comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fortuna quȩpiis inuidere consueuit statius hic trahens colorẽ ait inuid a fatapiis et fors
ingentib: ausis rara comes : absentiferat inferias hoc ẽ cenota fion faciat et impleat honori
sepulcri : ematrib: en obilib: nã matres non nisi nobiles dicimus unde et matronȩ dictȩ sunt
demore solutȩ: ille autẽ hunc locũ eẽ in terruptũ oratione nisi intelligimus : iugiles simulta¬
tat quiuigiliarũ officiũ habebant : seruant queciues hic distinguendũ ẽ alias sensus non ꝓcedt
regẽq requir̃ regis filiũ ut magnũ reginȩ sed enĩ miserȩatus am̃orẽ : cȩtera ꝑ t̃ras omnes exis¬
gerat more suo uigilantũ laborẽ : consiliũ summis .r. drih. lucilii uersus uno tantũ sermone
inuenirent : ad nixi hastis ostendit iam eos dicrnastatione fatigatos quod autẽ stant roma¬

Expanded text:
‘fortuna’, quae piis invidere consuevit. Statius, hinc trahens colorem, ait «invida fata piis et fors ‘fortuna’, quae piis invidere consuevit. Statius, hinc trahens colorem, ait «invida fata piis et fors ingentibus ausis rara comes». ABSENTI FERAT INFERIAS hoc est cenotaphion faciat et inpleat honorem sepulcri. E MATRIBVS e nobilibus; nam matres non nisi nobiles dicimus, unde et matronae dictae sunt. es crinem de more solutae». ILLE AVTEM hunc locum esse interruptum oratione Nisi intellegimus. VIGILES SIMVL EXCITAT qui vigiREGEMQVE REQVIRVNT regis filium, ut «magnum reginae sed enim miseratus amorem». CAETERA PER TERRAS OMNES exaggerat more suo vigilantum laborem. CONSILIVM SVMMIS R. D. R. H. Lucilii versus uno tantum sermone invenirent. ADNIXI HASTIS ostendit iam eos diurna statione fatigatos. Quod autem ‘stant’ et Roma
Abbreviated transcription (Latin):
secundu at fedro quoties aliquid promerito nr̃o deposcimtis petere uer dẽ eũ aliquid humi¬
letundũ peib. pos ul lonios et bene q łeurudu nolit ducere. latent ostendit mnoena pallatrea¬
ubinuen:eteduo setũ lamuis sumoni qdsungere reb summũ et ex tremum dicimus elaudobrle
bentene in redubi sonr moneuase dubio ña hocdicit nondebesmȩ necitua gloria necapeniea¬
lisse or ee iri iunitos belions slieta supse pueroe needũ probatus undese erabillis tẽ poribuis et
uponsture atas comion demonstrancis ut si ẽ hicido in mes pectore potest et sic acipi atdicas¬
est hic animus lucis contemptor hoc ẽ iste animus ergo hic et produci potest et corripia stũ qui
uitae p̃tioinihiltale uerebar qualetu suspicaris : hec humana negotia ł que loquitur: mandet
umo multi hic distingunt alii iungunt mandet homosolita. ut conmendet in t̃ra solita autẽ

Expanded text:
secundum Varronem quotiens aliquid pro merito nostro deposcimus, petere vero est cum aliquid humisecundum Varronem quotiens aliquid pro merito nostro deposcimus, petere vero est cum aliquid humiliter et cum precibus postulamus. et bene quod Euryalum nolit ducere latenter ostendit: nam ideubi nunc credit esse Aenean. SVMMIS ADIVNGERE REBVS ‘summum’ et extremum dicimus et laudabile. Bene ergo in re dubia sermone usus est dubio; nam hoc dicit: non debes me nec a tua gloria nec a periculis segregare. GENITOR BELLIS ADSVETVS ipse puer est necdum probatus; unde se et a belli temporibus et est in meo pectore. potest et sic acest hic animus lucis contemptor, hoc est iste animus. ergo 'hic' et produci potest et corripi. Ad v. vitae pretio. NIHIL TALE VEREBAR quale tu suspicaris. HAEC humana negotia, vel quae loquitur. MANDET HVMO multi hic distinguunt; alii iungunt ‘mandet humo solita’, ut ‘commendet in terra’. ‘Solita’ autem
Abbreviated transcription (Latin):
st consilia mouaptoriah̃ inpisfu licuiuas numinis et priino dixerur mentos umanos nsto¬
ueriscils ponenede p̃henden ptã adominia bonesta impellinos genio et namine quochi fa¬
uelisnri l mobis sũscentib dat᷑ prauauero nostram̃te noscupere ee desiderare hecenom
potest fier nolt prascentimn inũ doluntate cupiamus quib: nibil malã cion suoi glacer in¬
conune iuc or pisũ sensums nõc eni dictit nisus eur aledine nostrismtibi eupeditates inu¬
dunt et desideria andeus fit cesemtes cupiditas mentib addunt bentraddant nã anumnus
puerat̃ sllocatus : ernis q r sit fiducia ÷ispsius desiderii uult ẽẽ rationabiles causas nom¬
fouinoqo d&c teris̃ pendus n c altero porro hor tantis est: quid duibitem ideft corrtem omnis
munoq tatio in dubitatione e ante sententiã populusq pattres er uitans popu lus postes con¬
mancmn consociu dinem ion soł & plerumq prius enim iubebat aliquid populus postea con

Expanded text:
et consilia moveatur, an inpulsu alicuius numinis? Et primo dixerunt, mentes humanas moveri sua sponte; deprehenderunt tamen ad omnia honesta inpelli nos genio et numine quodam familiari, quod nobis nascentibus datur, prava vero nostra mente nos cupere et desiderare; nec enim potest fieri ut prava numinum voluntate cupiamus, quibus nihil malum constat placere. Vnde nunc hic ortus est sensus; hoc enim dicit Nisus: o Euryale, dine nostris mentibus cupiditates iniciunt et desideria, an deus fit ipsa mentis cupiditas? MENTIBVS ADDVNT bene ‘addunt’: nam animus fuerat collocatus. CERNIS QVAE R. H. FIDVCIA R. ipsius desiderii vult esse rationabiles causas. SOMNO VINOQVE alterum pendet ex altero. PORRO hortantis est. QVID DVBITEM id est cogitem: omnis enim cogitatio in dubitatione est ante sententiam. POPVLVSQVE PATRESQVE transfert in Troianos Romanam consuetudinem, ut solet plerumque: prius enim iubebat aliquid populus, postea con
Abbreviated transcription (Latin):
tio nã ualli fustes sunt quib: uallũ munit᷑ ipse desustentaculis uitiũ primus uallos subtec¬
ta referto : non armis mihi uulcanibenear mageneralit̃ dixit nã ipse habuit auulc no
sed solũ gladiũ ut ensẽ quẽ dauno igni potens deus ipse parentis fecerat et stigia canden¬
tẽ tinxerat unda ꝑ hoc autẽ quasi latent̃ dicit se achille cẽ meliorẽ. quise troianos etiuã
sine diuinis armis superare posse confidit: addant seꝑtinus omnes netimere uideatur.
auxiliorũ multitudinẽ dicit incrementa eẽ uictoriae luce palã ꝓpt̃ tenebras et furta
in hercia : quos distulit haector bene solius haectoris factaẽ commem oratio ut ostendatꝰ
peris se quipotuit eẽ t̃rori ꝑ quoduult aeneã nihil fortit̃ inbello fecisse tro ia no melios

Expanded text:
tio; nam valli fustes sunt, quibus vallum munitur. Ipse de sustentaculis vitium «primus vallos sub tectio; nam valli fustes sunt, quibus vallum munitur. Ipse de sustentaculis vitium «primus vallos sub tecta referto». NON ARMIS MIHI VVLCANI bene arma generaliter dixit: nam ipse habuit a Vulcano, sed solum gladium, ut «ensem, quem Dauno ignipotens deus ipse parenti fecerat et Stygia candentem tinxerat unda». Per hoc autem quasi latenter dicit se Achille esse meliorem, qui se Troianos etiam sine divinis armis superare posse confidit. ADDANT SE PROTINVS OMNES ne timere videatur auxiliorum multitudinem, dicit incrementa esse victoriae. LVCE PALAM propter tenebras et furta inertia. QVOS DISTVLIT HECTOR bene solius Hectoris facta est commemoratio, ut ostendatur perisse, qui potuit esse terrori: per quod vult Aenean nihil fortiter in bello fecisse Troiano. MELIOR Q
Abbreviated transcription (Latin):
nec neres ponsã quiascit falsũ ẽẽ quod dixit argumentis probare dicta contendit dicens ẽẽ
sceleratã gentẽ raptã sibi coniugẽ in quofacto ititur grecorũ exemplo quirapta helena
gentẽ deleuere troianã coniuge p̃repta inuidiose sponsã coniugẽ uocat: nec solo stangit ist
dolor cur non insimilitudine criminis sit penae similitudõ siculparepetit᷑. supplicia quoq
geminentur penitus modo ñ .g .o.p. f modo omne genus femineũ ñ eos penitus perosos
dicebat locutus ẽ autẽ figuratẽ fossarũ quemore ñ tutela sed mortis dilatio: an non uider̃
legit᷑ et at ñ si an non ab solutũ ẽ siat ñ incepti ua ẽ particula ad ornatũ ꝑtinens horati¬
us at õdeorũ quicquid incelo regit tale ẽ at ñ sie frigrus penetrat l. puallũ dicit᷑ ipsamuni¬

Expanded text:
necne, responsa? Quia scit falsum esse quod dixit, argumentis probare dicta contendit, dicens esse necne, responsa? Quia scit falsum esse quod dixit, argumentis probare dicta contendit, dicens esse sceleratam gentem, raptam sibi coniugem: in quo facto utitur Graecorum exemplo, qui rapta Helena gentem delevere Troianam. CONIVGE PRAEREPTA invidiose sponsam coniugem vocat. NEC SOLOS TANGIT ATRIDAS ISTE DOLOR cur non in similitudine criminis sit poenae similitudo? Si culpa repetitur, supplicia quoque geminentur. PENITVS MODO NON G. O. P. F. modo omne genus femineum non eos penitus perosos decebat. Locutus est autem figurate. FOSSARVMQVE MORAE non tutela, sed mortis dilatio. AN NON VIDERVNT legitur et ‘at non’: si ‘an non’, absolutum est; si ‘at non’, inceptiva est particula, ad ornatum pertinens: Horatius «at o deorum quidquid in caelo regit». Tale est «at non sic Phrygius penetrat L. p.». VALLVM dicitur ipsa muni
Abbreviated transcription (Latin):
prose troiani putabant in contrariũ uertit dicens nauigationis et fugȩ auxiliũ ꝑdidisse trou¬
nos quosconstat profelicitate habuisse nauigationis uitare discrimina rerũ pars altera d
humanȩ enĩ naturȩ duoelem̃ta concessa s̃ mare et t̃ra:nihilme fatalia t̃rent tacitis occurnt
questionibus dicens si fatalit̃ se aditaliã uenisse dicunt ia uener̃ . conpletas̃ fata et callide tacut
quoderat fatale troiani enĩ dicebant italiae sibi regnadebers et ẽ oratoriũ questiones ita pro¬
ponere ut facile solutionis sortiant᷑ euentũ : siqua friges ps. iactant quasi et ista fingant sunt
et mea contra fata mihi hoc falsũ ẽ qđ dicit turnus sed in arte redorica tunc nobis concȩditur
utim̃ datio cũ redarguere nullus potest ut hocloco ẽ qui senim uero potest scireturno data sis

Expanded text:
pro se Troiani putabant, in contrarium vertit, dicens navigationis et fugae auxilium perdidisse Troiapro se Troiani putabant, in contrarium vertit, dicens navigationis et fugae auxilium perdidisse Troianos, quos constat pro felicitate habuisse navigationis vitare discrimina. RERVM PARS ALTERA D. humanae enim naturae duo elementa concessa sunt, mare et terra. NIL ME FATALIA TERRENT tacitis occurrit quaestionibus, dicens: si fataliter se ad Italiam venisse dicunt, iam venerunt, completa sunt fata. Et callide tacuit quod erat fatale: Troiani enim dicebant Italiae sibi regna deberi. Et est oratorium quaestiones ita proponere, ut facile solutionis sortiantur eventum. SI QVA PHRYGES P. SE IACTANT quasi et ista fingant. SVNT ET MEA CONTRA FATA MIHI hoc falsum est quod dicit Turnus. Sed in arte rhetorica tunc nobis conceditur uti mendacio, cum redarguere nullus potest, ut hoc loco est: quis enim vere potest scire, Turno data sint,
Abbreviated transcription (Latin):
pus numinis filiustimuit trberis ꝑhos autẽ gradus maiorturni designatur audatiatale ẽ et in
quarto at non in felix animi foenis seet amnis rauca sonans proraucesquã rauca amnis reuocat
que pedem trberinus ab alto nunc ipsũ deũ t̃ritũ dixit. supra undas fuisse ꝑt̃ritas et insere pris¬
sas: animos tollit dictis magnanimi tatẽ suã conprobat dictis tale ẽ illadecontrario turbatũq
oculis: haec monstra petunt appetunt ut reginã petit uppit̃ ipse scilicet qui omnib: prestare
consueuit unde et iuppit̃ dictus ẽ quasiiuuans pat̃ ergo auxiliũ solitũ ñ circatroianos accipimu
sed quod ipse prestare consueuit : non te laneq ignes exr ñ expectant troiani ut rutulorũ telis
aut ignib pereant qui iam nauium amissione perier̃ : maria inuia teucris color ẽ nã rẽqũ

Expanded text:
pus, numinis filius, timuit Tiberis. Per hos autem gradus, maior Turni designatur audacia. Tale est et in pus, numinis filius, timuit Tiberis. Per hos autem gradus, maior Turni designatur audacia. Tale est et in quarto «at non infelix animi Phoenissa». ET AMNIS RAQVE PEDEM TIBERINVS AB ALTO nunc ipsum deum territum dixit: supra, undas fuisse perterritas et in se repressas. ANIMOS TOLLIT DICTIS magnanimitatem suam conprobat dictis. Tale est illud e contrario «turbatumque oculis». HAEC MONSTRA PETVNT appetunt, ut «reginam petit». IVPPITER IPSE scilicet qui omnibus praestare consuevit: unde et Iuppiter dictus est, quasi iuvans pater. Ergo ‘auxilium solitum’ non circa Troianos accipimus, sed quod ipse praestare consuevit. NON TELA NEQVE IGNES EX. R. non exspectant Troiani ut Rutulorum telis aut ignibus pereant, qui iam navium amissione perierunt. MARIA INVIA TEVCRIS color est: nam rem quam
Abbreviated transcription (Latin):
duerm quecũ q hue ostendit aliquas et periturasseuaserit undis deuqdis perernti eũ ue¬
nerit adeũ lõũ de quo nauigandũ iã nonsit: alii legunt eua seret aeidarũ perieudũm¬
t nondixit taliesere sice supra qualis mugitus fugit cũ saucius gramurus ꝑ pioeisad
rentos ardentes Et ẽ fignientũ poeticũ aderat promissa dies promissũ dempus inuu¬
ume huns ta pudd comicos iniurius qui audet aliquid contra ordinẽ iunis setbene inui¬
ria quia et contra necessitatĩ fatiet contrarationẽ federis bella commouerat noualux
id ẽ nimb: deorũ quod ipse paulo post dicit ne trepidate prone festinetis. et ꝑhoc significatur ides
ad nauiũ defensionẽ egressos ñ eẽ troianos quia num̃ uetauit : Ite de aepelagi alii hucusq uolunt
matrẽ deũ locutã alii iangunt genitrix iubet: obstipue rerutulitim uer rutulitimuit messa¬

Expanded text:
v. 98 Quaecumque hic ostendit aliquas esse perituras. evaserit undis de undis exierit, cum vev. 98 Quaecumque hic ostendit aliquas esse perituras. evaserit undis de undis exierit, cum venerit ad eum locum, de quo navigatura iam non sit. alii legunt 'evaserit undas'; quQualis nereia doto non dixit 'tales erunt': sic supra "qualis mugitus, fugit cum saucius aram taurus" . AdRENTES ardentes; et est figmentum poeticum. ADERAT PROMISSA DIES promissum tempus adiustitia. Hinc est apud Comicos ‘iniurius’ qui audet aliquid contra ordinem iuris. Et bene ‘iniuria’, quia et contra necessitatem fati, et contra rationem foederis bella commoverat. NOVA t nimbus deorum, quod ipse paulo post dicit. NE TREPIDATE pro ‘ne festinetis’. Et per hoc significatur ideo ad navium defensionem egressos non esse Troianos, quia numen vetavit. ITE DEAE PELAGI alii hucusque volunt matrem deum locutam. Alii iungunt ‘genetrix iubet’. OBSTIPVERE RVTVLI timuerunt Rutuli, timuit Messa
Abbreviated transcription (Latin):
nontis idae cacumind propt quod dixit in arce summa nigraniti prcer tirantiumtbetia serpor¬
dr inus pasega non trabes nãdeacere naues non fiunt undemelius rebores intellgirus referen¬
is udpiceas uel pinos sane notandũ trabes eum dixisse de arboribus cũ nondicante s rabesinisi cã
dasit piacuib nãhis remotis sacrilegiũ commit teretur  timerranxius ae potudi titi nasui
ort boss brruiate destratit ꝓthis et eẽ nũplinũ ẽ presit hisertas ee inanortib poris quđ
ficit bo cu imis tause torquetꝗͥ sim sustinet regit quo facatrabus oscendit fugta posseabi¬
tusq nerrstpericula lua hoc dicit casib licentiã hace petitio uult adio reu ibas eutns
fostiqua hempoe nacigationis debectimere periculẽ qued perde fuenies ꝓ aubous te t̃ut¬
os deuur euitanta d ppcur a sidiceret neriti quidem d corũ defanoe lao eaubiuto¬

Expanded text:
 montis Idae cacumina, propter quod dixit ‘in arce summa’. NIGRANTI PICEA ‘nigranti’ umbrom supra diximus. Ad v. 87 Has ego non 'trabes', nam de acere naves non fiunt: unde melius arbores intellegimus, referentes ad piceas vel pinos. sane notandum trabes eum dixisse de arboribus, cum non dicantur trabes, nisi iam clusit piaculum: nam his remotis sacrilegium committeretur. TIMOR ANXIVS aut perpetuum est timORTAS bona brevitate detraxit et ‘his’ et ‘esse’; nam plenum est ‘prosit his ortas esse in montibus nostris’, quod fecit elocutionis causa. TORQVET QVI S. M. sustinet, regit. QVO FATA TRAHIS ostendit fata posse aliTVSQVE INCERTA PERICVLA L. A. hoc dicit: casibus licentiam haec petitio vult adimere; nam Aeneas sorte qua homo est, navigationis debet timere periculum, quod perit si eius navibus aeternitas detur. CVI TANTA D. P. P. ‘cui’ ac si diceret ‘ne regi quidem deorum’. DEFVNCTAE li
Abbreviated transcription (Latin):
nens : Laborũ f Scilicet maritimorũ nã in t̃ra multa passurus ut ait sibilla so terrae
grauiora maneNt : Primãq loqueñis aboreeripuit pat̃. Hocẽ adhucloquente a sc¬
nio intellexit famem quã fata p̃dixerunt : Numine pressit: oraculi fide abheleno
et anchissa p̃dicti: pressit autẽ uocẽ ascanii quoposset ipse numina dep̃cari: Fatis¬
familia utda propriã timbraene domũ. aut est ordo hic ẽ patria hicdomus ante
ꝓ solum solã diut᷑ omne quod aliquid sas tin&. unde demari sipra ait sab tralit᷑qͣ solõ¬
sic nunc panicias

Expanded text:
nens. LABORVM FINEM scilicet maritimorum: nam in terra multa passurus est, ut ait sibylla «sed terrae nens. LABORVM FINEM scilicet maritimorum: nam in terra multa passurus est, ut ait sibylla «sed terrae graviora manent». PRIMAMQVE LOQVENTIS AB ORE E. P. hoc est, adhuc loquente Ascanio intellexit famem, quam fata praedixerant. NVMINE PRESSIT oraculi fide ab Heleno et Anchisa pfamilia, ut "da propriam Thymbraee domum" : aut ordo est, hic est patria, hic domus; ante solum solum dicitur omne quod aliquid sustinet, unde de mari supra ait "subtrahiturque solsic nunc panicias
Abbreviated transcription (Latin):
actor apollo : Non ipse suo premit quo a sere pelleret generos: Sed circũ. late
uolitans : themesis e circũ uolitans : A dorealiba. Ador proprige ẽ genus farris liba
aut̃ sunt placentȩ defarre ex melle et oleo sacris aptae: Subiciunt. Sub ponuNł in epu¬
larũ locũ : Ille : quiꝑ arpian uaticinatus ẽ ut quae phoebo pat̃ omnipotens : Et cereale
aeneae cuihicerat finis laborũ Crustũ aut̃ et crusta neutralit̃ diciꝰdehis que comedi põss̃
horatius Vt pueris olimdant crustula blandi doctores Iuuenalis noscolaphũ incuti¬
mus labenti c̃rustula seruo feminino autẽ genere fracmenta dicimꝰ quae comies se
non possumus ut concrescur subitȩ currenti influmine crustae Quadris Ammen¬
sis et ẽ antonomasia. Nam supra orbẽ dixit quadris fracmentis accipimus ut iuue¬

Expanded text:
auctor Apollo». NON IPSE SVO PREMIT O. L. quo a se repelleret generos. SED CIRCVM LATE auctor Apollo». NON IPSE SVO PREMIT O. L. quo a se repelleret generos. SED CIRCVM LATE VOLITANS tmesis est ‘circum’ ‘volitans’. ADOREA LIBA ador proprie est genus farris, liba autem sunt placentae de farre, melle et oleo, sacris aptae. SVBICIVNT subponunt in epularum locum. ILLE qui per harpyiam vaticinatus est, ut «quae Phoebo pater omnipotens». ET CEREALEAeneae, cui hic erat finis laborum. ‘Crustum’ autem et ‘crusta’. Neutraliter dicimus de his quae comedi possunt: Horatius «ut pueris olim dant crustula blandi doctores», Iuvenalis «nos colaphum incutimus lambenti crustula servo». Feminino autem genere fragmenta dicimus, quae comesse non possumus, ut «concrescunt subitae currenti in flumine crustae». QVADRIS aut mensis: et est antonomasia, nam supra ‘orbem’ dixit: aut ‘quadris’ fragmentis accipimus, ut Iuve
Abbreviated transcription (Latin):
tes quae sun in hac cheronte adquem ꝑ auernũ uenitur hoc autẽ ideo quia faunus infer¬
nus dicitur ds̃ et congrue Namnihilẽ terra inferius inqua habitat hincẽ quod eũ hora¬
tius inducit nocentẽ dicens dicens lenis incedas ab esq paruis aequis alumnis : Paterips
Aut honoris ẽ aut pat̃ lauiniȩ : Centũ Aut proqualitate fortunȩ. Vnde et rite dixit
Aut finitũ proinfinito posuit : Tergo protergorib: idẽ coriis : Talamis N .C. paratis
prost̃ turnũ : Veniens melius ueniunt ut iã eosuenire significet Generi pluraliusus ẽ
prosingularisa strrpe Strrpẽ cũ degenere dicimus tantũ femininũ ẽ cũ de arbore et mis¬
culini generis et femini inuenitur ut sed s̃ trrpẽ theucri nullo discrimine sacrũ. Contra
acpotestate : Monitusq Alibi monita dixit ut carmentis nrmphe monita et deus

Expanded text:
tes quae sunt in Acheronte, ad quem per Avernum venitur. Hoc autem ideo, quia Faunus infertes quae sunt in Acheronte, ad quem per Avernum venitur. Hoc autem ideo, quia Faunus infernus dicitur deus: et congrue; nam nihil est terra inferius, in qua habitat. Hinc est quod eum Horatius inducit nocentem, dicens «lenis incedas abeasque parvis aequus alumnis». PATER IPSE aut honoris est, aut pater Laviniae. CENTVM aut pro qualitate fortunae, unde et ‘rite’ dixit: aut finitum pro infinito posuit. TERGO pro tergoribus, id est coriis. THALAMIS NEV CREDE PARATIS propter Turnum. VENIENT melius ‘veniunt’, ut iam eos venire significet. GENERI plurali usus est pro singolari. A STIRPE stirpem cum de genere dicimus, tantum femininum est, cum de arbore et masculini generis et feminini invenitur, ut «sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum», contra ac potestate. MONITVSQVE alibi monita dixit, ut «Carmentis Nymphae monita et deus
Abbreviated transcription (Latin):
burtinis altissimis montib: et albunea dictaẽ abaquȩ. qui in illo fonteẽ unde
enam non nulli ipsã leucatheã uolunt Sciendũ sane unũ nõmen ẽe fontis et sylue
Sacro fonte Nullus enifons nonsacer : Mefitin Mefitis propriae ẽ t̃ rȩputor quidẽ
iuis nascitur sulphoratis et ẽ in nemoribus grauior exdensitate siluarũ aliime fitm
aũ uolunt leucoteae conexũ sicutẽ ueneria donis dianȩ Viruius : ali mefitin iunonẽ
uolunt quam aerem esse constat Nouimus autem putorem nonnisi excorruptione aer
nasci sicut etiã bonũ odorẽ detuere incorrupto ut sit me fithis deaodoris grauissimi idi
sa Vnde ẽ ille incubat iouiidẽ dormit in capitolio ut responsa possit accipere : Sub¬
nocte silenti Pernoctem silentem : uarias adit uoces Scilicet propt̃ multa simalaera:
fruitur Pascitur quod dereb: tantũ bonis dicimus : Acheronta : ađ fat᷑ auernis Potesta¬

Expanded text:
burtinis altissimis montibus. Et Albunea dicta est ab aquae qualitate, quae in illo fonte est: unde burtinis altissimis montibus. Et Albunea dicta est ab aquae qualitate, quae in illo fonte est: unde etiam nonnulli ipsam Leucotheam volunt. Sciendum sane unum nomen esse fontis et silvae. SACRO FONTE nullus eniaquis nascitur sulphuratis, et est in nemoribus gravior ex densitate silvarum. alii Mephitin deum volunt Leucotheae conexum, sicut est Veneri Adonis, Dianae Virbius. alii Mephitin Iunonem volunt, quam aerem esse constat. novimus autem putorem non nisi ex corruptione aeris nasci, sicut etiam bonum odorem de aere incorrupto, ut sit Mephitis dea odoris gravissimi, idsa: unde est "ille incubat Iovi" , id est dormit in Capitolio, ut responsa possit accipere. responsa possit accipere. VARIAS AVDIT VOCES scilicet propter multa simulacra. FRVITVR pascitur: quod de rebus tantum bonis dicimus. ACHERONTA ADFATVR AVERNIS potesta
Abbreviated transcription (Latin):
nus perquã auteartem non dixit nec nomen eius. seddatur intelligi coniecturis cũ quibid
futura dixisse : Partes petere a .e Intellegimus ab inferiorimari. a pesuenis se unde
ntaro iani partes autem easdem summitates rerũ petere dicit sicut apes apicem lauri
perquã aduenfrũ uictoria enuntiatur : Castis piis: et sciendũ latinũ sacrificas se
iuxtestante lauina : uefas : ab soluta parentes is es: et est ypallage conprehendere cris¬
bus ignem cumignis crines conprxehendat : Pumida in fumaẽ causa lacrimarum
uuilcanũ sp̃argere. Incendiũ bellicũ significat. Hisaut̃ duob: hoc abaugurio distat asc¬
nii fumodsas persone flã marũ: fauniꝰ faunus atiotti cntic dictus quod uoce
non signis ostendit futura : Lucosq in lucis: Sub albunea in albunea alta quiat̃ int¬

Expanded text:
nus: per quam autem artem non dixit, nec nomen eius; sed datur intellegi coniecturis eum quibusdam nus: per quam autem artem non dixit, nec nomen eius; sed datur intellegi coniecturis eum quibusdam futura dixisse. PARTES PETERE A. E. intellegimus ab infero mari apes venisse, unde et Troiani. ‘Partes’ autem ‘easdem’ summitates rerum petere dicit, sicut apes apicem lauri, per quam advenarum victoria enuntiatur. CASTIS piis. Et sciendum Latinum sacrificasse iuxta stante Lavinia. NEFAS absoluta parenthesis. Et est hypallage «comprendere crinibus ignem», cum ignis crines comprehendat. FVMIDA in fumo est causa lacrimarum. VVLCANVM SPARGERE incendium bellicum significat. His autem duobus hoc ab augurio distat Ascanii, fumo et aspersione flammarum. FAVNI Faunus ἀπὸ τῆϛ φωνῆς dictus, quod voce, non signis ostendit futura. LVCOSQVE in lucis. SVB ALBVNEA in Albunea. ALTA quia est in Ti
Abbreviated transcription (Latin):
Vone iteratũ sed secundũ iusdictũ inquoet exannorũ ratione et ex habitu corporis aetas con¬
biur: Erimũ ergo adhabitũ secundũ ados pertinet : Latio Latiũ pars ẽ ausoniat Vndẽ
drcit primo quod minus ẽ sic intulit. totaq ausoniapetitinte alios Autante alios petite aui
pulcherr ante alios : Miro amore Noua in temperantia : Seduariis: Propt̃ apes incendiũ
oraculũ fauns: : Portenta signaq̃ sunt media Nã et bona et malfs̃ portenta laurus
erat Latinus post mortem fratris lauini cũ lauiniũ amplificaret ab inuento lauro lau¬
liuinium id apellauit : in penetralib fuisse non ẽ mirũ : Metu. Religione quaen ascit᷑
itns aethera. Aetherem proaere posuit : Obsedere apicem. Verbũ obpugnationis ẽis
obsedere quoususẽ signate proptbulluefliti setenent et duob alias sustiner Uates diui¬

Expanded text:
non est iteratum, sed secundum ius dictum, in quo et ex annorum ratione et ex habitu corporis aetas comnon est iteratum, sed secundum ius dictum, in quo et ex annorum ratione et ex habitu corporis aetas comprobatur. Primum ergo ad habitum, secundum ad annos pertinet. LATIO Latium pars est Ausoniae: unde dixit primo quod minus est, sic intulit «totaque Ausonia». PETIT ANTE ALIOS aut ‘ante alios petit’, aut ‘pulcher ante alios’. MIRO AMORE nova intemperantia. SED VARIIS propter apes, incendium, oraculum Fauni. PORTENTA signa quae sunt media: nam et bona et mala sunt portenta. LAVRVS ERAT Latinus post mortem fratris Lavini cum Lavinuum amplificaret, ab inventa lauro Laurolavinium id appellavit. IN PENETRALIBVS penetrale t. Ad v. 65 Trans aethera aetherem pro aere posuit. Ad v. 66 Obsedere apicem verbum oppugnationis est 'obsedere', quo usus est signate propter bellum
Abbreviated transcription (Latin):
ctum eẽ ꝑ podũcã licentiã laurente marica. cumsit mirtinensium Dicunt ali ꝑnare
uenerem in tellegi debere cuius fuit sacellum iuxta maricã in quo erat scriptum nont iuapaite
sene as odus : latinum circis & ulixis filiũ dicit : quod & uirgilius tangit dicendosolisa .u.
sprtimeno Sed quia tem porũ ratio non ꝓcedit illud accipiendũ est rgini : qui ait latinos plures
usseut intellegamus poetã abuti ut sol& nomina uel nominũ similitudinẽ : Accipimus propt̃
prinaq oriens erepta iuuenta pertransitũ tangit historiã a mata enim duos filios uolun¬
dtegatris: aeneae spondentes sororẽ. factione interemit unde & erepta dixit quasi peruim
s toutẽ dt̃ uoluntate . Namdu id fantur quod sentiunt non ut homines dequib lectũ ẽ
aliud lausum in pectore Aliud inlingua promtũ habere : lam matura uiroĩa pN A

Expanded text:
ctum esse per poeticam licentiam Laurente Marica, cum sit Miturnensium. Dicunt alii per Maricam ctum esse per poeticam licentiam Laurente Marica, cum sit Miturnensium. Dicunt alii per Maricam Venerem inteSane Hesiodus Latinum Circes et Vlixis filium dicit, quod et Vergilius tangit dicendo «Solis avi specimen». Sed quia temporum ratio non procedit, illud accipiendum est Hygini, qui ait Latinos plures fuisse, ut intellegamus poetam PRIMAQVE ORIENS EREPTA IVVENTA per transitum tangit historiam. Amata enim duos filios, voluntate patris Aeneae spondentes sororem, factione interemit: unde et ‘erepta’ dixit, quasi per vim. ‘Fato’ autem dicit voluntate: nam dii id fantur quod sentiunt, non ut homines, de quibus lectum est «aliud clausum in pectore, aliud in lingua promptum habere». IAM MATVRA VIRO IAM P. N. A.
Abbreviated transcription (Latin):
ut diximus supra non enim mulc& nisi quod corporale est supra ait totamq in fusã ꝑari
nunc̃ age Hinc ẽ sequentis operis initium Ante dicta enim ex superioribus pendent sane erci
simile propt᷑ illud. longa placidas in pace regebat : Totãq sub arma coactã collectẽ ut
ca Quidã deus ẽ fatuculus huius uxor ẽ fatua idem faunus & eadem fauna dictiaunt̃¬
sunt faunus & fauna auaticinando id est fando unde & fatuos dicimus in consi deratelo¬
quentes ergo faunae & fatuae nomen qua si asperũ fugit posa & maricã dixit fuisse
uxorem fauni ẽ autẽ marica dea litoris mirtinensi umiuxtalirin fluuiũ Horatius
& in nantẽ maricae litorib: tenuisse lirin quodsi uoluerimus accipere uxorẽ faumi mari
non ꝓcedit di enim topici id est locales ad alias regiones nontrans eunt sed potest di

Expanded text:
ut diximus supra; non enim mulcetur nisi quod corporale est. supra ait "totamque infusa per aut diximus supra; non enim mulcetur nisi quod corporale est. supra ait "totamque infusa per artus" . Ad v. 37 Nunc age hinc est sequentis operis initium: ante dicta enim ex superioribus pendent. sane eratsimile propter illud 'longa placidas in pace regebat'. Ad v. 43 Totamque sub arma coactam collectam, ut ica quidam deus est Fatuclus. huius uxor esunt Faunus et Fauna a vaticinando, id est fando, unde et fatuos dicimus inconsiderate loquentes. Ergo Faunae vel Fatuae nomen quasi asperum fugit poeta, et Maricam dixit fuisse uxorem Fauni. Est autem Marica dea litoralis Minturnensium iuxta Lirin fluvium: Horatius «et innantem Maricae litoribus tenuisse Lirin». Quod si voluerimus accipere uxorem Fauni Maricam, non procedit: dii enim topici, id est locales, ad alias r
Abbreviated transcription (Latin):
quiripae ẽ & quipelagi quialtanus uocat᷑ : Tonsae Remi dicti a decutiendis fluctibus
sicut tonsores a tondendis & decutiendis capillis : Lucũ prospicit in quo erat fluminis nu
diximus enimnumquã sine religione eẽ lucũ auirgilio positũ : Runc inter perhunc terqi
dũ rus eo coepi egom& mecũ interuias ẽ autẽ crebra frontonis elocutio : Amoeno Vmbroso
siluis circumdato : Flauus harena epite conꝓpriũ & sciendũ exitũ tiberimi fluminis natii¬
ralẽ non ẽẽ nisi circa hostia ubi primo aeheas castra constĩtuit : nã alit̃ non ꝓcedit quod
ait murorũ in parte sinistra opposuere aciẽ nã dextra cingit᷑ amni postea enim in lauro¬
lauinio castra fecit ingentia quorũ uestigia adhuc uident᷑ : Assuetae ripis uolucres
bono compendio usus ẽ : Aethera mulcebant cantũ lenibant corporalia enim sunt elemera

Expanded text:
qui ripae est, et qui pelagi, qui altanus vocatur. TONSAE remi dicti a tondendis et decutiendis fluctibus, qui ripae est, et qui pelagi, qui altanus vocatur. TONSAE remi dicti a tondendis et decutiendis fluctibus, sicut tonsores a tondendis et decutiendis capillis. LVCVM PROSPICIT in quo erat fluminis numen: diximus enim numquam sine religione lucum a Vergilio positum. HVNC INTER per hunc: Terentius «dum rus eo, coepi egomet mecum inter vias». Est autem crebra Frontonis elocutio. AMOENO umbroso, silvis circumdato. FLAVVS ARENA epitheton proprium. Et sciendum exitum Tiberini fluminis naturalem non esse nisi circa Ostiam, ubi prima Aeneas castra constituit: nam aliter non procedit quod ait «murorum in parte sinistra opposuere aciem: nam dextera cingitur amni». Postea enim in Laurolavinio castra fecit ingentia, quorum vestigia adhuc videntur. ADSVETAE RIPIS VOLVCRES bono compendio usus est. AETHERA MVLCEBANT lenibant. Corporalia enim sunt elementa,
Abbreviated transcription (Latin):
uitã abhumana deducebat. ut libidini & uoluptatibus operã darent unde datus est locus
fabulae apertaẽ Noratius sub domina meretrice fuisse turpis & excors : In uultꝰ ac t̃ga
ferarũ Corrumpebat᷑ enimsillis sensus inuultus animus nãq idem manebat : Pu eccterent᷑
troes ergo impii qui pertuler̃ Impii autem propt̃ occisa solis armȩnta: Neptunus uentis ius
ceomutabit uellera luto Vnde multi iungunt in roseis id est non rubicundis ne sit contrariũ
Tam̃ secundũ homerũ dictum est qui interdũ ΡΟΛΔΑΚΤΥΛΟΝ id est rosei coloris digitos habeq̃i
interdũ ΚΡΟΚΟNΕΠΑΟΝdicit aurorã id est crocei coloris ueste circumdatam : Cum uentipo
posuert cũ ortudiei quieuere posuere enim quieuere ẽ. sicut contra ferrȩ flare dicimus
ut fier& uento mora nequa ferenti id est flanti : Omnisq repente .r. flatꝰ omnis idest a

Expanded text:
vitam ab humana deducebat ut libidini et voluptatibus operam darent, unde datus est locus vitam ab humana deducebat ut libidini et voluptatibus operam darent, unde datus est locus fabulae. Aperte Horatius «sub domina meretrice fuisset turpis et excors». IN VVLTVS AC TERGA FERARVM corrumpebatur enim in illis sensus: animus namque idem manebat. PII PATERENTVR TROES ergo impii qui pertulerunt: impii autem propter occisa Solis armenta. NEPTVNVS VENTIS I. V. S. ceo mutabit vellera luto»: unde multi iungunt ‘inroseis’, id est non rubicundis, ne sit contrarium. Tamen secundum Homerum dictum est, qui interdum ῥοδοδάκτυλον, id est rosei coloris digitos habentem, interdum κροκόπεπλον dicit Auroram, id est crocei coloris veste circumdatam. CVM VENTI POSVERE cum ortu diei quievere: ‘posuere’ enim quievere est, sicut contra ‘ferre’ flare dicimus, ut «fieret vento mora ne qua ferenti», id est flanti. OMNISQVE REPENTE RESEDIT FLATVS ‘omnis’, id est et
Abbreviated transcription (Latin):
Nomuto pertine G arrulo stridulo sonant: Vt forte sub arguta consederat ilice daplnis
Percurrens pntelas Aut manu percurrens aut̃ ic tupectinis ut uidemus aut quia apuad
maores st aistes texebant ut hoddie linteones uidemus est autẽ homeri quiait ic tone¬
qonaturali libertate ati consueruꝵ. Sub sera. nocte ꝑ noctẽ sera : Rudentũ Naturalit᷑ ru
longat i Persius Findor utarcadie pecuaria rudere dicas. Sy stolen ergo fecit Rudituf
uutõ propriae ẽ damor asinorũ sicut grunlitus porcorũ ranarũ coaxquae nominassono
uocis constit eẽ c̃posita : Prȩsepibus Caueis ubialuNt non enĩ reuera p̃sepia haber: Dea se¬
ua: dut ꝑse aut herbis potentib seua Circae aut̃ ideo solis fingit᷑ filia quiadarissima¬
mere trix fuit & nihil ẽ sõle clarius haec libidine sua & blandimentis homines inferinã

Expanded text:
ARGVTO PECTINE garrulo, stridulo, sonanti, ut «forte sub arguta consederat ilice Daphnis». ARGVTO PECTINE garrulo, stridulo, sonanti, ut «forte sub arguta consederat ilice Daphnis». PERCVRRENS P. TELAS aut manu percurrens aut ictu pectinis, ut videmus; aut quia apud maiores stantes texebant, ut hodie linteones videmus. Est autem Homeri, qui ait ἱστὸν ἐo tempore, quo naturali libertate uti consuerunt. ‘Sub sera nocte’ per noctem seram. RVDENTVM naturaliter ‘ru’ longa est: Persius «findor ut Arcadiae pecuaria rudere dicas». Systolen ergo fecit. Ruditus autem proprie est clamor asinorum, sicut grunnitus porcorum, ranarum coax: quae nomina a sono vocis constat esse composita. PRAESEPIBVS caveis, ubi aluntur: non enim re vera praesepia habent. DEA SAEVA aut per se, aut herbis potentibus saeva. Circe autem ideo Solis fingitur filia, quia clarissimmeretrix fuit et nihil est sole clarius. Haec libidine sua et blandimentis homines in ferinam
Abbreviated transcription (Latin):
utiemiñ uetis uel auge ÷ & qaotiens tempus ex primit᷑ ac cusatiuum regit ista praepositio
lunanrt ttlitotes namdicit᷑ large praestat ut munera nec sperno: Tremulo sublumine
inanim inobilitas a quae facit uidẽri : arrceat radunt᷑ limina terrȩ ut diximus supra
nens iste rantea in sula fuit: paludib enim a continenti segregabat᷑ quas exclusit linus¬
ofercar in hoc sumino oppidũ fuit quod ec circe tũ dictũ est & circei nam utrũq liuius dicit
Duer: non addidito &r cuius rei cũ soleat ut diues equum diues pictai uestis &auri inaeeose¬
ut ancedere ut au. i lauidiim te sci busiridis aris hoc ẽ in laudabilis Nam abisoerate constat
e laudatũ : Resonat cantũ resonare facit : Suꝑbis Nobilibus propt̃ antiquã oppidi magni¬
tidine ⁊doratã pro odoriferã et hocideo quia ũsus olei a p̃maiores non fuit p̃cipuȩ initulia

Expanded text:
utem circa noctem. Et quotiens tempus exprimitur, accusativum regit ista praepositio. NEC utem circa noctem. Et quotiens tempus exprimitur, accusativum regit ista praepositio. NEC LVNA NEGAT litotes; nam dicit ‘large praestat’, ut «munera nec sperno». TREMVLO SVB LVMINE ita enim mobilitas aquae facit videri. CIRCAEAE RADVNTVR LITORA TERRAE ut diximus supra, mons iste antehac insula fuit, paludibin feras. in hoc summo oppidum fuit, quod et Circeium dictum est et Circei; nam utrumque Livius dicitDIVES non addidit cuius rei, cum soleat, ut «dives equum, dives pictai vestis et auri». INACCESSOat accedere, ut «aut inlaudati nescit Busiridis aras», hoc est inlaudabilis, nam ab Isocrate constat esse laudatum. RESONAT CANTV resonare facit. SVPERBIS nobilibus propter antiquam oppidi magnitudinem. ODORATAM pro ‘odoriferam’. Hoc autem ideo, quia usus olei apud maiores non fuit, praecipue in Italia.
Abbreviated transcription (Latin):
t maiis opus mouto et reuera tragicum opus ẽ ubr rantũ bella traetantur : Iu quoque
diut msenus palinanus etiã Nostris italicis ut non eadem arborib pendet uindemia nr̃as
l lots inbocloco clas sem troianorũ casuconcrematã : Vnde caieta dictiẽ Atiot orla
lolos sanuattenet possidet. Vt seruan tem ripas alta non uidit in berba : Hlesperia
in magna magna propt̃ his paniȩ discretionẽ : Siquaẽ eagloria Secundũ epicureos
bene autẽ intg funert postquã ab infenris rediit. sicut inter fuit antequiã descenderet
s fuerint e taetiam cursus extendidur inquo ñ auis ẽiter:nã ait supra flectȩ uiã uelis &
aliud estrit̃ uelis tendere aliud ꝑuela it̃ tendere & multi dicunt imꝓpriedictũ multinimiũ ꝓ¬
ohdonstatitamen secundũ ilfud dictũ quod auit flecte uiã uelis quo d si dicimus bene ꝓcedit .o

Expanded text:
dicit «maius opus moveo». Et re vera tragicum opus est, ubi tantum bella tractantur. TV QVOQVE dicit «maius opus moveo». Et re vera tragicum opus est, ubi tantum bella tractantur. TV QVOQVE sicut Misenus, Palinurus etiam. NOSTRIS Italicis, ut «non eadem arboribus pendet vindemia nostrlologis in hoc loco classem Troianorum casu concrematam, unde Caieta dicta est ἀπὸ τοῦ καίειν. SERVAT tenet, possidet, ut «servantem ripas alta non vidit in herba». HESPERIA IN MAGNA ‘magna’ propter Hispaniae discretionem. SI QVA EST EA GLORIA secundum Epicureos. Bene autem interest funeri postquam ab inferis rediit, sicut interfuit antequam descenderet, usa fuerint, ita etiam cursus extenditur, in quo navis est iter. Nam ait supra «flecte viam velis». Et aliud est iter velis tendere aliud per vela iter tendere. Et multi dicunt inproprie dictum, multi nimium proprie. Constat tamen secundum illud dictum quod ait «flecte viam velis», quod si dicimus bene procedit et
Abbreviated transcription (Latin):
dixit phisiologia uero hocabet perportã corneã oculi significant᷑ qui et corneis coloris
itduriores ceteris m̃bris Nã frigus n sentiunt sicut et cicero dicit in libris dedeorũ natu¬
ra ꝑeburneã uero portã ossignificat᷑ adentib et scimus quia que loquim᷑ falsa eẽ poss̃
lauero que uidem sine dubio ueras Ideo aeneas ꝑ eburneã emittit᷑ portã ẽ et alt̃ sensus
sonĩ nouimꝰ cũ cornu ꝑingiȩt quide somniis scripser̃ dicunt eaquȩ secundũ fortunã et ꝑ¬
sonȩ possibilitatẽ uident᷑ habere effectũ et haec uicinas cornu unde cornea uera fin¬
nit᷑ porte ea uero quȩ supra fortunã s̃ et habent nimiũ ornatũ uanã que iactintiã dic̃
filsa eẽ unde eburnea quasi ornatior porta fingit᷑ falsa in somnia idẽ somti a
sona poetȩ prolempsis nãcaietae nondum dicebatur

Expanded text:
dixit. Physiologia vero hoc habet: per portam corneam oculi significantur, qui et cornei sunt coloris dixit. Physiologia vero hoc habet: per portam corneam oculi significantur, qui et cornei sunt coloris et duriores ceteris membris; nam frigus non sentiunt; sicut et Cicero dicit in libris de deorum natura. Per eburneam vero portam os significatur a dentibus. Et scimus quia quae loquimur fa sine dubio vera sunt. ideo Aeneas per eburneam emittitur portam. est et alter sensus: Somnum novimus cum cornu pingi. et qui de somniis scripserunt dicunt ea quae secundum fortunam et personae possibilitatem videntur habere effectum. et haec vicina sunt cornu: unde cornea vera fingitur porta. ea vero quae supra fortunam sunt et habent nimium ornatum vanamque iactantiam dicunt falsa esse: unde eburnea, quasi ornatior porta, fingitur falsa. Ad v. 896 Insomnia id est somniasona poetae prolepsis; nam Caieta nondum dicebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
posuit Nonenim possunt armi calcarib fodibata asperarũ pas posse aliqua ratione
fata disrũpi pertransitũ docet Tumarcellus eristalis qualis ẽ marcellus Purpureos flo¬
res ut sepe diximus. propt̃ sanguinis similitudinẽ quia aut anima ẽ autanimȩ sedes
Nepotis Posteri non enĩ reuera nepos fuit: In ani munere secundũ epicureos Nonpro
futuro : Sic Ista noscentes : Aeriis in cãpis collisionẽ fecit locutus autẽ ẽ secundũ eos
titẽ sic terentius propt̃ longũ actũ ait in tus despondebit intus transiget᷑ siquid ẽ
quodrestat : Sunt geminȩ somniportȩ prosomniorũ ẽ autẽ in hocloco homerũ secu¬
us hoctantũ differt quodille ꝑ utrãq portã somniã exire dicit hic umbraue ras ꝑquas
somnia indicat uera et poetice apertus ẽ sensus uultautẽ intelleg̃i falsa ec̃ omtnia quȩ

Expanded text:
posuit; non enim possunt armi calcaribus fodi. FATA ASPERA RVMPAS posse aliqua ratione posuit; non enim possunt armi calcaribus fodi. FATA ASPERA RVMPAS posse aliqua ratione fata disrures ut saepe diximus, propter sanguinis similitudinem, quia aut anima est, aut animae sedes. nepotis posteri: non enim re vera nepos fuit. Ad v. 885 Inani munere secundum Epicureos, non profuturo. Ad v. 886 Sic ista noscentes. Ad v. 887 Aeris in campis conlisionem fecit. locutus autem est secundum eos, tatem: sic Terentius propter longum actum quod restat». SVNT GEMINAE SOMNI PORTAE pro somniorum. Est autem in hoc loco Homerum secutus; hoc tantum differt, quod ille per utramque portam somnia exire dicit, hic umbras veras, per quas somnia indicat vera. Et poetice apertus est sensus: vult autem intellegi falsa esse omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
tusti adulationẽ quasi ephitaphion eidicit et constat hunc librũ tanta pronuntiatione
augusto et octauiȩ eẽ recitatũ ut fletunimio imperarent silentiũ nisi uirgilius finẽ
eẽ dixis set qui prohoc aere graui donatus ẽ idẽ massis Nã sic etliuius argentũ grauedicit
idẽ massas : Sed frons lȩta parũ omenẽ mortis futurȩ ex contrario alibi incipe puer
risu cognoscere matrẽ : Vlirũ quisic comitatur marcellũ cuisimilis ẽ: Quis trepitus
propt᷑ ȩdilitatẽ : In star Similitudo et ẽ nomen qđ ñ recepit prȩpositionẽ Ad instar
potens superi cũ in dignatione dicit inuidistis et gloriȩ romanȩ et uestrismunerib nã
quitatẽ et rethorice spẽ laudat in ꝓuero quia facta non inuenit ẽ autẽ ciceronis in
dialogo fannio causa difficilis laudare puerũ nonenĩ res laudanda sed spes ẽ. Nec ro¬

Expanded text:
gusti adulationem quasi epitaphion ei dicit. Et constat hunc librum tanta pronuntiatione gusti adulationem quasi epitaphion ei dicit. Et constat hunc librum tanta pronuntiatione Augusto et Octaviae esse recitatum, ut fletu nimio imperarent silentium nisi Vergilius finem esse dixisset. Qui pro hoc aere gravi donatus est, id est massis; nam sic et Livius argentum grave dicit, id est massas. SED FRONS LAETA PARVM omen est mortis futurae. Ex Contrario alibi «incipe parve puer risu cognoscere matrem». VIRVM QVI SIC COMITATVR Marcellum, cui similis est. QVI STREPITVS propter aedilitatem. INSTAR similitudo. Et est nomen quod non recipit praepositionem; ‘ad instar’POTENS SVPERI cum indignatione dicit: invidistis et gloriae Romanae et vestris muneribus; nam quitatem. Et rhetorice spem laudat in puero, quia facta non invenit. Est autem Ciceronis in dialogo Fannio «causa difficilis laudare puerum: non enim res laudanda, sed spes est». NEC RO
Abbreviated transcription (Latin):
suspenderat possumꝰ et qđ ẽ melius secundũ legẽ numȩ hunclocũ accipere qui prȩce¬
pit prima opimaspolia ioui feretio debere sus pendi qđ iã romulus fecerat secunda
marti qđ cossus fecit tertia quirino qđ fecit marcellus quirinꝰ autẽ ẽ mars quip̃ẽ pa¬
ccet intraciuitatẽ colit᷑ nãbellimars extraciuitatẽ tẽplũ habuit ergo aut suspendet
patri idẽ ioui aut suspendet patri quirino: uariae dehocloco tractant cõmentatores ui
tria sunt secundũ carminiũ pulchritudo. aetas uirtꝰ significat autẽ marcellũ filiũ octauȩ
et augustifilius ad funeris huius honorẽ augustus dclectos intrare ciuitatẽ iussit hoc
enim apud maiores gloriosum fuerat et dabatur proqualitate fortunȩ Nam sylla sex
milia babuit igit᷑ cũ ingenti pompa allatus et in cãpo martio ẽ sepultus ergo modo in au¬

Expanded text:
vi Feretrio suspenderat. possumus et, quod est melius, secundum legem Numae hunc locum accipere, qui praecevi Feretrio suspenderat. possumus et, quod est melius, secundum legem Numae hunc locum accipere, qui praecepit prima opima spolia Iovi Feretrio debere suspendi, quod iam Romulus fecerat; secunda Marti, quod Cossus fecit; tertia Quirino, quod fecit Marcellus. Quirinus autem est Mars, qui praeest paci et intra civitatem colitur: nam belli Mars extra civitatem templum habuit. ergo aut 'suspendet patri', id est Iovi: aut 'suspendet patri Quirino'. varie BVS ARMIS tria sunt secundum Carminium: pulchritudo, aetas, virtus. Significat autem Marcellum, filium Octaviae, et Augusti filius. Ad funeris huius honorem Augustus sescentos lectos intra civitatem ire iussit; hoc enim apud maiores gloriosum fuerat et dabatur pro qualitate fortunae; nam Sulla sex milia habuit. Igitur cum ingenti pompa adlatus et in campo Martio est sepultus. Ergo modo in Au
Abbreviated transcription (Latin):
obtorpuit ille ẽ dequo ait ennius unus qui nobiscunctando restituit remꝰ scien se nĩ uir¬
gilius quasi pro exẽplo hunc uersũ posuit : Excudent᷑ Alii cudendo efficient et ẽ rethori¬
cus locus :Spirantiã Animata horatius et molles imitabit᷑ acre capillos : iuos uultus hoc
ẽ quod dixit spirantia et ꝑ aes chorintios indicat ꝑmarmor paries ꝑ actionẽ causarũ
athenien sens ꝑ astromoniã aegrptios et caldeos : Pacis Alorẽ legẽ pacis Spoliis marcel¬
lus opimis hicgallos et poenos equestri certamine superauit uiridomarũ etiã gallorũ
ducẽ manu pro pria int̃emit. et opima retulit spoliaquȩ duxde traxerat duci sicut
cossus lartito lũnio Suꝑeminet Om̃s uirtutis scilicet genere: Remromanã statũ reip
rino qualia et quirinus ceperat idẽ romulus deacrone rege ceninensiũ et ea ioui

Expanded text:
obtorpuit. ‘Ille’ est de quo ait Ennius «unus qui nobis cunctando restituit rem». Sciens enim Verobtorpuit. ‘Ille’ est de quo ait Ennius «unus qui nobis cunctando restituit rem». Sciens enim Vergilius quasi pro exemplo hunc versum posuit. EXCVDENT ALII cudendo efficient: et est rhetoricus locus. SPIRANTIA animata. Horatius «et molles imitabitur aere capillos». VIVOS VVLTVS hoc est quod dixit ‘spirantia’. Et per aes Corinthios indicat, per marmor Parios, per actionem causarum Athenienses, per astronomiam Aegyptios et Chaldaeos. PACIS MOREM leges pacis. SPOLIIS MARCELLVS OPIMIS hic Gallos et Poenos equestri certamine superavit. Viridomarum etiam, Gallorum ducem, manu propria interemit et opima retulit spolia, quae dux detraxerat duci, sicut Cossus Larti Tolumnio. SVPEREMINET OMNES virtutis genere. REM ROMANAM statum reiprino', qualia et Quirinus ceperat, id est Romulus, de Acrone, rege Caeninensium, et ea Io
Abbreviated transcription (Latin):
diis int̃emptis Claudẽ libiȩ serpiones: Pabritiũ pauꝑtate gloriosũ hic ẽ quires pondu
legatis sãnitũ aurũ sibi offerentib: romanos ñ aurũ habere uelle sed aurũ habentib im¬
perare Sarrane serentẽ atilius quidẽ senator fuit quicũ agrũ coleret. euocatus propt̃ ur¬
tutẽ meruit dictatoriũ serranus autẽ a serendo dictus ẽ Quo fessũ rapitis fabii curmeo fili
fessũ adurãm trahitis narrationẽ aut certe fessũ tristẽ iut ter fessus uallere sedit. scilicet
contraueientes dimicarent in sidiis apudcremerã fluuiũ in t̃emptis Unustantũ suꝑ fut
sabius maximꝰ qui ꝓpt̃ tenerã adhuc pueritiã ciuitate remanserat hic postea cũ annibi¬
lis in petũ ferre ñ posset mora eũ elusit et ad cãpaniã traxit ubi deliciis eius uirtus

Expanded text:
diis interempti sunt. CLADEM LIBYAE Scipiones. FABRICIVM paupertate gloriosum. Hic est qui respondit diis interempti sunt. CLADEM LIBYAE Scipiones. FABRICIVM paupertate gloriosum. Hic est qui respondit legatis Samnitum aurum sibi offerentibus Romanos non aurum habere velle, sed aurum habentibus imperare. SERRANE SERENTEM Atilius quidam senator fuit, qui cum agrum suum coleret, evocatus propter virtutem meruit dictaturam. Serranus autem a serendo dictus est. QVO FESSVM RAPITIS FABII cur me, o Fabii, fessum ad vestram trahitis narrationem? Aut certe ‘fessum’ tristem, ut «ter fessus valle resedit», scilicetcontra Veientes dimicarent, insidiis apud Cremeram fluvium interempti sunt. Vnus tantum superfuit, Fabius Maximus, qui propter teneram adhuc pueritiam in civitate remanserat. Hic postea cum Hannibalis impetum ferre non posset, mora eum elusit et ad Campaniam traxit, ubi deliciis eius virtus