comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel ꝓ ex pectatione regni caeloirũm:
Qui ueraciter cumpsalmista dicere pos¬
sunt. Os uit ãmeã nunciauitibi: possi¬
isti lacrima sineas in conspectutuo.
Et iterum. Euerunt mͥhi lacrime
me ae panes die ac nocte : dum dicit᷑
mihi ꝑ singulos dies. ubi est ds̃ tuus
Tales enim ridebunt. quando implebit᷑
illud: quod dñs ait. Nunc̃ quidem
tristiciam habetis. Iterum autem ui¬
bouos. & gaudebit cor urm: & gau¬
dium uestrum nemo tollet auobis.
Risum autem hic. non pueriliter accipe¬
re debemus: sed mentis exultationẽ
& gaudium. Unde sara. ex promis¬
sione prolis. laetubunda ait. Risum
mihi fecit dñs. De quo perbeatum
iob dicitur. Accinexit fortitudi¬
ne lumbos suos. etridebit indie no¬
uissimo. Quia uero ꝑ humilitutis
meritum ꝑuenitur ad martyrii prae¬
mium: recte postalius beatitudines
sub infertur.
eatieritis cum uos oderint homines.
& cum separauerint uos & expro¬
bauerint. & eiectrint nomen uestrũ
tamquum malum: propter filium
hominis.

Expanded text:
vel pro exspectatione regni coelorum, qui veraciter cum psalmista dicere possunt: Deus, vitam meam annuntiavi tibi, posuisti lacrymas meas in conspectu tuo . Et iterum: Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, ubi est Deus tuus . Tales enim ridebunt quando implebitur illud quod Dominus ait: Nunc quidem tristitiam habetis, iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tolle» Risum autem hic non pueriliter accipere debemus, sed mentis exsultationem et gaudium. Unde et Sara ex repromissione prolis laetabunda ait: « Risum mihi fecit Deus . » De quo per beatum iae dicitur: Accinxit fortitudine lumbos suos, et ridebit in die novissimo . Quia vero per humilitatis meritum pervenitur ad martyrii praemium, recte post alias beatitudines subinfertur: Beati eritis cum vos oderint homines, et cum separaverint vos, et exprobraverint, et ejecerint nomen vestrum tanquam malum propter Filium hominis.
Abbreviated transcription (Latin):
Quia dñsnr̃ ihs̃ xp̃s omnẽ sexũ & omnẽ eta¬
tẽ liberare uenerat: dignũ erat. ut om̃is ae¬
tas & serus ei incarnationi testimoniũ ꝑhibera
Et quia ꝓphetauerat copulutu coniugio ꝓphe¬
tauerat uirgo: sy meonis senis aiusti ꝑsona
in troducit᷑. quẽ & longeua aetas idoneũ. &rius¬
ticia scm̃ fecerat. ut ex omni parte dignꝰ eã tesst¬
moniũ dño ꝑ hibere. & impleret᷑ ꝓ phetia quȩ

Expanded text:
istus omnem sexum et omnem aetatem liberare venerat, dignum erat ut omnis aetas et sexus ejus incarnationi testimonium perhiberet: et quia prophetaverat copulata conjugio, prophetaverat virgo, Simeonis senis et justi persona introducitur, quem et longaeva aetas idoneum fecerat, ut ex omni parte dignus esset testimonium Domino perhibere, et impleretur p
Abbreviated transcription (Latin):
mihi incensũ ab hominatioẽ mihi uimao¬
it bouẽ : quasi qui ÷ ex cerebnx canẽ Sed quę¬
stio hinc potest oriri ñ modica. quare impe¬
rauit ut offerri debuissent. sulli ñ placuerunt.
nec uoluntatis illius fuit. quȩ gemina solutio¬
ne potest solui Considerans omp̃s ds̃
animas iudeorũ ꝓnos adidola colenda &
ritũ gentiũ imitandũ: impera un cis nulia
e grauia ia crificia offerre. ne ouosi sinc ia¬
enficus sedentes. incultũ deoꝵ alie naonrui dũ
iudissem alios offerre inaderem. malunq

Expanded text:
mihi, incensum abominatio est mihi Qui macmihi, incensum abominatio est mihi Qui mactat bovem, quasi qui excerebret canem . Sed quaestio hinc potest oriri non modica, quare imperaverit ut offerri debuissent, si illi non placuerunt, nec voluntatis illius fuit? Quae gemina solutione potest solvi. Considerans Deus omnipotens animos Judaeorum pronos ad idola colenda, et ritum gentium imitandum, imperavit eis multa et gravia sacrificia offerre, ne otiosi sine sacrificiis sedentes, in cultum deorum alienorum, cum vidissent alios offerre, inciderent, ma
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ Sequit᷑ In possibale eñ ẽ sanguine tau¬
rerũ a prcorũ. auferri peccuta Quę ratio.
eẽ poterat ut rationabilis homo. singuine inra¬
nonabilis animalis mundaret᷑ Qua ppt &
sleniora percata pilla sacri ficia purgabunt.
corpꝰq munda but᷑ quantũ adlegẽ ꝑtin&. iam̃
ipossibile crat. criminalia & grauiora peccata.
illis sacrificus mudari. Eñde neminẽ ad ꝑ¬
fectũ addux̃lex. Ideo in grediens mundum
dicu Tlostiã & oblitionẽ noluisti : corp̃auĩ
a ptastimihi Holo caustomata ꝓpec catoñ
tibi placuer tuno dixi.. Ecc uenio inca¬
pite libri scripiu ẽredeoĩe imfaciã ds̃ uolunb¬
tatẽ tual liAneriores hostis postendunt᷑ his
uerb̾ mutles eẽ. ad integras ꝑfeciãq munda¬
tionẽ ÷ a forma tagis fuisse nec ee: accepta¬
biles dõ qm̃ abinitio añpla cicheil on
crematione amonaliu. qua delectatꝰ fuerit.
lical legat̃ odoratꝰ eẽ. odolẽ ssuaunatis sed
isaiam Neafferatis in quidultra sagificiũ

Expanded text:
ficium. Sequitur: Impossibile enim est sanguine taurorum et hircorum auferri peccata. Quae ratio esse poterat ut rationabilis homo sanguine irrationabilis animalis mundaretur? Quapropter etsi leviora peccata per illa sacrificia purgabantur, corpusque mundabatur, quantum ad legem pertinet, tamen impossibile erat, criminalia et graviora peccata illis sacrificiis mundari. Unde neminem ad perfectum adduxit lex. Ideo ingrediens mundum dicit: Hostiam et oblationem noluisti, corpus autem aptasti mihi. Holocaustomata pro peccato non tibi placuerunt, tunc dixi: Ecce venio. In capite libri scriptum est de me, ut faciam, Deus, voluntatem tuam. Anteriores hostiae ostenduntur his verbis inutiles esse ad integram perfectamque mundationem, et forma magis fuisse, nec esse acceptabiles Deo, quoniam ab initio non placueruncrematione animalium unquam delectatus fuerit, licet legatur odoratus esse odorem suavitatis, sed Isaiam: Ne offeratis inquit ultra sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
dementis. huius mundi. eramus seruientes.
lementa dicunt. quasiel euamenta eo
quod ex illis omnia corporaliu & uisibi¬
lia eleuata sunt. Quoduero dicitur
hic subelementis mundieramꝰ seruientes
quantum adiudȩos ꝑtinet dupliciter
potest intellegi. Ad primũ intellectũ:
dementauocant᷑ lex & ꝓphetia. quia

Expanded text:
is mundi eramus servientes. Elementa dicuntur quasi elevamenta: eo quod ex illis omnia corporalia et visibilia elevata sunt. Quod vero dicitur hic, sub elementis mundi eramus servientes, quantum ad Judaeos pertinet, dupliciter potest intelligi: ad primum intellectum elementa vocantur lex et prophetae, quia
Abbreviated transcription (Latin):
salex & ꝓphetia fudamentum sunt
onnium diuinorum eloquioꝵ. Sic etiã
uiplu ad hebreos: elementa apellage.
legimus. Sublege ergo & prophetia. gant
seruientesdõ. Aliter. Subelementis oiã
seruiebant : quia sub obseruatione solis
& lunȩ degebant. celebrantes ne omenias
temporĩs. id ÷ p̃fimitum tempus adõ patre.
finente quinta atate. & inchoante sexta.
misit ds̃ filium suum ex muliere. id ÷ ex
semine mulieris opere sp̃s scĩ creatum.

Expanded text:
 et fundamentum sunt omnium divinorum eloquiorum. Sic etiam in epistola ad Hebraeos elementa appellat legem: sub lege vero et prophetia erant servientes. Aliter: sub elementis etiam serviebant, quia sub observationis solis et lunae degebant, celebrantes neomenias temporis, id est praefinitum tempus a Deo Patre, finiente quinta aetate, et inchoante sexta, misit Deus Filium suum factum ex muliere, id est ex semine mulieris opere Spiritus sancti creatum.
Abbreviated transcription (Latin):
uto res sunt defensores rerum. cus
quimactores inisto loco: quia actor idem
st &x tutor. siue aduocatus. Auctor uero
ꝗt patronus. nutritor. quimore paterno
nutrit illum. Etad tutorem ꝑtinet de¬
fendere : & disponere respuer̾i. iuctũq.
& uestimentum ministrare. Ad auctorẽ
uero disciplina. & honestus morum con¬
uersationis. Similiter iudei quandiu fu¬
erunt paruuli sensu. subtutorib auctorib¬
que fuerunt usq dumuenit dispositum
tempus adõ patre. quando misit eis filiũ
sium. Iutore suero illoꝵ: fuerunt reges
adicultura non recedere: si aliquis ado¬
rare uellet idola.
ia & noscumeẽm paruuli : sub elementis¬
hiuus mundi eramus seruientes.

Expanded text:
utores sunt defensores rerum causidici bus isto in loco, quia auctor ipse est tutor sive advocatus: actor vero est patronus, nutritor, qui more paterno nutrit illum, et ad tutorem pertinet defendere et disponere res pueri, victumque et vestimentum ministrare: ad auctorem vero disciplina et honestas morum et conversationis. Similiter Judaei, quandiu fuerant parvuli sensu, sub tutoribus actoribusque fuerunt, usquequo venit dispositum tempus a Deo Patre, quando misit eis Filium suum: tutores vero illorum fuerunt reges tiam a Dei cultura non recedere, si aliquis adorare vellet idola. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus servientes.
Abbreviated transcription (Latin):
co qđ audita eiꝰ morte gauisus nunciaret᷑
lamuerotantis malis obsessus. & quia se
iuiuere non posse cognouerat: mortẽ acce¬
lerare cupiebat. Unde quadã die cum
resedisset: ictum ferientis in seipsum libra
uit. seq propriamanu ꝑcussisset. atq sta¬
timuitã finisset : nisi unus ex amicisqui¬
cinior astabat achiab nomine̾ manum
cũ gladio retraxisset. Talemigit᷑ hero¬
des̃ habuit finem: qui propt̃ saluatoris
odium. multũ sanguinem fuderat in nox¬
ium.
defuncto: ecce angłs diũ ite rum ap¬
paruit in somnis iosephinegypto dicens.
Surge etaccipe puerum & matremeius. &¬

Expanded text:
et quod audita ejus morte gavisus est. et quod audita ejus morte gavisus est. Jam vero tantis malis obsessus, et quod se vivere non posse cognoverat, mortem accelerare cupiebat. Unde quadam die cum resedisset, ictum fervit, seque propria manu percussit, atque statim vitam finisset, nisi unus ex amicis qui vicinior astabat, Achiab nomine, manum cum gladio retraxisset. Talem igitur Herodes habuit finem, qui propter Salvatoris odium, multum sanguinem fuderat innoxium. « Quo defuncto, ecce angelus Domini iterum apparuit in somnis Joseph in Aegypto, dicens: Surge et accipe puerum et matrem ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
hẽ morientium uersarent᷑. interclude¬
atuox & sensus, ab eet̃. Et cum post
ululũ amicoꝵ & famuloꝵ uocibus
acitatus sensum recepisset: iussit se de¬
m hiericho.. Cumq iam desua uita
esperatus cet̃ . om̃s principes iudeor. eo
ogulis ciuitatib & castellis ad secon¬
naros incustodia retrudi iussit : uocansq
urorem suamsalomẽ & frm tĩno¬
nne alexandrumdixit. Noui uideos
enea morte gauisuros: sed honorabiles
iequias habere potero ex planctũlu¬
entium. Fi uos meis uolueritis parere
eptis: Et mox utego spm̃ exalu uero:
mes pri cipes udeoꝵ̃ quosincustodia
idusi inuerficiatis Sicq fiat. ut quide
anorte gaudere cupiunt. suorum
ln iñteritum lugere cogantur
labemũ sanguinis effusione manũ
retraherent ᷑ singulis quinquagenu sar¬
genti dragmus dariiussit. Cumq dolo¬
rtingenti angustiuret᷑. antipatrem fillũ
suũ quemqua sidenece paternu tractan¬
tem unculis ligauerat iussit interfin

Expanded text:
dinem morientium versarentur, intercludedinem morientium versarentur, intercluderetur vox, et sensus abesset. Et cum post paululum amicorum et famulorum vocibus excitatus sensum recepisset, jussit se deferri Jericho. Cumque jam de vita desperatus esset, omnes principes Judaeorum ex singulis civitatibus et castellis ad se vocatos in custodiam retrudi jussit, vocansque sororem suam Salomen, et virum Alexandrum, dixit: Novi Judaeos de morte mea gavisuros; sed honorabiles exsequias habere potero ex planctu lugentium, si meis volueritis parere preceptis; et mox ut ego spiritum exhalavero omnes principes Judaeorum, quos in custodia rectusi, interficiatis; sicque fiat ut qui de mea morte gaudere cupiunt, suorum civium interitum lugere cogantur. Et ne ab eorum sanguinis effusione manum retraherent, singulis quingentas argenti drachmas dari jussit. Cumque dolore ingenti angustiaretur, Antipatrem filium suum, quem de nece paterna tractantem vinculis religaverat, jussit interfici;
Abbreviated transcription (Latin):
trida uermib scaturĩ ent ⁊ lnetas
erodi & anhelitus fetidus. intantum ut
omedicoꝵ aliquis ꝓ adhibendis me¬
iaiminib ad eum accedere posset. De¬
q nonnullos medicoꝵ ipsa ȩgridic᷑ posi¬
tusdicit᷑ occidere p̃cepisse : quasi quicius
iluti ꝓdesse possent. nec uellent. In suꝑ
xiam famem sitimq intollerabilẽ susti¬
hebat: Et quod grauius erat : omniscibus
x potus infastidium ei erat. In somnietatẽ
alc̃ sustinebat. ut dies noctesq ꝑ uigiles
ducent. Quõd si parum obdormisset.:
fintusma ꝓaciebat᷑. ut se obdormisse poe¬
ntent. Sed cumnimio amore p̃sentis ui¬
⁊ estuaret: iussit se deferri transiorda¬
uenubierant aquȩ calidę. quȩ & iam
anguentib medicabiles dicebantur. Sed
quȩ aluisutiles erant. illinichil profuer̃.
ũ. Visum etiã fuit medicis: ut infomentũ
plei teuidieum deponeret᷑. Quod cum
uisset ingressu it totum corpus eius
tolutũ dicit̾: ut etiam oculi insimilitu¬

Expanded text:
putrida vermibus scaturirent. Inerat putrida vermibus scaturirent. Inerat etiam et anhelitus fetidus, in tantum ut vix medicorum aliquis pro adhibendis medicaminibus ad eum accedere posset. Denique nonnullos medicorum in ipsa aegritudine positus dicitur occidere praecepisse, quasi qui ejus saluti prodesse possent, nec vellent. Insuper etiam famem sitimque intolerabilem sustinebat. Et quod gravius erat, omnis cibus et potus in fastidium ei erat. Insomnietatem talem sustinebat, ut dies noctesque pervigiles duceret. Quod si parum obdormisset, phantasma patiebatur, ut se obdormisse poeniteret. Sed cum nimio amore praesentis vitae aestuaret, jussit se deferri trans Jordanem, ubi erant aquae calidae, quae etiam languentibus medicabiles dicebantur. Sed quae aliis utiles erant, illi nihil profuerunt, sum. Visum etiam fuit medicis ut in fomentum olei tepidi eum deponerent; quod cum fuisset ingressus, ita totum corpus ejus resolutum dicitur, ut oculi in similitu
Abbreviated transcription (Latin):
Defuncto aut̃ herode. Igitur hea
quitantorum scelerum sefecerat auo¬
rem. ut nec ab ipsius dnĩ ꝑsecutione
num retraheret: non poterat remant
mnultus Quia enĩ fraudulent̃ regnu
udeorum primꝰ exgentibus ad eptu
fuerat. non solum iũ deis multa mala
tuleat: uerum etiã infiliis proprusp
mundi natum audisset: fellis inuidi
motus. ut unum ꝑdere posset queao
nandum audierat natum: dm̃nesꝑ
succenderat sutnec propt̃ multituds
morientium : nec ꝓpt̃ paruuloꝵ. imi¬
ciam. sua sęuitia cessaret. Propt̃ qd
uina ulcione ꝑcussus: in medicabilo
passusẽ xgritudinem Erat enim sii¬
& acerrima suspiria : & anhelitus
dui: Spasmuse quoq totiuscci ponl
ita uix respirare posset. Hydropi
buss corpus a tenuerat : it aut uesties
in flatione pedum grauarent̾. Inco
quoq uiscera Ntanto dolore arehala
ut ꝑ secretum naturȩ digerere ude
Prurigo quoq todus corporisintar
intollerabilis erat: ut etiam uerena

Expanded text:
Defuncto autem Herode. » Igitur Herodes, qui tantorum scelerum se fecerat auctorem, ut nec ab ipsius Domini persecutione manum traheret non poterat remanere inultus. Quia enim fraudulenter regnum Judaeorum primus ex gentibus adeptus fuerat, non solum Judaeis multa mala intulerat, verum etiam in filiis propriis mundi natum audisset, fellis invidia commotus, ut unum perdere posset, quem ad regnandum audierat natum, omnes pusuccenderat, ut nec propter multitudinem morientium, nec propter parvulorum innocentiam, sua saevitia cessaret. Propter quod divina ultione percussus, immedicabilem passus est aegritudinem. Erat enim febris, acerrima suspiria, et anhelitus assidui, spasmus quoque totius corporis, ita ut vix respirare posset. Hydropis morbus corpus attenuaverat, ita ut vestigia inflatione pedum gravarentur, interiora quoque viscera tanto dolore urebantur, ut per secretum naturae digerere videretur. Prurigo quoque totius corporis in tantum intolerabilis erat, ut etiam verenda
Abbreviated transcription (Latin):
thelaus aut̃ unus fuit dehero disfiliis. quẽ
post st̃ ad regnandum in iudȩa herodes in¬
stituerat. sed postea insolentia eiꝰ accusan¬
tibus iudcis: iudicio senatus apud uiennã.
quȩ gallicrum urbs : exilio religatus ui¬
tam̃ finiuit. Arche lausaut̃ quiuicens
leo interptut᷑. anti x pm̃ sĩgnificat. qui
ad tempus inscis uictoriã. hãbebit: & qua¬
sileo terribilis app̃arebit. In illa mergo
partem qua regnubut archelaus. iosepħ
cum puero nolu̾it ĩre : quia in illam par
aut̃ arthelui. xp̃sad terramisrł reuer¬
ticur: quia post interfectionem antixp̃i
synagoga ineũ creditura ẽ ut ait apłs.
Cum plenitudo gentium in trauert. tunc
omnis isrł saliuis fiet. Sed quia meccła

Expanded text:
» Archelaus autem unus fuit de Herodis filiis, quem » Archelaus autem unus fuit de Herodis filiis, quem post se ad regnandum in Judaea Herodes instituerat, sed postea insolentiam ejus accusantibus Judaeis, judicio senatus apud Viennam, quae Galliarum est urbs, exsilio relegatus, vitam finivit. Archelaus autem, qui vincens leo interpretatur, Antichristum significat. Qui ad tempus in sanctis victoriam habebit, et quasi leo terribilis apparebit. In illam ergo partem qua regnabat Archelaus, Joseph cum puero ire noluit, quia in illam partautem Archelai Christus ad terram Israel revertitur, quia post interfectionem Antichristi synagoga in eum creditura est, ut ait Apostolus: « Cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus fiet . » Sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
quiquerebant animam pueri. Qui con¬
surgens: accepit puerũ & matremeius.
Euenit interram isrł
tquia non dix̃ defunctus. sed de functi.
ex his angłisuerbis intelligimus. multos
principes iudȩoꝵ cum herode innecediũ
consensisse. & ideo diuina ultione actũ ẽ
ut multi exhis cumillo perirent: cum quo
inneccdnĩ consenserant Sp̃italit̃ uero
obitus herodis terminum significat inuidi¬
ose contentionis. quanunc uidȩa contra
ecłam sęuit. Qđ aut̃ p̾obitum herodis
puer ihs̃ ad terramisrł reuersusẽ. signifi¬
cat quia curta finem scłi : ad synagogã ẽ.
reuersurus: cũ ꝑpredicationem helię. &
enoch. in eum crediderint. Onde cum
xgrptũ deferri iubeatur x fugere. hoc
in nocte p̃cipitͥ. Cumuꝰ ad terram isrł
reuertitur nec noctis fit mentio: quia qͦs
nunc propt̃ incredulitatem in tenebris
descrit. circa finem scłi credentes in lucẽ
fidei rccipiet. maao
Iudiens aut̃ quod archelaus regnuret
inuidea proherode patre suo: timuit
illo ire.

Expanded text:
animam pueri. Qui consurgens, accepit puerum et matrem ejus, et venit in terram Israel. » Et quia non dixit, defunctus, sed defuncti, ex his angeli verbis intelligimus, multos principes Judaeorum cum Herode in nece Domini consensisse: et ideo divina ultione actum est, ut multi ex his cum illo perirent, cum quo in nece Domini consenserant. Spiritualiter vero obitus Herodis, terminum significat invidiosae contentionis, qua nunc Judaea contra Ecclesiam saevit. Quod autem post obitum Herodis puer Jesus ad terram Israel est reversus, significat, quia circa finem saeculi ad synagogam est reversurus, cum per praedicationem Eliae et Enoch in eum crediderint. Unde cum Aegyptum deferri jubeatur et fugere, hoc in nocte praecipitur: cum vero ad terram Israel revertitur, nec noctis fit mentio: quia quos nunc propter incredulitatem in tenebris deserit, circa finem saeculi credentes in lucem fidei recipiet. « Audiens autem quod Archelaus regnaret in Judaea pro Herode patre suo, timuit illo ire.
Abbreviated transcription (Latin):
Et aminqͥtus in somnis. secessit in partesgalieę
Etueniens: habitauit inciuittitẽ quȩ uo¬
cat᷑ nuzureth.
Quia enimna ⁊ areth flos siue firgultum
interp̃tut᷑ : significat ecłam que n& flo¬
rem habet mundiciȩ & uirgultũ uirtutũ.
Cuius uirgulti pulchritudinem: ammira¬
bat̾ sponsus incanticis canticoꝵ dicens
Que ÷ ista quȩ ascendit ꝑ desertũ sicut uir¬
gulu fumi exaromatib myrȩ eituris.
& uniuersi pul ueris pigmentarii : Cui
iterum uoce sponsi dicit᷑. Ego floscampi.
x lilium conuullium. Et quia ecclu
dep̃sentis uite amore ad cȩleste denderi¬
um transit. recte etiam nazareth galileę.
dicitur: quȩ trans inigratio interp̃tatur
Hoc testimonium ut diximꝰ. in scptua
taint̃pretib non habet᷑. Non nulliq
de esaie prophetę libro sumptũ cẽ ud
dicimus. quia sifixum descripturis pos¬
s& cugelistu testimonium: non dico¬
ꝑ prop̾hetus. sed ꝑ prophetam. Omi

Expanded text:
t admonitus in somnis secessit in partes Galilaeae, et veniens habitavit in civitate quae vocatur Nazareth. Quia enim Nazareth flos sive virgultum interpretatur, significat etiam quae et florem habet munditiae, et virgultum virtutum, cujus virgulti pulchritudinem admiratur sponsus in Canticis Canticorum, dicens: Quae est ista quae ascendit per desertum, sicut virgula fumi ex aromatibus myrrhae, et thuris, et universi pulveris pigmentarii ; cui iterum voce sponsi dicitur: Ego flos campi, et lilium convallium . Et quia Ecclesia de praesentis vitae amore ad coeleste desiderium transit, recte etiam Nazareth Galilaeae dicitur, quae transmigratio interpretatur.; hoc testginta interpretibus non habetur. Nonnulli enim de Isaiae prophetae libro sumptum esse volunt, dicimus, quia si fixum de Scripturis posuisset Evangelista testimonium, non diceret prophetas, sed per prophetam. Omne
Abbreviated transcription (Latin):
legaliu munera oblatu. Et hocideo.
ualentes ꝑ cammundari. Ut ad optio¬
nem. id est electionem filioꝵ̃ sub auditͥ
& afilio. Clamantem id ÷ clamareuos
facientem. Abba pater Sub auditur.
miserere mei. Abba aut̃ hebreum & sy¬
rum. pater uero grecum ẽ & latinum.
sed grã dĩ: ꝑ quem es redemptus.

Expanded text:
legalia munera oblata, et hoc ideo valentes per eam mundari; ut adoptionem, id est electionem filiorum, subaudis et a Filio. Clamantem, id est clamare nos facientem: Abba Pater, subaudis, miserere mei. Abba Hebraeum est et Syrum, Pater, Graecum et Latinum. sed gratia Dei per quem est redemptus.
Abbreviated transcription (Latin):
Iecundum consuetudinẽ huma neles
loquitur hic apłs. Selent enĩpo
morituri filiossuos paruulos quos
desrelinquunt: committere subtuo¬
bus & actoribus. usq ad illud tem
quo ipsi possint res proprias regere
cum consilio scabinioꝵ̃ ingeneralin
debent elegi. Quandi autẽ subile
tutelu ẽ paruulus. nihildistat aiser
licet sit dominus seruorum & filiusit
aut comitis. siue alicuius principis. q¬

Expanded text:
ecundum consuetudinem humanae legis loquitur hic Apostolus. Solent enim patres morituri filios suos parvulos quos haeredes relinquunt committere sub tutoribus et actoribus, usque ad illud tempus quo ipsi possint res proprias regere,cum consilio scabinorum in generali malo debent eligi. Quandiu autem sub illorum tutela est parvulus, nihil distat a servo, licet dominus servorum et filius regis, aut comitis, sive alicujus principis
Abbreviated transcription (Latin):
anguis animaliũ ir rationabiliũ poterat
bat᷑ scĩ ficabat᷑ siquis inmundus asꝑs fuis¬
set illo sanguine. Multo magis sanguis
xpĩ poterit mundare animã & plenissi¬
me scĩficare Sed nequis putaret plenã
scĩ ficationẽ & emundationẽ ꝓuenire
asꝑsione illĩ sanguinis legalis sub intulit
apłs carnis emundationẽ scđm legẽ ꝑillũ
dari. Quasi dicerit: Scĩficat᷑ qͥdẽ caro
& emundat᷑ ꝓpt̃ legis p̃ceptũ. sed tamen
anima ñ expiat᷑. Ad didit ꝗꝗ differentie
causa. ꝑquã demonstrauit illũ sanguinẽ
animaliũ ñ eẽ in maculatũ dicens de xp̃o

Expanded text:
bilium poterat batur, sanctificabatur, si quis immundus aspersus fuisset illo sanguine: multo magis sanguis Christi poterat mundare animam, et plenissime justificare; sed ne quis putaret plenam justificationem et emundationem provenire aspersione illius sanguinApostolus carnis emundationem secundum legem per illum dari; quasi dicat: Sanctificatur quidem caro et mundatur propter legis praeceptum, sed tamen anima non expiatur. Addidit quoque differentiae causam, per quam demonstravit illum sanguinem animalium non esse im
Abbreviated transcription (Latin):
compositũ. sicq facilitate in conp̃hensibili
indie iudicii in mutabis ab hac figura & spe¬
ciȩ in meliorẽ. Etut ostenderet iam deinde
facta dni sub aternitate mensura: addidit.¬
Etmutabunt᷑. Quasi dicer&. Postquam
mutati fuerint : in canouitate ꝑ manebunt.
num quã ad hoc corruptibile reddituri.
uautem idem ipsees. & annitui non defici¬
ent.
cc differaentia inter creaturam temporalit̾
factam : & creatorẽ insua aeternitate & qua¬
liter manentem. In omni potentem & enim
dm̃ noncadet p̃teritum uel futurũ : neq
aliu mutabilitas. sed omnia sunt ei p̃sen
subtili consideratione ꝑ pendens: substan¬
tiuo uerbo p̃sentis temporisususẽ. loquens
deillo. Caxlũ inquit. & terra mutabunt.
tuautem idem ipsces. Modoqui eras ante
dicit desemetipso. Ad morsen. ł gosua
qui sum. Hȩc dices filiis isrł. qui est mie
me aduos. Qua ꝓpt̃ omnis creatura racio
nabiilis quȩ ꝑse mutubilis ẽ. ac temporale

Expanded text:
compositum, sicque facilitate incomprehensibili compositum, sicque facilitate incomprehensibili in die judicii mutabis ab hac figura et specie in meliorem: et ut ostenderet jam deinde facta Domini sub aeternitate mEt mutabuntur; quasi diceret: Postquam mutati fuerint, in ea novitate permanebunt; nunquam ad hoc corruptibile rediturii. Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Ecce differentia inter creaturam temporaliter factam et Creatorem in sua aeternitate aequaliter manentem: in omnipotentem etenim Deum non cadit praeteritum vel futurum, neque aliqua mutabilitas: sed omnia sunt ei praesesubtili consideratione perpendens, substantivo verbo praesentis temporis usus est, loquens de illo: Coelum inquit et terra mutabuntur; tu autem idem ipse es: modo qui eras ante esse, dicit de semetipso ad Moysen: Ego sum qui sum. Haec dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos. Quapropter omnis creatura ratinabilis, quae per se mutabilis est ac temporalis,
Abbreviated transcription (Latin):
lore infirmitatis: a credigit᷑ inpuluerem.
Sicut ergo corpus humanũ ueterascit quidẽ
& inpuluerem redigit᷑. sed indie uidicii ꝑ
resurrectionem innouabitur. ista istud ca¬
lum aerium. premmia longeuitate quo¬
dam modo iamueterascit. sed indie uidi¬
cu ꝑ inflammationem ignis innouabitur.
tuelut amictum mutabis eos: & mutabun.
mictus dicit᷑ ab amiciendo : id ÷ circum¬
dando. Bene ergo caelum amictui cõparat᷑
quo circumdamur : qm̃ sicut amictus huma¬
nũ corpus hinc inde cingit: itacalum ex
omni parte cingit terram aqualacͥȩ libra¬
tum. Vnde & pellianimantis alio in loco
conparat᷑ : dicente psalmistit. Extendens
caelum sicut pellem. Mutabis inquit cae¬
lum : sicut amictum. Ac sidicer&. Sicut
amictus facile plicat̾e. si fuerit ex tensus.
rursusq si placat leuit̃ extendit᷑ : & si fu¬
erit sordib qoͥ inquinatus facile pocest mun
dari : ita calũ ate facile ẽ. extensum adq

Expanded text:
lore infirmitatis, ac redigitur in pulverem: lore infirmitatis, ac redigitur in pulverem: sicut ergo corpus humanum veterascit quidem et in pulverem redigitur, sed in die judici per resurrectionem innovabitur; ita istud coelum aereum prae nimia longaevitate quodammodo jam veterascit, sed in die judicii per inflammationem ignis innovabitur. Et velut amictum mutabis eos, et mutabuntur. Amictus dicitur ab amiciendo, id est circumdando: bene ergo coelum amictui comparatur, quo circumdamur, quoniam sicut amictus humanum corpus hinc inde cingit, ita coelum ex omni parte cingit terram aequa lance libratam: unde et pelli animantis alio in loco comparatur, dicente Psalmista: Extendens coelum sicut pellem. Mutabis inquit coelum sicut amictum: ac si diceret, Sicut amictus facile plicabitur, si fuerit extensus, rursusque plicatus leviter extenditur; et si fuerit sordibus coidari, ita coelum a te facile est extensum atque
Abbreviated transcription (Latin):
trahimꝰ & remitimꝰ: nonut poenitus desinat
cẽ asuanatura. sed mutubit᷑ ab hac speciae
in meliorem. & ab hac densitate in subtilitatẽ
dicit. Preterit figura huius mundi Si figu¬
tum spatium occupauit aqua tempore diluuii:
ita ut altior eet̃ quindecim cubitis suꝑ omnes
montes sub omnicaelo: ũt& quidã dicunt.
ꝑtingens usq ad circulum lunae. tantũ spa¬
tium tenebit ignisindie uidicii. comitans dni
aduentum. Iuxta qđ psalmista dicit.
Ignis anteipsũ p̃cedet. qui consum at nubilu
omnemq densitatem istius aeris. eritq caelũ
nouum & terra noua. De hac inmutatione.
& dñs in eugło loquitur dicens. Celum &
terra transibunt. Transibunt quidẽ ab hac fi¬
gura & speciȩ in meluis ꝑ innouationẽ. & ꝑ¬
manebunt in substantia propria.
t omnes ut uestimentũ ueterescent.
Uestimentũ hic debemꝰ. accipere corpus humanã
quod consumit᷑ longeuitate temporis. & do¬

Expanded text:
trahimus et remittimus, non ut penitus desinat trahimus et remittimus, non ut penitus desinat esse a sua natura, sed mutabitur ab hac specie in meliorem, et ab hac densitate in subtilitatem dicit: Praeterit figura hujus mundi . Si figutum spatium occupavit aqua tempore diluvii, ita ut altior esset quindecim cubitis super omnes montes sub omni coelo, et, ut quidam dicunt, pertingens usque ad circulum lunae, tantum spatium tenebit ignis in die judicii, comitans Domini adventum, juxta quod Psalmista dicit : Ignis ante ipsum praecedet qui consumet omnia nubila, omnemque densitatem istius aeris, eritque coelum novum, et terra nova. De hac immutatione et Dominus in Evangelio loquitur, dicens Coelum et terra transibunt: transibunt quidem ab hac figura et specie in melius per innovationem, et parmanebunt in substantia propria. Et omnes ut vestimentum veterascent. Vestimentum his debemus accipere corpus humanum, quod sumitur longaevitate temporis, et do
Abbreviated transcription (Latin):
ta subsistunt. qr uirtute iussionis ci om̃a
fuctu st̃. & sine ipso factum ÷ nichil. Sed
cũ moyses in principio genes caelũ dicat
primũ factũ ac deinde terrã. sic dicens.
In principio fecitds̃ calum & terram. Ques¬
tio orit᷑. quure psalmista primum posu¬
it terram. ac deinde caelum quasi terra ante
fuerit facta. quam calum. Quȩ ita soluitur.
Qđ ille p̃posuit calum terrȩ. iste sub posuit.
id circo factum ẽ : ut ostenderet᷑ simul illa¬
duo eẽ facta. Seu quia qđ diuina maiestas
simul fecit: humana uox simul nequiuit
rum dicere.
psiperibunt tuaut̃ ꝑ manes.
Hositum ẽ. hic pluralis numerus ꝓsingulari:
sicut multis aliis in locis diuinȩ scripture:
Non enĩ defirmamento hoc intelligendũ ẽ.
ubisidera continent᷑. neq decaelo ethereo
ꝑ quod cursus septem planetarum agunt᷑.
Sed deisto caelo acrio. a quo & auescaeli dicunt᷑.
potius accipiendum ẽ. Indie ergo iudicii pe
ribit istud cȩlum aereum unde a nelitum ad¬

Expanded text:
ra subsistunt; quia virtute jussionis ejus omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Sed cum Moyses in principio Geneseos coelum dixit primum factum, ac deinde terram, sic dicens: In principio fecit Deus coelum et terram: quaestio oritur, quare Psalmista ponit terram, ac deinde coelum; quasi terra ante fuerit facta quam coelum: quae ita solvitur: Quod ille proposuit coelum terrae, iste supposuit, idcirco factum est, ut ostenderetur simul duo facta esse: sed quod divina majestas simul fecit, humana vox simul proferre rum dicere. Ipsi peribunt, tu autem permanebis. Positus est hic pluralis numerus pro singulari, sicut multis aliis in locis divinae Scripturae: non enim de firmamento hoc intelligendum est, ubi sidera continentur: neque de coelo aethereo, per quod cursus septem planetarum aguntur; sed de isto coelo aereo a quo et aves coeli dicuntur, potius accipendum est. In die ergo juribit istud coelum acreum unde anhelitum at
Abbreviated transcription (Latin):
uit : numquã tristiciã habuit
cordatione peccati. Quid ⁊ enim oleol¬
ciae ungi. nisi peccati maculũ non haben
Scoꝵ & enim conscientia tunc magis acis
Sp̃ssiquidem scs̃ qui requieuit in xp̃o. custo¬
uit illũ. ut sine peccato conciperet᷑. sine ps¬
cato nusceret᷑. & sine peccatimaculu
hoc mundo transiret. Iuxta quod deilli
scriptumẽ. Peccatum non fecit. non inus
ẽ dolusinore eius. Sedquid ÷ qđ dicitp
tuis: Qui sunt ergo ei participes: inueq
quoq testamento fuerunt patriarcha p¬
ticipes xp̃i : in hacunctione. qr cũ nonet
oleo uisibili uncti. sed dono sp̃sscĩ replea¬

Expanded text:
it, nunquam tristitiam habuit ex recordatione peccati. Quid est enim oleo laetitiae ungi, nisi peccati maculam non habere? Sanctorum etenim conscientia tunc magis ac mas siquidem sanctus, qui requievit in Christo, custodivit illum, ut sine peccato conciperetur, sine peccato nasceretur, et sine peccati macula ab hoc mundo transiret: juxta quod de illo scriptum est: Peccatum non fecit: nec inventus est dolus in ore ejus. Sed quid est, tuis ? Qui sunt ergo ejus participes? In Veteri quidem Testamento fuerunt patriarchae participes Christi in hac unctione, quia cum non essent oleo visibili uncti, sed dono Spir
Abbreviated transcription (Latin):
tuus. Vnctus ÷ xp̃s. non oleo uisibili. se
plenitudine sp̃sscĩ: qui die baptismatis in
ciae columbe suꝑ eũ requieuit. Non ext¬
pore baptismatis solum modo plenitudos
scĩ. in eo mansit: sed potius ex tem pore co¬
ceptionis iuxtu qđ esaias loquit᷑ dicens

Expanded text:
tus est Christus non oleo visibili, sed plenitudine Spiritus sancti, qui die baptismi in specie columbae super eum requievit, nec ex tempore baptismatis solummodo plenitudo Spiritus sancti in eo mansit: sed potius ex tempore conceptionis, juxta quod Isaias loquitur, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ta illius participes. quia ad illos speo
samuhele. & dauid. & salomon quoq unct̾ ẽ. in
con. Sacerdotes ungebant᷑ sicut unct̾ ẽ. aaroa
imoyse. dicente sibi dño. Unges aaron& filios
eius. mihi in sacerdo tes iure ꝑpeuo. Prophe¬
p̃signabant quiẽ rex. & sacerdos. adq.
pheta. In nouo aut̃ testamento partici¬
bes illius sunt apłi. martyres. confessores.

Expanded text:
es illius, quia ad illos speciSamuele, et David, Salomon quoque unctus est in Sion: Sacerdotes ungebantur, sicut unctus est Aaron a Moyse, dicente sibi Domino: Unges Aaron et filios ejus mihi in sacerdotes jure perpetuo . Prophepraesignabant, qui ePropheta. In Novo autem Testamento participes illius sunt apostoli, martyres, confessores,
Abbreviated transcription (Latin):
dinipso habitat omnis plenitudo diuini¬
atis corporaliter.
tcum principio dnẽ terrã fundasti: & ope¬
amanuum tuarum sunt caeli.
ost humanitatis filuidĩ excellentiam.
onuertit se iterũ ad &ternitatẽ eius di¬
unitatis dicens. Tu in quit dnẽ in princi¬
bio creaturarum terram fundasti. Vbi
undauit terrã . Sirecte ꝑpendimꝰ : uidebi¬
nus. quia nutu & dispositione diuina sub¬
istit fundata. suꝑ nichili nisi in semetipsa.
quod dicit opera manuum tuarũ sunt caeli:
non ÷ putandũ quod uerbũ dĩ patris qđ in¬
orporeumẽ. manib operet᷑. qui a non ha¬
bet liniamenta. corporis innatura diuinita¬
tis sicut nos habemꝰ. Opera ergo manuũ eiꝰ.
urtute iussionis eiꝰ debemꝰ accipere. qm̃

Expanded text:
udo divinitatis corporaliter . Et tu in principio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli. Post humanitatis Filii Dei excellentiam, convertit se iterum ad aeternitatem ejus divinitatis, dicens: Tu, inquit, Domine, in principio creaturarum terram fundasti. Ubi ergo fundavit terram? Si recte perpendimus, videbimus quia nutu et dispositione divina subsistit fundata super nihili nisi in semetipsa. Et quod dicit, Opera manuum tuarum sunt coeli, non est putandum quod Verbum Dei Patris, quod incorporeum est, manibus operetur, quia non habet lineamenta corporis in natura divinitatis, sicut nos habemus. Opera ergo manuum ejus, virtutem jussionis ejus debemus accipere, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
legem diuinũ fit. Veritus & enĩ amor.
odium ẽ falsitatis. Et quia dns dilexit ius¬
ticiũ qui non peccauit. & odio habuit ini¬
quitatẽ : quid p̃mii meruerit ꝑcipere ex¬
ponit dicens.
Propterea unxitte dĩ ds̃ tuus oleo exul¬
tutionis p̃participibus tuis.
Psalmistu alloquit̾ filium dĩ & dicit.
o ds̃unait teds̃pat̃: oleo exultationis. Prop¬
terea qr odio habiusti iniquitatẽ. & dilex¬

Expanded text:
legem divinam fit. Veritatis etenim amor legem divinam fit. Veritatis etenim amor odium est falsitatis. Et quia Dominus dilexit justitiam, quia non peccavit, et odio habuit iniquitatem, quid praemii meruerit percipere exponit, dicens: Propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis. Psalmista alloquitur Filium Dei, et dicit: O Deus, unxit te Deus Pater oleo exsultationis. propterea quia odio hab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ scdem. possum intellegere iudicium qđ pro¬
cedit a sede. Istud ÷ uidicium. de quo ipse
filius dicit. Pater non iudicat quenquam.
sed nomne iudicium dedit filio. Etͦ quo psal¬
regida. Id ÷ de xpo. Thronus ergo dĩ in słm
bit electis dicens eis. Uenite benedicti patris
Etrepbis. Ite inignem a ternũ. Aeternu dis¬
cretione stabit inter utrosq eo ad testante
Quodq sequitur.
Uirga ȩquitutis. uirga regnitui.
Huirgã &equitatis. intellegit᷑ rectitudo sen¬
tentiȩ. & iudicii illius siue potestus regni
iusta. quȩ uirga regit iustos in iusticia et
ꝑcutit pios. Iuste& recte sine aliqua ꝑsona¬
rum acceptione cuncta gubernuns et ui¬
dicans.
Hilexisti iusticiam. & odisti iniqͥtatẽ.
sta uirgarectu ẽ. ut diligat᷑ iusticiũ. &
odeo hubeut᷑ inquitus. Nemo enim ꝑfec¬
te potest diligere iusticiũ. nisi odio habeat
iniquitatem: Iniquitas aut̃ quȩ & a nomia
nominatur. intellegit᷑ quicquid contra

Expanded text:
per sedem possumus intelligere judicium quod proper sedem possumus intelligere judicium quod procedit a sede. Istud est judicium, de quo ipse Filius dicit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio , et de quo Psalregis, id est Christo. Thronus ergo Dei in saeculum bit electis, dicens: Venite, benedicti Patris robis: Ite in ignem aeternum: aeterna discretione stabit inter utrosque, testante Quodque sequitur: Virga aequitatis, virga regni tui. Per virgam aequitatis, intelligitur rectitudo sententiae, et judicii illius, sive potestas regni justa: quae virga regit justos justitia, et percutit impios juste et recte, sine aliqua personarum acceptione cunctos gubernans et judicans. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem. Ista est virga recta, ut diligatur justitia, et odio habeatur iniquitas. Nemo enim perfecte potest diligere justitiam, nisi odio habuerit iniquitatem. Iniquitas autem quae et anomia nominatur, intelligitur quidquid contra
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ssunt. quando gaudia patriae cȩlestis au
ditorib suis annunciant dicentes poeniten¬
tiam agice : ad ꝓpinquubit enim regnum
caloꝵ. Et fułgebunt iusti sicut sol: & ert̃
sicut angłi di incalo. Flammauero ignisst̃¬
quando terrorem ignis gehennȩ sius audito¬
rib minant᷑ dicentes. Omnis arbor non fa¬
ciens fructum bonum. excidet᷑ & inignem
Qdfilium autem : sub audit̃. dicit psalmista
ntuere quomodo : & cum quanta duritate
trũ aut̃ qđ ÷ uirga aurea : potesta sintelligit᷑
regni. Dicit ergo psalmista loquens adsĩ
indomo ia cobineternũ: & regnicius non
erit finis. Istud ÷ regnũ. de quo turbe¬
ac clamabant. Benedictum qđ uenit reg¬
nũ patris nrĩ dauid. Et dequo : ipse dñs
piluto. Regnũ ncũ: non ÷ dehoc mundo
Aliter. Thronus siuc sedes iudicantium solet
eẽ. Vnde & in lege humana p̃cipit᷑. ut decͥ
iudicium nisi sedendo. Qua ꝓpt̃ non in congruȩ

Expanded text:
iae angeli sunt, quando gaudia patriae coelestis suis iae angeli sunt, quando gaudia patriae coelestis suis auditoribus annuntiant, dicentes: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Et: Fulgebunt justi sicut sol, et erunt sicut angquando terrorem ignis gehennae suis auditoribus minantur, dicentes: Omnis arbor non faciens fructum bonum excidetur et in ignem Ad Filium autem, subaudis dicit Psalmista:ga regni tui. Intuere quomodo et cum quanta claritate trum autem quod est virga aurea, potestas intelligitur regni. Dicit ergo Psalmista loquens ad Filin domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis . Istud est regnum, de quo turbae clamabant benedictum quod venit regnum patris nostri David; et de quo ipse Dominus Pilato: Regnum meum non est de hoc mundo . Aliter: Thronus sive sedes judicantium solet esse. Unde et in lege humana praecipitur, ut non detur judicium nisi sedendo. Quapropter non incongrue
Abbreviated transcription (Latin):
Ic anglis ad ponensꝓde. non enĩ seruatapłs
rdinem siue sensũ prȩpositionũ. Et estser
is. quẽ p̃cipiunt᷑ angłi adorare : deipsis
uis sp̃itib quotienscumq uult. facit ange
Ministro s&iã suos facit flammã ignis
uia qui in conspectu illius ad sistunt in a¬
o suo icendentes & inflamimantes
ed dit. lutiua quod alibidicit᷑ Inque
esuiderant angli ꝓspicere. Namqđ dĩẽ
pculit. Debuerit eñ dicere. qui ficit
suossps angłos. Sciendũ aut̃. quod angłs nomen
est officu. non naturȩ . qr semꝑ quidẽ sunt sps̃
sed nequaquã iure semꝑ uocant᷑ angłi : nisi
quando mutunt᷑ Angłs & enĩ greco uoca¬
bulo : latine dicit᷑ nuncius. Siqueris nomẽ
aut̃ nomen officii. Dicat᷑ & alio modo. An¬
głi & munistri omnipocentis dĩ : sunt sacer¬
dotes & p̃lati eccłȩ. iuxtu qđ maluchius
dicit. Labia sacerdocis custodiunt scientiã
& legemrequirunt exore eius. quia angis
dnĩ exercituum est. Sacerdo tesergo ecdȩ

Expanded text:
de. Non enim servat Apostolus ordinem sive sensum praepositionum, et est sensus: Ipse quem praecipiuntur angeli adorare, de ipsis suis spiritibus quotiescunque vult facit angelos. Ministros etiam suos facit flammam ignis: quia qui in conspectu illius assistunt, in amore suo incendentes et inflammantes reddit, juxta quod alibi dicitur, in quem desiderant angeli prospicere. Nam quod dixprotulit. Debuerat enim dicere, qui facit spiritus suos angelos. Sciendum est autem quod angelus nomen est officii non naturae, qui semper quidem sunt spiritus, sed nequaquam jure semper vocantur angeli, nisi quando mittuntur. Angelis etenim Graeco vocabulo, Latino dicitur nuntius. Si quaeris nomen autem nomen est officii. Dicatur et alio modo: Angeli et ministri Dei omnipotentis sunt sacerdotes et praelati Ecclesiae, juxta quod Malachias dicit : Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. Sac
Abbreviated transcription (Latin):
& adsuperiora potest repicere. ut ita legut᷑
sub interrogatione. Rursũ cui angłoꝵ dix̃
ego erd illimpatre : & sub audit̃. nulli.
Vel certe absolute. & affirmatiuȩ. hoc modo
Rursũ dicit deillo ds̃ pater. Egoero illimipate
Etcum iterum introducit primogenitũ in or¬
bem terrȩ dicit. Etad orent eũ om̃s angliei.
Omnis unigenitus potest dici primogenitus.
eo qđ primus aperiat uuluam: matris.
Non tam̃ omnis primogenit̾. unigenitꝰ quia
habet alios fr̃s subsequentes. Dñs aut̃ ihs̃
tam scđm diuinitatẽ quã scđm humanita¬
tem : & unigenitꝰ. & primogenit̾ dicipocest:
Vnigenitus : scđm diuinitatem : quia inna¬
tura diuinitatis non habet frs̃ subsequentes.
Scđm humanitatem. quoq. unigenitꝰ ÷ bea¬
tae maria. qua post illũ alios nongenuit.
ꝑ salõmonem testat᷑ dicens. Egosapienn
ex ore altissimi ꝓdiui: primogenita an
omnẽ creatura. Scđm humanitatẽ

Expanded text:
et ad superiora potest respicere, ut ita legatur et ad superiora potest respicere, ut ita legatur sub interrogatione rursum cui angelorum dixit: Ego ero illi in patrem? et subauditur nulli; vel certe absolute et affirmative hoc modo, rursum de illo dicit Deus Pater: Ego ero illi in patrem. Et cum iterum introduxit primogenitum in orbem terrae dixit: Et adorent cum omnes angeli Dei. Omnis unigenitus potest dici primogenitus, eo quod primus aperiat vulvam matris; non tamen omnis primogenitus unigenitus, qui habet alios fratres subsequentes. Dominus autem Jesus tam secundum divinitatem quam secundum humanitatem et unigenitus, et primogenitus dici potest. Unigenitus est secundum divinitatem, quia in natura divinitatis non habet fratres subsequentes; secundum humanitatem quoque unigenitus est beatae Mariae, quae post illum alios non genuit: , sicut per Salomonem testatur, dicens: Ego sapientia ex ore Altissimi prodivi, primogenita ante omnem creaturam. Secundum humanitatem qua
Abbreviated transcription (Latin):
nussũ. neq initiũ neq finem hubens : itatt sẽꝑ¬
habeo filium coat̾nũ mihi. Tale & illud qđ ali¬
bidic̃. Anteluciferum genuite. Id ÷ ante ange¬
lica creaturẽ. & ante omnia scła. Etrursũ¬
Itego ero illiin patre. & ipse critmihi infiliũ
Uidesne quo modo discernit geminũ creaturã
in xp̃o: nam quod dix̃ paulo superius hodie
genuite : ad diuinitatis retulit naturam.
Atuero quod sub intulit. ego ero illi in patre.
adhumanitatis essentiã refert sine aliqua
dubitatione. Unde & congruȩ uerbo futuri
temporis. usus: dicens ero: qm̃ ds̃ pat̃ dixit
tabo sementuum qđ egrediet᷑ delumbistius
& firmubo thronũ eiꝰ suꝑ chronumtuum:
ipseq erit mihifilius & ego ero illum patre :
futurũ erat adhuc ut uerbũ dĩ patris assum¬
mer& hominem inutero uirginali. in utate
ꝑ sonȩ suȩ. qui filius dĩ inueritate eet̃ non ad¬
optuius. sed ꝓprius. Hac aut̃ sententia.

Expanded text:
nus sum, neque initium, neque finem habens, ita te senus sum, neque initium, neque finem habens, ita te semper Filium coaeternum mihi habeo. Talangelicam creaturam, et ante omnia saecula. Et rursum: Ego illi ero in patrem, et ipse erit mihi in filium. Videsne quomodo discernit geminam naturam in Christo? Nam quod dixit paulo superius, hodie genui te, ad divinitatis retulit naturam: at vero quod subintulit, ego ero illi in patrem, ad humanitatis essentiam refert sine aliqua dubitatione. Unde et congrue verbo futuri temporis usus est, dicens, ero. Quoniam Deus tabo semen tuum, quod egredietur de lumbis tuis; et firmabo thronum ejus super thronum tuum: ipseque erit mihi filius, et ego ero illi Pater, futurum erat adhuc, ut Verbum Dei Patris assumeret hominem in utero virginali, in unitatepersonae suae, qui Filius Dei in veritate esset, non adoptivus, sed proprius. Haec autem sententia
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. Qua ꝓpt̃ illi sunt ministri & famuli.
sicut in eiꝰ temptatione & passione. in resurrec¬
tione quoq atq ascensione declunctum ÷:
Cuienim dix̃ aliquando angloꝵ̃ filius ins̃ estu
ego hodie geniute
Subaudis nulli angłoꝵ hoc dictum ÷. Hoc
de uerbo dĩ intelligendum ẽ. quod co at̃nũ &
consubstantiale ẽ. patri : non dequulibet
creatura: licet legamꝰ in libro iob. angłos ap¬
pellacos eẽ filios dĩ. Ingenesi quoq filios seth.
Qđ utiq quando fit abusiue fit. Quando
ergo dix̃ ei filius m̃s estu : tempore baptis ma¬
tis. & in monte quando inconuit uox pat̃na
sua essentia illum eẽ genitũ. Notandumq
qr nondiã ante omnia scła genuite : uel in
p̃terito tempore. sed hodie inquit genuite.
qđ aduerbiũ ẽ. p̃sentis temporis. Ideo enim
nec p̃terita transcunt. nec futura succcdunt. sed
omã tempora simul ciuncta sunt. quia omnia
p̃sentia habet. Et est sensus. Sicut ego semꝑater¬

Expanded text:
tionis. Quapropter illi sunt ministri et famuli, tionis. Quapropter illi sunt ministri et famuli, sicut in ejus tentatione et passione, in resurrectione quoque et ascensione declaratum estCui enim dixit aliquando angelorum: Filius meus es tu, ego hodie genui te? subaudis, nulli angelorum hoc dictum est. Hoc de Verbo Dei intelligendum est, quod coaeternum et consubstantiale est Deo Patri, non de qualibet creatura, licet legamus in libro Job angelos appellatos esse filios Dei: in Genesi quoque filios Seth: quod utique quando fit, abusive fit. Quando ergo dixit ei: Filius meus es tu? Tempore baptismatis et in monte quando intonuit vox paterna sua essentia illum esse genitum. Notandumque quia non dixit, ante omnia saecula genui te, vel in praeterito tempore, sed hodie, inquit, genui te, quod est adverbium praesentis temporis. In Deo enim nec praeterita transeunt nec futura succedunt, sed omnia tempora simul ei juncta sunt, quia omnia praesentia habet; et est sensus: Sicut ego semper aeter