comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes gladui sui collisi obtunsiq tutatur qui
nichil illis prodesse integri acutiꝗpotuer̃t
Omnium ergo armosꝵ ministeria adiuersos
effectus arbitrio tuo seruiunt impibi uincũt
nolente custodiunt. Ut deus ille mundi creator
& lominus eodem fulmine suo. nunc tristes nũc
leis nuntios mittit lta eidem sub nomine tuo
tel inimicos aut supplices cuos pernicie aut cõ¬
seratione discernunt Eripuisti lmp. aduer¬
saris tuis gladios ne quis incumber dolore
supprasti et eosdem suis manibus in noxios red¬
diqͥustis ut et clementie & uindicte tue satisfa¬
cens quorum sanguine peperceras arma fregis¬
ti ut enim hominum diu parta semper seruã¬
datft si liceat ferrum uiuentu facile usu mu¬
tabile Ideo que erant reparabilia non conflasti
quid rediuiuium non erat reseruasti. qui simile
ad eticim fabule ferunt conuersa esse hum¬
na sorpora in fontes aut pecudes aut aues fe¬
da e degener calis conuersio gladius mutatꝰ

Expanded text:
tes gladii sui conlisi obtunsique tutantur, qui tes gladii sui conlisi obtunsique tutantur, qui nihil illis prodesse integri acutique potuerunt. Omnium ergo armorum ministeria ad diversos effectus arbitrio tuo serviunt, imperator. Tibnoscente custodiunt. Vt deus ille mundi creator et dominus eodem fulmine suo nunc tristes nunc laetos nuntios mittit, ita eadem sub numine tuo tela inimicos aut supplices tuos pernicie aut conservatione discernunt. Eripuisti, imperator, adversariis tuis gladios ne quis incumberet dolore superatus; et eosdem suis manibus innoxios reddidisti, ut et clementiae et vindictae tuae satisfaceres: quorum sanguini peperceras, arma fregisti. Vita enim hominum diu parta semper servanda est, si liceat: ferrum inventu facile, usu mutabile. Ideo quae erant reparabilia conflasti, quod redivivum non erat reservasti. Quid simile ad laetitiam fabulae ferunt? Conversa esse humana corpora in fontes aut pecudes aut aves: foeda et degener talis conversio. Gladius mutatus
Abbreviated transcription (Latin):
qui tibi in concilio erant ipso ecũ prestꝰ here¬
re cum tu diuino monitꝰ instinctu ꝓladiis
eoꝵ gemina manibus aptari claustisussisti
ut seruarent deditos gladiis sui quospii defen¬
derant repugnantes Opulcherrimĩ qui oĩ¬
um occlis subici debuiss& triumphti uirtꝯ
et clementie tue Cuius enim potent fuit hos¬
ibus arma diripere. cuiꝰ humanitated cos
a Impunitatem sui alligare atq it ꝗince ut
eos ferri illiꝰ quod contra te gessera condie
peniter& gladius ille quem inte desixerat
hostis infestus ipso domini sui manstenuuit
& paratus ad cedem custos factus es id salutẽ
Magnus poeta dum bellorum toto be sirgẽ¬
tiumꝰ discursum apparatum q descint. et uir¬
pus illud cum instrumenta tui pedum p̃¬
parata incedem hominum uerteretur At
nunc rigidi illi mortiferiq mucrons in salu¬
taria uincla curuantur et exarmatus hõiem
non interimunt sed cohorcent Dedosq hos¬

Expanded text:
qui tibi in consilio erant, ipse etiam praefectus haerequi tibi in consilio erant, ipse etiam praefectus haerere, cum tu divino monitus instinctu de gladiis eorum gemina manibus aptari claustra iussisti, ut servarent deditos gladii sui quos non defenderant repugnantes. O pulcherrimum et qui omnium oculis subici debuisset triumphum virtutis et clementiae tuae! Cuius enim potentiae fuit hostibus arma deripere, eius humanitatis deditos ad impunitatem sui adligare atque ita vincire ut eos ferri illius quod contra te gesserant cotidie paeniteret. Gladius ille, quem in te distrinxerat hostis infestus, ipse domini sui manus tenuit, et paratus ad caedem custos factus est ad salutem. Magnus poeta, dum bellorum toto orbe surgentium discursum apparatumque describit, «Et curpus illud, cum instrumenta cultui pecudum praeparata in caedem hominum verterentur. At nunc rigidi illi mortiferique mucrones in salutaria vincla curvantur, et exarmatum hominem non interimunt sed coercent, deditosque hos
Abbreviated transcription (Latin):
bis qm̃ t in armis audatia Noua enim quadĩ
uarietatnature confusoq uirtutum tempera¬
mento lon ess& in preliis ferocissimis et par¬
ta securite mitissimus Cumeñ dato obsessis
emporese nite ndi aquileiam quoq delegatis
eorum asupplicibꝰ recepisses cunctiq se tibi
de dissenquos obsidendos seruaueras ignonis¬
s omnibs & uitam quam despauerantꝰ reddi¬
disti et ꝗdem iussisti arma deponere et multo
tucus uitris pietate tegerentur Ut tameͬ per¬
tinatie sumerita sentirent corripi eos uinci¬
ri q iussiti non ad supplicium sed uitam ne cõ¬
scientia tore deffugerent grauiterq delinq̃¬
rent Conseruari q iterum non merereuir si ser¬
uati non fuissoẽ Sed unde tanto homũ nume¬
ro tot uincula que continere militar&: paulo
ante armatas manus possent stupereilites qͥ
per ducendos susceperant et custodigira ab¬
nuere & prorsus nescire quid facererp̃ ecum

Expanded text:
bis quam tua in armis audacia. Nova enim quadam bis quam tua in armis audacia. Nova enim quadam varietate naturae confusoque virtutum temperamento, idem es et in proeliis ferocissimus et parta securitate mitissimus. Cum enim dato obsessis tempore paenitendi Aquileiam quoque de legatis eorum ac supplicibus recepisses, cunctique se tibi dedissent quos obsidendo servaveras, ignovisti omnibus et vitam quam desperaverant reddidisti. Et quidem iussisti arma deponere ut multo tutius victoris pietate tegerentur; ut tamen pertinaciae suae merita sentirent, corripi eos vincirique iussisti non ad supplicium sed ad vitam, ne conscientiae timore diffugerent graviterque delinqrent conservarique iterum non mererentur, si servati non fuissent. Sed unde tanto hominum numero tot vincula quae continere militares et paulo ante armatas manus possent? Stupere milites qui perducendos susceperant et custodiae curam abnuere et prorsus nescire quid facerent; ipsi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ol. q siersere. Quis hoc ate exigit aut qu̾is pa¬
ti possit iꝗincqm̃ inte belli casibus liceat deceat
ta ex edii monte serses nauale certamẽ augustꝰ
aliud age̾ uicit apud actum. fuit &iam qui sub¬
latus inlas inuicem nexas cũcurrentes emino
uidit exus. ut nec inter esset periculo et ades¬
set eueni Ignana inquies sunt hec exempla s
tuta grabrq metꝰ ẽ periculi tui ꝙ̃ leticia uic¬
torie Atm ipi te cesis fugatis q hostibus inter¬
fectisq iam ipso eorum duce comites et tribu¬
ni corriere lacrimantes amplexiq illud tuũ
anhelumectus cruentas manus et quicquid de
sanguinprofunde cedis emerserat huic atq in¬
de clanrunt Quid egeras imp in que nos fa¬
ta proieras nisi te dusina uirtus uindicisse
Que hest impacientia aut quo tibi manus nos¬
tras si uei uice pugnas ipse pro nobis. hec ego
nis bñso tue leuitatis tucior ess& nr̃a in uer¬

Expanded text:
osque versere? Quis hoc a te exigit? Aut quis paosque versere? Quis hoc a te exigit? Aut quis pati possit ut quidquam in te belli casibus liceat? Deceattavit ex edito monte Xerses navale certamen; Augustus aliud agens vicit apud Actium; fuit etiam qui sublatus in scalas invicem nexas concurrentes eminus vidit exercitus, ut nec interesset periculo et adesset eventui. Ignava, inquies, sunt haec exempla, sed tuta; graviorque metus est periculi tui quam laetitia victoriae. An non ipsi te, caesis fugatisque hostibus interfectoque etiam ipso eorum duce, comites et tribuni corripuere lacrimantes, amplexique illud tuum anhelum pectus, cruentas manus et quidquid de sanguine profundae caedis emerserat hinc atque inde clamarunt: «Quid egeras, imperator? In quae nos fata proieceras, nisi te divina virtus tua vindicasset? Quae haec est impatientia? Aut quo tibi manus nostras, si versa vice pugnas ipse pro nobis?» Haec ego nisi beneficio tuae lenitatis tutior esset nostra in ver
Abbreviated transcription (Latin):
pirare clausis aut effuge̾ aut in mine tergo licer
Et primo quidem ut iudio aciem instrũreras du¬
plicem mox prouiso aduersarium numero exph¬
cari scatim infrontem ordines et extendi lacio
arma iussisti Ex tuo animo nimirum animos
tuorum omnium meciens qm̃uis grauiꝰ in de
pondus infringi posse impetu paucioꝵ. Iaudiri
me existimas imꝑ cuncta que in illo prelio feceris
ego uero iterum queror prospexeris omĩa dis¬
posueras uniuersa summi impatoris offitia cor¬
pleueras Cum ipse pugnasti Cur te densilsimis
ritula tanta misisti An nescire nos putis quod
dum nimio raperis ardore in media hostium te¬
la deueneris. et nisi uiam tibi cedibꝰ apperins¬
ses spem tocio generis humani .x. uota decepe¬
ditus sora sequerentur illos pugnare fas est q¬
biis snos cuuisq fato aut uincendum ẽ aut ca¬
dendum tu cinꝰ ex uita omnium fata pendẽt
id ullum distrime accerlas inter tot tela gladi¬

Expanded text:
pirare clausis aut effugere aut imminere tergo liceret. pirare clausis aut effugere aut imminere tergo liceret. Et primo quidem, ut audio, aciem instruxeras duplicem; mox proviso adversarium numero explicari statico in frontem ordines et extendi latius arma iussisti, ex tuo animo nimirum animos tuorum omnium metiens, quamvis gravius inde pondus infringi posse impetu pauciorum. Laudare me existimas, imperator, cuncta quae in illo proelio feceris? Ego vero iterum queror. Prospexeras omnia, disposueras universa, summi imperatoris officia compleveras: cur ipse pugnasti, cur te densissimis ae in pericula tanta misisti? An nescire nos putas quod, dum nimio raperis ardore, in media hostium tela deveneris et, nisi viam tibi caedibus aperuisses, spem totius generis human et vota decepeiore fortuna? Illos pugnare fas est quibus suo cuiusque fato aut vincendum est aut cadendum: tu, cuius ex vita omnium fata pendent, ad ullum discrimen accedas? Inter tot tela gladi
Abbreviated transcription (Latin):
coloniangi pompeius aliquando deduxerat pom¬
peianus euertere O miserabilem ueronensicm ca¬
lamitatem quos non tam tua qm intestina satelli¬
tum pressit obsidio quippe atexis ille saxis asper
et gurgitibus uerti bosus et impeditu ferox ob¬
pugnatione prohibeat oninemq retro regionẽ
in euehendis copiis tutam defensamq pltibat
quod tamen ne ducius hostem iuuar& proui¬
dentia tua factum est Cum supioribꝰ in locis qͣ
leuior annus &s ignari hostes erant exercitꝯ pte
proiecta ancipiti periculo clausos obsessosq ob¬
missos pemora expetiri armis coegisti Adeoq¬
omnes eruptio temprauerat cecidisti ut ipse cum
dux parte copiaꝵ ad arcessenda auxilia muris ex¬
cesserit maiorẽ miser aducturus ex̾citum ut ma¬
iore comitati cladis occider& Quo quidẽ tempo¬
re praecipua apparuit tua liꝑ cura simul et animi
magnitudo Q. redeunti illi ininore excitu con¬
gredi qm̃ obsidioñe intermitre ialuisti Ne r̾s¬

Expanded text:
coloniam Cn. Pompeius aliquando deduxerat, Pomcoloniam Cn. Pompeius aliquando deduxerat, Pompeianus everteret. O miserabilem Veronensium calamitatem, quos non tam tua quam intestina satellitum pressit obsidio! Quippe Athesis ille saxis asper et gurgitibus verticosus et impetu ferox oppugnatione prohibebat, omnemque retro regionem invehendis copiis tutam defensamque praestabat. Quod tamen ne diutius hostem iuvaret providentia tua factum est, cum superioribus in locis, qua lenior amnis et ignari hostes erant, exercitus parte protecta, ancipiti pericolo clausos obsessosque omissa spe morae experiri armis coegisti, adeoquomnes qui eruptionem temptaverant cecidisti, ut ipse dux cum parte copiarum ad arcessenda auxilia muris excesserit, maiorem miser adducturus exercitum ut maiore comitatu cladis occideret. Quo quidem tempore praecipua apparuit tua, imperator, cura simul et animi magnitudo, qui redeunti illi minore exercitu congredi quam obsidionem intermittere maluisti, ne res
Abbreviated transcription (Latin):
mediolanum ingressus que gratulatio princi¬
pum ciuitatis. qui plausus populi que seturitas t̃¬
tuencium Te matrum te uirginum queq dupli¬
ci fructu fruebantur Cum pulcherrimi imꝑato¬
ris formam uiderent et licentiam non timẽrẽt
ostentare se omnes et tripudiare sine ullo dere¬
liquis bellis metu et auspicium uictorie tue pro
consummatione meciebantur non transpedenia ꝓ¬
uintia uidebatur recepta sed roma Quis enim ẽ¬
der& tantis successibus tuis ullum obstaculum
fore quo minus omnes ex̾citꝰ se clementie tue tra¬
derent cum uirtutis experimentũ nouissent mu¬
ros ui ceperas acie palam uiceras. quis tam demẽs
uidebatur ut aut obsideri auder aut congredi
fresertim tu cum dies aliqđ mediolani refistẽs
tempus. sibi omnibus consulendi dedisseꝰ ut de
dia etate nr̃a ciuili sanguine maculata uerona
maximo hostium exercitu tenebatur acerriiis
ducibus pertinacissimo q p̃fecto Scilice ut quã

Expanded text:
Mediolanum ingressus? quae gratulatio princiMediolanum ingressus? quae gratulatio principum civitatis? qui plausus populi? quae securitas intuentium te matrum, te virginum? quam duplici fructu fruebantur, cum pulcherrimi imperatoris formam viderent, et licentiam non timerent? Ostentare se omnes, et tripudiare, sine ullo de reliquiis belli metu, et auspicium victoriae tuae pro consummatione metiebantur. Non transpadana provincia videbatur recepta, sed Romana. Quis enim crederet tantis successibus tuis ullum obstaculum fore, quo minus omnes exercitus se clementiae tuae traderent, cum virtutis experimentum novissent? Muros vi ceperas, acie palam viceras. Quis tam demens videbatur, ut aut obsideri auderet, aut congredi? praesertim cum tu, dies aliquot Mediolani resistens, tempus sibi omnibus consulendi dedisses, ut de dia aetate nostra civili sauguine maculata Verona, maximo hostium educibus pertinacissimoque praefecto, scilicet ut, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tamine circumire Sed tu id prouidens premis¬
si utrinq qui obuum irent. et simul si quis in¬
cidia& later& excuterent lpse obfirmato illo ca¬
pite deiecto q acie infugam uersa tanto maio¬
rem in processu stragemꝰ edidisti. tanto amplio¬
ribus subsidiis instructa constiterat Ita usq ad
caurinacium muros fusi cesiq obseratasq nancti
portas ab incolis esiam corpor suoꝵ mole clause¬
runt Quid tibi aliud sperare potuisti miles in¬
felix turpissimos illi tunc deuote prodigio lam
enim non insulto sed doleo Constantinum tu
tantum sangunis fundere coegisti Cui quia sa¬
lutem u̾rãm auobis impetrareꝰ non licuit. pe¬
ne displicuit ipsa uictabia Ac non taurinatibꝰ
qui te lmp exultantes gaudio certatim ad se
uocarunt. misse ab omnibus legationes oblati
undiq cõmmeatꝰ ut apparer& qm̃ diu deside¬
rassent. cui se xiam prompte bello ad huc res¬
tante commtterent Qui fuit dies ille quo

Expanded text:
tamine circumirent. Sed tu id providens praemistamine circumirent. Sed tu id providens praemissis utrimque qui obviam irent et simul, si quid insidiarum lateret, excuterent, ipse offirmato illo capite deiecto totaque acie in fugam versa tanto maiorem in processu stragem edidisti quanto amplioribus suTaurinatium muros fusi caesique, obseratasque nacti portas ab incolis, etiam corporum suorum mole clauserunt. VII. Quid tibi aliud sperare potuisti, miles infelix, turpissimo illi tunc devote prodigio? jam enim non insulto, sed doleo. Constantinum tu tantum sanguinis fundere coegisti. Cui, quia salutem vestram a vobis impetrare non licuit, pene displicuit ipsa victoria. At non Taurinatibus,  qui te, Imperator, exultantes gaudio certatim ad se vocaverunt. Missae ab omnibus legationes, oblati undique commeatus: ut appareret quandiu desiderassent, cui se tam prompte bello adhuc restante committerent. Qui fuit dies ille, quo
Abbreviated transcription (Latin):
quassatiq sunt muri ed statim iniecte faces
telis q missilibꝰ qiꝰ sed hastis glidis lta res si¬
mul cepta et patrata lunctꝰ q rebellibꝰ fiit co¬
natus et exitus Gonphos urbem thessalie qͦ¬
niam abnueret obsequium. TCesar uno die
sustulit Sed ille greculos homines abhortus
est tu subhalpinos ille solos incolas Tu ecuã mi¬
litare presidium . Ille non potuit captos adirep¬
tione defendere tibi licuit clementiã tuis uic¬
toribus imperare Sed illa quidem gonphensium cla¬
des documento ceteris fuit tibi paulo posł alia in
taurinatibus campis pugna pugnata est nontre¬
pidantibus ex uictoria tua rebellibus sed iratis
incensis q adulciscendum amimis quos fortune
inclinatio restringere debuiss& Nec uero teme
ac passim uagis hostibus ut facile palantes cede¬
rentur sed acie in cunei modum stricta descen¬
dentibus retro. in altitudinem lateribus que si cũ
prura auide confliger& reflexa impeditos cer¬

Expanded text:
quassatique sunt muri, sed statim iniectae faces quassatique sunt muri, sed statim iniectae faces telisque missilibus sed hastis et gladiis. Ita res simul coepta et patrata, iunctusque rebellibus fuit conatus et exitus. Gomphos, urbem Thessaliae, quoniam abnueret obsequium, C. Caesar uno die sustulit. Sed ille Graeculos homines adortus est, tu Subalpinos; ille solos incolas, tu etiam militare praesidium; ille non potuit captos a direptione defendere, tibi licuit clementiam tuis victoribus imperare. Sed illa quidem Gomphensium clades documento ceteris fuit; tibi paulo post alia in Taurinatibus campis pugna pugnata est, non trepidantibus ex victoria tua rebellibus sed iratis, incensisque ad ulciscendum animis quos fortunae inclinatio restinguere debuisset, nec vero temere ac passim vagis hostibus ut facile palantes caederentur, sed acie in cunei modum structa, descendentibus retro in altitudinem lateribus quae, si cum prima acie avide confligeres, reflexa impeditos cer
Abbreviated transcription (Latin):
dos & in belles seros et parchorum arma uiolati¬
ca et asraticos optantes mutare seruicium retras
gress&e prelii uniꝯ euentu tibi uincendi erant
milites pro nephas paulo ante romam armis oĩ¬
bus more priuie classis armati &: pro facinorun
conscientia nunꝗͣ nisi morte cessuri probauit s
prima obstinatĩo eorum qui subipsis alpium iu¬
gis inurtissimo lic& muro ac situ tenent oppi¬
dum ausi suerunt te ĩminente resistere ac por¬
tas claudere non credentes illi quidem ut audio
ipsum te adesse Quis enim creder& tam ci¬
to arheno alpes imꝑatorem cum excitu puo¬
lasse Sed tamen qui non solum pati nũ̃mini
tuo uerum & iam nunciato nomini credere de¬
buissent. luerunt igitur illico dementie sue pe¬
nas. cum oblatam sibi aclementia tua ueniã re¬
cusassent. Neq enim bello fossaq obsessio in¬
choata est nec cumlis agendis nec machinis
admouendis nec incuciendo a riete temptati

Expanded text:
dos et imbelles Syros et Parthorum arma volatidos et imbelles Syros et Parthorum arma volatica et Asiaticos optantes mutare servitium rem gessit proelii unius eventu; tibi vincendi erant milites pro nefas! paulo ante Romani, armis omnibus more primae classis armati et pro facinorum conscientia numquam nisi morte cessuri. Probavit hoc prima obstinatio eorum qui, sub ipsis Alpium iugis munitissimum licet muro ac situ tenentes oppidum, ausi fuerunt te imminente resistere ac portas claudere; non credentes illi quidem, ut audio, ipsum te adesse quis enim crederet tam cito a Rheno ad Alpes imperatorem cum exercitu pervolasse?, sed tamen qui non solum praesenti numini tuo verum etiam nuntiato nomini cedere debuissent. Luerunt igitur ilico dementiae suae poenas, cum oblatam sibi a clementia tua veniam recusassent. Neque enim vallo fossaque obsessio inchoata est, nec cuniculis agendis nec machinis admovendis nec incutiendo ariete temptati
Abbreviated transcription (Latin):
amus impietas Te clementũ illum crudelitas Te
puditicia soli dicata coniugio illum libido stup̾s
omnibus contaminata Te Auuna precepta . illũ
supersticiosa maleficia illum deraq spoliatotus
templorum trucidati senatus plebis romane fa¬
me necate piacula Te abolitarum calumpniarũ
Te prohibitarum delatiom te conseruatio atsq
homicidarum sangisis gratulatio in tam diuer¬
sa causarum ratione dluino consilio lmp hoc ẽ
tuo non militum multitudinem sed parcium
merita numerastis lagnus allexander tum p¬
ter macedonas suos cuncte grecie umuerso illiri¬
co in numerabilem dilectum posse indicere nͣ¬
qͣm tamen maiores quadraginta miliaũ copias dux¬
t in habile regenti ratus ðuitquid excedera et
turbam pocius qm̃ exercitum Tu uero &iam ini¬
noribus copiis bellum multo aggressus es Tanto
scilicx propria tua uirtute potior quato ille nume¬
ro instructior Et ille quidem contra leues me¬

Expanded text:
amus, impietas; te clementia, illum crudelitas; te amus, impietas; te clementia, illum crudelitas; te pudicitia soli dicata coniugio, illum libido stupris omnibus contaminata; te divina praecepta, illum superstitiosa maleficia; illum denique spoliatorum templorum, trucidati senatus, plebis Romanae fame necatae piacula, te abolitarum calumniarum, te prohibitarum delationum, te conservatio absque homicidarum sanguinis gratulatio. In tam diversa causarum ratione divino consilio, imperator, hoc est tuo, non militum multitudinem sed partium merita numerasti. Magnus Alexander, cum praeter Macedonas suos cunctae Graeciae universo Illyrico innumerabilem dilectum posset indicere, numquam tamen maiores quadraginta milium copias duxit, inhabile regenti ratus quidquid excederet, et turbam potius quam exercitum. Tu vero etiam minoribus copiis bellum multo maius adgressus es, tanto scilicet propria tua virtute potior quanto ille numero instructior. Et ille quidem contra leves Me
Abbreviated transcription (Latin):
tos penis affecerat armis oppresserat et inter
hec utebatur eius urbis maiestate quam ce¬
perat Totam utaliam conductis ad omne faci¬
citius satellitibus oppleuerat. hec omnia linp. cum cõ¬
gitares scires uideres nec te paterna grauitas nec
tua natura temerarium esse pateretur dic queso
quid in consilio nisi diuinum numen habuisti An
illa te ratio ducebat sua enim cuiq prudentu deꝰ
est qđ in tam dispari contentione non poterat
melior causa non superare &: in numerabiles lice
ille copias pro se obicere prote tamẽ usticia puo¬
nar&: ut enim omittam illa que non dece: comparã¬
ri. quod erat ille maximiani suppositus tu constan¬
cii pii filius ille despectissime prauitatis detortis so¬
lutis q membris nomine ipso abusiua appellatiõe
mutilat O tu ꝗd sufficit dicere tantus ac talis ut
hec inqm omittam te Constantine paterna pie¬
tas sequebatur illum ut fło generi non in uide¬

Expanded text:
tos poenis adfecerat, armis oppresserat. Et inter tos poenis adfecerat, armis oppresserat. Et inter haec utebatur eius urbis maiestate quam ceperat, totam Italiam conductis ad omne facinus satellitibus oppleverat. Haec omnia, imperator, cum cogitares scires videres, nec te paterna gravitas nec tua natura temerarium esse pateretur, dic, quaeso, quid in consilio nisi divinum numen habuisti? An illa te ratio ducebat sua enim cuique prudentia deus est, quod in tam dispari contentione non poterat melior causa non superare et, innumerabiles licet ille copias pro se obiceret, pro te tamen Iustitia pugnabat? Vt enim omittam illa quae non decet comparari, quod erat ille Maximiani suppositus, tu Constantii Pii filius; ille despectissimae parvitatis, detortis solutisque membris, nomine ipso abusiva appellatione mutilato, tu quod sufficit dicere tantus ac talis; ut haec, inquam, omittam, te, Constantine, paterna pietas sequebatur, illum, ut falso generi non invide
Abbreviated transcription (Latin):
urbi te sufficere cum paucis Uix enim quat¬
ta parte exercitus contra centum milia arma¬
torum hostium alpes transgressus es ut apparer¬
at penitꝰ considerantibꝰ id quod nos fugit ui
amiore trepidantes Non dubiam te sed promis¬
sam diuinitꝰ petere uctoriam duxerat mag¬
num seuerus exercitum et hostem suum per¬
fidia disertus armauerat. laiores postea co¬
pias maximianus admouerat et ipse transfu¬
gis circucisus uidebatur prospere refugisse
spse deniq qui pater illius credebatur discis¬
sam ab humeris purpuram detrahere cona¬
tus senserat in illud dedecus sua transisse
hille & sexaginta annis contractas ex toto
orbe diuicias monstrum illud redemptis ad
ciuile latrociniu manibꝰ in gesserat ad hoc alie¬
na inatrimonia in nocentium capita cum bo¬
nis passim donando usq ad morte᷑ deuocio¬
nis obstrinxerat porricidis oms aut insidia¬
tos sibi aut palim aliquid pro libertate cona¬

Expanded text:
Vrbi te sufficere cum paucis? Vix enim quarVrbi te sufficere cum paucis? Vix enim quarta parte exercitus contra centum milia armatorum hostium Alpes transgressus es, ut appareret penitus considerantibus id quod nos fugit tui amore trepidantes non dubiam te sed promissam divinitus petere victoriam. Duxerat magnum Severus exercitum, et hostem suum perfidia desertus armaverat; maiores postea copias Maximianus admoverat, et ipse transfugis circumcisus videbatur prospere refugisse. Ipse denique qui pater illius credebatur discissam ab umeris purpuram detrahere conatus senserat in illud dedecus sua fata transisse. Mille et sexaginta annis contractas ex toto orbe divitias monstrum illud redemptis ad civile latrocinium manibus ingesserat. Ad hoc aliena matrimonia, innocentium capita cum bonis passim donando usque ad mortis devotionem obstrinxerat parricidas; omnes aut insidiatos sibi aut palam aliquid pro libertate cona
Abbreviated transcription (Latin):
bus fere tuis comitibus & ducibis non solũ taci¬
te missantibꝰ sed &iam apete timentibꝰ contra
consilia hominum contra haruspicum monita
ipse pertem&: liberande urbis tempus uenisse
sentires habes profecto aliquid elm illa men¬
te diuina Constantine secretum que delega¬
ta nr̃i diis minoribus cura uni se tibi digratur
uiceris reddere rationem Rhenum tu quiđ
tolo limite dispositis exercitibꝰ tutum relique¬
ras. Sed hoc maiores prote suscepimus metꝰ
qđ nobis potius qmͣ tibi consulebas nr̃amq pa¬
cem magis qm̃ bellum quod aggrediebare fir
securitatem nobis uere proinde qui non omnia te¬
cum arma mouisti cum tua conseruatio salus
nr̃ã sit. Et quid opus erat ipi rheno instructis
et militibꝰ & classibus que iam pridem barba¬
ris nationibus uirtutis tue terror obstrinerat
An ostentare uoluisti diligentiam tuam di¬
uisis copiis inter custodiam pacis et belli. aut¬
&iam iactanter et gloriose probare liberande

Expanded text:
bus fere tuis comitibus et ducibus non solum tacibus fere tuis comitibus et ducibus non solum tacite mussantibus sed etiam aperte timentibus, contra consilia hominum, contra haruspicum monita ipse per temet liberandae Vrbis tempus venisse sentires? Habes profecto aliquod cum illa mente divina, Constantine, secretum, quae delegata nostri diis minoribus cura uni se tibi dignatur oque cum viceris redde rationem. Rhenum tu quidem toto limite dispositis exercitibus tutum reliqueras, sed hoc maiores pro te suscepimus metus quod nobis potius quam tibi consulebas, nostramque pacem magis quam bellum quod adgrediebare firmsecuritatem nobis vere providere, qui non omnia tecum arma movisti, cum tua conservatio salus nostra sit. Et quid et militibus et classibus, quem iam pridem barbaris nationibus virtutis tuae terror obstruxerat? An ostentare voluisti diligentiam tuam, divisis copiis inter custodiam pacis et belli? Aut etiam iactanter et gloriose probare liberandae
Abbreviated transcription (Latin):
sis q preliis non solum tube. ac litui s eẽ spar¬
tane tibie intentiuum aliquod feruntur habuis¬
se credo quia magnos animos paruo lice modu¬
lo sufficit incitari Curego in me de tuo facio¬
re diffidam ut sermonem meum studio pociꝰ
tui cultus qm suis uiribus mecias Experiar
igitur ut possum qm̃qm opletis auribus tuis
ut sic dixerim insusurrare sine emulandi fi¬
ducia cupidus imitandi Ac primum illud ar¬
ripiam quod credo ad huc neminẽ ausum
fuisse ut ante de constantia expeditionis tue
dicam qm̃ de liude uictorie Transacto enim
mutu aduersi hominis x: effusio reuocati utar
libertate erga te nr̃i amoris quem tunc inter
tantum animum potusse presumere ut bellũ
tantis opibus. tanto consensu auaritie tanta
scelerum contagione canta uenie desperatio¬
ne conflatum quiescentibus cunctantibꝰ q tunc
imperi tui socns primus inuaderes Quis nam te
deus que tam presens ortata ẽ maiestas ut omini¬

Expanded text:
sisque proeliis non solum tubae ac litui sed etiam Sparsisque proeliis non solum tubae ac litui sed etiam Spartanae tibiae incentivum aliquod feruntur habuisse credo quia magnos animos parvo licet modulo sufficit incitari, cur ego in me de tuo favore diffidam, ut sermonem meum studio potius tui cultus quam suis viribus metiaris? Experiar igitur, ut possum, quamquam oppletis auribus tuis, ut sic dixerim, insusurrare, sine aemulandi fiducia cupidus imitandi. Ac primum illud adripiam quod credo adhuc neminem ausum fuisse, ut ante de constantia expeditionis tuae dicam quam de laude victoriae. Transacto enim motu adversi hominis et offensione revocata, utar libertate erga te nostri amoris, quem tunc inter tantum animo potuisse praesumere, ut bellum tantis opibus, tanto consensu avaritiae, tanta scelerum contagione, tanta veniae desperatione conflatum quiescentibus cunctantibusque tunc imperii tui sociis primus invaderes! Quisnam te deus, quae tam praesens hortata est maiestas ut, omni
Abbreviated transcription (Latin):
Nide michi tantum confidentie
sertissimos quos & inurbe sacra
et hic rursus audisti dicere aude¬
rem nisi nephas esse dicerem at
commilli cuiusdam sacrilegii religionem ue¬
rerer si is qui semper res anumine tuo gestas
predicare solitꝰ essem hec tanto maiora p̾s¬
tinis silentio preterirem perque non pars ali¬
qua seruata sed uniuersa sibi res est res .p.
restituta Neq enim ignoro quanto inferiora
nr̃a sint ingerua romanis si quidem latine et
diserte loqui illis ingeneratum ẽ nomen bis
elaboratum et si quid forte commode dicimꝰ
ex illo fonte &: capite et facundie imitacio
nr̃a deriuat Sed qm̃uis conseius michi infir¬
mitatis ingenite & inchoati pociꝰ studii ꝙ
eruditi cohibere me silentio nequeo quomi¬
nus de recupt᷑a urbe imperioq romano et
tandem ex diuturna contiulsione solidata et
ipse aliquid coner effari ut inter tantos som¬
tus disertorum mea quoq uox tenuis exau¬
dita uideatur Et enim si in rebus bellicis ip¬

Expanded text:
nde mihi tantum confidentiaesertissimos, quos et in Vrbe sacra et hic rursus audisti, dicere audrem, nisi nefas esse ducerem et commissi cuiusdam sacrilegii religionem vererer si is, qui semper res a numine tuo gestas praedicare solitus essem, haec tanto maiora pristinis silentio praeterirem, per quae non pars aliqua servata sed universa sibi est res publica restituta? Neque enim ignoro quanto inferiora nostra sint ingenia Romanis, siquidem latine et diserte loqui illis ingeneratum est, nobis elaboratum et, si quid forte commode dicimus, ex illo fonte et capite et facundiae imitatio nostra derivat. Sed quamvis conscius mihi infirmitatis ingenitae et inchoati potius studii quam eruditi, cohibere me silentio nequeo, quominus de recuperata Vrbe imperioque Romano et tandem ex diuturna convulsione solidato et ipse aliquid coner effari, ut inter tantos sonitus disertorum mea quoque vox tenuis exaudita videatur. Etenim si in rebus bellicis ip
Abbreviated transcription (Latin):
silius & fluctibus exerentem aut te maximune ce¬
sar persicos artus faretrasq calcintem Nunc enĩ
nunc demum iuuat orbem spectare depictũ cũ
uoti mei professionem abste peto ut eam litteris tuis
apud sacras aures prosequi non graueris diquid
maximus ac pene solus fructus est recta cupier¬
tium ut uoluntas eorum ad diuinam tantoꝵ prĩ¬
cipum scienciam proferatur

Expanded text:
silvis et fluctibus exserentem aut te, Maximiane Caesilvis et fluctibus exserentem aut te, Maximiane Caesar, Persicos arcus pharetrasque calcantem. Nunc enim, nunc demum iuvat orbem spectare depictum, cum issime, studii ac voti mei professionem. Abs te peto ut eam litteris tuis apud sacras aures prosequi non graveris, siquidem maximus ac paene solus fructus est recta cupientium, ut voluntas eorum ad divinam tantorum principum scientiam perferatur
Abbreviated transcription (Latin):
uincunt. aut terrore deuincunt Si quiđẽ ilic
ut ipse uidisti credo instruende pericie caus qc
manfestius oculis discerentur. que difficilius
percipiuntur auditu Omni cum nom inibus
suis locorum situs spatia interualla descripta st̃
Quicquid ubiq fluminum oritur et conditur.
quacunq se litrum sinus flectunt qua uel ambi¬
tu cingit orbem uel impeti in rumpit occeanus
ibi fortissimoꝵ imꝑator pulcherrime res geste ꝑ
diuersa regionũ argumenta recolantur. Dum ci¬
lentibus semꝑq uenientibus uictoriaruͣ nun¬
cus reuisuntur gemina persidos flumina et hbie
arua sicientia & connexa rheni cornua & uili ora
multifida dumq sibi adhec singula intuentiͣ
animus afficit. aut sub tua diocticiane august e
clementia egipto infurore posito quiescentem
aut te maximiane in uicte perculsam auroru
agmina fulminantem. aut sub dextera tua domine
constanti batauiam brutaniam q sqͣilidum capud

Expanded text:
vincunt aut terrore devinciunt. Siquidem illic, vincunt aut terrore devinciunt. Siquidem illic, ut ipse vidisti, credo, instruendae pueritiae causa, quo manifestius oculis discerentur quae difficilius percipiuntur auditu, omnium cum nominibus suis locorum situs spatia intervalla descripta sunt, quidquid ubique fluminum oritur et conditur, quacumque se litorum sinus flectunt, qua vel ambitu cingit orbem vel impetu inrumpit Oceanus. Ibi fortissimorum imperatorum pulcherrimae res gestae per diversa regionum argumenta recolantur, dum calentibus semperque venientibus victoriarum nuntiis revisuntur gemina Persidos flumina et Libyae arva sitientia et convexa Rheni cornua et Nili ora multifida; dumque sibi ad haec singula intuentium animus adfingit aut sub tua, Diocletiane Auguste, clementia Aegyptum furore posito quiescentem aut te, Maximiane invicte, perculsa Maurorum agmina fulminantem aut sub dextera tua, domine Constanti, Bataviam Britanniamque squalidum caput
Abbreviated transcription (Latin):
in electione iudicium Ipsorum deraq utrisq ar¬
tibus praesidentium nominum dissoni monitus
habitusq dissimiles Quo magis horum noua et in¬
er edibilis est uirtus et humanitas. qui inter tarita ope¬
ra bellorum. ad hec quoq lr̃arum exercitia respiciũt
ieq illum temporum statum quo ut. leginius ro¬
mina res plurisum terra & mani ualuit ita de¬
mum integrari putant. si: non potentia sed &ĩam
eloquentla tomana reuireseat. Detur ergo .u.p. il
ta largitio huic operi doctrine atq eloquentie dedi¬
cata. ut quemadmodum cetera uite nr̃e commoda
apud auxiliatores eorum deoi colimus ita singula¬
rem eo&dem erga litteras dignacionem in anti¬
qua litterar. sede celebremus Uideat prererra
in illis portitibus iuuentus & cotidie speẽt̾et
omnes terras & cuncta maria & quicquid in¬
uictissimi principes urbium gentium natio¬
num aut pietate restituunt. aut uirtute de¬

Expanded text:
in electione iudicium; ipsorum denique utrisque arin electione iudicium; ipsorum denique utrisque artibus praesidentium numinum dissoni monitus habitusque dissimiles. Quo magis horum nova et incredibilis est virtus et humanitas, qui inter tanta opera bellorum ad haec quoque litterarum exercitia respiciunt atque illum temporum statum quo, ut legimus, Romana res plurimum terra et mari valuit, ita demum integrare putant, si non potentia sed etiam eloquentia Romana revirescat. Detur ergo, Vir perfta largitio huic operi doctrinae atque eloquentiae dedicato ut, quemadmodum cetera vitae nostrae commoda apud auxiliatores eorum deos colimus, ita singularem eorundem erga litteras dignationem in antiqua litterarum sede celebremus. Videat praeterea in illis porticibus iuventus et cotidie spectet omnes terras et cuncta maria et quidquid invictissimi principes urbium gentium nationum aut pietate restituunt aut virtute de
Abbreviated transcription (Latin):
honimagis frritte francorum uelud hausta deside¬
rit qͣnsi eami cutum fusa flumina & mare allueni
operiusse Nam quid ego alarum .& cohortium
cistra pereenseam toto theni & histri &. eufrates
lutute restitrita. qua ueris actumpni ue clemen¬
tra tot manu posite arbores conualescunt quo calo¬
re solis tot depresse imbribus segetes resurgunt
quot ubiq muri tuix repertis ueterum fundamẽtor
uestigiis excitantur. adeo ut res est aurea illa secui¬
la que non diu quond saturno rege uguerunt
nungeternis auspicus louis & herculis renascun¬
cipum ac felicitate recreantur sint lie& fortasse alia
magͥtudine atq ut ilitate pociora Nichil est tamen
ndmirabilius hac liberalitate qͣm fouendis hono¬
handit ue litterarum studiis imparciũt quippe ut
initio dixi. Nulli uiqm ante hac principes pari
cura belli munia x huiusmodi pacis ornamenta
coluerunt Diuersissimus enim adutramq sec̃ta
deflexus est dispar nitura mentium & discrepans

Expanded text:
non magis feritate Francorum velut hausta desidenon magis feritate Francorum velut hausta desiderat quam si eam circumfusa flumina et mare adluens operuisset. Nam quid ego alarum et cohortium castra percenseam toto Rheni et Histri et Euphrates limite restituta? Qua veris autumnive clementia tot manu positae arbores convalescunt, quo calore solis tot depressae imbribus segetes resurgunt, quot ubique muri vix repertis veterum fundamentorum vestigiis excitantur! Adeo, ut res est, aurea illa saecula, quae non diu quondam Saturno rege viguerunt, nunc aeternis auspiciis Iovis et Herculis renascuncipum ac felicitate recreantur, sint licet fortasse alia magnitudine atque utilitate potiora, nihil est tamen admirabilius hac liberalitate quam fovendis honorandisve litterarum studiis impartiunt. Quippe, ut initio dixi, nulli umquam antehac principes pari cura belli munia et huiusmodi pacis ornamenta coluerunt. Diversissimus enim ad utramque sectam deflexus est, dispar natura mentium et discrepans
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m gratum esse confiderem ut publicim eoR
in restituendo orbe pietatem prosuo quisq cip¬
tu in renouandis suoꝵ uestigiis emuletui: q̃s
enim nunc sit animo tam humili. tam abiecto
tam ab omni appeticione laudis alieno ut non et
quantulamcuq memoriam suorum excitire.x
sibi aliquid secunde opinionis cupiat acquirere
cum uideat omnia que priorum labe concide¬
rant. hanc felicitate populi resurgentia Tot urbes
diu siluis obsitas atq habitatas feris instaurai
menibus incolis fraequentari qđ in egeo mari se¬
mel contigit ut que opertis fluc tibus uagaba¬
tur repente insula delos existerx: Enis nunc łi¬
mile tot orientibus undiq ciuitatibus tot insu¬
las ad humanos cultus quisi renascentibꝰ eueni¬
rem nisi forte non grauior britanum ruina de¬
presserat.qm̃ si supfuso tegeretur occemo Que
peilarium gurgite liberata ad conspectum romine lucis
emersit: aut heo ipsa que modo desinit esse barbaria

Expanded text:
nostris gratum esse confiderem ut publicam eorum nostris gratum esse confiderem ut publicam eorum in restituendo orbe pietatem pro suo quisque captu in renovandis suorum vestigiis aemuletur. Quis enim nunc sit animo tam humili, tam abiecto, tam ab omni appetitione laudis alieno ut non et quantulamcumque memoriam suorum excitare et sibi aliquid secundae opinionis cupiat adquirere, cum videat omnia quae priorum labe conciderant hac felicitate saeculi resurgentia, tot urbes diu silvis obsitas atque habitatas feris instaurari moenibus, incolis frequentari; quod in Aegaeo mari semel contigit ut, quae operta fluctibus vagabatur, repente insula Delos exsisteret, eius nunc simile tot orientibus undique civitatibus, tot insulis ad humanos cultus quasi renascentibus evenire? Nisi forte non gravior Britanniam ruina depresserat quam si superfuso tegeretur Oceano, quae profundissimo poenarum gurgite liberata ad conspectum Romanae lucis emersit, aut haec ipsa quae modo desinit esse barbaria
Abbreviated transcription (Latin):
ubi fas est docendi premia consetrare nisi ĩ se¬
dedicendi presertim cum michi ultra cõmunem
cum ceteris studioꝵ religionem. ut um propriꝰ
quidem sit erga memana illa ex maioR meoR rcorda¬
tione dilec̃tus Quamuis enim ante ingressum
pueritie mee ter missa fuerit eorum exercendi stu¬
dii frequentatio tamen illic auũ quondam meu
docuisse audio hominem athenis ortum rome
diu celebrem mox in ista urbe ꝑspecto probato ho¬
minum amore doctrine atq huius ipsius operis
ueneratione detentum Cuius ego locum in quo
ut referunt maior oc̃ togenario docuit. Si ab
isto uenerabili sene te cliuce appello presentem
quem uidemus non ciuitate actitum sed eloꝗo
recoli ornariq perfecero lp̃m michi uidebor ad
uitam tali professionis sue successione reuocasse
Quod quidem ego ineum erga honorem domꝰ
& familie mee studium non confiterer uir per¬
fectissime nisi si ipsis lmpatoribus cesaribusq

Expanded text:
ubi fas est docendi praemia consecrare nisi in seubi fas est docendi praemia consecrare nisi in sede dicendi? — praesertim cum mihi ultra communem cum ceteris studiorum religionem etiam proprius quidam sit erga Maeniana illa ex maiorum meorum recordatione dilectus. Quamvis enim ante ingressum pueritiae meae intermissa fuerit eorum exercendi studii frequentatio, tamen illic avum quondam meum docuisse audio, hominem Athenis ortum, Romae diu celebrem, mox in ista urbe perspecto et probato hominum amore doctrinae atque huius ipsius operis veneratione detentum. Cuius ego locum in quo, ut referunt, maior octogenario docuit, si ab isto venerabili sene te, Glauce, appello praesentem quem videmus, non civitate Atticum sed eloquio recoli ornarique perfecero, ipsum mihi videbor ad vitam tali professionis suae successione revocasse. Quod quidem ego meum erga honorem domus ac familiae meae studium non confiterer, Vir perfectissime, nisi si ipsis imperatoribus Caesaribusque
Abbreviated transcription (Latin):
ta illa quantum ad honorem spectat accipi opor¬
tere autem aut que usu delego patrie et ipsipo¬
tissimum operi In quo studia nr̃a celebrancda sũt
Uideor enim michi id quod sacris litteris contine¬
tur. ita saluo honoris mei praeuilegio doceam hͦ
manifestius atq illustrius retentusꝰ ut me dignũ
talibus eternoꝵ principum iudiciis probem amo¬
re rei.p. Equidem ipsos patrie deos testor tan¬
to me ciuitatis istiꝰ amore flagrare ut quocũ¬
q oculos circũtuli ad restitucione singuloꝵ ope¬
rum ita gaudio ferat ut spiritum identidẽ me¬
um pro illorum salute deuoueam quoꝵ iussu opi¬
busq reparantur Sed tñ hoc qđ michi ornan¬
de professionis mee causam tributum ei ⁊hinc
me praecipue sentio debere moniͥmenta & enim
si bello parta marti dicantur.si mari quesita nep¬
tuno si messes cerei si mercurio lucra libant᷑ si itẽ
rerum omnium ad cultum referuntur auctoꝵ

Expanded text:
a illa, quantum ad honorem spectat, accipi opora illa, quantum ad honorem spectat, accipi oportet; re autem atque usu delego patriae et ipsi potissimum operi in quo studia nostra celebranda sunt. Videor enim mihi id quod sacris litteris continetur, ut salvo honoris mei privilegio doceam, hoc manifestius atque inlustrius retenturus ut me dignum talibus aeternorum principum iudiciis probem amore rei publicae. Equidem ipsos patriae deos testor tanto me civitatis istius amore flagrare ut, quocumque oculos circumtuli, ad restitutionem operum singulorum ita gaudio ferar ut spiritum identidem meum pro illorum salute devoveam, quorum iussu opibusque reparantur. Sed tamen hoc quod mihi ornandae professionis meae causa tributum est huic me praecipue sentio debere monimento. Etenim si bello parta Marti dicantur, si mari quaesita Neptuno, si messes Cereri, si Mercurio lucra libantur, si item rerum omnium commoda ad cultum referuntur auctorum,
Abbreviated transcription (Latin):
laudibus incitant grauitatem moꝵ dicendi fa¬
cultatam sibi probatam & cognitam preditantes
palatim honoris priuilegium Sratorie professioĩ
saluum & in colome seruant Quibus ego diuine
benignitatis illecebris eciam si ornni sensu ante
caruissem ad quam uis profecto intelligentia mouerer ⁊¬
ad ducerer. Si quidem tantos principe̾s unum hoĩem
tanta laude decorare non ẽ oratorem admonere sed
facere. Quid igitur michi cum numerata peciuã
Innue quid cum ullis opibus. aut mide regis aut
Crysi aut ip̃iꝰ qui auro cutitur fluxisse pac̾tolicu
diuna hec testimonia omnibus diuiciis atq ipsis
eorum premiis ante ponam Nisi forte pythiados u¬
lius illiꝰ excellentem socratis sapientiam uaticina¬
te aut magnificentiꝰ carmen uidetur aut ueruis
qm̃ quod Poui herculiq pronunciant quoꝵ ne nu¬
tus quondam possunt non modo dicta reuocai
Quam obrem ut dixiuir perfec tissime sescen¬

Expanded text:
laudibus incitant, gravitatem morum dicendi falaudibus incitant, gravitatem morum dicendi facultatem sibi probatam et cognitam praedicantes, palatini honoris privilegium oratoriae professioni salvum et incolume servantes. Quibus ego divinae benignitatis inlecebris, etiamsi omni sensu ante caruissem, ad quamvis profecto intellegentiam moverer ac ducerer, siquidem tantos principes unum hominem tanta laude decorare non est oratorem admonere sed facere. Quid igitur mihi cum numerata pecunia? Immo quid cum ullis opibus aut Midae regis aut Croesi aut ipsius qui auro dicitur fluxisse Pactoli, cum divina haec testimonia omnibus divitiis atque ipsis deorum praemiis anteponam? Nisi forte Pythiados illius excellentem Socratis sapientiam vaticinatae aut magnificentius carmen videtur aut verius quam quod Iovii Herculiique pronuntiant, quorum ne nutus quidem possunt, non modo dicta, revocari. Quamobrem, ut dixi, Vir perfectissime, sescen
Abbreviated transcription (Latin):
extolas mentes. nec putes hoc munere ante partis aliꝗd
tuis honoribus derogari. cum honesta professio orn&¬
&iam salarium te insescentis milibus nũminum
uale Enmeni carissime nobis
artes animus attolli Uerum &iam ipsi quodam¬
modo ueterum scolarum parietes & recta consur¬
gere. Quod enim tantum carmen amphioni que tã¬
ea plectro fidibusq dulcedo quam secuta quondã
saxa prohibentur ut ducentibus subuecta moduł
&ad interualla carminum resistentia sponte mur
uelud arte construer& Quanta inhiis imꝑatoꝵ
& cesarum litteris in est adominis aninoꝵ Impe¬
tus effec tus q rerum ciendos uis atq permotõ
qui qđ iubere possunt suadere dignantur Et
cum uel tacitas eoꝵ ac uulterenus significatas
uoluntatas summi patris sequatur auc toritas cuiꝰ
nutum promissionemq firitantis tocius mundi
traemor sentitip̃i tameh ultro imperandi ptãte
cohertandi humanitate conciliant Quin & ĩaz

Expanded text:
excolas mentes, nec putes hoc munere ante partis aliquid excolas mentes, nec putes hoc munere ante partis aliquid tuis honoribus derogari, cum honesta professio orntiam salarium te in sescenis milibus nummumale, Eumeni carissime nobis»artes animus attolli, verum etiam ipsi quodammodo veterum scholarum parietes et tecta consurgere? Quod enim tantum carmen Amphioni, quae tanta plectro fidibusque dulcedo quam secuta quondam saxa perhibentur, ut ducentibus subvecta modulis et ad intervalla carminum resistentia sponte murum velut arte construerent, quanta in his imperatorum et Caesarum litteris inest ad omnes animorum impetus effectusque rerum ciendos vis atque permotio? Qui quod iubere possunt suadere dignantur et, cum vel tacitas eorum ac vultu tenus significatas voluntates summi patris sequatur auctoritas, cuius nutum promissionem confirmantis totius mundi tremor sentit, ipsi tamen ultro imperandi potestatem cohortandi humanitate conciliant. Quin etiam
Abbreviated transcription (Latin):
memorationẽ solam sine obsequio recitacionis indu¬
cere: ut ea plecta magis eludeat quantum me studi¬
um parsit impendere non ipsis modo litteris sed ꝟiã
x templis ac sedibus litteraꝵ
uita inaugu̾s toclunensium opido ingeniis
artibus eruditur .& ipsi adulescentes qui hilaro con¬
sensu meum Constanti. cesaris ex italia reuertent
suscepere comitatum ut eorum indoli consulere cu¬
piamus proinde qđ aliud primum hiis qm illud cõ¬
ferre debemus qđ nec dare dare põt nec eripere
fortuna Vnde auditorio huic qđ uidetur interitu
praeceptoris orbatum te potissimum preficere de¬
buimus cuius eloquentiam & grauitatem morum
exactus nr̃i habemus administratione compertã
Saluo igitur p̃uilegio dignitatis tue ortamur Ut pro¬
fessionem oratoriam repetas atq insupradicta ciui¬
tate quam non ignoras Hos ad pristinam gloriam
reformare ad uite melioris studium adulesceum

Expanded text:
memorationem solam sine obsequio recitationis indumemorationem solam sine obsequio recitationis inducere, ut ea perlecta magis eluceat quantum me studium par sit impendere non ipsis modo litteris sed etiam et templis ac sedibus litteraruvita in Augustodunensium oppido ingenuis artibus eruditur, et ipsi adulescentes, qui hilaro consensu meum Constantii Caesaris ex Italia revertentis suscepere comitatum, ut eorum indoli consulere cupiamus. Proinde quod aliud praemium his quam illud conferre debemus, quod nec dare potest nec eripere Fortuna? Vnde auditorio huic, quod videtur interitu praeceptoris orbatum, te potissimum praeficere debuimus, cuius eloquentiam et gravitatem morum ex actus nostri habemus administratione compertam. Salvo igitur privilegio dignitatis tuae hortamur ut professionem oratoriam repetas atque in supra dicta civitate, quam non ignoras nos ad pristinam gloriam reformare, ad vitae melioris studium adulescentium