comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mercis aceruos se dicunt tritici hẽre. Sed et eorum exemplum
pugno non hñt quod ostencdant. Si triptolemus cum homĩb
saemen largiretur ip̃e ab alii idem mutuaretur: aut si promete¬
us. cum mortalibus ignem diuidere uellet: ip̃e a uicinis cum
testa ambulans carbunculos corrogaret: non ridiculus uidẽt
Isti magrĩ omnium dicendi p̃ceptores non uidentur sibi ridi¬
cule facere: cum id quod aliis pollicentur ab aliis quaerunt: Si
quis se fontes maximos penitus absconditos aperuisse dicat ⁊
hoc sitiens quod maxime loquatur: neq hẽat qui sitim sedet
non rideatur: Isti cum non modo dominos se fontium: secd
se ip̃os fontes eẽ cdicant: et omnium rigare debeant igenia. nõ
putant fore ridiculum. si cum id polliceantur arescant ip̃i sicci¬
tate. Chares a lysippo statuas facere non isto mõ didicit: ut
lysippus caput bstenderet milonis: brachia praxitelle: pectus po¬

Expanded text:
 aliquod mercis, acervos se dicunt tritici habere, eorum exemplum  aliquod mercis, acervos se dicunt tritici habere, eorum exemplum pugno non habent, quod ostendant. Si Triptolemus, cum a se hominibus semen gigneretur, ipse ab aliis id hominibus mutuaretur, aut si Prometheus, cum mortalibus ignem dividere vellet, ipse a vicinis cum testo ambulans carbunculos corrogaret, ridiculus videretur: isti magistri, omnium dicendi praeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod aliis pollicentur, ab aliis quaerunt? Si qui se fontes maximos penitus absconditos aperuisse dicat, et haec sitiens quommaxime loquatur neque habeat, qui sitim sedet, non rideatur? Isti cum non modo dominos se fontium, sed se ipsos fontes esse dicant et omnium rigare debeant ingenia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, arescant ipsi siccitate? Chares ab Lysippo statuas facere non isto modo didicit, ut Lysippus caput ostenderet Myronium, brachia Praxitelae, pectus Po
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse in omnib elocutionis partibus enitere. Quoniam neque
sua protulerunt: neq unius alicuius: aut deniq duorum: sed
ab omnibus oratoribus et poetis exempla sumpserunt. Dein¬
de si quis uelit artem demonstrare. nihil prodẽẽ ad dicendum
non male utetur hoc adiumento:q unius omnes artis partes
consequi nemo poterit. Quod igitur uiuat eorum rationem ꝗ
omnino improbent artem: id non ridiculum est ipsum artis seri¬
ptorem suo iudicio comprobare. Ergo ab uno sumenda fuisse
docuimus exempla si semper aliunde sumerentur. Non omĩo
aliunde sumenda fuisse sic intelligimus. Primum omnium qd
ab artis scriptore profertur exemplum eius artificu deb ẽẽ non
ut si quis purpuram aut aliud quippiam uaendens dicat sume
a me. Sed huius exemplum rogabo alium tibi quod ostendam
Si mercem illi qui uaenditant aliunde exemplum quaentent

Expanded text:
tuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque tuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque sua protulerunt neque unius alicuius aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis exempla sumpserunt. Deinde, si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad dicendum, non male utatur hoc adiumento, quod unius omnis artis partes consequi nemo potuerit. Quod igitur iuvat eorum rationem, qui omnino ‹non› probent artem, id non ridiculum est ipsum artis scriptorem suo iudicio conprobare? Ergo ab uno sumenda fuisse docuimus exempla, si semper aliunde sumerentur. CAPUT 9 Nunc omnino aliunde sumenda non fuisse sic intellegemus. Primum omnium, quod ab artis scriptore adfertur exemplum, id eius artificii debet esse. Ut si quis purpuram aut aliud quippiam vendens dicat: «Sume a me, sed huius exemplum aliunde rogabo tibi quod ostendam», sic mercem ipsi qui venditant, aliunde exemplum quaeritant
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Deinde interest magni eius qui discere uult utrum ab uno o
omnia: an omnia a nemine: sed alium putet consequi posse. Si eĩz
putabit posse omnia penes unum consistere: ip̃e quoq nitetur ad
omnium facultatem. si id desperarit: in paucis se exercebit ip̃is
enim contentus erit. Nec mirum cum ip̃e praceptor artis onmia
penes unum repire non poterit. Allatis igitur exemplis a catone
a Gracchis alelio a scipione. Galba. porcina. crasso antonio ex¬
terisq item sumptis alus apoetis et historaium scriptoribus: ne¬
cẽe erit eum qui discet putare ab omnibus omnia: ab uno pauca
uix potuisse sumi. Quare unius se alicuius ẽẽ similem satis habe¬
bit. omnia quae omnes huerint solum se posse hẽre diffidet. Ergo
inutile est ei qui discere uult. non putare unum posse omnia. quo
nemo inhanc incideret opinionem si ab uno exempla sumpsissẽt
Nunc hoc signum est ipos artis scuptores non putasse unum po¬

Expanded text:
tur. Deinde interest magni eius, qui discere vult, utrum omnium tur. Deinde interest magni eius, qui discere vult, utrum omnium omnia an omnia a nemine aliud alium putet consequi posse. Si enim putabit posse omnia penes unum consistere, ipse quoque ad omnium nitetur facultatem. Si id desperarit, in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribus necesse erit eum, qui discet, putare ab omnibus omnia, ab uno pauca vix potuisse sumi. CAPUT 8 Quare unius alicuius esse similem satis habebit; omnia, quae omnes habuerint, solum habere se posse diffidet. Ergo inutilest ei, qui discere vult, ‹non› putare unum omnia posse. Igitur nemo in hanc incideret opinionem, si ab uno exempla sumpsissent. Nunc hoc signi est ipsos artis scriptores non putasse unum po
Abbreviated transcription (Latin):
mode scripta facile intelligere poterit. qui eliget facile. non continuꝰ¬
ip̃e commode scribit. et si est maxime artificiosum alio tempore utã¬
tur ea facultate: non tum cum parere. et ip̃i gignere et proferre debẽt
fostremo in eo uim artificii consumant ip̃i: ut ab aliis potius eligen¬
di ꝗͣ aliorum boni electores existimentur. Contra ea quae ab cis di¬
cuntur quidicunt alienis exemplis uti oportere satis dictum est. nunc
separatim quȩ dici possunt consideremus. Dicimus igitur eos cum
ideo ꝙ alienis utantur peccare: tum magis etiam delinquere q amil
tis exempla sumant: et de eo quod postea diximus antea uideamꝰ
i concederem aliena oportere assumere exempla. conuinceremi
unius oportere. Primum q contra nulla staret eorum ratio liceret
enim eligerent et probarent quem lib qui sibi in omnes res suppe¬
ditaret exempla. uel poetam uel oratorem cuius auctoritate niterẽ¬

Expanded text:
mode scripta facile intellegere poterit; qui eliget facile, non continumode scripta facile intellegere poterit; qui eliget facile, non continuo commode ipse scribet. Et, si est maxime artificiosum, alio tempore utantur ea facultate, non tum, cum parere et ipsi gignere et proferre debent. Postremo in eo vim artificii consumant, ut ipsi ab aliis› potius eligendi, quam aliorum boni selectores existimentur. Contra ea, quae ab iis dicuntur, qui dicunt alienis exemplis uti oportere, satis est dictum. Nunc, quae separatim dici possint, consideremus. Dicimus igitur eos id, quod alienis utantur, peccare, cum magis etiam delinquere, quod tis exempla sumant. Et de eo, quod postea diximus, antea videamus. Si concederem aliena oportere adsumere exempla, vincerem unius oportere, primum quod hoc contra nulla staret illorum ratio. Licet enim eligerent et probarent quemlibet, qui sibi in omnes res subpeditaret exempla, vel poetam vel oratorem, cuius auctoritate niteren
Abbreviated transcription (Latin):
põt: sed sinc sumo artificio multi. Quisquis enim audiuit de arte
paulo plus in elocutione p̃sertim omnia uidere poterit. quae ex ar¬
te dicentur: facere nemo poterit nisi eruditus. Ita ut si de tragoedi¬
is ennii uelis sententias digere: aut de pacuuianis pariodos. sed
quia plane nudis id facere nemo poterit: cum feceris te litteratissium
putes ineptus sis: ppea q id facile faciat. quiuis mediocriter lute¬
ratus. Ita si cum ex orationibus aut poematibus elegeris exempla
quae certis signis artificii notata sunt: quia rudis id nemo facere p¬
possit artificiose te fecisse putes. erras propterea q isto signo uide¬
mus te non nihil scire aliis signis multa scire intelligemus. Ꝙ si ar¬
tificiosum est intelligere quae sint ex arte scripta. multo est artificio¬
sius. ip̃m scribere ex arte. Qui enim ip̃e scribit artificiose ab aliis cõ¬

Expanded text:
potest, sed sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisquis enim audivit de arte potest, sed sine summo artificio multi. CAPUT 7 Quisquis enim audivit de arte paulo plus, in elocutione praesertim, omnia videre poterit, quae ‹ex› arte dicentur; facere nemo poterit nisi eruditus. Ita ut, si ‹Ennii› de tragoediis velis sententias eligere aut de Pacuvianis nuntios, sed quia plane rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit, artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea quod isto signo videmus te nonnihil scire, aliis signis multa scire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis ‹com
Abbreviated transcription (Latin):
pollicentur artem se scribere. et exempla proferunt ab iis plaerunq
qui artem nescierunt: tum quis est qui possit. id quod de arte scti¬
pserit comprobare. nisi aliquid scribat ex arte: Contraq faciunt
ꝗͣ polliceri uidentur. Nam cum scribere artem instituunt: iuden¬
tur dicere se excogitasse: quod alios doceant. cum uero scubut
ostendunt nobis quid alii excogitarint. At hoc ip̃m difficile est
inquiunt eligere de multis. Quid dicitis difficile: utrum laborio¬
sum. an artificiosum: si laboriosum. non statim praeclarum. sunt eĩ
multa laboriosa: qua si faciatis. non continuo gloriemini: nisi forte¬
etiam si ur̃a manu fabulas: aut orationes totas transcripsissetis głi¬
osum putaretis. Sin autem istud artificiosum egregium dicitis.
uidete ne insucti rerum maiorum uideamini si uos parua res sicu¬
ti magna delectat. Nam isto modo eligere rudis quidem nemo.

Expanded text:
pollicentur artem scribere, exempla proferunt ab iis plerumque, pollicentur artem scribere, exempla proferunt ab iis plerumque, qui artem nescierunt. Tum quis est, qui possit id, quod de arte scripserit, conprobare, nisi aliquid scribat ex arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribere artem instituunt, videntur dicere se excogitasse, quod alios doceant; cum scribunt, ostendunt nobis, alii quid excogitarint. «‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem nemo
Abbreviated transcription (Latin):
uas praeceptiones. eas ip̃e confirmare. non potes: Ab aliis exẽ¬
pla sumis. uide ne facias impudenter: qui tuo nomini uelis
ex aliorum laboribus libare laudem. Nam si horum uolu¬
mina praehenderint antiqui oratores et poeta. et suum ꝗs¬
q de libris suis tulerit: nihil istis quod suum uelint relinque¬
tur. At exempla quoniam testimonioꝵ similia sunt: itai
conuenit ut testimonia ab hominibus probatissimis sumi
Primum omnium exempla ponuntur hic non confirmandi
neq testisicandi causa. sed demonstrandi. Non enim cum di¬
cimus ẽẽ exornationem qua uerbi causa constet et similiter
desinentibus uerbis. et posuimus hoc exemplum a crasso. qđ
demonstratur id quod dicimus cuiusmoi sit. Testimonio eẽ
illud ita ut nos dicimus confirmatur. Praterea oportet testimo¬
nium cum re conuenire: aliter enim rem non potest confirma¬
re. At id quod illi faciunt cum re non conuenit. Quidita: qui

Expanded text:
bis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exembis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina prenderint antiqui oratores et poetae et suum quisque de libris suis tulerit, nihil istis, quod suum velint, relinquatur. «At exempla, quoniam testimoniorum similia sunt, item convenit ut testimonia ab hominibus probatissimis sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim, cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex similiter desinentibus verbis et sumimus hoc exemplum a Crasso: «quibus demonstratur id, quod dicimus, cuiusmodi sit; testimonio, esse illud ita, ut nos dicimus, confirmatur. CAPUT 6 Praeterea oportet testimonium ‹cum re convenire; aliter enim rem non potest confirmae. At id,› quod illi faciunt, quom re non convenit. Quid ita? Quia
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus ne nimium inutiliter et pueriliter proferatur. Na
si tacere: aut nihil senbere modestia est: cur quicꝗͣ scribunt
aut loquuntur: Sin aliquid suum scribunt: cur quo seciꝰ
omnia scribunt. impediuntur modestia: Quasi si quis ad¬
olympia cum uenerit cursum. et steterit ut emittatur: impu¬
dentes dicat ẽẽ illos. qui currere coeꝑint: ip̃e intra carcerem
stet. et narret aliis. quomõ ledas aut bois cum sisoniis cur¬
sitarint: sic isti cum artis curriculum descenderunt: illos qui
in eo quod est artificii elaborant: aiunt facere ĩmodeste: ip̃i
aliquem antiquum oratorem. aut poetant laudant. aut scri¬
pturam: sic ut in studium thetoricae artis prodire non audeãt
Non ausim dicere: sed tamen uereor ne qua in re laudem
modestiȩ uenentur. in ea reip̃a sint impudentes. Quid enim
uis tibi aliquis inquiet: Artem tuam scribis. Gignis nobis no¬

Expanded text:
videamus, ‹ne› nimium pueriliter proferatur. Nam videamus, ‹ne› nimium pueriliter proferatur. Nam si tacere aut nil scribere modestia est, cur quicquam scribunt aut locuntur? Sin aliquid suum scribunt, cur, quo setius omnia scribant, inpediuntur modestia? Quasi si quis Olympia cum venerit cursum et steterit, ut mittatur, inpudentis dicat esse illos, qui currere coeperint, ipse intra carcerem stet et naret aliis, quomodo Ladas aut boviscum sisonius cursitarint, sic isti, cum in artis curriculum descenderunt, illos, qui in eo, quod est artificii, elaborent, aiunt facere inmodeste, ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, sic uti in stadium rhetoricae prodire non audeant. CAPUT 5 Non ausim dicere, sed tamen vereor, ne, qua in re laudem modestiae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas no
Abbreviated transcription (Latin):
bant oratores et poetas: nec ĩtelligunt. quare commnoti pro¬
bent: ꝙ scire non possunt ubi sit: aut quid sit: aut quomõ¬
sit factum. id quod eos maxime delectet. At is qui haec et o
omnia intelligit: et idonea maxime eligit: et in arte omnia
maxime scribencda recligit in singulas rationes praceptionis
neceẽ est eius rei. summus artifex sit. hoc igitur ip̃m maxĩu
artisicium est in parte sua posse et alienis exemplis uti. ¶ex
illi cum dicunt. magis nos auctoritate sua cõmouent ꝗͥ ueri¬
tate disputationis. Illud enim ueremur. ne cui satis sit ad
contrariam rationem probandam. ꝙ ab ea stecerint ii qui in¬
uentores huius artificii fuerint: et uetustate iam satis omnibus ꝓ¬
bati sint. Qsi illorum auctoritate remota. res omnes uolent
cum re comparare: intelligent non omnia concedenda eẽ an¬
tiquitati. P rimum ergo ab eis quod de modestia dicitur.

Expanded text:
bant oratores et poetas neque intellegunt, qua re commoti probant oratores et poetas neque intellegunt, qua re commoti probent, quod scire non possunt, ubi sit nec quid sit nec quo modo factum sit id, quod eos maxime delectet; ‹at› is, qui et haec omnia intellegit, et idonea maxime eligit, et omnia in arte maxime scribenda redigit in singulas rationes praeceptionis, necesse est eius rei summus artifex sit. Hoc igitur ipsum maximum artificium est in arte sua posse et alienis exemplis uti. CAPUT 4 Haec illi cum dicunt, magis nos auctoritate ‹sua commovent quam veritate› disputationis. Illud enim veremur, ne cui satis sit ad contrariam rationem probandam, quod ab ea steterint ii, et qui inventores huius artificii fuerint et vetustate iam satis omnibus probati sint. Quodsi, illorum auctoritate remota, res omnes volent cum re conparare, intellegent non omnia concedenda esse antiquitati. Primum igitur, ab eis quod de modestia dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
exemplis non putent praestare: non possunt dicere. quare sibi
illos anteponant. Quid igitur ip̃a auctoritas antiquorum: nam
quores probabilior est: tum hominum studia ad imitandum
alacriora reddit. ĩmo erigit omnium cupiditates. et acuit in du¬
siriam: cum spes iniecta est posse imitando gracchi: aut crassi cõ¬
sequi facultatem. P ostremo hoc ip̃m sũmum est artificium.
res uanas et dispares. in tot poematibus et orationb sparsas et i¬
uage disiectas: ita diligenter eligere ut unum quodq genus
exemploꝵ sub singulos artis locos subiicere possis. Hoc si indu¬
stria solum fieri posset: tamencẽmus laudandi. cum talem la¬
borem non sugissemus. Nunc sine summo artificio non põt i
ficti. Quis est enim qui nisi cum sũme teneat artem. possit ea
qua iubeat ars de tanta. et tam diffusa scriptura notare et se¬
parare: Ceteri cum legunt orationes. bonas aut poemata: ꝓ¬

Expanded text:
exemplis non putant praestare, non possunt dicere, quare sibi exemplis non putant praestare, non possunt dicere, quare sibi illos anteponant.› Quid? Ipsa auctoritas antiquorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit? Immo erigit omnium cupiditates et acuit industriam, cum spes iniecta est posse imitando Gracci aut Crassi consequi facultatem. CAPUT 3 Postremo hoc ipsum summum est artificium res varias et dispares in tot poematis et orationibus sparsas et vage disiectas ita diligenter eligere, ut unum quodque genus exemplorum sub singulos artis locos subicere possis. Hoc si industria solum fieri posset, tamen essemus laudandi, cum talem laborem non fugissemus; nunc sine summo artificio non potest fieri. Quis est enim, qui, non summe cum tenet artem, possit ea, quae iubeat ars, de tanta et tam diffusa scriptura notare et separare? Ceteri, cum legunt orationes bonas aut poemata, pro
Abbreviated transcription (Latin):
q: amare: alios contemnere et deridere uideamus. Etenum cum poᷤᷤ¬
simus ab Enmo sumere: aut a graccho ponere exemplum: uidetur
ẽc̃ anogintie ula relinquere. et ad sua deuenire:  reterea ex epla
testimoniotum locum obtinent. Id enim quod admonuent et lenit᷑
fecent praeceptio. exemplo sicut testimonio comprobatur. Nonigit᷑
ridiculus sit si quis in lite aut in iudicio. domesticis testimonus pu¬
ꝯnet. Ut enim testimonium: sic exemplum rei considerandȩ cau¬
sa sumitur. Non ergo oportet hoc nisi a probatissimo sumi: ne qd
aliud confirmare debeat. egeat id ip̃m confirmationis. E tenim ne¬
ceẽ est aut se omnibus anteponant et sua maxime probent: aut
negent optima eẽ exempla: quae a probatissimis oratoribus. aut
poetis sumpta sint. Si se omnib anteponant: intolerabili arro¬
gantia sunt. Si quos sibi preponant: et eoium exempla suis

Expanded text:
s amare ‹alios contemnere et deridere› videamur. Etenim cum poss amare ‹alios contemnere et deridere› videamur. Etenim cum possimus ab Ennio sumere aut a Gracco ponere exemplum, videtur esse adrogantia illa relinquere, ad sua devenire. Praeterea exempla testimoniorum locum optinent. ‹Id› enim, quod admonuerit et leviter fecerit praeceptio, exemplo sicut testimonio conprobatur. Non igitur ridiculus sit, si quis in lite aut in iudicio domesticis ‹testimoniis› pugnet? Ut enim testimonium, sic exemplum rei confirmandae causa sumitur. Non ergo oportet hoc nisi a probatissimo sumi, ne quod aliud confirmare debeat, egeat ‹id› ipsum confirmationis. Etenim necesse est, aut se omnibus anteponant et sua maxime probent, aut ‹negent optima esse exempla quae a› probatissimis ‹oratoribus aut poetis› sumpta sint. Si se omnibus anteponant, ‹intolerabili adrogantia sunt; si quos sibi praeponant et eorum exempla suis
Abbreviated transcription (Latin):
conscrpsimus: et quibus in rebus opus fuit
exemplis uti: nr̃is exemplis usi sumus: et id¬
fecimus praeter consuetudinem graecorum
qui de hac re scripserunt: necessario facien¬
dum est: ut paucis rationem nr̃i consilii d̾¬
mus. Atq hoc nẽcessitudine nos facere non studio satis erit si¬
gni: ꝙ in supioribus libiis nihil. neq ante rem: neq prater
rem locuti sumus. nunc si pauca quae res postulat dixerimus:
tibi id quod reliquum est artis. ita ut institumus. persoluemꝰ.
Sed facilius nr̃am rationem intelliges: si prius quid illi dicant
cognoueris. Compluribus decausis putant oportere: cumi¬
psi praeceperint quo pacto oporteat ornare doquutionem uniuscu¬
iusq generis ab oratore. aut a poeta probato sumptum ponere ex¬
emplum. Et pimum se id modestia cõmotos facere dicunt. pro¬
pterea ꝙ uideatur ẽẽ ostentatio quaedam non satis hẽre praciperei
de artificio: sed etiam ip̃os uideri uelle artificiose gignere exẽpla.

Expanded text:
conscripsimus et, quibus in rebus opus fuit exemplis uti, nostris exemplis usi sumus et idfecimus praeter consuetudinem Graecorum, qui de hac re scripserunt, necessario faciendum est, ut paucis rationem nostri consilii demus. Atque hoc necessitudine facere, non studio, satis erit signi, quod in superioribus libris nihil neque ante rem neque praeter rem locuti sumus. Nunc, si pauca, quae res postulat, dixerimus, tibi id, quod reliquum est artis, ita uti instituimus, persolvemus. Sed facilius nostram rationem intelleges, si prius, quid illi dicant, cognoveris. Compluribus de causis putant oportere, cum ipsi praeceperint, quo pacto oporteat ornare elocutionem, unius cuiusque generis ab oratore aut poeta probato sumptum ponere exemplum. Et primum se id modestia commotos facere dicunt, propterea quod videatur esse ostentatio quaedam non satis habere praecipere de artificio, sed etiam ipsos videri velle artificiose gignere exempla:
Abbreviated transcription (Latin):
tem confugiet: at eum uos iurati capite damnastis. An ad su
am reuertetur antiquam uitam alicubi honeste tractatam: nam
hic quidem ante oculos nrõs quomodo uixerit scitis omnes.
Ancognatos suos enumerabit. quibus uos conueniat commou̾i:
at hi quidem nulli sunt. Amicos proferet: at nemo est: qui sibi
non turpe putet istius amicum nominari.Item credo inimicũ
quem innocentem putabas in uidicium adduxisti: non. nam ĩ¬
demnatum necasti. leges quae id facere prohibent ueritus es: at
ne scriptas quidem uidicasti. Cum ip̃e te ueteris amicicia cͥom¬
monefaceret commotus es: at nihilominus: sed etiam studiosiꝰ¬

Expanded text:
tem confugiet? At eum vos iurati capite damnastis. An ad suam tem confugiet? At eum vos iurati capite damnastis. An ad suam vitam revertetur? Quam vitam aut ubi honeste tractatam? Nam hic quidem ante oculos vestros quomodo vixerit, scitis omnes. At cognatos suos enumerabit, quibus vos conveniat commoveri. At hi quidem nulli sunt. Amicos proferet. At nemo est, qui sibi non turpe putet istius amicum nominari.» Item: «Credo, inimicum, quem nocentem putabas, in iudicium adduxisti? Non: nam indemnatum necasti. Leges, quae id facere prohibent, veritus? At ne scriptas quidem iudicasti. Cum ipse te veteris amicitiae commonefaceret, commotus es? At nihilominus, sed etiam studiosi
Abbreviated transcription (Latin):
Ubiectio est cum interrogamus aduersarios aut quaerimus
ip̃i quid abillis: aut quid contra eos dici possit. deinde subii¬
cimus id quod oportet dici. aut non oportet: aut nobis adiumẽto
futurum sit: aut illis obfuturum e contrario hoc mõ. Quaero igi¬
tur unde iste tam pecuniosus sit factus. Amplum patrimoniu
relictum est: at patris bona uęnierunt. Hareditas aliqua obue¬
nit: non põt dici: sed etiam a necessariis omnib exhȩredatus ẽ
Praemium aliquod ex lite aut iudicio cepit: non mõ id non fecit
sed etiam insuper grandi sponsione uinctus est. Ergo si his rati¬
onibus locuplaetatus non est sicut omnes uidetis: aut isti domi
nascitur aurum: aut unde non est licitum pecunias accepit. Itẽ
saepe iudices animaduerti multos aliqua ex honesta re. quam ne
inimici quidem criminari possint sibi praesidium petere: qͦꝵ
nihil põt aduersarius facere. Nam utrum ad patris eius uirtu¬

Expanded text:
CAPUT 33 Subiectio est, cum interrogamus adversarios aut quaerimus CAPUT 33 Subiectio est, cum interrogamus adversarios aut quaerimus ipsi, quid ab illis aut quid contra nos dici possit; dein subicimus id, quod oportet dici aut non oportet, aut nobis adiumento futurum sit aut offuturum sit idem contrario, hoc modo: «Quaero igitur, unde iste tam pecuniosus factus sit. Amplum patrimonium relictum est? At patris bona venierunt. Hereditas aliqua venit? Non potest dici; sed etiam a necessariis omnibus exhereditatus est. Praemium aliquod ex lite aut iudicio cepit? Non modo id non fecit, sed etiam insuper ipse grandi sponsione victus est. Ergo, si his rationibus locupletatus non est, sicut omnes videtis, aut isti domi nascitur aurum, aut, unde non est licitum, pecunias cepit.» Item: «Saepe, iudices, animum advorti multos aliqua ex honesta re, quam ne inimici quidem criminari possint, sibi praesidium petere. Quorum nihil potest adversarius facere. Nam utrum ad patris eius virtu
Abbreviated transcription (Latin):
unum u similtercadretilis altenn siilia desmeraib
uerbis tertium in agnominationib besitum est perraro sumẽ¬
da sunt cum n ueritate dicemus: propiarea ꝙ horc ron uident᷑¬
accommodatiora reperui posse sine elal atione et assumptione
opere. Eiusmodi autem studia ad delextauionum ꝗͥ ad uentitem
uidentur accommodatiora. Quare fides et grauitas et seuentas ora¬
toria minuitur. his exornationibus frequenter collocatis. non mõ
tollitur auctoritas dicendi: sed offenditur quoq in eiusmõi orati¬
one: propterea ꝙ est in his lepos et festiuitas. non dignitas neque
pulchritudo. Quare quae sunt ampla atq pulchra. diu placere poᷤᷤ¬
sunt. quae lepida et concuma cito afficiunt sacietate: aurium sensũ
fastidiosissimum. Quomodo ergo si crebro his generibus utem
puerili uidebimur elocutione delectari: ita si raro interseremus exoͣ¬
nationes has. et in tota causa uarie dispergemus commode lumini¬
bus distinctis illustrabimus orationem.

Expanded text:
unum in similiter cadentibus, alterum in similiter desinentibus verbis, tertium in adnominationibus positum est, perraro sumenda sunt, cum in veritate dicimus, propterea quod non haec videntur ‹reperiri posse sine elaboratione et sumptione operae; eiusmodi autem studia ad delectationem quam ad veritatem videntur› adcommodatiora. Quare fides et gravitas et severitas oratoria minuitur his exornationibus frequenter conlocatis, et non modo tollitur auctoritas dicendi, sed offenditur quoque in eiusmodi oratione, propterea quod est in his lepos et festivitas, non dignitas neque pulcritudo. Quare, quae sunt ampla atque pulcra, diu placere possunt; quae lepida et concinna, cito satietate adficiunt aurium sensum fastidiosissimum. Quomodo igitur, si crebro his generibus utemur, puerili videmur elocutione delectari, item, si raro interseremus has exornationes et in causa tota varie dispergemus, commode luminibus distinctis inlustrabimus orationem.
Abbreviated transcription (Latin):
ius rei nomen. aut non sit: aut satis idoneum non sit: eam nõmet
idoneo uerbo nominemus. aut imitationis. aut significationis cã
mitationis hoc mõ: ut maiores rudere. uagire. et mͦugire. et mur¬
murare. et sibil are appellauerunt. Significanche rei causa sic. fost¬
ꝗͣ iste in rem .p. fecit impetum: fragor ciuitatis in primis est auditꝰ¬
Noc genere raro est utendum. ne noui uerbi assiduitas odium pa¬
riat. Sed si commode quis eo utatur et raro: non mõ non offẽcdit
nouitate: secdietiam exornat orõnem
Ronominatio est: qua sicuti cognomine quodam extraneo
demonstrat id quod suo nomine̾ non põt appellari: ut si ꝗs
cum loquitur de gracchis: at non africani nepotes inquiet istiꝰ¬
mõi fuerunt. I tem si quis de aduersario dicat. Uidete nunc
inquit iudices. quemadmõm me plagiosippus iste tractauit.
Hoc pacto non inornate poterimus. et in laudando. et in lae¬

Expanded text:
ius rei nomen aut non sit aut satis idoneum non sit, eam nosmet ius rei nomen aut non sit aut satis idoneum non sit, eam nosmet idoneo verbo nominemus aut imitationis ‹aut significationis causa: imitationis,› hoc modo, ut maiores rudere et mugire et murmurari et sibilare appellarunt; significandae rei causa, sic: «Postquam iste in rem publicam fecit impetum, fragor civitatis in primis.» Hoc genere raro est utendum, sic utne novi verbi adsiduitas odium pariat; sed si commode quis eo utatur et raro, non modo non offendet novitate, sed etiam exornat orationem. Pronominatio est, quae sicuti cognomine quodam extraneo demonstrat id, quod suo nomine non potest appellarei; ut si quis, cum loquatur de Graccis: «At non Africani nepotes», inquiet, «istiusmodi fuerunt.» Item si quis, de adversario cum dicat: «Videte nunc», inquit, «iudices, quemadmodum me Plagioxiphus iste tractarit.» Hoc pacto non inornate poterimus, et in laudando et in lae
Abbreviated transcription (Latin):
minia dignum putauit. Item tu ista nunc audes dicere: qui n¬
nuper aliena domui non ausim dicere ne cum te digna diee¬
ro me indignum quippiam dixisse uidear. Hic atrocior ta¬
cita suspicio. ꝗ diserta explanatio facta est.
Onclusio est: quae breui argumentatione ex his quae ã¬
te dicta sunt. aut facta conficit quod necessario consequi¬
tur hoc mõ. Osi clanais cdatum erat oraculum non posse ca¬
pi troiam sine philotetae sagutis. hae autem nihil aliud fecerũt
nsi alexandrum perculerunt. hunc extinguere. id nimirum ni
Estant etiam decem exornationes uerborum: quas idcirco
non uaga dispersunus: sed a suꝑioribus separauimus quia
omnes in uno genere sunt posite. Nam earum omnium hoc ꝓ¬
prium est: ut ab usitata uerboꝵ potestate recedatur: atq in aliã
rationem. cum quadam uenustate oratio conferatur. De quib
ex ornationibus. nominatio est prima: qua nos admonet. ut eu¬

Expanded text:
minia dignum putavit.» Item: «Tu istuc audes dicere, qui minia dignum putavit.» Item: «Tu istuc audes dicere, qui nuper alienae domi - non ausim dicere, ne, cum te digna dicerem, me indignum quippiam dixisse videar.» ‹Hic› atrocior tacita suspicio, quam diserta explanatio facta est. Conclusio est, quae brevi argumentatione ex iis, quae ante dicta sunt aut facta, conficit, quid necessario consequatur, hoc modo: «Quodsi Danais datum erat oraculum non posse capi Troiam sine Philoctetae sagittis, haec nihil aliud autem fecerunt, nisi Alexandrum perculerunt, hunc extinguere, id nimirum cap 42 Restant etiam decem exornationes verborum, quas idcirco non vage dispersimus, sed a superioribus separavimus, quod omnes in uno genere sunt positae. Nam earum omnium hoc proprium est, ut ab usitata verborum potestate recedatur atque in aliam rationem cum quadam venustate oratio conferatur. De quibus exornationibus nominatio est prima, quae nos admonet, ut, cu
Abbreviated transcription (Latin):
it. relinquitur ergo ut me ui de fundo deieceris. N aec exor¬
natio plurimum uiuabit coniecturales argumentationes. sed
non erit tanꝗͣ in plaerisq: ut cum uelimus uti ea possimus.a
nam facere io non poterimus nisi nobis ip̃a negocii natura
dabit facultatem.
Issolutio est quae coniunctionibus uerborum e medio so̾¬
latis separatis partibus effertur hoc modo. E ere mo¬
rem parenti. pare cognatis obsequere amicis. obtempera le¬
ꝯibus. Item descende in integram defensionem: noli quicꝗͣ
recusare. da scruos in quaestionem stude uerum inuenire.
Hoc genus et acrimoniam hẽt in se et uachementissimum ẽ
et ad breuitatem accommodatum.
Raxcisio est cum quibusdam dictis reliquum quod ooe¬
ptum est dici. relinquitur inchoatum in audientium¬
iudicium sic. Nihi tecum p̃certatio non est ideo quia ppls ro.
me. nolo dicere. ne cui forte airogans uidear: te autem sepe igno¬

Expanded text:
it: relinquitur ergo, ut me vi de meo fundo deieceris.» CAPUT 41 Haec exorit: relinquitur ergo, ut me vi de meo fundo deieceris.» CAPUT 41 Haec exornatio plurimum iuvabit coniecturalis argumentationes. Sed non erit, tamquam in plerisque, ut, cum velimus, ea possimus uti: nam fere non poterimus, nisi nobis ipsa negotii natura dabit facultatem. Dissolutum est, quod, coniunctionibus verborum e medio sublatis, separatis partibus effertur, hoc modo: «Gere morem parenti, pare cognatis, obsequere amicis, obtempera legibus.» Item: «Descende in integram defensionem, noli quicquam recusare; da servos in quaestionem, stude verum invenire.» Hoc genus et acrimoniam habet in se et vehementissimum est et ad brevitatem adcommodatum. Praecisio est, cum dictis quibus reliqum, quod coeptum est dici, relinquitur incoatum, sic: «Mihi tecum par certatio non est, ideo quod populus Romanus me - nolo dicere, ne cui forte adrogans videar: te autem saepe igno
Abbreviated transcription (Latin):
dicite. atq obtemperabo. Hoc genustametsi alias quoq nõnũ¬
ꝗͣtractandum est: tamen ad misencordiam commouendam uae¬
hementissime est accommodatum:
Ubitatio est cum quaerere uidetur orator utrum de du¬
obus potius: aut quid de pluribus potissimum dicat
hoc modo. O ffuit eo tempore plurimum rei .p. consulum siue
stulticiam siue maliciam dicere oportet siue utrunq.Itemis
tud tu ausus es dicere homo omnium mortalium quaero. nam¬
quo te digno tuis moribus appellem nomine:
res aut fieri: aut non fieri potuerit. caetera tolluntur: u¬
na relinquitur quam nos intendimus hoc modo.Necẽe est
cum constet ip̃m sundum nr̃m suisse: ostendas te aut uacuũ
possedisse: aut usu tuum fecisse: aut emisse: aut haereditate
tibi uenisse. Uacuum cum ego adeẽm possidere non potusti
tuum etiam nunc fecisse usu non potes. emptio nulla profer¬
tur: haereditate tibi me uiuo pecunia mea uenire non potu¬

Expanded text:
dicite atque innuite: parebo.» Hoc genus tametsi alias quoque nonnumdicite atque innuite: parebo.» Hoc genus tametsi alias quoque nonnumquam tractandum est, tamen ad misericordiam commovendam vehementissime est adcommodatum. CAPUT 40 Dubitatio est, cum quaerere videatur orator, utrum de duobus potius aut quid de pluribus potissimum dicat, hoc modo: «Offuit eo tempore plurimum rei publicae consulum sive stultitiam sive malitiam dicere oportet sive utrumque.» Item: «Tu istuc ausus es dicere, homo omnium mortalium - quonam te digno moribus tuis appellem nomine?» res confici potuerit, ceterae tolluntur, una relinquitur, quam nos intendimus, hoc modo: «Necesse est, cum constet istum fundum nostrum fuisse, ostendas te aut vacuum possedisse, aut usu tuum fecisse, aut emisse, aut hereditati tibi venisse. Vacuum, cum ego adessem, possidere non potuisti; usu tuum etiam nunc fecisse non potes; emptio nulla profertur; hereditati tibi me vivo mea pecunia venire non potu
Abbreviated transcription (Latin):
ria priori proficiscatur hoc mõ. Esse oportet ut uiuas: non uiuere
ut aedas. Item ea re poemata non facio: quia cuiusmõi uolo. non
possum: cuiusmõi possum nolo. Item quae de illo dicuntur dicii
es ea re taces. non tamen si taces ea re stultus es. Non potest
dici quin commode fiat: cum contrariae sententia translatione
uerba quoq conuertantur. Plura subiecimus exempla: ut qͦ¬
niam difficile est hoc genus exornationis inuentu dilucidum es¬
set: ut cum bene ẽẽt intellectum: facilius in dicendo inueniretur:
ermissio est cum ostendimus in dicendo nos aliquam rẽ
totam tradere: et concedere alicuius uoluntati sic. Quã¬
do omnibus rebus ereptis solum mihi superest animus et corpꝰ.
haec ip̃a quae mihi de multis sola relicta sunt uobis et uestrae con¬
dono potestati. Uos me quo pacto uobis uidebitur utamini
atq abutamini licebit: imponite in me quid quid lib. statuite

Expanded text:
ria priori profiscatur, hoc modo: «Esse oportet, ut vivas, non vivere, ria priori profiscatur, hoc modo: «Esse oportet, ut vivas, non vivere, ut edis.» Item: «Ea re poemata non facio, quia, cuiusmodi volo, non possum, cuiusmodi possum, nolo.» Item: «Quae de illo dici possunt, es, ea re taceas: non tamen si taceas, ‹ea re› stultus es.» Non potest dici, quin commode fiat, cum contrariae sententiae relatione verba quoque convertantur. Plura subiecimus exempla, ut, quoniam difficile est hoc genus exornationis inventu, dilucidum esset, ut, cum bene esset intellectum, facilius in dicendo inveniretur. Permissio est, cum ostendemus in dicendo nos aliquam rem totam tradere et concedere alicuius voluntati, sic: «Quoniam omnibus rebus ereptis solum mihi superest animus et corpus, haec ipsa, quae mihi de multis sola relicta sunt, vobis et vestrae condono potestati. Vos me vestro quo pacto vobis videbitur utamini atque abutamini licebit; inpunite in me quidlibet statuite;
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo. Tumultus. C. gracchus tumultus domesticos et in¬
testinos comparat. Item commotus non es cum tibi pedes mater
in horum conspectum proditor patuae: proditor inꝗ̃ patriae ueĩ¬
re audes in horum conspectum: Uehementer auditorem cõmo¬
uet eiusdem redintegratio uerbi. et uulnus maius efficit in contͣ¬
no causae: quasi aliquod taelum saepius pueniat in eandem partem
corporis.
Nterpretatio est quȩ non iterans idem redintegrat uerbum:
sed id commutat quod positum est alio uerbo quod idẽ
ualeat hoc modo. Rem .p. radicitus euertisti. ciuitatem fundͥ¬
tus deiecisti.Item patrem nefarie uerberasti. parenti manus
scelerate intulisti. N ecẽe est eius qui audit animum commou̾i
cum prauitas prioris dicti renouatur inter pretatione uerboꝵ
Ommutatio est cum duae sententiae inter se discrepantes
ex transiectione ita efferuntur: ut a priore posterior contra¬

Expanded text:
hoc modo: «Tumultus, Gai Gracce, tumultus domesticos et inhoc modo: «Tumultus, Gai Gracce, tumultus domesticos et intestinos conparas !» Item: «Commotus non es, cum tibi pedes mater in horum conspectum, proditor patriae? Proditor, inquam, patriae, venire audes in horum conspectum?» Vehementer auditorem commovet eiusdem redintegratio verbi et vulnus maius efficit in contrario causae, quasi aliquod telum saepius perveniat in eandem partem corporis. Interpretatio est, quae non iterans idem redintegrat verbum, sed id commutat, quod positum est, alio verbo, quod idem valeat, hoc modo: «Rem publicam radicitus evertisti, civitatem funditus deiecisti.» Item: «Patrem nefarie verberasti, parenti manus scelerate attulisti.» Necessum est eius, qui audit, animum commoveri, cum gravitas prioris dicti renovatur interpretatione verborum. CAPUT 39 Commutatio est, cum duae sententiae inter se discrepantes ex traiectione ita efferuntur, ut a priore posterior contra
Abbreviated transcription (Latin):
corinthis erudita calliditas p̃sidii tulit. nihil fraegellianis morũ
et sermonis societas opitulata est. I tem formae dignitas aut mõ¬
bo destorescit aut uetustate extinguitur. hic utrunq et in supi¬
ori exemplo unamquanq rem certo uerbo concludi uidemus:
clignitas aut morbo destorescit: aut uetustate
Diunctio est. cum uerbum. quo res comp̃henditur non in¬
terponimus: sed aut primum: aut postremum collocamꝰ
Primum hoc pacto. Defiorescit formae dignitas aut morbo aut
uetustate. Postremo sic. Aut morbo aut uͦetustate formȩ digni¬
tas deflorescit. Ad festiuitatem disiunctio est apposita: quare
rarius utemur ea. ne sacietatem pariat. Ad breuitatem apposita¬
est coniunctio: quare sxpius adhibenda est. h& tres exornatioẽs
de simplici genere manant.¬
Onduplicatio est cum ratione amplificationis aut comiise¬
rationis eiusdem unius. aut plurimorum uerborum iteratio

Expanded text:
Corinthis erudita calliditas praesidii tulit, nihil Fregellanis morum Corinthis erudita calliditas praesidii tulit, nihil Fregellanis morum et sermonis societas opitulata est.» Item: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate extinguitur.» Hic utrumque, in superiore exemplo unam quamque rem certo verbo concludi videmus. dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate.» Adiunctio est, cum verbum, quo res conprehenditur, non interponimus, sed aut primum aut postremum conlocamus. Primum hoc pacto: «Deflorescit formae dignitas aut morbo aut vetustate.» Postremum sic: «Aut morbo aut vetustate formae dignitas deflorescit.» Ad festivitatem diiunctio est adposita: quare rarius utemur, ne satietatem pariat; ad brevitatem coniunctio: quare saepius adhibenda est. Hae tres exornationes de simplici genere manant.duplicatio est quom ratione amplificationis aut commiserationis eiusdem unius aut plurium verborum iteratio,
Abbreviated transcription (Latin):
tradiderunt. Deinde q iniuriarum satisfecisti. L. labeoni ni¬
hil adhanc rem pertinere puto. horum nihil dico. reuertor ad illud
de quo iudicium est. Item non olico te a sociis pecunias accepisse
non sum in eo occupatus ꝙ ciuitates. regna domos omnium de¬
populatus es. furta. rapinas omnes tuas omitto. Naec utilis esti
exornatio. si aut rem quam non ꝑtineat alii ostendere: occulte ad¬
monuisse prodest: aut longum est: aut ignobile: aut planum nõ
põt fieri: aut facile põt repraehendi: ut u̾tilius sit occulte fecisse
suspicionem. ꝗͣ eiusmõi intendisse orationem. qua redarguatur:
lsiunctum est. cum eorum de quibus dicimus: aut utrunq
aut unum quodq certo concluditur uerbo sic. Populus rõã¬
nus. numantiam deleuit. carthaginem sustulit. Corinthum disiec̃.
fraegellas euertit. Nihil numantinis uires corporis auxiliatȩ sũt
nibii carthaginensibus scientia rei militaris adiumento fuit. niħ

Expanded text:
tradiderunt; deinde quod iniuriarum satis fecisti L. Labeoni, nitradiderunt; deinde quod iniuriarum satis fecisti L. Labeoni, nihil ad hanc rem pertinere puto. Horum nihil dico: revertor ad illud, de quo iudicium est.» Item: «Non dico te ab sociis pecunias cepisse; non sum in eo occupatus, quod civitates, regna, domos omnium depeculatus es; furta, rapinas omnes tuas omitto.» Haec utilis est exornatio, si aut ad rem quam non pertineat aliis ostendere, quod occulte admonuisse prodest aut longum est aut ignobile aut planum non potest fieri aut facile potest reprehendi, ‹ut› utilius sit occulte fecisse suspicionem, quam eiusmodi intendisse orationem, quae redarguatur. Disiunctum est, cum eorum, de quibus dicimus, aut utrumque aut unum quodque certo concluditur verbo, sic: «Populus Romanus Numantiam delevit, Kartaginem sustulit, Corinthum disiecit, Fregellas evertit. Nihil Numantinis vires corporis auxiliatae sunt, nihil Kartaginiensibus scientia rei militaris adiumento fuit, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
genere animus auditonis. Res enim communi uerbo elata. tan¬
tum modo dicta uidetur. Ea post ip̃ius oratons correctionem ma¬
gis idonea sit pronunciatione. Non igitur satius eẽt dicet aliꝗs
ab initio praesertim cum scribas ad optimum et lectissimum uer¬
bum deuenire: Est. cum non est satius. si commutatio uerbi io
erit demonstratura eiusmoĩ rem ẽẽ: ut cum eam cominuni ubo
appellaris. leuius dixisse uidearis: cum ad electius uerbum acce¬
das: insigniorem rem facias. ꝗͣ si continuo uenisses ad id uerbũ
nec rei. nec uerbi gratia anima duersa eẽt.
ccupatio est. cum dicimus nos praeterire: aut non scire: aut
nolle dicere: id quod maxime dicimus hoc modo. Nam
de puericia quidem tua: quam tu omni intemperantia addixi¬
sti dicerem. si hoc tempus idoneum putarem: nunc consulto re¬
linquo. et illud praetereo ꝙ te tribuni rei militaris in frequentez

Expanded text:
genere animus auditoris. Res enim communi verbo elata  tangenere animus auditoris. Res enim communi verbo elata  tantummodo dicta videtur; ea post ipsius oratoris correctionem magis idonea fit pronuntiatione. «Non igitur satius esset», dicet aliquis, «ab initio, praesertim cum scribas, ad optimum et lectissimum verbum devenire?» Est, cum non est satius, si commutatio verbi id erit demonstratura, eiusmodi rem esse, ut, cum eam communi verbo appellaris, levius dixisse videaris, cum ad electius verbum accedas, insigniorem rem facias. Quodsi continuo venisses ad id verbum, nec rei nec verbi gratia animadversa esset. CAPUT 37 Occultatio est, cum dicimus nos praeterire aut non scire aut nolle dicere id, quod nunc maxime dicimus, hoc modo: «Nam de pueritia quidem tua, quam tu omnium intemperantiae addixisti, dicerem, si hoc tempus idoneum putarem: nunc consulto relinquo; et illud praetereo, quod te ‹tribuni› rei militaris infrequentem
Abbreviated transcription (Latin):
Ransitio uocatur: qua cum ostendit breuiter quid dictum
sit: proponit item breuiter quid consequatur hoc pacto.
Modo in patriam cuiusmõĩ fuerit hetis: nunc in parentes qualis
extiterit considerate. I tem mea in istum bñsicia cognoscitis: nuc
quomodo iste mihi gratiam retulerit accipite. P roficit haec aliꝗͣ¬
tum exornatio ad duas res. Nam et quid dixerit commonet.⁊
ad reliquum comparat auditorem.
Orrectio est. qua tollit id quod dictum est: et pro eo id qđ
magis idoneum uidetur. reponit hoc pacto. Quia si iste
suos hospites rogasset: ĩmo umuisset. facile modo hoc perfici
posset.Item. nam postꝗ̃ isti uicerunt: immo adeo uicti sunt.
eam quomodo uictoriam appellem: quae uictoribus plus calãi¬
tatis. ꝗͣ boni dederit. Ouirtutis comes inuidia: qua bonos
sequeris plaerunq: immo adeo insectaris. Commouetur hoc

Expanded text:
Transitio vocatur, quae cum ostendit breviter, quid dictum Transitio vocatur, quae cum ostendit breviter, quid dictum sit, proponit item brevi, quid consequatur, hoc pacto: «Modo in patriam cuiusmodi fuerit, habetis: nunc ‹in› parentes qualis extiterit, considerate.» Item: «Mea in istum beneficia cognoscitis; nunc, quomodo iste mihi gratiam retulerit, accipite.» Proficit haec aliquantum exornatio ad duas res: nam et quid dixerit commonet et ad reliquum conparat auditorem. CAPUT 36 Correctio est, quae tollit id, quod dictum est, et pro eo id, quod magis idoneum videtur, reponit, hoc pacto: «Quodsi iste suos hospites rogasset, immo innuisset modo, facile hoc perfici posset.» ‹Item:› «Nam postquam isti vicerunt atque adeo victi sunt -, eam quomodo victoriam appellem, quae victoribus plus calamitatis quam boni dederit?» Item: «O virtutis comes invidia, quae bonos sequeris plerumque atque adeo insectaris !» Commovetur hoc
Abbreviated transcription (Latin):
porem superioris cuiusq crebra repetitio uerbi: quae propria ẽ
huius exornationis.
Iffinitio est: quae rei alicuius proprias amplectitur pote¬
states breuiter et absolute hoc modo. Naiestas rei. p
est in qua continetur amplitudo ⁊ dignitas ciuitatis. Item in¬
uiri e sunt: quae aut pulsatione coipus: aut conuitio aures aut aliqua
turpitudine uitam cuiuspiam uiolant. I tem non est ista diligentia s
auaricia: ideo quia diligentia est accurata conseruatio suorum. Aua¬
ricia iniuriosa appetitio alienorum. Itemista non est fortitudo: s
temeritas: propterea. ꝙ fortitudo contemptio est laboris. et periculi
cum ratione utilitatis et compensatione commodoꝵ. Temeritas ẽ
cum inconsiderata cdolorum perpessio. gladiatoria periculorum su¬
ceptio. H ec ideo putatur cominoda exornatio. ꝙ omnem rei cuiꝰ¬
piam um et potestatem ita dilucide proponit. et breuiter explicat
isse dici putetur.

Expanded text:
porem superioris cuiusque crebra repetitio verbi, quae propria est porem superioris cuiusque crebra repetitio verbi, quae propria est huius exornationis. Definitio est, quae rei alicuius proprias amplectitur potestates breviter et absolute, hoc modo: «Maiestas rei publicae est, in qua continetur dignitas et amplitudo civitatis.» Itemuriae sunt, quae aut pulsatione corpus ‹aut› convicio auris aut aliqua turpitudine vitam cuiuspiam violant.» Item: «Non est ista diligentia, set avaritia, ideo quod diligentia est accurata conservatio suorum, avaritia iniuriosa adpetitio alienorum.» Item: «Non est ista fortitudo, sed temeritas, propterea quod fortitudo est contemptio laboris et periculi cum ratione utilitatis et conpensatione commodorum, temeritas est cum inconsiderata dolorum perpessione gladiatoria periculorum susceptio.» Haec ideo commoda putatur exornatio, quod omnem rei cuiuspiam vim et potestatem ita dilucide proponit et ‹explicat› breviterisse dici putetur.