comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ emittere. nisi creator omniũ spirituũ
Spm̃ aut̃ ꝓ anima posuit. qr anima utiq
spũ alis natura ÷. sic̃ & in psalmo legimus
Auferes spm̃ eorũ & deficient. Et ecce uelũ
tẽpli scissũ ÷ induas partes. a sũmo usq de¬
orsũ Duo erant uela templi. unũ interiꝰ
ante arcã. & aliud exterius ante altare
Videt᷑ ergo beato ieronimo illud exterius
uelũ scissũ eẽ. ut paterent nob̵ cȩlestia
occulta Et ñsolũ uelũ tẽpliscissũ ÷. sed etiã
uirtutes angelicarũ potestatũ ibi auditȩ s̃
dicentiũ Transeamꝰ abhissedib. Eł terra
mota ÷. & petrȩ scissȩ s̃. Iuxta literã cõ¬
motio t̃rȩ. & petrarũ scissio : terrorẽ crea¬
turarũ significat. ñ sustinentiũ mortẽ dñi
sui. Sedsi altiorẽ intellegentiã ibi reqͥramꝰ:
ꝑ cõmotionẽ terrȩ & scissionẽ petrarũ sig¬
nificant᷑ t̃renoꝵ corda hominũ ad poeniten¬

Expanded text:
spiritum emittere nisi Creator omnium spirituum spiritum emittere nisi Creator omnium spirituum Spiritum autem pro anima posuit, quia anima utique spiritualis natura est, sicut in Psalmo legimus: « Auferes spiritum eorum, et deficient . » « Et ecce velum templi scissum est in duas partes, a summo usque deorsum. » Duo erant vela templi, unum interius ante arcam, et aliud exterius ante altare. Videtur ergo beato Hieronymo illud exterius velum scissum esse, ut paterent nobis sacramentantur occulta. Et non solum velum templi scissum est, sed etiam virtutes angelicarum potestatum ibi auditae sunt. dicentium: Tmota est, et petrae scissae sunt. » Juxta litteram commotio terrae et petrarum scissio, terrorem creaturarum significat, non sustinentium mortem Domini sui. Sed si altiorem intelligentiam ibi requiramus, per commotionem terrae et scissionem petrarum, significantur t
Abbreviated transcription (Latin):
bre derelictũ: I. me. Heliã uocatiste
loc ñ uideos sed romanos intellegimus di¬
disse milites. qui ñ intellegebant hebrai
stũ fuisse. ñ ab orret afide. qm̃ more so¬
eo quicquid dñs diceret. ad infamiam
a torquebant. Et c̃tinuocurrens unus
acis. acceptã spongiã impleuit accto.
smposuit harundini. & dabat cibibere:
bederant hoc ei ꝓpinabant. quia iã auino
generauerant id÷ ab onis operibus
patriarcharũ . & ꝓphetarũ. Spongia cauer¬
nosa : significat cor iudeoꝵ. maliciosis frau¬
dib plenũ. Isopus aut̃ humilis herba & pec¬
tus purgans. humilitatẽ xp̃ĩ designat. Isopo
cirtũ deder̃ spongiã. qm̃ humilitatẽ xp̃ĩ cir¬
cũ deder̃. & circũ uenisse putauer̃. quã uarus
fraudib circũ deder̃. Calam aut̃ cui imposi¬
ta ÷ spongia : significat scripturã. quȩ hoc
facto implebatur Ihẽ aut̃ iterũ clamans
uoce magna: emisit spm̃ Diuinȩ potesta¬
tis indiciũ spm̃ emisisse. Nemo enĩ potest

Expanded text:
 dereliquisti me. « Eliam vocat iste. » Hoc non Judaeos, sed Romanos intelleximus dixisse milites, quia non intelligebant Hebraicctum fuisse, non aberrat a fide: quoniam more solito quidquid diceret Dominus, ad infamiam unus ex eis, acceptam spongiam implevit aceto, et imposuit arundini, et dabat ei bibere. » Quod erant, hoc ei propinabant, quia jam a vino degeneraverunt, id est a bonis operibus patriarcharum et prophetarum. Spongia cavernosa significat cor Judaeorum malitiosis fraudibus plenum. Hyssopus autem herba humilis et pectus purgans, humilitatem Christi designat. Hyssopo circumdederunt spongiam, quoniam humilitatem Christi circumdederunt: et circumvenisse putaverunt, quam variis fraudibus circumdederunt. Calamus autem in quo posita est spongia, significat Scripturam quae hoc facto implebatur. « Jesus autem iterum clamans voce magna, emisit spiritum. » Divinae potestatis indicium, spiritum emisisse. Nemo enim potest
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc excellentiorẽ uiã uob̵ demonstro. Ideo
uire eadẽ tunica. de suꝑ c̃texta ꝑhibetur.
Et imposuer̃ suꝑ caput eiꝰ causã ipsus scriptã
Causã uidelicet mortis capiti illius suꝑ scripser̃
Hic ÷ iħc rexiudeorũ. Et scripser̃ hochebraicis
literis grecis & latinis ut ioħs edangłta dic̃.
quia tc̃ temporis hȩ tres linguȩ principatũ
tenebant int̃reliquas linguas. Hebraica
ꝓpt̃ iudeos gloriantes inlege. greca autẽ
ꝓpt̃ gentiliũ philosophos. lat̃ aut̃ ꝓpt̃ ro¬
manos qui tc̃ tẽporis omnib gentib impe¬
rabant. Uelint nolint iudei. omnis lingua

Expanded text:
Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro . » Ideo jure eadem tunica desuper contexta perhibetur. « Et imposuerunt super caput ejus causam ipsius scriptam. » Causam videlicet mortis capiti illius superscripserunt: « Hic est rex Judaeorum. » Et scripserunt hoc Hebraicis litteris, Graecis et Latinis ut Joannes evangelista dicit , quia tunc temporis hae tres linguae principatum tenebant inter reliquas linguas. Hebraica propter Judaeos gloriantes in lege, Graeca autem propter gentilium philosophos, Latina autem propter Romanos, qui tunc temporis omnibus gentibus imperabant. Velint nolint Judaei, omnis lingua
Abbreviated transcription (Latin):
auricula. quia ablita spũali intellegentu so¬
li incis ariditas litere remansit. tamquiddie
ricuła dextrã illiꝰ restaurauit. qr millis qͥot
dituris̃ circa diẽ iudicii spũalẽ intellegentun
reparabit Unde idẽ rex. & seruus principis.
sicerdotũ đr: Quo modo enĩ rex & seruus:
Sirex quomodo seruus: Sedrex in illis qͥ fidi
xp̃i. accepturis̃. seruus in illis qͥ inseruituit
pecciti remansuris. Tunc ait illi iħe: Cucri¬
gladiũ tuũ in locũ suũ. Om̃s enĩ qͥ acceperm
gladiũ. gladio peribt̃ Iuxta literã ñ om̃s
multi homicidus insistunt. & tam̃ gladon
cȩdunt᷑. Sed altius ostendit eẽ intellegend̃
Acsi diceret. Ca temeritate qua aliũ punis.l
tas quia ñ possũ rogare patrẽ meũ & exho¬
bit mihi plus quã .Xii. milia legiones. angla
Acsi diceret. Non indigeo auxilio .xi. apło
impetrare .xii. legiones angłoꝵ Legiot
apud ueteres. sexmilib c̃stabat. Duodeis
legiones septuaginta duo milia efficum

Expanded text:
a est, quia, ablata spirituali intelligentia, sola in eis ariditas litterae remansit, tanquam videlicet riculam dexteram illius, quia in illis, qui credituri sunt circa diem judicii, spiritualem intelligentiam reparabit. Unde idem, rex et servus principis sacerdotum dicitur. Quomodo enim rex et servus? Si rex, quomodo servus? Sed rex in illis, qui fidem Christi accepturi sunt: servus in illis, qui in servitute peccati remansuri sunt « Tunc ait illi Jetuum in locum suum. Omnes enim qui acceperint gladium, gladio peribunt. » Juxta litteram non multi homicidiis insistunt, et tamen gladio non caeduntur. Sed altius ostendit esse intelligendum, ac si diceret: Ea temeritate, qua alium punis vel tas, quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi plusquam duodecim legiones angelorum? » Ac si diceret: Non indigeo auxilio duodecim aimpetrare duodecim legiones angelorum. Legio enim apud veteres sex millibus constabat. Duodecim autem legiones, septuaginta duo millia efficiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃ta eiꝰ. sortẽ mittentes. Uestim̃ ta
quidẽ dnĩ diuiser̃. suꝑ tunicã ũ. qͣ inc̃sutilis
erat. & diuidi ñ poterat: sortẽ miserunt
Vestim̃ta etenĩ dnĩ. significant electos suos
Quadriꝑtita aut̃ uestis illius: ȩccłam designat
quȩ ꝑquadriꝑtitũ orbẽ diuisa :. Tunica aut̃
illius in c̃sutilis desuꝑtexta: unitatẽ ipsius
ecdȩ designat. quia omnis unitas regni
in corpore scȩ̃ ȩcđȩ c̃sistit. Quȩ unitas ñ hu¬
mano arbitrio sed diuina dispensatione regit᷑.¬

Expanded text:
sortem mittentes. » Vestimenta quidem Domini diviserunt, super tunicam vero quae inconsutilis erat, et dividi non poterat, sortem miserunt. Vestimenta etenim Domini significant electos illius. Quadripartita enim vestis illius Ecclesiam designat per quadripartium orbem divisam. Tunica autem illius inconsutilis desuper texta, unitatem ipsius Ecclesiae designat, quia omnis unitas regni in corpore sanctae Ecclesiae consistit. Quae unitas non humano arbitrio, sed divina dispensatione regit
Abbreviated transcription (Latin):
nomine gazophilaciũ appellat᷑. loc̾scili¬
ut ubi thesaurus appło oblat̾ seruabat᷑
ltimplctũ ÷ hic qđ dñs imꝓperat scribis a& pha¬
sisante passionẽ suã dic̃s. Culicẽ liquantes.
acandũ glutientes. Si enĩ incorbanan
ptũ sangiunis mittere ñlicuit: multomgis
psũ sanguinẽ in nocentẽ effundere ñ licuit
teslio iito. emer̃ ex illis agrũ figuli inse¬
pulturã peregrinoꝵ Illi qͥdẽ aliam̃te hoc.

Expanded text:
ophylacium appellatur, locus scilicet ubi thesaurus a populo oblatus servabatur. Et impletum est hic, quod Dominus improperat Scribis et Pharisaeis ante passionem suam, dicens: « Culicem excolantes, et camelum glutientes . » Si enim in corbonam pretium sanguinis mittere non licuit, multo magis ipsum sanguinem innocentem effundere non licuit. « Et consilio inito, emerunt ex illis agrum figuli in sep
Abbreviated transcription (Latin):
ingresus ÷ post illũ inatriũ principis sacerdotũ.
litiã curiositate humanitatis. ut uideret fi¬
nẽ illi. Ansi ei parcerent. & castigatũ eũ dimit¬
arent. anetiã morti adiudicarent. Nouis¬
sme aut̃ uener̃ duo falsi testes & dixer̃. Hic
dec sossũ destruere tẽplũ đi & pꝰtriduũ reȩ¬
s. Sed fals̃ testis ÷ qͥuerlu alioꝵ alio sensu int̃¬
fat̃ quã ille qͥdixerat. Si c̃ isti qͥ ñsolũ sensũ
sdetiã uerba ꝑmutauerant. Qđ enĩ ille dixe

Expanded text:
ingressus est post illum in atrium principis sacerdotum, vel etiam curiositate humanitatis, ut videret finem illius, an si ei parcerent, et castigatum eum dimitterent, an etiam morti adjudicarent. « Novissime autem venerunt duo falsi testes, et dixerunt: Hic dixit: Possum destruere templum Dei, et post triduum reaese. Sed falsus testis est, qui verba alio sensu interpretatur, quam ille qui dixerat, sicut isti, qui non solum sensum, sed etiam verba permutaverant. Quod enim ille d
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ. hoc ÷ donec apłos meos & om̃s creden¬
tes effusione sanguinis mei redimã: Susti¬
netehic & iugilitate mecũ: Non ad monet
ergo dñs sui głam corporis. quȩ tẽ tẽporis
ñ erat. sed potius spũalẽ uigiliã mentis. ne
uidelicet mens apłoꝵ siue fideliũ sopore
infidelitatis torperet. Et ꝓgresspusillũ.
ꝓcidit in faciẽ suã. ut humilitate corporis.¬
humilitatẽ m̃tis de monstraret. Mi pat̃
blindientis affectu loquit᷑. Si possibile est
transeat a me calixiste. Orat ut si fieri pos¬
st quatenꝰ genꝰ humanũ saluet̾ sine passi¬
onc sua. transeat ab eo calix passionis. Non
tmens eande pas: sionẽ sufferre: sed dolens
uideos tantũ scelus ad mittere inpassio¬
ne sua Uel potest alit̃ intellegi. Si pos

Expanded text:
mortem, hoc est, donec apostolos meos et omnes credentes effusione sanguinis mei redimam. « Sustinete hic, et vigilate mecum. » Non admonet ergo Dominus vigiliam corporis, quae tunc temporis non erat, sed potius spiritualem vigiliam mentis, ne videlicet mens apostolorum sive fidelium sopore infidelitatis torperet. « Et progressus pusillum, procidit in faciem suam. » humilitatem mentis demonstraret. « Mi Pater, » Blandientis affectu loquitur. « Si possibile est, transeat a me calix iste. » Orat ut si fieri possit, quatenus genus humanum salvetur sine passione sua, transeat ab eo calix passionis, non timens eamdem passionem sufferre, sed dolens Judaeos tantum scelus admittere in passione sua. Vel potest aliter intelligi: « Si pos
Abbreviated transcription (Latin):
ut tẽpore orationis nrȩ̃ humilitatẽ &cor¬
tionẽ cordis nos habere doceat. It hoc in
ualle pinguiũ. siue pinguedinũ. ut sdis¬
ista orationrã c̃dita sit pinguedine cirs¬
tis. Vel alit̃ In monte unqͥsq orat q
cȩlestis patriȩ p̃mia poscit: Inualle nin
ominus orat. qui carnalia ađopetit i¬
tẽ uidelicet inimicoꝵ. ultionẽ hostus
abundantiã tẽporaliũ facultatũ. Et ah¬
topetro. & duob filiis rebedei. corpi

Expanded text:
ut tempore orationis nostrae humilitatem, et contritionem cordis nos habere doceat. Et hoc in valle pinguium sive pinguedinum, ut scilicet oratio nostra condita sit pinguedine charitatis. Vel aliter, in monte unusquisque orat, qui coelestis patriae praemia poscit. In valle autem nihilominus orat, qui carnalia a Deo petit, mortem videlicet inimicorum, ultionem hostium, abundantiam temporalium facultatum. « Et assumpto Petro, et duobus filiis Zebedaei, co
Abbreviated transcription (Latin):
dentes eum ad orauerunt
Despondens aut̃ petrus. ait illi. Et siom̃s sa¬
dalizati fuerint inte: ego nũ ꝗ scandalra¬
potius ardoris magni. quẽ indnm̃ pͥetrus
habebat. Codẽ aut̃ ardore qͦ &cȩtera loqt¬
bat᷑ & faciebat. etiã hȩc uerba ꝓtulit ded
petrus qui infirmꝰ adhuc erat. de infirm¬
tate sua p̃sumebat. Dñs aut̃ omniũ c̃scui
qđ futurũ erat p̃dicebat. Tunc uenit ini¬
semani uallis ÷ uxta icrusalẽ. in qͣ monsa
pinguedinũ. Non aut̃ frustra dhis ino¬
te aliqđo orat. aliquando in ualle In
monte & enĩ orat. ut nosea quȩ celestis

Expanded text:
doraverunt. « Respondens autem Petrus, ait illi: Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego nunquam scandalizapotius ardoris magni, quem in Dominum Petrus habebat. Eodem autem ardore, quo et caetera loquebatur, et faciebat, etiam haec loquebatur. Sed Petrus, qui infirmus erat, de infirmitate sua praesumebat, Dominus autem, omnium conscius, quod futurum erat praedicebat. hsemani vallis est juxta Jerusalem, in qua monstratur pinguedinum. Non autem frustra in monte aliquando orabat, et aliquando in valle. In monte etenim orat, ut tempore
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dixerat. soluite templũ hoc. Id ÷ uossol¬
uite ñego. quia inlicitũ : ut nob metipsismñ
inferamꝰ. Illi dixer̃ & post triduũ reȩdificabo
illud. ut detẽplomateriali dicere uideret᷑. Ille
aut̃ dixerat de spiranti & animanti corpore in
triduo excitabo illud. quasi dormientẽ a sõno
tsurgens princeps sacerdotũ. ait illi. Nihil re¬
spondes adea quȩ isti aduersũ te testificant᷑:
Puocat princeps sacerdotũ ad respondendũ falsis
testib. ut quẽ falsi testes c̃dẽnare ñ poterant.
ex responsione sua eũ arguerent. Sed dñs p̃ui
cipi sacerdotũ nulla responđ. pilato .uͦ. pauca
Dic̃ illi iħc. Iu dicis. sub audit̃ quia egosũ. Itpi

Expanded text:
os solvite, non ego: qui illicitum est, ut nobismetipsis manus inferamus. Illi dixerunt: « Et post triduum reaedificabo illud, » ut de templo materiali dicere videretur: ille autem dixerat de spiranti et animanti corpore: « Et in triduo excitabo illud, » quasi dormientem a somno. « Et surgens princeps sacerdotum, ait illi: Nihil respondes ad ea quae isti adversum te testificantur? » Provocat princeps sacerdotum ad respondendum falsis testibus, ut quem falsi testes damnare non poterant, ex responsione sua eum arguerent. Sed Dominus prcipi quidem sacerdotum nulla respondit, Pilato vero pauca. « Dicit illi Jesus: Tu dixisti, » subauditur, quia ego sum.
Abbreviated transcription (Latin):
niue saluetur . nisi cucurbita aruerit.
hloc: sifieri pot ÷ ut gentilitas ꝑ uniuersũ
nundũ liberet᷑ sine iudeoꝵ ꝑditione &
interitu: transeat ame calix passionis:
Sid quia exinfirmitate carnis patri hȩc dixe¬
rit. redit ad semetipsũ. & qđ ꝑ infirmitatẽ
a negauerat. ex diuinitatis ꝑsona c̃fir¬
nu dicens: Uerũ tam̃ non sic̃ego uolo.¬

Expanded text:
ita aruerit, hoc est, si fieri potest ut gentilitas per universum mundum liberetur sine Judaeorum perditione et interitu, transeat a me calix passionis. Sed quia ex infirmitate carnis Patri haec dixerat, redit ad semetipsum: et quod per infirmitatem abnegaverat, ex Divinitatis persona confirmat, dicens: « Verumtamen non sic
Abbreviated transcription (Latin):
brei erant. Sedqr unaquȩq ꝓuincia ł ci¬
uitas uernaculũ locutionissonũ habet quẽ
ñ pot ÷ uitare : ideo dicunt. Nã & loquela
tua te manifestũ fac̃ Sic̃ legimꝰ in libro
uidicũ qđ effratei transeuntes uada iorda

Expanded text:
braei erant. Sed quia unaquaeque provincia vel cibraei erant. Sed quia unaquaeque provincia vel civitas vernaculum locutionis sonum habet, quem non potest vitare, ideo dicunt: « Nam et loquela tua manifestum te facit. » Sicut legimus in libro Judicum, quod Ephrataei transeuntes vada Jord
Abbreviated transcription (Latin):
Et accessit ad eũ una ancilla dic̃s. Et tu cũ ihũ
nazareno eras. & cȩt̃. Quid sibi uult qđ in
dnĩ passione ñ uir sed femina petrũ ad ne¬
gandũ cõpulit : Diuinit̾ hoc actũ ÷. neui¬
delicet iste sexus in dnĩ passione uideret᷑
.eẽ immunis sed ut̃q sexus uideret᷑ pec¬
casse in dñi passione. Et c̃grua similitudi¬
ne. Sic̃ enĩ mulier primũ parentẽ ad pec¬
catũ illusit: ita etiã mulier ostiaria petrũ
ad negandũ cõpellebat. Et iterũ negaũ
cũ iuiram̃to. qr ñ noui hominẽ. Excusant
Dm̃ scio. hominẽ nescio. Quasiminoris cul¬
pesit hominẽ negare: quã dm̃. cũ c̃stet eũ¬
eẽ uerũ dm̃ &uerũ hominẽ. Sed qui petrũ
uolunt defendere. xpm̃ cogunt᷑ m̃dacui
arguere qͥ dix̃ Anteꝗ gallus cantet. ter
me negabis. Nã & loquela tua tema¬
nifestũ te facit. Una quidẽ erat loque¬
la. & illoꝵ qui arguebant. & illius qͥ argu¬
ebat᷑. nec dissimilis erat locutio. qr om̃s he¬

Expanded text:
um una ancilla, dicens: Et tu cum Jesu Galilaeo eras. » Quid sibi vult quod in Domini passione, non vir, sed femina Petrum ad negandum compulit? Divinitus hoc actum est, ne videlicet iste sexus in Domini passione videretur esse immunis, sed sic uterque sexus videretur peccasse in Domini passione, et congrua similitudine Sicut enim mulier primum parentem ad peccatum allexit, ita etiam mulier ostiaria Petrum ad negandum compellebat. « Et iterum negavit eum cum juramento, quia non novi hominem. » Excusant Deum scio, hominem nescio, quasi minoris culpae sit hominem negare quam Deum, cum constat esse verum Deum et hominem. Sed qui Petrum volunt defendere, Christum coguntur mendacii arguere, qui dixit: « Antequam gallus cantet, ter me negabis. » -- « Nam et loquela tua manifestum te facit. » Una quidem erat loquela et illorum qui arguebant, et illorum qui arguebantur, ut nec dissimilis erat locutio, quia omnes He
Abbreviated transcription (Latin):
dñs accipite. statĩ subiunx̃ & comedite. quia
ñsufficit accipere. nisi quisq comedat ad sa¬
lutẽ suã. Quia qđ inuita sua accipere ñ
potuer̃. post mortẽ habere non potuerunt
Similit̃ accipiens calicẽ grãs egit. & dedillis
dic̃s. Bibite ex hoc om̃s: ut sciamꝰ quia qui¬
cũq accipit bibere debet. Hic ÷ enĩ sangus
noui testam̃ti. Qđ enĩ dic̃ hic ÷ noui testam̃ti
sanguis: ad differentiã ueteris testam̃tidic̃.
Inueteri testam̃to sanguis hircoꝵ & tauroꝵ
effundebat᷑. & inde asꝑgebant᷑ qͥmundandi
erant Qui ꝓmultis effundet᷑ in remissio

Expanded text:
 accipite » statim subjunxit, « et comedite: » quia non sufficit accipere, nisi quisquis comedat ad salutem suam, quia quod in vita sua accipere non potuerunt, post mortem accipere non poterunt. « Similiter accipiens calicem, gratias egit, et dedit illis, dicens: Bibite ex hoc omnes. » Ut sciamus quia quicunque accipit, bibere debet. « Hic est enim sanguis meus Novi Testamenti. » Quod enim dicit, « hic est Novi Testamenti sanguis, » ad differentiam Veteris Testamenti dicit. In Veteri Testamento sanguis hircorum et vitulorum effundebatur, et inde aspergebantur qui mundandi erant. « Qui pro multis effundetur in remissio
Abbreviated transcription (Latin):
xxp̃ĩ. Sedqr humana fragilitas ñ c̃sueuit
cmib crudis uesci. & sanguinẽ potare : traas¬
lita: eade caro in panẽ. &idem sanguis inui¬
nuĩ Sed merito quȩrit̾ cur nosieiuni tan¬
ni sacramentũ cotidie sumimꝰ. cũ dñs fini¬
to cuiuio. panẽ corporis sui & calicẽ sangui¬
nissui inmysterio discpłis suis ꝓpinauerit.
iad qd dicendũ ÷ quia primũ dicebat signifi¬
ctiuũ pascha c̃sũmari. ac deinceps uerum
nischa induci. Post mođu . uͦ. patres noui tes¬
am̃ti. uidelicet apłi & sequaces illoꝵ statuer̃.
ut inueneratione tanti sacram̃ti aieunis co¬
is panis solus. neq uinũ sine aquȩ ꝑmixtio¬

Expanded text:
is. Sed quia humana fragilitas non consuevit carnibus crudis vesci, et sanguinem potare, translata est eadem caro in panem, et idem sanguis in vinum. Sed merito quaeritur cur nos jejuni tantum sacramentum quotidie sumimus, cum Dominus, finito convivio, panem corporis sui et calicem sanguinis sui in mysterio discipulis suis propinaverit. Ad quod dicendum est quia primum decebat significativum Pascha consummari, ac deinceps Pascha verum induci. Postmodum vero patres Novi Testamenti, videlicet apostoli et sequaces illorum, statuerunt ut in veneratione tanti sacramenti a jejunis quois panis solus, neque vinum sine aquae permistio
Abbreviated transcription (Latin):
at accipiendũ. quia melius ÷ ñ subsistere
qũ male subsistere Respondens aut̃ iuidas
qui tradidit eum dixit. Numquid ego sũ
abbi: Quoddic̃ rabbi. signũ ÷ infidelitatis
ul etiã argumentũ ÷ excusationis. qđ ñ dnm̃¬

Expanded text:
liciter accipiendum est, quia melius est non subsistere quam male subsistere. « Respondens autem Judas, qui tradidit eum, dixit: Nunquid ego sum, rabbi? » Quod dicit rabbi, signum est infidelitatis, vel etiam argumentum est excusationis, quod n
Abbreviated transcription (Latin):
ne habeat. ut ñ dnm̃ sed magistrũ saltĩ tradi¬
derit. Cȩnantib aut̃ eis: accepit inc̃ panem
abenedix acfeegit. & cȩt̃ Expletis solem¬
nis ueteris paschȩ: transit dñs ad sacram̃ta
noui paschȩ demonstranda. Postꝗ aut̃ cȩnaũ:
dedit eis panc̃ & uinũ. in mysterio uidelicet
iorporis & sanguinis sui. Quia enĩ panis cor
n homine: merito ide panis in carnem dnĩ
nutat᷑. &ide uinũ insanguinẽ drũ transfert᷑
Nonꝑfigurã. neq ꝑumbrã. sed ꝑueritatẽ Cre¬

Expanded text:
ed magistrum saltem tradiderit. « Coenantibus autem eis, accepit Jesus panem, et benedixit, ac fregit, » etc. Expletis solemniis Paschae, transit Dominus ad sacramenta novi Paschae demonstranda. Postquam coenavit, dedit eis panem et vinum, in mysterio videlicet corporis et sanguinis sui. Quia enim panis conf in homine, merito idem panis in carnem Domini mutatur, et idem vinum in sanguinem Domini transfertur: non per figuram neque per umbram, sed per veritatem. Cr
Abbreviated transcription (Latin):
uari possemꝰ. sed iungit᷑ aqua uino. & panis
conficit᷑ cũ aqua. ut aꝑte daret̾ intellegi. qđ
neq passio xp̃i sine salute nr̃a posset fieri.
neq nra salus sine illius adiutorio c̃sistert
ualet. Accepit panẽ qđ erat corp̾suũ. bene¬
dixit & fregit. ut ostenderet corp̃suũ omĩ
benedictione. eẽ. repletũ. & ita ꝑpassionẽ eẽ
frangendũ. ut tam̃ diuinitatis plenitudine

Expanded text:
emus. Sed jungitur aqua vino, et panis conficitur cum aqua, ut aperte detur intelligi quod neque passio Christi sine salute nostra possit fieri, neque nostra salus sine illius adjutorio consistere valeat. « Accepit panem, » quod erat corpus suum, « benedixit et fregit, » ut ostenderet corpus suum omni benedictione esse repletum, et ita per passionem esse frangendum, ut tamen Divin
Abbreviated transcription (Latin):
illũ designat dicens:. Qui intinguit mai
manũ inparapside : his me tradet. saro¬
sis uas : quadratũ. dictũ qđ sit paribus
apsidis .⁊ ęquis lateribus. Estaut̃ uas eu¬
rũ. qđ marcus euangłta catinũ appellat.
qđ ÷ uas fictile. Intellegit᷑ ergo in meni
dni fuisse aliquod uas escarũ qđ continem
liquam̃ in quo iudas manũ cũ magism
intinxit. ut bonã conscientiã mentirai
Filius quide hominis uadit. subaudũ adr
sionẽ sicut scriptũ ÷ de illo. Ne aut̃ hon¬
ni illi. ꝑquẽ filius hominis tradet̃. Sedib
hodic ue homini illi qui corpus siurede¬
toris ñ iudeis. sed membrissuis peccatorb
tradit integritatẽ fidei corrumpentuo
Multis qui scelus iude detestant qd impe
egerit: qđ iagistrũ suũ tradidur. Illꝰ
aute rep̾hendentes. ipsi rephensione ml¬

Expanded text:
 dicens: « Qui intingit mecum manum in paropside, hic me tradet. » Paropsis vas est quadratum, dictum quod sit paribus absidibus, id est aequis lateribus. Est autem vas escarum, quod Marcus evangelista catinum appellat, quod est vas fictile. Intelligitur ergo in mensa Domini fuisse aliquod vas escarum, quod contineret liquamen, in quo Judas manum cum magistro intinxit, ut bonam conscientiam mentiretur. « Filius quidem hominis vadit, » subaudiatur ad passionem, « sicut scriptum est de illo. » Vae autem « homini illi, per quem Filius hominis tradetur. » Sed usque hodie vae homini illi qui corpus sui Redemptoris non Judaeis, sed membris suis peccatoribus tradit, integritatem fidei corrumpentibus. Multi sunt qui scelus Judae detestantur, quod impie egerit, quod magistrum suum tradiderit: illum autem repre
Abbreviated transcription (Latin):
re. Numquid ego sũ dnẽ: Et uere ualde
sunt c̃tristati. quia ñ solũ non poterant mor¬
tẽ dñi meditari. sed etiã . audire. Vnde
petrus apłs audiens dnm̃ de passione sualo¬
quentẽ : dix̃ Absit hocate . ñ morieris
Sciebant quide om̃s apłi qđ nihiltale in dim
cogitauerant: sed c̃scii suȩ fragilitatis plus
magistro quã suȩ fragilitati credentes:
dicebant. Numquid egosũ dnẽ : Atipe

Expanded text:
re: Nunquid ego sum, Domine? » Et vere valde re: Nunquid ego sum, Domine? » Et vere valde sunt contristati, quia non solum poterant mortem Domini meditari, sed etiam nec audire. Unde Petrus apostolus audiens Dominum de passione sua loquentem dixit: « Absit hoc a te, non morieris . » Sciebant quidem omnes apostoli, quod nil tale in Dominum cogitaverunt, sed conscii suae fragilitatis, plus magistro quam suae fragilitati credentes, dicebant: « Nunquid ego sum, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
& parauer̃ pascha. Alius euangłta dicit.
qr euntes discpłi inuener̃ cȩnaculũ magnũ
stratũ. &ibi parauert̃. Non enĩ uacat a
magno mysterio . qđ dñs incȩnaculo pasch
celebrauerit. Significat enĩ cęnaculũ alti¬
tudinẽ spũalis intellegentiȩ. Transcensis
ergo carnalis literȩ instrum̃tis incȩnaculo
celebrauit pascha hoc ÷ in altitudine noui
testam̃ti. dansetiã nobis exemplũ. ut sipas¬
cha cudñõ uolumꝰ celebrare. ima & infi¬
ma transcendamus. & incenaculo hoc est
indiuinę c̃tẽplationis altitudine pascha
cu dñõ celebremus. Uespere aut̃ facto.
discubebat cu .xii. discipulissuis. Nesperẽ
significat ultima atatẽ inquersol occubuit
me traditur ÷ soterat quidẽ dñs traditorẽ
nominati expͥmere. sed noluit. ne inpu¬
dentia uict̃. inbaratrũ negationis incide¬
ret. Ad monet ergo illũ generalit̃. ut sal¬
tĩ ad monitione correptus pęnitentiã age¬
ret. Et c̃tristati ualde. cȩper̃ singuli dice¬

Expanded text:
ius evangelista dicit, quia euntes discipuli invenerunt coenaculum magnum stratum, et ibi paraverunt. Non enim vacat a magno mysterio, quod Dominus in coenaculo Pascha celebraverit. Significat enim coenaculum altitudinem spiritualis intelligentiae. Transcensis ergo carnalis litterae instrumentis, in coenaculo celebravit Pascha, hoc est in altitudine Novi Testamenti, dans nobis exemplum, ut si Pascha cum Domino volumus celebrare, ima et infima transcendamus, et in coenaculo, hoc est in divinae contemplationis altitudine, Pascha cum Domino celebremus. « Vespere autem facto, discumbebat cum duodecim discipulis suis. » Vesper significat ultimam aetatem, in qua verus Sol occubuit me traditurus est. » Poterat quidem Dominus traditorem nominatim exprimere, sed noluit, ne, impudentia vinctus, in barathrum negationis incideret. Admonet ergo illum generaliter ad salutem, ut admonitione correctus poenitentiam ageret. « Et contristati valde, coeperunt singuli dice
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ inducam᷑. Aliud:÷ i. tẽptari. & aliud
intemptationẽ induci. Temptat̾ quilibet
qđo uel animo ł corpore indelectatio alicui
uitu titillat. Inducit̾ uͦ intemptationẽ. si
suȩ delectationi coeperit c̃sentire Uerbi

Expanded text:
 inducamur. Aliud est enim tentari, et aliud in tentationem induci. Tentatur quilibet, quando vel animo vel corpore in delectatione alicujus vitii titillatur: inducitur vero in tentationem, si suae delectationi coeperit consentire. Verbi
Abbreviated transcription (Latin):
unc dic̃ illis. Om̃s uos scandalũ patiemini
in me inista nocte. Scandalũ enĩ grece
ente hora scandali ñ desperarent ꝓpt̃scan¬
dalũ. sed potius ad poenitentiã c̃uertereꝗ
in nocte. hoc ÷ intenebris incredulitatis &
ignorantiȩ patiunt᷑ Scriptũ ⁊÷ eni Ecutũ
rastorẽ. & disꝑgent᷑ oues gregis. Hlocina

Expanded text:
unc dixit illis Jesus: Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte. » Σκάνδαλον enim Graece, ente hora scandali non desperarent propter scandalum, sed potius ad poenitentiam converterentur. alum patiuntur, in nocte, hoc est, in tenebris incredulitatis et ignorantiae, patiuntur. « Scriptum est enim: Percutiam pastorem et dispergentur oves gregis. » Hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝓpt̃ sua peccata languerat. nec nisi illis di¬
missis sanari poterat. Sed credendũ nobis:
int̾ etiã absoluit ascelere. Unde & cũ dñs caute
p̃monuit neulterius peccaret : ne iterũ peccan¬
do grauioris sententiã dãnationis incurreret.
hensi sunt: quib. infirmitas homimb eo

Expanded text:
quia, propter peccata sua languerat, nec nisi illis dimissis sanari poterat. Sed credendum nobis eintus etiam absolvit a scelere. Unde et eum Dominus caute praemonuit, ne ulterius peccaret, ne iterum peccando gravioris sententiam damnationis incurreret. deprehensi sunt, quibus infirmitas hominibus co
Abbreviated transcription (Latin):
mittunt᷑ tibi peccata tua. Dequalib dict̾
Flagellat omnẽ filiũ quẽ recipit. Quintis
modus. rȩꝓborũ ÷: Quib dat̾̃ infirmitas ut
hic torqueri incipiant. & ꝑhȩc tormenta
temporalia transeant ad eterna. quẽ ad mo¬
at infirmari: discam seꝑ flagellis pupi
tris humilit̃ subdi. & uidicia illi iustisi¬
ma uenerari arbitrantes nos minus qui
merem̃ sustinere: illiꝰ sententiȩ memori
beatꝰ homo qͥ corripit᷑. Hoc agentes. a¬

Expanded text:
. De qualibus dicitur: Flagellat Deus omnem filium quem recipit . Quintus modus reproborum est, quibus datur infirmitas ut hic torqueri incipiant, et per haec tormenta temporalia transeant ad aeterna: quemadmoat infirmari, discamus semper flagellis pii patris humiliter subdi, et judicia illius justissima venerari, arbitrantes nos minus quam meremur sustinere, illius sententiae memores: Beatus homo qui corripitur a Domino .
Abbreviated transcription (Latin):
acionabilit magistri ecclesiasticꝰ e
institutionis. & diuinę scripturȩ
traditores. lucam euangelistũ. int̾
quartuor animalia speciemintuli te¬
nere describit᷑. sic̃ in ezechiele. & in
apocal ypsi iohanins habet̾. Qm̃ sicut
utulu: intemplo dni insacrificio asacer¬
dorb offerebat᷑: ita ille p̃ceteris euan¬
gdistis. speciadius caquȩ dñsintemplo
uł cuca templumgessit. commemo¬
ire curauit. De quib ex ordium sui
cuglii azacharia sacerdote coepit di¬
cens. Ipsieñ sacerdotes indie ordinati¬
oni suę iutulum offerebant. Fuit in
dieb herodis regisiude e sacerdos quid am
nomine ⁊ acharias deuice abia. &uxor
illi defilicb aaron. Et factumẽ: cum

Expanded text:
ationabiliter magistri ecclesiasticae institutionis et divinae Scripturae traditores, Lucam evangelistam inter quatuor animalia speciem vituli tenere describunt, sicut in Ezechiel et in Apocalypsi Joannis habetur. Quoniam sicut vitulus in templo Domini in sacrificio a sacerdotibus offerebatur, ita ille, prae caeteris evangelistis, specialius ea quae Dominus in templo vel circa templum gessit, commemorare curavit. De quibus exordium sui Evangelii a Zacharia sacerdote coepit, dicens Ipsi enim sacerdotes in die ordinationis suae vitulum offerebant: « Fuit in diebus Herodis regis Judaeae sacerdos quidam nomine Zacharias de vice Abia, et uxor illius de filiabus Aar
Abbreviated transcription (Latin):
cum ostendit seruare. Hac ȩtate ioseph.
id ÷trecesimo anno. dominus aegypti
constitutus ẽ. Hac ȩtate iez echiel pro¬
pheta suꝑfluium chobar calos a pertos
uidit. Et quãuis melior sit puerilis sim¬
plicitus. quã senilis fatuitas. tamẽ utrũq
obseruandum ẽ. ut et morum grauitas
& matura etas in eoꝵ actib concordent:
qui ad magisterium ecclesi asticũ eligunt᷑.
quagesimũ annũ: custodesuasorum fian.
Quid enĩ st̃ uasa scã. nisi scoꝵ ammae.
Etquia pꝰ quinquagesimum annũ. calorexa¬
tis deficere incipit: hoc p̃cepto ostendit᷑
quia illi ad custodiã animȩ seligendi
qui ꝑlonga exercitium incentiuũm libinis
uł cupiditatis ardorem ex tinguere didice¬
runt. Deniq & sidamel. & hieremias
in pueritia ad ꝓphetandũ missi legunt᷑
sciendũ ẽ. qr miraculu dñi in ex emplum
imitationis ñ s̃ trahenda. Mira enĩ opera
dñi magissunt ueneranda quam imitan¬

Expanded text:
cum ostendens servare. Hac aetate Joseph, cum ostendens servare. Hac aetate Joseph, id est, tricesimo anno, Dominus Aegypti constitutus est. Hac aetate David, pheta super fluvium Chobar coelos apertos vidit. Et quamvis melior sit puerilis simplicitas quam senilis fatuitas, tamen utrumque observandum est ut et morum gravitas, et matura aetas, in eorum actibus concordent, qui ad magisterium ecclesiasticum eliguntur. quagesimum autem annum, custodes vasorum fiant. Quid enim sunt vasa sancta, nisi sanctorum animae? Et quia post quinquagesimum annum calor aetatis deficere incipit, hoc praecepto ostenditur, quia illi ad custodiam animae sunt eligendi, qui per longa exercitia incentivum libidinis vel cupiditatis ardorem, exstinguere didicerunt. Denique et si Daniel et Jeremias in pueritia ad prophetandum missi leguntur, sciendum est quia miracula Domini in exemplum imitationis non sunt trahenda. Mira enim opera Domini magis sunt veneranda quam imitan
Abbreviated transcription (Latin):
sumptio. atq temeritascomprimitur.
unt eñ nonnulli qui ante docere uolunt:
quam annosimpleant pubertatis. &
deo magistri fiunt erroris. quia uerita¬
usdiscipuli ñ fuert̃. Longo ergotempo¬
e & multis exeritus eiꝰ. tyrocinia sunt
banda. qͥ inculmine regiminis c̃stitu¬
ndusest : & longo tempore debet dis¬
ite. quȩ desiderat docere. Onde ꝑse
monem dicitur. Temp̾tacendi. & tem¬
pus loquendi. Non enĩ dicit prius loquen¬
di. & postea tacendi : sed priustacendi. &
postea loquendi. ut intellegamꝰ. quia pri¬
us tacendo discere debemꝰ.: quod postea
doceamus. Et iterum idem ammonet dicens.
Omni tempore ocutui describe sapientiã.
qui aut̃ minorant᷑ actu. ꝑcipient eam.
Econtra uero si filius dĩ qui tricesimo anno
p̃dicaturus erat. duo decimo anno non
docens sed audiens. & in terrogans intem¬
plo inuenitur. legitimum tempꝰ siue adsa¬
cerdotiũ. siue ad magisterium ecclesiasti¬

Expanded text:
sumptio atque temeritas comprimitur. sumptio atque temeritas comprimitur. Sunt enim nonnulli qui ante docere volunt, quam annos impleant pubertatis: et ideo magistri fiunt erroris, quia veritatis discipuli non fuerunt. Longo ergo tempore et multis exercitiis ejus tyrocinia sunt reprobanda, qui in culmine regiminis constituendus est, et longo tempore debet discere, qui desiderat docere. Unde per Salomonem dicitur: « Tempus tacendi et tempus loquendi . » Non enim dicit prius loquendi, et postea tacendi, sed prius tacendi, et post loquendi, ut intelligamus quia prius tacendo discere debemus quod postea loquendo doceamus. Et iterum idem admonet, dicens: « Omni tempore otii tui describe sapientiam, qui autem minorantur, actu percipient eam . » Econtra vero, si Filius Dei, qui tricesimo anno praedicaturus erat, duodecimo anno non docens, sed audiens et interrogans in templo invenitur, legitimum tempus, sive ad sacerdotium, sive ad magisterium ecclesiasti
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis
puo corde credunt. Qo
pere cus¬
tatiunt q̃ siue alit Intem¬
plo p̾tri¬
duum repperiri uoluit
ut intel¬
lugamꝰ qua adeiꝰ iusionem felicit̃ ꝑuenire
merebimus. si cogitationẽ. locutionem
aropenttionem. a malo opere obseruamꝰ.
& menoriam intellectũ. & uoluntatem
in eusseruitio occupamꝰ. Ubi reppertꝰ sit.
ostendit᷑ cumdicitur. Intemplo in me¬
dio doctorum. Quidageret: manifes¬
tat᷑ cuminfertur.
udientem illos: & in terro gantem eos.¬
onenim alicubi reppertꝰ ẽ uacans. otio
aut fabulis. sed intemplo audiens doctores.
&interrogans. Simul quoq exemplum
discende humilitatis dñs nob ostendit: cũ
ntemplo non docens. sed discens. & int̃ro¬
gansinuenit᷑. Implens illud mosaicum.
ntroga patrestuos & ad nunciabunt
tbi: maiores tuos & dicent tibi. Ne enĩ
nosa magistris discere erubescamꝰ: ille doc¬
tores interrogabat intemplo qui angłos
docet incelo: In quo facto non solum hu¬
mana superbia confundit᷑. sed etiam p̃¬

Expanded text:
Trinitatis puro corde credunt, et opere custodiunt. Sive aliter in templo post triduum reperiri voluit, ut intelligamus quia ad ejus visionem feliciter pervenire merebimur, si cogitationem, locutionem et operationem a malo opere observamus: et memoriam, intellectum et voluntatem in ejus servitio occupamus. Ubi repertus sit, ostenditur, cum dicitur: « In templo in medio doctorum. » Quid ageret manifestatur, cum subinfertur: « Audientem illos et interrogantem. » Non enim alicubi repertus est vacans otio aut fabulis, sed in templo, audiens doctores et interrogans; simul quoque exemplum discendae humilitatis Dominus nobis ostendit, cum in templo non docens, sed discens et interrogans invenitur, implens illud Mosaicum: « Interroga patres tuos, et annuntiabunt tibi: majores tuos, et dicent tibi . » Ne enim nos a magistris discere erubescamus, ille doctores interrogat in templo, qui angelos docet in coelo. In quo facto non solum humana superbia confunditur, sed etiam prae
Abbreviated transcription (Latin):
superiora purumꝑ ad tendamꝰ. Ait enim
cuangłstu. Et ibant parentes ihũ ꝑ oms
annos inhierus alem : indie sollempnipis¬
ce. Sed dnsñ solũ legem uoluit obserua¬
re. quã ñ uenerat soluere sed adimple¬
re: sed etiamtales elegit parentes. quile¬
gis cent̃ obseruutores. Praecoeperit ipse
inlege: ut ter in anno appareret om̃e
masculinũ coꝵ̃ coram dño in locoquen
elegerat dñs. Vbi apparet. cum quanco
stũdio maiora p̾cepta legis obseruabant.
qui nec minora p̃t̃ mittebant. Consuetudo
namq uideoꝵ erat: ut ꝑ omnes annos as¬
cenderent in hierusalem. ut diximꝰ dnm̃ ad¬
oraturi. & munera ei oblaturi. obrecor¬
dationem scilicet egressionis egrpti : & im
molationem agni. Ascendentib: ergo iux¬
ta hanc cõsuetudinẽ parentib dnĩ adont¬
tionẽ : cum factus eẽt̃ ihs̃ annoꝵ. Xii. ascen¬

Expanded text:
superiora parumper attendamus. Ait enim Evangelista: « Et ibant parentes Jesu per omnes annos in Jerusalem in die solemni paschae. » Sed Dominus non solum legem voluit observare, quam non venerat solvere, sed adimplere, sed etiam tales elegit parentes, qui legis essent observatores. Praeceperat enim ipse in lege ut ter in anno appareret omne masculinum eorum coram Domino, in loco quem elegerat Deus. Ubi apparet cum quanto studio majora praecepta legis observabant, qui nec minora praetermittebant. Consuetudo namque Judaeorum erat, ut per omnes annos ascenderent in Jerusalem ut diximus Dominum adoraturi, et munera ei oblaturi, ob recordationem scilicet egressionis de terra Aegypti et immolationem agni. Ascendentibus ergo juxta hanc consuetudinem parentibus Domini ad orationem, cum factus esset Jesus anno
Abbreviated transcription (Latin):
quemfiliumdĩ eẽ non dubitubanT: illis
nescentib in hierusalẽ potueritꝰ remanen
Sed sciendum ẽ. quia hoc excepto diuno
inysterio: non ex ignauia parentum
sed ex consuetudine potius iudeoꝵ con¬
git. Consuetudo enĩ erat illoꝵ . utas¬
dentes in templũ dnĩ ad celebrandã soleͦ¬
tatẽ : scorsũ uiri. choros ducerent.
se orsum feminȩ. ꝓpt̃ munditiã castos¬
tis: pueriuero minoris aetatis licenu
haberent. cum quo uellent ire parent
siue cumpatre. siue cũ matre. Exli
ergo consuetudine accidit. ut illis ncdo¬
tibus pueriħs in hacrusalem remanst¬
set. Qm̃ maria putabat eũ ẽẽ cũ iosephi
et ioseph aestimabat qđ eet̃ cũ maria.
Ethoc est quod sub didit
x istimantes aut̃ illum eẽ in comitate
uener̃ iter diei. & requirebant eũ inc̃¬

Expanded text:
quem Filium Dei esse non dubitabant, illis nescientibus in Jerusalem potuerit remanere Sed sciendum est quia hoc, excepto divino mysterio, non ex ignavia parentum, sed ex consuetudine potius Judaeorum contigit. Consuetudo enim erat illorum ut ascendentes in templum Domini ad celebrandum solemnitatem, seorsum viri choros ducerent, seorsum feminae, propter munditiam castitatis: pueri vero minoris aetatis licentiam haberent, cum quo vellent ire parentes, sive cum patre, sive cum matre. Ex hac ergo consuetudine accidit ut, illis nescientibus, puer Jesus in Jerusalem remansisset, quoniam Maria putabat eum esse cum Joseph, et Joseph aestimabat quod esset cum Maria. Et hoc est quod subdidit « Existimantes autem illum esse in comitatu, venerunt iter diei, et requirebant eum in
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs. Factusẽ ex semine dauid scđm
carnem. Et ut itadicã. factusẽ. qͥcuncta
fecerat : ut ille inueniret᷑. qͥ benefactus
male perierat. Ascendit quippe.xiiͦ.
anno inhumanitate : qͥ nullum tempus
habet indiuuinitate. Pulchie aut̃ duode¬
narius dñsrudim̃ta suae infantiae sacer¬
dotes interrogans uoluit demonstrare.
ut hoc numero mysteriũ apostolicae p̃di¬
cationis p̃figuraret. & noticiam suȩ dĩta¬
tis mundo innotesceret Duo denurius
enĩ numerus ꝑ fectusẽ: & in suis partib
diuisus ꝑfectionẽ significat. Diuidit᷑
enĩ intenus quaternis: & quaternis ter¬
nis. Siue enĩ tria in quattuor. siue
quatuor intria ducas. duo denariũ nu¬
merũ complent Nã iđẽ numerus ex
septennaru numeri partib constat.
scilicet ex primo pari. & primunpari
id ÷ ex trib & quattuor Ettres quidẽ
ad indiuiduam trinitatẽ ꝑtinent:
quattuor ad quattuor libros scĩ
eugłii. Septẽ uero plenitudinẽ tem¬
poris demonstrant: qr p̃sentis uit ae

Expanded text:
 « Factus est ex semine David secundum carnem . » Et ut ita dicam factus est qui cuncta fecerat, ut ille inveniretur, qui bene factus male perierat. Ascendit quippe duodecimo anno in humanitate, qui nullum tempus habet in divinitate. Pulchre ergo duodenarius Dominus, rudimenta suae infantiae sacerdotes interrogans voluit demonstrare, ut hoc numero mysterium apostolicae praedicationis praefiguraret, et notitiam suae divinitatis mundo innotesceret. Duodenarius enim numerus perfectus est, et in suis partibus divisus, perfectionem significat. Dividitur enim in ternis quaternis et quaternis ternis. Sive enim tria in quatuor, sive quatuor in tria ducas, duodenarium numerum complent. Nam idem numerus ex septenarii numeri partibus constat, scilicet ex primo pari et primo impari, id est, ex tribus et quatuor. Et tres quidem ad individuam Trinitatem pertinent, quatuor ad quatuor libros sancti Evangelii. Septem vero plenitudinem temporis demonstrant, quia praesentis vitae
Abbreviated transcription (Latin):
te dm̃ scđ̾m consuetudinẽ sacerdotu : sor¬
te ex ut ut incensum poneret. ingressus
intemplum dnĩ. Post hac mariam uir¬
ginem in domum eidem sacerdotis uenis¬
se tribusq mensib eam apud cognatam
suam helisabeth man sisse refert. Dnm̃
quoq: non solum octaua die circumcisũ.
sed etiam tricesima terciadie. intemplo
p̃sentatum narrat : atq proeo munera
oblata. & asymeone ꝓpheta susceptũ.
& benedictum fuisse. Gene a logiã uero
saluatoris non ꝑsclomonẽ regẽ: sed ꝑ
nathan ꝓphetam acsacerdotẽ filiũ dđ.
deducit. In p̃senti ergolectione: saluatorẽ
cum duodenarius eet̾ cumparentibus tem¬
plumuenisse : & illis nescientib in eoreman
dotem: discipulos benedicentẽ incȩlũ as¬
cendisse dicens. Pleuatis manib suis: bene¬
dixiteis Et factumẽ dumbenediceret

Expanded text:
suetudinem sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini. » Post haec Mariam virginem in domum ejusdem sacerdotis venisse, tribusque mensibus eam apud cognatam suam Elizabeth mansisse refert. Dominum quoque non solum octava die circumcisum, sed etiam tricesima tertia in templo praesentatum narrat, atque pro eo munera oblata, et a Simeone propheta susceptum et benedictum fuisse. Genealogiam vero Salvatoris non per Salomonem regem, sed per Nathan prophetam ac sacerdotem filium David deducit. In praesenti ergo lectione Salvatorem cum duodenarius esset, cum parentibus ad templum venisse, et illis nescientibus, in eo remansdotem discipulos benedicentem in coelum ascendisse, dicens: Elevatis manibus suis, benedixit eis. Et factum est dum benediceret
Abbreviated transcription (Latin):
quia cũmuliere loquebatur
ener discipuli quilerant inciuitatẽ. ut
abos emerent. Mlirant᷑ tantã xp̃i dig¬
nitionẽ. tantã clem̃tiã. qua ꝑditã
ouẽ quȩ rebat. qua gentilẽ & erroneã
nuliert̃ docebat. Hlanc eius misericor¬
dã. hanc bonitatẽ inestimabilẽ mira¬

Expanded text:
quod cum muliere loquebatur. Venerunt discipuli, qui erant in civitate, ut cibos emerent. Mirantur tantam Christi dignationem, tantam clementiam, qua perditam ovem quaerebat, qua gentilem et erroneam mulierem docebat. Hanc ejus misericordiam, hanc ejus bonitatem inaestimabilem mira
Abbreviated transcription (Latin):
xibilior est: sublimitas discretionis ex
solet reddere fructus. Expetitꝰ ergodãs
aphariseis ut de adultera sententiã ferr& :
Ñstatĩ iudicat. sed prius inclinansse digi
to interrã scribit. Ac sic demũ illis obnixe
insistentib iudicat. ut nos exemplo typi¬
ce monet. quatenus cũ quȩ libet mala
ꝓximorũ conspicimus non statĩ ea teme¬
re rep̃hendendo damnemꝰ. sed prius ad
nr̃i cordis c̃scientiã humilit̃ conuersi. di¬
giti discretionis aa sollicite disqͥramus
utrũ sint ea opera dõ placentia andispli¬
centia diligenti meditatione inuestigem
Temerariũ ÷ enĩ iuidicare de erra tib ali¬
enis. si adhuc rep̃henderis ꝓpͥis. Hinc apłs¬

Expanded text:
is est, subtilitas discretionis expsolet reddere fructus, ostenditur. Poss, ut de adultera sententiam ferret; non statim judicat, sed prius inclinans se, in terra scribit, ac sic demum illis obnixe insistentibus judicat, ut nos hoc exemplo typice moneat, quatenus cum ipsi mala proximorum conspicimus, non statim ea temere reprehendendo damnemus; sed prius ad nostri cordis conscientiam humiliter conversi, digito discretionis ea sollicite disquiramus, utrum sint opera Deo placentia an displicentia, sicque diligenti meditatione investigemus. Temerarium est enim judicare de erratibus alienis, si adhuc reprehenderis propriis. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt ei. Magist hec mulier modo
dep̃hensa est in adulterio. In lege autẽ
mor̃ses p̃cepit nob huius modi lapidare Tu
ergo quid dicis .
Ocaptiosa ueneratio. õ simulatũ uenenatȩ
os nectant. Sciebant enĩ idcirco uel
maxime dnm̃ a turbamari r misericor¬
diã p̃dicabat. & peccatores benignissi¬
me suscipiebat. Ideoq cũ inuenissent
mulierem in adulterio : exulta łamd¬
iuberet Dicebant enĩ ad inuicẽ: Si dixerit
lapidanda : hȩc mulier iuxta decretum
diȩ quã p̃dicabat deridebimus. sicq eũodi¬
osũ turbis a quib diligit᷑ faciemus : Siuero
lapidari eam ꝓhibuerit: quasi legis aduer¬
sariũ. & auctorẽ scelerũ publice cõp̃hen¬
demus. & mortis supplicio condemnabimꝰ
Sed quid ꝑuersitas humana ualeret contra

Expanded text:
ier modo ier modo deprehensa est in adulterio. In lege autem Moyses praecepit nobis hujusmodi lapidare, tu ergo quid dicis? O captiosa veneratio! o simulatum venenatae os nectant. Sciebant enim idcirco vel maxime Dominum a turbis amari quia misericordiam praedicabat, et peccatores benignissime suscipiebat: ideoque cum invenissent mulierem in adulterio, exjuberet. Dicebant enim ad invicem: Si dixerit, Lapidanda est haec mulier juxta decretum tum quam praedicabat, deridebimus, sicque eum odiosum turbis a quibus diligitur faciemus. Si vero lapidari eam prohibuerit, quasi legis adversarium et fautorem scelerum publice comprehendemus, et mortis supplicio condemnabimus. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ea laude cõmemorans : ꝗ ppiciat inqͥt
omnib iniquitatib tuis. qui sanãt om̃s infirmi¬
tates tuas . ꝑ gebat ergo dñs in montẽ oliuta
ibiq manebat᷑ : ut arcẽ misericordiȩ insec̃¬
stare. immose ostenderet. eẽ. ipsã miseri¬
cordiã sedm̃ psalmistȩ uocẽ. Ds̃ inquit sus
susceptor ms es. ds̃ meus miseri cordia mea:
galiũ umbra figurarũ lux euangelicȩ ue¬
ritatis mundo reuelanda erat
Etomnis inquit ppłs uenitadeũ. & seders
docebat eos
Sessio dnĩ. humilitatẽ in carnationis eiꝰ insi¬
nuat. ꝑ quã mundo subuenire dignatus:
cationẽ eĩ audire. & in eũ credere. & tan¬
to libentius quanto eũ sibi ꝑ assumptã
carnẽ ꝑsi ꝓximũ factũ eẽ.
meminerant Multiaut̃ diximꝰ q
plurimi suꝑba m̃te salutẽ quã attulerat
c̃tempserunt Vnde multo ante p̃dic¬
tũ fuerat. Audient mansueti & lȩtent᷑
Mansuetis ergo & simplicib sermonẽ dñi
mirantib & intentissime audientibus:
quid c̃temptores fecerint audiamus

Expanded text:
laude commemorans: Qui propitiatur, inquit, omnibus inquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas . Pergebat ergo Dominus in montem Oliveti, ibique manebat, ut arcem in se misericordiae constare, imo se ostenderet esse ipsam misericordiam, secundum Psalmistae vocem. Deus, inquit, susceptor meus es: Deus meus misericordia mea . galium umbra figurarum, lux evangelicae veritatis mundo revelanda erat. Et omnis, inquit, populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Sessio Domini humilitatem incarnationis ejus insinuat, per quam mundo subvenire dignatus est. cationem ejus audire, et in eum credere: et tanto libentius, quanto eum sibi per assumptam carnem proximum factum esse meminerant. Multi autem diximus, quia plurimi superba mente salutem quam attulerat contempserunt. Unde multum ante ptum fuerat: Audiant mansueti, et laetentur . Mansuetis igitur et simplicibus sermonem Domini mirantibus et intentissime audientibus, quid contemptores fecerint audiamus.