comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Detre beate piã caelo sibi trospice sedem
Qui tibi deuotus semx fit officiosus.
Caetus apostolicus domini splendore beatus
Testes purpurei:. coelorum cardine sumi
Ordo satordotum dux e lumẽ populoruuii
Uirmeus q chorus in chhysto sanc tisicatꝰ
hitertespores habeat uos odilo noster
Quo s imul in celis persercula gaudeat lmen.
¶piloguo salutatroms.
¶dilo uiue ualo. toto mihi Rarior orbe
Lucidior uitro: fulgenti clarior auro
uultu cons picuo: mueo caridete capillo.
andidior cigno. rubeo formosior as tro
Te hone dum recolo lachrymaꝵ lrore madesco
Qui tibi precipui nodis cingebar amoris.
Quam celebres oculi pret atis fonte repleti
In me quot gemitus sunt dultes saepe sret ł et t
Quem similem queram: quem simle tenea :
Tum pax. requies. uitae pes. certa manebat.
portus eras transquillus de pelago redeumt
Turris eras. de qua terrentes re prciebam.¬
Antidotum salubre: quo cimita ue uenena furaba

Expanded text:
Petre beate, piam coelo sibi prospice sedem, Petre beate, piam coelo sibi prospice sedem, Qui tibi devotus semper fuit officiosus. Coetus apostolicus Domini splendore beatus, Testes purpurei coelorum cardine summi, Ordo sacerdotum, dux et lumen populorum, Virgineusque chorus in Christo sanctificatus, Intercessores habeat vos Odilo noster, Quo simul in coelis per saecula gaudeat. Amen. Epilogus salutationis. Odilo, vive, vale, toto mihi charior orbe, Lucidior vitro, fulgenti clarior auro, Vultu conspicuo, niveo candente capillo, Candidior cygno, rubeo formosior astro. Te, bone, dum recolo, lacrymarum rore madesco, Qui tibi praecipui nodis cingebar amoris. Quam celebres oculi pietatis fonte repleti, In me quot gemitus sunt dulces saepe retecti! Quem similem quaeram? quem similem teneam? Tum pax et requies, vitae spes certa manebat, Portus eras tranquillus de pelago redeunti. Turris eras, de qua terrentes respAntidotū salubre, quo cuncta venena fugabam:
Abbreviated transcription (Latin):
Aduematq dies : cui nox succedero nescit
¶Lic exitatus resurgit.
¶Cailo suypremũ spectat de mortetriumphum
tam remtet: prima eruatur e altera palma
Caelis diuisis cum uenerit arbiter orbis
Cernero cunctoye causas acrꝯ q uirote.
Tuinc cruas fudicium parebit et om̃ib altum
Quam dñs fhesus fuspensus morte sacrauit
Angeticus coetus tunc formidabit.: et omnis :¬
Coeloꝵ uirtus resoñao. tre mefacta silebit
Splendẽs sol fugiat: pallescens luna recedet
Corpora de tinnulis procedent tunt reseratis
Gloua sanctoꝵ segrega corte malorim
Nam bonus ad lucem: prauus R resurget ad ionem.
Odilo tunc q nouus: caelesti lumme̾ cdarus
Sanc torum medius incedet et obruus ibit
Agmme multorum uallatus comilitonum
Quos domino uerbis. exemplis cõsociauit.
¶lrecaͦ pro dilecto.
¶Uiego maria Tuum miserão tunc collipe Feriuntꝰ.
Et baytista potens . tu respice te recolentem
Spnitus angeliens caprat hune hoste srato

Expanded text:
Adveniatque dies cui nox succedere nescit. Adveniatque dies cui nox succedere nescit. Hic excitatus resurgit. Odilo supremum spectat de morte triumphum; Jam renitet prima, servatur et altera palma, Coelis divisis, cum venerit arbiter orbis Cernere cunctorum causas actusque virorum: Tunc crucis indicium parebit et omnibus altum, Quam Dominus Jesus suspensus morte sacravit. Angelicus coetus tunc formidabit, et omnis Coelorum virtus resonans tremefacta silebit; Splendens sol fugiet, pallescens luna recedet: Corpora de tumulis procedent tunc reseratis; Gloria sanctorum segregatur sorte malorum: Nam bonus ad lucem, pravusque resurget ad ignem: Odilo tuncque novus coelesti lumine clarus, Sanctorum medius incedet, et obvius ibit, Agmine multorum vallatus commilitonum, Quos Domino verbis, exemplis consociavit. Precatio pro dilecto. Virgo Maria, tuum miserans tunc collige servum, Et Baptista potens, tu respice te recolentem: Spiritus angelicus rapiat hunc hoste fugato.
Abbreviated transcription (Latin):
Quo pascis. recubas uotorum Rare meorum
¶lit inuenitur.
¶Deridiana tenes: ut sol sublmna tangis
¶Dilecto ferculum offertur
¶Nisticus e salomon tibi fercula sancta ministrat.
Libanus haec praestat: nullius sorde putrestens.
Argento solidę fabricantur namq columpnae
Turea fit requies: ascensum purpura nescit
Demq constrantur media pietatio amore.
Qualit er musice concimnat.
lternis modulis mĩc epithalamia cantas.
Dulcibus e Richinis per mystica dogmata curris.¬
¶ Quam suauiter. ditat se requies cere.
¶¶Liuis optata iam mĩc repiust sub uinota
Quem uolui. colui.: ques iui semper amaui.
Iosius atq mibai dulcesat quaure fructus.
Cuius amor proprus membris nñe puluere tectis
Concedit gratos nimia dulcedine pomnos.
¶Ia filias hieras alem ne euigilare faciãt dilet tuz
¶Lienisalem nate cõtestor pacio annos
Pristetis requiem sibi nec prohibete facere.
Donec ipse uelit: e donec transeat umbra

Expanded text:
Quo pascis recubans, votorum chare meorum? Quo pascis recubans, votorum chare meorum? Hic invenitur. Meridiana tenes, ut sol sublimia tangis. Dilecto ferculum offertur. Mysticus et Salomon tibi fercula sancta ministrat Libanus haec praestat nullius sorde putrescens: Argento solidae fabricantur namque columnae: Aurea fit requies, ascensum purpura nescit, Denique constrantur medio pietatis amore. Qualiter musice concinat. Alternis modulis nunc epithalamia cantas, Dulcibus et rhythmis per mystica dogmata curris. Quam suaviter dicat se requiescere. Illius optata jam nunc requiesco sub umbra: Quem volui, colui, quaesivi, semper amavi; Ipsius atque mihi dulcescit gutture fructus, Cujus amor propriis membris nunc pulvere lectis Concedit gratos nimia dulcedine somnos. Ad filias Hierusalem, ne evigilare faciant dilectum. Hierusalem natae, contestor, pacis amicae, Praestetis requiem sibi, nec prohibete jacere, Donec ipse velit, et donec transeat umbra,
Abbreviated transcription (Latin):
Tum uideas roseos: Illum sibi yingere fleres
Et uarias herbas. oculis  pec tare benignus.
Halsama nõ desunt: E aromata nulta teruntur.
Mardus myrra/ intent: E fortia cyima ma flagrant.
rmb t primis copulantur fistula cracus
Unguentis : aloes: stactus. et maxima cyprus.
Mille sunt spenes: plures uariantur odoreo.
Nectareus q sapor caelum replet altius ipsim
Giesponso somingitur
Odio delatus his utitur & Renouatur.
Proximus et sponso: resplendet liũe laro
Oscula iam celebrat. Et sponsi federa firmat.
Cantica nñe resoñãt: paschalia tympana ludũt
tam uidet in facie: aetus dominũ q deum qr
¶Dilectꝰ turri comparatur: E
misticis armis munitur.
COdilo dum uixit: uirtatum parsit odores
Turris erat fortis: Aipeis munita supernis
Quam crecimicingebãt propugnatula extem.
forcia pendebant: ex illis arma uirorum
Nullus ⁊ hanc hyostis: potuit supare malignus.
¶ilectus queritur:

Expanded text:
Tum videas roseos illum sibi pingere flores, Tum videas roseos illum sibi pingere flores, Et varias herbas oculis spectare benignis. Balsama non desunt, et aromata multa teruntur, Nardus, myrrha, nitent, et fortia cinnama flagrant, Omnibus et primis copulantur fistula frustula crucis Unguentis aloes, stactus, et maxima cyprus. Mille sunt species, plures variantur odores, Nectareusque sapor coelum replet altius ipsum. Hic sponso conjungitur. Odilo deliciis his utitur, et renovatur, Proximus et sponso resplendet lumine claro: Oscula jam celebrat, et sponsae foedera firmat. Cantica nunc resonant, paschalia tympana ludunt, Jam videt in facie laetus Dominumque Deumque. Dilectus turri comparatur, et mysticis armis munitur. Odilo, dum vixit, virtutum sparsit odores, Turris erat fortis, clypeus munita supernis, Quam circumcingebant propugnacula septem, Fortia pendebant ex illis arma virorum, Nullus et hanc hostis potuit superare malignus. Dilectus quaeritur.
Abbreviated transcription (Latin):
Illiqͣ suerit pia curcimeisio d drysti
Quae teneris membris Inflixit uulnera cultri
Testes sunt gemitus oculorum lumme fusi
Hat h die merito carms diss diutur antio
sompatitur chrysto. radians tam uiut po illo.
CHrysto commoritur: am chyesto demos surget
¶O eadem die donnnus Millelinis abbaso¬
Ab hac luce imgrauerit.
¶Flisdem discesgit uuillelmus forte Ralendis
Nagnus & ipse: pater monachoꝵ diuonensi
Ni fuerant monachi mayoli demiq sancti
Uno florentes in temgore. corpore miundo
Unius e fidei uere pietatis amici
Iunxit quesq fides: simles habuero recesgus.
Gloria non dispar: eadem equitur q cotona
¶lic dilecto lectulus pregaratur. e diuerse
spenes misticae efferuntur.
IOdilo dilectus nunc sandidus d Rubicumndus
Securo incessa sequitur uestigia chrysti¬
Floridus et mueus: defertur lectulus illi
Quae tegit alta edrus. redolens ꝑ cuprestus adornat
Spare untur uyolae: sternũtur Lilia quae que.

Expanded text:
Illi quam fuerit pia circumcisio Christi, Illi quam fuerit pia circumcisio Christi, Quæ teneris membris influxit vulnera cultri, Testes sunt gemitus, oculorum lumine fusi: Hacque die merito carnis dissoluitur antro, Compatitur Christo, radians iam viuit in illo, Christo commoritur, cum Christo deniq. surgit. Ex eadem die Dominus Willelmus ab hac luce migrauit. Hisdem decessit Willelmus sorte Kalendis, Magnus & ipse Pater Monachorum Diuionensis. Hi fuerant Monachi Mayoli denique sancti Vno florentes in tempore, corpore mundo, Vnius & fidei, veræ pietatis amici. Iunxit vtrosque fides, similes habuere recessus, Gloria non dispar, eadem sequiturque corona. Hic dilecto lectulus præparatur, & diuersæ species mysticæ offeruntur. Odilo dilectus, nunc candidus & rubicundus, Securo incessu sequitur vestigia ChrFloridus et niveus defertur lectulus illi Quem tegit alta cedrus, redolensque cupressus adornat: Sparguntur violae, sternuntur lilia quaeque.
Abbreviated transcription (Latin):
foedere perpetuo. lex est mortalibus ista.
Nature gemtor: rer plasmator et auctor
Iusoit m occiduas: niorientes ire tenebras.
sendit ad occasum: quicluis lucis apit ertum
Poctꝰ e inda tꝯ: aequali sorte recedunt
Diuitis tt molia. Cmulẽ mors sus cipit umbram
Uertitur in cmerem: cmeris compago soluta.
Qđ nequit absolui : dz patienter haderi.
¶Delenacio doloris ⁊ cõsolano mortis.
Uusa mihi sausas memora: quo tritia soluam
Deponam lachrymas sterileo: & gaudia sumam
Odilo nõ moritur: sed mortis funera spernt.
Regnat macternum gaudens se cernero ctoristum
Qnem coluit. docuit. quesiuit. glorfit auit
uus gloria crux fuit: ⁊ Chrystus crucisixus
Uirgo maria tuo quãtum seruiuit honori
Te munidi domiam coelorum necne benignamꝰ.
Ommib in uotis tenut prȩelegit amauit.
firmiter atq deum recolets de te generatum.
Extorsit lachiymas sibi: quot tua sanc ta ma milla lorat
Quam lat tasot deum caelum stupet orbis adorat.

Expanded text:
Fœdere perpetuo, lex est mortalibus ista: Fœdere perpetuo, lex est mortalibus ista: Naturæ genitor, rerum plasmator & auctor Iussit in occiduas morientes ire tenebras. Tendit ad occasum quicquid lucis capit ortum, Doctus & indoctus æquali sorte recedunt: Diuitis & modici similem mors suscipit vmbrā, Vertitur in cinerem cineris compago soluta: Quod nequit absolui, debet patienter haberi. Reuelatio doloris, & consolatio mortis. Musa mihi causas memora, quo tristia soluam Deponens lacrymas steriles, & gaudia sumam. Odilo non moritur, sed mortis funera spernit:in æternum gaudens se cernere Christum Quem coluit, docuit, quæsiuit, glorificauit, Cuius gloria crux fuit, & Christus crucifixus. Virgo Maria, tuo quantum seruiuit honori, Te mundi Dominam, cœlorum necne benignam Omnibus in votis tenuit, præelegit, amauit Firmiter, atque Deum recolens de te generatum, Extorsit lacrymas sibi, quod tua sancta mamilla, Quam lactasse Deum cœlū stupet, orbis adorat!
Abbreviated transcription (Latin):
¶Uanctꝰ tot aldi monachai Re Transitu dom̃o
¶LId Lletua uoces extendat sorda sonoras
Organa cunctorum: uertantur sorte modorum
plangite uos xopuli: uos lingue. ⁊ydera coeli
proruat in enebras: resplendens orbita solis.
Deficiant plenę . radiantia cormia runt
Ingeat dt mundus protenso corpore totus.
Nime terras pelagus mõtes filuas ł ciebo.
Quadrupedes bipẽdes: reptancia cimcta mouedo
Condoleant patrem subtractum mĩc odilonem
Conciso plausu: pungãtur uistera Pletu.
Et uarils Lacheymas profundant uocib istas
O dilo dulce decus: uenturi gloria secli.
O dilo dulce decus: fraterne pacis amitus
Odilo Dulte decus meritoꝵ lampade clarus.
lufessis resnies languẽtibus e meditma
Dobilium baculus: miseroꝵ maxima uirtus
Splendida quo facies abut: quo sermo recessit.
Aureus: Humanos compones optime mores.
Quo tua sancta mamio: fulporus demq disus
Quo Iacet in spacio. uel quo requescit in antro:
¶Ratio adhaec respondes ait.
CSrdme fimereo Clauduntur membra sepulchro

Expanded text:
PLANCTUS EIUSDEM MONACHI DE TRANSITU DOMNI d Fletus voces extendat corda sonoras, Organa cunctorum vertantur sorte modorum. Plangite vos populi, vos lingue, sidera caeli. Proruat in tenebras resplendens orbita solis. Deficiant plene radiantia cornua lunę. Lugeat et mundus protenso corpore totus. Nunc terras, pelagus, montes silvasque ciebo, Quadrupedes, bipedes, reptantia cuncta movebo. Condoleant patrem subtractum nunc Odilonem, Conciso plausu pungantur viscera fletu Et variis lacrimas profundant vocibus istas: „Odilo dulce decus, venturi gloria secli, Odilo dOdilo dulce decus meritorum lampade clarus. Tu fessis requies, languentibus es medicina, Debilium baculus, miserorum maxima virtus: Splendida quo facies abiit, quo sermo recessit Aureus, humanos componens optime mores? Quo tua sancta manus, fulgorus denique visus Quo iacet in spacio, vel quo requiescit in antro? Ratio ad hæc respondens, ait. Ordine funereo clauduntur membra sepulchro
Abbreviated transcription (Latin):
olitone. R gregdriuo uiꝯ H omnanus potisex sanctum odilonẽ
lug dinensem nistituens archiexm̃ orbmari. mint er pallanto
g aimilus Sy sanceꝰ dei Iyuilitati studes renut hos penito.
quos . Inni usq l yodie hacetur: E Ite nos odiloun eero¬
pandis hede mosmis tta largus erat᷑ dot hõ nuila dum ciore
lomma dipergentem cõspiterẽt non dispensatorẽ redoro¬
diq̃um fuditarent. Intantum ꝙ corone inpperiali quamꝰ ibi
imperator henricꝰ ob sui mẽoriã destmauerat nõ parceret:
sedeam panperib distribueret. ETurĩma miratula scripta
sunt in registro. dicti petri Damani : q̃ illa cupiẽs uidere adea
recurrat. ¶ Anno profecto incarnacionis dominice millio
quadra  oc tauo. etatis autem sue: octuagesimo extimo.
Onimacionis etiam inquae esmmo sexto. Ea nocte i que hente¬
Lominice circõcisionis solemma pcedebat : salutaris eucl¬
ristie sacra ͭ percepit. suc q beatum deo spiaitum reddidip. S¬

Expanded text:
quod Gregorius VI. Romanus Pontifex sanctum Odilonem Lugdunensem instituens Archiepiscopum ordinari, misit ei pallium & annulum: sed sanctus Dei humilitati studēs, renuit hoc penitus: quod Cluniaci vsque hodie habetur. Iste sanctus Odilo in erogādis eleemosynis ita largus erat, vt nonnullii dum eum omnia dispergentem conspicerent, non dispensatorem, sed prodigum iudicarent, in tantum quod Coronæ Imperiali, quam sibi Imperator Henricus ob sui memoriam destinauerat, non parceret, sed eam pauperibus distribueret. Plurima miracula scripta sunt in registro dicti Petri Damiani, quæ illa cupiens videre, ad ea recurrat. Anno profecto Incarnationis Dominicæ millesimo quadragesimo octauo, ætatis autem suæ octogesimo septimo, ordinationis etiā quinquagesimo sexto, ea nocte quæ Dominicæ Circumcisionis solemnia præcedebat, salutaris Eucharistiæ sacramenta percepit, sicque beatum Deo spiritum reddidit.
Abbreviated transcription (Latin):
manis Incurrit Ecclia uiduata rectore dum nõ hẽ oculumꝰ
prouidentie quo regatur foueã papitacions ofendit. Cumbi¬
et hio simlia uerterabilis senea ymardus in uixtute spẽ
loqueretur. e ad eius uultum & iola: circũ edentiũ mẽtes
N oculi raperẽtur. adiert. Uobis quide̾ incimibit electio. e
uest m erat cõmum proudẽtia p̃fecisse pastorẽ. S qm̃ in

Expanded text:
manus incurrit: Ecclesia viduata Rectore, dum non habet oculum manus incurrit: Ecclesia viduata Rectore, dum non habet oculum prouidentiæ, quo regatur, foueam præcipitationis offendit. Cum hæc & similia venerabilis senex Aymardus in virtute spiritus loqueretur, & ad eius vultum & verba circumsedentium mentes & oculi raperentur, adiecit. Vobis quidem incumbit electio, & vestrum erat communi prouidentia præfecisse Pastorem. Sed quon
Abbreviated transcription (Latin):
prouidentiam echibens geueralem: semo e debilitate cõfectꝰ
ꝯficio meo responsum operis echibere nõ possum. Proces si
In dies multos ttiam grandeuus et senex. totius uirtutis.
in me defectum sentto naturalem. Facilis eetursus annorum.
me ignorate depredatꝰ est uires meas: Caligant oculi lur¬
minũ aties tota retuditur: g sensuu ueritas ĩminuta.
entit deiectionis ue hnuriam. Licet sit aninius perseuerãs:
E g sp̃s uictor annoꝵ. Totius tñ corporis Ruinã paszus:
excubias ordinis celebrare non postum. prouideat abi discretio
uestra pastorem. qui precedat uos i uia dei. E ueluti
columna liũnis in nocte ofensionis dirigat gressus nostros.
Niuis sme remige tomista uentis: nõ enauigare ad portum:
sed illidi scopulis: et medus insepeliri fuctib quenit
Castrensis militie multitudo na duas legib informtᵃ. psentia
mumatur. firmetur anxilio. seuas ascũfremẽtiu hostrno

Expanded text:
prouidentiam exhibens generalem, senio & debilitate confectus, prouidentiam exhibens generalem, senio & debilitate confectus, officio meo responsum operis exhibere non possum. Processi in dies multos, etiam grandæuus & senex, totius virtutis in me defectum sentio naturalem: facilis excursus annorum me ignorante deprædatus est vires meas. Caligant oculi, luminum acies tota retunditur, & sensuum veritas imminuta sentit directionis suæ iniuriam. Licet sit animus perseuerās, & spiritus victor annorum, totius tamen corporis ruinam passus excubias ordinis celebrare non possum. Prouideat sibi discretio vestra Pastorem, qui præcedat vos in via Dei, & veluti columna luminis in nocte offensionis dirigat gressus vestros. Nauis sine remige commissa ventis, non enauigare ad portum, sed illidi scopulis, & mediis insepeliri fluctibus consueuit. Castrensis militiæ multitudo, nisi Ducis legibus informetur, præsentia muniatur, firmetur auxilio, sæuas circumfremētium hostium
Abbreviated transcription (Latin):
otuit. absq omni murmure. et nidignatione : patlẽtisoi
tulit. Qui tandẽ tota corporis ualitudine destitutꝰ. g oculoꝵ
prorumpes ũba ait. Ex magnanimi regis audacia nouinius
¶In milites spiritum fortitudinis diriuari. sisut ab oprescto
negligentia remissi duris: collateralib aniniũ dispoluirõnis
ispirat. Aduersa capitis ualitudo. toto redidat in corpor
slcut eo prolumi permanẽte membra ceta pos pitate.
e gandio. penitꝰ hylarescunt. Rex gem̃ formidolous et pauids
si terga uertat: si fuerit elaysus in fugam. nũquid nõ statim
quisq fortissimus : ⁊ uirilis: femineo pauore poluetur: Quis
in capite molestiam sustiens: E in menibro patiens pͥncpali.
nõ flico totis animi et copporis uirib elanguestat: Quor¬
sum enadat or̃o: ꝑspicuu est. Ego emim uobis ni celesti militia
luratum p̃bes. & miore capitis toti humamis etclere orpori

Expanded text:
potuit, absque omni murmure & indignatione potentissime potuit, absque omni murmure & indignatione potentissime tulit. Qui tandem tota corporis valetudine destitutus, & oculorprorumpens verba, ait: Ex magnanimi Regis audacia nouimus in milites spiritum fortitudinis deriuari: sicut ab opposito negligentia remissi Ducis commilitionibus animum dissolutionis inspirat. Aduersa capitis valetudo toto redundat in corpore, sicut eo incolumi permanente, membra certa sospitate & gaudio penitus hilarescunt. Rex etenim formidolosus & pauidus, si terga vertat, si fuerit elapsus in fugam, nunquid non statim quisque fortissimus & virilis femineo pauore soluetur? Quis in capite molestiam sustinens, & in membro patiens principali, non illico totis animi & corporis viribus elanguescat? Quorsum euadat oratio, perspicuum est. Ego enim vobis in cœlesti militia ducatum præbens, & more capitis toti humano Ecclesiæ corpori
Abbreviated transcription (Latin):
PALDU. primus Abbas tercius: Climaco elig̃r̃
LAmo nõgetesimo quadigesimo quarto. Naml fratrib
a auimis sua obedientia rediens: Equũ supergile sedere
consueuerat ante se prepedes. pistibus omistum ducenis.
cõsilio eoꝵ admistetur: Ommnib hiulitatem eius admi¬
rantib. Itaq eruo huilitate obemẽte abbas eligit᷑ Et ab
duẽsi epescopo: nomine Rothinũdo: regnãte Iudoru
ccsetratur. Iste Ri maraus siuit siliũs engolimẽis ꝑ¬
Qui propter moꝵ Honestatem: et suã nobilitatem multe
monasterus in agutama ꝑsurt ¶ dub ito ⁊ymara
fuit factꝯ monachus sanctꝰ maydus: matiscensis Archidi¬
acomis: nobilib parentib. ab infancia nobiliter enutritas.
Uenabilis itaq pater flymardus fut simpliritatis e pinocẽ:
filius: hic in augmẽtatõne predioꝵ: g acquisitõne cõmodi
temporalis fuuit studiosus. 4 in obhuãtia regulari deuotut
Amissionẽ liũs temporalis: et guicquis abt̾ adusitatis accide

Expanded text:
ardus primus, Abbas tertius Cluniaco eligitur anno nongentesimo quadragesimo quarto. Nam fratribus sa Cauiniis sua obedientia rediens, equum super quem sedere cōsueuerat ante se ipse pedes piscibus onustum ducens concilio eorū admiscetur, omnibus humilitatem eius admirantibus. Itaque eius humilitate obtinente Abbas eligitur, & ab Eduensi Episcopo, nomine Rothmundo, regnante Ludouico consecratur. Iste Aymardus fuit filius Engolismensis suam nobilitatem multis Monasteriis in Aquitania præfuit. Sub isto Aymardo fuit factus Monachus sanctus Mayolus Matiscensis Archidiaconus, nobilibus parentibus ab infantia nobiliter enutritus. Venerabilis itaque pater Aymardus fuit simplicitatis & innocentiæ filius. Hic in augmentatione prædiorum, & acquisitione commodi temporalis fuit studiosus, & in obseruantia regulari deuotus. Amissionem luminis temporalis, & quicquid sibi aduersitatis accidere
Abbreviated transcription (Latin):
desma te ese langore decumberet illi pcepit eut gacaleulano¬
olligeret : que popet etse sũma missazo: quas celelrauis. ae
spicium quis uag nita sex amñoꝵ: quib monas tepiũa regit Ioquo
sacto liquido depbrenditur: ꝙ diuturna: ꝙr fudefitieo duuim
amoros Nlammas bes uiri pectꝰ excoxit. Quem mim urocu
ab oferendio quo clnidie salutarib Iyostus cohibere tot muuen
tot mꝑruetiu nepocioꝵ ulliatudo ño potuit. ¶ Unde hr̃b¬

Expanded text:
defunctus est languore decumberet, illi præcepit vt ex calculama Missarum, quas celebrauit per spatium quinquaginta sex annorum quibus Monasterium rexit. In quo facto liquido deprehenditur, quam diuturna, quam indeficiens diuini amoris flamma, beati viri pectus excoxit, quem nimirum ab offerendis quotidie salutaribus hostiis cohibere tot curarum, tot ingruentium negotiorum sollicitudo non potuit. In er
Abbreviated transcription (Latin):
INCTUS. Odilo Rmnuos. Abhas Uiuntus.
a besoncionens archieristoro Petalde regie ordiatꝰ
Iuscepu Ctumacensis ouilis regimẽ. Anno ix. milͤ¬
⁊ xiiiiͦ RDeatꝰ iste odilo ex auerme ꝑtib ortꝰ fuit exe¬
Ctri quidem ordme genus duxit. Sed tertene prosapie linean
celestis bite nobilitate transcendit. Cius uitam et mores petuꝰ
Daniam tysit.Ani int ceta̾ tribit .Sz sancaꝰ adiso cium¬

Expanded text:
nctus Odilo primus, Abbas quintus, a Besontionensi Archiepiscopo Letaldo nomine ordinatus, suscepit Cluniacensis ouilis regimen, anno D.CCCC.XCIV. Beatus iste Odilo ex Aluerniæ partibus ortus fuit, ex equestri quidem ordine genus duxit; sed terrenæ prosapiæ lineam cælestis vitæ nobilitate transcendit. Eius vitam & mores Petrus Da
Abbreviated transcription (Latin):
Intione submga. Actum Bithurite ciutatis publueare
Milllerinus. Ego hant auctoritatem sreri el tfamarer
rogaui: ac manu proya roboraiu. Signuĩ iugelberge uxoris euos¬
Xͦ P. Madalbbertus pecrator bichuricensis  archiepis copus

Expanded text:
latione subnixa. Actum Bituricae civitatis publice. latione subnixa. Actum Bituricae civitatis publice. Wilelmus ego hanc auctoritatem fieri et firmare rogavi, ac manu propria roboravi. Signum Ingelberge, uxoris ejus. Madalbertus, peccator, Biturigensis archiepiscopus
Abbreviated transcription (Latin):
roprio future dannationis tormẽta experiatur sortitus
duplitem diregtionem. Cum heliodoro g̃ Antirioco. quoꝵ alter
atris uerberibus eohercitus: uix seminiuus enasit. Alcer
uero nutui superno pertussus: putrestentibus mẽbris: etci
statentib uerimibus miserrime interũt. Ceeri h sacriegis
quiq erarium domus demini temerare presimes erint participes
existant. Habeatq nisi ressyuerit. archiclauũ totier
monarchie eccłiaꝵꝵ Iuncto sebi sancto paulo: obstitorem :
e ameni paradisi aditus contradictorem. Quos si uellet
Habere poterat pro sẽ priss ios interce sores. Secundum
mũdialem uero legem his quib intulerit calũmã. cẽtum
auri libras cogente indiciaria potestate comgulsus exoluat.
ꝗt congressio millius frusterata: nuillum omino odtmeatit
effectum. Ses hiuus firmitas testamenti omni auc toritate
suffulta remper fiuolata. ac incõcussa germaneat. cum stipu¬

Expanded text:
proprio futurae damnationis tormenta experiatur, sortitus proprio futurae damnationis tormenta experiatur, sortitus duplicem direptionem cum Heliodoro et Antiocho, quorum alter acris verberibus coercitus vix semivivus evasit ; alter vero nutu superno percussus, putrescentibus membris, et scatentibus vermibus miserrime interiit; caeterisque sacrilegis qui aerarium domus Domini temerare praesumpserunt, particeps existat, habeatque, nisi resipuerit, archiclavum totius monarchiae Ecclesiarum, juncto sibi Paulo obstitorem, et amoeni paradisi aditus contradictorem, quos si vellet, habere poterat pro se piissimos intercessores. Secundum mundialem vero legem, his quibus intulerit calumniam centum auri libras, cogente judiciaria potestate compulsus, exsolvat, et congressio illius frustrata nullum omnino obtineat effectum. Sed hujus firmitas testamenti omni auctoritate suffulta semper inviolata ac inconcussa permaneat, cum stipu
Abbreviated transcription (Latin):
toris nostri. Di quis forte forte quod absit. e quos per
dei miseriordiam ac patrocima a postolorum euenir̾e noꝵ existiõ.
I ex propinquis: aut extraneis: uel ex qualibet conditioni
siuẽ potestate. qualicum̃q calliditate contͬ hoc te tamẽtu.
quod pro dei amore ommpotentis. Ae ueneracione pͥanpuin.
apostoloꝵ petri et pauli fieri fanxiui. aliguã concussione
inferre temptauerit.. Primum quidem fram dei om̃ipotẽt
incurrat. Aufferat q defus partem illius de terra uiuentuii.
e deleat nomẽ eius de libro uite. fiat hħ pars illius cum.
Hyis qui dixerunt domino deo. Retede a nobis: Et cut
dathan e Abiron: luos terra aperto ore degluituti.
a Uiuos infernus absorbuit. perhemnem : ncurrat
la nnationem. Socius quoy fude: Pormm proditoris efectꝰ
eterins cruciatib retrusus teneatur. Et ne ei in presenti seculo
humanis oculis Iingune trãsire uideatur in. corpore quidẽ

Expanded text:
ptoris nostri. Si quis forte quod absit, & quod per ptoris nostri. Si quis forte quod absit, & quod per Dei misericordiam & patrocinia Apostolorum euenire non æstimo, vel ex propinquis vel extraneis, vel ex qualibet conditione, siue potestaquod pro Dei amore omnipotentis ac veneratione sanctorum apostolorinferre tentaverit, primum quidem iram omnipotentis Dei incurrat, auferatque Deus partem illius de terra viventium , et deleat nomen ejus de libro vitae , fiatque pars illius cum his qui dixerunt Domino Deo: Recede a nobis , et cum Dathan et Abiron, quos terra aperto ore deglutivit, et vivos infernus absorbuit , perennem incurrat damnationem. Socius quoque Judae Domini proditoris effectus aeternis cruciatibus retrusus teneatur, et ne ei in praesenti saeculo humanis oculis impune transire videatur, in corpore quidem
Abbreviated transcription (Latin):
non potisex fupradicte sedis Romane per deuin et in
deum. ommes q sanctos esus. e tremẽdi iudicii dier.
contestor. deprecer. Inuadat ces iysoꝵ dei ferporum. nor
distrahat. hro minuat. non procamine. non beneficiet alicuiꝰ
Et ut hoc nephas omndus. ac improbis . arctius iuhibẽatur.
Aahus idem concultans subiugo : et obserro uos o sancti apotoli
et gloriosi pͥncipes terre pecte et paule. Et te pontista pon¬
tificum apostolice sedis : at per auctoritatem cañomiam.
t apostolitam. quã a deo actepisti Alienes a consorcio sancte
dei ecclesie. el sempiteme uite. predones et friuasores
atq distractores harum rerum. Quas uobis yylari mẽte.
promypta l uolintate dono. Sitis q tutores. et defens drer
iam dicti loci clugmaci: E seruorum dei ibi commoranturm
ac cõma nẽtiu. Harum quoq ommum facultatum propter
Helemos mã e demẽtiam.: ac mis sicordiã pussimi redem¬

Expanded text:
non pontifex supradicte sedis Romanæ, per Deum non pontifex supradicte sedis Romanæ, per Deum Deum omnesque sanctos ejus, et tremendi judicii diem contestor, deprecor, ne invadat res ipsorum Dei servorum. Non distrahat, non minuat, non procamiet, non beneficiet aliquam Et ut hoc nefas omnibus temerariis ac improbis arctius inhibeatur, adhuc idem inculcans subjungo. Et obsecro vos, o sancti apostoli et gloriosi principes terrae, Petre et Paule, et te pontifex pontificum apostolicae sedis, ut per auctoritatem canonicam et apostolicam quam a Deo accepisti, alienes a consortio sanctae Dei Ecclesiae et sempiternae vitae praedones et invasores atque distractores harum rerum, quas vobis hilari mente promptaque voluntate dono. Sitisque tutores ac defensores jam dicti loci Cluniaci Cluniacensis et servorum Dei ibi commorantium ac commanentium; harum quoque omnium facultatum propter eleemosynam et clementiam, et misericordiam piissimi Redem
Abbreviated transcription (Latin):
dictione. contra religiesam duntaxat electionẽ Impediã:
Per liñquerium aut̾ Rome ad Limina apost olorumd
ad liuaria isor cotinuãda. Uetem solidos: prefati mõc
persoluãt. Habeant ħ tuitionem ipsoꝵe ageit olorum
atq Romani potificis defensionem. Et ixi monachi
corde ⁊ amno pleno prelibatum locum progosze. et nosse
suo edificent. Uolurus etum ut nostris. succos sorum¬
li noslroy temporibus. prout osportuĩtãs. atq posoibilitas eusdẽ
loci se dederit: Luotlgidie misericordie opera pauperib
indigentib Aduenis peregrmãtibus. summa intentiont
ibidem exgibeantur. PLacuit etiam testamento huue iuseri
ut ab hac die. nec nostro nec paretum nostrorũ. Nec fascib
regie magnitudinis: nec cuiustibet terrene potestatis iugo
stibitiãtur ꝑdem monachi ibi congregati. Req aliquis
pͥnipum peculariu . nec comes quisꝙ̃. nec lgis topus quilibet.

Expanded text:
radictione contra religiosam duntaxat electionem inpediantur. radictione contra religiosam duntaxat electionem inpediantur. Per quinquennium autem Rome ad limina apostolorum ad luminaria ipsorum concinnanda, X solidos prefati monachi persolvant; habeantque tuitionem ipsorum apostolorum atque Romani pontificis defensionem; et ipsi monachi corde et animo pleno prelibatum locum pro posse et nosse suo edificent. Volumus etiam ut nostris successorumque nostrorum temporibus, prout oportunitas adque possibilitas ejusdem loci sese dederit, cotidie misericordiæ opera pauperibus, indigentibus, advenis, peregrinantibus, summa intencione ibidem exibeatur. Placuit etiam huic testamento inseri ut ab hac die nec nostro, nec parentum nostrorum, nec fastibus regie magnitudinis, nec cujuslibet terrenæ potestatis jugo, subiciantur idem monachi ibi congregati; neque aliquis principum secularium, non comes quisquam, nec episcopus quilibet,
Abbreviated transcription (Latin):
Habeant. atq ordinẽt: Ita dumtaxat: ut ibi uenerabile
ardore Intimo perguiratur. et expetatur. Sedule huoge
orationes. postulationes. atq ob ecrationes domino.
dirigantur. tam pro mes ꝙͣ̃ pro ombios: sirut eoꝵ memoria
superius digesta est. Precipimus figuidem ut maxime
Illis sit Hec nostra Donatio. ad perpetuum resugruim.
Qui panceres de seculo egressi. mhzil secum preter henan
uoluntatem actulerint : ut nostrum supplentẽtum . fiat hã¬
bindantia eoꝵꝵ. Sint q ipsi monachsi. cum ommibus pre¬
Scriptis rebus. sub potestate e dominatione Bernonis
abbatis. Qui ꝙ̃di uixerit secundũ suum sire : e uose
regulariter presidẽat. Post dec essum uero eius habeant
Aem monachi potestattem et licentiam. Iuencumqe
sui ordinis. setundum placitum dei: atq regulam sancti
De nedicti promultam eligere maluerint abbatem : atq
rectorem. Ila ut nec nostra. nec aliciiꝯ potestatis cont¬

Expanded text:
habeant atque ordinent. Ita duntaxat, ut ibi venerabile habeant atque ordinent. Ita duntaxat, ut ibi venerabile mni desiderio et ardore intimo perquiratur et expetatur. Sedulae quoque orationes, postulationes atque obsecrationes Domino diriguntur, tam pro me, quam pro omnibus, sicut eorum memoria superius digesta est. Praecipimus siquidem ut maxime illis sit haec nostra donatio ad perpetuum refugium, qui pauperes de saeculo egressi, nihil secum praeter bonam voluntatem attulerint, ut nostrum supplementum fiat abundantia illorum. Sint ipsi monachi cum omnibus praescriptis rebus sub potestate et dominatione Bernonis abbatis, qui quandiu vixerit secundum suum scire et posse eis regulariter praesideat. Post discessum vero ejus habeant iidem monachi potestatem et licentiam quemcunque sui ordinis, secundum placitum Dei atque regulam sancti Benedicti promultam promulgatam, eligere maluerint abbatem, atque rectorem, ita ut nec nostra nec alicujus potestatis cont
Abbreviated transcription (Latin):
arca: sus unaquaq termins concluse. Dono autem hec
orna ian dictis apostolis. Ego Williermus. Et uxor me
Iugelberga. Primo pro amore dei. Teinde pro anima semoris
mei odonis repis progentoris. & gemtrias mee. pro me
et uxore mea: salute scilicet animaꝵ nostraꝵe: et corpoꝵ
pro Anane inhillorminus. Iue mihi eas dero res testamẽtario
Iure conces sit. pro ammabus quoq fratrum: ac soroꝵ nostraꝵ/
nepotum q: atq utriusq sexus propinquoꝵ: pro fidelibus¬
tris: qui nostro seruicio adhefent prostatu etiam ac integͥ¬
tate catigolice religionis. postremo uero sicut onmes chry¬
stiani unius comyage Raritatis ac fidei tenemur Ita
pro cunctis preteritoꝵ scilicet et presentium. siuie fu¬
turoꝵ temporum ortdzodoxis: hec donatio fiat. Eo si qu
pauli monasterium regulare construatur. ꝑbiq monachi
Iux̃ regulam baati Benedicti uiuentes congregentur
Qui ipsas res perhemini tempore poss ideant. feneanttn

Expanded text:
circa, suis unaquaque terminis conclusae. Dono autem haec circa, suis unaquaque terminis conclusae. Dono autem haec omnia jam dictis apostolis ego Willelmus et uxor mea Ingelberga, primum pro amore Dei, deinde pro anima senioris mei Odonis regis, pro genitoris ac genitricis meae, pro me et uxore mea, salute scilicet animarum nostrarum et corporum; pro Avanae nihilominus, quae mihi easdem res testamentario jure concessit, pro animabus quoque fratrum ac sororum nostrarum, nepotumque atque omnium utriusque sexus propinquorum, pro fidelibus nostris qui nostro servitio adhaerent; pro statu etiam ac integritate catholicae religionis. Postremo vero sicut omnes Christiani unius compage charitatis ac fidei tenemur, ita pro cunctis praeteritorum scilicet, praesentium sive futurorum temporum orthodoxis, haec donatio fiat. Eo siquidem Pauli monasterium regulare construatur, ibique monachi juxta regulam beati Benedicti viventes congregentur, qui ipsas res perenni tempore possideant, teneant,
Abbreviated transcription (Latin):
fide : ea sp̃e: ut ꝙuis ipse cuncta contennere nequeam.
lamẽ dum mũdi contenitores: quos iustos credo susceperun:
iustoꝵ mercedem accipiam. Igitur om̃ibus n unitate fidei b¬
uiuentibus Chrysti q misericordiam prestolantibus. qui
successuri sim̃t: et usq ad seculi cõsiumationem uicturis:
Notum sit ꝙ ob amorem dei e saluatoris nostri Itresu Chrysti
Res iuris mei. sanctis apostolis. petro uidelicet et. paulo.
depropa trado dominacione Clumacum scilicet. Que et
mãso mam̃cato. Et capella. que est in honore sancte dei
gentricis marie. e sancti petri apostoloꝵꝵ pͥncipis. Cunz
omnibus rebus. ad ipsam uillam pertinentibus. Uillis si ꝗdẽ
capellis. mancipus utriusq sexus. Uineis: camgis. pratis.
Siluis. Aguis. Aguarx q discursibus farmarus. Exitibu
T regressibus. Cultum et incultum: cum omni integritate.
Que etiam res sunt site: in comitatu matisconens ⁊ uł

Expanded text:
fide, ea spe, ut quamvis ipse cuncta contempnere nequeam, fide, ea spe, ut quamvis ipse cuncta contempnere nequeam, tamen, dum mundi contemptores, quos justos credo, susceperim, «justorum mercedem accipiam.» Igitur omnibus in unitate fidei viventibus Cristique misericordiam prestolantibus, qui sibi successuri sunt et usque ad seculi consummationem victuri, notum sit quod, ob amorem Dei et Salvatoris nostri Jhesu Christi, res juris mei sanctis apostolis Petro videlicet et Paulo de propmanso indominicato, et capella quæ est in honore Sanctæ Dei genitricis Mariæ, et Sancti Petri Apostolorum principis, cum omnibcapellis, mancipiis utriusque sexus, vineis, campis, pratis, silvis, aquis, aquarumque decursibus, farinariis, exitibus et regressibus; cultum et incultum cum omni integritate. Quae etiam res sunt sitae in comitatu Matisconensi vel
Abbreviated transcription (Latin):
AIta dei dispensacio: luibusdã dictis cõsuluit.
Ut ee rebus que transitorie possidentur: si eis bene utantu.
semper mãsura ualeant prermia yromereri. Quos uidelz
Auunus sermo possibile ostendens: atq ad hoc omiiin
suadens dicit. Diuicie uiri redempcio eius. Qual eyo.
Uillermus dono dei Comes. et Dux. Sollicite perpendens.
ac proprie saluti: Dirͦ licitum est prouidere eupiens :
Ratum ymo pernecessarium duxi. Ut ex rebus que im¬
E temporaliter collate sunt. ad einolumẽtum anme mee
aliguãtulum Impartiar. Quigpe quia deo in hus uideor exc¬
resusce. Ne fortassis totum ad curã corporis: in suprem̃o¬
ge amine redarquar ependisse. Ql potus/ lum suprena¬
sors cuncta raguerit. que dam
C entuos posse uidetur fieri. nisi ut iuyxta domin preceptimo
Amicos imbã faciam paugeres enis. Ut ẜ huius medi actiosnõ¬
ad tempus sed cõtiue peragatur. monastua prosesgione
congregatos. ex proyrus sumptibus substentemi. Ea si quidẽ

Expanded text:
ita Dei dispensatio quibusque ditibus consulit, ut ex rebus quae transitorie possidentur, si eis bene utantur semper mansura valeant praemia promereri. Quod videlicet divinus sermo possibile ostendens, atque ad hoc omnino suadens, dicit: Divitiae viri redemptio animae ejus . Quod ego Willelmus dono Dei comes et dux sollicite perpendens, ac propriae saluti, dum licitum est, providere cupiens, ratum, imo pernecessarium duxi, ut ex rebus quae mihhi temporaliter conlata sunt, ad emolumentum animæ aliquantulum inperciar. Quippe qui adeo in his videor excrevisse, ne fortassis totum ad curam corporis in suppremoguar in supremo expendisse, quin potius cum supresors cuncta rapuerit, quiddam uentius posse fieri videtur, nisi vt iuxta Domini præceptum, Amicos mad tempus, set continue peragatur, monastica professione congregatos ex propriis sumptibus sustentem. Ea si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
inetiebar sarcmnã hãc duitius reluctando recusaui Bed
pastp uidl me nullis atusationb prosicere. suitauaho¬
pustiz botio etiam suꝑ uieum neate facultateroble¬
que nđ proponẽs imibra pauta ex multit. modica. elue¬
pnnis santoꝵ mosteris linnacensis patrum gestio deuibare
media eligendo uiam. Et s in multis ordo teiror epre
seruari non rescie ebuit ⁊ in aliꝗbus abfecerou Chetro et pre¬
somiam noo utamin pietate. qua uti solent hn / qui alueiris
Iugury imngonere e sueuerunt ¶ Excixianus Iy pxymis
pstpt a suit de iosius enobii gloriosa e deuiotisoma fu¬
datione. Guilliernii eꝑnoniẽto Pui Auernoꝵ comtiss us
ducis aquitamioꝵe s p̃mũ ipstus testametum in medium
deducentes. Denide ad te sanctor pesta rouoꝵ claras¬

Expanded text:
metiebar, sarcinam hanc diutius reluctando recusaui. Sed metiebar, sarcinam hanc diutius reluctando recusaui. Sed postquam vidi me nullis excusationibus proficere, putaui honestis votis etiam supra virium mearum facultatem, obsequendum; proponens mihi pauca ex multis, modica ex plurimis Sanctorum Monasterij Cluniacensis Patrum gestis delibare, mediam eligendo viam. Et si in multis ordo temporum seruari non possit, aut si in aliquibus defecero, obsecro & precor, in me vtamini pietate, qua vti solent ij qui aliis iugum imponere consueuerunt. Excipiamus in primis quæ scripta sunt, de ipsius Cœnobij gloriosa & deuotissima fundatione Guillelmi cognomento Pij Aruernorum Comitis, & Ducis Aquitanorum, primum ipsius Testamentum in medium deducentes: deinde ad sanctorum gesta virorum claris
Abbreviated transcription (Latin):
Hec testatur. Ny spamasitalia. totaq euroza fatetur.
plena monasterngi ab eis. Aut nouiter finidatis: aut
lab antiquo sero fexaratis. ꝑbi monachoꝵ collegia.
n morem celestium agminum per ordmes suos. a
assistentia. cum aluis sanctaꝵꝵ uirtutum geceratus.
diuinis laudib. die nocte R: ita insistunt: ut de
eis quoq a propheta dictum poscit intelligi. Deati
qui habrtant in domo tua domine: in secula. cruloꝵ
Laudabut te. Des quid aliquas mũdi parte.
emimero: cum le nostro ultimo occidente: usq ad ipsum
orientem. fama hec peruenerit: nec aliquẽ. chrystiam orbis
angulum latuerit. Hec namq est uinea : hu sunt
ual mites: que uere uiti chrysto inherentes/ e a pĩ
apricola purgati.: secundum eua ngelicam entenciatcer
Iultum fructum afferũt De hac umea in ꝑsalmionleñ
Exte ndu palmites suos. usq ad mare e usdtoslumri
roeit Eego qui oreris maqunitudmẽ e dificultatem animo

Expanded text:
hæc testatur, Hispania, Italia, totaque Europa fatetur, hæc testatur, Hispania, Italia, totaque Europa fatetur, plena Monasteriis ab eis aut nouiter fundatis, aut ab antiquo senio reparatis. Ibi Monachorum collegia in morem cœlestium agminum, per ordines suos Deo assistentia, cum aliis sanctarum virtutum exercitiis, diuinis laudibus die nocteque ita insistunt, vt de eis quoque a Propheta dictum possit intelligi, Beati qui habitant in domo tua, Domine, in sæcula sæculorum laudabunt te. Sed quid aliquas mundi partes enumero, cum de nostro vltimo Occidente, vsque ad ipsum Orientem fama hæc peruenerit, nec aliquem Christiani orbis angulum latuerit? Hæc namque est vinea, hi sunt palmites, qui veræ viti Christo inhærentes, & a patre agricola purgati, secundum Euangelicam sententiam, multum fructum afferunt. De hac vinea in Psalmis legitur, Extendit palmitepossit: Ego qui operis magnitudinem & difficultatem animo
Abbreviated transcription (Latin):
eshumeris sius abitientes. Suaui Chrysti fupo colla
submisere. Ii ommum prosessionum. diem̃tatum
⁊ ordinũ perrone: fastum. Cuxum q secularem : In
humilem et pauxerem monachorxe uitam. comutauere.
ipsaꝵ etcliãre uenerabiles prẽs: etiam ecrlesia¬
sturꝵ negotioꝵ onera fugientes. Tutius. quietius¬
q Uiuere: magis q subesse: ꝙ̃ preese elegerunt :
Ibi contͣ spiriuales negnitias. indefessum tuctaniẽ.
E implatabile: quothidianas uictoriaꝵ palmas /¬
chrysti militibus prestat. Nuius loci habit atorib
cotimia concertatione. carnem spiritui subitientibu
uere secindum apos tolum Chrystus uiuere est: 4
mori lucrum. Nine eftusa spiritualiu uirtutum/
nardo impleta est tota mũdi domus. ex odore unfuẽti.
Dum religionis monastite feruor. qui Illo tempore .¬
pene refriguerat: illoꝵ exemplo uiroꝵ s tudio it
recaluit. Gallia: germania: Trãs marma huoq britama.

Expanded text:
humeris suis abiicientes, suaui Christi iugo colla humeris suis abiicientes, suaui Christi iugo colla submisere. Ibi omnium professionum, dignitatum, & ordinum personæ, fastum luxumque sæcularem, in humilem & pauperem Monachorum vitam commutauere. Ibi ipsarum Ecclesiarum venerabiles Patres, etiam Ecclesiasticorum negotiorum onera fugientes, tutius, quietiusque viuere, magisque subesse, quam præesse elegerunt. Ibi contra spirituales nequitias indefessum luctamen & implacabile, quotidianas victoriarū palmas Christi militibus præstat. Huius loci habitatoribus continua concertatione carnem spiritui subiicientibus, vere, secundum Apostolum, Christus viuere est, & mori lucrum. Hinc effusa spiritualium virtutum nardo impleta est tota mundi domus ex odore vnguenti, dum Religionis Monasticæ feruor, qui illo tempore pene refriguerat, illorum exemplo virorum, studioque recaluit. Gallia, Germania, transmarina quoque Britannia
Abbreviated transcription (Latin):
Prepertim cum diueysos animoꝵ nutus cõsidero. Nam
alii compendiosam breuitatem affectant. nõm li rez
copiam: barietatem h mapis extollunt. Quidar
ingenio delectantur. e acumine: in trastribendis an¬
tiquoꝵ gestis. luo sensibus reconditis: pleriq com¬
iendent legendi pompam. e ut sic dixerim pha¬
lerata ũba. MNulti sunt qui malint s me fucco : e¬
concimntate aliqua grauiter diceᷤ: quantum sufficiat /
plenam sustepti dyeris delectionem. Tin¬
tanti loai. et ordime clñm magnificentiã. Est autem
Clugmacẽse monasteriu Cut inꝗt petrus uenerabilis Reli¬
gione discipline seueritate. fratrum numerositate.
omini q monastiri ordims obseruãtia. toto pene orbe n¬
simũ I singulare. ac comune peccatoꝵ resugiu: per
quos multa inferis danma illata: E regnis celesti¬
bus. quãglurima lrcra collata siuit. Ibi Ihimimere
Hominũ multitudines: grauies iundi sarcmas. ab

Expanded text:
præsertim cum diuersos animorum motus considero. Nam præsertim cum diuersos animorum motus considero. Nam alij compendiosam breuitatem affectant, nonnulli rerum copiam varietatemque magis extollunt. Quidam ingenio delectantur, & acumine in transcribendis antiquorum gestis, quo sensibus reconditis plerique commendent legendi pompam, & vt sic dixerim, phalerata verba. Multi sunt, qui malint sine fuco & concinnitate aliqua grauiter dicere, quantum sufficiat ad plenam suscepti operis delectionem. Ttanti loci & Ordinis Cluniac. magnificentiam. Est autem Cluniacense Monasterium, vt inquit Petrus Venerabilis, religionis, disciplinæ seueritate, fratrum numerositate, omnique Monastici Ordinis obseruantia toto pene orbe notissimum, singulare ac commune peccatorum refugium, per quod multa inferis damna illata, & regnis cœlestibus quamplurima lucra collata sunt. Ibi innumeræ hominum multitudines, graues mundi sarcinas ab
Abbreviated transcription (Latin):
acensir meriti crue ontemplans : aĩo in suo sepisuree
re uolueret. Ex istimabat quomodo de illis suis operibus dens
raudabitur. que nesciãutur: Enomodo ab hris.: qui ea
non uiderunt seientur nisi dicãtur: Quo in meoria
retedent iu at succedentium temyoruu. permanere poterũt
inisi stribantur. Sed quia affirmãte phalozoplio striptura
e meõrie custos. Igitur quo magis ad deuuin in suorum
gestis sanctorum cõtemplandis accendamur. et ad
roborandã sacri ordinis lugniacensis obseruantiarpn
regularer: ac mores inistruẽdos. sarri ipsus clm̃o¬
cenobii. reꝵ memorandaꝵo. Et uiroꝵ edei monachore
strationem: cõmistam esge uilerem. Diu mecuminse.
multum q cogitaui: quid mihi agendum esdet: cum
nõ mlril: in taliu gestoꝵ de triptione. Ru teraram¬
ue tudis. uersatus forem: Tnius si pure recusa
admi trationẽ potuissem: Libenti ia effecisem aenno.
Difficilem em̃ illam fuditabam. ymo pene Echua mõte
ut dici ole humeribus mẽis insuyportabilena

Expanded text:
acensis meritissimus contemplans, animo suo sæpissime reuolueret; existimabat, quomodo de illis suis operibus Deus laudabitur, quæ nesciuntur? Quomodo ab his, qui ea non viderunt, scientur, nisi dicantur? quomodo in memoria recedentium & succedentium temporum permanere poterunt, nisi scribantur? Sed quia, affirmante Philosopho, Scriptura est nemoriæ custos: Igitur, quo magis ad Deum in suorum gestis Sanctorum contemplandis accendamur, & ad roborandam sacri Ordinis Cluniacensis obseruantiam regularem, ac mores instruendos, sacri ipsius ClCœnobij rerum memorandarum, & virorum Dei Monachorum strationem commissam esse viderem, diu mecum ipse multumque cogitaui, quid mihi agendum esset: Cum nonnihil in talium gestorum descriptione, litterarumue studiis versatus forem. Cuius si iure recusare administrationem potuissem, libenti id effecissem animo. Difficilem enim illam iudicabam, imo pene Ætna monte, vt dici solet, humeris meis insupportabiliorem:
Abbreviated transcription (Latin):
nec hr̃e uoluit. Sed reputans se indignũ. E nis ufficiẽte
refugi. pariter etiã cum sedes apostdlica uacaret
similiter acceptare noluit. etiam ad preces. et prepta ottomoali
Imperatoris/ ⁊ eius matris. ¶ Hiuus sancti itaq pr̃ĩs mapoli
Ohulliermus abł diuionẽsis d fistanensis uir uite denerabis.
suu monachus e discipulus. ¶ De isto gloriosis m
sancto fecatu stilicet mayolo scribu petrus clumacẽro a nõ
lepir alique anctoꝵ fiusce:. Qui tot nnacula ayprobata:
ferorit beata uirrgme maria excepia. Nam cerum illuauls

Expanded text:
nec habere voluit: sed reputans se indignum & insufficientem, nec habere voluit: sed reputans se indignum & insufficientem, refugit. Pariter etiam cum sedes Apostolica vacaret, similiter acceptare noluit, etiam ad preces & præcepta Ottonis Imperatoris & eius matris. Huius sancti itaque patris Mayoli, Guillermus Abbas Diuionensis & Fiscanensis, vir vitæ venerabilis, fuit Monachus, & discipulus. De isto gloriosissimo sancto, scilicet Mayolo, scribit Petrus Cluniacensis, quod non legit aliquem Sanctorum fuisse, qui tot miracula approbata fecerit, beata Vir