comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Agna nobis pueris. Q. frater si memona tenes¬
opinio fuit. L. Crassum non plus attigisse do¬
ctrinae ꝗͣ quantum pͥma illa puerili insfimtiõe
potuiss. M. autem antonium omnino oĩs
eruditionis exꝑtem atq ignarum fuisse. Erãt¬
q: multi qui quanꝗͣ ita se rem hẽre non arbi¬
trarent᷑: tam̃ quo facilius nos incensos studio dicendi a doctuna
deterrerent: libent̾ id quod dixi de illis oratoribus p̃dicarent: ut
si homines non eruditi summam ẽent pruodentiam atq incredi¬
bilem eloquentiam consequuti. maius omnis nr̃ ẽẽ labor et stul¬
tum in nobis erudiendis patris nr̃i optimni. ac prudentissimi uiri i
studium uideretur. Quos tum ut pueri refutare domesticis testi¬
bus patre: et. C. aculeone propinquo nr̃o. et.L.cicerone patiuo
solebamus ꝙ de crasso pater et aculco: quo cum erat nr̃a mater¬
tera: quem crassus dilexit ex omnib plurimum. et patruus ꝗ
cum antonio in ciliciam profectus una decesserat. multa nobis

Expanded text:
agna nobis pueris, Quinte frater, si memoria tenesopinio fuit L. Crassum non plus attigisse doctrinae, quam quantum prima illa puerili institutione potuisset; M. autem Antonium omnino omnis eruditionis expertem atque ignarum fuisse; erantque multi qui, quamquam non ita se rem habere arbitrarentur, tamen, quo facilius nos incensos studio discendi a doctrina deterrerent, libenter id, quod dixi, de illis oratoribus praedicarent, ut, si homines non eruditi summam essent prudentiam atque incredibilem eloquentiam consecuti, inanis omnis noster esse labor et stultum in nobis erudiendis patris nostri, optimi ac prudentissimi viri, studium videretur. Quos tum, ut pueri, refutare domesticis testibus patre et C. Aculeone propinquo nostro et L. Cicerone patruo solebamus, quod de Crasso pater et Aculeo, quocum erat nostra matertera, quem Crassus dilexit ex omnibus plurimum, et patruus, qui cum Antonio in Ciliciam profectus una decesserat, multa nobis
Abbreviated transcription (Latin):
re cognoseendo uoluntatem discendi simul cum spe ꝑdiscendi a¬
buceremus. Ded haec crassus aliquando nobis expediet. et expo¬
aet descripta generatim. Est enim ne forte nescias heri nobis ille
hoc eatule posicitus lus cuule quod nunc diffusum et dissipatũ
eẽt in certa genera coacturum. Et quidem inquit catulus ha¬
ua quaq̃ id est difficile crasso. qui et quod disci potuit de iure. di¬
dicit. et quod us qui eum docuerunt defuit ip̃e afferet. ut qua ⁊
sint in uire. uel apte describere: uel ornate illustrare possit. F rgo

Expanded text:
re cognoscendo voluntatem discendi simul cum spe perdiscendi are cognoscendo voluntatem discendi simul cum spe perdiscendi abiceremus. Sed haec Crassus aliquando nobis expediet et exponet discripta generatim; est enim, ne forte nescias, heri nobis ille hoc, Catule, pollicitus se ius civile, quod nunc diffusum et dissipatum esset, in certa genera coacturum et ad artem facilem redacturum.' 'Et quidem' inquit Catulus 'haudquaquam id est difficile Crasso, qui et, quod disci potuit de iure, didicit et, quod eis, qui eum docuerunt, defuit, ipse adferet, ut, quae sint in iure, vel apte discribere vel ornate inlustrare possit.' 'Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ar curio causas didicisse. L. crassum et ea re multa attulisse. q
obrem postumo nonnato curium tamen haeredem cxpioni ẽẽ op
Mihil ad copiam argumtoꝵ: neq ad causae uim. ac nature nomẽ
copii aut curii ꝑtinu̾it. in gnẽ erat uniuerso rei negociiq non in
tempore ac nominib omnis quaestio cum scriptum ita sit. si mi¬
hi filius genitur. isq: prius moritur ⁊c̃ tum ut mihi ille sit haere.
si natus filius non sit. uideatur ne. qui filio mortuo sit institutus
num nomina tationem dicendi. et argum̃toꝵ fontes desiderat
in quo etiam isti nos iuris consulti impediunt adiscendoq detrent
Uides enim in catonis et in bruti libris. nominatim fere referri ꝗd
alieui de uire uiro aut mulieri responderint. Credo ut putaremuᷤ
in hominib non in re consultationis. aut dubitationis causam ali¬
quam fuisse: ut quod homines eẽnt innumerabiles debilitati a iu¬

Expanded text:
M'. Curio causam didicisse L. Crassum et ea re multa attulisse, quam M'. Curio causam didicisse L. Crassum et ea re multa attulisse, quam ob rem postumo non nato Curium tamen heredem Coponi esse oporteret: nihil ad copiam argumentorum neque ad causae vim ac naturam nomen Coponi aut Curi pertinuit; in genere erat universo rei negotique, non in tempore ac nominibus, omnis quaestio: cum scriptum ita sit si mihi filivs genitvr, isqve privs moritvr, et cetera, tvm mihi ille sit heres, si natus filius non sit, videaturne is, qui filio mortuo institutus herenum nomina, sed rationem dicendi et argumentorum fontis desiderat. In quo etiam isti nos iuris consulti impediunt a discendoque deterrent; video enim in Catonis et in Bruti libris nominatim fere referri, quid alicui de iure viro aut mulieri responderit; credo, ut putaremus in hominibus, non in re consultationis aut dubitationis causam aliquam fuisse; ut, quod homines innumerabiles essent, debilitati a iu
Abbreviated transcription (Latin):
ponbus positat ce. ¶ am et si incurrunt tempora. et ꝑsone.
tamen uitelligendum est non ex his: sed ex genere quaestionis pẽ¬
dere causas. Sedd hoc nihil ad me. nullum enim̾ nobis certam̃ cum
Etis cẽ debet. tantum satis est intelligi. nehoc quidem eos consecu¬
tos quod in tanto ocio etiam sine hac forensi exercitatione efficere
potuerunt: ut genera rerum discernerent: eaq paulo subtilius ex¬
plicarent. Uerum hoc ut dixi nihil ad me. illud ad me. ac multo¬
ac multo eti am magis aduos Cotta nr̃ et sulpici. quom̃o nunc se ist̾¬
num artes hẽnt ꝑtimescenda est multitudo causaꝵ. Est enim infi¬
nita. si in ꝑsonis ponit᷑. quot homines. tot causx sin ad generum
uniuensas quaestiones referuntur: ita modicȩ et pauexe sunt: ut eas
oms diligentes. et memores et sobrii oratores pereursas animo. et
prope dicam decantatas hẽre debeant. Nisi forte existimatis a

Expanded text:
poribus positas esse; nam etsi incurrunt tempora et personae, poribus positas esse; nam etsi incurrunt tempora et personae, tamen intellegendum est, non ex eis, sed ex genere quaestionis pendere causas. Sed hoc nihil ad me; nullum enim nobis certamen cum istis esse debet; tantum satis est intellegi ne hoc quidem eos consecutos, quod in tanto otio etiam sine hac forensi exercitatione efficere potuerunt, ut genera rerum discernerent eaque paulo subtilius explicarent. Verum hoc, ut dixi, nihil ad me; illud ad me ac multo etiam magis ad vos, Cotta noster et Sulpici: quo modo nunc se istorum artes habent, pertimescenda est multitudo causarum; est enim infinita, si in personis ponitur; quot homines, tot causae; sin ad generum universas quaestiones referuntur, ita modicae et paucae sunt, ut eas omnis diligentes et memores et sobrii oratores percursas animo et prope dicam decantatas habere debeant; nisi forte existimatis a
Abbreviated transcription (Latin):
celeptee a fumo. compnencdenti permulta uide ãtirr qur uenesã m̃
uudicium tum cum de facto quaeratur. Sed tamen erimeuere estim
facto nou ambigitur. quaenunt᷑ qualia sint si ea exreis nuueres. et
innumera billa quint. et obscura. Si ex rebus ualde et modica. et el¬
lustira radam si maticini causam in mancino ponimus. quonẽs¬
cunq is quem pater patratus dediderit receptus non ent: totiene
causa noua nascetur. Sin illa controu̾sia cãm facit. uideatur mẽ
ea quem pater patratus ddediderit. si is non sit receptus pͥtlimriũ
e milil add artem dicendi. nec ad argumta defensionis mancint
nomen ptinet. At si quid affert praeterea hoĩs aut dignitas a
mddionitas. extra quaestionem est. et ea tamen ip̃a ordine. et rati
nes eruditos recdarguam. quanqͣ rep̃hendendi sunt ii qui ig̃e¬
nere diffinendo. istas causas describunt in personis et iitem¬

Expanded text:
celeriter animo comprehendenti permulta videantur, quae veniant in celeriter animo comprehendenti permulta videantur, quae veniant in iudicium tum, cum de facto quaeratur; sed tamen criminum multitufacto non ambigitur, quaeruntur, qualia sint, ea si ex reis numeres, et innumerabilia sunt et obscura; si ex rebus, valde et modica et inlustria; nam si Mancini causam in uno Mancino ponimus, quotienscumque is, quem pater patratus dediderit, receptus non erit, totiens causa nova nascetur; sin illa controversia causam facit, videaturne ei, quem pater patratus dediderit, si is non sit receptus, postliminium esse, nihil ad artem dicendi nec ad argumenta defensionis Mancini nomen pertinet; ac, si quid adfert praeterea hominis aut dignitas aut indignitas, extra quaestionem est et ea tamen ipsa oratio ad univernes eruditos redarguam; quamquam reprehendendi sunt qui in genere definiendo istas causas describunt in personis et in tem
Abbreviated transcription (Latin):
modis duo genera causarum: unum appellant in quo sine ꝑlonẽ¬
mostei apordo: de unuienso genere querat᷑: abterum quatoler¬
dnis tepts er temponb defimatur. Ignan omnis controuer¬
ons ac unuiersi generis ium et naturam referai. s baro. open
sos causardeerla Ante diai nibal ꝑtinet ad oratoris locces opunti
piona lal us decu. De ip̃o enim umnuierso genere insiuta. questẽ
onladeniq est causa in qua id quod miudicium uoratior
reoilin ꝑsonis: ac non generum ip̃otum uniuersa dupiratione
quara uro  uinenam᷑ in his ip̃is ubi de facto ambis et cepit¬
nua preui as contra leges publicas decius argumenta. et cnmilo
et defuiomoreuocentur oportet ad genus et naturim ineullos
cestum. Contraq: quae pro reo dicentur. omnia nedess anoeu dene¬
portrtq homine. add cõmunis rerum et generam sumaq aeoliuet
Ntq hec fonitan homini non omnia qua sunt in natur a cerum

Expanded text:
modis duo genera causarum: unum appellant, in quo sine pemodis duo genera causarum: unum appellant, in quo sine peterum, quod personis certis et temporibus definiatur; ignari omnis controversias ad universi generis vim et naturam referri; nam in ea ipsa causa, de qua ante dixi, nihil pertinet ad oratoris locos Opimi persona, nihil Deci; de ipso enim universo genere infinita quaestio nulla denique est causa, in qua id, quod in iudicium venit, reorum personis ac non generum ipsorum universa dubitatione quaeratur. Quin etiam in eis ipsis, ubi de facto ambigitur, ceperitne pecunias contra leges P. Decius, argumenta et criminum et defensionis revocentur oportet ad genus et ad naturam univertestium; contraque, quae pro reo dicentur, omnia necessario a tempore atque homine ad communis rerum et generum summas revolventur. Atque haec forsitan homini non omnia, quae sunt in natura rerum,
Abbreviated transcription (Latin):
deat qua nunqͣ latet. factum ne sit quaentur. an quale sit an quodd
nomen hẽat. quo ꝑspecto statim occurrit naturali quadam prudẽ¬
tia. nonhis subactionibus quas isti docent quid faciat causam: idest
quo sublato controuersia stare non possit. deinde quid ueniat in uidi¬
ciuum. quodisti sic iubent quaerere. interfecit opimius gracchum. qd
non erit. At ip̃m negat contra leges licuisse detius. Ueniet igitur ini
quidem. et inuulgari prudentia sita. Sed illa quaxrenda. quee et
ab accusatore. et a defensore argumenta ad id. quod iniudicium :¬
uenit spectanti debent asfferii. Atq hic illud uidendum est inqͦ
suminus est error istorum magrõrum. ad quos liberos nr̃os muti¬
mus. non quo hoc quidem ad dicendum magnope pertineat. s
tamen ut uideatis quale sit genus hoc eorum qͦui sibi eruditi uidẽ¬
tur hebes atq impolitum. Coͦnstituunt enim in partiendis or̃onum¬

Expanded text:
deat, quae numquam latet, factumne sit quaeratur, an quale sit, an quod deat, quae numquam latet, factumne sit quaeratur, an quale sit, an quod nomen habeat; quo perspecto statim occurrit naturali quadam prudentia, non his subductionibus, quas isti docent, quid faciat causam, id est, quo sublato controversia stare non possit; deinde quid veniat in iudicium: quod isti sic iubent quaerere: interfecit Opimius Gracchum. Quid non erit. At id ipsum negat contra leges licuisse Decius. Veniet igitur in quidem et in vulgari prudentia sita; sed illa quaerenda, quae et ab accusatore et a defensore argumenta ad id, quod in iudicium venit, spectantia debent adferri. Atque hic illud videndum est, in quo summus est error istorum magistrorum, ad quos liberos nostros mittimus, non quo hoc quidem ad dicendum magno opere pertineat, sed tamen ut videatis, quale sit genus hoc eorum, qui sibi eruditi videntur. Hebes atque impolitum: constituunt enim in partiendis orationum
Abbreviated transcription (Latin):
ad euis causa seposita argum̃ta reuolui nos oportet: sed here cer¬
tos locos. qui ut litera ad uerbum scribendum. sic illi ad cãm
explicandam statim occurrant. Sed hi loci ei demum oratori ꝓ¬
desse possunt qui est uersatus in rerum usu. quem atas deniq af¬
fert uel auditione. et cogitatione. qua studio et diligentia prae¬
currit x tatem. Nam si tu mihi quamuis eruditum hominemi
adluxis quamuis acrem et acutum in cogitando quamuis ad pro¬
nunciandum expeditum: si ent idem in consuetudine ciuitatis. inex
exemplis. in institutis in monbus. ac uoluntatib ciuium suorum hos¬
pes: non multum ei loci puoderunt illi ex quibus arguinta promunt
Subacto mibi ingenio opus est ut agro non semel arato. sed nouato et
iterato. quo mesiores foetus possit. et grandiores edere. Subactio au¬
tem est usus. auditio. lectio. litterae. Sc primum naturam causae iu¬

Expanded text:
ad eius causae seposita argumenta revolvi nos oportet, sed habere cerad eius causae seposita argumenta revolvi nos oportet, sed habere certos locos, qui, ut litterae ad verbum scribendum, sic illi ad causam explicandam statim occurrant. Sed hi loci ei demum oratori prodesse possunt, qui est versatus in rerum vel usu, quem aetas denique adferet, vel auditione et cogitatione, quae studio et diligentia praecucurrit aetatem. Nam si tu mihi quamvis eruditum hominem adduxeris, quamvis acrem et acutum in cogitando, quamvis ad pronuntiandum expeditum, si erit idem in consuetudine civitatis, in exemplis, in institutis, in moribus ac voluntatibus civium suorum hospes, non multum ei loci proderunt illi, ex quibus argumenta promuntur: subacto mihi ingenio opus est, ut agro non semel arato, sed novato et iterato, quo meliores fetus possit et grandiores edere; subactio autem est usus, auditio, lectio, litterae. Ac primum naturam causae vi
Abbreviated transcription (Latin):
sus in caelum uerbis extulit tres sunt rationes ut ante dixi: una
conciliandoꝵ animorum: altera docendoꝵ. tertia concitandoꝵ
hanuim trium partium pͥma lenitatem orationis: secunda acu¬
men. tertia uim desiderat. Nam hoc necẽẽ est ut is qui nobis
causam adiudicaturus sit. aut inclinatione uoluntatis propend¬
at in nos: aut defensionis argumentis adducatur: aut animi ꝑ¬
monone cogatur. Sed quoniam illa pars. in qua rerum ip̃arui
explicatio. ac defensio posita est uidetur omnem huius geneĩs
quasi doctrinam comtinere: de ea pͥmum loquemur. et paucadi¬
ac tibi sapienter monenti. l. crasse. libenter assentiemur: ut sin¬
ꝯularum causarum defensiones quas solent magni puers tradere
orationem disputatio ducitur. Neq enim quotiens uerbum ali¬
quoi est seribendum nobis: totiens eius uerbi litera sunt cogi¬
tatione conquirende: Nec quotiens causa dicenda est. toties

Expanded text:
sus in caelum verbis extulit, tres sunt res, ut ante dixi: una sus in caelum verbis extulit, tres sunt res, ut ante dixi: una conciliandorum hominum, altera docendorum, tertia concitandorum. Harum trium partium prima lenitatem orationis, secunda acumen, tertia vim desiderat; nam hoc necesse est, ut is, qui nobis causam adiudicaturus sit, aut inclinatione voluntatis propendeat in nos aut defensionis argumentis adducatur aut animi permotione cogatur. Sed quoniam illa pars, in qua rerum ipsarum explicatio ac defensio posita est, videtur omnem huius generis quasi doctrinam continere, de ea primum loquemur et pauca diotata habere videamur. Ac tibi sapienter monenti, Crasse, libenter adsentiemur, ut singularum causarum defensiones quas solent magistri pueris tradere, orationem disputatio ducitur. Neque enim quotiens verbum aliquod est scribendum nobis, totiens eius verbi litterae sunt cogitatione conquirendae; nec quotiens causa dicenda est, totiens
Abbreviated transcription (Latin):
dicendo dissimilimi sitis: ita tamen uterq ur̃m dicat: ut ei nibil
neq a natura cdenegatum neq a doctina non delatum ẽẽ uide¬
atur Quare crasse neq tua suauitate nos priuabis. ut si quid
ab antonio aut praetermissum aut relictum sit. non explices. ne¬
q te antoni si quid non dixeris. existimabimus non potuisse po¬
tius ꝗͣ a crasso dici maluisse. Hic crassus. quintu inquit antor
omutis ista quae p̃posuisti. qua nemo horum desiderat. quibus
ex locis ea quae dicenda sunt in causis reꝑiantur: quanꝗͣ ab ste
nouo quodam mõ p̃clareq dicuntur. Sunt tamen et re facilio¬
ra et p̃ceptis peruagata. Illa deprome nobis unde afferas. quę
sxpissime tractas. semperq diuinitus:
fpromam equidem inquit: et quo facilius id a te exigam
quod petam. nihil tibi ame postulanti recusabo. Mee to¬
tuis indicendo orationis. et istius ip̃ius facultatis quam mõ cras¬

Expanded text:
dicendo dissimillimi sitis, ita tamen uterque vestrum dicat, ut ei nihil dicendo dissimillimi sitis, ita tamen uterque vestrum dicat, ut ei nihil neque a natura denegatum neque a doctrina non delatum esse videatur; qua re, Crasse, neque tu tua suavitate nos privabis, ut, si quid ab Antonio aut praetermissum aut relictum sit, non explices; neque te, Antoni, si quid non dixeris, existimabimus non potuisse potius quam a Crasso dici maluisse.' Hic Crassus 'quin tu,' inquit 'Antoni, omittis ista, quae proposuisti, quae nemo horum desiderat: quibus ex locis ea, quae dicenda sunt in causis, reperiantur; quae quamquam a te novo quodam modo praeclareque dicuntur, sunt tamen et re faciliora et praeceptis pervagata; illa deprome nobis unde adferas, quae saepissime tractas semperque divinitus.' 'Depromam equidem,' inquit 'et quo facilius id a te exigam, quod peto, nihil tibi a me postulanti recusabo. Meae totius rationis in dicendo et istius ipsius facultatis, quam modo Cras
Abbreviated transcription (Latin):
sumq defenderet. non dubitauit seditiones ip̃as ornare: ac dem¬
monstrare grauissimis uerbis. multos saepe impetus ppłi non ĩ ui¬
stos eẽ. quos p̃stare nemo possit. Multas etiam rei. p. utiles sedi¬
tiones saepe eẽ factas ut cum reges ẽent exacti: ut cum tribunitia
potãs constinta. illam norbani s̾editionem ex luctu ciuium ⁊ ex
Cxpionis odio qui exercitum amiserat neq reprimi potuisse. et
uire ẽẽ confiatam. Potuit hic locus tam anceps tam in auditus
tam lubricus. tam nouus sine quadam in credibili ui ac facul¬
tate dicendi tractari.: Quid ego de en. manlii. quid de pruscis
regis cõmiseratione dicam: quid de aliis innumerabilib in qbꝰ
hoc maxime non solum enituit quod tibi omnes dant acumen
sngulare quoddam: sed haec ip̃a quae nunc ad me delegare uis
en femper in te eximia et p̃stantia fuerunt. Tum catulus ego uͦ
inquit in uobis hoc maxime admirar soleo. ꝙ cum inter uos in

Expanded text:
sumque defenderet, non dubitavit seditiones ipsas ornare ac desumque defenderet, non dubitavit seditiones ipsas ornare ac demonstrare gravissimis verbis multos saepe impetus populi non iniustos esse, quos praestare nemo posset; multas etiam e re publica seditiones saepe esse factas, ut cum reges essent exacti, ut cum tribunicia potestas esset constituta; illam Norbani seditionem ex luctu civium et epionis odio, qui exercitum amiserat, neque reprimi potuisse et iure esse conflatam? Potuit hic locus tam anceps, tam inauditus, tam lubricus, tam novus sine quadam incredibili vi ac facultate dicendi tractari? Quid ego de Cn. Manli, quid de Q. Regis commiseratione dicam? Quid de aliis innumerabilibus? In quibus hoc non maxime enituit quod tibi omnes dant, acumen quoddam singulare, sed haec ipsa, quae nunc ad me delegare vis, ea semper in te eximia et praestantia fuerunt.' Tum Catulus 'ego vero' inquit 'in vobis hoc maxime admirari soleo, quod, cum inter vos in
Abbreviated transcription (Latin):
qui sum quantuscunq sum ad iudicandum. omnib aulitis
oratoribus. sine ulla dubitatione sic statuo et iudico neminem
omnium tot et tanta. quanta sunt in crasso hũisse ornam̃ta dicẽ¬
di. Ꝙ̃ obtem si uos quoq hoc idem existimatis. non erit ut opi¬
nor unꝗ̃ partino. si cum ego hunc oratorem. quem nunc fingo
ut institui. crearo. aluero. consirmaro. tradam eum crasso et u̾esti¬
endum et ornandum. Tum crassus tu uero inquit antoni ꝑge
ut instituisti. neq est boni. neq liberalis parentis. quem procreait
et ecduxerit. eum non et uestire et ornare: p̃sertim cum te locuplȩ¬
tem ẽẽ negare non possis. Quod enim ornam̃tum: quae uis: qui
animus: qur dignitas: illi oratori desuit. qui in causa porandai
non cdubitiuit excitare reum consularem: et eius diloricare tuni¬
cam. et iudicib cicatrices aduersas senis imꝑatoris ostendere: qui
quidem hoc accusante sulpicio. cum hominem sediciosum. surio¬

Expanded text:
qui sum, quantuscumque sum ad iudicandum, omnibus auditis qui sum, quantuscumque sum ad iudicandum, omnibus auditis oratoribus, sine ulla dubitatione sic statuo et iudico, neminem omnium tot et tanta, quanta sint in Crasso, habuisse ornamenta dicendi. Quam ob rem, si vos quoque hoc idem existimatis, non erit, ut opinor, iniqua partitio, si, cum ego hunc oratorem, quem nunc fingo, ut institui, crearo, aluero, confirmaro, tradam eum Crasso et vestiendum et ornandum.' Tum Crassus, 'tu vero,' inquit 'Antoni, perge, ut instituisti; neque enim est boni neque liberalis parentis, quem procrearis et eduxeris, eum non et vestire et ornare, praesertim cum te locupletem esse negare non possis. Quod enim ornamentum, quae vis, qui animus, quae dignitas illi oratori defuit, qui in causa peroranda non dubitavit excitare reum consularem et eius diloricare tunicam et iudicibus cicatrices adversas senis imperatoris ostendere? qui idem, hoc accusante Sulpicio, cum hominem seditiosum furio
Abbreviated transcription (Latin):
semel ita uobis placuit. non recusabo quo minus perpoliam atq
conficiam. Interim quantum consequar uos iudicabitis: quib
ex locis. ad eas tres res: quae ad sidem faciendam solde ualent. du¬
catur oratio. ut et concilient᷑ animi. et doceant᷑. et moueant᷑. Haeci
sunt enim tria numero. Ea uero quem admõm illustrent᷑ praestoẽ
qui omnes docere possit. qui hoc primus in nr̃os mores induxi.
qui maxime auxit: qui solus effecit. Nanq ego catule dicã
enim non reuerens assentandi suspicionem neminem ẽẽ ora¬
torem paulo illustiiorem arbitror. neq graecum. neq latinumi
quem aetas nr̃a tulent. quem non et saepe tulerim et diligenter
audierim. Itaq si quid est in me quod iam sꝑare uideor: q̃m
quidem uos eius ingenii homines tantum opere mihi acd audi¬
endum cdatis: ex eo est. ꝙ nihil quisꝗͣ un ꝗ̃ me audiente egit o¬
rator. qđ non in memoria mea penitus insedent. Itaq ego is

Expanded text:
semel ita vobis placuit, non recusabo quo minus perpoliam atque semel ita vobis placuit, non recusabo quo minus perpoliam atque conficiam—quantum consequar, vos iudicabitis—quibus ex locis ad eas tris res, quae ad fidem faciendam solae valent, ducatur oratio, ut et concilientur animi et doceantur et moveantur; haec sunt enim tria. Ea vero quem ad modum inlustrentur, praesto est, qui omnis docere possit, qui hoc primus in nostros mores induxit, qui maxime auxit, qui solus effecit. Namque ego, Catule,—dicam enim non reverens adsentandi suspicionem—neminem esse oratorem paulo inlustriorem arbitror neque Graecum neque Latinum quem aetas nostra tulerit, quem non et saepe et diligenter audierim; itaque si quid est in me—quod iam sperare videor, quoniam quidem vos, his ingeniis homines, tantum operae mihi ad audiendum datis—ex eo est, quod nihil quisquam umquam me audiente egit orator, quod non in memoria mea penitus insederit: itaque ego is,
Abbreviated transcription (Latin):
tatione. atq meditatione paratos. atq expeditos hẽre debetis.
longum est enim nunc me explicare. qua oratione aut confir¬
mare: aut infirmare. tabulas. quaestionesq oporteat. haec sũt
omnia ingenii. uel mediocris: excitationis aũt maximxe. artez
quidem et p̃cepta dumtaxat. hactenus requirunt ut certis di¬
cendi luminib ornent᷑. Itemq illa quae sunt alterius geneĩs
quae tota ab oratore pariuntur. excogitationem non hñt᷑ diffi¬
cilem. explicationem magis illustremꝰ ppolitamq desiderant.
Itaq cum haec duo nobis quaerenda sint in causis. primumi
quid deinde quomõ dicamus. alterum quod totum arte intin¬
Ctum uidetur. tamet si artem requirit: tamen prudentiae est pe¬
ne medioeris quid dicendum sit uidere: alterum est in quo o¬
ratons uis illa diuina uirtusq cernitur. ea qua dicenda sunt or¬
nate. copiose. uarieq dicere. Quare illam partem suꝑiorem: qm̃

Expanded text:
ntatione atque meditatione paratos atque expeditos habere debetis. ntatione atque meditatione paratos atque expeditos habere debetis. Longum est enim nunc me explicare, qua ratione aut confirmare aut infirmare testis, tabulas, quaestiones oporteat. Haec sunt omnia ingeni vel mediocris, exercitationis autem maximae; artem quidem et praecepta dumtaxat hactenus requirunt, ut certis dicendi luminibus ornentur. Itemque illa, quae sunt alterius generis, quae tota ab oratore pariuntur, excogitationem non habent difficilem, explicationem magis inlustrem perpolitamque desiderant; itaque cum haec duo nobis quaerenda sint in causis, primum quid, deinde quo modo dicamus, alterum, quod totum arte tinctum videtur, tametsi artem requirit, tamen prudentiae est paene mediocris quid dicendum sit videre; alterum est, in quo oratoris vis illa divina virtusque cernitur, ea, quae dicenda sunt, ornate, copiose varieque dicere. Qua re illam partem superiorem, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
qui docent. cum causas in plura gn̾a secuerunt. singulis gñib
argumentorum copiam suggerunt. Quod etiam ad instituẽ¬
dos adolescentulos magis aptum est: ut simulac posita cã sit
heant quo se referant. unde statim expedita possint arguinẽ¬
ta cdepromere: tamen et tardi ingeni est riuulos consectari
Fontis rerum non uidere: etiam aetatis est. ususq ñi a capite
quod uelimus arcessere: et unde omnia manant uidere. At
primum genus illud earum rerum quae ad oratorem deferunt᷑
meditatum nobis in ꝑpetuum ad omnem usum similium rerũ
ẽẽ debebit. Nam et pro tabulis et contra tabulas et pro testib
et contra testes et pro quęstionibus et contra quaestiones: et ĩt
de caxteris rebus eiusdem gnĩs uel separatim dicere solemus de
gnẽ uniuerso. uel definite de singulis tp̃ribus hominib. cãis.
qͦuos quidem locos uobis hoc cota et Sulpici dico multa cõm̃¬

Expanded text:
qui docent, cum causas in plura genera secuerunt, singulis generibus qui docent, cum causas in plura genera secuerunt, singulis generibus argumentorum copiam suggerunt; quod etiam si ad instituendos adulescentulos magis aptum est, ut, simul ac posita causa sit, habeant quo se referant, unde statim expedita possint argumenta depromere, tamen et tardi ingeni est rivulos consectari, fontis rerum non videre, et iam aetatis est ususque nostri a capite quod velimus arcessere et unde omnia manent videre. Et primum genus illud earum rerum, quae ad oratorem deferuntur, meditatum nobis in perpetuum ad omnem usum similium rerum esse debebit; nam et pro tabulis et contra tabulas et pro testibus et contra testis et pro quaestionibus et contra quaestiones et item de ceteris rebus eiusdem generis vel separatim dicere solemus de genere universo vel definite de singulis temporibus, hominibus, causis; quos quidem locos—vobis hoc, Cotta et Sulpici, dico—multa comme
Abbreviated transcription (Latin):
nostram. aut eorum quos defendimus: alterum est accommoda¬
tum ad eorum animos apud quos dicimus ad id quoduolumus
cõmouendos. Ita omnis ratio dicendi tribus ad ꝑsuadendum
rebus est nixa. ut probemus uera cẽ quae defendimus: ut conci¬
liemus nobis eos qui audiunt: ut animos eorum ad quemcũq
causa postulabit motum uocemus. Ad probandum aut̃ dup̃
est oraton subiecta materies una rerum earum qua non excogitã¬
tur ab oratore: sed in re posite ratione tractantur: ut tabulae testĩo¬
nia pacta conuenta. quaestiones. leges. senatus consulta. res iuidi¬
eatae decreta responsa reliqua si qu̾a sunt quax non reperumtur
ib oratore. sed ad oratorem a causa. atq are deferuntur. Altẽa
est quae tota in disputatione et in argumentatione oratoris collo¬
cata est. lta in supiore genere de tractandis argum̃tis: in hoc a¬
utem etiam de inueniendis cogitandum est. Atq isti quidem

Expanded text:
nostram aut eorum, quos defendimus, alterum est accommodanostram aut eorum, quos defendimus, alterum est accommodatum ad eorum animos, apud quos dicimus, ad id, quod volumus, commovendos. Ita omnis ratio dicendi tribus ad persuadendum rebus est nixa: ut probemus vera esse, quae defendimus; ut conciliemus eos nobis, qui audiunt; ut animos eorum, ad quemcumque causa postulabit motum, vocemus. Ad probandum autem duplex est oratori subiecta materies: una rerum earum, quae non excogitatur ab oratore, sed in re positae ratione tractantur, ut tabulae, testimonia, pacta conventa, quaestiones, leges, senatus consulta, res iudicatae, decreta, responsa, reliqua, si quae sunt, quae non reperiuntur ab oratore, sed ad oratorem a causa atque a re deferuntur; altera est, quae tota in disputatione et in argumentatione oratoris conlocata est; ita in superiore genere de tractandis argumentis, in hoc autem etiam de inveniendis cogitandum est. Atque isti quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
tudine. uel sermonis uel scripti. cum id circo aliquid ambigitur. ꝙ
aut uerbum. aut uerba sint p̃termissa. Iterum autem spectanti
cum genus hoc causarim. quod in scripti interp̃tatione uersatur ab
illis causis. in quibus qualis quaeq res sit disceptatur: seiungunt. o¬
nusꝗͣ enim tantum quaeritur. quale sit genus ip̃m rei ꝗͣ in scripto. qđ
totum a facti controuersia separatum est.Itatiia sunt omnino ge¬
nera. qua in disceptationem et controu̾siam cadere possint quid
fiat. factum futurumue sit: aut quale sit: aut quomo nominetur.
Nam id quidem quod quidam graeci adiungunt. recte ne factum
sit. totum in eo est. quod quale sit quaerimusꝰ. Sed iam ad insti¬
tutum reuertar meum:
Um igitur accepto causae genere cognitam rem tractare coe¬
la oratio. quae sit propria quaestionis et iudicii. deinde illa duodi¬
ligentissime considero: quorum alterum cõmendationem habet

Expanded text:
tudine vel sermonis vel scripti, cum idcirco aliquid ambigitur, quod tudine vel sermonis vel scripti, cum idcirco aliquid ambigitur, quod aut verbum aut verba sint praetermissa. Iterum autem peccant, cum genus hoc causarum, quod in scripti interpretatione versatur, ab illis causis, in quibus, qualis quaeque res sit, disceptatur, seiungunt; nusquam enim tam quaeritur, quale sit genus ipsum rei quam in scripto, quod totum a facti controversia separatum est. Ita tria sunt omnino genera, quae in disceptationem et controversiam cadere possint: quid fiat factum futurumve sit, aut quale sit, aut quo modo nominetur; nam illud quidem, quod quidam Graeci adiungunt, "rectene factum sit," totum in eo est "quale sit." Sed iam ad institutum revertar meum. Cum igitur accepta causa et genere cognito rem tractare coela oratio, quae sit propria quaestionis et iudici; deinde illa duo diligentissime considero, quorum alterum commendationem habet
Abbreviated transcription (Latin):
quale sit quid ambigitur existit etiam ex rescripti interp̃tatioẽ
sape contentio: in quo nulla põt̾ ẽẽ. nisi ex ambiguo controu̾sia
nam illud ip̃m quod scuptum a sententia discrepat genus quodcã
hẽt ambiguum. quod tum explicatur. cum ea uerba quae desunt
suggesta sunt. quibus additis. defendit᷑ sententiam scripti ꝑspicu¬
amꝰ fuisse. Et ex contrarus scripts si quid ambigitur non nouu
genus nascitur: sed supioris generis causa duplicatur. idq aut nũ¬
qͣ diuidicari poterit: aut ita duudicabitur. ut de referendis p̃teritiᷤ
uerbis. id scriptum quodcunq proferamus. uel defendemus sup¬
pleatur. Ita fitut unum genus in us causis. quae propter scriptũ
ambigunt᷑ relinquatur si est scriptum aliquid ambigue. Ambigu¬
orum autem cum plura genera sint. qua mihi uidentur u melius
nosse: qui dialectici appellantur: hi autem nrĩ ignorare qui nõ mi¬
nus nosse debeant. tum illud est frequentissimum in omni consue¬

Expanded text:
e sit quid, ambigitur, exsistit etiam ex scripti interpretatione saepe contentio, in quo nulla potest esse nisi ex ambiguo controversia; nam illud ipsum, quod scriptum a sententia discrepat, genus quoddam habet ambigui; quod tum explicatur, cum ea verba, quae desunt, suggesta sunt, quibus additis defenditur sententiam scripti perspicuam fuisse; ex contrariisque scriptis si quid ambigitur, non novum genus nascitur, sed superioris generis causa duplicatur; idque aut numquam diiudicari poterit aut ita diiudicabitur, ut referendis praeteritis verbis id scriptum, quodcumque defendemus, suppleatur; ita fit, ut unum genus in eis causis, quae propter scriptum ambiguntur, relinquatur, si est scriptum aliquid ambigue. Ambiguorum autem cum plura genera sunt, quae mihi videntur ei melius nosse, qui dialectici appellantur, hi autem nostri ignorare, qui non minus nosse debeant, tum illud est frequentissimum in omni consue
Abbreviated transcription (Latin):
mõ fiagitabat: quae a me diuinitus tractari solere diceret. et in cã. n.
aquilii. caiq norbani. nonnullisq aliis quasi p̃clare acta laudaret
Quae me hercule ego crasse. cum a te tractant᷑ in causis horrere so¬
leo tanta uis animi: tantus impetus. tantus dolor oculis. uultu
gestu digyto deniq isto tuo signisicari solet: tantum est flumen
grauissimoꝵ optimoꝵq uerborum: tam integrae sententiae tam u¬
uera. tam nouae. tam sine pigm̃tis. fucoq puerili. ut mihi non solũ
tu incendere iudicem. sed ip̃e ardere uidearis. Neq fieri potesti
ut doleat is qui audit. ut oderit. ut inuideat. ut ꝑtimescat aliquiͦ
ut ad flaetum. misericordiamq deducat᷑. nisi om̃s u motus. quos ora¬
tor adhibere uult iudici in ip̃o oratore imp̃ssi atq inusti uidebũt᷑.¬

Expanded text:
ractari solere diceret et in causa M'. Aquili Gaique Norbani non nullisque aliis quasi praeclare acta laudaret, quae me hercule ego, Crasse, cum a te tractantur in causis, horrere soleo: tanta vis animi, tantus impetus, tantus dolor oculis, vultu, gestu, digito denique isto tuo significari solet; tantum est flumen gravissimorum optimorumque verborum, tam integrae sententiae, tum verae, tam novae, tam sine pigmentis fucoque puerili, ut mihi non solum tu incendere iudicem, sed ipse ardere videaris. Neque fieri potest ut doleat is, qui audit, ut oderit, ut invideat, ut pertimescat aliquid, ut ad fletum misericordiamque deducatur, nisi omnes illi motus, quos orator adhibere volet iudici, in ipso oratore impressi
Abbreviated transcription (Latin):
dos add ea probanda quae non aurisicis statera: sed ppłari quadã
titina examinant᷑. Quare istam artem totam dimittamus. quȩ
in excogitandis argumentis muta nimium est. iniudicandis.
nimium loquax. Critolaum istum quem cum diogene uẽis¬
se commemoras puto plus huic nr̃o studio prodẽẽ p̾otuisse:
firat enim ab ip̃o aristotile: a cuius inuentis probe ego uideor
non longe aberrare. Atq inter hunc austotelem. cuius et illuz
legi librum. in quo exposuit dicendi artes omnium suꝑiorum
et illos in quibus ip̃e sua quaedam de eadem arte docit: et hos
germanos huius artis magr̃os. hoc mihi uisum est interee. ꝙ il
u̾c eascdem acie mentis. qua rerum omnium uim naturam que
uiderat: haec quoq aspexit quae ad dicendi artem. quam ille
despiciebat. ꝑtinebant. Illi autem qui hunc solum colebant
laborauerunt. in hac una ratione tractanda. non eadem pru¬

Expanded text:
dos, ad ea probanda, quae non aurificis statera, sed populari quadam dos, ad ea probanda, quae non aurificis statera, sed populari quadam trutina examinantur; qua re istam artem totam dimittimus, quae in excogitandis argumentis muta nimium est, in iudicandis nimium loquax. Critolaum istum, quem cum Diogene venisse commemoras, puto plus huic nostro studio prodesse potuisse; erat enim ab isto Aristotele, a cuius inventis tibi ego videor non longe aberrare. Atque inter hunc Aristotelem, cuius et illum legi librum, in quo exposuit dicendi artis omnium superiorum, et illos, in quibus ipse sua quaedam de eadem arte dixit, et hos germanos huius artis magistros hoc mihi visum est interesse, quod ille eadem acie mentis, qua rerum omnium vim naturamque viderat, haec quoque aspexit, quae ad dicendi artem, quam ille despiciebat, pertinebant; illi autem, qui hoc solum colendum ducebant, habitarunt in hac una ratione tractanda non eadem pru
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ et si simpliciter dictum sit suscipiunt dialenci ut iudicent ueru¬
ne sit. an falsum. etiam si coniuncte sit elatum et adiuncta sint a¬
lia udicent recte ne adiuncta sint et uera ne summa sit uniuscuĩ¬
q rationis. Ad extremum ip̃i se compingunt suis acuminibus
et multa quaerendo repiunt: non mõ ea quae iam non possint i¬
psi dissoluere: sed etiam quibus ante exorsa. et potius detexta ꝓpe
retexantur. Hic nos igitur stoicus iste nihil adiuuat: quoniam
quemadmõm inueniam quid dicam non docet. atq idem eti am
impedit. ꝙ et multa repit quae negat ullo mõ posse dissolui. et ge¬
nus sermonis affert non liquidumꝰ non fusum: sed exile. aridu
concisum atq minutum. Quod si quid probabit. ut oratori ta¬
men aptum non eẽ fateatur. Haec enim nr̃a oratio. multitudiniᷤ
est auribus accõmocdanda. ad oblectandos animos. ad impellen¬

Expanded text:
esse, et, si simpliciter dictum sit, suscipiunt dialectici, ut iudicent, verumesse, et, si simpliciter dictum sit, suscipiunt dialectici, ut iudicent, verumne sit an falsum, et, si coniuncte sit elatum et adiuncta sint alia, iudicant, rectene adiuncta sint et verane summa sit unius cuiusque rationis, et ad extremum ipsi se compungunt suis acuminibus et multa quaerendo reperiunt non modo ea, quae iam non possint ipsi dissolvere, sed etiam quibus ante exorsa et potius detexta prope retexantur. Hic nos igitur Stoicus iste nihil adiuvat, quoniam, quem ad modum inveniam quid dicam, non docet; atque idem etiam impedit, quod et multa reperit, quae negat ullo modo posse dissolvi, et genus sermonis adfert non liquidum, non fusum ac profluens, sed exile, aridum, concisum ac minutum, quod si qui probabit, ita probabit, ut oratori tamen aptum non esse fateatur; haec enim nostra oratio multitudinis est auribus accommodanda, ad oblectandos animos, ad impellen
Abbreviated transcription (Latin):
Mume inquit antonius. ac sic decreui phãri potius ut neoptole¬
mus apud ennium paucis. nam omnino haud placet. s tamen
haec est mea sententia. quam uidebar exposuisse. Ego studia ista
non improbo moderata mõ sint. opinionem istorum studiorum.
et suspicionem omnem artificii. apud eos qui res iudicent. orato¬
i aduersariam eẽ aibitror. ĩminuit enim et oratoris auctontatẽ
et orationis fidem. S ed ut eo reuocetur unde huc declinauit
oratio. ex tribus istis clarissimis phĩs quos romam uenire doxi¬
sti: uides ne diogenem eum fuisse qui diceret artem se tradere i¬
bene disserendi. et uera ac falsa diuidicandi quam uerbo graeco
dialecticen appellaret. In hac arte: si modo est haec ars nullum ẽ
p̃ceptum quomõ uerum inueniat᷑: sed tantum est quomõ uidicet᷑
Nam et omne quod eloquimur fit ut id aut ẽẽ dicamus. aut non

Expanded text:
'Minime,' inquit Antonius; 'ac sic decrevi philosophari potius, ut Neoptole'Minime,' inquit Antonius; 'ac sic decrevi philosophari potius, ut Neoptolemus apud Ennium "paucis: nam omnino haud placet." Sed tamen haec est mea sententia, quam videbar exposuisse: ego ista studia non improbo, moderata modo sint: opinionem istorum studiorum et suspicionem artifici apud eos, qui res iudicent, oratori adversariam esse arbitror, imminuit enim et oratoris auctoritatem et orationis fidem. Sed, ut eo revocetur, unde huc declinavit oratio, ex tribus istis clarissimis philosophis, quos Romam venisse dixisti, videsne Diogenem eum fuisse, qui diceret artem se tradere bene disserendi et vera ac falsa diiudicandi, quam verbo Graeco dialektikh/n appellaret? In hac arte, si modo est haec ars, nullum est praeceptum, quo modo verum inveniatur, sed tantum est, quo modo iudicetur; nam et omne, quod eloquimur sic, ut id aut esse dicamus aut non
Abbreviated transcription (Latin):
dam. numam pompilium illum regem nr̃m fuisse pythagoreum
ferunt. qui annis ante permultis suit ꝗͣ ip̃e pythagoras.Quo ẽt
maior uir hẽndus est. cum ille sapientiam constituendae ciuita¬
tis duob prope saeculis ante cognorit ꝗͣ eam graeci natam es se
senserunt. Et certe non tulit ullos haec ciuitas aut glia clariores
aut auctoritate grauiores. aut humanitate politiores. p. africão
C. lelio. l. funo qui secum eruditissimos homines. ex graecia pa¬
lam semper hũerunt. Atq ego hoc ex his saepe audiui cum di¬
cerent. pergratum athenienses et sibi fecisse: et multis pͥncipibuᷤᷤ
ciuitatis: ꝙ cum ad senatum legatos de suis rebus maximis mit¬
terent. tres illius etatis nobilissimos phõs misissent Carneadem
et Critolaum. et Diogenem. Itaq eos dum romae ẽẽnt et a se. et
ab aliis frequenter auditos. Quos tamen cum hẽres antoni miroͣ
cur phĩae sicut Tethus ille pacuuianus prope bellum indixeris.

Expanded text:
dam Numam Pompilium, regem nostrum, fuisse Pythagoreum dam Numam Pompilium, regem nostrum, fuisse Pythagoreum ferunt, qui annis ante permultis fuit quam ipse Pythagoras; quo etiam maior vir habendus est, quoniam illam sapientiam constituendae civitatis duobus prope saeculis ante cognovit, quam eam Graeci natam esse senserunt; et certe non tulit ullos haec civitas clariores aut auctoritate graviores aut humanitate politiores P. Africano, C. Laelio, L. Furio, qui secum eruditissimos homines ex Graecia palam semper habuerunt. Atque ego hoc ex eis saepe audivi, cum dicerent pergratum Atheniensis et sibi fecisse et multis principibus civitatis, quod, cum ad senatum legatos de suis maximis rebus mitterent, tris illius aetatis nobilissimos philosophos misissent, Carneadem et Critolaum et Diogenem; itaque eos, dum Romae essent, et a se et ab aliis frequenter auditos; quos tu cum haberes auctores, Antoni, miror cur philosophiae sicut Zethus ille Pacuvianus prope bellum indixeris.'
Abbreviated transcription (Latin):
per ego existimaui iocundiorem et probabiliorem hui ppło orato¬
rem fore qui pͥmum ꝗͣminimam artificui alicuius. deinde nullam
ꝯracarum rerum significationem daret. Atq ego idem existima¬
ui pecudis ẽẽ non hominis. cum tantas res graeci suscipent prosi¬
terentur. agerent seseq et uidendi res obscuissimas. et bñuiuen¬
di et copiose dicendi rationem hominib daturos pollicerentur
non admouere aurem. Et si palam audire eos non auderes. ne minu¬
eres apud tuos ciues auctoritatem tuam subauscultando tamen ex¬
cipere uoces eorum et procul quid narrarent attendere. Itaq fecii
catule. et istorum omnium sũmatim causas et graeca ip̃a gustaui. O
U alde hercle inquit catulus timide tanꝗͣ ad aliquem libidinis sco¬
pulum sic tuam mentem ad phĩam appulisti quam haec ciuitas as¬
pernata nunꝗͣ est. Nam et referta quondam italia pythagoreoꝵ
fuit: tum cum erat in hac gente magna illa graecia: ex quo etiam ꝗ¬

Expanded text:
per ego existimavi iucundiorem et probabiliorem huic populo oratorem fore, qui primum quam minimam artifici alicuius, deinde nullam Graecarum rerum significationem daret: atque ego idem existimavi pecudis esse, non hominis, cum tantas res Graeci susciperent, profiterentur, agerent seseque et videndi res obscurissimas et bene vivendi et copiose dicendi rationem daturos hominibus pollicerentur, non admovere aurem et, si palam audire eos non auderes, ne minueres apud tuos civis auctoritatem tuam, subauscultando tamen excipere voces eorum et procul quid narrarent attendere. Itaque feci, Catule, et istorum omnium summatim causas et genera ipsa gustavi.' 'Valde hercule' inquit Catulus 'timide tamquam ad aliquem libidinis scopulum sic tuam mentem ad philosophiam appulisti, quam haec civitas aspernata numquam est; nam et referta quondam Italia Pythagoreorum fuit tum, cum erat in hac gente magna illa Graecia; ex quo etiam qui
Abbreviated transcription (Latin):
gni ignem concipe possit: sic nulla mens est tam ad comp̃hẽdẽ¬
clam uim oratoris parata: quae possit incendi nisi inflamatus¬
ip̃e ad eam et ardens accesserit. Ac ne hoc forte magnum ac mi¬
rabile eẽ uideatur hominem totiens irasci. tonens dolere toti¬
tiens omni motu animi concitari p̃sertm in rebus alienis ma¬
gna uis est earum sententiarum: atq eorum locorum quos agͣ

Expanded text:
gni ignem concipere possit, sic nulla mens est tam ad comprehendendam vim oratoris parata, quae possit incendi, nisi ipse inflammatus ad eam et ardens accesserit. Ac, ne hoc forte magnum ac mirabile esse videatur hominem totiens irasci, totiens dolere, totiens omni motu animi concitari, praesertim in rebus alienis, magna vis est earum sententiarum atque
Abbreviated transcription (Latin):
minus quaecunq res proposita est suscipiunt: de qua copiose et
abundanter loquant. Tum catulus est inquit ut dicis ant̾¬
ni ut plaeriq phĩ nulla tradant p̃cepta dicendi et hẽant paratũ
tamen quid de quaq re dicant. Sed et aristoteles is quem ego
maxime admiror. posuit quosdam locos. ex quibus onmnisꝰ ar¬
gumenti uia. non mõ ad phõium disputationem: sed etiam ad
hanc orationem qua in causis utimur. inueniret᷑. a quo quidẽ
homine iamdudum antoni. non aberrat oratio tua. siue tu si¬
militudine illius diuini ingenii in cadem incurnis uestigia
siue etiam illa ip̃a legisti atq clidicisti. quod quidem mihi mag̃
uerissimile uidetur. plus enim te opere gracis dedisse rebus iudo
q̃ putaremus. Tum ille uerum inquit᷑ ex me auclies catule sẽ¬

Expanded text:
minus, quaecumque res proposita est, suscipiunt, de qua copiose et minus, quaecumque res proposita est, suscipiunt, de qua copiose et abundanter loquantur.' Tum Catulus 'est,' inquit 'ut dicis, Antoni, ut plerique philosophi nulla tradant praecepta dicendi et habeant paratum tamen quid de quaque re dicant; sed Aristoteles, is, quem ego maxime admiror, posuit quosdam locos, ex quibus omnis argumenti via non modo ad philosophorum disputationem, sed etiam ad hanc orationem, qua in causis utimur, inveniretur; a quo quidem homine iam dudum, Antoni, non aberrat oratio tua, sive tu similitudine illius divini ingeni in eadem incurris vestigia sive etiam illa ipsa legisti atque didicisti, quod quidem mihi magis veri simile videtur; plus enim te operae Graecis dedisse rebus video quam putaramus.' Tum ille 'verum' inquit 'ex me audies, Catule: se
Abbreviated transcription (Latin):
omines. qui sensus animi plaerunq indicant. Diligentia est id tñ
dissimulanter facere. ne sibi ille aliquid proficereᷤ uideatur. Pru¬
dentia est deinde. ut in us locis quos proponam paulo post reuol¬
uatur animus. ut se penitus insinuet in causam. ut sit cura et cogi¬
tatione intentus. Diligentia est ut his rebus adhibeat tanqͣ lum
aliquod memoriam. ut uocem. ut uires. Inter ingenium quide
et diligentiam perpaulum loci reliquum est arti Demonstrat:
tantum ubi quaeras. atq ubi sit illud quod studeas inuenire. Re¬
liqua quae sunt incura attentione animi cogitatione. uigilantia
assiduitate. labore complector uno uerbo. quo saepeiam p̾isi suraꝰ
diligentia: qua una uirtute om̃s uirtutes reliquae continent᷑. Nã
orationis quidem copia uidemus ut abundent phĩ. qui ut opĩor¬
sed tu hoc catule melius nulla dant p̾cepta dicendi nec ĩdcuto.

Expanded text:
omnis, qui sensus animi plerumque indicant, diligentia est; id tamen omnis, qui sensus animi plerumque indicant, diligentia est; id tamen dissimulanter facere, ne sibi ille aliquid proficere videatur, prudentia est; deinde ut in eis locis, quos proponam paulo post, pervolvatur animus, ut penitus insinuet in causam, ut sit cura et cogitatione intentus, diligentia est; ut his rebus adhibeat tamquam lumen aliquod memoriam, ut vocem, ut viris, diligentia est. Inter ingenium quidem et diligentiam perpaulum loci reliquum est arti: ars demonstrat tantum, ubi quaeras, atque ubi sit illud, quod studeas invenire; reliqua sunt in cura, attentione animi, cogitatione, vigilantia, adsiduitate, labore; complectar uno verbo, quo saepe iam usi sumus, diligentia; qua una virtute omnes virtutes reliquae continentur. Nam orationis quidem copia videmus ut abundent philosophi, qui, ut opinor—sed tu haec, Catule, melius—nulla dant praecepta dicendi nec idcirco