comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quis suis porrectis in similitudine ueru ꝗ sextus
est modus. Q ui pautiores infirmiõresq hr̃e se no¬
uit septimo modo ex uno latere aut mõtez aut
ciuitatem aut mare aut fluuiu aut aliquod de¬
bet hr̃e subsidiu. Qui confidit equitatu aptiora
loca querat equitib et rem magis per equites geãt
Dui confidit pedestrib copiis aptioia loca peditib
querat et rem magis per pedites gerat. C ui ex
plorator hostiu latent̾ oberrat in castris omneᷤ
ad tentoria sua per diem redire iubeantur. C uz
dispoĩtoe̾m mutare conuenit. Ouid fieri debe¬
at tracta cum multis. Quiꝰ uero facturus
sis cum paucissimis. uel fidelissimis uł potius
ip̃e tecum ¶Ilites timor et pena in sedibus cõ¬
rigit. In expeditionib spes ⁊ premia fatiũt me¬
liores. B On duces publico certamine nũquã
nisi ex occasione aut nimia necessitate ꝯfligt̃
Magna dispositio est hostem fame magis ur¬

Expanded text:
quis suis porrectis in similitudinem veri, qui sextus quis suis porrectis in similitudinem veri, qui sextus est modus. Qui pauciores infirmioresque habere se novit septimo modo ex uno latere aut montem aut civitatem aut mare aut fluvium aut aliquod debet habere subsidium. Qui confidit equitatu aptiora loca quaerat equitibus et rem magis per equites gerat. Qui confidit pedestribus copiis aptiora loca peditibus quaerat et rem magis per pedites gerat. Cum eplorator hostium latenter oberrat in castris et omnes ad tentoria sua per diem redire iubentur, statimdispositionem mutare te convenit. Quid fieri debeat tractato cum multis; quid vero facturus sis, cum paucissimis ac fidelissimis, vel potius ipse tecum. Milites timor et pena in sedibus corigit, in expeditione spes ac praemia faciunt meliores. Boni duces publico certamine numquam nisi ex occasione aut nimia necessitate confligunt. Magna dispositio est hostem fame magis ur
Abbreviated transcription (Latin):
publicu produxeris militem. nisi cum eũ uideris
sperare uictoria. S ubita contetẽt hostes usi¬
tata uilescunt. Qui dispersis suis incõsulte
sequitur qua ip̃e acceperat aduersario uult
dare uictoriam. Qui frumentũ necessariu¬
q cõmeatu non preparat uincitur sine ferro.
Qui multitudine et uirtute precedit quadrata
dimicet fronte Oui primus ẽ modus. O ui
impare se iudicat dextro cornu suo sinixtru cõ¬
nu pellat inimici qui setundus est modus Qui
sinistram alam fortissimaz hr̃e se nouit/ dextraz
alam hostis muadat qui est tertius modus.
O ui ht̃ exertitatissimos milites in utroq cornͣ
pariter debet preliu incipere. qui quartus est
modus Qui leuem armaturam fortissimã regit
utrãq alam hostis inuadat ferentariis ante atiez
constitutis qui quintus est modus Qui nec mili
tum numero nec uirtute ꝯfidit si depugnaturus
est de dextra sua sinistraz alam hostiuz pulset reli¬

Expanded text:
publicum produxeris militem nisi cum eum videris publicum produxeris militem nisi cum eum videris sperare victoriam. Subita conterrent hostes, usitata vilescunt. Qui dispersis suis inconsulte sequitur quam ipse acceperat adversario vult dare victoriam. Qui frumentum necessariaque non praeparat vincitur sine ferro. Qui multitudine et virtute praecedit quadrata dimicet fronte, qui primus est modus. Qui imparem se iudicat dextro cornu suo sinistrum cornum pellat inimici, qui secundus est modus. Qui sinistram alam fortissimam habere se novit dextram alam hostis invadat, qui est tertius modus. Qui habet exercitatissimos milites in utroque cornu pariter proelium debet incipere, qui quartus est modus. Qui levem armaturam optimam regit utramque alam hostis invadat ferentariis ante aciem constitutis, qui quintus est modus. Qui nec numero militum nec virtute confidit, si depugnaturus est, de dextra sua sinistram alam hostium pulset reli
Abbreviated transcription (Latin):
rit ĩmitari In bello qui plus ĩ agro uigilauerit
plus in exertendo milite laborauerit/ minus ꝑ¬
ticulu substinebit Munꝙͣ miles in atie produ¬
cendus est cuius antea experimenta nõ ceperis
ait mopia aut suꝑuenientib aut terrore. Me¬
lius est hostez fame domare ꝙͣ prelio inquo ãꝑ¬
lius solet fortuna potestatis hĩe ꝙͣ uirtus Nlła
consilia meliora sunt nisi illa que aduersariꝰ
plius solet iuuare ꝙͣ uirtus. I solicitandis
suscipiendisq hostib. si cũ fide ueniant magna
fidutia est quia aduersariũ amplius frangũt
transfuge ꝙͣ perenti. MElius est post atiez plu¬
ra ẜuare presidia ꝙͣ latius milites spargere.
OIfficile uincitur qui uere potest de suis et d̾ad¬
uersarii copiis iudicare IMplius iuuat uirtꝰ
ꝙͣ multitudo. Amplius prodest locus sepe ꝙͣ uitꝰ.
Aucos uiros fortes natura procreat bona insti¬
tutione plures reddit industria. E xertitus la¬
bore proficit otio consenesat. Humꝙͣ ad certam̃

Expanded text:
rit imitari. In bello qui plus in agrariis vigilaverit, plus in exercendo milite laboraverit, minus periculum sustinebit. Numquam miles in acie producendus est cuius antea experimenta non ceperis. Aut inopia aut superventibus aut terrore melius est hostem domare quam proelio, in quo amplius solet fortuna potestatis habere quam virtus. Nulla consilia meliora sunt nisi illa quae ignoraveriplius solet iuvare quam virtus. In sollicitandis suscipiendisque hostibus, si cum fide veniant, magna fiducia est, quia adversarium amplius frangunt transfugae quam perempti. Melius est post aciem plura servare praesidia quam latius militem spargere. Difficile vincitur qui vere potest de suis et de adversarii copiis iudicare. Amplius iuvat virtus quam multitudo. Amplius prodest locus saepe quam virtus. Paucos viros fortes natura procreat, bona institutione plures reddit industria. Exercitus labore proficit, otio consenescit. Numquam ad certamen
Abbreviated transcription (Latin):
perator militari arte percepta quantos uoluent
fatiat exercitus bellicosos.
Quẽadmodũ legio constituatur.
Iligenter igitur lectis uinioribus animo cor¬
poreq prestantib additis etia exertitiis coti¬
dianis quatuor uel eo amplius mensiũ iussu
auspitiisq inuictissimi principis legio formatur
Nã pictutis incute scͥptis milites scripti cum
matriculis inserunt᷑ et iurare solent et ideo ⁊¬
militie sacramenta dicunt᷑ Iurant autẽ ꝑ deũ
et per xp̃m et per spiritum sanctu et maiestatẽ
Imperatoris que secundu deum a genere humaõ
diligenda est et colenda.Nam cum Imperator au
gusti nomen accepit tamꝙͣ presenti et corporali do
fidelis est ei prestanda deuotio/. et impendendus ꝑ¬
uigil famulatus. Deo eni uł priuatus uł mili¬
tans seruit cum fideliter eum diligit qui deo re¬
gnat auctore Qurant autez milites ꝑ maiestatẽ¬
Imperatoris omnia se strenue facturos que precepe¬
iit Imperator numꝙͣ deserturos militiam net mor¬

Expanded text:
perator militari arte percepta quantos voluerit facit exercitus bellicosos. V QVEMADMODVM LEGIO CONSTITVATVR iligenter igitur lectis iunioribus animis corporibusque praestantibus, additis etiam exercitiis cotidianis quattuor vel eo amplius mensum, iussu auspiciisque invictissimi principis legio formatur. Nam victuris in cute punctis milites scripti, cum matriculis inseruntur, iurare solent, et ideo militiae sacramenta dicuntur. Iurant autem per Deum et Christum et Sanctum Spiritum et per maiestatem impediligenda et colenda est; nam imperatori, cum augusti nomen suscepit, tamquam presenti et corporali deo fidelis est prestanda deervigil famulatus; Deo enim vel privatus vel militans sergnat auctore. Iurant autem milites omnia se strenue facturos, que preceperit imperator; nunquam deserturos militiam, vel mor
Abbreviated transcription (Latin):
et secundu matricule ordinem in atie dirigendi
ita ut primo simplex extensa sit aties ne quos sinus
ne quas habeat curuaturas ut equali legitimoq spa¬
tio miles distet a milite Tunc precipiendu est ne¬
subito duplicent atiem. ita ut ip̃o impetu is adque¬
ipi respondere solent ordo seruetur. Tertio pretipien¬
dum est ut quadratam atiem repente constituant. qͣ
fc̃ẽ in trigonu quem cuncu uocant aties ip̃a muta̾da
est.que ordinatio plinimũ prodesse consueuit in bello.
Iubetur etiam ut instruantur orbes quo genere cu
uis hostium intẽrupẽit atiem resisti ab exertitatis
militibus consueuit/ ne omnis multitudo fundatur
in fugam. et graue discrimen immineat Het si u¬
niores assidua meditatione perteperint faciliua ĩ ip̃a
dimicatione seruabunt.

Expanded text:
et secundum matriculae ordinem in aciem dirigendi, et secundum matriculae ordinem in aciem dirigendi, ita ut primo simplex extensa sit acies, ne quos sinus, ne quas habeat curvaturas, ut aequali legitimoque spatio miles distet a milite. Tunc praecipiendum ut subito duplicent aciem, ita ut in ipso impetu is ad quem respondere solent ordo servetur. Tertio praecipiendum ut quadratam aciem repente constituant, quo facto in trigonum, quem cuneum vocant, acies ipsa mutanda est; quae ordinatio plurimum prodesse consuevit in bello. Iubetur etiam ut instruant orbes, quo genere, cum vis hostium interruperit aciem, resisti ab exercitatis militibus consuevit, ne omnis multitudo fundatur in fugam et grave discrimen immineat. Haec si iuniores assidua meditatione perceperint facilius in ipsa dimicatione servabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
equites/ ⁊ media pars peditum ad propulsã¬
du impetu ordinantur in atie Reliqui post ĩp̃oᷤᷤ
ductis fossis muniant castra et per preconez in¬
dicatur que centuria prima que setunda que tẽ¬
tia opus omne compleueiͬt. Post hec a centurio¬
nibus fessa inspicitur ac mensuratur et uindicatꝰ
in eos qui negligentius fuerint operati Od hunc
ergo usum instituendus est tyro ut cũ necessitas po¬
stulauei̾t sine perturbatione celeriter et caute pos¬
sit castra munire Quẽadmodũ ex̾ceant᷑ tyrones
ut in atie ordines et interualla custodiant
Il magis prodesse constat in pugna ꝙͣ ut assid¬
uo exertitio milites matie dispositos ordines
seruent. nec ultra ꝙͣ expediat aut conglobent
aginen. aut laxent. Nam et constipati perdunt spa¬
tia pugnandi. et sibi inuicem impedimento sunt
et rariores atq interlucentes aditu interũpendi
rit Producendi ergo tyrones sunt semꝑ ad cãpũ

Expanded text:
equites et media pars peditum ad propulsanequites et media pars peditum ad propulsandum impetum ordinantur in acie, reliqui post ipsos ductis fossis muniunt castra, et per praeconem indicatur quae centuria prima, quae secunda, quae tertia, opus omne compleverit. Post hoc a centurionibus fossa inspicitur ac mensuratur et vindicatur in eos qui neglegentius fuerint operati. Ad hunc ergo usum instituendus est tiro, ut cum necessitas postulaverit sine perturbatione et celeriter et caute possit castra munire. XXVI QVEMADMODVM EXERCEANTVR TIRONES VT IN ACIE ORDINES ET INTERVALLA CVSTODIANT Nihil magis prodesse constat in pugna quam ut assiduo exercitio milites in acie dispositos ordines servent, necubi contra quam expedit aut conglobent agmen aut laxent. Nam ut constipati perdunt spatia pugnandi et sibi invicem impedimento sunt, ita rariores atque interlucentes aditum perrumpendi rit. Producendi ergo tirones sunt semper ad campum
Abbreviated transcription (Latin):
Astrorum autem diuersa triplexq munitio
est nam si nimia necessitas nõ premit/ cespiteᷤᷤ
cutũcedunt᷑ eterra et ex hiis uelut murus ĩ¬
struitur altus tribus pedibus supra terram / ita ut
inante sit fossa de qua leuati sunt cespites. Deĩ¬
de tumultuana fossa sit lata pedib nouemi alta
pedibus septem S ubi us acuior hostium immi¬
uet tunc latissima fossa ambitu conuenit mu¬
nire castroru ita ut duodetim pedib lata sit et
alta sublimitas sicut appellant pedib nouẽ ¶
autem sepibus hincinde factis que de fossa egesta
fuerit terra congentur et cresscit in altum qua¬
tuor pedibus. Sic fit ut sit tredecim pedibus alta
et duodetim lata. Supra quam sudes de lignis ⁊¬
fortissimis quas milites portare consueuerãt pre¬
figuntur ¶ad quod opus legiones rastra qualoᷤᷤ
alia q utensilium genera habere conuenit semꝑ
Et facile est absentibus aduersariis castͣ mu¬
nire uerum si hostis incumbit tunc omẽs

Expanded text:
Castrorum autem diversa triplexque munitio Castrorum autem diversa triplexque munitio est. Nam si nimia necessitas non premit, caespites circumciduntur e terra et ex his velut murus instruitur, altus tribus pedibus supra terram, ita ut in ante sit fossa de qua levati sunt caespites; deinde tumultuaria fossa fit lata pedes novem, alta pedes septem. Sed ubi vis acrior imminet hostium, tunc legitima fossa ambitum convenit munire castrorum, ita ut duodecim pedes lata sit et alta sub linea, sicut appellant, pedes novem; supra autem saepibus hinc inde factis quae de fossa egesta fuerit terra congeritur et crescit in altum quattuor pedes. Sic fit ut sit tredecim pedibus alta et duodecim lata; supra quam sudes de lignis fortissimis, quas milites portare consueverant, praefiguntur. Ad quod opus ligones rastra qualos aliaque utensilium genera habere convenit sempeHOSTIS IMMINEAT Sed facile est absentibus adversariis castra munire, verum si hostis incumbat tunc omnes
Abbreviated transcription (Latin):
est loci salubritas eligatur.¶Cauendu est etiam
ne mons sit uicinus aut altior qui ab aduersaiis
captus possit officere. Con sideranduz est ne torrẽ¬
tibus campus consueuerit inundati et hoc casu uiz
patiatur exeititus Pro numero autem militu uł
impedimentoꝵ munienda sunt castra / ne maior
multitudo constipetur in paruis / neue paucitas ĩ
Nterdum quadrata. Interdum trigona int̾¬
dum semirotunda prout leti qualitas. aut ne¬
cessitas postu laueit castra fatienda sunt. Porta
autem que appellatur pretoria aut orientẽ spectae
debet aut ad illum locum qui ad hostes respicit
aut si iter agitur illam partez debet attendere ad quã
est profecturus exeititus intra quam prime centuĩe
hor est cohortes papiliones tendunt. et dracones ⁊
signa constituunt᷑. Detumana autem porta/. que
appellatur post pretoria est per quam delinquentes
milites educuntur ad penam
Quo genere munienda sint Castra.

Expanded text:
sit loci salubritas eligatur. Cavendum etiam sit loci salubritas eligatur. Cavendum etiam ne mons sit vicinus aut altior locus qui ab adversariis captus possit officere. Considerandum ne torrentibus inundari consueverit campus et hoc casu vim patiatur exercitus. Pro numero autem militum vel impedimentorum munienda sunt castra, ne maior multitudo constipetur in parvis neve paucitas in autem quadrata, interdum trigona, interdum semirotunda, prout loci qualitas aut necessitas postulaverit, castra facienda sunt. Porta autem quae appellatur praetoria aut orientem spectare debet aut illum locum qui ad hostes respicit, aut si iter agitur illam partem debet attendere ad quam est profecturus exercitus; intra quam primae centuriae, hoc est cohortes, papiliones tendunt et dracones et signa constituunt. Decumana autem porta quae appellatur post praetorium est, per quam delinquentes milites educuntur ad poenam. XXIIII QVO GENERE MVNIENDA SINT CASTRA
Abbreviated transcription (Latin):
cesse eni est ut dimicandi acriorem sumat au¬
datiam qui munito capite uel pectore non timet
uulnus. De nunitione Castrorum.
distrorum quoque munitionem debet tyro con¬
discore. Nichil enim tam salubre neque tam ne¬
cessarium inuenitur in bello Quippe si recte
s uectesq peragunt etiam si hostis obsideat quasi
muitatam ciuitatem uideantur secu ubi q portate
Sed huius rei scientia prorsus intritidit. nemo eͥ
iam diu deductis fossis prefixisq sudibus castra
constituit Sic diurno uł nocturno superuen tue¬
quitum barbaroru multos exeititus scimus fre¬
quenter afflictos Non solum autẽ considentes sine
castris illa patiuntꝰ sed cum in atie casu aliquo ce¬
perunt cadere munimenta castroꝵ quo se recipiant
non habent . et more aĩaliu multi cadunt.nec
Astra autem presertim hoste uicino tuto sẽper
fatienda sunt loco ut lignoru et pabuli et ⁊̃¬
Iaque suppetat copia Et si diutius cõmorãdũ

Expanded text:
cesse est enim ut dimicandi acriorem sumat aucesse est enim ut dimicandi acriorem sumat audaciam qui munito capite vel pectore non timet vulnus. XXI DE MVNITIONE CASTRORVM Castrorum quoque munitionem debet tiro condiscere. Nihil enim neque tam salutare neque tam necessarium invenitur in bello; quippe, si recte s noctesque peragunt, etiam si hostis obsideat, quasi muratam civitatem videantur secum ubique portare. Sed huius rei scientia prorsus intercidit; nemo enim iam diu ductis fossis praefixisque sudibus castra constituit. Sic diurno vel nocturno superventu equitum barbarorum multos exercitus scimus frequenter afflictos. Non solum autem considentes sine castris ista patiuntur, sed cum in acie casu aliquo coeperint cedere munimenta castrorum quo se recipiant non habent et more animalium inulti cadunt, nec T CASTRA Castra autem, praesertim hoste vicino, tuto semper facienda sunt loco, ut lignorum et pabuli et aquae suppetat copia, et si diutius commorandum
Abbreviated transcription (Latin):
pite ¶Missilia autem quibus utebatur pedestriᷤ ex¬
citus pila uocabantur ferro subtili trigone p̃fiya
Untiarum nouem sine pedali quod in scuto fixu
non potest absidi ⁊ loricam scienter ac fortiter di¬
rectum facile perrumpit. Cuius generis aput noᷤᷤ
pauca sunt tela. Barbari aute scutati pedites.
hiis precipue utebantur quas hebras uocant ⁊¬
binas etiam ac trinas in preliis portant ¶Scien¬
dum est preterea ꝙ cum missilibus agitur sinistroᷤᷤ
pedea ante milites hr̃e debere. Ita enim uibrãdiᷤ
spiculis uehementior ictus est S cum ad pila ut
appellant uenitur et manu ad manu gladiis pu¬
gnatur tunc dextros pedes ante milites habere
debent. ut et latera corum subducantur ab ho¬
stibus uie possint uulnus accipere et proximiora
dextra sit que plagam possit inferre. nstruendoᷤᷤ
gitur ac protegendos omni arte pugnandi qucuꝙ
arm oru genere antiquoru constat ẽẽ tyrones Ne¬

Expanded text:
pite. Missilibus autem quibus utebatur pedestris expite. Missilibus autem quibus utebatur pedestris exercitus pila vocabantur, ferro subtili trigono praefixa unciarum novem sive pedali, quod in scuto fixum non possit abscidi et loricam scienter ac fortiter directum facile perrumpit. Cuius generis apud nos iam rara sunt tela; barbari autem scutati pedites his praecipue utuntur, quas bebras vocant, et binas etiam ac ternas in proeliis portant. Sciendum praeterea, cum missilibus agitur, sinistros pedes in ante milites habere debere; ita enim vibrandis spiculis vehementior ictus est. Sed cum ad pilam, ut appellant, venitur et manu ad manum gladiis pugnatur, tunc dextros pedes in ante milites habere debent, ut et latera eorum subducantur ab hostibus, ne possint vulnus accipere, et proximior dextra sit, quae plagam possit inferre. Instruendos igitur ac protegendos omni antiquo armorum genere constat esse tirones. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
pere. Sic erant muniti illi qui in prima prinçipe
cabantur. S triaiͣ genibus positis solebant intra
scuta subsidere. ne stantes uulnerarentꝰ ueniẽtib
telis et cum necessitas postulasset tanꝙͣ requieti ue¬
hementius inuaderent hostes a quibus constat se¬
pe factam ẽe uictoriam Cum astati illi ⁊ qui prioe s
steterant interiissent. Erant tamen aput ueteres
inter pedites qui dicebantur leuis armatute fun¬
ditores et ferentarii. qui pretipue in cornibus loca¬
bantur et a quibus pugnandi sumebatur exordium.
 hii et uelocissimi et exertitatissimi legebant᷑ Nec
erant admodum multi qui cedentes si prelii necessitasᷤ
compulisset inter principia legionu recipi selebant
ita ut aties immota consisteret usq ad presentẽ quo¬
que etatem consuetudo permansit ut omnes mili¬
tes pilers quos panonicos uocant ex pellib uterentur
quod propterea seruabatur ne grauis galea uideret᷑
iñ prelio homini qui gestabat aliquid semper in ca¬

Expanded text:
pere? Sic erant muniti illi qui in prima acie pugnacabantur. Sed triarii genibus positis solebant intra scuta subsidere, ne stantes vulnerarentur venientibus telis et cum necessitas postulasset tamquam requieti vehementius invaderent hostes; a quibus constat saepe factam esse victoriam, cum hastati illi et qui priores steterant interissent. Erant tamen apud veteres inter pedites qui dicebantur levis armatura, funditores et ferentarii, qui praecipue in cornibus locabantur et a quibus pugnandi sumebatur exordium; sed hi et velocissimi et exercitatissimi legebantur, nec erant admodum multi, qui cedentes, si proelii necessitas compulisset, inter principia legionum recipi solebant, ita ut acies immota consisteret. Vsque ad praesentem prope aetatem consuetudo permansit ut omnes milites pilleis, quos Pannonicos vocant, ex pellibus uterentur; quod propterea servabatur ne gravis galea videretur in proelio homini qui gestabat aliquid semper in ca
Abbreviated transcription (Latin):
tem precedens me indulgentie ur̃e perhennitas ani¬
mauit. Nam libellum de delectu atq exertitio tyro¬
num dudu tamꝙͣ famulus obtuli nec tamen cul¬
patus absessi net formido iussu aggredi opus cun
spontaneu cessit impune

Expanded text:
tem praecedens me indulgentiae vestrae perennitas anitem praecedens me indulgentiae vestrae perennitas animavit. Nam libellum de dilectu atque exercitio tironum dudum tamquam famulus optuli, non tamen culpatus abscessi; nec formido iussum adgredi opus cum spontaneum cessit inpune
Abbreviated transcription (Latin):
Astituta maiorum artis armate plenissi¬
me dementia urãm peritissimeq retine̾
continuis declaratur uictoriis ac triu¬
phys. Siquidem indubitata approbatio
artis est reium semꝑ effectus Weꝵ tranꝗli¬
tas tua Imperator inuicte altiori cõsilio
ꝙͣ inens poterat humana concipere ex li¬
bris antiquis dessiderat cum ip̃am antiꝗ¬
tatem fãs recentibus antecedas AIgitur cu hec li¬
ttris breuiter cõprehendere maiestati ur̃e non tam
discenda ꝙͣ retognoscenda placeͣt certauit sepius.
deuotio cum pudoreQuid eniz audatius ꝙͣ dño
ac principi generis humani. domitori omniũ gẽ¬
tium barbararu aliquid de usu ac disciplina in¬
sinuare belloru nisi forte ꝙ ip̃e iussisset fieri qd̾
ip̃e gessisset rursus tanti Imperatoris nõ obedire
pretertis plenu sacrilegii uideatur atq pericli .Mi¬
ro itaq modo. in parendo audax factus sum dun
metuo uideri audatior si negassem. Ad quã temerita¬

Expanded text:
stituta maiorum partis armatae plenissime clementiam vestram peritissimeque retinere continuis declaratur victoriis ac triumphis, siquidem indubitata adprobatio artis sit rerum semper effectus. Verum tranquillitas tua, imperator invicte, altiore consilio quam mens poterat terrena concipere ex libris antiqua desiderat, cum ipsam antiquitatem factis recentibus antecedat. Igitur cum haec litteris breviter comprehendere maiestati vestrae non tam discenda quam recognoscenda praeciperer, certavit saepius devotio cum pudore. Quid enim audacius quam domino ac principi generis humani, domitori omnium gentium barbararum, aliquid de usu ac disciplina insinuare bellorum, nisi forte quod ipse iussisset fieri, quod ipse gessisset? Et rursus tanti imperatoris non oboedire praeceptis plenum sacrilegii videbatur atque periculi. Miro itaque more in parendo audax factus sum dum metuo videri audacior si negassem. Ad quam temerita
Abbreviated transcription (Latin):
postremo olim in obliuione perducta cognoscitur
Net aliquis hoc superiore etate accidisse miret᷑
cum post punicu bellum uigintiquatuor ex cũ su
annorum pax ita Romanos illos ubiq uictores
otio et armorum desuetudine eneruauit ut se¬
cundo punico bello. Anibali pares ẽẽ non possent.
Tot itaq consulibus tot ducibus tot exertitib
amissis tum demu ad uictoriam peruenerunt
Cum usu exeititiumq militare condiscere potu¬
erunt. Semper ergo eligendi exercendiq sunt⁊
iuniores ¶Utilius enim constat erudire armis suoᷤ
ꝙͣ alienos mercede conducere. Flauii begetii¬

Expanded text:
postremum olim in oblivionem perducta cognoscitur. postremum olim in oblivionem perducta cognoscitur. Nec aliquis hoc superiore aetate accidisse miretur, cum post primum Punicum bellum viginti et quod excurrit annorum pax ita Romanos illos ubique victores otio et armorum desuetudine enervaverit ut secundo Punico bello Hannibali pares esse non possent. Tot itaque consulibus, tot ducibus, tot exercitibus amissis, tunc demum ad victoriam pervenerunt cum usum exercitiumque militare condiscere potueruniuniores; utilius enim constat esse erudire armis suos, quam alienos mercede conducere. DE MUNITIONE ET O
Abbreviated transcription (Latin):
enucleata congessi. ut in delectu atq exercitatõe
tyronum siquis diligens uelit existere ad anti¬
quam uirtutis immitatione facile corroborare
possit exertitum. Neq enim degenerauit ĩ oĩb
martius calor nec effecte sunt terre / que lacede¬
monios que athenienses que marsos que sani¬
tes que pelignos/ que ip̃os progenuere Romanos
Nonne epirote armis plurimũ quandoque ua¬
luerunt. Nlum ne macedones ac thesalii supeã¬
tis persis usq ad indiam bellando penetrarunt.
Dacos autez et medos et traces in tantũ bellicos¬
fuisse semper manifestu est ut ip̃m martẽ apd̾¬
est si uniuersaru prouĩctiaru uires enumera¬
re contendam/ cum in Romani Imperii dicti¬
one consistant  s longeua securitas pacis hoĩe
partim ad delectatione otii: partim ad ciuilia
transdussit offitia i ta cura exertitii militaris
primo negligentius agi postea dissimulan/ ac

Expanded text:
enucleata congessi, ut in dilectu atque exercitatione enucleata congessi, ut in dilectu atque exercitatione tironum si quis diligens velit existere ad antiquae virtutis imitationem facile corroborare possit exercitum. Neque enim degeneravit in hominibus Martius calor nec effetae sunt terrae quae Lacedaemonios, quae Athenienses, quae Marsos, quae Samnites, quae Paelignos, quae ipsos progenuere Romanos. Nonne Epiri armis plurimum aliquando valuerunt? Nonne Macedones ac Thessali superatis Persis usque ad Indiam bellando penetrarunt? Dacos autem et Moesos et Thracas in tantum bellicosos semper fuisse manifestum est ut ipsum Martem fabuest si universarum provinciarum vires enumerare contendam, cum omnes in Romani imperii dicione consistant. Sed longae securitas pacis homines partim ad delectationem otii, partim ad civilia transduxit officia. Ita cura exercitii militaris primo neglegentius agi, postea dissimulari, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Eeterea et uetus consuetudo permansit et diui
Augusti atq adriani constitutõibus pretauetũ
Ut ter in mense tam equites ꝙͣ pedites educant᷑ am¬
bulatum. hoc eniz uerbo hoc cxertitii genus nomiãt.
detemmilia passuu armati instructiq om̃ib telis
pedites militare iubentur ire ac redire in castris ita
Nt aliquã itineris partem cursu alacriore conficeret.
Equites quoq diuisi per turmas armatiq similiter
tantu itineris peragebant ita ut ad equestre me¬
ditatiener interdu sequantur interdum cedant ⁊
retursu quoda impetus reparetur ¶Non solũ aũt
in campis. sed etia in diuosis et ardius locis et
desçendere. et asscendere utraq aties cogebatũ ut
nulla res uł casus prorsus pugnãtib posset accidẽ
quã non ante boni milites assidua exertitatione
didicissent. De adornatõe rei militai̾s Romaẽ uͥtuti
uersis autoribus. qui rei militaris discipli¬
nam literis mandauerũt in hunc libellu

Expanded text:
eterea et vetus consuetudo permansit et divi Augusti atque Adriani constitutionibus praecavetur ut ter in mense tam equites quam pedites educantur ambulatum; hoc enim verbo hoc exercitii genus nominant. Decem milia passuum armati instructique omnibus telis pedites militari gradu ire ac redire iubebantur in castra, ita ut aliquam itineris partem cursu alacriore conficerent. Equites quoque divisi per turmas armatique similiter tantum itineris peragebant, ita ut ad equestrem meditationem interdum sequantur, interdum cedant et recursu quodam impetus reparent. Non solum autem in campis sed etiam in clivosis et arduis locis et descendere et ascendere utraque acies cogebatur, ut nulla res vel casu prorsus pugnantibus posset accidere quam non ante boni milites assidua exercitatione didicissent. XXVIII DE ADHORTATIONE REI MILITARIS ROMANAEQVE VIversis auctoribus qui rei militaris disciplinam litteris mandaverunt in hunc libellum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis nutu dispositione Imperatoris inuicti re¬
parentur ex tyronibus legiones om̃ib uotis petat
Intra breue autẽ spatium temporis iuniores diligẽ¬
ter electi et exercitati cotidie nõ solum mane s
etiam post meridie omni armoru disciplina uel
arte bellandi ueteres illos milites qui or bemterraꝵ
integru subegerũt facile coequabant Net moueat¬
que nocuit s huius felicitatis ac prouisionis est ꝑ¬
henmiͥtas tua ut pro salute rei publice ⁊ noua cogi¬
tet ⁊ antiqua restituat. Omme opus difficile uidet᷑
ante ꝙͣ tentes Ceterum si exercitati et prudentes
uiii delectui p̃ponantur celeriter manus bellis ⁊¬
apta poterit aggregari et diligenter institui / Si
Preter corporis robur/ notaru ⁊ cõputandi
artem in tyronib eligenda.
Et quoniam in legionib plures scole sunt q̃

Expanded text:
Divinitatis nutu, dispositione imperatoris invicti reDivinitatis nutu, dispositione imperatoris invicti reparentur ex tironibus legiones votis omnibus petat. Intra breve autem spatium temporis iuniores diligenter electi et exercitati cotidie non solum mane sed etiam post meridiem omni armorum disciplina vel arte bellandi veteres illos milites qui orbem terrarum integrum subegerunt facile coaequabunt. Nec moveatquae viguit; sed huius felicitatis ac provisionis est perennitas tua ut pro salute rei publicae et nova excogitet et antiqua restituat. Omne opus difficile videtur antequam temptes; ceterum si exercitati et prudentes viri dilectui praeponantur, celeriter manus bellis apta poterit adgregari et diligenter institui. QuidXVIIII PRAETER CORPORIS ROBVR NOTARVM VEL COMPVTANDI ARTEM IN TIRONIBVS ELIGENDAM Sed quoniam in legioni
Abbreviated transcription (Latin):
atq cautela sine periculo legio iuncebat, aut su¬
perata seruabatur incolumis qr legionis ius
est facile nec fugere net sequi. Noĩa militu¬
⁊ gradus in scutis eoꝵ aduersis scribenda
Et ne milites aliquando in tumultu p̃lii
a suis contubernalib oberrarent in diu̾sis
cohortibus diuersa in scutis signa pĩgebãt
que ip̃i noĩant ydicomata sicut etia nũc mo¬
ris est fieri Preterea in aduerso scuto uniꝰcuiꝰq
militis literis nomen erat ascriptũ/ addito eo ex
qua erat cohorte quaue centuria Ex hiis igit̾
apparet legionẽ bene institutã quasi munitissiã
ciuitate ẽẽ que omnia prelio necessaria setum
ubiq portaret Nec metuere repentinu hostiu
superuentu que etia in mediis campis subito
fossa se ualloq muniret que omẽ gemis mi¬
litum omne genus contineret aimoru Siquis i¬
igitur pugna publica superare barbatos cupit ut

Expanded text:
atque cautela, sine periculo legio vincebat, aut suatque cautela, sine periculo legio vincebat, aut superata servabatur incolumis: quia legionis ius est, facile nec fugere, nec sequi. Hoc quET GRADVS IN SCVTIS EORVM AVERSIS SCRIBENDA Sed ne milites aliquando in tumultu proelii a suis contubernalibus aberrarent, diversis cohortibus diversa in scutis signa pingebant, ut ipsi nominant, digmata, sicut etiam nunc moris est fieri. Praeterea in averso scuto uniuscuiusque militis litteris erat nomen adscriptum, addito ex qua esset cohorte quave centuria. Ex his igitur apparet legionem bene institutam quasi munitissimam esse civitatem, quae omnia proelio necessaria secum ubique portaret nec metueret repentinum hostium superventum, quae etiam in mediis campis subito fossa se valloque muniret, quae omne genus militum, omne genus contineret armorum. Si quis igitur pugna publica superari barbaros cupit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ferreas transuersis ⁊ argentatis cristis ut celeriꝰ
agnoscerentur a suis. Commissa pugna gra¬
uem armaturam stare pro muro.
llud aute sciendu est et modis omĩb reti¬
uendu. comisso bello a prima atie setunda
aties stabat immota. Triarii quoq residebãt
ferentaii aute armature scutatores saginarii
funditores hoc est leuis armatura/ adu̾sarios
prouocabant ante fatiem precedentes si hoste̾
fugare potuissent sequebant᷑ si eoru uirtute ⁊¬
ac multitudine premebant᷑ reuertebantur ad
suos ⁊ post eos stabant. Excipiebant autẽ preliũ
graues armature que tanꝙͣ murus ut ita dicã
ferreus stabant et non solum missilibus s etiã
gladiis cominus dimicabant et si hostes fugissẽt
non sequebatur eos grauis armiatura/ ne atiem
suãq ordinatione turbaret et ad dispersos recũ¬
rerent hostes et incõposites opprimerent. s leuis
armatura cum funditorib sagictariis equitibus
fugientes sequebantur inimicoshac dispositione

Expanded text:
celerius agnoscerentur a suis. XVII COMMISSA PVGNA GRAVEM ARMATVRAM STARE PRO MVRO Illud autem sciendum est et modis omnibus retinendum: commisso bello prima ac secunda acies stabat immota, triarii quoque residebant; ferentarii autem armaturae exculcatores sagittarii funditores, hoc est levis armatura, adversarios provocabant ante aciem praecedentes. Si hostes fugare potuerant, sequebantur; si eorum virtute aut multitudine premebantur, revertebantur ad suos et post eos stabant. Excipiebat autem proelium gravis armatura et tamquam murus ut ita dicam ferreus stabat, et non solum missibilibus sed etiam gladiis comminus dimicabant. Et si hostes fugassent, non sequebatur gravis armatura, ne aciem suam ordinationemque turbaret et ad dispersos recurrentes hostes incompositos opprimerent, sed levis armatura cum funditoribus sagittariis fugientes sequebatur inimicos; hac dispositione
Abbreviated transcription (Latin):
Tnarius prior Centu homines gubrrnabat Cic
detem Centurie prime echortis aquinq ordinais
regebantur. quib magne utilitatis ⁊ magnus ho¬
nor est a uetenbus constitutus ut centũ milites
ex tota legione omni labore ac deuotione ꝯtenderet
ad tanta premia peruenire. Erant etiam Centu¬
nones qui singulas centurias curabant qui nu¬
mero centenarii nominant᷑. Frant decani de¬
nis militibus prepositi. qui nũc caput cõtube̾nii
uocantur ¶Setunda cohors habebat Centurioes
quinque. Similit̾ tertia et quarta usq ad de¬
cimam cohortem On tota autem legione erat
Centuriones Sexagintasex.¬

Expanded text:
Triarius prior centum homines gubernabat. Sic Triarius prior centum homines gubernabat. Sic decem centuriae cohortis primae a quinque ordinariis regebantur; quibus magnae utilitates et magnus honor est a veteribus constitutus, ut ceteri milites ex tota legione omni labore ac devotione contenderent ad tanta praemia pervenire. Erant etiam centuriones qui singulas centurias curabant, qui nunc centenarii nominantur. Erant decani, denis militibus praepositi, qui nunc caput contubernii vocantur. Secunda cohors habebat centuriones quinque; similiter tertia, quarta, usque ad decimam cohortem. In tota autem legione erant centuriones quinquaginta
Abbreviated transcription (Latin):
torques aureus solide uirtutis premiũ fuit quem qui
meruisset preter laudẽ interdũ duplas consequebat᷑
anonas duplares simplares. duplares binas. Sim¬
didati simplares. hii sunt milites principales/ qui
priuilegiis muniuntur Beliqui munifices appellã¬
tur quia munera facere coguntur.
cipe legionis promoueretur Centurio primi
pili. qui non soluz aquile preerat ueruz etiam
quatuor centurias hoc est quadrĩgentos milites ĩ
prima atie gubernabat. Hic tanꝙͣ caput totius le¬
gionis merita ꝯsequebatur ⁊ comoda Qtem primꝰ
astatus duas centunas/ idest ducentos hoĩes duce¬
bat in atie secunda quem nũc ducenarium uocant
Princeps autẽ prime cohortis Centuria ⁊ semis
hoc est Centũ quĩqueginta hoĩes gubernabat. ad
que in legione omĩa propiͬe que ordinanda sunt
pertinent. Qtem setundus astatus Centuriam et¬
semis idest Centũ quiqueginta homines regebat

Expanded text:
torquis aureus solidus virtutis praemium fuit, quem qui torquis aureus solidus virtutis praemium fuit, quem qui meruisset praeter laudem interdum duplas consequebatur annonas. Duplares, sesquiplares: duplares duas, sesquididati simplares.Hi sunt milites principales, qui privilegiis muniuntur. Reliqui munifices appellantur, quia munera facere coguntur. cipe legionis promoveretur centurio primi pili, qui non solum aquilae praeerat verum etiam quattuor centurias, hoc est quadringentos milites, in prima acie gubernabat. Hic tamquam caput totius legionis merita consequebatur et commoda. Item primus hastatus duas centurias, id est ducentos homines, ducebat in acie secunda, quem nunc ducenarium vocant. Princeps autem primae cohortis centuriam semis, hoc est centum quinquaginta homines, gubernabat; ad quem in legione prope omnia quae ordinanda sunt pertinent. Item secundus hastatus centuriam semis, id est centum quinquaginta homines, regebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Eignifen qr signa portant quos nũc draconarios
uocant ¶Tesserarii qui tesseram per comtuberna
militu nũtiant. Tessera autẽ dicit᷑ preceptu
ducis quo uł ad aliquod opus uł ad bellu mouetur
exercitus. Campigenii. hoc ͤ antesignarii/ ideo sic no¬
minati quia eoru opere atq uirtute exercitii genꝰ
crescit in campo.Methatores qui precedentes locũ
eugunt castris.Benefitiarii autẽ ab eo appellati sũt¬
ꝙ preferuntur benefitio tribunoru Librarii ab co
ꝙ in libris referant rationes ad milites pertinentes
Cubicines. Cornicines et bucinatores qui tuba ul
ereo cornu uel bucina cõmictere prelium solent¬
Armature duplares. quia binas consequnt᷑ an¬
nonas/. Simplares qr singłos mensores qui ĩ ca¬
stris ad podismu demetiunt̾/ loca in quib ten to¬
ria milites figunt uł hospitia in ciuitatib pre¬
stant. Torquati duplares ⁊ torquati simplares qb

Expanded text:
Signiferi qui signa portant, quos nunc draconarios Signiferi qui signa portant, quos nunc draconarios vocant.Tesserarii qui tesseram per contubernia militum nuntiant; tessera autem dicitur praeceptum ducis quo vel ad aliquod opus vel ad bellum movetur exercitus. Campigenii, hoc est antesignani, ideo sic nominati quia eorum opera atque virtute exercitui genius crescit in campo.Metatores qui praecedentes locum eligunt castris. Beneficiarii ab eo appellati quod promoventur beneficio tribunorum.Librarii ab eo quod in libros referant rationes ad milites pertinentes. Tubicines cornicines et bucinatores qui tuba vel aere curvo vel bucina committere proelium solentArmaturae duplares qui binas consequuntur annonas, simplares qui singulas. Mensores qui in castris ad podismum demetiuntur loca in quibus tentoria milites figant vel hospitia in civitatibus praestant. Torquati duplares, torquati simplares:
Abbreviated transcription (Latin):
non tantu una cohorte sed etiam alias milita¬
ria fuerit iussa suscipere.
Nomina et gradus principum legionum.⁊.¬
Ntiqua ordinatione legionis ex poĩta principa¬
lium militum. et ut ꝓprio uerbo utar principu
nomina ac dignitates setundui presentes ma¬
triculas indicabo. Enbunus maior ꝑ epistolam sa¬
cram Imperatoris iuditio destinatur Mmor tribu¬
nus ꝑuenit ex labore. Tribunus autez uocatur ex
tribu qui preest militib quos ex cribu primus Ro¬
mulus legit Ordinarii dicunt᷑ qui in prelio quia
primi sunt ordines ducũt Augustales appellantur
tamꝙͣ secundi augustales a diuo uespasiano qui ad¬
diti legionib fuerunt. Aqui liferi qui aquilaz por¬
tant. Omaginarii uel ymaginifen qui imperato¬
ris ymagines ferunt. Optiones ab optande appel¬
lati ꝙ antrrecentib egntudine impeditis hii tamꝙͣ
adoptati coru atq uicarii solent uniu̾sa curare.

Expanded text:
non tantum unam cohortem sed etiam alias milianon tantum unam cohortem sed etiam alias miliarias fuerit iussa suscipere. VII NOMINA ET GRADVS PRINCIPIORVM LEGIONIS Antiqua ordinatione legionis exposita principalium militum et ut proprio verbo utar principiorum nomina ac dignitates secundum praesentes matriculas indicabo.Tribunus maior per epistolam sacram imperatoris iudicio destinatur; minor tribunus pervenit ex labore. Tribunus autem vocatur ex tribu, quia praeest militibus, quos ex tribu primus Romulus legit.Ordinarii dicuntur qui in proelio quia primi sunt ordines ducunt. Augustales appellantur  item, tamquam secundi Augustales, a divo Vespasiano sunt legionibus additi.Aquiliferi qui aquilam portant.Imaginarii vel imaginiferi qui imperatoris imagines ferunt. Optiones ab adoptando appellati, quod antecedentibus aegritudine praepeditis hi tamquam adoptati eorum atque vicarii solent universa curare.
Abbreviated transcription (Latin):
cohors ht̃ pedites quingentosquinquegintaquinq.
equites Sexagintasex. In ip̃a quoq enucleati ascii¬
bendi sunt iuniores quia in secunda atie post
aquilaz ⁊ ymagines cohors sexta consistit .¶Septiã
cohors habet pedites quĩgẽtosquĩqueginta quinque
equites sexagintasex ¶Cohos octaua ħt pedites qui¬
gentosquĩquegintaquĩq. equites sexagintasex. S et
ip̃a aĩosos desiderat uiros qr in secunda atie consistit
in medio ¶Cohors nona habet pedites quĩgentosꝗu¬
quegintaquĩq Equites sexagintasex ¶Cohors deciã
ht pedites quĩgentosquĩquegĩtaquĩq equites sexagin¬
casex et ip̃a bonos accipere consueuit bellatores qr
in secunda atie sinistru possidet cornu Mhiis dece
cohortibus legio plena fundatur que habet pedi¬
tes sexmiliacentu. Equites septingentostrigĩta.
Minor itaq numerus armatoru in una legiõe eẽ
non debet.¶Maior autez interduz ẽẽ consueuit si

Expanded text:
cohors habet pedites quingentos quinquaginta quinque, cohors habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex; in ipsa quoque enucleati ascribendi sunt iuniores, quia in secunda acie post aquilam et imagines cohors sexta consistit. Cohors septima habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex. Cohors octava habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex; sed et ipsa animosos desiderat viros, quia in secunda acie consistit in medio. Cohors nona habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex. Cohors decima habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex; et ipsa bonos consuevit accipere bellatores, quia in secunda acie sinistrum possidet cornum. His decem cohortibus legio plena fundatur, quae habet pedites sex milia centum, equites septingentos triginta. Minor itaque numerus armatorum in una legione esse non debet; maior autem interdum esse consuevit si
Abbreviated transcription (Latin):
Ciendum est autem inuna legione detem co¬
hortes ẽẽ debere S prima cohors reliquas ⁊
numero militu ⁊ dignitate precedit. Nã gñe
atq institutõe literaꝵ uiros electissimos quei̾t. Hec
eni suscipit aquila quod precipuu signum ĩ Ro¬
mano est semꝑ exertitu. et totius legionis insigne
hec ymagines Imperatoru hec diuina ⁊ presentia
signa semꝑ uenerantur ¶habet pedites millecentu
quinq. Equites loricatos centumtrigintasex ¶ et
appellatur cohors militana hec capud est legionis⁊
cib hac cu pugnandũ est prima aties incipit ordi¬
nari. ¶ Secunda cohors ht pedites. Quingentosquĩ¬
quegintaquinq Equites sexaginta sex ⁊ appellat̾
cohers quĩ quagentana ¶Tertia cohors similiter
habet pedites Quingentos quĩquegintaquinque
Equites sexaginta sex s in hac cohorte tertia ua¬
lidiores probar moris est quia in media atie con
in dextro ita quinta in sinixtro ponitur cornui. hee
quinque cohortes in prima atie ordinant ¶Sexta

Expanded text:
ciendum autem est in una legione decem cohortes esse debere. Sed prima cohors reliquas et numero militum et dignitate praecedit. Nam genere atque institutione litterarum viros electissimos quaerit. Haec enim suscipit aquilam, quod praecipuum signum in Romano est semper exercitu et totius lHec imagines imperatorum, hec et divina et presentia signa veneratur, habet pedites mille, centum quinque equites, loricatos centum XXXII et appellatur cohors miliaria. Haec caput est legionis; ab hac, cum pugnandum est, prima acies incipit ordinari. Secunda cohors habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex, et appellatur cohors quingentaria. Tertia cohors similiter habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex, sed in hac cohorte tertia validiores probari moris est, quia in media acie consin dextro ita quinta in sinistro ponitur cornu. Hae quinque cohortes in prima acie ordinantur. Sexta
Abbreviated transcription (Latin):
quasi in tegro reꝑata pugna posset spectan uicto¬
ria Omnes autez saginanͣ uł signiferi ꝙͣuis pe¬
dites loricas minores accipiebant ⁊ galeas ad tẽ¬
rorem hostium ursinis pellib tegas Centurio¬
nes uero habebant catafractas et scuta ⁊ galeas

Expanded text:
quasi de integro reparata pugna posset sperari victoquasi de integro reparata pugna posset sperari victoria. Omnes antesignani vel signiferi, quamvis pedites, loricas minores accipiebant et galeas ad terrorem hostium ursinis pellibus tectas. Centuriones vero habebant catafractas et scuta et galeas
Abbreviated transcription (Latin):
docetur instructa Post hos erant ferentarii. et le¬
uis atmatuta/. quos nũc eyculcatores ⁊ armaturaᷤᷤ
dicimus. S̾cutati qui plumbatis uł gladiis et
missilibus accinti sunt sicut nũc ꝓpe omnes ⁊¬
milites uidentur armati. Erant itẽ sagictarii
cum cassidibus catafractis ⁊ gladiis sagictis et
arcubus. Erant funditores qui ad fundas uł fu¬
stibalos lapides iaciebant. Erant tra cularii ꝗ
ad manu balistas uł arcubalistas dirigebant
sagictas. Secunda aties. similit̾ armabatur in
qua consi stenteu milites astati uocabant᷑ s ĩ scd̾a¬
atie dextro cornu cohors sexta ponebatur cui iuĩge¬
batur septima. Octaua cohors mediã atiem te¬
nebat nona comitante. Decima cohors sinistru¬
Quẽadmodũ triaiͣ uł centuriones armẽtur
Ost omnes autez aties triani cum scutis catha¬
fractis galeis ocreis semispatis plumbatis ⁊
binis missilibus lecabantur qui genu posito
sustinebant ut si prima aties uincereturiab hiis

Expanded text:
cornum. Post hos erant ferentarii et levis armatura, quos nunc exculcatores et armaturas dicimus, scutati, plumbatis gladiis et missibilibus accincti, sicut nunc prope omnes milites videntur armati. Erant item sagittarii cum cassidibus catafractis et gladiis sagittis et arcubus; erant funditores, qui ad fundas vel fustibalos lapides iaciebant; erant tragularii, qui ad manuballistas vel arcuballistas dirigebant itur. Secunda acies similiter armabatur, in qua consistentes milites hastati vocabantur. Sed in secunacie dextro cornu cohors sexta ponebatur, cui iungebatur septima; octava cohors mediam aciem tenebat nona comitante; decima cohors in secuQVEMADMODVM TRIARII VEL CENTVRIONES ARMENTVR Post omnes autem acies triarii cum scutis catafractis et galeis ocreati cum gladiis semispathiis plumbatis et binis missibilibus locabantur, qui genu posito subsidebant ut si primae acies vincerentur ab his
Abbreviated transcription (Latin):
incipit ordinari in cornu dextro huie cohorti secunda ꝯ¬
iungitur tettia cohors in media atie collocatur huic an¬
nectitur quarta. Quinta uo̾ cehors sinistru suscipit ce¬
nu. sed ante signa et circa signa nec nõ etiam in pͥma
atie dimicantes principes uocabant᷑. hec ordinarii. Ce¬
ceriq principales.hec erat grauis annaturs que ha¬
bebat cassides/ catafractas oçitas scuta gladios maioeᷤᷤ
quos spatas uocant ⁊ alios minores quos semispataᷤ
uocant. plumbatas quinas positas in scutis quas
primo impetu iaciunt Item bina missilia unum
maius ferro triangulato untiaꝵ nouem astili pedũ
quinque ⁊ semis quod pilu uocabant nũc spiculu
cuius ictu exercebantur precipue milites qd̾ arte
et uirtute directu ⁊ scutatos pedites ⁊ loricatos e¬
quites sepe trasuerberant. Aliuo minus ferro triã¬
gulo untiaru quinq astili pedu triu ⁊ semis qud̃

Expanded text:
incipit ordinari in cornu dextro; huic cohors secunda cincipit ordinari in cornu dextro; huic cohors secunda coniungitur; tertia cohors in media acie collocatur; huic adnectitur quarta; quinta vero cohors sinistrum suscipit cornum. Sed ante signa et circa signa nec non etiam in prima acie dimicantes principes vocabantur, hoc est ordinarii ceterique principales. Haec erat gravis armatura, quia habebant cassides catafractas ocreas scuta gladios maiores, quos spathas vocant, et alios minores, quos semispathia nominant, plumbatas quinas positas in scutis, quas primo impetu iaciunt, item bina missibilia, unum maius ferro triangulo unciarum novem, hastili pedum quinque semis, quod pilum vocabant, nunc spiculum um exercebantur praecipue milites, quod arte et virtute directum et scutatos pedites et loricatos equites saepe transverberat, aliud minus ferro unciarum quinque, hastili pedu