comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nullum potuit habere principium: & quanti cum que
uel ex adam usque in hodiernum homines nati sunt
uel post aetatem nostram generationes sunt propagine
nascituri. apud dm̃ etiam nati sunt: & decurso totius
uitae tempore transierunt. in illo nihilominus diuini op¬
tutus lumine per manentes. Ds enim qui nec loco claudi¬
tur nec tempore prȩuenitur. omnium rerum tampre¬
teritarum memoria quam inminentium scientia ple¬
nus est : nec reminiscens uoluitur in preteritum. nec
sperans tendit in futurum : & quȩ cumq omnino sunt
quae temporum motibus agitantur. ab eo principio sunt¬
in quo erat uerbum. & uerbum erat apud dm̃. & ds̃
erat uerbum usque infinem omnium saeculorum
De quo fine cum diceret beatus morser: Dñe in quit qui
regnas in saeculum & sacculum: & adhue nec speran¬
tur futura. nec preterita transierunt: sed in prȩsentiu
diuinitatis presenti semper luce cernuntur ab illo:

Expanded text:
nullum potuit habere principium: et quanticunque nullum potuit habere principium: et quanticunque vel ex Adam usque in hodiernum diem homines nati sunt, vel post nostram aetatem generationis sunt propagine nascituri, apud Deum nati sunt jam, et decurso totius vitae tempore transierunt, in illo nihilominus divini obtutus lumine permanentes. Deus enim qui nec loco clauditur, nec tempore praevenitur, omnium rerum, tam praeteritarum memoria, quam imminentium scientia plenus est: nec reminiscens volvitur in praeteritum, nec sperans tenditur in futurum. Et quaecunque omnino sunt, quae temporum motibus agitantur, ab eo principio in quo erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , usque in finem omnium saeculorum. De quo fine cum diceret beatus Moyses: Domine, inquit, qui regnas in saeculum et saeculum , et adhuc nec sperantur futura, nec praeterita transierunt, sed in praesentia divinitatis praesenti semper luce cernuntur. Ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
circumciso corde & auribus. uos semper sp̃ui scõ restitistis.
quam quia dõ fieri putat propterea quid dictum est quem
uult indurat. ipsum preuaricationis intueatur ex ordium.
& đo dante mandatum qui trans gressionis culpam inde
corde fuerit operatus adtendat. quam uis ne abipso qui¬
dem sinegaret a sensu potuit temptatore compelli.
Ergo quid quid post illam preuaricationem natus suppli¬
cii homo patitur: iuste reddi meritoq fateatur. Indura¬
re enim dicitur ds̃ eum quem mollire noluerit sic
&iam ex cecare dicendus est eum quem in luminare no¬
luerit: Sic &iam repellere eum quem uocare noluerit
Quos enim predestinauit. illos & uocauit. & quos uocauit
illos & iustificauit. ipse enim dedit ut simus: ipse ut
tia condidit. iustitia damnauit. gratia liberauit.
mundus enim quam uis protempore ex quo factus est
coeperit in illa diuinae praescientiae luce faciendus.

Expanded text:
circumciso corde et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis . circumciso corde et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis . Quam qui a Deo fieri putat, propterea quod dictum est, Quem vult indurat; ipsum praevaricationis intueatur exordium, et Deo dante mandatum, qui transgressionis culpam in corde fuerit operatus attendat: quamvis ne ab ipso quidem, si negaret assensum, potuit tentatore compelli. Ergo quidquid post illam praevaricationem natus supplicii homo patitur, juste reddi meritoque fateatur. Indurare enim Deus dicitur eum quem mollire noluerit: sic etiam excaecare dicendus est eum quem illuminare noluerit: sic etiam repellere eum quem vocare noluerit. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit: et quos vocavit, illos et justificavit . Ipse dedit ut simus, ipse ut tia condidit, justitia damnavit, gratia liberavit. Mundus enim quamvis pro tempore ex quo facoeperit, in illa divinae praescientiae luce faciendus
Abbreviated transcription (Latin):
ratione referendum est. An audebit debitor creditorem
iniquitatis arguere si alteri donans ab eo quod debebat
ex egerit si ergo inter contractus hominum nullus
ex hoc prae scriptionis locus est ut sedicat debitor in¬
iuste ex igi quia sitali debitori ab eodem quod debebat
creditorem donatum. quis intantam in saniam profanac
uocis erumpat. ut iniustitiae dm̃ arguat si uni indebitam
donauerit gratiam. alteri reddiderit debitam poenam.
Itaq ex superiore huius parte sententiae quae dicit. Cui
uult miseretur : puto quod nullus nisi indignus misericor¬
dia audeat disputare: quod uero sequitur quem uult indurat.
ibi paululum humanae mentis intentio uerbi nouitate con¬
funditur. sed non ita intellegendum est: quasi ds̃ in homine
ipsam qu& non ess& duritiam cordis operetur: quid est¬
enim aliud duritia. quam dĩ obuiare mandatis: Unde illud
beatus stephanus dicebat ad populum dura ceruice & non

Expanded text:
ratione referendum est. An audebit debitor creditorem ratione referendum est. An audebit debitor creditorem iniquitatis arguere, si alteri donans, ab eo quod debebat exegerit? Si ergo inter contractus hominum, nullus ex hoc praescriptionis locus est, ut a se dicat debitor injuste exigi, quia scit alii debitori ab eodem quod debeat creditore donatum: quis in tantam insaniam profanae vocis erumpat, ut injustitiae Deum arguat, si uni indebitam donaverit gratiam, alteri reddiderit debitam poenam? CAPUT IV. 4. Itaque ex superiore hujus parte sententiae, quae dicit, Cujus vult miseretur; puto quod nullus nisi indignus misericordia audeat disputare. Quod vero sequitur, Quem vult indurat; ibi paululum humanae mentis intentio verbi novitate confunditur. Sed non ita intelligendum est, quasi Deus in homine ipsam, quae non esset, duritiam cordis operetur. Quid enim aliud est duritia, quam Dei obviare mandatis? Unde illud beatus Stephanus dicebat ad populum: Dura cervice, et non
Abbreviated transcription (Latin):
nascatur : carnis oculis uidere non possumus. quia omnes
uero ex adam carnaliter natos & si illi iam etiam in xp̃o
renati sunt uidemus mortis lege constringi. per hoc quod
uidemus illud quod non uidemus cogimus confiteri
facilius enim fieri posset. ut quam uis transeunte peccato
poena minime sequerecur: quam ut nulla communicatione
peccati partem sumat poenae qui non hab& cul pae
Siergo ut apparuit de preuaricatoris semine omnes nasci¬
mur debitores quoniam in ipso omnes sicut ait apostolus
peccauerunt. & ipsa iam in principio unde descendimus
massa damnata est : nullus deduritia sua nullus depoena
conqueri audeat. quae etiam non ex istentibus peccatis
proprus sola nascendi condicione debetur: Quod uero
ds̃ aliis gratuita uõcatione conuersis misericordiam lar¬
gitur in debitam : non ad dispensatoris in iustitiam sed
addonantis miseri cordissimam libertatem ueritatis

Expanded text:
nascatur, carnis oculis videre non possumus. Quia vero nascatur, carnis oculis videre non possumus. Quia vero omnes ex Adam carnaliter natos, etsi illi jam etiam in Christo renati sunt, videmus mortis lege constringi; per hoc quod videmus, illud quod non videmus cogimur confiteri. Facilius enim fieri posset, ut quamvis transeunte peccato, poena minime sequeretur, quam ut nulla communicatione peccati partem sumat poenae, qui non habet culpae. Si ergo, ut apparuit, de praevaricatoris semine omnes nascimur debitores quoniam in ipso omnes, ut ait Apostolus, peccaverunt , et ipsa jam a principio unde descendimus, massa damnata est; nullus de duritia sua, nullus de poena conqueri audeat, quae etiam non existentibus peccatis propriis, sola nascendi conditione debetur. Quod vero Deus aliis gratuita vocatione conversis, misericordiam largitur indebitam, non ad dispensatoris injustitiam, sed ad donantis misericordissimam largitatem, veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio. ut deuitus poenas aut iuste reddat aut misericor¬
diter don&. Uitiatae enim radicis macula ita propagi¬
nis traduce pergenerationum sarmenta diffusa est.
ut ne in funs quidem unius diei aculpa sit primae preua¬
ricationis alienus. nisi per indebitam saluatoris gratiam
fuerit liberatus: quod sine quidem sine pec̾cato est qui
proprium adhuc habere non potuit. Conficitur ut illud
traxerit alienum. de quo apostolus dicit Per unum ho¬
minem peccatum intrauit inmundum & per peccatum
mors : & itu in omnes pertransiit. in quo omnes peccaue¬
runt: quod qui negat negat profecto primum nos esse
mortales: si enim ut dicit apostolus per unum hominem
peccatum intrauit inmundum & perpeccatum mors.
mors intrare non potuit. nisi intrante peccato: & quoniam
mors non naturae condicio sed poena peccati est: sequatur
necesse est poena peccatum: Quia uero in omnes homines
mors per transit: in omnes necesse est per transisse pec¬
catum. Peccatum quomodo cum paruulis originalo

Expanded text:
udicio, ut debitas poenas aut juste reddat aut misericorditer donet. Vitiatae enim radicis macula ita propaginis traduce per generationum sarmenta diffusa est, ut nec infans quidem unius diei a culpa sit primae praevaricationis alienus , nisi per indebitam Salvatoris gratiam fuerit liberatus. Quod si nec hic quidem sine peccato est, qui proprium adhuc habere non potuit; conficitur ut illud traxerit alienum, de quo Apostolus dicit, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Quod qui negat, negat profecto primum nos esse mortales. Si enim, ut dicit Apostolus, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors: mors intrare non potuit, nisi intrante peccato. Et quoniam mors non naturae conditio, sed poena peccati est, sequatur necesse est poena peccatum. Quia vero in omnes homines mors pertransiit, in omnes necesse est pertransisse peccatum. Peccatum quomodo cum parvulis originale
Abbreviated transcription (Latin):
Cestus sum quoniam quio peratur in uobis opus bonum per¬
fici& usq indiem xp̃i ihũ. Ut ergo uelimus. sine nobis ope¬
ratur . Cum autem uolumus. & sic uolumus ut faciamus.
nobiscum cooperatur. tamen sine illo ueloperante ut
uelimus uel cooperante cum uolumus Adbona pie¬
tutis opera nibil ualemus. De operante illo ut uelimus
dictum est. Ds est enim qui operatur in uobis & uelle
sooperante illo cum iam uolumus & uolendo facimus
sebortuis inquit quoniam diligentib dm̃ omnia cooperantur
in bonum. Quid est omnia nisi & ipsas terribiles seuasq̃
passiones : sarcina quippe illac xp̃iquac in firmitati
grauis est. leuis efficitur caritati. Talib enim dixit
dñs esse suam sarcinam leuem qualir petrus fuit quan¬
do passusest pro xp̃o non qualis fuit quando negiuit xp̃m
istum caritatem id est diuino amore ardenis simam ao¬
luntutem commendans apostolus dicit quis nos se pa¬

Expanded text:
certus sum, quoniam qui operatur in uobis opus bonum, percertus sum, quoniam qui operatur in uobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Iesu. ut ergo uelimus, sine nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uoScimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum . Quid est, omnia, nisi et ipsas terribiles saevasque passiones? Sarcina quippe illa Christi, quae infirmitati gravis est, levis efficitur charitati. Talibus enim Dominus dixit esse suam sarcinam levem , qualis Petrus fuit quando passus est pro Christo, non qualis fuit quando negavit Christum. 34. Istam charitatem, id est divino amore ardentissimam voluntatem commendans Apostolus, dicit: Quis nos sepa
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde & apostolus dicit. Qui enim diligit proximum le¬
gem impleuit. Nam non adulterabis. Non homicidium
facies. Non furaberis. Non concupisces. & si quod est ali¬
ud mandatum in hoc sermone recapitulatur. Diliges proxi¬
mum tuum tamquam te ipsum. Dilectio proximi malum
non operatur. plenitudo ergo legis dilectio. Ipsam carita¬
tem a postolus petrus non dum habuit. quando timore dñm¬
ter negauit. Timor enim. nonest incaritate: sicut ait iohan¬
nes euangelista inepistala sua. sed perfecta caritas foras
mit tit timorem. & tamen quam uis parua & inperfecta
non deerat quando dicebat dño Animam meam prote ponã.
Putabat enim se posse quod se uelle sentiebat. & quis istam
& si paruam dare coeperat caritatem. nisi ille qui preparat
uoluntatem & cooperando perficit quod operando incipit.
quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens. qui uolentib
cooperatur per ficiens. Propter quod ait apostolus.

Expanded text:
Unde et Apostolus dicit, Qui enim diligit proximum, leUnde et Apostolus dicit, Qui enim diligit proximum, legem implevit: nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis, dilectio . Ipsam charitatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore Dter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperatur perficiens? propter quod ait apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. faciam ut in iustificationib meis ambul&is. &t iudicia
mea obseruetis & faciatis cum dicit faciam ut faciatis: quid
aliud dicit uis auseram a uobis corlapideum unde non faci¬
ebatis & dabo corcarneum unde faciatis : & hoc quid est
niauferam cordurum unde non faciebatis. & dabo cor
oboediens unde faciatis: ille facit ut faciamus caidic it ho¬
io  pone dñe custodiam orimeo hoc est enim dicere fac
in ponam custodiam orimeo. Quod beneficium di iam fue¬
rat eonsequutus qui dixit . posui orimeo custodiami. Qni
enbo uult facere dimandatum & non portest lam qui dem
habes uoluntatem bonam sed adhuc pariuam & in ualidam
potent autem cum mugnam habuerit & robustam
Quando enim martrres magna illa mandicta fecerunt¬
magna utiq uolumie te boc est mugnu ciritate secerunt
De qua caritate ipse dñs ait. Maiorem hac caritate
nemo hab& . quam ut animam suam ponat proamicis suis.

Expanded text:
dixit: faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia dixit: faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis et faciatis. cum dicit: faciam, ut faciatis, quid aliud dicit nisi: auferam a uobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo carneum, unde faciatis? et hoc quid est nisi ut "auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor oboediens, unde faciatis"? ille facit, ut faciamus, cui dicit homo: pone, domine, custodiam ori meo; hoc est enim dicere:, "fac, ut ponam custodiam ori meo". quod beneficium dei iam. fuerat consecutus qui dixit: posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata et non potest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martmagna utique voluntate, hoc est, magna charitate fecerunt: de qua charitate ipse Dominus ait, Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis .
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ quam multa mundauit. faciat ea quoniam siuoluerit con¬
seruabit mandata. Quid est quod clamat addm̃ uentris
ad petitio & concubitus ne ad prehendat me : si haec ei in¬
presenti diceremus rectissime nobis responder& & dicer&
ex ista oratione mea qua haec adño p&o intellegitȩ quomo¬
dodixerim si uolueris conseruabis mandata. Cestum est
enim nos mandata seruare si uolumus. sed quia preparatur
uoluntas adño. Ab illo petendum est ut tantum uelimus
quontum sufficit ut uolendo faciamus: Certum est nosud¬
de cum uolumus sed ille facit᷑ uielimus bonum dequo dic¬
tum est quod paulo ante posui preparatur uoluntas ad no
de quo dictum est Adño gressus hominis dirigentur & an¬
ameius uol&  De quo dictum est : dr̃ estenim qui operatur
in uobis & uelle certum est nos facere cum facimus sed ille fa¬
cit ut faciamus prebendo uires efficacissimas uoluntati. qui

Expanded text:
Deus quam multa mandavit: faciat ea; quia si voluerit, conDeus quam multa mandavit: faciat ea; quia si voluerit, conservabit mandata. Quid est quod clamat ad Deum, Ventris appetitio et concubitus ne apprehendat me ? Si haec ei praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: Ex ista oratione mea, qua haec a Deo peto, intelligite quomodo dixerim, Si volueris, conservabis mandata. Certum est enim nos mandata servare, si volumus: sed quia praeparatur voluntas a Domino, ab illo petendum est ut tantum velimus, quantum sufficit ut volendo faciamus. Certum est nos velle, cum volumus: sed ille facit ut velimus bonum, de quo dictum est, quod paulo ante posui, Praeparatur voluntas a Domino ; de quo dictum est, A Domino gressus hominis dirigentur, et viam eius uolet, de quo dictum est: qui operatur in uobis et uelle. certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui
Abbreviated transcription (Latin):
conseruabis mandata. in eodem libro ecclesi astico aliquano
post dicit. quis dabit in ore meo custodiam. & super la¬
bia mea signaculum astutum. ne forte cadam ab eo. & lin¬
gua mea perdat me: Iam certe mandata acceperat. co¬
hibe linguam tuam amalo. & labiatua neloquantur do¬
lum. Cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris con¬
seruabis mandata. quure quaerit in ore suo dari custodiam
similisei quidicit inpsalmo. pone dñe custodiam orimeo.
Non ei sufficit mandatum dĩ & uoluntas sua. quando quidem
si uoluerit conseruabit mandata. Quam multa dĩ mandata
sunt contra superbiam. lam nouit ea si uoluerit conserua¬
bit eu. Quare ergo paulo post dicit. Dñe pater & ds̃ uitae
meae. elationem oculorum nedederis mihi: Iam dixerat
eilex non concupisces: uelitergo & faciat quod iub&ur.
quoniam si uoluerit conseruabit mandata. Quare sequitur
& dicit. Concupiscentiam auerte ame: Contra luxuriam

Expanded text:
conservabis mandata; in eodem libro Ecclesiastico aliquanto conservabis mandata; in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit. Quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me ? Jam certe mandata acceperat: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum . Cum ergo verum sit quod dixit, Si volueris, conservabis mandata: quare quaerit in ore suo dari custodiam; similis ei qui dicit in Psalmo, Pone, Domine, custodiam ori meo ? Quare non ei sufficit mandatum Dei et voluntas sua; quandoquidem si voluerit, conservabit mandata? Quam multa Dei mandata sunt contra superbiam: jam novit ea; si voluerit, conservabit ea. Quare ergo paulo post dicit, Domine Pater et Deus vitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? Jam dixerat ei lex, Non concupisces : velit ergo, et faciat quod jubetur; quoniam si voluerit, conservabit mandata. Quare sequitur et dicit, Concupiscentiam averte a me? Contra luxuriam
Abbreviated transcription (Latin):
fit ut sit homo uoluntatis bonae. qui prius fuit uolun¬
tatis malae: per hunc &iam fit ut ipsa bona uoluntas
quae iam esse coepit augeatur. & tam magna fiat ut
possit implere diuina mandata quae uoluerit. Cum ualde
per fecteq uoluerit. Ad hoc enim ual& quod scriptum est.
si uolueris conseruabis mandata. ut homo qui uoluerit
& non potuerit. nondum se plene uelle cognoscat. &or&
ut habeat tantam uoluntatem. quanta sufficit ad implen¬
damandata. sic quippe adiuuatur ut fiat quod iub&ur.
Tunc enim utile est uelle cum possumus. & tunc utile est
posse cum uolumus: Nam quid prod est siquod non possumus
uolumus. aut quod possumus nolumus : Magnum autem
r& dĩ quod scir& non posse ab homine fieri. quis. hoc nesciat
Sedideo iub& aliqua quae non possumus ut nouerimus quid
ab illo petere debeamus: ipsa est enim fides quae orando
impetrat. quod lex imperat: Deniq ipse dixit. si uolueris

Expanded text:
fit ut sit homo bonae voluntatis, qui prius fuit volunfit ut sit homo bonae voluntatis, qui prius fuit voluntatis malae. Per hanc etiam fit ut ipsa bona voluntas, quae jam esse coepit, augeatur, et tam magna fiat, ut possit implere divina mandata quae voluerit, cum valde perfecteque voluerit. Ad hoc enim valet quod scriptum est, Si volueris, servabis mandata : ut homo qui voluerit et non potuerit, nondum se plene velle cognoscat, et oret ut habeat tantam voluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. Sic quippe adjuvatur, ut faciat quod jubetur. Tunc enim utile est velle, cum possumus; et tunc utile est posse, cum volumus: nam quid prodest, si quod non possumus volumus, aut quod possumus nolumus? CAPUT XVI. 32.ret Deus, quod sciret non posse ab homine fieri. » Quis hoc nesciat? Sed ideo jubet aliqua quae non possumus, ut noverimus quid ab illo petere debeamus. Ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. Denique ipse qui dixit, Si volueris,
Abbreviated transcription (Latin):
te omnia mandata mea. ut quid morimini domus israbel
dicit dñs. quia nolo mortem morientis dicit adonaidñs
& conuertimini &uiuetis: Meminerimus eum dicere
conuertimini &uiu&is . cui dicitur conuerte nos dr̃:
meminerimus dicere. proicite auobis omnes impi&as
uestras. cum ipse iustificat impium. Meminerimus
ipsum dicere facite uobis cor nouum & sp̃m nouum
qui dicit dabo uobis cornouum & sp̃m nouum dabo inuo¬
bis. Quomodo ergo quod dicit facite uobis hoc dicit da¬
bo uobis : Quare iub& si ipse daturus est: quure dat siho¬
mo facturus est. Nisi quiadat quod iub& cum ad iuuat ut
faciat cui iub&. Semper est autem in nobis uoluntus
libera sed non semper est bona. Aut enim a iustitia
libera est quando seruit peccato & tunc est mala.
Aut apeccato libera est quando seruit iustitiae. & tunc
est bona. gratia uero dĩ semper est bona. & per hanc

Expanded text:
te omnia mandata mea. Utquid moriemini, domus Israel, te omnia mandata mea. Utquid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai Dominus, et convertimini et vivetis . Meminerimus eum dicere, et conuertimini et uiuetis, cui dicitur conuertenos, deus. meminerimus deum dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustilibera est, quando servit peccato, et tunc est mala: aut a peccato libera est, quando servit justitiae, et tunc est bona. Gratia vero Dei semper est bona, et per hanc
Abbreviated transcription (Latin):
sci ficabo inquit nomen meum magnum quod profanatum
est ingentib quod profanatum est in medio corum seĩti¬
are sedicit nomen suum. quod superius dixerat scm
Hoc est ergo quod oramus in orationẽ dominica dicentes
scĩfic&ur nomen tuum. ut sci fic&ur in bominibus quod
per se ipsum sine dubio semper est sc̃m. Deniq sequitur
& scient omnes gentes quia ego sum dñs dicit adonaidñs
cum scĩficatus fuero inuobis. Cum ergo semper ipse sit
sc̃s. scĩficatur in eis quib largitur gratiam suam aufe¬
rendo abeis cor lapideum per quod nomen dñi profana
uerant Ne autem putetur nihil ibi facere ipsos ho¬
mines per liberum arbitrium. Ideo dicitur inpsalmo
Nolite obdurare corda uestra. & per ipsum ez echielem
proicite auobis omnes impietates ur̃as quib impie fecis¬
tis in me & facite uobiscor nouum & sp̃m nouum. & faci¬

Expanded text:
sanctificabo, inquit, nomen meum magnum, quod profanatum sanctificabo, inquit, nomen meum magnum, quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur in hominibus, quod per seipsum sine dubio semper est sanctum. Denique sequitur: Et scient omnes gentes quia ego sum Dominus, dicit Adonai Dominus, cum sanctificatus fuero in vobis. Cum ergo ipse semper sit sanctus, sanctificatur tamen in eis quibus largitur gratiam tuam, auferendo ab eis cor lapideum, per quod nomen Domini profanaverunt. CAPUT XV. 31. Ne autem putetur, nihil ibi facere ipsos homines per liberum arbitrium, ideo in psalmo dicitur, Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum Ezechielem, Projicite a vobis omnes impietates vestras, quas impie egistis in me, et facite vobis cor novum et spiritum novum, et faci
Abbreviated transcription (Latin):
& dabo uobis cornouum & sp̃m nouum dabo in uobis
& auferetur cor lapideum decarne uestra & dabo uob
cor carneum & sp̃m meum dabo inuobis & faciam ut in¬
iustificationib meis ambuletis & iudiciamca obseruetis
& faciatis. Quis itaq sit caecus ut non uideat : quisita
lapideus ut non sentiat istam gratiam non secundum me¬
rita bonae uoluntatis dari dõdicente atq testante ego
facio domus israhel sed propter nomen meum scms
Quare enim dixit ego fucio sed propter nomen meum
sc̃m nisi ne illi puturent propter bonu merita sua fic¬
ri: quod nonerubescunt dicere pelagiani : non solumau¬
tem bona merita eorum nulla uerum &iam mala meri¬
ta preces nsse demonstrat dicendo sed propter nomen
meum scm quod profanustis ingentib quis non uideaet
hor rendum malum esse nomen sc̃m dñi prosainaretat¬
& tamen propter ipsum nomen meum inquit quod pro¬
fanastis uos ego faciam uos bonos non propter uos dor

Expanded text:
et dabo uobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uobis; et dabo uobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uobis; et auferetur cor lapideum de carne uestra, et dabo uobis cor carneum. et spjustificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horrendum malum esse, nomen sanctum Domini profanare? Et tamen propter ipsum nomen meum, inquit, quod profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et
Abbreviated transcription (Latin):
me dicere bonum meritum bonae uoluntatis in homi¬
ne precessisse ut auelleretur ab eo cor lapideum. quan¬
do quidem ipsum cor lapideum non significat nisi duris¬
simam uoluntatem. & aduersus dm̃ omnino inflexibi¬
lem : ubi enim precedit bona uoluntas. iam non est utiq
cor lapideum. Nam & alio loco per eundem prophe¬
tam ds̃ manifestissime ostendit. non propter eorum
aliqua bona merita. sed propter nomen suum ista fa¬
cere ubi ait. Ego facio domus israhel. sed propter
nomen meum sc̃m quod profanastis ingentibus. quo in¬
trastis illuc. & scĩficabo nomen meum nomen meum¬
magnum quod profanatum est ingentib. quod profa¬
nastis in medio eorum & scient gentes quia ego sum dñs
dicit adonai dñs. Cum scĩficatus fuero in uobis ante ocu¬
los eorum : & accipiam uos degentib & congregabo uos
ex omnib terris & inducam uos interram uestram.
& aspargum uos uqua munda & mundabimini ab omnib

Expanded text:
me dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen suum ista facere, ubi ait: Ego facio, domus Israel: sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc. et sanctificabo nomen meum magnum, quod profanatum est ingentibus et profanastisin medio eorum, et scient gentes quia ego sum dominus, dicit Adonai dominus, cum sanctificatus fuero in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et aspergam super uos aquam mundam et mundabimini ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
poss& ds̃ &iam duritiam cordis auferre. non diceret
per proph&am. Auferam ab eis cor lapideum. & dabo
eis cor carneum. Quod de nouo testamento fuisse pre¬
dictum satis a postolus ostendit ubi ait. Epistula pr̃a
uosestis scribta non atramento sed spũ dĩ uiui. Non in
tabulis lapideis. sed in tabulis cordis carnalib: quod non
ideo dictum putemus ut carnaliter uiuant qui debent
spiritaliter uiuere. sed quia lapis sine sensu est cui con¬
paratum est cordurum. cuinisi carni sentienti cor intel¬
legens debuit conparari. Sic enim hocdicitur per hie¬
zechihelem proph&am. & dabo eis inquit cor aliud
& sp̃m nouum dabo eis. & cuellam cor lapideum de
carne eorum & dabo eiscor carneum ut inpreceptis
meis ambulent. & iustificationes meas obseruent. &
faciant eas . & erunt mihi inpopulum & ego ero eis in
đm dicit dñs: Num quid ergo possumus nisi absurdissi¬

Expanded text:
posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m fidei. Non enim ait scientiam fidei. sed sp̃m fidei.
quod propterea dixit. ut intellegeremus quia fides & non
p&ita conceditur ut ei petentialia concedantur. Quomo¬
do enim inuocabunt inquit inquem non crediderunt: er¬
go sp̃s gratiae facit ut habeamus fidem: ut per fidem in¬
petremus orando ut possimus facere quae iubemur.
Ideo ipse apostolus ad sidue legi preponit fidem: quoniam
quod lex iub& facere non ualemus nisi perfidem ro¬
gando inpetremus ut facere ualeamus : Nam si fides
liberi est tantum modo arbitrii nec datur ado propter
quid proeis quinolunt credere oramus ut credant: quod
prorsus faceremus in aniter. nisi rectissime crederemus
&iam peruersas. & fidei contrarias uoluntates omnipo¬
tentem dm̃ ad credendum posse conuertere:. Liberum
quidem arbitrium hominis pulsatur ubi dicitur. hodie
si uocem eius audieritis nolite obdurare corda. Sed nisi

Expanded text:
spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi
Abbreviated transcription (Latin):
bonae uoluntatis datur. quia bona uoluntas in quiunt
precedit orantis. quam precessit uoluntascredentis
ut secundum haec merita gratia sequatur ex audientis di:
Iam quidem de fide hoc est uoluntate credentis superius
disputaui . usq ad eo eam demonstrans ad gratiam perti¬
nere. ut a postolus non dicer& miseri cordiam consecutus
sum ut fidelis essem: sunt &alia testimonia inquibus
est quod ait. sapite ad temperantiam. sicut unicuiq ds̃
partitus est mensuram fidei. & quod iam commemora¬
ui. gratia salui factiestis perfidem . & hoc non ex uobis
sed exdĩ dono est. & illud quod scribsit adephesios. pax
illud ubi ait quia uobis donatum est pro xp̃o non solum
ut credatis in eum: uerum &iam ut patiamini pro eo.
Vtrumq: ergo addi gratiam pertin& & fides credentiũ
& tolerantia patientium. quia utrumq dixit esse dona¬
tum. & illud maxime ubi dicit. habentes autem eundẽ

Expanded text:
bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidest quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei . Et quod jam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax u Christo . Et illud, ubi ait: Quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
dominica diligenter legatis. & quantum uos dñs adiuue¬
rit intellegatis memoriaeq mandetis. ibi uidebitis quẽ¬
ad modum sic ad loquatur liberum arbitrium corum
quos conscriptione sui sermonis edificat. ut ostendat
tamen ea quae implenda uidentur in lege. in oratione
esse poscenda. quod utiq uarii si me fieret. si ad illa ager¬
da sine diuino adiutorio uoluntas humana sufficer&:
sed cum fuerint conuincti non defensores sed inflatores
& precipitatores liberi arbitrii . Quia neq scientia diui¬
nac legis. neq natura. neq remissio sola peccatorum
ipsa facit ut lex impleatur ut natura liberetur. pecca¬
tum non domin&ur : Cum ergo in his conuincti fuerint
ad hoc se conuertunt ut quocumq modo conentur osten¬
dere gratiam dĩ secundum merita nostra dari. Dicunt
enim & sinondatur secundum merita bonorum operum
quia per ipsam bene operamur. Tamen secundum merita

Expanded text:
Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuveDominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPUT XIV. 27. Sed cum fuerint convicti, non defensores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio peccatorum ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita
Abbreviated transcription (Latin):
pleretur qui dixit: non ueni legem soluere sed adim¬
plere & natura peradam perdita. per illum repa¬
raretur qui dixit uenisse se quȩrere & saluare quod
perierat. Inquem uenturum antiqui &iam patres
crediderant qui diligebant dm̃. Dicunt &iam gratiã
dĩ quae data est perfidem ihũ xp̃i. quae neq lex est
neq natura. ad hoc tantum ualere. ut peccata prete¬
rita dimittantur. non ut futura uitentur. uel repug¬
nantia superentur: sed si hoc uerum ess&. utiq in ora¬
tione dominica cum dixissemus dimitte nobis debita
nostra sicuti & nos dimittimus debitorib nostris. non
adderemus & nenos inferas intemptationem. illud
enim dicimus ut peccata dimittantur. hoc autem ut ca¬
ueantur siue uincantur. Quod apatre qui incaelis est
nulla ratione peteremus si uirtute uoluntatis humanae
hoc possemus efficere
Commoneo autem caritatem uestram & multum exhor¬
tor ut beaticipriani librum quem scripsit deoratione

Expanded text:
pleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est per fidem Jesu Christi, quae neque lex est neque natura, ad hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione
Abbreviated transcription (Latin):
esse naturam. inqua sic creati sumus. ut habeamus mentem
rationalem qua intellegere ualeamus facti adimaginem
dĩ ut dominemur piscib maris & uolucrib: caeli &omni¬
bus pecorib quae repunt super terram: sed non haec est
gratia quam commendat a postolus per fidem ihũ xp̃i.
hanc enim naturam &iam cum impus & infidelib: certũ
est nobis esse communem: gratiam uero per fidem ihu xp̃i
Corum tantum modo est. quorum est ipsa fides. Nonenim
omnium est fides: Deniq sicut eis qui uolentes in lege
iustificari a gratia exciderunt. uerissime dicit. si ex
lege iustitia ergo xp̃s gratis mortuus est. sic eis qui gra¬
tiam quam commendat & precipit fides xp̃i. putant
esse naturam uerissime dicitur. si exnatura iustitia
ergo xp̃s gratis mortuus est: lam enim hic erat lex &
non iustificabat. iam hic erat natura & non iustificabat:
ideo xp̃s non gratis mortuus est: ut & lexper illum im¬

Expanded text:
esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam commendat Apostolus per fidem Jesu Christi. Hanc enim naturam etiam cum impiis et infidelibus certum est nobis esse communem: gratia vero per fidem Jesu Christi eorum tantummodo est, quorum est ipsa fides. Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est : sic et his qui gratiam quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum im
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ipse exlege iustitiam. cum dicer& non habens meam
iustitiam quae exlege est. iustitiae di non sunt subiecti. hoc
est gratiae dĩ non sunt subiecti: sublege enim erant non subgratia
& ideo eis dominabatur peccatum. a quo non fit homo liber
lege sed gratia. Propter quod alibi dicit. peccatum enim
uobis non dominabitur. non enim estis sublege sed subgratia.
Nonquia lex mala est. sed quia subilla sunt quos reos facit
iubendo non adiuuando. Eratia quippe adiuuat ut legisquis¬
q: sit factor. sine quagratia sublege positus tantum modo
cas uoces. quis ita desipiat immo insaniat nesciens quid loqua¬
tur ut audeat dicere legem esse gratiam. cum clam& qui
sciebat quid loqueretur. qui in lege iustificamini agratia
excidistis : si autem lex non est gratia. quia ut ipsalex fi¬
at non potest lex adiuuare sed gratia: Numquid natura
erit gratia: Nam & hoc pelagiani ausi sunt dicere gratiã

Expanded text:
dixit ipse ex lege justitiam, cum diceret, non habens meam dixit ipse ex lege justitiam, cum diceret, non habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo cas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
est ex lege : hanc autem dĩ quae hominis est exdõ. Audite
quid alio loco dicat. Cum de xp̃o loqueretur. Propter
quem omnia inquit non solum detrimenta esse credidi
uerum & stercora ex istimaui esse. ut xp̃m lucrifaciam
& inueniar in illo non habens meam iustitiam quae ex le¬
ge est. sed eam quae est perfidem xp̃i quae est ex dõ
Quid est non habens meam iustitiam quae ex lege est cum
sua non ess& lex ipsa sed dĩ. nisi quia suam dixit iustitiam
quam uis ex lege esset quia sua uoluntate legem se posse pu¬
tabat implere sine adiutorio gratiae quae est perfidem
xp̃i : Ideo cum dixiss& non habens meam iustitiam quae ꝑ
legem est secutus ad iunxit: sed eam quae perfidem xp̃i est
quae est ex dõ: hanc ignorabant dequib. ait: ignorantes dĩ
iustitiam id est quae exđo. hanc enim dat non littera occi¬
dens. sed uiuificans sp̃s: & suam uolentes constituere quam

Expanded text:
est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum detrimenta esse credidi, verum et stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo . Quid est autem, non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans spiritus; et suam volentes constituere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cuitinuo subiecit. Quot quot enim spũdi aguntur hii fi¬
li sunt dĩ. Quando ergo spũ actiones carnis mortificatis
ut uiuatis illum glorificate. illum laudate illi gratias
agite cuius spũ agimini ut ista ualeatis. ut uos filios diene
torio gratiae confidentes inuirtute sua suo sp̃u aguntur
nonsunt filidi Tales sunt de quibus idem dicita posto¬
lus. quod ignorantes di iustitiam & suam uolentes con¬
stituere iustitia e dĩ non sunt subiecti De iudaeis hoc
dixit. Quide se presumentes gratiam repellebant &
dicit eos uolentes constituere quae iustitia est ex lege
non quia lex abipsis est construta. sedin lege quac ex doesi
suam iustitiam constituebant. quando eandem legem suis
uirib se implere posse credebant. Ignorantes dĩ iustitiam:
non qua iustitia ds̃ iustus est. sed quae iustitia est homini
exdõ . &ut sciatis hanc illum eorum dixisse iustitiam quae

Expanded text:
continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi ficontinuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse torio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem dicit apostolus, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, edicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
codicit: Lit tera occidit sp̃s autem uiuificat: Et isti in¬
dociles contra lucem dĩ ceci & contra uocem dĩ surdi. occi¬
dentem litteram uiuificare dicunt. & uiuificanti spũi
contradicunt Ergo ffmei ut ipsius potius apostoli
uerbis uos moneam. debitores sumus non carni. ut secun¬
dum carnem uiuamus: sienim secundum carnẽ uixeritis mo¬
riemini: si autem spu actiones carnis mortificaueritis uiu&is
haec dixi ut apostolicis uerbis liberum arbitrium ues¬
trum amalo deterrerem & exhortarem adbonum
fei tamen ideo deb&is in homine hoc est in uobis ipsis
non in dño gloriari : Quando non secundum carnem uiuitis
sed spũ actiones carnis mortificatis: ut enim non se ex¬
tollerent quib ista dicebat ex istimanter suo spu setanta
haec bona opera facere posse nondi. propterea cumdixis¬
s& si autem spu actiones carnis mortificatis uiuetis

Expanded text:
co dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti inco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli verbis vos moneam, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ab bonum: nec tamen ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis,