comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q alias ex aliis fingendo moras retinebat. Et primo quidẽ ignari lu¬
dificationis mĩme inuiti domos reuisebant. postꝗͣ nec reuerti ad si¬
gna primos. nec ferme alium ꝗͣ qui in campania hibernassent: praeci¬
pueque ex his seditionis auctores mitti uiderant. primũ admiratio
deinde haud dubius timor incessit animos: consilia sua emanasse. lã
questiones iam iuditia. iam occulta singuloꝵ supplicia impotens que
& crudele consulum ac patrum inse regnum passuros.Naec qui in
castris erant occultis sermonib serunt: neruos coniurationis eiectos:
arte consulis cernentes. Eohors una cum haud procul anxur ess&
ad lautulas saltu angusto inter mare & montes consedit: ad cõci¬¬
piendos: quos consul aliis atq aliis ut ante dictum est causis mitte¬¬
bat. Iam ualida ad modũ numero manus erat: nequicꝗͣ ad iusti
exercitus formã praeter ducem deerat. In compositi itaque praedãtes

Expanded text:
que alias ex aliis fingendo moras retinebat. et primo quidem ignari luque alias ex aliis fingendo moras retinebat. et primo quidem ignari ludificationis minime inuiti domos reuisebant; postquam neque reuerti ad signa primos nec ferme alium quam qui in Campania hibernassent praecipueque ex his seditionis auctores mitti uiderunt, primum admiratio, deinde haud dubius timor incessit animos consilia sua emanasse: iam quaestiones, iam indicia, iam occulta singulorum supplicia impotensque et crudele consulum ac patrum in se regnum passuros. haec qui in castris erant occultis sermonibus serunt, neruos coniurationis electos arte consulis cernentes. cohors una, cum haud procul Anxure esset, ad Lautulas saltu angusto inter mare ac montes consedit ad excipiendos quos consul aliis atque aliis, ut ante dictum est, causis mittebat. iam ualida admodum numero manus erat nec quicquam ad iusti exercitus formam praeter ducem deerat. incompositi itaque praedantes
Abbreviated transcription (Latin):
sorte euenerat prouintia:Q.Seruilio collega ad urbem relicto.
itaq cum omnia ea sicut gesta erant ꝑ tribunus apta hr̃et. & aetate
& usu doctus: quippe qui iam quarto consul ess&:dictatorq & cẽ¬
sor fuiss&: optimũ ratus differendo spem qñcunque uellent consilii
exequendi militarem impetum frustrare iuniorẽ dissipat. hisdem
oppidis anno post praesidia hibernatura diuisa iam erant ꝑ cãpaniȩ
urbes manauerantque a Capua consilia in exercitũ omnem. Eo la-¬
xamento cogitationib dato quieuit in praesentia seditio. Cõsul edu-¬
cto in aestiua milite: dum quietos samnites hẽbat: exercitũ purga
uirib parum ualidos. Quidã in cõmeatus mittebantur singuli
primo. deinde & tohortes quaedã. quia procula domo ac reb suis
hibernassent ꝑ spem &uã militariũ usuum: cum alii alio mitterentꝰ
magna pars ablegati: quã multitudinẽ consul alter rome: praetor¬

Expanded text:
sorte prouincia euenerat, Q. Seruilio collega ad urbem relicto. sorte prouincia euenerat, Q. Seruilio collega ad urbem relicto. itaque cum omnia ea, sicut gesta erant, per tribunos comperta haberet, et aetate et usu doctus quippe qui iam quartum consul esset dictatorque et censor fuisset, optimum ratus differendo spem quandocumque uellent consilii exsequendi militarem impetum frustrari, rumorem dissipat in iisdem oppidis et anno post praesidia hibernatura—diuisa enim erant per Campaniae urbes manauerantque a Capua consilia in exercitum omnem. eo laxamento cogitationibus dato quieuit in praesentia seditio. consul educto in aestiua milite, dum quietos Samnites habebat, exercitum purgauiribus parum ualidos; auidam in commeatus mittebantur, singuli primo, deinde et cohortes quaedam, quia procul ab domo ac rebus suis hibernassent; per speciem etiam militarium usuum, cum alii alio mitterentur, magna pars ablegati. quam multitudinem consul alter Romae praetor
Abbreviated transcription (Latin):
mĩme salubris militari disciplina capua instrumento oĩum uolupta¬¬
tum delinitos militum animos auertit a memoria patriae. nũtiabã¬
turq consilia in hibernis: eodẽ scelere adimendae campaniae capuae:
ꝑ quod illi eam antiquis cultorib ademissent. Neque ĩmerito suũ
ipõrũq exemplũ in eos uersurum. Tur autẽ potius campani agrum
it aliae uberrimũ dignã agro urbem: qui nec se nec sua tutari possĩt:
ꝗͣ uictor exertitus hr̃et: Qui suo sudore ac sanguine inde sãnites
depuliss&: an aequũ esse dedititios suos illa fertilitate atq amenita¬¬
te perfrui: Se militando fessos in pestilenti atque arido circa urbem
solo luctari: aut in urbe insidentem tabem crescentis in dies foenoris
pati: Haec agitata occultis cõurationib: nec dum uulgata ĩ om̃es
consilia inuenit nouus consul t. Martius Rutilius: cui campania

Expanded text:
minime salubris militari disciplinae Capua instrumento omnium uoluptatminime salubris militari disciplinae Capua instrumento omnium uoluptatium delenitos militum animos auertit a memoria patriae, inibanturque consilia in hibernis eodem scelere adimendae Campanis Capuae per quod illi eam antiquis cultoribus ademissent: neque immerito suum ipsorum exemplum in eos uersurum; cur autem potius Campani agrum Italiae uberrimum, dignam agro urbem, qui nec se nec sua tutari possent, quam uictor exercitus haberet qui suo sudore ac sanguine inde Samnites depulisset? an aequum esse dediticios suos illa fertilitate atque amoenitate perfrui, se militando fessos in pestilenti atque arido circa urbem solo luctari aut in urbe insidentem labem crescentis in dies fenoris pati? haec agitata occultis coniurationibus necdum uolgata in omnes consilia inuenit nouus consul C. Marcius Rutulus , cui Campania
Abbreviated transcription (Latin):
litaria cum his que in castris capta erant ad .clxx. ad consulẽ deferẽ
tur. Tum in castra hostium reditum: ibiq omnis praeda militi data.
Nuius tertaminis fortuna & faliscos cum in induciis essent faedus pe¬
tere ab senatu coegit. Et latinos iam exercitib comꝑatis ab roma¬¬
no in peligno uertit bellum. Neque ita rei gesta fama italiae se finib
tenuit: sed cartaginenses legatos gratulatũ romam miserunt: cũ coro¬
nae aureae dono: quae in capitolio Funonis cella poneretur. Fuit pro
pondo.xxu. Consules ambo de samnitib triumpharunt sequente
Detio insigno cum laude donisq cum incondito militari ioco. Haud
minus tribuni celebre nomen ꝗͣ consulum ess&. Campanor deiñ
suessanorq auditae legationes: precantibusque datũ ut praesidium
eo in hiberna mitteretur: quo samnitũ excursiones arcerent᷑. lam cũ

Expanded text:
litaria cum iis quae in castris capta erant ad centum septuaginta ad consulitaria cum iis quae in castris capta erant ad centum septuaginta ad consulem deferrentur. tum in castra hostium reditum ibique omnis praeda militi data. huius certaminis fortuna et Faliscos, cum in indutiis essent, foedus petere ab senatu coegit et Latinos iam exercitibus comparatis ab Romano in Paelignum uertit bellum. neque ita rei gestae fama Italiae se finibus tenuit sed Carthaginienses quoque legatos gratulatum Romam misere cum coronae aureae dono, quae in Capitolio in Iouis cella poneretur; fuit pondo uiginti quinque. consules ambo de Samnitibus triumpharunt sequente Decio insigni cum laude donisque, cum incondito militari ioco haud minus tribuni celebre nomen quam consulum esset. Campanorum deinde Suessulanorumque auditae legationes, precantibusque datum ut praesidium eo in hiberna mitteretur, quo Samnitium excursiones arcerentur. iam tum
Abbreviated transcription (Latin):
& romano qui expeditus qnͣtum humeris inter arma geri possit frumẽ¬
ti secum attuliss&: defutura omnia. Consul palatos ꝑ agros cũ uidiss&
hostes stationes infrequentes relictas: paucis milites adhortatus ad
castra oppugnanda ducit. Quae cum primo clamore atque impetu
cepiss& plurib hostium in centuriis suis ꝗͣ in portis ualloque caesis.
Signa captiua in unum locum conferri iussit. Relictisq duab legioni¬
b custodiae & praesidii causa: graui edicto monitis: ut donec ip̃e reuer¬
tiss& praeda abstinerent. Profectus agmine instructo cum praemissus
eques uelut indagine dissipatos samnites agerent caedem ingentẽ fecit.
Nam neque quo signo coirent inter se neque utrũ castra peterent an lon¬
giorem intenderent sugam territis constare poterant. Tm̃q fugae ac t¬
formidinis fuit: ut ad xl. milia scutor nequaqͣ tot caesis & signa mi-¬

Expanded text:
to Romano, qui expeditus quantum umeris inter arma geri posset frumento Romano, qui expeditus quantum umeris inter arma geri posset frumenti secum attulisset, defutura omnia. consul palatos per agros cum uidisset hostes, stationes infrequentes relictas, paucis milites adhortatus ad castra oppugnanda ducit. quae cum primo clamore atque impetu cepisset, pluribus hostium in tentoriis suis quam in portis ualloque caesis signa captiua in unum locum conferri iussit; relictisque duabus legionibus custodiae et praesidii causa, graui edicto monitis ut, donec ipse reuertisset, praeda abstinerent, profectus agmine instructo, cum praemissus eques uelut indagine dissipatos Samnites ageret, caedem ingentem fecit. nam neque quo signo coirent inter se neque utrum castra peterent an longiorem intenderent fugam, territis constare poterat; tantumque fugae ac formidinis fuit, ut ad quadraginta milia scutorum—nequaquam tot caesis—et signa mi
Abbreviated transcription (Latin):
agmen. Nec procul ab hoste locum ꝑexiguum: ut quib praeter eqͦs
caeteroꝵ iumentor colonumq turba abess&: castris cepit. Samnitiũ
exercitus: uelut haud ulla mora pugnae futura ess& atiem instruit. De¬
inde postꝗͣ nemo obuius ibat: infestis signis ad castra hostiũ succe¬
dit. Ibi ut militem in uallo uidit: missi ab omni ꝑte exploratum qđ
in exiguum orbem contracta essent castra: paucitatẽ inde hostium
colligentes: retulere fremere omnes aties complendas esse fossas succe-¬
dendumq uallum & in castta irrũpendum. Trans actũque ea temeri-¬
tate bellum foret: ni duces continuissent impetum militũ. Caeteꝵ quia
multitudo sua comeatib grauis. & prius sedẽdo ad suessulã & cũ
certaminis mora haud procul ab rerz omniũ inopia ess&. placuit dum
inclusus pauer& hostis frumentatũ ꝑ agros militem duci. Interĩque¬

Expanded text:
agmen; nec procul ab hoste locum perexiguum, ut quibus praeter equos agmen; nec procul ab hoste locum perexiguum, ut quibus praeter equos ceterorum iumentorum calonumque turba abesset, castris cepit. Samnitium exercitus, uelut haud ulla mora pugnae futura esset, aciem instruit; deinde, postquam nemo obuius ibat, infestis signis ad castra hostium succedit. ibi ut militem in uallo uidit missique ab omni parte exploratum quam in exiguum orbem contracta castra essent—paucitatem inde hostium colligentes—rettulerunt, fremere omnis acies complendas esse fossas scindendumque uallum et in castra inrumpendum; transactumque ea temeritate bellum foret, ni duces continuissent impetum militum. ceterum, quia multitudo sua commeatibus grauis et prius sedendo ad Suessulam et tum certaminis mora haud procul ab rerum omnium inopia esset, placuit, dum inclusus paueret hostis, frumentatum per agros militem duci: interim quie
Abbreviated transcription (Latin):
mis. binisq tunicis donati. Secundũ consulis donationẽ legiones gra¬
mineam coronã obsidionalem clamore donũ approbantes detio impo-¬
nunt. Altera torona eiusdem honoris uidex ab suo praesidio imposita.
Nis decoratuis insignib bouem eximiũ Marti ĩmolauit. Centũ boues
militib dono dedit: qui secum in expeditione fuerant. hisdẽ militib
legiones libras farris & sextarios uni contulerũt. Omĩaq ea ingenti
alacritate ꝑ clamorem militarẽ indicem omĩum assensus gerebant.
Tertia pugna ad suessulam cõmissa est: qua fugatus ab m.ualerio sã¬
nitũ exercitus omni robore iuuentutis domo accito certamine ultimo
fortunã experiri statuit. Ab suessula nuntii trepidi capuam: inde eꝗ¬
res citati ad ualerium consulem opem oratum ueniunt. Confestĩ signa
mota relictisque impedimentis. castroꝵ ualido praesidio raptim agit̾

Expanded text:
s binisque tunicis donati. secundum consulis donationem legiones gras binisque tunicis donati. secundum consulis donationem legiones gramineam coronam obsidialem, clamore donum approbantes, Decio imponunt; altera corona, eiusdem honoris index, a praesidio suo imposita est. his decoratus insignibus bouem eximium Marti immolauit, centum boues militibus dono dedit qui secum in expeditione fuerant. iisdem militibus legiones libras farris et sextarios uini contulerunt; omniaque ea ingenti alacritate per clamorem militarem, indicem omnium adsensus, gerebantur. tertia pugna ad Suessulam commissa est; quia fugatus a M. Ualerio Samnitium exercitus, omni robore iuuentutis domo accito, certamine ultimo fortunam experiri statuit. ab Suessula nuntii trepidi Capuam, inde equites citati ad Ualerium consulem opem oratum ueniunt. confestim signa mota relictisque impedimentis castrorum cum ualido praesidio raptim agitur
Abbreviated transcription (Latin):
patentiore ad hostem ducuntur.Quẽ incautũ improuiso adortȩ cũ
paulatĩ passim samnitũ milites plerique inermes pallati essẽt toire
in unum nec arma capere nec recipere intra uallũ se possẽt. pauẽ¬
tem primũ intra castra compellunt. dem̃ castra ip̃a turbatis statio¬
nib capiunt. Profertur circa collem clamor fugatq ex suis quẽ¬
que praesidiis. Itaque magna pars absenti hosti cessit: quos intra ual¬
lum egit pauor. Fuere autẽ ad triginta milia caesi omnes. castra di¬
repta.Ita reb gestis. consul aduocata contione P. Detii non coeptis
mõ ante: sed cumulatas & noua uirtute laudes ꝑagit. Et praeter mi-¬
litaria alia dona aurea corona eum & tentum bobus eximioq uno
albo opimo auratis tornibus donat. Milites qui in praesidio simul fu¬¬
erant: duplici frumento inꝑpetuum. in praesentia singulis bobus opi¬

Expanded text:
patentiore ad hostem ducuntur; quem incautum improuiso adortae, cum patentiore ad hostem ducuntur; quem incautum improuiso adortae, cum palati passim Samnitium milites, plerique inermes, nec coire in unum nec arma capere nec recipere intra uallum se possent, pauentem primum intra castra compellunt, deinde castra ipsa turbatis stationibus capiunt. perfertur circa collem clamor fugatque ex suis quemque praesidiis. ita magna pars absenti hosti cessit: quos intra uallum egerat pauor—fuere autem ad triginta milia—omnes caesi: castra direpta. ita rebus gestis consul aduocata contione P. Deci non coeptas solum ante sed cumulatas noua uirtute laudes peragit et praeter militaria alia dona aurea corona eum et centum bubus eximioque uno albo opimo auratis cornibus donat. milites, qui in praesidio simul fuerant, duplici frumento in perpetuum, in praesentia priuis bubu
Abbreviated transcription (Latin):
dio toncitantur. & tessera data incolumes reuerti: qui sua corpora
pro salute omniũ haud dubio piculo obiecissent:pro se quisq: ob¬¬
uiam effusi laudant: gratulantur: singulos uniuersosq seruatores
suos uocant. Dii laudes gratesq agunt. Deciũ in caelũ ferũt. Nic De¬¬
tii castrensis triũphus fuit incedentis per media castra cũ armato
praesidio coiectis in eum omĩum oculis. Et omni honore tribunũ cõ¬
suli aequantib. Ubi ad praetoriũ uentũ est: consul classico ad contio¬
nem cõuocat: orsusque meritas Detii laudes interfante ipõ Detio di¬
stulit contionẽ. Qui auctor omnia post habenda dum occasio in mani¬
bus ess& perpulit consulem:ut hostes & nocturno pauore attonitos
& circa collem castellatim dissipatos aggrederetur. Credere & aliqͦs
ad se sequendũ emissos ꝑsaltum uagari. Iussae legiones arma capere
egressaeque castris: cum per exploratores notior iam saltus ess& uia

Expanded text:
dio concitantur; et tessera data incolumes reuerti, qui sua corpora dio concitantur; et tessera data incolumes reuerti, qui sua corpora pro salute omnium haud dubio periculo obiecissent, pro se quisque obuiam effusi laudant, gratulantur, singulos uniuersos seruatores suos uocant, dis laudes gratesque agunt, Decium in caelum ferunt. hic Deci castrensis triumphus fuit incedentis per media castra cum armato praesidio coniectis in eum omnium oculis et omni honore tribunum consuli aequantibus. ubi ad praetorium uentum est, consul classico ad contionem conuocat orsusque meritas Deci laudes interfante ipso Decio distulit contionem; qui auctor omnia posthabendi dum occasio in manibus esset, perpulit consulem ut hostes et nocturno pauore attonitos et circa collem castellatim dissipatos adgrederetur: credere etiam aliquos ad se sequendum emissos per saltum uagari. iussae legiones arma capere egressaeque castris, cum per exploratores notior iam saltus esset, uia
Abbreviated transcription (Latin):
que alios concitarent ignari ciues an hostes essent: praesidiũ erũ pe¬
rent. an consul castra cepiss&. Detius quẽ non fallerent. clamorẽ
collere iussis militib torpidos somno insuꝑ pauore ex animat.
Quo praepediti: nec arma impigre capere: nec obsistere: nec inseꝗ po¬
terant. Inter trepidationẽ tumultũque samnitũ: praesidiũ romanũ
obinis custodib caesis: ad castra consulis ꝑuadit. Aliqnͣtũ superat
noctis: iãq in tuto uidebatur esse: cum Detius Macte uirtutis ĩꝗt
Milites romani ecce ur̃m iter ac reditũ omnia saecula laudib ferrẽt
sed ad conspitiendã tantam uirtutẽ: luce ac die opus est. Nec uos
digni estis:quos cum tanta gloria in castra reduces:silentiũ ac nox
tegat. Nic lucem quieti opiamur. Dictis obtemꝑatum: atq ut pri-¬
mum illuxit. praemisso nuntio ad consulem in castra ingenti gau¬¬

Expanded text:
que alios concitarent, ignari ciues an hostes essent, praesidium erumpeque alios concitarent, ignari ciues an hostes essent, praesidium erumperet an consul castra cepisset, Decius, quoniam non fallerent, clamorem tollere iussis militibus torpidos somno insuper pauore exanimat, quo praepediti nec arma impigre capere nec obsistere nec insequi poterant. inter trepidationem tumultumque Samnitium praesidium Romanum obuiis custodibus caesis ad castra consulis peruadit. aliquantum supererat noctis iamque in tuto uidebantur esse, cum Decius 'macte uirtute' inquit, 'milites Romani, este; uestrum iter ac reditum omnia saecula laudibus ferent; sed ad conspiciendam tantam uirtutem luce ac die opus est, nec uos digni estis quos cum tanta gloria in castra reduces silentium ac nox tegat; hic lucem quieti opperiamur.' dictis obtemperatum; atque ubi primum inluxit, praemisso nuntio ad consulem castra ingenti gau
Abbreviated transcription (Latin):
tet. Ecte aut̃ aliud maius dubiũ. quippe si lux expectetur. quae
spes est. Non uallo perpetuo fossaq nos septurũ hostem. qui nũc cor¬
porib suis subiectis undiq cinxerit: ut uidetis tollem: Atqui si
nox oportuna est eruptioni sicut est, haec profecto noctis aptissiã
hora est. Signo scđae uigilia&e cõuenistis: quod tempus mortales sõ¬
no altissimo premit. Per corpora sopita uadetis: uel silentio ĩcautos
fallentes uel sentientib clamore subito pauorem iniecturi me mõ
sequimĩ quem secuti estis. Ego eandẽ quae duxit huc sequar for¬
tunam. Quib haec salutaria uidentur: agitedũ in dexterã ꝑtem
pedib transite. Omnes transierunt: uadentẽque per intermissa
custodiis loca: decium setuti sunt. Iam euaserant ꝑ media castra
cum suꝑ scandens uigilũ strata somno corpora miles offenso scuto
prebuit sonitum. Quo excitatus uigil cũ proximũ mouiss& erecti¬

Expanded text:
tet. ecce autem aliud minus dubium; quippe, si lux exspectetur, quae tet. ecce autem aliud minus dubium; quippe, si lux exspectetur, quae spes est non uallo perpetuo fossaque nos saepturum hostem, qui nunc corporibus suis subiectis undique cinxerit, ut uidetis, collem? atqui si nox opportuna est eruptioni, sicut est, haec profecto noctis aptissima hora est. signo secundae uigiliae conuenistis, quod tempus mortales somno altissimo premit; per corpora sopita uadetis uel silentio incautos fallentes uel sentientibus clamore subito pauorem iniecturi. me modo sequimini, quem secuti estis; ego eandem quae duxit huc sequar fortunam. quibus haec salutaria uidentur, agitedum in dextram partem pedibus transite.' omnes transierunt; uadentemque per intermissa custodiis loca Decium secuti sunt. iam euaserant media castra, cum superscandens uigilum strata somno corpora miles offenso scuto praebuit sonitum; quo excitatus uigil cum proximum mouisset erecti
Abbreviated transcription (Latin):
ipi nullius auxilio egiceritis. Eum eo hoste res est: qui hesterno die
delendi omnis exercitus fortuna per socordiã usus non sit. Nũc tã
oportunũ collem ĩminentem capiti suo non ante uiderit. ꝗͣ captũ
a uobis: nos tam paucos tot ip̃i milib hominũ. nec ascensu ãcue¬
runt. nec tenentes locum cum diei tm̃ suꝑessex uallo cirtũ dederũt.
Quẽ uidentẽ atque uigilantem sic eluseritis. sopitum oportet fallans
ĩmo necesse est. In eo enĩ loco res sunt nr̃ae: ut uobis ego magis neces
sitatis index ꝗͣ consilii auctor sim. Neq enĩ maneatis an abeatis
hinc deliberari potest: cum praeter arma & animos armoꝵ memo¬
res nihil uobis fortuna reliqui fecerit. fame & sit moriendum sit.
si plus ꝗͣ uiros ac romanos dec& ferꝵ timeamus. Ergo una est salus
erũpere hinc atq abire. Id aut interdiu aut nocte faciamus opor-¬

Expanded text:
ipsi nullius auxilio egueritis. cum eo hoste res est, qui hesterno die ipsi nullius auxilio egueritis. cum eo hoste res est, qui hesterno die delendi omnis exercitus fortuna per socordiam usus non sit, hunc tam opportunum collem imminentem capiti suo non ante uiderit quam captum a nobis, nos tam paucos tot ipse milibus hominum nec ascensu arcuerit nec tenentes locum, cum diei tantum superesset, uallo circumdederit. quem uidentem ac uigilantem sic eluseritis, sopitum oportet fallatis, immo necesse est; in eo enim loco res sunt nostrae ut uobis ego magis necessitas uestrae index quam consilii auctor sim. neque enim, maneatis an abeatis hinc, deliberari potest, cum praeter arma et animos armorum memores nihil uobis fortuna reliqui fecerit fameque et siti moriendum sit, si plus quam uiros ac Romanos decet ferrum timeamus. ergo una est salus erumpere hinc atque abire; id aut interdiu aut nocte faciamus opor
Abbreviated transcription (Latin):
qua pateat exitus exploremus. Haec omnia sagulo gregali amict
centurionib item manipulariũ militũ habitu ductis: ne ducem
circũre hostes notarent ꝑlustrauit. Uigiliis deiñ despositis caere¬
ris omnib tesseram dari iub&. Ubi secundae uigiliae buctina da¬
tum signũ ess&. armati cum silentio ad seuenirent. Quo ubi sicut
edictum erat taciti cõuenerunt. Noc silentiũ milites inꝗt omisso
militari assensu in me audiendo seruandũ est. Ubi sententiã meã
uobis ꝑegero tum quib eadem placebunt in dexterã ꝑtem taciti trã¬
libitis: quae pars maior erit eo stabilior consilio. Nunc qua mente a¬
gitem audite. Non fuga delatos nec inertiã relictos hinc uos cirtũue¬
hat hostis: uirtute cępistis locum uirtute hinc oportet euadatis.
Ueniendo huc exercitũ egregium populi ro seruastis. erũpendo⁊
hinc uosmet ipõs seruate. Digni estis qui pauti plurib opẽ tuleritis.

Expanded text:
qua pateat hinc exitus, exploremus.' haec omnia sagulo gregali amictus qua pateat hinc exitus, exploremus.' haec omnia sagulo gregali amictus centurionibus item manipularium militum habitu ductis? ne ducem circumire hostes notarent, perlustrauit. uigiliis deinde dispositis ceteris omnibus tesseram dari iubet, ubi secundae uigiliae bucina datum signum esset, armati cum silentio ad se conuenirent. quo ubi, sicut edictum erat, taciti conuenerunt, 'hoc silentium, milites,' inquit, 'omisso militari adsensu in me audiendo seruandum est. ubi sententiam meam uobis peregero, tum quibus eadem placebunt in dextram partem taciti transibitis; quae pars maior erit, eo stabitur consilio. nunc quae mente agitem audite. non fuga delatos nec inertia relictos hic uos circumuenit hostis: uirtute cepistis locum, uirtute hinc oportet euadatis. ueniendo huc exercitum egregium populo Romano seruastis: erumpendo hinc uosmet ipsos seruate; digni estis qui pauci pluribus opem tuleritis,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a ꝑpaucitas incitat: & nunc tirtũdare undique collem. arma¬¬
tis uolunt:ut ab consule detiũ intercludant: nunc itinera patefa¬¬
cere: ut digressos in uallem adoriantur. Incertos quid agerent
nox oppressit.Detiũ primũ spes tenuit cum subeuntib in aduersũ
collem ex supiore loco se pugnatur. Deinde admiratio intessit qđ
nec pugnã inirent: nec si abeo consilio iniquitate loci deterrerẽt᷑
opere se ualloq circumdarent. Tum centurionib ad se uocatis.
quae nã illa inscitia belli ac pigritia est: aut quonã mõ isti ex sidi-¬
cinis campanis que uictoriã pepererunt: Huc atque illuc signa mo-¬
ueri ac mõ in unũ conferri mõ educi uidetis. Opus quidẽ incipit
nemo: cum iam circũdati uallo potuerimus esse: tũ uõ Nos silẽs
istora simus: si diutius hic moremur:ꝗͣ comodũ sit. Agitedũ ite me¬
cum: ut dum lucis aliquid suꝑest: quib locis praesidia ponant hĩc

Expanded text:
ipsa paucitas incitat; et nunc circumdare undique collem armaipsa paucitas incitat; et nunc circumdare undique collem armatis uolunt, ut a consule Decium intercludant, nunc uiam patefacere, ut degressos in uallem adoriantur. incertos quid agerent nox oppressit. Decium primum spes tenuit cum subeuntibus in aduersum collem ex superiore loco se pugnaturum; deinde admiratio incessit quod nec pugnam inirent nec, si ab eo consilio iniquitate loci deterrentur, opere se ualloque circumdarent. tum centurionibus ad se uocatis: 'quaenam illa inscitia belli ac pigritia est? aut quonam modo isti ex Sidicinis Campanisque uictoriam pepererunt? huc atque illuc signa moueri ac modo in unum conferri modo educi uidetis; opus quidem incipit nemo, cum iam circumdati uallo potuerimus esse. tum uero nos similes istorum simus, si diutius hic moremur quam commodum sit. agitedum ite mecum ut, dum lucis aliquid superest, quibus locis praesidia ponant,
Abbreviated transcription (Latin):
deris: cum quib ubi euasero in sũmum: perge hinc omĩ liber metu
teque & exercitũ serua. Neque enĩ moueri hostis subiectiis nobis
ad omnes ictus sine sua ꝑnitie poterit.Nos de inde aut fortuna po¬
puli.ro. aut nr̃a uirtus expediet. Collaudatus ab consule accepto
praesidio: uadit occultus per saltum. Nec prius ab hoste est uisus:ꝗͣ¬
in loco quẽ petebat appropinquauit. Inde admiratione pauẽtib
cunctis: cum omĩum in se uertiss& oculos: & spatiũ consuli dedit
ad subducendũ agmen in aequiorẽ locum & in sũmo ipẽ cõstitit
uertice. Samnites dum huc atq illuc signa uertunt: utriusque
rei omissa octasione: neque insequi consulem nisi ꝑ eandem uallem
in qua paulo ante subiectu telis suis eum habuerat possũt. nec erige
agmen in captũ super se ab detio tumulũ. sed tum ira magis ĩ hos
qui fortunã gerendae rei eripuerant: tum propinꝗtas loci atque

Expanded text:
deris; cum quibus ubi euasero in summum, perge hinc omni liber metu, deris; cum quibus ubi euasero in summum, perge hinc omni liber metu, teque et exercitum serua; neque enim moueri hostis, subiectus nobis ad omnes ictus, sine sua pernicie poterit. nos deinde aut fortuna populi Romani aut nostra uirtus expediet.' conlaudatus ab consule accepto praesidio uadit occultus per saltum; nec prius ab hoste est uisus quam loco quem petebat appropinquauit. inde admiratione pauentibus cunctis, cum omnium in se uertisset oculos, et spatium consuli dedit ad subducendum agmen in aequiorem locum et ipse in summo constitit uertice. Samnites dum huc illuc signa uertunt utriusque rei amissa occasione neque insequi consulem nisi per eandem uallem, in qua paulo ante subiectum eum telis suis habuerant, possunt, nec erigere agmen in captum super se ab Decio tumulum; sed cum ira in hos magis, qui fortunam gerendae rei eripuerant, tum propinquitas loci atque
Abbreviated transcription (Latin):
euentu: sed nocturna profectione confessi sunt. Postero die uacuis
hostium castris romanus potitur: quo se omnis cãpanor multitudo
gratulabunda effudit. Caeter hoc gaudiũ magna prope clade in
samnio fcedatũ est. Nam ab Satricula profectus tornelius consul ex¬
ercitũ incaute in saltum caua ualle peruiũ tircaque insessũ ab ho¬
ste induxit. Nec prius ꝗͣ recipi tuto signa nõ poterant ĩminentẽ capiti
hostem uidit. Dum id more samnitib erat est: quo ad totũ in uallẽ
infimã demuter& agmen P. Detius tribunus militũ conspicit unũ
editum in saltu collem ĩminentem hostiũ castris aditu arduũ impe¬
dito agmini expeditis haud difficilem. Itaq consuli deterrito animi
uides ne tu inquit Aule torneli cacumen illud supra hostem. Arx illa
& spei salutisque nr̃ae si eam quã caeci reliquere samnites impigre
capiemus. ne tu mihi plus ꝗ unius legionis principes hastatosq de¬

Expanded text:
euentu sed nocturna profectione confessi sunt. postero die uacuis euentu sed nocturna profectione confessi sunt. postero die uacuis hostium castris Romanus potitur, quo se omnis Campanorum multitudo gratulabunda effudit. ceterum hoc gaudium magna prope clade in Samnio foedatum est. nam ab Saticula profectus Cornelius consul exercitum incaute in saltum caua ualle peruium circaque insessum ab hoste induxit nec prius quam recipi tuto signa non poterant imminentem capiti hostem uidit. dum id morae Samnitibus est quoad totum in uallem infimam demitteret agmen, P. Decius tribunus militum conspicit unum editum in saltu collem, imminentem hostium castris, aditu arduum impedito agmini, expeditis haud difficilem. itaque consuli territo animi 'uidesne tu' inquit, ' A. Corneli , cacumen illud supra hostem? arx illa est spei salutisque nostrae, si eam, quoniam caeci reliquere Samnites, impigre capimus. ne tu mihi plus quam unius legionis principes hastatosque de
Abbreviated transcription (Latin):
ctaculo accensi dextra leuaq ante se quisq memorandũ proeliũ
cient. Stant obnixi samnites. ꝗͣꝗͣ plura accipiant ꝗͣ inferũt uul-¬
nera. Aliꝗ̃diu iam pugnatũ erat. atra caedes orta circa signa sam¬
nitum. fuga ab nulla erat ꝑte adeo morte sola uinci destinaue¬
rant animis. Itaque romani cum & fluere iam lassitudine uires
sentirent: & diem haud multũ supesse. accensi ira concitant se in
hostem. Tum primũ referre pedẽ & incliari rem in fugã appa¬
ruit. Tum capi occidi samnites. Nec suꝑfuissẽt multi: ni nox uicto¬
riam magis: ꝗͣ proeliũ diremisset. Et romani fatebant᷑ nunꝗͣ cũ
ꝑtinatiore hoste conflictum. & samnites cum quererentur: quae nã
prima causa tam obstinatos mouiss&: in fugam: oculos sibi roma¬
norũ uisos aiebant uesanosque uultus & furentia ora. inde plus
ꝗͣ ex ulla alia re terroris ortum. Quem terrorem non pugnae solum

Expanded text:
ctaculo accensi dextra laeuaque ante se quisque memorandum proelium ctaculo accensi dextra laeuaque ante se quisque memorandum proelium cient; stant obnixi Samnites, quamquam plura accipiunt quam inferunt uolnera. aliquamdiu iam pugnatum erat; atrox caedes circa signa Samnitium, fuga ab nulladum parte erat: adeo morte sola uinci destinauerant animis. itaque Romani cum et fluere iam lassitudine uires sentirent et diei haud multum superesse, accensi ira concitant se in hostem. tum primum referri pedem atque inclinari rem in fugam apparuit; tum capi, occidi Samnis; nec superfuissent multi, ni nox uictoriam magis quam proelium diremisset. et Romani fatebantur nunquam cum pertinaciore hoste conflictum, et Samnites, cum quaereretur quaenam prima causa tam obstinatos mouisset in fugam, oculos sibi Romanorum ardere uisos aiebant uesanosque uoltus et furentia ora; inde plus quam ex alia ulla re terroris ortum. quem terrorem non pugnae solum
Abbreviated transcription (Latin):
trisque tñ nouus hostis curam addebat. Pugna inditio fuit. quos
gesserint animos. Nanq ita conflixerunt: ut aliq̃dui in neutrã ꝑtem
declinar& aties. Tũ consul trepidationẽ inuciendam ratus. qnͣdo ui
pelli non poterat: equitib ĩmissis turbare prima signa hostiũ conatꝰ.
Quos tibi nequicꝗͣ tumultuantes in spatio exiguo uoluere turmas
uidit. nec posse aperire in hostes uiam reuectus ad antesignanos le¬
ꝯionum: cum desiliussa: ex equo nr̃m inquit peditũ illud milites est
opus agitecdam ut me uiderins quatunq incessero in atie hostium
ferro uiã fatientẽ. sic pro se quisque obuios sternite. Illa omĩa qua
nunc erecte micant hastae patefacta strage uasta cernetis. Nac e
dicta dederat cum equites consulis iussu discurrũt in cornua legi¬
onib in mediam atiem aperiũt uiam. Primus omĩum consul inua¬
dit hostem: & cum quo forte contulit gradum obtruncat. Noc spe¬

Expanded text:
trisque tamen nouus hostis curam addebat. pugna indicio fuit quos trisque tamen nouus hostis curam addebat. pugna indicio fuit quos gesserint animos; namque ita conflixerunt ut aliquamdiu in neutram partem inclinarent acies. tum consul trepidationem iniciendam ratus, quando ui pelli non poterant, equitibus immissis turbare prima signa hostium conatur. quos ubi nequiquam tumultuantes in spatio exiguo uoluere turmas uidit nec posse aperire in hostes uiam, reuectus ad antesignanos legionum, cum desiluisset ex equo, 'nostrum' inquit, 'peditum illud, milites, est opus; agitedum, ut me uideritis, quacumque incessero in aciem hostium, ferro uiam facientem, sic pro se quisque obuios sternite; illa omnia, qua nunc erectae micant hastae, patefacta strage uasta cernetis.' haec dicta dederat, cum equites consulis iussu discurrunt in cornua legionibusque in mediam aciem aperiunt uiam. primus omnium consul inuadit hostem et cum quo forte contulit gradum obtruncat. hoc spe
Abbreviated transcription (Latin):
samnitibus triumphũ mecum penite. Non alias militi familiarior e¬
dux fuit. omnia inter infimos militũ haud grauate munia obeun¬
do. In ludo praeterea militari cum uelocitatis uiriũq inter se aequa¬
les certamina ineunt comiter facilis uincere, ac uinci uultu eodem
nec quenquã asꝑnari parem: qui secum conferr& factis benignius
ac dictis. haud minus libertatis alienȩ ꝗͣ suae dignitatis memor. &
quo nihil popularius est:quib artib petierat magr̃atus iisdẽ ge-¬
rebat. Itaque uniuersiis exercitus intredibili alacritate: adhorta¬
tionem prosecutus ducis:castris egreditur: proeliũq qđ maxime
unꝗͣ pari spe utrinque aequis uirib cum fiducia sui sine contẽptu
hostium cõmissũ est.Samnitib ferotiam augebant nouae res ge¬
stae: & paucos ante dies geminata uictoria. Nomanis contra qua¬
dringentorz annor decora: & conditae urbis aequalis uictoria.U.¬

Expanded text:
Samnitibus triumphum mecum petite.' non alias militi familiarior Samnitibus triumphum mecum petite.' non alias militi familiarior dux fuit omnia inter infimos militum haud grauate munia obeundo. in ludo praeterea militari, cum uelocitatis uiriumque inter se aequales certamina ineunt, comiter facilis; uincere ac uinci uoltu eodem nec quemquam aspernari parem qui se offerret; factis benignus pro re, dictis haud minus libertatis alienae quam suae dignitatis memor; et, quo nihil popularius est, quibus artibus petierat magistratus, iisdem gerebat. itaque uniuersus exercitus incredibili alacritate adhortationem prosecutus ducis castris egreditur. proelium, ut quod maxime unquam, pari spe utrimque, aequis uiribus, cum fiducia sui sine contemptu hostium commissum est. Samnitibus ferociam augebant nouae res gestae et paucos ante dies geminata uictoria, Romanis contra quadringentorum annorum decora et conditae urbi aequalis uictoria; u
Abbreviated transcription (Latin):
cta mea non dicta uos milites inquit sequi uolo: nec lisciplinam mõ
sed exemplũ & a me petere: non factionib mõ nec ꝑ contiones usita¬¬
tas nobilibus. Sed hac dextra mihi tres consulatus: sũmãq laudem
peperi. Fu cum hoc dici poterat patritius eras.n. & a liberatoribus
Patriae ortus. & eodem anno familia ista consulatũ: quo urbs haec
consulem hũit. Nunc iam nobis patrib uobisque plebeis promiscu¬
us consulatus patet: nec gentis ut ante: sed uirtutis est premiũ. Proiñ
summũ quodq spectate milites decus. Non si mihi nouũ hoc coruii
cognomen diis auctorib homines dedistis. publicolar uetustũ fa-¬
miliae nr̃ae cognomen memoria excessit. Semꝑ ego plebẽ romanã
militia domiq priuatus in magr̃atib ꝑuis magnisq eque tribu¬
nus ac consul eodem tenere ꝑ omnes deinde consulatus colo atq
colui. Nunc quod instat diis bene iuuantib nomẽ atq integr de

Expanded text:
cta mea, non dicta uos, milites' inquit, 'sequi uolo, nec disciplinam modo cta mea, non dicta uos, milites' inquit, 'sequi uolo, nec disciplinam modo sed exemplum etiam a me petere. non factionibus modo nec per coitiones usitatas nobilibus sed hac dextra mihi tres consulatus summamque laudem peperi. fuit cum hoc dici poterat: patricius enim eras et a liberatoribus patriae ortus, et eodem anno familia ista consulatum quo urbs haec consulem habuit: nunc iam nobis patribus uobisque plebei promiscuus consulatus patet nec generis, ut ante, sed uirtutis est praemium. proinde summum quodque spectate, milites, decus. non, si mihi nouum hoc Coruini cognomen dis auctoribus homines dedistis, Publicolarum uetustum familiae nostrae cognomen memoria excessit; semper ego plebem Romanam militiae domique, priuatus, in magistratibus paruis magnisque, aeque tribunus ac consul, eodem tenore per omnes deinceps consulatus colo atque colui. nunc, quod instat, dis bene iuuantibus nouum atque integrum de
Abbreviated transcription (Latin):
existimarẽt uirtutẽ. qualescũq inter se certauerint necesse fuisse al¬
teram ꝑtem uinci. Campanos quid haud dubie magis nimio luxu
eluentibo reb mollitiaeq sua ꝗͣ ui hostiũ uictos esse. Quid autẽ esse
duo prospera in tot saeculis bella samnitũ aduersus tot decora ppli ro.
qui triumphos pene plures ꝗͣ annos ab urbe tondita numerent. Qui dĩã
cirea se sabinos. etruriam. Latinos. hernicos. uolscos. aruncos. equos
domita armis hẽant. Qui gallos tot proeliis caesos. Postremo ĩ mare
ac naues fuga compulerunt: cum gloria belli ac uirtute sua quẽque
fretos ire in atiem debere: tum & intueri tuius ductii auspitioque
meunda pugna sit. ut qui audiendus dũtaxat magnificus adhor¬
tator sit: uerbis tm̃ ferox oper militariũ expers. an qui & ipẽ tela
tractare. procedere ante signa uersari media mole pugnae sciat. Fa¬¬

Expanded text:
aestimarent uirtutem; qualescumque inter se certauerint, necesse fuisse alaestimarent uirtutem; qualescumque inter se certauerint, necesse fuisse alteram partem uinci. Campanos quidem haud dubie magis nimio luxu fluentibus rebus mollitiaque sua quam ui hostium uictos esse. quid autem esse duo prospera in tot saeculis bella Samnitium aduersus tot decora populi Romani, qui triumphos paene plures quam annos ab urbe condita numeret; qui omnia circa se, Sabinos Etruriam Latinos Hernicos Aequos Uolscos Auruncos, domita armis habeat; qui Gallos tot proeliis caesos postremo in mare ac naues fuga compulerit? cum gloria belli ac uirtute sua quemque fretos ire in aciem debere, tum etiam intueri cuius ductu auspicioque ineunda pugna sit, utrum qui, audiendus dumtaxat, magnificus adhortator sit, uerbis tantum ferox, operum militarium expers, an qui et ipse tela tractare, procedere ante signa, uersari media in mole pugnae sciat. 'fa
Abbreviated transcription (Latin):
indicto. decreuerũt quoq tpr̃e de ea re ad populũ ferret᷑. Iussuq
populi consules ambo cum duobo ab urbe exertitib profecti. Uale¬
rius in campaniam: Cornelius in samniũ. Elle ad montem cauru:
hic ad Satriculã castra ponunt. Priori ualerio samnitũ legiones¬
eo nanq omnẽ belli molem inclinaturã censebãt: occurrũt. Simul
in campanos stimulabat ira promptos nunc ad ferenda nunc ad
arcessenda aduersus se auxilia. Ut uõ castra romana uiderũt: fe¬
rociter pro se quisque signũ petere cepit. duces postere. affirmare
eadem fortuna romanũ campano laturz opem: qua campanus si¬
dicino tulit. Ualerius leuib certaminib.: tentandi hostis causa⁊
haud ita multos moratus dies: signũ pugnae proposuit. Paucis su¬
os adhortatus: ne nouũ bellum eos: nouusq hostis terrer& ꝗͣꝗͣ ab
urbe longius proferrent arma: magis magisq tum contra imbelles
gentes eos prodire. Nec sidicinoꝵ campanorq cladib samnitiũ

Expanded text:
indicto, decreuerunt ut primo quoque tempore de ea re ad populum ferretur; iussuque populi consules ambo cum duobus exercitibus ab urbe profecti, Ualerius in Campaniam, Cornelius in Samnium, ille ad montem Gaurum, hic ad Saticulam castra ponunt. priori Ualerio Samnitium legiones—eo namque omnem belli molem inclinaturam censebant— occurrunt; simul in Campanos stimulabat ira tam promptos nunc ad ferenda, nunc ad accersenda aduersus se auxilia. ut uero castra Romana uiderunt, ferociter pro se quisque signum duces poscere, adfirmare eadem fortuna Romanum Campano laturum opem qua Campanus Sidicino tulerit. Ualerius leuibus certaminibus temptandi hostis causa haud ita multos moratus dies signum pugnae proposuit, paucis suos adhortatus ne nouum bellum eos nouusque hostis terreret: quidquid ab urbe longius proferrent arma, magis magisque in imbelles gentes eos prodire. ne Sidicinorum Campanorumque cladibus Samnitium
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ iubebant. Ita irritatis militũ animis subdere ignem ac materiam
seditioni. non esse aetatis non prudentiae eius. neminẽ id & fabio poenã
deprecanti suam uitio uersur:: sed dictatori. si occaetatus ira infestam
multitudinẽ in se prauo tertamine mouiss& postremo ne id gratiae da¬

Expanded text:
ontionem iubebant: ita inritatis militum animis subdere ignem ac materiam ontionem iubebant: ita inritatis militum animis subdere ignem ac materiam seditioni non esse aetatis, non prudentiae eius; neminem id Q. Fabio poenam deprecanti suam uitio uersurum sed dictatori, si occaecatus ira infestam multitudinem in se prauo certamine mouisset. postremo, ne id se gratiae dare
Abbreviated transcription (Latin):
re integrata ira spoliari magr̃m equitum ac uirgas ac setures expe¬
diri iussit. Fabius fidem militũ implorans lacerantib foede lictoribo
ad triarios tumultũ iam in contionem mistentes sese recepit.Inde cla¬
mor intotam contionẽ ꝑlatus alibi preces alibi minae audiebant᷑. Qui
proximi forte tribunali steterant: quia subiecti oculis imꝑatoris noscitãi
poterant: orabant ut parcer& magr̃o equitũ ne cum eo exercitũ dãna¬¬
r&. Extrema contio & circa fabiũ globi increpabant inclementẽ dicta¬
torem. Nec procul seditioni aberat: nec tribunal satis quietũ. Legati cir¬
cũstantes sellam orabant ut rem in poster diem differr&: ut irae suae
& consilio tẽpus dar&. Satis castigatã adolescentiã fabii esse. satis de¬¬
formatã uictoriã. ne ad extremũ finem supplicii tender&: ne ue unico
uiueni: ne ue patri eius clarissimo uiro: ne ue fabiae genti eã iniĩger&:

Expanded text:
redintegrata ira spoliari magistrum equitum ac uirgas et secures experedintegrata ira spoliari magistrum equitum ac uirgas et secures expediri iussit. Fabius fidem militum implorans lacerantibus uestem lictoribus ad triarios tumultum iam in contione miscentes sese recepit. inde clamor in totam contionem est perlatus; alibi preces, alibi minae audiebantur. qui proximi forte tribunali steterant, quia subiecti oculis imperatoris noscitari poterant, orabant ut parceret magistro equitum neu cum eo exercitum damnaret; extrema contio et circa Fabium globus increpabant inclementem dictatorem nec procul seditione aberant. ne tribunal quidem satis quietum erat; legati circumstantes sellam orabant ut rem in posterum diem differret et irae suae spatium et consilio tempus daret: satis castigatam adulescentiam Fabi esse, satis deformatam uictoriam; ne ad extremum finem supplicii tenderet neu unico iuueni neu patri eius, clarissimo uiro, neu Fabiae genti eam iniungeret
Abbreviated transcription (Latin):
auspitia repetenda: ne quid dubiis diis agerem: Simul illud quae di-¬
ctatoris religio impedimento ad rem gerendã fuerit: nũ ea magister
equitũ solutus ac liber potuerit esse:Sed quid ego haet interrogo cũ
si ego tacitus abiissem tñ tibi ad uoluntatis interpretatione mea diri.¬
genda tua sententia fuerit: Quin tu respondes uetuerĩ ne te quicquã
me absente agere. uetuerĩ ne signa cum hostib conferre: Quomodo
tu meo imꝑio spreto incertis auspinis: turbatis religionib aduersus
morem militarẽ disciplinãq maior & numen deor ausus es cũ hoste
confligere. Ad haec quae interrogatus es respondeas. Extra ea caueas
facile ess& & nunc quȩreretur eundẽ accusatorẽ capitis sui ac uĩdi¬¬
cem esse. mõ sibi uitam eripi citius ꝗͣ gloriã rer gestaꝵ posse uocifera.¬
retur purgar&q se inuicem atque ultro accusar&. Tunc papirius

Expanded text:
auspicia repetenda ne quid dubiis dis agerem; simul illud, quae diauspicia repetenda ne quid dubiis dis agerem; simul illud, quae dictatori religio impedimento ad rem gerendam fuerit, num ea magister equitum solutus ac liber potuerit esse. sed quid ego haec interrogo, cum, si ego tacitus abissem, tamen tibi ad uoluntatis interpretationem meae dirigenda tua sententia fuerit? quin tu respondes uetuerimne te quicquam rei me absente agere, uetuerimne signa cum hostibus conferre? quo tu imperio meo spreto, incertis auspiciis, turbatis religionibus, aduersus morem militarem disciplinamque maiorum et numen deorum ausus es cum hoste confligere. ad haec quae interrogatus es responde; at extra ea caue ndere haud facile esset, et nunc quereretur eundem accusatorem capitis sui ac iudicem esse, modo uitam sibi eripi citius quam gloriam rerum gestarum posse uociferaretur purgaretque se in uicem atque ultro accusaret, tunc Papirius
Abbreviated transcription (Latin):
in sua causa om̃ium libertati si consensũ exertitus eundẽ qui in proe¬
lio fu̾it intuenda uictoria uideat: & salutẽ unius omnib cure esse:
inclinatur ad clementiorem sententiã animũ. Postremo se uitã for¬
tunasq suas illor fidei uirtutiq ꝑmittere. Clamor e tota cõtione
ortus un bonum animũ hr̃et neminẽ illi uim allatuꝵ saluis legi¬
onib romanis. Haud multo post dictator aduenit: classitoq ex¬¬
templo contionẽ aduocauit. Tum silentio facto. praeto & fabiũ ma¬¬
gistra eꝗtum citauit. qui simul ex inferiore loco ad tribunal actessit.
um dictator quaero inquit de te &. fabi cum sũmum imꝑium dictato¬
ris sit. pareantq ei consules regia potestas: praetores iisdẽ auspitiis ꝗbꝰ
itẽq illud interrogo cum me incertis auspiciis profectũ ab domo scirẽ
utr mihi turbatis religionib res p. in discrimẽ cõmittenda fuerit an

Expanded text:
n sua causa omnium libertati. si consensum exercitus eundem qui in proen sua causa omnium libertati. si consensum exercitus eundem qui in proelio fuerit in tuenda uictoria uideat et salutem unius omnibus curae esse, inclinaturum ad clementiorem sententiam animum. postremo se uitam fortunasque suas illorum fidei uirtutique permittere. clamor e tota contione ortus, uti bonum animum haberet: neminem illi uim allaturum saluis legionibus Romanis. haud multo post dictator aduenit classicoque extemplo ad contionem aduocauit. tum silentio facto praeco Q. Fabium magistrum equitum citauit; qui simul ex inferiore loco ad tribunal accessit, tum dictator 'quaero' inquit 'de te, Q. Fabi , cum summum imperium dictatoris sit pareantque ei consules, regia potestas, praetores, iisdem auspiciis quibus em esse; itemque illud interrogo, cum me incertis auspiciis profectum ab domo scirem, utrum mihi turbatis religionibus res publica in discrimen committenda fuerit an
Abbreviated transcription (Latin):
tum tanꝗͣ non ealem mente pugnari uetuerit ꝗͣ pugnatũ doleat:
& tunt inuidia impedire uirtutẽ alienã uoluisse cupidissimisque
arma ablatur fuisse militib: ne se absente moueri possent. & nunc
id aegre ferre: id aegre pati: quod sine l. Papirio non inermes non
manci milites fuerint: quod se fabius magr equitũ duxerit at nõ
assensu dictatoris quid illũ factur fuisse: Si quod belli casus ferũt mars¬
q cõmunis aduersa pugna eueniss&. qui sibi deuictis hostib re.p.
bene gesta ita ut non ab illo unico duce melius geri potuerit supplinũ
fuisse. Quia id nequeat in unũ saeuire. &iã inuidiã tanꝗͣ ignẽ sũma
petere in caput consilii inducẽ inturre. si se simul cũ gloria rei geste
extinxiss&: tunc uictorem uelut in capto exercitu clominantẽ ꝗcꝗ
licuerit in magr̃o equitum in militib ausuꝵ. Proinde adessent in¬

Expanded text:
tum, tamquam non eadem mente pugnari uetuerit qua pugnatum doleat. tum, tamquam non eadem mente pugnari uetuerit qua pugnatum doleat. et tunc inuidia impedire uirtutem alienam uoluisse cupidissimisque arma ablaturum fuisse militibus, ne se absente moueri possent; et nunc id furere, id aegre pati, quod sine L. Papirio non inermes, non manci milites fuerint, quod se Q. Fabius magistrum equitum duxerit ac non accensum dictatoris. quid illum facturum fuisse, si, quod belli casus ferunt Marsque communis, aduersa pugna euenisset, qui sibi deuictis hostibus, re publica bene gesta ita ut non ab illo unico duce melius geri potuerit, suppliciufuisse: quia id nequeat, in unum saeuire. etenim inuidiam tamquam ignem summa petere; in caput consilii, in ducem incurrere; si se simul cum gloria rei gestae exstinxisset, tunc uictorem uelut in capto exercitu dominantem quidquid licuerit in magistro equitum in militibus ausurum. proinde adessent i