comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se custodes infirmarum ouium dici¬
Q uolunt: lupisint: sanasq dilamient
atit ne diucius. me consideracõe non mea im¬
plicem: de se illi: nos de nobis. libret unusꝗs¬
q quocd ferat. Impossibile est enim: &si unũ
omnes finem ultimum intendamus: ut unã
omnibus uite uiam expediat sequi: qua in
re cuiq acriter cogitandum erit qualem eũ
natura ipse se fecerit: Sunt enim. quibus
solitaria iuita morte grauior sit & mortem
allatura uideatur: quod precipue lrarum
ignaris euenire solet quibus si confabulator
desit. quid secum quid ue cum libris loqui
ualeant. non habeant itaq muͥti sunt: Equi¬
dem solitudo sine litteris exilium est &. car¬
cex &culeus Ad hibe litteras patria est liber¬
tas. delcãtio. nam de ocio quidem illud Cice¬
q non minus illud senece uulgatum ocium
sine litteris mors est :& uuu hoĩs sepultura
& si plane norim: duo ista tam dulcia philoꝵ¬
phorum diuerticula solitudinem atq ocium
ut incipiens dixi interdum lr̃atis eciam hõibꝯ

Expanded text:
se custodes infirmarum ovium dici volunt, lupi sint sanasque dilanient. At ne diutius me consideratione non mea implicem, de se illi, nos de nobis libret unusquisque quid preferat; impossibile est enim, etsi unum omnes finem ultimum intendamus, ut unam omnibus vite viam expediat sequi. Qua in re cuique acriter cogitandum erit qualem eum natura, qualem ipse se fecerit. Sunt enim quibus solitaria vita morte gravior sit et mortem allatura videatur. Quod precipue literarum ignaris evenire solet, quibus si confabulator desit, quid secum, quid ve cum libris loqui valeant non habent, itaque muti sunt. Equidem solitudo sine literis exilium est, carcer, eculeus; adhibe literas, patria est, libertas, delectatio. Nam de otio quidem illud Cice Contraque, non minus illud Senece vulgatum: «Otium sine literis mors est, et hominis vivi sepultura». Et, si plane norim duo ista tam dulcia philosophorum diverticula, solitudinem atque otium, ut incipiens dixi, interdum literatis etiam hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
q nisi subleuãt ad hanc uitam ascẽsus ẽ: nemo
in altũ ascẽsurus suꝑ uacius spõte ponderibus
aut laqueis inplicat᷑: nichil auro grauius inhilq
tenaciꝰ: Id nͥ quod necessati subuenit nec op¬
tandum nec amadũ quidem: ubi enĩ auaricie
deiciat. & in t̾rã cogat. neq id mirum sietra
ortũ ad eandem pondere suo fertur: Non con¬
uenit aĩmam celestis originis f̾restriũ cau̾nu¬
larum sarcims obrui: fecibus in quinari p̃fert
quidem splendorem & lenitatem sensibus il¬
ludentem aĩo at̃ affert tenebras &. spinas &
tribulos curarum tristium atq pugnencium
& quo purgacius uidetur eo abclitis malis in

Expanded text:
que non sublevant. Ad hanc vitam ascensus est; nemo que non sublevant. Ad hanc vitam ascensus est; nemo in altum ascensurus supervacuis sponte ponderibus aut laqueis implicatur. Nichil auro gravius nichilque tenacius; id nisi quoad necessitati subvenit, nec optandum nec amandum quidem; ubi enim avaritie deiciat et in terram cogat, neque id mirum si e terra ortum ad eandem pondere suo fertur. Non convenit animam celestis originis terrestrium cavernularum sarcinis obrui, fecibus inquinari; prefert quidem splendorem et levitatem sensibus illudentem, animo autem affert tenebras et spinas et tribulos curarum tristium atque pungentium, et quo purg
Abbreviated transcription (Latin):
uentis moyseos uirga potuerat hoc si qua fides
intra situ fluminũ: ueram pallium posset ex¬
tincti: Hec actenus. nam dereliqs ruris tiuulau¬
dibꝰ multa dicipossunt: Sed & multa sepe dix¬
imus & hadierno colloquio dadus ẽ finis
Iueitaq deo seruire uelimꝰ q̃ un alib̾tas
ẽ: atq una felicitas siue artibꝰ boins ingemum
excolere: qui proximꝰ egregius lobor ẽ sine aliꝗd
medicã do & scribendo nr̃i memoriam postĩs
relinquere atq ita dierum fugam sistere: &
hoc breuissimũ uite tempus ex tendere: siue si¬
mul hec omĩa p̃stare propositũ ẽ nobfugiamus
opem ferre naufragiis uidemur ipĩ rerum huã¬
scopulis allidamur: deniq qđ probamus idaga¬
mus ne ꝗ morbꝰ ẽ publicus: qđq maliis sepe
reprehendimꝰ cõmitamus: ut uidicia sermo¬
nesq nri ab actõibus discrepent: Nemo uonos
fallat nemo nob ꝑsuadeat in hoc amplas opes
expetendas non adiuuãt sed impediuĩt pͥmũt¬

Expanded text:
ventis Moyseos virga potuerat, hoc, siqua fides, ventis Moyseos virga potuerat, hoc, siqua fides, in transitu fluminum Verani pallium posset extincti. Hec hactenus; nam de reliquis ruris tui laudibus multa dici possunt, sed et multa sepe diximus et hodierno colloquio dandus est finis. Sive itaque Deo servire volumus, que una libertas est atque una felicitas; sive artibus bonis i proximus egregius labor est; sive aliquid meditando et scribendo nostri memoriam posteris relinquere, atque ita dierum fugam sistere et hoc brevissimum vite tempus extendere; sive simul hec omnia prestare propositum est nobis, fugiamus,opem ferre naufragiis videmur, ipsi rerum humascopulis allidamur. Denique quod probamus id agamus, ne, qui morbus est publicus quodque in aliis sepe reprehendimus, committamus, ut iudicia sermonesque nostri ab actionibus discrepent. Nemo vero nos fallat, nemo nobis persuadeat in hoc amplas opes expetendas: non adiuvant sed impediunt, premunt
Abbreviated transcription (Latin):
uri re̾liqis exequãd am: om̃e tu studiũ. õs opes
ut dici solet uentre fraudato. oe demq qđ ti¬
biusꝙͣ erat argentem atq aurum optime
contulisfeq ceterorum qui fortasłis hec le¬
gent: Hic equidem hĩtaũ ille dũ uixit priusq
adstatum cure pontificalis inuitum spectata
u̾tus attolẽt: Hic uelut int̾ra hostili sed ase per¬
domita ac pacata: & cultui hotum acquisita.
xpõ cuiꝰ auspiciis signoq uicerat tropheum e¬
rexit titulo uiginis genitricis insigne templũ
exiguum sed decorum & ualidum: fluc̃ ip̃e
mõtem ꝑuiũ fecit e hanc montanã p̃duraq
silicem ꝑforauit sius ut auit manibus opus fer¬
uoris atq ocii ingentis: Hic inripa cellam hũit
xpõ diues atq ortulo contentus conflumie: pos¬
tremo procul hinc mories huc referri atq hic
sepeliri noluit: ut nosti tame laro stupendoq
miraculo: ut ꝙolim intransitu maris rubriui¬

Expanded text:
viri reliquiis exequandam omne tu studium, omnes opes, viri reliquiis exequandam omne tu studium, omnes opes, ut dici solet, ventre fraudato, omne denique quod tibi usquam erat argentum atque aurum, virum optime, contulisti quam ceterorum, qui fortassis hec legent. Hic equidem habitavit ille dum vixit, priusquam ad statum cure pontificalis invitum spectata virtus attolleret; hic velut in terra hostili, sed a se perdomita ac pacata et cultui hominum acquisita, Cristo, cuius auspiciis signoque vicerat, tropheum erexit titulo Virginis genitricis insigne, templum exiguum sed decorum et validum. Hunc ipse montem pervium fecit et hanc montanam preduramque silicem perforavit suis, ut aiunt, manibus, opus fervoris atque otii ingentis. Hic in ripa cellam habuit, Cristo dives, atque ortulo contentus et flumine. Postremo procul hinc moriens, huc referri atque hic sepeliri voluit, ut nosti, tam daro stupendoque miraculo, ut quod olim in transitu Maris Rubri vi
Abbreviated transcription (Latin):
pla subũtit. Aderit ip̃a fortassis ut qđ diu iam
& nisi fallor pie cupio aliqñ ꝑficiam: Nũc ceptũ
sequor. potis ne gͥ tuũ locum sꝑnere: quẽ aliem¬
gene uenantur: locum & lib̾tati & quieti & ocio
& scĩe & uirtuti: ac ne m singulis in morer ad sũ¬
mam oibus quibus studes amicissimũ locũ ut ce¬
tera sileam tanto olim & tibi tam culto hĩtatore
dignatum: Scisꝙ ueranus tuus xp̃i confessor ex¬
imius qui sedem tuam nũc solito diuiorem nescio
quotus ante te tenuit q̃rens locum pacis: Hic de¬
mũ substitit pulsoq hinc dracone t̾ibili scãm ac
solitariam uitam his duxit inlocis. Cuiꝰ nomẽ
inter famose solitudims amicas nõ p̃titu sed
dilatum ẽ ut in extremo positum tenacius here¬
ret memorie. non tam tue unde illud auelli cõ¬
memoracio quotidiana non sunt & presens sep
urna suboculis fidei tue testis in quã preciosis sc̃ĩ

Expanded text:
pla subvertit. Aderit ipsa fortassis, ut quod diu iam pla subvertit. Aderit ipsa fortassis, ut quod diu iam et, nisi fallor, pie cupio aliquando perficiam. Nunc ceptum sequor. Poteris ne igitur tuum locum spernere, quem alienigene venerantur? locum et libertati et quieti et otio et scientie et virtuti ac, ne in singulis immorer, ad summam omnibus quibus studes amicissimum: locum, ut cetera sileam, tanto olim et tibi tam culto habitatore dignatum. Scis quod Veranus tuus, Cristi confessor eximius, qui sedem tuam nunc solito duriorem nescio quotus ante te tenuit, querens locum pacis hic demum substitit; pulsoque hinc dracone terribili, sanctam ac solitariam vitam his duxit in locis. Cuius nomen, inter famose solitudinis amicos, non preteritum sed dilatum est, ut in extremo positum tenacius hereret memorie, non tam tue unde illud avelli commemoratio quotidiana non sinit, et presens semper urna sub oculis fidei tue testis, in quam preciosis sancti
Abbreviated transcription (Latin):
inicit & stuporem: Siquis speciis inquit seneca
saxis penitus exesis: montem suspenderit non
manu frĩs sed naturalibus causis in tantam lax¬
itatem excauatus aĩum tuũ quadã religionis
sus pectione ꝓcuciet. si hoc uerum est: ubi queso
religiosior usꝙͣ specus Et si qd̃ sequit᷑ est uerum
magnoꝵ enim in quit fluminũ capita uenamui.
ubi maior uenãcio: fluiniã quidem maiora lõ¬
ge uie spacio &. congestu aquarum multarũ
nouimus fontem nllu: Rursus fit̾ciũ ẽ uerũ
Subita in quit ex abdito uasti amnis erupcio a¬
rasht̃: ubi oro dignius are fuerĩt: Quas ego iã¬
pridem xpm̃ testor si qua uoto facultas affullse¬
rit illic mortulo meo ꝗ fontibus inmninet: acru¬
pibus subiacet erigere meditor: non nimphis
ut Seneca senciebat: neq ullis fonciũ fluminũ¬
q numinibus sed marie. Cuiꝰꝑtus in effabilis
& fecunda uirginitas om̃s deoriun aras acten¬

Expanded text:
inicit et stuporem? «Siquis specus» inquit Seneca inicit et stuporem? «Siquis specus» inquit Seneca «saxis penitus exesis montem suspenderit, non manufactis sed naturalibus causis in tantam laxitatem excavatus, animum tuum quadam religionis suspicione percutiet». Si hoc verum est, ubi queso religiosior usquam specus? Et si quod sequitur est verum: «Magnorum» enim inquit «fluminum capita veneramur», ubi maior veneratio? Flumina quidem maiora longe vie spatio et congestu aquarum multarum novimus, fontem nullum. Rursus si tertium est verum: «Subita» inquit «ex abdito vasti amnis eruptio aras habet», ubi, oro, dignius are fuerint? Quas ego iampridem, Cristum testor, siqua voto facultas affulserit, illic in ortulo meo, qui fontibus imminet ac rupibus subiacet, erigere meditor, non Nimphis, ut Seneca sentiebat, neque ullis fontium fluminumque numinibus, sed Marie, cuius partus ineffabilis et fecunda virginitas omnes deorum aras ac tem
Abbreviated transcription (Latin):
obtulisse legitur in ecclesiasticis ystoriis. Nlluis
in medio tibi solitudiem facẽ si uelis potes. non
eges ad hanc rem peregrinacõe longinqua ad
quã multi eoꝵ cõfugerũt quos supra cõmemo¬
raui: Ealocorũ cõdicio est: ut inpatria tua inq
tuorum gremio solitarius eẽ possis. haud spͥnẽ¬
da ꝗdẽ oportunitas. Domi habes qđ multi tras¬
tũ: euo lare licet in propinquũ ramũ .& sup
uicinũ fontem a menissima &. quictissima
stacione consistere. Adest tibi tuus. Sorgiarex
fonciũ: ad cuiꝰ tibi murinur hec scribo Adest
liberimũ gratissimũq ꝑfugium Clause uallis
Sic em̃ uocant incole: sic uocari uoluit natura
qñ illam circũ ductis collibus abdidit extra
ome iter om̃emq concursum uideriq nͥ ab
incolis non ꝑmisit: Hic tu qͦq qđ rarũ & liber
Se dñs & p̃sul & solitarius eẽ potes. Potis ne
tuum locũ spernere qui aduenis & reuerencia

Expanded text:
obtulisse legitur in ecclesiasticis historiis». Illius obtulisse legitur in ecclesiasticis historiis». Illius in medio tibi solitudinem facere si velis potes; non eges ad hanc rem peregrinatione longinqua, ad quam multi eorum confugerunt, quos supra commemoravi. Ea locorum conditio est, ut in patria tua, inque tuorum gremio solitarius esse possis, haud spernenda quidem oportunitas: domi habes, quod multi trtis, evolare licet in propinquum ramum et supra vicinum fontem amenissima et quietissima statione consistere. Adest tibi tuus Sorgia, rex fontium, ad cuius tibi murmur hec scribo; adest liberrimum gratissimumque perfugium Clause Vallis; sic enim vocant incole, sic vocari voluit natura, quando illa circumductis collibus abdidit extra omne iter omnemque concursum, viderique nisi ab incolis non permisit. Hic tu quoque, quod rarum, et liber et dominus et presul et solitarius esse potes. Poteris ne tuum locum spernere, qui advenis et reverentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ydoneum nũc dum gragile iam maturũ Adest
etas ad huc iuirẽs. sed iam adolescẽcie malis expli¬
cita que optiã uite pars: nec expers actuũ nec
cõsilii mops ẽ & ad magnas res audendas aggre¬
diendasq sufficiẽs: Ad est deniq patria: ulnciuis
ac p̃ful hĩc amoris inppło: hic reuencie: arcem
tenes: llud tibi natura p̃stat. hoc dignitas utrũꝙ
u̾tus ac meritum: Eam quoq sortitus ẽs patrĩa
quã licet epãtus tuus cuutatis appellacõe nobi¬
litet: ipã tñ preter uetustatẽ & nomẽ deciuita¬
te mhilht̃: nͥ luxum: non frequencia: non tu¬
multum singula ad eam uitam dequa loquor
tamam oppugnãte in autẽticis scriptis inter
antiquas iam tũc urbes memoriam inueĩo: As¬
pet tus loci talis ẽ ut nõ meleganter idem ipẽ
socrates nr̃ quociẽs illic ad teuisendũ cõueni¬
mus clicere soleat: en ciuitas illa ꝑua quidem
sed honesta quã abagarus rex. Iesi saluatori

Expanded text:
ydoneum, nondum fragile, iam maturum; adest ydoneum, nondum fragile, iam maturum; adest etas adhuc virens, sed iam adolescentie malis explicita, que optima vite pars, nec expers actuum, nec consilii inops est, et ad magnas res audendas aggrediendasque sufficiens. Adest denique patria, ubi civis ac presul hinc amoris in populo, hinc reverentie arcem tenes: illud tibi natura prestat, hoc dignitas, utrunque virtus ac meritum. Eam quoque sortitus es patriam, quam licet epyscopatus tuus civitatis appellatione nobilitet, ipsa tamen preter vetustatem et nomen de civitate nichil habet, non luxum, non frequentiam, non tumultum, singula ad eam vitam, de qua loquor, tanniam oppugnante, in autenticis scriptis inter antiquas iam tunc urbes memoriam invenio. Aspectus loci talis est, ut non ineleganter idem ipse Socrates noster, quotiens illic ad te visendum convenimus, dicere soleat: «En civitas illa parva quidem sed honesta, quam Abagarus rex Iesu Salvatori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑienciꝰ est amãte. Suicꝗd aũt caẽ est: tuũ fa¬
teor huc ardorẽ ip̃e coram sepe miratus fum
sepe absens uillici mei u̾bis agnoui qui assidue
redeuntem his melamentis aggredit᷑: curnescio
ꝙͣ papirum quã tuhanc ĩ i̾ses domũ solampe¬
tere soleas abstulerim: Rideo miror uł patris
affectoem uł custodis fidem uł uillici puritatem
Itaq aliquãdo abiens. & cũ sene meoludes pa¬
pirum illi uacuam dedi: qĩ illa eẽt quãq que¬
sisses: Quo fcõ se illusum reu̾tenti itm grauit
q̃stus totaq deniũ res iniocos & inrisum desiit:
Sed redeo adordinem Adest ergo tibi pretea
sine quouita ne dicam felix: sed ne uita qđe ẽ
malarum rerum naturale odium & bonarum
amor uirtutum cultus bone fame pulcra cupi¬
ditas honesti studium: contemptus suꝑuacui
Qł si unũ efolitarie uite fundamẽtis dixo: ueꝵ
dixisse medicã Ad est corpus laboribus obeũdi

Expanded text:
perientius est amante. Quicquid autem cause est, tuum, faperientius est amante. Quicquid autem cause est, tuum, fateor, hunc ardorem ipse coram sepe miratus sum, sepe absens villici mei verbis agnovi, qui assidue redeuntem his me lamentis aggreditur: cur nescio quam papirum, quam tu hanc invisens domum solam petere soleas, abstulerim. Rideo et miror vel patris affectionem, vel custodis fidem, vel villici puritatem. Itaque aliquando abiens, et cum sene meo ludens, papirum illi vacuam dedi, quasi illa esset quam quesisses. Quo facto se illusum revertenti iterum graviter questus, totaque demum res in iocos et in risum desiit. Sed redeo ad ordinem. Adest ergo tibi preterea, sine quo vita, ne dicam felix, sed ne vita quidem est, malarum rerum naturale odium et bonarum amor, virtutum cultus, bone fame pulcra cupiditas, honesti studium, contemptus supervacui. Quodsi unum e solitarie vite fundamentis dixero, verum dixisse me dicam. Adest corpus laboribus obeundis
Abbreviated transcription (Latin):
in explebili illo tuo legendi desiderio geminas¬
ses nisi qđ aprincipio dixeram: & uetus ẽ ubũ
iudicio fauor efficẽt: Repeto eñ quociẽs illã
ne dicam aliis sed certe platonicis ac Ciceroni¬
cis codicibus pretulisti: dum tibi bibliotece mee
limẽ ingresso: qđ sepe nonut ep̃s sed ut amicꝰ
facis legendiq auido. que nũꝙͣ intesitis ex¬
tinguitur. ego diuina illa oꝑa celestiũ ingenioꝵ
obtulissem: Tu aũt manu obiecta frontem ad¬
u̾tens tiñ nra deposceres: Id qđ neꝗd tuũ rõne
careat inclinasse te potuit uł uet̾u ꝑfecta cogͥ¬
cio: repetite lectionis iam non egens: uel hinc
nroꝵ amor: hinc nouitas: &. si em̃ inscriptis ue¬
tustatis autoritas maior & illd̾ Flacci uerum
sit qđ meliora dies ut uina poemata reddit
ht̃ tñ & nouitas graciam suam: Et forte iuuat
exꝑiri ꝙͣ̃to uiuẽdo ꝑfecerĩ. nil enĩ inpignꝰ nil ex¬

Expanded text:
inexplebili illo tuo legendi desiderio geminasinexplebili illo tuo legendi desiderio geminasses, nisi, quod a principio dixeram et vetus est verbum, iudicio favor officeret. Repeto enim quotiens illam, ne dicam aliis, sed certe platonicis ac ciceronianis codicibus pretulisti, dum tibi bibliothece mee limen ingresso quod sepe non ut epyscopus, sed ut amicus facis legendique avido, que nunquam in te sitis extinguitur, ego divina illa opera celestium ingeniorum obtulissem, tu autem manu obiecta, frontem avertens, tantum nostra deposceres. In quod, nequid tuum ratione careat, inclinasse te potuit vel veterum perfecta cognitio repetite lectionis iam non egens, vel hinc nostrorum amor hinc novitas; etsi enim in scriptis vetustatis autoritas maior, et illud Flacci verum sit quod meliora dies ut vina poemata reddit, habet tamen et novitas gratiam suam, et forte iuvat experiri quantum vivendo profecerim. Nil enim impigrius, nil ex
Abbreviated transcription (Latin):
nisi illos nobis aut status inparitas aut oĩo dif¬
ficultas quedam & in enodabilis humarũ reꝵ
ꝑplexitas in uideret. Sed & hi satis multi sũt
& illis aĩo frui nec ipã uetuerit fortuna Hi eigo
tales uiri aderunt. ut neq ualitudo asꝑa neq
urgens occupacio: neq cõmigrandi incidẽs
necessitas nos distrahat: qn unus nr̃m assidue
tecum sit: Et quid singula enumerẽ: nihil de¬
erit oium uoluntas una non desit Assunt qui¬
dem minime graues sed agiles expediteq di¬
uicie siue ut aliter idem dicami Ad est pauꝑtas
non mesta nec sordida sed honesta & leta & si
uerum fateri uolumus multis inuidiosa. Adest
libroꝵ bona copia legendi dulcis ardor intelli¬
gendi memorandiq facultas data celitus &
hortabatur. inscire ꝓuetẽtis affectu preciũ reb
accedere: Et ip̃e igitur adero. & mea quã diligis
nũꝙͣ aberit papirus noui aliꝗd afferens indies
Cuius estimacionem tu mihi fateor ante alios

Expanded text:
nisi illos nobis aut status imparitas, aut omnino difnisi illos nobis aut status imparitas, aut omnino difficultas quedam et inenodabilis humanarum rerum perplexitas invideret. Sed et hi satis multi sunt, et illis animo frui nec ipsa vetuerit fortuna. Hi igitur tales viri aderunt, ut neque valitudo aspera, neque urgens occupatio, neque commigrandi incidens necessitas ita nos distrahat, quin unus nostrum assidue tecum sit. Et quid singula enumerem? Nichil deerit omnium, voluntas una non desit. Assunt quidem minime graves sed agiles expediteque divitie, sive, ut aliter idem dicam, adest paupertas non mesta nec sordida sed honesta et leta et, si verum fateri volumus, multis invidiosa. Adest librorum bona copia, legendi dulcis ardor, intelligendi memorandique facultas data celitus et hortabatur, ni scirem pro utentis affectu precium rebus accedere; et ipse igitur adero, et mea quam diligis nunquam aberit papirus, novi aliquid afferens in dies; cuius extimationem tu michi fateor ante alios
Abbreviated transcription (Latin):
augurio sequetur uolens: & fessus urbanarum.
rerum fugam urbium non horrebit: Sed oubi so¬
cratem nri linquo. fallor ne hunc linquo eqdẽ
nã cum reliqui comites ille pars nĩ est. Itaq cũ
ceteri euocandi sint: hunc nobis in separabilem
amor prestat: Hosti hoĩem quẽ & stabilis amici¬
cie fides carum & inusarũ multa familiaritas
Clarum facit: Cum quo ita gaudium uiteq iocũ¬
ditas aderit: ut consiliũ non absit Itauis ingenii
uigorq aĩ: ut que his non unqͣ iũgi solent mes¬
ticie nulla nubes interuenat: sedea semꝑ lete
frontis uinforinitas quã in socrate illo sene&
mirari solemus & laudare i hoc & conspicimus
amamꝰ. Proinde neq nr̃m sileo Quidonem
cuiꝰ aĩo nihil est purius nihilq candidius. ni¬
hil ingenio lacrius alcius nihil udicio grauiꝰ
nihil conu̾sacõe suauius. Qui si nõ septimus
ut cognomen euis spondet sed quintus accesẜit.
nec alii quidem desint. & noto pares &. studio

Expanded text:
augurio, sequetur volens et, fessus urbanarum augurio, sequetur volens et, fessus urbanarum rerum, fugam urbium non horrebit. Sed ubi Socratem nostrum linquo? fallor: ne hunc linquo equidem; nam cum reliqui comites, ille pars nostri est. Itaque cum ceteri evocandi sint, hunc nobis inseparabilem amor prestat. Nosti hominem, quem et stabilis amicitie fides carum et Musarum multa familiaritas clarum facit; cum quo ita gaudium viteque iucunditas aderit, ut consilium non absit; ita vis ingenii vigorque animi ut, que his nonnunquam iungi solet, mestitie nulla nubes interveniat, sed ea semper lete frontis uniformitas quam in Socrate illo sene et mirari solemus et laudare, in hoc et conspicimus amamus. Proinde neque nostrum sileo Guidonem, cuius animo nichil est purius nichilque candidius, nichil ingenio acrius, nichil iudicio gravius, nichil conversatione suavius; qui si non septimus, ut cognomen eius spondet, sed quintus accesseritam nec alii quidem desint et voto pares et studio;
Abbreviated transcription (Latin):
Cum quibus aliter non potes aĩo u̾sare qđ genꝯ
tibi nec maria nec montes eripient: Cum qͥbus
potes & corpore: Abundas pluribus fortasse ꝙͣ¬
quã huiꝰ ce rei nũꝙͣ magna copia fuit. nuc̃ ĩ opia
suma ẽ: Sed unũ nome honoris causa huic loco
inserendum credidi: eorũ quos tibi ad solitarie
uite solaciũ sors dedit: Poncuis sanson is est
qđ ate scdm ornamẽtũ ht̃ ece lesia tua: dehoc
enim ut quẽ ap̾ma etate familiarissem coguitũ
nuc̃ quoq cercius nossemͥ cudear fidencius lo¬
quor. hinc uł huic ego non temere sede rena¬
tum Sansonis cognomen obtigisse crediderim
qđ quãtus hebreus ille corporeis tantus iste sit
aĩ uiribus humanitate prudencia Adhet & lit¬
terarum non mediocri noticia eaq morũ suaui¬
tate que facile siꝗd ht̃ solitudo asꝑum leĩre
queat. Illum ut facis tota mente conplectere
illum moci solitarii partem uoca: nisi i em̃ fallor

Expanded text:
cum quibus aliter non potes animo versare, quod genus cum quibus aliter non potes animo versare, quod genus tibi nec maria nec montes eripient, cum quibus potes et corpore. Abundas pluribus fortasse, quanquam huius rei nunquam magna copia fuit, nunc inopia summa est; sed unum nomen honoris causa huic loco inserendum credidi, eorum quos tibi ad solitarie vite solatium sors dedit: Pontius Samson is est, quod a te secundum ornamentum habet ecclesia tua; de hoc enim, ut quem a prima etate familiarissime cognitum, nunc quoque certius nosse michi videar, fidentius loquar. Huic ego non temere, sed e re natum, Samsonis cognomen obtigisse crediderim, quod quantus hebreus ille corporeis, tantus iste sit animi viribus, humanitate, prudentia; ad hec et literarum non mediocri notitia, eaque morum suavitate, que facile siquid habet solitudo asperum lenire queat. Illum, ut facis, tota mente complectere, illum in otii solitarii partem voca. Nisi enim fallor
Abbreviated transcription (Latin):
geminatum censeo: Non penitus duo sũt. quoꝵ
unus est aĩmus. Nouit amor eluobus unũ facẽ
Alioqu in possibem rẽ iuberet pithagoras ut in
amicicia silicet unus fiat expluribus: ꝯd cum
ita sit: sequitur ut quisqs uuꝰ idem &. duoꝵ
capax amicorum locus sit: nulla igitur solitu¬
do tam profunda: nulla tam ꝑua domus nul¬
lum tam obstrusum lumen ut nõ pateat amico
Ibi pater si te ipm̃ tua sibona noueris ni¬
hil de est qđ gratam solitudinẽ &. dulce
ocium possit efficere: Adest aĩus bonus & adeo
bene institutus: & ate non negligenter extultꝰ
multarumq arcium. ac rerum noticia instruc¬
tus Animus humanoꝵ ac tuũ dux ac rector
tociusq uite nr̃e gubernaculũ tenẽs: ut iam tali
gubernatore nauigacio nisi felix esse nõ debeat
Uiros claros &. insignes ꝗ fuerũt nosti: uellẽ
dicere posse ꝗ sunt: sed ut res eũt uides: siq
tũ uspiã suꝑsunt haud ignoti nuc̃ eciã sũt tibi

Expanded text:
geminatum censeo. Non penitus duo sunt quorum geminatum censeo. Non penitus duo sunt quorum unus est animus; novit amor e duobus unum facere; alioquin impossibilem rem iuberet Pithagoras, ut in amicitia scilicet unus fiat ex pluribus. Quod cum ita sit, sequitur ut quisquis unius idem et duorum capax amicorum locus sit. Nulla igitur solitudo tam profunda, nulla tam parva domus, nullum tam obstrusum limen, ut non pateat amico. Tibi, pater, si te ipsum, tua si bona noveris, nihil deest quod gratam solitudinem et dulce otium possit efficere. Adest animus bonus, et a Deo bene institutus et a te non negligenter excultus multarumque artium ac rerum notitia instructus, animus humanorum actuum dux ac rector totiusque vite nostre gubernaculum tenens, ut iam tali gubernatore navigatio nisi felix esse non debeat. Viros claros et insignes, qui fuerunt, nosti vellem dicere posse «qui sunt», sed ut res eunt vides; siqui tamen uspiam supersunt, haud ignoti nunc etiam sunt tibi;
Abbreviated transcription (Latin):
tot cõmoda nullo cibo interĩ nullo potu & ueste
in opi: & angusta clomus ꝑte contentos. cũ
ipĩ pocius hospitibus sus in estim abiles aĩ diui¬
cias amplas domos fulgidas uestes & iocunda
cõuiuia ac suauissimos cibos parent. Ad mitto
& insolitudinem amicos: dulce genus: de quo
multa p̃misimus: sine quibus trũcam ac debili¬
tatã uitã: & qĩ lum̃ĩbus captam puto: Quociẽs¬
q subnoc tem ut assolet fores nr̃as amica manꝰ
inpulit. Ac mͥ seu longum post tempus uenit hos¬
pes. Siue oꝑum uacua gratus cõiuua ꝑ imbrem
quos mihi u̾siculos ac profunda grati cõuictꝰ
expiencia & ex ipõ nature grenio uidet᷑ Flaccs
eliciusse: Quociẽs ergo tale aliquid & m̃ihi ac¬
cidit: hospes sed postlongum tp̃s Eratus cõuiua
sed uacuo oꝑu ne me forte uł frequentibus con¬
uuiis uł inpedimẽtis oꝑu delectari credas. tũc
ego non alium uenisse sed ine ip̃m quodãmodo

Expanded text:
tot commoda, nullo cibo interim, nullo potu et veste tot commoda, nullo cibo interim, nullo potu et veste inopi et angusta domus parte contentos, cum ipsi potius hospitibus suis inextimabiles animi divitias, amplas domus, fulgidas vestes et iucunda convivia ac suavissimos cibos parent. Admitto et in solitudinem amicos, dulce genus de quo multa premisimus, sine quibus truncam ac debilitatam vitam, et quasi luminibus captam puto. Quotiensque sub noctem, ut assolet, fores nostras amica manus impulit, ac michi seu longum post tempus venerit hospes, sive operum vacuo gratus conviva per imbrem quos michi versiculos e profunda grati convictus experientia, et ex ipso nature gremio videtur Flaccus elicuisse; quotiens ergo tale aliquid et michi accidit — hospes, sed post longum tempus, gratus conviva, sed vacuo operum, ne me forte vel frequentibus conviviis vel impedimentis operum delectari credas — tunc ego non alium invenisse, sed meipsum quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
genium quiescere/ nisi ut assurgat & int̾rus¬
sione fecundius fiat: solet enĩ ut arius ał armis
sic ingeniis intermissio prodesse: Rursus gño¬
sas curas in solitudinem non tm̃ recipio: sed
arcesso: quarũ comitati nullus oĩo facilior
est: eque uł murbibus uł insiluis libros p̃ter¬
ea diu̾si gñs: & simul ꝑ quos aut dequibus
scripti sunt: comites gratos & assiduos & ꝓmp¬
tos uł inpublicum prodire uł ad arculam red¬
dire cũ iusẜis paratosq semꝑ uł tacere uł loq
&eẽ domi. & comitari & nemora & ꝑegrinari
& rusticari: & confabulari. & iocari. & hortari
& solari & mone & arguere & cõsulere .R. docẽ
secreta rerũ monimẽta gestorum: uite regulã
mortisq contemptũ in odestiam in ꝓsꝑis ferti¬
tudinem inadu̾sis eqͣbilitatem in actõibus at
constanciã. Comites doctos: lectos. utiles. ac fa¬
cundos sine tedio sine inpendiosine querela
sine murmure: sine in uidia: sine dolo: Int̾q

Expanded text:
genium quiescere, nisi ut assurgat et intermisgenium quiescere, nisi ut assurgat et intermissione fecundius fiat; solet enim ut arvis, sic ingeniis intermissio prodesse. Rursus et generosas curas in solitudinem non tantum recipio sed arcesso, quarum comitatu nullus omnino facilior,est eque vel in urbibus vel in silvis. Libros preterea diversi generis et simul per quos aut de quibus scripti sunt comites gratos et assiduos, et promptos vel in publicum prodire vel ad arculam redire cum iusseris, paratosque semper vel tacere vel loqari, et rusticari, et confabulari, et iocari, et hortari, et solari, et monere, et arguere, et consulere, et docere secreta rerum, monimenta gestorum, vite regulam mortisque contemptum, modestiam in prosperis, fortitudinem in adversis, equabilitatem in actionibus atque constantiam: comites doctos, letos, utiles ac facundos, sine tedio, sine impendio, sine querela, sine murmure, sine invidia, sine dolo; interque
Abbreviated transcription (Latin):
deor: nulla ꝓrsus in teruemente noticia oĩs
cesset imitacio ꝙͣ derebus humanis laudu
fameq ꝑticulam delibare atq decerpere soli¬
tam nõ nego: Profecto autem quis in ꝑtem re¬
rum uenerit dictum illud unde post tantum
in t̾uallum ad hec ꝓpharum noĩa redii. qđ ip̃e
mͥ nõ neget ambrosius unius est p̾mũ ac pro¬
Auius dicti sentencia quid tot uelim u̾b¬
Iad monet uolo soli tudiez non solam o¬
cium nõ mers nec in utile sed qđ esolitudine
ꝓsit multis Qui em̃ ociosi ꝓrsus & languidi
segnes &. soli sunt eos mestos semꝑ miserosq
consencio ꝗbus nec honesti actuͨ exciciũ. nec
nobilium studiorum illustrũq noĩu possit
esse coninerciũ. Nlec igitur sumae. Ad mitto
ael ocium non hec uento mobiliora sed mansu¬
ra negocia: quorum fims ẽ non labor & q̃stus
&dedecus: sed delectacio & uirtus & gloria
Corpori non aĩo ferias indico. Ueto in ꝯcio in¬

Expanded text:
deor, nulla prorsus interveniente notitia omnis deor, nulla prorsus interveniente notitia omnis cesset imitatio, quam de rebus humanis laudum fameque particulam delibare atque decerpere solitam non nego? Profecto autem, quisquis in partem rerum venerit, dictum illud unde post tantum intervallum ad hec prophetarum nomina redii, quod ipse michi non neget Ambrosius, unius est primum ac prouius dicti sententia quid tot velim verbis admonet: volo solitudinem non solam, otium non iners nec inutile, sed quod e solitudine prosit multis. Qui enim otiosi prorsus et languidi et segnes et soli sunt, eos mestos semper miserosque consentio, quibus nec honesti actus exercitium, nec nobilium studiorum illustriumque nominum possit esse commercium. Hec igitur summa est: admitto ad otium non hec vento mobiliora, sed mansura negotia, quorum finis est non labor et questus et dedecus, sed delectatio et virtus et gloria. Corpori non animo ferias indico; veto in otio in
Abbreviated transcription (Latin):
angelicas quõ ociosum qui filium hospiti su¬
namiti exmnarito sene pollicitus & dedit &
reddit natũ silicet & pͥmis annis extĩc tum
suscitans ut puerunus prophetice uł fidei uł
potencie argumẽtũ eẽt: Quid magni autem
siuiuẽs suscitat qui solo contactu sacricorpo¬
ris mortuus mortuos suscitasse noscit᷑ ꝯuis
p̃tea hũc estimet ociosum: qui in ipõ sedens
onõ conatus os absencium & cogitatus atq cõ¬
silia hostium ꝗi presens nouat: sius cũcta de¬
nũcians. Quo cognito iussu regis syrie toto cir¬
cũu allatus ex̃citu legiones obsidenciũ se lingue
solius imꝑio incecitatem captiuitatemq per¬
ductas u̾bo eciã liberauit Impiosi ocii funt
hec & solituduns p̃potentis: Sed sit sane pro¬
phetas antiquior rerum gloria: quos uł etate
uł merito primos constat. An ideo mior affii¬
cani laus ẽ: ꝙ eum aliꝗs eodem ingn̾e laudis
antecesserit: presertim cum ut mihi certus ui¬

Expanded text:
angelicas? quomodo otiosum, qui filium hospite Suangelicas? quomodo otiosum, qui filium hospite Sunamiti ex marito sene pollicitus et dedit et reddidit, natum scilicet et primis annis extinctum suscitans, ut puer unus prophetice vel fidei vel potentie argumentum esset? Quid magni autem si vivens suscitat, qui solo contactu sacri corporis mortuus mortuos suscitasse noscitur? Quis preterea hunc extimet otiosum, qui in ipso sedens otio, conatus omnes absentium et cogitatus atque consilia hostium quasi presens noverat, suis cunta denuntians? Quo cognito, iussu regis Syrie toto circumvallatus exercitu, legiones obsidentium se lingue solius imperio in cecitatem captivitatemque perductas verbo etiam liberavit. Imperiosi otii sunt hec et solitudinis prepotentis; sed sit sane penes prophetas antiquior rerum gloria, quos vel etate vel merito primos constat, an ideo minor Africani laus est, quod eum aliquis eodem in genere laudis antecesserit, presertim cum, ut michi certus vi
Abbreviated transcription (Latin):
disputacõe transferre. quos fuisse. uult añ
africanũ du.&. ocioso negociosos & insolitu¬
chine cõmitatos nõ obluctor ambiosio: Nam
& uera loqui illũ scio. & si nescirẽ multo ille
nõ tm̃ ip̃e secum: qđ ip̃m sapientis doctiq ui¬
ri est: sed cũ deus facie ad faciẽ loq̃batur
quasi amicus cũ amico: quõ ociosum ꝗ tacitꝰ
& in erinis sedens & clamabat ad dum &usq
in celũ audiebatur Alteruisq uix auxilio fes¬
sas manus attollens unus tot p̃ualidas manꝰ
hostiũ uincebat qđ sine eo armate nõ poterãt
legiones: Quõ solum putẽ Helyam cũ quo
deus itidem & angeli loquebãt᷑ aut quõ oci
int̾itum metuẽti in deficientem farĩe ydriã
& in ex austum olei uasculũ u̾bo facit ĩgentiq
uisu fidei defuctũ illi filium uiuũ redlit:
Quõ solũ dicam discipulũ eius eliseum qui
pauẽti hostem puero ministro inuisibiles aliis
auxiliares currus eu equos atq acies ostendit

Expanded text:
disputatione transferre, quos fuisse vult ante disputatione transferre, quos fuisse vult ante Africanum diu et in otio negotiosos et in solitudine comitatos. Non obluctor Ambrosio; nam et vera loqui illum scio, et si nescirem, multo ille non tantum ipse secum, quod ipsum sapientis doctique viri est, sed cum quo Deus facie ad faciem loquebatur, quasi amicus cum amico? Quomodo otiosum, qui tacitus et inermis sedens et clamabat ad Dominum et usque in celum audiebatur, alteriusque vix auxilio fessas manus attollens unus tot prevalidas manus hostium vincebat, quod sine eo armate non poterant legiones? Quomodo solum putem Heliam, cum quo Deus itidem et angeli loquebantur? aut quomodointeritum metuenti indeficientem farine ydriam et inexhaustum olei vasculum verbo facit, ingentique nisu fidei defunctum illi filium vivum reddit? Quomodo solum dicam discipulum eius Heliseum, qui paventi hostem puero ministro invisibiles aliis auxiliares currus et equos atque acies ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
apued Ciceronem uideo in credibilit̾ repueriscẽ
solitos eum rus exurhe taꝙ̃ euinculis euolassẽt
Sed illam profecto solitudinẽ cogitatões pulcer¬
rime seq̃bantur & in illo ocio s̾emꝑ grande ali¬
quid gerebat᷑. Itaq cicero ip̃e ubi suam luget
ibidem affricami superioris solitudinem admi¬
ratur uocemq illius ut ip̃e ait magnificam &
magno ac sapiente uiro dignã ponit: Catone
coetaneo illuis atq emulo teste fretus: nũꝙͣ
seminꝰ ociosum ꝙ cũ ociosus nec minus solũ
ꝙͣ cum solus eẽt. Cuiꝰ rei gloriam Ambrosius
mirum dic tu cõciui suo tentat eripere. Necu¬
bium ꝙ romanũ genus ciuilibꝰ bellis uacet
ipis inlibris pugnant: Ecce enim Cicero offici¬
orũ tcio hac africano laudem tͥbuit Ambro¬
sius in officiis suis ubi cum inmultis tũ ĩ noĩe
ac nũo libroꝵ Ciceronem sequitur ut aperte
Scipioni africano ereptam ad ꝓpħas dnĩ moy¬
sen & helyam atq helyseum oposa ntitur

Expanded text:
apud Ciceronem video, «incredibiliter repuerescere apud Ciceronem video, «incredibiliter repuerescere solitos, cum rus ex urbe tanquam e vinculis evolassent». Sed illam profecto solitudinem cogitationes pulcerrime sequebantur, et in illo otio semper grande aliquid gerebatur. Itaque Cicero ipse, ubi suam luget, ibidem Africani superioris solitudinem admiratur, vocemque illius, ut ipse ait, magnificam et magno ac sapiente viro dignam ponit, Catone coetaneo illius atque emulo teste fretus: nunquam se minus otiosum quam cum otiosus, nec minus solum quam cum solus esset. Cuius rei gloriam Ambrosius, mirum dictu, concivi suo tentat eripere; necubi unquam romanum genus civilibus bellis vacet, ipsis in libris pugnant. Ecce enim Cicero Officiorum tertio hanc Africano laudem tribuit; Ambrosius in Officiis suis, ubi cum in multis, tum in nomine ac numero librorum Ciceronem sequitur, ut aperte Scipioni Africano ereptam ad prophetas domini Moysen et Heliam atque Heliseum operosa nititur
Abbreviated transcription (Latin):
bat Inde quicꝗd id eẽt agredi cõsuetus plusquã
exitus polliceri ita ut nũꝙͣ falleret. Ceterum ne
tam uĩctos & tã pares se parem: Hos eosde suis
fuisse nota res ẽ: Et post sudores bellicos post
uitorias: post tricimphos uł litnus uel formias
uel Caietam solitos cõmigrare ibiq cum singu¬
lis amicis solos conquiescere opreclarum spec ta¬
culum qđq oĩu regum pompas &sceptra trãs¬
cenderet cernere tales uiros ẜuatores rei ꝑ. libe¬
ratores ciuium defensores italie: domitores gẽ¬
cium feliciter rebus gestis: dimisso in lib̾tate
& lecicia ppło uictore relictis rome stipatorib
laterum suoꝵ: deposito abitu triumphali ac
precupide restitutis in signibus digintatũ solos
ociosos & humilium nescios curarum ꝓcolles
& litora uagari: & sepe cõculas littoreosq la¬
pillos interlegere uarios candidulos ac ingellos
demiq qđ uerecũde ad modum reue̾nt̾q scptũ

Expanded text:
bat, inde, quicquid id esset, aggredi consuetus plusquam bat, inde, quicquid id esset, aggredi consuetus plusquam exitus polliceri, ita ut nunquam falleret. Ceterum ne tam iunctos et tam pares separem, hos eosdem duosfuisse nota res est, et post sudores bellicos, post victorias, post triumphos vel Liternum, vel Formias, vel Caietam solitos commigrare, ibique cum singulis amicis solos conquiescere. O preclarum spectaculum, quodque omnium regum pompas et sceptra transcenderet, cernere tales viros, servatores reipublice, liberatores civium, defensores Italie, domitores gentium, feliciter rebus gestis, dimisso in libertate et letitia populo victore, relictis Rome stipatoribus laterum suorum, deposito habitu triumphali ac precupide restitutis insignibus dignitatum, solos, otiosos et humilium nescios curarum per colles et litora vagari, et sepe conculas litoreosque lapillos interlegere varios, candidulos ac nigellos. Denique, quod verecunde admodum reverenterque scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
arripuit. quã indefesse gradiens non adhirane
mõ glie uticem fed opinionẽ diunitatis euecto¬
est ꝙͣlibet alte lateq ramos porigat uiri fama
si radicem q̃ras ad solitudiem erit aĩo r̾currẽdũ
Uos aũt illos longe ducũ maxios ubi di¬
inittunꝰ Africanos fere duo fulmina bel¬
si: ut maro ait: qđ aquibusdã de aliis intellec¬
tum miror: Quoꝵ primꝰ ex quo uirile togam
sũpsit ut est apud liuium nullo die prius ullam
publicam pͥuatãq rem egit ꝙͣ in capitolium
iret ingressusq edem consederet: & plerũq tp̃s
solus insecretũ ibi terret: hic mos pomem uitã
seruabatur: Ita ille iurtinicus: neq grecorum
fabulis ac supersticionibus. sed iomanis uidi¬
ciis celebratus & ip̃e quoq uirtutis ad miracio¬
ne diuine stirpis opimonem cõsecutus pn̾cipia
gerendarum rerum areligione poscebat: religi¬
oni aũt sedem optinam solitudinem deputã¬

Expanded text:
arripuit, quam indefesse gradiens, non ad humane arripuit, quam indefesse gradiens, non ad humane modo glorie verticem sed ad opinionem divinitatis evectuest. Quamlibet alte lateque ramos porrigat viri fama, si radicem queras, ad solitudinem erit animo recurrendum. Duos autem illos longe ducum maximos ubi dimittimus Africanos? Vere «duo fulmina belli», ut Maro ait, quod a quibusdam de aliis intellectum miror. Quorum primus, ex quo virilem togam sumpsit, ut est apud Livium, «nullo die prius ullam publicam privatamque rem egit, quam in Capitolium iret, ingressusque edem consederet, et plerunque tempus solus in secretum ibi tereret». Hic mos per omnem vitam servabatur. Ita ille vir unicus, neque Grecorum fabulis ac superstitionibus sed romanis iudiciis celebratus, et ipse quoque virtutis admiratione divine stirpis opinionem consecutus, principia gerendarum rerum a religione poscebat, religioni sedem optimam solitudinem deputa
Abbreviated transcription (Latin):
multis post secul iux sepulcru regis inuentos
libros exurendos p̃tor Romanꝰ Senatu consenci¬
ente decreuit: ꝙͣta uł uanitate uł impietate p̃¬
tero: Nllud enim nũc in notuisse suffecerit: mul¬
tarum optimarũ rerum solitudinem fontem
eẽ ex qua Romanaꝵ quoq legũ fluexe̾ pͥmordi
Rdencior atq acrior successore suo romu¬
lus & ip̃ẽ tñ insilius inq pastorali casa
tantis assuefecit aĩu reb ut sũmi impii funda¬
mento nõ nͥ solitarius architector ydoneus ha¬
beretur: Cogitatu arduũ: Solitudo ouũ aspima
r̾gĩe urbiũ & matia & nom̃e & aream prebuit
s. autorẽ: Achillem in solitudie didicisse legĩ¬
mus qđ eum mox &. urbibus asie t̾ibilem & gre¬
cie clarum fecit: Ip̃e hercules in solitudie sanũ
illud consiliũ uite cepit cuiꝰ libro pͥore mẽtiõnẽ
feci: qñ uelut inbiuio dui multũq hesitãs ad
postremũ spreta uoluptatis uia semitã uirtutis

Expanded text:
multis post seculis iuxta sepulcrum regis inventos multis post seculis iuxta sepulcrum regis inventos libros exurendos pretor romanus senatu consentiente decreverit. Quanta vel vanitate vel impietate pretereo: illud enim nunc innotuisse suffecerit, multarum optimarum rerum solitudinem fontem esse, ex qua romanarum quoque legum fluxere primordia. Ardentior atque acrior successore suo Romulus, et ipse tamen in silvis inque pastorali casa tantis assuefecit animum rebus, ut summi imperii fundamento nonnisi solitarius architector ydoneus haberetur. Cogitatu arduum: solitudo omnium asperrima regine urbium et materiam et nomen et aream prebuit et auctorem. Achillem in solitudine didicisse legimus, quod eum mox et urbibus Asie terribilem et Grecie clarum fecit. Ipse Hercules in solitudine sanum illud consilium vite cepit, cuius libro priore mentionem feci, quando velut in bivio diu multumque hesitans, ad postremum spreta voluptatis via semitam virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
efferebat: quibus ad huc rudis & in soles sed mox
futurus dñator gẽtiu ppłs teneret᷑ ꝙͣuis ut
nouos & indomitos aiõs religions laqueo ꝗo¬
dam infẽno metus obstringeret imitatõs
ut auit. Almois cretẽsiũ regis exempłu & ca¬
lidissimo comento noc turius sedeoꝵ cõgres¬
sibus alloꝗoq frui simulans consilio fidem que¬
rere: Quam fic tõem una cum sacris ase reptis
in morte danauit libris grecis latimsq editis
ꝑ quos utriusq lingue doctioribus ut potãt
indicare se protp̃re ad auxiliũ neri uł patro¬
cino falsitatis usũ ẽẽ Cum uo̾iam fundam̃tis
suis legum a se latarum auctoritas staret non
placere ut ppls suꝑuaciuiis inplicaret᷑ errorib
licet nescio. An qr libius uẽ religiois aduersas
crederet quã fto causam p̃tẽdisse dicit: An ĩ qđ
promor sum quesito colore hoc uere aut̃ ne ppls
metu liber uigum nobilitatis r̾ligiois excuteret

Expanded text:
efferebat, quibus adhuc rudis et insolens sed mox efferebat, quibus adhuc rudis et insolens sed mox futurus dominator gentium populus teneretur; quamvis ut novos et indomitos animos religionis laqueo quodam et freno metus obstringeret, imitatus, ut aiunt, Minois Cretensium regis exemplum, et callidissimo commento, nocturnis se deorum congressibus alloquioque frui simulans, consilio fidem quereret. Quam fictionem, una cum sacris a se repertis, in morte damnavit, libris grecis latinisque editis, per quos utriusque lingue doctioribus, ut poterat, indicaret, se pro tempore ad auxilium veri vel patrocinio falsitatis usum esse; cum vero iam fundamentis suis legum a se letarum autoritas staret, non placere ut populus supervacuis implicaretur erroribus; licet nescio an quia libros vere religionibus adversos crederet, quam facto causam pretendisse dicitur, an, in quod pronior sum, quesito colore hoc, vere autem ne populus metu liber iugum nobilitatis excuteret,
Abbreviated transcription (Latin):
iam inde abinicio & ante micium Romane re.¬
Pprudentissimo atq optiõ regum placuisse mõ¬
strabo: Numa pompiliꝰ illiꝰ ordis si attendas
numerũ secũdꝰ: si iusticiã p̾mus ꝑegrinus ĩ sꝑatũ
ad impiũ acitus eũ ad ciuiliũ ac sacrarũ curã legũ
totũ intendisset aĩu: ut ardentem & ferocia pͥ¬
mi regis in butũ pplin ingenoregeret leniretq
prore sepe solitariũ &. opacũ quẽ his oculis ipse
conspexi ꝗudecim aut non multo ampliꝰ passuũ
nulibꝰ aburbe distante fert᷑ petẽ solitus. Et illic
Aricino fubcolle cauus & umbrosus lapis: unde
ppetiuis fons emanat᷑ Circũingrãtib illicibus
densum uemꝰ altumq silenciũ Ibi ergo leges
hoĩu ac cerimonias deorum rexea tempesta¬
te doctissimꝰ in uenire seu alibi forsan inuẽtis
auctoritatem dare artem fecerat ibi diu ta¬
citus solus sedens atq inde post longum tp̃s
solꝯac meditabundus egredies scriptas leges

Expanded text:
iam inde ab initio, et ante initium romane reiiam inde ab initio, et ante initium romane reipublice, prudentissimo atque optimo regum placuisse monstrabo. Numa Pompilius illius ordinis si attendas numerum secundus, si iustitiam primus, peregrinus insperatum ad imperium accitus, cum ad civilium ac sacrarum curam legum totum intendisset animum, ut ardentem et ferocia primi regum imbutum populum ingenio regeret leniretque pro re, sepe solitarium et opacum locum, quem his oculis ipse conspexi, quindecim aut non multo amplius passuum milibus ab urbe distantem, fertur petere solitus. Est illic, Aricino sub colle, cavus et umbrosus lapis unde perpetuus fons emanat, circumnigrantibus ilicibus densum nemus altumque silentium. Ibi ergo leges hominum ac cerimonias deorum rex ea tempestate doctissimus invenire, seu alibi forsan inventis autoritatem dare, artem fecerat. Ibi diu tacitus solus sedens, atque inde post longum tempus solus ac meditabundus egrediens, scriptas leges
Abbreviated transcription (Latin):
nam uitam scũs ille uirfecit: tantus iste pecca¬
tor pp breuissimas & incertas senectutis reliq̃s
iam fecisset: Qui quietis extreme desideriop¬
uate fortue redditus non sibi in mutate sede
uite Romã statuit: nequis nouam requiem
dimissi fumꝰ aut odor imꝑii turbaret: sed an¬
tiquam patriam salonas dalinacie repeciit Ii¬
lic quoq uon in tra sed prope muros patrios in
uilla propa mories: quã id ip̃m precogitans for¬
te cõstruxat ut multũ tranquillitatis sonnio
additum sic supͥmis honoribus nildetractum
ꝑsolitariam atq humilem uitam sẽsit solus oĩ
pͥuatus Eutropio atq eusebio testibus relatus
innumeꝵ deorum: Sane qđ post imꝑium dio¬
clicianus fecit ad añ imꝑim antoniꝰ piꝰ fece¬
rat. quẽ Iuliꝰ capitolinꝰ ystoricus oĩ priuata ui¬
pero retrocedendum ẽ Omitto aut Quĩ¬
tios curos. fabricios serranos aliosq quoruin
uite pars magna in agris acta est: Hanc uitam

Expanded text:
nam vitam sanctus ille vir fecit, tantus iste peccanam vitam sanctus ille vir fecit, tantus iste peccator propter brevissimas et incertas senectutis reliquias iam fecisset. Qui quietis extreme desiderio private fortune redditus, non sibi mutate sedem vite Romam statuit, nequis novam requiem dimissi fumus aut odor imperii turbaret, sed antiquam patriam Salonas Dalmatie repetiit; illic quoque non intra sed prope muros patrios in villa propria moriens, quam id ipsum precogitans forte construxerat, ut multum tranquillitatis senio additum sic supremis honoribus nil dectractum per solitariam atque humilem vitam sensit, solus omnium privatus, Eutropio atque Eusebio testibus, relatus in numerum deorum. Sane quod post imperium Diocletianus fecit, id ante imperium Antoninus Pius fecerat, quem Iulius Capitolinus historicus omni privata vipero; retrocedendum est. Omitto autem Quintios, Curios, Fabritios, Serranos, aliosque quorum magna pars vite in agris acta est; hanc ego vitam