comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq hilaritatis plenũ iudiaum ac leticie fuit. In quo quid tibi uiris qui¬
us exercitacio profuerit non intłigo dicendi uis egregia summa festiui¬
tate & uenustate conuucta profuit. Ipe ule muciꝰ paterni uiris detẽ¬
ĩor & qĩ patemionii propugnator sui quid in illa causa anii amtrate
diceret attulit. qđ de uire cuuli depromptũ uideretur: quã in legẽ
fenderet. Ac in tir gñe puri apud migr̃os erercentur onines cũ in
eius mõi causas alias scriptum alias equitatẽ defendere docentur ¶ Et
credo inilla nulitis euisa si tu aut hereditatẽ aut militẽ detendutes adho¬
stilianas te actiones non ad tuã ium & ad oratoria facuitatẽ contulisses.
tu uero uel tu testamentũ detenderes sic ageres ut omine omuiu te¬
st amentorũ ius in eo iudicio poñtũ uideretur uel si cauiam ageres
militis patrẽ eiꝰ ut soles dicendo a mortius excitasses statiuses ante

Expanded text:
itaque hilaritatis plenum iudicium ac laetitiae fuit; in quo quid tibi iuris civiitaque hilaritatis plenum iudicium ac laetitiae fuit; in quo quid tibi iuris civilis exercitatio profuerit, non intellego; dicendi vis egregia, summa festivitate et venustate coniuncta, profuit. Ipse ille Mucius paterni iuris defensor et quasi patrimoni propugnator sui, quid in illa causa, cum contra te diceret, attulit, quod de iure civili depromptum videretur? Quam legem efenderet; at in hoc genere pueri apud magistros exercentur omnes, cum in eius modi causis alias scriptum, alias aequitatem defendere docentur. Et, credo, in illa militis causa, si tu aut heredem aut militem defendisses, ad Hostilianas te actiones, non ad tuam vim et oratoriam facultatem contulisses: tu vero, vel si testamentum defenderes, sic ageres, ut omne omnium testamentorum ius in eo iudicio positum videretur, vel si causam ageres militis, patrem eius, ut soles, dicendo a mortuis excitasses; statuisses ante
Abbreviated transcription (Latin):
ambigitur inter peritissimos non est difticille oratori etꝰ ꝑtis quãtũq de¬
fendoe auctore aliquem in ueniri aquo cum ad mentatas haitas acteꝑit
ipe eas oratoris lacertis uirib q torquebit. Niũ uero bona uenia hii
optimi uiri dixerim Steuole. tu libellis aut preceptis soceri tui cauĩm
Marcii curii defendisti. Non ne arripiusti patrocinuũ equitatis & derc̃¬
sionẽ testamentorum ac uoluntates mortuoꝵ. ac mea quidẽ sentecu
teequens enĩ te audiui atui astiu multo maiorẽ ꝓtem sentenciarũ sale
tuo & lepore & politissimis faceciis tius pellexiti cum & ulud nimũ
accunien illuderes & ad mirarer ingeiu sceuole qui cogitasset nasci
priꝰ oportere quã emori. Cumq muita colligeres & ex iegib & exse¬
natus comiutis & exuita ac ẜmone annuni nõ modo accute sed & ri¬
dicule & facete. Ubi siuerlu nouren sequeremur consia nichil posset

Expanded text:
ure, quod ambigitur inter peritissimos, non est difficile oratori eius partis, quamcumque deure, quod ambigitur inter peritissimos, non est difficile oratori eius partis, quamcumque defendet, auctorem aliquem invenire; a quo cum amentatas hastas acceperit, ipse eas oratoris lacertis viribusque torquebit. Nisi vero—bona venia huius optimi viri dixerim—Scaevolae tu libellis aut praeceptis soceri tui causam M'. Curi defendisti, non adripuisti patrocinium aequitatis et defensionem testamentorum ac voluntatis mortuorum. Ac mea qfrequens enim te audivi atque adfui—multo maiorem partem sententiarum sale tuo et lepore et politissimis facetiis pellexisti, cum et illud nimium acumen inluderes et admirarere ingenium Scaevolae qui excogitasset nasci prius oportere quam emori; cumque multa conligeres et ex legibus et ex senatus consultis et ex vita ac sermone communi non modo acute sed etiam ridicule ac facete, ubi si verba, non rem sequeremur, confici nihil posset:
Abbreviated transcription (Latin):
se multas ĩilitudines afferre multaq pro equitate cntra ius dicere
atq illum cum duerendo par ẽẽ non possoe qͣzqͣ fuit Crap in numero
dirtorum. s par galbe nlło mo ad auctores contugisse & id qꝑ ir̾e di¬
ceret  ii .t. nucii fratuis iui ubris & in iex̃ fi comientariis scriptũ
protulune. ac tamien contesine galbe disputatiae sibi probabilles & pro¬
re ueram iuderi ¶Attamen que cause st̃ ciusiñoi ut de rarũ iure dubi¬
umi ẽẽ non poñit omĩo inuidicio uocari nõ solent. Numi quis eo testam̃
tu ꝙ paterfamilias antefecit qua ei filiꝰ natus est hereditatẽ ietit. nemo
qr conitat agnostendo rumpi testinietu. Ergo in hc gnẽ uiris iudi¬
cia ulłi sunt uicet igitur impune oratori omem hanc ꝑte uiris in co¬
trouersiis ignorire que pars sine aubio multo maxima est. In eo aũt ꝙ

Expanded text:
se multas similitudines adferre multaque pro aequitate contra ius dicere; se multas similitudines adferre multaque pro aequitate contra ius dicere; atque illum, cum disserendo par esse non posset— quamquam fuit Crassus in numero disertorum, sed par Galbae nullo modo—ad auctores confugisse et id, quod ipse diceret, et in P. Muci fratris sui libris et in Sex. Aeli commentariis scriptum protulisse ac tamen concessisse Galbae disputationem sibi probabilem et prope veram videri. Ac tamen, quae causae sunt eius modi, ut de earum iure dubium esse non possit, omnino in iudicium vocari non solent. Num quis eo testamento, quod paterfamilias ante fecit quam ei filius natus esset, hereditatem petit? Nemo; quia constat agnascendo rumpi testamentum; ergo in hoc genere iuris iudicia nulla sunt: licet igitur impune oratori omnem hanc partem iuris non controversi ignorare, quae pars sine dubio multo maxima est; in eo autem i
Abbreviated transcription (Latin):
supiori. Quero igitur quid adiuuerit oratorẽ in his causis uiris s̃ciencia
cum hic uiris conultus supior fuit discesurus. qui eẽt nõ suo artificio s
alieno. hoe est nõ uiris ĩciencia sed eloquẽcia sb̾stentatus. E quidẽ hoc se¬
re auduu cum edilitatẽ. P. crañus petera cunq maiori natu &ẽ amsula¬
ris Sergius galba asiectaretur ꝙ Eraũ filiã. G. filio suo despopondis&
acessisse ad Ciañum consulendi causa quendam rusticanũ qui Crassinu
seduxissae iti ad eum retulisiet ⁊eĩponĩum qz ab eo uerũ magisqͣ ad suã
rem arcomodatũ actulisso. ut rum tristẽ gallu uidit nonune appella
uit quenuit q qua de ad Crassum ꝑtulissit ex quout audiuit mmo¬
manui prehendit. Et heus tu inquit quid titu inmentem uenit iti
renpondere: tum ule ñdenter lymo pitiñni amfirmare ita se iem halrͣ
ut resonduĩa. nec dubium ẽẽ posse gabam au̾t alludũs uarie & opio¬

Expanded text:
sio: quaero igitur, quid adiuverit oratorem in his causis iuris scientia, sio: quaero igitur, quid adiuverit oratorem in his causis iuris scientia, cum hic iuris consultus superior fuerit discessurus, qui esset non suo artificio, sed alieno, hoc est, non iuris scientia, sed eloquentia, sustentatus. Equidem hoc saepe audivi: cum aedilitatem P. Crassus peteret eumque maior natu et iam consularis Ser. Galba adsectaretur, quod Crassi filiam Gaio filio suo despondisset, accessisse ad Crassum consulendi causa quendam rusticanum, qui cum Crassum seduxisset atque ad eum rettulisset responsumque ab eo verum magis quam ad suam rem vit quaesivitque, qua de re ad Crassum rettulisset; ex quo ut audivit commomanu prehendit et "heus tu," inquit "quid tibi in mentem venit ita respondere?" Tum ille fidenter homo peritissimus confirmare ita se rem habere, ut respondisset, nec dubium esse posse; Galba autem adludens varie et copio
Abbreviated transcription (Latin):
ancrps sulabarii. ¶d qr sepe utitur orator sbsidio uiris in cauis id circho
istam uiris scienciam eloquencie tanq̃ aucilulã pedisicam q ad iunxisti.
Quod uero impudenciã anmiratus es eorũ patronorũ qui aut cum ꝓua
nescirent magna profiterentur & ea que maxima eeñt in iure auili trac¬
tare auderent in cansis cum eauescirent nonq̃ que didicũent utriusq
rei tacilis est &e prompta defenũo. Nan neq illud est murandũ qui quil
uerbis coencio fiat nesciat. einidẽ eiꝰ mulieris que coemptionẽ fecerit cã
posse detendere ¶ Neq si pui ingenii nauigii & magni eadem ẽ guberna¬
romine eloquenti uiris im ꝑito non ornatissime potuerit dici quiln ꝙ ĩ
causis omnln siẽ imipa. as. curii que abite nuꝑ est dicta & ut intici uici¬
lii mancimn controuersia atq m eo puero qui ex altera natus erat uxore nõ
remisso nũcio s̃upiori fuit inter peritissimos simima deuire disscusio nũcio¬

Expanded text:
or subsidio iuris in causis, idcirco istam iuris scientiam eloquentiae tamquam ancillulam pedisequamque adiunxisti. Quod vero impudentiam admiratus es eorum patronorum, qui aut, cum parva nescirent, magna profiterentur aut ea, quae maxima essent in iure civili, tractare auderent in causis, cum ea nescirent numquamque didicissent, utriusque rei facilis est et prompta defensio. Nam neque illud est mirandum, qui, quibus verbis coemptio fiat, nesciat, eundem eius mulieris, quae coemptionem fecerit, causam posse defendere; nec, si parvi navigi et magni eadem est in gubernahomine eloquenti iuris imperito non ornatissime potuerit dici? Quibus quidem in causis omnibus, sicut in ipsa M'. Curi, quae abs te nuper est dicta, et in C. Hostili Mancini controversia atque in eo puero, qui ex altera natus erat uxore, non remisso nuntio superiori, fuit inter peritissimos homines summa de iure dissen
Abbreviated transcription (Latin):
uirilem non ideri. Ergo ille quoq clannatus ẽ neq solũ primis sententiis
quib tantum stituebant iudices claminarent an iouierent s &̃ illis quas ite¬
rũ legib tere delebant ¶ Erat aut atheius reo cdannato ex sentencia cum ui¬

Expanded text:
virilem non videri. Ergo ille quoque damnatus est; neque solum primis sententiis, virilem non videri. Ergo ille quoque damnatus est; neque solum primis sententiis, quibus tantum statuebant iudices, damnarent an absolverent, sed etiam illis, quas iterum legibus ferre debebant; erat enim Athenis reo damnato, si frau
Abbreviated transcription (Latin):
talis uir amissus eit. cdum causa ita dicitur. ut si illa comenticia platoĩs
auitate res ageretur nemo in gemuit. nemo in damauit patronoꝵ
nichil cuiq̃ doluit. nemo ẽ questus nemo reipl. ĩplorauit. nẽo
stiicis ⁊ rnunciaretur ¶Imitatus est homo rominus & consularis uetrre
illum ĩocratem qui cum omiu sapientissimꝰ eẽt santissie̾ q uixisset itaĩ
iidicio capitis prose ipe dixit ut non supplex aut rrus s magister aut domĩꝰ
meleretur er̃ iudicum ¶um &̾ cu ei scriptam oracionem anerniñmuꝰ
orator lisias attulisset quam ñ ei iuderetur ediscere. ut ea prose iudicio uterit̃
nonmi uitus legit & comode scriptami ẽẽ dixit. sed inquit ũt si michi caltros
s̃ connyos attulisses non uterer quauis eent habiles atq apti ad pedem quia
non eeñt uiriles sic illam oracione duertã ũbi & oratoriam uideri. firtem &

Expanded text:
talis vir amissus est, dum causa ita dicitur, ut si in illa commenticia Platonis talis vir amissus est, dum causa ita dicitur, ut si in illa commenticia Platonis civitate res ageretur. Nemo ingemuit, nemo inclamavit patronorum, nihil cuiquam doluit, nemo est questus, nemo rem publicam imploravit, nemoStoicis renuntiaretur. Imitatus est homo Romanus et consularis veterem illum Socratem, qui, cum omnium sapientissimus esset sanctissimeque vixisset, ita in iudicio capitis pro se ipse dixit, ut non supplex aut reus, sed magister aut dominus videretur esse iudicum. Quin etiam, cum ei scriptam orationem disertissimus orator Lysias attulisset, quam, si ei videretur, edisceret, ut ea pro se in iudicio uteretur, non invitus legit et commode scriptam esse dixit; "sed" inquit "ut, si mihi calceos Sicyonios attulisses, non uterer, quamvis essent habiles atque apti ad pedem, quia non essent viriles," sic illam orationem disertam sibi et oratoriam videri, fortem et
Abbreviated transcription (Latin):
uero lir solum dixit s ip̃e & senũt & fecit. Nan cum eẽt ille uir exẽpli
ut scitis in nocencie. cũq illo nemo integrior eẽt in auitate neq sanctiõ
non m̃o supplex iudicibus ẽe uoluit sed ne ornacius quidẽ aut liberius
causam dici suam quã uimplex oracio ueritatis ferebat paulũ huic cotte
tribuit ꝑtim dip̃tim̃ino adoloĩcenti sororis sue filio dixit itẽ cam ullã
quadam exꝑte.Q.muciꝰ more suo in illo apparatu pure & dillucide. Q
s̃i tu nũc Erasse dixiñes qui sb̾sidium oratori ex illis disputacionib ꝗb¬
ph̾i utuntur ad ditẽdi copiam retendũ ẽẽ paulo ante dicebas & si tibi ꝓ
P. rutilo nõ philosophorũ more s tuo liciusie dicere quãnis scelerati il¬
u fiuĩent ñcuti fuerũ restiferi ciues supplicioq digni tamen om̃em eoꝵ¬
imi portunitatẽ ex intimis mentib euellisset uis oracioĩs tue. Nunc

Expanded text:
vero hoc solum dixit, sed ipse et sensit et fecit: nam cum esset ille vir exemplum, vero hoc solum dixit, sed ipse et sensit et fecit: nam cum esset ille vir exemplum, ut scitis, innocentiae cumque illo nemo neque integrior esset in civitate neque sanctior, non modo supplex iudicibus esse noluit, sed ne ornatius quidem aut liberius causam dici suam, quam simplex ratio veritatis ferebat. Paulum huic Cottae tribuit partium, disertissimo adulescenti, sororis suae filio; dixit item causam illam quadam ex parte Q. Mucius, more suo, nullo apparatu, pure et dilucide. Quod si tu tunc, Crasse, dixisses, qui subsidium oratori ex illis disputationibe paulo ante dicebas, et, si tibi pro P. Rutilio non philosophorum more, sed tuo licuisset dicere, quamvis scelerati illi fuissent, sicuti fuerunt pestiferi cives supplicioque digni, tamen omnem eorum importunitatem ex intimis mentibus evellisset vis orationis tuae. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
nuĩe ĩe aiebat ꝓ grauiter ⁊eprehendẽ solebat ꝙ is .ł. scribonio questice̾
ineum ferentem ipłi misericordiã concitasset. cum.aꝯ. cato ꝗalbe grauis
atii acer mimicus aspere ap̃ populũ romanũ & uehementer eẽt locutus
quam oracionem inoriginib sus exposuit ¶ Reprehendebat igitur gal¬
bam rutilius. ꝙ is .g. sulpicii galli propinqui sui .R. pupillũ filiũ ipe pe¬
ne in humero suos extulissoꝵ qui patris clarissimi recordatione & memo¬
ria fletum populo mouero. & duos filios suos ꝓuos tutele sopuli c̾i¬
in uidia populi tum galba p̾meretur iisq cum tragediis uberatum tere¬
bit ꝙ item ap̃ catonẽ s̃criptum ẽẽ uideo. nisi pueris & lacrimis us
eẽt renas eum daturũ fuiĩe. Heo ⁊utiliꝰ ualde uituperabat & huic
humilitati dicebat uel exiliũ fusĩe uel morte ante ponendam. Neq

Expanded text:
nisse se aiebat, pergraviter reprehendere solebat, quod is, L. Scribonio quaestionem nisse se aiebat, pergraviter reprehendere solebat, quod is, L. Scribonio quaestionem in eum ferente, populi misericordiam concitasset, cum M. Cato, Galbae gravis atque acer inimicus, aspere apud populum Romanum et vehementer esset locutus, quam orationem in Originibus suis exposuit ipse. Reprehendebat igitur Galbam Rutilius, quod is C. Sulpici Gali propinqui sui Q. pupillum filium ipse paene in umeros suos extulisset, qui patris clarissimi recordatione et memoria fletum populo moveret, et duos filios suos parvos tutelae populi com invidia et odio populi tum Galba premeretur, hisce eum tragoediis liberatum ferebat; quod item apud Catonem scriptum esse video, nisi pueris et lacrimis usus esset, poenas eum daturum fuisse. Haec Rutilius valde vituperabat et huic humilitati dicebat vel exsilium fuisse vel mortem anteponendam. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
uir fortis ẽẽ non põt. omitto fauces ex quib te erripi ius ne iudicio
iniquo exorbeatur sangius tuus. ꝙ sapienti negant accidere posse. ser¬
iure uõ non modo te i unnueriũ senatũ. cuiꝰ tũ causas agelus ausuꝰ
es dicere ¶ Potest ne uirtus Erasie yuire istis auctoritatib quorũ
suu uis atu omniũ rerũ impunicã litertatẽ tenere debeat ¶Que uõ
addidisti non modo ĩcenatum yiure posse populo ied & delere: Quis
hic pħus tam molis tam languidus. tam eneruatus tam oĩa aduolu¬
ntatem corporis. doloremq referens probare posset senatum seruire ipłos
cui popuł ipe modecandi & regendi iui potestatẽ qi quasdã habenas tradi¬
disset. Itaq hec cum ate diuinitus ege dicta arbitrarer. P. rutiliꝰ riifus hõ
cta ẽẽ dicebat. Ite̾ .R. seruiũ galbam quem homine̾ prote oõ memi¬

Expanded text:
vir fortis esse non potest; omitto faucis, ex quibus te eripi vis, ne iudicio vir fortis esse non potest; omitto faucis, ex quibus te eripi vis, ne iudicio iniquo exsorbeatur sanguis tuus, quod sapienti negant accidere posse: servire vero non modo te, sed universum senatum, cuius tum causam agebas, ausus es dicere? Potestne virtus, Crasse, servire istis auctoribus, quorum suum ius atque omnium rerum impunitam libertatem tenere debeat. Quae vero addidisti, non modo senatum servire posse populo, sed etiam debere, quis hoc philosophus tam mollis, tam languidus, tam enervatus, tam omnia ad voluptatem corporis doloremque referens probare posset, senatum servire populo, cui populus ipse moderandi et regendi sui potestatem quasi quasdam habenas tradidisset? Itaque haec cum a te divinitus ego dicta arbitrarer, P. Rutilius Rufus, homcta esse dicebat; idemque Servium Galbam, quem hominem probe commemi
Abbreviated transcription (Latin):
do piuadere uelit cogitent. senciant. opinantur. expectent: Teneat igĩ¬
oporter uenas ciꝰa gnis etatis ordinis & corũ ap̃ quos aliquid agit¬
uet ũbi ad huiꝰ mõi tusculani ⁊equiem atq ocium. ne si quãdo ei dicẽdũ
erit de iusticia & fide inutuetur aplatone qui cum hec exprimenda uer¬
ius arbitraretur nouam quandã tin̾xit inlibris ciuitatũ uiq eo illa q̃
dicenda deiusticia putabat auite consuetudĩe & aciuitatũ moribus ab¬
rorebant ¶ Quod ñ ea probarentur imppłis atq ciuitatib quii tibi
Eraue concessuiet cdariuimo iuro & amplusimo principi ciuitatis ut
illa diceres in maxima octione tuoru auiu que dixuti erripite nos
ex museriis erripite e t̾aucib eorum quorũ crudelitas nr̃o sanguine
non põt expleri nolite smere nos cuuquã ẜuire nisi nobis uniuerũs
nuln ae poiumus ae delenius. ¶ Omitto miserias inꝗb ut illi auit

Expanded text:
do persuadere velit, cogitent, sentiant, opinentur, exspectent; teneat do persuadere velit, cogitent, sentiant, opinentur, exspectent; teneat oportet venas cuiusque generis, aetatis, ordinis, et eorum, apervet sibi ad huiusce modi Tusculani requiem atque otium, ne, si quando ei dicendum erit de iustitia et fide, mutuetur a Platone; qui, cum haec exprimenda verbis arbitraretur, novam quandam finxit in libris civitatem; usque eo illa, quae dicenda de iustitia putabat, a vitae consuetudine et a civitatum moribus abhorrebant. Quod si ea probarentur in populis atque in civitatibus, quis tibi, Crasse, concessisset, clarissimo viro et amplissimo et principi civitatis, ut illa diceres in maxima contione tuorum civium, quae dixisti? "Eripite nos ex miseriis, eripite ex faucibus eorum, quorum crudelitas nisi nostro sanguine non potest expleri; nolite sinere nos cuiquam servire, nisi vobis universis, quibus et possumus et debemus." Omitto miserias, in quibus, ut illi aiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uis facit. Itia. ia que uulgo st expetenda aq opribilia idenur dicẽ¬
do amplificat atqr ornat. Neq uilt ita sapiens inter stultos uideri uti
qui audiant aut illum in eptum aut graculum putent aut &̃ nĩ ualde
probẽt in geniũ oratoris sapienciam ad mirentur se ẽẽ stultos mole¬
cte ferant. s ita pagrat ꝑ animos hominũ ita seusus hominũ mentes q
ꝑ tractat ut non desideret philosophorũ descriptiones neq exquirat o¬
racione sũmũ illud bonũ in animo ue sit an in corpore uirtute an uolu¬
ptate definiatur an hec niter se iungi copulariq possunit an uero ut ꝗ¬
busdam iium nichil certum scire nichil plane cognoĩa & ꝓcipi possit
quarũ rerũ fatror magnam multiplicẽ qz ẽẽ disciplinã & multas co¬
mosas uarias q oraciones. ¶Sed aliuid quiddã longe aliud Craue
querimiꝰ accuto homine nolis opus est & natura uiq calidus astutꝰ¬
qui sagaciter ꝑuestiget quid ĩuiciues. iiq homines quilꝰ aliꝗd dicẽ¬

Expanded text:
is facit; itemque ea, quae vulgo expetenda atque optabilia videntur, dicendo amplificat atque ornat; neque vult ita sapiens inter stultos videri, ut ei, qui audiant, aut illum ineptum et Graeculum putent, aut, etiam si valde probent ingenium, oratoris sapientiam admirentur, se esse stultos moleste ferant; sed ita peragrat per animos, ita sensus hominum mentisque pertractat, ut non desideret philosophorum descriptiones neque exquirat oratione, summum illud bonum in animone sit an in corpore, virtute an voluptate definiatur, an haec inter se iungi copularique possint; an vero, ut quibusdam visum, nihil certum sciri, nihil plane cognosci et percipi possit; quarum rerum fateor magnam multiplicemque esse disciplinam et multas copiosas variasque rationes. Sed aliud quiddam, longe aliud, Crasse, quaerimus: acuto homine nobis opus est et natura usuque callido, qui sagaciter pervestiget, quid sui cives eique homines, quibus aliquid dicen
Abbreviated transcription (Latin):
iuie ut ille pater eloquecie de ie Socrates scripit ip̃e pudore aditendo & timi¬
ditate ingenua quadĩ refugisti. siue ut ipe iociri soles imu putasti satis ẽẽ nõ
modo inuna familia rethorẽ sed pene in tota ciuitate nõ tamentibi hos libros
eẽ preteritũ. qđ quisqͣ sũinis ingeniis acrrimus studiis optina aocirina maꝰ¬
ximo uiu cognoiti ac pcipi potusse arhitriretur qđ tu ficilime poteris iudicĩt
qui pruclencia racionẽ q dicrdi ptr ipum uium aut ꝑnos pcipe uoliusti. S

Expanded text:
sive, ut ille pater eloquentiae de se Isocrates scripsit ipse, pudore a dicendo et timisive, ut ille pater eloquentiae de se Isocrates scripsit ipse, pudore a dicendo et timiditate ingenua quadam refugisti, sive, ut ipse iocari soleo, unum putasti satis esse non modo in una familia rhetorem, sed paene in tota civitate, non tamen arbitror tibi hos libros esse praeteritum, quod quisquam summis ingeniis, acerrimis studiis, optima doctrina, maximo usu cognosci ac percipi potuisse arbitraretur, quod tu facillime poteris iudicare, qui prudentiam rationemque dicendi per te ipsum, usum autem per nos percipere voluisti. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ asimus oratorib de eloquẽcia diuinitꝰ ẽẽ dicta: autodirẽ iuteris ũ ilo
mio assequi complecti qz potuisse. Lel me heecule &̾ ut iandẽ eorũ ia pro¬
re senescentez quãtu ego possem ab uluiione hominũ ati ascueio uidicarẽ
N in ũ exscriptis angnõsti ip̃i sius potiuussẽt niniꝰ turtisse he modo ẽe putas¬
sem ⁊ alurandum. ¶ Sed cũ atee non miuti ꝙ quide extaret & id ip̃m ido¬
redderẽ ñ rosic̾ ¶ Quod & hoc ip̃e aggredior maiore ad probndũ qr nõ deS̾¬
uii grille aut .g. carbonis eloquecia scribo aliquid inquo liceit michi tiigẽ
ñ quid ueli ulliꝰ memioria iam me reftellete. sed edotec his cognostedi ꝗ
cos ip̃os de quiln ioquor sere audierũt corũ quiln aibo illi oritores ut sii¬
uitest oracione aut ib̾tuiꝰ aut ornaciꝰ ẽẽ. Sed quou sine indicio ut soles dicẽ

Expanded text:
rem a summis oratoribus de eloquentia divinitus esse dicta, custodirem litteris, si ullo rem a summis oratoribus de eloquentia divinitus esse dicta, custodirem litteris, si ullo modo adsequi complectique potuissem; vel me hercule etiam ut laudem eorum iam prope senescentem, quantum ego possem, ab oblivione hominum atque a silentio vindicarem. Nam si ex scriptis cognosci ipsi suis potuissent, minus hoc fortasse mihi esse putassem laborandum; sed cum alter non multum, quod quidem exstaret, et id ipsum aduredderem, si possem. Quod hoc etiam spe adgredior maiore ad probandum, quia non de Ser. Galbae aut C. Carbonis eloquentia scribo aliquid, in quo liceat mihi fingere, si quid velim, nullius memoria iam me refellente, sed edo haec eis cognoscenda, qui eos ipsos, de quibus loquor, saepe audierunt; ut duopotest esse oratione aut subtilius aut ornatius? Sed sive iudicio, ut soles dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
di dietrini sed ne sine omi quidẽ iapia florere unqͣ & prestare potiusse.¬
¶ Et eiz tetere tere artes ie ipe pie tuentur singine. tenediceͣ aũt ꝙ ẽ idienter¬
& pite & ornate ditere nõ sit dittinita aliquã regionem cuui terminis ir¬
pta teneatur. Omia quecũq in homiuiũ dũceptitie cadẽ posst̾ leue st̾ ci di¬
cenda qui lox s̃e ponẽ protitetur. aut eloquecie nomen relinquedũ eit. Qua
griis & magna laude dicendi nne sũmi rerũ omiu stiecia fiusie fatror. Ti¬
lem uero eristere eloquẽcia qualis fuerit in fraño & Antrio nõ aiguitis reb
om̃ib que in tantan prudeciã ꝑtineret tãta q dicẽdi copia quata iꝰ illis fuuit
se dehis reb habusset mandarẽ interis uel ut illa opi̾o que sẽp tiuĩt tollere¬
tur alterũ non dictissimu alterũ plane in doctũ nusse. Uel ea que exutima¬

Expanded text:
di doctrina, sed ne sine omni quidem sapientia florere umquam et praestare potuisse.di doctrina, sed ne sine omni quidem sapientia florere umquam et praestare potuisse. Etenim ceterae fere artes se ipsae per se tuentur singulae; bene dicere autet perite et ornate dicere, non habet definitam aliquam regionem, cuius terminis saepta teneatur: omnia, quaecumque in hominum disceptationem cadere possunt, bene sunt ei dicenda, qui hoc se posse profitetur, aut eloquentiae nomen relinquendum est. Qua ngeniis eximiis et magna laude dicendi sine summa rerum omnium scientia fuisse fateor; talem vero exsistere eloquentiam, qualis fuit in Crasso et Antonio, non cognitis rebus omnibus, quae ad tantam prudentiam pertinerent, tase de his rebus habuissent, mandarem litteris, vel ut illa opinio, quae semper fuisset, tolleretur, alterum non doctissimum, alterum plane indoctum fuisse; vel ut ea, quae existima
Abbreviated transcription (Latin):
ycunctando ea que ip̃m onu iymone tractare ut nichis ẽẽ ei nouũ nidiui¬
mditũ iuderetur ¶ de Anrio uero qͣ qͣ iere & humaniinno homine patruo
nr̃o acreperamius quendinõm ille uel attenis uł rodi ie doctinimorũ ioninu
ỹmonib dedisset tamen ille adolostentus quitũ illi meitis etatis inee pa¬
nouu nã ia tum exme audiebas mihii illũ ex nuttis uariis q sermoniln
muli rei que quidẽ eeͣt iihis artin dequil aliqd existimare pone rudem
existimari uellet non didiciuie qr illi despicere e nẽorum hominũ in omni gr¬
uere prudencia grecs anteterre ¶ Antonius aut probabitiore̾ lar roino ora¬
conem fore censebat iuam ũ ommĩo didiciñe nonqͣ pucaretur.: At ita se
uterq grauiorem. fore ñ alter cotempuere alter ne noste quidẽ grecos uid¬
retur ¶ Quorũ cnnscuiu quale fuerit inhil iane adhe tempus. Inud aut ẽ
nui mititute scriptiois ac temporis nemine eloquecia non modo sine dute᷑¬

Expanded text:
tando eaque ipsum omni in sermone tractare, ut nihil esse ei novum, nihil inauditum videretur. De Antonio vero, quamquam saepe ex humanissimo homine patruo nostro acceperamus, quem ad modum ille vel Athenis vel Rhodi se doctissimorum hominum sermonibus dedisset, tamen ipse adulescentulus, quantum illius ineuntis aetatis meae paibo, hoc novum; nam iam tum ex me audiebas mihi illum ex multis variisque sermonibus nullius rei, quae quidem esset in eis artibus, de quibus aliquid existimare possem, rudem existimari vellet non didicisse, quam illa despicere et nostrorum hominum in omni genere prudentiam Graecis anteferre; Antonius autem probabiliorem hoc populo orationem fore censebat suam, si omnino didicisse numquam putaretur; atque ita se uterque graviorem fore, si alter contemnere, alter ne nosse quidem Graecos videretur. Quorum consilium quale fuerit, nihil sane ad hoc tempus; illud autem est huius institutae scriptionis ac temporis, neminem eloquentia non modo sine dicen
Abbreviated transcription (Latin):
ulis uemenius omium testamenta tu ĩcriles unnius. quid igitur in quam
quando ages nego tii publicuni: quado anuoorũ. quando tuum quando
demq ictut ages: Tum illud addidimulu ei uter ẽẽ non uidetur quino
iliquando nichil igit. Inqua ꝑmaneo Catulle ientencia meqz cum huc ueni
rc ip̃m muil igere & plane cenare aelectat. Nanꝙ adidisti teraũ uos ẽẽ qui
uita minanem ime his studiis putarens id me non mocdo non ortatur ad disp¬
tandum ied & deterret. Nan ut gratus iuciiꝰ homo doctus & purhanus di¬
Nic t̾uit enim ut noramius omium tere nr̃orum hominu dictisuimus lelui
deciũ uolo que agnomimus uirũ tonii & non aliteratũ. sed nichit ad piiu

Expanded text:
bulis veniemus, omnium testamenta tu scribes unus. Quid igitur?" inquam bulis veniemus, omnium testamenta tu scribes unus. Quid igitur?" inquam "quando ages negotium publicum? quando amicorum? quando tuum? quando denique nihil ages?" Tum illud addidi "mihi enim liber esse non videtur, qui non aliquando nihil agit." In qua permaneo, Catule, sententia meque, cum huc veni, hoc ipsum nihil agere et plane cessare delectat. Nam, quod addidisti tertium, vos esse eos, qui vitam insuavem sine his studiis putaretis, id me non modo non hortatur ad disputandum, sed etiam deterret. Nam ut C. Lucilius, homo doctus et perurbanus, di—hic fuit enim, ut noramus, omnium fere nostrorum hominum doctissimus—"Laelium Decumum volo," quem cognovimus virum bonum et non inlitter
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i ferunt utilitati anteronũt. ¶ Ocium au̾t ꝙ dicis ẽẽ assencior: ue¬
rum ocii fructus ẽ nõ contencio animi s relaxacio ¶ Sere ex socero meo
iudiui cum is diceret iocerum suu lelui semꝑ fere cum Scipione soli¬
tum rusticari auspicari eos q in credibilit̾ repuescẽ ẽẽ iolitos cum rus
ex urte tamq̃ ex iũdis euolanuẽt ¶Noñ audeo dice̾ de talib uiris. sed
ramen ita solo narrare S ceuola conchas eos & umbilicos ad caietaz
& lauernũ legere consuesie & ad om̃e aninu renussioe laudũ q de¬
icendere. Sic eiz res se se habet ut queadmãm uolueris uidemus pro¬
creatiõis atu utilitatis sue ca fingere & onstruere nidos casde aut cu
aligd estecerit leuadi laboris sui ca passim at lilere iolutas opere uolita¬
uolitare cupuit uacui cura ac laluore. Itan illud ꝙ ego in ca curiana
Sceuole diei non dixi secus ac senciebam. Nani inquit Scruola us̾in
erit testamentum recte tactummũꝙ tu scripieris ommes ad te aues aimmita¬

Expanded text:
. Otium autem quod dicis esse, adsentior; verum oti fructus est non contentio animi, sed relaxatio. Saepe ex socero meo audivi, cum is diceret socerum suum Laelium semper fere cum Scipione solitum rusticari eosque incredibiliter repuerascere esse solitos, cum rus ex urbe tamquam e vinclis evolavissent. Non audeo dicere de talibus viris, sed tamen ita solet narrare Scaevola, conchas eos et umbilicos ad Caietam et ad Laurentum legere consuesse et ad omnem animi remissionem ludumque descendere. Sic enim res sese habet, ut, quem ad modum volucris videmus procreationis atque utilitatis suae causa effingere et construere nidos, easdem autem, cum aliquid effecerint, levandi laboris sui causa passim ac libere solutas opere volitavolitare cupiant vacui cura ac labore. Itaque illud ego, quod in causa Curiana Scaevolae dixi, non dixi secus ac sentiebam: nam "si," inquam "Scaevola, nullum erit testamentum recte factum, nisi quod tu scripseris, omnes ad te cives cum ta
Abbreviated transcription (Latin):
Crañis neq Antoniũ uerbũ fatere paciar. & ip̃e omutescam mũ prues auolus ĩ¬
retraro: quid nĩ inquit Catulus ut iuc icitis hodie Tum cum ille dubitara ꝙ
id t̾ratrem promuerat. ego inquit uiliꝰ pro utroq respondebo. sic faciemꝰ atq
uta quicte comndictĩe ue ut uerbũ ullu̾i taceres me teneres ¶ Nic catuł arrint &
iimul peeciñe inquit mictu quidẽ dubitacio ẽ qm̃ neq domi nperara & iuc ap̃
quem eram tuurus sine mea sentencia tam facile pronuñt.
Umn oñis arulos in Antõium cnuecerũt. Et ille audite uo andite inquit
Ionine ei audietis de iunli atq amagr̃o & grecis utteris eruditii. Et co

Expanded text:
erbum facere patiar et ipse obmutescam, nisi prius a vobis impetraro'—'Quidnam?' inquit Catulus. 'Ut hic sitis hodie.' Tum, cum ille dubitaret, quod ad fratrem promiserat, 'ego' inquit Iulius 'pro utroque respondeo: sic faciemus; atque ista quidem condicione, vel ut verbum nullum faceres, me teneres.' Hic Catulus adrisit et simul, 'praecisa' inquit 'mihi quidem est dubitatio, quoniam neque domi imperaram et hic, apud quem eram futurus, sine mea sententia tam facile promisit.' Tum omnes oculos in Antonium coniecerunt, et ille 'audite vero, audite,' inquit 'hominem enim audietis de schola atque a magistro et Graecis litteris eruditum, et eo
Abbreviated transcription (Latin):
ue oportire aicũt peti precepta dicendi ¶ Qnib cum ego nõ pugno utrũ ut me¬
liꝰ aut ueriꝰ tantũ dico & aliud illud ẽe atq hoc & he sine illo sumũ c̃ẽ posse.
Anꝙ eius cuule Crañe tam uelxmenter amplexus es iudeo quid ege¬
tis tum cum ditebas uidebã primũ Sceuole tu dediesti queq omines
amare merrtissimo proriꝰ exiua suauitate debemus cuiꝰ atte cũ indotatã ẽẽ
itii inconutitã & in cmipta uideres uerborũ ea docte locupletasti & ornasti
demi ꝙ mea tu pł opere laboris q conipseras. cum ciꝰ studii tibi & pratur &
migister eẽt domi ueritas es nisi istã rartẽ oracione exaggerasses nec oya
ydidisies ¶ Sed ego ne cum ista quidẽ arte pugno. ñt sane tanta quãtani
tu illam ius Et ei sine controuerũa & magna ẽ & late patet & ad multos
pimet. & nimo ni honore semꝑ fuit & clarinum aiues ei studio hodie parest.¬
Sea uide Crasse ne du nouo &e alieno oruam uelis oenare uras ciuuiuis ĩcira¬

Expanded text:
re dicunt peti praecepta dicendi? Quibuscum ego non pugno, utrum sit melius aut verius: tantum dico et aliud illud esse atque hoc et hoc sine illo summum esse posse. Nam quod ius civile, Crasse, tam vehementer amplexus es, video quid egeris; tum, cum dicebas, videbam; primum Scaevolae te dedisti, quem omnes amare meritissimo pro eius eximia suavitate debemus; cuius artem cum indotatam esse et incomptam videres, verborum eam dote locupletasti et ornastiin ea tu plus operae laborisque consumpseras, cum eius studi tibi et hortator et magister esset domi, veritus es, nisi istam artem oratione exaggerasses, ne operam perdidisses. Sed ego ne cum ista quidem arte pugno. Sit sane tanta quantam tu illam esse vis—etenim sine controversia et magna est et late patet et ad multos pertinet et summo in honore semper fuit et clarissimi cives ei studio etiam hodie praesunt—sed vide, Crasse, ne dum novo et alieno ornatu velis ornare iuris civilis sci
Abbreviated transcription (Latin):
& delectatiois cauia non duputatiois in uenisie arbitror. Nan & secuis
muitis ante guinana inuenta st̃ qͣ in his philosophi garrire ceperunt
Et tic ip̃o tempare cum omnia gninasia pħi teneant tamen corũ audi¬
tores diicum audire quem philosophũ malut. qui simł ut increpuit
in media oracic̾e de maximis reb & grauisuimis dusputantẽ pħ̾mi oẽs

Expanded text:
ausa non disputationis invenisse arbitror; nam et saeculis multis ante gymnasia inventa sunt, quam in eis philosophi garrire coeperunt, et hoc ipso tempore, cum omnia gymnasia philosophi teneant, tamen eorum auditores discum audire quam philosophum malunt; qui simul ut increpuit, in media oratione de maximis rebus et gravissimis disputantem philos
Abbreviated transcription (Latin):
am suo q cam concenĩo & tradito polies atqi denudes. Nan si ita dicę¬
res qui uiris comũltus eẽt ẽe eum oratore. itemq qui cẽt orator iuris
eundẽ ẽẽ consuitum preclaras duas artes constitueres atq inter iẽ pa¬
res & eiusmõi socias dignatu ¶Nuc nõ uiris amñtũ snie hac eloqnͣ¬
cia ae qua querimꝰ fateris ẽẽ. pone fuisit q plurimos. Oratore negas ũil

Expanded text:
 quoque eam concesso et tradito spolies atque denudes. Nam, si ita diceres, qui iuris consultus esset, esse eum oratorem, itemque qui esset orator, iuris eundem esse consultum, praeclaras duas artis constitueres atque inter se paris et eiusdem socias dignitatis. Nunc vero iuris consultum sine hac eloquentia, de qua quaerimus, fateris esse posse, fuisseque plurimos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ita dixiti neniniẽ posse eorũ mentes qui audirent aut inilana¬
Te dĩcendo aut intlamatas restringere cum eo maxime ius oratoris
mgnitudoq ternatur niui grerui omniu natura mores iominũ atqri¬
ciones renitus ꝓipexerit. Inquo p̾hia ũt oratori necressario pcipieuda qͣ
instudio hominũ quo ingemisissimoꝵ ociosm̃imoru que totas etates cẽ¬
concritis ¶Quoru ego copia magnitudinẽ ꝙ cogniciõis atq artis non
modo nõ cõtempno s &e uehenienter admiror. Nobis tamen quinha
ropulo foro queriamur satis ẽ ea demorib homimu & scire & dicere
que no abhorreant al hominũ morib ¶ Suis eium unqͣ orator migu
& grauis cum iratu aduersirio iudicẽ fatere uellet hesitauit obeam cãz
qdꝰ uesaret quid ẽẽt iracondia: feruor ne mentis: an cupiditas puen¬
di doloris: Qius aui ceteras ammorũ monus aut iudicib aut populo
dicendo mstere aque agitire uellet ea dixit que aphis ddicisolęt: qui ꝑtiz

Expanded text:
ita dixisti, neminem posse eorum mentis, qui audirent, aut inflammare dicendo aut inflammatas restinguere, cum eo maxime vis oratoris magnitudoque cernatur, nisi qui rerum omnium naturam et mores hominum atque rationes penitus perspexerit, in quo philosophia sit oratori necessario percipienda; quo in studio hominum quoque ingeniosissimorum otiosissimorumque totas aetates contritas. Quorum ego copiam magnitudinemque cognitionis atque artis non modo non contemno, sed etiam vehementer admiror; nobis tamen, qui in hoc populo foroque versamur, satis est ea de motibus animorum et scire et dicere quae non abhorrent ab hominum moribus. Quis enim umquam oratom iratum adversario iudicem facere vellet, haesitavit ob eam causam, quod nesciret, quid esset iracundia, fervorne mentis an cupiditas puniendi doloris? Quis, cum ceteros animorum motus aut iudicibus aut populo dicendo miscere atque agitare vellet, ea dixit, quae a philosophis dici solent? qui partim
Abbreviated transcription (Latin):
ac nomine ¶ Atq eum puto ẽẽ qui de uerbis ad audiendũ iocũdis. xsẽ¬
tenciis ad probandum acannodatis uti possit in caułis forenũbus atq c¬
munib hũc ego appello oritorẽ eumq ẽe preterea instructũ uoce & actioe
⁊ iepore quoda uolo ¶Erassus uõ noster michi uisus est oratoris ficultatẽ
nõ illiꝰ artis terminis s ingenii sui finib iinensis pene deĩccibere. Na & a
uit itum rigendirum oritori gubernala sentencia u̾ia trididit in quo pmichiini¬
rum iusum est yceuola te tre illi concedere cum sepissime uln senatus u̾uit imipo¬
uteq dicenti maximꝰ ũt de rem añcum ¶ M. nõ scaur quẽ nã longe ruri ap̃ĩe

Expanded text:
ac nomine; atque eum puto esse, qui et verbis ad audiendum iucundis et senac nomine; atque eum puto esse, qui et verbis ad audiendum iucundis et sententiis ad probandum accommodatis uti possit in causis forensibus atque communibus: hunc ego appello oratorem eumque esse praeterea instructum voce et actione et lepore quodam volo. Crassus vero mihi noster visus est oratoris facultatem non illius artis terminis, sed ingeni sui finibus immensis paene describere; nam et civitatum regendarum oratori gubernacula sententia sua tradidit, in quo per mihi mirum visum est, Scaevola, te hoc illi concedere, cum saepissime tibi senatus breviter impoliteque dicenti maximis sit de rebus adsensus. M. vero Scaurus, quem non longe ruri apud se
Abbreviated transcription (Latin):
quereretur quisnã luruicontulꝰ uere nominaretur cum diterem qui ie¬
gum & corninetudinis eiꝰ qua priuati in ciuitate uterentur & ad re
spondendũ & agendũ & ad cauendũ peritus eẽt. Et ex eo gnẽ iextũ
acuu. D. manilui.R. muciũ nominarẽ. Atiiz ut adieuiora arciu
itudiam ueniã. si nusicus. si grimaticus si urta queratur: iossu
imuliter explicire quid eorum quisiq protitratur & quo nõ ampliꝰ aq
sit poitulandum Pinlosophi deniq ip̃i qui de sua ui ac sapiencia unus
onima pene profitetur. est tamen quedam descripno ut is qui studet
omniu rerum aiumaru atq humanar in nitura cãsq noite & om̃e
un uiuendi racionem cenere ce plequi nomine he appellenir ¶ Drarorẽ
au̾t qm̾i de eo querinius equidẽ nõ facio eundẽ qu̾e Crassus qui nchi usꝰ
est omnem omiu rerũ atq arciũ ĩcĩm comprehendere uno oritoris oftri

Expanded text:
quaereretur quisnam iuris consultus vere nominaretur, eum dicerem, qui lequaereretur quisnam iuris consultus vere nominaretur, eum dicerem, qui legum et consuetudinis eius, qua privati in civitateeo genere Sex. Aelium, M'. Manilium, P. Mucium nominarem. Atque, ut iam ad leviora artium studia veniam, si musicus, si grammaticus, si poeta quaeratur, possim similiter explicare, quid eorum quisque profiteatur et quo non amplius ab quoque sit postulandum. Philosophi denique ipsius, qui de sua vi ac sapientia unus omnia paene profitetur, est tamen quaedam descriptio, ut is, qui studeat omnium rerum divinarum atque humanarum vim naturam causasque nosse et omnem bene vivendi rationem tenere et persequi, nomine hoc appelletur. Oratorem autem, quoniam de eo quaerimus, equidem non facio eundem quem Crassus, qui mihi visus est omnem omnium rerum atque artium scientiam comprehendere uno oratoris officio
Abbreviated transcription (Latin):
go uero in quit ꝓgam & id faciam ꝙ inprincipio fieri in ominib
dnputacionib oportere tenseo. ut ꝗd ulud ut de quo disputetur expli¬
netur. ne uagari & erzare cogatur oĩo si hii qui in terse dissenserint non
idem eẽ illud de quo agitur intelligent. Nan si forte quereretur que ẽt
ars imperatoris constituendũ putarẽ principio quis cẽt imperator. qui cũ
eẽt amititutus administrator quidã belli gerendi tum adiungeremus
ab exercitu de castris de agminib de signorũ collactionib de opidoru
oppugnationib de comeatu. de mũdiis faciendis atq uutandis de reliq
Epaminundã atu Nanbalẽ atu ciꝰ gnĩs homines nominarem ¶ Si
aũt queremꝰ quis ẽẽt is qui ad rempb. morandã usum & scienaiam &
studium suũ contulu̾et diffuurẽ hoc m̾o qui quib reb utibitas reipi
pareretur augrretur teneretur his que uteret᷑ hũc reipl. rectorem &

Expanded text:
go vero,' inquit, 'pergam et id faciam, quod in principio fieri in omnibus disputationibus oportere censeo, ut, quid illud sit, de quo disputetur, explanetur, ne vagari et errare cogatur oratio, si ei, qui inter se dissenserint, non idem esse illud, de quo agitur, intellegant. Nam si forte quaereretur quae esset ars imperatoris, constituendum putarem principio, quis esset imperator; qui cum esset constitutus administrator quidam belli gerendi, tum adiungeremus de exercitu, de castris, de agminibus, de signorum conlationibus, de oppidorum oppugnationibus, de commeatu, de insidiis faciendis atque vitandis, de reliquis Epaminondam atque Hannibalem atque eius generis homines nominarem. Sin autem quaereremus quis esset is, qui ad rem publicam moderandam usum et scientiam et studium suum contulisset, definirem hoc modo: qui quibus rebus utilitas rei publicae pareretur augereturque, teneret eisque uteretur, hunc rei publicae rectorem et
Abbreviated transcription (Latin):
xime unatus atu ib̾tilis atii ut ego soleo dicere uirispitorũ eloquentis¬
simus eloquenaum uiris peritiuimus ex s̃cripto trstamentorñ iura detr̃¬
deret negaret q niũ ẜ octumus & natus & anteqͣ miuam tutellã ueniset
mortũus eẽt heredem eũ ẽẽ non pone qui ẽẽt iecundum postumum & nat
& mortuũ reres institutus ego au̾todetendere hac eũ mente tiuiũe qui tr¬
stamentũ tecuẜ ut ũ fuliꝰ non eẽt qui intutelam ueniret in curius eẽt ix¬
res non destitit ⁊ terq nrũm in ea ea in auctoritatun mexempus in trita¬
mentorum formulis hoc ẽ in medio uire auili uersari omitto iam piura
exempla caũaru amplissimarũ que st̃ in numerabilia capitis nri sei ĩt
aecidere ut cauie uerientur miure. Et enĩ nig. mancinu nobilisumu atii op¬

Expanded text:
xime limatus atque subtilis atque, ut ego soleo dicere, iuris peritorum eloquentisxime limatus atque subtilis atque, ut ego soleo dicere, iuris peritorum eloquentissimus, eloquentium iuris peritissimus, ex scripto testamentorum iura defenderet negaretque, nisi postumus et natus et, ante quam in suam tutelam veniret, mortuus esset, heredem eum esse posse, qui esset secundum postumum et natum et mortuum heres institutus; ego autem defenderem eum hac tum mente fuisse, qui testamentum fecisset, ut, si filius non esset, qui in suam tutelam veniret, M'. Curius esset heres, num destitit uterque nostrum in ea causa in auctoritatibus, in exemplis, in testamentorum formulis, hoc est, in medio iure civili versari? Omitto iam plura exempla causarum amplissimarum, quae sunt innumerabilia: capitis nostri saepe potest accidere ut causae versentur in iure. Etenim si C. Mancinum, nobilissimum atque op
Abbreviated transcription (Latin):
uersata deteniio ẽ. Cii eiz an. mari gratidianus ectes auratas uencdidup̃
neq seruire quãta earũ ediũ ꝑtem in mancipii lege dixisẜ detendebani
quicꝗd tiusy incomodi in mancipio ul si uenditor scisset neq decdarasẜ
parestare deberet. Quo quidẽ ingenere familiaris nr̃. as. buculeus ho¬
mo neq meo iudicio stuitus & iuo ualde iapiens & abiuris studio no
ib horrens simili quoda m̾o nuper errauit. Ala cũ edes .l. fuuo uẽde¬
ret in mancipio uti lumima tũ eent ita recepit finius aut simulatq edi¬
cul mutari iumina putabat. Quid uero carissima in curii causa. marciq
coronii np ap̃ centũ uiros quo conairsu hominu qua expectatione defẽ¬
ia ẽ. Cũ &. scruola equalis & colega meꝰ homo omiu & disciplina uiris
auilis eruditissimus & ingenio prudencia q accutisumus x oracione ma¬

Expanded text:
versata defensio est? Cum enim M. Marius Gratidianus aedis Oratae vendidisset versata defensio est? Cum enim M. Marius Gratidianus aedis Oratae vendidisset neque servire quandam earum aedium partem in mancipi lege dixisset, defendebamus, quicquid fuisset incommodi in mancipio, id si venditor scisset neque declarasset, praestare debere. Quo quidem in genere familiaris noster M. Buculeius, homo neque meo iudicio stultus et suo valde sapiens et ab iuris studio non abhorrens, simili in re quodam modo nuper erravit: nam cum aedis L. Fufio venderet, in mancipio lumina, uti tum essent, ita recepit; Fufius autem, simul atque aedicul, mutari lumina putabat. Quid vero? clarissima M'. Curi causa Marcique Coponi nuper apud centumviros quo concursu hominum, qua exspectatione defensa est? Cum Q. Scaevola, aequalis et conlega meus, homo omnium et disciplina iuris civilis eruditissimus et ingenio prudentiaque acutissimus et oratione ma
Abbreviated transcription (Latin):
uire cunli poset ne paternoru honorũ exheres ẽe filiꝰ que pater testanie̾to
neq uerecdẽ neq exterede ĩcripũt nominati ¶ Quid ꝙ ea de re inter Mã¬
cellos & Claudios patricios centũuiri indicarũt. cumi marcelli deliberui
nĩlio. stirpe caudii patricii euusdẽ hominis hereditatẽ gente ad ĩe redduĩe
dicerent nou ne in ea ca fuit oratorib de toto stirpis & grntilitatis u¬
re dicendũ. Quid ꝙ item in centũ uirali indicio certatum ẽẽ acceriniꝰ
qui roma mexiliũ uenur cui rome exulare ius ẽẽt. ñ ie ad aliquem qͣi
patronum applicuui̾et intestatoq eeͣt mortuus non ne in ea cansauis. ap¬
plicacionis obscurum sane & ignotum pateractum in iudicio atiiz illuctri¬
tum eit apatrono. Qud nup cum ego .S. Sergii aurate contra hũc no¬
itrui aureniui indicio pͥito cauiam defenlam niõ ne oñuis nr̃a in iure

Expanded text:
m est de iure civili, possetne paternorum bonorum exheres esse filius, quem pater testamento m est de iure civili, possetne paternorum bonorum exheres esse filius, quem pater testamento neque heredem neque exheredem scripsisset nominatim. Quid? qua de re inter Marcellos et Claudios patricios centumviri iudicarunt, cum Marcelli ab liberti filio stirpe, Claudii patricii eiusdem hominis hereditatem gente ad se redisse dicerent, nonne in ea causa fuit oratoribus de toto stirpis et gentilitatis iure dicendum? Quid? quod item in centumvirali iudicio certatum esse accepimus, cum Romam in exsilium venisset, cui Romae exsulare ius esset, si se ad aliquem quasi patronum applicavisset, intestatoque esset mortuus, nonne in ea causa ius applicationis obscurum sane et ignotum patefactum in iudicio atque inlustratum est a patrono? Quid? nuper, cum ego C. Sergi Oratae contra hunc nostrum Antonium iudicio privato causam defenderem, nonne omnis nostra in iure