comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occidere Hoc ergofeci sed meruit. Comsaratio .ẽ cũ aliud ali qđ alicuiꝰ
factũ rectũ aut utile c̃tendit᷑: Qđ ut fier& illud quod arguit᷑ dicit᷑ tẽ cõ
nter cõparationẽ & concessionẽ hocint̃ ẽ qđ in cõparatione de missũ¬
Dissi paui quidẽ muros sed hostes fuger̃ : In eodẽ cõparatio .ẽ ut sup̃ diximꝰ Dissi¬
pastimuros iđ qđ muri dissipati ee dicunt᷑ Ideo ait : Qđ ut fier& illud qđ arguit᷑
dicit᷑ eẽ cõmissũ Alio quin uerres qui multa signa &uasa exsicilia sustulit
et utit᷑ hac defensione qđ ab ellis tutã siciliã reddiderit: non poterit dicere
ideo signa sustuli ut defenderẽ ꝓuinciã : Neq: enĩ propterea tulit signa ut
ꝓuincia eẽt defensa . Itaq: ut it᷑ ueniali statu id concessione ꝑ dep̃cationẽ
Ergo in cõparatione id qđ intendit᷑ ideo a nobis factũ dicere debemꝰ ut exeo ipso

Expanded text:
occidere; hoc ergo feci, sed meruit'. COMPARATIO EST, CVM ALIVD ALIQVOD ALICVIVS occidere; hoc ergo feci, sed meruit'. COMPARATIO EST, CVM ALIVD ALIQVOD ALICVIVS FACTVM RECTVM AVT VTILE CONTENDITVR, QVOD VT FIERET, ILLVD QVOD ARconcessionem hoc interest, quod in comparatione de 'dissipaui quidem muros, sed hostes fugerunt'. In eodem comparatio est, ut supra diximus: 'dissipasti muros', id est quod muri dissipati esse dicuntur: ideo ait 'quod ut fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse commissum'. Alioquin Verres, qui multa signa et uasa ex Sicilia sustulit et utitur hac defensione, quod a bellis tutam Siciliam reddiderit, non potent dicere 'ideo signa sustuli, ut defenderem prouinciam': neque enim propterea tulit signa, ut prouincia esset defensa. Itaque utitur ueniali statu, id est concessione per deprecationem. Ergo in comparatione id quod intenditur, ideo a nobis factum dicere debemus, ut ex eo ipso
Abbreviated transcription (Latin):
te facti translationẽ nominauit. sed ideo. quia nullus intellexit. Nã
factũ sicase remou& salua tam̃ confessione facti ut in hoo themate
qđ cicero inscđo libro posuit. Mancinus cũ numantinis foedus fecit. in¬
iussu populi acsenatus. pulso eodẽ in exiliũ atq hostib dedito. petit᷑ ad penã
&iã ille. qui porcã tenuit: contradcit. Nã hic & causã & factũ. in aliũ
remou& : Causã sic Vt porcã tenerẽ mancinus uicoegit ac potestate
Demde factũ sic Fordus ñego feci sed mancinus. qui aut debuit. aut potuit
Man& tam̃ facti prima illa confessio. qđ porcã tenuit Nenĩ potest nega¬
re ase porcã fuisse tentã. Ergo remotio criminis duob modis constat.
siaut causã in aliũ trans feramꝰ. aut factũ Relatio criminis ÷ : cũ ideo iure
factũ dicat᷑ qđ alius ante iniuria lacessierit : Relatio criminis talis ÷ sun
eo qđ fecimꝰ uicẽ nosreddidisse dicamꝰ Vt puta occidi quia ille meuolebat

Expanded text:
te facti translationem nominauit. Sed ideo quia nullus intellexit. Nam factum sic a se remouet, salua tamen confessione facti. Vt in hoc themate, quod Cicero in secundo libro posuit: "Mancinus cum Numantinis foedus fecit iniussu populi ac senatus. Pulso eodem in exilium atque hostibus dedito petitur ad poenam etiam ille qui porcam tenuit. Contra dicit". Nam hic et causam et factum in alium remouet. Causam sic: 'ut porcam tenerem Mancinus ui coegit ac potestate'. Deinde factum sic: 'foedus non ego feci, sed Mancinus, qui aut debuit aut potuit'. Manet tamen facti prima illa confessio, quod porcam tenuit: non enim potest negare a se porcam fuisse tentam. Ergo remotio criminis duobus modis constat, si aut causam in alium transferamus aut factum. RELATIO CRIMINIS EST, CVM IDEO IVRE FACTVM DICITVR, QVOD ALIVS ANTE INIVRIA LACESSIERIT. Relatio criminis talis est, si in eo quod fecimus uicem nos reddidisse dicamus, ut puta: 'occidi, quia ille me uolebat
Abbreviated transcription (Latin):
genere etiã finẽ ex contrario tractabit. Vt quo ille inutile hic
utile quod ille inhonestũ hic honestũ dicat ettȩtrã hissimiliac
oci communes inerunt accusatoris ineum qui cũ defacto turpi aliquo
autinutili aututrumq: fatet᷑ur. quȩ rattamenaliquam defensionem.
et facti inutilitatẽ. aut turpitudinẽ cumindignatione ꝓferre. Defen

Expanded text:
genere etiam fine. EX CONTRARIO TRACTABIT. Vt quod ille inutile hic utile, quod ille inhonestum hic honestum dicat, et cetera his similia. LOCI COMMVNES INERVNT ACCVSATORIS IN EVM, QVI CVM aut inutili aut utroque fateatur, quaerat tamen aliquam defensionem, et facti inutilitatem aut turpitudinem cum indignatione pro- ferre; defen
Abbreviated transcription (Latin):
autsicũ totũ debebit ostendere : departe aliqͣ loquat᷑ hoc modo Muli¬
erũ genus auarũ est. Nã eriphila auro uiriuitã uendidit : Aut sinon
id quod accus abit᷑ defendet ut si quicũ ambitus accusabit᷑. manuse for¬
temesse defendet ut amphion apud euripidẽ Itẽ apud pacuuium
quiui tuperatt musica sapientiã laudat Autsires ex hominis
uitio uituperabit᷑ utsiquido ctrinã exalicuꝰ doctiuitiorep̃hendat : Aut siqui
cũ aliquẽ uoletlaudare. defelicitate eiꝰ non deuirtute dicat: ut siqui rem
cũ recõparabit ut alterã señ putec laudare nisi alterã uituperetit : Aut
sial terã ittilaudet . ut alterius ñ saciat m̃tionem: Vt sicũ aliquid deliberent :
bellũ gerant annun : pacẽlaudet omino ñ illudbellũ inutileeẽ de monstret

Expanded text:
aut si, cum totum debebit ostendere, de parte aliqua lo- quatur, hoc modo: Mulierum genus avarum est; nam Eriphyla auro viri vitam vendidit; aut si non id, quod accusabitur, defendet, ut, si qui, cum ambitus accusa- bitur, manu se fortem esse defendet; aut ut Amphion apud Euripidem, item apud Pacuvium, qui vituperata musica sapientiam laudat; aut si res ex hominis vitio vituperabitur, ut, si qui doctrinam ex alicuius docti vitiis reprehendat; aut si qui, cum aliquem volet lau- dare, de felicitate eius, non de virtute dicat; aut si rem cum re ita comparabit, ut alteram se non putet laudare, nisi alteram vituperarit; aut si alteram ita lau- det, ut alterius non faciat mentionem; aut si, cum dbellum gerant an non, pacem laudet omnino, non illud bellum inutile esse demonstret
Abbreviated transcription (Latin):
aut aliter creditur quã putatur habuissepro ueauire : Aut noniseuentus
ẽ quẽ arbi tratis unt Vũ aut ipsa res qualis sitiguoratur aut cũ rescer¬
ia fuerit et aliter eueniat quã putatũ est Aut id quodbonũ est ma¬
no uesseuisũ. ut quãuis uerũ sit quod dicatur ipsittm̃ non fuerit i st

Expanded text:
aut aliter euenit, quam putatur habuisse prouenire. AVT NON IS EVENTVS EST QVEM ARBITRATI SVNT. Cum simile aut ipsa res qualis sit ignoratur, aut cum res certa fuerit, aliter eueniat quam putatum est. AVT ID QVOD BONVM EST MANON ESSE VISVM. Vt quamuis uerum sit quod dicatur, ipsi tamen non fuerit ist
Abbreviated transcription (Latin):
Conunc tũ uͦ. ut deduob: unũ prius habeat : iiii. modis fit. aut tẽpore.
aut loco. aut ordine. aut causa A&as cũ in homine sit. tẽpore inordinẽ secer¬
nit᷑. Sidicas iuuentas. utiq c̃sideratione tẽporis iuuentas. ante senectu¬
tẽ ẽ: Deinde lao ucta domꝰ secernuntꝰ᷑ Cũ enis dicis atriũ. id eopri¬
mũ intellegis. quia consideras interiorẽ locũ eẽ. ubi tridiniũ Ordne

Expanded text:
coniunctum uero, ut de duobus unum prius habeat, quattuor modis fit: aut tempore coniunctum uero, ut de duobus unum prius habeat, quattuor modis fit: aut tempore aut loco aut ordine aut causa. Aetas cum in homine sit, tempore in ordinem secernitur: si dicas 'iuuentas', utique consideratione temporis iuuentas ante senectutem est. Deinde loco iuncta domus secemuntur: cum enim dicis 'atrium', ideo primum intellegis quia consideras interiorem locum esse, ubi triclinium est.
Abbreviated transcription (Latin):
gum̃ tatꝰ ꝓposito themate quid pͥmũ inuenias. genus an constitutio¬
nẽ Utiq primũ necesseẽ agnoscas. utrũ deliberatiua. an demonstra¬
tiua c̃tro ũsia sit. Tunc demde quȩsit constitutio Ergo pars cause
ẽ c̃stitutio om̃is. Non enĩ causa ad constitutionẽ. sed c̃stitũtio ad eausa
accõmodat᷑. Prnis enĩ causa cognostat᷑ necesse ẽ. deinde c̃stitutio Ilus autẽ
causa eẽ quã constitutionẽ. sic &iam possumꝰ cognoscere. qđ insingulis causȩ
generib c̃stitutiones uariant᷑. Causa aut̃ om̃iũ c̃stitutionũ capaxẽ Ve¬
rũ cũ causa & c̃stitutio. iuncta sibi ꝑẽ uideant᷑: causa tam̃ unũ alteri pra¬
usfit: Om̃e enĩ qđ loqͥm᷑ siue qđ m̃te c̃cipimꝰ. aut simplex ẽ. aut c̃uinctũ
Simplexẽ qđ ad a inid ñ adtendit ut tabula saxĩ. & reliqͣ huius modi

Expanded text:
gumentatur proposito themate: 'quid primum inuenis? genus an constitutiogumentatur proposito themate: 'quid primum inuenis? genus an constitutionem?' Vtique primum necesse est agnoscas utrum deliberativa an controuersia sit, tunc deinde quae sit constitutio. Ergo pars causae est constitutio omnis. NON ENIM CAVSA AD CONSTITVTIONEM, SED CONSTITVTIO AD CAVSAM ADCOMMODAcausam esse quam constitutionem, sic etiam possumus cognoscere, quod in singulis causae generibus constitutiones uariantur, causa autem omnium constitutionum capax est; uerum cum causa et constitutio iuncta sibi esse uideantur, causa tamen unum alteri prius fit. Omne enim quod loquimur siue quod mente concipimus aut simplex est aut coniunctum: simplex est quod ad aliud non adtendit, ut tabula, saxum et reliqua huius modi,
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrationẽ constitutionẽ nec partẽ c̃stitutionis. Atq: hoc eo¬
dem urguebit᷑ siue constitutionẽ primã causȩ. accusatoris confirma¬
tionẽ dixerit. siue defensoris primã dep̃cationẽ. nã eueadem om̃ia
in cõmoda sequent᷑ Pisputasti quidẽ supra ocicero deliberationẽ & de¬
monstrationẽ quia genera sint. partes generis eẽ ñ posse. ñ tam̃ ostendis¬
ti utrũ constitutio pars generis sit. an ipsũ genus. Incertũ .ẽ. enĩ utrũ de¬
liberatio subqualitate sit an qualitas sub de liberatione. Doceas itaq: opor¬
t&. utrũ pars. angenꝰsit constitutio. Hlaec ergo incidens questio ẽ.
utrũ constitutio pars. angenꝰsit. Iã supͣ ostendit deliberationẽ & de¬
monstrationẽ genera eẽ causarũ. qđ & int̾se distent. & abiudiciali plu¬
rimũ dissideant. & suũ quȩque finẽ habeant. quo referri debrant
Nunc ei docendũ ẽ. utrũ constitutiones. causarũ partessint. & sic ar¬

Expanded text:
non esse constitutionem nec partem constitutionis. atque hoc eodem urguebitur, sive con- stitutionem primam causae accusatoris confirmationem dixerit sive defensoris primam deprecationem; nam eum eadem omnia incommoda sequentmonstrationem, quia genera sint, partes generis esse non posse. Non tamen ostendisti utrum constitutio pars generis sit an ipsum genus; incertum est enim utrum deliberatio sub qualitate sit an qualitas sub deliberatione. Doceas itaque oportet utrum pars an genus sit constitutio; haec ergo incidens quaestio est, utrum constitutio pars an genus sit. Iam supra ostendit deliberationem et demonstrationem genera esse causarum, quod et inter se distent et ab iudiciali plurimum dissideant et suum quaeque finem habeant quo referri debeant. Nunc ei docendum est utrum constitutiones causarum partes sint, et sic ar
Abbreviated transcription (Latin):
partiũ partes eẽ. ñ possunt Sed primũ quã de todẽ syllogismo tracte¬
mus eaquȩ ineo obscura sunt explicemus. Pirs aut̃ causȩ ẽ constitutio
ditꝰ ẜ ddemonstratio & deliberatio gineris causȩ partus ñporunt rec¬
en putani qđ ipia sunt genera Mul tominꝰ igit rette partis eiꝰ qđ hic
diot partes patabunt᷑. Drinde si constitutio & ipsa & pars constitutio¬
nis uius quȩ lib &. intentionis depulsio ẽ. quȩ intentionis depulsior ea

Expanded text:
partium partes esse non posse. Sed primum quam de eodem syllogismo tractepartium partes esse non posse. Sed primum quam de eodem syllogismo tractemus, ea, quae in eo obscura sunt, explicemus. PARS AVTEM CAVSAE EST CONSTITVTIO datur. at demonstratio et deliberatio generis causae partes non possunt recte putari, quod ipsa sunt genera; multo igitur minus recte partis eius, quae hic dicitur, partes putabuntur. deinde si constitutio et ipsa et pars eius quaelibet intentionis depulsio est, quae intentionis dep
Abbreviated transcription (Latin):
tio & demonstratio genera st̃ causarũ. ñ possunt recte partes alicuiꝰ
generis causȩ putariꝰ Condudit hoc ipsũ. Deliberatio igit᷑ & demons¬
tratio ñ possunt recte partes alicuiꝰ generis causȩ putari. Tertia
aut̃ conclusio quȩstionis ẽ. Quȩ enĩ quȩstio ẽ : Iđ hermagoras deli¬
berationẽ & demonstrationẽ. ñ recte sub qualitate constituit: Con¬
dudit itaq: quȩstionẽ. Mlale igit᷑ eas generalis gonstitutionis par¬
tes eẽ dixit Verũ cũ in primo sẏllogisino deduab: rebus tractaue
clusione partis partiũ m̃tationẽ fecit . Iscilice t̃tiũ ẽ : Hoc pͥmũ sic
excusat᷑ qđ hȩc concdusio p̃t̃ syllogis mũ sit Est enĩ quȩstionis quȩ ex¬
tra syllogismũ ẽ. sed exea sillogismus. Deinde qđ ꝑbanc extremã con¬
dusionẽ sens ĩ descendit ad aliũ syllogismũ. ubi hȩc tractat deliberati¬
onẽ. &d emonstrationẽ cũ partes generis eẽ ñ possunt multo magis

Expanded text:
genera sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari'. Concludit hoc ipsum: deliberatio igitur et demonstratio non possunt recte partes alicuius generis causae putari. Tertia autem conclusio quaestionis est. Quae enim quaestio est? Quod Hermagoras deliberationem et demonstrationem non recte sub qualitate constituit. Concludit itaque quaestionem: 'male igitur eas generalis constitutionis partes esse dicit'. Verum cum in primo syllogismo de duabus rebus tractauerclusione partis partium mentionem fecit, quod scilicet tertium est? Hoc primum sic excusatur, quod haec conclusio praeter syllogismum est; est enim quaestionis, quae extra syllogismum est, sed ex ea syllogismus; deinde quod per hanc extremam conclusionem sensim descendit ad alium syllogismum, ubi hoc tractat, deliberationem et demonstrationem, cum partes generis esse non possint, multo magis
Abbreviated transcription (Latin):
ut rẽ ꝑspicere cũ consilio et cura ponpotuerit. et id quod fecit. impetuquo¬
dã animi potius quã cogitatione fecerit Ratio cinatio est autem. diligens&
considerata stcciendi aliquid aut nonfaciendi ex cogitatio. Ea dicitur int̃
fuisse tum cum aliquid ftciendi aut ñ sticiendi certadecausca uitasse. aut se¬
cutus fuisse animus uidetur : Si amicitiȩ quid causa stactũ dicetur sumimiiulas¬
cendi simetus sigloriȩ. si pecunuiȩ sid euiq: ut om̃ia geueratĩ amplectamur ali¬
cuiꝰ retinendi augendi ad ipiscendiue cõmodi. Aut contra reiciendi minuendi

Expanded text:
ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit et id, quod fecit, impetu quodam animi potius quam cogitatione fecerit. ratiocinatio est autem diligens et considerata faciendi aliquid aut non faciendi excogitatio. ea dicitur inter- fuisse tum, cum aliquid faciendi aut non faciendi certa de causa vitasse aut secutus esse animus vide- bitur: si amicitiae quid causa factum dicetur, si ini- mici ulciscendi, si metus, si gloriae, si pecuniae, si denique, ut omnia generatim amplectamur, alicuius re- tinendi, augendi adipiscendive commodi aut contra re- iciundi, deminuendi
Abbreviated transcription (Latin):
fieri autintelligi uoluisset. ut inbaccausa inqua deuasis argenteis
queritaur. Possiomulier dicere. pihilattinuisse. asscribiqua e uolec. siheredis
uoluntati ꝑ mittere T. Eoenimnonad serto nichil ineẽ dubitationis.

Expanded text:
fieri aut intellegi voluisset, ut in hac causa, in qua de vasis argenteis quaeritur, possit mulier dicere nihil adtinuisse adscribi quae volet, si heredis voluntati permitteret. eo enim non adscripto nihil esse dubitationis
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ sticio exhis q̃fere solent fieri Na qͥexitinere uenerit . soletfieriut
puluerulentus sit : et quihaminẽ eccidit soletfieri ut cruentꝰ sit: Ex signo
uͦ in omia tẽpora circ stctũ ftecerepossumꝰ argum̃tũ Vt puitiocidisti

Expanded text:
mentum facio ex his quae fere solent fieri. Nam et qui ex itinere uenerit solet fieri ut mentum facio ex his quae fere solent fieri. Nam et qui ex itinere uenerit solet fieri ut puluerulentus sit, et qui hominem occiderit, solet fieri ut cruentus sit. Ex signo uero in omnia tempora circa factum facere possumus argumentum, ut puta: 'occidisti
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ꝓficiscit᷑ iđ aliud asserit᷑ ut putta siagat᷑ annescioquis exitinere uenerit:
et asseras eũ uenisse ñ in calceis eiꝰ. multus puluis ẽ Puluis hic signũẽ et signũ
quod subsensũ oculorũ cadit : Aut sidicas quia cruentus ẽ hominẽ occidit Dein¬
desidicas Sedicio sticttiẽ na tumultus auditus ẽ Hictumultus signũ ẽ Sed
signũ qđ sub auriũ sensũ cadat Ittetreliqͣ similia. Verũ hoc argum̃ tigenus
iđ signũ ñ satis ad fidẽ ualet. sed alterius firmioris argum̃ti indiget appro¬
bat̾ione Itt probabile quidẽ ẽ argum̃tũ. sed ñ ualidũ sẽꝑq hoc argum̃to con¬
iectura traciit᷑ Etideo aut aliud firmius argum̃tũ . aut testimoniũ requirqͥt
Sed quod paulo ante dixi signũ eẽ in eo quod feresoletfieri. utiq: cũ dico exitine¬
reuenit nã multus in calceis puluis ẽ. et hominẽ occidit nã cruentus ẽ . argu¬

Expanded text:
aliud proficiscitur, id est aliud adseritur, ut puta, si agatur an nescio quis ex itinere uenerit aliud proficiscitur, id est aliud adseritur, ut puta, si agatur an nescio quis ex itinere uenerit et adseras eum uenisse; nam in calceis eius multus puluis est. Puluis hic signum est, et signum quod sub sensum oculorum cadat. Aut si dicas: 'quia cruentus est, hominem occidit'. Deinde si dicas: seditio facta est; nam tumultus auditus est. Hic tumultus signum est, sed signum quod sub aurium sensum cadat; ita et reliqua similia. Verum hoc argumenti genus, id est signum, non satis ad fidem ualet, sed alterius firmioris argumenti indiget ad probationem. Ita probabile quidem est argumentum, sed non ualidum, semperque hoc argumento coniectura tractatur, et ideo aut aliud firmius argumentum aut testimonium requirit. Sed quod paulo ante dixi, signum esse in eo quod fere solet fieri, utique cum dico: 'ex itinere uenit; nam multus in calceis puluis est' et 'hominem occidit; nam cruentus est', argu
Abbreviated transcription (Latin):
et in gestione negotu signũ ẽ in his quȩ gestũ negotiũ consecunt᷑ iudica¬
tuĩ ẽ Inbnsaut̃ q̃ adiunciti sunt negotio cõparabile ẽ Inattributis uero
ꝑsone credibileẽ Ittiuidemus edocos argum̃torũ etres etexitus cer¬
cisia ionib: sibicẽ copulcuti Nullataq uideci t᷑ eẽ confusio quod ꝓ¬
babile argum̃tũ iã dudũ intricidiui simus nunc quatuor quia idq̃d
feresolet fieri duomse c̃tinet signũ et credibile Quodinopinione
positũ est unũ habetinse iđ iudicatum. Quodhabet ad hȩc quandã similitudi¬
nẽ similit̃ in se unũ continet iđ cõpartibile Itaq: probabile argum̃tũ in quatuor
partesnunc diuiditur: Nã aut signũ ẽ. aut credibile. aut iudicatũ. aut cõpa¬
rabile Signũ est quod subsensũ aliquẽ cadit. Quinq: sensus sunt in homine
uisus auditus odortitio sapor et tactus Ittq quicquid sub hossensus cadit
cũ argum̃tũ fuerit at tractũ signũ ẽ. Quod signũ ꝑseñ ad seualet sedexeo

Expanded text:
ione negotii signum est; in his quae gestum negotium consecuntur iudicatum est, in his autem quae adiuncta sunt negotio comparabile est, in attributis uero personae credibile est. Ita uidemus et locos argumentorum et res et exitus certis rationibus sibi esse copulata. Nulla itaque uideatur esse confusio quod probabile argumentum iam dudum in tria diuisimus, nunc in quattuor, quia id quod fere solet fieri duo in se continet, signum et credibile, quod in opinione positum est unum habet in se, id est iudicatum, quod habet ad haec quandam similitudinem similiter in se unum continet, id est comparabile. Itaque probabile argumentum in quattuor partes nunc diuiditur; nam aut signum est aut credibile aut iudicatum aut comparabile. SIGNVM EST QVOD SVB SENSVM ALIQVEM CADIT. Quinque sensus sunt in homine, uisus, auditus, odoratio, sapor, tactus. Itaque quidquid sub hos sensus cadit, cum ad argumentum fuerit attractum signum est; quod signum per se, non ad se ualet, sed ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
lunttte consistit. Scripto utitur accusator qͥ dicit a uerbis legis rece¬
diño portere : Vo luntate utitur epaminondas qͥ dicit legẽ iubere
quidẽ exercitũ tradi sed sinihilurget: Alio quinsi rei publicȩ causca pau¬
cis dieb: retineat᷑ Nullc̃ poenã subeẽ retinenti Ittiq hic inductionẽ potest
sacere accusatorille qui c̃ trasententiã legis scripia defendit . et simili

Expanded text:
luntate consistit. Scripto utitur accusator, qui dicit a uerbis legis receluntate consistit. Scripto utitur accusator, qui dicit a uerbis legis recedi non oportere; uoluntate utitur Epaminondas, qui dicit legem iubere quidem exercitum tradi, sed si nihil urgueat. Alioquin, si rei publicae causa paucis diebus retineatur, nullam poenam subesse retinenti. Itaque hic inductionem potest facere accusator ille, qui contra sententiam legis scripta defendit, et simili
Abbreviated transcription (Latin):
fecto sẽꝑ id quodoptimũ putabitis eẽ . multo maxime reqͥretis. ut et tuma¬
ritussis quã optimȩ echȩc quã optimo uiro nupta sit Sed quia ñ satis alicauudebr̃
Dedit supͣ philo sophicȩ inductionis exemplũ dat nunc inrhetorica: non quo ĩ qͥt
diuersa p̃cepta sint . sed nequis forte p̃ceptũ inphilo sophicãdatũ inrhetorica uidere
non possit : Exemplũ aut̃ nunc ponit apud grecosꝑuagatũ Cuiꝰ exempli. huius¬
modithema ẽ : Epaminonda simperator cũ ei successũ fuisset. retinuit apud
se exercitũ aliquot amplius dieb: quã exlegeo portebat Illis i psisdieb: lacede¬
inonios funditus euertit acuicit : Accusatur quod contralegẽ exercitũ retinuerit
Proponit᷑ aut̃ hic tacitit exceptione lex illa. qui successori exlege exercitũ
statĩ ũ tradiderit poenas soluat . In hoc themate . potest quidẽ eẽ cõpensco¬
tiuus sititus principalis. Ft̃cI sed profui. Verũ scđa c̃flictio inscripto etuo¬

Expanded text:
fecto semper id quod optimum putabitis esse multo maxime requiretis, ut et tu maritus sis quam optimae et haec quam optimo uiro nupta sit'. SED QVIA NON SATIS ALICVI VIDEBITVR. Dedit supra philosophicae inductionis exemplum, dat nunc in rhetorica, non quo, inquit, diuersa praecepta sint, sed ne quis forte praeceptum in philosophiam datum in rhetorica uidere non possit. Exemplum autem nunc ponit apud Graecos peruagatum, cuius exempli huiusmodi thema est. Epaminondas imperator, cum ei successum fuisset, retinuit apud se exercitum aliquot amplius diebus quam ex lege oportebat: illis ipsis diebus Lacedaemonios funditus euertit ac uicit. Accusatur, quod contra legem exercitum retinuerit. Proponatur hic autem tacita exceptione lex illa, 'qui successori ex lege exercitum statim non tradiderit, poenas soluat': in hoc themate potest quidem esse compensatiuus Status principalis 'feci, sed profui', uerum secunda conflictio in scripto et uo
Abbreviated transcription (Latin):
line. anbon iplus. Sed cicero na¬
turã tenuit eloqͣntiȩ. Quȩ cũ
primũ agere coepit. profuit
hominib: Nã cõpulit eos & con¬
gregauit. Post aut̃ de prauata
ut dicera donine anmaliplis
Hominib: attulerit & ciuitatib
Res .p. dnob constat. Rublico &
priuato. Id eo hominib & ciui¬
tatib: Hoc& in uerrinis Ani¬
maduertere debemꝰ qualiter
ubiq cicero. aut homines defen¬
dat. aut ciuitates. Copiadi¬
cendi. Qm̃ nom̃ eloqͣntiȩ id
sibi optin& ac uindicat. ut cũ
ad aures uenerit. ñ sibi nisi op¬
tima accipiat᷑. Ideo maluit
diffinire eloqͣntiã. Nequiser¬
go audita eloquentia quae qͣ¬
si sono ipso idoptinuit. ut mi¬
xta uideat᷑ eẽ sapientiȩ. Ne
quis inm quã deliberandũ
creder& utrũ plus boni anplus
mali habeat eloqͣntia. sed ipsa
ꝑsesatis estimar& bonã ꝓpte¬
rea maluit definire eloq̃ntiã
indicendo coprã dicendi. Quȩ
quia potest ad utrũq flecti:
ncausa deliberationis induxit

Expanded text:
line an boni plus”, sed Cicero naline an boni plus”, sed Cicero naturam tenuit eloquentiae, quae cum primum agere coepit, profuit hominibus - nam “compulit eos et congregauit” -, post autem deprauata ut diceret “bonine an mali plus”. HOMINIBVS ATTVLERIT ET CIVITATIBVS. Res publica duobus constat, publico et priuato, ideo 'hominibus et ciuitatibus'. Hoc et in Verrinis animaduertere debemus, ut ubique Cicero aut homines defendat aut ciuitates. COPIA DICENDI. Quoniam nomen eloquentiae id sibi optinet ac uindicat, ut, cum ad aures uenerit, non nisi optima accipiatur, ideo maluit definire eloquentiam. Ne quis ergo audita eloquentia, quae quasi sono ipso id optinuit, ut mixta uideatur esse sapientiae, ne quis, inquam, deliberandum non crederet utrum plus boni an plus mal habeat eloquentia, sed ipsam per se satis aestimaret bonam, propterea maluit definire eloquentiam dicendo “copiam dicendi”, quae quia potest ad utrumque flecti, causam deliberationis induxit
Abbreviated transcription (Latin):
uocanit. ubi doc& artẽ dicen¬
di. illos alios tres. decratore no¬
minauit. ub illa que habere
debeat orator ostendit Nunc
ergo c̃siderans quid & quan¬
tuͣ sit illud de quodicturꝰ ẽ id.ẽ.
elõqͣntia : recte se inducit. diu
cogitasse. Ñ utrũ bona anma¬
lasit elo qͣntia sed utrũ plus
boni. anplus mali habeat
Caepe & multũ hoc mecũ cogi¬
Otaui. Horũ si unũ sit. Ñ ostea¬
dit satis diutinã cogitationẽ
Possumꝰ enĩ freq̃nt̃ aliquid co¬
gitare. sed stat̃i a cogitatione
desistere Possumꝰ itidẽ diua¬
liquid cogitare. sed id unatan¬
tũ diefacere. Recte ergo utrũq
c̾iunaeit. Saepe & multũ hoc me¬
cũ cogitaui. Et quia inpublicũ
ꝓferrires ri debũia sicerta
& deliberata : recte ait. Hoc me¬
cũ cogitaui.
omine anmaliplus. Causa
deliberationis. Ñ utrũ bona
anmala sit eloqͣntia. sed utrũ
plus boni anplusmali habeat
eloqͣntia Ñ tam̃ uacat ratio
ordinis. Potuit aut dicere. ma¬

Expanded text:
uocauit, ubi docet artem dicenuocauit, ubi docet artem dicendi, illos alios tres De oratore nominauit, ubi illa, quae habere debeat orator, ostendit. Nunc ergo considerans quid et quantum sit illud de quo dicturus est, id est eloquentia, recte se inducit diu cogitasse non utrum bona an mala sit eloquentia, sed utrum plus boni an plus mali habeat. SAEPE ET MVLTVM HOC MECVM COGITAVI. Horum si unum sit, non ostendit satis diutinam cogitationem. Possumus enim frequenter aliquid cogitare, sed statim a cogitatione desistere; possumus itidem diu aliquid cogitare, sed id una tantum die facere. Recte ergo utrumque coniunxit: “saepe et multum hoc mecum cogitaui”. Et quia in publicum proferri res non debuit nisi certa et deliberata, recte ait: “mecum cogitaui”. BONINE AN MALI PLVS. Causa deliberationis non utrum bona an mala sit eloquentia, sed utrum plus boni an plus mali habeat eloquentia. Non tamen uacat ratio ordinis; potuit autem dicere “ma
Abbreviated transcription (Latin):
Harũ .iiii. partiũ quas diximꝰ
in eẽ uirtuti. nulla omino iN
artẽ cadit. Arseñ tantũ prae¬
cepta tradit. tẽ aliquid scđm
ipsa pͥcepta faciendũ. Id eo ars
sapientiȩ tradi non potest.
Perse aut᷑ tota constat. ac ꝑma¬
neat. prudentiã. iustitiã for¬
titudinẽ. tẽperantiã. Dat᷑ aut
ars eloqͣntiȩ & recte cdaturꝰ
Et enĩ si constat .iiiI. reb natu¬
ra .usii. exercitatione. arte: ne¬
cessario &s artis p̃cepta inelo¬
qͣntiã dant᷑. Quȩ sideẽ ꝓfecto
tria illa multũ intͣdũ nocere.
nũ quã ꝓdesse possunt. Dicendũ &rã
uidet᷑ quȩ distantia fit int̃ rhe¬
torẽ. soplustã. & oratore
Qhetor ẽ. qui doc& litteras. atq
artes. traditor eloqͣntiȩ. Sophi¬
sta ẽ apud quẽ dicendi exercitiũ
discitur
Oratorẽ. qui in cau¬
sis priuatis ac publicis. plena&
ꝑfecta utit eloqͣntia. Et ut sci¬
amꝰ aluid eẽ rhetorẽ. aliũ oratode
hos libros artĩ rhetoricarũ

Expanded text:
Harum quattuor partium quas diximus Harum quattuor partium quas diximus inesse uirtuti nulla omnino in artem cadit; ars enim tantum praecepta tradit, non aliquid secundum ipsa praecepta faciendum. Ideo ars sapientiae tradi non potest; per se autem tota constat ac permaneat, prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Datur autem ars eloquentiae, et recte datur. Etenim si constat quattuor rebus - natura, usu, exercitatione, arte - necessario et artis praecepta in eloquentiam dantur; quae si deest, profecto tria illa multum interdum nocere, numquam prodesse possunt. Dicendum etiam uidetur quae distantia sit inter rhetorem, sophistam et oratorem. Rhetor est qui docet litteras atque artes tradit eloquentiae; sophista est apud quem dicendi exercitium discitur; orator est qui in causis privatis ac publicis plena et perfecta utitur eloquentia. Et ut sciamus alium esse rhetorem, alium oratorem, hos libros artium rhetoricarum
Abbreviated transcription (Latin):
in naturȩ suȩ modũ animi ha¬
hit reũtitur. atq reuocat᷑ Hlanc
uirtitẽ plato dic̃ nunc artefi¬
eri. nunc cũ hominib nasci.
nc̃ exercitatione ẽfici. nc̃ adõ
dari. Hec uirtꝰ inrhetoricis a
cicerone. eadẽ ponit̾ quȩ sapi¬
entia. Alibi uero idest in libris
de .r .p. ab eodẽ cicerone. illa
uirtꝰ dr̃ quȩ prudentia Virtꝰ
igit᷑ hab& partes .iiii. Pruden¬
tiã. iustitiam. fortitudinem.
tẽperantiã. Frudentia ẽ rerũ
bonarũ & malarũ ꝑ om̃e tẽpris
scientia Iustitiaẽ animi habi¬
tꝰ ita in formatꝰ. ut om̃ib: meri¬
tis tribuat dignitate porti¬
tudo ẽ considerata periculoꝵ¬
susceptio. & laboꝵ ꝑpessio. Tẽ¬
perantia ẽ. animi circares in u¬
tiles atq: in honestas. uictrix ac pu¬
dica dominatio. Harũ parrtiũ
partes in c̃seqͣntib: cognoscemꝰ
Nanc ad id qđ ostendere ꝓposui¬
mꝰ. reu̾tamꝰ Scilic& ut quidint
artẽ & uirtutẽ int᷑ sit uideamꝰ

Expanded text:
in naturae suae modum animi hain naturae suae modum animi habitus reuertitur atque reuocatur. Hanc uirtutem Plato dicit nunc arte fieri, nunc cum hominibus nasci, nunc exercitatione confici, nunc a deo dari. Haec uirtus in rhetoricis a Cicerone eadem ponitur quae sapientia; alibi uero, id est in libris de re publica, ab eodem Cicerone illa uirtus dicitur quae prudentia. Virtus igitur habet partes quattuor, prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam; prudentia est rerum bonarum et malarum per omne tempus scientia, iustitia est animi habitus ita informatus ut omnibus meritis tribuat dignitatem, fortitudo est considerata periculorsusceptio et laborum perpessio, temperantia est animi circa res inutiles atque inhonestas uictrix ac pudica dominatio. Harum partium partes in consequentibus cognoscemus; nunc ad id quod ostendere proposuimus reuertaur, scilicet ut quid inter artem et uirtutem intersit uideamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ecutionẽ partiũ: Postremou
sententiã. Quod diligent᷑ attea¬
denti. facile cognituẽ. Sedan¬
te qu̾a ad idunde coepit cicero
ueniamꝰ dicendũ primũ uide¬
tꝰ quid sit ars. De in de quid
int̾sit int̾ arte. & uirtutem
Mus est que significantiã suam
plenã ñ hab&. sed intelligitꝰ
ad aliquid ꝑtinere. Non eni¬
uelut codice nominato. scim
stati quid sit codex. ita mox
scire possumꝰ. quid sit ars. nisi
additũ fuerit cuiꝰ artis. ut ars
poeticȩ. grãmaticȩ eloq̃ntiȩ
irtus est animi habitꝰ. innaturȩ
moda rationi consentaneus:
Et ideo innaturȩ modñ. Du¬
ob: enĩ constamus. Anima &
corpore. Anima immortalis ẽ
Si immortalis ẽ adiuinis des¬
cendit. Si ad iuinis descendit
ꝑfecta ẽ. Sed acies quã uis per¬
fectȩ animȩ. quodã corporis cras¬
so tegmine irretit᷑. & circũ fun¬
ditur. Et ita fit. ut quandam
obliuionẽ sui capiat. Cũ uero
studio ac disciplina. uelutide¬
tegi coeperit. atq nudari. tc̃

Expanded text:
ecutionem partium, postremam uero sententiam, quod diligenter attendenti facile cognitu est. Sed antequam ad id unde coepit Cicero ueniamus, dicendum primum uidetur quid sit ars, deinde quid intersit inter artem et uirtutem. Ars est quae significantiam sui plenam non habet, sed intellegitur ad aliquid pertinere. Non enim, ut codice nominato scimus statim quid sit codex, ita mox scire possumus quid sit ars, nisi additum fuerit cuius ars, poeticae, grammaticae, eloquentiae. Virtus est “animi habitus in naturae modum rationi consentaneus”, et ideo “in naturae modum”: duobus enim constamus, anima et corpore. Anima inmortalis est; si inmortalis est, a diuinis descendit; si a diuinis descendit, perfecta est. Sed acies quamuis perfectae animae quodam corporis crasso tegmine inretitur et circumfunditur, et ita fit ut quandam obliuionem sui capiat; cum uero studio ac disciplina ueluti detegi coeperit atque nudari, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
sus quatuor colla catt sunt idest̃ quod ex illis reb: c̃ficit᷑ aut signũ dicit᷑. aut
credibile aut iudicatũ. aut cõparabile : Atq ut sciam hȩc quatuor illistrib: eẽ
conexta : id quod feresoletfieri nihilaliud habet inse: nisi aut signũ. aut
credibile Deinde id qđ iopinione positũ ẽ nihil insehabet nisiudicatũ fos¬
tremo id quod habet ad hȩc quandã similitudinẽ : nihilaliud habet nisi cõparta¬
bile: Vid ecimusitaq hȩc quattuor in illis trib: eẽ nec hȩc tantũ sibi copulata
sunt sed omĩa quȩ in argum̃ to sunt probabili. etiã argum̃tis at tributis ꝑ¬
sonȩ et attributis negõ tio constat eẽ conexa Nã quatuor negotiodiamꝰ

Expanded text:
ata sunt, id est, quod ex illis rebus conficitur aut signum dicitur aut credibile aut iudicatum aut comparabile. Atque ut sciamus haec quattuor illis tribus esse conexa, id quod fere solet fieri nihil aliud habet in se nisi aut signum aut credibile; deinde id quod in opinione positum est nihil in se habet nisi iudicatum; postremo id quod habet ad haec quandam similitudinem, nihil aliud habet nisi comparabile. Videmus itaque haec quattuor in illis tribus esse; nec haec tantum sibi copulata sunt, sed omnia quae in argumento sunt probabili etiam argumentis attributis personae et attributis negotio constat esse conexa. Nam quattuor negotio
Abbreviated transcription (Latin):
non tã honestũ ñ tã necessariũ. Quȩ partes id est utilis honesti. necessarii :
pleniu s intelligent᷑ in p̃ceptis deliberatiuȩ. Sicsticta separatione eteis
beneficii quod prȩsticisse sedicit. et eiꝰmaleficii qđ admisit. actio postrema¬
ducenda e ad formã deliberatiuȩ ut itta agatur quasi suadeat autdis suadeat
orator stciendũ autñ faciendũ quoniam accusatoris pars est utiq: utidis¬
suadeat. Defensor uero hȩc omĩa contraria actione conuerte icũ illȩs iasionõ¬
coniesturausus fueria coniectura liter respondeat . Itẽ contra fidẽ assu

Expanded text:
non tam honestum, non tam necessarium; quae partes, id est utilis, honesti, necessarii, plenius intellegentur in praeceptis deliberativae. Sic facta separatione et eius beneficii quod praestitisse se dicit, et eius maleficii quod admisit, actio postremducenda est ad formam deliberativae, ut ita agatur quasi suadeat aut dissuadeat orator faciendum, quoniam accusatoris pars est utique ut dissuadeat. Defensor uero haec omnia contraria actione conuertet: cum ille coniectura usus fuerit, coniecturaliter respondeat, item contra fidem adsu
Abbreviated transcription (Latin):
ũ in cõmodũ uidet᷑ cũ utrorũq: ratione exponere: Nã etbreuis est et
non eius modi ut alteri prorsus nihil dicereputent᷑ et locus hic nobis in
dicendominime neglegendus uidet᷑ Quiputant in quinq tribui pardes
oportere auint prinũ conuenire exponere sũmã argum̃ tationis dd
hunc modũ Melius accurant᷑ quȩ c̃silio gerunt᷑ quã quȩ sine consilio

Expanded text:
non incommodum vi- detur cum utrorumque ratione exponere. nam et brevis est et non incommodum vi- detur cum utrorumque ratione exponere. nam et brevis est et non eiusmodi, ut alteri prorsus nihil dicere pu- tentur, et locus hic nobis in dicendo minime neglegen- dus videtur. Qui putant in quinque tribui partes oportere, aiunt primum convenire exponere summam argumentatio- nis, ad hunc modum: melius accurantur, quae con- silio geruntur, quam quae sine consilio
Abbreviated transcription (Latin):
bo quidẽ mutari potest Verũ hoc scire debemꝰ indialogis sermone er
dictionẽ dictionẽ aut̃ ẽ oratoris inciuilib causis id c̃rtoait : Aut aliter
hoc in sermone atq: indicendo sit utendũ Sermophilo sophi dictio oratoris
Oratio aut̃ pocest et ad dialogũ conuenire si sit paulosplendidior elocutio.
propriũ tam̃ oratoris est Deinde notare debemus om̃smagis tratus p̃tores ap¬
pellatos ut hiccũ epaminondas thebanorũ imperator quod ei qui sibi ex
lege prȩtor successerat cũ imperatori succedere debecit imperator
XTIΟC INΑT IO est oratio ex ipsa reprobabile aliquideliciens qđ
expositũ et ꝑsecognitũ sua seui etratione c̃firmet: Hoc degenere qͥ diligen¬
tius c̃siderandũ putauer̃ cũ idẽ usudicendi sequerent᷑ paululũ in p̃cipiendi
ratione dissenserunt : Nã partĩ quinq: eiꝰ partes eẽ dixerunt. partĩ non
plus quã intrespartes possedis tribuiputauerunt : Eorũ contro uersiã

Expanded text:
bo quidem mutari potest. Verum hoc scire debemus, in dialogis sermonem esse, non dictionem, dictionem autem esse oratoris in ciuillbus causis. Idcirco ait AVT ALITER HOC IN SERMONE ATQVE IN DICENDO SIT VTENDVM. Sermo philosophi, dictio oratoris; oratio autem potest et ad dialogum conuenire, si sit paulo splendidior elocutio, propria tamen oratoris est. Deinde notare debemus omnes magistratus praetores appellatos, ut hic: CVM EPAMINONDAS THEBANORVM IMPERATOR, QVOD EI QVI SIBI EX LEGE PRAETOR SVCCESSERAT, Cum imperatori succedere debeat imperator. RATIOCINATIO Eexpositum et per se cognitum sua se vi et ratione confirmet. hoc de genere qui diligentius con- siderandum putaverunt, cum idem in usu dicendi se- querentur, paululum in praecipiendi ratione dissense- runt. nam partim quinque eius partes esse dixerunt, partim non plus quam in tres partes posse distribui putaverunt. eorum controversiam
Abbreviated transcription (Latin):
non potuisse. et momnib reb: uoluntatem spectar oportere. et se
conuinci non possẽ qͣliodabsitculpa. et exsuo nomine communem
hominum in firmitatẽ possedampnari. Deinde nihileẽ indignius.
quam eum quiculpa careat. supplicio noncarere. Nlociautẽ cõmu¬
nes accusatoris in confessionẽ. et tuantpotestas peccandi relin

Expanded text:
non po- tuisse; et in omnibus rebus voluntatem spectari opor- tere; et se convinci non posse, quod absit a culpa; suo nomine communem hominum infirmitatem posse dam- nari. deinde nihil esse indignius quam eum, qui culpa careat, supplicio non carere. Loci autem communes: accusatoris in confessionem, et quanta potestas peccandi relin
Abbreviated transcription (Latin):
At uero astito ꝓbationes habebunt facta illa omĩa quȩ probant factũ illud un¬
deiudiciũ ẽ. Nã factũ tria significat. Est factũ uitȩ p̃teritȩ quod ꝑsonã probat
Est stictũ et illud quod intendit᷑. ipsũ illud qđ dicit᷑ occidisti. Est stictũ terciũ
hoc quod tribuit argum̃tũ adstactũ illud unde iudiciũ est. Vt transisti. clamas¬
ti quib: probat᷑ occidisti hocergo est ultimũ qđ dixitafacto qđ psũ ꝑspi¬
cietꝰ in trib: illis. ante negociũ innegotio post negotiũ simulcũ suis ꝑquȩse

Expanded text:
At uero a facto probationes habebunt facta illa omnia quae probant factum illud unde iudicium est. Nam factum tria significat: est factum uitae praeteritae, quod personam probat, est factum et illud quod intenditur, ipsum illud quod dicitur 'occidisti'; est factum tertium hoc quod tribuit argumentum ad factum illud unde iudicium est, ut 'transisti, clamasti', quibus probatur 'occidisti'. Hoc est ergo ultimum, quod dixit 'a facto'; quod ipsum perspicietur in tribus illis, ante negotium, in negotio, post negotium, simul cum his pe
Abbreviated transcription (Latin):
te istaquȩ secutus sit aut fugerit . In opimone tantũ habuerit reus neq: conse¬
cutus sit cõmoditatẽ neq ullum malũ fugerit : Sed dicendũ ẽ ei. ita fuisse uisũ
qui arguit᷑ et sit sua opinione deceptus Opinio aut̃ duplicit̃ decipit: Modo
dũ rem alit̃ putatꝰ atq: eadem res. Mododũ alit̃ euenit. quã putauit Res fallit

Expanded text:
te ista quae secutus sit aut fugerit in opinione tantum habuerit reus, neque consecutus sit commoditatem neque ullum malum fugerit; sed dicendum est ei ita fuisse uisum qui arguitur, ut sit sua opinione deceptus. Opinio autem dupliciter decipit, modo dum rem aliter putat atque est eadem res, modo dum aliter euenit quam putauit. Res fallit
Abbreviated transcription (Latin):
beneficium sibi ignosceret᷑. cum de p̃cationis partes adiungeret. Opor¬
tebit igit᷑ eum quisibi utignoscatur postulabit. oõ memorare siqua
su ãbeueficia pͥoterit. et si poterit ostendere. ea maiora eẽ. quam baeo
quae deliquerit. ut plus ab eoboni. quammali ꝓfectum eẽ uideatur
Deinde maiorum suonumbeneficia. si qua exstabunt ꝓferre: Deinde
ostendere non odio. neq orudelitate. fecisse quod fecerit. sedaut
stulticia. autimpulsu alicuius. autaliqua bonesta. autꝓbabili

Expanded text:
bene- ficium sibi ignosceretur, cum deprecationis partes ad- iungeret. Oportebit igitur eum, qui sibi ut ignoscatur, postu- labit, commemorare, si qua sua poterit beneficia et, si poterit, ostendere ea maiora esse quam haec, quae deliquerit, ut plus ab eo boni quam mali profectum esse videatur; deinde maiorum suorum beneficia, si qua exstabunt, proferre; deinde ostendere non odio neque crudelitate fecisse, quod fecerit, sed aut stultitia aut inpulsu alicuius aut aliqua honesta aut probabili
Abbreviated transcription (Latin):
tip̃terea sunt Interĩ de his dicamus
Pseudomenes sunt qui artificiosomꝰ¬
datio neces sitatẽ cofessionis eliciunt
adhunc modũ quicquid loqueris. ꝑ os
exit hic utrũ responderis. ad uersũ
te est Nã sidicas ꝑosexit : stati conclu¬
dit camillũ igiturql locutus es ꝑ os
tibi tamillus exiuit. Siu̾dicas non
dico cumulo faciunt usq adultimã
confessionem. Itaside modio pleno
& duotule roñminuit᷑. Ergosi & aliud

Expanded text:
ti praeterea sunt. Interim de his dicamus. ti praeterea sunt. Interim de his dicamus. Ψευδόμενοι sunt, qui artificioso mendacio necessitatem confessionis eliciunt ad hunc modum: Quicquid loqueris, per os exit. Hic utrum responderis, adversum te est; nam si dicas ‘per os exit’, statim concludit: Camillum igitur quia locutus es, per os tibi Camillus exivit. Si vero dicas ‘non dio cumulum faciunt usque ad ultimam confessionem ita: Si de modio pleno et duo tulero, num minuitur? Ergo si et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
suamflentẽ in t̾fecit. Et subiungit p̃cepta. Primum ut siqua constitutio
ante ipsam relatiuam tractari possit. excutiatur circa ipsum quirouꝰ ẽ
Non hoc animofecisti. Hoc utiq sicfactum ẽ. et in cõparatione. Deinde
quoram relatio refert actus ad alterũ ut sedefendat. dicitenĩfeci :
sed ille meruit. Necessaria etiamhic cȩterarũ ronstitutionũ ratio
tractabitur. Cum enim ceperimꝰdicere. ille non meruit: etc̃iectura. eẽ.
potest eẽ et finis. et quȩlibet alia constitutio. Ergo accusator in
defensioneeius. inquemreus trans feret crimen: tractabit alias
constitutiones. Hoc pacto fit. ut dice trelatio sitc onstitutio. inbanc
tam̃ adhib eamꝰ alias constitutiones duob: mođ. Velcircaꝑsonã ipsiurei
quo animofecerit. uł circa ꝑsonã illã inquã reu̾trans fereterim̃
Posthȩc igit᷑ tractanda ẽ ipsarelatio criminis quã in p̃ceptis ab eodẽ¬
Sillogis morũ genera plurimas uas
ali ienĩ mendaces quidicunt᷑ grecouo¬

Expanded text:
suam flentem interfecit. Et subiungit praecepta, primum ut si qua constitutio ante ipsam relativam tractari possit, excutiatur circa ipsum, qui reus est 'non hoc animo fecisti' - hoc utique sic factum est et in comparatione -; deinde, quoniam et relatio refert actus ad alterum, ut se defendat: dicit enim 'feci, sed ille meruit', necessario etiam hic ceterarum constitutionum ratio tractabitur. Cum enim coeperimus dicere 'ille non meruit', et coniectura esse potest et finis et quaelibet alia constitutio. Ergo accusator in defensione eius in quem reus transferet crimen, tractabit alias constitutiones. Hoc pacto fit ut, licet relatio sit constitutio, in hac tamen adhibeamus alias constitutiones duobus modis, uel circa personam ipsius rei, 'quo animo fecerit', uel circa personam illam, in quam reus transferet crimen. Post haec igitur tractanda est ipsa relatio criminis, quam in praeceptis ab eodeSyllogismorum genera plurima sunt: Alii enim mendaces, qui dicuntur graeco vo
Abbreviated transcription (Latin):
ius ciuileh abemus corstitutũut᷑ causc cadatis quiñ quẽ ad modũ oport&
egerit. Quassiniure plerũq: uers ant᷑: Ibienĩ et exceptiones postulant᷑¬
ẽt quodã modo agendi potestas datur ẽtom̃is conceptio priuatorũ

Expanded text:
ius civile habemus constitutum, ut causa cadat is, qui non quem- admodum oportet egerit. quare in iure plerumque ver- santur. ibi enim et exceptiones postulantur et agendi potestas datur et omnis conceptio privatoru
Abbreviated transcription (Latin):
quare stictũ sit ostea ditur
Qued sit causaquȩ parit uoluntatem. siue ꝑ im¬
ACCVSATORergo cũimpulsione ali¬
quid stictũ eẽ dic&: illũ impetũ et quandam cõmotionẽ anumi affectionẽq:

Expanded text:
QVARE FACTVM SIT OSTENDITVR. QVARE FACTVM SIT OSTENDITVR. Quid sit causa, quae parit uoluntatem siue per imACCVSATOR ERGO, CVM IMPquid factum esse dicet, illum impetum et quandam commotionem animi affectionemq
Abbreviated transcription (Latin):
gandũ Quib: locis utetur sicut diximus accusator cũ defend& alios Sed hoc
breui ftcci& Illorũ enĩ defensione alterũ alius uult accusare. non ipsososter¬
dere innocentes: Ita in maiore eẽ actu non potest. quod alteri proficit Om
tatẽ uelle uł uoluisse iđ causa qua quidortũ sit ostendimus. At tributa ꝑsonȩ
id. est ꝑsona : At tributa aut̃ negotio Id est qđ ait facto. Causa tribuitur in
syllogis mi Vtamor iracundia ȩgritudo Int̃ iracundiã et irã hoc int̾est. qđ ira¬
cundia ꝑpetua ẽ ira ad tẽpus suscipitur . Atq hoc fit ut iracundia sit inpulsio
Ira ratiocinatio Vt odio quis iratus uł metu. occidis sedicatur qđ .ẽ. ratio¬
bũ animi posuit non corporalem In quib: auut cõmodi aliquid maioris ad¬
ipiscendi causa. aut maioris uitañdi in cõmodi suscipitur : Vt aliquid co¬
modi suscipiatur propt̃ duas res. uł ut mauis aliqđ cõmodũ consequamꝰ
uł ut maiusincõmodũ deuitemus. Hic locus ẽ iđ causa Nisi aliquid

Expanded text:
gandum; quibus locis utetur, sicuti diximus, accusator, cum defendet alios, sed hoc breui faciet: illorum enim defensione alterum uult accusare, non ipsos ostendere innocentes. Ita in maiore esse actu non potest, quod alteri proficitatem, uelle uel uoluisse, id est causa qua quid ortum sit ostendimus; attributum personae, id est 'persona'; attributa autem negotio, id est quod ait 'facto'. Causa ipsa diuiditur in OR, IRACVNDIA, AEGRITVDO. Inter iracundiam et iram hoc interest, quod iracundia perpetua est, ira ad tempus suscipitur. Atque hoc fit ut iracundia sit impulsio, ira ratiocinatio, ut odio quis, iratus uel metu occidisse dicatur, quod est ratioudinem uero morbum animi posuit, non corporalem. IN QVIBVS AVT COMMODI ALIQVID MAIORIS ADIPISCENDI CAVSA AVT MAIORIS VITANDI INCOMMODI SVSCIPITVR. Vt aliquid commodi suscipiatur propter duas res, uel ut maius aliquod commodum consequamur uel ut maius incommodum deuitemus. HIC LOCVS EST. Id est, a causa. NISI ALIQVID
Abbreviated transcription (Latin):
Verũ ut ad genusspeciẽ referamus. sillogis inus non argum̃ti nom̃ ẽ. sed argum̃ta¬
tionis It inductio ñ inueniendimodus ẽ. sed formadicendi. Quẽ obrẽ sic de¬
finiuit Ratiocinationẽ iđ sillogismũ Ratio cinatio ẽ inquit oratio exipsa
re probabile aliquid eliciens. quod expositũ et ꝑsecognitũ sua seui etratione
confirmet : Et in hac definitione mulia cõmunia eẽ possunt . cũ inductio¬
ne Nã quod ait oratio exipsare ꝓbabiletiliquid eliciens. tãratiocinatio¬
nis ẽ quã inductionis Hocaut̃ ꝓpriũ ratiocinationis quodait. quod expositũ
etꝑ se cognitũ sua seui etratione c̃firmdt: sed ut fidẽ fticiat ꝓbandȩ rei. similitu¬
dines ante p̃cedunt Recte ittiq ratiocinatio definita ẽ iđ orcitio q̃ ex confes

Expanded text:
Verum ut ad genus speciem referamus, syllogismus non argumenti nomen est, sed argumentaVerum ut ad genus speciem referamus, syllogismus non argumenti nomen est, sed argumentationis, ita ut inductio non inueniendi modus est, sed forma dicendi. Quam ob rem sic definiuit ratiocinationem, id est syllogismum: RATIOCINATIO EST, inquit, ORATIO EX IPSA RE PROBABILE ALIQVID ELICIENS, QVOD EXPOSITVM ET PER SE COGNITVM SVA SE VI ET RATIONE CONFIRMET. Et in hac definitione multa communia esse possunt cum inductione. Nam quod ait eoratio ex ipsa re probabile aliquid eliciens', tam ratiocinationis est quam inductionis. Hoc autem proprium ratiocinationis, quod ait 'quod expositum et per se cognitum sua se ui et ratione confirmdines ante praecedunt. Recte itaque ratiocinatio definita est, id est oratio quae ex confes