comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lum berba pratensis quercus siluestris pirus malus frum̃
tibus magis quam cliuosis respondent cadem. Modumagri
nis seruandum antiqui putauere quippenta censebant
im fuisse uid eouerumq: consitentibus lati fundium per
ntaliam. limuero & ꝓuincias sex dominisemsem a fricȩ
debant cum interfecit eos nero princeps non fraudando
initudine hac quoque sua. Cr̃. pom peio quinum quam
um mecatus est conterminum a gro empto domum uen¬
lim indementer atque non exutilitate publicistatus ma
insuit hoc ex ordio prȩcepta pandere ingressus ut tamen
areat adsiduitatem desideratam ab eode hinc peritia uili¬
am incura habenda est multaq: dehiscato p̃cepit nobis
sit dixisse quam ꝓximum domino cordeeẽ debere & tam̃
dagtur adesperantibus temenarium uidectur. unamuo
im&tir i hilminus expedire quam agrum optime colere

Expanded text:
, trifolium , herba pratensis, quercus, silvestris pirus malusque fru, trifolium , herba pratensis, quercus, silvestris pirus malusque frupestribus magis quam clivosis respondent eadem. <3> Modum agri in primis servandum antiqui putavere , quippe ita censebant,gilium fuisse video. verumque confitentibus latifundia perdidere Italiam, iam vero et provincias—sex domini semissem africae possidebant , cum interfecit eos Nero princeps—, non fraudando magnitudine hac quoque sua Cn. Pompeio, qui numquam agrum mercatus est conterminum. agro empto domum vendendam inclementer atque non ex utilitate publici status Mago censuit, hoc exordio praecepta pandere ingressus, ut tamen appareat adsiduitatem desideratam ab eo. <4> Dehinc peritia vilicorum in cura habenda est, multaque de his Cato praecepit. nobis satis sit dixisse, quam proximum domino corde esse debere et taquid agitur a desperantibus. temerarium Videatur unam vocem us aestimetur, nihil minus expedire, quam agrum optime colere.
Abbreviated transcription (Latin):
prodc̃e quam occipitium non mentiuntur. Modis ho¬
batur ut neque fundus uillamquerat neque uilla fiondu
non ut fecerit iuxta diuersum eadem a&ate exemplis.
lucullus equȩ scȩuola cumuilla scȩuole fructus noncira
uilla luculli ager quo ingenere censoria castigatio ere
minus arare quam uerrere. nec hoc sine arte quadir
nouissimimus uillam in misimensi posuit.c. marius ue
sed peritia castra metanti sicut conparatus & c&cri&uns
nenda cẽ nequeaduerso amne . quamquam homerus on
fluminẽ semꝑ antelucanas auras insalubres uerissine t¬
didit spectare inaestiuo sislocis septentriones deb& Mlr¬
em infrigidis temperatis exortum aequi noctialem Agnis¬
us bonitas quibus argum̃ tis iudicanda sit quam quan d
rȩ genere optimo disserentes abunde dixssẽ posuimos
mumi timentraditas notas sibsignabamus catonis maxime

Expanded text:
prodesse quam occipitium non mentiuntur. <1> Modus hic proprodesse quam occipitium non mentiuntur. <1> Modus hic probatur, ut neque fundus villam quaerat neque villa fundum, non, ut fecere iuxta diversisin eadem aetate exemplis L. Lucullus et Q. Scaevola, cum villa Scaevolae fructus non caperet, villam Luculli ager, quo in genere censoria castigatio erat minus arare quam verrere. nec hoc sine arte quadam est. novissimus villam in Misenensi posuit C. Marius VII cos., sed peritia castra metandi sic, ut conparatos ei ceteros eponendam esse neque adverso amne, quamquam Homerus omnino e flumine semper antelucanas auras insalubres verissime tradidit. spectare in aestuosis locis septentriones debet, meridiem in frigidis, in temperatis exortum aequinoctialem. Agri ipsius bonitas quibus argumentis iudicanda sit, quamquam de terrae genere optimo disserentes abunde dixisse possumus videri, etiamnum tamen traditas notas subsignabimus Catonis maxime
Abbreviated transcription (Latin):
tus uditinerum tumbene edificatus & cultus
in quo filli plerosque uideo segnitioenim prioris
domini proemptore eẽ arbitratur ninlest dam noa
contemnendam alienam disciplinam agro que ithorima
uis questuo sussit sitaomen & sumptuosus non multun sꝑ de
lle inagro que stuo sissimam uidicit uitem non frustr q
guos nec id falso sisub oppidosi n & prata antiqui parato h
Idemque cato interrogatus quis ess& certissimus questis
pondit sibene pascas qui proximus sit at bene summa oro
in hoc spectando fuit ut fructus is maximȩ ꝓbar&uir que
ne alier a libi de cernitur eodem que ꝑtin& quod agrid
uendacem eẽ opor teredixit. Fundum in adulescentiuas
timumque est ut uulgo dixere alinea inꝰnufrui sedta
ut uillarum tutela non sit oneri eum tamen quibenes
bit& sepius uentitare in agrum frontemque domini plas

Expanded text:
tus vel itinerum, ut bene aedificatus et cultus. tus vel itinerum, ut bene aedificatus et cultus. in quo falli plerosque video; segnitiem enim prioris domini pro emptore esse arbitrantur. nihil est damnosius nec temere contemnendam alienam disciplinam, agroque ut homini, quamvis quaestuosus sit, si tamen et sumptuosus, non multum superesse. ille in agro quaestuosissimam iudicat vitem, non frustra,irriguos, nec id falso, si sub oppido sint; et prata antiqui parata dixere, idemque Cato interrogatus , quis esset certissimus quaestus, respondit: si bene pascas; qui proximus: si sat bene. summa omnium in hoc spectando fuit, ut fructus is maxime probaretur, qune aliter alibi decernitur. eodemque pertinet , quod agricolam vendacem esse oportere dixit, fundum in adulescentia coptimumque est, ut volgo dixere, aliena insania frui, sed ita, ut villarum tutela non sit oneri. eum tamen, qui bene habitet, saepius ventitare in agrum, frontemque domini plus
Abbreviated transcription (Latin):
agricolis gignuntur minimȩ que male cogitan¬
tes predium necupide emas in rerustica opere
nepar casinagro emendo minime quod maleemp¬
tum est semꝑ penit&: Agum paraturos ante om̃a
intueri oport& aquamuim autuicinum singula
magnas inter pr&ationes habent. nec dubiuscato
in conterminis hoc amplius aestimari iub& quo
pacto iubeant in bono enim inquitreligione bene
nitenti atilius regulus illd punico bellobis consul
aiebat. neque fecundissimis locis insalubrem agrũ
parandum neq: eff&cis saluberrimũ s a lubritas
loci non semꝑ incolarum colored& egitur quo ad
su&i &iam inpestilentibus durant: pr&erea
sunt quȩdam partibus anni salubria nihilautẽ
sali tartest nisi quod toto anno salubre. Malus
est ager cum quodominus luctatur cato interpͥ¬
ma spectariiub& ut solum sue uirtute aleat qua
dictum est positione ut operariorum copia ꝓpe
sit oppidum que ualidum ut nauigiorum euec¬

Expanded text:
agricolis gignuntur minimeque male cogitanagricolis gignuntur minimeque male cogitantes.—Praedium ne cupide emas. in re rustica operae ne parcas, in agro emendo minime. quod male emptum est, semper paenitet. agrum paraturos ante omnia intueri oportet aquam, viam, vicinum. singula magnas interpretationes habent nec dubias. Cato in conterminis hoc amplius aestimari iubet, quo pacto niteant. in bona enim, inquit, regione bene nitent. Atilius Regulus ille Punico bello bis consul aiebat neque fecundissimis locis insalubrem agrum parandum neque effetis saluberrimum. salubritas loci non semper incolarum colore detegitur, quoniam adsueti etiam in pestilentibus durant. praeterea sunt quaedam partibus anni salubria, nihil autem salutare est, nisi quod toto anno salubre. malus est ager, cum quo dominus luctatur. Cato inter prima spectari iubet, ut solum sua virtute valeat qua dictum est positione, ut operariorum copia prope sit oppidumque validum, ut navigiorum evec
Abbreviated transcription (Latin):
documim .N. cato precept non didiss& peritisque
punice dandum negotium in quopcessit omnis
himus hoc inuo lumine non ingrate nominando
M uarrone qui . lxxxi uite annum agens de
care prodendum putauit. apud romanos multo
scrior uitium cultura esse coepit primoque ut
necessceratarua tantum colore quorum a no¬
bis nunc ratio tractabitur nonuulgarimodo
uerum ut adhuc fecimus &uetustis & postea inuen¬
tis omnicura ꝑquisitio caus a quererum & ratio¬
nesimul cruta dicimus & sidera siderumq ipsoꝵ
terrestria signa dabimus indubitate quando quidẽ
adhucdiligentius catracte uere quib: uis potius quã
agricolis scripsisse possunt uideri ac primionom¬
nium oraculis maiorexͣ parte agemus quȩ non in
alio uitȩ generxplura certioraue sunt. curenim
non uideantur oracula acertissi modie maximeq:
ueridicousui ꝑuecta principium autem acatone
sumemus : Fortissi miuri &milites strenuissi mi ex

Expanded text:
da, cum iam M. Cato praecepta condidisset, peritisque da, cum iam M. Cato praecepta condidisset, peritisque Punicae dandum negotium, in quo praecessit omnes imus hoc in volumine, non in grege nominando M. Varrone, qui LXXXI vitae annum agens de ea re prodendum putavit. Apud Romanos multo serior vitium cultura esse coepit, primoque, ut necesse erat, arva tantum coluere, quorum a nobis nunc ratio tractabitur, non volgari modo, verum, ut adhuc fecimus, et vetustis et postea inventis omni cura perquisitis causaque rerum et ratione simul eruta. dicemus et sidera siderumque ipsorum terrestria signa dabimus indubitata, quandoquidem qui adhuc diligentius ea tractavere, quibusvis potius quam agricolis scripsisse possunt videri. ac primum omnium oraculis maiore ex parte agemus, quae non in alio vitae genere plura certiorave sunt. cur enim non videantur oracula, a certissimo deo maximeque veridico, usu, profecta? Principium autem a Catone sumemus: Fortissimi viri et milites strenuissimi ex
Abbreviated transcription (Latin):
attulit dictaturam & quidem ut traditur manus nodo
plenos que nuntia morum. uela corpus inquit ut per¬
feram senatus populique romani mandata Talestum
&iam uiatoreserant quod ipsum nomen inditum est
subinde & exagris senatum ducesque arcescentib:
atnunc eadem illa uicti pedesdamnatȩ manus inscrip¬
tique uulnus exercent non tam surda tellure quȩ
parens appellatur coliquedicitur &ipsa honere his
absumpto ut non inuite ea & indigna creantur id fi¬
eri sed nosmiramur ergastulorum non ea de me molu¬
mentaeẽ quȩ suerint imperatorum. Igtur decultu¬
ra agri precipere principale fuit &iam apud exte¬
rossi quidem & reges fecere hierophilom&or atta¬
lus archelaus & duces xenophon & puenus &iam
mago cuiquidem tantum honorem senatus noster
habuit carthaginecapta ut cumregulus a fricȩbib¬
lyothecas donar & uniuscius duodariginti uolu¬
mina censer& in latinam linguam transferen¬

Expanded text:
attulit dictaturam et quidem, ut traditur, nudo, attulit dictaturam et quidem, ut traditur, nudo, plenoque nuntius morarum: Vela corpus, inquit, ut perferam senatus populique Romani mandata. tales tum etiam viatores erant, quod ipsum nomen inditum est subinde ex agris senatum ducesque arcessentibus. at nunc eadem illa vincti pedes, damnatae manus inscriptique vultus exercent, non tam surda tellure, quae parens appellatur colique dicitur et ipso honore his absumpto, ut non invita ea et indignante credatur id fieri. et nos miramur ergastulorum non eadem emolumenta esse, quae fuerint imperatorum! Igitur de cultura agri praecipere principale fuit etiam apud exteros, siquidem et reges fecere, Hiero, Philometor, Attalus, Archelaus, et duces, Xenophon et Poenus etiam Mago, cui quidem tantum honorem senatus noster habuit Carthagine capta, ut, cum regulis Africae bibliothecas donaret, unius eius duodetriginta volumina censeret in Latinam linguam transferen
Abbreviated transcription (Latin):
st xxx. olei post x carnis post xii. nec elati fundus sin¬
lorum contingebat arcentium uicinos quippe &iam legis
ons lcini incluso modo quingentorum iugerum & ipse
elgedamnato cum substitta filii ꝑsona amplius possioe
ilixuriantis iamrei p̃. fuit istamensura. Maniquidem
inst eriumphos in mensum que terrarum adiectum im¬
fo notacontio est ꝑnitiosum intellegi ciucm ciu septem iuge
unesent satis. Haet autem mensura plebei post exictos
es aignata est que namergo tante ubertatis causacrat
euntiuio manibus imperatorum colebantur agriut fasest
det sucili eadem cura semina tractabant quabella ca¬
fec aligentia aruadis ponebant qua castra siuc honestis
manibus omniala&ius proueniunt quõ & curiosi¬
us fiunt. Serentem inuenerunt datihonores serranũ
unde cognomen aranti quattuor suo iugera inuatia¬
no quȩ prata quintia appellatur. Cincinator uiator

Expanded text:
pondo XXX, olei pondo X, carnis pondo XII. nec e latifundiis sinpondo XXX, olei pondo X, carnis pondo XII. nec e latifundiis singulorum contingebat arcentium vicinos, quippe etiam lege Stolonis Licini incluso modo quingentorum iugerum , et ipso sua lege damnato, cum substituta filii persona amplius possideret. luxuriantis iam rei p. fuit ista mensura. Mani quidem Curi post triumphos inmensumque terrarum adiectum imperio nota contio est: perniciosum intellegi civem, cui septem iugera non essent satis. haec autem mensura plebei post exactos reges adsignata est. quaenam ergo tantae ubertatis causa erat? ipsorum tunc manibus imperatorum colebantur agri, ut fas ehali aratore, sive illi eadem cura semina tractabant, qua bella, eademque diligentia arva disponebant, qua castra, sive honestis manibus omnia laetius proveniunt, quoniam et curiosius fiunt. serentem invenerunt dati honores Serranum , unde no, quae prata Quintia appellantur, Cincinnato viator
Abbreviated transcription (Latin):
agohis moribus non modo sufficiebant fruges nulli proum¬
irum pascente italiam uerum &iam annone uilitas incre¬
piserat Mannius marcius aedilis plebilis primum fru¬
pntum populo inmedio assibus donauit. Minutius augu¬
mus quis purium aelium co arguerat farris pr&ium in
tinis nundinis ad assem redegit. Vndecumus plebei tri¬
inis quadecausa statua ei extra portam trigeminã apopu
stpe conlata statuta est. Treius in aedilitate assibus popu
rumentum prȩstitit quam obcausam & eistatuȩ incapito
iqulatio dicate sunt ipse su premodie populi humeris por¬
nus in rogum est quo uerum anno materdeum aduecta
onuest maiorem eam aestate essequam antecedentibus
inis decem factam esse tradunt : M. uarro auctor est cũ
netellus intrium phoplurimos duxit elephantos assibus
igilis farris modios fuisse. Itemuini congios ficique siccae

Expanded text:
iant. iv 15 Ergo his moribus non modo sufficiebant fruges nulla proviiant. iv 15 Ergo his moribus non modo sufficiebant fruges nulla provinciarum pascente Italiam, verum etiam annonae vilitas incredibilis erat. Manius Marcius aedilis plebis primum frumentum populo in modios assibus datavit. L. Minucius Augurinus, qui Spurium Maelium coarguerat, farris pretium in trinis nundinis ad assem redegit undecimus plebei tribunus, qua de causa statua ei extra portam Trigeminam a populo stipe conlata statuta est. 16 Seius in aedilitate assibus populo frumentum praestitit, quam ob causam et ei statuae in Capitolio ac Palatio dicatae sunt, ipse supremo die populi umeris portatus in rogum est. quo vero anno Mater deum advecta Romam est, maiorem ea aestate messem quam antecedentibus annis decem factam esse tradunt. 17 M. Varro auctor est, cum L. Metellus in triumpho plurimos duxit elephantos, assibus singulis farris modios fuisse, item vini congios ficique siccae
Abbreviated transcription (Latin):
prius quam ouem nom inar& qui indicer& multam ludos bo¬
um causa celebrantes bub&iosuocabant. Seriuum ex ominnti¬
ouium boumque efficie primum aras significauit. frugem qu¬
dem aratro quȩ sitam furtim noctu pauisse ac secuisse piuo
xi. tabulis capital erat suspensumque cereri necari iubebaN
grauius quam in homicidio conuictum in pubem pr&oris ar¬
bitratu uerberari noxiam uedu plionem ue decerni. lindis¬
tinctio honosque ciuitatis ipsius non aliunde erat rustiuȩt¬
bus laudatissimȩ corum quirura haberent uanȩ uero inquis
trans ferri ignominia ess& desidiȩ probroitaque quattupr
solȩ crant a partibus urbis inquas habicabant suburana pili¬
na collina esquilina nundinis urbem reuisitabant : &ideocor¬
tiu nundinis habere non licebat neplebes rustia auocardut
quies somnuscue instramentis crat glorum demqe iose
icum augurio canario agendo dies constituantur priusquã

Expanded text:
prius quam ovem nominaret, qui indiceret multam. 12 ludos boprius quam ovem nominaret, qui indiceret multam. 12 ludos boum causa celebrantes Bubetios vocabant. Servius rex ovium boumque effigie primum aes signavit. frugem quidem aratro quaesitam furtim noctu pavisse ac secuisse puberi XII tabulis capital erat, suspensumque Cereri necari iubebant gravius quam in homicidio convictum, inpubem praetoris arbitratu verberari noxiamve duplionemve decerni. 13 iam distinctio honosque civitatis ipsius non aliunde erat. rusticae tribus laudatissimae eorum, qui rura haberent, urbanae vero, in quas transferri ignominia esset, desidiae probro. itaque quattuor solae erant, a partibus urbis, in quis habitabant, Suburana, Palatina, Collina, Esquilina. nundinis urbem revisitabant et ideo comitia nundinis habere non licebat, ne plebes rustica avocaretur. 14 quies somnusque in stramentis erat. gloriam denique ipsam a icum: Augurio canario agendo dies constituantur, priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
plicatus que in longitudinem iugerum faciebat. Dona anpins
impcratorum acfortium ciuium quantum quis unodie pliti
circum a rauiss& Item quartari farris auteminȩ conferent ĩ¬
pulo cognomina &iam prima indepilam ni quipilum pistrno
inuenerat pisonis apiscendo iam fabiorum lentinorumcur
lia bubulcum nominarunt quibubus optime utebitur qu
&in sacris nihil religiosius conferr&ationis unculoert iu¬
ueque nuptȩ farreum prȩferebant. agrum male colort
censi orium probrum iudicabatur atque ut refert cato cunus
istimabantur. Hinc & locupl&es dicebantur loci hocestagri
plenos pecunia ipsa a pecore appellabatur. &iam ninc inteb¬
lis censoris pascua dicuntur omnia ex quibus populus r tdie
hab& quia diu hoc solum uertigal fuerat multatio quoque no
nisi ouium boumque inpedio dicebantur : Nuncomittenda
priscarum legum boniuolentia cautum quippeest nebonẽ

Expanded text:
uplicatusque in longitudinem iugerem faciebat. dona amplissima uplicatusque in longitudinem iugerem faciebat. dona amplissima imperatorum ac fortium civium quantum quis uno die plurimum circumaravisset, item quartarii farris aut heminae, conferente populo. 10 cognomina etiam prima inde: Pilumni, qui pilum pistrinis invenerat, Pisonis a pisendo, iam Fabiorum, Lentulorum, lia Bubulcum nominarunt, qui bubus optime utebatur. quin et in sacris nihil religiosius confarreationis vinculo erat, novaeque nuptae farreum praeferebant. 11 agrum male colere censorium probrum iudicabatur, atque, ut refert Cato, cum vxistimabantur. hinc et locupletes dicebant loci, hoc est agri, plenos. pecunia ipsa a pecore appellabatur. etiam nunc in tabulis censoriis pascua dicuntur omnia, ex quibus populus reditus habet, quia diu hoc solum vectigal fuerat. multatio quoque non nisi ovium boumque inpendio dicebatur, non omittenda priscarum legum benivolentia: cautum quippe est, ne bovem
Abbreviated transcription (Latin):
honosque his nonnisi uita finitus & exules &iam
captosque comitatur binatunc iugera p.R. satis
erant nullique maiorem modum ad tribuit quo
seruorum paulo ante principis neronis conten¬
to huius spatii uiridiariis piscinas uuat maio¬
res habere gratumque si non aliquem culinas.
numa instituit deos fruge colere & mola salsa
supplicare atq: ut auctor est eamina fartor rere
quõ tostum cibo salubribus esseid un omodo consecu
tum statuendo non eẽ purum a dremdiuinam ni¬
si tustumis & fortuna calla instituit farris tor¬
rendi ferias & equer digiosas terminis agrorum
hosenim deos tunc maxime nouerant seiamque
aserendo segestim a seg&ibus appellabant quarumm
simulacra incirco uidemus. Tertia exhis nomina¬
re subtecto religio est ac neg degustabant quidem
nouis fruges aut uina antequam sacerdotes pri
uigoboum indie exarari poss&. actus in quoboues
agerentur cuumaratro uno im pecu iustohicerat cxx palund¬

Expanded text:
honosque is non nisi vita finitur et exules etiam honosque is non nisi vita finitur et exules etiam captosque comitatur. bina tunc iugera p. R. satis erant, nullique maiorem modum adtribuit, quo servorum paulo ante principis Neronis contento huius spatii viridiariis? piscinas iuvat maiores habere, gratumque, si non aliquem culinas. Numa instituit deos fruge colere et mola salsa supplicare atque, ut auctor est Hemina , far torrere, quoniam tostum cibo salubrius essetus, statuendo non esse purum ad rem divinam nisi tostum. 8 is et Fornacalia instituit farris torrendi ferias et aeque religiosas Terminis agrorum. hos enim deos tum maxime noverant, Seiamque a serendo, Segestam a segetibus appellabant, quarum simulacra in circo videmus — tertiam ex his nominare sub tecto religio est —, ac ne degustabant quidem novas fruges aut vina, antequam sacerdotes primiugo boum in die exarari posset; actus, in quo boves agerentur cum aratro uno impeto iusto. hic erat CXX pedum d
Abbreviated transcription (Latin):
quoque uis & ipsarum noctium qui &i inuidentiũ
gemitu quoq: sola uox eorum est ut in auspicatarũ
animantium uice obiuii quoque: u&ent agere
aut prodesse uitȩ nec ullum aliud ab ominatispi¬
rrtus premium nouere quamodise omnia
uerum & in hoc eadem naturȩ maiestas quanto plures
bonos genuit ut fruges quanto fertilior in hisquȩ iu¬
uent alunt que quorum a estimatione & gaudio nos
quoque relictis exustionis suȩ istis hominum urbis
ꝑgemus ex colereuitam eoque constantius quo opere
nobis maior quam fame gretia exp&itur quippe
sermo circarura est a grestisque usus sed quib: uita
& honos que apud priscos maximus fuerit. aruoꝵ
sacerdotes romulus in primis instituit seque duo¬
decimum fratrem appellaiuit inter illos acca sauen¬
tia nutricesua genitus spinea coronaque uitta
alba colligar&ur sacer dotio ei proreligio sissimo
in signidita quȩ prima apud romanos fuit corone

Expanded text:
quoque suis et ipsarum noctium quieti invidentium quoque suis et ipsarum noctium quieti invidentium gemitu, quae sola vox eorum est, ut inauspicatarum animantium vice obvii quoque vetent agere aut prodesse vitae. nec ullum aliud abominati spiritus praemium novere quam odisse omnia. verum et in hoc eadem naturae maiestas. quanto plures bonos genuit ut fruges! quanto fertilior in his, quae iuvent alantque! quorum aestimatione et gaudio nos quoque, relictis exustioni suae istis hominum rubis, pergemus excolere vitam eoque constantius, quo operae nobis maior quam famae gratia expetitur . quippe sermo circa rura est agrestesque usus, sed quibus vita constet honosque apud priscos maximus fuerit. Arvorum sacerdotes Romulus in primis instituit seque duodecimum fratrem appellavit inter illos Acca Larentia nutrice sua genitos, spicea corona, quae vitta alba colligaretur, sacerdotio ei pro religiosissimo insigni data; quae prima apud Romanos fuit corona,
Abbreviated transcription (Latin):
cauere acresugere alitibus ferisque satisestatque
cumarbore exaquant limenq: curnu adephanti &
uri saxorinocerotes utra que a prudentium sicca
siant que ad nocendum prȩpararȩse animalia quod
tamen eorum excepto homine tela sua uenenis tingui:
Nos & sagitta sunguimus ac ferro ipsi nocentius aliquid
damus nos & filomina inficimus & rerumnaturȩ
elementa ipsum quoque quouiuitur in seꝑnitiem uer¬
timus neque est ut put& mus ignorariea ab anima¬
libus quȩ prȩparent contra serpentium dimicatianes
quȩ post prelium admedendum excogitarent indi¬
cauimus nec abullo pra&er hominem ueneno pugnan¬
tur alieno. fiteamur ergo culpanchis quidem que
nascuntur contenti & enim quando plura corum
genera humana manu fiunt quin & hominis quidem
ut uenena nascuntur a traceu serpentium lingua
uibrat tabesque animi contracta adurit culpan¬
tium omnia acdirarum alitum modo tenebris

Expanded text:
cavere ac refugere alitibus ferisque satis est. atque cavere ac refugere alitibus ferisque satis est. atque cum arbore exacuant limentque cornua elephanti et uri, saxo rhinocerotes, utroque apri dentium sicas, sciantque ad nocendum praeparare se animalia, quod tamen eorum excepto homine et tela sua venenis tinguit? nos et sagittas tinguimus ac ferro ipsi nocentius aliquid damus, nos et flumina inficimus et rerum naturae elementa, ipsumque quo vivitur in perniciem vertimus. neque est, ut putemus ignorari ea ab animalibus ; quae praepararent contra serpentium dimicationes, quae post proelium ad medendum excogitarent, indicavimus. nec ab ullo praeter hominem veneno pugnatur alieno. fateamur ergo culpam ne iis quidem, quae nascuntur, contenti; etenim quanto plura eorum genera humana manu fiunt! quid? non et homines quidem ut venena nascuntur? atra ceu serpentium lingua vibrat tabesque animi contacta adurit culpantium omnia ac dirarum alitum modo tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
nes carmine credant plerique cuius uerba inserere non
udem serio ausim quam quam acatone proditis contra
xa tamen breui unguendȩ harundinum fissurȩ. Idem
bores religio sas lucosq: suc cidi ꝑmisit sacrificio prius fac
cuus rationem ten rotationem que eodemuolu¬
ne tradidit .C. pliNii SECUDI NATVRALIS
ISTORIAE LIBER XUII. Explicit
RUMQUAS AC ELORUM
usque alia pr&er arbores aut frutices benigna tellure
muenunt uelpsẽ tantum herbarum inmens contem¬
platione siquis aestim& uari&atem numerum flores
odores colores que & sucos acuires carum quas salutis. auut
uoluptatis hominum gratia gignit quaparte primũ
omnium patrocinari terrae & adessecunctorum pa
renti iuuat quam quam interitia operis de fensae
quõ tamen ipsamateria accedit intus a d reputationẽ¬
eiusdem parientis & noxia nostriseam criminibus
urguetur nostramq: culpam illi imputamus ge¬
nuit uenena & quis inuenit illa pra&er hominẽ

Expanded text:
nes carmine credant plerique, cuius verba inserere non nes carmine credant plerique, cuius verba inserere non equidem serio ausim, quamquam a Catone proditis contra luxata membra iungenda harundinum fissurae. idem arbores religiosas lucosque succidi permisit, sacrificio prius facto, cuius rationem precationemque eodem volumine tradidit. C. PLINI SECUNDI NATURALIS HISTORIAE LIBER XVIII rumque ac florum quaeque alia praeter arbores aut frutices benigna tellure proveniunt, vel per se tantum herbarum inmensa contemplatione , si quis aestimet varietatem, numerum, flores, odores coloresque et sucos ac vires earum, quas salutis aut voluptatis hominum gratia gignit. qua in parte primum omnium patrocinari terrae renti iuvat, quamquam inter initia operis defensae. 2 quoniam tamen ipsa materia accedieiusdem parientis et noxia: nostris eam criminibus urguemus nostramque culpam illi inputamus. genuit venena. set quis invenit illa praeter hominem?
Abbreviated transcription (Latin):
usmixturȩ suffire uineas secundo flatu continuo triduo
rique nominus auxilii & alimenti arbitrantur in urina
nes uias quod neaccidat falces cum sint exacutȩ sibrina
lled aergent atq ita putant aut sanguine ursina liniuolunT
st putationem easdem. Sunt arborum pestes & formicȩ has
bigunt rubrica acpice liquida ꝑunctis caudibus nec non &
pisce suspenso iuxta inunum locum congregant aut lupi
ꝓtritocum oleo radices linunt. Multi & talpas amurca ne¬
nt contraque urucas & mala putrescant lacerti uiridis
e tangi cacumina iubent Pruatim autem contraurucas¬
nbiri arbores singulus amuliere incitati mensis nudis
dibus recincta. Item ne quod animal pastu malefico decer¬
e frondem si moboum dilitos spargifolia quotiens imber
tr ueniat quõ obluatur ita uirus medicaminis mira quȩ¬
m ex cogitante solertia inmanat quippe cum auertigran¬

Expanded text:
huius mixturae suffire vineas secundo flatu continuo triduo. huius mixturae suffire vineas secundo flatu continuo triduo. plerique non minus auxilii et alimenti arbitrantur in urina centes uvas. quod ne accidat, falces, cum sint exacutae, fibrina pelle detergent atque ita putant aut sanguine ursino linunt post putationem easdem. sunt arborum pestes et formicae. has abigunt rubrica ac pice liquida perunctis caudicibus , nec non et pisce suspenso iuxta in unum locum congregant aut lupino trito cum oleo radices linunt. multi et has et talpas amurca necant, contraque urucas et, ne mala putrescant , lacerti viridis felle tangi cacumina iubent, privatim autem contra urucasambiri arbores singulas a muliere incitati mensis, nudis pedibus, recincta. item ne quod animal pastu malefico decerpat frondem, fimo boum diluto spargi folia, quotiens imber interveniat, quoniam abluatur ita virus medicaminis, mira quaedam excogitante sollertia humana, quippe cum averti grandi
Abbreviated transcription (Latin):
ne proficiunt : Omnia haec annua cȩliratione constant & ilis¬
quando serius poscuntur aliquando celerius. Nec nanignislia
prodest ut harundini ambusta namque densior mitiorq sie¬
git. cato & medicamente quȩdam componit mensurȩ quoquȩ
distinctione admaiorum arborum radices amphoram admi¬
norum urnam a murcȩ & aquȩ portionem aequa ab laquents
prius radicibus paulatim ad fundi uibens inolea hoc am pliuste¬
mentis ante circumpositis. Itemfi cohusus precipie u&ere trin
ad aggerari radicibus ita futurum ut nondecidant grossinuo¬
que fecunditas nec scabra prouenit. Similimodo necon uoluds
fut inunea amurcȩ congios duos deco ci in crassitudnem mls
n susque cubitum ministeria parte & sulphuris quarta di
lĩ qui quo exardescit subtecto hocuites circapita ac subbra¬
is ingui ita non fore conuoluolum. Quidam contentisunt fumo

Expanded text:
ne proficiunt. omnia haec annua caeli ratione constant et aline proficiunt. omnia haec annua caeli ratione constant et aliquando serius poscuntur, aliquando celerius. nec non ignis aliquis prodest, ut harundini. ambusta namque densior mitiorque surgit. Cato et medicamenta quaedam conponit, mensurae quoque distinction, ad maiorum arborum radices amphoram, ad minorum urnam, amurcae et aquae portione aequa, ablaqueatis prius radicibus paulatim , adfundi iubens, in olea hoc amplius stramentis ante circumpositis, item fico; huius praecipue vere terrain adaggerari radicibus; ita futurum, ut non decidant grossi maiorque fecunditas nec scabra proveniat. simili modo, ne convolvolus fiat in vinea, amurcae congios duos decoqui in crassitudinem mellis, rursusque cum bituminis tertia parte et sulpuris quarta sub diu coqui, quoniam exardescat sub tecto. hoc vites circa capita ac sub bracchiis ungui; ita non fore convolvolum. quidam contenti sunt fumo
Abbreviated transcription (Latin):
stringintur Cerasus precoces facit cocitque matuirescrtag
ad motaradicibus. & aec autem omnia poma interuelimdiss
ut quȩ relicta sint grandescant᷑. Quaedam poena emendimo
mor su excitantur & palmȩ aclentis ci salis enim aquis alinar
salisuim &cinis sedlei iorem habent ideo ficis ad sperguntur rit¬
que nec fiant uermiose neue radices putrescant. Qum& un
radicib: aquam salsam iubent ad fundisi sint lacrimosȩ suq
fructus carum decidant cinerem ac&o conspgi ipsas qut i¬
lini aut sandaraca si putrescat uua. Siuero fertiles non sunt ao¬
to acri sub acto cinere rigari atque oblini quod sifructum non
maturent prius in arescenttm prȩcis arum abradics plagos
fibrasque ac&o acri& urina u&usta madefacere atqueco
luto obruere sepefodere . Olearum si parum promisere fruc¬
tus nudatas radices hberno frigori opponuntea quȩ cas tigino¬

Expanded text:
stringantur. cerasos praecoces facit cogitque maturescere calx stringantur. cerasos praecoces facit cogitque maturescere calx admota radicibus. et haec autem, ut omnia poma, intervelli melius est, ut quae relicta sint grandescant. Quaedam poena emendantur aut morsu excitantur, ut palmae ac lentisci; salsis enim aquis aluntur. salis vim et cineres , sed leniorem, habent; ideo ficis adsperguntur rutaeque , ne fiant vermiosae neve radices putrescant . quin et vitium radicibus aquam salsam iubent adfundi , si sint lacrimosae; si vero fructus earum decidant, cinerem aceto conspergi ipsasque inlini aut sandaraca, si putrescat uva; si vero fertiles non sint, aceto acri subacto cinere rigari atque oblini; quod si fructum non maturent prius inarescentem, praecisarum ad radices plagam fibrasque aceto acri et urina vetusta madefacere atque eo luto obruere, saepe fodere. olearum, si parum promisere fructus , nudatas radices hiberno frigori opponunt, eaque castigatio
Abbreviated transcription (Latin):
eosed cauendum ne in feruore solis ad moueatur
nein mutarũ neualidius quamopussit urit ui¬
neas suillum nisi quinquennio interposito p̃ter¬
quam siriguis diluatur. & ecoriariorum sordib:
nisi admixta aqua. Item largiosius tum existi¬
mant inde nos pedes quadratos tresmodios id qui¬
dem solinatura decern& columbino acsuillo plagis
quoque arborum medentur simalupunica aci¬
da nascantur ab laqueatis radicibus fimum siuillũ
aduenst eo anno uinolente proximo dulcia fitura aliur mnahoa
a qua mixta riginde censent quater anno singulis ampbhuris aed
cumina spirgiuino lasare diluto fifindantur in arbore pelos
in torqueri ficis utique amurcam ad fundiceteris arborbusges
fecem uinea aut lupinum circum radices carum seriaquas oy
iupini decocti circum fuscai pomis prodest. fici cumuul coullꝰ
tonuit cadunt remedium est ut antestipula hordeaca re

Expanded text:
eo, sed cavendum, ne in fervore solis admoveatur, eo, sed cavendum, ne in fervore solis admoveatur, ne inmaturum, ne validius quam opus sit. urit vineas suillum nisi quinquennio interposito , praeterquam si riguis diluatur, et e coriariorum sordibus nisi admixta aqua, item largius. iustum existimant in denos pedes quadratos III modios. id quidem soli natura decernet. Columbino ac suillo plagis quoque arborum medentur . si mala punica acida nascantur, ablaqueatis radicibus fimum suillum addi iubent. eo anno vinolenta, proximo dulcia futura. alii urina hominis aqua mixta riganda censent quater anno, singulis amphoris, aut cacumina spargi vino lasere diluto; si findantur in arbore, pediculum intorqueri ; ficis utique amurcam adfundi, ceteris arboribus aegris faecem vini, aut lupinum circum radices earum seri. aqua quoque lupini decocti circumfusa pomis prodest. fici, cum Volcanalibus tonuit, cadunt. remedium est, ut ante stipula hordeacea areae
Abbreviated transcription (Latin):
nauiamalitia que cumꝑmtiȩ uerorum & utilium
interimunt enim illos atq ipsimoriuntur. uexant
& tingȩ femina ficorum contraquos remedium in
eadem scrobe defodere italium lentisci inuersa parte
que fuerit a cacumine uberrimas autem ficus lubri¬
ca amurca diluta & cumfimo infusa radicibus fron¬
de recipientium facit. Caprificorum laudantur ma¬
xime nigre & in parosis quõ frumenta plurima
habeant caprificatio ipsa post imbrem. in primis
autem cauendum neexremediis uitiufiant quod
euenit nimia aut intempestiua medicina. Inter¬
lucatio arborib: prodest sed omnium annorum
trucidatio inutilis sima. Vitis tantum tonsuram
annuam quȩrit . al ternam uero myrtus punicȩ
oleȩ qui a celeriter fruticescunt c&ere rarius ton¬
dentur nulla autumno acneradiantur qui dem
nisi uere putatio neplaga aduitalia sunt omnia
quȩ cumq: non suꝑuacua similis firmatio gaudent

Expanded text:
navia malitiaque cum pernicie verorum et utilium ; navia malitiaque cum pernicie verorum et utilium ; interemunt enim illos atque ipsi commoriuntur. vexant et tineae semina ficorum, contra quas remedium in eodem scrobe defodere taleam lentisci inversa parte, quae fuerit a cacumine. uberrimas autem ficus rubrica amurca diluta et cum fimo infusa radicibus frondere incipientium facit. caprificorum laudantur maxime nigrae et in petrosis , quoniam frumenta plurima habeant. caprificatio ipsa post imbrem. In primis autem cavendum, ne ex remediis vitia fiant, quod evenit nimia aut intempestiva medicina. interlucatio arboribus prodest, sed omnium annorum trucidatio inutilissima. vitis tantum tonsuram annuam quaerit, alternam vero myrtus, punicae, oleae, quia celeriter fruticescunt. ceterae rarius tondeantur, nulla autumn, ac ne radantur quidem nisi vere. putatione plaga ad vitalia... sunt omnia, quaecumque non supervacua. Similis fimi ratio. gaudent
Abbreviated transcription (Latin):
turgido cortice incisuris in obliquum leuib emit¬
titur ita sit nedecidant fructus pomiferisq germi¬
nant nec ferunt fructum fissa radice inditur
lapis fertilesque fiunt: Hoc idem in amygdalis
erobore cuneo ad acto in piris soriusq: & aedie
accinere eterra cooꝑto &iamradices circumcidis¬
se prodest uitium luxuriantium ficorumq
& circumcisiscinerẽ ad didisse. fici serotinȩ fiuNt
si prima aegrossi cum fabȩ magnitudinem exces¬
sere derantur. Subnascuntur enim quȩ serius
maturescunt eadem frondere incipiunt si cacumi¬
na ramicuiusq darahantur firmiores fertilio¬
resque sunt. Nam caprificitio maturatinea
culics nasci egrossis manifestum quõ cum euo lauere
non inueniuntur intus granaq: in eosuersa appa¬
r& exeunditanta est auiditas ut pleriq: aut pedere¬
licto aut pine parte erumpant. Est & aliud genus cu¬
licum quos uocant centrinas fucis apium similes ig¬

Expanded text:
turgido cortice incisuris in oblicum levibus emitturgido cortice incisuris in oblicum levibus emittitur. ita fit, ne decidant fructus. pomiferis, quae germinant nec ferunt fructum, fissa radice inditur lapis fertilesque fiunt, hoc idem in amygdalis e robore cuneo adacto, in piris sorbisque e taeda ac cinere et terra cooperto. etiam radices circumcidisse prodest vitium luxuriantium ficorumque et circumcisis cinerem addidisse. fici serotinae fiunt, si primae grossi , cum fabae magnitudinem excessere, detrahantur . subnascuntur enim quae serius maturescunt. eaedem , cum frondere incipiunt, si cacumina rami cuiusque detrahantur, firmiores fertilioresque fiunt, nam caprificatio maturat. In ea culices nasci e grossis manifestum, quoniam , cum evolavere, non inveniuntur intus grana, quae in eos versa apparet. exeundi tanta est aviditas, ut plerique aut pede relicto aut pinnae parte erumpant. est et aliud genus culicum, quos vocant, centrinas, fucis apium similes ig
Abbreviated transcription (Latin):
satice̾nt gel& uc nefrigus uites adurat. circum¬
fundunt riguis quod ibitepidare uoce memorabili
natura in amnesoli sedemaiestate uix toleran di
rigoris carbunculum acrubiginum remedia de¬
monstrauimus uoluminȩ ꝓximo inter imest & di¬
riphacio quȩdam in remediis cum acie corticis
exegritudine adstringentes s iustoq plusuitalia
arborum comprimente exactam falcis aciem utrã¬
que manu in primentes perp&ius incisu risde¬
ducunt acueluti cutem laxant salutare id fuisse
argumento sunt diluta tat cicatrices & interne¬
to corpore expl&o magnaq exparte similis
hominum medicina & arborumest quando carũ
quoque terebrantur ossa: Amygdalȩ examaris
dulces fiunt sicircum fossostipite & abima parte
circum forato defluens pituita abstergeatur
&ulmis d&rahitur sucus inutilis supra terram fora¬
tis usq: ad medullam in senectam aut cum alimen¬
tonimio abunda resentiuntur id est & ficorum

Expanded text:
iaceant geletve—, ne frigus vites adurat, circumiaceant geletve—, ne frigus vites adurat, circumfundunt riguis, quod ibi tepidare vocant, memorabili natura in amne solis, eodem aestate vix tolerandi rigoris. Carbunculi ac robiginum remedia demonstrabimus volumine proximo. interim est et scariphatio quaedam in remediis, cum macie corticis ex aegritudine adstringente se iustoque plus vitalia arborum conprimente exacutam falcis aciem utraque manu inprimentes perpetuis incisuris diducunt ac veluti cutem laxant. salutare id fuisse argumento sunt dilatatae cicatrices et internato corpore expletae , magnaque ex parte similis hominum medicina et arborum est, quando earum quoque terebrantur ossa. amygdalae ex amaris dulces fiunt, si circumfosso stipite et ab ima parte circumforato defluens pituita abstergeatur . et ulmis detrahitur sucus inutilis, supra terram foratis usque ad medullam, in senecta aut cum alimento nimio abundare sentiuntur. idem et ficorum
Abbreviated transcription (Latin):
rimȩ autem amput arisibi uolunt onerosu acsuꝑuacua
u nos ungues & capillum reciduntur ueteres totie rursus
tlone aliquo resurgunt sed nonom nes nec nisiquarum na¬
tin patidiximus. Rigu a aestiuis uaporibus utilia hieme
mca autum nouaria & enatura soliquippe cum uinde¬
utor hispanarum stignante solouuas de m&at c&erũ
uore in parte orbis m pluuias aut omnia qua seri aue
conuenit circãn sortum riga maxime profunt ac n&um qui
uonua quõ in cbri&itis radicibus nocent & a&as modum
portt nouelle enimminus sitiunt desiderant autem maxi
sigarique ad sucuere contrasiccis locis genita non exp&unt
orm nisine cessarium asperiora uina rigariutique cu¬
e li silmo nen se itiliȩ agro pago fabiano ubi & arua ri¬
e nrumque herbe a qua illa necantur fruges aluntur & ri
ehosar culo est. in eodem agro bruma tanto magis sinues

Expanded text:
plurimae autem amputari sibi volunt onerosa ac supervacua, plurimae autem amputari sibi volunt onerosa ac supervacua, sicut nos ungues et capillum. reciduntur veteres totae ac rursus a stolone aliquo resurgunt, sed non omnes nec nisi quarum naturam pati diximus. Rigua aestivis vaporibus utilia, hieme inimica, autumno varie et e natura soli, quippe cum vindemiator Hispaniarum stagnante solo uvas demetat. cetero maiore in parte orbis etiam pluvias autumni aquas derivare convenit . circa canis ortum rigua maxime prosunt ac ne tum quidem nimia, quoniam inebriatis radicibus nocent. et aetas modum temperat, novellae enim minus sitiunt. desiderant autem maxime rigari quae adsuevere, contra siccis locis genita non expetunt umorem nisi necessarium. Asperiora vina rigari utique cupiunt in Sulmonense Italiae agro, pago Fabiano, ubi et arva rigant. mirumque , herbae aqua ilia necantur, fruges aluntur, et riguus pro sarculo est. in eodem agro bruma—tanto magis, si nives
Abbreviated transcription (Latin):
citia subuersapiso grauis aucto pro didit. Suponinia que unque
unis diu&o uniuersouiã publicamtrans gresso aruisq
l tontrario in locum oliu&i profectis: Nunc expositi s arbo¬
in morbis consentincumest dicere & remedia ex hisquȩ
nibit communia omnium. quȩdam ꝓpriu. quarundam
amunia ablaqueatio ad cumulatio adflariradices aut co¬
mri riguas dato portuuel ab lato fimum suco refectis
iugunis circumra si corticis uitium extenuatio & domina¬
r pibnitum geminarum si frigus r&orridas hirtasque
minis guident ueluticu pressus & aqua asꝑnatur & fimũ
eram fossuram amputationemq: & omnia remedia odit
im &um necatur . riguis uitis & punicȩ p̃cipuȩ aluntur
nsirbor ipsa rigus alitur pomum uero eius marcesc&.
mngdilȩ sicolantur fossione florem amittunt. nec insitas
aimfodere oport& prius quam ualidȩ ferrecocoerint poma.

Expanded text:
icitiam subversam Piso gravis auctor prodidit. super omnia, quae umquam icitiam subversam Piso gravis auctor prodidit. super omnia, quae umquam ordinis oliveto universo viam publicam transgresso arvisque inde e contrario in locum oliveti profectis. Nunc expositis arborum morbis consentaneum est dicere sunt communia omnium, quaedam propria quarundam. communia ablaqueatio, adcumulatio, adflari radices aut cooperiri, riguus dato potu vel ablato, fimum suco defectis, actio sanguinis, circumrasio corticis, vitium extenuatio et domitura palmitum, gemmarum, si frigus retorridas hirtasque aliae minus gaudent, veluti cupressus et aquas aspernatur et fimum et circumfossuram amputationemque et omnia remedia odit, quin etiam necatur riguis, vitis et punicae praecipue aluntur. ficus arbor ipsa riguis alitur, pomum vero eius marcescit. amygdalae, si colantur fossione , florem amittunt. nec insitas circumfodere oportet, priusquam validae ferre coeperint poma.
Abbreviated transcription (Latin):
aut ut leoditie xer xis aduentu platano inoleam mutetã quilib
ostentis aristandri apud grecos uolumen scata ne in fintum ha¬
amus apud nos uero cepidi comentariis inquibus arbores loat
quo que reperiuntur. Subsedit incumano arbor graui ostent
paulo ante pompei magnibella ciuilia paucis ramis eminem¬
bus inuentum sybillinis libris internicionem hominum fort
tantoq: tamquam maiorem quanto proprius aburbe posto
facta ess&. Sunt prodigia & cumalienis locis enascuntur ut in
capitibus statuarum uelaris &cum in arboribus ipsis aliene fia
in lauro nata est ci Ticiante obsidionem simili modo tran lib
palma inbasi cȩsaris dictatoris circabella ciuilia eius necr
& romȩ in capitolio incapita bis bello ꝑscienata palmauictorion
trium phosq portendit actempestat ibuis prostrata. Godenloco sus
enata est .i. messala .c cassucentorum iustro a quotempori pud¬

Expanded text:
aut, ut Laudiceae Xerxis adventu, platano in oleam mutata. qualibus aut, ut Laudiceae Xerxis adventu, platano in oleam mutata. qualibus ostentis Aristandri apud Graecos volumen scatet, ne in infinitum abeamus, apud nos vero C. Epidii commentarii , in quibus arbores locutae quoque reperiuntur. subsedit in Cumano arbor gravi ostento paulo ante Pompei Magni bella civilia paucis ramis eminentibus; inventum Sibyllinis libris internicionem hominum fore, tantoque eam maiorem, quanto propius ab urbe postea facta esset. sunt prodigia et cum alienis locis enascuntur, ut in capitibus statuarum vel aris, et cum in arboribus ipsis alienae. ficus in lauro nata est Cyzici ante obsidionem. simili modo Trallibus palma in basi Caesaris dictatoris circa bella civilia eius. nec non et Romae in Capitolio in ara lovis bello Persei enata palma victoriam triumphosque portendit. hac tempestatibus prostrata eodem loco ficus enata est M. Messalae C. Cassii censorum lustro, a quo tempore pud
Abbreviated transcription (Latin):
& tingui odore mirum inmodum id eo cum iux¬
ta sit auerti & recedere saporemque inimicum
corulumni procul ab sint tristis at que a cgram nitrum quscad
alumen marmu aqua calida & fabȩ putamina uel oru uluia
uenenasunt interuitiu arborum: Ost& ꝓdigis locis mei
mus enim eos sub folus natas uitem & malum punicum strpes
fructum tulis se non palmitem aut ramis uitem uuas snedis
oleis quoque amissis se folia bacis herentibus: Sunt mraal
fortuita nam aoliua in totum ambustareuixit & inbo&
dero selocustis ficis iregerminauere : Mutantur arbores &d
res siuntque ex nigris candidȩ non semper prodigiose eaenox¬
meque exsemine nascuntur & populus alba innigram tronst
quidam & soruum suncalidiora loca uenerit ster ilesecrepio
Prodigio autem fiunt exdulcibus acerua poma autdulcir ex
ceruis eta prifico fici. aut contra graui ostento cumnde terion
mutantur exolea inoleastrum excandida uua & fico in nigris

Expanded text:
et tingui odore mirum in modum , ideo, cum iuxet tingui odore mirum in modum , ideo, cum iuxta sit, averti et recedere saporemque inimicum  omne, odit et corylum, ni procul absint , tristis atque aegra. nitrum quidem et alumen, marina aqua calida et fabae putamina vel ervi ultima venena suntm et malum punicam stirpe fructum tulisse, non palmite aut ramis, vitem uvas sine foliis, oleas quoque amisisse folia bacis haerentibus. sunt et miracula fortuita. nam et oliva in totum ambusta revixit et in Boeotia derosae locustis fici regerminavere. mutantur arbores et colore fiuntque ex nigris candidae, non semper prodigio, sed eae maxime, quae ex semine nascuntur. et populus alba in nigram transit. quidam et sorbum, si in calidiora loca venerit, sterilescere putant. prodigio autem fiunt ex dulcibus acerba poma aut dulcia ex acerbis, e caprifico fici aut contra, gravi ostento, cum in deteriora mutantur, ex olea in oleastrum, ex candida uva et fico in nigras
Abbreviated transcription (Latin):
silambat capra steriles cere auctor est uarro. Vt
diximus quȩdam haec in iuria moriuntur. Aliqua
d&eriora tantum fiunt ut amygdalȩ exdulcibus
enim transfigurantur in amaras. aliquauero &iam
utiliora ut apud chios pirus quam phochida appel¬
lant namd& runcatio diximus quibus prodess&. In¬
tereunt pleraque & fis sastirpe exrectis uitem exalio
fico pimices quȩdam uel ab ulcere tantum ficus hanc
iniuriam spernit & omnia quȩ resinam gignunt
radicibus amputatis moriminime mirum est :
plȩrequȩ tamen no n omnib: sedmaximis aut quȩ
sunt inter illus uitales abscisis moriuntur. necat
inuicem interseseumbra ueldensitate atque ali¬
menti rapina. Necat & hedera uincens nec iuiscũ
prodest & cytisus nec aurco quod alimon uocant
greci quorundam natura non necat quidem
sedledit odorem aut sucͥ mixtura ut rapĩnus
& laurus uitemolfactatrix enim intellegitur

Expanded text:
si lambat capra , sterilescere auctor est Varro, ut si lambat capra , sterilescere auctor est Varro, ut diximus. quaedam hac iniuria moriuntur, aliqua deteriora tantum fiunt, ut amygdalae—ex dulcibus enim transfigurantur in amaras—, aliqua vero etiam utiliora, ut apud Chios pirus, quam phocida appellant. nam detruncatio diximus quibus prodesset. intereunt pleraque et fissa stirpe, exceptis vite, malo , fico, punicis , quaedam vel ab ulcere tantum. pinus hanc iniuriam spernit et omnia, quae resinam gignunt. radicibus amputatis mori minime mirum est; pleraeque etiam non omnibus, sed maximis aut, quae sunt inter illas vitales, abscisis moriuntur . <10> Necant invicem inter sese umbra vel densitate atque alimenti rapina. necat et hedera vinciens—nec viscum prodest—et cytisus , necatur eo , quod halimon vocant Graeci. quorundam natura non necat quidem, sed laedit Odorum aut suci mixtura, ut raphanus et laurus vitem. olfactatrix enim intellegitur