comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pothes intotius epłis. inhec subito paulus
erum p&statim quippe sequit᷑ si autẽ sp̃u¬
i ducimini non estis sublege: &cũ hucusq ali¬
qua exparte sibi ser mocohereat. Rursũ sim¬
plicem intelligentiã sub sequamur. ad ios di¬
nata repente prȩcepta nostransfert decas¬
ne & spũ disserens idest manifesta autẽ sunt¬
opera carnis illa & illa & e contrariofruct
autẽ sp̃s est caritas & reliqua sedneq: ihis
consequentiã desperare debemus quia opera
carnis diuinorũ uoluminũ historia contin&.
non ualde eos iuuans quisic eã hitelligunt
ut scribta est : quis enim non docebitur seriu¬
re luxuriȩ & fornicationẽ habere ꝓnichilo
cũ iudã ad mere tricẽ legerit ingredientẽ :
& patriarchas multas habuisse pariter ixo¬
res Quomodo non adidolo latriã ꝓuocabit᷑
qui sanguinẽ taurorũ & ceteras leuitici
uictimas non plus quã quod ii littera sonit
putauerit indicare : Quod autẽ inimicicias

Expanded text:
pothesin totius Epistolae, in haec subito Paulus pothesin totius Epistolae, in haec subito Paulus erumpet; 495 statim quippe sequitur: Si autem spiritu ducimini, non estis sub Lege. Et cum hucusque aliqua ex parte sibi sermo cohaereat, rursum si simplicem intelligentiam sequamur, ad inordinata repente praecepta nos transfert, de carne et spiritu disserens, id est: Manifesta autem opera carnis illa et illa. Et econtrario: Fructus autem spiritus, est charitas, et reliqua. Sed neque in his consequentiam desperare debemus; quia opera carnis divinorum voluminum historia continet; non valde eos juvans qui sic eam intelligunt, ut scripta est. Quis enim non docebitur servire luxuriae, et fornicationem habere pro nihilo: cum Judam ad meretricem legerit ingredientem ; et patriarchas habuisse multas pariter uxores? Quomodo non ad idololatriam provocabitur, qui sanguinem taurorum, et caeteras Levitici victimas non plus quam quod in littera sonat, putaverit indicare? Quod autem inimicitias,
Abbreviated transcription (Latin):
quitur precedentes & typos contempnit
& litterã nonidcirco deb& minores despi¬
cere & occasionẽ dare his qui non possunt sen¬
tire sub limius desepenitus desperandi. lic&
enm hnfirmisint & caro conparatione sp̃s ap¬
pellentur : caro tamen xp̃isunt : si enim hitel¬
ligit mysteriũ caritatis infirmioribus serui¬
entis faciat aliquid ꝓpter infirmos. ne inscien
genter itaq: adtende. anẽx consequentibus
sensus iste texatur. Vos in quit fr̃s hi liber¬
tatem uocati estis. forsitan ideo qui non om̃s
uocationẽ capere poterant libertatis prop¬
ter quod nunc auditis tantũ nelibertatem
inoccasionẽ detis carni: per dilectionẽ enim
oport& minoribus seruire maiores. Quia
qui uult esse maior : erit omniũ seruus. neq
ergo spiritalis lacer& xp̃i carnes neq: occa¬
perficere desideriũ carnis earũ : siautẽ hoc
quod dicitur sp̃ũ ambulate & desideriũ car¬
nis non perficietis: simpliciter itelligimus

Expanded text:
quitur, praecedentes et typos contemnit quitur, praecedentes et typos contemnit et litteram: non idcirco debet minores despicere, et occasionem dare his qui non possunt sentire sublimius, de se penitus desperandi. Licet enim infirmi sint et caro comparatione spiritus appellentur: caro tamen Christi sunt. Si enim intelligit mysterium charitatis infirmioribus servientis, faciat aliquid propter infirmos: ne in scientgenter itaque attende, an ex consequentibus sensus iste texatur. Vos, inquit, fratres, in libertatem vocati estis: forsitan ideo, quia non omnes vocationem capere poterant libertatis. Propter quod nunc auditis: Tantum ne libertatem in occasionem detis carni. Per dilectionem enim oportet minoribus servire majores: quia qui vult esse major, erit omnium servus . Neque ergo spiritualis laceret Christi carnes: neque occaperficere desiderium carnis earum. Si autem hoc quod dicitur: Spiritu ambulate, et desiderium carnis non perficietis, simpliciter intelligimus
Abbreviated transcription (Latin):
cem. tã cruentã in alios esse sententꝰã quã uti¬
nam abscidantur qui uos conturbant. nec pos¬
ꝓlatũ. quod tumore & indignatione plenum
ipso uerborum pondere demonstratur : Quic¬
quid ergo illi ꝓapło excusationis adtuloni
: hoc nos ꝑlege ueteri defendemus: Nos h liber¬
u tatẽ uo cati estis fr̃s. tantũ ne libertatẽ inoc
y casionẽ carni. Subauditur detis Quod quia
ingrȩco non habetur. latinus posuit interpres
Hunc locũ quia ualde obscurus est dedecimo
stromatũ libro transferri placuit ad uerbũ
non quo singula non possint suis locis & sensibs
explanari. sed quo a superiori negotio sepa¬
rata unũ difficile corpus efficiant. & sisic in¬
telligantur ut resonant in consequenter &
abrupte repugnare interse & scatere uide¬
antur. Origenis itaq hȩc uerba sunt. difficilis
locus est & ita nobis disserendus uidetur. Qui
liber est & alciori sensu sp̃m & ueritatẽ se¬

Expanded text:
cem, tam cruentam in aliquo esse sententiam, quam, uticem, tam cruentam in aliquo esse sententiam, quam, utinam abscindantur qui vos conturbant. Nec posprolatum, quod tumore et indignatione plenum, ipso verborum pondere demonstratur. Quidquid ergo illi pro Apostolo excusationis attulerint, 494 hoc non pro Lege veteri defendemus. Vos enim in libertatem vocati estis, fratres: tantum ne libertatem in occasionem carni subauditur detis: quod quia in Graeco non habetur, Latinus posuit interpres. Hunc locum quia valde obscurus est, de decimo Stromatum libro transferri placuit ad verbum. Non quo singula non possint suis locis et sensibus explanari; sed quo a superiori negotio separata, unum difficile corpus efficiant: et si sic intelligantur ut resonant, inconsequenter et abrupte repugnare inter se et scatere videantur. Origenis itaque haec verba sunt: « Difficilis locus est: et ita nobis disserendus videtur. Qui liber est, et altiori sensu spiritum, et veritatem se
Abbreviated transcription (Latin):
ter scõs uiros cadere perspicimus . Sed&il
lud dicipotest lic& super fluũ quibus dã esse
uideatur. Quod paulus nontã maledixerit
eis quã orauerit proillis uteas partescorpo¬
ris perderint perquas delinquere cogebant᷑.
& quomodo in euuangelio dictũ est. Melius
esse aliquẽ sine oculo & sine manu & sinepe¬
de & qua lib& alia parte membrorũ intrare
inregnũ cȩlorũ : quã totũ ire ingeennã Ita
& nunc optare eis magis unã partẽ corpons
perdere : quã per occasionẽ integri corporis
perpetuo igne danmari. Hic locussi quando ab
ethnicis repre henditur . Quomodo eisrespon¬
deripossit ostendimus: nunca nobis contra
hereticos ꝓferat᷑. Marcionẽ uide lic& & ualen¬
tinũ. & om̃s qui contrauetus latrant̃ testa¬
mentũ. Qua rationẽ illi quicreatorẽ sangui¬
nariũ seuerũ bellatorẽ & tantũ iudicẽ cri¬
minantur. hoc i aplodi boni ualeant excu¬
sare : & certe nullã putolnue terilege.tãtru¬

Expanded text:
ter sanctos viros cadere perspicimus. Sed et ter sanctos viros cadere perspicimus. Sed et illud dici potest licet superfluum quibusdam esse videatur quod Paulus non tam maledixerit eis, quam oraverit pro illis, ut eas partes corporis perderent, per quas delinquere cogebantur. Et quomodo in Evangelio dictum est: melius esse aliquem sine oculo, et sine manu, et sine pede, et qualibet alia parte membrorum intrare in regnum coelorum, quam totum ire in gehennam : ita et nunc optare eis magis unam partem corporis perdere, quam per occasionem integri corporis perpetuo igne damnari. Hic locus si quando ab ethnicis reprehenditur, quomodo eis responderi possit, ostendimus. Nunc a nobis contra haereticos proferatur, Marcionem videlicet, et Valentinum et omnes qui contra vetus latrant Testamentum, qua ratione illi qui Creatorem sanguinarium, severum bellatorem, et tantum judicem criminantur, hoc in Apostolo Dei boni valeant excusare. Et certe nullam puto in veteri Lege tam tru
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. Quĩ dicit. discite ame quia humi¬
lissum &mitis. & mansuetus corde: & magis
putatur ludaico furore. & quađa effrenata in¬
sania se non potuisse cohibere : quã imitatus
esse eũ qui tanquã agnus corã tondente se
non aperuit ossuũ & male dicentibus nonre¬
male dixit tradidit aũt se morti condemp¬
natus : ad quod qui ꝓpaulo respondebit hȩc
dic&nontam furoris inaduersarios quã di¬
lectionis in eccłam di uerba esse quȩ locutus
sit. Uidebat quippe totã ꝓumciã quã ipsessio
sanguine & periculis ab idolatria ad xp̃itrans¬
duxerat fidẽ subita persuasione turbatã
& dolore apostolico. dolore patrisse tenere
non poterat. mut abat uocẽ. & quibus blin¬
ditus fuerat : irascebatur . ut quos nequiue¬
rat lenitate saltẽ oblurgatione retiner&.
culo clausus infirmo uidensq: aliã legẽ in men¬
bris captiuantẽ se & ducentẽ i legepecca¬
ti semel fuerit hoc locutus. in quo dfrequen¬

Expanded text:
intelligi, qui dicit: Discite a me, quia humiintelligi, qui dicit: Discite a me, quia humilis sum, et mitis, et mansuetus corde . Et magis putatur Judaico furore, et quadam effrenata insania se non potuisse cohibere, quam imitatus esse eum, qui tamquam agnus coram tondente se, non aperuit os suum, et maledicentibus non remaledixit . Tradidit autem 493 se morti condemnatus. Ad quod qui pro Paulo respondebit, haec dicet: non tam furoris in adversarios, quam dilectionis in Ecclesias Dei, verba esse quae locutus sit. Videbat quippe totam provinciam, quam ipse suo sanguine, et periculis ab idololatria, ad Christi transduxerat fidem, subita persuasione turbatam, et dolore apostolico, dolore patris, se tenere non poterat: mutabat vocem, et quibus blanditus fuerat, irascebatur, ut quos nequiverat lenitate, saltem objurgatione retineret.culo clausus infirmo, vidensque aliam legem in corpore suo captivantem se, et ducentem in lege peccati, semel fuerit hoc locutus, in quod frequen
Abbreviated transcription (Latin):
tur fatuũ dĩ sapientius fier& hommibus: & pt̃
id quod infirmitas & scandalũ firmũ dĩ forcius
fier& hominibus: Cum aũt in quit crucis xp̃iscan¬
dalum maneat. &egoper secuti onẽ paciar.
quã non paterer siscandalũ non maner&. frustra
quidã lactitant me circum cisionẽ predicare
quã ipugnan do sustineo perse cutionẽ : Uti¬
nam & abscidantur qui uos contus bant: Querit᷑
quomodo paulus discipulus eius qui ait: be¬
nedicite maledicentibus uos & ipse loquens
Benedicite & nolite maledicere. & in aliolo¬
co Neq male diciregnũ di possidebunt:
Nunc& maledixerit eis. Qui eccłas galathȩ
ledixerit: utinã & abscidantus quiuos con¬
turbant: Tam enim de testanda abscisio¬
nis est passio. ut & quihuitis eã intulerit.
legibus pupli cis puniatur & quise ipsumcas¬
trauerit in famis habeatur : ut enimillud
xp̃s: Certe maledictionis uox non potestenis

Expanded text:
tur, fatuum Dei sapientius fieret hominibus: et propter tur, fatuum Dei sapientius fieret hominibus: et propter id quod infirmitas et scandalum, infirmum Dei fortius fieret hominibus. Cum autem, inquit, crucis Christi scandalum maneat, et ego persecutionem patiar, quam non paterer, si scandalum non maneret: frustra quidam jactitant me circumcisionem praedicare, quam impugnando sustineo persecutionem. Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Quaeritur quomodo Paulus discipulus ejus qui ait: Benedicite maledicentibus vobis. Et ipse loquens: Benedicite et nolite maledicere . Et in alio loco: Neque maledici regnum Dei possidebunt : nunc et maledixerit eis, qui Ecclesias Galatiledixerit: Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Tam enim detestanda abscisionis est passio, ut et qui invitis eam intulerit, legibus publicis puniatur, et qui seipsum castraverit, infamis habeatur. Ut enim illud me loquitur Christus? certe maledictionis vox non potest ejus
Abbreviated transcription (Latin):
predico. quid ad huc persecutionẽ patior:
Omne inquit in me odiũ iudeorum & qua ad¬
uersum me furent insania obnichil aliud est.
nisi quod doceo gentes non debere circumcidi
& legis onera superflua : etiã ab olita custodire :
cum autẽ pessecutionẽ paciar. Manifestum est
me circum cisionẽ non predicare quã destruo:
non enim tantũ pessecutionẽ pacior a ludeis
doceo legẽ esse conpletã : Quod autẽ cruxlu¬
deis scandalũ sit gentibus stultitia : Ipse dñs nr̃
ostendit. qui lapis dicitur offensionis & petra
scandali: propter nichil aliud puto. nisi quia
predicatio cum plenis uelis aputłaudientes pro¬
cesserit. statim ut ad crucẽ uenerit. inpingit.
& nequaquã liberocur su potest ultra ꝓcedere :
sed hȩccrux quȩ aput ludeos scandalum est.
& aputgentes stultitia: nobis qui credimus
uirtus est & sapientia.xp̃s enim dĩ uirtus est
& dĩ sapientia ut ꝓpter id quod stultitia diceba¬

Expanded text:
praedico, quid adhuc persecutionem patior? praedico, quid adhuc persecutionem patior? Omne, inquit, in me odium Judaeorum, et qua adversum me furiunt insania, ob nihil aliud est, nisi quod doceo gentes non debere circumcidi, et Legis onera superflua et jam abolita custodire. Cum autem persecutionem 492 patiar, manifestum est me circumcisionem non praedicare, quam destruo. Non enim tam persecutionem patior a Judaeis, doceo Legem esse completam. Quod autem crux Judaeis scandalum sit, gentibus stultitia, ipse Dominus noster ostendit, qui lapis dicitur offensionis, et petra scandali : propter nihil aliud puto, nisi quia praedicatio cum plenis velis ad audientes processerit, statim ut ad crucem venerit, impingit: et nequaquam libero cursu potest ultra procedere. Sed haec crux quae apud Judaeos scandalum est, et apud gentes stultitia, nobis qui credimus virtus est et sapientia. Christus enim Dei virtus est, et Dei sapientia , ut propter id quod stultitia diceba
Abbreviated transcription (Latin):
m sicircum cisionẽ prȩdico. Quid adhuc perse¬
q cutionẽ pacior . ergo euacuatũ est: siue ut¬
u ingrȩco melius hab&cessabit scandalum¬
mcrucis: Legimus inactibus a postolorũ ipse
quoq: a postolus paulus in epistolis suis sȩpe
comme morat se aludȩis persecuti onescre¬
berrimas sustinuisse. propterea quod doce¬
ret eos qui degentibus crediderant in xp̃o
non debere circumcidi. Hultaq. de quibussu
yy pra ait: Qui a utẽ conturbat uos: portabit¬
y iudiciũ quicumq: est ille:. Ut deciperent ga¬
lathas: etiã hocaddebant: non solũ petrus
& la cobus & ioħs. & ceteri in ludea apostoli
circum cisionẽ & alia prȩcepta legis obser¬
uant : sed ipse quoq paulus qui uos alites
docuit quã sereiueritas hab&. Timotheũ
circum cidit. & iudeis frequenter Iudȩusfac¬
tus est: ueritate cogente quã opinionẽ de
galatharum mentibus paulus nunc uolens¬
ui tollere ait: Ego autẽ frssi circum cisionẽ

Expanded text:
, si circumcisionem praedico, quid adhuc perse, si circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior? Ergo evacuatum est sive ut in Graeco melius habet, cessavit scandalum crucis. Legimus in Actibus apostolorum, ipse quoque apostolus Paulus in Epistolis suis saepe commemorat, se a Judaeis persecutiones creberrimas sustinuisse, propterea quod doceret eos qui de gentibus crediderant in Christo, non debere circumcidi. Hi itaque de quibus supra ait: Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicumque est ille, ut deciperent Galatas, etiam hoc addebant: Non solum Petrus, et Jacobus, et Joannes, et caeteri in Judaea apostoli circumcisionem, et alia praecepta Legis observant, sed ipse quoque Paulus, qui vos aliter docuit, quam se rei veritas habet, Timotheum circumcidit, et Judaeis frequenter Judaeus factus est, veritate cogente. Quam opinionem de Galatarum mentibus Paulus nunc volens tollere, ait: Ego autem, fratres, si circumcisionem
Abbreviated transcription (Latin):
gum enim meũ suauȩ est . & onus meũ leuȩ
est. Quod autẽ & doc trina ꝓonere accipi¬
atur . perspicua fit ineuuangelio . Alligant
quippe farisei onera grauia & que portari
Quam grauȩ sit aliquẽ de tranꝰ quillitate tur¬
bare & serena corda hominũ quibusdã quasi
fluctibus concitare. saluatoris ad apostolos
coruestrum. neq timeatis: Expedit quipre
es qui conturbat & scandalizat quempiam
inecđa : ut lapis molaris circum ducetus col¬
lo eius & mittatur cum eo inmare : quã ut
scandaliz & unum de his minimis. quia sal¬
uatore monstrantur : Turbati ergo fuera
galathȩ inter sp̃m & litterã. circumcisionẽ
& concisionẽ iudais mũ occubtũ & manifes¬
tum. quid agerent ignorantes. Breuius aũt̃
& sic accipi potest. Quiꝰ cumq: est ille qui uos
adphariseorũ doctrinã retrahit & incar¬
ne desiderat circumcidi. Quã iis siteloquens
& inlegis eruiticionese lactit&. nichilam¬
plius dico : nisi hoc quod etiã uos abnuerenm

Expanded text:
suave est, et onus meum leve est . Quod autem et doctrina pro onere accipiatur, perspicuum fit in Evangelio. Alligant quippe Pharisaei onera gravia, et quae portari 491 grave sit aliquem de tranquillitate turbare, et serena corda hominum quibusdam quasi fluctibus concitare, Salvatoris ad apostolos cor vestrum, neque timeatis . Expedit quippe ei qui conturbat et scandalizat quempiam in Ecclesia, ut lapis molaris circumdetur collo ejus, et mittatur cum eo in mare, quam ut scandalizet unum de his minimis, qui a Salvatore monstrantur . Turbati ergo fuerant Galatae inter spiritum et litteram, circumcisionem t concisionem, Judaismum occultum et manifestum, quid agerent ignorantes. Brevius autem et sic accipi potest: Quicumque est ille qui vos ad Pharisaeorum doctrinam retrahit, et in carne desiderat circumcidi quamvis sit eloquens, et in Legis eruditione se jactitet, nihil amplius dico, nisi hoc quod etiam vos abnuere non
Abbreviated transcription (Latin):
laborauit. Ne magnitudo reuelationũ ex tol¬
ler& eũ : datus est ẽistimulus carnis eius. ange¬
lus sathanȩ qui eũ colaphi zar&. ut non extol¬
leretur & certeter dm̃ rogauit ut discede¬
r& ab eo sed dictũ estei sufficit tibi gr̃a mea iuir¬
tus enim infirmitate perficitur. Qui dt amdi
opus quã scribturas legere. in ecclesias prgdica¬
resacerdotũ cupere ante altare dñi ministra¬
re sed &hec nisi aliquis omni diligentia custo¬
dieritcorsuũ : decupiditate laudis oriuntur.
uide as plerosq quod etiã tullius ait librossuos
decontemnen da gła inscribere & causagłȩ¬
scribturassȩpe uertimus stilũ quȩ digna lecti¬
one sunt scribimus & nisi xp̃i causafiant sed me¬
moriȩ in posteros & famai populos totus labor
irritus fi& & erimus quasi tympanũ sonans&
cumbalũ concrepans. Uide as plerosq de
scribturis interse uelle contendere & ad¬
leticũ scamma di facere ser monẽ inuicem
ꝓuocant & siuicti fuerint hnuident. In anis

Expanded text:
tionum extolleret eum, datus est stimulus carnis ejus, angelus Satanae, qui eum colaphizaret, ut non extolleretur. Et certe ter Dominum rogavit ut discederet ab eo: sed dictum est ei. Sufficit tibi gratia mea: virtus enim in infirmitate perficitur. Quid tam Dei opus, quam Scripturas legere, in ecclesia praedicare, sacerdotium capere, ante altare Domini ministrare. Sed haec, nisi aliquis omni diligentia custodierit cor suum, de cupiditate laudis oriuntur. Videas plerosque quod etiam Tullius ait libros suos de contemnenda gScripturas: saepe vertimus stylum: quae digna lectione sunt, scribimus; et nisi Christi causa fiant, sed memoriae in posteros, et famae in populos, totus labor irritus fiet: et erimus quasi tympanum sonans, et cymbalum concrepans . Videas plerosque de Scripturis inter se contendere: e athleticum scamma Dei facere sermonem: invicem provocant, et si victi fuerint, in invident: inanis
Abbreviated transcription (Latin):
fiat ut admirationi & laudihabe amur afribus¬
frustra sanguis effusus est. loquatur a płs. loqu¬
tur electionisuas: Sitradidero corpus meũ
ut glorier. caritatẽ autẽ non habeã. nichil
michi ꝓdest. Ille quidixerat. Scio hominẽ h
xp̃o ante annos quat tuor decim. siue in corpo¬
re nescio siue extra corpus nescio dsscit Rap

Expanded text:
fiat ut admirationi et laudi habeamur afiat ut admirationi et laudi habeamur afrustra sanguis effusus est. Loquatur Apostolus, loquatur electionis vas: Si tradidero corpus meum, ut glorier, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Illi qui dixerat: Scio hominem in Christo, ante annos quatuordecim, sive in corpore, nescio, sive extra corpus, nescio, Deus scit, ra
Abbreviated transcription (Latin):
głam dĩ & cħnistantẽ ad extris eius ut autẽ &
nos nobis fingendorũ nominũ licentiã prȩsu¬
mamus. Rebus quippe nouisutait quidã noua
fingenda sunt nomina qui ahic dictũ est. Non
mus plenȩ głe esse cupidos qui głamdĩ desiderãn
& laudẽ uir tute condignã & aspectũ diuinius
aliquid ostendentẽ. Vnde & inplerisq locis m̃¬
maiestatẽ ꝓgła transtulerunt : Iam dudũcupio
inuerba ꝓrumpere sed teneor timore dicendi.
dicã tamen nec tacebo passionẽ meã. passionẽ
pene communẽ non de diuitiis non de potentia
non depulchritudine &corporũ uenustate. Hȩc
enim manifeste inter carnis opera nominant᷑
eli mosina si oblaudẽ fiat manis est gła longaora¬
tio pallos ex lelunio sequens. non mea sunt uerba
sed saluatoris in euuan gelio pertonantis. Ipsaquoq
castitas inmatrimonio uiduitate. uisginibus
sepe plausũ quȩrit humanũ. & quod dudũ timeo
dicere sed dicendũ est martiriũ ipsũ sudeo

Expanded text:
am Dei, et Jesum stantem a dextris ejus . Ut autem et nos nobis fingendorum nominum licentiam praesumamus, rebus quippe novis ut ait quidam nova fingenda sunt nomina: quia hic dictum est: Non mus plenae gloriae esse cupidos, qui gloriam Dei desiderant, et laudem virtute condignam, et aspectum divinius aliquid ostendentem. Unde et in plerisque locismajestatem pro gloria transtulerunt. Jam dudum cupio in verba prorumpere, sed teneor timore dicendi. Dicam tamen, nec tacebo passionem meam, passionem pene communem, non de divitiis, non de potentia, non de pulchritudine, et corporum venustate; haec enim maniEleemosyna si ob laudem fiat, inanis est gloria: longa oratio, pallor ex jejunio sequens. Non mea sunt verba, sed Salvatoris in Evangelio pertonantis. Ipsa quoque castitas in matrimonio, in viduitate, in virginibus saepe plausum quaerit humanum: et quod dudum timeo dicere, sed dicendum est: martyrium ipsum, si ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ius: Ita & ex muliere nasci uoluit & esse suble¬
ge. uteos qui erant nati demuliere & sub
lege saluar& : & certe non est natus demulie¬
re idest denupta sed uirgine uerũ ab usiue
uirgo mulier appellata est ꝓpter eos qui illã
funse uirginẽ nesciebant ut itaq ꝓpter illos
qui sc̃am mariã ar bitrabantur maritum:
hulier ꝓuirginẽ posita est. sic ꝓpter eos quiȩs¬
timabant. xp̃m esse sublege nescientes quia
factus ess& his quierant sublege quasi suble¬
in gedicitur ipse factus esse sũb lege: Mani¬
ns festa autẽ sunt opera carnis quȩ sunt forni¬
m catio inmundicia inpudicitia. Idolorũ ser

Expanded text:
jus ? ita et ex muliere nasci voluit, et esse sub Lejus ? ita et ex muliere nasci voluit, et esse sub Lege, ut eos qui nati erant de muliere, et sub Lege, salvaret. Et certe non est natus de muliere, id est, de nupta, sed de virgine. Verum abusive virgo mulier appellata est, propter eos qui illam fuisse virginem nesciebant. Ut itaque propter illos, qui sanctam Mariam arbitrabantur maritum habere, mulier pro virgine posita est: sic propter eos qui aestimabant Christum esse sub Lege, nescientes quia factus esset his qui erant sub Lege, quasi sub Lege, dicitur et ipse factus esse sub Lege. Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt, fornicatio, immunditia, luxuria, idolorum se
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ adaltitu dinẽ sp̃sꝓuocarent : Nam & paulus
qui iudȩis iudeus factus est & omnibus om̃ã ut
om̃s lucri facer&: non dixit factus sub lege sed
factus quasi sub lege ut ostender&se non ueri¬
tatẽ legis sed similitu dinẽ custo disse : uidemur
nobis soluisse ꝓpositã quȩstionẽ : sed i quid faci¬
emus de illo pauli capitulo dicentis: Cum autẽ
uenit plenitudo temporis misit ds̃ filiũ suum
factum ex muliere. factũ sub lege. uteos qui
fuit & non quasi sublege tota illa superionꝰ
disputatio uacua fi& uerũ & hȩc oppositio de
suo soluetur loco : qui enim ꝓpterea factus sid
lege est ut eos quierant sub lege redimer&
utiq: cũ ess& libera lege. legise sub didit uo¬
luntate & multo eratꝰ paulo liberior : qui non
sublege sed quasi sublege se fuisse testatus
est & quo modo incenũ &baratrum mortis
propter nos descendit qui orabamus dicen¬
tes Quis me liberabit decorpore mortis hu¬

Expanded text:
rae, ad altitudinem spiritus provocarent. Nam et Paulus rae, ad altitudinem spiritus provocarent. Nam et Paulus qui Judaeis Judaeus factus est, et omnibus omnia, ut omnes lucrifaceret : non dixit, factus sub Lege, sed, factus quasi sub Lege, ut ostenderet se non veritatem Legis, sed similitudinem custodisse. Videmur nobis solvisse propositam quaestionem. Sed quid faciemus de illo Pauli capitulo 504 dicentis: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus filium suum, factum est muliere, factum sub Lege, ut eos quifuit, et non quasi sub Lege, tota illa superior disputatio vacua fiet. Verum et haec oppositio de suo solvetur loco. Qui enim propterea factus sub Lege est, ut eos qui erant sub Lege, redimeret, utique cum esset liber a Lege, Legi se subdidit voluntate: et multo erat Paulo liberior, qui non sub Lege, sed quasi sub Lege se fuisse testatus est. Et quomodo in coenum et barathrum mortis propter nos descendit, qui orabamus dicentes: Quis me liberabit de corpore mortis hu
Abbreviated transcription (Latin):
mus sp̃m mansuetudinis. & sp̃s fiati. sed sim¬
pliciter sp̃s appellatur. quȩ quidẽ minutiȩ
magis higrȩco quã hnr̃a lingua obseruatȩ
uartra penitus non habemus uidentur aliquid
habere momenti : ouȩritur in hoc locosiquia¬
cumq sp̃u ducitur non est sublege utrũ mo¬
uses & prophetae uel spũ acti sint᷑ & sublege
uixerint quod apłs negat. aut habentes sp̃m
sublege non fuerint: quod a postolus hic adfir¬
matꝰ. aut quod est terciũ sublege uiuentes
sp̃m non habuerint. quod detantis uiris ne fas
est credere : quod nos breuiter respondebimus
non idẽ esse sublege & esse quasi sublege :
quomodo non idipsum est insimilitudine car¬
nis peccati : & in carne essepeccati: nec idẽ so¬
nat uerus serpens : & erei similitudo serpentis
quẽ moses inheremo suspendit: sic igitur & scõs
tes non sub lege sed quasi sublege uixisse ut ip¬
si uiderentur quidẽ esse sublege sed eos qui sub
lege erant lucrifacerent & ab humilitate litte¬

Expanded text:
tudinis, et spiritum fidei: sed simpliciter Spiritus appellatur: quae quidem minutiae magis in Graeco, quam in nostra lingua observatae qui ἄρθρα penitus non habemus videtur aliquid habere momenti. Quaeritur in hoc loco, si quicumque spiritu ducitur, non est sub Lege, utrum Moses et prophetae, vel spiritu acti sint, et sub Lege vixerint, quod Apostolus negat: aut habentes spiritum, sub Lege non fuerint, quod Apostolus hic affirmat: aut quod est tertium, sub Lege viventes, spiritum non habuerint, quod de tantis viris nefas est credere. Ad quod nos breviter respondebimus: Non idem esse sub Lege esse, et esse quasi sub Lege: quomodo non idipsum est, in similitudine carnis peccati, et in carne esse peccati. Nec idem sonat verus serpens. et aerei similitudo serpentis, quem Moyses in eremo suspendit . Sic igitur et sanctos  viventes, non sub Lege, sed quasi sub Lege vixisse, ut ipsi viderentur quidem esse sub Lege; sed eos qui sub Lege erant lucrifacerent, et ab humilitate litte
Abbreviated transcription (Latin):
onus & hibonã & inmalã partẽ posse accipi:
hoc est & in his qui peccatis grauibus opprimn.
& in illis qui uirtutũ leuia onera sustentant
depeccatis inpsalmo penitus loquitur : Iniqui¬
tates mȩȩ eleuatȩ sunt suꝑ caput meũ. qua¬
si onus grauȩ grauatȩ sunt suꝑ me: deuirtu

Expanded text:
onus et in bonam et in malam partem posse accipi, onus et in bonam et in malam partem posse accipi, hoc est, et in his qui peccatis gravibus opprimuntur, et in illis qui virtutum levia onera sustentant. De peccatis in psalmo poenitens loquitur: Iniquitates meae elevatae sunt super caput meum, quasi onus grave gravatae sun
Abbreviated transcription (Latin):
etis : Nam & ad dicio dominici nominisi dipse¬
significat si enim per coniecturã hoc estina¬
bat potuerat dicere. Ego confido inuobsi
nunc autẽ apponens indño : Diuino quodam
confidens sp̃u quod futurũ cognoueratm
phetauit : Qui autẽ conturbant uos. porta¬
bit ludiciũ. qui cumq est ille Occultemqu¬
unt petrũ lacerant cui supra in faciẽ restis¬
se se scribit. quod non recto pede incesserit
ad eu uangelii ueritatẽ : sed nec paulus tan
procaci maledicto deeccłȩ principe loque
nec petrus dignus qui conturbate ecde ras
fier& &x quo arbitrandũ est de alio quodau
dici Qui autẽ cũ apostolis fuerat. aut delides
uenerat Aut & pharisȩis crediderat Autã¬
te magnus sit apud galathas estimatus. ut
port& iudiciũ eccłȩ conturba Quicumq. est
ille Portare autem iudiciũ . Idest quod aliis
uerbis insequentibus dixit. Unusquisq. pro¬
prium onusportabit: & puto hscribturis

Expanded text:
etis. Nam et additio Dominici nominis, idipsetis. Nam et additio Dominici nominis, idipssignificat. Si enim per conjecturam hoc aestimabat, potuerat dicere: Ego confido in vobis. Nunc autem apponens, in Domino, divino quodam confidens spiritu, quod futurum cognoverat, prophetavit. Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicumque est ille. Occulte, inquiunt, Petrum lacerat, cui supra in faciem restitisse se scribit, quod non recto pede incesserit ad Evangelii veritatem. Sed nec Paulus tam procaci maledicto de Ecclesiae principe loqueretur , nec Petrus dignus qui conturbatae Ecclesiae reus fieret. Ex quo arbitrandum est de alio quodam dici, qui aut cum Apostolis fuerat, aut de Judaea venerat, aut ex Pharisaeis crediderat, aut certe magnus sit apud Galatas aestimatus, ut portet judicium Ecclesiae conturbatae, quicumque est ille. Portare autem judicium, id est, quod aliis verbis in sequentibus dixit: Unusquisque proprium onus portabit. Et puto in Scripturis,
Abbreviated transcription (Latin):
auttres primũ inexordio repperit auditores
sed paulatim cancerserpit incorpore : & lux¬
ta uulgare ꝓuerbiũ unius pecodis scabieftotũ
comidcu lat gregẽ Igitur & scintilla statim
ut apparuerit Ex̧tin guenda est & fermentũ a mas¬
a elucinia: semouendũi secandȩ putridȩ car¬
nes & scabiosum animal acau. alis oiuiũ repellen¬
corrum patur putrescat. intereat : In alexan¬
dria arrius unascintilla fuit sed quia nonstõ
h aliud sapietis. Nonper conlecturã ut quidin
uolunt sed propheti cospũ paulus ꝓnuntiat gali¬
thas adueritatis uiã quã amiserant regressi¬
ros & enim qui alios hortabatur ut emularen
charismata magis autẽ ut prophetarent:
ipse quoq: eadẽ plenus gr̃a loquebatur Ec par¬
te cognoscimus & expar te ꝓƿhetamus : Prouidens
Igitur spũ quia nichil ałiud essent credituri.¬
y nisi quodper epłam docebantur ait ego¬
i confido in uobis indño quod nichilaliud sapi¬

Expanded text:
aut tres primum in exordio reperit auditores; aut tres primum in exordio reperit auditores; sed paulatim ut cancer serpit in corpore, et juxta vulgare proverbium, unius pecudis scabies, totum commaculat gregem. Igitur et scintilla statim ut apparuerit, exstinguenda est, et fermentum a massae vicinia semovendum, secandae putridae carnes, et scabiosum animal a caulis ovium repellencorrumpatur, putrescat, intereat. Arius in Alexandria una scintilla fuit; sed quia non statil aliud sapietis. Non per conjecturam, ut quidam volunt, sed prophetico spiritu Paulus pronuntiat, Galatas ad veritatis viam, quam amiserant, regressuros . Etenim qui alios hortabatur, ut aemularentur charismata, magis autem ut prophetarent: ipse quoque eadem plenus gratia loquebatur: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus . Praevidens igitur spiritu, quia nihil aliud essent credituri, nisi quod per Epistolam docebantur, ait: Ego confido in vobis in Domino, quod nihil aliud sapi
Abbreviated transcription (Latin):
sed in azimis sinceritas &ueritatis: Nunc aist
per hanc eandẽ sententiã doc&panẽ ecđo
spiritalẽ qui decelo descendit non debe¬
re iudaica inter pretatione uiolari. & dñs
idipsum discipulis prȩcipit ut caueant a fer¬
mento pharisȩorum quod euuanglistama¬
nifestius faciens addidit: Dixerat autẽ eis
dedoc trina pharisȩorum : Porro quȩ est ista
nem obseruatio: Sensus itaq iste est . nolite
putare paucorũ hominũ quideludȩ a uenien¬
tes aliud docent insidias contempnendas : scin¬
tilla res parua est & pene dum cernitur : non
uidetur. sedsi fomitẽ conprehenderit & nu¬
atrimenta sui quã uis paruus ignis inuenerit:
imoenia urbes latissimos saltus regionesq¬
liconsumit Fermentum quoq culus ad aliã par¬
item heuuangelio parabola temperata est:
Zes modica uidetur &nichili sedcũ farinȩ con¬
spersum. totã massã suo uigore corruperit:
nilliusiuim transit omne quod miatũ est sta
& doctrina per uersa ab uno incipies uix duos

Expanded text:
s. Nunc autem per hanc eamdem sententiam docet panem Ecclesiae spiritualem, qui de coelo descendit, non debere Judaica interpretatione violari: et Dominus idipsum discipulis praecepit, ut caveant a fermento Pharisaeorum . Quod evangelista manifestius faciens addidit: Dixerat autem eis de doctrina Pharisaeorum . Porro quae est ista nem observatio? Sensus itaque iste est: Nolite putare pancorum hominum, qui de Judaea venientes aliud docent, insidias contemnendas. Scintilla res parva est, et pene dum cernitur, non videtur; sed si fomitem comprehenderit, et nutrimenta sui quamvis parvus ignis invenerit, moenia, urbes, latissimos saltus, regionesque consumit. Fermentum quoque cujus ad aliam partem in Evangelio parabola temperata est , res modica videtur et nihili; sed cum farinae conspersum, totam massam suo vigore corruperit, in illius vim transit omne quod mixtum est: ita et doctrina perversa ab uno insipiens vix duos
Abbreviated transcription (Latin):
nec ds̃ nec diabolus in causa est. quia persua¬
sio nr̃a nonest exeo qui uocauit nos. sed&x no¬
bis quiuel consentimus uel non consentimus
uocanti: aliter. por suasio hȩc quã nunc sequi¬
mini: non est ex dõ qui inprincipio uos uocuit
ysed ex his qui uos postea tur bauerunt : Nod¬
y cumformentũ totã consparsionq̃ermentat :
Male in nr̃is codicibus habetus. modicũ fer¬
mentũ totã massa corrumpit: & sensũ po¬
cius iterpressuũ quã uerba apłi transtullit
hac autẽ ipsa sententia paulus &ad coriithi¬
osutitur. ubi precepit eũ qui uxorẽ patrissu
habeat tollidemedio & tradi penitentiȩ m
interitũ &uexationẽ carnis. per le iunia&e
i tis quia modicũ fermentũ totã massã conrimn¬

Expanded text:
nec Deus, nec diabolus in causa est, quia persuanec Deus, nec diabolus in causa est, quia persuasio nostra non est ex eo qui vocavit nos, sed ex nobis, qui vel consentimus, vel non consentimus vocanti. Aliter: Persuasio haec quam nunc sequimini, non est ex Deo, qui in principio vos vocavit, sed ex his qui vos postea turbaverunt. Modicum fermentum totam conspersionem fermentat. Male in nostris codicibus habetur: Modicum fermentum totam massam corrumpit, et sensum potius interpres suum, quam verba Apostoli transtulit. 489 Hac autem ipsa sententia Paulus et ad Corinthios utitur: ubi praecepit eum qui uxorem patris sui habebat, tolli de medio, et tradi poenitentiae in interitum et vexationem carnis per jejunia et itis quia modicum fermentum totam massam corrum
Abbreviated transcription (Latin):
obsimilitudinẽ dõ increbuisse peo quod est &
eo sed nec sic potest stare sensus ut quos modo
accusa uerat quare non obedierint ueritati.
ostendens meorũ arbitriopositũ. uel obedi¬
re uel non obedire. nunc e contrario ad se¬
rat persuasionẽ & obedientiã eorũ non
tam exipsis esse quiuocentur : quã ex eoqui
uoc& melius igitus &uerius siclegitur per¬
suasio ur̃a non est eceo quiuocauit uos ali¬
ud quippe dĩ opus est: aliud hominũ  dopus est
uocare hominum. uel credere uel noncre¬
dere & si cubi a libi describturis liberũ ho¬
minis adfirmatur arbitriũ ut ibi. Siuolu
quid petit ate dñs ds tuus. & ex hoc locouel
maxime conprobatur uerũ simpliciores quio
putantes se deferre dõ ut per suasio quoq: nr̃a
ineius sit pote̾state. abstulerunt pastẽ ora¬
cionis non & sensũ contrariũ a postoloreddid¬
runt : siueergoibonã siue inmalã partem

Expanded text:
ob similitudinem, ex Deo, increbuisse, pro eo quod est, ex ob similitudinem, ex Deo, increbuisse, pro eo quod est, ex eo. Sed nec sic potest stare sensus, ut quos modo accusaverat quare non obedierint veritati, ostendens in eorum arbitrio positum, vel obedire, vel non obedire, nunc econtrario asserat persuasionem et obedientiam eorum, non tam ex ipsis esse qui vocentur, quam ex eo qui vocet. Melius igitur et verius sic legitur: Persuasio vestra non est ex eo qui vocavit vos. Aliud quippe Dei opus est, aliud hominum. Dei opus est, vocare: hominum, vel credere, vel non credere. Et sicubi de scripturis liberum hominis affirmatur arbitrium ut ibi: Si voluunc, Israel, quid petit a te Dominus Deus tuus , et ex hoc loco vel maxime comprobatur. Verum simpliciores quique putantes se deferre Deo, ut persuasio quoque nostra in ejus sit potestate, abstulerunt partem orationis non et sensum contrarium Apostolo reddidere. Sive ergo in bonam, sive in malam partem,
Abbreviated transcription (Latin):
rilo co ltainter pretatus est noncredere uen¬
tati. quod quida nos inuetustiscodicibus non
haberi. insuoloco id notauimus. Lic& & grȩa
exemplaria hoc errore confusa sint. Sensib
autẽ iste est. adorabatis patrẽ inspũ &ue
ritate. & deplenitu dine xp̃i accipientes
sciebatis qui alex data est tantũ populo permo¬
ysen & non etiã facta gr̃a autẽ & ueritas non
solũ data sed & facta periħm xp̃m. Cumigit᷑
tambenecurreretis ueritati magis quã ima¬
ginibus seruientes a quo prȩpediti doctore
peruerso umbrã legis sequimini. & euuange¬
lii relinquitis ueritatẽ. Sequitur nemini
consenseritis. sed quia nec ingrecis libris
nec h his qui in apłm commentati sunt. hoc
scribtum iiuenimus prȩtereundũ uidetur:
Persuasio ur̃a non est exeo qui uocauit uos:
Inlatinis codicibus ita scribtum repperiper sua¬
sio ur̃a exdõ est : qui uocauit uos. quod quidem
puto exeo fuisse & non intellectum paulatim

Expanded text:
ri loco ita interpretatus est, non credere veritati. Quod quidem nos, in vetustis codicibus non haberi, in suo loco annotavimus: licet et Graeca exemplaria hoc errore confusa sint. Sensus autem iste: Adorabatis Patrem in spiritu et veritate, et de plenitudine Christi accipientes, sciebatis, quia Lex data est tantum populo per Moysen, et non etiam facta. Gratia autem et veritas non solum data, sed et facta per Jesum Christum. Cum igitur tam bene curreretis, veritati magis quam imaginibus servientes, a quo praepediti doctore perverso, umbram Legis sequimini, et Evangelii relinquitis veritatem? Sequitur. Nemini consenseritis. Sed quia nec in Graecis libris, nec in his qui in Apostolum commentati sunt, hoc scriptum invenimus, praetereundum videtur. Persuasio vestra non est ex eo qui vocavit vos. In Latinis codicibus ita scriptum reperi: Persuasio vestra ex Deo est, qui vocavit vos. Quod quidem puto, ex eo, fuisse, et non intellectum, paulatim
Abbreviated transcription (Latin):
circum cisas. Hoc aũt̃ totũ faciunt ut iudesplace¬
ant & expugnatȩ legis inuidia conquiescat: Ahi¬
i autẽ absit gloriariꝰ nisi incrucedni nr̃i ihuxp̃i
perquẽ michi mundus crucifixus est & egomim¬
sequit᷑ saluatorẽ quicrucifiit carnẽ suã cũ ui¬
tiis & concupiscentiis. qui mortuus estmundo &
non contemplat᷑ ea quȩ uident᷑ . sed quȩ nonuident᷑:
Udesmundũ crucifixũ & transe untẽ figurã
eius. crucifigit᷑ aut iustomundus : Ille de quosal¬
uator ait : Ego uicimundũ & nolitediligere mun¬
dum & non accepistis sp̃m mundo: Cuicrucifixis
est mundus. huic mundus & mortuus est . &lam
ei uenit mundi consumatio. & dignus effectus
nouo cȩlo & nouaterra & nouo testamento canit
culo Quodnemonouit nisi qui acceperit illud.
Quȩrit᷑ quomodo nic paulus dicat. Nichi autẽ
aib sit głarinisi incruce dñi nr̃iihuxp̃i cũ malio¬

Expanded text:
circumcisas. Hoc autem totum faciunt, ut Judaeis placecircumcisas. Hoc autem totum faciunt, ut Judaeis placeant, et expugnatae Legis invidia conquiescat. Mihi autem absit glorper quem mihi mundus crucifixus est, et ego munsequitur Salvatorem, qui crucifixit carnem suam cum vitiis et concupiscentiis, qui mortuus est mundo, et non contemplatur ea quae videntur, sed quae non videntur: videns mundum crucifixum, et transeuntem figuram ejus. Crucifigitur autem justo mundus ille, de quo Salvator ait: Ego vici mundum . Et: Nolite diligere mundum. Et: Non accepistis spiritum e mundo. Cui crucifixus est mundus, huic mundus et mortuus est: et jam ei venit mundi consummatio, et dignus effectus novo coelo, et nova terra, et novo Testamento, canit culo, quod nemo novit nisi qui acceperit illud. Quaeritur quomodo nunc Paulus dicat: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini
Abbreviated transcription (Latin):
persecutionibus tã gentiliũ quã iudeorũ :
fiebat obnoxius. Hasigit᷑ per secutiones hi
quigalathas deprauarant declinare cupien¬
tes circumcisione ꝓdefensione discipulisper¬
suadebant quã nunc apłs confidentiã In car¬
bant quã iudȩis quibus uolebant placere cir¬
cumcisione in per secutionẽ ꝓponerent . Nãneo
iudei persequi eos poterantꝰ nec gentiles quosui
ystalegis seruare : Neq: enim qui circum cifisunt
hilegem custodiunt sed uolunt uoscircumidut
incarne ur̃aglorient᷑ : Propt̃ in firmitatẽ in quit
carnis lex impleri non potest unde & iudeipre¬
cepta magis hominũ & doctrinas quã dimor¬
data custodiunt. Neq corporalẽ facienteslet
in possibile quippeest neq spiritalẽ quã non inteli¬
gunt unde hocest omne quodstudent. quodaqũ
quodnitunt᷑ ut apud iudȩos deur̃ȩ carnis inso¬
riaglorient᷑ & lactitent suo gentes magisterio

Expanded text:
persecutionibus tam Gentilium, quam Judaeorum, persecutionibus tam Gentilium, quam Judaeorum, fiebat obnoxius. Has igitur persecutiones hi qui Galatas depravaverant declinare cupientes, circumcisionem pro defensione discipulis persuadebant quam nunc Apostolus confidentiam in carbant, quam Judaeis, qui volebant placere, circumcisionem in persecutione proponerent. Nam nec Judaei persequi eos poterant, nec Gentiles, quos vpraecepta servare. Neque enim qui circumcisi sunt, hi Legem custodiunt, sed volunt vos circumcidi, ut in carne vestra glorientur. Propter infirmitatem, inquit, carnis, Lex impleri non potest. Unde et Judaei praecepta magis hominum et doctrinas, quam Dei mandata custodiunt, neque corporalem facientes Legem, impossibile quippe est: neque spiritualem, quam non intelligunt. Unde hoc est omne quod student, quod agunt, quod nituntur, ut apud Judaeos de vestrae carnis injuria glorientur, et jactitent suo Gentes magisterio
Abbreviated transcription (Latin):
miȩ siue aggei: ut adhanc quoq similitudinẽ
iinanu pauli sciamus factũ dĩ esse sermonem
Vnde grandes litteras non solũ tunc adgalathis
sed etiꝰã hodie scribit adcunctos & quã uis par¬
uisint apices quibus pauli epłae conscribunt᷑
Magnȩ sunt litterȩ qui ln litteris magnus est
sensus : Quicumq uolunt placere in carne hico
nigunt uosciscumcidi tantũ utcrucis xp̃iperse¬
cutionẽ non paciant᷑: Superius ostendit &x quo
lo cosua sub scribserit manu. nunc quid scribse¬
ritreplicat: Sauis cȩsar &octauianus augush.
& tiberius successor augusti. leges ꝓmulgaue¬
rant ut ludȩi quierant in toto romani imperui
orbe dispersi ꝓpriorituuiuerent & patrus
cȩrimoniis deseruirent. Qui cumq: lgit᷑ ciscũ¬
cisus erat. lic& inxp̃m creder&: quasiludeus
habebat᷑ agentibus. Qui uero absq circuicisi¬
one senon esse iudȩũ prȩputio preferebat:

Expanded text:
miae, sive Aggaei, ut per hanc quoque similitudinem miae, sive Aggaei, ut per hanc quoque similitudinem in manu Pauli sciamus factum Dei esse sermonem. Grandes Paulus litteras non solum tunc ad Galatas, sed etiam hodie scribit ad cunctos, et quamvis parvi sint apices quibus ejus Epistolae conscribuntur, tamen magnae sunt litterae, quia in litteris magnus est sensus. Quicumque volunt placere in carne, hi cogunt vos circumcidi: tantum ut crucis Christi persecutionem non patiantur. Superius ostendit ex quo loco sua subscripserit manu: nunc quid scripserit, replicat. Caius Caesar, et Octavianus Augustus, et Tiberius successor Augusti, leges promulgaverant, ut Judaei qui erant in toto Romani imperii orbe dispersi, proprio ritu viverent, et patriis caeremoniis deservirent. Quicumque 531 igitur circumcisus erat, licet in Christum crederet, quasi Judaeus habebatur a Gentibus. Qui vero absque circumcisione se non esse Judaeum praeputio praeferebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ne conpleuit dicens: Udete qualibus litteris
scribsi uobis. Non quod grandes litterȩ fuer int
hoc quippe ingrȩcosonat. IT AIHCO⁊C⁊sed
quo suȩ manus essent eis nota uestigia utdũ litte¬
rarum apices recognoscunt. ipsũ seputarent iui¬
dere qui scribserat : In hoc locouirad primenr̃is
temporibuseruditus miros quomodorẽ ridicu¬
lam locutussit : Paulus in quit hebreuserat&
grȩcas litteras nesciebat: & qui a necessita secre¬
tebat ut manusua epłam subscriber& contra
consuetudinẽ curuos tramites litterarũ uix
magnis apicibus ex primebat etiã in hoc suȩ ad
galathas indicia caritatis ostendens quod ꝓpter
illos id quoq quod non poterat facere conaretur:
Grandibus ergo paulus litteris scribsit epłam quia
sensus erat grandis in litteris & spudiuiui. non
itramento nec calamo fuerat ex aratus. Quod
auit̃ ad posuit mea manu : operahtelligamus
inmanibus Quã ob causa crebro & in ꝓphetis
scribit᷑ Sermodĩ qui factus est hmanuhiere¬

Expanded text:
ne complevit, dicens: Videte qualibus litteris scripsi vobis; non quod grandes litterae fuerint hoc quippe in Graeco sonat πηλίκοις, sed quod suae manus essent eis nota vestigia, ut dum litterarum apices recognoscunt, ipsum se putarent videre, qui scripserat. In hoc loco vir apprime nostris temporibus eruditus, miror quomodo rem ridiculam locutus sit. Paulus, inquit, Hebraeus erat, et Graecas litteras nesciebat. Et quia necessitas expetebat, ut manu sua epistolam subscriberet, contra consuetudinem curvos tramites litterarum, vix magnis apicibus exprimebat: etiam in hoc suae ad Galatas indicia charitatis ostendens, quod propter illos id quoque quod non poterat, facere conaretur. Grandibus ergo Paulus litteris scripsit epistolam, quia sensus erat grandis in litteris, et spiritu Dei vivi, non atramento, nec calamo fuerat exaratus. Quod autem apposuit, mea manu, opera intelligamus in manibus. Quam ob causam crebro et in prophetis scribitur: Sermo Dei qui factus est in manu Jere
Abbreviated transcription (Latin):
nus ad eccłam deferret᷑ nec poss& inplura uoce
uerba contexere. nichil aliud persingulasso¬
lebat ꝑferre collectas. nisi filioli diligite alte¬
cister Quare semꝑ hocloqueris Quirespondit
dignã ioħs sententiã : qui a prȩceptũ dñi est
&si solũ fiat sufficit: Hoc ꝓpt̃ presens apłi
mandatũ : Operemur bonũ ad om̃s maxime¬
s aut̃ addomesticos fidei. Uidete qualibus
litteris scribsi uobis mea manu : Hi quicir¬
cum cidigalathas uolebant : disseminauerant
alia paulũ facere alia prȩdicare & suũ opere
destruere sermonẽ. quod quilegẽ adserer& ab¬
olitam ipse lieniret᷑ inlege. hanc opinionẽ quia
tur quippe uinculis quȩ obxp̃i mas tysiũ susti¬
nebat. se ipsũ perlitteras representat &ne
aliqua suppositȩ epłȩ suspicio nascer et᷑: Ab hoc
loco usq ad finẽ manusua ipseperscribit . osten¬
dens superiora ab alio exarata : Quod aut̃ sub no¬

Expanded text:
nus ad ecclesiam deferretur, nec posset in plura vocem nus ad ecclesiam deferretur, nec posset in plura vocem verba contexere, nihil aliud per singulas solebat proferre collectas, nisi hoc: Filioli, diligite altegister, quare semper hoc loqueris? Qui respondit dignam Joanne sententiam: Quia praeceptum Domini est, et si solum fiat, sufficit. Hoc propter praesens Apostoli mandatum: Operemur bonum ad omnes: maxime autem ad domesticos fidei. Videte qualibus litteris scripsi vobis mea manu. Hi qui circumcidi Galatas volebant, disseminaverant alia Paulum facere, alia praedicare, et suo opere destruere sermonem, quod qui Legem assereret abolitam, ipse inveniretur in Lege. Hanc opinionem, quiatur quippe vinculis, quae ob Christi martyrium sustinebat, seipsum per litteras repraesentat. Et ne aliqua suppositae Epistolae suspicio nasceretur, ab hoc loco usque ad finem, manu sua ipse perscripsit, ostendens superiora ab alio exarata. Quod autem sub no