comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tant ẽẽ propria ꝙ tociꝰ oraciois ualde michi uidentur errare omnĩoq¬
tun in lix omis eit error qd exutimant artificum ẽẽ ix qđdam non dis¬
simile ceterorum aumõi de ipo uire ciuili externo die Eristus componi pos¬
se dicebat ut geuera rerum primiu exponerentur in quo uicium est si gris
ullum preteemittatur deinde singuiorũ gn̾um ꝓtes in quo & de eẽ aliq
ptem & siuperare mendosũ est. Tum ueriorũ omium dimĩnitrẽs in quib
neq alẽe quicq̃ aecet neq redundare ¶ Sedtoe ñ in iuire auili. si ꝯ̃ mi
pius aut mediocrib reb dixtores assequi possunt non idem sencio tanta hac
in re tamq in mensa posse fieri. Sin aut qui arbitrantur deducendi st̾ ad¬
y eos qui hec docet omĩa iam explicata & ꝓpolita assequentur. S̾ ut eĩ in¬
numerabiles de his rebus libri neq abditi neq obscuri ¶S̾ ed uideatur¬

Expanded text:
tant esse propria quam totius orationis, valde mihi videntur errare; omninoqtant esse propria quam totius orationis, valde mihi videntur errare; omninoque in hoc omnis est error, quod existimant artificium esse hoc quoddam non dissimile ceterorum, cuius modi de ipso iure civili hesterno die Crassus componi posse dicebat: ut genera rerum primum exponerentur, in quo vitium est, si genus ullum praetermittitur; deinde singulorum partes generum, in quo et deesse aliquam partem et superare mendosum est; tum verborum omnium definitiones, in quibus neque abesse quicquam decet neque redundare. Sed hoc si in iure civili, si etiam in parvis aut mediocribus rebus doctiores adsequi possunt, non idem sentio tanta hac in re tamque immensa posse fieri; sin autem qui arbitrantur, deducendi sunt ad eos, qui haec docent; omnia iam explicata et perpolita adsequentur; sunt enim innumerabiles de his rebus libri neque abditi neque obscuri: sed videant q
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i coniriiare argumentis at racionib deii amiraria refutare. Tum
autem alni cundusionem oratiõis & qĩ ꝓ orationem iollocant au uibent
anteã uoretur oruandi aut angendi c̃a digredi de inde aindudere ac ꝑ¬
urare. Ne tec quidẽ reprehendo sunt enĩ amunue distributa sed timen
ud ꝙ neciẽe tuit homiini exꝓtim ueritatis non ixrite ¶ Que eis pretepta
principiorũ & narrationũ ẽẽ uoluerũt ea in trtis oratioun iunt amseruã¬
da. Nan egu nuchi beniuolum iuditẽ faciliꝰ fatere posium ecum cum sum
in cursu oracioi̾s q cum omia sunt in audita. dociem aut non cumi poii¬
cror me demoitraturũ sed tum cum doceo & explano. attentum uero
creli tata actione excitandis mentib iudicum non prima denũciacione eni¬
tere posuimꝰ. Iam uero narracionem quã iutet ueriũmiem ẽẽ & aperta
& breuem recte nos amonetur. Sedhae qui hec narraciois magis pu¬

Expanded text:
nostra confirmare argumentis ac rationibus; deinde contraria refutare; tum nostra confirmare argumentis ac rationibus; deinde contraria refutare; tum autem alii conclusionem orationis et quasi perorationem conlocant, alii iubent, ante quam peroretur, ornandi aut augendi causa digredi, deinde concludere ac perorare. Ne haec quidem reprehendo; sunt enim concinne distributa, sed tamen, id quod necesse fuit hominibus expertibus veritatis, non perite: quae enim punt, ea in totis orationibus sunt conservanda; nam ego mihi benevolum iudicem facilius facere possum, cum sum in cursu orationis, quam cum omnia sunt inaudita; docilem autem non cum polliceor me demonstraturum, sed tum, cum doceo et explano; attentum vero crebro tota actione excitandis mentibus iudicum, non prima denuntiatione efficere possumus. Iam vero narrationem quod iubent veri similem esse et apertam et brevem, recte nos admonent: quod haec narrationis magis pu
Abbreviated transcription (Latin):
cuuse aintrouersiam & in questiones: cam̃ upeilant rem poitam in diste¬
ptacione rerum & amtrouerĩam. Questionẽ aũt rempitam infinita duũ¬
sionis dubitacione. de causa precepta dant de aitrra parte dicendi miu
stilenciuĩ. de inde quiq facuit q̃ĩ memira eloquedie. Inuenier quid dicas
exmentu duperere. deinde urnare uerbis: post memorie mandare tum ad
oxtreniũ egrre & pronuntiare tem sane nõ recunditam  uis eiz hx ia
non aunte uiderit neminem rosse aperte ditere nis & quid dicer& & quib
uenis & quo or dine dicera halrux & ea meminiss&. Atii hec egõ repte¬
hendo sed into ociuos pita eẽ dico ut eas item nuatior quiq sex ptes uri¬
stpteir quoĩa aliter ab auis eligorentit in quas eit abalis amnum or̃o
listributa ¶Tident enim exordiri ita ut eu qui audiat benuolum nobuis
faciamus & docuem & attentum deuidezem nacrare ita ut iuerisn nula
narracio est ut ut apta ut lreuis ist aut diuidẽ causam aut proronẽ

Expanded text:
positam in disceptatione reorum et controversia; quaestionem autem rem positam in infinita dubitatione; de causa praecepta dant; de altera parte dicendi mirum silentium est. Deinde quinque faciunt quasi membra eloquentiae, invenire quid dicas, inventa disponere, deinde ornare verbis, post memoriae mandare, tum ad extremum agere ac pronuntiare; rem sane non reconditam; quis enim hoc non sua sponte viderit, neminem posse dicere, nisi et quid diceret et quibus verbis et quo ordine diceret haberet et ea meminisset? Atque haec ego non reprehendo, sed ante oculos posita esse dico, ut eas item quattuor, quinque, sexve septem, quoniam aliter ab aliis digeruntur, in quas est ab his omnis oratio distributa: iubent enim exordiri ita, ut eum, qui audiat, benevolum nobis faciamus et docilem et attentum; deinde rem narrare, et ita ut veri similis narratio sit, ut aperta, ut brevis; post autem dividere causam aut proponere;
Abbreviated transcription (Latin):
cũ udaras futre suo ampiexus er̃t. puer aluge iutas risum queñuit qui eit
mea ientencia uł tenunimus ingrmi tructus. Tempꝰ igitur dicenai prude¬
cia & gnauitite moderabimur quaru utini̾ artẽ aliquas haberem᷑ sed dom̃i
naturi. Nuc exponamus gñi ipͥi grneri sumati que enũ mixime mourit
Hec ipit᷑ ũt prima ꝑticio ꝙ fitete ddicatur id alus inte hatere alias in urbo raceti¬

Expanded text:
tre suo complexus esset "puer, abige muscas"? Risum quaesivit, qui est mea sententia vel tenuissimus ingeni fructus. Tempus igitur dicendi prudentia et gravitate moderabimur; quarum utinam artem aliquam haberemus! Sed domina natura est. Nunc exponamus genera ipsa summatim, quae risum maxime moveant. Haec igitur sit prima partitio, quod facete dicatur, id alias in re habere, alias in verbo facet
Abbreviated transcription (Latin):
tati ut car matene oiõis que cuia̾s eẽt goneus itudiosi qui rent ditendi
ontrian locis deitriptam instructi or natamq m̃ pretenderet. Reo dia ac
sonten nusauu o sua uerba rapiant que semꝑ satis ornatamichi quidẽ uidieu
solacĩ eieis moi siuunt ut ea res iiu pererisse iudeatur. Ac s uerum queiatis agea
irieam hac initrumentũ cauarũ & genetum uniuorso cũ intouim de feuorte
he prunacidi ri uut nos queq delata ad nos erit tum deniq scrutau locos exqub
uetunento ciurnuts. Que quidẽ omnim qui ea mediocritta odo dosn auaruis¬

Expanded text:
teriem orationis, quae cuiusque esset generis, studiosi qui essent dicendi, omnibus locis discriptam, instructam ornatamque comprehenderent, rebus dico et sententiis. Ea vi sua verba parient, quae semper satis ornata mihi quidem videri solent, si eius modi sunt, ut ea res ipsa peperisse videatur; ac si verum quaeritis, am—hoc instrumentum causarum et generum universorum in forum deferre debemus neque, ut quaeque res delata ad nos erit, tum denique scrutari locos, ex quibus argumenta eruamus; quae quidem omnibus, qui ea mediocriter modo considerari
Abbreviated transcription (Latin):
i uigindo at id est no nolulitatis ied tie eẽ nichil iupereit iinames inum¬
duipauerunt. An in uiee ciuili est ꝓ utrernm iet dict te cum cates nendires
i ini tuptis quudem & cesis solium til piteriui recepusse. Aurei nilitrri
ꝗ nonqͣ castra iuderis an eloque̾cie que uili est inte & quicqd est uocis ic li¬
gue onie nntum turpissimum calunne quectum comuluti. Tu lucemn npi¬
cere audes tu hostes intueri. tu ntoro. iu muete iuincunum ẽẽ compcnu.
tu illim mortuam in iagines ip̃as non ꝑ horetas quibꝰ non modo mut idis

Expanded text:
ne augendo? At id non est nobilitatis. Sed fac esse, nihil superest; line augendo? At id non est nobilitatis. Sed fac esse, nihil superest; liipaverunt. An iuri civili? Est paternum. Sed dicet te, cum aedis venderes, ne in rutis quidem et caesis solium tibi paternum recepisse. An rei militari? Qui numquam castra videris! An eloquentiae? Quae neque est in te, et, quicquid est vocis ac linguae, omne in istum turpissimum calumniae quaestum contulisti! Tu lucem aspicere audes? Tu hos intueri? Tu in foro, tu in urbe, tu in civium esse conspectu? Tu illam mortuam, tu imagines ipsas non
Abbreviated transcription (Latin):
dedĩo altrri delege Seruilia et con contrari inter seĩe de reyl. capita contu¬
lissae noiter luc tacetinime tris patris bruti de nire cuuli libellos trili lege̾¬
dos dedit. Et libro primo forte euenit ut inpriuernatẽ eẽnus iõndu
ne cum is uichil haberae nichil eẽ ei relietum puraretur. Tum exlibro trr¬
cio in quo finem itribendi fecit tot enim ut audin Scrnolam ditere stue
⁊i Bruti libri Intiburte roete anedimꝰ ego o& Marcus tiliꝰ ulu ił hi tĩndi
Urute quos tibi pater publics conmentariis cmũgnatos reliquit. Quoa
tratur hx tempore atii his faceciis nõ minus refutatum ẽẽ brntĩ qͣ illis
nagediis quas egit idem cum caiui incadem ca cum timere tereretur uius in¬
uia. proh diimmoctales que nnt illa quintiius qͣ in expectate qͣ reremin
cum anuectis occulis gestu ouimi minmenti iuma grauitate & crlericite uerlor
ni regio liberauit quid fatere cui rei. cui glorie au uriiti ihiudere purioio¬

Expanded text:
endam dedisset, alteri de lege Servilia, et cum contraria inter sese de re publica capita contulisset, noster hic facetissime tris patris Bruti de iure civili libellos tribus legendos dedit. Ex libro primo: "forte evenit ut in Privernati essemus." "Brutne, cum is nihil haberet, nihil esse ei relictum putaretur." Tum ex libro tertio, in quo finem scribendi fecit—tot enim, ut audivi Scaevolam dicere, sunt veri Bruti libri—"in Tiburti forte adsedimus ego et Marcus filius." "Ubi sunt hi fundi, Brute, quos tibi pater publicis commentariis consignatos reliquit? Quod ateatur hoc lepore atque his facetiis non minus refutatum esse Brutum quam illis tragoediis, quas egit idem, cum casu in eadem causa efferretur anus Iunia. Pro di immortales, quae fuit illa, quanta vis! quam inexspectata! quam repentina! cum coniectis oculis, gestu omni ei imminenti, summa gravitate et celeritate verborum tu regio liberavit? Quid te agere? Cui rei, cui gloriae, cui virtuti studere? Patrimonio
Abbreviated transcription (Latin):
ynum dii in mortales fuit: qui timor᷑ que dubaticio. quanta hesitacio: tractꝰ¬
q uetorui ut tuo illa̾ micio ꝙ tibi uui ut iynostendũ honunes daba̾t tenuusti
te pro honune ꝑ neccesario questore tuo dicẽ quã titu prnui nuisti idte audi¬
endũ uiini. Ecce aut cum te nichit aliud prote cuĩe artutrilur insint homines
tin cuit in prohum detenduti ignostentu ꝓp neccenitudiue arlutrirentur ierrẽ

Expanded text:
quanta haesitatio tractusque verborum! Ut tu illud initio, quod tibi unum ad ignoscendum homines dabant, tenuisti, te pro homine pernecessario, quaestore tuo, dicere! Quam tibi primum munisti ad te audiendum viam. Ecce autem, cum te nihil aliud profecisse arbitrarer, nisi ut homines tibi civem improbum de
Abbreviated transcription (Latin):
uentir. Sed ut in illo siurxrioto gruere uł uareatiois uel mitaciois intanda est
numorum & hologorum simulituto ue intxx scurilis ouun diercitas mnagno
iere fugienda eͥ. Qui igitur distingurnii crnno. citullo icitrris e mulurem ue¬
aru Graniu aut uarguli muitũ meñ. Nan me tertie in mente̾ michi quidẽ ut
uit. Sũt r̾iz dicates Grano quidẽ nenio dicitior. lix ornuor priiũ ne quocit̃s¬
negare philipꝰ. Tum quentor prorerans mo breuiter hic ile nõ accinatus pri¬
ium rogritis ridicine ied setebat Iuctex laiuritix urrmior & q ipe tritis. onũs
eit rĩs in iudice̾ conuerius insũ eit totum Scurine idicium. Ergoiec qͥ
u uuit dicitem & metrecines eͥ appiꝰ. Sed nonnoni intir iucium scurue qt¬

Expanded text:
ovetur; sed ut in illo superiore genere vel narrationis vel imitationis vitanda est mimorum et ethologorum similitudo, sic in hoc scurrilis oratori dicacitas magno opere fugienda est. Qui igitur distinguemus a Crasso, a Catulo, a ceteris familiarem vestrum Granium aut Vargulam amicum meum? Non me hercule nit: sunt enim dicaces; Granio quidem nemo dicacior. Hoc, opinor, primum, ne, quotiens" inquit "rogare?" Philippus. Tum quaesitor properans "modo breviter." Hic ille "non accusabis: perpusillum rogabo." Ridicule. Sed sedebat iuest risus in iudicem conversus; visum est totum scurrile ridiculum. Ergo haec, quae se vult dicacem et me hercule est, Appius, sed non n
Abbreviated transcription (Latin):
gare abistr ausus:. aut sine illo Salimine̾ aggredi: neq raternũ aspectũ es ue¬
utus Nunꝙͣr aluĩ asrectum ditebat qum nuchi ł nxranon iritus tuere iuc¬
tu tuii uideretur ut idem intlexa ad miralulẽ sonũ uoce quẽ etate exacti in digẽ
ulerũ lacerasti orbasti extixisti. Neq fratris necis nec eiꝰnati ꝓui ꝗ tibi in tute
lam est traditus. Nens ac iugens dice̾ iudebatur. Que si ile histrio quotidie
cum agrcae tamẽ recte age̾ sine dolore nõ poterat ¶ Quiad paucuniũ putatis in
scribendo leni animo ac remusso fiusse: fieri nlło modo potuit ¶ Sepe ei audiu
uetam bonũ nemiinẽ. idꝙ a democrito & platire inicriptis relictũ ẽẽ dicũt si¬
nolite erutimare me ip̃m qui nõ teroum ueteres cau̾s fictosq iuctus uellem imi¬
rari ariiz adumbiare dicendo neq actur ecm̃ aliene ꝑsone sed auctor nire
cuni michi. ah. aquiliꝰ inciuitate retinentꝰ cẽt que in ila cͥa porĩda faterez

Expanded text:
 aspectum es veritus? Numquam illum aspectum dicebat, quin mihi Telamon iratus furere, luctu filii, videretur. Ut idem inflexa ad miserabilem sonum voce. Quem aetate exacta, indigem Liberum, lacerasti, orbasti, extinxisti. Flens lam est traditus, flens ac lugens dicere videbatur; quae si ille histrio, cotidie cum ageret, tamen recte agere sine dolore non poterat, quid Pacuvium putatis in scribendo leni animo ac remisso fuisse? Fieri nullo modo potuit. Saepe enim audivi poetam bonum neminem—id quod a Democrito et Platone in scriptis relictum esse dicunt—sioris. Qua re nolite existimare me ipsum, qui non heroum veteres casus fictosque luctus velim imitari atque adumbrare dicendo neque actor sim alienae personae, sed auctor meae, cum mihi M'. Aquilius in civitate retinendus esset, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
genus ex eo cum ad uerbum nõ ad sententia rem accipere iudeare. Ex quo
re notau uolo. Est aute̾ extix gne illud ꝙ tu Cranse nuꝑ ei tuite rogana
Aestꝰ nõ eus nudebis igitur te inquit suscitari & tu certe negaras temole¬
stũ rutueumi. Exeodeni hix uetus ulo est fututũ ꝙ auĩt malugmensemu
lũ uasd. icipionem cum excentutia sua tenĩciata Acinum noniuler p̾u¬

Expanded text:
genus ex eo, cum ad verbum, non ad sententiam rem accipere videare; ex quo genus ex eo, cum ad verbum, non ad sententiam rem accipere videare; ex quo re notari volo; est autem ex hoc genere illud, quod tu, Crasse, nuper ei, qui te rogasset, lestus non eris." "Iubebis igitur te" inquit "suscitari?" Et tu "certe negaram te molestum futurum." Ex eodem hoc vetus illud est, quod aiunt Maluginensem illum M. Scipionem, cum ex centuria sua renuntiaret Acidinum consulem p
Abbreviated transcription (Latin):
responũo illa si tu & aduersus & auerius impuditus es. & interpetuutiono¬
mũs ht̃ accumen cum aut ridiculum conuertas. Suamobrem ita quis uoat᷑
ut ego nuꝑ numiinum duusorem ut Neoptolemum ad troiam sic ulum n cãro
marcio nonien inuenuse. A tur tec omia uerbo continctr. Sere &e ueriuis fa¬
cere interpimitur. uelut est uł panluium inmutatus ut aliqua ꝑs uersus ut iatiꝰ
S cauro itomachanti. Ex quo st̾ nõ ulliꝰ qui tuam legem de citate norte Cras¬
se dicant si tatete quid iix cdamoris quib mater nec pater sit tanta cõfidencia¬
estis aufertur ista.c.ii. suꝑbiam. Nan in celo sane oe ad causam utule fuit
tum ulum Antoni cum ille ase recunie profectam dicrux teitis & halera&
filium delicaciorem alruntr ia illo sentinsenes ẽc̃ tactum .xxx. minis. Intac
genus amiiciuntur prouerbia ut uld̾ Scipiõĩs cuni ascis om̃is prouĩtus
turendia merentẽ ꝑ agrasse gloriaretur agas asellũ & cetoni. Quare ea quoq

Expanded text:
responsio illa "si tu et adversus et aversus impudicus es." Etiam interpretatio nominis habet acumen, cum ad ridiculum convertas, quam ob rem ita quis vocetur; ut ego nuper Nummium divisorem, ut Neoptolemum ad Troiam, sic illum in campo Martio nomen invenisse; atque haec omnia verbo continentur. Saepe etiam versus facete inteScauro stomachante; ex quo sunt non nulli, qui tuam legem de civitate natam, Crasse, dicant: st, tacete, quid hoc clamoris? Quibus nec mater nec pater, tanta confidentia? Auferte istam enim superbiam. Nam in Caelio sane etiam ad causam utile fuit tuum illud, Antoni, cum ille a se pecuniam profectam diceret testis et haberet filium delicatiorem, abeunte iam illo, sentin senem esse tactum triginta minis? In hoc genus coniciuntur etiam proverbia, ut illud Scipionis, cum Asellus omnis se provincias stipendia merentem peragrasse gloriaretur: "agas asellum" et cetera; qua re ea quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
rae ita ẽẽ nequislimum. Ualde autem eidentur &e magnies que tere in desor¬
mitatẽ aut in alup uicium corporis auciuitur cum suuulitudine turpioris ut
meum illut inhelimumi mincum iam ostendim ciumõi sis. Cum ille ostende
quei demostraui digiti pietum gaillum in mariano ituto ambera. s nadis di¬
stortum erecta liugna huecis fluentun. Lilus est conuotus nichil tã macie
sinuli iusum eit ut cum tectio p̾uirio mentum in dicẽdo distoe quẽti ciiunt di¬
cera ñ ꝗd uello si nucem fregis&. Eciam illi qͥ nunuendi uit iuginidi ẽi adĩ¬
credibillem adiiricionem efteruntur uelut tu frase in conctione it i ĩn p̾m¬

Expanded text:
identur etiam imagines, quae fere in deformitatem aut in aliquod vitium corporis ducuntur cum similitudine turpioris: ut meum illud in Helvium Manciam "iam ostendam cuius modi sis," cum ille "ostende, quaeso"; demonstravi digito pictum Gallum in Mariano scuto Cimbrico sub Novis distortum, eiecta lingua, buccis fluentibus; risus est commotus; nihil tam Manciae simile visum est; ut cum Tito Pinario mentum in dicendo intorquenti: "tum ut diceret, si quid vellet, si nucem fregisset." Etiam illa, quae minuendi aut augendi causa ad incredibilem admirationem efferuntur; velut tu, Cras
Abbreviated transcription (Latin):
& ropuli biuolencia michi cociliara cuiꝰ uis &e cmui sedictioes cou̾ictione de¬
tenderam & iudiciũ & animos totos uł calamitate auitatis uł luctu ac desi¬
derio propinquoꝵ uł odio proprio ĩ cepionẽ ad causã nr̃am couertera. Tum
ad misere huc gñ orõĩs uehemẽti atq atroci genus illd̾ alterii dequo ate
Anputaui ienitis  maniuetudis eorũ cepi me promeo iodali qui michiat
luxrũ locũ more maioru ẽẽ deberae & promea om̃i tama prope cortunis q
decernẽ. Nichil michi ad existimatioe turpiꝰ nicha ad dolorem acribius ac¬
cidere pon̾e qͣ si is qui sere auenuũmꝰ ame iẽd meis tamen ciuib saluti exi¬
itimarer fuisse socdali meo auxiliũ ferre nõ potiussem petebam aidicib ut il¬
lud etati mee ut honorib ut reb gestis ĩ iusto prodolore me rẽ affectũ uia¬
rõẽ concrderẽt prepti si maliis eũs intellexissoe omĩa ame semp proalaꝵ

Expanded text:
et populi benevolentiam mihi conciliaram, cuius ius etiam cum seditionis coniunctione deet populi benevolentiam mihi conciliaram, cuius ius etiam cum seditionis coniunctione defenderam, et iudicum animos totos vel calamitate civitatis vel luctu ac desiderio propinquorum vel odio proprio in Caepionem ad causam nostram converteram, tum admiscere huic generi orationis vehementi atque atroci genus illud alterum, de quo ante disputavi, lenitatis et mansuetudinis coepi: me pro meo sodali, qui mihi in liberum loco more maiorum esse deberet, et pro mea omni fama prope fortunisque decernere; nihil mihi ad existimationem turpius, nihil ad dolorem acerbius accidere posse, quam si is, qui saepe alienissimis a me, sed meis tamen civibus saluti existimarer fuisse, sodali meo auxilium ferre non potuissem. Petebam a iudicibus ut illud aetati meae, ut honoribus, ut rebus gestis, si iusto, si pio dolore me esse adfectum viderent, concederent; praesertim si in aliis causis intel
Abbreviated transcription (Latin):
ones t̾iunde iuxtas tamen nõ uilis de prore necceñarias. Tum illa que mocdo
Crait comuemorabat egi neq reges exhac ciuitate exigi neq tri. ple. treari
neq plebiscitis tociens consularẽ potestite minui neq prouocatioe ratronam
illam ciuitatis ac undicem uertitis populoromano dari une nobiliu discen¬
ũone potuuie. Ae ii ille sediciones ialuti huic ciuitati suilent non continuo
ũ qui motus populi tictus eẽt id .G. nortano in nephario crimine atii intra¬
de capitali ẽẽ ponendũ: Qu umqͣ populo romano concessimi eẽt ut in iure
ciuitatis iuderetur. Id ꝙ docebam iere ẽẽ concenum ulla̾m illa eĩm iustiorẽ
fiuste ¶Tum omem oracionem traduxi de conuerti increpandã cepiois tu¬
grimi indeplorandum interitu exercitus uc teterotu dolore ꝗ lugebat iuos o¬
ad .R. crpiois odiu̾ aquo erait ip̃i ꝓp udicia ab alienati renonabam ati reuo¬
cabam. Subi senii me mi possemioe iudicii ac deteniiois mee conititisse ꝙ

Expanded text:
s tamen fuisse non nullas et prope necessarias. Tum illa, quae modo Crassus commemorabat, egi: neque reges ex hac civitate exigi neque tribunos plebis creari neque plebiscitis totiens consularem potestatem minui neque provocationem, patronam illam civitatis ac vindicem libertatis, populo Romano dari sine nobilium dissensione potuisse; ac, si illae seditiones saluti huic civitati fuissent, non continuo, si quis motus populi factus esset, id C. Norbano in nefario crimine atque in fraude capitali esse ponendum. Quod si umquam populo Romano concessum esset ut iure incitatus videretur, id quod docebam saepe esse concessum, nullam illa causa iustiorem fuisse. Tum omnem orationem traduxi et converti in increpandam Caepionis fugam, in deplorandum interitum exercitus: sic et eorum dolorem, qui lugebant suos, oad Q. Caepionis odium, a quo erant ipsi propter iudicia abalienati, renovabam. Quod ubi sensi me in possessionem iudici ac defensionis meae constitisse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
iũma dignitate existimare. Ego lomo censoriꝰ iux iatis hneste iuderer
seclicioiu cuis & in honus cmsularis calamitate crudelem posse defendere.
Erant optum aues iudices bonorũ uirorũ plenũ forũ uux ut michi tenus qͥ¬
dii uenia diretur excusatiois. ꝙ tamen eñ detenderem qui michi questur
tĩussae. Hic quid ego dicam me artem aliqua adhibiusse : quid tecerim nar¬
ribo ũ placuerit. uos mea detensione inaliquo artis loc expetis. Omĩum
sedicionũ genera uicia picuti collegi eamq oricionẽ ex om̃i reipil. nr̃e tempo

Expanded text:
um dignitate existimarere; ego, homo censorius, vix satis honeste viderer seditiosum civem et in hominis consularis calamitate crudelem posse defendere. Erant optimi cives iudices, bonorum virorum plenum forum, vix ut mihi tenuis quaedam venia daretur excusationis, quod tamen eum defenderem, qui mihi quaestor fuisset. Hic ego quid dicam me artem aliquam adhibuisse? Quid fecerim, narrabo; si placuerit, vos meam defensionem in aliquo artis loco reponetis. Omnium seditionum genera, vitia, pericula conlegi eamque orationem ex omni rei publicae nostrae tempo
Abbreviated transcription (Latin):
icd iepe plicida ib nunia lenis que mixime conmendit reos. Reos aut appelto
nõ cos iodo qui agnuntur ied onirs quirrui de re dnceptatur ne enum olz
loquebantur: Norum igitur expriniẽ mures uranioe uistos in tegros religi¬
oios timidos pferentes inuiriam mirum qđam ualet. Et he uł im prim¬
cipiis uł re narranda uł ini ꝑoranda tantam habet ium si eit suanit̾ & cumitẽ¬
su trictatu ut icie pluu cauia ualiat. Tantum aute̾ isticitur ienãs quoda
ac racione dicendi ut qĩmores oratoris estingat orͥo. Sene̾ ei quoda ictẽ¬
ciarum de genere uerboru adhibita & actione tem faciitate q uĩgniticaudi¬

Expanded text:
ppello non eos modo, qui arguuntur, sed omnis, quorum de re disceptatur; sic enim olim loquebantur. Horum igitur exprimere mores oratione iustos, integros, religiosos, timidos, perferentis iniuriarum mirum quiddam valet; et hoc vel in principiis vel in re narranda vel in perorando tantam habet vim, si est suaviter et cum sensu tractatum, ut saepe plus quam causa valeat. Tantum autem efficitur sensu quodam ac ratione dicendi, ut quasi mores oratoris effingat oratio; genere enim quodam sententiarum et genere verborum, adhibita etiam actione leni facilitate
Abbreviated transcription (Latin):
pro quo dicet oritori. Conciliantur u̾it muni edignitite honuius reb gestis. eri¬
stiminione uite que faciliꝰ orniri pont uͥ modo ił qͣ tingi ũ nulla sunt. Sed hec
iduuunnt in oriture tenitas uocis uuitꝰ pudoris uignitĩcatio uertorũ comitas.
Si quul pirquare acrius aut in initus a mactus fatere uulicare faciitatis li¬
berilitatis inminetudis pietatis grati auinu nõ appetentis nõ nudi signa pro
nõ uitigioiouͥ nom acertorũ sunt ualde tenuole̾cu cociliant ib alienait q ib his
in quib hec nonsunt. Itaq eade inaduersacios ex rotririo mnterendi. Sed genꝰ

Expanded text:
dignitate hominis, rebus gestis, existimatione vitae; quae facilius ornari possunt, si modo sunt, quam fingi, si nulla sunt. Sed haec adiuvant in oratore: lenitas vocis, vultus pudoris significatio, verborum comitas; si quid persequare acrius, ut invitus et coactus facere videare. Facilitatis, liberalitatis, mansuetudinis, pietatis, grati animi, non appetentis, non avidi signa profnon litigiosorum, non acerborum sunt, valde benevolentiam conciliant abalienantque ab eis, in quibus haec non
Abbreviated transcription (Latin):
pere exrentur. quato gloria est magis expectenda. Ex minore sit hic pueꝯ
a sumuntur ea que nõ sua ui sed extrnee ibleuantur ut ixec hx uerũ est di
xit ei &. uitaciꝰ hix falsum habata ei questio ẽ hoxc sequi nectrẽ ẽ recito ei
cabulas de quo genere paulo ante cdixi hec ut breuissime dici potuerũt ita a
me dicta sunt. Ut eium si aurum cui ꝙ ẽẽt multifariam defossum conmoitra¬
re uellem iatis et̃ delera si signa & notas ostenderem iocotũ qui aognitis
argumentoꝵ noui notas que ila michi querenti demostant ubi sint. Reliq᷑
cuea & cogitatione ẽtuuntur. & au̾t argumentorũ genus cuiq carũm ge¬
neri maxime conueniat nõ est artis ex quisite ꝑscribẽ & est mediocris inge¬
nii udicare. Neq enimi nuc ul aginus ut arteni aliquam dicendi explice¬
nus sed ut doctissimis taminib usus nostri qĩ quedi ad monita tradim:
tlis igitur locis in mente & cogitatione de tiris & in oñu re ad cdicrudu

Expanded text:
opere expetitur, quanto gloria magis est expetenda!" ex minore: hic parvae adsumuntur ea, quae non sua vi, sed extranexit enim Q. Lutatius. Hoc falsum est; habita enim quaestio est. Hoc sequi necesse est; recito enim tabulas." De quo genere toto paulo ante dixi. Haec, ut brevissime dici potuerunt, ita a me dicta sunt; ut enim si aurum cui, quod esset multifariam defossum, commonstrare vellem, satis esse deberet, si signa et notas ostenderem locorum, quibus cognitargumentorum notavi notas quae quaerenti demonstrant, ubi sint; reliqua cura et cogitatione eruuntur; quod autem argumentorum genus cuique causarum generi maxime conveniat, non est artis exquisitae praescribere, sed est mediocris ingeni iudicare, neque enim nunc id agimus, ut artem aliquam dicendi explicemus, sed ut doctissimis hominibus usus nostri quasi quaedam monita tradamus. Hic igitur locis in mente et cogitatione defixis et in omni re ad dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
uti quam ego qr non noram nc tamq ignotum tomine prettribam. tanu
rot indicendo ut aet uicentũ utła plꝰ ponit. Sed tamen michii inderis ante tr̃¬
pus ane riuonẽ ordims & disponendirũ ierun requiliuisie. Nan ii egoo¬
niez iun oritoris in argumentis de in re ipa pie comprotundi pasiunẽm tẽ¬
pus eẽt iam de ordine argumẽtoꝵ & de coltacione anqua dicere. Sed amni

Expanded text:
sta, quam ego, quia non noram, sic tamquam ignotum hominem praeteribam, tantum potest in dicendo, ut ad vincendum nulla plus possit; sed tamen mihi videris ante tempus a me rationem ordinis et disponendarum rerum requisisse; nam si ego omnem vim oratoris in argumentis et in re ipsa per se comprobanda posuissem, tempus esset iam de ordine argumentorum et de conlocatione rerum aliquid di
Abbreviated transcription (Latin):
otum & ulos in quitn qye iia quedim de cadem aete dirit & tos germinos hui
atis iagutros lir michi uisum est interẽe ꝙ. ille caden acie mentis quarerum
oiiium naituramq iuderit ixx quoq aspexit que ad dicendi artem quam
le deipiciebat ptinebant. Inli autem qui hoe iolii coltendii ducebant Ribitar̾t
inhac una racione tractanda non cidem prudencia qui ili sedusu in ux imo
geuere itudio q iniure. Carneadis utrio ius in cretibitis nli ditendi & ii rue

Expanded text:
orum, et illos, in quibus ipse sua quaedam de eadem arte dixit, et hos germanos huius orum, et illos, in quibus ipse sua quaedam de eadem arte dixit, et hos germanos huius artis magistros hoc mihi visum est interesse, quod ille eadem acie mentis, qua rerum omnium vim naturamque viderat, haec quoque aspexit, quae ad dicendi artem, quam ille despiciebat, pertinebant; illi autem, qui hoc solum colendum ducebant, habitarunt in hac una ratione tractanda non eadem prudentia qua ille, sed usu in hoc uno genere studioque maiore. Carneadi vero vis incredibili
Abbreviated transcription (Latin):
Stoicus iste nichil aciuuuat quonam queadinõm inuenia quid dicam nonde¬
cet atq idem & impedit qđ & multa repit que neget ullo mo pone amsosio
Et genus sermonis affert non liquidum nõtiuum ac produens iẽdexile &
itridum concium ac mimitũ qd ñ qui probabit ita probabit ut pritoritu
iptum nõ ẽe tetratur. Nec ei nostia oricio multitudis est aurib acromodã¬
da & ad obletandos anmios & impeltendos ab ea probanda queno auriti¬
cis statrra ied quadam ropulari trutina examinantur. quare ntam artenito¬
tam dimuttamus que in excogitandis argumentis mutani mirun est in iu¬
dicandis in micis ioquax. Critolaum itum que niuu cum diogene ueii
ammemoras iuto plus luuc nr̃o stucdio prodene potum̃ẽ. Erat enim ab isto
a entrtile a cuiꝰ inuentis tibi ego iudeor non longe aberrare. Atuz ntre hunt
Acutotuem cuiꝰ &e illum legilibrum in quo exposint dicrniti artes omim sugeri¬

Expanded text:
Stoicus iste nihil adiuvat, quoniam, quem ad modum inveniam quid dicam, non docet; atque idem etiam impedit, quod et multa reperit, quae negat ullo modo posse dissolvi, et genus sermonis adfert non liquidum, non fusum ac profluens, sed exile, aridum, concisum ac minutum, quod si qui probabit, ita probabit, ut oratori tamen aptum non esse fateatur; haec enim nostra oratio multitudinis est auribus accommodanda, ad oblectandos animos, ad impellendos, ad ea probanda, quae non aurificis statera, sed populari quadam trutina examinantur; qua re istam artem totam dimittimus, quae in excogitandis argumentis muta nimium est, in iudicandis nimium loquax. Critolaum istum, quem cum Diogene venisse commemoras, puto plus huic nostro studio prodesse potuisse; erat enim ab isto Aristotele, a cuius inventis tibi ego videor non longe aberrare. Atque inter hunc Aristotelem, cuius et illum legi librum, in quo exposuit dicendi artis omnium superi
Abbreviated transcription (Latin):
claudicationie animaduerti paruit est ductum. Quid hoc Neio iynauius
ieuere Scipio at in male olentem uideo me ate circunueniri wridicile phili¬
pus.a utrũ genꝰ mntin&e uerin ad iitteii in mutati simditudo: Exani¬
urcantur. Africano uli maiori coronã sbi in c̃uiuo ad caput acromodant au
en se uĩ umperetur.p. iucinius uarus noli mieri inquit ũ nõ arnuei̾t caput õn ma¬
gnũ u̾. laudabiie & tonestum at ex codẽ genere eit caluus satis eit ꝙ dicit muuti¬

Expanded text:
claudicatione animadverti potuit, est ductum. "Quid hoc Navio ignavius?" severe Scipio; at in male olentem "video me a te circumveniri" subridicule Philippus; at utrumque genus continet verbi ad litteram immutati similitudo. Ex amgravitate versantur. Africano illi superiori coronam sibi in convivio ad caput accommodanti, cum ea saepius rumperetur, P. Licinius Varus "noli mirari," inquit "si non convenit, caput enim magnum est": et laudabile et honestum; at ex eodem genere est "Cal
Abbreviated transcription (Latin):
tatur scumgu̾t.Nuiq̃ͣ eni tantum queritur quale ut genus ip̃m ⁊ci q ĩ
scrinto oł tptu a facti contronersia sereratui ẽ ¶Ita tria st̾ omĩo genera qͥ ĩ
discent acionem & controuersiani cadere mist: ꝯd fiat factũ futurũ ue sit¬

Expanded text:
tatur, seiungunt; nusquam enim tam quaeritur, quale sit genus ipsum rei quam in tatur, seiungunt; nusquam enim tam quaeritur, quale sit genus ipsum rei quam in scripto, quod totum a facti controversia separatum est. Ita tria sunt omnino genera, quae in disceptationem et controversiam cadere pos
Abbreviated transcription (Latin):
sentencia scripti ꝑspicuam fuisse. Et ex aintrariis scriptis sĩ qd ambigĩ
nouũ genus nascitur sed iuperioris gñis cͥa duplicatur. Idq aut noqͣ
duudicari poterit aut ita diuidicabitur ut referendis peeteritis uertus id
s̃criptum qđ cumiq proferamus uel defendamus sipieatur. Ita fit ut uũs
gruꝰ uihis causis que ip scriptum amliguntur eeliquatur s̃ eit scriptũ
aliquid ambigue¶ Ambiguoꝵ aut cum piura genera sint que nuchili¬
dentur meliꝰ noste qui dialetia appellantur hi aũt nr̃i ignorare. qui nõ
minꝰ noite deleant ieum illd̾ ẽ frequentimmũ in omi ẜmone coniuetudie
uł ẜmonis uel scripti. qun id circo aliql̃ ambigetur qđ aut uerborũ aut uer¬
ba sint preternussac Iterum aut peccãt cum genus hic cauãtu ꝙ micripti
interpetractione uersatur abillis ausis in quibꝰ qualis queq res sit descep¬

Expanded text:
sententiam scripti perspicuam fuisse; ex contrariisque scriptis si quid ambigitur, non sententiam scripti perspicuam fuisse; ex contrariisque scriptis si quid ambigitur, non novum genus nascitur, sed superioris generis causa duplicatur; idque aut numquam diiudicari poterit aut ita diiudicabitur, ut referendis praeteritis verbis id scriptum, quodcumque defendemus, suppleatur; ita fit, ut unum genus in eis causis, quae propter scriptum ambiguntur, relinquatur, si est scriptum aliquid ambigue. Ambiguorum autem cum plura genera sunt, quae mihi videntur ei melius nosse, qui dialectici appellantur, hi autem nostri ignorare, qui non minus nosse debeant, tum illud est frequentissimum in omni consuetudine vel sermonis vel scripti, cum idcirco aliquid ambigitur, quod aut verbum aut verba sint praetermissa. Iterum autem peccant, cum genus hoc causarum, quod in scripti interpretatione versatur, ab illis causis, in quibus, qualis quaeque res sit, discep
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum queritur. quid sit auitas: inquilii hoc precipit racio atq datri¬
na ut us eiꝰ rei quã difinias. sic ex primatur ut neq absit quicqͣ neq
supũt. Quod qđ in ula eã neq Sulpiciꝰ fecit neq ego fatere conatus
sum. Nan quantũ uterq nr̃um potuit omii copia dicendi dilactauit
ꝗd eẽt maiestatẽ minuere. Et ei diffinitio primũ reprehenso uerto
uno aut addito aut dempto iepe extorquetur ematub. deinde genere
po doctrmã tedola exercitatioĩnq pene puerue. Tum in senium & in
mentem iudicis intrare nom rõt. ante eni preter labitur q̃ͣ ꝓcepta est
Sed in eo in quo quale sit ad ambigitur existit exscripti interpetracione
sepe contencio in quo mła põt eẽ nsi ex ambiguo controuersia. Nan inclip
cum scriptũ aientencia discrepat genus quoddã ht anlugui ꝙ tumer¬
plicatur tum ea uerba que desunt s̾gesta st̃ quib additus defenditur

Expanded text:
t lex, quid sit civitas, in quibus hoc praecipit ratio et doctrina, ut vis eius rei, quam definias, sic exprimatur, ut neque absit quicquam neque supersit; quod quidem in illa causa neque Sulpicius fecit neque ego facere conatus sum; nam quantum uterque nostrum potuit, omni copia dicendi dilatavit, quid esset maiestatem minuere: etenim definitio primum reprehenso verbo uno aut addito aut dempto saepe extorquetur e manibus; deinde genere ipso doctrinam redolet exercitationemque paene puerilem: tum et in sensum et in mentem iudicis intrare non potest, ante enim praeterlabitur, quam percepta est. Sed in eo genere, in quo quale sit quid, ambigitur, exsistit etiam ex scripti interpretatione saepe contentio, in quo nulla potest esse nisi ex ambiguo controversia; nam illud ipsum, quod scriptum a sententia discrepat, genus quoddam habet ambigui; quod tum explicatur, cum ea verba, quae desunt, suggesta sunt, quibus additis defenditur
Abbreviated transcription (Latin):
irbitretur. Ac micti quidẽ nõ ita molesti sunt fatie om̃is ppecior: & ꝑfero
nan aut aliquid acferut ꝙ michi non dupliceat aut erticiit ut me non didi

Expanded text:
arbitretur? Ac mihi quidem non ita molesti sunt; facile omnis perpetior et perfero; arbitretur? Ac mihi quidem non ita molesti sunt; facile omnis perpetior et perfero; nam aut aliquid adferunt, quod mihi non displiceat, aut efficiunt, ut me non didi
Abbreviated transcription (Latin):
rebant ab Nanbale ꝗd nam ille ipͥe de ulo pho udicara. hic penus non
opiune grece ied tamenlibere respondisse fertur multos se deliros seues
iere iuduir s qui magis qͣ phorimo deliriret iudiũe nemine ¶ Nrq
ni hercute inuiria. Qud ei aut arroganciꝰ aut loquacius fieri potuit¬
qͣ nanibali qui tot annos de imperio cum popio romano om̃ium genci¬
um uictree certaso. Grecum homine qui nouqͣ hostem nonq̃ cartra
iudusit nonqͣ deniq minimã ꝑtem uiliꝰ publici nmneris attigisso p̾ce¬
pta de remuitari dare. Hoc michi facere onmies isti qui de arte dicendi p̾¬
capuit uidentur ꝙ eium ip̃i expti non unt id docent ateros sedhx miꝰ
tertisie errant quoet non te ut Nambuem sed ut purros adutescrntu¬
ios docere conantur.
Ras Catuite inquit Antorus rn egumet inmulros iam phorimioẽs
incidi. Qius enim est istorũ grecorui qui quemq̃ neũm quicq̃ intłigẽ

Expanded text:
rebant ab Hannibale, quidnam ipse de illo philosopho iudicaret: hic Poenus non rebant ab Hannibale, quidnam ipse de illo philosopho iudicaret: hic Poenus non optime Graece, sed tamen libere respondisse fertur, multos se deliros senes saepe vidisse, sed qui magis quam Phormio deliraret vidisse neminem. Neque me hercule iniuria; quid equam Hanibali, qui tot annis de imperio cum populo Romano, omnium gentium victore, certasset, grecum hominem, qui nunquam castra vidisset, numquam denique minimam partem ullius publici muneris attigisset, praecepta de re militari dare? Hoc mihi facere omnes isti, qui de arte dicendi praecipiunt, videntur; quod enim ipsi experti non sunt, id docent ceteros; sed hoc minus fortasse errant, quod non te, ut Hannibalem ille, sed pueros aut adulescentulos docere conantur.' 'Erras, Catule,' inquit Antonius 'nam egomet in multos iam Phormiones incidi. Quis enim est istorum Graecorum, qui quemquam nostrum quicquam intellegere
Abbreviated transcription (Latin):
tacio tenet quibuina racioib quibusq preceptis ea tanta ius compiret᷑
tencias de manib iudicui ui quadã oraciois extorsmus ac pociꝰ placitis eoꝵ
minus tantũ qua̾tu ipͥi paciebantur accepiniꝰ. Sed mnͥ ista maniłi̾n ad
usum meii tantum aignoscendi ituctio aduetus requiro ¶ Nec michiopꝰ¬
ẽ aliquo greco docture qui michi ꝓnulgrita percepta dicat. Et cum ipe nõqͣ
tirum nonq̃ ullum iudiciũ aĩpexerit & ꝑipateticus ille dicitur phorio
cum Nlanibal cartagine exputius epheium ad Anthiocũ uenissa exul. pro¬
q eo ꝙ eius nomenerat magna apͥ onus gloria iunctatus ẽẽt ib tospnun
sius ut eum que dixi si ueltet audiret cmq se nõ nole dixisiet locutus
ẽẽ dicitur homo copniosus aliquot horas de nuperatoris oft̾o & de oiimire
nulitiri. tum cum crteri qui illum adierat uehementer eẽt delectati que¬

Expanded text:
tatio tenet quibusnam rationibus quibusque praeceptis ea tanta vis comparetur; tatio tenet quibusnam rationibus quibusque praeceptis ea tanta vis comparetur; tentias de manibus iudicum vi quadam orationis extorsimus ac potius placatis eorum animis tantum, quantum ipsi patiebantur, accepimus—sed tamen ista tua nullum ad usum meum, tantum cognoscendi studio adductus requiro. Nec mihire, qui mihi pervulgata praecepta decantet, cum ipse numquam forum, numquam ullum iudicium aspexerit; ut Peripateticus ille dicitur Phormio, cum Hannibal Karthagine expulsus Ephesum ad Antiochum venisset exsul proque eo, quod eius nomen erat magna apud omnis gloria, invitatus esset ab hospitibus suis, ut eum, quem dixi, si vellet, audiret; cumque is se non nolle dixisset, locutus esse dicitur homo copiosus aliquot horas de imperatoris officio et de omni re militari. Tum, cum ceteri, qui illum audierant, vehementer essent delectati, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ab imperitis exitu & iuctoria uidicatur ubi ad est armatus adueriarus qui
st &e trriendus & repellendus ubi sepe is qui rei donimꝰ cͥ niturus est alien
itiiz iratus aut & amicus aduersario & mimicus tun est cum aut docend
aut reprimendus aut in citandus aut om̃i racioe̾ ad tempꝰ ad cam̃i praci¬
one moderandꝰ. In quo sepe teniuolencia ad odium odium au̾t ad hm̃uo¬
lenciam deducendum eͥ qui taqͣ machinacioe aliqua tum adseueritatem
tum ad remissionem aninu tum ad tristicum cum ad ieciciam eit cantor¬
quendus. Omĩum sentenciatui griuitate omium uertoꝵ iyderib eͥ utẽd
Accrdat oportet actio uaria uelemens plena auimi plena spiritus plenado¬
loris plena uarietatis. Inhis operin si quis illam artem comprehenderit it
Um Catullus. quo uta maiora ac mirabiliora fecisti eo memaior expec¬

Expanded text:
ab imperitis exitu et victoria iudicatur; ubi adest armatus adversarius, qui ab imperitis exitu et victoria iudicatur; ubi adest armatus adversarius, qui sit et feriendus et repellendus; ubi saepe is, qui rei dominus futurus est, alienus atque iratus aut etiam amicus adversario et inimicus tibi est; cum aut docendus is est aut dedocendus aut reprimendus aut incitandus aut omni ratione ad tempus, ad causam oratione moderandus in quo saepe benevolentia ad odium, odium autem ad benevolentiam deducendum est; aut tamquam machinatione aliqua tum ad severitatem tum ad remissionem animi, tum ad tristitiam tum ad laetitiam est contorquendus; omnium sententiarum gravitate, omnium verborum ponderibus est utendum; accedat oportet actio varia, vehemens, plena animi, plena spiritus, plena doloris, plena veritatis. In his operibus si quis illam artem comprehenderit, ut Tum Catulus 'quo ista maiora ac mirabiliora fecisti, eo me maior exspec
Abbreviated transcription (Latin):
dicat quã polidetum illum cum hercinem fingebat que admõm peiem aut hy¬
dram fingeret &e si hec nonq̃ ieperatim fatrre didicissa.
ex eo ꝙ didicisso assumera. deduxi ei totum homine induo solum gña cãuiaꝵ
cetera in numerabilia exercitatioi & imuulitudim reliquisti. Sediude ne i
us reb quas pretermititis relinquantur. Non enim michi minus operisli¬
detur de uniuerũs gñib rerum qͣ de unguioꝵ causis ac minto & maius de
natura deorum qͣ de hominũ utin dicere.
On est ita inquit Antomius aicam ei tibi catute non tam dictus qͣs
id ꝙ eit mauis expertus omiu ceterarui rerum ricio michi crede iudus
ẽ honuni non beleti neq mexercitato nec om̃ium interarũ & policioriohu¬
maĩtatis in expto. In cañaru ctemptioibo magnũ eͥ quodda opus aciprit
iciam an de humanis operib ionge maximũ inqui iis oritoris plerñq

Expanded text:
dicat, quam Polyclitum illum, cum Herculem fingebat, quem ad modum pellem aut hydicat, quam Polyclitum illum, cum Herculem fingebat, quem ad modum pellem aut hydram fingeret, etiam si haec numquam separatim facere didicisset.' ex eo, quod didicisset, adsumeret; deduxisti enim totum hominem in duo genera solum causarum, cetera innumerabilia exercitationi et similitudini reliquisti: sed videto ne in lis rebus, quas praetermittis, relinquantur; non enim mihi minus operis videtur de universis generibus rerum quam de singulorum causis ac multo etiam maius de natura deorum quam de hominum litibus dicere.' 'Non est ita,' inquit Antonius; 'dicam enim tibi, Catule, non tam doctus quam, id itterarum et politioris humanitatis experti; in causarum contentionibus magnum est quoddam opus atque haud sciam an de humanis operibus longe maximum; in quibus vis oratoris plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
de sine ulla serie disputationũ & sine ieuina contertatioe uerlorũ Nir loco
neq ũt ammuratio si tot tantaru qz reru̾ nlła ame prccepta ponentur ¶ Sic̃
statuo ut in crtrris artib cum tudita st cuiꝰq artis difficillina. celiqua qr
aut fuciliora aut simiua st tridi non nectẽẽ ẽẽ ut impictura qui homĩs ꝓem̃
pingere neq eẽ ꝑiculum qui leonem aut taurũ pingat egregie ne eudem in
muitis aliis quatrupedib facere non pouit. Neq eniꝰ omnio est ars ulla inqua
omiua que illi arti effici ponunt a doctore tradantur. Sed qui primarum & ce¬
inhac sur racione uue exercitatione dicendi qui ulam ium adeptus sit ut eor
mentes qui aut de repl. aut cte ip̾is rem aut de his contra quos aut proquib
dicat cum aliqua statuendi potritate audiant ad suum arbitriu mouere possit
hunc de toto ilo gne̾ reliquarum oracionum non plus quesiturum ẽẽ quid

Expanded text:
de, sine ulla serie disputationum et sine ieiuna concertatione verborum. Hoc loco de, sine ulla serie disputationum et sine ieiuna concertatione verborum. Hoc loco ne qua sit admiratio, si tot tantarumque rerum nulla a me praecepta ponentur, sic statuo: ut in ceteris artibus, cum tradita sint cuiusque artis difficillima, reliqua, quia aut faciliora aut similia sint, tradi non necesse esse; ut in pictura, qui hominum unapingere neque esse periculum, qui leonem aut taurum pingat egregie, ne idem in multis aliis quadrupedibus facere non possit—neque est omnino ars ulla, in qua omnia, quae illa arte effici possint, a doctore tradantur, sed qui primarum et cein hac sive ratione sive exercitatione dicendi, qui illam vim adeptus sit, ut eorum mentis, qui aut de re publica aut de ipsius rebus aut de eis, contra quos aut pro quibus dicat, cum aliqua statuendi potestate audiant, ad suum arbitrium movere possit, illum de toto illo genere reliquarum orationum non plus quaesiturum esse, quid
Abbreviated transcription (Latin):
uagam & ulxram & iate patentem ut de reb bonis aut malis ex pectendis
aut fugiendis honestis aut turpib utilib aut inutilib deiusticia ae iurtu¬
te de cõtinencia de prudencia de magnitudine animi de liberalitate de pie¬
tare de amicicia de fide de officio de oeteris iurtutib contrariisq uiciis dicẽ¬
dũ oratori putemus. iteniq de repl. de imperio de remilitari de disciplia
ciuitatis de hominũ morib assumamꝰ eam quoq partem sedita ut sit cir¬
cũ icripta modicis regionib. Equide omĩa que ꝑtinent adusum cuinim
morem hominũq uersantur in amiuetudine uite in racioe reipl. in hac socie¬
tate cuuili insensu hominũ comuni in naturi in morib coprehendenda ẽẽo¬
ratori puto. Si minus ut seperati de his reb phorum more respondeat at cer¬
te ut in causa prudenter posuit interere. Histe aut ipis dereb ut ita loq̃t᷑

Expanded text:
vagam et liberam et late patentem, ut de rebus bonis aut malis, expetendis vagam et liberam et late patentem, ut de rebus bonis aut malis, expetendis aut fugiendis, honestis aut turpibus, utilibus aut inutilibus, de virtute, de iustitia, de continentia, de prudentia, de magnitudine animi, de liberalitate, de pietate, de amicitia, de officio, de fide, de ceteris virtutibus contrariisque vitiis dicendum oratori putemus; itemque de re publica, de imperio, de re militari, de disciplina civitatis, de hominum moribus, adsumamus eam quoque partem, sed ita, ut sit circumscripta modicis regionibus. Equidem omnia, quae pertinent ad usum civium, morem hominum, quae versantur in consuetudine vitae, in ratione rei publicae, in hac societate civili, in sensu hominis communi, in natura, in moribus, comprehendenda esse oratori puto; si minus ut separatim de his rebus philosophorum more respondeat, at certe ut in causa prudenter possit intexere; hisce autem ipsis de rebus ut ita loquatur,