comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uotum esse cupio. Iacobum
de carrtria ht̃ scdm̃ nascẽdi
ordine ac mirtutib et gloria
longo p̾mum. patani dinũ.
ymo patrie patrem. qui unus
quem ego nossem post siculi
regis obitum toto orbe sr̾erat
amantissimus studiorum et ige¬
niorum cultor extimatorq iustis¬
simus Se michi de illius uiri lau¬
dibus dulce erit loqui et memĩsse
dum uixeto. Qd̃ ad inceptum at¬
tinet Ille fuit fateor cui ouima de¬
bebam cui totus incubueram. illũ
michi abstulit fortuna. heu ꝙͣ fe¬
rociter. ꝙͣ repente ut subducto sci¬
licet fundamento uinco spei mee.
quod similimum ueri erat me fi¬
mul eũ teret. Sceti tamen mestus
quidem nõ uficior sed erectus s
int̾ritus eo q securior ꝙ ure ullũ
iam tale uulnus expecto. deinceps
monstrum illud horrificum odero
semꝑ execraborq nec timebo. uał
patami uiiͦ. Idꝰ ianuar̃. raptim
admones ut huns iuino¬
ns iacobi de carraria ui¬
ri optui optimeq de nob̾ miti.
dictus est. ue autem ipã nichil mi¬

Expanded text:
o, Iacobum de Carraria hunc, secundum nascendi ordine ac virtutibus et gloria longe primum, Patavi dominum imo patrie patrem, qui unus, quem ego nossem, post Siculi regis obitum toto orbe supererat amantissimus studiorum et ingeniorum cultor extimatorque iustissimus. 6 Sed michi de illius viri laudibus dulce erit loqui et meminisse dum vixero. Quod ad inceptum attinet, ille fuit, fateor, cui omnia debebam, cui totus incubueram; illum michi abstulit fortuna, heu quam ferociter quam repente, ut subducto scilicet fundamento unico spei mee, quod simillimum veri erat, me simul everteret. Steti tamen, mestus quidem, non infitior, sed erectus sed interritus eoque securior quod vix ullum iam tale vulnus expecto; deinceps monstrum illud horrificum odero semper execraborque nec timebo. Vale. Patavi, VII Idus Ianuarias, raptim, admones ut huius iunioris Iacobi de Carraria, viri optimi optimeque de nobis meriti, dictus est, re autem ipsa nichil mi
Abbreviated transcription (Latin):
effluxit ex quo carmen
Quum omistum q̃ runoui¬
is ad me uenit. Cuius qnͣtum
menimisse ualeo sumima erat ꝙ
cum int̾ uulgares eciam ꝓphanos¬
q crebra ccii mei uul garentur
opuscula. tu unus quo nenio re¬
cum meaꝵ appetencior nemo ex
eis solamen gracius ꝑcepturus
exps talium habereris. Cui tũc

Expanded text:
effluxit ex quo carmen tuum honustum querimoniis ad me venit, cuius, quantum meminisse valeo, summa erat quod cum iter vulgares etiam profanosque crebra otii mei vulgarentur opuscola, tu unus, quo nemo rerum mearum appetentior, nemo ex eis solamen gratius percepturus, expers tal
Abbreviated transcription (Latin):
conditam urbem nõ quibuslibet.
sed sacris insertum litteris quod u̾
primũ legi fateor et si secularium
litterarinu tỹpo turgidus atq illaꝵ
usoleus exhorrui tamen et gelidꝰ
circa p̾cordia sangiuis stetit. Est at
balcam ꝓplecie ultime nouissiiũ
u̾bum quod ut laborem tibi aufe¬
ram euoluendi librum nmen p̾

Expanded text:
 quibuslibet sed sacris insertum literis; quod ubi primum legi, fateor, etsi secularium literarum typo turgidus atque illarum insolens, exhorrui tamen et gelidus “circa precordia sanguis” stetit. Est autem Balaam prophetie ultime novissimum verbum, quod ut laborem tibi auferam evolvendi Librum Numeri,
Abbreviated transcription (Latin):
ut auint ferire uolens me qua tibie
poplex iungitur tauta ui ꝑcussit
ut iugens uelut fractoꝵ sonus os¬
sium multos eciam qui aberant
ud spectaculum euocaret. dolore tac¬
tus incredibili subsistere primo
meditatus sum. ip̃e me locus ext̾¬
ruit. neccessitate igitur ii uirtutẽ
u̾sa sero uiterbiũ atq inde uir die
t̾cio romam attigi. Illic medicis
accitis os detectum atq horrifice
albitans dubium an et fractum
uestigia quoq darissima ferrati
caltis extabant. odor neglecti uul¬
neris tam molestus ut me ipsum
supra fidem ĩpaciencia sui sepe ui¬
olent̾ auerteret. et ꝙͣuis cum cor¬
pore ur̃o quedam uob̾ ĩnata fa

Expanded text:
olens, me qua tibie poples iungitur tanta vi percussit, ut ingens velut fractorum sonus ossium multos etiam qui aberant, ad spectaculum evocaret. 8 Dolore tactus incredibili, subsistere primo meditatus sum. Ipse me locus exterruit; necessitate igitur in virtutem versa, sero Viterbium atque inde vix die tertio Romam attigi. Illic medicis accitis, os detectum atque horrifice albicans, dubium an et fractum; vestigia quoque clarissima ferrate calcis extabant. 9 Odor neglecti vulneris tam molestus, ut me ipsum supra fidem impatientia sui sepe violenter averteret, et quamvis cum corpore nostro quedam
Abbreviated transcription (Latin):
brio uegetatur. tum hic p̾ẜtim
ĩportum ssmus atq grauissiꝰ
est propt aminum inerpledilem
regine urbis aspectibus quaui q ͦ
magis intueor magis miror mag̃
magisq ad credendum cogor quic¬
quid de hac scriptum legnuus. n
¶Casum tamen ip̃e meiuui dolo

Expanded text:
brio vegetatur, tum hic presertim importunissimus atque gravissimus est propter animum inexplebilem regine urbis aspectibus, quam quo magis intueror, magis miror et magis magisque ad credendum cogor quicquid de hac scriptum legimus. 11 Casum tamen ipse meum dolo
Abbreviated transcription (Latin):
exps talium habereris. Cui tũc
aliquot u̾siculos reddidi festinãte
quidem calamo nõ aliam ob cau¬
lam insi ne lam̃tum tuũ negle¬
xisse me crederes eosdemqz uix ad
exitum perductos int̾ confusos
scciptunttum cuinulos perdidi qͥ
licet sepe nõ segm studio quesiti
mũꝙͣ postea sub oculos meos redi¬
erint. nunc tamen subito preter
spem se se agenti aliud ingesserũt.
Intempestinũ p̾mo uisu est eos
ad te mittere. sed quoniam ut ego

Expanded text:
tunc aliquot versiculos reddidi, festinante quidem calamo, non aliam ob causam nisi ne lamentum tuum neglexisse me crederes, eosdemque vix ad exitum perductos inter confusos scripturarum cumulos perdidi; qui licet sepe non segni studio quesiti nunquam postea sub oculos meos redierint, nunc tamen subito preter spem se se agenti aliud ingesserunt. Intempestivum primo visum est eos ad te mitter
Abbreviated transcription (Latin):
temporum tantoꝵ mortibus
auncorũ latus et erepta tot
uite presidia optimũ michi nuꝑ
oĩm q carissimum atq dulcis¬
simum solamen ac decus me¬
um subita et horrenda ac pror¬
sus iudigna morte p̾cipuit. unũ
omni laude s precipua quadã
et angelica morum suamtate
cõspituũ quem tibi ac post̾is

Expanded text:
 mortibus amicorum latus et erepta tot vite presidia, optimum michi nuper omniumque carissimum atque dulcissimum solamen ac decus meum subita et horrenda ac prorsus indigna morte preripuit, 5 virum omni laude sed precipua quadam et angelica morum suavitate conspi
Abbreviated transcription (Latin):
tremor tantarum calautatũ portẽ¬
dit euentum. quid nõ iumatur tre¬
uior capitis: stomacentur et mͦnui¬
rent qui sibi aliquid indentur mũ¬
di caput est roma. Et licet obsoletũ
imperuiq trarum caput oĩum iaud¬
dubie Roma est. hoc michi si uua uo¬
ce loqui possit niuudus ip̃e nõ neget
si bona fide uou agnou̾it testibz ac
cirographis conuincendꝰ. Ie autẽ

Expanded text:
tantarum calamitatum portendit eventum, quid non minatur tremor capitis? stomacentur et murmurent qui sibi aliquid videntur: mundi caput est Roma, et licet obsoletum impexumque, terrarum caput omnium hauddubie Roma est. 7 Hoc michi si una voce loqui possit, mundus ipse non neget; si bonam fidem non agnoverit, testibus ac cyrographis con
Abbreviated transcription (Latin):
sum et uelut in acie laboran¬
tem tibi offeret nõ tamẽ siue
spe magna uictorie. Iam me
haud dubie uictorem insi fallor
dies longior fecit. uiendo didi¬
ci uite bella tractare. Ian for¬
tue ittibus non lamenta nõ
geuntus ut quondam s callum
durati anim obicio et titubare
solitus ĩmobilis iami consisto.
Itaq indignans illa me tanta
teloꝵ mube nõ mere et minuci¬
oribus parum fidens nouissiẽ

Expanded text:
t in acie laborantem tibi offeret, non tamen sine spe magna victorie; iam me hauddubie victorem, nisi fallor, dies longior fecit. Vivendo didici vite bella tractare; iam fortune ictibus non lamenta non gemitus ut quondam, sed callum durati animi obicio et titubare solitus immobilis iam consisto. 4 Itaque indignans illa me tanta telorum nube non ruere et minutioribus parum fidens, novissi
Abbreviated transcription (Latin):
cis lauree cupiditas atraxit. Ter¬
cii ac quarti itiueris cã fuit illu¬
sirium auncorum imẜacio quoꝵ
tunc deiectis miserabilibusq
fortunis impares licet humeros
admouere nõ timui. Hec nuchi
nnt quinta. quis scit an et nouis¬
sima peregrnacio romana est tãto
ceteris felicior quanto generosior ẽ
amme cui ꝙ̃ corporis quantoq o¬
tabilio eterna salus ꝙͣ mortalis

Expanded text:
tertii ac quarti itineris causa fuit illustrium amicorum miseratio, quorum tunc deiectis miserabilibusque fortunis impares licet humeros admovere non timui. Hec michi nc quinta — quis scit an te novissima? — peregrinatio romana est, tanto ceteris felicior quanto generosior est anime cura quam corporis quantoque optabili
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq cauere institui quia scili¬
cet de eo liber meus est qui niscribi¬
tur affrica. Utinam tam felici eri¬
tu claudendus sem ꝙ̃ magno aĩo
ceptus est iunem. Qnͣtum sane ꝑ¬
iculum semp fu̾it in dilacione ꝯsilii
salutaris et ꝙͣ uatu atq ĩopinabi¬
les pũtis uite casus quos circũspice̾
sup̃ma moniti iubet allocũcione di¬
a quidem nõ expedit. neliqua cogi¬

Expanded text:
utcunque canere institui, quia sciliutcunque canere institui, quia scilicet de eo liber meus est qui inscribitur Africa, utinam tam felici exitu claudendus seni quam magno animo ceptus est iuveni. Quantum sane periculum semper fuerit in dilatione consilii salutaris et quam varii atque inopinabiles presentis vite “casus”, quos “circumspicere” suprema Monici iubet allocutio, ne dici quidem expedit. Reliqua cogi
Abbreviated transcription (Latin):
bal monoculus fint post oculum in
ytalia auussum. libici leones quid
habundare a ffricam constat reliqui
carthagineusium duces sunt quos
idem uictor ab imꝑio deiecit. ¶Iustca
inceusa sunt combuste naues ĩ qui¬
bus omnis carthagniensim spes fu¬
erat e quibus quingentas sub oclĩs
eorum ꝯbussisse illum romana uar¬
rat hystoria. Et hic quidem iuue
cuten qua nicrenue inguit que ar¬
deus a uirgilio a lucano ignea unt᷑
tunc apud romauos erat. ¶Hunc
itaili laudant de litore adu̾so. est eĩ
affricano litori adu̾sũs latus itali¬
cum uõ ammoꝵ modo discordia. s
t̾rarum situ. dibecte autem oppouit᷑
roma carthagun. ⁊S de hoc tam lau¬
dato iuuene uenio cauit qd idõ dic¬
tum est. quĩ et si omnns historia lau¬
dibus et rebus enis plena sit. et en¬
mũ de eo multa scripsisse nõ sit du¬
bnum rudi et impolito ut ualenus
ait stilo culcior tamen de illius rebz
lib̾ metricus nõ apparet. de hoc igitͦ

Expanded text:
bal monoculus fuit post oculum in bal monoculus fuit post oculum in Italia amissum. “Lybici leones”, quibus abundare Africam constat, reliqui Carthaginiensium duces sunt, quos idem victor ad imperio deiecit. “Lustra incensa” sunt combuste naves, in quibus omnis Carthaginiensium spes fuerat; e quibus quingentas sub oculis eorum combussisse illum, romana narrat historia. 33 Et hic quidem “iuveutem qua maxime viguit, que «ardens» a Virgilio, a Lucano «ignea» virtunc apud Romanos erat. Hunc Itali “laudant” de “litore adverso”; est enim africano litori adversum litus italicum, non animorum modo discordia sed terrarum situ; directe autem opponitur Roma Carthagini. 34 Sed de hoc tam laudato iuvene nemo canit; quod ideo dictum est quoniam etsi omnis historia laudibus et rebus eius plena sit, et Ennium de eo multa scripsisse non sit dubium «rudi et impolito» ut Valerius ait, «stilo», cultior tamen de illius rebus liber metricus non apparet. De hoc igitur
Abbreviated transcription (Latin):
rerum deum uerum dĩ filium deũ
inꝙͣ ingenii ac sapiencie quomam
ut apud theologos notum est int̾
accributa ꝑ sonaꝵ sũme et indiui¬
due trinitatis sapiencia filio actri¬
buitur ut ip̃ẽ sapiencia filio attri¬
Uox autem rauca dauid et lacri¬
maꝵ assiduitas et repetitũ sepe no¬
men Iosolune obicitur. ꝓpt̾ asperũ
prima facie et flebilem stilum et
quia reuera in ꝑsaluus crebra illiꝰ
urbis uł historica uł allegorica mẽ¬
cio est. hoc autem loco sũmatim ĩ¬
senitur de quibus poete ques silunus
p̾ferre intitur cauant. quod expon̾e
longum est s in eo studio ꝓuectis
omina clara et apta sunt᷑. ¶ auintꝰ
contradicit excusans dauiticam
mucitatem/ et pan breuiloquio ꝑ-¬
curtẽs de quibus apud illum agit᷑
Inuenis de quo cantilencun texere
siluius cepit affricanus scipio est
qui in litore affro poliphenum stra¬
uit hoc est hambalem penoꝵ ducẽ
Sicut enum poliphemus sic ⁊ ham¬

Expanded text:
verum Deum verum Dei filium: deum, verum Deum verum Dei filium: deum, inquam, ingenii ac sapientie, quoniam ut apud theologos notum est, inter attributa personarum summe et individue Trinitatis sapientia Filio attribuitur et ipse sapientia Patrox autem “rauca” David et “lacrimarum” assiduitas et repetitum sepe nomen “Ierosolime” obicitur propter asperum prima facie et flebilem stilum et quia revera in Psalmis crebra illius urbis vel historica vel allegorica mentio est. Hoc autem loco summatim inseritur de quibus poete quos Silvius preferre nititur, canant; quod exponere longum est, sed in eo studio provectis omnia clara et aperta sunt. 32 Monicus contradicit excusans daviticam raucitatem et pari breviloquio percurrens de quibus apud illum agitur. “Iuvenis” de quo cantilenam “texere” Silvius “cepit”, Africanus Scipio est, qui “in litore afro Poliphemum” stravit, hoc est Hanibalem Penorum ducem; sicut enim Poliphemus, sic et Hani
Abbreviated transcription (Latin):
fons qui canenti plaudit est stu¬
diosorum chorus. arentes cautes.
ydiote in quibus quasi echo ĩ tau¬
tibus unde uocis est usus ⁊ cõsonãs
sine discrecione rensio. Nimphe
ceptus ut multos ex aliis ordinib
uemo intrat ĩuitus. ¶ Pastor cuiꝰ
cantum gonitus p̾fert homero uir¬
gilioq est ip̃e dauid cui ꝓprie cõue¬
uit u̾bum psallere ꝓpter psaliuos
autem nocte ꝓpt̾ matutinam psal¬
modicm que illo p̾ẜtumn tempore
in eccliis urĩs auditur. ¶ Fluim
duo uno de fonte quorum primo
quidem cronitus errore decipitur
sunt tigris et Eufratres. noti aumes
arineme. flumus aũt unus geuui¬
no de fonte Iordains est nidee qd
multi sunt autores inter quos Io¬
ninus illaꝵ parcium sedulus et
duituntus incola. nomĩa fonciũ.
Ior et dan e quibus Iordais ut
incendia crurtatum esse narrat᷑.
apollo autem filius iois dr̃ inge¬
nii deus. ꝑ quem ihũm xpm̃ accipio

Expanded text:
”Fons qui canenti plaudit”, est stu”Fons qui canenti plaudit”, est studiosorum chorus; “arentes cautes” ydiote, in quibus, quasi echo in cautibus, nude vocis est usus et consonans sine discretione responsio; “nimphe”ceptus, ut multos ex aliis ordinibus, nemo intrat invitus. “Pastor” cuius cantum Monicus prefert Homero Virgilioque, est ipse David, cui proprie convenit verbum “psallere” propter Psalmos, autem “nocte” propter matutinam psalmodiam, que illo presertim tempore in ecclesiis vestris auditur. 29 Fluvii duo “uno de fonte”, quorum primo quidem Monicus errore decipitur, sunt Tigris et Eufrates, noti amnes Armenie; fluvius autem “unus gemino de fonte”, Iordanis est Iudee, quod multi sunt auctores, inter quos Ieronimus, illarum partium sedulus et diuturnus incola. Nomina fontium Ior et Dan, e quibus Iordanis utincendia civitatum esse narratur;“Apollo” autem, filius Iovis, dicitur ingenii deus; per quem Iesum Cristum accipio,
Abbreviated transcription (Latin):
ninistĩo dictum est quia uirgili¬
um puer iam id est nõ iam ĩfãs.
demde autem etate ꝓuectior ho¬
merum actigi. Is enim qui home
lingue particeps latine. Unde nec
nr̃o miure canere eũ dixi ut qͥ
grete canat generosi sane pastoris
epithetum iire occupat. Quid em̃
uł lingua uł ingemo generosins
homeri. Nescio aũt qua de ualle
idõ est additum quia de loco origi¬
is enis opinones uarie sunt q̃s
locus iste non capit. ¶ Postremo
de fonte homerico bibere uugiliũ
omnib est uotum qui in poeticis
Silua hornida et aerii montes qͦs
iratur silus nõ sequi dulcedinẽ
canencium uulgus incultum est
et principes emientes. descensus
emontis u̾tice ad ymas ualles ⁊
ab ymis uallibus ascensus ĩ mõ¬
tes quẽ de se ipõ loques silunis re¬
feit Est ab altitudine theorice ad
pͣtice ex̾cicium et e com̃so pro ua¬
rietate affectuum alt̾na digressio.

Expanded text:
mysterio dictum est, quia Virgilimysterio dictum est, quia Virgilium “puer iam”, idest non iam infans, deinde autem etate provectior Homerum attigi; is enim qui Homerlingue particeps latine; unde “nec nostro murmure canere” eum dixi, ut qui grece canat. “Generosi” sane “pastoris” epythetum iure occupat; quid enim vel lingua vel ingenio generosius Homeri? “nescio” autem “qua de valle” ideo est additum quia de loco originis eius opiniones varie sunt, quas locus iste non capit; postremo “de fonte” homerico “bibere” Virgilium, omnibus est notum qui in poeticis “Silva horrida et aerii montes” quos “miratur” Silvius non sequi dulcedinem canentium, vulgus incultum est et principes eminentes. Descensus “e montis vertice ad imas valles” et ab imis vallibus ascensus in montes, quem de se ipso loquens Silvius refert, est ab altitudine theorice ad practice exercitium et e converso pro varietate affectuum alterna digressio. 28
Abbreviated transcription (Latin):
adbuc uagus error. et inc̾ta omĩa.
In accessum cacumen ad quod mul¬
to sudore siluiũ anhelare mouicus
exprobrãdo obicit fame rarioris ⁊
die et uł lucri cupidine de relicta uł
tes prĩmonio uelut musco obsiti.
deunt cum sonitu quodã delectabi¬
li. Quod ꝑ palẽ uirat silius pasto¬
rale uiramentum est. Pales enĩ
est pastorum dea. Posset apudnos
iutelligi maria. non dea. s dĩ m̃r.
Parthemas ip̃e est uirgilius non a
ine mo fictum nomẽ. ĩ uita eiim
eius leguus ꝙ parthemas quasi
oiimi uita probatus dici meruit.
quod ut per se ipsum lector intelli¬
gerat locus est aditus. ubi idelicet
flaccus cisalpine gallie benacus ual¬
de sibi sumlẽ filium ex se gĩguit.
filius autem hic mũcius est mãtue
flumiꝰ que uirgilii patria ẽ. Ceterũ
alumde aduectus pastor uobilis
bomerum sigrficat in quo sin¬
gula fere u̾ba aliquid ĩportant.
nam et inde boc est deinde nõ siue

Expanded text:
adhuc vagus error et incerta omnia. adhuc vagus error et incerta omnia. 23 ”Inaccessum cacumen” ad quod “multo sudore” Silvium anhelare Monicus exprobrando obicit, fame rarioris etdie et vel lucri cupidine derelicta vel tes, patrimonio velut musco obsiti; deunt cum sonitu quodam delectabili. 24 Quod per “Palem” iurat Silvius, pastorale iuramentum est; Pales enim est pastorum dea; posset apud nos intelligi Maria, non dea sed Dei mater. “Parthenias” ipse est Virgilius, non a me modo fictum nomen; in vita enim eius legimus quod Parthenias quasi “omni vita probatus”, dici meruit; quod ut per se ipsum lector intelligeret, locus est additus, ubi videlicet lacus Cisalpine Gallie “Benacus” valde sibi similem filium ex se gignit; filius autem hic Mintius est, Mantue fluvis, que Virgilii patria est. 25 Ceterum aliunde advectus “pastor” nobilis Homerum significat, in quo singula fere verba aliquid important. Nam et “inde”, hoc est deinde, non sine
Abbreviated transcription (Latin):
cõnunit̾ utuur mortales quorũ
altero scilicet celestia alt̾o terrena
respicunus. tu t̾rena ceruentẽ a bie¬
tisti oculo meliore contentus. anttũ
ubi solitare degit moincus. mous
run est ubi tu muic monasticaui
uitam agis int̾ speluncas et nemo¬
ra. uł ipsum antru in quo mana
magda lene penitenciam egit quod
monastĩo tuo uicinũ est. Ibi enm
in hoc sancto ꝓpoĩto de quo multa
mecũ prius cigitaueras deo cor lu-¬
bricum subleuante firiuatus es Rus
ac gregem quorum spreuisse curã
dicitur. pro cuntate et homuibus
intellige quos ĩ solitudiuem fugiẽs
reliquisi. Onam fuisse genitacẽ aui¬
borum quin utrumq insuꝑ parẽtẽ.
Non allegoria s u̾itas nũda est.
Pro sepulchro ultuna sedes intelli¬
gitur. te enum celum. me uisi mĩa
subueuent tartarus mauet. uł si¬
plicit̾ quod u̾bum sonat intesligi
potest. Tibi enui iam certas edes
eoq certõr spes sepulchri. michi ãt

Expanded text:
comuniter utimur mortales, quorum comuniter utimur mortales, quorum altero scilicet celestia altero terrena respicimus, tu terrena cernentem abiecisti oculo meliore contentus. 21 ubi solitarie degit Monicus, Mons Rivi est, ubi tu nunc monasticam vitam agis inter speluncas et nemora, vel ipsum antrum in quo Maria Magdalena penitentiam egit, quod monasterio tuo vicinum est. Ibi enim in hoc sancto proposito de quo multa mecum prius agitaveras, Deo cor lubricum sublevante, firmatus es. “Rus ac gregem”, quorum “sprevisse curam” dicitur, pro civitate et hominibus intellige, quos in solitudinem fugiens reliquisti. 22 ”Unam fuisse genitricem” amborum, quin utrunque insuper parentem, non allegoria sed veritas nuda est. “Pro sepulcro” ultima sedes intelligitur; te enim celum, me nisi misericordia subvenerit, Tartarus manet; vel simpliciter quod verbum sonat intelligi potest: tibi enim iam certa sedes eoque certior “spes sepulcri”, michi autem
Abbreviated transcription (Latin):
mẽ uosse ꝯmemorat siguũ afferẽs
ꝙ in eo quidam puer hispidus la¬
uit appoltinem. Inde refert mouitꝰ
oriũdum esse cantorem.¶Qd̾ audi¬
ens siluius mor honnuem recogno¬
scit. et uocem modumq cauendi de¬
p̾unt actolleus suos. Ex adu̾so mo¬
nicus sinm m̾itis laudib accimu¬
lat. Itaq tandem silinus uelud ad¬
quiescens se in tpr̃e rediturũ et ꝙͣ
dulcit̾ ille canat probatire ait. mĩc
aũt festiuare. Quod adiuirãs ax¬
incus festinacionis causam quent
et audit silunim intentum cantile¬
ne quam de quodam egregio iuue
ut dilacionis pericula casusq con
Pastores m b colloqñtes nos sumiꝰ¬
rõ hec est. pru quideui tñ ꝙ in sil¬
uis res acta est: tum propi̾ in situm
tu ouini ẜmone sepius me siluannim
ꝙͣ francischum uocant Secundi aũt.
quia cũ unũ ex citlopibus monicũ
dicant quasi monoculũ id quedam
respectu ꝓprie tibi conuenire uisum
est qui e duobus oculis quib om̃s

Expanded text:
men nosse commemorat, signum afferens men nosse commemorat, signum afferens quod in eo quidam puer hispidus lavit Apollinem. Inde refert Monicus oriundum esse cantorem. Quod audiens Silvius, mox hominem recognoscit et vocem modumque canendi deprimit attollens suos; ex adverso Monicus suum meritis laudibus accumulat. Itaque tandem Silvius velut acquiescens, se in tempore rediturum et quam dulciter ille canat probaturum ait; nunc autem festinare. 19 Quod admirans Monicus, festinationis causam querit et audit Silvium intentum cantilene, quam de quodam egregio iuvenut dilationis pericula casusque conPastores colloquentes nos sumo hec est: primi quidem tum quod in silvis res acta est, tum propter insitum in omni sermone sepius me Silvanum quam Franciscum vocant; secundi autem quia cum unum ex Cyclopibus Monicum dicant quasi monoculum, id quodam respectu proprie tibi convenire visum est, qui e duobus oculis, quibus omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ montes aindissime sequitun iam
cauere didicisse ita ut laudetur ab a¬
liis. licet ipse sibi nondum placeat
Itaq ꝓpositum sibi esse ad sũmum
uiti et uł ꝑuenite uł int̾ intendum
mori. Concra. auicus. Ut autrum
siũ silunis ingrediatur suadere in¬
cipit dulciorem ibi cantũ auditurꝰ
mor ceptum ẜmonem ĩexpletum lĩ¬
quit. quasi signa turbati amni ĩ ore
silun agnoscens. Ille autem se excu¬
sat. Itaq monicus oronem pagit.
Qua arudita mirabundꝰ siluiꝰ ꝑcũ¬
tatur. quis ille pastor tam dulcitet
ameus cuius m̃t nouit mentionẽ
audit. Ad quod mouitus quasi pasto¬
ria ruditate nõ nomẽ reddit s descri¬
bit patriam et more rura lium sepe
u u̾bis errancium duorũ flinm m̾¬
cionem facit uno fonte nascẽtium
ac statim uelud ectore recognito u̾ba
preu̾tit. et qd̾ de duob incepenit de
uuo fluiume duobus ex fontibus
descendente prosequitur. Utrumq
sane in asici est. Siluius aũt se flu¬

Expanded text:
per montes avidissime sequitur, iam per montes avidissime sequitur, iam canere didicisse, ita ut laudetur ab aliis, licet ipse sibi nondum placeat. Itaque propositum sibi esse ad summum niti et vel pervenire vel inter nitendum mori. 16 Contra Monicus ut antrum suum Silvius ingrediatur suadere incipit, dulciorem ibi cantum auditurus; mox ceptum sermonem inexpletum linquit, quasi signa turbati animi in ore Silvii agnoscens. Ille autem se excusat; itaque Monicus orationem peragit, qua audita mirabundus Silvius percontatur quis ille pastor tam dulciter canens, cuius nunc noviter mentionem audit. 17 Ad quod Monicus quasi pastoria ruditate non nomen reddit, sed describit patriam et more ruralium sepe in verbis errantium, duorum fluminum mentionem facit uno fonte nascentium, ac statim velut errore recognito, verba prevertit et quod de duobus inceperat, de uno flumine duobus ex fontibus descendente prosequitur; utrunque sane in Asia est. 18 Silvius autem se flu
Abbreviated transcription (Latin):
lus. Idõ pastoribus datur. Nomina
pastorum. Silurus ac monicus. Sil¬
uius gͦ mouicum solum et ĩudioso
ocio felicem uidẽs sub antro quodam
quiescentem alloquitur quasi fortu¬
nam illius admirans et suami defles
ꝙ ille grege ac rure posthĩto requiẽ
inuenerit. Ip̃e u̾o asperos colles młto
cum labore cutũeat quod eo magis
mitatur tantam esse diũsitatem
fortune qm̃i ut dicit una et eadẽq
fuerat amborũ mat̾ ut detur intel¬
ligi gi̾nanos ẽẽ pastores. ¶ Mouicus
ad hec. Totam finterm laboris cul¬
pani ĩ eiundem retorquet. nulla in
coactum dicens sponte sua errare
ꝑ dema siluarx mõciumq cacum̃a.
Cui rendet siluius ertorum causam
esse amorem et amorẽ muse. nou
alium. quod ut pateat longnusculã
incipit fabellam. duoꝵ scilicet pastoꝵ
p̾dulcit̾ cauentium quorum alterũ
in puericia audisse se memorat. alte¬
rum postea. eorumqz se captum ille¬
cebris. cetera omina neglig̾e. quos dũ

Expanded text:
lus, ideo pastoribus datur. Nomina lus, ideo pastoribus datur. Nomina pastorum Silvius ac Monicus. Silvius ergo Monicum solum et invidioso otio felicem videns sub antro quodam quiescentem, alloquitur quasi fortunam illius admirans et suam deflens, quod ille grege ac rure posthabito requiem invenerit, ipse vero asperos colles multo cum labore circumeat; quod eo magis miratur, tantam esse diversitatem fortune, quoniam, ut dicit, una eademque fuerat amborum mater, ut detur intelligi germanos esse pastores. 14 Monicus ad hec totam fraterni laboris culpam in eundem retorquet, nulla vi coactum dicens sponte sua errare per devia silvarum montiumque cacumina; cui respondet Silvius errorum causam esse amorem, et amorem muse non alium. 15 Quod ut pateat, longiusculam incipit fabellam, duorum scilicet pastorum predulciter canentium, quorum alterum in pueritia audisse se memorat, alterum postea, eorumque se captum illecebris cetera omnia negligere; quos dum
Abbreviated transcription (Latin):
tunc eram eo animo qui sicut sub tã¬
ta rerum mole magnum aliquid ag¬
gredi nõ auderet sic oĩo uicluil agẽ
nesciret ab infancia mea bono utiuã
s certe in actu perpetuo enuittitus.
Media uia igitur electa est ut ma¬
ioribus dilatis aliquid pro solacio
illius temporis meditarer. Ip̃e aũt
loci hĩtus et recessus nemorum quo
me sepe curis grauidui lur orieus
urgebat et unde me sola nor redi¬
ens pellebat ut siluestre aliquid ca¬
u̾em suasere. ¶Ed ergo pridem
in animo habuerami buccolicum
cariuen .xii. eglogis distĩctum scci¬
bere orsus incredibile est ꝙͣ paucis
diebus ab soluerim. tantum ĩgenio
lorus calcar adoiderat. Certũ quia
uichil p̾us in ainuo erat eglogatũ
prima de nob̃ ambobus scripta est. Idõ¬
q potissumm ut tibi mitteretur ob¬
tuunt. Nestio quidem an pro solacio
an pro impedimẽto solacii tui dicam.
possit ne te nutilit̾ fatiges. Primo
iunducuntur. Pastorius enm est sti¬

Expanded text:
tunc eram eo animo qui, sicut sub tantunc eram eo animo qui, sicut sub tanta rerum mole magnum aliquid aggredi non auderet, sic omnino nichil agere nesciret, ab infantia mea bono utinam, sed certe in actu perpetuo enutritus. 11 Media via igitur electa est, ut maioribus dilatis, aliquid pro solatio illius temporis meditarer. Ipse autem loci habitus et recessus nemorum, quo me sepe curis gravidum lux oriens urgebat et unde me sola nox radiens pellebat, ut silvestre aliquid canerem suasere. Quod ergo pridem in animo habueram, bucolicum carmen XII eglogis distinctum, scribere orsus, incredibile est quam paucis diebus absolverim; tantum ingenio locus calcar addiderat. 12 Ceterum quia nichil prius in animo erat, eglogarum prima de nobis ambobus scripta est, ideoque potissimum ut tibi mitteretur obtinuit, nescio quidem an pro solatio an pro impedimento solatii tui dicam. possit, ne te inutiliter fatiges, primo inducuntur; pastorius enim est sti
Abbreviated transcription (Latin):
uo passim ceruũtur opuscula. nro¬
li itaq frat̾ horrere quod xp̃o ami¬
alliuus ac sanctissunis uiris pla¬
cuisse cognoscis. Sensibus intende
qui si uera salubres q sunt quolib
stilo illos amplectere. Laudate dapẽ
fictilibus appoĩtam. emndem ĩ au¬
ro fastidire aut dementis aut ypo¬
crite est. Auari est aurum sitire. Nõ
posse pati pusilli anun est. Nõ fit
auto melior cibus certe nec deterior.
Profecto autem sicut aurum sit car¬
niẽ in suo gn̾e nobilius nõ uego qnͣto
scuicet rectiora sunt que ad regulan
fumit ꝙͣ que tenere nõ ꝙ iõ carmen
expetendum censeam. ne spernẽdũ
quideui. hec pro stili excusacione p̾¬
nussa sint. Runc ad ꝓpoĩtum ẜmo
uertendus est. Tertia retro estas
me tunc in gallus agentem ad fõ¬
tem sorgie compulerat. quam sedem
uite nr̃e quondam deleginus ut no¬
sti. Se tibi diumo munere sedes tuci¬
or tranquilliorq parabit᷑ michi ne
illa uti quidem licuit raptante me
alcius fortuna ꝙͣ sat est. Illic ergo

Expanded text:
o passim cernuntur opuscula. Noli itaque, frater, horrere quod Cristo amicissimis ac sanctissimis viris placuisse cognoscis; sensibus intende, qui si veri salubresque sunt, quolibet stilo illos amplectere. 9 Laudare dapem fictilibus appositam, eandem in auro fastidire, aut dementis aut ypocrite est. Avari est aurum sitire, non posse pati pusilli animi est; non fit auro melior cibus certe, nec deterior. Profecto autem sicut aurum sic carmen in suo genere nobilius non nego, quanto scilicet rectiora sunt que ad regulam fiunt, quam que temere. Non quod ideo carmen expetendum censeam; ne spernendum quidem. Hec pro stili excusatione premissa sint; nunc ad propositum sermo vertendus est. 10 Tertia retro estas me tunc in Galliis agentem ad fontem Sorgie compulerat, quam sedem vite nostre quondam delegimus, ut nosti; sed tibi divino munere sedes tutior tranquilliorque parabatur; michi ne illa quidem uti licuit, raptante me altius fortuna quam sat est. Illic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
esse si ingruetĩt. Tu uine belicit̾
et uale nr̃i memor. ¶Rome .iiiiͦ.
nonas nouemibr̃. silencio noctis
intempeste. ild emdẽ de statu suo
deq miserabili et indigno euena
acobi de carraria iunioris que

Expanded text:
liciter et vale, nostri memor. Rome, IV Nonas Novembris, silentio noctis intempeste. 2 Ad eundem, de statu suo deque miserabili et indigno eventu Iacobi de Carraria iunioris quer
Abbreviated transcription (Latin):
ut scilicet qm̃ int̾ deum atq ho¬
uimeni nuilla ꝓporcio erat ipẽ dĩ
et homiũ medicator utdamq
ꝑfectissime in se uiuens natu¬
raui et ad deum homines attol¬
leret et deum ad homines iidi¬
naret posset q mortalis acies
in deum figi mortali carue uesti¬
tum. Q si ĩmortalitate recepta
i gloriam sue diuinitatis uscẽ

Expanded text:
cilicet, quoniam inter Deum atque hominem nulla proportio erat, ipse Dei et hominum mediator utranque perfectissime in se uniens naturam, et ad Deum homines attolleret et Deum ad homines inclinaret possetque mortalis acies in Deum figi mortali carne vestitum. 55 Quodsi immortalitate recepta in gloriam sue
Abbreviated transcription (Latin):
ut ait flactus lusisse pudet s uon
uicidere ludum. quod profecto ꝓpoĩ¬
tum ut spero nichil potuit ait po¬
terit ĩmuitare fortuna. allidat sco¬
pulis ꝙͣꝙͣ et cruento cerebro sara
respergens laceret hoc infesta cor¬
pusculum. sin quidem ac suarumi
rerum spm̃ contemptorem eruet
fortasse non opprimet et langue¬
re artus sepicule. aumunu egro¬
tare nũꝙ̃ coget. Non modicum sa

Expanded text:
ut ait Flaccus, lusisse pudet, sed non incidere ludum: quod profecto propositum, ut spero, nichil potuit aut poterit immutare fortuna. Allidat scopulis quanquam et cruento cerebro saxa respergens laceret hoc infesta corpusculum, sui quidem ac suarum rerum spiritum contemptorem eruet fortasse, non opprimet, et languere artus sepicule, animum egrotar
Abbreviated transcription (Latin):
idic̾e me longior atq molestior
sit. hic enm status cum ubiq mͥ
giaius et ĩportunus futiprus eẽt
eo ꝙ pret̾ uaturam płnnorum
qnͣtilũcumq uis ingenii mei situ
et quiete corporis torpet. motu so

Expanded text:
dice me longior atque molestior sit. Hic enim status cum ubique michi gravis et importunus futurus esset eo quod preter naturam plurimorum quantulacunque vis ingenii mei situ et quiete corporis torpet
Abbreviated transcription (Latin):
tu angustiore ueneran. Itaq et edes
amplissimas meditati sunt q̃ tem¬
pla dreeruunt et nunistros sactos
uisuuu est et u̾bis altisoms diuim¬
tatem placate et procul ab onnu
plebeio ac publico loquendi stilo

Expanded text:
tu augustiore venerari. 4 Itaque et edes amplissimas meditati sunt, que templa dixerunt, et ministros sanctos,visum est et verbis altisonis divinitatem placare et procul ab omni plebeio ac publico loq
Abbreviated transcription (Latin):
cupantus. Atqui ex hinusce ẜmoĩs
genere poetica omĩs intexta est s
subiectum altud. Quis negat. Illic
de deo deq diuinis. hic de diis homi¬
nibus q tractatur. uide et apud
aristotilem p̾mos thõlogizantes po¬
etas legiuus. quod ita esse ipm̃ uo¬
men iudicio est. Quesitum enĩ ẽ.
unde poete nomẽ descendat. Et ꝙ̃¬

Expanded text:
iusce sermonis genere poetica omnis intexta est. Sed subiectum aliud. Quis negat? illic de Deo deque divinis, hic de diis hominibusque tractatur, unde et apud Aristotilem primos theologizantes poetas legimus. 3 Quod ita esse, ipsum nomen indicio est. Quesitum enim est unde poete nomen descendat, et
Abbreviated transcription (Latin):
it sufficitis s quod omo signum
ostenditis aĩ nõ ingrati. Quid
ad hec frat̃ responsua sumus
an hic quicꝙͣ ambigui est. Pro¬
fecto si hec intus in anima loquẽ¬
tem dum̃ audiee uolu̾imus sur¬
gennus nocte alacres. hoc erm
agere ceperam ut eo tempore de¬
uotius xpõ laudes canamus qͦ
ultum pro nob̃ obprobria et ĩiu¬
tias passimm esse memmnerimus.
S quia diu iam te frat̾ ad alti

Expanded text:
tis; sed quod omnino signum ostenditis animi non ingrati?’ 53 ‘Quid ad hec, frater, responsuri sumus? an hic quicquam ambigui est? profecto si hec intus in anima loquentem Dominum audire voluerimus, surgemus nocte alacres — hoc enim agere ceperam — ut eo tempore devotius Cristo laudes canamus, quo Illum pro nobis opprobria et iniurias passum esse meminerimus. 54 Sed quia diu iam te, frater, ab alti
Abbreviated transcription (Latin):
cõuimorum gloriosa fastidia que si¬
ne magno ut annt fame discͥmie
nõ uitantur et epularũ uariã pro¬
cellam concusso stomatulo fluctu¬
antem. Que si ad auncis patinur
incommoda quid expectes ab hostib
quorum multa sunt gn̾a. domestici.
ext̾ni. horum q alii clandestim. alii
ex professo iumucicias agunt et
tursum alii liugua alii fraudibus.¬
omne genus ad hec quid queso nõ
ĩuiriarum a serius cõtumeliarum¬
q ꝑpetunur. Excusat eos seueca mł¬
tis quidẽ u̾bis et omnem culpaui re¬
flecti in dominos. Iuciliumq suum
laudat serius familiarit̾ cõmuẽtẽ
quid dicaui. Uereor tanti uni delli¬
tare siũcun. et tamẽ quid ꝓhibet:
longe michi alit̾ uidetur. potuit ilł
forte uł prudencia ut bouos fucs
facerent uł fortuna ut inuenirẽt
p̾stitisse. michi fateor hactenus neu¬
trum fuit cum utriusq studium sẽꝑ
fu̾it Itaq de se alii uidernt ego
qd̃ nescio laudare nõ possum. apud

Expanded text:
conviviorum gloriosa fastidia, que siconviviorum gloriosa fastidia, que sine magno, ut aiunt, fame discrimine non vitantur, et epularum variam procellam concusso stomaculo fluctuantem. Que si ab amicis patimur incommoda, quid expectes ab hostibus? quorum multa sunt genera: domestici externi, horumque alii clandestini alii ex professo inimicitias agunt, et rursum alii lingua alii fraudibuso. 30 Ad hec quid, queso, non iniuriarum a servis contumeliarumque perpetimur? Excusat eos Seneca multis quidem verbis et omnem culpam reflectit in dominos, Luciliumque suum laudat servis “familiariter conviventem”. Quid dicam? vereor tanti viri vellicare sententiam; et tamen quid prohibet? longe michi aliter videtur. 31 Potuit illis forte vel prudentia ut bonos servos facerent, vel fortuna ut invenirent, prestitisse; michi, fateor, hactenus neutrum fuit, cum utriusque studium semper fuerit. Itaque de se alii viderint, ego quod nescio laudare non possum; apud
Abbreviated transcription (Latin):
explicare ne queo et ubi unctus fue¬
ram solutus ereo. Quid cause est in¬
si quod contritis pati condicione la¬
queis nequaꝙͣ quod sequitur par fu
tanto cõcentu ceptam tam dissona
noce compleuimus. Nulla dĩ uolim¬
tas sine casu est. quippe tum oumes
inde dependent et illa sit omnnum
fons cansarura fratꝰ gͦ rit̾e cecunt
erecto ad celum animo. Ego t̾rena
cogitans et curuatus in t̾ram ⁊ for¬
te liberatticem dexteram nõ agno¬
u forte de propriis uirib speraui.
Aut aliud cause est cur effracto la¬
queo nõ sim liber. anserab̾is domi¬
ne ut dignus fim cui amplius mise¬
reatis. Siue gratuita enui mificor¬
dia tua millatenus potest humana
scendo ut gradatĩ te tibi felicissimũ
ostendam. Recordare quis ille cõcur¬
sus hominũ quenã p̾lia salutantũ.¬
ue sudoris et laborian ut compti et
et circiuacti restat it̾ paccũ nr̃oꝵ
agere et forundatum sepulchri limẽ
irredituro pede transcendere. Adde nũc

Expanded text:
explicare nequeo et ubi vinctus fueexplicare nequeo et ubi vinctus fueram, solutus hereo. Quid cause est nisi quod “contritis” pari conditione “laqueis”, nequaquam quod sequitur par fuitanto concentu ceptam tam dissona voce complevimus? Nulla Dei voluntas sine causa est, quippe cum omnes inde dependeant et illa sit omnium fons causarum. Frater ergo rite cecinit erecto ad celum animo, ego terrena cogitans et curvatus in terram; et forte liberatricem dexteram non agnovi, forte de propriis viribus speravi; aut hoc aut aliud cause est cur effracto laqueo non sim liber. Misereberis, Domine, ut dignus sim cui amplius miserearis; sine gratuita enim misericordia tua nullatenus potest humana scendo, ut gradatim te tibi felicissimum ostendam. Recordare quis ille concursus hominum, quenam prelia salutantve sudoris ac laborum, ut compti et  circumacti, restat iter patrum nostrorum agere et formidatum sepulcri limen irredituro pede transcendere. 29 Adde nunc
Abbreviated transcription (Latin):
et more freneticoꝵ medico nr̃o iu¬
sultantes manũ tuam reppulimnus
leuimẽ optimũ nris uulncribe ad hi¬
bentem. kunc gͦ dic michi uir deo ex
boste faauiliaris ex adu̾sario auis. dic
inͥ quoniam et ista ꝑtractas ⁊ illa
retinctas quid simle hñt tanciũtule
uianes falsis et obsenis muliercula¬
rum laudidus referte tupi ⁊ apta
cum confessione libidinis: Quid si¬
mile hñt diuinis laudibus ⁊ saccis
excubiis in quib modo ꝑmenia et
pro pugnacula ciuitatis dei mita or¬
diuacione dispoĩti xp̃i ugiles adu̾¬
sus antiqui hostis insidias incentis¬
sime prouocatis. felix et nundiosa.
ulicia. Magnusq fateor et dicus
labor s breuis et et̾no pensandus
p̃mio. ¶ Mnichi autem ad huc restat
de quo tecum si pateris ds̃ m̃s discepta¬
te nelim eum. Quid est enĩ responde
mchi quod cum ego et frat̾ ñs gem¬
Ego nullo iam laqueo tentus s iusco
consuetudinis pessime deliuitus alas

Expanded text:
et more freneticorum medico nostro inet more freneticorum medico nostro insultantes, manum tuam repulimus, lenimen optimum nostris vulneribus adhibentem! 25 Nunc ergo, dic michi, vir Deo ex hoste familiaris ex adversario civis, dic michi, quoniam et ista pertractas et illa retractas, quid simile habent cantiuncule inanes falsis et obscenis muliercularum laudibus referte, turpi et aperta cum confessione libidinis, quid simile habent divinis laudibus et sacris excubiis, in quibus modo per menia et propugnacula civitatis Dei mira ordinatione dispositi, Cristi vigiles adversus antiqui hostis insidias intentissime pernoctatis? felix et invidiosa militia magnusque, fateor, et durus labor, sed brevis et eterno pensandus premio. 26 Michi autem adhuc restat de quo tecum, si pateris, Deus meus, disceptare velim. Quid est enim, responde michi, quod cum ego et frater meus gemego nullo iam laqueo tentus sed visco consuetudinis pessime delinitus, alas
Abbreviated transcription (Latin):
tegi ueretundia iubebat plausibilit̾¬
caueretur. Laudabamnr in studiis
nt̃is et capita delirantũ peccatoris
oleum ĩpinguabat s meffabilis dĩ
pietas greslus tuos interea pededẽtim
itucrabat ad rectum itet et sacieta¬
te terum peniciũ princeps illud de¬
sidertum castigabat ut scilicet diu̾¬
consulis. qmͣ oculte subuenis ꝙͣ insen¬
sibilit̾ mederis. Quid enun tantis
laboribus bone ihũ. quid aliud insi a¬
morem mortalem ĩmio u̾o mortifeꝵ
perelam. tinus nos falsacẽ et multis
sentib obsitam suanitatem acting̾e
esset ut opprimeret nusericordit̾ ꝓ¬
tis cum quib dextera tua spes urãs
abstulisti a nob̾ anmaꝵ urãrum
uincula. et tamẽ .o. ceca mens mor¬
talium Quotiens questi sumus qͣsi
ante tempus accidisset quod cũ sum¬
mo inte nr̃e discrimtne trabebatur
aut qiͣ salutate aliquid intempesti¬
uũ sit quos suspiria quot lamẽta.
quot laccimas ĩuentos effudimus

Expanded text:
tegi verecundia iubebat, plausibilittegi verecundia iubebat, plausibilittur? 22 Laudabamur in studiis nostris et “capita” delirantum “peccatoris oleum impinguabat”; sed ineffabilis Dei pietas gressus tuos interea pedetentim revocabat ad rectum iter et satietate rerum pereuntium preceps illud desiderium castigabat, ut scilicet diverconsulis, quam occulte subvenis, quam insensibiliter mederis! quid enim tantis laboribus, bone Iesu, quid aliud nisi amorem mortalem imo vero mortiferum petebamus, cuius nos fallacem et multis sentibus obsitam suavitatem attingereesset ut opprimeret, misericordittis, cum quibus dextera tua spes nostras abstulisti a nobis animarum nostrarum vincula; et tamen, o ceca mens mortalium, quotiens questi sumus quasi ante tempus accidisset quod cum summo vite nostre discrimine trahebatur, aut quasi salutare aliquid intempestivum sit! Quot suspiria quot lamenta quot lacrimas in ventos effudimus,
Abbreviated transcription (Latin):
u speculo indimus rubenti fronte
tran suersos ut qui capillum ostẽtare
uolebamus faciem tegere cog̾em᷑
uł memoratu horrida iccedidilia
iexꝑtis. Quantũ u̾o te uũc illa p̾¬
ista delectant. Calceus laxus pedis
nõ uintulũ s munimen. Coma
alt̾ resecta et capilloꝵ sepes nõ iã
auribus importiuia nec oculis. to¬
ga simplicior et quesitu et custodia
facillis. nec egressu laboriosior ꝙͣ
ingressu. tamq auinũ ab insama
defendẽs ꝙͣ corpus a frigore .o. te fe¬
licem qui ut hec dulcius saperent
illas amaritudines p̾gustasti. ¶ Et
ut hec leuiora p̾teream. Recordare
etiam quo promptius e tanta ca¬
ribdi liberatus dignas deo gratras
agas quanta uob̃ fuerat cura quã¬
teq ugilie ut furor nr̃ late notus
et nos multorum essemus pplo̾rum
fabula. quocieus sillabas contorfi¬
mus. queciens u̾ba transtulimꝰ. dem¬
q quid non fecimus ut amor ille
queni si extinguere nõ erat ac saltẽ

Expanded text:
in speculo vidimus rubenti fronte in speculo vidimus rubenti fronte transversos, ut qui capillum ostentare volebamus, faciem tegere cogeremu passis vel memoratu horrida, incredibilia inexpertis. Quantum vero te nunc illa preista delectant! calceus laxus pedis non vinculum sed munimen; coma alte resecta et capillorum sepes non iam auribus importuna nec oculis; toga simplicior et quesitu et custodia facilis nec egressu laboriosior quam ingressu, tamque animum ab insania defendes quam corpus a frigore. O te felicem, qui ut hec dulcius saperent, illas amaritudines pregustasti! 21 Et ut hec leviora preteream, recordare etiam, quo promptius e tanta Caribdi liberatus dignas Deo gratias agas, quanta nobis fuerat cura quanteque vigilie ut furor noster late notus et nos multorum essemus populorum fabula. Quotiens sillabas contorsimus, quotiens verba transtulimus, denique quid non fecimus ut amor ille, quem si extinguere non erat, at saltem
Abbreviated transcription (Latin):
ñutiam ammo tũ haud absimiles
funnus. s te de tantis errorum tene¬
bris eduxit repentua mutacio dext̾e
excelsi. Ego sensim multisq laborib
assingo. Credo ut intelligi detur nul¬
lum hc adiuinicisum luterarum.
nullum opus ingenii s totum dei
numus esse qui forte et michi uen.¬
mamm portiget ĩ becillitatẽ meã
ingenue confitenti. Id saue si rario
ꝑsuaserit senectus coget quã magis
nitigisq ui dies aduentare et iam fi¬
nibus meis obequitare sentio. Quid
de calceis loquar pedes quos prote¬
p̾mebant bello. mecs faceor ũitiles
reddidissent uisi extrenis neccessita¬
tib admonitus offendere paululũ
aliorum luiuma ꝙͣ neruos ⁊ artitu¬
ios meos conterere ualuisset. Quid
de calanusttis et come studio dixe¬
rii. Quociens sompnũ queni labor
ille distulerat dolor abrupit. Quis
pr̃ratitus tortor crudelius nos artas¬
set ꝙͣ propriis ip̃i iuanib artaba¬
mur. Quos mane nocturuos sulcos

Expanded text:
iniuriam, animo tamen haud absimiles iniuriam, animo tamen haud absimiles fuimus; sed te de tantis errorum tenebris eduxit repentina mutatio dextere Excelsi; ego sensim multisque laboribus assurgo, credo ut intelligi detur nullum hic adminiculum literarum, nullum opus ingenii, sed totum Dei munus esse, qui forte et michi manum porriget imbecillitatem meam ingenue confitenti. Id sane, si ratio non persuaserit, senectus coget, quam magis magisque in dies adventare et iam finibus meis obequitare sentio. 18 Quid de calceis loquar? pedes quos protepremebant bello! meos, fateor, inutiles reddidissent, nisi extremis necessitatibus admonitus offendere paululum aliorum lumina quam nervos et articulos meos contenere maluissem. 19 Quid de calamistris et come studio dixerim? quotiens somnum quem labor ille distulerat, dolor abrupit! quis pyraticus tortor crudelius nos arctasset quam propriis ipsi manibus arctabamur? quos mane nocturnos sulcos
Abbreviated transcription (Latin):
bicio et uulgus procul exultet. Quãto
utilior atq cid omines oportuui tates
apcior quantoꝵ tractabilior ẽ uestis
plebeia ꝙͣ regia. Nob̾ tamen eo tpr̃e
longe alit̾ indebatur quoꝵ studii la¬
boris q p̾cium erat conspici. et ut
ait ille. Digito monstrarer hic est
.Q hortensius orator fuit clarus sed
delectatior ꝙͣ deceat uiruu ⁊ forme
nõ mimis ꝙͣ eloquẽtie studiosius inĩꝙͣ
speculo inconsulto ĩ publicũ processit.
In illo se comere. iu illo se uurati. ĩ
illo uultum togauiq componere cõ¬
sueuerat. Multa sunt enus uiri mu¬
liebria. s illud ĩ primis collegam suũ
quod is casu obinus arto quodã loco
in eum ĩpegisset et artificiosum ex
humero toge sinum turbasset collisi¬
one forturta ĩturiaꝵ accusare sustinu¬
it̾ prorsi s ĩ feminea uauitate qua¬
si capitale crumen esset ꝙͣ compoĩti
hĩtus quał quał ofensio. Nos frat̾
⁊ si uulli diẽ diximus ob eius modi

Expanded text:
bitio et vulgus procul exulet; quanto bitio et vulgus procul exulet; quanto utilior atque ad omnes oportunitates aptior, quantoque tractabilior est vestis plebeia quam regia! Nobis tamen eo tempore longe aliter videbatur quorum studii laborisque precium erat conspici et, ut ait ille, digito monstrarier: hic est. 16 Quintus Hortensius orator fuit clarus, sed delicatior quam deceat virum, et forme non minus quam eloquentie studiosus, nunquam speculo inconsulto in publicum processit; in illo se comere, in illo se mirari, in illo vultum togamque componere consueverat. Multa sunt eius viri muliebria, sed illud in primis, collegam suum, quod is casu obvius arcto quodam loco in eum impegisset et artificiosum ex humero toge sinum turbasset collisione fortuita, iniuriarum accusare sustinuit prorsus feminea vanitate, quasi capitale crimen esset tam compositi habitus qualisqualis offensio. 17 Nos, frater, etsi nulli diem diximus ob eiusmodi