comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Te maximꝰ actor. antea gerere ꝯsueuit ¶Tur
stenere. sigura g̾ca. ut donat br̃e uiro. Itẽ dat
ferre talentũ ¶Lacerare reuulsã ut laceratam
reuellã. ut lacerata aut ꝓpt̾ illud. ⁊ bis se thoraca
petitũ. ꝑ fossumq locis ¶uibratos callido ferro
crispatos calamistro. nã calamistrũ ẽ acus ma¬
ior que calefacta ⁊ adhibita intorquet capillos
unde etiã cicero calamistratã comã appellat fre¬
quent̾ que etiã intuperationi ẽ. unde econtra
adlaudẽ c̃ positũ ab oratio hic ⁊ in cõptis curiũ
hinc apparet mugitꝰ. nõ cantũ dolentum eẽ.
s etiã irascentũ. ciet modo dat sic̃ intertio le¬
giniꝰ. lacͥmasq ciebat. nã ꝓprie ciere ẽ alteri
aut dolorẽ aut lacͥmas ꝯmouere ¶Ad pugnã
ꝓludit. p̃meditat᷑. Cicero si mecũ in hac ꝓplusio¬
ne nichil fueris. idest p̃meditatione certaminis
¶Senus. fortis. iore suo. ⁊ ingentẽ ioderationẽ

Expanded text:
’. TE MAXIMVS ACTOR antea gerere consueverat. ’. TE MAXIMVS ACTOR antea gerere consueverat. STERNERE figura Graeca, ut «donat habere viro» item «dat ferre talentum». LACERARE REVVLSAM ut laceratam revellam. Laceratam autem propter illud «et bis sex thoraca petitum perfossumque locis». VIBRATOS CALIDO FERRO crispatos calamistro: nam calamistrum est acus maior, quae calefacta et adhibita intorquet capillos. Vnde etiam Cicero «calamistratam comam» appellat frequenter, quae etiam vituperationi est: unde e contra ad laudem est positum ab Horatio «hunc et incomptis Curium hinc apparet, mugitus non tantum dolentum esse, sed etiam irascentum. ‘Ciet’ modo dat, sicut in tertio legimus «lacrimasque ciebant»: nam proprie ‘ciere’ est alteri aut dolorem aut lacrimas commovere. AD PVGNAM PROLVDIT praemeditatur. Cicero si «mecum in hac prolusione nihil fueris», id est praemeditatione certaminis. SAEVVS fortis: more suo. Et ingentem moderationem
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ in uii equoꝵ. ut stabant. cec. intidi inpre¬
Ui. uirtute ¶ Actoris aurunci spoliũ. uł qd̾ acto¬
ri detraperat turnus uł ꝙ actor cuidã alteri. nã
ambigue posuit ¶ Quassatq trementẽ. quassat
⁊ tremere fecit ¶Uociferans. hec silicz que dicturꝰ
est. plerũq enĩ ita clamor ostendit᷑ ut statim
ipiꝰ clamoris u̾ba subdant᷑ sic supͣ. toruũq repente
exclamatio matres. Sane nũc ita ad hastã quasi
adaliquã ꝑsonã loꝗtur. ⁊ ei intellectũ ⁊ auditum
dat. sicut cicero u̾ba rei .p. s ille ait si poss fieri
turuꝰ uoͣ qͣsi adiurũ sentiẽte loquit᷑ nec ĩmerito.
Nam eũ inducit furẽtẽ ut his agitur furus toto¬
q ardentis abore scintille absistũt oculis micat
acrib igne ¶pocatus hasta meos. inuocationes
⁊ preces. uã appellatio est au̾bo que sẽꝑ aut in io
exit. aut in uis. Si in io exeant tertie sũt forme
Si inus quarte ut abeo qd̾ ẽ lego aut lectio. aut

Expanded text:
 equorum, ut «stabant ter centum nitidi in praevirtute. ACTORIS AVRVNCI SPOLIVM vel quod Actori detraxerat Turnus, vel quod Actor cuidam alteri: nam ambigue posuit. QVASSATQVE TREMENTEM quassat et tremere facit. VOCIFERANS haec scilicet quae dicturus est: plerumque enim ita clamor ostenditur, ut statim ipsius clamoris verba subdantur: sic supra «torvumque repente clamat ‘io matres’». Sane nunc ita ad hastam, quasi ad aliquam personam, loquitur et ei intellectum et auditum dat, sicut Cicero verba reipublicae. Sed ille ait ‘si posset fieri’, Turnus vero quasi ad vere sentientem loquitur; nec inmerito: nam eum inducit furentem, ut «his agitur furiis totoque ardentis ab ore scintillae absistunt, oculis micat acribus ignis». VOCATVS HASTA MEOS invocationes et preces: nam appellatio est a verbo, quae semper aut in ‘io’ exit, aut in ‘us’; si in ‘io’ exeant, tertiae sunt formae; si in ‘us’, quartae, ut ab eo quod est ‘lego’ aut ‘lectio’ aut
Abbreviated transcription (Latin):
tã artẽ tactũ uene uelint. ali mutas artes musice
hoc est medicinã in usu nõ ratione ꝯstantẽ ¶In¬
gloruis. ꝯparatione sagittarũ armonie diuinita¬
tis ¶ Peoniũ in morẽ. medicinalẽ apeone. nã do

Expanded text:
tam artem tactum venae velint, alii ‘mutas artes’ musicae tam artem tactum venae velint, alii ‘mutas artes’ musicae hoc est medicinam, in usu, non in ratione constantem. INGLORIVS comparatione sagittarum, harmoniae, divinitatis. PAEONIVM
Abbreviated transcription (Latin):
ra fluctus. nã male ait donatꝰ montẽ ẽẽ unde
fiat boreas. eũ certũ sit eũ de bypboreis montib¬
flare ¶Instantem fegeus. aut sibi. aut om̃ib.
contra de alto uulne̾ ait. Uirgi neũq alte bibit
acta cruorẽ ¶Procursu. idest impetu. ⁊ ẽ una pars
oratioĩs ꝓcursus. ¶ Seuit. silicet ꝗa nõ potest in
bella ꝓcedere ¶ Ense secent lato uuluꝰ. animũ uiri
fortis exp̃ssit¶ Iapix. aptũ nom̃ medico. uã iacui
dicũt curare.¶Auguriũ citharamq dabat. uera
armonie. St depositi desperati. naͣ ꝯsuetudo erat ut
desꝑati ante ianuas suas collocarent᷑ uelut extremũ
spĩn redderent t̾re. uelut possent atranseuntibus
curari. ꝗa aliquãdo simili laborauerũt morbo. Cice¬
ro. a egrã ⁊ ꝓprie depositam rei .p. partẽ ¶ Potestates
herbaꝵ ¶ Uim. possibilitatẽ. nã in herbarũ eu ra nul¬
la ẽ ratio. unde eiam ait mutas artes. licet alii mu¬

Expanded text:
ra fluctus': nam male ait Donatus montem esse, unde ra fluctus': nam male ait Donatus montem esse, unde flat Boreas, cum certum sit eum de Hyperboreis montibflare. INSTANTEM PHEGEVS aut sibi, aut omnibus. contra de alto vulnere ait «virgineumque alte bibit acta cruorem». PROCVRSV impetu. Et est una pars orationis ‘procursus’. SAEVIT scilicet, quia non potest in bella procedere. ENSE SECENT LATO VVLNVS animum viri fortis expressit. IAPIX aptum nomen medico: nam ἰᾶσθαι dicunt ‘curare’. AVGVRIVM CITHARAMQVE DABAT vera am indicat harmoniae. VT DEPOSITI desperati: nam consuetudo erat ut desperati ante ispiritum redderent terrae, vel ut possent a transeuntibus forte curari, qui aliquando simili laboraverro «aegram et prope depositam reipublicae partem». POTESTATES HERBARVM vim, possibilitatem. Nam in herbarum cura nulla ratio est: unde etiam ait ‘mutas artes’: licet alii mu
Abbreviated transcription (Latin):
dio. ne agnoseat ꝙ metisci ẽ etiã nũc suũ reꝗrat
quo facto perie poterat sequẽs fracti gladii occo¬
nomia ¶En agros quos uietore enea te accipere
posse credebas. Inde enĩ sarcasinos factus est. nã
ꝯsuetudo erat ut uictores ĩperatores agros muliti¬
tibus suis darent. ut in historus legunꝰ. Itẽ ĩ luca¬
no. an meluis flent pirate magne colomi ¶Ster¬
nacis e qui fecit ferocis. qui facile sterint sedẽtẽ¬
¶Ae dom boree traciã. nã edon mons est tracie. Sa¬
ne sciendũ hoc loco errasse donatũ ꝗdicit edom
legendũ. ut .do. brenuis est sit. Secũdũ lucanũ ꝗ
dicit edonis ogigio decurrit plena lico. nãq cer¬
tũ est si stolen fecisse lueaũ unde edoni legendũ¬
est ut sit bic edonus huiꝰ edoni. Status ⁊ uirgi¬
liũ ⁊ artẽ secutꝰ est ait. trincuis edonas hiemes.
licet. sicut sequẽtia indicant ¶ Seꝗturq adlito¬

Expanded text:
dio, ne agnoscat quod Metisci est, et iam nunc suum requirat: dio, ne agnoscat quod Metisci est, et iam nunc suum requirat: quo facto perire poterat sequens fracti gladii oeconomia. EN AGROS quos victore Aenea te accipere posse credebas: inde enim sarcasmos factus est. Nam consuetudo erat ut victores imperatores agros militibus suis darent, ut in historiis legimus, item in Lucano «an melius fient piratae, magne, coloni». STERNACIS EQVI ferocis, qui facile sternit sedentem. EDONI BOREAE Thracii. Nam Edon mons est Thraciae. Sane sciendum hoc loco errasse Donatum, qui dicit ’Edonii’ legendum, ut ‘do’ brevis sit, secundum Lucanum, qui dicit «Edonis Ogygio decurrit plena Lyaeo»: namque certum est systolen fecisse Lucaest, ut sit 'hic Edonus, huius Edoni'. Statius et Vergilium et artem secutus ait "tristius Edonas hiemes Hgaeo mari scilicet, sicut sequentia indicant 'sequiturque ad lito
Abbreviated transcription (Latin):
arguit ut increpat ultro cunctantes sotios ¶Ulti¬
ma. boc est tota. si enĩ gemit ultima omĩs sine du¬
bio ¶ Miserabile cesis. idest miẜabilit̾ nom̃ ꝓad
u̾buiꝰ ¶ Ipse nutrierat. solent enĩ plerũq filios
aliis dare nutriendos parentes ¶Ausus pellide.p. s.
achillis equos poss accipere ire ausus ad castra gre¬
coꝵ. ordo enĩ nõ ꝓcedit qui ut iret ausus ẽ petere¬
Terentius ego p̃tium obstultitiã fero ¶ Nec equis
aspirat achillis. aspirat apud maiore accedit sigͥficat
cicero nũꝙͣ aspirauit adcuriã. s hic figurate dixit as¬
pirat equis ꝓ adequos. idest occisus est. nec adequos
achillis accessit. Melius tam̃ est. ut dediomede intel¬
liganius ut sit sensus diomedes occidit dolonem
qui equos achillis ausus ẽ petere quos nec ille ꝗ
eñ uieit poposcit ¶Dextre mucrone extorquet
quasi p̃conomia est. ut nõ eũ suo interimat gla¬

Expanded text:
arguit, ut «increpat ultro cunctantes socios». VLTIarguit, ut «increpat ultro cunctantes socios». VLTIMA hoc est tota: si enim gemit ultima, omnis sine dubio. MISERABILE CAESIS h. i. miserabiliter: nomen pro adverbio. IPSE NVTRIERAT solent enim plerumque filios aliis dare nutriendos parentes. AVSVS PELIDAE PRETIVdicere: qui, ut Achillis equos posset accipere, ire ausus est ad castra Graecorum. Ordo enim non procedit: qui, ut iret, ausus est petereTerentius "ergo pretium ob stultitiam fero" . nec equis adspirat achillis 'adspirat' apud maiores accedit significat: Cicero "numquam adspiravit ad curiam" . sed hic figurate dixit pirat equis’ pro ‘ad equos’, id est occisus est nec ad equos Achillis accessit. Melius tamen est ut de Diomede intellegamus, ut sit sensus: Diomedes occidit Dolonem, qui equos Achillis ausus est petere, quos nec ille qui eum vicit, poposcit. DEXTRAE MVCRONEM EXTORQVET quasi prooeconomia est ut non eum suo interimat gla
Abbreviated transcription (Latin):
citũ iã suũ uocabat. ut talis fuerit eiꝰ clamor cur
in uos in uicẽ ruitis mei ¶ Nepens. aut subito. Ut
sit adu̾biũ. idest repente ut sole recens orto. aut
repens discordia ꝓrepentina ¶ Faxo. faciam ¶In¬
certũ qua pulsa manu. hoc loco adhuc ꝗdẽ quasi
dubitat tam̃ ĩ telligunꝰ auiturna ĩ missũ quẽdã ꝗ
uulneraret eneã qd̾ aut̃ paulopost iuno dictura est
de uirna. ñ ut tela tam̃ nõ ut cõtenderet arcũ. mi¬
nime est mirandũ. nã seimꝰ unicuiq ĩputari qd̾¬
qd̾ alter in eꝰ fecerit gr̾am. sicut ẽ ⁊ toti potes into¬
tidẽ classes ꝯuertere nỹphas. en eam aũt abhonsĩe
uulneratũ indicat iuppiter paulopost dicens. mor¬
talin deccut molari uulnẽ diuũ ¶ Molitur regit.
⁊ est acirologia. nã ꝓprie molitur est parat¶ Ebri.
fluiiuii thracie ¶Sanguineus manors. gaudens
sanguĩe. Ay moxaphe¶ Increpat. sonat. alibi.

Expanded text:
citum iam suum vocabat, ut talis fuerit eius clamor ‘cur citum iam suum vocabat, ut talis fuerit eius clamor ‘cur in vos invicem ruitis mei’? REPENS aut subito, ut sit adverbium, id est repente, ut «sole recens orto»: aut ‘repens discordia’ pro repentina. FAXO faciam. INCERTVM QVA PVLSA MANV hoc loco adhuc quidem quasi dubitat; tamen intellegimus a Iuturna inmissum quendam, qui vulneraret Aenean: quod autem paulo post Iuno dictura est de Iuturna, «non ut tela tamen, non ut contenderet arcum», minime est mirandum: nam scimus unicuique inputari quod alter in eius fecerit gratiam, sicut est «et potes in totidem classem convertere nymphas». Aenean autem ab homine vulneratum indicat Iuppiter, paulo post dicens «mortalin decuit violari vulnere divum». MOLITVR regit. Et est acyrologia: nam proprie ‘molitur’ est parat. HEBRI fluvii Thraciae. SANGVINEVS MAVORS gaudens sanguine, αἱμοχαρής. INCREPAT sonat, alibi
Abbreviated transcription (Latin):
¶oc b̃t̃ hoc ẽ letali peussus uulneͣ. Terentiꝰ certe
captus ẽ ht̃. sane sarcasios ẽ de loci qualitate in¬
uentus. nã ꝗa sup aras cecidit ait. hec melior ma¬
gnis data nictima inuis. ¶ Torrem. erit noĩatuuis
hic torris. ⁊ ita nũc dicimꝰ. nã illuo enni ⁊ pachu¬
uii penitus de usu recessit ut hic torrus huiꝰ corri
dicamͦ¶oLidorem. modo pudore. ¶Ferreus som¬
silicet ut possit agnosci. Sine querit᷑ querit᷑ quẽ¬
admodũ nudato dixerit cũ supͣ eũ nũsꝙͣ tecto in¬
duxerit capite. nã nudatũ est ꝯcꝗd fuit antea coho¬
pertũ nudũ noͣ dicit᷑ qd tectũ ante nõ fuerat. eigo
aut nudato ꝓnudo accipiamꝰ ut sit ꝓnoĩe partici¬
piũ. aut dicamꝰ tectũ eũ hũisse caput cũ descendit
adcãpum. nã legimꝰ sidereo flagrans clipeo ⁊ ce¬
lestib armis ¶Suor clamor ͤ uocabat. utrũq exer¬

Expanded text:
HOC HABET id est letali percussus est vulnere. Terentius «certe HOC HABET id est letali percussus est vulnere. Terentius «certe captus est, habet». Sane sarcasmos est de loci qualitate inventus: nam quia super aras cecidit, ait ‘haec melior magnis data victima divis’. TORREM erit nominativus ‘hic torris’, et ita nunc dicimus: nam illud Ennii et Pacuvii penitus de usu recessit, ut ‘hic torrus, huius torri’ dicamus. NIDOREM putorem. FERREVS SOMscilicet ut possit agnosci. Sane quaeritur, quemadmodum ‘nudato’ dixerit, cum supra eum nusquam tecto induxerit capite: nam ‘nudatum’ est quicquid fuit ante coopertum, ‘nudum’ vero dicitur quod tectum ante non fuerat. Ergo aut ‘nudato’ pro ‘nudo’ accipiamus, ut sit pro nomine participium: aut dicamus tectum eum habuisse caput, cum descendit ad campum: nam legimus «sidereo flagrans clipeo et caelestibus armis». SVOS CLAMORE VOCABAT utrumque exer
Abbreviated transcription (Latin):
fisicã dixit. omĩa enĩ ꝗb utumuir nõ nos terũt. s
ea nos teriꝰ ut anulũ uł uestẽ. ¶Animosa falaux
quasi falanx. i dest legio ¶ Coci. salutis in puidi ¶n¬
undant. more unde fluũt. ¶ Sie om̃es amor unꝰ
b̾t. sic idest dũ paulatim suis in uicẽ subueniũt
om̃es ĩbeldõ coacti sũt. sic salustiꝰ ¶ Diripuere aras
deiecerũt. dissipauerũt ¶Ferreus unber. ꝑ mansit
intranslatione. ꝗa dixerat tẽpestas teloꝵ ¶ ferũt.
satos diuos idest uiolatos. lesos fractis federibus.
¶Infrenant alu currus idest equos. sie alibi neq
audit currus habenas ¶Subicĩt in equos. sup
equos iacuĩt. s ꝓprie nõ ẽ locutus. magis ꝯtrarie.
nã subicere ẽ subt̾ aliqd iacere ¶ Regisq insigne.
g. i dest diadema habentẽ ¶Auidus ꝯfundere fe¬
dus. legit᷑ ⁊ auidũ. s meliꝰ. iuuidus: ꝗa messapus
turno fauebat ꝗ erat inpar adsingulare certam̃¬
¶ Altus equo. equi magnitudinẽ latent̾ ostendit

Expanded text:
omnia enim quibus utimur, non nos terunt, sed ea nos terimus, ut anulum, vestem. ANIMOSA PHALANX quasi phalanx, id est legio. CAECI salutis inprovidi. INVNDANT more undae fluunt. SIC OMNES AMOR VNVS HABET ‘sic’ id est dum paulatim suis invicem subveniunt, omnes in bellum coacti sunt. Sic Sallustius. DIRIPVERE ARAS deiecerunt, dissipaverunt. FERREVS IMBER permansit in translatione, quia dixerat ‘tempestas telorum’. FERVNT SATOS DIVOS violatos, laesos fractis foederibus. INFRENANT ALII CVRRVS id est equos, sic alibi «neque audit currus habenas». SVBICIVNT IN EQVOS super equos iaciunt; sed proprie non est locutus, magisque contrarie: nam ‘subicere’ est subter aliquid iacere. REGISQVE INSIGNE GERENTEM id est diadema habentem. AVIDVS CONFVNDERE FOEDVS legitur et ‘avidum’; sed melius ‘avidus’, quia Messapus Turno favebat, qui erat inpar ad singulare certamen. ALTVS EQVO equi magnitudinem latenter ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut eũ suꝑiorẽ ẽẽ significet. Nã quẽ turnus inte¬
rimit fortitudo sua lib̾are nõ potuit ei noͣ quẽ
eccidit eneas ne sua ꝗdẽ numina ꝓdesse potue¬
rũt. Sane sciendũ cupentũ sabinoꝵ lingua sa¬
cerdotem uocari ¶Late t̾ret ꝯsteruere. aluid ex
alio ostendit᷑. nã ꝑhoc corporis expͥmitur magnui¬
sor achilles. separat achillẽ agrecis ut reliquias
danaum atq in mitis achilli. ¶ Mortis erant¬
mete. idest mors que meta eẽt finis. nã meta
finẽ uite dĩs nõ mortis. Sciendũ tam̃ ita hoc
finis mortis. nã in ip̃a mortis est ¶yrneis do¬
mꝰ alta. lyrneas ciuitas est frigie unde fuit bit¬
seis ⁊ ꝑtransitũ docet nemiuẽ posse statuta uitare

Expanded text:
ut eum superiorem esse significet: nam quem Turnus interimit, fortitudo sua liberare non potuit; ei vero quem occidit Aeneas, ne sua quidem numina prodesse potuerunt. Sane sciendum cupencum Sabinorum lingua sacerdotem vocari. LATE TERRAM CONSTERNERE aliud ex alio ostenditur: nam per hoc corporis exprimitur magniSOR ACHILLES separat Achillem a Graecis, ut «reliquias Danaum atque inmitis Achilli». MORTIS METAE id est mors, quae meta est et finis: nam metam et fines vitae dicimus, non mortis. Sciendum tamen, ita hoc finis mortis: nam in ipsa morte finis est. LYRNESI DOMVS ALTA Lyrnesos civitas est Phrygiae, unde fuit Briseis. Et per transit
Abbreviated transcription (Latin):
ubi eũ uicinũ morti eẽ cognouit ¶ Presentuis
efficatiꝰ. ue hemẽtiꝰ. uã decet germanã ĩlicita ẽẽ
forte possit fatoꝵ ordo mutari ¶Terq quaterq¬
iii.p.p. h. qr solã doloris audieãt cã. nichil quẽ¬
admodũ fri posset mederi. nã paulo post audiet
aut tu bella cie. cõceptũq ex .c.f. nõ lacrimus

Expanded text:
ubi eum vicinum morti esse cognovit. PRAESENTIVS ubi eum vicinum morti esse cognovit. PRAESENTIVS efficacius, vehementius: nam decet germanam inlicita etiam EQVENTVR ne forte possit fatorum ordo mutari. TERQVE QVATERQVE M. P. P. H. quia solam doloris audiverat causam, nihil, quemadmodum fratri posset mederi: nam paulo post audiet ‘aut tu bella cie conceptumque excute foedus
Abbreviated transcription (Latin):
honore hũit. tale est ⁊ illud salustianũ mare
ponticũ dulciꝰ ꝙͣ cetera cũ nullũ duce sit. sane
sciẽdũ nõ in merito finxisse uirguiũ nỹpbe idest
partis sue indusisse ui nonẽ ¶ngratũ cubile
ꝙ gratiã caste nõ presentat uxori ¶Iuppiter.e.¬
neris quã credit̾ in sinalypbã cadit ut magna¬
nimi iouis igͣtu ascendere cubile. Terentiaus
de hoc rarũ ocedã fieri nõ posse negabo ¶Celi in
parte. inparte diuinitatis. nã locũ niminũ ꝓ
ĩ quãtũ ꝑmisit. ⁊ sie ait qua uisa ẽ ut sup̃. coeat
ĩ federa ẽ qua dat᷑. Sane latent̾ ostendit fauorẽ nu¬
minũ siue gessione fatoꝵ nõ posse proce᷑re. ¶Cõ¬
curre ꝓ ꝯursurũ eẽ. licet quasi dea bene p̃sentiusa
sit tẽpore que etia futura ceruebat ¶Nõ pugnã
aspicere banc oculis. qũi numina quotiens mo¬
rituros uiderint eos ꝗb fauent. abbis recedunt
sic itatius apollinẽ inducit aifiaraũ deserentẽ

Expanded text:
honore habuerit. Tale est et illud Sallustianum «mare honore habuerit. Tale est et illud Sallustianum «mare Ponticum dulcius quam cetera», cum nullum dulce sit. Sane sciendum non inmerito finxisse Vergilium, nymphae, id est parti suae, indulsisse Iunonem. INGRATVM CVBILE quod gratiam eam castae non repraesentat uxori Iuppiter. Aere creditur, in synalipham cadit, ut 'magnanimi Iovis ingratum ascendere cubile'. Terentianus "de hoc rarum concedam, fieri non posse negabo" . Ad v. 145 Caeli in parte in parte divinitatis: nam locum numinum pro in quantum permisit: et sic ait 'qua visa est', ut supra "coeant in foedera dextrae, qua datminum sine concessione fatorum non posse procedere. Ccursurum esse’: licet, quasi dea, bene praesenti usa sit tempore, quae etiam futura cernebat. NON PVGNAM ASPICERE HANC OCVLIS quoniam numina, quotiens morituros viderint eos quibus favent, ab his secedunt: sic Statius Apollinem inducit Amphiaraum deserentem,
Abbreviated transcription (Latin):
inhermũ. senũ silie ac matrũ sic̃ ip̃e ꝯmenorat¬
¶ Diua deam. aut ypallage ẽ ꝓdea diua. nã deos
eternos dicimꝰ. diuos uͦ qͥ ex hoĩb fuĩt. aut ben e
dix̃ de uinone diuã respiciens ethimologiam
nã ĩ oratio legimꝰ subdiuaᷤ moraris uictima nͥ
iniẜantis orci. idest sub aere quẽ ꝯstat ẽẽ uino¬
uẽ. Deus aũt uł dea generale ẽ om̃ib nãq qd̾
g̾ce s noc. latine timor uocat᷑ inde deus dictꝰ
iuxta numicũ flumũ. cui nom̃ adiuuandũ est
inditũ. cũ enĩ nãliter omĩs aqua noria sit ex¬
traneor corporib. bic omĩb salub̾imꝰ fons est
de hoc aut̃ fonte romã adomĩa sacrificia aqua
ad ferri ꝯsueuea̾t.. Nympba decus fiuuiorũ.
sic supͣ nỹphe geuꝰ amnib unde ẽ. animo
ꝯtraruĩ. plus enĩ dicit ⁊ ꝑ niuiꝰ sigͥficat uaniq
alias omẽs ẽ ꝑsecuta huic uͦ libent̾ indulsit. ⁊¬
dicit se hanc om̃ib p̾tulisse quasi etiã alias ĩ

Expanded text:
NERMVM senum scilicet ac matrum, sicut ipse memoravit. DIVA DEAM aut hypallage est pro ‘dea divam’: nam deos aeternos dicimus, divos vero qui ex hominibus fiunt. Aut bene dixit de Iunone divam, respiciens etymologiam: nam in Horatio legimus «sub divo moreris victima nil miserantis Orci», id est sub aere, quem constat esse Iunonem. Deus autem vel dea generale est omnibus: nam quod graece δέος, latine timor vocatur, inde deus dictus iuxta Numicum fluvium, cui nomen a iuvando est inditum. Cum enim naturaliter omnis aqua noxia sit extraneorum corporibus, hic omnibus saluberrimus fons est. De hoc autem fonte Romam ad omnia sacrificia aqua adferri consueverat. NYMPHA DECVS FLVVIORVM sic supra «nymphae, genus amnibus unde est». ANIMO contrarium; plus enim dicit et minus significat. Namque alias omnes est persecuta, huic vero libenter indulsit: et dicit se hanc omnibus praetulisse, quasi etiam alias in
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs̃ ĩgentes hostiũ copias parua manu fuderit uir¬
gil. exigui numero s bello uiuida uirtꝰ ¶ En om̃s
ne occurrẽt. s est in castris alter exercitꝰ ¶gatalis¬
q manꝰ troianoꝵ qui fatalit̾ aditaliã uenerant
ut sit ita ratio. etruria aũt infensa ꝓetrusci. ꝗ
etiã turno inunci sũt cã mezentii ¶ Deuõ¬
uet aris. ꝗa ait supͣ nob̾ aĩam ⁊ arã suppliciter
ueneraus. Itẽ supͣ. uob̾ aĩam hanc soceroq lati
guũ celo. ut religio alia religione soluat᷑ ¶ Idre
fellit. nãq hoc auguriũ nec oblatiũ nͨ ĩperatinũ
s iniissũ factione uiturne ꝙ carere fide indi¬
cat sedes negata. nã uͥcũq firmũ ĩtroducit augu¬
uere uolantes. ⁊ uiridi sede re solo. Itẽ ante sini¬
stra caua monuiss abilice cornix. inhoc aũt
anguriũ liberatũ cygnũ cecidissẽ uiaquã dicit
quã iustabilẽ ẽẽ manifestũ est ¶Litoreas agita¬
bat aues. palustres. nã litus dr̃ omis terra aquiᷤ

Expanded text:
s ingentes hostium copias parva manu fuderit», Vergilius «exigui numero, sed bello vivida virtus». EN OMNES ne occurreret: sed est in castris alter exercitus. FATALISQVE MANVS Troianorum, qui fataliter ad Italiam venerant, ut sit iteratio. ‘Etruria’ autem ‘infensa’ pro ‘Etrusci’, qui etiam Turno inimici sunt causa Mezentii. DEVOVET ARIS quia ait supra «et aram suppliciter venerans», item supra «vobis animam hanc socegnum caelo ut religio alia religione solvatur. praesfellit': namque hoc augurium nec oblativum est nec inpetrativum, sed inmissum factione Iuturnae, quod carere fide indicat sedes negata: nam ubicumque firmum introducit auguvenere volantes et viridi sedere solo», item «ante sinistra cava monuisset ab ilice cornix». In hoc autem augurio liberatum cycnum cecidisse in aquam dicit, quam instabilem esse manifestum est. LITOREAS AGITABAT AVES palustres: nam litus dicitur omnis terra aquis
Abbreviated transcription (Latin):
aũt sotiũ supͣ memoratis. sane onyten donatꝰ
dicit. aut gentile ẽe aut patronomicon ut
nom̃ eiꝰ ꝓpriũ sit ethioniũ. s boc nõ ꝓcedit ꝗa
neq patronomicon intes exit. neq onites
aqua gente ueniat usqua lectũ est ꝓpriũ ergo
est ⁊ sequẽs u̾sus erit nom̃ ethioniũ. idest teba¬
ua gła. ꝑ perifrasin. nã ethionii sũt tebam a
rege ethione. unde male quidã legũt noĩe

Expanded text:
autem socium supra memoratis. sane 'Oniten' Donatus dicit aut gentile esse, aut patronymicon, ut nomen eius proprium sit 'Echionius'. sed hoc non procedit, quia neque patronymicon in 'tes' exit, neque 'Onytes' a qua gente veniat, usquam lectum est. proprium ergo est, et sequens versus erit 'nomen Echionium', id est Thebana gloria, per periphrasin: nam Echionii sunt Thebani a rege Echione: unde male quidam legunt 'nomine
Abbreviated transcription (Latin):
uerbenas uocamꝰ omẽs frondes sacͣtas ut ẽ laurus
olua uł mortus. Terentiꝰ. ex ara hinc uerbenas
sume. nã myrtũ fusse menander testat᷑ de quo
terẽtiꝰ tranitulit ¶ Negio auso nndũ pausonidaꝵ¬

Expanded text:
verbenas vocamus omnes frondes sacratas, ut est laurus, verbenas vocamus omnes frondes sacratas, ut est laurus, oliva vel myrtus: Terentius «ex ara hinc verbenas sume»: nam myrtum fuisse Menander testatur, de quo Terentius transtulit. LEGIO AVSONIDVM pro ‘Ausonida
Abbreviated transcription (Latin):
det etiã infiria pͥncipia. sic ĩthracia ciuitatẽ cõ¬
dens eneas. quã fuerat mox derelicturꝰ ꝯtra morẽ
ioui de tauro sacͥficauit. sic̃ senatũ ad pͥuata lati¬
nus ꝯuocat tocta quãdo eiꝰ nõ erũt firma ꝯsilia. sic
panlopost ĩ angurio liberatꝰ. cignꝰ ⁊ ĩ flumũ ꝯcidit.
qi turnũ rutuli licet rupto fede̾ lib̾are nõ potuerñt
caꝑ tam̃ ⁊ biginꝰ boc loco dicũt loctionẽ ẽẽ corrup¬
tã. nã uirgiliũ reliquisse ꝯfirmãt uelati lio. limꝰ
aut nestis ẽ que abumbilico usq adpedes tegiint᷑
pudenda poparũ. hoc aut̃ uestis ht̃ ĩ extremo sui
purpurã limami. idest flexuosam. Unde ⁊ nouĩ
accepit. nã limũ obliquũ dicimꝰ und̾ ⁊ terentius
umiis oculis dicit. idest obliq ¶ Uerbenã tẽpora
uĩcti. uerbena ꝓpͥe ẽ berba sacra sũpta deloco sacͦ
capitolii. qua coronabant᷑ feciales et pat̾ patratꝰ
federa facturi. uł bella ĩ ducturi. abusiue tam̃ iã

Expanded text:
det etiam infirma principia. Sic in Thracia civitatem condens Aeneas, quam mox fuerat relicturus, contra morem Iovi de tauro sacrificavit. Sic senatum ad privata Latinus convocat tecta, quando eius non erunt firma consilia. Sic paulo post in augurio liberatus cycnus in fluvium concidit, quia Turnum Rutuli, licet rupto foedere, liberare non poterunt. Caper tamen et Hyginus hoc loco dicunt lectionem esse corruptam: nam Vergilium ita reliquisse confirmant ‘velati limo’. Limus autem est vestis, qua ab umbilico usque ad pedes teguntur pudenda poparum. Haec autem vestis habet in extremo sui purpuram limam, id est flexuosam, unde et nomen accepit: nam ‘limum’ obliquum dicimus, unde et Terentius «limis oculis» dicit, id est obliquis. VERBENA TEMPORA VINCTI verbena proprie est herba sacra, sumpta de loco sacro Capitolii, qua coronabantur fetiales et pater patratus, foedera facturi vel bella indicturi. Abusive tamen iam
Abbreviated transcription (Latin):
¶Corna criste. idest comas quas g̾ci cherata
noĩabant. unde ⁊ chirm dicũt tonderi. corma
aũt sũt ꝓprie ciciumi ¶ Deus ip̃e parenti . f. ac
si diceret nõ ꝑ ninustids. Statiꝰ plurimꝰ ip̃e sudor

Expanded text:
CORNVA CRISTAE id est comas, quas Graeci κέρατα CORNVA CRISTAE id est comas, quas Graeci κέρατα nominabant: unde et κείρειν dicunt tonderi. Cornua autem sunt proprie cincinni. DEVS IPSE PARENTI FECERAT ac si diceret, non per ministros: Statius
Abbreviated transcription (Latin):
aurige. ue loces. ⁊ erit nõiatuuis hic ꝓperus. auri¬
gas aũt ꝓaga sonib ꝑosuit. nã aurige ꝓprie sũt
currus regentes ¶ Alboq orichalcho. apd̾ maio¬
res orichalchũ pretiosius metallis omĩb fuit.
nãq sic̃ lucretius dic̃. cũ pͥmũ hoĩes siluas incẽ¬
dissent nullarũ adhuc rerũ periti terra casu
fertilis om̃iu exindii calore desudauit metalla
int̾que orichalchũ p̃ciosus uisũ est qd̾ ⁊ splẽdo¬
rem auri ⁊ aeris duritiem possidet. nãq pͥmũ
de auro securis facta displicuit causa mollitie
unde etiã secula ita dicunt᷑ fuisse diuisa ori¬
calchũ aũt fuisse p̃tiosũ ⁊ iã plantus docet qui
ait ĩ milite ego istos mores orichalcho contra
cõparem¶ Albo ꝙ orichalcho auri silicet cõ¬
patione. nã albũ nõ est ¶Cireũdat loricam hu¬
meris nõ amatur hoc loco s explorat utrũ ar¬
ma apte ⁊ congrue eiꝰ menbris inhereant ¶Ap¬
tat hñdo adhabendũ. ut ꝯgrue possit inherere

Expanded text:
i, veloces: et erit nominativus 'hic properus'. aurigas autem pro agasonibus posuit: nam aurigae proprie sunt currus regentes. Ad v. 87 Alboque orichalco apud maiores orichalcum pretiosius metallis omnibus fuit: namque sicut Lucretius dicit, cum primum homines silvas incendissent, nullarum adhuc rerum periti, terra casu fertilis omnium, ex incendii calore desudavit metalla, inter quae orichalcum pretiosius visum est, quod et splendorem auri et aeris duritiam possideret. namque primum de auro securis facta displicuit causa mollitiaerum: unde etiam saecula ita dicuntur fuisse divisa. orichalcum autem fuisse pretiosum etiam Plautus docet, qui ait in Milite conparem». ALNBOQVE ORICHALCO auri scilicet comparatione: nam album non est. CIRCVMDAT LORICAM VMERIS non armatur hoc loco, sed explorat utrum arma apte et congrue eius membris inhaereant. APTAT HABENDO ad habendum, ut congrue possit inhaerere.
Abbreviated transcription (Latin):
presens refert᷑. s quia a semꝑ marmis acer eẽ
ꝯsueuit. ¶ Cuuetantẽ flectere ẜmo ceperat. ⁊¬
om̃is intentio adener ꝑtinet gloriam. nam ⁊
exeo qd̾ hosti cogitat parcere pius ostenditur.
⁊ ex eo qd̾ eũ interunit pietatis gestat insigne
nam euandri intuitu pallantis ulciscit᷑ mortez¬
¶ Infelix balteus. nulli domino infelix ⁊ sic est
dictũ infelix balteus sicut lacedemoniosq⁊
hymeneos. ⁊ sciendũ balteũ babuisse turnum
adinsultationẽ ⁊ iactantiam nõ adutilitatem
unde ẽ atq humeris inimicũ insigne gerebat
¶Monimenta doloris. ꝓprie. nã ⁊ mominentũ
abeo qd̾ mentẽ moneat dictũ est ¶Hausit. udit.
ultionem te tanꝙͣ hostiam ỹmolat pallas ¶g̃ri¬
milla diximus discedebat aiuuene. Mam uo¬
lunt philosophi inuitam aĩam discedere acor¬
pore cũ quo adhuc habitare nature legibus po¬

Expanded text:
praesens refertur, sed quia semper in armis acer esse praesens refertur, sed quia semper in armis acer esse consuevit. CVNCTANTEM FLECTERE SERMO COEPERAT omnis intentio ad Aeneae pertinet gloriam: nam et ex eo quod hosti cogitat parcere, pius ostenditur, et ex eo quod eum interimit, pietatis gestat insigne: nam Euandri intuitu Pallantis ulciscitur mortem. INFELIX BALTEVS nulli domino felix. Et sic est dictum ‘infelix balteus’, sicut «Lacedaemoniosque hymenaeos». Et sciendum, balteum habuisse Turnum ad insultationem et iactantiam, non ad utilitatem, unde est «atque umeris inimicum insigne gerebat». MONVMENTA DOLORIS proprie; nam et monumentum ab eo quod mentem moneat, dictum est. HAVSIT vidit, ultionem, te tamquam hostiam inmolat Pallas. FRImilla diximus, discedebat a iuvene. Nam volunt philosophi invitam animam discedere a corpore cum quo adhuc habitare naturae legibus po
Abbreviated transcription (Latin):
torib. ¶ Aetus. ꝑcussus nã ꝑarticipiũ est ac si
diceret cecidit elisus ¶ Equidem meriti. secũdũ
artẽ agit rethoricam. nã quotiens ꝑsone ĩ uidia
sũt alie prebis opponũtur. unde ꝗdam ita agit.
ego ꝗdẽ occidi mereor. s tu debes igno scere pa¬
rentis intuitu. ¶ Mec depiecor nõ refuto. re
cuso ¶ Utere sorte tua. int̾fice hostem tuũ ¶ gu¬
it ⁊ talis tibi anchises. hic distinguẽdũ. ut duo
dicat ⁊ hũsti patrem ⁊ pater eo ¶ Et me or¬
do est. redde meis. s ne exaꝑtorem uiro forti
pudendam peteret interposione usus est dicens
seu corpꝰ spouatũ lumine mauis. ¶ Tendere
palmas ausonii uidere. Ad głam enee ꝑtinet
ꝙ se turnus cunctis presentib uictum fatetur¬
¶ Tua est lauina ꝯiunx. que fuerat eausa cer¬
tamini. ¶ Ulterius ne tende odiis. noli uelle
crudelitatẽ tuã ultra fata protendere. s redde⁊
corpus sepulero. ¶ Acer in armis. nõ tantũ ad

Expanded text:
toribus. ICTVS percussus: nam participium est, ac storibus. ICTVS percussus: nam participium est, ac ssecundum artem agit rhetoricam: nam quotiens personae in invidia sunt, aliae pro his opponuntur. Vnde ita agit: ego quidem occidi mereor, sed tu debes ignoscere parentis intuitu. NEC DEPRECOR non refuto, non recuso. VTERE SORTE TVA interfice hostem tuum. FVIT ET TIBI TALIS ANCHISES hic distinguendum, ut duo dicat: et habuisti patrem, et pater es. ET ME ordo est ‘redde meis’; sed ne ex aperto rem viro forti pudendam peteret, interpositione usus est, dicens ‘seu corpus spoliatum lumine mavis’. TENDERE PALMAS AVSONII VIDERE ad gloriam Aeneae pertinet, quod se Turnus cunctis praesentibus victum fatetur. TVA EST LAVINIA CONIVNX quae fuerat causa certaminis. VLTERIVS NE TENDE ODIIS noli velle crudelitatem tuam ultra fata protendere, sed redde corpus sepulchro. ACER IN ARMIS non tantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
te iacebat limes agro positus. scd̾m artẽ pͥori re¬
spondit nõ sicut est in carcere locus qd̾ tullianũ
appellatur. ¶Manu raptũ trepida. aut festina
aut re uera trepida. quia seꝗt̃. s ueq currentẽ¬
se se neq cognoscit euntẽ. ¶ Torquebat. bene
inꝑfecto usus est tẽpore ꝗa nõ est ꝑfectũ qd̾
neq ꝑtulit ictũ idest euacuatus est impetus
ip̃ius spatio longiore ¶Ac uelut ĩ somns. ho¬
meri ꝯparatio. ¶ Nec quo se eripiat. totũ enĩ
troian clauserant ¶Sortitus fortuuã oculis.
hunc lecũ oculis afferendũ elegit eneas. quem
fortuna destinauerat nulnẽri. ¶Aec fulmi ne.
ꝓtonitru. sine quo fulmen nũꝙͣ emittit ¶ Atrĩ
turbinis instar. inultis utitur. ꝯparationib ad
expͥmẽdũ numinũ ĩpetũ ⁊ instar ut supͣ diximꝰ
ꝑse plenũ est. nec recipit p̃positionẽ licet serenꝰ
adinstar dixerit. ꝙ nõ in ydoneis ĩuenit᷑ aue¬

Expanded text:
TE IACEBAT LIMES AGRO POSITVS secundum artem propiori reTE IACEBAT LIMES AGRO POSITVS secundum artem propiori respondit, sicut «est in carcere locus, quod Tullianum appellatur». MANV RAPTVM TREPIDA aut festina: aut re vera ‘trepida’, quia sequitur ‘sed neque currentem se nec cognoscit euntem’. TORQVEBAT bene inperfecto usus est tempore, quia non est perfectum quod neque pertulit ictum’, id est evacuatus est impetus ipsius spatio longiore. AC VELVT IN SOMNIS Homeri comparatio. NEC QVO SE ERIPIAT totum enim Troiani clauserant. SORTITVS FORTVNAM OCVLIS hunc locum oculis ad feriendum elegit Aeneas, quem fortuna destinaverat vulneri. NEC FVLMINE pro ‘tonitru’, sine quo numquam fulmen emittitur. ATRI TVRBINIS INSTAR multis utitur comparationibus ad exprimendum nimium impetum. Et ‘instar’, ut supra diximus, per se plenum est nec recipit praepositionem, licet Serenus «ad instar» dixerit, quod in idoneis non invenitur auc
Abbreviated transcription (Latin):
sulie furie magͥtudine ¶ Culminib desertis. noc¬
tuã diẽ nõ bubonẽ. nã ait alitis ĩparue bubo aũt
maior est ¶Serum eanit. triste adturnũ. ut
silicet sonũ. nã utrũq tangit auguriũ. ⁊ oscinũ
⁊ prepetũ qd̾ grauit̾ posset obesse troianis. sic
homerus inducit calcanta ¶ Dure inmiti que¬
possũ frẽm cernere tot laborib subditũ ¶ Son¬
stro. augurio exiouis uolũtate uenienti ¶Ob¬
scene uolucres. inuidiose dixit. nã uua est.
¶Quo uitai de dit eternã ꝗa occurẽbat s p̃stitit
¶ Clauco mͥictu. qͣsi nympha ꝓpt̾ undaꝵ siłitudĩe
¶Ingens arboreũ. nõ sũt duo epitheta. s eneas in¬
geus telũ coruscat arboreũ. ¶ Contrahe collige
est aũt hostilis iracũdia ¶ Capud quassans con¬
citiens. ut tũc quassans capud ¶ Et iuppiter
hostis. ordo est. oferox hostis ¶ Saxum circũ spi¬
cit. bomeri totus hic locus est ¶ Campo qd̾ for¬

Expanded text:
scilicet furiae magnitudine. CVLMINIBVS DESERTIS nocscilicet furiae magnitudine. CVLMINIBVS DESERTIS noctuam dicit, non bubonem; nam ait ‘alitis in parvae’: bubo autem maior est. SERVM CANIT triste, diuturnum, ut  vocis scilicet sonum: nam utrumque tangit augurium, et oscinum et praepetum, quod graviter posset obesse Troianis: sic Homerus inducit Calchanta. Ad possum fratrem cernere tot laboribus subditum. MONSTRO augurio ex Iovis voluntate venienti. OBSCENAE VOLVCRES invidiose dixit; nam una est. QVO VITAM DEDIT AETERNAM quia occurrebat, sed praestitit . GLAVCO AMICTV quasi nympha, propter undarum similitudinem. INGENS ARBOREVM non sunt duo epitheta; sed Aeneas ingens telum coruscat arboreum. CONTRAHE collige; est autem hostilis iracundia. CAPVT QVASSANS concutiens ut «tunc quassans caput». ET IVPPITER HOSTIS ordo est ‘ferox hostis’. SAXVM CIRCVMSPICIT Homeri totus hic locus est. CAMPO QVOD FOR
Abbreviated transcription (Latin):
nã ut etiã intertio diximꝰ uolũt periti quãdam
triplicẽ pot̾ate eẽ ⁊ ĩ terris ⁊ apud suꝑos. sic̃ ẽ furiꝵ
apd̾ ĩferos. ideo aũt dicit has ex nocte ꝓgenitas. ut
ostendat ⁊ latent̾ oriri ⁊ intollerabitẽ ẽẽ iram
deoꝵ ¶ Uno ecdẽq tulit partu. disposino hec
porte que dicit has ⁊ similes eẽ furus ⁊ cũ his
ẽẽ pereatas hoc agit ut ostendat illã prudentiũ
oppinionẽ ẽẽ tam aꝑud suꝑes ꝙͣ in terris. si cut
to. ¶Letũ borrificũ. uolũt iouẽ nõ ẽẽ mortis
auctorẽ. s posse mortis genẽ nł ꝓdesse uł obesse
sagitta descendere. hinc statius traxit ut diceret
de disco iacto similis q cadenti crescit inadu̾sos
sticos dixit uenenũ. uł bi repo pa r eite. transuit
inbras. iꝑbole ẽ. nãq unibra semꝑ tela ꝯ mititur
hinc ait transilit umbras sagita. male enĩ ꝗdã
auras legũt ¶Talis se. taliter collecta ex ninie

Expanded text:
nam, ut etiam in tertio diximus, volunt periti quandam nam, ut etiam in tertio diximus, volunt periti quandam triplicem potestatem esse et in terris et apud superos, sicut est furiarum apud inferos. Ideo autem dicit has ex Nocte progenitas, ut ostendat et latenter oriri et intolerabilem esse iram  Uno eodemque tulit partu dispositio haec poetae, quae dicit has et similes esse furiis, et cum his esse procreatas, hoc agit, ut ostendat illam prudentium opinionem, esse tam apud superos quam in terris, sicut tos. LETVM HORRIFICVM volunt Iovem non esse mortis auctorem, sed posse mortis genere vel prodesse vel obesse sagitta conscendere. Hinc Statius traxit ut diceret de disco iacto «similisque cadenti crescit in adversos». sticos dixit venenum, ut βίη Ηρακληείη. TRANSILIT VMBRAS hyperbole est; namque umbra semper tela comitatur, hic ait, transit umbras sagitta: male enim quidem ‘auras’ legunt. TALIS SE taliter. COLLECTA ex nimia
Abbreviated transcription (Latin):
missio nunuinis ꝓfacto est ¶ Subsident. re¬
manebũt. latebũt in latinoꝵ silic muititudĩe
ut galeaq una subsedit acestes ¶Ritusq sacro¬
rũ adiciam. ueꝵ ẽ uã sacra matris deũ romaui
frigio more coluerũt ¶ Mentẽ letata retorsit
iste ꝗdẽ hoc dicit. s ꝯstat bello puuico exoratã
iunonẽ intertio uero bello ascipione sacris
quibus dã etiã romã ẽẽ translatam ¶ His actis
remoto aturno auxilio. ¶Di mittere ab arnus
ꝑtransicũ historie usus est u̾bis. nã ꝗ abexercitu
laxabant᷑. ab armis dicunt᷑ dimitti. Salustius
deorũ eũ cotta in contentiõe abexercitu cogit ⁊¬
abscedere. dicit se eus oꝑa nõ uisurũ eũq ab
armis dimitti ¶ Pestes cognomĩe dire ꝓpͥe pestes
ante iratũ iouẽ uidentur. ut sequi ⁊ limina regis
apparent ¶Tartaream megerã. bene tartareain
addidit ut ostendat ⁊ terrenã ⁊ aeriã megera m

Expanded text:
missio numinis pro facto est. SVBSIDENT remissio numinis pro facto est. SVBSIDENT remanebunt, latebunt, in Latinorum scilicet multitudine, ut «galeaque ima subsedit Acestes». RITVSQVE SACRORVM ADICIAM verum est: nam sacra matris deum Romani Phrygio more coluerunt. MENTEM LAETATA RETORSIT iste quidem hoc dicit; sed constat bello Punico secundo exoratam Iunonem, tertio vero bello a Scipione sacris quibusdam etiam Romam esse translatam. HIS ACTIS remoto a Turno auxilio. DIMITTERE AB ARMIS per transitum historiae usus est verbis; nam qui ab exercitu relaxantur, ab armis dicuntur dimitti: Sallustius de Oppio, ubi eum Cotta in contione ab exercitu cogit abscedere, dicit, «se eius opera non usurum, eumque ab armis dimittit». PESTES COGNOMINE DIRAE proprie ‘peante iratum Iovem videntur, ut «saevique in limine regis apparent». TARTAREAM MEGAERAM bene ‘Tartaream’ addidit, ut ostendat esse et terrenam et aeriam Megaeram:
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ¶ Es germana iouis saturniq altera ꝓles.
locus de obscuris. de quo quidã hoc sentiũt. petis
pene inlicita s ꝯcedenda sũt. quoniã soror es¬
iouis. idest saturmi filia. qd̃ si uoluerimꝰ admit¬
tere erit sequens u̾ sus in ꝯgruus. irarũ tantos¬
in uoluens subpectore fluctus. unde nelus est
ut ita intelligamꝰ soror iouis es idest sacurni
filia. Unde nõ mirũ est tantam te iracũdiam
retinere sub pectore. nãscimꝰ unũ quẽq ꝓgenei̾s
qualitate in irã moueri. nobiles enĩ ⁊ si adpre¬
sens uidentur guoscere. tũ ĩposteꝵ irã reẜuant
qd̾ nẽ iunoni uidet᷑ obicere. nã cũ se ꝯcedẽ dicẽt
petut tñ grauit poisit obesse troianis. sic homierus
ĩ ducit calchantẽ dicentẽ deagamenone. regũ
ita se h̃t̃ ut etiã si adpresens indulgere uideat᷑
stimulos iracũdie ad futurũ reẜuent¶Bo
quod uis. bene presenti usus est tẽpore. nã pro¬

Expanded text:
ti. ES GERMANA IOVIS SATVRNIQVE ALTERA PROLES ti. ES GERMANA IOVIS SATVRNIQVE ALTERA PROLES locus de obscuris, de quo quidam hoc sentiunt: petis paene inlicita, sed concedenda sunt, quoniam soror Iovis es, id est Saturni filia. Quod si voluerimus admittere, erit sequens versus incongruus, ut ‘irarum tantos volvis sub pectore fluctus’. Vnde melius est ut ita intellegamus: soror Iovis es, id est Saturni filia: unde non mirum est tantam te iracundiam retinere sub pectore. Nam scimus unumquemque pro generis qualitate in iram moveri: nobiles enim etsi ad praesens videntur ignoscere, tamen in posterum iram reservant. Quod nunc Iunoni videtur obicere: naquod graviter posset obesse Troianis. Sic Homerus inducit Calchantem dicentem de Agamemnone: regum irae ita se habent, ut, etiam si ad praesens indulgere videantur, stimulos iracundiae ad futurum reservent. DO QVOD VIS bene praesenti usus est tempore: nam pro
Abbreviated transcription (Latin):
pro uiro. nã ꝓthesis est. ꝗda tam̃ uolũt uiro tũc
dici debere cũ ꝯfirmamꝰ aliꝗd. aut ꝓmittimꝰ. ut
uiro me facturũ. aduro uͦ cũ negamꝰ ut adiu¬
ro me nõ posse adiuro me nõ fecisse. Terentiꝰ
adiurat se nõ posse apud uos paraphilo absen¬
te ꝑdurare. potest tñ ⁊ ad ualde significare.s
¶Uana suꝑstitio. religio. in etus. eo qd̾ suꝑ capiti
omĩs religio¶Reddita. data. nã ꝓthesis est.s
Nulla fati. qd̾ lege tenet᷑ benefacti. nã uictorie
lex est. ut uicti cedant in habitũ nom̃ q uicto
rum ¶Promaiestate tuoꝵ. respexit ad satur¬
nũ qui initalia aliꝙͣdo regnauerat. inde ait
tuoꝵ. nã ⁊ latinꝰ inde originẽ ducit. ut fau no
picus .p. isq parentẽ te saturne refert. tu sangus
dicere si fatalit̾ ĩminet ut atroianis origo ro¬
mana descendat. troiam italoꝵ nom̃ accipiant
ut romani itali nõ detroianis uideant᷑ ẽẽ ꝓgeni¬

Expanded text:
pro ‘iuro’, nam prothesis est. Quidam tamen volunt ‘iuro’ tunc dici debere, cum confirmamus aliquid aut promittimus, ut ‘iuro me facturum’, ‘adiuro’ vero, cum negamus, ut ‘adiuro me non posse’, ‘adiuro me non fecisse’: Terentius «adiurat, se non posse apud vos, Pamphilo absente, perdurare». Potest tamen et ‘ad’ valde significare. VNA SVPERSTITIO religio, metus, eo quod superstet capiti omnis religio. REDDITA data: nam prothesis est. Nulla fati quod lege tenetur bene 'fati': nam victoriae lex est, ut victi cedant in habitum nomenque victorum. Ad v. 820 Pro maiestate tuorum respexit ad Saturnum, qui in Italia aliquando regnaverat: inde ait 'tuorum'. nam et Latinus inde originem ducit, ut "Fauno Picus pater, isque parentem te, Saturne, refert, tu sanguingo hoc videtur dicere: si fataliter inminet ut a Troianis origo Romana descendat, Troiani Italorum nomen accipiant, ut Romani de Italis, non de Troianis videantur esse
Abbreviated transcription (Latin):
giliũ dicentes incõgruũ ẽẽ figmẽtũ. uamq
orithia cũ athemensis fuerit filia terrigene
⁊ aborea intracia rapta sit quẽ admodũ potuit
pilumno qui erat initalia equos dare ¶Decus
dedit adornamẽtũ. ut quas ip̃a decus sibidia ca¬
nulla delegit. Sane hic u̾sus spondiazon ẽ. nã

Expanded text:
gilium, dicentes incongruum esse figmentum. namque gilium, dicentes incongruum esse figmentum. namque Orithyia cum Atheniensis fuerit, filia terrigenae, et a Borea in Thraciam rapta sit, quemadmodum potuit Pilumno, qui erat in Italia, equos dare? decus dedit ad ornamentum, ut "quas ipsa decus sibi dia Camilla delegit" . sane hic versus spondiazon est: nam
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis idest tanto mortis omine ꝓsequaris
aduri martis certanuna ꝓfiscentẽ neq enĩ
turno mora libera est nõ eundi post iam pro¬
missum singłare certam̃. aut certe hoc dicit
noli me mater adbellũ euntẽ ominosis lacri¬
mis ꝓsequi neq enĩ turno mora libera mor¬
tis. idest neq enĩ inpotestate ẽ mea morã uifer¬
re uenientib fatis ac si diceret si ĩminet peritu¬
rus sum etiã si minine adbella ꝓficiscar. Sci¬
endũ tam̃ est locũ hunc ẽẽ de insolubilib .xii.
que biit obscuritatẽ. licet amultis ꝓcapture
¶Ar̃o dirimamus sanguĩe bellũ bene se om̃ib
ꝯmendat hoc dicto. siquidẽ suũ sanguinẽ pro
omĩ bello dicit posse sufficere.. Poscit equos
critate euentũ futurũ dimicaturi colligere.:
¶Pilumno quos ip̃a decus dorytbia ait oratiꝰ
iarte poetica. nec qd̾cũq uelit poscas sibi fa¬
bula credi. Unde critici culpant hoc loco uir¬

Expanded text:
lacrimis, id est tanto mortis omine prosequaris lacrimis, id est tanto mortis omine prosequaris ad duri Martis certamina proficiscentem: neque enim Turno mora libera est non eundi post iam promissum singulare certamen. Aut certe hoc dinoli me, mater, ad bellum euntem ominosis lacrimis prosequi: 'neque enim Turno mora libera mortis', id est neque enim in potestate mea est moram inferre venientibus fatis, ac si diceret: si inminet, periturus sum, etiam si minime ad bella proficiscar. sciendum tamen est, locum hunc unum esse de insolubilibus XIII. quae habent obscuritatem, licet a multis pro captu reocedat. Ad v. 79 Nostro dirimamus sanguine bellum bene se omnibus commendat hoc dicto, siquidem suum sanguinem pro omni bello dicit posse sufficere. Ad v. 82 Poscit equoscritate eventum futurum dimicaturi colligere. Ad v. 83 Pilumno quos ipsa decus dedit orithyia ait Horatius in arte poetica "nec quodcumque velit poscat sibi fabula credi" . unde critici culpant hoc loco Ver
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ te regina rogat. tuã ꝯmouet mẽtem. ⁊ siquẽ
litatẽ ⁊ est aruina translatio ¶Manũ ꝯmittere
tencris. abonũ eũ bello nõ tantũ asiugłari certa¬
mine dehortatur ¶ Et me turnͤ manent. mire
agi. nã ꝗa scit uirũ fortẽ suã mortẽ facile posse
cõtẽpnere. det̾ret eũ dicens se simul ẽẽ moriturã
ut ꝗ periculũ nõ tumet formidet in uidia¶Acce¬
pit uocem. ordo est. accepit uocẽ matris lauinia
flagrantes genas lacrimis ꝑfusa. idest lacriinis¬
genas ꝑ fusas hñs. Statius ⁊ gemitu mestos
rit bostro siquisebur. homeri ꝯparatio. Unde ⁊
rubent ubi lilia mlta alba rosa. aut ubi młta alba
lilia nuxta rubent rosa. idest rose ꝯiunctione
naturalit̾ enĩ om̃is candor uiciuũ in se trabit
qua turnꝰ inagis moueret᷑ inbellũ. ⁊ Neq enĩ
turno mora libera mortis. duplex hoc loco est
expositio. aut enĩ ordo ẽ. ne queso mat̾ ne me

Expanded text:
quia te regina rogat, tuam commovet mentem: sic quia te regina rogat, tuam commovet mentem: sic litatem. Et est a ruina translatio. MANVM COMMITTERE TEVCRIS ab omni eum bello, non tantum a singulari certamine dehortatur. ET ME TVRNE MANENT mire agit: nam quia scit virum fortem suam mortem facile posse contemnere, deterret eum, dicens se simul esse morituram: ut qui periculum non timet, formidet invidiam. ACCEPIT VOCEM ordo est: accepit vocem matris Lavinia, flagrantes genas lacrimis genas perfusas habens: Statius "et gemitu maestos  67 Violaverit ostro si quis ebur Homeri comparatio, unde et rubent ubi lilia multa Alba rosa aut ubi multa alba lilia permixta rubent rosa, id est rosae coniunctione: naturaliter enim omnis candor vicinum in se trahit qua Turnus magis moveretur in bellum. NEQVE ENIM TVRNO MORA LIBERA MORTIS duplex hoc loco est expositio. Aut enim ordo est: ne, quaeso, mater, ne me
Abbreviated transcription (Latin):
magis eiꝰ egritudo crescebat. unde seͤlatinꝰ reme¬
diũ sperabat afferre. medendo aũt dũ ei medet᷑.
nã gerundi modus est apassiua significatione.
¶ Ut pmũ fari potuit. nimuis enĩ dolor iracundie
inter cluserat noce. sic de enandõ ⁊ uia uix tm
dem lapata dolori est ¶ Quã ꝓme curã geris ⁊¬
hanc p̃cor optime ꝓme de ponas bis quidẽ ait
ꝓme. s diu̾sa affectione. uãq hoc dicit quã pro
salute mea sollicitudinẽ geris hanc ꝓmea fima
⁊ gratia queso derelin quas. uir fortis enĩ gloriosã
mortẽ p̃pouit saluci ¶ Debile ferrũ. sic inscd̾o.
telum q inbelle sine ictu ꝯiecit¶Nr̾o deuulnẽ.
qd̾ nos inferimꝰ. ⁊ dubie ẽ locutꝰ¶ Nonge illi dea ⁊¬
mat̾ erit. Stra illud. s mat̾s auxilio utitur ¶ Noua
sorte. idest magna. nã nouũ nõ est qd̾ fuerat ante
ꝓmissu. magnã autẽ sortẽ uocauit singłare cer¬
tam̃ ¶ꝑ si quis a mate tangit honos animũ. si

Expanded text:
magis eius aegritudo crescebat, unde se ei Latinus remedium sperabat adferre. 'medendo' autem dum ei medetur: nam gerund VT PRIMVM FARI POTVIT nimius enim dolor vel iracundia ei intercluserant vocem: sic de Euandro «et via vix tandem voci laxata dolori est». QVAM PRO ME CVRAM GERIS HANC PRECOR OPTIME PRO ME DEPONAS bis quidem ait ‘pro me’, sed diversa adfectione: namque hoc dicit: quam pro salute mea sollicitudinem geris, hanc pro mea fama et gloria quaeso derelinquas; vir fortis enim gloriosam mortem praeponit saluti. DEBILE FERRVM sic in secundo «telumque inbelle sine ictu coniecit». NOSTRO DE VVLNERE quod nos inferimus: et dubie est locutus. LONGE ILLI DEA MATER ERIT contra illud ‘sed matris auxilio utitur’. NOVA SORTE id est magna: nam novum non est quod fuerat ante promissum. Magnam autem sortem vocavit singulare certamen. PER SI QVIS AMATAE TANGIT HONOS ANIMVM si,