam ad certamen publicum produxeris militem nisi cum eum videris sperare victoriam. Subita conterrent hostes, usitata vilescunt. Qui dispersis suis inconsulte sequitur quam ipse acceperat adversario vult dare victoriam. Qui frumentum necessariaque non praeparat vincitur sine ferro. Qui multitudine et virtute praecedit quadrata dimicet fronte, qui primus est modus. Qui imparem se iudicat dextro cornu suo sinistrumcornum pellat inimici, qui secundus est modus. Qui sinistram alam fortissimam habere se novit dextram alam hostis invadat, qui est tertius modus. Qui habet exercitatissimos milites in utQui levem armaturam optimam regit utramque alam hostis invadat ferentariis ante aciem constitutis, qui quintus est modus. Qui nec numero militum nec virtute confidit, si depugnaturus est, de dextra sua sinistram alam hostium pul
Abbreviated transcription (Latin):
dissiłare debemꝰsed id solũ agere quod nobis utile in¬
dicam ꝰ Centia te enĩ esse incpit si imiteris quod fetit
aille pro se/ et rursũ quidquid pro tua parte tẽptaueris
it illũ erit si uolũt imitari In bello Qui plus inagro
nebit Nũquã miles in atie ꝓducendus est tuiꝰ antea ex¬
ꝑimẽta nõ teperis aut ĩopia ant suꝑuentibus a terrore
helius est fortẽ fame domari ꝙͣ prelio in qua ãplius
solet fortuna potestatis ex̃tere habere ꝙͣ Atus Nulla
ꝙͣ uir tus In sollititã dis sustipiendisq hostibus si tũ
fide ueniãt magna fidutia eit quia ad uersariũ ampliꝰ
frangñt tralfuge ꝙͣ ꝑempti. Meluis est post atiẽ plura
huare p̃sidia ꝙͣ latiũs militẽ spargere difficile enim¬
Uincit᷑ qui uere potest de suis et de aduersarii topiis indi¬
tare. Amplius iuuat Utus ꝙͣ młtitudo Ampluis prodest
lotus sepe ꝙͣ u̾tus. Pancos uiros fortes natõ procreat

Expanded text:
dissimulare debemus, sed id solum agere quod nobis utile iudissimulare debemus, sed id solum agere quod nobis utile iudicamus; contra te enim esse incipit si imiteris quod fecit ille pro se, et rursum quicquid pro tua parte temptaveris contra illum erit si voluerit imitari. In bello qui plus in agrariis nebit. Numquam miles in acie producendus est cuius antea experimenta non ceperis. Aut inopia aut superventibus aut terrore melius est hostem domare quam proelio, in quo amplius solet fortuna potestatis habere quam virtus. Nulla quam virtus. In sollicitandis suscipiendisque hostibus, si cum fide veniant, magna fiducia est, quia adversarium amplius frangunt transfugae quam perempti. Melius est post aciem plura servare praesidia quam latius militem spargere. Difficile vincitur qui vere potest de suis et de adversarii copiis iudicare. Amplius iuvat virtus quam multitudo. Amplius prodest locus saepe quam virtus. Paucos viros fortes natura procreat,
Abbreviated transcription (Latin):
Frequent᷑ iam fusa aties disꝑsosat passim sequẽtes reꝑatis
uiribus int̾emit. Nam nũꝙ exultantibus mais solẽt eue¬
nire discrimẽ ꝙͣ cũ exsuꝑati a ferotia in fortitudinẽ tõ¬
mutant᷑ s quotũq̃ euentu colligendi sunt supstitel
bello erigendi adhortationibus ꝯgruis et armõrũ instan¬
ratione refouendi sunt Tunt noui delectꝰ noua q̃rũt
auxilia et quod ampliꝰ pro dest captatis occasionibꝰ in
ipsos uttoref uittores per occultas insidias inpetus fati¬
endus aut sit audatia reparanda łet oportumitas desit tũ
pro felicitate suꝑfoyꝰ et ĩtantiꝰ mẽtes efferant᷑ hũane
Si quis hũc casũ ultimũ putat togitet euentꝰ omniũ
p̃lioꝵ inter mitia ꝯtra illos magis fuisse quibꝰ untoria
debebat᷑.
tibi ꝓdest adũsario noteat quod illũ uuat tibi seꝑ
offitiat Nũquã ergo ad illius arbitriũ aliquid fatẽ uẽl

Expanded text:
Frequenter iam fusa acies dispersos ac passim sequentes reparatis Frequenter iam fusa acies dispersos ac passim sequentes reparatis viribus interemit. Numquam exultantibus maius solet evenire discrimen quam cum ex subita ferocia in formidinem commutantur. Sed quocumque eventu colligendi sunt superstites bello, erigendi adhortationibus congruis et armorum instauratione refovendi. Tunc novi dilectus, nova quaeruntur auxilia, et, quod amplius prodest, captatis occasionibus in ipsos victores per occultas insidias impetus faciendus ac sic audacia reparanda. Nec oportunitas defit, cum pro felicitate superbius et incautius mentes efferantur humanae. Si quis hunc casum ultimum putat, cogitet eventus omnium proeliorum inter initia contra illos magis fuisse quibus victoria debebatur.tibi prodest adversario noceat, quod illum adiuvat tibi semper officiat. Numquam ergo ad illius arbitrium aliquid facere vel
Abbreviated transcription (Latin):
Ciendñ xo est si pars excitus uiterit et ꝑs fugerit
mĩme desperãdũ tũ in hiuoĩ nitĩtate ducis ꝯstãtia
retã sibi possit uenditare uictoriã Innuabilibꝰ hot atadł¬
in sili ꝯditione fortior tredit᷑ quẽ adñsa nõ fiangunt
Prior gͦ decesis hostibus spolia capiat qd̾ ipsi dicunt
colligat cãpũ prior clamore at bucinis exultare uideat᷑¬
hic hac fidutia ita ꝑterrebit ũmicos ita suis fiducia
geminabit / qͣi uictor ex on parte discesserit E si aliꝯ̃
casu omĩs in atie fundat᷑ ex̾citus ꝑnitiosa clades tamẽ re¬
parationis multis fortuna nõ defuit/ et mediciã q̃renda
Dux ergo ꝓuidus sub ea cantela publico debet marte con¬
fligere ut si quid pro uarietate belloꝵ uel conditionis
huãne setus acciderit absq graui detrimento libẽt uittos
Nam si uitini colles fui̾nt si post terga munitio si cetĩs
abstedentibus fortissimi quiq resisterint se suosq suabũt

Expanded text:
Sciendum vero est, si pars exercitus vicerit et pars fugerit, Sciendum vero est, si pars exercitus vicerit et pars fugerit, minime desperandum, cum in eiusmodi necessitate ducis constantia totam sibi possit vindicare victoriam. Innuin simili condicione fortior creditur quem adversa non frangunt. Prior ergo de caesis hostibus spolia capiat, quod ipsi dicunt, colligat campum, prior clamore ac bucinis exultare videatur. Hac fiducia ita perterrebit inimicos, ita suis fiduciam geminabit, quasi victor ex omni parte discesserit. Quod si aliquo casu omnis in acie fundatur exercitus, perniciosa clades; tamen reparationis multis fortuna non defuit, et medicina quaerenda est. Dux ergo providus sub ea cautela publico debet Marte confligere ut si quid pro varietate bellorum vel condicionis humanae secus acciderit absque gravi detrimento liberet victos. Nam si vicini colles fuerint, si post terga munitio, si ceteris abscedentibus fortissimi quique restiterint, se suosque servabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
congerebant / eosq uulneribus elidebant/ Illud additu
est ut funditores tũ fustibalis et fundis r otũdis lapi¬
dibus destmatis illos per quos regebant᷑ elephãtes tum
ipsis curribus affligerent atq mattarent. quo nicħ tutiꝰ
inenit᷑  Preterea uenientibus beluis qͣi irerũpissẽt̃ aciẽ
spatiũ milites dabant que tũ in agmẽ mediũ ꝑueĩssent
cirtũfusis undiq armatoꝵ globis cũ magistͥs absq uulne¬
enĩ longinis et uehementiꝰ spitula dirigũt suppositas tur¬
ritulis cũ binis equis aut mulis post aciẽ ordinauerunt
et tũ subiattu teli accesserint bestie sagittis balistarii tnͣs¬
figut᷑ latius tamẽ tirca eas et firmiꝰ p̃figit᷑ ferrũ ut in
magnis corporibus magna uel maiora sunt uulnera. Adñ¬
sũ elephantes plura exempla et machinamẽta cetulimꝰ
ut si qñ nctĩtas postulauit stiat᷑ que sint tam ĩmanibus
belus opponenda.

Expanded text:
congerebant eosque vulneribus elidebant. Illud additum congerebant eosque vulneribus elidebant. Illud additum est, ut funditores cum fustibalis et fundis rotundis lapidibus destinatis Indos per quos regebantur elephanti cum ipsis turribus afflinvenitur. Preterea venientibus bellvis, quasi irrupissent aciem, spatium milites dabant, que cum in agmen medium pervenissent, circumfusis undique armatorum globis, cum magistris absque vulneenim longius et vehementius spicula dirigunt—superpositas curriculis cum binis equis vel mulis post aciem convenit ordinari, et cum sub ictu teli accesserint bestiae sagittis ballistariis transfiguntur. Latius tamen contra eas et firmius praefigitur ferrum, ut in magnis corporibus maiora sint vulnera. Adversum elephantos plura exempla et machinamenta rettulimus, ut si quando necessitas postulaverit sciatur quae sint tam immanibus beluis opponenda. XXV
Abbreviated transcription (Latin):
in lutania gladio manũ quã ꝓmusodẽ uocant uni abs¬
cidit / et bini tathafracti equiꝰ iũgebant᷑ ad currũ quibꝰ
insidentes tlibanarii sarisas hoc est longissimos contoi
in elephantes dirigebant Nam muniti ferro/ nec a sagit¬
tariis quos uehebant belue ledebant᷑ et earũ inpetũ eqꝵ
celeritate uitabant Alii gͣ elephantes cathafractos mili¬
tes ĩmiserut tta ut in brathiis eorũ et in calsidibus uel
humeris aculei ingentes ponẽnt᷑ e ferro ne manu sua
elephans bellatorẽ ꝯtra se ueniẽtẽ posset apprehende̾
p̃cipue tamẽ uelites intiqui adũsu elephãtes ordina¬
uerũt. Uelites aut̃ erant Iuuenes leui armatã et corꝑe
alatri qui ex equis optime missilia dirigebat᷑ hi equis
preter turrẽtibꝰ ad latiores lanceas uel maiora spicula/
beluas occidebant s trescente audatia postea tolletti ẜ¬
plures milites pariter pila hoc est missilia in elephãtes

Expanded text:
in Lucania gladio manum, quam promuscidem vocant, unius absin Lucania gladio manum, quam promuscidem vocant, unius abscidit, et bini catafracti equi iungebantur ad currum, quibus insidentes clibanarii sarisas, hoc est longissimos contos, in elephantos dirigebant; nam muniti ferro nec a sagittariis quos vehebant beluae laedebantur et earum impetum equorum celeritate vitabant. Alii contra elephantos catafractos milites immiserunt, ita ut in brachiis eorum et in cassidibus vel umeris aculei ingentes ponerentur e ferro, ne manu sua elephas bellatorem contra se venientem posset apprendere. Praecipue tamen velites antiqui adversum elephantos ordinaverunt. Velites autem erant iuvenes levi armatura, corpore alacri, qui ex equis optime missibilia dirigebant. Hi equis praetercurrentibus ad latiores lanceas vel maiora spicula beluas occidebant. Sed crescente audacia postea collecti plures milites pariter pila, hoc est missibilia, in elephantos
Abbreviated transcription (Latin):
uadrigas faltatas in Bello rex Anthiochꝰ et metͥ¬
dates huẽrũt que ut pͦ magnũ intulere terrorẽ
ita postmodũ fuere derisui Nam diffitile currus falcatus
planũ semꝑ ĩuenit tampũ et leui ipedimẽto retmetur
uno quyq afflicto ac uulnerato equo decipit᷑/ d max
a romanor militũ arte perierũt ubi ad pugnã uentũ ẽ
repente toto campo romani tribulos abieterũt In quos tur¬
rentes quadrige tũ incidissent delete sunt Tribulꝰ ant
est ex quatuor palis ꝯfixũ ꝓpugnatulũ/ quod quoquomedo
abietis tribus radiis stat et erecto quarto ĩtestũ est ele-¬
phantes in p̃liismagnitudine corpoꝵ barritus horrore for¬
mo ipsius nouitate hoĩes / equosq ꝯturbant Hos contra
rõnũ ex̃citũ pͥmꝰ in lucania rex pirrus eduxit pꝰ ea
hanibal in affrita Rex anthiochꝰ in oriente iugurta
in nuimidia copiosos huẽrũt Adũsũ quos diu̾sa resistẽ¬
di cogitata sunt genera armatoꝵ Nam et centurio

Expanded text:
uadrigas falcatas in bello rex Antiochus et Mitridates habuerunt. Quae ut primo magnum intulere terrorem, ita postmodum fuere derisui. Nam difficile currus falcatus planum semper invenit campum et levi impedimento retinetur unoque afflicto aut vulnerato equo decipitur. Sed maxime hac Romanorum militum arte perierunt: ubi ad pugnam ventum est, repente toto campo Romani tribulos abiecerunt, in quos currentes quadrigae cum incidissent deletae sunt. Tribulus autem est ex quattuor palis confixum propugnaculum quod quoquo modo abieceris tribus radiis stat et erecto quarto infestum est. Elephanti in proeliis magnitudine corporum, barritus horrore, formae ipsius novitate homines equosque conturbant. Hos contra Romanum exercitum primus in Lucania rex Pyrrus eduxit; postea Hannibal in Africa, rex Antiochus in Oriente, Iugurtha in Numidia copiosos habuerunt. Adversus quos diversa resistendi excogitata sunt genera. Nam et centurio
Abbreviated transcription (Latin):
tratta cũ multis quid uo facturꝰ silscũ paucissimis uel
fidelissimis uel potius tecũ ipse. milites tnior et
pena in sedibus corrigit in expeditionibus ipes ac
p̃mia faciũt meliores. Boni duces publico tertamie
nũquã nisi ex ocrasione aut nimia necessitudiẽ ꝯfligũt
Magna dispositio est hostẽ magii fame urgere ꝙͣ
ferro De equitatu sunt młta p̃cepta s tũ hec pars
milicie usu excitio armoꝵ gnẽ et equoꝵ nobilitate
ꝓfec̾it. Ex libris nichil arbitror colligendũ tũ p̃sens
sut̃ Inꝑator mitte que nobilissimi anctores diuersis
probata temporibus per exꝑimẽtoꝵ fidem mẽorie
ꝓdiderũt ut ad ꝑitiã sagitandi quã in serenitate
tua persa miratur/ ad equitandi sciam uel decorẽ. que
hunorũ halanorũq natio uelit imitari si posset Ad
turrendi uelotitatẽ quã sarratenꝰ indusq nõ equat
Marmature exͣcitationẽ Cuꝰ rampi doctores uelpro
parte exempla se intellexisse gaudent Regula p̃liãdi

Expanded text:
ultis, quid vero facturus sis cum paucissimis ac fidelissimis vel potius ipse tecum. Milites timor et poena in sedibus corrigit, in expeditione spes ac praemia faciunt meliores. Boni duces publico certamine numquam nisi ex occasione aut nimia necessitate confligunt. Magna dispositio est hostem fame magis urgere quam ferro. De equitatu sunt multa praecepta; sed cum haec pars militiae usu exercitii, armorum genere, equorum nobilitate profecerit, ex libris nihil arbitror colligendum, cum praesens sunt, imperator invicte, quae nobilissimi auctores diversis probata temporibus per experimentorum fidem memoriae prodiderunt, ut ad peritiam sagittandi, quam in serenitate tua Persa miratur, ad equitandi scientiam vel decorem, quae Hunnorum Alanorumque natio velit imitari si possit, ad currendi velocitatem, quam Saracenus Indusque non aequat, ad armaturae exercitationem, cuius campidoctores vel pro parte exempla intellexisse se gaudent, regula proeliandi,