comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Emicat hic inpune putans & corpore toto
Alte sublatum consurgit turnus inensem
Et ferit. exclamant troes trepidiq latini.
Arrectȩq amborum aciesat ꝑfidus ensis
Frangitur. in medioq ardentem deserit ictu.
N ifuga subsidio subeat. fugit ocior curo
U tcapulum ignotum dextramq aspexit inermem.
F ama est p̃cipitẽ cũ prima in proclia iunctos
Conscendebat equos patrio mucrone relicto
Dum trepidat ferrum aurige rapuisse metisci.
Idq diu dum terga dabant palantia teucri
Suffecit. postquã arma dei aduulcania uentũ est.
Mortalis mucro glacies ceu fusilis ietu
Dissiluit. fulua resplendent fragmina harena:
Ergo amens diuersa fuga petit aequora turnus.
Et nunc huc in de huc incertos implicat orbes.
Undiq enim densa teueri inclusere corona
Atq hinc uasta palus. hinc ardua moenia cingunt.
N ec minus aeneas quanquã tardante sagitta
Interdum genua impediunt cursũq recusant
Insequitur. trepidiq pedẽ pede feruidus urguet

Expanded text:
Emicat hic, impune putans, et corpore toto Emicat hic, impune putans, et corpore toto alte sublatum consurgit Turnus in ensem et ferit: exclamant Troes trepidique Latini, arrectaeque amborum acies. At perfidus ensis Frangitur in medioque ardentem deserit ictu ni fuga subsidio subeat. Fugit ocior euro, ut capulum ignotum dextramque aspexit inermem. Fama est praecipitem, cum prima in proelia iunctos conscendebat equos, patrio mucrone relicto, dum trepidat, ferrum aurigae rapuisse Metisci. Idque diu, dum terga dabant palantia Teucri, suffecit: postquam arma dei ad Volcania ventumst, mortalis mucro glacies ceu futilis ictu dissiluit; fulva resplendent fragmina harena. Ergo amens diversa fuga petit aequora Turnus et nunc huc, inde huc incertos implicat orbes undique enim densa Teucri inclusere corona, atque hinc vasta palus, hinc ardua moenia cingunt. Nec minus Aeneas, quamquam tardata sagitta interdum genua impediunt cursumque recusant, insequitur trepidique pedem pede fervidus urget:
Abbreviated transcription (Latin):
Armaq deposuere humeris stupet ipse latinus
Ingentis genitos diuersis ꝓartibus orbis
Int̃se cousse uiros & decernere ferro.
Atq illiut uacuo patuerunt &quore campi
Procursu rapido coniectiseminus hastis
Inuadunt martem clipeisatq aere sonoro.
Dat gemitum tellustum crebros ensibus ictus
Congeminant. fors & uirtus miscentur munum.
Acuelut ingenti silua summoue taburno
Cum duo conuersis inimica in proelia tauri
Frontibus incurrunt. pauidi cessere magistri.
Stat pecus omne metumutum. mussantq uiuencȩ.
Quispecori imperet. et quem tota armenta sequant᷑.
Illi inter sese multa ui uulnera miscent.
Cornuaq obnixi infigunt & sanguine largo
Colla armosq lauant gemitunemus omne remugit.
Non aliter tros ȩneas & daunius heros
Concurrunt clipeis ingens fragor aethera cõplet
Iuppiter ipse duas aequato excamine lances
S ustinet & fata im̃ponit diuersa duorum
Quẽ dãnet laboraut quo uergat pondere letum

Expanded text:
armaque deposuere umeris. Stupet ipse Latinus armaque deposuere umeris. Stupet ipse Latinus ingentis, genitos diversis partibus orbis, inter se coiisse viros et cernere ferro. Atque illi, ut vacuo patuerunt aequore campi, procursu rapido, coniectis eminus hastis, invadunt Martem clipeis atque aere sonoro. Dat gemitum tellus; tum crebros ensibus ictus congeminant: fors et virtus miscentur in unum. Ac velut ingenti Sila summove Taburno cum duo conversis inimica in proelia tauri frontibus incurrunt; pavidi cessere magistri, stat pecus omne metu mutum mussantque iuvencae, quis nemori imperitet, quem tota armenta sequantur; illi inter sese multa vi volnera miscent cornuaque obnixi infigunt et sanguine largo colla armosque lavant; gemitu nemus omne remugit: non alitur Tros Aeneas et Daunius heros concurrunt clipeis; ingens fragor aethera complet. Iuppiter ipse duas aequato examine lances sustinet et fata imponit diversa duorum, quem damnet labor et quo vergat pondere letum;
Abbreviated transcription (Latin):
Cumruit auulsum uentoseu turbidus imber
Proluit aut annis soluit sublapsauetustas.
Fertur in abruptum magno monsim probus actu.
Exultatq sola filuas armenta. uirosq
In uoluenssecũ disiecta ꝑ agmina turnus
S ic urbis ruit admuros ubi plurima fuso
S anguineera madet striduntq hastilib aurȩ.
S ignificatip u & magno simul incipit ore:
Q uȩcumq est soruna mea est meuerius unum
P rouobis socuis uere & decernere ferro
Discessere oniesinedus spatiumq dedere.
At pateraeneas audito nomine turni:
Deserit & muros& summas deserit art᷑es.
Precipitatꝙ moras om̃ĩs opera omĩa rumpit
Lactitia exultans horrendumq intonat armis.
Quantus athos aut quantus erix aut ipse coruscis
Cum fremit ilicibus quantus gaudetq niuali
Uertice se attollens pater ap̃penninus ad auras.
Lamuero & rutuli certatim & troes & omnes
Conuertere oculos itali quiq altatenebant
Moenia quiq imos pulsabant ariete muros.

Expanded text:
cum ruit avulsum vento, seu turbidus imber cum ruit avulsum vento, seu turbidus imber proluit aut annis solvit sublapsa vetustas; fertur in abruptum magno mons improbus actu exsultatque solo, silvas armenta virosque involvens secum: disiecta per agmina Turnus sic urbis ruit ad muros, ubi plurima fuso sanguine terra madet striduntque hastilibus aurae, significatque manu et magno simul incipit ore: quaecumque est Fortuna, mea est: me verius unum pro vobis foedus luere et decernere ferro. Discessere omnes medii spatiumque dedere. At pater Aeneas audito nomine Turni deserit et muros et summas deserit arces praecipitatque moras omnis, opera omnia rumpit, laetitia exsultans, horrendumque intonat armis; quantus Athos aut quantus Eryx aut ipse coruscis cum fremit ilicibus quantus gaudetque nivali vertice se attollens pater Appenninus ad auras. Iam vero et Rutuli certatim et Troes et omnes convertere oculos Itali, quique alta tenebant moenia quique imos pulsabant ariete muros,
Abbreviated transcription (Latin):
Ferrea tu currum deserto ingramine uersas.
Obstipuit uaria confusus imagine rerum
Turnus & obtutu tacito strtit aestuat ingens
U no in corde pudor mixtoq insania luctu.
Et furis agitatus amor & conscia uirtus.
Utprimum discussae umbrȩ & lux reddita menti
ardentis oculorum orbes ad moenia torsit
Turbidus eque rotis magnam respexit adurbem
Ecce autem flammis inter tabulata uolutus
Ad celum undabat uortex turrimq tenebat
Turrim cumpactis trabibus quã eduxerat ipse
Subdideratq rotas pontisq instrauerat altos.
Lamiam fata soror superant absiste morari
Quodeusa quodura uocat fortuna sequamur
Stat conferre manum ȩneȩ stat quic quid a cerbi.
Mortepatineq me indecorẽ germana uidebis
Amplius hunc orosineme furere ante furorem
Dixit &ecurru saltum dedit ocius aruis¬
Perque hostis ꝑtelaruit mestamꝙ sororem
Derit acrapido cursu media agmina rumpit.
Acueluti montis saxum deuertice preceps

Expanded text:
ferrea: tu currum deserto in gramine versas. ferrea: tu currum deserto in gramine versas. Obstipuit varia confusus imagine rerum Turnus et obtutu tacito stetit. Aestuat ingens uno in corde pudor mixtoque insania luctu et furiis agitatus amor et conscia virtus. Ut primum discussae umbrae et lux reddita menti, ardentis oculorum orbes ad moenia torsit turbidus eque rotis magnam respexit ad urbem. Ecce autem flammis inter tabulata volutus ad caelum undabat vortex turrimque tenebat, turrim, compactis trabibus quam eduxerat ipse subdideratque rotas pontisque instraverat altos. Iam iam fata, soror, superant; absiste morari; quo deus et quo dura vocat Fortuna, sequamur. Stat conferre manum Aeneae, stat quidquid acerbi est morte pati; neque me indecorem, germana, videbis amplius. Hunc, oro, sine me furere ante furorem. Dixit et e curru saltum dedit ocius arvisperque hostis, per tela ruit maestamque sororem deserit ac rapido cursu media agmina rumpit. Ac veluti montis saxum de vertice praeceps
Abbreviated transcription (Latin):
Perpetiar dextra: nec drancis dicta refellam
Terga daboꝵ turnum fugientem haec terra uidebit:
Usq. ad eo nemorimiserum est uos omihi manes
Este boni quoniam superis auersa uoluntas.
Sancta ad uos anima atq istius inscia culpe
Descendam magnoꝵ haudum quã in dignus auorum:
V ixea fatus erat medios uolat ecce perhostes
Uectus equospumante sages aduersa sagita
Saucius oraruitq implorans nomine turnum:
Turne inte suprema salus miserere tuorum
Fulminat aeneas armissummasq minatur
Deiecturum italũ arces excidioq daturum.
Lamq faces adtecta uolant inte ora latini
I nte oculos referunt mussat rexipse latinus
Quos generos uocet aut quȩ se se adfdedera flectet
Praeterea reginatin fidissima dextra
Occidit ipsasualucemq exterrita fugit
Soli proportis messapus &acerasslasrfini
Sustentant aciem cirtumhos utrumꝙ phalanges
Stant densȩ. strictisq seges mucronibus horret

Expanded text:
perpetiar, dextra nec Drancis dicta refellam? perpetiar, dextra nec Drancis dicta refellam? Terga dabo et Turnum fugientem haec terra videbit? Usque adeone mori miserum est? Vos O mihi Manes este boni, quoniam superis aversa voluntas! Sancta ad vos anima atque istius nescia culpae descendam, magnorum haud umquam indignus avorum. Vix ea fatus erat: medios volat ecce per hostis vectus equo spumante Saces, adversa sagitta saucius ora, ruitque implorans nomine Turnum: Turne, in te suprema salus: miserere tuorum. Fulminat Aeneas armis summasque minatur deiecturum arces Italum exscidioque daturum; iamque faces ad tecta volant. In te ora Latini, in te oculos referunt; mussat rex ipse Latinus, quos generos vocet aut quae sese ad foedera flectat. Praeterea regina, tui fidissima, dextra occidit ipsa sua lucemque exterrita fugit. Soli pro portis Messapus et acer Atinas sustentant aciem. Circum hos utrimque phalanges stant densae, strictisque seges mucronibus horret
Abbreviated transcription (Latin):
Atq huic infaciem soror ut c̃uersa metisci
Aurige currumq &equos &lora regebat
Talibus occurrit dictis. hacturne sequamur
Trouigenas qua frima uiam uictoria pandit.
Sunt alii quitecta manu defendere possent.
Ingruit aeneas italis & proelia miscet
Etnos seua manu mittamus funera teucris
Nec numero inferior pugna nec honore recedes.
Turnus adhace
Osoror & dudum agnoui cumprima ꝑartem
Foedera turbastiteq haec inbella dedisti
Etnunc nequiquam fallis dea sed quis olympo
Dimissam tantos uoluit te ferre labores
Anfratris miseri loetum ut crudele uideres
N am quidago autquȩ iãspondet fortuna salutem :
Uidi oculos ante ip̃se meos me uoce uoc antem
Murranum quo non fuerat mihi carior alter
Oppetere ingentematq ingenti uulnere uictum.
Occidit infelix nenostrum dedecus ufens
Aspiceret teucri potiuntur corpore & armis.
Excindinedomos idrebus defuit unum

Expanded text:
Atque huic, in faciem soror ut conversa Metisci Atque huic, in faciem soror ut conversa Metisci aurigae currumque et equos et lora regebat, talibus occurrit dictis: Hac, Turne, sequamur Troiugenas, qua prima viam victoria pandit; sunt alii, qui tecta manu defendere possint. Ingruit Aeneas Italis et proelia miscet: et nos saeva manu mittamus funera Teucris. Nec numero inferior pugnae nec honore recedes. Turnus ad haec: O soror, et dudum adgnovi, cum prima per artem foedera turbasti teque haec in bella dedisti, et nunc nequiquam fallis dea. Sed quis Olympo demissam tantos voluit te ferre labores? An fratris miseri letum ut crudele videres? Nam quid ago? Aut quae iam spondet Fortuna salutem? Vidi oculos ante ipse meos me voce vocantem Murranum, quo non superat mihi carior alter, oppetere ingentem atque ingenti volnere victum. Occidit infelix nostrum ne dedecus Ufens adspiceret; Teucri potiuntur corpore et armis. Exscindine domos id rebus defuit unum
Abbreviated transcription (Latin):
Purpureos moritura manu descindit amictus
Et nodum informis betitrabe nectit ab alta.
Quam cladem miserae postquã accepere latinȩ
Filia prima manu flauos lauinia crimes
Et roseas laniata genas tum cetera circum
Turba furit resonant late plangorib aedes¬
N inctotam infelix uulgatur fama ꝑurbem
Dimittunt mentes it scissa ueste latinus
Coniugis attonitus fatis urbisq ruina.
Canitiem immundo ꝑfuss puluere turpans.
Multaq se incusat qui non acceperit ante
Dardaniũ enean generũq. ad sciuerit ultro
Interea extremobellator in aequore turnus
Pal antes sequitur paucosiam segnioratq
Iamminus atq minus successulaetus equorũ.
Attulit hunc illi cxcistirroribus Aura
Commxtum lamorem arrectasq impulit auras
Confusȩ sonus urbis& in leta bilt murmur
Ti michi quid tanto turbant᷑ mornia luctu
Quis ueruit tantus diuersa clamoraburbe
Sic ait adductisq amens subsistit habenis.

Expanded text:
purpureos moritura manu discindit amictus purpureos moritura manu discindit amictus et nodum informis leti trabe nectit ab alta. Quam cladem miserae postquam accepere Latinae, filia prima manu flavos Lavinia crinis et roseas laniata genas, tum cetera circum turba furit: resonant late plangoribus aedes. Hinc totam infelix volgatur fama per urbem. Demittunt mentes; it scissa veste Latinus, coniugis attonitus fatis urbisque ruina, canitiem immundo perfusam pulvere turpans. Multaque se incusat, qui non acceperit ante Dardanium Aenean generumque adsciverit ultro. Interea extremo bellator in aequore Turnus palantis sequitur paucos iam segnior atque iam minus atque minus successu laetus equorum attulit hunc illi caecis terroribus aura commixtum clamorem adrectasque impulit aures confusae sonus urbis et inlaetabile murmur. Ei mihi! Quid tanto turbantur moenia luctu? Quisve ruit tantus diversa clamor ab urbe? Sic ait adductisque amens subsistit habenis.
Abbreviated transcription (Latin):
Pestiturq deos iterum se ad proelia cogi
Bis iam italos hostes hec altera foedera rumpi.
Exgritur trepidos inter discordia ciues
Urbem alii reserare iubent & pandere portas
Dardanidis ipsumq trahunt in moenia regem
Arma ferunt alii &. pergunt defendere muros
Inclusis ut cum latebroso in pumice pastor
U estigauit apes. fumoq impleuit amaro.
Ille intus trepidȩ rerum percerea castra
D iscurrunt magnusq acuunt stridoribus iras¬
U oluitur ater odor tectis tum murmure cȩco
Intus saxa sonant uacua sit fumus ad auras
Accidit haec fessisctiam fortuna latinis
Quȩ totam luctu concussit funditus arbem̃.
Regina ut tectis uenientem prospicit hostem
Incessi murosignis ad tecta uolare
Nusquam acies contra rutulas nulla agmina turni:
Infelix pugnȩ iuuenem incertamine credit
Extinctum & subito mentem turbata dolore
Secausam clamat crimenq caputq malorum
Multaq permestum demens effata furorem

Expanded text:
testaturque deos, iterum se ad proelia cogi, testaturque deos, iterum se ad proelia cogi, bis iam Italos hostis, haec altera foedera rumpi. Exoritur trepidos inter discordia civis: urbem alii reserare iubent et pandere portas Dardanidis ipsumque trahunt in moenia regem, arma ferunt alii et pergunt defendere muros. Inclusas ut cum latebroso in pumice pastor vestigavit apes fumoque implevit amaro: illae intus trepidae rerum per cerea castra discurrunt magnisque acuunt stridoribus iras; volvitur ater odor tectis, tum murmure caeco intus saxa sonant, vacuas it fumus ad auras. Accidit haec fessis etiam fortuna Latinis, quae totam luctu concussit funditus urbem. Regina ut tectis venientem prospicit hostem, incessi muros, ignis ad tecta volare, nusquam acies contra Rutulas, nulla agmina Turni: infelix pugnae iuvenem in certamine credit exstinctum et, subito mentem turbata dolore, se causam clamat crimenque caputque malorum, multaque per maestum demens effata furorem
Abbreviated transcription (Latin):
M nestea sergestumq uocat fortemꝙ serestum
Ductores tumulumq capit quocetera teucrum
Concurrit legionec scuta aut spicula densi
Deponunt. celso medidsstans aggere fatur.
N equa meis esto dictis mora iuppiter hacstat
N euquis obinceptum subitũ mihi segniorito.
Vrbem hodie causam belliregna ipsa latini
Nifrenum accipere & uicti parere fatentur
Eruam & aequa solo fumantia culmina ponam.
Scilic& expectem libeat dum proelia turno
N oftra pati rursusq uelit concurrere uictus.
Hoc caput ociues hec belli summa nefandi
Ferte faces ꝓperi focdusq reposcite flammis
Dixerat. atq animis pariter certantibus omnes
Dant cuncum densaq ad muros mole feruntur.
Scalȩ. in ꝓiuso subitusq apparuit ignis
Discurrunt alii ad portas primosq fitigant
Ferrum alii torquent & obumbrant ethera telis
Ipse inter primos dextram sub moenia tendit
Aeneas magnaq incusat uoce latinum

Expanded text:
Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum ductores tumulumque capit, quo cetera Teucrum concurrit legio nec scuta aut spicula densi deponunt. Celso medius stans aggere fatur: Nequa meis esto dictis mora; Iuppiter hac stat, neu quis ob inceptum subitum mihi segnior ito. Urbem hodie, causam belli, regna ipsa Latini, ni frenum accipere et victi parere fatentur, eruam et aequa solo fumantia culmina ponam. Scilicet exspectem, libeat dum proelia Turno nostra pati rursusque velit concurrere victus? Hoc caput, O cives, haec belli summa nefandi: ferte faces propere foedusque reposcite flammis. Dixerat, atque animis pariter certantibus omnes dant cuneum densaque ad muros mole feruntur. Scalae improviso subitusque apparuit ignis. Discurrunt alii ad portas primosque trucidant, ferrum alii torquent et obumbrant aethera telis. Ipse inter primos dextram sub moenia tendit Aeneas magnaque incusat voce Latinum
Abbreviated transcription (Latin):
Aenea ueniente. sui dedit obuia ferro
Pectora nec misero clipeimora profuit aeris.
Tequoq laurentes uiderunt aeole campi
Oppetere & late terram c̃sternere tergo.
Occidis argiuȩ quem non potuere phanlanges
Sternere nec priami regnorum euersor achilles
Hictibi mortis erant metȩ domus alta subida
Lyrne sĩ domus alta solo laurente sepulchrum.
Totȩ adeo conuerse acies omnesq latini
Omnes dardanidae mnesteus acerq serestus
Et messapus equum domitor & fortis asylas
Tuscorumq phalanx euandriq arcades ale
Prose quisq uiri summanituntur opum ui
Nec mora necrequies uasta certamine tendunt.
Hic mentem aeneę genitrix pulcherrima misit
Iret ut ad muros urbiq aduerteret agmen
Ocius & subita turbaret clade latinos.
Ille ut uestigans diuersa ꝑagmina turnum
tł ucatq huc aciem cirtumtulit aspicit urbem
Immunem tantibelliatq impune quietam
Continuo pugnat accendit maioris imago

Expanded text:
Aenea veniente sui: dedit obvia ferro Aenea veniente sui: dedit obvia ferro pectora, nec misero clipei mora profuit aerei. Te quoque Laurentes viderunt, Aeole, campi oppetere et late terram consternere tergo Occidis, Argivae quem non potuere phalanges sternere nec Priami regnorum eversor Achilles; hic tibi mortis erant metae: domus alta sub Ida, Lyrnesi domus alta, solo Laurente sepulchrum. Totae adeo conversae acies, omnesque Latini, omnes Dardanidae, Mnestheus acerque Serestus et Messapus equum domitor et fortis Asilas Tuscorumque phalanx Evandrique Arcades alae, pro se quisque viri summa nituntur opum vi: nec mora nec requies, vasto certamine tendunt. Hic mentem Aeneae genetrix pulcherrima misit, iret ut ad muros urbique adverteret agmen ocius et subita turbaret clade Latinos. Ille ut vestigans diversa per agmina Turnum huc atque huc acies circumtulit, aspicit urbem immunem tanti belli atque impune quietam. Continuo pugnae adcendit maioris imago:
Abbreviated transcription (Latin):
Arsfuerat pauperq domus nec nota potentum
in uneraconductaq pater tellure serebat.
Acuelut in missi diuersis partibus ignes
Arentem insiluam & uirgulta sonantia lauro.
Aut ubi decursu rapido demontibus altis
Dant sonitum spumosi amnes& in acquora currunt
Quisq suum populatus iter non segnius ambo
Aeneas turnusq ruunt ꝑ proelia nunc nunc
Fluctuat iraintus rumpuntur nescia uinci
Pectora. nunc totis inuulnera uiribus itur.
Murranum hic atauos & auorũ antiqua sonantem
is omina perregesq altum genus omne latinos
P recipitem scopulo atq ingentis turbine saxi
Excutit effunditq. solohunc lora & iuga subter
Prouoluere rotae crebro suꝑungula pulsu
Incitat nec dõmini mẽmorum ꝓculcat equorum
Ille fuenti hylo animisq in mane frementi
Occurrit. telumq aurata ad timpora torquet
Olli ꝑgaleam fixo stetit hasta cerebro.
Dextera nectua tegraium fortissime cͥretheu
Fripuit turno nec di texere cupencum

Expanded text:
ars fuerat pauperque domus nec nota potentum ars fuerat pauperque domus nec nota potentum munera conductaque pater tellure serebat. Ac velut immissi diversis partibus ignes arentem in silvam et virgulta sonantia lauro, aut ubi decursu rapido de montibus altis dant sonitum spumosi amnes et in aequora currunt quisque suum populatus iter: non segnius ambo Aeneas Turnusque ruunt per proelia; nunc nunc fluctuat ira intus, rumpuntur nescia vinci pectora, nunc totis in Volnera viribus itur. Murranum hic, atavos et avorum antiqua sonantem nomina per regesque actum genus omne Latinos, praecipitem scopulo atque ingentis turbine saxi excutit effunditque solo: hunc lora et iuga subter provolvere rotae, crebro super ungula pulsu incita nec domini memorum proculcat equorum. Ille ruenti Hyllo animisque immane frementi occurrit telumque aurata ad tempora torquet: olli per galeam fixo stetit hasta cerebro. Dextera nec tua te, Graium fortissime Cretheu eripuit Turno. Nec di texere Cupencum
Abbreviated transcription (Latin):
Terribilis sacuam nullo discrimine caedem
Suscitat irarumq omnis effundit habenas
Q uis mihi nunc tot acerba deus quis carmine caedes
Diuersas obitumq ducum quos aequore toto
Inque uicem nunc turnus agit nunctrous heros
Expediat : t᷑anton placuit cancurrere motutei
Luppiter aeterna gentes in pace futuras m
A eneas rutulum sucronem ea prima ruentis
Pugna loco statuit teucros haut multa moratus
Excipit inlatus. & qua fata celerrima crudum
Trans adut costas & crates pectoris ensem
Turnus equo deiectum amgecũ fratrẽq diorem
Congressus pedes hunc uenientem cuspide longa
H unc mucrone ferit curruq abscisa duorum
S uspendit capita & rorantia sangune portat.
Illẽ talon tanamq neci fortemq cetheum
Tris uno congressu & mestum mittit oniten
N omen echionium matrisq genusq peridae.
Hic fratres lycia missos & apollinis agris
Et iuuem exosum nequi quam bella menoeten.
Arcada piscosȩ circum cui flumina lernae

Expanded text:
terribilis saevam nullo discrimine caedem terribilis saevam nullo discrimine caedem suscitat irarumque omnis effundit habenas. Quis mihi nunc tot acerba deus, quis carmine caedes diversas obitumque ducum, quos aequore toto inque vicem nunc Turnus agit, nunc Troius heros, expediat? Tanton placuit concurrere motu. Iuppiter, aeterna gentis in pace futuras? Aeneas Rutulum Sucronem, ea prima ruentis pugna loco statuit Teucros, haud multa morantem excipit in latus et, qua fata celerrima, crudum transadigit costas et cratis pectoris ensem. Turnus equo deiectum Amycum fratremque Dioren, congressus pedes, hunc venientem cuspide longa, hunc mucrone ferit curruque abscisa duorum suspendit capita et rorantia sanguine portat. Ille Talon Tanaimque neci fortemque Cethegum, tris uno congressu, et maestum mittit Oniten, nomen Echionium matrisque genus Peridiae, hic fratres Lycia missos et Apollinis agris et iuvenem exosum nequiquam bella Menoeten, Arcada, piscosae cui circum flumina Lernae
Abbreviated transcription (Latin):
Ferturequis. rapidoq uolans obit omnia currui.
Iamq bic germanum iamq hic ostendit ouantem
N ec conferre manum patitur. uolatauia longe.
Haud minus aeneas tortos legit obuius orbes
Uestigatq uirum. ⁊ disiecta ꝑ agmina longa ł migna
U oce uocat. quotiens ꝯculos coniecit in hostem
Alipedumq fugam cursu temptabat equoꝵ.
Auersos totiens currus uiturna retorsit.
Heu quid agat uario nequiquam fluctuat aestu. e¬
Diuerseq uocant animum in contririacurȩ.
Hiuic messipus uti leua duo foxte gerebat
Lenta leuis cursu prȩfixi hastilia ferro
Horum unum certo con torquens dirigit ictu.
Substitit aeneas &x se collegit in arma
Poplite subsidens. apicem tamen incita summum
Hasta tulit summasq excussit uertice cristus
Tumuero ad surgunt irȩ insidusq subactis
Duersos ubi sensit equos currum areferri
Multa iouem alesi testatus focderis aras
Lamtandem inuadit medios. & marte secundo

Expanded text:
fertur equis rapidoque volans obit omnia curru fertur equis rapidoque volans obit omnia curru iamque hic germanum iamque hic ostentat ovantem nec conferre manum patitur, volat avia longe. Haud minus Aeneas tortos legit obvius orbes vestigatque virum et disiecta per agmina magna voce vocat. Quotiens oculos coniecit in hostem alipedumque fugam cursu temptavit equorum, aversos totiens currus Iuturna retorsit. Heu quid agat? Vario nequiquam fluctuat aestu, diversaeque vocant animum in contraria curae. Huic Messapus, uti laeva duo forte gerebat lenta levis cursu praefixa hastilia ferro, horum unum certo contorquens dirigit ictu. Substitit Aeneas et se collegit in arma, poplite subsidens; apicem tamen incita summum hasta tulit summasque excussit vertice cristas. Tum vero adsurgunt irae; insidiisque subactus, diversos ubi sensit equos currumque referri, multa Iovem et laesi testatus foederis aras iam tandem invadit medios et Marte secundo
Abbreviated transcription (Latin):
Agmenagit. densi cuncis sequisq coactis
adglomerant. ferit ensẽ grauem thimbreus hosirum
Arthetium mnesteus epulonem obtruncat achates
V fentemq gyas. cadet ipse tolumnius augur
Primus in aduersos telum qui torserat hostis
Tollitur incaelum clamor. uersiq uicissim
Puluerulenta fuga rutuli dant terga peragros.
Ipse neq aduersos dignatur sternere morti.
N ec pede congressos ȩquo nec tela ferentis
Insequitur solum densa in caligine turnium
U eftigat lustrans solum incertamina poscit.
H oc concussa metu mentem uiturna uirago
Aurigam turni media inter lora metiscum
E xcutit. & longe lapsum themone reliquit.
I psa subit manibusq undantes flectit habenas
Cuncti gerens uocemq & corpus& arma metisci
N igra uelut magnas domini cum diuitis aedes
Peruolat ⁊ pennis alta atria lustrat hirundo
Pabula parua legens nidisq loquacibus escas
Et nunc porticibus uacius nunc humida circum
Stagna sonans similis medios uiturna ꝑ hostis

Expanded text:
agmen agit, densi cuneis se quisque coactis agmen agit, densi cuneis se quisque coactis adglomerant. Ferit ense gravem Thymbraeus Osirim, Archetium Mnestheus, Epulonem obtruncat Achates Ufentemque Gyas; cadit ipse Tolumnius augur, primus in adversos telum qui torserat hostis. Tollitur in caelum clamor, versique vicissim pulverulenta fuga Rutuli dant terga per agros. Ipse neque aversos dignatur sternere Morti nec pede congressos aequo nec tela ferentis insequitur: solum densa in caligine Turnum vestigat lustrans, solum in certamina poscit. Hoc concussa metu mentem Iuturna virago aurigam Turni media inter lora Metiscum excutit et longe lapsum temone relinquit: ipsa subit manibusque undantis flectit habenas, cuncta gerens, vocemque et corpus et arma Metisci. Nigra velut magnas domini cum divitis aedes pervolat et pennis alta atria lustrat hirundo, pabula parva legens nidisque loquacibus escas, et nunc porticibus vacuis, nunc umida circum stagna sonat: similis medios Iuturna per hostis
Abbreviated transcription (Latin):
Defensum dabit. & magna in terp̃ lia ducet.
T u facito mox cum matura ad oleuerit aetas
S is memor & te animo repetentem exempla tuoꝵ
Et pater aentasa auunculus extttit hector
Hec ubi dicta dedit portis sese extulit altis
Telam in mane manu quatiens. simulagmine denso
Antheusq mnesicusq ruunt. omnisq relictis
Turba fluit castris. tum caeco puluere campus
Miscetur pulsuq pedum tremit excita tellus.
U idit ab aduerso uenientis aggere turnus
V idere ausonii gelidusq perima cucurrit.
Ossa tremor. prima ante omnis uturna latinos
Audut agnouitq sonum & tremefacta refugit.
Ille uolat campoq atrum rapit agmen aperto:
Qualis ubi adterras abrupto sidere nimbus
It mare ꝑmedium miseris heup̃scia longe
horrescunt corda agricolis dabit illeruinas
Arboribus stragemq satis ruit omnia late
Ante uolant sonitumq. ferunt ad littora uenti:
Talis in aduersos uictor rhoetheus hostis

Expanded text:
defensum dabit et magna inter praemia ducet. defensum dabit et magna inter praemia ducet. Tu facito, mox cum matura adoleverit aetas, sis memor, et te animo repetentem exempla tuorum et pater Aeneas et avunculus excitet Hector. Haec ubi dicta dedit, portis sese extulit ingens, telum immane manu quatiens; simul agmine denso Antheusque Mnestheusque ruunt omnisque relictis turba fluit castris: tum caeco pulvere campus miscetur pulsuque pedum tremit excita tellus. Vidit ab adverso venientis aggere Turnus, videre Ausonii, gelidusque per ima cucurrit ossa tremor: prima ante omnis Iuturna Latinos audiit adgnovitque sonum et tremefacta refugit. Ille volat campoque atrum rapit agmen aperto. Qualis ubi ad terras abrupto sidere nimbus it mare per medium; miseris heu praescia longe horrescunt corda agricolis, dabit ille ruinas arboribus stragemque satis, ruet omnia late; ante volant sonitumque ferunt ad litora venti: talis in adversos ductor Rhoeteius hostis
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uenus obscuro faciem circumdata nimbo
Detulit. hoc fusum labris splendentibus amnem
Inficit occulte medicans. spargitq salubris
Ambrosiȩ sucos &. odoriferam panaceam.
Fouit ea uulnus lympha longruis iapyx
Ignorans. subitoq omnis de corpore fugit
Qiuppe dolor omnis stetit imo in uulnere sanguis
Iamq secuta manum nullo cogente signta
Excidit. atq nouȩ rediere in pristina uires.
Armaciti ꝓperate uro quid statis iapix
E onclamat primusq animos accendit inhostem
Non haec humanis opibus non arte magistra
Prouenuint. neq teaenea mea dextera seruat
Muoragit deus atiropera ad malora remittit
Ille auidus pugre suras incluserat auro
Hinc atq hinc. oditq moras hastamq coruscat.
Postquam habilis lateri clipeus lorĩq tergo est
Ascanium fusis circum complectitur armis
Summaq ꝑgaleam delibans oscula fatur.
Disce puer uirtutem ex me uerumq laborem
Fortunam exalus. nuncte mea dextera bello

Expanded text:
hoc Venus, obscuro faciem circumdata nimbo, hoc Venus, obscuro faciem circumdata nimbo, detulit; hoc fusum labris splendentibus amnem inficit occulte medicans spargitque salubris ambrosiae sucos et odoriferam panaceam. Fovit ea volnus lympha longaevus Iapyx ignorans, subitoque omnis de corpore fugit quippe dolor, omnis stetit imo volnere sanguis; iamque secuta manum nullo cogente sagitta excidit, atque novae rediere in pristina vires. Arma citi properate viro! Quid statis? Iapyx conclamat primusque animos adcendit in hostem. Non haec humanis opibus, non arte magistra proveniunt neque te, Aenea, mea dextera servat: maior agit deus atque opera ad maiora remittit. Ille avidus pugnae suras incluserat auro hinc atque hinc oditque moras hastamque coruscat. Postquam habilis lateri clipeus loricaque tergo est, Ascanium fusis circum complectitur armis summaque per galeam delibans oscula fatur: Disce, puer, virtutem ex me verumque laborem, fortunam ex aliis. Nunc te mea dextera bello
Abbreviated transcription (Latin):
Ille ut depositi ꝓferr&e fata parentis
Scire potestates herbarum usumq medendi.
M aluit & mutas agitare inglorius artis.
Stabat acerba fremens ingentem nixus in hastam
Aeneas magnao uuenum &merentis iuli
Concursu lacrimisq in mobilis ille retorto
Paeonium inmorem senior succinctus amictu
Multa manu medica phoebiq potentibus herbis
N equiquam trepidat. nequiquam spicula dextra
Sollicitat. prensatq tena ciforcipe ferrum.
N ulla uiam fortuna regit. nihil auctor apollo
Subuenit . & seuus campis magis ac magis horror
Crebrescit: propiusq malum est. iãpuluere caelum
Stare uident. subeunt equites & spicula castris
Densa cadunt mediis. it tristis ad ethera clamor
Bellantum iuuenum & duro sub marte cadentum.
Hic uenus in digno nati concussa dolore
Diptamnum genitrix. cretea carpit abida.
P uberibus caulemfolus & flore comantem
Purpureo. non illa feris incognita capreis
Gramina cum tergo uolucres hesere sagittȩ.

Expanded text:
Ille ut depositi proferret fata parentis, Ille ut depositi proferret fata parentis, scire potestates herbarum usumque medendi maluit et mutas agitare inglorius artes. Stabat acerba fremens, ingentem nixus in hastam Aeneas magno iuvenum et maerentis Iuli concursu, lacrimis immobilis. Ille retorto Paeonium in morem senior succinctus amictu multa manu medica Phoebique potentibus herbis nequiquam trepidat, nequiquam spicula dextra sollicitat prensatque tenaci forcipe ferrum. Nulla viam Fortuna regit, nihil auctor Apollo subvenit; et saevus campis magis ac magis horror crebrescit propiusque malum est. Iam pulvere caelum stare vident: subeunt equites, et spicula castris densa cadunt mediis. It tristis ad aethera clamor bellantum iuvenum et duro sub Marte cadentum. Hic Venus, indigno nati concussa dolore, dictamnum genetrix Cretaea carpit ab Ida, puberibus caulem foliis et flore comantem purpureo; non illa feris incognita capris gramina, cum tergo volucres haesere sagittae:
Abbreviated transcription (Latin):
Dum trabitur penda.q. uigis hinc lata retectum
Lancea consequitur. rumpitq infixabilicem
Loricama. summum degustat uulnere corpus
Ille tamen clipeo obiecto conuersus in hostem
Ibat&auxilium ducto mucrone petebat.
Quem rota praecipitem & procursu concitus axis
Impulit effunditq solo. turnusq secutus
Imam intergaleam summi thoracis & oras
Abstulit ense caput. truncumq reliquit harena:
Atq. eadum campis uictor dat funera turnus
Interea aenean mnesteus & fidus achates
Ascaniusq comes castrisstatuere cruentum
Alternos longa nitentem cuspide gressus.
Saeuit . & infracta luctatur harundine telum
Fripere auxilioq uiam quȩ proxima poscit
Ense secent lato uulnus teliq latebras
Rescindant. penitus seseq inbella remittant.
Iamq aderat phȩbo antealios delectds iaprx
Iasides acri quondam cui captus amore
Ipse suas artes sua munera lactus apollo
Augurium cytharimq dabat celerisq sagittas.

Expanded text:
Dum trahitur pendetque iugis, hunc lata retectum Dum trahitur pendetque iugis, hunc lata retectum lancea consequitur rumpitque infixa bilicem loricam et summum degustat volnere corpus. Ille tamen clipeo obiecto conversus in hostem ibat et auxilium ducto mucrone petebat: cum rota praecipitem et procursu concitus axis impulit effunditque solo, Turnusque secutus imam inter galeam summi thoracis et oras abstulit ense caput truncumque reliquit harenae. Atque ea dum campis victor dat funera Turnus, interea Aenean Mnestheus et fidus Achates Ascaniusque comes castris statuere cruentum, alternos longa nitentem cuspide gressus. Saevit et infracta luctatur arundine telum eripere auxilioque viam, quae proxima, poscit ense secent lato vulnus telique latebram rescindant penitus seseque in bella remittant. Iamque aderat Phoebo ante alios dilectus Iapyx Iasides, acri quondam cui captus amore ipse suas artes, sua munera, laetus Apollo augurium citharamque dabat celerisque sagittas.
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc procul ut campo turnus conspexit aperto
Ante leui iaculo longum perinane secutus
Sistit equos biuigis & curru desilit atq
Semi animi elapsoq superuenit & pede collo
Impresso dextre mucronem extorquet & alto
Fulgentem tingit iugulo atq haec insuꝑ addit
E nagros & quambello troiane petisti
Hesperiam metire iacens. hȩc premia quime
Ferro ausi temptare ferunt. sic moenia condunt.
Huic comitom harbyten coniecta cuspide mittit.
Chloreaq halirimq daretaq tersilochumq
Et sternacisequi lapsum ceruice thymoten
Ac uelut edont borcȩ cum spintus alto
Insonat egro sequiturq ad littori fluctus
Q ua uenti incubuere fugam dant nubila cęlo
Sic turno quacumq uiam secat agmina cȩdunt.
Conuerseq ruunt acies. fert impetus ipsum
Et cristam auerso curru quatit aura uolantem.
Non tulit instantem phegeus animisq frementem
Obiecit sese ad currum & spumantia frenis
Ora citatorum dextra de torsit equorum.

Expanded text:
Hunc procul ut campo Turnus prospexit aperto, Hunc procul ut campo Turnus prospexit aperto, ante levi iaculo longum per inane secutus sistit equos biiugis et curru desilit atque semianimi lapsoque supervenit et pede collo impresso dextrae mucronem extorquet et alto fulgentem tinguit iugulo atque haec insuper addit: En agros et quam bello, Troiane, petisti, Hesperiam metire iacens: haec praemia qui me ferro ausi temptare ferunt, sic moenia condunt. Huic comitem Asbyten coniecta cuspide mittit. Chloreaque Sybarimque Daretaque Thersilochumque et sternacis equi lapsum cervice Thymoeten. Ac velut Edoni Boreae cum spiritus alto insonat Aegaeo sequiturque ad litora fluctus, qua venti incubuere, fugam dant nubila caelo: sic Turno, quacumque viam secat, agmina cedunt conversaeque ruunt acies; fert impetus ipsum, et cristam adverso curru quatit aura volantem. Non tulit instantem Phegeus animisque frementem: obiecit sese ad currum et spumantia frenis ora citatorum dextra detorsit equorum.
Abbreviated transcription (Latin):
B ella mouens inmittit equos illi e quore aperto
Ante nothos ⁊ephirumq uolant gemit ultimapulsu
Thraca pedum. circumq atrȩ formidinis ora
Iraq insidiȩq dei comitatus aguntur
Talis equosa lacer media inter prelia turnus
Fumantis sudore quatit. miserabile caesis
N ostibus insultans spargit rapida ungula rores
Sanguineos mixtaq cruor calcatur harena
Iamq neci steͥnulumq dedit thamirumq pholumq
Nunc congressus & hunc illum eminus. hasta ambos
In brasi des glaucum atq. iaden. quos imbrasus ipse
N utrierat licia paribusq ornauerat armis.
U el conferre manum uel equo p̃uertere uentos.
Parte alia media eumenes in proelũfertur
Antiqui proles bello preclara. dolonis
Nomine auum referensanimo manibusq parentem
Qui quondam castra ut danaum speculator adiret
Ausus pelide pretium sibi poscere currus.
Illum titides alio protalibus ausis
Adfecit pretio. neq equis aspirat achillis.

Expanded text:
bella movens immittit equos; illi aequore aperto bella movens immittit equos; illi aequore aperto ante Notos Zephyrumque volant; gemit ultima pulsu Thraca pedum; circumque atrae Formidinis ora Iraeque Insidiaeque, dei comitatus, aguntur: talis equos alacer media inter proelia Turnus fumantis sudore quatit, miserabile caesis hostibus insultans; spargit rapida ungula rores sanguineos, mixtaque cruor calcatur harena. Iamque neci Sthenelumque dedit Thamyrumque Pholumque, hunc congressus et hunc, illum eminus; eminus ambo Imbrasidas, Glaucum atque Laden, quos Imbrasus ipse nutrierat Lycia paribusque ornaverat armis, vel conferre manum vel equo praevertere ventos. Parte alia media Eumedes in proelia fertur, antiqui proles bello praeclara Dolonis, nomine avum referens, animo manibusque parentem, qui quondam, castra ut Danaum speculator adiret, ausus Pelidae pretium sibi poscere currus; illum Tydides alio pro talibus ausis adfecit pretio, nec equis adspirat Achillis.
Abbreviated transcription (Latin):
Quorirtis quaeue ista repens discordia surgit:
O cohibete iras. ictum iam foedus & omnes
Composite liges milnꝰ concuritre soli
Mesinite atq auferte mitus. rgofordera faxo
Tirma manu turnum debent ha̧t um mihi sacra.
Hasmitr uoces media intertalia utrba
Ecce uirostridens alis ad lapła sagita est
INcertum qua pulsa manu quo turbine ab acta
Quis tantam rutulis laudem casus ne deusne
Attulerit pressa est insignis gła facti.
Nec sese aeneax iactauit uulnere quisquam.
Turnus ut & neam cedentem ex agmni uidit
Turbatosq duces subita spe feruiaus ardet.
Poscit equos atq arma simul saltuq superbus
Emicat incurrum & manibus molitur habenas.
Multa uirum uolitans dat fortia corpora leto
Seminecis uoluit multos. aut agmina curru
Proterit. autraptas fugientibus ingerit hastas
Qualis apud gelidi cum flumina concitus hebri
S anguineus mauors clipeo increpatatq furentis

Expanded text:
Quo ruitis? Quaeve ista repens discordia surgit? Quo ruitis? Quaeve ista repens discordia surgit? O cohibete iras! Ictum iam foedus et omnes compositae leges; mihi ius concurrere soli; me sinite atque auferte metus; ego foedera faxo firma manu; Turnum debent haec iam mihi sacra. Has inter voces, media inter talia verba ecce viro stridens alis adlapsa sagitta est incertum qua pulsa manu, quo turbine adacta, Quis tantam Rutulis laudem, casusne deusne, adtulerit: pressa est insignis gloria facti. nec sese Aeneae iactavit vulnere quisquam. Turnus ut Aenean cedentem ex agmine vidit turbatosque duces, subita spe fervidus ardet: poscit equos atque arma simul saltuque superbus emicat in currum et manibus molitur habenas. Multa virum volitans dat fortia corpora Leto, semineces volvit multos aut agmina curru proterit aut raptas fugientibus ingerit hastas. Qualis apud gelidi cum flumina concitus Hebri sanguineus Mavors clipeo increpat atque furentis
Abbreviated transcription (Latin):
Aduerso proterra equo. ruit ille recedens.
Et miser oppositis a tergo inuoluitur aris
In caput inq humeros at ferudus aduolat hasti
Messapus. teloq orantem multa trabali
Desuperaltus equo grauiter ferit atq ta fitur
Hochabet hec melior magnisdata uictima diuis
Concurrunt itali spoliantq cadentia membra
O buius ambustum torrem corineus abara
Corripit &uenienti ebuso plagamq ferenti
Occupat osflammis. illiingens barba reluxit
idorẽii. ambusta dedit. suꝑ ipse secutus
Cesariem leua turbati corripit hostis.
In pressoq genu nitens terre applicat ipsum.
Sic rigido latus ense ferit. polidarius alsum
Pastorem primaq acie ꝑtela ruentem
Ense sequens nudo suꝑ imminet. ille securi
A duersi frontem mediam mentumq reducta
D issicit. & sparso laterigat arma cruore.
Ollidura quiesoculos & ferreus urguet
S omnus. in aeternam clauduntur lumina noctem
At pius aeneas dextram tendebat inermem
N udato capiteatq suos clamore uocabat.

Expanded text:
adverso proterret equo: ruit ille recedens adverso proterret equo: ruit ille recedens et miser oppositis a tergo involvitur aris in caput inque umeros. At fervidus advolat hasta Messapus teloque orantem multa trabali desuper altus equo graviter ferit atque ita fatur: Hoc habet, haec melior magnis data victima divis. Concurrunt Itali spoliantque calentia membra. Obvius ambustum torrem Corynaeus ab ara corripit et venienti Ebuso plagamque ferenti occupat os flammis: olli ingens barba reluxit nidoremque ambusta dedit. Super ipse secutus caesariem laeva turbati corripit hostis inpressoque genu nitens terrae adplicat ipsum: sic rigido latus ense ferit. Podalirius Alsum pastorem primaque acie per tela ruentem, ense sequens nudo superimminet: ille securi adversi frontem mediam mentumque reducta disicit et sparso late rigat arma cruore. Olli dura quies oculos et ferreus urguet Somnus: in aeternam clauduntur lumAt pius Aeneas dextram tendebat inermem nudato capite atque suos clamore vocabat:
Abbreviated transcription (Latin):
Hasta uolans ut forte nouem pulcherrima fratrũ
Corpora constiterat contraquos fida crearat
V natot arcadio coniunx tyrrhena gylippo
Horum unum ad medium teritur quas utilis aluo
Baltheus & laterum iuncturas fibula mord&
Egregium forma uiuenem a. fulgentibus armis
Transadigit costis fuluaq effundit harena.
At fratres animosa phalant accensaq luctu
Pars gladios strigunt manibus pars missile ferrum
Corripiunt. cęciq ruunt. quos agmina contra
Procurrunt laurentum. hinc densi rursus inundant
Trocsagylliniq a. pictis archades armis.
Sic omnes amor unus haba decernere ferro.
Diripuere aras. it toto turbida cęlo
T empestas teloꝵ. ac ferreus ingruit imber.
Craterasq focosq ferunt. fugit ipse latinus
Pulsatos referens infecto foedere diuos
Infrenant alii currus aut corpora saltu
Subiciunt in equos & strictis ensibus ad sunt.
Messapus regen regisq insigne gerentem
T yrrhenum aulesten auidus confundere foedus

Expanded text:
Hasta volans, ut forte novem pulcherrima fratrum Hasta volans, ut forte novem pulcherrima fratrum corpora constiterant contra, quos fida crearat una tot Arcadio coniunx Tyrrhena Gylippo, horum unum ad medium, teritur qua sutilis alvo balteus et laterum iuncturas fibula mordet egregium forma iuvenem et fulgentibus armis transadigit costas fulvaque effundit harena. At fratres, animosa phalanx accensaque luctu, pars, gladios stringunt manibus, pars missile ferrum corripiunt caecique ruunt. Quos agmina contra procurrunt Laurentum, hinc densi rursus inundant Troes Agyllinique et pictis Arcades armis: sic omnis amor unus habet decernere ferro. Diripuere aras, it toto turbida caelo tempestas telorum ac ferreus ingruit imber, craterasque focosque ferunt. Fugit ipse Latinus pulsatos referens infecto foedere divos. Infrenant alii currus aut corpora saltu subiciunt in equos et strictis ensibus adsunt. Messapus regem regisque insigne gerentem, Tyrrhenum Aulesten, avidus confundere foedus,
Abbreviated transcription (Latin):
Cignum excellentem pedibus rapit improb: uncis
Arrexere animos itali. cunctȩq uolucres
Conuertunt clamore fugam mirabile uisu
Aetheraq obscurant pennis hostemq ꝑauras
Facta nube premunt donec uiuictus & ipse
Pondere diffecit praedamq exunguibus ales
Proiecit fluuio. penitusq innubila fugit
Tum uero augurium rutuli clamore salutant.
Expediuntq manus. primusqtolumnius augur
Nocerat hoc uotis inquit quod sȩpe petiui.
Accipio ad gnoscoq deos mene duce ferrum
Corripite orutuli. quos improbus aduena bello
Ferritat inualidas ut aues. & litora uestra
Uipopulat. petet ille fugam penitusq ꝓfundo
V eladabit. uos un animis densęte cateruas
Etregem uobis pugna defendite raptum.
Dixit & aduersos telum contorsit in hostes.
Procurrens sonitum dat stridula cornus & auras
Certa secat. simul hoc simul ingens clamor. & omnes
Turbati cunei calefactaq corda tumultu.

Expanded text:
cycnum excellentem pedibus rapit improbus uncis. cycnum excellentem pedibus rapit improbus uncis. Adrexere animos Itali, cunctaeque volucres convertunt clamore fugam, mirabile visu, aetheraque obscurant pennis hostemque per auras facta nube premunt, donec vi victus et ipso pondere defecit, praedamque ex unguibus ales proiecit fluvio penitusque in nubila fugit. Tum vero augurium Rutuli clamore salutant expediuntque manus; primusque Tolumnius augur Hoc erat, hoc, votis, inquit, quod saepe petivi. Adcipio adgnoscoque deos; me, me duce ferrum corripite, O miseri, quos improbus advena bello territat invalidas ut aves et litora vestra vi populat: petet ille fugam penitusque profundo vela dabit. Vos unanimi densete catervas et regem vobis pugna defendite raptum. Dixit et adversos telum contorsit in hostis procurrens: sonitum dat stridula cornus et auras certa secat. Simul hoc, simul ingens clamor et omnes turbati cunei calefactaque corda tumultu.
Abbreviated transcription (Latin):
Nonpudet orutuli procunctis talibus unam
Obicctare animam numero nean uiribus aequi
N onsumus en omnes & troes & arcades bisunt
Fatalisq manus. infensa aruria turno.
V ix hostem alterni si congrediamur habemus.
Ille quidem adsuperos quorumse deuouet aris
Succedet fama. uiuusq ꝑora feretur.
Fospatria amissa dominis parere suꝑbis¬
Cogemur. qui nunc lentis consedimus aruis
Talibus incensaest iuuenum sententia dictis
Lam magis atq magis serpitq ꝑ agmina murmur
Ipsi laurentes motati ipsiq latini.
Qui sibi iam requiem pugnae rebusq salutem
Sperabant nunc arma uolunt foedusq precantur
Infectum. & turnisortem miserantur iniquam.
His aliud mauis iuturna adiungit & alto
Dat signum caelo quonon p̃stantius ullum.
Turbauit mentes italas monstroq fefellit.
Nam quolans rubra fuluus iouis ales in aethera
Litoreas agitabat aues turbamq sonantem
Agminis aligeri subito cum lapsus adundas

Expanded text:
Non pudet, O Rutuli, pro cunctis talibus unam Non pudet, O Rutuli, pro cunctis talibus unam obiectare animam? Numerone an viribus aequi non sumus? En omnes et Troes et Arcades hi sunt fatalesque manus, infensa Etruria Turno: vix hostem, alterni si congrediamur, habemus. Illsuccedet fama vivusque per ora feretur; nos patria amissa dominis parere sucogemur, qui nunc lenti consedimus arvis. Talibus incensa est iuvenum sententia dictis iam magis atque magis, serpitque per agmina murmur; ipsi Laurentes mutati ipsique Latini. Qui sibi iam requiem pugnae rebusque salutem sperabant, nunc arma volunt foedusque precantur infectum et Turni sortem miserantur iniquam. His aliud maius Iuturna adiungit et alto dat signum caelo, quo non praesentius ullum turbavit mentes Italas monstroque fefellit. Namque volans rubra fulvus Iovis ales in aethra litoreas agitabat aves turbamque sonantem agminis aligeri, subito cum lapsus ad undas