comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceraunos dr̃. Appenninꝰ mons ap¬
pellatus qiͣ alpes appenune. qr
haunibal ueniens ad italiam eas
ceto. ⁊ude loca ip̃a que rup̃ appẽ¬
iune alpes uocantur. Mons ethua
ex igne ⁊ sulphure dictꝰ. unde ⁊
gehema. constat autẽ hũc ab ea
ꝑte qua eurꝰ uł affric̃ flat hr̃e
ĩpeluncas plenas sulphuris. ⁊
usq ad mare deluctas que spe¬
lnoe recipientes in se fluctus
uenitũ creant. qui agitatꝰ ignẽ
gignit ex sulphure. unde fit ꝙ
uidetur incendiũ. pirineus ⁊
ip̃e acrebris fulminũ ignibus
mincupatus. Grece enim ignis
piro dr. Iste est qui int̾ galliam
⁊ hispaniã qi de industͥa mimi¬
m̃tũ int̾ iacet. Soluriꝰ si singł a¬
ritate dr̃. qd om̃ib hispanie mõ¬
mons in ultimis finib occeani
qui diximit europã ab affrica ꝙͣ
athlantis finẽ esse dñt. de qͦ lu¬
canus. hesꝑiem calpẽ summũ¬
q impleuit achlantẽ. athlãs
fr̃ ꝓmedhei fuit. ⁊ rex aftrice a
Qͥ astrologie artem pus dñt ex¬

Expanded text:
citur. Appenninus mons appellatus quasi Alpes Poeninae, quia Hannibal veniens ad Italiam easdceto. Et inde loca ipsa, quae rupit, Appenninae Alpes vocantur. Mons Aethna ex igne et sulphure dictus; unde et Gehenna. Constat autem hunc ab ea parte, qua Eurus vel Africus flat, habere speluncas plenas sulphuris et usque ad mare deductas, quae speluncae recipientes in se fluctus ventum creant, qui agitatus ignem gignit ex sulphure; unde est quod videtur incendium. Pyrenaeus et ipse a crebris fulminum ignibus nuncupatus; Graece enim ignis πῦρ vocatur. Iste est qui inter Galliam atque Hispaniam quasi de industria munimentum interiacet. Solurius a singularitate dicitur, quod omnibus Hispaniae monmons in ultimis finibus Oceani, qui dirimit Europam ab Africa, quam Atlantis finem esse dicunt. De quo Lucanus: Hesperiam Calpen, summumque implevit Atlantem. Atlas frater Promethei fuit et rex Africae, a quo astrologiae artem prius dicunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
id est atremore frigoris qd̃ est
algere ⁊ rig̾e. scil qr luce soleq
caret. quasin illic uapores sũt
qui exsolis lucegignũt. n flatꝰ
qui eiꝰdem motib ucitant᷑. s ꝑ¬
petuus stupor. tartarizin enim
horrere ⁊ trem̾e ap̃ g̾cos dicitur.
dentiũ. Eehenna est locus ignis
⁊ fulphuris quẽ appellari putãt
a ualle idoł consecrata. que est
iuxta nurũ ihrłm repleta olĩ
gehennon. futĩ gͦ supplicii locꝰ
ubi peccatores cruciandi sunt.
huiꝰ loci uccabulo designatur
duplioem autẽ geheniam ẽẽ
tus. eo quod inf̾ra sit. sicut ã
sod̾m corpus si pond̾is sui ordi¬
nem teneant inferiora sũt oĩa
gͣuiora. ita scd̾m sp̃m inferio
ra omnia tͥsticia. u̾nde ⁊ ingͥ¬
cai lingua origo noĩs quo appel¬
latur inferꝰ. ex eo qd̾ nichił su¬
aue hãbeat. resonare ꝑhibetur.
sicut auterti cor animał in me¬
dio eius. ida ⁊ inf̾nus in medio
terre esse ꝑhibetur. Unde ⁊ in

Expanded text:
tartarizein, id est, a tremore frigoris, quod est algere et frigere scilicet, quia luce soleque earet: nam neque illic vapores sunt, qui ex solis luce gignuntur; neque flatus, qui ejusdem motibus incitantur: sed perpetuus stupor. Tartarizein enim horrere et tremere apud Graecos legitur. dentium . Gehenna est locus ignis et sulphuris, quem appellari putant a valle idolis consecrata, quae est iuxta murum Hierusalem, repleta olim Gehennon. Futuri ergo supplicii locus, ubi peccatores cruciandi sunt, huius loci vocabulo designatur. Duplicem autem esse Gehennam et tur eo quod infra sit. Sicut autem secundum corpus, si ponderis sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia graviora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora; unde et in Graeca lingua origo nominis, quo appellatur inferus, ex eo quod nihil suave habeat resonare perhibetur. Sicut autem cor animalis in medio est, ita et inferus in medio terrae esse perhibetur. Un
Abbreviated transcription (Latin):
titudinẽ ⁊ fulminũ iactus uocetti
sunt. Grece enĩ fulm̃ cerannos
dr̃. Sunt autẽ int̾ armeniã ⁊ hi¬
b̾iam incipientes a portis caspiis
ad fontẽ tigridis fluiui. Iborei
montes sccchie dicti qd̾ supͣ idest
ultra flatboreas. Rifei montes ĩ
capite gͥmanie st̃ a perpetuo
Riꝯet grece impetꝰ ⁊ enorme¬
Olimpꝰ mõs macedonie ni¬
nuũ p̾celsus ita ut sub illo
nubes esse dicant᷑. de qͦͥ uirgi¬
lius. Nubes excessit olimpꝰ. dic¬
tus audem olimpꝰ quasi ololã¬
pus id est quasi celum. ħ mõs
macrdoniã diuidit a tracca. achp
mons macedonie ⁊ ip̃e altior
nubib tantoq sublimis. ut ĩ
lep̾no umbra eius ꝑtendat. ꝙ̃
ab eo septuaguita sex milib
separatur. parnasus mons ches¬
salie iuxta boetiam qui gemino
litioe est efectus incelũ. hic in
duo funditur iuga. cirra inisa
unde ⁊ nuncupatur. eo qd̾ in sin

Expanded text:
titudinem, et fulminum jactus vocati titudinem, et fulminum jactus vocati sunt. Graece enim fulmen κέραυνος r. Sunt autem inter Armeniam et Iberiam, incipientes a portis Caspiis usque ad fontem Tigridis fluvii. Hyperborei montes Scythiae, dicti quod supra, id est ultra, eos flat Boreas. Riphaei montes in capite Germaniae sunt, a perpetuo ριφὴ Graece impetus eOlympus mons Macedoniae nimium praecelsus, ita ut sub illo nubes esse dicantur. De quo Virgilius: . . . . . Nubes excessit Olympus. Dictus autem Olympus, quasi ololampus, id est, quasi coelum. Hic mons Macedoniam dividit a Thracia. Athos mons Macedoniae, et ipse altior nubibus, tantumque sublimis, ut in Lemno umbra ejus pertendat, quae ab eo septuaginta sex millibus separatur. Parnassus mons Thessaliae juxta Boetiam, qui gemino vertice est erectus in coelum, hic in duo finditur juga, Cyrrham et Nissam. Unde nuncupatur, eo q
Abbreviated transcription (Latin):
ex quib notandi sũt qui opine ma¬
xime celebrantur. stions caucasus
ab india usq ad taurũ porrectꝰ ꝓ gẽ¬
sũ uadit diu̾lis nõĩb nuncupatur.
ubi autẽ adorientẽ in excelsiorẽ
consurgit sublimitatem ꝓpt̾ ni¬
uiũ cãndorem caucasus nũcupat᷑
siam orientali lingua caucasũ
significat candidꝰ .i. niuib den¬
sissimis candidantẽ. Unde ⁊ eũ
scithe qui eidẽ monti ũiguntur cro¬
acasim uocau̾nt. Casim enĩ ap̃
eos candor suie nix dr̃. Mons tau¬
rus a płisq idẽ uocatur ⁊ causa¬
sus. Libanus mons fenicũ altis¬
simꝰ. ciũ meminerũt ꝓpħe dictus¬
a thure. qr sbi colligitur. cuiꝰ ea
ꝑs que est suꝑ eum ad orientalẽ
plagam respiciens antilibanus
appellatur idest contra libanũ.
Ararach mons armenie in quo
archam hystorie post diluiũ te¬
sidisse testantur. Usq hodie un
de ibidem lignoꝵ eiꝰ uident᷑ uesti¬
gia. Acͤceraunii montes ꝓpt̾ al¬

Expanded text:
ex quibus notandi sunt, qui opinione maex quibus notandi sunt, qui opinione maxime celebrantur. Mons Caucasus ab India usque ad Taurum porrectus pro gensum vadit, diversis nominibus nuncupatur. Ubi autem ad orientem in excelsiorem consurgit sublimitatem, pro nivium candore Caucasus nuncupatur. Nam orientali lingua 'caucasum' significat candidum, id est nivibus densissimis candicantem. Unde et eum Scythae, qui eidem monti iunguntur, Croacasim vocaverunt. 'Casim' enim apud eos candor sive nix dicitur. Mons Taurus a plerisque idem vocatur et Caucasus. Libanus mons Phoenicum altissimus, cuius meminerunt pa thure, quia ibi colligitur; cujus ea pars, quae est super eum ad Orientalem plagam respiciens, Antilibanus appellatur, id est, contra Libanum. 5. Ararath mons Armeniae, in quo arcam historiae post diluvium resedisse testantur. Unde et usque hodie ibidem lignorum ejus videntur vestigia. 185 6. Acroceraunii montes propter al
Abbreviated transcription (Latin):
est. liquorẽ enim habent ⁊ emit¬
tunt. s ad gignend̾ in anẽ atq
in ualidũ. Effeta ab eo qd̃ sit fre¬
quenti fretu ex hausta. partuus

Expanded text:
est. Liquorem enim habent, et emittunt, sed ad gignendum inanem atque invalidum. 95. Effeta ab eo quod sit frequenti fetu exhausta; partus
Abbreviated transcription (Latin):
qua ĩmotu ͦ qdam ⁊ agidatione
quasi aberindo ⁊ redeundo unda
uocata est. latex qͥppe liqͦ fõtis
est. ⁊ dicda latex qd̾ inuenis t̾re
lateat. Gutta est que stat. stilla q̃
cadit. hĩc stillicidiũ quasi stilla
ta. Inde fit diminutiuũ ut di¬
camus stilla. dum aut̃ stat aut
pendet detectis. uł arborib qua¬
si glutinosa gutta est. dum ceci¬
d̾it stilla ẽ. Spuma est dicta ab

Expanded text:
qua in motu quodam et agitatione, qua in motu quodam et agitatione, quasi ab eundo et redeundo, unda vocata. Latex proprie liquor fontis est; et dicta latex quod in venis terrae lateat. Gutta est quae stat, stilla, quae cadit. Hinc stillicidium, quasi stilla ta: inde fit diminutivum, ut dicamus stilla: dum autem stat, aut pendet de tectis vel arboribus, quasi glutinosa gutta est; dum ceciderit, stilla est. Spuma dicta
Abbreviated transcription (Latin):
possent. slam antea siluaꝵ den¬
sitate sic ambiebat᷑. ut exhalan¬
tes inde ꝑ angustias aq̃ sulphu¬
ree odor ꝯuauissimus suꝑuolan¬
tes aues halitu suo necaret. Qmͣ
rem augustꝰ. cesar intelligens de¬
iectis silius. ex pestilentib ame¬
na reddidit loca. lacus aut̃ idẽ
⁊ stãnũ. ubi ĩmensa a qͣ cõuenit.
slam dictum ẽ stagnũ. ab eo qd̃
illic aqua stet nec decuirrit.
byssus ꝓfundidas ẽ aquaꝵ
impenetrabił siue spelunce a¬
quaꝵ latentiũ. ex quib fontes ⁊
flumina ꝓcedt̃ uł que coculte sub¬
t̾eunt. Unde l abissus dictus. Nlã
om̃es aque siue torrentes ꝑ oocul¬
tas uenas ad matͥcem abyssũ re¬
u̾tunt᷑. fluctus dicti qd̃ flatib fi¬
ant. Uentoꝵ etiim impulsu agitate
a que fluctuant. Aquaẽ statiua ⁊
sine motu equał. Unda si eminẽs
li quor qui senꝑ ĩmotu ẽ. luc̃¬
tius. Aerias undas idest motꝰ
⁊ corpus sllud qd̃ refluctuat.
siam neo unda ꝑ se aqua ẽ. si a¬

Expanded text:
possent. Nam antea silvarum denpossent. Nam antea silvarum densitate sic ambiebatur, ut exhalantis inde reae odor gravissimus supervolantes aves halitu suo necaret: quam rem Augustus Caesar intellegens, deiectis silvis ex pestilentibus amoena reddidit loca. Lacus autem idem et stagnus, ubi inmensa aqua convenit. Nam dictus est stagnus ab eo quod illic aqua stet nec decurrat.as est aquarum inpenetrabilis, sive speluncae aquarum latentium, e quibus fontes et flumina procedunt; vel quae occulte subter eunt, unde et abyssus dictus. Nam omnes aquae, sive torrentes, per occultas venas ad matricem abyssum revertuntur. Fluctus dicti quod flatibus fiant. Ventorum enim inpulsu agitatae aquae fluctuant. Aqua est stativa et sine motu aequalis. Unda vero, eminens liquor qui semper in motu est. Lucretius2, 151: Aerias undas, id est motus, et corpus illud quod refluctuat. Nam nec unda per se aqua est, sed a
Abbreviated transcription (Latin):
unt autẽ ⁊ q̃dam mariai q̃ nõ miscẽt᷑
occeani fluctib aut mari magno ⁊
dur̃ lacus ⁊ stagna. lacus est recepta¬
culũ in qͦ aqua retinet᷑ nec miscetur
fluctib ut lacus affalti. ut lacus benac᷑
uocant. Nam fontes labunt᷑ in flu
uiis flumina infreta discurrũt. lacuꝰ
stat in loco. nec ꝓfluit. ⁊̃ dictus lacus
quasi aque locus. lacus affalti idẽ ⁊
mare mortuũ uecatur. ꝓpt̾ qd̾ nichil
gignit uiuũ. nichil recipit exgen̾e ui¬
uentiũ. slam neq pisces ht̃ neq assue¬
tas aqͥs ileus mergendi usu patitur¬
aues. S ⁊ quecũq uiuentia m̾genda
excutiũt᷑. S neꝙ uentis mouet᷑ resi
stente turbinib bitumine qͦ aqͣ omĩs
stagnatur. neq naiugationis patiens
ẽ. qr omĩa uitt carentia in ꝓfund̾ iꝰ¬
gunt᷑. nec mat̾cam ullam ꝑtinz sustin
nisi que bitumine illustratur. luc̾nã
accensam fer̃t suꝑnatare extincto de¬
ni̾gi lumine. Hoc ⁊ mare salmaꝵ dr̃ si

Expanded text:
unt autem et quaedam maria quae non miscuntur Oceani fluctibus aut mari Magno, et dicuntur lacus et stagna. Lacus est receptaculum in quo aqua retinetur nec miscetur fluctibus, ut lacus Asphalti, ut lacus Benacusvocant. Nam fontes labuntur in fluviis, flumina in freta discurrunt. Lacus stat in loco, nec profluit; et dictus lacus, quasi aquae locus. 3. Lacus Asphalti idem et mare Mortuum vocatum, propter quod nihil gignit vivum, nihil recipit ex genere viventium. Nam neque pisces habet, neque assuetas aquis eaves: sed et quaecunque viventia mergenda excutiuntur; sed neque ventis movetur, resistente turbinibus bitumine, quo aqua omnis stagnatur; neque navigationis patiens est, quia omnia vita carentia, in profundum merguntur; nec materiam ullam sustnisi quae bitumine inlustratur. Lucernam accensam ferunt supernatare, extincto demergi lumine. Hoc et mare Salinarum di
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ nasomonas imbre ⁊̃ ut fertͣ
diumo inuenit᷑ ad reꝑcussũ
limie plene. omĩa aũ gen̾a¬
eiꝰ sculpt᷑e resistũt. alabandi¬
na dictã ab alabando asie regi¬
one cuiꝰ color ad calcedoniũ
uadit. s uarꝰ. dracontides ex ce¬
rebꝰ draconis eruit᷑. q̃ nͥ uiuẽ¬
ti abscisa fu̾it. ñ ingemiscit. uͫꝰ
⁊ eã magi dormiẽtib draconi¬
b ãputant. Audaces enĩ iuri
explorant dracoñ specus spar¬
gunt ibi gͣmina medicada ad in¬
citand̾ dracoñ soporẽ. atq ita
sõpno sopitis capita desecant
⁊ gẽmas detrahunt. Sũt autẽ
candore tnͣsiucido usu eaꝵ ori¬
entis reges p̾cipue głiant᷑. Qͥ¬
sopatiꝰ echiopicus ẽ. quẽ lapi¬
dẽ lux celat ꝓdit obscuritas.
slocte eñi igneus ẽ die aureꝰ.

Expanded text:
apud Nasamonas imbre, ut ferunt, apud Nasamonas imbre, ut ferunt, divino: invenitur ad repercussum lunae plenae. Omnia autem genera sculpturae resistunt. Alabandina dicta ab Alabanda Asiae regione, cuius color ad carchedoniam vadit, sed rarus. Dracontites ex cerebro draconis eruitur. Quae nisi viventi abscisa fuerit, non ingemmescit; unde et eam magi dormientibus draconibus amputant. Audaces enim viri explorant draconum specus, spargunt ibi gramina medicata ad incitandum draconum soporem, atque ita somno sopitis capita desecant et gemmas detrahunt. Sunt autem candore translucido. Usu earum orientis reges praecipue gloriantur. Chrysoprasus Aethiopicus est; quem lapidem lux celat, prodit obscuritas. Nocte enim ign
Abbreviated transcription (Latin):
Gignit᷑ ĩ libia ap̃tͦgoditas. Antra¬
titis uocatꝰ ꝙ sit̃ ⁊ ip̃e coloris igne
ut carbũcłs. s candida uena ꝓre¬
cinctus. Cuiꝰ ꝓpͥũ ẽ. qd̃ iactat᷑ sig¬
ni ułut int̾mortuos extĩguit᷑. at
contͣ aqͥs ꝑfusꝰ exardescit. San¬
dasirꝰ nascitur ĩuidis loco eidẽ no¬
mĩs sp̃es eiꝰ q̃ ueluti intͣ lucido ig¬
ne uitꝰ fulgente thupee guite. Cõ¬
stat autẽ int̾ om̃s qͣnͣtꝰ numerꝰ stel¬
laꝵ accedit. tanto ⁊ p̾cio accedere.¬
lignes ex eodẽ gen̾e ardentiũ ẽ
appellata a lucnaꝵ flagnͣtia. gi¬
gnit᷑ ĩmłtis locis. s ꝓbatissim̃a
ap̃ udos. Quidã eã remissorẽ
carbundm dixerũt. huiꝰ duplex
facies. una q̃ purpure rãdiat
alt̾a q̃ ococi rubores a sole ex¬
oalefacta. aut digitoꝵ atͥcupa¬
leas ⁊ cardaꝵ folia ad se rapere
dr̃. sculturis resistit. ac si qñ
sculpta est. dũ signa in pmit
pdat. Gen̾a eiꝰ .iiiiͣ. Carcedonia
multũ uilior p̾dictis. Nascit

Expanded text:
Gignitur in Libya apud Trogodytas. Anthracitis vocatus quod sit et ipse coloris ignei ut carbunculus, sed candida vena praecinctus; cuius proprium est quod iactatus igni velut intermortuus extinguitur, at contra aquis perfusus exardescit. Sandasirus nascitur in Indis, loco eiusdem nominis. Species eius quod veluti in tralucido igne intus fulgent aureae guttae. Constat inter omnes, quantus numerus stellarum accedit, tanto et pLychnites ex eodem genere ardentium est, appellata a lucernarum flagrantia. Gignitur in multis locis, sed probatissima apud Indos. Quidam eam remissiorem carbunculum esse dixerunt. Huius duplex facies; una quae purpura radiat, alia quae cocci rubore. A sole excalefacta aut digitorum adtritu paleas et chartarum fila ad se rapere dicitur; sculpturis resistit, ac si quando sculpta est, dum signa inprimit, entat. Genera eius quattuor. Carchedonia multo vilior praedictis. Nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
ut̃ radiis soł. a c̾o rapit flamã:
ut ardis fugis. uł foliis ignẽ u̾¬
beat. ulus eiꝰ etiã ad pocula desti¬
nat᷑. Nichil ad luid ꝙ̃ frigid̃ pati
pot̃. adamãs indicꝰ lapis ꝑuus ⁊¬
dit mat̾ie. nec ferro qͥdẽ nec igne.
nec ũꝙͣ incalescit. ude ⁊ nom̃ irit̾¬
p̾tatione g̾ca indomita uis accepet
s dũ sit inuctꝰ ferri ignisq cõtẽp¬
tor. hrocino rũpit᷑ sangͥne recenti
⁊ caudo mac̾atꝰ: sicq metis ictib f

Expanded text:
situs radiis solis adeo rapit flammam, ut aridis fungis, vel foliis ignem praebeat. Usus ejus etiam ad pocula destinatur. Nihil autem aliud quam frigidum pati potest. 2. Adamas Indicus lapis parvdit materiae, nec ferro, nec igni, nec unquam incalescit. Unde et nomen interpretatione Graeca indomita vis ejus accepit. Sed cum sit invictus ferro, ignisque contemptor, hircino tamen sanguine recenti, et calido m
Abbreviated transcription (Latin):
¶ ristallus resplendẽs ĩ aqͣsus
colore tradit᷑ qd̾ nxsit glacie
durata ꝑ ãnos. unde ⁊ nom̃ ei gus
dederũt. Gignit᷑ aũ masia ⁊̃ cppͣ
maxĩe in septẽtrioñ alpib ulor¬

Expanded text:
rystallus resplendens et aquosus colore traditur, quod nix sit glacie durata per annos, unde et nomen ei Graeci dederunt. Gignitur autem in Asia et Cypro: maxime in septentrionum Alpibu
Abbreviated transcription (Latin):
Tristallo ꝓpirqͣ. in cuĩ centro stel¬
la lucz fuigore lune plene. sũp¬
sit autẽnorũ qd̾ astris oppoĩta
fulgorem rapit ac regit. Elect᷑a
qi electoria. Inuentͥcuł eñi galli¬
nariis inuenit᷑. cͥstallina specie
magnitudine fabe ac incͥcam̃b
inuictos fi magi uolunt si ẽdimꝰ.
Endros ab aqͣ uocada. exundat eñi
aqmͣ. ita ut dausã in ea. putes
fontaneã scaturiginẽ ominũ ar

Expanded text:
crystallo propinqua, in cuius centro stelcrystallo propinqua, in cuius centro stella lucet fulgore lunae plenae. Sumpsit autem nomen quod astris opposita fulgorem rapit ac regerit. Electria, quasi alectoria: in ventriculis enim gallinaciis invenitur, crystallina specie, magnitudine fabae. Hac in certaminibus invictos fieri magi volunt, si credimus. Enhydros ab aqua vocata; exundat enim aquam, ita ut clausam in ea putes fontaneam scaturriginem. De
Abbreviated transcription (Latin):
tur. hic aiũ dissid cũ magnete la¬
pide. ĩ tant̃ iuxca positꝰ ferr̃ nõ
patiat᷑. abstrai magnetẽ. aut ad
motꝰ magnes cõp̾hend̾it rapiat
atq auferat. fertur q ĩelectu
similitisome uenena dephende.
metꝰ uanos expelłe. maleficis resi¬
nũ ⁊ cãdorẽ ⁊ figem ad amãtine du¬
ticie ht̃. etiã ĩ igne positꝰ man̾e su¬
ũ frigꝰ. Ceraunioꝵ duo gen̾a sũt
Unũ quẽ g̾mania mittit. cͥstallini
siłe. splend tñ ceruleo. ⁊ si subdi¬
uo poutꝰ fu̾it fulgorẽ rapit siderũ
Cemainiũ ałtm hispaniiã ĩlulita¬
niis litcorib gignit: oncolor ꝓiro¬
po rubenti ⁊ qualitas ut ignis. hec
adu̾sus iñ fulgum opiculari f̾¬
tur. sic̾dimꝰ. dicta autẽ ceraunia
uenit᷑. ꝙͣ ĩ loco fulminis ictui ꝓ
bro nascidur coloris cͥstalliui se¬
xangulata dicta ex argur̃to iris
slã subtecto ꝑcuisa. sõlis spẽs ⁊
colores archus celestis inpximoᷤᷤ
pietes mutat᷑. Aftrion ex inͣdia ẽ

Expanded text:
te lapide in tantum ut iuxta positus ferrum non patiatur abstrahi magnetem, aut si admotus magnes conprehenderit, rapiat atque auferat. Fertur quoque in electri similitudine venena deprehendere, metus vanos expellere, maleficis resiamantinae duritiae habet. Etiam in ignes posita manere suum frigus. Cerauniorum duo genera sunt. Unum, quod Germania mittit, crystallini simile, splendet tamen caeruleo, et si sub divo positum fuerit, fulgorem rapit siderum. Ceraunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus gignit, cui color e pyropo rubenti, et qualitas ut ignis. Haec adversus vim fulgurum opitulari fertur, si credimus. Dicta autem ceraunia uam in loco fulminis ictui prbro nascixangulata, dicta ex argumento iris. Nam sub tecto percussa sole species et colores arcus caelestis in proximos parietes imitatur. Astrion ex India est,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. Sol eñi illa suꝑior ẽ. Hĩc
euenit ut qm̃ sub illo est ꝑte su¬
ꝑiore luceat. inferiore uo quam
habet ad t̾ras obscura sit. de for

Expanded text:
eniat. Sol enim illi loco superior est. Hinc evenit ut, quando sub illo est, parte superiore luceat, inferiore vero, quam habet ad terras, obscura sit. De for
Abbreviated transcription (Latin):
Quinta iterũ dimidia ita ex ma¬
iore ita. Sexta it̾um sectilis¬
ita. Septima bicornis ita.
Septima autẽ semis. ⁊ uicesima
sod̾a. semis in suo orbe medie st̃.
cet̾e autem ꝓportionales sũt. de¬
tem lunã. Est autẽ .xxx. dies qͦ
luna ñ lucet. Que ideo tũc iud̾i
non potest. quia soli coniuncta obscat᷑
eodem mom̃to renascens paul a
una amissi ac rece ui lune.¬
breuiori orbe ccłius ꝑagit cursũ
suum. sam iter qd̃ sol in diebus
currit. Unde ⁊antiqui m̃ses in lu¬
na. anuos autẽ in solis cursu po¬
suerunt. de edipsi solis.
clipsis soł est qͦciens luna tͥ¬
xxͣ. pad eandẽ lineam qͣ̃ sol
uehitur ꝑuenit. eiq se obiciens
solem obscurat. Nam defic̾e nob̾
sol uidetur dum illi orbis lune
opponitur. de eclipsi lune.
clpsis lune est quotiens in
umbram t̾re luna incurrit.
Non enim suũ lumẽ habe s a so¬
le illuminari putatur. Unde et de¬
fectum patitur. si int̾ ip̃am et so¬
lem. umbra t̾oe int̾ueniat. patit᷑

Expanded text:
Quinta iterum dimidia ex maiore ita. Sexta it, septima bicornis. 2. Septima iterum semis et vicesima secunda semis in suo orbe mediae sunt; caeterae proportionales sunt. tem lunam. Est autem trigesima dies, quo luna non lucet. Quae ideo tunc videri non potest, quia soli coniuncta obscuratur; sed eodem momento renascens paulati lunae . Luna amissi ac recepti lubreviori orbe celerius peragit cursum suum. Nam iter, quod sol in diebus currit. Unde et antiqui menses in luna, annos autem in solis cursum posuerunt. De eclipsi solis . Eclipsis solis est, quotiens luna trigesima ad eandem lineam, qua sol vehitur, pervenit, eique se obiiciens solem obscurat. Nam deficere nobis sol videtur, dum illi orbis lunae opponitur. De eclipsi lunae . Eclipsis lunae est, quotiens in umbram terrae luna incurrit. Non enim suum lumen habere, sed a sole inluminari putatur, unde et defectum patitur si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Patitur
Abbreviated transcription (Latin):
oca laurentina romuisli rurdͥs do¬
lueuat ꝑ agͦs semel i anuo sac¬
ficare cum .xii. filiis siuis sacͥficiũ p̾¬
cedentib. Unde dum unꝰ mortuus ess
ꝓpt̾ nutricis graciam romulꝰ inuioẽ
defuncti se suocede pollicetur. Unde ⁊
ritus ꝓcessit cum duodetĩ iam deĩceps
sacrificare ⁊ aruales dici fr̃es sicut ru¬
tilius gẽm̃ in lib̾s pontficalib me¬
morat. Quid sinit in iuges boues.

Expanded text:
ca Laurentia Romuli nutrix consuevit pro agris semel in anno sacficare cum XII filiis suis sacrificium precedentibus; unde dum unus mortuus esset, propter nutricis gratiam Romulus invicem defuncti se succedere pollicetur; unde et ritus processit cum XII iam deinceps sacrificare et aruales dici fratres, sicut Rutilius Geminus in libris pontificalibus memorat. Quid sint iniuges boues.
Abbreviated transcription (Latin):
giꝙ colorib. plastioen autẽ dictũ¬
goe ꝙ latine fing̾e t̾ra uł gipso
similitudines. Nam ⁊ ĩpressa
argilla formã aliquã facere
plastis ẽ. Unde ⁊ ꝓthoplastas ẽ
dictus homo qui ex luno pͥmus
so conditus. de pictura

Expanded text:
gique coloribus. Plastice autem dictugique coloribus. Plastice autem dictuod Latine est fingere terra vel gypso similitudines. Nam et inpressa argilla formam aliquam facere plastis est. Unde et protoplastus est dictus homo qui ex limo primus est conditus. De pictura
Abbreviated transcription (Latin):
enustas ẽ qͥcqͥd illd orriam̃ti
⁊ decoris causa edificiis addit᷑
ut dectoꝵ auro dictincda laquearia¬
⁊ p̾ciosi marmoris cruite ⁊ coloꝵ
pictura .. de laquearis¬
aq̃aria sũt. q̃ camerã subtegẽ
⁊ ornant q̃ ⁊ lacuaria dnr ꝙ¬
locos qͦsdam quadratos uł rotũdos
nutõ locunar facit. ut oratiꝰ. Neq
aurũ mea retiu in domo lacunar.
Inde fit alia diminutõ lacunariũ
uñ ⁊ marmorati ꝑietes dicũt᷑
⁊ crustati. qͥ autẽ marmora secanda
incrustas excogitau̾int ñ constat.
fiunt harena ⁊ ferro serraq in p̾¬
tenui linea p̾mente harenas tͣctu¬
Q ipso secante. s crassior harena
plus erodet marmoris. Nã tenuis
fabͥcis ⁊ politis accõmodata ẽ. de li¬
boratearte piature ꝑuul cru¬
stis ac teselł tinctis ĩ uarios colo¬
res. teselli autẽ ateseeris nomi¬
uati .i. quadratis lapillis ꝑ dimi¬
nutionem . de plastis.
lastioen ẽ parietum ex gipso
effigies signaq expͥm̾e. pin¬

Expanded text:
enustas est quicquid illud ornamenti et decoris causa edificiis additur, ut tectorum auro distincta laquearia, pretiosi marmoris cruste et colorum picture. Laquearia sunt que cameram subtegunt et ornant, que et lacunaria dlacus quadratos et rotundos nutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, unde et marmorati parietes crustati dicuntur. Qui autem marmora secandi in crustas excogitaverint non constat. Fiunt autem arena et ferro serraque in praetenui linea premente arenas tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodit marmoris; nam tenuis fabricis et polituris adcommodata est. De lielaborata arte picturae parvolis crustis ac tessellis tinctis in varios colores. Tesselli autem sunt a tesseris nominati, id est quadratis lapillis per diminutionem. De plastis . Plastice est parietum ex gypso effigies signaque exprimere pin
Abbreviated transcription (Latin):
agrorũ. quia eo utim᷑. usus uocatur.
hec sunt tͥa illa usus. fructus autẽ
uocatus. quia solo usu habetur eius
fructus. manente apd̾ alium iure
usus aptio est. ademptio dominii ꝑ
continuationẽ iuste possessionis uł
bientui. aut alicuiꝰ temꝑis. Maricipa¬
tio dicta est. quia manu res capitur.
Unde oportet eum qui mancipiũ ac¬
cipit. compͥhende idipsum qd̃ ei man¬
cipio datur. Cessio est ꝓpͥe rei conces¬
sio. sicut est illud. Cedo iure ꝓpinqͥta¬
tis. Ced̾e enĩ dicimus concede̾ idest
que ꝓpͥa sũt. Nam aliena resticuimus
te. uel pocius paruit. Int̃dictũ est ꝙ
a iuidice nori imꝑpetuũ. s ꝓ reformã¬
do momto ad tempꝰ interim dr̃ salua
ꝓpositione actionis eius. p̾ciĩ uoca¬
tũ. eo qd̃ pͥus eum damus. ut ꝓ eiꝰ
uice rem qmͣ appetimꝰ possid̾e debe¬
amus. Cõmerciũ dictũ a mercib.
Quo nomine res uenales appella¬
hominũ qui res uende uł em̾e

Expanded text:
agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus,ti, vel potius paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellahominum, qui res vendere vel emere
Abbreviated transcription (Latin):
pignus ⁊ fiduciã ⁊ ypotecã. hoc ẽ¬
uiter est. Pignus eñi est qd̃ ꝓpter
rem creditam obligatur. cuĩ rei pos¬
sessionẽ solam ad tempꝰ conseqͥ̃t
c̾ditor. Cet̾um dñium penes debitorẽ
est. fiducia cum aliqua res sumende
mutuo pecuniẽ grã. uel mancipatur.
uel in iure ceditur. ypoteca est cũ
res cõmodat᷑. sine depositione pigno¬
ris. pacto uł cautione sola int̾ueniẽ¬
te. Mom̃tum dictũ a temꝑis breuita¬
te. ult tam cito qmͣ statĩ saluo negocõ
reformet᷑. ne in ullam moram ꝓ duci
debeat qd̃ repetitur. sicut nec ullum
spatium est mom̃ti cuiꝰ tam breuis ẽ
temporis punctus. ut in aliqmͣ morã
nullomͦ ꝓclucatur. Instrumentũ est
unde aliquid instruimꝰ: ut culter. ca¬
lamus. ascca. Instructũ. qd̾ ꝑ instru¬
mentũ efficitur. ut baculus. codex. ta¬
bula. Usus quem in re instructa uti¬
mur ut in baculo inniti. incodice le¬
g̾e. in tabła lud̾e. S ed ip̃e fructus

Expanded text:
pignus, fiduciam et hypothecam hoc ipignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus
Abbreviated transcription (Latin):
crediti nuncupata. Cõmodũ est id ꝙ
latũ est ꝑ cõmod̾ temporis quã diu
apd̾ eum sit. Unde ⁊ cõmodũ dcm̃ est.
precarium est dum p̾ce creditori ro¬
gatus. ꝑmutit debitorem in possessio¬
ne fundi sibi obligati demorari.⁊ ex
ea fructus caꝑe. ⁊ dictum p̾cariũ qͥa
p̾oe aditur quali p̾ce adiũ .u. ꝓ .d. lit¬
tera ꝯmutata. inutuũ appeslatũ est.
quia id qd̾ a me tibi datur. ex meo
tuũ fit. Sepositum est pignus cõmẽ¬
datum ad tempꝰ. quasi diu positum.
Deponere autẽ quis udetur cũ ali¬
quid metu furti. incendii naufragii.
ap̃ alium custodie causa de ponit. In¬
terest autẽ un loquendi ulu. int̾ pig¬
nus ⁊ arram. Nam pignus est qd̃ dat᷑
ꝓpter rem c̾ditam: que dum redditur.
statim pignus aufertur. Arra uͦ est
arra complenda non aufenda. Unde
qui hab arram nõ reddit. sicut pig¬
nus. sed desid̾at plenitudinẽ. ⁊ dic¬
ta arra a re ꝓ qua tradit᷑. Itẽ inter

Expanded text:
crediti nuncupata. Commodatum est id quod crediti nuncupata. Commodatum est id quod latum est cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem nus et arrham. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arrha vero earrha complenda, non aufqui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter
Abbreviated transcription (Latin):
stabat lubstantia. bonoꝵ possessio ẽ
ius possõnis: certo ordine certoq
titulo aquisita. Intestata hereditus ẽ
que testam̃to scͥpta nõ est. aut si scͥ¬
pta sit. iure tamen nequaqm est
edita. caduca inde dicunt᷑. quia eiꝰ fa¬
diuisio hereditatis uit̃ heredes. erciscun¬
dia enim apd̃ uet̾es. diuisio nuncupaba¬
tur. Cõmuni diuidũdo est int̾ eos qͥb¬
bes cõmunis ẽ. que actio iubet postulã¬
tib hiis arbitriũ dari quoꝵ arbitra
res diuidat᷑. finiũ regundoꝵ ẽ actõ
dicta. eo qd̃ ꝑ eam regantur. fines
utͥq ne dissipentur. dum mͦ ñ angu¬
stiore qͥnq pedũ loco ea contͦu̾sia sit.
locatio est res ad ucũ data cũ diffini¬
tione mercedis. Condutio est res in
usum accepta cum constituta m̾cede.
Res credita est que in obligationem
ita deducta est. ut ex temꝑe quo c̾cdita¬
habeatur. certum sit eam deferri. U¬
sura est incͥmentũ fenoris ab usu eriꝰ

Expanded text:
versa substantia. Bonorum possessio est versa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia escunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris
Abbreviated transcription (Latin):
lum uridicũ firmũ appellauerũt.
Sacramentũ est pignus sponsionis.
uoratum autẽ sacramentũ: qr iuola
morte alicũ ad quẽpiam ꝑuẽĩt
uł legato testam̃to uł possessione
redempta. Dicta autẽ hereditas are¬
b additis. siue ab aere. quia qui pos¬
sidet agrum ⁊ censum soluit. inde et
res. Res sunt que in nr̃o iure consist̾t.
iura autem sunt que a nobis iuste
possidentur. nec aliena sũt. Dicta aũ
res a recte habendo: ius a iuste pos¬
sidendo. hoc eriim iure possidet᷑ qd̃
bene. Qd̾ autẽ male possidetur. alie¬
nũ est. male autẽ possidet qui uel su¬
is male utitur. uel aliena p̾sumit.
possidet autẽ iuste qui nõ irretit᷑ cupi
um. que ꝓude bona dicunt᷑. ut nõ
habeant turpẽ usũ. s ea homines
ad res bonas utantur. peculiũ ꝓprie
minoꝵ est ꝑsonarũ seu seruorũ.
falium suũ uel seruũ ꝓ suo tracta¬
re patitur. peculiũ autem ꝓpͥe a pecu¬

Expanded text:
lum iuridicum firmum appellaverunt. lum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia violmorte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur quod  autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas utantur. Peculium proprie minorum est personarum sive servorum. filium suum vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecu
Abbreviated transcription (Latin):
cilla sicut habemꝰ iniure. Ide ẽ qd̃
p̾oedente donatione iuiri. sequitur
dos uxoris. Donatio usufructuario.
ideo dicitur. quia donator exea usũ
fructuũ ad huc retinet. seruato cui
donatũ est iure. donatio directa id̾o
nuncupatur. qͥa ⁊ iure iusu statum
transit in alterum. nec ultͣ aliqͥd
inde ad ius donatoris retorq̃tur. Cõ¬
ditõnes ꝓpͥe testiũ sũt. ⁊ dicte condc̃o¬
nes a condicendo quasi condcõnes.
quia non ibi unꝰ testis iurat. s uel
duo. uel plures. Non enĩ in uniꝰ ore.
s ui duorũ aut tͥum cestiũ stat
omne u̾bũ. Itẽ condoõnes qd̃ int̾ se
conueniat sermo testium: quasi con¬
dcõnes uel coctiones. Stipulatio est
ꝓmissio. uel sponsio. Unde ⁊ ꝓmisso¬
res stipulatores uocant᷑. Dicta autẽ
stipulatio ab stipula. uet̾es enĩ qnͣdo
sibi aliquid ꝓmutebant. stipulam
tenentes frangebant. Quam iteꝵ
iungentes sponsionẽ suam agno¬
soebant. Suie qdꝰ stipula iuxta pau¬

Expanded text:
cilla, sicut habemus in iure. Inde est quod cilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Pau
Abbreviated transcription (Latin):
alii dicunt pactum ẽẽ qd̃ uolens
quis facit. placitum uͦ nolens cõ¬
pellitur: ueluti qñquisq paratus
sit iniudicio ad respondend̾. qd̃ ne¬
mo potest dic̾e pactũ. s placitum.
mandatũ dictum qd̾ olim in ꝯmis¬
so negocio. alt̾ alt̾i manũ dabat.
Ratum uͦ quasi rationabłe ⁊ rectũ.
Unde ⁊ qui pollicet᷑. dicit ratũ ẽẽ ꝓ¬
fiteor hoc firmũ atq ꝓpetuũ. Rite
autẽ esse non recte. s ex more. Cy¬
rographum cautio. Emptio ⁊ uẽ¬
ditio est rerũ ꝯmutatõ atq ꝯtrac¬
tus. exconuenientia ueniens. ẽp¬
tio autẽ dicta qd̃ ame tibi sit. uen¬
ditio quasi uenundatio id est anũ¬
dinis. donatio ẽ cuiꝰlib rei tͣns actio.
dictam autẽ dicunt donationẽ qͣsi
doni actionẽ. ⁊ dotem ⁊ quasi do itẽ.
p̾oedende eñi in nuptiis donatione
dos sequitur. Nam antiquus nup¬
tiarũ erat ritꝰ qͦ se maritus inuioẽ
⁊uxor emebant ne uid̾etur uxor ã¬

Expanded text:
Alii dicunt pactum esse quod volens Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor an
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ subuentũ ꝓpt̾ legaliũ u̾boꝵ diffi¬
cultatẽ. aut certe ꝓpt̾ necessitatẽ ad¬
hibendorũ sollempniũ ita ut qui scͥ¬
bit ticulũ eiusdẽ scͥpture codicellũ
uocet. Sicut autẽ codicellus fit iuce
est dierum numerꝰ in quo institutꝰ
heres aut accipit hereditatẽ. aut
finito tp̃re̾ cretionis exluditur. nec
lib̾um illi est ultra capiende heredita¬
tis. Cretio autẽ appellada est quasi de¬
cretio idest decern̾e uel constitu̾e. ut
puta ille. heres esto mͥ. additur cer¬
non ess cretio ad dita. Fid̾iꝯmissum
dictũ. ut fiat qd̃ a defuncto comittat᷑.¬
slam fides dicta eo qd̾ fiat. qd̾ tam̃ nõ
in directis u̾bis s p̾catiuis exposcct᷑.
pactum dicitur int̃ ꝑtes ex pace ꝯ¬
ueniens scriptura legib ac morib
comꝓbata. ⁊ dictum pactiun quase
ex pace factum. ab eo qd̃ est pan¬
go. unde ⁊pegigit fedus. placitũ
quoq similiter ab eo qd̃ placet.

Expanded text:
esse subventum, propter legalium verborum diffiesse subventum, propter legalium verborum difficultatem aut certe propter necessitatem adhibendorum solennium, ita ut qui scribit, titulum eiusdem scripture codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernon esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committiturNam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat.
Abbreviated transcription (Latin):
extrancas ꝑsonas redactũ est. Ruptũ te¬
stamentũ inde uocatũ eo qd̃ nascente po¬
stumo neq exheredato nominatĩ. neq
herede istituto dicrumpitur. Supp̾ccũ
testamentũ est qd̾ in fraude heredũ uel
legatoꝵ seu lib̾torum non ẽ palam pro¬
latũ. qd̃ si non latet tam̃ si a p̾dictis ꝑ¬
sonis non ꝓferatur suppͥmi uidet᷑. sun¬
cupatio ẽ quam in tabuł cerisq testator
becitat dicens. Hec ut in hiis tabuł ceris¬
ꝙ scͥpta sunt ita uidet᷑. ita dico. ita lego.
est enim. palam nonunare ⁊ confmare.
Ius liboꝵ est coniugiũ sine lib̾is: ĩuicẽ
ꝓ loco pignerum hereditatis alt̾na cõ¬
scͥptio. Codicellum ut uet̾es aiunt sine¬
dubio ab auctore dictũ: qui hoc scͥptu¬
re genus instituit. Est autẽ scͥptura
nulla indigens sollempnitate u̾boꝵ.
s sola testatoris uoluntate qualicũq
scͥpture significatione exp̾ssa. cuiꝰ bñ¬
ficio uoluntatib defunctoꝵ constat

Expanded text:
extraneas personas redactum est. Ruptum teextraneas personas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillumdubio ab auctore dictum, 202 qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptnulla indigens solennitate verborum et sola testatoris voluntate, qualicunque scripture significatione expressa, cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. adu̾sum te testem̃tũ disposuer̃t.
hoc ẽ pactũ et innum̾abilia talia. tabule
testam̃ti id̾o appellate sunt. quia ante
carte ⁊ m̃bra rũ usũ indolatis tabulis.
ñ solum testam̃ta. sed etiam epłarũ al¬
loquia scͥbebantur. Unde ⁊ portitores eaꝵ
tabularii uocabantur. Testamentũ iuris
cuuł est qͥnq testiũ subscͥptione fimat̃.
Testam̃tum iuris p̾torii est sepdem te¬
stiũ signis signatũ. S illud apud ciues
fit. unde ciuile istud apd̾ p̾tores. unde
iuris p̾torii. testam̃tũ autẽ signare.
notare est. ut uotũ sit qd̃ scͥptum est.
Ologͣphum testamentũ ẽ. manu acto¬
ris totum conscͥptũ. atq sub scͥptum.
unde ⁊ nomen accepit. Greci enum olon to¬
tum est si is qui testatus ẽ capite diminutꝰ
ẽ: aut si non recte factum sit. In officio sũ
cestam̃tũ est qd̾ libͥs qd̾ frustra lib̾is ex¬
hedatis. sine officio naturalis pietatis in

Expanded text:
rsum te testamentum disposuerunt,' rsum te testamentum disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabellarii vocabantur. Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomen accepit. Graeci enim ὅλον totum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis exheredatis, sine officio na
Abbreviated transcription (Latin):
placeant manꝰ artificis pondꝰ argẽ¬
ti splendor metalli. de uasis escariis
oculũ a potando noĩatũ. Est eĩ
om̃e uas iti qͦ bibendi est con¬
suetudo. Fiale dicte qd̃ exuitͦ fiãt.
sunt dicte uł qd̃ in ip̃is podare so¬
lemꝰ. uł qd̃ patͥentes sũt dispãsis¬
q lib̾s. Cratexa calix ẽ. duas ha¬
bens ansas: ⁊ est gͥcũ nom̃. declina¬
tun autẽ ap̃ eos hio crater. slam
latine hic cratera dr̃. Unde ꝑsius
tati .i. qd̃ inuicem se teneant. Cia¬
ti quoq sciphi. Cimbia ⁊ ipsa pocu¬
loꝵ sunt gen̾a. ex quib cimbia po¬
cula dicta sũt ex similitudine cunbe
qd̾ est uniũ nominata. possea in usib
aqͣriis tnͣsigt. Clices ⁊̃ calati ⁊ scale po¬
culoꝵ sũt gen̾a antea ex ligno facta
inde ⁊ nocata. Greci eñi om̃e ligñ cala
dicebant. Ampulla quasi ampla bul¬
la. Similis est eñi rotunditate bullis
q̃ ex spimis aquaꝵ fiũt ałq ita in¬
noforum uas ferens uirut̃. Eno

Expanded text:
placeant: manus artificis, pondus argenti, splendor metalli. De vasis potatoriis . Poculum a potando nominatum; est enim omne vas in quo bibendi est consuetudo. Phialae dictae quod ex vitro fiant; sunt dictae, vel quod in ipsis potare solemus, vel quod patentes sunt dispansisque labris. 3. Cratera, calix est duas habens ansas, et est Graecum nomen; declinatur autem apud eos, hic crater. Nam Latine haec cratera dicitur. Unde Persius: t, quod invicem se teneant. 4. Cyathi quoque, et scyphi, cymbia et ipsa poculorum sunt genera. Ex quibus cymbia pocula dicta sunt ex similitudine cymbae quod est vinum, nominata, postea in usibus aquariis transiit. 5. Calices, et calathi, et scalae poculorum genera antea ex ligno facta, inde et vocata. Graeci enim omne lignum κᾶλον dicebant. 500 Ampulla, quasi ampla bulla; similis est enim rotunditate bullis, quae ex spumis aquarum fiunt, atque ita inn
Abbreviated transcription (Latin):
ues uocate: qd̃ ibi pedes lauent᷑. Sĩ¬
fon iras appellatĩ qd̃ aquas susflã¬
do fundat. Utunt᷑ eñi hos moriente.
siam ubi senserint dom̃ ard̾e currũ
cum sunfonis plenis aqͥs ⁊ extrn¬
gunt incendia. S ⁊ cameras expͥs¬
sis ad suꝑiora aquis emundant.

Expanded text:
ves vocatae quod pedes ibi laventur. Sives vocatae quod pedes ibi laventur. Sifon vas appellatum quod aquas sufflando fundat; utuntur enim hos in oriente. Nam ubi senserint domum ardere, currunt cum sifonibus plenis aquis et extingunt incendia, sed et camaras expressis ad superiora aquis emundant.
Abbreviated transcription (Latin):
ex g̾ro uocabulo dicte. hee ꝓuehendis ac
recondendis fialis. pͥmũ facte sunt.
unde ⁊ nũcupate postea inuũ uim
ca nomina sũt inflexa ex ꝑte ud fie¬
rent latiria. illi lagenos nos lage¬
nã illi sicile. nos siculã uocamꝰ. Cã¬
tarꝰ. ydria genꝰ uasis aquatił ꝑ di
dñt. Situla qd̾ sitientib apta sit
aptum salib. orca ẽ amphore sp̃es
cuiꝰ munore uccabulo urceus dimi¬
nutiuo urccolus ẽ. Sciphꝰ uͦ q ma¬
nus lauamꝰ. Seriola ẽ orcarũ ordo
dicecturꝰ. uł uas fictile uini ap̃ si¬
riam pͥmũ excogitatũ sicut ciliceses
a cilicia nũcupate. uñ pͥm̃ ilduecte
sũt. doliũ. Cupos ⁊ cuppas a capien
do uł accipiendo aqͣs uel uimp̃ uo¬
cattis: uñ ⁊ caupones ut̾ ab ut̾o. mł¬
gatiũ uas in qͦ mulgent᷑ pecora. idẽ
lac. labrũ uocatũ eo ꝙ in eo lauati¬
onẽ fieri solitũ est infantiũ. cuiꝰ di
minttiũ labellũ. Idẽ ⁊ alueum¬
qd̃ in eo ablutionẽ fi̾ solitum ẽ. pel

Expanded text:
ex greco vocabulo dicte, he provehendis et recondendis phialis prius facte sunt, unde et nuncupate, postea in usum vini ca nomina surent Latina. Illi enim λάγηνος, nos lagoena; illi Σικελή, nos Siculam dicimus. Cantharus. Hydria genus vasis aquatilis per dicunt. Situla, quod sitientibus apta sit aptum salibus. Orca est amphorae species, cuius minore vocabulo urceus diminutivo urceolus est. Scyphus, in quo manus lavamus. Seriola est orcarum ordo directus vel vas fictile vini apud Syriam primum excogitatum; sicut Cilicises a Cilicia nuncupati, unde et primum advectae sunt. Dolium. Cupos et cupas a capiendo, id est accipiendo, aquas vel vinum vocatas; unde et caupones. Utres ab utero. Mulgarium vas in quo mulguntur pecora: idem lac. Labrum vocatum eo quod in eo labationem fieri solitum eminutivum, labellum. Idem et alveumquod in eo ablutionem fieri solitum est. L
Abbreviated transcription (Latin):
agani ex pagis atheni gonis.¬
ensiũ dicti ubi exorti sunt. Ibi
enun in locis ag̾stib ⁊ pagis. gen¬
tiles lucos. idolaq statuerũt. ⁊ a
tali mitio uocabulũ pagani uocati¬
sunt. Gentiles sũt qui sine lege
sũt. ⁊ non dũ cͥdid̾unt. Dicti autẽ
gentiles quia tra sunt ut fuerunt
geniti. idest sicut incarne descende¬
runt sub peccato scilic idolis ser¬
uientes ⁊ nec dum regenerati ꝓĩ¬
de gentiles pͥmitꝰ nuncupantun.
Ipsi dnr̃ g̾oe echnci. Echnicꝰ enĩ
exg̾co in latinũ int̾pretatur gen¬
tilis. Echnos enĩ g̾ce gens dicitur.
post fidem autẽ non debere uocari
gentes. sue gentiles. eos qui ex
gentib credid̾unt. sicut post fidẽ.
dici iam non potest iudeus testante a
te dicuntur qui post baptm xp̃i su¬
sceptum ad idoloꝵ cultum ⁊ sacͥfici¬
orum contaminationes reu̾tuntur.

Expanded text:
agani ex pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortisunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est, sicut in carne descenderunt sub peccato, scilicet idolis servientes et necdum regenerati. Proinde gentiles primitus nuncupantur: ipsi dicuntur Graece Ethnici. Ethnici ex Graeco in Latinum interpretantur gentiles. Ἔθνος enim Graece gens dicitur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non potest Iudaeus, testante Ptae dicuntur, qui post baptismum Christi susceptum ad idolorum cultum et sacrificiorum contaminationem revertuntur.