comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoꝵ inium ad medium cerit᷑ qua sutilis aluo
Balteus. & laterum iuncturas fibula mordet
Egregium forma uiuienem ⁊ fulgentib arinis
ransidigit costas. suluaq effudit harena
At siẽs anmosa phalanx accensaq luctu
Pars gladium stringunt manib pars missile ferrũ
Corripint. &eciq ruunt. quos agmina contͣ
Concurrunt laurentũ hinc densi rursus inimatt̃
Croes agilinq ⁊ piotis archades armis
Sic om̃is amor unus ht̃ decernere ferro
Diripuere aras. it toto turbida cȩlo
Cempestas teloꝵ. ac ferreus ingruit imber
Craterisq focosq ferunt. sugit ipse latinus
Pusitos referens infecto federe diuos
Infrenant alii cursus. aut corpora saltu
Subitiunt in equos. & cristis ensib aosunt
Mesaipiis regemi regisq insigne gerentem
Fxrrenum aulesten auidꝰ confundere fedus
Aduerso ꝓterret equo. ruit ille recedens
& miser oppositis at̾go uoluitur aris
I ncaput inq inuneros. at feruidꝰ aduolat hasta

Expanded text:
horum unum ad medium, teritur qua sutilis alvo horum unum ad medium, teritur qua sutilis alvo balteus et laterum iuncturas fibula mordet egregium forma iuvenem et fulgentibus armis transadigit costas fulvaque effundit harena. At fratres, animosa phalanx accensaque luctu, pars, gladios stringunt manibus, pars missile ferrum corripiunt caecique ruunt. Quos agmina contra procurrunt Laurentum, hinc densi rursus inundant Troes Agyllinique et pictis Arcades armis: sic omnis amor unus habet decernere ferro. Diripuere aras, it toto turbida caelo tempestas telorum ac ferreus ingruit imber, craterasque focosque ferunt. Fugit ipse Latinus pulsatos referens infecto foedere divos. Infrenant alii currus aut corpora saltu subiciunt in equos et strictis ensibus adsunt. Messapus regem regisque insigne gerentem, Tyrrhenum Aulesten, avidus confundere foedus, adverso proterret equo: ruit ille recedens et miser oppositis a tergo involvitur aris in caput inque umeros. At fervidus advolat hasta
Abbreviated transcription (Latin):
Conuertunt clamore fugã mirabile uisu
Aecheraq obscurant pennis. hostẽq ꝑ auras
Facta nube p̾munt. donec uiuitus ⁊ ipse
Pond̾e defecit. p̃damq ex unguib ales
Piecit fluuio. penit̾q innubila fugit
Tum uͦ auguriũ rutuli clamore salutant
Expediuitq manus. pͥmꝰ cholomiꝰ augur
ħerat hoc uotis inquit q̃ sepe petuui
Accipio. agnoscoq deos. meme duce ferrũ
Corripite o miseri. quos improb aduena bello
Territat. inualidas ut aues. ⁊ littora ur̃a
Ui populat. petet ille fugam. penitqͦ ꝓfundo
Uela dabit. uos uinanimi: densate cateruas
& regem uobis pugna defendite raptum
Pixit . ⁊ aduersos telum contorsit in hostis
ꝓcurrens sonitũ ait stridula cornꝰ. ⁊ auras
Certa secat simul. ħ̃ simul ingens clamor ⁊ õs
Turbuti cunei. calefactaq corda tumultu
Hasta uolans ut forte nouẽ pulcherrima fr̃m
Corpaa constiterant contͣ qͦs fidi crearat
Yna tot archadio cõunx tyrrena gilippo

Expanded text:
convertunt clamore fugam, mirabile visu, convertunt clamore fugam, mirabile visu, aetheraque obscurant pennis hostemque per auras facta nube premunt, donec vi victus et ipso pondere defecit, praedamque ex unguibus ales proiecit fluvio penitusque in nubila fugit. Tum vero augurium Rutuli clamore salutant expediuntque manus; primusque Tolumnius augur Hoc erat, hoc, votis, inquit, quod saepe petivi. Adcipio adgnoscoque deos; me, me duce ferrum corripite, O miseri, quos improbus advena bello territat invalidas ut aves et litora vestra vi populat: petet ille fugam penitusque profundo vela dabit. Vos unanimi densete catervas et regem vobis pugna defendite raptum. Dixit et adversos telum contorsit in hostis procurrens: sonitum dat stridula cornus et auras certa secat. Simul hoc, simul ingens clamor et omnes turbati cunei calefactaque corda tumultu. Hasta volans, ut forte novem pulcherrima fratrum corpora constiterant contra, quos fida crearat una tot Arcadio coniunx Tyrrhena Gylippo,
Abbreviated transcription (Latin):
Nͣ simuis. en om̃s &̾ troes archades hii st̃
Fatalisq manus infensa etruria turno
Uix hostẽ alt̾ni si congrediam᷑ habemus
Ille quidem ad suꝑos quoꝵ se deuocet aris
Succedet. fama uiuisq ꝑ ora feretur.
Nos patria amissa dominis parere suꝑbis
Cogemur: qͥ nunc lenti consedimꝰ arius.
Talib accensa ẽ. uuenum sententia dictis.
Iamq magis atq magis serpitq ꝑ agmiina mm̃.
psi laurentes mutati ipsiq latim
Eͥ sibi iam requiem pugnȩ rebq salutem
S ꝑabuant. nc̃ arma uolunt. fedqͦ p̃cantur
Infectum. ⁊ curni sortem miserant᷑ iniquã
Iis aliud mauis uiturna aduingit. ⁊ alto
Dat signum celo. quo ñ p̃stantius ulliun
Turbauit m̃tes italas monstroq fefellit
N amq uolans rubra fuluus iouis ales uiechia
Iuttoreas agitabat aues curbumq souantem
Agminns aligeri. subito cũ lapsus ad undas
Cignum excellentẽ pedib rapit imꝓb uncis
Arrexere animos itali. cuncteq uolucres

Expanded text:
non sumus? En omnes et Troes et Arcades hi sunt non sumus? En omnes et Troes et Arcades hi sunt fatalesque manus, infensa Etruria Turno: vix hostem, alterni si congrediamur, habemus. Ille quidem ad superos, quorum se devovet aris, succedet fama vivusque per ora feretur: nos patria amissa dominis parere superbis cogemur, qui nunc lenti consedimus arvis. Talibus incensa est iuvenum sententia dictis iam magis atque magis, serpitque per agmina murmur; ipsi Laurentes mutati ipsique Latini. Qui sibi iam requiem pugnae rebusque salutem sperabant, nunc arma volunt foedusque precantur infectum et Turni sortem miserantur iniquam. His aliud maius Iuturna adiungit et alto dat signum caelo, quo non praesentius ullum turbavit mentes Italas monstroque fefellit. Namque volans rubra fulvus Iovis ales in aethra litoreas agitabat aves turbamque sonantem agminis aligeri, subito cum lapsus ad undas cycnum excellentem pedibus rapit improbus uncis. Adrexere animos Itali, cunctaeque volucres
Abbreviated transcription (Latin):
Olu arbos nc̃ artificis manus ere decoro
Inclusit. patribq dedit gestare latinis
Calib int̾ se firmalunt federa dictis
Conspectu in medio ꝓcerum. tũ rite sacͣtas
Inflammã uigulant pecudes : ⁊ uscera uiuis
Eripiunt. cumulantq honeratis lancib aras.
At uͦ rutulis unpar ea pugna iuderi
Iam dudũ iuario misceri pectora motu
Cũ magis ut ꝓprius cernunt ñ uirib eqͥs
A diuat inicessu tacito ꝓgressus ad aram
Supplicit̾ uenerans dimisso liumne turnꝰ
Inpubesq gene ⁊ uiuemili incorpore pallor
Quẽ sunulac uiturna soror crebescere uidit
Sermonẽ: &e uulgi uariare labentia corda
In medias acies. formulã ad simulata camertiᷤᷤ
Cui genus aꝓauis ingens. clarũq paterne
Omen erat uirtutis. ⁊ ipse acerrimꝰ armis
In medias dat se acies aut nescia rerum
Rumoresq serit uarios. ac talia fatur.
nͣ pudet o rutuli ꝓcunctis talib unam
O biectare animã. numero ne an uirib ęqͥ

Expanded text:
olim arbos, nunc artificis manus aere decoro olim arbos, nunc artificis manus aere decoro inclusit patribusque dedit gesture Latinis. Talibus inter se firmabant foedera dictis conspectu in medio procerum. Tum rite sacratas in flammam iugulant pecudes et viscera vivis eripiunt cumulantque oneratis lancibus aras. At vero Rutulis inpar ea pugna videri iamdudum et vario misceri pectora motu; tum magis, ut propius cernunt non viribus aequis. Adiuvat incessu tacito progressus et aram suppliciter venerans demisso lumine Turnus tabentesque genae et iuvenali in corpore pallor. Quem simul ac Iuturna soror crebrescere vidit sermonem et volgi variare labantia corda, in medias acies, formam adsimulata Camerti, cui genus a proavis ingens clarumque paternae nomen erat virtutis, et ipse acerrimus armis, in medias dat sese acies haud nescia rerum rumoresque serit varios ac talia fatur: Non pudet, O Rutuli, pro cunctis talibus unam obiectare animam? Numerone an viribus aequi
Abbreviated transcription (Latin):
Hec mͥ regna peto. parib se legib ambe
Inuicte gentes eterna infedera mittant
Sacra deosq dibo. socer arma latinꝰ habero
Immꝑium sollempne socer. mͥ menia teucri
Constituent. urbiq aibit lauinia nom̃
Sic pͥor eneas seqͥtur sic deinde latimis
Suspitiens celum tenditq ad sidã dȩitram
Hec eadem ȩnea t̾ram mare sidera uiro
Latone genus duplex. ianumq bifrontẽ
Uimq dm̃ infernam. iduri sacraria ditis
Audiat ħ̾ genitor qui federa fulmine sincit
Pango aras. medios iguis inumina testor
Pulla dies pacem hac itał nec federa rumpet
Quo rescũq cident. nec meuis ulla uolentem
A uertet. ñ si tellurem effundat in undas
Diluuio mscens. clũ ue ui cartara soluat
Ut sceptrũ hoc. dextͣ sceptrũ nã forte gerelut.
Numꝙͣ fronde leui sinidet iurgulta nec umnbrã
Cum semel infiluis uno de stirpe recissum
Matre car& posutq comas ⁊ brachia ferro

Expanded text:
nec mihi regna peto: paribus se legibus ambae nec mihi regna peto: paribus se legibus ambae invictae gentes aeterna in foedera mittant. Sacra deosque dabo; socer arma Latinus habeto, imperium sollemne socer; mihi moenia Teucri constituent, urbique dabit Lavinia nomen. Sic prior Aeneas; sequitur sic deinde Latinus suspiciens caelum tenditque ad sidera dextram: Haec eadem, Aenea, terram mare sidera iuro Latonaeque genus duplex Ianumque bifrontem vimque deum infernam et duri sacraria Ditis; audiat haec genitor, qui foedera fulmine sancit. Tango aras, medios ignis et numina testor: nulla dies pacem hanc Italis nec foedera rumpet, quo res cumque cadent; nec me vis ulla volentem avertet, non, si tellurem effundat in undas diluvio miscens caelumque in Tartara solvat; ut sceptrum hoc dextra sceptrum nam forte gerebat numquam fronde levi fundet virgulta nec umbras, cum semel in silvis imo de stirpe recisum matre caret posuitque comas et bracchia ferro,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedunt castris. puraq in ueste sacerdos
Setigeri fectu suis intonsamq bidentẽ
Aitulit. admouitq pecus flagrantib aris
Illi ad surgentẽ conuersi lumina solem
Dant fruges maiub salsas tẽpora ferro
S umma notant pecudũ. paterisq altaria libant.
Cum puis ȩneas stricto sic ense p̃catur
Esto nc̃ sol testis. ⁊ hec mͥ t̾ra precanti
Quã ꝓp̃ tantos potui ꝑferre labores
⁊ pat̃̾ omĩps : & tu saturnia coniunx
Iam melior aiã diua p̾cor. tuq inclite mauors
Cuncta tuo qͥ bella pat̾ sub numine torq̃s
Fontis fiuiuosq uoco queq etheris alci
Neligio. ⁊ que ceruleo sunt numina ponto
Cesserit ansonio si fors uictoria curno
Conuenit euandri uictos discedere adurbẽ
Cedet iulus agris. nec post arma ulla rebelleᷤ
Aencade referiint. ferro ue ħ regna lacessent
S i nr̃m annuerit nobis uictoria martem
Et potius reor i potius dii numine firment
Ñego nec teucris ittlos parere iubebo

Expanded text:
procedunt castris, puraque in veste sacerdos procedunt castris, puraque in veste sacerdos saetigeri fetum suis intonsamque bidentem adtulit admovitque pecus flagrantibus aris. Illi ad surgentem conversi lumina solem dant fruges manibus salsas et tempora ferro summa notant pecudum paterisque altaria libant. Tum pius Aeneas stricto sic ense precatur: Esto nunc Sol testis et haec mihi Terra vocanti, quam propter tantos potui perferre labores, et pater omnipotens et tu Saturnia coniunx, iam melior, iam, diva, precor, tuque inclute Mavors, cuncta tuo qui bella, pater, sub numine torques; fontisque fluviosque voco, quaeque aetheris alti religio et quae caeruleo sunt numina ponto: cesserit Ausonio si fors victoria Turno, convenit Evandri victos discedere ad urbem, cedet Iulus agris, nec post arma ulla rebelles Aeneadae referent ferrove haec regna lacessent, sin nostrum adnuerit nobis Victoria Martem ut potius reor et potius di numine firment, non ego nec Teucris Italos parere iubebo
Abbreviated transcription (Latin):
Cedere res latio. turnũ ⁊ tua menia cexi¬
Hẽ uideo iuuenẽ in parib cõcurrete fatis
Parcharũq dies ⁊ius inimica ꝓpinquant
Non pugnã aspicere hanc ocłis ñ feda possũ
Tu ꝓ germano si qͥo presentius audes
ꝑge decet. forsan miseros meliora seqͣnt᷑
Uix ea. cũ lacrimas ocłis uiturna ꝓfudit
Cerq quat᷑q manu pectꝰ ꝑcussit honestum
Nlacrimis ħ tẽpus ait: saturnia uino
Accelera. & frẽm siquis modꝰ eripe morti
Aut tu bella cie conceptũq exeute fedus
Auctor ego audendi. ñc exortata reliqͥt
Inceitam & cristi curlutam uuln̾e iñtis
I nterea reges ingenti mole. latimis
Q driuigo uelntur currii. cui tẽp̃ra circũ
A urati bis sex radii fulgentia cingunt
S olis aui specunen. bigis it tͦͣnus i albis
Bma manu lato crisiuns hastilia ferro
Hinc pat̾ ęneas romane stirpis origo
Sidereo fiagrans plipeo. & celestib armis
& iusta aschanius magne spes alt̾a rome

Expanded text:
cedere res Latio, Turnum et tua moenia texicedere res Latio, Turnum et tua moenia texi: nunc iuvenem imparibus video concurrere fatis, Parcarumque dies et vis inimica propinquat. Non pugnam aspicere hanc oculis, non foedera possum. Tu pro germano siquid praesentius audes, perge: decet. Forsan miseros meliora sequentur. Vix ea, cum lacrimas oculis Iuturna profudit terque quaterque manu pectus percussit honestum. Non lacrumis hoc tempus, ait Saturnia Iuno: Adcelera et fratrem, siquis modus, eripe morti, aut tu bella cie conceptumque excute foedus: auctor ego audendi. Sic exhortata reliquit incertam et tristi turbatam volnere mentis. Interea reges, ingenti mole Latinus quadriiugo vehitur curru, cui tempora circum aurati bis sex radii fulgentia cingunt, Solis avi specimen; bigis it Turnus in albis, bina manu lato crispans hastilia ferro; hinc pater Aeneas, Romanae stirpis origo, sidereo flagrans clipeo et caelestibus armis, et iuxta Ascanius, magnae spes altera Romae,
Abbreviated transcription (Latin):
Igenus assiraci nestheus. ⁊ fortis afilas
Imesapiis equum domitor neptunia ꝓles
U tq daco signo spacia in sua qͥsq recessit
Defigunt telluri hastas. ⁊ scuta reclinant
Tum studio esfuse matres. ⁊ uulgꝰ inermũ.
Inualidiq senes. curris &̃ cecta domoꝵ
Obsedere. alii portis sublimib adstant.
At iuno ex sumino qͥ nc̃ albanus habet᷑
Tum neq nom̃ erat neq honos aut gła montis
ꝓspitiens cumulo campũ spectabat ⁊ ambas
L aurentũ troũq acies urbemq latini
Extemplo turni sic est affata sororem
O uia deam stagnis que fiuminibq sonoris
P̃ sidet. bunc illi rex ȩtheris altus honorem
Iuppit̾ erepta ꝓ uirginitate sacrauit
Mimpha decus fluuoꝵ aĩo gͣcissima nr̃o
S cis ut tecunctis unam quecũq latinis
M agnanimi iouis ingratũ ascende cubile
P̃tulerim. celiq libens in parte locirim
Disce tuumi ne me incuses uiturna dolorem
Quisi ẽ. fortima pati. parceq sinebant

Expanded text:
et genus Assaraci Mnestheus et fortis Asilas et genus Assaraci Mnestheus et fortis Asilas et Messapus equum domitor, Neptunia proles. Utque dato signo spatia in sua quisque recessit, defigunt tellure hastas et scuta reclinant. Tum studio effusae matres et volgus inermum invalidique senes turris ac tecta domorum obsedere, alii portis sublimibus adstant. At Iuno e summo, qui nunc Albanus habetur, tum neque nomen erat nec honos aut gloria monti, prospiciens tumulo campum aspectabat et ambas Laurentum Troumque acies urbemque Latini. Extemplo Turni sic est adfata sororem diva deam, stagnis quae fluminibusque sonoris praesidet hunc illi rex aetheris altus honorem Iuppiter erepta pro virginitate sacravit: Nympha, decus fluviorum, animo gratissima nostro, scis ut te cunctis unam, quaecumque Latinae magnanimi Iovis ingratum ascendere cubile, praetulerim caelique lubens in parte locarim: disce tuum, ne me incuses, Iuturna, dolorem. Qua visa est Fortuna pati Parcaeque sinebant
Abbreviated transcription (Latin):
Cerrificos ciet aut irasci incornua tẽptat
Arboris obnixus trunco uentosq lacessit
Ictib. aut sparsa ad pugnã ꝓludit harena
N ec minus interea maternis seuus in armis
Aeneas acuit martem & se fuscitat iri
Oblato gaudens componi federe bellum
Tum sotios mestiq metum solatur uli
Pata docens. regiq iubet responsa latino
Certa referre iiros. & pacis dicere leges
Postera uix sũmos spargebat lumine monteᷤ
Orta dies. cũ pͥmũ alto se gurgice tollunt
Solis equi. lucemq elatis narib efflant.
Campum adcertam̃ magne sub menib urbis
Dim̃si rutuliq uiri teueriq parabant
Iumedioq focos. & diis comunib aras
Gramineas. alii fontemq ignẽq ferebunt
Uelati lino ⁊ uerbena tempora uincti
Pcedit legio ausonidum. pilata plenis
Agiina se fundunt portis. hinc tͦius om̃is
Cẏrrenusq ruit uariis exercitus armis
Haut secꝰ instructi ferro quã si asꝑa martis
Ductores auro uolitant ostroq decori

Expanded text:
terrificos ciet atque irasci in cornua temptat, terrificos ciet atque irasci in cornua temptat, arboris obnixus trunco, ventosque lacessit ictibus aut sparsa ad pugnam proludit harena. Nec minus interea maternis saevos in armis Aeneas acuit Martem et se suscitat ira, oblato gaudens componi foedere bellum, tum socios maestique metum solatur Iuli, fata docens, regique iubet responsa Latino certa referre viros et pacis dicere leges. Postera vix summos spargebat lumine montis orta dies, cum primum alto se gurgite tollunt solis equi lucemque elatis naribus efflant: campum ad certamen magnae sub moenibus urbis dimensi Rutulique viri Teucrique parabant in medioque focos et dis communibus aras gramineas. Alii fontemque ignemque ferebant, velati limo et verbena tempora vincti. Procedit legio Ausonidum, pilataque plenis agmina se fundunt portis. Hinc Troïus omnis Tyrrhenusque ruit variis exercitus armis, haud secus instructi ferro, quam si aspera Martis ductores auro volitant ostroque decori,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ candore niues ante irent cursib auras
Circũ stant ꝓperi aurige manibq lacessunt
Pectora plausa canis ⁊ colla comantia pectunt
Ipse de hinc auro scalentem alboq oricalco
Circũdat loricã humeris. simul aptat habendo
Censẽq. clipeumq ⁊ rubre cornua criste.
Ensem quẽ dauno ignip̃s ds̃ ipse parenti
Fecerat. & stigia candentem tuprerat unda
Exxini que mediis ingenti aduixa columnę
A edib astabat ualidam ni corripit hastam
Auctoris arruci spoliũ. qͣssatq trem̃tem
S ociferans. nc̃ o numꝙͣ frustrata uocatus
Hasta ineos nc̃ tẽpus adẽ. te maximꝰ auctor
Ce turni nc̃ dextͣ gerit. da stern̾e corpus
Loricamq manu ualida lacerare reuulsã
Semi uiri plrigis. ⁊ fedare inpuluere crinis
U ibratos calido ferro myrraq madentis
His agit᷑ furiis totoq ardentis ab ore
S cintillę absistunt. ocłis micat acrib ignis.
Mugitus ueluti cũ pͥma in p̾lia taurus

Expanded text:
qui candore nives anteirent, cursibus auras. qui candore nives anteirent, cursibus auras. Circumstant properi aurigae manibusque lacessunt pectora plausa cavis et colla comantia pectunt. Ipse dehinc auro squalentem alboque orichalco circumdat loricam umeris; simul aptat habendo ensemque clipeumque et rubrae cornua cristae. ensem, quem Dauno ignipotens deus ipse parenti fecerat et Stygia candentem tinxerat unda. Exin quae mediis ingenti adnixa columnae aedibus adstabat, validam vi corripit hastam, Actoris Aurunci spolium, quassatque trementem vociferans: Nunc, O numquam frustrata vocatus hasta meos, nunc tempus adest: te maximus Actor te Turni nunc dextra gerit. Da sternere corpus loricamque manu valida lacerare revulsam semiviri Phrygis et foedare in pulvere crinis vibratos calido ferro murraque madentis. His agitur furiis; totoque ardentis ab ore scintillae absistunt, oculis micat acribus ignis: mugitus veluti cum prima in proelia taurus
Abbreviated transcription (Latin):
Lumina. nec generũ ęneam captiua uidebo
Accipit uocem lacrimis laiuna matris
P lagrantes ꝑfusi genas. cui plurimꝰ ignem
Subiecit rubor. ⁊ calefacta ꝑ ora cucurrit
Indũ sanguineo ueluti uiolauerit ostro
S i qiis ebur aut mixta rubent uͥ lilia multa
Alba rosa. talis uirgo dabat ore colores
Illum turbat amor. figitq inuirgine uultꝰ
Ardet in arma magis paucis asfatur amatam.
Ne queso ne me lacrinus ne ue omine tanto
ꝓsequere in duri certamiᷤ martis euntem
O mat̃. neq eni turno mora lib̾a mortis
Nuntius ħ idimon phrigio mea dicta tyranno
Haut placitura refert cũ pͥmũ crastina cȩlo
Punceis mnuecta rotis aurora rubebit.
Nͣ teucros agat in rutulos teuerũ arma qͥescant
Irutulum . nr̃o dirimamus sanguine bellum
Illo queratur conuuix lauinia campo
Hec uͥ dicta dedit: rapidqͦ in cecta recessit
Poscit equos gaudetq tuens añ ora frem̃teᷤ
Pilumno quos ipsa decꝰ dedit orithia

Expanded text:
lumina nec generum Aenean captiva videbo. lumina nec generum Aenean captiva videbo. Accepit vocem lacrimis Lavinia matris flagrantis perfusa genas, quoi plurimus ignem subiecit rubor et calefacta per ora cucurrit. Indum sanguineo veluti violaverit ostro siquis ebur, aut mixta rubent ubi lilia multa alba rosa: talis virgo dabat ore colores. Illum turbat amor, figitque in virgine voltus: ardet in arma magis paucisque adfatur Amatam. Ne, quaeso, ne me lacrimis neve omine tanto prosequere in duri certamina Martis euntem, O mater; neque enim Turno mora libera mortis. Nuntius haec Idmon Phrygio mea dicta tyranno haud placitura refer: cum primum crastina caelo puniceis invecta rotis Aurora rubebit, non Teucros agat in Rutulos, Teucrum arma quiescant et Rutuli; nostro dirimamus sanguine bellum, illo quaeratur coniunx Lavinia campo. Haec ubi dicta dedit rapidusque in tecta recessit. poscit equos gaudetque tuens ante ora frementis, Pilumno quos ipsa decus dedit Orithyia,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdiderim natam. ⁊ conubia nr̃a petentem
Respice res bello uarias miserere parentis
Longeni. quẽ nc̃ mestũ patriã ardea longe
Diidit. haut quãꝙͣ dictis uiolentia turni
Flectitur. exuꝑat magis egrescitq medendo.
Ut pͥmum fari potuit sic incipit ere
Deponas lętumq sinas ꝓ laude pacisei
Q̾ nos tela pat̾ ferrĩq haut debile dextͣ
S pargunius. ⁊ nr̃o sequitur de iuln̾e sanguis
Longe illi dea mat̾ erit. que nube fugacem
Feminea tegat ⁊ uanis sese arulet umbris
At regina noua pugne conterrita sorte
Flebat. ⁊ ardentẽ generũ moritura tenebat
Turne ꝑ has ego te lacrimas. ꝑ siqͥs amate
Tangit honos animum spes tu nc̃ una senecte
Tu requies misere. decus imꝑuĩq latiri
Ce penes. in te om̃is domꝰ uiclinata recũbit
Unum oro. desiste manum comittere teucris
Ktecũq manent in isto certamine oasus
& me turne manent. simul ħ inuisa relinꝙͣ

Expanded text:
prodiderim, natam et conubia nostra petentem? prodiderim, natam et conubia nostra petentem? Respice res bello varias; miserere parentis longaevi, quem nunc maestum patria Ardea longe dividit. Haudquaquam dictis violentia Turni flectitur: exsuperat magis aegrescitque medendo. Ut primum fari potuit, sic institit ore: deponas letumque sinas pro laude pacisci: et nos tela, pater, ferrumque haud debile dextra spargimus; et nostro sequitur de volnere sanguis. longe illi dea mater erit, quae nube fugacem feminea tegat et vanis sese occulat umbris. At regina, nova pugnae conterrita sorte, flebat et ardentem generum monitura tenebat: Turne, per has ego te lacrimas, per siquis Amatae tangit honos animum spes tu nunc una, senectae tu requies miserae, decus imperiumque Latini te penes, in te omnis domus inclinata recumbit. unum oro: desiste manum committere Teucris. Qui te cumque manent isto certamine casus, et me, Turne, manent: simul haec invisa relinquam
Abbreviated transcription (Latin):
S unt tͥ regna patris dauni. sunt oppida capta
Multa manu. necñ aurũq animꝰq latino ẽ.
Sunt alie mnupte latio. ⁊ laurentib arus
Nec genus mlecores. sine me hec haut mollia facu
Sublatis aꝑire dolis. simul hoc animo hauri
Me natam nilli ueterum socure ꝓcerum
Fas erat. id om̃s diuiq hominesq canelunt
Uictus amore tui. cognaco sanguine uictus
Coniugis. ⁊ meste lacriis uincla omĩa rupi
ꝓ missam eripui genero. arma impia sũpsi
Ex illo qui me casus que curne seqͣntur
Bella uides. quantos pͥmꝰ patiare labores
Bis magna uicti pugna uxurbe tuemur
S pes italas. recalent nr̃o cib̾ina fuienta
Sanguine. adhuc campi ingentes ossib albent
Quo reseror totiens: que m̃tẽ insama mutat
Si turno extincto sotios sũ ascire paratus
Cur ũ incolumi potius certamina tollo:
Ad consanguinei rutuli qͥd cet̾a dicent :¬
Italia a mortẽ site fors dicta resuret

Expanded text:
Sunt tibi regna patris Dauni, sunt oppida capta Sunt tibi regna patris Dauni, sunt oppida capta multa manu, nec non aurumque animusque Latino est; sunt aliae innuptae Latio et Laurentibus arvis, nec genus indecores. Sine me haec haud mollia fatu sublatis aperire dolis, simul hoc animo hauri. Me natam nulli veterum sociare procorum fas erat, idque omnes divique hominesque canebant. Victus amore tui, cognato sanguine victus coniugis et maestae lacrumis, vincla omnia rupi: promissam eripui genero, arma impia sumpsi. Ex illo qui me casus, quae, Turne, sequantur bella, vides, quantos primus patiare labores. Bis magna victi pugna vix urbe tuemur spes Italas; recalent nostro Thybrina fluenta sanguine adhuc campique ingentes ossibus albent. Quo referor totiens? Quae mentem insania mutat? Si Turno exstincto socios sum adscire paratus, cur non incolumi potius certamina tollo? Quid consanguinei Rutuli, quid cetera dicet Italia, ad mortem si te—Fors dicta refutet!—
Abbreviated transcription (Latin):
urnus ut infractos adu̾so marte latinos
d efecissẽ uidet̾: sua nc̃ ꝓmissa reposci
Se signari ocdis. ultͦ in placabił ardet.
Aitollitq aiõs penoꝵ quał in arius
Sautius ille graui uenantũ uulnere pectus
Tum demum mouet arma leo. gaudetq comanteᷤ
Excutiens ceruice toros. fixiunq latronis
In paidꝰ frangit telum: i fremit ore cruento
Haut secꝰ accenso glissit iuolentia turno
Cum sic affatur regem. atq ita turbidꝰ infit.
Nulla mora inturno. nichil÷ qͥ dicta retractent
I gnaui eneade nec q ꝑiere recusent
Congredior. fer sacra pat̾. ⁊ concipe fediis.
Aut hac dardinium dextͣ sub tartara mittam
D esertorẽ asie. sedeant spectentii latini
I solus ferro crũ cõmiuie refellam
Aut habeat uictos cedat lauinia coniunx
O lli sedato respondit corde latinus
Op̃stans animi iuuenis. ꝙͣtũ ipse ipse feroci
Sirtute exuꝑans cantũ me inpensiꝰ equum ẽ
Consulere. atq om̃s inetuentẽ expend̾e̾ casus

Expanded text:
urnus ut infractos adverso Marte Latinos defecisse videt, sua nunc promissa reposci, se signari oculis, ultro implacabilis ardet attollitque animos. Poenorum qualis in arvis saucius ille gravi venantum vulnere pectus tum demum movet arma leo gaudetque comantis excutiens cervice toros fixumque latronis inpavidus frangit telum et fremit ore cruento: haud secus adcenso gliscit violentia Turno. Tum sic adfatur regem atque ita turbidus infit: Nulla mora in Turno; nihil est quod dicta retractent ignavi Aeneadae, nec quae pepigere recusent. Congredior, fer sacra, pater, et concipe foedus. Aut hac Dardanium dextra sub Tartara mittam, desertorem Asiae sedeant spectentque Latini, et solus ferro crimen commune refellam, aut habeat victos, cedat Lavinia coniunx. Olli sedato respondit corde Latinus: O praestans animi iuvenis, quantum ipse feroci virtute exsuperas, tanto me impensius aequum est consulere atque omnis metuentem expendere casus.
Abbreviated transcription (Latin):
Quantꝰ athon aut quantꝰ erix aut ipse coruscis
Cum fienit ilieib quantꝰ gaudecq niiali
Serice sẽ autollens pat̾ appenuiiꝰ ad auras.
Iam uͦ ruculi certatim croes &̾ onĩs
Conuertere ocdos itali: ꝑq alta cenebunt
M euia ꝑq imos pulsabant ariete muros
Aruiaq deposuere humeris. stupae ipse latinꝰ
Iiigentes genitos diuersis partib orbis
Iut̾ se coisse uiros. ⁊ discernere ferro.
I tq illi ut uacuo patuerunt eq̃re campi
Pcursu ripido coniectis eiinus hastis
Inradunt martẽ clipxis atq ere sonoro
Sat cellus genitũ. tũ crebros ensib ict᷑
Congeminant. fors i unt᷑ mscent᷑ uiunum
Ac uelut ingenti silua summo ue caburno
um duo conuersis inimica mp̃lia cauri
Fiõitib incurrunt. pauidi cesfere magstri
tat pecus om̃e metu mutium. miłantq iuuence
Es peari imꝑitet. quẽ tota aripa seqͣntur.
Lili int̾ sese multa ui uulnoai miscent
Cornuaq cbnixi infiguit & sanguine largo

Expanded text:
quantus Athos aut quantus Eryx aut ipse coruscis quantus Athos aut quantus Eryx aut ipse coruscis cum fremit ilicibus quantus gaudetque nivali vertice se attollens pater Appenninus ad auras. Iam vero et Rutuli certatim et Troes et omnes convertere oculos Itali, quique alta tenebant moenia quique imos pulsabant ariete muros, armaque deposuere umeris. Stupet ipse Latinus ingentis, genitos diversis partibus orbis, inter se coiisse viros et cernere ferro. Atque illi, ut vacuo patuerunt aequore campi, procursu rapido, coniectis eminus hastis, invadunt Martem clipeis atque aere sonoro. Dat gemitum tellus; tum crebros ensibus ictus congeminant: fors et virtus miscentur in unum. Ac velut ingenti Sila summove Taburno cum duo conversis inimica in proelia tauri frontibus incurrunt; pavidi cessere magistri, stat pecus omne metu mutum mussantque iuvencae, quis nemori imperitet, quem tota armenta sequantur; illi inter sese multa vi volnera miscent cornuaque obnixi infigunt et sanguine largo
Abbreviated transcription (Latin):
Ampliꝰ. hunc oro si ne me furere añ furorem
Pixit. ⁊ ecurrii salcum dedit otius arius
ꝑq hostes ꝑ tela riuit. mestamq sororem
Deserit. ac rapido cursu media agmina rumpit
Acueluti montis saxiumn deuertice preceps
Cum ruit auulsum uento seu turbidꝰ imber
ꝓluit. aut annis soluit sublapsa uetustas
Pertur in pruptĩ magno mons inꝑb ictu
Exultatq solo. filuas armenta uirosq
In uoluens secum. disiecta ꝑ agmiina turnꝰ
Sic urbis ad muros ubi plurima fuso
Sangiune cerra madet. striduntq hastilib aure
S ignificatq manii. ⁊ uagno sinul uncip̃ ore.
Parerte iã rutuli. & uos tela inhibite latini
Quecũq ẽ. forcuna mea ẽ. me ueruis uum
ꝓ uobis fedus luere. & decernere ferro
Oiscessere om̃is medii spaciũq dedere.
At pit̾ eueas audito nonune curni
Deserit & iuros. & sũmas deserit arces
P̃cipitatq moras om̃s. oꝑ a om̃ia rumpit
Lecicia exultans horrendum intonat arius

Expanded text:
amplius. Hunc, oro, sine me furere ante furorem. amplius. Hunc, oro, sine me furere ante furorem. Dixit et e curru saltum dedit ocius arvis perque hostis, per tela ruit maestamque sororem deserit ac rapido cursu media agmina rumpit. Ac veluti montis saxum de vertice praeceps cum ruit avulsum vento, seu turbidus imber proluit aut annis solvit sublapsa vetustas; fertur in abruptum magno mons improbus actu exsultatque solo, silvas armenta virosque involvens secum: disiecta per agmina Turnus sic urbis ruit ad muros, ubi plurima fuso sanguine terra madet striduntque hastilibus aurae, significatque manu et magno simul incipit ore: Parcite iam, Rutuli, et vos tela inhibete, Latini; quaecumque est Fortuna, mea est: me verius unum pro vobis foedus luere et decernere ferro. Discessere omnes medii spatiumque dedere. At pater Aeneas audito nomine Turni deserit et muros et summas deserit arces praecipitatque moras omnis, opera omnia rumpit, laetitia exsultans, horrendumque intonat armis;
Abbreviated transcription (Latin):
P̃terea regina cui fidissima dextra
Occidit ipsa sua. luceniq exterrita fugit.
S oli ꝓportis mesapus &e acer atuias
S ustenta aciem. circũ hos utrunq phalangeᷤ
Siant dense. strictisq seges inucronib horiae
Ferrea. tu currum deserto ingramine uersas.
Obstupuit uaria confusus imagine rerium
Curnus. ⁊ obtutu tacito stetit. estuat iguens
Uno corde pudor. mixtoq insania luctu
⁊ furiis agitatus amor. ⁊ conscia uirtus
Et pͥmum discusse umbre: ⁊ luxreodita m̃ti
Arclentes ocłoꝵ orbes ad menia corsit
Turbidꝰq e rotis magnam respexit adurbẽ
Ecce aut̃ flamms int̾ tabulata uolutus
Ad cęlum un̾dalnt uortex. turrĩq tenelut.
Currim compactis trabib ꝙͣ edipxerat ipse
Subdiderat rotas pontesq instrauerat altos
I amiã fata soror suꝑant absiste morari
Ads̃ ⁊ quo dura uocat fortuna sequamur
Stat conferre manum eneȩ stat qͥcqͥo acerbiẽ.
Morte pati. neq me indecorẽ germana uideb̾

Expanded text:
Praeterea regina, tui fidissima, dextra Praeterea regina, tui fidissima, dextra occidit ipsa sua lucemque exterrita fugit. Soli pro portis Messapus et acer Atinas sustentant aciem. Circum hos utrimque phalanges stant densae, strictisque seges mucronibus horret ferrea: tu currum deserto in gramine versas. Obstipuit varia confusus imagine rerum Turnus et obtutu tacito stetit. Aestuat ingens uno in corde pudor mixtoque insania luctu et furiis agitatus amor et conscia virtus. Ut primum discussae umbrae et lux reddita menti, ardentis oculorum orbes ad moenia torsit turbidus eque rotis magnam respexit ad urbem. Ecce autem flammis inter tabulata volutus ad caelum undabat vortex turrimque tenebat, turrim, compactis trabibus quam eduxerat ipse subdideratque rotas pontisque instraverat altos. Iam iam fata, soror, superant; absiste morari; quo deus et quo dura vocat Fortuna, sequamur. Stat conferre manum Aeneae, stat quidquid acerbi est morte pati; neque me indecorem, germana, videbis
Abbreviated transcription (Latin):
Murranũ quo ñ fuerat michi carior alter
Oppetere ingentem atq ingenti uuln̾e uictũ
Occidit infelix ne nr̃m dedecus ufens
Aspicera. teueri potiuntur orpore. ⁊armis.
Ex cuidi ne domus id reb defint unum
Ppetur dext̾ nec drincis dicta refellam:
Certa dibo. ⁊ curnum fugientẽ hec t̾ra uidebit¬
S sq adeo ne mori miserũ ẽ: o uos mͥ manes
Este boni. qm̃ suꝑis aduersa uoluntas
S cã aduos anima atq istius inscia culpe
P escendam magnoꝵ haut unꝙͣ indignꝰ aueꝵ.
Uix ea facus erit medias uolata eoce ꝑ hostes
Uectus equo spumante sages. aduersa sagtaca
S auciusq ora ruttq implorans noĩe curniun
Curne inte sup̃ma salus miserere tuorum
Fulminat ȩneas armis. siuninasq minatur
Deiecturũ arces italũ. excidioq daturiun
Iamq faces ad tecta uolant. uite ora latiui
Inte ocłos referunt. mussat rexipse latinus
Qs generos uoca̾. aut que sese in fcdi fiectat

Expanded text:
Murranum, quo non superat mihi carior alter, Murranum, quo non superat mihi carior alter, oppetere ingentem atque ingenti volnere victum. Occidit infelix nostrum ne dedecus Ufens adspiceret; Teucri potiuntur corpore et armis. Exscindine domos id rebus defuit unum perpetiar, dextra nec Drancis dicta refellam? Terga dabo et Turnum fugientem haec terra videbit? Usque adeone mori miserum est? Vos O mihi Manes este boni, quoniam superis aversa voluntas! Sancta ad vos anima atque istius nescia culpae descendam, magnorum haud umquam indignus avorum. Vix ea fatus erat: medios volat ecce per hostis vectus equo spumante Saces, adversa sagitta saucius ora, ruitque implorans nomine Turnum: Turne, in te suprema salus: miserere tuorum. Fulminat Aeneas armis summasque minatur deiecturum arces Italum exscidioque daturum; iamque faces ad tecta volant. In te ora Latini, in te oculos referunt; mussat rex ipse Latinus, quos generos vocet aut quae sese ad foedera flectat.
Abbreviated transcription (Latin):
Comixtum clamorẽ. arrectasq impulit aures
Confuse sonus urbis ⁊ in lecabile murmur
Ei mͥ qͥd tanto curbantur menia luctu:
Qs ue riit tantꝰ diuersa clamor ab urbe
Sic ait. adductisq amens subsistit habenis
Aiq huic infaciem soror ut cõu̾sa metisci
Aurige. currũq &e equos ⁊ lora regebat
Talib occurrit dictis hac curne seq̃nuir
Trouigenas. qua pͥma uiam uictena pandit
S unt alii qui tecta manu defendẽ possunt
I ngruit eneas italis ⁊ p̃lia miscet.
I nos seua mani miitamꝰ fimeri tecris
Nec numero inferior pugne nec honore recedes
Turniis ad hec.
O soror: i dudum agnoui cũ pͥma ꝑ artem
Federa turbusti. teq hec in bella dedisti
ñc necqͥcꝙͣ fallis dea. s quis olimpo
Demissam cantos uoluit te ferre labores:
An frĩs miseris letum ut crudele uideres:
Nam qͥo apo: aut quã iã spondet fertuna salutẽ
Uidi oclos añ ipse meos me uoce uocantem

Expanded text:
commixtum clamorem adrectasque impulit aures commixtum clamorem adrectasque impulit aures confusae sonus urbis et inlaetabile murmur. Ei mihi! Quid tanto turbantur moenia luctu? Quisve ruit tantus diversa clamor ab urbe? Sic ait adductisque amens subsistit habenis. Atque huic, in faciem soror ut conversa Metisci aurigae currumque et equos et lora regebat, talibus occurrit dictis: Hac, Turne, sequamur Troiugenas, qua prima viam victoria pandit; sunt alii, qui tecta manu defendere possint. Ingruit Aeneas Italis et proelia miscet: et nos saeva manu mittamus funera Teucris. Nec numero inferior pugnae nec honore recedes. Turnus ad haec: O soror, et dudum adgnovi, cum prima per artem foedera turbasti teque haec in bella dedisti, et nunc nequiquam fallis dea. Sed quis Olympo demissam tantos voluit te ferre labores? An fratris miseri letum ut crudele videres? Nam quid ago? Aut quae iam spondet Fortuna salutem? Vidi oculos ante ipse meos me voce vocantem
Abbreviated transcription (Latin):
Kncendi muros. ignes ad tecta uolare
Nusꝙ̃ acies cont᷑ rutulas nulla agnina turni
I nfelix pugne iuuenẽ incertamine credit
Extinctum. ⁊ subito mñtem turbata dolore
Se causam exclamat crim̃q caputq inaloꝵ
Multaq ꝑ mestum demens effata furorem
Purpureos moritura manu discindit amictꝰ
& ñdum informis lȩci trabe nectit ab alta
& cladem nusere postꝙͣ acceꝑe latine
F ilia pͥma manu filauos lauinia crines
Iroseas lamata genas. tum cetera circum
Turba furit resonant late plangorib edes
Hinc totam infelix uulgatur fama ꝑ urbem
Uimitunt m̃tes. it scissa ueste latimis
Coniuigis attonitꝰ fatis urbisq ruina
Canitiem imnundo ꝑfusã puluiere turpans
Multaq se incusat qͥ non acceꝑit ante
Daraamũ ęneam generũq ascuierit ultro
Iuterea extremo bellato in equore turnus
Pallantis sequit᷑ paucos iã segnior atq
I am minis atq muiis successu lȩtꝰ equor
Aitulit hõ illi cecis terroribus aura

Expanded text:
incessi muros, ignis ad tecta volare, incessi muros, ignis ad tecta volare, nusquam acies contra Rutulas, nulla agmina Turni: infelix pugnae iuvenem in certamine credit exstinctum et, subito mentem turbata dolore, se causam clamat crimenque caputque malorum, multaque per maestum demens effata furorem purpureos moritura manu discindit amictus et nodum informis leti trabe nectit ab alta. Quam cladem miserae postquam accepere Latinae, filia prima manu flavos Lavinia crinis et roseas laniata genas, tum cetera circum turba furit: resonant late plangoribus aedes. Hinc totam infelix volgatur fama per urbem. Demittunt mentes; it scissa veste Latinus, coniugis attonitus fatis urbisque ruina, canitiem immundo perfusam pulvere turpans. Multaque se incusat, qui non acceperit ante Dardanium Aenean generumque adsciverit ultro. Interea extremo bellator in aequore Turnus palantis sequitur paucos iam segnior atque iam minus atque minus successu laetus equorum attulit hunc illi caecis terroribus aura
Abbreviated transcription (Latin):
Dant ciuieum. densaq admuros mole ferunt᷑
Scale inpuiso. subitoq apparuit ignis
Siscurrunt alii ad portas. pͥmosq trucidant
Ferrunt ali torq̃nt. ⁊ obumbrant ghera telis
I pse nt̃ pͥmos dextram sub menia tendit
Fneas magnaq incusat noce latinum
estatirq deos iterũ se ad p̾lia cogi
Eis iam italos hostes. hec alta federa rumpi
Expettur trepidos int̾ discordia ciues
Urbem alii reserare iubent as pandere portas
Darliuidis. isũq trahuint inmenia regeni
Armni ferunt alii ⁊iꝑgunt defende miros
Inclusis ut cũ latebroso in pumice pastor
Uestigunt apes. fumoq impleutt amart
I lle uit̾ trepidę rerum ꝑcerea castia
Discurrunt. magnisq acuunt striaorib iras
Uolitur at̃ auz tectis. tũ murnnure certo
Intꝰ syxa sonant. uacuas it fumꝰ ad aiuias
Accidit hec fessis &̃ fortuna latinis
Q ue totam luctii concussit funditꝰ urbem
Regina ut tectis uenientem ꝓspicit hostẽ

Expanded text:
dant cuneum densaque ad muros mole feruntur. dant cuneum densaque ad muros mole feruntur. Scalae improviso subitusque apparuit ignis. Discurrunt alii ad portas primosque trucidant, ferrum alii torquent et obumbrant aethera telis. Ipse inter primos dextram sub moenia tendit Aeneas magnaque incusat voce Latinum testaturque deos, iterum se ad proelia cogi, bis iam Italos hostis, haec altera foedera rumpi. Exoritur trepidos inter discordia civis: urbem alii reserare iubent et pandere portas Dardanidis ipsumque trahunt in moenia regem, arma ferunt alii et pergunt defendere muros. Inclusas ut cum latebroso in pumice pastor vestigavit apes fumoque implevit amaro: illae intus trepidae rerum per cerea castra discurrunt magnisque acuunt stridoribus iras; volvitur ater odor tectis, tum murmure caeco intus saxa sonant, vacuas it fumus ad auras. Accidit haec fessis etiam fortuna Latinis, quae totam luctu concussit funditus urbem. Regina ut tectis venientem prospicit hostem,
Abbreviated transcription (Latin):
H ic m̃tem enee genitrix pulcherrima misit
Iret ut ad muros. urbiq adu̾terae agniets
Onus. & subita turbarẽ clade latinos
Iule ut uestigans diuersa ꝑ agiina curnum
Huc atq huic acies circiuntulit. aspicit urbẽ
Iumimem tanti belli. atq inpune quietam
Continuo pugne accedit maioris imago
Mnestea sergestumq uocat fortẽq serestiun
Ductores. tumulumq capit. qͦ cet̾a teucrũ
Concurrit legio. neo stuta aut spicła densi
Deponunt. celso medus stans aggere fat᷑
Ne qua meis esto dictis mora iuppit̃ hac stat.
Neu quis obinceptũ subitũ mͥ segnior ito
Urbem hodie causam belli regna ips& latii
Ni frenum acciꝑe ⁊ uicti parere fatentur
Eruam. lequa solo fumantia culmina ponã
S cilica expectem libeat dum p̾lia turno
Nr̃a pati. rursusq uelit cõcurrere inctꝰ
Noc caput o cuies. hec belli sũma nofandi
Ferte faces ꝓꝑe. fedusq reposcite flãmis.
Direrat. atq animis parit̾ certantib omĩs

Expanded text:
Hic mentem Aeneae genetrix pulcherrima misit, Hic mentem Aeneae genetrix pulcherrima misit, iret ut ad muros urbique adverteret agmen ocius et subita turbaret clade Latinos. Ille ut vestigans diversa per agmina Turnum huc atque huc acies circumtulit, aspicit urbem immunem tanti belli atque impune quietam. Continuo pugnae adcendit maioris imago: Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum ductores tumulumque capit, quo cetera Teucrum concurrit legio nec scuta aut spicula densi deponunt. Celso medius stans aggere fatur: Nequa meis esto dictis mora; Iuppiter hac stat, neu quis ob inceptum subitum mihi segnior ito. Urbem hodie, causam belli, regna ipsa Latini, ni frenum accipere et victi parere fatentur, eruam et aequa solo fumantia culmina ponam. Scilicet exspectem, libeat dum proelia Turno nostra pati rursusque velit concurrere victus? Hoc caput, O cives, haec belli summa nefandi: ferte faces propere foedusque reposcite flammis. Dixerat, atque animis pariter certantibus omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ uoluere rote. crebro suꝑ ungła pulsu
I ncita nec dñi memoꝵ ꝓculcat equorum
Iue ruenti ylo anunis inmane frementi
Occurrit. telumq aurita ad tpra torquet
Oili ꝑgaleam fixo stecit hasta cerebro
Dextera neo cua te grauĩ fortissime cretheu
Eripuit turno. nec dii tęxere cupenchum
Aeuea ueniente. sui dedit obiua ferro
Pectora. neo misero dipei mora ꝓfuit eris
Ce quoq inirentes inderunt eole campi
Oppetere. ⁊ late t̾ram consternere cers.
Occidis argue. quẽ ñ potuere phalanges
S ternere. ne pͥami regnoꝵ eu̾sor achilles¬
I ic uͥ mortis erant mete. domus alta sub pla
Ternesi domus alta. solo laurente sepulchrũ
Cote adeo conuerse acies. om̃sq latun
Om̃s cardanidͥe mnestus acerq sengestiꝰ
&̾ mesapus equũ domitor. ⁊ fortis asilas
Cuscorũq phalanx. euandriq arcdudes ale.
ꝑse qͥsq uiri summa nituntur opum ui
Nec mora nec requies uasto certammine tendunt

Expanded text:
provolvere rotae, crebro super ungula pulsu provolvere rotae, crebro super ungula pulsu incita nec domini memorum proculcat equorum. Ille ruenti Hyllo animisque immane frementi occurrit telumque aurata ad tempora torquet: olli per galeam fixo stetit hasta cerebro. Dextera nec tua te, Graium fortissime Cretheu eripuit Turno. Nec di texere Cupencum Aenea veniente sui: dedit obvia ferro pectora, nec misero clipei mora profuit aerei. Te quoque Laurentes viderunt, Aeole, campi oppetere et late terram consternere tergo Occidis, Argivae quem non potuere phalanges sternere nec Priami regnorum eversor Achilles; hic tibi mortis erant metae: domus alta sub Ida, Lyrnesi domus alta, solo Laurente sepulchrum. Totae adeo conversae acies, omnesque Latini, omnes Dardanidae, Mnestheus acerque Serestus et Messapus equum domitor et fortis Asilas Tuscorumque phalanx Evandrique Arcades alae, pro se quisque viri summa nituntur opum vi: nec mora nec requies, vasto certamine tendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Suspendit capita & rotantia sariguine portat
Iue talon chanauinq neci forcẽq cecheum
Eres uno congressu &e mestũ omitit onitẽ
Nom̃ echionium matrisq genusq ꝑicle
Hic frẽs litia missos & apollinis agris
uienem exosum neqͥcꝙͣ bella menethẽ
Archade piscose cui cutũ flumina lerne
Ars fuerat. pauꝑq domꝰ. nec nota potentũ
Munera. cũductaq pat̾ tellure serebut
Ac uelut inmisi diuersis partib ignes
Arentem insiluam: iurgulta sonantia lauro
Aut uͥ cũcursui rapido de montib altis
Dant sonitum spumosi amnes ⁊ uieqͦra currunt
Asq siuim popłatur it̃. ñ segnius ambo
Aeneas turmisq riuint ꝑ p̾lia. nuncnunc
Fluctuat ira intꝰ. rumpunt᷑ nescia iunci
Pectora. nc̃ totis in uulnera uirib itur
Murranum hic atauos ⁊ auoꝵ antiqͣ sonantẽ
Nomina ꝑ regesq actum genꝰ onĩe latinos
p̃ cipitem scopulo atq uigentis turbine saxi
Caxutit. effuditq solo hunc lora ⁊iuga subt̃

Expanded text:
suspendit capita et rorantia sanguine portat. Ille Talon Tanaimque neci fortemque Cethegum, tris uno congressu, et maestum mittit Oniten, nomen Echionium matrisque genus Peridiae, hic fratres Lycia missos et Apollinis agris et iuvenem exosum nequiquam bella Menoeten, Arcada, piscosae cui circum flumina Lernae ars fuerat pauperque domus nec nota potentum munera conductaque pater tellure serebat. Ac velut immissi diversis partibus ignes arentem in silvam et virgulta sonantia lauro, aut ubi decursu rapido de montibus altis dant sonitum spumosi amnes et in aequora currunt quisque suum populatus iter: non segnius ambo Aeneas Turnusque ruunt per proelia; nunc nunc fluctuat ira intus, rumpuntur nescia vinci pectora, nunc totis in Volnera viribus itur. Murranum hic, atavos et avorum antiqua sonantem nomina per regesque actum genus omne Latinos, praecipitem scopulo atque ingentis turbine saxi excutit effunditque solo: hunc lora et iuga subter
Abbreviated transcription (Latin):
Ienta leuis cursu p̾̃fua hastilia ferro
Hoꝵ unũ certo contorquens dirigit ictu
Substitit eneas ⁊ se collegit in arma
Poplite subsidens. apicẽ tam̃ incita sũmum
Hasta tulit. summasq excussit u̾tice cristas
Tum uͦ assurgunt ire insidiisq subactus
Piuersos uͥ sentit equos currũq referri
M ulta iouẽ ⁊ lesi testatur federis aras.
Iam tandem inuadit medios.: ⁊ marte sedõ
Cerribił seuam nullo discrimine cedem
S uscitat. irarũq om̃s effumdit habenas
Qs mͥ nẽ tot acerlu ds̃ qͥs carmine cedes
Diuersas. obitumq ducũ quos equore toto
Inq unicem nc̃ turnuis agit: nc̃ troius heros
E xpediat. tanto placuit concurrere motu
Iiupit̾ eterna gentes in pacer fitiente
Sneas rittulum sucronem enpͥoa nientes
P ugia loco statuit tencros luut multa morintẽ
Excipit inlatus. ⁊ qua fita celerrina erndũ¬

Expanded text:
lenta levis cursu praefixa hastilia ferro, lenta levis cursu praefixa hastilia ferro, horum unum certo contorquens dirigit ictu. Substitit Aeneas et se collegit in arma, poplite subsidens; apicem tamen incita summum hasta tulit summasque excussit vertice cristas. Tum vero adsurgunt irae; insidiisque subactus, diversos ubi sensit equos currumque referri, multa Iovem et laesi testatus foederis aras iam tandem invadit medios et Marte secundo terribilis saevam nullo discrimine caedem suscitat irarumque omnis effundit habenas. Quis mihi nunc tot acerba deus, quis carmine caedes diversas obitumque ducum, quos aequore toto inque vicem nunc Turnus agit, nunc Troius heros, expediat? Tanton placuit concurrere motu. Iuppiter, aeterna gentis in pace futuras? Aeneas Rutulum Sucronem, ea prima ruentis pugna loco statuit Teucros, haud multa morantem excipit in latus et, qua fata celerri