comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tum pueris dulce arridens ea imꝓbat iuno
Ei nos nec mine quid enĩ sumus ata sccũdis
Despiciat ualet illa manu ualet illa lacertis
Paruuila nos arcu puerili spicula sensim
Fudimus et nullus nostro de uulnere sãguis
Uera agite o mea turba precor ne tempus adeste
Et iyriam pubem tacitis exurite talis
Amplexii mulioq mero somnoq: uiror
Prosliganda cies quam nõ petfregerit ensis
Non ignes nõ immissis graduius habenis
Combibat illapsos ductor per uiscera luxus
Nec pudeat picto fultum iacuisse cribili
N ec crinẽ assino perfundere pugnet amomo
Ille sub hiberno somnos educere caelo
Iactato teclis malit consumere noctes
Ac ponat ritus uescendi sepe citato
Dum residet sub casside equo discatq lieo
Imbellem donare diem tum deinde maden
Post epulas sit grata chelis segnisq saporas
Aut nostro uigiles dicat sub numine noctes
Hec postquam uenus applaudit lasciuus et alto

Expanded text:
tum pueris dulce adridens: ‘Eat improba Iuno tum pueris dulce adridens: ‘Eat improba Iuno et nos nec mirum, quid enim sumus? acta secundis despiciat. ualet illa manu, ualet illa lacertis: paruula nos arcu puerili spicula sensim fundimus, et nullus nostro de uulnere sanguis. uerum, agite, o mea turba, precor nunc tempus, adeste et Tyriam pubem tacitis exurite telis. amplexu multoque mero somnoque uirorum profliganda acies, quam non perfregerit ensis, non ignes, non immissis Gradiuus habenis. combibat inlapsos ductor per uiscera luxus, nec pudeat picto fultum iacuisse cubili, nec crinem Assyrio perfundere pugnet amomo. ille sub hiberno somnos educere caelo iactator tectis malit consumere noctes, ac ponat ritus uescendi saepe citato dum residet sub casside equo, discatque Lyaeo imbellem donare diem. tum deinde madenti post epulas sit grata chelys, segnisque soporas aut nostro uigiles ducat sub numine noctes.’ Haec postquam Venus, adplaudit lasciuus et alto
Abbreviated transcription (Latin):
Postera lux phoctotis equos perferre parabat
Iam rapidos om̃is curru splẽdẽte sub undis
Et iuuenis magno generatus hamilcar duras
Iam dudũ exereet curas Cartaginis arces
Ire ferox mago & patrib portate iubetur
Nuntia facta ducis praeda et captiua legunt᷑
Corpora directeq uiris sub marte cruento
Exuuie fausti superis libamina belli
Altera curata libicis dimitntur oris
Heu decius reduce letus seruatꝰ ad iras
Ni pocne iuuene indigne miscratꝰ ab alto
Iuppiter aut quã Uatri uertsset ad urbe
Hic pelea uir& ꝑtolemei sceptra uehẽtũ
Cripuere minis resolutaq uicula collo
Atq eadem uita custos mox deĩde quicto
Accepit tellus ossa iuiolata sepulchro
N ec uenerẽ interea fugit exoptabile tp̃s
ꝑ oenoꝵ mẽtes ceco perleta premendi
Exitio et luxu corda importuna domãdi
S pargẽ tela manu passim falletia natis
Imperat et tacitai in pectore mutere flamas

Expanded text:
Postera lux Phaethontis equos proferre parabat, Postera lux Phaethontis equos proferre parabat, iam rapido summis curru splendente sub undis, et iuuenis magno generatus Hamilcare duras iam dudum exercet curas. Carthaginis arces ire ferox Mago et patribus portare iubetur nuntius acta ducis. praeda et captiua leguntur corpora dereptaeque uiris sub Marte cruento exuuiae, fausti superis libamina belli. altera curarum Libycis dimittitur oris heu Decius, reduci lentas seruatus ad iras, ni poenae iuuenem indignae miseratus ab alto Iuppiter antiquam Batti uertisset ad urbem. hic Pellaea uirum Ptolomaei sceptra uehentum eripuere minis, resolutaque uincula collo. atque eadem uitae custos mox deinde quieto accepit tellus ossa inuiolata sepulchro. Nec Venerem interea fugit exoptabile tempus Poenorum mentes caeco per laeta premendi exitio et luxu corda importuna domandi. spargere tela manu passim fallentia natis imperat et tacitas in pectora mittere flammas.
Abbreviated transcription (Latin):
Torpebt dextre. parce oro ee desine uelle
Eui nequeas uictor superesse an tristia uĩcla
Et decius nõ erudiũt compone̾ mete
Talia cõmemoran̾t fame maioris amore
Flagrantẽ ut uidit iuuenẽ surdũq imori
N il ultra posco resere ĩ cõuiuia gressum
Aꝓperemus ait nõ iam tibi pectora pubis
Sidoniae fugienda manti tutantia rege
Noc iugulo dextram explora nãq hoc tibi ferea
Si poenũ ĩuasisse paras ꝑ uiscera ferra
N ostra est ducedum tardã ne sperne senectas¬
Opponam membra atq ensem extorque̾ negatũ
Morte mea cripiam lacrime tuc ore profuse
Et magna superum cura seruatus ĩ arma
Scpiade poenus nec tantum fata dedei̾t
Externa peragi dextra pulchemmꝰ ille
Et dignus ficti compos memorabilis ausi
Amisit quantam posito conamine laudẽ
Cui tantum est uoluisse decus tũ redlere se se
Festinant epulis et tristia frõte serenãt
Donec leta unnz soluit cõuiuia somnus

Expanded text:
torpebunt dextrae? parce, oro, et desine uelle, torpebunt dextrae? parce, oro, et desine uelle, cui nequeas uictor superesse. an tristia uincla et Decius non erudiunt componere mentem?’ Talia commemorans, famae maioris amore flagrantem ut uidit iuuenem surdumque timori, ‘Nil ultra posco, refer in conuiuia gressum; approperemus:’ ait ‘non iam tibi pectora pubis Sidoniae fodienda manu tutantia regem: hoc iugulo dextram explora. namque haec tibi ferrum, si Poenum inuasisse paras, per uiscera ferrum nostra est ducendum. tardam ne sperne senectaopponam membra atque ensem extorquere negatum morte mea eripiam.’ lacrimae tunc ore profusae, et magna superum cura seruatus in arma Scipiadae Poenus, nec tantum fata dederunt externa peragi dextra. pulcherrimus irae et dignus fieri compos memorabilis ausi, amisit quantam posito conamine laudem, cui tantum est uoluisse decus. tum reddere sese festinant epulis et tristia fronte serenant, donec laeta uirum soluit conuiuia somnus.
Abbreviated transcription (Latin):
Iam poeno tibi natus erit uibrabat ab ore
Ignis atrox animusq uiri ia bella gerebat¬
Cum senior tanti pondus conaminis egra
Iam dudum uix aure ferens tremebũdus ibides
Stemitur & pedib crebro pauida oscula figẽs
Per siquid superest uite per iura pare̾tis
Perq tuam nostra potiorẽ nate salutem¬
Absiste incoeptis oro ne sanguine cernã
Polluta hospitia ac tabo repleta cruento
Pocula & euersas pugna certamine mẽsas¬
F u ne illum quẽ nõ acies. nec moenia et uibes
Tetre ualent cum frons ꝓpior lumẽq coruisco
Igne micat tu ne illa uiri qua uertice fũdit
Fulmina pertuleris: si uiso ĩtorserit ense
Deam quã uertit per campos agmina uoc̾ẽ
F allit te mensas inter quod credis inetmẽ
Tot bellis quaesita uiro. tot cedib armat
Maiestas & terna duce̾ si ad moueris ora
Cãnaset trebiã ante oculos trasimena q busta
Et pauli stare ĩgẽtẽ miraberis umbrã
Quid tanto ĩ casu comitũ uxtaq iacẽtũ

Expanded text:
iam Poeno tibi natus erit!’ uibrabat ab ore iam Poeno tibi natus erit!’ uibrabat ab ore ignis atrox, animusque uiri iam bella gerebacum senior, tanti pondus conaminis aegra iam dudum uix aure ferens, tremebundus ibidem sternitur et pedibus crebro pauida oscula figens: ‘Per si quid superest uitae, per iura parentis perque tuam nostra potioreabsiste inceptis, oro, ne sanguine cernam polluta hospitia ac tabo repleta cruento pocula et euersas pugnae certamine mensas. tune illum, quem non acies, non moenia et urbes ferre ualent, cum frons propior lumenque corusco igne micat, tune illa uiri quae uertice fundit fulmina pertuleris, si uiso intorserit ense diram, qua uertit per campos agmina, uocem? fallit te, mensas inter quod credis inermem. tot bellis quaesita uiro, tot caedibus armat maiestas aeterna ducem. si admoueris ora, Cannas et Trebiam ante oculos Trasimennaque busta et Pauli stare ingentem miraberis umbram. quid? tanto in casu comitum iuxtaque iacentum
Abbreviated transcription (Latin):
Q ꝗͣ imperfects magne t̾n indolis ausis¬
u ens una inuiolata mero. nullisq uenenis
Potando exarmata decus pugneq necisq
Sidoniae. tacito uoluebat pectore mole
Ouoq esset miseranda magis tũ sacra libido¬
ꝑ acuuio genuitus patrias dãnauerat arus
Is uariis oneratum epulis atq atria tardo
Linquẽtem gressu comitatus pone parẽte̾
Postquam posse datum meditata aperire nouosq
Pandere conatus & liber parte relicta
Tectora a tergo patuit locus accipe digna
Et capua ee nobis iquit consulta togaq
Armatum amota nudat latus haec ego bellũ
Conficere ense paro. atq auulsum ferre tonãn
Rectonis libici uictor caput hic erit ille
Qui poluta dolis iam foedera sentiet ensis
Si petferre nequit spectactila tãta senedus
Et tremit inceptis lasso maiorib. euo
Et tu securis concede penatib & me
Linque meae m̃ti sũmũ quod credis ex equas
Nanmbalem superis. o quantũ noĩe maior

Expanded text:
quamquam imperfectis, magnae tamen indolis, ausisquamquam imperfectis, magnae tamen indolis, ausis, mens una, inuiolata mero nullisque uenenis potandi exarmata decus, pugnaeque necisque Sidoniae tacito uoluebat pectore molem. quoque esset miranda magis tam sacra libido, Pacuuio genitus patrias damnauerat artis. is uariis oneratum epulis atque atria tardo linquentem gressu comitatus pone parentem, postquam posse datum meditata aperire nouosque pandere conatus, et liber parte relicta tectorum a tergo patuit locus, ‘Accipe digna et Capua et nobis’ inquit consulta: togaque armatum amota nudat latus ‘hoc ego bellum conficere ense paro atque auulsum ferre Tonanti rectoris Libyci uictor caput. hic erit ille, qui polluta dolis iam foedera sanciet, ensis. si perferre nequit spectacula tanta senectus et tremit inceptis lasso maioribus aeuo, at tu securis concede penatibus et me linque meae menti. summum quod credis et aequas Hannibalem superis, o quantum nomine maior
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse oculis sacilesq coli tanto agmine m̃sas
Donec pulsa sames et Bachi munera dura
Laxarunt mentem tum srõtis dedita demu̾
Letitia et posite grauiores pectore cune
Personat euboica teueras testudine crines
Incola et obtusas imuti murmure sauc
Inter bella tube permulcct cantib auris
Eledraeq thoros & athlanudes ũde creatus
Proles digna deũ tum dardanus isq tonãti
Ut det erithomũ magna de stirpe nepotẽ¬
N inc iheos. hinc illus generis tũcordine Iõgo
Assaracus nullo minor famaue manu ue
Tum capis ut primis dederit sua noĩa muris
Concelebrane plausa pariter sidonia pubes
Campaneq manus ante omnis ductor honori
Nominis augusto libat cõchesia ritu
Coctera quae seꝗt᷑ bachiq emore liquorẽ
Irorat mensis turba ardescitq lico
Interea tirio resoluta ĩ gaudia caetu
Conuerso neq enĩ iuuenis nõ digne sileri
Transmittam tua cepta libe̾s. famaq negabo

Expanded text:
esse epulis facilesque coli tanto agmine mensas, esse epulis facilesque coli tanto agmine mensas, donec pulsa fames et Bacchi munera duram laxarunt mentem. tum frontis reddita demum laetitia, et positae grauiores pectore curae. Personat Euboica Teuthras testudine, Cymes incola, et obtusas immiti murmure saeuae inter bella tubae permulcet cantibus auris. Electraeque toros Atlantidos, unde creatus proles digna deum tum Dardanus, isque Tonanti ut det Erichthonium magna de stirpe nepotem; hinc Tros, hinc Ilus, generis tunc ordine longo Assaracus, nulloque minor famaue manuue tum Capys ut primis dederit sua nomina muris. concelebrant plausu pariter Sidonia pubes Campanaeque manus. ante omnis ductor honori nominis augusto libat carchesia ritu; cetera quem sequitur Bacchique e more liquorem inrorat mensis turba ardescitque Lyaeo. Interea, Tyrio resoluta in gaudia coetu conuerso neque enim, iuuenis non digne sileri, tramittam tua coepta libens famamque negabo
Abbreviated transcription (Latin):
N unc qualis frenata acies nuc dein pedestris
Copia quãta uiris mõstrãt capitolia caelia¬
Stellantis q docẽt campos ceretẽ ꝙ benigna s uithnau¬
Iamq diem ad metas defessis phoeb olimpo
Impellebat equis fuscabat et hespetus umbra
Paulaum ĩ fusa properaniem ad lutora curtu
Inslituũt de more epulas sestamq uibem
Regifice extructis celebrãt cõuiuia mensis
Ipse deum cului et sacro dignatus honore
Precipuis multoq procul splendentib ostro
Accipitut sublime thoris nõ una ministri
Turba gregis posuisse dapes his adlita cura
Nis adolete focos his ordine pocula ferẽ
N ecnon et certis struitu poenus aspera mẽsa
Pondera celau fulgẽt antiquitus auri
Eripiunt flamie noctem strepituq mouẽtũ
M urmurat alta domus sttipet ĩ consuctus opime
Si donius mense miles faciemq superbi
Ignotam luxus oculis mirãtib haurit
Uescitur ipse silens et cautus damnat honores

Expanded text:
nunc qualis frenata acies, nunc deinde pedestris nunc qualis frenata acies, nunc deinde pedestris copia quanta uiris. monstrant Capitolia celStellatisque docent campos Cereremque benignam. iamque diem ad metas defessis Phoebus Olympo impellebat equis, fuscabat et Hesperos umbra atim infusa properantem ad litora currum: instituunt de more epulas festamque per urbem regifice extructis celebrant conuiuia mensis. ipse, deum cultu et sacro dignatus honore, praecipuis multoque procul splendentibus ostro accipitur sublime toris. non una ministri turba gregis: posuisse dapes his addita cura, his adolere focos, his ordine pocula ferre; necnon et certis struitur penus. aspera mensa pondera caelati fulgent antiquitus auri. eripiunt flammae noctem, strepituque mouentum murmurat alta domus. stupet inconsuetus opimae Sidonius mensae miles faciemque superbi ignotam luxus oculis mirantibus haurit. uescitur ipse silens et tantos damnat honores
Abbreviated transcription (Latin):
Illatus uelut arm̃tis suꝑ ardua colla
Cumq se se imposuit uictorq ĩmane subira
Infremuit leo et ĩmersis grauis ũguib hesit¬
N andit anhelantẽ prẽdẽs ceruice iuuẽcu
Ai decius dum uicla ligãt necte otiꝰ ĩquit
Nam sic hannibalẽ docet ĩtrauisse catenas¬
Foederis infausti pretium sic uictima p̃sul
Digna cadit decius nem. te sanguine laetũ
Humano. sit fas caessis placasse iuuẽcis
En dextra en fccdus nõ dũ cibi curia nec dũ
Templor intrati postes iam pandit᷑ acri
Imperio carer perge ac primordia cãta
Accumula paribo factis mihi fama sub umbris
Te feret oppressũ capue. cecidisse ruinis
Nec plura affari concessum obnubit atra
Ueste caput trahiturq serox an ora suor̃¬
Exin uictor ouãs sedato pectore tãdẽ
Spectandis uerbis tectis templisq seranos
Letus circumfert oculos et singula discit
Quis muns sacor et pubes sit quãta sub armis
Quot bello pateãt aun argentiq talẽta

Expanded text:
inlatus uelut armentis super ardua colla inlatus uelut armentis super ardua colla cum sese imposuit uictorque immane sub ira infremuit leo et immersis grauis unguibus haesit, mandit anhelantem pendens ceruice iuuencum. at Decius, dum uincla ligant, Necte ocius inquit ‘nam sic Hannibalem decet intrauisse catenasfoederis infausti pretium. sic uictima prorsus digna cadit Decius. nec enim te sanguine laetum humano sit fas caesis placasse iuuencis. en dextra! en foedus! nondum tibi curia necdum templorum intrati postes: iam panditur acri imperio carcer. perge ac primordia tanta accumula paribus factis. mihi fama sub umbras te feret oppressum Capuae cecidisse ruinis.’ nec plura effari concessum. obnubitur atra ueste caput, trahiturque ferox ante ora suorExin uictor ouans sedato pectore tandem spectandis urbis tectis templisque serenos laetus circumfert oculos et singula discit: quis muris sator, et pubes sit quanta sub armis, quot bello pateant argenti aerisque talenta,
Abbreviated transcription (Latin):
Sic urbem ĩgredit᷑ toto comitãte senatu
Et uulgo ad spectanda ducis simulacra ruẽte
Effundit cunctam rabiẽ irarq procellas
N ec nõ et decio propiora pericula itẽ
Flãmarãt tempusq adeo cernebat adesse
Quo laudes ducũ iuicni superaret inermis
Non illum fuga nõ clausi occuluere penates
Sed liber ueluti nullus penetrasset ĩ urbe
Hannibal itrepido seruauerat otia uultu
Cum iuuenẽ saeuis horrendũ cõcitat armis
Inuadit globo et pedib sublime sedẽtis
Ductoris sistit tonat inde ferocib alte
Lacessens uictor didis solus ne ruẽte̾
Fulcire et reuocare paras a funere rom̃a
Odemens en qui diuũ mihi munera tãta
Eripiat. decio prorsus seruabat inerti
U incendus decio imbelli ceu femina nulla
Orta in agenoicis nostre Carthaginis oris
Cesserit huc age dum nã cur idigna feramꝰ
Magnanime miles inertas ĩ necte cathenas
Dixerat hic nec dũ finẽ cõuitia norant

Expanded text:
sic urbem inuectus, toto comitante senatu sic urbem inuectus, toto comitante senatu et uulgo ad spectanda ducis simul ora ruente, effundit cunctam rabiem irarumque procellas. Necnon et Decio propiora pericula mentem flammarant, tempusque adeo cernebat adesse, quo laudes ducis inuicti superaret inermis. non illum fuga, non clausi occuluere penates, sed liber, ueluti nullus penetrasset in urbem Hannibal, intrepido seruauerat otia uultu, cum iuuenem saeuis, horrendum, concitus armis inuadit globus et pedibus sublime sedentis ductoris sistit. tonat inde ferocibus alte incessens uictor dictis: ‘Solusne ruentem fulcire ac reuocare paras a funere Romam, o demens? en, qui diuum mihi munera tanta eripiat. Decio prorsus seruabar inerti uincendus, Decio imbelli, cui femina nulla orta in Agenoreis nostrae Carthaginis oris cesserit. huic agedum nam cur indigna feramus magnanimi?, miles, meritas innecte catenas.’ dixerat haec, necdum finem conuicia norant:
Abbreviated transcription (Latin):
Dumq ea nequicꝗͣ nõ illi lata profatur
Audita asperitate uiri ceptoq feroci
Multa faeta gerens ira praecordia poenus
Astabat muris propereꝙ arcessere la̾tos
Immitẽ castris decium iubet homda uirtus
Armatumq fide pectus rectiq cupido
Et maior capua mẽs ĩperterrita mole
Inuicta stabat toruoq minãtia utiltu
Iussa ducis uerbisq etiã ĩcessebat amaris
Quem libiae rector. tot signa tot arma ferẽtis
Spernẽtẽ increpitans magno clamore ꝓphat
Post paulum post flamĩũ componim᷑ heci
Uecotdi decio mecũ certasse uolen
Indecus et famã leti rapite.ite citan
Signa duces pateat mihiq campane uetãte
Urb̃s decio explorare libet noua bella mouẽn
Cui patuere alpes saxaq impellẽtia caelum
Atq uni calcata deo suffuderat ora
Sanguis et a toruo fulgebant luĩe flame
Tum rictus spumãs et hanelis faucib actas
Uersabant poenitus ditã ad suspiria murmur

Expanded text:
que ea nequiquam non ulli laeta profatur, que ea nequiquam non ulli laeta profatur, audita asperitate uiri coeptoque feroci, multa feta gerens ira praecordia, Poenus astabat muris propereque accersere lectos immitem castris Decium iubet. horrida uirtus armatumque fide pectus rectique cupido et maior Capua mens imperterrita mole inuicta stabat toruoque minacia uultu iussa ducis uerbisque etiam incessebat amaris. quem Libyae rector tot signa, tot arma ferentis spernentem increpitans magno clamore profatur: ‘Post Paulum, post Flaminium componimur, eheu, uecordi Decio, mecum certasse uolenti in decus et famam leti. rapite ite citati signa, duces. pateatne mihi Campana uetante urbs Decio, explorare libet, noua bella mouenti cui patuere Alpes, saxa impellentia caelum atque uni calcata deo.’ suffuderat ora sanguis et a toruo surgebant lumine flammae. tum rictus spumans et anhelis faucibus acta uersabant penitus dirum suspiria murmur.
Abbreviated transcription (Latin):
A ioue ducta capis magno cognatus iulo
Ille ego semihoies ĩter Nasamos et ĩter
Seuum atq equantẽ ritus garamãta ferar
Marmarico ponam tentoria mixtus aliino
Ductorem q feram cui ne ꝓ focdere proq
Iustitia est ensis solesq e sanguine laudes
Non ita nõ decio permixtũ fasq nefasq
Nec ut uelle queat. nullo nos inuida tãto
Armauit natura bono ꝗͣ ianua mortis
Quod patet et uita nõ equa exire potestas
Haec uana aduersas decius iactauit ad auris
Ast delecta manus iungebat foedera porno
Iamq aderat p̾missa duci turbate tumltu
Autololes numerosa cohors ipse agmine e mag̾
F estinata ci tus per campos signa mouebat
Et decius nc hora uiri nẽ tp̃s adeste¬
Dum capua dignũ. dum me duce dextera uidex
Molitur facinus procumbat barbara pubes
Pro se quisq alacres rapite hoc decus hostuis adire
Si parat obstructas replete cadauere portas
Et ferro purgate nephas. hic deniq solus
Eluerit sanguis maculatas crimie mẽtes¬

Expanded text:
ab Ioue ducta Capys magno cognatus Iulo, ille ego semihomines inter Nasamonas et inter saeuum atque aequantem ritus Garamanta ferarum Marmarico ponam tentoria mixtus alumno, ductoremque feram, cui nunc pro foedere proque iustitia est ensis solaeque e sanguine laudes? non ita, non Decio permixtum fasque nefasque, haec ut uelle queat. nullo nos inuida tanto armauit Natura bono, quam ianua mortis quod patet et uita non aequa exire potestas.’ Haec uana auersas Decius iactauit ad auris. ast delecta manus iungebat foedera Poeno. iamque aderat praemissa duci turbante tumultu Autololes numerosa cohors. ipse agmine magno festinata citus per campos signa mouebat. et Decius: ‘Nunc hora, uiri, nunc tempus. adestedum Capua dignum, dum me duce dextera uindex molitur facinus: procumbat barbara pubes. pro se quisque alacres rapite hoc decus. hostis adire si parat, obstructas praebete cadauere portas et ferro purgate nefas. hic denique solus eluerit sanguis maculatas crimine mentes
Abbreviated transcription (Latin):
Corpora debilibꝰ nitũt᷑ sisteͣ membris
C lamor saepe replens et saepe silẽtia fixis
In tellurẽ oculis nude plerisq sinistrae
Detrito elipeo de sunt pugnantibo enses
Sautius omnis eques galeis carpere suꝑb
Cristara decus et damnart mortis honores
At multa torax perfossus euspide ee herẽs
Lorice interdũ Matirusia pendet harundo
Interdum mesto socios clamore reꝗit
Nic gaba hic piso & leto nõ dignus inerti
Cunio defletur grauis atq ubi sceuola bello
Nos passim ac pauli panter ceu dira paretis
Atq idem quãtum dextra sed cura futuri
Quos premit aut fossas ĩstant produce intiris
Aut portaꝵ aditus ut rera est copia firmãt
Ouaq patet campis planis ĩgressib hoitis
Ceruoꝵ ambtistis mitantes cornua ramis
Et stilus occtilit᷑ cecum ĩ uestigia taelum
Ecce suꝑ clades et nõ medicabile uulnus
Reliquias belli atq ĩperdita corpora poenis
Punica et hannibale̾ mutato euade᷑ celo
Dux erat exilio collectis Marte metellus

Expanded text:
corpora debilibus nituntur sistere membris. clamor saepe repens et saepe silentia fixis in tellurem oculis: nudae plerisque sinistrae detrito clipeo, desunt pugnacibus enses, saucius omnis eques: galeis carpsere superbum cristarum decus et damnarunt Martis honores. at multa thorax perfossus cuspide, et haerens loricae interdum Maurusia pendet harundo. interdum maesto socios clamore requirunt. hic Galba, hic Piso et leto non dignus inerti Curio deflentur, grauis illic Scaeuola bello. hos passim, at Pauli pariter ceu dira parentis atque idem quantus dextra. sed cura futuri quos premit, aut fossas instant praeducere muris aut portarum aditus, ut rerum est copia, firmant, quaque patet campus planis ingressibus hostis, ceruorum ambustis imitantur cornua ramis, et stilus occulitur, caecum in uestigia telum. Ecce, super clades et non medicabile uulnus, reliquias belli atque imperdita corpora Poenis Punica et Hannibalem mutato euadere caelo. dux erat exilio non laetus Marte Metellus,
Abbreviated transcription (Latin):
Inuidia unius sceptra ut iã parata retardei
Inde alacres tribuit qͣ helli posceret usus
Absenuq suum iactant sub corde sauorez
Nox cadẽ terris placidum traductͣ hiberis
Dum malus obtractat facta ĩmortalia liuor
N ec sunt ad uitas ductoris cresceͣ laudes

Expanded text:
inuidia unius sceptra ut iam parta retardet?’ inuidia unius sceptra ut iam parta retardet?’ inde alacres tribuunt quae belli posceret usus absentique suum iactant sub teste fauorem. mox eadem terris placitum traducere Hiberis, dum malus obtrectat facta immortalia liuor nec sinit adiutas ductoris crescere laudes
Abbreviated transcription (Latin):
N on dum portandis habiles grauiorib armis
Cratas iussit texamus mille carinas
Atq omnis labie querat᷑ bellua terris
Ue longa imperia atq armatos ꝓroget anos
Hannibal et regnii trahat usq ĩ tpr̃a fati
Uos uero nec enim occulto cucudamͣ hasta
Ne dulcis spoliata domos castrisq pocẽtum
Atq opib sancite modum pax optima rera
Q uas homini nouisse datu est. paxuna tͥũphis
In numens pocior pax custodire salutẽ
Et ciuis equare potes reuocctur ĩ arcis
Sidonias tandem &. fama fuget᷑ ab uibe
ꝑsidie plicenissa tuę si tanta libido
Atmora tenet atq enses nõ redle̾ ꝑstat¬
Poscenti patrie nil suppeditare furon
Hortoͣ et haec fratri. magonẽ dicta referre
Plura adnectẽtẽ. nec enĩ sociauerat iras
Dicendo clamor turbat diuersa uolẽtũ
Si libie decus aut ullis superabilis armis¬
N annibal enire tibi destituendus ad ĩp̾as
Uictorẽ metas nec opem adium̃ta feremus

Expanded text:
nondum portandis habiles grauioribus armis, nondum portandis habiles grauioribus armis, aeratas iussi texamus mille carinas, atque omnis Libyae quaeratur belua terris, ut longa imperia atque armatos proroget annos Hannibal et regnum trahat usque in tempora fati? uos uero neque enim occulto circumdamur astu ne dulcis spoliate domos, castrisque potentum atque opibus sancite modum. pax optima rerum quas homini nouisse datum est, pax una triumphis innumeris potior, pax custodire salutem et ciuis aequare potens reuocetur in arcis tandem Sidonias, et fama fugetur ab urbe perfidiae, Phoenissa, tua. si tanta libido armorum tenet atque enses non reddere perstposcenti patriae, nil suppeditare furori hortor et haec fratri Magonem dicta referre.’ Plura adnectentem neque enim satiauerat iras dicendo clamor turbat diuersa uolentum: ‘Si Libyae decus, haud ulli superabilis armis, Hannibal est irae tibi, destituemus ad ipsas uictorem metas nec opum adiumenta feremus,
Abbreviated transcription (Latin):
B elligeram q fera uictus nõ plura dedisse
Sanguine dardanio rutulos saturauimꝰ gios
& iacet in campis latium depone̾ curas
Tandem ergo bone da uictor liceat q sedere
In patria siccat nõ exaurre rapacis
Impensis belli nacuatos sepe penates
N unc en nũc inquam falsa ut presagia nr̃a
Sint oro mens augurio laudatũͬ in ani¬
N aud procul est funcsta dies atrotia noui
Corda ac prospitio natas ecladib iras
Uos ego uos me tuo. Cãne scibmitute signa
Atq ad co temptate agedum ac deposcite pace
N on cdabitur parat ille dolor mihi credite maiꝰ
Ericium accepto citiusq hec focdera uictor
Quam uictus dabit atq adeo qui tãta suꝑbo
Facta sonas ore & spumati turbine ꝑflas
Ignotantũ aures dic en germanus ĩ armis
Ille tuus pat gradiuo ꝑ saecula tellus
Cui similẽ nunꝗͣ ductorẽ ĩ bella creauit
M oenia romulee cut nõ duĩ uiderit urbis
S cilicet a gremio matrũ rapiamus ĩ hostez

Expanded text:
belligeramque feram. uictus non plura dedissem. belligeramque feram. uictus non plura dedissem. sanguine Dardanio Rutulos saturauimus agros, et iacet in campis Latium. deponere curas tandem ergo, bone, da uictor, liceatque sedere in patria, liceat non exhaurire rapacis impensis belli uacuatos saepe penates. nunc en, nunc, inquam falsa ut praesagia nostra sint, oro, mensque augurio ludatur inani, haud procul est funesta dies. atrocia noui corda ac prospicio natas e cladibus iras. uos ego, uos metuo, Cannae. summittite signa atque adeo temptate, agedum, ac deposcite pacem: non dabitur. parat ille dolor, mihi credite, maius exitium accepto, citiusque haec foedera uictor quam uictus dabit. atque adeo, qui tanta superbo facta sonas ore et spumanti turbine perflas ignorantum aures, dic, en, germanus in armis ille tuus par Gradiuo, per saecula tellus cui similem numquam ductorem in bella creauit, moenia Romuleae cur nondum uiderit urbis? scilicet e gremio matrum rapiamus in hostem
Abbreviated transcription (Latin):
Dudoris studio iamdudum agitabat acerbo
Ianq tibi dextras incocptaq nostra ꝓbamus
Iam fas dardanio me nõ seruire colono
An ne iterr hannibalem dedi placet atra ueneno
Inuidie nigroq undantia pectora felle
Tandem tot titulis totq exomata tropheis
Infoelix muta dextra haec en dexiera quã tu
E neadis lacerare dabas & litrora ex amnes
Et stagna & latos impleuit sanguine campos
Haec mago atq asos fauor haud obscurus alchat
Cui simtil inuidia atq ira stimulãtib Hanno ł poisinih¬
Talia uesani iuuenis cõuitia miror
Naud equidem tumet ingenio frateͬna q: corda
Non tarde agnoscas et uiris futile liguae
Qui ne mutatum uanis absistere credis
N unc pacem orandam nẽ imꝓba foede̾ rupto
Arma repomenda ex bellum exitiale cauedũ
Auctor ego ai adeo uosmet perpẽdite quaso
Ouidi ferat. haud aliud nobis censere delidũ ẽ
Tela uiros aura. classis alimẽta precat᷑

Expanded text:
uctoris studio iam dudum agitabat acerbo: uctoris studio iam dudum agitabat acerbo: ‘Iamne tibi dextras inceptaque nostra probamus? iam fas Dardanio me non seruire colono? anne iterum Hannibalem dedi placet? atra ueneno inuidiae nigroque undantia pectora felle, tandem tot titulis totque exorata tropaeis, infelix muta. dextra en, en dextera, quam tu Aeneadis lacerare dabas, et litora et amnes et stagna et latos impleuit sanguine campos.’ haec Mago, atque animos fauor haud obscurus alebat. Cui, simul inuidia atque ira stimulantibus, Hannon: ‘Talia uesani iuuenis conuicia miror haud equidem: tumet ingenio, fraternaque corda non tarde agnoscas et uirus futtile linguae. qui ne mutatum uanis absistere credat, nunc pacem orandum, nunc improba foedere rupto arma reponendum et bellum exitiale cauendum auctor ego. atque adeo uosmet perpendite, quaeso, quid ferat: haud aliud nobis censere relictum est. tela, uiros, aurum, classis, alimenta precatur
Abbreviated transcription (Latin):
Uni terga darei uidi cum uarco citato
Auferictur equo proiectus de gene̾ armis
Quin et magna nimiu ꝑfosso corpore laelis
Stare super socium uidi te paule cadẽte
Egatis ille et sẽuilia soedera langa
Uitus cede dies nõ plus optasse liberet
Qtum concessit dexter deus altera iam lux
Si redeat populis certe sis omnib una
Tum kartago caput terrasq colere ꝑ omnes
Testes hi stragis quos signum illustre superbis
Mos leua gestare uiris tum fudit᷑ ante
Ore admirantum prasulgẽs anulus auro
Datq sidem uerbis haud paruo ĩsignis accruo
Hinc itera repetens restet ne sedib ĩmis
Uertenda atq equanda solo iam subruta roma
Adnitamur ait uires refouete toi haustas
Casibo et pateant nõ parta arraria dextris
Quas emintis bellis defit iam belua tristis
Ausonus terror necnõ alimẽta satgant
Atq cadum memorat torua cõuersus ĩ ora
Annonis uultu que gliscens gloria prauum¬

Expanded text:
uni terga daret. uidi cum Varro citato uni terga daret. uidi cum Varro citato auferretur equo, proiectis degener armis. quin et magnanimum perfosso corpore telis strage super socium uidi te, Paule, cadentem. Aegatis ille et seruilia foedera larga ultus caede dies: non plus optasse liberet quam tum concessit dexter deus. altera iam lux si talis redeat, populis sis omnibus una tum, Carthago, caput terrasque colare per omnis. testes hi stragis, quos signum inlustre superbis mos laeua gestare uiris.’ tum funditur ante ora admirantum praefulgens anulus auro datque fidem uerbis haud paruo insignis aceruo. hinc iterum repetens, ‘Restat nunc sedibus imis uertenda atque aequanda solo iam subruta Roma. adnitamur:’ ait ‘uires refouete tot haustas casibus, et pateant non parca aeraria dextris quas emimus bello. defit iam belua, tristis Ausoniis terror, necnon alimenta fatigant.’ Atque ea dum memorat, toruo conuersus in ora Hannonis uultu, quem gliscens gloria prauum
Abbreviated transcription (Latin):
Martem ait egregium & fractas ꝗs itala tellus
N itebatur opes pars ipse haud parua labora
N untio pugnatur suꝑis ĩ uota secũdis
Est locus etholi signat quẽ gloria regis
Possessus quodam prisca inter saecula dauno
Humẽtis rapido circũdat gurgite campos
Ausidus ee stagnis i tercipit arua refusis
Moꝵ fluctus fent. Ad racos magnoq fragore
Cedentem impellit retrorsus i equora põtum
Hic uatro et magnũ lata internoiã paulus
N omẽ quis reia dulcib ꝑmixta potestas
Uix dum de pulsa nigre caligine noctis
Inuadunt campii & late fulgentib armis
Accedunt ultro lucẽ surgentis eoi
Nos contra nã germanu furor acer agebat
Optate pugnae castriscita signa mouemꝰ
Intremit et tellus et pulsus mugit olipus
Hic fluuium et campos ascondit corde uirora
Ductor quonunqͣ maiorẽ ad bella tulerũt
Rectorem terre uidi cũ turbine sauo
Ausonia et sonitu ibellanus fusa pro agros

Expanded text:
Martem ait ‘egregium et fractas, quis Itala tellus Martem ait ‘egregium et fractas, quis Itala tellus nitebatur, opes, pars ipse haud parua laborum, nuntio. pugnatum superis in uota secundis. est locus, Aetoli signat quem gloria regis, possessus quondam prisca inter saecula Dauno. umentis rapido circumdat gurgite campos Aufidus et stagnis intercipit arua refusis, mox fluctus ferit Hadriacos magnoque fragore cedentem impellit retrorsus in aequora pontum. hic Varro et magnum Latia inter nomina Paulus nomen, quis rerum ducibus permissa potestas, uixdum depulsa nigrae caligine noctis inuadunt campum et late fulgentibus armis accendunt ultro lucem surgentis Eoi. nos contra nam germanum furor acer agebat optatae pugnae castris cita signa mouemus. intremit et tellus et pulsus mugit Olympus. hic fluuium et campos abscondit caede uirorum ductor, quo numquam maiorem ad bella tulerunt rectorem terrae. uidi cum turbine saeuo Ausonia et sonitu bellantis fusa per agros
Abbreviated transcription (Latin):
Portaret fluctus subito emicue ꝑ undas
Ad murmur caetae toto exultantia ponto
Sic tum pierius bellis durata uirora. Carthaginensu¬
Pectora castalio frangebat carmine theucras
Interea placida attullerãt iam flumina tems
Magonem libicis lauor redimita subibat
Optatos puppis portus pellago q micabãt
Captiua arma procul celsa fulgentia prora
At patulo surgens iam dudũ ex equore late
N auticus implebat resonãtia littora clamor
Et simul adluctis ꝑ iussa ad pectora tõsis
Centeno fractus spumabat uerbere pontus
Nec lentum in medios rapienda ad gaudia uulg
Procurit fluctus eclataq turba fauore
Certati ĩgenti celebrãt noua gaudia plausu
Equatur rector diuis illũ undiq matres
Illum turba minoͬ monit gaudere nepotes
Et senio manus et ix polusq patresq
Mactatis supera dignatur honore iuuẽcis
Sic patriam mago et portas ĩgressus ouatis
Fratenae laudis sama ruit inde senatus
Ci multo patrum stipai cͥuna caetu
Tum diuos ue naͣtus auum de more uetusto

Expanded text:
portarent fluctus, subito emicuere per undas ad murmur cete toto exultantia ponto.’ Sic tunc Pierius bellis durata uirorum pectora Castalio frangebat carmine Teuthras. interea placida attulerant iam flamina terris Magonem Libycis. lauro redimita subibat optatos puppis portus, pelagoque micabant captiua arma procul celsa fulgentia prora. at patulo surgens iam dudum ex aequore late nauticus implebat resonantia litora clamor, et simul adductis percussa ad pectora tonsis centeno fractus spumabat uerbere pontus. nec lentum in medios rapienda ad gaudia uulgus procurrit fluctus, elataque turba fauore certatim ingenti celebrat noua gaudia plausu. aequatur rector diuis: illum undique matres, illum turba minor moniti gaudere nepotes, et senior manus et iuxta populusque patresque mactatis superum dignantur honore iuuencis. sic patriam Mago et portas ingressus ouantis fraternae laudis fama. ruit inde senatus, et multo patrum stipatur curia coetu. tum diuos ueneratus auum de more uetusto
Abbreviated transcription (Latin):
Aspera si occumbat ductore superstite poeno
Quam metuens molem neq eum cerramĩe sãpto
Tempestas tanta et rabies impunc fuissẽt
In faciem pauidi lucio cõuersa metelli
ꝯuid uanos in quit latio spesunica cõsul
In cassum remoues fato renuente furores
Si superest paulus restant encia regna
Sin secus ausoniam tecum trabis ir trem̃te
T u cõtra iuuenẽ et caput hoc abscinder reb
Turbatis o paule paras nc̃ hannibal ipsi
Tam letus bello est ausit certatꝰ tonãti
Et iam cõuersis uidi nam flectere habenis
Euasit uarro ad se se meliora rescruat
Sic spatium fatis eedum datũ eripe lȩto
H anc nostris maiorẽ animã mox bella capesses
Ad quem suspirãs ductor moite ne sub armis
Cur pastã causa. ista pa̾x est quod talia nr̃e
Pertulert autes suadẽte Mõstra Meteliu
I.demens.i carpe fugã nõ hospita tela
Excipias tergo superos p̃cor ĩteger oro
Intactusq abeas atq ĩtres moenia rome

Expanded text:
aspera, si occumbat ductore superstite Poeno. aspera, si occumbat ductore superstite Poeno. Quam metuens molem neque enim certamine sumpto tempestas tanta et rabies impune fuisset in faciem pauidi Iuno conuersa Metelli Quid uanos, inquit ‘Latio spes unica consul, incassumque moues fato renuente furores? si superest Paulus, restant Aeneia regna; sin secus, Ausoniam tecum trahis. ire tumentem tu contra iuuenem et caput hoc abscidere rebus turbatis, o Paule, paras? nunc Hannibal ipsi tam laetus bello est ausit certare Tonanti. et iam conuersis uidi nam flectere habenis euasit Varro ac sese ad meliora reseruat. sit spatium fatis, et, dum datur, eripe leto hanc nostris maiorem animam: mox bella capesses.’ Ad quae suspirans ductor: ‘Mortemne sub armis cur poscam, causa ista parum est, quod talia nostrae pertulerunt aures suadentem monstra Metellum? i, demens, i, carpe fugam. non hostica tela excipias tergo, superos precor. integer, oro, intactusque abeas atque intres moenia Romae
Abbreviated transcription (Latin):
Et color ee sanguis & tela minora perielo
Nec iam sperate cura est ĩ pectore praede
Nunc irrestantis mucrone̾ cominus urget
Nunc trepidos ac terga mala formidine tiełos
Assęquitur telis furere ac decorare labores
Et seuire iuat cadit ingẽs noĩs exꝑs
Uni turba uiro atq alter si det᷑ i armis
Paulus dardaneis amittat noĩa cãna
Tandẽ ĩdinato cornu sine more ruebat
Prima acies nõ parca fuge labienꝰ & acres
Sternũt᷑ leto atq opite̾ quos secia colle
Uitifero celsis labienu cigla saxa
Miserũt muris uĩxit fera tpra letoi
Sidonius nõ consimili discrimine miles
N am labienus obit penetrãte ꝑ ilia comu¬
Fratres hic humero eccidete hic poplite cesis
Oppeus et tyno suꝑ inguina fixc ceruto
Mecenas cui moenia uenerabile terra
Et sceptris olim celebratũ noie etruscis
Per medias agitur proiecto lucis amore
Hannibalẽ lustrans paulus sors una uidef

Expanded text:
et color et sanguis et tela minora periclo, et color et sanguis et tela minora periclo, nec iam speratae cura est in pectore praedae. nunc in restantis mucronem comminus urget, nunc trepidos ac terga mala formidine uersos adsequitur telis. furere ac decorare labores et saeuire iuuat. cadit ingens nominis expers uni turba uiro, atque, alter si detur in armis Paulus Dardaniis, amittant nomina Cannae. Tandem inclinato cornu sine more ruebat prima acies, non parca fugae. Labienus et Ocres sternuntur leto atque Opiter quos Setia colle uitifero, celsis Labienum Cingula saxa miserunt muris. iunxit fera tempora leti Sidonius non consimili discrimine miles: nam Labienus obit penetrante per ilia cfratres, hic umero, cecidere, hic poplite, caesis. oppetis et Tyrio super inguina fixe ueruto Maecenas, cui Maeonia uenerabile terra et sceptris olim celebratum nomen Etruscis. per medios agitur, proiecto lucis amore Hannibalem lustrans, Paulus. sors una uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
AUIUS UT ADUERSA
uidet increbescere pugna
ceu fera qua telis circum c̾i¬
gentib ultro
Assilit in ferra & pertiul¬
nera colligit hostem
In medios fert arma globos seseq periclis
Ingent atq omni letũ molitur ab ense
I crepat horrẽdũ perstate. & fortiter oro
ꝑectorib ferri. accipite ac sine uulnẽ terga¬
Ad manis deferte uin nisi gloria mõtis
Nil suiperest idẽ sedes adeũtib imas
Nic uobis dux paulus erit uelocius unde
Nemonio. Borea poenaq citatior ibat
Quae rediit ĩ pugnas fugiẽtis harũdine parthi
Atq ubi certamẽ pͥmi ciet ĩ memor eui
ꝑ oenis gradiuius mẽte cito fertur ĩ hostis
Ac iuuenẽ quẽ uasto leuis quẽ spicula densꝰ
Cantaber urgebat letalib cripit armis
Abscessere retro pauidi q ĩ terga relatos
Abduxere gradus ut letus ualle remota
Cu campa uenator agit fessamq propi quo
Insequitur cursu & sperat iam tange̾ dexira
Si ferus ad uerso subtũ se protulit antro
Et sterit ante oculos frendẽs leo deserit una

Expanded text:
aulus, ut aduersam uidet increbrescere pugnam, ceu fera, quae telis circumcingentibus ultro adsilit in ferrum et per uulnera colligit hostem, in medios fert arma globos seseque periclis ingerit atque omni letum molitur ab ense. increpat horrendum: ‘Perstate et fortiter, oro, pectoribus ferrum accipite ac sine uulnere tergaad manis deferte, uiri. nisi gloria mortis, nil superest. idem sedes adeuntibus imas hic uobis dux Paulus erit.’ uelocius inde Haemonio Borea pennaque citatior ibat quae redit in pugnas fugientis harundine Parthi, atque ubi certamen primi ciet immemor aeui plenus Gradiuo mentem Cato, fertur in hostis ac iuuenem, quem Vasco leuis, quem spicula densus Cantaber urgebat, letalibus eripit armis. abscessere retro pauidique in terga relatos abduxere gradus: ut, laetus ualle remota cum capream uenator agit fessamque propinquo insequitur cursu et sperat iam tangere dextra, si ferus aduerso subitum se protulit antro et stetit ante oculos frendens leo: deserit una
Abbreviated transcription (Latin):
Necnõ et forib propere. campana iuuẽtus
Expulit illa gradum. tanteq dolore repulse
Concitus hannibalẽ uoluebat Uirrius ore
Fuluius huiciã spondebat p̾sagia mus
Sentura decus et capuae pereũtis imago
Iam tum erat ante oculos. Nõ si kartagis iꝗt
Ductorẽ uestris deuictũ colla cathenis
Romã tuctor agas postac itrare grini

Expanded text:
necnon et foribus propere Campana iuuentus necnon et foribus propere Campana iuuentus extulit ipsa gradum, tantaeque dolore repulsae concitus Hannibalem uoluebat Virrius ore. Fuluius huic nam spondebant praesagia mentis uenturum decus, et Capuae pereuntis imago iam tum erat ante oculos Non si Carthaginis inquit ‘ductorem uestris deuinctum colla catenis Romam uictor agis, posthac intrare
Abbreviated transcription (Latin):
Intẽtans oculis proauitaq facta parẽtũ.
Ut uidit maiore ad eo crudescere motu
Excipit his frendens. fabius proh cũcta pudẽdi
Sedes ecce uacat belli uiduata procella
Quem queso e uobis huic imposuisse paratis
Inq locum patili q̃ na datis an tua uĩris
Prima atq ante alios sors cõcedẽte senatu
Te citat ac nostris aequat iam purpura brutis
l. demens et quo tendis tibi perfida fasces
Det karthago suos medio feruore loquẽtis
Impatiens ultra gemitu cohibere furorez
Fulminea toruum exclamat martellꝰ abira
Quae tandẽ et tam lẽta tenet patiẽtia iñtem
O confuse nimis gradiui turbine uarro
Precipites agis ad portas et discere cogis
Semiuiros quod sit nostro de more creati
Consulis imperiũ nonꝰ ꝗͣ sobria pubes
Et peritura breui moneo otius urbe facesse
Muros ante tuos ut par est debica ductor
A matus responsiua dabit cõsurge cũcu
Hinc pariter magnoq uiros clamore p̾mebãt

Expanded text:
intentantem oculis proauitaque facta parantem intentantem oculis proauitaque facta parantem ut uidit maiore adeo crudescere motu, excipit his frendens Fabius: ‘Pro cuncta pudendi! sedes, ecce, uacat, belli uiduata procella: quem, quaeso, e uobis huic imposuisse paratis inque locum Pauli quemnam datis? an tua, Virri, prima atque ante alios sors, concedente senatu, te citat ac nostris aequat iam purpura Brutis? i, demens, i, quo tendis; tibi perfida fasces det Carthago suos.’ medio feruore loquentis impatiens ultra gemitu cohibere furorem fulminea toruum exclamat Marcellus ab ira: ‘Quae tandem et quam lenta tenet patientia mentem, o confuse nimis Gradiui turbine Varro,ecipites agis ad portas, et discere cogis semiuiros, quod sit nostro de more creati consulis imperium? non umquam sobria pubes et peritura breui, moneo, ocius urbe facesse. muros ante tuos, ut par est, debita ductor armatus responsa dabit.’ consurgere cuncti hinc pariter magnoque uiros clamore premebant.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui postꝗͣ coctu patrum ingenti q senatu
Impia clemẽtis uulgi & uix tota profũdit
Consulta timidis icendit uocib auras
Concordi fremitu renuẽtum effundit᷑ asꝑ
Toto e concilio clamor tũ quisq fatgat
Increpitat uocumq tremit certamine tẽplũ
Hic torquatus auum frõte equauisse seuera
N obilis heu capua portantes talia dicta
Romuleis durastis ait succedere muris
Ad quos nõ ausi kartago atq hãnibal arma
Post Cannas afferre suas nũꝗͣ ne ꝑ auris
It uestras s tarpeia cum sede latini
Orarent paria haud uerbis haud uoce. sed acri
Propulsum dextra qui tum mãdata suꝑho
Ore asportabat tanto ꝑ lumina templi
Turbine p̾cipitẽ reuoluti turbinis adum
Ut seuo afflictus saxo spectante piaret
Tristia dicta ioue & lueret uerba ĩpia leto
En ego progenies eius qui sede tonãtis
Expulit orantẽ ee nuda capitolia cõsul
Defendit dextra rapidum hũc palmasq uirora

Expanded text:
qui postquam coetu patrum ingentique senatu qui postquam coetu patrum ingentique senatu impia dementis uulgi ac uix tota profudit consulta et tumidis incendit uocibus aures, concordi fremitu renuentum effunditur asper toto e concilio clamor, tum quisque fatigat increpitans, uocumque tremit certamine templum. Hic Torquatus, auum fronte aequauisse seuera nobilis, ‘Heu Capua portantes talia dicta Romuleis durastis’ ait ‘succedere muris, ad quos non ausi Carthago atque Hannibal arma post Cannas adferre suas? numquamne per auris it uestras, in Tarpeia cum sede Latini orarent paria, haud uerbis, haud uoce, sed acri propulsum dextra, qui tum mandata superbo ore adportabat, tanto per limina templi turbine praecipitem reuoluti corporis actum, ut saeuo adflictus saxo spectante piaret tristia dicta Ioue et lueret uerba impia leto? en ego progenies eius, qui sede Tonantis expulit orantem et nuda Capitolia consul defendit dextra.’ rabidum hinc palmasque uirorum
Abbreviated transcription (Latin):
Seditio sed enĩ interea temeraria pubes
Delicta augebat pollutior ipsa senectus
Nec quos uile genus despecta q: luas ongo
Fedabat sperare sibi et deposcere primi
Deerant imperia ac patriae pereutis habenas
Ouin etiã exilarare uins cõtuuia cede
Mos olim et miscere epulis spectacuila dira
Certatum ferro sape et suꝑ ipsa cadẽtu
Pocula respersis nõ parco sanguine mẽsis
Has astu aggressus quo uerteret acrius egras
Ad tirios mentes quae nulla sorte daturaᷤ
Certus erat romam nec enĩ impetrata uolebat
Patulo suit haud obscura. crimine nomẽ
Hortatur sũmi paitem deposcere uns
Atq alternatos sociato cõsule fasces
Et si partita renuant sedisse curuli
Et quantum decus geminasq uidere secures
Ultorem ante oculos atq ora astare repulse
Ergo electa manus gressu ferte dicta citato
Antistat cuneis ꝓcelens Uirrius ore
Sed genus obscuꝵ nulliq furore secũdus

Expanded text:
seditio. sed enim interea temeraria pubis seditio. sed enim interea temeraria pubis delicta augebat pollutior ipsa senectus. nec, quos uile genus despectaque lucis origo foedabat, sperare sibi et deposcere primi deerant imperia ac patriae pereuntis habenas. quin etiam exhilarare uiris conuiuia caede mos olim et miscere epulis spectacula dira certantum ferro, saepe et super ipsa cadentum pocula, respersis non parco sanguine mensis. Has astu adgressus quo uerteret acrius aegras ad Tyrios mentes, quae nulla sorte daturam certus erat Romam neque enim impetrata uolebat— Pacuuio fuit haud obscurum crimine nomen— hortatur summi partem deposcere iuris atque alternatos sociato consule fasces et, si partita renuant sedisse curuli aequatumque decus geminasque uidere secures, ultorem ante oculos atque ora astare repulsae. ergo electa manus gressu fert dicta citato. antistat cunctis praecellens Virrius ore, sed genus obscurum nullique furore secundus.