comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lta ut huundines aestiuo tempore praesto sunt frigore pulsa rece¬
dunt: et ex eadem similitudine: nunc per translationem uerba su¬
mus: ita falsi amici sereno uitae tempore praesto sunt. si niues atq
hyemes fortunae uiderint. deuolant omnes. Sed inuentio simili¬
um facilis ent. si quis sibi omnes res animatas. et in animatas. mu¬
tas. et eloquentes. feras et mansuetas. celestes. et terrestres. et ma¬
ntimas. artificio casu. natura comparatas. usitatas. atq inusitatas
frequenter ponere ante oculos poterit: atq ex his aliquam sibi¬
uenan similitudinem: quae aut ornare. aut docere: aut rem aꝑ¬
tiorem facere: aut ponere ante oculos possit. Non enim res to¬
ta toti rei necẽẽ est sit similis. sed ad ip̃m quod conferetur simili
xemplum est alicuius facti. aut dicti praterti cum certi
Lauctons nomine propositio. Id sumitur iisdem deca¬
usis. quibus similitudo. Rem ornatiorem facit. cum nullius rei

Expanded text:
«Ita ut irundines aestivo tempore praesto sunt, frigore pulsae rece«Ita ut irundines aestivo tempore praesto sunt, frigore pulsae recedunt -» ex eadem similitudine nunc per translationem verba sumimus: «item falsi amici sereno vitae tempore praesto sunt; simul atque hiemem fortunae viderunt, devolant omnes.» Sed inventio similium facilis erit, si quis sibi omnes res, animantes et inanimas, mutas et eloquentes, feras et mansuetas, terrestris, caelestis, maritimas, artificio, casu, natura conparatas, usitatas atque inusitatas, frequenter ponere ante oculos poterit et ex his aliquam venari similitudinem, quae aut ornare aut docere aut apertiorem rem facere aut ponere ante oculos possit. Non enim res tota totae rei necesse est similis sit, sed id ipsum, quod conferetur, simili CAPUT 62 Exemplum est alicuius facti aut dicti praeteriti cum certi auctoris nomine propositio. Id sumitur isdem de causis, quibus similitudo. Rem ornatiorem facit, cum nullius rei
Abbreviated transcription (Latin):
ppło cominouerit his rebus expectationem. reͦpente silentio factõ. u¬
bi iste uocem emittit acerbissimam. cum turpissimo corporis motu
quo melius ornatus sit. et magis fuerit expectatus: eo magis deris
et contemptus eiicitur. ita si quis in excelso loco et in magnis ac locu¬
pletibus copiis collocatus. fortuna muneribus. et natura commoĩs
omnib abundabit si uirtutis et artium. qua uirtutis magistrae sũt
egebit. quo magis exteris rebus erit copiosus et illustris. et expec¬
tatus: eo uaehementius derisus. et contemptus ex omni conuentu
bonorum eiicietur. Hoc simile exornatione utriusq rei: et alteriꝰ¬
tione collata: sub aspectus omnium rem subiiciet. Dictum autemẽ
per collationem: propterca. ꝙ proposita similitudine paria sunt oĩa
ramus similem: cuius rei causa similitudinem attulerimus: uerba¬
quoq ad similitudinem hẽamus accommodata. Id est huiusmõi

Expanded text:
populo commorit iis rebus expectationem, repente, silentio facto, populo commorit iis rebus expectationem, repente, silentio facto, vocem mittat acerbissimam cum turpissimo corporis motu, quo melius ornatus et magis fuerit expectatus, eo magis derisus et contemptus eicitur; item, si quis in excelso loco et in magnis ac locupletibus copiis conlocatus fortunae muneribus et naturae commodis omnibus abundabit, si virtutis et artium, quae virtutis magistrae sunt, egebit, quo magis ceteris rebus erit copiosus et inlustris et expectatus, eo vehementius derisus et contemptus ex omni conventu bonorum eicietur.» Hoc simile exornatione utriusque rei, alteritione conlata, sub aspectus omnium rem subiecit. Dictum autem est per conlationem, propterea quod proposita similitudine paria sunt omniaramus similem, cuius rei causa similitudinem adtulerimus, verba ad similitudinem habeamus adcommodata. Id est huiusmodi:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatur. mala ratione facere eum qui tepraeliendit eos ꝗ¬
uerbi causa post mortem amici liberos eius custodiant: propt̾ea.
q et incursore tantum uelocitatis ẽẽ oporteat. ut efferatur usq ad
finem. in amico tantum beniuolentiae studium ut ulterius. ꝗͣ qđ
amiens sentire possit procurrat amiciciae studio. Dictum est aũt
simile per breuitatem. non enim ita ut in caeteris rebus res ab re
separata est: sed utraq res coniunete et confuse est pronunciata.
Ante oculos ponendi negocii causa. sumetur similitudo cum di¬
cetur per collationem sic citharedus cum prodierit optime uestitus
palla inaurata. cum chlamyde purpurea coloribus uariis intexta
et cum corona aurea magnis fulgentibus geminis illuminata. ei¬
tharam tenens exornatissimam auro et ebore distinctam. ip̃e p̃t̾ea
forma. et specie sit et statura apposita ad dignitatem. cum magnã

Expanded text:
intellegatur mala ratione facere, qui reprehendant eos,intellegatur mala ratione facere, qui reprehendant eos,verbi causa post mortem amici liberos eius custodiant, propterea quod in cursore tantum velocitatis esse oporteat, ut efferatur ultra finem, in amico tantum benivolentiae, ut ultra quam quod amicus sentire possit, procurrat amicitiae studio. Dictum autem simile est per brevitatem. Non enim ita, ut in ceteris rebus, res ab re separata est, sed utraeque res coniuncte et confuse pronuntiatae. Ante oculos ponendi negotii causa sumetur similitudo - dicetur per conlationem - sic: «Uti citharoedus cum prodierit optime vestitus, palla inaurata inductus, cum clamyde purpurea variis coloribus intexta, et cum corona aurea, magnis fulgentibus gemmis inluminata, citharam tenens exornatissimam auro et ebore distinctam, ipse praeterea forma et specie sit et statura adposita ad dignitatem: si, cum magnam
Abbreviated transcription (Latin):
probamus. aliquam rem negamus ẽẽ similem: ut pauloante de
cursoribus asserebamus. ẜ er negationem dicetur probandi cã
hoc modo. neq equus indomitus. ꝙuis bene natura composituᷤ
sit. idoneus põt eẽ et aptus ad eas utilitates qua desiderantur
ab equo. neq homo indoctus. qͣuis sit ingeniosus ad uirtutem
põt peruenire. Hoc probabilius factum est. ꝙ magis est uerisi¬
mile. non posse uirtutem sine doctrina comparati: ꝙ nec equꝰ
quidem indomitus idoneus possit ẽẽ. Ergo sumptum est pro¬
bandi causa. dictum est autem per negationem. Id enim perspi¬
cuum est. de primo similitudinis uerbo. S umetur et apertius
dicendi causa similitudo. per breuitatem hoc modo. In amicicia
gerenda sicut in certamine currendi nonita conuenit exerceri.
ut quoad necẽe sit uenire possis: sed ut productus studio et ui¬
ribus. ultro facile procurras. Nam hoc est simile ut apertius

Expanded text:
probamus, aliquam rem negamus esse similem. ut paulo ante, cum de probamus, aliquam rem negamus esse similem. ut paulo ante, cum de cursoribus adserebatur. Per negationem dicetur probandi causa hoc modo: «Neque equus indomitus, quamvis bene natura conpositus sit, idoneus potest esse ad eas utilitates, quae desiderantur ab equo; neque homo indoctus, quamvis sit ingeniosus, ad virtutem potest pervenire.» Hoc probabilius factum est, quod magis est veri simile non posse virtutem sine doctrina conparari, quoniam quidem ne equus quidem indomitus idoneus possit esse. Ergo sumptum est probandi causa, dictum autem per negationem; id enim perspicuum est de primo similitudinis verbo. CAPUT 60 Sumetur et apertius dicendi causa simile - dicitur per brevitatem - hoc modo: «In amicitia gerenda, sicut in certamine currendi, non ita convenit exerceri, ut, quoad necesse sit, venire possis, sed ut productus studio et viribus ultra facile procurras.» Nam hoc simile est, ut apertius
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor decausis sumitur: ita quatuor modis dicitur. per contra¬
num per negationem. per collationem. per breuitatem. et aod
unamquanqͦ sum ende causam similitudinis: accommodabimꝰ
singulos modos pronunciandi. O rnandi causa sumitur. per cõ¬
trarium sic̃. Non enim quemadmõm in pabestra. qui taelas ar¬
dentes accepit celerior est in cursu continuo. ꝗͣ ille qui tradit.: ita
melior imperator nouus. qui accipit exercitum. ꝗͣ ille qui deceoit
propterea. ꝙ fatigatus cursor integro facem: hic peritus impera¬
tor imꝑito exercitum tradit. hoc sine simili satis plane et per¬
spicue. et probabiliter dici põt hoc modo. Dicitur minus bo¬
nos imperatores a melioribus exercitum accipere solere. Sed
ornandi causa simile sumptum est: ut orationi quaedam dig¬
tas comparetur. dictum est autem per contrarium. Nam i¬
tum similitudo sumitur per contrarium cum ei rei. quam nos

Expanded text:
quattuor de causis sumitur, item quattuor modis dicitur: per contraquattuor de causis sumitur, item quattuor modis dicitur: per contrarium, per negationem, per conlationem, per brevitatem. Ad unam quamque sumendae causam similitudinis adcommodabimus singulos modos pronuntiandi. Ornandi causa sumitur per contrarium sic: «Non enim, quemadmodum in palaestra, qui taedas candentes accipit, celerior est in cursu continuo, quam ille, qui tradit, item melior imperator novus, qui accipit exercitum, quam ille, qui decedit; propterea quod defatigatus cursor integro facem, hic peritus imperator inperito exercitum tradit.» Hoc sine similei satis plane et perspicue et probabiliter dici potuit hoc modo: «Dicitur minus bonos imperatores a melioribus exercitus accipere solere»; sed ornandi causa simile sumptum est, ut orationi quaedam dignitas conparetur. Dictum autem est per contrarium. Nam tum similitudo sumitur per contrarium, cum ei rei, quam nos
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim datur auditori potestas animum de re firmissima di¬
mouendi. Huic exemplum satis idoneum subiici non potuit
propterea ꝙ hic locus non est a tota causa separatus sicuti mẽ¬
brum aliquod: sed tanq̃ sangus profusus est per totum corpus
orationis:
Ontentio est per quam contraria referuntur. Ea est in
uerborum exornationibus ut ante diximus huiusmodi
lnimicis te placabilem: amicis in exorabilem prabes. In sentẽ¬
tiarum huiusmõi. Uos huius incominodis lugetis: iste rei .p.
calamitate laetatur. Uos ur̃is fortunis omnes diffiditis: ste solus
suis eo magis confidit. Inter haec duo contentionum gnã:¬
hoc interest. Illud ex uerbis celenter relanis constat: hic contrarie sẽ¬
tentia ex comparatione referantur oportet.
lmilitudo est oratio traducens ad rem quampiam aliquid ex
re dispari simile. E a sumitur aut ornandi causa: aut pro¬
bandi: aut apertius dicendi: aut ante oculos ponendi. Et quo mõ

Expanded text:
Non enim datur auditori potestas animum de re firmissima deNon enim datur auditori potestas animum de re firmissima demovendi. Huic exemplum satis idoneum subici non potuit, propterea quod hic locus non est a tota causa separatus sicuti membrum aliquod, sed tamquam sanguis perfusus est per totum corpus orationis. Contentio est, per quam contraria referentur. Ea est in verborum exornationibus, ut ante docuimus, huiusmodi: «Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem praebes.» In sententiarum huiusmodi: «Vos huius incommodis lugetis, iste rei publicae calamitate laetatur. Vos vestris fortunis diffiditis, iste solus suis eo magis confidit.» Inter haec duo contentionum ghoc interest: illud ex verbis celeriter relatis constat; hic sententiae contrariae ex conparatione referantur oportet. CAPUT 59 Similitudo est oratio traducens ad rem quampiam aliquid ex re dispari simile. Ea sumitur aut ornandi causa aut probandi aut apertius dicendi aut ante oculos ponendi. ‹Et› quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
legionibus in hostes se immisisse medios. unde amisit uitam. at non
perdidit. Re enim pro uilissima ac parua certam et maximam
redemit. Uitam dedit accepit patriam. amisit animam potitꝰ
est gloria: qu& summa laude prodita uetustate quotidie magisi
enitescit. Osi prore . p. decere suscipere periculum et ratione de¬
monstratum est et exemplo comprobatum: ii sapientes sunt exi¬
his igitur generibus expolitio uersatur: de qua producti sumus ut
plura diceremus. ꝙ non modo cum causam dicimus aduiuat et ex¬
ornat orationem: sed multo maxime per eam exercemur ad elocu¬
tionis facultatem. Quare conueniet extra causam in exercendo
rationes adhibere expolitionis in dicendo uti: cum exornabimus
argumentationem. de qua re diximus in secundo libro.
Ommoratio est. cum in loco firmissimo. quo tota causa con¬
tinetur. manetur dutius. et eodem sapius reditur. hac u¬
ti maxime conuenit. et id est oratoris boni maxime proprium.i

Expanded text:
legionibus in hostis immisse medios. Amisit vitam, at non legionibus in hostis immisse medios. Amisit vitam, at non perdidit. Re enim vilissima ‹certam› et parva maximam redemit. Vitam dedit, accepit patriam; amisit animam, potitus est gloriam, quae cum summa laude prodita vetustate cottidie magis enitescit. Quodsi pro re publica decere accedere periculum et ratione demonstratum est et exemplo conprobatum, ii sapientes sunt exiUT 58 In his igitur generibus expolitio versatur: de qua producti sumus, ut plura diceremus, quod non modo, cum causam dicimus, adiuvat et exornat orationem, sed multo maxime per eam exercemur ad elocutionis facultatem. Quare conveniet extra causam in exercendo rationis adhibere expolitionis, in dicendo uti, cum exornabimus argumentationem, qua de re diximus in libro secundo. Commoratio est, cum in loco firmissimo, a quo tota causa continetur, manetur diutius et eodem saepius reditur. Hac uti maxime convenit et id est oratoris boni maxime proprium.
Abbreviated transcription (Latin):
cum et eum quem debent honorem rei.p. redlunt: et pro multi
pue malunt. ꝗͣ cum multis. E tenim uehementer est iniquum
uitam. quam a natura acceptam propter patriam conseruaris na¬
ture cum cogat redolere: patriae cum roget. non dare. et cum possis
cum summa uirtute et honore pro patria interire: malle per dede¬
cus et ignaniam uiuere. et cum pro amicis et parentibus et cȩtis
necessarus adire perculum uelis pro re.p. in qua et hoc et illud sã¬
ctissimum nomen patriae continetur nolle in discrimen uenire.Itaq
uti contemnendus est. qui in naufragio nauem ꝗse mauult inco¬
lumem: ita uituperandus est. qui in rei .p. discrimine suae plus ꝗͣ
communi saluti consulit. Naui enim fracta. multi incolumes eua¬
serunt. Ex naufragio patriae saluus nemo potest enatare. Quod
mihi bene uidetur detius intellexisse: qui se deuouisse dicitur: et pro

Expanded text:
cum et eum, quem debent, honorem rei publicae reddunt, et pro multis cum et eum, quem debent, honorem rei publicae reddunt, et pro multis perire malunt, quam cum multis. Etenim vehementer est inicum vitam, quam a natura acceptam propter patriam conservaris, naturae cum cogat reddere, patriae cum roget non dare; et, cum possis cum summa virtute et honore pro patria interire, malle per dedecus et ignaviam ‹vivere; et cum› pro amicis et parentibus et ceteris necessariis adire ‹periculum velis,› pro re publica, in qua et haec ‹et› illud sanctissimum patriae nomen continetur, nolle in discrimen venire. Ita uti contemnendus est, qui in navigio non navem quam se mavult incolumem, item vituperandus, qui in re publica discrimine suae plus quam communi saluti consulit. Navi enim fracta multi incolumes evaserunt; ex naufragio patriae salvus nemo potest enatare. Quod mihi bene videtur Decius intellexisse, qui se devovisse dicitur et pro
Abbreviated transcription (Latin):
contrarium. De quibus omnib diximus in uerborum exorna¬
tionibus. deinde simile et exemplum. de quo suo loco plura di¬
cemus. Deinde conclusionem de qua in secundo libro quae opus
suerunt diximus demonstrantes argumentationes quemadmo¬
dum concludere oportet. Et in hoc libro docuimus cuiusmodi
eẽt exornatio uerbi cui conclusionis nomen est. Ergo huiusmoĩ
uaehementer poterit ẽẽ expolitio: quae constabit ex frequentibus
exornationibus uerborum et sententiaꝵ. hoc mõ. Igitur septez
partibus tractabitur. sed ab ciuisdem sententiae non recedemus ex
ut scire possis ꝗ̃ facile preceptione retorica res simplex multipli
in comiodum pro patria graue putandumest. Ergo qui fugi¬
unt id periculum quod pro re. p. subeundum est stulte faciunt.
nam neq effugere id possunt: et ingrati in ciuitate reperiuntur. At
qui patriae pericula suo periculo expetunt: ii sapientes putandi st̃

Expanded text:
contrarium - de quibus omnibus diximus in verborum exornacontrarium - de quibus omnibus diximus in verborum exornationibus -; deinde simile et exemplum - de quo suo loco plura dicemus -; deinde conclusionem, de qua in secundo libro, quae opus fuerunt, diximus, demonstrantes argumentationes quemadmodum concludere oporteat: in hoc libro docuimus, cuiusmodi esset exornatio verborum, cui conclusioni nomen est. Ergo huiusmodi vehementer ornata poterit esse expolitio, quae constabit ex frequentibus exornationibus verborum et sententiarum. Hoc modo igitur septem partibus tractabitur - et ab eiusdem sententiae non recedamus exemplo, ut scire possis, quam facile praeceptione rhetoricae res simplex multiplicincommodum pro patria grave putandum est. Ergo qui fugiunt id periculum quod pro re ‹publica› subeundum est, stulte faciunt: nam neque effugere incommoda possunt et ingrati in civitatem reperiuntur. At, qui patriae pericula suo periculo expetant, hi sapientes putandi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
periculum fugi. Item mutatur res tractando. si traducitur ad
exsuscitationem: cum et nos commoti dicere uideamur. et audi¬
toris animum commouemus sic. Quis est tam tenui cogitatiõe
praeditus. cuius animus tantis angustiis inuidiae continetur. ꝗ
non hunc hominem studiosissime laudet. et sapientissimum iu¬
dicet qui pro salute patriae: pro incolumitate ciuitatis pro rei. p.
fortunis. qͣuis magnum atq atrox periculum studiosissime sus¬
cipiat. et libenter subcat: Equidem hunc hominem magis cupiꝰ
satis laudare ꝗ̃ possum. Idemq hoc certe scio uobis omniꝰb usu
uenire. E adem res igitur his tribus in dicendo commutabitur
sermoncinatione et exsuscitatione. Dedde cadem re cum dicemꝰ
pluribus utemur cõmutationibus. Nancum rem simplicem pronũ¬
ciauerimus: rationem poterimus subiicere. deinde duplicem uel
sine rationibus. uel cum rationibus pronunciare. deinde afferre

Expanded text:
periculum fugiet.» Item mutatur res tractando, si traducitur ad periculum fugiet.» Item mutatur res tractando, si traducitur ad exsuscitationem, cum et nos commoti dicere videamur, et auditoris animum commovemus, sic: «Quis est tam tenui cogitatione praeditus, cuius animus tantis angustiis invidiae continetur, qui non hunc hominem studiosissime laudet et sapientissimum iudicet, qui pro salute patriae, pro incolumitate civitatis, pro rei publicae fortunis quamvis magnum atque atrox periculum studiose suscipiat et libenter subeat? CAPUT 56 Equidem hunc hominem magis cupio satis laudare quam possum; idemque hoc certo scio vobis omnibus usu venire.» Eadem res igitur his tribus in dicundo commutabitur sermocinatione ‹et exsuscitatione.› Sed de eadem re cum dicemus, plurimis utemur commutationibus. Nam cum rem simpliciter pronuntiarimus, rationem poterimus subicere; deinde dupliciter vel sine rationibus vel cum rationibus pronuntiare; deinde afferre
Abbreviated transcription (Latin):
commutationis: quod tractando conficitur: si sententiam traiici¬
emus: aut ad sermoncinationem: aut exsuscitationem. Sermõ¬
cinatio est de qua planius. paulo post suo loco dicemus. nunc bre¬
uiter. quod ad hanc rem satis sit attingemus. In qua constituetur
alicuius personxe oratio accommodata ad dignitatem hoc modo.
ut quo facilius res agnosci possit. ne. ab eadem sententia. recedamꝰ
Sapiens qui omnia rei.p. causa suscipienda pericula putabit
sxpe ip̃e secum loquitur: non mibi soli: sed etiam atq adeo mł¬
to potuis natus sum patriae. Uita quae fato debetur saluti patriȩ
potissimum soluatur. Aluit haec me. tute atq honeste produxit
usq ad hanc aetatem. muniuit meas rationes. bonis legibus. o¬
ptimis moribus. disciplinis honestissimis. Quid est. quod a me
satis ci persolui possit. unde hacc accepta sunt: Quare laec loque¬
tur secum sapiens sȩpenumero. in periculis rei .p. nullum ipse

Expanded text:
commutationis, quod tractando conficitur, si sententiam traicicommutationis, quod tractando conficitur, si sententiam traiciemus aut ad sermocinationem aut exsuscitationem. Sermocinatio est - ‹de› qua planius paulo post suo loco dicemus, nunc breviter, quod ad hanc rem satis sit, attingemus -, in qua constituetur alicuius personae oratio adcommodata ad dignitatem, hoc modo, ut, quo facilius res cognosci possit, ne ab eadem sententia recedamus: «Sapiens omnia rei publicae causa suscipienda pericula putabit. Saepe ipse secum loquitur: «Non mihi soli, sed etiam atque adeo multo potius natus sum patriae; vita, quae fato debetur, saluti patriae potissimum solvatur. Aluit haec me; tute atque honeste produxit usque ad hanc aetatem; munivit meas rationes bonis legibus, optumis ‹moribus, honestissimis› disciplinis. Quid est, quod a me satis ei persolvi possit, unde haec accepi?» Exinde ut haec loquetur secum sapiens saepe, in periculis rei publicae nullum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
est. nom rem expolire: sed c̃omutare. Cõmutatio fit inpliciter
uerbis. pronunciando. tractando. Uerbis commutabimus. si
re semel dicta: iterum aut sxpius aliis uerbis. quae idem uale¬
ant eadem res proferetur. hoc modo. Nullum tantum pericłm¬
est quo sapiens pro salute patriae uitandum arbitretur. Cum a¬
ugetur incolumitas perpetua ciuitatis: qui bonis erit rationib
praeditus: profecto nullum uita discrimen sibi pro fortunis rei
p. sugiendum putabit. et erit i ea sententia semper. ut pro pata
studiose quamuis in magnam descendat uita dimicationem.
Pronunciando commutabimus: si tum in sermone: tum in a¬
crimonia: tum in alio atq: alio genere uocis. atq: gestus. eadem
uerbis commutando pronunciationem quoq uahementius in¬
mutabimus. hoc quoq com modissime scribi non põt: neq pa¬
rum est apertum: quare non eget exempli.Lertiuz genus est

Expanded text:
est, non rem expolire - sed commutate. Commutabimus tripliciter: est, non rem expolire - sed commutate. Commutabimus tripliciter: verbis, pronuntiando, tractando. Verbis commutabimus, cum re semel dicta iterum aut saepius aliis verbis, quae idem valeant, eadem res proferetur, hoc modo: «Nullum tantum est periculum, quod sapiens pro salute patriae vitandum arbitretur. Cum agetur incolumitas perpetua civitatis, qui bonis erit rationibus praeditus, profecto nullum vitae discrimen sibi pro fortunis rei publicae fugiendum putabit et erit in ea sententia semper, ut pro patria studiose quamvis in magnam descendat vitae dimicationem.» Pronuntiando commutabimus, si, cum in sermone, tum in acrimonia, tum in alio atque alio genere vocis atque gestus eadem verbis commutando pronuntiationem quoque vehementius inmutarimus. Hoc neque commodissime scribi potest neque parum est apertum; quare non eget exempli. CAPUT 55 Tertium genus est
Abbreviated transcription (Latin):
die titubanter. et inconstanter de occisione illius suisse locutum
haec partim testimoniis. partim quaestionibus. et argumentis oĩa
comprobantur. et rumore ppli quem ex argumentis natum. neceẽ
est ẽẽ uerum. Uestrum est iudices. his in unum locum collocatis
certam sumere scientiam non suspicionem maleficii. Nam unu
aliquod. aut alterum põt in istum casum cecidisse suspiciose: uti
omnia interse a primo ad postremum conueniant maleficia. ne¬
cẽe est casu non posse fieri. Uehemens haec est exornatio. et
in coniecturali constitutione causae ferme semper necessaria. et in
caeteris generibus causarum et in omni oratione adhibenda non
Xpolitio est cum in eodem loco manemus: et aliud atque
aliud dicete uidemur. Ea autem dupliciter fit: si aut i¬
candem dicemus rem plane: aut de eadem re. E andem rem di¬
cemus non codem modo: nam quidem obtundere auditorem

Expanded text:
die titubanter et inconstanter de occisione illius locutum; die titubanter et inconstanter de occisione illius locutum; haec partim testimoniis, partim quaestionibus argumentatis omnia conprobantur et rumore populi, quem ex argumentis natum necesse est esse verum: vestrum, iudices, est, ex his in uno loco conlocatis, certam sumere scientiam, non suspicionem maleficii. Nam unum aliquid aut alterum potest in istum casu cecidisse suspiciose; ut omnia inter se a primo ad postremum conveniant, maleficia necesse est; casu non potest fieri.» Vehemens haec est exornatio et in coniecturali constitutione causae ferme semper necessaria, et in ceteris generibus causarum et in omni oratione adhibenda nonn. CAPUT 54 Expolitio est, cum in eodem loco manemus et aliud atque aliud dicere videmur. Ea dupliciter fit: si aut lane dicemus rem, aut de eadem re. Eandem rem dicemus, non eodem modo - nam id quidem optundere auditorem
Abbreviated transcription (Latin):
dixi separatim spectare: sed colligite omnia. et conferte in unũ¬
locum. Si et commodum ad istum ex illius morte ueniebat:
uita hominis est turpissima. et animus auarissimus: fortunde fa¬
miliares attenuatissimae: et res ista bono nemini praeter istum
fuit: nec alius quisꝙͣ. aque commode: neq iste aliis cõmodiori¬
bus rationibus facere potuit: neque prateritum est ab isto ꝗcꝗͣ
quod opus fuit ad maleficium: neq factum. quod opus non fuit
et cum locus idoneus maxime quaesitus sit: tum occasio aggre¬
diendi commodi. tempus adeundi oportunissimum. spacium cõ¬
ficiendi longissimum sumptum est. non sine maxima occultandi
et perficiendi maleficii spe. et praeterea ante ꝗͣ occisus is bomo ẽ:
iste uisus est in eo loco. in quo occisio est facta. solus. paulo post in
ip̃o loco maleficii. uox illius qui occidebatur audita. deinde post
occisionem. istum multa nocte domum rediit constat. Postero.

Expanded text:
dixi, separatim spectare; sed omnia colligite et conferte in undixi, separatim spectare; sed omnia colligite et conferte in unum. Si et commodum ad istum ex illius morte veniebat; et vita hominis est turpissima, animus avarissimus, fortunae familiares attenuatissimae; et res ista bono nemini praeter istum fuit; neque alius quisquam aeque commode neque iste aliis commodioribus rationibus facere potuit, neque praeteritum est ab isto quicquam quod opus fuit ‹ad maleficium neque factum quod opus non fuit;› et cum locus idoneus maxime quaesitus; tum occasio adgrediendi commoda; tempus adeundi opportunissimum; spatium conficiendi longissimum sumptum est; non sine maxima occultandi ‹et perficiendi› maleficii spe; et praeterea ante, quam occisus homo is est, iste visus est in eo loco, in quo est occisio facta, solus; paulo post in ipso maleficio vox illius, qui occidebatur, audita; deinde post occisionem istum multa nocte domum redisse constat; postero
Abbreviated transcription (Latin):
bus de rebus in totam orationem disputatio futura sit. Haec i¬
se statim explicat. et breuiter duabus aut pluribus partibus
subiiciens rationes exornat orationem:
Requentatio est cum res in tota causa dispers& coguntur
in unum locum. quo grauior aut acrior: aut crimino¬
sior oratio sit hoc pacto. A quotandem abest iste uicio: ꝗd
est iudices cur uelitis eum liberare: Sua pudicicia prodi¬
tor est: insidiator alienae. cupidus. intemperans. petulans.
superbus. impius in parentes. ingratus in amicos. infestus cogna¬
tis. in suꝑiores contumax. in aequos et pares fastidiosus. in inferi¬
ores crudelis. ddeniq in omnes intolerabilis. E iusdem generis
est illa frequentatio quae plurimum coniecturalibus causis o¬
pitulatur: cum suspiciones quae separatim dictȩ. minutȩ et infu¬
mae erant. inunum locum coactae. rem uidentur facere perspicu
am: non suspiciosam hoc pacto. Nolite igitur iudices ea quae

Expanded text:
uibus de rebus in totam orationem disputatio futura sit; haec uibus de rebus in totam orationem disputatio futura sit; haec se statim explicat et brevi duabus aut pluribus partibus subiciens rationes exornat orationem. Frequentatio est, cum res tota causa dispersae coguntur in unum locum, quo gravior aut acrior aut criminosior oratio sit, hoc pacto: «A quo tandem abest iste vitio? Quid est, cur iudicio velitis eum liberare? Suae pudicitiae proditor est, insidiator alienae; cupidus intemperans, petulans superbus; impius in parentes, ingratus in amicos, infestus cognatis; in superiores contumax, in aequos et pares fastidiosus, in inferiores crudelis; denique in omnis intolerabilis.» CAPUT 53 Eiusdem generis est illa frequentatio, quae plurimum coniecturalibus causis opitulatur, cum suspiciones, quae separatim dictae minutae et infirmae erant, unum in locum coactae rem videntur perspicuam facere, non suspiciosam, hoc pacto: «Nolite igitur, nolite, iudices, ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ueri: cum res consequentes compraehensa uniuersae perspicũ
breuiter exprimuntur oratione.
luisio est quae rem semouens ab re. utranq ab soluit rati¬
one subiecta hoc modo. Cur ergo nunc tibi quicquam
obiiciam: Si probus es non meruisti: si unprobus. non cõmo¬
uere. Item quid nunc ego de meis propriis meritis praedicem:
Si meministis: obtundam so obliti estis. cum re nibil egerim:
quid est. quod uerbis efficere possim:tem duae res sunt. quę
possunt homines ad turpe compenolium commouere. inopia
atq: auaricia. Te auarum in fraterna diuisione cognouius. in¬
opem atq egentem nunc uidemus. Quis põt ig̾itur ostende¬
re causam maleficii non fuisse. Inter kanc duusionem ⁊
illam quae in partibus orationis tertia est. de qua in prim li¬
bro diximus dum narrationem de monstrauimus. hoc int̾esi¬
ꝙ illa diuidit per enumerationem. aut per expositionem: ꝗ¬

Expanded text:
veri, cum res consequentes conprehensae universae perspicua veri, cum res consequentes conprehensae universae perspicua breviter exprimuntur oratione. CAPUT 52 Divisio est, quae rem semovens ab re utramque absolvit ratione subiecta, hoc modo: «Cur ego nunc tibi quicquam obiciam? Si probus es, non meruisti; si inprobus, non commovere.» Item: «Quid nunc ego de meis promeritis praedicem? Si meministis, obtundam; si obliti estis, cum re nihil egerim, quid est quo verbis proficere possim?» Item: «Duae res sunt, quae possunt homines ad turpe conpendium commovere: inopia atque avaritia. Te avarum in fraterna divisione cognovimus; inopem atque egentem nunc videmus. Qui potes igitur ostendere causam maleficii non fuisse?» Inter hanc divisionem et illam, quae de partibus orationis tertia est, de qua in primo libro diximus secundum narrationem, hoc interest: illa dividit per enumerationem aut per expositionem, q
Abbreviated transcription (Latin):
huius indigna concidet calamitate. At inimici statun sanguiõ¬
lenta palmã crudelissima uictoria potui. insultabunt. in horu̾mi
miserias et superbia simulet uerbis inuehentur: Item nam ne¬
minem ur̃m fugit quirtes urbe capta qua miseriae consequi sole¬
ant arma qui contra tulerint. statim crudelissime trucidantur
cxteri qui possunt per aetatem et uires herilem laborem ferre ra¬
piuntur in seruitutem: qui non possunt. uita priuantur. Uno
cdeniq atq eodem tempore domus hostili flagrabit incendio.⁊
quos natura aut uoluntas necessitudine. autꝰ beniuolentia cõ¬
iunxit. distrahuntur. liberi partim e gremio diripientur paren¬
tum. partim in sinu iugulabuntur partim ante pedes constupͥ¬
buntur. Nemo udices est qui possit satis rem consequi uer¬
bis. nec efferre oratione magnitudinem calamitatis. Hoc ge¬
nere exornationis. uel indignatio uel misericordia põt commn̾o¬

Expanded text:
huius indigna concidet calamitate. At inimici, statim sanguinuhuius indigna concidet calamitate. At inimici, statim sanguinulentam palmam crudelissima victoria potiti, insultabunt in horum miserias. Et superbi a re simul et verbis inveniuntur.» Item: «Nam neminem vestrum fugit, Quirites, urbe capta quae miseriae consequi soleant: arma qui contra tulerunt, statim crudelissime trucidantur; ceteri, qui possunt per aetatem ‹et› veires laborem ferre, rapiuntur in servitutem, qui non possunt, vita privantur; uno denique atque eodem tempore domus hostili flagrabit incendio, et quos natura aut voluntas necessitudine ‹et› benivolentia coniuncxit, distrahuntur; liberi partem e gremiis diripiuntur parentum, partim in sinum iugulantur, partim ante pedes constuprantur. Nemo, iudices, est, qui possit satis rem consequi verbis nec efferre oratione magnitudinem calamitatis.» Hoce genere exornationis vel indignatio vel misericordia potest commo
Abbreviated transcription (Latin):
statim sicut e cauea leo missus. aut aliqua teterrima. belua solu¬
ta ex cathaenis uolitabit et uagabitur in foro acuens dentes ml
tos in cuiusq fortunas. in omnes amicos atq inimicos. notos
atq ignotos incursans. aliorum famam depeculans. aliorumi
caput oppugnans. aliorum domum ac omnem familiam. per¬
stringens. rem. p. funditus labefactans. Quare iudices eiicite
eum de ciuitate. liberate omnes formidine: nobis deniq ip̃is cõ¬
sulite. nam si istum impunitum dimiseritis. in uosmetip̃os. cre¬
dite mihi feram et truculentam bestiam iudices immiseritis. Itẽ
nam si de hoc iudices grauem sententiam tuleritis: uno iudicio
simul multos iugulaueritis. grandis natu parens: cuius spes se¬
nectutis omnis in huius adolescentia posita est quare uelit in ui¬
ta manere spem non hẽbit. filii parui priuati patris auxilio. ludi¬
brio et despectui paternis inimicis erunt appositi. Tota domus

Expanded text:
statim, sicut e cavea leo emissus aut aliqua taeterrima belua solustatim, sicut e cavea leo emissus aut aliqua taeterrima belua soluta ex catenis, volitabit et vagabitur in foro, acuens dentes in unius cuiusque fortunas, in omnes amicos atque inimicos, notos atque ignotos incursitans, aliorum famam depeculans, aliorum caput obpugnans, aliorum domum et omnem familiam perfringens, ‹rem publicam› funditus labefactans. Quare, iudices, eicite eum de civitate, liberate omnes formidine; vobis denique ipsis consulite. Nam si istum inpunitum dimiseritis, in vosmet ipsos, mihi credite, feram et truculentam bestiam, iudices, inmiseritis.» Item: «Nam si de hoc, iudices, gravem sententiam tuleritis, uno iudicio simul multos iugulaveritis: grandis natu parens, cuius spes senectutis omnis in huius adulescentia posita est, quare velit in vita manere, non habebit; fili parvi, privati patris auxilio, ludibrio et despectui paternis inimicis erunt obpositi; tota domus
Abbreviated transcription (Latin):
rem. tamet si uere dixisset: tamen arrogans uisus ẽẽt. Nũc
et ad inuidiam uitandam et laudem comparandam sats di¬
ctum est. Item. utrum igitur causa auariciae aut egestatis ac¬
cessit ad malesicium. auariciae: at largissimus fuitꝰ in amicos
quod signum liberalitatis est. qua contraria est auariciae. e¬
gestatis: at huic quidem pater nolo nuium dicere. non te¬
nuissimum patrimonium reliquit. Hic quoq uitatum est ne
magnum aut maximum diceretur. oc igitur in nostris a¬
ut corum quos defendimus egregiis commodis proferendisi
obscruabimus. Nam ciusmoĩ res. et inuidiam contrahunt in ui¬
ta et odium in oratione. si inconsiderate tractes. Quare quem¬
admodum in ratione uiuendi fugitur inuidia: sic in dicendo
consilio uitatur odium.
Escriptio nominatur: quae rerum consequentium conti¬
net perspicuam. et dilucidam cum grauitate expositiõe
hoc modo. Qsi istum iudices ur̃is sententiis liberaueritisi

Expanded text:
rem», tametsi vere dixisset, tamen adrogans visus esset. Nunc rem», tametsi vere dixisset, tamen adrogans visus esset. Nunc et ad invidiam vitandam et laudem conparandam satis dictum est. Item: «Utrum igitur avaritiae an egestatis accessit ad maleficium? Avaritiae? At largissimus fuit in amicos; quod signum liberalitatis est, quae contraria est avaritiae. Egestatis? Huic quidem pater - nolo nimium dicere - non tenuissimum patrimonium reliquit.» Hic quoque vitatum est, ne «magnum» aut «maximum» diceretur. Hoc igitur in nostris aut eorum, quos defendemus, egregiis commodis proferendis observabimus. Nam eiusmodi res et invidiam contrahunt in vita et odium in oratione, si inconsiderate tractes. Quare quemadmodum ratione in vivendo fugitur invidia, sic in dicendo consilio vitatur odium. CAPUT 51 Descriptio nominatur, quae rerum consequentium continet perspicuam et dilucidam cum gravitate expositionem, hoc modo: «Quodsi istum, iudices, vestris sententiis liberaveritis,
Abbreviated transcription (Latin):
hi cum isto iudices fuit amicicia. sed ista tamen amicicia. tam¬
et si uereor quomodo accepturi sitis: tamen dicam uos me pͥ¬
uastis. Quid ita: quia uobis ut ẽẽm probatus: eum qui uos ꝙ
natio. cui licentiae nomen est. sicuti demonstrauimus. duplici
ratione tractabitur. Acrimonia quoq si nimium fuerit aspea
mitigabitur laude et assimulatione. de qua superius diximus.q̃
non indiget mitigationis. propterea ꝙ imitatur licentiam. et i¬
sua sponte se ad animum auditoris accommodat:
lminutio est cum aliquid ẽẽ nobis: aut iis quos defendimnꝰ
aut natura: aut fortuna. aut industria dicemus egregiu
quod ne qua significetur arrogans ostentatio diminuitur. et at¬
tenuatur oratione hoc modo. Nam hoc pro meo iure iudices
dico me labore et industria curasse. ut disciplinam militarem¬
non in postremis tenerem. hic si quis dixisset ut optime tene¬

Expanded text:
hi cum isto, iudices, fuit amicitia, sed ista tamen amicitia, tamhi cum isto, iudices, fuit amicitia, sed ista tamen amicitia, tametsi vereor quomodo accepturi sitis, tamen dicam, vos ‹me› privastis. Quid ita? Quia ut vobis essem probatus, eum, qui vos onatio, cui licentiae nomen est, sicuti demonstravimus, duplici ratione tractabitur: acrimonia, quae si nimium fuerit aspera, mitigabitur laude; et adsimulatione, de qua posterius diximus, quae non indiget mitigationis, propterea quod imitatur licentiam et sua spontest ad animum auditoris adcommodata. Deminutio est, quom aliquid inesse in nobis aut in iis, quos defendimus, aut natura aut fortuna aut industria dicemus egregium, quod, ne qua significetur adrogans ostentatio, deminuitur et adtenuatur oratione, hoc modo: «Nam hoc pro meo iure, iudices, dico, me labore et industria curasse, ut disciplinam militaremnon in postremis tenerem.» Hic si quis dixisset: «Ut optime tene
Abbreviated transcription (Latin):
dicendo. si loco sit: maxime facit: ut et illi qui audient ab culpa ab¬
sint: et nos qui dicinius. amici ip̃orum. et ueritatis ẽẽ uideamur.
Est autem quoddam genus in dicendo licentia: quod astutiore ta¬
tione comparatur: cum aut ita obiurgamur eos qui audiunt. quo¬
modo ip̃i se cupiunt obiurgari: aut id quod scimus facile omnes
audituros: dicimus nos timere. quomodo accipiant: sed tamen
ueritate commoueri. ut nihilo setius dicamus. Horum amborũ
gencrum exempla subiiciemus. Prioris huiusmodi. Nimium
quirites. animis estis simplicibus. et mansuetis: nimium credi¬
tis unicuiq. existimatis unumquenq eniti: ut perficiat. quae
uobis pollicitus sit. Erratis. et falsa spe frustra iamdiu detinemi¬
ni. stulticia ur̃a. iol quod erat in ur̃a potestate: ab aliis petere: ꝗͣ
sumere maluistis. ꝑ osterioris licentiae hoc erit exemplum. Mi¬

Expanded text:
dicendo, ‹si loco› fit, maxime facit, ut et illi, qui audient, a culpa abdicendo, ‹si loco› fit, maxime facit, ut et illi, qui audient, a culpa absint, et nos, qui dicimus, ameici ipsorum et veritatis esse videamur. Est autem quoddam genus in dicendo licentiae, quod astutiore ratione conparatur, cum aut ita obiurgamus eos, qui audiunt, quomodo ipsi se cupiunt obiurgari, aut id, quod scimus ‹facile omnes audituros, dicimus› nos timere, quomodo accipiant, sed tamen veritate commoveri, ut nihilosetius dicamus. Horum amborum generum exempla subiciemus; prioris, huiusmodi: «Nimium, Quirites, animis estis simplicibus et mansuetis; nimium creditis uni cuique. Existimatis unum quemque eniti, ut perficiat, quae vobis pollicitus sit. Erratis et falsa spe frustra iam diu detinemini stultitia vestra, qui, quod erat in vestra potestate, ab aliis petere quam ipsi sumere maluistis.» Posterioris licentiae hoc erit exemplum: «Mi
Abbreviated transcription (Latin):
ne ciudeles existimaremini: Dum eam uitastis uituperatioẽ
quae longe a uobis aberat. affuturam eam inuenistis. ut timi¬
di. atq ignaui putaremini. maximas et priuatas. et publicas ⁊¬
calamitates accepistis: cum etiam maiores impendere uicdeã¬
tur. Sedetis et oscitamini. luce noctem nocte lucem expecta¬
tis. aliquid acerbi quotidie. atq incommnodi nunciatur. et
eum cuius opera uobis haec accidunt. uos remoramini duitiꝰ¬
et alitis ad rei.P. perniciem. retinetis quo ad potestis in ciuita
te. E iusmõi licentia. si nimium uidebitur acrimoniae hẽre
multis mitigationibus lenietur. Nam continuo aliquid huius¬
modi licebit iuferre. hic ego uirtutem ur̃am quaero: sapientiam d̾¬
sidero. ueterem consuetudinem requiro. Quod erat commotum licen¬
tia: id mitigetur laude. ita ut alterares ab iracondia. et molestia reo¬
ueat: altera res ab errato deterreat. Haec res sicut in amicicia: ita ĩ

Expanded text:
ne crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vituperationem, ne crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vituperationem, quae longe a vobis erat afutura, eam invenistis, ut timidi atque ignavi putaremini. Maximis privatis et publicis calamitatibus acceptis, cum etiam maiores inpendere videantur, sedetis et oscitamini. Luci noctem, nocte lucem expectatis. Aliquid cottidie acerbi atque incommodi nuntiatur: et iam eum, cuius opera nobis haec accidunt, vos remoramini diutiet alitis ad rei publicae perniciem, retinetis, quoad potestis in civitate?» CAPUT 49 Eiusmodi licentia si nimium videbitur acrimoniae habere, multis mitigationibus lenietur; nam continuo aliquid huiusmodi licebit inferre: «Hic ego virtutem vestram quaero, sapientiam desidero, veterem consuetudinem requiro», ‹ut› quod erat commotum licentia, id constituatur laude, ut altera res ab iracundia et molestia removeat, altera res ab errato deterreat. Haec res, sicut in amicitia, item in
Abbreviated transcription (Latin):
Icentia est cum apud eos. quos aut uenerari. aut metuere tlebe¬
mus: tamen aliquid pro uire nr̃o dicimus: quod eos minĩe¬
offendat: aut quos hi oliligunt cumin aliquo errato uere reprae¬
ꝙ se nemo ur̃i defensorem prositeatur: lodl tribuite ur̃ae culpa¬
atq istuod desinite mirari. Quid est enim quare non omnes istã
rem fugere ac uitare debeant: Recordamini quos hũeritis
defensores. studia eorum uobis ante oculos proponite. Deiñ
exitus omnium cosiderate: tunc uobis ueniet in mentem ut ue¬
re dicam negligentia ur̃a. siue ignauia potius: illos omnes ante ocu¬
los ur̃os trucidatos eẽ. inimicos eorum ur̃is suffragiis. ui amplissiũ:
locum peruenisse. I tem. nam quid fuit iudices. quare in senten¬
tiis ferendis dubitauerits: aut istum hominem nefarium ampli¬
ciueritis. Non apertissime res erant crimini datae: num omnes
hae testibus comprobata: non contra tenuiter et nugatorie res¬
ponsum est: hic uos ueriti estis. si primo coctu conde mnassetis

Expanded text:
icentia est, cum apud eos, quos aut vereri aut metuere debemus, tamen aliquid pro iure nostro dicimus, quod eos aut quos ii diligunt aliquo in errato vere repreQuod se nemo vestri defensorem profiteatur? Adtribuite vestrae culpae, desinite mirari. Quid est enim, quare non omnes istam rem fugere ac vitare debeant? Recordamini, quos habueritis defensores; studia eorum vobis ante oculos proponite; deinde exitus omnium considerate. Tum vobis veniat in mentem, ut vere dicam, neglegentia vestra sive ignavia potius illos omnes ante oculos vestros trucidatos esse, inimicos eorum vestris suffragiis in amplissimum locum pervenisse.» Item: «Nam quid fuit, iudices, quare in sententiis ferendis dubitaveritis aut istum hominem nefarium ampliaveritis? Non apertissimae res erant criminei datae? ‹Non omnes hae testibus conprobatae?› Non contra tenuiter et nugatorie responsum? Hic vos veriti estis, si primo coetu condemnassetis,
Abbreviated transcription (Latin):
plificationem: cuius effectus hic debet ẽẽ. ut aut perturbentur
animi: aut tranquillentur. Et si ita iam affecti sint ante. ut au¬
geat corum motus. aut sedet oratio. Huic generi in quo et mise¬
ncordia et iracundia. et odium et inuidia. et caeterae animi affe¬
ctiones perturbentur praecepta suppeditantur aliis libris: quos
poteris mecum legere cum uoles. Ad id autem quod te uelle
senseram cumulate satisfactum eẽ debet uoluntati tuxe. Nam ne p̃¬
terrem aliquid. quod ad argumentum in omni oratione reperien¬
dum pertineret plura ꝗͣ a te desiderata erant sum complexus. fe¬
ciq quod sape liberales uaenditores solent: ut cum aedes. fundu¬
ue uẽliderint rutis cęsis receptis concedant tamen aliquid ẽptoĩ
quod ornandi causa apte et loco positum ẽẽ uideatur. Sic tibi
nos ad id quod quasi mancipium dare debuimus ornamenta
quaedam uoluimus non debita accedere: finis. Deo gratias:¬

Expanded text:
plificationem, cujus effectus hic debet esse, ut aut perturbentur plificationem, cujus effectus hic debet esse, ut aut perturbentur animi aut tranquillentur, et si ita jam affecti ante sint, aut augeat eorum motus, aut sedet oratio. Huic generi in quo et misericordia, et iracundia, et odium, et invidia, et caeterae animi affectiones perturbantur, praecepta suppeditantur aliis libris, quos poteris mecum legere, cum voles. Ad id autem quod te velle senseram, cumulate satisfactum esse debet voluntati tuae. Nam ne praeterirem aliquid quod ad argumentum in omni ratione reperiendum pertineret, plura quam a te desiderata erant, sum complexus, fecique quod saepe liberales venditores solent, ut cum aedes, fundumve vendiderint, rutis cesis receptis, concedant tamen aliquid emptori, quod ornandi causa apte et loco positum esse videatur. Sic ubi nos ad id quod quasi mancipi dare debuimus, ornamenta quaedam voluimus non debita accedere.
Abbreviated transcription (Latin):
Iam hoc perspicuum est non magis in legibus ꝗͣ in testamẽtiᷤᷤ
in stipulationibus in reliquis qua ex scripto aguntur posse cõ¬
trouersias easdem existere. Hoium tractationes in alus libris
explicantur. N ec solum perpetua actiones. sed etiam par¬
tes orationis cisdem locis adiuuantur partim propriis. par¬
tim cõmunibus. Et in principiis. quibus ut benuioli. ut doci¬
les ut artenti sint qui audi ant efficiendum est propris locis. tẽ¬
q narrationes. ut ad suos fines spectent. idest ut planae sint
ut breues ut euidentes: ut credibiles: ut mederatȩ: ut cum dig̃¬
tate: quae quanꝗ̃ in tota oratione ẽẽ debeant: magis tamen sunt
propria narrandi. Quae autem sequitur narrationem fidem ea
persuadendo quoniam efficitur. qui ad persuadendum loci maxi¬
me ualeant: dictum est in iis in quibus de omni ratione diximꝰ¬
discendi. Peroratio autem et alia quaedam hẽt. et maxime am¬

Expanded text:
In hoc perspicuum est, non magis in legibus quam in testamentis, In hoc perspicuum est, non magis in legibus quam in testamentis, in stipulationibus, in reliquis quae ex scripto aguntur, posse controversias easdem existere. Horum tractationes in aliis libris explicantur. nec solum perpetuae actiones sed etiam partes orationis isdem locis adiuvantur, partim propriis partim communibus; ut in principiis, quibus ut benevoli, ut dociles, ut attenti sint qui audiant, efficiendum est propriis locis; itemque narrationes ut ad suos fines spectent, id est ut planae sint, ut breves, ut evidentes, ut credibiles, ut moderatae, ut cum dignitate. Quae quamquam in tota oratione esse debent, magis tamen sunt propria narrandi. quae autem sequitur narrationem fides, ea persuadendo quoniam efficitur, qui ad persuadendum loci maxime diximus. Peroratio autem et alia quaedam habet, et maxime am
Abbreviated transcription (Latin):
generibus usus est nimis impudenter caesar contra catonem
meum. Sed quae ex statu contentio esficitur: eam graeci
re agitur uocari. quibus autem hoc qua de re agitur continetũ¬
haec continentia uocantur. quasi firmamenta defensionis: qui¬
bus sublatis defensio nulla sit. S ed quoniam lege firmiu̾
in controueisiis disceptandis ẽẽ nihil debet: danda est᷑ opa ut le¬
gem adiutricem et testem adhibeamus. in qua re aliis quasi
status existunt noui qui appellantur legitimae disceptationes
Tum enim defenditur non id legem dicere quod aduersarius
uelit: sed aliud. ld autem contingit cum scuptum ambiguũ
est: aut duae differentes sententia accipi possunt. Tum oppo¬
nitur scripto uoluntas scnptoris ut quaeratur uerba ne plus. a
sententia ualere debeant. Tum legi lex contraria affertur. ista st̃
tria genera quae controuersiam in omni scripto facere possunt
ambiguum. discrepantia scrpti et uoluntatis scriptura contraĩa

Expanded text:
generibus usus est nimis impudenter Caesar contra Catonem generibus usus est nimis impudenter Caesar contra Catonem meum. sed quae ex statu contentio efficitur, eam Graeci o, QVA DE RE AGITVR vocari. Quibus autem hoc qua de re agitur continetur, ea continentia vocentur, quasi firmamenta defensionis, quibus sublatis defensio nulla sit. Sed quoniam lege firmius in controversiis disceptandis esse nihil debet, danda est opera ut legem adiutricem et testem adhibeamus. In qua re alii quasi status exsistunt novi, sed appellentur legitimae disceptationes. tum enim defenditur non id legem dicere quod adversarius velit, sed aliud. Id autem contingit, cum scriptum ambiguum est, ut duae sententiae differentes accipi possint. Tum opponitur scripto voluntas scriptoris, ut quaeratur verbane plus an sententia valere debeant. Tum legi lex contraria adfertur. Ista sunt tria genera quae controversiam in omni scripto facere pambiguum, discrepantia scripti et voluntatis, scriptura contraria.