comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quilis cunq: sit. debere seruari. Post. populo
sidspliceat. licentiã oõmodari. ut uel ab¬
mg&. uol corrigat legẽ. Deinde postre¬
noloco conclud&. neminẽ ꝑmissurum
fassẽ de populo. ut aduersarius hane causa
adder& legi. &ia sisine aliciuiꝰ ꝑiculo haec
fierposset ¶N Msemꝑ ad idem
spectart. ⁊ idẽ uelle de monstratur
Sephoc esse in hac lege quod senserit scriptor.
it quod nos sensisse scriptorẽ dicimus. iđ ad
quã sententiã scripta uerba ac cõmodamus.
ps semꝑ sit. neq aliquo tẽpore mutetus.
xeistat aliquando diuersa. Interdum
inquit is qui se sententia defendit. contra
serptum sic dicit hoosenfisse scriptorem.
ut non semꝑ idẽ sit qđ sensisse dicitur.
dedꝙ tẽporẽ. ꝓ euentu. sit alia. ãq alia
sententia. Et his duob p̃ceptis. supponit
&epla. semper adidem spectare. hoc mͦ
nus partis uel p̃cepti ⁊ tractatus exẽplũ.
unbus ex pletis. potest facere testamentum.

Expanded text:
qualiscumque sit, debere seruari; post populo, qualiscumque sit, debere seruari; post populo, si displiceat, licentiam commodari, ut uel abroget uel corrigat legem. Deinde postremo loco concludet neminem permissurum fuisse de populo, ut aduersarius hanc causam adderet legi, etiam si sine alicuius periculo hoc fieri possit. TVM SEMPER IDEM SPECTARE ET IDEM VELLE DEMONSTRABITVR. Semper hoc esse in hac lege, quod senserit scriptor, ut quod nos sensisse scriptorem dicimus, id est, ad quam sententiam scripta uerba accommodamus, ipsa semper sit, neque aliquo tempore mutetur, ne existat aliquando diuersa. Interdum, inquit, is qui se sententia defendit, contra scriptum sic dicit: hoc sensisse scriptorem, ut non semper idem sit quod sensisse dicitur, sed pro tempore, pro euentu sit alia atque alia sententia; et his duobus praeceptis supponit exempla. SEMPER AD IDEM SPECTARE, HOC MODO. Vnius partis uel praecepti et tractatus exemplum. tuordecim, quibus impletis potest facere testamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
cum teneatur adiudicandum ab esse posi
nisisi eadem causa utatur qua sit in ip
legibus insticuta. Iuod si omnes legibis
tenentur. iniquum esse aduersaride
teneri. Deniq per argumentationẽ illa
quȩ inductio nominatur explicare. aur¬
mittent iudices ad legem aadi eã cusi
qua se tuetur aduersarius. Quad supli
permittant. aut etiã si uelinc ipsi uls
populus sinat. sineq ipsi neq populid pe¬
mittat addi causã. iniquũ eẽ ut hodis
indignũ eẽ deragarilegi. aut ab rogas
legẽ. aut ex aliqͣ parte mutari Dergisi
inuituꝑationẽ uenire. Abrogari cots
tollere. Tertiũ uero est. cũ pars alqua
cõmutatur. ⁊ uertitꝰ. Deinde ad iunger
poptilũ hodie nihilscire. Iniquũ et̃ ial
inuito ⁊ ignaro. aliquid de legibus i¬
dicetur. eẽ certum ferendȩ leg
a pus Iuod si aliqui hanc legẽ ferat. scite
s uelle. ut si aliquid fit captiosũ aduersari¬
amae contradicat. Esse turpia & in utilia.
lecquȩ aduersarii dicunt. Nunc legem

Expanded text:
cum teneatur ad iudicandum, abesse possit, nisi si eandem causa utatur quae sit in ipsis legibus instituta; quod si omnes legibus teneantur, iniquum esse aduersarios non teneri. Deinde per argumentationem illam quae inductio nominatur, explicare an permittant iudices ad legem addi eam causam qua se tuetur aduersarius; quod si ipsi non permittant, an, etiam si uelint ipsi addere, populus sinat; si neque ipsi neque populus permittant addi causam, iniquum esse ut hodieindignum esse derogari legi aut abrogari legem aut ex aliqua parte mutari. derogari est in uituperationem uenire, abrogari totam penitus tollere, tertium uero est, cum pars aliqua commutatur et uertitur Deinde adiungere populum hodie nihil scire; iniquum esse ut illo inuito et ignaro aliquid de legibus iudicetur; esse certum ferendae legis tempus; quod si aliqui hanc legem ferat, scire se uelle, ut si aliquid sit captiosum aduersariumue, contra dicat; turpia esse et inutilia haec, quae aduersarii dicunt. Nunc legem,
Abbreviated transcription (Latin):
satisscio. te enĩ ñ ignoso. Hos deiceps ad de¬
re p̃cepta transeamꝰ. ut ꝙlibenissime
faciamꝰ tuȩ rectissimȩ uolunłatis morẽ
qẽ ad mođu c̃uenir& ĩ ueiłionẽ rerũ
accõmodari satis habundant̃ arbi¬
tror suꝑiorib libris demonstratũ . Nc̃eaꝵ
ut om̃is ĩ ueniundi ꝑ scriptͥo t q̃a pͥmũ ꝑ soluȩna¬
Reliq iiuͦ partes erađ artificu. Darib paltib
⁊̃ hoc libro dictũ ÷ dispositione: ꝓnurłiatione
memoria. deelocutione ac plura dicenda
uidebant᷑ in qͣrto libro c̃seribe maluinius.
Quẽ ut arbitrorł lib rũcelerit̃ ab solutũ
matemꝰ Neqͥdtͥ r& horicȩ auntis de. ẽẽ. posit¬

Expanded text:
satis scio; te enim non ignoro. Nos deinceps ad cetera praecepta transeamus, ut, quod libentissime faciamus, tuae rectissime voluntati morem aemadmodum conveniret inventionem rerum adcommodari, satis abundanter arbitror superioribus libris demonstratum. Nunc earum ut omnis inveniundi praeceptio tibi quam primum persolvee quattuor partes erant artificii. De tribus partibus in hoc libro dictum est: dispositione, pronuntiatione, memoria. De elocutione, quia plura dicenda videbantur, in quarto libro conscribere maluimus, quem, ut arbitror, tibi librum celeriter absolutum mittem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽfirmandis c̃tͣrus. e fͣtandi: argum̃tation
artificiose tractandȩ ratio descđo libro pax
S si acciđit ut ĩ c̃ sultatiõ alt̃i abtuta ratione
alts  honesta sedersia ÷ ut ĩdelibatione ea

Expanded text:
firmandis, contrariis confutandis. Argumentationis artificiose tractandae ratio de secundo libro petetur. Sed si acciderit, ut in consultatione alteri ab tuta ratione, alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione e
Abbreviated transcription (Latin):
si om̃ib ide c̃cȩdat᷑ & eare neglecta osten¬
demꝰ. qͥd ꝑiculoꝵ atq ĩ cõmodoꝵ c̃ sequatur.
multosalacriares ad maleficia futuros.
qͦ ad huc expectatio iudicii remorat ur:
uinꝰ loc :÷ qẽ ostendemꝰ sisentenia aliter
iudicatũ sit. ñ illã rẽ fore q̃ aliqͦmͦ mederi
aut ꝑperu iudiciũ corrigere possit.
uo ĩ loco ñ ĩ cõmođu erit. utic& erarũ rerũ
cõparatione. ut ostendamꝰ alias res posse
aut u& tatȩ sedari. aut c̃silio corrigi.
huiꝰ rei aut leniendȩ aut corrigende
ĩ prudeniȩ: ⁊iustã dep̃cationẽ paratam.
Septimꝰ loc̾ ÷ quo ostendemꝰ t&rũ facinus.
crudele. nefariũ tyrannicũ. ẽẽ. ꝙ genꝰ

Expanded text:
si omnibus idem concedatur; et ea re neglecta ostendemus quid periculorum atque incommodorum consequatur. multos alacriores ad maleficium futuros, quod adhoc expectatio iudicii remoratur. Quintus locus est, quom ostendimus, si semel aliter iudicatum sit, nullam rem fore, quae incommodo mederi ao in loco non incommodum erit uti ceterarum rerum conparatione, ut ostendamus alias res posse aut vetustate sedari aut consilio corrigi, huius rei aut leniendae aut corrigendaeinprudentiae et iustam deprecationem paratam. Septimus locus est, quo ostendimus taetrum facinus, crudele, nefarium, tyrannicum esse: quod gen
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcqͥd erit dictũ referimꝰ. ut auditor si memo¬
riȩ mandauerit adide ꝙ ipse meminerit
reducat᷑. Iqͣ curanđu ÷ nedut ab exordio
lutꝰ narratiõ rep&at᷑ orationis enumeratio
icta enĩ & dedita oꝑa coparata oratio uidebit᷑
esse. artifici significandi ĩgeni uenditandi.
memoriȩ ostendendȩ causa Qua ꝓpt̃ initium
enumerationis sum̃dũ ÷ adiuisione. De ĩ ordine
breuit̃ exponendȩ ress. q̃ tractatȩ er̃ ĩ confir-

Expanded text:
quid erit dictum, referemus, ut auditor, si memoriae mandaverit, ad idem, quod ipse meminerit, reducatur. Item curandum est, ne aut ab exordio aut narratione repetatur orationis enumeratio. Ficta enim et dedita opera conparata oratio videbitur esse artificii significandi, ingenii venditandi, memoriae ostendendae causa. Quapropter initium enumerationis sumendum est a divisione. Deinde ordine breviter ex
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ tumor imitat᷑ sepe ita grauis oratio
sepe imꝑitis uidet̾ ea qturga & inflãta ẽ.
cũ aut pouis. aut pͥscis uerbis. aut duriter
aliunde trapꝰ latis. aut grauiorib ꝗͣres postulat
ñ satis suppliti dederit si p̃ceps inneptunias
depulsus erit lacunas. Penita gͥ istũ qͥ montes
belli fabricatꝰ ÷ cãpos sustalit pacis: inh
poss orationis tumorẽ. UITIU CEDIOERIS
Quimn mediocre genꝰ orationis ꝑfectis siꝑue¬

Expanded text:
tatur saepe, item gravis oratio saepe inperitis videtur ea, quae turget et inflata est, cum aut novis aut priscis verbis aut duriter aliunde translatis aut gravioribus, quam res postulat,non satis subplicii dederit, si praeceps in Neptunias depultus erit lacunas. Poenite igitur istum, qui montis belli fabricatus est, campos sustulit pacis.» In possunt orationis tumorem. CAPUT 16 Qui in mediocre genus orationis profecti su
Abbreviated transcription (Latin):
pare aut̃ non potestis legibi nisi id qđ scrip¬
tũ ÷ ilegȩ sequimini Iđ emĩ certilegs scrip¬
tor testimoniũ uoluntatis su& relinquere po¬
tuit ꝗ qđ ipsẽ magna cũ cura atq diligentia
scripsit : qđ silit tera ñ extarent magno ꝑe

Expanded text:
us non potestis, nisi id, quod scriptum est in lege, sequimini. quod enim certius legis scriptor testimonium voluntatis suae re- linquere potuit, quam quod ipse magna cum cura atque diligentia scripsit? quodsi litterae non exstarent, magnope
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is factis & officiis sine arrogantia dicemꝰ sic ri¬
mina in lata & aliqͣs minꝰ honestas suspiciones
iniectas diluemꝰ. siquȩ in cõmoda acciderint aut
que instent difficultates ꝓferemꝰ sip̃ce ⁊ obserua¬
tione humili ac supplici utem᷑: TAb adũsarioꝵaũt.
si eos aut in odiũ aut in inuidiã autꝰ contẽptionẽ
adducemꝰ: In odiũducentur si qđeor spurce suꝑbe
crudelit̃ malitiose factũ ꝓferecur : In in uidiã si
uiseoꝵ potentia diuitiȩ cognatio. pecuniȩ. ꝓ¬
ferent᷑ atq eoꝵusus arrogans ⁊ intolerabilis ut
hns reb: magi suid eant᷑ quã causȩ suȩ confidere:
ncontẽptionẽ ad ducent᷑ : si eoꝵ inertia Negle¬
gentia ignauia desidiosũstudiũ & luxuriosũ
otiũ ꝓferet᷑. IAb auditoꝵ ꝑsona beni uolentia capta¬
bit᷑ si res ab his fortit̃ sapient̃ mansuete geste pfe
rent᷑ : ut nequa ad sentationimia significet᷑. Et

Expanded text:
nostris factis et officiis sine arrogantia dicemus; si crinostris factis et officiis sine arrogantia dicemus; si crimina inlata et aliquas minus honestas suspiciones iniectas diluemus; si, quae incommoda acci- derint aut quae instent difficultates, proferemus; si prece et obsecratione humili ac supplici utemur. ab ad- versariorum autem, si eos aut in odium aut in invidiam aut in contemptionem adducemus. in odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, malitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio pecuniae proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae suae confidere; in contemp- tionem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur,
Abbreviated transcription (Latin):
VS Insinuatio ẽ oratio quad ã dissimulatione & cir¬
cuitione . obscure subiens auditoris animũ In ad¬
mirabilignre causȩ si ñ om̃ i noi festi auditores
er̃ Principiobeni uolentiã cõparare licebit : Siner̃
uchem̃t̃ ab alienati confugere neces serit adinsinua¬
tionẽ Nã abiratis si ꝑspicuepax a beniuolentia
p&it᷑ Non modo ea ñ inuenit᷑ sõ auget᷑ atq in flamat᷑
odiũ Iin humili aut̃ genere cause : contẽptionis
tollende causa necesse erit attentũ efficere audito¬
rẽ IAncepsgenꝰcause sidubiã iudicationẽ habebit
ab ipsa iudicatione ex ordiendũ ẽ dinaut partẽ
turpitudinis partẽ honestatis habebit beniuolen¬
tiã captare oꝑortebit. ut ingonꝰ honestũ causa trans
incipiemꝰ aut alege. aut ab aliqͦ firmissima racione
nr̃ȩdictionis: Sinuti pͥncipio placebit. bõniuolen¬
cebit Nc̃ qm̃ qͣs res exordio conficere oporteat dictĩ :
ab adũsarioꝵ. ab iudicũ ꝑsona a causal Ab nra side

Expanded text:
 insinuatio est oratio quadam dissimu- latione et circumitione obscure subiens auditoris animum. In admirabili genere causae, si non omnino infesti auditores erunt, principio benivolentiam conparare li- cebit. sin erunt vehementer abalienati, confugere ne- cesse erit ad insinuationem. nam ab iratis si perspicue pax et benivolentia petitur, non modo ea non inve- nitur, sed augetur atque inflammatur odium. in humili autem genere causae contemptionis tollendae causa ne- cesse est attentum efficere auditorem. anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem partem turpitu- dinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translincipiemus aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolentebit. Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteat dictum esab adversariorum, ab iudicum persona, a causa. ab nostra, si de
Abbreviated transcription (Latin):
rũ quinq s̃. honestũ ad mirabile humile anceps
tore & ñ maa noꝑe ad tendendũ uidet᷑ Taniceps ĩ qͣ
auit iudicatio dubra es. aut causa ⁊ honestatis tt̃pi¬
tudinis partceps ut &beniuolentiã pariat ⁊ osfen¬
sionemi
Obscurũ: inqͦ aut tardi auditoress aut difficiboribus
Ad cognoscendũ negociis causa implicita : Quare qm̃tã¬

Expanded text:
 id est honestum, admirabile, humile, anceps,tore, et non magnopere attendendum uidetur. Anceps est in quo aut iudicatio dubia est, aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut beniuolentiam pariat et offensionem. Obscurum in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa cernitur im
Abbreviated transcription (Latin):
c̃stat un a płerib ue. Nt̃a exeo qđ concediuolumꝰ
cuĩ causa similitudines ad hibitȩ s̃ : Tertia ex con¬
clusione q̃ aut confirmat concessionẽ autsexea
conficiatur ostendit Syquia ñ satis alic ui uidebit᷑¬
dilaade demonstratũ. nisi qđ exciuili caus arum
gne exẽpli subiecerimꝰ. SUide cͥ eiꝰ nodi qͦq utendo
exemplo. ñ qͦ p̃ceptio differat. aut alit̃ hoc insermo

Expanded text:
constat una pluribusve; altera ex eo, quod concedi vo- lumus, constat una pluribusve; altera ex eo, quod concedi vo- lumus, cuius causa similitudines adhibitae sunt; tertia ex conclusione, quae aut confirmat concessionem aut quid ex ea conficiatur ostendit. Sed quia non satis alicui videbitude demon- stratum, nisi quid ex civili causarum genere exempli subiecerimus, videtur eiusmodi quoque utendum ex- emplo, non quo praeceptio differat aut aliter hoc in sermo
Abbreviated transcription (Latin):
ducemꝰ ꝑsimilitudinẽ ei modisit ut sit necesse concedi:
Nã ex qͦ postulabim nob̵ illud qđ dubiũ sit c̃cedi dubiũ
eẽ id ipsũ ñõ portebit .IDe inde illud cuiꝰ c̃firman¬
di causa fi& industio uidendũ ÷ ut similehis reb: sit
quas res qsi ñ dubias ante induxerimꝰ: Nã aliꝗd
ante concessũ nob̵ ẽe nihil ꝓderit siei dissimile erit
necessariȩ concedendã plerũq: aut ñ respondendo
aut malȩ respondendo longiꝰ rogationẽ ꝓcedere
ñsinit : Iuare ratione rogationis in prudens ab eo
qđ concessit adid ꝗđ ñuult c̃cedere deducendus est:
Extremũ aut̃ aut caceat᷑ oport& aut c̃cedatur
aut neget᷑: Sinegabit᷑ aut ostenda similitudo ÷
earũ rerũ q̃ ante concessȩs : aut alia utendũ in¬
dustione : Sic̃cedet᷑ : concludenda ÷ argum̃tatio:
nitas imitatur confessionẽ : ꝓeo ac sic̃ cessũsit :
concludere oportebit argum̃ tationẽ Ilta fit hgenꝰ
argum̃ tandi triꝑtitũ pͥma pars exsimilitudine

Expanded text:
er similitudinem, eiusmodi sit, ut sit necesse concedere. nam ex quo postulabimus nobis illud, quod dubium sit, concedi, dubium esse id ipsum non oportebit. deinde illud, cuius confirmandi causa fiet inductio, videndum est, ut simile iis rebus sit, quas res quasi non dubias ante induxerimus, nam aliquid ante concessum nobis esse nihil proderit, si ei dissimile erit necessario concedendam, plerumque aut non respondendo aut male respondendo longius roga- tionem procedere non sinit; quare ratione rogationis inprudens ab eo, quod concessit, ad id, quod non vult concedere, deducendus est. extremum autem aut ta- ceatur oportet aut concedatur aut negetur. si negabitur, aut ostendenda similitudo est earum rerum, quae ante concessae sunt, aut alia utendum inductione. si con- cedetur, concludenda est argumentatio. citurnitas imi- tatur confessionem, pro eo, ac si concessum sit, con- cludere oportebit argumentationem. ita fit hoc genus argumentandi tripertitum: prima pars ex similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ł quã muba pessumꝰ Cũ decoretam̃ ꝓferre debemꝰ ut iic cicoo
cõmemorate atonẽ et̃ alios subicit simul qđ in romanor laude
umꝰ homins quãuis egregii ñ sufficite ẽplũ Quib in hominib:
erat sũma uirtꝰ i suma urtute amplificati auctoritas i que ini¬
sipentiã acipiamꝰ: Verũ sapiens at elaquens habere deba&illã
quetotã effic auftritatẽ. Iaqsi accedit sipientia. amplificit᷑
auctoritis Nins ducb: accesserit elaquentia ert q̃hȩ potuerit
habere ꝑfectꝰ ut hic maicub: nris caton: l&dio atq ilis cradt sip

Expanded text:
 quam multa possumus, cum decore tamen proferre debemus, ut nunc Cicero commemorato Catone statim alias subicit, simul quod in Romanorum laude unius hominis quamuis egregii non sufficit exemplum. QVIBVS IN HOMINIBVS BRAT SVMMA VIRTVS, SVMMA VIRTVTE AMPLIFICATA AVCTORITAS, sapientiam accipiamus. Verum sapiens atque eloquens habere debet illam quae totam efficit auctoritatem; itaque si accedat sapientia, amplificatur auctoritas, si his duobus accesserit eloquentia, erit, qui haec potuerit habere, perfectus, ut hic maior
Abbreviated transcription (Latin):
nacula reip. temerarii aq audaces homines accesserañ
maxima ac miserrima naufragia fiebant Quib reb
tantũ odii atqinudiȩ suscepit eloquentia. ut homines
in genosssimi. qͥsi ex aliqͣ turbida tẽpestate in portũ sic
exsediciosa actu multuosa uita. se instudiu aliqđ trade¬
rent quietũ In metaphora ꝑmansit̃. gubnaculũ. naufra¬
gia utrunq nauis Negitgͦ cuiquã debere mirũ uideri
rẽ .ẜ. pessũdatã cũ ad es regim̃ occesserint homines teme¬
rarii atq audaces Hoc añt int̃ ÷ int̃audacẽ &yꝰ temerariũ
p̃t̃misic temerariũ ut intelligeremꝰ audacẽ Temeritas
eni uinc̃siderantia. causes̃ Harũ euentꝰ audacia. Quibrreb
tantũ odiiatq inuidiȩ suscepit eloquentia Om̃is causa haibes
euentũ suũ. om̃isq euentꝰ causã. Vtputa Igniscũ lignũ im¬
missus fuerit idẽ lignũ incendat᷑ necesse : Hicignis in ligni
miss. causa ẽ Causȩ ueuentꝰ incendũ Ia gͦ eloquentia pͥmo

Expanded text:
nacula rei publicae temerarii atque audaces homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines in- geniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in por- tum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietugia', utrumque nauis. Negat ergo cuiquam debere mirum uideri rem publicam pessum datam, cum ad eius regimen accesserint homines temerarii atque audaces. Hoc autem interest inter audacem et temerarium: praemisit temerarium ut intellegeremus audacem; temeritas enim et inconsiderantia causae sunt, harum euentus audacia. QVIBVS REBVS TANTVM ODII ATQVE INVIDIAE SVSCEPIT ELOQVENTIA. Omnis causa habet euentum suum omnisque euentus causam. Vt puta, ignis cum in lignum inmissus fuerit idem lignum incendatur necesse est. Hic ignis in lignum missus causa est, causae uero euentus incendium. Ita ergo eloquentia primo
Abbreviated transcription (Latin):
coeperant: Itaq isti callidi cũ contraillos ũpiaa casiuros
dicerent sȩpepares. intdũ superiores fuisse aropulo ude
postꝗ cõmissa res b ÷. multa in cõmoda. multa naufragia
contiger̃ la gͦ factũ ÷ ut elaquenta que pͥmũ ꝓfuerit . s:
mixta sapientiȩ pꝰ sola multũ offeterit utalitatib rei
publicȩ At cũꝑhos male daquentes cunta gererentur
sapientes illi decarbati eaquȩ gerere consueuerant. scribere
coeper: Hiq habitis philosophi lc ꝑhosfictũ : ut usqad
nr̃am memoriã. rerũ honestarũ memoria atq imitatio¬

Expanded text:
coeperant. Itaque isti callidi cum contra illos sapientes uiros coeperant. Itaque isti callidi cum contra illos sapientes uiros dicerent, saepe pares, interdum superiores fuisse a populo iudpostquam commissa res publica est, multa incommoda, multa naufragia contigerunt. Ita ergo factum est ut eloquentia, quae primum profuerat, sed mixta sapientiae, post sola multum offecerit utilitatibus rei publicae. At cum per hos male eloquentes cuncta gererentur, sapientes illi deturbati ea quae gerere consueuerant scribere coeperunt, hique habiti sunt philosophi, et per hos factum est ut usque ad nostram memoriam rerum honestarum memoria atq
Abbreviated transcription (Latin):
qͣser pauerit ut olaquentia mixtai sapientiȩ quȩ
congreguit homines quȩ ꝑsuasit utile atq honestum
quȩ urbes consitut uradocuit quȩ multũ hominib:
ꝓfiut ut eloquentia in quã mati sipientiȩ cocperit
obtẽ homnib: ⁊cuuitatib: Hocscilic& fuit exordium
maloꝵ pͥmũ ur bib constitiutis. necesse ẽcreuisse easdẽ
ciuiti t ꝓpa dotrina siue uicina multitudine Inhis
deide ñom̃s sapientes atq elequentes fussẽ f rauco
quonqũ om̃ lunchabendi materiẽ contiierent
ceo sẽg ent it auois cumilatisq quitati s̃ pientes
berunes ee elaquentes rẽ P gubnarent ipsq toti
tracare coeper̃  pͥmũ pͥuatarũ controuersiarũ.
postremũ fortunarũ patronifieri coeper̃ Auicum
int̃dũ contra iustitiã malas causas defenderent sȩpe
&iã uincerent. coastis sapientes illi rei łꝰ intenti cuib:
ac necessariissuis resistere contrallos calidos ac disertos
qͥasidutat e dicendi notissimi populo a amicisimi ee

Expanded text:
eri potuerit ut eloquentia mixta sapientiae, quae congregauit homines, quae persuasit utile atque honestum, quae urbes constituit, iura docuit, quae multum hominibus profuit, ut eloquentia, inquam, mixta sapientiae coeperit obesse hominibus et ciuitatibus; hoc scilicet fuit exordium malorum. Primum urbibus constitutis necesse est creuisse easdem ciuitates propria siue uicina multitudine; in his deinde non omnes sapientes atque eloquentes fuisse, sed paucos, quamquam omnes hanc habendi materiem continerent. Necesse ergo erat ut auctis cumulatisque ciuitatibus sapientes homines atque eloquentes rem ptractare coeperunt. Et primum paruarum controuersiarum, post omnium fortunarum patroni fieri coeperunt. Qui cum interdum contra iustitiam malas causas defenderent, saepe etiam uincerent, coacti sunt sapientes illi rei publicae intenti ciuibus ac necessariis suis resistere contra illos callidos ac disertos qui adsiduitate dicendi notissimi populo atque amicissimi esse
Abbreviated transcription (Latin):
firaceris Pongsep al ieuentꝰ: inudu St pcuse. que intcdo
ñ nec esiarioseuentꝰ habent. Vt si pugno ꝑcutias ⁊ acidas Suq̃
ite causȩ quȩ neces arios habent euentꝰ. Vt ignis misiꝰ insti puli
nes ingeniosissimi Ingeniũ ÷ uis quedã naturalit̃ animis u¬
sita suis uirib p̃ualens. In genio itaq i sapientia ẽ & elagie¬
tia . ut in his ÷ qͦs ingenio sissimos uocaut in ingenio :&
eloquentia ut supͣ lũ ingenio freta mlicia Quare m¬
uident᷑ postea c&erastudia resta atq honesta ꝑ ociũ ceneie
brata ab optimis enituisse Hociuaplerisq eoꝵ desertũ obsdi¬
uisse  eotẽ pore qͦ multo uehem̃tiꝰ erat retinendũ ⁊ studies
redictus lllo p̃sertĩ tẽpore qͦ rei .p periculis maxime fuert
ib: sõlomn leges scripsit & qr norat multos eẽ in repcarie
simos. inexiliũ udaro ꝓfestus ÷ Scripsit sdẽ athenensib lgi
& dracori daoꝵꝙ hominũ legib utunt᷑. Ligurgꝰ lacedenti¬

Expanded text:
quae interdum non necessarios euentus habent, ut si pugno percutias et occidas, sunt item causae quae necessarios habent euentus, ut ignis missus in stipulam INES INGENIOSISSIMI. Ingenium est uis quaedam naturaliter animis insita, suis uiribus praeualens. In ingenio itaque et sapientia est et eloquentia, ut in his est quos ingeniosissimos uocauit. Est in ingenio et sola eloquentia, ut supra: 'tum ingenio freta malitia'. videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius redactus, illo praesertim tempore quo rei publicae periculis maxime fuerat bus Solon leges scripsit, et quia norat multos esse in re publica corruptissimos, in exilium ultro profectus est. Scripsit isdem Atheniensibus leges et Draco, duorumque hominum legibus utuntur; Lyc
Abbreviated transcription (Latin):
uanda ÷ Et alis parere sua uoluntate consuescerent
ustitia eqͣles homines cẽfec̃ Hic ia &minores eẽ paciunt᷑
sua &iã uoluntate Poss tam̃ hic amicitiȩ copilari: Nra
enĩ uoluntate nulli obseqͥm nͥ amici fuerimꝰ Antei aũt
si uirib corporis cuncta agebant᷑ ñ sua uolunta te qͥsqũã
excipiendos cõmunis cõmodicausa Perfestũ ÷ inqͥt eloquen¬
tiȩ. ut libent̃ om̃s ñ mͦ laborẽ ꝓpublici sitilitaite susciperent

Expanded text:
uanda est. ET ALIIS PARERE SVA VOLVNTATE CONSVESCERENT. uanda est. ET ALIIS PARERE SVA VOLVNTATE CONSVESCERENT. Iustitia aequales homines esse fecit; hic iam et minores se esse patiuntur sua etiam uoluntate. Possunt tamen hic amicitiae copulari: nostra enim uoluntate nulli obsequimur, nisi amici fuerimus. Antea autem si uiribus corporis cuncta agebantur, non sua uoluntate quisquam EXCIPIENDOS COMMVNIS COMMODI CAVSA. Perfectum est, inquit, eloquentia, ut libenter omnes laborem pro publica s
Abbreviated transcription (Latin):
dere potuissent : Nt supͣ cũ de cõmodis eloquentiȩ
laqueret᷑. hc̃ ordinẽ fec̃ multas urbes c̃stitutas. plurima
bella restincta. firmissimas soci&ates sc̃isimas amicitius
Et quanqua hic homines eximmanib pͥmo eqͣl es facti
post&iã obseqͥ ubad coeperint supͣdiccũ tam̃ ordinẽ seruatẽ
possumꝰ inuenire Pmo itaq beneficuis eloquentȩ ciui¬
tates factȩ s. ut ait supͣ multas urbes c̃stitutas Cuitas¬
aut fieri dr̃ cũ homines unũ in locũ congregant᷑ udiure
uiuendũ Ut fidẽcolere. hicbella restingunt᷑ Sienĩ cu¬
piditas adsẽ explendã. uirib corporis abutebut᷑ quasi
quedã bella gerebant᷑ Cũ gͥfidescolit᷑. aut Dagit̃ ne sint
bella aut restingunt᷑ illaquȩ st ł fuer̃ & iustitiã reci¬
nero discerent: lustitia om̃is a nobcirta alios : ut unicuiq
meritũ ꝓpͥũ tribuamꝰ. Eot est tam̃ hicquasi soci& as custo¬
diri Iustis & enĩ conditionib societas facienda ł cmser¬

Expanded text:
TIS. Vt supra, cum de commodis eloquentiae loqueretur, hunc ordinem fecit, 'multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas societates, sanctissimas amicitias'. Et quamquam hic homines ex inmanibus primo aequales facti, post etiam obsequi ultro coeperint, supra dictum tamen ordinem seruatum possumus inuenire. Primo itaque beneficiis eloquentiae ciuitates factae sautem fieri dicitur cum homines unum in locum congregantur ad iure uiuendum. VT FIDEM COLERE. Hic bella restinguuntur. Si enim cupiditas ad se explendam uiribus corporis abutebatur, quasi quaedam bella gerebantur; cum ergo fides colitur, aut id agitur, ne sint bella, aut restinguuntur illa quae fuerunt. ET IVSTITIAM RETINERE DISCERENT. lustitia omnis a nobis circa alios est, ut unicuique meritum proprium tribuamus. Potest tamen hic quasi societas custodiri. lustis enim condicionibus societas facienda uel conser
Abbreviated transcription (Latin):
id sipientiã habuer̃ speciẽ ideloquentiã Qui homines q̃m
rata speciẽ coepit uirtutis imitori : Atq id eo contigit ut mali
mores id ept copũ dicendi circa cõmoda rei .P. sola elauerta
omissa sapientia sintabus Cõmoditas aũt iđ praua uirtu¬
ts imitatrix ĩtia illa ẽ hon esto illi soli contraria fuertge
urbes ac uitas hominũ labefactare assueuit Sic supͣ bonine
anmaliplus attulert hominib: & ciuititib: hisduobip¬
.A.P. conflata : erisimllimũ muidet᷑ qͦdã tẽpore neq in
publicis reb infantes & insipientes homines solitos ẽe
uersari necui ad pͥutas cuisas magnos acdisertos homi¬
nes accedere ẜcũ a sũmis uiris maximȩres amminisha¬
rent᷑ ar bitror alios fiussẽ ñ incallidos homines qͥad
paruas contrauersias pͥuatoꝵ accederent : Quib in

Expanded text:
 speciem, scilicet eloquentiam. Qui homines quoniam rata speciem coepit uirtutis imitari; atque ideo contigit ut mali mores adepti copiam dicendi circa incommoda rei publicae sola eloquentia, omissa sapientia, sint abusi. Commoditas autem, id est praua uirtutis imitatrix, tertia illa est, honesto illi soli contraria. PERVERTERE VRBES AC VITAS HOMINVM LABEFACTARE ADSVEVIT. Sic supra: 'bonine an mali plus attulerit hominibus et ciuitatibus'; his duobplicemus. Verisimillimum mihi videtur, quodam temporeneque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse versari, nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere: sed cum a summis viris maxime res administrentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum acc
Abbreviated transcription (Latin):
uitã pariupenderent qͥ lã dudũ sibi inctu fero uitã ꝓpigaban
Quitande fieri portunt. q̃ uerat᷑ urũ lomines adhasrationes
uiuendi ꝑnaturã deductisint an p̃ceptis uideant᷑ adducti
Irat qͥdẽ in hominib natura melior. s opp̃sã corporis ui¬
cio ad malũ declinauerat᷑ Uerũ qr nichil uni formiter
funditꝰ existie. qͥnsc̃ꝑ aliqid sit. qͦ intelligamꝰ qiđ in c̃rudesa
Isteqͥdẽ magnꝰ uiracsapiens. cognouit bonã in hominib
Ergo om̃e qđ ꝑfectũ: natura & disciplina ꝑfectũ : Sed qr
iste pͥmꝰun disciplinã accipere ñ potuit ꝑfectus fuit nacu
tando cognouit eẽ in hominib bonã naturã. quȩ ut ꝑfec¬
ta eẽ potuiss& p̃ceptoꝵ ad hibuit disciplinã Ergo in ho¬
nib: fuit materies. đ ꝑfecta natura. quã ꝑfectã p̃cepta
fecer̃ inuenta ꝑsapientiã. in sinuata ꝑ eloquentiam

Expanded text:
parui penderent qui iam dudum 'sibi uictu fero uitam propagabant'. QVI TANDEM FIERI POTVIT? Quaeritur utrum homines ad has rationes uiuendi per naturam deducti sint an praeceptis uideantur adducti. Erat quidem in hominibus natura melior, sed oppressa corporis uitio ad malum declinauerat. Verum quia nihil uniformiter funditus existit, quin semper aliquid sit quo intellegamus quid in ceteris desit, iste quidem magnus uir ac sapiens cognouit bonam in hominibusErgo omne quod perfectum est natura et disciplina perfectum est. Sed quia iste primus uir disciplinam accipere non potuit, perfectus fuit naturtando cognouit esse in hominibus bonam naturam, quae ut perfecta esse posset praeceptorum adhibuit disciplinam. Ergo in hominibus fuit materies, id est natura, quam perfectam praecepta fecerunt inuenta per sapientiam, insinuata per eloquentiam
Abbreviated transcription (Latin):
natura fuerit apti adꝑfectĩ uitĩ tim̃ ipsã naturã p̃cep¬
tis ait udhas uiuendirationes eẽ ꝑductã. Graui inquit
ac suaui cõmotꝰ oriione Grauitatẽ ad sipientã. suaui¬
tatẽ ad eloquentiã referamꝰ immo grauitetẽ adienten¬
tias. suauitatẽ ad uerboꝵ ornam̃ta referamꝰ Cũ uirib
plurinũ poss& adius ueluis s& sine uidescendere: Dm̃is
res asimili iuinçit᷑. ut puta eloquens uincit᷑ ab eoqͥeloquen¬
tior fuerit Loris ñ uincit᷑ n abeoqͥ fortior fuerit Astutꝰ
ñ uincit᷑ n abeoqͥ astutior suerit Anĩaduertendũ gͥͦ
acum̃ aceronis homines in qͥt fortissimi ad eqͣlititen
uiuendi ñ foratudine qͣ sol& uinci inferior fortitudo
seloquentia dedustis Ergo su p̃om̃s ures elaquertu ÷
s quȩ sit mreti sipientiae Vt int̃quos possa excellere
cũ hisse pateret᷑ aquari Excellere uirib scilic&. cũhis
se pateret᷑ aqͣri la supͥ. Nonius e quabile qđ utalitiis

Expanded text:
natura fuerit apta ad perfectam uitam, tamen ipsam naturam praeceptis ait ad has uiuendi rationes esse perductam. 'Graui', inquit, 'ac suaui commotus oratione'. 'Grauitatem' ad sapientiam, 'suauitatem' ad eloquentiam referamus; immo 'grauitatem' ad sententias, 'suauitatem' ad uerborum omamenta referamus. CVM VIRIBVS PLVRIMVM POSSET, AD IVS VOLVISSET SINE VI DESCENDERE. Omnis res a simili uincitur: ut puta, eloquens uincitur ab eo qui eloquentior fuerit; fortis non uincitur nisi ab eo qui fortior fuerit; astutus non uincitur nisi ab eo qui astutior fuerit. Animaduertendum ergo acumen Ciceronis: homines, inquit, fortissimi ad aequalitatem uiuendi non fortitudine, qua solet uinci inferior fortitudo, sed eloquentia deducti sunt. Ergo supra omnes uires eloquentia est, sed quae sit mixta sapientiae. VT INTER QVOS POSSET EXCELLERE, CVM HIS SE PATERETVR AEQVARI. 'Excellere' uiribus scilicet. 'Cum his se pateretur aequari': ita supra: 'non ius aequabile quid utilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoditas quȩdã praua uirtutis imutatrresine ntuors
officii dicendi copiã consecuta ÷ tũ ingenio freta malio
puertere urbes ⁊ uitas hominũ labefactare assueuit
Atq huꝰ qͦs excediũ mali qm̃ pͥncipũ boni eedixmꝰ eolitꝰ¬
Om̃eꝑfestũ bonũ id qͦratura humanas res nilło adios
inc̃modo munerata ÷ duob: ad plenũ c̃stat Reipsia i
cieatq i maginesui. ut puta mel hab& rẽ. selica dils¬
dinẽ. hab& speciẽ iacolorẽ atq aspectũ qͦ quasi facile a
ut .c̃. dilce credit l uirfortis habe rẽ. uirtutẽ scliceo
habas ̃petiẽ dpulchrtudinẽ corpouis: In distortaenimo
bra. ne quȩ urati naturĩ sui cõpetent̃ appositas uirts
ñ potst cadere ut urgiliꝰ i ceceri qͦscunq fortesipulqͥri
&ia suissȩ dexer̃ Sic uestis & da habe rẽ utilitatẽ tet

Expanded text:
commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ratione officii, dicendi copiam consecuta est: tum ingenio freta malitia, praevertere urbes, et vitas hominum labefactare assuevit. Atque huius quoque exordium mali, quoniam principium boni dixierfectum bonum, id est quo natura humanas res nullo adiuncto incommodo munerata est, duobus ad plenum constat, re ipsa et specie atque imagine sui. Vt puta, mel habet rem, scilicet dulcedinem; habet speciem, id est colorem atque aspectum, quo quasi facie, ita ut est, dulce credatur. Ita uir fortis habet rem, uirtutem scilicet, habet speciem, id est pulchritudinem corporis. In distorta enim membra neque iuxta naturam sui competenter apposita uirtus non potest cadere, ut Vergilius et ceteri quoscumque fortes et pulchros etiam fuisse dixerunt. Sic uestis etiam habet rem, utilitatem t
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃teritis uersat᷑ multis q inmentẽ reuocit facies rei
publicȩ. confirmat opinionẽ suã fuissesine dubio tẽpꝰ
qͦ respublica asapientib gubnati sit pͥuatoꝵ negocia
acallidissimis hominib: Qui postea pares sapientibus
int̃dũq meliores amultitudine iudicati cõmissã sibi
rt̃.p. penũ deder̃ Necu ad pͥuatis causis magnos acdi¬
sertos lomines acedere. Iaeo qr publica fuer antepo¬
nendi pͥuatis Magnos ad sapientiã disertos adelaquen¬
tiã referamꝰ Arbitror alios fuisse ñ incallidos homi nes
Callidis̃ qͥd olo a fraude exrũ unrtitas imitant᷑ Cũ sȩpe
amendacio contrauerũ stare homines assuescerent
Multo meliꝰ res ipias nominauit quãsi has innegociis positas
nominassa Vt puta cũ sepe m̃ dicii ratione contra ueram

Expanded text:
teritis uersatur multasque in mentem reuocat facies rei publicae, confirmat opinionem suam, fuisse sine dubio tempus quo res publica a sapientibus gubernata sit, privatorum negotia a callidis hominibus, qui postea pares sapientibus interdumque meliores a multitudine iudicati commissam sibiEC VERO AD PRIVATAS CAVSAS MAGNOS AC DISERTOS HOMINES ACCEDERE. Ideo quia publica fuerunt anteponenda privatis: 'magnos' ad sapientiam, 'disertos' ad eloquentiam referamus. ARBITROR ALIOS FVISSE NON INCALLIDOS HOMINES. Callidi sunt qui dolo ac fraude exitum uirtutis imitantur. CVM SAEPE MENDACIO CONTRA VERVM STARE HOMINES CONSVESCERENT. Multo melius res ipsas nominauit quam si has in negotiis positas nominasset, ut puta 'cum saepe mendaci oratione c
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. nc̃ tuũ est officiũ Quẽ ad modũgͥhic ⁊ ad pͥmã
quãq partẽ pͥmũ accessit. & om̃ib absolutis finẽ di¬
cendifecit sic nobplac&. & ad singłas partes accedero
& om̃ib absolũtis ꝑ orare : Nc̃ de confirmatione. de¬
inceps itaut ordo ipsepostulat. p̃cipiendũ uide t᷑¬

Expanded text:
nc tuum est officium quemadmodum igitur hic et ad primam nc tuum est officium quemadmodum igitur hic et ad primam quamque partem primum accessit et omnibus absolutis finem dicendi fecit, sic nobis pla- cet et ad singulas partes accedere et omnibus abso- lutis perorare. Nunc de confirmatione deinceps, ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum videt
Abbreviated transcription (Latin):
usũ oratoriũ ñ tantopeꝑtineant Ostendit para¬
tionũ mulaeẽ alia p̃cepta sꝯ tam̃ q̃ ad phrloso¬
phiã ñ q̃ ad rhetoricũ ꝑtineunt Adphi losophiã
inqͥ deqͣ h ipsa p̃cepta transtulimꝰ Ideo in qͥt quia
niuilhoꝵ in reliquis artib inueniebamꝰ Osten¬
dr hi departitione p̃cepta latinos nũ ꝗ habuisse
in artibsus sepͥmũ transtulise degrecis Aat his
departitione p̃ceptis. i n om̃i distione meminisse¬
oportebit ut & pͥma q̃q pars ut expositaẽ in parti¬
tione. sic ordine cransigat᷑. Et om̃ib explicatis ꝑo¬
ratũ sic hmͦ ut ne qͥd posteriꝰ p̃t̃ conclusionẽ inferat᷑
artit᷑ apud terentiũ breuit̃ ⁊ cõmode senex inandria.
q̃ cognoscere libtũ uelit Eopasto &gnatiuitã &
consiliũ meũ cognosces & qͥd facere inhac re teuelim
taq quẽ ad modũ inpartitione ꝓposuit. ita narrat.
pͥmũgnatiuitã Nãis postꝙ excessit exephebissosia
Deinde suũ c̃siliũ. Et nc̃ idoꝑando. De inde qͥd sosiã uelic

Expanded text:
ANT. Ostendit partitionum multa esse alia praecepta, sed tamen quae ad philosophiam, non ad rhetoricam pertineant. Ad philosophiam, inquit, de qua haec ipsa praecepta transtulimus, IDEO, inquit, quia NIHIL HORVM IN RELIQVIS ARTIBVS INVENIEBAMVS. Ostendit haec de partitione praecepta Latinos numquam habuisse in artibus suis, se primum transtulisse de Graecis. ATQVE HIS DE PARTITIONE Poportebit, ut et prima quaeque pars, ut expo- sita est in partitione, sic ordine transigatur et omnibus explicatis peroratum sit hoc modo, ut ne quid po- sterius praeter conclusionem inferatur. partitur apud Terentium breviter et commode senex in Andria, quae cognoscere libertum velit: Eo pacto et gnati vitam et consilium meum Cognosces et quid facere in hac re te velim. itaque quemadmodum in partitione proposuit, ita narrat, primum nati vitam: Nam is postquam excessit ex ephebis ; deinde suum consilium: Et nunc id operam do deinde
Abbreviated transcription (Latin):
substantia eẽ del&. Subpono aut homine
tẽ cũ sub pono hominiciceronẽ substantiam
pono Sic fastũ ẽ ut in om̃ib substantia serua¬
rã pariratione Si id qđ genꝰe accidens fue¬
rit: & iã speciẽ accidens debeo collocare pa¬
rit̃ & indiuidiuũ ut genponã colorem
Accidit i dolor corpori Hiuc cũ supponospeciem
albũ uł nigrũ intelligo & hocqͦq aocidens ẽẽ
Eritq &iã similis ratio cũ subalbo pono habũ qđ ÷¬
corporisscilica. Quã obrẽ romanꝰ ithebanus
accidentias: Accidunt ꝑ substantiȩ ciuilibo aut
homini aut equo Cicerouͦ hominẽ ponit id sub¬
stantiã. & restae facit. huic genꝰdando animal
N ãq animal substantia. Non recteaut̃ cũ hominis
speciem sub poneret. thebanũ throianũ subposut:¬

Expanded text:
substantia esse debet; suppono autem hominem. substantia esse debet; suppono autem hominem. Item cum suppono homini Ciceronem, substantiam pono: sic factum est ut in omnibus substantia seruaretur. Pari ratione si id quod genus est, accidens fuerit, etiam speciem accidens debeo conlocare, pariter et indiuiduum; ut, genus ponam 'colorem'; accidit enim color corpori; huic cum suppono speciem, 'album uel nigrum', intellego et hoc quoque accidens esse. Eritque etiam similis ratio, cum sub albo pono hoc albucorporis scilicet, quamobrem Troianus et Thebanus accidentia sunt; accidunt enim substantiae cuilibet, aut homini aut equo. Cicero uero hominem ponit, id est substantiam, et recte facit huic genus dando animal; namque animal substantia est. Non recte autem, cum homini speciem supponeret, Thebanum et Troianum subposu
Abbreviated transcription (Latin):
ars ꝑ om̃is generisuo simlis cẽdeba. dubstantia¬
porro resest que alis reb subest capax accidentiũ qͣl¬
catũ Deinde accidens: id qđ in substantiã cadit Quare
ut species generi sc̃psimilis eẽ debeat uid eamꝰ ubilne
cicero qͣ suudeat᷑ errasse: Nã posuit hominẽ respectu
duplici ut ad inferiora gensit. ad superiora species
Nuic animal p̃posuit ut speciẽ facer& id qđ hom̃o
cũ iᵈ ipsũ genꝰuell& ostendere qđ homo ẽsubiecit
huic speciem romanũ thȩbanũ: Non ne uidet᷑ eẽ
uitiosũ. qđ cũ homo substantia sit. romanꝰ aut̃ aut
thebanꝰ accidens: Et uparũ recta subiectio ẽ sub
eo qđ substantia sit id qđ ẽ accidens collocari Nam
rectũ illud p̃ceptũ. in faciendis generib: ispecib
& indiuiduis. rẽaut substantialẽ in om̃ib eẽ ser¬
uandĩ aut accidentalẽ cũ ingeneresit substan¬
tia & ingenere & inspecie & indiuiduosit
An imal nãq substantia ẽ Huiscũ sub pono speciẽ

Expanded text:
s generi suo similis esse debet. Substantiaporro res est quae aliis rebus subest capax accidentium qualitatum; deinde accidens est et quod in substantiam cadit. Quareut species generi semper similes esse debeant, uideamus, ubi hic Cicero quasi uideatur errasse; nam posuit hominem respectu duplici, ut ad inferiora genus sit, ad superiora species. Huic animal praeposuit, ut speciem faceret id quod homo; cum id ipsum genus uellet ostendere quod homo est, subiecit huic speciem, 'Troianum', Thebanum'. Nonne uidetur esse uitiosum quod cum homo substantia sit, Troianus autem uel Thebanus accidens? Etenim parum recta subiectio est sub eo quod substantia sit, id quod est accidens conlocari; nam rectum illud praeceptum est in faciendis generibus et speciebus et indiuiduis, rem aut substantialem in omnibus esse seruandam aut accidens, ut cum in genere sit substantia, et in genere et in specie et in indiuiduo sit. Animal namque substantia est. Huic cum suppono speciem,
Abbreviated transcription (Latin):
partes idcũ in pͥma particione ciusȩ eri simpliciter
xpositũ Genera inqͥt ipsarerũ in partitione po¬
uenda sunt Dosiciugeneri partessuas fuerit neces¬
sesupponi Post quã inqͥt partitionẽ cocꝑimꝰ exequi
& adidgenꝰ uenerimꝰ. tc̃nos partes ei conuenit ex¬
plicire inpartitione tam̃ partes generi iungere
nondebemus Intractatib quȩstionũ. debemꝰdege¬
neris partib disputare Atq illud qͦq ꝓtin& ad pau¬
dicamꝰ hm̃ Ostendã aduersariosqđ arguamꝰ ⁊ po¬
cuisse facere. & uoliusse. ⁊ fecisse: Nãfecisse satis est
ostendere. Aut cũ in causa partitio nulla sit : ⁊ cũsim¬
plex qͥoidã agatͥ tam̃utam᷑ distributione idq ꝑraro
potest acridere Ac sunt alia qͦq partitionũ p̃cepta

Expanded text:
ARTITIONE CAVSAE ERIT SIMPLICITER EXPOSITVM. Genera, inquit, ipsa rerum in partitione ponenda sunt, sed, si cui generi partes suas fuerit necesse supponi, postquam, inquit, partitionem coeperimus exsequi et ad id genus uenerimus, tunc nos partes eius conuenit explicare; in partitione tamen partes generi iungere non debemus. In tractatibus quaestionum debemus de generis partibus disputare. ATQVE ILLVD QVOQVE PERTINET AD PAVdicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse satis est ostendere: aut, cum in causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, id quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
Lic &ii id qd accidens: poniinsubstantiã cũcons
sibi copulato cui supponit. Vt puta homo utdix
animali speciesẽ hominis uͦspecue se dhebanꝰ qđ ẽ
accidens Hic ñthebanũ solũ audiredebeo sih
faciã id qdẽ accidens substantiale Quare cicero
relteliominẽ ammalis speciẽ posuit. ⁊genda
ni aut throiani hominis scilica Itaq inqt ida
diligentiꝰ genera & species generũ definire ud
ut intellestis aꝑtegenerib qͦbreuiorsit partu

Expanded text:
licet enim id, quod accidens est, poni in substantiam cum eo ipso sibi copulato cui supponitur, ut puta, homo, ut diximus, animalis species est, hominis uero species est Thebanus, quod est accidens, hic non Thebanum solum audire debeo, sefaciam id quod est accidens substantiale. Quare Cicero recte hominem animalis speciem posuit, et genus Thebani aut Troiani, hominis scilicet. Itaque, inquit, ideo diligentius genera et spedes generum definire uolumus, ut intellectis aperte generi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ auaritiã aduersarioꝵ om̃a in cõmoda adrẽp¬
blicã ꝑuenisse. isñ intellex in partitione ex pesca
genere partẽ segeneris ad miscuisse Nagen
butio triasẽꝑdicit eẽ seruanda breuitatẽ abs¬
tionẽ. pauertatẽ Breuitas in ũlis:: absolutiou
om̃ia generaq̃in causã incidunt in partitame
namꝰ Paucitas ut sala regenera q̃partiũgener
absq partib suis in partitione ponamꝰ q̃ ger¬
rapartes alioꝵ generũ eẽñposs̃ Nc̃itardip

Expanded text:
 avaritiam adversariorum omnia incommo- da ad rem publicam pervenisse, is non intellexit in partitione exposito genere partem se generis admiscuisse. nam gbutio tria semper dicit esse seruanda: breuitatem, absolutionem, paucitatem. Breuitas in uerbis est, absolutio, ut omnia genera quae in causam incidunt in partitione ponamus, paucitas, ut sola rerum genera, quae partium sunt, absque partibus suis in partitione ponamus, et quae genera partes aliorum generum esse non p
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑ Nãgenꝰ ÷ qđ plures partes ã plestit̃ ut
animal. Pars est : quȩ sub est generi ut quus
Sed sepe eaderes aliigenꝰ. alii pars : Nã homo
animalis pars ẽ. thebani. aut troiani genus
Hȩcideo diligentiꝰ inducit᷑ p̃scriptio. ut apte intel¬
seruat᷑ sigenera ipsa rerũ ponunt᷑ neq ꝑmitte
cũ partib ĩplicant᷑. Tc̃ inqͥt pauca in partitione
collo camꝰ. cũ qͥd sitgenꝰ. qͥd sit species iãsciamꝰ nec
cũ generib species iplicemꝰ Itaq sistudere uolumꝰ
paucitati. &iã genera pauca in partitione collo¬
care debemꝰ. Nãgenꝰ. qđ plures partes aplefitt r¬

Expanded text:
nus est, quod plures partes amplectitur, ut animal. pars est, quae subest generi, ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus. haec ideo diligentius inducitur di- scriptio, ut aperta intelSERVATVR, SI GENERA IPSA RERVM PONVNTVR NEQVE PERMIXTE CVM PARTIBVS IMPLICANTVR. Tunc, inquit, pauca in partitione conlocamus, cum quid sit genus, quid sit species iam scimus, ne cum generibus species implicemus. Itaque si studere uolumus paucitati, etiam genera pauca in partitione conlocare debemus. NAM GENVS EST QVOD PLVRES PARTES AMPLECT
Abbreviated transcription (Latin):
rat otinatione aliquẽ cõmisisse qiđ dic& quđ:
cõmodisit secutꝰ aut qiđ in cõmodi fugerit de.¬
monfrabg. ⁊ id augebit quã maxime pote

Expanded text:
ratiocinatione aliquem commisisse quid dicet, quid commodi sit secutus, aut quid incommodi fugerit, demonstrabit, et id augebit quam maxime. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
p&ũ ⁊quanda cõmotionẽ animi affeceont᷑q
uerbis ⁊ sententis amplificare debebit. ⁊ osten:¬
dere quanta ius sit amoris. quanta animiꝑturs
batio exira cuncha fiat aut exaliqua causaea¬
rũ qua impulsũ aliquẽ id fecisse dic&. He ⁊ ext̃
ploꝵ cõmemoratione. qͥsimili impulsu aliquid
cõmiserint. & similitudinũ collatione & ipsiꝰ
animi affectionis explicatione curandũ ẽ. ut nons¬

Expanded text:
ndam commotionem animi affectionemque verbis et sententiis amplificare debebit et ostendere, quanta vis sit amoris, quanta animi per- turbatio ex iracundia fiat aut ex aliqua causa earum, qua inpulsum aliquem id fecisse dicet. hic et exem- plorum commemoratione, qui simili inpulsu aliquid commiserint, et similitudinum conlatione et ipsius animi affectionis explicatione curandum est, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
adinpulsionẽ dicimꝰ qu& ꝓpt̃ talẽ natura
ad miiũ facutꝰ possit ostendere Egritudinẽ
iꝰ morbũ animiposuit ñ corporalẽ : In qͥbus
aut cõmodi aliqiđ maioris adipis cendi causa.
auimaious uitandi in cõmodi suscipit᷑. Vt ali¬
qiđ cõmodisuscipiat᷑ ꝓpt̃ duas ris uł ut ma¬
ius aliqđ cõmodũ conseqn uł ut mauis aliqđ¬

Expanded text:
andam dicimus, quia propter talem naturam admissum facinus possit ostendere. Aegritudinem uero morbum animi posuit, non corporalem. IN QVIBVS AVT COMMODI ALIQVID MAIORIS ADIPISCENDI CAVSA AVT MAIORIS VITANDI INCOMMODI SVSCIPITVR. Vt aliquid commodi suscipiatur propter duas res, uel ut maius aliquod commodum consequ
Abbreviated transcription (Latin):
ficutidixiiꝰAccusator cũ defenda&
alios. Sed hoc breuifacioꝵ. Ilorũ enm
defensione alterũ alius uult accusar i
ipsos ostendere in nocentes. lta in mui
eẽ actu ñ potest. quod alteri ꝓficit. Oni
igit᷑ ex causa exꝑsona. ex facto ipsoos¬
iectura capienda. Quae parit uoluns¬
tẽ uelle ł uoluisse iđ dȩcausa. quaquo
ortũ sit ostendimusat tributum ꝓsers

Expanded text:
icuti diximus, accusator, cum defendet alios, sed hoc breui faciet: illorum enim defensione alterum uult accusare, non ipsos ostendere innocentes. Ita in maiore esse actu non potest, quod alteri proficit. OMNIS IGITVR EX CAVSA, EX PERSONA, EX FACTO IPSO CONIECTVRA CAPIENDA EST. Quae parit uoluntatem, uelle uel uoluisse, id est causa qua quid ortum sit ostendimus; attributum perso