comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lus enim potestatituae resistere ual&. Cum haec ita dixiss& unus leuis
inuidus acfacilis cum uoce magna eleuatam bipennem urceo inpulit
dicens. Nihil hinc accipies nisi quae sors tibiuera largitur. Ad haec
obstupe factis omnibus rex iniuriam suam patientiae laenitate coher¬
cuit. Acceptum que rceum nuntio ecclesi astico reddidit. seruans
abditum sub pectore uulnus. Transacto uero anno iussit omnem cumar¬
morum apparatu aduenire. falangam ostensuram in campo martio horũ
armorum nitorem. Verum ubi cunctos circum ire deliberat. uenit adhur¬
cei percus sorem cui ait . Nullus tam inculta ut tud&ulit arma. Nam neque
tibi asta nequegladius. neque securis est utilis. & ad prehensam securem tus
terrae deiecit: Atille cum paululum incdinatus fuss& sad collegendum.
rex eleuatis manibus securem suam capiti eius defixit. Sic tu inquit ses

Expanded text:
lus enim potestati tuae resistere valet' Cum haec ita dixissent, unus levis, lus enim potestati tuae resistere valet' Cum haec ita dixissent, unus levis, invidus ac facilis, cum voce magna elevatam bipennem urceo inpulit, dicens: 'Nihil hinc accipies, nisi quae tibi sors vera largitur'. Ad haec obstupefactis omnibus, rex iniuriam suam patientiae lenitate coercuit, acceptumque urceum nuntio eclesiastico reddidit, servans abditum sub pectore vulnus. Transacto vero anno iussit omnem cum armorum apparatu advenire falangam, ostensuram in campo Marcio horum armorum nitorem. Verum ubi cunctus circuire diliberat, venit ad urcei percussorem; cui ait: 'Nullus tam inculta ut tu detulit arma; nam neque tibi hasta neque gladius neque securis est utilis'. Et adpraehensam securem eius terrae deiecit. At ille cum paulolum inclinatus fuisset ad collegendum, rex, elevatis manibus, securem suam capite eius defixit. 'Sic', inquid, 'tu
Abbreviated transcription (Latin):
eum gladiodam ferire mandauit. Eo tempore multae ecclesiae aludo¬
uuici exercitu de prȩdate sunt quia erat ille ad hucfanaticis erroribus in¬
uolutus. Igitur dequadam ecclesiaurceum mire magnitudinis acpul¬
critudinis hostes abstulerant cumreliqua ecclesi asticiministerii ornam̃ta
Ep̃s autem ecclesiȩ illius missos ad regem direxit poscens ut si aliud
quia ibi cuncta quae adquisita sunt diuidendȩ erunt. Cumque
mihi uas illud sors dederit quae papa poscit ad impleam. Dem de
adueniens sessionas cunctũ onus predȩ inmedio positum. ait rex Ro¬
gouos ofortissimi preliatores ut saltim mihi uas istud hoc enim
deurceo supramemorato dicebat extra partem concedere non ab¬
nuatis. haec regedicente illi quorum erat mens sanior aiunt. Om¬
nia gloriose rex quaecernimus tua sunt. sed & nos ipsi tuo sumus do¬
minio sub iugati. Nunc qua&ibi beneplucitum uid&ur facito Nul¬

Expanded text:
eum gladio clam feriri mandavit. Eo tempore multae ecclesiae a Chlodoeum gladio clam feriri mandavit. Eo tempore multae ecclesiae a Chlodovechi exercitu depraedatae sunt, quia erat ille adhuc fanaticis erroribus involutus. Igitur de quadam ecclesia urceum mirae magnitudinis ac pulchritudinis hostes abstulerant, cum reliquis ecclesiastici ministerii ornamentis. Episcopus autem ecclesiae illius missos ad regem dirigit, poscequia ibi cuncta que adquisita sunt dividenda erunt. Cumque mihi vas illud sors dederit, quae papa poscit, adimpleam'. Dehinc adveniens Sexonas, cunctum onus praedae in medio positum, ait rex: 'Rogo vos, o fortissimi proeliatores, ut saltim mihi vas istud' – hoc enim de urceo supra memorato dicebat, – 'extra partem concidere non abnuatis'. Haec regi dicente, illi quorum erat mens sanior aiunt: 'Omnia, gloriose rex, quae cernimus, tua sunt, sed et nos ipsi tuo sumus dominio subiugati. Nunc quod tibi bene placitum viditur facito; nul
Abbreviated transcription (Latin):
xx cutor non post multũ tempus ultione diuina percussus interut¬
FIS ITA GESTIS MORTUO HIL DERICO REONAUIT ELUDO¬
luuicus filius enuĩs proeo. anno autem quinto regni eius.
Siagrius romanorum rex. egidiu filus aput ciuitatem sessionas quam
quondam supra memoratus egidius tenuerat sedem habebat. superquẽ
blu douuicus cum ragenhario parente suo. quia & ipse regnum tenebat
ueniens campum ut pugnar& prepararesibi depiscit. sed nec iste distulit
acresistere meruit. Itaque interse utrisque pugnantibus si agrius ȩli¬
sum cernens exercitum tergauertit. & adu laricum regem tholosa
cursu ueloci perlabitur. Hludo uuicus uero ad alarichum mittit ut¬
eum redder&. Alio quin nouerit sibellum ab eius r&entatione infer¬
ri. Atille m &uens ne propter eum iram francorum in currer& ut go¬
thorum pauere mos est uinctum legatis tradidit. Quem hlu douui¬
cus receptum custodie mancipare precepit. Regnumque eius receptum

Expanded text:
cutor non post multum tempus, ultione divina percussus intercutor non post multum tempus, ultione divina percussus interis ita gestis, mortuo Childerico, regnavit Chlodovechus, filius eius, pro eo. Anno autem quinto regni eius Siacrius Bomanorum rex, Egidi filius, apud civitatem Sexonas, quam quondam supra memoratus Egidius tenuerat, sedem habebat. Super quem Chlodovechus cum Ragnechario, parente suo, quia et ipse regnum tenebat, veniens, campum pugnae praeparare deposcit. Sed nec iste distolit ac resistere metuit. Itaque inter se utrisque pugnantibus, Syagrius elisum cernens exercitum, terga vertit et ad Alaricum regem Tholosa curso veluci perlabitur. Chlodovechus eum redderet: alioquin noverit sibi bellum ob ejus retentionem inferri. At ille metuens, ne propter eum iram Francorum incurreret, ut Gotthorum pavere mos est, vinctum legatis tradidit. Quem Chlodovechus receptum custodiae mancipari praecepit: regnoque ejus accepto,
Abbreviated transcription (Latin):
fuis se multi com memorant. Nam quadam uice multitudinem gothorum
cum decem uiris fugasse perscribitur. Sed & sc̃s patiens lugdunensis
ep̃s simile huic in ipsa fame populis praestitisse perhib&ur beneficium ex¬
tat. ex indehodie quae apud nos beatisidonii episcopi epistola inqua eum
declamatoriae conlaudauit.
UISTEM PORIS AEDE UUARIX REX GOTHORUM EXCE DENS EUS¬
panum limitem grauem ingalleis super xp̃i anos intulit persecutionẽ
truncabat. passim peruersitatis suae non consentientes cdericos carce¬
ribus subegebat. Sacerdotes uero alios dabat exilio. alios gladio tri¬
cidabat. Nam & ipsos sacrorum templorũ aditus spinis iusserat ob¬
serare. Scilic& ut raritas in grediendi obliuionem facer& fidei. maxi¬
me tunc populanȩ gemmeque germaniȩ urbes ab hac tempestate
depopulate sunt. Extat hodieq: & prohac causa ad basilium episco¬
pum nobilis sidonii ipsius epistola quae haet it aloquitur. sed perse¬

Expanded text:
fuisse 77 multi commemorant: nam quadam vice multitudinem Gotthorum fuisse 77 multi commemorant: nam quadam vice multitudinem Gotthorum cum decem viris fugasse perscribitur. Sed et sanctus Patiens Lugdunensis episcopus simile huic in ipsa fame populis praestitisse perhibetur beneficium. Exstat exinde hodie apud nos beati Sidonii epistola, in qua eum declamatorie collaudavit. ujus tempore et Evarix rex Gotthorum, excedens Hispanum limitem, gravem in Galliis super Christianos intulit persecutionem. Truncabat passim perversitati suae non consentientes, clericos carceribus subigebat: sacerdotes vero, alios dabat exsilio, alios gladio trucidabat. Nam et ipsos sacrorum templorum aditus spinis jusserat obserari, scilicet ut raritas ingrediendi oblivionem faceret fidei. Maxime tunc Novempopulanae, geminaeque Germaniae urbes, ab hac tempestate depopulatae sunt. Exstat hodieque et pro hac causa ad Basilium episcopum nobilis Sidonii ipsius epistola, quae haec ita loquitur. Sed perse
Abbreviated transcription (Latin):
Cum que populi diuersas regiones dispergerentur. nec es s& ullus qui pau¬
peribus alimoniam largir&ur. ecꝗdius quidam ex senatoribus huius pro¬
pinquus magnam tunc rem in dño confisus fecis seperib&ur. Nam in uale¬
scente fame misit pueros suos cum aequitibus & plaustris peruicinas sibi
ciuitates. ut eos qui hac in opia uexabantur. sibi adducerentur. Atilli euntes
cunc tos pauperes quot quot inuenire potuerunt adduxerunt addomum
eius ibique eus per omne tempus sterilitatis pascens ab interitu famis exe¬
mit. Fuerunt que ut multi aiunt amplius quam quat tuor milia promiscui
sexus Adueniente autem ubertate ordinata iterum euectione: unum quẽ¬
que in locosuo restituit. Post quorum discessu uox ad eum ecaelis dilapsa
peruenit dicens. Ecdici Ecdici. Quia fecistirem hanc tibi & seminituo
panis non deerit insempiternum. eo qđ obaudieris uerbis meis. & famem
meam refectione pauperum satiaueris. Quem ec dicium mirae uolocitatis

Expanded text:
Cumque populi per diversas regiones dispergerentur, nec esset ullus qui pauperibus alimoniam largiretur, Ecdicius quidam ex senatoribus, hujus propinquus, magnam tunc rem in Deo confisus fecisse perhibetur. Nam invalescente fame, misit pueros suos cum equis et plaustris per vicinas sibi civitates, ut eos qui hac inopia vexabantur sibi adducerent. At illi euntes, cunctos pauperes quotquot invenire potuerunt, adduxere ad domum ejus. Ibique eos per omne tempus sterili tatis pascens, ab interitu famis exemit. Fuereque, ut multi aiunt, amplius quam quatuor millia promiscui sexus. Adveniente autem ubertate, ordinata iterum evectione, unumquemque in locum suum restituit. Post quorum discessum, vox ad eum e coelis lapsa pervenit, dicens: Ecdici, Ecdici, quia fecisti rem hanc, tibi et semini tuo panis non deerit in sempiternum: eo quod obedieris verbis meis et famem meam refectione pauperum satiaveris. Quem Ecdicium mirae velocitatis
Abbreviated transcription (Latin):
uaserant sub iugarunt.
ORI CNVS AVTEMRSILOAE AX UICTORIUMDUCEM SURER
septem ciuitates proposuit. anno quarto decimo regni sui. Qui pro¬
tinus aruernus adueniens ciuitatem addereuoluit. Vnde & criptae
illeus que hodie perstant adbasilicam scĩ iuliani columnasque in edepositae
ex hibere iussit basilicam sc̃ĩ laurentu & scĩ germani licania censis uici
ius sit aedificare. Fuit autem aruennus annis nouem. Super eucherium
uero senatorem calumnias deuoluit. Quem in carcere positum noc te ex¬
trahi iussit. ligatumque iuxta pari&em antiquum. ipsum pari&em suꝑ
eum elidi iussit. Ipseuero dumnimium ess& in amore mulerum luxori¬
osus & ab ar uernis uereretur interfici. romam au fugit ibique similẽ
temptans exercere luxoriam lapidibus est obrutus : Post cuius exces¬
sum regnauit eo richus annos quattuor. Obut autem anno uigesimo¬
uiregni sui. fuit &iam & tunc terremotus magnus x uiii¬

Expanded text:
aserant, subiugarunt. Eoricus autem Gothorum rex Victorium ducem super septem civitatis praeposuit anno XIIII. regni sui. Qui protinus Arvernus adveniens, civitatem addere voluit, unde et criptae illae usque hodie perstant. Ad basilicam sancti Iuliani colomnas, quae sunt in aede positae, exhibere iussit. Basilicam sancti Laurenti et sancti Germani Licaniacensis vici iussit aedificare. Fuit autem Arvernus annis novem. Super Euchirium vero senatorem calumnias devolvit; quem in carcere positum nocte extrahi iussit, ligatumque iuxta parietem antiquum, ipsum parietem super eum elidi iussit. Ipse vero dum nimium esset in amore mulierum luxoriosus et ab Arvernus veriritur interfeci, Romam aufugit, ibique similem timptans exercere luxoriam, lapidibus est obrutus. Post cuius excessum regnaseptimo regni sui. Fuit etiam et tunc terraemotus magnus. XXI
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepit. Quibaptizatꝰ & ab ipso ep̃o susceptꝰ lustro uno nec ꝑ functo defunctꝰ ẽ Nã& matereiꝰ
fredegundis in his dieb: grauit̃ ȩgrotauit : sed conualuit.

Expanded text:
praecepit. Qui baptizatus et ab ipso episcopo susceptus, lustro uno nec perfuncto, defunctus est. Nam et mater eius praecepit. Qui baptizatus et ab ipso episcopo susceptus, lustro uno nec perfuncto, defunctus est. Nam et mater eius Fredegundis in his diebus graviter egrotavit, sed convaluit.
Abbreviated transcription (Latin):
rem tibicȩsari dicã. Cuiille dic: ait quđ uolueris: ꝓderitenĩ tibi Siquid nob ꝓfutu¬
rũ et̃ narraberis. Thesaurũ inquid narsitis reconditũ habeo : qđ in extremũ uite positꝰ
celare non possũ. Tunc cesartiberius gauisus : mattitusq ad locũ pueros suo Prȩcedente
uero senȩ : hu secunt᷑ ad toniti Peruenientesq ad cisternã : deo ꝑtãq ingrediuntur¬
nquatantũ aurũ argentũq repperiunt : ut ꝑ multos dies uix euacuaret᷑ adeportantib:
& ex hocille amplius hilari erogatione dispensauit ȩgenis: hido ẽ¬
is ita gestis sam sonfilius chilperici regis iunior adesenteria & febra conp̃hensus areb: humanis
excessit Hic uero cũchilpericꝰ rex tornacũ a fratre obsideret᷑ natus ẽ quẽ mater obmetũ
mortis a sc̃ abiecit & ꝑdereuoluit. Sedcũ ñ potuiss& obiurgata aregȩ : cũ baptizare

Expanded text:
rem tibi cesari dicam". Cui ille dixit: "Quid vis? Proderit enim tibi si quid nobis profuturem tibi cesari dicam". Cui ille dixit: "Quid vis? Proderit enim tibi si quid nobis profuturum esse narraveris". "Thesaurum", inquid, "Narsis reconditum habeo, quod in extremo vite positus celare non possum". Tunc cesar Tyberius gavisus mittit usque ad locum pueros suos; precedente vero sene, hi secuntur adtoniti, perin qua tantum aurum argentumque repperiunt, ut per multos dies vix evacuaretur a deportantibus. Et ex hoc ille amplius hilari erogatione dispensavit egenis. Iis ita gestis, Samson, filius Chilperici regis iunior, a desenteria et febre conpraehensus, a rebus humanis excessit. Hic vero, cum Chilpericus rex Tornacum a fratre obsederetur, natus est; quem mater ob metum mortis a se abiecit et perdere voluit. Sed cum non potuisset, obiurgata a rege, eum baptizare
Abbreviated transcription (Latin):
tabulã atq erectã inueniunt subt̃ & aliã hoc signũ habentẽ. Nunci antesq iussit& aliam
auferri Qua amota repperier̃. & tertiã lussuq eiꝰ & hec austrt᷑. Qua ablata in ueniunt
magnũ thesaurũ habentẽ : supramille a uri centenaria. Sublatũq aurũ . pauperib ad hue
habundantius ut c̃sueueratꝰ ministrabat Neceidñs aliquid deficere faciat ꝓbona uolun
domũ magnã haber& italiã cũ multis thȩsauris egressus adsupur memoratã urbẽ
aduenit Ibiq indomosua occulte cisternã magnã fodit. Inqua multa milia centena¬
riorũ auri argentiq reposuit Idq inter fectis conscus uni tantũ modo seni ꝑiura mentum
condita cõm̃dauit. De functoquoq narsitȩ hȩc subter ralatebat Cũq supradict senex¬
huiꝰ e lrmosinas as siduȩ cerner& : ꝑgit adeũ dicens Sunquid mihi aliquid ꝓdest :÷ magnã

Expanded text:
tabula atque erecta, inveniunt subter et aliam hoc signum habentem. Nuntiantesque, jussit et illam tabula atque erecta, inveniunt subter et aliam hoc signum habentem. Nuntiantesque, jussit et illam auferre. Qua amota, reperiunt et tertiam: jussuque ejus et haec aufertur. Qua ablata, inveniunt magnum thesaurum habentem supra mille auri centenaria. Sublatumque aurum, pauperibus adhuc abundantius, ut consueverat, subministrat: nec ei Dominus aliquid deficere fecit pro bona voludomum magnam haberet, in Italiam cum multis thesauris egressus, ad supra memoratam urbem advenit: ibique in domo sua occulte cisternam magnam fodit, in qua multa millia centenariorum auri 231 argentique reposuit: ibique interfectis consciis, uni tantummodo seni per juramentum condita commendavit. Dehuius aelymosinas assidue cerneret, pergit ad eum, dicens: 'Si', inquid, 'mihi aliquid prodest, magnam
Abbreviated transcription (Latin):
iustinꝰ ad gregauit pauperib: erogar& & augusta illa eũ frequentius increpar& : quod rem
publicã redigisi& in paupertatẽ dicer&: quȩ qđ ego multis annis congregaui. tuinfra paucũ
tẽpus ꝓdige disꝑgis: aiebat ille. Nondeerit fisconr̃o tantũ pauperes ȩlimosinã accipiant.
ut captiuiredimant᷑: hoc estenĩ magnũ thes aurũ dicentedño: Ther aurizate uobis thes
duros incelo ubineq erugo neq: tinea corrũpit & ubi fures ti effodiunt pec furantur
rgo dehoc qđ dr̃ dedit congregemꝰ pauperes incglo uitiñs pob augere dignet᷑ in scło Etquia ut
acmagis ei dñs subministurt. Nã deambulans ꝑpalatiũ iudit in pauim̃to domꝰ tabulã
marmoreã inqua crux dominica enit sculpta & ait Crucetua dnẽ frontẽ nr̃m munimꝰ
& pectora & eccecrucem sub pedib conculcamꝰ : &dicto : Citius iussittã auferi Defossãq

Expanded text:
Iustinus adgregavit, pauperibus erogaret et augusta illa eum frequentius increparet, quod rem Iustinus adgregavit, pauperibus erogaret et augusta illa eum frequentius increparet, quod rem publicam redegisset in paupertate, diceritque: 'Quod ego multis annis congregavi, tu infra pauco tempus prodegi dispergis', agebat ille: 'Non deerit fisco nostro; tantum pauperis aelymosinam accipiant, aut captivi redimantur. Hoc est enim magnum thesaurum, dicenos in coelo, ubi neque aerugo, neque tinea corrumpit; et ubi fures non effodiunt, nec furantur . Ergo de hoc quod Deus dedit, congregemus per pauperes in coelo, ut Dominus nobis augere dignetur in saeculo. Et quia, ac magis ei Dominus subministrat. Nam deambulans per palatium, vidit in pavimento domus tabulam marmoream, in qua crux Dominica erat sculpta, et ait: Cruce tua, Domine, frontem nostram munimus et pectora, et ecce crucem sub pedibus conculcamus. Et dicto citius jussit eum auferri, defossaque
Abbreviated transcription (Latin):
tatib: & aliis multis cruciatib: ad fectũ infeliciter necauerunt. Grindionẽ quoq: intextũ
rotae in sublimi sustulerunt. Cuicilonẽ qui condã comes palati sigibertiregis fuerat :
ab sci so capi teinter fecerunt Sed & alios multos quicũ eofuerapit crudelinece diuersis
mortib: ad fecerunt Loquebant᷑ ȩtiã homines tunc in hanc circũ uentionẽ egidium
ep̃m. & gunth chrãnũ bosone fuisse maximũ capud eo qđ gunthchrãnꝰ. fredegundis reginȩ
occultas amiticias potiretur. ꝓ interfictionẽ theo d oberthi Egidius uero qđ euã longo tẽ¬
pore ess& carus
ũ aut̃ iustinꝰ imperator amissosensu a mens effectꝰ e& : & ꝑ solã sophiã augustã eiꝰimperiũ
regeretur populi : ut in superi ore libro iã diximꝰ tiberiũ cȩsarẽ elegerunt utilẽ strenuũ
atq sapientem elymosinariũ in opũq: optimũ defensorem Quicũ multa detheauris quos

Expanded text:
tatibus et aliis multis cruciatibus adfectum, inftatibus et aliis multis cruciatibus adfectum, infrotae, in sublime sustulerunt; Gucilionem, qui quondam comes palatii Sigiberti regis fuerat, abscisso capite interfecerunt. Sed et alios multos qui cum eodem venerant, crudeli nece diversis mortibus affecerunt. Loquebantur etiam tunc homines, in hac circumventione Egidium episcopum et Guntchramnum Bosonem fuisse maximum caput, eo quod Guntchramnus Fredegundis reginae occultis amicitiis potiretur pro interfectione Theodoberti; Egidius vero, quod ei jam longo tempore esset carus. XX. Cum autem Justinus imperator, amisso sensu, amens effectus esset, et per solam Sophiam augustam ejus imperium regeretur, populi, ut in superatque sapientem, aelymosinarium inopumque optimum defensorem. Qui cum multa de thesauris, quos
Abbreviated transcription (Latin):
accedera. Qui uelociter ad sũptis secũ uiris fortissimis ad eosuenit. hip̃paratos dete¬
gentes dolos inuillã eũ quandã concludunt & circũ septũ cũ armatis nuncios ptitri
dirigunt Quodille audiens illuc ꝓperaredestinat. Sed hiccũ inhospitiolo quod ã riti¬
neretur : timens ucaduindictã in imicarũ multas luer& penas. uocatũ ad segailenum
familia rẽsuũ : ait Vna nobis usq: nunc: & anima & consiliũ fuit Rogo nepatiaris me
in manib: in imicorũ tradi. sed accepto gladio in ruas in me. Quodillenec dubitans eum
cultro confodit. Adueniente aut̃ rege : mortuus ẽ repertꝰ Extiter̃ tunc quiad sererent
mero uechi. Verba quȩ superius diximꝰ a regina fuisse conficta: mero uechi uero eiꝰ fuisse iussu
clã interiemptũ Gailenũ uero ad p̃ hensũ abscisis manib: & pedib: a urib: uel nariũ sumi¬

Expanded text:
accederet. Qui velociter assumtis secum viris fortissimis, 229 ad eos venit. Hi praeparatos deteaccederet. Qui velociter assumtis secum viris fortissimis, 229 ad eos venit. Hi praeparatos detegentes dolos, in villam eum quamdam concludunt, et circumseptum cum armatis nuntios patri dirigunt. Quod ille audiens, illuc properare destinat. Sed hic cum in hospitiolo quodam retineretur, timens, ne ad vindictam inimicorum multas lueret poenas, vocatum ad se Gailenum familiarem suum, ait: 'Una nobis usque nunc et anima et consilium fuit; rogo, ne patiaris me in manibus inimicorum tradi, sed, accepto gladio, inruas in me'. Quod ille nec dubitans, eum cultro confodit. Advenientem autem regem, mortuos est repertus. Extetirunt tunc qui adsererent, verba Merovechi, quae superius diximus, a regina fuisse conficta, Merovechum vero eius fuisse iussu clam interemptum. Gailenum vero adpraehensum, abscisis manibus et pedibus, auribus vel narium summi
Abbreviated transcription (Latin):
regis ut nihil extra canones gereret᷑ : Iunc p̃textatus ȩp̃s anrĩs raptus oculis incustodia
constantinȩ : in exilio ẽ detrusus Post hȩc sonuit qđ mero uechus iterũ basilicã scĩ marti ni
conaret᷑ expetere. Chilperieꝰ uero custo diribasilicã iub& & om̃s claudiaditꝰ custodes autẽ
unũ hostiũ ꝑ qđ pauci derici ad officiũ ingrederent᷑ relinquentes. reliqua hostia clausa to¬
nebant : Quod nonsine tediopopulis. Caim autẽ apud parisius moraretur : signa incelumꝰ
apparuerunt . Id ẽ iuginti radii a parte a quilonis qui aboriente surgentes ad occidentẽ ꝓne¬
rabant Ex quib: unꝰ relixior & alius suꝑ eminens ut ẽ. in sublimielatꝰ moxdefecit &
si creliqui qui secuti fuenaent euanuerunt Credo interitũ mero uechi ꝓnuntiassent
Mero uechus uerodũ in remensem cãpaniã latitar& nec palã se austrasuscre der&. ita raba¬
nensib: circũ uentꝰ ẽ dicentib: qđ elicto patreeiꝰ chilperico ei se subiugar&nt si ad eos

Expanded text:
regis, ut nihil extra Canones gereretur. Tunc Praetextatus a nostris raptus oculis, in custodiConstantinae, in exsilium est detrusus. Posthaec sonuit, quod Merovechus iterum basilicam S. Martini conaretur expetere. Chilpericus vero custodiri basilicam jubet, et omnes claudi aditus. Custodes autem unum ostium, per quod pauci cleriei ad officium ingrederentur, relinquentes, reliqua ostia clausa tenebant: quod non sine taedio populis fuit. Cum autem apud Parisios moraremur, signa in coelo apparuerunt, id est viginti radii a parte Aquilonis, qui ab Oriente surgentes ad Occidentem properabant: ex quibus unus prolixior et aliis supereminens, ut est in sublime elatus, mox defecit; et sic reliqui qui secuti fuerant, evanuerunt. Credo interitum Merovechi pronuntiasse. Merovechus vero dum in Rhemensi Campania latitaret, nec palam se Austrasiis crederet, a Tarabannensibus circumventus est, dicentibus, quod relicto patre ejus Chilperico, ei se subjugarent, si ad eos
Abbreviated transcription (Latin):
fluuiũ descendunt Ingressique ligeris alueũ: adurbẽ turonicã. cũ magnir
laudib psallentioq: dirigunt copioso Dequorũ uocib pictaui ex ꝑgefacti:
nihil dethesauro quẽ custo diebant habentes : cũ magna confusione ad ꝓpria
sunt reuersi: Qđsi quis requir& curpost transitũ gratiani ep̃i unꝰ tantumidẽ
littorius usq: ad scm̃ martynũ fuiss& ep̃s. Nouerit qr obsistentib paganis
diuciuitas turonicasin ebenedictione sacerdo tali fuit Nã quixpĩ anieo
tẽpore uidebant᷑ occulte & ꝑ latebras diuinũ officiũ cȩlebrabant Nã si quia
paganus reppertifuissent xp̃i ani: aut ad ficiebant᷑ uerberib: : aut gladio
truncabant᷑: A passione ergo dnĩ : usq ad traensitũ scĩ martyni : a nni .ccccxii

Expanded text:
fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pectavi expergefacti, nihil de thesauro quem costodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Catiani episcopi unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum fuisset episcopus, novediu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni 412
Abbreviated transcription (Latin):
episcopatũ fuit : quã pꝰ episcopatũ. Ergonecesse ẽ ut qđ nob̵cũ nonimpleut uiuen
expleat uel defunctus: Vobis ẽ enĩ ablatꝰ: Nobis a dõ donatꝰ. Verũ simos an¬
tiquitꝰ institutꝰ seruat᷑ : i nurbe qua ordinatꝰ ẽ habebit dõ iubente sepulchrũ
ertesi ꝓmonasterio priuilegiũ cupitis uindicare : scitoteqr primũ ei monasteriũ
in medio lanensiũ fuit his ergolitigantib: soleruente nox claudit᷑. Corpꝰq in
medio positũ : firmatis seris ab utroq: populo custodit᷑: luturũ ut manefacto:
frustrari patrono. Deniq: nocte media om̃s pictaui : a somnofalanga cõpri¬
mitꝰ pec ullus suꝑ fuit qui ex hac multitudine uigilar&: Igit᷑ ubi turonici
eos conspiciunt obdormisse: ad p̃hensã scĩs simi corpꝰ glebã : Alii ꝑfenestram
eitiunt : Alui a foris suscipiunt : sositũq: in naui : cũ om̃i populo ꝑuiggennã

Expanded text:
episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox clauditur, corpusque in medio positum, firmatis serra ostiis, ab utroque populo custoditur, futurum ut mane facto afrustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sanctissimi 36 corporis glebam, alii per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam
Abbreviated transcription (Latin):
incȩlo. Qđ in libro uirtutũ eiꝰ primo plenius expasumꝰ Nãcũ primitꝰ sc̃s dĩ
apud condadensi ut diximꝰ ui cũ egrota recepiss& : picta ui populi ad eiꝰ transitũ
sicut turonici conuener̃ : Quomigrante grandis alter catio in utrũq: surrexit
populũ. Dicebant enĩ pictaui. Noster ẽ monachus nobis ab ha extitit. Nosre¬
quirimꝰ cõmendatũ. Sufficiat uobis qđ dũ ex̃ in mundo ep̃s : usi estis ei collo quio
partici pastis conuiuio firmati fuistis benedictionib insuꝑ & uirtutib iocundati
ufficiant ergo uobis ista om̃a Nobis liceat auferre uel cadauer ex animum
Adhȩc turonici respondebant. Si uirtutũ nobis facta sufficeredicitis: scitote quia
uobiscũ positus amplius hic quã hic operatꝰ . Nã ut p̃mittamꝰ plurima uobis
suscita uit duos mortuos. Nobis unũ Et ut ipse sȩpedicebat. maior eiuintꝰ ante

Expanded text:
in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Sufficiat vobis, quod dum esset in mundo episcopus, usi estis ejus colloquio, participastis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante
Abbreviated transcription (Latin):
ucusq hieronimus ab hoc uero tẽpore orosius prȩsbit̃ plus scripsit
perufacit Hic theodosius omnẽ spẽsuã atq fidutiã in dĩmisericordiã ponit
Quimultas gentes nõtã gladio quã uigiliis & oratione conpescuit. Rẽpublicã
confirmauit constanti nopolĩ urbẽ uictor ingressus. est XLui
Maximꝰ uero cũ ꝑtyrannidẽ oppressis brittanis sũpsiss& uictoriã: amilitib
tiani. Theo dosius ille quitotã spẽ indm̃ posuenat totũ suscepit imperiũ Qui
eps diuinis affatib: fretus: maximũ spoliatũ imperiũ inter
rchadi uero & honoric secundo imperii anno: Sc̃s martynꝰ turonorũ ep̃s plenꝰ
uirtutib: & scitate p̃bens infirmis multabeneficia. Octo gesimo & primo aetatis
suȩ anno episcopatꝰ aut̃ uicesi mosexto : apud condadensĩ diocesis suȩ uicũ exce¬
dens a sȩculo felicit̃ inigrauit ad xp̃m Tnxn sut aut̃ media nocte quȩ dominica
habebat᷑ attico cȩsarioq: consulib Multienĩ in eiꝰ transitũ psallentiũ audier

Expanded text:
uc usque Hieronymus: ab hoc vero tempore, Orosius presbyter plus scripsit.perii facit. Hic Theodosius omnem spem suam atque fiduciam in Dei misericordiam ponit. Qui multas gentes non tam gladio, quam vigiliis et oratione compescuit, rempublicam confirmavit, Constantinopuli urbem victor ingressus est. Maximus vero cum per tyrannidem oppraessis Brittanis sumsisset victuriam, a militibutiani Theodosius ille, qui totam spem in Deum posuerat, totum suscepit imperium. Qui deinceps divinis affatibus fretus, Maximum spoliatum imperio interrcadi vero et Honori secundo imperii anno sanctus Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octuaginsimo et primo aetatis suae anno, episcopatum autem vicissimo sexto, apud Condatinsem diccisis suae vicum excedens a saeculo, filiciter migravit ad Christum. Transiit autem media nohabebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt
Abbreviated transcription (Latin):
rosequentes ordinẽ tẽporũ mixtȩ confuseq: tã uirtutes scõrũ quã strages
gentiũ memoramꝰ : Non enĩ in ratio nabilit̃ accipiputo Sifelicẽbeatorũ
uitã inter miserorũ memoremꝰ excidia. Cũ idẽ non facilitas scriptoris sed
tẽporũ series prȩstitit Nã sollicitꝰ lecta siinquinat strenue inueniat int̃
illas regũ. israheliticorũ historias. subsa muhel. iustũ. fineen interis se sa¬
crilegũ. Ac sub douid quẽ fortẽ manudicunt goliã allophilũ corruis se
memineat. Etiã subheliȩ eximiuatis tẽpore : quipluuias cũ uoluit abstulit.
& cũ libuit arentib: terris infudit. Quiuiduȩ pauꝑtatẽ oratione locupletauit¬
quantȩ populorũ strages fuere. quȩ famis. uel quȩ siccitas opprȩsserit humũ

Expanded text:
rosequentes ordinem temporum, miste confuseque tam virtutes sanctorum, quam strages gentium memoramus. Non enim irrationabiliter accipi puto, si felicem beatorum vitam inter miserorum memoremus excidia, cum id non facilitas scriptoris, sed temporum series praestet. Nam sollicitus lector, si inquirat strenue, inveniet inter illas regum Israeliticorum historias, sub Samuel justo Phineem interisse sacrilegum: ac sub David, quem Fortem manum dicunt, Goliam allophylum corruisse. Meminerit etiam sub Heliae eximii vatis tempore, qui pluvias cum voluit abstulit, et cum libuit arentibquantae populorum strages fuere, quae famis vel quae siccitas miseram oppraesserit humu
Abbreviated transcription (Latin):
gothi coeperunt. Ei desiderius cũ austro ualdo a tergo caedere hostem. illis quoq fugientibus hiccũ paucis a durhẽ acces st
Lassatienim fuerant equites sotiorũ tunc adportamurbis accedens uallatus aciubus qui in framuro serant intfectus est .
hisomnibus quieũ fuerant prosecuti. ita ut iux pauci ex inde quod ad modõeuaderent quire ut gesta fuerat nuntiaren
Austro ualdus uero audiens desideriũ mortuũ deuia regressus ad regem perrex quimox in eius locũ duxsta tuitur

Expanded text:
Gothi coeperunt et Desiderius cum Austrovaldo a tergo cedere hostem. Illis quoque fugientibus, hic cum paucis ad urbem accessit. Gothi coeperunt et Desiderius cum Austrovaldo a tergo cedere hostem. Illis quoque fugientibus, hic cum paucis ad urbem accessit. Lassati enim fuerant equites scciorum. Tunc ad portam urbis accedens, vallatus a civibus, qui infra murus erant, interfectus est cum his omnibus, qui eum fuerant prosecuti, ita ut vix pauci exinde quodadmodo evaderent, qui rem, ut gesta fuerat, nuntiarent. Austrovaldus vero audiens Desiderium mortuum, de via regressus, ad regem perrexit; qui mox in eius lccum dux statuetur
Abbreviated transcription (Latin):
micitia pullularet r exgunthidmamnus albigensim urbem ne potesuo chil de berthored didit quod cernens desiderius dix qui¬
maxime in eius lemurbis territorio melora facultatis siae condiderat timen sneultio exꝓetiretur abeo ꝓpt̃antiquã inimititiã quoc
aliquando in eade cuitate exercitum gloriose memoriae srgibert hiregis grauiter adfecisset cumte radia uxoresua quame¬
lalio nuncaruerno comiti abstulerat intermino tolosano cumrebus omnibus transiens exercitũ cõmouit et tontrogothos abired
disponit duisi sprius ut ferunt rebus interfilios et coniuge. Ad sumptoq secum austro ualdo comite carcassonã petut prep¬
rauerant enunse hocaudto urbi s illius ciues quasi resistere uolentes Audierant aut̃ dehis prius demique initobello fugire

Expanded text:
imicitia pullularet, rex Gunthchramnus Albigensim urbem nepote suo Childebertho reddedit. Quod cernens Desiderius dimicitia pullularet, rex Gunthchramnus Albigensim urbem nepote suo Childebertho reddedit. Quod cernens Desiderius dmaxime in ejusdem urbis territorio meliora facultatis suae condiderat; 416 timens ne ultio expeteretur ab eo propter antiquam inimicitiam, quod aliquando in eadem civitate exercitum gloriosae memoriae Sigiberti regis graviter affecisset, cum Tetradia uxore sua, quam Eulalio tunc Arverno comiti abstulerat, in termino Tolosano cum rebus omnibus transiens exercitum commovet, et contra Gotthos abire disponit, divisis prius, ut ferunt, rebus inter filios et conjugem: assumptoqaraverant enim se, hoc audito, urbis illius cives, quasi resistere volentes; audierant autem de his prius. Denique inito bello, fugire
Abbreviated transcription (Latin):
qͥesere Vppressus aut̃ etloris reuinctus in t̃rogabat̃ quid sibih ecuellet qua eageret necmora supplicio subditus dicit¬
se alegatis quiaduenerant emis sumfuisse utrex deberet interfici. Denq: adp̃ hensi legati fredegundis nihil dehis
iuae nterrogatisunit confitentur dicentes nos nihil a daliud inissos. Nisilegatione quã sugges simus deferremus
cunc hominẽ illu diuersis plagis acd fectu etartere mancipatũ legetos ꝑ diuersaloca exilio condempnari p̃cepit:
lanifestis sime aut̃ patuit subihac dolo a fredegunde fuisse directos Utragemint̃ ficere deberent quodpm¬
ericordia chnĩ nom ꝑmisit interquos bal dosenior habebatur
Cumaut̃ legati dehis panis crebro ad ragem guñihi dntim nũ uenirent etnullus pacis gratia obtinere potiuissent dedinagis in¬

Expanded text:
quiescere. Oppraessus autem et loris revinctus, interrogabatur, quid sibi haec vellquiescere. Oppraessus autem et loris revinctus, interrogabatur, quid sibi haec vellse a legatis qui advenerant emissum fuisse, ut rex deberet iquae interrogati sunt confitentur, dicentes: 'Nos nihil ad aliud missos, nisi legationem, quam suggessimus, deferremus'. Tunc hominem illum diversis plagis adfectum et carcere mancipatum, legatus per diversa loca exilio condempnare praecepit. Manifestissime enim patuit, sub hisericordia Domini non permisit: inter quos Baddo senior habebatur. XLV. Cum autem legati de Hispaniis crebro ad regem Gunthchramnum venerint et nullius pacis gratiam obtenere potuissent, sed magis in
Abbreviated transcription (Latin):
Post haet cdildebertii regis filius natus ẽ quia magnericotreuerorum epodesacro fonte susceptustheo dobertiusẽ
uocitatus de quotantũ gaudiũ gunti cdramnus rex habuit ut statim legatos dirigens multa ei munera transmitteret
gressisunt Richarius aut̃ filius leuu eldi usque n arbe na uenit etiunfrat̃minũ galaru pradasegit et lar egresius est¬
redegunt dis uero quas iex nomine filusui legatos adgunthic hra nũ regẽ drigit q̃ui reserata petitione accepto
responsoualedicentes abscedunt sednescio quibus causis paululũ apudmetatiuĩ suu remoratis : Maneaut̃ facto ꝓcen¬
dente regȩ ad matuti nos ac prte eunte cereo uisus ẽ homo quasiebriuis in angulo oratorii dormitare actinctus gadocuius
basta pariete sustentabatur ł locius o rex ex lamauit dicens nonẽẽ simplicit̃ hominẽ sub hocorrore noctis talinloco

Expanded text:
Posthaec Childeberto regi filius natus est, qui a Magnerico Treverorum episcopo de sacro fonte susceptus, Theodobertus est Posthaec Childeberto regi filius natus est, qui a Magnerico Treverorum episcopo de sacro fonte susceptus, Theodobertus est vocitatus : de quo tantum gaudium Guntchramnus rex habuit, ut statim legatos dirigens, multa ei munera transmitteret, gressi sunt. Richaredus autem, filius Leuvichildi, usque Narbonam 410 venit, et intra terminum Galliarum praedas egit, et clam regresredegundis vero quasi ex nomine filii sui legatos ad Gunthchramnum r̅egem diregit. Qui, reserata petitione, accepto responso, vale dicentes abscedunt; sed, nescio quibus causis, paulolum apud metatum suum remorati sunt. Mane autem facto, procedente regem ad matutinus ac praeeunte cereo, visus est homo quasi ebrius in angulo oraturii dormitare, accinctus gladio, cuius asta pariete sustentabatur. Hoc viso, rex exclamavit, dicens, non esse simpliciter, hominem sub hoc horrore noctis tali in loco
Abbreviated transcription (Latin):
eusexhiberent Quodum sacer detes locuti fuissent responderunt senores Nobis prorsus hacfacta displicent et nagis
aemagis eacupimus ulcis cere nam non potest fieri ut siquis internosculpabilis inuenitur in conspectu regisuestridescat᷑
cumnos possumus nostroru facinora regalis anctione comprimere : Tunc sacerdotes dixerunt. Noueritisenimquiasi ꝑ¬
sona. quaehec ꝑpetraut in medio posita non fuerit rexnoster cum exercitu huc uenien somnem hacregionem gla¬
dio incendiaque uastabit : Quia manifestum est hunc interfecisse gladio epm̃ quimaleficuis francũ iussit interimi
łthusdictis discesserunt Nullũ rationabile responsum accipientes Obstante somnino ut numqua in ecclesicuilla
melantius qui prius in loco praetextati subrogatus fuerat sacerdotis fungeret̃ officiũ¬

Expanded text:
ejus exhiberent. Quod cum sacerdotes locuti fuissent, responderunt seniores: 405 Nobis prorsus haec facta displicent, et magis ejus exhiberent. Quod cum sacerdotes locuti fuissent, responderunt seniores: 405 Nobis prorsus haec facta displicent, et magis ac magis ea cupimus ulcisci. Nam non potest fieri, ut si quis inter nos culpabilis invenitur, in conspectum regis vestri deducatur, cum nos possimus nostrorum facinora regali sanctione comprimere. Tunc sacerdotes dixerunt: Noveritis enim, quia si persona quae haec perpetravit, in medio posita non fuerit, rex noster cum exercitu huc veniens, omnem hanc regionem gladio incendioque vastabit: quia manifestum est hanc interfecisse gladio episcopum, quae maleficiis Francum jussit interfici. Et his dictis discesserunt, nullum rationabile responsum accipientes; obtestantes omnino ut nunquam in ecclesia illa Melantius, qui prius in loco Praetextati subrogatus fuerat, sacerdotis fungeretur offici
Abbreviated transcription (Latin):
abbocloco stidocatidt et nortiuisest Post ho leudoualdisepistopasepistolas peromnes suerdotes direxit Eticeptireis¬
locetdes asrhodo magensi sclauset ut inlis populus sollempnia diuna non ex pectaret dona indagatione communirꝙ¬
periretur huius aucor sceleris setletalia quos ad prehendit quibus supplicio subditos uertatẽ extorsit Qualiterper
consilium srede gundis haec acta fuerant sedeidesensante ulciscere non potuit Eerebit etiam adipsum percuscres
uenis se pro eo quad imͣ quirere sagieter destinaret : sed custodia uallatus suorum nibil ei nocere poruerunt Itaque
cunhec ad gunt hehram numn regem perlata fuissent etrimen supermulierem laceretur Nisit treseposad filiu qui
essedictur chilperici quen superiuis choltariui scripsimus uocitatũ id est artemium sinonicum ueranũ cauellionensim
etagricium tricas sinum utilicet cum his quiparuulum nutriebant per quirerent huius sceleris per sonam et nconspecu

Expanded text:
ab hoc loco stadio cecidit, et mortuus est. Posthaec Leudovaldus episcopus epistolas per omnes sacerdotes direxit, et accepto consilio ecclesias Rothomagenses clausit, ut in his populus solemnia diperiretur huius auctur sceleris. Sed et aliquos adpraehendit, quibus supplicio subditus veritatem extorsit, qualiter per consilium Fredegundis haec acta fuerat ; sed et , ea defensante, ulciscere non potuit. Ferebant etiam, ad ipsum percussores venisse, pro eo quod haec inquirere sagaciter distinaret; sed costodia vallatus suorum, nihil ei nocere potuerunt. Itaque cum haec ad Gunthchramnum regem perlata fuissent et crimen super mulierem iaceretur, misit tres episcopus ad filium, qui esse dicitur Chilperici, quem superius Chlothacharium scripsimus vocitatum , id est Artemium Synonicum, Veranum Cavellionensim et Agri
Abbreviated transcription (Latin):
LIBER¬
UIIII
nter ea aduenit festiuitas sci marcelli quaȩ aꝑudurbem cauil lonensimmense septimo celebratur et gunthichra n

Expanded text:
iberIII. Interea advenit festivitas sancti Marcelli, quae apud urbem Cabillonensem mense septimo celebratur, et Guntchramn
Abbreviated transcription (Latin):
beatũ uirũ conuitus lacessiuit. Adeptã ergo consentientib: ciuib: pontificatus
incorpore. Tricesi motertio uoro ordinationissuȩ anno. orit᷑ contra eũ lam̃tabilis¬
causa ꝓcrimine Nã mulier ad quã cubicularii eiꝰ uestim̃ta deferebant ad abluen¬
dum. quȩ subspeciȩ religionis erat ueste mutata c̃cepit & peperit : Quadere sur¬
rex̃ om̃is populus turonorũ in ira : & totũ crimen suꝑ ep̃m referent. uolentes eũ
unanimiter lapidare : aiebant enĩ : Diupietas scĩ : tuã celauit luxuriã Heo
nos dr̃ diutius sin& mantuas in dignas osculando pollui. Illo quoq: ȩcontrario
ui riliter hȩc negante Ad ferte inquid infantẽ ad me Cũq: oblatꝰ fuss& infans

Expanded text:
beatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus beatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus incausa pro crimine. Nam mulier, ad quam cubicularii ejus vestimenta deferre solebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Turonorum in iram, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Dicebant enim: Diu pietas sancti tuam celavit luxuriam: nec Deus nos diutius sinit manviriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans
Abbreviated transcription (Latin):
multastendebat insidias. Proeo qđ ab eodẽ plerũq curfaciles res iequeret᷑ Ar¬
guebat᷑ quadã tamendie dũ quidã infirmꝰ medicinã ab eato martino ex peter&
bricciũ diaconũ inplatea conuenit. Cui simpliciter ait Ecceego prestolor
beatũ uirũ & nei scio ubi sit uel quid operis agat. Cuibriccius :Si in quiddelirũ
illũ quȩris : ꝓspice eminꝰ eccecȩlũ solite sicut amens respicit Cũq pau ꝑille oc¬
cursu reddito qđ petienrt impetrast& briccionẽ dia conũ uirbeatꝰalloquit᷑:
nego bricci deltrus tibi uideor: Cũq: ille confusus hȩc audiens dixis sest denegar&
Ait uir sc̃s : Nonne aures ineȩ ad ostuũ enaent cũ hȩc eminꝰ loquebaris : Amendico
tibi qr obtinui a puddm̃ ut postme ad pontificatꝰ honorẽ accedas: sed noueris te¬
in epis copatũ multa aduer sapassurũ. Briccius hȩc audiens in ridebat dicens
Non neuerũ dixi istũ delera uerba ꝓferre : sed & prȩsbiteru honore p̃ditus. sȩpius

Expanded text:
multas tendebat insidias, pro eo quod ab eodem plerumque, cur faciles res sequeretur, arguebatur. Quadam autem die, dum quidam infirmus medicinam a beato Martino expeteret, Briccium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: Ecce ego praestolor beatum virum, et nescio ubi sit, vel quid operis agat? Cui Briccius: Si, inquit, delirum illum quaeris, prospice eminus: ecce coelum solito sicut amens respicit. Cumque pauper ille, occursu reddito, quod petierat impetrasset, Briccium diaconum vir beatus alloquitur: En ego, Bricci, delirus tibi videor? Cumque ille confusus haec audiens, dixisse se denegaret, ait vir sanctus: Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen dico tibi, quia obtinui apudin episcopatu multa adversa passurum'. Brictius haec audiens inridebat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba proferre?' Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius
Abbreviated transcription (Latin):
dit lignum operatus est sculptile. fecit & ad orauit ut dm̃ clauis. &
malleis conpaginauit. ut non dissoluatur portata tollentur quae mn¬
cedere non ualent. reliquum uero ligni factum est hominibus in focũ
& cale facti sunt. ex aliud uero dm̃fecit sculptile sibi. Curuatur ante
illud & adorauit llud & obsecrat dicens. Liberame quia ds̃ meus estu.
Medi&atem eius onbussi & coxiper carbones eius panes. coxicar nes & co¬
medi. & dereliqio eius idolum faciam ante truncum ligni ad orabo pars
eius cinis est. corinspiens ad orauit illud & ron liberauit animam suam
neque dic& forte men dacium est in dexteramea. Haec autem gene¬
ratio francorum Ñ intellexit. primum Intellexerunt autem postea

Expanded text:
dit lignum, operatus est, fecit sculptile et adoravit ut deum, clavis et dit lignum, operatus est, fecit sculptile et adoravit ut deum, clavis et malleis conpaginavit, ut non dissolvatur. Portata tollentur, quia incidere non valent; reliquum vero ligni factus est hominibus in focum, et calefacti sunt. Ex aliud vero dillud et adorat illud et obsecrat dicens libera me quia dMedietatem eius igni conbussi et coxi super carbones eius panes; coxi carnes et comedi, et de reliquum eius idolum faciam. Ante truncum ligni adorabo; pars eius cinis est'. Cor insipiens adoravit illud et non liberavit animam suam. Neque dicit: Forte mendatium est in dextera mea. Haec autem generatio Francorum non intellexit primum; inteliexerunt autem postea
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Item illic. Haec dicit dñs creans caelos ipseds̃ formans terram
& quae in ea sunt. Ipse plastes eius non inuanũ fundauit eam ut habi¬
tar&ur creauit eam. Ego dñs hoc mihi nomen est gloriam meam
alteri non dabo neque uirtutem meam sculptilibus quae ab initio trats¬
sierunt & alibi. Num quid sunt in sculptilibus gentium qui pluant
& per esaiam iterum dicit. Ego primus & nouissimus & absque me
non est ds̃. & formator quem ego non noueram plaste idoli om nes
nihil sunt. & amantis sima e orum nihil pro derunt eis lpsi sunt testes
eoium. quia non uident. neque in tellegunt & confundentur in eis. ec ce
om̃s participes eius confundentur. fabri enim sunt ex hominibus in
prunis & in malleis formauit illud: & operatus est in brachio fortitudi¬
nis suae Similiter & artifex lignarius incircino turnauit illud. & fe¬
uit imaginem uiri quasi speciosi hominis in habitantis indomo. Succi¬

Expanded text:
sunt. Item illic: Haec dicit Dominus, creans caelus, ipse Deus formans terram sunt. Item illic: Haec dicit Dominus, creans caelus, ipse Deus formans terram et quae in ea sunt; ipse plastis eius, non in vanum fundavit eam, ut habitaretur creavit eam. Ego Dominus, hoc mihi nomen est, gloriam meam alteri non dabo neque virtutem meam sculptilibus, qui ab initio transierunt. Et alibi: Numquid sunt in sculptilibus gentium qui pluant? Et per Isaiam iterum dicit: Ego primus et novissimus, et absque me non est deus et formatur, quem ego non noverim. Plastae idoli omnes nihil sunt, et amantissima eorum non proderunt eis. Ipse sunt testis eorum, quia non vident neque intellegent, et confundentur in eis. Ecce! omnes participes eius confundentur, fabri enim sunt ex hominibus. In prunis et malleis furmavit illud, et operatus est in brachio fortitudinis suae. Similiter et artifex lignarius in circino turnavit illud et fecit imaginem viri quasi spetiosi hominis habitantis in domo. Succi