comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adorie donis sicutidiximus pulte autem non pane
uixisse longo tempore ramanos manifestum quõ
&pulmentaria hodieq dicuntur & ennius antiquis¬
simus uates obsidionis famem exprimens offã eri¬
piusse plorantibus liberis patres commemorat¬
& hodie sacra prisca at que natalium pulte fritolla
nullum est. nec quod plus alimenti trahat. Siligi¬
nem proprie dixerim tritici dilicias candor ẽ¬
& sincuirtute sine pondere conueniens umidis
tractibus qualesit alie sunt &galliȩ comatȩ sedtrans
alpis in allo brogum tantum memorumque agro
ꝑtinax. inc&erisibi partibus biennio intricum
transit remedium ut grauissima quȩ que gra¬
nacius serantur. Esi ligine latissimus panispis¬
trinarumque opera laudatissima prȩcell& init¬
lia sicam panapisis nate miscatur rufior illa
atpisana cindidior panderosior queer&acea
ius tumest egrano campanie quam uocant cistratim omal

Expanded text:
adoriae donis, sicuti diximus. pulte autem, non pane, adoriae donis, sicuti diximus. pulte autem, non pane, vixisse longo tempore Romanos manifestum, 84 quoniam et pulmentaria hodieque dicuntur et Ennius, antiquissimus vates, obsidionis famem exprimens offam eripuisse plorantibus liberis patres commemorat. et hodie sacra prisca atque natalium pulte fitilla cnullum est nec quod plus alimenti trahat. siliginem proprie dixerim tritici delicias candore sive virtute sive pondere. conveniens umidis tractibus, quales Italiae sunt et Galliae Comatae, sed trans Alpes in Allobrogum tantum Remorumque agro pertinax , in ceteris ibi partibus biennio in triticum transit. remedium, ut gravissima quaeque grana eius serantur. e siligine lautissimus panis pistrinarumque opera laudatissima . praecellit in Italia, si Campana Pisis natae misceatur. rufior illa, at Pisana candidior ponderosiorque cretacea. iustum est e grano Campanae, quam vocant castratam, e modio
Abbreviated transcription (Latin):
carthagine a prilimense collectumest. Hloc serit᷑
eodem mense inceltibiria codemque a nobis nascitur
rapitur omne a prima statim maturitate festinin¬
tius quam c&era fragilienim stipula & tenuissi¬
ma palea granum contin&ur meliorem &iam
polentam fieritradunt si non ex cocta maturitate
tollatur frumenti genera non cadem ubique nec¬
farquod ad orrcum u&eres appellare siligo tri¬
ticum hacc plurimis trris communia arinca
gilliarum propria copiosi & italiac est. Inacgẏpto
ticosuo nequaquam italiȩ partm. Qui z eautuntur non
habent far. Est & haccitaliȩ in campaniȩ maximȩ sem̃¬
que appellatur hoc hab& nomen resp̃clara ut moxdo¬
non ut aliqui arbitrantur quõ uitam donarent.
amilum quoque exeasit priore crassius hacc sola
differentia est ex oninigenere duris simu fir &
contra hiemes firmis simum pititur frigidissi mos
locos &minus subactos uel aestiuosossitientes que
primus antiquis latio cibus magno argumento in

Expanded text:
Carthagine Aprili mense collectum est. hoc seritur Carthagine Aprili mense collectum est. hoc seritur eodem mense in Celtiberia, eodemque anno bis nascitur. rapitur omne a prima statim maturitate festinantius quam cetera. fragili enim stipula et tenuissima palea granum continetur. meliorem etiam polentam fieri tradunt, si non excocta maturitate tollatur. Frumenti genera non far, quod adoreum veteres appellavere, siligo, triticum. haec plurimis terris communia. arinca Galliarum propria, copiosa et Italiae est, Aegypto tico suo nequaquam Italicae parem. qui zea utuntur non habent far. est et haec Italiae, in Campania maxime, semenque appellatur. hoc habet nomen res praeclara, ut mox donon, ut aliqui arbitrantur, quoniam vitam donaret. amylum quoque ex ea fit priore crassius; 83 haec sola differentia est. ex omni genere durissimum far et contra hiemes firmissimum. patitur frigidissimos locos et minus subactos vel aestuosos sitientesque. primus antiquis Latii cibus, magno argumento in
Abbreviated transcription (Latin):
Nost cdium maxime linditur craacum mox aegiptiũ¬
probatur autem leuiore &leuitate atq utrecenit:
lim& catonis dictum apud nos hordei farina & ad me
dendum utuntur mirumq inusu iumentorum ig¬
nibus durato ac postea molito offisque humanamanu
poris fieri. Spicȩ quȩ dam binos ordines habent quedã
plures usquead senos Grano ipsi aliquid differentiȩ
longius leuiusque autbreuius aut rotundius candi
dus nigrius uel cui purpura est ultimo ad polentẽ
contratempestates candido maxima infirmitas
Hordcum frugum omnium mollis simum est serinon
uol& nisi insicca & soluta terra acnisila&a palea ex
optimis stramento uero nullum comparatur. Nor¬
deum exomini frumento minime calamito sum
qui ante tollitur quam triticum occup&. Rubigo¬
itaq sapientes a gricole triticum cibariis tantũ
serunt. Hordcum sacculo seridicunt propterea
clerrime redit fertilis simi que quo d in his pania

Expanded text:
post Chium maxime laudatur Creticum, mox Aegyptiumpost Chium maxime laudatur Creticum, mox Aegyptium—probatur autem levore et levitate atque ut recens sit—, iam et Catoni dictum apud nos. Hordei farina et adendum utuntur, mirumque in usu iumentorum ignibus durato ac postea molito offisque humana manu poris fieri. spicae quaedam binos ordines habent, quaedam plures usque ad senos. grano ipsi aliquot differentiae: longius leviusque aut brevius ac dius nigriusve, cui purpura est opimo ad polentam. contra tempestates candido maxima infirmitas. hordeum frugum omnium mollissimum est. seri non volt nisi in sicca et soluta terra ac nisi laeta. palea ex optimis , stramento vero nullum conparatur. hordeum ex omni frumento minime calamitosum, quia ante tollitur quam triticum occupet rubigo—itaque sapientes agricolae triticum cibariis tantum serunt, hordeum sacculo seri dicunt—, propterea celerrime redit, fertilissimumque quod in Hispaniae
Abbreviated transcription (Latin):
gunt Sunt qui ue hementius tostum rursus exigua a qua
gant siccent prius quam molant. Ali uero uirentibus
dltus sum hor deum reces purgant madidumq inpilatun
aque in corbib: eluunt acsiccarum solerursus tundunt
igitum molunt. Quocumq: autem genere preparato ui
pordei libris ternas seminis lini & coriandri selibra saliq
eure cumpolinȩ acfurfuribus suis condunt nouis fic
: itilusine ꝑfusione tostum in subtilem farinam molit
uddtis at que &iam emilio panem exhordeo antiquis usi
ludibuseuis uo lumen dicauit hipporates ediris simis
uit sientiae. Tisinebonitas p̃cipua uticensi. inaegipto
uesita utintegatur quin quies in digmutas meliuis sic&
in nocturta ut misceatur pariter emollitum prus¬
quam acescat linteo aut sportis siccitum tegule in fin¬
ditur in litȩ fermento atq ita in sole den satur:

Expanded text:
frangunt. sunt qui vehementius tostum rursus exigua aqua frangunt. sunt qui vehementius tostum rursus exigua aqua adspergant et siccent, priusquam molant . alii vero virentibus spicis decussum hordeum recens purgant madidumque in pila tundunt atque in corbibus eluunt ac siccatum sole rursus tundunt et purgatum molunt . quocumque autem genere praeparato vicenis hordei libris ternas seminis lini et coriandri selibram salisqservare, cum polline ac furfuribus suis condunt novis fictilibus. Italia sine perfusione tostum in subtilem farinam molit, isdem additis atque etiam milio. Panem ex hordeo antiquis usit unum laudibus eius volumen dicavit Hippocrates e clarissimis medicinae scientia. tisanae bonitas praecipua Uticensi. in Aegypton ligneis vasis, ita ut integatur quinquies in die mutata; melius, si et noctu, ita ut misceatur pariter. emollitum priusquam acescat, linteo aut sportis saccatum tegulae infunditur inlitae fermento, atque ita in sole densatur.
Abbreviated transcription (Latin):
notum & hiemalib prouinciis nullum hoc frumento l&ius
calamum pr&erea necusquam capax seritur que nonisi p
est mature scit mirumq: nulli frumento pluresse ponlo
furfuribus carere utitur eo & sicilia & achaia montioss
que partibus euboea quoq citta caristum.Intantunfis
columella qui nc trimao is quidem proprium geniis existis¬
rit eẽ cumsit antiquis simigreci s& amoniiocant. Tradims
tris granatantȩ magnitudinis fieri ut singulas spicas no
aequent Primume xomnib: frumentis seritur hordeus
quam reliqui mortales exhordeo. Orizae folia carnosa
o similia sedlatiora altitudo cubitalis flos pur purcus ra
mnimac rotunditatis antiquissimum incibis hordeum sic̃
mensi um ritum menandro auctore appar& & gladiatoꝵ
unde prȩferunt plurib: sit haec modis greci ꝑfusuma qua
tumsiccant nocteuna ac postero diefrigunt de in molis

Expanded text:
notum, et hiemalibus provinciis nullum hoc frumento laetius, notum, et hiemalibus provinciis nullum hoc frumento laetius, unicalamum praeterea nec usquam capax, seriturque non nisi t quo satum est, maturescit, mirumque nulli frumento plus esse ponderis et furfuribus carere. utitur eo et Sicilia et Achaia, montuosis utraque partibus, Euboea quoque circa Carystum. in tantum Columella, qui ne trimestris quidem proprium genus existimaverit esse, cum sit antiquissimum. Graeci setanion vocant. tradunt in Bactris grana tantae magnitudinis fieri, ut singula spicas nostras aequent. primum ex omnibus frumentis seritur hordeum.quam reliqui mortales ex hordeo. oryzae folia carnosa, porro similia, sed latiora , altitudo cubitalis, flos purpureus, radix gemmeae rotunditatis. Antiquissimum in cibis hordeum, sicut Atheniensium ritu Menandro auctore apparet et gladiatoaliunde praeferunt. pluribus fit haec modis. Graeci perfusum aqua hordeum siccant nocte una ac postero die frigunt, dein molis
Abbreviated transcription (Latin):
& senas lexcerte nature ut in quocumq genere parenis
frumentum eẽ quod in subactum congium aquȩ caput qus
generibus ꝑse pondus sicut luliarico modio tritici pains q̃
red dit quibusdam inpinis mixtis ut ciprio &alexourmꝰ
propelibras non excedentibus cyprium fuscumest parens
nigrum facit. Ita quemi sc&r alexan drinum candidums
duntque XXV. pondo thebaicum libras adicit Marinai
subigi quod plerique maritimis locis faciunt occasionenl¬
crandi salis ut ilis simum non alia deciu& oportunora mors
corpora existunt. Gallia hispania frumento in potumr es̃
quibus diximus generib: spuma ita concr&u ꝓfermentous
quade causa leuior illis quam c&eris panis est. differentiuẽ q¬
mi crassior quippe melioris est generis plurimis tumcis Tn
triticum uestitur obnimia frigora illi plagȩ exquistuimng

Expanded text:
et senas. lex certa naturae, ut in quocumque genere pani et senas. lex certa naturae, ut in quocumque genere pani frumentum esse, quod in subactum congium aquae capiat. quibusdam generibus per se pondus, sicut Baliarico: modio tritici panis p. XXXV reddit; quibusdam binis mixtis, ut Cyprio et Alexandrino XX prope libras non excedentibus. 68 Cyprium fuscum est panemque nigrum facit, itaque miscetur Alexandrinum candidum, redeuntque XXV pondo. Thebaicum libram adicit. marina aqua subigi, quod plerique in maritimis locis faciunt occasione lucrandi salis, inutilissimum. non alia de causa opportuniora morbis corpora existunt. Galliae et Hispaniae frumento in potum resoluto quibus diximus generibus spuma ita concreta pro fermento utuntur, qua de causa levior illis quam ceteris panis. 69 Est differentia et calami, crassior quippe melioris est generis. plurimis tunicis Thracium triticum vestitur ob nimia frigora illi plagae exquisitum. e
Abbreviated transcription (Latin):
mento crassissimicalami ita que pinguisolo haec
genera ad signabat leuissimum & maxime in¬
anes ceudia tenuis simicalumi. inumidis seriiu¬
bebat qũo multo eger & alimento. Haec fueresen¬
tentie alex andro magno regnante cum claris¬
sima fuit greciu atq: in toto orbe terrarum po¬
tentissima. Ita tamȩn ut antemortem annis fe¬
re ClXLΩ. sophodes po&a infabula triptolemo
frumentum italicum antecuncta laudauerim
ad uerbum trans lata sententia. & fortunatam
italiam frumento carere candidoque laus pecu¬
liaris hodicque italico est: quomagis admiror
posteros grecorum nullam mentionem huius
fecisse frumenti. Nunc ex his generib: querome
inuchuntur leuis simum est gallicum atque cher¬
sonenso aduentum quippe non excelunt modiũ
uicenas libras siliqui granum ipsum ponder & sardna
totam libram ad dita fricum & dodrantes intrapador nl
scio uicenas quinas libras farris modios pondere circdin

Expanded text:
mento crassissimi calami. itaque pingui solo haec mento crassissimi calami. itaque pingui solo haec genera adsignabat. levissimum et maxime inane speudian, tenuissimi calami, in umidis seri iubebat, quoniam multo egeret alimento. haec fuere sententiae Alexandro Magno regnante, cum clarissima fuit Graecia atque in toto orbe terrarum potentissima, ita tamen ut ante mortem eius annis fere CXLV Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumentum Italicum ante cuncta laudaverit, ad verbum tralata sententia: et fortunatam Italiam frumento serere candidoliaris hodieque Italico est; quo magis admiror posteros Graecornm nullam mentionem huius fecisse frumenti. <2> Nunc ex his generibus, quae Romam invehuntur, levissimum est Gallicum atque Chersonneso advectum, quippe non excedunt modii vicenas libras, si quis granum ipsum ponderet. Sardumtotam libram addit, Africum et dodrantem. in transpadana Italia scio vicenas quinas libras farris modios pendere, circa Clusium
Abbreviated transcription (Latin):
torrent. leuissimum exhishor deum raro ex¬
cedit .Xv. libras & faba .xXII. ponderosius far
magisque & iannum triticum farina acgypto
exolira conficitur tertium genus spice hoc
ibiest. Gallie quoque suumgenus farris dedere qđ
illic bracem uocant apud nos sanda lamniti dissimi
grani & alia differentia quod fere quaternis libris
plus red ditramis quam faraliud populum roma¬
num ferr&antum efrumento ccc. anis usum
uarrius tradit Tritici genera plura quefecer egen¬
tes italico nullum equidem comparauerim candore
acpondere quomaxime decernitur mantanis
modo compar&ur it aliȩ agris externuminquo
principatum tenuit bo&ia deinsicilia moxa fri¬
ca. Tertium ponduserat tracio syrio deinde &
aegyptio athl&arum cum decr&o quorum ca¬
pacitas iumentis similis que diximus ordinem
fecerat greciu & ponticum laudauit quod inita¬
lia non ꝑuenit. Exomni cadem genere grani p̃¬
tulit ora contion&is telepant & selinusium argu¬

Expanded text:
torrent. Letorrent. Lecedit XV libras et faba XXII. ponderosius far magisque etiamnum triticum. far in Aegypto ex olyra conficitur. tertium genus spicae hoc ibi est. Galliae quoque suum genus farris dedere, quod illic bracem vocant, apud nos scandalam, nitidissimi grani. est et alia differentia, quod fere quaternis libris plus reddit panis quam far aliud. populum Romanum farre tantum e frumento CCC annis usum Verrius tradit. xii 63 Tritici genera plura, quae fecere gentes. Italico nullum equidem comparaverim candore ac pondere, quo maxime decernitur. montanis modo comparetur Italiae agris externum, in quo principatum tenuit Boeotia, dein Sicilia, mox Africa. tertium pondus erat Thracio, Syrio, deinde et aegyptio, athletarum cum decreto, quorum capacitas iumentis similis quem diximus ordinem fecerat. Graecia et Ponticum laudavit, quod in italiam non pervenit . ex omni autem genere grani praetulit dracontian et strangian et Selinusium argu
Abbreviated transcription (Latin):
ta cum defloruere crassescunt maturanturque
cum plurimum diebus .XL. Item faba paucissimis cicer
idenim a sementi diebus xL. ꝑficitur Milium & pa¬
nicum & semina &omnia aestiua xl. diebus matu¬
rantur a flore. Magnaterrȩ cȩlique differentia
inaegypto enimordeum sexto a satumense frum̃¬
ta septimo m&untur in hellade. Hor deum inpelo¬
ponenso octauo & frumenta &iannum tardius
grana instipula crinito textu spicantur in faba legu¬
minib: que alternis lattribus siliquantur fortiora
hieme frumenta legumina incibotunicȩ frum̃to
plures hordcum maxime nudum & aruncas & p̃¬
cipue auena. Calamus altior frumento quam hor¬
deo aristamordatior hordeo in area exteruntur
triticum & silico & hordeum sic & seruntur pura
qualiter moliuntur quiato ta non sunt. Ediuer¬
so farmilium panicum purgarinisi tosta non pos¬
sunt. ita que haeo cumsiis folliculis serantur cruda.
& farinuaginulis suisseruant atsatus at que ñ

Expanded text:
ta cum defloruere, crassescunt maturanturque, ta cum defloruere, crassescunt maturanturque, cum plurimum, diebus XL, item faba, paucissimis cicer. id enim a sementi diebus XL perficitur. milium et panicum et sesama et omnia aestiva XL diebus maturantur a flore, magna terrae caelique differentia. in Aegypto enim hordeum sexto a satu mense, frumenta septumo metuntur, in Hellade VII hordeum, in Peloponneso octavo, et frumenta etiamnum tardius. grana in stipula crinito textu spicantur. in faba leguminibusque alternis lateribus siliquantur. fortiora contra hiemes frumenta, legumina in cibo. 61 Tunicae frumenta plures. hordeum maxime nudum et arinca, set praecipue avena. calamus altior frumento quam hordeo, arista mordacior hordeo. in area exteruntur triticum et siligo et hordeum. sic et squaliter moluntur, quia tosta non sunt. e diverso far, milium, panicum purgari nisi tosta non possunt. Itaque haec cum suis folliculis seruntur cruda. et far in vaginulis suis servant ad satus atque non
Abbreviated transcription (Latin):
lu exeunt acdeinde caulis emittunt nullus distinctum
ꝓrnodis reliqua legumina surculo sa sunt exhis ramosa
p orum lens quorundam ciules sparguntur interram
rihuabeanit adminiculum ut piscandim nisi habuere aut
piora sunt. Leguminum unicaulis faba sola unus &lu
ps plium quedam abra dice mittunt quȩdam a cacumi
sumentum & hordeum uitium que & quicquid instipu¬
t ina cumine unum folium hab& sedhordeo scabra
solium ha rundinaccum fabe rotundu & magna
legumi num parte longiores uiliȩ &piso pasiolis ue¬
nosa sesimȩ carioni sanguinea cadunt folia lupino
tantum & papiueri. legumina dutius florent &
exhis eruum accicer sed duitissime faba xldieb
non autem singulis capitam du quõ alio desinente
aliud incipit nectota seges sicut frumenti pariter
siliquam tam uero om̃a diuersis diebus &abima
primum parte paulatim flore subiunctȩ frumen¬

Expanded text:
Fabae in folia exeunt ac deinde caulem emittunt nullis distinctum Fabae in folia exeunt ac deinde caulem emittunt nullis distinctum internodiis. Reliqua legumina surculosa sunt. Ex his ramosa cicer, ervum, lens. Quorundam caules sparguntur in terram, si non habeant adminiculum; at pisa scandunt, si habuere, aut deteriora fiunt. Leguminum unicaulis faba sola, unus et tulosis. folium quaedam ab radice emittunt, quaedam a cacumine, ut frumentum et hordeum. Utrumque et quiest in cacumine unum folium habet — sed hordeo scabra folium harundinaceum, fabae rotunda et magnae leguminum parti, longiora erviliae et piso, phasiolis venosa, sesamae et irioni sanguinea. cadunt folia lupino tantum et papaveri. Legumina diutius florent, et ex his ervum ac cicer, sed diutissime faba, XL diebus, non autem singualius incipit, nec tota seges, sicut frumenti, pariter. siliquantur vero omnia diversis diebus et ab ima primum parte, paulatim flore subeunte. 60 Frumen
Abbreviated transcription (Latin):
urto. Panis multifaria &emilio fitepano corarus sed
im ponderosius frumento est aut quod coquendo magis fr¬
ut lx pondo panis emodio reducunt. modiumq: pultis
nbus sextariis madidis. Milium intrahos .x. annos ex in
intalum inuectum est nigro colore amplum grano
ndineum culmo adolescit ad pedis altitudines .vII. prȩgran¬
scumis lobas uocant omnium frugum fertilis simum
nograno sextarii ternigignuntur scrideb& inumidis.
nenta quȩdim intertio genu spicam incipiunt concipere
dim in quarto sed &iannum occultam. Genicula autem¬
tritico quaterna farrissena. hordeo octona. sed non
e suipradictum geniculorum numerum conceptus est
e quint spem sui fecit quattuor aut quinque tardissi me
florere incipiunt totidemque aut paulo pluribus de¬
scunt hor dea uero cumtar dissime septem uarro quat̃
ens dibus fruges ab solui tradit & mense nono m&i. fabȩ

Expanded text:
purpureo. panis multifariam et e milio fit, e panico rarus; sed purpureo. panis multifariam et e milio fit, e panico rarus; sed m ponderosius frumentum est aut quod coquendo magis crescat. LX pondo panis e modio reducunt modiumque pultis ex tribus sextariis madidis. milium intra hos X annos ex india in Italiam invectum est nigrum colore, amplum grano, harundineum culmo. adolescit ad pedes altitudine vii, praegrandibus comis—iubas vocant—, omnium frugum fertilissimum. Ex uno grano sextarii terni gignuntur. Seri debet in umidis. <4> Frumenta quaedam in tertio genu spicam incipiunt concipere, quaedam in quarto, sed tritico quaterna, farri sena, hordeo octona. sed non ante supra dictum geniculorum numerum conceptus est spicae, qui ut spem sui fecit, IIII aut V tardissime diebus florere incipiunt totidemque aut paulo pluribus deflorescunt, hordea vero, cum tardissime, diebus VII. Varro quater novenis diebus fruges absolvi tradit et mense nono meti. 57
Abbreviated transcription (Latin):
exit alterum in herbam quȩ & prior flor& radicem crassior
grani fundit tenuitor florem c&eris seiminibus cadem pars
radicem & florem Frumenta hiemi in herba sunt uer noten¬
re fatigantur instipulam que sunt hiberni generisan
lium & panicum inculmen geniculatum & concauim: Sils¬
nauero inferulaccum omnium: satur orum fruotus aut so
contin&ur aut tritici hordei muniturq: uallo aristarionq
dripedes aut induditur siliquis ut leguminum autuasculis
sesimȩ ac papaueris. Milium & panicum tantum proindiuis
parius auibus expositum est indefensa quippe membrans
ulitmexit̃iuata culmopene in surculum prȩdensis acer¬
ñ gans cum longissima pedili obfamiliȩ comȩ granim
dexae fibruto capillo curuantur. Sunt & panico genera
mosõ epano paruis racemata paniculis & cacumine ge
pquin & colore distinguntur candidonigro rufo&iã

Expanded text:
exit, alterum in herbam, quae et prior floret. radicem crassior pars exit, alterum in herbam, quae et prior floret. radicem crassior pars grani fundit, tenuior florem, ceteris seminibus eadem pars et radicem et florem. <3> Frumenta hieme in herba sunt, verno tempore fastigantur in stipulam quae sunt hiberni generis, at milium et panicum in culmum geniculatum et concavum, sesama vero in ferulaceum. omnium satorum fructus aut spicis continetur, ut tritici, hordei, muniturque vallo aristarum contra aves et parvas quadripedes, aut includitur Siliquis, ut leguminum, aut vasculis, ut sesamae ac papaveris . milium et panicum tantum pro indiviso et parvis avibus expositum est; indefensum quippe membranispaulatim extenuato culmo paene in surculum, praedensis acervatur granis, cum longissima, pedali phoba. milio comae granum complexae fimbriato capillo curvantur. sunt et panico genera mammosa, e pano parvis racemata panculis, quin et colore distinguntur candido, nigro, rufo, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
paratus est ager nunc indicabitur natura frugum. send
duo prima earum gener frumenta ut triticum hordd
& legumina ut fibacicer differentia notior quamut ine¬
carideceat: frumentiipsius totidem genera ꝑtm porases
sesima urminum irlio italiȩ dumtaxatritu alioquinimne¬
cia & inasia omnia uergiliarum occasis eruntur. Quedina
utroque tempore in italia exhisquȩdam ertertio uerisdia
uernam milium panicum lentem cicer alicam appelunt
Sementiuam autem triticum hordcum fabam rapam &imritas
nere pars aliqua pabuliest qua drupedum causa sati ut farrig¬
in leguminibus ut uitia ad commune qua drupedum honhie¬
que usui iupinum. Legumina omnia singulas habent radiq
pr&er fabam easque surculosas quia non inmulte diudin
altis simas autem cicer frumente multis radicantur fibrissis
ramis crumpit a primo situ hor deum die septimo. legumen
quarto uelcum tardissime septimo faba .XU. ad .xx. legum
in aegypto tertiodie. Ex hordeo alterum caput grani inraa

Expanded text:
paratus est ager, nunc indicabitur natura frugum. sunt autem duo prima earum genera: frumenta, ut triticum, hordeum, et legumina, ut faba, cicer. differentia notior, quam ut indicari deceat. x 49 Frumenti ipsius totidem genera per tempora satu sesama, horminum, irio, Italiae dumtaxat ritu. alioquin in Graecia et in Asia omnia a vergiliarum occasu seruntur, quaedam autem utroque tempore in Italia, ex his quaedaerna milium, panicum, lentem, cicer, alicam appellant, sementiva autem triticum, hordeum, fabam, rapam. et in tritici genere pars aliqua pabuli est quadret in leguminibus, ut vicia; ad communem quadripedum hominumque usum lupinum. <2> Legumina omnia singulas habent radices praeter fabam, easque surculosas, quia non in multa dividuntur, altissimas autem cicer. frumenta multis radicantur fibris ine ramis. erumpit a primo satu hordeum die septimo, legumen quarto vel, cum tardissime, septimo, faba a xv Ad XX, legumina in Aegypto tertio die. Ex hordeo alterum caput grani in radicem
Abbreviated transcription (Latin):
i onnbus terris naunum armamentis macio
aedificationum alis quȩ desideriis utȩ adhos om̃s
ususque sufficuntminus XXX passium inlatitu¬
dinem altiore cartaginis noue minusque in lon¬
gitudine esse reperientur longiusue impendia
prohibent iunco grecos ad funes usos nonminis
credamus quo herbam cam appellant. postepal¬
marum solus sylura quemani festum est indarans¬
litum a pocnis partis usum ꝑquam simile ueriest
Theo prastus auctor est esse lanccam naturam ex¬
qua impilia uestesque quȩdam conficiant sed
neq regionem in qua id fiat nec quicquam diligen¬
tius pr&erquam ertophoron idappellari inex¬
emplaribus quȩ e quidem inuenerim tradit neq
omninoullam mentionem bilui generumcirca¬
ripas amnium nascenscuius inter summum cor¬
ticem eamq partem quauescumtur semꝑ hab&¬
sparcunc tamagna cura ꝑ sequutus. ccc̃ xcannis
antenos ut iam & alio lo codiximus quo appella¬
r& post id temporis spatium in usuuehisse spar
corum ordinem in quibus uel maximum est aliquid

Expanded text:
 omnibus terris navium armamentis, machinis aedificationum aliisque desideriis vitae. ad hos omnes usus quae sufficiant, minus XXX passuum in latitudinem a litore Carthaginis Novae minusque c??? in longitudinem esse reperientur . longius vehi impendia prohibent. lunco Graecos ad funes usos nomini credamus, quo herbam eam appellant, postea palmarum foliis philuraque manifestum est. inde translatum a Poenis sparti usum perquam simile veri est. Theophrastus auctor est esse qua inpilia vestesque quaedam conficiantur. sed neque regionem, in qua id fiat, nec quicquam diligentius praeterquam eriophoron id appellari in exemplaribus, quae equidem invenerim, tradit, neque omnino ullam mentionem habet sparripas amnium nascens, cuius inter summum corticem eamque partem, qua vescuntur, esse lasparti cuncta magna cura persecutus CCCXC annis ante nos, ut iam et alio loco diximus, quo apparet post id temporis spatium in usum venisse sparteorum ordinem, in quibus vel maximum est aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
tio precepto pr&r missa frustra reuocari: de
terra cariosu execratio catonis ab unde indicite
est quam quam p̃dicere noncessat is quic quid
ꝑaselum fieri potest uilis sime constit. felixbien¬
nio moritur si frondem agere non patiaris idef¬
ficacissime contingit germinantis ramis baculos
deculssis sucus enim ex ipsa defluens necat radices :
Aiunt &circa solstitium auulsas non renasci nec
harundine sectas aut exaratas uomeri harundi¬
ne in posita similiter & harundinem exarari fe¬
lice uomeri inposita p̃cipiunt. iunco suc us ager
uertipala deb& aut insaxo sobidentib: frutec¬
ta ignioptime tolluntur umidiorem a grum
fossi concidiatiuesiccariutilis simu mest fossas
autem r&usis locis aꝑtas relinqui in solutione
terra sepibus firmari inreprocibus aut supinis
lateribus procumbere quasdimobcectri & in
alius dirigi muiores po tentioresque sitoccisio

Expanded text:
tio praecepto praetermissa frustra revocari. — De tio praecepto praetermissa frustra revocari. — De terra cariosa execratio Catonis abunde indicata est, quamquam praedicere non cessantis. — Quidquid per asellum fieri potest, vilissime constat. — 45 Filex biennio moritur, si frondem agere non patiaris. id efficacissime contingit germinantis ramis baculo decussis; sucus enim ex ipsa defluens necat radices. aiunt et circa solstitium avolsas non renasci nec harundine sectas aut exaratas vomeri harundine inposita. similiter et harundinem exarari filice vomeri inposita praecipiunt. — 46 Iuncosus ager verti pala debet aut in saxoso bidentibus. frutecta igni optime tolluntur. 47 umidiorem agrum fossis concidi atque siccari utilissimum est, fossas autem cretosis locis apertas relinqui, in solutiore terra saepibus firmari vel proclivibus ac supinis lateribus procumbere; quasdam obcaecari et in alias dirigi maiores patentioresque et, si sit occasio,
Abbreviated transcription (Latin):
Quam obrem abspurio albino curuli diedicta m&ucas
dampnationem cum insuffragium tribus oporte¬
r& ire instrumentum rusticum omne inforum
curatam acuestitam ferramenta egregie facta gra¬
ues ligones uomeres pondero sos boues saturos postea
dixit. ueneficia mea quirites haec sunt nec pos sum
uobis ostendere aut in forum ad ducere lucubra¬
nones meas uigiliasq & sidores onnium sententiis
ab solutus. Itaq est profecto opera in in pensacul¬
tura constat & id cõmaiorts fertilis simum in agro
oculum dominieẽ dixerunt. reliqua p̃cepta red¬
dentur siuis locis quȩ propria gener ini singulorũ
erint : lnter im communia quȩ succurrunt non
omit temus & in primiscatonis humanissimũ
utilis simum idagendum ut diligant uicinis
causas reddit ille existimamus nulli eẽ dubios
interprima idem cau& nec familiȩ malesint :
Nihil sero faciendum in igricultura omnescen¬
sent. iterum suoquȩ que temporefacienda & ter¬

Expanded text:
quamobrem ab spurio albino curuliaedile die dicta metuens quamobrem ab spurio albino curuliaedile die dicta metuens damnationem, cum in suffragium tribus oporteret ire, instrumentum rusticum omne in forum curatam ac vestitam, ferramenta egregie facta, graves ligones, vomeres ponderosos, boves saturos. postea dixit: Veneficia mea, Quirites, haec Sunt, nec possum vobis ostendere aut in forum adducere lucubrationes meas vigiliasque et sudores . omnium sententiis absolutus itaque est. profecto opera, non inpensa, cultura constat, et ideo maiores fertilissimum in agro oculum domini esse dixerunt. <3> Reliqua praecepta reddentur suis locis, quae propria generum singulorum erunt. interim communia, quae succurrunt, non omittemus, et in utilissimumque: id agendum, ut diligant vicini. causas reddit ille, nos existimamus nulli esse dubias. — Inter prima idem cavet, ne familiae male sit. — Nihil sero faciendum in agricultura omnes censent, iterumque suo quaeque tempore facienda, et ter
Abbreviated transcription (Latin):
argenti libras in suppellectile crinidabant qui mor¬
tuo uilico relinquere uictorias &reuerti in rura
sua postula bant quorum herendia colenda suscipiebat
res p̃. exercitusque ducebant senatu illiuilicante.
indie illa reliqua exoracula nequam agricolam eẽ quis¬
quisemer& quod prestare ei fundus possit malum pa¬
trem fimilias quis quis interdiufacer& quod noctu pos¬
s& nisi intempestate celi peiorem qui professis diebus
ager& quod strutis deber& pessimum quiscreno die
subtecto potius operar&ur quam magro. Nequeo mihi
temperare quominus unum exemplum antiquitatis
ad stram ex quo intellegi possit apud populum &iamde
culturis a gendimorem fuisse qualiterquedefendi
soliti sint illiuiri .c. furius crescimus eseruitute libe¬
ratus cum in paruo ad modum agello largiores multo
fructus ꝑciper& quam examplissimis uicinitas in in¬
uidia magna erat ceufruges alienas ꝑlicer& uenificuis

Expanded text:
argenti libras in supellectile crimini dabant, qui morargenti libras in supellectile crimini dabant, qui mortuo vilico relinquere victorias et reverti in rura sua postulabant, quorum heredia colenda suscipiebat res p., exercitusque ducebant senatu illis vilicante. inde illa reliqua oracule: nequam agricolam esse quisquis emeret quod praestare ei fundus posset; malum patrem familias quisquis interdiu faceret, quod noctu posset, nisi in tempestate caeli; peiorem qui profestis diebus ageret, quod feriatis deberet ; pessimum qui sereno die sub tecto potius operaretur quam in agro. <2> Nequeo mihi temperare , quo minus unum exemplum antiquitatis adferam, ex quo intellegi possit, apud populum etiam de culturis agendi morem fuisse qualiterque defendi soliti sint illi viri. C. Furius Cresimus e servitute liberatus, cum in parvo admodum agello largiores multo fructus perciperet, quam ex amplissimis vicinitas, in invidia erat magna, ceu fruges alienas perliceret veneficiis.
Abbreviated transcription (Latin):
dagtur adesperantibus temenarium uidectur. unamuo
im&tir i hilminus expedire quam agrum optime colere
irius rufus infimanatalium humilitate consulatum mi¬
e industria meritus antiquȩ alias parsimoniae circiter
dis exausit. a gros inpico eno cocmendo colendo que
irim inter netio nemergo famemq: censemus immo
des modõ iudicemrerum omnium utilis simum bene
enetes sarium est optime dam nosum pr&erquam sobo
oleno autuascendis alioqui colente domino aliquas mes
bisicilia traduntita quedecipi aduenas. Qũo igitur
modo ut ilissime coluntur agri exora culo scilic&
malisbonis sed defendendi acquum est ab auis
qui receptis suissprospexere uitaenamq cumdice¬
rent malis intellegere uoluere uilissimos sum¬
mum ꝓuidentiȩ illorum fuit ut quam minimum eẽ
in pedi p̃cipieb ant enimista quitrium phales denas

Expanded text:
quid agitur a desperantibus. temerarium Videatur unam vocem quid agitur a desperantibus. temerarium Videatur unam vocem us aestimetur, nihil minus expedire, quam agrum optime colere. L. Tarius Rufus infima natalium humilitate consulatum militari industria meritus, antiquae alias parsimoniae, circiterheredis exhausit agros in Piceno coemendo colendoque in gloriam. internicionem ergo famemque censemus? immo, Hercules, modum iudicem rerum omnium utilissimum. bene colere necessarium est, optime damnosum, praeterquam subole sua colono aut pascendis alioqui colente. domino aliquas messes in Sicilia tradunt, itaque decipi advenas. <1> Quonam igitur modo utilissime colentur agri? ex oraculo scilicet: malis bonis. Sed defendi aequum est abavos, qui praeceptis suis prospexere vitae. namque cum dicerent malis, intellegere voluere vilissimos, summumque providentiae illorum fuit, ut quam minimum esset inpendii. praecipiebant enim ista, qui triumphales denas
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ genere optimo disserentes abunde dixssẽ posuimos
mumi timentraditas notas sibsignabamus catonis maxime
lum berba pratensis quercus siluestris pirus malus frum̃
tibus magis quam cliuosis respondent cadem. Modumagri
nis seruandum antiqui putauere quippenta censebant
im fuisse uid eouerumq: consitentibus lati fundium per
ntaliam. limuero & ꝓuincias sex dominisemsem a fricȩ
debant cum interfecit eos nero princeps non fraudando
initudine hac quoque sua. Cr̃. pom peio quinum quam
um mecatus est conterminum a gro empto domum uen¬
lim indementer atque non exutilitate publicistatus ma
insuit hoc ex ordio prȩcepta pandere ingressus ut tamen
areat adsiduitatem desideratam ab eode hinc peritia uili¬
am incura habenda est multaq: dehiscato p̃cepit nobis
sit dixisse quam ꝓximum domino cordeeẽ debere & tam̃

Expanded text:
terrae genere optimo disserentes abunde dixisse possumus terrae genere optimo disserentes abunde dixisse possumus videri, etiamnum tamen traditas notas subsignabimus Catonis maxime , trifolium , herba pratensis, quercus, silvestris pirus malusque frupestribus magis quam clivosis respondent eadem. <3> Modum agri in primis servandum antiqui putavere , quippe ita censebant,gilium fuisse video. verumque confitentibus latifundia perdidere Italiam, iam vero et provincias—sex domini semissem africae possidebant , cum interfecit eos Nero princeps—, non fraudando magnitudine hac quoque sua Cn. Pompeio, qui numquam agrum mercatus est conterminum. agro empto domum vendendam inclementer atque non ex utilitate publici status Mago censuit, hoc exordio praecepta pandere ingressus, ut tamen appareat adsiduitatem desideratam ab eo. <4> Dehinc peritia vilicorum in cura habenda est, multaque de his Cato praecepit. nobis satis sit dixisse, quam proximum domino corde esse debere et ta
Abbreviated transcription (Latin):
timumque est ut uulgo dixere alinea inꝰnufrui sedta
ut uillarum tutela non sit oneri eum tamen quibenes
bit& sepius uentitare in agrum frontemque domini plas
prodc̃e quam occipitium non mentiuntur. Modis ho¬
batur ut neque fundus uillamquerat neque uilla fiondu
non ut fecerit iuxta diuersum eadem a&ate exemplis.
lucullus equȩ scȩuola cumuilla scȩuole fructus noncira
uilla luculli ager quo ingenere censoria castigatio ere
minus arare quam uerrere. nec hoc sine arte quadir
nouissimimus uillam in misimensi posuit.c. marius ue
sed peritia castra metanti sicut conparatus & c&cri&uns¬
nenda cẽ nequeaduerso amne . quamquam homerus on
fluminẽ semꝑ antelucanas auras insalubres uerissine t¬
didit spectare inaestiuo sislocis septentriones deb& Mlr¬
em infrigidis temperatis exortum aequi noctialem Agnis¬
us bonitas quibus argum̃ tis iudicanda sit quam quan d

Expanded text:
ptimumque est, ut volgo dixere, aliena insania frui, sed ita, ptimumque est, ut volgo dixere, aliena insania frui, sed ita, ut villarum tutela non sit oneri. eum tamen, qui bene habitet, saepius ventitare in agrum, frontemque domini plus prodesse quam occipitium non mentiuntur. <1> Modus hic probatur, ut neque fundus villam quaerat neque villa fundum, non, ut fecere iuxta diversisin eadem aetate exemplis L. Lucullus et Q. Scaevola, cum villa Scaevolae fructus non caperet, villam Luculli ager, quo in genere censoria castigatio erat minus arare quam verrere. nec hoc sine arte quadam est. novissimus villam in Misenensi posuit C. Marius VII cos., sed peritia castra metanponendam esse neque adverso amne, quamquam Homerus omnino e flumine semper antelucanas auras insalubres verissime tradidit. spectare in aestuosis locis septentriones debet, merem in frigidis, in temperatis exortum aequinoctialem. Agri ipsius bonitas quibus argumentis iudicanda sit, quamquam de
Abbreviated transcription (Latin):
est ager cum quodominus luctatur cato interpͥ¬
ma spectariiub& ut solum sue uirtute aleat qua
dictum est positione ut operariorum copia ꝓpe
sit oppidum que ualidum ut nauigiorum euec¬
tus uditinerum tumbene edificatus & cultus
in quo filli plerosque uideo segnitioenim prioris
domini proemptore eẽ arbitratur ninlest dam noa
contemnendam alienam disciplinam agro que ithorima
uis questuo sussit sitaomen & sumptuosus non multun sꝑ de
lle inagro que stuo sissimam uidicit uitem non frustr q
guos nec id falso sisub oppidosi n & prata antiqui parato h
Idemque cato interrogatus quis ess& certissimus questis
pondit sibene pascas qui proximus sit at bene summa oro
in hoc spectando fuit ut fructus is maximȩ ꝓbar&uir que
ne alier a libi de cernitur eodem que ꝑtin& quod agrid
uendacem eẽ opor teredixit. Fundum in adulescentiuas

Expanded text:
est ager, cum quo dominus luctatur. Cato inter priest ager, cum quo dominus luctatur. Cato inter prima spectari iubet, ut solum sua virtute valeat qua dictum est positione, ut operariorum copia prope sit oppidumque validum, ut navigiorum evectus vel itinerum, ut bene aedificatus et cultus. in quo falli plerosque video; segnitiem enim prioris domini pro emptore esse arbitrantur. nihil est damnosius nec temere contemnendam alienam disciplinam, agroque ut homini, quamvis quaestuosus sit, si tamen et sumptuosus, non multum superesse. ille in agro quaestuosissimam iudicat vitem, non frustra,irriguos, nec id falso, si sub oppido sint; et prata antiqui parata dixere, idemque Cato interrogatus , quis esset certissimus quaestus, respondit: si bene pascas; qui proximus: si sat bene. summa omnium in hoc spectando fuit, ut fructus is maxime probaretur, qune aliter alibi decernitur. eodemque pertinet , quod agricolam vendacem esse oportere dixit, fundum in adulescentia co
Abbreviated transcription (Latin):
alio uitȩ generxplura certioraue sunt. curenim
non uideantur oracula acertissi modie maximeq:
ueridicousui ꝑuecta principium autem acatone
sumemus : Fortissi miuri &milites strenuissi mi ex
agricolis gignuntur minimȩ que male cogitan¬
tes predium necupide emas in rerustica opere
nepar casinagro emendo minime quod maleemp¬
tum est semꝑ penit&: Agum paraturos ante om̃a
intueri oport& aquamuim autuicinum singula
magnas inter pr&ationes habent. nec dubiuscato
in conterminis hoc amplius aestimari iub& quo
pacto iubeant in bono enim inquitreligione bene
nitenti atilius regulus illd punico bellobis consul
aiebat. neque fecundissimis locis insalubrem agrũ
parandum neq: eff&cis saluberrimũ s a lubritas
loci non semꝑ incolarum colored& egitur quo ad
su&i &iam inpestilentibus durant: pr&erea
sunt quȩdam partibus anni salubria nihilautẽ
sali tartest nisi quod toto anno salubre. Malus

Expanded text:
alio vitae genere plura certiorave sunt. cur enim alio vitae genere plura certiorave sunt. cur enim non videantur oracula, a certissimo deo maximeque veridico, usu, profecta? Principium autem a Catone sumemus: Fortissimi viri et milites strenuissimi ex agricolis gignuntur minimeque male cogitantes.—Praedium ne cupide emas. in re rustica operae ne parcas, in agro emendo minime. quod male emptum est, semper paenitet. agrum paraturos ante omnia intueri oportet aquam, viam, vicinum. singula magnas interpretationes habent nec dubias. Cato in conterminis hoc amplius aestimari iubet, quo pacto niteant. in bona enim, inquit, regione bene nitent. Atilius Regulus ille Punico bello bis consul aiebat neque fecundissimis locis insalubrem agrum parandum neque effetis saluberrimum. salubritas loci non semper incolarum colore detegitur, quoniam adsueti etiam in pestilentibus durant. praeterea sunt quaedam partibus anni salubria, nihil autem salutare est, nisi quod toto anno salubre. malus
Abbreviated transcription (Latin):
mago cuiquidem tantum honorem senatus noster
habuit carthaginecapta ut cumregulus a fricȩbib¬
lyothecas donar & uniuscius duodariginti uolu¬
mina censer& in latinam linguam transferen¬
documim .N. cato precept non didiss& peritisque
punice dandum negotium in quopcessit omnis
himus hoc inuo lumine non ingrate nominando
M uarrone qui . lxxxi uite annum agens de
care prodendum putauit. apud romanos multo
scrior uitium cultura esse coepit primoque ut
necessceratarua tantum colore quorum a no¬
bis nunc ratio tractabitur nonuulgarimodo
uerum ut adhuc fecimus &uetustis & postea inuen¬
tis omnicura ꝑquisitio caus a quererum & ratio¬
nesimul cruta dicimus & sidera siderumq ipsoꝵ
terrestria signa dabimus indubitate quando quidẽ
adhucdiligentius catracte uere quib: uis potius quã
agricolis scripsisse possunt uideri ac primionom¬
nium oraculis maiorexͣ parte agemus quȩ non in

Expanded text:
Mago, cui quidem tantum honorem senatus noster Mago, cui quidem tantum honorem senatus noster habuit Carthagine capta, ut, cum regulis Africae bibliothecas donaret, unius eius duodetriginta volumina censeret in Latinam linguam transferenda, cum iam M. Cato praecepta condidisset, peritisque Punicae dandum negotium, in quo praecessit omnes imus hoc in volumine, non in grege nominando M. Varrone, qui LXXXI vitae annum agens de ea re prodendum putavit. Apud Romanos multo serior vitium cultura esse coepit, primoque, ut necesse erat, arva tantum coluere, quorum a nobis nunc ratio tractabitur, non volgari modo, verum, ut adhuc fecimus, et vetustis et postea inventis omni cura perquisitis causaque rerum et ratione simul eruta. dicemus et sidera siderumque ipsorum terrestria signa dabimus indubitata, quandoquidem qui adhuc diligentius ea tractavere, quibusvis potius quam agricolis scripsisse possunt videri. ac primum omnium oraculis maiore ex parte agemus, quae non in
Abbreviated transcription (Latin):
manibus omniala&ius proueniunt quõ & curiosi¬
us fiunt. Serentem inuenerunt datihonores serranũ
unde cognomen aranti quattuor suo iugera inuatia¬
no quȩ prata quintia appellatur. Cincinator uiator¬
attulit dictaturam & quidem ut traditur manus nodo
plenos que nuntia morum. uela corpus inquit ut per¬
feram senatus populique romani mandata Talestum
&iam uiatoreserant quod ipsum nomen inditum est
subinde & exagris senatum ducesque arcescentib:
atnunc eadem illa uicti pedesdamnatȩ manus inscrip¬
tique uulnus exercent non tam surda tellure quȩ
parens appellatur coliquedicitur &ipsa honere his
absumpto ut non inuite ea & indigna creantur id fi¬
eri sed nosmiramur ergastulorum non ea de me molu¬
mentaeẽ quȩ suerint imperatorum. Igtur decultu¬
ra agri precipere principale fuit &iam apud exte¬
rossi quidem & reges fecere hierophilom&or atta¬
lus archelaus & duces xenophon & puenus &iam

Expanded text:
manibus omnia laetius proveniunt, quoniam et curiosimanibus omnia laetius proveniunt, quoniam et curiosius fiunt. serentem invenerunt dati honores Serranum , unde no, quae prata Quintia appellantur, Cincinnato attulit dictaturam et quidem, ut traditur, nudo, plenoque nuntius morarum: Vela corpus, inquit, ut perferam senatus populique Romani mandata. tales tum etiam viatores erant, quod ipsum nomen inditum est subinde ex agris senatum ducesque arcessentibus. at nunc eadem illa vincti pedes, damnatae manus inscriptique vultus exercent, non tam surda tellure, quae parens appellatur colique dicitur et ipso honore his absumpto, ut non invita ea et indignante credatur id fieri. et nos miramur ergastulorum non eadem emolumenta esse, quae fuerint imperatorum! Igitur de cultura agri praecipere principale fuit etiam apud exteros, siquidem et reges fecere, Hiero, Philometor, Attalus, Archelaus, et duces, Xenophon et Poenus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
inis decem factam esse tradunt : M. uarro auctor est cũ
netellus intrium phoplurimos duxit elephantos assibus
igilis farris modios fuisse. Itemuini congios ficique siccae
st xxx. olei post x carnis post xii. nec elati fundus sin¬
lorum contingebat arcentium uicinos quippe &iam legis
ons lcini incluso modo quingentorum iugerum & ipse
elgedamnato cum substitta filii ꝑsona amplius possioe
ilixuriantis iamrei p̃. fuit istamensura. Maniquidem
inst eriumphos in mensum que terrarum adiectum im¬
fo notacontio est ꝑnitiosum intellegi ciucm ciu septem iuge
unesent satis. Haet autem mensura plebei post exictos
es aignata est que namergo tante ubertatis causacrat
euntiuio manibus imperatorum colebantur agriut fasest
det sucili eadem cura semina tractabant quabella ca¬
fec aligentia aruadis ponebant qua castra siuc honestis

Expanded text:
annis decem factam esse tradunt. 17 M. Varro auctor est, cum L. annis decem factam esse tradunt. 17 M. Varro auctor est, cum L. Metellus in triumpho plurimos duxit elephantos, assibus singulis farris modios fuisse, item vini congios ficique siccae pondo XXX, olei pondo X, carnis pondo XII. nec e latifundiis singulorum contingebat arcentium vicinos, quippe etiam lege Stolonis Licini incluso modo quingentorum iugerum, et ipso sua lege damnato, cum substituta filii persona amplius possideret. 18 luxuriantis iam rei p. fuit ista mensura. Mani quidem Curi post triumphos inmensumque terrarum adiectum imperio nota contio est: perniciosum intellegi civem, cui septem iugera non essent satis. haec autem mensura plebei post exactos reges adsignata est. 19 quaenam ergo tantae ubertatis causa eratipsorum tunc manibus imperatorum colebantur agri, ut fas ehali aratore, sive illi eadem cura semina tractabant, qua bella, eademque diligentia arva disponebant, qua castra, sive honestis