comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sua numositate p̃bent eccłe. Uñ in cantico canticoꝵ spons
ad sponsã dic̃. Capilli tui sic̃ greges caprar̃ q̃ ascend̾unt
de monte galaad. Galaad enĩ aceruus testimoni int̾p̃¬
tat᷑: qͥ bene ꝯuenit adunate młticudini scõꝵ. Itẽ capilli
in ꝯtͣriã partẽ positi inueniunt᷑. in psalmo uͥ uitia de¬
signant᷑. Multiplicati st̃ inqͥt sr̃ capillos capitis mei.
⁊ cor meũ dereliqͥt me. Nec frustra in cõꝑatione delic¬
toꝵ capilli ponunt᷑: qr dñi p̾cepto in uet̾i testam̃to
sac̃dotes ip̃a similitudine radebant᷑. Dili aũt dicti st᷑ a
pelle qͣ ꝓdeunt. sic̃ ⁊ pilo dr̃ apila. uͥ pigm̃ta condunt᷑.
Significãt pili carnis cogitationes carnales qͦs rad̾e nos
a cordibꝰ nr̃is scͥpt᷑a scã monet. Unde ⁊ in libro num̃oꝵ
iubent᷑ leuite rad̾e om̃s pilos carnis sue. Dili carnis
st̃ uite uet̾is cogitationes: qͣs sic am̃te incidimꝰ. ut de amis¬

Expanded text:
. Unde in Cantico canticorum Sponsus ad sponsam dicit: Capilli tui sicut greges caprarum, quae ascenderunt de monte Galaad . Galaad enim acervus testimonii interpretatur: quod bene convenit adunatae multitudini sanctorum. Item capilli in contrariam partem positi reperiuntur in Psalmo; ubi vitia designantur: Multiplicati sunt, inquit, super capillos capitis mei, et cor meum dereliquit me . Nec frustra in comparatione delictorum capilli ponuntur: quia Domini praecepto in Veteri Testamento sacerdotes ipsa similitudine radebantur. Pili autem dicti sunt a pelle, qua prodeunt, sicut et pilo dicitur a pila, ubi pigmenta conduntur. Significant pili carnis cogitationes carnales, quas radere nos a cordibus nostris Scriptura sancta monet. Unde et in libro Numerorum jubentur Levitae radere omnes pilos carnis suae. Pili carnis sunt vitae veteris cogitationes quas sic a mente abscindimus, ut de amis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uidece q̃m suauis ẽ dñs. Et apłs. xp̃i bonꝰ odor sumꝰ
⁊ inhis qͥ ꝑeunt. ⁊ in his qͥ salui fuint. Et in euͣngłio
dñs emoroissã fide se tinigisse magis qͣ corꝑe ostendit
dicens. Tetigit me aliqͥs. Nam ego sensi uͥtutẽ de me
exisse. Sic gͦ cũ om̃i cautela obseruand̾̃ ẽ. qͥd ad corꝑis
sensꝰ. ⁊ qͥd ad aĩe ꝑtineat dignitatẽ: ne forte confus
ordo. ⁊ irratio nabił estimatio alicubi repugnare iu¬

Expanded text:
bonus odor sumus, et in iis qui pereunt, et in iis qui salvi fiunt . Et in Evangelio Dominus mulierem fide se tetigisse magis quam corpore ostendit, dicens: Tetigit me aliquis; nam et ego sensi virtutem de me exisse . Sic ergo cum omni cautela observandum est quid ad corporis sensus, et quid ad animae pertineat dignitatem; ne forte confusus ordo et irrationabilis aestimatio alicubi repugnare vi
Abbreviated transcription (Latin):
ncã .s sapĩam carnis .i. ñ substantiã s actꝰ aut cogi¬
tationẽ siuie asseu erationẽ q̃ nascit᷑ de errore. Sap̃ia
gͦ carnis ẽ. pͥmũ in loco astroꝵ ab honuinibꝰ inuenta
disputatio. Demde uisibiliũ oblectatio. hec inimica
qͥ fẽ astruentes nichil posse fieri p̃ter ꝙ̃ mundi con¬
tinet ratio. Sn obrẽ nogant d̾m feasse uͭ iurgo pareret.
aut mortuoꝵ corꝑa resurg̃ent. qr stultũ ẽ incͥuant ut¬
ds fecerit ultra qͣm sapit homo. hinc ⁊ albi scͥptũ ẽ.

Expanded text:
 sed sapientiam carnis: id est, non substantiam, sed actus aut cogitationem sive asseverationem, quae nascitur de errore. Sapientia ergo carnis est primum in loco astrorum ab hominibus inventa disputatio: deinde visibilium oblectatio. Haec inimica t, quae fecit: astruentes nihil posse fieri, praeterquam mundi continet ratio. Quamobrem negant Deum fecisse, ut virgo pareret, aut mortuorum corpora resurgerent: quia stultum est, inquiunt, ut fecerit Deus ultra quam sapit homo. Hinc et alibi scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
mr̃ii. ⁊ qͦmͦ ꝓ nob̾ maledictũ cruas fc̃s ẽ. ⁊ flagellatꝰ ⁊ cru¬
cifixꝰ. ste ꝓ omnũ salute qͣsi noxiꝰ int̃ noxios crucifigit᷑.
Capilli uocati qͣsi capitis pili ftĩ ut ⁊ decorẽ p̾stent. ⁊ cere¬
brũ adĩs frig̃ muniant: atq asole defendant. In capil¬
lis u ornatꝰ ĩticie. ⁊ decor uͥtutũ mfideli aĩa demonstrat᷑.

Expanded text:
 nobis maledictum crucis factus est, et flagellatus, et crucifixus, sic pro omnium salute quasi noxius inter noxios crucifigitur. Capilli vocati, quasi capitis pili, facti, ut et decorem praestent, et cerebrum adversus frigus muniant atque a sole defendant. In capillis vero ornatus justitiae, et decor virtutum in fideli anima demonstratur.
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis capit᷑. qd audiendũ auribꝰ mollia ⁊ dura tactu esti¬
mant᷑. sapor gustu. odor naribꝰ ducif᷑. In multis locis
sacre scͥpt᷑e. hi .u. sensꝰ corꝑis. ꝑ qͥnariũ numer̃ mistice
expͥmint᷑. ut ẽ illud in ꝑabola saluatoris. uͥ narrat᷑ ser¬
uus adño suo.uͦ. talenta accepisse. ⁊ ea cũ augm̃to ei¬
dem dño reũtenti rep̃sentasse. Similit̃ ⁊ in cet̾is locis
nͥ qͥnariꝰ numerꝰ insertꝰ est. aut .uͭ. libros legis. aut.uͦ.
senꝰ corꝑis. mistica significatione demonstrat. Notand̾
aũt qd̾ idẽ ip̃i sens qͥ mext̾iore homine descͥbunt᷑. simili
mͦ scd̃m modũ suũ. in int̾iore ẽẽ manifestant᷑. qr sp̃ales
res. ñ corporalibꝰ sensibꝰ s sp̃alibꝰ rimanda st̃. Unde dini¬
na uox in cantico deut̾õnomii ait. Uidete qd̾ ego sum
d̾s. ⁊ ñ ẽ aliꝰ p̃ter me. Et̃ in psalmo. Accendite popłe m̃s

Expanded text:
oculis capitur, quod audiendum est, auribus: mollia et dura tactu aestioculis capitur, quod audiendum est, auribus: mollia et dura tactu aestimantur, sapor gustu, odoum numerum mystice exprimuntur; ut est illud in parabola Salvatoris , ubi narratur servus a domino suo quinque talenta accepisse, et ea cum augmento eidem domino revertenti repraesentasse. Similiter et in caeteris locis, ubi quinarius numerus insertus est, aut quinque libros Legis, aut quinque sensus corporis mystica significatione demonstrat. Notandum autem, quod iidem ipsi sensus qui in exteriore homine describuntur simili modo secundum modum suum in interiore esse manifestantur: quia spiritales res non corporalibna vox in cantico Deuteronomii ait: Videte, quoniam ego sum Deus, et non est alius praeter me . Et in Psalmo: Attendite, populus meus,
Abbreviated transcription (Latin):
Hisum aũt fier qͥdam asseuerant aut extrema eche¬
rea luce. aut int̾̃no spu lucido ꝑ tenues inas a cerebro
uementes. atq penetratis tunicis in aerẽ exeuntes.
⁊ t̃c cõmixtione simił materie uisũ dantes. Uisus
dictꝰ qd̾ uiuatior sit cẽtis sensibꝰ. ac p̃stantior siue
Ex qͦ fit ut ea q̃ ad alios ꝑtinent sensꝰ: uide dicamꝰ.
ueluti cũ dicimꝰ. Uide qͣmͦ sanat. uide qͦm᷑ sapit. sic
⁊ cet̾a. Auditꝰ appellatꝰ qd̾ uoces hautiat. ħ est aere
uerberato suscipiat sonos. Odoratꝰ qͣsi aeris odoris
actactꝰ. Tacto enĩ aere sentit᷑ sic. et olfactꝰ qd̾ odori¬
bus efficiat᷑ Gustꝰ aguture dictꝰ. Tactus eo qd̾
ꝑtͣctet ⁊ tͥangat: et ꝑ oĩa m̃bra uigorẽ sensꝰ asꝑ¬
gat. Nam tactu ꝓbamꝰ quicqͥd cet̾is sensib iudi¬
care ñ possumꝰ: Dua aũt gen̾a tactꝰ eẽ. Nam aut extu¬
sec̃ uenit qd̾ feriat. aut intꝰ in ip̃o corꝑe orit᷑. N incui¬
ꝙ aũt sensui ꝓpͥam nat᷑am datam. Nam qd uidendũ ẽ

Expanded text:
Visum autem fieri quidam adseverant aut externa aetherea luce, aut interno spiritu lucido per tenues vias a cerebro venientes, atque penetratis tunicis in aerem exeuntes, et tunc conmixtione similis materiae visum dantes. Visus dictus, quod vivacior sit ceteris sensibus ac praestantior sive ex quo fit ut ea quae ad alios pertinent sensus, 'vide' dicamus; veluti cum dicimus: 'Vide quomodo sonat,' 'vide quomodo sapit,' sic et cetera. Auditus appellatus, quod voces auriat; hoc est aere verberato suscipiat sonos. Odoratus quasi aeris odoris adtactus. Tacto enim aere sentitur. Sic et olfactus, quod odoribus adficiatur. Gustus a gutture dictus. Tactus, eo quod pertractet et tangat et per omnia membra vigorem sensus aspergat. Nam tactu probamus quidquid ceteris sensibus iudicare non possumus. Duo autem genera tactus esse; nam aut extrinsecus venit quod feriat, aut intus in ipso corpore oritur. Unicuique autem sensui propriam naturam datam. Nam quod videndum est,
Abbreviated transcription (Latin):
capd̃ ꝓ pͥncipalitate mentis. Unde scͥptũ ẽ. Om̃i tẽꝑe
sint uestim̃ta tua candida: ⁊ oleũ de capite tuo ñ defi¬
ciat. hoc ẽ om̃i tp̃r sint oꝑa tua ⁊ ꝯu̾satio munda: ⁊
oleũ caritatis atq miscd̃ie de mente tua ñ deficiat.
Inuenit᷑ aliq̃n capd̃ ꝓ iitio poni. ut ẽ illud. In ca¬
pite libri scͥptũ ẽ de me: qr in pͥncipio fecit d̾s celũ
⁊ t̾ram. ⁊ in pͥncipio erat u̾bũ ⁊ ũbũ erat apud dm̃¬
et d̾s erat u̾bum. Inuenit᷑ et aliqñ noĩe capitis pͥmatꝰ
cuiꝰ libet officui designari. Unde dicunt᷑ apłi et doctoreᷤᷤ
eccłie capita ẽẽ gentiũ. qr pͥncipes et magistri sunt si¬
deliũ popłoꝵ.Itẽ cap̃ inchoatio bonoꝵ oꝑum.sic̃ ip̃a
uoluntas hominis. ut in leuitioo. Ponet mañ sỹ cap̃ hostie
sue. Similit̃ ⁊ in qͥbꝰdã locis duces ⁊ pͥncipes imquoꝵ capitis
noĩe censent᷑. Unde dr. Multiplicati st̃ sr̃ capillos capitis

Expanded text:
caput pro principalitate mentis. Unde scriptum est: Omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum de capite tuo non deficiat : hoc est, omni tempore sint opera tua et conversatio munda, et oleum charitatis atque misericordiae de mente tua non deficiat. Invenitur aliquando caput pro initio poni, ut est illud: In capite libri scriptum est de me : et quia In principio fecit Deus coelum et terram ; et In principio erat Verbuet Deus erat Verbum . Invenitur et aliquando nomine capitis primatus cujuslibet officii designari. Unde dicuntur apostoli et doctores Ecclesiae capita esse gentium, quia principes et magistri sunt fidelium populorum. Item caput inchoatio bonorum operum, sicut ipsa voluntas hominis, ut in Levitico: Ponet manum super caput hostiae suae . Similiter et in quibusdam locis duces et principes iniquorum capitis nomine censentur. Unde dicitur: Multiplicati sunt super capillos capitis
Abbreviated transcription (Latin):
tiãꝙ an mortẽ demonstrant. Qnͣdo reuera timꝑa capitis
i nr̃i reqͥem habere ñ possunt. q̃n ocłi erebris motibꝰ¬
AUIAagitati uigilare noscunt᷑. Priꝰ enĩ posuit sõnũ ⁊ p̾ea¬
a q̃madmodũ ip̃e sõnꝰ ĩpleat᷑ exposuit. Bene gͦ mors dñi
qͥ nłłam corꝑi corrupcionẽ intulit s qͥetẽ. Facies dicta¬
m  ab effigie ibi ẽ enĩ tota fig̃a hoĩs. ⁊ unĩ cũꝙ psone ag¬

Expanded text:
 ante mortem demonstrant: quoniam revera tempora capitis ostri requiem habere non possunt, quando oculi crebris motibus agitati vigilare noscuntur. Prius enim posuit somnum, et postea, quemadmodum ipse somnus impleatur, exposuit. Bene ergo mors Domqui nullam corpori corruptionem intulit, sed quietem. Facies dicta ab effigie. Ibi est enim tota figura hominis et uniuscujusque pe
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ ponit᷑ uercex q̃n sũmã neqͥtiã sig̾nsc. ut ẽ illud
psalmiste. Ueriuitñ d̾s conqͣssauit capita inimicoꝵ suoꝵ
ũticẽ capilli ꝑambulantiũ in delictis suis. Capita inimi¬
coꝵ st̃ auctores udaice sedicionis. S ⁊ ereticoꝵ sine du¬
bitatione doctores. Illi enĩ in carne xp̃m ꝑsecuti st̃. ip̃i
aũt crudeliores. in ip̃am etiã si dici fas ẽ deitatẽ deseui

Expanded text:
illud Psalmistae: Verumtamen Deus conquassabit capita inimicorum suorum, verticem capilli perambulantium in delictis suis . Capita inimicorum sunt auctores Judaicae seditionis; sed et haereticorum sine dubitatione doctores. Illi enim in carne Christum persecuti sunt, ipsi autem crudeliores in ipsam etiam desaeviunt Deitatem, si
Abbreviated transcription (Latin):
aiãm inm̃itoꝵ significat: unde salomon ait. Sp̃c ui
mentor descendat deorsũ. Auqͣndo uocẽ hominis signi¬
ficat: uinde dic̃ apłs. Si orem lingͣ. sp̃c m̃s orat. mens
aũt mea sine fructu est. Orabo gͦ sp̃u. orabo ⁊ mente.
Aliqͣndo increpationẽ celestẽ : unde dr in plalmo. Ab
increpatione tua dñe: ab increpatione sp̃c ire tue.
Ostendit gͦ p̃dicatores uerbi. qr sp̃u scõ inflãmati.
celinqͥntes popłos increpabant: qͣtinꝰ a uitiis recede¬
rent. Auqͣndo uentũ. ut ẽ ilud. In sp̃u uehem̃ti con¬
teres naues tharsis. Et in contͤrã partẽ sp̃c noĩe sp̃alla

Expanded text:
am jumentorum significat. Unde Salomon ait: Spiritus jumentorum descendat deorsum . Aliquando vocem hominis significat. Unde dicit Apostolus: Si orem lingua, spiritus meus orat: mens autem mea sine fructu est. Orabo ergo spiritu, orabo et mente . Aliquando increpationem coelestem. Unde dicitur in psalmo: Ab increpatione tua, Domine, ab increpatione spiritus irae tuae . Ostendit ergo praedicatores verbi, quia Spiritu sancto inflammati, delinquentes populos increpabant, quatenus a vitiis recederent. Aliquando ventum, ut est illud: In spiritu vehementi conteres naves Tharsis . Et in contrariam partem spiritus nomine spirita
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd faciat. Gignendi enĩ
⁊ faciendi potens ẽ. Hanc
qͥdam d̾m ẽẽ dixer̃t a qͦ
om̃ia creata st̃. ⁊ existunt.
Genꝰ agignendo dictũ. cui
neat nascendi atq crescendi. unde ⁊ arbores iuitã habere
dicunt᷑: qr gignunt᷑ ⁊ crescunt. Homo dictꝰ qi de humo
abusiue eiũ ꝓñtiat᷑ ex utraq substantia totꝰ homo .i.
ex sotietate aĩe ⁊ corꝑis: nã ꝓpͥe homo abhumo. greci aũ
hominẽ atropũ appellauer̃t. eo qd sursũ expectet subleuatꝰ
ab humo ad ꝯtẽplationẽ artificis sui. qd̾ outidiꝰ poeta designat
me dedit. celũq uid̾e iussit. ⁊ etectos ad sid̾a collere uultꝰ.
Qui ideo erectꝰ celũ aspicit ut dm qͣrat. ñ ut t̾ram intendat.
ueluti peccora qͦ nat᷑a ꝓna. ⁊ uent̾s obedientia fiaxit. Du¬
plex ẽ aũ homo. int̾ior. ⁊ excior. Int̾ior homo. aĩa. ⁊ ext̾ior
homo corpꝰ. Anma aũt agentilibꝰ nom̃ accep̃. eo qd̃ uentꝰ

Expanded text:
aliquid faciat. Gignendi enim et faciendi potens est. Hanc quidam Deum esse dixerunt, a quo omnia creata sunt et existunt. Genus a gignendo dictum, cui neat nascendi atque crescendi. Unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignuntur et crescunt. Homo dictus, quia ex humo Abusive autem pronuntiatur ex utraque substantia totus homo, id est ex societate animae et corporis. Nam proprie homo ab humo. Graeci autem hominem ἄνθρωπον appellaverunt, eo quod sursum spectet sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Quod Ovidius poeta designat,me dedit caelumque videre iussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Qui ideo erectus caelum aspicit, ut Deum quaerat, non ut terram intendat veluti pecora, quae natura prona et ventri oboedientia finxit. Duplex est autem homo: interior et exterior. Interior homo anima, et exterior homo corpus. Anima autem a gentilibus nomen accepit, eo quod ventus
Abbreviated transcription (Latin):
ubet et ꝑsecutorẽ simficat. seu inpussimũ ãtip̃mde qͦ dicit
psalmista. Erurge dñe ñ p̃ualeat hõ. Ip̃e ẽ enũ homo pessimꝰ.
ꝙ̃ humana ñ potest sustiñe conditio. In q̃ tanta enit
uersutia ł potestas. ut sola dñi uirtꝰ. eiꝰ ñ possit suꝑa
iubet nos depoñe uẽtem hominẽ cũ actibꝰ suis. ⁊ indu¬
ere nouũ qͥ scd̃m d̾m creatꝰ est. in i̾ticia :⁊ scitate uerita

Expanded text:
it Psalmista: Exsurge, Domine, non praevaleat homo . Ipse est enim homo pessimus, quem humana non potest sustinere conditio, in quo tanta erit versutia vel potestas, ut sola Domini virtus ejus possit superjubet nos deponere veterem hominem cum actibus suis et induere novum qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate
Abbreviated transcription (Latin):
nigre ꝓpt̾ despectionẽ: apd̾ homines elate ob uictoriã: ingre.
ob p̾ssuras. Er̃mes ꝓpͥe mulier̃ st̃. dicti aũt cͥnes. eo qd uit¬
tis discernant᷑. unde ⁊ discͥminalia dicunt᷑. a qͥbꝰ diuise
religant᷑. Mistice aũt cͥnes signst facta uͥtutũ qͦs homo
habet ex dono sp̃c sc̃. Unde in libro udicũ legit᷑. qd̾ san¬
son qͣmdiu septẽ cͥnes capitis integros habuit inuictꝰ fuit. Post
ꝓpt̾ peccatũ euacuatꝰ fuerit gr̃a sp̃itali infirmꝰ factꝰ patet
inimicoꝵ captioni. Possunt ⁊ cͥnes elemosinaꝵ largitatẽ
significare. Hinc ẽ qd̾ in euͣngłio mulier illa q̃ pedes
iħu lacͥmis lauit.: cͥnibꝰ ext̾sit. ⁊ ungento uuxit: ut in¬
strueret nos minimis menbris xp̃i cõpati debere. ⁊ su¬
ꝑflua pauꝑibꝰ erogare. ⁊ odore bonaꝵ uͥtutũ illis ferre
opem. De qͥbꝰ ip̃e dñs infine dicturꝰ erit. Qd̾ uni ex his¬
fecistis munimis fr̾̃ibꝰ meis: mͥ fecistis. Aliq̃n eciã in cͥni¬

Expanded text:
 homines: elatae ob victoriam: nigrae ob pressuras. Crines proprie mulierum sunt; dicti autem crines eo, quod vittis discernantur. Unde et discriminalia dicuntur, a quibus divisi religantur. Mystice autem crines significant facta virtutum, quas homo habet ex dono Spiritus sancti. Unde in libro Judicum legitur, quod Samson quandiu septem crines capitis integros habuit, invictus fuit; postquam propter peccatum evacuatus fuerit gratia spiritali, infirmus factus patet inimicorum captioni. Possunt et crines eleemosynarum largitatem significare. Hinc est, quod in Evangelio mulier illa, quae pedes Jesu lacrymis lavit, crinibus extersit, et unguento unxit: ut instrueret nos minimis membris Christi compati debere, et superflua pauperibus erogare, et odore bonarum virtutum illis ferre opem. De quibus ipse Dominus in fine dicturus erit: Quod uni ex his minimis fratribus meis fecistis,
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝓ sp̃ĩtali nat᷑a ł ꝓ eo qd̾ inspiret corꝑa. Itẽ animũ idẽ
ẽẽ qd̾ aĩam. s aĩa uite ẽ: animꝰ consilii. uñ dieunt ꝑhi¬
lo sophi. etiã fine aĩo uitã man̾e: ⁊ sine mente aiãm du¬
rare. Un ⁊ am̃tes. Nam mentes uocari ut sciat amimũ.
ut uelit. Mens aũt uocata. qd̾ entineat in aĩa. ł qd̾ me¬
minit. unde ⁊ ĩmnemores amentes q̃ ꝓpt̃ ñ aĩa s qd̾ excel¬
lit manima. Mens uocat᷑ tanꝙͣ capd̾ eĩ ł ocłs. Unde
⁊ ip̃e homo scd̃m mentẽ imago dei d̾r. Ita aut̃ hec oĩa
adiunta st̃ anime. ut uina rẽ sit. ꝓ efficientiis ẽ cari¬
saꝵ diũsa noĩa sortita ẽ aĩa. Nam ⁊ memioria mens est.
moria ẽ: dũ rectũ iudicat. ratio ẽ : dũ spirat spt ẽ: dũ ali¬

Expanded text:
 natura, vel pro eo, quod inspiret corpora. Item animum idem esse quod animam: sed anima vitae est, animus consilii. Unde dicunt philosophi etiam sine animo vitam manere, et sine mente animam durare. Unde et amentes. Nam mentem vocari, ut sciat: animum, ut velit. Mens autem vocata, ut emineat in anima, vel quod meminit. Unde et immemores amentes. Quapropter non anima, sed quod excellit in anima, mens vocatur, tanquam caput ejus, ve ipse homo secundum mentem imago Dei dicitur. Haec autem omnia adjuncta sunt animae et una res fiunt. Pro efficientiis enim causarum diversa nomina sortita est anima. Nam et memoria mens est. moria est, dum rectum judicat, ratio est, dum spirat, spiritus est, dum ali
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est abrahã senex ⁊ plenꝰ dier̃. Et̃ in salomone.
Cani st̃ hominis sens. ⁊ etas senectutis uita inmacła¬
tu. Qnͣdo uͭ in alt̾am partẽ ponit᷑. sig̃at hebitudinẽ¬

Expanded text:
tuus est Abraham senex et plenus dierum . Et in Salomone: tuus est Abraham senex et plenus dierum . Et in Salomone: Cani sunt hominis sensus, et aetas senectutis, vita immaculata . Quando vero in alteram partem ponitur, significat heb
Abbreviated transcription (Latin):
do aũt in malam. sig̃at libidinẽ luxunosoꝵ. Senior
est aohuc uindior. Unde in sexto libro oiidĩ ait. seni¬
or int̾ uuienẽ senẽq. Semoris aũt noñ. aut clignita¬
tem magisterii. anĩt mat᷑itatẽ consilii significat. unde
consenior ⁊ testis xp̃i passionũ. Et̃ ioħ̾s. Senor inqͥt
electe dñe. ⁊ seniori gaio hoño. Senes aũt qͥdam dic¬
tos putant a sensꝰ diminutione. eo qd̃ iam ꝓuetus¬
tate desi piant: nam phisici dicunt stultos ẽt̃ homines.
frigidioris sanguinis. prudentes calidi. Unde ⁊ senes
in qͥbꝰ iam friget. ⁊ pueri in qͥbꝰ ñ dum calet. minꝰ sa¬
punt. unde ẽ qd̾ conuenit s̃ infantũ etas ⁊ senum:
senes enĩ ꝑ nimiã ecatẽ delirant. Pueri ꝑ lascuriam
⁊ infantes ignorant qͥd agant. Senes aũt tm̃ mas¬
culini geñis ẽ: sic̃ anꝰ. feminini. Senex mistice q̃n
in bonã partẽ accipit᷑. consũmate iusticie sig̃at ho¬
minẽ. ⁊ ꝓbate scientie. ut est illud in genesi. mor¬

Expanded text:
artem, significat libidinem luxuriosorum. Senior est adhuc viridior. Unde in sexto libro Ovidius ait: Senior inter juvenemque senemque. Senioris autem nomen aut dignitatem magisterii, aut maturitatem consilii significat. Unde r et testis Christi passionum . Et Joannes, Senior, inquit, electe Domine . Et: Senior Gaio charissimo . Senes autem quidam dictos putant a sensus diminutione, eo quod jam prae vetustate desipiant. Nam physici dicunt stultos esse homines frigidioris sanguinis: prudentes, calidi. Unde et senes, in quibus jam friget, et pueri, in quibus necdum calet, minus sapiunt. Inde est, quod convenit sibi infantum aetas et senum. Senes enim per nimiam aetatem delirant, pueri per lasciviam, et infantes ignorant quid agant. Senex autem tantum masculini generis est, sicut anus feminini. Senex mystice quando in bonam partem accipitur, consummatae justitiae significat hominem, et probatae scientiae: ut est illud in Genesi: Mor
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatis cdentibꝰ. plena ẽ sermonis exp̃ssio. Infantes
malicia paruulos mistice sig̃nat. ut in psalmo. ex
ore infantiũ ⁊ lactantiũ ꝑfecisti laudẽ. Lactantes in
simplici cibo doct̾ne abstracti. uͥ ⁊ supͣ ablactatꝰ a
lacte. expulsus ab uberibꝰ. paruulꝰ misticice xp̃c. ut
est illud ẏsaie. Paruulꝰ natꝰ ẽ nob̾. Item pariuili.

Expanded text:
ordinatis dentibus plena est sermonis expressio. Infantes, ordinatis dentibus plena est sermonis expressio. Infantes, malitia parvulos mystice significant: ut in psalmo: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Lactentes, in simplici cibo doctrinae abstracti. Ubi et supra Ablactatus, a lacte expulsus ab uberibus. Parvulus mystice Christus, ut est illud Isaiae: Parvulus natus est nobis . Item parvuli
Abbreviated transcription (Latin):
Radus etatis:ui. sunt.Infan¬
tia. pueritia. adolescentia.
iuuentꝰ. grauitas. atq se¬
nectus. Pͥma etas infantia
est pueri nascentis ad lu¬
cem: qͦ porrigit᷑ in .uii. an¬
nis. Scd̾a etas puericia. id̾ pu¬
ra. ⁊ nec dum ad gn̾andũ apta. tendens usq ad qͣrcũ¬
decimũ annũ. Tercia. adolescentia ad gignendũ ulta
missima etatũ omniũ. fuuens in qͥnqͣ gesanũ annũ.
Qͥnta etas semoris .i. grauitas. qͦ ẽ declinatio a uiuen¬
illas etates qͣntũcumq uite ẽ. senectute deputat᷑.
Senirim aũt pars ultuna senectutis dicta: qd̃ sit t̾mi¬
num sexte ecatis. In his gͥ sex spatiis. philosophis ui¬
tam descͥpserunt humanã: in qͥbꝰ mutat᷑ ⁊ currit.¬
⁊ ad mortis t̃minũ ꝑuenit. ꝑgamꝰ gͦ breuit̃ ꝑ p̃dictos
gradꝰ etatũ. ethimologias eoꝵ in homine demonstran
tes. In fans dr homo pͥme etatis. Dictꝰ aut̃ infans: qd̃
adhuc fari nescit.i. loqͥ ñ potest. Non dum enĩ bene

Expanded text:
radus aetatis sex sunt: infantia, pueritia, adolescentia, iuventus, gravitas atque senectus. Prima aetas infantia est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. Secunda aetas pueritia, id est pura et necdum ad generandum apta, tendens usque ad quartumdecimum annum. Tertia adolescentia ad gignendum adulta, quinquagesimum annum. Quinta aetas seniorum, id est gravitas, quae est declinatio a juvenillas etates quantumcumque est vite senectuti deputatur; senium autem est ultima pars senectutis, dicta quia sit terminus sexte etatis. Et ab tam discripserunt humanam, in quibus mutatur et currit et ad mortis terminum pervenit. Pergamus ergo breviter per praedictos gradus aetatum, etymologias eorum in homine demonstes. Infans dicitur homo primae aetatis. Dictus autem infans, quia adhuc fari nescit: id est, loqui non potest. Nondum enim bene
Abbreviated transcription (Latin):
Senectꝰ aũt młta secũ ⁊ bona affert ⁊ mala. Bo¬
na q̃ nos a potentissimis diuinitꝰ liberat. nolupta¬
tibꝰ imponit modũ. Libidinis frangit impetꝰ : au¬
get sapĩam: dat mat̾iora consilia. Mhala aũt ꝑ seni¬
um miserrimũ ẽ. debilitate ⁊ odio. subeunt enĩ
morbi tristisq senectꝰ. nam duo st̃ qͥbꝰ minuunt᷑
ciat᷑ a dño. qͣndo fessa fit uirtꝰ corꝑis plus indiget
adiiuari: s hanc senectutẽ ñ solum etatem finitam
debemꝰ acciꝑe. s etiã cum tͣbulationibꝰ crebris atip
martiriis robur anime consenescit. Candorem aut
uͥtutũ sig̃at illud uͥ scͥptũ est. senectꝰ mea in mised̾ia
uberi. Senectꝰ candidum capd̾ habet. q̃ similitudo ut

Expanded text:
Senectus autem multa secum et bona affert et mala. Bona, quia nos ab impotentissimis dominis liberat, voluptatibus imponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, quia senium miserrimum est, debilitate et odio. Subeunt enim morbi, tristisque senectus. Nam duo sunt, quibus minuuntur ciatur a Domino: quando fessa fit virtus corporis, plus indiget adjuvari. Sed hanc senectutem non solum aetatem finitam debemus accipere: sed etiam cum tribulationibus crebris atque martyriis robur animae consenescit. Candorem autem virtutum significat illud, ubi scriptum est: Senectus mea in misericordia uberi . Senectus candidum caput habet. Quae similitudo ut
Abbreviated transcription (Latin):
lectria uocatum qd̾ ad radrum solis clarius
auro argentoq reluceat. Sol enĩ apͦeti e¬
lector uocatur. De fecatius est enĩ hoc me¬
tallum omnib metallis. Huiꝰ tria sunt gnã.¬
cio habetur. Terciũ qd̃ fit de trib partibꝰ auri. ⁊
argenti. Una: quas partes etiam si naturale soluã
uirrientes. Inde nichil inter ẽe natum an factũ
Utrum᷑ enĩ eiꝰdem nate᷑ est electrum qd̾ est na¬
turale eiꝰ modi nat᷑a est. ut in conuuo ⁊ adiu¬
mina clariꝰ cunctis metallis fulgeat ⁊ uenenĩ
ꝓdat. Nam si in eo infundas uenenum stridores
edit ⁊ colores uarios in modum arcus celestis
emitut. De elec tro aut̃ in uisione iedechielis
ꝓphe ita scͥptum est. Et uidi quasi speciem elec¬
tri uelut aspectum ignis intrinsetꝰ ꝑ ccuitũ alãbĩ eiꝰ.

Expanded text:
lectrum vocatum, quod ad radium solis clarius auro argentoque 296 reluceat. Sol enim a poetis elector vocatur. Defaecatius est enim hoc metallum omnibetio habetur. Tertium, quod fit de tribus partibus auri et argenti una; quas partes, etiamsi naturale solvas, invenies inde nihil interesse natum an factum: utrumque enim ejusdem naturae est. Electrum, quod est naturale, ejusmodi naturae est, ut in convivio et ad lumina clarius cunctis metallis fulgeat, et venenum prodat. Nam si eo infundas venenum, stridorem edit, et colores varios in modum arcus coelestis emittit. De electro autem in visione Ezechielis prophetae ita scriptum est: Et vidi quasi speciem electri, velut aspectum ignis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣrtꝰ in ordine ẽ. qͣsi tecranepos. Minores aũt ñ di¬
cimꝰ nͥ qͦciens graduũ deficit nom̃: ut puta filiꝰ.
nepos. ꝓnepos. ab nepos. ad nepꝰ. tͥnepos. uͥ isti gradꝰ
defecerint. merito ram dirimꝰ minores. sic̃ ⁊ ma¬

Expanded text:
quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non diquartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et ma
Abbreviated transcription (Latin):
terp̃tat᷑. ⁊ sig̃at diaboli suꝑbiã singłari certamine
congressum ꝓstrauisse ac popłm dei atimore eiꝰ eri¬
puisse. Nepos est: qͥ ex filio natꝰ est. Dictꝰ aũt nepos qͣsi
natꝰ pꝰ. Pmũ enĩ filiꝰ nasct᷑. deinde nepos. Gradꝰ enĩ
substiticionis ẽ. hinc ⁊ posteritas. qͣsi postera etas.
Nepos aũt utriꝰq sexus est. Nam ut neptis dicamꝰ.¬
inure ẽ ꝓpt̃ discretionẽ successionis amissam. ꝓne¬
pos est. qͥ ex nepote conceptꝰ. natꝰq est. ⁊ dictꝰ ꝓnepos.
qͣsi natꝰ porro post. Ex hoc qͦ gradu incipit uocari
⁊ ꝓgenies. qͣsi porro pꝰ geniti. Nam filii ⁊ nepotes ñ
sunt ꝓgemes: qr ñ est in eis longa posteritas. Sic̃ aũ
qͥ ⁊ ꝓgenitores appellant᷑: qͣsi porro generantes. ꝓne¬
pos dictꝰ: q̃ ꝓpe ñ potest. Abnepꝰ. qi seuingit᷑ a ne¬
pote. est enĩ int̃ illũ ⁊ nepotẽ ꝓnepos. Adnepos.
ab nepotis filiꝰ: trinepos: adnepotis filiꝰ. qr pꝰ nepotẽ

Expanded text:
retatur, et significat diaboli superbiam, singulari certamine congressum prostravisse, ac populum Dei a timore ejus eripuisse. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem, quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriin iure est propter discretionem successionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natus porro post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem i, atavi qui et progenitores appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope nepotem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem
Abbreviated transcription (Latin):
men accipit. si enĩ lex uoluit. ut qͥ de defuncto nas
bili ⁊ matre ignobili gignit᷑. sic̃ ex concubina.
Est aũt nom̃ hoc grecũ: ⁊ in latinitate deficit. hiic
contrariꝰ spuriꝰ: qͥ de matre nobili. ⁊ patre ignobi¬
li nascit᷑. Item spuriꝰ patre incerto. matre iudua
genitꝰ. ł ut tm̃ spurii filiꝰ. qr muliebrẽ nat᷑am ue¬
teres spuriã uocabant. Latine aũt spurii: qͣsi ex¬
tra puritatẽ .i. qͣsi inmundi. Legit᷑ enĩ in libro re¬
grim uir spuriꝰ noĩe goliad de castris philistinoꝵ
ꝓcessisse: qͣm dd̾ uicit atq ꝑcussit. qd̾ signst re

Expanded text:
men accepit. Sic enim lex voluit, ut qui defuncto nascbili et matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum, et in latinitate defecit. Huic contrarius est spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius: quia muliebrem naturam veteres spuriam vocabant. Latine autem spurii, quasi extra puritatem, id est quasi immundi. Legitur enim in libro Regum vir spurius, nomine Goliath, de castris Philistinorum processisse, quem David vicit, at
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓauo. cuiꝰ potestatẽ ꝑ manapationẽ est draditꝰ in alienã
potestatẽ qͥ utriꝰq fert nom̃. ut fabius. emeliꝰ. uł¬
scipio pauluiꝰ. Mistice aũt adoptiui filii intelligunt᷑

Expanded text:
oavo, cuius potestate per mancipationem est traditus in alienam oavo, cuius potestate per mancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriScipio Paulinus. Mystice autem adoptivi filii intelliguntur
Abbreviated transcription (Latin):
audite me. filis hereticoꝵ discipłi: ut in iob. Si multipli¬
cati fuerint filii eiꝰ in gladio erut. filii reꝑbi om̃s. ut
in epłis ioħis. In hoc manifesti st̃ filii dei. ⁊ filii diabo¬
li. fũia anima fidel. siue eccła. ut in psalmo. Audi filia
⁊ uide. Et in malã partẽ. filia babilonis misera. filie
Preparate filios eiꝰ occisioni. iniqͥtate patrũ suoꝵ. filii
a serius. qr sic̃ seruus in potestate ẽ dñi: sic filiꝰ in po¬
testate ẽ patͥs. Inde etiã filiꝰ fit ẽmancpio. ut sit lib̾
a patre. sic̃ fit seruo manꝰ. missio. ut sit libatꝰ a
dño. Item lib̾i dicti: qr ex libero st̃ matͥmonio orti.
Nam filii ex lib̾o ⁊ ancilla. seruił conditionis st̃. Sẽꝑ
enĩ qͥ nascit᷑ det̾iorem parentis statũ sumit. Nat᷑ales
aũt dñt᷑ ingenuarũ concubinaꝵ filii: qͦs sola nat᷑a
genuit. ñ honestas conuigii. ide ⁊ puen apube. Ad¬
optuiis filiꝰ est. qͥ aut patre iusto. aut auo. aut

Expanded text:
i, ut in Job: Si multiplicati fuerint filii ejus, in gladio erunt . Filii, reprobi omnes: ut in Epistola Joannis: In hoc manifesti sunt filii Dei et filii diaboli . Filia, anima fidelis sive Ecclesia, ut in psalmo: Audi, filia, et vide . Et in malam partem: Filia Babylonis misera . FiliaPraeparate filios occisionis in iniquitate patrum suorum . Filii in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre iusto, aut avo, aut
Abbreviated transcription (Latin):
tiqͥores existunt. Qtͣuor etiã mͦis filii appellant᷑. Nat᷑a.
mtacione. adoptione. doctrina. Nat᷑a ueluti cũ dñr fi
lii abrahe uidei. Imitacione: ut ipsiꝰ abrabe fidem iu¬
tantes ex gentibꝰ dicente eimgłio. Potens est d̾s de lapi¬
dibꝰ istis suscitare filios abrhe ł sic̃ eosdem uideos dñs
filios ẽẽ dic̃ diaboli. ñ a qͦ nominati. s qͦm fuerant mmu
tat. Adoptione qͦ qd̃ humana consuetudine nulli
licet nescire. ł sic̃ nos de ñ nat᷑a. s adoptione dicimꝰ.
Pat̾ nr̃ qͥ es in ceł. Doctna. sic̃ apłs filios suos appellat

Expanded text:
tiquiores existunt. Quattuor etiam modis filii appellantur: natura, imitatione, alii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae ; vel sicut eosdem Judaeos Dominus filios esse dicit diabotati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat
Abbreviated transcription (Latin):
ti. s ut qͥdam uolunt eciã dũr plures. Gemini aũt
in scͥpt᷑is iuxͣ allegoriã duo popłi intelligunt᷑. hoc
ẽ nideoꝵ ⁊ gentiliũ. hos p̃figabant illi gemini re¬
becce: qͦs genuit ysaac pat̾arche. Unde ip̃a reberca
dum ꝑ rexisset ut adoraret ⁊ consuleret dñm: tale ab
eo accepit responsũ. Due gentes in utero tuo st̃. ⁊ duo
popłi ex uentre tuo diuident᷑. popłsq popłm suꝑ¬
abit. ⁊ maior seruiet minori. Qd̃ ⁊ alit̾ uix᷑ tropolo
dici potest. qd̃ due gentes ⁊ duo popłi suit intra nos
uitioꝵ scilicet atq uͥtutum. S iste minor ẽ. ille ma¬
ior. Semꝑ enĩ plures st̃ mali qͣm boni: ⁊ uitia nu¬
merosiora st̃ uͥtutibꝰ. S tñ ⁊ in nob̾ gr̃a dei popłs po¬
płm suꝑat: ⁊ maior seruit minori. Seruit etenĩ caro

Expanded text:
Gemini autem in Scripturis juxta allegoriam duo populi intelliguntur, hoc est, Judaeorum et gentilium. Hos praefigurabant illi gemini Rebeccae, quos genuit Isaac patriarchae. Unde ipsa Rebecca dum perrexisset, ut adoraret et consuleret Dominum, tale ab eo accepit responsum: Duae gentes in utero tuo sunt: et duo populi ex ventre tuo dividentur, populusque populum superabitdici potest; quia duae gentes et duo populi sunt intra nos, vitiorum scilicet atque virtutum; sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora sunt virtutibus. Sed tamen et in nobis gratia Dei, populus populum superat, et major servit minori. Servit enim car
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ in modũ crediarũ quo heroes ucebant᷑.
s tale ẽ. ut ⁊ in dextro ⁊ in leuo conueniat pede.
Solee sunt qͥbꝰ tantũ pedum plante tegunt᷑:
dicte a solo pedum. Item solee mat̾tales : ex ma¬
teria corio intexta. Mistice solee siue sandalia.
discretionẽ doctͥne significant: unde dn̾s in eu̾u¬
głio sco̾m marcũ. Iussit discipłos calciar pedes
sandaliis. ł soleis: ut pes neq cectꝰ sit. nͨ tam̃ nudꝰ

Expanded text:
mentum in modum crepidarum, quo heroes utebantur; mentum in modum crepidarum, quo heroes utebantur; sed tale est, ut et dextro et laevo conveniat pedi. Soleae sunt, quibus tantum pedum plantae teguntur, dictae a solo pedum. Item soleae materiales ex materia corio intexta. Mystice soleae sive sandalia discretionem doctrinae significant; unde Dominus in Evangelio secundum Marcum , jussit discipulos calceari pedes s
Abbreviated transcription (Latin):
qd insertis filo porcoꝵ secis suant .i.
consuant. qͣsi setores. Caliganos uͦ ñ a
Ecallo pedum. s a calo .i. ligno uocatos. si ne
quo consui calciam̃ta ñ possunt. qͦs greci calo¬
podas dictint. Fiebant aũt pꝰ: ex salice tantũ.
Hinc ⁊ calciam̃ta dicta. qd̾ in calo .i. ligno fiant:
ł qd̃ calcent᷑. Calciam̃ta gͦ mistice sigtant p̾di¬
cationẽ pacis. de qͥbꝰ ꝓpħa ait: qͣm spetiosi sunt
suꝑ montes pedes eungłirantiũ pacẽ. p̾dicantis
bonum  Et apłs. Calciati inqͥt pedes: in ppͥara¬
tione eungłii pacis. hrinc ⁊ in erechiel scͥptũ
ẽ. Calciani ee iacinctino .i. spe celesti. ⁊ calciam̃¬
to. exemplo iudelicet p̾cedentrum patrũ: de quo
in exodo legit᷑. Et calciam̃ta habebitis inpedib
tabitis in tua. Ocree. tibialia calciam̾ta st̃ dicta:
qd crura tegant. Coturni st̾. qͥbꝰ calciabant᷑ tra¬
goedi. qͥ in theatro dicturi erant : ⁊ alta inte¬
nantiq uoce carmina cantat᷑i. Est erĩĩ calcia¬

Expanded text:
d insertis filo porcorum setis suant, id est, consuant, quasi setores. Caligarios vero, non a callo pedum, sed a calo, id est, ligno vocatus, sine quo consui calceamenta non possunt, quos Graeci calopodas dicunt. Fiebant autem prius ex salice tantum; hinc et calceamenta dicta, quod in calo, id est ligno fiant, vel quod calcentur. Calceamenta ergo mystice significant praedicationem pacis, de quibus propheta ait: Quam speciosi sunt super montes pedes evangelizantium pacem, praedicantes bonum! Et Apostolus: Calceati, inquit, pedes in praeparatione Evangelii pacis . Hinc et in Ezechiele scriptum est: Calceavi te hyacinthino, id est spe coelesti, et calceamento, exemplo videlicet praecedentium patrum. De quo in Exodo legitur: Et calceamenta habebitis in pedibus tabitis in via . Ocreae, tibialia calceamenta sunt, quod crura tegant. Cothurni sunt, quibus calceabantur tragoedi, qui in theatro dicturi erant, et alta intonantique voce carmina cantaturi. Est enim calcea
Abbreviated transcription (Latin):
soccelli appellati. inde qd̾ soccum habeant: in quo
pars plante inicit᷑. Callicule callice. ł a callo pedum
dicte: ł qi ligant᷑. Nam socai ñ ligant᷑: intantũ
ut calciat se caligis suis ⁊ sequeret᷑ eum: qd̾ sig¬
nificat ut solutꝰ a uinełis t̾renis. liberiꝰ iret ad
p̾elicationẽ eũngłii. Lorrigie a coris uocant᷑.
a conligatione: qͣsi colligie. Corrigia gͦ mistice
ligationẽ sigc̃ant mist̾ii: unde ioħs baptista
de dño ait. Cuiꝰ nͥ sum dignꝰ corrigiam calcia¬
menti soluere: i. mist̾ia incarnationis eiꝰ re¬
uelare. Uel alit̾ ñ sum dignꝰ eiꝰ calciam̾ta por¬

Expanded text:
socelli, appellati inde quod soccum habeant, in quo pars plante iniicitur. Caligule, calige, vel a callo pedum dicte, vel quia ligantur: nam socci non ligantur, sed tantum ut calcearet se caligis suis, et sequeretur eum, quod significat, ut solutus a vinculis terrenis liberius iret ad praedicationem Evangelii. Corrigiae a coriis vocantur, vel a colligatione, quasi colligiae. Corrigia ergo mystice ligationem significant mysterii; unde Joannes Baptista de Domino ait: Cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere , id est, mysteria incarnationis ejus revelare
Abbreviated transcription (Latin):
ad eungłistam cõmendare nob̃ nomen huiꝰ piscine. ⁊
ait. qd̃ int̃pretat᷑ missus. Iam quis est missus agnosci¬
tis. nisi enĩ ille fuisset missus. nemo nr̃m fuiss ab ini¬
qͥtate dimassus. Lauit ergo ocłos in ea piscina que int̾¬
p̃tat᷑ misus. baptiatꝰ est in xp̃o. Sic ergo qñ eũ ĩse. ip̃o
quodamm baptitauit. tunc illuminauit: quando in

Expanded text:
ad evangelistam commendare nobis nomen hujus piscinae, et ad evangelistam commendare nobis nomen hujus piscinae, et ait: Quod interpretatur missus. Jam quis est missus, agnoscitis: nisi enim ille fuisset missus, nemo nostrum fuisset ab iniquitate dimissus. Lavit ergo oculos in ea piscina, quae interpretatur missus, baptizatus est in Christo. Si ergo quando eum in se ipso quodammodo baptizavit, tunc i
Abbreviated transcription (Latin):
interpretatur grauitudo. Ezechiel uero fortitudo
dĩ. Henit ergo e zechiel tuxta fluuũ chobar. quia
fortitudo dei. ꝑ in carnationis sue misteriũ ꝓpinqͣ¬
re dignata est peccatoꝵ suoꝵ pondera portanti ge¬
neri huimano. qd̃ ab ortu suo cotidie defluit ad
mortem. Fons autẽ siue natatoria syloa. ad
radicem montis syon ut sup᷑ dictum est. non
uigib aquis ⁊ cẽtis horis diebꝰq ebullit. significat
baptismi sacramentũ. uñ dñs ceci nati od̃os
sputo cũ luto mixto desuꝑ liniens cixit ei. Uade. ⁊ la¬
ua te in natatoria syloe. qd̾ interp̃tat᷑ missus. Quod fe¬
cit dñs ꝑspicuũ est. Illuminatõ enĩ facta est in ceco.
s magnũ mist̾ium cõmendat᷑ in humano gene̾. xxpu
it in t̃ram de salui a lutũ fecit. quia uerbũ caro fem̃
est.Et unxit ocłos ceci. In unctꝰ erat. ⁊ ñ dũ uidebat.
mittit illũ ad piscinamꝰ. que uotat᷑ syloe. ꝑtinuit aũ

Expanded text:
interpretatur, gravitudo: Ezechiel vero, fortitudo interpretatur, gravitudo: Ezechiel vero, fortitudo Dei. Venit ergo Ezechiel juxta fluvium Chobar; quia fortitudo Dei per incarnationis suae mysterium propinquare dignata est peccatorum suorum pondera portanti generi humano, quod ab ortu suo quotidie defluit ad mortem. Fons autem sive natatoria Siloe ad radicem montis Sion ut supra dictum est et ugibus aquis sed incertis horis diebusque ebullit, significat Baptismi sacramentum: unde Dominus caeci nati oculos sputo cum luto mixto desuper liniens dicit ei: Vade, et lava te in natatoria Siloe, quod interpretatur, missus. Quod fecit Dominus, perspicuum est. Illuminatio enim facta est in caeco, sed magnum mysterium commendatur in humanit in terram, de saliva lutum fecit, quia Verbum caro factum est. Et unxit oculos caeci. Inunctus erat, et nondum videbat. Mittit illum ad piscinam, quae vocatur Siloe. Pertinuit autem
Abbreviated transcription (Latin):
cum infirmo. ita cum carne eiꝰ luctam̃ inhire ⁊
in ualescere in passione eiꝰ sicut scͥptum est. cũ dicet᷑
positi. aĩam exprimit: quia iudelicet aĩa cum con¬
templari dm̃ nitit᷑. uelut in quodam certamine po-¬
sita. modo qrͣ exsuꝑat. quia intelligendo ⁊ sentiendo
de incircũ scͥpto lumine aliquid de gustat. Alle.
aber goram nomina fluminũ in t̾ra medoꝵ. ad qͦꝵ
montes captiuus ductus est isrł. Ella int̾precatur
infirmitas. ⁊ aber int̃pretat᷑ luor. aut uulnꝰ. ⁊ go¬
ram tonsio eoꝵ int̃pretat᷑. quod significare potest
eoꝵ lesionem. qui de t̾̃ra eccłia educti. in uoluptati¬
bus scł̃i uiuunt. ubi diuersa uulnera uitioꝵ panũ¬
tur. Abana fluuiꝰ damasci. & int̃pretat᷑ lapides
eius. designans duriciam steribitatis prauoꝵ. qui
uirtutum gignere nesciunt fructum. Chobar flu¬
uiꝰ iuxta quem ez echiel ꝓpħa positꝰ uisionem uidit.

Expanded text:
cum infirmo, ita cum carne ejus luctamen inire, et cum infirmo, ita cum carne ejus luctamen inire, et invalescere in passione ejus, sicut scriptum est, cum diceret: positi animam exprimit: quia videlicet anima cum contemplari Dominum nititur velut in quodam certamine posita, modo quasi exsuperat, quia intelligendo et sentiendo de incircumscripto lumine aliquid degustat. Ella, Aber, Gozam nomina fluminum in terra Medorum, ad quorum montes captivus ductus est Israel. Ella interpretatur infirmitas: et Aber interpretatur livor, aut vultus: et Gozan, tonsio eorum interpretatur: quod significare potest eorum laesionem, qui de terra Ecclesiae educti in voluptatibus saeculi vivunt, ubi diversa vulnera vitiorum patiuntur. Abana fluvius Damasci, et interpretatur, lapides ejus, designans duritiam sterilitatis pravorum, qui virtutum gignere nesciunt fructum. Chobar fluvius, juxta quem Ezechiel propheta positus visionem vidit,
Abbreviated transcription (Latin):
Aque que inferiores sunt decurrerent. Atq deficent᷑.
Que aut̃ desuꝑ uenert̃ in młta mole consisterent. illa
pars hominũ qui post qmͣ scm̃ baptisma osecuntur.
se ipsos rursus ad negocia scłi ⁊: il lecebras libidinũ
tradunt. ⁊ cũ auaricia salsum pocłm bibũt. in ea par¬
te a quarũ designat᷑. que in mare ꝓfluit. atq in sal¬
sis fluctib deꝑiit. Pars uͦ illa que cum stabilitate
ꝑmanet ⁊ dulcedinẽ suam seruat. designat eos. qui ac¬
ceptum dei munz in declinablr̃ tenent. Iaboch. flu¬
uiꝰ est ⁊ int̃pretatitrꝰ arena uel luctamen. quo tnͣs¬
misso luctatus iacob aduersus eum qui sibi apparu¬
erat uocatus est isrłi fluit autẽ inter. ⁊nunaũ hoc
est philadelfiam ⁊ gurasan in qrͣto eiꝰ miliario ⁊
ultra ꝓcedens tordani fluiuo cõmiscet᷑. Luc tam̃ aut̃
nificat passionẽ xp̃i. ubi uisus est iacob in uideors
tẏpo. hoc est in corꝑis sui sobole p̃ualuisse deo ⁊ qiͣ

Expanded text:
aquae, quae inferiores sunt decurrerent, atque deficerent; quae autem desuper venerunt, in multa mole consisterent; illa pars hominum qui postquam sanctum baptisma consequuntur, se ipsos rursus ad negotia saeculi, et illecebras libidinum tradunt, et cum avaritia salsum poculum bibunt, in ea parte aquarum designatur, quae in mare profluit atque in salsis fluctibus deperiit: pars vero illa, quae cum stabilitate permanet et dulcedinem suam servat, designat eos, qui acceptum Dei munus indeclinabiliter tenent. Jaboc fluvius est et interpretatur arena, vel luctamen: quo transmisso, luctatus Jacob adversus eum, qui sibi apparuerat, vocatus est Israel. Fuit autem inter Amman, hoc est, Philadelphiam et Garasan in quarto ejus milliario, et ultra procedens Jordani fluvio commiscetur. Luctamen uraret passionis Domini, ubi visus est Jacob in Judaeorum typo, hoc est in corporis sui sobole praevaluisse Deo, et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
memorant᷑. Uyon fluuiꝰ de paradiso exiens atq uni¬
u̾sam ethiopiam cingens uotat᷑ hoc noĩe: quod inere¬
mento sue exundationis t̾ram egypti: irriget. Gẽ. enĩ
grece. latine t̾ram signĩf: hic apud egyptios nilus
uocati ꝓpt̾ limũ quem tͣhit: qui efficit fatunditatem.
Unde ⁊ nilus dictus est: qiͣ nia muamon. Nam antea
iulas. Latine melo dicebat᷑. Apparet aut̃ in nilide la-¬
cu. de quo in meridiem uersus excipit᷑ egypto: uibi aqͥ-¬
lonis flatib reꝑcussus aquis retro luctantib intu¬
mescit. & undatoẽm egypti facit. Ganges fluuiꝰ. q̃
phison scã scͥptura cognominat. exiens de paradiso: ꝑ¬
git ad in die regioniͦs. Dictꝰ aut̃ phison idest cat̾ua
qtua decem fluminib magnis. sibi adunctis imple¬
tur. & efficit᷑ unꝰ. Ganges. aut̃ uocatꝰ: a gangaro re-¬
ge in die. fertꝰ aut̃ ni modo exaltari:⁊ suꝑ orien¬
tis t̾ras erumpere. Tigris. fluuiꝰ mesopotanne de pa¬

Expanded text:
memorantur. Geon fluvius de Paradiso exiens atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine quod incremento suae exundationis terram Aegypti inriget; γῆ enim Graece, Latine terram significat. Hic apud Aegyptios Nilus vocatur propter limum quem trahit, qui efficit fecunditatem; unde et Nilus dictus est, quasi νέαν ἰλύν: nam antea Nilus Latine Melo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi Aquilonis flatibus repercussus aquis retroluctantibus intumescit, et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta Scriptura cognominat, exiens de Paradiso pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est caterva, quia decem fluminibtur, et efficitur unus. Ganges autem vocatus a rege Gangaro Indiae; fertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae de pa
Abbreviated transcription (Latin):
eum de nahor stirpe ẽe gen̾atum. Nam eliphar
qͥ unꝰ de tͥb amicis iob ẽẽ legit᷑. in libro ebraicarũ
questionũ scͥptum repperi. qd̃ ip̃e fuerit filiꝰ esau
ex ada uxore. In latinum qͦq u̾tit᷑ iob dolens. Et
lamitates enĩ suas nõis echimologiã p̾figauit.
hic gͦ infactis clictisq suis. ꝑsonam expͥmit redẽp¬
toris. de qͦ scͥptum est. Ip̃e dolores nr̃os tulit:
egͦtationes portauit. Uxor qͦq ipsiꝰ iob que eum
ad maledicendũ ꝓuotauit. prauitatẽ carnaliũ
designat. Tres uͦ amici illiꝰ tipum tenent hereticoꝵ.
qͥ sub spetie consulendi. studium gerunt seclu¬
cendi. Elui uͦ qͥ cont᷑ eũ slꝑbe locutꝰ est. doctorẽ
suꝑbũ ⁊ arͣogantẽ demonstrat: eo qd̾ durꝰ increpa
tione sua fideliũ intͣ scãm eccłam arguit ⁊ incre¬
cipit lib̃ .iiiͦ. De aliis quibusdam uiris
siue feminis quors nomina in ueteri
testamento scripta legutur :

Expanded text:
eum de Nachor stirpe esse generatum. Nam Eliphaz, eum de Nachor stirpe esse generatum. Nam Eliphaz, qui unus de tribus amicis Job esse legitur, in libro Hebraicarum Quaestionum scriptum reperi, quod ipse fuerit filius Esau ex Ada uxore sua. In Latinum quoque vertitur Job, dolens. Et ones dolorum; calamitates enim suas nominis etymologia figuravit. Hic ergo in factis dictisque suis personam exprimit Redemptoris, de quo scriptum est: Ipse dolores nostros tulit et aegrotationes portavit . Uxor quippe ipsius Job, quae eum ad maledicendum provocavit, pravitatem carnalium designat. Tres vero amici illius typum tenent haereticorum, qui sub specie consulendi studium gerunt seducendi. Eliud vero, qui contra eum superbe locutus est, doctorem superbum et arrogantem demonstrat, qui it et increCAPUT PRIMUM. De aliis quibusdam viris sive feminis, quorum nomina in Veteri Testamento scripta leguntur