comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iutati mali ꝙ non impend̾e illi tanco ante uidissent: E
autẽ oĩ sermone confecto tantã in crasso huanitatem fu¬
isse ut cum lauti actubuissent tolleretur oĩs ꝑlla suꝑioris
tristicia sexmonis caq eẽt ĩ hõie iocunditas et tantꝰ in
loquendo lepos ut dies inter eos curie fuisse uideretur
conuiuiũ tusculani: postero autẽ die quoniam illi maio¬
res natu satis quieussent et in ambulacionẽ uentũ esset¬
dicebat tum steuolam duobus spacus tril uefactis dixisse
Cur non muitamur crasse socratem illum qui ẽ in phedrone pl¬
atonis. Nam me hec tua platanus ad monuit que non minꝯ
opatandũ hunc locum patulis est disfusa ramis quã illa cuiꝯ
umbr̃a secutus est socrates que nchi uidetur non tam ip̃a
que describitur ꝙͣ platonis oratione treuisse et ꝙ ille direils¬
imis pedibus fecit ut se abiceret ĩ herbam atq ita que pħy
rte concẽdi ẽ equibus tum crassum ymo uero comodius et¬

Expanded text:
vitati mali, quod non impendere illi tanto ante vidissent. Eo vitati mali, quod non impendere illi tanto ante vidissent. Eo autem omni sermone confecto, tantam in Crasso humanitatem fuisse, ut, cum lauti accubuissent, tolleretur omnis illa superioris tristitia sermonis eaque esset in homine iucunditas et tantus in loquendo lepos, ut dies inter eos curiae fuisse videretur, convivium Tusculani; postero autem die, cum illi maiores natu satis quiessent et in ambulationem ventum essetdicebat tum Scaevolam duobus spatiis tribusve factis dixisse 'cur non imitamur, Crasse, Socratem illum, qui est in Phaedro Platonis? Nam me haec tua platanus admonuit, quae non minus ad opacandum hunc locum patulis est diffusa ramis, quam illa, cuius umbram secutus est Socrates, quae mihi videtur non tam ipsa acula, quae describitur, quam Platonis oratione crevisse, et quod ille durissimis pedibus fecit, ut se abiceret in herba atque ita illa, qurte concedi est aequius.' Tum Crassum 'immo vero commodius et
Abbreviated transcription (Latin):
uin uehemenciꝰ in uehexetur in causam princip¬
um consul phrlipꝰ drusiq tribunatus prosenata
auctoritate susceptus in feigi iam debilitariq
uideretur. dici mͥ menuim ludoꝵ romanoꝵ diebus lucium
crassum quasi colligendi sui causa se i tusculanũ contulisse
uenisse codem socer eiꝯ qui fuexit .Q. muciꝰ dicebatur.
Et .N. antꝯniꝯ homo et consilioꝵ in re p. socuis et suma
cũ crasso familiaritate coniunctus ¶Exierãt autẽ cũ
ip̃o trasso adolescẽtes et drusi maxime familiares et in qui¬
bus tamen magnam spemi maioris natu dignitatis sue co¬
llocarent. C. cocta qui tribunus peblis petebatur et .p.
sulꝑiciꝰ qui deiceps eum magratũ petiturus putabatur.
lii primo die de temporibus de que unuersa res.p.
quam ob tausam uenerant multũ inter se fui usq ad ex¬
tremum tempus diex collotuti sunt quo quidẽ sermone
multa diumitus atribus illis consularibus cocta deplora¬
ta et cõmemorata narabat ut nichil incidisse postea ci¬

Expanded text:
ur vehementius inveheretur in causam principum consul Philippus Drusique tribunatus pro senatus auctoritate susceptus infringi iam debilitarique videretur, dici mihi memini ludorum Romanorum diebus L. Crassum quasi conligendi sui causa se in Tusculanum contulisse; venisse eodem, socer eius qui fuerat, Q. Mucius dicebatur et M. Antonius, homo et consiliorum in re publica socius et summa cum Crasso familiaritate coniunctus. Exierant autem cum ipso Crasso adulescentes et Drusi maxime familiares et in quibus magnam tum spem maiores natu dignitatis suae conlocarent, C. Cotta, qui tum tribunatum plebis petebat, et P. Sulpicius, qui deinceps eum magistratum petiturus putabatur. Hi primo die de temporibus deque universa re publica, quam ob causam venerant, multum inter se usque ad extremum tempus diei conlocuti sunt; quo quidem sermone multa divinitus a tribus illis consularibus Cotta deplorata et commemorata narrabat, ut nihil incidisset postea ci
Abbreviated transcription (Latin):
Di et ex̾citationis causa laudandi et interpretandi cor
trarias causas partes. et quic quid erit in quacunq ꝙ.
probabile uidexi possit eligendũ atq dicendũ. perdis¬
tendũ uus cuulo cognoscende leges percipienda omnis
doitiquitas. senatoria consuctudo disciplina uei p. iura so
tetiaꝵ quidã lepos: quo tanꝙͣ sale prospargit᷑ oĩs or̃o¬
¶Effundi uobis oĩa que sciebam. que fortasse quẽ cuq
pr̃em familias axxipussetis ex alico circulo cadem uob¬
is percuntatibꝰ respondiss Et cũ crassꝰ dixisset silen¬
tium ẽ consecutũ. s ꝙͣ ꝙͣ satis iis qui aderant ad idꝙ
orat propositũ dtm̃ uidebatur tamẽ senciebã teleriꝯ
eẽ multo ꝙͣ ip̃i uellẽt ab eo ꝑoratũ Crassũ ortat  scenola¬

Expanded text:
di, et exercitationis causa laudandi, interpretandi, cordi, et exercitationis causa laudandi, interpretandi, cortrarias partes, et, quidquid erit in quaquere, quod probabile videri possit, eliciendum atque dicendum. Perdiscendum ius civile, cognoscendae leges, percipienda omnis antiquitas, Senatoria consuetudo, disciplina reip. iura soccetiarum quidam lepos: quo tamquam sale, perspergatur omnis orEffudi vobis omnia quae sentiebam, quae fortasse, quemcumque patremfamilias adripuissetis ex aliquo circulo, eadem vobis percontantibus respondisset.' Haec cum Crassus dixisset, silentium est consecutum; sed quamquam satis eis, qui aderant, ad id, quod erat propositum, dictum videbatur, tamen sentiebant celerius esse multo quam ipsi vellent ab eo peroratu
Abbreviated transcription (Latin):
bat q et ad quamq artẽ putabat ẽẽ aptũ ad cam
ipellere atq ortari solchat. Recte inquit craꝰ
satis c̃ẽ ei in tertis axtificiis perficiendis tantum
modo similẽ ẽẽ hominisi et id ꝙtradatur ut leticiã
inculcet si quis forte sit tardiqͥꝵ posse percipere
aĩo et memoria custedrre. non quexitur mobilitas
lingue non celeritas uerbor. non deniqz eaque nobis po
ssumꝰ fing̾e. facies. uultus. sonus ¶ In oratore autem.
memoria iuris consultoꝵ. uos tragedoꝵ gestum pene sũ¬
traditur. ¶Educenda d̾m diccõ ẽ ex hac domestica eẋ¬
titatione et umbratili mediũ mediũ in agmen ĩ pulue¬
renrĩ clamorẽ in trastra atq in agnien aciem foxẽsẽ
subeunda usus omniũ et periclitande uires ingemi et illa
comẽtatio in clusa mueritatis lucem proferenda ẽ. leg¬
endi ecĩa poete cognoscende hystorie ommniũ bonaꝵ dao¬
cium. doctores atq scriptores legendi et prouolutã

Expanded text:
batque et ad quam quemque artem putabat esse aptum, ad eam batque et ad quam quemque artem putabat esse aptum, ad eam impellere atque hortari solebat. Satis est enim in ceteris artificiis percipiendis tantum modo similem esse hominis et id, quod tradatur vel etiam inculcetur, si qui forte sit tardior, posse percipere animo et memoria custodire; non quaeritur mobilitas linguae, non celeritas verborum, non denique ea, quae nobis non possumus fingere, facies, vultus, sonus: in oratore autem aprope poetarum, memoria iuris consultorum, vox tragoedorum, gestus paene sumin arte traditur. Educenda deinde dictio est ex hac domestica exercitatione et umbratili medium in agmen, in pulverem, in clamorem, in castra atque in aciem forensem; subeundus visus hominum et periclitandae vires ingeni, et illa commentatio inclusa in veritatis lucem proferenda est. Legendi etiam poetae, cognoscendae historiae, omnium bonarum artium doctores atque scripto
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝙ scirent putantur. Noluit inquiunt hodie agere
rosiꝯaut crudior fuit. Oratoris spectati si quod est
aĩo aduersum stulticie pecatũ uidetur: Stulticia au¬
ten excusacionẽ non habet quare nemo uidetur aut
qr criidus fu̾it aut ꝙita maluerit stultꝰ fuasse: quo
cciam gcauiꝯ iudiciũ in dicendo subimꝰ quociẽs eĩ
dicimꝰ totiens de nobis iudicatur et qui semel in
gestu pectauit non continuo extimatur gestum
nestire . Qui auteni indicendo quid reprehnsus
ẽ aut eterna in eo aut certe diucturna ualet opĩo
tarditatis ¶ Illud uero ꝙate dictum ẽ ẽẽ permu¬
lta que orator onera nisi haberet non multu m
amagẽo adiuuaretur ¶Ualde tibi asentior ĩquit
eo uel maxime probaui illum summũ doctorẽ ele¬
bandinensem apollium qui cũ mexcede doceret
tñ non paticbatur cos quos indicabat non posse
oratores euadere operã apud sese perde dimitte¬

Expanded text:
id, quod scirent, putantur: "noluit" inquiunt "hodie agere id, quod scirent, putantur: "noluit" inquiunt "hodie agere Roscius," aut "crudior fuit"; oratoris peccatum, si quod est animadversum, stultitiae peccatum videtur; stultitia autem excusationem non habet, quia nemo videtur, aut quia crudus fuerit aut quod ita maluerit, stultus fuisse; quo etiam gravius iudicium in dicendo subimus: quotiens enim dicimus, totiens de nobis iudicatur, et, qui semel in gestu peccavit, non continuo existimatur nescire gestum, cuius autem in dicendo quid reprehensum est, aut aeterna in eo aut certe diuturna valet opinio tarditatis. Illud vero, quod a te dictum est, esse permulta, quae orator a natura nisi haberet, non multum a magistro adiuvaretur, valde tibi adsentior inque eo vel maxime probavi summum illum doctorem, Alabandensem Apollonium, qui cum mercede doceret, tamen non patiebatur eos, quos iudicabat non posse oratores evadere, operam apud sese perdere, dimitte
Abbreviated transcription (Latin):
sumum beneficium quid maximo debuerim ꝙ conti¬
nuo consilium dimiserit simul ac me fractum ac
debilitatũ metu uiderit. ¶hic omnes assensi signi¬
ficare int̾ se ex colloqui coperunt. fuit eĩ mirificus
s etiam probitis comendacione prodesset ¶ Tum
anthonꝰ sepe ut dicitis inquit animum aduerti tia¬
sse et te et ceteros summos oratores ꝙͣ ꝙ̃ tibi par.
mea sentencia nemo unꝙͣ fuit in dicendi exordio.
per moueri. ¶ Cuis quide̾ rei cum causam quererẽ
quid nam eẽt cur in quoquo oratore pluximũ esset i
maxime is pertimescere. ¶ Has cansas inueniebam
duas unam ꝙ inteligexẽtiii. quos usus ac natura do¬
cuisset non nunꝙͣ sũmis oratoribꝰ non sacis exsente¬
ncia euentum dicendi proced̾e̾. Ita non iniuxia quo
sepe solco de ceteris. homimes arcium spectati et pro¬
bat si qño aliquid minꝰ bñ fecerunt ꝙͣ solent aut no¬
luisse aut uali cudine inpeditos non potuisse conseꝗ

Expanded text:
summum beneficium Q. Maximo debuerim, quod contisummum beneficium Q. Maximo debuerim, quod continuo consilium dimiserit, simul ac me fractum ac debilitatum metu viderit.' Hic omnes adsensi significare inter sese et conloqui coeperunt; fuit enim mirificus us orationi, sed etiam probitatis commendatione prodesset. Tum Antonius 'saepe, ut dicis,' inquit 'animadverti, Crasse, et te et ceteros summos oratores, quamquam tibi par mea sententia nemo umquam fuit, in dicendi exordio permoveri; cuius quidem rei cum causam quaererem, quidnam esset cur, ut in quoque oratore plurimum esset, ita maxime is pertimesceret, has causas inveniebam duas: unam, quod intellegerent ei, quos usus ac natura docuisset, non numquam summis oratoribus non satis ex sententia eventum dicendi procedere; ita non iniuria, quosaepe soleo; quod ceterarum homines artium spectati et probati, si quando aliquid minus bene fecerunt quam solent, aut noluisse aut valetudine impediti non potuisse consequi
Abbreviated transcription (Latin):
tamen uisi timude ad dicendũ accederẽt et in oxdi¬
erda oracione perturbantur pene inꝑudetes ui¬
dent᷑ tam et si accidere id non possit: ¶Ut enim
quis q optime dicit ita maxnne dicendi difficulta¬
tem et uarios q euentus ꝗracionis expectacionẽ¬
q hominũ pertimescit ¶ Qui uero nchil potest
dignũ re dignũ nomĩe oratoris dignũ hominum
auribꝰ efficere atq ed̾e. Is michi eciam si non como¬
uetur in dicendo tñ ipudens uidetur non enim
faciendo sed nõ faciendo id ꝙ non decet inpuden¬
tie nomen effugere debemꝰ. queni uero non pu¬
det id ꝙ in plerisq uideo. hunc ego non rep̾hensio¬
ne solum s etiam pena dignum puto. Equidẽ et
Im uobis animũ ad uert̾e soleo et in me ip̃o sepissime
experior. Ut albescam in principus dicendi et tota
mente atq artubꝰ omnibꝰ contremiscam. adoloscẽ¬
tꝰ bexo sit micio accusacionis ex aĩatus sum. Ut hoc

Expanded text:
tamen, nisi timide ad dicendum accedunt et in orditamen, nisi timide ad dicendum accedunt et in ordienda oratione perturbantur, paene impudentes videntur,—tametsi id accidere non potest; ut enim quisque optime dicit, ita maxime dicendi difficultatem variosque eventus orationis exspectationemque hominum pertimescit;—qui vero nihil potest dignum re, dignum nomine oratoris, dignum hominum auribus efficere atque edere, is mihi, etiam si commovetur in dicendo, tamen impudens videtur; non enim pudendo, sed non faciendo id, quod non decet, impudentiae nomen effugere debemus; quem vero non pudet,—id quod in plerisque video—hunc ego non reprehensione solum, sed etiam poena dignum puto. Equidem et in vobis animum advertere soleo et in me ipso saepissime experior, ut et exalbescam in principiis dicendi et tota mente atque artubus omnibus contremiscam; adulescentulus vero sic initio accusationis exanimatus sum, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Ed qr de oratore queriina fingendꝯ est no¬
bis oracione nr̃a detractis oĩbꝰ uiciis orator
atq oĩ laude cumulanda. Neq eĩ si multitu¬
do litium si uarietas cansaꝵ si hec turba et barbaria
forensis. Dat locum uel uiciossissis oratoribo. Id creco
nos hoc ꝙ querimꝰ omittemꝰ itaq in is axtibꝰ in qui¬
bꝯ non utilitas quexitur necessaria s aĩ libera quedam
oblectacio quani diligent̃ et quam prope fastidiosse
uidicamꝰ. ¶Nulle eĩ lites neq controu̾sie sunt que co¬
gant homines sicut inforo non bonos oratores. Item
intheatro actores malos perpeti ¶ Est igicur oratori
diligent̃ prouidendũ non uti eis satisfaciat quibꝯ no¬
cere ẽ. sed uti eis adiuxabilis ẽẽ uideatur quibꝯ libere
liccat uidicare: ¶ At si quexitis plane quid senciam
enunciabo apud homines familiarissimos ꝙ ad huc sem¬
per tatu et tacendũ pucaui michi eciam quoq op¬
time dicunt ꝙ id facilime atq ornatissime face possũt

Expanded text:
 est nobis oratione nostra detractis omnibus vitiis orator atque omni laude cumulatus. Neque enim, si multitudo litium, si varietas causarum, si haec turba et barbaria forensis dat locum vel vitiosissimis oratoribus, idcirco nos hoc, quod quaerimus, omittemus. Itaque in eis artibus, in quibus non utilitas quaeritur necessaria, sed animi libera quaedam oblectatio, quam diligenter et quam prope fastidiose iudicamus! Nullae enim lites neque controversiae sunt, quae cogant homines sicut in foro non bonos oratores, item in theatro actores malos perpeti. Est igitur oratori diligenter providendum, non uti eis satis faciat, quibus necesse est, sed ut eis admirabilis esse videatur, quibus libere liceat iudicare; ac, si quaeritis, plane quid sentiam enuntiabo apud homines familiarissimos, quod adhuc semper tacui et tacendum putavi: mihi etiam qui optime dicunt quique id facillime atque ornatissime facere possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ipus omne post consulatum obiecanus fluctibus qui ꝑ
nos acomuni peste depulsi in nosmet ipsos redundaa¬
ent. Sed tamen in eis uel asperitatibus xeꝵ uelangus¬
tiis temꝑoris obsequar studiis nostris et quantũ michi

Expanded text:
mpus omne post consulatum obiecimus eis fluctibus, qui per mpus omne post consulatum obiecimus eis fluctibus, qui per nos a communi peste depulsi in nosmet ipsos redundarent. Sed tamen in his vel asperitatibus rerum vel angustiis temporis obsequar studiis nostris et quantum mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Ogitanti michi sepe numero et memoria
uetera repetenti perbeati fuisse quinte
frater illi uidexi solent qui in optima re.
staꝵ gloria florerent: eum uite cur sum
scendi atq animum ad utͥusq nostrum proclara studia
referendi. quod fore iustum et prope ab oĩbus conçessũ
arbritrarer si infinitus ueꝵ forensium labor et ambicio¬
nis occupacio cursu honoꝵ et etatis flexu constitiss. &¬
uam spem consilioꝵ et cogitationum med tum grauẽs
cõmuniũ tempoꝵ. tum uarii nostri casus fefellerunt
llam qui locus quietis et tranquilitatis plenus fore uide¬
batur in eo maxime molestiaꝵ et turbulentissime tem¬
pestates extitexunt ¶ Neq uero nb̃is cupientibus atq
exoptantibus fructus ociidatus est ad cas artes quibus
apueris dediti fuimus celebradas inter nosq recollen¬
das. ¶ Nam prima etate in tidimius in ip̃am per turbati¬
onem distipline ueteris et aconsulatu deuenimus in me¬
dium reꝵ omniũ certamen atq distrimen ¶ Et hoc te¬

Expanded text:
ogitanti mihi saepe numero et memoria vetera repetenti perbeati fuisse, Quinte frater, illi videri solent, qui in optima re starum gloria florerent, eum vitae cursum scendi atque animum ad utriusque nostrum praeclara studia referendi fore iustum et prope ab omnibus concessum arbitrarer, si infinitus forensium rerum labor et ambitionis occupatio decursu honorum, etiam aetatis flexu constitisset. Quam spem cogitationum et consiliorum meorum cum graves communium temporum tum varii nostri casus fefellerunt; nam qui locus quietis et tranquillitatis plenissimus fore videbatur, in eo maximae moles molestiarum et turbulentissimae tempestates exstiterunt; neque vero nobis cupientibus atque exoptantibus fructus oti datus est ad eas artis, quibus a pueris dediti fuimus, celebrandas inter nosque recolendas. Nam prima aetate incidimus in ipsam perturbationem disciplinae veteris, et consulatu devenimus in medium rerum omnium certamen atque discrimen, et hoc te
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi uero frater neq oranti deero neq rogan¬
ti. Nam neq auctoritate quisꝙͣ apud me plus
ualere te potest neq uoluntate/ At michi
repetenda est ueteris cuiꝰsdam memorie non satis ex
plicita recordacio: Sed ut arbritor apta ad id o
quiris ut cagnoscas que uiri omnium eloquentillimi
clarissimiq senserint de omni ratione dicendi. Uis enĩ
ut michi sepe dixisti/ quoniam que pueris aut adolescẽ¬
tibus nobis aut excomentariolis nostris inchoata aut
rudia exciderunt uix̾at etate digna et hoc usu queni ex¬
ex causis quas diximus tot tantisq consecuti sumus aliꝙͥ
iisdem de rebus policiꝰ a nobis perfecciusq proferri:.
Soles q non nmꝙͣ. hac de re in disputatioiubus a me no¬
uostxis dessentrre: ꝙ ego prudentissiinoꝵ hominum ar¬
tibus eloquençiam contineri statuam. Ti autem illam ab
clegancia doctrine segregandam putas et in quodam in¬
gemii. atq exercitationis genere ponendam¬

Expanded text:
ibi vero, frater, neque hortanti deero, neque roganti. Nam neque auctoritate quisquam apud me plus te valere potest; neque voluntate. Ac mihi repetenda est veteris cuiusdam memoriae non satis sane explicata recordatio, sed, ut arbitror, apta ad id, quod requiris, ut cognoscas, quae viri omnium eloquentissimi, clarissimique senserint, de omniratione dicendi. Vis enim, ut mihi saepe dixisti, quoniam quaedam pueris, aut adolescentulis nobis ex commentariolis nostris incohata ac rudia exciderunt, vix sunt hac aetate digna et hoc usu, quem ex causis, quas diximus, tot tantisque consecuti sumus, aliquid eisdem de rebus politius a nobis perfectiusque proferri; solesque non numquam hac de re a me in disputationibus nostris dissentire, quod ego eruditissimorum hominum artibus eloquentiam contineri statuam, tu autem illam ab elegantia doctrinae segregandam putes et in quodam ingeni atque exercitationis genere ponendam
Abbreviated transcription (Latin):
sit sencio hominẽ neminẽ ẽẽ in oratoꝵ numero hñdũ
qui non sit ꝯĩbis hũs artibꝰ q̃ sunt libero Digne ꝑpolita¬
¶ quibꝰ ip̃is si in dicendo non utimur tũ apparet atq
extat utrũ simꝰ eaꝵ xudes aut didicerimꝰ. Ut qui pi¬
la ludunt non utuntur in ip̃a lusione artificio proprio
palestre s indicat ip̃e motus didicerĩt ne palestrã an¬
nestianti et qui aliquid fingunt et si tunc pictura nich¬
il utuntur tñ utrum sciant pingere an nesciant nõ ob¬
scuxũ est. sic et i oratoribꝰ hisce ip̃is iudicioꝵ concio¬
nũq senatꝰ ecĩa si propric sicet̾e non adhibeant᷑ artes
tnũ facile Declaxatur utrũ is qui dicat tñ modo in hoc
de clamatorio sit opere iactatꝰ an ad dicendũ omnibus
ingenuis artibꝰ istructus accesẜit ÷ Stenola trassi dispuͤ¬

Expanded text:
Sic sentio, neminem in Oratorum numero habendum quinon sit omnibus iis artibus, quae sunt libero dignae perpolitus. quibus ipsis si in dicendo non utimur, tamen apparet atque extat, utrum simus earum rudes, an didicerimus Ut quipila ludunt, non utuntur in ipsa lusione artificio proprio palaestrae: sed indicat, ipnesciant, et qui aliquid fingunt, etsi tum pictura nihil utuntur, tamen, utrum sciant pingere an nesciant, non obscurum est; sic in orationibus hisce ipsis iudiciorum, contionum, senatus, etiam si proprie ceterae non adhibeantur artes, tamen facile declaratur, utrum is, qui dicat, tantum modo in hoc declamatorio sit opere iactatus an ad dicendum omnibus ingenuis artibus instructus accesserit.' Tum rid
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ prope consensu est tributum. Repetãq non
ab in cunabulis nostre ueteris puexilisq doctrine que¬
minum eloquentissimoꝵ et omni dignitate principi
disputacione eẽ uersata/. Non quo illa conitennã
que greci dicendi artisices et doctores ueliquerunt
Gcd quoniam illa pateant in promtu que sint õibus neq
ea intexpretaciõe mea aut ornatius explicaxi aut planiꝯ
exprimi possint ¶ Cabis hant ueniam mi frat̾ ut opinor
coꝵ quibus summima dicendi laus anostratis hominibꝰ cõ¬
cessa est auctoritatẽ grecis ante ponam Qii ĩ tusculao¬

Expanded text:
hominum prope consensu est tributum; repetamque non hominum prope consensu est tributum; repetamque non ab incunabulis nostrae veteris puerilisque doctrinae queminum eloquentissimorum et omni dignitate principum disputatione esse versata; non quo illa contemnam, quae Graeci dicendi artifices et doctores reliquerunt, sed cum illa pateant in promptuque sint omnibus, neque ea interpretatione mea aut ornatius explicari aut planius exprimi possint, dabis hanc veniam, mi frater, ut opinor, ut eorum, quibus summa dicendi laus a nostris hominibus concessa est, auctoritatem Graecis anteponam. Cum igitu
Abbreviated transcription (Latin):
de confidant ¶At med quidẽ sentencia nemo poterit
ẽẽ in ouini laude cumulatus oratorinnsi exit omnium re¬
rum magnaꝵ⁊ atq arcium scĩa assecutus. Et eciam ex
habet elocucionẽ et pene puerilem¶Leq uero ego hoc
tantũ oneris inponam nrr̃is presextim oratorib ĩ hac ta¬
nta occupatiõe Urbis ac uite. nichil ut us putem licere
nescrre. Quã ꝙͣ uis oratoris profossioq ip̃a bene dicen¬
di hoc suscipere ac polliceri uidetur ut onn dexe q̃¬
cunq sit põita ornate ab eo copioseq dicatur⁊ Sed qr
non dubito quin hoc plerisq in mensum nnfinitumq ui¬
los claborasse s se possuisse aceteris dictionibus eam ꝑte
dicendi que ĩ forensibus disputaciombꝰ iudicioꝵ aut de¬
liberationũ uersaretur et id genus unũ oratori reli¬
quisse: non conplectar ĩ hiis libris ampliꝯ ꝙͣ ꝙ huit
generi requisitum est et multum disputatũ singuloꝵ

Expanded text:
sse confidant. Ac mea quidem sententia nemo poterit sse confidant. Ac mea quidem sententia nemo poterit esse omni laude cumulatus orator, nisi erit omnium rerum magnarum atque artium scientiam consecutus: etenim ex habet elocutionem et paene puerilem. Neque vero ego hoc tantum oneris imponam nostris praesertim oratoribus in hac tanta occupatione urbis ac vitae, nihil ut eis putem licere nescire, quamquam vis oratoris professioque ipsa bene dicendi hoc suscipere ac polliceri videtur, ut omni de re, quaecumque sit proposita, ornate ab eo copioseque dicatur. Sed quia non dubito quin hoc plerisque immensum infinitumque vilos elaborasse, sed seposuisse a ceteris dictionibus eam partem dicendi, quae in forensibus disceptationibus iudiciorum aut deliberationum versaretur, et id unum genus oratori reliquisse; non complectar in his libris amplius, quam quod huic generi re quaesita et multum disputata summorum
Abbreviated transcription (Latin):
tam que motu corporis que gestu que uultu que uocis cõ¬
formacione ac uarietate moderanda est que sola perse ip̃a
quanta sit hystrionũ leus ars et scena declarat in qua cuni
omnes et oris et uocis motus moderacione laborẽt: Quis
ignoret quam pauci fuerint suit. quos aĩo equo expectare po¬
ssimus. ¶ Quid dicam de thesauro reꝵ omniũ memoria q̃ nisi
custos inuentis cogitatisq rebus et uerbis adhibeatur intelligi¬
nius oĩa eciam sip̾clarissima fuerint moratore peritura :
Quam ob rem nũrari desinamus que cã sit eloquenciũ pa¬
ucitas. qño ex hiis reli uniuersis eloquencia constet. in quibꝯ
singulis elaborare ꝑmaximũ est. ¶ Dortenurq pocius libe¬
ros nostros ceterosq quoꝵ gloxia nobis et dignitas cord
est ut aĩo rei magnitudinem conplectantur neq eis
aut preceptis aut magr̃is aut excitacionibus quibiuti¬
utur omnes s aluis quibusdã ꝯuod expetunt consequi po¬

Expanded text:
cam? quae motu corporis, quae gestu, quae vultu, quae vocis concam? quae motu corporis, quae gestu, quae vultu, quae vocis conformatione ac varietate moderanda est; quae sola per se ipsa quanta sit, histrionum levis ars et scaena declarat; in qua cum omnes in oris et vocis et motus moderatione laborent, quis ignorat quam pauci sint fuerintque, quos animo aequo spectare possimus? Quid dicam de thesauro rerum omnium, memoria? Quae nisi custos inventis cogitatisque rebus et verbis adhibeatur, intellegimus omnia, etiam si praeclarissima fuerint in oratore, peritura. Quam ob rem mirari desinamus, quae causa sit eloquentium paucitatis, cum ex eis rebus universis eloquentia constet, in quibus singulis elaborare permagnum est, hortemurque potius liberos nostros ceterosque, quorum gloria nobis et dignitas cara est, ut animo rei magnitudinem complectantur neque eis aut praeceptis aut magistris aut exercitationibus, quibus utuntur omnes, sed aliis quibusdam se id quod expetunt, consequi po
Abbreviated transcription (Latin):
discencium multitudine in sum̃na magroꝵ copia p̾stantissimis
hõiu ingeniis infinita uarietate amplissimis eloquencie propo
gnitudinem ac difficultatẽ ¶Est eĩ et stĩã cõp̾hendẽda reru
plurimaꝵ sine qua uerboꝵ uolubilitas inaons atq irridenda
est. et ip̃a r̃õ conformanda non solum electione s ẽt constr¬
uctione uerboꝵ et õs aĩoꝵ motus quos hominũ gr̃a reꝵ
natura tribuit penitus pernoscendi ꝙ onnus uis racioq
dicendi in eoꝵ qui audunt mentibus aut sedandisaut
excitandis expromenda est. ¶Accedat eodem opportet
lepos quidam facecieq et erudicio libo digna celeritasq
et breuitas respondendi et lascestendi subtili uenustate
atq urbanitate coniuncta: Tenenda est precerea oĩs ant¬
quitas exemploꝵq uis ¶Neq uis legum aut irxis cuulis
scĩa negligenda est ¶ Nam quid ego de accioue ip̃a płra di¬

Expanded text:
discentium multitudine, summa magistrorum copia, praestantissimis discentium multitudine, summa magistrorum copia, praestantissimis hominum ingeniis, infinitacausarum varietate, amplissimis eloquentrae praesgniplurimarum, sine qua verborum volubilitas inanis atque inridenda est, et ipsa oratio conformanda non solum electione, sed etiam constructione verborum, et omnes animorum motus, quos hominum generi rerum natura tribuit, penitus pernoscendi, quod omnis vis ratioque dicendi in eorum, qui audiunt, mentibus aut sedandis aut excitandis expromenda est; accedat eodem oportet lepos quidam facetiaeque et eruditio libero digna celeritasque et brevitas et respondendi et lacessendi subtili venustate atque urbanitate coniuncta; tenenda praeterea est omnis antiquitas exemplorumque vis, neque legum ac iuris civilis scientia neglegenda est. Nam quid ego de actione ipsa plura di
Abbreviated transcription (Latin):
ocium confirmauit ac prnno quidem totius rõis ignari ꝗ
neque exercitationis ullaon uim neq aliquod preceptuni
artis ẽẽ arbritrarentur tamen quantum ingenio et cogitaci¬
one poterant consequebdait᷑ ⁊ Post autem auditis oratori
mines Dicendi studio flagrauerunt ¶Excitabat eos ma¬
gnitudo uarietatis multitudoq in omni genere causarum
ut ad causa doctrmam quam suo quisq studio assecutus
eẽt ad uingexetur usus frequens qui omuumi ingr̃oꝵ pre¬
cepta superaret ¶Erat autem huic studio miaxima que
nunt quoq sunt exposita p̾mia uł ad grãm uel ad lepos uel
ad dignitatẽ ¶ Ingema uero ut młtis rebus possunꝯ iudi
care nr̃oꝵ hõiu miłtum ceteris hõibꝰ oium gẽtiũ p̾stiterxũ
¶Quibus de cãĩs quis non iure miretur ex oĩ memoria etatũ
temꝑorum ciuitatum tam exiguũ oratoꝵ numerũ inueniri.
¶ Sed eĩ maiꝰ ẽ hoc quoddã ꝙͣ hoies oppinantur et pluxibus
ex artibus studusq collectum ¶ Quid eĩ quis a in maxima

Expanded text:
endum putavit. Ac primo quidem totius rationis ignari, qui neque exerc tationis ullam viam, neque aliquod praeceptum artis esse arbitrarentur, tantum, quantum ingenio et cogitatione poterant, consequebantur. Post autem auditis Oratoribmines dicendi studio flagraverunt. Excitabat eos magnitudo et varietas, multitudoque in omni genere causarum, ut ad eam doctrinam, quam suo quisque studio assecutus esset, adiungeretur usus frequens, qui omnium magistrorum praecepta superaret. Erant autem huic studio maxima, quae nunc quoque sunt, proposita praemia, vel ad gratiam, vel ad opes, vel ad dignitatem. Ingenia verocare nostrorum hominum multum ceteris hominibus omnium gent; um praestiterunt. Quibus de causis, quis non miretur, ex omni memoria aeratum, temporum, civitatum, tam exiguum Oratorum numerum inveniri? V. Sed nimirum maius est hoc quiddam, quam homines opinantur, et pluribus ex artibus studiisque collectum. Quis enim aliud in maxima
Abbreviated transcription (Latin):
Sed uirtute sua consul in urbe fuit
Tuem catilina malus conurcatiq nocẽtes
Senserunt uigilem ciuibus esse sius
Hunc tamen opietas tres occidere tiraii
At lanua ille pio supposuit tuniulo

Expanded text:
Sed uirtute sua consul in urbe fuit. Quem Catilina malus coniuratique nocentes Senserunt uigilem ciuibus esse suis. Hunc tamen o pietas! tres occidere tyranni; At Lamia ille pio subposuit tumulo.
Abbreviated transcription (Latin):
ł rgom hoc qq̃ uidicio de sinite litteras legis interp̃tari &cet᷑ Quasto
p&itũ cognoscim facile Argum̃tũ uero qđ inspecie ÷ semꝑcũ dubitationẽ pponit Hoc est
illudigitur ñ est Aut hocficiamꝰ autillud faciamꝰ uerũ cũ in ꝓpositione si ẽ Rea acruii¬

Expanded text:
 in hoc quoque iudicio desinite litteras legis perscrutari et legem, ut  in hoc quoque iudicio desinite litteras legis perscrutari et legem, ut petitum cognoscimus facile: argumentum uero, quod in specie est, semper cum dubitatione proponitur: 'si hoc est, illud igitur non est: aut hoc faciamus aut illud faciamus'. Verum, cum in propositione 'si' est, κατὰ συν
Abbreviated transcription (Latin):
longe p&itũ argum̃tũ &ã illiclic& anĩ aduertere ubicicerore darguit hermagoran ñ
recte sub qualitate posuisse deliberationẽ & demons trationẽ. Vbi primũ doc& ge neracẽ
causarũ qđ sigeneras causarũ partes generis cauisȩ ẽẽ ñ posse ut si partegeneris causȩ eẽn
possent multo magis partes partiũ eem̃ posse. Postremoredit ad quȩstioñe Maleigit᷑ delibe¬
ratio& de monstratio sub qualitate ponunt᷑ Itaq argum̃tũ Nc̃ longe a questione÷ nuncui¬
cinũ quȩstioni Deinde debemꝰ hocanĩ aduertere argum̃tũ qđ cũq sumimꝰ utrũ in genere sit
an inspecie. Sungenere sine dubitatione ꝓponere debemꝰ. Deinde appbare eanđe ꝓposto¬
onẽ tertio loco speciem a ssumere quasto loco ad sũptionẽ speciei multis rationib: appbare :
postremo c̃cdudere: hui syllogisimisubiciamꝰ exmplũ illud ipsũ epaminde Om̃s legesiudio
ude appbut camnde ppositionẽ Ea enĩ uirtute &sapientia maiores nr̃i fuerunt &e catie tertioloco

Expanded text:
longe petitum argumentum etiam illic licet animaduertere, ubi Cicero redarguit Hermagoran non recte sub qualitate posuisse deliberationem et demonstrationem, ubi primum docet genera esse causarum; quod si genera sunt causarum, partes genernt, multo magis partes partium esse non posse. Postremo redit ad quaestionem: 'male igitur deliberatio et demonstratio sub qualitate ponuntur'. Itaque argumentum nunc longe a quaestione est, nunc uicinum est quaestioni. Deinde debemus hoc animaduertere, argumentum quodcumque sumimus utrum in genere sit an in specie; si in genere, sine dubitatione proponere debemus, deinde adprobare eandem propositionem, tertio loco speciem adsumere, quarto loco adsumptionem speciei multis rationibus adprobare, postremo concludere. Huius syllogismi subiciamus exemplum illud ipsum Epaminondae. OMNIS LEGES, IVDICES, nde adprobat eandem propositionem: EA ENIM VIRTVTE ET SAPIENTIA MAIORES NOSTRI FVERVNT e
Abbreviated transcription (Latin):
uta agat uitã ut hȩc exerceust ñ eni quia niaturẽ loqui autstuderepossumꝰ qđ ꝓpriũ
naturȩ ẽ id cireo & inde uiuimꝰ. Sed sitor diniata situit anrã adomne substantiã
reiftmiliaris quȩrendã ut inde uiuamꝰ id ÷ inde niob̵ omã subgerant᷑ aduictũ Me¬
rito uictꝰ exercitationeđr̃ Itẽ & si sit habit & ñ inipso habitu agatuitã &uis tutẽ
tuleritlo cus fuerit ñ ꝑp&ua c̃suetudine inide uiueridi : Eođde modo & studiũ ẽ siñstu¬
diũ qđ lib& in exercitatio neuitȩ tulerit Nominandussit ut deuictꝰ uerbotenus
hoc qđ in hac c̃ditione ẽ fuituna ẽ : Siseruitute seruiat totauitauictꝰ ẽ sic & c& defortuna
ac tauero & casus &orationes & c̃silicut suꝑ uenientia accipimꝰ er̃suis Nominib: :

Expanded text:
si ita agat uitam, ut haec exerceat. Non enim quia natura loqui aut studere possumus, quod proprium si ita agat uitam, ut haec exerceat. Non enim quia natura loqui aut studere possumus, quod proprium naturae est, idcirco et inde uiuimus: sed si sic ordinata sit uita nostra ad omnem substantiam rei familiaris quaerendam, ut inde uiuamus, id est inde nobis omnia suggerantur ad uictum, merito uictus ex exercitatione dicetur. Item et si sit habitus et non in ipso habitu agat uitam et uirtutem t prout res aliqua tulerit, locutus fuerit, non perpetua consuetudine inde uiuendi. Eodem modo et studio est, si non studium quodlibet in exerhoc, quod in hac condicione est, fortunae est; si seruitutem seruiat tota uita, uictus est. Sic cetera de fortuna. Facta uero et casus et orationes et consilia ut superuenientia si accipimus erunt sui
Abbreviated transcription (Latin):
enũ nomina s̃certa q̃ alterũ significent. Vt iracundus habitꝰ ẽ iratꝰ affectionis : ł thȩo
cicero q cissidua ꝑ seueranti diligentia it arh& oricã ꝑ̃cepit utea ineo ꝑ p&uaeẽt
habitũ c̃secutꝰ ẽ : Sed qr eiꝰ actũ sibuinstituit adusũ uitȩ ẽ iđe in eađere & in habitu &
inuictu : Itaq multũ plerũq decustute habitꝰ detrahitisi uictus affuis sedicat᷑ Nalico
ortitorplenus sit ꝑceptione ipsius ctis titm̃ aliquantũ crgum̃to detrahit sineges
in etide exercitatione uixisse ut ipse contraceciliũ qui aufest uictũ infirmat habi¬
tũ cũdic̃ quan dotute tiu periculũ fecisti : Plerũq &iã sinihilagatex habitu hocipsũ qđ
one in quanihil agit &uictũ deusurh&oricȩ : Victꝰauit̃ om̃is ad qualitatẽ tendit sedea
uelle qđ ÷ studii. &cet᷑ huiꝰ modi hab&uctꝰ : erũ in hocc̃siderabt᷑ uictus circa hȩcom̃a

Expanded text:
enim nomina sunt certa, quae alterum significent, ut iracundus habitus est, iratus adfectionis. Et haec Cicero, quia adsidua ac perseueranti diligentia ita rhetoricam percepit, ut ea in eo perpetua esset, habitum consecutus est; sed quia eius actum sibi instituit ad usum uitae, est idem in eadem re et in habitu et in uictu. Itaque multum plerumque de uirtute habitus detrahit si uictus afuisse dicatur. Nam licet orator plenus sit perceptione ipsius artis, tamen aliquantum argumento detrahit si neges in eadem exercitatione uixisse, ut ipse contra Caecilium, quia aufert uictum, infirmat habitum, cum dicit: Quando tute tui periculum fecisti? Plerumque etiam si nihil agat ex habitu, hoc ipsum, quod one, in qua nihil agit, et uictum de usu rhetoricae. Victus autem omnis ad qualitatem tendit, sed ea uelle, quod est studii, et cetera huiusmodi habet uictus. Verum in hoc considerabitur uictus circa haec omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
Tastia aut conclusio quaestionis ẽ : Quae enĩ questio ẽ qđ hermagoras deliberationẽ & demons¬
trationẽ ñ recte subqualitate constituit Concdudititaq quaestionẽ Maleigit᷑ tasgeneralis
constitutionis partes gẽdicit Verũ cũ in primo syllogis mo deduab: reb. tractauerit de primo

Expanded text:
est. Quae enim quaestio est? Quod Hermagoras deliberationem et demonstrationem non recte sub qualitate constituit. Concludit itaque quaestionem: 'male igitur eas generalis constitutionis partes esse dicit'. Verum cum in primo syllogismo de duabus rebus tractauerit, de primo
Abbreviated transcription (Latin):
nib tã accu satoriquã defensoridatis quos ipse supponit : Postea siqua faculta serit : ante
relationẽ criminis &eius argum̃ta c&eris constitutionib: accusator & reũ onerare debe¬
bit &illũ defendere inquẽ reus transfertcrim̃ : Nãque dicipotest qđ fecistin hoc animo
fecisti qđ ẽ alterius constitutionis : Deinde & ille quẽ meruis sedicis aut ñ meruit aut ñ hoc
pacto meruit qđ utiq aliarũ ẽ c̃stitutionũ : lta ante quã ex p̃ceptis relationis aliquid a gamꝰ :
c̃stitutionib reliquis & circarei ꝑsonã uti possumꝰ ut eũ arguamꝰ e&circa ꝑsonã eius inquẽ cra¬
m̃ trans fert᷑ ut eũ defendentes reũ accusare possimꝰ : Postea trans lationis uti partib: p̃
scriptione nõ q̃tibi enĩ licuit occidere : Deindenegare audirioportere ut dicam hodie tu au¬
diendus ñ es si quidem & cu illã quã punitꝰ es audiri Noluisti : Et id qđ iudicatũ sit ꝓinfecto ha

Expanded text:
nibus tam accusatori quam defensori datis, quos ipse supponit. POSTEA SI QVA FACVLTAS ERIT. Ante relationem criminis et eius argumenta ceteris constitutionibus accusator et reum onerare debebit et illum defendere, in quem reus transfert crimen. Namque dici potest 'quod fecisti, non hoc animo fecisti', quod est alterius constitutionis; deinde 'et ille, quem meruisse dicis, aut non meruit aut non hoc pacto meruit', quod utique aliarum est constitutionum. Ita antequam ex praeceptis relationis aliquid agamus, constitutionibus reliquis et circa rei personam uti possumus, ut eum arguamus, et circa personam eius, in quem crimen transfertur, ut eum defendentes reum accusare possimus. POSTEA TRANSLATIONIS VTI PARTIBVS. Per praescriptionem: 'non tibi enim licuit occidere'. DEINDE NEGARE AVDIRI OPORTERE: 'hodie tu audiendus non es, si quidem et tu illam, quam punitus est, audire noluisti'. ET ID, QVOD IVDICATVM NON SIT,
Abbreviated transcription (Latin):
adaliquid faciendũ sedsipurresit oportuxitasin materia ñ ÷ Somilia &dereliquis materuis
posumus dicere Ergon suffecerat inuenta in hominib: muteria tiisune adẽ matemȩ diãop&

Expanded text:
ad aliquid faciendum, sed, si putrescit, opportunitas in materia non est; similia et de reliquis materiis possumus dicere. Ergo non suffecerat inuenta in hominibus materia, nisi in eadem materie etiam op
Abbreviated transcription (Latin):
multas urbes constitu¬
tas plurima bella re¬
stincta firmissimas
soci&ates scĩs simas
amicitias intelligo
cum animi ratione
tum facilius eloquen

Expanded text:
multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas societates, sanctissimas amicitias intelligo cum animi ratione, tum facilius eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
augendũ. Nam quo indig¬
nius rem honestissimã. &
rectissimã uiolabat stultoꝵ
& imꝓboꝵ temeritas & au¬
dacia sumino cuin rei .p.

Expanded text:
augendum. nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas et audacia summo cum rei p
Abbreviated transcription (Latin):
Vt nc̃ necessit assit quȩ alit̃ ex itꝰ suos habere ñ possit. sed sua cogat affecta sineulla exception
Dic̃ eẽ alterã necessitatẽ ubi fieria lt̃ possit cũ aliqđ admittit᷑ : Postremũ ccuisȩ genꝰ de mon¬
stratiuũ ÷ qđ adiungit : Datp̃cepta quib: laudes uituperationesq traetent᷑ id ÷ quib: locis:
Acprimũ dic̃ eosde locos eẽ laudi & uitu percitioni quos in primo libro & illudiudiciale scausȩ

Expanded text:
ut nunc necessitas sit, quae aliter exitus suos habere non possit, sed sua cogat effecta sine ulla exceptione; ut nunc necessitas sit, quae aliter exitus suos habere non possit, sed sua cogat effecta sine ulla exceptione; dicit esse alteram necessitatem, ubi fieri aliter possit cum aliquid admittitur. Postremum causae genus demonstratiuum est, quod adiungit. Dat praecepta quibus laudes uituperationesque tractelltur, id est quibus locis. Ac primum dicit eosdem locos esse laudi et uituperationi, quos in primo libro t et illud iudicialis caus
Abbreviated transcription (Latin):
n quo &icũllud doc& qđͦ his uicinũ ẽ & quid fccile fieri possit : Prope enĩ fieri ñ possecredit᷑
qđ cũ magna difficultate c̃ficit᷑ : Haec s̃ de trib: hoc ÷ dehonesto puro sineutilitate de inde
mixtocum utilitate. Testio desolautilitate : Vtilitas aut aut in nr̃is reb: autincorpore
positti ẽ : Hucusq dehonestocũ utili Nunc desoltiutilitate disserit᷑ ¶ Qm̃ ergo dehonestate
& deutilittite diximꝰ refluttit ut denecessitudine & affectione ꝑ seribamꝰ : Honesititi &¬
utilitati supͣ p̃positȩ atq trcictatȩ duas res necessario dixerat at tributas. Necessitudinẽ & af¬
fectionẽ : Dehis nc̃ p̃cipit ac necessitudinẽ illã doc& eẽ q̃ neq mutari Nieq ab exitus uo flecti
possit : Ap̃fectionẽ uero q̃ ex tẽporũ acNegotiorũ euentu aut hominũ administrcitione sȩpe
mutat᷑ aut res ñ cales sint quales ẽẽ c̃suer̃ : Ac Necessitudinẽ quȩ prima ẽ induo diuidit

Expanded text:
ssit'. Prope enim fieri non posse creditur, quod cum magna difficultate conficitur. Haec sunt de tribus, hoc est de honesto puro sine utilitate, dein de mixto cum utilitate, tertio de sola utilitate. VTILITAS AVTEM AVT IN NOSTRIS REBVS AVT IN CORPORE POSITA EST. Hucusque de honesto cum utili, nunc de sola utilitate disseritur. QVONIAM ERGO DE HONESTATE ET DE VTILITATE DIXIMVS, RESTAT, VT DE NECESSITVDINE ET ADFECTIONE PERSCRIBAMVS. Honestati utilitati supra positae atque tractatae duas res necessario dixerat adtributas, necessitudinem et adfectionem; de his nunc praecipit ac necessitudinem illam docet esse quae neque mutari neque ab exitu suo flecti possit, an adfectionem uero quae ex tempore aut negotiorum euentu aut hominum administratione saepe mutatur, ut res non tales sint quales esse consuerunt. Ac necessitudinem, quae prima est, in duo diuidit,
Abbreviated transcription (Latin):
qua e iniudiciis uerseturscientiã uocari. hancq exduplici constare sapientia scilic& & artifi¬
ciosa eloquentia Quarenunc seabillis dissentire dicit quihorũ alteroscientiã ciuilem
constare dicunt᷑ Nã neq inquit cũ hissentimus quiciuilẽ scientiã eloquentia nũ putant in¬
digere . Multunquit dicunt ciuilẽ scientiã ciuiłe scientiã sine eloquentia stareñ posse
sola eloquentia constare posse illudq eẽ iustũ łiniustũ qđ eloquentia potuerit ꝑsuadere
Sedego in quit ab utrisq dissentio : Nãciuilis scentia & ex sapientia c̃statquacuncta senti¬
mus &ex eloquentia qua id qđ sentire possumus explicamus Sed quia eloquentia posita

Expanded text:
quae in iudiciis uersetur, scientiam uocari hancque ex duplici constare, sapientia scilicet et artifiquae in iudiciis uersetur, scientiam uocari hancque ex duplici constare, sapientia scilicet et artificiosa eloquentia. Quare nunc se ab his dissentire dicit qui horum altero scientiam ciuilem constare dicunt: 'nam neque', inquit, 'cum his sentimus qui ciuilem scientiam eloquentia non putant indigere'. Multi, inquit, dicunt ciuilem scientiam sine eloquentia constare posse sola eloquentia constare posse, illudque esse iustum uel iniustum quod eloquentia potuerit persuadere. Sed ego, inquit, ab utrisque dissentio: nam ciuilis scientia et ex sapientia constat, qua cuncta sentimus, et ex eloquentia qua id quod sentire possumus explicamus. Sed quia eloquentia posita
Abbreviated transcription (Latin):
elo quentia  Cũ dicit qua edã ratio÷ ostendit duplicẽ eẽ . Vnã quae i nopere constituta ẽ al¬
terã quae inquaestionib: Quã rationẽ ciuilem in quarh& oricã ponitut supra diximus scien¬
tiã debemus intellegere : & qđ ait multis & magnis exreb: constat: Notũ : enĩ quã crebris &de
quã magnis reb: iudicia ł quȩstiones habeant᷑  Parũ ergo fuerat dixisse multis exreb: nisi ad¬
didiss& amagnis Eius quaedã magna & ampla pars ẽ astificiosa eloquentia scũ ait quae:¬
dã pars ostendit eloquentiã &scientiã ex duplici constare id ÷ exsapientia &astifici¬
ditur ita& supra quae multis & magnis Magnũ ita ibi ut hic posuit: Multũ uero
ad ã plitudinẽ referamus. Magna & apla parsinquit astificiosa eloquentia. Non cdlo¬
quentia solũ sed artificiosa eloquentia quȩ rh&orica uoc&ur Nãneq cũ his sentimus
quiciuilem scentiã eloquentia ñ putcint indigere : Diximus supra partẽ illã ciuilis rationis

Expanded text:
 CONSTAT. Cum dicit 'quaedam ratio', ostendit duplicem esse, unam quae in opere constituta sit, alteram quae in quaestionibus; quam rationem ciuilem, in qua rhetoricam ponit, ut supra diximus, scientiam debemus intellegere. Et quod ait 'multis et magnis ex rebus constat', notum est enim quam crebris et de quam magnis rebus iudicia uel quaestiones habeantur. Parum ergo fuerat dixisse 'multis ex rebus', nisi addidisset 'et magnis'. EIVS QVAEDAM MAGNA ET AMPLA PARS EST ARTIFICIOSA ELOQVENTIA. Cum ait 'quaedam pars', ostendit eloquentiam et scientiam ex duplici constare, id est, ex sapientia et artificiditur; ita et supra: 'quae multis et magnis'. 'Magnum' ita ibi, ut hic posuit, 'multum' uero ad amplitudinem referamus. 'Magna et ampla pars', inquit, 'artificiosa eloquentia': non eloquentia solum, sed 'artificiosa eloquentia', quae rhetorica uocetur. NAM NEQVE CVM HIS SENTIMVS, QVI CIVILEM SCIENTIAM ELOQVENTIA NON PVTANT INDIGERE. Diximus supra partem illam ciuilis rationis,
Abbreviated transcription (Latin):
modis agit factis adictis Itaciuilis ratio÷ una in factis &dictis. Sed quae facta & dicta iniudici
ł quaestione uersant᷑ Ita una illa ratio in actu : atqopere hanc uero alterã ciuile rationẽ quae
in quaestione uersatur scientiã nominauit. Hicenĩ doc&ur quid iustũ quidutile quid honer¬
tũsit Haecrursus ciuilis ratio id÷ scientia in duob: ẽ Inrh&orica id: artificiosa eloquentia
&inscipientia id ÷ rerũ conceptione exniatura ueniente. Sed quia orator plus peloquentiã gerit
id circorh&oricã ciuilis rationis partẽ c̃ẽdiximus. Sed quia duplex: cuiuscdã rationis partẽ nã&
sibi & sapientiae ut genus ex primat rhetoricea partẽ ãplã magnãq eẽ confirmat ¶Cuilis quȩdã

Expanded text:
modis agit, factis et dictis, ita ciuilis ratio est una in factis et dictis, sed quae facta uel quaestione uersentur. Ita una illa ratio in actu est atque opere, hanc uero alteram ciuilem rationem, quae in quaestione uersatur, scientiam nominauit: hic enim docetur quid iustum, quid utile, quid honestum sit. Haec rursus ciuilis ratio, id est scientia, in duobus est, in rhetorica, id est artificiosa eloquentia, et in sapientia, id est rerum conceptione ex natura ueniente; sed quia orator plus per eloquentiam gerit, idcirco rhetoricam ciuilis rationis partem esse dixit, sed quia duplex est, cuiusdam rationis partem: nam est ibi et sapientia. Et ut genus exprimeret rhetoricae, partem amplam m
Abbreviated transcription (Latin):
N on fuit Necesse facere &it̃ sicaus a fuiss& & si fuiss& caus a uedendi ꝓpt̃ aes alienũ ñ tam̃ necesse
ut deos patrios uender&. De fensor aut̃ exc̃trario primũ impulsionẽ &rłq Datis lociaccusatori
quib: utidebeat ad ꝓbationẽ causȩ ꝑ impulsionẽ Itẽ aliidatis quib: utidebeat ad ꝓbationẽ causȩ
pratiocinationẽ : Nunc supponit de fensoris locos infirmanda impulsione & infirmanda ra¬
tiocinatione Infirmandȩ impulsionis locis .iiii. Negare minuere eius effectũ que intendit̃¬
tionis locis uii qm̃rtitiocinatio aut inre ẽ aut in opinione Inre cõmodi ł in cõmodi Locieiꝰ
er̃ negare cõmodũ minuere dicefeclus magis fusse aut tantũ & sibiquantũ & aliis aut in¬

Expanded text:
Non fuit necesse facere, etiam si causa fuisset; et si fuisset causa uendendi propter aes alienum, non namen necessitas ut deos patrios uenderet. DEFENSOR AVTEM EX CONTRARIO PRIMVM IMPVLSIONEM. Dati sunt loci accusatori quibus uti debeat ad probationem causae per impulsionem, item alii dati sunt quibus uti debeat ad probationem causae per ratiocinationem; nunc supponit defensoris locos infirmandae impulsioni et infirmandae ratiocinationi. Infirmandae impulsionis loci sunt quattuor, - negare, minuere eius effectum qui intendittuor: quoniam ratiocinatio aut in re est aut in opinione, in re commodi uel incommodi, loci eius erunt negare commodum, minuere, dicere aliis magis fuisse, aut tantum et sibi quantum et aliis, aut in
Abbreviated transcription (Latin):
genẽ uoluntias absens huiꝰ species sim prudentia & necessitas Ituq haec specie diuer sa genere
cis somilitudinẽ neferunt᷑ Id quia in utroq absens uolumtas. Illuda it̃ genꝰ qd qulitate se

Expanded text:
genus est uoluntas absens; cuius species sunt imprudentia et necessitas. Itaque haec specie diuersa genere genus est uoluntas absens; cuius species sunt imprudentia et necessitas. Itaque haec specie diuersa genere ad similitudinem referuntur, id est, quia in utroque absens uoluntas. Illud autem genus quod qualitatem s