comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam pliuua aut oumi aqia seri garare sonuenit. sirca canis ortum rigua
maxime prosunt ac ne tunc quidem nimia: quoniam inebriatis radicib
nocent & aetas nodum itmperat. nouellas emim mius sitiunt desiderant
autem maxiie rigari quae assueuere sontra sictis locis genita non ex¬
petunt humorem nisi necesarium Aperiora uina rigari cupunt. pi siui¬
monensi italiae agro pago łabiano ubi & arua rigantur mitumq herbȩ
aqua illa necantir fruges aluntur & rigius prosericuo est. In eademagro
otuma tanto magis si niuescat suceãt gelerue ne frigus uires adurat
cricumfundunt riguis quodibi tepida renocent mnerͣabili natura inam¬
ne solis aedem aestate iuix tolerandi rigoris

Expanded text:
etiam pluvias autumni aquas derivare convenit . circa canis ortum rigua etiam pluvias autumni aquas derivare convenit . circa canis ortum rigua maxime prosunt ac ne tum quidem nimia, quoniam inebriatis radicibus nocent. et aetas modum temperat, novellae enim minus sitiunt. desiderant autem maxime rigari quae adsuevere, contra siccis locis genita non expetunt umorem nisi necessarium. Asperiora vina rigari utique cupiunt in Sulmonense Italiae agro, pago Fabiano, ubi et arva rigant. mirumque , herbae aqua ilia necantur, fruges aluntur, et riguus pro sarculo est. in eodem agro bruma—tanto magis, si nives iaceant geletve—, ne frigus vites adurat, circumfundunt riguis, quod ibi tepidare vocant, memorabili natura in amne solis, eodem aestate vix tolerandi rigoris
Abbreviated transcription (Latin):
das hritasq fecerit regumicato & quaedam politura. Reborum his aliȩ
magis alice minus gaudent ueluiti cupraesis & agium apernatur &¬
fin fimum ex cricum fossuram amputationemq & ommnia remedia
odit: quinetiam necatur rigrus uitis & punita praecipue alimtur. ti¬
cus ipsa arbor riguis alicur. pomum uero eius marescit. Amigtalas
si colantur fossione florem admittunt: nec insitas ciicumfodere opor¬
tet piiusg̃ ualide ferre coeperint poma. plirrimae autem ampatari
sibi uolunt onerosa ac superuatua. ficut nos ungues & capillum. Reci¬
dintur ueteres totas ficut nos ungues. Ririsus a stolone aliquo ⁊ es urigũt
sed non omnes nec nisi quarum nacuram pati diximus. Rigua aestiuis uapo¬
rib utilia hyeme mimita autimmo uatia e e natura soli quippe cum umdexii¬
ntor hẏspaniarum stagnante solo uuas demetat. Paeteg tͦ maiori parte orbis

Expanded text:
das hirtasque fecerit, repumicatio et quaedam politura. 247 arborum his aliae das hirtasque fecerit, repumicatio et quaedam politura. 247 arborum his aliae magis, aliae minus gaudent, veluti cupressus et aquas aspernatur et fimum et circumfossuram amputationemque et omnia remedia odit, quin etiam necatur riguis, vitis et punicae praecipue aluntur. ficus arbor ipsa riguis alitur, pomum vero eius marcescit. amygdalae, si colantur fossione , florem amittunt. nec insitas circumfodere oportet, priusquam validae ferre coeperint poma. plurimae autem amputari sibi volunt onerosa ac supervacua, sicut nos ungues et capillum. reciduntur veteres totae ac rursus a stolone aliquo resurgunt, sed non omnes nec nisi quarum naturam pati diximus. Rigua aestivis vaporibus utilia, hieme inimica, autumno varie et e natura soli, quippe cum vindemiator Hispaniarum stagnante solo uvas demetat. cetero maiore in parte orbis
Abbreviated transcription (Latin):
necnon & romae in sapitolio in capita bis bello persti enata palria uicto¬
riam trummphosq portendit. Hac tempestate prostrata eodem loco ficus ena¬
ta est. M mesale .C. cassi censorum iustro a quo tempore pudicitiam sub¬
uesam. pib grauis auctor prodidit. Super onnia quas umꝙͣ audita stt
erit prodigium in nostro aeuo. Neronis principis ruina factum in agro
mãtuncino dedi marcelli eꝰ primis equestris ordinis oliueto iniuerso
uiam publicam transgreso friusq inde e contrario in locum oliueti pro¬
fectig¬
NNC expositis aborum morbis sonsentaneum est diceie & remedia&
his quaedam sunt somminia omnitm. quaedam propria. quatiundas
as dato potu uel ablato fini suco reftdis putatione louatis onere itez
suco emiso quaedam ueluti detractione sanguinis ircumtasio corticis u¬
tium extenuatio & domitura palnitum gemimarum si frigus retoruidẽt¬

Expanded text:
nec non et Romae in Capitolio in ara Iovis bello Persei enata palma victonec non et Romae in Capitolio in ara Iovis bello Persei enata palma victoriam triumphosque portendit. hac tempestatibus prostrata eodem loco ficus enata est M. Messalae C. Cassii censorum lustro, a quo tempore pudicitiam subversam Piso gravis auctor prodidit. 245 super omnia, quae umquam audita sunt, erit prodigium in nostro aevo Neronis principis ruina factum in agro Marrucino, Vetti Marcelli e primis equestris ordinis oliveto universo viam publicam transgresso arvisque inde e contrario in locum oliveti profectinc expositis arborum morbis consentaneum est dicere et remedia. ex his quaedam sunt communia omnium, quaedam propria quarundam. us dato potu vel ablato, fimum suco defectis, putatio levandis onere, item suco emisso quaedam veluti detractio sanguinis, circumrasio corticis, vitium extenuatio et domitura palmitum, gemmarum, si frigus retorri
Abbreviated transcription (Latin):
aut dultia es acerbis e stiprifico ficĩ sonera graui ostento cum deceriora
mutantur Ex olea in oleastrum. ex candide uua & fico in nigras aut
ut laodice xexxis aduentu platano in oleam mutata. qualid ostentis
rastandu apud graecos uolumen scat& ne in infinitum abeamus apud
nos ueco cepidi sommentatiis m quib arbores locutae reperiuntue. Subse¬
dit in sumano arbor graui ostento paulo ante põpeii magni bella iulia.
pancis ramis emimentib. inuentum sibiliis libris internitionem homi¬
num fore tanto maiorem quanto propius ab urrbe postea facta essq sũt
prodigia se cum alienis locis enascuntur ut in sapitib statuaꝵ uel aris &
cum arborib ipsis alienae ficus in lauro nata est eyrici ante obsidions
Simili modo trallib palma in basi saesaris dictatoris circa bella siuilia eius

Expanded text:
aut dulcia ex acerbis, e caprifico fici aut contra, gravi ostento, cum in deteriora aut dulcia ex acerbis, e caprifico fici aut contra, gravi ostento, cum in deteriora mutantur, ex olea in oleastrum, ex candida uva et fico in nigras aut, ut Laudiceae Xerxis adventu, platano in oleam mutata. 243 qualibus ostentis Aristandri apud Graecos volumen scatet, ne in infinitum abeamus, apud nos vero C. Epidii commentarii, in quibus arbores locutae quoque reperiuntur. subsedit in Cumano arbor gravi ostento paulo ante Pompei Magni bella civilia paucis ramis eminentibus; inventum Sibyllinis libris internicionem hominum fore, tantoque eam maiorem, quanto propius ab urbe postea facta esset. 244 sunt prodigia et cum alienis locis enascuntur, ut in capitibus statuarum vel aris, et cum in arboribus ipsis alienae. ficus in lauro nata est Cyzici ante obsidionem. simili modo Trallibus palma in basi Caesaris dictatoris circa bella civilia eius.
Abbreviated transcription (Latin):
cum fugere huire fumpsit androdides medicinam sontra ebrietates ra¬
phanum mandi praetipiens. Odit ꝙ caule ꝙ onme oluis odit & cori¬
lum nisi prociul ab sint tristis atq egra uitrum quidem a iumene mari¬
na aqua calida & fabas pitamina uel ultma renena sint inter uitia ardos¬
ST & prodigiis loctus Inuenimus enim eas suo folis natas uitem q malui
punicum stipe fractum tulisse non palmite. aut ramis uitem unas sinefo :¬
liis. Oleas quoq amisisse folia bactis haerentib Sunt & miracula fortui¬
ta. Nam & oliua in totum ambusta reuxit. q in boetia derosae a locustis
fici regerminauere. mutantut aibore & colore fumntq ex nigris can¬
didas non semper prodigiostie &x qrdat maxinie quae ex semins nascuntut
ut populus abba in nigram transit. Quidam & sorbum fiin calidiora leta¬
uenent sterdescere putant. prodigio autem fuint ex dultib ac erba poma

Expanded text:
cum fugere. 240 hinc sumpsit Androcydes medicinam contra ebrietates, racum fugere. 240 hinc sumpsit Androcydes medicinam contra ebrietates, raphanum manducari praecipiens. odit et caulem et olus omne, odit et corylum, ni procul absint, tristis atque aegra. nitrum quidem et alumen, marina aqua calida et fabae putamina vel ervi ultima venena sunt. xxxviii 24t prodigiis locus. invenimus ficos sub foliis natas, vitem et malum punicam stirpe fructum tulisse, non palmite aut ramis, vitem uvas sine foliis, oleas quoque amisisse folia bacis haerentibus. sunt et miracula fortuita. nam et oliva in totum ambusta revixit et in Boeotia derosae fici regerminavere. mutantur arbores et colore fiuntque ex nigris candidae, non semper prodigio, sed eae maxime, quae ex semine nascuntur. et populus avenerit, sterilescere putant. prodigio autem fiunt ex dulcibus acerba poma
Abbreviated transcription (Latin):
praessi piceat cedri. hae enuim detracto sacumine aut ignib addustom.¬
tereunt simuem & depastio animalium. Oleam quidem etram fi lam¬
bat sapra scerilescere auctor est uarrass ut diximus quaedam hac in¬
uiria moriuntur. Aliqua deteriora fiunt ut amigdalat. E dulcibus
enim transtigurantur in amaras. Aliqua ueco etiam utiliora ut apud
chios pirus ꝙͣ phocida ꝑ appellant nam detruncatio diximus pultoet quibris
prodest. Intereant pluraq & tixa stige exsecta ut uiti malo fico pue¬
resinam gignunt radicib amputatis moti minime: est peraeq
atp alimenti rapiia. Netat ꝙ bedlera uincieni net ufar uiscaumn ero¬
dest & ꝯtisus ne auremm . qued almon uorant graeti. quorumdam
natura non necat quidem: sed laedit odore aut suci mixtura rapha¬
nus ꝙ lautus uitem. ob factatrix .H. intelligitur extingui odore mi¬
rum ĩmodum ideoq cum uxta fit auecti & tecedere saporemq mimi¬

Expanded text:
piceae, cedri, cupressihaec enim detracto cacumine aut ignibus adusto inpiceae, cedri, cupressihaec enim detracto cacumine aut ignibus adusto intereunt —, similem et depastio animalium. oleam quidem etiam, si lambat capra , sterilescere auctor est Varro, ut diximus. quaedam hac iniuria moriuntur, aliqua deteriora tantum fiunt, ut amygdalae—ex dulcibus enim transfigurantur in amaras—, aliqua vero etiam utiliora, ut apud Chios pirus, quam phocida appellant. nam detruncatio diximus quibus prodesset. intereunt pleraque et fissa stirpe, exceptis vite, malo , fico, puresinam gignunt. radicibus amputatis mori minime mirum est; pleraeque atque alimenti rapina. necat et hedera vinciens — nec viscum pro— et cytisus, necatur eo, quod halimon vocant Graeci. quorundam natura non necat quidem, sed laedit odorum aut suci mixtura, ut raphanus et laurus vitem. olfactatrix enim intellegitur et tingui odore mirum in modum, ideo, cum iuxta sit, averti et recedere saporemque inimi
Abbreviated transcription (Latin):
enim praestringit & strangulat nec andrade ostenditur fi non simul inci¬
datur & coipus. Alioguin & cerasus & tilia & uitis corticem mittunt sed
non uitalem ꝑg ꝓ rexnnum corpori. Uerum eum qui sub nascente alo
expellitur Quarumdam natura rimosus sortex ut platanis tiliaere¬
nascitur paulominus ꝙͣ totus frgo his: quarum sicatricem trahit me¬
dentur luto fimoq Et aliquando prosunt si non uehementior frigorũ
uel calorum uis secuta est. quae s tardius ita moriuntut ut robora
& queccus. Refert & tempus anni abieti gi enim & pnio siquis deera¬
xerit sole tauru uel geminos transeunte cum germinant statim
moriuntur fandem inurriam hyeme passȩ diutius tollerant. Simi¬
liter ilex & robur quercusq si angusta decorticatio fuerit nihi nocetu᷑.
Supradictis infiriniorib quidem & in folo gracili uel ab una tantumpar¬
te detractus intermut simulem & decacuminatio rationem habs Eu :¬

Expanded text:
enim praestringit et strangulat. nec andrachle offenditur, si non simul incienim praestringit et strangulat. nec andrachle offenditur, si non simul incidatur et corpus. alioqui et cerasus et tilia et vitis corticem mittunt, sed non vitalem nec proximum corpori, verum eum, qui subnascente alio expellitur. 235 quarundam natura rimosus cortex, ut platanis. tiliae renascitur paulo minus quam totus. ergo his, quarum cicatricem trahit, medentur luto fimoque, et aliquando prosunt, si non vehementior frigorum aut calorum vis secuta est. quaedam tardius ita moriuntur, ut robora et quercus. refert et tempus anni. abieti enim et pino si quis detraxerit sole taurum vel geminos transeunte, cum germinant, statim moriuntur; eandem iniuriam hieme passae diutius tolerant. 236 similiter ilex et robur quercusque. si angusta decorticatio fuit, nihil nocetur supra dictis; infirmioribus quidem et in solo gracili vel ab una tantum parte detractus interemit. similem et decacuminatio rationem hab
Abbreviated transcription (Latin):
nis proprius ut est in apulia atabulus in fuboea ohympias. hic enim si
flauerie recabrumam frigore exiurit aretaciens ut nulis solibi po¬
stea recreari possint hoc genere souualie & apposita fluminib laborant
praecipueq uitis olea ficus. quod cum euenerit detegit᷑ statim de germina¬
troue in oliua tatdius. Sed in omnib signum est reuiuistendi si folia
amisece. alcguin quas putes praeualiusse moriuntur. Non numꝙ̃ are¬
scunt folia eademq reuiuiscunt alia in septentrionalib ut porto pbrigia
frigore aut gelu laborant si post bruntam Continuauere . xl. diebi. Ibiaũ¬
tem & in reliquis partib si protinus editis fructib gelatio magna consetuta
est etiam paucis dieb necat: quae iniuria hominum onstant secundas¬
habent causas pix oleum adeps inimita praecipue nouellis sortice in or¬
bem defracto necantur excoepto subere quod sie etiam uiuatur. crnssescens

Expanded text:
nis proprius, ut est in Apulia atabulus, in Euboea Olympias. hic enim si nis proprius, ut est in Apulia atabulus, in Euboea Olympias. hic enim si flavit circa brumam, frigore exurit arefaciens, ut nullis postea solibus recreari possint. hoc genere convalles et adposita fluminibus laborant, praecipueque vitis, olea, ficus. 233 quod cum evenit, detegitur statim in germinatione, in oliva tardius. sed in omnibus signum est revivescendi, si folia amisere. alioqui quas putes praevaluisse moriuntur. nonnumquam inarescunt folia eademque revivescunt. alia in terris septentrionalibus, ut Ponto, Thracia, frigore aut gelu laborant, si post brumam continuavere XL diebus. et ibi autem et in reliquis partibus, si protinus editis fructibus gelatio magna consecuta est, etiam paucis diebus necat. 234 Quae iniuria hominum constant, secundhabent causas. pix, oleum, adeps inimica praecipue novellis. cortice in orbem detracto necantur, excepto subere, quod sic etiam iuvatur; crassescens
Abbreviated transcription (Latin):
uitib. Araneum uocant tum ueluti telas inuoluunt fructum& ab¬
sumut. Aodurunt & flatus quidam eas maxime sed & alios fucto
Nam uermiculationem & poma ipsa per se quibidam annis sentiunt
nala pira mespila punica. In olua ancipiti fuentu quando subeunti
nati fructum adiunt. At ettam si in ipso nucleo fuere credentes cu
gigui illos prohibent pluuiae quae fiuint post arctutum. fedem si
austrinae fuere generant. Ndropis quoq quae maturescentes tunc
sunt praetiuie saducȩ. Ia rigius magis euenit & si non cetidere
fastidiendis. Sunnt & culitum genera haliquib molesta ueglan¬
dib fico qui uidentur ex humore nasti tum dulci subdito corti¬
cib. Et egpotatio quidem stcẽ in hnis est. quuellam tenporum seau¬
sat aut locotum non proprie dicuntur morbi. quoniam protinus netãt
sicut tabes cum inuaserit arborem aut uredo uel fiatus alicuius regio¬

Expanded text:
vitibus—araneum vocant—, cum veluti telae involvunt fructum et abvitibus—araneum vocant—, cum veluti telae involvunt fructum et absumunt. adurunt et flatus quidam eas maxime, sed et alios fructus. nam vermiculationem et poma ipsa per se quibusdam annis sentiunt, mala, pira, mespila, punica . in oliva ancipiti eventu, quando sub cute innati fructum adimunt, augent, si in ipso nucleo fuere erodentes eum. gigni illos prohibent pluviae, quae fiunt post arcturum. eaedem si austrinae fuere, generant druppis quoque, quae maturescentes tum sunt praecipue caducae. id riguis magis evenit, etiam si non cecidere, fastidiendis. sunt et culicum genera aliquis molesta , ut glandibus, fico; qui videntur ex umore nascibus. et aegrotatio quidem fere in his est. 232 Quaedam temporum causae aut locorum non proprie dicantur morbi, quoniam protinus necant, sicut tabes cum invasit arborem aut uredo vel flatus alicuius regio
Abbreviated transcription (Latin):
tusio facisis hebetioris: quib omnib causis difficilius tollerant frigora aut
aestus quoniam inuleus penetrat omnis a foris miutia. in fummissia uero
maius maxime quae dulcis est: Quibdam debilitas steruitatem non ne¬
cem affert ut si quis pino sacumine auferat uel palmae. Sterilescunt¬
enim nec moriuntur. Egrotant aliquando e poma ipsa per se se sme
atbore si necessanis temporib ymbres aut tepores uel affiatus defuere aut
sontrario abimdauere. Decidunt enim aut deteriora funt pessimum est
inter onnia cum florescentem uitem & oleam pertutit ymbei: quonia
simul defiuit fructus. Suns ex eadem canescentes & erucas drau ani¬
pastam arborem turpi facie relinquunt. Nascitut hoc malum tempore
humido & lento Fit alind ex eodem. Si sol acrior insecutus misferit iuserie
ipsum uitium: ideoq mutaueris. Est etianinum peculiare oliuisac

Expanded text:
tusio falcis hebetioris. quibus omnibus causis difficilius tolerant frigora aut tusio falcis hebetioris. quibus omnibus causis difficilius tolerant frigora aut aestus, quoniam in ulcus penetrat iniuria omnis a foris. infirmissima vero malus, maximeque quae dulcis est. quibusdam debilitas sterilitatem , non necem, adfert, ut si quis pino cacumen auferat enim nec moriuntur. aegrotant aliquando et poma ipsa per se sine arbore, si necessariis temporibus imbres aut tepores vel adflatus defuere aut contra abundavere. decidunt enim aut deteriora fiunt. pessimum est inter omnia, cum deflorescentem vitem et oleam percussit imber, quoniam simul defluit fructus. <7> Sunt ex eadem causa nascentes et urucae , dirum anipastam arborem turpi facie relinquunt . nascitur hoc malum tepore umido et lento. fit aliud ex eodem, si sol acrior insecutus inussit ipsum vitium ideoque mutavit. est etiamnum peculiare olivis et
Abbreviated transcription (Latin):
si rariores fuere perfindunt arborem non scupuine scabie sactero si stae¬
part cadunt. sus ymbres nimi fuere alio modo ficus labenat rẽdici¬
bus macdidis Vitib praȩtet uermic ulationem & syderationem moro
peculiaris articulatio trib decausis una uti in tempestuium germinuli
ablatis Altera ut notauit theo phrastus in supmum excisis. Tertia culturat im¬
peritia laesis. ommes earum mniurias in articulis sentiuntur. Syderationis
genus eso in hnis deflorestentib roratio. aut cumacni piiuis ꝙ̃ crescant deco¬
quuntur in saliumegrotant & cum alsere laesis uredine attensariumocu¬
lis ex calore hoc euenit intempestiuo quoniam omnuia nͣoa sonstant certo¬
q. temperamento Fiunt ⁊ culpa colentium uitia cum pme stringunture ut
dictum esb aut ircumfossor murioso ictu uerberauit uel etiam subara¬
tor imprudens luxauit radices corpusue desquamauit. Et & quaedam con¬

Expanded text:
si largiores fuere, perfundunt arborem, non scalpunt scabie, et grosssi largiores fuere, perfundunt arborem, non scalpunt scabie, et grossi cadunt ; sive imbres nimii fuere, alio modo ficus laborat, radicibus madidis. <6> Vitibus praeter vermiculationem et siderationem morbus peculiaris articulatio tribus de causis: una vi tempestatium germinibus ablatis, altera, ut notavit Theophrastus , in supinum excisis, tertia culturae imperitia laesis. omnes enim earum iniuriae in argenus est et his deflorescentibus roratio, aut cum acini, priusquam crescant, decocuntur in callum. aegrotant et cum alsere, laesis uredine attonsarum oculis. et calore hoc evenit intempestivo, quoniam omnia modo constant certoque temperamento. fiunt et culpa colentium vitia , cum praestringuntur, ut dictum est , aut circumfos- sor iniurioso ictu verberavit vel etiam subarator inprudens luxavit radices corpusve desquamavit. est et quaedam con
Abbreviated transcription (Latin):
sanis siccitatum uapor tum infitas ac nouellas arbores moriuntur
ac ficus sentit clauim etiam patitur siue fungum placs dici uel patel¬
lam. haec eso solis exustio nocere tndit st rubrummuscum nocꝵ ple¬
runq uitib atq oleis & nimia fertiitas. Scabies sommnunis omni¬
um est in petigo & quae adnasti solent codeo peculiaria ficotum iutia
ne ubi sunt N quaedam egritudines e locotum. Texum ut homini
neruorum truciatus sic & arbori ac duiob aeq modis. aut enim in pe¬
des hoc est radices irrimpit uis morbi aut in articulos: hoc est sacus¬
uium algitis qui bongistus ai toto cogore erunt. pangant ẽgos¬
sunt apud gractos sua nomna utriq uitio undis omrimo dolor moxs ma¬
ties ecium partium fragilis postremo tales morbusq non intrante suco aut
non perueniente maximeq id fici sentiunt. saprificus onnio inmunis
est quat adhue diximus. Scabie gignitur rorid lentis post uegilias. Na

Expanded text:
canis siccitatum vapor, cum insita ac novellae arbores moriuntur,canis siccitatum vapor, cum insita ac novellae arbores moriuntur,ac ficus sentit, clavum etiam patitur, sive fungum placet dici vel patellam. haec est solis exustio. nocere tradit Cato et muscum rubrum. nocet plerumque vitibus atque oleis et nimia fertilitas. scabies communis omnium est. inpetigo et, quae adgnasci solent, cocleae penec ubique. sunt enim quaedam aegritudines et locorum. <5> Verum ut homini nervorum cruciatus, sic et arbori , ac duobus aeque modis. aut enim in pedes, hoc est radices, inrumpit vis morbi, aut in articulos, hoc est cacuminum digitos, qui longissime a toto corpore exeunt. nigressunt apud Graecos sua nomina utrique vitio. undique primo dolor, mox et macies earum partium fragilis, postremo tabes morsque, non intrante suco aut non perveniente, maximeque id fici sentiunt. caprificus omnibus immunis est, quae adhuc diximus. scabies gignitur roribus lentis post vergilias; nam
Abbreviated transcription (Latin):
ti. hi quos altiles fiunt. Mlaxime autem arborum hoc sentiunt prri ma¬
li fici minusq amare funt & odoratas eorum qui in ficis existunt. Alii
nastuntur ex ipsis. alius parit. qui nocatur cenistes omnes tamen in
cerasten figurantur sonumq edunt poriuuli stridoris. Et sorb arborin¬
festatur uermiculis ruftis & pilesis atq ita emoritur. mespili quoq in
senecta noxia morbo est. syderatio est caelo sonstat: quapropter &
grando in his causis inteligi debi sarbuntuiatio & quod pruinarumm in¬
urua euenit. hoc enim uerno tempore iuitatis & erumpere audenti¬
bus satis mollibi insidens adirrit lactescentes germinum oculos quad
n flore carbuntulum uocant priimae pernitiosior natura: quonia
lapsa persidet gelatq ac ne aura quidem ulla depelliturr ge non fitnisi
nimmoto aere & seieno. proprium tamen syderationis est suo ortum

Expanded text:
ti hio quoque altiles fiunt. 221 maxime autem arborum hoc sentiunt piri, mati hio quoque altiles fiunt. 221 maxime autem arborum hoc sentiunt piri, mali, fici, minus quae amarae sunt et odoratae. eorum, qui in ficis existunt, alii nascuntur ex ipsis, alios parit qui vocatur cerastes, omnes tamen in cerasten figurantur sonumque edunt parvoli stridoris. et sorbus arbor infestatur vermiculis rufis ac pilosis atque ita emoritur; mespila quoque in senecta obnoxia ei morbo est. 222 Sideratio tota e caelo constat. quapropter et grando in his causis intellegi debet et carbunculatio et quod pruinarum iniuria evenit. haec enim verno tepore invitatis et erumpere audentibus satis mollibus insidens adurit lactescentes germinum oculos, quod in flore carbunculum vocant. pruinae perniciosior natura, quoniam lapsa persidit gelatque ac ne aura quidem ulla depellitur, quia non fit nisi inmoto aëre et sereno. proprium tamen siderationis est sub ortu
Abbreviated transcription (Latin):
xime uexatisq ita prima acimima marescunt. quoniam praescriptug
non potuit eo peruenure imor. Aborum quidam sommie mordi. er¬
miculatio est syderatio & dolor memororum inde partium adhidita so¬
tietate nominum quoq cum hominis miseris trunci dicimus certe cor¬
pora & oculos germinum exustos ac muta simili sorte. Itaq laborant
& fame & cruditate quae fuint humoris quantitate. Aliqua uero & obe¬
sitate ut omnia quae feruut resmam nimia pinguedine in tedam mu¬
tantur. Et cum radices quoq pinguestere coepere intereunt ut anima¬
lia nimio adipe quanto & pestuentia per genera sicut inter homines
nunc seruitia: nuno plebs yrbana uel rustica. Uermituantut magĩs
minusue quaedam ommne tamen fere. saq aues caui corticissono te¬
periuntut dam quidem & in hoc iuxutia ese soepit praegrandesq ro¬
borum delicatiores uti in cibo cosses uocant atq etiam faria sagma¬

Expanded text:
ximae, vexatisque ita cacumina prima inarescunt, quoniam praestrictus ximae, vexatisque ita cacumina prima inarescunt, quoniam praestrictus non potuit eo pervenire umor. 218 Arborum quidam communes morbi, miculatio et sideratio ac dolor membrorum, unde partium debilitas, societate nominum quoque cum hominis miseriis. trunca dicimus certe corpora et oculos germinum exustos ac multa simili sorte. 219 itaque laborant et fame et cruditate, quae fiunt umoris quantitate, aliqua vero et obesitate, ut omnia, quae resinam ferunt, nimia pingitudine in taedam mutantur et, cum radices quoque pinguescere coepere, intereunt, ut animalia nimio adipe, aliquando et pestilentia per genera, sicut inter homines nunc servitia, nunc plebes urbana vel rustica. 220 Vermiculantur magis minusve quaedam, omnes tamen fere, idque aves cavi corticis sono experiuntur. iam quidem et hoc in luxuria esse coepit, praegrandesque roborum delicatiore sunt in cibo — cosses vocant — atque etiam farina sagina
Abbreviated transcription (Latin):
at decrescente luna traduntq uero interlunio si fint putatae nullis
animalium obnoxias esse. Aa ratione plena luna noctu tondendas. cu
sit ea in leone scorpione sagittario tauro. atq in totum serendas plena
de palms & citiso in peregrmis ribo rib affatim diximus ne quia desit in¬
dicanda reliqua natura sit magnopere pertinens ad omnia ea. Infestan.¬
tur namq & arbores morbis Quid enim genitum sarg his malis. st il¬
uelhium quidem pernicisos negant ege uexari tantum grandine
ingermmnatione aut fiore. ahiri quoq feruore aut filam fragiliore
praepostero die ꝗͣ fuo frigora etiam obsime ut diximus. Quid ergo non
& uites algore intereunt. Noc quidem est quod de prachendatur soli uiti¬
um quonuiam non euenit nisi in frigido. Ittaq per hyemes taeli rigorem
probamus non soli ueco infirmissimae arberes getu periclitantire sea ma¬

Expanded text:
at, decrescente luna tradunt; quae vero interlunio sint putatae, nullis at, decrescente luna tradunt; quae vero interlunio sint putatae, nullis animalium obnoxias esse. alia ratione plena luna noctu tondendas, cum sit ea in leone, scorpione, sagittario, tauro, atque in totum serendas plena de palmis et cytiso in peregrinis arboribus adfatim diximus, ne quid desit, indicanda reliqua natura est magno opere pertinens ad omnia ea. infestantur namque et arbores morbis. quid enim genitum caret his malis? et silvestrium quidem perniciosos negant esse vexarique tantum grandine in germinatione aut flore, aduri quoque fervore aut flatu frigidiore, praepostero die, nam suo frigora etiam prosunt, ut diximus. 217 quid ergo? non et vites algore intereunt? hoc quidem est, quo deprehendatur soli vitium, quoniam non evenit nisi in frigido. itaque per hiemes caeli rigorem probamus, non soli. nec infirmissimae arbores gelu periclitantur, sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
do saeteris ad utiam relictis detractato onere superuacuo pro nuitrimen¬
to omnis est raritas nulneris std nisi pmgui solo talis cultura degenerat
in lambruscam. fhbusta arari qͣ aitisfime desyderant tam & si fuimer¬
ti ratio non exigit. pamomaui ea non est moris e hoc compendium ope¬
re deputatur cum uite pariter interlocata densitate ramorum qui sint
superuacui & absumant almenta. plagas ad septemtriones aut ad me
ridiem spectare uetuimus melius fines in occasus solis. Diu enim dolẽt
Talia quoq uiltera & difficie sanescunt algendo minus aestuando ue nõ
eadem ini uite quae in arbustis libertas: quoniam sreta latera & facilius
abscondere. & detorquere quo uelis plagas. In arborum tonsura supr¬
niore uelut calices faciendine sonsistat hnmor uiti ad mitricula adden¬
da. quae scandat appruehensas si maiora sint.
TIUM generosarum perguias cribi putandas ex quart seruare eiuas libe¬

Expanded text:
do, ceteris ad uvam relictis. detracto onere supervacuo pro nutrimendo, ceteris ad uvam relictis. detracto onere supervacuo pro nutrimento omni est raritas volneris; sed nisi pingui solo talis cultura degenerat in labruscam. 214 Arbusta arari quam altissime desiderant, tametsi frumenti ratio non exigit. pampinari ea non est moris; et hoc conpendium operae. deputantur cum vite pariter interlucata densitate ramorum, qui sint supervacui et absumant alimenta. plagas ad septentridiem spectare vetuimus; melius, si neque in occasus solis. diu dolent talia quoque ulcera et difficile sanescunt algendo nimis aestuandove. non eadem ut in vite libertas, quoniam certa latera, sed facilius abscondere et detorquere, quo velis, plagas. in arborum tonsura supiniore velut calices faciendi, ne consistat umor. Viti adminicula addenda, quae scandat adprehensa , si maiora sint.tium generosarum pergulas quinquatribus putandas et, quarum servare uvas libe
Abbreviated transcription (Latin):
ligato protendimtur in uiduam aborem unco traducem binum prae¬
ciders solebant hontratas. enim uetustate melius donare temgusut
transuem faciant nisi largiatur crassitudo. Alias utile thoros futiui chraco¬
nis passi:. Unim etiamnum genus est medium hoc & propagine totas
supplantandi in terram uitem cuncisq findendi & inter sulcos plures
simul ex una propagandi gracilitate singularum firmata sucumliga¬
tis hostilib nec recisis qui a laterib ex ciriuuint pampmis. Nouauensis
aguicola traducum turba non contemptus nec sopia ramorum impositis
etianmum patibulis palmites cixcumuoliut. Itaq praeter soliuitia iam
cuiturram quoq torua funt uia. Alas culpa ut iuxta ubem uartatnis
quae alternis putantire annis non gr id uiti sonducat: sed qr utulitate
redituum impendia exuperent. Medium temperamentum in sarsiuano
seguntur cauiosas tantum uitis partes incipientes marescere deputan¬

Expanded text:
ligato protenduntur in viduam arborem unco. traducem bimum praeligato protenduntur in viduam arborem unco. traducem bimum praecidere solebant — onerat enim vetustate —; melius donare tempus, ut rasilem faciant, si largiatur crassitudo. alias utile toros futuri draconis pasci. isupplantandi in terram vites cuneisque findendi et in sulcos plures simul ex una propagandi, gracilitate singularum firmata circumligatis hastilibus nec recisis, qui a lateribus excurrant, pampinis. Novariensis agricola, traducum turba non contentus nec copia ramorum, inpositis etiamnum patibulis palmites circumvolvit; itaque praeter soli vitia cultura quoque torva fiunt vina. 213 alia culpa iuxta urbem Aricinis, quae alternis putantur annis, non quia id viti conducat, sed quia vilitate reditum inpendia exuperent. medium temperamentum in Carsulano secuntur cariosasque tantum vitis partes incipientesque inarescere deputan
Abbreviated transcription (Latin):
supesunt molliore hoc uniculo facere malunt. herbaq quam siculi uo¬
cant ampelodesmon. Eraecia ueco uniuersa iunco xypero ulia
liberata quoq uinculo per aliquot dies uagari decͣq: in conditam spargi
rina a iugo & canes a ciresu uolutatio uikacitatum & uitium porrigi
iumbos Arbor quoq ipsa gauda assiduo leuata honore snmilis resprran¬
ti. nihil est in opere naturae quod non exemplo dieu noctiumnq ali¬
quas uices feriarum uelit. ob id protimuis a Uindemia putarri & lassas
de num fructa etlieo improbatur prutare tiuisis aligentir adlioloco. Aq̃
orbitas uincilis sentitur uexatio est non dudia Traiduces gallitae cultuta
binis utrinq laterib si pars quachragero dist& spacio quaternis si uiceno
initer se obuis mistentur aligantuiq uno sonciliati urgultorum somita¬
tu obiter tigorati qua deficiant aut Cibreuios non patiaturt ipsorum al¬

Expanded text:
supersunt, molliore hoc vinculo facere malunt, herbaque Siculi, quam vosupersunt, molliore hoc vinculo facere malunt, herbaque Siculi, quam vocant ampelodesmon, Graecia vero universa iunco, cupero, ulva. liberata quoque vinculo per aliquot dies vagari et incondita spargi rina a iugo et canes a cursu volutatio iuvat, ita tum et vitium porrigi lumbos. arbor quoque ipsa gaudet adsiduo levata onere, similis respiranti, nihilque est in opere naturae, quod non exemplo dierum noctiumque aliquas vices feriarum velit. ob id protinus a vindemia putari et lassas etiamnum fructu edito inprobatur. putatae rursus alligentur alio loco, namque orbitas vinculi sentiunt vexatione non dubia. 211 Traduces Gallicae culturae bini utrimque e lateribus, si par quadrageno distet spatio, quaterni, si viceno, inter se obvii miscentur alliganturque una conciliati, virgultorum comitatu obiter rigorati, qua deficiant, aut, si brevitas non patiatur ipsorum, adal
Abbreviated transcription (Latin):
no putari uetant prius ꝙ̃ arborem longitudine aequauerint prima fal¬
ce sex pedes a terra recidatur flagello infra relicto & nasci coatto in¬
curuationem materiae tres ei geminae non amplius deputato super¬
sint. Ex liii emissi palmites proximo anno mus ngerantur scaminis
ac per siugulos annos ad superiora scandant relicto semper duramer¬
to in singulis tabulig ͣ q emissanio uno qui subeat usq quo placuerit. De
caetero putatione onmi fiagella quae proxime tulerint recidanturr no¬
ua crecumcisis undis sapreollis sparguntur in tabulatis ernacula pir¬
tatio dee deiectis pec ramos uitium crinib ciicimueslit arborem cri¬
nesq ipsos uius gallica intra duces porrigitur. Emiliae uiae in radice¬
satimarum ambitum trondem earum fugiens. Et quorundam impe¬
ritia suo ramo uitem uinculo suspendendi suffocante miuria quid con¬
tineri debeat minime non arctari. quinimo etiam quid salices

Expanded text:
no putari vetent, priusquam arborem longitudine aequaverit. prima falno putari vetent, priusquam arborem longitudine aequaverit. prima falce VI pedes a terra recidatur, flagello infra relicto et nasci coacto incurvatione materiae. III ei gemmae, non amplius, deputato supersint. 208 ex his omissi palmites proximo anno imis digerantur scamnis ac per singulos annos ad superiora scandant, relicto semper duramento in singulis tabulatis et emissario uno, qui subeat usque quo placuerit. de cetero putatione omnia flagella, quae proxime tulerint, recidantur, nova circumcisis undique capreolis spargantur in tabulatis. vernacula putatio deiectis per ramos vitium crinibus circumvestit arborem crinesque ipsos uvis, Gallica in traduces porrigitur, Aemiliae viae in ridicas Atiniarum ambitu, frondem earum fugiens. 209 Est quorundam inperitia sub ramo vitem vinculo suspendendi, suffocante iniuria. contineri debet vimine, non artari; quin immo etiam quibus salices
Abbreviated transcription (Latin):
tolbes mersus abscioditur repetiturq altius in terram ne ex reciso fron¬
deat. Tolli uiua radix a Uindemia protimus debi. Nuper repertum dra¬
conem serere iuxta arborem Ita palmitem appellamus emeritum phi¬
ribiq induratum annis huno praecisum ꝗͣ maxima amplitudine trib
partibi lengitudinis deraso sortice quatenus obruatur inde e rasilem
uocant. Deprimece sulco reliqua parte ad aborem erecta. ocissimuz
in uite si gracilis sic uitis aut terra usitatum est ꝗͣ proxime sohim
detidi donec fumetur rachx sicuti neq rostidam seri: neq a septentrio¬
nis flatu uites aquilonem spectare debent. Ipsę autem palmites curari earũde¬
das ad meridiem. non est festinandum ad putationem nouelae : sad pri
mos in sriculos materie colligenda: nec nisi ualide putatio admouen.¬
da. Seriore anno fere ad fractum arbusta uite ꝙͣ iugata. Sunt qui omni¬

Expanded text:
tus mergus absciditur repetiturque altius in terram, ne ex reciso frontus mergus absciditur repetiturque altius in terram, ne ex reciso frondeat. tolli viveradix a vindemia protinus debet. <24> Nuper repertum draconem serere iuxta arborem; ita appellamus palmitem emeritum pluribusque induratum annis. hunc praecisum quam maxima amplitudine, tribus partibus longitudinis deraso cortice, quatenus obruatur — unde et rasilem vocant—, deprimere sulco, reliqua parte ad arborem erecta, ocissimum in vite. si gracilis sit vitis aut terra, usitatum est quam proxime solum decidi, donec firmetur radix, sicuti neque roscidam seri neque a septentrionis flatu. vites aquilonem spectare debent ipsae, palmites autem earum meridiem. mo in circulos materies colligenda, nec nisi validae putatio admovenda, seriore anno fere ad fructum arbusta vite quam iugata. sunt qui omni
Abbreviated transcription (Latin):
rium distantes inter fasi sese arbores singulis pedidi. Nihil ibi malieo¬
lis atq pastinationi nulla fodiendi imĩpendia ut pote cum arbusti ratio
haec peciliari dote praeste. quod ab eodem solo seri fruges q uitious¬
prodest: super ꝗͣ quod uindicans se altitudo non ut in xinea ad arcer¬
das animalium miuuias pariete uel saepe uel fossarum utiq impen¬
dio muniri se cogat in arbusto & praedictis sola uiue radicis ratio. Item
propagnitum e hace pemina ut dxinus q̃ualoram & ipio tabulito rea¬
xime probata. quoniam a petore tutissnmum est. Atera deflexa uite
uel palmite iuxta suam arborem aut sitra proximam celigebem. quas
super terram est e matre radi iubetur ne fruticet in terra non paucio¬
mipede. post cinnum propago inciditur ad medullam ut paiuatim
radicib asuescat sius. saulis a capite ad dnas geminas reciditur tertio totris¬

Expanded text:
rium distantes inter sese arboremque singulis pedibus. nihil ibi malleorium distantes inter sese arboremque singulis pedibus. nihil ibi malleoli atque pastinationis , nulla fodiendi inpendia, utpote cum arbusti ratio hac pecprodest, superque quod vindicans se altitudo non, ut in vinea, ad arcendas animalium iniurias pariete vel saepe vel fossarum utique inpendio muniri se cogit. 204 In arbusto e prpropaginum, et haec gemina, ut diximus: qualorum ex ipso tabulato maxime probata, quoniam a pecore tutissima est, altera deflexa vite vel palmite iuxta suam arborem aut circa proximam caelibem. quod supra terram est e matre, radi iubetur, ne fruticet. in terra non pauciomipede. post annum propago inciditur ad medullam, ut paulatim radicibus suis adsuescat; caulis a capite ad duas gemmas reciditur; tertio to
Abbreviated transcription (Latin):
rum satus cultusq abunde tractatus est: ante trigessimum sextum men¬
sem attingi falce uetantur alterna seruantur brachia alternis putan¬
tur amnis sexto anno maritantur. Franspadana stalia praetei pͥmȩdi¬
tas ormi populo Tilia arcere orini arpino quercu abustat agros. uene¬
tia salice propter uliginem soli & ulmus detruncata media mtra ra¬
moꝵ scamna digeritur niulla fere .xx. pedum altiore aebore. labu¬
lata earum ab octauo pede altitudims dilatantur. In collib sittisq agris
mites debent rami a proiectu digitorum modo subrigi tonsili in his te¬
nuium quoq uigultorum barba ne obumbrent interualio ustum arboꝵꝵ
si a retͥra solum quadragem pedes in terga frontemq in latera uicenti
si non arenitur hoc im omnes partes singilis deuas saepe adnutriunt
uite danmato agricola minus ternis maritare nisi ualidas mimitu
euetante ueloci uitium intremento Gerere tripedanea scrobe necesa¬

Expanded text:
rum satus cultusque abunde tractatus est. ante XXXVI menrum satus cultusque abunde tractatus est. ante XXXVI mensem attingi falce vetantur. alterna servantur bracchia, alternis putantur annis, sexto anno maritantur. Transpadana Italia praeter supra dictas cornu, opulo , tilia, acere, orno , carpino , quercu arbustat agros, Venetia salice propter uliginem soli. et ulmus detruncata media in tria ramorum scamna digeritur, nulla fere XX pedum altiore arbore. tabulata earum ab octavo pede altitudinis dilatantur in collibus siccisque agrimae debent, rami a proiectu digitorum modo subrigi, tonsili in his tenuium quoque virgultorum barba, ne obumbrent. Intervallum iustum arborum, si aretur solum, quadrageni pedes in terga frontemque, in latera viceni; si non aretur, hoc in omnes partes. singulis denas saepe adnutriunt vites, damnato agricola minus ternis. maritare nisi validas inimicum , enecante veloci vitium incremento. serere tripedaneo scrobe necessa
Abbreviated transcription (Latin):
dito. et caue radices ne sancies. Ita uti fuerit ponito in scrobe aut in sulco p¬
operitoq & bene ocultato. fodemq modo uineam statuito alligato flexata
uti fuerit crebioq fodito. Ocinum quod in uinea seniiubet antiqni¬
appellabant pabulum umbrae paniens: quod celerrime proueniat.
EQUITUR arbusti ratio mitum inmodum danmata a Saserna patre filo¬
q. celebrata scrophȩ uetustissimis post satonem peritissimis aenea scropha
quidem nisi italias oncessa cum tam longo iudicetur aeno nobilia Umna
non nisi in arbustis gigni & in his laudatiora summis sicut uberiora
imis adeo excaelsitate proficitur. hac ratione & arbores elguntur pri¬
ma omnum ulmus excoepta fuper praeter nmiam frondem a tͥmea.
Deinde populus nigra eadem decausa minus densa folio: non spernunt
pleriq & fraxinum ficumq & etiam oleam si non sit umbroti ramis hͥa¬

Expanded text:
dito et cave, ne radices saucies. ita uti fuerit, ponito in scrobe aut in sulco dito et cave, ne radices saucies. ita uti fuerit, ponito in scrobe aut in sulco operitoque et bene occulcato, eodemque modo vineam statuito, alligato flexatoque, uti fuerit, crebroque fodito. — Ocinum, quod in vinea seappellabant pabulum umbrae patiens, quod celerrime proveniat. equitur arbusti ratio mirum in modum damnata Sasernae patri filioque, celebrata Scrofae, vetustissimis post Catonem peritissimisque, ac ne a Scrofa quidem nisi Italiae concessa, cum tam longo iudicetur aevo nobilia vina non nisi in arbustis gigni et in his quoque laudatiora summis sicut uberiora imis. adeo excelsitate proficitur. hac ratione et arbores eliguntur. prima omnium ulmus, excepta propter nimiam frondem Atinia. dein populus nigra, eadem de causa, minus densa folio. non spernunt plerique et fraxinum ficumque, etiam oleam, si non sit umbrosa ramis. ha
Abbreviated transcription (Latin):
aiugatoq recte dum ne nimium senstringas: hoc modo eam surato.
perpetuos ducito uites teneras q primum propagato. Uetere ꝗ mi
mnum castrato potius si opus fuerit deiicito biennioq post praeti¬
dito. Uitem nouellam resecari tutum erit tempus ubi ualebit si ni.
nea a uite cauata erit sulcos interponito ibiq. uiuam radices seri
to umbram a sulcis remoueto crebroq fodito. In uinea ueteri serito
ocnium sii macra erit quod granum capit ne serito & Eecum capita
adidieo ftercus paleas ⁊unaceas aliguid heruncs ibi uinea fronoere
& quae iam in perticam roit eius pampinos teneros alligato leuiter por¬
rigitoq ubi recte stent Ibi uua uallaria fieri xꝑit uites subligato. Ue
tis infitio una est per uer Altera cum Nua florq ed optima est Uineam
ueterem si ĩ alium locum transeire uolueris brachium frassum licebit pri
mum deputato binas geminas. nec amplius relimquito ex raditid bene exfo¬

Expanded text:
alligatoque recte, dum ne nimium constringas. hoc modo eam curato: alligatoque recte, dum ne nimium constringas. hoc modo eam curato: perpetuos ducito. vites teneras quam primum propagato, sic occato: veteres quam minimum castrato; potius, si opus erit, deicito biennioque post praecidito. vitem novellam resecari tum erit tempus, ubi valebit. 196 si vinea ab vite calvata erit, sulcos interponito ibique vivam radicem to. umbram a sulcis removeto, crebroque fodito. in vinea vetere serito ocinum, si macra erit—quod granum capit ni serito—, et circum capita addito stercus, paleas, vinaceas, aliquid horumce. ubi vinea frondere  quae iam in perticam ibit, eius pampinos teneros alligato leviter porrigitoque , uti recte stent. ubi uva varia fieri coeperit, vites subligato.... <21> Vitis insitio una est per ver, altera cum uva floret; ea optima est.—Vineam veterem si in alium locumum deputato; binas gemmas ne amplius relinquito. ex radicibus bene exfo
Abbreviated transcription (Latin):
semper inter duas cemmas ne sit uuinus oculis in reasa parte. Ni¬
gram esse eam existimant & donec ad sincera ueniatur recidendam.
quoniam e uitiosa materia utilis non exeat. Si macrauitis idoneos
palmites non habeat. ad terram recidi eam nouosq eliti utilissimum
in pampinatione non his detrahere pampmos qui cum uia sint. Id
enim & uuas supplantat praeterꝗ in nouelia uinea. Inutiles uidican¬
tur in latere nati non ab oculo: quippe etiam yua quae nascitur edu¬
ro rigescente ut nisi ferro detrahi non possit pedamentum quidem
liusq est bintuge uineas si tamen & ipsi funt iugo sunt uires nat
flatu infesta regio in quadripartita ꝙ̃ proximum oneri ammini¬
culum esse debi ne tamen impedimentum sentiat ablaqueatio cubito
abesse non amplius. Ablaqueari autem prus ꝙ̃ putarii iubent. suto de
omni cultirra uitium ita praecipit Quam altissimam umeam facito

Expanded text:
autem semper inter II gemmas, ne sit vulnus oculis in recisa parte. niautem semper inter II gemmas, ne sit vulnus oculis in recisa parte. nigram esse eam existimant et, donec ad sincera veniatur, recidendam, quoniam e vitioso materia utilis non exeat. si macra vitis idoneos palmites non habeat, ad terram recidi eam novosque elici utilissimum, in pampinatione non hos detrahere pampinos, qui cum uva sint; id enim et uvas supplantat praeterquam in novella vinea. inutiles iudicantur in latere nati, non ab oculo, quippe etiam uva, quae nascatur e duro, rigescente, ut nisi ferro detrahi non possit. pedamentum quidam liusque est uniiugae vineae, si tamen et ipsi iugo sint vires nec flatu infesta regio. in quadripertita quam proximum oneri adminiculum esse debet, ne tamen inpedimentum sentiat ablaqueatio, cubito abesse non amplius, ablaqueari autem prius quam putari iubent. 195 Cato de omni cultura vitium ita praecipit: Quam altissimam vineam facito
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ess. protinus hant a Uindemia ubi cidi tepor indulg& adoriuntur.
sed hoc fieu numꝗͥ deb ratione naturae ante exortum aguilae. ut infyde¬
rum ciusis docebimus proximo uolumine imo uero fauonio. quontam
anceps culpa sit per pruepiꝙperȩ stestinationis fisaucias recenti medici:¬
na mordeat. quaedum hyennis ruminatio. ertum est gemimas earum
frigors hebetari plagasq findi & aeli inicio exuri oculos lacheymar
distilante. Nam geuui fragies fieri quis nesciat. operariorum ista som¬
putatio est. In latifundis non legittima festinatio. quo maturius pu.¬
tantur aptis dieb. eo plus materiae fundunt: quo serius eo fructimude¬
riorem. Quace macras prius conuenit putare ualidas no uissine pla¬
gam omnem obliquam fieri ut facile decidant ymbres & ad terram
uerti ꝗͣ leuissima sitatrice acie faltis exacta plagaq onuelata. Fetidi

Expanded text:
ratio est. 191 Protinus hanc a vindemia, ubi caeli tepor indulget, adoriuntur. ratio est. 191 Protinus hanc a vindemia, ubi caeli tepor indulget, adoriuntur. sed et in hoc fieri numquam debet ratione naturae ante exortum aquilae, ut in siderum causis docebimus proximo volumine, immo vero favonio, quoniam anceps culpa sit praeproperae festinationis. si saucias recenti medicina mordeat quaedam hiemis ruminatio, certum est gemmas earum frigore hebetari plagasque findi et caeli vitio exuri oculos lacrima destillante. nam gelu fragiles fieri quis nescit? 192 operarum ista conputatio est in latifundis, non legitima naturae festinatio. quo maturius putantur aptis diebus, eo plus materiae fundunt; quo serius, eo fructum uberiorem. quare macras prius conveniet putare, validas novissime, plagam omnem obliquam fieri, ut facile decidant imbres, et ad terram verti quam levissima cicatrice acie falcis exacuta plagaque conlevata, recidi