comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ato si derenouo anno i x principio ueteris alterius anni Vndeprius letumsensus incx siangstia agri n
procur ut noualea bea fruct᷑ commbtabis Nmipsa comotatio ad sortroquiem situdurus es̃ ueredeac maies¬
nteartenus Namuitia iuxa bri plicem fructum cũ alia logumina prouentum haboant dicis simnum e&ferelem
mut ante sarrano frumenta accipus, Species est enĩ progenerae. siluamque sonantem: ubienum fabatollun
a uulgatum est ut ipse a libidicit sopauiferã que paluda. &ad do lcat obliuiscendum in potionib: dar
unceres mat̃ proserpin& ioue patre proserpine ad monente dr cibapa pa ueris cabitatis oblit a quio rum pa¬
ngui i fertili. effetos i steriles senes sola solum singulanit̃. cinerem inmundum ad distin. tionem illius
pountur puellare quiescunt Non enimroborantur qu đ intermissio officitq̃rem repotit dicendo noc nulla mar
iasi ex si cat̃ ex sudat: pͥbreues caũ nas pquas sud aremanat fructib s nonipso humta s. tra desudat Na

Expanded text:
ssa. MUTATO SIDERE novo anno idest principio veris alterius anni. VNDE PRIVS LAETVM. Sensus hic est: si angustia agri non patietur, ut novale habeas, fructus commutabis; nam ipsa commut pervenit, cum alia legumina proventum habeant felicissimum et fertilem. m quod ait anta ‛farra’, nos frumenta accipimus: species est enim pro genere. SILVAMQVE SONANTEM. Vbi enim fabae tolluntur, paver vulgatum est, ut ipse alibi ait: soporiferumque papaver, et ad dolorem obliviscendum in potionibus datur. Nam Ceres, mater Proserpinae, Iove, patre Proserpinae, admonente dicitur cibo papaveris orbitatis oblita; qui enim papaven visceribus fit. PINGVI idest fertili. EFFETOS idest steriles, senes. SOLA. ‛Solum’ singulariter. CINEREM INMVNDVM ad distinctionem illius, quo utitur puella. REQVIESCVNT. Non enim roborantur, quod intermissio arationis efficit, quam roccultas  exsiccatur. EXVDAT per breves cavernas, per quas sudor emanat fructibus, sed non ipse humor, sed terra desudat. RAPIDI
Abbreviated transcription (Latin):
indum nititur sed magis nos intellegere conuenit auerso astitum dici. Cumquo canis oc cid
gunt cum cano enĩnascitur sirius quiest t̃ris adũ sus deqlegimus illesitim r̃ siaut̃ adũ solegimꝰ cur
sim audam. necesse x Rubus staq̃ fassa frumenta q̃ plus habentuiiꝰu quȩ ligumina quo temporeno¬
bis ad lanta des occidunt sunt serenda: atlantides aliquando ui uident᷑ aliquando vii inceloq no¬
uem brim̃ se incipiunt Nonuidrianobis astsiti ticram in messem haũt quintodie i duũ nouem briũ
utate eaquod cum extrimi procedunt anteoccidunt Namcum canissirius adũs pedesoccidit cumca
teonatur cum cancio inculm̃ uenit cum gegͣinis occidit cũ tauro aclantide. utaluaguntu¬

Expanded text:
mundum nititur. Sed magis intellegere nos conuenit ‘aduerso astro’ Taurum dici, cum quo Canis occidit, lii ‛adverso’ legunt; cum Cane enim nascitur Sirius, qui est terris adversus, de quo legimus: Ille sitim rel. Si autem ‛averso’ legimus, ‛cum’ subaudiamus necesse est. ROBVSTAQVE FARRA frumenta, quae plus habent virium, quam legumina, quo tempore nobis Atlantides occidunt, sunt serenda. ATLANTIDES aliquando VI videntur, aliquando VII in caelo, quae Novembri mense incipiunt non videri a nobis. AST SI TRITICEAM IN MESSEM. Hoc autem quinto die Iduum Novembrium, vitate ea, quod, cum extremi procedunt, ante occidunt. Nam cum Canis Sirius adversus per pedes occidit, ...... cum capite oriatur. Oritur cum Cancro, in culmen venit cum Geminis, occidit cum Tauro. ATLANTIDES. Vt alii aiunt
Abbreviated transcription (Latin):
tnonem naminor chinosa dr̃ licaonis aut̃ sub audit̃ filia altam ũ sarũ que trans figuratar calistolica oniss
lia deana inuenationib comesq uppit̃ ad amauit & indeanam ũsus cumea concubuit que compingius apparui¬
iss& & desuo cam remouitꝙ arcadem puerum edidit ẜ iuno odio pellicita mursam eã trans figurauit & uenanti
silio obtulit Cumꝗ illeferam putas samse qui coepiss& id ppitereaos dem figuras astris consecrauit & illa ue¬
lut̃ ursa fugens &ille ueluti impotum faciens in eamꝗ sidus. UIi triondt̃ siue a numero stellarum siu
ders qm̃ meliori hoc fuiss& inuentus neplura inueniendo laudemeĩ in friger& apł athenas exartemineruat eũ
pcipitaũ. hocx soraris eius silius ppe ꝗ mineruã fugit aut mineruã iauem ꝑdicẽmuiatus & ꝙ pcipitate& altũ¬

Expanded text:
 quam transfigurata est Callisto, Lycaonis filia, Dianae in venationibus comes, quam Iuppiter adamavit, et in Dianam versus cum ea concubuit; quae cum pinguis apparuisset, de suo eam removit; quae Arcadem puerum edidit. Sed Iuno odio pellicita in ursam eam transfiguravit et venanti filio obtulit cumque ille feram putasslut ursa fugiens et ille veluti impetum faciens in eam. Quod sidus Septentrio dicitur sive a numero stellarum sivedens, quod melior in hoc fuisset inventus, ne plura inveniendo laudem eius infringeret, apud Athenas ex arce Minervae eum praecipitavit. Hic est sororis eius filius, propter quem Minervam fugit. A Minerva in avem perdicem
Abbreviated transcription (Latin):
tntum A bonarũ tẽpites tatł ntunde htam claratem prstis. Tempestatum aittem peaum sicutubi q̃ salus¬
nusaut mater natem paumirõ maternam aut̃ mirtum p̃piuliam gentemdixitq̃ aiuent r& radit oriun¬
dueneris autin honorem & intute lamirtus fuit andeus mm̃si i totiusuenis: EΝΦΚΥΚΟ CUC tniusm¬
tins thileur paucis. Notam solam tocsano ꝗsi i circo nominauit ut longumei & magnum tribuerat inperium
udiungit uto leo deiopiam offerrifacit in considerati dnt qm̃ habere libiam uxorem cacsari ipsamdiuam futuram
ntorut᷑ inultimis huspanie teque fibigener thechis ut sole dixit in honorem in marta litatis deamuxorem

Expanded text:
NTEM. Aut bonarum tempestatum, ut: Vnde haec tam clara tempestas? Aut ‛tempestatum’ ait temporum, sicut ubique Sallustius ait. MATERNA TEMPORA MYRTO. ‛Maternam’ autem myrtum propter Iuliam gentem dixit, quae a Venere traditur oriunda. Veneris autem in honore et in tutela myrtus fuit. AN DEVS INMENSI idest totius. VENIAS. Ἐμφατικῶς ‛veniasrinis. THYLE vix paucis nota insula in Oceano, quam idcirco nominavit, ut longum ei et magnum tribueret imperiumdiungit, ut Aeolo Deiopeiam offerri facit. Inconsiderate dicunt, quoniam haberet Liviam uxorem Caesar, ipsam divam futuramtem in ultimis Hispaniae. TEQVE SIBI GENERVM TETHYS. Vt solet, dixit: in honorem inmortalitatis Deam uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
xneptunũ detra actaee contenso primuminerua inarte & henarum oliue arborem protulis se fert. Cummep¬
tunus uatus mare inciui tatem misit postea pmercoium rogat. Sed auitira cundiam Ita demia & hene dicte
sunt obuistauaminerue: puermons trato rara triunci. aliitrip tolemum celeisilium dnt abnossirim petant
obquamabegiptis interdlos sit relatus. Ttipto lemus celei regis el&is sine silius fuit ui sumserend primus inuenit
x mrtt lib tradidit Benaaut̃ denoe tacuit & genera lit̃ aitpuer Nam non unus aratrum intotoorbemons
qui ha bebat mansuerescqinem ceruam hanc cumsi luanus Mescius occidis s&cpuerdo lane extinctus que a mator
us incupsum arbadem eius nominis ues uitq prosolatio portare dr̃, hunc silua num quida fune bremdea¬

Expanded text:
Neptunum de terra Attica esset contentio, primum Minerva in arce Athenarum olivae arborem protulisse fertur, tum Neptunus iratus mare in civitatem misit, postea per Mercurium rogatus sedavit iracundiam. Ita demum Athenae dictae sunt ob victoriam Minervae. PVER MONSTRATOR ARATRI VNCI. Alii Triptolemum, Celei filium, dicunt, alii Osirim putant,  ob quam ab Aegyptiis inter Deos sit relatus. Triptolemus, Celei, regis Eleusinae, filius fuit, qui usum serendi primus invenit et mortalibus tradidit. Bene autem de nomine tacuit et generaliter ait ‛puer’. Nam non unus aratrum in toto orbe monsm nomine, qui habebat mansuetissimam cervam. Hanc cum Silvanus nescius occidisset, puer dolore extinctus est, quem amator us in cupressum arborem eius nominis vertit, quam pro solatio portare dicitur. Hunc Silvanum quidam funebrem De
Abbreviated transcription (Latin):
lprospore pisago Nonegocuncta ÷ non sumuniũ sadicturus nec enim possum qrẽ & sua uere c̃diȩ extinu
sauorem ut uola sauoreri intellegamus patens prlagus carminis facilitas i ta patenti allegoris¬
ibilitatem &mitenatis auribus exsui carminis breuitate blanditur. Ait accipiunt constat mi
ti facto principio humilitate carminis morinmanib: trae in facili & promta. Item ptimi lege t̃i& transu¬
consum ins̃ ciligentia simplicit̃ uniũ ⁊ sadiscribam ambo gescirtuitus ambiendo dicti exor sa p̃mia longet
aenesccun da si fuerit in dotrans lata Degosta disposita in ordinem diuisa adimuntd munt seuentera fe

Expanded text:
prospero pelago. NON EGO CVNCTA idest non sum universa dicturus, nec enim possum; quare et suam verecunde extenuavorem, ut ‛vela’ favorem intellegamus, ‛patens pelagus’ carminis facilitatem. PATENTI allegoriibilitatem et Maecenatis auribus ex sui carminis brevitate blanditur. Alii aliter accipiunt. Constat Maecenatem ri: faveto principio vel humilitati carminis mei. IN MANIBVS Tcum summa diligentia, sed simpliciter universa describam. AMBAGES circuitus ab ʽambigendoʼ dicti. EXORSA procemia longe s. HOC FACIET. Erit fecunda, si fuerit inde translata. DIGESTA disposita in ordinem, divisa. ADIMVNT demunt. FERENTEM fe
Abbreviated transcription (Latin):
ł quõsi noncredens dicit uł quasi italusq loca nescir& pullat mire in singulis uarietas pamit spontesuc¬
It sugtdseminae pullat abraddi eliganter pernumeros ad fectatuarietas ne enumeratione simili offenđrat audi
facit sane cerasusciui. ÷ pontiarbor cacrasus pomumcera seam dicitur cerasus lucus capto oppido cere ini¬
eriptuũ naturam arbarũ ostendit pͥmosponte ii positod semine ii ab fadice cerasis hceras hiscera
arborum ramiuia t̃rae utiens ꝙ uia istud facies tatione propͥa hic plantas int̃plantas & plantaria hoc e int: plan

Expanded text:
e’ autem ‛Grais’ vel quasi non credens dicit vel quasi Italus, qui loca nesciret. PVLLVLAT. Mira in singulis est varietas. Nam ait: „sponte sut de semine“, „pullulat ab radice“. Eleganter per numeros adfectatur varietas, ne enumeratione simili offenderet audifacit. Sane Cerasus civitas est Ponti. Arbor ‛cerasus’, pomum ‛cerasium’ dicitur. Cerasos Lucullus capto oppido Cerasunpertitam naturam arborum ostendit e primo „sponte“, II „posito de semine“, III „ab radice“. CERASIS. ‛Haec ceraarborum rami. VIA † terrae utens, qua via istud facies ratione propria. HIC PLANTAS. Inter plantas et plantaria hoc interest: plan
Abbreviated transcription (Latin):
legamꝰ necesse post mortem scilic& temi li sctundum su pradictum sensum Nam donatus dicit postmor¬
it mni si& currali bello poticisunt retuliquod nom procedit si diligenter aduertas sanesciendum lotum hiun cedi
pbrstorat antiq ignorantiã li quidemñ intellegantur: Nequi quam non sruiturus &x est nequiquã aptaenor
quam fortis saltames sapi no noccisi messapi abstulit galcam nadimica turus est paulo post sa
nt iacentem a sus culit cristis ꝙ decoram bene praemittit dicen sd corã: nameius splendore ꝓdentecurr¬
alus capicur: Ex cedunctastris ruculorum scrlic& Namsu pradixit castra mimica potunt: utbe larnli
abis cominarumilli lo coubiant sepiit sodecuist trumꝙ reliquit abonas quod modo alatina urbe auxilia

Expanded text:
legamus necesse est. POST MORTEM scilicet Remuli, secundum supra dictum sensum: nam Donatus dicit «post morlegamus necesse est. POST MORTEM scilicet Remuli, secundum supra dictum sensum: nam Donatus dicit «post mortem Nisi et Euryali bello potiti sunt Rutuli», quod non procedit, si diligenter advertas. Sane sciendum locum hunc essper historiae antiquae ignorantiam liquide non intellegantur. NEQVIQVAM non fruiturus; et est ‘nequiquam aptat’, non ‘nequiquam fortibus’. GALEAM MESSAPI non occisi Messapi abstulit galeam, nam dimicaturus est paulo post, sed invenit iacentem et sustulit. CRISTISQVE DECORAM bene praemittit dicens ‘decoram’: nam eius splendore prodente Euryalus capitur. EXCEDVNT CASTRIS Rutulorum scilicet: nam supra dixit «castra inimica petunt». VRBE LATINA non est contrarium illi loco, ubi ait «saepsit se tectis rerumque reliquit habenas», quod modo a Latina urbe auxilia
Abbreviated transcription (Latin):
is hocestelauisin signica rt mulus morien s nepotisuo cognomim hcereliquit qui poste auictus arutulis
coctisus poscuius mortem apudram netem ruculum abeurralo haccreptas munera: quod aũt dix̃tibur
artm ulo aut n hurti no intellega mus hocese de erbureut sicdatiuus abappellatiuoueniens hctiburs aut
aburti hocẽ folio tiburti abeo quod ħrctiburtus huiustiburti ut siterburtire mulus sicut dei fobe gla uei
siomroriensdat mepetiremulo quem supta aui cognomine diximus: nam quotiensa perte nem ponitur nom̃
filiud nepotiscog nomi ne meum eẽ intellegimus a uoł patti quorum nomena perte posium inuenimus
&etonerario sifiliuł ne potis pasicum nomen fuerit propt missum aut̃ parentum cognomines coseẽ intel¬

Expanded text:
aureis, hoc est clavis insignita. Remulus moriens nepoti suo cognomini haec reliquit, qui postea victus a Rutulis est aureis, hoc est clavis insignita. Remulus moriens nepoti suo cognomini haec reliquit, qui postea victus a Rutulis est et occisus; post cuius mortem apud Rhamnetem Rutulum ab Euryalo haec reperta sunt munera. Quod autem dixit ‘Tiburti Remulo’, aut Tiburtino intellegamus, hoc est de Tibure, ut sit dativus ab appellativo veniens hic Tiburs; aut ‘Tiburti’, hoc est filio Tiburti ab eo quod est hic Tiburtus, huius Tiburti, ut sit ‘Tiburti Remulo’ sicut «Deiphobe Glauci». SVO MORIENS DAT H. NEPOTI Remulo, quem supra avo cognominem diximus: nam quotiens aperte non ponitur nomen filii vel nepotis, cognominem eum esse intellegimus avo vel patri, quorum nomen aperte positum invenimus; et e contra, si filii vel nepotis positum nomen fuerit, praetermissum autem parentum, cognomines eos esse intel
Abbreviated transcription (Latin):
stindumeos quianimam sanguinemdicunt. Rocepit eduxit ut hastamq recepta tossib herentem: uina
feronoctur noplo: nam sure sideodicci sunt quod furuo id estnigro tempore furta committunt a uituea
furta seruidus qr mos sapigaleam sustulit ramnetis faloras : Redigatos non solutos sed diligenterligacosi
undaadidut it ndestex militari consuetudine optime ligatos Luxinimica proditrix poenarum ex haustu
ants be neex haustum ucostendacco sauidosca edis fiis se& cruoris hoscilis: uia facta ꝑhostes utet ego uasta
bo & lato celimiteducam curialussalera sramnetis & ab .c. trburti salere or nam̃te quorum sunt & ÷
sermogretus: Cingulum autem hominum generisneutriest: namani malium genere femini nodici
us quidamtibur tiremulo cu meum sibi ab sens hospitioułl& adiungerem sit faleras & cingulabulli

Expanded text:
secundum eos qui animam sanguinem dicunt. RECEPIT eduxit, ut «hastamque receptat ossibus haerentem». VINA secundum eos qui animam sanguinem dicunt. RECEPIT eduxit, ut «hastamque receptat ossibus haerentem». VINA ‘furto’ nocturno proelio: nam fures ideo dicti sunt, quod furvo, id est nigro tempore furta committunt. Aut re vera ‘furto fervidus’, quia Messapi galeam sustulit, Rhamnetis phaleras. RELIGATOS non solutos, sed diligenter ligatos: unde addidit ‘rite’, id est ex militari consuetudine optime ligatos. LVX INIMICA proditrix. POENARVM EXHAVSTVM SATIS EST bene ‘exhaustum’, ut ostendat eos avidos caedis fuisse et cruoris hostilis. VIA FACTA PER HOSTES ut «haec ego vasta dabo et lato te limite ducam». EVRYALVS PHALERAS RHAMNETIS ET A. B. C. Tcingulum' autem hominum generis neutri est, nam animalium genere feminino dicimus quidam Tiburti Remulo, cum eum sibi absens hospitio vellet adiungere, misit phaleras et cingula, bullis
Abbreviated transcription (Latin):
sicatem: nulla peritia possede pelli: estaũt homericusuersus : Temere pas sim fortui cone glegentas
pemit op primit subipsisequiscircaipsos pendentia qua siebrsorum singiltantemcum singultu animã
fflantem plurimalus erat proplurimum. deouino uel somno ꝑouilia turbans pturbans ouilia : Namte¬
ometu In consusexipse .p. exemplonisi sine nemine plebem: bene ex pressit abella torisperitiama
in onisincomnsideratam auidita tem namnisusrege s interemitcurialus sacuit in plebems alustius & insolem
uidius male faciendi : si ne nomine aut̃ dixit sinegloria quorum pumilitatem nom suntomnub notano¬
aerecepit pur pureũm mul tihicdis tingunt ut sit sensiscali sedixicgladium multo eruore purpureum: alii
nilia morte recepit ut siteduxitgladium cum multo cruore & sic inferunt purpureamuomit illeanimã

Expanded text:
sitatem nulla peritia posse depelli. Est autem Homericus versus. TEMERE passim, fortuito, neglegenter. sitatem nulla peritia posse depelli. Est autem Homericus versus. TEMERE passim, fortuito, neglegenter. PREMIT opprimit. SVB IPSIS EQVIS circa ipsos. PENDENTIA quasi ebriorum. SINGVLTANTEM cum singultu animam efflantem. PLVRIMA LVSERAT pro ‘plurimum’. DEO vino, vel somnometu’. INCENSVS ET IPSE P. exemplo Nisi. SINE NOMINE PLEBEM bene expressit et bellatoris peritiam et tironis inconsideratam aviditatem: nam Nisus reges interimit, Euryalus saevit in plebem; Sallustius «ex insolentia avidus male faciendi». ‘Sine nomine’ autem dixit sine gloria, quorum per humilitatem non sunt omnibus nota noTE RECEPIT PVRPVREVM multi hic distinguunt, ut sit sensus talis: ‘eduxit gladium multo cruore purpureum’. Alii «multa morte recepit», ut sit: ‘eduxit gladium cum multo cruore’, et sic inferunt «purpuream vomit ille animam»
Abbreviated transcription (Latin):
scratisq iuuencis laoedentiado: Galecmfidus pa. alia enim sunt explorantum sicut &ian
nominum nominatiuus singularis noninuenitur lic&dicamus huius primoris huiusperceris: uods
autcumuotis aut pro re dituuota facientes & nubib inrita o ut ipse partimuolucres dispersitin
Castrainimica non tantum hostilias &ꝑniciosa: Namcum dolore dic tumẽ inimica unde scilica
dituri nonerant quod ex sequentib comprobatur dicendo enimmultis tam̃ antefucuri excitio ostendt pi¬
ciosaesse castra quei psismortem fuerat adlatura: uina simuluasa uiniscilic& in quib uina ponuncuꝵ o
locutus noncit perissologia : Nam secundum homerum exploracores quolunt plerumq nucit: audendus
tabo dequi b dixit corpora fusauiden sed non augurio potuit o p ostenditpertransitum facins¬

Expanded text:
stratisque iuvencis, Laomedontiadae». GALEAM FIDVS P. A. aliae enim sunt explorantum, sicut etiam stratisque iuvencis, Laomedontiadae». GALEAM FIDVS P. A. aliae enim sunt explorantum, sicut etiam nominum nominativus singularis non invenitur, licet dicamus ‘huius primoris, huius proceris’. VOTIS aut cum votis, aut pro reditu vota facientes. ET NVBIBVS INRITA D. Vt ipse «partem volucres dispersit in auras». CASTRA INIMICA non tantum hostilia, sed et perniciosa; nam cum dolore dictum est ‘inimica’, unde scilicet redituri non erant, quod ex sequentibus comprobatur: dicendo enim «multis tamen ante futuri exitio» ostendit perniciosa esse castra quae ipsis mortem fuerant adlatura. VINA SIMVL vasa vini, scilicet in quibus vina ponuntur. ORE LOCVTVS non est perissologia: nam secundum Homerum exploratores quae volunt, plerunque nutu plerumquAEC EGO VASTA DABO de quibus dixit «corpora fusa vident». SED NON AVGVRIO POTVIT D. P. ostendit per transitum fati neces
Abbreviated transcription (Latin):
mia enim non debentur euentui seduoluntati ꝑ quod pater antesolebat: ali uoluntideo anteo
perca putmeum sicut presenspater ꝑsuum caputiura re consueuerat quotiens fidem suam confirmanti
piebat: aliiuo lunt ideo dictum anie quia pontificibusperliberosiurare non licebat sed pdcostantimmo¬
do ut sitante quam pontifex ess&aeneas fcducirebusq s miraar temoracur in prosperis & raiterat : tata
aduersa & magi sintellectui & subauditionire linquit: cum enim nondicat si non redieris aitmatriqtuae
generiq manebunt hoc autem secundum morem romanorum dicit apud quosita premia de¬
bantur illi liberisq eiu sut darentur liberisq accipere non potuis sent parentes: Licaongnoxsius
c&tensis & estlausabarti fice: hunc aũtgladium euria lodoctum intellegimus: namnisus ac

Expanded text:
mia enim non debentur eventui, sed voluntati. PER QVOD PATER ANTE SOLEBAT alii volunt ideo ‘antemia enim non debentur eventui, sed voluntati. PER QVOD PATER ANTE SOLEBAT alii volunt ideo ‘anteper caput meum’, sicut praesens pater per suum caput iurare consueverat quotiens fidem suam confirmare cupiebat. Alii volunt ideo dictum ‘ante’, quia pontificibus per liberos iurare non licebat, sed per deos tantummodo, ut sit ‘ante’ antequam pontifex esset Aeneas. REDVCI REBVSQVE S. mira arte moratur in prosperis, et ea iterat; tacet adversa et magis intellectui et subauditioni relinquit. Cum enim non dicat ‘si non redieris’, ait «matrique tuae generique manebunt». Hoc autem secundum morem Romanorum dicit, apud quos ita praemia decernebantur ‘illi liberisque eius’, ut darentur liberis quae accipere non potuissent parentes. LYCAON GNOSIVS Cretensis; et est laus ab artifice. Hunc autem gladium Euryalo datum intellegimus: nam Nisus accepit
Abbreviated transcription (Latin):
linco insclutatam : & est temesi sutinutilisinq ligatus caedebat quod nequeam Ip p. excusat neuide¬
itur crudeli sunde sequiturmatriseiustragicus & miserabilisille conquestus pocuistilinq resolamo
delis & alia : Ino pemmodo auxilu egentem : Inca susom̃ suc su pra fortuna secunda autaliersa .c. pileo
iulusincongrium ephi theton pulehri tudinisposuit cumressit in hoclo cortligionis strmxitpi: pt
inifruit momordit ad monuit sensusautemest aut postquam uiditistum sica marematrem paterne
piactati suirtutem coepitagnoscere autcerte coepit & iamipsesicpietate moueriuteius eom sueuerat pat̃
autterte exomplocuribauidius coepita mare patrem &iam antedilectum: nec partum gratiam
p .m. oeb& abomnib: coliqa & alemereauit: Casus factum quicumq sequentur: Satis congrue p̃¬

Expanded text:
LINQVO insalutatam; et est tmesis, ut «inutilis inque ligatus cedebat». QVOD NEQVEAM L. P. P. excusat, ne videLINQVO insalutatam; et est tmesis, ut «inutilis inque ligatus cedebat». QVOD NEQVEAM L. P. P. excusat, ne videatur crudelis; unde sequitur matris eius tragicus et miserabilis ille conquestus: «potuisti linquere solam crudelis» et alia. INOPEM modo auxilii egentem. IN CASVS OMNIS ut supra «fortuna secunda aut adversa c.». PVLCHER IVLVS incongruum epitheton pulchritudinis posuit, cum res sit in hoc loco religionis. STRINXIT P. I. praestrinxit, momordit, admonuit. Sensus autem est: aut postquam vidit istum sic amare matrem, paternae pietatis virtutem coepit agnoscere; aut certe coepit etiam ipse sic in pietatem moveri, ut eius consueverat pater; aut certe exemplo Euryali avidius coepit amare patrem etiam ante dilectum. NEC PARTVM GRATIA TALEM P. M. debet ab omnibus coli quae talem creavit. CASVS FACTVM QVICVMQVE SEQVETVR satis congrue: prae
Abbreviated transcription (Latin):
slum inemulla diestam f& da ab hoc officio & ab hacaudatia accessutem poris inserior non ꝓbalor
ntalitumq sortuma comitrtur tantum: tantum modohoc possum de me ꝓmictere ut semper aude am
somperuelim forticer facere : Nan hoc ÷ quod dicit ta ifortib ausis dissimilem arguerit: Tantumen
meumest hoc promittere siue prospera siue aduersa fortuna comitetur : Namaut disiunttiua particila
ist non negantium aduerbium: superomniadona ultraomnia: priami degente .u. defamilia
bene eum &iam ex cognatione commendat: Namascanius nepos est priami perereuscm: iniseram que
sic in patienter diligit filium mecum excedentem utille meum comitatusi teruultesim intellegi sui cau¬
immatrem socutam: quod cumq pere diest fillempsis: nam subcudisperidum: Inque sclutata

Expanded text:
silium. ME NVLLA DIES TAM F. A. D. A. ab hoc officio et ab hac audacia accessu temporis inferior non probabor, silium. ME NVLLA DIES TAM F. A. D. A. ab hoc officio et ab hac audacia accessu temporis inferior non probabor, qualiscumque fortuna comitetur. TANTVM tantummodo hoc possum de me promittere, ut semper audeam, semper velim fortiter facere: nam hoc est quod dicit «fortibus ausis dissimilem arguerit». Tantum ergo meum est hoc promittere, sive prospera, sive adversa fortuna comitetur: nam ‘aut’ disiunctiva particula est, non negantis adverbium. SVPER OMNIA DONA ultra omnia. PRIAMI DE GENTE V. de familia. Et bene eam etiam ex cognatione commendat: nam Ascanius nepos est Priami per Creusam. MISERAM quae sic inpatienter diligit filium. MECVM EXCEDENTEM ut «ille meum comitatus iter»: vult enim intellegi, sui causa matrem secutam. QVODCVMQVE PERICLI EST syllempsis, nam subaudis ‘periclum’. INQVE SALVTATAM
Abbreviated transcription (Latin):
e sasgenies pondus esttalenti: unde talentum potest & breue aliquid & magnum significart nan
sipriditimus secumn dum plautum talentum Exx librarum÷ quitum dixiss& deberi exllibraspaulo past¬
ntulit duo talenta periocumdicens: debenturtalenta tot quodego &tusumus Ite m hemeras taleneũ
bituem quid damosten dit quippe quod accepit uictuscum uictorilciua data sint muncta Ducere sortem
sacuere ali propriae ducerelegunt quod est sortiumut statdctis sortib: urnas Excipiam sortipter sor¬
tmdlabo: Insuperis siperhaco campiquodrex ipseł mosfueratutuiris portib siue regib probonoredart¬
tiraliqua pupliciagri particula uthabuntar quinius su perbus in campomartio quo d spatium ab liome
re teme nosdicitur: hocergo quod latinus prohonort dere ꝑ habuit ab as caniointellega muscẽ promissum

Expanded text:
diversas gentes pondus est talenti: unde talentum potest et breve aliquid et magnum significare. Nam ut diversas gentes pondus est talenti: unde talentum potest et breve aliquid et magnum significare. Nam ut supra diximus, secundum Plautum talentum septuaginta librarum est: qui cum dixintulit duo talenta, per iocum dicens «debentur talenta tot quot ego et tu sumus». Item Homerus talentum breve quiddam ostendit, quippe quod accepit victus, cum victori levia data sint munera. DICERE SORTEM statuere. Alii proprie ‘ducere’ legunt, quod est sortium, ut «stat ductis sortibus urna». EXCIPIAM SORTI praeter sortem dabo. INSVPER HIS super haec. CAMPI QVOD REX H. IPSE L. mos fuerat ut viris fortibus sive regibus pro honore daretur aliqua publici agri particula, ut habuit Tarquiniuro τέμενος dicitur. hoc ergo, quod Latinus pro honore de republica habuit, ab Ascanio intellegamus esse pr
Abbreviated transcription (Latin):
acusi perest meriti presciti ut merũ q que ltem quiꝗ sui memores aliosfeceremerendo: Ex cipit ascami¬
osidest supsequitur & ci po& a diccumest: Caneueset uenerabilis antiquissi mac obtestor  adiu
qucest quid quid ca su quid quid consilioegero uolis committam : namperfidem consilia significat ꝑfor¬
arsbia at qui sctundumi omerum aris batro ianismsitauxilia & et bachille subuersa est: staccipim
aucantebellum grecorum aris bama troicnis captam& inamicitiac foed s admissam autcerte pocula
latedtata abhcleno quimachillis bonaper prrrbi successerat here ditate mut sitque cae pt pidquas de¬
copid euicta arisbascilic& abacdiillȩ: duomagnacalenta: bene ad diditmagra amuariumapud

Expanded text:
aevi superest. MERITI praestiti, ut «merui quoque», item «quique sui memores aliquos fecere merendo». EXCIPIT ASCANIaevi superest. MERITI praestiti, ut «merui quoque», item «quique sui memores aliquos fecere merendo». EXCIPIT ASCANIVS id est subsequitur, et a Poeta dictum est. CANAE VESTAE venerabilis, antiquissimae. OBTESTOR adiuro, TVNA FIDESQVE EST id est quicquid casu, quicquid consilio egero, vobis committam: nam per fidem consilia significat, per for Q. C. ARISBA atqui secundum Homerum Arisba Troianis misit auxilia et ab Achille subversa est. Sed accipimus, aut ante bellum Graecorum Arisbam a Troianis captam et in amicitiae foedus admissam; aut certe pocula haec data ab Heleno, qui in Achillis bona per Pyrrhi successerat hereditatem, ut sit ‘quae cepit’ pro ‘quae accepit’ devicta Arisba, scilicet ab Achille. DVO MAGNA TALENTA bene addidit ‘magna’, nam varium apud
Abbreviated transcription (Latin):
fillspoquia &ate & consilio ceterosanteibat: non tam̃ omnino top acsidicera lic&irascamini
aditmpus hincappar& nonuelleuospenitus dderetroia nos quod tales animosnostrisiuuenib datis
posdextraque ta hocadeffectum retulit Necenimsimul fiempotest intellegimus autem quod &sm¬
gulos& membratimaem plectebatur uultum lacrimisatꝙ orar: poeticeiunxit & modounum
uficant estaũtitera tio in terdum recipi & disere tionem: proleudibusid esturtutibus abeo quod
precedit id qdsequitur Du moresq dabunt u ciceronis est tractum dephi losophia quidicunt suf fice¬
it adgloriam bene ftcti conscientiam: actutum comnfestim sine dilatione a estad uerbium temporis
imtrģenaciu: adalescenstui & as integra su perest unde ennius deosarum tegrosdicit : quibusmultum

Expanded text:
Philippo «qui aetate et consilio ceteros anteibat». NON TAMEN OMNINO T. D. P. ac si diceret: licet irascamini Philippo «qui aetate et consilio ceteros anteibat». NON TAMEN OMNINO T. D. P. ac si diceret: licet irascamini ad tempus, hinc apparet non velle vos penitus delere Troianos, quod tales animos nostris iuvenibus datis. VMEROS DEXTRASQVE T. A. hoc ad adfectum retulit; nec enim simul fieri potest. Intellegimus autem quod et singulos, et membratim amplectebatur. VVLTVM LACRIMIS ATQVE ORA R. poetice iunxit, et modo unum significant: est autem iteratio. Interdum recipiunt discretionem. PRO LAVDIBVS id est virtutibus: ab eo quod praecedit id quod sequitur. DI MORESQVE DABVNT V. Ciceronis est, tractum de philosophia, qui dicunt sufficere ad gloriam bene facti conscientiam. ACTVTVM confestim, sine dilatione: et est adverbium temporis. INTEGER AEVI adulescens, cui aetas integra superest, unde Ennius «deos aevi integros» dicit quibus multum
Abbreviated transcription (Latin):
morxent pretumnd est remunerationamq hocof ferebant quo illico gitabant utdexita ns si pbis
ponderanda: parteq proximaeponto appar& &utsu pniditimus castratro lana inosten si fuisse
si quidem nullus alter locusin loruro lauinati hinc fluuio cohertur innc pelago a nune dicit
srtequi proxma ponto Item paulo post dicturusest oppo suere aciem nam decara cuogear
ant quterruptugnes supra aliter luminararamicant fumuserigitur signiomest soritorẽ
gnum quotiensincior fumuserigitur fortuna occasione quesitum uquertemus cum polus luncest
quod supra curiclo dixit mereferebat tibi magnusouantem iuppiterrespiciens a dit quod poss&
ates faccit Nec nosiua scllitbencubiꝗ cunctacum amicocummunicat obscurisprimum sub
uallibusurbem: nosi nobscuri sucillibus positiui dimus primumurbem hocest primã parte mur¬

Expanded text:
morae erit pretium, id est remuneratio: namque hoc offerebant quod illi cogitabant, ut diximus supra morae erit pretium, id est remuneratio: namque hoc offerebant quod illi cogitabant, ut diximus supra ponderanda. PORTAE QVAE PROXIMA PONTO apparet, ut supra diximus, castra Troiana in Ostiensi fuisse, siquidem nullus alter locus in Laurolavinati hinc fluvio cohaeret, hinc pelago: et nunc dicit ‘portae quae proxima ponto’, item paulo post dicturus est «opposuere aciem: nam dextera cingitur amni». INTERRVPTI IGNES supra aliter «lumina rara micant». FVMVS ERIGITVR signum est sopitorum ignium quotiens maior fumus erigitur. FORTVNA occasione. QVAESITVM ut quaeramus. CVM SPOLIIS hinc est quod supra Euryalo dixit «me referat tibi magnus ovantem Iuppiter», respiciens ad id quod posset fortiter facere. NEC NOS VIA FALLIT bene ubique cuncta cum amico communicat. OBSCVRIS PRIMVM SVB VALLIBVS VRBEM nos in obscuris vallibus positi vidimus primam urbem, hoc est primam partem ur
Abbreviated transcription (Latin):
ausis rara comes: absenti ferat in str hoc est cenota fionfaciat&impleat homoren se pulcbri e gnadu
enobilib nammatres non nisi nobi lesdicimus : unde & matrone dicte sunt: scimus autem a mom̃s mules
num regine sedenim miseratis amorem: Caetereperterra som̃s: ex aggerat more suo uigilantu
laborem: Consilium sum inisr d n.h: luciliiuersu suno tantum sermonemutato Namilleait ar¬
lium summis hominum: Dercd habebantiamnenuntius ess&x lam̃it eito aut cũ nullum inuetitert au¬
tis huncautem scandihabitum & salustius commemoratut sessiar masua quisq stanteimn cumn beto
erorum & campimedio: In medio campisstatioqui campus castrorum medus fuit: Remmagnaoir¬
sicmtellegunt scimus qudem aduentum nostrum moram uestris adserreconsilus tioruan hiuns

Expanded text:
ausis rara comes». ABSENTI FERAT INFERIAS hoc est cenotaphion faciat et inpleat honorem sepulcri. E MATRIBVS ausis rara comes». ABSENTI FERAT INFERIAS hoc est cenotaphion faciat et inpleat honorem sepulcri. E MATRIBVS e nobilibus; nam matres non nisi nobiles dicimus, unde et matronae dictae sunt. Scimus autem non omnes mulieres magnum reginae sed enim miseratus amorem». CAETERA PER TERRAS OMNES exaggerat more suo vigilantum laborem. CONSILIVM SVMMIS R. D. R. H. Lucilii versus uno tantum sermone mutato; nam ille ait «consilium summis hominum de rebus habebant». IAM NVNTIVS ESSET ‘iam’ aut cito, aut cum nullum invenirent. AD necessitatis. Hunc autem standi habitum et Sallustius commemorat, ut «fessi arma sua quisque stantes incumbere». CASTRORVM ET CAMPI MEDIO in medio campi spatio, qui campus castrorum medius fuit. REM MAGNAM PRsic intellegunt: scimus quidem adventum nostrum moram vestris adferre consiliis, verum huius
Abbreviated transcription (Latin):
que posco p poscerẽ scđmuarronem quotiensaliquid promeritonrode poscimus. Peitreuero est cun
iliquid humiliter &cum precibu postulamus: & bene quodeuri al umno litducert laaentrosti
moenia pallantea ubinunc creditet̃ aeneam: Summisa diungere rebus suminum & ratremun¬
dicimus &x laudabile: Bencergomre dubia sermoneusus est dubio: Nam hoc dicit nem debesmene
tu agloria neca periculis segregart: Genitorbellis asuctus Ipsepuerest necdum probatus: tid
cipotest& corripi: istum quiuita b .c.e qt honorem quustum honorem quo tendisidestadquemiut
libenteremat uita idest uitepretio: nibiltale uerelatqualetususpicaris, hacehumana negotialꝗl
aut̃ fortuna quaepiis inuidere consucuit scatius hictra hens colorem aitinuida fatapiis aesorsingente

Expanded text:
cat. SI TIBI QVAE POSCO P. poscere est secundum Varronem quotiens aliquid pro merito nostro deposcimus; petere vero est cum cat. SI TIBI QVAE POSCO P. poscere est secundum Varronem quotiens aliquid pro merito nostro deposcimus; petere vero est cum aliquid humiliter et cum precibus postulamus. Et bene quod Euryalum nolit dicere latenter ostendit. MOENIA PALLANTEA ubi nunc credit esse Aenean. SVMMIS ADIdicimus et laudabile. bene ergo in re dubia sermone usus est dubio; nam hoc dicit: non debes me nec a tua gloria nec a periculis segregare. Ad v. 199 Genitor bellis adsvetus ipse puer est necdum probatus: undeci potest et corripi. ISTVM QVI VITA B. C. E. Q. T. HONOREM qui istum honorem, quo tendis, id est ad quem niteris, libenter emat vita, id est vitae pretio. NIHIL TALE VEREBAR quale tu suspicaris. HAEC humana negotia, vea’. ‘Solita’ autem ‘fortuna’, quae piis invidere consuevit. Statius, hinc trahens colorem, ait «invida fata piis et fors ingentibus
Abbreviated transcription (Latin):
unchicortusestsensus: hocenimdicit nisuscuriale dinenris incib cupidicates iniciunt & depdlia
unleus fit ipse mentis eupiditas: mentib addlunt bentaddunt: Namamius suinacura priudens
sed eiadditur utaliquidmmpatienter desider&, Diramagna aliquid magnum scilic& ꝑhostestra¬
sicumi: agitat molitur: qui&emodootionon somno riaminuigilus fucnit collocatus: Cerm
rh fiduciar ipsius desiderii uultt̃ rationabiles causas. somnouinoꝗ alterumpend& ex altem
Parro ortanti sest quod dubitem idesttogitem: omni senimcogitatio in dubitatione est ante sente¬
tiam: populus quepatresq transfert in titia nosi oimanam consuetudinem ut sol& plerumque pn
nimiubebat aliquidpcipulus postea confirmabat senatus Reportent ponrtent. namreuacat

Expanded text:
Vnde nunc hic ortus est sensus; hoc enim dicit Nisus: o Euryale, dine nostris mentibus cupiditates iniciunt et desideria, Vnde nunc hic ortus est sensus; hoc enim dicit Nisus: o Euryale, dine nostris mentibus cupiditates iniciunt et desideria, an deus fit ipsa mentis cupiditas? MENTIBVS ADDVNT bene ‘addunt’: nam animus sui natura prudens est, sed ei additur ut aliquid inpatienter desideret. DIRA magna. ALIQVID MAGNVM scilicet per hostes transitum. AGITAT molitur. QVIETE modo otio, non somno; nam in vigiliis fuerat collocatus. CERNIS QVAE R. H. FIDVCIA R. ipsius desiderii vult esse rationabiles causas. SOMNO VINOQVE alterum pendet ex altero. PORRO hortantis est. QVID DVBITEM id est cogitem: omnis enim cogitatio in dubitatione est ante sententiam. POPVLVSQVE PATRESQVE transfert in Troianos Romanam consuetudinem, ut solet plerumque: prius enim iubebat aliquid populus, postea confirmabat senatus. REPORTENT portent: nam ‘re’ va
Abbreviated transcription (Latin):
luenatrix: apletisq ida materni siaccipiturqi dixitue natrix namsi mentem uolueris ascipot
tabusiue idamuenattiem diccamintellege prouena tiomib abundantem Namuenatrx est prope
queuenatur nomq ue nacionib: habundat: Iaculo celert mbeneinducit nisum obtimurcẽ iaculato
decst quin dumbellicosa ar ma induerat idtacceperat: & hocdicit pulcher quidemerat s ndumbed¬
aondiperitus dinehuncar dorem̃tib addunt euriale ans CI Ο f.ΟΕ apud plotinum pbr losophiũ
colios queritur ut rumm̃ tisniãe aciespersca dcupiditates & consiliamoucatur: aninpulsu alicuius numi¬
s. & primo dixeruntiñtes huima nasmouerisuas ponte: oephenderunt: tamenadam̃ a hones tai
besiarart Rocchenim patest fieri uc pra uanuminũ uoluncatetupiam quib nilnl malum cons tatplocert

Expanded text:
IDA VENATRIX a plerisque Ida mater Nisi accipitur, quia dixit ‘venatrix’: nam si montem volueris accipere, IDA VENATRIX a plerisque Ida mater Nisi accipitur, quia dixit ‘venatrix’: nam si montem volueris accipere, abusive ‘Idam venatricem’ dictam intellege, pro ‘venationibus abundantem’; nam ‘venatrix’ est proprie quae venatur, non quae venationibus abundat. IACVLO CELEREM bene inducit Nisum optimum esse iaculatorem, QVE I. A. hoc est qui nondum bellicosa arma induerat, id est acceperat. Et hoc dicit: pulcher quidem erat, sed nondum bellandi peritus. DINE HVNC ARDOREM MENTIBVS ADDVNT EVRYALE AN S. C. D. F. et alios quaeritur, utrum mentis nostrae acies per se ad cupiditates et consilia moveatur, an inpulsu alicuius numinis? et primo dixerunt, mentes humanas moveri sua sponte; depredesiderare; nec enim potest fieri ut prava numinum voluntate cupiamus, quibus nihil malum constat placere.
Abbreviated transcription (Latin):
uimest siat non in cepti uaest particula adornatumpertinens: horatius a codeor unqudennabrcelatag¬
nuestatinan siest igrius penetrat ł p uallum: uallundicitur ipiamunitio: pamuali furte sunt quibus
tsipsepatenti secerat ce scrgia candentem cinxeratunda ꝑhocautem qua silatenter dicue scachallces
tmdiortm quisetroga nos & iamsine diuinis armis iuperare possecom fidit addant septotinu sres
orperisse quipetuit c ssecerrori: ꝓquoduuilaeneaomnibil fortitr in bello fecis setrorano melior quona
eratparui scilic& contratroria nos nonattroianis neuideatur contra supradicta cm̃a nunc sociosi
unt ca potant& est emisthiciumennianum: Trepidi formidine: festimperformidiner
pusa od destrsione peridiꝰ quod cuiq tuenad Exerex hunus quisq uicesadid quod accipit tue ndã

Expanded text:
tum est; si ‘at non’, inceptiva est particula, ad ornatum pertinens: Horatius «at o deorum quidquid in catum est; si ‘at non’, inceptiva est particula, ad ornatum pertinens: Horatius «at o deorum quidquid in caipsa munitio; nam valli fustes sunt, quibus deus ipse parenti fecerat et Stygia candentem tinxerat unda». Per hoc autem quasi latenter dicit se Achille esse meliorem, qui se Troianos etiam sine divinis armis superare posse confidit. ADDANT SE PROTINVS OMNES tur perisse, qui potuit esse terrori: per quod vult Aenean nihil fortiter in bello fecisse Troiano. MELIOR QVONISPERATE PARARI scilicet contra Troianos, non a Troianis, ne videatur contra supra dicta omnia nunc sociisVERTVNT C. A. potant. Et est hemistichium Ennianum. TREPIDI FORMIDINE festini per formidinem: divisa ad defensionem pericli. QVOD CVIQVE TVENDVM exercet unusquisque vices ad id quod accipit tuendum.
Abbreviated transcription (Latin):
sortianturcuentum: siquafriges ps iactant quasi &is ta fingant: Sunt & mea contra sacan
hoc salsumest quod dicicturnus: sedin arte rethoricatun enobis conceditur uti mendatio cum
folisumae quoddixit argumentis probaredicta contendit dicens ec scadd eratam gentem mptã
itonsugren inquo fuctoutitur grecont Exemploqura pta helena gentem deleuere t roraominsm¬
himae prerepta anuidioses ponsam coniugemuocat necsolos tangitis tedolor. uerueuimrto
cudireeriminis sit poene similitudosiculparepetitur subplitia quod geminentur penicust nodo
ongoo f i mnod oom negenus femineum non eospenitus posos decebat Locatusestant fagub stlu
pssasumque more non cutela sed mortisdilatio annomuiderunt legitur & aed non sian nomobisulu¬

Expanded text:
sortiantur eventum. SI QVA PHRYGES P. SE IACTANT quasi et ista fingant. SVNT ET MEA CONTRA FATA MIHI sortiantur eventum. SI QVA PHRYGES P. SE IACTANT quasi et ista fingant. SVNT ET MEA CONTRA FATA MIHI hoc falsum est quod dicit Turnus. Sed in arte rhetorica tunc nobis conceditur uti mendacio, cum ponsa? Quia scit falsum esse quod dixit, argumentis probare dicta contendit, dicens esse sceleratam gentem, raptam sibi coniugem: in quo facto utitur Graecorum exemplo, qui rapta Helena gentem delevere Troianam. CONIVGE PRAEREPTA invidiose sponsam coniugem vocat. NEC SOLOS TANGIT ATRIDAS ISTE DOLOR cur non in similitudine criminis sit poenae similitudo? Si culpa repetitur, supplicia quoque geminentur. PENITVS MODO NON G. O. P. F. modo omne genus femineum non eos penitus perosos decebat. Locutus est autem figurate. FOSSARVMQVE MORAE non tutela, sed mortis dilatio. AN NON VIDERVNT legitur et ‘at non’: si ‘an non’, absolu
Abbreviated transcription (Latin):
Crgo auxis ium solitum non c̃incũtraga nos accepimus eed quodipse presta rt consueuit: Nontelano
gnesexita noncr pcctanttroga nuctucilo rum celis autignib pertant quir an na uiuma nun non
orierunt maria iuia teucris color est namrem quam prose trogam putabantin contrariu
titdicenss Nauigationis & fugeauxilium ꝑdidiietia ianos quos constat profdicita tehabuis ie naes¬
tionisita redis crimina: Rerum parsaliera .o. humane enimnatuit duo de menta comcestas
mare&tertã: Nihilmesntalia terrent: tacitis hoccurrit ques tiomibus dicens si sataliter stadiua¬
am uenis sedicunt: Iamuenerunt conpleta sunt fata: & callid& ta cuit quod erat fataleꝵ Tror¬
nienim dicunt icaliac sibi regna deberi & estoracoirium questionesi capro ponere ut facile solu cos

Expanded text:
Ergo ‘auxilium solitum’ non circa Troianos accipimus, sed quod ipse praestare consuevit. NON TELA NEQVE Ergo ‘auxilium solitum’ non circa Troianos accipimus, sed quod ipse praestare consuevit. NON TELA NEQVE IGNES EX. R. non exspectant Troiani ut Rutulorum telis aut ignibus pereant, qui iam navium amissione perierunt. MARIA INVIA TEVCRIS color est: nam rem quam pro se Troiani putabant, in contrarium vertit, dicens navigationis et fugae auxilium perdidisse Troianos, quos constat pro felicitate habuisse navigationis vitare discrimina. RERVM PARS ALTERA D. humanae enim naturae duo elementa concessa sunt, mare et terra. NIL ME FATALIA TERRENT tacitis occurrit quaestionibus, dicens: si fataliter se ad Italiam venisse dicunt, iam venerunt, completa sunt fata. Et callide tacuit quod erat fatale: Troiani enim dicebant Italiae sibi regna deberi. Et est oratorium quaestiones ita proponere, ut facile solutionis
Abbreviated transcription (Latin):
Iredeat pelagi aliihucusq uolunt matrem deum locutam alii iungunt ge netrix iuba obs uor¬
rerutuli: timucrunt rutuli: timuit messa pusnuminis filiustimuit trberis: ꝑhasautemga¬
dosmaiorturnide signatue audicia: Talcest am quarto at nonin felx animifoenissa & aministauca
ionans lice antiquitas habueritbic & haecamnis mlius tamen est accipererauca se naons protauet
qua n rauca amnis : Rcuocat que pedem tiberinus abalto nuncipsum deum cerritum dixit supraon¬
dis fiusse perterricas oxinserepressas: Animostollit dictis tnagnammitate i suam comprobat de
talecist illude concrariotũbacumque oculis hact mons trapotunt ad ettunt utroginam petato
piteripit scilic& quihitum nibis prescare coisucuit: Vnde &iuppicer dictus est quasi iban pacer

Expanded text:
ITE DEAE PELAGI alii hucusque volunt matrem deum locutam. Alii iungunt ‘genetrix iubet’. OBSTIPVITE DEAE PELAGI alii hucusque volunt matrem deum locutam. Alii iungunt ‘genetrix iubet’. OBSTIPVERE RVTVLI timuerunt Rutuli, timuit Messapus, numinis filius, timuit Tiberis. Per hos autem gradus, maior Turni designatur audacia. Tale est et in quarto «at non infelix animi Phoenissa». ET AMNIS RAVCA SONANS licet antiquitas habuerit ‘hic’ et ‘haec’ amnis, melius tamen est accipere ‘rauca sonans’ pro ‘rauce’, quam ‘rauca amnis’. REVOCATQVE PEDEM TIBERINVS AB ALTO nunc ipsum deum territum dixit: supra, undas fuisse perterritas et in se repressas. ANIMOS TOLLIT DICTIS magnanimitatem suam conprobat dictis. Tale est illud e contrario «turbatumque oculis». HAEC MONSTRA PETVNT scilicet qui omnibus praestare consuevit: unde et Iuppiter dictus est, quasi iuvans pater.
Abbreviated transcription (Latin):
pegn sicart u cier ra ra a beo quiex cupiditate nasciturprospererun ut eeucam danu mant pront iuor
q abhominib facta sunt horatiu debemur morti nosuraq xam sicut animifaeta in mortalia sint
ita corporispereunt : salastiusceterum studia om̃a nr̃a sicutianima ninmorcalia sunt: Certuso
incertapericula ł a hocdicit casibus licentiam aecpctitio uultadimere nam̃ae neas sorte qualon
que tencbunt  hiaut coussi sest uerbacum denacibudicer&: que cumꝙ hi costendie aliquas eẽ p¬
dicit cale serunt sicsupra qualis mugitus fugittum saucius aram tauras perpicetorrentus audea
acst figm tum pocticum ad cratpromisadics promissum etmpus aduenerat Tur miriura sed¬
ris bella commouerat: noualuxidest nimb: deorum quodipse paulo postdicit netia pidate prore
cinetis &e pero csignificatur ideadnauium desensionem egressos noness& troianos qusliume nueias

Expanded text:
significare, ut separaret ab eo qui ex cupiditate nascitur prosperorum, ut «exultantiaque haurit corrna esse quae ab hominibus facta sunt. Horatius «debemur morti nos nostraque». Nam sicut animi facta inmortalia sunt, ita corporis pereunt. Sallustius ceterum: «studia omnia nostra sicuti anima inmortalia sunt». CERTVSQVE INCERTA PERICVLA L. A. hoc dicit: casibus licentiam haec petitio vult adimere; nam Aeneas sorte qua homo us est verbo, cum de navibus diceret. QVAECVMQVE hic ostendit aliquas esse pnon dixit ‘tales erunt’, sic supra «qualis mugitus, fugit cum saucius aram taurus». PER PICE TORRENTES ardentes; et est figmentum poeticum. ADERAT PROMISSA DIES promissum tempus advenerat. TVRNI INIVRIA scilicetra rationem foederis bella commoverat. NOVA LVX id est nimbus deorum, quod ipse paulo post dicit. NE TREPIDATE pro ‘ne festinetis’. Et per hoc significatur ideo ad navium defensionem egressos non esse Troianos, quia numen vetavit.
Abbreviated transcription (Latin):
unun pudo nsest ali uedsaluos huncctolem &e estconques tiomatriseur raliplena arti tet hor eaoitda
pentomis botirtes habdede misericor dia comimnouenda a ciceroneinra botu ponds. due edipitio a¬

Expanded text:
unum pudoris est, aliud salutis. HVNC ‘talem’. Et est conquestio matris Euryali plena artis rhetoricae: nam unum pudoris est, aliud salutis. HVNC ‘talem’. Et est conquestio matris Euryali plena artis rhetoricae: nam paene omnes partes habet de misericordia commovenda a Cicerone in rhetoricis
Abbreviated transcription (Latin):
remisit seminecesq uiros: Iam rebus luce reccctis supra & rebus nox abstulit atra colorem: Co¬
Nitquis que suos scilic& comites nam plenaest arratusq acies. acuuntrumorib: irasquiaduo ausi sunt
pe tiorumcas tra transire : Eurrali & nisiuolunt non nullilamorem et̃ militum sed melius hoca poeta
dictum accipimus sam ruculicorum non nouerant nominaut sit quin &iam capita curraliam
si presi gunt in arreccis hastise cum magno da mort comitantur Cingiturammi umnia debiunelieero
num qua menimbene i excunenis que communis sunt generis ut docilis agilis sedideo aususestta
poneit abicctiuumquit supra diximuscapud ma iores huc ahaec ammisdicebatum tenent fossas ituento
de fendunt : noca nims miseris hocpluscommo uebncur quoniam a&iam abitisiuultus mec dumagn¬

Expanded text:
ivos», quia praemisit «seminecisque viros». IAM REBVS LVCE RETECTIS supra «et rebus nox abstulit atra colorem». COivos», quia praemisit «seminecisque viros». IAM REBVS LVCE RETECTIS supra «et rebus nox abstulit atra colorem». COGIT QVISQVE SVOS scilicet comites: nam pleonasmos est «aeratasque acies». ACVVNT RVMORIBVS IRAS quia duo ausi sunt per eorum castra transire. EVRYALI ET NISI volunt non nulli clamorem esse militum, sed melius hoc a Poeta dictum accipimus: nam Rutuli eorum non noverant nomina, ut sit ‘quin etiam capita Euryali et Nisi praefigunt in arrectis hastis et cum magno clamore comitantur’. CINGITVR AMNI ‘amne’ debuit dicere: numquam enim bene in ‘i’ exeunt nisi quae communis sunt generis, ut ‘docilis’, ‘agilis’; sed ideo ausus est ita ponere ablativum, quia, ut supra diximus, apud maiores hic et haec ‘amnis’ dicebatur. TENENT FOSSAS tuentur, defendunt. NOTA NIMIS MISERIS hoc plus commovebantur: quoniam etiam abscisi vultus necdum agn