comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nobis manent. qͦd cumq uoluerim᷑ pete¬
mus & fiet nobis: quia si petimͦ & non fi&.
non hoc petimꝰ qđ hab& mansio in eo
nec qđ habent uerba eiꝰ quȩ manent in
nobis: sed qđ habet cupiditas & infir¬
mitas carnis quȩ non ẽ in eo. & in qua ñ
manent uerba eiꝰ. Nam utiq ad uerba

Expanded text:
nobis manent, quodcunque voluerimus petinobis manent, quodcunque voluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus: nam utique ad verba
Abbreviated transcription (Latin):
si in uite non manserint: quanto głosi¬
ora si manserĩt. Deniq sicut de his phie
rechielem etiam ꝓpb̃am dñs dicit. precisa
nullis agͥcolarum usib ꝓsunt: nullis fa¬
brilib oꝑib deputantur. Unum e duob
palmiti congruit: aut uitis aut ignis.
Si in uitȩ non ẽ. migne erit. Ut gͦ in ig¬
ne non sit: in uite sit. Si mauseritis in me
in quit & uerba mea in uobis manserint.
quodcũq uolueritis petetis & fiet uobis.
Manendo quippe in xp̃o. quid uelle pos¬
sunt: nisi quod conuenit xp̃o:. Quid uel¬
le possunt manendo in saluatore: nisi
quod alienum non est a salute Aliud
quippe uolumꝰ quia sumꝰ in xp̃o: & aliud
uolumus quia sumus ad huc in hoc scło.
De mansione namq huius scł̃i nobis ali¬
quando subrepit: ut hoc petimꝰ qđ no¬
bis non expedire nescimus. Sed absit ut
faciat nobis si manemus in xp̃o: qui non
facit quando petimꝰ. nisi qd̃ expedit no¬
bis. Manentes gͦ in eo cum uerba eiꝰ i

Expanded text:
si in vite non manserint, quanto gloriosisi in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in
Abbreviated transcription (Latin):
uitis: uos palmites. Qui manserit in me
& ego in eo hic fert fructũ multũ: quia
sine me nichil potestis facere. Ne quisꝗͣ
putaret saltem parũi aliquẽ fructum
posse asemet ipso palmitem ferre. cũ dixis¬
isset hic fert fructum multum: non ait:
quia sine me parum potestis facere. sed
nichil potestis facere. Siue gͦ parũ siue
multũ sine illo fieri non potest. sine qͦ
nichil fieri potest: quia & si parũ attu¬
lerit palmes. eum purgat agͥeola ut plus
afferat: tamen nisi in uitȩ manserit. &
iuxerit de radice: quantumlib& fructũ
a sem& ipso non potest ferre. Quamuis
autẽ xp̃c uitis non esset nisi homo esset:
tamen istam grãm palmitib non p̾be-¬
ret. nisi etiam ds̃ esset. Uerum quia ita
sine ista gr̃a non potest uiui. ut mors
in potestate sit liberi arbitrii: si quis
in me inquit non manserit. mittetur
foras sicut palies & aresc&: & colligent
eum. & in ignem mittent & ardet Lig¬
na itaq uitis tanto st̃ contẽptibiliora

Expanded text:
manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Sin me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora
Abbreviated transcription (Latin):
qui ignorantes di iusticiam & suã uo-¬
lentes constituere: iusticiȩ dĩ non sunt
subiecti. Ecce cui respondeant sibi pla¬
centes: & ad bona oꝑa facienda dm̃ sibi
necessarium ñ putantes. Nonne huic re-¬
sistunt ueritati homines mente corrup¬
ti. reprobi circa fidem. qui respondent
& locunt᷑ iniquitatẽ dicentes. a deo ha¬
bemus quod homines sumꝰ: a nobis ipsis
autẽ quod iusti sumus: Quid dicitis
qui uos ipsos decipitis: non assertores
sed precipitatores liberi arbitrii. exal¬
to elationis ꝑ mania p̃sumptionis. in
profunda submersionis:Nempe uox ur̃a
est qd homo ex sem& ipso facit iusticiã
hoc ẽ altum elationis ur̃e: sed ueritas
contradicit & dicit. Palmes non potest
ferre fructum a sem&e ipso: nisi manse¬
rit in uite. Ite nunc ꝑ abruta. & non iiiͦi.¬
habentes ubi figamini: uentosa loqͣ¬
citate lȩtamini. Hȩc sunt in ania p̃sũp¬
tionis ur̃e: sed quid uos sequat᷑ uidete.

Expanded text:
qui « ignorantes Dei justitiam, et suam voqui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati homines mente corrupti, et reprobi circa fidem, qui respondent, et loquuntur iniquitatem, dicentes: A Deo habemus, quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus. Quid dicitis? quid vos ipsos decipitis? non assertores sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis, per inania praesumptionis in profunda submersionis. Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae; sed veritas contradicit: « Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite . » Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae, sed quid vos sequatur videte,
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis nondum ualentem. corde cre¬
dere ad iusticiam. & ore confiteri ad salu¬
tem. Totum hoc fit ꝑuerbum. de quo
oñs ait. Iam uos mundi estis: ꝓpter
uerbum quod locutꝰ sum uobis. Mane
te inqͥt in me: & ego in uobis. Non eo
mͦ illi in ipso: sicut ipse in illis. Utrũq
enim ꝓdest: non ipsi sed illis. Ita sunt¬
quippe in uite palmites. ut uiti ñ con¬
ferant: sed in de accipiant. unde uiuant.
Ita uero uitis ẽ inpalmitib ut uitale
alimentum suͥ ministret eis: non sumat
ab eis. Ac ꝑhoc & manentẽ in se habere
utrũq non xp̃o. Nam prcciso palmite.
potest de uiua radice alius pullulare: qͥ
autẽ precisus ẽ sine radice non potest uiue¬
re. Deniq adiungit & dicit. Sicut palmeᷤᷤ
non potest ferre fructũ a se m& ipso nisi m̃a¬
serit in uite : sic nec uos nisi in me manse¬
ritis. Magna gr̃e commendatio. fr̃s mei.
Corda instruit humilium: ora obstruxit
suꝑboꝵ. Ecce cui si audent respondeant.

Expanded text:
quantumvis nondum valentem corde crequantumvis nondum valentem corde credere ad iusticiam et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait: 'lam vos mundi estis propter verbum, quod locutus sum vobis'. Sete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. 2. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi mserit in vite: sic nec vos, nisi in me manseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant,
Abbreviated transcription (Latin):
iħc: & credideris in corde tuo quia d̃s
illum suscitauit a mortuis: saluus eris.
Corde enim credit᷑ ad iusticiam: ore autẽ
confessio fit ad salutem. Unde & in actib
apłoꝵ legit᷑. fide mundans corda eoꝵ.
Et in epła sua beat᷑ petrꝰ. Sic & uos in¬
quit baptisma saluos facit: non carnis
depositio sordium. sed conscientiȩ bone
interrogatio in dm̃. Hoc est uerbũ fidĩ
quod p̃dicamꝰ: quo sine dubio ut mun¬
dare possit consecrat᷑ & baptismꝰ. Xp̃c qͥp¬
pe nobiscum uitis cũ patre agͥcola dilȩx¬
it eccłam:. & se ipsum tradidit ꝓ ea. Le¬
ge apłm: & uide quid adiungat. Ut eã
scĩficaret inquit: mundans eam laua¬
chro aquȩ inuerbo. Mundatio gͥ nequa¬
ꝗͣ flu xuoso & labili tribueret᷑ elemento:
nisi adderet᷑ in uerbo. hoc uerbum fi¬
dei tantũ ualet in eccłia di: ut ꝑ ipsũ
credentem offerentẽ. benedicentẽ: tingẽ¬
tem etiam tantillum mund& infantẽ:

Expanded text:
Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mCorde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde in Actibus Apostolorum legitur, Fide mundans corda eorum : et in Epistola sua beatus Petrus, Sic et vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum'. 'Hoc est verbum fidei, quod predicamus', quo sine dubio, ut mundare possit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit aecclesiam et se ipsum tradidit pro ea. Lege apostolum et vide, quid adiungat: 'Ut eam sanctificaret', inquit, 'mundans eam lavacro aquae in verbo'. Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur 'in verbo'. Hoc verbum fidei tantum valet in aecclesia, ut per ipsam credentem, offerentem, benedicentem, tinguentem etiam tantillum mundet infantem,
Abbreviated transcription (Latin):
confessi fuerimꝰ peccata nr̃a: fidelis est
& sustus qui dimitt t nobis peccata. &
mund& nos ab om̃i iniquitate. Mund&
utiq mundos. hoc est fructuosos: ut tan¬
to sint fructuosiores. quanto fuerint mũ¬
diores. Iam uos mundi estis: ꝓpter uerbũ
quod locutus sum uobis. Quare non ait
mundi estis ꝓpter baptismũ quo abluti
estis. sed ait ꝓpter uerbũ quod locutꝰ sũ
uobis: nisi quia & in aqua uerbum mũ-¬
dat : Detrahe uerbum:. & quid ẽ aqua
nisi aqua: Accedit uerbum ad elem̃tũ.
& fit sacramentum etiã ipsũ tanquam
uisibile uerbum. Nam de hoc utiq dix¬
erat : quando pedes discipłis lauit.
Qui lotus est non indiget nisi ut la¬
uet pedes: sed est mundus totus. Un
de ista tanta uirtus aquȩ ut corpus
tangat & cor abluat: nisi faciente
uerbo. Non quia dicitur sed quia cre-¬
ditu. Nam & in ipso uerbo aliud ẽ sonꝰ
transiens: aliud ẽ uirtꝰ manens. Hoc est
uerbũ fid̃i qđ p̃dicamus ait apłs. quia si
confessus fueris in ore tuo. quia dñs est

Expanded text:
ra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate . Mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit, Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus. de ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo: non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus immanens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, Quia si confessus fueris in ore tuo quoniam Dominus est
Abbreviated transcription (Latin):
uos mundi estis. Mundi scilic&e: atq mũ¬
dandi. Neq enĩ nͥ mundi ẽẽnt. fructũ ferre
potuissent. Et tam̃ omnẽ qͥfert fructũ purgat
agricola: ut fructũ plus afferat. fert fructũ
qr mundus est: atq ut plus affe¬
rat purgat᷑ adhuc. Quis enim est ut hac
uita sic mundus: ut non sit magis ma-¬
gisq mundandꝰ: Ubi si dixerimus qͥa
peccatũ non habemus: nos ipsos seduci-¬
mus: & ueritas in nobis non ẽ. Si autẽ¬

Expanded text:
vos mundi estis, mundi scilicet atque munvos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si aute
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq cũ de patre tanquã de agͥcola
plus afferant fructũ: continuo etiam
se ipsũ mundatorem palmitũ ostendens:
iam uos inquit mundi estis ꝓpter ser
sermonẽ quẽ locutꝰ sum uobis. Ec̃ce &
ipse mundator est palmitum. quod est
agͥcolȩ non uitis officium: qui etiam
palmites oꝑarios suos fãcit. Nam & si
non dant incrementum. impendunt
tamen aliquod ad iumentum. sed ñ de¬
suo: quia sine me inquit non potestis face-¬
re quicꝗͣ. Audi etiã ipsos confitentes. Quid
autẽ ẽ apollo: quid autẽ paulus: Minist̾
ꝑ quos credidistis. Et unicuiq sicut dñs
dedit. Ego plantaui: apollo rigauit. &
hoc gͦ sicut unicuiq dñs dedit. non itaq de
suo. Iam uero quod sequit᷑. sed d̾s increm̃¬
tum dedit: non ꝑ illos sed ꝑ se ipsum facit.
Excedit hoc humanam humilitatẽ. exce¬
dit angłicam sublimitatẽ: nec om̃ino ꝑ-¬
tinet nisi ad agͥcolam trinitatẽ. Iam

Expanded text:
Denique cum de Patre tanquam de agricola Denique cum de Patre tanquam de agricola plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendit. Jam vos, inquit, mundi estis, propter sermonem quem locutus sum vobis . Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non desuo, quia sine me, inquit, nihil potestis facere Ibidem, 5. Audi etiam ipsos confitentes. Quid autem est Apollo? Quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
Unius quippe naturȩ sunt uitis & palmi¬
tes. Propter qđ cũ esset ds cuiꝰ naturȩ non
sumus: factus ẽ homo ut in illo esset uitis
humana natura. cuius & nos homines
palmites ẽẽ possemus. Qd gͦ ẽ ego sũ uitis
uera: Ab illa  utiq discernit cui dicit᷑ qͥuo
modo conuersa es in amaritudinẽ uitis
aliena: Nam quo pacto ẽ uitis uera: quȩ
ex pectata est ut faceret uuam. fecit autem
spinas: Ego sum inquit uitis uera: &
pater m̃s agricola est. Omne palmitẽ in me
ñ ferentẽ fructũ tollet eũ: & omẽm qͥfert fruc¬
xp̃c: scd̾m qđ ait pater maior me est. Se¬
cundum id autẽ quod ait ego & pater
unum sumꝰ. & ipse agricola est. Nec ta¬
lis quales sunt qui extrinsecus oꝑando
exhibent ministeriũ: sed talis ut det
etiam intrinsecus incrementũ. Nã neq
qui plantat ẽ aliqͥd neq qui rigat: sed
est xp̃c: quia d̾s erat uerbũ. unde & ipse
& pater tinum sunt. Et si uerbũ caro fa¬
ctum est quod non erat: manet qđ erat.

Expanded text:
Unius quippe naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera? modo conversa es in amaritudinem vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum; ecundum quod ait, Pater major me est: secundum id vero, quod ait, ego et Pater unum sumus, et ipse agricola est; nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed est, quia Deus erat Verbum: unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet autem quod erat.
Abbreviated transcription (Latin):
floruit: nucesq clausa subtecto ꝓdux¬
it. Qui gͦ ꝓscripsit lapideas tabulas sine
stilo ferreo: ipse grauidaurt mariam
sp̃u scõ. & qui ꝓdux̃ panes in heremo
sine aratione: ipse inpregnauit uirgi¬
nem sine corruptione. Et qui fecit uir-¬
gam sine pluuia germinare: ipse fecit
filiam dauid sine semine generare.
Postremum ioseph filius ꝓpħarũi. num
quẽ admodum scripserit: Ecce uirgo
in utero concipiet & pariet filium: &
uocabitis nomen eiꝰ emmanuel. Qd gͦ
legisti in libris tuis. aspice mariã ocłis
tuis: ut digne dicas canticũ dauid pa¬
tris tui. Sicut audiuimꝰ ita & uidimus
in ciuitate dñi uirtutum: in ciuitate
dei nr̃i. Accipe gͦ mariam coniugẽ tuã
uocabit᷑ filiꝰ uidei sed uocabit᷑ filiꝰ di sicut ceci

Expanded text:
floruit, nucesque clausa sub tecto produxfloruit, nucesque clausa sub tecto produxit. Ergo qui scripsit lapideas tabulas sine stilo ferreo, ipse gravidavit Mariam Spiritu sancto: et qui produxit panem in eremo sine seminatore, ipse fecundavit Virginem sine corruptione: et qui fecit virgam sine pluvia germinare, ipse fecit filiam David sine semine generare. Postremo, Joseph filius David, filius quemadmodum scripserit, Ecce virgo in utero accipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel ? Quod ergo legisti in Libris tuis, aspice in Maria oculis tuis: ut digne dicas canticum David patris tui, Sicut audivimus, ita et vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri . Accipe ergo Mariam conjugem tuam, vocabitur filius Judaei, sed vocabitur Filius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ctis libramine dicens ad ioseph in uisi¬
one. Ioseph inquit fili dauid cur tan¬
tum turbaris : Quare multum contri-¬
staris. Cur in somno cogitando desudas:
Cur uigilando tristis ambulas: Cur de
maria male tͥ ingeris suspitionem: cũ
ipsa tͥ generatura sit saluatorem: Ido
legisti in ꝓphetia: non intellexisti in ma-¬
cerdotali. non solum sacerdotali. uerũ
etiam & regali: filius ꝓpħarũ. socius scͥ¬
barum: ds qui scͥpsit mirabilia in lege
sua. ipse fecit mirabilia in coniuge tua.
Quid autem sunt di mirabilia: nisi
quȩ sunt hominib impossibilia: Mira¬
bilia gͦ di in lege non legisti: qd si etiam
legisti. quare non intellexisti. Ipsa certe
lex quam cotidie legis: sine grasio scͥpta
est in tabulis lapideis. Lege & intellige:
quod panem in heremo terra ꝓduxit:
cuiꝰ semen arator in terra nullus indux¬
it. Uirga etiam a aron annis sicca quã-
plurimis. sine aqua reuixit in templo

Expanded text:
ctis libramine dicit ad Joseph in visictis libramine dicit ad Joseph in visione: Joseph, inquit, fili David, cur tantum tribularis, quid multum contristaris, cur in somno cogitando desudas, cur vigilando tristis ambulas, cur de Maria malam tibi ingeris suspicionem, cum ipsa tibi generatura sit Salvatorem? Aufelegisti in prophetia, non intellexisti in Macerdotali, non solum sacerdotali, verum etiam et regali, filius Prophetarum, socius Scribarum: ille Deus qui scripsit mirabilia in Lege sua, ipse fecit mirabilia in conjuge tua. Quid autem sunt Dei mirabilia, nisi quae hominibus sunt impossibilia? Mirabilia ergo Dei in Lege non legisti? Quod si etiam legisti, quare non intellexisti? Ipsa certe, Lex quam quotidie legis, sine graphio scripta est in tabulis lapideis. Lege et intellige quod panem in eremo terra produxerit, cujus semen in terra arator nullus induxit. Virga etiam Aaron annis sicca quam plurimis sine aqua revixit, in templo
Abbreviated transcription (Latin):
dimittam tacite coniugium. Cogita¬
uit inquit ioseph sicut euangłm dicit
occulte dimittere mariam coniugẽ suã.
Cogitauit inqͥt ut esset adulteriũ: cũ iam
esset alterius: non mentis refragatione.
sed ficdi conceptione. Sed non timeat¬
qm̃ sicut in dauid ueniam contulit ser-¬
saluatoris. ueni iam mater dñi casta:
inqua non uiribis appeticio. sed sp̃s sc̃i
adimpletio est. Quam non uiolauit io-¬
seph uir iudeus: sed solus impregnauit
omp̃s d̾s. Quȩ non es cõmixta ioseph sp̃o¬
so duo: nec cogͣita alicui uiro. Sed soli õi
patrem tuum. Non illum dauid adul-¬
forti manu preliatum: dui cũ diabo¬
lo altercatum. Surgat dñs in adiutoriũ
tuum: mittat de celo angłm suũi. qui
insitet in somnio sponsum tuum. Suspẽ¬
Parat itaq ioseph animum in tempore:i
quo mariam possit occulte dimittere.
Cece iterum ille uirginis paranimphꝰ
non homo. sel angłs gabrihel ille con¬
spicuus cęli cursor equissimus medio no¬

Expanded text:
dimittam tacite conjugium. Cogitadimittam tacite conjugium. Cogitavit, inquit, Joseph, sicut Evangelium dicit, occulte dimittere Mariam conjugem suam . Cogitavit ut esset alterius, cum jam esset alterius, non mentis refragatione, sed fidei conceptione. quoniam sicut in David veniam contulit serSalvatoris. Veni jam, Mater Domini casta, in qua non fuit virilis appetitio, sed Spiritus sancti adimpletio; quam non violavit Joseph vir Judaeus, sed solus impraegnavit omnipotens Deus; quae non es commixta Joseph sponso tuo, nec cognita alicui viro, sed soli omnipatrem tuum, non illum David adulforti manu praeliatum, diu cum diabolo altercatum. Surgat Deus in adjutorium tuum; mittat de coelo angelum suum, et visitet in somnis sponsum tuum. SuspenParat itaque Joseph animum in tempore, quo Mariam possit occulte dimittere.cce iterum Virginis ille paranymphus, non homo, sed angelus Gabriel ille conspicuus, coeli cursor aequissimus, medio no
Abbreviated transcription (Latin):
timebit: ut non agat impie. Hanc mosay¬
cam sententiam ego precauebam. ipsamq
luxuriam in corpore meo refrenabam:
maxime quia & dauiticam filiam esse
& regali me functum sacerdotio prenos¬
cebam. Sed qm̃ nichil mirum. nichil ẽ.¬
colo hystoriam. Dauid regem bethsabeȩ
uriȩ ethei mulierem audacia extulit
regalis: nec eum timor terruit parenta¬
lis. Mariam dauid regis filiã cogitatio
impulit puellaris: nec eam timor ter¬
ruit palentalis. Quid gͦ faciam: Quid
agam : Anxio. doleo gemo curro. consi¬
lium quero. nec plenũ inuenio. Prodo aut
taceo : quid faciã penitꝰ nescio. Prodo ad¬
ulteriũ. aut taceo ꝓpter obprobrium: si
ꝓ didero adulterium quidem non consen¬
tio. sed necem crudelitatis incurro: qm
scđm librum moysi lapidandam esse cog¬
nosco. Si tacuero malum consentio: &
cum adulteris portionem meã pono.
Qm̃ gͦ tacere malum ẽ. adulterium ꝓ¬
dere peius est: ne ꝑme fiat homicidiũ.

Expanded text:
timebit, et non aget impie . Hanc Moytimebit, et non aget impie . Hanc Moysi sententiam praecavebam, ipsamque luxuriam in meo corpore refrenabam, maxime quia et David filiam esse, et regali me functum sacerdotio praenoscebam. Sed quoniam nihil mirum est, colo historiam. David regem in Bersabee Uriae Cethaei mulierem audacia extulit regalis, nec eum timor terruit maritalis: Mariam David regis filiam cogitatio impulit puellaris, nec eam tenuit terror parentalis. Quid ergo faciam? quid agam? Anxior, gemo, doleo, curro, consilium quaero, nec plenum invenio. Prodo, aut taceo? Quid faciam penitus nescio. Prodo adulterium, aut taceo propter opprobrium? Si prodidero, adulterium quidem non consentio, sed naevum crudelitatis incurro; quia secundum librum Moysi lapidandam esse cognosco. Si tacuero, malum consentio; et cum adulteris portionem meam pono. Quoniam ergo tacere malum est, adulterium prodere pejus est; ne per me fiat homicidium,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit te. audi me: & ne ꝑturberis in te.
terea ioseph mariȩ sponsus: qͥd cum ea
suam: uidit in ea tumescentes uenas
in gutture & tenuari facie. Postremo
uidit eam gressib grauari: intellexit
mariȩ uterũ grauidari. Turbat᷑ ioseph
disputans dicit. Unde hoc contigit: qͥd¬
tetigi. Si non tetigi. non uiolaui. Si non
uiolaui: non grauidaui. Heu heu. qͥd
contigit. qͥd putas euenit. ꝑ quem maria
cecidit: quẽ sibi plusquã me adulantẽ
inuenit: Ego autẽ cũ licentiã habeam
maritalem: ante thorum nuptiarum.
puellarem ñ uexaui pudorem. Timui
multum ꝑtimui: qđ in illo
sayco libro sententiali uerbo p̾¬
fixum est: ut quecũq uirgo paternam
domum fedauerit adulterio. morienda
lapidib subiacebit. Similiter & uir qui
non designauerit: moriendus & ipse cũ
ferire uoluit: simulq ad ulteros punire
mandauit. Sic namq auferetis obꝓbri¬
um de domo isrł. Et omĩs qui audierit

Expanded text:
fecit te; audi me, et ne perturberis in te: fecit te; audi me, et ne perturberis in te: terea Joseph Mariae sponsus, quid cum ea suam: vidit in ea tumescentes venas in gutture, et attenuari faciem, postremum vidit eam gressibus gravari; intellexit Mariae uterum gravidari. Turbatur Josephdisputans, dicit: Unde hoc contigit? qutetigi; si non tetigi, non violavi; si non violavi, non gravidavi. Heu! heu! quid contigit? quid, putas, evenit? per quem Maria sic cecidit? quem sibi plus quam me adulantem invenit? ego enim cum licentiam haberem maritalem, ante thorum nuptiarum puellarem non vexavi pudorem. Timui, multumque pertimui, quod in illo Mosaico libro Legis sententiali est verbo praefixum: quod quaecumque virgo paternam domum foedaverit adulterio, morienda lapidibus subjacebit: similiter et vir qui non demonstraverit, moriendum et ipsi cum feriri voluit, simulque adulteros perire mandavit. Sic namque ait: Auferetis opprobium de domo Israel; et omnis qui audierit,
Abbreviated transcription (Latin):
mecum. Dñs decum: sed non sicut mecũ.
In me enim licet sit dñs. mem& ipsum
creauit dñs: ꝑ te enim nasciturꝰ ẽ dñs.
Ita est enim maria dñs tecum. ut sit
in corde tuo: sit ĩ ut̾o tuo: adĩpleat m̃tẽ tuã.
adimpleat uentrẽ tuuꝓcedat formosus de
utero tuo: tanquã sponsus de thalamo
suo. Egredict᷑ rex ex intimo uentre tuo.
tanquã rex de cubiculo suo. Procedat
pͥnceps ex aula regali: ita ut uirginita
pudico: & immunis sim amarito: qͣm
uirum penitꝰ non cognosco: Sed si po
test fieri ut & concipiam intacta & ge¬
nerem clausa :indica modum & para-¬
tum inuenies animum meum. Om̃ĩb
enĩ modis ex opto dm̃ meũ ut ꝙ habeã
ꝓlem: & non ꝑd̾a pudorem. Refert an¬
Ii gelus gabriel modum conceptionis: qđ
in uerbo fieret saluatoris. Oinquit ma-¬
ria uirgo dei. sponsa dĩ. dilecta di filia
dei. mater di. Si hunc modum
modum a me requiris. quomͦ uirgo con-¬
cipias. uirgo parias. & post partũ uir-¬
go ꝑmaneas: uel quomodo fiet in te qͥ

Expanded text:
mecum. Dominus tecum; sed non sicut mecum. In me enim licet sit Dominus, memetipsum creavit Dominus; per te autem nasciturus est. Ita est enim, Maria, Dominus tecum, ut sit in corde tuo, sit in utero tuo; adimpleat mentem tuam, adimpleat ventrem tuum; procedat formosus de utero tuo, tanquam sponsus de thalamo suo; egrediatur rex ex intimo ventre tuo, tanquam rex de cubiculo suo; procedat princeps ex aula regali; ita ut virginitatpudico, et immunis sim a marito; quoniam virum penitus non cognosctest fieri ut et concipiam intacta, et generem clausa; indica modum, et paratum invenies animum meum. Omnibus enim me modis exopto ego Deo meo; ut et habeam prolem, et non perdam pudorem. Refert angelus Gabriel modum conceptionis, quod in verbo fieret Salvatoris. O, inquit, Maria virgo Dei, sponsa Dei; dilecta Dei, filia Dei, mater Dei, si hunc a me modum requiris, quomodo virgo concipias, virgo parias, et post partum virgo permaneas, vel quomodo fiet in te qui
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃: uocabit᷑ filius di. Habe gͦ ioseph
cum maria coniuge tua commnunẽ
uirginitatẽ membroꝵ: qui a uirgine-¬
is m̃embris uirtus nascet᷑ angłoꝵ. Sit
stitatis. & honorificentia scĩtatis: ut de
uirgineis membris ur̃is generetis scĩs
xꝑianis sponsum uirginitatis. & ma-¬
ritum castitatis. communẽ singłis uir-¬
ginib & maritatis. in qua nulla sit re¬
lotipia: quia uirginitatis salutatione
inpregnata est maria. Magñu me-
geli salutatione est impregnata. A
ioh̾e de udero est salutata: & generans
ab angłis hodie salutata. & lactans
uirginitas marie. ꝑstellam ẽ de cęlo
p̃dicata. & amagis munerib hono¬
rata. Gaude itaq ioseph. nimiumq
congaude uirginitati mariȩ: quia
solus meruisti uirginale possidere con¬
iugium: quia ꝑmeritũ uirginitatis
ita seꝑatꝰ es a concubitu uxoris. ut
pater dicaris saluatoris

Expanded text:
sed vocabitur Filius Dei. Habe ergo, Joseph, cum Maria conjuge tua communem virginitatem membrorum; quia de virginibus membris Virtus nascitur Angelorum. Sit stitatis, et honorificentia virginitatis: ut de virginibus membris generetis saeculis christianis sponsum virginitatis et maritum castitatis, communem singulis virginibus et maritatis, in quo nulla sit zelotypia; quia virginitas salutatione impraegnata est in Maria. Magnum merigeli salutatione est impraegnata, a Joanne de utero est salutata, et generans ab Angelis est hodie collaudata, et lactans virginitas Mariae per stellam de coelo est praedicata, et a Magis muneribus honorata. Gaude itaque, Joseph, nimiumque congaude virginitati Mariae, quia solus meruisti virginale possidere conjugium: quia per meritum virginitatis ita separatus es a concubitu uxoris, ut pater dicaris Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
non aꝑiet᷑ & homo non transiet ꝑ eã: &¬
ꝓpħiȩ ad impletio. Quid ẽ gͦ porta in domo
dni clausa: nisi qd̃ maria uirgo semꝑ erit
intacta: Et qͥd est homo non transiet
ꝑ eã: nisi ioseph non cognoscet eam: &
quid est dñs solus ĩtrabit & egredietur
ꝑ eam: nisi sp̃s sc̃s inpregnabit eam: &
angłoꝵ dñs nascit᷑ ꝑ eam: & quid ẽ clau¬

Expanded text:
non aperietur, et homo non transiet per non aperietur, et homo non transiet per prophetiae adimpletio! Quid est porta in domo Domini clausa, nisi quod Maria Virgo semper erit intacta? Et quid est, Homo non transiet per eam; nisi, Joseph non cognoscet eam? Et quid est, Dominus solus intrabit et egredietur per eam; nisi, Spiritus sanctus impraegnabit eam, et Angelorum Dominus nascetur per eam? Et quid est, Clau
Abbreviated transcription (Latin):
astissimum
mariȩ uirginis uterum.
sponse uirginis clausum ue¬
tris cubiculum. signatum¬
collaudarem: si messem meterem quam ñ
seminarem. de qua sic apłs ait. Quecũq
seminauerit homo: hȩc & metet. Herũ ẽ
om̃imꝰ fr̃s km̃i: uerum est hoc omnem
hominem metere quod seminauit. Ds̃ so¬
lus potest metere quod non seminauit.
sicut ipse filius uirginis in quadam euan¬
gelii lectione dixit. Meto ubi non semi¬
naui: & colligo ubi non sparsi. Dicat so¬
lus. dicat natus ex uirgine filius mariȩ.
dicat sponse matͥ suȩ. Meto ubi non semi¬
naui. & colligo ubi non sparsi. Dicat &¬
maria. Et ego te filium generaui: sed ur¬
ginitatem meã non uiolaui. Regnum
tenuiuirginitatis: & regem ge¬
nui castita tis. Ingredientem & egre¬
dientẽ habui inpalatio uentris. filium
imꝑatoris: & e manib meis non amisi
clauem regii pudoris. Porta facta sum cȩ¬
li: ianua facta sum filio di. Illa porta
dixit ad me angłs. Porta hec quã uides

Expanded text:
astissimum Mariae virginis uterum, sponsae virginis clausum ventris cubiculum, signatumcollaudarem, si messem meterem quam non seminarem, de qua sic Apostolus dicit, Quaecumque seminaverit homo, haec et metet . Verum est omnino, verum est hoc omnem hominem metere quod seminavit: Deus solus potest metere quod non seminavit, sicut ipse Filius Virginis in quadam lectione Evangelii ait, Meto ubi non seminavi, et colligo ubi non sparsi . Dicat, dicat: solus dicat natus ex Virgine, Filius Mariae, dicat sponsae matri suae, Meto ubi non seminavi, et colligo ubi non sparsi. Dicat et Maria: Et ego te filium generavi; sed virginitatem meam non violavi: regnum tenui virginitatis, et regem genui castitatis: ingredientem et egredientem habui in palatio ventris Filium imperatoris, et de manibus meis non amisi clavem regii pudoris. Porta facta sum coeli; janua facta sum Filio Dei. Illa porta dixit ad me angelus, Porta haec quam vides,
Abbreviated transcription (Latin):
biscũ colloquentẽ: carne absentẽ. & sp̃u p̃¬
sentẽ. Ulerecundia uirginitatis uultũ auerten¬
tem a collocut ore. & indicantẽ quomodo
inpregnata sit acreatore. Cram inquit ma¬
Ria in domomea puella iudea: ex semi¬
ne dauid regis generata. adulta facta sum¬
& desponsata. Desponsata sum coniugi: &
placui alteri. Non interueniente adulterio:
sed intercedente spũ scõ. Desponsata sum ho¬
mini iudeo: & placiri homini do. Despon¬
sauit me homo iudeus: & amauit me
quod me ad amasset d̾s m̃s: & putauit qͥa
adulterio impregnatꝰ eẽt uenter m̃s. Nãq
ignoto ioseph sponso meo. uenit ad me qͥd̃ã
magnus xp̃i paranimphus. non pat̾archa
primꝰ᷑. aut ꝓph̃a egregius. sed gabriel ille
archangłs: facie rutilans. ueste chorus¬
cans. incessu mirabilis. aspectu derribi-¬
lis. Uisitauit me & ꝑturbauit: saluta-¬
uit & grauidauit. Dixitq mͥ. Aue gr̃a

Expanded text:
biscum loquentem; carne absentem et spiritu prbiscum loquentem; carne absentem et spiritu praesentem; verecundia virginitatis vultum avertentem a collocutore, et indicantem quomodo impraegnata sit a Creatore. Eram, inquit Maria, in domo mea, puella Judaea, ex semine David regis generata: adulta facta sum, et desponsata sum conjugi, et placui alteri non interveniente adulterio, sed intercedente Spiritu sancto. Desponsata sum homini Judaeo, et placui homini Deo: desponsavit me vir Judaeus, et adamavit me quod me adamasset Deus meus, et putavit quod adulterio impraegnatus esset venter meus. Namque ignorante Joseph sponso meo, venit ad me quidam magnus Christi paranymphus, non patriarcha primus, aut propheta egregius; sed Gabriel ille archangelus, facie rutilans, veste coruscans, incessu mirabili, aspectu terribili, visitavit et perturbavit me, salutavit et gravidavit, dixitque mihi: Ave, gra
Abbreviated transcription (Latin):
sum filio dĩ. Adimpleuit uentrem meum
diuinitate: & uterum meũ non euacu¬
aui castitate. Exuut e uentre meo gygã¬
teo cursu magnificus: & uenter ms ñ ẽ
pudore euacuatꝰ. Necͥ eonceptione inuenta
sum sine pudore: necͣ parturitione in uen¬
ta sum cum dolore. O mira laudabilis
inter feminas quȩ ab angło salutat᷑. uirgi¬
nitas sola impregnata. nec uitiãta: exone¬
rata. nec euacuata. quia sic ͤ ab angło sa¬
lutata. Aue inquit gr̃a plena. dñs tecum.
felix umbilicus castitatis: qu & amplexus
non tetigit maritalis. Considero concep¬
tum tuum beata uirgo: & expauesco. In¬
tueor partum tuũ: & contremisco. Adoro
q filio dĩ. Quod rogo indica mͥ: sed tam̃
colloquenti decũ ignosce mͥ. Ignosce inqũa
mͥ. quod audeam seruus. atq utinam
uel bonꝰ. & nonctiam inutilis & malus
quor ut seruus. Ignosce gͦ mͥ. quod aude¬
am cum sponsa dñi mei confabulari:
& tamen indica mͥ qͦmͦ potuerit dĩ filius
ꝑ te generari. Audite audite mariam no-¬

Expanded text:
adimplevit ventrem meum divinitate, et uterum meum non evacuavit castitate: exivit de ventre meo, giganteo cursu magnificus, et venter meus non est pudore evacuatus, nec in conceptione inventa sum sine pudore, nec in parturitione inventa sum cum dolore. O mira et laudabilis inter feminas, in qua ab angelo est salutata virginitas, sola impraegnata nec vitiata, exonerata nec evacuata; quia sic est ab angelo salutata, Ave, inquit, gratia plena, Dominus tecum! Felix umbilicus castitatis, quem amplexus non tetigit maritalis! Considero conceptum tuum, beata Virgo, et expavesco; intueor partum tuum, et contremisco; adoro  Filii Dei? Quod rogo, indica mihi; sed tamen colloquenti tecum ignosce mihi: ignosce, inquam, mihi, quod audeam servus, atque utinam vel bonus, et non etiam inutilis et malusquor ut servus: ignosce ergo mihi, quod audeam cum sponsa Domini mei confabulari; et tamen indica mihi quomodo potuerit Dei Filius per te generari. Audite, fratres, audite Mariam no
Abbreviated transcription (Latin):
corruptus intereat: at si cęlesti solum
intentione congeratur. non ex terius
hominum fauore. non intus in anis
deforis rapit : tinea scindit interius.
fur abstulit diuitias eoꝵ. de quib
corrumpit uestes eoꝵ quos psalmista
redarguens ait. Qm̃ ds dissipat ossa
hominum sibi placentium. Ossa enĩ
uirtutum robur appellat. Ubi enim
thesaurus ur̃ est: ibi & cor ur̃m erit.
Hoc non solum de pecunia sed & de
cunctis passionib sentiendum est.
Gulosi d̾s uenter est. Ibi gͦ habet cor:
ubi & thesaurum. Luxoriosi thesauri
epulȩ sunt: lasciui ludicra: amatoris
libido. Hiuc seruit uitio. unusquisq
quo umncitur¬

Expanded text:
corruptus intereat, ac si coelesti solum corruptus intereat, ac si coelesti solum intentione congeratur, non exterius hominum favore, non intus inanis de foris rapit, tinea scindit interius. Fur abstulit divitias eorum de quibucorrumpit vestes eorum, quos Psalmista redarguens ait: Quoniam Deus dissipat ossa hominum sibi placentium . Ossa enim virtutum robur appellat. Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum erit. Hoc non solum de pecunia, sed de cunctis passionibus sentiendum est. Gulosi deus venter est. Ibi ergo habet cor ubi et thesaurum. Luxuriosi thesauri epulae sunt, lascivi ludicra, amatoris libido, hinc servit unusquisque a quo vincitur
Abbreviated transcription (Latin):
laborantes oportet susciꝑe infirmos.
facite uobis sacculos qui non ueteras¬
cunt: elemosinas uidelic& oꝑando
quarum merces in eternum maneat.
Ubi non hoc p̃ceptum ẽe putandũ
est: ut nichil peceuniȩ reseruetur a
sc̃is uel suis scilicet uel pauꝑum usib
suggerende: cum & ipse dñs cui mi¬
nistrabant angłi. tamen ad informan¬
dam ȩccłam loculos habuisse legat᷑.
& a fidelib oblata conseruans. & su¬
orum necessitatib aliisq indigenti¬
bus tribuens:. sed ne do ꝓpter ista
seruiatur. & ob inopie timorem iusti¬
cia deseratur. Thesaurum non defici¬
entem in cęlis quo fur non appropiat.
neq tinea corrumpit. Siue simplicit̾
accipiendum. quod pecunia seruata
deficiat uel uidelicet a fure thesauris
erepta uel in thesauris ipsa sui fragi¬
litate fedata. data autem ꝓ xp̃o ꝑ
in cęlis. seu certe ita intelligendum.
quod thesauris boni oꝑis si cõmodi
terrestris occasione condatur. facile

Expanded text:
laborantes, oportet suscipere infirmos . laborantes, oportet suscipere infirmos . Facite vobis sacculos qui non veterascunt. Eleemosynas videlicet operando, quarum merces in aeternum maneat. Ubi non hoc praeceptum esse putandum est, ut nil pecuniae reservetur a sanctis, vel suis scilicet, vel pauperum usibus suggerendae: cum et ipse Dominus cui ministrabant angeli, et tamen ad informandam Ecclesiam suam loculos habuisse legatur, et a fidelibus oblata conservans, et suorum necessitatibus aliisque indigentibus tribuens: sed ne Deo propter ista serviatur, et ob inopiae timorem justitia deseratur. Thesaurum non deficientem in coelis, quo fur non appropiat, neque tinea corrumpit. Sive simpliciter accipiendum quod pecunia servata deficiat, vel videlicet a fure thesauris erepta, vel in thesauris ipsa sui fragilitate foedata, data autem pro Chrisin coelis; seu certe ita intelligendum quod thesaurus boni operis, si commodi terrestris occasione condatur, facile
Abbreviated transcription (Latin):
gregem electoꝵ. uel ob
comꝑationem maioris
numeri reproboꝵ uel
potius ob humilitatis deuotionẽ no¬
minat: quia uidelic& ȩcclam suam
quantalibet numerositate iam dila-¬
tatam tamen usq ad finem mundi hu¬
militate uult crescere. & ad ꝓmissum
regnum humilitate ꝑuenire. Idoq eiꝰ
labores blande consolatus quam regnũ
dei tantum querere precipit: eidem re¬
gnum a patre dandum cum placita
benignitate ꝓmittit. Uendite quȩ possi¬
detis: & date elemosinam. Nolite inqͥt
timere ne ꝓpter regnum di militantib
huius uite necessaria defint: quin etiã
possessa ꝓpter elemosimam uendite.
Quod tunc digne fit : quando quis
semel pro dño suis om̃ib spretis nichil¬
ominus post hȩc labors manuum unde
uictum transigere & elemosinam dare
queat oꝑat᷑. Unde głatur apłs dicens.
Argentum aut aurum. aut uestem
nullius concupiui. ipsi scitis: q̃m ad
ea quȩ opus michi erant. & his qui
mecum sunt. ministrauerunt manꝰ
iste. Omnia ostendi uobis: qm sic

Expanded text:
gregem electorum, vel ob comparationem majoris numeri reproborum, vel potius ob humilitatis devotionem nominat. Quia videlicet Ecclesiam suam quantalibet numerositate jam dilatatam, tamen usque ad finem mundi vult crescere, et ad promissum regnum humilitate pervenire. Ideoque ejus labores blande consolatus, quam regnum Dei tantum quaerere praecipit, eidem regnum a Patre dandum complacita benignitate promittit. Vendite quae possidetis, et date eleemosynam. Nolite, inquit, timere ne propter regnum Dei militantibus hujus vitae necessaria desint, quin etiam possessa propter eleemosynam vendite. Quod tunc digne fit quando qui, semel pro Domino suis omnibus spretis, nihilominus post haec labore manuum unde et victum transigere, et eleemosynam dare queat, operatur. Unde gloriatur Apostolus, dicens: Argentum, aut aurum, aut vestem nullius concupivi, ipsi scitis, quoniam ad ea quae mihi opus erant, et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istae. Omnia ostendi vobis, quoniam sic
Abbreviated transcription (Latin):
de petro referam: cuius tanta a d̾o est ap¬
probata iusticia. tantaq ei potestas at¬
tributa est iudicandi. ut in arbitrio eiꝰ
poneret᷑ cęleste iudicium : ꝑspicite gͦ &
estimate quanto nobis sit petrꝰ apłs ho¬
nore reuerendus: cuius sententiam in
terris ꝓlatam sempiterni iudicis ȩqui¬
tas non repellit. Et ido diligenter in¬
tendite que sit eiꝰ głȩ magnitudo: cui
dum claues regni comittunt᷑ ȩterni cȩ¬
lũei claudere & aꝑire ꝑmissum est. Hoꝵ¬
randa hodie passio cęlebrat᷑: hoꝵ hodie
concursu letissimo ex colit roma marty-¬
rium. Et quoꝵ dudum imyia ꝑsecuta
est sanguinem: eoꝵ nc̃ peculiari deuota
patrocinio głatur¬

Expanded text:
de Petro referam, cujus tanta a Deo est apde Petro referam, cujus tanta a Deo est approbata justitia, tantaque ei potestas attributa judicandi, ut in arbitrio ejus poneretur coeleste judicium? Perspicite ergo, et aestimate quanto nobis sit Petrus apostolus honore reverendus, cujus sententiam in terris prolatam sempiterni judicis aequitas non repellit. Et ideo diligenter intendite quae sit ejus gloriae magnitudo, cui dum claves regni committuntur aeterni, coelum illi claudere et aperire permissum est. Horanda hodie passio celebratur: horum hodie concursu laetissimo excolit Roma martyrium; et quorum dudum impia persecuta est sanguinem, eorum nunc peculiari devota patrocinio g
Abbreviated transcription (Latin):
Aut quantũ in apłatus sui ministerio
complacuisse. xp̃o credimꝰ paulũ. qui
tantum placere potuit ꝑsecutor: Pla¬
cuit enim: quia non iniqui pectoris
studio. sed simplicis ignorantiȩ incau-¬
ta deuotione certabat. Deniq ut pͥmu
sensib eiꝰ sp̃s ueritatis infusus est: ostẽ¬
dit continuo non se xp̃i seuisse odio.
sed amore paternȩ legis innocenter
errasse. De quo qͥd ego potissimum di¬
cam cum fidelissimus ipse sibi sit testis:
uerecundius qđ in se gestũ est confitetur.
Ait enim uelut de altero quodam. scio
& audiuit archana uerba quȩ non licet
apło. cui in medio mortalium consti-¬
tuto & supra celos ire datum. & ad terras
redire concessum est. Qo hoc beatius ui¬
ro: qui inter secreta ꝑachsi ediscere me¬
ruit. quod nec lingua hominis posset
loqui. nec quisquã meͬret᷑ audire : Et cũ
tantȩ sint sublimitatis illa quȩ docuit.
ut comp̃hendere ea mens humana non
dere sibi asserit non licere: Quid etiam

Expanded text:
Aut quantum in apostolatus sui ministerio Aut quantum in apostolatus sui ministerio complacuisse Christo credimus Paulum, cui tantum placere potuit persecutor? Placuit enim, quia non iniqui pectoris studio, sed simplicis ignorantiae incauta devotione certabat. Denique, ut primum sensibus ejus Spiritus veritatis infusus est, ostendit continuo, non se Christi saevisse odio, sed amore paternae legis innocenter errasse. De quo quid ergo potissimum dicam? cum fidelissimus ipse sibi sit testis: , verecundius quod in se gestum est confitetur. Ut enim velut de altero quodam: Scio et audivit arcana 226 verba, quae non licet ificentius, cui in medio mortalium constituto, et supra coelos ire datum, et ad terras redire concessum est? Quid hoc beatius viro, qui inter secreta paradisi ediscere meruit quod nec lingua hominis loqui possit, nec quisquam mereretur audire? Et cum tantae sint sublimitatis illa quae docuit, ut comprehendere ea mens humana non od prodere sibi asserit non licere? Quid etiam
Abbreviated transcription (Latin):
li in seꝑabilem fidem passi-¬
onemq germanam. omni
nos deuotione fr̃s necesse. ẽ.
elebrare: quia & laudabilis
eos uita ad głosissimum ꝑ-¬
duxit occasum. & mirificus
obitus ꝑpetuam transmisit ad uitam.
Et licet in petro fides emineat. in paulo
doctrina p̾cellat. & magisterium tamen
pauli fidi plenitudo est. & credulitas petͥ
doctͥnȩ ẽ fundamentũ. quos tanta cęlestis
electionis dignatio uisitauit. ut hic fie¬
ret de piscatore docꝰtor: ille de ꝑsecutore
defensor. Sed in hoc omnipotentis di at¬
tollenda maiestas est: qđ inspiratione
mirabili docendi grãm tribuit imꝑito:
& inimicum fecit amare quod oderat:
& fidem qua impugnabat asserere. Illiꝰ
piscationem non abstulit. sed mutauit:
huiꝰ cȩcauit ocłos. ut purgatiore recep¬
to lumine. clarissime mentis acie ultra
humanum uidere possit aspectũ. Quan-
ti gͥ meriti apud dm̃ suum petrꝰ erat:
ut ei post nauiculȩ paruȩ remigium.
totius eccłiȩ gub̾nacula traderentur:.

Expanded text:
li inseparabilem fidem, passionemque germanam omni nos devotione, fratres, necesse est celebrare, quia et laudabilis eos vita ad gloriosissimum perduxit occasum, et mirificus obitus perpetuam transmisit ad vitam. Et licet in Petro fides emineat, in Paulo doctrina praecellat; et magisterium tamen Pauli fidei plenitudo est, et credulitas Petri doctrinae est fundamentum; quos tanta coelestis electionis dignatio visitavit, ut hic fieret de piscatore doctor, ille de persecutore defensor. Sed in hoc omnipotentis Dei attollenda majestas est, qui inspiratione mirabili 225 docendi gratiam tribuit imperito, et inimicum fecit amare quod oderat, et fidem, quam impugnabat, asserere. Illius piscationem non abstulit, sed mutavit; hujus caecavit oculos ut, purgatiore recepto lumine, clarissimae mentis acie ultra humanum videre possit aspectum. Quantum igitur meriti apud Deum suum Petrus erat, ut ei post naviculae parvae remigium totius Ecclesiae gubernacula traderentur?
Abbreviated transcription (Latin):
fenum agri qđ hodie est & cras incli¬
banum mitutur ds̃ sic uestit: quanto
magis minime fidi: Quidam coacte du¬
duob assib ueneant ad sensus refert:
Sed quomodo illa intelligentia toto euã¬
gelici sermonis corpori coaptetur: non
parue difficultatis est. ur̃i autem &
capilli capitis numerati sunt. Nolite
gͦ timere: multis passerib melioris es¬
tis uos. Manifestius suꝑior nr̃ȩ exposi¬
tionis sensus expressus est. quod time¬
re non debeant eos qui possunt corpus
occidere & animam non possunt. Qm̃
si sine di scientia parua quoq animalia
non decidunt: quantomagis homo
qui apłica suffultus sit dignitate:
Quod autem ait ur̃i autem & capilli
capitis omnes numerati sunt. immen¬
sam di erga homines ostendit. ꝓuiden¬
tiam. & in effabilem signat affectum:
etiam parua & ociosa dicta eius sci¬
entiam non fugiant. Derident intelli¬
gentiam ȩccłiasticam in hoc loco qui
carnis resurrectionem negant: quasi

Expanded text:
fenum agri quod hodie est, et cras in clifenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, quanto magis vos, modicae fidei! Quidam coacte duduobus assibus veneunt, ad sensus referunt. Sed quomodo illa intelligentia toto Evangelici sermonis corpori coaptetur, non parvae difficultatis est. Vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt. Nolite ergo timere; multis passeribus meliores estis vos. Manifestius superior nostrae expositionis sensus expressus est: quod timere non 64 debeant eos qui possunt occidere corpus, et animam non possunt, quoniam si sine Dei scientia parva quoque animalia non decidunt, quanto magis homo, qui apostolica fultus sit dignitate! Quod autem ait: vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt, immensam Dei erga homines ostendit providentiam, et ineffabilem signat affectum, etiam parva et otiose dicta ejus scientiam non fugiant. Derident intelligentiam ecclesiasticam in hoc loco, qui carnis resurrectionem negant, quasi