comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Offcramꝰ cidem & mrrram : ut nrãm̃ ꝓpt̃
salutẽ. mortule corpꝰ eum assumpsisse
non dubitemꝰ: Aliter. Aperio thesau¬
rorum: p̃cordic significat scor. Per
aurum enĩ: ntor eloquii designatũr.
Solomone dicente. Thesaurus desidera
cum conpunctione cordis. ꝑmyrram.
quamortuorum corpora condiunt᷑.
uitioꝵ̃ mortificatio ex primit᷑. Nos
igit᷑: totiens reginrõ munera offerimꝰ.
quotiens secretum p̃cordiorum nr̃orũ
inciꝗs laudib occuꝑamꝰ. sicut ꝑpsalmistã
dicit᷑. In me sunt dĩuotatua: quȩ reddã
Vudationestibi. A pertis aut̃ chesauris.
aurum ei offerimꝰ : cũ omne qđ digne sa
tritum. & spm̃ humiliatũ. ex hibemus.
dicentes cũ psalmista. Dirigat᷑ oritiomea
sicut in censũ inc̃spectutuo. Quasimrirã
offerimꝰ : cũ ꝑ aeius amore carrus nrẽ desa¬
deric morti ficamꝰ Implentes illud. qd

Expanded text:
offeramus eidem et myrrham, et propter offeramus eidem et myrrham, et propter salutem nostram mortale corpus eum assumpsisse non dubitemus. Aliter, apertio thesaurorum praecordia significat sanctorum. Per aurum enim nitor eloquii designatur, Salomone dicente: « Thesaurus decum compunctione cordis; per myrrham, qua mortuorum corpora condiuntur, vitiorum mortificatio exprimitur. Nos igitur toties regi nostro munera offerimus quoties secretum praecordiorum nostrorum in ejus laudibus occupamus, sicut per Psalmistam dicitur: « In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationes tibi . » Apertis autem thesauris aurum ei offerimus, cum omne quod digne saptritum et spiritum humiliatum exhibemus, dicentes cum Psalmista: « Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . » Quasi myrrham offerimus, cum pro ejus amore carnis nostrae desideria mortificamus, implentes illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
hominem p̃dicabant. Vnde & subditur
Itapertis thesaurissuis. obtulerunt eimu¬
nera. aurum. hũs & m yrra
CTurum : regi conuenit. Thus indĩ sacri¬
fitio ofertur. Myrra : mortuoꝵ corpo¬
racondiuntur. Omnia enĩ haec scã fides
ueraciter xp̃o offerre non desinit. dum
unum eundẽ uerumdm̃. uerum regem.
uerumq hominẽ credit. &uere ꝓ nob
mortuum ueracit̃ recognoscat. Cum
ergomagiunum eundemq puerum.
đm̃ regem. parit̃q. hominẽ credebañ
simul eiaurũ. thus. & myrrã offere¬
bant. Euerunt aut̃ nonnulli heretici.
quici aurum & thus optuler̃. sed myrrã
offerre noluer  quiadm̃ ubiq regnantẽ
credider̃ sed hominem factũ credere
despexert̃. Iterũ fuer̃ alii qui ei solum¬
modo myrrã obtuler̃. aurũ &thus of¬
ferre noluer̃: quia purũ hominẽ tantũ
credider̃. sed diuinitatem in eo ñ intellexx¬
erunt. Sed nos istoꝵ exempla refugi¬
ut cũuerũ dm̃. & creatorẽ omnium :
sine initio et cistentem. confiteamur.

Expanded text:
m praedicabant. Unde et subditur: « Et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham. » Aurum regi convenit, thus in Dei sacrificio offertur, myrrha mortuorum corpora condiuntur. Omnia enim haec sancta fides veraciter Christo offerre non desinit, dum unum eumdemque verum Deum, verum regem, verumque hominem credit, et vere pro nobis mortuum veraciter recognoscit. Cum ergo magi unum eumdemque puerum Deum regem pariterque hominem credebant, simul ei aurum, thus et myrrham offerebant. Fuerunt autem nonnulli haeretici qui ei aurum et thus obtulerunt, sed myrrham offerre noluerunt, quia Deum ubique regnantem crediderunt, sed hominem factum credere despexerunt. Iterum fuerunt alii, qui ei solummodo myrrham obtulerunt, aurum et thus offerre noluerunt, quia purum hominem tantum crediderunt, sed divinitatem in eo non intellexerunt. Sed nos istorum exempla refugiut eum verum Deum et creatorem omnium, sine initio existentem confiteamur:
Abbreviated transcription (Latin):
uncum maria matre eius.
ullidibiumẽ. qđ stella quȩ in oriente ma¬
isrgem iudȩoꝵ natũ ostenderat : certum
ignum & inditium stando supra domum.
bienat puer dederit. ut scilicet ipsũ sine
ubio ec̃ agnoscerent. quẽ inorienti po¬
iti. natum iniudea didicerant. Nam quã
ugũ cũ in corde tenuerint quemuideba
c̃piruũ : manifestatur. cũ subuingit᷑¬

Expanded text:
cum Maria matre ejus. » Nulli dubium est quod stella in oriente magis regem Judaeorum natum ostenderat, certum signum et indicium stando supra domum ubi erat puer, dederit, scilicet ut ipsum sine dubio esse agnoscerent, quem in oriente positi natum in Judaea didicerant. Nam quam magnum cum in corde tenuerint, quem videbant esse parvum, manifestatur cum subjungit
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate scripturȩ discerent.Se
cum abherode recessissent: eccestelle
quam uiderant moriente : antecedi
cossicut prius. usq dũ ueniens staret supra
ubietat puer. Dicim ergo ꝑ hinc stellam
gam̃ dñ noni incongruã figurari : & ꝑ edẽ
herodem diabolum. Ingredientib ergo
magis adherodẽ stella eo s̃ reliquid : qui a
cosquiseruitio diaboli se subdunt diuina gr̃a
deserit. Sedsi ab herode egressi fuerint :
id÷ si ꝑpoenitentiã iugum diuboli acerui¬
cib suis ex cucientes: dm̃ que rere coeperint :
literumdiuna grã A eis apparebit. iterũ
cos illuminabit. iterũ uiã qua dñsinucm¬
ltur. demonstrabit. Solet contingere.
ut maiorileticia exultet anima cum grãdĩ
receperit p̾peccatum : quamgauderet pro
ciis ꝑceptione ante peccatũ: Sicut dñsin
xponensait. Dico uob gaudium erit incaelo.
sipuno peccatore poenitentiam agentema
quã supra nonagintu nouemiustis. qͥ non
ndigent poenitentia. Et dereuersione

Expanded text:
cripturae discerent. Sed cum ab Herode recessissent, « ecce stella quam viderant in oriente, antecedebat eos sicut prius, usque dum veniens staret supra ubi erat puer. » Discimus ergo per hanc stellam gratiam Domini non incongrue figurari, et per Herodem diabolum. Ingredientibus ergo magis ad Herodem, stella eos reliquit: quia eos qui servitio diaboli se subdunt, divina gratia deserit. Sed si ab Herode egressi fuerint, si per poenitentiam jugum diaboli a cervicibus suis excutientes, Deum quaerere coeperint, iterum divina gratia eis apparebit, iterum eos illuminabit, iterum viam qua Dominus inveniatur, demonstrabit. Et solet contingere, ut majori laetitia exsultet anima, cum gratiam Dei receperit post peccatum, quam gauderet in ejus perceptione ante peccatum, sicut Dominusmilitudinem exponens, ait: « Dico vobis, gaudium erit in coelo super uno peccatore poenitentiam agente quam supra nonaginta novem justis, qui non indigent poenitentia . » Et de reversione
Abbreviated transcription (Latin):
audirent. Et si cũ ipsis. ad ad orandum
ꝑgerent: saluarentur Siaut̃ ꝑgere
nollent : in ex cusabiles eent̃. Sed ipsi
locum natiuitatis ex suis libris aliis osten¬
derunt: sed tamquam stulti & cęci. in
tenebris ꝑ mansert̃ Factiq st̃ illis quasi
lapides inmiliario. qͥ iterantib uiam
ostendunt : sed tamen eis ꝑ transeuntib
solidi & in mobiles ꝑmanent. Ita quidẽ
& iudei alus locũ natiuitatis xp̃i osten¬
dert̃ : sed in se stlipidi remanserunt.
Qua aut̃ hic ab euangelistu hiero solima
uocataẽ : ipsa ẽ ciuitas quȩ a sem filiinoȩ
edifficata. primum dicta ẽ. salem.
postea uero propt̃ habitatores iebus aeoꝵ̃.
appellutu ẽ iebus Vnde & exutrisq
conpositum ẽ nomeneiꝰ hierusalem.
Temporib uero salomonisregis. eius sapi¬
entiu & decore. ampliorihonore ex¬
altata : dictat̃ hierosolima. quasi
hierosolimonia. Vnde & quidã metri¬
canorius ait: lero. quẽ genuit selomõnia

Expanded text:
audirent: et si cum ipsis ad adorandum audirent: et si cum ipsis ad adorandum pergerent, salvarentur: si autem pergere nollent, inexcusabiles essent. Sed ipsi locum nativitatis ex suis libris aliis ostenderunt, sed tanquam stulti et caeci in tenebris permanserunt. Factique sunt illis quasi lapides in milliario qui itinerantibus viam ostendunt, sed tamen eis pertranseuntibus stolidi et immobiles permanent; ita quidem et Judaei aliis locum nativitatis Christi ostenderunt, sed in se stupidi remanserunt. Quae autem hic ab Evangelista Hierosolyma vocata est, ipsa est civitas quae a Sem filio Noe aedifro propter habitatores Jebusaeorum appellata est Jebus. Unde et ex utrisque compositum est nomen ejus Jerusalem. Temporibus vero Salomonis regis, ejus sapientia et decore ampliori honore exaltata, dicta est Hierosolyma, quasi Hierosolomonia. Unde quidam metricorum ait: « Hiero quem genuit Salomonia
Abbreviated transcription (Latin):
nõꝵ ducȩ. postea ab ipso imperatore
potestate acceptu: regnũ iudeoꝵ. sibi
subiugauit. Hac igit᷑ fraudulentia.
primus ex alienigen̾is. herodes regnũ
sub sua potestate iudeoꝵ Accepit. Quo
tus. natusẽ in bethleem oppido iudę.
qua enĩ deficientib principibus ex iuda
alienus etextraneus atq falsus regnũ
udeorum arripuerat: instabat tempus
quouerus rex nasce:ret᷑. Cuius terciade¬
cimu die natiuitatis. magiaboriente
uenert̃ hierosolimam dicentes
Ibiest quinatus ẽ. rex iudȩorum.
indimus enim stellameiꝰ inoriente : & ue¬
Stbene aboriente ueniebant quiorientẽ
querebant : ipsum scilicet de quoscrip¬
tumest. Ecce uir oriens nomeneiꝰ. Et
uerum. Visi tauit nos oriens exalto.
Uonautem casu. sed diuina dispensatione
actumẽ : ut magiregem natum pri¬
mum hicrosolimam quaererent. qua
est metrõpolis ciuita siudeorum: ut sci¬
licet ipsilocũ natiptatis auideis dis¬
cerent. & iudei ab ipsis regem suũ natũ

Expanded text:
norum duce, postea ab ipso imperatore norum duce, postea ab ipso imperatore potestate accepta, regnum Judaeorum sibi subjugavit. Hac igitur fraudulentia, primus ex alienigenis Herodes regnum sub sua potestate Judaeorum accepit, quo tus, natus in Bethlehem oppido Judae. Quia enim deficientibus principibus ex Juda, alienus et extraneus atque falsus regnum Judaeorum arripuerat, instabat tempus quo verus Rex nasceretur, cujus tertia decima die nativitatis magi ab oriente venerunt Hierosolymam, « Dicentes: Ubi est qui natus est Rex Judaeorum? Vidimus enim stellam ejus in oriente, et ve» Et bene ab oriente veniebant qui orientem quaerebant, ipsum scilicet de quo scriptum est: « Ecce vir, Oriens nomen ejus, » et iterum: « Visitavit nos Oriens ex alto . » Non autem casu, sed divina dispensatione actum est, ut magi regem natum primum Hierosolymae quaererent, quae est metropolis civitas Judaeorum, ut scilicet ipsi locum nativitatis a Judaeis discerent, et Judaei ab ipsis regem suum natum
Abbreviated transcription (Latin):
& socium coluit : intantũ ut ꝑcuratio¬
nem alicuius partis iudaici regni
d se comimiteret. Flabuit ergoias
antipater ux orem cipridem nomi
ex arabico genere natã : ex qua sui¬
sit filios. quorum unum fasellum
alterum herodem nominauit: Cuns
longo confectus senio utam finsss
sentem: potestutem quã ab irtanoni
iudeis acceperat. herodi filiosuorelis
Quicum callidus & cautus animo. sth¬
nuȩ eaquȩ adse ꝑtinebant a gere coepisset:
ptani neptem aristoboli filium in con¬
iugium suscepit. Eumuero post aliqđ
tempꝰͥ ircanus in proclio quod contra
arab as sumpserat captusect̃: & iamex¬
dio decentiis ẽ. Et tunc primũ herodes
quasuiuce illius: potestatem illius ob¬
touit. Sed post aliquod temp̃. cum¬
manus amputatis aurib udẽamreuer¬
teret : simulauit seidem herodes. eum
in pace suscipere. Sed postea cumeum
fraude necasset : fraudulent̃ potestatẽ
illius obtinuit. Et primũ acassio roma¬

Expanded text:
et socium coluit, intantum ut procuratioet socium coluit, intantum ut procurationem alicujus partis Judaici regni ei sub se committeret. Habuit vero idem Antipater uxorem Cipridem nomine, ex Arabia generatam, ex qua sumpsit filios, quarum unum Phaselum, alterum Herodem nominavit. Cumque longo confectus senio, vitam finisset praesentem, potestatem quam ab Hyrcano in Judaeis acceperat, Herodi filio suo reliquit. Qui cum callidus et cautus animo stquae ad se pertinebant agere coepisset, Hyrcani neptem Aristobuli filiam in conjugium suscepit. Cum vero post aliquod tempus Hyrcanus in praelio quod contra Arabas sumpserat, captus esset, etiam exsilio detentus est. Et tunc primum Herodes, quasi vice illius, potestatem illius obtinuit. Sed cum post aliquod tempus Hyrcanus amputatis auribus Judaeam reverteretur, simulavit se idem Herodes eum in pace suscipere: sed pfraude necasset, fraudulenter potestatem illius obtinuit. Et primum a Casso Roma
Abbreviated transcription (Latin):
tenussent: ꝑuenit tandem potestas
adquendam iure  excoꝵ̃ stirpe gi
nitũ nomine alexandrũ. Quicums
aliqđ tempꝰ obisset: reliquit uxoren
cum duob filiis paruulis. quorum uns
aristobolus alter ircanꝰ uocat᷑. Qua
adultieeñt: desiderio regnandi. un
inter se habere coepert̃. Frat tunc qui
uir nomine antipater fortis uirib fa¬
tate ditissimus: ex herode quodam
genitus. qui intemplo apollinis adia
erat. Hunc ergo sibi ircanꝰ in amicitia
& societutem: contra fratrem uocaue
umq cum non solum in armis. sed aũ¬
in facultatib adiuuaret. & iamutn¬
manoꝵ̃ ducum auxiliũ peteret ꝑdo¬
cuit : eo qđ tune romani p̃ceteris ho¬
minib in ordinandis regni negocus
fide& sapientia. atq. fortitudi¬
ne p̃cellerent. Et quia longũ ẽ uto
singula. cum aristobolus a romans
captus : romam cum custodia duceto
ducatus ianiudaici regni adircanũ
ꝑuenit. Tunc memor beneficii ab an¬
tipatre sibi collati: eumut amicum

Expanded text:
tenuissent, pervenit tandem potestas tenuissent, pervenit tandem potestas ad quemdam virum ex stirpe eorum genitum, nomine Alexandrum. Qui cum post aliquod tempus obiisset, reliquit uxorem cum duobus parvulis, quorum unus Aristobolus, alter Hircanus vocabatur. Qui cum adulti essent, desiderio regnandi jurgia inter se habere coeperunt. Et erat tunc quidam vir, nomine Antipater, fortis viribus, facultate ditissimus, ex Herode quodam genitus, qui in templo Appollinis erat aedituus. Hunc sibi Hircanus in amicitiam et societatem contra fratrem vocavit. Cumque eum non solum armis, sed etiam facultatibus adjuvaret, ita etiam Romanorum ducum auxilium petere perdocuit, eo quod tunc Romani prae ceteris hominibus in ordinandis regni negotiis fide et sapientia et fortitudine praecellerent. Et quia longum est ire per singula, cum Aristobolus a Romancaptus, Romam sub custodia duceretur, ducatus regni Judaici ad Hyrcanum pervenit. Tunc memor beneficii ab Antipatro sibi collati, eum in amicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ prius effrata uocabatur. Locusnãq.
in quo dñsnasciturus erat. antea bethlec̃
uocatusẽ: quia futturũ ꝓfectoerat uti
uerus panis ibi ꝑmateriam cartis apra¬
reret: qui electorum mentes a ternu saci¬
Et de quo ꝑ salmistũ dicitur. Panem de
caelo dedic eis. Et panem angłoꝵ mandu¬
cauit homo. De quo etiã: pulchre sedu¬
bus herodis nasci uoluit: ut impleretur
ꝓphetia iacobdicentis. Non auferet᷑
sceptrum deuidu. nec dux defemorib
eius : donecueniat quimittendus ẽ & ip¬
se erit expectatio gentium. Ex quo enĩ
de aegypto ascendert̃. suȩ gentis prin¬
cipes reges & duces habuerunt. Iam uero
deficientib principibus ex iuda : pri¬
mus ex alienigenis herodes regni uideoꝵ
amipuerat. Cuius quia se mentio in¬
tulit: qualit aludaici regni apicem
ꝑuene rit. breuiter conmemoran¬
dum uidet᷑. Cumenĩ hiqui matha
thia surpe descenderant ꝑ aliqua an¬
norum spatia ducatũ regni uideorũ

Expanded text:
quae prius Ephrata vocabatur. Locus namque quae prius Ephrata vocabatur. Locus namque in quo Dominus nasciturus erat, ante Bethlehem vocatus est, quia futurum profecto erat ut verus panis ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes aeterna sati» et de quo per Psalmistam dicitur: « Panem de coelo dedit eis, » et: « Panem angelorum manducavit homo . » De quo etiam pulchre Sedubus Herodis nasci voluit, ut impteretur prophetia Jacob, dicentis: « Non auferetur sceptrum de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium . » Ex quo enim de Aegypto ascenderunt, suae gentis principes, reges et duces habuerunt. Jam vero deficientibus principibus ex Juda, primus ex alienigenis Herodes regnum Judaeorum arripuerat. Cujus quia se mentio intulit, qualiter ad Judaici regni apicem pervenerit, breviter commemorandum videtur. Cum enim tiae stirpe descenderant, per aliqua annorum spatia ducatum regni Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
Afferte dnõ filiidĩ : afferte dño filios ari¬
etũ. Uenient & offerent sacrificium
dño : & placabilis hostiȩ fiant ut xp̃i
glorificet᷑ ecclesia. De huiius cemodi
ouib saluator discipulis loquebatur.
Ite ad ouesꝑditus domusisrł. Propriȩ
suꝑ his intelligitur: qui degentib electi
in sacerdotio ministri sunt saluatoris.
Incapitulo huius lectionis: tnasunt
quȩ nob beatus matheus euangelista cõ¬
mendat : ꝑ sonam scilicet nascentis. locꝙ̃
natiuitatis & tempus. Decebat enim.
ut in illa dninatuutate. nihil auctori¬
tatis deesset. ꝑsonamergo ostendit. cũ
In dieb herodis regin Bene aut̃ postquã
dix̃ bethleem ad didit uidae: ad distinc¬
tionem alterius bethleem. quȩ eẽ ingali¬
leu exlibro hiesu naue conꝓbatur.
Pulchre ergo dñsinbethleem nasci uoluit.
Bethleem quippe domuspanis intp̃tur.
eo quodibi pauerit iacob patriarcha
pecora sua. imponens ei nomen bethleem
obfirture significationis ministerium

Expanded text:
os arietum, venient et offerent se sacrificium Domino, et placabiles hostiae fiant, ut Christi glorificetur Ecclesia. De hujuscemodi ovibus Salvator discipulis loquebatur: Ite ad oves perditas domus Israel . Proprie super his intelligitur, qui de gentibus electi in sacerdotium ministri sunt Salvatoris. capitulo hujus lectionis, tria sunt quae nobis beatus Matthaeus evangelista commendat, personam scilicet nascentis, locum nativitatis et tempus. Decebat enim ut in illa Domini nativitate nihil auctoritatis deesset. Personam ergo ostendit, cum in diebus Herodis regis. » Bene autem, postquam dixit Bethlehem, addidit Judae, ad distinctionem alterius Bethlehem, quae esse in Galilaea, ex libro Jesu Nave comprobatur. Pulchre ergo Dominus in Bethlehem nasci voluit. Bethlehem quippe domus panis interpretatur, eo quod ibi paverit Jacob patriarcha pecora sua, imponens ei nomen Bethlehem, ob futurae significationis mysterium,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ subicint. Vidimus stellã eius ino¬
riente : & uenimus ad orare eũ. Sed for¬
te querit aliquis quȩ istu differentia.
ut magis in oriente natiuitatis dnĩ in¬
dex stella apparuerit: cũ angłs iniudea
eandẽ natiuitatem pastorib nunciaue¬
rit. Ad qđ respondendumẽ : quia dignũ
fuit ut pastorib qui i srahelite erant &
dm̃ caeli cognoscebant rationubiliscrea¬
tura id ÷ angłs appareret. qui eos de
natiuitate dnũi instrueret. Magis uero
tam quã gentilib & ratione carentib
mnrationubilis creatura stella apparerit
quae in solito fulgore coruscans incȩlo.
regẽ cali interris natũ ostenderet. Et it a
fieret. ut & illi ꝑangłm. & isti ꝑstellam
ad moniti ad angularẽ lapidẽ currerent.
& exutroq populo unum parietem facerent
ab illo coniuncti. dequoait apłs. Ipse ÷¬

Expanded text:
 enim stellam ejus in oriente, et venimus adorare eum. » Sed forte quaerit aliquis quae ista sit differentia, ut magis in oriente nativitatis Domini index stella apparuit, cum angelus in Judaea eamdem nativitatem pastoribus nuntiaverit. Ad quod respondendum est, quia dignum fuit ut pastoribus, qui Israelitae erant et Deum coeli cognoscebant, rationalis creatura, id est angelus appareret, qui eos de nativitate Domini instrueret: magis vero, tanquam gentilibus et ratione carentibus, irrationalis creatura stella appareret, quae insolito fulgore coruscans in coelo, regem coeli in terris natum ostenderet, et ita fieret ut et illi per angelum, et isti per stellam admoniti, ad angularem lapidem currerent, et ex utroque populo unum parietem facerent, ab illo conjuncti, de quo ait Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ apłos congregatu ẽ insyoni: de quibia
& in apłoꝵ actib legimus quod deun¬
uerso orbe terrarum uiri religiosi fuers
in hieru salẽ qui susciperent sermonend
& linguis suarũ alienarumq. gendum
uł audirent loquentes alioss uł ipsi loqus¬
rent᷑ ad ceteros.
eius. Sed huidicit apłs Uosquieratis ali¬
quando longe . factiet̃tis prope. Etfiliȩ
tue lac sugent. Quod dicent filiȩtua e
lac sugunt : significat qđ a nime in xp̃o
paruuli : rationule & absq. dololac
desiderate: sugunt lac apłoꝵ: quib
paruulis atq lactantib loquebat᷑ &
paulus: Filiolique sterũ parturio :
done xp̃s formet᷑ in uobis:¬
suncuidebis & afflues. & mirabit᷑
& dilatubitur cortuum. quando cõ¬
uersa fuerit ad te multitudo maris for¬
ticudo gentiũ uenerit tibi. Cumele¬
uaris occulos tuos filiusq prospexeris
uenire : tunc gaudebis & inmodum
fluuioꝵ aquis subitis inundabis: & nu¬
rabitur acstupebit immodilutubitur

Expanded text:
ad apostolos congregata est in Sion, de quibus ad apostolos congregata est in Sion, de quibus et in apostolorum Actibus legimus, quod de universo orbe terrarum viri religiosi fuerint in Hierusalem, qui susciperent sermonem Dei, et linguis suarum alienarumque gentium, vel audirent loquentes alios, vel ipsi loquerentur ad caeteros. ejus, sed quid dicit Apostolus: Vos qui eratis aliquando longe, facti estis prope . Et filiae tuae lac sugent. Quod dicit, filiae tuae lac sugent, significat, quod animae in Christo parvuli rationabile et sine dolo lac desparvulis atque lactentibus loquebatur et Paulus: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobismirabitur, et dilatabitur cor tuum, quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi. Cum elevaveris oculos tuos, filiosque prospexeris venire, tunc gaudebis et in modum fluviorum, aquis subitis inundaberis, et mirabitur ac stupebit, imo dilatabitur
Abbreviated transcription (Latin):
ccłeꝰ dicit̾ quȩ primũ deuidaico popu¬
lo congrata ẽ: & lum̃ quod suꝑ eam or¬
tum fuerati ꝑ apłos trans misit ad gentes
Cuidicit̾. Surge inluminare: ut quȩ cetidit
in incredulis. surgat̾i infidelibus. Quȩce¬
cidit insynagogis. surgat in ecclesus.
quȩ quondam fuit suꝑ tabernuculun
eitem plumeiꝰ. suꝑtẽ ortace. Dequa
dictum ẽ. Gloriosa dicta sunt deteq
uitasdĩ: Quia ec cetenebre operiem
terrad ÷ qui terrenũ sapiunt. Et cal¬
go populo Siue ut in hebraicolegia
aut̃ oriet᷑ dñs. Id ÷ sol iusticiȩ xp̃s
inmundo : Et tenebre eam non conp̃ heno¬
ortus tui: quando primum inxpõnatue¬
gesquorum cor in manu dñi ẽ: & inquli
non regnat peccatum in mortuli corpon
ambulant insplendore nascentis ecdȩ
uidemus impleri: quando id olutricen
re sublato. ad fidem xpĩ. romani priua¬
pes transeunt. Leuũ incircuitu osculos
tuos & uide : om̃s̃ isti cõgregati sunt uent
tibi. Hocdicitur ad eccłam quȩ primi

Expanded text:
e dicitur, quae primum de Judaico populo congregata est, et lumen, quod super eam ortum fuerat, per apostolos transmisit ad gentes, cui dicitur: Surge, illuminare, ut quae cecidit in incredulis, surgat in fidelibus: quae cecidit in synagogis, surgat in Ecclesiis. quae quondam fuit super tabernaculum et templum ejus, super te orta est. De qua dictum est: Gloriosa dicta sunt de te civitas Dei . Quia ecce tenebrae operient terram. Id est, qui terrena sapiunt. Et caligo populos. Sive ut in Hebraico legitur, autem orietur Dominus. Idce, quae lucet in mundo, et tenebrae eam non comprehenortus tui: quando primum in Christreges quorum cor in manu Domini est, et quibus non regnat peccatum in mortali corpore, ambulent in splendore nascentis Ecclesiae, videmus impleri, quando idololatriae errore sublato, ad fidem Christi Romani principes transeunt. Leva in circuito oculos tuos et vide omnes isti congregati sunt, venerunt tibi. Hoc dicitur ad Ecclesiam, quae primum
Abbreviated transcription (Latin):
& cõuersione aurũ fideideferentes: &
shus sacrificii. Et ꝑhaec munera nequaquã
ppria salute contet̾i ꝓficient. ut &iam
ceteris p̃dicent salutare dĩ : habentes in
munerib principalia. aurum: sensum:
& thus odoris optimi atq dicentes.
Dirigat᷑ oratiomea: sicut incensum in cõ¬
spectutuo : Et xpĩ bonus odorsumus
in omniloco. Arietesq propheturum:¬

Expanded text:
et conversiones viarum fidei deferentes, et et conversiones viarum fidei deferentes, et thus sacrificii, et per haec munera nequaquam propria salute contenti, proficient, ut etiam caeteris praedicent salutare Dei, habentes in muneribus principalia, aurum sensum  sic et thus odoris optimi atque dicentis: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo , et Christi bonus odor sumus , in omni
Abbreviated transcription (Latin):
Iost diuitiasmuris & fortitudinẽ gen¬
tiũ : greges quoq cameloꝵ a&dro¬
mades madian etepha ꝓmittuntur
irusalẽ : quiom̃s ͥ ueniunt desaba
portantes aurũ & thus: & quod his
maiusẽ ad nunciantes dm̃s aliuitorẽ.
Madian &xeffu regiones sunt trans
arabiã fertiles cameloꝵ. Om̃squip
pe ꝓuinciu: appellutur saba: Onde
fuit & saba regina quaeuent sapien¬
entiã audire solamonis & ipsa deferens
aurũ &thus.
Omne pecus cedar congregabitur tibi.
arietes nabaioth ministrabunt
edar aut̃ regio sarraceno: um est Na
quorum nominib solitudo appellat᷑:
miliarit ergo nomina gentium barbaroꝵq.
p̃dicat᷑. Madian quippe in hoc loco: in
terpͣt᷑ iniquitais Effa : resolutus. siue
effundens : Saba: conuersio uł capti¬
uita s: Cȩdar: tenebre uł meror: Na¬
baioth: ꝓphetiae. Gregesigit᷑ cameloꝵ
iniquitatis uinculis resolũti. & ammas
suaseffundentesdõ. operient ierus alem
munerib & om̃s decaptiuitate uenient.

Expanded text:
itudinem gentium, gregesque camelorum et dromedarii Madian et Epha, promittuntur Hierusalem, qui omnes veniunt de Saba, portantes aurum et thus, et quod his majus est, annuntiantes Domini salutare . Madian et Epha regiones sunt trans Arabiam, fertiles camelorum, omnisque provincia appellatur Saba. Unde fuit et Saba regina, quae venit sapientiam audire Salomonis, et ipsa deferens aurum et thus. Omne pecus Cedar congregabit tibi, arietes Nabajoth ministrabuntedar autem regio Sarracenorum est, qui quorum nominibus solitudo appellatur, familiaria ergo nomina gentium barbararum,praedicatur. Madian quippe in hoc terpretatur iniquitas. Epha resolutus sive effundens. Saba conversio vel captivitas. Cedar tenebrae vel moeror. Nabajoth prophetiae. Greges igitur camelorum iniquitatis vinculis resoluti, et animas suas effundentes Deo, operient Hierusalem muneribus, et omnes de captivitate venient,
Abbreviated transcription (Latin):
Nune aut̃ queritisme occidere hominẽ qui
ueritute locutus sum uob̾. quã audiuiadõ.
hoc abraham ñ fecit.
udeis abraham p̃se iactantib & ex hoc
calimniã dño struentib: non respondit
uns quod ilhiaudire uoleban. Nonenĩ¬

Expanded text:
quaeritis me occidere, hominem qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Judaeis Abraham pro se jactantibus, et in hoc calumniam Domino struentibus, non respondit Dominus quod illi audire volebant: se
Abbreviated transcription (Latin):
illo erat. uita aut̃ nonerat. Uos inquit
ille ab mitio mundi homicida est. &
uos sequices eius queritis me interficere
Dixer̃ itaq ei. Nosex fornicatione nos
non sumus nati. unum patrem habemus
dm̃. Iociens nobilitate generis abraham
p̃ferentes. tociensq conuicti qđ ñeeñt
filii abrahȩ. tandem coepert̃ intelle¬
gere dnm̃. non decarnis generatio¬
ne. seduite similitudinȩ. morũq imita¬
tione. Qua sienim ad inuicem loquebant᷑
quotiens noui minauerimus ab raham.
gloriamini: Dicamus dm̃ patrem nr̃m
& uideamꝰ quid nobis respondeat.
Nos aiuint exfornicatione non sumꝰ nati.
sp̃alem appellare idolatriam ꝑ quã
misera anima demonib quasi pstituta

Expanded text:
illo erat, vita autem non erat. Vos, inquit,illo erat, vita autem non erat. Vos, inquit,ille ab initio homicida est, et vos, sequaces ejus, quaeritis me interficere. Dixerunt itaque ei: Nos ex forni, unum patrem habemus Deum. Toties nobilitatem generis Abrahae praeferentes, tottesque convicti quod non essent filii Abrahae, tandem coeperunt intelligere, Dominum non de carnis generatione, sed vitae similitudine morumque imitatione dicere. Quasi enim adinvicem loquebantur: Quoties nominaverimus Abraham, dgloriamini? Dicamus Deum patrem nostrum, et videamus quid nobis respondeat. Nos autem ex fornicatione non sumus nati:spiritualem appellari idololatriam, per quam misera anima daemonibus quasi prostituta
Abbreviated transcription (Latin):
sd eum solum modo eẽ. putubant dix̃
lominemq se appellauit. Ait ergo. Si filii
abrahȩ estis. opera abrahȩ faceretis.
Idest sic me a martis. sic demea p̃sentia
gauderetis. sic̃ abraham qui exultauit
ut uideret diemmeum. etuidit et gauisus ẽ.
Nunc aut̃ probatisuos noneẽ filios abrahȩ
quia queritisme inter ficere hominem
quiuera locutus sum uobis. Ueritatẽ lo
quebatur. cum se et patrem illis ad nunciaret
& hancueritatẽ adõ audierat : ꝙ ipseqͥ:
ueritus adõpatre genituserat. Audire
enim illinihilẽ. aliud: quã eẽ. a patre.
Queritis inquit meoccidere. hoc abraham
non fecit. Ergo eius filibs uos ñeẽ. conuin¬
citis. dumei contraria opera agitis. Su¬
praenim dixerat:. Scio quia filii abra¬
hȩ estis ꝓbansinillis originem carnisa¬
brahȩ. Sed nunc ostendit illos noneẽ. fi¬
lios abrahȩ. qui anolebant imitari opera
abra hae. Multa enĩ melius xp̃iani di¬
cunt᷑ filii abrahȩ imitatores fidei & ope¬
rum abrahȩ: quã iudei quoꝵ̃ caro ex

Expanded text:
d eum solummodo esse putabant, hominem appellavit. Ait ergo: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis, id est, sic me amaretis, sic de mea praesentia gauderetis, sicut Abraham, qui exsultavit ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est . Nunc autem probatis vos non filios esse Abrahae: quia quaeritis me interficere, hominem qui veritatem locutus sum vobis. Veritatem illis loquebatur, cum se et Patrem illis annuntiaret, et hanc veritatem a Deo audierat, quia ipse qui est veritas, a Deo Patre genitus erat. Audire enim illius, nihil aliud est quam esse a Patre. Quaeritis, inquit, me occidere, hoc Abraham non fecit, ergo ejus filios vos non esse convincitis, dum ei contraria opera agitis. Supra enim dixerat: Scio quia filii Abrahae estis, probans in illis originem carnis. Sed nunc ostendit illos non esse filios Abrahae, quia nolebant imitari opera Abrahae. Multo enim melius Christiani dicuntur filii Abrahae, imitatores fidei et operum Abrahae, quam Judaei, quorum caro ex
Abbreviated transcription (Latin):
net inecđa. Ecce aperte ostendit : qr ali¬
ud ÷ peccare. ali. ud eẽ. seruũ peccati.
Nemo enĩ potest ñ eẽpeccator. sed pocest
noneẽ: seruus peccati. ꝑmunere enĩ m
peccato. hoc ÷ seruum eẽ: peccati. Ser
iam tamen in dĩ cuncta cernentis p̃sentia.
ab elcła ꝓiecti. & nouissime in dieu¬

Expanded text:
net in Ecclesia. Ecce aperte ostendit quia aliud est peccare, aliud servum esse peccati. Nemo enim potest non esse peccator, sed potest non esse servus peccati. Permanere autem in peccato, hoc est servum iti, jam tamen in Dei cuncta cernentis praesentia ab Ecclesia projecti, et novissime in die
Abbreviated transcription (Latin):
dos auxilio. innuens cuĩ uirtutib obstina¬
ta malicia conabant᷑ resistere. Iostea inue¬
Q uod is qͥsanat̾ fuerat iħm ñ in turba sed in
tẽplo cognoscit : mystice nos instruim᷑. ut si
gram conditoris nr̃i cognoscere. &ad eius
uisionẽ desideramꝰ ꝑuenire. fugiamꝰ t̾bã
cogitationũ. & affectuũ prauoꝵ: declinemꝰ
sollicite c̃uenticuła hominũ suꝑboꝵ. qͥbo
nũ nrm̃ ꝓpositũ ł mala exempla demonstran¬
do uel nr̃a opera deridendo. aut etiã ꝓhiben¬

Expanded text:
s auxilio, innuens cujus virtutibus obstinas auxilio, innuens cujus virtutibus obstinata malitia conabantur resistere. Postea invequod is qui sanatus fuerat, Jesum non in turba, sed in templo cognoscit, mystice nos instruimur, ut si gratiam conditoris nostri cognoscere, et ad ejus visionem desideramus pervenire, fugiamus turbam cogitationum et affectuum pravorum, declinemus sollicite conventicula hominum improboum propositum, vel mala exempla demonstrando, vel nostra opera deridendo, aut etiam perhiben
Abbreviated transcription (Latin):
eos qͥuolunt uitiorũ tabe resurgere. discusso tor¬
pore neglegentiȩ. cũ frat̃ne caritatis pignore ad
uisionẽ sui c̃ditoris debere ꝓperare. nec maloꝵ
c̃tradictionib seu ꝑ secutionib accepto boni o¬
dicentes. sabbatũ ÷ ñlicet tibi tollere grabattũ
tuũ : nĩdeo lectũ deposuit. sed fiducialiter
ceptis insistens respondit. Qui me sanũ fec̃:
ille mihi p̃cepit. tolle grabattũ tuũ & ãbula
Illius potius mandatis uolens obtẽperare. a
quo sanat̾ fuerat. quã illoꝵ falsȩ religioni
cedere. qͥ eiꝰ sanaͥtati & dñi głȩ inuidebant
Int̃rogauer̃ eũ. Quis ÷ ille homo qͥ dix̃tibi
tolle grabattũ tuũ & ambula. Ille autẽ
ait cuangłta ignorabat quis e&̃: lã saluatꝰ
erat. sed adhuc saluatorẽ suũ ignorabat.
Dignꝰ tam̃ erat cui se saluator ostenderet. cuiꝰ
imperio sic deuot̾ obtẽperasset. Ihc̃ autẽ
declinauit aturba. c̃stituta in loco. Dedi¬

Expanded text:
eos qui volunt a vitiorum tabe resurgere, discusso toreos qui volunt a vitiorum tabe resurgere, discusso torpore negligentiae, cum fraternae charitatis pignore, ad jussionem sui conditoris debere properare, nec malorum contradictione seu persecutione a coepto boni odicentes: Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum tuum, non ideo lectum deposuit, sed fiducialiter coeptis insistens, respondit: Qui me sanum fecit, ille mihi praecepit: Tolle grabatum tuum, et ambula. Illius potius volens obtemperare mandatis a quo sanatus fuerat, quam illorum falsae religioni credere, qui Et interrogaverunt eum: Quis est iste homo qui dixit tibi, tolle grabatum tuum et ambula? Ille autem, ut ait evangelista, ignorabat quis esset. Jam salvatus erat, sed adhuc salvatorem suum ignorabat, dignus tamen erat cui se salvator ostenderet, cujus imperio sic devotus obtemperasset. Jesus autem declinaverat a turba constituta in loco. Decli
Abbreviated transcription (Latin):
portauerit. Dicebant .g̃. ei qͥsan fuerat.
Sabbatũ ÷ ñlicet tibi tollere grabattũ tuũ. Le¬
gis literas stultissime defendebant. ignoran¬
tes dispensationẽ đni saluatoris. qͥ ipsa legẽ
quonđã ꝑseruũ suũ dederat. At nunc per
semetipsũ ueniens: e andelegẽ in grãm scĩ euan¬
rã carnalit̃ a carnalib obseruabat᷑ : deinceps
spũales spũalit̃ obseruandũ susciperent.
Deniq die .vii. ppłs ab omĩ opere seruili uaca¬
re p̃cept̾ fuerat. Spũ alis . ũ. sabbati obseruati¬
one. qđ÷ inluce septi formis sp̃sscĩ ab om̃i pecca¬
to qđ reurra seruile op̾ accipit᷑ : ñ una die. sed
omĩ uite nrẽ tẽpore feriati. eẽ. p̃cipimꝰ. nec
solũ a prauis operib abstinere. sed etiã bonis
operib insistere iubemur Qđ & in huiꝰ hominis
sanatione liquido monstratũ ÷: cũ dñs eũ quẽ
a languore liberabat. ñsolũ surgere. uerũ etiã
lectũ suũ tollere p̃cepit. uidelicit aꝑte insinuats

Expanded text:
ebant ergo ei qui sanatus fuerat: Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum tuum. Legis litteram stultissime defendebant, ignorantes dispensationem Domini salvatoris qui ipsam legem quondam per servum dederat, ac nunc per semetipsum veniens, eamdem legem in gratiam sancti Evanr a carnalibus observabatur, deinceps spirituales spiritualiter observandum susciperent. Denique die septimo populus ab omni opere servili vacare praeceptus fuerat. Spiritualis vero sabbati observatione, quod est in luce septiformis Spiritus sancti, ab omni peccato, quod revera servile opus accipitur, non una die, sed omni vitae nostrae tempore feriati esse praecipimur, non solum a pravis operibus abstinere, sed etiam bonis operibus insistere jubemur. Quod et in hujus hominis sanatione liquide monstratum est, cum Dominus eum quem a languore liberabat, non solum surgere, verum etiam lectum suum tollere praeciperet, videlicet aperte insinuans,
Abbreviated transcription (Latin):
disset inpiscinã post motionẽ aquȩ sasꝰ
fiebat a quocũq languore detinere tur
Vnusinquã extanta languentiũ multimid¬
ne sahabat᷑: qr unusđs. una fides. unum
baptisma. Quicũq gͦ. inunitate cathelit
fidei mysteriis xp̃ĩ in baptis mo imbutur
ab omĩ ꝓrsus peccatoꝵ languore sanatur
Qui .ũ. abunitate scȩ di ecđȩ discrepat. silti
quȩ ab uno & ꝑunũ ÷ habere ñ meret᷑ His
de primo miraculo qđ ꝑ angłm in uisibilit
fiebat p̃missis : nunc de sequenti qđ ꝑueri¬

Expanded text:
disset in piscinam post motionem aquae, sanus disset in piscinam post motionem aquae, sanus fiebat, a quocunque languore detineretur. Unus, inquit, ex tanta languentium multitudine sanabatur, quia unus Deus, una fides, unum baptisma . Quicunque ergo in unitate catholicae fidei mysteriis Christi in baptismo imbuitur, ab omni prorsus peccatorum languore sanatur: qui vero ab unitate Ecclesiae discrepat, salutem quae ab uno et per unum est, habere non meretur. His de primo miraculo quod per angelum invisibiliter fiebat, praemissis, nunc de sequente, qu
Abbreviated transcription (Latin):
inui sibilit̃ descendens. inpiscinã. aquã moue¬
bat .e. q uim sanandi suggerebat. Notus .N
aquȩ : passionẽ dñi quȩ turbata gente uideoꝵ
facta ÷ insinuat. Descendit .gͦ. carne indutꝰ
miraculis & doctrina sua. ut eũ morte cru¬
cis afficerent. Qui genus humanũ ñ solũ
alanguorib peccatoꝵ sinart. seditiã a
ipsa at̾na morte sufficeret liberare Desei¬
dentes .gͥ. inaquã piscinȩ turbatã sandur¬
q ꝑpassionẽ dñi quã motus aquȩ design
redempti sumus de maledicto legis. Lx
siqͥuide morsi. quȩ quidagendũ quiduec
cauendũ eã edocuit. neminẽ tam̃ ad disx
quasi eductos desedib ignorantiȩ prioris.
in porticib c̃tinebat languidos. nec tam s
sanat om̃s iniquitates infirmitatũ nrãtĩ
& quasi ciectos deporticibus inaquã pisn
turbatã in mittit . qr apeccatis quȩ lex osti¬
derat: ꝑ aquã haptismatis abluit iuatiq̃

Expanded text:
qui visibiliter descendens in piscinam, aquam movequi visibiliter descendens in piscinam, aquam movebat, eique virtutem sanandi suggerebat. Motus enim aquae, passionem Domini quae turbata gente Judaeorum facta est insinuat. Descendit ergo carne indutusmiraculis et doctrina sua, ut eum morte crucis afficerent, qui genus humanum non solum a languoribus peccatorum sanare, sed etiam ab ipsa morte aeterna sufficeret liberare. Descendentes ergo in aquam piscinae turbatam san passionem Domini, quam motus aquae designat, redempti sumus de maledicto legis. Lex siquidem Moysi, quae quid agendum quidve cavendum esse docuit, neminem tamen ad perfectum adduxit, quasi eductos de sedibus ignorantiae prioris, in porticibus continebat languidos, nec tamen sanat omnes infirmitates iniquitatum nostrarum, et quasi ejectos de porticibus in aquam piscinae turbatam immittit, quia a peccatis quae lex ostenderat, per aquam baptismatis abluit
Abbreviated transcription (Latin):
usdẽ ppłs ꝑ aquã signat᷑ piscinȩ qr sicuta qua
piscinȩ nc̃ placida uentis stare. nc̃ eisdẽ uen¬
tis irruentib turbari solet: ita ille ppłs in
quibdã uitȩ mundiciã seruare. in quib da
immundoꝵ spũum solebat tẽptationib agi¬
plis & innocentis uitȩ do placere. & cũpsal¬
mista dicere poterant. Nos aut̃ ppłs tuus
& oues pascuȩ tuȩ. Multitudo languentiũ
quȩ in memoratis porticib iacebat. aquȩ
motũ expectans : designat eos qui legis uer¬
ba audientes hanc se suis uirib implere ñ
posse dolebant. atq ideo dominicȩ graẽ auci
habebant. Claudi quibona quȩ agenda
essent nouerant: sed ad implenda ea. boni o¬
tionis pinguedine egent. Tales inquinq por¬
ticib iaceb̾ant. sed ñnisi argło inpiscinã des
cendente sanari poterant. qr ꝑlegẽ cognitio:
peccati. grã.uͦ remissionis ñ nisi ꝑxrm po¬
terat dari. Ouẽ merito designabat angłs qͥ

Expanded text:
idem populus per aquam significatur piscinae, quia sicut aqua idem populus per aquam significatur piscinae, quia sicut aqua piscinae nunc placida ventis stare, nunc eisdem ventis irruentibus turbari solet, ita ille populus in quibusdam vitae munditiam servare, in quibusdam immundorum spirituum solebat tentationibus agiplicis et innocentis vitae Deo placere, et cum Psalmista dicere poterant: Nos autem populus tuus et oves pascuae tuae . Multitudo languentium, quae in memoratis porticibus jacebat aquae motum exspectans, designat eos qui verba legis audientes, hanc suis viribus implere non posse dolebant, atque ideo Dominicae gratiae auxhabebant; claudi, qui bona quae agenda essent noverant, sed ad implenda ea boni otionis egebant. Tales in quinque porticibus jacebant, sed non nisi in piscinam angelo veniente sanabantur: quia per legem cognitio peccati, gratia autem remissionis non nisi per terat. Quae merito designabat angelus,
Abbreviated transcription (Latin):
num̃ inusibilit̾ ꝑ angelicã administratio¬
nem pat̾rum. alterũ ꝑ dominicã p̃sen¬
tiã uisibiliter exhibitum. Ergo utriusq
nob sunt breuit̾ ex ponenda mysteria.
rat inquit euangelista diesfestus iudeoꝵ
& ascendit iħs̃ iero solimam.
Quia enim ds̃ ꝓhominib homo factus erat.
cum hominib sollemmtates dĩ lege con¬
stitutas caelebrat.
rat aut̃ icrosolimis suꝑ probatica piscina.
qui cognominut᷑ ebracae bethsaida. quin¬
que porticus habens. In hisiacebat mul¬
titudo magna languentium. Cacorũ
claudorum. aridoic expectantium
aquae motum.
robatica grecȩ. latine dr̃ pecualis. sro¬
batos quippe dr̃ ouis Et piscina illa ꝓbatica
uocabat᷑. qr ibi sac̃ dotes hostiarũ quas intẽ¬
plodi immolabant cadauera abluebant
ticib cingebat᷑: significat ppłm uideorũ
legis custodia undiq nepeccare deberet
munitũ. Quinq .i. porticus : legẽ quȩ
inquinq libris continet᷑ insinuant. Itbene

Expanded text:
num invisibiliter per angelicam administrationem patratum, alterum per Dominicam praesentiam visibiliter exhibitum. Ergo utriusque nobis sunt breviter exponenda mysteria. Erat, inquit evangelista, dies festus Judaeorum, et ascendit Jesus Hierosolymam. Quia enim Deus pro hominibus homo factus erat, cum hominibus solemnitates Dei lege constitutas celebrabat. Erat autem Hierosolymis probatica piscina, quae cognominatur Hebraice Bethsaida, quinque porticus habens. In his jacebat multitudo magna languentium, caecorum, claudorum, aridorum, exspectantium aquae motum. Probatica Graece, Latine dicitur pecualis, προβατόν quippe dicitur ovis. Et piscina illa probatica vocatur, quia ibi sacerdotes, hostiarum quas in templo Dei immolabant, cadavera abluebant. ticibus cingebatur, significat populum Judaeorum, legis custodia undique ne peccare debeat, munitum. Quinque enim porticus, legem quae in quinque libris continetur, insinuant. Et bene
Abbreviated transcription (Latin):
poris quantitas qͦ languidus decubabat:
annos in infirmitate habuissedr̃. duo uide
cͣminꝰ de .xl. Quadragenarius aut̃ nume¬
rus. qͥdenario quat̃ ducto c̃ficit᷑: pꝑfecti¬
one rectȩ operationis inscripturis accipi
lqͥꝑfectione duominus habet. qͥsq dilectio¬
nẽdi xpximi. quã legis. xeuangłii parit̃

Expanded text:
poris quantitas, quo languidus decumbebat, poris quantitas, quo languidus decumbebat,  octo annos in infirmitate habuisse dicitur, duo videnarius autem numerus, qui denario quater ducto conficitur, pro perfectione rectae operationis in Scripturis accipi A qua perfectione duobus minus habet, quisquis dilectionem Dei et proximi, quam legis et evangelii pariter
Abbreviated transcription (Latin):
xambula. Et statĩ sanus factus : homo. &
sustulit grabbattũ suũ. & ambulabat. Sana¬
turus dñs infirmũ diurno languore tabescen¬
t̃: int̾rogaũ utrũ uellet sanꝰ fieri. ñ qͦ eũ ĩd
uelle ignoraret. sed ut eũ ad maiorissanitatis
desideriũ accenderet. qͥiã longa decubatione
pene salutẽ desperaret. nec saltĩ ꝓsua restau¬
atione rogare nouerat. Unde & ille causã
in possibilitatis coep̃ obtendere. & c̃queri qđ
hominẽ ñ haberet. qͥ eũ p̾motũ aquȩ in pis¬
anã mitteret. Sed dñs languentis miserat᷑
imbecillitatẽ : parit̃q eisuã simplicitatem:
uitilli. Surge. tolle lectũ tuũ. & uade in
demũtuã. Ille c̃tinuo receptis uirib. & iã¬
dudũ amissũ ꝑsentiens robur : tulit lectum
inqiacebat. & abiit indomũ suã. Iuxta
spualẽ intellegentiã homo iste multor
annoꝵ in infirmitate deten¬
tus : designat peccatorẽ multoꝵ & grauiũ
scderũ numerositate dep̃ssũ. Nã & ipsa tẽ¬

Expanded text:
ambula. Et statim sanus factus est homo, et sustulit grabatum suum, et ambulabat. Sanaturus Dominus infirmum diuturno languore tabescentem, interrogavit utrum vellet sanus fieri, non quod eum id velle ignoraret, sed ut eum ad majus sanitatis desiderium accenderet, qui jam longa decubatione pene salutem desperaverat, nec saltem pro sua restauratione rogare noverat. Unde et ille causam impossibilitatis coepit obtendere, et conqueri, quod hominem non haberet, qui eum post motionem aquae in piscinam mitteret. Sed Dominus languentis misertus imbecillitatem pariterque insciam simplicitatem, ait illi: Surge, tolle lectum tuum, et ambula. Ille continuo receptis viribus, et jamdudum amissum persentiens robur, tulit lectum in quo jacebat, et abiit in domum suam. Juxta spiritualem intelligentiam, homo iste multorum annorum infirmitate detentus, designat peccatorem multorum, et gravium scelerum numerositate depressum. Nam et ipsa tem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cep̃dic̃s. Surge tolle lectũ tuũ. & ãbula
anmi infirmitate solatiũ exhibuit. Quẽ sa¬
ut portare p̃cipim̃ : ut ei qͦq in suis necessi¬
uuil adiut̃oriũ subministremꝰ. Ait gͦ cidñs
qiẽ sinabat. Surge. tollelectũtuũ. &am¬
dũ ci infirma patuent̃ tolerando. a quo es
diu multũ q cũ adhuc sub graui fasce tẽpta¬
tionũ gemeres sustentat᷑ Hinc & apłs dic̃
Alt̃ alterius onera portate. Ambula ũ. coti¬
dianis bonoꝵ operũ ꝓfectib de uirtute in
uirtutẽ ꝓgredere: Surge peccata relin¬
quendo tollelectũ tuũ frĩ succurrendo
Ambula suꝑnã patruã desiderando & aduiden¬
dã creatoris faciẽ festinando. Prat h sabbatũ
in illa die Dicebant.gͦ. iudei ei qͥsanat᷑ fu
erat. Sabbatũ ÷. ñ licet tibi tollere grabattũ
tuũ. Mira & uehement̃ stupenda ꝑfidorũ
dementia: Cũ .i. adtã inopinatã hominis diu
languentis sanitatẽ credere. & diuinã poten¬
tiã laudare debuerant: e contra scandali za¬

Expanded text:
dicens: Surge, tolle lectulum tuum, et ambula. animi infirmitate solatium exhibuit, quem sanati portare praecipimur, ut ei quoque in suis necessitatibus adjutorium subministremus. Ait ergo ei Dominus quem sanabat: Surge, tolle lectum tuum et amtuum, ejus infirma patienter tolerando, a quo es diu multumque cum adhuc sub gravi fasce tentationum gemeres, sustentatus. Hinc et Apostolus dicit: Alter alterius onera portate . Ambula vero quotidianis bonorum operum profectibus, de virtute in virtutem progredere. Surge peccata relinquendo, tolle lectum tuum fratri succurrendo, ambula supernam patriam desiderando, et ad videndam Creatoris faciem festinando. Erat autem sabbatum in illa die. Dierat: Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum tuum. Mira et vehementer stupenda Judaeorum dementia. Cum enim ad tam inopinatam hominis diu languentis sanitatem credere, et divinam potentiam laudare debuerant, e contrario scandaliza
Abbreviated transcription (Latin):
us quã indĩ ꝑmanere eleger̃ : Cottidie
dñs ꝑscriptũrassuus clamut. nosq ut peri¬
turi mundi oblectamenta fugiamus. &
adea quȩ finiri nesciunt ꝑ enniumbonoꝵ
gaudia mentis desiderio ꝗͥ transeamus inui¬
tat. Studeamus ergo nũnc uocantem &
ad monentem sequi: ne si modo loquentis
uerba contempnimꝰ cun udex inmaiestate
uenerit. ab illo quasi ignoti. ealieni con¬
temp&imus. Quin potius eũ in p̃senti audire.
& p̃ceptis oboedire festinemꝰ. quatinus ab
ẽo inbeatam patris mansionem recipi me¬

Expanded text:
us quam in Dei permanere elegerunt? Quotidie us quam in Dei permanere elegerunt? Quotidie Dominus per Scripturas suas clamat, et nos ut perituri mundi oblectamenta fugiamus, et ad ea quae finiri nesciunt, perennium bonorum gaudia mentis desideria transeamus, invitat. Studeamus ergo nunc vocantem et admonentem sequi: ne si modo loquentis verba contemnimus, cum judex in majestate venerit, ab illo quasi ignoti et alieni contemnamur. Quin potius eum in praesenti audire, et praeceptis ejus obedire festinemus, quatenus ab eo in beatam patris mansionem recipi me