comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crem̃to semꝑ ultͣ tulit. Inde puiguis & limosi soli ẽ. nec ulla int̾ualla in se habet. s creuit
in solidũ arescente limo. cuiꝰ p̾ssa erat & sedens structura. Cũ partes glutinarent᷑: nec qͥcꝗͣ
mane int̾uenire pot̾at: cũ solido liqͥdũ ac molle semꝑ accid̾et. S mouet᷑ & egiptus. & de¬
los. quã uͥgiliꝰ stare ussit. Imotãq coli dedit & contẽpnere uentos. Hauc phylosophi qͦq
credula natio: dixert̃ ñ moueri. auctore pindaro. thucydides ait. antea qͥdem ĩmotã fu¬
isse: s circa peloponensiacũ bellũ tremusse. Callistenes & alio tp̃r ait hoc accidisse. Int̾
multa inqͥt ꝓdigia qͥb denuntiata ẽ ditar̃ urbiũ helices & buris eũsio: fuere maxie
notabilia. colũpna ignis ĩm̃si. & delos agitata. Quã id̃o stabilẽ uideri uult: quia mari

Expanded text:
cremento semper ultra tulit. Inde pinguis et limosi soli est nec ulla interualla in se habet sed creuit cremento semper ultra tulit. Inde pinguis et limosi soli est nec ulla interualla in se habet sed creuit in solidum arescente limo; cuius pressa erat et sedens structura, cum partes glutinarentur, nec quicquam inane interuenire poterat, cum solido liquidum ac molle semper accederet. Sed mouetur et Aegyptus et Delos, quam Uergilius stare iussit: "immotamque coli dedit et contemnere uentos"; hanc philosophi quoque, credula natio, dixerunt non moueri auctore Pindaro. Thucydides ait antea quidem immotam fuisse sed circa Peloponnesiacum bellum tremuisse; Callisthenes et alio tempore ait hoc accidisse: "Inter multa", inquit, "prodigia, quibus denuntiata est duarum urbium, Helices et Buris, euersio, fuere maxime notabilia columna ignis immensi et Delos agitata"; quam ideo stabilem uideri uult, quia mari
Abbreviated transcription (Latin):
bulis orbem: ñ tͣnscendit cãpaniã. Qͥd dicã cũ calchis tremuit. thebas stetisse: Cũ laborauit
egine. tam ꝓpinꝗͣs illi patrias de motu audisse : Illa illa uasta concussio q̃ duas suppressit
urbes helicen & burin. cͥca egiũ constitit. Apparet gͦ ĩ taatũ spaciũ motũ ꝑtendẽ: qͣntũ illa
subt̾ris uacantis loci inanitas pateat. Pot̾am ad hoc ꝓbandũ abuti auctoritate magnorũ
uiroꝵ. qui egiptũ nunꝗͣ tremusse tradunt. Ratiotiẽ aũ huiꝰ rei hanc reddunt. qͦd exlimo
tota concreuerit. Tantũ enĩ si homero fides ẽ. aberrat a continenti pharos: qͣntũ nauis di¬
urno cursu metiri plenis lata uelis pot̾. s continenti ãmota ẽ. Turbidus enĩ motꝰ deflu¬
ens nilus multãq secũ ceni trahens: & id sub inde apponens pͥorib t̾ris. egipto annuo in¬

Expanded text:
bulis orbem, non transcendit Campaniam. Quid dicam, cum Calchis tremuit, Thebas stetisse? Cum laboravit bulis orbem, non transcendit Campaniam. Quid dicam, cum Calchis tremuit, Thebas stetisse? Cum laboravit Egina, tam propinquas illi Patrias de motu nihil audivisse? Illa vasta concussio que duas suppressit urbes, Elicem et Burim, circa Egeum constitit. Apparet ergo in tantum spatium motum pertendere quantum illa sub terris vacantis loci inanitas pateat. 126 Poteram adhuc probando abuti auctoriuirorum, qui Aegyptum numquam tremuisse tradunt. Rationem autem huius rei hanc reddunt, quod ex limo tota concreuerit. Tantum enim, si Homero fides est, aberat a continenti Pharos quantum nauis diurno cursu metiri plenis lata uelis potest; sed continenti ammota est: turbidus enim defluens Nilus multumque secum caeni trahens et id subinde apponens prioribus terris Aegyptum annuo in
Abbreviated transcription (Latin):
adeo concutiunt᷑. ut edificia suꝑposita ꝓcũbant. Non nunꝗͣ in tantũ: ut parictes qͥb fert᷑ om̃e
tegim̃. caui decidant ĩ illũ subteruacantẽ locũ: totȩq urbes ĩ ĩmensã altitudinẽ u̾gant. Si uelis
crede: auint aliq̃n ossam olimpo cohesisse. Demñ t̾rarũ motu recessisse: & fissam uniꝰ magnitu-¬
dinẽ montis ĩ duas partes. Tunc esfugisse peneon: q̃ paludes qͥb laborabat thessalia siccauit. ab-¬
ductis in se: q̃ sine exitu stagnauant aquis. Ladon flum̃ int̾ helim & megalenpolim mediꝰ est.
quẽ t̾rarũ motꝰ esfudit. ꝑhȩc qͥd ꝓbo: In laxos specꝰ. qͥd enĩ aliud appellẽ loca uacua sub
t̾ras: sp̾m conuenire. Qd ñ eẽt: magna t̾rarũ spatia cõmoue̾nt᷑. & una multa titubarent.
Nc̃ exiguȩ partes laborant. nec unꝗͣ ꝑ ducenta milia motꝰ extendit᷑. Ecce hic qͥ impleuit fa-¬

Expanded text:
adeo concutiuntur ut aedificia superposita procumbant, nonnumquam in tantum ut parietes quibus fertur omne adeo concutiuntur ut aedificia superposita procumbant, nonnumquam in tantum ut parietes quibus fertur omne tegimen caui, decidant in illum subteruacantem locum totaeque urbes in immensam altitudinem uergant. Si uelis credere, aiunt aliquando Ossam Olympo cohaesisse, deinde terrarum motu recessisse et fissam unius magnitudinem montis in duas partes. Tunc effluxisse Peneon, qui paludes quibus laborabat Thessalia siccauit, abductis in se quae sine exitu stagnauerant aquis. Ladon flumen inter Elin et Megalenpolin medius est, quem terrarum motus effudit. Per haec quid probo? In laxos specus quid enim aliud appellem loca uacua? sub terras spiritum conuenire; quod nisi esset, magna terrarum spatia commouerentur et una multa titubarent: nec exigue partes laborarent nec unquam per ducenta miliaria motus extenditur. 125 Ecce, qui implevit fa
Abbreviated transcription (Latin):
causa concesserĩ. Illã int̾ior & altior inuiria: debet impellere. Cuiꝰ rei argum̃tũ uł maximum
hoc potest eẽ. qͦd cũ uehem̃ti motu adaꝑtũ ĩgenti ruina solũ ẽ. totas ñ nunꝗͣ urbes & recipie
hyatꝰ ille & abscondit. Ihucidides ait. circa peloponensiaci belli tempꝰ. athlantẽ insulã aut totã
aut certe maxima ex parte supp̾ssam. Idem sidone accidisse: possidonio crede. Nec ad hoc te-¬
stibꝰ opꝰ ẽ. Meminimꝰ enĩ t̾ris int̾no motu diuulsis. loca disiecta. & campos int̾isse. Qd iã dicã:
quẽ ad modũ existimẽ ficri. Cũ sp̃s magna ui uacuũ t̾rarũ locũ penitꝰ oppleuit. ꝯp̃itq rixari
& de exitu cogitare: latã ipsa int̾ quȩ latet sepiꝰ ꝑcutit. Supͣq urbes int̾dũ sitȩ st̃. Hȩc ñ nũꝗͣ

Expanded text:
causa concesserim. Illam interior et altior iniuria debet impellere: cuius rei argumentum uel maximum causa concesserim. Illam interior et altior iniuria debet impellere: cuius rei argumentum uel maximum hoc potest esse quod, cum uehementi motu adapertum ingenti ruina solum est, totas nonnumquam urbes et recipit hiatus ille et abscondit. Thucydides ait circa Peloponnesiaci belli tempus Atalanten insulam aut totam aut certe maxima ex parte suppressam. Idem Sidone accidisse Posidonio crede. Nec ad hoc testibus opus est: meminimus enim terris interno motu diuulsis loca disiecta et campos interisse. Quod iam dicam quemadmodum existimem fieri. CAPUT 25 Cum spiritus magna ui uacuum terrarum locum penitus oppleuit coepitque rixari et de exitu cogitare, latera ipsa inter quae latet saepius percutit, supra quae urbes interdum sitae sunt. Haec nonnumquam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ trahit᷑. nec consistere quidem a nob receptꝰ pot̃. nͥ ĩ laxiori corꝑis parte. Non enĩ int̾ neruos pul¬
rasuc: s in uisceribꝰ & patulo int̾ioris partis recessu cõmorat᷑. Idem de t̾ra suspicari licet. Uel ex
hoc qͦd motꝰ ñ ĩ sũma t̾ra. circaue sũmã ẽ: s subt̾ & ab imo. Huiꝰ indiciũ ẽ. qͦd altitudinis ꝑfun¬
dȩ maria iactant᷑. motis scilicet his: sup̃ q̃ fusa st̃. G ueri simile ẽ. t̾rã ex alto moueri. & illic
sp̃m ĩ cau̾nis ingentib concipi. Imo inqͥr ceu cũ frigore ibaruimꝰ tremor sequit᷑. sic t̾ras qͦq
sp̃s extrinsecus accidens qͣssat. Qͦd nullo mͦ pot̾ fieri. Algere enĩ debet: ut idem illi accidat qͦd
nob: qͦs ext̾na causa in horrorẽ agt. Accide aũ t̾ȩ simile qͥddã nr̃ȩ affectioni: s ñ ex simili

Expanded text:
quae trahitur, nec consistere quidem a nobis receptus potest nisi in laxiore corporis parte: non enim inter neruos pulquae trahitur, nec consistere quidem a nobis receptus potest nisi in laxiore corporis parte: non enim inter neruos pulpasue sed in uisceribus et patulo interioris partis recessu commoratur. Idem de terra suspicari licet uel ex hoc quod motus non in summa terra circaue summam est sed subter et ab imo. Huius indicium est quod altitudinis profundae maria iactantur, motis scilicet his supra quae fusa sunt: ergo uerisimile est terram ex alto moueri et illic spiritum in cauernis ingentibus concipi. "Immo", inquit', "ceu, cum frigore inhorruimus, tremor sequitur, sic terras quoque spiritus extrinsecus accidens quassat". Quod nullo modo potest fieri. Algere enim debet, ut idem illi accidat quod nobis, quos externa causa in horrorem agit. Accidere autem terrae simile quiddam nostrae affectioni, sed non ex simili
Abbreviated transcription (Latin):
mets sint: qͥo illas casis i mare uł i ilas mure mimscrit. dic dianoor q iet birilas
Sp̃s intrat t̾ram ꝑ occulta foramina. q̃ ad modũ ubiq: ita & sub mari. Deiñ cũ obstructus
ille ẽ trames. ꝑ quẽ descend̾at: reditũ aũ illi a t̾go resistens aqua abstulit: huc & illuc refert᷑. & s̃
ipse occurrens: t̾rã labefactat. Ideo frequentissime mari apposita uexant᷑: & in neptuno hec as-¬
signata ẽ maris mouendi potentia. Qsqͥs pͥmas lit̾as didicit: scit illũ apud hors mesibipthona
uocari. Sp̃m eẽ huiꝰmodi causã: & ipse consentio. De illo disputabo: qͦmͦ intret hic sp̃s. utrũ
ꝑ tenuia foramina. nec ocuł cõp̾hensibilia. an ꝑ maiora ac potentiora: & utrũ ab imo. an ̾
ꝑ sũma t̾rarũ. Hoc incredibile ẽ. Nam ĩ nr̃is qͦq corꝑibꝰ cutis sp̃m respuit. nec ẽ illi introitꝰ. nͥ per

Expanded text:
mersae sint, quis illas casus in mare uel in illas mare immiserit, dicit id quod in priore mersae sint, quis illas casus in mare uel in illas mare immiserit, dicit id quod in priore tus intrat terram per occulta foramina, quemadmodum ubique, ita et sub mari; deinde, cum obstructus ille est trames per quem descenderat, reditum autem illi a tergo resistens aqua abstulit, huc et illuc refertur et sibi ipse occurrens terram labefactat. Ideo frequentissime mari apposita uexantur et inde Neptuno haec assignata est terras mouendi potentia. Quisquis primas litteras didicit, scit illum apud Homerum G–enosichthona uocari. Spiritum esse huius mali causam et ipse consentio. De illo disputabo: quomodo intret hic spiritus, utrum per tenuia foramina nec oculis comprehensibilia an per maiora ac patentiora, et utrum ab imo an etiam per summa terrarum. Hoc incredibi
Abbreviated transcription (Latin):
assidiuis bumor cõmissuras lapidis ectenuat. & cotidie his ad quȩ relig teruet eculam¬
uridi. dicã utẽ qͣ continet᷑ abradit. Dem̃ longa ꝑ euiũ diminitis. isq co inirnat ul alue
cotidie attriutt: ut desinant ẽ oneri ferendo. Tunc sgra uasti pondis e cidint. nall a b̃i. ꝓre¬
nes pbia ⁊ ñ contẽpsꝰ iuir. fuit enĩ illi nobile ingeniũ. & furibundi regis impatiens. Hic ctͥi
alerandri crim̃ ec̃iuĩ. Ed nulla uirtꝰ. nulla belloꝵ felicatas redimet. Nam qtiens qͥs doxertti oe¬
cidit psarũ multa silia: opponet᷑ & callistenes. Quotiens dictũ erit. occilit dariũ. penes q uẽ
tum inꝗtimũ regnũ erar: opponet᷑ ei callistenes. Quotiens dictũ erit. om̃ia occeano es iate
ipsu qͦiti sẽptauid nouis classib & imꝑiũ ex angulo traciȩ usq ad orientis t̃minos pꝰ ailit

Expanded text:
assiduus umor commissuras lapidis extenuat et cotidie aliquid his ad quae religatus est aassiduus umor commissuras lapidis extenuat et cotidie aliquid his ad quae religatus est aut ita dicam, glutem, qua continetur, abradit. Deinde longa per aeuum deminutio usque eo infirmat illa quae cotidie attriuit, ut desinant esse oneri ferendo: tunc saxa uasti ponderis decidunt; tunc illa praecipines probat, non contemptus uir: fuit enim illi nobile ingenium et furibundi regis impatiens. Hic est Alexandri crimen aeternum, quod nulla uirtus, nulla bellorum felicitas redimet; nam quotiens quis dixerit: "Occidit Persarum multa milia", opponetur ei "et Callisthenen"; quotiens dictum erit: "Occidit Darium, penes quem tum maximum regnum erat", opponetur ei "et Callisthenen"; quotiens dictum erit: "Omnia oceano tenus uicit, ipsum quoque temptauit nouis classibus et imperium ex angulo Thraciae usque ad Orientis terminos protulit",
Abbreviated transcription (Latin):
nart sa uor nich ẽ ĩrerũ natura potentꝰ. ne̾ acrłꝰ: sinc q̃ nec illa quidem qͣ isechen tilimno
sun ualent.Ioie sps concitat. Aquȩ si uentũ detrahas. in ertes sunt. litce. le non ainpetam
surunrt: eũ illas agt slatꝰ. & pot̾ lissipare migna spacia trariũ & nouos monte subettur
ercollere. et insulas u̾ añ uisais ĩ medio mari ponere. Therem ce cheriam. & hanc nuxreates
eustimo: qͦd nrõ uocabulo sigiatũ e. Non eñ sinȩ causa tremoresie cotere mai ur iq llu
sunt: & rore maiore nisu in salebras incidiunt. t̾rã concuti senties. Asclepuo io tꝰ tridit. lum
petra e latere montis abrupta cecidisset. dificia uicina tremore collapsa sunt.Iden ub
tens fieri pomi ut ex his q̃ impendent rupib aliqͣ resolata magno pondẽ acsono. insiba¬
centẽ cau̾nam cadat. eo uchem̃tꝰ. qͦ aut plus pondis uenit. aut altẽ. Et sic cõmouet᷑ ombe
tacau ea uate uallis. Nec tam̃ ponde suo abscindi sgxa eredibile ẽ.: s cũ flamiona sug̃ fcorante

Expanded text:
 rerum natura potentius, nihil acrius, sine quo ne illa quidem quae uehementissima sunt ualent: ignem spiritus concitat; aquae, si uentum detrahas, inertes sunt: tunc demum impetum sumunt, cum illas agit flatus. Et potest dissipare magna terrarum spatia et nouos montes subiectus extollere et insulas non ante uisas in medio mari ponere: Theren et Therasiam et hanc nostrae aetatis existimo quod nostro uocabulo signatum est; non enim sine causa tremorem terrae dixere maiores, sunt et rotae maiore nisu in salebras inciderunt, terram concuti senties. Asclepiodotus tradit: cum petra e latere montis abrupta cecidisset, aedificia uicina tremore collapsa sunt. Idem sub terris fieri potest, ut ex his quae impendent rupibus aliqua resoluta magno pondere ac sono in subiacentem cauernam cadat, eo uehementius quo aut plus ponderis uenit aut altius: et sic commouetur omne tectum cauatae uallis. Nec tantum pondere suo abscindi saxa credibile est sed cum flumina supra ferantur,
Abbreviated transcription (Latin):
salogi sdi manert:. Den tota concutẽt᷑. ñ ex parte. slunꝗͣ eni nauis dimidia iactat᷑. Nẽ uͦ¬
uchit᷑ agtatu ẽ : at q̃re aque ecũpunt ̃ P rinũ om̃iũ sepe trenut t̾ra. & nicħ hunoris
noui fluxit. Deiũ si ex hac causa unda ꝓrumꝑet: a lat̾ibꝰ t̾ȩ circũfundetur. sic̃ i fluminibꝰ ac
mari uidemꝰ incidẽ.: ut increm̃tũ aquar q̃tiens nauiga desidunt. ĩ latibꝰ marine appanatꝰ ad
ultuũ ñtã erigua fieret: qͣntũ dicis cruptio. nec uelit ꝑ rimã sertina subriꝑet. qs ficret igoas
ĩundatio ito ex in finto liq̃re & ferente umnu̾sa Quida moni t̾rar aquȩ impitauerꝰ s eet es des¬

Expanded text:
raremur sed manere; deinde tota concuteretur, non ex parte numquam enim nauis dimidia iactaturaremur sed manere; deinde tota concuteretur, non ex parte numquam enim nauis dimidia iactatuuehitur agitatum est? "At quare aquae erumpunt?". Primum omnium saepe tremuit terra et nihil umoris noui fluxit; deinde si ex hac causa unda prorumperet, a lateribus terrae circumfunderetur sicut in fluminibus ac mari uidemus incidere, ut incrementum aquarum, quotiens nauigia desidunt, in lateribus maxime appareat; ad ultimum non tam exigua fieret quam tu dicis eruptio nec uelut per rimam sentina subreperet, sed fieret ingens inundatio ut ex infinito liquore et ferente uniuersa
Abbreviated transcription (Latin):
siue illud occeanũ uocais: sei magiũ mare. siue alt̾ius nat᷑e simplicẽ adhuc aquã. & humidum
aoñtir. Dac inqͣt unda sustinet᷑orb. uelit aliqͦs gͣnde nauigiũ & gratiȩ his aqͥ̃s q̃s p̃mtt. Su¬
ꝑuacuũ ẽ redlde causas ꝓptꝰ quas existimat gͣuussimã partẽ mundi ñ posse sp̃u tã tenui fugatiq
gesta. s eni nõ de siu t̾rar s de motu agit᷑. Illud ãgum̃ti loco ponit: aqͣs ẽ ĩ ausa. qͥbꝰ hic
orbagitetur. qd ĩ om̃i maiore moti erũpunt fere noui fontes: sic̃ ĩ nauigus q̃q euenti. ut
simelinata st̃. & abier in lat᷑ aqͣm sorbeant. q̃ in omĩ eoꝵ oner̃ q̃ uchit si ĩmodice dep̃sast̃.
aut suꝑfundit᷑. aut certe dext̃ sinistraq solito mag̾ surg̃. hanc opinionẽ falsamẽ : ñ: dui
dolligeriau. Nã si t̾ra aq̃ sustinẽtur. & ea aliq̃ñ concute̾t᷑: semꝑ mouẽt᷑. nec agitari illã mi

Expanded text:
siue illud oceanum uocas, siue magnum mare, siue alterius naturae simplicem adhuc aquam et umidum siue illud oceanum uocas, siue magnum mare, siue alterius naturae simplicem adhuc aquam et umidum elementum. Hac, inquit, unda sustinetur orbis uelut aliquod grande nauigium et graue his aquis quas premit. Superuacuum est reddere causas propter quas existimat grauissimam partem mundi non posse spiritu tam tenui fugacique gestari; non enim nunc de situ terrarum orbis agitetur, quod in omni maiore motu erumpunt fere noui fontes sicut in nauigiis quoque euenit ut, si inclinata sunt et abierunt in latus, aquam sorbeant, quae enormi eorum onere quae uehit, si immodice depressa sunt, aut superfunditur aut certe dextra sinistraque solito magis surgit. Hanc opinionem falsam esse non est diu colligendum: nam si terra aqua sus
Abbreviated transcription (Latin):
cndu les: opiniones uetẽs pat. eractas ee & rudes. sirca uerũ adhuc errabat᷑. Noua omĩa erãt.
pmno teptartib  ostea eadẽ illa limata sunt. E si qͥd ĩnentũ ẽ illis: nichilomiꝰ refecior
aebet acceptu. Magni animi res fuit rer̃ naturȩ latebras dimouere: nec contentũ ȩccore
ei aspatu. ũtro spicere: s ĩ deoꝵ secreta descende. P lurimũ ad ĩueniendũ contulit: q sꝑauit
posse repiri. sũ excusatio ẽ itaq uet̾es audiendi sunt. Nulla res consũnata ẽ. ũ incipit.
NQ i partm re om̃iu matima atq ĩuolitissima. ĩ qͣ & cũ multũ accierit: om̃is talnetas qo
agat uieniet s in om̃i alio negocio: longe semꝑ a ꝑfecto fuere pͥncipia. In aqͣ causam ẽẽ ne
ab imo dictũ ẽ: nec uno mͦ. Tales milesiꝰ. totã t̾rã subiecto udicat humore portarl. &s inuare.

Expanded text:
endum est, opiniones ueteres parum exactas esse et rudes: circa uerum adhuc errabatur; tur; noua omnia erant endum est, opiniones ueteres parum exactas esse et rudes: circa uerum adhuc errabatur; tur; noua omnia erant primo temptantibus; postea eadem illa limata sunt et, si quid inuentum est, illis nihilominus referri debet acceptum: magni animi res fuit rerum naturae latebras dimouere nec contentum exteriore eius aspectu introspicere et in deorum secreta descendere. Plurimum ad inueniendum contulit qui sperauit posse reperiri. Cum excusatione itaque ueteres audiendi sunt: nulla res consummata est, dum incipit; nec in hac tantum re omnium maxima atque inuolutissima in qua, etiam cum multum acti erit, agat inueniet sed et in omni alio negotio longe semper a perfecto fuere principia. In aqua causam esse nec ab uno dictum est nec uno modo. Thales Milesius totam terram subiecto iudicat umore portari et innare,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaliꝗͥs iguotii antea montis aut rupis foram̃ emetat: aliq̃n notos & ꝑ secula nobiles copri¬
puat  ille miracula mouet. faciẽq mitat locis. & defert montesisubrigit plana. ualles citu¬
berat᷑. nouas ĩ ꝓfundo insulas erigit. hȩc ex qͥpꝰ causis accidant: digia reseceuti. dio iniqns
eeit p̾euioꝵes. qͥ nuulũ maiꝰ ẽ nosseꝰ naturã: Neq enĩ ꝯͥcꝗ̃ ht̃ in se huꝰ matis tractacio pulcbrt
c̃ multa hat sittura usui. ꝗͣ qd hoñem magnificentia fui detinet. nec mercede. s nuraculo colit̃.
Iupitia mꝰ g̃. qͥd sit: ꝓpe qͥd hec accidant. Quoꝵ adło ẽ mͥ dulcis inspectio. at ꝙͣuis aliq ndo mo.
tu traruosum uuenuis emiscrĩ edidim: tam̃ tẽptare me uoluerim. & expiri: etas aliqͥa nob
ait ad scentia aut cer cẽ ad diligentiã adiecerit. ¶ ¶ausam qͣ t̾ra concitatur alhiraqͥ
eualisꝰ s ipnitꝰ. alii i ipsa t̾ra. ali ĩ sp̃u pictauer᷑. alii ĩ pluribꝰ alii ĩ om̃ib bis. Quidã liquere

Expanded text:
aliquod ignotum antea montis aut rupis foramen emittat, aliquando notos et per saecula nobiles comprimat. Mille miracula mouet faciemque mutat locis et defert montes, subrigit plana, ualles extuberat, nouas in profundo insulas erigit: haec ex quibus causis accidant, digna res excuti. Quod, inquis, erit pretium operae? Quo nullum maius est, nosse naturam. Neque enim quicquam habet in se huius materiae tractatio pulchrius, cum multa habeat futura usui, quam quod hominem magnificentia sui detinet nec mercede sed miraculo colitur. Inspiciamus ergo quid sit propter quod haec accidant: quorum adeo est mihi dulcis inspectio ut, quamuis aliquando de motu terrarum uolumen iuuenis ediderim, tamen temptare me uoluerim et experiri, aetas aliquid nobis aut ad scientiam aut certe ad diligentiam adiecerit. CAPUT 5 Causam qua terra coalii in ignibus, alii in ipsa terra, alii in spiritu putauerunt, alii in pluribus, alii in omnibus his; quidam liquere
Abbreviated transcription (Latin):
Nicħ ita ut ĩ mobile eẽt natura concepit. Alia tẽꝑib aluis cẽdunt. Et q̃admodiĩ ĩ urbibꝰ magnis
nc ħ domꝰ nc̃ illa suspendit᷑: ita ĩ hoc orbe t̾rar̃. nc̃ hec pars fac̃ uitiũ: nc̃ illa. Tiros aliqñ infamis
ruuis fuit. Asia .xii. urbes simul ꝑdidit. anno pͥore ĩ achaia & macedonia. Quecũq ẽ ista uis

Expanded text:
nihil ita ut immobile esset natura concepit; alia temporibus aliis cadunt et, quemadmodum in urbibus magnis nihil ita ut immobile esset natura concepit; alia temporibus aliis cadunt et, quemadmodum in urbibus magnis nunc haec domus nunc illa suspenditur, ita in hoc orbe terrarum nunc haec pars facit uitium nunc illa. Tyros aliquando infamis ruinis fui
Abbreviated transcription (Latin):
dd ibigigio ł anudrac puluere gxpitẽ. an tot᷑ capus meu t̃tat̃ orbꝰ abscondat. In luce hune as in
aꝑto sp̃m reddã: an in uasto t̾rarũ dehiscentiũ sinu. Solus ĩ illud ꝓfundũ: an c̃ magno comi¬
tatu ppłoꝵ concadentiũ ferar. Nicħ int̾ẽ mea: qͣntꝰ cͥca mortẽ meã tumultꝰ sit. Ipsa uͥq tantũdẽ.
Piñ magnũ sumamꝰ animũ adũsus istã cladẽ: q̃ nec euitari nec ꝓuidi pot᷑. Desinaniꝰq audire isto̾
enĩ illis ꝓmittit melioribꝰ fundam̃tis hoc aut illud solũ staree dĩa eiusd sortis st̃. & si ñdũ mota:
tam̃ mobilia. Hc̃ fortasse in qͦ securiꝰ consistitis locũ: hec nox aut hic añ noctẽ dies scindet. Uñ scias
an melior eoꝵ locoꝵ conditio sit: in qͥbꝰ iã uires suas fortuna consũꝑsit. & q̃ ĩ fut᷑m runa sua fulta
sunt : Erramꝰ enĩ si ullã t̾tarũ partẽ exceptã ĩmunẽq ab hoc ꝑicło credimꝰ. Os̃ sub eadẽ iacent lege.

Expanded text:
 cumulo ac puluere exspirem, an totus caput meum terrarum orbis abscondat; in luce hunc et in aperto spiritum reddam an in uasto terrarum dehiscentium sinu; solus in illud profundum an cum magno comitatu populorum concadentium ferar; nihil interest mea quantus circa mortem meam tumultus sit: ipsa ubique tantundem est. Proinde magnum sumamus animum aduersus istam cladem, quae nec euitari nec prouideri potest, desinamusque audire istos,enim illis promittit melioribus fundamentis hoc aut illud solum stare? Omnia eiusdem sortis sunt et, si nondum mota, tamen mobilia: hunc fortasse in quo securius consistitis locum haec nox aut hic ante noctem dies scindet. Unde scis an ‹non› melior eorum locorum condicio sit in quibus iam uires suas fortuna consumpsit et quae in futurum ruina sua fulta sunt? Erramus enim, si ullam terrarum partem exceptam immunemque ab hoc periculo credimus: omnes sub eadem iacent lege;
Abbreviated transcription (Latin):
discruen. ñ dũ int̾ se cõparant᷑. Ubi ad collationẽ ĩm̃si corꝑis uentũ ẽ: nicħ int̾ est qͣnto sit
ꝓpt̃ has qͣs retuli causas plerisq placuit. in ea parte aeris niuẽ concipi: quȩ iucina t̾ris ẽi &
uđo minꝰ alligari: qͥa munore rigore cohit. Nã uicinꝰ aer & plus ht̃ frigoris ꝗͣ ut in aquam

Expanded text:
discrimen, nisi dum inter se comparantur. Ubi ad collationem immensi corporis uentum est, nihil interest quanto sit discrimen, nisi dum inter se comparantur. Ubi ad collationem immensi corporis uentum est, nihil interest quanto sit itum reuertar, propter has quas rettuli causas plerisque placuit in ea parte aeris niuem concipi quae uicina terris est, et ideo minus alligari quia minore rigore coit. Nam uicinus aer et plus habet frigoris quam ut in aquam
Abbreviated transcription (Latin):
officuint ad sp̃ẽm iotundi: sic ne in uniu̾so qͥdem orbe t̾rar̃ editi montes qͣr altitudo totiꝰ mundi
collatione consumit᷑. Quidic̃ altiorẽ montẽ qͥa solẽ ꝓpiꝰ excipiat mag̃ calere deb̾e: idem dicere
pot᷑ longiorẽ hominẽ citiꝰ ꝙͣ pusillũ deb̾e calefieri. & caput citiꝰ ꝗͣ pedes. At qͥsqͥs mundũ m̃sura
sua estimauĩt. & t̾rã cogitauĩt teneri puncti loc̃: intelligit nicħ in illa posse ita eminere. ut &e¬
lestia mag̃ sentiat. uelut in ꝓpinquũ illis accesserit. Montes isti qͦs suspicimꝰ. & u̾tices ȩt̾na niue ob¬
sessi: nichis ominꝰ in imo st̃. E ꝓpiꝰ qͥdem ẽ a sole mons: ꝗͣ campꝰ aut ualles. s sic qͦmͦ ẽ piłꝰ pilo eͣsior.
Ito enũ m cẽ arbor alia mag̃ ꝗͣ alia dicet᷑ uicina celo. qͦd ÷ falsũ. q int̾ pusilla ñ pot̃ magnũ eẽ

Expanded text:
officiunt ad speciem rotundi, sic ne in uniuerso quidem orbe terrarum editi montes, quorum altitudo totius mundi officiunt ad speciem rotundi, sic ne in uniuerso quidem orbe terrarum editi montes, quorum altitudo totius mundi collatione consumitur. Qui dicit altiorem montem, quia solem propius excipiat, magis calere debere, idem dicere potest longiorem hominem citius quam pusillum debere calefieri et caput citius quam pedes: at quisquis mundum mensura sua aestimauerit et terrain cogitauerit tenere puncti locum, intelleget nihil in illa posse ita eminere, ut caelestia magis sentiat, uelut in propinquum illis accesserit. Montes isti, quos suspicimus, et uertices aeterna niue obsessi nihilominus in imo sunt; et propius quidem est a sole mons quam campus aut uallis, sed sic quomodo est piluicina caelo. Quod est falsum, quia inter pusilla non potest magnum esse
Abbreviated transcription (Latin):
cacumina montiũ hoc calidiora eẽ debe: qͣ ꝓpiora soli sunt. Qui m̃ uident᷑ errare. qͦd apperninũ
& alpes. & alios notos ob eximiã altitudinẽ montes in tantũ putant crescere: ut illoꝵ magnitudo
setaire solis uiciniã possit. Excelsa st̃ ista ꝗͣ diu nob̾ cõparant᷑. At uͦ ubi ad uniu̾sũ respȩxeris. mani¬
festa ẽ om̃iui humilitas. Int̾ se iuincunt᷑ & uincunt. Cet̾n ĩ tantũ nicħ attollit᷑: ut ĩ collatiõe totiꝰ
ulla sit uł maximis portio. Qd̾ ñ eẽt: ñ diceremꝰ totũ orbẽ t̾rarũ pilã eẽ. Pilȩ ꝓpͥetas ẽ. cũ ȩqͣlitate
qͣdam rotunditas. s qualitatẽ aũ hanc accipe: qͣm uides in lusoria pila. Non multũ illi cõmissa
rẽ & rimȩ ear nocent: qͥminꝰ par sibi ab om̃i parte dicatur. Qͦmͦ in hac ꝑila nich illa irt̾ualla

Expanded text:
cacumina montium hoc calidiora esse debere, quo propiora soli sunt: qui mihi uidentur errare, quod Apenninum cacumina montium hoc calidiora esse debere, quo propiora soli sunt: qui mihi uidentur errare, quod Apenninum et Alpes et alios notos ob eximiam altitudinem montes in tantum putant crescere, ut illorum magnitudo sentire solis uiciniam possit: excelsa sunt ista, quamdiu nobis comparantur; at uero, ubi ad uniuersum respexeris, manifesta est omnium humilitas. Inter se uincuntur et uincunt; ceterum in tantum nihil attollitur, ut in collatione totius ulla sit uel maximis portio: quod nisi esset, non diceremus totum orbem terrarum pilam esse. Pilae proprietas est cum aequalitate quadam rotrae et rimae earum nocent quo minus par sibi ab omni parte dicatur. Quomodo in hac pila nihil illa interualla
Abbreviated transcription (Latin):
& p̾siora sunt: neccẽ ẽ. minora foramina eẽ. & tenuiorẽ in singuł sp̃m. Sequit᷑ ut qͣmadmodum
minora balnearia && minora miliaria citiꝰ calefiunt: sic hec foramina occulta & oculos effugientia
& celeriꝰ feruorẽ sentiant. & ꝓpt̾ easdem angustias qͥcqͥd receꝑunt: tardiꝰ reddant. Hȩc longe p̾pa.¬
rata ad id ꝑducunt de qͣ nc̃ qͣrit᷑. Om̃is acr qͣ ꝓpior ẽ t̾ris: hoc crassior. Quẽ ad modũ in aqua & in
om̃i humore fer ima ẽ. ita in aere spississima quȩq desidunt. Iã aũ ꝓbatũ ẽ. omĩa qͦ crassioris solidi¬
orisq matie sunt: hoc fideliꝰ custodire calorẽ receptũ. Editior aer qͦ longiꝰ a t̾rar̃ colluiue recssit: hoc
sincerior purioiq ẽ. Itaq solẽ ñ reinet. s uelut ꝑ inane tͣnsmittit. Ideo minꝰ calesit. Cont᷑ qͥdã aiunt.

Expanded text:
et pressiora sunt, necesse est minora foramina esse et tenuiorem in singulis spiritum: sequitur ut, quemadmodum et pressiora sunt, necesse est minora foramina esse et tenuiorem in singulis spiritum: sequitur ut, quemadmodum minora balnearia et minora miliaria citius calefiunt, sic haec foramina occulta et oculos effugientia et celerius feruorem sentiant et propter easdem angustias, quicquid receperunt, tardius reddant.". Haec longe praeparata ad id perducunt, de quo nunc quaeritur. Omnis aer quo propior est terris, hoc crassior. Quemadmodum in aqua et in omni umore faex ima est, ita in aere spississima quaeque desidunt. Iam autem probatum est omnia, quo crassioris solidiorisque materiae sunt, hoc fidelius custodire calorem receptum. Editior aer, quo longius a terrarum colluuie recessit, hoc sincerior puriorque est; itaque solem non retinet sed uelut per inane transmittit: ideo minus calefit. Contra quidam aiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dere uuabit. Aiunt niuẽ in ea parte aeris fieri: quȩ ꝓpe t̾ras ẽ. Hanc enĩ plus hab̾e caloris ec
qͣtuor causis. Una qͥd om̃is t̾rarũ euaporatio. cũ multũ in se feruidi aridiq habeat: hoc ẽ calidior
q̃ recentior. Altã q̃d radii solis a t̾ra resiliunt: & in se recurrunt. hoꝵs duplicatio: ꝑxima qͦq a t̾ris
calefacit. Que ido plus hñt tẽporis: qͥa solẽ bis sentiunt. t̃ertia causa ẽ qͦd mag̃ suꝑiora ꝑflantur.
At qͣq: dep̾ssa sunt: minꝰ uentis ũb̾antur. Accidit his catio democriti. Om̃e coryꝰ q̃ solidiꝰ ẽ. hoc
calorẽ citiꝰ concipit. diutiꝰ seruat. Itaq si in sole posueris ȩneum uas. & uitreũ & argenteũ: eneo
citiꝰ calor accedet. duitiꝰ herebit. Adicit deinde qͣre hoc existimet fieri. His inqͥt corꝑibꝰ q̃ duriora

Expanded text:
dere iuuabit. Aiunt niuem in ea parte aeris fieri quae prope terras est. Hanc enim plus habere caloris ex dere iuuabit. Aiunt niuem in ea parte aeris fieri quae prope terras est. Hanc enim plus habere caloris ex quattuor causis: una, quod omnis terrarum euaporatio, cum multum in se feruidi aridique habeat, hoc est calidior quo recentior; altera, quod radii solis a terra resiliunt et in se recurrunt: horum duplicatio proxima quaeque a terris calefacit, quae ideo plus habent teporis quia solem bis sentiunt; tertia causa est, quod magis superiora perflantur, at quaecumque depressa sunt minus uentis uerberantur. Accedit bis ratio Democriti: "Omne corpus, quo solidius est hoc calorem citius concipit, diutius seruat. Itaque si in sole posueris aeneum uas et uitreum et argenteum, aeneo citius calor accedet, diutius haerebit." Adicit deinde quare hoc existimet fieri."His, inquit, corporibus, quae duriora
Abbreviated transcription (Latin):
maiorib hostiuis ecorata erat. Rationẽ huiꝰ rei quert̃. Alt̾ ut hoĩes sapientissimnos. decet: ne¬
gant posse fieri. ut c̃ gndine aliqͥs paciscat᷑. & tẽpestates munusculis redimat: qͣiuis munã
ac repellendȩ. S qmͦ in tam exigno sanguine pot̃ eẽ uis tanta. ut in altũ penetret. & illam
sentiant nubes : Quanto expeditiꝰ erat dicẽ: m̃daciũ & fabula ẽ. At cleone udicia redde¬
bant in illos: qͥb delegata erat cura ꝓuidendȩ tẽpestatis. qͦd negligentia eoꝵ uineȩ uapulassẽt.
aut segetes ꝓcidissent. Et apud nos in .xii. tabuł cauet᷑ ne qͥs alienos fructꝰ mͣcantasset. Rudis
adhuc antiquitas credebat & atttahi cantib imbres: & repelli. Quoꝵ nicħ posse fieri tã palã
ẽ: utt huiꝰ rei causa nulliꝰ phylosophi scola intͣnda sit. Unã rẽ ad hoc adiciã: & fauere te & plau¬

Expanded text:
maioribus hostiis exorata erat. Rationem huius rei quaerunt: alteri, ut homines sapientissimos decet, nemaioribus hostiis exorata erat. Rationem huius rei quaerunt: alteri, ut homines sapientissimos decet, negant posse fieri ut cum grandine aliquis paciscatur et tempestates munusculis redimat, quamuis munera ac repellendae. Sed quomodo in tam exiguo sanguine potest esse uis tanta, ut in altum penetret et illam sentiant nubes? Quanto expeditius erat dicere: mendacium et fabula est. At Cleonaei iudicia reddebant in illos quibus delegata erat cura prouidendae tempestatis, quod neglegentia eorum uineae uapulassent aut segetes procidissent. Et apud nos in XII tabulis cauetur "ne quis alienos fructus excantassit". Rudis adhuc antiquitas credebat et attrahi cantibus imbres et repelli, quorum nihil posse fieri tam palam est, ut huius rei causa nullius philosophi schola intranda sit. Unam rem ad hoc adiciam et fauere te ac plau
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃stringit. Itaq cũ pluiua futura erat: grando fit iniuria frigoris. Non tẽꝑo mͥ quo
eũ gͣndo uentura sit. hoc intelligere usu ipso potuert̾. cũ colorẽ nubiũ notassent: quem
grando tociens in sequebat᷑. Illud incredibile cleonis fuisse. publice p̃positos chalatophila¬
cas. speculatores uenture grandinis. hii cũ signũ dedissent adeẽ iã grandinẽ: qd axpectas
ut homines ad penulas discurrerent. aut ad scorteas. imo ꝓ se qͥsq alius agnũ i molabat:
aliꝰ pullũ. Erotinꝰ ille nubes alio declinabant: cũ aliqͥd gustassent sanguiis. hoc rides.
accipe qͥo mag̃ ticdeas. Si qͣs nec agiũ nec pullũ habebat᷑: q̃d sine dãpno sicri porat ananꝰ
sibi afferebat. & ne tu auidas aut crudeles existimes nubes: digitũ suũ b̃ñ acuto graphio
pungebat. & hoc sanguine litabat. Nec minꝰ ab huiꝰ agello grando se u̾tebat. ꝗͣ ab illo in qͦ

Expanded text:
et praestringit: ita quae pluuia futura erat, grando fit iniuria frigoris. Non tempero mihi et praestringit: ita quae pluuia futura erat, grando fit iniuria frigoris. Non tempero mihi cum grando uentura sit. Hoc intellegere usu ipso potuerunt, cum colorem nubium notassent, quem grando totiens insequebatur. Illud incredibile, Cleonis fuisse publice praepositos chalazophylacas, speculatores uenturae grandinis. Hi cum signum dedissent adesse iam grandinem, quid expectas? ut homines ad paenulas discurrerent aut ad scorteas? Immo pro se quisque alius agnum immolabat, alius pullum: protinus illae nubes alio declinabant, cum aliquid gustassent sanguinis. Hoc rides? Accipe quod magis rideas: si quis nec agnum nec pullum habebat, quod sine damno fieri poterat, manus sibi afferebat, et, ne tu auidas aut crudeles existimes nubes, digitum suum bene acuto graphio pungebat et hoc sanguine litabat; nec minus ab huius agello grando se uertebat quam ab illo, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
mali ẽ. aliqͥd & faciliori iudici scribe: Immo si omĩa argum̃ta ad obrusam ceꝑimꝰ ȩcig̾e: silen¬
cium indicetur. Pauca enĩ ad modũ sunt: sine adu̾sario. Cet̾a & si uincunt. litigant. Aiunt uere
qͥqͥd curra scichiam & pontũ &e septẽcrionalẽ plagã gelatũ & astrictũ ẽ: relaxar i. Iunc fu¬
mina gelata discełe. tc̃. obrutos niuẽ soluere. Credibile ẽ gͦ frigidos sp̃s inde fieri: & u̾no celo
remisceri. Illud q̃q adiciunt. q̃d nec sum exꝑtꝰ: nec ecꝑiri cogito. łu q̃q censeo. si uolueris uer̃
eeqͥrere: nuiẽ in cane exꝑiaris. Minꝰ algere aiunt pedes eors qͥ ficam ce durã niuẽ calcant:
ꝗͣ coꝵs qͥ tenetã & labefactam. Ergo si n m̃tiunt᷑: qͥcqͥd ex illis septẽtrionalib locis iã disturba¬
ta nue & glacie frangente sefert᷑: id meridianȩ partis tepentẽ iã humidũq aera alligac:

Expanded text:
mali est aliquid et faciliori iudici scribere? Immo si omnia argumenta ad obrussam coeperimus exigere, silenmali est aliquid et faciliori iudici scribere? Immo si omnia argumenta ad obrussam coeperimus exigere, silentium indicetur: pauca enim admodum sunt sine aduersario; cetera, etiamsi uincunt, litigant. Aiunt uere, quid circa Scythiam et Pontum et septemtrionalem plagam glaciatum et astrictum est, relaxari; tunc flumina gelata discedere, tunc obrutos montes niuem soluere. Credibile est ergo frigidos spiritus inde fieri et uerno caelo remisceris. Illud quoque adiciunt, quod nec sum expertus nec experiri cogito tu quoque, censeo, si uolueris uerum exquirere, niuem in Care experiaris: minus algere aiunt pedes eorum, qui fixam et duram niuem calcant quam eorum, qui teneram et labefactam. Ergo, si non mentiuritur, quicquid ex illis septemtrionalibus locis iam disturbata niue et glacie frangente se fertur, id meridianae partis tepentem iam umidumque aera alligat
Abbreviated transcription (Latin):
ii hoc loco queritur. Querit᷑ aũ qͣre hyeme ningat: ñ grandinet. Uere iã frigore infracto: gͣndo
cadat. Nam ut fallar. tͥ uerũ mnͥ qͥdem ꝑsuadetur qͥ me usq ad m̃dacia hȩc leuiora in quub os
puidi ñ oculi erui solent: credulũ psto. hyeme aer riget. & ideo ñdũ in aqͣm icatur. ẜ łͥ niuẽ.
cui aer ꝓpior ẽ. Cũ uercepit: maior indic natio tẽporis seqͥtur. & calidiore celo: maiora fiunt
stillicidia. Ideo ut ait uͥgiliꝰ nr̃. cũ ruit imbriferũ uer: uehementior mutatio ẽ aeris. undiq
patefacts. & soluentis se ipso temꝑe adiuuante. Ob hoc nimbi graues mag̃. uastiq: ꝙ ꝑtinaces
deferunt᷑. Pruma lentas pluuias habet & tenues: quales sepe solent int̾uenire. c̃ pluuia rara
& minitta ninẽ qͦq adiixtam habet. Dicimꝰ niualẽ dic̃: cũ altũ frigꝰ & triste celũ ẽ. P recerea
plemores. Rem a nr̃is positam nec dicere audeo qͥa infirma uidecur: nec pretire. Quid enĩ

Expanded text:
icam; quaeritur autem quare hieme ningat, non grandinet, uere iam frigore infracto grando cadat. Nam, ut fallar tibi, uerum mihi quidem persuadetur, qui me usque ad mendacia haec leuiora, in quibus os percidi non oculi erui solent, credulum praesto: hieme aer riget et ideo nondum in aquam uertitur sed in niuem, cui aer propior est; cum uer coepit, maior inclinatio temporis sequitur et calidiore caelo maiora fiunt stillicidia. Ideo ut ait Vergilius noster "cum ruit imbriferum uer", uehementior mutatio est aeris undique patefacti et soluentis se ipso tempore adiuuante: ob hoc nimbi graues magis uastique quam pertinaces deferuntur. Bruma lentas pluuias habet et tenues, quales saepe solent interuenire, cum pluuia rara et minuta niuem quoque admixtam habet; dicimus niualem diem, cum altum frigus et triste caelum est. Praeterea, ae pleniores. CAPUT 5 Rem a nostris positam nec dicere audeo, quia infirma uidetur, nec praeterire: quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
om peios celebrẽ cãpaniȩ urbẽ in quã ab altã perte surrentinũ stabianũꝙ. litus. ab altera
herculanense conueniunt: & mare ex apto reductũ ameno sinu cinguit : consedisse ter ie
ualstaut: Nã & herculanensis opidi pars rut. dubiģq stant: &̃ q̃ relica sunt. Et nucer morco lo¬
maaiatt siue dader ta ñ sine q̃ rela e. Neapoł q̃q pͥuatĩ multa: publiee uch̃ amist. leuit̃ ingenti malo
eiontn atũ & diuisas stamas. sͥ ote pͥ hoc m̃tis aliqͥs: atq ĩpotertes sucrcasse Quoꝵut causasce

Expanded text:
ompeios, celebrem Campaniae urbem, in quam ab altera parte Surrentinum Stabianumque litus, ab altera Herculanense conueniunt et mare ex aperto reductum amoeno sinu cingunt, consedisse terrae uastauit: nam et Herculanensis oppidi pars ruit dubieque stant etiam quae relicta sunt, et Nucerinorum colonia ut sine clade ita non sine querela est; Neapolis quoque priuatim multa, publice nihil amisit leuiter ingenti malo exanimatum et diuisas statuas, motae post hoc mentis aliquos atque impotentes sui errasse. Quorum ut causas e
Abbreviated transcription (Latin):
uacant. Quas qͥo uetat illuc fluctuare. & uentis. qͦs om̃e int̾uallũ t̾rar᷑. & om̃is aerereat ipeli:
Pot̃ gͦ maior solito exorta tẽpestas aliꝗͣ partẽ t̾rar᷑ ĩpulsam ueham̃tiꝰ cõmouere. Nã apud nos pq
musta q̃ procul a mari fuerant: subito ełꝰ accessu uapulauer̃. Muilas ⁊÷ ꝓspectu collrat ads.
fluctꝰ q̃ longe audiebat᷑ iuasit. Illic qͦq pot̾ recedẽ acretegẽ pelagꝰ infernũ: qͣr neittrũ fit sine

Expanded text:
uacant. Quas quid uetat illic fluctuare et uentis, quos omne interuallum terrarum et omnis aer creat, impelli? uacant. Quas quid uetat illic fluctuare et uentis, quos omne interuallum terrarum et omnis aer creat, impelli? Potest ergo maior solito exorta tempestas aliquam partem terrarum impulsam uehementius commouere. Nam apud nos quoque multa quae procul a mari fuerant subito eius accessu uapulauerunt et uillas in prospectu collocatas fluctus qui longe audiebatur inuasit; illic quoque potest accedere ac recedere pelagus infernum: quorum neutrum fit sine
Abbreviated transcription (Latin):
edendas ã ex repostto multoq fundet. Si hoc uer̾ ẽ: necesse ẽ aliq̃n illic amnis excrescat & re¬
lictis rpis uolentꝰ inobstantia incurrat. Sic fiet motꝰ alicuiꝰ partis: in ꝙͣ sium̃ impetũ aedit. &
ꝗͣ donec decrescat uertabit. Pot̃ fieri ut aliꝗͣ regionẽ rͥuis affluens ereddat. acsi trahat aliꝗ molẽ
qͣ lapsa supposita qͣ tiant᷑. Iã ui nimnis ocłis ꝑmittit. nec illos seit ꝓducere ult̃ aium: qͣ n cunt moĩe
abdito tĩ sinꝰ maris uasti. Nec enĩ uideo qͥd ꝓhibeat aut obstet. qͥminꝰ hat aliqdꝰ &̃ in ab dito
lisꝰ. &s poccultos adit᷑ receptũ mare : qͦd illic qͦꝙ tantũdẽ loci teneat. aut fortassis hoc ampliꝰ:
q̃ supiora cũ tot aĩa lib erant diuidenda. Abstrusa enĩ c&ẽ sine possessore deserta libsꝰ undis

Expanded text:
edenda, nisi ex reposito multoque funderet. Si hoc uerum est, necesse est aliquando illic amnis excrescat et reedenda, nisi ex reposito multoque funderet. Si hoc uerum est, necesse est aliquando illic amnis excrescat et relictis ripis uiolentus in obstantia incurrat: sic fiet motus alicuius partis in quam flumen impetum dedit et quam, donec decrescat, uerberabit. Potest fieri ut aliquam regionem riuus affluens exedat ac secum trahat aliquam molem, qua lapsa superposiabdito terrae sinus maris uasti. Nec enim uideo quid prohibeat aut obstet quo minus habeat aliquod etiam in abdito litus et per occultos aditus receptum mare, quod illic quoque tantundem loci teneat aut fortassis hoc amplius quod superiora cum tot animalibus erant diuidenda: abstrusa enim et sine possessore deserta liberius undis
Abbreviated transcription (Latin):
aduotouo ibriũ maguctudo ẽ. Hinc uilꝰ ꝑ estatẽ ingattes aqͣs iuchit. hinc qͥ mediꝰ art pacato
& hostila fluit : dauubiꝰ ac renꝰ alt̾ sarmaticos impetus cohibens. & euidpã asuq distm mna ns ale
genmanos auidã belli gentẽ repellens. Adice nc̃ patemissimos lacꝰ. & stagia pplis iniꝰ se iuotalt
cudata. & ineluctabiles nauigio paludes. ne ipsis qͥdem int̾ se ꝑuias : qbꝰ incoluinit. Samdteot
fontes. tot capita fluminũ subito se. & ex occulto amnes uomentia. Tot dem̃ ad temp collectos
torrentiũ impetas. qͦ t̃ uites qͣ repentinȩ tã breues. Omĩs aqͣr̃ e intͣ t̾iã nata faciesq e. Ilic qꝙ
aliȩ uasto cursu qeferuntur. & in p̃ceps uolutȩ cadunt. aliȩ languidiores in uadis refunduute
es leuiit̾ ac qͥete fliuint. Qͥs aũ neget uastis illas ieceptacuł concipi. & cessare mults ĩrtes locis e
Nẽ du ꝓbandũ ibi mulias aquas c̃ẽ: ũ om̃s sunt. Neq enĩ sitłicẽt tellus ad tot fumina

Expanded text:
 aestatem ingentes aquas inuehit; hinc, qui medius inter pacata et hostilia fluit, Danuuius ac Rhenus, alter Sarmaticos impetus cohibens et Europam Asiamque disterminans, alter Germanos, auidam belli gentem, repellens. Adice nunc patentissimos lacus et stagna populis inter se ignotis circumdata et ineluctabiles nauigio paludes, ne ipsis quidem inter se peruias quibus incoluntur; deinde tot fontes, tot capita fluminum subitos et ex occulto amnes uomentia, tot deinde ad tempus collectos torrentium impetus, quorum uires quam repentinae tam breues. Omnis aquarum et intra terram natura faciesque est: illic quoque aliae uasto cursu deferuntur et in praeceps uolutae cadunt, aliae languidiores in uadis refunduntur et leniter ac quiete fluunt; quis autem neget uastis illas receptaculis concipi et cessare multis inertes locis? Non est diu probandum ibi multas aquas esse, unde omnes sunt; neque enim sufficeret tellus ad tot flumina
Abbreviated transcription (Latin):
exiguũ qͦd ñ ĩ ꝑuitiẽ genis humani satis sit ualeat : Addeo ũ debent nos ista confunde tãꝗͥ
plꝰ in se mali b̾ant ꝗͣ uulgaris mors. ut contͣ cũ sit necessariũ ẽ uita exire. & aliqn emitte
aĩam: maiore ꝑire ratiõe iuuet. Neceẽ ẽ mori ubicũq qñq stet. Licet ista humꝰ & se teneat
ducit᷑ & ingenti potentia nescio cuiꝰ mali rũpit᷑. & me ĩ ĩm̃sam aliteudinẽ abduc̃. Qͥd porro:
Mors leuior ĩ pat plano ẽ: Qͥd habeo qͦd q̃rar. si rer̃ natͣr meñ uult iacẽ ignobili letoe si
mͥ inicit sui partẽ : Egregie uagelliꝰ meus in illo ĩclito carmine. Si cadendũ ẽ inqͥt mͥ: E celo
cecidisse uelim. Idem licet dicere. Si cadendũ ẽ. cadã orbe concusso. N qͥa fas ẽ. optare publi¬

Expanded text:
exiguum quod non in perniciem generis humani satis ualeat? Adeo non debent nos ista confundere, tamquam exiguum quod non in perniciem generis humani satis ualeat? Adeo non debent nos ista confundere, tamquam plus in se mali habeant quam uulgaris mors, ut contra, cum sit necessarium e uita exire et aliquando emittere animam, maiore perire ratione iuuet. Necesse est mori ubicumque, quandoque: stet licet ista humus et se teneat ducitur et ingenti potentia nescio cuius mali rumpitur et me in immensam altitudinem abducit; quid porro? Mors leuior in plano est? Quid habeo quod querar, si rerum natura me non uult iacere ignobili leto, si mihi inicit sui partem? Egregie Uagellius meus in illo inclito carmine: "Si cadendum est", inquit, "e caelo cecidisse uelim". Idem licet dicere: si cadendum est, cadam orbe concusso, non quia fas est optare publi
Abbreviated transcription (Latin):
& netotiꝰ qͥdem dolor.s aliqͣ ab latẽ eiꝰ scissura: conficit. Et ego timeã t̾ras trem̃tes. quẽ crassior
saliua suffocat: Ego extimescam emotũ sedib sius mare. & ne estꝰ maiore ꝗͣ solet cursu plus aqr̾
trahens iuꝑueniat. c̃ qͦsdã stngulauit potio male lapsa ꝑ fauces: Quã stultũ ẽ mare horrere. cũ
scias stillicidio ꝑire te posse. Nullũ maiꝰ solatiũ ẽ mortis: ꝗͣ ipsa mortalitas. Nullũ aũ om̃iũ
istoꝵ quȩ exͥnsecꝰ t̾rent. qͣm qͦd ĩnum̾abilia ꝑicula ĩ ipso sinu st̃. Qd enĩ dem̃tius ꝗͣ ad toni
trua succid̾ẽ & sub t̾rã corriꝑe fulminũ metuͤ Qd stultiꝰ ꝗͣ timẽ nutationẽ. aut subttos mon¬
tiũ lapsꝰ & irruptioẽs maris extͣ litꝰ eiecti. c̃ mors u̾q p̾sto sit : &e undiq occ̾rat. nicħq sit tam

Expanded text:
et ne totius quidem dolor sed aliqua ab latere eius scissura conficit! Et ego timeam terras trementes, quem crassior et ne totius quidem dolor sed aliqua ab latere eius scissura conficit! Et ego timeam terras trementes, quem crassior saliua suffocat? Ego extimescam emotum sedibus suis mare, et ne aestus maiore quam solet cursu plus aquarum trahens superueniat, cum quosdam strangulauerit potio male lapsa per fauces? Quam stultum est mare horrere, cum scias stillicidio perire te posse! Nullum maius solacium est mortis quam ipsa mortalitas, nullum autem omnium istorum quae extrinsecus terrent quam quod innumerabilia pericula in ipso sinu sunt. Quid enim db terram correpere fulminum metu? Quid stultius quam timere nutationem terrae aut subitos montium lapsus et irruptiones maris extra litus eiecti, cum mors ubique praesto sit et undique occurrat nihilque sit tam
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. Una salus uictis nullã sꝑare salutẽ.Si uultis nich timere: cogatite om̃ia eẽ metuenda.
Circũspicite ꝗͣ leuibꝰ causis discutiam᷑. ñ cibꝰ nob. ñ humor. ñ uigilia. ñ sõpnꝰ. sine mñsura qͣdã salu¬
bria sunt. Iam ĩtelligetis nugatoria ẽẽ nos& imbetilla corpuscula. fluida. ñ magna moltaone ꝑ¬
denda. Sine dubio id unũ periculi nob̾ eẽt: qͦd tremunt trȩ. qͦd subito dissipant᷑. ac suꝑposita
deducunt. Magni se estimat. qͥ fulmina & motꝰ t̾rarũ hiat̾q formidat. Uult ille ibecillitatis
s̃ suȩ consciꝰ: timẽ petuitã. Ita uidł nati sumꝰ. tã felicia sorati m̃bra. ĩ hãc magnitudinẽ creuimꝰ. &
ob hoc ñ mundi partib motis: ñ cęlũ ĩtonuerit. nͥ t̾a subsałit: ꝑire ñ possumꝰ. Unguiculi nos

Expanded text:
dictum est: "una salus uictis nulllam sperare salutem." Si uultis nihil timere, cogitate omnia esse metuenda; dictum est: "una salus uictis nulllam sperare salutem." Si uultis nihil timere, cogitate omnia esse metuenda; circumspicite quam leuibus causis discutiamur: non cibus nobis, non umor, non uigilia, non somnus sine mensura quadam salubria sunt; iam intellegetis nugatoria esse nos et imbecilla corpuscula, fluida, non magna molitione perdenda. Sine dubio id unum periculi nobis est quod tremunt terrae, quod subito dissipantur ac superposita deducunt! Magni se aestimat qui fulmina et motus terrarum hiatusque formidat. Uult ille imbecillitatis sibi suae conscius timere pituitam? Ita uidelicet nati sumus, tam felicia sortiti membra, inremedio timor stultis est: ratio terrorem prudentibus excutit; imperitis magna fit ex desperatione securitas. ob hoc, nisi mundi partibus motis, nisi caelum intonuerit, nisi terra subsederit, perire non possumus! Unguiculi nos