comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utiq priorẽ : cũ prȩsertim accusatio prȩcedat de¬
fensionem: nisi ꝗs dicit ẽ gladium fabricatũ ab eo
prius: qui ferrum in tutelam sui. ꝗͣ qui in ꝑninẽ
alterius comꝑauit. Ininum gͦ dñcu dedit natura.
initiũ artis: obsuatio. Nomines .n. sicut in medici¬
na cũ uidere alia salubria alia nõ salubria: ex
obseruatione eoꝵ effecerũt artẽ: Ita cũ in dñdo
alia utilia alia in utilia de prehenient: notarunt
orandi cõditorib urbium: ac legum latorib dedit :
in quibus fuisse iim dñdi necesse ẽ. Cur tñ hãc
primam originem pute.non uideo: cũ sint adhuc
quȩdã uage ae sine urbib ac sñ legibus gentes: ẜ tñ
qui sunt inus nati: & legationib fungantur i đ accu-¬
set̃ aliqua. e defendant: E deniq alium melius alio
O ainis aũt orandi rõ: ut płimi maximiq auctores
tradiderũt: quinq partib constas Inuenctione

Expanded text:
utique prior est, cum praesertim accusatio praecedat deutique prior est, cum praesertim accusatio praecedat defensionem; nisi quis dicet, etiam gladium fabricatum ab eo prius, qui ferrum in tutelam sui quam qui in perniciem alterius compararit. initium ergo dicendi dedit natura, initium artis observatio. homines enim, sicuti in medicina, cum viderent alia salubria, alia insalubria, ex observatione eorum effecerunt artem, ita, cum in dicendo alia utilia, alia inutilia deprehenderent, notarunt orandi conditoribus urbium ac legum latoribus dedit, in quibus fuisse vim dicendi necesse est; cur tamen hanc primam originem putet, non video, cum sint adhuc quaedam vagae et sine urbibus ac sine legibus gentes, et tamen qui sunt in iis nati et legationibus fungantur et accusent aliqua atque defendant et denique alium alio melius andi ratio, ut plurimi maximique auctores tradiderunt, quinque partibus constat, inventione,
Abbreviated transcription (Latin):
Rutilius. Sunt e hodie clari eiꝰdem oꝑis auctores: ꝗ
si oĩa cõplexi forẽ : consuluissẽ labori meo: ses parco¬
nominib uiuẽtium. Ueniae eoꝵ laudi suũ tpus. Ao po¬
steros .n.uitus durabit: nõ ꝑuenie inuidia. Non tñ
post tot ac tantos auetores: pigebit meã ꝗbdos locis
suꝑstitione imbutus addixi: & electuris. quȩ uolaẽ
facienda copia fuit: Sicut ip̃e pluriũ in unũ ꝯfero
inuenta Ubicunq ingenio nõ erit locus: curȩ testi¬
Ec diu nos moretur quȩstio: quȩ Rhetorices Cap¬
origo sit. Nã cui dubium est: ꝗn sermonem ab ip̃a
reꝵ nã geniti ꝓtinus homines acceꝑint : qđ certe
princꝰ est eius rei. Huic studium e increm̃tũ dede¬
curã dñdi putãt ꝗdã iñ coepisse. ꝙ .ii. ꝗ in discri¬
men aliqđ uocabant: accuratiꝰ loqui defendendi siu
gr̃a instituerĩt. Hęt .n. ut honestior causa: ita nõ

Expanded text:
Tutilius. sunt et hodie clari eiusdem operis auctores, qui Tutilius. sunt et hodie clari eiusdem operis auctores, qui si omnia complexi forent, consuluissent labori meo; sed parconominibus viventium; ueniet eorum laudi suum tempus, ad posteros enim virtus durabit, non perveniet invidia. non tamen post tot ac tantos auctores pigebit meam quibusdam locis elut quadam superstitione imbutus addixi, et electuris quae volent facienda copia fuit, sicut ipse plurium in unum confero inventa, ubicunque ingenio non erit locus, curae testidiu nos moretur quaestio, quae rhetorices origo sit. nam cui dubium est, quia; sermonem ab ipsa rerum natura geniti protinus homines acceperint quod certe principium est eius rei, huic studium et incrementum dedecuram dicendi patent quidam inde coepisse, quod ii, qui in discrimen aliquod vocabantur, accuratius loqui defendendi sui gratia instituerint. haec enim ut honestior causa, ita non
Abbreviated transcription (Latin):
quẽdi. Sed a pollodori prȩcepta magis ex discipłis cogͦ¬
scas: q̃ꝵ diligentissimꝰ in tradẽdo latine fuit .E. ualgius
grece articus. Nã ipsius sola uidr ars edita ad Mlaciũ
ꝗa cęt̾as missa ad Domitiũ ep̃ła non agnoscit. plura scri¬
psit Theodorus : cuius auditorẽ Hermagorã sunt qui
uiderit. Romanoꝵ primus: ꝗͣtum ego ꝗdem sciã : con¬
riam si quo loco res posca: nõ omittã. Pręciuũ uõ lu-¬
men sicut eloq̃ntiȩ: ita prȩceptis qͦ ei dedit unicum
apud nos specimen orandi docendiq oratorias anes
M. Tulliꝰ post quẽ tacere modestissimũ fore nisi &e rhe¬
toricos suos ip̃e adulesceti sibi e lapsos dicerẽ : ꝙ in on¬
ratoriis hȩc minora : q̃ pleriq desiderãt sciens omisisse
Scripsit de eadẽ materia nõ pauca Cornificius: Aliqua
Stertinius: nõ nihil p̃r Gallio. Accurate uõ priores Galli¬
one Celsus &e lenat: e ȩtatis nr̃e uitginius pliniꝰ

Expanded text:
quendi. sed Apollodori praecepta magis ex discipulis cognquendi. sed Apollodori praecepta magis ex discipulis cognoscas, quorum diligentissimus in tradendo fuit Latine Gaius Valgius, Graece Atticus. nam ipsius sola videtur Ars edita ad Matium, quia ceteras missa ad Domitium epistula non agnoscit. plura scripsit Theodorus, cuius auditorem Hermagoran sunt qui viderint. Romanorum primus quantum ego quidem sciam conriam, si quo loco res poscet, non omittam. praecipuum vero lumen sicut eloquentiae ita praeceptis quoque eius dedit, unicum apud nos specimen orandi docendique oratorias artes, M. Tullius; post quem tacere modestissimum foret, nisi et rhetoricos suos ipse adulescenti sibi elapsos ticeret, et in oratoriis haec minora, qlae plerumlqtic desiderantur, sciens omisisset. scripsit de eadem materia non pauca Cornificius, aliqua Stertinius, nonnihil paler Gallio; accuratius vero priores Gallione Celsus et Laenas et aetatis nostrae Verginis, Pliniuis,
Abbreviated transcription (Latin):
traditur uersu ex philotecta frequenter usus auixpes
re : & Isocratem pati dicere. Ars est utriusq sed pluri¬
bus eam libris Aristoteles cõpletus est: Fodẽ tp̃re Theo¬
destes fuit: de cuꝰ oꝑe supradcũm est. Theophrastus qͦ
Aristotelis discipulus de rhetorice diligẽter scripsit. atq
ꝑ ipateticoꝵ principes. fecit deiñ uelut ꝓpriã herma¬
goras uiam : quam płimi sunt secuti: cui maxie par
atq emulus uiđr̃ Athe neus fuisse. Multa post apolloni
molonim̃łta Areus młta cecilius & Alicarnasseus Dio¬
nysius. Prȩcipue tñ in se cõuerterũt studia Apollo donꝰ
pergamenus : ꝗ prȩceptor Apolloniȩ Cȩsaris Augusti fu-¬
itsaȩ Theodorus Gadareus: qui se dici maluit Rhodiũ quẽ
studiose audisse: cũ in eã insulam secessisse: đt Tiberius
cȩsar. Hi diuersas opĩones tradidert : appellatiq in Apol¬
lodorei E Theo dorei ad morẽ certas in pħia sectas se¬

Expanded text:
traditur versu ex Philocteta frequenter usus: turpe traditur versu ex Philocteta frequenter usus: turpe re et Isocraten pati dicere. ars est utriusque, sed pluribus eam libris Aristoteles complexus est. eodem tempore Theodectes fuit, de cuius opere supra dictum est. Theophrastus quoque Aristotelis discipulus de rhetorice diligenter scripsit, atquePeripateticorum principes. fecit deinde velut propriam Hermagoras viam, quam plurimi sunt secuti; cui maxime par atque aemulus videtur Athenaeus fuisse. multa post Apollonius Molon, multa Areus, multa Caecilius et Halicarnasseus Dionysius. praecipue tamen in se converterunt studia Apollodorus Pergamenus, qui praeceptor Apolloniae Caesaris Augusti fuit, et Theodorus Gadareus, qui se dici maluit Rhodium, quem studiose audisse, cum in eam insulam secessisset, dicitur Tiberius Caesar. hi diversas opiniones tradiderunt, appellatique inde Apollodorei ac Theodorei ad morem certas in philosophia sectas se
Abbreviated transcription (Latin):
den plato appellat. Alcidamas elates. Amphion qͦ &¬
pͥmus oĩu orõem scripsit: & nihilominꝰ artẽ & ip̃e
composuit: e prose dirisse optime est creditus. E
poly crates: a quo scriptã in socratẽ diximus orõem.
& Theodorus Bytãtius: ex iis & ip̃e quo plato ap¬
pellat logodȩ dalos. Hoꝵ primi cões locos tractasse
Cicͦ in Bruto negat añ periclẽ scriptũ ꝗcꝗ̃: qđ or¬
natum oratorium hẽãt: eius aliqua ferri. E qđ nõ
miror esse: ꝗ nihil ab eo scriptum putẽ: hȩc at:q̃
sed clars  Gorgię auditor ssocrates. ꝗꝗ̃ de prȩce¬
ptore eiꝰ inter auctores nõ conuenit. Nos aũt An-¬
stoteli credimus. Hĩc uelut diuersę secari coeperẽ
uiȩ. Nam E Ilocratis prestãtissimi discipłi fuert in oĩ
studioꝵ gn̾e: eoq iã seniore  octauũ .n. & nonagesimũ
cõpleuit ãnum pomeridianis scholis aristoteles prȩ¬
ciꝑe artem oratoriã coepit: noto quidem illo: ut

Expanded text:
den Plato appellat, Alcidamas Elaïtes. Antiphon qden Plato appellat, Alcidamas Elaïtes. Antiphon qmus omnium scripsit et nihilo minus et artem ipse composuit et pro se dixisse optime est creditus, etiam Polycrates, a quo scriptam in Socraten diximus orationem, et Theodorus Byzantius ex iis et ipse, quos Plato appellat λογοδαιδάλους horum primi communes locos tractasse Cicero in Bruto negat ante Periclea scriptum quidquam, quod ornatum oratorium habeat; eius aliqua ferri. equidem nmiror esse, qui nihil ab eo scriptum patent, haec autemsed clarissimus Gorgiae auditorum Isocrates, quanquam de praeceptore eius inter auctores non convenit; nos autem Aristoteli credimus. hinc velut diversae secari coeperunt viae. nam et Isocratis praestantissimi discipuli fuerunt in omni studiorum genere, eoque iam seniore octavum enim et nonagesimum implevit annum postmeridianis scholis Aristoteles praecipere artem oratoriam coepit, noto quidem illo ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ discere. Est ãt ut procedente libro patebit ĩfinita
dissentio auctoꝵ: primo ad ea: quȩ̨ rudia at ĩꝑfecta
adhuc erat̃: adiiciẽtib: qđ inuenissẽ : scriptorib : mor
ut aliquid sui uiderent afferre e recta mutantib.
Nam primus post eos: quos poetȩ tradiderũt: mouisse
aliqua eõ rhotoricẽ Empedocles dicitur. Artiu ãt
scriptores antiꝗssimi corax  Ctisias siculi : quos in¬
secutus est uir eiusdẽ insulȩ Gorgias leontinus Em¬
pedoclis: ut traditꝰ discipłus. Is bñficio longissimȩ
ꝑtans nã centũ e nouẽ uixit ãnos  cũ mulns simul
floruit : Id eoq e illoꝵ de ꝗbus sup̃dixi: fuit emulus:
&e ultra Socratem usq durauit: Thasymachus calce¬
donius cũ hoc: e prodicus chius. E Abderites ꝓtago¬
ras: a quo decẽ millib denarioꝵ didicisse artem quã
edidit: Euathiꝰ dđt̃&e Hippias helius : e quẽ palami¬

Expanded text:
quam discere. est autem, ut procedente libro patebit, infinita quam discere. est autem, ut procedente libro patebit, infinita dissensio auctorum, primo ad ea, quae rudia atque inperfecta adhuc erant, adiicientibus quod inuenissent scriptoribus, mox, ut aliquid sui viderentur adferre, etiam recta mutantibus. nam primus post eos, quos poetae tradiderunt, movisse aliqua circa rhetoricen Empedocles dicitur. artium autem scriptores antiquissimi Corax et Tisias Siculi, quos insecutus est vir eiusdem insulae Gorgias Leontinus, Empedoclis, ut traditur, discipulus. is beneficio longissimae aetatis nam centum et novem vixit annos cum multis simul floruit, ideoque et illorum, de quibus supra dixi, fuit aemulus et ultra Socraten usque duravit. Thrasymachus Chalcedonius cum hoc et Prodicus Cius et Abderites Protagoras, a quo decem milibus denariorum didicisse artem, quam edidit, Euathlus dicitur, et Hippias Eleus et, quem Palame
Abbreviated transcription (Latin):
si ducti iucunditate aliqua lectionis libentius discerẽ
ea: quoꝵ ne ieiuna: atq arida traditio auerter&
aĩos & aures prȩsertim tam delicatas rader&: uere¬
bamut. Qua rõe se lucretius dicit prȩcepta pħis̨̧ çã
mine se esse complexum. Nanq hac :ut ẽ notum siłitu¬
dine utitur. Ac ueluti pueris absinthia tetra medẽres
Cũ dare conantur: prius oras pocula circum Aspirant
mellis dulci: flauoq liquore: ꝙ quȩ sequũtur. Sed nẽ
ueremur: ne paꝵ hic liber mellis: & absinthii młtu hre
uideatur : sitq salubrior studiis ꝗ̃ dulcior. &n e h timeo
ut ex eo mmorẽ grãm ineat: ꝙ plȩraq nõ inuenta ꝑ
me: sed ab aliis tradita cõtinebit: habeat e quosdã qui
suã ꝗsq induxit sequentes. Illi ãt̃ probant qualecũq
ingressi sunt itet: nec facile inculcatas pueris ꝑsua¬
siones mutaueris quia nemo non didicisse mauult

Expanded text:
si ducti iucunditate aliqua lectionis libentius discerent si ducti iucunditate aliqua lectionis libentius discerent ea, quorum ne ieiuna atque arida traditio averteret animos et aures praesertim tam delicatas raderet uerebamur. qua ratione se Lucretius dicit praecepta philosophiae carmine esse complexum; namque hac, ut est notum, similitudine utitur: ac veluti pueris absinthia taetra medentes cum dare conantur, prius oras pocula circum aspirant mellis dulci flauoque liquore, et quae sequuntur. sed nos ueremur, ne parum hic liber mellis et absinthi multum habere videatur, sitque salubrior studiis quam dulcior. quin etiam hoc timeo, ne ex eo minorem gratiam ineat, quod pleraque non inventa per me sed ab aliis tradita continebit, habeat etiam quosdam,suam quisque induxit sequentes. illi autem probant qualecunque ingressi sunt iter, nec facile inculcatas pueris persuasiones mutaveris, quia nemo non didicisse mavult
Abbreviated transcription (Latin):
loniam in libro secundo quȩ sitũ ẽ: quid
essa rhetorice: & quis finis eius. artem
qͦ ẽẽ eam & utilem: & uirtute: ut uires
nostrȩ tulerũt : oñdimus: materiãq ei
res omnes: de ꝗbus dicere oportere:
subiecimus: iam hinc uñ coeperit: quib constȩ:
quo queq in ea mõ inuenienda atq tractanda
sint: exequar. Intra quem modũ plęriq scripto¬
res artium constiterũt. adeo ut Apollodorus cõ¬
tentus solis iudicialibus fuerit. Nec sum ignarus
hoc a me pręcipue: qđ hic liber incohat. opus studio¬
sos eius desiderasse: ut inꝗsitione opĩoum: quȩ di-¬
uersissime fuerũt: longe difficillimũ: ita nescio: an
minime legentib futuꝵ uoluptati. Quippe quod
prope nudã prȩceptoꝵ traditionem desidere. In
cȩteris n. admiscere tẽptauimus aliꝗd nitoris nõ
iactandi ingenii gr̃a: Nanq ĩ id eligi materia uberior
poterat: sed ut hoc ip̃o alliceremus magis iuuẽtutem
ad cognitione eoꝵ: quȩ nẽcia studiis arbitrabam̃.

Expanded text:
oniam in libro secundo quaesitum est, quid esset rhetorice et quis finis eius, artem quoque esse eam et utilem et virtutem, ut vires nostrae tulerunt, ostendimus, materiamque ei res omnes, de quibus dicere oporteret, subiecimus: iam hinc, unde coeperit, quibus constet, quo quaeque in ea modo invenienda atque tractanda sint, exsequar; intra quem modum plerique scriptores artium constiterunt, adeo ut Apollodorus contentus solis iudicialibus fuerit. nec sum ignarus, hoc a me praecipue, quod hic liber inchoat, opus studiosos eius desiderasse, ut inquisitione opinionum, quae diversissimae fuerunt, longe difficillimum, ita nescio an minimae legentibus futurum voluptati, quippe quod prope nudam praeceptorum traditionem desideret. in ceteris enim admiscere temptauimus aliquid nitoris, non iactandi ingenii gratia namque in id eligi materia poterat uberior, sed ut hoc ipso adliceremus magis iuventutem ad cognitionem eorum, quae necessaria studiis arbitrabamur,
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝑsonis locis tprib actõib negociis cẽnit᷑: đ ĩ
Rgo cũ ois causa contineatur aliquo statu: pͥus¬
ꝗ̃ dicere aggrediar: quõ genus qđq causę sit
unde ducat᷑ : & quot & ꝙ sint: in tuẽdum puto
Ꝙ ꝗͣ id nõ nłłi ad iudiciales tm̃ ꝑtine̾ mat̾ias puta-¬
uert̃: quoꝵ ĩscitiã: cũ oĩa tria gn̾ã fuero egecutꝰ:
res ip̃a de prehenas. Qđ nos statu: id ꝗdã ꝯstitutide

Expanded text:
ribus, actionibus, negotiis cernitur, aut in rgo cum omnis causa contineatur aliquo statu, priusquam dicere aggredior, quo modo genus quodque causae sit unde ducatur et quot et qui sint, intuendum puto. quanquam id nonnulli ad iudiciales tantum pertinere materias putaverunt, quorum inscitiam, cum omnia tria genera fuero exsecutus, res ipsa deprehe
Abbreviated transcription (Latin):
qđ referũtur oĩa. Quoꝵ diu̾sa appellatio uis ea¬
Qđ nom̃ non pͥmũ ab hermagora traditũ putat
De mosthenẽ ꝑmittãt uagari: sed eũ dr̃e de ip̃o
ꝯsistat. Et nõis quilẽ hec origo. Nũc ꝗd sit. Sttatũ
ꝗdam dixerũt primã c̃aꝵ cõflictionem: Quos
reste sensisse: paꝵ elocutos puto. Non .n. est sta¬
tus prima conflctio. fecisti nõ feci. sed qđ ex
pͥma conflictione nascitur: idest genus gõnis. fe¬
cisti. non feci. an fecerit. Hoc fecisti. Nõ hoc feci
ꝗd fecerit. Quia ex his appare. Illud ꝯiectura:
hoc finitione quȩ redum. Atq ĩ eo ꝑs utraq ĩsi-¬
stit. Erit quęstio ꝯiecturalis uł finitiui status
Q si .n. dicat ꝗs. sonus est duor int̾ se cõpoꝵ
cõflictio: erre: ut opinor. Nõ .n. sonus ẽ confli-¬
ctio sed ex cõflictione. Et hoc leuiꝰ. Intełłr .n. ut¬
cunq dcũm. Inde uõ ingens male interpretãtib
ĩnatus est error: ꝗa primã conflictionẽ lege¬

Expanded text:
 referantur omnia. quorum diversa appellatio, vis eaquod nomen non primum ab Hermagora traditum putantDemostheni permittant evagari, sed eum dicere de ipso n hoc causa consistat. et nominis quidem haec origo; nunc quid sit. statum quidam dixerunt primam causarum conflictionem; quos recte sensisse, parum elocutos puto. non enim est status prima conflictio, fecisti, non feci; sed quod ex prima conflictione nascitur, id est genus quaestionis, fecisti, non feci, an fecerit? hoc fecisti, non hoc feci, quid fecerit? quia ex his apparet, illud coniectura, hoc finitione quaerendum, atque in eo pars utraque insistit, erit quaestio coniecturalis vel finitivi status. quid si enim dicat quis, sons est duorum inter se corporum conflictio: erret, ut opinor, non enim sonus est conflictio sed ex conflictione. sed hoc levius; intelligitur enim utcunque dictum. inde vero ingens male interpretantibus innatus est error, qui, quia primam conflictionem lege
Abbreviated transcription (Latin):
gne inẽe laudẽ : ac uituꝑationem existimauit.
Nobis aũt & tutissimũ est auctores płes seꝗ: ꝙ ita
uiđr̃ rõ dictare. Est ig̃r ut dixi unũ genus : qͦ laus
ac uituꝑatio cõtinetur: sed ẽ appellatum a ꝑte me¬
liore laudatiuũ. ide alii demõstratm uocant.U¬
trũq nomen ex grȩco credtꝰ flurisse. Nam ET RCO¬

Expanded text:
genere inesse laudem ac vituperationem existimavit. genere inesse laudem ac vituperationem existimavit. nobis et tutissimum est auctores plurimos ur ratio dictare. est igitur, ut dixi, unum genus, quo laus ac uituperatio continetur, sed est appellatum a parte meliore laudativum; idem alii demonstrativum vocant. utrumque nomen ex Graeco creditur fluxisse, nam
Abbreviated transcription (Latin):
ramus De futuris deliberamus. Item oĩa : de ꝗb dñdum
est: aut certa sint: necesse ẽ aut dubia. Certa : ut
cuiq ẽ animus: laudat aut culpat. Ex dubus ꝑtis
nobis ip̃is ad delectationẽ sunt libera: deiis deliberat:
partim alioꝵ snĩs cõmissa: de iis lite contendit᷑. Ana¬
ximenes iudicialem ꝯcionalem gñales partes esse uolu¬
it. Septẽ aũt spẽs hortandi dehortandi. laudandi : uitu¬
ꝑandi: ac cusandi: defendendi : ex qurendi: quos Ege ra¬
sequentes demõsiratiu tres ultimȩ iudicialis gnĩs
sut ꝑtes. Protagorã transco : qui interrogãdi : rñẽdi
mandandi precãdi : qđ ẼVRcΛupdixit partes solas
putat. Plato in sophistę iudiciali a concionali ter¬
nobis dicere ser mocinatricẽ: que a forẽsi rõe disiun¬
gitur: & ẽ accomodata priuatis disputationib: cuiꝰ
uis eadem prostõ est: quȩ dialecticȩ. Isocrates in oĩ

Expanded text:
ramus, de futuris deliberamus. item omnia, de quibus dicendum ramus, de futuris deliberamus. item omnia, de quibus dicendum est, aut certa sint necesse est aut dubia. certa , ut cuique est animus, laudat aut culpat; ex dubiis partim nobis ipsis ad electionem sunt libera, de his deliberatur; partim aliorum sententiae commissa, de his lite contenditur. anaximenes iudicialem et contionalem generales partes esse voluit, septem autem species: hortandi, dehortandi, laudandi, vituperandi, accusandi, defendendi, exquirendi, quod ἐξετασsequentes demonstrativi, tres ultimae iudicialis generis sunt partes. protagoran transeo, qui interrogandi, respondendi, mandandi, precandi, quod εὐχωλήν dixit, partes solas putat. Plato in Sophiste iudiciali et contionali ternobis dicere sermocinatricem; quae a forensi ratione diiungitur et est accommodata privatis disputationibus, cuius vis eadem profecto est quae dialecticae. Isocrates in omni
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus deseribimus : mandamus: renũtiamus: optamꝰ
opinamur e pła alia: Ut mihi in illa uet̾e ꝑsuasiõe
ꝑmanenti uelut petenda sit uenia: quȩ rendũq qͦ
moti priores rẽ tam late fusam itã breuitẽ astrinxerĩt
Quos ꝗ errasse putãt: hoc secutos arbitrãtur: ꝙ ĩ iis fere
uersari tũ oratores uidebãt. Nã & laudes E uituꝑan-¬
ones scribebãt & e̾nita piouo dicere erat moris: e
płimũ in ꝯsiliis: ac iudiciis in sumebatur oꝑe: ut scri-¬
ptores artiũ pro solis comprȩ henderĩt freq̃ntissima
Qui uõ defendũt: tria faciũt gn̾a auditoꝵiunũ : qđ̵ ad
delestationẽ conueniat: alteꝵ: qđ consilium accipiat:
tertiũ : qđ de causis iudice  Mihi cuncta rimãti e q̃dã
aut ex̃ iudicia. Eoꝵ: de ꝗb iudicio quȩrit : mãĩfestũ
genus ẽ fa: quȩ ad iudicẽ nõ ueniunt: aut prefitu
hnt tp̃us aut futurũ. Pręt̾itu laudamus aut uitupe¬

Expanded text:
dicimus, describimus, mandamus, renuntiamus, optamus, dicimus, describimus, mandamus, renuntiamus, optamus, opinamur, plurima alia? ut mihi in illa vetere persuasione permanenti velut petenda sit venia, quaerendunque, quo moti priores rem tam late fusam tam breviter astrinxerint. quos qui errasse putant, hoc secutos arbitrantur, quod in his fere versari tum oratores videbant; nam et laudes ac vituperationes scribebantur, et ἐπιταφίους dicere erat moris, et plurimum in consiliis ac iudiciis insumebatur operae, ut scriptores artium pro solis comprehenderint frequentissima. qui vero defendunt, tria faciunt genera auditorum, unum, quod ad delectationem conveniat, alterum, quod consilium accipiat, tertium, quod de causis iudicet. mihi cuncta rimanti et aut extra iudicia. eorum , de quibus iudicio quaeritur, manifestum est genus; ea, quae ad iudicem non veniunt, aut praeteritum habent tempus aut futurum; praeterita laudamus aut vitupe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ uẽtionẽ & dispositionẽ : e elocutionẽ & memoriam
ꝓnũtiationẽ que cũq eaꝵ desiderat. Itaq ꝗda gña tria
rhetorices dicẽ maluert̃: Optime ãt ii: quos secutꝰ ẽ
Edtria an pła sint ambigitur. Nec dubie ꝓpe
om̃es utiq sũmȩ apud antiquos auẽtatis scriptores
Atistotelẽ secuti: ꝗ nõie tñ alio concionalẽ ꝓ delibera¬
tiua appellat: hac ꝑtitiõe contenti fuert᷑. Ueꝵ e tũ
leuiter ẽ tẽp̃tatu cũ ap̃ grȩcos quosdã : tũ ap̃ Cicero¬
nẽ in libris de oratore: e nc̃ max tpũm nr̃oꝵ austo¬
re ꝓpe impłsum : ut nõ mõ pła hec gña is ẽ penẽ in¬
nũ abilia uideantur. Na si laudandi ac uituꝑandi offiñ
ĩꝑte t̾tia ponimꝰ : in qͥ gñe uensari uidebimur : cũ quȩ¬
rimuł cõsolamur mitigamus ꝯcitamꝰ terrem ꝯfirna¬
mus prȩcipimꝰ obscure dcã int̾pretamur narramus: de¬
precamur gr̃as agimus gratulamur: obiurgamus male¬

Expanded text:
nem et dispositionem et elocutionem et memoriam et pronuntiationem quaecunque earum desiderat. itaque quidam genera tria rhetorices dicere maluerunt, optime autem ii, quos secutus est tria an plura sint, ambigitur. nec dubie prope omnes utique summae apud antiquos auctoritatis scriptores Aristotelem secuti, qui nomine tantum alio contionalem pro deliberativa appellat, hac partitione contenti fuerunt. verum et tum leviter est temptatum, cum apud Graecos quosdam tum apud Ciceronem in libris de Oratore, et nunc maximo tre prope impulsum, ut non modo plura haec genera, sed paene innumerabilia videantur. nam si laudandi ac vituperandi officium in parte tertia ponimus, in quo genere versari videbimur, cum querimur, consolamur, mitigamus, concitamus, terremus, confirmamus, praecipimus, obscure dicta interpretamur, narramus, deprecamur, gratias agimus, gratulamur, obiurgamus, male
Abbreviated transcription (Latin):
tionis uiđt̃ : & młtum ab illo ErRΩMΙΑΙRΩ̃ differe
Nã ut ꝯtine laudatiuu in se genus: ita nõ intra
hoc solum consistit. An quilꝗ̃ negauerit panegyri¬
gña tria sint: sed ea tum in negoais tũ in ontatiõe
poita : nisi forte nõ ex grȩco mutantes de mõstratm̃
uocãt. Uer id sequũtur : ꝙ laus e uituꝑatio : quale
sit quidq demõstrat. Alteꝵ ẽ deliberatm̃ tertiũ
iudiciale. Cȩtę spẽs in hȩc tͥa incidũt gn̾a : nͨ ĩueni-¬
ctur ex iis ulla : ĩ qua nõ laudare: ac uituꝑare sua¬
dere aut dissuadẽ ĩ tendere ꝗd uł depellere debeamꝰ.
nuere cõcitandis componẽdisq asft̃ib aĩos audiẽnũ
fingert. Ne iis ꝗđ accesserim: ꝗ laudatiuã materiã
honestoꝵ deliberatiuã utiliũ : iudicialẽ iustoꝵ que¬
stione ꝯtineri putat: celeri magis ac rotunda distri¬
bunõe usi ꝗ uera. Stat .n. quodã mõ mutuis auxilis
oĩã. Nam eͥ in laude iustitia utilitasq tractatir: &

Expanded text:
tionis videtur et multum ab illo ἐγκωμιαστικῷ differre; nam ut continet laudativum in se genus, ita non intra hoc solum consistit. an quisquam negaverit Panegyrium quidem genera tria sint, sed ea tum in negotiis tum in ostentatione posita. nisi forte non ex Graeco mutuatantes demonstrativum vocant, uerum id sequuntur, quod laus ac uituperatio quale sit quidque demonstrat. alterum est deliberativum, tertium iudiciale. ceterae species in haec tria incident genera, nec invenietur ex his ulla, in qua non laudare ac vituperare, suadere ac dissuadere, intendere quid vel depellere debeamus.nuere, concitandis componendisve adfectibus animos audientium fingere. ne iis quidem accesserhonestorum, deliberatiuam utilium, iudicialem iustorum quaestione contineri putant, celeri magis ac rotunda usi distributione quam vera. stant enim quodaminodo nuituis auxiliis omnia. nam et in laude iustitia utilitasque tractatur et
Abbreviated transcription (Latin):
teria. E id: qđ uelimus: effici opus nõ possit. Ue¬
rum hoc ego nõ artẽ credo egere: s artificem
si nihil faciat: sed ille opifer: ut cęlator cęlũ e pi¬
ctor penicilla. Itaq hȩc in eũ locũ: quo de oratore
dictur sumus: differamus.: M. abii Quinti ani¬

Expanded text:
teria in id quod velimus effici opus non possit. veteria in id quod velimus effici opus non possit. verum hoc ego non artem credo egere sed artifice. ata, etiamsi nihil faciat, sed ille artifex, ut caelator caelum et pictor penicilla. itaque haec in eum locum, quo de oratore dicturi sumus, differamus. Liber III
Abbreviated transcription (Latin):
sic qͦ reete diximꝰ mat̾iam rhetorices eẽ om̃es res
ad dicendum ei subrectas. Quod ꝗđ probat ẽ s
mo cõis. Nam cum aliꝗo de quo dicamꝰ accipimꝰ:
positam nobis eẽ materiam frequẽter quoq &¬
prȩfatiõe testamur. Gorgias quidem adeo rhetori
de om̃ib putauit esse dicendum: ut se ĩ audito¬
riis interrogari pateretur: qua quisq de re uelle.
Hermagoras q dicendo materiam esse ĩ caula e
ĩ quęstionib omnes res subiectas erat cõpletus.
Sed quȩ̨stiones si negae ad rhetoricen ꝑtinere: dissẽ¬
tit a nob. Si at̃ ad rhetoricẽ ꝑtinã: ab hoc qͦ adiu¬
uamur. Nihil est .n: qđ non in causam. aut in.¬
quȩstiones cadat. Aristoteles tres faciendo partes
aronis iudicialem deliberatiuam de monstratiuã:
pene̾ e ipẽ oratori subiecit omnia. Nihil .n. nõ
in hȩc cadit. Quęsitũ a paucissimis e de instru¬
mento ẽ. Instrumentũ uoco sine quo formari ma¬

Expanded text:
sic quoque recte diximus, materiam rhetorices esse omnes res sic quoque recte diximus, materiam rhetorices esse omnes res ad dicendum ei subiectas; quod quidem probat etiam sermo communis. nam cum aliquid, de quo dicamus, accepimus, positam nobis esse materiam frequenter etiam praefatione testamur. Gorgias quidem adeo rhetori de omnibus rebus putavit esse dicendum, ut se in auditoriis interrogari pateretur, qua quisque de re vellet. Hermagoras quoque, dicendo materiam esse in causa et in quaestionibus, omnes res subiectas erat complexus. sed quaestiones si negat ad rhetoricen pertinere, dissentit a nobis; si autem ad rhetoricen pertinent, ab hoc quoque adiuvamur. nihil est enim, quod non in causam aut quaestionem cadat. Aristoteles tres faciendo partes orationis, iudicialem, deliberativam, demonstrativam, paene et ipse oratori subiecit omnia; nihil enim non in haec cadit. quaesitum a paucissimis et de instrumento est. instrumentum voco, sine quo formari ma
Abbreviated transcription (Latin):
querat᷑. ⁊ plane melius. Nã ꝙ litigator rusticus: illit¬
teratusq de cã sua melius ꝗͣ orator: ꝗ nescie: ꝗd
ĩ lite sit. Sed accepta a musico a fabro sicut a liti¬
gatore melius orator ꝗͣ ip̃e docuerit. Uer &e faber
cum de fabnca. E musicus cũ de musica siꝗd cõfir¬
mationẽ desiderauent: dice: nõ erit ꝗđ orator : s facie
ilud qi orator. Sicut cũ uulnus imꝑitꝰ deligauit. nõ¬
erit medics sed facie ut medicus. An hui mõi res
nec ĩ laudẽ: nec ĩ deliberationẽ: nec ĩ iudicꝰ ueni¬
ũt : Frgo cum de faciẽdo portu hostiensi deliheratũ
ditatis: an ueneni signa sint: nõ tractat orator : At
ẽ id ex rõe medicine. Circa m̃suras & nũos non
uersabit : Dicamus has grometriȩ ẽẽ ꝑtes. Eꝗđ
om̃ia fere posse credo caũ aliquo uenire in offiñ
gratoris : qđ si nõ accide: nõ erũt ei subiecta. Ita

Expanded text:
quaeratur, plane melius. nam et litigator rusticus illitquaeratur, plane melius. nam et litigator rusticus illitteratusque de causa sua melius, quam orator, qui nesciet quid in lite sit; sed accepta a musico, a fabro, sicut a litigatore melius orator quam ipse qui docuerit. verum et faber, cum de fabrica, et musicus, cum de musica, si quid confirmationem desideraverit, dicet. non quidem erit orator, sed faciet illud quasi orator, sicut cum vulnus imperitus deligabit, noerit medicus, sed faciet ut medicus. an huiusmodi res neque in laudem neque in deliberationem neque in iudicium veniunt? ergo cum de faciendo portu Ostiensi deliberatum ditatis an veneni signa sint, non tractat orator? at est id ex ratione medicinae. circa mensuras et numeros non versabitur? dicamus has geometriae esse partes. equidem omnia fere credo posse casu aliquo venire in officium oratoris; quod si non accidet, non erunt ei subiecta. ita
Abbreviated transcription (Latin):
ut illi potius in nr̃a materia uersent᷑. Deniq cũ sit
Dialestices materia de rebus subiectis disputare. Sic
at dialetices or̃o concisa: curnõ eadẽ ꝑpetuȩ
qͦ materie uideat᷑. Solae a quibusdam & illuo po-¬
ni.Om̃iu ig̃r artiũ ꝑitus erit orator : Si de om̃i¬
bus ei dicendum ese: Possem hic Ciceronis rñ¬
dere uerbis: apud quem hoc inuenio. Mea ꝗ̃d
snĩa nemo ẽẽ pot̾it omni laude cumulatus ora¬
tor: nisi erit omniũ reꝵ magnaru. at artiũ sa¬
entiam consecutus. Sed mihi satis est: eius
esse oratorem rei non inscium. Hec .n. omnes
cãs nouit: & debae posse de omnibus dicere:
De ꝗbus ergo dice : De quibus didicit. Similr
de artibus quoq de quibus dicendum erit in¬
terim disca: e de quibus didicerit : diceȩ. Qu
ergo non faber aut de fabrica melius. aut de
musice musicus : si nesciat orator: quid sit: de quo

Expanded text:
ut illi potius in nostra materia versentur. denique cum sit ut illi potius in nostra materia versentur. denique cum sit dialectices materia de rebus subiectis disputare, sit autem dialectice oratio concisa, cur non eadem perpetuae quoque materia videatur? solet a quibusdam et illud opponi: omnium igitur artium peritus erit orator, si de omnibus ei dicendum est. possem hic Ciceronis respondere verbis, apud quem hoc invenio: mea quidem sententia nemo esse poterit omni laude cumulatus orator, nisi erit omnium rerum magnarum atque artium scientiam consecutus; sed mihi satis est eius esse oratorem rei de qua dicet non inscium. neque enim omnes causas novit, et debet posse de omnibus dicere. de quibus ergo dicet? de quibus didicit. similiter de artibus quoque, de quibus dicendum erit, interim discet; et de quibus didicerit dicet. quid ergo? non faber de fabrica melius aut de musice musicus? si nesciat orator, quid sit, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
dicere eã fatent᷑. Propriã hr̃e mat̾iam: quia młtipli¬
cẽ hc̃at: negãt. Sed neq infinita ẽ: ẽ si ẽ młtĩ¬
plex. Et alis qͦ. artes minores habẽ multiplicem
materiã: uelut architestonice. Nãq in om̃ibus:
quȩ sũt edificio utilia uersantur: E celatura : q̃
auro. argento ere: ferro oꝑa efficit. Nã sculptura
ẽ lignũ ebur. marmor. uitrum: gemas pręter
ea q̃ supra dixi cõplectitur. Nec protinus nõ est
materia r hetorices: si in eadem uersatur ꝙ alius.
Nam si quȩrã : quȩ sit materia statuarii: dicet᷑ ȩs.
Si quęra: que sit excussoris .i. eius fabricȩ: quã grȩci
płimũ statuis differũt uasa. Nec medicina ĩõ nõ erit
ats: quia unctio & excitatio cum palestrica : ciboꝵ
obstat. Nam cum pħm dicũt: hoc accipi uolũt uiꝵ
bonũ. Cur ig̾ oratorem: quẽ a bono uiro nõ separo:
in eadem materia uersari mirer: cũ pręserti pͥmo
partem occupasse: quȩ rhetorices ꝓpria semꝑ fuisse

Expanded text:
am fatentur; propriam habere materiam, quia multiplicem habeat, negant. sed neque infinita est, etiamsi est multiplex; et aliae quoque artes minores habent multiplicem materiam, velut architectonice, namque ea in omnibus, quae sunt aedificio utilia, versatur, et caelatura, quae auro, argento, aere, ferro opera efficit. nam sculptura etiam lignum, ebur, marmor, vitrum, gemmas praeter ea quae supra dixi complectitur. neque protinus non est materia rhetorices, si in eadem versatur et alius. nam si quaeram, quae sit materia statuarii, dicetur aes; si quaeram quae sit excusoris, id est fabricae eius quam Graeci plurimum statuis differunt vasa. nec medicina ideo non erit ars, quia unctio et exercitatio cum palaestrica, ciborumobstat. nam cum philosophum dicunt, hoc accipi volunt virum bonum. quare igitur oratorem, quem a bono viro non separo, in eadem materia versari mirer? cum praesertim primo partem occupasse, quae rhetorices propria semper fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
uiam: atq ordinẽ in bñdñdo: nemo dubitauerit : siue
ille ab oĩb fere probatus finis obseruat᷑ artẽ ꝯstare ex
prȩceptiõib cõsentientib. & coexcitatis ad finẽ uti¬
lem uitȩ iam ostendimus nihil nõ hore ĩ rhetorice
ẽt. Quid ꝙ & inspectione & ea̾citatione: ut artes
cetere cõstat nec p̃t ais nõ ẽẽ: si est ars dialectice
qđ fere ꝯstat: cũ ab ea specie magis ꝙͣ gne diffe¬
rat. Sed ne illa omittẽda sũt : qua ĩ re aliusse in arti-¬
ficialt: alius amsiciałt gerat: ĩ ea eẽ artẽ : ꝓ ĩ eo qđ
ꝗ didicerit melius faciat ꝗͣ ꝗ nõ didicerit: ẽẽ artem.
Atꝗ nõ solũ doctus indoctũ i sed ẽ doctior doctũ ĩ rhetori¬
ces oꝑe suꝑabit. Nec essẽ eius ałt tõ mlta precepta.
tãq magni: ꝗ docerẽ. Idq cũ oĩb cõfitẽdũ ẽ: tũ nob

Expanded text:
viam atque ordinem in bene dicendo nemo dubitaverit; sive viam atque ordinem in bene dicendo nemo dubitaverit; sive ille ab omnibus fere probatus finis observatur, artem constare ex perceptionibus consentientibus et coexercitatis ad fine utilem vitae, iam ostendemus nihil non horum in rhetorice inesse. quid quod et inspectione et exercitatione ut artes ceterae constat? nec potest ars non esse, si est ars dialectice, quod fere constat, cum ab ea specie magis quam genere differat. sed nec illa omittenda sunt, qua in re alius se inartificialiter alius artificialiter gerat, in ea esse artem, et in eo quod, qui didicerit, melius faciat quam qui non didicerit, esse artem. atqui non solum doctus indoctum, sed etiam doctior doctum in rhetorices opere superabit, neque essent aliter eius tam multa praecepta tamque magni, qui docerent; idque cu
Abbreviated transcription (Latin):
e mensuras solis ac trẽ colligũt: disciplinã tñ suã
artem uocãt. Q si rõ efficit: ut het nõ opinani: sed
ꝑꝑ uim ꝓbationũ scire uideamur: eadem rõ ide prę¬
stare oraton pt. Sed an cã uera sit. nescit: Ne
medicus ꝗdem: an dolorẽ capitis heat: ꝗ hoc se pati
dice: curabit tamen tanꝗ̃ id ueꝵ sit. E erit ars me¬
dicina. Qd ꝙ rhetorice nõ utiq ꝓpoĩtu hẽ sem¬
pet uera dñdi sed semꝑ uerisiłia : Scit aũt ẽẽ ue¬
risiłia: quȩ dicit. Adiiciut his ꝗ cõtra seneiũt : ꝙ sepe
quȩ in aliis litibus impugnarũt actores cãꝵ : cadẽ
÷ aliis defendat : Qđ non artis sed hominis est uitium
Hec sunt prȩcipua: quę ꝯtra rhetoricen dnr̃: Alia
ꝓ minora tñ ex his fontibus deriuata. Confirmat
aũt eam ẽẽ artem breuiter. Nam siue ut cleates
uoluit: ars est potestas rua .i. ordine efficiẽs eẽ certã

Expanded text:
et mensuras solis ac terrae colligunt; disciplinam tamen suam et mensuras solis ac terrae colligunt; disciplinam tamen suam artem vocant. quodsi ratio efficit, ut haec non opinari sed propter vim probationum scire videantur, eadem ratio idem praestare oratori potest. sed an causa vera sit, nescit. ne medicus quidem, an dolorem capitis habeat, qui hoc se pati dicet; curabit tamen, tamquam id verum sit, et erit ars medicina. quid quod rhetorice non utique propositum habet semper vera dicendi, sed semper verisimilia? scit autem esse verisimilia quae dicit. adiiciunt his, qui contra sentiunt, quod saepe, quae in allis litibus impugnarunt actores causarum, eadem in aliis defendant. quod non artis sed hominis est vitium. haec sunt praecipua, quae contra rhetoricen dicantur; alia et minora et tamen ex his fontibus derivata. confirmatur autem esse artem eam breviter. nam sive, ut Cleanthes voluit, ars est potestas via, id est ordine, efficiens, esse certe
Abbreviated transcription (Latin):
tor: Sed ne rhetorice ꝗdẽ: ꝗa ap̃ eos: ꝗ in ꝑsuadendo
finẽ putãt: aut siquis ut dixi: casus duos interse bonos
uiros cõposuerit: uerisiłia quȩrent. Non aũt siquu
est altero credibilius: id ei ꝯtrariũ est: qđ fuit
credibile. Nam ut candido candidius. e dulci
dulcius nõ est adu̾sum: ita nec ꝓbabili prodabilius.
Nec prȩcipit unꝗͣ non dñda nec dñdis ꝯtraria: sed
tem eaꝵ reꝵ ẽẽ: quȩ̨ sciantur. Oratoris omnem
cat: qui nesciãt: & ip̃e dicat ałn. quȩ nesciat Ex
his alteꝵ .i. an sciat iudex: de quo dicatur: nihil ad
oratoris artem alteri rñdendum. Ars eaꝵ reru
est: quȩ sciuntur. Rhetorice est ars bñdñdi. Bñ
aut dicere scit orator. Sed nescit an uerũ sit: quod
dicit: Ne ii ꝗđ: ꝗ ignẽ. aut aquam: aut quatuor ele¬
menta aut corpora insecabilia ẽẽ: ex ꝗb res om̃es
initium duxerũt: tradũt. Nec ꝗ int̾ualla siderum

Expanded text:
tor sed ne rhetorice quidem, quia apud eos, qui in persuadendo tor sed ne rhetorice quidem, quia apud eos, qui in persuadendo finem putant, aut si quis ut dixi casus duos inter se bonos viros composuerit, verisimilia quaerentur; non autem, si quid est altero credibilius, id ei contrarium est, quod fuit credibile. nam ut candido candidius et dulci dulcius non est adversum, ita nec probabili probabilius. neque praecipit unquam non dicenda nec dicendis contraria, sed tem earum rerum esse, quae sciantur; oratoris omnem cat, qui nesciant, et ipse dicat aliquando, quod nesciat. ex his alterum, id est, an sciat index, de quo dicatur, nihil ad oratoris artem; alteri respondendum, Ars earum rerum est, quae sciuntur. rhetorice ars est bene dicendi, bene autem dicere scit orator. sed nescit, an verum sit quod dicit. ne hi quidem, qui ignem aut aquam aut quattuor elementa aut corpora insecabilia esse, ex quibus res omnes initium duxerint, tradunt, nec qui intervalla siderum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝯtraria iis doceat. Quȩ oĩa apparẽ de ipsa
Rhetorice dici: quȩ sit a bono uiro: at ab ip̃a untu¬
te seruncta. Alioqui ubi iusta cã ẽ: ibi Rhetorice nõ
ẽ: adeo ut ex admirabili quodã caũ possit actidẽ:
causţ in diuersum trahant qñ ẽ pugnaturos cos int̾ se
si rõ ita duxerit. credũt. yñ debo ꝓpositis : atq ita ꝗđ
ut appareat hȩc adu̾sus eos qͦ frustra excogitata ꝙ
milis morib nom oratoris indulgẽ. Nam rhetorice
non est ꝯtraria sibi. Causa .n. cũ cã non illa secum ĩ pa
componitur. Nec si pugnẽ int̾ se: qui idem didicent:
idetꝰ ars: quȩ utriq tradita ẽ: nõ erit : Alio ꝗ nͨ armoꝵ
ꝗa sepe gladiatores sub eodẽ magr̃o eruditi interse cõ¬
ponuntꝰ: nec gub̃nandi: ꝗa naualibus preliis gub̵nator
est gubernatori aduersus: nec imꝑatoria : quia imꝑa¬
tar cũ imꝑatore contendit. Item nõ euertit opus re¬
torice: qđ effecit. Nec .n. positũ a se arguͭ ͫ soluit ora¬

Expanded text:
traria his doceat. quae omnia apparet de ea rhetorice dici, quae sit a bono viro atque ab ipsa virtute seiuncta; alioqui ubi iniusta causa est, ibi rhetorice non est, adeo ut vix admirabili quodam casu possit accidere, causae in diversum trahant, quando etiam pugnaturos eos inter se, si ratio ita duxerit, credunt respondebo propositis, atque ita quidem, ut appareat, haec adversus eos quoque frustra excogitata, qui malis moribus nomen oratoris indulgent. nam rhetorice non est contraria sibi. causa enim cum causa, non illa secum ipsa componitur. nec , si pugnent inter se, qui idem didicerunt, idcirco ars, quae utrique tradita est, non erit; alioqui nec armorum, quia saepe gladiatores sub eodem magistro eruditi inter se componuntur; nec gubernandi, quia navalibus proeliis gubernator est gubernatori adversus; nec imperatoria, quia imperator cum imperatore contendit. item non evertit opus rhetorice, quod efficit. neque enim positum a se argumentum solvit ora
Abbreviated transcription (Latin):
Mihi uo ẽ planiore hac propeq nr̃a probatiõe uiet
eẽ ꝑspicuu. Ab illis hȩc dñt. Si consonare sibi in
faciendis ac nõ faciendis uirtutis ẽ: quȩ pars eius
prudentia uocat᷑: eadem in dicendis ac nõ dñdis
erit: & si uirtutes st: ad quas nobis: ẽ ante ꝗͣ do-¬
ceremur: initia quȩdã ac semina sũt cõcessa nã:
ut ad iustitiã: cuiꝰ rusticis quoq. ac barbaris appa-¬
r& aliqua imago: nos certe sic ẽẽ ab inito forma¬
tos : ut possemus orare ꝓbonis i& si nõ ꝑfecit : tñ ut
in essẽ quȩdam ut dixi scĩa eius facultatis: manifestũ

Expanded text:
mihi vero etiam planiore hac proprieque nostra probatione videtur mihi vero etiam planiore hac proprieque nostra probatione videtur esse perspicuum. ab illis haec dicuntur. si consonare sibi in faciendis ac non faciendis virtus est, quae pars eius prudentia vocatur, eadem in dicendis ac non dicendis erit. et si virtutes sunt, ad quas nobis etiam ante quam doceremur initia quaedam ac semina sunt concessa natura, ut ad iustitiam, cuius rusticis quoque ac barbaris apparet aliqua imago, nos certe sic esse ab initio formatos, ut possemus orare pro nobis, etiamsi non perfecte, tamen ut inessent quaedam ut dixi semina eius facultatis, manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
secus sm mores utentium fiũt. hñda sit rhetogice
ex̾cent: aut nullã artem que at expia nõĩat :
pudentia: uł fames duxit. ruentes: aut malã qua-¬
si artem : quã Raro ⁊expiap dicimus. Nã e fu-¬
isse młtos & ẽẽ nõ nullos existimo: qui facultatem
ne nec boni nec mali hẽat : sed uanũ laborẽ. Qlis
illius fuit: ꝗ grana ciceris ex spacio distante missa
ĩ acum continue e sine frustratione ĩserebat: quẽ
cũ spectassȩ Alexander donasse dicit eiusdem
leguminis modio : Qđ quidẽ premium fuit illo oꝑe
dignissimũ. His ego comparandos ex istimo: qui in de¬
clamationib: quas eẽ ueritati dissonas uolũt : ȩta¬
tem multo studio. ac labore ꝯsumũt. Ueꝵ hȩt. quã
instituere conamur: ꝙ cuiꝰ imaginẽ aĩo concepi: q̃
bono uiro ꝯuenit: quȩq est uera rhetorice: uirt
erit: Qđ pħi ꝗdẽ młtis & acutis ꝯclusionib colligũt

Expanded text:
secus secundum mores utentium fiunt, habenda sit rhetorice, secus secundum mores utentium fiunt, habenda sit rhetorice, exercent, aut nullam artem, quae ἀτεχνία nominatur, impudentia vel fames duxit, ruentes aut malam quasi artem, quam κακοτεχνίαν dicimus. nam et fuisse multos et esse nonnullos existimo, qui facultatem ne neque boni neque mali habeat, sed vanum laborem, qualis illius fuit, qui grana ciceris ex spatio distanti missa in acum continuo et sine frustratione inserebat, quem cum spectasset Alexander, donasse dicitur eiusdem leguminis modio, quod quidem praemium fuit illo opere dignissimum. his ego comparandos existimo, qui in declamationibus, quas esse veritati dissimillimas volunt, aetatem multo studio ac labore consumunt. verum haec, quam instituere conamur et cuius imaginem animo concepimus, quae bono viro convenit quaeque est vere rhetorice, virtus erit. quod phi
Abbreviated transcription (Latin):
Cio quęxi ẽ: natura ne plus ad eloq̃ntiã con¬
teram detrahas: na ẽ sine doctrina ml̃tu uale¬
bit: doctrina nulla eẽ sine natura poterit. Sin
ex pari coeantiin mediocrib ꝗdẽ utrisq maius ad¬
huc nẽ credã esse momentum. Consumatos autem
plus doctͥne debere ꝗͣ nature putabo: sicut terrȩ
nullam fertilitatem hñti nihil optimus agricola ꝓfue:¬
rit. Eterta uberi utile aliꝗd ẽ nullo colẽte nascet.
At in solo foecundo plus cultor ꝗ̃ ipsa ꝑse bonital so.¬
li efficie. Et si praxiteles signũ aliquod ex molari
lapide conatus esse sculpere: pariũ marmor mal¬
lem rude. At si illud idem artifex expolisse: plus
in manibus fuissae ꝗͣ in marmore. Deniq nã mai
teria doctrinȩ ẽ: hȩc fingit illa fingitur Nihil ars sñ
mat̾ia i Materię e sine arte precium ẽ Ars suma
lla quęsno est maior ex mediis artib: quȩ neq
laudati ꝑ se neq uituꝑari possunt: sed utiles. aut

Expanded text:
i etiam, naturane plus ad eloquentiam conteram detrahas, natura etiam sine doctrina multum valebit, doctrina nulla esse sine natura poterit. sin ex pari coeant, in mediocribus quidem utrisque maius adhuc credam naturae esse momentum, consummatos autem plus doctrinae debere quam naturae putabo; sicut terrae nullam fertilitatem habenti nihil optimus agricola profuerit, e terra uberi utile aliquid etiam nullo colente nascetur, at in solo fecundo plus cultor quam ipsa per se bonitas soli efficiet. et , si Praxiteles signum aliquod ex molari lapide conatus esset exsculpere, Parium marmor mallem rude; at si illud idem artifex expolisset, plus in manibus fuisset quam in marmore. denique natura materia doctrinae est; haec fingit, illa fingitur. nihil ars sine materia, materiae etiam sine arte pretium est, ars summa lla quaestio est maior, ex mediis artibus, quae neque laudari per se nec vituperari possunt, sed utiles aut
Abbreviated transcription (Latin):
quodã loco mat̾iam rhetorices uocat res: quȩ sb̃iestȩ
sunt ei : sed certas demum putat eẽ subiectas. Alio
uõ de om̃ib rebus oratori dñdu arbitratur. his
di hoc susciꝑe ac polliceri uideat᷑: ut oĩ de reqͣ¬
cũq sit ꝓpoĩta: ornate ab eo copioseq dicatur: atq
mat̾ia: oĩa quęsita. audita. lecta. dilputata tracta¬
ta agitata esse debã. Hanc aũt quam nos mat̾ia
uocamꝰ : i. res subiectas quidã modo infinita: mõnõ
propria rhetorices eẽ dixerũt: eamq artẽ circũ¬
currẽtem uocauerũt: ꝙ in om̃i mat̾ia dicere: cũ¬

Expanded text:
quodam loco materiam rhetorices vocat res, quae subiectae quodam loco materiam rhetorices vocat res, quae subiectae sint ei, sed certas demum putat esse subiectas. alio vero de omnibus rebus oratori dicendum arbitratur his qdi hoc suscipere ac polliceri videtur, ut omni de re, quaecunque sit proposita, ornate ab eo copioseque dicatur. atque materies, omnia quaesita, audita, lecta, disputata, tractata, agitata esse debent. hanc autem, quam nos materiam vocamus, id est res subiectas, quidam modo infinitam modo non propriam rhetorices esse dixerunt, eamque artem circumcurrentem vocaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte sunt operis: & arte fiũt E mat̾ia ege. Qdã
ciuiles quȩstiones: quoꝵ op̃io nõ qualitate s modo er¬
rauit. Est .n. hȩc materia rhetorices: sed non sola
Qdam: ꝗa uirtus sit rhetorice: materiã eiꝰ totã uitã
uocãt. Nlii : quia nõ oĩum uirtutũ mat̾ia sit tota
uita: sed plereq eaꝵ uersentur in ꝑtibus sicat iusti
fortitudoi cõtinẽtia propͥis efficiis. & suo fine ĩ telligũ¬
tur: rhetoricẽ qͦ dñt in una aliqua parte ponẽdã
eiq locũ in ethicȩ negocialẽ assignant .i. it patuati¬
xop. Ego nec id sine auctorib materiã eẽ rhetori¬
ces iudico om̃es res: quȩ cũq ei ad dñdu sbiecte eit
Nam Socrates apud platonem dicere Gorgiȩ uidet:
nõ in uerbis ẽẽ materiã ssed in reb. & in phedro pa¬
lã nõ in iudiciis mõ e cõcionib sed in reb ẽ priua¬
tis ac domesticis rhetoricen eẽ demõstrat. Quo ma¬
nifestum est hãc opioem ip̃ius platonis fuisse. Et Cicꝰ

Expanded text:
e fiunt et materia egent. quidam civiles quaestiones; quorum opinio non qualitate sed modo erravit, est enim haec materia rhetorices sed non sola. quidam , quia virtus sit rhetorice, materiam eius totam vitam vocant. alii , quia non omnium virtutum materia sit tota vita, sed pleraeque earum versentur in partibus, sicut iustitia, fortitudo, continentia propriis officiis et suo fine intelliguntur, rhetoricen quoque dicunt in una aliqua parte ponendam, eique locum in ethice negotialem adsignant id est πραγματικόν. ego neque id sine auctoribus materiam esse rhetorices iudico omnes res quaecunque ei ad dicendum subiectae erunt. nam Socrates apud Platonem dicere Gorgiae videtur, non in verbis esse materiam sed in rebus. et in Phaedro palam, non in iudiciis modo et contionibus, sed in rebus etiam privatis ac domesticis rhetoricen esse demonstrat. quo manifestum est hanc opinionem ipsius Platonis fuisse. et Cicero