comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
borarent. Ac si par ĩnob hꝰ artis atq ĩ illo pisture seientea
scientia fiuisset. fortasse magis ħ insuo gn̾e opꝰ nr̃m: ꝙͣ ille
lsua pietura nobił enit̾et. Eamaior. it. copia nob õnui qeq
qͣilli fuit exemploꝵ eligendi pocestas. Ille ex una urbe. ⁊ exeo
sitis copiis. qdc̃q placet: eligendi pocestas fuit. Ilc uetes
qͥđ seꝑtores artis usq apͥncipe illo atq in tientore er sia
repetitos unũ inlocũ ꝯ ditxit aristoles. ⁊ noĩatĩ cꝰq¬
p̃ceptꝰ magna c̃q̾sita cura: ꝑspicue ꝯscͥpsit. atq eno¬
data: diligent̃ ex posuit. ao tantũ inuentoribꝰ ipsis
suauutate ac b uitate dicendi p̃stitit: ut nemo illoꝵ
p̃cepta ex ipsoꝵ libris cognosoat : si õs qͥ qd̃ illi p̃cipi¬
ant uelint intellig̾e̾: ad hc̃ qͣsi ad quẽdã multo ꝯmodi¬
orẽ explicatorẽ: reu̾tantur. Atq h ꝗͥ ipse. ⁊ se ips um
nob̾. & eos qͥ ance se fuerant in medio posuit: ut cet̾os

Expanded text:
borarent. ac si par in nobis huius artis atque in illo picturae scientia fuisset, fortasse magis hoc in suo genere opus nsuo pictura nobilis eniteret. ex maiore enim copia nobis quam illi fuit exemplorum eligendi potestas. ille una ex urbe et ex eo sitis copiis, quodcumque placeret, eligendi potestas fuit. Ac veteres quidem scriptores artis usque a prin- cipe illo atque inventore Tisia repetitos unum in lo- cum conduxit Aristoteles et nominatim ccepta magna conquisita cura perspicue conscripsit at- que enodata diligenter exposuit; ac tantum inventori- bus ipsis suavitate et brevitate dicendi praestitit, ut nemo illorum praecepta ex ipsorum libris cognoscat, sed omnes, qui quod illi praecipiant velint intellegere, ad hunc quasi ad quendam multo commodiorem exnobis et eos, qui ante fuerunt, in medio po- suit, ut ceteros
Abbreviated transcription (Latin):
indigent. ⁊ ñ cantoꝑe adarcis descͥptionẽ. ⁊ p̃cepta tͣdenda
ꝓtinent. Eiim aut qͥ arcẽ rethorieã scribat. deduab reliqͥs
aut facti aut nõis. aut gn̾is. aut actionis. ꝯtinet q̃stionẽ. Eam
gͥ q̃stionẽ exqͣ causa nascitur: ꝯstitutionẽ appellamꝰ. Constit̾io. ẽ
pͥma ꝯflictio causarũ. ex depulsiõe ĩtñtionis ꝓfecta: ħmͦ. fecisti :

Expanded text:
ndigent et non tanto opere ad artis descriptionem et praecepta tradenda pertinent. eum au- tem, qui artem rhetoricam scribat, de duabus reliquis aut facti aut no- minis aut generis aut actionis continet quaestionem. eam igitur quaestionem, ex qua causa nascitur, consti- tutionem appellamus. constitutio est prima conflictio causarum ex depulsione intentionis profecta, hoc modo: fecisti:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sit aluid alii uideatur. ẽẽ. &id circo: aliꝰ alio noĩe id appel¬
lat. qr̃ ĩeiꝰ mͦi gñib diffinienda res erit u̾b̾: ⁊ib̾uit̾ descri¬
bendaͣ. ut siqͥs sacrũ expͥuato subripuerit: utrũ fur. an
sacͥlegꝰ sit uidicandꝰ. Hani cũ id q̃ritur. nec ẽẽ. ⁊ diffinire
utrũq qͥd sit fur. qͥd sacͥlegꝰ. ⁊ sua descͥptione ostñdẽ. alio noĩe

Expanded text:
tum sit, aliud alii videatur esse et idcirco alius alio nomine id appellet. quare in eiusmodi generibus definienda res erit verbis et breviter describenda, ut, si quis sacrum ex privato subripuerit, utrum fur an sacrilegus sit iudicandus; nam id cum quaeritur, necesse erit definire utrumque, quid sit fur, quid sacrilegus, et sua descriptione ostendere alio nomine
Abbreviated transcription (Latin):
moriã ꝓnuntiationẽ. Inuentio ÷ excogitatio rerium
uerar᷑ aut uerisimiliũ. q̃ causã ꝓbabilẽ reddant.
uultꝰ gestꝰ. mod̾atio c̃ uenustate. ħ oĩa tͥb rebꝰ asseqͥ
pot̾imꝰ. arte. imitatiõe. exercitatioẽ. Ars: p̃ceptio q̃ dat
cͥcã uiã tõnẽq dicendi Imitat̾o: q̃ ĩ pellim̃ ẽ diligñti

Expanded text:
moria, pronuntiatio. Inventio est excogitatio rerum verarum ac verisimilium, quae causam probabilem reddant. vultus, gestus moderatio cum venustate. Haec omnia tribus rebus adsequi poterimus: arte, imitatione, exercitatione. Ars est praeceptio, quae dat certam viam rationemque dicendi. Imitatio est, qua inpellimur cum diligenti
Abbreviated transcription (Latin):
copia. dicendi. ⁊ cõ moditas oronis. si reta ĩcellige¬
da ⁊ definita moda̾tione ai gub̾net᷑. Quas obres
illa quę greci scriptores manis arrogantie causa s. assũp¬
serunt: relinquimꝰ. Nlam illi nepa rũ multa scisse
uidetit᷑ ea ꝯquisierunt q̃ uicħ attinebant. uars diffici¬
lior ꝯgnitu putaretur. Nos aũ ea que uidebant᷑ adr̾o¬
nẽ dicendi ꝑtin̾e̾: sũpsimꝰ. Non eñi spe q̃stꝰ. aut gła
cõmoti uenimꝰ ad scbendũ quẽ adm cetͥi s ut ĩdustria nr̃a
tue morẽ geramꝰ noluntati. Nc̃ ne nimiũ longa sumit᷑
or̃o: de re diẽe ĩcipiemꝰ. S site unũ ilłd moͥuerimꝰ artẽ
sine assiduitate dicendi ñ multũ iuuare
intelligas hanc rõnẽ p̃ceptionis adexercita.¬
tionẽ accomodareͥ oporte.¬

Expanded text:
copia dicendi et commoditas orationis, si recta intellegentia et definita animi moderatione gubernetur. Quas ob res illa, quae Graeci scriptores inanis adrogantiae causa sibi adsumpserunt, reliquimus. Nam illi, ne parum multa scisse viderentur, ea conquisierunt, quae nihil adtinebant, ut ars difficilior cognitu putaretur, nos autem ea, quae videbantur ad rationem dicendi pertinere, sumpsimus. Non enim spe quaestus aut gloria commoti venine nimium longa sumatur oratio, de re dicere incipiemus, sed si te unum illud monuerimus, artem sine adsiduitate dicendi non multum iuvare, ut intellegas hanc rationem praeceptionis ad exercitationem adcommodari oporte
Abbreviated transcription (Latin):
miliaribus
impediti.
uix satis o¬
tium studio
suppedita¬
re possu¬
muc
et id ipsum quod datur occii libentius impholo sopliua

Expanded text:
miliaribus inpediti vix satis otium studio suppeditare possumus et id ipsum, quod datur otii, libentius in philosophia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtẽpnẽ ⁊ deridẽ uideam᷑. Et eñĩ c̃ possumꝰ ab ennio sumere.
atq ã .ͣcco pone exẽplũ: uidr̾ eẽ. arrogantia illa relinq̃re ⁊
ad sua deuenire. Re⁊ frea exẽpla testimonioꝵ locũ
optinẽt. Id eñi qͦammonuerit ⁊ leur fecit̾ p̾ceptio: exẽ¬
plo sic̃ testimonio cõꝓbat᷑. Nũ gͥ ridiculus sit siqͥs ĩ lite aut ĩ
uditio domesticis testimoniis pugnet. ⁊ sui ipsus testimonio¬
sumit᷑. No gͦ oporteat ħ nͥ ã ꝓbatissimo sumi. ne ꝗͦ illud ꝯfirma¬
mitandũ alacͥora reddit. Immo erig̃ oiũ cupiditates. ⁊ acuit
ĩdustriã. c̃ spes uecta ÷ posse unitando. Gracci aut crassi. ꝯ
res uarias ⁊ dispares ĩ tot poematib ⁊ oroib sparsas
⁊ uage disiectas ita dilignt̃ elige̾. ut unũqͦq gn̾s exẽplorũ subsi¬
głos artis locos fubicẽ possis. ħ si ĩdusta̾ solũ fieri poss. tñ esses
laudandi. c̃ talẽ laborẽ ñ fugissemꝰ. S ñ sine sũmo artificio fi¬

Expanded text:
contemnere et deridere› videamur. Etenim cum possimus ab Ennio sumere aut a Gracco ponere exemplum, videtur esse adrogantia illa relinquere, ad sua devenire. Praeterea exempla testimoniorum locum optinent. ‹Id› enim, quod admonuerit et leviter fecerit praeceptio, exemplo sicut testimonio conprobatur. Non igitur ridiculus sit, si quis in lite aut in iudicio domesticis ‹testimoniis› pugnet? Ut enim testimonisumitur. Non ergo oportet hoc nisi a probatissimo sumi, ne quod aliud confirmamitandum alacriora reddit? Immo erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum spes iniecta est posse imitando Gracci aut Crassi conres varias et dispares in tot poematis et orationibus sparsas et vage disiectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus exemplorum sub singulos artis locos subicere possis. Hoc si industria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum talem laborem non fugissemus; nunc sine summo artificio n
Abbreviated transcription (Latin):
dare: Tũ uͦ iste clamare uoce ista. q̃ ł facile cui ius rubore
eicẽ possit. Ita petulans es atq acer: ut ne ad solariũ qͥd̃i
tbat᷑ ÷ adolescens. Nec mir̃. cui ⁊̃ nc̃ pedagogi lites ad auri

Expanded text:
are.» Tum vero iste clamare voce ista, quae perfacile cuivis rubores are.» Tum vero iste clamare voce ista, quae perfacile cuivis rubores eicere potest: ita petulans est atque acerba, ne ad solarium quidemturbatus est adolescens: nec mirum, cui etiam nunc pedagogi lites ad oricu
Abbreviated transcription (Latin):
positũ putaret̾: tñ õĩb reb instructioies ⁊ apparores uenire̾t.
nectũ illud ĩꝑiũ orb̾ t̾rȩ. cui ĩꝑio os gente̾. reges. nationes. partĩ
ui. parã uoluntate ꝯsensert᷑. c̃ aut armis aut lib̾alitate ã popło
.R suꝑati e̾e̾t᷑. ad se tͣnsferre tãtuł uiribꝰ conarent᷑: Qret aliqͥs.
qͥ. fragelliani: ñ sua spõte conati st̃: Eo qͥd̾ isti minꝰ facile conarẽt᷑.
añ gestis exẽpla pet̾e ñ posst̃: Hi ꝑ ĩprudentiã facillime dedu¬
fimũ ⁊ cotidianũ sermonẽ demissũ ÷. ħ erit exẽplũ. Naᷤ
ut foite ħ ĩ balneas uenit: cep̃ pꝰꝗͣ ꝑfusus : defricari. Dem¬
uͥ uisũ ÷ ire ũ ĩ alueũ descenłet: ecce ibi iste de tͣnsu̾so. heus
ĩ qͥt adolescens. pueri tui me mͦ pulsau̾unt. satisfacias opor¬
tet. ħ qͥ id etatis ab ignoto p̾t᷑ ꝯsuetudinẽ appellat᷑ ee̾t. eni¬
buit. Iste cariꝰ eadẽ ⁊ alia dre cep̃. H. uix tñ inꝗͥ. sñ me ꝯsi¬

Expanded text:
ibus rebus instructiores et apparatiores venirent; nedum illi imperium orbis terrae, cui imperio omnes gentes, reges, nationes partim vi, partim voluntate consenserunt, cum aut armis aut liberalitate a populo Romano superati essent, ad se transferre tantulis viribus conarentur. Quaeret aliquis: Quid? Fregellani non suante gestis exempla petere non possunt, ii per inprudentiam facillime dedufumum et cottidianum sermonem demissum est, hoc erit exemplum: «Nam ut forte hic ubi visum est, ut in alveum descenderet, ecce tibi iste de traverso: «Heus», inquit, «adolescens, pueri tui modo me pulsarunt; satis facias oportet.» Hic, qui id aetatis ab ignoto praeter consuetudinem appellatus esset, erubuit. Iste clarius eadem et alia dicere coepit. Hic: «Vix; tamen», in
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͥ se fõtes max̾os penitꝰ absconditos aꝑuisse dicat. ⁊ ħ sitiẽs
qͣ maxime loqͣt᷑. neq hat qͥ sitĩ sedet. Nũ rideat᷑: Isti c̃ ñ mͦ
dnõs se fontiũ. S se ipsos: fõtes dicãt eẽ. ⁊ oĩa rigare debeant in¬
genia. nũ putat fore ridicłũ. si c̃ id polliceant᷑ arescant ipsi sic¬
citate: Chares a lisippo statuas facẽ ñ ħ mͦ didic̃. ut lisippꝰ cap̃
corã magistrũ facientẽ uidebat. Cet̃oꝵ oꝑa ł sua spõte pote¬
leuit᷑ unꝰ qͥsq locꝰ płumq tangit᷑: ne ars appareat. In p̾cipi¬
endo: exp̃sse ꝯscͥpta pone̾ oportet exẽpla. Ut in artis sormã
ꝯuenire possit. Et pͦ in dñdo ne possit ars emine̾. ⁊ ab oib
uidi: facultate oratoris occultat᷑. G ⁊ uti mag̃ ars cognos¬

Expanded text:
uisse dicat, et haec sitiens quommaxime loquatur neque habeat, qui sitim sedet, non rideatur? Isti cum non modo dominos se fontium, sed se ipsos fontes esse dicant et omnium rigare debeant ingenia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, arescant ipsi siccitate? Chares ab Lysippo statuas facere non isto modo didicit, ut Lysippus caput coram magistrum facientem videbat, ceterorum opera vel sua sponte poteleviter unus quisque locus plerumque tangitur, ne ars appareat; in praecipiendo expresse conscripta ponere oportet exempla, uti in artis formam convenire possint: et post in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate oratoris occultatur. Ergo etiam ut magis ars cognos
Abbreviated transcription (Latin):
blata:. ltẽ .G. leliꝰ hõ nouus exat. Ingeniosꝰ erat. Doctꝰ erat. Doniᷤᷤ
uiris ⁊ studiosis amicꝰ erat. Gĩ ciuitate pͥmꝰ erat. Itẽ. Cũ istos ũ
absoluat te rogas. Ut peieret᷑ rogas. Ut existimonẽ negligant
rogas. Ut leges popłi.R tuȩ libidini largiant᷑ rogas. Eplexiõe:¬
quam añ exposuimꝰ. Et ũ repetat᷑ icdẽ pͥmũ u̾bũ sepiꝰ ⁊ ẽbro

Expanded text:
doctus erat, bonis viris et studiis amicus erat: ergo in civitate primus erat.» Item: «Nam cum istos, ut absolvant te, rogas, ut peiurent, rogas, ut exeistimationem neglegant, rogas, ut leges populi Romani tuae libidini largiantur, rogas.» CAPUT 20 Cquam ante exposuimus, e
Abbreviated transcription (Latin):
splendore p̾fulgeant. Int̾ualla locoꝵ mediacͥa placet ẽẽ.
fere paulo plus aut minꝰ pedũ tͥcenũ. Nã ut aspectꝰ. iẽ
cogitatio minꝰ ualet. siue nimis ꝑcul remoueris: si ue
uehem̃t̃ ꝓpe admouis id qͦ. opoitet uidĩ. s ꝗͣꝗͣ facile ẽ¬
ei qͥ paulo pła nouit ꝗͣuis młtos ⁊ idoneos locos cõꝑare:a
tñ si qͥs satis idoneos ĩneos ĩuenire se ñ pitabit: ipse sibi
ꝯstituat ꝗͣ uolet multos licebit. Cogitatio eni ꝗͣ uis regioẽ
pot̾ ãplecti ⁊ ĩ ea sitũ loci cꝰdã ad suũ cõmodũ ⁊ arbitͥũ
fabricari ⁊ architectari. Ere licebit si hac ꝓnita copia ꝯtẽpti
n erimꝰ: nosmet ipsos nob̾ cagitõe nr̃a regionẽ ꝯstitue. ⁊ idoneoꝵ

Expanded text:
splendore prefulgeant. Octauo, interualla locorum mediocria placet esse, splendore prefulgeant. Octauo, interualla locorum mediocria placet esse, fere paulo plus aut minus pedum trinum. Nam ut aspectus, ita cogitatio minus ualet, si aut nimis procul remoueris aut uehementer prope admoueris id quod oportet uideri. 36. Re plura noverit, quamvis multos et idoneos locos conparare, tamen si qui satis idoneos invenire se non putabit, ipse sibi constituat quam volet multos licebit. Cogitatio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architectari. Quare licebit, si hac prompta copia contenti non erimus, nosmet ipsos nobis cogitatione nostra regionem constituere et idoneorum
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ nicħ utim᷑. loci tanꝗͣ. cera: man̾e debens. Etne forte ĩ nuo
qͥnto loco manũ aureã collocemꝰ. si ĩ decimo aliꝙ̃ notũ eui
p̾nom̃ sit decimo. Dem̃ facile erit deiceps similes notas qͥn¬
to qͦ collocaẽ. ¶tẽ cõmodiꝰ: ĩ derelicta ꝙͣ. ĩ celebri regione
firmat imaginũ notas. solitudo ꝯseruat ĩ tegras ui simu
lacroꝵ figuras. Pret̾ea dissimili forma atq nat᷑a loci cõ¬
ꝑandi ft̃. ut distincti ĩtluce possint. Nã siqͥs młta unt̾ co¬
lupnia sũpserit: ꝯt᷑babr̾ similitudine locoꝵ. ⁊ ignorabit
qͥ. ĩ qͦqͦ loco collocarit. Et magnitudine modica. ⁊ medio¬
cres locos hr̃e opoitet. Nlã ⁊ p̃t̾ modũ: ãpliuagas imagines
redat̃. ⁊ niinis angusti. sepe ñ uidur posse caꝑe imaginũ
collocatones: Tũ nec nimis illustres. nec nimis obseuros
locos hr̃e oportet. ne aut obcecent᷑ tenebris imagines aut

Expanded text:
 hoc utimur; loci tanquam cera manere debe<n>t. Tertio, ne forte in numero  hoc utimur; loci tanquam cera manere debe<n>t. Tertio, ne forte in numero nus si in quinto loco manum auream collocemus,  si  in decimo aliquem notum cui prenomen sit Decimus; nam facile erit deinceps similes notas qloco conlocare. Item commodius est in derelicta, quam in celebri regione firmat imaginum lacrorum figuras. Quinto, dissimili forma atque natura loci comparandi sunt, ut distincte interlucere possint. Nam siquis multa intercollumpnia sumpserit, conturbabitur similitudine locorum et ignorabit quid in quo loco collocauit. Sexto, magnitudine modica et mediocri locos habere oportebit. Nam et preter modum ampli uagas ymagines reddunt, et nimis angusti sepe non uidentur posse capere ymaginum collocationem. Septimo, nec nimis illustres nec uehementer obscuros locos habere oportet, ne aut obsecentur tenebris ymagines aut
Abbreviated transcription (Latin):
Nã loci: cerȩ aut carte simillimi st̃. imagin̾es. litt̾is. diᷤ¬
positio ⁊ collocõ imaginũ: sciript᷑e. ꝓnunt̾o. lectiõi
tec gͥ si uolumꝰ multa meminisse: multos nos nob̾ locos
cõꝑare. ut ĩ młtis locis multas imagines collocare possi¬
mͦ. Itẽ putamꝰ oport̾e̾ ordine hos locos hr̾e. ne qnͣ ꝑt᷑bone
parte imagines seqͥ. ut ea q̃ mandata locis ert̃ uicde ⁊ ꝓferre
possimꝰ. Nã ut si in ordine stantes notos ꝗͣ płimos uidimus:
nicħ nr̃a ĩt̾sit. utr̃ ab sũmo. an ab imo. añ ã medio. noĩna
eoꝵ dre ĩcipiamꝰ. Itẽ ex locis ĩ ordine collocatis euemet. ut
ĩ ꝗͣlibet partẽ qͦto qͦ loco libebit imagiib cõmoniti dr̃e
cõꝑare. ⁊ locos qͦs sũpserimꝰ eg̾gie cõmodr̃ notare oportebit.
ut ꝑpetuo nob̾ here̾ possit̾. Nlã imagines. sicia litt̾e delet᷑.¬

Expanded text:
Nam loci cerae aut cartae simillimi sunt, imagines litteris, disNam loci cerae aut cartae simillimi sunt, imagines litteris, dispositio et conlocatio imaginum scripturae, pronuntiatio lectionitur, si volumus multa meminisse, multos ‹nos› nobis locos conparare, uti multis locis multas imagines conlocare possimus. Item putamus oportere ‹ex ordine hos locos habere,› neparte imagines sequi et ea, quae mandata locis erunt, edere possimus: nam ut, si in ordine stantes notos quomplures viderimus, nihil nostra intersit, utrum ab summo an ab imo an ab medio nomina eorum dicere incipiamus, item in locis ex ordine conlocatis eveniet, ut in quamlibebit partem quoque loco lubebit imaginibus commoniti dicere conparare. Locos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possi
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ꝗ̃ doctrina dat᷑ indiget ingenii. Nec hec mag̃ aut
minis in hac re ꝙͣ. in cet̾is artib fit. ut ingenio. doct᷑¬
na. p̃ceptione nat᷑a nitescat. Qrͣe ⁊ ilł qͥ nat᷑a memoreᷤᷤ
fẽ utił hec erit ĩstitutio. qͦ. tute paulo pꝰ pot̾is ĩtellige.
Et si illi frea ĩgenio. nr̃a p̾ceptiõe ñ indiget᷑:. tñ iusta
causa daret᷑ qr his qͥ minꝰ ingenii ħnet̃ adium̃to ueli¬
mꝰ eẽ. FNc̃ de artificiosa memoria loq̃mͦ. Costat gͥ
artificiosa memoria. ex locis ⁊ imaginib. Locos appel
absoluti. ut eos facile nat᷑ali memoria ꝯp̾hendẽ ⁊ ai¬
plecti q̃amͦ. ut edes. int̾ colũniũ. angulũ. fornicẽ. ⁊ alia
q̃ his similia st̃. Immagines st̃ forme q̃dã ⁊ note. ⁊ si¬
mulac̃ eiꝰ rei ꝗͣ. meminisse uolumꝰ. Qgñs. Equi. Leones.
aqͥle. Memonã si uolum̃ hr̃e eoꝵ: imagmes in locis c̾et̾is
audiert̾ ÷̃ locis collocare. ⁊ ex his memorit̃ pntiare.

Expanded text:
 doctrina datur, indiget ingenii. Nec hoc magis aut minus in hac re, quam in ceteris artibus fit, ut ingenio doctrina, praeceptione natura nitescat. Quare et illis, qui natura memores sunt, utilis haec erit institutio, quod tute paulo post poteris intellegere: et si illei, freti ingenio, nostri non indigerent, tamen iusta causa daretur, quare iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nunc de artificiosa memoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis et imaginibus. Locos appellabsoluti, ut eos facile naturali memoria conprehendere et amplecti queamus: ‹ut› aedes, intercolumnium, angulum, fornicem et alia, quae his similia sunt. Imagines sunt formae quaedam et notae et simulacra eius rei, quam meminisse volumus: quod genus equi, leones, aquilae; memoriam si volemus habere imagines eorum, locis certis audierunt, in locis conlocare ‹et› ex his memoriter pronuntiare.
Abbreviated transcription (Latin):
m xͦ Reruo similes imagines ẽẽ oportet. ⁊ ex oĩb u̾bis
uotas nob̾ similitudines eligẽ debemꝰ. Duplices gͥ simi¬
litudines eẽ. debẽt. rina rer̃: alt̾a u̾boꝵ. Rer̃ similitudines
expͥmunt᷑. c̃ sũ matĩ ipsoꝵ negotioꝵ imagines cõꝑamꝰ. U̾boꝵ
similitudines ꝯstituunt᷑. c̃ uniꝰ cͦq nõĩs ⁊ uocabłi memoria
imagine notat᷑. Rei totiꝰ menioriã sepe una nota ⁊ imagine
simplici cõp̾hendimꝰ. h mͦ. Ut si accusator clixit ab reo ho
nob̵ expeditũ sit meminisse uolemꝰ: in pͥmo loco rei totius
imaginẽ ꝯfiͦrmabimꝰ. egͦtũ in lecto cubantẽ faciemꝰ. ipsũ illũ
de minimo loco sumemͦ: ut cito ĩ m̃tẽ uenire possit. Et reu̾
ad lectũ eiꝰ statuemꝰ. dext᷑ pocłũ. sinistͣ cabellas. medic̃ testi¬
culos arietinos tenentẽ. ħ mͦ. ⁊ testiũ. ⁊ heditatis. ⁊ ueneno

Expanded text:
 rerum similes imagines esse oportet, ex omnibus rebus osmet nobis similitudines eligere debemus. Duplices igitur similitudines esse debent, unae rerum, alterae verborum. Rerum similitudines exprimusimilitudines constituuntur, cum unius cuiusque nominis et vocabuli memoria imagine notatur. Rei totius memoriam saepe una nota et imagine simplici conprehendimus; hoc modo, ut si accusator dixerit ab reo homnobis expeditum ‹sit,› meminisse volemus, in primo loco rei totius imaginem conformabimus: aegrotum in lecto cubantem faciemus ipsum illum,m ‹non› de minimo loco sumemus, ut cito in mentem venire possit. Et reum ad lectum eius adstituemus, dextera poculum, sinistra tabulas, medico testiculos arietinos tenentem: hoc modo et testium et hereditatis et veneno
Abbreviated transcription (Latin):
faciendũ : ut paucis ronẽ nr̃i ꝯsili demꝰ. Atq ħ necessitudine
face nos ñ studio satis erit signi ħ qͦ. ĩ suꝑiorib libris nichil
neq añ rẽ neq pt̃ rẽ locuti sumꝰ. Nc̃ si pauca q̃ res postulat

Expanded text:
faciendum est, ut paucis rationem nostri consilii demus. Atque hoc necessitudine faciendum est, ut paucis rationem nostri consilii demus. Atque hoc necessitudine facere, non studio, satis erit signi, quod in superioribus libris nihil neque ante rem neque praeter rem locuti sumus. Nunc, si pauca, quae res postulat
Abbreviated transcription (Latin):
rer̃ ꝯtentꝰ sis: qͦ ĩutiliores sit̾ ⁊ plus hant facilitatis:
ãmonendus es qr̃ u̾boꝵ memoriã ñ ĩꝓbemꝰ. Nã putamꝰ oport̾i
eos qͥ uelinit res faciliores sñ labore ⁊ molestia facile meminis¬
se: ĩ reb difficiliorib eẽ. anͥ exercitatos. Nec nos hãc u̾bonĩ
memoriã inducimꝰ. ut u̾sus meminisse possimꝰ: s ut hac exer¬
citatiõe illa rer̃ memoria q̃ ꝑtinet ad utilitatẽ ꝯfirmet᷑.
Ut ab hac difficili ꝯsuetudine sñ labore ad illã facilitatem
tͣnsire possimꝰ.
memoriis mimimũ uͦlet doct̾na. nͥ ĩdustria. Studio. Labore¬
⁊ facile meminisse: ñ te fallis qͦ. tãto ꝑe utile sit. ꝗͣto la¬
bore sit appetñdũ. qͦ. pot̾is existimare utilitate cognita.
Płib u̾b̃ ad eã adhortari ñ ÷ seutentia. ne aut tuo studio
diffisi. aut minꝰ ꝗͣ. res postulat dixisse uideam᷑. De qͥn¬
ta parte rethorice deinceps dicemꝰ. Tu pͥmas qͣsq par¬

Expanded text:
contentus sis, quod et utilior sit et plus habeat facultatis, admonendus es, quare verborum memoriam ‹non› inprobemus. Nam putamus oportere eos, qui velint res faciliores sine labore et molestia facere, in rebus difficilioribus esse ante exercitatos. Nec nos hanc verborum memoriam inducimus, ‹ut versus meminisse possimus,› sed ut hac exercitatione illa rerum memoria, quae pertinet ad utilitatem, confirmetur, ut ab hac difficili consuetudine sine labore ad illam facultatem transire possimus. octrina, nisi industria, studio labore facile meminisse, non te fallit, quod tantopere utile sit, quanto labore sit adpetendum: ‹quod› poteris existimare utilitate cognita. Pluribus verbis ad eam te hortari non est sententia, ne aut tuo studio diffisi aut minus, quam res postulat, dixisse videamur. De quinta parte rhetoricae deinceps dicemus: tu primas quasque par
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ: femineo plangore. ⁊ capitis ictu. ñ nũꝗͣ sedato ⁊ ꝯstan
ti gestu. mesto ⁊ ꝯt᷑bato uultu uti oportebit. Fõ sũ nesciꝰ¬
ꝗͣtũ susceꝑĩ negotii qͥ motꝰ corꝑis expͥm̾e u̾b̾. ⁊ imitari scpt᷑a
conatꝰ sum uoces. Uerum nec ħ ꝯfisus sũ posse fieri. ut de his
reb satis cõmode scͥbi poss. nec si id fieri ñ poss ħ qͦ. feci
fore ũttile putabã. ꝓpt̾ea qͦ. hic ãmon̾e uoluimꝰ ꝙͥ. opoiter.
reliqͣ tͣdemꝰ exercitoni. ħ tñ scire oportet ꝓnũtone bonã id
ad oĩũ partiũ rethoricȩ cꝰtodẽ memoriã tͣnseamꝰ. De inemoni¬
f moꝵia utr̃ hat qͥddã artificii an oĩs ab natura
ꝓficiscat᷑: alid̃ dicñdi tp̃s mag̃ idoneũ dabr̾. Nuc
pin̾ atq ꝯstet ui hac re multũ uale̾ artẽ ⁊ p̾ceptionem.
ita de ea re loq̃mͦ. Placet ꝑnĩ nob̾ eẽ artificiũ. memoriã.

Expanded text:
onem, feminis planonem, feminis planti gestu, mesto et conturbato uultu uti oportebit. – Si negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi posset, nec, si id fieri non posset, hoc, quod feci, fore inutile putabam, propterea quod hic admonere voluimus, quid oporteret: reliqua trademus exercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronuntiationem bonam id ium partium rhetoricae custodem, memoriam, transeamus. MEMORIA utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum dabitur. Nunc proinde atque constet in hac re multum valere artem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae;
Abbreviated transcription (Latin):
leni dext̾e motii loqͥ oportebit. Hilaritate. ⁊ͥ stitia. mediocͥtate
uult̾ ad serinonis sententiã accõmodata. E Sin erit ĩ demõ¬
strõne sermo: paululũ corpꝰ ã c̾uicib demittemꝰ. Nã ħ÷ ã na
tura datũ. ũ ꝗͣ. ꝗax̾e tũ uultũ ad moueam auditores. si qͣ
rẽ doce eos ⁊ uehem̃t̃ instigare uelimꝰ ESmerit ĩ narrõe
sermo: idẽ mot᷑ pot̾it idoneus ẽẽ. qͥ paulo añ demonstrabat᷑
ationẽ: brachio cȩłi. Mobili uultu. acͥ aspectu utem. Sin
contentio fiet ꝑ distributionẽ: porrectiõe celeri bra¬
chii ĩ ãbułone pedis dextͥ. rara sub plausiõe. acͥ ⁊ defixo as¬
pectu oportet uti. Sin utemͦ ãplificoe ꝑ cohortonẽ: paulo
tardiore ⁊ ꝯsidatiore gestu ꝯuemet uti. similib cet̾is reb
atq ĩ ꝯtẽtio̾e ꝑ ꝯtinuat̾onẽ. Sin utemͦ ãplificõe ꝑ ꝯquesti¬

Expanded text:
leui dextre motu loqui oportebit, hilaritate, tristicia, mediocritate leui dextre motu loqui oportebit, hilaritate, tristicia, mediocritate uultus ad sermonis sententias accomodata. – Si erit in demonstratione sermo, paululum corpus a ceruicibus dimittemus; nam hoc est a hoc datum, ut quam proxime tum vultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et vehementer instigare velimus. Sin erit in narratione sermo, idem motus poterit idoneus esse, qui paulo ante demonstrabatur ationem, brachio celeri, mobili vultu, acri aspectu utemur. Sin contentio fiet per distributionem, porrectione perceleri brachii, inambulatione, pedis dexteri rara subplusione, acri et defixo aspectu uti oportet. Sin utemur amplificatione per cohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, similibus ceteris rebus atque in contentione per continuationem. Sin utemur amplificatione per conquesti
Abbreviated transcription (Latin):
nimiȩ cachinitatis. lenit̃ oportebit a sermone serio torq̃re
aa lib̾alẽ ioc̃ uocẽ. ꝑ Cũ aũ ꝯtendẽ oportebit. qm̃ id aut
dioe̾t sono uocis ũb ꝯtinuandis uocẽ qͦ adiunge̾ oportebit:
⁊ corq̾re sonĩ. ⁊ celerit̾ c̃ clamore u̾ba ꝯfice̾. ũ uiꝰ uolubilem
oronis uocifatio ꝯseqͥ possit. E In distrubut̾one uocẽ imis
faucib exclamꝰoe qͣ clarissima adhib̾e̾ oportet. ⁊ qͣtũ spatii
ꝑsingłas ex clamones sũpserimꝰ. tm̃ ĩ singła tualla spacii ꝯ
sume iubem᷑. ⁊ In ãplificonib c̃ cohortõne utem uoce atte¬
nuatissima. clamore leni. Sono eqͣbili. cõmutonib c̃bris. in¬
sono. cͥbris ituallis. Longis spaciis. magnis cõmutõnib. De¬
liora reddit ea q̃ ꝑnuntiant᷑. Conuenꝰ gͥ ĩ uultu pu¬
dorem ⁊ acͥmoniã ẽẽ. In gestu nec uenꝰtatẽ ꝯspiciendã. nec
turpitudinẽ ẽ̾ẽ. ne aut histͥones aut oꝑarii uidam ẽẽ. Ad

Expanded text:
nimiae cachinnationis leniter oportebit ab sermone serio torquere verba ad liberalem iocum vocem. Cum autem contendere oportebit, quoniam id aut tinuandis vocem quoque augere oportebit et torquere sonum et celeriter cum clamore verba conficere, ut vim volubilem orationis vociferatio consequi possit. In distributione vocis ab imis faucibus exclamationem quam clarissimam adhibere oportet, et quantum spatii in singulas exclamationes sumpserimus, tantum onsumere iubemus. In amplificationibus, in cohertione utemur uoce attenuatissima, clamore leni, sono equali, commutationibus crebris, msono, crebris interuallis, longis spatiis, magnis commutatioliora reddit ea, quae pronuntiantur. Convenit igitur in vultu pudorem et acrimoniam esse, in gestu nec venustatem conspiciendam nec turpitudinem esse, ne aut histriones aut operarii videamur esse. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
carcerẽ stet.⁊ narret aliis. qͦmͦ lidas. aut bois. c̃ sisoniis c̃¬
sitarit : Sic isti c̃ martis cͣriculũ descenderit. illos qͥ ĩ eo qͦ
÷ artificii elaborent: dñt fac̾e ĩ modeste. ipsi aliꝗ̃ antiquũ
oratorẽ aut poetã laudant. aut scripturã sic̃ ĩ studiũ recho¬
re laudẽ modestiȩ uenent᷑: in ipsa re sit̃ impudentes. Q
eni tͥ uis aliqͥs inqͥat e Artẽ tuã seribis. Gignis nob̾ nouas
p̾ceptiões. eas ipse ꝯfirmare ũ pot̾es. ab aliis exẽpla sumis:
Uide ne facias impudnt᷑ qͥ tuo nõi uelis alioꝵ laboribus
libare laudẽ. Nlã si eoꝵ uolumina p̾hendint antiqͥ orato¬
res ⁊ poetȩ. ⁊ suũ qͥsq ex libris suis tulerit: nicħ iftis

Expanded text:
 aut boviscum sisonius cursitarint, sic isti, cum in artis curriculum descenderunt, illos, qui in eo, quod est artificii, elaborent, aiunt facere inmodeste, ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, sic uti in stadium rhetore laudem modestiae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina prenderint antiqui oratores et poetae et suum quisque de libris suis tulerit, nihil istis
Abbreviated transcription (Latin):
mor imitat᷑ sepe: ita gͣnis or̾o sepe imꝑitis uidr ea q̃ tͣget ⁊ in¬
flata ÷ c̃ aut nouis aut pͥ̾scis ũb aut durit᷑ aliuñ tͣnslatis. aut
ditat patͥa. ñ satis supplicii dederit si p̾ceps ĩ neptunias de¬
pultꝰ erit lacunas. Pnitet gͥ istũ qͥ montes belli fabricatꝰ:
cãpos sustulit pacis. In ħ gnͣs płiq c̃ declinauissent. ⁊ ab eo qͦ
ꝓfecti st aberrauert: sp̾e gͣuitatis fallunt᷑. nec ꝓspice̾ posst̃ oro¬

Expanded text:
io saepe inperitis videtur ea, quae turget et inflata est, cum aut novis aut priscis verbis aut duriter aliunde translatis aut gditat patriam, non satis subplicii dederit, si praeceps in Neptunias depultus erit lacunas. Poenite igitur istum, qui montis belli fabricatus est, campos sustulit pacis.» In hoc genus plerique cum declinantur et ab eo, quo profecti sunt, aberrarunt, specie gravitatis falluntur nec
Abbreviated transcription (Latin):
cidet si qͣ max̾e notabiles similitudines ꝯstituemus
Si ñ mittas nec uagas s aliꝙͥ. agũtes imagines ponemꝰ. Sieg¬
gã puletidinẽ aut unicã t̃pitudinẽ eis attbuemꝰ. Si aliꝗͣ rẽ
cuor nabimꝰ. Ut si. coronis. ueste pꝰp̾ea ꝗͦ. nob̾ notatior sit simi¬
litido. Ant si ꝙͣ. rẽ deformabimꝰ tͣpẽ. ut cruentã aut ceno
oblitã. Ant rub̾ca delibittã inducamꝰ. qͦ mag̾ insignita for
na sit. dut si ridicłas res aliqͣs imaginib atͥbuamꝰ. Nam
eares qͦ faciet ut faciliꝰ meminisse possimꝰ. Nã qͣs res u̾as
facile meminimꝰ: easł fictas ⁊ diligñt᷑ notatas meminisse ñ¬
⁊ difficile. S illud face oportebit. ut identid pͥmos qͦsq lo¬
cos imaginũ renouãdar̃ cansa celerit᷑ aĩo ꝑcurramꝰ¬

Expanded text:
cidet, si quam maxime notatas similitudines constituemus; cidet, si quam maxime notatas similitudines constituemus; si non multas nec vagas, sed aliquid agentes imagines ponemus; si egregiam pulcritudinem aut unicam turpitudinem eis adtribuemus; si aliquas exornabimus, ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior sit similitudo; aut si qua re deformabimus, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrica delibutam inducamus, quo magis insignita sit forma, aut ridiculas res aliquas imaginibus adtribuamus: nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisse valeamus. Nam, quas res ‹veras› facile meminerimus, easdem fictas et diligenter notatas meminisse non difficile est. Sed illud facere oportebit, ut identidem primos quosque locos imaginum renovandarum causa celeriter animo perva
Abbreviated transcription (Latin):
sa utr̃q fiat ꝯsidandũ ÷. ut cognita causa qͣs uetemꝰ. ⁊ qͣs
seqͣm᷑ imagines scire possimꝰ. Docet gͥ nos ipsa nat᷑a id qͦ
oporteat fieri. Nã si qͣs res inuita uidemꝰ paruas. usita¬
tas ⁊ cotidianas. eas meminisse ñ solemꝰ. p̃p̾ea qͦ. nulla¬
nͥ noua. aut ãmirabili re cõmori̾r ai̾us. Atꝰ si qͥ. uidemus
aut audimꝰ eg̾gie tͣpe aut honestũ ĩ hoĩes: tũ Inauditũ mag¬
nũ. Incredibile. ꝑicłosũ: id diu meminisse ꝯsueunnus.
Itaq qͣs res an̾ ora uidem aut audimꝰ: obliuiscimͣ płemũq
Qͤ incicd̾int ĩ pueritia: meminimꝰ optime sepe. Nec hoc
alia de causa pot̾ accide: nͥ qͦ usitatȩ res facile ã memo¬
st̃. Docet gͦ se nat᷑a uulgari. ⁊ ex usitata re ñ exusci¬
tari. s nouitate ⁊ ĩsigni qͦdã negotio cõmoui. Imitet᷑¬
seqͣt᷑. Nicħ ÷ eñi ꝙͦ. aut nat᷑a extͤiuũ inuen̾itꝰ: aut doc¬
tͥna pͥmũ. qr rer̾ pͥncipia ab ĩgenio ꝑfecta st̃: ⁊ exitus

Expanded text:
sa utrumque fiat, considerandum est, ut cognita causa, quas vitemus et quas sequamur imagines, scire possimus. Docet igitur nos ipsa natura, quid oporteat fieri. Nam si quas res in vita videmus parvas, usitatas, cottidianas, meminisse non solemus propterea quod nulla nova nec admirabili re commovetur animus: at si quid videmus aut audimus egregie turpe aut honestum, inusitatum, magnum, incredibile, ridiculum, id diu meminisse consuevimus. ‹Itaque quas res ante ora videmus› aut audimus, obliviscimur plerumque; quae acciderunt in pueritia, meminimus optime saepe; nec hoc alia de causa potest accidere, nisi quod usitatae res facile e memosunt. Docet ergo se natura vulgari et usitata re non exsuscitari, novitate et insigni quodam negotio commoveri. Imitet enim, quod aut natura extremum invenerit aut doctrina primum; sed rerum principia ab ingenio profecta sunt, exitus
Abbreviated transcription (Latin):
nencdo nos hre ꝯueniat. On̾a dispõnũ st̃ duo. Unũ ab ĩsti¬
cutio̾e artis ꝓfectũ. Alt̾m ad casũ tp̃is accõmodatũ. F Ex in¬
stitutio̾e artis disponeniꝰ. c̃ seq̃m᷑ eã p̾ceptiõẽ ꝙͣ. ĩ pͥmo libro ex¬
dat᷑. ut si ab narrõe dr̾e ĩcipiemꝰ. ut ab aliqͣ furmissima ar¬
g̾one. aut litt̾ar̃ aliqͣr̾ recit̾oe. Aut si scđm pͥncipiũ ꝯfir¬
faciemꝰ. qͦr nicħ nͥ causa postulet fieri oportebit. Nã si ue¬
hem̃t᷑ aures auditor̃ obtunse uidebunt᷑. Atq aĩ defatigati
ab adu̾sariis młtitudȩine u̾bor̃: cõmode potimꝰ pͥncipio
supsedẽ.⁊ exordiri causã aut ab naride. Aut ab aliqua
sentẽtiã reu̾ti licebit. Si causa nr̃a magnã difficltat is¬
bit᷑ hr̃e. ut nemo eqͦ aĩo pͥncipiũ possit audire. ab narro.
c̃ incepimꝰ ad pͥncipii sẽtẽtiã reu̾tam̃ licebit. Si narro: pi

Expanded text:
t duo: unum ab institutione artis profectum, alterum ad casum temporis adcommodatum. Ex institutione artis disponemus, cum sequemur eam praeceptionem, quam in primo libro exdatur; ut si ab narratione dicere incipiamus aut ab aliqua firmissima argumentatione aut litterarum aliquarum recitatione; aut si secundum principium confiril, nisi causa postulat, fieri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab adversariis multitudine verborum, commode poterimus principio supersedere, exordiri causam aut ‹a› narratione aut aliqua sententiam reverti licebit. Si causa nostra magnam difficultatem videbitur habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narrati
Abbreviated transcription (Latin):
sedata uox ĩ pͥ ncipio. Qđ isuauius ꝗͣ. clamor ĩ exor¬
chio causȩ : Int̾ualla uoce ꝯfirmãt. eadẽ sententias ꝯcin¬
niores diuone redt: ⁊ auditori spaciũ cogitandi reliqut᷑.
more. Acuta exclamo fauces ⁊ uocẽ uuln̾at. ead̃ ledit audito¬
rẽ. Ht̃ enĩ qͥddã illib̾ale. ⁊ ad niuliebrẽ uocifa̾tionẽ potiꝰ ꝙͣ¬

Expanded text:
principio. Quid insuavius quam clamor in exordio causae? Intervalla vocem confirmant; eadem sententias concinniores divisione reddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. more. Acuta exclamatio vocem volnerat; eadem laedit auditorem: habet enim quiddam inliberale et ad muliebrem poti
Abbreviated transcription (Latin):
s maxe ãplificat accuro. E firmitudinẽ uocis max̾e ꝯꝑat
nat᷑a. ñ nicħ ad auget ⁊ max̾e ꝯseruat exercitatio declama¬
tions. ¶ Mollitudinẽ uocis ħ ÷ ut eã torq̃re ĩ dicendo ꝑ nr̃o
cõmodo possimꝰ: max̾e faciet ȩxercitatõ declamꝰois. Q ꝑp̃ de¬
Irmam gͥ max̾e pot̾imꝰ ĩ dicũdo uocẽ ꝯseruare. siꝗͣ.
max̾e sedata ⁊ dep̃ssa uoce pͥncipia dicemꝰ. Nã ledr̾ arteria.
longiorib uti ꝯueniet. Recreat᷑ enĩ sp̃u uox. ⁊ arterie re¬
ticendo adqͥesct̾. Et ꝯtinuũ clamorẽ remitt̾e̾.⁊ ad sermo¬
nẽ tͣnsire oportet. Cõmutdes enĩ facit᷑. ut nullo gn̾e uo¬
cis esfuso ĩ oĩ uoce ĩtegͥ simꝰ. Et acutas uocis exclamoes
uitare debemꝰ. Ictꝰ enĩ fit. ⁊ uulnant᷑ arteriȩ acuta atq
uox q̃ tͣctata uarie ÷ reducit᷑ ĩ quendã sonũ eqͣbilẽ atq¬

Expanded text:
o. Firmitudinem vocis maxime conparat cura, nonnihil adauget et maxime conservat exercitatio imitationes. Mollitudinem vocis, hoc est, ut eam torquere in dicendo nostro commodo possimus, maxime taciet exercitatio declamationis. QuapFirmam ergo maxime poterimus in dicendo vocem conservare, si quam maxime sedata et depressa voce principia dicemus. Nam laeditur arteria, longioribus uti convenit: recreatur enim spiritu vox et arteriae reticendo adquiescunt. Et in continuo clamore remittere et ad sermonem transire oportet: commutationes enim faciunt, ut nullo genere vocis effuso in omni voce integri simus. Et acutas vocis exclamationes vitare ‹debemus›: ictus enim fit et vulnus arteriae acuta atque vox, quae tractata varie est, reducitur in quendam sonum aequabilem atq
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ pot᷑ imieniri: In his qͥ uolassent ĩ genuã matrẽsfa¬
milias ꝯstupͣssent. pulsassent aliꝙ̃. Aut postremo necas
atq in aliis maleficiis ad singłos aut ad paucos ex alie¬
no peccato ñuria ꝓueñ. Hꝰ sceleris qͥ st̃ affines uno ꝯsili
unu̾sis eiuib accissimas calamitates machinant᷑. Oft¬
roces aĩos: Scrudeles cogitones. O derelictos hões ab hu¬
manitate. Qd agẽ ausi st̃ aut cogitare potuert̾: E pacto reuul¬
sis hostes maiorũ sepulchris. deiectis menib ouantes irrueret᷑
ĩ ciuitatẽ: mͦ dm̃ tẽplis spoliatis. optimatib trucidatis. aliis
arreptis ĩ gͣuitutẽ. Mat̾b: familias ⁊ ĩgenuis sub hostilẽ libidinẽ
subiectis urbs acbissimo ꝯeidat ĩcendio cõflag̾ta: Qse ñ putat᷑
id ꝙͦ. uoluerint ad exitũ ꝑctuxisse. nͥ scisime patͥȩ miserãdũ
scełati uident cine̾m. Neq̃o ũb iudices ꝯseqͥ ĩ dignitatẽ reiꝰ d ne¬

Expanded text:
potest inveniri? In iis, qui violassent ingenuum, matremfamilias constuprassent, volnerassent aliquem aut postremo necassuerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sceleris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo pacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiect quo modo deum templis spoliatis, optimatibus trucidatis, aliis abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum perduxisse, nisi sanctissimae patriae miserandum scelerati viderint cinerem. Nequeo verbis consequi, iudi
Abbreviated transcription (Latin):
mir̃ c̃ ipse p̾ceptor artis oĩa penes unũ repꝑire ñ poti̾t. Allad̾
gͥ exẽplis ã Catone. a Gccis. a lelio. a scipiõ̾e. Galba. Porcino. cͣs¬
so. Antomio. Cet̾isq itẽ sũptis a poetis. ⁊ historiar̾ scͥptorib.
nec̾e ÷ eũ qͥ discet: putare ab oĩb oĩa ab uno pauca uix potu
auctores h̾uerit: solũ se hr̾e posse diffidet. Ginutile : ei
opimonẽ. si ab uno exẽpla sũpsissent. Hã ħ signi ÷ ipsos artd̃

Expanded text:
mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribus necesse erit eum, qui discet, putare ab omnibus omnia, ab uno pauca vix potuiae omnes habuerint, solum habere se posse diffidet. Ergo inutilest ei, opinionem, si ab
Abbreviated transcription (Latin):
si gigñe ⁊ ꝓferre aliꝗͥ debent. Ptremo ĩ eo uĩ artificii ꝯsumant.
ũ ab aliis potiꝰ eligendi sit ꝗͣ. alioꝵ boni electores ẽẽ existimentur:
oNtRa ea q̃ ab his cdnt᷑ qͥ dict̾ alienis se exẽplis uti opa¬
tẽ satis dictũ ÷. Nc̃ q̃ seꝑatĩ dici possit ꝯsidemꝰ. Dnis gͦ
eos tũ ĩo qͦ alienis utant᷑. peccare. tũ mag̾ ⁊ delinqͥre qͦ ãmults
exẽpla sumat. S de eo qͦ pꝰea diximꝰ ant᷑a uideamꝰ. Si ꝯce¬
bet qͥs in õs res suppeditaret exẽpla. ł poetã. ł oratorẽ. cuiꝰ auc¬
toritate niterent᷑. Dem̾ int̾ ÷ magni eiꝰ qͥ disce̾ uult. utr̃ oĩa u¬
nũ aut neminẽ. s aliũ aliud putet ꝯseqͥ posse. Di enĩ putabi
oĩa penes unũ posse ꝯsistere: ipse qͦ ad oĩũ nitet᷑ facultatem.
Si id disꝑet: in paucis se exercebit: ipsis enĩ ꝯtent᷑ erit. Nec

Expanded text:
si gignere et proferre debent. Postremo in eo vim artificii consumant, si gignere et proferre debent. Postremo in eo vim artificii consumant, ut ipsi ab aliis› potius eligendi, quam aliorum boni selectores existimentur. ontra ea, quae ab iis dicuntur, qui dicunt alienis exemplis uti oportere, satis est dictum. Nunc, quae separatim dici postiam delinquere, quod a multis exempla sumant. Et de eo, quod postea diximus, antea videamus. Si concebet, qui sibi in omnes res subpeditaret exempla, vel poetam vel oratorem, cuius auctoritate niterentur. Deinde interest magni eius, qui discere vult, utrnia a nemine aliud alium putet consequi posse. Si enim putabit posse omnia penes unum consistere, ipse quoque ad omnium nitetur facultatem. Si id desperarit, in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
mo pot̾: s sũ artificio sũmo multi. Qs qͥs eñi audiuit de arce
paulo plis in elocutone p̾sertim: oĩa uidẽ potit q̃ de arte dicet᷑.¬
qr plane rudiᷤ iad facẽ nemo potit. c̃ fecis: te litteratissimũ
putes. inept᷑ sis: p̃pea ꝙͦ. id facile facit qͥuis mediocͥt᷑ litt̾atꝰ.
Itẽ si ut auĩt cxorõib a poematib elegis exẽpla.i q̃ cet̾is
mo rudis possit. artificiosissime rer̃ nõa nͥ. fecisse te¬
putas: Erras: ꝑpͥea qͥ. isto signo indemus te ñ nicħ hͣ rei
scire aliis signis multa scire ĩtelligemꝰ. Qd si artificiosissimũ: in¬
tellige̾ q̃ ft̃ ex arte scpta: multo artificiosius ÷: ipsũ scribe̾ exarte.
Ueni ipse scribet artificiose: ab aliis cõmode scͥpta facile ĩ telligͥe
pot̾it. Qelig̾ facile: ñ ꝯtinuo ipse cõmode scͥbit. Et si ÷ max̾e¬
artifitiosũ: aliqͦ tp̃r utant᷑ ea facultate. ñ tũ: ñ tũ cũ parẽ ⁊ ip¬

Expanded text:
s enim audivit de arte paulo plus, in elocutione praesertim, omnia videre poterit, quaequia plane rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis mo facere possit, artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea quod isto signo videmus te nonnihil scire, aliis signis multa scire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis ‹commode scripta facile intellegere potte, non tum, cum parere et ip
Abbreviated transcription (Latin):
ex recto laudabile nascat᷑. tñ in dicẽdo seorsũ tͣctandũ:
hab illo. Neq enĩ solũ laudis causa rectũ seqͥ ꝯueñ. s Si
laus ꝯseqͥr: duplicat᷑ recti appetendi uoluntas. Cum gͥ
erit demonstratũ rectũ: laudabile ẽẽ. demõstrabr. aut ab
idoneis hõib. ut si qͣ res honestiori ordini placeat: q̃ tn̾ ã
deciori ordine imꝓbet᷑. Aut aliqͥb sociis. aut oĩb ciuibus.
extis nat̾onib pꝰterisq nr̃is. ꝑ Qũ hmͦ sit locoꝵ cliuisio¬
bit ł ã pͥncipio. ł ab ĩsinuat̾oẽ. ł isdẽ rõib qͥb ĩ iuditiali
causa. si cuiꝰ rei narrõ ĩcidet: eadẽ rõne narrari oportebit:¬

Expanded text:
ed quamquam ex recto laudabile nascitur, tamen in dicendo seorsum tractandum est hoc ab illo: neque enim solum laudis causa rectum sequi convenit, sed si laus consequitur, duplicatur rectei adpetendi voluntas. Cum igitur erit demonstratum rectum esse, laudabile esse demonstrabimus aut ab idoneis hominibus - ut si qua res honestiori ordinei placeat, quae a deteriore ordine inprobetur - aut quibus sociis aut omnibus civibus, exteris nationibbit vel a principio vel ab insinuatione vel isdem rationibus, quibus in iudicialei causa. Si cuius rei narratio incidet, eadem ratione narrari oportebit
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Et si fidẽ magnoꝑe cesebimꝰ ꝯseruandã. Si leges ⁊ mores
ciuitatis eg̾gie dicemꝰ opoit̾e seruari. Si societates atq ami¬
citias studiose dicemꝰ coli ꝯuenire. Si qͣ nis ĩ parentes. deoꝰ
pr̾iã nat᷑a cõꝑauit: id religiose coleudũ demonstrabimꝰ.S.
hospicia. clientelas. cognoes. Affinitates caste colendas ẽẽ di¬
cemꝰ. Si nec p̾tio. Nec g̾ra. Nec ꝑicło. Riec simłtate. ã uiare¬

Expanded text:
tere; si fidem magnopere censebimus conservandam; si leges et mores civitatis egregie dicemus oportere servari; si societates atque amicitias studiose dicemus coli convenire; si, quod ius in parentis, deos, patriam natura conparavit, id religiose colendum demonstrabimus; si hospitia, clientelas, cognationes, adfinitates caste colenda esse dicemus; si nec pretio nec gratia nec periculo nec simultate a
Abbreviated transcription (Latin):
te. Nis dec̾nit᷑ ꝑ exercitꝰ. classes. arma. łorm̃ta. Reuoc̾oes
hoiũ. ⁊ alias hmi res. Dolus ꝯsimr̾ ĩ pecuniã. Pollicitati¬
ones. Dissimułones. mat̾ationes. Mentiones. ⁊ cet̾as res de qͥb
mag̃ idoneo tp̃r loqͥm̃. si ꝗñ de re militari aut de ãminist᷑
Laudabile. Rectũ ÷ ꝙͣ c̃ꝰ uirtute ⁊ officio fit. Id diuidr̃ ĩ
prudentiã. lustitiã. Fortitudinẽ. Modestiã. Prudntia ÷ cal¬
liditas. q̃ rone qͣdã pot̃ delectũ hr̃e bonoꝵ ac maloꝵ. Pỹ
itẽ prudñtia scientia c̾clã artificii. Iẽ appellat᷑ prudñ
tia mltar̃ memoria rer̃. ⁊ usus cõpluriũ neg̾oꝵ. Iustitia
÷ eqͥtas ius unicuiq rei retͥbuens: ꝓ dignitate cꝰq. Forti¬
tudo ÷. rer̃ magnar̃ appetitio. ⁊ Rer̃ humiliũ ꝯtẽptio.

Expanded text:
te. Vis decernitur per exercitus, classes, arma, tormenta, evocationes hominum et alias huiusmodi res. Dolus consumitur in pecunia, pollicitatione, dissimulatione, maturatione, mentitione et ceteris rebus de quibus magis idoneo tempore loquemur, si quando de re militari aut de administralaudabile. Rectum est, quod cum virtute et officio fit. Id dividitur in prudentiam, iustitiam, fortitudinem, modestiam. Prudentia est calliditas, quae ratione quadam pitem prudentia scientia cuiusdam artificii: item appellatur prudentia rerum multarum memoria et usus conplurium negotiorum. Iustitia est aequitas ius uni cuique re tribuens pro dignitate cuiusque. Fortitudo est rerum magnarum adpetitio et rerum humilium contemptio
Abbreviated transcription (Latin):
exceqtarit᷑. Et ħ ipsũ difficile ÷ inqͥut̃ elige de multis. Qa
dr itis difficile ⁊ Utr̃ laboriosũ an artificiosũ: Si laboriosũ:
ñ statĩ p̾clarũ ÷. St̃ eni nulta laboriosa. q̃ si faciatis: ñ ꝯti¬
nuo głiemini. Nͥ enĩ si ur̃a manu fabulas aut or̾oes totas
tͣnscripsissetis: głosũ putaretis. Qi aut ilłã artificiosũ
egg̾iũ dicitis: uidete ne uos ĩsueti rer maioꝵ uideamini:. si

Expanded text:
excogitarint. «‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videam
Abbreviated transcription (Latin):
possit. Int̾ea ꝓͥma q̃q ⁊ nob̾c̃ c̃ uoles. ⁊ int̾dũ sñ nob̾ legi¬
do ꝯseq̃re. neqͥ. impediare qͥn ad hãc utilitatẽ parit̃ nobc̃
ꝓgredi possis. Nc tu fac attentũ te p̾beas: nos ꝓfiscisi ad
FLIBFRATIOrES partĩ st̃ eiꝰmͦi. ut q̃rat᷑ utr̃¬
potiꝰ sit faciendũ: partĩ eiꝰmͦi. ut ꝗͥ. potissimũ sit

Expanded text:
 voles, et interdum sine nobis legendo consequere, ne quid inpediare, quin ad hanc utilitatem pariter nobiscum progredi possis. Nunc tu fac attentum te praebeas: nos proficisci ad liberationes partim sunt eiusmodi, ut quaeratur, utrupotius faciendum sit;
Abbreviated transcription (Latin):
ALEDT: CAUSAN
inuentionẽ rer̃ accõmoda¬
ri: satis hu̾dant̃. ut arbi¬
tror sr̃iorib libris demon¬
stratũ ÷ nẽ ear̾ r̾onẽ rer̾
inueniendar q̃ ꝑtinebat᷑
ad causas delibat̾as.⁊
demonstrat̾as ĩ hẽ libr̾
tͣnstulimꝰ. ut ois inueniendi p̾ceptio tͥ q̃ pͥmũ ꝑsolueretur.¬

Expanded text:
alem causam inventionem rerum adcommodari, satis abundanter arbitror superioribus libris demonstratum. Nunc earum rationem rerum inveniendarum, quae pertinebant ad causas deliberativas ‹et demonstrativas,› in hunc librum transtulimus, ut omnis inveniundi praeceptio tibi quam primum persolveretu
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ si qͦ pacto pot̾imꝰ ꝗͣ. is qͥ ꝯtͣdic̃ iustitiã uocaũ: nos demõ¬
strabimꝰ ignauã ẽẽ ⁊ ĩertiã. ac pͣuã lib̾alitatẽ. E prudñtiã
appellarit: ĩeptã ⁊ garrulã ⁊ odiosã scientiã ẽẽ. dicemꝰ.
m ille modestiã dicet ẽẽ: eã nos inertiã. ⁊ dissolutã negli¬
gentiã eẽ. dicemꝰ. Qͣm ille fortitudinẽ no̾arit : eã nos gladi¬
atoriã ñ ĩ ꝯsidatã appellabimꝰ temitatẽ. FLaudabile ÷:. ꝙͦ¬

Expanded text:
iustitiam vocabit, nos demonstrabimus ignaviam esse et inertiam, ac pravam liberalitatem; quam prudentiam appellarit, ineptam et garrulam et odiosam scientiam esse dicemus; quam ille modestiam dicet esse, eam nos inertiam et dissolutam neglegentiam esse dicemus; quam ille fortitudinem nominarit, eam nos gladiatoriam et inconsideratam appellabimus temeritatem. CAPUT 7