comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pecumam indebitam perrorem
nissu młris sponso eius ꝓmisis¬
set et nupcie secute fuissent ex¬
ceptione dolima.uti nõ potest.
Mantus enim suum negõinge¬
rit et nobil dolo facit nec decipi¬
endus est ꝙ fit si cogatur ĩdo¬
tutam uxorem hre. Itaq adu̾¬
ut aut repetatabea qd̃ mari¬
to suo declit. aut ut ubetur
si nondum soluit. ¶Sz si solu¬
to mrionio maritus petet in
eo dum taxat exteptionemi
obstare debere qd mulier re

Expanded text:
pecuniam per errorem iussu mulieris sponso eius promississet et nuptiae secutae fuissent, exceptione doli mali uti non potest: maritus enim suum negotium gerit et nihil dolo facit nec decipiendus est: quod fit, si cogatur indotatam uxorem habere. itaque adueut aut repetat ab ea quod marito dedit aut ut liberetur, si nondum soluerit. sed si soluto matrimonio maritus peteret, in eo dumtaxat exceptionem obstare debere, quod mulier re
Abbreviated transcription (Latin):
Ui se debere pecumam mulie¬
ri putabat. iussu eius dotis no¬
mine ꝓmisit sponso et solurt spõ¬
so nupcie deinde nõ int̾cessun.
quesitumẽ utre ip̃e potest repe¬
tere eam pecunam ꝗ dedissamn
mulier. nerua et accilicinus si¬
derunt qm̃ idem id̾ putase sede
bere pecumam. si exceptione do¬
li maltueri se poss ip̃m repetau

Expanded text:
ui se debere pecuniam mulieri putabat, iussu eius dotis nomine promisit sponso et soluit: nuptiae deinde non intercesserunt: quaesitum est, utrum ipse potest repetere eam pecuniam, qui dedisset, an mulier.Nerua, Atilicinus responderunt, quoniam putasset quidem debere pecuniam, sed exceptione doli mali tueri se p
Abbreviated transcription (Latin):
tor fuiss et ante nupcias solui¬
s et nupcie secute nõ fuissent
ip̃e possit ꝯdic̾e causa debitin¬
tegra młri ad ħ solum manen¬
te ut ad nichil aliud debitoꝵ
pellatur nisi ut cedatenuid¬
ciam actionem. ¶ Funduote¬
tis nomine traditus si nuxie

Expanded text:
nte nuptias soluisset et nuptiae secutae non fuissent, ipse possit condicere causa debiti integra mulieri ad hoc solum manente, ut ad nihil aliud debitor compellatur, nisi ut cedat ei condicticia actione.Fundus dotis nomine traditus, si nuptiae
Abbreviated transcription (Latin):
Noclrmus inlibro de docib scri¬
Uit simt eas ꝑsonas quaꝵ alta
nõ dum iustam etatem bat nu¬
paie fce sunt qd̾ dotis nomine ĩ¬
terim datum sit repetiposse sic
intelligend̾ est. ut si diuorciũ
int̾tessit. prius quã utraq ꝑso¬
na iustametatem H̾at. sit eius
pecume repetitio donec autem
meotem hicu matrimonii per¬
manent. nõ magis id repeti po¬
test qmͣqd̃ sponsa sponso dotis
noĩe dedit donec maneat int̾ eoᷤᷤ
affinitas.¶Quodenim exen
causa nõdum̃ coito nirionio
daturcumsic detur tanquam
indotem ꝑuentur quãdiu ꝑue¬
nire potest repeticio nõ est. uł¬
Idonaturꝰ mulieri iussu eius spõ¬
so numaui nec mpcie secute
sunt id mułr ꝯdicet. ¶ S siego
traxicum sponso et pecumã
in hoc dedi ut simpcie secute es¬
sent mlri dos acqreretur. sise¬

Expanded text:
scribit, si inter eas personas, quarum altera nondum iustam aetatem habeat, nuptiae factae sint, quod dotis nomine interim datum sit, repeti posse, sic intellegendum est, ut, si diuortium intercesserit, priusquam utraque persona iustam aetatem habeat, sit eius pecuniae repetitio, donec autem in eodem habitu matrimonii permanent, non magis id repeti possit, quam quod sponsa sponso dotis nomine dederit, donec maneat inter eos adfinitas: quod enim ex ea causa nondum coito matrimonio datur, cum sic detur tamquam in dotem peruenturum, quamdiu peruenire potest, repetitio eius non est. donaturus mulieri iussu eius sponso numeraui nec nuptiae secutae sunt, mulier condicet. sed si ego contraxi cum sponso et pecuniam in hoc dedi, ut, si nuptiae secutae essent, mulieri dos adquire‹re›tur, si
Abbreviated transcription (Latin):
simulat̾oem deẜmant ẽt tuen¬
tur uel sua uel aliena.icaqs¬
eẽ omnem calliditatem . fallaciã
machinationem. ad circĩnuie¬
uiendum fallenduz decipien

Expanded text:
simulationem deseruiant et tuentur uel sua uel aliena: itaqesse omnem calliditatem fallaciam machinationem ad circumueniendum fallendum decipien
Abbreviated transcription (Latin):
ne sticum qui michi debeba¬
tur petam. non intelligit
mora michi fieri mortuoq
stico puto nõ teneri reum
qui ante pactum moram
non fecerat.Pł.
ciscatur ẜuus in quo usum
fr̃.habet. ne ab eo petatur.ꝑa¬
ciscendo melioremeiusꝯdito¬
nem facit. Item si creclitores¬
susus fructuarius ⁊ pactus
est ne peteret ẜuus aũt fruc¬
tuarius paciscetur ut peteret
beneficio pactiꝙ ẜuus interp¬
posuiss utiliter ad peticionem
colono ꝗd peteret ⁊ iustacaͣ
ꝯuentionis fuerit. nichilomi¬
nus colonus adomino pete¬
usuras adebitore accepat.t
Dacite pactus indetur ne m¬
tra id tempus sortem petat.
¶Si exaltera ꝑte in remexal¬
tera ĩꝑsonam pactum dcep¬
tum fuerit. ueluti ne egope¬
tam uel ne ate petatur ⁊ h̃rs
meus abomibus uobis ꝑ¬
petitionem h̾ebit ⁊ ab h̃rde
tuo omnes petere poterimꝰ.¬
ditione ꝯductione. locatione
ceteris ꝙ similib obligatõ¬
nib quin integris omnib
ꝯsensu eoꝵ qui inter se obliga¬

Expanded text:
ne Stichum, qui mihi debebatur, petam: non intellegitur mora mihi fieri mortuoque Sticho puto non teneri reum, qui ante pactum moram non fecerat. 55 ciscatur seruus, in quo usum fructum habet, ne ab eo petatur: paciscendo meliorem condicionem eius facit. item ‹si› creditor esset fructuarius et pactus esset, ne peteret, seruus autem fructuarius paciscbeneficio pacti, quod servus interposuisset, utiliter ad petitionem colono quid peteret, et iusta causa conventionis fuerit: nihilo minus colonus a domino peteusuras a debitore acceperat, tacite pactus uidetur, ne intra id tempus sortem petat. Si ex altera parte in rem, ex altera in personam pactum conceptum fuerit, ueluti ne ego petam uel ne a te petatur: heres meus ab omnibus uobis petitionem habebit et ab herede tuo omnes petere poterimditione, locatione conductione ceterisque similibus obligationibus quin integris omnibus consensu eorum, qui inter se obliga
Abbreviated transcription (Latin):
psona uase paciatur Gec au̾t
uerba que statuerit is qui uir̃¬
doni pre est. cum estefectu accipi¬
cessat hoc eclictum. ¶Nam sta:¬
tuit uerbum rem ꝑfectam sig̃¬
nificat ⁊ ꝯsumatam ĩiuriam̃
non ĩceptam. et ideo si inter
eos ius dixerit quis inter quo

Expanded text:
ualere patiatur. Haec autem uerba: 'quod statuerit qui iurisdictioni praeest' cum effectu accipicessat edictum. nam statuit uerbum rem perfectam significat et consummatam iniuriam, non coeptam. et ideo si inter eos quis dixerit ius, int
Abbreviated transcription (Latin):
et prius quam adiretur muta¬
ta uoluntas fu̾it int̾ eos ꝓcul
pẽtentem iudicemlitem susceꝑ
exequi possit dixi posse qͣr an¬
te fuerat sentenciadicta. S ẽt
si post suscepta cognitonem
ante siũam hoc eueniet. idem
putarẽ snĩa ꝙ apriore iudit
recte fertur qd generalit̾ moĩb¬

Expanded text:
et priusquam adiretur mutata uoluntas fuerit, procul petentem iudicem litem suscepeexsequi possit. dixi posse, quia ante fuerat sententia dicta: sed et si post susceptam cognitionem ante sententiam hoc eueniet, idem putarem, sententiaque a priore iudice recte fertur. quod generalit
Abbreviated transcription (Latin):
Agistratib mimicipalib sub¬
plicium ascruo sumere nõlicet.
molica aũt castigatio eis non
tratum eẽ oportet. ¶Magr̃a¬
tus aũ is est q ĩpotestate aliqͣ
sit. ut puta ꝓconsul. uel pretor
alii qui ꝓuincias regunt iudi¬
care iubere debere eodie quo pri¬
ut siꝗs maior uł equalis sb̾̃iciat
se iuris dõm Alt̾ius ⁊ possit eiet
fuit aditus nichuualebit qd̃
actum est. Nec enim ferendus
est qui dicat ꝯsensisse eos ĩpre¬
sidem. cum ⁊ iuł. scripsit non
senciant quierrant quid enĩ
tam ꝯtrariumest sensui qmͣ
error qui impiciam detegit.¬

Expanded text:
agistratibus municipalibus supplicium a seruo sumere non licet, modica autem castigatio eis non tratum esse oportet. Magistratus autem uel is qui in potestate aliqua sit, ut puta proconsul uel praetor uel alii qui prouincias regunt, iudicare iubere eo die, quo priut si quis maior uel aequalis subiciat se iurisdictioni alterius, possit ei etfuerit aditus, nihil ualebit quod actum est. nec enim ferendus est qui dicat consensisse eos in praesidem, cum, ut Iulianus scribit, non consentiant qui errent: quid enim tam contrarium consensui est quam error, qui imperitiam detegit
Abbreviated transcription (Latin):
nabitur idem ius sibi diciqdi
ip̃e aliis dixit uel dici effecit.
Carmagratum potesratem¬
ue babeat. s quid maliquder
noru iuris satuit. ip̃e quãdo¬
qd adũsario postulante eodem¬
ure utideb Siq̃s apud eũ
qui magistratum potestatem¬
uł habebit aliquid noui niris
obtinint. quandoq postea adu̾¬
sario eius postulante codem iu¬
re adu̾sus eum decernetur .s. ut

Expanded text:
nabitur idem ius sibi dici, quod ipse aliis dixit uel dici effecit? 'Qui magistratum potestatemue habebit, si quid in aliquem noui iuris statuerit, ipse quandoque adu apud eum, qui magistratum potestatemque habebit, aliquid noui iuris optinuerit, quandoque postea aduersario eius postulante eodem iure aduersus eum decernetur': scilicet ut
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝑ inde cognosei atꝙ si nuc ĩ¬
traetatem esset. ¶ Uendentib cu¬
ratoribꝰ mĩoris fim̃d̃ emptorex¬
titit iucius ticius ⁊ sex fere amus
uossetlit et longe lateq rem mneli¬
orem fecit. quero cumsint ydonei

Expanded text:
tur perinde cognosci atque si nunc intra aetatem essent. Uendentibus curatoribus minoris fundum emptor extitit Lucius Titius et sex fere annis possedit et longe longeque rem meliorem fecit: quaero, cum sint idonei
Abbreviated transcription (Latin):
Eracius ait usuarie sp̃em ⁊̃ cuius ꝓpri¬
ru face non potest. facit autem detio¬
remetiam in meliorem statum re¬

Expanded text:
eratius: usuariae rei speciem is cuius propririi facere non potest: facit autem deteriorem etiam in meliorem statum co
Abbreviated transcription (Latin):
Er. ait pͥostea furta facta mextima¬
tione non uenire. quam snĩam ue¬
Cram puto Namet uerba edictiqnͣti
eares eritesse onme decrimentum re¬
cipiunt Seruo ꝑsuasi ut cyrograpb¬
um debitoꝵ corrumpat indesicet te¬
nebor.S si ꝯsuctudmne pecc̾andi post¬
lia instrumenta subtraxit uelint̾ le¬
uit uel deleu̾it. d̾ndumerit corruꝑto¬
rem bõꝵ nomine nonteneri. ¶Qmͣ¬
ius autem reꝵ subtractarum nomi¬
ne ẜuicorrupti ꝯpetat actio tñ et fur¬
tiag̾e possumus opeenim et ꝯsilio
sollicitatoris udentur res abẽẽ. Nec
sufficiet alt̾utra actione egisse. qr al
fecit.iul. scribit. Sunt enim maleficia.
diu̾sa furis et enis ꝗ det̾iorem ẜuum
facit hoc amplius et ꝯditionis noĩe
denebitur. Quamins enim ꝯdonemi

Expanded text:
 ait postea furta facta in aestimationem non venire. quam sententiam veram puto: nam et verba edicti "quanti ea res erit" omne detrimentum recipiunt. Servo persuasi, ut chirografa debitorum corrumpat: videlicet tenebor. sed si consuetudine peccandi postlia instrumenta subtraxerit vel interleverit deleverit, dicendum erit corruptorem horum nomine non teneri. Quamvis autem rerum subtractarum nomine servi corrupti competat actio, tamen et furti agere possumus, ope enim consilio sollicitatoris videntur res abesse: nec sufficiet alterutra actione egisse, quia afecit, Iulianus scribit: sunt enim diversa maleficia furis et eius qui deteriorem servum facit: hoc amplius et condictionis nomine tenebitur. quamvis enim condi
Abbreviated transcription (Latin):
Icia filiam brdem instituit filio
legatum declit eodem testo ita
cauit ea omma que supradari
de bonor ue posẜore ꝗ muchierit
⁊ exiure intestati. Itemq dari
uisẜo ea uti denturtiantq fidei
eius ꝯmicto. quesitũ est si .c. iura¬
ꝯmissa excapite supra scriptode
re eoꝵ ꝙ qs sibi ab intestato h̾r¬
des bonor ueposẜores successores
c̃dat fidei micte possit rendi pos¬
se. pauł. notat. ꝓbat. aũt nec tidi¬
dmiss.a abintestato data deberi qi

Expanded text:
itia filiam heredem instituit, filio legatum dedit: eodem testamento ita cauit: 'Ea omnia quae supra dariede bonorumue possessore qui mihi erit etiam iure intestato: item quae dari iussero, ea uti dentur fiantque, fidei eius committo.' quaesitum est, si soror cecommissa ex capite supra scripto dere eorum, quos quis sibi ab intestato heredes bonorumue possessores successuros credat, fidei committere possit, respondi posse.Paulus notat: probat autem nec fideicommissa ab intestato data deberi, q
Abbreviated transcription (Latin):
plura predia ꝗs h̾at et omii¬
Dum usumfr̾. seꝑatim legau̾it
potit muumm inferri et electio
ert h̾idis et gratificatiom locuᷤ
s fructuano utilem actionem
mhrdemdandam ad id recipiẽ
rat mortuam in b̾rditarium fũ¬
dum amanto ꝗ debet infunus
ferre ꝓestimatione loci ꝯsequa¬
tur. ¶Eicui uestimenta legan¬
tur simfimus erogata sint uti¬
lemactionem mhrdem dandã
placuit et priuilium funerariũ.¬
Upm̃. De mortuo ĩfendo et

Expanded text:
plura praedia quis habuit et omnium usum fructum separatim legauerit, poterit in unum inferri et electio erit heredis et gratificationi locus: sed fructuario utilem actionem in heredem dandam ad id recipiendrat mortuam in hereditarium fundum, a marito qui debet in funus conferre pro aestimatione loci consequatur.Ei, cui uestimenta legantur, si in funus erogata sint, utilem actionem in heredem dandam placuit et priuilegium funerarium. DE MORTUO INFERENDO ET
Abbreviated transcription (Latin):
Ecemptio nec uenditio scire q̃ ueniat
recte emuntur. ut cũ editus eẽt ꝑcus.
iamtunc cũ dtractũ ẽẽt negocium fta
uenditio ĩtelligatur. ¶ S si id eg̾it uẽ¬
ditornec nascatur. anfiat exẽpto agi
posse. ¶Aliquãdo tũ et siñ reuẽditio ĩ¬
telligitur ueluti tñ qiͣ alea emiturꝙ sit
cũcaptus piscurul auium uł missiliu
emituremptio enĩ ꝯtrahitur etiã sin
eo cau captũ estsieuictũ fuit. mlla eo n¬
noĩc exẽpto obligatio ꝯtrabiturq idi
actũ incelligitur. ¶p̃.

Expanded text:
ec emptio nec uenditio sine re quae uenrecte ementur, ut, cum editus esset partus, iam tunc, cum contractum esset negotium, uenditio facta intellegatur: sed si id egerit uenditor, ne nascatur aut fiant, ex empto agi posse.Aliquando tamen et sine re uenditio intellegitur, ueluti cum quasi alea emitur. quod fit, cum captum piscium uel auium uel missilium emitur: emptio enim contrahitur etiam si neo casu captum est si euictum fuerit, nulla eo nomine ex empto obligatio contrahitur, quia id actum intellegitur.
Abbreviated transcription (Latin):
h̾rs institutus sit coluendo nõ
sunt cuius re ꝑspecta ꝯsulitur
ĩ prih̾rdis enim instituti ĩ ad¬
eundis uł repudiandis hrhiꝰ
hyrditatib uoluntas explorata¬
Uratores cesaris est.Gar.¬
ius deportandi nõ h̾nt. qr huiꝰ
pene ꝯstituende ius nõ h̃nt. mu
Si tñ qͣi tumulto sum uł miurio¬
sum adũsus colonos cesaris ꝓ¬
hibunt inpredia cesaris accede
abstiñe debebit. ¶Id ꝙ diuus
pius uilio repsit. Denide neq re

Expanded text:
heres institutus est, soluendo non sint, re perspecta consulitur imperator: heredis enim instituti in adeundis uel repudiandis huiusmodi hereditatibus uoluntas explorauratores Caesaris ius deportandi non habent, quia huius poenae constituendae ius non habent.Si tamen quasi tumultuosum uel iniuriosum aduersus colonos Caesaris prohibuerint in praedia Caesariana accedere, abstinere debebit idque diuus Pius Iulio rescripsit.Deinde ne
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris sic ab eo cõcesar.¬
ꝓbantur. atq si acesare gesta sũt.¬
¶Si remcesaris ꝓcurator eus qiͣ
dat. ¶Demq siuendonis uel
donatonis ul trãsactonis causa
qd agat nichil agit. nõ enim alie¬
narẽ remei cesaris s diligenter
gere ꝯmissumẽ. ¶ Hoc est precipu¬
um ĩꝓcuratore cesaris qd eius

Expanded text:
Caesaris, sic ab eo comprobantur, atque si a Caesare gesta sunt.Si rem Caesaris procurator eius quasi dit. denique si uenditionis uel donationis uel transactionis causa quid agat, nihil agit: non enim alienare ei rem Caesaris, sed diligenter gerere commissum est.Est hoc praecipuum in procuratore Caesaris, quod et eius
Abbreviated transcription (Latin):
dam ẜuitutemdantur. ¶ Sed
umircor fundum cui pdia ui
riẜuitutem debebant ĩdotem
dat fundus⁊ ad maritum pue¬
int amissa ẜuitute et ideo nõ
potest uideri ꝑmaritu ns fũ¬

Expanded text:
dam seruitutem dantur. Sed cum uxor fundum cui praedia uiri seruitutem debebant in dotem dat, fundus ad maritum peruenit amissa seruitute et ideo non potest uideri per maritum ius fun
Abbreviated transcription (Latin):
aut .x. debuit marbitrio ẽẽ mariti qd in
dotemsit ꝙ si sticum aut fund̾ debuit
maritus et qd̃ debet dotieius ꝓmissumm
sit styco moruo fundum ĩ dotẽ eẽ. hus
ꝯsequẽs ait eẽ. ut si cornelianum aut sẽ¬
ꝓnianũ fundum debenti id qd debet do
tiꝓmissumsit.uti eoꝵ dotalem ẽẽ ma¬

Expanded text:
aut decem debuit, in arbitrio esse mariti, quid in dote sit. Quod si Stichum aut fundum debuit maritus et quod debet, doti ei promissum sit, Sticho mortuo fundum in dotem esse. His consequens esse ait, ut, si Cornelianum aut Sempronianum fundum debenti id quod debet doti promissum sit, utrum eorum dotalem esse ma
Abbreviated transcription (Latin):
Imaritus funit mẜuitutem re¬
dictus an dñs alienare hũci
fund̾ nõ possit qd̾ puto u̾us
ei q̃uare et si ad fiscũ ꝑuenit n¬
cilominus uenditio fundi mi¬
neus successor sit et soluendo.
naroplemus int̾pretanda est.
ut etiam de sponso idem uire sit
ꝑ de marito. Dem.¬

Expanded text:
maritus fuerit in servitutem redactus, an dominus alienare hunc fundum non possit? quod puto esse verius. quare et si ad fiscum pervenerit, nihilo minus venditio fundi ineus successor sit et solvendo. nare, plenius interpretanda est, ut etiam de sponso idem iuris sit quod de marito.
Abbreviated transcription (Latin):
at ille qetiã uiua młre si abeo
dos petetur potinss ea exceptoe
marillum qr diuorcium fcm̃
erat sub moicre eãdem ꝙ defẽ¬
nonem post mortem sorons sue
retinebat. Itaq placuit eum
ab ea petitione absolili nulla
ex hac snĩa fcã detogatõs fid̾i¬
uo ꝑfiliam h̃rs uxoris maril¬
sus in ꝑte dimidia habebat.
cin dotem ded̾at. de inde cum
iuro pactum ꝯuentum fecat
ut diuorcio ft̃o eodem p̾cio uro¬
ri uit fund restitũet. postea uo¬
lente uxore uir eum fundum
ducentoꝵ uendidt et diuora¬
um fcm̃fũ & labeo putat uiro
potestatem fieridebe ut uelit
ct uel fundum redde nez ei pas¬
tum ꝯuentum remictio porte.
Io circo puto boc labeonem ren
fundus erit restituendus.
p̃r filie nomine c̾tam pecumã
in dotem ꝓmisat et pactus est
ne ĩ uitus eã solu̾et. nich̃ ab eo
id ꝙ maritus dampmm
fecti nõ cauebat missus sũ¬

Expanded text:
at ille, qui etiam viva muliere, si ab eo dos peteretur, potuisset ea exceptione Marullum, quia divortium factum erat, summovere, eandemque defenm post mortem sororis suae retinebat. itaque placuit eum ab ea petitione absolui nulla ex hac sententia facta derogatione fideiper filiam heres uxoris Marullus in parte dimidia habebat. in dotem dederat, deinde cum uiro pactum conuentum fecerat, ut diuortio facto eodem pretio uxori uir fundum ‹re›stitueret: postea uolente uxore uir eum fundum ducentorum uendiderat, et diuortium erat factum. Labeo putat uiro potestatem fieri debere, utrum uelit ducenta uel fundum reddere, neque ei pactum conuentum remitti oportere. idcirco puto hoc Labeonem respfundus erat restituendus. Si pater filiae nomine certam pecuniam in dotem promiserat et pactus est, ne inuitus eam solueret: nihil ab eo id, quod maritus damni infecti non cauebat, missus si
Abbreviated transcription (Latin):
dis. Sr melius est ut retinere
magr̃atum posse retine. aspira¬
re aute ad nouum penitus
exemplis. ¶Remouet autẽ
apostulando ꝓ alis.⁊ eumq
corꝑe suo musiebria passus ẽ.
Siꝗs tamẽ ui p̾donum uel bos¬
tium. stupratus ẽ. nõ debet no
postulare ꝓhibetur calũpine ꝑ¬
publici iudicu dampnatus ⁊
qͥopas suas ut cũbestus depus¬
naret locau̾it. ¶Bestias aũt
accipe de bemus ex feritate ma¬
gisquam ex animalis geñe.
Ramqd si leo sit s mansueto
aut alia dentata bestia mãsue¬
ta. ¶Ergo q̃ locauit solum

Expanded text:
is. sed melius est, ut dicamus retinere magistratum posse, adspirare autem ad novum penitus exemplis. Removet autem a postulando pro aliis et eum, qui corpore suo muliebria passus est. si quis tamen vi praedonum vel hostium stupratus est, non debet notpostulare prohibetur calumniae publici iudicii damnatus. et qui operas suas, ut cum bestiis depugnaret, locaverit. bestias autem accipere debemus ex feritate magis, quam ex animalis genere: nam quid si leo sit, sed mansuetus, vel alia dentata mansueta? ergo qui locavit solu
Abbreviated transcription (Latin):
Unisuus tenet aliqd dñs adexibẽ¬
dum suo nomme tenet aliqd dñs¬
ad exibend̾. Siẜuus citra scĩam do¬
mini dolo fecit quominus h̾at uł
furtiactio uel de dolo.ma. noxalis
ẜui nomine dandaẽ. ad exibend̾. au

Expanded text:
seruus tenet aliquid, dominus ad exhibendum suo nomine tenetur: si autem seruus citra scientiam domini dolo fecit quo minus habeat, uel furti actio uel de dolo malo noxalis serui nomine danda est, ad exhibendum au
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe ticius pecut. facit ut res ĩ
iudiciu declucta indeatur et
stipłatione ꝯsumit. Dem.¬
Rocurator ꝗ ꝓeuictione p̾dio¬
rum q̃ uendidit fidẽ sua astrĩ¬
xit. ⁊ si negocia gerere desierit
obligatonis tam̃ hoñe p̾toris a¬
aualio nõ releuabr. Nam ꝓcu¬

Expanded text:
nomine Titius petit: facit, ut res in iudicium deducta uideatur, et stipulationem consumit. rocurator, qui pro euictione praediorum quae uendidit fidem suam adstrinxit, etsi negotia gerere desierit, obligationis tamen onere praetoris auxilio non leuabitur: nam procu
Abbreviated transcription (Latin):
be an michi ãnus cedat qͣm exp¬
iundi potestatem h̾am. et aitla¬
beo nõposse cedere. Ego autem pu¬
to hoc ita uer ẽesinus reuocand
domum adu̾sarius b̾uit. Si mi¬
nus uideri exꝑiundi eẽ potesta¬
it. ¶Exemplo recissorie  actioms
ẜonem nacto uendicentur. ¶Ina

Expanded text:
be, an mihi annus cedat, quasi experiundi potestatem habeam? et ait Labeo non cedere. ego autem puto hoc ita uerum, si ius reuocandi domum aduersarius habuit: si minus, uideri esse experiundi potestait. Exemplo rescissoriae actionis sessionem nancto vindicentur. In
Abbreviated transcription (Latin):
ad fecit. culpe reus ẽ Nam is ꝗ occasio¬
nem prestat. dampnum fecisse uidet᷑.
In eodem crimine ẽ et ꝗ nõ obẜuauit
ne ignis longius ꝓced̾et. at si omina
que oporcuit obẜuͣauit. subita ius uẽ¬
ti longius ignem ꝓluxit. caret culpa
¶Siuulnatus fu̾nit euus nõ mortifere
Iputator exarbore ramum cum deiece¬
rit uel machinarius hominem pret̾.¬
eunte moccidit ita tenetursus ĩpubli¬
cum decidat nec ille ꝓclamauit ut ca¬
sus eus eiutari possit.Sz mucius dix
etiam si ĩpriuato id accidiss poss decl¬
pa agi. ¶Culpam autemẽẽ ꝙ cum a
diligente ꝓuide pot̾it non est ꝓuisum
aut tunc denũciatum esset. cum ꝑiculũ
euitari non possit. Scd̾m qͣm reonemi¬

Expanded text:
id fecit, culpae reus est nam et qui occasioid fecit, culpae reus est nam et qui occasionem praestat, damnum fecisse uidetur: in eodem crimine est et qui non obseruauit, ne ignis longius procederet. At si omnia quae oportuit obseruauit uel subita uis uenti longius ignem produxit, caret culpa. Si uulneratus fuerit seruus non mortifere,cimo ad Sabinum. Si putator ex arbore ramum cum deiceret uel machinarius hominem praetereuntem occidit, ita tenetur, sicum decidat nec ille proclamauit, ut casus eius euitari possit. sed Mucius etiam dixit, si in priuato idem accidisset, posse de culpa agi: culpam autem esse, quod cum a diligente prouideri poterit, non esset prouisum aut tum denuntiatum esset, cum periculum euitari non possit. secundum quam rationem
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ debitor soluendo non sit autqd̃
litem temꝑe amisit. queritur. S hoc
miquumest et dommo et creditori
eum teneri insisiꝗs putau̾it nullam
mea re debitorem iiuriam passur cum
ꝓsit ei ad debiti qnͣtitatem. Et qd si am¬
plius ꝯsecuturus sit ab eo uel abimitio
iid ꝙ amplius sit qmͣ in debito debito¬
ridandam actionem. Et ideo in husca
am debitoris uel ꝙ litem amisit cͥclitor
ꝗdem usq mod̾ debiti h̾ebit acque acto¬
nem ut hoc ꝓsit debitori. Ip̃i autem de¬
bitori mid qd̾ debitum excedit ꝯpetit
acqlie actio. ¶Siq̃s alienum uinũ uel
frumentum ꝯsumpẜit nõ uidetur dãp¬
num inuiriadare. Ideoq utił danda ẽ
actio ¶n hac quoꝙ actione que ex hoc
capitulo oritur dolus et culpa ꝑimitur
Ideoq siqs instipulam suam uel spina
oburende eius causa ignem transmise¬
rit si ult̾ius euagatur et ꝓgressus ign¬
is alienam segetem uł uineam leẜit. re¬
ꝗramus NOn imꝑicia eius aut negli¬
gencia id accidit. Nam sidie uentoso

Expanded text:
od debitor solvendo non sit aut quod litem tempore amisit, quaeritur. sed hic iniquum est et domino et creditori eum teneri. nisi si quis putaverit nullam in ea re debitorem iniuriam passurum, cum prosit ei ad debiti quantitatem et quod sit amplius consecuturus sit ab eo, uel ab initio in id, quod amplius sit quam in debito, debitori dandam actionem: et ideo in his caam debitoris uel quod item amisit, creditor quidem usque ad modum debiti habebit Aquiliae actionem, ut prosit hoc debitori, ipsi autem debitori in id quod debitum excedit competit Aquiliae actio. Si quis alienum uinum uel frumentum consumpserit, non uidetur damnum iniuria dare ideoque utilis danda est actio. In hac quoque actione, quae ex hoc capitulo oritur, dolus et culpa punitur: ideoque si quis in stipulam suam uel spinam comburendae eius causa ignem immiserit et ulterius euagatus et progressus ignis alienam segetem uel uineam laeserit, requiramus, num imperitia eius aut neglegentia id accidit. nam si die uentoso
Abbreviated transcription (Latin):
id prestari ꝙ prandum foret
ssi id furtum lib̾ unus feciss
debeat et mactione dampnim
iurie obfuani.S magis inisi
hec R̾o sit. ne ex uno delictoti¬
ta familia dominus careis
demꝙ ixo similit̾ et in haca¬
debeat existimari prestimc
mt̾dum leuior sit. hec causabe¬
licti ueluti si culpa et nõ dolo
dampnum daretur. ¶Sude
eumdem ẜuum uulnau̾it pol¬
tur et de uulnato et de occuo
Duo enimi delicta. alit. Itesi
qs uno inpetu plurib uulm¬
b aliquem occid̾it tuncenmm
una erit actio de octiso. Pli¬
Iẜuum meum occidisti tonal¬
fectionem existim andamesse
ꝓuto. ueluti si filium tuumi
aturalemꝗs occroerit que
tu magno emptum uelles
quanti omnibꝰ ualet
extus quoꝙ pelius at ut¬
cia reꝵ non ex affectione nes
turalem possid. noneo loci¬
pletioremesse ꝙ eum płimo
ualius possidet. redemptur

Expanded text:
andum foret, si id furtum unus liber fecisset, debeat et in actione damni iniuriae observari. sed magis visum haec ratio sit, ne ex uno delicto tota familia dominus careat eaque ratio similiter et in acdebeat aestimari, praesertim cum interdum leuior sit haec causa delicti, ueluti si culpa et non dolo damnum daretur. Si idem eundem seruum uulnerauerit, postur et de uulnerato et de occiso: duo enim sunt delicta. aliter atque si quis uno impetu pluribus uulneribus aliquem occiderit: tunc enim una erit actio de occiso. seruum meum occidisti, non affectiones aestimandas esse puto, ueluti si filium tuum naturalem quis occiderit quem tu magno emptum uelles, sed quanti omnibus ualeret. Sextus quoque Pedius ait pretia rerum non ex affectione nec naturalem possidet, non eo locupletiorem esse, quod eum plurimo, si alius possideret, redemptur
Abbreviated transcription (Latin):
non multum refert aut publicd
aut ꝑpriuatum iter fieret cum
plerxq ꝑ priuata loca uulgo it
fiet od sinullum it̾ erit dolum
meumdum taxat prestaredeb
ne iiictat meum queminde¬
rit transeu̾tem. Namculpa ab¬
eo exigenda nonest.ułcum
dumare non potuerit anpeuz

Expanded text:
non multum refert, per publicum an per priuatum iter fieret, cum plerumque per priuata loca uolgo iter fiat. quod si nullum iter erit, dolum dumtaxat praestare debet, ne immittat in eum, quem uiderit transeueo exigenda non est, cum divinare non potuerit, an per eum
Abbreviated transcription (Latin):
trosꝙ. ¶Pater int̾ filios  duuisit bona
et eamdiuisionem testamento ꝯfirmaũ
ex filus cumpecimiam mutuaretur ĩ¬
teruent patereius eiusq ꝯsensu p̾diaq
filio assignau̾at pignoridatasut. pꝰ
mortem pr̃ĩs eadem predia idem filius
possedit usuras soluit. quero anfamilie
creditor aliqd ei acob̾rde pr̃̾and̾ sit.  .ẜ.¬

Expanded text:
trosque.Pater inter filios diuisit bona trosque.Pater inter filios diuisit bona et eam diuisionem testamento confirmauex filiis cum pecuniam ‹m›utuaretur, interuenit pater eiusque consensu praedia quae filio adsignauerat pignori data sunt: post mortem patris eadem praedia idem filius possedit, usuras soluit: quaero, an familicreditor, aliquid ei a coherede praestandum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
portone sumptuum. ¶Intestato mo¬
riens  codicillis preclia sua omnia et pa¬
trimonum int ubos dinsit ita ut lon¬
ge amplius filio qm filie relinqueret.
quesitumẽ an soror fr̃idotem ꝯferre de
bet.sr. ẜ ea que ꝓponerentur. si inchil indi¬
usum reliqss rectius diciex uolunta¬
te defuncticolłonẽ dotis cessare. ¶Seruo
quo aduuiet cybarior nomine denari¬
se uelle significauit. quesicum est anu¬
tile ẽẽt cybarioꝵ et uestiarioꝵ legatum
cum sticus ante lib̾tatis tempus deces¬
ẜit. et ansi non est utile h̾rs ꝗ prestit̾it
acob̾rde repet̾e possit apud quem mo
repeti non posse. ¶filius reipublice debi
omnib socuerant licet h̾rditatem pr¬
magr̃atu functus decessit uita. ¶ Duo
filios scripsit b̃rdes et c̾tos homines uni
cum peculio is inuo testatore maninnissꝰ
decessit .dem̃ paterquesitum est an id qd
impeculio hiit stephanus priusqm ma
numictetur ad utrosq filios ꝑtineat an
u̾o adeum solumcuicum peculio p̾le

Expanded text:
portione sumptuum. Intestato moriens codicillis praedia sua omnia et patrimonium inter liberos divisit ita, ut longe amplius filio quam filiae relinqueret: quaesitum est, an soror fratri dotem conferre deecundum ea quae proponerentur, si nihil indiuisum reliquisset, rectius dici ex uoluntate defuncti collationem dotis cessare.Seruo liquoad uiueret cibariorum nomine denarise uelle significauit: quaesitum est, an utile esset cibariorum et uestiariorum legatum, cum Stichus ante libertatis tempus decesserit, et an, si non est utile, heres qui praestiterat a coherede repetere possit, apud quem morrepeti non posse.Filius rei publicae debomnibus socii essent, licet hereditatem patermagistratu functus decessit. Duos filios scripsit heredes et certos homines uniccum peculio: is vivo testatore manumissus decessit, deinde pater: quaesitum est, an id, quod in peculio habuit Stenumitteretur, ad utrosque filios pertineat an uero ad eum solum, cui cum peculio prael
Abbreviated transcription (Latin):
dedam muilier auidice appellau¬
at qd dret eum dediuidendal¬
ditate int̾ se et cob̾rdes nontm
res s: et libtos diuuis seet alime¬
ta que dantestator certis libtis
uississ. nullo enim iure ideum
fecisse ex diuiso rendebatur se¬
sisse eos diuisiom et multis. in
titisse placuit stand̾ alimento
ee libtoꝵ diuisionem POmp

Expanded text:
edam mulier ab iudice appellauerat, quod diceret eum de diuidenda hereditate inter se et coheredem non tantum res, sed et libertos diuisisse et alimenta, quae dari testator certis libertis iussisset: nullo enim iure id eum fecisse. ex diuerso respondebatur consensisse eos diuisioni et multis anntitisse. placuit standum esse alimesse libertorum diuisionem. 42 P
Abbreviated transcription (Latin):
Nter cohrdes etiam dO. lls.¬
mun diuidundo agi potitut
res dumtaxat queeoꝵ umuno
sunt.et cause exhiis reb pent¬
tos in iudicium ueniant deci¬

Expanded text:
nter coheredes etiam communi diuidundo agi potest, ut res dumtaxat quae eorum communes sint et causae ex his rebus pendentes in iudicium ueniant, de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗs a multis ꝯuematur ex nom
eiusdem ẜuiuł si abumo explie¬
estimationem offerre hus ꝗbte
occupant an melior sit xlice
sumiri adu̾sus cetos. et uerius
est et occupantis melioremẽe
q̃ prior egit.s q prior ad smĩan
ꝑuenit et ideo ei qͥ postea incer
actionem den : cari iudicatis
sistatulib̾ sit et anͣ declitionemc
b̾tas fu̾it añ prestita. uł exister
latum arbitrio iudicis absolus
eum oportet. Et õffm̃ iudicis
hoc quoꝙ erit ut cauertureu
cuideditur ob euictionem suuĩ
factum ꝯtingentem. S Aui

Expanded text:
s a multis conueniatur ex noxa eiusdem serui, uel si ab uno, ex pluaestimationem offerre his, quiboccupauit, an melior sit condicio, nsu iri aduersus ceteros? et uerius est occupantis meliorem esse qui prior egit, sed qui prior ad sententiam peruenit: et ideo ei, qui postea uicerit, actionem denegari iudicati.Sed et si statuliber sit et ante deditionem bertas fuerit ante praestita ulatum, arbitrio iudicis absolui eum oportet: et officii iudicis hoc quoque erit, ut caueatur ei cui deditur ob euictionem ob suum factum contingentem. 15 Gai
Abbreviated transcription (Latin):
nduceeque nec mremeius qm̃ꝗs in
ẜuitutẽ uxorẽ hunit qiͣ̃ soci cũ enim
cognatio ẜuilis ĩtelligitur. qͣreet nõ
affinitas ĩtelligatur. s ĩ redubia cerciꝰ
igna et socrus et nurus ĩcelligatur.
to filiam ĩtelligũt.s̃. q ad hãc cãm ue¬
rius ẽ. nec aui uxorẽ nec ꝓaui duce ul¬
duci posse. Diias ergo uł plures nouer¬
cas duce ñ pot̾it. nec nui. Nametis
ꝗ adoptiis ẽ nec naturalis pr̃is nec
adoptiu uxorẽ duc̾e potest. Sr et si plu¬
res ixores pr hũit nllam eaꝵ ducere
possum. Itaq socrus applłone ñ nñ¬
ĩtelligitur. ut mlłameaꝵ ducere pos¬
sim. nurꝰ quoqo appllone ñ tm̃ filu ux¬
ors et nepotis et ꝓ nepotis ꝯtinẽtur.
lic ꝗdam has ꝓmurus appellent: priui¬
mrem qmͣ sponsam hũi non posse me
uxorẽ duce augꝰ interptatus ẽ. fui

Expanded text:
eque nec matrem eius, quam quis in seruitute uxorem habuit, quasi socrum. cum enim cognatio seruilis intellegitur, quare non et adfinitas intellegatur? sed in re dubia certius igna et socrus et nurus intellegantur,to filiam intellegunt: sed quod ad hanc causam uerius est nec aui uxorem nec proaui duci posse. duas ergo uel plures nouercas ducere non poterit: non mirum, nam et is qui adoptiuus est nec naturalis patris nec adoptiui uxorem ducere potest: sed et si plures uxores pater habuerit, nullam earum ducere possum. itaque socrus appellatione non tantintellegitur, ut nullam earum ducere possim. nurus quoque appellatione non tantum filii uxor, sed et nepotis et pronepotis continetur, licet quidam has pronurus appellant. priuimatrem, quam sponsam habui, non posse me uxorem ducere.Augustus interpretatus est: fui
Abbreviated transcription (Latin):
locumbabeat Igitur si iraue¬
rit se nonẽe dempnatum. etiã¬
siexstipulatu solui iudicatum
obrem uidicatam ꝯuematurde¬
fendetur ꝑ exceptionem. Cõ¬
tra sicum exstipulatu iudicatũ
soluiꝯueniretur. iurau̾it sedare
nõ oporte agenti iudicati nõuti¬
ꝙ obstabit exceptio potest emm
fieri ut nõ sit ꝯmissa stipulatio
licet iudicatares sit isi ideo iura ᷤᷤ¬
set qd̾ nec dampnatum seesse di¬
cet. ¶ Item pomp ait eum qui
furtum sibi fcm̃ alicuius reini¬
raint. nõ statim etiam ꝯdonis
causam nanciscr. ¶tem cumex
bac ꝑte iusurand et actionem
et exceptionem ĩducat. si forte re¬
us extra iudicium actore defe¬
rente urau̾it sedare nõ oportere.
et actor reo defe̾nte sibidan opor¬
tere. uel ꝯtra post̾ior causa iuris¬
iurandi pocior hebitur. nec tñ p̾¬
iudicium ꝑiurio alt̾ius fiet. qr
nonqueritur andare eumopor¬
teat. s an actor uirau̾it.

Expanded text:
Igitur si quis iurauit se non esse condemnatum, etiamsi ex stipulatu iudicatum solui ob rem iudicatam conueniatur, defendetur per exceptionem. contra si, cum ex stipulatu iudicatum solui conueniretur, iurauit se dare non oportere, agenti iudicati non utique obstabit exceptio: potest enim fieri, ut non sit commissa stipulatio, licet res iudicata sitset, quod nec damnatum se esse diceret. Item Pomponius ait eum, qui furtum sibi factum alicuius rei iuravit, non statim etiam condictionis causam nancisci. Item cum ex hac parte iusiurandum et actionem et exceptionem inducat, si forte reus extra iudicium actore inferente iuraverit se dare non oportere et actor reo deferente dari sibi oportere, vel contra, posterior causa iurisiurandi potior habebitur: nec tamen praeiudicium periurio alterius fiet, quia non quaeretur, an dare eum oportet, sed an actor iuraverit.
Abbreviated transcription (Latin):
naue dampnumdatum sit Ce¬
tere siextra nauenilicet a nau¬
tis ñ prabit Item si p̾chixerit. ut
et hinc teneb̾r. s hiuus fcm pr̃at
cum sit ⁊ nauta. ¶ Siẜuus nau¬
te dampnũdedit. sicet sinis nau¬
ta ñ siteqssimũerit. mex̾citorem
accõnem utilem dare. ¶Hac aũ
et ideo si decesemt nõ releuabr
uoꝵ autẽ suoꝵ nomme noxalie
dum taxat actoe teneb̾r. Nam
cum alienos adhibet explorare

Expanded text:
naue damnum datum sit: ceterum si extra nauem licet a nautis, non praestabit. item si praedixerit, ut et huic tenebitur, sed huius factum praestat, cum sit et nauta.Si seruus nautae damnum dederit, licet seruus nauta non sit, aequissimum erit in exercitorem actionem utilem dare.Hac autem et ideo et si decesserint, non releuabitur. seruorum autem suorum nomine noxali dumtaxat tenetur: nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
Scuius famili.a incinum ꝓhibebat a¬
qͣm ducoᷤ potestatem sui nõ faciebat ne
secum agi poss querit actor qd sibi fa¬
ciend̾ eis rendi o porte pretorem causa
cognita iube bona adusarii possideri.
⁊ non ante inde discedere qͣmis acto
boresue exaruisent. ¶rt̃.

Expanded text:
cuius familia uicinum prohibebat aquam ducere, sui potestatem non faciebat, ne secum agi posset: quaerit actor, quid sibi faciendum esset. respondi oportere praetorem causa cognita iubere bona aduersarii possideri et non ante inde discedere, quam is actorboresue exaruisset.
Abbreviated transcription (Latin):
Abimus ancogatur arbit̾ sent̾.d
dr̃e. Id emm nõ tantum bonori
ꝑsonaꝵ. s et maiestati deii dul¬
getur. Cinus sacris uacare sac̃̾do
re debet. Item non est cogendus
si de nogocio trãsactum ẽ. uł homo
bit si ꝑ errorem de famoso delicto
ad arbitiꝵ itũ est. uł de ea dequa
publicum iudicium sit ꝯstitu¬
tum ueluti de adultus siccarus ⁊
dr̃e. nec dare dc̃e executionem snĩe
¶De lib̾ali causa ꝯꝓmisso fco recte
ces h̃re debeant. Eadem dñda sũt
de ingenuitate. siue de lib̾tinita¬
te q̃sto sit. Et si ex fideiꝯ missicau¬
sa lib̾tas deberidicatidemdñ¬
dum est ĩppłari actione. ¶Si ser

Expanded text:
bimus an cogatur arbiter sententiam dicere: id enim non tantum honori personarum, sed et maiestati dei indulgetur, cuius sacris uacare sacerdotre debet. Item non est cogendus, si de negotio transactum est, uel homo bit: si per ‹er›rorem de famoso delicto ad arbitrum itum est, uel de ea ‹re›, de qua publicum iudicium sit constitutum, ueluti de adulteriis sicariis et ntiam dicere nec dare dictae exsecutionem. De liberali causa compromisso facto recte ces habere debeat. eadem dicenda sunt, siue de ingenuitate siue de libertinitate quaestio sit et si ex fideicommissi causa libertas deberi dicatur. idem dicendum est in populari actione.Si ser
Abbreviated transcription (Latin):
et bonorum posẜor si boc seꝯten¬
dit.⁊ lib̾tates ip̃o nire nõ ualẽt
nec legata debentur.S soluta
repetuntur aut abeo ꝗ soluit a
aut abeo ꝗ obtinuit. ⁊ hoc utili
actoe repetuntur. fere autem si ã

Expanded text:
et bonorum possessor, si hoc se contendit: et libertates ipso iure non valent: nec legata debentur, sed soluta repetuntur aut ab eo qui solvit, aut ab eo qui optinuit et haec utili actione repetuntur. fere autem si a
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio suo detex̾at ⁊ castitate
filie suc uite quoq enis p̾fẽndã
putaret arepto cultro detabna
lamonis filiam int̾ fecit. in hoc. s.
ut morte uirginis ꝯtumeliam s¬
stupri arceret.ac ꝓtinus recens
acede madens ꝙ ad huc filie cru¬
ore ad ꝯmilitones ꝯfugit. ꝗuinu¬
si de monte algido ubitũc belli
g̾endi cã legiones erãt relictis du
cib pristims signa ꝓtinus mad¬
uentinũ trãstulunt om̃ĩs ꝙ pł¬
ebs urbana mox eodem se ꝯtult
ppłi qr ꝯsensu ꝑtim incarcere. ne¬
cati ita. Rursus res .pu. suum sta¬
tum recepit. ¶ Dem̃ cum post
aliquos annos .xii. ta. late sunt.¬
pr̃es rocusarent fcĩnest ut tribum
militum crearentur ꝑtim exple¬
be ꝑtimex pr̃ib ꝯsulari pot̾ate.
hu ꝙ ꝯstituti sunt uario nim̃o.
plures nõ nõqmpautores ¶De¬
m̃ cum placuiss creari ⁊̃ explebe
ꝯsules ceꝑunt exutroq corꝑe ꝯsti¬
tui. tuncut aliquos plures ꝑtes
h̾rent placuit duos ex mmero

Expanded text:
indicio suo detexerat et castitatem filiae uitae quoque eius praeferendam putaret, arre‹p›to cultro de taberna lanionis filiam interfecit in hoc scilicet, ut morte uirginis contumeliam stupri arceret, ac protinus recens a caede madenteque adhuc filiae cruore ad commilitones confugit. qui uniuersi de Algido, ubi tunc belli gerendi causa legiones erant, rcibus pristinis signa in Aventinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu partim in carcere necati. ita rursus res publica suum statum recepit. Deinde cum post aliquot annos duodecim tabulae latpatres recusarent: factum est, ut tribuni militum crearentur partim ex plebe, partim ex patribus consulari potestate. hique constituti sunt uario numero:plures, nonnumquam pauciores.Deinde cum placuisset creari etiam ex plebe consules, coeperunt ex utroque corpore constitui. tunc, ut aliquo pluris patres haberent, placuit duos ex numero
Abbreviated transcription (Latin):
unt tunc pretorie ꝑtes necessarie
sunt. qui decreto suo scquatur ñ
ꝓnumero ꝑsonarimi placuit. qd̃
si equales sint incumulo debiti.
tunc plurium numerus credito

Expanded text:
nt, tunc praetoris partes necessariae sunt, qui decreto suo sequetur maipro numero personarum placuit. quod si aequales sint in cumulo debiti, tunc plurium numerus credito
Abbreviated transcription (Latin):
petaturis q dicat alibiẽe maiorẽ
ꝑtem h̾rditatis ñeRe ad prestatõ¬
nem ꝯpellendus.⁊ ita multis ꝯsti¬
tutiombocauetur. ut ibi petatur
fideicõmissum ubimaior ꝑs ħr¬
ditatis est nisi ꝓbetur eo loco uolu¬
isse testatorem fideicõmissum pr̃a¬
ri ubi petitur. ¶Tractatumest
deere alieno si mea ꝓuincia ubi
fidenmnissum petitur plus eẽt eris
alienis anqͣi maior ꝑs alibies¬
set prescriptio locum Uret. S et
hoc placuit nichilfac̾e eris alie¬
ninomen cum nõ locisit es alie¬
num. s uniu̾saꝵ facultatum. Es
enim alienum pr̃imonium to¬
tum minuere ꝯstat. nõ c̾ti loci fa¬
cultates. ꝗd tamen si forte c̾tis ho¬
ñib destinatum sit pr̃imoniũ
ut putat alim̃tis pr̾anclis que

Expanded text:
dicat alibi esse maiorem partem hereditatis, non erit ad praestationem compellendus: et ita multis constitutionibus cauetur, ut ibi petatur fideicommissum, ubi maior pars hereditatis est: nisi si probetur eo loco uoluisse testatorem fideicommissum praestari, ubi petitur. Tractatum est de aere alieno: si in ea prouincia, ubi fideicommissum petitur, plus esset aeris alieni, an quasi maior pars alibi esset, praescriptio locum haberet. sed et hic placuit nihil facere aeris alieni nomen, cum non loci sit aes alienum, sed uniuersarum facultatium: aes enim alienum patrimonium totum imminuere constitit, non certi loci facultates. quid tamen si forte certis oneribus destinatum si‹t› id patrimonium, ut puta alimentis praestandis qu
Abbreviated transcription (Latin):
cur et latitet. ⁊ certimi est qd̃
nuctitur aduersarius eius
in posẜonem bonorum eius.
S si adse aditum prestet. aut
expublico conipiciatur. recte ei¬
theatro nemo dubitat mius
uocari licere. Plulus. tal.

Expanded text:
latitet, certum est, quod mittitur aduersarius in possessionem bonorum eius. sed si aditum ad se praestet aut ex publico conspiciatur, recte theatro nemo dubitat in ius uocari licere. 21 Paulus l
Abbreviated transcription (Latin):
Leriq putauerunt nullums
riqr domus tutissimum cui¬
ꝙ refugium atq receptacu¬
lum est eumꝙ qui inde inius
uocaret ium inferre uidert. ꝯr¬

Expanded text:
lerique putauerunt nullum de, quia domus tutissimum cuique refugium atque receptaculum sit, eumque qui inde in ius uocaret, uim inferre uideri.
Abbreviated transcription (Latin):
eadem brditas ꝑtinet qdam
nõ maiorem ꝑtempetere deb̾e
qmͣ hĩturi essent. cet̾is adeu̾̃ti¬
bo nec eis ꝓderit siceti nõ adie¬
rint. nõ adeuntib autem ce¬
tis pot̾unt ⁊ tunc ꝑtes eoꝵ pe¬

Expanded text:
eadem hereditas pertinet, quidam non maiorem partem petere debere, quam habituri essent ceteris adeuntibus: nec eis proderit, si ceteri non adierint. non adeuntibus autem ceteris poterunt tunc
Abbreviated transcription (Latin):
cest. ¶Pupillus tutore auc¬
tore iusiurand̾ deferre debet
q. si sme auctore tutore detule¬
ritexteptioeidem obstabit. s
replicabitur.qr rer ad ministrã¬
dasius ei nõ ꝯpecit. ¶ Si tutor
ꝗcutelam gerit aut curator fũ¬
nosi ꝓcligi ue nisiurand̾ detułit
racum id hri debet. Namet alic¬
nare res et soluieis potest. et a¬
gendo in iudicium deducunt.¬
Procurator quoq quod detu¬
leritratum h̃ndum est. si aut¬

Expanded text:
st. Pupillus tutore auctore iusiurandum deferre debet: quod si sine tutore auctore detulerit, exceptio quidem obstabit, sed replicabitur, quia rerum administrandarum ius ei non competit. Si tutor qui tutelam gerit aut curator furiosi prodigive iusiurandum detulerit, ratum id hnare res et solui eis potest et agendo rem in iudicium deducunt.Procurator quoque quod detulit ratum habendum est, s
Abbreviated transcription (Latin):
go ñexigiius an ut hant uo
morb aut etas ĩ pecliat. nec ꝙ̃¬
quam qagat habeant. Dẽ.
dicend̾ est m̃ito cum ꝗ de uia
publica agit.⁊ priuato damp¬
no ex ꝓhibitione afficitur qua¬
si priuate actionis dare posse ꝓ¬
curatorem. multo magis da¬
bit ad sepulcri molati actionẽ
is adquer ea res ꝑtinet. ¶Ad
actionẽ iniuriaꝵ ex lege corne¬
lia ꝓcuratordari potest. Nam
et si ꝓpublica utilitate ex̾cetur
priuata tñ est. ¶ Ea obligatio q̃¬
int̾ diim ⁊ ꝓcuratorẽ ꝯsiste so¬
let. mãdati᷑ actionẽ parit. nu¬
.Iliquãdo tam̃ ñ cͣchitur obli¬
gatio mãdati sicut euenit cũ
irem suam ꝓcuratore presta¬
mus coq nomine iudicatum
solui ꝓmictimus. Nam siexe
ca ꝓmissione aliꝗd prestiti¬

Expanded text:
igimus ut habeant uolmorbus aut aetas impediat, nec quemquam qui agat habeant. 42 Iddictum est merito eum qui de uia publica agit et priuato damno ex pro‹hi›bitione adficitur, quasi priuatae actionis dare posse procuratorem. multo magis dabit ad sepulc‹h›ri uiolati actionem is ad quem ea res pertinet.Ad actionem iniuriarum ex lege Cornelia procurator dari potest: nam etsi pro publica utilitate exercetur, priuata tamen est.Ea obligatio, q procuratorem consistere solet, mandati actionem parit. aliquando tamen non contrahitur obligatio mandati: sicut euenit, cum in rem suam procuratorem praestamus eoque nomine iudicatum solui promittimus: nam si ex ea promissione aliquid praestit
Abbreviated transcription (Latin):
Omp̾.scribit nõ ad omnes ac¬
tones ꝑꝓcuratorẽ posse ꝙ in¬
stituere. demq ut lib̾i q̃ ĩpot̾a¬
te absentis dicũtur ducantur
int̾ dc̃m nõ posse desid̾are ait.
nisi ut iulianus ait cansa cos¬
nita .i. ut si noĩatim ei mãdatũ
sit ⁊ p̃r ualitudine uel alia ni¬
ta causa ĩpecliatur. ¶ Sistipłe¬
tur ꝓcurator dampm ĩfectiul
iegãtoꝵ. de bebit de rato cauere.¬
¶S ⁊ is q quasi  defẽsor ĩremac¬
tione ꝯuenitur. p̾ter solitam sai¬
dationẽ iudicutu solui. ⁊ de ra¬
to d cauere. Qd .ix. si mhoc ni¬
dicio rem mear ẽẽ ꝓnucieturre¬
usus ille cuius defensor extitit
uelit fũdu uendicare. nõ ne m¬
tum ñ uidebitur h̾re ꝙ iudicatũ
est. deniq si uerus ꝓcurator ex

Expanded text:
scribit non omnes actiones per procuratorem posse quem instituere. denique ut liberi, qui in potestate absentis dicuntur, ducantur, interdictum non posse desiderare ait nisi, ut Iulianus ait, causa cognita, id est si et nominatim ei mandatum sit et pater ualetudine uel alia iusta causa impediatur.Si stipuletur procurator damni infecti uel legatorum, debebit de rato cauere.Sed et is, qui quasi defensor in rem actione conuenitur, praeter solitam satisdationem iudicatum solui etiam de rato debet cauere. quid enim si in hoc iudicio rem meam esse pronuntietur, reuersus ille, cuius defensor extiterat, uelit fundum uindicare: nonne ratum non uidebitur habere quod iudicatum est? denique si ueru
Abbreviated transcription (Latin):
bit. Nam cum iudicatur rem
meã esse simul iudicatur illui
non ẽe. ¶Ratih̾icionis aũt
satis datio antelitis ꝯtestatio¬
nem aꝓcuratore exigitur. Ce¬
ter semellite ꝯtestata ñ ꝯpesii¬
turad cautioner. ¶Inbus ꝑ¬

Expanded text:
bit: nam cum iudicatur rem meam esse, simul iudicatur illius non esse.Ratihabitionis autem satisdatio ante litis contestationem a procuratore exigitur: ceterum semel lite contestata non compelletur ad cautionem.In