comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bris miseriã p̃tendentibres inductus seu ut
ondatim agculturã ex̾centes lante uin̾e
non posse. Falce ant ideo infig̾tus est ut
in telligamꝰ qe ꝑ ipm om̃is agror cultus
pͥmo ytalis traditus est Erat eñ apud
nos ante aduentũ eius in cogtus hiis igi¬
tur explicatis libet appone̾ quid illi pulso
contigent quid uines egent quid eciam
mortuo a suꝑstitibris impensũ sit Ermm
ergo speratus atq fugatus ubiꝙ ꝑsẽꝙ¬
retur a filio ad ultimũ in ytaliã fugit ut
testat᷑ uirgilius dicens pͥmus ab ethereo
uenit satiis olympo Aerma Iois fugiẽs
et regnis exul ademptis in ytalia autem
rit dͭ. macͦbius a iauo suseeptus est. Et
genus indocile ac dispersũ mõtib altis
q̃ ꝓ hubent illo sub rege suere Setula sic
placida populos in pace regebat a pud
ytalos eñ receptus multa eũdit añ non
cogonta ⁊ int̾ alia cum eo usq ex pellibus
pecudum diatis igne peciua confic̾etim ip̃e
pͥnnis erat signanit ⁊ nomen signãtis appo¬

Expanded text:
bus miseriam pretendentibus indutus. Seu ut ostendatur agriculturam exercentes laute vivere non posse. Falce autem ideo insignitus est, ut intelligamus, quia per ipsum omnis agrorum cultus primo Ytalis traditus sit; erat enim apud nos ante adventum eius incognitus. His igitur explicatis libet apponere, quid illi pulso contigerit, quid vivens egerit, quid etiam mortuo a superstitibus inpensum sit. Cum ergo superatus atque fugatus, ubique persequeretur a filio, ad ultimum in Ytaliam fugit, ut testatur Virgilius dicens: Primus ab ethereo venit Saturnus Olympo, Arma Iovis fugiens et regnis exul ademptis etc. In Ytalia autem, ut dicit Macrobius, a Iano susceptus est. Et: genus indocile ac dispersum montibus altisperhibent illo sub rege fuere Secula: sic placida populos in pace regebat etc. Apud Ytalos enim receptus multa ostendit ante non cognita, et inter alia cum eo usque ex pellibus pecudum duratis igne pecunia conficeretur, ipse primus era signavit, et nomen signatis appo
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ nenũ cupientẽ populatorem ꝙ lotox
Est pterea sigficator opens ad agritustu¬
gam sptantis mensuacionũ terratũ atꝓͣ
diuisionũ ꝑetnacioñ longar at lalotio¬
sarũ carcerũ at ꝙ tristiciatũ ietor iuo¬

Expanded text:
bonum, nemini cupientem, populatoremque locorum. Est preterea significator operis ad agriculturam spectantis, mensurationum terrarum atque divisionum, peregrinationum longarum ac laboriosarum, carcerum, tristiarum at
Abbreviated transcription (Latin):
nequisset resiste̾ ⁊ ut uolunt quidam in fle¬
Da uittus aufugit ¶d aũt apud inferos
religatus sint a ioue falsum esse facra de¬
tian post ꝙͣ restunt saturno filios ꝓcieatos
tꝙ educatos esse clam se seducit seciẽ si¬
lios suos qui titam uocant᷑ fr̃emꝙ suum
satnũ atꝙ opem op̾hendit atq muro cn¬
cũegit ⁊ eustodiã lius apposint et post hec
set prẽm atꝙ mrem custodiis cirtũspectos
Regin reddidisse atꝙ ita incretam redusse
hec ibi pro quibus dicit lactancius libe
dem lactancii uelimꝰ opĩo seqni qui suꝑ the¬
baide stacu dicit satunũ religatũ a filio
apud infos tñc ditemꝰ ꝙ cũ sat̾ims a ioue
pusẜꝰ ut dicet᷑ in ytaliam abient q̃ agg̃tia
inferior est .i. octasin ꝓpinqnor adpud infe¬
ros destendisse uuidet ⁊ ibidem ideo religa¬
tus quia in Regnũ redire nequibat sit et
epuses eciam non nuĩꝙ dicanis religatos
uod añt mestuo senex obuolictus ca¬

Expanded text:
nequiret resistere, et ut volunt quidam in Flenequiret resistere, et ut volunt quidam in Flegra victus, aufugit. Quod autem apud Inferos religatos fuerit a Iove falsum esse Sacra deTitan postquam resciuit Saturno filios procreatos atque educatos esse clam se, seducit secum filios suos qui Titani uocantur, fratremque suum Saturnum atque Opem conprehendit eosque muro circumegit et custodiam iis apponitset patrem atque matrem custodiis circumsaeptos regnum reddidisse atque ita in Cretam remeassecit Lactantius, libedem Lactantii velimus opinionem sequi, qui super Thebaide Statii dicit, Saturnum religatum a filio apud Inferos, tunc dicemus, quod cum Saturnus a Iove pulsus, ut dicetur, in Ytaliam abierit, que a Grecia inferior est, id est occasui propinquior, apud Inferos descendisse videtur, et ibidem ideo religatus, quia in regnum redire nequibat, sic et exules etiam non nunquam dicimus religatos. Quod autem mestus senex obvolutus ca
Abbreviated transcription (Latin):
inssicq loco lũmor capitũ quibus confi¬
cieba᷑ ostilla ad lnna nã effigiem ex se¬
ra compoita satm aris accensus lũibus
imponent quod postea diu obsernatum
e ditũt in super nato ioue loco euis sa¬
turno aauige lapidem cũsum de quo dicie
theddõtius cũ ip̃m lapidem fuisse ioñe
ẜ monftratũ fart mno iouẽ nõ sũu sed
altĩus hois fuisse filiũ ⁊ lapidem ñicupa¬
dum ꝙ foesam sic est Dicit enium iusebe
danas urgis regnãte lapidem qnẽdam cre¬
de abscisione tgenitaliũ quã quidam a
Ioue saturno stam uelunt satis s̃ ubi de
utmañ a ioue regᵒ pul fũ certissi¬
mũ huistono graphi arbitũt᷑ faci¬
nons causam sacra de clarat historia
inqͥ legitur ꝙ cum iupit sat̾nũ ⁊ opun a
titanbus captos liberasset comꝑit serte fa¬
tnis ꝙ Regno pelleretim a ioue ⁊ ideo ad
euitandam sortẽ ioui insidias tetendisseut
trattis sortib arma in eũ sumpsit qui cum

Expanded text:
iussitque loco humanorum capitum, quibus confiiussitque loco humanorum capitum, quibus conficiebatur, oscilla, ad humanam effigiem ex cera composita, Saturni aris accensis luminibus imponerent; quod postea diu observatum est. Dicunt insuper, nato Iove, loco eius Saturno a coniuge lapidem ostensum; de quo dicit Theodontius, eum ipsum lapidem fuisse Iovem, sed monstratum Saturno Iovem non suum, sed alterius hominis fuisse filium et Lapidem nuncupatum, quod forsan sic est. Dicit enim Eusebius, Danao Argis regnante, Lapidem quendam CreDe abscisione genitalium, quam quidam a Jove Saturno factam volunt, satis supra, ubi de um a Iove regno pulsum certissimum hystoriographi arbitrantur, facinoris causam Sacra declarat hystoria, in qua legitur, quod cum Iuppiter Saturnum et Opim a Tytanibus captos liberasset, comperit forte Saturnus quod regno pelleretur a Iove, et ideo ad evitandam sortem Iovi insidias tetendisse, ut tractis copiis, arma in eum sumpsit. Qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut Retineret regnũ cum titano frẽ pactidne
hũit occidendi omẽm masculmã ꝓleni
que a se gignere᷑. uex qui nascebantur
ad saturu et tñc emissi cum in ultionẽ
snam aduersus tetanũ comparue̾ Cnca
aũt naͣlem rõnem dicit sic citero Sat᷑nꝰ
añt est appellatus ꝙ satretur ains edere
pletur ⁊ c Et hoc quantũ ad deuoracidñe
filioꝵ dc̃m̃ De emissione at̾ dicet᷑ de fruc¬
tibus anius e terra susceptis Nam pro¬
ducte in iꝑe fruges ex terra esto deno¬
rent᷑ om̃s in temꝑe ab eodem tpe agẽte
deo anno sequenti reddãtim Ob hanc fic¬
cionem abign̾s muuẽ in cellettam a non¬
millis creditũ est detestabilem illum sacioꝵ
intũ apud quasdam barbaras naciones
exortu quo sciliez saturno quidam ned a
lios ẜuatos ñnolabant ꝓpos quasi ad
iustur illius acturi macrobius aut dicit
in libͦ sat̾nalior ꝓ hercules gerione supe¬
rato sacrum hec apud ytalos nntauit

Expanded text:
ut retineret regnum, cum Tytano fratre pactionem ut retineret regnum, cum Tytano fratre pactionem habuit occidendi omnem masculinam prolem, que a se gigneretur; verum qui nascebantur ad Saturnum, et tunc emisse cum in ultionem suam adversus Tytanum comparuere. Circa autem naturalem rationem dicit sic Cicero: Saturnus autem est appellatus, quod saturetur annis; edere pletur etc. Et hoc quantum ad devorationem filiorum dictum; de emissione autem dicetur, de fructibus annuis e terra susceptis; nam producte in tempore fruges ex terra, esto devorentur, omnes in tempore, ab eodem tempore, agente deo, anno sequenti redduntur. Ob hanc fictionem ab ignaris minime intellectam, a nonnullis creditum est detestabilem illum sacrorum ritum apud quosdem barbaros nationes exortum, quo scilicet Saturno quidam, nedum alios, sed natos immolabant proprios, quasi ad instar illius acturi. Macrobius autem dicit in libro Saturnaliorum, quod Hercules, Gerione superato, sacrum hoc apud Ytalos immutavit,
Abbreviated transcription (Latin):
Cnm lui aluis bocabulis appellentin qua
Racione ⁊ montibus ⁊ flmm̃bus noĩa semiꝰ¬
impofita hec lattanciꝰ Qni alibi dicit
Enimiꝰ quidem in Eueniero non pͥmum dict
Regnasse satͥnũ ẜ uauiũ prem̃ Et alibris
deppaiz Erggo non ex celo natũ esse ꝗd fien¬
esse uex tinegistus auctor est qui dicetur¬
cũ ad modos paucos dexstitisse in quib
esẜ perfcã doctima ĩ hiis uranũ fat̾num¬
et mercutiũ noĩauit cognatos suos ⁊cͣ
testat᷑ lactaciꝰ dicens legi infacra histo
uranũ potentem unu uestã huisse ꝯmgẽ
et ex ea sat̾nũ atꝙ opem ⁊ alios susceps¬
se Qni sat̾mis cum regus potens efficẽt᷑
prem uianũ celum appellauit ⁊ mrem ter.¬
ram ut hac mutacõe nom̃ir fulgorem fue
oreinis ampliaret ⁊ cͣ de opi aũt quige
mlt̃a supͣ dta st̃ Sum deuoraisse filios et
eucunsse deniu duplicem tetigit sensum
historialem si⁊ nãlem Nam insacrata le¬
gitur histoͣ ut alias dt̃m est ꝙ saturnis

Expanded text:
cum hi aliis vocabulis appellentur, qua cum hi aliis vocabulis appellentur, qua raimposita. Hec Lactantius. Qui alibi dicit: Emnius quidem in Evemero non primum dicit regnasse Saturnum, sed Uranium patrem. Et alibi idem: Apparet ergo non ex Celo natum esse, quod fieesse uerum Trismegistus auctor est, qui cum diceret admodum paucos extitisse in quibus esset perfecta doctrina, in his Uranum Saturnum Mercurium nominauit cognatos suos. testatur Lactantius dicens: legi in sacra hystoria Uranum potentem virum Vestam habuisse coniugem, et ex ea Saturnum atque Opem et alios suscepisse. Qrem Uranum Celum appellavit et matrem Terram, ut hac mutatione nominum fulgorem sue originis ampliaret etc. De Opi autem coniuge multa supra dicta sunt. Eum devorasse filios et evomisse demum, duplicem tegit sensum, hystorialem scilicet, et naturalem. Nam in Sacra legitur hystoria, ut alias dictum est, quia Saturnus
Abbreviated transcription (Latin):
denorasse d̃s ⁊ uestigio e nomisse non¬
milli seruatũ iouem opis frande ⁊ illi
loco eiꝰ addit lapidem pñtatũ qiͣ illũ
pepiss opis bolunt p̃tẽa illum celo pci
birilia absaidisse falce Qd illi a ioue
scm̃ dicunt alu inde quidam eũ Regno
pulsum sebunt a ioue alii uẽ apud in¬
feros religatum Sunt in suꝑ qui illum
senem mescũ sordidum capete obuolutũ
in hertẽ segnem q ⁊ armatũ falce desẽ¬
bant ¶ Cur celi terreq dc̃us sit filius
institutõnũ in testem mmuciũ felicem
in ducens ait Sartm.nũ cum fugatus
ess a filio in ytaliamq uemisẜ celi filiũ
miremur aut eos qui Repẽtine adueueñt
rentibuo natos t̾re filios nommenꝰ. Sont
het quidem silia ueris non tamen uera quia
coustat etiam cum Regnaret ita esse sn¬
tum potuit sic argumnentari fatumũ cum
potentissiꝰ rex esset ad retinendam putũ
suoꝵ memoriam noĩa eoꝵ celi treꝙ indisse

Expanded text:
devorasse omnes, et evestigio evomisse. Nondevorasse omnes, et evestigio evomisse. Nonnulli servatum Iovem Opis fraude, et illi, loco eius, addit lapidem presentatum, quasi illum peperisset Opis. Volunt preterea illum Celo patri virilia abscidisse falce. Quod illi a Iove factum dicunt alii. Inde quidam eum regno pulsum scribunt a Iove. Alii vero apud Inferos religatum. Sunt insuper qui illum senem, mestum, sordidum, capite obvolutum, inertem, segnemque et armatum falce describant. Cur Celi Terreque dictus sit filius, institutionum, in testem Minutium Felicem inducens, ait: Saturnum, cum fugatus esset a filio in Ytaliamque venisset, Celi filium miremur, aut eos, qui repentine advenerint,rentibus natos Terre filios nominemus. Sunt hec quidem similia veri, non tamen vera, quia constat etiam tum cum regnaret ita esse habitum. Potuit sic argumentari Saturnum, cum potentissimus rex esset, ad retinendam parentum suorum memoriam, nomina eorum celi terreque indidisse,
Abbreviated transcription (Latin):
profunndos ad inferos usꝙ hiatus a quar¬
ꝙ uertigines plimimas directurus fragi¬
lis naingn prorã ⁊ potissime cum nond
satis etͦ sĩ perfuscũ aerem oculos inpingã
quorsum euasurus sum aduertẽ possim se¬
pero tamen is qui luridas dicis domos et
terabiles et̾ua fuligne ꝑuias stans uit¬
tor euacuauit in optatum exitum aperi¬
et equor in mensum. De saturno unde¬
cimo celi filio Qui decem genuit filios
scilicet pͥmum cronim scdm̃ uestamiii.
cererem .iiii. Glaritã .u. plutonẽ .ui. chi¬
ronem .uii. picum .uiii. Inuouẽ .ix. nep¬
tunũ .x. Iouem tercium Sane de Iuuone
neptimo et Ioue. non in hoc libro sedin
seqrentibus quinꝙ libris scribitur. co¬
aturiis celi ⁊ ueste fiit filius ut in
libro dimnaꝵ instituconũ sc̾b ͭ lactãciꝰ
cui ante alia uetẽs opmni socorem suam sa¬
cro ixere cõnubio eiꝙ ex sua susceptas
plures asseꝑse filios Quos aliqui ferũt

Expanded text:
profundos ad inferos usque hyatus aquarprofundos ad inferos usque hyatus aquarumque vertigines plurimas directurus fragilis navigii proram, et potissime cum nondum satis, etiam si per fuscum aerem oculos inpingam, quorsum evasurus sim, advertere possim. Spero tamen is, qui luridas Ditis domos et terribiles eterna fuligine pervias factas victor evacuavit, in optatum exitum aperiet equor immensum. CAP. I. De Saturno XI Celi filio, qui X genuit filios, scilicet primum Cronim, II Vestam, III Cererem, IIII Glaucam, V Plutonem, VI Chyronem, VII Picum, VIII Iunonem, VIIII Neptunum, X Iovem tertium. Sane de Iunone, Neptuno et Iove non in hoc libro, sed in sequentibus quinque libris scribitur. aturnus Celi et Veste fuit filius, ut in libro Divinarum institutionum scribit Lactantius. Cui ante alia veteres Opim sororem suam sacro vinxere connubio, eique ex ea susceptos plures ascripsere filios. Quos aliqui ferunt
Abbreviated transcription (Latin):
cione p̃monitus cum ex celi filus ẜui cep¬
ti ordine opis esset exͤmus ad explican¬
dam eius spleididam ꝓlem non bno quid
uolm̃ẽ p̃giandis qͥdem est ẜ sex istis sequẽ¬
tibus ꝓ uimo euocatum me nom sane cũ
laberintos quatuor fuisse histoue testent᷑
beter Etiustũ scilicet et Egiptiatũ Cretẽsẽ
atꝙ leminatũ ex hus qui ercor et cuicũuo¬
lucionũ plemor fuit non dubitẽ quin faci¬
lius intrati atꝙ progredienti prestitent
exitũ ꝙͣ pstature funt infelites giaude m
senis cuiꝰ sermone intͬturi sumus amba¬
ges nam cum ieũ fẽ om̃is uetusti erro¬
ris melmetui et gentilitatis in sama-
non ent leue ad exitum deduxisse diuer¬
sitates opmãtiũ ac dissonancias eirã¬
ciũ ⁊ antiquorũ relacões ambiguas et
in ꝓpdĩtum pulsum ac denũ exulem at¬
ꝙ atgcolam reuocasse Regem Non ergo
absꝙ horroc̃ quodam occeam litora pro¬
lemꝙ relinquo inter asperos scopulos ⁊

Expanded text:
tione premonitus, cum ex Celi filiis secundum ceptione premonitus, cum ex Celi filiis secundum cepti operis ordinem esset extremus, ad explicandam eius splendidam prolem, non uno quidem volumine, pregrandis quidem est, sed sex istis sequentibus proximo evocatum me novi. Sane cum Laberintos quatuor fuisse hystorie testentur veterum, Etruscum scilicet, et Egyptiacum, Cretensem, atque Lemniacum, ex his qui errorum et circumvolutionum plenior fuit, non dubitem quin facilius intranti atque progredienti prestiterit exitum, quam prestature sint infelices grandevi senis, cuius sermonem intraturi sumus, ambages. Nam, cum in eum fere omnis vetusti erroris inclinetur et gentilitatis insania, non erit leve ad exitum deduxisse diversitates opinantium, ac dissonantias errantium, et antiquorum relationes ambiguas, et in propositum pulsum, ac devium exulem, atque agricolam revocasse regem. Non ergo absque horrore quodam Occeani litora prolemque relinquo, inter asperos scopulos et
Abbreviated transcription (Latin):
lum et solis p̃clatũ
Defice̾ mbar turbari
bentis aera crebras
ri iludi si lã mugire
effer tenis ꝙ misteti bndas querulis uolu¬
tribus tacit̾mtatẽ imponi ⁊ in umbras impes¬
li nemor ⁊ in latebras silurens a bireferas
ac omñĩa repente tustari ceptum est Ego
aut mirari pͥmo demũ tam gnͣdi rerum
ꝓmutatõe exterritus in medñs spercln
ainibus solis ad huc menta prospitiẽs
d mocteano mĩme timueram time cepi
ne in antiquũ thuos om̃ia uertentur net
quid agerem stabat consiliũ Tundẽ dĩi
sie in pendulo essem ⁊ ecte ex onentasi
octeano qͥiͥ sese ab in feris in altũ efferens
tardum atꝙ nubulũ sidus uisum est sti¬
ggia belatum caligine quoddũ nebulis ĩ¬
mirtu ĩtuerer menior p̃ceptorũ bn̾aͭ an¬
dalo odiosum atꝙ nociũ sat̾maser fore
coggnoui cuiꝰ dim ꝑniciosos mões in men¬
tem reducerem cessit illico repentine nu¬
tacois panor ⁊ admiracio et quasi eo appa¬
rente suarũ miseriarũ a noua rer ĩmuta¬

Expanded text:
lum, et solis preclarum deficere iubar, turbari ventis aera, crebras ri, audiri sibila, mugire efferri, terrisque misceri undas, querulis volucribus taciturnitatem imponi, et in umbras impelli nemorum, et in latebras silvestres abire feras, ac omnia repente tristari ceptum est. Ego autem mirari primo, demum, tam grandi rerum permutatione exterritus, in mediis Sperchii faucibus Solis adhuc inventa prospiciens, quod in Occeano minime timueram, timere cepi, ne in antiquum chaos omnia verterentur, nec, quid agerem, stabat consilium. Tandem, dum sic in pendulo essem, et ecce ex orientali Occeano quasi sese ab Inferis in altum efferens, tardum atque nubilum sydus visum est, Stygia velatum caligine. Quod dum nebulis immixtum intuerer, memor preceptorum venerabilis Andalo, odiosum atque nocuum Saturni astrum fore cognovi. Cuius dum perniciosos mores in mentem reducerem, cessit illico repentine mutationis pavor et admiratio, et quasi eo apparente suarum miseriarum a nova rerum immuta
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ saiculũ anrea fuisse secula eo ꝙ libera
tnt esset oĩb uita nemo seruus ne mo
alt̾i obuoriꝰ nullũ etiã fert᷑ in eius sinib
frncum scm̃ nec sub illo fuit aliquid alitu
pnatũ Rec signare solũ aut ꝑtiri limite
campũ. fas erat in mediũ q̃rebant Quam
Et romai apud edẽ saturm eratiũ pu¬
publicũ ue bollietũt ut apud enm bocaret᷑
qͦ tũ ex reliqnis officiis nillũ eẽt consetis
coggnomẽ setulius appellatuo e deo tãco
atq tali ꝓstẽ splendidũ ⁊ insigͤ nomen
Demũ cũ in multis hoñn uitã in melius

Expanded text:
 Ianiculum, aurea fuisse secula, eo quod libera tunc esset omnibus vita, nemo servus, nemo alteri obnoxius, nullum etiam fertur in eius finibus furtum factum, nec sub illo fuit aliquid alicuius privatum. Nec signare solum aut partiri limite campum fas erat, in medium querebant. QuamEt Romani apud edem Saturni erarium publicum esse voluerunt, ut apud eum locaretur quo cum ex reliquis officiis nullum esset consecutus cognomen, Sterculius appellatus est. Deo tanto atque tali profecto splendidum et insigne nomen. Demum cum in multis hominum vitam in meli
Abbreviated transcription (Latin):
bit oculatus hõ ⁊ pro ꝑte in sequentibus
etiam tangent᷑ non appono S uidere suꝑ¬
est quãtũ sat̾no de quo sermo ꝯforuma fit
nestus añt sing̾ ut melanconita cõplexio
fenes et ut pliucũ fecidi ors ⁊ qr cõfiłio
et astucia qua sũme ualent annosi uo¬
luit ip̃e Obuolutũ añt̃ capite ideo uo¬
lue̾ ut fustũ sideris sat̾ius asptum et
sugiẽtis hĩtum ⁊ occultã satur innorã
sagatĩa cogitatões atq simulaciones
designaretmn. Tardum aũt dixẽ qr ob
ggrauitatẽ membroꝵ tardi fut fenes ad
intessum tardi ad iram tardum ⁊ ip̃m
planete corpus motu Nam fere intgnita¬
anis cur su suo orbẽ rodiaci ꝑficit qd in
longe mion spacio tp̃is cet̾i faciũt sordi¬
dũ uo̾ iõ fictũ puco qr inpuros hat fat᷑¬
mis prestae̾ moe̾s seu qr mor uet̾i regno¬

Expanded text:
bit oculatus homo, et pro parte insequentibus etiam tangentur, non appono. Sed videre superest quantum Saturno, de quo sermo, conformia sint. Mestus autem fingitur, ut melanconica complexio senes, et ut plurimum fetidioris, et quia consilio et astutia, qua summe valent annosi, valuit ipse. Obvolutum autem capite ideo voluere, ut fuscum syderis Saturni aspectum et fugientis habitum, et occultam Saturninorum sagaciam, cogdesignarent. Tardum autem dixere, quia ob gravitatem membrorum tardi sunt senes ad incessum, tardi ad iram, tardum et ipsum planete corpus motu; nam fere in XXX annis cursu suo orbem zodiaci perficit, quod in longe minori spatio temporis ceteri faciunt. Sordidum vero ideo fictum puto, quia impuros habeat Saturnus prestare mo
Abbreviated transcription (Latin):
fuit facinora ex quib oritur a quod
tamen andienciũ metu uidet᷑ incip̾e mo¬
uenĩ quidẽ audito pͥmo Rei alicuiꝰ ⁊ si
placz eam fulsam eẽ timemꝰ si bo displicet
equo modo ne uera sit extimestimꝰ mox
se se tollitin auras .i. inampliacõnem
lotucõnis genciũ euolat seu medioe̾b inistet᷑
uiris ⁊ ui de se solo inst̾ hoc est in ilgue⁊
plebeios ⁊ tͦ cap̃ it̃ nubila coñdit cũse ad
ad teges atq maiores effe ꝑux eciam est
Monstrũ aut̾ ingens asserit ⁊ horrendam ra¬
cione corꝑis qͦd illi dest̾bit uolens in hoc ꝙ
omet eis pluie cũ auẽ dicat ꝑp̃ eius cele¬
rem motũ hẽant hõĩs effigiem ad hͦ ut ꝑ
hͦ intelligat᷑ unũ quẽquem de aliqͣ r̾e loq̃i¬
tem perniã unã adde fame ⁊ sic ex młtis
cũ multe siit auiũ pẽne non ex pancis
fama conficit᷑ sen poeius monstrũ horrend
hant nocat qr fere nuiꝙͣ suꝑari p̃t nam
eius oculos bigilles esse eo ꝙ non insi

Expanded text:
sint facinora ex quibus oritur a quodam tamen audientium metu videtur incipere; movemur quidem auditu primo rei alicuius, et si placet eam falsam esse timemus, si vero displicet equo modo ne vera sit extimescimus. Mox sese tollit in auras, id est in ampliationem locutionis gentium evolat, seu mediocribus miscetur viris; et inde se solo infert hoc est in vulgus et plebeios, et tunc caput inter nubila condit cum se ad reges atque maiores effert. Pernix etiaMonstrum autem ingens asserit et horrendum ratione corporis quod illi describit, volens in hoc quod omnes eius plume, cum avem dicat propter eius celerem motum, habeant hominis effigiem; ad hoc ut per hoc intelligatur unumquenque de aliqua re loquentem pennam unam addere Fame, et sic ex multis cum multe sint avium penne non ex paucis Fama conficitur. Seu potius monstrum horrendum hanc vocant quia fere nunquam superari potest. Nam eius oculos vigiles esse, eo quod non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
occidentur a sone ⁊ dus alus qͦdolore tra
nritata ⁊ uidicte auida cũ sibi adu̾sus tã
porentes ut hostes arma deessent nt illis
quib pot̾at dirib aliquid mali ag̾et coicto
btero famã emisit sceleꝵ fupeꝵ Relatricem
huiꝰ aut mõmentũ ⁊ forimam desebens
uirgilius ait sic fama malũ quo nõ alued
delociudullũ mobilitate uiget dires ꝙ achͥnt
eundo parna motulpmio mox se se tollit ĩ
auras ingredit᷑q solo ⁊ caput int̾ mibila
cõdit ⁊ paulo post ħ ait pedibz celerem et
ꝑnicib alis monst ͫ horrẽd ĩgens cui quot
st̃ corꝑe plume Tot uigiles oculi subt mir alle
dictu eot hugne totidem ora sonãt tot firg
aures nocte uolat medio celit̾req ꝑ unbrã
Stridens is dulci decliãt lĩia sompno luce
sedz custos aut sumii culminetecti euirib
aut altis ⁊ magnas t̾ritat urbes tã ficci p̃ui¬
ꝑ tenax ꝙ nũciaben Centis aptime t̾ex
ꝓto uerbor ornatu ꝙͣto lepore ꝙ̃ succi pleno

Expanded text:
occiderentur a Iove, et diis aliis. Quo dolore Terra irritata et vindicte avida, cum sibi adversus tam potentes hostes arma deessent, ut illis quibus poterat viribus aliquid mali ageret, coacto utero, Famam emisit scelerum superum relatricem. Huius autem incrementum et formam describens, Virgilius ait sic: Fama malum quo non aliud velocius ullum Mobilitate viget viresque acquirit eundo. Parva metu primo mox sese attolsolo et caput inter nubila condit. Et paulo post hec ait: Pedibus celerem et pernicibus alis. Monstrum horrendum ingens cui quot sunt corpore plume, Tot vigiles oculi subter mirabile dictu Tot lingue totidem ora sonant tot surrigit aures. Nocte volat medio celi terreque per umbram Stridens nec dulci declinant lumina somno. Luce sedet custos aut summi culmine tecti Turribus aut altis et magnas territat urbes, Tam ficti pravique tenax quam nuntia veri. Sentis, optime rex, quanto verborum ornatu, quanto lepore, quam succipleno
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ iõ filiã uolu̾e qr non aliũdeꝙͣ ex̃
gescis in t̾ris fama fit Qx aut̃ pr̃e careat
non absinde dem̃ est cũ ut sepissime dex
a fama gestaꝵ que nt płuũ sẽ falsissiẽ
ignoret᷑ antor qui comꝑtus prĩs loco
arcaꝵ ass̾it theodoncius absq
pr̃e t̾re fuisse filiũ hũc barlaã
dͭ mertem atq corpẽtem mr̃is
adhuc in utero sac̾eo eo ꝙ inuocataluci¬
na fanere partui uoluisset ob id ꝙ famã
ĩ deoꝵ ignoĩam peꝑisse igmenti
hoc ab esstũ cam sũpsit᷑ non erat ei lucina
non nascituro sen partui non fucuro
p̃statura fanorem Aerbitrati sũt quidã
uet̾es ccͣ t̾re centrũ locũ esse concauũ ⁊ ĩ
eodem sonciũ aĩe ponis affligi ut satis ĩ
descensu enee ad inferos ondit uirgilius
Nã ibi nec solis unꝙͣ potuit penetͣre radiꝰ
nͨ aeris motus est a ͥs confricacõe cinus
calefieri possit Quod aut̾ in dt̃oniris tor¬
peat satis apparet nõ .ii. ad suꝑiora potest
ascende ⁊ si ascendat non erit ampluis

Expanded text:
autem ideo filiam voluere, quia non aliunde quam ex gestis in terris fama sit. Quod autem patre careat non absurde dictum est, cum ut sepissime rerum a fama gestarum que ut plurimum falsissime sunt ignoretur autor, qui compertus patris loco dartarum asserit Theodontius absque patre Terre fuisse filium. Hunc Barlaam dicit inertem atque torpentem matris adhuc in utero iacere, eo quod invocata Lucina favere partui noluisset ob id quod Famam in deorum ignominiam peperisset. hoc ab effectu causam sumpsit; non erat enim Lucina non nascituro seu partui non futuro prestatura favorem; arbitrati sunt quidam veteres circa terre centrum locum esse concavum et in eodem sontium anime penis affligi, ut satis in descensu Enee ad inferos ostendit Virgilius. nam ibi nec solis umquam potuit penetrare radius nec aeris motus est aliquis, confricatione cuius calefieri possit. Quod autem in utero matris torpeat satis apparet, non enim ad superiora potest ascendere, et si ascendat non erit amplius
Abbreviated transcription (Latin):
penetratqz cauas nox omns ad aures
fama t sũma q locũ sibilagͥ ĩ arce In¬
nũos q aditus ac mille foramĩa tectis
addidit ⁊ millis ĩclrisit lñia portis nocce
die q pr toͣ est ex ere sonãti T̃oca fremit
uoces q Restꝰ iteratq qͦs andit nulla
q̃es ĩtꝰ nullaqz silencia ꝓte non tamẽ
est clamor s parue mniura bocis qͥlia
de pelagi si qͥs procul audiat undis esse
solent qualem ne sonũ cũ inpiter atras
ncrepũt mibes exma tonit᷑a reddũt atria
ꝯfusaqz uerba uolutãt ex qͥb hni uacuas
Replent ẜmombz auras hii narrata fe¬
rñt aluis mẽsara qr ficti crestit ⁊ auditꝭ
aliꝙ̃ nomis addicit auctor Illic e̾dulitas
susurri ip̃a ꝙͥ in celo rep pelagoq gat᷑
⁊ tellure uidet totũ q reqͥnt ĩ orbẽ rc̃ Satͭ

Expanded text:
penetratque cavas vox omnis ad aures. Fama tenet summaque domum sibi legit in arce, innumerosque aditus ac mille foramina tectis addidit et nullis inclusit limina portis: nocte dieque patet. Tota est ex aere sonanti, tota fremit vocesque refert iteratque quod audit. Nulla quies intus nullaque silentia parte, nec tamen est clamor, sed parvae murmura vocis, qualia de pelagi, siquis procul audiat, undis esse solent, qualemve sonum, cum Iuppiter atras increpuit nubes, extrema tonitrua reddunt. Atria confusaque verba volutant. Ex quibus hi vacuas replent sermonibus aures. Hi narrata ferunt aliis mensuraque ficti Crescit, et auditis aliquid novus adicit autor. Illic credulitas,sussurri. Ipsa quid in celo rerum pelagoque geratur Et tellure videt, totumque inquirit in orbem etc. Sat
Abbreviated transcription (Latin):
morͣliũ Repentino falso q fudicio tamq̃
nata fecisse uident᷑ ut pñ dũ iustũ Regẽ
dum infelicem imperatorem di feromiũ
militem ĩ fine suũ deducũt ⁊ iõ iratos
dixit deos paulus qr occid̾int illustres
uiros quos ꝓpetuandos Rebant᷑ hoĩes Ss
souꝰ om̃es ⁊ ad qͦd urritat᷑ ut ꝑeat famã
quod fama sui nõĩs oriatur ut dũ deoꝵ
iraceciderit illiis nomẽ agente me¬
ritoꝵ fama suꝑstes sit ec̾ nollentibus
huis qui hoiem occidendo eũ oĩo aufferre
conati st̃ did qͦs nos idem ortat᷑ uirgiliꝰ
dũ dͭ seat sua cuiq dies bue ⁊ inreꝑable
tempꝰ oĩb est uite ẜ famiã excẽde factis
hͦ ucutis opus rc̾ hancant̃ famã ⁊cͣ iõ
malũ dixit ungilius qr non equo passũ
ad eam ꝑquirendam tẽdimꝰ om̃es / nã
ꝑ fraudes ut płimũ sũna occupari sacer¬
docia cernimꝰ dolo uictorias obtiner
pͥncipatꝰ possidi uiolenͣ et ea q̃o ꝑ phas

Expanded text:
mortalium repentino falsoque iudicio tanquam irata fecisse videntur, ut puta dum iustum regem, dum felicem imperatorem, dum strenuum militem in finem suum deducunt. Et ideo iratos dixit deos Paulus, quia occiderint illustres viros, quos perpetuandos rebantur homines. sumus omnes; et ad quid irritatur? Ut pareat Famam quod Fama sui nominis oriatur, ut dum deorum ira ceciderit illius nomen agente meritorum Fama superstes sit, etiam nolentibus his, qui homines occidendo eum omnino auferre conati sunt. Ad quod nos idem hortatur Virgilius dum dicit: Stat sua cuique dies breve et irrepaest vite sed Famam ostendere factis Hoc virtutis opus etc. Hanc autem Famam ideo malum dixit Virgilius quia non equo passu ad eam perquirendam tendimus omnes. Nam per fraudes ut plurimum summa occupari sacerdotia cernimus, dolo victorias obtineri, principatus possideri violentia, et ea quecunque
Abbreviated transcription (Latin):
a fando deam̃ dͭ idem mac̾bius ueteres
uoluisse eo ꝙ infantes ꝑtu editu nõ pͥus
eocẽ heant uel enuiitant quam ip̃am ꝯ¬
ting̾it que uo ex noĩbus cũ aliis ꝯĩa sũt
ubi de illis mentio in sequentibus fiet
intelligẽda dicentur Et ad explicandi
de filuis quos ex inc̾to patre genuisse dix
E
fuisse filian de q̃ tlem ꝓnapides
in ꝑ chocosino fabulam sc̾bit
cam si a phanete pastore dileccam cui
perẽti eũ mater uellet coplare ꝯmibio
dixit se ignotũ hr̃e hoiem nec unꝙͣ uidisse
audisse tamẽ illum suis adu̾sũ morib
⁊ ideo mori malle ꝙͣ illi mibe̾ quã obie
indignans phanetes ex amatore hostis
factus dũ illã occisurꝰ seq̃ret᷑ illa se copu¬
lauit herebo non ausa ubi phanetes ẽẽt
appare̾ d insuꝑ cheodoncius huie aIoue
ꝯcessam quadrigã eo ꝙ illi fautx fuissi
dũ ante lucem accedet ad alemenain

Expanded text:
fando dictam dicit idem Macrobius veteres voluisse, eo quod infantes partu editi non prius vocem habeant vel emittant quam ipsam contigerint. Que vero ex nominibus cum aliis communia sunt, ubi de illis mentio in sequentibus fiet intelligenda dicentur, et ad explicandum de filiis quos ex incerto patre genuisse dixee fuisse filiam, de qua talem Pronapides in Prothocosmo fabulam scribit. Eam scilicet a Phanete pastore dilectam cui petenti cum mater vellet copulare connubio, dixit se ignotum habere hominem, nec unquam vidisse, audisse tamen illum suis adversum moribus et ideo mori malle quam illi nubere. Quam ob rem indignans Phanetes ex amatore hostis factus dum illam occisurus sequeretur, illa se copulavit Herebo, non ausa ubi Phanetes esset apparere. Dicit insuper Theodontius huic a Iove concessam quadrigam eo quod illi fautrix fuisset, dum ante luc
Abbreviated transcription (Latin):
flm̃bus Aridam aut̾ tram uocane᷑
non ꝙ sic illam a c̾acõne creator mĩ¬
cupau̾it ut eius berain oplexionem
ostenderet s eo ꝙ aret᷑ bonaantẽ dea
teste matrobio saturnalioꝵ ideo deã
est ꝙ nobis oñm bonoꝵ ad uictum cã sit
cum ip̃a g̾minaciamitriat fructꝰ alat
Estas anib ⁊ pabula brutis exhibrat
ex quib ⁊ ip̃i mitinur matrom aut̾
magnam ut ait paulus uõri uolu̾e qͥ
arbitiati steam Rep om̃i creat̃cem Ego
equidẽ arbitror qr tanꝙ̃pia mater et
maxima sua ubertate mit̾at cũita morͣ¬
lia ⁊ suo gmio moriencia cũcta suisipiat
Cur aul̃ fanam dixint mac̾bius sa¬
faueat aĩaneum qͦd adeo maĩfestimii ẽ¬

Expanded text:
bus. Aridam autem terram vocavere non quia sic illam a creatione creator nuncupaverit, ut eius veram complexionem ostenderet, sed eo quod aretur. Bona autem dea, teste Macrobio Saturnaliorum ideo dicta est quod nobis omnium bonorum ad victum causa sit cum ipsa germinantia nutriat, fructus alat, escas avibus et pabula brutis exhibeat, ex quibus et ipsi nutrimur. Matrem autem magnam, ut ait Paulus, vocari voluere qui arbitrati sunt eam rerum omnium creatricem. Ego equidem arbitror quia tanquam pia mater et maxima sua ubertate nutriat cuncta mortalia et suo gremio morientia cuncta suscipiat. Cur autem Faunam dixerint Macrobius Safaveat animantium, quod adeo ma
Abbreviated transcription (Latin):
A
fuit sedes ⁊ filia de quastacius
in thebaide scribit fic e homniũ
diiũꝙ et̾ia creatrio que flimos siluasq
ñar semina uũdi Cunta ꝑmetheas ꝙ
monus pirreaꝙ saxa gignis ⁊ ĩpascis
que pͥma elementa dedisti mutasti q unc᷑
⁊ pecudum gens mitis ⁊ na feraꝵ et
dolucrũ Reqiies fi̾nũ atq ĩmoͭ nũdi.
Robur in occidu te uelox machina celi
Aere pendẽte uacuo te currus ut̾q Circuit
o Reꝵ media indiuisa q magnis frĩbus
gͦ simul tot gentibz arma tot alt drbil
ac polis subterq ⁊ desuꝑ una sufficis ast̾ri¬
fer ꝙ domos a athlanta suꝑ nos ferte
labor antẽ milla beluis ip̃ã labore ⁊c̃ si
quil. psto carinĩb satis terre opus ⁊ laiaẽ
liturio dcm̃ est rertand non eẽsos cam
tarnen uet̾es titanis dix̾e ꝯuutẽ cam̃ꝙ
ex pris concubitu ut pmonstratum est
quosdam suscepisse filios ⁊ eo occranio ne¬
pote atqz ex acheronte infualiflumo
net non ex aluis incogͥtio ut deceti demĩedit

Expanded text:
a fuit sedes et filia, de qua Statius in Thebaide scribit sic: o hominum divumque eterna creatrix, Que fluvios silvasque animarum semina mundi Cuncta Prometheasque manus Pyrreaque saxa Gignis, et impastis que prima elementa dedisti Mutastique viros, et pecudum gens mitis et ira ferarum Et volucrum requies; firmum atque immobile mundi Robur inoccidui, te velox machina celi Aere pendente vacuo, te currus uterque Circumit, o rerum media indivisaque magnis Fratribus! ergo simul tot gentibus alma, tot altis Urbibus ac populis subterque et desuper una Sufficis, astriferumque domos Athlanta supernos Ferre laborantem nullo vehis ipsa labore etc. In quibus profecto carminibus satis terre opus et laudes Litigio dictum est reiterandum non censeo. Eam tamen veteres Titanis dixere coniugem, eamque ex patris concubitu, ut premonstratum est quosdam suscepisse filios; et ex Occeano nepote atque ex Acheronte infernali fluvio, nec non ex aliis incognitis, ut decenti demonstrabitur
Abbreviated transcription (Latin):
Terem̃ uero cum iain nox densior sit nocce
concubia mĩcupat᷑ eo ꝙ quieturi uadamus
ꝯcubitũ Quartum nox dr̃ ĩtempesta eo ꝙ
nulli oꝑitẽpus aptum sit qͥntũ aut̃ galliea¬
m̃i uocitatur ee ꝙ a medio sui nocte ĩ diẽ
tendente galli cantent sexcum uero dicit᷑
cõticimũ Iam aurore ꝓxi ͫ et iõ sic dem̃
eo ꝙ tune uideatur ut płiũ grata quies
⁊ ob id omĩa conticestunt ⁊ hͣ quatuor qͥeti
prestantur Septi ͫ appellat᷑ diluculũ adie
Iain lucente in quo solerces assurgunt
oꝑi qd mĩme sompno aptũ est st sic tottdi
Rote sunt c᷑rui noctis quot in ea st̃ tꝑ̃a quieti

Expanded text:
Tercium vero, cum iam nox densior sit, nocte Tercium vero, cum iam nox densior sit, nocte concubia nuncupatur, eo quod quieturi vadamus concubitum. Quartum nox dicitur intempesta, eo quod nulli operi tempus aptum sit. Quintum autem gallicinium vocitatur, eo quod a medio sui nocte in diem tendente, galli cantent. Sextum vero dicitur conticinium iam aurore proximum, et ideo sic dictum, eo quod tunc videatur ut plurimum grata quies et ob id omnia conticescunt et hec quattuor quieti prestantur. Septimum appellatur diluculum a die iam lucescente, in quo solertes assurgunt operi, quod minime somno aptum est. Et sic totidem rote sunt currui Noctis quot in ea sunt tempora quieti
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a aut̾ obseuꝵ facrat nec frustra se illi
iiugat᷑ moretam dicit cũ solluce sua oem
dissoliat obscuritatẽ Et sic eius hoscis effici᷑
demiũ nex herebo Iungit᷑ i. ĩferno in quẽ
eũ iĩꝙͣ solares penetrent radii nox uiget
atq fecura ꝯsistit Ꝙ aut̾ ioui fainit fabula
manfestat ut p ꝑ plantũ ĩ amphitrione
⁊rã cũ accessiss in diluculo supit̾ ad alemenã
nox ut illi prestaret obsequium tãꝙͣ a cre¬
puscilo noct᷑no in choasset ꝑseñanit in longña
Ex qͦ quadrigã menut ꝑ quã c̾cuicionem
t̾re contunnam quam faicit ĩtelligo ꝑ qͣmor
aut̃ Rotas ex quib q̃driga constat Quatuor
arbitror significaꝵ noccis tempora solum
noct᷑ne quieti ẜuieñ ¶ Diditur aut̃ nox a
macrobio in li ͦ satͣnalioꝵ in septem temꝑa
et hͦ non deẜuit quieti secũdũ autẽ cum
Iam obstuꝵ sit fax pͥma dicit᷑ eo ꝙ tune
faces atcendant᷑ nec hͦ quieti accomiod

Expanded text:
ipsa autem obscurum faciat, nec frustra se si illi ipsa autem obscurum faciat, nec frustra se si illi iungatur morituram dicit; cum sol luce sua omnem dissolvat obscuritatem, et sic eius hostis efficitur. Demum Nox Herebo iungitur, id est inferno in quem cum nunquam solares penetrent radii, Nox viget atque secura consistit. Quod autem Iovi faverit fabula manifestat, ut patet per Plautum in Amphytrione; nam cum accessisset in diluculo Iuppiter ad Alcmenam, Nox ut illi prestaret obsequium tanquam a crepusculo nocturno inchoasset, perseveravit in longum ex quo quadrigam meruit, per quam circumitionem terre continuam quam facit intelligo. Per quattuor autem rotas ex quibus quadriga constat, quattuor arbitror significari noctis tempora solum nocturne quieti servientia. Dividitur autem nox a Macrobio in libro Saturnaliorum in septem temporet hoc non deservit quieti. Secundum autem, cum iam obscurum sit, fax prima dicitur, eo quod tunc faces accendantur, nec hoc quieti accommodum.
Abbreviated transcription (Latin):
ornau̾ñt clauide ⁊ in eius landem ut
enis ꝓ parte demõret esstũs Stacus
hos in thebayde cecunt usus rox qr
traꝵ celiqz cõplexa labores Ignea ml¬
ciuago transimittis sỹda lapsu fudul¬
gens Reꝑare am̃i dim ꝓxius egris in¬
Dicũt igit᷑ ante alia eã absq eggnito
qr lra densitate sui corꝑis oꝑat᷑ ut ra¬
dii solares nequeat ĩꝑtẽ oppoͭ penet᷑re
⁊ sie cam dante t̾re umbra tam grandis
efficitur ꝙͫ spacii a dimidio corꝑis terre
occupat᷑. Queqͥdem umbra nox dicitur
⁊ sie tãꝙͣ a t̾ra ⁊ non ab aͣ re causata absq
cogͥto pr̃e noctis tñ̃ filia arbitrat᷑ ꝙ aut̃
a phanete pastore dilecta sit hͦ mõ intelliꝰ
reor phanetẽ ego solem puto iõ pascorem
Eã aut̃ a damasse nottem ficcũ exiscimo
qr tãq̃ dilcam sibi ude̾ cupiens rapido c̾su
sequit᷑ ⁊ illi uidet᷑ appet̾e coplari illa dero
Renuit n miꝰ uolucri passu fugit ꝙͣ sequat᷑
eo ꝙ sibi mores adu̾sos heat cũ illuĩet ille

Expanded text:
s laudem, et ut eius pro parte demonstraret effectus Statius hos in Thebaide cecinit versus: Nox que terrarum celique amplexa labores Ignea multivago transmittis sydera lapsu, Indulgens reparare animum, dum proximus egris InDicunt igitur ante alia eam absque cognito tum, quia terra densitate sui corporis operatur ut radii solares nequeant in partem oppositam penetrare. Et sic causam dante terra umbra tam grandis efficitur quantum spatii a dimidio corporis terre occupatur. Que quidem umbra nox dicitur et sic tanquam a terra et non ab alia re causata absque cognito patre Noctis tantum filia arbitratur. Quod autem a Phanete pastore dilecta sit, hoc modo intelligendum reor. Phanetem ego solem puto ideo pastorem Eum autem adamasse Noctem fictum existimo quia tanquam dilectam sibi videre cupiens rapido cursu sequitur, et illi videtur appetere copulari. Illa vero renuit, nec minus volucri passu fugit quam sequatur, eo quod sibi mores adversos habeat cum illuminet ille,
Abbreviated transcription (Latin):
Et sic quadrige t̾otas quatuor ex totidem
uigiluis ꝯpponemus ꝙ aut̾̃pieca palla amic¬
ta sit facile uideri p̃t illam celi ornatũ sigͣre
quo tegitur ⁊ rox aut̾ ut ait papias iõ dicit᷑
quia noceat oculis Aiuffert .n. illis uidendi
officiũ cũ iul nocte ẽnanius noc insuꝑ
qr male agentib apta est ut cũ leganius qͥ¬
inale agit odit lucem ex quo sequitur ut
deuebras amet tamꝙͣ malo opiaptiores Et
d ec̾ iuuenalis ut uigilent hoĩes singint de
nocte latrones homerus p̾lea in hyliade eã
domatricem deoꝵ uocitat ut sẜiannis qñi
nocte magnaminer iurgencia pͥtorib u̾sãt
tñ nox nũme talib apta ebulliẽter opp̾mit
spus eosq tamꝙ̃ domitos ĩlucẽ usq coheet
fuũt insuꝑ huic tam ex uiro ꝙ̃ ex alus filii
pbures ut in sequentibus describetur De
lama secunda ex filus terre¬
lrgilio celestis ingenii porte placz
famain t̾re fuisse filiam dũ dicit
in enerda. Illam t̾ra parens nra

Expanded text:
et sic quadrige rotas quattuor ex totidem vigiliis componemus. Quod autem picta palla amicta sit, facile videri potest illam celi ornatum significare quo tegitur. Nox autem, ut ait Papias, ideo dicitur quia noceat oculis; aufert enim illis videndi officium, cum nil nocte cernamus. Nocet insuper quia male agentibus apta est, cum legamus: Qui male agit odit lucem; exquo sequitur ut tenebras amet tanquam malo operi aptiores. Et dicit etiam Iuvenalis: Ut iugulent homines surgunt de nocte latrones. Omerus preterea in Yliade eam domitricem deorum vocitat, ut sentiamus quoniam nocte magnanimes ingentia pectoribus versant, tamen nox minime talibus apta ebullientes opprimit spiritus, eosque tanquam domitos in lucem usque coercet. Fuerunt insuper huic tam ex viro quam ex aliis filii plures ut in sequentibus describetur. CAP. X. De Fama secunda ex filiis TerreVirgilio celestis ingenii poete placet Famam Terre fuisse filiam, dum dicit in Eneide: Illam Terra parens, ira
Abbreviated transcription (Latin):
intus int̾p̃te̾ Et hec iõ ħuis acc̾buta sũe
Non em̃ talia diurentin. nam̃ uł tẽplũ
seu palaciũ ꝯstruẽti uoluit postreno
eo ꝙ templum iom fecissent quo estula¬
puis ntus ẽ hos ab appolline intfectos
ᵈ eigo intelligo cum appolo int̾ẜtet᷑
ext̾mminans et humoris ex pulsor sit
qd iggnis eciã scĩt opifices tales si opꝰ
tale ꝯtimiẽt cito defic̃e eo ꝙ tam labore
assiduo ꝙͣ igne ꝯtinmo a ñ tp̃o desictet᷑

Expanded text:
incus interpretetur. Et hec ideo his attributa sunt incus interpretetur. Et hec ideo his attributa sunt non enim talia darentur navim vel templum, seu palatium construenti. Volunt postremo, eo quod telum Jovi fecissent, quo Esculapius ictus est, hos ab Apolline interfectos. Quod ego intelligo cum Apollo interpretetur exterminans, et humoris expulsor sit. Quod ignis etiam facit opifices tales, si tale opus continuent, cito deficere, eo quod tam labore assiduo, quam igne continuo ante tempus desiccet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlimo teste in libro nalis historie hos dactili
uucati st in cieta fabucan ferrariã ĩueĩsse
Dicit idem plimꝰ ciclopib atq cabilis
fenũ fuisse comꝑtũ Cur anẽ ex amphit̾te
dicant᷑ suscepti puto acueũicoe sonor
dura ad usum artificis i molia solidant
ut latius oñdet̾ bbi de wlcano tractabil
Qd ant̃ apud lipacc̃ fabrilia opentin.
dem̃ est ad oñdendũ qmi ab arteficibus
in monte quid agtulor in saxo quid in
solitudine meditus ul equidem et ideo
inlipura efficinã fabror desẽpsie uirgelis
quia aggneuo locus fit quo fabri mollumt
em̃ ut dicit delbencus dcũs est a tomtrre
ꝙ sit tam sufflantibris follibus ꝙͣ eciam
incudẽ derlerantib malleis Sie et sterope
dicitur a fulgore qui ex incendio nascit᷑
pntigginone aũt S ͭ ab meude calenti no¬
nẽ sumpsisse eo ꝙ pir iggnis aggnion aut̃

Expanded text:
Plinio teste in libro Naturalis hystorie, hos, qui Dactili Plinio teste in libro Naturalis hystorie, hos, qui Dactili vocati sunt, in Creta fabricam ferrarim invenisse; dicit idem Plinius a Cyclopibus atque Calibis ferrum fuisse compertum. Cur autem ex Anphytrite dicantur suscepti, puto a circumitione sonorum,  molliuntur dura ad usum artificis, et mollia solidantur, ut latius ostendetur, ubi de Vulcano tractabitur. Quod autem apud Lyparam fabrilia operentur, dictum est ad ostendendum, quoniam ab artificibus in monte? Quid agricultor in saxo? Quid in solitudine medicus? Nil equidem, et ideo in Lypara officinam fabrorum descripsit Virgilius, quia igneus locus sit, quo fabri molliunt enim, ut dicit Albericus, dictus est tonitru, quod fit tam sufflantibus follibus, quam etiam incudem verberantibus malleis. Sic et Steropes dicitur a fulgore, qui ex incendio nascitur. Piragmonem autem dicit ab incude calenti nomen sumpsisse, eo quod pyr ignis, agmon autem
Abbreviated transcription (Latin):
ferro tegant̾ squanus egr inspͣcis aspma
ex tarficati pistis inlitore ad ostiuẽdas
lontas naues doct̾na sup̃ta est debmare
construẽde domus et solaria artificũe de¬
monstratum a testitudine consĩptis car¬
mbres dithare composicio oñsu est ⁊ tector
etiam documẽtũ decontis ⁊ spondilibus
hostioꝵ atꝙ naluaꝵ flex nositates tradite
necno ⁊ qualit̾ ꝑ circũflexos gradiis in
excelsus possimꝰ turres ascendẽ sic s quo
pacto bucinas edẽ in aquis p̃tẽa herbar
contertiones ⁊ produccões fłor ex orte
ent̃serẽ fila telas ꝙ texẽ demoustratu
Ro q ad banetates telar coloe faciẽdis
pistiũ sangine p̃bne̾ pͥme aptus earuĩ
meditantibris dedisse comꝑtũ est ꝙ ind
multa dicta inim᷑abibilia sunt q̃ mare
ꝓdncit instiuẽcia artificiũĩ ingenia ex
quibris fit ut merito artificiosos hoĩes
neptim filios ind̃cupemus ciclopesꝙ ue
tenius Et quãtũ cũꝙ hesiodo placeat

Expanded text:
ferro tegantur, squamis eorum inspectis. A spina ferro tegantur, squamis eorum inspectis. A spina excarnificati piscis in litore ad construendas longas naves doctrina sumpta est. A bivaro construende domus et solaria artificium demonstratum. A testudine consumptis carnibus cythare compositio ostensa est, et tectorum etiam documentum. A concis et spondilibus hostiorum atque valvarum flexuositates tradite, nec non et qualiter per circumflexos gradus in excelsas possimus turres ascendere. Sic ex quo pacto bucinas edere. In aquis preterea herbarum contextiones et productiones filorum exorte et interserere fila, telasque texere demonstratum. Aque ad varietates telarum colore faciendas piscium sanguine prebuere prime. Motus earum meditantibus dedisse compertum est. Quid multa dicam? Innumerabilia sunt, que mare producit instruentia artificum ingenia, ex quibus fit, ut merito artificiosos homines Neptuni filios nuncupemus, Cyclopesque vocemus. Et quantumcunque Hesiodo placeat,
Abbreviated transcription (Latin):
non artificigr hũm est ut aꝑpebit in seq̃n¬
tibus. Et qm̃ int̾ se discordes funt ut discor¬
nccẽ est Dicunt᷑ igit hn ciclopes q̃ arti¬
ficiosi sunt hoĩes acicłos ꝙ e cnculus ⁊
copis ꝙ est oculus i. oculo circulatus
Seu ut bremus smam sequẽtes bocabulor
cncũspectus Qd quid̃ artificem hoiẽm
esse oportet. ⁊ram si nõ sit neqͣmnt cõgiue
pims ultima rũdi̾ Et iõ confuere circã¬
spetti artifices añ quã maiũ oꝑi appone¬
rent nrẽte et pͥnciꝑiũ ⁊ mediũ s ultim̃e
intuen ut fini debita possent prestari
inicia e sic opus inchaare rapias ant
dicit ciclides artes. aggrecis mcuapari
eo ꝙ oango illaruĩ ficuti circuli miciũ la¬
tens sit ex quo bocabulo dici ciclopes
aquis fere exemplaua reiũ ot̃u accificia¬
sum sũpta uideant᷑ depiscibus quidem
simptũ uolut quo ordine in pngnã acies
deductent᷑ ub eisdem quo pacto hoieo eqͥgs

Expanded text:
vero artificiosorum hominum est, ut apparebit in sequenvero artificiosorum hominum est, ut apparebit in sequentibus. Et quoniam inter se discordes sunt, ut discore est. Dicuntur igitur hi Cyclopes, qui artificiosi sunt homines, a ciclos, quod est circulus, et copis, quod est oculus, id est oculus circulatus. Seu ut brevius sententiam sequentes vocabulorum, circumspectus. Quod quidem artificem hominem esse oportet; nam si non sit, nequeunt congrue primis ultima respondere; et ideo consuevere circumspecti artifices antequam manum operi apponerent, mente et principium et medium et ultimum intueri, ut fini debita possent prestari initia, et sic opus inchoare. Papias autem dicit ciclides artes a Grecis nuncupari, eo quod origo illorum sicuti circuli initium latens sit. Ex quo vocabulo dici Cyclopes,aquis fere exemplaria rerum omnium artificiaturum sumpta videantur. A piscibus quippe sumptum volunt, quo ordine in pugnam acies deducantur. Ab eisdem, quo pacto homines equique