comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
talico ẽ. Qͦ mag̾ admiror posteros gc̃oꝵ nullã mentionẽ huiꝰ
fcsse frum̃ti. Nc̃ ex his generibꝰ q̃ rome inuehunt᷑ leuissimũ
igallicũ atq chersonenso aduentũ qͥppe ñ excedunt modiũ
uncenas libras siliqui granũ ipsũ pondet sardinia dic̃ sex li¬
bras alexandrinũ ⁊ trientes hoc ⁊ siculi pondꝰ boceieũ totã
librã addita fricũ.⁊ dodrantes intͣ padana italia scio uice¬
nas qͥnas libras farris modios pende circa clusiũ ⁊ senas. Ler
certe naturȩ ut in qͦcũq genere pane militari t̾cia portio
ad grani pondꝰ accedit. ⁊ t̾cia sic̃ optimũ frum̃tũ eẽ. qđ in sub¬
uctũ congiũ aquę capiat. quibꝰdam generibꝰ ꝑse pondꝰ sicut
baliarico modio tritici panis p̃ xxxu. readit quibꝰdã inpinis
mixtis ut cipio ⁊ alexandrino .xx. ꝓpe libras ñ excedentibꝰ cypri¬

Expanded text:
Italico est; quo magis admiror posteros Graecorum nullam mentionem huius Italico est; quo magis admiror posteros Graecorum nullam mentionem huius fecisse frumenti. <2> Nunc ex his generibus, quae Romam invehuntur, levissimum est Gallicum atque Chersonneso advectum, quippe non excedunt modii vicenas libras, si quis granum ipsum ponderet. Sardum adicit selibram, Alexandrinum et trientem—hoc et Siculi pondus—, Baeticum totam libram addit, Africum et dodrantem. in transpadana Italia scio vicenas quinas libras farris modios pendere, circa Clusium et senas. lex certa naturae, ut in quocumque genere pani militari tertia portio ad grani pondus accedat, sicut optumum frumentum esse, quod in subactum congium aquae capiat. quibusdam generibus per se pondus , sicut Baliarico: modio tritici panis p???. XXXV reddit; quibusdam binis mixtis, ut Cyprio et Alexandrino XX prope libras non excedentibus. Cypri
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃to cec. annis usũ uarrius tradit. Tritici genera plura que
fecere gt̃s italico nullũ equidẽ comparauerĩ candore ac pon¬
dere qͦ marime decernit᷑ montanis modo cõparet᷑ italiȩ agͥs
externũ in qͦ principatũ tenuit boetia deinsicilia manafrica.
Terciũ pondꝰ erat tracio syrio deinde ⁊ egiptio athletarũ cũ
grani p̃tulit ora concionetis te lepant.⁊ selinusiũ argum̃to
crassissimi calami itaq pingui solo hec genera adsignabat
leuissimũ ⁊ marime in anes ceudia tenuissimi calami. in humi¬
dis seri iubebat qm̃ multo egeret alim̃to. Hȩc fuere sententię
alex andro magno regnante cũ clarissima fuit geia atq in toto
nbe t̾rarũ potentissima. Ita tam̃ ut añ mortẽ annis fere.c¬
XI U. sophocles poeta in fabula triptolemo frumentũ italicũ
añ cuncta laudauerĩ aduerbũ trans lata sententia. ⁊ fortu¬
natã italiã frum̃to carere candidoq laus peculiaris hodieq

Expanded text:
annis usum Verrius tradit. xii 63 Tritici genera plura, quae fecere gentes. Italico nullum equidem comparaverim candore ac pondere, quo maxime decernitur. montanis modo comparetur Italiae agris externum, in quo principatum tenuit Boeotia, dein Sicilia, mox Africa. tertium pondus erat Thracio, Syrio, deinde et Aegyptio, athletarum cum grani praetulit dracontian et strangian et Selinusium argumento crassissimi calami. itaque pingui solo haec genera adsignabat. levissimum et maxime inane speudian, tenuissimi calami, in umidis seri iubebat, quoniam multo egeret alimento. 65 haec fuere sententiae Alexandro Magno regnante, cum clarissima fuit Graecia atque in toto orbe terrarum potentissima, ita tamen ut ante mortem eius annis fere CXLV Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumentum Italicum ante cuncta laudaverit, ad verbum tralata sententia: et fortunatam Italiam frumento serere candido. quae laus peculiaris hodieque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ muscũ ribrũ nocoe plerũq uitibꝰ atq oleis ⁊ nimia fertilitas so¬
es cõmunis oĩum ẽ inpetigo. ⁊ ꝗ̃ agnosci solent cocleȩ peculiara
ficorũ uitia necubiq St̃ enĩ q̃dã egritudines ⁊ locorũ uerũ aut
homini neruoꝵ cruciatꝰ sic ⁊ arbori ac duobꝰ eque modis. aut a
inpedes hoc ẽ. radices irrũpit uis morbi aut in articłos hocet
cacuminũ digitoᷤ qͥ longissime a toto corpore exeunt. In arsit
⁊ macies earũ partiũ fragił. postremo tabes morsq ñ intrant
suco aut ñ ꝑueniente maximeq idfici sentiunt. Caprificꝰ om̃as
immunis ẽ: ꝗ̃ ad huc diximꝰ. Scabies gignit᷑ roribꝰ lentis pꝰ uero¬
lias. nã si rariores fuere ꝑfundunt ne arborẽ ñ scalpunt scabes
u si cadunt. siue imbres nimii fuere alio mͦ ficꝰ laborat radiaibꝰ na
culatio tribꝰ decausis. una uti tẽpestatiuũ germinibꝰ ablatis.

Expanded text:
et muscum rubrum. nocet plerumque vitibus atque oleis et nimia fertilitas. scet muscum rubrum. nocet plerumque vitibus atque oleis et nimia fertilitas. scabies communis omnium est. inpetigo et, quae adgnasci solent, cocleae peculiaria ficorum vitia, nec ubique. sunt enim quaedam aegritudines et locorum. 224 Verum ut homini nervorum cruciatus, sic et arbori, ac duobus aeque modis. aut enim in pedes, hoc est radices, inrumpit vis morbi, aut in articulos, hoc est cacuminum digitos, qui longissime a toto corpore exeunt. nigrescun dolor, mox et macies earum partium fragilis, postremo tabes morsque, non intrante suco aut non perveniente, maximeque id fici sentiunt. caprificus omnibus immunis est, quae adhuc diximus. scabies gignitur roribus lentis post vergilias; nam si largiores fuere, perfundunt arborem, non scalpunt scabie, et grossi cadunt; sive imbres nimii fuere, alio modo ficus laborat, radicibus mculatio tribus de causis: una vi tempestatium germinibus ablatis,
Abbreviated transcription (Latin):
sis aliꝰ parit qͥ uocat᷑ cerastes. om̃s tam̃ in cerasten figuran¬
tur sonũq edunt paruuli stridoriᷤ.⁊ sorbꝰ arbor infestat᷑
uermiculis rufis ⁊ pilosis. atq ita emorit᷑. Mespila quoq
insenecta obnexia in morbo ẽ. sid̾atio tota ecęlo const̾at
qͣ ꝓpt̾ ꝙ. grando uihis causis intelligi debet ⁊ carbuncula¬
tio. ⁊ qđ pruinarũ iniuriȩ uenit. Hȩc enĩ uerno tẽpore
inuitatiꝰ ⁊ erũꝑe audentibꝰ satis mollibꝰ. insidens adurit lac-¬
tescentes germinũ ocłos qđ inflore carbunculũ uocant. Priune
ꝑnitiosior nat᷑a qm̃ lapsa ꝑsidet gelatq ac ne aura qͥdẽ ulla
depellit᷑ qͥa ñ fit nͥ immoto aere ⁊ sereno. ełpriũ tñ sid̾ationiꝰ ẽ. sub o
canis sit citatiũ uapor cũ insita ac nouellȩ arbores morint᷑ p̃cipuas
siue fungũ placet dici uł patellã. hȩc ẽ soł erustio. Nocere trađ cato

Expanded text:
sis, alios parit qui vocatsis, alios parit qui vocattur sonumque edunt parvoli stridoris. et sorbus arbor infestatur vermiculis rufis ac pilosis atque ita emoritur; mespila quoque in senecta obnoxia ei morbo est. 222 Sideratio tota e caelo constat. quapropter et grando in his causis intellegi debet et carbunculatio et quod pruinarum iniuria evenit. haec enim verno tepore invitatis et erumpere audentibus satis mollibus insidens adurit lactescentes germinum oculos, quod in flore carbunculum vocant. pruinae perniciosior natura, quoniam lapsa persidit gelatque ac ne aura quidem ulla depellitur, quia non fit nisi inmoto aëre et sereno. proprium tamen siderationis est sub ortu canis siccitatum vapor, cum insita ac novellae arbores moriuntur, praecititur, sive fungum placet dici vel patellam. haec est solis exustio. nocere tradit Cato
Abbreviated transcription (Latin):
focietate nominũ qͦq cũ hominis miseris trunca dicimꝰ. cer¬
te corpora ⁊ ocłos germinlĩ erustos. ac multa simili sorte.
Itaq laborant ꝙ fame ⁊ cruditate q̃ fiunt humoris quan¬
titate. aliquȩ uͦ & obesitate ut om̃ĩa quȩ resinã fer̃ nimia¬
pinguitudine intȩdã mutant᷑. & cũ radices qͦ pingues¬
cere cęꝑe int̾eunt ut animalia nimio adipe. qͣnto ⁊ pes¬
tilentia ꝑgenera sic̃ int̾homines nc̃ seruitia nc̃ plebes
urbana uł rustica uermiculant᷑ magis minusue qͣdã om̃s
tam̃ fere idq aues cani corticis sono exꝑiunt᷑. Iã qͥdẽ ꝙ hoc
inluxuria eẽ cepit p̃grandesq roborũ delicatiores ut in cibo¬
cosses uocant. atq & farina saginati i qͦ altiles fiunt
maxime aut̃ arborũ hoc sentiunt piri. mali. fici. minꝰq
amare s̃ ⁊ odoratȩ. eoꝵ qͥ inficis existunt ali nascunt᷑. ⁊ ip¬

Expanded text:
societate nominum quoque cum hominis miseriis. trunca dicimus cersocietate nominum quoque cum hominis miseriis. trunca dicimus certe corpora et oculos germinum exustos ac multa simili sorte. 219 itaque laborant et fame et cruditate, quae fiunt umoris quantitate, aliqua vero et obesitate, ut omnia, quae resinam ferpinguitudine in taedam mutantur et, cum radices quoque pinguescere coepere, intereunt, ut animalia nimio adipe, aliquando et pestilentia per genera, sicut inter homines nunc servitia, nunc plebes urbana vel rustica. <3> Vermiculantur magis minusve quaedam, omnes tamen fere, idque aves cavi corticis sono experiuntur. iam quidem et hoc in luxuria esse coepit, praegrandesque roborum delicatiore sunt in cibo—cosses vocant—atque etiam farina saginati hi quoque altiles fiunt. maxime autem arborum hoc sentient piri, mali, fici, minus quae amarae sunt et odoratae. eorum, qui in ficis existunt, alii nascuntur ex ip
Abbreviated transcription (Latin):
denuncentena iugera uinearũ & ab unde satu cultuq arborũ
tractato. qm̃ depalmis & cytiso inꝑegrinis arboribꝰ affatim
diximꝰ ne quid desit indicandũ. Reliqͣ natura sit magno
pere ꝑtinens ad omĩa ea. infestant᷑ nãq ⁊ arbores morbis:
Qͥd enĩ genitũ caret his malis ꝙ siluestriũ qͥdẽ ꝑnitiosos
negant eẽ uexariq tantũ grandine in germinatione aut
flore aduri quoq feruore aut flatu fragiliore p̃postero die
gore int̾eunt. hoc quidem est quo dephendant᷑ oli uitiũ
qm̃ non euenit nisi infrigido. Itaq ꝑhiemes cęli rigorem
ꝓbamꝰ non soli nec infirmissime arbores gelis ꝑiclitant᷑
s maxime ueratisq ita cacumina pͥma in arescunt qm̃
p̃strictas ñ potuit eo ꝑuenire humor. Arborũ quidam
cõmunes morbi qͥdam priuati generũ cõmunis uermicula¬
tio ẽ. sideratio ac dolor membrorũ unde partĩ debita

Expanded text:
deni in centena iugera vinearum. xxxvii 216 Et abunde satu cultuque arborum deni in centena iugera vinearum. xxxvii 216 Et abunde satu cultuque arborum tractato, quoniam de palmis et cytiso in peregrinis arboribus adfatim diximus, ne quid desit, indicanda reliqua natura est magno opere pertinens ad omnia ea. infestantur namque et arbores morbis. quid enim genitum caret his malis? et silvestrium quidem perniciosos negant esse vexarique tantum grandine in germinatione aut flore, aduri quoque fervore aut flatu frigidiore, praepostero dgore intereunt? hoc quidem est, quo deprehendatur soli vitium, quoniam non evenit nisi in frigido. itaque per hiemes caeli rigorem probamus, non soli. nec infirmissimae arbores gelu periclitantur, sed maximae, vexatisque ita cacumina prima inarescunt, quoniam praestrictus non potuit eo pervenire umor. 218 Arborum quidam communes morbi, quidam privati generum. communis vermiculatio et sideratio ac dolor membrorum, unde partium debilitas,
Abbreviated transcription (Latin):
putant᷑ cũ uite parit̃ int̾ locata densitate ramorũ qͥ sint suꝑ¬
uacui ⁊ absumant alim̃ta plagas adseptentrionis aut ad me¬
ridiẽ spectare uetuimꝰ meliꝰ sine qͣ in occasu solis diudolent
talia qͦ ulcera ⁊ difficile senescunt algendo minꝰ estuandoue.
ñ eadẽ inuite libertas qm̃ creta latera s faciliꝰ absconde ⁊ detor¬
quere qͦ uelis plagas in arborũ tonsura supiniore uelud calices
faciendi ne c̃sistat humor. uiti adminiculo addenda q̃ scandat
ad prehensas si maiora sint. uitiũ generosarũ ꝑsingłas quinq¬
tribꝰ putundas & quarũ seruare uuas libeat decrescente luna.
traduntq uero int̾lunio si sint putatę nullis animaliũ ob¬
noxias ẽẽ alia ratione plena luna noctu tondendas. cũ sit ca
in leone scorpione. sagittario. tauro. atq in totũ serendas quȩ¬
plena ut crescente utq censent sufficiunt. Initalia cultores¬

Expanded text:
deputantur cum vite pariter interlucata densitate ramorum, qui sint supdeputantur cum vite pariter interlucata densitate ramorum, qui sint supervacui et absumant alimenta. plagas ad septentriones aut ad meridiem spectare vetuimus; melius, si neque in occasus solis. diu dolent talia quoque ulcera et difficile sanescunt algendo nimis aestuandove. non eadem ut in vite libertas, quoniam certa latera, sed facilius abscondere et detorquere, quo velis, plagas. in arborum tonsura supiniore velut calices faciendi, ne consistat umor. Viti adminicula addenda, quae scandat adprehensa , si maiora sint. vitium generosarum pergulas quinquatribus putandas et, quarum servare uvas libeat, decrescente luna tradunt; quae vero interlunio sint putatae, nullis animalium obnoxias esse. alia ratione plena luna noctu tondendas, cum sit ea in leone, scorpione, sagittario , tauro, atque in totum serendas plena aut crescente ut
Abbreviated transcription (Latin):
fat o insulcos plures simul eruna ꝓpagandi gracilitates singlaruĩ
furmata circumligatis hastilitꝰ nec reciis qͥa latertꝰ ereurrant᷑
pampinis. Houariensis agricola traducũ turba ñ contentꝰ nec eopia
ramorũ impositis ꝙ iamnũ patibulis palmites circũuioluit.
Itaq pret̃ soli uitia cult̾a qͦ curuata fiunt uina. Alia culpa
uxta urbẽ uarracinis quȩ alt̾nis putant annis. ñ qͥa id uiti
conducat s qi uilitate reditũ impendia exsuꝑent. Med̾iũ tem¬
peramentũ in corsulano sequunt᷑ cariosasq tantũ uitis partes in
cipientesq marescere deputando. cer̃as adiuã relictis detrac¬
to honere suꝑuacuo ꝓnutrim̃to om̃is est raritas uulneris. s nͥ
pingui solo talis cultura degenerat in labruscã arbusta
arari quã altissime desid̾ant atanta & si frum̃ti ratio non
exigit pampinari ea non ẽ. moris. ⁊ hoc compendiũ oꝑe de

Expanded text:
di et in sulcos plures simul ex una propagandi, gracilitate singularum di et in sulcos plures simul ex una propagandi, gracilitate singularum firmata circumligatis hastilibus nec recisis , qui a lateribus excurrant, pampinis. Novariensis agricola , traducum turba non contentus nec copia ramorum, inpositis etiamnum patibulis palmites circumvolvit; itaque praeter soli vitia cultura quoque torva fiunt vina. alia culpa iuxta urbem Aricinis, quae alternis putantur annis, non quia id viti conducat, sed quia vilitate reditum inpendia exuperent. medium temperamentum in Carsulano secuntur cariosasque tcipientesque inarescere deputando, ceteris ad uvam relictis. detracto onere supervacuo pro nutrimento omni est raritas volneris; sed nisi pingui solo talis cultura degenerat in labruscam. 214 Arbusta arari quam altissime desiderant, tametsi frumenti ratio non exigit. pampinari ea non est moris; et hoc conpendium operae.
Abbreviated transcription (Latin):
nichilq ẽ inoꝑe naturȩ qđ ñ exemplo dierũ noctiũq aliqͣs
uices feriarũ uelit. Obib ꝓtinꝰ auindemia putari ⁊ lassas
s iamnũ fructu edito imꝓbat᷑. putatę rursꝰ alligent᷑ alio
loconãq orbitas uincli sentiunt uęratione ñ dubia. Tra¬
duces gallice cultura bini utrimq lateribꝰ. si pars quadra¬
geno distet spacio. quat̾nis uiceno int̃ se obiui miscent᷑
alliganturq una conciliati uirgultorũ comitatu. obiter¬
rigorati qͣ deficiant. aut si breuitas ñ patiat᷑ ipsorum
od alligato ꝓtendunt᷑ inuiduã arborẽ unco traducem
binũ p̃cidere solebant. honerat enĩ uetustate meliꝰ donare
tẽpꝰ ut transilẽ faciant. ni largiat᷑ cassitudo alias utale
thoros futuri draconis pasei. Unũ ⁊ iannũ genꝰẽ mediũ¬
int̃ hoc ⁊ ipaginẽ totas supplantandi in t̾rã uites cuncisq finden¬

Expanded text:
nihilque est in opere naturae, quod non exemplo dierum noctiumque aliquas nihilque est in opere naturae, quod non exemplo dierum noctiumque aliquas vices feriarum velit. ob id protinus a vindemia putari et lassas etiamnum fructu edito inprobatur. putatae rursus alligentur alio loco, namque orbitas vinculi sentiunt vexatione non dubia. Traduces Gallicae culturae bini utrimque e lateribus, si par quadrageno distet spatio, quaterni , si viceno, inter se obvii miscentur alliganturqrigorati, qua deficiant, aut, si brevitas non patiatur ipsorum, adalligato protenduntur in viduam arborem unco. traducem bimum praecidere solebant — onerat enim vetustate —; melius donare tempus, ut rasilem faciant, si largiatur crassitudo. alias utile toros futuri draconis pasci. <27> Unum etiamnum genus est mediuinter hoc et propaginem, totas supplantandi in terram vites cuneisque finden
Abbreviated transcription (Latin):
de cet̾o putatione om̃i flagella q̃ ꝓxime tulerint recidantur.
noua circũcisis undiq capreolis spargant᷑ intabulatis uernacla
potatio deiectis ꝑramos uitiũ ermibꝰ entũ uestit arborẽ erinesq
ipso uius gallica intra duces porrigit᷑ emiliȩ uię uiridica¬
satiniarũ ambitu frondẽ earũ fugiens. est quorundã imꝑitia
sub ramo uitẽ uincło suspendendi suffocante in iuria c̃tineri
debet umine ñ artari.  n immo &ẽ qͥbꝰ salices suꝑ sunt mol¬
liore hoc uncło facere malunt. herbã quã siculiquã uocãt
ampelodesmon. g̾cia uͦ uniuersa iunco cypero uua lib̾ata
qͦ uincło ꝑ aliqͦt dies uagari ⁊ incondita spargi atq int̾ra quã
ꝑ totũ annũ spectauerit recũbere. Nãq uet̾ina aiugo ꝙ
canes acursu uolutacio uiuacitatũ ⁊ uitiũ porrigi lumbos.
Arbor qͦ ipsa gaudet assiduo leuata honere similis respiranti

Expanded text:
de cetero putatione omnia flagella, quae proxime tulerint, recidantur, de cetero putatione omnia flagella, quae proxime tulerint, recidantur, nova circumcisis undique capreolis spargantur in tabulatis. vernacula putatio deiectis per ramos vitium crinibus circumvestit arborem crinesque ipsos uvis, Gallica in traduces porrigitur, Aemiliae viae in ridicas Atiniarum ambitu, frondem earum fugiens. <26> Est quorundam inperitia sub ramo vitem vinculo suspendendi, suffocante iniuria. contineri debet vimine , non artari; quin immo etiam quibus salices supersunt , molliore hoc vinculo facere malunt, herbaque Siculi, quam vocant ampelodesmon, Graecia vero universa iunco, cypero, ulva. liberata quoque vinculo per aliquot dies vagari et incondita spargi atque in terra, quam per totum annum spectaverit, recumbere; namque ut veterina a iugo et canes a cursu volutatio iuvat, ita tum et vitium porrigi lumbos. arbor quoque ipsa gaudet adsiduo levata onere, similis respiranti,
Abbreviated transcription (Latin):
cant depͥmere sulco reliqͣ parte ad arborũ erecta ocissimũ in
uite si gracilis sit uitis aut t̾ra usitatũ ẽ. quã ꝓxime solũ decidi
donec firmet᷑ radir sic̃ neq ioscidã seri neq aseptentrionis fa¬
tu uites aqͥlonẽ spectare debent. ipse palnites aut̃ carum
meridiem. Hon c̃. festinandũ adputationẽ nouellȩ. s pͥmos in
circulos matheriȩ colligenda. nec nͥ ualide potacio ad mouenda
seriore anno fere adfructũ arbusta uite quã iugata st̃. qͥ om̃ino
putari uetant pͥꝰquã arborẽ longitudine aequauerit. pͥma
falce sexpedes a t̾ra recidat᷑ flagello infra relicto ⁊ nasci coacto
incurbationẽ matheriȩ tres ei gẽmȩ ñ ampliꝰ deputato suꝑ sint
ex his emissi palmites ꝓocimo anno imis iugerant᷑ scamnis.
ac ꝑ singlos annos ad suꝑiora scandant relicto sẽꝑ duram̃to
in singłis tabulatis ⁊ emissario uno qͥ subea usq qͦ placuerit

Expanded text:
cant —, deprimere sulco, reliqua parte ad arborem erecta, ocissimum in cant —, deprimere sulco, reliqua parte ad arborem erecta, ocissimum in vite. si gracilis sit vitis aut terra, usitatum est quam proxime solum decidi, donec firmetur radix, sicuti neque roscidam seri neque a septentrionis flatu. vites aquilonem spectare debent ipsae, palmites autem earum meridiem. 207 Non est festinandum ad putationem novellae, sed primo in circulos materies colligenda, nec nisi validae putatio admovenda, seriore anno fere ad fructum arbusta vite quam iugata. sunt qui omnino putari vetent, priusquam arborem longitudine aequaverit. prima falce VI pedes a terra recidatur, flagello infra relicto et nasci coacto incurvatione materiae. III ei gemmae, non amplius, deputato supersint. 208 ex his omissi palmites proximo anno imis digerantur scamnis ac per singulos annos ad superiora scandant, relicto semper duramento in singulis tabulatis et emissario uno, qui subeat usque quo placuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut dximꝰ qualorũ ⁊ ipso tabulato maxime ꝓbata qm̃ a pecore
tutissimũ ẽ. alt̾a deflexa uite uł palmite urta suã arborẽ
aut citra ꝓximã cęlibẽ qđ supͣ t̾rã ẽ ematrȩ radi iubet᷑ ne
fruticet int̾ra. ñ pautiores qͣ tuor gẽme obruunt᷑ ad radicem
capiendã extͣ in capite binȩ relinquunt᷑. Uitis in arbusto qͣtuor
pedes in longo constat om̃is sulco tres lato alto duos cũ semi¬
pede pꝰ annũ ꝓpago incidit᷑ ad medullã. ut paulatĩ radicibꝰ suis
assuescat caulis a capite adduas gẽmas recidit᷑. t̾cio totꝰ mer¬
gus abscidit᷑ repetiturq altiꝰ int̾rã ne exreciso frondeat. tolle
uixta arborẽ ita appellamꝰ palmitẽ emeritũ pluribꝰq indura¬
tũ annis hunc p̾cisũ quã maxima altitudine tribꝰ partibus
longitudinis deraso cortice quatenꝰ obruat᷑ unde ⁊ rasilẽ uo¬

Expanded text:
ut diximus: qualorum ex ipso tabulato maxime probata, quoniam a pecore ut diximus: qualorum ex ipso tabulato maxime probata, quoniam a pecore tutissima est, altera deflexa vite vel palmite iuxta suam arborem aut circa proximam caelibem. quod supra terram est e matre, radici iubetur, ne fruticet. in terra non pauciores IV gemmae obruuntur ad radicem capiendam, extra in capite binae relincuntur. 205 vitis in arbusto IV pedes longo constat omnis sulco, tres lato, alto duos cum semipede. post annum propago inciditur ad medullam, ut paulatim radicibus suis adsuescat; caulis a capite ad duas gemmas reciditur; tertio totus mergus absciditur repetiturque altius in terram, ne ex reciso frondeat. tolli iuxta arborem; ita appellamus palmitem emeritum pluribusque induratum annis. hunc praecisum quam maxima amplitudine, tribus partibus longitudinis deraso cortice, quatenus obruatur — unde et rasilem vo
Abbreviated transcription (Latin):
solem spectare pabne debent rami a proiectu digitorũ modo subrigi
consilii in his tenuiũ qͦ uirgultoꝵ barba ne obumbrent int̾ uallo
iustũ arborũ si aret᷑ solũ quadrageni pedes intga frondẽq in latã
uicenis inorieret᷑ hoc inos partes singłis denas sepe ad nutriunt
uites damnato agricola minꝰ ternis maritare nͥ ualidas
inimicũ enecant ⁊ ueloci uitiũ increm̃to serere tripedaneo
scrobe necessariũ distantes int̾ sese arhorẽ quȩ singłis pedibꝰ. nichil
ibi malleoli atq pastinationi nulla fodiendi impendia ut pote
cũ arbusti itio hȩc peculiari dote p̃stet. qđ ab eodẽ solo seri
fruges ⁊ uitiꝰ prodest. superquę qđ uindicans se altitudo
ñ ut iniuinea ad arcendas animaliũ iniurias pariete uł sepe
uel fossarũ utiq impendio muniri se cogit in arbusto.⁊ p̃dic¬
tis sola uiue radicũratio. Itẽ propaginũ ⁊ hec gemna

Expanded text:
s . meridianum solem spectare palmae debent, rami a proiectu digitorum modo subrigi, s . meridianum solem spectare palmae debent, rami a proiectu digitorum modo subrigi, tonsili in his tenuium quoque virgultorum barba, ne obumbrent. Intervallum iustum arborum, si aretur solum, quadrageni pedes in terga frontemque, in latera viceni; si non aretur, hoc in omnes partes. singulis denas saepe adnutriunt vites, damnato agricola minus ternis. maritare nisi validas inimicum , enecante veloci vitium incremento. serere tripedaneo scrobe necessarium distantes inter sese arboremque singulis pedibus. nihil ibi malleoli atque pastinationis , nulla fodiendi inpendia, utpote cum arbusti ratio hac peculiari dote praestet, quod ab eodem solo ferri fruges et vitibus prodest, superque quodvindicans se altitudo non, ut in vinea, ad arcendas animalium iniurias pariete vel saepe vel fossarum utique inpendio muniri se cogit. <23> In arbusto e ptis sola viveradicum ratio, item propaginum, et haec gemina,
Abbreviated transcription (Latin):
fanmodũ dõpnata a serna patre filioq celebrato scropae
itustissimis pꝰ catonẽ ꝑitissimis aenea scrofa qͥdẽ nͥ italiȩ con
cũ tam longo uidicet᷑ ȩuo nobilia iuina nͥ in arbustisgiꝗ
N euulus qͦ laud̃atiora sũmis sic̃ ubiora imis abeo excelsita¬
de ꝓfictͥ hac ratione ⁊ arbores ȩligant᷑. Prima oĩum ulmus
orepti ꝓpt̃ nimiã frondẽ atinia dem populꝰ nigra eadẽ
tausa nunꝰ densa folio ñ spernunt pleriq ⁊ frarinũ ficũq
a oleam si ñ sit umbrosa ramis. harũ satꝰ cultusq ab un
mactatꝰ ẽ. ante xxxui. mensẽ attingi falce uetant᷑.
b̃ia seruant᷑ brachia alternis putant᷑ annis. Serto an¬
onuritant᷑. Transpadana italia p̃t̃ sup̃dictas cornũ
prualo tilia acere ornu capͥno quereu arbustat agros.
ticaa salieẽ ꝓpt̃ uliginẽ soli ⁊ uuliꝰ aetruncata mesia

Expanded text:
in modum damnata Sasernae patri filioque, celebrata Scrofae, in modum damnata Sasernae patri filioque, celebrata Scrofae, vetustissimis post Catonem peritissimisque, ac ne a Scrofa quidem nisi Italiae concessa, cum tam longo iudicetur aevo nobilia vina non nisi in arbustis gigni et in his quoque laudatiora summis sicut uberiora imis. adeo excelsitate proficitur. hac ratione et arbores eliguntur. prima omnium ulmus, excepta propter nimiam frondem Atinia. dein populus nigra, eadem de causa, minus densa folio. non spernunt plerique et fraxinum ficumque, etiam oleam, si non sit umbrosa ramis. harum satus cultusque abunde tractatus est. ante XXXVI mensem attingi falce vetantur. alterna servantur bracchia, alternis putantur annis, sexto anno maritantur. Transpadana Italia praeter supra dictas cornu, opulo , tilia, acere, orno , carpino , quercu arbustat agros, Venetia salice propter uliginem soli. et ulmus detruncata media
Abbreviated transcription (Latin):
alissimã uneã facito alligatoq reote dũ ne nimiũ ẽstringas.
iero citraq sulcos ꝑpetuas ducito uites teneras quã pͥmũ ꝓpagato.
simnacra erit qđ granũ capit inserito. ⁊ cirũ capita addito
bac paleas uinaceas aliqͥd horunce ubi uinea fronđe ceꝑit pam¬
q̃ui recte stent ubi uua uallaria fieri ceꝑit uites subligato.
Uts nsitio una ẽ ꝑ uer alt̾a cũ uua floret. ea optima ẽ uine¬
am ueterẽ si maliũ locũ transferre uoles dũ taxat brachiũ
crassũ licebit pͥmũ deputato binas gẽmas ne ampliꝰ relinqͥto¬
irradiciꝰ bene exfodito. ⁊ caue radices ne sauties itauti fuerit
ponido inscrobe aut infulco oꝑitoq ⁊ bene occultato. eodẽq mͦ
uncã statuito alligato fleratoq uti fuerit crebroq fodito
rinũ qđ inuinea seri iubet. antiqͥ appellabant pabulũ um¬
nł patiens qđ celerrime ꝓueniat. Sequit᷑ arbusti ratio mi

Expanded text:
altissimam vineam altissimam vineam ultro citroque sulcos perpetuos ducito. vites teneras quam primum propagatsi macra erit—quod granum capit ni serito—, et circum capita addito stercus, paleas, vinaceas, aliquid horumce. ubi vinea frondere coeperit, pam, uti recte stent. ubi uva varia fieri coeperit, vites subligato.... <21> Vitis insitio una est per ver, altera cum uva floret; ea optima est.—Vineam veterem si in alium locum transferre voles, dumtaxat brachium crassam licebit. Primum deputato, binas geex radicibus bene exfodito et cave, ne radices saucies. ita uti fuerit, ponito in scrobe aut in sulco operitoque et bene occulcato, eodemque modo vineam statuito, alligato flexatoque, uti fuerit, crebroque fodito. — Ocinum, quod in vinea seri iubet, antiqui appellabant pabulum umbrae patiens, quod celerrime proveniat. 199 Sequitur arbusti ratio mirum
Abbreviated transcription (Latin):
cudota. Recedi aũ sẽꝑ int̃ duas gẽmas ne sit uulnꝰ ocłis in recisa
pirte nigrã eẽ eã existimant. ⁊ donec ad sincera ueniat᷑ reciden¬
am. qm̃ e uitioso materia utił ñ ȩreat. Si maera uitis idone¬
spamites ñ habeat ad t̾rã recidi eã nouosq elici utilissimum.
ipmpinatione ñ his detrahere pãpinos qͥ cũ uua sint. idenĩ
uis subplantat. p̃t̃ quã innouella uinea initiles iudicant᷑
ut nͥ ferro detrahi ñ possit. Pedamentũ qͥdã int̃ duas iuites
utalꝰ putant statui ⁊ faeiliꝰ ablaqueant᷑. ita meliꝰq ẽ uni iuge
un&. si tam̃ ⁊ ipsi iuigo sint uires nec flatui infesta regio. In
ẽdrꝑtita quã ꝓximũ honerari adminiculũ eẽ debet nec tam̃ im¬
palm̃tũ sentiat ablaqueatio eubito ab eẽ ñ ampliꝰ. ablaqueari
ũ pꝰ quã putari iubent. Cato deomi eult̾a uitiũ ita p̃cip̃ quã

Expanded text:
conlevata, recidi autem semper inter II gemmas, ne sit vulnus oculis in recisa conlevata, recidi autem semper inter II gemmas, ne sit vulnus oculis in recisa parte. nigram esse eam existimant et, donec ad sincera veniatur, recidendam, quoniam e vitioso materia utilis non exeat. si macra vitis idoneos palmites non habeat, ad terram recidi eam novosque elici utilissimum, in pampinatione non hos detrahere pampinos, qui cum uva sint; id enim et uvas supplantat praeterquam in novella vinea. inutiles iudicanturut nisi ferro detrahi non possit. pedamentum quidam inter II vites utilius putant statui, et facilius ablaqueantur ita, meliusque est uniiugae vineae, si tamen et ipsi iugo sint vires nec flatu infesta regio. in quadripertita quam proximum oneri adminiculum esse debet, ne tamen inpedimentum sentiat ablaqueatio, cubito abesse non amplius, ablaqueari autem prius quam putari iubent. <20> Cato de omni cultura vitium ita praecipit: Quam
Abbreviated transcription (Latin):
atio
una in confesso ẽ ab idibꝰ maias intͣ dies.x. utiq añ quã florere
mapiat. ⁊ ea infra uigũ debe fieri desequente uariant sen¬
tntiȩ. cũ defloruerit aliqͥ pampinandũ putant. alii sub ipsa
maturitate s de his catonis p̃cepta decernent. Nãq ⁊ putatio¬
indulget adoriunt᷑. s in hoc fieri nũquã debet ratione nat̾e
iñ erortũ aquile ut insiderũ causis docebimꝰ ꝓximo uolumine.
cas recenti medicinȩ mordeat q̃dã hiemis ruminatio certũ ẽ.
gemmas eaꝵ frigore hebetari plagasq findi ⁊ cęli uitio eruri
ados lacrima distillante. nã gelu fragiles fieri qͥs nescit oꝑarũ
naturiꝰ putant᷑ aptĩ diebꝰ eo plꝰ matheriȩ fundunt q seriꝰ eo
fructũ uberiorẽ. Qua re macras pͥꝰ c̃ueniet putare ualidas
nussie. plagã oẽm obliquã fieri ut facile decidant imbres
nad t̾rã uerti quã leuissima cieatrice a cie falcis eracta plagaq

Expanded text:
atio verna in confesso est ab idibus Maiis, intra dies X, utique antequam florere incipiat, et eam infra iugum debere fieri. de sequente variant sententiae. cum defloruerit, aliqui pampinandum putant, alii sub ipsa maturitate. sed de his Catonis praecepta decernent. namque et putatioindulget, adoriuntur. sed et in hoc fieri numquam debet ratione naturae ante exortum aquilae, ut in siderum causis docebimus proximo volumincias recenti medicina mordeat quaedam hiemis ruminatio, certum est gemmas earum frigore hebetari plagasque findi et caeli vitio exuri oculos lacrima destillante. nam gelu fragiles fieri quis nescit? 192maturius putantur aptis diebus, eo plus materiae fundunt; quo serius, eo fructum uberiorem. quare macras prius conveniet putare, validas novissime, plagam omnem obliquam fieri, ut facile decidant imbres, et ad terram verti quam levissima cicatrice acie falcis exacuta plagaque
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣ mixta riganda censent quat̃ anno singłis ãphoris aut cacu¬
mina spargi uino lasare diluto. si findant᷑ in arbore pediculũ in¬
torqueri. ficis utiq amurcã adfundi cereris arboribꝰ. egris fecem
iunea aut lupiu cri adices etrĩ seri aq ꝙ lupm decocti utifusa¬

Expanded text:
aqua mixta riganda censent quater anno, singulis amphoris, aut cacuaqua mixta riganda censent quater anno, singulis amphoris, aut cacumina spargi vino lasere diluto; si findantur in arbore, pediculum intorqueri; ficis utique amurcam adfundi, ceteris arboribus aegris faecem vini, aut lupinum circum radices earum seri. 260
Abbreviated transcription (Latin):
amurca dilata ⁊ cũ fimo infusa radicibꝰ fronde recipientiũ fac̾
Capͥficoꝵ laudant᷑ maximȩ nigre ⁊ inpetrosis qm̃ frum̃ta pluri¬
ma habeant capͥficatio ipsa pꝰ imbrẽ. In pͥmis aũ cauendũ ne
ex remediis uitia fiant. qđ euenit nimia aut intẽpestua
inutilissima. Uitis tantũ tonsurã annuã querit. alt̾nã uͦ myrtꝰ
punicȩ olee qͥa celerit̃ fruticescunt. cet̾ȩ rariꝰ tondent᷑. nulla¬
autumno ac ne radiant᷑ qͥdẽ nͥ uere putatione plaga ad uita
cauendũ ne inferuore soł ad moueat᷑. ne in mutarũ ne uali¬
dius quã opꝰ sit urit uineas siullũ nͥ qͥnquennio int̾posito. p̃t̃¬
quã si riguis dilatat᷑. ⁊ ecoriariorũ sordibꝰ. nͥ admixta aqͣ. Itẽ
si mala punica acida nascant᷑ ab laqueatiᷤ radicibꝰ fimũ siullũ
adiuuet eo anno uinolenta ꝓximo dulcia fut᷑a. alii urina hoĩs

Expanded text:
amurca diluta et cum fimo infusa radicibus frondere incipientium facit. amurca diluta et cum fimo infusa radicibus frondere incipientium facit. caprificorum laudantur maxime nigrae et in petrosis , quoniam frumenta plurima habeant. caprificatio ipsa post imbrem. In primis autem cavendum, ne ex remediis vitia fiant, quod evenit nimia aut intempestiva inutilissima. vitis tantum tonsuram annuam quaerit, alternam vero myrtus, punicae, oleae, quia celeritautumno, ac ne radantur quidem nisi vere. putatione plaga ad vitalcavendum, ne in fervore solis admoveatur, ne inmaturum, ne validius quam opus sit. urit vineas suillum nisi quinquennio inter posito, praeterquam si riguis diluatur, et e coriariorum sordibus nisi admixta aqua, item si mala punica acida nascantur, ablaqueatis radicibus fimum suillum addi iubent. eo anno vinolenta, proximo dulcia futura. alii urina hominis
Abbreviated transcription (Latin):
antiũ ficorũq ⁊ circũcisis cinerẽ addidisse. Fiti serotinȩ fiunt
si pͥma egros si cũ fabȩ magnitudinẽ excessere detrahant᷑. Subnas¬
cunt᷑ enĩ q̃ seriꝰ maturescunt eadẽ fronde incipiunt si cacumi¬
na rami cuiꝰq detrahant᷑ firmieres fertilioresq fuint. Nã capͥ¬
ficatio matura tinea culices nasci egrossis manifestũ. qm̃ cũ
euolauere ñ inueniunt᷑ intꝰ granaq in eos uersa apparet ere¬
undi tanta ẽ auiditas. ut pleriq aut pede relicto aut pine
parte erũpant. Est ⁊ aliud genꝰ culicũ qͦs uocant centrinas
fucis apiũ similes ignauia malitiaq cũ ꝑnitie uerorũ ⁊ utiliũ
int̾imunt enĩ illo atq ipsi moriunt᷑. uerant ⁊ tincę semina
ficorũ. contͣ qͦs remediũ in eadẽ scrobe defode italiã lentisci
inuersa parte q̃ fuerit a cacumine. uberrimas aũ ficꝰ lubrica

Expanded text:
antium ficorumque et circumcisis cinerem addidisse. fici serotinae fiunt, antium ficorumque et circumcisis cinerem addidisse. fici serotinae fiunt, si primae grossi , cum fabae magnitudinem excessere, detrahantur . subnascuntur enim quae serius maturescunt. eaedem , cum frondere incipiunt, si cacumina rami cuiusque detrahantur, firmiores fertilioresque fiunt, nam caprificatio maturat. In ea culices nasci e grossis manifestum, quoniam , cum evolavere, non inveniuntur intus grana, quae in eos versa apparet. exeundi tanta est aviditas, ut plerique aut pede relicto aut pinnae parte erumpant. est et aliud genus culicum, quos vocant, centrinas, fucis apium similes ignavia malitiaque cum pernicie verorum et utilium ; interemunt enim illos atque ipsi commoriuntur. vexant et tineae semina ficorum, contra quas remedium in eodem scrobe defodere taleam lentisci inversa parte, quae fuerit a cacumine. uberrimas autem ficus rubrica
Abbreviated transcription (Latin):
ticis exegritudine astringentes se iustoq plꝰ uitalia arborũ cõpri¬
mente. eractã falcis aciẽ utrãq manu impͥmentes ꝑꝑetuis incisu¬
ris deducunt ac ueluti cutẽ lexant. salutare id fuisse argunto
s̃ dilatatę cicatrices ⁊ int̾na toto corpore erpleto magnaq erparte
similis hominũ medicina ⁊ arboꝵ ẽ. qͣndo eaꝵ qͦ terebrant᷑ ossa. amig¬
dałe examaris dulces fuint si circũ fosso stipite ⁊ ab ima parte circũ¬
forato defluens pituita abstergat᷑ ⁊ ulmis detrahat᷑ sucꝰ mutilis supͣ
t̾ram foratis usq ad medullã insenectã. aut eũ alim̃to nimio abun
dare sentiunt᷑ idest ⁊ ficorũ turgido cortice incisuris in obliquũ
leuibꝰ emittit᷑. ita fit ne decidant fructꝰ pomiferisq germinãt.
nec fer̃ fructũ fissa radice indit᷑ lapis fertilesq fiunt. hoc idem
mnamigdalis erobore cuneo adacto. inpiris soruisq & ede ac

Expanded text:
ticis ex aegritudine adstringente se iustoque plus vitalia arborum conpriticis ex aegritudine adstringente se iustoque plus vitalia arborum conprimente exacutam falcis aciem utraque manu inprimentes perpetuis incisuris diducunt ac veluti cutem laxant. salutare id fuisse argumento sunt dilatatae cicatrices et internato corpore expletae , magnaque ex parte similis hominum medicina et arborum est, quando earum quoque terebrantur ossa. amygdalae ex amaris dulces fiunt, si circumfosso stipite et ab ima parte circumforato defluens pituita abstergeatur . et ulmis detrahitur sucus inutilis, supra terram foratis usque ad medullam, idare sentiuntur. 253 idem et ficorum turgido cortice incisuris in oblicum levibus emittitur. ita fit, ne decidant fructus. pomiferis, quae germinant nec ferunt fructum, fissa radice inditur lapis fertilesque fiunt, hoc idem in amygdalis e robore cuneo adacto, in piris sorbisque e taeda ac
Abbreviated transcription (Latin):
uuas demetat. ceterũ maiore in parte orb̃ ꝙ̃ pluuias aut om̃ia q̃
seri auere c̃uenit circa caniꝰ ortũ riga maxime ꝓst̃. ac ne tũ qͥdẽ
nimia qm̃ in ebrietati radicibꝰ nocent. ⁊ ętas matũ tẽꝑat. nouelle
enĩ minꝰ sitiunt desid̾ant aut̃ maxime rigari q̃ assueuere contͣ
siccis locis genita ñexpetunt humorẽ nͥ necessariũ. asꝑiora uina riga¬
ri utiq cupiunt. Insulmonense italiȩ agro pago fabiano ubi ⁊ arua
nigant mirũq herbȩ aqͣ illa necant᷑ fruges alunt᷑. ⁊ riguus pro
sarculo ẽ. In eodẽ agro bruma tantomag̾ sinuessa taceant gelet¬
ue nefrigꝰ uites adurat. circũ fundunt riguis qđ ibi tepidare
uoce memorabili nat᷑a in amne soli sede maiestate uix tolerandi
rigoris. carbunculũ acrubiginũ remedia demonstrauimꝰ uolu¬
mine ꝓtrimo. Interĩ ẽ.ꝙ. chariphatio q̃dã in remedis cũ acie cor¬

Expanded text:
uvas demetat. cetero maiore in parte orbis etiam pluvias autumni aquas uvas demetat. cetero maiore in parte orbis etiam pluvias autumni aquas derivare convenit. circa canis ortum rigua maxime prosunt ac ne tum quidem nimia, quoniam inebriatis radicibus nocent. et aetas modum temperat, novellae enim minus sitiunt. desiderant autem maxime rigari quae adsuevere, contra siccis locis genita non expetunt umorem nisi necessarium. Asperiora vina rigari utique cupiunt in Sulmonense Italiae agro, pago Fabiano, ubi et arva rigant. mirumque , herbae aqua ilia necantur, fruges aluntur, et riguus pro sarculo est. in eodem agro bruma—tanto magis, si nives iaceant geletve—, ne frigus vites adurat, circumfundunt riguis, quod ibi tepidare vocant, memorabili natura in amne solis, eodem aestate vix tolerandi rigoris. Carbunculi ac robiginum remedia demonstrabimus volumine proximo. interim est et scariphatio quaedam in remediis, cum macie cor
Abbreviated transcription (Latin):
udio sanguind circũrasi corticis uitiũ extenuatio ⁊ do¬
urtura palꝑitũ geminarũ. si frigꝰ retorridas hirtasq
sieri repumicatio. ⁊ q̃dã politura arborũ his aliȩ mag̾
ue nuiniꝰ gaudent. ueluti cupresꝰ: ⁊ aqͣ asꝑnat᷑. ⁊ finũ
iairclfossurã amputationẽq ⁊ oĩa remedia odit. qͥneciã
necat᷑. rigiis uitis ⁊ punice p̃cipue alunt᷑. ficꝰ arbor ipsa riguis alitur
pomũ uͦ eiꝰ marcescet. Amigaalȩ si colant᷑ fossione florẽ amatunt. nec
insitas circũfodere oportet pͥꝰ quã ualide ferre ceꝑint poma. plurime aut̃
ãputari s uolunt onerosa ac suꝑuacua sic̃ nos ungues ⁊ capillũ recidim¬
tur uet̾es totȩ rursꝰ astalone aliqͦ resurgunt s ñ õs nec nͥ qͣꝵ naturã¬
pati diximꝰ. Rigua estuus uaporibꝰ utilia hieme in imica autumno
uaria ⁊ enat̾a soli qͥppe cũ uindemiator hspanarũ stagnante solo

Expanded text:
tractio sanguinis, circumrasio corticis, vitium extenuatio et dotractio sanguinis, circumrasio corticis, vitium extenuatio et domitura palmitum , gemmarum , si frigus retorridas hirtasque fecerit, repumicatio et quaedam politura. arborum his aliae magis, aliae minus gaudent, veluti cupressus et aquas aspernatur et fimum et circumfossuram amputationemque et omnia remedia odit, quin necatur riguis, vitis et punicae praecipue aluntur. ficus arbor ipsa riguis alitur, pomum vero eius marcescit. amygdalae, si colantur fossione , florem amittunt. nec insitas circumfodere oportet, priusquam validae ferre coeperint poma. plurimae autem amputari sibi volunt onerosa ac supervacua, sicut nos ungues et capillum. reciduntur veteres totae ac rursus a stolone aliquo resurgunt, sed no 249 Rigua aestivis vaporibus utilia, hieme inimica, autumno varie et e natura soli, quippe cum vindemiator Hispaniarum stagnante solo
Abbreviated transcription (Latin):
nuentũ sybillinis libris int̾nitionẽ hominũ fore tantoq tãquã
locis enascunt᷑ ut incapitibꝰ statuarũ uel aris. ⁊ cũ in arboraꝰ
ipsis auene ficꝰ in lauro nata ẽ. ciziciante obsidionẽ simili modo
trans libis palma inbasi cesaris dictatoris circa bella ciuilia eiꝰ.
letñ i rome incapitolio incapita bis bello ꝑsei enata palma
aitoriã truimphosq portendit ac tẽpestatibꝰ ꝓstrata. Cõdẽ
bo ficꝰ enata ẽ.m. messala.c. cassucentorũ lustro aqͦ tẽprẽ
adta s̃ erit ꝓdigiũ in nr̃o euo neronis pͥncipis runa factũ
nagro marrucino uecti marcelli epͥmis ȩquestris ordinis oli¬
lato uniuso uiã publicã transgresso. ariusq iñ ec̃trario inlo
Sidã cõmunia ab laqueatio accumulatio afflari radices
eoopiri riguas dato portu uł ablato fimũ suco refectiᷤ
uacio leuatis honere. It suco emisso q̃dã ueluti de¬

Expanded text:
inventum Sibyllinis libris internicionem hominum fore, tantoque eam inventum Sibyllinis libris internicionem hominum fore, tantoque eam locis enascuntur, ut in capitibus statuarum vel aris, et cum in arboribus ipsis alienae. ficus in lauro nata est Cyzici ante obsidionem. simili modo Trallibus palma in basi Caesaris dictatoris circa bella civilia eius. nec non et Romae in Capitolio in ara Iovis bello Persei enata palma victoriam triumphosque portendit. hac tempestatibus prostrata eodem loco ficus enata est M. Messalae C. Cassaudita sunt, erit prodigium in nostro aevo Neronis principis ruina factum in agro Marrucino, Vetti Marcelli e primis equestris ordinis oliveto universo viam publicam transgresso arvisque inde e contrario in loropria quarundam. communia ablaqueatio, adcumulatio, adflari radices aut cooperiri, riguus dato potu vel ablato, fimum suco defectis, putatio levandis onere, item suco emisso quaedam veluti de
Abbreviated transcription (Latin):
flis. oleas qͦ amusisse folia bacis herentibꝰ. St̃ miracła fortuita
ũ iolua intotũ ambusta reuix̃. ⁊ in boetia derosȩ locustis fieis
germinauere. Mutant᷑ arbores ⁊ colores fiuntq exnigris
uidide ñ sc̃ꝑ ꝓdigiose eȩ maximeq ersemine nascunt᷑ ⁊ popu¬
u alba innigrã transit qͥdã ⁊ soruũ si incalidiora loca uenerit
srilescere putant. &ꝓ digio aũ fiunt erduleitꝰ acerua poma
ut dulcia exacerus & caprifico fici. Aut contͣ graui osten
⁊ ii detiora mutant᷑ exolea in oleastrũ excandida uua ⁊ fico
uigus. aut ut leoditiȩ xerzis aduentu platano inoleã mu
ttĩ qualib& ostentis aristandri apđ g̃cos uolum̃ scatetne
ifiuntũ habeamꝰ. apđ nos uͦ cepidi com̃tariis inqͥbꝰ arbores lo
atȩ qͥ reꝑiunt᷑. Subsedit incumano arbor graui ostento
quilo añ pompei magni bella ciuilia paucis ramis eminentibꝰ

Expanded text:
foliis, oleas quoque amisisse folia bacis haerentibus. sunt et miracula fortuita. foliis, oleas quoque amisisse folia bacis haerentibus. sunt et miracula fortuita. nam et oliva in totum ambusta revixit et in Boeotia derosae locustis fici regerminavere. mutantur arbores et colore fiuntque ex nigriser prodigio, sed eae maxime, quae ex semine nascuntur. et populus alba in nigram transit. quidam et sorbum, si in calidiora loca venerit, sterilescere putant. prodigio autem fiunt ex dulcibus acerba poma aut dulcia ex acerbis, e caprifico fici aut contra, gravi ostento, cum in deteriora mutantur, ex olea in oleastrum, ex candida uva et fico in nigras aut, ut Laudiceae Xerxis adventu, platano in oleam mutata. 243 qualibus ostentis Aristandri apud Graecos volumen scatet, ne in infinitum abeamus, apud nos vero C. Epidii commentarii, in quibus arbores loe reperiuntur. subsedit in Cumano arbor gravi ostento paulo ante Pompei Magni bella civilia paucis ramis eminentibus;
Abbreviated transcription (Latin):
as ꝗdã uel ab ulcere tantũ ficꝰ hanc inuiriã sꝑnit. ⁊ oĩa q̃ resinã
ggnunt radicibꝰ ãputati̾ mori minime mirũ ẽ. Plereq tam̃ ñ
nedera uincens nec iuscum ꝓdest ⁊ cytisus nec aureo ꝗđ alimon
uunt g̾ei. qͦrundã nat᷑a ñ necat qͥdẽ s ledit odorẽ. aut suci¬
rnta ut rapanꝰ ⁊ laurꝰ uitẽ olfactatrir enĩ intelligit᷑ ⁊ tin¬
ca odore mirũ inmodũ idõ cũ iuxta sit auerti ⁊ recede saporẽꝙ
ranicũ fugere. hinc sũpsit androchydes medicinã contͣ ebrietates
niunũ mandat᷑ p̃cipiens. odit ⁊ caulẽ ⁊ olꝰ om̃e odit ⁊ corulũmi
nul absint tristis atq egrã nitrũ qͥdẽ ⁊ alumen marina aqͣcalida
sale putamina uel erui ultima uenena st̃ int̾ uitia arborũ.
iꝓdigiis locꝰ inuenimꝰ enĩ eos subfoliis natans uitẽ ⁊ malũ
runicũ stirpe fructũ tulisse ñ palmitẽ aut ramis uitẽ uuas sine

Expanded text:
quaedam vel ab ulcere tantum. pinus hanc iniuriam spernit et omnia, quae resinam quaedam vel ab ulcere tantum. pinus hanc iniuriam spernit et omnia, quae resinam gignunt. radicibus amputatis mori minime mirum est; pleraeque etiamhedera vinciens — nec viscum prodest — et cytisus, necatur eo, quod halimon vocant Graeci. quorundam natura non neenim intellegitur et tingui odore mirum in modum , ideo, cum iuxta sit, averti et recedere saporemque inimicum fugere. hinc sumpsit Androcydes medicinam contra ebrietates, raphanum manducari praecipiens. odit et caulem et olus omne, odit et corylum, ni procul absint , tristis atque aegra. nitrum quidem et alumen, marina aqua calida et fabae putamina vel ervi ultima venena sunt. Inter vitia arborum est et prodigiis locus. invenimus ficos sub foliis natas, vitem et malum punicam stirpe fructum tulisse, non palmite aut ramis, vitem uvas sine
Abbreviated transcription (Latin):
ue robora ⁊ quercꝰ refert ⁊ tẽpꝰ anni. habieti enĩ ⁊ pino siqͥs detraxe¬
it sole taurũ uł geminos transeunte cũ germinãt statĩ moriunt᷑
eudẽ inuriã hieme passȩ diutiꝰ tolerant. Similit̃ ilex ⁊ robur
quatꝰ q̃ si angusta decorticatio fuit. nichil nocet᷑ supͣdictis infir¬
mioribꝰ qͥdẽ ⁊ insolo gracili uł abuna tantũ parte detractꝰ int̾unit.
sinilẽ ⁊ decacuminatio rationẽ ht̃ pice ⁊ cedri cupressi. hȩc enĩ
aeracto cacumine aut ignibꝰ aut usto int̾eunt. Similẽ ⁊ depastio
ualiu oleam qͥdẽ ꝙ̃ si lambat capra sterilescere auetor ẽ. uarro.
Ut diximꝰ q̃dã hȩc iniuria moriunt᷑. Aliqͣ det̾iora tantũ fiunt ut amig¬
ade. exduleibꝰ enĩ tranffigurant᷑ in amaras. Aliqͣ uͦ &̃ utiliora ut¬
qt̃ anos pirus quã pochida appellant. nã detruncatio diximꝰ qͥbꝰ
deẽt. Int̾eunt pleraq ⁊ fissa stirpe exrectis uitẽ exalio fico puni

Expanded text:
ut robora et quercus. refert et tempus anni. abieti enim et pino si quis detraxit sole taurum vel geminos transeunte, cum germinant, statim moriuntur; eandem iniuriam hieme passae diutius tolerant. similiter ilex et robur quercusque. si angusta decorticatio fuit, nihil nocetur supra dictis; infirmioribus quidem et in solo gracili vel ab una tantum parte detractus interemit. similem et decacuminatio rationem habet piceae, cedri, cupressihaec enim detracto cacumine aut ignibus adusto intereunt —, similem et depastio animalium. oleam quidem etiam, si lambat capra , sterilescere auctor est Varro, ut diximus. quaedam hac iniuria moriuntur, aliqua deteriora tantum fiunt, ut amygdalae—ex dulcibus enim transfigurantapud Chios pirus, quam phocida appellant. 238 nam detruncatio diximus quibus prodesset. intereunt pleraque et fissa stirpe, exceptis vite, malo, fico, punicis,
Abbreviated transcription (Latin):
quercꝰ siluestris pirus malus frum̃tari solinote. Itt̃ nigratreat
n cicierei colori̾ oĩs creta coquet nͥ ꝑmacra sabulũ. nisi id etiã
ꝑtenue ẽ ⁊ multo campestibꝰ mag̾ quã cliuosis resporident
cade Modũ agri inpͥnis seruaritũ antiqͥ putauere qͥtpe ita
cnsebant satus it̃ mnꝰ serert ⁊ neliꝰ arast q̃insententia

Expanded text:
quercus, silvestris pirus malusque frumentarii soli notae, item nigra terra quercus, silvestris pirus malusque frumentarii soli notae, item nigra terra et cinerei coloris. omnis creta coquet, nisi permacra, sabulumque, nisi id etiam pertenue est, et multo campestribus magis quam clivosis respondent eadem. 35 Modum agri in primis servandum antiqui putavere, quippe ita cens