comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suum seniorem qui asigiberto quondam adp̃hensus sacranĩ tũ dederat
ut ei fidelis essac. ciuitates ei peruadit id esttoronus pictauis. uel re¬
liquas citra ligaremsitas. quipictauus ueniens contragunt uualdum.
ducem pugna uit t̃ga autem uertendo exercitu parte sgunt uualdi
magnã ibistragem depopulo ille fecit sed & toronicã regionẽ maxima
parte incondit & nisi ad tepus mande dissent totã continuo debellas¬
sec c̃moto autẽ exercitu lemouicinã cadurcinum ud reliquas illarũ pro¬
pinquas ꝑuadit . uastat euerut ec clesi as incendit ministeriade trait
clericos int̃secit monas teria uirorũ deicit . puellarũ deludit & cunc¬
icuntante suꝑ eosplage inruerint sei recurramus adillut qđ
parentes corũ egerunt & istis ꝑpetrant illi post p̃ dicacionem
sacerdotũ defanis ad ec desi ast conuersi isti cotidie deeccdesiis p̃das

Expanded text:
suum seniorem, qui a Sigibertsuum seniorem, qui a Sigibertut ei fidelis esset, civitates eius pervadit, id est Toronus, Pectavus vel reliquas citra Legere sitas. Qui Pectavus veniens, contra Gundovaldum ducem pugnavit. Terga autem vertente exercitu partis Gundovaldi, magnam ibi stragem de populo illo fecit. Sed et de Toronicam regionem maximam partem incendit et, nisi ad tempus manus dedissent, totam continuo debellasset. Cummotu autem exercitu, Lemovicinvincias pervadit, vastat, evertit; ecclesias incendit, ministeria detrahit, clericos interficit, monasteria virorum dejicit, puellarum deludit, et cuncntae super eos plagae irruerant: sed recurramus ad illud quod parentes eorum egerunt, et isti perpetrant. Illi post pradicationem sacerdotum, de fanis ad ecclesias sunt conversi; isti quotidie de ecclesiis praedas
Abbreviated transcription (Latin):
lices materia uedisicii exusta deuerterent. excitatur emissas uo
sed ñ fuit qui ex audir & donectotadomus ad usta ipsos pariter ig
obsorberet ursus uero metuens. basilicã scĩ iuliani expetiit . datis
lem abut denique cũ aput hur degalensim ciuitatẽ nulpror su
inquie tante recsider&. sigul fus quidẽ a parte sigiber ti sesuꝑ
eũ obiecit. quem fugientẽ. cũ tubis. & bucinis. quasi labentẽ
ceruum figans insequebatur quiuix ad patrẽ regrediliberum.
habut aditum. tamenper andegauis regressus ad eum rediit.
Cũ autem intencio interguntram num. & sigibertum reges ũ tere¬
tur. Guntramnus rex aput parisius om̃s epis copos regnisui con¬
gregat. ut inter utrosque quidueritas. haber&edicerent sed ut
bellũ ciuile in maiori ꝑnicitate crescer&eos audire peccatis facienti¬
bus distulerunt. hilpericus autẽ in ira cõmotus ꝑtheotbetũ filium

Expanded text:
lices materia aedificii exusta dirueret, excitantur, emittunt voces: lices materia aedificii exusta dirueret, excitantur, emittunt voces: sed non fuit qui exaudiret, donec tota domo adusta ipsos pariter ignis absorberet. Ursus vero metuens, basilicam sancti Juliani expetiit, datisque lam abiit. Denique cum apud Burdegalensem civitatem nullo prorsus inquietante resideret, Sigulfus quidam a parte Sigiberti se super eum objecit: quem fugientem cum tubis et buccinis, quasi labentem cervum fugans, insequebatur, qui vix ad patrem regrediendi liberum habuit aditum. Tamen per Andegavis regressus, ad eum rediit. Cum autem intentio inter Guntchramnum et Sigibertum reges verteretur, Guntchramnus rex apud Parisios omnes episcopos regni sui congregat, ut inter utrosque quid veritas haberet, edicerent. Sed ut bellum civile in majore pernicitate cresceret, eos audire peccatis facientibus distulerunt. Chilpericus autem rex in ira commotus, per Theodobertum filium
Abbreviated transcription (Latin):
cimmilib: solidarũ acceptissime ab ac causa remoueã: tunc ad eptis p̃cepcuo¬
nib: aruernũ redit. ostendit iudici iussionẽ ursus autẽ sein uellacio terrt¬
turio contulit cũ que res eius huic consignarentur & hic inuillauũ ac cessi
ingressusque un amursidomum cuenam sibi precepit preparare. aque
aquas aquibus ablueretur calefieriiub& sed cũ seruidomus minimo
ablutis hic aquis calidis in ebriatur uino & secollocat suꝑstratum
Erant autẽ cum eo septẽ pueritatum qui non minus somno quã uino
sepulti altius obdor missent. congregata familia ostiadomusque era
exlineis fabricata tabulis claudit. acceptis que clauib metas annone
que aderant elidit accircadonum & supra domum ad gregat aceruos
annone quae tunc in manipulis erat . ita ut oporta exis domuscerne¬
retur omnino tunc in misso ꝑpartes diuersa esigne cũ iã suꝑ hos insti¬

Expanded text:
cem milibus solidorum acceptis, me ab hac causa removeam'. Tunc, adeptis praeceptiocem milibus solidorum acceptis, me ab hac causa removeam'. Tunc, adeptis praeceptionibus, Arvernum redit, ostendit iudici iussionem regis. Ursus autem se in Villavo territurio contulit. Cumque res eius huic consignarentur, et hic in Villavum accessit. Ingressusque unam Ursi domum, caenam sibi praecepit praeparare atque aquas quibus ablueretur calefieri iubet. Sed cum servi domus minime abluetur hic aquis calidis, inebriatur vino et se collocat super stratum. Erant autem cum eo septem pueri tantum. Cumque non minus somno quam vino sepulti altius obdormissent, coex ligneis fabricata tabulis, claudit: acceptisque clavibus, metas annonae quae aderant, elidit; ac circa domum et supra domum aggregatis his acervis annonae, quae tunc in manipulis erat, ita ut operta ex his domus cerneretur omnino. Tunc immisso per partes diversas igne, cum jam super hos infe
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ. p̃cepcionem ad iudicem loci exibuit. ut puellã hãc suo matrimonio
sociarec dicens quiadedi arrã in disponsacione ei. Negaui autẽ uirilledi cens
quia neque noui undesis neq aliquid derebtuis habeo. qua intencio nẽ
pulla lante ac uehementius in crescente andharchius expedit ursum
p̃senciam arcessire cũ quenis s& aput uiullam brinna cum requirit
hominem alium ursum nomine quem ad altarium clam abductũ uirare¬
meã tibi inmatrimonium non tradidero sixmilia solido rũ tibisatis facere
non morabor Stabant enĩ testes insacrario auscultantes occulte uerba lo¬
reuerti ad patiã. facto que ex oc iuramento. breue sacramen torum rege
illo protulit disceden tedicens. huec & ha ec mihiursus scripsit. &
ideo gloriue urũe precepcionem deposco. ut filiam suam tradidat¬
mihi in matrimonio alio quin liceat mibi reseius possidere donec sede¬

Expanded text:
regem, praeceptionem ad iudicem loci exibuit, ut puellam hanc suo matrimonio regem, praeceptionem ad iudicem loci exibuit, ut puellam hanc suo matrimonio sociaret, dicens, quia: 'Dedi arram in disponsatione eius'. Negavit autem vir ille, dicens, quia: 'Neque te novi, unde sis, neque alequid de rebus tuis habeo'. Qua intentione pollulante ac vihementius increscente, Andarchius expetiit Ursum regis praesentiamarcessire. Cumque venisset apud villam Brinnacum, requiret hominem alium Ursum nomen, quem ad altarium clam adductumiurmeam tibi in matrimonio non tradidero, sexdecim millia solidorum tibi satisfacere non morabor. Stabant enim testes in sacrario, auscultantes occulte verba loreverti ad partiam. Factoque ex hoc juramento, breve sacramentorum regi illo protulit discedeideo gloriae vestrae praeceptionem deposco, ut filiam suam mihi tradat in matrimonio. Alioquin liceat mihi res eius possedere, donec, sedi
Abbreviated transcription (Latin):
hacigitur scienciatumens dispicere dominũ cepit. & sepatricinio lupiducis
cũ adurbẽ massiliensim exiussuregis sigiberti acceder& cõmendauit. dequa
regressus hucsecũ audirep̃cepit Insinuauit queeũ diligent̃ sigiberto re¬
gi adque ad seruiendũ tradidit. Que mille ꝑ locadiuersa dirigens locũ
p̃buit militan di. ex oc quasi onogatus babitus arũ num uenit. ibi quȩ
cũ urso ciueurbis ei: amicitias in ligat. interim ut erat acris ingenii: fili¬
ã eius disponsare desideras luricã ut fer& in libella requocarthe ad
te sunt recondit dicens mulieri conuigi utique ursi qui multitudinem
aureorũ meorũ amplius quã sedecimmilia in hoc libella rec̃ditũ tibi com¬
mendo qđ tuũ essepoterit simihi filiãtuã p̃stiteris disponsare sed
quiꝰ mortalia pectora cogis aurisacra fames ꝓmisit mulier hec ec sim pli¬
cit̃ credens absente uiro huic desponsarepuellã at ille regresus ad

Expanded text:
Hac igitur scientia tumens, despicere dominos coepit: et se patrocinio Lupi ducis, Hac igitur scientia tumens, despicere dominos coepit: et se patrocinio Lupi ducis, cum ad urbem Massiliensem ex jussu regis Sigiberti accederet, commendavit. De qua regressus, hunc secum abiregi atque ad serviendum tradedit. Quem ille per loca diversa dirigens, locum praebuit militandi. Ex hoc quasi honoratus habitus, Arvernum venit ibique cum Urso, civi urbis eius, amicitias inlegat. Interim, ut erat acris ingenii, filiam eius disponsare desiderans, luricam, ut ferunt, in libellare, quo charte abdi soleti sunt, recondit, dicens mulieri, coniugi utique Ursi, quia: 'Multitudinem aureorum meorum amplius quam sedecim milia in hoc libellare reconditam tibi conmendo, quod tuum esse poterit, si mihi filiam tuam praestiteris disponsari'. Sed Quid non mortalia pectora cogis, Auri sacra famis? Promisit mulier haec simpliciter credens, absente viro, huic disponsare puellam. Ad ille regressus ad
Abbreviated transcription (Latin):
exterriti enĩ erant uirtutẽ mummuli
ulta enim mummolus bellages sit inquib: iuctor extitit. Nam postmortẽ
hariberti cũ il pericus toronas ac pictauis perua siss& que sigiberto
regi ꝑpecatũ inparte uenerant conunctus rex ipsum comguntrã no fre
suo mũmolũ eligunt. qui has urbes aduerũ dominũ reuo care deber&. qui
turonus ueniens. fugato ex inde hlodoue cohil pericifilio exacto populo ad par¬
tem regis sigiberti sacramenta pectauũ accessit: sed basilius. acsigarius pectaui
ciues collecta multitudine resistere uoluert̃. quos diũsis partib urcũ datus
oppressit. obruit interimit & sic pecata uum accedens sacram̃ta exigit.
int̃ imdemum mulo dicta sufficiant reliꝗua in posterũ st̃ dicenda XXXU
hicigitur ut ad sert̃ felicis senatoris seruus fuit . qui ad obsequium dñidepu¬
tatus ad studia litterarũ cũ eopositus bene institutus emicuit . Nã deope¬
rib: uirgilii legis theothosi ane libris. artẽ que calculi. ad plenũ eruditus est

Expanded text:
Exterriti enim erant virtute Mummoli. Multa enim Mummolus bella gessit, in quibus victur extetit. Nam post mortem Chariberthi, cum Chilpericus Toronus ac Pectavis pervasissit, quae Sigybertho regi per pactum in partem venerant, coniunctus rex ipse cum Gunthchramno fratre suo, Mummolum elegunt, quihas urbes ad verum dominium revocare deberet. Qui Toronus veniens, fugato exinde Chlodovecho, Chilperici filium, exacta populo ad partem regis Sigyberthi sacramenta, Pectavum accessit. Sed Basilius ac Sigarius Pectavi civis, collecta multitudine, resistere voluerunt; quos de diversis partibus circumdatus oppressit, obruit, interimit, et sic Pectavum accedens, sacramenta exigit. Haec interim de Mummolo dicta sufHic igitur, ut asserunt, Felicis senatoris servus fuit, qui ad obsequium domini deputatus, ad studia litterarum cum eo positus, bene institutus emicuit. Nam de operibus Virgilii, legis Theodosianae libris, arteque calculi adplene eruditus est.
Abbreviated transcription (Latin):
que facta fuerant. tunc datis parit̃ cunctis in p̃da ad hebredunens ẽ
urbẽ regresist ibique eos cũ innumero exercitu mum molos infa¬
ciemuenit Commissoque prae lango bardo rum phalagẽ usque ad
innicionem cese cum pauduces initaliã regressi cũq usque sigusiũ
urbem per latifuissent . & eos in coleloci duresus ciperent p̃sertim
cũ sisinnius magit̃ militũ a parte imperatoris in acurberesider& simula¬
tus mũ mulipuer in cons pectu zaben sisinnio literas protulit. salutẽq:
ex nominemũ molidedit dicens. en ipsũ in proximo. qđ audiens ⁊ aban cus¬
suueloci ab ur ipsa digresus preteriit. his auditis amocolleta omnip̃da

Expanded text:
quae acta fuerant. Tunc datis pariter cunctis in praedam, ad Ebredunensem quae acta fuerant. Tunc datis pariter cunctis in praedam, ad Ebredunensem urbem regressi sunt: ibique eis cum innumero exercitu Mummolus in faciem venit, commissoque praelio, Langobardorum phalangae usque ad internecionem caesae, cum paucis duces in Italiam sunt regressi. Cumque usque Sigusium urbem perlati fuissent, et eos incolae loci dure susciperent, praesertim cum Sisinnius magister militum a parte imperatoris in hac urbe resideret: simulatus Mummoli puer in conspectu Zabanis, Sisinnio litteras protulit, salutemque ex nomine Mummoli dedit, dicens: En ipsum in proximo. Quod audiens Zaban, cursu veloci ab urbe ipsa digressus praeteriit. His auditis Amo, collecta omni pra
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ & usque ipsũ lapideum cãpum qđ ad iac& urbimassiliensi accedens
tã depecorib quã de hominib denudauit a quinsibus autẽ obsidio¬
nẽ para uiti de quib xxduabus libris argenti acceptis abcessit sicq
& rodanus ac zaban in locis quib: accessert̃ fecerunt quicũmum¬
mulo ꝑlatafuissent exercitũ mouit & hroda noqui gracio ñ politanã
urbem debellabat occurrit sed cũ hiseram fuluũ exercitus laboriose
transiret nutudĩ animal anẽ ingreditur uadũ ostendit & sic populus libe¬
re inulteriorem ripã egreditur quod uidentes lango bardi nec morati¬
euaginatis glahos ad petunt. cõmisso que bello intantũ cuesisunt
ut rodanus sauciatus lancea ad monciũ excelsa confuger&. ex indecũ
quingentis uiris que eiremanserant ꝑ deuiã siluarũ ꝓRũpens ad zaba¬
nũ peruenit quitunc urbẽ ualenciam obsedebat. narrauitq: omnia

Expanded text:
sunt, et usque ipsum Lapideum campum, quod adiacit urbi Masiliensi, accedens, sunt, et usque ipsum Lapideum campum, quod adiacit urbi Masiliensi, accedens, tam de pecoribus quam de hominibus denudavit. Aquinsibus autem obsidionem paravit, de quibus, viginti duabus libris argenti acceptis, abscessit. Sicque et Rodanus ac Zaban in locis quibus accesserant fecerunt. Quae cum Mummolo perlata fuissent, exercitum movit et Rodano, qui Gratianopolitanam urbem debellabat, occurrit. Sed cum Eseram fluvium exercitus laboriose transiret, nutu Dei animal amnem ingreditur, vadum ostendit, et sic populus liberi in ulteriorem ripam egreditur. Quod evaginatis gladiis hos appetunt, commissoque bello, in tantum caesi sunt, ut Rhodanus sauciatus lancea ad montium excelsa confugeret. Exinde cum quingentis viris qui ei remanserant, per devia silvarum prorumpens, ad Zabanem pervenit, qui tunc urbem Valentiam obsidebat: narravitque ei omnia
Abbreviated transcription (Latin):
retẽpore celebrare nec mora albuinus desede exiliens ad p̃bensũ arcbi¬
diaconẽ detrait pugnis calcib:q cecidit & uistodi᷑carcerali coarta pro
populi ad damatis ut datis fideiuissorib: diemscm̃ archidia cono liceat cũ
reliqus celobrare aque ac cusaciocause in posterũ debere audiri sed nec psa
sacro scã sollẽnia metũ habuit ut ministrũ donini altaris tali indie audir&
adripere quiplura quaor milia solidorũ archidiaconẽ condenauit. qđ in p̃hen¬
cia regis sigiber ueniens quad rupla satis fuccionẽ insequente iuuino con
Post hectres langobardore duces ud est ama ⁊ aban hrodanus galias in
ꝑdeinsem discendens urbẽ usque ualenciã uenit . ibique & custra posuit
hrodainus enĩ graciopolitanã urbem ad gressus est ibiq papiliones ex¬
tendit &amoquoq relatensim debelauit ꝓ uinciã cũ urbibus quicicũ site

Expanded text:
re tempore celebrare. Nec mora, Albinus de sede exiliens, adpraehensum archire tempore celebrare. Nec mora, Albinus de sede exiliens, adpraehensum archidiaconem detrahit, pugnis calcibusque caedit et custodia carcerali coartat. Prpopuli adclamantes, ut datis fideiussoribus diem sanctum archidiacono liceat cum reliquis celebrare atque accusatio causae in posterum deberet audiri. Sed nec de ipsa sacrosancta solemnia metum habuit, ut ministrum dominici altaris tali in die auderet adripere. Quid plura? Quattuor milia solidorum archidiaconem condemnavit; quod in praesentia regis Sigyberthi veniens, quadrupla satisfactione, insequente Iovino, conposuit. Post haec tres Langobardorum duces, id est Amo, Zaban ac Rodanus, Gallias inrper Deinsim discendens urbem, usque Valentiam venit, ibique et castra posuit. Rodanus enim Gratianopolitanam urbem adgressus est, ibique papilionis extendit. Et Amo quoque Arelatensim debellavit provinciam cum urbibus qui circumsitae
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ eos hec causa congessit igitur aduenientib ad cata plũma sili¬
ensimnauib: transmarinis uigilii archidia comi homines septua¬
gintauasa quas uulgo arcas uocant oleiliquaminis furatisunt nes¬
cientedomino Negociator aũ cũ cognouiss& sibirẽ furto ab latom
fuisse inquirere diligent̃ cepit. quo furtũ in loco fuissa reconditũ
hoc ec inquirens audia quodã quia hoc om̃s uigilii archidiani ꝑpetras¬
sent. ꝑueniunt huec ad ar chidiaconẽ quiinquirens & inueniens
dedomomea quitalia audir& ad mitere. talit̃ deniq: excusante ar¬
chi diacono negociator ad albinũ ꝑgit . causã exerit. & archidiaionẽ in
crimine fraudis huiuis mixtũ accusat . Die autẽ siõ natalis dominici epõ
in ec clesia adueniente archidia coñ inductus albã ad est. ep̃m ut mos est
inuitans ad altarẽ deberepro cedere ac sollẽnitatẽ dieiscõ oportuno debe¬

Expanded text:
icitiam haec causa congessit. Igitur advenientibus ad cataplum Massiliicitiam haec causa congessit. Igitur advenientibus ad cataplum Massiliensim navibus transmarinis, Vigili archidiaconis homines septuaginta vasa quas vulgo orcas vocant olei liquaminisque furati sunt, nesciente domino. Negotiator autem cum cognovisset sibi rem furto ablatam fuisse, inquirere diligenter coepit, quo furtum in loco fuisset reconditum. Haec inquirens audit a quodam, quia hoc homines Vigili archidiaconis perpetrassent. Perveniunt haec ad archidiaconem, qui inquirens et inveniens, ea egressus est, qui talia auderet admittere'. Taliter denique excusante archidiacono, negotiator ad Albinum pergit; causam exerit et archidiaconem in crimine fraudis huius mixtum accusat. Die autem sancto natalis dominici episcopo in ecclesia adveniente, archidiaconus indutus albam adest, episcopum, ut mos est, invitans ad altarem debere procedere ac solemnitate diei sancti oportuno debe
Abbreviated transcription (Latin):
trans acto torrente regno regis sigiberti conserrent. oc currit
eis mum molus dicens ñ transibitis torrentẽ hunc. ecceregionem
dominimeiregis depopulati estis. collegistis segites pecora deuastas¬
tis tradidistis dom̃incendus. oliuet acuineta suc cidistis ñ ascendis¬
tis nisi satis faciatis prius his exiguos. reliquistis. alioquin
ñ efugitis manus meis nisi ponã gladium supuos & uxores
ac paruu los uestros & ulciscar iniuriã domini meigunt trã¬
niregis tunt illi timentes ualde dantes multanumis mata
gulascceris incisas proauro quas ques que uidens ndubitaba
Aliud nisi qđ aurum probatum. atque ex animatum ess&l¬
sic enim coloratum ingenio nescio quo fuit. unde non nulli
hoc doloducti aurumdantes & ues acpientes pauperes fac¬
tisunt huuero ad sigibertum regem transeuntes
Inregno autem sigiberti regis remoto ab honore iodimo rectore ꝓ
uinciȩ albuinus in loco eius subrogatur magna enĩ in imicitiam¬

Expanded text:
transacto turrente, regno se regis Sigyberthi conferrent, occurrit transacto turrente, regno se regis Sigyberthi conferrent, occurrit eis Mummolus, dicens: 'Non transibitis turrentem hunc. Ecce! regionem domini mei regis depopulati estis, collegistis segetis, pecora devastastis, tradedistis domus incendiis, olivita ac vinita succidistis! Non ascenditis, nisi satisfaciatis prius his quos exiguos reliquistis; alioquin non effugitis manus meas, nisi ponam gladium super vos et uxores ac parvolus vestrus et ulciscar iniuriam domini mei Gunthchramni regis'. Tunc illi timentes valde, dantes multa nummismati gulas aeris incisas pro auro; quas quisque videns, non dubitabat aliud, nisi qSic enim coloratum ingenio nescio quo fuit: unde nonnulli hoc dolo seducti, aurum dantes et aes accipientes, pauperes facti sunt. Hi vero ad Sigibertum regem transeuntes,In regno autem Sigibertrovinciae, Albinus in loco eius subrogatur. Magnam enim inter eos inim
Abbreviated transcription (Latin):
pacem fecerunt. datisq munerib: mummulo relicta uniuersa regio¬
nis p̃da cũ captiuis discesserunt iurantes prius qđ ad subieccionẽ
regres ñ saxoner. initaliã ad sumptis secũ uxorib adq paruulis. uel¬
ut omnis suppellectile facultatis. redire ingalliis distinant scili cet
ut asigiberto rege collecti. in loco unde egressi fuerant. stabilirentur
feceruntque exsedues ut aiunt cune os &unus quidem ꝑniciem urbẽ
alius uero ꝑ ebredu nensemuenit. illã reuera tenentes uiam quã an no
superiore tenuerant. coniuncti que st̃ in auenico terre turio. erai
enĩ tunc tenpus messium. & locus ille maxime fructus terre subdiuo
habebat. nec quaquã ex his domi incolere conderant denique accedentes
in segetes inter sediuidunt. collegentesque ac triturantes frumen ta
conmedebant. nihil ex his eis quilabo rauerant relinquenter. Verũ
postquã expensis fructib ad litis hrodani amnis acces sert̃. ut

Expanded text:
pacem fecerunt, datisque muneribus Mummolo, relicta universa regiopacem fecerunt, datisque muneribus Mummolo, relicta universa regionis praeda cum captivis, discesserunt: jurantes prius quod ad subjectioneregressi Saxones in Italiam, assumptis secum uxoribus et parvulis, vel omni supellectile facultatis, redire in Gallias destinantes, scilicet ut a Sigiberto rege collecti, in loco unde egressi fuerant, stabilirentur. Feceruntque ex se duos, ut aiunt, cuneos: et unus quidem per Niceam urbem, alius vero per Ebredunensim venit, illam re vera tenentes viam, quam anno superiore tenuerant; coniunctique sunt in Avennico terreturio . Erat enim tunc tempus messium, et locus ille maxime fructus terrae sub divo habebat, nec quicquam ex his domi incolae reconderant. Denique accedentes hi, segetes inter se dividunt; colligentesque ac triturantes frumenta comedebant, nihil ex his eis qui laboraverant relinquentes. Verum postquam, expensis fructibus, ad litus Rhodani amnis accesserunt, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nullos coepit. & regidirexit quos illeperloca dispersos custodire precepit
paucis quod amodo ꝑfugã lapsis qui patrie nunciarem fuerunt que in hocp̃lio
salunius. & sagitarius. frs̃ at que epis copi qui non cruce celesti muniti
sedgalea aclurica secula riarmati multos manibus propriis quo d
peius est interfecisse referetur. Haec prima mummoli incertamina
uictoria fuit. post hec sacsones quicũ langobardo initaliã uene rant
iterũ pro rumpunt ingallus & in frateri torium reginsim id est aput
stapnnem uilla castr aponunt. Discur rentes ꝑ uilla urbium uici¬
narũ diripientes p̃das captiuos abducentes uel &iam cunctauas¬
tantes. qđ cũ mumolus conperiss& exercitum mouit. in ruens suꝑeos¬
donec noxfinem facer&. ignorans enim repperat rat hominines & ni¬
hildeis que ac ceserunt autumantes. mane autẽ facto statuunt saso¬
nes exercitus preparantes seadbellum. Sed intercurrenter non cios

Expanded text:
nonnullos cepit, et regi dnonnullos cepit, et regi dpaucis quodadmodo per fugam lapsis, qui patriae nunciarent. Fueruntque in hoc proelio Salonius et Sagittarius fratres atque episcopi, qui non cruce caelesti moniti, sed galea ac lurica saeculari armati, multos manibus propriis, quod peius est, interfecisse referuntur. Haec prima Mummoli in certamine victuria fuit. Post haec Saxones, qui cum Langobardis in Italiam venerant, iterum prorumpunt in Galliis et infra territurium Regensim, id est apud Stablonem villam castra ponunt, discurrentes per villas urbium vicinarum, diripientes praedas, captivos abducentes vel etiam cuncta vastantes. Quod cum Mummulus conperisset, super eos cudonec nox finem faceret. Ignaros enim repererat homines, et nihil de his quae accesserunt autumantes. Mane autem facto statuunt Saxones exercitum, praeparantes se ad bellum. Sed intercurrentibus nuntiis
Abbreviated transcription (Latin):
fuit peonius uero huius munipii comitatum regebat. cũque ad reno¬
uandã accionẽ munera regi ꝑ filiũ transmisiss&. illedatis rebus pat̾¬
nis comitatũ patris abiuit. sub plantauit quegenitorem quẽ subleuare de¬
buorat. ex hocuero gradatim ꝓficiens ad maius culmen effectus est igit᷑¬
processor exstiterat contra eos abiit commispũ quebellũ tergauer tit
ceudit queibi tantaque stragent tunc langobardi ferunt tur fecisse
deburgundionibus ut non possit colligi numerus occisorum oneratiquep̃ da
dicessert̃ it erũ initaliam quibus discedentibus eunius qui& mum
mulus accessitus arege patriciatas culmen meruit. Inruentibu iterum
lango bardos ingalli is & que muscias calmes accedentibus qđ adia e&
nibus illuc proficitur circumdatisque. lango badiscum ex ercitu. factis
&iam cũdibus conuicibus ꝑ deui asiluarũ in ruit supereos. multos interficit

Expanded text:
fuit. Peonius vero huius municipii comitatum regebat. Cumque ad renofuit. Peonius vero huius municipii comitatum regebat. Cumque ad renovandam actionem munera regi per filium transmisisset, illi, datis rebus paternis, comitatum patris ambivit subplantavitque genetorem, quem sublevare debuerat. Ex hoc vero gradatim proficiens, ad maius culmen evectus est. Igitcessor extiterat, contra eos abiit, cummissumque bellum, terga vertit ceciditque ibi. Tantumque tunc stragem Langobardi feruntur fecisse de Burgundionibus, ut non possit colligi numerus occisorum; oneratique praeda, discesserunt iterum in Italiam. Quibus discedentibus, Eunius, qui mulus, accersitus a rege, patriciatus honorem emeruit. Inruentibus autem iterum Langobardis in Gallias et usque Mustiascalmes accedentibus, qui locus nibus illuc proficiscitur. Circumdatisque Langobardis cum exeetiam concidibus, per devia silvarum irruit super eos: multos interfecit,
Abbreviated transcription (Latin):
filiã suam relicta regionesua italiam cũ ommilla langobar dorum
gen tẽ petiit: Namcũ moto exercitu cũ uxoribus & liberis abierunt
illuc cummanere deliberantes. Quam regionem ingressi maxime per
annos .vII. peruagantes spoliantes ec celsiis sacerdotibus interfectis
in suam redigunt potestatem mortua autom cholduus uiunda uxore albo¬
inus aliã duxit coniugẽ cuius patrẽ ante paucũ tempus interfecerat quado
causa mulier in odio semper uirum habens. locĩ operiebat in quo possit
inuirias patris ulcisci : unde factum est ut unũ ex famulis concupis cons¬
uenenum uedificar& quo defuncto famulo abiit sed ad preensi pariter
inter fecti sunt lango bardi deinceps alium superregem statu unt:
Funius quoque cognomento mũ mulus a regegunt tramno. pa¬
triciatũ promeruit. decuius miliciȩ origine alcius quaedamreperen¬
daputauit hic & em̃ peonio patre ortus iusi sio durensis urbis incola

Expanded text:
filiam, habebat, relecta regione sua, Italiam cum omni illa Langobardorum filiam, habebat, relecta regione sua, Italiam cum omni illa Langobardorum gente petiit. Nam, commoto exercitu, cum uxoribus et liberis abierunt, illuc commanere deliberantes. Quam regionem ingressi, maxime per annos septem pervagantes, spoliatis eclin suam redigunt potestatem. Mortua autem Chlothosinda uxore Alboini, aliam duxit conjugem, cujus patrem ante paucum tempus interfecerat. Qua de causa mulier in odio semper virum habens, locum opperiebatur in quo posset injurias patris ulcisci. Unde factum est, ut unum ex famulis concupiscens, virum veneno necaret: quo defuncto, cum famulo abiit; sed apprehensi, pariter interfecti sunt. Langobardi deinceps alium super se regem statuunt. Eunius quoque cognomento Mummolus a rege Gunthchramno patriciatum promeruit. De cuius militiae origine altius quaedam repetenda potavi. Hic etenim Peonio patre ortus, Audisiodorensis urbis incola
Abbreviated transcription (Latin):
magno ferici intexto pondere uenerunt petentes amici¬
as eus. atquenar rantes seimperatori ꝑ sarum esse in sensos
uenerunt ad eos legatie iurdicentes. solicitudo imperialis sciscita¬
tur si foedus in itũ cum eo custodiatis intactum. respondentib illis
omnia abis pollicita in libata seruari diserunt leguti in hocappa
respondente populo nequaquam sehocfacturum. ait epĩs quicoram
erat q est inigneditas ut uenerariqueat quẽ ds̃ adusus hominum
ꝓcreauit. quo fomentis acceditur. aqua restinguitur. ad hibitus uri
neglectus tepescit . hec & issilia epis copo ꝓsequente. legatifuroresuc censieũ
conuicis fustibus cedunt. cernes autẽ populus sacerdo tem suum. sangui¬
ne qruentatũ suꝑ legatos inruunt manus initiunt int̾rimunt que& sicut dixim:
huius imperii amicici as perierunt.¬
xx Albunus uero lango bardorum rex chold suuindam regis hlodharii

Expanded text:
magno syrici intexti pondere venerunt, petentes amicimagno syrici intexti pondere venerunt, petentes amicitias eius atque narrantis, se imperatori Persarum esse infensus. Venerant enim ad eos legati eius, dicentes: 'Sollicitudo imperialis sciscitatur, si foedus initum cum eo custodiatis intactum'. Respondentibus illis, omnia ab his pollicita inlibata servari, dixerunt legati: 'In hoc apRespondente populo, nequaquam se hoc facturum, ait episcopus, qui coram erat: 'Quae est in igne deitas, ut venerari quaeat? Quem Deus ad usus hominum procreavit, qui fomentis accenditur, aqua restinguitur, adhibitus urit, neglectus tepiscit'. Haec et his similia episcopo prosequente, legati furore succensi, actum convitiis fustibus caedunt. Cernens autem populus sacerdotem suum sanguine cruentatum, super legatus inruunt, manus iniciunt interemuntque et, sicut diximus, huius imperatoris amicitias petierunt. Alboenus vero Langobardorum rex, qui Chlothosindam, regis Chlothari
Abbreviated transcription (Latin):
imperatore iustinus abuit imperiũuir in omniauaricia deditas
contẽptor pauperũ. senatorũ spoliator cuitãnta fuit cupiditas. ut
arcas iuber& seriferreas in quib: nummismata auritalenta congerer&
Quem aiam ferunt in eresi pelagiana delapsum. nam non post mul¬
tũ tempus exsensueffectus tiberium eccesarem sibi ad ciuium.
ad defensen das ꝓuincias suas hominemiustum elimosinarium ae¬
bonis esse uerissimum xp̃i anum. denique sigibertusrex legatos¬
ad iustini anum Imperatorem misit pacen petens. id est uuarina
rium francum & firmumar uernum. qui euntes eiecto nauali
constantino polita nam urbesunt ingressi. locutique cũ imperatore.
huec autẽ antio chiue. egipti & appamie. siriue maxi me ciuita¬
tes aꝑsis capte sunt & populus captiuus abductus. ac basilica
tainc scĩiuiliani. ancio chensis martiris. graui incendio con¬
cremata est adiustinum autẽ. Imperato rem persi cum

Expanded text:
imperatore, Iustinus ambivit imperio, vir in omni avaritia deditus, imperatore, Iustinus ambivit imperio, vir in omni avaritia deditus, contemptor pauperorum, senatorum spoliatur; cui tanta fuit cupiditas, ut arcas iuberet fieri ferreas, in quibus numismati auri talenta congererit. Quem etiam feruntin heresiPelagiana dilapsum. Nam non post multum tempus ex sensu effectus, Tiberium caesarem sibi adscivit ad defensandas provintias suas, hominem iustum, elimosinarium, aebonis, esse virissimum christianum. Denique Sigyberthus rex legatusad Iustinumimperatrium Francum, et Firminum Arvernum. Qui euntes evectu navali, Constantinopolitanam sunt urbem ingressi, locutique cum imperatore, haec autem Antiochia Aegypti, et Appamia Syriae, maximae civitates, a Persis captae sunt, et populus captivus abductus. Basilica tunc sancti Juliani Antiochensis martyris gravi incendio concremata est. Ad Justinum autem imperatorem Persae-Armeni cum
Abbreviated transcription (Latin):
pria dextera ꝑimere. cum que amatre uel a cosuo firmino in¬
tente adtenderet᷑ neperficera quod mente amara conceperat
ꝑ interual horarũ elapsus amatris as pectu. ingresus cubiculo accep
spacio solitudinis. euaginat gladius ab una ingressus mamilla in.¬
spatulandor si egresus est. erectusque iterã similit̃. alia
mamila ꝑfossus cecidit& mortuus est. qđ sinediabolus ope
scelus ꝑfec tũ miratisumus: Nam prima eũ plag int̃ficere potuit
siñ di abolus sustetaculũ p̃buiss&: qđ hec nefandaꝑ ageret. cur¬
rit mater exanimis & supra filu corpus culũ or bata conlabi
t atque omnis familia uoces planctus emititur. Uerunta¬
men admoasterium chro mensim delatus sepultureimam¬
datus sed non uixta xp̃i anorũ cadauera positus. sed nec mis¬
sarũ solemniameruit. quo non ob aliam causam. nisi ob in¬
iuriam epis copi haec eiauenis se pro bantur
efuncto igitur apudurbem constantino politanam iustiano

Expanded text:
pria dextera peremere, Cumque a matre vel a cognato suo Firmino inpria dextera peremere, Cumque a matre vel a cognato suo Firmino intente adtenderetur, ne perficeret quod mente amara conciperat, per intervalla horarum elapsus a matris aspectu, ingressus cubiculum, accepto spatio solitudinis, evaginatspatulam dorsi regressus est: erectusque iterum, similiter altera mamilla perfossus cecidit, et mortuus est: quod non sine diaboli opere perfectum scelus mirati sumus. Nam prima 182 eum plaga interlicere potuit, si non diabolus sustentaculum praebuissset, quo haec nefanda perageret. Currit mater exanimis, et supra filii corpusculum tur, atque omnes familia voces planctus emittit. Verumtamen ad monasthirium Chrononensim delatus, sepulturae mandatus, sed non iuxta christianorum cadavera positus, sed nec missarum solemnia meruit; quod non ob alia causa nisi ob iniuriam episcopi haec ei evenisse probantur. Defuncto igitur apud urbem Constantinopolitanam Iustiniano
Abbreviated transcription (Latin):
depopulũ conlidebat: Nam plerũ q conuicus acdiuersis obꝓbis ac
criminib obruebat. epm̃. ꝑ uadensres ec clesie spoliansq: homines
ei: undefactũ est ut hac intencio. crescente cũ ad p̃seciã lamdicti
principis ꝓperassent & diuersas ibiinuicẽ obiectarent. molẽ ep̃m
esfeminatũ palladius uocitar& ubist̃ marititui cum qͥ bus stupres
actur pit̃ uiuis sed ec uerba in sacerdo tem prolata. diuina confes¬
tim ulcio subsequens ab oleuit: Nam anno sequenti remotus a co¬
mitatu palladius. aruernus regressus est romanus uero comita¬
tũ abiuit: factũ est autẽ ut quadã diem in urbe aruerna ut̃ que
coniun ger& & alter canb: interse huec accione comitatus. au¬
diuit palla dius se a sigiberto rege debere intersici. sed salsa ec
& maexime a romano emissa dep̃ ensa sunt. Tunc illetimore ꝑ¬
territus. ita in angustia graui reductus est ut minaretur sed ꝓ¬

Expanded text:
de populum conlidebat. Nam plerumque conviciis ac diversis oppropriis de populum conlidebat. Nam plerumque conviciis ac diversis oppropriis criminibusque obruebat episcopum, pervadens res eclesiae spoliansque homines eius. Unde factum est, ut, hac intentione crescente, cum ad praesentiam iam dicti principes properassent et diversa sibi invicem obiectarent, möllem episcopum, effeminatum Palladius vocitaret: 'Ubi sunt mariti tui, cum quibus stoprose ac turpiter vivis?' Sed haec in sacerdote verba prolata divina confestim ultio subsequens abolevit. Nam anno sequenti remotus a comitatu Palladius, Arvernum regressus est; Romanus vero comitatum ambivit. Factum est autem, ut quadam die in urbe Arverna uterque coniungerint, et altercantibus inter se pro hac actione comitatus, audivit Palladius se a Sigybertho rege debere interfeci. Sed falsa haec et maxime a Romano emissa depraehensa sunt. Tunc ille timore perterritus, ita in angustia gravi redactus est, ut minaretur se pro
Abbreviated transcription (Latin):
it medicamentum fuit  Cautinus aute epis copus cum diuersa loci
hanc dade timens circuisset ad ciuitatem regresus est & he
incurrens parasceuen passionis dominice obut. Nam ipsa bora
& tetradius consobrinus eius mortuus est tunc & lud oeron brto¬
rex cauillorũ adque diuinione ab ac infirmate ualde depopulatis¬
ido rege. leuua. cum leuui hel do frẽ regnum accepit. defunc ti
igitur leuuane. leu uieldus frater eius totum regnum oere paus
quixore mortua gradis uuinta reginae bruni hildis maetrẽ a
duos filios deprima uxore abens quorũ unus sigiberq alius bulperi
ciens ionos illos quireges in t̾rimere consueuerant ñ relinquens
ex eismin gentem ad parietem¬
alladius autẽ brittianĩ quondã comitis haccȩssarie
filius comitatu inurbegallitana sigiberto regẽ in ꝑtienti ꝑme¬
meruit. sed orta intencio. inter ipsum & partenium ep̃m ual¬

Expanded text:
uit, medicamentum fuit. Cautinus autem episcopus cum diversa loca, uit, medicamentum fuit. Cautinus autem episcopus cum diversa loca, hanc cladem timens, circuisset, ad civitatem regressus est; et haec incurrens, parasciven passiones dominicae obiit. Nam ipsa hora et Tetradius, consubrinus eius, mortuus est. Tunc et Lugdunum, Bitorex, Cabillonum atque Divione ab hac infirmitate valde depopulatanagildo rege, Leuva cum Leuvieldo fratre regnum accepit. Defuncto igitur Leuvane, Leuvieldus frater ejus totum regnum occupavit. Qui uxore mortua, Gunthsuentham reginae Brunichildis matrem accepit, duos filios de prima uxore habens, quorum unus Sigiberti, alius Chilperici ciens omnes illos qui regis interemere consueverant, non relinquens ex eis mingentem ad parietemalladius autem, Britiani quondam comites ac Caesariae filius, comitatum in urbe Gabalitana , Sigibertho rege inpertiente, promeruit, sed orta intentio inter ipsum Partheniumque episcopum val
Abbreviated transcription (Latin):
hominis manuposita aque fuisse submersa. insagra riũ autẽ sub
uelo transiens cincindelẽ extinguere uoluit. sed abostiarus ꝓibi ta
atque occisa est simile & in basilica beati andreae delichinis lucentib
auis alia fecit. Iam uero adueniente ipsacladetantastrages depopulo
legiones Nã cũiam sarcofaga & tabule defecissent decẽaut eo ãpli¬
usinuna humi fossa sepeliebanttur Numeratist̃ autẽ quadam do¬
minica in unabe atipetribasilica. ac defuntorĩ copora. erat enim
& ipsamors subita nanascente iningiune aut in ascella uulnus in
modũ serpentis itaut int̾ficiebant tur homines illiaueneno ut dic
Atera &er tia spm̃ ex alarent. sed & sensũuis illa ueneni aufere bat
ab homine. Tun& captopbr motuus est namcũ de acluce mul¬
quam ab eo loco discessit hicaute prebiter multehumanitatis & satis
diltt tor pauperum fuit. & credo haetcausaei siqud suꝑbie hab¬

Expanded text:
hominis manu posita, aqua fuisse submersa: in sacrario autem sub hominis manu posita, aqua fuisse submersa: in sacrario autem sub velo transiens, cicindelum exstinguere voluit, sed ab ostiariis prohibita atque occisa est. Simile et in basilica beati Andreae de lychnis lucentibus, avis alia fecit. Jam vero adveniente ipsa clade, tanta strages de populolegiones. Nam cum jam sarcofagi aut tabulae defecissent, decem aut eo amplius in una humi fossa sepeliebantur. Numerata sunt autem quadam Dominica in una beati Petri basilica trecenta defunctorum corpora: erat enim et ipsa mors subita. Nam nascente in inguine aut in ascella vulnere in modum serpentis, ita inficiebantur homines illi 173 a veneno, ut die altera aut tertia spiritum exhalarent. Sed et sensum vis illa veneni auferebat ab homine. Tunc et Cato presbyter mortuus est. Nam cum de hac lue mulim, nunquam ab eo loco discessit. Hic autem presbyter multae humanitatis, et satis dilector pauperum fuit: et credo hae
Abbreviated transcription (Latin):
ferrũ reperiunt: qđ dũ agerent mugitũ montis ut prius fuerat
audierunt. sed dũ a seua cupiditate retenerentur parsillaq mandi
t̃ruert̃ NN plerũ qtres & quatuor splendores magni cir¬
casolẽ apparunert̃ qđ rustici soles uocabant dicentes. ec cetre
uel quatuor soles incelũ: Quadã tamenuice in alenda socto¬
bris itasol obscuratus apparuit ut nec quartaq: dẽpars incodens
remaner& sed tet̃ atq decolor apparens quasi sacus uidebat᷑  a iãs
⁊ stella qua qͥdẽ cõ etẽ uocant radiũtaquã gladium habenr
suꝑ regionẽ illã ꝑ annũ integrũ apparuit : & cuelũ arde re
uisũ est & multa aliasigna apparu erunt tt
in ec clesia uero aruerna dum matutine celebraren
uigilie in quadã festiuitate. auiscora dal lus quam alodã
uocamus in gressa omnia luminaria quae lucebant. alias
suꝑ positis in tanta uelotitate extinguit ut puta resea inuni us

Expanded text:
ferrum repperiunt. Quod dum agerent, mugitum montes, ut prius fuerat, ferrum repperiunt. Quod dum agerent, mugitum montes, ut prius fuerat, audierunt. Sed dum a saeva cupiditate retenerentur, pars illa quae nondum terruerunt. Nam plerumque tres et quattuor splendores magni circa solem apparuerunt, quod rustici soles vocabant, dicentes: 'Ecce tres vel quattuor soles in caelum!' Quadam tamen vice in Kalendis Octobribus ita sol obscuratus apparuit, ut nec quarta quidem pars in eodem lucens remaneret, sed teter atque decolor apparens, quasi saccus videbatur. Nam et stilla, quam quidam comiten vocant, radium tamquam gladium habens, super regionem illam per annum integrum apparuit, et caelum ardere visum est, In ecclesia vero Arverna, dum matutinae celebrarentur vigiliae in quadam festivitate, avis corydalus, quam alaudam vocamus, ingressa, omnia luminaria quae lucebant, alis superpositis in tanta velocitate exstinxit, ut putares ea in unius
Abbreviated transcription (Latin):
conclususerat. Int̃ quoꝵ angustias torrens inundansergo superiorẽ
partẽ quȩ ripe insedebat operuit atque deleuit. ad cumulans emim
atque erumpens deorsũ. in noppinatos repperiens homines ut desuꝑ
ficer &. ipsos enecauit. domos euertit . ium̃ta deleuit. et cunta quȩ
littorib: illis in sedebant usq: ad genuã ciuitatẽ uiolenta atq subita
inundatione deripuit at sub uertit. Tradit᷑ amultis tantam c̃ geri¬
em in ibi aquae fuisse ut in antedictam ciuitatẽ suꝑ muros ingredere¬
t qđ dubiũ ñ est quia ut diximꝰ hrodanus in locis illis int̃ angustias
montium defluit nec habuit in latere cũ fuit exclusus quose uerter&
cõmotũq: montẽ qui discenderat adsemel erupit & sic cunta delecut.
qđ cũ factũ fuiss& triginta mochi undecas t̃ruerat aduenert̃
& t̃ra illã quȩ monte deruente remanserat. fodiente aessiue

Expanded text:
concluserat, inter quorum angustias torrens defluit. Inundans ergo superiorem concluserat, inter quorum angustias torrens defluit. Inundans ergo superiorem partem, quae ripae insedebant operuit atque delevit. Adcumulata enim aqua erumpens deursum, inopinatus repperiens homines, ut desuper fecerats, ipsos enegavit, domus evertit, iumenta delevit et cuncta quae litoribus illis insedebant usque ad Ienubam civitatem violenta atque subita inundatione deripuit atque subvertit. Traditur a multis, tantam congeriem inibi aquae fuisse, ut in antedictam civitatem super muros ingrederetur. Quod dubium non est, quia, ut diximus, Rhodanus in locis illius inter angustias montium defluit, nec habuit in latere, cum fuit exclusus, quo se deverteret. Commotumque montem, qui descenderat, adsemel erupit et sic cuncta delevit. Quod cum factum fuisset, triginta monachi, unde caster ruerat, advenerunt, et terram illam, quae monte deruente remanserat, fodientes, aes sive
Abbreviated transcription (Latin):
tunc aruenus qđ fecisf quomdã simoes legitur detrocanis correpta
sub undis scuta uirorũ gallias que uixnandi ut diximusr parma¬
rũ que adiuti ammini culo litoris ulterius plana contingere potuert̃
restitutist̃. firmino tantum adouario disceden diuia in duta est
magni ibi tunc iuri ex aruernis non solũ torrentis imperaptim.
uerum &iam gladiorum ic tibusst̃ prostrati ac sic guntrã¬
nus rex recepta urbe illa iuixta consue tudinem bonitatis
sue aueni cam dicionibus fratris sui restituit . Ixx uii
Ignur ingallias magnũ prodigiũ detaure duno castra  naru¬
Quod suꝑ rodanum fluuium collocatumerat: qui cumꝑ dier
amplius sexaginta nescioque mugitũ daret. Tan dẽ scissus atq
separatus mons ille ab alio monte sibi propinco cũ omnibus ec¬
clesiis ouibus que : ac domibus influuium ruit: &clus aque ãnis illius
litora aqua retrorsũ pȩtiit : locus & enĩ ille ab utraque amontib:

Expanded text:
tunc Arvernis, quod fecisse quondam Semoes legitur de Troianis: Correpta tunc Arvernis, quod fecisse quondam Semoes legitur de Troianis: Correpta sub undis Scuta virum galeasque su, parmarumque adjuti adminiculo, littoris alterius plana contingere potuerunt. restituti sunt. Firmino tamen et Audouario discedendi via indulta est. Multi ibi tunc viri ex Arvernis, non solum torrentis impetu rapti, verum etiam gladiorum ictibus sunt prostrati. 171 Ac sic Guntchramnus rex recepta urbe illa, juxta consuetudinem bonitatis suae, Avennicam ditionibus fratris sui restituit. XXXI. in Galliis magnum prodigium de Taureduno castro apparuit. Super Rhodanum enim fluvium collocatum erat. Qui cum per dies amplius sexaginta nescio quem mugitum daret, tandem scissus atque separatus mons ille ab alio monte sibi propinquo, cum hominibus, eclesiisopibusqueac domibusin fluvium ruit, exclusaque amnis illius litora, aqua retrorsum petiit. Locus etenim ille ab utraque parte a montibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ingressi queurbẽ arelatensem sacramenta ꝓ par tesigibertreeas duc¬
gert Quod cuguntrãnus rex comperiss&c celsũ patriciũ cũ exercitu illus
lans eamꝰ in pugnare rex exerctus sigibera quiin fra muros contin&bat᷑
cepit tunc sabaudus epis copus dixit ad ecos. egredimini foris & inite
certamen qui a ñ poteritis submurorũ comlusione degentes neq nos ne¬
que urbis istus subiecta defendere. Quod siuos dõ propicio illos deuinci¬
tis portas reperiets in grediemini nepereatis. hoc illi dolo delusi egressi
foras bellũ parant. sed suꝑrati ab exercitu celsi fugam iniunt: uenien
tesq ad urbem portas repperi unt obseratas. cũ que exercitus a tergo
iaculis foderetus opperiretur que lapidib ab urbanis. ad ãnem
rodanũ dirigunt ibique parmis suꝑposituilteriorẽ ripam expetunt
sed multis exis uiolencia amnis direptos enecauit. fecit que hrodanꝰ

Expanded text:
ingressique urbem Arelatensem, sacramenta pro parte Sigiberti regis exeingressique urbem Arelatensem, sacramenta pro parte Sigiberti regis exegerunt. Quod cum Guntchramnus rex comperisset, Celsum patricium cum exercitu illuc lans eam, impugnare exercitum Sigiberti, qui infra muros continebatur, coepit. Tunc Sabaudus episcopus dixit ad eos: Egredimini foras, et inite certamen, quia non poteritis sub murorum conclusione degentes, neque nos, neque urbis istius subjecta defendere. Quod si vos Deo propitio illos devincierint, ecce reseratas reperietis portas; ingredimini ne pereatis. Hoc illi dolo delusi, egressi foras bellum tesque ad urbem, portas repperiunt obseratas. Cumque exercitus a tergo iaculis fodeietur operireturque lapidibus ab urbanis, ad amnem Rhodanum dirigunt, ibique parmis superpositi, ulteriorem ripam expetunt, Sed multus ex his violentia amnis direptos enegavit, fecitque Rhodanus
Abbreviated transcription (Latin):
dinem iuirorũ forciũ cũq confligere deberent. isti magicifar¬
tib instructi . diũ sas eis fantasias ostendunt & eos ualde superam
figiente aũ exercitu sigiberti ipse inclusus ab hunis retinebatur nisi
poste aut erat eligans euersutus quo ñ potuit supera reuirtute & p̃lus si¬
perauit artedonandi: Nam datis mune ribus foedus cũ rege
init ut omnib di ebus uitesue. nulla inter seproelia com
idoue ei magis ad laudẽ quam ad aliquid
pertinere obprobriũ iuxtaracionẽ pensatur sed & rec huno¬
fũ multa munera regi sigiberto dedit uocabatur enĩ caganus. omnes
eni reges gents illius hocpe pellantur nomine:
igibertus uero rex arelaten sem urbẽ capere cupiens aruernas
com mouere p̃cepit erat enĩ tune firminus comes urbis illius quicũ
ipsis incaprte abissec sed& de alia parte eudo uarius cu exercitua duenit

Expanded text:
dinem virorum fortium. Cumque confligere deberent, isti magicis ardinem virorum fortium. Cumque confligere deberent, isti magicis artibus instructi, diversas eis fantasias ostendunt, et eos valde superant. Fugiente autem exercitu Sigiberti, ipse inclusus a Chunis retinebatur, nisi postea, ut erat elegans et versutus, quos non potuit superare virtute praelii, superavit arte donandi. Nam datis muneribus foedus cum rege iniit, ut omnibus diebus vitae suae nulla inter se praelia commoverent: idque ei magis ad laudem, quam ad aliquod pertinere opprobrium justa ratione pensatur. Sed et rex Chunorum multa munera regi Sigiberto dedit. Vocabatur autem Gaganus; omnes enim reges gentis illius hoc appellantur nomine. XXX. Sigibertus vero rex Arelatensem urbem capere cupiens, Arvernos commoveri praecepit. Erat 170 enim tunc Firminus comes urbis illius, qui cum ipsis in capite abiit. Sed et de alia parte Audouarius cum exercitu advenit,