comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ habitabãt in siluis. illi loco ꝓximis : Inter quos Iyse aliqi
sanctoꝵ patrum monachore in p̃fatis aluis erãt In capell
deuotis. Sicue ni capella sancte radegũdis. Sancti romaui
suy botauani. Capella sti uitalis pe climiatũ. Capella
sancti Iohĩs debosto: t eccliã i de costa. pn ꝗb lotis
cum magna deuotione chrysto militabat.¬
¶ Ex quib om̃ib suydictis: e rõne quore ordo clumacensis
Tipsus monastica religio extensa: & proyagabatus
bq ad uallem tosaphatͦ: sepulclrum matris domim nẽi¬
Ihesu chrysti. ubi peldumus: monachus clim̃: illius balt
monasteru albas eetitit.
Habitantib in sancto mõte thabor: ubi doꝰ trãsfiguratꝰ
est sortitci sunt cõfraterutatem
Conse quẽter ips clinuacenses. obtmuerũt monas terium
quod Ciuitot dicitur: quod est in suburbio cõstantmo¬
polis cuutarib
andem et per suicessum toris isti prẽs nr̃i cdĩm trareque

Expanded text:
am habitabant in syluis illi loco proximis, inter quos ipse aliquando am habitabant in syluis illi loco proximis, inter quos ipse aliquando sanctorum Patrum Monachorum in præfatis syluis erāt Cappell. deuot. sicut in Capella sanctæ Radegundis, sancti Romani super Boutauanum, Capella S. Vitalis prope Cluniacum, Capella sancti Ioannis de Bosco, & Ecclesia de Costa, in quibus locis cum magna deuotione Christo militabant. Ex quibus omnibus supradictis, & ratione quorum ordo Cluniacensis, & ipsius monastica Religio extensa, & propagabatur vsque ad vallem Iosaphat, sepulcJesu Christi, ubi Gelduinus monachus Cluniacensis illius vallis monasterii abbas exstitit. habitantibus in sancto monte Thabor, ubi Deus tranfiguratus est, sortiti sunt confraternitatem. Consequenter ipsi Cluniacenses obtinuerunt monasterium, quod Cuntot dicitur, quod est in suburbio Constantinopolis civitatis Tandem et per successum temporis isti Patres Cluniacenses traxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
spiritib emũdata. celestis uisionis gloria augmẽtatur. et
beatis apostolis Fancti angeli cogungitur. Habetur
aur in domo media locus unius coryoris capax. ad hoc
aptatus: ut fr̃es ibidem in cmere. & cilicio compeiti:
extremũ deo inde spiritum reddãt. Himc locum frater
Huius uisionis conspector: quodam incõsideraco tinore ł¬
A ꝑta abhorrebat: ut nullathenus ei se appropinquare pateretur.
Dum ergo ea que dicta funt contemplaretur: Respexit
uidit ħ angelum domini : manũ in sublime porrigentẽ
signo sanc te crucis hocum eundem agnasse. Quo facto
uino ab oculis eius ubtracta est. Iam om̃i a cor
eius stulto timore sublato: post paulutum ⁊e in loco eođe
repomi ferit. sit h anmã suam sanctis qui apparuerãt
alartiter tradidait:¬
¶ECUC Huius lrri uenerabił fAbbatio chimatq̃sso mimerus fere
quatuor centum monacloꝵ In climiaco redolebat. Auorum ꝑd̃a¬

Expanded text:
spiritibus emundata, coelestis visionis gloria augmentatur, et spiritibus emundata, coelestis visionis gloria augmentatur, et beatis apostolis sancti angeli conjunguntur. Habetur autem in domo media locus, unius corporis capax, ad hoc aptatus ut fratres ibidem in cinere et cilicio compositi, extremum Deo inde spiritum reddant. Hunc locum frater hujus visionis conspector, quodam inconsiderato timore ita abhorrebat, ut nullatenus ei se appropinquare pateretur. Dum ergo ea quae dicta sunt contemplaretur, respexit viditque angelum Domini manum in sublime porrigentem, signo sanctae crucis locum eumdem signasse. Quo facto, visio ab oculis ejus subtracta est. Jam omni a corde ejus stulto timore sublato, post paululum se in loco eodem reponi fecit, sicque animam suam sanctis qui apparuerant, alacriter tradidite huius Petri Venerabilis Abbatis Cluniacensis numerus fere quatuor centum Monachorum in Cluniaco redolebat. Quorum quid
Abbreviated transcription (Latin):
mugase onie aez ẽst Qui a yporopinquãte hora pocatiar
suegisufinutate cetreptus: in domie infunoꝵ ecuonte ⁊¬
morensmiatz est. Erant ibi e alii fratres : morbioꝵ
ipsr aniorsis laborãtes. Auorum quidam cetis iuorti pro¬
Rnmniores ultimũ pene spiritum: natura accimibe uiea
trahebant. Inierea frater ianidictus ualitudmne ingra¬
uescente: ⁊ ige ad extreina pductus: inter uite mortisq
distmuna aebinzabat. Nahuc tamẽ sensu et ũbo integer:
Conspexit infandum demomẽ turbã : cum ticionib igne
sumipãtib Irruẽtem. ꝑ domũ illam infirquoꝵ furioro ubis¬
Impctu discurreᷤ. Uui cum ita pachantes : Iut illuc ħ uerter̃t᷑
Eite beati apostoli de celestib. aduemẽtes: perterritos frẽs:
uet imezent blande hortati sunt. Et mox gloriosa siu aduẽꝰ
p̃sentia: latrũ culos illos effugauẽr. Uerba uero loquãtiu
sanctoꝵ ab adstantib audielã: sed persone minime
cernebantur. Sic domo dei apostolica p̃pentia: ab ĩmidis

Expanded text:
se cōuersatus est. Qui appropinquāte hora vocationis suæ, infirmitate correptus, in domū infirmorū secundū morē delatus est. Erant ibi & alij fratres, morbis & ipsi diuersis laborantes. Quorum quidam ceteris morti proximiores, vltimum pene spiritū natura succumbēte trahebāt. Interea frater iam dictus valetudine ingrauescente, & ipse ad extrema perductus, inter vitæ mortisque discrimina agonizabat. Adhuc tamen sensu & verbo integer, conspexit infandam dæmonum turbam cum titionibus igne fumigātibus irruentem, per domū illam infirmorum furioso vbire. Qui cum ita bacchantes huc illucque verterentur, ecce beati apostoli de coelestibus advenientes, perterritos fratres ne timerent blande hortati sunt, et mox gloriosa sui adventus praesentia, latrunculos illos effugaverunt. Verba vero loquentium sanctorum ab astantibus audiebantur, sed personae minime cernebantur. Sic domo Dei apostolica praesentia ab immundis
Abbreviated transcription (Latin):
inpualł fuccesit : ut peruus dm̃ oñdictꝰ : ab iđ quos uiderat
albatꝭ ⁊ plorioris spiritib autꝰ obut. beatam q ammnã eis
tradens : ad regna celes tia ut dignũ ẽ crede̾ cum Iysis
¶Anfredus uir nobił fuit. añs castri quod smemurũ uocatur
no spiritu: mũdo remidtiauit. atq cum filio : et trib filiab
apud clumaru haditum retigionis Induit. Dubi sancto: ai
me q̃rela diu cõuersatꝰ: merito religionis : atq prudõtie
marcamacensius oroꝵ : Bor effectꝰ est.Quazo curam
dum ꝑ aligaot dies huc annos huiliter et benięne admiꝰsti¬

Expanded text:
lo suscepit ut servus Domini Benedictus ab illis quos viderat albatis et gloriosis spiritibus ascitus obiret, beatamque animam eis tradens, ad regna coelestia, ut dignum est credere, cum ipsis. Gaufredus vir nobilis fuit dominus castri, quod Sinemurum vocatur. tractus divino spiritu mundo renuntiavit, atque cum filio et tribus filiabus apud Cluniacum habitum religionis induit: ubi sancte ac sine querela diu conversatus, mernsium sororum prior effectus est. Quarum curam dum per aliquot annos humiliter et benigne administ
Abbreviated transcription (Latin):
Nobilis ille fuit: sed morib altior omni
Legnas perpetuo: nũc sedib om̃̃potentis.
Supolicet apidue: pro cunitio teligiosis:
Precipue nõd clumacensib Impetrer alta:
Gaudia celoꝵ: derurso tempore nr̃o.
Hic perus uixit: pui celo luã fixu.¬

Expanded text:
Nobilis ille fuit, sed moribus altior omni. Nobilis ille fuit, sed moribus altior omni. Regnans perpetuo, nunc sedibus Omnipotentis Supplicet assidue pro cunctis Religiosis, Præcipue nobis Cluniacensibus impetret alta Gaudia cœlorum, decurso tempore nostro. Hic Petrus vixit, qui cœlo lumina fix
Abbreviated transcription (Latin):
Gstuiabia liriguii caput magistri. sũgebant ãquã qua
Lauaba g unus quisq quod poterat raprebar.
maioris et noue lusilice: Cum magno honore et grandi ddore
põ. Rexit itaq gloriosus bir petrus uenᵗ hoc climacerse
Alibi tñ reyeri ꝙ rexit xxxu. annis. Et iacet Iux̃ altare
sanc ti iatobi et itro armaria religarũ : cap̃se dĩus sanctarẽ
Ine portã ꝓ quã ꝓtur retro choꝵ a mami dextra. Cuiut
Eyit haghuim sequit ur.
¶Daret in hac urna: luid insit uita diurna
ualestumq sumus: morte coequat humus:
Dum yetrus morit᷑ pius abbas: Ius sepelit᷑
Pax cadit. orlo xacet: Plere. moriq place
Ille salus patrie. mũdi decus archa coptegit.
Nernus inuidie: uena fuit uenie
In natale dei solemnis mane diei
¶ Impore bernarli Clareuałł: Storuit olim.
Aluermis patria: petrus ueneratilis abbas
Hie clumacensis: Instructor catholuor⁊¬
ont q scismaticos. Iudeos: ꝑ machunetos
Trac tatus stribens: necirõ baũã multa.
Sermones uarios: dictamina prosa maro R/

Expanded text:
tur discipuli caput Magistri, suggebant aquam qua lauabatur, & vnusquisque quod poterat, rapiebat.maioris & nouæ Basilicsi episcopo. Rexit itaque gloriosus vir Petrus Venerabilis hoc Cluniacense Alibi tamen reperi quod rexit 35. annis, & iacet iuxta altare S. Iacobi, & retro armaria reliquiarum capsæ omniū Sanctorum, iuxta portam per quā itur retro chorum a manu dextra, cuius Epitaphium sequitur. Paret in hac vrna quod non sit vita diurna, Qualescumque sumus morte coæquat humus. Dum Petrus moritur pius Abbas, ius sepelitur, Pax cadit, ordo iacet, flere morique placet. Ille salus patriæ, mundi decus, arca sophiæ, Nescius inuidiæ, vena fuit veniæ. In natale Dei solemnis mane diei itaphium. Tempore Bernardi Clareualis floruit olim Aluernus patria Petrus venerabilis Abbas, Hic Cluniacensis, instructor Catholontraque schismaticos, Iudæos, & Mahumetos Tractatus scribens, necnon volumina multa, Sermones varios, dictamina prosa metroque.
Abbreviated transcription (Latin):
apostolugtam: et bti bũdicti regalã. prout opus erat.
multa lapore q̃sta largiendo. Mlos ei erat infirmoꝵ¬
pariporum hosorum. iq̃tum porati ofirius patiebatur¬
ꝓ yr ixsum potiorem curã. ꝓ ereie.
¶Exhabelat matheus. om̃b toniunẽ tam orde q̃ /uobis dilet Ioĩs
afectum. Et Inquõtum saluae ꝓporiti grauitate / proterat
Ricundum se e hilarem sbustimiqs alloquẽtib offecebar
EAa om̃es quidem iux̃. pr̃s Augustmi uba: congruu fari.
habebat affectu. ad eos uero quos poterat eiusdem
I caritaꝵ effectum. fererat ea karitatis uirtute.¬
E mouas terium suuz pre cunctis totius françit monasterus
cõmune unudroꝵ hospitiuz. 4 uelut gñale absp
alicuiꝰ ysone excepcõne: cunc toꝵ a silum. Epõꝵe¬

Expanded text:
apostolicam et Patris Benedicti Regulam, prout opus erat, apostolicam et Patris Benedicti Regulam, prout opus erat, multa labore quaesita largiendo. pauperum, hospitum, inquātum Prioratus officium patiebatur, per seipsum potiorem curam gerere. Exhibebat Matthæus omnibus communē tam corde quam verbis dilectionis affectum. Et inquantum salua propositi grauitate poterat, iocundum se & hilarem quibuscumque alloquentib. offerebat. Ad omnes quidem, iuxta Patris Augustini verba, congruum charitatis habebat affectum. Ad eos vero quos poterat eiusdem charitatis effectum. Fecerat ea charitatis virtute Monasterium suum præ cunctis totius Franciæ Monasteriis commune vniuersorum hospitum, & velut generale absque alicuius exceptione cunctorum
Abbreviated transcription (Latin):
mũdi discursus. uene uelut ea cui adherebat claustri colũna /
facre lectionis intentꝰ tudio hmnobił ꝑdurabat. Uix poterat
eum cõmissi poratꝰ cura. saltem ad horã a fratruumn ollegio
sepregare. uł ab intentoẽ semel in deui defixa quolibe
mundus occuxa nis ne unco zetrahere. Cumq sub du¬
catu eius fere trecenti fres : tam int᷑ ꝙ̃ exͣ. moͣs teriu
domino militarent: eisq corxalia fubsidia ꝓuideze :¬
uel ꝑ se. uł ꝑ alios ex ofini debito rogeretur. marthe
guidem mixortunas exactiones ex toto effuge non
Ualebat. Sed tamen toto ammi desyderio: miarie otio
¶alem insuper dõnus marleus subditis tisq ad uire nie
Piinũ eehibuit. Et cõseruauit. Ut nõ salum quãtum
ad deuin: Sttiam quãtum ad se. nusgirordiã et iudinu
eidẽ deo senure cataret. isgirors insees  erat : neces
paria as pro urrib yparando: Et unicuiq perun duz

Expanded text:
imos mūdi discursus, pene velut ea cui adhærebat claustri colūna, imos mūdi discursus, pene velut ea cui adhærebat claustri colūna, sacræ lectionis intentus studio, immobilis perdurabat. Vix poterat eum cōmissi Prioratus cura, saltem ad horam a fratrum Collegio segregare, vel ab intentione semel in Deum defixa, quolibemundus occupationis suae vino retrahere. Cumque sub ducatu ejus fere trecenti fratres, tam intra quam extra monasterium Domino militarent, eisque corporalia subsidia providere vel per se, vel per alios ex officii debito cogeretur, Marthae quidem importunas exactiones ex toto effugere non valebat, sed tamen toto animae desiderio Mariae otio alem insuper domnus Matthaeus subditis, eisque ad vitae suae terminum exhibuit et conservavit, ut non solum quantum ad Deum, sed etiam quantum ad se misericordiam et judicium eidem Deosaria eis pro viribus praeparando, et unicuique secundum
Abbreviated transcription (Latin):
canamine uiseiru: ett̃  hronore dimisir & prgoter
celebrẽ iliom famã clumatũ eligẽs apud sant tanee¬
martuũ᷑ at cãpis/ monachi habitum sustexii. M. cõptue.
Erat em̃ idem sancti martini monasterui. suoclu¬
matens monastioꝰ. in ordinis: religionis. ac feruoris ꝓni¬
sito: pro modo suo ita ꝯs imuile: E ĩ tantu ꝯforme. Ut
uelut simulatrum cere ingressum niulte aliis ad clu¬
matu xtiuaib monasteriis. origmał sigilli ymagnis
familiarius rep̃sentet. et eecẽotis locorũ distantus : q̃
sinul ege nõ poscunt : nõ diuersa : Sprorsus unũ sint
claustri ordinẽ feruẽtissime tensse. Iussione abb̃is mith
sit in x̾oratu: pore suo iam defnucto.
deo: subditis et liubusq ꝓximis at remitis exhibuerit
uix expluari uosse. Lñ q̃ breuissime egequaͬ.
A pͥmis uir dei exhibebatse deo ac substeͤnebat : uera tordis.
lat corporio ꝯtrutione. p̃teritoꝵ ac tuu ł neglig entior
xenitudine. inũdi cõterntu. plenissimo at pene̾ singulari:

Expanded text:
 honores dimisit. Et propter celebrem relationis famam, Cluniacum eligens, apud S. Martinum de Campis monachi habitum suscepit, et congrue. Erat enim idem S. Martini monasterium sub Cluniacensi monasterio, in ordinis, religionis, ac fervoris proposito, pio mundo suo ita consimile, et in tantum conforme, ut velut simulacrum cerae impressum, multis aliis ad Cluniacum pertinentibus monasteriis, originalis sigilli imaginem familiarius repraesentet; et exceptis locorum distantiis, quae simul esse non possunt, non diversa, sed prorsus unum sint. per annos septem claustri ordinem ferventissime tenuisset, jussione abbatis sit in prioratum, priore suo jam defuncto. Deo subditis, et quibusque proximis ac remotis exhibuerit, vix explicari posset, tamen quam brevissime exsequamur. In primis vir Dei exhibebat se Deo, ac substernebat vera cordis ac corporis contritione, præteritorū actuum vel negligētiarum pœnitudine, mundi contemptu, plenissimo ac pene singulari,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Uloria ontificum facet hric presal Raynaldus
Magnus in exiguo conditas ł Igpitio :
Uizliacensis prius abbas: post patriarel. ha
Lugduni fulsit : factus lronoris honor.
Redia Ihesaira fastigia cela loquũtur.
Quo studio primo ỹfuit ille loco
Luedunensis arex Iamxisse cormia coelo.
Ni celer occasus. Subriousset er.
uius erat monachus: proxe cuiꝗ ab ubere natꝰ
Accubat in gremio: mine duonace tuo.
Quem tibi cõmissum numero cõmitte pioram.
Hunth tuis precibus: fac penetrare polum D.¬
¶e geraldo sancte Clumatesio ecclie monacho serdit petrus clmmi
Ite gnaldus in hĩtu cleritali hiuelat sancto hugoni abł̃i lim
In quo ⁊ ꝗdẽ poratu de alto iugo dum uigilias obsguatetu erne
intempestiuie fratieo surgerent sollitꝰ prouideret : Requeril bionã
eadẽ etcliã uoces nuusdam nielodie audielar:. et merito: Auoma¬
illoꝵ est audire celestia: quorum aures dedigna: audire Fcẽa

Expanded text:
Gloria pontificum jacet hic praesul Rainaldus, Magnus in exiguo conditus hospitio. Vizeliacensis prius abbas, post patriarcha Lugduni fulsit, factus honoris honor. Praedia, thesauri, fastigia celsa loquuntur, Quo studio primo praefuit ille loco. Lugdunensis apex junxisset cornua coelo, Ni celer occasus subripuisset eum. Cujus erat monachus, prope cujus ab ubere natus, Accubat in gremio nunc, Cluniace, tuo: Quem tibi commissum numero committe piorum Cumque tuis precibus fac penetrare polume Geraldo, sanctae Cluniacensis Ecclesiae monacho, scribit Petrus CluniIste in habitu clericali serviebat sancto Hugoni abbati CluIn quo siquidem prioratu de Altojugo, dum vigilias observaret, et ne intempestive fratres surgerent sollicitus provideret, frequenter in eadem ecclesia voces cujusdam melodiae audiebat, et merito, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
¶Gercor erar. añ dicebãt deo nõ ese cantandu
¶Llem Iote petrus noster Clñi abbes Iyso gcistente in hispamis.
cum Imxeratore Transtulie de drabico in latinũ alclgo¬
ranũ de lege malrometi geretiai. Et tanđe in cl̃m stͥpsit
fortissime. adũsus predic tam sectam. opuo suuz diuide̾s
in primo ⁊iꝗdẽ libro: de xxbin miracuł det̾minat cum magna
el aceromana etepantia nõ polid ĩ hio ogib nus ueriniꝰ
in om̃ib.
In secundo narrat .30.
⁊ prim de transfigurat ione domini est:
3ꝯgmo de sancto marcello ex̃ et martyre ẽ.
eyis tolam ad petrum de sanc io Iohanne pocietatis sue
ueteranũ: Cont᷑ eos qui dicunt hiystum nusꝙ sẽ in
uangrlus aꝑte deum dixiste.. ł hec egistola utilis e
neressa ria plena Iustrnctronib ꝙplurii
Dccipar ctiam Rithind̃ in laudem sabiatoris.
Ilom ruluiũ de Repurrec tõne domini.
fent laynniũ in honore sancte marie magcdalene.
Nem aliu lyynu in honore matris domini.

Expanded text:
error erat, quoniam dicebat Deo non esse cantandum. Idem iste Petrus noster Cluniacensis abbas ipso existentes in Hispaniis cum imperatore, transtulit de Arabico in Latinum Alchoranum de lege Mahometi haeretici. Et tamen in Cluniaco scripsit fortissime adversus praedictam sectam. Opus suum dividens In primo siquidem libro de XXVIII miraculis determinat cum magna et Ciceroniana elegantia, non solum in his operibus suis, verum in omnibus. In secundo narrat XXX. um Primus de transfiguratione Domini est Sermo de sancto Marcello papa et martyre est.as scripsit epistolam ad Petrum de sancto Joanne societatis suae veteranum, contra eos qui dicunt Christum nunquam se in Evangeliis aperte Deum dixisse. Haec epistola utilis et necessaria, plena instructionibus quamplurimis. Scripsit idem rhythmum in laudem Salvatoris. Item rhythmum de resurrectione Domini. Fecit hymnum in honore sanctae Mariae Magdalenae. Item alium hymnum in honore matris Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
Elnno dñi mlłio c. Hz propter iiniam et eftrenatam
longe plus colito: pess iroꝵ raptoꝵ maliciam: quam p̃apue
n res clugnacenses furiose des eiuebãt. Roꝑatie domi petri
enliẽ cardinał: e aglice sedio legatus. Dõnus eracliu
lugdunẽas archiep̃s electꝯ. Mo suffraganeis lugduntẽab
enliẽ: hoc est eduẽsi: matistensi. cabilonẽti epis. Cum
connte etrã burgudionu. Williermo connte cabiloneri. altero
giulliermo. N umberto de bellofoco. Iocera nno prosco. Iugone
de bergiato. Ingone de scalciaro et alus burgimdie mabilibit:
non paucis. onuenerunt apud matisonẽ in ecclia sant ri
iutatem q̃ castrim camonis quod e ultͣ cabilonẽ ꝯstituteñr.
psena & etura pace maneant: en quitũs pelos dmantean¬

Expanded text:
Anno Domini 1153, propter nimiam et effrenatam longe plus solito pessimorum raptorum malitiam, qui praecipue in res Cluniacenses furiose desaeviebant, rogatu domni Petri esiae cardinalis, et apostolicae sedis legatus, domnus Eraclius, Lugdunensis archiepiscopus electus, cum suffraganeis Lugdunensis Ecclesiae, hoc est Eduensi, Matiscensi, Cabilonensi episcopis, cum comite etiam Burgundionum Willermo, comite Cabilonensi altero Guillelmo, Humberto de Bellojoco, Joceranno Grosso, Hugone de Berziaco, Hugone de Scalciaco, et aliis Burgundiae nobilibus non paucis, convenerunt apud Matisconem in Ecclesia Sancti itatem et castrum Camonis, quod est ultra Cabilonem, constitutae sunt, plena et secura pace maneant. Et quicunque per dict
Abbreviated transcription (Latin):
Uloruir. nults abi h maror fuuit. Quod usqm brodiereneu
diem muiltialitia cius septa ostenduns que i proreni pos lud
Suremnis uillatur acgt in his ordo sfrc̃ mime.
¶Surante lempore sue admini traciomo nutta scnipta edidit.
Ui uute uenerabilie petrꝰ nr̃ abbas cħmm. Ram epsee¬
Auiers as eons tolas: cimi tanra grauitate ⁊ seilo tam geelsi
q altes augus⁊mus uideatus esse tn suoꝵ de stpnone
¶n pͥmis epła ei liber euus. In sex libros diuusat.
Primius liber Continet xxxui. existolal.
Secundus ꝗtinet .si.
Tercius liber cõtinet. ⁊

Expanded text:
loruit, nullusque sibi major fuit. Quod usque in hodiernum diem multiplicia ejus scripta ostendunt, quae in processu ipsius inseremus sigillatim, licet in his ordo servetur minime. Durante tempore suae administrationis multa scripta edidit vir vitae venerabilis Petrus noster abbas Cluniacensstylo tam excelso, quod alter Augustinus videatur esse in sanorum descriptione In primis Epistolarum liber eius in sex libros diuiditur. Primus liber continet xxxvj Epistolas. Secundus liber continet LI. Tertius liber continet VII.
Abbreviated transcription (Latin):
Duscepto abbatie regmmine hudlitatis pp̃cipnus cultor: & sancti¬
mome mag̨nificꝰ et singalans custos estitit. Hicessus euis qͣuis.
sermo maturitatis & gre plenus. mores bene̾ comgeñti. totuis
Iocuinda grauitate: grauiq focimditate redimitꝰ ceunibus
ex emplar honestatio et monastite grauitatio pferebat aen
In sustipiendis cũrenionib snignlarem sua temxore a l abuli¬

Expanded text:
Suscepto Abbatiæ regimine, humilitatis præcipuæ cultor, & sanctimonię magnificus & singularis custos extitit. Incessus eius grauis, sermo maturitatis, & gratiæ plenus, mores bene compositi, totus iocunda grauitate, grauique iocunditate redimitus, omnibus exemplar honestatis & monasticæ grauitatis præferebat. In suscipiendis cōfessionibus singularem suo tempore gra
Abbreviated transcription (Latin):
siti smñste de gra dei cõfisi btore apos toloꝵ petri cru
pauli auc toritate remis mus. Statuimus aĩã. ut Iumu¬
intas enis dem cenobii finuolata e integra futuri
temporib cõseruetur. Ut si quis infra emines banii qui
ab eodem ydereszore nr̃o: arca clumatũ ꝯsatuti sunt
suenter hrominem capere. uulnerare: uł res eiꝯ aufegre¬
Pumoerit: excõĩs entẽtia percellatur: quousq abiata
restituat : T abbi ac monachis de illata Imuria soprus
atisfaciat. Ad hec adicientes decrerumus. Ut quicime
clumacenses monachos: uł eoꝵ sonos ceperant. aut
ea q̃ portauerint uł gduxerint. ex roicatiomi subiatẽat

Expanded text:
Petri et Pauli auctoritate remisimus. Statuimus etiam, ut immunitas ejusdem Cœnobii inviolata et integra futuris temporibus conservetur. Et si quis infra terminos banni, qui ab eodem prædecessore nostro circa Cluniacum constituti sunt, scienter homines capere, vulnerare, vel res diunicationis sententia percellatur, quousque ablata restituat, et abbati ac monachis de illata injuria congrue satisfaciat. Ad haec adjicientes decrevimus ut quicunque Cluniacenses monachos vel eorum socios ceperint, aut ea quae porta
Abbreviated transcription (Latin):
tale quod sequitue de stosit.
Egregius semor: cui nnil fuuerule cohesit :
Bemardus prior. Hac pausat humati humo
Hic post militiam : celestia cast᷑ subitrãs.
Consermt certans hoc in apone diu
fote abi pro te nĩꝙͣ clumace pepercit.
Hinc ibi nulla dies absq labore fuit.
Sic bene totius pondꝰ tolerando diei
Numinũ promeritum sero regortat ouãs
Huius hos fratres memoreo estote sepulti
Let cadat ex annuo: quę tegat osa solam.

Expanded text:
tale quod sequitur descripsit. Egregius senior cui nil juvenile cohaesit, Bernardus prior hac pausat humatus humo Hic post militiam coelestia castra subintrans, Consenuit, certans hoc in agone diu. Iste sibi pro te nunquam, Cluniace, pepercit, Huic sibi nulla dies absque labore fuit. Sic bene totius pondus tolerando diei, Nummum promeritum sero reportat ovans. Hujus, vos fratres, memores estote sepulti, Nec cadat ex animo quod tegat ossa solum.
Abbreviated transcription (Latin):
or̃onib: defertur ancti prĩo corpus ad locũ: ubi mortuocamꝰ
corpora lauabatur. Et ibi uestmiẽtis midatꝰ ꝑ lorisitati
Hominns qratia cunc tuo uilentib ⁊ stuxetib aexandedu
Qiarom̃ Scoaspus ipsus mortium. uitro yrerius. Nue candidu¬
mirabili quada gult liritudme. celeste crrpuo ⁊tente meno uiqñ
anstens paue &uis crederet illam santtam arnẽ alicio aliqũ
suise tectam Iegumis afflictam : meditanonib e cõtemnpo¬
tonib sanotis atemiatã: uigilus macerato Exat moselido
Iuom qulsi In cuttauon suturt e lorie tanser matone le malichs ã¬

Expanded text:
orationibus, defertur sancti Patris corpus ad locum, ubi corpora mortuorum lavabantur; et ibi vestimentis nudatum glorificati hominis gratia cunctis videntibus et stupentibus apparebat. Erat enim corpus ipsius mortuum vitro purius, nive candid& mirabili quadam pulchritudine cæleste corpus in terrenis adhuc existens. Quis crederet illam sanctam carnem cilicio aliquando fuisse tectam, ieiuniis afflictam, meditationibus & contemplationibus sanctis attenuatam, vigiliis maceratam? Erat profecto iam quasi in qu
Abbreviated transcription (Latin):
dipensatorem proniouit. Inugit ei oũn honore paxã hhons
xius 2ꝯ: maibris honoris et oneris pas toralem curã. E eum¬
latore labori suo potius adhibeis: n existogum abbanũ ꝙrecrat.
prouett ergo donus mathens. ad subliẽ põtificał ordmis
gradum ꝗt suꝑ eccł̃ie candelabrum: ad lucenđ omnib qui
i dono dei erant magnifice exaltatꝰ. inhil de monaclgo
quornndã more dimi sir.⁊ sed pcut de magno martino legitur
eadem in corde eius hĩulitas. eadem in bestitu enis bilitas mãsit.
Athil de officiis. inhil de tãtib. inhil de prolixa clumatẽri pralnodia.
uarũdibꝭ curaꝵ p̃textu raiquit. Seruabat in xalatio Insaituta
claustri. et mũto eggostꝰ firmo e lõgo bru. uelut Innato
religionis proposito. a serularius uarntatib se. quasi septo
firmiss mio perernebat:.xiui¬

Expanded text:
dispensatorem promouit. Iniungit ei cum honore Papa Honorius dispensatorem promouit. Iniungit ei cum honore Papa Honorius secundus, maioris honoris & oneris pastoralem curam, & eum labori suo socium adhibens in Episcopum Albanum consecrat. Prouectus ergo domnus Matthæus ad sublimem Pontificalis ordinis gradum, & super Ecclesiæ candelabrum ad lucendum omnibus qui in domo Dei erant, maquorundam more dimisit, sed sicut de magno Martino legitur, eadem in corde eius humilitas, eadem in vestitu eius vilitas mansit. Nihil de officiis, nihil de cantibus, nihil de prolixa Cluniacensi psalmodia, quarumlibet curarum prætextu reliquit. Seruabat in palatio instituta claustri, & mundo expositus, firmo & longo vsu, velut innato religionis proposito, a secularium vanitatibus se quasi septo firmissimo secernebat.
Abbreviated transcription (Latin):
turba: domos unũpao.  Hospitia cuncta assidue penie
reglebat. Suscipiebantur alacriter om̃es. nec in piscpiente.
oni uultꝰ hilaritatem. Tanta duemẽtiu imigort uitas t¬
hare poterat. i Uruc ecar ꝙ inter cetos p̾ixes : qui eum¬
Ili de sius multa laegiebantur. Rudoiuirꝯ rex frantoꝵ. Rex¬
q anęlorum heiricꝰ: s ingulari iysum amore ampdec tebantaru
Aleintem a gaudenter sumnpiebant. multo sustgotum honore
Pino elumanum euocauit. Ei ħ statim ordinis eł claust.
curam Imposuit. Ad ciuꝯ rei adiutoruis. mag nũ huut et
Uuee chrysti non eęnem operarium: uer Iusignẽ eum.
CCum ita s Iam syx noĩatꝰ donus mathens Tractꝰ ad urtem
fuuisse causa snsmatis põtiaui. erca et liam̃ climacensom
Iuatati. xanficandi: Quo stismate diffinito: et penitus
absorto. Lõnus mathus redire cum socus ad ppͥa fe tmabas
S iuis nestientem uocauerat deꝯ: reditum Imnxedunt. Et
quia suy pauca fidelis fuerat. eum suy multa : ut exꝑtur

Expanded text:
turba: domos vniuersas, hospitia cuncta assidue pene replebat. Suscipiebantur alacriter omnes, nec in suscipiente boni vultus hilaritatem tanta aduenientium importunitas turbare poterat. illi de suis multa largiebantur, Ludouicus Rex Francorum, Rexque Anglorum Henricus singulari ipsum amore amplectebantur, adeuntem se gaudenter suscipiebant, multo susceptum honore primo Cluniacum euocauit, eisque statim Ordinis & claustri curam imposuit. Ad cuius rei adiutorium magnum hunc, & vere Christi non segnem operarium, verum insignem, eū actus ad vrbem fuisset, causa schismatis Pontiani erga Ecclesiam Cluniacensem incitati, pacificandi: Eo schismate diffinito & penitus absorpto domnus Matthæus redire cum sociis ad propria festinabat. Sed qui nescientem vocauerat Deus, reditum impediuit, & quia super pauca fidelis fuerat, eum super multa vt expertum
Abbreviated transcription (Latin):
uen ͭ abłis cũm dies. leudienss eccliae: lumnacũ 3 ͤ anonigi
zelon siz Tezelinus. gt Aoleerus. magui suis temporib.
rat laborans: Singulari tiẽtia et p̃dirabili lingua: non
solum audientiu mores instruxit i. s e cteporalẽ noue
rliẽ. fabritam: plus. crontio mortalib. post reges hipar
ane los. Construxit.
Deq ueñs spũalib tantuim studus : totuma siui hoĩe octupãs
n sancto proyosito longenus cõsenuit. g prius cluman
sub sco prt̃ hugone: Dehint uizeliaci cuin dõno Rainaldo
¶lertius algerus nũe. hiulitate puritate: Uate totius siunre¬
ritate longe potedente exsuyans. Unde de isto petrus

Expanded text:
ensis dies Leodiensis Ecclesiae Cluniacum tres canonici, Zelon scilicet, Tezelinus et Algerus, magni suis temporibusrat laborans, singulari scientia et praedicabili lingua, non solum audientium mores instruxit, sed et corporalem novae Ecclesiae fabricam plus cunctis mortalibus post reges Hispanos et Anglos construxit. Sequens spiritualibus tantum studiis totum suum hominem occupans, in sancto proposito longæuus consenuit. Et prius Cluniaci sub sancto Patre Hugone, dehinc Vizeliaci cum domno Rainaldo lusit. Tertius Algerus nomine, humilitate, puritate, vitæ totius sinceritate longe præcedētes exsuperās. Vnde de isto Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
uetri uetoris m̃cuxatum: fect reparari eo y mimae
uetustate cancellabas / in pregentia Domun hacobi de
mosiaco poris maiores clam. Donni philiberti dela herers
pori subcã merarhi.
¶Rexit uir bite uen : pater gt sanctꝯ mayolus hoc anctum
monas terium Climacẽst anis . xl.ᵃ. In obitu uero s uo
qui fuir apua siluiniacum Anno ix. iiii. 4 xiiii. qut
ydus maii Sanc tum odilonem cnis fuccesorem̃ derigliauit
allem̃. In dicto auis aliuraco b̃tꝰ mayolus Iacet.¶ Cuiꝰ
olemmnnta axus nos xi maii celebratur:¬

Expanded text:
Petri veteris nuncupatum fecit reparari, eo quod nimia vetustate cancellabat, in præsentia domni Iacobi de Mossiaco Prioris maioris Clun. domni Philiberti de la Lyre Fabri subcamerarij. Rexit vir vitæ venerabilis & sanctus Mayolus hoc sanctum Monasterium Cluniacense annis xl. In obitu vero suo, qui fuit apud Siluigniacum anno DCCCC. XCIIII. quinto Idus Maij, sanctum Odilonem successorem eius designauit Abbatem. In dicto autem Siluigniaco beatus Mayolus iacet, cuius solemnitas apud nos XI. Maij celebratur
Abbreviated transcription (Latin):
ix potest. Et uolumus ut ampliorẽ abbas ipse edificet
net de simptib diffidat: nostrum erit pronidere de om̃ib.
quelnue operi neressaria fuerint. ui ille legationẽ inquit
istam suscipere nõ audeo : quia nẽq fides ũbis adhibere:
iox impleto legationis officio saluũ ab om̃i picõniedo.
te reperies. Dixerat. et aboculis eiꝙ statim bisio disparuit.
Longitudins at latitudinis mictiri quãtitatẽ. Ostendeus¬
⁊ ei ete baplice qualitatem fabritande. mẽti euis ⁊
amiẽonis et stematis meoriam tenacius herere

Expanded text:
vix potest, et volumus ut ampliorem abbas ipse aedificet vix potest, et volumus ut ampliorem abbas ipse aedificet nec de sumptibus diffidat, nostrum erit providere de omnibus quae huic operi necessaria fuerint. » Cui ille : « Legationem inquit, istam suscipere non audeo, quia neque fides verbis adhiberetumox, impleto legationis officio, salvum ab omni incommodo te reperies. » Dixerat, et ab oculis ejus statim visio disparuit. ipse longitudinis atque latitudinis metiri quantitatem. Ostendit ei etiam basilicæ qualitatem fabricandæ, menti eius & dimensionis & schematis memoriam tenacius hærere
Abbreviated transcription (Latin):
ad ecitum eus cum eo ꝑntã sit: t corpus ẽnis suis mãr
Lotum: et fimereis uestib Inuolutum in sepuliro locaut.
Ner miei si ad tanti uiri p̃nciamo. habolus fugabatur tũ¬
Nunc de reuelatione miraculosa fimdacionis et ꝯstructois
magne basilice dmm abi facta aliquid dicamꝯ. Cum
Quidam abbas monasteru cui balma uocabulum est:
Gaugo nomine. uir magne simplictatis et honestatis.
Hiis nil celat hugori anic ta reuelat.
Edificat templum largũ sublime benustũ
Ieto pater sagetꝯ queo non ẽ sanetior ullus.
fundat opuis uir ͭͤ dei non arte uirili .
fama loa tãti: que mor diffusa ꝓ cr̃be
ad se cuuctoꝵ tralit aẜet qꝯ populoꝵ.¬
Ita ut ad extrema tam se deuenisse crederet.Quadam nocte
uidie sibi assistere ixsos apostolos petrum et paulum : ami
suu nomẽ: atq pocioꝵ edidisset: sic est exorsts. Surge
frater otius e hugoni ab̃bi iuiꝯ eclesie: hec nr̃a defer
miãdata. Angustias basilice nr̃e fratrum multitudo ferre

Expanded text:
ad exitum eius cum eo permansit, & corpus eius suis manibus lotum, & funereis vestibus inuolutum in sepulcro locauit. Nec mirū si ad tanti viri præsentiam diabolus fugabatur, cuNunc de reuelatione miraculosa fundationis & constructionis magnæ basilicæ Clun. sibi facta aliquid dicamus, Cuquidam Abbas Monasterij cui Balma vocabulum est, Gunzo nomine, vir magnæ simplicitatis & honestatis, iis nil celat, Hugoni cuncta reuelat. Ædificat templum largum, sublime, venustum Iste Pater sanctus, quo non est sanctior vllus, Fundat opus virtute Dei, non arte virili, Fama loci tanti, quæ mox diffusa per orbem Ad se cunctorum trahit affectus populoita ut ad extrema jam se devenisse crederet, quadam nocte, vidit sibi assistere ipsos apostolos Petrum et Paulum cum suum nomen atque sociorum edidisset, sic est exorsus: « Surge, frater, ocius, et Hugoni abbati hujus Ecclesiae, haec nostra defer mandata: Angustias basilicae nostrae fratrum multitudo ferre
Abbreviated transcription (Latin):
ad hesormacum: altera ad carcalam. Uersus setgiasũ :¬
teriinus est̾ intra quarriuuinni. at᷑ locum ubi dicunt
ad turgum. Iostrada uersus cabilonensem pagum
terminus esst bad.grosgam cassamam: suꝑ marziacu
Uersus brancedunũ: seminus est sn uia suꝑ boscum
bannedum: uersus trmnorhium. terminus est super
ruuilum: quem dicunt longam aquã nter banoseu
et dongiacum. Uersus perropam ul Lasiacum
terminus est ad e̾tes pagus: ubi partiuntur noster
boscus de clumaco. et boscus conitalis. Persus igiacum.
lerminus est ad carmos suꝑ montem medum: Rozig̃r
termimos sacrati Bannii huic monasterio lumato gt uilleꝰ
e burgo pariter prefigimus. Hos Linntes plena certitu.¬
dme asgignamus. precipientes in nõte demini dei oñ¬
potentio e auetoritate beatoꝵe apostolorum petri e
Pauli Uniuersos uos atq omnẽ Hominem  qa heno
Pecturꝰ. uł auditurꝰ est. contes tantes ut bannñ lune

Expanded text:
ad Bezorniacum, altera ad Carellam. Versus Setgiacum ad Bezorniacum, altera ad Carellam. Versus Setgiacum terminus est intra Quarruuium, citra locum vbi dicunt Adturgum. In strata versus Cabilonensem pagum terminus est ad grossam Cassaniam super Marziacum. Versus Brancedunum terminus est, in via super Boscum Bannedum. Versus Trinorchium terminus est super riuulum quem dicunt Longam Aquam, inter Blanoscum & Donziacum. Versus Perronem vel Laziacum, terminus est, ad tres fagos; vbi partiuntur, noster boscus de Cluniaco, & boscus Comitalis. Versus Igiacum terminus est, ad Carmos, super montem medium. Nos igitur terminos sacrati banni huic Monasterio Cluniaco, & villæ ac burgo pariter præfigimus, hos limites plena certitudine assignamus, præcipientes in nomine Domini Dei omnipotentis, & authoritate beatorum Apostolorum PePauli, universos vos, atque omnem hominem, qui hæc lecturus vel auditurus est, contestantes, ut bannum hunc
Abbreviated transcription (Latin):
certos limites fiminitatis. ac securitatis arcum arca
sacri baiii. Infra quos terminos: nullꝯ lyomo cuiuscũs
conditionis: ac potestatis unꝙͣ Inuastonem aliquam.
qrandem uł paruam. Aut intendiu: aut predame
aut rapmar Nicere. aut homines rapere  ul persc̃a
feriro. Aut quod multo grauiꝯ est lonnicidiu ꝑpetre
uel truncationem membroꝵ hominis sacra aucto ᷝ ͭ
arcentẽ millatenus audeat: ne ue audendo ꝓtemptet.
Ilaq termini sacri bami: suñ ii. Uersus bergiacum
termilius est da diuium citra sarratani. unde una
uia uenit ad clugmacum. altera ad masilias. Instrada
uersus bellumioam: terminus est contra quarruuium.
quod est desuꝑ nlenlimũ cellarii lumac eusis: atza
uiengias. Utra clumacum uersus masilias: terminꝰ
est ad biuium : unde una uia tendit ad masilias: alta
ad stam̃ mariam Debosco. Super Rufiatũ terminus est
ad sũnitatem defensi. ad biuium: unde una uia tendit

Expanded text:
certos limites immunitatis ac securitatis, circumcirca certos limites immunitatis ac securitatis, circumcirca sacri banni. Infra quos terminos, nullus homo, cuiuscumque conditionis ac potestatis vnquam inuasionem aliquam grandem vel paruam, aut incendium, aut prædam, aut rapinam facere, aut hominem rapere, vel per iram ferire, aut, quod multo grauius est, homicidium perpetrare, vel truncationem membrorum hominis, sacra authoritate arcente, vllatenus audeat, nec audendo pertentet. Itaque termini sacri banni sunt hi. Versus Berziacum terminus est ad biuium citra Sarratam: vnde vna via venit ad Cluniacum, altera ad Masilias. In strata versus Bellumiocum terminus est, contra Quarruuium, quod est desuper molēdinum Cellerarij Cluniacensis citra Viengias. Vltra Cluniacum versus Masilias, terminus est ad biuium, vnde vna via tēdit ad Masilias, altera ad sanctam Mariam de Bosco. Super Rufiacum terminus est ad summitatem defensi, ad biuium, vnde una via tendit
Abbreviated transcription (Latin):
ante me saccedesant sibi in apłica sede: snccesgerunt etia
ad tuendum curanđq propẽsuo locum istu. Uerumptamẽ
nillꝰ eoꝵ per suam corporalem p̃sentiam locum istum hacte¬
mus uisit auit. Michhi uero sicat in presentiaꝵ ceritꝭ
ta diuina concesgit clementia. Demq inter alias causac
que nos ad uisitandas gallias impulerunt. hec prima
et p̃apua fuit: ut locum istum ⁊ congregationem hant
spetiali nobis cognatione germanã : nr̃a p̃rentia letifica
uł cõmodum. instram eis operam Impendere Ilaq
hnc uobiscum łzodie p̃sentes altare pͥmũ ꝑt maius:
cum ceteris quȩ parata sunt noui huiq monas terii sacramꝰ.
ad eam que de eodem monasteno restat structiuã/
uestros ammos intitanus. Placet tiam nobis: Uobis q¬
ut placeat suademus: nam hoc ixsum & bonum uidet᷑
⁊ iustum. haue. loco qui uob. et ceteris christiams
In ueneratione e cura bona habendus est. Quosda

Expanded text:
ante me succedebant sibi in Apostolica sede, successerunt etiam ante me succedebant sibi in Apostolica sede, successerunt etiam ad tuendum curandumque propensius locum istum. Verumtamen nullus eorum per suam corporalem præsentiam locum istum hactenus visitauit. Mihi vero, sicut in præsentiarum cernitis, id diuina concessit clementia. Denique inter alias causas quæ nos ad visitandas Gallias impulerunt, hæc prima & præcipua fuit, vt locum istum & congregationem hāc speciali nobis cognativel commodum nostram eis operam impenderemus. Itaque hic vobiscum hodie præsentes, altare primum & maius cum cæteris quæ parata sunt, noui huius Monasterij, sacramus, & ad eam quæ de eodem Monasterio restat, structuram, vestros animos incitamus. Placet etiam nobis, vobisque placeat suademus nam hoc ipsum & bonum videtur & iustum, huic loco, qui vobis & cæteris Christianis in veneratione & cura bona habendus est, quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
Eỹo  sꝑnanuio Pruno eodem die in ipro monas terio Iubẽte
paya tria in trib pmis cãcellis saccarãt altaria.
rost alia alut hortamẽta coram eptio ⁊ cardmalib
multoꝵ qg ꝑsonis huius temodi monẽ habint adolu
Sancti patres et maiores nr̃i Romana põtifices qui
sancre sedi apłice p̃sederũt he quo locꝰ clumacꝰ iustitutꝰ
est ab hinto. E monasteriu istud fundatum. lam lonis
Hunc ꝙ̃ rectores uł habitatores eus propens ius dilexert.
souerunt: e curauerũt at tentius. E merito. Nam pius
ille Willelinus istius olim nr̃oᵘ. institutor milli alii
aduocato nulli patrono: nulli reꝑi uł p̾nagi curã ip̃ius
tutelam q cõmendauit. nisi deo e beato petro. easshl
uicarus: rmanis scilicet põtificib.  ubes mĩro ul
ordin: diuina me dignatio licdt indignũ asseciauit.
me olim monacium : priorem q monasteris hiuint
Sub Donmno ac uenãᷝ Hrigone dei migicordia aat alhui
suꝑstite. et bene ualente. Ieitur ncuit põtifues sumi

Expanded text:
 Signanus Bruno eodem die in ipso Monasterio iubente Papa tria in tribus primis cancellis sacrarunt altaria. post alia salutis hortamenta coram Episcopis & Cardinalibus multorumque personis, huiuscemodi sermonem habuit ad populum. Sancti Patres & Maiores nostri Romani Pontifices, qui sanctæ Sedi Apostolicæ præsederunt, ex quo locus Cluniacus institutus est ab initio, & Monasterium istud fundatum, tam locum hunc quam Rectores, vel habitatores eius propensius dilexerunt, fouerunt, & curauerunt attentius. Et merito. ille Guilielmus, istius olim Monasterii Institutor, nulli alii Advocato, nulli Patrono, nulli Regi vel Principi curam ipsius tutelamque commendavit, nisi Deo et beato Petro, ejusque Vicariis, Romanis scilicet Pontificibus, quorum numero vel ordini divina me dignatio, licet indignum associavit, me olim Monachum Prioremque Monasterii hujus sub Domno ac venerabili Hugone Dei misericordiâ adhuc superstite et b
Abbreviated transcription (Latin):
ac eius decoris et plorie quam ⁊ liceret tredi celestib
Incolis in hĩuõi usus himana placere domicilia: quõd
deambulatori dicas angeloꝵ. In hac uelut eductos
de carcere monaclzos refouet que dam libera planities.
tta se monastias accomodans istitut: ut angustia
hori: necesse ips nõ sit ꝓmisceri oniines. non stationer
cõfundi uel foras que nilibet euagari r¬

Expanded text:
c eius decoris & gloriæ est, quam si liceat credi cœlestibus incolis in huiusmodi vsus humana placere domicilia, quoddam deambulatorium dicas Angelorum. In hac velut eductos de carcere monachos, refouet libera quædam planicies, ita se monasticis accommodās institutis, vt angustia Chori necesse non sit permisceri ordines, non stationes confundi, vel foras quandolibet euagari
Abbreviated transcription (Latin):
renouãt. E eos ad rediuua supplicia indesmẽter instareãt.
Quos eñ ego frequẽter audiui querulis lametationibus
eiuantes: ⁊ lacrimabili uociferatione deflentes. Or oro¬
inbus e derosinis quorutam adũsus eos pfederabiliter
concertantius: frequenter ex eoꝵ manib eriperentur aĩe
eos sui furis uernaculos perdunt. Quamobrem per tertibile¬
te ommipotentis de: noiuem obtestor: ut sanctis fratribus
ilis het quetiti dixi fideliter referas : et ge mea quesu
illis parte denũties: ut hrelemosnio e oronib magis:
mapis isistant. Et p̃sertim huis intentioms prtuitu: ut de
manib demom̃ eoo qui ab iłł cruciãtur educãt. Quatnus
le quothidianis eoꝵ raginis & luctꝰ infera᷑ Iumaui peneris¬

Expanded text:
renovant; et eos ad rediviva supplicia indesinenter instaurant. renovant; et eos ad rediviva supplicia indesinenter instaurant. Quos tamen ego frequenter audivi querulis lamentationibus ejulantes et lacrymabili vociferatione deflentes, quod orationibus et eleemosynis quorumdam adversus eos infoederabiliter concertantium frequenter ex eorum manibus eriperentur animaeos sui juris vernaculo perdunt. Quamobrem per terribile Dei nomen obtestor, ut sanctis fratribus illic haec quae tibi dixi fideliter referas, et ex nostra quoque illis parte denunties ut eleemosynis et orationibus magis ac magis insistant, ac praesertim hujus intuitu ut de manibus daemonum eos qui ab illis cruciantur educant quatenus de quotidianis eorum rapinis et luctus infera
Abbreviated transcription (Latin):
mare transiret quod a sicilia ueruo thesalomia : per plurinas
Nut riuiz periculosa la proteniditur. eimq cm nult alus
surentiu bentoꝵ horror impelleret Applicuerunt ad insulan
quandam sure ruyem ubi sanctꝯ quidã seruus dei manebat
inclusus Rotenensis itaq bir Iic aliquãlius cẽmonãs. e
tranguilitatem edandi maris eepettans: delectaba: cum
seruo dei frequeter habere colequium. d dum hinissignulla
dicãtur: illmi plurima reserũtur. perquisitꝰ hospes ⁊ dirodee
unde penus duceret. Oriemaliter asquitañ se ette respono
Regiusitꝰ infuyer Utrum cenobium illud: quod dicr̃ lumacum:
g odilonẽ euisdem loi nosset atbatem. Optime quos gredatse:
nose phibuit. Sciscta  homo cur hoc abeo dei fernus inqͥrat.
Ai quem ille. Dunt ingt uicma noõ loca. ex quib grauissĩa
plammaꝵz furentius euomũtur intendia. In quib etian
Loas: amnne regroboꝵ: diuersa luuĩt: pro meritõꝵ qualitate
demones sunt deputati. qui intollerabiles eoꝵ penas: quothidis

Expanded text:
hessalonicam per plurima fluctuum periculosa loca protenditur, eumque cum multis aliis furentium ventorum horror impelleret, applicuerunt ad insulam quamdam, sive rupem, ubi sanctus quidam servus Dei manebat inclusus. Rotenensis itaque vir, illic aliquandiu commorans et tranquillitatem sedandi maris exspectans, delectabatur cum servo Dei frequenter habere colloquium. Sed dum hinc nonnulla dicuntur, illinc plurima referuntur, perquisitus hospes a viro unde genus duceret, originaliter Aquitanum se esse respondit. Requisitus insuper utrum coenobium illud, quod dicitur Cluniacum, et Odilonem ejusdem locinosset abbatem, optime quod quaerebat se nosse perhibuit. Siscitatur homo cur hoc Dei servus ab eo requirat. Ad quem ille: Sunt, inquit, vicina nobis loca, ex quibus gravissima 410 flammarum furentium evomuntur incendia, in quibus etiam locis animae reproborum diversa luunt pro meritorum qualitate rabiles sunt daemones deputati, qui intolerabiles eorum poenas quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
yupe qlioris pĩ hugo. illuc accessit: conntãtib cuum hiue¬
nachyis cõ sumate santtitate. quib rux̃ pauli uoc̃t c biuers
chyyst q erat g mori lucrũm lestatꝰ autem p̃fatune

Expanded text:
Papæ gloriosus Pater Hugo illuc accessit, comitantib. eum MoPapæ gloriosus Pater Hugo illuc accessit, comitantib. eum Monachis consummatæ sanctitatis, quibus, iuxta Pauli vocem, viuere Christ
Abbreviated transcription (Latin):
ANCNS HUgO PRINIS IOHAS SEꝰ
incepit regere Ammoullio quadragesinto ix
Tuit itaq natione sanct ꝯ hugo eduensis peneroris pd̃o¬
tib Ilustris S prerogatiua uite pariter e but utum
titulis illustrior fut: Cum em̃ is bs̃ haigo in ãuẽtu
e cat climacẽs suam ediceret petitionem: Quidarar
fratrum sp̃ũ ancto edoctus. Ofcelicem mꝗt clumatũ
qui prenosiorem onini thesauro hodie suscepirethre saona
Iuntata namq comł zabitu uita. beatꝰ hugoiemonã¬
fici ordinis primos gradus deuote constendit. ebedientiã
dico ge hũi litatẽ quę in christiana religione intruier
obtmẽt yͥncipatum. Eius uitam e mores ⁊ destbere
uellem. multoꝵ annoꝵ lucubratio strediosa sufficeretmi¬
Peatus si quidem hiugo postꝙ̃ as sumptiꝰ en est mauiez
lnmace em multa nuratlã ferit. Leprosumm curauit
paraliticum anauit. pueꝵ defunc tum dite restutuit.
Et quod p̃termctend̃ est neqͣꝙ̃ Cum papa steghanus dio
cuutate florẽtia. suppremio tenere incõmodo. Ex uo uipis

Expanded text:
anctus Hugo primus, Abbas sextus, incepit regere anno millesimo quadragesimo nono. Fuit itaque natione sanctus Hugo Eduensis; generosis parentibus illustris, sed prærogatiua vitæ pariter & virtutum titulis illustrior. Cum enim is B. Hugo in Conuentu & Capitulo Cluniac. suam ediceret petitionem, quidam fratrum Spiritu sancto edoctus, O felicem, inquit, Cluniacum, qui preciosiorem vnum thesauro hodie suscepit thesaurum! Mutata namque cum habitu vita, beatus Hugo monastici Ordinis primos gradus deuote conscendit, obedientiam dico & humilitatem, quæ in Christiana religione morum obtinent principatum. Eius vitam & mores si describere vellem, multorum annorū lucubratio studiosa sufficeret miBeatus siquidem Hugo postquam assumptus est in Abbatem Cluniacensem, multa miracula fecit, leprosum curauit, paralyticum sanauit, puerum defunctum vitæ restituit. Et quod prætereundum est nequaquam, cum Papa Stephanus in ciuitate Florentia supremo teneretur incommodo, ex voto ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
Tu pes.: tu q manus: e in dimb oim̃a factus.
Et ne multiplices . causer produtere uersus
dilo Iam ualeas. ꝑt aldi ed mẽor esto:
Almanin q tui. botis pie semy adesto.
¶Et Hec de odilone nr̃o:¬
¶foe liciter pacta suit.

Expanded text:
Tu pes, tuq. manus, & in omnibus omnia factus. Tu pes, tuq. manus, & in omnibus omnia factus. Et ne multiplices causer producere versus, Odilo iam valeas, Iotsaldi iam memor esto, Almaniique tui votis pie semper adesto. Et hæc de Odilone fœliciter peracta sunt.