comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pandit᷑ cȩlũ etiã simplicit᷑ possimꝰ acciꝑe quouis tẽꝑe scilicet ad numina conuocanda qđ & meliuiꝰ est quiait᷑ interea .i. dum
haec geruntur. Nã interea particula p̃terita negotia coniungit futuris. Sidereã in sedẽ. In astriferũ circulũ. ñ enĩ oms
circuli astriferis sed solus suꝑior siue sidereã luridã. unde arduus omis. Vt etiã finis erat cũ iuppit̃ aethere sũmo despieiens
mare ueliuolũ Castraq dardanidũ .sp. Post generalitatẽ intulit speciẽ. Consequens enĩ ẽ ut oms tra uidens. cernatio
etiã castra troiana: Non nulli sane dardamdũ ꝓ dardani darũ asser̃. ut sit gemitiuus masculmi specie feminina. Bipaten
tib: Eosice dix̃. Nã cȩlũ patet ab ortu & oc casu. Est aut̃ sermo ennianꝰ tractus abhostiis quae exutraq parte aꝑiuntur.

Expanded text:
‘panditur caelum’ etiam simpliciter possimus accipere, quovis tempore, scilicet ad numina convocanda: quod et melius est, quia ait ‘interea’, id est dum ‘panditur caelum’ etiam simpliciter possimus accipere, quovis tempore, scilicet ad numina convocanda: quod et melius est, quia ait ‘interea’, id est dum haec geruntur: nam ‘interea’ particula praeterita negotia coniungit futuris. SIDEREAM IN SEDEM in astriferum circulum: non enim omnes circuli astriferi sunt, sed solus superior. TERRAS VNDE ARDVVS OMNES ut «et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo despiciens mare velivolum». CASTRAQVE DARDANIDVM SPECTAT post generalitatem intulit speciem; consequens enim est, ut omnes terras videns, cernat etiam castra Troiana. non nulli sane 'Dardanidum' pro 'Dardanidarum' adserunt, ut sit genetivus generis masculini specie feminiTIBVS physice dixit: nam caelum patet ab ortu et occasu. Est autem sermo Ennianus, tractus ab ostiis, quae ex utraque parte aperiuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
sordidũ quia sine respuatione pugnabat. Iunc demũ. sost quãse dit euadere pose ñudit. Omib armis. Cũ minise. Illesioco gs
y sterologia ẽ. Cũ ille eũ ex cip. Nem̃ procedit cũ suogurgite. quasi posset fieri. ut eũ tiberissine suiffluentis excipera. Sane quȩrunt
multi cũtiberisaeneae faueat cur liberauerit turnꝰ. Sedsolutur ista ratione : nã ohoc turnũ. eẽ. libatũ. ut maior aeneȩ gla
er anditꝰ intea domꝰ omĩpotentis olympi. Scđm poeticũ morẽ hoc dic̃ factus ẽ dies quia poetȩ dicunt matutino temꝑe apire
cclũ. Noctu uͦ elaudi. Vnd .ẽ. illud. Ante diẽ elauso conponet uesꝑ olimpo. Nq̃ & paulo post descripturusẽ Nocte ut
iaq dies caelo concesserat. ut intellegamꝰ aliũ diẽ eẽ consuptũ. e nẽ eũ more solito noetis p̃t misis sede discripionẽ. Quã ꝗa

Expanded text:
sordidum, quia sine respiratione pugnabat. TVM DEMVM postquam se aliter evadere sordidum, quia sine respiratione pugnabat. TVM DEMVM postquam se aliter evadere F. hysterologia est cum ille eum excepit: non enim procedit ‘cum suo gurgite’, quasi posset fieri, ut eum Tiberis sine suis fluentis exciperet. Sane quaerunt multi cum Tiberis Aeneae faveat, cur liberaverit Turnum; sed solvitur ista ratione: nam ob hoc Turnum esse liberatum, ut maior Aeneae gloria PANDITVR INTEREA DOMVS OMNIPOTENTIS OLYMPI secundum poeticum morem hoc dicit ‘factus est dies’, quia poetae dicunt matutino tempore aperiri caelum, noctu vero claudi - unde est illud «ante diem clauso conponet Vesper Olympo» - nam et paulo post descripturus est noctem, ut «iamque dies caelo concesserat», ut intellegamus alium diem esse consumptum, et nunc eum more solito noctis praetermisisse descriptionem. Quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
leonẽ. Sensus hie ÷ Haud alit̃ turnus recedens pecebat fluuiũ. ac solet leo pressus multitudine. nec tͥga p̃bere ꝓpi
irã &pudorẽ. nec posse lie& cupiat inuenantes impetũ facere. Necc ontrauires audet.s.i. s. at qui fauente numine
debuit siã contramultitudinẽ posse. sed hoç iu pit̾ uetuit. Sufficere. subministrare. haud mollia iussa ferentẽ. Melius
quã homerus hunc locũ exsecutũs. ẽ. Saluo enĩ sensu: uitauit & fabulosa & uilia. Nã ille ipsas minas exequitur
Ergo qx numinusiẽ desertꝰ auxilio. telis obruit᷑. Lucanꝰ. E undẽ sensũ ꝑdeclamationẽ. teloꝵ. nĩbo ꝑitura & pondere
ferri.: Vmbo id scutũ. Nã a parte totũ significat : Et piceũ nec i .pif .a. Ordo est. Sudor piccum fulm̃ agit hoce

Expanded text:
LEONEM sensus hic est: haud aliter Turnus recedens petebat fluvium, ac solet leo, pressus multitudine, nec terga praebere propter LEONEM sensus hic est: haud aliter Turnus recedens petebat fluvium, ac solet leo, pressus multitudine, nec terga praebere propter iram et pudorem, nec posse, licet cupiat, in venantes impetum facere. NEC CONTRA VIRES AVDET S. I. S. atqui favente numine debuit etiam contra multitudinem posse, sed hoc Iuppiter vetuit. HAVD MOLLIA IVSSA FERENTEM melius quam Homerus hunc locum exsecutus est: salvo enim sensu vitavit et fabulosa et vilia; nam ille ipsas minas exsequitur. ERGO quia numinis est desertus auxilio. TELIS OBRVITVR Lucanus eundem sensum per declamationem «telorum nimbo peritura et pondere ferri». VMBO id est scutum, nam a parte totum significat. ET PICEVM NEC R. P. F. A. ordo est ‘sudor piceum flumen agit’, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
i ocgͦ dic̃. Secundũ cordas uerba cõponebat. Audita cȩde suorũ. Seruat. IonyeΠON. Nep̃sentib ducib turnus tot strage sfetise
uideat᷑. Quo deinde fugã. aut uacat deinde. ut tandẽ gentiũ locoꝵ. aut intellegimꝰ m̃te eum tractasse. qđ decãpis milites
ad castra confugere & sic dix isse quodeinde scilic& decastris quofugietis ultĩus. Et hoc ÷ melius. Vnđ & seqͥt᷑. quos alios muros.
Et sic ẽ dictũ post cogitationẽ quod einde sicut terentius dix̃ quid igtꝰ faciã. Vnus hõ. Acsidicer&. mortalis. Et bona atteni¬
atio cũ supͣ dixerit rutulũ inmedio ñ agminer. Infelicis patriȩ. łroiȩ inquanc̃s̃. ecerũq doꝵ. Penatessignificat. quo
semꝑ coluere troiani. Miser&q pudecq Sicq pallas. Nuncp̃ce nc̃ dictis. uirtutẽ accendit amaris. Caeus ȩuũ turba

Expanded text:
 dicit: secundum chordas verba componebat. AVDITA CAEDE SVORVM servat τὸ πρέπον, ne praesentibus ducibus Turnus tot strages fecisse videatur. QVO DEINDE FVGAM aut vacat ‘deinde’, ut ‘tandem’, ‘gentium’, ‘locorum’; aut intellegimus mente eum tractasse quod de campis milites solent ad castra confugere, et sic dixisse ‘quo deinde?’. Scilicet, de castris quo fugietis ulterius? Et hoc est melius. Vnde et sequitur «quos alios muros». Et sic est dictum post cogitationem «quo deinde?». Sicut Terentius dixit «quid igitur faciam?». VNVS HOMO ac si diceret ‘mortalis’. Et bona attenuatio, cum supra dixerit «Rutulum in medio non agmine r.». INFELICIS PATRIAE Troiae, in qua nunc sunt. VETERVMQVE DEORVM Penates significat, quos semper coluere Troiani. MISERETQVE PVDETQVE sic Pallas «nunc prece, nunc dictis virtutem accendit amaris». CEV SAEVVM TVRBA
Abbreviated transcription (Latin):
aencũ comitabitur gloria. Nã occi sorũ multitudo conpensat. hoc qđ iufugientes inter imis. Sane sciendũ
prima nã post euis orationẽ tolũ nuis tela cõtorsit. nã quid ago. argum̃tũ a necossano. Meuoce. uocantẽ
t qui hoc nusquã legimus sed aut catatosio pumenon. iđ scđm tacitũ intelligimus aut mortis ẽ. omen audire
qđ non dicitur uidere qđ minime. Occurrit. Sic inquarto. hinc ex audire gemittus & uerba uocantis uisauira

Expanded text:
Aenean, comitabitur gloria: nam occisorum multitudo conpensat hoc, quod tu fugientes interimis. Sane sciendum, Aenean, comitabitur gloria: nam occisorum multitudo conpensat hoc, quod tu fugientes interimis. Sane sciendum, prima’: nam post eius orationem Tolumnius tela contorsit. NAM QVID AGO argumentum a necessario. ME VOCE VOCANTEM atqui hoc nusquam legimus; sed aut κατὰ τὸ σιωπώμενον intellegimus, aut mortis est omen audire quod non dicitur, videre quod minime occurrit: sic in quarto «hinc exaudiri gemitus et verba vocantis visa viri».
Abbreviated transcription (Latin):
sie econtra sperantes aliquid erigunt m̃ tes: conuigis attonitus fatis .u.q. r: et priuats & publicis luctib. inmundo
puluere. Bene in mundo addidit. Sic ingeorgicis monitionib & cinerẽ inmundũ laciare ꝑ egros. Quia etiã
pulius ille quo utuntur puelle cinis uocatur. Unde etiã ciniflones dicts. horatius. Custo des lectica ciniflones
parasitae. Bellator Epiteton ꝑ acti tẽporis. Minius successuloerus equopͦ. infirmitas animi erequoꝵ etiã tradra¬
tũ clamorẽ. Ex inpugnatione urbis & morte regine arrettas aures. ad audiendũ sollicitas. Terentius. arrige
aures pam phile. amens. consilii egens nescuisrei gerende. occurrit dic tos: drationi eiꝰ uerbis obuiã uenit
tima uictoria. Iđ primum. nec numero inferior .p.ni.h.r. Nec pautiores inter imis. Nec minor te quã

Expanded text:
sicut e contra sperantes aliquid ‘erigunt mentes’. CONIVGIS ATTONITVS FATIS VRBISQVE RVINA et privatis et publicis luctibus. INMVNDO sicut e contra sperantes aliquid ‘erigunt mentes’. CONIVGIS ATTONITVS FATIS VRBISQVE RVINA et privatis et publicis luctibus. INMVNDO PVLVERE bene ‘inmundo’ addidit: sic in georgicis monitionibus «et cinerem inmundum iactare per agros», quia etiam pulvis ille quo utuntur puellae, cinis vocatur, unde etiam ciniflones dicti sunt: Horatius «custodes, lectica, ciniflones, parasitae». BELLATOR epitheton peracti temporis. MINVS SVCCESSV LAETVS EQVORVM infirmitas animi ex equorum etiam tarditaTVM CLAMOREM ex inpugnatione, et morte reginae. ARRECTAS AVRES ad audiendum sollicitas: Terentius «arrige aures Pamphile». AMENS consilii egens, nescius rei gerendae. OCCVRRIT DICTIS orationi eius verbis obviam venit. PRIMA VICTORIA id est primum. NEC NVMERO INFERIOR PVGNAE NEC HONORE R. nec pauciores interimis, nec minor te, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uenientẽ: Incendi muros inuadi Mentẽ turbata ut occulos suffusa. Et nodũ in formis loeti. I abius pictor dic̃¬
uod media sc int̃ emerit. Sane siendũ quia cautũ fuerat inpontisicalibus. libris ut quila queo urta fmis&. insepultꝰ abi¬
ceritur. Ci nabene ait. in formis loeti. quasi mortis infamisse. sauos lauinia crines. antiqua letio floros habutt.
i slorulentos pul chros. Et est sermoennianus : Etroseas .l. g Moris fuit ap̃ ueteres ut ante rogos humanus sanguis
effunderetur uel captiuoꝵ ł glacliatorꝰ. Quorũ sifor te copia nõfuiss & lamantes genas suũ efundbant eruore. ut
rogis illa imagorestitueretur. Tam sciendum cautũ lege xii. tabularũ. ne mulieres car perent faciem inhis uerbis
uliefaciẽ necar pito. Flinctotã. Dedomoregia Infelir fama. Rerũ infelitiũ nuntia. dimittunt m̃tes desperat

Expanded text:
venientem. INCESSI MVROS invadi. MENTEM TVRBATA ut «oculos suffusa». ET NODVM INFORMIS LETI alii dicunt, qvenientem. INCESSI MVROS invadi. MENTEM TVRBATA ut «oculos suffusa». ET NODVM INFORMIS LETI alii dicunt, quod inedia se interemerit. Sane sciendum quia cautum fuerat in pontificalibus libris, ut, qui laqueo vitam finisset, insepultus abiceretur: unde bene ait ‘informis leti’, quasi mortis infamissimae. FLAVOS LAVINIA CRINES antiqua lectio ‘floros’ habuit, id est florulentos, pulchros: et est sermo Ennianus. ET ROSEAS LANIATA GENAS moris fuit ut ante rogos humanus sanguis effunderetur, vel captivorum vel gladiatorum: quorum si forte copia non fuisset, laniantes genas suum effundebant cruorem, ut rogis illa imago restitueretur. Tamen sciendum, cautum lege duodecim tabularum, ne mulieres carperent faciem, his verbis «mulier faciem ne carpito». HINC TOTAM de domo regia. INFELIX FAMA rerum infelicium nuntia. DEMITTVNT MENTES desperant,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ singulare certam̃. Reserare uibent iđ ÷ uolunt utterentius. lubea cre metẽ. Tnra unt ad moenia regem . tra
hiere uolunt. Nã motus animi ÷ non factũ. Trahunt aut scilic& ut poss& in minens uidere diserim̃. Donatus dic̃ tra¬
hunt inmoenia ꝑdilacerant inmoenib rumorib suis. Inclisas ut cũ latebroso inpumice pastor lene omnia cõpa¬
rationis istius uerba. ad supra dictũ ꝑtinent bellũ. nã ita apesin clife ut homines qui obsidentur int racunatẽ. Tim̃tiũ
n pumicẽ aut̃ iste masculino genere posuit hic pumex & hunc sequimur. Lic& eatullus feminino dixerit fimo
amaro quodelicit lacrimas. Trepide rerũ nescientes quidagant ignare auxilii. ater odor. Noue. Nã inode¬
re quis color ẽ: sedhocdicit. O derataerti fumus scilic& ater odor i pesimus ut fumoq impleuit a maro etiã

Expanded text:
propter singulare certamen. RESERARE IVBENT propter singulare certamen. RESERARE IVBENT nam motus animi est, non factum. ‘Trahunt’ autem scilicet ut possit inminens videre discrimen. Donatus dicit ‘trahunt in moenia’ pro ‘dilacerant in moenibus rumoribus suis’. INCLVSAS VT CVM LATEBROSO IN PVMICE PASTOR paene omnia comparationis istius verba ad supra dictum pertinent bellum: nam ita apes inclusae sunt, ut homines qui obsidentur: ita civitatem timentium α λαοῦ. 'In Pumice' autem iste masculino posuit, et hunc sequimur. Licet Catullus dixerit feminino. FVMO AMARO quod elicit lacrimas. TREPIDAE RERVM nescientes quid agant, ignarae auxilii. ATER ODOR nove: nam in odore quis color est? Sed hoc dicit: odor atrae rei, fumi scilicet ‘ater odor’, id est pessimus, ut ‘fumoque implevit amaro’. ETIAM
Abbreviated transcription (Latin):
tpul cherrima. ꝑ petuũ ẽ. epithe ton. nec ad negotiũ ꝑtinens. s ane bona usus ẽ. oeconomia ut dicer& ins¬
tinctu numinis ꝓfectũ. eẽ aeneam ad ciuitatis excidium. Nan in congruũ fuerat occu patũ bello psetale coe¬
n munem tanti belli. Sine offino dimicandi. uult aut̃ in obsessa intellegi. q̃sine periculo sit oppuggnationis.
fuerit ante disposita. Nã hoc dicit. Repentinũ imperiũ nullã uobis afferã moram. ci nđ ẽ paulo post. celo
in ꝓuiso subitusq apparurt ignis. Causã belli. Quia illic erat lauinia. Noc caput ociues. ct olatio caput hoꝵ
am hoc dic̃. Flamimas foederis urbis in nouenius in cendio Na reposcite est reuocate innouate. Dis currunt aui
posit agnosci: int̃ primos int̃ duces. lnt̃ principes. hec altera federa rũpi. Bis rumpi foederabis hostis italos fieri
bisse in ꝑroelia sȩua conpelli. Namuarie cndemremiteras. Bis aut̃ foedera facta s̃. semel perilioneum & paulo ant

Expanded text:
et pulcherrima perpetuum est epitheton, nec ad negotium pertinens. sane bona usus est oeconomia, ut diceret instinctu numinis profectum esse Aenean ad civitatis excidium: nam incongruum fuerat, occupatum bello per se tale cenmunem tanti belli sine officio dimicandi. et vult inobsessam intellegi, quae sine periculo sit oppugnationis: fuerit ante disposita. Nam hoc dicit: repentinum imperium nullam vobis adferat moram: unde est paulo post «scalae inproviso subitusque apparuit ignis». CAVSAM BELLI quia illic erat Lavinia. HOC CAPVT O CIVES ut «o Latio caput horuNam hoc dicit: flammas foederis urbis innovemus incendio: nam ‘reposcite’ est revocate, innovate. DISCVRRVNT ALII possit agnosci. INTER PRIMOS inter duces, inter principes. HAEC ALTERA FOEDERA RVMPI bis rumpi foedera, bis hostes Italos fieri, bis se in proelia saeva conpelli: nam varie eandem rem iterat. Bis autem foedera facta sunt, semel per Ilioneum, et paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
rei egeant qui ait nullius indigna cura. uel certe indigotos sunt di ex ohominib facti & dicti indigetes. q si
eã. auctorẽ fuisse iuppit̃ dic̃ ꝓpt̃ illud. auctor ego audendi. desine iã tandẽ. Singula ꝓnuntian da sunt: Nect
orationis ostendit. Quia nota mihi tua magna u luppit̃ necessitatẽ obiecerat fati: dicensuentũ ad sup̃ mũ
sediuno sciens factũ eẽ quic qͥd iuppit dixerit dicit secede re eiꝰ uoluntati. Nã id agit ut concili& sibieius fanorẽ ad po¬

Expanded text:
rei egeant, qui ait «nihil indiga cura»: vel certe indigetes sunt dii ex hominibus facti, et dicti indigetes quasi rei egeant, qui ait «nihil indiga cura»: vel certe indigetes sunt dii ex hominibus facti, et dicti indigetes quasi eam auctorem fuisse Iuppiter dicit propter illud «auctor ego audendi». DESINE IAM TANDEM singula pronuntianda sunt. NEC Torationis ostendit. QVIA NOTA MIHI TVA MAGNE VOLVNTAS IVPPITER Iuppiter necessitatem obiecerat fati, dicens ‘ventum ad supremum est’. Sed Iuno, sciens fatum esse quicquid Iuppiter dixerit, dicit se cedere eius voluntati: nam id agit, ut conciliet sibi eius favorem ad pe
Abbreviated transcription (Latin):
Burusq uotat bere cinthia. matri sidae. Itẽ eunde arborib loquepet᷑ ait. Et tornora silebuxũ. Uene rabile lignũ.
ntiquã arbore uoluit. ex primere. ubi figere solebant dona. Proprie ut aut sacraad .f. firi. nullo discrimine.
elam̃tũ ꝓdeaposut. non cassaĩ uota uocauit. ñ ad inania uota poposeit auriliũ. Luctans moratꝰ. Iuctatus & mora
reuersã: post quã turnus currus reliquit. Audaci nẏmfae. ut supͣ diximꝰ ubicũq inducit nitentẽ alique si ne
effectu. auclacẽ dic̃. ar misanimis que refecti sic̃ armis. ita & animis. Nãq armorũ in opia animi ante utri
torpebant. Certaminamartis anheli. alii certamine legunt ut sit sensus. ad siftunt c̃ trase in martis anheli
certa mine. Fulua p. denube deaere d dem̃to suo. Quã etiã finiserit cõ uinx quid deniq uerbaista quosi
iã iaediantiss̃ ad longã uinonis iracundiã. und & paulo post. desine iã tandẽ p̃cibꝰq inflectere nr̃is. Indi¬

Expanded text:
buxusque vocat Berecyntia matris Idaeae». Item cum de arboribus loqueretur, ait «et torno rasile buxum». VENERABILE LIGNVM antiquam arborem voluit exprimere. VBI FIGERE DONA SOLEBANT DONA proprie, ut ait «sacra ad fastigia fixi». NVLLO DISCRIMINE elementum pro dea posuit. NON CASSA IN VOTA VOCAVIT non ad inania vota poposcit auxilium. LVCTANS MORATVS ‘luctatus’ et ‘moratus’ reversam, postquam Turnus currus reliquit. AVDACI NYMPHAE ut supra diximus, ubicumque inducit nitentem aliquem sine effectu, audacem dicit. ARMIS ANIMISQVE REFECTI sicut armis, ita et animis: nam armorum inopia animi ante utriusque torpebant. CERTAMINA MARTIS ANHELI alii ‘certamine’ legunt, ut sit sensus: adsistunt contra se in Martis anheli certamine. FVLVA DE NVBE de aere, de elemento suo. QVAE IAM FINIS ERIT CONIVNX 'iam' denique. Verba ista quasi iam taediantis sunt ad longam Iunonis iracundiam, unde et paulo post «desine iam tandem precibusque inflectere nostris». INDI
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiã uarro inludis theatralib docet. Clamore incendunt cȩlũ. Implent. Et abusiue dixꝰ. Troesq gaudio. latiniq: dolore
exeqͥ uenientẽ ruina. Hostis amare. Asper. Et.ẽ. homeri detelo dictũ qđ hic adhoem transtulit. Ille enĩait. NIR ΡOΝΟΙC Io
lausus. Hoc ÷ ñcũ hoc pacto ate lausus recessit: ut uitã reqͥrã. ł oedera aut̃ pepigit. Pertrans lationẽ dix̃: iđ ñsic pugnauit la cisus
ut ullũ uitȩ relinquer& defideriũ. Uenia. Beneficuĩ. Ut orantes ueniã. Hunc oro defende furorẽ. In imicoꝵ irã pꝰfata seur
n arma undanti cruorẽ animã diffundit. cuiꝰsedẽ pleriq sanguinẽ uolunt eẽ. Et sic ÷ dictũ it in a ead ẽq uia sangiis a nimꝰq secunt

Expanded text:
ut etiam Varro in ludis theatralibus docet. CLAMORE INCENDVNT CAELVM implent. Et abusive dixit. TROESQVE gaudio. LATINIQVE doloreut etiam Varro in ludis theatralibus docet. CLAMORE INCENDVNT CAELVM implent. Et abusive dixit. TROESQVE gaudio. LATINIQVE doloreex equi venientem ruina. HOSTIS AMARE aspere. Et hoc Homeri est de telo dictum, quod hic ad hominem transtulit: ille enim ait πικρὸν ὀιστόν. LAVSVS hoc est non cum hoc pacto a te Lausus recessit, ut vitam requiram. ‘Foedera’ autem ‘pepigit’ per translationem dixit, id est non sic pugnavit Lausus, ut ullum mihi vitae relinqueret desiderium. VENIA beneficium, ut «orantes veniam». IT IN ARMA CRVORE ordo est ‘in arma undanti cruore animam diffundit’, cuius sedem plerique sanguinem volunt esse. Et sic est dictum, ut «una eademque via sanguis animusque sequunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtenta. Qua ꝑdere posses. de est me. Nã hocdicit nisi extincto filio nulla seratione potuisse suꝑari. diuũ parcimꝰ ulli. Iuia ȩnea¬
inuocauerat deas. Ut sic pat̃ ille .d. f.s. a .a. Desine. Scilic& mortẽ minari : qm̃ libent̃ moriturus ad uenio. Vmbo. Scutum
Nã a parte totũ intelligimꝰ. leuos aqͥtauit in orbes. Scđm artẽ militiȩ. Nã ȩquesstans. ens facillime suꝑat᷑ aꝑ apedite. In leua
aut̃ partẽ. ideo circũ ibat. ut ȩneȩ dextrãpartẽ circũ uenir&. Iuȩ utiq nuda erat: Pugna iniqͣ. Pedes contra ȩquitẽ. Multa
mouens. Vtrũ in ipsũ aninequũ telator queret: quo uulnerito metentius carer& effugio. Int̾ tẽpora .i. infrontẽ. Bella¬
toris eqͥ. Perquẽ bellũ gerit᷑ Alit hõem dicimꝰbellatorẽ quibellũ gerit. Inplicat. Impedit : Cernuus Cernuus equs dicit᷑

Expanded text:
 est protenta. Ad v. 879 Qua perdere posses deest 'me': nam hoc dicit, nisi extincto filio nulla se ratione potuisse superari. Ad v. 880 Ne est protenta. Ad v. 879 Qua perdere posses deest 'me': nam hoc dicit, nisi extincto filio nulla se ratione potuisse superari. Ad v. 880 Neille deum faciat, sic altus Apollo’. DESINE scilicet mortem minari: quoniam libenter moriturus advenio. VMBO scutum: nam a parte totum intellegimus. LAEVOS EQVITAVIT IN ORBES secundum artem militiae: nam eques stans facillime superatur a pedite. In laevam autem partem ideo circuibat, ut Aeneae dexteram partem circumveniret, quae utique nuda erat. PVGNA INIQVA pedes contra equitem. MVLTA MOVENS utrum in ipsum, an in equum tela torqueret, quo vulnerato Mezentius carebat effugio. INTER TEMPORA id est in frontem. BELLATORIS EQVI per quem bellum geritur. Aliter hominem dicimus bellatorem, qui bellum gerit. INPLICAT inpedit. CERNVVS cernuus equus dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
cruenta armaeneȩ lausi cruore ꝑfusa. Vnđ intulit ⁊ caput aeneȩ ꝑ qđ ȩtiã spolia ȩneȩ arma intelligimꝰ Nã lauso nihil de¬
traxerat. dixit enĩ arma qͥb letatus.h.t.u.a. Aut aperit sinulla uiãuis. Aut sinullã ostendit fortitudo rationẽ. Neque
fortissime credo qđ dignaberis habere dominos teucros scilicet ignauos. Nã hoc intelligimꝰ ex eo qđ dix̃ eqͦ fortissime. Plerũq:
ex alterius ꝑsone uituꝑatione uł laude qd dealia dicat᷑a gnoscimꝰ. ut hoc lo co troianos uituꝑatos ex eqͥlaude cognoscimus.
tẽ alibi econtra. ut nẽ ille paris. scilicsꝰ alt̃. Nã illo laco exꝑsona paridis uituꝑat᷑ ȩneas. Exceptus tergo. E quo se p̃bente

Expanded text:
CRVENTA arma Aeneae, Lausi cruore perfusa - inde intulit ‘et caput Aeneae’, per quod etiam spolia Aeneae intellegimus - nam Lauso nihil deCRVENTA arma Aeneae, Lausi cruore perfusa - inde intulit ‘et caput Aeneae’, per quod etiam spolia Aeneae intellegimus - nam Lauso nihil detraxerat; dixit enim ‘arma, quibus laetatus, habe tua’. AVT APERIT SI NVLLA VIAM VIS aut si nullam ostendit fortitudo rationem. NEQVE ENIM FORTISSIME CREDO quod dignaberis habere dominos Teucros, scilicet ignavos: nam hoc intellegimus ex eo quod dixit equo ‘fortissime’. Plerumque enim ex alterius personae vituperatione vel laude, quid de alia dicatur agnoscimus, ut hoc loco Troianos vituperatos ex equi laude cognoscimus. Item alibi e contra «et nunc ille Paris», scilicet adulter: nam illo loco ex persona Paridis vituperatur Aeneas. EXCEPTVS TERGO equo se praebente
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑ Omis ꝑ mortes. Peromiã mortis genera. Iđ ꝑdiusa suplicia. Visalto uulnere tardet. Alti uulneris uiolentia : Allo qͥtur
merentẽ. Iristẽ haec enĩ ammala scđm homerũ cũ sunt tristitia: indicant dominoꝵ mortẽ futura. Rbebediuressiqͣ diu mori¬
talib ulla ÷ Hoc loco notant uirgiliũ cretici qđ hoi sacrilego dedit prudentẽ sententiã. Iuã rẽ : raitio naturalis excusat.
a enĩ quȩ ꝑnaturã mouent animos. inquã uisꝑ sonã cadunt. Illa uͦ tantũ sprudentiũ. quȩ nõ nisi cõsilio & ratione dep̃henduntur.
ndđ & terentiuꝰ seruisdat plerũq sententias. prudentissimnas qͥdẽ s quese ꝑnaturã offer cunetis. ut neqͥ dnimis Spolia illa

Expanded text:
videatur. OMNES PER MORTES per omnia mortis genera, id est per diversa supplicia. VIS ALTO VVLNERE TARDET alti vulneris violentia. ADLOQVITVR videatur. OMNES PER MORTES per omnia mortis genera, id est per diversa supplicia. VIS ALTO VVLNERE TARDET alti vulneris violentia. ADLOQVITVR MAERENTEM tristem. Haec enim animalia secundum Homerum, cum sunt tristia, indicant dominorum mortem futuram. RHAEBE DIV RES SI QVA DIV MORTALIBVS VLLA EST hoc loco notant Vergilium critici, quod homini sacrilego dedit prudentem sententiam: quam rem ratio naturalis excusat. Ea enim quae per naturam movent animos, in quamvis personam cadunt, illa vero tantum sunt prudentium, quae non nisi consilio et ratione deprehenduntur: unde et Terentius servis dat plerumque sententias prudentissimas quidem, sed quae se per naturam offerunt cunctis, ut «ne quid nimis». SPOLIA ILLA
Abbreviated transcription (Latin):
Bene grauia. ut &ret galeã arma. s leuia intellegamꝰ. Et talis.ẽ. figura. sic̃ illa salustu. Leonẽ atq aliasferas. Ergo eleo fera
ui escunt aut quasi int̾ra posita. qm̃ galea quȩ pendebat poterat & moueri. Colla fouet. Sustinensse arboris trũco ł uxus pro¬
pexã inpectore barbã. Barbã in pectusfusã habens. Arcaismos aut̃ ÷ qđ ait inpectore ꝓinpectus. sic̃ alibi. Medus effusus inundis
pallanta frequentes. A dcȩlũ tendit.p In crepansdeos quasi sacrilegus. Et sciendũ uno eođmq tpr̃ ñ eũpotuisse in bȩrere corpo
imanꝰ adeȩlũ leuare licet poeta ista coniunxerit. Corpore inheret. A ut in haeret lausosuo corpore aut certe istero logia est
Quinc̃ causatuȩ mortis fus. feci ut & exulis & sacrilegi filius eẽ. dicereris. Pulsus ob inuidiã. Excusat. nemerito ex pulsus eẽ

Expanded text:
 Sallustii «leonem atque alias feras», ergo et leo fera  Sallustii «leonem atque alias feras», ergo et leo fera est. ‘Quiescunt’ autem quasi in terra posita, quoniam galea, quae pendebat, poterat et moveri. COLLA FOVET sustinens se arboris trunco. FVSVS PROPEXAM IN PECTORE BARBAM barbam in pectus fusam habens. Archaismos autem est quod ait ‘in pectore’ pro ‘in pectus’, sicut alibi «mediis effusus in undis» pro Pallanta frequentes». AD CAELVM TENDIT PALMAS increpans deos, quasi sacrilegus. Et sciendum uno eodemque tempore non eum potuisse et inhaerere corpori et manus ad caelum levare, licet poeta ista coniunxerit. CORPORE INHAERET aut inhaeret Lauso suo corpore: aut certe hysterologia esqui nunc causa tuae mortis fui, feci ut et exulis et sacrilegi filius esse dicereris. PVLSVS OB INVIDIAM excusat, ne merito expulsus esse
Abbreviated transcription (Latin):
si qua ẽ eacura mex entio i pitrisaeril ego. qͥ supos inferosq contẽnit. Aencȩ magni dox tracadis Sicalibi. Nom̃ audleue per
Manib hoc referes te locecidisse camillȩ. Comptos demore capillos. Antiqͥscilieet quoniri sicut mulieres cõponebant capillos
Qduerũ eẽ. & statuȩ ñ nullȩ antiqͥoꝵ docent. & ꝑsonȩ quas intrago edis uidemꝰ similes mutroq sexuquantũ adornatũ ꝑtinet capits.
Interea. Dũ hȩc gerunt᷑ Et omĩnosic ÷ apd poetas interea: sic̃ apud salustiũ eodẽ tpr̃e. Uulnerabat sic eabat limphis. Noue et
phisice locutus ẽ. Nã cũ aqua omĩa infundant᷑ ait siccari uulnus. Fluxusenĩ sanguinis aquarũ frigore continetur. Leuabat.
nclinatione recreabat. Procul. Modo iuxta significat. ut serta ꝓcultantũ capiti delapsa iacebant: Grauia arma quiescunt.

Expanded text:
si qua est ea cura Mezentio, id est patri sacrilego, qui superos inferosque contemnit. AENEAE MAGNI DEXTRA CADIS sic alibi «nomen haud leve patrum si qua est ea cura Mezentio, id est patri sacrilego, qui superos inferosque contemnit. AENEAE MAGNI DEXTRA CADIS sic alibi «nomen haud leve patrum manibus hoc referes, telo cecidisse Camillae». COMPTOS DE MORE CAPILLOS antiquo scilicet more, quo viri sicut mulieres componebant capillos: quod verum esse et statuae non nullae antiquorum docent, et personae quas in tragoedis videmus similes in utroque sexu, quantum ad ornatum pertinet capitis. INTEREA dum haec geruntur. Et omnino sic est apud poetas ‘interea’, sicut apud Sallustium ‘eodem tempore’. VVLNERA SICCABAT LYMPHIS nove et physice locutus est; nam cum aqua omnia infundantur, ait siccari vulnus; fluxus enim sanguinis aquarum frigore continetur. LEVABAT inclinatione recreabat. P
Abbreviated transcription (Latin):
pluit int̾ris. erit arcaismos. debuit enĩdicere int̾ras. Iam̃ sciendũ ẽ. emistichiũ. hoc lucretu. eẽ. qđ ita ut inuenit uirgł
ueat. Etbene trans lationẽ facit auiema cõparatione. E allite incauta pietas tua. Idcredis ideirco me piã tͥ ueniãposse¬
concedere. quia et ipse pietatis intuitu dimicas ꝓ patrissalute : Tun aut̃ pietas prudent᷑ ẽ. additũ. qͣsi ñ apparente descendẽs.
Fila legunt ꝓpriũ fuerat rũpunt. Iam̃ loͣngunt. aut colligũ ẽ. aut transeunt. Vt littoraq epirilegimꝰ. Exigit ensem
deo emĩpluralit̃ laudib dix̃. Pius aeneas tanta dabit ind.d. Propt̃ uitandã arrogantiã. t̃tia ꝑsona usus.ẽ. Indoles
quã dilexerat uiui siquãq cacura remitto. Aut more illodiox̃. quosolet sepultura adipsa cadauera ñ ꝑtinere liçet
umbris sicut in septimolegimꝰ psit. ut siqua ẽ. eagła signant. Ite depallante uano maestico mitat᷑ honore. A ut certe¬

Expanded text:
buit enim dicere ‘in terras’. Tamen sciendum est hemistichium hoc Lucretii esse, quod ita ut invenit Vergilius veat. Et bene translationem fecit a vicina conparatione. FALLIT TE INCAVTVM PIETAS TVA quod credis idcirco me pium tibi veniaconcedere, quia et ipse pietatis intuitu dimicas pro patris salute. 'tua' autem 'pietas' prudenter est additum, quasi non a parente descendens. Ad v. 815 Fila legunt proprium fuerat 'rumpunt'; tamen 'legunt' aut colligunt est, aut transeunt, ut "litoraque Epiri legimus" . exigit ensem ideo enim pluraliter ‘laudibus’ dixit. PIVS AENEAS TANTA DABIT INDOLE DIGNVM propter vitandam adrogantiam tertia persona usus est. ‘Indoles’ quas dilexerant vivi. Ad v. 828 Si qua est ea cura remitto aut more illo dixit quo solet sepultura ad ipsa cadavera non pertinere — licet umbris, sicut in sexto legim
Abbreviated transcription (Latin):
Primꝰ int̃ sceptriferos. Nãque apud maiores om̃s duces cũ scoptris in grediebantur curiã. sostea ceperum
tantũ er consulib & signũ erat eos consulares fuise: fi⁊ olaex urbere missos. Quã condidor̃ hiquide etolia uene¬
rant grȩtiȩ ꝓuintia unđ diomodes habuit socios detrib eiꝰ ciuntatib quas hab& ȩtolia. Pleurona. oleñ calydona
Sic ergo dir̃ ȩtola ex turbe ut & tandẽ euboicis cumarũ ad labit̾ oris. Et responsa reposcit. Mire att reposcit. an¬
te enĩ rer sol& alegatis uniuersa cognoscere & sic eos p̃sente populo nterũ omnia iubere narrare. Unđẽ. orline
ut sit latinus accusatiuus & ad mittitur ȩglipsis. ut multũ ille & terris .i. &.a. aut si grecũ accusati uũ facere u

Expanded text:
primus inter sceptriferos. Namque apud maiores omnes duces cum sceptris ingrediebantur curiam; postea coeperunt primus inter sceptriferos. Namque apud maiores omnes duces cum sceptris ingrediebantur curiam; postea coeperunt tantum ex consulibus, et signum erat eos consules fuisse. AETOLA EX VRBE REMISSOS quam condiderunt hi qui de Aetolia venerunt, Graeciae provincia, unde Diomedes habuit socios de tribus eius civitatibus, quas habet Aetolia, Pleurona, Olenon, Calydona. Sic ergo dixit ‘Aetola ex urbe’, ut «tandem Euboicis Cumarum adlabitur oris». ET RESPONSA REPOSCIT mire ante enim rex solet a legatis universa cognoscere et sic eos praesente populo iterum omnia iubere narrare. Vnde est ‘ordiut sit Latinus accusativus: et admittitur ecthlipsis, ut "multum ille et terris iactatus et alto" : aut si Graecu
Abbreviated transcription (Latin):
augurato conditã & eandẽ tam tẽplu fuisse quacuriã. Nãque insuꝑiorib legimꝰ tectũ augustũ¬
iđ augurio conditũ. Item paulo post. hinc fcepira accipere & primos attollerefasces. Regib omenera
hoc illiscuriatẽ plũ. Merito ergo ad domũ regis quasi ad locũ publicũ conuocatur senatus. Nã ait . in .ui.
ali intus tẽplodiuũ patriaque latinus. Sedesedens Id circo & iã inpalatii atrio qđ augurato conditũ:
tulit demũ. Multi dicunt perite uirgiliũ nec tẽpli nec curie hocloco fecisse con memorationem
sed tantũ dixisse tecta regia ut ostendere consilũ qd int̾ nõ eẽ conplendũ quia necrite .ẽ. in coatum. &
enĩ quae dic& latinꝰ. effec tu carebunt. Oli. iIlli scdm enniũ. Nluunt. Festinant̃ incedunt. & primꝰ sceptris.

Expanded text:
augurato conditam et eandem tam templum fuisse, quam curiam: namque in superioribus legimus «tectum augustuaugurato conditam et eandem tam templum fuisse, quam curiam: namque in superioribus legimus «tectum augustuid est augurio conditum, item paulo post "hinc sceptra accipere et primos attollere fasces regibus omen erat, hoc illis curia templum" . merito ergo ad domum regis, quasi ad locum gentibus publicum, convocatur senatus: nam ait in septimo "tali intus templo divum patriaque Latinus sede sedens" . idcirco etiam in Palatii atrio, quod augurato conditum est, tulit domum. multi dicunt perite Vergilium nec templi nec curiae hoc loco fecisse commemoratised tantum dixisse ‘intra tecta regia’, ut ostenderet, consilium quod initur, non esse complendum, quia nec rite est inchoatum: ea enim quae dicit Latinus, effectu carebunt. OLLI ‘illi’ secundum Ennium. RVVNT festinanter incedunt. ET PRIMVS SCEPTRIS
Abbreviated transcription (Latin):
aesti. hoc sermone eosnihil eggisse significat. Magna diomedis ab urbe. Legitur & magni. Nildonan eque
aurũ. Ordinẽ legationis ex equitur. Dicens in aniter ꝑfecta ẽẽ omnia. que possent efficaces legati ꝑ ficere
acẽ troiano abrege petendũ. Sic̃ etiã supͣdiximꝰ. cũ ꝑ gerundi modum aliquid dicimꝰ ꝑ accusatiuum elocu¬
tuus. quia neutra triptota sunt & similis est nominatiuo accusati uus: Rex ipse latinus. Qui aut̃ consolar
debuit aut defendende rei publice aliut inire consilium. fata le denean. in .n.f. Nodo pnitiosũ ł exitio fu
turũ omnib aenean. manifesto. numine. Idem manifesto deorũ uiditio ad italiã uenisse numinũ iratestatur
Quã cognoscimꝰ tantoꝵ caede sotioꝵ. Alta mralimina cogit. Aueritͥ cur ad priuatã dombm conuoce tur
senatus. qui non nisi ad publicã & augurato ondeta loca conuenire consueuit. Sed scimꝰ domũ latini

Expanded text:
MAESTI hoc sermone eos nihil egisse significat. MAGNA DIOMEDIS AB VRBE legitur et ‘magni’. NIL DONA NEQVE MAESTI hoc sermone eos nihil egisse significat. MAGNA DIOMEDIS AB VRBE legitur et ‘magni’. NIL DONA NEQVE AVRVM ordinem legationis exequitur dicens, inaniter perfecta esse omnia, quae possent efficaces legati perficereacem Troiano ab rege petendum sicut etiam supra diximus, cum per gerundi modum aliquid dicimus, per accusativum elocutivus, quia neutra triptota sunt et similis est nominativus accusativo. Ad v. 231 Rex ipse Latinus qui aut consolari debuit, aut defendendae reipublicae aliud inire consilium. Ad v. 232 Fatalem Aenean manifesto nuum omnibus Aenean, ‘Manifesto numine’ id est manifesto deorum iudicio, ad Italiam venisse, numinum ira testatur, quam cognoscimus tantorum caede sociorum. ALTA INTRA LIMINA COGIT quaeritur cur ad privatam domum convocetur senatus, qui non nisi ad publica et augurato condita loca convenire consueverit. Sed scimus domum Latini
Abbreviated transcription (Latin):
pend& ex altero. Confusa ruebant ossa focis aud quia dir̃ simul multos crematos: aut si ad honoratoꝵ cadauera refe¬
ras u supͣ dirimꝰ. confusa ꝓpt̃ dicimus simul animalia concremata. Ruebant. Decinerib eruebant. tepidoque
p.in.i. Ualde. Et hoc est melius: quã quod legatur & longi. hic matres. Qua sit ad aliqiđ hec nomina ꝑti¬
nere. non addit deflebant. Filios aut maritos. aut fr̃s. lubent. Uolunt. ex poseunt. In grauat. Maiorẽ in¬
uidiã concitat. Testatur. T̃ estificatur & iã legatoꝵ fidẽ quicũ eo fuerunt. Obũbrat. Sub audis tur nũ tuetur
defendit: trans latio ab arborib. hoc aut̃ dic̃. Amor regine ad fauorẽ popilarẽ plurimũ ꝓderat tur no
aeritis sustentat tropeis. Quia nultos oeciderat ut etiã ipse dicturus ÷. Eoce sup. Insuꝑ. Adcumulationẽ mabo

Expanded text:
pendet ex alio. CONFVSA RVEBANT OSSA FOCIS aut quia dixit simul multos crematos: aut si ad honoratorum cadavera refependet ex alio. CONFVSA RVEBANT OSSA FOCIS aut quia dixit simul multos crematos: aut si ad honoratorum cadavera referas, ut supra diximus, ‘confusa’ propter simul animalia concremata. ‘Ruebant’ autem de cineribus eruebant. TEPIDOQVE LONGE PARS MAXIMA LVCTVS valde: et hoc est melius, quamquam legatur ‘et longi’. HIC MATRES quia scit ad aliquid haec nomina pertinere, non addidit ‘deflebant filios aut maritos aut fratres’. IVBENT volunt, exposcunt. INGRAVAT maiorem invidiam concitat. TESTATVR testificatur etiam legatorum fidem, qui cum eo fuerunt. OBVMBRAT subaudis ‘Turnum’: tuetur, defendit. Translatio ab arboribus. Hoc autem dicit: amor reginae ad favorem popularem plurimum proderat Turno. MERITIS SVSTENTAT FAMA TROPAEIS quia multos occiderat, ut etiam ipse dicturus est. ECCE SVPER insuper, ad cumulationem malorum.
Abbreviated transcription (Latin):
tã homines quã peccora immo labantur. & uno igne cremabantur. Unđ .ẽ. in ui. Ossaque lecta cado .t .c.a
Raptas. Raptĩ ad uectas. Nã post indutias rapere non poterant. Aut certae raptas. belliscilic& tẽpore. stellis
ardentibtũ. Con iunctũ. ANΟTOΥΑΠ TeCTΑΙ. Innumeras strurere pyras. hoc loco multis reb osten¬
dit in m̃sã cedẽ factã esse rutulororũ. Finiti mos tollunt in agros. Qui enĩ elonginco uenerant referri
mines sepeliebantur qđ postea du ellio consulu senatus ꝓhibuit & legauit nequis inurbe sepelłetur. Undo im
peratores & urgines ueste quia legibus nontenent᷑ in ciuitate habent sepulera. Deniq etiã nocente uirginesueste.
lic& uiuȩ tam̃ intra urbẽ incamposcelerato obruehantur: Nec honore. Quia nec numaero: Na aliud uerbum.¬

Expanded text:
tam homines, quam pecora immolabantur, ut uno igni cremarentur: unde est in sexto «ossaque lecta cado t. C. a.». tam homines, quam pecora immolabantur, ut uno igni cremarentur: unde est in sexto «ossaque lecta cado t. C. a.». RAPTAS raptim advectas; nam per indutias rapere non poterant: aut certe ‘raptas’, belli scilicet tempore. STELLIS ARDENTIBVS APTVM coniunctum, ἀπὸ τοῦ ἅπτεσται. INNVMERAS STRVXERE PYRAS hoc loco multis rebus ostendit inmensam caedem factam esse Rutulorum. FINITIMOS TOLLVNT IN AGROS qui enim e longinquo venerant, referrimines sepeliebantur, quod postea Duellio consule senatus prohibuit et lege cavit, ne quis in urbe sepeliretur: unde et imperatores et virgines Vestae quia legibus non tenentur, in civitate habent sepulchra. Denique etiam nocentes virgines Vestae licet vivae, tamen intra urbem in campo scelerato obruebantur. NEC HONORE quia ‘nec numero’: nam aliud
Abbreviated transcription (Latin):
nant. ut curro cucurri. tondeo to tondi: eũ cõposita fuerint geminari non possunt. Nam de curri & detondi di¬
cimꝰ non de cucurri neq d totondi. Exceptis tantũ duob Clangorq tubarũ ante enĩ mortui adturbiã deduce¬
bantur. Unđ ꝑ sius. hinc tuba candele tindenq beatulus alto .c. l hic alii spolia .o.d.l. secundũ sua ego nntisritũ
alii offilia arma. alu ꝑ emptoꝵ cremabant : Feruentesq rotas. Nimio scilic& cursu. Alibi uolat uifer udus axis
horatius. Metaq fer uidis euitataroris. Nonfelitia tela. Quibusse defendere nequi uer̃ ᷤ Mac tantur corporamorti
ud in mortẽ. aut mortiipsi quedea ẽ Statuis. Inscopulis mors seua sed& : Lucanus. Ipsãq uocatã. Quẽ
p&eat enobis mor tẽ tibi eoge foteri. Circa ant̃ ideo qui aut homerus diẽ. in morte patroeli circa corpꝰ extineti

Expanded text:
nant, ut ‘curro cucurri’, ‘tondeo totondi’, cum composita fuerint, geminare non possunt: nam ‘decurri’ et ‘detondi’ dinant, ut ‘curro cucurri’, ‘tondeo totondi’, cum composita fuerint, geminare non possunt: nam ‘decurri’ et ‘detondi’ dicimus, non ‘decucurri’ neque ‘detotondi’: exceptis tantum duobus. CLANGORQVE TVBARVM ante enim mortui ad tubam deducebantur: unde Persius «hic tuba, candelae, t. b.». HIC ALII SPOLIA O. secundum suae gentis ritum alii hostilia arma, alii peremptorum cremabant. FERVENTESQVE ROTAS nimio scilicet cursu: alibi «volat vi fervidus axis», Horatius «metaque fervidis evitata rotis». NON FELICIA TELA quibus se defendere nequiverunt. MACTANTVR CORPORA MORTI aut ‘in mortem’: aut ‘Morti’ ipsi deae: Statius «in speculis Mors saeva sedet», Lucanus «ipsamque vocatam quos petat a nobis Mortem tibi coge fateri». Circa autem ideo, quia, ut Homerus dicit in morte Patrocli circa corpus extincti
Abbreviated transcription (Latin):
accensos de currere rogos. Itẽ postea. Se mustaque seruant: busta More tulere patrũ. Quia apud uarias
gentes. diuersa suerunt genera sepulture. inde. ẽ. qđ alii obruuntur ali exuruntur. alii ꝑprias remitunt᷑¬
ud patrias. aluiꝑ diẽ ut nunc isti. alii ꝑ noctẽ in supͣ pallas. Et perite hasuarierates uirgilius posuit. Nãque
eralitus qui omnia uuit exigne constare dic̃ debere corpora inignẽ resolui. tales uero qui confirmat. omnia
et umore creari : dic̃ obruenda corpora ut possint inumorẽ resolũi: Ignib atris. at qui ignes atri non sunt
sed epite ton trait deneggotio. ut atris dicer& hoc est funebrib. Ut paulo post mestũ funeris ignẽ iđ fune¬
Cicti fulgentib armis. rustra hoc epitheton notant: ereciti. quaisicarãcuntes rogos alia arma habere debuerint : de curre

Expanded text:
accensos decurrere rogos’, item postea ‘semustaque servant busta’. MORE TVLERE PATRVM quia apud varias accensos decurrere rogos’, item postea ‘semustaque servant busta’. MORE TVLERE PATRVM quia apud varias gentes diversa fuerunt genera sepulturae, inde est quod alii obruuntur, alii exuruntur, alii proprias remittuntd patrias; alii per diem, ut nunc isti, alii per noctem, ut supra Pallas. Perite has varietates Vergilius posuit: namque Heraclitus qui omnia vult ex igni constare, dicit debere corpora in ignem resolvi. Thales vero qui confirmat omnia ex umore creari, dicit obruenda corpora, ut possint in umorem resolvi. IGNIBVS ATRIS atqui ignes atri non sunt; sed epitheton traxit de negotio, ut ‘atris’ diceret, hoc est funebribus, ut paulo post «maestum funeris ignem», id est funeCINCTI FVLGENTIBVS ARMIS frustra hoc epitheton notant critici, quasi circumeuntes rogos alia arma habere debuerint. CINCTI ins
Abbreviated transcription (Latin):
C er tulerat lucẽ. Asinius pollio dic̃ ubiq uirgiliũ in diei descriptione ser monẽ aliquẽ ponere aptũ p̃sentib
rebus ut hoc loco quia funerũ & sepilturarũ resagitur dic̃ extulerat. Itẽ inquarto quia est nauigaturus aeneas
Opera atq labores. hoc opus & hec opera tunc dicim quando negotiũ ipsũ qđ geritur signi ficam. Siaut̃ fe¬
minino genere dixerim operas. ipsas ꝑsonasq aliquid faciunt significamꝰ. Sic̃ custodia dicit᷑ que custo dit
ut cer nis custodia qualis .i.s. Nã ut hi quicustodiuntur custo dic dicantur. usur patũ ÷. Unde male est inusu
custodie audi untur: constitue re pyras. Pyra ÷ lignoꝵ congeries. Rogus cũ ardere ceperit dicitur. Bustũ uere¬
iã erustũ uocatur. Quẽ ordinc̃ seruat poeta dicens. Constituere piras: Itẽ subiectisque ignib atrister circũ

Expanded text:
Ad v. 183 Extulerat lucem Asinius Pollio dicit, ubique Vergilium in diei descriptione sermonem aliquem ponere aptum praesentibus Ad v. 183 Extulerat lucem Asinius Pollio dicit, ubique Vergilium in diei descriptione sermonem aliquem ponere aptum praesentibus rebus, ut hoc loco, quia funerum et sepulturarum res agitur, dicit 'extulerat': item in quarto, quia est navigaturus Aeneas . Ad v. 184 Opera atque labores 'hoc opus' et 'haec opera' tunc dicimus, quando negotium ipsum quod geritur significamus; si autem feminino genere dixerimus 'operas', ipsas personas quae aliquid faciunt significamus; sicut 'custodia' dicitur quae custodit, ut "cernis custodia qualis vestibulo sedeat" : nam ut hi qui custodiuntur 'custodiae' dicantur, usurpatum est. unde male est in usu 'custodiae audiunturiam extinctum vocatur. Quem ordinem servat poeta, dicens ‘constituere pyras’, item ‘subiectisque ignibus atris ter circum
Abbreviated transcription (Latin):
erdamationẽ dictũ sit. Sciendũ tamen & iã in ratio nabilia dolentib dari. Restarem. esem. Dedissem. reddi¬
dissem: Pompa exequalis. Nec uos arguerim .t. Exonerat eoꝵ pudort̃ ne uideantur ei causa orbitatis fuss
dicens sibi hoc fataliter debitũ. Senecte. deẽ. aeratis. Nã senecta. aetas dr̃. Sallustius Senee taiã aerate
p se aut̃ plenũ ÷. si senectꝰ dicamꝰ. Ducentẽ in .l.t.c.i. Lucrũ quodã modoputat inpendisse ꝑ amieoꝵ
offendit᷑ pietas qui inamicifunus tanta contulit ut pat̃ amplius p̃stare non possit:. Tu quoque nunc stares
⁊hoc uidetur dicere. Dimtetendis troiani: ut morte turni satis fiat dolorib mois. qd̃ & iã posteriora signifi
uictoria contingit nisi ut occiss turno & uindices filiũ & patrẽ consoleris orbatũ. Sed gnato manes ꝑferre

Expanded text:
exclamationem dictum sit. Sciendum tamen, etiam inrationabilia dolentibus dari. RESTAREM essem. DEDISSEM reddiexclamationem dictum sit. Sciendum tamen, etiam inrationabilia dolentibus dari. RESTAREM essem. DEDISSEM reddidissem. POMPA exequialis. NEC VOS ARGVERIM T. exonerat eorum pudorem, ne videantur ei causa orbitatis fuisse, dicens sibi hoc fataliter debitum. SENECTAE deest aetati; nam senecta aetas dicitur: Sallustius «senecta iam aetate». Per se autem postenditur pietas, qui in amici funus tanta contulit, ut pater amplius praestare non posset. TV QVOQVE NVNC STARES Et hoc videtur dicere: dimittendi victoria contingit — nisi ut occiso Turno et vindices filium et patrem consoleris orbatum. Ad v. 181 Sed gnato manes perferr
Abbreviated transcription (Latin):
t .c.m. duplex erpositio ẽ: Aud enĩ hoc̃ dic̃ non mihitalia ꝓmittebas ut erederẽ eiutis te dimicaturũ it in¬
tellegamꝰ ꝓficistontẽ pillantẽ ꝓmisuse patri uic toriã. aae dẽ hostiũ plurimaspolia. qui em̃ haee cogitat cuittele oblilis¬
citur auiditate uincendi : aut certo non ꝓ nemꝑe accipiamus. ut inte rentio. Nontu huncrus hino ꝑduis seagebas
id̃ nonine nem̃ pe uit nuncsit sensus. Nempehec mihi decłeras ꝓ misa discedens quia cautius fueras dimica tairus
Inarmis: Apud armatũ cuius consiliũ cupido iucturie plerũa comurbat: Clota p̃cesq meae. Sup̃ fors & uo¬
tafacit. Ielix morte tua. care felix qua coteri dolontur ⁊ llcuendo uicimei fati. Iđ naturalẽ otilinẽ iita
referensse ad natusalẽ ordinẽ. ñ ad fatu ꝓpriũ. Nã fata superate nemohominũ potest. ui nđ multi sie distingun¬
ontra ego uiuendouici: uitã scilic& fili. Nã hoc ẽ suꝑ stes restarem suꝑstite. starẽ ut genitor ut mea fata ꝑ

Expanded text:
AS PROMISSA PARENTI CAVTIVS V. S. V. T. C. M. duplex expositio est. Aut enim hoc dicit: non mihi talia promittebas, ut crederem cautius te dimicaturum; ut intellegamus proficiscentem Pallantem promisisse patri victoriam, caedem hostium, plurima spolia; qui enim haec cogitat, cautelae obliviscitur aviditate vincendi. Aut certe ‘non’ pro ‘nempe’ accipiamus, ut in Terentio «non tu hunc rus produxisse aiebas?» id est ‘nempe’, ut nunc sit sensus: nempe mihi haec dederas promissa discedens, quia cautius fueras dimicaturus. IN ARMIS apud armatum, cuius consilium cupiditas victoriae plerumque conturbat. VOTA parentum supra «fors et vota facit». referens se ad naturalem ordinem, non ad fatum proprium; nam fata superare nemo hominum potest. unde multi sic distingu‘contra ego vivendo vici’ vitam scilicet filii: nam hoc est ‘superstes restarem ut genitor’: ut ‘mea fata’ per
Abbreviated transcription (Latin):
etiã muliere post partũ uirginẽ uocit Nom̃tam̃ aut leue p̃.m .h.r. lrrisioẽ amaritudirus plena: Nãsi

Expanded text:
etieti
Abbreviated transcription (Latin):
in congrue uirginẽ as perã dicimꝰ. Euneũ. Quialatina ẽ declinatio ideone accipit accentũ. Nãstatuis quia
apulo. Pellis erepta iuuenco. id lorica Nã ꝓprie lorica ẽ tegim̃ docorio tã quã deloro factũ quo maiores do
lo unconsuerant agrestisq n .a. sparus. Bens agrestis. Nã sparis ẽ rusicũ telĩ: in modui pedire curuum
lus exceptũ triton. Traicit. Uis iactus ostenditur. Silius. Pro insilius. Et ẽ sarcasmos ͤMuliebribus armis. Usus
optinuit ut in nuptas uirgines nuiptas mulieres uocemus. Nã apud maiores indisereto uirgo dicebatur & mulier¬
t utrũq enĩ sexũ tantũ significabat ut ecce hoc locodicit ar mis muliebrib cũ camillã in nuptã fuise manifestũsit.
tem inbucolicis legimus aiurgo infelicũ pasiphen const& ex minoe ante aquã tauro liberos sascepisse: serentius

Expanded text:
incongrue virginem asperam dicimus. EVNEVM quia Latina est declinatio, ideo ‘ne’ accipit accentum: nam Statius quia incongrue virginem asperam dicimus. EVNEVM quia Latina est declinatio, ideo ‘ne’ accipit accentum: nam Statius quia Apulo. PELLIS EREPTA IVVENCO id est lorica: nam proprie lorica est tegimen de loro factum, quo maiores in dolo uti consueverant. AGRESTISQVE MANVS ARMAT SPARVS bene ‘agrestis’: nam sparus est rusticum telum, in modum pedi recurvum: lus exceptum Triton». TRAICIT vis iactus ostenditur. SILVIS pro ‘in silvis’. Et est sarcasmos. MVLIEBRIBVS ARMIS usus obtinuit, ut innuptas ‘virgines’, nuptas ‘mulieres’ vocemus: nam apud maiores indiscrete virgo dicebatur et mulier. Vtrumque enim sexum tantum significabat, ut ecce hoc loco dicit ‘armis muliebribus’, cum Camillam innuptam fuisse manifestum sit. Item in bucolicis legimus «a, virgo infelix», cum Pasiphaen constat ex Minoe ante amorem tauri liberos suscepisse: Terentius