comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atq p̾mordia. et progressus et quitqs mͥ ꝑ noctem obrepẜit a¬
micis obuiis pͥmo mane narrabo. si ad mensam eunti quid
aliud iusum erit surgens amicis dicam. et pugnare sentẽcias
gandebo dũ meliõr unicat qd̾ facilius fiẽt. si ab ip̃is inicus
amĩcor̃ fides in partem confilii sit admissa. hec et his siłia
cũ sepe pro quotidiam mons excusacione dixissem / forte accidit
ut in epistolas ciceronis iñciderem. librũ magnũ multe q ua¬
netatis atq huiꝰcemodi familiarib placedũ refertã q colloqͥt
ibi excusacionem similem legi. et delectatus sum nescio qua lił
ingenii. qd̾ ut optare sic sꝑare utiam liceret uł ip̃aꝵ rerim
sola similicudine me dixisse qd̾ tanto ante magnus ille iir
dixerat. cũ adhuc deum testor ab illo dictũ esse nescirem. et
secum ut quodã loco ait idem in eadem incidisse uestigia quod

Expanded text:
atque primordia et progressus et quicquid michi per noctem obrepserit, aatque primordia et progressus et quicquid michi per noctem obrepserit, amicis obviis primo mane narrabo; si ad mensam eunti quid aliud visum erit, surgens amicis dicam, et pugnare sententias gaudebo dum melior vincat; quod facilius fiet si ab ipsis init is amicorum fides in partem consilii sit admissa. 14 Hec et his similia cum sepe pro quotidiani moris excusatione dixissem, forte accidit ut in epystolas Ciceronis inciderem, librum magnum multeque varietatis atque huiuscemodi familiaribus plenum refertumque colloquiis. Ibi excusationem similem legi et delectatus sum, nescio qua vel ingenii, quod ut optare sic sperare utinam liceret, vel ipsarum rerum sola similitudine, me dixisse quod tanto ante magnus ille vir dixerat, cum adhuc, Deum testor, ab illo dictum esse nescirem, et secum, ut quodam loco ait idem, in eadem incidisse vestigia. 15 Quod
Abbreviated transcription (Latin):
minis uafre. Ita illis respondeo. nam et adhuc sub iudic̾e lis
est. et te arbitrũ non recuso. me qd̾ sepe iam dixi/ oĩa cũ amicis
ut mecũ loqui. mecũ uͦ non tm̃ exanunata et approbata ẜ ambi¬
gua sepius et iñcerta tractare. et hesitare et cõsultare. et racio
modo illam placere sentenciam. qd suo eciam laudato duci bir̃gi¬
liuis. idq non semel dedit. atq aĩum nũc huc celerẽ nĩc diui¬
dit illuc. In partes q rapit uarias. ꝑ q oĩa uersat. Cx. si ad
amicos firmata tiñ et consignata retulero. Caucius id forte ui¬
debitur et constancie manem titulũ ancupãti electiõnis racõ
cõstabit. enĩ u̾o nõ id est amicos consiliond participes hr̃e s cõstios
ego non elecciones mͦ s cogitatus motus q aĩ quos pͥmos uocãt ad
amicos referam. neq rerũ sũmas atq exitus. ẜ particulas

Expanded text:
nimis vafre. Ita illis respondeo — nam «et adhuc sub iudice lis nimis vafre. Ita illis respondeo — nam «et adhuc sub iudice lis est» et te arbitrum non recuso — me, quod sepe iam dixi, omnia cum amicis ut mecum loqui; mecum vero non tantum examinata et approbata sed ambigua sepius et incerta tractare, et hesitare et consultare et ratiocimodo illam placere sententiam, quod suo etiam laudato duci Virgilius, idque non semel, dedit: Atque animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc, In partesque rapit varias perque omnia versat. Quodsi ad amicos firmata tantum et consignata retulero, cautius id forte videbitur et constantie inanem titulum aucupanti electionis ratio constabit; verum enimvero non id est amicos consiliorum participes habere sed conscios. 13 Ego non electiones modo sed cogitatus motusque animi, quos primos vocant, ad amicos referam; neque rerum summas atque exitus, sed particulas
Abbreviated transcription (Latin):
nchil nisi amicũ cogitat. qd̾ si me semꝑ amicis p̾stitisse et ab illis
p̾stitũ mͥ scio. neq quã remicto aliis a me in familiaribus p̾ẜtum
epl̃is eloquenciam flagitari neq mͥ uicio berti credam si cum
amicis sic locutus inueniar ut mecum. Que res mͥ tantũ incuosi¬
tatis actulit ut non uerborũ mͦ ẜ rerũ quoq negligens fiam. bnd
me fateor ut nicidenter hoc dixeñ. non nunꝙͣ inconstancie nõ¬
tatum ab his quibus iuderetur eciam amĩcis colloquẽtem sic lib¬
re oĩa debere ut nichil uł in orõne sit uariũ uł in rebus. Quale
est enĩ inquiũt. amico quitꝙͣ loqui. aut aliquid uelle hodie cuius
contrariũ cras loquaris aut uelis. firmandũ gͦ. aĩum. et tum demũ
amicis aꝑienda confilia. hic̃ em̃ et uerboꝵ et accuũ uniformitas
consequetur. Quod alibi quidem utiliter p̾cipi nõ nego. s in amicica

Expanded text:
nichil nisi amicum cogitat. 10 Quod si me semper amicis prestitisse et ab illis nichil nisi amicum cogitat. 10 Quod si me semper amicis prestitisse et ab illis prestitum michi scio, neque quam remitto aliis, a me in familiaribus presertim epystolis eloquentiam flagitari, neque michi vitio verti credam, si cum amicis sic locutus inveniar ut mecum. Que res michi tantum incuriositatis attulit, ut non verborum modo sed rerum quoque negligens fiam. Unde me fateor, ut incidenter hoc dixerim, nonnunquam inconstantie notatum ab his quibus videretur etiam amicis colloquentem sic librare omnia debere, ut nichil vel in oratione sit varium vel in rebus. 11 ‘Quale est enim’ inquiunt, ‘amico quicquam loqui aut aliquid velle hodie cuius contrarium cras loquaris aut velis? firmandum ergo animum et tum demum amicis aperienda consilia; hinc enim et verborum et actuum uniformitas consequetur’. Quod alibi quidem utiliter precipi non nego, sed in amicitia
Abbreviated transcription (Latin):
ligenter. fidem ad extremũ prestiti. hec mͥ amicicia labores actulit
curas acq penicula nullus hic enor amicicie. s fortume est. Ille
Idem p̾stitit. s ob eam ipsam amiciciam honore auctus ere dita¬
tus est. Iam dixi fortunacior fortasse nõ melior est amicus. alt̾
autem amiciciam simulauit. fidemqz dum fingeret inuenit
cõmoda hĩc multa ꝑcipiens nã utilitates quidẽ ut ait apud
Ciceronem lelius eciam ab his ꝑcipiũtur sepe qui simulacione
amicicie coliuitur. et obẜuantur tp̃ns causa. qd de hoc senciam
queris fuci callidũ uenditorem et mendacio feliciter usũ dicã
quid ad amiciciam spectat inpostoris illi nomen attribuam non
amici. In amicicia enĩ ut ibidem ait idem nichil fictũ est. ini¬
chil simulatũ. et quitquid est idem est uerũ et uolũtariũ. hec
gͥ. sũma est. In amicieia sola amicicia querenda est. Gerus amitꝰ

Expanded text:
ligenter, fidem ad extremum prestiti. Hec michi amicitia labores attulit, ligenter, fidem ad extremum prestiti. Hec michi amicitia labores attulit, curas atque pericula: nullus hic error amicitie sed fortune est. Ille idem prestitit, sed ob eam ipsam amicitiam honore auctus, ere ditatus est: iam dixi fortunatior fortasse, non melior est amicus. 9 Alter autem amicitiam simulavit fidemque dum fingeret, invenit commoda, hinc multa percipiens; «nam utilitates quidem» ut ait apud Ciceronem Lelius, «etiam ab his percipiuntur sepe, qui simulatione amicitie coluntur et observantur temporis causa». Quid de hoc sentiam queris? fuci callidum venditorem et mendacio feliciter usum dicam; quod ad amicitiam spectat, impostoris illi nomen attribuam non amici. «In amicitia enim» ut ibidem ait idem, «nichil fictum est, nichil simulatum et quicquid est, idem est verum et voluntarium». Hec igitur summa est: in amicitia sola amicitia querenda; verus amicus
Abbreviated transcription (Latin):
capiat quem iulius cesar liberum esse iussit. aliud agebat
agricola cui sus ianiculo terram molienti septenos libros grecos
ac latinos et nume pompilii regis bustũ casus obtulit. Sepe
me uinee fossor rome a dnt gẽmai antiqui opis aut aureum
argenteum q miniũ manu tenens non nuinꝙͣͣ iigido dente ligo¬
nis attricũ siue ut cinerem siue ut in sculptos heroum nultus agnos¬
cerem hortatus. Sepe architectus dum fundamento scabili sedem
quent uruã aurram deffosumq sub terram reppent thesaurum
Auisꝙͣ ne horũ aduenticio lucro famã sue artis aut ingenii conse¬
cutus est. fortune dona sunt hec. nõ hõium laudes. multo q di¬
gniꝰ ht̃ artificis nomen quem rite oĩa facientem iuipera cauer¬
nis lapsa detenuit. ꝙͣ is quẽ teniere cunta miscentem latentis
aui fortuitus fulgor leta admiracõe suspendit. Idẽ in amicitus
dicendum. elegi amicum prdenter. amaui feruenter. colui di¬

Expanded text:
capiat» quem Iulius Cesar liberum esse iussit. 6 Aliud agebat capiat» quem Iulius Cesar liberum esse iussit. 6 Aliud agebat agricola, cui sub Ianiculo terram molienti septenos libros grecos ac latinos et Nume Pompilii regis bustum casus obtulit; sepe me vinee fossor Rome adiit, gemmam antiqui operis aut aureum argenteumque nummum manu tenens, nonnunquam rigido dente ligonis attritum, sive ut emerem sive ut insculptos heroum vultus agnoscerem hortatus; sepe architectus dum fundamento stabili sedem querit, urnam auream defossumque sub terram repperit thesaurum. 7 Quisquam ne horum adventitio lucro famam sue artis aut ingenii consecutus est? fortune dona sunt hec, non hominum laudes, multoque dignius habet artificis nomen quem rite omnia facientem vipera cavernis lapsa deterruit, quam is quem temere cunta miscentem latentis auri fortuitus fulgor leta admiratione suspendit. 8 Idem in amicitiis dicendum: elegi amicum prudenter, amavi ferventer, colui di
Abbreviated transcription (Latin):
formosoq magis gratuler. Sic ditem illũ pocius eligã esse.
ꝙͣ pauꝑem. ita tũ ut non inde p̾dam mͥ cogitem s copiam illi.
mͥ gaudiũ. sine quo amici ꝓsꝑitas esse non possit. uirtus est amici¬
cie fundamentum. ad quã ẜuandã nichil requintur preter mutu¬
am canitatem ea simplex et nullis fucis illita est. mlquerit
exterius. et si multa non querenti obueniãt. quis enĩ amicicia
rũ cõmoda atq oblectaciones enumeret. caritas tñ stimulos
nõ requirit. se se contenta est. ip̃a sibi calcar et p̾mũ. si qd ubenus
obtigerit non amicicie laus fuerit. s fortime. sicut nõ melior
piscator est. ẜ fortunacior cui in uistenbus capti piscis iaspis
Imuiẽta est. net uenator fuit melior qui auorũ tpñb sub arthea
plaga. si tñ uera fama est. ceruũ torque aureo cura collũ cepit
in quo ut ꝑhibent necustissimms literis scriptum erat. nemo me

Expanded text:
formosoque magis gratuler. Sic ditem illum potius eligam esse formosoque magis gratuler. Sic ditem illum potius eligam esse quam pauperem, ita tamen ut non inde predam michi cogitem, sed copiam illi, michi gaudium, sine quo amici prosperitas esse non possit. Virtus est amicitie fundamentum, ad quam servandam nichil requiritur preter mutuam caritatem; ea simplex et nullis fucis illita est, nil querit exterius. rum commoda atque oblectationes enumeret? —, caritas tamen stimulos non requirit, se se contenta est, ipsa sibi calcar et premium; siquid uberius obtigerit, non amicitie laus fuerit sed fortune. Sicut non melior piscator est sed fortunatior, cui in visceribus capti piscis iaspis inventa est, nec venator fuit melior qui avorum temporibus sub arthoa plaga, si tamen vera fama est, cervum torque aureo circa collum cepit, in quo, ut perhibent, vetustissimis literis scriptum erat «Nemo me
Abbreviated transcription (Latin):
infans filius. postremo quis a se dum secum ip̃e loquitur o¬
natum querit. Atq uetus est uerbum. amicus alter ego de quo
eleganter Cicero. Quid dulcius ꝙͣ hr̃e cũ quo oĩa audeas sic
loqui ut tecum. Nemo gͥ exigat ab amico qd̾ a se non exigit
Alioq̃n non sic cũ amĩeo loquitur ut secũ. Equidem sic mͥ oĩs
amici sermo ꝓbatur. ut ꝓpriꝰ nec ẜmo tm̃. s silenciũ et mitus.
qͥd em̃ refeit. modo qͥd ille uelit intelligam aut quid nolit̾. cũ
quo idẽ uelle et idem nolle disposui. amici tñ eloquẽciam si assit
amplector. sicut eiusdem reliquas seu gras. seu uirtutes. s ita
illam expeto ꝙ amici ut aĩum sic et linguam ornatam uelim nõ
ꝙ delicatas cũ amicis aures habeam. malim amicũ facundum
esse ꝙͣ balbũ quippe et sanũ malim ꝙͣ egrotum. formosũ preterea.
ꝙͣde fonnẽ. nõ ꝙ egrum de formemq minus amem. s ꝙ sano

Expanded text:
infans filius? postremo quis a se dum secum ipse loquitur, orinfans filius? postremo quis a se dum secum ipse loquitur, ornatum querit? Atqui vetus est verbum: «amicus alter ego» de quo eleganter Cicero: «Quid dulcius quam habere cum quo omnia audeas sic loqui ut tecum?» 3 Nemo igitur exigat ab amico quod a se non exigit; alioquin non sic cum amico loquitur ut secum. Equidem sic michi omnis amici sermo probatur, ut proprius nec sermo tantum sed silentium et nutus. Quid enim refert, modo quid ille velit intelligam aut quid nolit, cum quo “idem velle et idem nolle” disposui? Amici tamen eloquentiam, si adsit, amplector, sicut eiusdem reliquas seu gratias seu virtutes; sed ita illam expeto, quod amici ut animum sic et linguam ornatam velim, non quod delicatas cum amicis aures habeam. 4 Malim amicum facundum esse quam balbum, quippe et sanum malim quam egrotum, formosum preterea quam deformem; non quod egrum deformemque minus amem, sed quod sano
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ut in ocio meo sepe me tui memorem. imio uͦ nunꝙͣ prorsus
ĩmemorem scias. bale mediolani.lrl. apͥlis. propere. Ad eicde.
fidem suffice̾ in amicoruĩ colloquus nec querendũ stilum. uiniͣ¬
Redes me quoq solicitũ comẽdis epłis qui post diẽs
hant aut suseipram aut tibi ingeram cunam. et quast
lascior adolestens non tm̃ Gultus in speculo ẜ tenga cõtemplex. End
michi nõ sum nichil minꝰ. magna mͥ ex parte dilabitur quitqs as
amicos loquor. spero me illis notum. nec place̾ despero licet ĩ comptũ
debiliter amat quẽ dilecte capillus inculcior offendit. ab aliis autẽ
beniam expecto. si cogitent quis et cui et quid loquar forsan qual
non curabũt. fugio ego super uacuũ laborem. nectio si susficla
satis erit. ꝓfecto autem magnus amor artificiosa eloquẽcia non
eget. Cui non diserta uisa est amica quẽ nõ delectat/ dũ balouat

Expanded text:
quam ut in otio meo sepe me tui memorem, imo vero nunquam prorsus quam ut in otio meo sepe me tui memorem, imo vero nunquam prorsus immemorem scias. Vale. Mediolani, Kal. Aprilis, propere. 8 Ad eundem, fidem sufficere in amicorum colloquiis nec querendum stilum. 1 Credes me quoque solicitum comendis epystolis, qui post dies hanc aut suscipiam aut tibi ingeram curam et quasi lascivior adolescens, non tantum vultus in speculo, sed terga contempler. Crede michi, non sum nichil minus; magna michi ex parte dilabitur quicquid ad amicos loquor. Spero me illis notum nec placere despero licet incomptum; debiliter amat quem dilecte capillus incultior offendit. 2 Ab aliis autem veniam expecto; si cogitent quis et cui et quid loquar, forsan qualiter non curabunt. Fugio ego supervacuum laborem; necessario si sufficiam, satis erit. Profecto autem magnus amor artificiosa eloquentia non eget. Cui non diserta visa est amica? quem non delectat dum balbutit
Abbreviated transcription (Latin):
efonte purissimo atq plenissimo fluebat quitquid est pene
libronim illustrium quo uetus latinitas głietur Libros tñ
alienos non appetere iudetur s ardere. hactenus hec. Epłãs
quidem meas aliquot tuo sub noĩe descriptas ad te nõ ꝑuenisse
scio. facit hoc iͥ quorũdam inportunitas atq inprobissima
litterarum sitis qualem pati solent qui febubz estuantes lim¬
phis ml̾nãt nocituris. quitquid. gͦ. cuiq excidit sicienter inter¬
cipiũt. nec studiosorũ abstient iniuriis dum ardenter hau¬
rant qd̵ tepide digestũ sibi atq aluis nauseam ferret. quos
ego non tam litteratos ꝙͣ literatores noco friuolos ⁊ manes. et
ut ait poeta non equo federe amantes. sic iniquo sidere nate
amantesq semper nec amati profugas litteras insectantur. Sed
de his satis super q dictum est Epistolarũ illarum quasdam
iterũ ad te mitto non tam quia neccessarie tempestiueq suit

Expanded text:
e fonte purissimo atque plenissimo fluebat quicquid est pene e fonte purissimo atque plenissimo fluebat quicquid est pene librorum illustrium quo vetus latinitas glorietur, libros tamen alienos non appetere videtur sed ardere. Hactenus hec. 6 Epystolas quidem meas aliquot tuo sub nomine descriptas ad te non pervenisse scio. Facit hoc michi quorundam importunitas atque improbissima literarum sitis, qualem pati solent qui febribus estuantes limphis inhiant nocituris; quicquid ergo cuique excidit, sitienter intercipiunt, nec studiosorum abstinent iniuriis dum ardenter hauriant quod tepide digestum sibi atque aliis nauseam ferat; quos ego non tam literatos quam literatores voco frivolos et inanes et, ut ait poeta, non equo federe amantes. Sic iniquo sidere nati amantesque semper nec amati, profugas literas insectantur. Sed de his satis superque dictum est. Epystolarum illarum quasdam iterum ad te mitto, non tam quia necessarie tempestiveque sint,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil insi breuitas iudicio est. non soles mecũ uerborum
esse tam parcus. sed ne illius exiuam brenitatem multiloquio
premani quitquidi hodie yconomĩcũ michi domus acculit
scorsum altera ꝑleges papno. ita eñ ab eo studiõ semotus
sum. ut neq me digna censeam. neq quodãmodo mea
putem/ quecũq de domesticis curis scnbo. ꝙͣꝙͣ ibi p̾cipua
mencio sit librorũ quorũ me auxĩe auidũ non negabo. hic
me affectus a iuuentute pro sequitur ieptus fortasse dicat
aliquis. quid eĩ stulcius ꝙͣ solicite querere. quo parto uti nestias
quasi nõ iuire optimo flactus irudeat. Si quis emat citharas
emptas cõportet in unũ nec cithare studio. nec muse deditꝰ
ulli. nosti cetera. locũ tenes. si quod sane mͥ cum libris potest
esse cõmerciũ hũc in me affectũ non mirabitur quisquis
Ciceronis eplãs aliqñ ꝑlegent. ubi uir ille cuiꝰ ex ingenio uelut

Expanded text:
nichil nisi brevitas indicio est; non soles mecum verborum nichil nisi brevitas indicio est; non soles mecum verborum esse tam parcus. Sed ne illius eximiam brevitatem multiloquio premam, quicquid hodie yconomicum michi domus attulit, seorsum altera perleges papiro; ita enim ab eo studio semotus sum ut neque me digna censeam neque quodammodo mea putem quecunque de domesticis curie scribo, quanquam ibi precipua mentio sit librorum, quorum me anxie avidum non negabo. 5 Hic me affectus a iuventute prosequitur; ‘ineptus’, fortasse dicat aliquis. Quid enim stultius quam solicite querere quo parto uti nescias, quasi non iure optimo Flaccus irrideat: Siquis emat citharas, emptas comportet in unum, Nec cithare studio nec muse deditus ulli? Nosti cetera; locum tenes. Siquod sane michi cum libris potest esse commercium, hunc in me affectum non mirabitur quisquis Ciceronis epystolas aliquando perlegerit, ubi vir ille, cuius ex ingenio velut
Abbreviated transcription (Latin):
sentenciarum grauitas dulcis et ingenua frons uerborũ
multas subito dep̾hensas decuit pudor et tremor uocis
et capillus impexus et distinctus simis et pes nudus
et toga fortuita. sepe magni cultus loco fuit habitus ne¬
gleccior. talis cleopatra sparsa cesane cesareũ aĩ robur
inflexit talis phedre oculos ngor mouit ẜpoliti. et coma
sine arte posita et leuis ore pulus egregio. talem fuisse
sophomisbam reor dũ mafsmnissam cepit iucta uictorem. qd̾
in affrĩca olim̃ gestum. nũo in a frice nr̃e libris pathetice ma¬
tene fundamentum est talis puto lucrecia erat. dũ sexti
tarquini pectus accendit. uude regnorum fim̃s et romane liber¬
tatis exordiũ fluxit. Que ꝙͣuis ita se habeant. est tñ fami¬
liaris mos iste fonmosis de deformitate cõqueri. adeo nchil
excelsum est anmo sũma uoluente donec ꝓuenerit quo sus¬
pirat. Eplãm quidem illam inter tp̃ns angustias scuptam

Expanded text:
sententiarum gravitas, dulcis et ingenua frons verborum. sententiarum gravitas, dulcis et ingenua frons verborum. Multas subito deprehensas decuit pudor et tremor vocis et capillus impexus et discinctus sinus et pes nudus et toga fortuita; sepe magni cultus loco fuit habitus neglectior. 3 Talis Cleopatra sparsa cesarie Cesareum animi robur inflexit; talis Phedre oculos rigor movit Hippolyti et coma sine arte posita et levis ore pulvis egregio; talem fuisse Sophonisbam reor, dum Masinissam cepit victa victorem, quod in Africa olim gestum, nunc in Africe nostre libris pathetice materie fundamentum est; talis, puto, Lucretia erat dum Sexti Tarquinii pectus accendit, unde regnorum finis et romane libertatis exordium fluxit. Que quamvis ita se habeant, est tamen familiaris mos iste formosis de deformitate conqueri, adeo nichil excelsum est animo summa volventi donec pervenerit quo suspirat. 4 Epystolam quidem illam inter temporis angustias scriptam,
Abbreviated transcription (Latin):
locutũ gaudeo. taciturintatem uͦ meam molestam tibi fuisse
Soleo curabo ne unꝙͣͣ amplius molesta sit. neu aliquando uel
frustra mĩchi scuipsisse iudeans ul si nichil scũpsens possis
siue in ꝓpͥis siue amĩcorũ saltem in litens te precentũ lamen¬
tari. hactenus gͦ da ueniam calamo attrĩco. ignosce digitis fati¬
esse que incultiora sunt..uiiͣ
umultuariam et festinatam eplam tuam legi que
non minus ideo grata oculis meis atq aio. s prope
gracior fuit. talis illa michi qualis amanti cupido incõp¬
cior amca. Suspiraui et dixi quenam hec esset si spe¬
culum aspexisset. Ipsa se foite dum a prandio consurgis
cerere ut iocando ais Libero q certantib. raptĩ quotidiana
ueste suffarcinatã et sic ad me uenire iussam affirmabat
Contra autem scilus sobriũ et inpransum profitebatur auc¬
torem. nichil modestius nchil absci suis. matura pro tprẽ

Expanded text:
locutum gaudeo; taciturnitatem vero meam molestam tibi fuisse locutum gaudeo; taciturnitatem vero meam molestam tibi fuisse doleo. Curabo ne unquam amplius molesta sit, neu aliquando vel frustra michi scripsisse videaris vel si nichil scripseris, possis sive in propriis sive amicorum saltem in literis te preteritum lamentari. Hactenus ergo; da veniam calamo attrito, ignosce digitis fatiesse que incultiora sunt. 1 Tumultuariam et festinatam epystolam tuam legi, que non minus ideo grata oculis meis atque animo, sed prope gratior fuit; talis illa michi qualis amanti cupido incomptior amica. Suspiravi et dixi: ‘Quenam hec esset, si speculum aspexisset!’ Ipsa se forte, dum a prandio consurgis, Cerere, ut iocando ais, Liberoque certantibus, raptim quotidiana veste suffarcinatam et sic ad me venire iussam affirmabat. 2 Contra autem stilus sobrium et impransum profitebatur auctorem; nichil modestius nichil abscissius; matura pro tempore
Abbreviated transcription (Latin):
diuissimos quibus cerebrũ incredibiliter excucit et obtundit. fe¬
do ꝙ tomtru celũ om̃e contristat. ex di̾so autem sunt amici p̾ciosa
grata et ĩmarcescibilis suppellex. qui me castigando et uirgando
ꝓnulceant. honĩ mius es tu. cuiꝰ melli flue querele multa me
fateor respesere dulcedine. tam suauiter et amĩce hĩc fortumã
tuam hic duriciem meam sefles melius iͥ crede segnitiem.
absit eĩ ut aut ĩmemor tui sim aut oblitus mei. meniini p̾mor
racione tam dulci. ut gaudeam reus esse. et ꝙͣis noli iustam
tibi querele materiam prebuisse/ uelĩ tñ aliquid accidisse quod
quererens. ꝓdest interdum irritan aĩos. et sepe parue speciẽs
offense causa uirtutis fuit. multis nocem extorsit indignatõ
et dolor et metus. Nisi Esn miles in cresum molẽtus irrueret
Atr̾s cresi filius perpetuo mutus foret. Ego quoq te loqui si¬
lencio meo feci. qd̵ ẜmone forsitan non fecissem. enim uͦ te

Expanded text:
durissimos, quibus cerebrum incredibiliter excutit et obtundit fedurissimos, quibus cerebrum incredibiliter excutit et obtundit fedoque tonitru celum omne contristat. 5 Ex diverso autem, sunt amici, preciosa grata et immarcescibilis supellex, qui me castigando et iurgando permulceant. Horum unus es tu, cuius melliflue querele multa me, fateor, respersere dulcedine, tam suaviter et amice hinc fortunam tuam, hinc duritiem meam defles, melius, michi crede, segnitiem; absit enim ut aut immemor tui sim aut oblitus mei. 6 Memini priratione tam dulci ut gaudeam reus esse, et quamvis nolim iustam tibi querele materiam prebuisse, velim tamen aliquid accidisse quod querereris. Prodest interdum irritari animos et sepe parve species offense magne causa virtutis fuit. 7 Multis vocem extorsit indignatio et dolor et metus; nisi Ciri miles in Cresum violentus irrueret, Atys, Cresi filius, perpetuo mutus foret. Ego quoque te loqui silentio meo feci, quod sermone forsitan non fecissem; enimvero te
Abbreviated transcription (Latin):
mido dulce quidda et amenũ genuit. Et cigm ut aiũt uicina morte
suauissimus est cõcentus. Talia uͨ in una eademq speciẽ sie stupore
no cerm̃nus. qs em̃ non miretur esse quorundam hõium molestas
rancidas ꝙ blandicias. quorũdã hibleis faiuis dulciora cõnicia.
ot̃iusq rei exemplum nõ longe que ficũ dabo. est mͥ seniculus qͥtã
domi qui licet in extremo habitabilis cone natus ultra quã hoĩes
nõ sũt ip̃e tñ homo est hõĩs q aĩam et effigiem habet. s a deo
nichil humani ritus ut dum blandi incipit aut ursmũ semat
aut apͥnum nestio quid infredat. adeo deniq tetria moris est peĩtꝰ¬
ꝙ barbaniti. ut et quodam modo labendo mordeat. et de eo pp̾e ꝑ¬
propͥe dictũ prtes non illud eximii ꝓpħe. fluit ut ros eloquium
eius. ẜ illud comici poete lapides loquitur. lapides inꝙͣ meros atq

Expanded text:
nido dulce quiddam et amenum gemit, et cycni, ut aiunt, vicina morte nido dulce quiddam et amenum gemit, et cycni, ut aiunt, vicina morte suavissimus est concentus. Talia vero in una eademque specie sine stupore non cernimus. 3 Quis enim non miretur esse quorundam hominum molestas rancidasque blanditias, quorundam hybleis favis dulciora convitia? Utriusque rei exemplum non longe quesitum dabo. Est michi seniculus quidam domi, qui licet in extremo habitabilis zone natus, ultra quam homines non sunt, ipse tamen homo est hominisque animam et effigiem habet, sed adeo nichil humani ritus, ut dum blandiri incipit, aut ursinum seviat aut aprinum nescio quid infrendat; 4 adeo denique tetrici moris est penitusque barbarici, ut et quodammodo lambendo mordeat et de eo perproprie dictum putes non illud eximii prophete: “fluit ut ros eloquium” eius, sed illud comici poete: “lapides loquitur”; lapides, inquam, meros atque
Abbreviated transcription (Latin):
in his litteris uere ignitũ eloquiũ. et sagittas potentis acutas cũ
carbonibus desolatorns inuenisse. Uale. mediolam. uiiͦ.kl. maias
ad uesperam.. Ad forensem plebanũ. In una et eadem specie
quanta sit diuersitas naturarum uĩͣ
uerelas tuas optime uir cuntis mͥ blandiciis dulciores
elegantissimus stilus explicuit. mira rerũ et infinita di¬
uersitas ac stupenda ꝓrsus alternacio dulcia ex ꝑsom
non nũꝙͣ amareste̾ atq amara dulceste̾ que in speciẽb quidem
asns atq alns nõ miranur. qͥs em̃ ninetur agnũ mitem ⁊ m̃arĩ
rabidũ ac rapacem lupũ ferũ et ĩ domitũ leonem. ursus aꝑ puidꝰ
rictis et si nature oĩparentis imꝑio coeant. et cõuigio delectentur
dilecte tñ consorti blandiũtur honĩfice. et leti tũste nestio quid auri¬
pus hñsutis ĩmurmurant. Contra autem philomena duepto tristior

Expanded text:
in his literis vere ignitum eloquium et «sagittas potentis acutas cum in his literis vere ignitum eloquium et «sagittas potentis acutas cum carbonibus desolatoriis» invenisse. Vale. Mediolani, VII Kal. Maias, ad vesperam. 6 Ad Forensem plebanum, in una et eadem specie quanta sit diversitas naturarum. 1 Querelas tuas, optime vir, cuntis michi blanditiis dulciores elegantissimus stilus explicuit. Mira rerum et infinita diversitas ac stupenda prorsus alternatio: dulcia ex persona nonnunquam amarescere atque amara dulcescere, que in speciebus quidem aliis atque aliis non miramur. Quis enim miretur agnum mitem et innocuum, rabidum ac rapacem lupum, ferum et indomitum leonem? 2 Ursus aper pardus tigris, etsi nature omniparentis imperio coeant et coniugio delectentur, dilecte tamen consorti blandiuntur horrifice et leti triste nescio quid auribus hirsutis immurmurant. Contra autem philomena direpto tristior
Abbreviated transcription (Latin):
tale iterũ paciantur emendant. qd̾ ingemo fidentes et maioribus
intenti negligũt. Et hec quidem in cõe dixerim. De libro autem hoc
qd speres ipsa te libu facies monebit. Nouus et nudus est et nullo
couectoris dente ꝑcussus. familians illũ meus scͥpsit quẽ mecũ intra
tuũ limen amio altero iudisti. iuuenis digiti ꝙͣ ingenii melions ne¬
glettam tũ ortographiam pocius ꝙͣ in signes de fectus muemies. demq
forte aliquid occurret qd̾ intellectũ exerceat qd impediat inchil plege
et infiste. accensum liber hic aĩum inflãmabit qͥ alcentes acten¬
deret. uidebis quod de biblide hẽtur in fabulis Augustiuũ inm
in fontem deuotissimaruã lacrimarũ esse cõuersum. quẽ p̾care orote
ut ip̃e cõem dñm pro me roget. qͥd multa. et tibi interlegendum
fluent lacrime. et legendo flebis. et flendo letabens. dices q te

Expanded text:
tale iterum patiantur, emendant; quod ingenio fidentes et maioribus tale iterum patiantur, emendant; quod ingenio fidentes et maioribus intenti negligunt. Et hec quidem in comune dixerim. 7 De libro autem hoc quid speres, ipsa te libri facies monebit: novus et nudus est et nullo correctoris dente percussus. Familiaris illum meus scripsit, quem mecum intra tuum limen anno altero vidisti, iuvenis digiti quam ingenii melioris. Neglectam tamen orthographiam potiusquam insignes defectus invenies; denique forte aliquid occurret quod intellectum exerceat, quod impediat nichil. 8 Perlege et insiste; accensum liber hic animum inflammabit, qui algentes accenderet. Videbis, quod de Biblide habetur in fabulis, Augustinum nostrum in fontem devotissimarum lacrimarum esse conversum, quem precare, oro te, ut ipse comunem Dominum pro me roget. Quid multa? et tibi inter legendum fluent lacrime et legendo flebis et flendo letaberis dicesque te
Abbreviated transcription (Latin):
les. non ebur policletus. non phidias marmora secabat. pleber
suũ opuis ingemi est p̃p̃are qd̵ nobile cõsumet Ingenium
Sic apid nos alii menbranas radunt. aliĩ libros scribunt. alni com¬
gunt alii ut nulgari uerbo utar illuĩnant. alii ligant. et suꝑficiem
comũt. Gen̾osum ingeniũ alcius aspir̃at huĩlioni p̾teruolans. Itaq sc
habe sepe ut agros diuitũ. sic libros doctorĩ hõium incultiores esse
ꝙͣ reliquos. copia nempe securrtatem. securitas q segnneiem. secginciẽs
sitũ parit. Dic podagnici callem quẽ frequẽtare h̃nt. offense lice̾t
facilis aut pauentes aut menores minutissimis quoqz lapillis
expurgant. cũ sam pedes acuta eciam saxa cõceninãt. Sic uali¬
tudinani fenestrellã omnem iutro sepĩt. cũ bñ ualentes aer
liquidus et gelidi flatus mulceat aquilonis. Sit gͥ. ẜdiote quos
sillaba una ul lr̃a sepe dui tenuit pplexos oĩa accunatissime neqͥs

Expanded text:
les, non ebur Policletus, non Phidias marmora secabat; plebei les, non ebur Policletus, non Phidias marmora secabat; plebei suum opus ingenii est preparare quod nobile consumet ingenium. 5 Sic apud nos alii membranas radunt, alii libros scribunt, alii corrigunt, alii ut vulgari verbo utar, illuminant, alii ligant et superficiem comunt; generosum ingenium altius aspirat, humiliora pretervolans. Itaque sic habe, sepe ut agros divitum, sic libros doctorum hominum incultiores esse quam reliquos: copia nempe securitatem, securitasque segnitiem, segnities situm parit. 6 Sic podagrici callem quem frequentare habent, offense licet facilis aut paventes aut memores, minutissimis quoque lapillis expurgant, cum sanipedes acuta etiam saxa contemnant; sic valitudinarii fenestrellam omnem vitro sepiunt, cum bene valentes aer liquidus et gelidi flatus mulceat aquilonis; sic igitur ydiote, quos sillaba una vel litera sepe diu tenuit perplexos, omnia accuratissime nequid
Abbreviated transcription (Latin):
promĩciem expectas. unus ex multis adhuc sum ꝙͣs sũmo
scudio nitar assidue ut sim̃ unus ex paucis. qd si accidat bñ
ent. feliciter ꝙ laborauero. alioqͥn uulgi aciem in su saltẽ
et nolũtate transcẽdero. Et quando inq̃s hoc tibi futurum
spondes/ si nondũ est. cũ quitquid esse debueras iã nũc sis.
care frater querende sapĩe ac mr̃tuti nulla nõ etas apta
est. quandocũq fuent serũ esse non potert. mͦ sit. Et de
me quidem hactenus. Quid de alñs dicã qui non ꝑsuasiõe
beniuola. s uero et incorrupto iudicio docti sunt. rarũ semꝑ
nr̃a autem etate ranssinũ genus. Sz ne ab illis qui dein
semꝑ conectos ad unguẽ eodices expectes. maiora quedam
et laudabiliora ꝓtractant. non calcem temperat architet¬
tus s iubet ut tempetur. nõ gladios acuit dux belli. non
magister nauis malũ dedolat aut remos. nõ tabulas apel¬

Expanded text:
pronuntiem expectas? Unus ex multis adhuc sum, quamvis summo pronuntiem expectas? Unus ex multis adhuc sum, quamvis summo studio nitar assidue ut sim unus ex paucis; quod si accidat, bene erit feliciterque laboravero; alioquin vulgi aciem nisu saltem et voluntate transcendero. 3 ‘Et quando’ inquis, ‘hoc tibi futurum spondes, si nondum est, cum quicquid esse debueras iam nunc sis?’ Care frater, querende sapientie ac virtuti nulla non etas apta est; quandocunque fuerit, serum esse non poterit, modo sit. Et de me quidem hactenus. 4 Quid de aliis dicam, qui non persuasione benivola sed vero et incorrupto iudicio docti sunt, rarum semper, nostra autem etate rarissimum genus? Sed ne ab illis quidem semper correctos ad unguem codices expectes: maiora quedam et laudabiliora pertractant. Non calcem temperat architectus, sed iubet ut temperetur; non gladios acuit dux belli, non magister navis malum dedolat aut remos, non tabulas Apel
Abbreviated transcription (Latin):
me amor et familiantas fallunt, aut oĩ ex ꝑte maior est Cicero.
O quid sixi. quorsum ue. et ꝙͣ p̾ruptũ in locum prodii. S dixi.
si prodiĩ atq utiuam non mauis audacie ꝙͣ iudicii diserunen
sdienin. uale. Ad Gerardum monacum cartusieñ. Sepe
doctoruĩ hõium mconectiores libros esse ꝙͣ reliquorum. ua
romissum augustimi confessionũ librũ cũ his litens
ad te misi quem coirectissimũ forsan speres, eo ꝙ meus
fuerit. sic eͥ tibi ꝑsuasum scio me plus aliquid esse
ꝙͣ uulttus. Id in aurem tibi ꝑsuasor optimus amor eloquitur
noli sic frater opman. noli queso te fallere. neqr te ab alio falli
smas. Si tibi hoc amor dicit mendax est. si alius ignarus
mer est. si tu ip̃e possem tibi credere. nͥ amares. Quid̃ gͦ. de me
iͥ crede. qui et si me amem tñ ignoranciam meam odi. interq
odiũ et amorem temperatam sentenciam ferre queo. Quid uero

Expanded text:
me amor et familiaritas fallunt aut omni ex parte maior est Cicero. me amor et familiaritas fallunt aut omni ex parte maior est Cicero. O! quid dixi quorsum ve et quam preruptum in locum prodii? sed dixi, sed prodii, atque utinam non maius audacie quam iudicii discrimem adierim. Vale. 5 Ad Gerardum monachum cartusiensem, sepe doctorum hominum libros incorrectiores esse quam reliquorum. 1 Promissum Augustini Confessionum librum cum his literis ad te misi, quem correctissimum forsan speres eo quod meus fuerit; sic enim tibi persuasum scio, me plus aliquid esse quam vulgus. Id in aurem tibi persuasor optimus amor eloquitur; noli sic, frater, opinari, noli, queso, te fallere, neque te ab alio falli sinas; si tibi hoc amor dicit, mendax est; si alius, ignarus mei est; si tu ipse, possem tibi credere nisi amares. 2 Quid ergo? de me michi crede, qui etsi me amem, tamen ignorantiam meam odi, interque odium et amorem temperatam sententiam ferre queo. Quid vero
Abbreviated transcription (Latin):
quoq subripnisse netonbus non ignoras. que sensim postea
restituit hac una in re iustior atq incorrupcior sequens etas.
Egisti autem optime, qui illos iũxenis quos parnĩa. tempus
Ingenũ. amor studra cõiunxerant. amarũt se illi cultu mutuo
multa sibi inuicem multa de alterutro señpsere. Unus ãboꝵ
aimꝰ. p̾ceptorq unus fuit. in eisdem scolis militarũt. in eadem
re.p. uersati sunt. non eisdem tñ honorũ gradibus. Alcuis ascẽ¬
dit Cicero. Quid multa. bene cõcorditerq cohabitant. et
crede mͥ paucos tales iungere poteras. ex oĩbus seclis ac gẽtib
licet Ille doccior. ille disercior. sequor famã. o sed si loqui ausin
at quis deoñ quis ne hoĩum non dicam inter tantas me-
iudicem partes statuit s ultro iudicare ausum moffensis aunb
audiat. Quãdo tñ ita fert aĩus loquar ut tibi uni in sunstram
uirem insu surrem quitquid id est. cũ equidem magni ambo aut

Expanded text:
quoque subripuisse veteribus non ignoras, que sensim postea quoque subripuisse veteribus non ignoras, que sensim postea restituit hac una in re iustior atque incorruptior sequens etas. 3 Egisti autem optime qui illos iunxeris quos patria tempus ingenium amor studia coniunxerant. Amarunt se illi cultu mutuo, multa sibi invicem, multa de alterutro scripsere; unus amborum animus preceptorque unus fuit; in eisdem scolis militarunt, in eadem republica versati sunt; non eisdem tamen honorum gradibus: altius ascendit Cicero. 4 Quid multa? bene concorditerque cohabitant et, crede michi, paucos tales iungere poteras ex omnibus seculis ac gentibus, licet ille doctior ille disertior. Sequor famam. O! sed si loqui ausim... At quis deorum quis ve hominum non dicam inter tantas me iudicem partes statuit, sed ultro iudicare ausum inoffensis auribus audiat? 5 Quando tamen ita fert animus, loquar ut tibi uni in sinistram aurem insussurrem quicquid id est. Cum equidem magni ambo, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Ad eundem rursus gr̃arum accio pro transmissis uanoms
ac ciceronis libyis. iiiiᵃ.¬
Tilum meũ ob sequuis tius uinci uideo. Multo ego pnus¬
S
grãꝵ. ꝙͣ tu gratarũ rerũ accione defatiger. recepi ettẽ
iterũ a te librum ex baronis ac ciceronis opusculis
exiius ꝓrsus et raris. quibus nichil aĩo meo gracius nchilop¬
tacius nichal demũ pot̾at aduenisse iocũdius. Accessit ad libi
gram/ ꝙ manu tua scriptus erat. que res sub oculis meis
m̃ter illos duos tantos heroas lingue latie te medũ fecit
nec uero te magnis noĩbus insen pudeat. Nec te peniteat calamo
triuisse la bellum. ut ait ille. Etñ eĩ tu alios mirerĩs quos studior
mater oĩum tulit antiquitas id q iure tuo facias cuiꝰ sit ꝓpriũ
et miran que nulgus despicit. et despice̾ que miratur. uement
tñ qui te forfitan mirentur. nempe quẽ iã hũic mirari incipit
inuida et claris semꝑ ingenis ingrata presencia. quã multa

Expanded text:
Ad eundem, rursus gratiarum actio pro transmissis Varronis Ad eundem, rursus gratiarum actio pro transmissis Varronis ac Ciceronis libris. 1 Stilum meum obsequiis tuis vinci video; multo ego prius gratiarum quam tu gratarum rerum actione defatiger. Recepi ecce iterum a te librum ex Varronis ac Ciceronis opusculis eximiis prorsus et raris, quibus nichil animo meo gratius, nichil optatius, nichil demum poterat advenisse iocundius. Accessit ad libri gratiam quod manu tua scriptus erat, que res sub oculis meis inter illos duos tantos heroas lingue latine te medium fecit. 2 Nec vero te magnis nominibus inseri pudeat, Nec te peniteat calamo trivisse labellum, ut ait ille. Etsi enim tu alios mireris, quos studiorum mater omnium tulit antiquitas, idque iure tuo facias, cuius sit proprium et mirari que vulgus despicit et despicere que miratur, venient tamen qui te forsitan mirentur, nempe quem iam hinc mirari incipit invida et claris semper ingeniis ingrata presentia, quam multa
Abbreviated transcription (Latin):
sit additũ non facile nulgus existimet. cu extra corporeos sensus
nulla uoluptas est. tu uͦ ꝓfacile. neq mirabere libri huiꝰ aduẽtũ
me sicienter. atq anxie expeccasse. Scis ut cupiditati longa breui¬
tas festm̃acio tarda est. Q si apud nasonem amantis insaur¬
uerbum est. Septima nox agitur spaciũ mͥ longius anno. quad
mͥ uisum putas cui inter expectandũ ut ex ꝑsona alterius ait
idem luna quater latuit. toto quater orbe recreuit. Solet hõesta
cupienciũ flama seremõr esse non semor. Consulto tñ accum
rear non quidem abste qui in mittendo multam solicitudinem ha¬
buisti. sed a fortuna pocius ut ipsa dilacio desideno meo calcar iu¬
neri q tuo grãm cumularet. pro quo tibi grates mentas agẽsi
ne forte putes ꝙ huiꝰ eple contextus aut dies unus modũ statuat
non aliũ scito ꝙͣ legendi uĩuendiq finem fore. uale ñi memon

Expanded text:
sit additum, non facile vulgus existimet, cui extra corporeos sensus sit additum, non facile vulgus existimet, cui extra corporeos sensus nulla voluptas est: tu vero perfacile; neque mirabere libri hujus adventum me sitienter atque anxie exspectasse. Scis ut cupiditati longa brevitas, festinatio tarda est. Qverbum est Septima nox agitur, spatium michi longius anno, quid michi visum putas, cui inter expectandum, ut ex persona alterius ait idem, Luna quater latuit, toto quater orbe recrevit? Solet honesta cupientium flamma serenior esse, non segnior. 11 Consulto tamen actum rear non quidem abs te, qui in mittendo multam solicitudinem habuisti, sed a fortuna potius, ut ipsa dilatio desiderio meo calcar munerique tuo gratiam cumularet; pro quo tibi grates meritas agendi, ne forte putes quod huius epystole contextus aut dies unus modum statuat, non alium scito quam legendi vivendique finem fore. Vale, nostri memor. 4
Abbreviated transcription (Latin):
nox sufficit. quis eũ si ml aliud egisset. unnũ hoc scribe̾ potuisse
non stupeat. Nullum unũ et uuiꝰ opus hõĩs latinis editũ literis
huic magiitudim conferendũ scio. insi forte sit alter eiusdem liber
in eplas pauli. qd nͥ fallit extimacio frustraturq memoria yype
Odeandem literarã congerem uidetur accedere. uł Titiliuii romanaꝵ
renĩ liber ingens quẽ in partes. quas decades uotant non ipse
qui scripsit si fastidiosa legenciũ scdit ignania. huic tali ami¬
cicre tue dono preteream quam loquor magntudinem et libri¬
decor et uestucionis lictere maiestas et oĩs sobrius accedit orna¬
tus. ut cum oculos ibi figere cepim fiticulose ẜrudinis in morem
nequeam insi plenos auellere. ita sepe mͥ dies in pransus p̾terla¬
bitur. nox in somnns. In quo quidem delectaciom mee quã iam fere
uoñicam n ͨ insi ex litterarũ lectõe ꝑcipio quãtũ hactua lib̾alitate

Expanded text:
vix sufficit, quis eum si nil aliud egisset, unum hoc scribere potuisse vix sufficit, quis eum si nil aliud egisset, unum hoc scribere potuisse non stupeat? 8 Nullum unum et unius opus hominis latinis editum literis huic magnitudini conferendum scio, nisi forte sit alter eiusdem liber in epystolas Pauli, quod nisi fallit extimatio frustraturque memoria, prope ad eandem literarum congeriem videtur accedere, vel Titi Livii romanarum rerum liber ingens, quem in partes quas decades vocant, non ipse qui scripsit sed fastidiosa legentium scidit ignavia. 9 Huic tali amicitie tue dono, preter eam quam loquor magndecor, et vetustioris litterae majestas, et omnis sobrius accedit ornatus; ut cum oculos ibi figere coeperim, siticulosae hirudinis in morem nequeam nisi plenos avellere. Ita mihi saepe dies impransus praeterlabitur, nox insomnis: in quo quidem delectationi meae, quam jam fere unicam, nec nisi ex litterarum lectione percipio, quantum hac tua liberalitate
Abbreviated transcription (Latin):
n ͨͤ mole literarũ ꝙͣ sensuũ ubertate maius opus. monstrum
est cogitare quantus Ille uĩr megenio. quantus studio fuit
uoticia terrems dui pͥmũ illecebiis capto. Illa dĩnũ laborum
paciencia sem. illud ociũ ep̃o. Illa romam eloquii facultas afro hõmi
prus ut idem quodam loco clare ĩnuit sua etate afrĩ quidem latimis
dittens uterentur. de quo pypue diccũ putes. qd̾ ip̃e de .m. uanone
droit Terencianũ sequens. uir iñquit doccissimus iuidecũq uarro
qui tam multa legit ut aliquid ei scribere uacauisse miremur tã
nuilta scripsit ꝙͣ multa iux quẽꝙͣ legere posse credamus. S
nt alia omittam eiusdem ingemi monimenta. seu q̃ multa sunt
mͥ seu quibus adhuc cares et rursum seu que retractationũ suaꝵ
librs idem ip̃ẽ cõmemorat. seu que ibi ul oblita forte ul neglecta
uel nondũ señpta preternt. ad que oĩa relegendũ uita humana

Expanded text:
nec mole litterarum, quam sensuum ubertate, majus opus. Monstrum nec mole litterarum, quam sensuum ubertate, majus opus. Monstrum est cogitare, quantus ille Vir ingenio, quantus studio fuit; notitia terrenis diu primum illecebris capto, illa demum laborum patientia seni, illud otium episcopo, illa Romani elquamvis, ut idem quodam loco clare innuit, sua etate Afri quidem latinis literis uterentur, de quo proprie dictum putes quod ipse de Marco Varrone dixit Terrentianum sequens: «Vir» inquit, «doctissimus undecunque Varro, qui tam multa legit ut aliquid ei scribere vacavisse miremur, tam multa scripsit quam multa vix quenquam legere posse credamus». 7 Sed ut alia omittam eiusdem ingenii monimenta, seu que multa sunt michi, seu quibus adhuc careo, et rursum seu que Retractationum suarum libris idem ipse commemorat, seu que ibi vel oblita forte vel neglecta vel nondum scripta preteriit, ad que omnia relegendum vita humana
Abbreviated transcription (Latin):
mergi incipiens ex clamarem/ dñe saluũ me fat. et sepe secũ
xpõ manũ supplicibus porigente consurgerem. hos inter
estus puppim tu mͥ p̾ualidam et nauelerũ industriũ desti¬
nasti diuini ingenii augustinũ. Cuiꝰ opus inuiensum quod
nulgo tres in partes apud quosdam plunifaniam diuisum multis
et magnis uoluminbus continetur totũ umo uoluiẽ conp̾¬
hensum. et a te mͥ transmissum letus stupensq suscepi. et¬
dixi metũ nõ est mercie locus. si qͥs ocii superat iste distuciẽt
magnus adest hospes/ et magno curãdus impẽdio. dornire
totis noctib non sinet. frustra palletis aut cõnuetis oculi. ui¬
gilandum est. lucubraudũ est. frustra quietem meditamim la¬
boraudũ est. uerũ dicam. Nemo ex amicis illũ sine admiracione
respexit. cuntis una uoce testantibus nũꝙͣ se librum tanti corpis
uidisse. qd̃ de me ipẽ profiteor rerũ taliũ haud ultimꝰ inqͥsitor

Expanded text:
“mergi” incipiens exclamarem: «Domine, salvum me fac» et sepe secum, “mergi” incipiens exclamarem: «Domine, salvum me fac» et sepe secum, Cristo manum supplicibus porrigente, consurgerem. 3 Hos inter estus puppim tu michi prevalidam et nauclerum industrium destinasti, divini ingenii Augustinum, cuius opus immensum — quod vulgo tres in partes, apud quosdam plurifariam divisum, multis et magnis voluminibus continetur — totum uno volumine comprehensum et a te michi transmissum letus stupensqdixi mecum, Non est inertiae locus: si quid otii supererit, iste discutiet. Magnus adest hospes et magno curandus impedio. Dormire totis noctibus non sinet. Frustra jacetis adhuc conjunctis oculis: vigilandum est, lucubrandum est. Frustra quietem meditamini: laborandum est. Verum dicam: Nemo ex amicis illum sine admiratione respexit, cunctis una voce testantibus, nunquam se librum tanti corporis vidisse. Quod de me ipse profiteor, rerum talium haud ultimus inquisitor:
Abbreviated transcription (Latin):
successus petendi parit audaciam mitte si uacat hefiodum mitte
p̾cor euripidem. uale uiy egregie. nomen qz meũ qd̾ sine ullis me¬
ritis nescio qua indulgencia ul hoium ul fortuue iam satis in
occidente cognoscitur. in orientali aula si udetur et inter nr̃os her¬
as notũ facito. ut qd̃ romanus cesar anplectitur cõstantino politans
non fastidiat imꝑator. Mediolani .iiiiͦ. idꝰ Ianuani.po
d Iohannem de certaldo. Graciarum accio pro trãsmisso
augustini libro iñ psalterium dauicicum. mͣ i¬
Easti me munere magnifico et insigni. Iam dauiticm¬
pelagus secunor nauigabo. uitabo scopulos. neq ũbor
fluctibus neq fraccarũ sentenciarum eollsione tent¬
bor. Solebam ip̃e meis iuribus in altum inti et nũc alterius
brachia iactando nũc poste fortuito submxns ꝑ obstantes
fluctus fessum ingeniũ librare. ita quidem ut sepe cũ petro

Expanded text:
successus petendi parit audaciam, mitte si vacat Hesiodum, mitte successus petendi parit audaciam, mitte si vacat Hesiodum, mitte precor Euripidem. 13 Vale, vir egregie, nomenque meum, quod sine ullis meritis nescio qua indulgentia vel hominum vel fortune iam satis in occidente cognoscitur, in orientali aula, si videtur, et inter vestros heroas notum facito, ut quod romanus cesar amplectitur, constantinopolitanus non fastidiat imperator. Mediolani, IV Idus Ianuarias. 3 Ad Iohannem de Certaldo, gratiarum actio pro transmisso Augustini libro in psalterium daviticum. 1 Beasti me munere magnifico et insigni; iam daviticupelagus securior navigabo, vitabo scopulos, neque verborum fluctibus neque fractarum sententiarum collisione terrebor. 2 Solebam ipse meis viribus in altum niti et nunc alternis brachia iactando, nunc poste fortuito subnixus, per obstantes fluctus fessum ingenium librare, ita quidem ut sepe cum Petro