comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
XEXICTARCHItΑΕ TETRAChordorũ diusione reprehenoAT
e dut iusq t& nrchordorum cliusiones ptolem eus ita reprehendia
Architam quidem primo qm̃ secundus ab acutissimoperuus inchromatico
genere id est. ĩ dccxc̃ ii. Iaẽ collocatusut nec adacutissimum idxi piec
ad proximumgntiuori ⁊ decccxliii. ullam suꝑ pasticularem efficiat
propostionem cumarchit as tantum suꝑ pasticuliribus companetionibus habũ¬
erit dignitatem uteas &iam in consonantiarum nctione sus ceperitꝰ. De¬
hinc quod primam agc uissi moneruo propostionem ipchromaticoquidẽ
maiorem sepsus eẽ . dep̃hendit quamfecent archrtas. Hiq pamque inchro¬
matico genere ⁊̃ dccecxliii ad ĩxui. distarefecit. Sesquicensi mã
septimam propostionem cum secundum consu&am. ohromaticigeneris
modu lationem sesquicensima primaee debuerit: Iteme narmonium
genus eam propostionẽ quam primam a gracuissimo secundum archite
r&in& diuisionem talis est u⁊ longeminor ẽẽ debeat. quam inc&eris

Expanded text:
xeni et Architae tetrachordorum divisiones deprehendat. Sed utrasque tetrachordorum divisiones Ptolemaeus ita reprehendit. Architam quidem primo, quoniam secundus ab acutissimo nervus chromatico genere, id est 1792, ita est collocatus, ut nec ad acutissimum 1512, nec ad proximum graviori 1944, ullam superparticularem efficiat proportionem, cum Architas tantam superparticularibus comparationibus habuit dignitatem, ut eas etiam in consonantiarum ratione susceperit. Dehinc quod primam a gravissimo nervo proportionem in chromatico quidem majorem sensus deprehendat quam fecit Architas, hic namque in chromatico genere 1944 ad 2016 distare fecit sesquivicesimam septimam proportionem, cum secundum consuetam chromatici generis modulationem sesquivicesima prima esse debuerit. Item enharmonium genus ea proportio, quam primam a gravissimo secundum Architae retinet divisionem, talis est, ut longe minor esse debeat quam in caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
uero in propostionibus duplecest diapason in consonantis. Tripla uero
diapente acdia pason quad rupla autẽ bis diapason. & nuncquidem uniuersa¬
lit̃ atq indiscr&e dictũ sit posterius uero om̃s netio propostionum lucebit
Ui quidsit soxus quidin teruallũ quid contiNENA
Ionus igitur estuocis casus emmeles idestaptus melo. Inunam intensionem. sonum
uero non generadem nunc uolumus definire sed eum quigrecedicitur ꝓthongos
dictus a similitudine loquendi id est qͥe ΕT reCΕΛΙ. Interuallũ uero est. soni acug
grocuisq distentia consonantia est acuti soni grocuisq mixture suauit̃ uni formit̃q
auribus accedens. Dissonantia uero est duor u̾sonorũ sibim & ꝑmixtorũ a daurẽ ueniens
Aspenrattr iniocunda ꝑcussio Namdum ibim& misceri nolunt & quodam modo

Expanded text:
vero in proportionibus dupla est, diapason, in consonantiis tripla vero vero in proportionibus dupla est, diapason, in consonantiis tripla vero diapente et diapason, quadrupla autem bis diapason. liter atque indiscrete dictum sit. Posterius vero omnis ratio proportionum lucebit. CAPUT VIII. Quid sit sonus, quid intervallum, quid concinentia. Sonus igitur est vocis casus, emmeles, id est aptus melo, in unam intensionem. Sonum vero non generalem nunc volumus definire; sed eum qui graece dicitur phthongus, dictus a similitudine loquendi φθέγγεσθαι. Intervallum vero est soni acuti gravisque distantia. Consonantia est acuti soni gravisque mixtura, suaviter uniformiterque auribus accidens. Dissonantia vero est duorum sonorum sibimet permixtorum ad aurem veniens aspera atque injocunda percussio. Nam dum sibimet misceri nolunt, et quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
contin&. Nam duplumbis hab& totũminorẽ triplum. Item testio contin& totũ
minorem : Atq ad eundem modumc&eroc: suꝑ pasticularitas ueronihil integrũ
seruat seduel dimidio superat ueltestia uel quasta pelquinta sedtam̃ diuisionẽ
singulis ac simplicibus pastibus operatur: suꝑ pastiens autẽ in aequalitas piec
seruat in tegrũ pec singulas adimit pastes atq id circo secundũ phrgoricos
minime musicis consonantiis adhibentur. ptholome tam̃ &iam hanc
propostionem inter consonantias ponit ut posterius ostendam:
IIQUAE PROPORTIONES QUIBUS CONSONANT¬
IS MUSICIS APTENTUR
llugͥ tamen ẽẽ. cognitum deb& quod omnis musicae consonantiae autinduplici
autintriplici autinquadrupla autinses qualtera: Autinses quitestia propostione
consistant & uocabitur quidemq in nunerisses quitestia est. dia tessarũ
in sonisq: innumerisses qualtere: diapente appelladir inuocibus. Quae

Expanded text:
continet. Nam duplum bis habet totum minorem; triplum item tertio continet totum continet. Nam duplum bis habet totum minorem; triplum item tertio continet totum minorem, atque ad eumdem modum et caetera. Superparticularitas vero nihil integrum servat, sed vel dimidio superat, vel tertia, vel quarta, vel quinta. Sed tamen divisionem singulis ac simplicibus partibus operatur. Superpartiens autem inaequalitas nec servat integrum nec singulis adimit partes. Atque ideo secundum Pythagoricos, minime musicis consonantiis adhibetur. Ptolemaeus tamen etiam hanc proportionem inter consonantias ponit, ut posterius ostendam. CAPUT VII. Quae proportiones quibus consonantiis musicis aptentur. Illud tamen esse cognitum debet, quod omnes muaut in triplici, aut in quadrupla, aut in sesquconsistant: et vocabitur quidem que in numeris sesquitertia est, diatessaron in sonis, que in numeris sesquialtera, diapente appellatur in vocibus; que
Abbreviated transcription (Latin):
minuitur Lineaenĩq continua ẽ ininfinita semꝑ pastitione diuiditur cũ sit eus
suma uelpedalis uel quaeũq alia definita mensumr. quocinca numerus semꝑ
in infinita concrescit continuauero quantitas in infinita minuitur. Mnulti¬
suꝑ pafticularitas autẽ qnm̃ ininfinitũ minorẽ minuit propri&atẽ seruatconti¬
nuae quantitatis minut autẽminorẽ cũ semꝑeũ contin& eius uel dimidiã pastẽ
ueltestiã uel quastã uelquintam. Nam semꝑ parsamaiore numero depominata
ipsadedecrescit. ꝑtam cum testia atrib depominata sit᷑. Quastauero aquattuor
cũ quattuor tressuperent: es uasta potius qlamtestia minutior inuenitur
Nuꝑ pastiens uero iam quodã mõdo asimplicitate discendit. Dua senĩ ueltres
uetqdit tuor hab& in suꝑpastes & simplicitate discendens. Exubera t add
quandã pastium plumrlitatẽ. Rurse si nubt plicitas omnis in integritate se

Expanded text:
minuitur. Linea enim quae continua est, in infinita semper partitione dividitur. Cum sit ejus minuitur. Linea enim quae continua est, in infinita semper partitione dividitur. Cum sit ejus summa, vel bipedalis, vel quaecunque alia definita mensura. Quocirca numerus semper in infinita concrescit, continua vero quantitas in infinita minuitur. MultiSuperparticularitas autem, quoniam in infinitum minorem minuit, proprietatem servat continuae quantitatis. Minuit autem minorem, cum semper eum continet, et ejus vel dimidiam partem, vel tertiam, vel quartam, vel quintam. Nam semper pars a majore numero denominata ipsa decrescit. Nam cum tertia a tribus denominata sit, quarta vero a quatuor, cum quatuor tres superent, quarta potius quam tertia minutior invenitur. Superpartiens vero jam quodammodo a simplicitate discedit. Duas enim, vel tres, vel quatuor habet insuper partes, et a simplicitate discedens exuberat ad quamdam partium pluralitatem. Rursus multiplicitas omnis in integritate se
Abbreviated transcription (Latin):
facienda est. Optinere igitur maiorẽ ad consonantias potestatẽ
uide&xur multi plex consequenter autẽ suꝑ pasticularis. Suꝑ pastiens
uero abarmoniae continentia seperatur. Vt quibus p̃ter ptholem eũ uid&ur
UI. Curmultiplicitas ET SupeRPArticuLARI¬
TAS CONSONANIS DEPUTENTUR
anamq: eobantur coaptatioro consentanea quae sunt naturo
simplicia & qnm̃ grruitas &acum̃ inquantitate consistunt. Ea
Amaxime uidebuntur seruare naturt̃ continentiaeq discr&e
propri&atẽ quantitatis poteri ntcustodire. nãcũ sitalia quidẽ diser& a
quantitas alia uero continua eaq disc r&aest Iuminimoquidẽ finita est sedin
infinitum ꝑmaiora procedit. Namq in ea minima unitas eadẽq finitaẽ in infi¬
nitũ uero modus plumlitatis aug&ur. Vt numerus quicũ a finita incipiat unitate
crescendiñ hab& finẽ. Aursusq estcontinua tota quidẽ finitaẽ sed ꝑinfinita

Expanded text:
facienda est. Obtinere igitur majorem ad consonantias potestatem facienda est. Obtinere igitur majorem ad consonantias potestatem videtur multiplex, consequenter autem superparticularis. Superpartiens vero ab harmoniae concinentia separatur, ut quibusdam praeter Ptolemaeum videtur. CAPUT VI. Cur multiplicitas et superparticularitas consonantiis deputentur. Ea namque probantur comparationi consentanea, quae sunt natura simplicia. Et quoniam gravitas et acumen in quantitate consistunt, ea maxime videbuntur servare naturam concinentiae, quae discretae proprietatem quantitatis poterunt custodire. Nam cum sit alia quidem discreta quantitas, alia vero continua, ea quae discreta est in minimo quidem finita est, sed in infinitum per majora procedit. Namque in ea minima unitas eademque finita est. In infinitum vero modus pluralitatis augetur, ut numerus qui cum a finita incipiat unitate, crescendi non habet finem. Rursus quae est continua, tota quidem finita est, sed per infinita
Abbreviated transcription (Latin):
bab& in seminorem pumerum uelbis uelter uel quotiens lib&l atq euis unam
aliquam pastem & sieambis hab& &eiisdimidiã partem uocabitardu pl&¬
Siꝑses qual ter utsunquinq: ad duo sinue robis minor contenebitir. &euis
testia pars uocabtur duplex suꝑsesquitertuis ut sunt septem adtres sueno
teftio con tenebitur &eius dimidia pars uocabitur triplex suꝑ sẽs qualter ut
unt septem ad duo atq adeundem modũ inc&eris & multiplicittts & su ꝑ¬
pasticularitatis uocabula uariantur. Quintum estgenus in aequaliatis
deplexs pbipasbieisut sunt tres adocto & rursus triplex suꝑbi pastiens ac dehis¬
id ciropimne serictina ebreut̃ explicamus qnm̃ in libris quos deartch in&ica
institutione conseribsimus diligentius e nodauimus
Ixhusigor in aequalitatis generibus postremaduo qnm̃ ex superiori¬
bus mixta iunt relinquantur. D&ribus uero prioribus speculatio

Expanded text:
habet in se minorem numerum, vel bis, vel ter, vel quotieslibet, atque ejus unam habet in se minorem numerum, vel bis, vel ter, vel quotieslibet, atque ejus unam aliquam partem. Et si eum bis habet, et ejus dimidiam partem, vocabitur duplex sesquialter, ut sunt quinque ad duo. Sin vero bis minor continebitur, et ejus tertia pars, vocabitur duplex sesquitertius, ut sunt septem ad tres. Sin vero tertio continebitur, et ejus dimidia pars, vocabitur triplex sesquialiter, ut sunt septem ad duo. Atque ad eumdem modum in caeteris et multiplicitatis et superparticularitatis vocabula variantur. Quintum est genus inaequalitatis, duplex superbipartiens, ut sunt tres ad octo, et rursus triplex superbipartiensidcirco nunc strictim ac breviter explicamus, quoniam in libris quos de Arithmetica Institutione conscripsimus, diligentius enodavimus. Ex his igitur inaequalitatis generibus postrema duo, quoniam ex superioribus mixta sunt, relinquamus. De tribus vero prioribus speculatio
Abbreviated transcription (Latin):
uel quadruplũ atq ad hunc ordinem in infinita progreditur. Secundũ
uero m aequalitatis genus estquod aꝓpellatur suꝑ pasticulare idest
cummaior numerus minoren iumerum hab& inseabtũ & unã eius aliquam
pastem eamq uel dimidiam. Vt tresduorum & uocatur ses qualterp
propostio uel testiã utquattuor ad tres &uocatur ses quitestia atq ad hunc
modum &iam in posterioribus numeris. pars aliqua amaioribus
suꝑminoresnumerus contin&ur. Testiũ uero genus in aequalitatis. ẽ
quo tens maior numerus totum intrase minorem contin& & eius ali¬
quantas in suꝑ pastes. & siduas quidem suprr contin& uocabitur propostio
suꝑbi pasgens ut suntquinq: ad tressinuero tressuꝑ contin& uocabitur
suprae tripastiens ut sunt septem adquattuor. & inc&eris quidem
eadem eẽ similtudo potest: quastum uero est in aequalitatis genus
quo  exnulta pliei & suꝑpasticulare coniungiur. Eũscilc& maior qumerus

Expanded text:
vel quadruplum, atque ad hunc ordinem in infinita progreditur. Secundum vel quadruplum, atque ad hunc ordinem in infinita progreditur. Secundum vero inaequalitatis genus est quod appellatur superparticulare, id est cum major numerus minorem numerum habet in se totum, et unam ejus aliquam partem, eamque vel dimidiam, ut tresproportio, vel tertiam, ut quatuor ad tres, et vocatur sesquitertia. Ad hunc etiam modum in posterioribus numeris pars aliqua a majoribus super minores numeros continetur. Tertium vero genus inaequalitatis est, quotiens major numerus totum intra se minorem continet, et ejus aliquantas insuper partes, et si duas quidem supra continet, vocabitur proportio superbipartiens, ut sunt quinque ad tres. Sin vero tres super se continet, vocabitur supertripartiens, ut sunt septem ad quatuor. Et in caeteris quidem eadem similitudo esse potest. Quartum vero est inaequalitatis genus, quod ex multiplici et superparticulari conjungitur, cum scilicet major numerus
Abbreviated transcription (Latin):
ratus eorũ uero quae secundũ numerũ conferuntur. pastim sibi sunt
aeestalia pastim inaequalia. Quocirra soniquoq pastimsunt ae quales
pastimuȩro sunt in aequalitate difantes. Sed in his uocibus quae pulla
in aequalitate discordant. Nulla omnino c&s sonantia est estenim
consonantia dissimilium interseuocum in unum redacta concordia
IIII DESPECIEBUS INAEQUALITATIS
uae uero sunt in aequalia quinqͦ interse modis in arqualitatis
mom̃tacustodiunt. Aute nĩ alterũ ab altero muta plicitate
trenscenditur autsingulis pastibus aut Gribus autmultipli¬
citate & paste Autmulti plicitate & pastibus & primũ quidẽ in ae¬
qualitatis genus multiplex appellatur. estuero multiplex
ubimaior pumerusminorẽ numerũ hab& in se cotũ uelbis uelter uel quater
acdrinceps pihilq deest nihil exuberat appellaturq uel duplũ ueltriplũ

Expanded text:
ratus. Eorum vero quae secundum numerum conferuntur, partim sibi sunt ratus. Eorum vero quae secundum numerum conferuntur, partim sibi sunt aequalia, partim inaequalia. Quocirca soni quoque partim sunt aequales, partim vero sunt inaequalitate distantes. Sed in his vocibus, quae nulla inaequalitate discordant, nulla omnino consonantia est, etenim consonantia est dissimilium inter se vocum in unum redacta concordia. CAPUT IV. De speciebus inaequalitatum. Quae vero sunt inaequalia, quinque inter se modis inaequalitatis momenta custodiunt. Aut enim alterum ab altero multiplicate transcenditur, aut singulis partibus, aut pluribus, aut multiplicitate et parte, aut multiplicitate et partibus. Et primum quidem inaequalitatis genus multiplex appellatur. Est vero multiplex ubi major numerus minorem numerum habet in se totum, vel bis, vel ter, vel quater, ac deinceps, nihilque deest, nihilque exuberat, appellaturque vel duplum, vel triplum,
Abbreviated transcription (Latin):
const& giauis quidem ex tardioribus & rocrioribus Acutus uero excelsiorib:
acsonsis uelit siconũ quẽ turbinem uocant quis dilgenter exton& eiq unã
urgulam coloris rubri uel alterius ducat &eum qua potest celeritate conuestit
tunc totus comusrubid colore uid&ur infectus : Nonquototus tastt sed
quo pastes puies rubitre uirgue uelocitas conphencdort& apparere ñ sinat
sed dehis posterius. Igiur qñm acutae uoces spissioribus & uel ocioribus
motibus incitantur crarues uero tardioribus ac reris liqu& ad ditione
quodam motuum. Exgrruitate accumen intendi: D& iectione
ueromotuum laxari exacumine grauitatẽ expluribus enĩ motibus
acumenquam grruitas constat in quibus autem pluroclitas differentiã
facit ea necesseest inquadam numerositate consistere. Omnis uero
paucitas ad plunt litatem ita sesehab& ut numerus ad numerum compa¬

Expanded text:
constet, gravis quidem ex tardioribus et rarioribus, acutus vero ex celeribus constet, gravis quidem ex tardioribus et rarioribus, acutus vero ex celeribus ac spissis, veluti si conum, quem turbonem vocant, quis diligenter exornet, eique unam virgulam coloris rubri vel alterius ducat, et eum qua potest celeritate convertat, tunc totus conus rubro colore videtur infectus, non quod totus ita sit, sed quod partes puras rubrae virgae velocitas comprehendat, et apparere non sinat. Sed de his posterius. Igitur quoniam acutae voces spissioribus et velocioribus motibus incitantur, graves vero tardioribus ac raris, liquet additione quadam motuum ex gravitate acumen intendi, detractione vero motuum laxari ex acumine gravitatem. Ex pluribus enim motibus acumen, quam gravitas constat. In quibus autem pluralitas differentiam facit, eam necesse est in quadam numerositate consistere. Omnis vero paucitas ad pluralitatem ita sese habet, ut numerus ad numerum compa
Abbreviated transcription (Latin):
itatem aut tarditatẽ necesse est conprehendat
tardus quidem fuere enorior motus gnrues nece sseest sonos effici ipsa
tarditite & narttate pellendi. Sinucro sint motus celers ac spissi acutos
ueces seest reddisonos. Idcirco enimidem neruus siitendatur ampluus
acitum fonat sire mittaturgnrue. Quanto enim tensiorestuelo urẽ
pulsum redditceleriusq reuentitur & frequentius ac spissus aereri ferit :
Quiuerolaxior est solitos actardos pulsis effest rocrusq ipsa mbeciulitate
feriendi pecdiutius tremit. Neq enimqaotiens chorda pellitur unus
editantum pitandus estsonus autunam in hisessȩ ꝑcussionem sed cociens
aerferitur quotiens eum chorda tremibunda ꝑcusserit: sed qnm̃
iunetae sunt uelocitates sonorũ Pulla inter capedo sentitur auribus
&unus sonus sensum pellit uelgnriuis uelacutus Quãuis utero: explurbur

Expanded text:
iat, ibi aut velocitatem aut tarditatem necesse est comprehendat.iat, ibi aut velocitatem aut tarditatem necesse est comprehendat.tardus quidem fuerit ac rarior motus, graves necesse est sonos effici ipsa tarditate et raritate pellendi. Sin vero motus sint celeres ac spissi, acutos reddi necesse est sonos. Idcirco enim idem nervus si intendatur amplius, acutum sonat; si remittatur, grave. Quando enim tensior est, velociorem pulsum reddit, celeriusque revertitur, et frequentius ac spissius aerem ferit. Qui vero laxior est, solutos ac tardos pulsus effert, rarusque ipsa imbecillitate feriendi, nec diutius tremit. Neque enim quotiens chorda pellitur, unus edi tantum putandus est sonus, aut unam in his esse percussionem, sed totiens aer feritur quotiens eum chorda tremebunda percusserit. Sed quoniam junctae sunt velocitates sonorum, nulla intercapedo sentitur auribus. Et unus sonus sensum pellit vel gravis, vel acutus, quamvis uterque ex pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
utnerios auts piritu utintibiis uelhis quȩ ad aquã mouentur autꝑcussione
quidam utinhis quae in concaua quaedam aerea feriuntur atq inde diuers
efficiuntur soni Deacigitur in strumentorum musi caprima hocoperedis¬
putandũuid&ur sed proemus atis ẽ nunederpsis nusicaeclem̃tes ẽ diserondum
VIS AC DEMuSICAE ELEM̃ TIS
Isonantia qua eom nem musicaȩ modulationẽ regit p̃ter
sonumfierin on poest. Sonus uero pr&erquendam pulsum
ꝑcussionẽq non redditur. pulsus uero atq ꝑcussio nullo
modo eẽ potest nisi precesserit motus sienĩ cuncta sind in¬
mobilia non poterit alteui alteri concurrere ut alterum
inpellatur ab altero sed &inctis stantibus motuq carentibus nulũfier
necesseestsonum. Id circo definitur sonus ꝑcusso acris indissolutausq̃
motum alintriores sunt alii spissiores Namsiquis in continuũ moto

Expanded text:
ut nervis, aut spiritu, ut tibiis, vel his quae ad aquam moventur, aut percussione ut nervis, aut spiritu, ut tibiis, vel his quae ad aquam moventur, aut percussione quadam, ut in his quae in concava quaedam virga aerea feriuntur, atque inde diversi efficiuntur soni. De hac igitur instrumentorum musica primum hoc opere disputandum videtur. Sed prooemii satis est. Nunc de ipsis musicae elementis est disserendums ac de musicae elementis. Consonantia, quae omnem musicae modulationem regit, praeter sonum fieri non potest. Sonus vero praeter quemdam pulsum percussionemque non redditur. Pulsus vero atque percussio nullo modo esse potest, nisi praecesserit motus. Si enim cuncta sint immobilia, non poterit alterum alteri concurrere, ut alterum impellatur ab altero. Sed cunctis stantibus motuque carentibus, nullum fieri necesse est sonum. Idcirco definitur sonus: Aeris percussio indissoluta usqumotuum alii rariores sunt, alii spissiores. Nam si quis in continuum motum
Abbreviated transcription (Latin):
quic quid illud est autsuos effest fructus autaliis auxiliatur utaffenent
Nam quod constringit hiemps uerlaxit. Torr& aestas maturat aut tumnus
tẽporaq uicissim uelipsa sue adferunt fructus i laliis ut adferant sub¬
ministrent. Dequibus posterius studiosius disputandum est. Humanã
uero musicã quisquis in seseipsum descendit intellegit quidesteñ quod illã
in corpoream rationis ui uacitatẽ corporimisceat. Nisi quaedam coaptatio
& ueluti gnruium leuiumq uocum. Quasi unã censonantiam efficiens
temperatio quidestaliud quod ipsius interse pastes animi iungat: Quae
ut aristo teliplac& exrationabil maetionabiliq coniuncta est. Quid uero
quod corporis elimenta ꝑmisc& aut pastes sibim& rata coaptatione contineat
sedde hacquoq posterius dicam testia est musica quae inquibus dam
consistere dicitur instrum̃tis haec uero administratur autintentione

Expanded text:
quidquid illud est, aut suos affert fructus, aut aliis auxiliatur ut afferant. quidquid illud est, aut suos affert fructus, aut aliis auxiliatur ut afferant. Nam quod constringit hiems, ver laxat, torret aestas, maturat autumnus, temporaque vicissim vel ipsa suos afferunt fructus, vel aliis ut afferant subministrant. De quibus posterius studiosius disputandum est. Humanam vero musicam, quisquis in sese ipsum descendit, intelligit. Quid est enim quod illam incorpoream rationis vivacitatem corpori misceat, nisi quaedam coaptatio, et veluti gravium leviumque vocum, quasi unam consonantiam efficiens, temperatio? Quid est autem aliud quod ipsius inter se partes animae conjungat, quae ut Aristoteli placet ex rationabili irrationabilique conjuncta est? Quid vero quod corporis elementa permisceat, aut partes sibimet rata coaptatione contineat? Sed de hac quoque posterius dicam. Tertia est musica, quae in quibusdam consistere dicitur instrumentis. Haec vero administratur, aut intentione,
Abbreviated transcription (Latin):
coin somi es aequabu so itatione uoliuntur aetꝑdis earis poae uellicine
satui cunsiuen ardboduaur one ip de non potest abhaceaslesqueloeite
ratuis ouo madilationis ab sistere E nuero quattuor elementorũ duetstra¬
tes contirnusq potentaas Nisi quaedam armonia coniupigeree quifiuier
posson atiina corpus at machin a conuenirent. Sed hae comnis diuer¬
stas tad uemporũ uariaatẽ parit & frucelum ute raen anũ stmo nt
corpus efficiat ⁊a nde si quidhorũ q tantã uariette rebusmunsturnt
A himo &s cogtatione dicerpascuncta pertant Necutita diea di autnonaa
consnu sisuont lasicut ingurubus chordissoc o modis ut honadi
tariurmtatẽ g iruitas usq descendit atq inacuts iule custoditur. Acuminis
modus menerii nimumte ni uocis tenuitate rũpantur sedtotũ sibisit
consentancinatq: conueniens itu&uiam inmundimusi ca ꝑuidemus. Rihil
ioice numium poss& utalterũ proprianimi&ate dissoluat. Uerum

Expanded text:
es aequali incitatione volvuntur, ut per dispares inaequalitates ratus cursuum ordo ducatur. Unde non potest ab hac coelesti vertigine ratus ordo modulationis absistere. Jam vero quatuor elementorum diversitates contrariasque potentias, nisi quaedam harmonia conjungeret, qui fieri posset, ut in unum corpus ac machinam convenirent? Sed haec omnis diversitas ita et temporum varietatem parit et fructuum, ut tamen unum anni corpus efficiat. Unde si quid horum, quae tantam varietatem rebus ministrant, animo et cogitatione discerpas, cuncta pereant, nec ut ita dicam quidquam consonum servent. Et ut in gravibus chordis is vocis est modus, ut non ad taciturnitatem gravitas usque descendat, atque in acutis ille custoditur acuminis modus, ne nervi nimium tensi vocis tenuitate rumpantur, sed totum sibi sit consentaneum atque conveniens; ita etiam in mundi musica pervidemus, nihil ita nimium esse posse ut alterum propria nimietate dissolvat. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
Rursus ad grtuem pastẽ hoc modo intendo ab ã sono semi toniũ minus id qđ est . ad ab. d̃.
ueroremitto apotomen id quod est. ꝗẽ. erit igitur comma eã

Expanded text:
Rursus ad gravem partem hoc modo intendo: ab A sono semitonium minus, id quod est A D, ab D vero remitto apotomen, id quod est D E. Erit igitur comma C A.
Abbreviated transcription (Latin):
respondere. Itaque non posse esseduplũ prac&cer dimidiũ nec triplũ
prac&certestiã pastem Qñmigitur sit duplũ ex eodia pasoꝵ consonantiã
reddi: qnm̃ uero sit dimidiũ exeo quasi contrarit̃ diuisionem. Ses qualtero
idest diapente effici ꝓpostionẽ quibus mixtis scilc& diupa son acdiapente
triplicẽ ꝓcreari qua e utramq contin& symphoniã sed rursustriplici
pastẽ testiã contraria diuisioni pastiri. Ex quarursus diatessaroꝵ
srmphonia nasc&ur. Triplicem uero atque ses quitestiũ iunctos quadru¬
plam comparationem ꝓpostionis efficȩre Vnde fit ut exdia pasor
acdiapente quȩ estuna consonantia. & diatessaron una concinentia
coniungatur que inquad ruplo consistens bis diapason. Nomen accepit
Secundum hos quoque hicordo est: Dia pasoꝵ diapente. Dia pasoꝵ acdiapent
Datessaron bis dia pason

Expanded text:
respondere. Itaque non posse esse duplum nisi dimidium, nec triplum respondere. Itaque non posse esse duplum nisi dimidium, nec triplum praeter tertiam partem. Quoniam igitur sit duplum, ex eo diapason consonantiam reddi. Quoniam vero sit dimidium, ex eo quasi contraria divisione sesquialteram, id est diapente, effici proportionem. Quibus mixtis, scilicet diapason ac diapente, triplicem procreari, quae utramque contineat symphoniam, sed rursus triplicis partem tertiam contraria divisione partiri. Ex qua rursus diatessaron symphonia nascetur. Triplicem vero atque sesquitertium junctos quadruplam comparationem proportionis efficere; unde fit ut ex diapason et diapente quae est una consonantia, et diatessaron una continentia conjungatur, quae in quadruplo consistens bis diapason nomen accepit. Secundum hos quoque hic ordo est: Diapason, diapente, diapason ac diapente, diatessaron, bis diapason
Abbreviated transcription (Latin):
compar&ur diapente. Si uero quaternarius ternario diatessaron
concinentiã suppl&. Is que est horũ ordo cunctis ad seinuicẽ comparatis.
Namq comparatio restat. Si quaternariũ binario comparemus cad& indu¬
plcẽ ꝓpostionẽ quam tenebat adunitatem binarius comparatus. Itaque
maxime distant soniinbis diapa son cuma sequadrupla inter ualli dem̃sione
gracuiorem testia gracuioris paste transcendit acstat deinceps concinenti¬
arũ modus quine que ultra quad ruplam possit extendit: Neque introc
pastẽ testiã coastari & secundum nichomachũ quidem hic consonantiarũ est
ordo ut sit prima diapason. Secunda diapasoꝵ & diapente
Testiabis diapason quastadiapente quinta diatessaroꝵ. ET IPΡASI
ed eubulides atq: hippasus aliũ consonantiarũ ordinem ponunt. Aiunte nĩ
Omultiplicitatis augmenta suꝑ pasticularitatis diminutioni rato ordine

Expanded text:
comparetur, diapente. Si vero quaternarius ternario diatessaron comparetur, diapente. Si vero quaternarius ternario diatessaron consonantiam supplet, isque est horum ordo cunctis ad se invicem comparatis. Nam comparatio quae restat, si quaternarium binario comparemus, cadet in duplicem proportionem, quam tenebat ad unitatem binarius comparatus; itaque maxime distant soni in bis diapason, cum a se quadrupla intervalli dimensione graviorem tertia gravioris parte transcendit, ac stat deinceps concinentiarum modus, qui neque ultra quadruplam possit extendi, neque intra partem tertiam coarctari; et secundum Nicomachum quidem hic consonantiarum est ordo, ut sit prima diapason, secunda diapason et diapente, tertia bis diapason, quarta diapente, quinta diatessaron. CAPUT ed Eubulides atque Hippasus alium consonantiarum ordinem ponunt: aiunt enim multiplicitatis augmenta superparticularitatis diminutioni rato ordine
Abbreviated transcription (Latin):
notior est ea consonantia quȩ in duplicitate consistit. Nonest dubiũ primĩ
esse omniũ diapasoꝵ consonantiã meritoque excellere qnm̃ cognitione
procecedat: Relique uero hunc necessario secundum pithagoricos
ordinemtenent quẽ dederint multiplicitatis augmenta & sũper¬
pasticularis habitudinis d&rimenta. monstratũ quippe est quod
multiplex inae qualitas suꝑ pasticularis ꝓpostiones meriti aptiquitate
trenscendit. quocira naturirlis numerus abumtate usq ad quat̃nariũ
disponatur .i .ii.iii.iiii. Igitur unibinarius cõpanatus ꝓpostionẽ duplicem
facit & reddit diapason consonintiã ea que est maxima & simplicitate
notissima. Si uerounitati ternarius companur. Dia pasonacdiapente
concordiã personabit . quaternarius uero unitati comparatus quad ruplã
ten& bis scilic&. Dia pason efficiens srmphonã. Quod siternarius binario

Expanded text:
notior est ea consonantia quae in duplicitate consistit, non est dubium primam notior est ea consonantia quae in duplicitate consistit, non est dubium primam esse omnium diapason consonantiam, meritoque excellere, quoniam cognitione praecedat. Reliquae vero hunc necessario secundum Pythagoricos ordinem tenent, quem dederint multiplicitatis augmenta et superparticularis habitudinis detrimenta. Monstratum quippe est quod multiplex inaequalitas superparticulares proportiones meriti antiquitate transcendat. Quocirca naturalis numerus ab unitate usque ad quaternarium disponatur, 1, 2, 3, 4. Igitur unibinarius comparatus proportionem duplicem facit, et reddit diapason consonantiam eam, quae est maxima, ei simplicitate notissima. Si vero unitati ternarius comparetur, diapason ac diapente concordiam personabit. Quaternarius vero unitati comparatus quadruplam tenet, scilicet bis diapason efficiens symphoniam; quod si ternarius binario
Abbreviated transcription (Latin):
Ei uero armonicã medi&atem quae rormus sibi m& ipsis copulamus extremo
ut .x. & .xl. fient .l. eorum differentiã quȩ est .XXX. Inminorẽ terminũ
multiplicamus scilic & indenariũ ut fiantdities Xxx qui sunt cec
Hossecundum .l. pastimur fiunt VI. quoscum minor termino ad diderim¬
redduntur .XVI. huncigitur numerũ sunter .X acXXX mediunt
conlocemus & armonica ꝓpostionalitas expeditur .X XUI .XXX¬
XUIII. DECONSONANTIARŨMERITOUEL Modo
SEcundum pichomachum
Sed dehis hactenus nunc illum addendum uid&cur quemadmodum
pithagorici probent consonantias musicas in pracedictis propostionibus
inueniri inquare scilic& eis ptolem eus nonuid&ur ad sensus dequo paulo
posterius dicemus. Haecenĩ ponenda est maxime esse prima suauis que
consonantia cuius propri&atẽ sensus apestior conp̃hendit: Quale est enĩ
unũ quodq ꝑ sem& ipsũ tale&iã dep̃henditur sensu. Sugitur cuntis

Expanded text:
Si vero harmonicam medietatem quaeramus, sibimetipsos copulamus extremos, Si vero harmonicam medietatem quaeramus, sibimetipsos copulamus extremos, ut 10 et 40 fient 50. Eorum differentiam quae est 30 in minorem terminum multiplicemus, scilicet in 10, ut fiant decies 30, qui sunt 300; hos si secundum 50 partimur, fiunt 6. Quos cum minori termino addiderimus, fient 16. Hunc igitur numerum si inter 10 ac 40 medium collocemus, harmonica proportionalitas expedietur 10, XVII. De consonantiarum modo secundum Nicomachum. Sed his hactenus. Nunc illud addendum videtur quemadmodum Pythagorici probant consonantias musicas in praedictis proportionibus inveniri, in qua re scilicet eis Ptolemaeus non videtur assensus, de quo paulo posterius dicemus. Haec enim ponenda est maxime esse prima suavisque consonantia, cujus proprietatem sensus apertior comprehendit. Quale enim est unumquodque per semetipsum, tale et deprehenditur sensu. Si igitur cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
III QUEMAD MODŨINTERDUOS T̃MINOSSUP RA¬
DICIAEMEDIETATES UICISSIM LOCEN TUR
olent autẽ duo termini claripro poni quacutaint̃ eos Nunc quidem arithm&icã
Nunc uero geom&ricã. nunc armonica medi&atemponamus. De quibus
in arithm&icis quoque diximus id tamen ipsum. nunc&iam breuiter
explicemus Si arithm& ica medi&as quaeritur daturũ terminorũ
uidenda est differentia eaquediuidenda acminori termino adicienda
suntenim .X. & XL. Altrinsecus termino constituti. Horũq medi&as
secundum a rithm&icã proportionalitatẽ quaeratur
Differentiã priusut roramq respicio quȩ est xxX. hanc diuido fiunt
XU. hancminori termino idest denario apponofiunt .xxV
Sugitur hicinter .Xxx ac decẽ medius conloc&ur. fit arithm&ica
ꝓpostionalitas hocmodo .X .XXΩ .xxxx Itẽ intereosdem terminos
medi&atẽ geom& ricã conlocemus extremos propria numerositate
multiplico ut x in xl. fiunt cccc quia te tracgonale latus a sumo fiui

Expanded text:
I. Quemadmodum inter duos terminos supradictae medietates vicissim collocentur. Solent autem duo termini dari proponique, ut inter eos nunc quidem arithmeticam, nunc vero geometricam, nunc harmonicam medietatem ponamus; de quibus in arithmeticis quoque diximus, id tamen ipsum nunc etiam breviter explicemus. Si arithmetica medietas quaeritur, datorum terminorum videnda differentia est, eademque dividenda ac minori termino adjicienda. Sint enim decem et 40 altrinsecus termini constituti, horumque medietas secundum arithmeticam proportionalitatem quaeratur. Differentiam prius utrorumque respicio, quae est 30; hanc divido, fiunt 15; hanc minori termino, id est decem appono, fiunt 25. Si igitur hic inter 10 et 40 medius collocetur, fit arithmetica proportionalitas hoc modo, 10, 25, 40. Item inter eosdem terminos medietatem geometricam collocemus. Extremos propria numerositate multiplico, ut 10 in 40 fiunt 400; horum tetragonale latus assumo, fiun
Abbreviated transcription (Latin):
dupente concerdint .VI. uero ad .iii. diapa soꝵ misceat srmphoniã ipseque earũ
differentue rursus eandẽ statuant consonantiã. Sinarius enĩ adunitatẽ ꝗ¬
duplus est indiapasoꝵ consonantia constitutus quod sise extremitates multiplicent
Itemq: mediuss ui multiplicitate subcrescat. Conparati numeritoni habitu¬
dinem concordiamque seruabunt. Terenĩ VI efficiunt .xuiii. quater¬
iiIi. fient xvi. sed xviii. Numerus sed ecim minoris paste transtendit
Lursus minimus terminus siseipsemultiplic& effici& vIIII. quod simaior
terminos sui multi plicatione conerescat effici& XXXUI. quisibim&
comparati quad ruplam idestbis diapasoꝵ concinentiã seruant quod sihaec
dili gentius inspiciamus hȩcerit omnis uel differentiarũ uel terminorũ in seinuicẽ
multiplicatio Minimus enĩ terminus mediomultiplic&ur fiuntigitur .XII.¬
tẽminimus terminus maximo multiplic&ur fient XUIII. Medius uero
terminus maximi. Numerositate augeatur fient xxIiii. Rursus minimus

Expanded text:
phoniam, ipsaeque earum differentiae rursus eamdem statuant consonantiam. Binarius enim ad unitatem duplus est in diapason consonantia constitutus; quod si se extremitates multiplicent, itemque medius sui multiplicitate succrescat, comparati numeri toni habitudinem concordiamque servabunt. Ter enim sex efficiunt 18, quater fient 16. Sed 18 numerus, 16 numerum minoris parte octava transcendit. Rursus minimus terminus si se ipse multiplicet, efficiet 9. Quod si major terminus sui multiplicatione concrescat, efficiet 36, qui sibimet comparati, quadruplam, id est bis diapason, concinentiam servant. Quod si haec diligentius inspiciamus, haec erit omnis rei differentiarum vel terminorum in se invicem multiplicatio. Minimus enim terminus, si medio multiplicetur, fient 12. Item minimus terminus, si maximo multiplicetur, fient 18. Medius vero terminus, si maximi numerositate augeatur, fiant 24. Rursus terminus
Abbreviated transcription (Latin):
ed quã quam ꝑhancratiocinationem demonstuctũ sit quẽ ad modũ tonus cõmatib compar&
uonest tamep quasi segnib: delassandũ quominus ꝑsehane contra commata comparationem
r&xiner& tonus ipse monstretur srcigitur ã quidem celxii exlii s̃ autẽ quinq: ab eo distans
ab eo qđ ÷ .ũ. tono in te gerrimo distat VIͦ scilic& toniquinq conisi daut̃ sit .t̃. liiii. Sugitur
ẽ nouies auxero fi& mihi .h. lxiui ceclicvii. Sinuero octies fient lui .cxxiiii id sit .q. sed
h quidẽ .p̃ numero comparatus supeurt .s. uero superatur & est t̃ toni differentia

Expanded text:
quanquam per hanc rationem demonstratum est quemadmodum tonus commatibus comparetur, non est tamen quasi segnibus delassandum, quo minus per se hanc contra commata comparationem retinere tonus ipse monstretur. Sit igitur A quidem 262144, B autem quinque ab eo distans ab eo quod est B tono integerrimo distat, 6 toni scilicet quinque tonis, id autem sit F 590049. Si igitur E novies auxero, fiet mihi H 64377. Sin vero octies, fient 57224, id sit G. Sed H quidem F numero comparatus superat, G vero superatur, et est F ton
Abbreviated transcription (Latin):
ererisimusicie instrumentis astisicium probant. Amusicae sciestaentelletu
senuncti sunt:  qnm̃ famulantur itdicum est. Nec qui quam uhfermt uecionis
sedͥsunt totus spetulitoni ex pestos secindamueromusicum agentiumgeauspo& at umest

Expanded text:
eterisque musice instrumentis artificium probant, a musice scientie intellectu eterisque musice instrumentis artificium probant, a musice scientie intellectu seiuncti sunt, quoniam famulantur, ut dictum est; nec quicquam afferunt rationis, sed sunt totius speculationis expertes. Secundum vero circa musicam agentium genus poetarum est
Abbreviated transcription (Latin):
serutipdege. illqueroonpeitat atquea dractumdeducit. Quodusieis pareatur im perio
Deeper sepus ibedionetitubabt̃ Vndefit ut sodulationationis cpentndiactonone geat᷑
maniumuero opoite nulla sit nsirtationeducantur. Iamuero quanta sit gloria meritum¬
qu enaetionis hincintellegi potest quode&eri u stadicam corportlem astifices. Nonex
disciplina sedexipsis potius instrumentis cepere uocabula. Namertharoedus excr¬
thastcaulo edus extibia. E&eriquesuorun in serumentorum uocabulis nuncdipanturo
his uero est musicus quiratione perpensa can endi scientuam: Namserutiaco petis sedimpe
tur uelducuntur triumphi quorumimperio aciaetione institaita sunt aonquorum
*num genus est quedinstrumentis agitut Alud fingit carmina estium quodinstru
mentorumopus opuscarnemqu ediudicit. sedilud quide mr pud umue orean
postumest ibique totam opeiorinconsunt : Et suntertharoediquque ot glorcu¬

Expanded text:
servitio degit. Illa vero imperat atque ad rectum deducit quod nisi eius pareatur imperio, servitio degit. Illa vero imperat atque ad rectum deducit quod nisi eius pareatur imperio, expers eius ratione opus titubabit, unde fit ut speculatio rationis operandi actu non egeat. Manuum vero opera nulla sint, nisi ratione ducantur. Iam vero quanta sit gloria meritumque rationis, hinc intelligi potest, quod ceteri ut ita dicam corporales artifices, non ex disciplina, sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam citharedus ex cythara, tibicen ex tibia, ceterique suorum instrumentorum vocabulo nuncupantur. Is vero est musicus, qui ratitur, vel ducuntur triumphi, quorum imperio ac ratione instituta sunt, non quorum unum genus est quod instrumentis agitur, aliud fingit carmina, tertium quod instrumentorum opus, carmenque diiudicat. Sed illud quod instrumentis positum est, ibique totam operam consumit, ut sunt citharedi, quique organo c
Abbreviated transcription (Latin):
saten & anconsonantiam duobustonis semitonio quȩ consistere. Sem̃ tohauero esse
duomaius acminus diapenteautem tribus tonis ac mino re semitonio contineri
Duapa sonuitem quinqu tonisu duobus minoribus semitonisexpleri. piequeahea tonos
conprobabo atquehaec actenus.
QUIDSIT MUSI CUS.
illumestintuendum quo docagis ar somnis que & andis ciplina hono tebiliorem
natind. ter habat iationem qua m astificium qued manu at que o pere astificis
exer&ur multoenim est maius at queautius scire quod quis que faciat quam ipsũ
illudefficere quodsciat &enimasti ficium corpoitle quasi seruens famulatur
Fatiouero quasi dominaimpentaet &nisimanus secundumid quodiatiosancit efficiat frustiaesit
Quantoigitir pucedatior estseentia musicue in cognitione ttionis quaminopere efficuetcbe
atqueactu Tantimscilic& quantum corpusmente supesatur quod scilic& itctionisexpers

Expanded text:
saron etiam consonantiam duobus tonis semitonioque consistere: semitonia vero esse saron etiam consonantiam duobus tonis semitonioque consistere: semitonia vero esse duo, maius ac minus. Diapente autem tribus tonis ac minore semitonio contineri. Diapason autem quinque tonis, ac duobus minoribus semitoniis expleri, neque ad sex tonos comprobabo, atque haec hactenus. Quid sit musicus. Nunc illud est intuendum quod omnis ars, omnisque etiam disciplina honorabiliorem naturaliter habeat rationem, quam artificium, quod manu atque opere artificis exercetur. Multo enim est majus atque altius scire quod quisque faciat, quam ipsum illud efficere quod sciat; etenim artificium corporale, quasi serviens famulatur. Ratio vero quasi domina imperat, et nisi manus secundum id quod ratio sancit efficiat, frustra fit. Quanto igitur praeclarior est scientia musicae in cognitione rationis, quam in opere efficiendi atque actu tantum, scilicet quantum corpus mente superatur! Quod scilicet ratio
Abbreviated transcription (Latin):
XXUIII. QUOSINI ACCIPIENDA QUEDICTASUNT
coniatamenque debincdiligentius ex pedienda sunt summatim nuncadbreuait᷑
quadinteriorem scientiam posterioretrectatione discend&. Nuncuero
quode nat pitagoricis inmore utcum quid ĩmagistro phitago radicer& ur.
Io incnullus ictionem p&e audebat. Sede iateis urtiodocentis auctoritas
dque fiebut quam diudiscentis animus firmioredoetrini robonatus. Ipse c arundem rerũ
ractionem nullo &iam docenterepperir& ita&iam nunclectoris fideiq proponimus
commendamus ut arbiti&ur. Dia pasoninduplum diapente inses qualtere Diates seron¬
consisterȩ ꝓostuero & iatiodiligentius explicabitur. & quibus modis aurium quo que
iudicio consonantiae musieue colligantur xene queomnia quae superius dicta sunt
mplior tiactatus edissen& ut tonumses quio tauam facere propostionem eum quemduo aequa
diudđ non posse sicutnullum eus demgeneris propostionemid estiũper pasticulares Dittes

Expanded text:
XXIII. Quo sint modo accipienda quae dicta sunt. Omnia tamen quae dehinc diligentius expedienda sunt, summatim nunc ac breviter ciant, qui ad interiorem scientiam posteriore tractatione descendet. Nunc vero quod erat Pythagoricis in morem, ut cum quid a magistro Pythagora diceretur, hinc nullus rationes petere audebat, sed erat ei ratio docentis auctoritas, idque fiebat quandiu discentis animus firmiore doctrina roboratus, ipse eamdem rerum rationem nullo etiam docente reperiret; ita etiam commendamus, ut arbitretur diapason in dupla, diapente in sesquitertia, dconsistere. Post vero et hoc ratio diligentius explicabit, et quibus modis aurium quoque judicio consonantiae musicae colligantur, caeteraque omnia quae superius dicta sunt amplior tractatus edisseret, et tonum sesquioctavam facere proportionem, eumque in duo aequa dividi non posse, sicut nullam ejusdem ge
Abbreviated transcription (Latin):
edinter homines quas p&u limus consonantias habendumiuhcium est utmaureita quoq
in sictione quam harum meliore mopostatarbititeri. Et o demnamque modo auris a fficitur
sonis uel oculus aspectuquo a nimiiudicium numeris uel continua quantieate proposito enim
numero uellin ean hilest facilius quameius duplumoc &louel animocontueri :tem postduplici
iudicium sequitur dimidi post dimidium tripli posttriplipafbs cestiae. S uaeideo qnm̃ fa¬
cilior est duplide scriptio Optimamnichomachus putat diapason consonantiam posthancdupente
quȩ mediumten& hincdiapente hacdia pa sonquȩ triplum. Cxenx quȩ secundume undem modũ
formamque duudicit. Nonuero eodem modo hoc ꝓtholoma eus cuius omaemsententiam

Expanded text:
Sed inter omnes quas retulimus consonantias, habendum judicium est ut in aure, ita quoque Sed inter omnes quas retulimus consonantias, habendum judicium est ut in aure, ita quoque in ratione quam harum meliorem oporteat arbitrari. Eodem namque modo auris afficitur sonis, vel oculus aspectu, quo animi judicium numeris vel continua quantitate. Proposito enim numero vel linea, nihil est facilius quam ejus duplum oculo vel animo contueri. Item post dupli judicium sequitur dimidii, post dimidium tripli, post triplum partis tertiae. Quae ideo quoniam facilior est dupli descriptio, optimam Nicomachus putat diapason consonantiam, post hanc diapente, quae medium tenet, hinc diapente ac diapason, quae triplum. Caeteraque secundum eumdem modum formamque dijudicat. Non
Abbreviated transcription (Latin):
Nedid nichomachus nonarbitiatur ueraciter dictum neq enim similiumesse consonantiam.
sed dissimilium potius inunameandemque concordiam ueni¬
entium gracuemuero grcuissĩmisceatur. Nullum facere consonantiam qñmhano
canedi concordiam similitudo nonefficit sed dissimilitudo. Quaecumdist& in singulis
uocibus copulatur in mixtis sed hiinc potius nichomachus fieri consonantiamputat.
Nonin quidunus tintom pulsus est quoe sim plicem mođ uocise matat sed se inelpercussus
neruus saepius aerempellens multa sefficit uoces. sed quia ea uelo citas est percussionis¬
ut sonus sonum quodammodo conprehendat distantia nonsentitur & quasiuna uox aurib:
uenit. Sugitur percussiones gracuium senorum commen suraebiles sint percussionibus
acutorum sonorum ut in his prepostionibus quassupa s&tulimus non est dubium quini psa
commensuratiosibim& misceatur unamque uocum efficiat consonantiam:
XXXII. QUAECONSONANTIA QUAMERITOPRECEDAI

Expanded text:
ed id Nicomachus non arbitratur dictum veraciter. Neque enim similium esse consonantiam, sed dissimilium potius in unum eaentium: gravis vero gravi si misceatur, nullam facere consonantiam; quoniam hanc canendi concordiam similitudo non efficit, sed dissimilitudo, que cum distet in singulis vocibus, copulatur in mixtis. Sed hinc etiam potius Nicomachus fieri consonantiam arbitrabatur. Non inquit unus tantum pulsus est, qui simplicem modum vocis emittit, sed semel percussus nerut sonus sonum quodammodo comprehendat, distantia non sentitur, et quasi una vox auribus venit. Si igitur percussiones gravium sonorum commensurabiles sint percussionibus acutorum sonorum, ut in his proportionibus quas supra retulimus, non est dubium quin ipsa commensuratio sibimet misceatur, unamque vocum efficiat consonantiam. CAPUT XXXII. Quae consonantia quam merito praecedat.
Abbreviated transcription (Latin):
dgntuiorem uero pastem ita modulabimurtonũ ab eo qđ est .s̃. ditessa ron intendo
ad p̃ & ab .p̃ diapente remitto ad be erit igitur. H̃s tonus anim aduest& igitur
diligens lector ad dñ quidem adacutm pastem effectũ omũ ad reb uitẽ acdgncuẽ:¬
Sit ꝓpositũ minorem tonipastem ꝑ consonantiã sumere in acutam. pastem atq grauem
Minor uero toniparsest spatium quoduor conos diatessaron consonantia tracnscendat
Sienimsonus A intendo ab ã diatessaron ad s̃ pursus intendo A diatessaron adc¬
& ab .c̃. remitto diapente ad d tonus est igitur. g̵d Narsus ab .d. intendo diatessarop
ad est: Remiteo iterum ab est diapente idfͦ tonus estigitur dp̃ dicigt sip̃tom ro dr¬

Expanded text:
graviorem vero partem ita modulabimur tonum. Ab eo quod est B diatessaron intendo ad F, et ab F diapente remitto ad K. Erit K B tonus. Animadvertet igitur diligens lector ad D B quidem ad acutam partem effectum tonum, ad K B autem adpropositum minorem toni partem per consonantiam sumere in acutam partem atque gravem. Minor vero toni pars est spatium quo duos tonos diatessaron consonantia transcendit. Sit enim sonus A, intendo ab A diatessaron ad B. Rursus intendo ab B diatessaron ad C, ab C remitto diapente ad D. Tonus est igitur B D. Rursus ab D intendo diatessaron ad E. Remitto iterum ab E diapente ad F. Tonus est igitur D F. Duo igitur