comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na alia uia debere saluari. non illa qua pri¬
mum ad xp̃i fidem fuerant degentilitate¬
n trans ducti & conpellitur dicere. Uellem
loquar . quȩ prius locutus sum proptes quodo
norans quid agã & indiuersa distractus I¬
ceros confundor adq dilanior & quo mouo
medici cum artisuim suȩ in primo uideriu
non ualere medi camine: transeunt adab¬
ud & tã diu experiuntur quidꝓsit epluribus
donec perueniant adcurationẽ : ut quod
permolliciẽ aliciuus em plastri. ne quaquã
sanariualuit. mordacioripul uere. & au
steriorisanetur. Ita & ego quia confundor
inuobis & ignoratione huc atq illuc distrahos
Uellẽ seribtufarũ uocẽ prȩsens de meoore
ꝓferre ut uos solitose uerior ipse corriperẽ
mere non ualet irascentis resonase clamo¬
rem & dolorem pectoris apicibus explicare :
potest autẽ & simplicius intelligiblandis¬
sy crouos & filioli mei quos iterũ parturio. done
n xp̃s formetur inuobis: Sedego blandus & le¬

Expanded text:
na, alia via debere salvari, non illa qua prina, alia via debere salvari, non illa qua primum ad Christi fidem fuerant de gentilitate transducti: et compellitur dicere: Vellem loquar quae prius locutus sum, propter quod ignorans quid agam, et in diversa distractus, laceror, confundor atque dilanior. Et quomodo medici cum vim artis suae in primo viderint non valere medicamine, transeunt ad aliud, et tamdiu experiuntur quid prosit e pluribus, donec perveniant ad curationem: ut quod per mollitiem alicujus emplastri nequaquam sanari valuit, mordaciori pulvere, et austeriori curatione sanetur: ita et ego quia confundor in vobis, et ignorantia huc atque illuc distrahor, vellem litterarum vocem praesens de meo ore proferre, ut vos solito severior ipse corriperem;mere; non valet irascentis resonare clamorem, et dolorem pectoris apicibus explicare. Potest autem et simplicius intelligi: Blandicro vos. Et: Filioli mei, quos iterum parturio donec Christus formetur in vobis; sed ego blandus et le
Abbreviated transcription (Latin):
confusionẽ quȩ aput łillos ait . XΥNIT. siue
CΥNXΥCΙC appellatur quã indigentiã &in¬
opiã resonat Sensus itaq iste est uellẽ aput
uos nunc adesse & litterarũ uocẽ prȩsens
ipse ꝓferre quia indigeo in uobis non quip¬
pe habeo fructus quossolent dediscipulis
habere doctores: & sne causa semen lac¬
tum est doctrinarũ cũ penitus inuobis pa¬
tias egestatẽ. Ita ut hlere miȩ possim uoce
prumpere non ꝓfui neq: ꝓfuit michi quis¬
tari paulus apłs qui factus fuerat iudȩis iudeus
ut ludeos iucrifaceret. &iis qui erant sub
lege : quasi ipse ess& sublege. & infirmibus
infirmus. ut infirmos iucrifacerẽ ꝓqualita¬
te eorũ quos saluare cupiebat : mutabat uo¬
cem suã & in histrionũ similitudinẽ factus
siquidẽ est theatrũ mundo & angelis &
uertebat & uoces non quo iess& quose esse
simulabat. sed quo idtantũ uideretur esse quod
ꝑderat. Cernit galathas aliahdigere doctri¬

Expanded text:
confusionem, quae apud illos αἰσχύνη sive confusionem, quae apud illos αἰσχύνη sive σύγχυσις appellatur, quam indigentiam et inopiam sonat. Sensus itaque iste est; Vellem apud vos nunc adesse, et litterarum vocem praesens ipse proferre, quia indigeo in vobis. Non quippe habeo fructus quos solent de discipulis habere doctores; et sine causa semen jactum est doctrinarum, cum penitus in vobis patiar egestatem: ita ut in Jeremiae possim vocem prorumpere: Non profui, neq468 Paulus apostolus qui factus fuerat Judaeis Judaeus, ut Judaeos lucrifaceret , et his qui erant sub Lege, quasi ipse esset sub Lege, et infirmis infirmus, ut infirmos lucrifaceret: pro qualitate eorum quos salvare cupiebat, mutabat vocem suam, et in histrionum similitudinem factus siquidem est theatrum mundo, et angelis,vertebat et voces. Non quod id esset, quod se esse simulabat; sed quod id tantum videretur esse, quod caeteris proderat. Cernit Galatas alia indigere doctri
Abbreviated transcription (Latin):
tapanduntur & ea quȩ obscura uideautur
perspicua fiunt sed & illud est intuendũ ques
qui perpec catũ quodam modo homo esseden¬
erat perpȩnitentiã concipitur amagiim
&rursum ineo xp̃i formatio repromitatur
Hoc aduersum nouatianos quinolunt refor¬
mari eos quos semel peccata contriuerint
Uellẽ autẽ esse apuduos modo & mutareio¬
ncem meã qm actẽ confundor in uobis. Sen¬
tura diuina ȩdificat & lecta sed multo plus
prodest si delitteris uertatur in uocẽ . ut qusa
epłam docuerat : prȩsens instruat audienta
magnã siquidẽ uim hab& uoxiuua. uoxie
auotoris suiore resonans. quȩ ea pronuis¬
acione ꝓfertur atq distinguitur : &tai
hominis sui corde generata est Sciens i
litteris conprehensam in presentiã cõmut¬
re & quia hoc magis expediebat his qui in er¬
rorem fuerant de prauati. uiuos eos adueri¬
tatẽ retrahere sermone . hoc autẽ ideo quia
ꝓpriȩ dicitur : anopoyuaĩ enim non tam̃

Expanded text:
ta panduntur, et ea quae obscura videbantur, ta panduntur, et ea quae obscura videbantur, perspicua fiunt. Sed et illud est intuendum, quod qui per peccatum quodammodo homo esse desierat, per poenitentiam concipitur a magistro, et rursum in eo Christi formatio repromittitur. Hoc adversum Novatianos, qui nolunt reformari eos quos semel peccata contriverint. Vellem autem esse apud vos modo, et mutare vocem meam, quoniam confundor in vobis. Scriptura divina aedificat et lecta; sed multo plus prodest, si de litteris vertatur in vocem, ut qui per Epistolam docuerat, praesens instruat audientes. Magnam siquidem vim habet vox viva: vox de auctoris sui ore resonans, quae ea pronuntiatione profertur atque distinguitur, qua in hominis sui corde generata est. Sciens ilitteris comprehensam, in praesentiam commutet quia hoc magis expediebat his qui in errore fuerant depravati, vivo eos ad veritatem retrahere sermone. Hoc autem ideo, quiaproprie dicitur. Ἀποροῦμαι enim non tam
Abbreviated transcription (Latin):
drifaria hȩc diuisio custodditur ut mpleat
quidẽ suũ doctor officiũ sed sitsterelis audi¬
tor uel auditor bonȩi dolissit sed por inpo¬
riciã doctoris uerbi semen intereat: aut cor¬
te tamȩcors sit quidocetur quã est ille qui
nȩcipiti raroq: contingit ut & magister & di¬
cipulus sibi consentiant scilic& ut tantũ istedo
eat quantũ ille possithaurire uel tantũ suscr¬
ere doctus quantũ doctor ingerere : Atnino
im̃s iudices sumus nescimus quotus ꝓsalms
÷ quepars ꝓphetie quod legis capituli &lo
t xp̃s formetur inpopulo ut addomossuas
unus quisq rediens habeat semen uerbid
quod cũ conciperit . possit dicerera umpro¬
pheta : Atimore tuo dñe concepimus a po¬
perimus filios saluationistuȩ fecimus supe
sterrã Tales in apłos transeunt &lasaluato
luntatẽ patris mei ipse est fraterm̃s & so
xp̃s incorde credentiũ : cũ om̃a illis de antie¬

Expanded text:
drifaria haec divisio custoditur, ut impleat drifaria haec divisio custoditur, ut impleat quidem suum doctor officium, sed sit sterilis auditor: vel auditor bonae indolis sit, sed per imperitiam doctoris, verbi semen intereat: aut certa tam vecors sit qui docetur, quam ille est qui aecipit; raroque contingit, ut et magister et discipulus sibi consentiant, scilicet ut tantum iste eat, quantum ille possit haurire: vel tantum suscipere doctus, quantum doctor ingerere. At nunc omnes judices sumus. Nescimus quotus psalmus sit, quae pars prophetiae, quod Legis capitulum, etut Christus formetur in populo: ut ad domum suam unusquisque rediens habeat semen verbi Dei, quod cum conceperit, possit dicere cum 467 propheta: A timore tuo, Domine, concepimus et peperimus, filios salvationis tuae fecimus super terram . Tales in apostolos transeunt, et a Salvatorluntatem Patris mei, ipse est frater meus, etChristus in corde credentium, cum omnia illis sacramen
Abbreviated transcription (Latin):
oculitui : De in deper nouẽ menses restricto
sanguine futurus homo coagulatur. Corpo¬
ratur pascitur atq distinguitur ut postquã in
utero palpitarit . statuto tempore fundatus
inlucẽ: & tantis difficultatibus nascitus qus
none intereat enutritur ita & semen ser¬
monis ap̃i cum manimã audientis incidenit
pergradus suos crescit : & ut multa prȩtertã
possumus si quidẽ facile corporalẽ discripti¬
enbu transferre ad intelligentiã spritalẽ
tani ancipiti est quã diũ pariat quiconcent
nec statim finis industriȩ est edidisse ses tuno
alterius laboris exordiũ est ut lactantẽ i¬
fanciã sedulis nutrimentis & studususq a
plenã xp̃iperducatȩtatẽ : & quomo do sncon¬
iugio sȩpe uiri semen in causa est nediberi
peseentur: Nonnum quã sterelisuxor se¬
mina nonten& : &frequenter neuteradge¬
nerandũ aptus esti& econtra uterq. fecun¬
dus : ita & in his qui uerbũdi sominant qua¬

Expanded text:
oculi tui : deinde per novem menses restricto oculi tui : deinde per novem menses restricto sanguine, futurus homo coagulatur, corporatur, pascitur atque distinguitur; ut postquam in utero palpitarit, statuto tempore fundatur in lucem, et tantis difficultatibus nascitur, quantis postea ne intereat, enutritur: ita et semen sermonis Christi cum animam audieatis inciderit, per gradus suos crescit, et, ut multa praeteream possumus siquidem facile corporalem descriptionem transferre ad intelligentiam spiritualem, tamdiu in ancipiti est, quamdiu pariat qui concepit. Nec statim finis industriae est edidisse, sed tunc alterius laboris exordium est, ut lactentem infantiam sedulis nutrimentis et studiis, usque ad plenam Christi perducat aetatem. Et quomodo in conjugio saepe viri semen in causa est ne liberi procreentur, nonnumquam sterilis uxor semina non tenet, et frequenter neuter ad generandum aptus est, et econtrario uterque fecundus: ita et in his qui verbum Dei seminant, qua
Abbreviated transcription (Latin):
quos paciantur affectus. nesectatores¬
y sur excidant a salute: Ait. Filioli mei quos
slterum parturio. qui enim in alio locoquas
pater dixerat: Si decẽ milia pedagogori
habeatis in xp̃o sed non multos patres
Iam non quasi pater sed ut mater loqu¬
tur in xp̃o. ut utriusq: anxictatẽ & pi¬
etatis in separentis agnoscant : Talequo
& moyses depopulo lo queb atur. Numqua
ego inutero accepi omnẽ populũ istũ . Qus
putas nr̃m ita de discipulorũ anxius est sili¬
te ut non paucis horis aut ut multũ biduo
triduo ue. sed toto uitȩ suȩ tempore torque
fetȩ mulieris quod ad sumpsit concipientis&
formantis insemina diligenter tenendũ
ut possimus intelligere quod dicitur: natura
non erubescenda sed ueneranda est : sic̃ enim
inuuluam muli eris primũ semen lacitur
informe ut sulcis & fundo eius quasi quodã
glutino adhereat. de quo & propheta hicu
sui recordatus ait : In compositũ meũ uidenũ

Expanded text:
quos patiantur affectus, ne sectatoresquos patiantur affectus, ne sectatores sui excidant a salute, ait: Filioli mei, quos iterum parturio. Qui enim in alio loco quasi pater dixerat: Si decem millia paedagogorum habeatis in Christo, sed non multos patres , jam non quasi pater, sed ut mater loquitur in Christo, ut utriusque anxietatem, et pietatem in se parentis agnoscant. Tale quid et Moyses de populo loquebatur: Numquid ego in utero accepi omnem populum istum ? Quis, putas, nostrum ita de discipulorum anxius est salute, ut non paucis horis, aut ut multum biduo triduove, sed toto vitae suae tempore torqueaplum fetae mulieris quod assumpsit, concipientis et formantis in se semina, diligenter tenendum, ut possimus intelligere quod dicitur. Natura non erubescenda, sed veneranda est. Sicut enim in vulvam mulieris primum semen jacitur informe, ut sulcis et fundo ejus quasi quodam glutino adhaereat: de quo et propheta initii sui recordatus, ait: Incompositum meum viderunt
Abbreviated transcription (Latin):
uapostoli ludȩ sed non proditoris qui obinsig¬
nem zelihise uirtutẽ. &ã zelotis nomen
accepit: Ilalũ autẽ ut tain in abel. &ce¬
terorũ in alios: & zelũ uiri dequoscribtũ
est. E uenerit ei sp̃s zeli. Nisi for te me¬
dius hic zelus est & nec inbonã nec immałã
partẽ accipi potest sed inutrumq: ⁊eloti¬
pia pocius appellatur. Aliter. Uidentes hi
qui ex circum cisione erant galathas ex gen¬
tibus sp̃u sc̃i abundare uirtutibus. seuero
non linguis loqui non dona habere cura¬
tionũ. non gr̃am ꝓphetie. cupiebanteos
⁊elistimulis incitati adlegis oneratrans¬
ducere ut inciperent illi sui similes fieri:
Filioli mei quos iterũ parturio donec ap̃s
formetur in uobis: Quantis difficultati¬
bus & dolore fetus ꝓmantur ex utero ma¬
ledictio prima declarat dicens: Intristitia
paries filios: Uolens igitur paulus ostendo¬
re magistrorũ prodiscipulis sollicitudinẽ

Expanded text:
et apostoli Judae sed non proditoris qui ob insiget apostoli Judae sed non proditoris qui ob insignem zeli in se virtutem, etiam Zelotis nomen accepit . Malum autem, ut Cain in Abel , et caeterorum in alios. Et Zelum viri, de quo scriptum est: Et venerit ei spiritus zeli . Nisi forte medius hic zelus est, et nec in bonam, nec in malam partem accipi potest; sed inter utrumque zelotypia potius appellatur. Aliter: Videntes hi qui ex circumcisione erant Galatas ex gentibus, Spiritus sancti abundare virtutibus, se vero non linguis loqui, non dona habere curationum; non gratiam prophetiae, cupiebant eos zeli stimulis incitati, ad Legis onera transducere, ut inciperent et illi sui similes fieri. Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Quantis difficultatibus et dolore fetus promantur ex utero, maledictio prima declarat, dicens: In tristitia paries filios . Volens igitur Paulus ostendere magistrarum pro discipulis sollicitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
rit paulatim emarcescere. & subtrac¬
to cibo: tenuari. pallere. languiscere &
interitũ. se qui omniũ quȩ prius uigebañ
Quam obrem quia messis multa operari
autẽ pauci. Petamus dominũ messis ut
mittat operarios admetendũ. quispicas
populi xp̃iani. quȩ stant in eccła futurom
tico preparata emetent. colligant. & in
horrea conportantes ne quaquã perist
paciantur : Hoc de eo zelo & emulatione
peruersa. dequa & alibi dictũ est: Noli
e mulari in ma lignantibus & hic ȩmulin¬
tur uos non bene: Inuenimus autẽ & aliũ
zelũ quozelati sunt fili lacob. Ioseph fr̃m
suũ . & maria & aaron: amicũ dñi mosen
neq: enim aut illi. aut hi ut meliores es¬
sent io seph & moyses adzelũ sunt conci¬
tati sed quia dolelant illos esse meliores:
iste zelus uicinus inuidiȩ est: Tongũ estsi
uelim om̃a zeli genera boni seumali de
scribturarũ proferre thesauro. Bonum
izelũ legimus. finees heliȩ mathathiȩ &

Expanded text:
rit, paulatim emarcescere, et subtracrit, paulatim emarcescere, et subtracto cibo, tenuari, pallere, languescere, et interitum sequi omnium quae prius vigebant. Quamobrem quia messis multa, operarii autem pauci , precemur Dominum messis, ut mittat operarios ad metendum, qui spicas populi Christiani, quae stant in Ecclesia, futuro tritico praeparatae, metant, colligant, et in horrea comportantes, nequaquam perire patiantur. 465 Hoc de eo zelo et aemulatione perversa, de qua et alibi dictum est: Noli aemulari in malignantibus : et hic: Aemulantur vos non bene. Invenimus autem et alium zelum, quo zelati sunt filii Jacob, Joseph fratrem suum : et Maria et Aaron amicum Domini Moysen . Neque enim aut illi, aut hi, ut meliores essent Joseph et Moyse, ad zelum sunt concitati: sed quia dolebant illos esse meliores. Iste zelus vicinus invidiae est. Longum est si velim omnia zeli genera, boni seu mali de Scripturarum preferre thesauro. Bonum zelum legimus Phinees , Eliae , Mathatiae ,
Abbreviated transcription (Latin):
emulatur. Ita & uos econtrario bonũ emu¬
laminimbono. magis quȩrentes spiritalia
quã carnalia ut non illiuos iudȩos seduos
illos xp̃ianos ẽsse doceatis: hoc autẽ faqo¬
te semꝑ ut perseuerandi gradiadfinẽ
boni operis peruenire possitis: emulam¬
nisi quidẽ bonũ in bono: prius cũ apuduos
essem qui post quã a uobis recessis ÷ om̃a
quȩ tradideramperdidistis: destatione
certa &fido portu Rursum in altum undi
relabente subtracti: nec mirũ sireceden¬
te apło uase electionis. & in quo xp̃s dñs lo¬
quebatur. galathȩ sunt mutati : cũ etiam
nunc cernamus in ecłais idipsum fieri si
quando enim doctor quis meccła contige¬
rit sermone ornatus & uita.qui audientes
quasi stimulis quibusda concit& aduirtutes
Videmus omnẽ plebẽ circa elymosinas
lelunia castitiatẽ susceptionem pauperũ
sepulturas & cẽtera similia festinare. fer¬
uere discurrere : cum autẽ ille recesse¬

Expanded text:
aemulatur: ita et vos e contrario bonum aemuaemulatur: ita et vos e contrario bonum aemulemini in bono, magis quaerentes spiritalia, quam carnalia: ut non illi vos Judaeos, sed vos illos Christianos esse doceatis. Hoc autem facite semper, ut perseveranti gradu, ad finem boni operis pervenire possitis. Aemulabamini siquidem bonum in bono, prius cum apud vos essem: qui postquam a vobis recessi, omnia quae tradideram perdidistis, de statione certa et fido portu, rursum in altum unda relabente subtracti. Nec mirum si, recedente Apostolo, vase electionis, et in quo Christus Dominus loquebatur, Galatae sunt mutati: cum etiam nunc cernamus et in Ecclesiis idipsum fieri. Si quando enim doctor quis in Ecclesia contigerit sermone ornatus et vita, qui audientes quasi stimulis quibusdam concitet ad virtutes, videmus omnem plebem circa eleemosynas, jejunia, castitatem, susceptionem pauperum, sepulturas, et caetera similia festinare, fervere, discurrere. Cum autem ille recesse
Abbreviated transcription (Latin):
quos fines seculorũ decucurrerunt. circũ¬
cisionẽ non tam prepucii quã auriũ &cor¬
dis intelligit Re surrexit cũ xp̃o. eaquȩ¬
rit quȩ surꝰ sum sunt : liberatus est ab onere
& seruitute legali ne tangas negustes neata¬
mines imperantis huic:si quisꝰ scribturarũ
uerbis uoluerit persuadere ut non pertro¬
pologiã. sed occidentẽ litterã quȩ sunt scrib¬
ta suscipiat : ut inmanifesto fiatiudȩus non in
occulto ȩmulatur eũ nonbene. sed concito
cursu admalora gradientẽ : retrabere fes¬
tinat ut sepocisus emuletur qui retror¬
sumuadit autcerte ut multũ ultra non pro¬
mou& : Lo quitur itaq galathis qui ab ad¬
sertoribus legis hducti fuerant ut eos imi
tarentur. Cũm illi pocius galathas debueran
imitari: quia naturale est malorẽ demino¬
sunt imitamini. Quomodo enim quidiui¬
cias. potentiã dignitatẽ alicuius imitat᷑
non tambona quã ea quȩ fugienda sunt

Expanded text:
quos fines saeculorum decurrerunt. Circumquos fines saeculorum decurrerunt. Circumcisionem non tam praeputii, quam aurium et cordis intelligit. Resurrexit cum Christo: ea quaerit quae sursum sunt. Liberatus est ab onere et servitute Legis, ne tangas, ne gustes, ne contamines, imperantis: huic si quis Scripturarum verbis voluerit persuadere, ut non per tropologiam, sed occidentem 464 litteram quae sunt scripta, suscipiat: ut in manifesto fiat Judaeus, non in occulto, aemulatur eum non bene: sed concito cursu ad majora gradientem retrahere festinat; ut se potius aemuletur qui retrorsum vadit: aut certe eum multum ultra non promovet. Loquitur itaque Galatis, qui ab astarentur, cum illi potius Galatas debuerint imitari: quia naturale est, majorem de minosunt imitemini. Quomodo enim qui divitias, potentiam, dignitatem, alicujus imitatur, non tam bona, quam ea quae fugienda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
i illos ȩmulemini: bonũ autẽ emulaminibi¬
i bono semper. & non tantũ cũm prefenssũ¬
i aputuos. Emulantur bene qui cũ uideaũ
inaliquibus esse gr̃as dona uirtutes : ipsi
tales esse desiderant & fidẽ uitã atq in¬
dustriam eorũ per quȩ illa meruerunt
nituntur imitari. ut possint ea quoq: quȩ
bona emulatione digna sunt consequi de
quibus & apłs ait: E mulamini spiritali ama¬
gis autẽ ut prophetetis. acde inceps Sic
& uos qm̃ emulatores estis spiritaliũ ad ed¬
ficationẽ eccłȩ. quȩrite ut ab undetis. &
iterũ: Itaq fr̃s emulamini prophetare &
loqui linguis nolite prohibere : Emulamt᷑
autẽ nonbene : qui non tam ipsi cupiunt
esse meliores ut imitentur eos quiȩ mula¬
tione digni sunt : quã illos ipsos uolunt facere
pelores & retrorsũ trahere : emulatione
peruersa. Verbi gr̃a dictũ sit xp̃i anus est
quis piã. legit moysen & prophetas scitom¬
nia inumbra & inimagine illi populo pre¬
cessisse. scribta autẽ esse propternos in

Expanded text:
 illos aemulemini. Bonum autem aemulamini in bono semper: et non tantum cum praesens sum apud vos. Aemulantur bene, qui cum videant in aliquibus esse gratias, dona, virtutes, ipsi tales esse desiderant: et fidem, vitam atque industriam eorum per quae illa meruerunt, nituntur imitari, ut possint ea quoque quae bona aemulatione digna sunt, consequi. De quibus et Apostolus ait: Aemulamini spiritualia: magis autem ut prophetetis. Ac deinceps: Sic et vos, quoniam aemulatores estis spiritualium, ad aedificationem Ecclesiae quaerite ut abundetis. Et iterum: Itaque, fratres, aemulamini prophetare, et loqui linguis nolite prohibere. Aemulantur autem non bene, qui non tam ipsi cupiunt esse meliores, ut imitentur eos qui aemulatione digni sunt, quam illos ipsos volunt facere pejores, et retrorsum trahere aemulatione perversa. Verbi gratia dictum sit: Christianus est quispiam, legit Moysen et prophetas; scit omnia in umbra et in imagine illi populo praecessisse; scripta autem esse propter nos in
Abbreviated transcription (Latin):
qui alex spiritalis est. proeo quod est allegori¬
ca. siue allegoricȩ figurat᷑ & alibi &omnes
eandẽ spiritalẽ comederunt escã. & eundẽ
spiritalẽ biberunt potũ. Bibebant enim de
spritali sequenti eos petra: petra autẽerat
xp̃s: Manna hic & subiti fontis eruptio & petra
ipsa quȩ sequitus : Quod allegoricȩ accipienda sin:
Nemo qui dubit& scio quide contrario possit op¬
poni : Fr̃s. si preoccupatus fuerit homo inalico
delicto uos spiritales instruite istius modiin
sp̃u mansuetudinis: & inalio loco. Spiritalis
autẽ diludicat omnia. ipse autẽ anullo dilu¬
dicatur: Quod scilic& aliud quã supra dixims
uerbum spiritale son&. sed nos spiritalẽ qui
omnia ludic&. &ipse anemine diludicetur.
Eum uirũ dicimus qui uniuersa scribturarũ
sa cramenta cognoscens sublimiter eamtd¬

Expanded text:
quod Lex spiritualis est , pro eo quod est, allegoriquod Lex spiritualis est , pro eo quod est, allegoria, sive allegorice figurata. Et alibi: Omnes eamdem spiritualem 472 comederunt escam, et eumdem spiritualem biberunt potum. Bibebant autem de spirituali sequenti eos petra, petra autem erat Christus . Manna hic, et subiti fontis eruptio, et petra ipsa quae sequitur, quod allegorice accipienda sint, nemo est qui dubitet. Scio quid econtrario possit opponi: Fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto: vos spirituales instruite istiusmodi in spiritu mansuetudinis . Et in alio loco: Spiritualis autem dijudicat omnia: ipse autem a nullo dijudicatur : quod scilicet aliud quam supra diximus, verbum spirituale sonet. Sed nos spiritualem, quia omnia judicet, et ipse a nemine dijudicetur, eum virum dicimus, qui universa Scripturarum sacramenta cognoscens, sublimiter ea inte
Abbreviated transcription (Latin):
ut allegoriã sic̃ aput suosdicitur appellare
quo scilic& sensum magis loci huius grgciser¬
monis ab usione monstrar&: Scisse autem
paulũ lic& non adperfectum litteras secu¬
lares ipsius uerba testantur : Dixit ai ẽ qui¬
dam ex eis proprius eorũ ꝓpheta cretensel
sempermendaces malȩ bestiȩ uentres pigr
ic uersus heroicus epimenidis poete est cuius
& plato & ceteri scribtores ueteres recordant̃
Apud athanienses quoq: cum in ario pago satis¬
facer& hȩc addidit: Sic̃ & quidã de uobis poȩ¬
tȩ dixerunt: ipsius enim& genus sumus : Hoc
hemysticũ fertur inarato qui decelo stellisq
conscribsit : Nec non &illud. corrumpunt mores
bonos confabu lationes pessime : Trimeter lam¬
bicus decoemedia sumptus est : ex quibus & aliis
euidens est. Paulũ non ignorasse litteras secu¬
lares: & quã hic allegoriã dixit. Alibi uocasse
intelligentiã spiritalem ut ibi. Scimus enim

Expanded text:
ut allegoriam, sicut apud suos dicitur, appellaret: ut allegoriam, sicut apud suos dicitur, appellaret: quo scilicet sensu magis loci hujus Graeci sermonis abusionem monstraret. Scisse autem Paulum, licet non ad perfectum, litteras saeculares, ipsius verba testantur: Dixit quidam ex eis, proprius eorum propheta: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri . Hic versus heroicus Epimenidis poetae est, cujus et Plato, et caeteri scriptores veteres recordantur. Apud Athenienses quoque cum in Areopago satisfaceret, haec addidit: Sicut et quidam de vobis poetae dixerunt: Ipsius enim et genus sumus . Hoc hemistichium fertur in Arato, qui de coelo stellisque conscripsit. Necnon et illud: Corrumpunt bonos mores confabulationes pessimae ; trimeter iambicus de comoedia sumptus est Menandri. Ex quibus et aliis, evidens est Paulum non ignorasse litteras saeculares, et quam hic allegoriam dixit, alibi vocasse intelligentiam spiritualem. Ut ibi: Scimus enim
Abbreviated transcription (Latin):
tem . & ueritas liberos faci& uos: Vnde & illi
ignorantes mysticũ esse quod dicebatur aiuũ
Semen abra hȩ sumus & neminium quã seruiu¬
mus. Quomodo tu dicis liberi eritis : Respondt
eis shs. amen amendico uobis. quia omnis qui¬
facit peccatũ seruus est peccati. seruus autẽ
non man& in domo inȩternũ. filius manet
inȩtes nũ : Si serui sumus peccati : agar nos gene¬
rauit ȩgyptia sinon regnat peccatũ inmor
tali nr̃o corpore : ueredi filii sumus: Quȩ qui¬
in dem sunt allegoricat allegoria proprie de
arte grammatica est & quo meta fora uel ce¬
teris tropis differat : inscholis paruuli discimus
Aliud prȩtendit inuerbis aliud significatin sen¬
su: Pleni sunt oratorũ & poetarum libri: scrib¬
tura quoq: diuinaper hanc non modica ex par¬
te contexta est: quod intelligens paulus a posto¬
lus quippe qui & seculares litteras aliquaex
parte contigerat. ipso uerbo figurȩ usus est:

Expanded text:
tem, et veritas liberos faciet vos . Unde et illi tem, et veritas liberos faciet vos . Unde et illi ignorantes mysticum esse quod dicebatur, aiunt: Semen Abrahae sumus, et nemini umquam servivimus: quomodo tu dicis, liberi eritis? Respondit eis rvus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum, filius autem manet in aeternum. Si servi sumus peccati, Agar nos generavit Aegyptia: si non regnat peccatum in nostro mortali corpore, vere Dei filii sumus. Quae sunt per allegoriam dicta. Allegoria proprie de arte grammatica est, et quo a metaphora, vel caeteris tropis differat, in scholis parvuli discimus. Aliud praetendit in verbis, aliud significat in sensu. Pleni sunt oratorum , et poetarum libri. Scriptura quoque divina, per hanc non modica ex parte contexta est. Quod intelligens Paulus apostolus quippe qui et saeculares litteras aliqua ex parte contigerat ipso verbo figurae usus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ancilla natus est non sit repromissionis fili¬
us sed isa ac qui delibera: ille pocius audiendᷤ¬
I est & si quid inquit a postolus alitersentitis.
& hoc uobis ds̃ reuelauit : Nuncbreuiterad
alciora tendendũ est. ut dicamus unumquẽq
nr̃m primũ non luxta reꝓmissionẽ nasci
quã diuscribturarũ uerbis simplicibus instru¬
itur & iudaicis ad huc ex posicionibus delectat᷑:
uan do uero ad sublimiora transcenderit &
legẽ intelle xerit spiritalẽ tuncͥdere ꝓmis¬
sione generari. &ut a percius loquar : Cotidie
eos qui faciunt opera abrahe de abrahã na¬
sci: uerũ illos qui habeant sp̃m seruitutisite¬
rum hitimore ex ancilla generariȩgyptia
eos autẽ qui sp̃m ad optionis acceperint ex sar¬
ra libera qualiber tate axp̃o donatisumus : lo¬
quitur dñs adiudȩos qui ad huc ancillȩ fili esse
mallebant. Simanseritis insermone meo
uere discipuli mei eritis. & cognoscetis uerta¬

Expanded text:
ancilla natus est, non sit repromissionis filiancilla natus est, non sit repromissionis filius, sed Isaac qui de libera: ille potius audiendus est. Et si quid, inquit Apostolus, aliter sentitis, et hoc vobis Deus revelavit. Nunc breviter ad altiora tendendum est, ut dicamus unumquemque nostrum primum, non juxta repromissionem nasci, quamdiu Scripturarum verbis simplicibus instruitur, et Judaicis adhuc expositionibus delectatur: quando vero ad sublimiora transcenderit, et legem intellexerit spiritualem, tunc eum de repromissione generari: et, ut apertius loquar, quotidie eos qui faciunt opera Abrahae, de Abraham nasci. Verum illos qui habent spiritum servitutis iterum in timore, ex ancilla generari Aegyptia; eos autem qui spiritum adoptionis acceperint, ex Sara libera: qua libertate a Christo donati sumus. Loquitur Dominus ad Judaeos, qui adhuc ancillae filii esse malebant: 471 Si manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis, et cognoscetis verita
Abbreviated transcription (Latin):
esse benedicere. augere . multiplicare uehe¬
menter. quod in ismahel scribtum est aliud
heredẽ facere pes testamentum : quod de
iisa acdicitur. Statuã testamentũ meũ adaũ
intestamentũ ȩternũ . & semini eius posteũ
& hsequentibus: testamentũ autẽ meũsta¬
tuam adisaac quẽ pari& tibi sarra & quo¬
modo aliud sunt dona aliud substancia aliud
legata. aliudhȩre ditas: legimus enim filiis con¬
cubinarũ abrahȩ dona tradita: filio autẽ sar¬
rȩ totius substantiȩ hȩre ditatẽ relictã :lta
aliudesse ut diximus benedictionẽ atq lega¬
ta aliud testamentum sed & hoc dicipotest
de ismahele post conceptum eius. uel angelũ.
uel đm locutum: De ssa ac uero ante quã inute¬
ro sarrȩ conciperetur : dñm fuisse pollicitum:
ȩc interim quantũ ingenii nr̃i mediocritas
patitur dicta sint: ceterũ siquis potest maius
aliquid inuenire . Quomodo ismahel qui de

Expanded text:
esse benedicere, augere, multiplicare veheesse benedicere, augere, multiplicare vehementer, quod in Ismael scriptum est: aliud haeredem facere per testamentum, quod de Isaac dicitur: Statuam testamentum meum ad eum, in testamentum aeternum, et semini ejus post eum. Et in consequentibus: Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sara . Et quomodo aliud sunt dona, aliud substantia: aliud legata, aliud haereditas legimus enim filiis concubinarum Abrahae dona tradita: filio autem Sarae totius substantiae haereditatem relictam; ita aliud esse, ut diximus, benedictionem atque legata, aliud testamentum. Sed et hoc dici potest de Ismaele, post conceptum ejus, vel angelum, vel Deum locutum. De Isaac vero antequam in Sarae utero conciperetur, Deum fuisse pollicitum. Haec interim quantum ingenii nostri mediocritas patitur dicta sint. Caeterum si quis potest majus aliquid invenire, quomodo Ismael qui de
Abbreviated transcription (Latin):
rari & euanescere & ꝓnichilo computari : V¬
detur quidẽ hȩc responsio aliquid habere mo¬
menti sed statim se quentis scribturȩ aucto¬
ritate conteritur : Scribtum estenim Abr¬
sş ham autẽ dixit adđm. Isma hel isteuiuatin¬
i conspectu tuo &ds respondit a deũita : ecce¬
i sarra uxor tua pari& tibi filiũ & uocabis noñ
eiusisaac & statuã testamentum meũ adeũ¬
q intesta mentũ ȩternũ & semini eius posteum
De ismahel autẽ: ecce exaudiuite & ecce¬
n benedixi eũ. & augebo eũ & multiplicabo¬
N illum uehementer. duo decimgentes gene¬
iI rabit &dabo eũ ingentẽ magnã testamen¬
n tum autẽ meũ statuã adisaacꝰ quẽ gener¬
bit tibi sarra intempore isto annouenturo:
Ex quibus euidens est ipsius quoq sermonibꝰ
dĩ is mahel: scđm repromissionẽ esse gene¬
ratũ. sed & hoc ita soluitur. repromissionẽ
ꝓpriȩ intestamenti dacione conpleri. & aliua

Expanded text:
rari, et evanescere, et pro nihilo computari Virari, et evanescere, et pro nihilo computari Videtur quidem haec responsio aliquid habere momenti; sed statim sequentis Scripturae auctoritate conteritur. Scriptum est enim: Abraham autem dixit ad Deum: Ismael iste vivat in conspectu tuo : et Deus respondit ad eum ita: Ecce Saejus Isaac, et statuam testamentum meum ad eum, in testamentum aeternum, et semini ejus post eum. De Ismael autem: 470 Ecce exaudivi te, et ecce benedixi eum, et augebo eum, et multiplicabo illum vehementer. Duodecim gentes generabit, et dabo eum in gentem magnam, testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem generabit tibi Sara in tempore isto, anno venturo. Ex quibus evidens est ipsius quoque sermonibus Dei, Ismael secundum repromissionem esse generatum. Sed et hoc ita solvitur, repromissionem proprie in testamenti datione compleri, et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
it unũ de ancilla & unũ delibera sed quidean
i cilla scđm carnẽ natus est. Qui autẽ delibera
perreꝓmissionẽ : Nimiȩ difficultatis est demon¬
strare isa actantũ qui desarra natus est fuisse
derepromissione generatũ . & non etiã hisma¬
hel qui de agar ancilla est ortus egyptia
Scribtura quipperefert quod cũ perse quen¬
te sarra agar feta fugiss& & ueniss& ad eã an¬
gelus indeserto moner&q: ut subi ceretur do¬
mine potestati : idẽ ipse angelus etiã hec locuts
sit : Multiplicans multipli cabo sementuũ &
non numerabitur prȩmultitudine: & postea
de ismahel quȩ utiq. repromissionis uerbane¬
modubitarit. Isteerit rusticanus homo. ma¬
nus eius suꝑ omnes . & manus omniũ suꝑeũ &¬
i contra faciẽ omniũ fratrũ suorũ habitabit
Sedres ponderi potest minoris auctoritans eso
repromissio angeli : quã ipsiusdi : sic̃ enim
stella ortosole non ruti lat. Ita & angeliuer¬
ba ad comparationẽ repromissĩonis dĩ obscu¬

Expanded text:
bera. Sed qui de ancilla, secundum carnem natus est: qui autem de libera, per repromissionem. Nimiae difficultatis est demonstrare, Isaac tantum, qui de Sara natus est, fuisse de repromissione generatum, et non etiam Ismael, qui de Agar ancilla est ortus Aegyptia. Scriptura quippe refert, quod cum, persequente Sara, Agar feta fugisset, et venisset ad eam angelus in deserto, moneretque ut subjiceretur dominae potestati, idem ipse angelus etiam haec locutus sit: Multiplicans multiplicabo semem tuum, et non numerabitur prae multitudine . Et postea de Ismael quae utique repromissionis verba nemo dubitarit: Iste erit rusticanus homo, manus ejus super omnes, et manus omnium super euet contra faciem omnium fratrum suorum habitabit. Sed responderi potest, minoris auctoritatis esse repromissionem angeli, quam ipsius Dei. Sicut enim stella, orto sole, non rutilat: ita et angeli verba ad comparationem repromissionis Dei obscu
Abbreviated transcription (Latin):
rationi habemur : Cum autẽ paululũ cȩpe¬
rimus eos prouocare ut transeant adma¬
lora. Depreconibus nr̃is: inimicifiant.
& in aligni iudeos pocius quã apłos sequi.
Qui a fariseorũ doctrina & tradicionibus
recidentes. ad ipsũ xp̃m propiciatoriũ &
perfectionẽ legis ingressi sunt nec diuim̃
sermonẽ accipere dignentur. qui eccte
magistros iub& ad altiora dogmata scan¬
dere & totis uiribus sublimare uocẽ ne
circumlatrantiũ stremitũ pertime scere¬

Expanded text:
rationi habemur. Cum autem paululum coeperationi habemur. Cum autem paululum coeperimus eos provocare, ut transeant ad majora, de praeconibus nostris inimici fiant; et malint Judaeos potius quam apostolos sequi, qui a Pharisaeorum doctrina et traditionibus recedentes, ad ipsum Christum propitiatorium et perfectionem Legis ingressi sunt: nec divinum sermonem accipere dignentur, qui Ecclesiae magistros jubet ad altiora dogmata scandere, et totis viribus sublimare vocem, nec circumlatrantium strepitum pertimescere
Abbreviated transcription (Latin):
iimicus uobis factus sum ueritatẽ dicens
uobis: Vt ostender& iicia predicationis
nontam ueritatẽ fuisse quã umbras &
hna ginẽ ueritatis. simile est huc illa sen¬
tentia nobilis apud romanos poetȩ. obse¬
quium amico ueritas odiũ parit sedui¬
de quanto hic melius quã ille. a posto lus
enim his quos stultos dixerat. quos paruu¬
los appellarat hanc sententiã tempera¬
uit. & specialẽ fecit. dum proprie adper¬
sonas galathasq direxit : Ille uero & gene¬
ralẽ & ita se apud om̃s habere pronunciat
uehementer errauit. Obsequiũ enim quo
putauit amicos fieri ueritate dempta . non
tam obsequiũ est quã adulatio & adsenta¬
tionẽ elam destinas magis inimicitiasquã
amicitias dici debere perspicuum est : Si¬
mul autẽ & illud considerandũ. quod hodieq
quam diu paruulis atq lac tantibus. & his
inquorũ cordibus num quã xp̃s adolescit.
explanamus. laudamur. suspicimur ad mi¬

Expanded text:
inimiinimiedicationis, non tam veritatem fuisse, quam umbram et imaginem veritatis. Similis est huic illa sententia nobilis apud Romanos poetae : Obsequium amicos, veritas odium parit. Sed vide quanto hic melius quam ille; Apostolus enim his quos stultos dixerat, quos parvulos appellarat, hanc sententiam temperavit, et specialem fecit: dum proprie ad personas Galatasque direxit. Ille vero et generalem, et ita se apud omnes habere denuntians, vehementer erravit. Obsequium enim, quo putavit amicos fieri, veritate dempta, non tam obsequium est, quam adulatio, et assentatio: quas clandestinas magis inimicitias, quam amicitias dici debere, perspicuum est. Simul autem et illud considerandum, quod hodie quoque quamdiu parvulis atque lactentibus, et his in quorum cordibus numquam Christus adolescit, explanamus, laudamur, suspicimur, admi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt accipienda quȩ loquitur. eruisse¬
tis uobis oculos & michi ut omniũ ur̃m
luminibus plus cernerẽ de dissetis. optaba¬
tis quippe uos cecos esse perin effabilẽ ca
ritatem iet plus in meo corde euuange lii
lumen oreretur emolumentũ meũ ur̃is
damnis crescere uolebatis: & hoc illo tem¬
pore quo uobis quasi paruulis atq: lactan¬
tibus. siue propter infirmitatẽ carnis
ur̃ȩ parua & humilia adnunciabã siue
propter meȩ carnis inlurias . non dignus ui¬
debar fide : nunc uero quia abelementis
& sullabis & lectione ꝓuerili cepiuos ad
malora studia preuocare ut libros tenea¬
tis in manibus ut plena eruditionis & sen¬
suum uerba discatis. recalcitatis ira scimi¬
ni. grauis uobis uidetur esse perfectio doe
affectus ut mequẽ quasi angelũ & xp̃m
susceperatis cui uole batis oculos ur̃os tra¬
dere : nunc habeatis inimicũ quia uobis
plenam adnuntio ueritatẽ: elegantes
autẽ sententiã termina uit dicens: Ergu

Expanded text:
sunt accipienda quae loquitur eruissesunt accipienda quae loquitur eruissetis vobis oculos; et mihi, ut omnium vestrum luminibus plus cernerem, dedissetis. Optabatis quippe vos caecos esse per ineffabilem in me charitatem; ut plus in meo corde Evangelii lumen oriretur, emolumentum meum vestris damnis crescere volebatis: et hoc illo tempore, quo vobis quasi parvulis atque lactentibus, sive propter infirmitatem carnis vestrae parva et humilia annuntiabam, sive propter meae carnis injurias, non dignus videbar fide. Nunc vero quia ab elementis et syllabis et lectione puerili coepi vos ad majora studia provocare, ut libros teneatis in manibus, ut plena eruditionis, et sensuum verba discatis, recalcitratis, irascimini, gravis vobis videtur esse perfectio doctaffectus, ut me quem quasi angelum et Christum susceperatis, cui volebatis oculos vestros tradere, nunc habeatis inimicum: quia vobis plenam annuntio veritatem. Eleganter autem sententiam terminavit, dicens: Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
& in doctrinae singuli beatitudine sunt
at . ut inutero animȩ eius adolescat & ad par¬
tum usq. perueniat ut cũ pepererit : illũ lac¬
t& & nutriat: & per infanciã. ꝓueritiã ado¬
le scentiã. iuuentutẽ adperfectũ uirũ
usq perducat. Cũ ergo singuli ut diximus
gradus iuxta profectus suos habeamtbeati¬
tudinẽ sifinis & ut ita loquar etremam anus
operi defuerit totus laborirritus fi& & dicet᷑
Ubi est ergo beatitudo ur̃a : Quã uis in quit
uos eo tempore quo euuangeliũ iuxta carnẽ
susciperatis beatos dicerẽ quod inicus ferueba¬
tis. tamen nunc quia non uideo edificio cul¬
men inpositum. & pene quic quã lacta fun¬
damina cogordicere: Vbi est ergo beati¬
tudo ur̃a. quauos beatos arbitrans ante
laudabã . uere enim &ipse fateor quia sic
me uobis humilia predicantẽ. uel perse¬
cutionibus conflictatũ in principio dile¬
xistis ut si fieri poss& hyper bolicȩ autem

Expanded text:
et in doctrina singuli beatitudinum suntet in doctrina singuli beatitudinum suntat, ut in utero animae ejus adolescat, et ad partum usque perveniat. Ut cum pepererit illum, lacte enutriat, et per infantiam, pueritiam, adolescentiam, juventutem, ad perfectum virum usque perducat. Cum ergo singuli, ut diximus, gradus, juxta provectus suos habeant beatitudinem: si finis, et ut ita loquar, extrema manus operi defuerit, totus labor irritus fiet; et dicetur: Ubi est ergo beatitudo vestra? Quamvis, inquit, vos eo tempore quo Evangelium juxta carnem susceperatis, beatos dicerem quod in initiis fervebatis: tamen nunc quia non video aedificio culmen impositum, et pene nequaquam jacta fundamina, cogor dicere: Ubi est ergo beatitudo vestra, qua vos beatos arbitrans ante laudabam? Vere enim et ipse fateor, quia sic me vobis humilia praedicantem vel persecutionibus 462 conflictatum, in principio dilexistis: ut si fieri posset hyperbolice autem
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ ait sic̃ angelũ sic̃ xp̃m sħm susce
iorem quẽ secun dum dispensationẽ corpo¬
ris minorẽ psalmista cantauerat dicens: M¬
norasti eũ paulo minus ab angelis. &tantũ
sua uerba. In principio ualuisse demonstra¬
u ut angeli putarentur & xp̃i: Ubiestergo
beatiitudo ur̃a : testi moniũ perhibeo uo¬
bis quia si fieri potuiss&. oculos ur̃os eru¬
issetis & de dissetis michi ergo inimicus
uobis factus sum ueritatẽ dicens uobis:
Beatus est qui ambulat inuirtutũ uia . sed
si aduirtutes usq peruenerit : nec prodest
auiciis recessisse nisi optima conprehen¬
das quia non initia suntimbonis studus
laudanda quã finis: sic̃ inuinea multiusq
ad prelũ uue gradus sunt : & primũ neces¬
se est ut uitis gemm& in pampino spempro¬
mittat in floribus. de hinc ut flore decuso
futuri. botri species deformetur. paula¬
timq tur gescens uua parturiat. ut pres¬
sa torcularibus dulcia musta desud&. Ita

Expanded text:
Quod autem ait, sicut angelum, sicut Christum JeQuod autem ait, sicut angelum, sicut Christum Jejorem, quem secundum dispensationem corporis minorem Psalmista cantaverat, dicens: Minorasti eum paulo minus ab angelis ; et tantum sua verba in principio valuisse demonstrat, ut angeli putarentur et Christi. Ubi est ergo beatitudo vestra? Testimonium enim perhibeo vobis: quia si fieri potuisset, oculos vestros eruissetis et dedissetis mihi. Ergo inimicus vobis factus sum veritatem dicens vobis? Beatus est qui ambulat in virtutum via, sed si ad virtutes usque pervenerit. Nec prodest a vitiis recessisse, nisi optima comprehendas. Quia non tam initia sunt in bonis studiis laudanda, quam finis. Sicut enim in vinea multi usque ad praelum uvae gradus sunt: et primum necesse est ut vitis gemmet in pampinis, spem promittat in floribus: dehinc ut flore decusso, futuri botri species deformetur, paulatimque turgescens uva parturiat, ut pressa torcularibus dulcia musta desudet. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
angelũ & plus quã angelũ suscepistis aut
certe suspicari possumus. a postolũ eo
tempore quo primũ uenit adgalathas.
e grotasse & aliqua corpusculi infirmitate
detentũ : non cessasse tamen nec uoce si¬
lentio repressisse quo minusceptũ euuan¬
geliũ predicar& : nam tradunt eũ grauis¬
simũ capitis dolorẽ sȩpe perpessũ. & huno
esse angelũ sathanȩ : qui ad positus ei sit ut
eũ cola fizar& in carne ne ex tolleretur
hȩc infirmitas & languor hic corporis aput
eos quibus ad nunciabatur euuangeliũ
temptatio fuit. an contempnerentꝰ eũ subli¬
mia promittentẽ. quȩ̃ languoribus corpo¬
ris sublec tum uidebant : Nec non & illuadi¬
ci potest. quod in principio aduentus siuadga¬
lathas contumelias & per secutiones. & plagis
corporis ab his qui contrahibant euuangelio
sustinuerit. & hanc fuisse temptationẽ uel
maximã galathis apostolum xp̃i cernen¬
tibus uerberari:

Expanded text:
angelum, et plusquam angelum suscepistis. Aut angelum, et plusquam angelum suscepistis. Aut certe suspicari possumus, Apostolum eo tempore quo primum venit ad Galatas, aegrotasse; et aliqua corpusculi infirmitate detentum, non cessasse tamen, nec vocem silentio repressisse, quo minus coeptum Evangelium praedicaret. Nam tradunt eum gravissimum capitis dolorem saepe perpessum: et hunc esse angelum Satanae, qui appositus ei sit, ut eum colaphizaret in carne, ne extolleretur. Haec infirmitas, et languor hic corporis, apud eos quibus annuntiabatur Evangelium, tentatio fuit: an contemnerent eum sublimia promittentem, quem languoribus corporis subjectum videbant. Nec non et illud dici potest, quod in principio adventus sui ad Galatas, contumelias, 461 et persecutiones, et plagas corporis ab his qui contraibant Evangelio sustinuerit: et hanc fuisse tentationem vel maximam Galatis, Apostolum Christi cernentibus verberari.
Abbreviated transcription (Latin):
si humilia ꝓmebantur: Quȩ quidẽ uos
non ut parua: sedut magna capientes. in¬
tantum admirati estis. ut me qui ea loque¬
bar : quasi angelũ & ut plus dicã quasidi
filium susceperitis : hȩc ergo ur̃a tempta¬
tio qua ego uos in carnali mei sermonis ad¬
nunciatione temptabã: non fuit contemp¬
ta nec uilis. sed plus quã estimabã habuit
dignitatis: Potest locus iste &lta edisseri
quando ueni aduos: non ueni insermone
sapientiȩ. sed homo humilis atiq: contemp¬
tus. nichilmagnũ deferens crucifix umicũ
igitur me ui deritis in corpore infirmita¬
tibus ob noxio constitutum. regna cȩlestia
pollicentẽ : non inrisistis nec estimastis dig¬
num esse contemptũ: Intelligebatis quip¬
pehumilitatis carnis mee & ipsius habitus
uilitatem: ad ur̃am temptationẽ fieri. an
uide lic& contemneretis eũ qui ab incre¬
dulis miserabilis putabatur. sed e contraillũ¬
humilẽ. uilẽ atq: contemptum ita ut

Expanded text:
si humilia promebantur. Quae quidem vos, si humilia promebantur. Quae quidem vos, non ut parva, sed ut magna capientes, intantum admirati estis, ut me qui ea loquebar quasi angelum, et, ut plus dicam, quasi Dei Filium susciperetis. Haec ergo vestra tentatio, qua ego vos in carnali mei sermonis annuntiatione tentabam, non fuit contempta, nec vilis; sed plus quam aestimabam, habuit dignitatis. Potest et locus iste ita edisseri: quando veni ad vos, non veni in sermone sapientiae, sed homo humilis atque contemptus, nihil magnum deferens, crucifixum. Cum igitur me videretis in corpore infirmitatibus obnoxio constitutum, regna coelestia pollicentem non irrisistis, nec aestimastis dignum esse contemptu: intelligebatis quippe humilitatem carnis meae, et ipsius habitus vilitatem, ad vestram tentationem fieri: an videlicet contemneretis cum, qui ab incredulis miserabilis putabatur; sed econtra illuhumilem, vilem atque contemptum, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
si carnei nichil intelligentiȩ susciperespi¬
ritalis: quod ut euidentius fiat ponamus
exemplum per i firmitatẽ carnis . doc&
qui dicit : Sise non continent nubant &
mulier simortuus fuerit uir eius. libera¬
ta est cui uult nubat tantũ indño: Nequai¬
quam uero per infirmitatẽ carnis : doc&
ista commemorans. Solutus es abuxore no
alia quippe precȩpta adspiritales alia duno¬
tur ad carneos : & aliud est quod iuxta impe¬
rium aliud quod iuxta indulgentiã prges¬
spreuistis: Obscurus locus & acrius adten¬
dendus: ego quidẽ ait. Quasi par uulis uobis
at q: lactantibus per infirmitatẽ carnis
ur̃ȩ lam pridẽ euuangeliz aui. aminoribus
incipiens & ut ita dicã apid uos pene bal¬
buttiens: quȩ dispensatio & prȩdicationis
infirmaȩ simulatio: mea quidẽ guberna¬
tio erat sed ur̃a temptatio an uobis place¬
rent ea & magna uiderentur ea quȩ pro
condicione suiꝰ minoraerant . & a mequa¬

Expanded text:
si carnei, nihil intelligentiae suscepere spisi carnei, nihil intelligentiae suscepere spiritualis. Quod ut evidentius fiat, ponamus exemplum. Per infirmitatem carnis docet, qui dicit: Si se non continent, nubant. Et: Mulier si mortuus fuerit vir ejus, libera est: cui vult nubat, tantum in Domino . Nequaquam vero per infirmitatem carnis docet, ista commemorans: Solutus es ab uxore: n. Alia quippe praecepta ad spirituales, alia dantur ad carneos. Et aliud est quod juxta imperium, aliud quod juxta indulgentiam praecsum. Obscurus locus, et 460 acrius attendendus. Ego quidem, ait, quasi parvulis vobis atque lactentibus per infirmitatem carnis vestrae jam pridem evangelizavi, a minoribus incipiens, et ut ita dicam apud vos pene balbutiens. Quae dispensatio et praedicationis infirmae simulatio, mea quidem gubernatio erat; sed vestra tentatio, an vobis placerent, et magna viderentur ea quae pro conditione sui minora erant, et a me qua