comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ob quae collaudatis fundanis consul litteris romã missis in offitio funda¬
nos esse: ad priuernũ flexit iter:prius anĩaduersũ in eos qui capita
coniurationis fuerant. Ab consule scribit elaudius ad cccl. ex coniu¬
ratis uinctos romã missos. Eãque deditionẽ ab senatu non acceptam
quod aegentiũ atq humiliũ poena defungi uelle fundanus populus
censuerat. Priuernũ duob consularib exercitib cum obsideretur
alter consul comitiorz causa romam reuocatus. Carceres eo ãno in cir¬
coprimũ statuti. Nondum ꝑfunctos cura priuernatis belli tumul¬
tus gallici fama atrox inuasit: haud feme unꝗͣ neglecta patribus.
xtemplo igit᷑ consules noui l. Emilius Mamertuis &. plantius eo ipso
uissi. Et Mamertinus cui bellum gallicũ euenerat: scribere exercitũ
sine ulla uacationis uenia:ꝗn opiticũ quoq: uulgus & sellularii mĩme

Expanded text:
que. conlaudatis Fundanis consul litterisque Romam missis in officio Fundaque. conlaudatis Fundanis consul litterisque Romam missis in officio Fundanos esse ad Priuernum flexit iter. prius animaduersum in eos qui capita coniurationis fuerant a consule scribit Claudius: ad trecentos quinquaginta ex coniuratis uinctos Romam missos eamque deditionem ab senatu non acceptam, quod egentium atque humilium poena defungi uelle Fundanum populum censuerint. Priuernum duobus consularibus exercitibus cum obsideretur, alter consul comitiorum causa Romam reuocatus. carceres eo anno in circo primum statuti. nondum perfunctos cura Priuernatis belli tumultus Gallici fama atrox inuasit, haud ferme unquam neglecta patribus. extemplo igitur consules noui, L. Aemilius Mamercinus et C. Plautius , eo ipsiussi, Mamercinus, cui Gallicum bellum euenerat, scribere exercitum sine ulla uacationis uenia; quin opificum quoque uolgus et sellularii, minime
Abbreviated transcription (Latin):
priuernũ inde petitũ agmine trepido: ut muris potius ꝗͣ uallo sese tuta¬¬
rẽtur. A priuerno plantius alter consul ꝑuastatis passim agris. praedaque
ab acta in agrum fundanũ exercitũ ducit. Ingredienti fines senatus fun¬
danor occurrit: negat se pro uicturbio sectãq eius secunis precatũ uẽisse
sed pro fundano populo:quem extra culpam belli esse. ip̃m uicturbium
iudicasse cum receptaculũ fugae priuernũ habuit. non patriam fundos.
Priuernos igit᷑ hostes populi ro. quaerendos ꝑsequendosq esse: qui simul
a fundanis ac romanis utriusque patriae ĩmemores defecerint. fũ dis
pacem esse & amicos romanos. & gratam memoriã acceptae ciuitatis
orare se consulẽ. ut bellum ab ĩnoxio populo abstineat. agros. urbẽ. cor¬
pora eor⁊ coniugũq ac liberor⁊ suor in potestate populi ro esse futura.¬

Expanded text:
Priuernum inde petitum agmine trepido, ut muris potius quam uallo sese tutaPriuernum inde petitum agmine trepido, ut muris potius quam uallo sese tutarentur. a Priuerno Plautius alter consul peruastatis passim agris praedaque abacta in agrum Fundanum exercitum inducit. ingredienti fines senatus Fundanorum occurrit; negant se pro Uitruuio sectamque eius secutis precatum uenisse sed pro Fundano populo; quem extra culpam belli esse ipsum Uitruuium iudicasse, cum receptaculum fugae Priuernum habuerit non patriam Fundanos. Priuerni igitur hostes populi Romani quaerendos persequendosque esse, qui simul a Fundanis ac Romanis utriusque patriae immemores defecerint: Fundis pacem esse et animos Romanos et gratam memoriam acceptae ciuitatis. orare se consulem ut bellum ab innoxio populo abstineat; agros, urbem, corpora ipsorum coniugumque ac liberorum suorum in potestate populi Romani esse futura
Abbreviated transcription (Latin):
cuius sotii fundani. Dux &: fuit fundanus uictũbrius Bacchus uir non
domi solum: sed & romae clarus. Aedes fuere in palatio eius:quae Bacci
prata diruto aedifitio publicatoq solo appellata. Aduersus hunc uastan¬
tem effuse sicinum norbanũq & corbanũ agrum l. papirius profectus
haud procul castris eius consedit. Uicturbio nec ut uallo se tener&: ad¬
uersus ualidiorẽ hostem sane constare mens: nec ut longius a castris di-¬
micar& animus suppetebat uix tota extra portam castroꝵ explicata
atie: aut fugam magis retro ꝗͣ prcelium aut hostem expectante milite si¬
ne consilio sine audatia depugnat. Et ut leui momento nec ambigue est
uictus: ita breuitate ipã loci: faciliq receptii in tam propinqua castra. haud
aegre militem a multa caede est tutatus. Nec ferme quisquã in ip̃o certamĩẽ
pauci in turba fugae extremae: cum in castra ruerent caesi: primisq tenebs

Expanded text:
cuius socii Fundani, dux etiam fuit Fundanus, Uitruuius Uaccus, uir non cuius socii Fundani, dux etiam fuit Fundanus, Uitruuius Uaccus, uir non domi solum sed etiam Romae clarus; aedes fuere in Palatio eius, qua Uacci prata diruto aedificio publicatoque solo appellata. aduersus hunc uastantem effuse Setinum Norbanumque et Coranum agrum L. Papirius profectus haud procul castris eius consedit. Uitruuio nec ut uallo se teneret aduersus ualidiorem hostem sana constare mens, nec ut longius a castris dimicaret animus suppetere; uix tota extra portam castrorum explicata acie, fugam magis retro quam proelium aut hostem spectante milite, sine consilio, sine audacia depugnat. ut et leui momento nec ambigue est uictus, ita breuitate ipsa loci facilique receptu in tam propinqua castra haud aegre militem a multa caede est tutatus; nec fere quisquam in ipso certamine, pauci in turba fugae extremae, cum in castra ruerent, caesi; primisque tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
rum indicauerunt. Ex quib ad .clxx. clamnatae. Neq de uenefitiis an-
te romae quaesitum est. Prodigii ea res loco habita captisq magis mẽtibo
ꝗͣ consceleratis similis uisa. Itaq memoria ex annalib repetita secessioi.¬
bus quondã plebis: clauum ab dictatore est fixum: alienatasq discordia
mentes hominũ eo piaculo compotes sui fecisse: dictatorẽ claui figẽdi
Qui fixo clauo magr̃atu se abdicauerunt. Ereati consules lpapirius ⁊¬
Trassus iterz:l. plancus uenox. Cuius principio anni legati ex uolscis fa¬¬
braterni &: Lucani romã uenerunt orantes: ut fidem reciperent᷑ si ab sã¬
nitiũ armis defensi essent: se sub impio populi.ro.fideliter atq obediẽter
abstinerent.Ualuitq ea legatio non tam quia pacem uolebant sãnites
ꝗͣ quia non parati erant ad bellum. Eodem anno priuernas bellũ iitũ

Expanded text:
rum indicauerunt; ex quibus ad centum septuaginta damnatae; neque de ueneficiis ante rum indicauerunt; ex quibus ad centum septuaginta damnatae; neque de ueneficiis ante eam diem Romae quaesitum est. prodigii ea res loco habita captisque magis mentibus quam consceleratis similis uisa; itaque memoria ex annalibus repetita in secessionibus quondam plebis clauum ab dictatore fixum alienatasque discordia mentes hominum eo piaculo compotes sui fecisse, dictatorem claui figendi qui fixo clauo magistratu se abdicauerunt. creati consules L. Papirius Crassus iterum L. Plautius Uenox ; cuius principio anni legati ex Uolscis Fabraterni et Lucani Romam uenerunt, orantes ut in fidem reciperentur: si a Samnitium armis defensi essent, se sub imperio populi Romani fideliter atque oboedienter orum finibus uim abstinerent; ualuitque ea legatio, non tam quia pacem uolebant Samnites quam quia nondum parati erant ad bellum. eodem anno Priuernas bellum initum,
Abbreviated transcription (Latin):
data ess&: haud futur nox ae indicium. Fabius confestim rem ad cõsu¬
les. & consules ad senatum referunt. consensuq ordinis fides indici data
Tum patefactum muliebri fraude ciuitatem premi: matronasq eas ue¬
nena corquere. &si sequi extemplo uelint: manifesto deprendi posse.
Secuti indicem & coquẽtes quasdã medicamenta & recondita alia inue¬
nerunt. Quib in for delatis & ad .xx. matronas. apud quas deprẽsi erãt
ꝑ uiatorem accitis. duae ex eis tornelia & Sergia patritiae utraq gentis
cũ ea medicamenta salubria esse contenderent: a confutante indice bibẽ
iussae: ut se falso comentã arguerent. Spatio ad colloquendũ sũpto
cum sũmoto populo in conspectu omnium rem ad taeteras retulissẽt. haud
abnuentib & illis bibere e poto mecdicamento: sua met ip̃ae fraude om̃s
interierunt. Comprensa extemplo earz comites magnũ numer matrona¬

Expanded text:
data esset haud futurum noxae indicium. Fabius confestim rem ad consudata esset haud futurum noxae indicium. Fabius confestim rem ad consules, consules ad senatum referunt consensusque ordinis fides indici data. tum patefactum muliebri fraude ciuitatem premi matronasque ea uenena coquere et, si sequi extemplo uelint, manifesto deprehendi posse. secuti indicem et coquentes quasdam medicamenta et recondita alia inuenerunt; quibus in forum delatis et ad uiginti matronis, apud quas deprehensa erant, per uiatorem accitis duae ex eis, Cornelia ac Sergia, patriciae utraque gentis, cum ea medicamenta salubria esse contenderent, ab confutante indice bibere iussae ut se falsum commentam arguerent, spatio ad conloquendum sumpto, cum submoto populo in conspectu omnium rem ad ceteras rettulissent, haud abnuentibus et illis bibere, epoto <in conspectu omnium> medicamento suamet ipsae fraude omnes interierunt. comprehensae extemplo earum comites magnum numerum matrona
Abbreviated transcription (Latin):
nis fecit. Eo anno census actus nouiq ciues censi. Tribus ꝑꝑ tos additae
metia & scaptia censores addiderunt: P. philo spii. postumius. romaĩ
facti acterrani lege ab l. papirio pretore lata qua ciuitas sine suffragio
data. Naec eo anno domi militiaeq gesta. Fcedus insequens annus seu in¬
temperie caeli seu humana fraude fuit M tlaudio Marcello t. ualerio
consulib flacchũ potitumq uarie in annalib cognomẽ consulis ĩuenio
Caeteꝵ in eo ꝑui refert quid ueri sit. Illud ꝑuelim nec omnes auctores
sunt proditũ falso esse uenenis absumptos quor mors infamẽ annu
pestilentia fecerit. Sicut proditur tñ res. netui fidem auctoꝵ ab rogaue¬
rim, exponenda est: Cum primores ciuitatis similib morbis eod ferme
omnes euentu morirentur: antilla quaedã ad fabiũ Maximũ aedilẽ cur¬
rulem indicaturã se causam publicae pestis professa est:si abeo sibi fides

Expanded text:
nis fecit. eodem anno census actus nouique ciues censi. tribus propter eos additae nis fecit. eodem anno census actus nouique ciues censi. tribus propter eos additae Maecia et Scaptia; censores addiderunt Q. Publilius Philo Sp. Postumius . Romani facti Acerrani lege ab L. Papirio praetore lata, qua ciuitas sine suffragio data. haec eo anno domi militiaeque gesta. foedus insequens annus seu intemperie caeli seu humana fraude fuit, M. Claudio Marcello C. Ualerio consulibus.— Flaccum Potitumque uarie in annalibus cognomen consulis inuenio; ceterum in eo parui refert quid ueri sit—. illud peruelim—nec omnes auctores sunt—proditum falso esse uenenis absumptos quorum mors infamem annum pestilentia fecerit; sicut proditur tamen res, ne cui auctorum fidem abrogauerim, exponenda est. cum primores ciuitatis similibus morbis eodemque ferme omnes euentu morerentur, ancilla quaedam ad Q. Fabium Maximum aedilem curulem indicaturam se causam publicae pestis professa est, si ab eo fides sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uelut omnib eo uitio contactis auspitiis: res ad interregnum rediit.
Ab interregno inito per quintũ dlemũ interregem M.Ualerium toruũ
creati consules:A. tornelius iter &E. Domitius. Tranquillis reb fama
gallici belli & pro tumultu ualuit: ut dictatorem dici placer&. Dictus
u. fapirius trassus. & magr equitũ p. ualerius publicola. Ab quib cũ
delectus attentius: ꝗ aduersus finitima bella hr̃etur: exploratores missi
attulerunt quieta omnia apud gallos esse. Samniũ quoq iam alter
annũ turbat nouis consiliis suspectum erat. eo ex agro sidicino exe¬
citus romanus non deductus. Caeter samnites bellũ alexãdri
in lucanos traxit. Iui duo populi aduersus regem discursionem aꝑte
facientem signis collatis pugnauerunt. Eo certamine suꝑior alexãder¬
incertus qua fide culturus si ꝑinde caetera processissent pacem cũ roma¬¬

Expanded text:
uelut omnibus eo uitio contactis auspiciis res ad interregnum rediit. uelut omnibus eo uitio contactis auspiciis res ad interregnum rediit. ab interregno inito per quintum demum interregem, M. Ualerium Coruum , creati consules A. Cornelius iterum et Cn. Domitius . tranquillis rebus fama Gallici belli pro tumultu ualuit ut dictatorem dici placeret; dictus M. Papirius Crassus et magister equitum P. Ualerius Publicola . a quibus cum dilectus intentius quam aduersus finitima bella haberetur, exploratores missi attulerunt quieta omnia apud Gallos esse. Samnium quoque iam alterum annum turbari nouis consiliis suspectum erat; eo ex agro Sidicino exercitus Romanus non deductus. ceterum Samnites bellum Alexandri Epirensis in Lucanos traxit; qui duo populi aduersus regem escensionem a Paesto facientem signis conlatis pugnauerunt. eo certamine superior Alexander—incertum qua fide culturus, si perinde cetera processissent—pacem cum Roma
Abbreviated transcription (Latin):
consulto comitior habendor causa dixerunt Emiliũ Mamercũ. Is
les creati sunt T. Ueturius spu. postumius. Et si belli pars cũ sidicinis
restabat: tñ ut beneficio praeuenirent desideriũ plebis de colonia de¬
ducenda . cales deducerunt. factoq senatu con. ut duo milia quĩgenti
homines eo scriberentur. Triũ uiros coloniae deducendae agroq diuidẽ¬
do treauere saesonẽ diullium .t. Quintiũ.M. fabiũ. Noui deinde cõsu¬¬
les a ueterib exercitu accepto: ingressi hostiũ fines populando usq ad
moenia atq urbem ꝑuenerunt. Ibiq ingenti exercitu comꝑato sedicini
& ip̃i pro extrema spe dimicaturi enixe uidebantur. & samniũ fama
erat bellum. Dictator ab consuł ex senatus auctoritate dictus p. torne¬
lius Ruffinus. magr equitum .i. antonius. Religio deinde incessit ui¬
tio creatos: magr̃atuq se abdicauerunt. Et quia pestilentia insecuta est

Expanded text:
consulto comitiorum habendorum causa dixerunt L. Aemilium Mamercinuconsulto comitiorum habendorum causa dixerunt L. Aemilium Mamercinules creati sunt T. Ueturius Sp. Postumius . <ei> etsi belli pars cum Sidicinis restabat, tamen, ut beneficio praeuenirent desiderium plebis, de colonia deducenda Cales rettulerunt; factoque senatus consulto ut duo milia quingenti homines eo scriberentur, tres uiros coloniae deducendae agroque diuidundo creauerunt K. Duillium T. Quinctium M. Fabium . noui deinde consules a ueteribus exercitu accepto ingressi hostium fines populando usque ad moenia atque urbem peruenerunt. ibi quia ingenti exercitu comparato Sidicini et ipsi pro extrema spe dimicaturi enixe uidebantur et Samnium fama erat conciri ad bellum, dictator ab consulibus ex auctoritate senatus dictus P. Cornelius Rufinus , magister equitum M. Antonius . religio deinde incessit uitio eos creatos magistratuque se abdicauerunt; et quia pestilentia insecuta est,
Abbreviated transcription (Latin):
ut iam inde cum scalis succedere ad muros uellent: euasurosq cõten¬
derent. Coruus quia id arduũ factu erat: labore militũ potius ꝗͣ pe¬
riculo peragere inceptum uoluit. Itaq aggerem & uineas egit. tur.¬
resq muro admouit. Quor usum forte oblata oportunitas ꝑuertit.
Nanq M. Fabius captiuus romanus. cum ꝑ negligentiã custodũ festo
die unculis ruptis per murz inter opera romanor religata ad pĩnas
muri reste suspensus manib se demisiss&: perpulit imꝑatorem: ut
uino epulisq sopitos hostes aggrederetur. Nec maiore certamĩe capti
cum urbe ausones sunt: ꝗͣ alia fusae erant. Praeda capta ingens est:
praesidioq imposito calib: reductae romã legiones: consul ex senatꝰ
consulto triũphauit. Et ne attilius expers gloriae ess& iussi ambo con¬
sules aduersus sidicinos lucere exercitum: dictatorẽ ante ex senatꝰ

Expanded text:
ut iam inde cum scalis succedere ad muros uellent euasurosque contenut iam inde cum scalis succedere ad muros uellent euasurosque contenderent; Coruus, quia id arduum factu erat, labore militum potius quam periculo peragere inceptum uoluit. itaque aggerem et uineas egit turresque muro admouit, quarum usum forte oblata opportunitas praeuertit. namque M. Fabius , captiuus Romanus, cum per neglegentiam custodum festo die uinculis ruptis per murum inter opera Romanorum, religata ad pinnam muri reste suspensus, manibus se demisisset, perpulit imperatorem ut uino epulisque sopitos hostes adgrederetur; nec maiore certamine capti cum urbe Ausones sunt quam acie fusi erant. praeda capta ingens est praesidioque imposito Calibus reductae Romam legiones. consul ex senatus consulto triumphauit et, ne Atilius expers gloriae esset, iussi ambo consules aduersus Sidicinos ducere exercitum. dictatorem ante ex senatus
Abbreviated transcription (Latin):
eius se hĩturum: est factus: senatu cũ in sũmis imꝑiis id nõ obti¬
nuiss& minus in praetura intendente. Insequens annus l.papi¬
rio frasso Caesone Diullio consulib ausonũ magis nouo qͣ magno
bello fuit insignis. Ea gens tales urbem colebant. Siditinis finin¬
mis arma coniunxerant: unoque proelio haud sane memorabi¬
totiens iam sidicini aut ip̃i mouerant bellum: aut mouentib au¬
xilium tulerant: aut causa armor erant. Itaq omni ope ãnixi
sunt ut maximũ ea tempestate imꝑatorem M. Ualeriũ coruum
consulem quarto facerent. Collega additus coruo M. Attilius Re¬¬
gulus. Et ne casu forte erraretur petitũ ab consulib: ut extra sor¬¬
tem torui ea prouitia ess&. Exercitu uictore ab consulib acce¬
& certaminis memoria pauidos clamore atq impetii primo fudiss&
maenia ip̃a oppugnare est aggressus. Et militũ quid is erat ardor

Expanded text:
eius se habiturum, est factus senatu, cum in summis imperiis id non obtieius se habiturum, est factus senatu, cum in summis imperiis id non obtinuisset, minus in praetura tendente. insequens annus, L. Papirio Crasso K. Duillio consulibus, Ausonum magis nouo quam magno bello fuit insignis. ea gens Cales urbem incolebat; Sidicinis finitimis arma coniunxerat; unoque proelio haud sane memorabitotiens iam Sidicini aut ipsi mouerant bellum aut mouentibus auxilium tulerant aut causa armorum fuerant. itaque omni ope adnisi sunt, ut maximum ea tempestate imperatorem M. Ualerium Coruum consulem quartum facerent; collega additus Coruo M. Atilius Regulus ; et ne forte casu erraretur, petitum ab consulibus ut extra sortem Corui ea prouincia esset. exercitu uictore a superioribus consetiam certaminis memoria pauidos clamore atque impetu primo fudisset, moenia ipsa oppugnare est adgressus. et militum quidem is erat ardor
Abbreviated transcription (Latin):
profugosq cum cõiugib ac coniuigib Suessã cõmeasse: quae nũc
aurunca appellata: moenia antiqua eor urbemq a sidicinis dele¬
tam. Ob ea infensus consulib senatus: quoꝵ cunctatione proditi
sotii essent. dictatorem dici iussit. Dictus E. claudius Mugilensis
Magr̃m equitũ t. flaudiũ nortarẽ dixit. Religio inde iniecta de
dictatore. Et cum augures uitio creatum uideri dixiss&: dictator
magrque equitũ se magr̃atu abdicarunt. Eo anno Minutia uesta¬
lis suspecta primo ꝑꝑ mundiorẽ iusto cultũ insimulata: deiñ apđ
pontifices ab indice seruo cum decreto eor iussa ess&: sacris abstiñe
familiãq in potestate hr̃e facto inditio uiua sub terram ad por¬
tam colinam dextra uia statim defossa scelerato campo credo ab
incestu: id ei loco nomẽ factum. Eodẽ anno p.philo prietor pri¬
mum de plebe: aduersante Sulpitio consule:qui negabat rõnem

Expanded text:
profugosque cum coniugibus ac liberis Suessam communisse, quae nunc profugosque cum coniugibus ac liberis Suessam communisse, quae nunc Aurunca appellatur, moenia antiqua eorum urbemque ab Sidicinis deletam. ob ea infensus consulibus senatus, quorum cunctatione proditi socii essent, dictatorem dici iussit. dictus C. Claudius Inregillensis magistrum equitum C. Claudium Hortatorem dixit. religio inde iniecta de dictatore et, cum augures uitio creatum uideri dixissent, dictator magisterque equitum se magistratu abdicarunt. eo anno Minucia Uestalis, suspecta primo propter mundiorem iusto cultum, insimulata deinde apud pontifices ab indice seruo, cum decreto eorum iussa esset sacris abstinere familiamque in potestate habere, facto iudicio uiua sub terram ad portam Collinam dextra uiam stratam defossa Scelerato campo; credo ab incesto id ei loco nomen factum. eodem anno Q. Publilius Philo praetor primum de plebe aduersante Sulpicio consule, qui negabat rationem
Abbreviated transcription (Latin):
panis equitib honoris causa. quia cũ latinis rebellare noluissent.
Fundanisq & formianis: quia per fines eoꝵ tuta pacataq semper
fuiss& uia. ciuitas sine suffragio data. Fumanos Suessula nosque
eiusdẽ iuris conditionisq cuius tapuã esse placuit. Naues antia¬
tum ꝑtim in naualia romae subductae ꝑtem incensae: rostrisq ear
suggestum in foro extructum adornari placuit: rostraq id tem¬
plum appellatum. E. Sulpitio Longo & P. Elio Peto consulibus
cũ omnia non re magis romani ꝗͣ benefitiis parta gratia bona pace
obtinerent: inter sidicinos auruntosq bellum ortum. Aurũci T.
Manlio consule in dedicionẽ accepti nihil deinde mouerũt. Eo
petendi auxilii ab romanis causa ustior fuit auruncis. Sed pͥus¬
ꝗͣ consules ab urbe iusserat.n. senatus defendi auruntos, exerci¬
tum educerent: fama fertur auruncos oppidũ metu deserusse.

Expanded text:
panis equitum honoris causa, quia cum Latinis rebellare noluissent, panis equitum honoris causa, quia cum Latinis rebellare noluissent, Fundanisque et Formianis, quod per fines eorum tuta pacataque semper fuisset uia, ciuitas sine suffragio data. Cumanos Suessulanosque eiusdem iuris condicionisque cuius Capuam esse placuit. naues Antiatium partim in naualia Romae subductae, partim incensae, rostrisque earum suggestum in foro exstructum adornari placuit, Rostraque id templum appellatum. C. Sulpicio Longo P. Aelio Paeto consulibus, cum omnia non opes magis Romanae quam beneficiis parta gratia bona pace obtineret, inter Sidicinos Auruncosque bellum ortum. Aurunci, T. Manlio consule in deditionem accepti, nihil deinde mouerant; eo petendi auxilii ab Romanis causa iustior fuit. sed priusquam consules ab urbe—iusserat enim senatus defendi Auruncos—exercitum educerent, fama adfertur Auruncos metu oppidum deseruisse
Abbreviated transcription (Latin):
ca fraude in paucos auctores uersum. In ueliternos ueteres tiues:
quod totiens rebellassent:grauiter saeuitum: & muri deiecti & sena¬¬
tus deinde abductus: iussiq transtyberim hĩtare: ut eius qui cis
tyberim deprensus ess& usque ad mille passus damnato clauigatio
ess&: nec prius ꝗͣ persoluto is qui cepiss& extra uincula captũ hr̃et.
In agrum senator coloni missi: quib ascriptis spẽm antiquae freq̃n¬
tiae uelitrae reciperunt. Et antiũ noua colonia missa cum eo ut anna-¬
tibus ꝑmittererur: si & ip̃i coloni ascribi uellent. Naues inde longae
abactae interdictumq mare anciati populo est & ciuitas data. Ty¬
burtes prenestiniq agro multati. nec ob recens tm̃ rebellionis com¬
mune cum aliis latinis crimen: sed quod tedio imperii romani cum
gallis gente efferata arma quondã consociassent. Caeteris latinis
copulis conubia comertiaq & consilia inter se ademerunt.Cam¬

Expanded text:
ca fraude in paucos auctores uersum. in Ueliternos, ueteres ciues Romanos, ca fraude in paucos auctores uersum. in Ueliternos, ueteres ciues Romanos, quod totiens rebellassent, grauiter saeuitum: et muri deiecti et senatus inde abductus iussique trans Tiberim habitare, ut eius qui cis Tiberim deprehensus esset usque ad mille pondo assium clarigatio esset nec priusquam aere persoluto is qui cepisset extra uincula captum haberet. in agrum senatorum coloni missi, quibus adscriptis speciem antiquae frequentiae Uelitrae receperunt. et Antium noua colonia missa, cum eo ut Antiatibus permitteretur, si et ipsi adscribi coloni uellent; naues inde longae abactae interdictumque mari Antiati populo est et ciuitas data. Tiburtes Praenestinique agro multati neque ob recens tantum rebellionis commune cum aliis Latinis crimen sed quod taedio imperii Romani cum Gallis, gente efferata, arma quondam consociassent. ceteris Latinis populis conubia commerciaque et concilia inter se ademerunt. Cam
Abbreviated transcription (Latin):
inter spem metumq suspensos animos habetis: & urãm utique de eis
curã ꝗͣ primũ absolui: & illor animos dum expectatione stupẽt seu
poena seu benefitio praeoccupari oportet. Nr̃m fuit efficere: ut omĩum
rerz uobis ad consulendum potestas esser: ur̃m est decernere quod
optimũ nobis reiq p. sit. Principes senatus relationẽ consulis de sum¬
ma rerꝑ laudare. Sed tum alior causa ess& alia ita expediri posse
consiliũ dicere ut pro merito cuiusque statueretur: si de singulis no¬
minatĩ referrent populis.Relatum itaq: de singulis decretuq. laui¬
nus ciuitas data: satraq sua reddita: cum eo ut aedes lucusq iuno¬
nis sospitae cõmunis lauiniis municipib cũ populo.ro.ess&. Arecini
nomentani & pedani eodem iure quo lauini in ciitatem accepti.
Tusculanis seruata ciuitas quam hẽbant: trimẽq rebellionis a publi¬

Expanded text:
inter spem metumque suspensos animi habetis; et uestram itaque de eis inter spem metumque suspensos animi habetis; et uestram itaque de eis curam quam primum absolui et illorum animos, dum exspectatione stupent, seu poena seu beneficio praeoccupari oportet. nostrum fuit efficere ut omnium rerum uobis ad consulendum potestas esset; uestrum est decernere quod optimum uobis reique publicae sit.' principes senatus relationem consulis de summa rerum laudare sed, cum aliorum causa alia esset, ita expediri posse consilium dicere, <si>, ut pro merito cuiusque statueretur, si de singulis nominatim referrent populis. relatum igitur de singulis decretumque. Lanuuinis ciuitas data sacraque sua reddita, cum eo ut aedes lucusque Sospitae Iunonis communis Lanuuinis municipibus cum populo Romano esset. Aricini Nomentanique et Pedani eodem iure quo Lanuuini in ciuitatem accepti. Tusculanis seruata ciuitas quam habebant crimenque rebellionis a publi
Abbreviated transcription (Latin):
omnia & antiũ ex uolscis: aut ui capta aut recepta in deditionẽ praȩ¬
sidiis tenentur ur̃is. Reliqua consultatio est: qm̃ rebellendo saepius
nos solicitant: quonã mõ perpetua pace quietos obrineamus. Dii ĩmor¬
tales ita uos potentes huius consilii feterunt, ut sit latiũ: deinde an
non sit in ur̃a manu posuerint. Itaq pacem uobis quod ad latinos at¬¬
tmet parare in perpetuũ uel saeuiendo uł ignoscendo potestis.Uultis cru¬
deliter consulere in deditos uittosque lic& delere omne laciũ. Uastas
deinde solitudines facere:unde sotali egregio exertitu per bella mul¬
ta magnaq saepe usi estis. Uultis exemplo maior augere rem romanã
uictos in ciuitatem accipiendo materia crescendi per sũmam gloriam
suppeditat: certe id firmissimũ longe imꝑium est quo obedientes gau¬
dent: sed maturato opus est: quicquid statuere placet. Tot populos

Expanded text:
omnia et Antium ex Uolscis aut ui capta aut recepta in deditionem praeomnia et Antium ex Uolscis aut ui capta aut recepta in deditionem praesidiis tenentur uestris. reliqua consultatio est, quoniam rebellando saepius nos sollicitant, quonam modo perpetua pace quietos obtineamus. di immortales ita uos potentes huius consilii fecerunt ut, sit Latium deinde an non sit, in uestra manu posuerint; itaque pacem uobis, quod ad Latinos attinet, parare in perpetuum uel saeuiendo uel ignoscendo potestis. uoltis crudeliter consulere in deditos uictosque? licet delere omne Latium, uastas inde solitudines facere, unde sociali egregio exercitu per multa bella magnaque saepe usi estis. uoltis exemplo maiorum augere rem Romanam uictos in ciuitatem accipiendo? materia crescendi per summam gloriam suppeditat. certe id firmissimum longe imperium est quo oboedientes gaudent. sed maturato opus est quidquid statuere placet; tot populos
Abbreviated transcription (Latin):
eos intra moenia: sed eodẽ & die: cum ip̃os auxiliaq: eor perculiss&
oppidum scalis cepit. Placuit tñ iam maiore conatu animoque ab
unius expugnatione urbis ad ꝑdomandum latium uictorem cir¬
cũducere exercitum. Nec quieuere ante ꝗͣ expugnando aut in dedi¬
tionem accipiendo singulas urbes. latiũ omnẽ subigere. Prȩsidiis
inde dispositis. ꝑcepta oppida: romã ad destinatũ omĩum cõsẽsu
triumphũ decessere. Additus triũpho honos ut statuae equestres
eis rara illa aetate res inforo ponerentur. Prius ꝗͣ romiciis in in sequẽtẽ
annum consules rogarent: Eamillus de latinis populis ad senatum
retulit: atque ita diseruit. Patres conscripti quod bello armisq in la¬¬
tio agendum fuit: id iam benignitate deum. ac uirtute militũ ad finẽ
uenit. Eaesi ad pedlum asturãque sunt exercitus hostiũ oppida latina

Expanded text:
eos intra moenia sed eodem etiam die, cum ipsos auxiliaque eorum perculisset, eos intra moenia sed eodem etiam die, cum ipsos auxiliaque eorum perculisset, oppidum scalis cepit. placuit inde iam maiore conatu animoque ab unius expugnatione urbis ad perdomandum Latium uictorem circumducere exercitum; nec quieuere antequam expugnando aut in deditionem accipiendo singulas urbes Latium omne subegere. praesidiis inde dispositis per recepta oppida Romam ad destinatum omnium consensu triumphum decessere. additus triumpho honos ut statuae equestres eis, rara illa aetate res, in foro ponerentur. priusquam comitiis in insequentem annum consules rogarent, Camillus de Latinis populis ad senatum rettulit atque ita disseruit: 'patres conscripti, quod bello armisque in Latio agendum fuit, id iam deum benignitate ac uirtute militum ad finem uenit. caesi ad Pedum Asturamque sunt exercitus hostium; oppida Latina
Abbreviated transcription (Latin):
les omnib cum rebus perfectis proficiscuntur. lam latio is status
erat reꝵ: ut neque bellum neq patem pati possent. Ad bellũ opes
deerant pacem ob agri adempti dolorem asꝑnabantur mediis con¬
siliis stancdum uidebatur: ut oppidis se tenerent: ne lacessitus ro¬
manus causam belli hr̃et. Et si cuius oppidi subsidio nuntiata ess&¬
undique ex omnib populis auxilium obsessis ferretur:neque tñ
nisi admodũ paucis populis: pelani adiuti sunt. Tiburtes prene¬
stiniq: quor ager propior erat: pedum ꝑuenere. Aritinos latinos¬
que & ueliternos antiatib uolscis se coniungentes ad saturẽ flumẽ
menius improuiso adortus fucdit. Camillus ad peclum cũ tiburtibus
maximeq ualido exerciti maiore mole ꝗͣꝗͣ aeque prospero euentu pu¬
gnat: tumultũ maxime repentina inter proeliũ eruptio oppiclanor⁊
fecit. In quos ꝑte exertitus conuersa. camillus non compulit solum

Expanded text:
les omnibus eam rem praeuerti proficiscuntur. iam Latio is status les omnibus eam rem praeuerti proficiscuntur. iam Latio is status erat rerum ut neque bellum neque pacem pati possent; ad bellum opes deerant; pacem ob agri adempti dolorem aspernabantur. mediis consiliis standum uidebatur ut oppidis se tenerent—ne lacessitus Romanus causam belli haberet—et, si cuius oppidi obsidio nuntiata essundique ex omnibus populis auxilium obsessis ferretur. neque tamen nisi admodum a paucis populis Pedani adiuti sunt. Tiburtes Praenestinique, quorum ager propior erat, Pedum pervenere; aricinos Lanuvinosque et Ueliternos Antiatibus Uolscis se coniungentes ad Asturae flumen Maenius improuiso adortus fudit. Camillus ad Pedum cum Tiburtibus, maxime ualido exercitu, maiore mole quamquam aeque prospero euentu pugnat. tumultum maxime repentina inter proelium eruptio oppidanorum fecit; in quos parte exercitus conuersa Camillus non compulit solum
Abbreviated transcription (Latin):
nequibat. dictatorem aduersus rebellantes latinos dici iussit. Emilius
cui fasces erant: collegam dictatorem dixit. ab eo mãgr equitũ luniu
Brutus dictus. Dictator popularis & orationib in patres crimĩosius
fint: & quod tres leges secundissimas plebi aduersas nobilitati tulit.
Unam ut plebiscita omnes quirites tenerent. Alterã ut legũ qua comi¬
tiis centuriatis ferrentur ante initum suffragium patres auctores fi¬
erent. Textiã ut alter utique ex plebe cum eo uentum sit ut utrunq
plebeiũ consulẽ fieri licer&: censor crearetur. Plus eo anno domi ac¬
ceptum cladis ab consulibus ac dittatore: ꝗͣ ex uictoria eoꝵ bellicis¬
que rebus foris auctum imperiũ credebant. Anno insequẽti l. fu¬
rio tamillo.E. Menio consulib: quo insignis omissa res Emilio'
suꝑioris anni consuli exprobraretur. petlum armis uirisq & om̃i
ui expugnandũ ac delendum senatus fremit. Coactiq noui cõsu¬

Expanded text:
s cupiens dictatorem aduersus rebellantes Latinos dici iussit, Aemilius, s cupiens dictatorem aduersus rebellantes Latinos dici iussit, Aemilius, tum cuius fasces erant, collegam dictatorem dixit; ab eo magister equitum Iunius Brutus dictus. dictatura popularis et orationibus in patres criminosis fuit, et quod tres leges secundissimas plebei, aduersas nobilitati tulit: unam, ut plebi scita omnes Quirites tenerent; alteram, ut legum quae comitiis centuriatis ferrentur ante initum suffragium patres auctores fierent; tertiam, ut alter utique ex plebe—cum eo uentum sit ut utrumque plebeium fieri liceret —censor crearetur. plus eo anno domi acceptum cladis ab consulibus ac dictatore quam ex uictoria eorum bellicisque rebus foris auctum imperium patres credebant. anno insequenti, L. Furio Camillo C. Maenio consulibus, quo insignitius omissa res Aemilio, superioris anni consuli, exprobraretur, Pedum armis uirisque et omni ui expugnandum ac delendum senatus fremit coactique noui consu
Abbreviated transcription (Latin):
ercitum duxit. Pedanos tuebãtur tyburs. praenestinus ueliternusq
populus. uenerant ablauinio antioq auxilia. Ubi cum praeliis ꝗdẽ
supior romanus ess&: ad urbem ipãm pedum castraq sotioꝵ ppłori
quae urbi adiuncta erant integer labor restar&: bello infecto repen¬
te omisso consul: quia collegae detretum triũphum audiuit: ipẽ qͦq
triumphi aut uictoriã flagitator romã rediit. Qua cupiditate pa-¬
trib offensis negantibusq nisi pedo capto aut dedito triumphum.
Ninc alienatus ab senatu Emilius: seditiosis tribunatib siłem deinde
consulatũ gessit. Nam neq quoad fuit consul criminari apud ppłm
patres destitit. Collega haud quãꝗͣ aduersante quia & ip̃e de plebe
erat. Materiã autẽ p̃rebebat crimibo ager in latino falerno agro
maligne plebi diuisus. Postꝗͣ senatus finire imꝑium cupiens cõsulib¬

Expanded text:
ercitum duxit. Pedanos tuebatur Tiburs Praenestinus Ueliternusque ercitum duxit. Pedanos tuebatur Tiburs Praenestinus Ueliternusque populus; uenerant et ab Lanuuio Antioque auxilia. ubi cum proeliis quidem superior Romanus esset, ad urbem ipsam Pedum castraque sociorum populorum, quae urbi adiuncta erant, integer labor restaret, bello infecto repente omisso consul, quia collegae decretum triumphum audiuit, ipse quoque triumphi ante uictoriam flagitator Romam rediit. qua cupiditate offensis patribus negantibusque nisi Pedo capto aut dedito triumphum, hinc alienatus ab senatu Aemilius seditiosis tribunatibus similem deinde consulatum gessit. nam neque, quoad fuit consul, criminari apud populum patres destitit, collega haudquaquam aduersante quia et ipse de plebe erat—materiam autem praebebat criminibus ager in Latino Falernoque agro maligne plebei diuisus—et postquam senatus finire imperium consulibu
Abbreviated transcription (Latin):
us consul: quia ip̃ẽ ꝑ ualitudinẽ id bellum exequi nequiuerat: dicta-¬
torem L. papiriũ frassum: qui tunc forte erat praetor: dixit. Ab eo
mag̃r equitũ l. Papirius cursor dictus. Nihil memorabile aduersus
antiates ab dictatore gestum est: cum aliquot menses statiua ĩ agro
antiati habuiss&. Anno insigni uictoria de tot ac potentib ppłis
ad hoc consulum alterius nobili morte: alterius sicut truci ita claro
ad memoriã imꝑio: successere consules t. Emilius Mamercus & p.
philo: neque in similẽ materiã rer. & ip̃i aut suar rer aut ꝑtiũ
in re.p. magis. ꝗͣ patriae memores latinos ab iram agri amissi re-¬
bellantes: incampis ferentanis fuderunt: castrisq exuerunt. Ibi pu-¬
blio cuius ductu auspitioq res gestae erant in deditionẽ accipiente
latinos populos: quoꝵ ibi iuuentus caesa erat: Emilius ad pedum ex¬

Expanded text:
us consul quia ipse per ualetudinem id bellum exsequi nequierat, dictaus consul quia ipse per ualetudinem id bellum exsequi nequierat, dictatorem L. Papirium Crassum , qui tum forte erat praetor, dixit; ab eo magister equitum L. Papirius Cursor dictus. nihil memorabile aduersus Antiates ab dictatore gestum est, cum aliquot menses statiua in agro Antiati habuisset. anno insigni uictoria de tot ac tam potentibus populis, ad hoc consulum alterius nobili morte, alterius sicut truci ita claro ad memoriam imperio, successere consules Ti. Aemilius Mamercinus <Q.Philo, neque in similem materiam rerum, et ipsi aut suarum rerum aut partium in re publica magis quam patriae memores. Latinos ob iram agri amissi rebellantes in campis Fenectanis fuderunt castrisque exuerunt. ibi Publilio, cuius ductu auspicioque res gestae erant, in deditionem accipiente Latinos populos, quorum ibi iuuentus caesa erat, Aemilius ad Pedum ex
Abbreviated transcription (Latin):
no iugera ita ut quadrantem ex priuernati complerent. Data tertia
in falerno. quadrantib & pro longinquitate adiectis.Extra poena
fuere latinoꝵ laurentes: campanorq equites: quia nõ desciuerãt.
Cum laurentib renouari fcedus iussũ reuocaturq ex eo quot annis
post diem decimã latinaꝵ. Equitib campanis ciuitas data. monu¬
mento ut esset aeneam tabulam in aede castoris romae fixerũt. Uecti¬
gal quoq eis campanus populus iussus pendere in singulis annis. fue¬
re aut̃ mille sexcenti denarii nũmi quadrageni & ꝗnquageni. Ita
bello gesto prcemiis poenaq pro cuiusque meritis ꝑsolutis t. atanli:¬
us romã recliit. Cui uenientt seniores tm̃ obuiam exisse cõstat. luuẽ¬
tutem tũc & omni uita deinde aduersatam eũ execratãq. Antia.¬
tes in agr ostiensem, ardeatem soloniũ incursiones fecerũt. Manli¬

Expanded text:
no iugera ita ut dodrante ex Priuernati complerent data, terna no iugera ita ut dodrante ex Priuernati complerent data, terna in Falerno quadrantibus etiam pro longinquitate adiectis. extra poenam fuere Latinorum Laurentes Campanorumque equites, quia non desciuerant; cum Laurentibus renouari foedus iussum renouaturque ex eo quotannis post diem decimum Latinarum. equitibus Campanis ciuitas Romana data, monumentoque ut esset, aeneam tabulam in aede Castoris Romae fixerunt. uectigal quoque eis Campanus populos iussus pendere in singulos quotannis—fuere autem mille et sexcenti—denarios nummos quadringenos quinquagenos. ita bello gesto, praemiis poenaque pro cuiusque merito persolutis T. Manlius Romam rediit; cui uenienti seniores tantum obuiam exisse constat, iuuentutem et tunc et omni uita deinde auersatam eum exsecratamque. Antiates in agrum Ostiensem Ardeatem Solonium incursiones fecerunt. Manli
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu capuã esse: romanosq nihil tum minus ꝗͣ prceliũ expectan¬
tes. nec opinato aduentu ꝑculsurz. Fallacib litteris circa latiũ nom̃¬
que uolscum missis: quia qui non interfuerant pugnae, ad credendũ
temere faciliores erant: Tumultuarius undiq exercitus raptim con¬
scriptus cõuenit. Nuic agmini torquatus consul ad triphanũ. int̾
Sinuessam Minturnasq is locus est: occurrit. Prius ꝗͣ castris locus
caperetur sartinis utrinq in aceruum cõiectis. pugnatũ debellatũq
est. Acdeo abscisȩ res sunt: ut consuli uictorẽ exercitum ad depopu¬¬
landos agros eoꝵ ducenti dederent se omnes latini: Deditionẽque
eam campani sequerentur. Latini capuaq agro multati. latinus &¬
ger priuernati additus agro. Et falernus qui populi campani fue¬
rat usq ad uulturnũ flumen plebi romanae diuiditur. Bina in lati-¬

Expanded text:
exercitu Capuam esse Romanosque nihil tum minus quam proelium exspectanexercitu Capuam esse Romanosque nihil tum minus quam proelium exspectantes necopinato adventu perculsurum. fallacibus litteris circa Latium nomenque Volscum missis, quia qui non interfuerant pugnae ad credendum temere faciliores erant, tumultuarius undique exercitus raptim conscriptus convenit. huic agmini Torquatus consul ad Trifanum— inter Sinuessam Minturnasque is locus est—occaperetur, sarcinis utrimque in aceruum coniectis pugnatum debellatumque est; adeo enim accisae res sunt ut consuli uictorem exercitum ad depopulandos agros eorum ducenti dederent se omnes Latini deditionemque eam Campani sequerentur. Latium Capuaque agro multati. Latinus ager Priuernati addito agro et Falernus, qui populi Campani fuerat, usque ad Uolturnum flumen plebi Romanae diuiditur. bina in Lati
Abbreviated transcription (Latin):
Milionũ dixisse ferunt: pro paruula uia magnã mercedem esse ro¬
manis soluendã. Qui latinoꝵ pugnae suꝑfuerant: multis itineribus
dissipati cum se in unũ conglobassent: uestia urbs eis receptatulum
fuit. Ibi in consiliis numisius imꝑator eoꝵ affirmando cõmunẽ belli
martẽ utranq atiem pari caede prostrauisse: uictoriaeq nomẽ tantũ
penes romanos esse:caeterã pro uictis fortunã: & illos gerere. funesta
duo consulum praetoria: alter parricidio filii: alter consulis de¬
uoti. Caede trucidatum exercitũ omẽm. Caesos hastatos principesq.
stragem ante signa & post signa factam. triarios postremo rem resti
tuisse. Latinorz &si piter abscisae copiae sint: tñ supplimento uł an¬
tium propius esse uel uolscos ꝗͣ romam. Itaq si uideatur eis si ex la¬
tinis & ex uolscis populis iuuentute propere excita reditur infesto

Expanded text:
Milionium dixisse ferunt pro paulula uia magnam mercedem esse RoMilionium dixisse ferunt pro paulula uia magnam mercedem esse Romanis soluendam. qui Latinorum pugnae superfuerant, multis itineribus dissipati cum se in unum conglobassent, Uescia urbs eis receptaculum fuit. ibi in conciliis Numisius imperator eorum, adfirmando communem uere Martem belli utramque aciem pari caede prostrauisse uictoriaeque nomen tantum penes Romanos esse, ceteram pro uictis fortunam et illos gerere; funesta duo consulum praetoria, alterum parricidio filii, alterum consulis deuoti caede; trucidatum exercitum omnem, caesos hastatos principesque, stragem et ante signa tuisse; Latinorum etsi pariter accisae copiae sint, tamen supplemento vel Latium propius esse vel Volscos quam Romam; itaque, si videatur eis, se ex Latinis et ex Volscis populis iuventute propere excita, rediturum infesto
Abbreviated transcription (Latin):
hostia caedi ubi illud signum defossum erit: eo magr̃atũ romanũ
considere fas non esse. Sin aut̃ sese deuouere uolet sicuti decius de¬
sese deuouerit uultano arma siue cui alio diuo uouere uolet siue ho¬
stia siue quo alio uolet iuis est. telo suꝑ quod stans consul precatus est
hostem potiri fas non est. Si potiatur Marti nouẽ taurilib piatulũ fiẽi
Iec &si om̃is diuini humaniq moris memoria aboleuit. noua ꝑegrina¬
que omnia priscis ac patriis praeferendo. Haud abre duxi uerbis q:
ip̃is ut tradita nuncupataq referre. Nomanis post prceliũ demũ ft̃m
samnites uenisse subsidio expectato euentii pugnae: apud quosdam
auctores inuenio. Latinis q ab lauinio auxilium dum deliberando
terruit tempus. uictis demũ fieri coeptum. Et cum iam portis prima
signa & pars agminis ess& egressa. nuntio allato de clade latinorus
tum conuersis signis retro in urbem rediretur: praetorẽ eor nomine

Expanded text:
hostia caedi; ubi illud signum defossum erit, eo magistratum Romanum hostia caedi; ubi illud signum defossum erit, eo magistratum Romanum escendere fas non esse. sin autem sese deuouere uolet, sicuti Decius desese deuouerit, Uolcano arma siue cui alii diuo uouere uolet ius est. telo, super quod stans consul precatus est, hostem potiri fas non est; si potiatur, Marti suouetaurilibus piaculum fieri. haec, etsi omnis diuini humanique moris memoria aboleuit noua peregrinaque omnia priscis ac patriis praeferendo, haud ab re duxi uerbis quoque ipsis, ut tradita nuncupataque sunt, referre. Romanis post proelium demum factum Samnites uenisse subsidio exspectato euentu pugnae apud quosdam auctores inuenio. Latinis quoque ab Lauinio auxilium, dum deliberando terunt tempus, uictis demum ferri coeptum; et, cum iam portis prima signa et pars agminis esset egressa, nuntio allato de clade Latinorum cum conuersis signis retro in urbem rediretur, praetorem eorum nomine
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Iuoꝵ alter omnes minas piculaq ab diis superis inferisq in se
unũ uertit. Alter ea uirtute eoq consilio in proelio fuit: ut facile tõ¬
uenerit inter romanos latinosq qui eius pugnae memoriã tradide¬
runt: utrius ꝑtis t. Manlius dux fuiss&. eius haud dubiã fuisse¬
prceliũ capta: multiq mortales ibi uiui oppressi maxĩe campani.¬
ecu corpis ne eo die inueniretur nox quaerentes oppressit. Postero
die inuentũ inter maximã hostium stragem cooptum telis. funusq
ei par morti celebrante collega factum est. Illud adiitiendũ uidet᷑
licere consuli dictatoriq & praetori cum legiones hostiũ deuoueat
non utique se:sed quẽ uelit ex legione romana scripta ciuẽ deuouẽ
Si is homo qui deuotus est moritur probe factum uideri ni moritur
tũ signũ septem pedes altum aut maius in terrã defodi & piaculum

Expanded text:
fuit, quorum alter omnes minas periculaque ab deis superis inferisque in se fuit, quorum alter omnes minas periculaque ab deis superis inferisque in se unum uertit, alter ea uirtute eoque consilio in proelio fuit ut facile conuenerit inter Romanos Latinosque, qui eius pugnae memoriam posteris tradiderunt, utrius partis T. Manlius dux fuisset, eius futuram haproelium capta, multiqDecii corpus ne eo die inueniretur, nox quaerentes oppressit; postero die inuentum inter maximum hostium stragem, coopertum telis, funusque ei par morti celebrante collega factum est. illud adiciendum uidetur licere consuli dictatorique et praetori, cum legiones hostium deuoueat, non utique se sed quem uelit ex legione Romana scripta ciuem deuouere; si is homo qui deuotus est moritur, probe factum uideri; ni moritur, tum signum septem pedes altum aut maius in terram defodi et piaculum
Abbreviated transcription (Latin):
& semet ip̃i fatigassent: & hastas aut ꝑfregissent. aut hebetassẽt pol¬
lirentꝰ ui tamẽ: hostem debellatum iam rati. ꝑuentũq ad extremã ati¬
em: tum consul triariis consurgite nunc inquit integri aduersus fes¬
sos memores patriae parentũq & coniugũ ac liberor: memores cõ¬¬
sulis pro ur̃a uictoria morte occũbentis. Ubi triarii consurrexerunt
integri refulgentib armis: noua ex improuiso exorta aties: receptis
interualla ordinũ antepilanis: clamore sublato: principia latinoru
ꝑturbant.Hastisq ora fodientes primo robore uiror caeso: per alios
manipulos uelut inermes: prope intacti euasere:Tantaq: caede pro¬
rupere tuneosout uix quartã ꝑtem relinquerent hostium. Samnites
quoq sub radicib montis procul instructi prebuere terrorẽ latinis
aeter inter omnes ciues sotiosq praecipua laus eius belli penes cõsules

Expanded text:
et semet ipsi fatigassent et hastas aut praefregissent aut hebetassent, pelet semet ipsi fatigassent et hastas aut praefregissent aut hebetassent, pellerent ui tamen hostem, debellatum iam rati peruentumque ad extremam aciem, tum consul triariis 'consurgite nunc' inquit, 'integri aduersus fessos, memores patriae parentumque et coniugum ac liberorum, memores consulis pro uestra uictoria morte occubantis'. ubi triarii consurrexerunt integri refulgentibus armis, noua ex improuiso exorta acies, receptis in interualla ordinum antepilanis, clamore sublato principia Latinorum perturbant hastisque ora fodientes primo robore uirorum caeso per alios manipulos uelut inermes prope intacti euasere tantaque caede perrupere cuneos ut uix quartam partem relinquerent hostium. Samnites quoque sub radicibus montis procul instructi praebuere terrorem Latinis. ceterum inter omnes ciues sociosque praecipua laus eius belli penes consules