comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic reditu meo ubertas agrorum. frugum copia. spes oti tran qui¬
litas animorum: iudicia. leges. concordia populi: senatus auto¬
ritas mecum simul reducta uideantur: Siue ego met aliquid
aduentu meo consilio: autoritate: diligentia pro tanto bene¬
ficio populo romano prestare debui. presto ꝓmitto spondeo:¬
nibil dico amplius hoc quod satis est huic tempori dico rem
p.annone nomine. in id discrimen quod uocabatur non esse
uenturam. Num igitur in hoc officio. quod fuit precipue.
meum sententia mea rephenditur. Rem max imam eripiu¬
a peste summi piculi non solum eam.sed etiam uos a cede incẽ¬
diis uastitate. nemo negat cum ad causam caritatis accedit.¬
Et iste. speculator omnium miseriarum: qui semꝑ in rei p. malis
sceleris sui faces inflammauit. Negat oportiusse quicꝗͣ uni exͣ
ordinem decerni: non iam tibi sic respondebo ut ceteris gneo
pompeio plurima periculosissima maxima terra mariq: bella exͣ

Expanded text:
sic reditu ubertas agrorum, frugum copia, spes oti, tranquilsic reditu ubertas agrorum, frugum copia, spes oti, tranquillitas animorum, iudicia, leges, concordia populi, senatus auctoritas mecum simul reducta videantur, sive egomet aliquid adventu meo, consilio, auctoritate, diligentia pro tanto beneficio populi Romani praestare debui: praesto, promitto, spondeo,—nihil dico amplius, hoc quod satis est huic tempori dico,—rem publicam annonae nomine in id discrimen quo vocabatur non esse venturam. num igitur in hoc officio, quod fuit praecipue meum, sententia mea reprehenditur? rem maximam fuisse summique periculi, non solum a fame, sed etiam a caede incendiis vastitate, nemo negat, cum ad causam caritatis accederet iste speculator communium miseriarum, qui semper ex rei publicae malis sceleris sui faces inflammaret. negat oportuisse quicquam uni extra ordinem decerni. non iam tibi sic respondebo ut ceteris, Cn. Pompeio plurima, periculosissima, maxima mari terraque bella extra
Abbreviated transcription (Latin):
unuierso qui tum in capitolium conuenerat. cum illo die minꝰ
ualerem. nominatim in senatum uocabar. Ueni expectatus mul¬
tis iam sententiis dictis. rogatus sum sententiam dixi rei .p. salu¬
berrimam. necessariam. Petebatur ame frumenti copia:annone
uilitas: qi possem aliquid in ea re gerenda: non habebatur. fla¬
ꝯitabatur bonorum expostulatione umproborum conuitia sufti¬
nere non poteram: delegaui amico locuplectiori. non quo illi ita
de me merito onus illud imponerem. Succubiussem enim potius
ip̃e. sed quia uidebam id quod omnes. quod nos de gneo pompeio
polliceremur: id illum fide consilio uirtute. autoritate. felicitate
deniq sua facilime ꝑfecturum. Itaq suie hunc du immortales
fructum mei reditus populo romano tribuunt. ut quẽ admo¬
dum discessu meo frugum inopia. fames: uastitas cedes: incen¬
dia rapine.scelerum impunitas. fuga formido: discordia fuisset.

Expanded text:
universo, qui tum in Capitolium convenerat, cum illo die minus universo, qui tum in Capitolium convenerat, cum illo die minus valerem, in senatum nominatim vocabar. veni exspectatus; multis iam sententiis dictis rogatus sum sententiam; dixi rei publicae saluberrimam, mihi necessariam. petebatur a me frumenti copia, annonae vilitas: possem aliquid in ea re necne ratio non habebatur. flagitabar bonorum expostulatione: improborum convicia sustinere non poteram. delegavi amico locupletiori, non quo illi ita de me merito onus illud imponerem—succubuissem enim potius ipse—sed quia videbam id quod omnes, quod nos de Cn. Pompeio polliceremur, id illum fide consilio virtute auctoritate felicitate denique sua facillime perfecturum. itaque sive hunc di immortales fructum mei reditus populo Romano tribuunt, ut, quem ad modum discessu meo frugum inopia, fames, vastitas, caedes, incendia, rapinae, scelerum impunitas, fuga, formido, discordia fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
tenerem: aut in isto genere omnino quicꝗͣ aut curatione aut
potate ualuissem. Sed homo ad cedem imminẽs meum nomen
opis ediderat. Imperitis iniecerat: cum de mea dignitate in
templo iouis optimi maximi senatus frequentissimus uno iłto
dissenciente decreuisset subito illo ip̃o die. carissimam annonam
nec uilitas consecuta est. Erant qui deos immortales.id quod
ego sentio numine suo reditum meum dicerent comprobasse.
Lonnulli autem illam rem ad illam rationem coniecturamq re¬
uocabant: qui quod in meo reditu spes seu concordie sita uide¬
batur: in discessu autem quotidianus. seditionis timor iampe¬
ne belli depulso metu: commutatam annonam ẽẽ dicebant
que quia rursus in meo reditu facta erat durior.ame. cuiuis ad¬
uentu fore uilitatem boni uiri dictitabant: annona flagitaba¬
tur. Ego deniq: non solum ab opistius impulso tuo nominabar.
sed etiam depulsis ac dissipatis tius copus: a populo romano

Expanded text:
tenerem, aut in isto genere omnino quicquam aut curatione aut tenerem, aut in isto genere omnino quicquam aut curatione aut potestate valuissem. sed homo ad caedem imminens meum nomen operis ediderat, imperitis iniecerat. Cum de mea dignitate in templo Iovis optimi maximi senatus frequentissimus uno isto dissentiente decrevisset, subito illo ipso die carissimam annonam necopinata vilitas consecuta est. erant qui deos immortalis—id quod ego sentio—numine suo reditum meum dicerent comprobasse; non nulli autem illam rem ad illam rationem coniecturamque revocabant, qui, quod in meo reditu spes oti et concordiae sita videbatur, in discessu autem cotidianus seditionis timor, iam paene belli depulso metu commutatam annonam esse dicebant; quae quia rursus in meo reditu facta erat durior, a me, cuius adventu fore vilitatem boni viri dictitabant, annona flagitabatur. ego denique non solum ab operis tuis impulsu tuo nominabar, sed etiam, depulsis ac dissipatis tuis copiis, a populo Romano
Abbreviated transcription (Latin):
bernarioꝵ damnatus inuiriarum ꝑcussor lapidator fori depo¬
pulator obsessor patrie. his atq euismoi ducibus. cum tu in an¬
none caritate in consules: in senatum in bona fortunasq locu
pletum in opum atq ꝑegrinorum repentinos ipetus compara¬
res. cum tibi salus esse in otio nulla posset cum desperatis ducibꝰ
decuriatos ac descriptos haberes exercitus ꝑditorum non ne pro¬
uidendum senatui fuit: ne in hanc tantam inateriem seditionis
ista funesta fax acheresceret: fuit igitur caũa capiendi nouu
consilui. Uidete nunc fuerint ne partes mee precipue: quem cũ
sergius ille tuus. quem lolius. quem cetere pestes in lapidatione
illa nominabant:quem annonam prestare oportere dicebant.
non ne me quidem puerorum illa concursatio nocturna: nõ
ate ip̃a instituta. me frumentum flagitabant: Si uero ego aut
rei frumentarie prefuissem: aut compressum aliquod frumentũ

Expanded text:
bernariorum, damnatus iniuriarum, percussor, lapidator, fori depobernariorum, damnatus iniuriarum, percussor, lapidator, fori depopulator, obsessor curiae. his atque eius modi ducibus cum tu in annonae caritate in consules, in senatum, in bona fortunasque locupletium per causam inopum atque imperitorum repentinos impetus comparares, cum tibi salus esse in otio nulla posset, cum desperatis ducibus decuriatos ac descriptos haberes exercitus perditorum, nonne providendum senatui fuit ne in hanc tantam materiem seditionis ista funesta fax adhaeresceret? fuit igitur causa capiendi novi consili: videte nunc fuerintne partes meae paene praecipuae. quem tum Sergius ille tuus, quem Lollius, quem ceterae pestes in lapidatione illa nominabant? quem annonam praestare oportere dicebant? nonne me? quid? operarum illa concursatio nocturna non a te ipso instituta me frumentum flagitabat? quasi vero ego aut rei frumentariae praefuissem, aut compressum aliquod frumentum
Abbreviated transcription (Latin):
titudinis animos incitaret: et parati atq armati seditionis:
duces uidetur. ne ipsa res.p. & consulis aux ilium imploras¬
se:et senatus fidem. At qui utrumq: fuisse ad incendia per¬
spicuum est difficultatem annone summamq: inopiam rei fru¬
mentarie: ut homines non diuturnam caritatem. sed ut famẽ
plane timerent.nemo negat hunc istum otu & pacis hostem
causam arrepturum fuisse: ad incendia cedes rapinas. Nollo
pontifices suspicemin nisi uideritis qui sunt. homines a. Q metello
fratre. tuo consule insenatu palam nominati:a quibus ille se lapi¬
dibus appetitum: et ꝑcussum ẽẽ dixit. L sergium. & u. Loliũ
nominauit. Quis est iste loluis: qui sine ferro. ne nunc quidẽ
tecum est: qui te tr pł. nihil de me. dicam sed qui gneum põ¬
peium interficiendum depoposcit.Quis est sergius armiger ca¬
tiline stipator tui corporis.signifer seditionis concitator ta¬

Expanded text:
titudinis animos incitaret, et parati atque armati seditionis titudinis animos incitaret, et parati atque armati seditionis duces, videturne ipsa res publica et consulis auxilium implorasse et senatus fidem? atquin utrumque fuisse perspicuum est; difficultatem annonae summamque inopiam rei frumentariae, ut homines non iam diuturnam caritatem, sed ut famem plane timerent, nemo negat: hanc istum oti et pacis hostem causam arrepturum fuisse ad incendia caedis rapinas nolo, pontifices, suspicemini, nisi videritis. qui sunt homines a Q. Metello, fratre tuo, consule in senatu palam nominati, a quibus ille se lapidibus adpetitum, etiam percussum esse dixit? L. Sergium et M. Lollium nominavit. quis est iste Lollius? qui sine ferro ne nunc quidem tecum est, qui te tribuno plebis, nihil de me dicam, sed qui Cn. Pompeium interficiendum depoposcit. quis est Sergius? armiger Catilinae, stipator tui corporis, signifer seditionis, concitator ta
Abbreviated transcription (Latin):
grauesceret annona: ut iam plane inopia ac fames non caritas
timeretur: concursus est ad templum concordie factus. senatum
illuc uocante metello consule: quisi uerus fuit ex dolore homi¬
num et fame certe consules causam suscipere: certe senatus ali¬
quid consili cape potuit. Sin in causa fuit annona seditionis
quidem instimulator et concitator tu fiusti. Non ne id agendũ
nobis omtibus fuit. ut materiem subtraheremus furori tuo: quid
si utrumq fuit. ut et fames stimularet homines et tu in hoc ulcẽ
tanꝗͣ unguis existeres. non ne fuit eo maior achibenda medi¬
cina: que et illud natiuum et hoc delictum malum sanare
posset. Erat igitur et pñs caritas. & futura fames inde. satis
facta lapidatio est. Si ex dolore plebeio nullo incitante ma¬
ꝯnum malum.: si publi c lodu impulsu usitatum hominis:
facinorosi scelus. Si utrumq: ut res eẽt: ea que sua sponte mul¬

Expanded text:
gravesceret annona, ut iam plane inopia ac fames non caritas gravesceret annona, ut iam plane inopia ac fames non caritas timeretur, concursus est ad templum Concordiae factus, senatum illuc vocante Metello consule. qui si verus fuit ex dolore hominum et fame, certe consules causam suscipere, certe senatus aliquid consili capere potuit; sin causa fuit annona, seditionis quidem instimulator et concitator tu fuisti, nonne id agendum nobis omnibus fuit ut materiem subtraheremus furori tuo? quid? si utrumque fuit, ut et fames stimularet homines et tu in hoc ulcere tamquam inguen exsisteres, nonne fuit eo maior adhibenda medicina quae et illud nativum et hoc inlatum malum sanare posset? erat igitur et praesens caritas et futura fames; non est satis; facta lapidatio est. si ex dolore plebei nullo incitante, magnum malum; si P. Clodi impulsu, usitatum hominis facinerosi scelus; si utrumque, ut et res esset ea quae sua sponte mul
Abbreviated transcription (Latin):
consultum ab uniuerso senatu reclamatum ẽ. Sed quero in ip̃a
sententia quoniam princeps egosum eius:atq auctor: quid
rep̃hendatur. Utrum caua noui consili capiendi non fuit: an
mee ꝑtes in ea caũa non precipue fuerunt: An aliud potius:
confingendum fuit ius: que caũa maior ꝗͣ fames ẽẽ potuit. ꝗͣ
seditio ꝗͣ consilia tua tuorumq qui facultate oblata ad impi¬
torum animos incitandos reuocaturum: de tua illis funesta'
latrocinia: ab annone. causam putauit frumentum prouincie
frumentarie ꝑtim non habebant. ꝑtim in alias terras credo ꝑꝑ
uarietatem uenditorum miserant ptim quo gratius esset. tũ
cum in ĩa fame subuenissent custodus siuis clausum contine¬
bant: ut subito nouum mitterent. Res erat non in opinione
dubia. sed in pntia . atq ante oculos proposito ꝑiculo. Neq id cõ¬
iectura prospiciebamus sediam expti uidebamus. Nam cum in¬

Expanded text:
consulto; ab universo senatu reclamatum est. sed quaero in ipsa consulto; ab universo senatu reclamatum est. sed quaero in ipsa sententia, quoniam princeps ego sum eius atque auctor, quid reprendatur. Vtrum causa novi consili capiendi non fuit, an meae partes in ea causa non praecipuae fuerunt, an alio potius confugiendum fuit nobis? quae causa maior quam fames esse potuit, quam seditio, quam consilia tua tuorumque, qui facultate oblata ad imperitorum animos incitandos renovaturum te tua illis funesta latrocinia ob annonae causam putasti? frumentum provinciae frumentariae partim non habebant, partim in alias terras, credo, propter avaritiam venditorum miserant, partim, quo gratius esset tum cum in ipsa fame subvenissent, custodiis suis clausum continebant, ut subito novum mitterent. res erat non in opinione dubia, sed in praesenti atque ante oculos proposito periculo, neque id coniectura prospiciebamus, sed iam experti videbamus. nam cum in
Abbreviated transcription (Latin):
stinerem: quorum etiam delicta progter eorum egregiam in me
conseruando uoluntatem non modo me. sed omnes bonos ferẽ
oporteret. eorum optimum consilum ego potissimum ꝑeos in
meam pristinam dignitatem restitutus meo consilio repudiarẽ.
At quam sententiam dixi: primum eam quam populi sermo in ani¬
mis uestris iam ante defixerat. Deinde eam que erat supioribꝰ
diebus agitata in senatu. deinde eam quam senatus frequens
tum cum mihi est assensus secutus est ut neq allata sit a me res
inopinata: ac recens. ne si quod insententiam uitium ẽ iaius
sit eius qui dixerit: ꝗͣ omnium qui proharint. At enim sibe.¬
rum senatus udicium ꝑꝑ metum non fuit. si timuisse eos facis.
qui discesserunt. concede nos timuisse eos qui remanserunt.
S in autem sine his qui tum affuerunt. nihil decerni libere potuit.
cum omnes adessent ceptum est referri de. incendio. senatus

Expanded text:
stinerem? quorum etiam delicta propter eorum egregiam in me stinerem? quorum etiam delicta propter eorum egregiam in me conservando voluntatem non modo me sed omnis bonos ferre oporteret, eorum optimum consilium ego potissimum per eos in meam pristinam dignitatem restitutus meo consilio repudiarem? at quam sententiam dixi? primum eam quam populi sermo in animis nostris iam ante defixerat, deinde eam quae erat superioribus diebus agitata in senatu, denique eam quam senatus frequens tum cum mihi est adsensus secutus est: ut neque adlata sit a me res inopinata ac recens, nec, si quod in sententia vitium est, maius sit eius qui dixerit quam omnium qui probarint. at enim liberum senatus iudicium propter metum non fuit. si timuisse eos facis qui discesserunt, concede non timuisse eos qui remanserunt; sin autem sine iis qui tum afuerunt nihil decerni libere potuit, cum omnes adessent, coeptum est referri de inducendo senatus
Abbreviated transcription (Latin):
uenire.nec cum his sentio qui statuunt minus bonis tempo¬
ribus insenatum ut ipsi non uenirent: non intelligentes hãc
suam nimiam perseuerantiam: his quorum animum offende
uoluerunt. gratam et iocundam fuisse.At enim non nulli
propter timorem quod se in senatu tuto non esse arbitrabã¬
tur. discesserunt. Non rephendo nec quero fuerit. ne aliꝗd
ego non timuerim queris: quia te illinc abiisse constabat. Cur
cum uiri boni nonnulli putarint tuto se insenatu ẽe non posse.
ego idem non senserim: Cur ego me existimauissem tuto oĩo in
cuiitate. ẽẽ non posse. illuc irem: An aliis licet. et recte licet. int
meo metu sibi nihil timere: mihi uni necesse erit. ut meam et. alio¬
rum cedem ꝑtimescere. An quia non condemnaui sententia
mea. duos consules. sum rep̃hendendus: eos igitur ego potis¬
simum damnare debui. quorum lege ꝑfectum est ne ego
indemnatus atq optune de re ꝓ meritus cdamnatorum penam su¬

Expanded text:
venire, nec cum his sentio qui statuunt minus bonis tempovenire, nec cum his sentio qui statuunt minus bonis temporibus in senatum ipsum non venire, non intellegentes hanc suam nimiam perseverantiam vehementer iis quorum animum offendere voluerint et gratam et iucundam fuisse. at enim non nulli propter timorem, quod se in senatu tuto non esse arbitrabantur, discesserunt. non reprehendo, nec quaero fueritne aliquid ego non timuerim quaeris? quia te illinc abisse constabat. cur, cum viri boni non nulli putarint tuto se in senatu esse non posse, ego non idem senserim? cur, cum ego me existimassem tuto omnino in civitate esse non posse, illi remanserunt? an aliis licet, et recte licet, in meo metu sibi nihil timere: mihi uni necesse erit et meam et aliorum vicem pertimescere? an quia non condemnavi sententia mea duo consules, sum reprehendendus? Eos igitur ego potissimum damnare debui quorum lege perfectum est ne ego, indemnatus atque optime de re publica meritus, damnatorum poenam su
Abbreviated transcription (Latin):
scderum tuorum ꝑterritos. ꝑtim amissis gladus ꝑtim ereptis
defugisse. Ueni non solum sine ullis copuis ac manu uerum etiã
cum paucis amicis. An ego cum. P. L entulus consul optime de
me ac de re .p. meritus. cum.q: uetellus. qui cum meus inimicus
esset. frater eius de dissensioni ur̃e: et precibus tuis salutem ac di¬
ꝯnitatem meam pretulisset: me arcesserent insenatum: cum tan¬
ta multitudo cuuum: tam recenti officio suo me ad referendã
gratiam nominatim uocaret. non uenirem: cum presertim te
iam illinc cum tuafugitiuoꝵ manu discesisse constaret. hic
tume etiam custodem defensoremq capitolii templorumq:t
omnium hostem capitolinum appellare ausus es: quod cum
in capitolio senatum duo consules haberent eo uenirẽ. Utrum¬
ne est tempus aliquod quo in senatum uenisse turpe sit:an res
nare deberem: Primum dicosenatoris eẽ boni semꝑ insenatu

Expanded text:
scelerum tuorum perterritos partim amissis gladiis, partim ereptis scelerum tuorum perterritos partim amissis gladiis, partim ereptis diffugisse, veni non solum sine ullis copiis ac manu, verum etiam cum paucis amicis. an ego, cum P. Lentulus consul optime de me ac de re publica meritus, cum Q. Metellus, qui cum meus inimicus esset, frater tuus, et dissensioni nostrae et precibus tuis salutem ac dignitatem meam praetulisset, me arcesserent in senatum, cum tanta multitudo civium tam recenti officio suo me ad referendam gratiam nominatim vocaret, non venirem, cum praesertim te iam illinc cum tua fugitivorum manu discessisse constaret? hic tu me etiam, custodem defensoremque Capitoli templorumque omnium, hostem Capitolinum appellare ausus es, quod, cum in Capitolio senatum duo consules haberent, eo venerim? Vtrum est tempus aliquod quo in senatum venisse turpe sit, an ea nare deberem? primum dico senatoris esse boni semper in senatum
Abbreviated transcription (Latin):
et armis: & exercitus terrore. et consulum scelere. et audacissi¬
morum hominum minuis. seruorum delectu: obsessione templo¬
rum: occupatione fori: oppressione cine domo & prĩa ne cũ
improbis boni ferro dimicarent cedere curasti: quem a senatu
quem a bonis omnibus:quem a cunta italia desideratum. accer¬
situm reuocatum conseruande rei p. caua confiteris. At enim
in senatum uenire: in capitolium intrare turbulento illo die
non debuisti. Ego uero nec ueni: & domo me tenui ꝗͣ dui tur¬
bulentum tempus fuit: cum seruos tuos ad rapinam: ad bono¬
rum cedem paratos: cum illa tua sceleratorum ac ꝑditorum
manu armatos: etiam in capitolium tecum uenisse constabat
Quod cum mihi nuntiaretur. scio me domi mansisse. et tibi et
gladiatoribus tuis instaurande cedis potãtem non fecisse
ostea ꝗͣ innunciatum est populum.ro. in capitolum ꝑꝑ metũ
atq in opiam rei frumentarie conuenisse: ministros autem

Expanded text:
et armis et exercitus terrore et consulum scelere et audacissiet armis et exercitus terrore et consulum scelere et audacissimorum hominum minis, servorum dilectu, obsessione templorum, occupatione fori, oppressione curiae domo et patria, ne cum improbis boni ferro dimicarent, cedere coegisti, quem a senatu, quem a bonis omnibus, quem a cuncta Italia desideratum, arcessitum, revocatum conservandae rei publicae causa confiteris? at enim in senatum venire in Capitolium turbulento illo die non debuisti. ego vero neque veni et domo me tenui quam diu turbulentum tempus fuit, cum servos tuos, a te iam pridem ad bonorum caedem paratos, cum illa tua consceleratorum ac perditorum manu armatos in Capitolium tecum venisse constabat; quod cum mihi nuntiaretur, scito me domi mansisse et tibi et gladiatoribus tuis instaurandae caedis potestatem non fecisse. postea quam mihi nuntiatum est populum Romanum in Capitolium propter metum atque inopiam rei frumentariae convenisse, ministros autem
Abbreviated transcription (Latin):
uin&x erim mihi eẽ iratos et aluid de summa religione sensu¬
ros ac me pñte senserint arbitrare. Fuisti tu inquit apud ponti¬
fices supiores. sed etiam quoniam te apud populum contuli¬
sti sis interior necesse ẽ. Ita ne uero quod imꝑita multitudiẽ
est uiciosissimum uarietas et in constantia. et crebra tanꝗͣ tem¬
pestatum. sic sententiarum cõmutatio. hoc tu adhos transfe¬
ras. quos ab inconstantia grauitas: a libidinosa sententia. cer¬
tum et diffinitum us religionum uetustas exemolorum. au¬
toritas lrãrum monumentorumq deterreret. Tu ne es ille in¬
quit quo senatus carere non potuit: quem boni luxerunt.
quem res.p. desiderauit: quo restituto senatus autoritatem
restitutam putabamus: ꝗͣ primum adueniens ꝑdidisti. Nõ¬
dum de mea sententia dico. impudentie primum tue respon¬
debo. Nunc igitur funesta rei .p. pestis. hunc tu eiuem ferõ.

Expanded text:
iunxerim mihi esse iratos, et aliud de summa religione hoc tempore sensuiunxerim mihi esse iratos, et aliud de summa religione hoc tempore sensuros ac me absente senserint arbitrere? fuisti, inquit, tum apud pontifices superior, sed iam, quoniam te ad populum contulisti, sis inferior necesse est. itane vero? quod in imperita multitudine est vitiosissimum, varietas et inconstantia et crebra tamquam tempestatum sic sententiarum commutatio, hoc tu ad hos transferas, quos ab inconstantia gravitas, a libidinosa sententia certum et definitum ius religionum, vetustas exemplorum, auctoritas litterarum monumentorumque deterret? tune es ille, inquit, quo senatus carere non potuit, quem boni luxerunt, quem res publica desideravit, quo restituto senatus auctoritatem restitutam putabamus quam primum adveniens prodidisti? nondum de mea sententia dico: impudentiae primum respondebo tuae. hunc igitur, funesta rei publicae pestis, hunc tu civem ferro
Abbreviated transcription (Latin):
tiaq pontifices: ea que furore imgroborum in re p ab aluis
oopressa ab alus deserta: ab alus prodita gesta sunt rescin¬
duntur: erit caũa cur consilium maiorum in amplissimis
uiris ad sacerdotia diligendis iuire ac merito laudare pos¬
suͥmus. Sed quoniam iam ille demens si ea que ego ꝑhos
dies insenatu de re.p.sensi. uituꝑasset:aliquandose adi¬
tum ad aures ur̃as esse habiturum putauit. Omittam or¬
dinem dicendi meum:respondebo hominis furiosi non ora¬
tioni:qua ille uti non põt sed conuitio cuius exercitationẽ
cum intollerabili petulantia. tum etiam duiturna impuni¬
tate muniuit. Ac primum illud ate homine uesano ac fu¬
rioso requiro que te tantapena tuorum scelerum flagitior q:
uex et. Ut hos tales uiros: qui non solum consiliis suis.sed
etiam spetie ipsa dignitatem rei .p. sustinent. ꝗ ego in sen¬
tentia dicenda salutem cuuum cum honore gnei pompei con¬

Expanded text:
tiaque, pontifices, ea quae furore improborum in re publica ab aliis tiaque, pontifices, ea quae furore improborum in re publica ab aliis oppressa, ab aliis deserta, ab aliis prodita gesta sunt rescinduntur, erit causa cur consilium maiorum in amplissimis viris ad sacerdotia deligendis iure ac merito laudare possimus. sed quoniam ille demens, si ea quae per hos dies ego in senatu de re publica sensi vituperasset, aliquem se aditum ad auris vestras esse habiturum putavit, omittam ordinem dicendi meum: respondebo hominis furiosi non orationi, qua ille uti non potest, sed convicio, cuius exercitationem cum intolerabili petulantia tum etiam diuturna impunitate munivit. ac primum illud a te, homine vesano ac furioso, requiro, quae te tanta poena tuorum scelerum flagitiorumque vexet ut hos talis viros,—qui non solum consiliis suis sed etiam specie ipsa dignitatem rei publicae sustinent,—quod ego in sententia dicenda salutem civium cum honore Cn. Pompei con
Abbreviated transcription (Latin):
FMMUITA DIUINITUS PONTIEICES
a maioribus nr̃is inuenta atq instituta sũt.
tum nihil preclarius ꝗͣ uos eosdem et religi¬
onibus deorum immortalium et summe
larissimi ciues. rem̃ p. bene gerendo. pontifices religiones re
tempestate uersata est. hec profecto tanta est. ut omnis rei
o. dignitas: omnium ciuium salus uita. libertas. are foci diit
penates:bona fortune domicilia ur̃e sapientie fidei potesta¬
tiq cõmissa creditaq ẽẽ uideantur. Wobis hodierno die
constituendum est. Utrum post hac amentis ac perditos
magistratus improborum ac sceleratorum ciuium presidio nu¬
dare an etiam deorum immortalium religione armare ma¬
litis. Nam si illa labes ac flamma rei p. suum illum pestife¬
rum et funestum tribunatum: quem equitate humana tue¬
ri non põt:duuna religione defenderit. alie cerimonie uo¬
bis erunt: alii antistites deorum immortalium: alii interpre¬
tres religionum requirendi. Si autem ur̃a autoritate sapien.¬

Expanded text:
multa divinitus, pontifices, a maioribus nostris inventa atque instituta sunt, tum nihil praeclarius quam quod eosdem et religionibus deorum immortalium et summaeclarissimi cives rem publicam bene gerendo religiones, repotestate versata est, haec profecto tanta est ut omnis rei publicae dignitas, omnium civium salus, vita, libertas, arae, foci, di penates, bona, fortunae, domicilia vestrae sapientiae, fidei, potestati commissa creditaque esse videantur. vobis hodierno die constituendum est utrum posthac amentis ac perditos magistratus improborum ac sceleratorum civium praesidio nudare, an etiam deorum immortalium religione armare malitis. nam si illa labes ac flamma rei publicae suum illum pestiferum et funestum tribunatum, quem aequitate humana tueri non potest, divina religione defenderit, aliae caerimoniae nobis erunt, alii antistites deorum immortalium, alii interpretes religionum requirendi; sin autem vestra auctoritate sapien
Abbreviated transcription (Latin):
legum quotienscunq de me consultus est:totiens eam nullam
ẽẽ iudicauit. Quod idem tulentule uidisti in ea lege quam de
me tulisti. Nam non ẽ ita latum ut mibi id
uenire liceret
sed ut uenirem. Non enim uoluisti id quod licebat ferre ut liceret.
sed me ira eẽ in re .p. magis ut accersitus Impio populi Rui
derer. qͣ administrandam eiuitatem restitutus hunc tu etiam

Expanded text:
ienscumque de me consultus est, totiens eam nullam esse iudicavit. quod idem tu, Lentule, vidisti in ea lege quam de me tulisti. nam non est ita latum ut mihi Romam venire liceret, sed ut venirem; non enim voluisti id quod licebat ferre ut liceret, sed me ita esse in re publica magis ut arcessitus imperio populi Romani viderer quam ad administrandam civitatem restitu
Abbreviated transcription (Latin):
riam multa de nocte. armatis hominibus. ac seruis plerisq
occupauissent. Impetum faciunt infabricium manus affe¬
runt. occidunt non nullos uulnerant multos uniuersiq¬
districti gladus et eruentis in omnibus fori ꝑtibus. frẽm
uitam ad spem mei reditus reseruasset. Pulsus tamen e rostris
in comitio iacuit. seq seruorum ac liberoꝵ corporibus obte¬
xit: uitamq suam tum noctis et fuge presidio non uiris in¬
diciorumq: defendit. Meministis tum uidices corporibus
ciuium tiberim repleri:cloacas refarciri. nihilq: neq:ante hoc¬

Expanded text:
riam multa de nocte armatis hominibus ac servis plerisque riam multa de nocte armatis hominibus ac servis plerisque occupavissent, impetum faciunt in Fabricium, manus adferunt, occidunt non nullos, vulnerant multos. venidestrictis gladiis et cruentis in omnibus fori partibus fratrvitam ad spem mei reditus reservain comitio iacuit, seque servorum et libertorum corporibus obtexit, vitamque tum suam noctis et fugae praesidio non iuris iudiciorumque defendit. meministis tum, iudices, corporibus civium Tiberim compleri, cloacas refarciri, e fo
Abbreviated transcription (Latin):
lique tranquilitatis: pñtes fluctus tempestatesq fugisse.
dam tempore pñs liberassem non restitui me solum sed etiam
ornari asenatu decere: disputauit etiam multa prudenter.
ita de me illum amentissimum et profligatissimum hostẽ
pudoris et pudicitie scripsisse: que scriplerat his uerbis re¬
bus sententus. ut et si uire eẽt rogatum: tum ium hr̃e non pos¬
se: quare me qui nulla abessem:non restitui lege:sed reuocari
senatus autoritate oportere. homo nemo erat quin uerissime
sentire diceret. post eum rogatus gn pompeius sententiam¬
alio grauius atq: ornatius de mea salute sine ulla uarieta¬
simus templum aliquanto ante lucem occupauit. Quietus
eo die sextius is qui est deui reus actor. hic defensor caũc
mee nihil progreditur. Consilia expectat inimicorum meo¬
rum. Quid illi quorum consilio. p.sextius in uidicium uo¬
catur. quo se spectatum gerunt: Cum forum comitium. cu¬

Expanded text:
liquae tranquillitatis praesentis fluctus tempestatemque fugisse; liquae tranquillitatis praesentis fluctus tempestatemque fugisse;  quam quodam tempore praesens liberassem, non restitui me solum sed etiam ornari a senatu decere. disputavit etiam multa prudenter, ita de me illum amentissimum et profligatissimum hostem pudoris et pudicitiae scripsisse quae scripsisset, iis verbis rebus sententiis ut, etiam si iure esset rogatum, tamen vim habere non posset; qua re me, qui nulla lege abessem, non restitui lege, sed revocari senatus auctoritate oportere. hunc nemo erat quin verissime sentire diceret. sed post eum rogatus Cn. Pompeius, adprobaalio gravius atque ornatius de mea salute dixisset fieicius, templum aliquanto ante lucem occupavit. quietus eo die Sestius, is qui est de vi reus; actor hic defensorque causae meae nihil progreditur, consilia exspectat inimicorum meorum. quid? illi quorum consilio P. Sestius in iudicium vocatur, quo se pacto gerunt? Cum forum, comitium, cu
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. hoc interim tempore. psextius uidex designatus.¬
iter ad .G. Gesarem pro measalute suscepit.Quid egerit:¬
homines uidebantur. t undum re. sed spe ip̃ere.p
recupande. Exierunt malis omnibus atq execrationibus duo
uulturii paludati: quibus utinam ip̃is euenissent ea que tũ
homines precabantur. Ineunt magistratum alii qui omnes se
de me promulgaturos confirmarunt. Ex his princeps emi¬
tur ab inimicis meis:quem homines in luctu irridentes
gracum uocabant. quoniam id etiam fatum ciuitatis
fuit. ut illa ex uepreculis extracta incedula rem.p. co
rogatus sententiam.L. coita edixcit id quod dignissimũ
re p. fuit. Nihil de actum ẽẽ uire: nihil more maior
nihil legibus non posse quẽꝗͣ de cuutate tolli sine uidicio
de capite non modo ferri sed ne uidicari quidẽ posse. nisi
comitus centuriatis. Uim fuisse illam flammam quassate rei .p.
ꝑmutatione impendente declinasse. me. paululum et spe re¬

Expanded text:
dixit. dixit. iter ad C. Caesarem pro mea salute suscepit; perthomines videbantur nondum re, sed spe rei publicae reciperandae. exierunt malis ominibus atque exsecrationibus duo vulturii paludati. quibus utinam ipsis evenissent ea quae tum homines precabantur! de me promulgaturos confirmarant. ex iis princeps emitur ab inimicis meis is quem homines in luctu inridentes Gracchum vocabant, quoniam id etiam fatum civitatis fuit ut illa ex vepreculis extracta nitedula rem publicam rogatus sententiam L. Cotta dixit id quod dignissimum re publica fuit, nihil de me actum esse iure, nihil more maiorum, nihil legibus; non posse quemquam de civitate tolli sine iudicio; de capite non modo ferri, sed ne iudicari quidem posse nisi comitiis centuriatis; vim fuisse illam, flammam quassatae rei pubpermutatione impendente, declinasse me paulum et spe re
Abbreviated transcription (Latin):
p bene gerende. Non est passus ille uir qui sceleratissimos ci¬
ues: qui accerrimos hostes: qui maximas nationes qui reges.
qui gentes feras atq: in auditas: qui predonum infinitam
manum: qui seruitia uirtute uctoriaq domuisset. qui
omnibus bellis terra mariq compressis. Impium populi ro.
orbis terrarum terminis diffinisset. rem publicam euerti sce¬
lere paucorum:quam ip̃e non solum consilus:sed etiam san¬
ꝯuine suo sepe defendisset.Accessit ad causam priuatam
inclinatio uisa ẽ. Decreuit senatus frequens de meo redi
in mea causa nunꝗͣfides uirtusq: contremuit. que cũ¬
ritu.gn .po. quo patefacto ferroq: deprehenso: ille inclu¬
sus domitam dui fuit:ꝗͣ dui inimicus meus intribunatu
de meo reditu. uno tribuni promulgarunt.princeps¬
etiam̃ ł. Lentulus autoritate acsententia sua.pisone
ac gabino repugnantibus.causam suscepit tribunisq: ple¬
bis Uiii referentibus prestãtissimam de me sententiam

Expanded text:
publicae bene gerendae. non est passus ille vir, qui sceleratissimos cipublicae bene gerendae. non est passus ille vir, qui sceleratissimos civis, qui acerrimos hostis, qui maximas nationes, qui reges, qui gentis feras atque inauditas, qui praedonum infinitam manum, qui etiam servitia virtute victoriaque domuisset, qui omnibus bellis terra marique compressis imperium populi Romani orbis terrarum terminis definisset, rem publicam everti scelere paucorum, quam ipse non solum consiliis sed etiam sanguine suo saepe servasset: accessit ad causam publicam,inclinatio visa est. decrevit senatus frequens de meo reditin mea causa numquam fides virtusque contremuit. intercritu Cn. Pompei. quo patefacto ferroque deprenso, ille inclusus domi tam diu fuit quam diu inimicus meus in tribunatu. de meo reditu octo tribuni promulgaverunt; e P. Lentulus auctoritate ac sententia sua, Pisone et Gabinio repugnantibus, causam suscepit, tribunisque plebis octo referentibus praestantissimam de me sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
quodsimeis in cõmodis leteͬbantur. urbis tamen ꝑiculo com¬
mouerentur: sed ut amea causa iam recedam:reliquas illuis
manni pestes recordamini. sic enim facilime ꝑspicietis: qͣtam
uim omnium remediorum amagistratibus ꝓximis res ꝓ¬
declarat. que uero puulgata illo annofuerunt:que pro¬
missa multis. que conseripta. que sperata: que cogitata:
ratio aut flaude aut conflaude pecunie non reperiebatur.
non habebat. aut. redimendum quod habebat arbitraretur
quis prouinciam:quis pecuniã: quislegationem asenatu
petebat: Damnatus de ui restitutio: consulatus petitio.
illi ip̃i postulari sacerdoti comgabatur. hoc gemebant. boni
Hic aliquando serius ꝗͣ ille uellet. Gn. pompeius inuicissimus
his qui mentem optimi uiri suis consiliis fictisq terroribus.
a defensione mee salutis auerterant: excitauit illam non so¬
litam sed suspitione aliqua retardatam: consuetudinem rei

Expanded text:
quod si meis incommodis laetabantur, urbis tamen periculo comquod si meis incommodis laetabantur, urbis tamen periculo commoverentur. sed ut a mea causa iam recedam, reliquas illius anni pestis recordamini—sic enim facillime perspicietis quantam vim omnium remediorum a magistratibus proximis res ari? quae vero promulgata illo anno fuerint, quae promissa multis, quae conscripta, quae sperata, quae cogitata, ratio aut flandae aut conflandae pecuniae non reperiebatur? non habebat, aut redimendum quod habebat arbitraretur? quis provinciam, quis pecuniam, quis legationem a senatu petebat? damnatis de vi restitutio, consulatus petitio ipsi illi populari sacerdoti comparabatur. haec gemebant boni, hic aliquando, serius quam ipse vellet, Cn. Pompeius invitissimis iis qui mentem optimi ac fortissimi viri suis consiliis fictisque terroribus a defensione meae salutis averterant, excitavit illam suam non sopitam, sed suspicione aliqua retardatam consuetudinem rei
Abbreviated transcription (Latin):
tinum non solum homines sed tecta urbes ac templa lugerẽt.
Nemo uestrum forum. nemo curiam: nemolucem aspicere uellet.
illo ipso inꝗͣdie die dico ymo hora atq etiam puncto tempo
ta est. Proh du immortales custodes et conseruatores huius
urbis atq imꝑu: que nam illa in re pu. monstra que scelera
uidistis hac tanta ꝑturbatione ciuitatis: ne noctem quidẽ
consules inter meum casum & suam predam interesse passi
sunt. Statim me ꝑculso ad meum sanguinẽ hauriendum
et spirante etiam re .p. ad euis spolia detrahenda. aduola¬
runt. Omuto gratulationes epulas ꝑticionem errarii. bene¬
ficia spe re promissa. predam leticiam paucorum luctu om¬
nium. uexabatur uxor mea. liberi adnecem querebantur¬
C ener et pison gener:apisonis consulis pedibus supplex¬
reuceebatur. bona diripiebantur.eaq: ad consules defe¬
rebantur: domos ardebant. in palacio consules epulabantur

Expanded text:
tinum non solum homines sed tecta urbis ac templa lugerent, tinum non solum homines sed tecta urbis ac templa lugerent, nemo vestrum forum, nemo curiam, nemo lucem aspicere vellet: illo, inquam, ipso die—die dico? immo hora atque etiam puncto tta est. Pro Dii immortales, custodes et conservatores huius urbis, atque imperii! quaenam illa in republ. monstra, quae scelera utata. hac tanta perturbatione civitatis ne noctem quidem consules inter meum interitum et suam praedam interesse passi sunt: statim me perculso ad meum sanguinem hauriendum, et spirante etiam re publica ad eius spolia detrahenda advolaverunt. omitto gratulationes, epulas, partitionem aerari, beneficia, spem, promissa, praedam, laetitiam paucorum in luctu omnium. vexabatur uxor mea, liberi ad necem quaerebantur, gener, et Piso gener, a Pisonis consulis pedibus supplex reiciebatur, bona diripiebantur eaque ad consules deferebantur, domus ardebat in Palatio: consules epulabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is uastitatem incendia rapinas meo dolore meoq: luctu
depuli: et unus rem .p. uobis seruaui. semel gloria iterum
eruna mea. N unc me restituto uiuit mecum simuil exem
Uos adolescentes: atq: meo hoc. uire precipio: qui dignitatẽ
qui rem.p. qui gloria spectatus ne si qua uos aliquando neces¬
sitas ad rem.p. contra improbos Ciues defendendam uocabit
segniores sitis: et recordatione mei casus a consilus fortibus
refugiatis. Sed ut reuertar ad illud quod mihi inhac omni¬
oratione est ꝓpositum omnibus malis illo anno scelere con¬
sulum rei pu eẽ confectum. primum illo ip̃odie qui mihi fu¬
nestus fuit: omnibus bonis luctuosus: cum ego me complexu
prĩe conspectuq ur̃o eripuissem: et metu ur̃ipiculi non mei.
furori hominis sceleri ꝑfidie tellis inuiriisq cesissem. prĩamq:
que mibi erat carissima: ꝑꝑ ipĩus patrie caritatem reliquissem.
cum meum illum casum tam grauem tam horribilem:tam repen¬

Expanded text:
vestris, vastitatem, incendia, rapinas meo dolore luctuque vestris, vastitatem, incendia, rapinas meo dolore luctuque depuli, et unus rem publicam bis servavi, semel gloria, iterum aerumna mea. vos, adulescentes, atque hoc meo iure praecipio, qui dignitatem, qui rem publicam, qui gloriam spectatis, ne, si quae vos aliquando necessitas ad rem publicam contra improbos civis defendendam vocabit, segniores sitis et recordatione mei casus a consiliis fortibus refugiatis. primum oratione propositum, omnibus malis illo anno scelere consulum rem publicam esse confectam, primum illo ipso die, qui mihi funestus fuit, omnibus bonis luctuosus, cum ego me e complexu patriae conspectuque vestro eripuissem, et metu vestri periculi, non mei, furori hominis, sceleri, perfidiae, telis minisque cessissem, patriamque, quae mihi erat carissima, propter ipsius patriae caritatem reliquissem, cum meum illum casum tam horribilem, tam gravem, tam repen
Abbreviated transcription (Latin):
structa acie ꝓsalute populi ro.uictoriaq: deuenisset.
Ex qua innumerabiles ẽẽ alii ꝑtim adipiscende laudis pti
utande turpitudinis caua. mortẽ in uariis bellis equissi¬
mis animis oppetissent. in qua ciuitate ip̃e meminissem
patrem huius ai Crassi fortissimum uirum ne uideret
uctorem inimicum eadem sibi manu uitam ex ausisse qua
mortem sepe hostibus obtulisset. Hec ego et multa alia con¬
gitans hoc uidebam. si caũam publicam. mea mors pemisset
neminem unꝗͣfore. qui auderet susciꝑe contra imprabos ci¬
ues salutem rei .p. Itaq non solum siue interissem: sed sue¬
etiam morbo extinctus cem fore putabam ut ex emplum
rei p. conseruande mecum simul interiret. Iuis enim unqͣ
me a senatu populoq ro. tanto bonorum omnium studio nũe
restituto. quod si eẽm interfectus nunꝗͣ accidere potiusset.
ui igitur rem p. discessu meo uidices et cedẽ a uobis liberisq

Expanded text:
structa acie pro salute populi Romani victoriaque devovisset; structa acie pro salute populi Romani victoriaque devovisset; ex qua innumerabiles alii partim adipiscendae laudis, partim vitandae turpitudinis causa mortem in variis bellis aequissimis animis oppetissent; in qua civitate ipse meminissem patrem huius M. Crassi, fortissimum virum, ne videret victorem vivus inimicum, eadem sibi manu vitam exhausisse qua mortem saepe hostibus obtulisset. haec ego et multa alia cogitans hoc videbam, si causam publicam mea mors peremisset, neminem umquam fore qui auderet suscipere contra improbos civis salutem rei publicae; itaque non solum si vi interissem, sed etiam si morbo exstinctus essem, fore putabam ut exemplum rei publicae conservandae mecum simul interiret. quis enim umquam me a senatu populoque Romano tanto omnium bonorum studio non restituto,—quod certe, si essem interfectus, accidere non potuisset,—vi igitur rem publicam discessu meo, iudices: caedem a vobis liberisque
Abbreviated transcription (Latin):
retur prĩe potuis donata ꝗͣ reseruata nẽ uideretur. Ne¬
sciebam hanc inter sapientissimos homines contentionem
fuisse. ut alii dicerent animos hominum sensusq morte re¬
stingui. Alii autem tum maxime mentes sapientium et for¬
tium uiroꝵ cum corpore ex cessissent sentire ac uigere:
quorum alterum fugiendum non esse carere sensii. alterum
uel optandum meliore ẽe sensu. Deniq cum omnia semꝑ
ad dignitatem retulissem nec sine ea quicqͣ expetendum
ẽẽ homini in uita putassem: mortem quam etiam uirginis
athenis. regis opinor crithei filie.pro patria contempsisse
dicuntur. Ego uir consularis tantis rebus gestis timerem.: p̃¬
sertim cum euis essem cinitatis: ex qua. Q mutius solus ĩ
castra porsene uenisset:cumq interficere proposita sibi mor¬
te conatus eẽt. Ex qua decius pͥ primum pater. post aliqͦs
annos prĩa uirtute predictus. filius se ac uitam suam in¬

Expanded text:
retur, patriae potius donata quam reservata naturae videretur? neretur, patriae potius donata quam reservata naturae videretur? nesciebam inter sapientissimos homines hanc contentionem fuisse, ut alii dicerent animos hominum sensusque morte restingui, alii autem tum maxime mentis sapientium ac fortium virorum, cum e corpore excessissent, sentire ac vigere? quorum alterum fugiendum non esse, carere sensu, alterum etiam optandum, meliore esse sensu. denique, cum omnia semper ad dignitatem rettulissem nec sine ea quicquam expetendum esse homini in vita putassem, mortem, quam etiam virgines Athenis, regis, opinor, Erechthei filiae, pro patria contempsisse dicuntur, ego vir consularis tantis rebus gestis timerem? praesertim cum eius essem civitatis ex qua C. Mucius solus in castra Porsennae venisset eumque interficere proposita sibi morte conatus esset; ex qua P. Decius primum pater, post aliquot annos patria virtute praeditus filius se ac vitam suam in
Abbreviated transcription (Latin):
rei.p. nauem ereptis senatui gubnaculis fłuitantem in alto
tempestatibus seditionum ac discordiarum armate tot clas¬
ses. nisi ego eẽm unus deditus in cursure uiderentur. Depu
gnarem potius cumsummo non dicam exitio. sed piculo certe
appetenda. Quid tamen mortem ne fugiã: an erat res ulla
quam magis optandam putarem: aut ego illas restantas
in tanta improbrorum multitudine eum gerebam non mibi
mors non exilium ob oculos uersabatur. Num hec deniq tum
luctu eorum tanta disuinctione. tanta acerbitate tanta spoli¬
atione omnium rerum quas mihi aut natura autfortuna de¬
derat. uita retinenda: tam eram rudis tam ignarus rerum. tã
exꝑs consilii aut ingenu: nihil audieram: nihil uideram: ni¬
hil ip̃e legendo querendoq cognoueram nesciebam iutam
breuem ẽe: cursum glorie sempiternum: Cum cẽt omnibus¬
mors diffinita optandum ẽẽ ut uita que necessitati debe¬

Expanded text:
anc rei publicae navem, ereptis senatui gubernaculis fluitantem in alto anc rei publicae navem, ereptis senatui gubernaculis fluitantem in alto tempestatibus seditionum ac discordiarum, armatae tot classes, nisi ego essem unus deditus, incursurae viderentur, gnarem potius cum summo non dicam exitio, sed periculo certe oppetenda? quid? tum mortemne fugiebam? an erat res ulla quam mihi magis optandam putarem? aut ego illas res tantas in tanta improborum multitudine cum gerebam, non mihi mors, non exsilium ob oculos versabatur? non haec denique a luctu meorum, tanta diiunctione, tanta acerbitate, tanta spoliatione omnium rerum quas mihi aut natura aut fortuna dederat, vita retinenda? tam eram rudis, tam ignarus rerum, tam expers consili aut ingeni? nihil audieram, nihil videram, nihil ipse legendo quaerendoque cognoveram? nesciebam vitae brevem esse cursum, gloriae sempiternum? cum esset omnibus definita mors, optandum esse ut vita, quae necessitati debe
Abbreviated transcription (Latin):
multis bonis concidissem. Senatum consules credo uocassẽt.
quem totum de ciuitate. delerant : ad arma uocarent: ꝗ
tum dissidissent: qui tandem horam mee pestis & suorum
premioꝵ eẽ uolussent. Unum mihi restabat illud quod
forsitam non nemo uir fortis & acris cum magniq dixe¬
rit restitisses repugnasses mortem pugna oppetisses:de quo
que mihi semꝑ fuit mea carior uita dimicationem cedemq fu¬
gisse. Et enimsi mihi in aliqua naue. cum meis amicis naui¬
ganti hoc uidices accidisset. ut multi exc multis locis predo¬
nes classibus eam nauem se oppressuros minitarentur:ni¬
si me unum sibi dedissent.si id uectores negarentur ac
mecum simul interire ꝗͣ me tradere hostibus mallet. Iecissẽ
potius ip̃e me in ꝓfundum: ut ceteros conseruarem: qͣ il¬
los meitam cupidos non modo ad certam mortem sed
in magnum uite discrimen adducerem.Cum hanc uero

Expanded text:
multis bonis viris concidissem? senatum consules, credo, vocassent, multis bonis viris concidissem? senatum consules, credo, vocassent, quem totum de civitate delerant; ad arma vocassent, qui tum dissedissent, qui eandem horam meae pestis et suorum praemiorum esse voluissent. unum autem mihi restabat illud quod forsitan non nemo vir fortis et acris animi magnique dixerit: restitisses, repugnasses, mortem pugnans oppetisses. de quo te, quae mihi semper fuit mea carior vita, dimicationem caedemque fugisse. etenim si mihi in aliqua nave cum meis amicis naviganti hoc, iudices, accidisset, ut multi ex multis locis praedones classibus eam navem se oppressuros minitarentur nisi me unum sibi dedidissent, si id vectores negarent ac mecum simul interire quam me tradere hostibus mallent, iecissem ipse me potius in profundum, ut ceteros conservarem, quam illos mei tam cupidos non modo ad certam mortem, sed in magnum vitae discrimen adducerem. cum vero in h