comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dnõ. In uia testimoniorũ tuorũ do¬
mine delectatus sũ: sicut ĩ oĩbus
diuiciis Ceterũ quisquis in hac uir¬
tutũ claritate nõdũ adeo stabili¬
tus ẽ. ut in lumie earũ ambulet
tota die. ẜ adhuc uiciorũ caligine
cirtũfusũ hab intellcm: lic inge¬
nii subtilitate uigeat et acumine
rationis polleat. nouerit tamẽ expe¬
dire sibi magis orare. psalmosq ru¬
minare frequẽtius. legere uero par¬
cius et in ip̃ã lcõne nõ sciã inflã¬
tem. s spm̃ uiuificantẽ querere: nõ
ut disertus. s ut sobrius efficiatur.
quẽadmodũ monet apłus. nõ plus
scipere tͣ oportet. s sapere ad sobrie¬
tatẽꝰ nõ ut iactet se sare quod nes¬
cit: s ut sciã suã deo et sibi sicut de¬
cet monachũ in hũilitate consciẽtie
custodiat  ne forte subsãnet eũ sa
cũ doctorũ doctissimus pr̃ augus¬
tinus diccit. orare et legere. utrũ
bonũ ẽ si liceat  si nõ liceat: me¬
lius ẽ orcre ꝙͣ legere. Miraimur

Expanded text:
Domine, delectatus sum, sicut in omnibus divitiis . Caeterum quisquis in hac virtutum claritate nondum a Deo stabilitus est, ut in lumine earum ambulet tota die, sed adhuc vitiorum caligine circumfusum habet intellectum, licet ingenii subtilitate vigeat, et acumine rationis polleat, noverit tamen expedire sibi magis orare, psalmosque ruminare frequentius, legere vero parcius, et in ipsa lectione non scientiam inflantem, sed Spiritum vivificantem quaerere, non ut disertus, sed ut sobrius efficiatur, quemadmodum monet Apostolus: Non plus sapere, quam oportet, sed sapere ad sobrietatem ; non ut jactet se scire quod nescit: sed ut scientiam suam Deo et sibi, sicut decet monachum, in humilitate conscientiae custodiat, ne forte subsannet eum satcum doctorum doctissimus Pater Augustinus dicat: « Orare et legere, utrumque bonum est, si liceat; si non liceat, melius est orare quam legere, » miramur
Abbreviated transcription (Latin):
tius sancti ordĩs nrĩ ad cã grã uisi¬
tacionis aliqñ ueĩsset ÷ inter dulcia
eterne uite colloquia cepit sbbas
abtentius regare quatuiꝰ eadẽ dei
famula dĩnitus sibi reuelari
deposceret: quid in ordine cisterciẽ¬
si puritati uere religionis magis
contrariũ ꝑ negligenciã repperisset.
Illa uero post acceptas inducias fu¬
sasq cid dñm p̃ces: ita respõdit Su
dũt: multiplitatio salic agrorum.
suꝑfluitas edificiorũ. sitq lasciuiai
uotũ. Quappter õnes qui ad sacrũ
ordinẽ cleri cisciti. iudicio sancte ecde¬
sie psallendi et cantandi officiũ sor¬
titi sũt. si mediocritatis. grauitati ᷤ.
et hũilitatis metas excedũt. nouerĩt
se recte quidẽ offerre. ẜ neqͣmͣ rtẽ diui¬
dere ⁊ tueãtq necesse ẽẽ cõminacio¬
nẽ dnuĩ ꝑ ꝓphetã dicentis. solẽpnita¬
tes urãs odiuit cũa mea: qm̃ cũ deri¬
dent hostes subbata nr̃a. nullo mõ

Expanded text:
tius sancti Ordinis nostri, ad eam gratia visitius sancti Ordinis nostri, ad eam gratia visitationis aliquando venisset, inter dulcia aeternae vitae colloquia, coepit abbas attentius rogare quatenus eadem Dei famula divinitus sibi revelari deposceret quid in Ordine Cisterciensi puritati verae religionis magis contrarium per negligentiam irrepsisset. Illa vero post acceptas inducias, fusasque ad Dominum preces, ita respondit: « dunt, multiplicatio scilicet agrorum, superfluitas aedificiorum atque lascivia vocum. Quapropter omnes qui ad sacrum Ordinem cleri asciti, judicio sanctae Ecclesiae psallendi et cantandi officium sortiti sunt, si mediocritatis, gravitatis et humilitatis metas excedant, noverint se recte quidem offerre, sed nequaquam recte dividere, timeantque necesse est comminationem Domini per prophetam dicentis: Solemnitates vestras odivit anima mea , quoniam cum derident hostes Sabbata vestra, nullomodo
Abbreviated transcription (Latin):
tantando: unde deũ honorare de¬
buerat deuote et huiliter iubilã¬
do ⁊ iõq sũmopere nitendũ ẽ qͣ¬
tenus scdm mediocritatẽ quam
nobis scũs ordo nr̃ p̃scribit. nec
nõ et scdm cuctoritatẽ q̃ regula
quã professi sumꝰ nos instruit : et
singuli speciliater et õnes ĩ coĩe
panter cũ grauitate cũ tuore et
tremore: atq cũ hũlitate psalla¬
mus et cantemꝰ deo nro. Certe
yronia dyabolice nequicie uel
maxime uel sola ruborẽ uł suffu¬
sionẽ uultus nob̃ incutere: atq
ud cautelã nr̃i nos extittare pote¬
rat ÷ sed qm̃ dura corda hoĩm plus
reuerentur testĩoniũ spũs ueritatis
qmͣ subsãnationẽ spũs fallacis :
quid etiã nrĩs tꝑib eximie religioĩs
et specialis abstinc̾tie scũquedã uir¬
go. de hac lasciuia cantus dĩna
reuelatione instructa prodiderit nõ
tacebimꝰ. Cũ enĩ dñs abbas cister¬
ciẽsis qui ẽ pater patriarchalis to¬

Expanded text:
cantando, unde Deum honorare decantando, unde Deum honorare debuerat, devote et humiliter jubilando: ideoque summopere nitendum est quatenus secundum mediocritatem quam nobis sanctus Ordo noster praescribit, nec non et secundum auctoritatem, qua Regula quam professi sumus, nos instruit, et singuli specialiter, et omnes in commune pariter, cum gravitate, cum timore et tremore, atque cum humilitate psallamus et cantemus Deo nostro. Certe ironia diabolicae nequitiae, vel maxime, vel sola ruborem et suffusionem vultus nobis incutere, atque ad cautelam nostri nos excitare poterat; sed quoniam dura corda hominum plus reverentur testimonium spiritus veritatis, quam subsannationem spiritus fallacis, quid etiam nostris temporibus eximiae religionis et specialis abstinentiae sancta quaedam virgo, de hac lascivia cantus divina revelatione instructa prodiderit, non tacebimus. Cum enim domnus abbas Cisterciensis, qui est pater patriarchalis to
Abbreviated transcription (Latin):
nabatur s meigis gloriã ꝓpriã
captãs. festina q̃qꝙ responsoria que
pro singulari pauulegio uoci sue ipĩ
sissignabantur : letus s nõ tuora¬
tus. hylaris s mĩme deuotus solẽ¬
nizando canfabat Ftm̃ ẽ aũt ĩ qua¬
ter a cõuentu firtrũ cid laudẽ dei
decantabãtur uelut mutus et elĩ¬
gius scaret : ut uersũ responsorii sui
nõ plane in grauib s in acutis uł
potius in acutissimis uotẽ qͣtiendo
tĩnulos modilosq flexibilitate uo¬
tis formãdo solita laisciuia decc̃ĩta¬
ret. Quo finito: ut ci quo mertes
ridiculosi cãtus sperãda eẽt intel¬
ligeret ⁊ tam ipõ qm ceteris qui cir
tiens plausũ et miromodo cachĩ¬
nãs exclamauit dicens. O .o. bene:
ualde bene cãtauit. optime cãta¬
tũ.ẽ. Nouerit ergo quicũ graciã
iocũde uotis a deo ciccepit. horribi¬
le malũ ẽẽ inde demonũ nequici¬
ã pastere lasciue et plausibiliter

Expanded text:
nabatur, sed magis propriam gloriam nabatur, sed magis propriam gloriam captans festiva quaeque responsoria, quae pro singulari privilegio vocis suae ipsi assignabantur, laetus, sed non timoratus; hilaris, sed minime devotus, solemnizando cantabat. Factum est autem in quater a conventu fratrum ad laudem Dei decantabantur, velut mutus et elinguis staret, ut versum responsorii sui non plane in gravibus, sed in acutis, vel potius in acutissimis, vocem quatiendo modulosque tinnulos flexibilitate vocis formando, solita lascivia decantaret. Quo finito, ut a quo merces ridiculosi cantus speranda esset, intelligeret, tam ipso quam caeteris qui circciens, et miro modo cachinnans, exclamavit dicens: « O, o bene, valde bene cantavit, optime cantatum est. » Noverit ergo quicunque gratiam jucundae vocis a Deo accepit, horribile malum esse inde daemonum malitiam pascere, lascive et plausibiliter
Abbreviated transcription (Latin):
non fractis nõ remissis uotib mu-¬
liebre quiddã balba denar sõnan¬
tes: octurrit meõrie terribilis casꝰ
quẽ referente uuy uenerabili abba¬
te moribũdi cuidã taliũ acadisse
cognouimꝰ Sũt nãz nõnulli qui¬
b et si largissime feneret dñs. in¬
strumẽta laudis sue. ip̃i tamẽ par¬
tissime fenerãt dnõ : prõpti ma¬
gis de cisoẽ instrumẽtis querere
gloriã hoim qmͣ gloriã dei: et cũ
ꝑtentes uotib cotidianũ ꝑsalmo¬
lũ et ynorũ cursũ prorsus negligãt.
ne forte acumẽ uocũ retũdatur ⁊ si
tꝑs et oportunitas gloriãdi in se. et
in uotib suis arriserit. cõtinuo ua¬
lidos gnaros et expeditos se ad cã¬
tandũ. et in excelsũ uotes tollẽdas
ẽẽ demõstrãt. Dicebat ergo p̃fai¬
tus abbas fuisse montichũ quẽdã
in uno de cenobiis cisterciensis or¬
dinis. qui dono nobilissime uocis
exultans. uigorẽ eius in cõmuni
labore seruicii dei expendere dedig¬

Expanded text:
non fractis et remissis vocibus muliebre quiddam balba de non fractis et remissis vocibus mutes: » occurrit memoriae terribilis casus, quem referente viro venerabili abbate Morimundi, cuidam talium accidisse cognovimus. Sunt namque nonnulli, quibus etsi largissime foeneret Dominus instrumenta laudis suae, ipsi tamen parcissime foenerant Domino, prompti magis de eisdem instrumentis quaerere gloriam hominum quam gloriam Dei, et cum parcentes vocibus quotidianum psalmorum et hymnorum cursum prorsus negligant, ne forte acumen vocum retundatur, si tempus et opportunitas gloriandi in se et in vocibus suis arriserit, continuo validos, gnaros et expeditos se ad cantandum, et in excelsum voces tollendas, esse demonstrant. Dicebat ergo praefatus abbas, fuisse monachum quemdam in uno de coenobiis Cisterciensis Ordinis, qui dono nobilissimae vocis exsultans, vigorem ejus in communi labore servitii Dei expendere dedig
Abbreviated transcription (Latin):
si scdm ꝓphetã cũ peditib currẽs la¬
borcisti. quomõ contendẽ poteris cũ
equis: idẽ si ĩ mĩmis istis mortali¬
tatis tue densissimis tenebris obuo¬
lutũ te sentis ⁊ qua fronte. quare te¬
meritate altissima dei magnalia
inquietus scrutari p̃sumis: De sacͦ¬
mento ergo altaris sicut quidã de
martirio ait. totũ demus deo. nich¬
il nobis. Uolenti itaq in scã religio¬
ne proficere. correctioni morũ. mum¬
dacioniq cordis moĩs oĩb ncc̃ariũ
est insistere: misteriis uero scc̃rũ sc̃p¬
turarũ ꝑ cõtẽplacionẽ castigatus
intenders: qm̃ cãpus excerticii et
laboris ꝑtinet ad rudes et imꝑstos:
lcũs uero contẽplacionis ad humĩ¬

Expanded text:
 prophetam, cum peditibus currens laborasti , quomodo contendere poteris cum equis, id est si in minimis istis mortalitatis tuae densissimis tenebris obvolutum te sentis, qua fronte, quave temeritate altissima Dei magnalia inquietus scrutari praesumis? De sacramento ergo altaris, sicut quidam de martyrio ait: « Totum demus Deo, nihil nobis. » Volenti itaque in sancta religione proficere correctioni morum mundationique cordis, modis omnibus necessarium est insistere, mysteriis vero S. Scripturarum per contemplationem castigatius intendere, quoniam campus exercitii et laboris pertinet ad rudes et imperfectos, lectus vero contemplationis ad humi
Abbreviated transcription (Latin):
li cõmitterẽt qui cõsciãs et merita
singulorũ plenius nossetͥ et quẽ il
le successorem uoce depromeret: hũc
aibsq refiagatioẽ unanimiter ĩ ub¬
batem eligerẽt. S heu ꝙͣ tenere ne¬
cessitudini parẽtũ suorũ astricti sũt.
quos ab amore mũdi dĩe caĩta¬
tis cirdor nõdũ ꝑftẽ seꝑauit. Cũ eĩ
p̃dcũs abbas in illa hora tremẽda ex¬
itus sui. meorari debiuss iusticie dei
soluis. et pure scdm̃ deũ purã sibi ex¬
hibẽtib obediẽtiã consulere ͥ carius
et sãgiũs affectide male illectꝰ. ante¬
fatũ nepotẽ suũ. frĩb illis designauit
dicens eũ bene eẽ ueligiosũ: et ĩ exte¬
riorib negotiis prouidũ et cõsideratũ.
¶uod lic ex ꝑte uerũ fuiss : quia

Expanded text:
li committerent, qui conscientias et merita li committerent, qui conscientias et merita singulorum plenius nosset; et quem ille sibi successorem voce depromeret, hunc absque refragatione unanimiter in abbatem eligerent. Sed heu! quam tenere necessitudini parentum suorum adstricti sunt, quos ab amore mundi charitatis ardor nondum perfecte separavit. Cum enim praedictus abbas in illa hora tremenda exitus sui memorari debuisset justitiae Dei solius, et pure secundum Deum puram sibi exhibentibus obedientiam consulere, carnis et sanguinis affectione male illectus, antefatum nepotem suum fratribus illis designavit, dicens eum bene esse religiosum, et in exterioribus negotiis providum et consideratum. Quod li
Abbreviated transcription (Latin):
taliũ intolerabiles cruciatus qͥb
post mortẽ carnis ciddictus ẽ. ad
corroctionẽ uiuẽtiũ demõstrare uo¬
luit meõrabimꝰ ÷ si forte exaspera¬
tores dnĩ hec suidientes et talia pa¬
ti ꝑtimestãt: et cib ĩordincito cĩore
pcirẽtũ seueritatẽ ulcionis p̃ ocuł
habẽtes quiescãt. Abbas cinusdã
tenobii monachũ quẽdã nepotem
suũ ci puero nutrierat: et usq ad
spectabiles mores prouererat. Cõ¬
tigit uero ut isdẽ albas ertreme
sortis caticulo sibi ĩminẽte: uiã uni¬
uerse carnis ingressurus eẽt. Fratrib
itaq quos sub cura sua habuerat
destitucionẽ suã lugentib. fuerat eĩ
uir prudens et prouidꝰ ⁊ cũ de substi¬
tucione alterius tractaretur. diuer¬
sis diuersa sentiẽtib. ne forte ex stu¬
diis ꝑciũ res in contc̃ciõe ueniret cõ¬
muni cõsẽsu decretũ ẽ: quatenus uo¬
ta et consilia sua ip̃i tãꝙͣ prĩ spirita¬

Expanded text:
talium intolerabiles cruciatus, quibus talium intolerabiles cruciatus, quibus post mortem carnis addictus est, ad correctionem viventium demonstrare voluit, memorabimus, si forte exasperatores Domini haec audientes, et talia pati pertimescant, et ab inordinato amore parentum, severitatem ultionis prae oculis habentes, quiescant. Abbas cujusdam coenobii monachum quemdam nepotem suum a puero nutrierat, et usque ad spectabiles mores provexerat. Contigit vero ut idem abbas, extremae sortis articulo sibi imminente, viam universae carnis ingressurus esset. Fratribus itaque, quos sub cura sua habuerat, destitutionem suam lugentibus fuerat enim vir prudens et providus cum de substitutione alterius tractaretur, diversis diversa sentientibus, ne forte ex studiis partium res in contentionem veniret, communi consensu decretum est, quatenus vota et consilia sua ipsi tanquam patri spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
constituti sũt loquẽs. Hic iã q̃ritur
inter dispensatores ut fidelis quis
ĩeniatur. Noc scrutinũ hãt dis¬
cussionẽ quidã heu minus formi¬
dantes: si forte ꝑ dĩã grã in ꝑtẽ
sollicitudins uotãtur cõtinuo se ud
plenitudinẽ honoris assũptos esse
tione patrimoniũ trucifra dñi. bo¬
na uidelic eccłie. q̃ se in ꝓmocione
sua sacramẽto prestito congregata
seruare nouer̃t: profligare et dila¬
pidcre nõ uerẽtur. ⁊ld̾hut niũt quod
grauiꝰ ẽ. si aliquos nepotulorũ suo¬
rũ ad hoc crudiẽdo et informãdo ꝓ¬
uexerĩt. ut alicuiꝰ muneris fũctioẽ
illustrari posse uidcaintur ⁊ carnis
magis et sãgiũs ciffectione attracti.
ꝙͣ proximorũ utilitati consulentes.
successores eos sibi designãt: oĩa cer¬
nẽtis dei iudiciũ nec ĩ ipã terribili
hora exitus sui recogitantes. Qua¬
ꝓpter qualiter õĩpotens deus. qui
glorificãtes se glorificat. et cõtẽp̃¬
nẽtes se reddit inglorios. unius

Expanded text:
jam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur . Hoc scrutinium, hanc discussionem, quidam heu! minus formidantes, si forte per divinam gratiam in partem sollicitudinis vocantur, continuo se ad plenitudinem honoris assumptos esse tione patrimonium crucifixi Domini, bona videlicet Ecclesiae, quae se in promotione sua sacramento praestito congregata servare voverunt, profligare et dilapidare non verentur. Adhuc autem, quod gravius est, si aliquos nepotulorum suorum ad hoc erudiendo et informando provexerint, ut alicujus muneris functione illustrari posse videantur, carnis magis et sanguinis affectione attracti, quam proximorum utilitati consulentes, successores eos sibi designant, omnia cernentis Dei judicium nec in ipsa terribili hora exitus sui recogitantes. Quapropter qualiter omnipotens Deus, qui glorificantes se glorificat, et contemnentes se reddit inglorios, unius
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ deuota mens ex lcõne spiritalis
cõpũctionis feruorẽ magis ꝙͣ inflan¬
tis scĩe erudicionẽ querit: dũ facti me¬
moriã uersando citq reuersando qͣsi
manu cogitationis tangendo pal¬
pat ⁊ rid cimorẽ uirtutũ horrorẽ q
uitiorũ tĩplius ex ea cittenditur: qmͣ
si decẽmilia sentẽciarũ cratulis exa¬
rata trãscurreret. Hoc igitur qua¬
si grandi fonore aibsoluti aid eltia¬
ncillẽ nrm de qua tũ ysaat adme¬
ditandũ in agro diuersorũ xpĩdiũ

Expanded text:
m devota mens, quae ex lectione spiritualis compunctionis fervorem magis quam inflantis scientiae eruditionem quaerit, dum facti memoriam versando atque reversando, quasi manu cogitationis tangendo palpat, ad amorem virtutum, horroremque vitiorum amplius ex ea accenditur, quam si decem millia sententiarum chartulis exarata transcurreret. Hoc igitur quasi grandi fenore absoluti, ad Claramvallem nostram, de qua cum Isaac ad meditandum in agro diversorum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ppleitates irrepserit. seu qualiter
si stomacho naturalẽ descensũ in¬
testinorũ. ẽuadẽs usq ad yma corpo¬
ris. inter carnẽ et pellẽ illesus ser¬
pendo ꝑuenerit ÷ quõ scire potei̾s
quo ordĩne quore mõ panis et uinũ
que in altari ꝓponũtur uerũ corpus

Expanded text:
perplexitates irrepserit, seu qualiter perplexitates irrepserit, seu qualiter a stomacho naturalem descensum intestinorum evadens, usque ad ima corporis inter carnem et pellem illaesus serpendo pervenerit, quomodo scire poteris quo ordine quove modo, panis et vinum quae in altari proponuntur, verum
Abbreviated transcription (Latin):
ti nocte muliertule cuiꝰ illicito a¬
more deperibat. ĩpudicis cĩplexibus
se fedare nõ timuit: hoc quo grauis¬
simo piaculo cautericitã hñs conscia
dei terribilis in consiliis suꝑ filios ho¬
minũ iudicia nõ ueritus sañ euan¬
geliũ legere p̃sũpsit ⁊ postmodũ eci¬
aum sacris misteriis scdm officii sui
dignitatẽ eadem impudencia mĩste¬
riũ manib impuris exhibiturus:
si nõ ultio diuina districta aiãduer¬
sione temerariũ celerius de medio
tulisset Ecce nãq dũ uerba sacra
labiis pollutis depromeret: p̃dcũs
uermiculus desuꝑ ti laquearibus
oratorii se ꝑ filũ suũ semel scdõ ac
tertio suꝑ c̾aput cõtaminati lectoriͤ
demittens ÷ tercia nichilominus
uice ipo imperatore cispiciente ca¬
put obscenũ pupugit᷑. ac sine mo¬
in miserũ extixit Si ergo o curiose.
nullo hum̃ane racionis acumine ꝑ¬
pendere uales. quã uia. quo ue mecitu
uermitulus ille uenarũ abstrusas

Expanded text:
ti nocte, mulierculae cujus ati nocte, mulierculae cujus amore deperibat, impudicis amplexibus se foedare non timuit: hoc quoque gravissimo piaculo cauteriatam habens conscientiam, Dei terribilis in consiliis super filios hominum judicia non veritus, sanctum Evangelium legere praesumpsit; postmodum etiam sacris mysteriis secundum officii sui dignitatem eadem impudentia ministerium manibus impuris exhibiturus, si non ultio divina districta animadversione temerarium celerius de medio tulisset. Ecce namque dum verba sacra labiis pollutis depromeret, praedictus vermiculus desuper a laquearibus oratorii se per filum suum semel, secundo ac tertio, super caput contaminati lectoris demittens, tertia nihilominus vice ipso imperatore aspiciente caput obscenum pupugit, ac sine mora miserum exstinxit. Si ergo, o curiose, nullo humanae rationis acumine perpendere vales qua via, quove meatu vermiculus ille venarum abstrusas
Abbreviated transcription (Latin):
in altari uideri et aliud debere cre¬
di: qui in simili casu deprehensus
nec dispari fide armatus. mortem
tũ uita sumere nõ dubitauit: s ad¬
uesperante iñ die. dũ pruritũ in pe¬
de sentiret. scalpendo araneã quã
sũpserat. nulla parte corpusculi sui
contritã seu mutilatã enulsit. Alud
uero ꝙͣ stupendũ. ꝙͣ umiracione dig¬
nissimũ censebitur ⁊ ꝙ isdẽ uirulẽ¬
tus uermiculus qui fidem sinterã
debitãq reuerẽtiã dnĩtis sacramen¬
tis exhibentib eciã intra uitalia re¬
ceptus neqͣqͣ nocere potuit: quosdã
eisdẽ terrificis saiciamẽtis impudi¬
ta irreuerẽtia se ingerẽtes. lic lõge
positus terribiliter exturasse ꝑhibe¬
tur. Legitur enĩ in gestis kaxoli
magni ĩꝑatoris ꝙ cũ isdẽ religiosus
augustus quadã solẽpni die missã
solita sua deuocioẽ audiret ⁊ dyato¬
nus qui ad eusdẽ misse euãgeliũ
legendũ deputatus fuerat. precedẽ¬

Expanded text:
in altari videri, et aliud debere crein altari videri, et aliud debere credi, qui in simili casu deprehensus, nec dispari fide armatus, mortem cum vita sumere non dubitavit; sed, advesperascente jam die, dum pruritum in pede sentiret, scalpendo, araneam quam sumpserat, nulla parte corpusculi sui contritam seu mutilatam evulsit. Illud vero quam stupendum, quam admiratione dignissimum censebitur, quod idem virulentus vermiculus, qui fidem sinceram debitamque reverentiam Dominicis sacramentis exhibentibus, etiam intra vitalia receptus, nequaquam nocere potuit, quosdam eisdem terrificis sacramentis impudica irreverentia se ingerentes, licet longe positus, terribiliter exstinxisse perhibetur! Legitur enim in gestis Caroli Magni imperatoris quod cum idem religiosus Augustus quadam solemni die missam solita sua devotione audiret, diaconus qui ad ejusdem missae Evangelium legendum deputatus fuerat, praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑni largitoris uiuifuũ bñficiũ
consequaris. dũmõ id efficcitia
teneas utilitate probes: et insu¬
ꝑ multimoda signorũ et prodigi¬
orũ gloria que cib ñcio fidei us
nũs in facramẽto altaris deus o¬
perari non cessat. iocũda exhibiti¬
one quãtũ fas ẽ experiaris. S ut
de maiorib taceã et modicus de
modicis dei miraibilib loquar:
qui licet sit magnus. et laudabil
nimis in magnis. gloriosus tamẽ
mirabilici oꝑtitur ĩ mĩmis ⁊ ꝙͣta
benignitatẽ trepidacionẽ illius ab¬
batis refouere dignatus ẽ. qui a¬
raneã in calice scõ hora dĩni sacͥfi¬
cii reꝑtã. fide plenus cũ ip̃o sacra¬
mẽto hausit. prudẽter aduertens
mortẽ uite p̃ualere nõ posse: quiq
esidẽ die sãguinẽ minuẽs. sraincã
ipam integrã de uulnusculo cũ
rãgiuiẽ erupisse miratus eopauit
Alccrũ quo sacerdotẽ quẽdam ꝙͣta
dulcedine docuit pius dñs aliud

Expanded text:
superni largitoris vivificum beneficium superni largitoris vivificum beneficium consequaris, dummodo id efficacia teneas, utilitate probes, et insuper multimoda signorum et prodigiorum gloria, quae ab initio fidei usque nunc in sacramento altaris Deus operari non cessat, jucunda exhibitione, quantum fas est, experiaris? Sed, ut de majoribus taceam, et modicus de modicis Dei mirabilibus loquar, qui licet sit magnus et laudabilis nimis in magnis, gloriosius tamen mirabilia operatur in minimis, quanta benignitate trepidationem illius abbatis refovere dignatus est, qui araneam in calice sancto hora divini sacrificii repertam, fide plenus cum ipso sacramento hausit, prudenter advertens mortem vitae praevalere non posse: quique eadem die sanguinem minuens, araneam ipsam integram de vulnusculo cum sanguine erupisse, miratus expavit! Alterum quoque sacerdotem quemdam quanta dulcedine docuit pius Dominus: aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ne in profũditate miscerii. mauqs¬
tatis celsitudinẽ nõ solũ agnosce¬
ro s etiã ciliis potenter ostendae:
sub aicridẽtib. que carneis et sen¬
sib et oculis ingerũtur. id est uisi¬
bili spene. ponderi. et sapore. xpm
dei uirtuten. et dei sapienciã. nõ
rõnis temeritate scrutari. s fidei
simplicitate credere. uenerari et
colere ⁊ atq ĩ eadem fidei constã¬
cia suꝑbis terribiliter repñtari:
Cesset ergo iã humane rõnis teme¬
ritas discutere uelle. quod signatu¬
lo fidei signatũ mortali nature sci¬
re denegatũ ẽ: et licet cũ patriarcha
iticob qui simplicitate sua cõtentus
enit pede cognicionis claudicet⁊ cũ
petro tñ aipło qui uirtute fidei ana¬
nie et saphire duplicitatẽ dep̃hen¬
dit et extinrit. fidei pedẽ forcuuis fi¬
gͥat: ut ꝑ deuotionẽ fidei quãdoq
ad tognitionis plenitudinẽ ꝑue¬
nire mereatur. Quid enũ o turi¬
ose interest tua scire quo ordine

Expanded text:
ne in profunditate mysterii majesne in profunditate mysterii majestatis celsitudinem non solum agnoscere, sed etiam aliis patenter ostendere, sub accidentibus, quae carneis et sensibus et oculis ingeruntur, id est visibili specie, pondere, et sapore, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam, non rationis temeritate scrutari, sed fidei simplicitate credere, venerari et colere, atque in eadem fidei constantia superbis terribiliter repraesentare? Cesset ergo jam humanae rationis temeritas discutere velle quod signaculo fidei signatum mortali naturae scire denegatum est; et licet cum patriarcha Jacob, qui simplicitate sua contentus erat, pede cognitionis claudicet, cum Petro tamen apostolo, qui virtute fidei Ananiae et Saphirae duplicitatem deprehendit et exstinxit , fidei pedem fortius figat, ut per devotionem fidei quandoque ad cognitionis plenitudinem pervenire mereatur. Quid enim, curiose, interest tua scire, quo ordine
Abbreviated transcription (Latin):
at promissionẽ uite huiꝰ que nũc
ẽ pariter et future Orere mirabił
cutifer spũs scũs qui tam mirabili
glucino caritatis sũmis yma cõnet¬
tit: ut illũ splendidissimũ nitidissi¬
mũ et suauissimũ panẽ cingeloꝵ.
habentẽ in se õne delectamẽtũ quod
ẽ uerbũ dei. mediante hu btĩssima
humanitate. eiusdẽ uerbi. ueriicu¬
lis terre comedere cõcedatur ⁊ et ter¬
rene substãcie poraũcula. q̃ ipo uis¬
pectu et estimcitione sui uilipendi
simũ quopiũ racionale s miserũ
iumẽtũ deliciose refectũ. rricionali
s btẽ nature in btĩtudinis consors
efficiatur Ceterũ hec altissima
dei magnalia q̃ ineffabili digna¬
cione gracie sue miseris mortali-¬
b largitur. fidei quidẽ manifesta
sũt. racioni uero ceta: et ꝓpterea
credere hec pietatis ẽ. discutere
temeritatis: nosse uita. et uita e¬
terna ẽ Nõne tibi uidetur ñmuti¬
dus iste scũs cũ scincto sene symes¬

Expanded text:
at promissiones vitae quae nunc at promissiones vitae quae nunc est, pariter et futurae . O vere mirabilis artifex Spiritus sanctus, qui tam mirabili glutino charitatis summis ima connectit; ut illum splendidissimum, nitidissimum et suavissimum panem angelorum habentem in se omne delectamentum, quod est Verbum Dei, mediante beatissima humanitate ejusdem Verbi, vermiculis terrae comedere concedatur, et terrenae substantiae portiuncula, quae ipso aspectu et aestimatione sui vilipendi simum, quo pium rationale, sed miserum jumentum deliciose refectum, rationali, sed beatae naturae in beatitudinis gloria consors efficiatur! Caeterum haec altissima Dei magnalia, quae ineffabili dignatione gratiae suae miseris mortalibus largitur, fidei quidem manifesta sunt, rationi vero caeca: et propterea credere haec, pietatis est; discutere, temeritatis; nosse, vita et vita aeterna est. Nonne tibi videtur admirandus iste sanctus cum sancto sene Simeo
Abbreviated transcription (Latin):
flcturus eẽt spiritũ crebris singul¬
tib uitalia quatiebat. Cũq sic
miserabilis aliꝙͣdui iacuiss. flen¬
tib et pectora fondẽtib qui aderãt
accedẽs uir ꝓpheticus et pede eum
pulsãs. in uirtute illiuis quẽ por¬
tantẽ se portabat. imperiosa uoce
p̃cepit ut surgeret. et epĩs quos de
sedeb expulerat sius. quorũ cliq̃
seq magis eccłie catholice filiũ. ꝙͣ
scismaticorũ fautorẽ fore demõstra¬
ret Quod etiã cooꝑante grã dei
cõtinuo fcm̃ ẽ. sicũt liber gestorli
eius docet plenius: sane preter
spem uniuersorũ qui aderct. qui
obstincitũ nimis ãmũ pn̾cipis
illius in scismate nouerãt ⁊ sicq
tam clerus ꝙͣ ppłus terre uirtute
ĩcontaminati saccificii fideq uiri
dei. a rabie petri leonis liberatus
et unitati ste matris eccłie reincor¬
porcitus: diuĩ clemẽtiã collauda¬
bat d ꝙͣ̃ta ẽ piettis fidei: de qua
excellenter pronũtiat apłus ꝙ habe¬

Expanded text:
flaturus esset spiritum, et crebris singulflaturus esset spiritum, et crebris singultibus vitalia quatiebat. Cumque sic miserabilis aliquandiu jacuisset, flentibus et pectora tundentibus qui aderant, accedens vir propheticus, et pede eum pulsans, in virtute illius quem portantem se portabat imperiosa voce praecepit ut surgeret, et episcopis, quos de sedibus suis expulerat, quorum aliqui seque magis Ecclesiae Catholicae filium, quam schismaticorum fautorem fore, demonstraret. Quod etiam, cooperante gratia Dei, continuo factum est, sicut liber gestorum ejus plenius docet sane praeter spem universorum qui aderant, qui obstinatum nimis animum principis illius in schismate noverant: sicque tam clerus quam populus terrae, virtute incontaminati sacrificii, fideque viri Dei, a rabie Petri Leonis liberatus, et unitati sanctae matris Ecclesiae reincorporatus, Domini clementiam collaudabat, O quanta est pietas fidei, de qua excellenter pronuntiat Apostolus, quod habe
Abbreviated transcription (Latin):
principẽ cõpellãs ita exorsus est.
Rogauimꝰ te. et audire nos cõtẽp¬
sisti. Eite egressus ẽ ad te filius uir¬
ginis. filius altissimi patris: ille
inqͣͣ filius qui precio ĩnocentissi¬
mi sangiũs sui scã eccli̾ci rede¬
mit. quã tu ꝙͣtũ in te ẽ. suindere
et conturbare non formidas ⁊ adest
uider uniuersitatis. in cuiꝰ manus
illa tua aĩa deueniet. añ tuiꝰ ter¬
ribile iudicii soliuĩ tocius uite tue
actuũ rationẽ redditurus es: resis
reuerendũ abbatt̃ celestia sacramẽ
ta cũctis ordinib toigelorũ tremẽda.
sc̃ĩs manib tenentẽ. et ignito uehe¬
mẽter eloquio petcatritis consciẽtie
sue secretu terebrãtem ⁊ sũme ma¬
iestatis pñtiã nõ ferens. obrigescen¬
te gelido ꝑ mẽbra sãguĩẽ. uelut ex¬
sũmis in terra collapsus ẽ : iaciẽsq
spumas horridas nigrescẽtib labi¬
is egerebat: ac quasi ultĩm iñ ef¬

Expanded text:
principem compellans, ita exorsus est: principem compellans, ita exorsus est: Rogavimus te, et audire nos contempsisti, Ecce egressus est ad te filius Virginis, Filius altissimi Patris: ille, inquam, Filius, qui pretio innocentissimi sanguinis sui sanctam Ecclesiam redemit, quam tu, quantum in te est, scindere et conturbare non formidas; adest judex universitatis, in cujus manus illa tua anima deveniet, ante cujus terribile judicii solium totius vitae tuae actuum rationem redditurus es: huic reverendta cunctis Ordinibus angelorum tremenda sanctis manibus tenentem, et ignito vehementer eloquio peccatricis conscientiae suae secreta terebrantem, summae majestatis praesentiam non ferens, obrigescente gelido per membra sanguine velut exanimis in terra collapsus est, jacensque spumas horrendas, nigrescentibus labiis, egerebat, ac si ultimum jam ef
Abbreviated transcription (Latin):
unitatẽ reducere ualeret: negotiũ
quod huãne industrie uirib ĩpossi¬
bile fore uidebatur. diuine poten¬
tie cõmẽdãs ⁊ ad ĩmolandũ hostiã
salutarẽ ꝑ quã uita. salus. pax. et
ynitas miseris mortalib concedit᷑
eccłia ingressus ẽ: prĩcipe cũ tete¬
ris qͦa cibi itroitu domus dei extoĩ¬
cacionis sentẽtia sequestrauerat
pre forib eccłie prestolcnte. Sacris
itaq misteriis consetracionis torꝑis
et sangiũs dnĩ rite celebratis ⁊ hõ
dei nõ iã scdm hoĩnẽ se agẽs. ante¬
ꝙͣ pax in ppłm diffundẽtur. intina
teleste. purissim̃ uirginalis uteri
fructũ suꝑ ptthenã reuerẽter po¬
suit. cũctis qui aderãt ãmirãtib
et cũ ingrimo scupore exitũ rei p̃s¬
tolantib: ipũm pathenã p̃ciosũ¬
depositũ pignus eterne scilutis cõ¬
tinẽtẽ. secũ ferẽs foras exiuit: atq
pultu igneo uoce nõ dep̃catoria.
s minaci. uerbis auctoritate pleĩs.

Expanded text:
unitatem reducere valeret, negotium, unitatem reducere valeret, negotium, quod humanae industriae viribus impossibile fore videbatur, divinae potentiae commendans, ad immolandam hostiam salutarem, per quam vita, salus, pax, et unitas miseris mortalibus conceditur, ecclesiam ingressus est, principe cum caeteris, quos ab introitu domus Dei excommunicationis sententia sequestraverat, prae foribus ecclesiae praestolante. Sacris itaque mysteriis consecrationis corporis et sanguinis Domini rite celebratis, homo Dei, non jam secundum hominem se agens, antequam pax in populum diffunderetur, manna coeleste, purissimum virginalis uteri fructum super patenam reverenter posuit, cunctis qui aderant admirantibus: et cum maximo stupore exitum rei praestolantibus, ipsam patenam plutis continentem secum ferens, foras exivit, atque vultu igneo, voce non deprecatoria, sed minaci, verbis auctoritate plenis
Abbreviated transcription (Latin):
feminãq quãdã atrocissimo demo
ne possessam oblatã sibi ĩ eccłia
introduci p̃cepit : nimirũ sciens eã
nõ tã fricile ut ceteros posse sanari.
Ipẽ uero ad altare accedens sãcdta
missarũ solẽpnĩa celebrauit : ꝑ¬
tidaq ex more sacrorũ munerã
tonsetiritione. corpus diuĩcũ. suꝑ
pathenã posuit. utq suꝑ criput
mulieris spurcissima colluuide
maligni spiritus fedũ et horridũ
tenuit : cidest inquiẽs ũque iu¬
dex tuus. et cetera que in libro
uite eius continẽtur i sic q tartaricũ
terberũ quẽ consuetudinaria sibi p̃¬
cũ facilitate fugare nõ poterat : fide
et uirtute diumorũ facramẽtorũ po¬
tenter eiecit Quadã etiã uice dũ co¬
mitẽ putaiie sasmati petri leonis
obstinacius fruẽtem. dnõq pape
ĩnocẽtio subdi recusãtẽ. nullis moni¬
tis nullisue exhortationib ad hũi¬
litatis fastigiũ catholiceq ecclesie

Expanded text:
feminam quamdam atrocissimo daemofeminam quamdam atrocissimo daemone multo tempore possessam, oblatam sibi in ecclesiam introduci praecepit, nimirum sciens eam non tam facile ut caeteros posse curari. Ipse vero ad altare accedens, sancta missarum solemnia celebravit, peractaque ex more sacrorum munerum consecratione, corpus Dominicum super patenam posuit, atque super caput mulieris spurcissima colluvione maligni spiritus foedum et horridum tenuit, « adest, inquiens, inique, judex tuus, et caetera, quae in libro vitae ejus continentur: sicque tartaricum Cerberum, quem consuetudinaria precum facilitate fugare non poterat; fide et virtute divinorum sacramentorum potenter ejecit. Quadam etiam vice dum comitem Pictaviae schismati Petri Leonis obstinatius faventem, dominoque papae Innocentio subdi recusantem, nullis monitis, nullisve exhortationibus ad humilitatis fastigium, Catholicaeque Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ualle totius deuocionis et cõtempla¬
tionis religio sũpsit exordiũ beaitũ
dico banardũ qui copiose inscrip¬
turis suis dixerit qmͣ fugienda sit
p̃sũptuose cõtẽplacionis temeritas:
qua rencrẽtici sacro fideli crthamno
subdenda sit hũcine racionis infir¬
mitais. quodã loco satis euidenter
indicat dicẽs Fidenter loquor: tri¬
nitatẽ scc̃i quã nõ intelligo credo
Quid hoc uerbo abbreuiato sqni¬
us ⁊ quid simplitius quid fideliꝰ¬
plicius ad meritũ: quid fidelius
ad deuotionẽ: Porro ecuidẽ fidei
simplicitatẽ quã hic de scã trini¬
trite pcuicis uerbis cõprehendit:
etiã de satramẽto altaris se fir¬
missime tenere. nõ solũ uerbis s et
mrxbiliũ oꝑm pcitratione mag¬
nifice demonstiauit. Cũ ꝑ agras¬
set aliqñ partes ytcilie et ꝓpter ef¬
ficcitissimã graciã quã in effugã¬
dis spiritib ĩmũdis habebat. fa¬
ma pututũ eius ubiq daresceret

Expanded text:
valle totius devotionis et contemplavalle totius devotionis et contemplationis religio sumpsit exordium, beatum dico Bernardum, qui copiose in scriptis suis disserit quam fugienda sit praesumptuosae contemplationis temeritas, quanta reverentia sacro fidei arcano subdenda sit humanae rationis infirmitas, quodam loco satis evidenter indicat, ita dicens: Fidenter loquor, Trinitatem sanctam quam non intelligo, credo. Quid hoc verbo abbreviato sanius ad fidem, simplicius ad meriplicius ad meritum, quid fidelius ad devotionem? Porro eamdem fidei simplicitatem, quam hic de sancta Trinitate paucis verbis comprehendit, etiam de sacramento altaris se firmissime tenere, non solum verbis, sed et mirabilium operum patratione, magnifice demonstravit. Cum intrasset aliquando partes Italiae, et propter efficacissimam gratiam, quam in effugandis spiritibus immundis habebat, fama virtutum ejus ubique claresceret,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbis resistere p̃sũptoresq repri¬
mere ꝓprie calamitatis exꝑimento
didicent. Niuib quis ergo claustrri¬
lib disciplinis subditus. marie o¬
ciũ dnõ largiente sortitus ẽ: si cal¬
lens ingenio diuinã paginã scru¬
tari dulce hab nccẽ est ut sꝑ meĩ¬
nerit se discipulũ cẽ non magistrũ᷑
ne forte ingenii sui subtilitate prouo¬
catus signaculo fidei signata malo
suo tẽptet itrũpere : uel temere qdꝙͣ
distutere p̃sumat quod ob reuerẽtitum
profũditatẽq misteriorũ dei indiscus
torũ corꝑis xp̃i et sangĩs et de discre¬
qnͣtũ distet inter scrutinũ qd̃
consciẽtieq puritate parturit hił
deuotio et meditationes que descen¬
dũt ex p̃sũpcionis suꝑcilio. lucidiꝰ
cidhuc decarabimꝰ ⁊ quatuꝰ sicut
ternumꝰ in spũ suo presũptuosos:
ita multeamus in spũ dei humileᷤᷤ
et deuotos Certe p̃cipiuus et marimꝰ
ille contẽplator. a quo in clarissima

Expanded text:
superbis resistere, praesumptoresque reprisuperbis resistere, praesumptoresque reprimere, propriae calamitatis experimento didicerat. Quisquis ergo claustralibus disciplinis subditus, Mariae otium Domino largiente sortitus est, si callens ingenio divinam paginam scrutari dulce habet, necesse est ut semper meminerit se discipulum esse, non magistrum, ne forte ingenii sui subtilitate provocatus, signaculo fidei signata malo suo tentet irrumpere: vel temere quidquam discutere praesumat, quod ob reverentiam profunditatemque mysteriorum Dei, indiscustorum corporis Christi et sanguinis, et de discrantum distet inter scrutinium quoconscientiaeque puritate parturit humilis devotio, et meditationes quae descendunt ex praesumptionis supercilio, lucidius adhuc declarabimus, quatenus sicut terruimus in spiritu suo praesumptuosos, ita mulceamus in spiritu Dei humiles et devotos. Certe praecipuus et maximus ille contemplator, a quo in Clarissima
Abbreviated transcription (Latin):
rencia fusmacũ eũ reduxerũt ⁊ si
forte officiosa caritate eorũ recrea¬
tus aliquod emolimẽtũ calamita¬
tis sue caperet: et de angustia tẽp¬
tationis qua uehemẽter urgebatur
respiraret Uerũ sicut eleganter
poeta canit. celũ nõ amñ mutat
quẽ dñs neglererit ⁊ nec loci mu¬
tacio nec fratrũ illorũ fauorabił
exhortacio. tẽptritionis aculeũ de
p̃cordiis senis illius euellere po¬
tuerũt quia nõdũ uenerat tꝑs mi¬
serendi eius: sed temerarie presũpci¬
oni durior adhus instabat cruciatuᷤ.
Itriq usq ad ultimũ pene tͣminũ
uite sue in hoc frirorio blasphemie
dubietatis confixus. et tamꝙͣ aurũ
in camino tẽptacionis probatus at¬
q purgatus. tandẽ miserãte dnõ
lumẽ fidei plenissime recepit ⁊ tñ¬
to utiq huilius decetero credulita¬
tis stabilitatẽ retinẽs. citq ab in¬
quietudine illiciti scrutinii cõtẽpla¬
tionis otulũ retixhens: ꝙͣto dnm̃

Expanded text:
rentia Fusniacum eum reduxerunt; si rentia Fusniacum eum reduxerunt; si forte officiosa charitate ipsorum recreatus aliquod emolumentum calamatatis suae caperet, et de angustia tentationis, qua vehementer urgebatur, respiraret. Verum, quia sicut eleganter poeta canit: Coelum non animum mutat,quem Deus despexerit , nec loci mutatio, nec fratrum illorum favorabilis exhortatio, tentationis aculeum de praecordiis senis illius evellere potuerunt, quia nondum venerat tempus miserendi ejus, sed temerariae praesumptioni durior adhuc instabat cruciatus. Itaque usque ad ultimum pene terminum vitae suae in hoc frixorio blasphemae dubietatis confrixus, et tanquam aurum in camino tribulationis probatus atque purgatus, tandem, miserante Domino, lumen fidei plenissime recepit, tanto utique humilius de caetero credulitatis stabilitatem retinens, atque ab inquietudine illiciti scrutinii contemplationis oculum retrahens, quanto Deum
Abbreviated transcription (Latin):
ritus et uiolẽtia tẽptacionis ⁊ sacris¬
q misteriis que antea deuotissime
telebrabat approxĩare nõ audẽs: ritro¬
ci huic passioni se merito p̃sũpcioĩs
sue uddictũ ẽẽ gemebat. Miro nã
mõ errorẽ suũ recognoscebat et dole¬
bat. nõ tñ ipiũs erroris nubilũ dis¬
cutere poterat : et sicut de btã ma¬
ria magdalena scũs uit papa gre¬
gorus. amabat et dubitabat: ꝙͣ¬
toq prioris deuocioĩs sue sincerita¬
tem recordabatur: tanto ꝑuerse
opinionis sue cecitatẽ plangẽdo de¬
ut deficiẽte pariter uigore mẽtis et roboe
corꝑis in infirmitorio frequẽter pau¬
sare. ncc̃itatẽq suã quõ poterat tͣs¬
igere cogeretur ⁊ ludiẽtes autẽ spi¬
ritales quondã filii eus. frẽs uide¬
lic fusniacenses dicissimũ quõ¬
dam patrẽ suũ tali merore et cifflic¬
tione oppressũ uenerũt ad eũ: blan¬
disq pretib ꝑsuasũ cũ multa reue¬

Expanded text:
ritus et violentia tentationis, sacrisritus et violentia tentationis, sacrisque mysteriis, quae antea devotissime celebrabat, approximare non audens, atroci huic passioni se merito praesumptionis suae addictum esse gemebat. Miro namque modo errorem suum recognoscebat et dolebat, nec tamen ipsius erroris nubilum discutere poterat, et sicut de B. Maria Magdalena, sanctus ait papa Gregorius: « Amabat et dubitabat, quantoque prioris devotionis suae sinceritatem recordabatur, tanto perversae opinionis suae caecitatem plangendo deut, deficiente pariter vigore mentis et robore corporis, in infirmitorio frequenter pausare, necessitatemque suam, quomodo poterat, transigere cogeretur. Audientes autem spirituales quondam filii ejus, fratres videlicet Fusniacenses, dulcissimum quondam Patrem suum tali moerore et afflictione oppressum, venerunt ad eum, blandisque precibus persuasum cum multa reve
Abbreviated transcription (Latin):
ftiebatur: malignis spiritib cũctis
nequicie sue dolis aid id nitẽtib ut
quẽ de certitudine fidei uiolenter ꝑ¬
turbauerãt ⁊ eciã de dubietatis nũ¬
bilo in assertionis blasphemie den¬
sissimas tenebras p̃cipitarẽt: ut ui¬
delicet exemplo berẽgarii. qui pͥmus
impie huiꝰ hereseos ĩuẽtor et defen-¬
sor extitit. sentiret. et diceret. panẽ
et uinũ que in altari ꝓponũtur post
tonsetracionẽ uerũ corpus et uerũ
potens et misericors deus qui ser
uũ angelo sathane ad colaphisã¬
dũ tradiderat. ut disceret p̃sũptuo¬
sus nõ eẽ ÷ quẽq sũmũ cognicionis
gradũ qui soli btẽ uitedebetur. in
hac misera uita et hac carne ꝑcã
insolẽciꝰ rimãtẽ eciã de fidei stabi¬
litate corruere ꝑmiserat: de ꝑicu-¬
losa tamẽ dubietatis rupe ꝓendẽ¬
tem. in heretice prauitatis bcuritrũ
p̃cipitari passus nõ ẽ Ibat ergo
miserabiliter marcescẽs et cõta¬
bescens in semetipõ pre angustia spi¬

Expanded text:
is nequitiae suae dolis ad id nitentibus, ut quem de certitudine fidei violenter perturbaverant, et am de dubietatis nubilo in assertionis blasphemae densissimas tenebras praecipitarent, ut videlicet exemplo Berengarii, qui primus impiae hujus haereseos inventor et defensor exstitit, sentiret et diceret panem et vinum quae in altari proponuntur, post consecrationem verum corpus et verum ipotens et misericors Deus, qui servum suum angelo Satanae ad colaphizandum tradiderat, ut disceret praesumptuosus non esse, quemque summum cognitionis gradum, qui soli beatae vitae debetur, in hac misera vita et in hac carne peccati insolentius rimantem, etiam de fidei stabilitate corruere permiserat: de periculosa tamen dubietatis rupe pendentem, in haereticae pravitatis barathrum praecipitari passus non est. Ibat ergo miserabiliter marcescens et contabescens in semetipso, prae angustia spi
Abbreviated transcription (Latin):
delabrũ eneũ ÷ et sensim ĩ aꝙͣ missũ.
scupẽdo miraculo ita a facie fugidẽ
nebula ti facie solis. Quãta ergo
seueritrite iusti iudicis os dei dc̃ipna¬
bit eos qui ꝑcirẽtes suos de petuniis
uł possessionib ecclesicrũ sibi cõ¬
missatũ diuites et inclicos faciũt
si sit puniri meruit qui ꝑsonã for¬
tasse satis ydoncã. ad officii spiri¬
talis eminẽtiã sãgiũs magis qmͣ
caritatis intutu. pronehere p̃sũp¬

Expanded text:
delabrum aeneum, et sensim in aquam missum, delabrum aeneum, et sensim in aquam missum, stupendo miraculo ita a facie frigidaenebula a facie solis. Quanta ergo severitate censura justi judicii Dei damnabit eos qui parentes suos de pecuniis vel possessionibus Ecclesiarum sibi commissarum divites et inclytos faciunt, si sic puniri meruit, qui personam fortasse satis idoneam, ad officii spiritualis eminentiam, sanguinis magis quam charitatis intuitu provehere praesump
Abbreviated transcription (Latin):
et infelicitatẽ meã in regimine mo¬
nasteriĩ huiꝰ successisti. Interro¬
gatus cur ita plãgeret i quia ar¬
deo inquit Rursus interrogatus
quare arderet. cũ religiosa uite
ipiũs quã in corpe gessebat requi¬
em magis ꝙͣ tormẽta meruisse uidẽtur:
tu inquit incendii mei causa es. Et
cut abbas. Ego quare uel quomodo.¬
Quia inquit frĩb quib indignus
p̃erã. ꝑsonã aĩcirũ suarũ saluti ꝓ¬
consilia sua cõmittentib. houi ciffi¬
nitritis qua michi iũctus eras le¬
nocinio cecatus ⁊ nõ scdm timorẽ dei.
s scd ꝓprie uolũtatis insipiẽtiã con¬
siliũ dedi: ut te cid apicẽ huiꝰ dignitti¬
tis proueherẽt. Idcirco iusto dei iudi¬
cio in hoc sique elemẽto cruciatib ad¬
dictus. cudeo. liquesco. deficio: et in
nichilũ pene redactus. ad ecidẽ tor
audis ͥ fac afferri candelabrũ eneũ:
et lenta submissione ĩ ciquã mitti.
Mor p̃cipiente abbate allatũ ẽ can¬

Expanded text:
et infelicitatem meam in regimine moet infelicitatem meam in regimine monasterii hujus successisti. » Interrogatus cur ita plangeret, « quia ardeo, inquit. » Rursus interrogatus quare arderet, cum religiosa vita ipsius, quam in corpore gesserat, requiem magis quam tormenta meruisse videretur. « Tu, inquit, incendii mei causa es. » Et ait abbas: « Ego quare, vel quomodo?--Quia, inquit, fratribus, quibus indignus praeeram, personam animarum suarum saluti pconsilia sua committentibus, heu! affinitatis, qua mihi junctus eras, lenocinio caecatus, non secundum timorem Dei, sed secundum propriae voluntatis insipientiam, consilium dedi, ut te ad apicem hujus dignitatis proveherent. Idcirco justo Dei judicio in hoc aquae elemento cruciatibus addictus ardeo, liquesco, deficio; et in nihilum pene redactus, ad eadem tormea quae audis, fac afferri candelabrum aeneum, et lenta submissione in aquam mitti. » Mox praecipiente abbate allatum est can
Abbreviated transcription (Latin):
Quiꝰ relaracionis consuctudinem
successor ipũis eodẽ mõ tenere decer¬
nens. locũ freꝙ̃tabat et ipẽ ÷
magis ut yeor procliuus ad cõmo¬
da carnis q̃ in p̃decessore suo uideat
sectanda: qmͣ si uirtutis alicuiꝰ spe¬
cimẽ a cõuersacioẽ ipiũs. exẽpli grã
trahere potuiss. Una uero dierũ cũ
solito more ad p̃dcm̃ locũ ticcederet
andiuit quasi de fundo fontis uotẽ
lacrimabiliter plangents: et heu
heu me miserũ ingẽmãtis Territ᷑
uero uehemẽter et consternatus. ubi
apius accessit : diligẽtius auscultãs
hũc eẽ p̃decessoris sui defũcti ubba¬
tis uotẽ. ex olim nota sibi qualita¬
te uocis ipiũs recognouit Tũ uero
tremẽtib p̃ scupore labiis querẽti
quisnã esset qui illic ita plangeret:
eãdẽ uox quasi de sub tiquis respõdit
dicens Ego sũ ille cõsãguineus tuꝰ
quõdã abbas nũc aũt miserabił
spũs: cui tu ad multã confusionẽ

Expanded text:
Cujus relaxationis consuetudinem Cujus relaxationis consuetudinem successor ipsius eodemmodo tenere decernens, locum frequentabat et ipse, magis, ut reor, proclivis ad commoda carnis, quae in praedecessore suo viderat, sectanda, quam si virtutis alicujus specimen, a conversatione ipsius exempli gratia trahere potuisset. Una vero dierum cum, solito more, ad praedictum locum accederet, audivit quasi de fundo fontis vocem lacrymabiliter plangentis, et, heu! heu! me miserum, ingeminantis. Territus vero vehementer et consternatus, ubi propius accessit, diligentius auscultans, hanc esse praedecessoris sui defuncti abbatis vocem, ex olim nota sibi qualitate vocis ipsius, recognovit. Tum vero trementibus prae stupore labiis quaerenti quisnam esset qui illic ita plangeret, eadem vox quasi de sub aquis respondit, dicens: « Ego sum ille consanguineus tuus quondam abbas, nunc autem miserabilis spiritus, cui tu ad multam confusionem