comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
longe absistebant a istificatiõe et sa¬
lute. Uel ꝓpe est: qr non est aliqd̃ mnõ¬
ueniens uł dicere uł cred̾e̾ qr ñ longe¬
est a natura animoꝵ: ⁊ loquendi nti¬
one: qd̾ nob̃ dicit᷑ ut credamꝰ. Et hoc
u̾bũ debet ẽẽ in ore tuo ad confitendĩ
et in corde tuo ad credendũ. Deinde a¬
płs sẽpturam moysi exponit: dicens¬
hoc est uerbũ fidei: qd̃ p̃dicamꝰ. quo et
baptisma consecͣt᷑. De hoc u̾bo cdñs cut.
Iam uos mundi estis ꝓpt̾ uerbũ qd̃ lo¬
cutꝰ sum nob̃. Nõ ait ꝓpt̾ baptismũ. Qͣ

Expanded text:
one et salute. Vel, prope est, quia non est aliquid inconveniens vel dicere vel credere, quia non longe a natura animorum et loquendi ratione quod nobis dicitur ut credamus. Et hoc verbum debet esse in ore tuo ad confitendum, et in corde ad credendum. Deinde Apostolus Scripturam Mosi exponit, dicensHoc est verbum fidei quod praedicamus, quo et baptisma consecratur. De hoc verbo Dominus ait: Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis . Non ait
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m ełctioẽm gr̃e .i. ꝑ grãm qͣ eseti st̃.
Unde dñs ait. No uos me elegistis sed
ego elegi uos. Neq enĩ ante credid̾a¬
mꝰ in eum: ut eligeret nos. Nã si iã cre¬
dentes elegit: ełctos elegit. Si antẽ. Qiͣ.
am eẽ grãm. Qͥd gͦ ᷑ Audito qd̃ reliqͥe

Expanded text:
am qua electi sunt. Unde Dominus ait: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Neque enim ante credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si credentes jam elegit, electos elegit. Si autem: Quasiam esse gratiam. Quid ergo? Audito quod reliquiae
Abbreviated transcription (Latin):
bona .i. ad xp̃m: qui est finis legis ad
iusticiam. ñ utiq humanã s diuinã.
Est enim humana iusticia: et est di¬
uina. De humana: ait ibi. Moyses
enim. De diuina uͦ: ait ibi. Qͤ autẽ ẽ.
⁊ c̃. De humana itaq pꝰ agens subd̃.¬

Expanded text:
ad Christum qui est finis legis ad justitiam non utique humanam, sed divinam. Est enim humana justitia, et est divina. De humana ait ibi: Moses enim. De divina vero ait ibi, quae autem, etc. De humana utique prius agens subd
Abbreviated transcription (Latin):
interitũ: et sustinuit in multa patientia:
us: et si nich̃ daret bõnis dat bonũ qͥ¬
bdã: ꝑ qͦd apparet bonrs. ꝙi sustrauit
uasa ire appta in int̾itũ in multa pati¬
entia. Patientia et longamimitas dei ẽ
qua dui sustinet malos ut si uelint cor¬
rigant᷑ uł incepta malitia ꝑduranteᷤ
ordinate disꝑdat. Diu enĩ expectati in¬
ex cuscibiles st̃: et ideo expectanit eos deꝰ
cũ sciret ñ credituros. et ut utat᷑ illis
qͣi instrum̃to: ad salutem bonoꝵ. No
nã nataͣm non ad malitiã creat. s per¬
fert eos patient̾: quousq scit oportere.
non inanit̾. s utens eis ad amonitio¬
nẽ uł exercitationẽ bonoꝵ. Nullum
enĩ deus uł angłoꝵ uł hominũ creciret
que malũ futin ẽẽ p̾sciret: nͥ parit̾ noᷤ¬
set. qͥbꝰ eos bonoꝵ usib cõmendaret. Di¬
co qd̃ sustinuit malos. et int̾im dũ ex¬
pectabat: oftendit eis multis indiciis
uł ip̃os aliqnͣdo puniendo. uł alios co¬
ram eis. iram suam. futurã .i. penam

Expanded text:
interitum, sustinuit in multa patientia, us, etsi nihil daret boni, sed dat bonum qer quod apparet bonus. Quia sustinuit vasa irae apta in interitum in multa patientia. Patientia et longanimitas Dei est quandiu sustinet malos, ut, si velint, corrigantur, vel in incoepta malitia perdurantes ordinate disperdat. Diu enim exspectati inexcusabiles sunt, et ideo exspectavit eos Deus, cum sciret non credituros, et ut utatur illis quasi instrumento ad salutem bonorum. nam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter quousque scit oportere, non inaniter, sed utens eis ad admonitionem vel exercitationem bonorum. Nullum enim Deus vel angelorum vel hominum crearet, quem malum futurum esse praesciret, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commendaret. Dico quod sustinuit malos, et interim dum exspectabat, ostendit eis multis indiciis vel ipsos aliquando puniendos, vel alios coram eis, iram suam futuram, id est poenam
Abbreviated transcription (Latin):
uit illam a deo. ñ credens in euĩ q̃ iꝰtificat
imprũ. nͦ credens dm̃ oꝑari in homine:
quo iustificet᷑. Iustificatio autẽ ex fide
impetrat᷑. Unde uͦ contigerit qd̾ noz
ered̾ent: subponit. Offender̃t enĩ. Qtͣ
quis quereret. cur fidem ñ habent iu¬
dei᷑ Respondet. Qͥa offenclert̃ in lapi¬
dem offensionis .i. qr offensionẽ ꝓ tu¬
more suꝑbie sue .i. excecationẽ: in xp̃o

Expanded text:
 in eum qui justificat impium, non credens Deum operari in homine quo justificetur, justificatio autem ex fide impetratur. Unde ergo contigerit, ut non crederent, supponit, offenderunt enim. Quasi quis quaereret cur fidem non habent Judaei? respondet, quia offenderunt in lapidem offensionis, id est quia offensionem pro tumore
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓ eis s non scd̃m sciãm diligendi.
Stultũ est enĩ legem uen̾ari: et d̃m̃ le¬
gis ꝑseqͥ. Stultũ est etiã patrem confi¬
teri: et filiũ negare. Et est sensꝰ ꝓdilec¬
tione dei putant se face̾ s ueram diłcu¬
onem dei non habent: et ideo necc̃e est
non .ͥ h inuidia et maliuolentia ut sa¬
Qͥb petrꝰ ait. Scio frẽs: qr ꝑ ignorantiã
hoc egistis Iili g̃ emulatiõnem dei ba¬
bentes. ẜ uoluntatẽ et consiliũ eiꝰ neᷤ¬
tientes contͣ cł̃m agebant: quẽ se de¬

Expanded text:
 scientiam, diligendi. Haimo Stultum est enim legem venerari, et Deum legis persequi, stultum est etiam Patrem confiteri et Filium negare. Et est sensus: Pro dilectione Dei putant se facere, sed veram Dei dilectionem non habent, et ideo necesse est entia, ut ScQuibus Petrus ait: Scio, fratres, quia per ignorantiam hoc egistis . Illi ergo aemulationem Dei habentes, sed voluntatem et consilium ejus nescientes, contra Deum agebant quem se de
Abbreviated transcription (Latin):
dei. qr ñ ob̾durat ĩꝑtiendo aliqͥd mali:
s ñ largiendo honũ. qd̾ facit equitate
sua sicut ex miscd̾ia sua grãm p̾stat.
Constat itaq ꝙ nullus liberatur nͥ
gͣtuita miscd̾ia. et nullus dãpnat᷑ nͥ
eqͥsima insticia. S cur potiꝰ hx̃ q̃ alũ¬
liberet uł non liberet: scrutet᷑ qͥ potest
tam magnũ ꝓfundũ iudicioꝵ dei. uerũp¬
tam̃ caueat pͣrecipitiũ. Qͣre gͦ illã libẽt
et ñ illũ: noło ame queras. Homo sũ ꝓ¬
fundũ nimis eẽ adu̾to: non penetro. ex¬
pauesco ñ scrutor: inscrutabilia enĩ sc̃
iudicia eiꝰ. Pretẽa notandũ ẽ qd̾ obdura
Similit̾ diligent᷑ distinguendũ ẽ: de p̃¬
destinatione. electione. diłctione ⁊ odio.

Expanded text:
ia non obdurat impartiendo aliquid mali, sed non largiendo bonum. Quod facit aequitate sua, sicut ex misericordia sua gratiam praestat. Constat itaque quod nullus liberatur nisi gratuita misericordia, et nullus damnatur nisi aequissima justitia. Sed cur potius hunc quam iliberet, vel non liberet, scrutetur qui potest tam magnum profundum judiciorum Dei, verumtamen caveat praecipitium. Cur ergo illum liberet et non illum, nolo ut a me quaeras, homo sum, profundum nimis esse adverto, non penetro, expavesco, non scrutor. Inscrutabilia enim sunt judicia Dei. Praeterea notandum est vel obduratSimiliter diligenter distinguendum est de praedestinatione, electione, dilectione et odio.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ putabant iudeis tm̃ p̾dicandũ ẽ
eungłiũ. Hec autẽ ad ip̃am grãm cõ¬
mendancdã ualent: ut ꝑ hec totũ bo¬
nũ nr̃m. a gr̃a ꝓuenire ostendat᷑. di¬
cit eñĩ qd̃ cred̾e̾: ex auditu. audire:
ex p̃dicatiõe. p̃dicare ex missione d̾i
ut ita totũ descendat ex fonte grẽ
Predicatio autẽ uere est ex missione
Qr etiã pseudo bene nuntianteᷤ misit
nam ut uicissim ꝑ se ꝑeant. sicut u¬
stũ est: meritis eoꝵ exigentib. Seqͥt᷑.

Expanded text:
e Evangelium. Haec autem ad ipsam gratiam commendandam valent, ut per hoc totum bonum nostrum a gratia provenire ostendatur. Dicit enim quod credere ex auditu est, audire ex praedicatione, praedicare ex missione Dei, ut ita totum descendat ex fonte gratiae. Praedicatio autem vere est ex missione, quia etiam pseudo bene nuntiantes misit nam, ut vicissim per se pereant, sicut justum est meritis eorum exigentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
pententia reupcert̃ ut petrꝰ q i illa
negatione intꝰ u̾itatem denebat: et foriᷤ
mendatiũ ꝓfẽbat. Cur enĩ lacͥmis dilu¬
it qd̾ ore negauãt: si saluti faciebat qd̃
corde tenebat: Querens gͦ a deo pacem.
non aliud habeat in ꝓfessione oris:ali
qd̃ falsũ est: qr ueritas et credenda est
nolens cred̾e non: nͥ uolens. intͣre eccłi¬
am. ⁊ acced̾e ad altare pot̃ nolens. s ñ
credere. Idõq ꝯgrue ait corde credit᷑
De hc autẽ radice cordis: surgit ꝯfessio.
Confiti enĩ ẽ: dice̾ qͥd sit incorde. Si enĩ
aliud ẽ in corde. aliud in ore: loqͥ ẽ. nõ
ꝯfiteri. Qd gͦ ẽ in corde. debet ẽẽ in ore.
qr ñ sũ causa signũ crucis fit in fron
ore negare: cum credẽt corde. Disce¬
dat gͦ mala uerecundia. accedat sa¬
lubris ꝯfessio: nõ erubescamꝰ de xp̃i
noĩe. insultet᷑ nob̃. qr credimꝰ in cru¬
cifixũ. in occisũ. plane dico qr in occi¬
sũ. s hoc in illo occisũ ẽ qd̃ sũpsit de

Expanded text:
poenitentia revixerunt, ut Petrus qui illa negatione intus veritatem tenebat, et foris mendacium proferebat. Cur enim lacrymis diluit, quod ore negaverat, saluti faciebat, quod corde tenebatur. Quaerens ergo a Deo pacem non aliud habeat in professquod falsum est: quia veritas et credenda est, nolens credere non nisi volens, intrare ecclesiam, et accedere ad altare potest nolens, sed non credere, ideoque congrue ait, corde creditur. De hac autem radice cordis surgat confessio. Confiteri enim est dicere quid sit in corde. Si enim aliud est in corde, aliud 50 in ore, loqui est, non confiteri. Quod ergo est in corde debet esse in ore, quia non sine causa signum crucis fit in fronte, ore negare, cum corde crederet. Discedat ergo mala verecundia, accedat salubris confessio, non erubescamus de Christi nomine. Insultetur nobis, quia credimus in Christum crucifixum, plane dico, quia in occisum, sed hoc in illo occisum est quod sumpsit de
Abbreviated transcription (Latin):
cauit cum illi quos deseruit penam
habent: que ꝑit̾ om̃ibꝰ debebat᷑ No¬
ta q ex uerbis apłi qͥb usus ẽ in hoc
sermone dicens iacob gͣtis dilectũ et
electũ adeo. esau autẽ iudicio reꝓba¬
tũ. sicut et pharaonẽ ⁊ alios quos uo¬
luntate sua deus obdurat: oftendit᷑
qd̃ qͥdã st̃ qͥb nec grãm apponit deus.
ut esau et pharaoni. cum aliis inferc
daest: qr non alit̾ euenit qm futm¬
prenouit. Prescĩa enĩ dei est: qͣ defini¬
tũ habet qual uniꝰ cuiꝰq futura erit
uoluntas. ꝑ qmͣ aut dãpnet᷑ aut coro¬
nes. presciens itaq deus aliqͦt male
uoluntatis futuros. non habuit eos
in numero bonoꝵ: sicut ⁊ de p̾scĩa pha¬
taonẽ dãpnandũ censuit. sciens eum
git: presciꝰ utiq qd̃ futurꝰ eẽt fideł.
St̃ autẽ et alii qͥdã: qͥbꝰ data ẽ gr̃a in

Expanded text:
cavit, cum illi quos deseruit poenam cavit, cum illi quos deseruit poenam habent, quae pariter omnibus debebatur. Nota quia ex verbis Apostoli quibus usus est in hoc sermone, dicens: Jacob gratis dilectum et electum a Deo; Esau autem judicio reprobatum sicut Pharaonem, et alios quos voluntate sua Deus obdurat, ostenditur quod quidam sunt, quibus nec gratiam apponit Deus, ut Esau et Pharaoni, cum aliis infert da est quia non aliter evenit quam futurum novit. Praescientia enim Dei est qua diffinitum habet, qualis uniuscujusque futura erit voluntas, per quam aut damnetur aut coronetur. Praesciens itaque Deus aliquos malae voluntatis futuros, non habuit eos in numero bonorum, sicut et de praescientia Pharaonem damnandum esse censuit, sciens eum git praescius quod futurus esset fidelis. Sunt autem et
Abbreviated transcription (Latin):
osam miscd̾iam. ꝑ fornace tribulatio¬
gis tribulationibꝰ exercent᷑. tantop¬
riores et meliores gr̃a dei oꝑante red¬
dunt᷑. Uel de futuro potest legi: sic. Qd̃
si nil bomi daret s qͥd dices si etiã bona
dedit: Et dedit utiq. qr deꝰ sustinuit in
multa patientia uasa ire apta minte¬
ritũ .i. malos. quos cũ posset iudicare
statim: du sustinuit. ut conqueri non
ut in excusabiles deꝑirent: quos p̾sci¬
uit non credituros. Deus dico uolens
ostendere in futo iram suam .i. penam
et̾nã in ꝑditis. quos male usos dei pa¬
tientia: eternalit̾ dãpnabit. Et nolenᷤᷤ
facere notã potentiam suã in salnan¬
dis. quos tc̃ głificabit: cũ iundictam
sanguinis eoꝵ suꝑ eos malos exercebs
qui cum ante putaret᷑ ñ iudicaturuᷤ
q diu dissimulauit: uindicando po
culo ostendẽt ꝑ cõparationẽ reꝓboꝵ¬
diuitias głe suȩ .i. copiosã et glori¬
osam miscd̾iam suam. Ostendit enĩ
qntum fecit eis qͦs liberauit. et glifi¬

Expanded text:
am suam, per fornacem tribulatiogis tribulationibus exercentur, tanto puriores et meliores gratia Dei operante redduntur. Vel de futuro potest legi sic quod ssi nil boni daret. Sed quid dices, si etiam bona dedit, et dedit utique quia Deus? Sustinuit in multa patientia vasa irae apta in interitum, id est malos quos cum posset judicare statim, diu sustinuit ut conqueri non ut inexcusabiles deperirent, quos praescivit non credituros. Deus dico volens ostendere, in futuro, iram suam, id est poenam aeternam, in perditis quos male usos patientia sua aeternaliter damnabit; et volens facere notam potentiam suam in salvandis, quos tunc glorificabit, cum vindictam sanguinis eorum super malos exercebit, qui cum ante putaretur, non judicaturus quia diu dissimulavit, judicando potculo ostenderet, per comparationem reprodivitias suas, id est copiosam et gloriosam misericordiam suam. Ostendit enim quantum fecit eis quos liberavit et glorifi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc de eis dñs dixit. ꝓpt̾ iusticiã cui de¬
seriuebant: qr hoc est iustũ. ut unicͥq
respondeat ꝓ merito. Acsi diceret. Dig¬
ni estis nc̃ uita et̾na: q estis bomi fr̃e¬
quent̃ enĩ ante sc̃ mali qͥ futuri st̃ bo¬
ni: et aliqͦtiens priꝰ st̃ bomi. qͥ futuri st̃
es ꝑmansuri mali. Tales erãt illi. et
do noĩa eoꝵ erant scͥpta in celo ꝓpt̾
iticiam cui deseruiebant: scd̃m ul p̃scien¬
tiam in numero erant maloꝵ. De iusti

Expanded text:
hoc de eis Dominus dixit, propter justitiam cui deserviebant, quia hoc est justum ut unicuique respondeat pro merito. Ac si diceret: Digni estis nunc vita aeterna, quia erant boni. Frequenter enim ante sunt mali, qui futuri sunt boni; et aliquoties prius sunt boni, qui futuri sunt et permansuri mali. Tales erant illi, et ideo nomina eorum erant scripta in coelo propter justitiam, cui deserviebant; secundum vero praescientia
Abbreviated transcription (Latin):
eqͥtas in altõ miscd̾ia ꝑspicua ẽ. Massa
eiũ illai si media eẽt ut sicut nich bom
ita nicħ peccati haberet: ñ frustra uide¬
bet᷑ iniqͥtas ut ex ea fierent uasa in con
tumeliã. Cũ uͦ ꝑ liberũ arbitriũ pͥmi
hominis in condẽpnationẽ uniu̾sa de¬
fluxerit: ꝓculdubio qd̾ ex ea fiunt ua¬
sa inhonorem. ñ est ip̃uis iusticie. que
gram nulla p̾cessit: s dei miscd̃ie. Qͦd
uͦ in contumeliã ñ iniqͥtati dei que pe¬
nitꝰ nulla est: s iuditio deputandũ est.
Bene autẽ dispensauit dñs ut nͨ om̃es
dãpnaret. nͨ om̃es liberaret. Si enĩ om̃s
liberarent᷑: lateret qd̃ peccato penci¬
ꝑ iusticiã deberet᷑ Si nemo liberaret᷑:
lateret qͥd gr̃a largiret᷑ qr ꝓculdubio
qnͣtũ ꝑtinet ad originale peccm̃. om̃s
pares erant: s miscd̾ia qͦs uoluit dis¬
cernit Ibi gͣtuita est indulgentia: ubi
iusta posset ee uindicta. Ecce ex his u¬

Expanded text:
aequitas, in altero misericordia perspicua est. Massa aequitas, in altero misericordia perspicua est. Massa enim illa si media esset, ut sicut nil boni, ita nil peccati haberet, non frustra videretur iniquitas, ut ex tumeliam; cum uero per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem ex uno uniuersa defluxerit, procul dubio, quod ex ea fiunt uasa in honorem, non ipsius iustitiae, quae gratiam nulla praecessit, sed dei misericord in contumeliam, non iniquitati Dei, quae penitus nulla est, sed judicio deputandum est. Bene autem dispensavit Dominus, ut nec omnes damnaret, nec omnes liberaret: si enim omnes liberarentur, lateret quid peccato per justitiam deberetur; si nemo liberaretur, lateret quod gratia largiretur, quia procul dubio, quantum pertinet ad originale peccatum, omnes pares erant, sed misericordia quos voluit discrevit. Ibi gratuita est indulgentia, ubi justa posset esse vindicta. Ecce ex his ju
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ qͥ de luto oꝑat᷑. an ñ habet iustã po¬
testatẽ facere ex ead̃ massa aliud qͥdẽ
necc̃ia alia uͦ ad contumeliã que usi¬
tie s differre opificis uoluntate. Ita et
deus cũ om̃es ex una ead̃q massa simꝰ
in substantia. et cuncti peccores: aliimi¬
seret᷑ ⁊ altm̃ despicit ñ sine iusticia. In
figulo enĩ solũ uoluntas est: in deo autẽ
uoluntas cũ iusticia. Sicut gͥ uas. qd̃ fic
non inhonorem s in contumelid̾. si ui¬
le est ex se luto habet non ex figulo: sic
tota massa humani generis ñ ex deo s
luo uitio. iuste corrupta et lutuosa est.
deoq si inde uas inhonorem fit mise¬
ricordia est: sim centumeliã iustũ est.
q hoc erat ex natura. Tota enĩ nata
in ip̃a raclice uitiata. diumo indicio de¬
bite dãpnationi est subiecta: et merito
cii recipiant uasa ire. qd̃ om̃ibꝰ debebat᷑:
et ab illo liberent᷑ uasa miscd̃ie: in altero

Expanded text:
id est qui de luto operatur. An non habet justam poid est qui de luto operatur. An non habet justam potestatem facere ex eadem massa aliud quidemnecessaria; alia vero ad contumeliam, quae usisse substantiae, sed differre opificis voluntate. Ita et Deus, cum ex una eademque massa omnes simus in substantia, et cuncti peccatores, alii miseretur, et alterum despicit, non sine justitia. In figulo enim sola voluntas est; in Deo autem, voluntas cum justitia. Sicut igitur vas quod non fit in honorem, sed in contumeliam, si vile est, ex luto habet, non ex figulo; sic tota massa 47 humani generis, non ex Deo, sed suo vitio juste corrupta et lutosa est. Ideoque si inde vas in honorem fit, misericordia est; si in contumeliam justum est, quia hoc erat ex natura. Tota enim natura in ipsa radice vitiata divino judicio debitae damnationi est subjecta, et merito cii recipiant vasa irae quod omnibus debebatur, et ab illa liberentur vasa misericordiae, in altero
Abbreviated transcription (Latin):
es qui respondeas .i. contͣdicas deo .i. rati¬
onib cont᷑ dm̃ agas. qd̃ iniuste eligat
uł reꝓbet: Magna indignitas ẽ ⁊ pre¬
suptio: hoĩem contͣdicere deo. iniquum
iusto. malũ bono. imꝑitũ ꝑfecto. infir¬
mũ fortissimo. mortalẽ ĩmortali. seriũ
dño: creatura creatori. Mouet᷑ antẽ mi¬
quus eo qd̃ de ead̾ mcissa creatos. alios
iustificat deus: alios repbait. Adhec dus¬
ostendendũ reste fieri utit᷑ apłc uerb¬
sus figłm ñ habet uocem conq̃rendr᷑ cli¬
cens. Nuqͥo figmentũ dicit ei qui se finx̃
torem opꝰ conq̃ri sic ⁊ tu ohomo finge¬
ris adeo: et ideo neqͥs adu̾sus dm̃ causa¬
n qͣre fecit te sic uł non sic. Si enĩ pecꝰ lo¬
qui poss ⁊ dicẽt deo qͣre me pecudem fe¬
cisti cum istũ feceris hoĩem: nũ iuste suc¬
censeres ⁊ diceres. o pecꝰ tu qͥs es qͥ respon¬
deal deo: Qͥa uͦ q̃stionis huiꝰ ratio ex hoc
ilifirma uidet᷑ qd̾ ex una massa facti
t repbandi et iustificandi: subdit. An

Expanded text:
es? qui respondeas, id est contradicas, Deo, id est rationibus contra Deum agas quod injuste eligat vel reprobet? Magna indignitas est, et praesumptio hominem contradicere Deo, iniquum justo, malum bono, imperitum perfecto, infirmum firmissimo, mortalem immortali, servum domino, creaturam Creatori. Movetur autem iniquus eo quod de eadem massa creatos alios justificat Deus, alios reprobat. Ad hoc auostendendum recte fieri, utitur verbrsus figulum non habet vocem conquerendi, dicens: Nunquid figmentum dicit ei qui se finxittorum suum opus conqueri, sic et tu homo fingeris a Deo, et ideo nequis adversum Deum causari quare fecit te sic, vel non sic. Si enim pecus loqui posset et diceret Deo: Quare me pecudem fecisti, cum istum feceris hominem, non juste succenseres, et diceres: O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? quia vero quaestionis hujus ratio ex hoc illi firma videtur quod ex una massa facti sunt, reprobandi et justificandi, subdit: An
Abbreviated transcription (Latin):
nis uitioꝵ oꝑti. Et nota qd̾ ñ sine cau¬
sa posuit similes ⁊ sicut: cũ alt̾m pos¬
set sufficere. S hoc ideo fecit: ut ꝑ altm̃
notet similitudinẽ culpe nr̃e et illoꝵ.
ꝑ altm̃ similitudiẽm pene. Q. d. Pa

Expanded text:
nis vitiorum operti. Et nota quod non sine causa posuit similes et sicut, cum alterum posset sufficere. Sed hoc ideo fecit ut per alterum notet similitudinem culpae nostrae, et illorum; per alterum similitudinem poenae. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
constat ex uoluntate dei Ee. cũ nicħ
possit nͥ qd̃ deus uultꝰ uoluntati enĩ
eiꝰ qͥs reustet: Uel ita. Cũ ex uoluntati¬
dei sit obduratio. qͥd querit᷑ .i. cur o¬
sepe de hoĩbꝰ sicut ꝑ innum̾a apparet la¬
cre scͥpture loca qd̾ nolinit credere et rei¬
te uiuere. Cont᷑ qd: carnales in uolupti¬
ita retundit. Ohomo. zc̃. Hoc autẽ non
facit ex inopia reddende rationis s ho¬
minẽ ad sue capacitatis consid̾atioñ
attende. Tu es homo: ille est deus tu m
reꝓbat et aliũ eligit. quis es .i. cuiꝰ ualen¬

Expanded text:
e, cum nil possit, nisi quod Deus vult. Voluntati enim ejus quis resistit? Vel ita cum ex voluntate sit obduratio, quid quaeritur, id est cur cosaepe de hominibus, sicut per innumera apparet sacrae Scripturae loca, quod nolunt credere et recte vivere, contra quod carnales in voluptaita retundit. O homo, etc. Hoc autem non facit ex inopia reddendae rationis, sed hominem ad suae capacitatis considerationem attende. Tu es homo, ille est Deus. Tu, ireprobat et alium eligit. Quis es, id
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ huic ueritati olim contͣdiceba: mͦ
confirmo. Ño autẽ. Ic̃ Dixie qd̾ ꝓmis¬
sio et̾ne hẽditatis fc̃a est usdeis s qr ip̃i
ex magna parte non credidert᷑: uideba¬
tͣ u̾bũ dei non ẽẽ impletũ. Ad qd̾ respon¬
det. qr ⁊si in qͥbꝰdã non est impletũ: in
aliis tñ impletũ ẽ. et in gentib creden¬
dei excidere ẽ: ꝓmissa non implere Uere
ñ excidit: ⁊si qͥdã ñ saluant᷑. No em̃ oẽs
qui ex isre st̾ hi st isrsite. Neq qͥ st̃ ser̃

Expanded text:
 huic veritati olim contradicebam, modo confirmo. Non autem, etc., dixit quod promissio aeternae haereditatis facta est Judaeis, sed quia ipsi ex magna parte non crediderunt, videbatur verbum Dei non esse impletum. Ad quod respondet. Quod etsi in quibusdam non est impletum, in aliis tamen impletum est et in gentibus credenerbum Dei excidere est promissa non implere. Vere non excidit, etsi quidam non salventur. Non enim omnes qui ex Israel sunt, hi sunt Israelitae, neque qui s
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd eẽ non solũ meliꝰ s etiã certiꝰ hocbe¬
no potest. Idip̃m enĩ qd̾ diligimꝰ dm̃
ri non potest: nͥ dũ quis non diligit dn
Cui mors ip̃a est non diligere dm̃. qd̾ ni
arumi nr̃i rectissima affectio est: que
coniungit nos deo que caritas ẽ nob ñ

Expanded text:
quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc boquid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? Id ipsum enim quod diligimus Deum mori non potest, nisi dum quis non diligit Deum, cui mors ipsa est non diligere Deum, quod nanimi nostri rectissima affectio est, quae conjungit nos Deo; quae charitas est nobis, non
Abbreviated transcription (Latin):
in altitudine se nob̃ ostendat. subor¬
natꝰ fallatũs patͥs sui: ad seducendũ
stret infernũ: et minet᷑ p̃cipitiũ. Nel
neq altitudo. neq ꝓfundũ : i. neq ꝓs¬
uitias et pauꝑtates ne dederis mͥ: ne
repletꝰ mendax fiam. uł pauꝑ rapiã:
et ꝑiuirem nom̃ dei mei. Multi em̃ pec¬
cant altitudine: multi neccessitate. Con¬
t᷑ hoc ꝓponit᷑ achat in ysaia: qͥ nolebat
petere a dũo signũ neq in alto neq ĩ
ꝓfundo: remediũ de xp̃o. qui neq ela¬
t fuit potestate. q̃ equał erat pater¬
nec turbatꝰ deiectione mortis. qd̃ est sig¬
nũ in alto et inꝓfundo. ne ille uł regia
potestate extolleret᷑ uł erũpna turba¬
ret᷑: sicut tc̃ erat ꝓbello assirioꝵ. e
bipes si ficit. ut fecit iannes et manbreᷤ
qͥ fuerat magi pharaonis. Nich inqm
istoꝵ poterit nos seꝑare a caritate dei
qua eũ diligimꝰ. qr om̃ib melior deuse
Si gͦ nulla res ab eiꝰ caritate nos sepat

Expanded text:
in altitudinem se nobis ostendat subornatus fallaciis patris sui, ad seducendum stret infernum, vel minetur praecipitium; vel, neque altitudo, neque profundum id esvitias et paupertates ne dederis mihi, ne repletus mendax fiam, vel pauper rapiam, et perjurem nomen Dei . Multi enim peccant altitudine, multi necessitate. Contra hoc proponitur Achas in Isaia, qui nolebat petere a Domino signum, neque in alto, neque in profundo , remedium de Christo qui neque elatus fuit de potestate qua aequalis erat Patrnec turbatus dejectione mortis: quod est signum in alto, et in profundo, ne ille, vel regia potestate extolleretur, vel aerumna turbaretur, sicut tunc erat pro bello Assyriorum. Neque bipes, si fiat ut fecit Jamnes et Mambres, qui fuerant magi Pharaonis. Nil inquam istorum, poterit nos separare a charitate Dei, qua eum diligimus, quia omnibus melior est. Si ergo nulla res ab ejus charitate nos separat,
Abbreviated transcription (Latin):
utit᷑ deus. Ostendã dico: et ꝑ ostensam
uͥtutẽ anñtiet᷑ nom̃ meũ in unũsa t̃¬
ra. Nota qr exemplũ depharaone qͥ
iusto iudicio dei repbatus ẽ ꝑtinet ad
esau. qͥ ex eod iuditio eqͥssimo licet &e¬
culto repbatꝰ ẽ: sicut iacob ꝑ miscdiam
electus. Nel ita: qr in hec ip̃m suscitami
alii codicessiͤ habent: in hoc ip̃m re¬
suscit aui uł seruaui. Et est sensus. Ser¬
uauite o pharao hoc dicit ei deus cũ
ta signa et plage ostend̾ent᷑ meũ e
suscitaui te. Suscitatꝰ dictꝰ est qr eũ aps
dm̃ mortuus eẽt modicũ tñ tempꝰ acr

Expanded text:
o, et per ostensam virtutem annuntietur nomen meum in universa terra. Nota quia exemplum de Pharaone qui justo judicio Dei reprobatus est, pertinet ad Esau qui eodem judicio aequissimo, licet occulto, reprobatus est, sicut Jacob per misericordiam electus. Vel ita: Quia in hoc ipsum excitavi, alii codices sic habent, in hoc ipso resuscitavi vel servavi te, et est servavi te, o Pharao. Hoc dicit ei Deus, cumta signa et plagae ostenderentur in eum. Vel suscitavi te, suscitatus dictus est, quia cum apud Deum mortuus esset, modicum tamen tem
Abbreviated transcription (Latin):
osee dicit deus. Qͣ. Nõ osee ex se dicit s
deus in illo. Uocabo non plebem meã
idẽ gentes que pͥꝰ non nouert me nec
dicebant᷑ plebs mea: plebem meã. ut
non dilectã meã s. gentilitatẽ: uocabo
dilectã meã . s. ut ex dilectione seruant.
Ec ñ miscd̃iã consecutã: uocabo miscd̾i¬

Expanded text:
dicat: Non Osee ex se hoc dicit, sed Deus in illo: Vocabo non plebem meam, id est gentes quae 48 prius non noverunt me, nec dicebantur plebs mea; plebem meam, ut non dilectam meam, scilicet gentilem vocabo, dilectam meam, scilicet ut dilectione serviant; et non mis
Abbreviated transcription (Latin):
ingła. quos ⁊ uocauit ꝑ p̾dicatores ⁊
interiꝰ. cum sint ex una massa ade. deqͣ
et mali qͥ st̃ uasa ire. cui debita erac
dapnatio. Tota qͥppe ista massa iuste
dãpnationis reciꝑet debitũ. nͥ ex ea
faceret non solũ iustus s etiã miseri¬
cors figulus: alia uasa i honorem se¬
cundũ gr̃am. ñ scd̃m debitũ. dũ et par¬
uuł subuenit. quoꝵ nulla merita di¬
ci posst̃: et maiores p̾uenit ut habe¬
re aliqͣ merita bona possint. qr de stir¬
pe inobedientie ducitur ꝓpago pecci
atq supplicii. non conditione diuine. s
uoluntatis iniqͥtate uitiata natura q̃
a deo conlita ẽ hona. Sigͦ male uiuunt
hoĩes de suo est. uł qd̾ origmnalit̃ t᷑xer̃t:
uł qd̾ insuꝑ addider̃t. Ideo non se excu¬
sent hoĩes. qui nolunt recte uiuere dicẽ¬
tes. qͥd nos fecimꝰ qͥ male uiuimꝰ : cũ gr̃ã
unde uiueremꝰ non non accepimꝰ: Nõ
ueracit̃ possc se excusare. Si enĩ uasa i¬
re sc̃ qͥb debita ꝑdicio reddit᷑: hoc sibi

Expanded text:
iam. Quos et vocavit, per praedicatores et interius, cum sint ex una massa Adae, de qua et mali qui sunt vasa irae cui debita erat damnatio. Tota quippe ista massa juste damnationis reciperet debitum, nisi ex ea faceret non solum justus, sed etiam misericors figulus alia vasa in honorem secundum gratiam, non secundum debitum, dum et parvulis subvenit quorum nulla merita dici possunt; et majores praevenit, ut habere aliqua bona merita possint, quia stirpe inobedientiae ducitur propago peccati atque supplicii, non conditione divina, sed voluntatis iniquitate vitiata natura quae a Deo est condita bona. Si ergo male vivunt homines de suo est, vel quod originaliter traxerunt, vel quod insuper addiderunt; ideo non se excusent homines, qui nolunt recte vivere dicentes: Quid nos fecimus quod nos male vivimus, cum gratiam unde bene viveremus non accepimus? Non veraciter possunt se excusare. Si enim vasa irae sunt quibus debita perditio redditur, hoc sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ consũmãs: qr ad ꝑfectionẽ ducit
et abreuians. q om̃ia legalia in uno
saluet. ñ ꝑ innumeras obseruantias
quibꝰ ille popłs seruilit̾ p̃mebat᷑. Et licet
legis. Unde subdit. Aberuians dico in ei¬
tate. ut s. nich desit ad iusticiã: de om̃is
figuratis. Uel ideo dicit᷑ abreuians me
quitate: qr que eqͣ sc̃ retinet. ut mora¬
lia. que ius est tolli. ut figuras: recidis
homo fc̃s faciet ubum breuiatũ contͤ
antiquũ ũbũ. qd̾ et dm̃ fecisse constat

Expanded text:
dicitur consummans, quia ad perfectionem ducit; et abbrevians, quia omnia legalia in uno salvet, non per innumeras observantias, quibus ille populus serviliter premebatur, et hoc licet legis unde subdit, abbrevians, dico, in aequitate, ut nil desit ad justitiam de omnibus figurativis. Vel ideo dicitur, abbrevians in aequitate, quia quae aequa sunt retinet, ut moralia quae jus est tolli, ut figuras recidit. homo factus, faciet verbum breviatum, contra antiquum verbum quod Deum fecisse c
Abbreviated transcription (Latin):
durationis est. peccm tociꝰ masse dãp¬
sc̃ nec merent᷑: potiꝰ ut non ĩꝑtiat᷑ hoc
tus est: se adiutũ gratis agnoscat. Oi¬
seret᷑ gͦ magna bonitate.⁊ obdiral
nusla miqͥtate. ut nec lib̾atꝰ de suis me¬
ritis głet᷑ nec dãipnat᷑ nͥ de suis meritis
onquerat᷑. Sola eni gr̃a redẽptor discer¬
ut a :: itis qͦs in una ꝑditionis concre¬
Quat massa: ab origine ducta ꝑditioniᷤᷤ
aaula ꝯmuni. Uniu̾sũ qͥppe genꝰ huma¬
nn tã iusto dei iuditio in apostatica ra¬
dde dãpnatũ est ut etiã si nullꝰ inde li¬

Expanded text:
durationis est peccatum totius massae damsunt, nec merentur, potius ut non impartiatur, hoc tus, se adjutum gratis agnoscat. Miseretur ergo magna bonitate et obdurat nulla iniquitate, ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia Redemptor discernit a perditis, quos in una perditionis concreaverat massa ab origine ducta perditionis causa communis. Universum quippe genus humanum tam justo judicio Dei in apostatica radice da
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tempꝰ .s. eod̃ die reuoluto ano
ueniã ad te oabͣham. et hoc efficiã qd̾
erit filius sare .i qd̾ sara habebit fili¬
um. Ño solũ autẽ illa .ẜ sara habuit ꝓ¬
missionẽ: s et rebecca habuit ꝓmissio¬
ue habens s. duos filios ex uno concubi
parentũ diffẽntia in gen̾atis. No enĩ¬
pot᷑ dici tc̃ genitꝰ esau: qnͣdo parentes e¬
rant mali. ⁊ tc̃ genitꝰ iacob: qnͣdo paren¬
tes erant boni. Ysaac dico: patͥs .i. in
sca sare. ostñdit: qd̾ ꝓpt̾ geniis nulluꝰ
saluat᷑. cũ ysmael de abrahã natꝰ re¬
maiꝰ sit. de quo eod̾ ysaãc natꝰ: solagͦ¬
taẽ saluat᷑. Ista uͦ ꝓmissio fc̃a rebecce
ostendit. qd̾ ꝓpt̾ nullũ meritũ suũ. uł

Expanded text:
licet eodem die revoluto anno, veniam ad te, o Abraham, et hoc efficiam quod, erit filius Sarae, id est quod Sara habebit fili Non solum autem illa. Sara habuit promissionem, sed et Rebecca habuit promissionem, habens scilicet duos filios ex uno concubitparentum differentia in generatis, sepotest dici tunc genitus Esau, quando parentes mali, et tunc genitus Jacob quando parentes erant boni. Isaac dico, patris, id esfacta Sarae ostendit quod propter genus nullus salvabitur, cum Ismael de Abraham natus reprobatus sit, de quo eodem Isaac natus sola gratia est salvatus. Ista vero promissio facta Rebeccae, ostendit quod propter nullum merit
Abbreviated transcription (Latin):
midd̾ia gͣtuita. p̃ꝑat qͦs uult ec uocat:
qͥ uelle bonũ non est uolentis neq cur¬
rere .i. oꝑari: est currentis hoĩs s mi¬
serentis est dei .i. non est ex libero ar¬
ditrio hõis bonũ uolentis uł oꝑantiᷤ
ip̃a bona uoluntas uł oꝑatio. s ex

Expanded text:
dia gratuita praeparat quos vult et vocat, igitur velle bonum, non est volentis, neque currere, id est operari, est currentis hominis, sed miserentis est Dei, id est non est ex libero arbitrio hominis bonum volentis, vel operantis, ipsa bona voluntas vel operatio est,
Abbreviated transcription (Latin):
rebor uocando. ⁊ grãm apponendo: cui
illũ conũtendũ. ⁊ apud me ꝑmansurũ
Deinde repetit: ut repeticione magis
confirmet. Et miscd̃iã p̃stabo ei: cui m
adme. Hoc est dare illi cui danclũ ẽ. et
ñ dare cui dancdũ non est: ut eũ uocet
qũe sciat obedire. illũ uͦ non. quẽ sciat
non obedire: qr ñ in uoluntate petentꝰ
s in arbitrio dantis debet ẽẽ qd̃ dac. An
enũ dandũ sit: dantis debet iudicio pen¬
sari. Et qmuis ꝑiculosũ sit inditiũ da
discernere: cam̃ ꝓpt̾ hesitantes ne pu¬
tent iniustũ iudiciũ dei qr non inui¬
ste iuidicat rebꝰ ꝑotꝰ ꝓbemus qm uer¬
ħ. Suo enĩ fuert saul ⁊ dd̃. In qͥramꝰ mn

Expanded text:
endo, cui illum convertendum, et apud me permansurum. Deinde repetit ut repetitione magis confirmet, et misericordiam praestabo ei cui misad me, hoc est dare illi cui dandum est, et non dare illi cui dandum non est, ut eum vocet quem sciat obedire; illum vero non, quem sciat non obedire, quia non in voluntate petentis, sed in arbitrio dantis debet esse quod datur. An enim dandum sit, dantis debet judicio pensari. Et quamvis periculosum sit judicium Dei discernere, tamen propter haesitantes ne putent injustum judicium Dei, quod non injuste judicat, rebus potius probemus quam verbis. Duo enim fuerunt, Sau
Abbreviated transcription (Latin):
illũ .s. esau ꝑ iusticiã reꝓ bauit. Inquo
neut᷑: est miqͥtas. Nemo autẽ clicat u¬
um qr futa᷑ oꝑa p̃uidebat. altũ ele
dei grãm et głam cõmendandã. ualer
qd̾ cdixit demonstrat: subdens. Moys
ita dicit moyses. Deus enĩ dixit moysi
id ẽ cdeus incductꝰ a moyse: dicit. Mii¬
rebor uocando interiꝰ: cuiꝰ misereo pe¬
stinando. Ecce nulla merita p̃cedt̃ ꝓiͥ¬

Expanded text:
ilicet Esau per justitiam reprobavit. In quo neutro est iniquitas. Nemo autem dicat Deum quia futura opera praevidebat alterum elegDei gratiam et gloriam commendandam valere quod dixit, demonstrat, subdens: Mosi ordiam elegit, quia ita dicit Moses. Deus enim dixit Mosi, id est Deus inductus a Mose dixit: Miserebor, vocando interius, cujus misereor, praedestinando. Ecce nulla merita prae
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ p̃scientie der. Hideamꝰ gͦ si saulĩ
neccessitate ita se gessit ut dd̾: qͥ accep¬
ta muscd̾ia dm̃a minime contẽpsit. et
itͦ uemiã pec̃coꝵ tã bene ꝑstitit. Saul
sero ñ auditꝰ non inp̾ce ꝑstitit. s im¬
patiens. ⁊ de dei uiditio indignatꝰ ad
dela que pͥꝰ dãpnauãt conu̾suᷤ. ab eis¬

Expanded text:
dicium praescientiae Dei. Videamus ergo si Saul in necessitate ita se gessit, ut David, qui accepta misericordia Domini minime contempsit, et post veniam peccatorum tam bene perstitit. Saul vero non auditus, non in prece perstitit, sed impatiens et de Dei judicio indignatus, ad idola quae prius da
Abbreviated transcription (Latin):
Qs Lebecca habuit ꝓmissionẽ. ⁊ u̾e
qr hanc. Maior .i. esau seruiet mino¬
ri .i. tacob. Et ne quis putet hoc fieri ex
meruisse uideri subdit. aut cũ nondũ e¬
gissent aliqͥd boni aut mali. Ideo tc̃ di
git sicut p̃uidit. ñ scd̃m debitũ merito¬
rũ q eligendos ip̃e facit: ñ inuenit.
No ex oꝑibꝰ sicut oftendit ñ ꝓ m̾ĩtis
pedentib ilud fuisse dictu ita nec
ꝓ futuris meritis amboꝵ dictũ fuisse
subtͣcta: s ex uocante uł ex uocatione
idẽ ex gr̃a uocantis dei. dictũ ẽ ei .r. re¬
becce in genesi hoc .s. meior seruiet mi¬
nori qd̃ ad littãm de ilł duobꝰ frĩb ita

Expanded text:
 Rebecca habuit promissionem, et vere, quia hanc, major, id est Esau, serviet minori, id est Jacob. Et ne quis putet hoc fieri ex meruisse videri, subdit, aut cum nondum egissent aliquid boni, aut mali. Ideo dictum git sicut praevidit, non secundum debitum meritorum, quia eligendos ipse fecit, non invenit, non ex operibus, sicut ostendit: non pro meritis praecedentibus illud fuisse dictum, ita nec pro futuris meritis amborum dictum fuisse subtracta, sed ex vocante, vel ex vocatione, id est ex gratia vocantis Dei, dictum est ei, id est Rebeccae in Genesi, hoc scilicet, major serviet minori. Quod ad litteram de illis duobus fratribus ita
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset aliqͥd mali: nͥ originale pecc̃m
Na nec in illo diligẽt iꝰticiã. qmͣ nullã
ille fecerat: neq in isto odiss natam
dilexerit altm oderit: qͦmͦ hoc recte fu
est ut dc̃m est. sibi obicit expͥmens un¬
de moueri poss auditor: et arc. Qͥd gͦ¬
dicemꝰ: Qͣ. Qa sine om̃i merito elegit
Nũqͥd dicens qd̾ iniqͥtas sit apd̾ dm̃ .i.
dicet᷑ iniquus deus: Iniquũ enĩ uidet᷑
futura bona huiꝰ. uł maia illiꝰ que u¬
tiq deus p̃sciebat attendẽt: non dice
bauit: nũqͥd ideo iniquus: Absit. Do
enĩ iniquus ẽ. qr unũ dilexi̾t ⁊ alta¬

Expanded text:
fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? Nam nec in illo diligeret justitiam, quam nullam ille fecerat; neque in isto odisset naturam, dilexerit, alterum oderit, quomodo hoc recte fue est, sibi objicit exprimens, unde moveri posset auditor, et ait: elegit Nunquid dicemus quod iniquitas sit apud Deum? id est dicetur iniquus Deus. Iniquum enim videtur futura bona hujus vel mala illius, quae utique Deus praesciebat attenderet, non dicerrobavit. Nunquid ideo iniquus? Absit! Non enim iniquus est, quia unum dilexit et alt
Abbreviated transcription (Latin):
de p̾scientia ait. ꝑsciendo enĩ qd qͥsc¬
illoꝵ futurꝰ Eec: dixit illi in genesi deus
Et illud dũ p̃dicẽs: se futuroꝵ p̃sciũ oftr̃¬
dit. ⁊ nicħ absq sua p̃scientia uenire pꝰ¬
se: monstrauit. Hoc aliudͥ qd̃ in ma
uita ante acta ⁊ oꝑib patebat altm̃ sal¬
uandũ altm̃ dapnandũ: ⁊de actis iudi¬
ciũ fieri solet ⁊ notis. Ideo gͦ illud lꝑxit
deus ante futm iudiciũ: ut iudicatu rꝰ
credẽt᷑. ⁊ scd̃m merita redditarꝰ. Idẽo ÷̃ il¬
lud dixit. ut intelligẽt᷑ hoc aꝑtũ eẽ ptꝰ¬

Expanded text:
de praescientia ait, praesciendo enim quiillorum futurus esset, dixit illud in Genesi Deus. Et dum illud praediceret se futurorum praescium ostendit, et nil absque sua praescientia venire posse monstravit. Hoc aliud vero quod in Maluorum vita ante acta et operibus apparebat, alterum salvandum, alterum damnandum, et de actis judicium fieri solet, et notis. Ideo ergo illud dixit Deus ante futurum judicium, ut judicaturus crederetur, et secundum merita redditurus. Ideo etiam illud dixit Deus, ut intelligeretur hoc apertum esse, p
Abbreviated transcription (Latin):
abhe om̃es filii abhe sc̃. hec ñmutant᷑ s
illi sc̃ filii abhe qui st̃ similes ysaac: qr
ita dicit scͥptura in genesi. In ysciac uo¬
cabit᷑ tͥ o abraham semen .i. in semine re¬
putabunt᷑ similes ysaac: qui sc̃ pfigu¬
rati abeo. In ysaiac qͥꝓpe qui ꝓmissus ẽ
filiꝰ abrale: sig̾cati st̃ ñ qui se ip̃os ustoᷤ.
s quos deus facit. Unde ꝑ ꝓpham dicit
eccłie. Ego sum dñs: qui facio. Istist̃ filis
libere que sursũ est: que est mat̾ nr̃a fi¬
lii iͦ carnis sc̃ terrene ierłm: que seruit
cũ filiis suis. Et sicut ysaac non meruit
ut nasciturꝰ ꝓmittẽt᷑ sic ⁊ isti s solaga
p̃missa est eis. et data filioꝵ adoptio ie¬
oq congruent̃ ait uocabit᷑: qr ex dei uo¬
catione ẽ aliqͥs sem̃ abrahe. Ideo aut̃ẽ¬
deles de esan. qd̾ ꝓbat iob: qui fuit exfi¬
liis escui. qͥ ntꝰ ab abraham: hoc est nepoᷤᷤ
tẽ subdens .i. non qui filii carnis st̃ hii
sunt filii dei id̾ est qd̾ filii abhe .i. non

Expanded text:
 omnes filii Abrahae sunt. Haec non mutantur. Sed illi sunt filii Abrahae qui sunt similes Isaac, quia ita dicit Scriptura in Genesi, in Isaac vocabitur tibi semen, id est in semine reputabuntur similes Isaac, qui sunt praefigurati ab eo. In Isaac quippe qui promissus est filius Abrahae figurati sunt, non qui se ipsos justos, sed quos Deus facit. Unde per prophetam dicit Ecclesiae: Ego sum Dominus qui facio. Isti sunt filii liberae quae sursum est, quae est mater nostra. Filii vero carnis sunt terrena Jerusalem quae servit cum filiis suis: et sicut Isaac non meruit ut nasciturus promitteretur, sic et isti: sed sola gratia promissa est eis, et data filiorum adoptio. Ideoque congruenter, ait, vocabitur, quia ex Dei vocatione, est aliquis semen Abrahae. Adeles de Esau quod probat Job, qui fuit ex filiis Esau, quintus ab Abraham, hoc est nepos Etem subdens, id est non qui filii carnis sunt, hi sunt fiii Dei, idem est quod filii Ab
Abbreviated transcription (Latin):
seret᷑ et quẽ uult indurat: uidebat᷑ car¬
nali qd̃ sicut ñ ex meritis ẽ qd̃ misere¬
t᷑. ita non ee ex meritis qd̾ obdurat. Ui¬
debat᷑ etiã ex uoluntate dei ẽẽ cui resi¬
sti ñ potest: qd̃ aliqͥs est malus. Hoc gͥ
uł obdurat: dicis itaq mͥ hoc. Qd que¬
rit᷑ .i. qͣre inqͥrit᷑ adhuc .i. pꝰtqmͣ constat
ex uoluntate dei eẽ obdurationẽ: Cur
inqm querit᷑ unde aliꝰ sit bonꝰ: aliꝰ sit
malus: No est opꝰ hoc inqͥri. qr tał erit
quisq: quatẽ uult deus eum eẽ. Uolũ¬
tati enĩ eiꝰ qui nos obdurat qͥs resistet:
aliqͥs bonꝰ uł malꝰ. dicit carnał: et id̾o
iniuste aliũ saluat. aliũ dãpnat. Ne

Expanded text:
seretur, et quem vult indurat, videbatur carnali, quod sicut non ex meritis est quod miseretur, ita non esse ex meritis quod obdurat. Videbatur etiam ex voluntate Dei esse, cui resisti non potest, quod aliquis est malus. Hoc igivel obdurat. Dicis itaque mihi hoc: Quid qu est postquam constat ex voluntate Dei esse obdurationem, cur, inquam, quaeritur unde alius sit bonus, alius sit malus? non est opus hoc inquiri, quia talis erit quisque, qualem vult eum Deus esse. Voluntati enim ejus, qui nos obdurat, quis resistitaliquis bonus vel malus dicit carnalis, et ideo injuste alium salvat, alium damna
Abbreviated transcription (Latin):
hic memorata.s. p̃destinatio. uocatio
iistificatio. magnificatio: unũ est i
deo ⁊ tria in nobis. Predestinatio eñ
nr̃a non in nob̾ est: s in occulto a põ
ip̃m in eiꝰ p̃scientia. Tria uͦ reliqua
dicemꝰ ad hec. beneficia dei aspicientes
Hocutiq qd̃ nullꝰ ꝑsecutoꝵ potest no¬
bis nocẽ. Si erũ deus ꝓ nob̾ est. ut pre¬
dictũ ẽ p̃destinando ñ existentes. uoca¬
do adu̾sos iustificando pecc̃ores. glisi¬
cando mortales: quis cont᷑ nos est: Nul¬
lus ꝓrsus potest nocere: s om̃ia coo¬
ꝑant᷑ in bonũ. Posst̃ enĩ mali ut plu
ꝑimere corpꝰ. et dilaniare: s aĩam
inuictam educit auxiliator deus E

Expanded text:
 memorata: praedestinatio, vocatio, justificatio, magnificatio. Unum est in Deo, et tria in nobis. Praedestinatio enim nostra non in nobis est, sed in occulto apud ipsum in ejus praescientia. Tria vero reliqua dicemus ad haec, beneficia Dei aspicientes, 43 hoc utique quod nullus persecutorum potest nobis nocere? Si enim Deus pro nobis est, ut praedictum est praedestinando non existentes, vocando aversos, justificando peccatores, glorificando mortales, quis contra nos est? Nullus prorsus potest nocere, sed omnia cooperantur in bonum. Possunt enim mali ut plus perimere corpus et dilaniare, sed animam invictam educit auxiliator Deus. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Iext̃ hi tales ptͦ cogitationss suas.
et uolentes disputare de dei ꝓfirado: uer¬
si st̃ in ꝓfundũ: dicentes aĩas in celo ante
conũsatas. ⁊ ibi aliqͥd boni uł malie¬
gisse: es ꝓmeritis ad corꝑa t̾rena detru¬
sas esse. Hoc autẽ respuit cacholica fideᷤᷤ
ꝓpt̃ eindentẽ apłi sententiã qua aie:
cũ ñdũ nati eẽnc: aut aliqͥd bomi uł ma¬
li egissent. Melior gͦ est fideł ignoran¬
tia: qm temeraria scientia. o cuiꝰ uult
miseret᷑ gͣtuita miscd̃ia: ec que uult
indurat ueritate rectissima. Qͥs porro
tã impie desipiat. ut dicat dr̃a malas
se conũtere: cum uoluntati eiꝰ nichil
resistat: S cũ facit ꝑ miscd̾iam facit:
cũ autẽ ñ facit ꝑ udicium ñ facit. Mi¬
seret᷑ utiq scd̃m grãm que gͣcis datur
obdurat autẽ sedm udiciũ qd̾ meritiᷤᷤ
reddit᷑. unde dat᷑ intelligi ut obdura¬
tio dei sit. nolle misereri. ut ñ ab illo

Expanded text:
tur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, tur. Ierunt hi tales post cogitationes suas, et volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum, dicentes animas in coelo ante conversatas, et ibi aliquid boni vel mali egisse, et pro meritis ad corpora terrena detrusas esse. Hoc autem respuit Catholica fides propter evidentem Apostoli sententiam qua ait: Cum nondum nati essent, aut aliquid boni vel mali egissent. Melior ergo est fidelis ignorantia, quam temeraria scientia. Ergo cujus vult miseretur gratuita misericordia, et quem vult indurat veritate rectissima. Quis porro tam impie desipiat, ut dicat Deum se convertere, cum voluntati ejus nil resistat, sed cum facit, per misericordiam facit, cum autem non facit, per judicium non facit. Miseretur utique secundum gratiam quae gratis datur; obdurat autem secundum judicium quod meritis redditur. Unde datur intelligi ut obduratio Dei sit, nolle misereri, ut non ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
onspersio. et quo ⁊̃ istos debitũ iuditiũ
aidiceret: n ei indebita miscd̾ia subue¬
nisa. No gͦ intelligendũ est qd̾ deus
i induret: quasi quẽꝙͣ peccare cogat.
re dicit: q non eoꝵ miseret᷑. ñ qr impel
motissima. iudicat: qmͣ non aꝑit apo¬
stolus s mirat᷑ ubi ait. S altitudo di¬
utiat᷑ sapientie et scientie dei Uniuer¬
sa naq massa merito dãpnata: con¬
tumeliã debitã cui uult reddit dei iu¬
sticia honorẽ indebitũ donat cui uult
dei grã. ñ meritoꝵ p̾rogatiua. non fa¬
tali neccessitate. non temeritate fortu¬
ne: s elausa altitudine sapientie et
scientie sue. Multi de isto ꝓfundo que¬
rentes reddere rationẽ. atq scd̃m con¬
iecturas cordis sui inscrutabilẽ aititu¬
dinẽ uiditioꝵ dei cogitare conantes:
in fabulas uanitatis abiert᷑. dicenteᷤ
Qr aĩe sursũ in celo peccant ⁊ scd̃m sua
pec̾ca ad corpora ꝓ meritis dirigunt᷑.
et dignis sibi quasi carcerib includũ¬

Expanded text:
s debitum judicium Dei duceret, nisi ejus indebita misericordia subvenisset. Non ergo intelligendum est quod Deus ita induret, quasi quemquam peccare cogat, re dicitur, quia non eorum miseretur, non quia impmotissima judicat. Non sic stolus, sed miratur, ubi ait: O altitudo divitiarum scientiae et sapientiae Dei! Universa namque massa merito damnata, contumeliam debitam, cui vult reddit Dei justitia; honorem indebitum donat cui vult Dei gratia, non meritorum praerogativa, non fatali necessitate, non temeritate fortunae, sed clausa altitudine sapientiae et scientiae suae. Multi de isto profundo quaerentes reddere rationem atque secundum conjecturas cordis inscrutabilem altitudinem judiciorum Dei cogitare conantes in fabulas vanitatis abierunt, dicentes quia animae sursum in coelo peccant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis sibi quasi carceribus includun
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam ꝑsequebat᷑ cũ dolore exponit.
paratꝰ: unde mͦ doleo. Qd̃ iuram̃to fir¬
mat dicens. ueritatẽ dico. ⁊ ñ mentior
in aliquo. positꝰ in xp̃o ih̃u. testimoni¬
um ꝑhibente mͥ conscientia mea fu¬
data in sp̃u scõ. eod̾ contestante de hoc
qm mͥ est tͥsticia magna .i. stupor men¬
tis. et continuus dolor .i. cõpunctio ẽ
cordi meo de mał que priꝰ feci. Et sic:
ipã mala iam inbonũ ei u̾tunt᷑. Et
merito doleo: ꝙ multũ peccam. Optabã
enĩ ego ip̃e qͥ mͦ sum apłs: eẽ anathema

Expanded text:
esiam persequebatur, cum dolore exponit. paratus, unde modo doleo. Quod juramento firmat dicens, veritatem dico, et non mentior in aliquo positus, in Christo Jesu testimonium mihi perhibente conscientia mea, fundata in Spiritu sancto, eidem contestante de hoc, quoniam mihi est tristitia magna, id est stupor mentis, et continuus dolor, id est compunctio, cordi meo, de malis quae prius feci, et sic ipsa mala jam in bonum convertuntur. Et merito doleo, quia multum peccavi. Optabam enim ego ipse, qui modo sum Apostolus, esse anathema