comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in mortalis quã sise aug& aut minuit eadẽ simul & maior
& minor repperioturꝰ &ex histalẽ collig̃ sillogism̃siamma
semou& aliquo motus genere semou& Nullũ aut̃ motꝰ genꝰ
qͦ semoueat inuanitur non seigit᷑ mou& contra hostã
subtiles et arguta. seduerisimiler argum̃ tationes ad¬
cingendũ .ẽ seđm sectatoris platonis qui inceptũ qͦ aristo¬
teles tã uerãq: tã ualidã definitione magistris auciare
tẽ ptauerit subruerunt. Neq tã ĩ emor mei aut it a mele
animatussũ ut ex ingenio meo ł aristo teli rerstã ł ad si
platonis. Sedut qͥsq magnorũ iuisoiũ qͥse platonitos dici
gloriabant᷑. aut singul& aut bina de fensa adostenta¬
tionẽ suorũ operũ reliquer̃ collecta : ħ in uno continuȩ
defensionis corpusq: coaceruari adiecto siquid p: illos
aut sentire fas erat. aut audire ininitellectũ licebat.

Expanded text:
immortalis. Quod si se aut auget aut minuit, eadem simul et maior immortalis. Quod si se aut auget aut minuit, eadem simul et maior se et minor reperietur.» Et ex his talem colligit syllogismum: «Si anima se mouet, aliquo motus genere se mouet. Nullum autem motus genus quo se moueat inuenitur. Non igitur se mouet.» Contra has tam subtiles et argutas et uerisimiles argumentationes accingendum est secundum sectatores Platonis, qui inceptum, quo Aristoteles tam ueram tamque ualidam definitionem magistri sauciare temptauerat subruerunt. Neque uero tam immemor mei aut ita male animatus sum ut ex ingenio meo uel Aristoteli resistam uel adsim Platoni, sed, ut quisque magnorum uirorum qui se Platonicos dici gloriabantur aut singula aut bina defensa ad ostentationem suorum operum reliquerunt, collecta haec in unum continuae defensionis corpus coaceruaui, adiecto siquid post illos aut sentire fas erat aut audere in intellectum licebat.
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio cũ reliquis motib: & de loco in locũ mou&ur
uod si ÷ moto corpus ingreditur modo rursus egredit᷑
sunt enuꝰ ait motus. Gonora horũ inqͥd singula quõ ad modũ
infinita nulla .õ. Nãq cũq natura intelligit᷑ line a qcũq
sine dubio t̃minatur. Sigͦ ꝑ lineã t̃minatã anima semou&¬
Nonsẽ ꝑ mou& ur Nã cũ adfine uenit᷑ & inderursus in or¬
diu̾ redit᷑ necerse .ẽ. int̃ sticiũ motur fieri in ipraꝑ smuta¬
tione redeundi sed nec in orbẽ rotari pot est qr omis sphera
circa aliquit ĩ mobile quã centron uocamus mou&ur. Sigͦ
& anima sic mouet᷑ ut intrase habeat quidĩ mobile ẽ xita
fit ut non totamoueetur aut sinon intrase sequetur. Aliud
nonminus absurdũ ut contron forissit quã eẽ non potorit:
Constatg exhis ait quã in loco señmoueat sed siipsa separit
sq̃t ut eandẽ eẽ & ñ eẽ dicamus. Siuͦ seipsa consumit ñerit

Expanded text:
sine dubio cum reliquis motibus et de loco in locum mouetur. sine dubio cum reliquis motibus et de loco in locum mouetur. Quod si est, modo corpus ingreditur, modo rursus egreditursunt enim», ait, «motus genera. Horum», inquit, «singula quemadmodum infinita nulla est: nam quaecumque in natura intellegitur linea quocumque fine sine dubio terminatur. Si ergo per lineam terminatam afinem uenitur et inde rursus in exordium reditur, necesse est interstitium motus fieri in ipsa permutatione redeundi. Sed nec in orbem rotari potest, quia omnis sphaera circa aliquid immobile quod centron uocamus mouetur. Si ergo et anima sic mouetur, aut intra se habet quod immobile est, et ita fit ut non tota moueatur, aut si non intra se, sequetur aliud non minus absurdum, ut centron foris sit, quod esse non poterit. Constat ergo ex his», ait, «quod in loco se non moueat. Sed si ipsa se parit, sequitur ut eandem et esse et non esse dicamus; si uero se ipsa consumit, non erit
Abbreviated transcription (Latin):
Hullũ in gͥoiniciũ iđ pot est ẽe eicuiꝰ ÷ iniciũ Nã apud geo¬
maricas principiũ lineȩ punctũ dr̃ ee non linea Apud
arithincticos principiũ numeri ñ ẽ numeros Itẽ causa
dẽq: tepr contrariatates adunũ idẽq ꝑtinentes
& pati quã in posribile ẽ Anima igit᷑ non potest semouere:
Itẽ dic̃ sianima essentia moteet nũ quã Quiesceret:
amotu. Nichil ẽ enĩ ꝗ recipiat essentiae suae contrarietatẽ
Nã iguis nũ quã frigidus erit necnix spontaneũ ꝗ cale sc̃ 
a nima aut̃ ñ nũꝗ amotu cersat. Nun enĩ sẽ ꝑ corp uidemꝰ
agitari Nonigitur anima essentia mot ẽ. cuius contra¬
ñ utiq: ex hoc&iã sibi p̃stant : Itẽ dic̃ om̃is motꝰ adexer¬
citũ sui instrum̃to egot ut singularũ artiũ usus. doc&
gͦuiden dũne & animȩ ads̃e mouendũ instrum̃to opus
sit quod sibi in possibile iudicatur &illud in porsibile
erit ut anima ipra semoueat : Itẽ dic̃simou&ur anima

Expanded text:
 «initium idem potest esse ei cuius est initium. Nam apud geometras principium lineae punctum dicitur esse, non linea; apud arithmeticos principium numeri non est numerus. Item causa demque tempore contrarietates ad unum idemque pertinentes et pati, quod impossibile est. Anima igitur non potest se mouere.» Item dicit: «Si animae essentia motus esset, numquam quiesceret a motu. Nihil est enim quod recipiat essentiae suae contrarietatem: nam ignis numquam frigidus erit nec nix sponte umquam calescet. Anima autem non numquam a motu cessat: non enim semper corpus uidemus agitari. Non igitur animae essentia motus est cuius contranon utique ex hoc etiam sibi praestant.» Item dicit: «Omnis motus ad exercitium sui instrumento eget, ut singularum artium usus docet. Ergo uidendum ne et animae ad se mouendum instrumento opus sit. Quod si impossibile iudicatur, et illud impossibile erit ut anima ipsa se moueat.» Item dicit: «Si mouetur anima,
Abbreviated transcription (Latin):
uolueris ꝑsingularẽ numerũ diuidere decenũ. autcentenũ. uł millenũ.
sita differentia diminues digios uero digitis aggregabis & s articuli ꝓͥue¬
nient ut supris diminuȩs usq. ad solos digitos & millemis quidẽ habebit ar¬
ticulos immillenis digitos incentenis: Centenꝰ articulos incentenis : digites¬
&ẽ decenũ. uł cũ singłri c̃positũ: considerax quotã partẽ diunisoris teneat
singulars Na scđ singłaris hab& rrtionẽ ad secłas diuidendi t̾cius
idt cias quartꝰ ad quartas quint ad quints & deincepi đ &fferentte ar
singłars diuusoris ad decenũ multiplicabit᷑ ꝑ de nominationẽ sdedarũ teiarũ
gibis & u multipliciores s̃ diuisore: eadẽ regula diminueneuen milit
uero & singularis c positi ad diuidendũ aggregabunt̃ Huolueris dimi¬
mũ centenũ. ut supnr duudes sũpta dffeyentia a singłari ad detenũ & qđ
supiiteuerit ꝑ de nominationẽ ꝓ posti centeni multiplicabis &sisin¬

Expanded text:
olueris per singularem numerum dividere decenum aut centenum, aut millenum, sita differentia diminues, digitos vero digitis aggregabis: et si articuli provenient ut supra, diminues usque ad solos digitos, et millenus quidem habebit articulos in millenis, digitos in centenis, digitos in decenis; deccem decenum vel cum singulari compositum, considera quotam partem divisoris teneat singularis; nam secundus singularis habet rationem ad secundas dividendi, tertius ad tertias, quartus ad quartas, quintus ad quintas, et deinceps, id est differentia a singulari divisoris ad decenum multiplicabitur per denominatgabis; et si multipliciores sunt divisore, eadem regula diminuentur: similiter vero et singulares compositi ad dividendum aggregabuntur. Et inum centsuperaverit, per denominationem propositi centeni multiplicabis: et si sin
Abbreviated transcription (Latin):
nimittt cõponenda & maximũ diuisorẽ peliq parti c̃parabis ⁊ siquid abun¬
douerit relinquendis repones alinutũ aũt ꝑdenominationẽ ei ꝑquẽ di¬
uisor coequat᷑ diuidendo multiplicabis. & digitis quidẽ ꝑfecta ponetur ditͦ¬
perentia. ante articulos si altera differentia quasi rationens habons
seclususesignuificabunT quodre linqͥtur exdiuidetidis: Si uolueris nosse
quot diuisorẽs surat. in quolib& diuidendo articulos a quib de nominationes
stunt multiplicationis scđabis addigitos & si augm̃to eoiũ articuli ꝓuenient
reflectes adar liculos Et si in singularib pares diuiso¬
rib ꝓueneriN i totidẽ unitates collectiories aggre¬
gabis lgit᷑ inde nominationib A toto & a partib quae suNt
a secđis & tertus & quartis & de inceps scđm eandẽ rationẽ
ex postromo diuiso unitatẽ c̾stitues. & sic̾ uacersens & millenis qđ inuno

Expanded text:
quid abundaverit, relinquendis repones. Minutum autem per denominationem ejus, per quem divisor coaequatur, dividendo multiplicabis. Et in digitis quidem perfecta ponetur differentia. Ante articulos vero, altera differentia, uno minus, quasi ratioseclusus est, significabunt quod relinquitur ex dividendis. Ququot divisores sint in quolibet dividendo, articulos a quibus denominationes fiunt multiplicationis secundabis ad digitos, et si augmento eorum articuli provenient, reflectes ad articulos; et si in singularibus pares divisoribus provenerint, totidem unitates collectionibus aggregabis. Igitur et in denominationibus a toto et a partibus quae sunt a secundis et tertiis et quartis, et deinceps secundum eamdem rationem pro extremo divisore unitatem constitues.
Abbreviated transcription (Latin):
sit iniciũ & qđ detnuio pascit᷑ id .ẽ. ne motꝰ ex moti ꝓcessisse ui¬
deatur : Adhae facilis & absoluta ÷esporso ẽ: &ua ut principia &
her qua de principus ꝓ dounđ in aliqͦ ñ nũquã int̃ se differrȩ fate am̃
Nã quã tam̃ ita sibi possun eẽ contraria : ut adũ sasibisuꝑtt iltarus &

Expanded text:
sit initium et quod de initio nascitur, id est ne motus ex motu processisse uisit initium et quod de initio nascitur, id est ne motus ex motu processisse uideatur.» Ad haec facilis et absoluta responsio est, quia, ut principia et haec quae de principiis prodeunt in aliquo non numquam inter se differre fateamur, numquam tamen ita sibi possunt esse contraria ut aduersa sibi sunt stare et
Abbreviated transcription (Latin):
geminata cescit nũꝗ ex duplicatis similib contrariaase mergit :¬
rgo nec eedꝗab immobilib motuserit. Hominẽ igit᷑ ꝓmutiõ
non mouebit Hinc inex pugnabilis sillogismus ex ienfessarũ rerũ
in dubi tabililuce colligit᷑: Anima mõu&ur : Motũ animali :¬
aut anima p̃stat Aut corpus. Aut exutroq ꝑ mixtio: Sedueq: corpus neq
ꝑmictio : Notũ p̃stat : Igit᷑ anima motũ p̃stat: Erbis a ppar& a¬
nima : iniciũ motus ẽe. Iniciũ aut̃ motus tractatus superior docun
ꝑse moueru A uimã ergo autocin&on eẽ id ẽ ꝑse moueri: nulla
dubitatio t̃ Huic illerursus obloquit᷑ & alia deinicus disputatione
confligit : Padẽ ent̃ hic soluendo rep& emꝰ : quae sup in ordinẽ
obiestadige ssimus : rm possunt inquit eadĩ ininicis suis eẽ qu&
inde nascũtur &ideo animã quaȩ iniciũ motus ẽ non moueri neidẽ

Expanded text:
geminata crescit; numquam ex duplicatis similibus contrarietas emergit. Egeminata crescit; numquam ex duplicatis similibus contrarietas emergit. Ergo nec ex duabus immobilibus motus erit. Hominem igitur permixtio non mouebit. Hinc inexpugnabilis syllogismus ex confessarum rerum indubitabili luce colligitur: «Animal mouetur. Motum autem animali aut anima praestat aut corpus aut ex utroque permixtio. Sed neque corpus neque permixtio motum praestat. Igitur anima motum praestat.» Ex his apparet animam initium motus esse. Initium autem motus tractatus superior docuit per se moueri. Animam ergo αὐτοκίνητον esse, id est per se moueri, nulla dubitatio est. Hic ille rursus obloquitur et alia de initiis disputatione confligit. Eadem enim hic soluendo repetemus quae supra in ordinem obiecta digessimus. «Non possunt», inquit, «eadem initiis suis esse quae inde nascuntur; et ideo animam, quae initium motus est, non moueri, ne idem
Abbreviated transcription (Latin):
aligo ꝑ semoueri Alioñ mouene: Animã hoc eẽ doceatur:
Qđ facile gdocebit᷑ side manifestis & in dubitabilib Argum̃ta
sumam: Homini motũ aut anima p̃stat. aut corpus. aut
de utroq: ꝑmixtio: & qr tria sun de quib in quisitio ista
ꝓcedit : cũ neq: a corpore neq: a ꝑ muctione p̃stari hoc posse
constiterit : restat ut ab anima moueri hominẽ nulla
dubitatiosit : Nc̃ de singulis ac pͥmũ decorpore Loquamus:
Sullũ in animũ corpus suo motu mouerimanise stius ẽ: quã
ut adserendũ sit : Nihil .ẽ. aut̃ quod dũ ĩn mobile sit : aliud
possit mouere : lgit᷑ corp hominẽ ñ mou& : Nidegidũ ne
foste anime. & corporis ipsa ꝑ migtiobunc sibi motũ ministre
Sedq constat motũ coipori ñ in te sinec animȩ inẽ : Exduab
reb motu carentib nullus motꝰ efficit᷑. sc̃ nec et duab dulcib
amaricudo : Nec exduab. Amaris dulcedo ꝓuon&. Nec e gemino
frigore calor aut frigus exgmino calore nasc&: Om̃is enĩ qualitas

Expanded text:
uente, animam hoc esse doceatur; quod facile docebitur, si de manifestis et indubitabilibus argumenta sumamus. Homini motum aut anima praestat aut corpus aut de utroque permixtio. Et quia tria sunt de quibus inquisitio ista procedit, cum neque a corpore neque a permixtione praestari hoc posse constiterit, restat ut ab anima moueri hominem nulla dubitatio sit. Nunc de singulis ac primum de corpore loquamur. Nullum inanimum corpus suo motu moueri, manifestius est quam ut adserendum sit. Nihil est autem quod, dum immobile sit, aliud possit mouere. Igitur corpus hominem non mouet. Videndum ne forte animae et corporis ipsa permixtio hunc sibi motum ministret. Sed quia constat motum corpori non inesse, si nec animae inest, ex duabus rebus motu carentibus nullus motus efficitur, sicut nec ex duabus dulcibus amaritudo nec ex duabus amaris dulcedo proueniet, nec ex gemino frigore calor aut frigus ex gemino calore naseetur. Omnis enim qualitas
Abbreviated transcription (Latin):
motus animȩs: De inde quis ipsum corpusdicat ĩ mobile iã
dũ non lud& agitari cũ incremta m broiũ. Aut suã crescondi
atas a tẽp exctssit cũ uerẽq saltus cordis cessationis in paciens
cũ cibi ordinata digeries naturali dispepsatione int̾ueriens
& uiscera sucũ mt̾nistrans cũ ipsacollecto lueptoiũ ꝑ p& uũ
corporis testetur agitatũ & animaligit᷑. & no & suo motu
soda corpus quã diu ab inicio & causa motus. animat᷑ Pepa
mouain : Hinceidẽ somes quinłe ortus .o. que stionis: Sidnima
inquit alus causa motus .ẽ ipsa sibi causa motusee ñ poteru:¬

Expanded text:
iam iam dum non uidetur agitari, cum incrementa membrorum, aut, si iam crescendi aetas et tempus excessit,cum saltus cordis cessationis impatiens, cum cibi ordinata digeries naturali dispensatione inter uenas et uiscera sucum ministrans, cum ipsa collectio fluentorum perpetuum corporis testetur agitatum? Et anima igitur aeterno et suo motu, sed et corpus, quamdiu ab initio et causa motus animatur, semper mouetur. Hinc eidem fomes quintae ortus est quaestionis. «Si anima», inquit, «aliis causa motus e
Abbreviated transcription (Latin):
Ex hoc eiut sup̃ r&ulimꝰ uata ÷ occasio quarta costaminis : sianimae essentia
motus ẽ inquit cur int̃dũ quie scit cũ nulla alia res contrarisatẽ
ppͥe admittat essentiae Ignis cui essentiae calor in .ẽ. calero
uon de sinit & qr frigidũ nuũs in essontiae eiꝰ .c̾. ñ nisi sõꝑ .eͦ. prarida:
& Anima igit᷑ eadẽ rictione nũ quã a motucessare debera: Sed
dicat uełi qñdo cessarg amotu animã suspicat᷑. simouendo
seitiquit moueat & corpꝰ necesse ẽ utiq: e uando ñ moueri
cor pꝰ uideamus. animã qq uatelligim non moueri: c̃trahoc
inpintu .ẽ. gemina defensio: Primũ qr ñ in hoc de p̃hendit᷑ motꝰ
animaȩ : si cõrpꝰ agitetur : Nã & cũ nulla parscorporis moueriuita
in homine. tam̃ ipsa cogitatio. Aut in qnẽ cũq animali. Audit uisus.
oloratus & similia sed inqui & e ipsa spherare soniare om̃a naee¬

Expanded text:
Ex hoc ei, ut supra rettulimus, nata est occasio quarta certaminis. «Si animae essentia Ex hoc ei, ut supra rettulimus, nata est occasio quarta certaminis. «Si animae essentia motus est», inquit, «cur interdum quiescit, cum nulla alia res contrarietatem propriae admittat essentiae? Ignis, cuius essentiae calor inest, calere non desinit, et quia frigidum niuis in essentia eius est, non nisi semper est frigida; et anima igitur eadem ratione numquam a motu cessare deberet.» Sed dicat uelim quando cessare a motu animam suspicatur? «Si mouendo se», inquit, «moueat et corpus necesse est, utique, quando non moueri corpus uidemus, animam quoque intellegimus non moueri.» Contra hoc in promptu est gemina defensio. Primum quia non in hoc deprehenditur motus animae si corpus agitetur; nam et cum nulla pars corporis moueri uidetur, in homine tamen ipsa cogitatio aut in quocumque animali auditus, uisus, odoratus et similia, sed et in quiete ipsa spirare, somniare, omnia hae
Abbreviated transcription (Latin):
anima & quo mou& c& eros. Nonenĩ animã plato sĩ plicit᷑ motum
Dix̃ smotũ se moueitem Int motũ ggose mouente ⁊ motũ quo
mou& c& rra quid int̃sit. in apto t᷑. Si quidẽ illesine auctore ẽ.
hic alus motus auc tor ẽ. Constitit ergo Neq ab eo posse inttra
&cdemitus pereata differre ut contrana sibi sin necam̃ hic moderata
disfettia difuisse Nonigit stabit principiũ motus qđ ille artisici
conclusione collegit: His t̃tia ut meminimꝰ suc cesst obiectio unirei
contraria Siiul accidere ñ posse ut quia contrãria sibis. mouere
& moueri ñ posse anima se mouere. Ne ȩadẽ & mou& & moueat
s̃ hoc superiꝰ adsesta dissoluunT Si quidẽ constitit in anime motu duo
ñ intelligenda. qđ moueat ⁊ qd moueat᷑: ꝗs nihil ÷ aliud abse moueri
quã moueri alio ñ mouende : Nulla ẽ gͦ contrari&ates ubi qđ fit unũ . ẽ.¬
ꝵ fit ñ abalio circa aliũ : Quippe cũ ipse motus animae sit esserłia:

Expanded text:
anima et quo mouet cetera. Non enim animam Plato simpliciter motum dixit, sed motum se mouentem. Inter motum ergo se mouentem et motum quo mouet cetera quid intersit in aperto est: siquidem ille sine auctore est, hic aliis motus auctor est. Constitit ergo neque adeo posse initia ac de initiis procreata differre ut contraria sibi sint, nec tamen hic moderatam differentiam defuisse. Non igitur stabit principium motus, quod ille artifici conclusione collegit. His tertia, ut meminimus, successit obiectio: «Vni rei contraria simul accidere non posse; et quia contraria sibi sunt mouere et moueri, non posse animam se mouere ne eadem et moueatur et moueat.» Sed hoc superius adserta dissoluunt, siquidem constitit in animae motu duo non intellegenda, quod moueat et quod moueatur, quia nihil est aliud ab se moueri quam moueri alio non mouente. Nulla est ergo contrarietas ubi quod fit unum est, quia fit non ab alio circa alium, quippe cum ipse motus animae sit essentia.
Abbreviated transcription (Latin):
bnc fons. boc pͥncipiũ .ẽ. mouenidi: qͣnta sitaut̃ uocabuli huius
ex p̃ssio qͦ anima fons motus uocat᷑. facile repperes. sirei in ui¬
sibilis motũ sine auctore atq ideo sine inicio. acsine fine ꝑde¬
unẽ & caera monentẽ m̃te c̃cipias. cui nichil simili. deuisibilib:
quã fons potuerit repperiri. Qita principiũẽ. Aqu&e. utcũ
dose flumos & lac pereet. Anullo nasciipse dicat᷑ : Nã siab alio
nascenot᷑: nat̃ ipse pͥncipiũ: & sicut fons ñ semꝑ facile de p̃¬
benditur. abipso tam̃ qͥfundit᷑ Ant nuilus ÷ aut eridan: aut
bister. Aut tana is. S ut illorũ ra pacitatẽ uidendo ad miraps
& intiate cantarũ a quarũ originũ reqͥrens cogitatione ⁊ e¬
curris ad forstem.  inpe õnẽ notũ iratell igis ie puno
scatur riginis manare pͥncipio : itacũ corporũ motũ seudi¬
uina seut̃enasinł considerando querere sorde auctonẽ ue¬

Expanded text:
hic fons, hoc principium est mouendi.» Quanta sit autem uocabuli huius hic fons, hoc principium est mouendi.» Quanta sit autem uocabuli huius expressio, quo anima fons motus uocatur, facile reperies, si rei inuisibilis motum sine auctore atque ideo sine initio ac sine fine prodeuntem et cetera mouentem mente concipias; cui nihil similius de uisibilibus quam fons potuerit reperiri, qui ita principium est aquae, ut, cum de se fluuios et lacus procreet, a nullo nasci ipse dicatur; nam si ab alio nasceretur, non esset ipse principium. Et sicut fons non semper facile deprehenditur, ab ipso tamen qui funduntur aut Nilus est aut Eridanus aut Hister aut Tanais, et ut, illorum rapacitatem admirans uidendo et intra te tantarum aquarum originem requirens, cogitatione recurris ad fontem, et hunc omnem motum intellegis de primo scaturriginis manare principio, ita, cum corporum motum, seu diuina seu terrena sint, considerando quaerere forte auctorem ue
Abbreviated transcription (Latin):
urguere ueniamus: Simou& inquit se anima aliquo motus
genere semoua : Dicendũne .ẽ .gͥ. animã se in locũ mouere
Ergo ille locus. Aut orbis. Aut lin̾ea ẽ: Anseparafido. seu
c̃ sum̃do moua sene auga axminuit: Nut pferat᷑ ait
inmediũ Aliud geniis mõtus qͦ eã dicamus moueri Sed om̃is
baȩcint̃rogationtm molestaꝰ t exuna ea¬
dẽq defluit male c̃cepta definitionis astutia: Nãqr seme
sibi ꝑposint ome qđ mouetur ab alio moueri. Om̃a haee mo¬
tuũm genera in anima querit. in qͥb: aliud .ẽ qđ mou& aliũd
qđ moua ur. Cũ nichil borũ cadere in animã possit in qͣnulla
discr&io .ẽ mouentis & moti : Quis .ẽ .gͥ. dicit aliquis aut unde
intelleͥgit᷑ Anime motus si horũ muillus .e su& hocquisqͥs nosse
de side itait uł platone docente ł tullio quina iã c&eris que mouent

Expanded text:
urguere ueniamus. «Si mouet», inquit, «se anima, aliquo motus urguere ueniamus. «Si mouet», inquit, «se anima, aliquo motus genere se mouet. Dicendumne est igitur animam se in loco mouere? Ergo ille locus aut orbis aut linea est. An se pariendo seu consumendo mouetur? Sene auget an minuit? Aut proferatur», ait, «in medium aliud genus motus quo eam dicamus moueri.» Sed omnis haec interrogationum molesta congeries ex una eademque defluit male conceptae definitionis astutia. Nam quia semel sibi proposuit omne quod mouetur ab alio moueri, omnia haec motuum genera in anima quaerit in quibus aliud est quod mouet, aliud quod mouetur, cum nihil horum cadere in animam possit, in qua nulla discretio est mouentis et moti. «Quis est igitur», dicit aliquis, «aut unde intellegitur animae motus, si horum nullus est?» Sciet hoc quisquis nosse desiderat uel Platone dicente uel Tullio: «quin etiam ceteris quae mouentur
Abbreviated transcription (Latin):
ponꝰ igit᷑ omã quae inouerlur a ia deloco in locũ mouenłus ÷
& n afinis inexitũ : sana conclusionis euad& : Sig arboies: fatebimꝰ
moueri quulẽ. sed apto sibi motu cur hoc Anima negen ut motu
essentia suae conuenietia moueat᷑ : Haec & alia ualide uice¬
rentur. &iã siħ motus genere moueri anima ñ possa: Cũ uͦ
a corpus anm& ac cossũ & a corpore certa c̃stititi tẽporis lago
discedat qͥs cã neg& &iã in locũ ut idicã maueri Quod
aut̃ pon sepe sub uno tẽpore accessũ uariat & recessũ facit hoc
dispositio archana & consulta natura quae ad animalis intã
certis uiniculis c̃tinendã tantũ animae iniecit corporis amorẽ
ut am& ultro qđ uincta ẽ raroq contingat ne finita quoq: lege
tẽ poris sui merens & inuita discedat : Hac quoq: obiection
ut arbitror dissoluta. ad eas int̃rogationes quib: nos uid& us

Expanded text:
Non igitur omnia quae mouentur etiam de loco in locum mouentur.» Non igitur omnia quae mouentur etiam de loco in locum mouentur.» Et ita finis in exitum sanae conclusionis euadet: «Si ergo arbores fatebimur moueri quidem, sed apto sibi motu, cur hoc animae negemus, ut motu essentiae suae conueniente moueatur?» Haec et alia ualide dicerentur etiam si hoc motus genere moueri anima non posset. Cum uero et corpus animet accessu et a corpore certa constituti temporis lege discedat, quis eam neget etiam in locum, ut ita dicam, moueri? Quod autem non saepe sub uno tempore accessum uariat et recessum, facit hoc dispositio arcana et consulta naturae, quae ad animalis uitam certis uinculis continendam tantum animae iniecit corporis amorem, ut amet ultro quod uincta est, raroque contingat ne finita quoque lege temporis sui maerens et inuita discedat. Hac quoque obiectione, ut arbitror, dissoluta, ad eas interrogationes quibus nos uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
tantus & alias ultra c&eros seruis similis cauillarli . ẽ Si mo¬
u& sir in quit Anima in t̃c& eros mot: &iã de loco in locũ mo¬
u& iii ÷ Ergo modo ait corpꝰ egredit᷑ modorarsus in gredit᷑¬
& in hoc exercitio sepȩ ũ satũ qđ fieri ñ idemus: N igitur
mou&ur : Contra hocnullus ẽ qui nonsine hesitatione respon¬
deat: Mon om̃a quaȩ mouent᷑ & iã deloco in locũ moueri
Abtius deniq: in eũ similis int̃rogatio retor quenda ẽ: Moueri
arboies dicis qđ cũ ut opinor adnuerit paridicatitate se¬
ria ur : Simouent᷑ arbores sine dubio ut tu dicone soles. int̃
alias motus a iã deloco in locũ mouenur: Hoc aut̃ uidem:
ꝑse eas facere ñ posse : Igit arboies ñ monent᷑: Sed ut hunc
sillo gismũ aoditam̃to seriũ facere possim : Postquã oierim
Ergo arbore sñ mouentur : adiciemus sod mouenur arbores:

Expanded text:
tantus et alias ultra ceteros serius similis cauillanti est. «Si motantus et alias ultra ceteros serius similis cauillanti est. «Si mouetur», inquit, «anima, inter ceteros motus etiam de loco in locum mouetur. Ergo modo», ait, «corpus egreditur, modo rursus ingreditur, et in hoc exercitio saepe uersatur. Quod fieri non uidemus. Non igitur mouetur.» Contra hoc nullus est qui non sine haesitatione respondeat non omnia quae mouentur etiam de loco in locum moueri. Aptius denique in eum similis interrogatio retorquenda est. «Moueri arbores dicis?» Quod cum, ut opinor, annuerit, pari dicacitate ferietur: «Si mouentur arbores, sine dubio, ut tu dicere soles, inter alios motus etiam de loco in locum mouentur. Hoc autem uidemus per se eas facere non posse. Igitur arbores non mouentur.» Sed ut hunc syllogismum additamento serium facere possimus, postquam dixerimus: «Ergo arbores non mouentur», adiciemus: «Sed mouentur arbores.
Abbreviated transcription (Latin):
ineẽ : reicuĩ .e. iniciũ : & ideo qͥcqͥd inquã cũq rẽ abinciasno
ꝑsiciseit. hoc ini pso inicio ropporitus: Sicinicio caloris ñ ꝑot:
inonc alere : Ignẽ ipsũ dequocalor in alia transit quir
negut calidũ ÷ Sedignis inquit ñ soipse cale fecit ep
natura totus ẽ calidus : Teneo qđ uolebã: Nã noc anima ita
se mou& . ut sit int̃motũ mouendeq: discr& io. sed tota ita
suo motu mou& ur. ut nichil possis separare qđ moueat :
His enĩ causa motus ẽ. q̃ nom mnouerent᷑ in ipsa p̃star&: Illau
ut moueat᷑ ñ sibi ipsa largitr sod essentiae sua ẽ. qđ moua :
aliud quod mou&: In anima uͦ hoc nec scurrilis iocus sine dãpno
uero curidiae audebit expe ere: cuius motꝰ .e. in essentia Cũ ignis
lic& ex causa intrase latonte moueat᷑ nullis tam̃ instrum̃tis
ad suꝑna conscendat : Multoq: minus haȩc inanima que renda
siđ : cui motus essentia sua .e: In his enĩ &iã quaȩ secunt᷑ uir

Expanded text:
d in quamcumque rem ab initio suo proficiscitur, hoc in ipso initio reperitur. Sic initium caloris non potest non calere. Ignem ipsum, de quo calor in alia transit, quis neget calidum? «Sed ignis», inquit, «non se ipse calefacit, quia natura totus est calidus.» Teneo quod uolebam! Nam nec anima ita se mouet ut sit inter motam mouentemque discretio, sed tota ita suo motu mouetur ut nihil possis separare quod moueat.His enim causa motus est quae non mouerentur ni ipsa praestaret. Illa uero ut moueatur non sibi ipsa largitur, sed essentiae suae est quod mouealiud quod mouetur. In anima uero hoc nec scurrilis iocus sine damno uerecundiae audebit expetere, cuius motus est in essentia, cum ignis, licet ex causa intra se latente moueatur, nullis tamen instrumentis ad superna conscendat; multoque minus haec in anima quaerenda sint, cuius motus essentia sua est. In his etiam quae sequuntur uir
Abbreviated transcription (Latin):
moueatur inuenias: Illa aute magis ꝓbanda erdecimo de
legib: aplatoie motuũ plata diuisio Om̃is motus inquit auta
semou& & alia. aut abalio moua: & alia mou& : & por ad anim
ad om̃a uͦ corpora setundus rofertur: Hiergo duo motus & dif¬
ferentia separant᷑ & soci& ate iungunt᷑ : Cõmune hoc habent
quođ & pͥor & secunđus mouent alia : Hoc aut̃ difent᷑ quod ille
ase : hic ab alio mou&: xhis omĩb quae erutade platonicorũ
sensuũ facunditate collegim. constitit ñuerũ eẽ om̃a quał
mouent᷑ ab alio moueri: Ergo nec principid̃ motus ad de p̃¬
candã alteri mouentis pece ssitatẽ stare dic&ur q potest
seipsũ ut diximus mouere alio ñ mouente : E neruatus ẽ g
sillogismus quẽ p̃missa uaria & ꝓmultiplici diusione colleger̾at:
Id.c̃. anima anima principiũ motus c̃ Pricipiũ adt̃ motus : ñ

Expanded text:
moueatur inuenias. Illa igitur magis probanda est in decimo de moueatur inuenias. Illa igitur magis probanda est in decimo de legibus a Platone motuum prolata diuisio. «Omnis motus», inquit, «aut se mouet et alia, aut ab alio mouetur et alia mouet.» Et prior ad animam, ad omnia uero corpora secundus refertur. Hi ergo duo motus et differentia separantur et societate iunguntur. Commune hoc habent quod et prior et secundus mouent alia. Hoc autem differunt, quod ille a se, hic ab alio mouetur. Ex his omnibus quae eruta de Platonicorum sensuum fecunditate collegimus, constitit non esse uerum omnia quae mouentur ab alio moueri. Ergo nec principium motus ad deprecandam alterius mouentis necessitatem stare dicetur, quia potest se ipsum, ut diximus, mouere alio non mouente. Eneruatus est ergo syllogismus quem praemissa uaria et multiplici diuisione collegerat, id est: «Anima principium motus est; principium autem motus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ moua ur. Aliunde quando finẽ hab& motꝰ: cuuendi fuiẽ
hab& necesse .c̃ : Quid hi sib inuenia ex pbessius clarasig¬
nficationa testantib: non aliunde mouoriqđ seipsũ mona:
Cũ animã obhocdicat xt̃nã qr se iplã mouet & ñ moueatur
aliuride: Gͦ semouere. hoc solũ significat. non ab alio indueri
nec putes qđ idẽ moueat idẽq moueat᷑ : Sedmo neri sincalio
mouenie semouere gst aꝑtus Ergo constitit q ñ om̃e qđ mo
mou& noc extoto nec ꝓparterutille ꝓponit. sodob hoe solũ
sȩipsũ mouere dr̃ ne abalio moueri existiter: Seda illa
demotib: aris totelica diuisio quã suꝑ r&ulimꝰ subripienti magi
u& urmou& alia. ut dicit᷑ aut gub̵naculũ nauẽ. Aut nauis circũ¬
fusũ sibiaerẽ uł undas mouero Quid aut̃ .ẽ. quod non aliudꝵ.
dũ ipsũ mou&ur in pellere  ergo siuerũ ñ .e. haec qua mouer
alia ñ mouere : ñ constat illud ut aliquid qđ moueat nae tam̃

Expanded text:
mouetur alicunde, quando finem habet motus, uiuendi finem habeat necesse est.» Quid his uerbis inuenietur expressius, clara significatione testantibus non aliunde moueri quod se ipsum mouet, cum animam ob hoc dicat aeternam quia se ipsam mouet et non mouetur aliunde? Ergo 'se mouere' hoc solum significat, non ab alio moueri; nec putes quod idem moueat idemque moueatur, sed moueri sine alio mouente 'se mouere' est. Aperte ergo constitit quia non omne qumouetur, nec ex toto nec pro parte, ut ille proponit; sed ob hoc solum se ipsum mouere dicitur ne ab alio moueri existimetur. Sed et illa de motibus Aristotelica diuisio quam supra rettulimus subripienti magisuetur mouet alia, ut dicitur aut gubernaculum nauem aut nauis circumfusum sibi aerem uel undas mouere. Quid autem est quod non possit aliud, dum ipsum mouetur, impellere? Ergo si uerum non est ea quae mouentur alia non mouere, non constat illud ut aliquid quod moueat nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
post uoluerentur Sed ageminis irutauriĩ ratauro it
ari& ẽ recta & muridana uolubilitatis consonia accesi¬
cuido adtortium & inde ad reliqua quaȩ posterior sun
seuoluur itur signa autẽ itifixa caelofe untur sine
dubio constat has stellas noncũ caelo sedcontracei
mouerit locut paene liqueat ad struamus delune cursu
que & claritatisuae & uelocitate Nobiliore secutudo farsi
di guita oecasũ uid&ur & quia si uicina solique ⁊ouper
reliquid postquã ille demersus ẽ ipsa caliiniquȩ it iupas¬
di & ante cedenti suꝑ occidens tirtio die tardiusoco¬
dit quã secundo dita cotidius lotigius abhocaduis ece¬
dd&̃ uristitomodie uurea solis occasũ it metdios  lip la

Expanded text:
s, uoluerentur, sed a Geminis in Taurum, et a Tauro in s, uoluerentur, sed a Geminis in Taurum, et a Tauro in Arietem recta et mundanae uolubilitatis consona accessicundo ad tertium, et inde ad reliqua quae posteriora sunt revolvuntur, signa autem infixa coelo feruntur, sine dubio constat has stellas non cum coelo, sed contra coelum moveri. Hoc ut plene luceat, astruam de lunae cursu, quae et claritate sua et velocitate notabilior est. Secundo fere die circa occasum videtur, et quasi vicina soli, quem nuper reliquit, postquam ille demersus est, ipsa coeli marginem tenet antecedenti super occidens; tertio die tardius occidit quam secundo; et ita quotidie longius ab occasu recedit ut septimo die circa solis occasum in medio caelo ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
deserunt haut horionis ꝓximã regionẽ relinquunt seotẽ¬
trioriũ compago Non soluitur angius qui inter eos
labitur semel circum fusũ Nonmutat amplexum
Hae uero it ihac modo iti illa caeli regionie uisuntur
& sepecũ in unũ locũ due plures uȩ conuenerinT¬
& aloco tamen in quosimul uisesunt & ase postea
Quis quã poterit quoduis ad firmat
Querend̃ ẽ ergo utrũ abortu a doccasũ anin contra
motu ꝓprio reuoluatur sed hoc quorentib: Nobis Non
solũ manifestissima ratio Sed usus quoque ipse monstrauit
ũ sideremus eni᷑ signorũ ordinẽ quib Zodaicũ uisũ uel distino¬
tũ uidemus & abuno sigrio quod lib& ordinis eius sumamus
exordiũ cũ aries ȩxoritur. post ipsũ taurus emergit. Huno
qemini secuntur hos cancer & ꝑ ordinẽ reliqua si isti ergo
it iocoidentẽ oboriente ꝓcederent ñ ab ariete intaurum
Quir&ro locatus est net tauro ingeminos signũ posterius¬

Expanded text:
deserunt aut Orionis proximam regionem relinquunt. Septendeserunt aut Orionis proximam regionem relinquunt. Septentrionum compago non soluitur; Anguis, qui inter eos labitur, semel circumfusum non mutat amplexum. Hae uero modo in hac, modo in illa caeli regione uisuntur, et saepe, cum in unum locum duae pluresue conuenerint, et a loco tamen in quo simul uisae sunt et a se postea quisquam poterit quod uisus adfirmat. Quaerendum est ergo utrum ab ortu ad occasum an in contrarium motu proprio reuoluantur. Sed et hoc quaerentibus nobis non solum manifestissima ratio, sed uisus quoque ipse monstrabit. Consideremus enim signorum ordinem quibus zodiacum diuisum uel distinctum uidemus, et ab uno signo quolibet ordinis eius sumamus exordium. Cum Aries exoritur, post ipsum Taurus emergit. Hunc Gemini sequuntur, hos Cancer, et per ordinem reliqua. Si istae ergo in occidentem ab oriente procederent, non ab Ariete in Taurum, qui retro locatus est, nec a Tauro in Geminos, signum posteriu
Abbreviated transcription (Latin):
ut nobis dehoc sit cũ ꝑtinacito Negante tractatus age
quis quis tibi hoc liquere dissimulas simul omnia que
uel contentio sibi fingit detractans fide uel quae ipsa
ueritas suggerit it idiuisionis menbra mitta mnus
Has erraticas cũ luminib ddob aut infixas coelo ut
alia sydera Nullũ suimotũ nr̃is oculis iradicare sed
ferrimundane conuersionis imp&u dut moueri
sua quoque accessione dicamus : Rursussi mouentur
aut caeli uiam sequuntur abhortu in occasũ & cõmuni
& suo motũ eantes aut contrario recessu in occidentẽ
aboccidentis parte uersantur : Preterhaec ut opinor
Nihil potest uel eẽ uel figi : Nunc uideamus quit
ex his poterit uerũ ꝓbari sii infixe eẽnt nũ quã ab eadẽ
statione discederent sed in hisdẽ locis seꝑ ut ali& uide¬
rentur: Ecce enĩ de in fixis uirgili aeneca sui umquã
se copulatione disꝑguTNec hiadas quaȩ uicine sunt

Expanded text:
ut nobis de hoc sit cum pertinaciter negante tractatus, age, ut nobis de hoc sit cum pertinaciter negante tractatus, age, quisque tibi hoc liquere dissimulas, simul omnia quae uel contentio sibi fingit detractans fidem, uel quae ipsa ueritas suggerit, in diuisionis membra mittamus. Has erraticas, cum luminibus duobus, aut infixas caelo, ut alia sidera, nullum sui motum nostris oculis indicare, sed ferri mundanae conuersionis impetu, aut moueri sua quoque accessione dicemus. Rursus, si mouentur, aut caeli uiam sequuntur ab ortu in occasum, et communi et suo motu meantes, aut contrario recessu in orientem ab occidentis parte uersantur. Praeter haec, ut opinor, nihil potest uel esse uel fingi. Nunc uideamus quid ex his poterit uerum probari. Si infixae essent, numquam ab eadem statione discederent, sed in isdem locis semper, ut aliae, uiderentur. Ecce enim, de infixis, Vergiliae: nec a sui umquam se copulatione dispergunt, nec Hyadas, quae uicinae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mine sentiri cũ sufficiat humane uite spatiu
adbreue saltẽ punctuꝰ tamtarde accessionis depre¬
hendendũ. Hinc tullius mullius secte inscius aue¬
terib aꝓbate si mul agit utrãq sententiã dicendo
iriquo sunt iti fixi illi qui uoluuntur stellaruon
cursus sempiteriui. Nã & infixos dixit & cursus haberenontacu¬
it Nuncutrũ illi septẽ globi qui subiecti sunt contrariout ait:
Quã celũ uertitur motu ferantur argumentis aduerum
ducentib requiramus : Solẽ ac lunã & stellas quinque quibus
aberrore nomenẽ preter̃ quod seoũ trahit abortuit i occasum
caeli diurna conuersio ipsa suo motu inorientẽ ab occidente
ꝓcedere Non solis litterarũ ꝓfanis sed inultis quoque doctri¬
tia miciatis ab orrox afide aomonstro simile iudicatũ ẽ
Sed apud pressius uituentes ita uerũ ẽe constabit ut non solo
mente concepi sed oculis quaque ipsis possit ꝓbari. tamen

Expanded text:
mine sentiri, cum non sufficiat humanae uitae spatium mine sentiri, cum non sufficiat humanae uitae spatium ad breue saltem punctum tam tardae accessionis deprehendendum. Hinc Tullius, nullius sectae inscius ueteribus approbatae, simul attigit utramque sententiam dicendo «in quo sunt infixi illi qui uoluuntur stellarum cursus sempiterni»: nam et infìxos dixit et cursus habere non tacuit. Nunc utrum illi septem globi qui subiecti sunt contrario, ut ait, quam caelum uertitur motu ferantur, argumentis ad uerum ducentibus requiramus. Solem ac lunam et stellas quinque quibus ab errore nomen est, praeter quod secum trahit ab ortu in occasum caeli diurna conuersio, ipsa suo motu in orientem ab occidente procedere, non solis litterarum profanis, sed multis quoque doctrina initiatis, abhorrere a fide ac monstro simile iudicatum est; sed apud pressius intuentes ita uerum esse constabit ut non solum mente concipi, sed oculis quoque ipsis possit probari. Tamen
Abbreviated transcription (Latin):
psũ denique iouẽ u& eres uocauerunt & apud thealogos
iuppiter ẽ mundi anima: Hinc & illud ÷ ab ioue prin¬
cipiũ musae ioues omnia plena quod de arato po& a
Alii mutatisunt qui de syderib locuturus acaelo in quo sun
sydera exordiũ sumendu t̾e decernens ab ioue in cipiendũ
esse memorauit : Hinc & iuno soror eius coniunx uocat᷑.
st aute uinoaer & dicit᷑ soror q isdẽ seminib quib
caelũ & iã aer ꝓcreatus ẽ coniuux quia ae subiectus
ẽ caelo. His illud adiciendũ ẽ qd p̃tir duo lumina stellas
quinq qu& appellantur uage Reliquas omnes.
aliuin fixas cael tec nisi cũ caelomoueri. Aliquoꝵ
adsertio uero ꝓp.iorẽ Has quoq dicerunt suo moti
p̃ter quod cũ c&li cũu ersione feruntur accedere.
Sed ppta it imensi tatẽ extimi globi excedentia
credibilẽ numeru᷑ secula ituna Cursus sui am¬
bitione consumere. & ideo nullũ earũ motũ abho¬

Expanded text:
Ipsum denique Iouem ueteres uocauerunt, et apud theologos Ipsum denique Iouem ueteres uocauerunt, et apud theologos Iuppiter est mundi anima. Hinc illud est: ab Ioue principium, Musae, Iouis omnia plena, quod de Arato poetae alii mutuati sunt, qui de sideribus locuturus, a caelo, in quo sunt sidera, exordium sumendum esse decernens, ab Ioue incipiendum esse memorauit. Hinc et Iuno soror eius et coniunx uocatur. Est autem Iuno aer; et dicitur soror, quia isdem seminibus quibus caelum etiam aer procreatus est; coniunx, quia aer subiectus est caelo. His illud adiciendum est quod praeter duo lumina et stellas quinque quae appellantur uagae, reliquas omnes alii infìxas caelo nec nisi cum caelo moueri, alii, quorum adsertio uero propior est, has quoque dixerunt suo motu, praeter quod cum caeli conuersione feruntur, accedere; sed propter immensitatem extimi globi excedentia credibilem numerum saecula in una eas cursus sui ambitione consumere, et ideo nullum earum motum ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
repperiat sĩ sẽꝑ bano sequitur im moseꝑ ea
repperit noñ quiescit quia & illa requietis
in uro la adcuiur appetentiã trahitur seꝑ uniuosa
i÷ fundat sc̃p & corpus se inipsã ꝑ ipsa retorquo
Ec suciaelests uolubilitatis arcano pauca de mul us
plotirio ductore reꝑta sufficient. Nuꝑd autẽ hunc istũ
extimũ globũ qui ita uoluitur sumũ dm uocauit . nori
ita accipiendũ ut ipse prima causa & ds̃ ille omni potentis¬
simus aesti m&ur cũ globus ipse qđ caelũ ẽ animȩ sit fabri¬
cata anima ex merte ꝓ cesserit. mens exdeo qui uere sum
e ꝓcreatasit. Sed sũmũ quidẽ dixit ad c&erorũ ordinent
quisubiecti sunt. Vnde mox subiecit arcens & continens ce¬
teros deũ uerd qd non modo inmortale animal ac diuinũ
sit & plenũ inidite exilla purissima mente rationis
ed quod & iustutes omnes quȩ illã primȩ onmipotentiam
sũmitatis sequuntur. ut ip̃se faciat aNipse contineat

Expanded text:
reperiat, si semper hanc sequitur? Immo semperreperiat, si semper hanc sequitur? Immo semperreperit, non quiescit? Quia et illa requietis cum uero illa ad cuius appetentiam trahitur, semper in uniuersa se fundat, semper et corpus se in ipsam per ipsam retorquet. Haec de caelestis uolubilitatis arcano pauca de multis Plotino auctore reperta sufficient. Quod autem hunc iste extimum globum qui ita uoluitur, summum deum uocauit, non ita accipiendum est ut ipse prima causa et deus ille omnipotentissimus aestimetur, cum globus ipse quod caelum est animae sit fabrica, anima ex mente processerit, mens ex deo qui uere summus est procreata sit. Sed summum quidem dixit ad ceterorum ordinem qui subiecti sunt, unde mox subiecit: «arcens et continens ceteros»; deum uero, quod non modo immortale animal ac diuinum sit et plenum inditae ex illa purissima mente rationis, sed quod et uirtutes omnes, quae illam primae omnipotentiam summitatis sequuntur, aut ipse faciat aut ipse contineat.
Abbreviated transcription (Latin):
&ius & ratio doc& cuius &ternitas itimotu est¬
& quia nũquã motus relinquit quod uita non de serit
Nec abeo uitd discedit itiquo uig& seꝑ agitatus :¬
git᷑ & ee leste corpus qd mundi anima futurũ sibi
in mortalitatis particeps fabricata est tieumqua
uiuendo de ficiat sẽꝑ immotũ ẽ & stare nescit quia
Nec ipsa stat anima que ipellitur Nãcũ ani¬
me quae it i corpore ẽ essentiasit immotu
Primũ autẽ omniũ caeli corpus atuma fabricatasit
Sinedubio incorpus hoc primũ ex incorporeis motus
primũ caepit mouere: Ideo uero caeli motus ne¬
ultra aute lo cus mullus sit quo se tendat accesso
continuam ote ꝑp&ue inse reditionis agutitur
Ergo in quo potes uel hab& currit & aocedere
eius reuoluiẽ quia spherȩ spatia & loca com¬
plectentis om̃ia unus ẽ cursus rotari sed& sic
aruma sequi seꝑ uid&̃ ur quae it upsa uniuer¬
sitate discurrit. Di cemus ergo quod eã nũquã

Expanded text:
et uis et ratio docet, cuius aeternitas in motu estet uis et ratio docet, cuius aeternitas in motu est, quia numquam motus relinquit quod uita non deserit, nec ab eo uita discedit in quo uiget semper agitatus. Igitur et caeleste corpus, quod mundi anima futurum sibi immortalitatis particeps fabricata est, ne umquam uiuendo deficiat, semper in motu est et stare nescit, quia nec ipsa stat anima qua impellitur. Nam cum animae, quae incorporea est, essentia sit in motu, primum autem omnium caeli corpus anima fabricata sit, sine dubio in corpus hoc primum ex incorporeis motus primum coepit mouere. Ideo uero caeli motus neultra autem locus nullus sit quo se tendat accessio, continuatione perpetuae in se reditionis agitatur. Ergo in quo potest uel habet, currit; et accedere eius reuolui est, quia sphaerae spatia et loca complectentis omnia unus est cursus, rotari. Sed et sic animam sequi semper uidetur quae in ipsa uniuersitate discurrit. Dicemus ergo quod eam numquam
Abbreviated transcription (Latin):
mundi asũmo inimu̾ diligens inhunc locũ collecta
descriptio ẽ & it tegrũ quoddã uniuersitatis corpus
effingitur quod quidã Tosiati iđ omnedixerunt unde
& hic dicit conexasunt omnia uirgilius magniũ
corpisꝰ uocauit ꝙ inagriose corporeꝰ miscuit
Hõe loeo cicre rariĩ querendiru uctis seminib multa nob
excolenda legauit deseptẽ sub iectis globis utt qui uesant᷑
Si uersatur caelũ & sollis seꝑtẽ & uersantur & contrario
motu mouentur aut ibti sihunc ee spherarũ ordine̾
quem cicero refert pla e tonica consentit auctoritas
& siuere sub iectae sinte quo pacto stellae earũ omnnium :¬
toda icũ lustrare dicantur Cũ zodaicos & unus & sũ mo
faciat longiores. Haec enĩ om̃ia in exponendo earũ
ordine Necesse ẽ ad serantur & postremo quara¬
tione iriterrã ferant᷑ sic ut aic om̃ia nutusuo
ponderat. Uersari caelũ mũdane animȩ natura

Expanded text:
mundi a summo in imum diligens in hunc locum collecta mundi a summo in imum diligens in hunc locum collecta descriptio est, et integrum quoddam uniuersitatis corpus effingitur, quod quidam τὸ πᾶν, id est omne, dixerunt; unde et hic dicit: «conexa sunt omnia», Vergilius uero «magnum corpus» uocauit: ... et magno se corpore miscet. Hoc autem loco Cicero, rerum quaerendarum iactis seminibus, multa nobis excolenda legauit. De septem subiectis globis ait: «qui uersansi uersatur caelum, et si illi septem et uersantur et contrario motu mouentur, aut si hunc esse sphaerarum ordinem quem Cicero refert Platonica consentit auctoritas, et si uere subiectae sint; quo pacto stellae earum omnium zodiacum lustrare dicantur, cum zodiacus et unus et in summo faciat longiores — haec enim omnia in exponendo earum ordine necesse est adserantur —; et postremo, qua ratione in terram ferantur, sicut ait, «omnia nutu suo pondera.» Versari caelum mundanae animae natura
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ unus ẽ celestis extimus qͥ reliquos om̃s cõpletit᷑:
septẽ qui uersantur r&ro comtrario motu atq caelun
ȩquib: unũ globũ possid& illa quã interris saturnano¬
mniaNdeinde ẽ hominiũ generi psperu & salutaris
ille fulgur qui dicit᷑ iouis tum rutilus honxibiles que
terris quẽ martium dicitis Deinde desepte̾ mediam
fare regionẽ sol obtin& dux & princeps & moderator
luminũ reliquorũ mens mundi & tẽperatio tanta
magnitudine . ut cuncta sua luce lustr& & cõpleat:
Cunc ut comites consequuntur ueneris alter alter
mercurii cursus in infimo que orbe luna radus solis
accensa coriuertitur it ifra aute᷑ ea tihil est
Nisi mortale & caducũ p̃teranimor munerł deorum
Hominũ generi datos. Supra lunã sunt a&erna om̃ĩa
Nã eaque media & nona tellus neque mou&ur & infim
e & itea refertur omnia tiutu suo pondera Totius

Expanded text:
quorum unus est caelestis extimus qui reliquos omnes complectitur, quorum unus est caelestis extimus qui reliquos omnes complectitur, sunt septem qui uersantur retro contrario motu atque caelum. E quibus unum globum possidet illa quam in terris Saturniam nominant; deinde est hominum generi prosperus et salutaris ille fulgor qui dicitur Iouis; tum rutilus horribilisque terris quem Martium dicitis; deinde de septem mediam fere regionem sol obtinet, dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta magnitudine ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercuri cursus; in infimoque orbe luna radiis solis accensa conuertitur. Infra autem eam nihil est nisi mortale et caducum, praeter animos munere deorum hominum generi datos; supra lunam sunt aeterna omnia. Nam ea quae est media et nona, tellus, neque mouetur et infima est et in eam feruntur omnia nutu suo pondera.» Totius