comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua uehebat᷑. sigͥficat. ⁊ ꝓpresenti parti¬
cipio qd̾ nõ hẽmus. p̃teritũ posuit. In la¬
tino enĩ ẜmone apassiuo uerbo p̃sens
participiũ nõ est. neq ab actino prete¬
ritũ. s qd uno ẜmone explicare non
possumus. aut circũlocione ostendimꝰ.
aut si hoc nolumus. participiũ ꝓpartici¬
pio ponimꝰ. s u surꝑatiue. Ut hoc loco
factum est ¶ Uicit hiens. hiems duas
res sigͥficat. aut tẽpus. aut iim uenti.
ego ꝓloco intelligendũ. ¶ Imbrẽ. ĩber
dr̃ humor om̃is. Ut lueretiꝰ. exigni ter¬
ra atq aĩa nascũt᷑ ⁊ imbri. Idẽ humoẽ.¬
¶ Satiscũt. habũdanter aperiutur. fatim
enĩ habũdant̾ dicimꝰ. bnde ⁊ affatim
hiscere autẽ aperire ¶mis. Bene in umo
uoluit ẽe neptunũ. ut iam factã con¬
gnosceret tẽpestatẽ nõ ĩcipiẽtẽ uetaret¬
¶ Stagna. Stagnũ dr̃ aqua stans. sed
nũc ꝓfunda maris sigͥficat. ab eo qd̾ nõ

Expanded text:
qua vehebatur significat. et pro praesenti partiqua vehebatur significat. et pro praesenti participio, quod non habemus, praeteritum posuit. in Latino enim sermone a passivo verbo praesens participium non est, neque ab activo praeteritum. sed quod uno sermone explicare non possumus aut circumlocutione ostendimus, aut si hoc nolumus, participium pro participio ponimus, sed usurpative, ut hfactum est. VICIT HIEMS ‘hiems’ duas res significat, aut tempus aut vim venti. Ergo pro loco intellegendum est. IMBREM ‘imber’ dicitur umor omnis, ut Lucretius «ex igni terra atque anima nascuntur et imbri», id est umore. FATISCVNT abundanter aperiuntur; ‘fatim’ enim ‘abundanter’ dicimus, unde et ‘adfatim’, ‘hiscere’ autem ‘aperiri’. IMIS bene in imo voluit esse Neptunum, ut iam factam cognosceret tempestatem, non incipientem vetaret. STAGNA ‘stagnum’ dicitur aqua stans, sed nunc ‘profunda maris’ significat ab eo, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sillabis. Nã cũ ꝓuĩciã dicimꝰ ⁊ pͥncipale
est nom̃ ⁊ breuis tro. quãdo autẽ nõ ẽ
pͥncipale. ⁊ deriuatio est ⁊ longa est.tro.
Ut trouis eneas. ¶ Gaza. ꝑsicus ẜmo ẽ
⁊ sigͥficat diuitias. est autẽ generis femi¬
nini. Ut gaza letus agresti. quo exẽplo
dũ potuerit aurũ natare. nescientibus
gazas dici opes. Idẽ om̃e qd̾ possidemus.
q respondet. ut trouigena int̾pres diuũ
ꝗnumina phebi qui tripodas clarii la¬
⁊ ante dicta. ⁊ sequẽtia ꝯcludit. ¶Ilionei
antiptosis est. ꝓgenitiuo enĩ datiuũ po¬
suit. Constat enĩ huiꝰ modi greca noĩa
datiuũ singularẽ in ei dictongon mit
tere. Ut orplei. Nã illa solutio est. cũ
dicere strictũ eẽ genitinũ. Ut ip̃e sit ꝙ ⁊
datiuus. ꝙ ⁊ si forte ꝯtingat. nõ regula
mutat᷑. s antiptosis fit. qua plerũq
utunt᷑ poete. Ut urbẽ quã statuo ur̃a est.

Expanded text:
in syllabis. Nam cum provinciam dicimus et principale in syllabis. Nam cum provinciam dicimus et principale est nomen, brevis est ‘Tro’. Quando autem non est principale et derivatio est, longa est ‘Tro.’, ut «Troius Aeneas». GAZA Persicus sermo est et significat divitias; est autem generis feminini, ut «et gaza laetus agresti». Quo exemplo s, quemadmodum potuerit aurum natare, nescientibus gazas, id est opes, dici omne quod possidemus. que respondet, ut «Troiugena, interpres divum, qui numina Phoebi, qui tripodas, Clarii laet ante dicta et sequentia concludit. ilionei antiptosis est, pro genetivo enim dativum posuit; nam constat huiusmodi Graeca nomina dativum singularem in eitere, ut ‘Orphei’; nam illa solutio est cum ‘dicere adstrictum esse genetivum, ut ipse sit qui et dativus. Quod si forte contingat, non regula mutatur, sed antiptosis fit, qua plerumque utuntur poetae, ut «urbem quam statuo vestra est»
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Apparent. Aliud est parere. ⁊ aluid est¬
appare. parere enĩ est obedire ut paret
am or dictis. apparere autẽ uideri. Ut appa¬
ret li quido sublimis in aere nisus. Et bec
eam auctores metri causa uł clausule¬
plerũq corrũpant. ¶ Rari. uł ꝓpter maris
magnitudinẽ uł ꝗa una ꝑierat᷑ nauis.
¶Nantes. Prima u̾bi positio est .no. nas. nat.
Une est nare ꝑ estatẽ li quidã. ⁊ pͥma sil¬
laba naturalite longa est. licet na bre
uis sit in eadẽ significatiõe. Ingurgite
uasto. Tapinosis est. Idẽ rei magne hũil
expositio. Prudent̾ tam̃ uirgiluis hũilitatẽ
ẜmonis epitheto subleuat. Ut hoc loco.
uasto addidit. Itẽ cũ de equeo loqueretur
ait. cauernas ĩgentes. ¶ Arma uirũ.
Bene addidit uirũ. Arma enĩ dñr cunc¬
taꝵ artiũ instrumẽta. ut cerealia arma.
Itẽ. colligere arma ubet. ⁊ alibi. dicẽdũ.
⁊ que sint duris agrestib arma¶Troia.
Differẽtia in hoc ẜmone est.⁊ in sensu ⁊

Expanded text:
 Apparent aliud est 'parere' et aliud 'apparere'. 'parere' enim est oboedire, ut "paret amor dictis" , 'apparere' autem, videri, ut "apparet liquido sublimis in aere Nisus" . et haec eam auctores metri causa plerumque corrumpant. RARI vel propter maris magnitudinem vel quia una perierat navis. NANTES prima verbi positio est ‘no nas nat’, unde est «nare per aestatem liquidam». Et prima syllaba naturaliter longa est, licet ‘natare’ ‘na’ brevis sit in eadem significatione. IN GVRGITE VASTO tapinosis est, id est rei magnae humilis expositio. Prudenter tamen Vergilius humilitatem sermonis epitheto sublevat, ut hoc loco ‘vasto’ addidit. Item cum de equo loqueretur ait «cavernas ingentes». ARMA VIRVM bene addidit ‘virum’. ‘Arma’ enim dicuntur cunctarum artium instrumenta, ut «Cerealiaque arma», item «colligere arma iubet» et alio loco «dicendum et quae sint duris agrestibus arma». TROIA differentia in hoc sermone est et in sensu et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsilii. Nã nec sacerdotib hoc dicẽtib credi¬
dit. Unde ẽ ꝗd uota furẽtẽ. ꝗd delubra iunãt¬
¶ Remigio alaꝵ. trãslatio recipca ut supͣ dictũ¬
ẽ. ¶ Citus cũ enĩ alia signa tarde ad ortus suoᷤ
recurrãt. mereurius ectauo decimo die.
h̾oN est. quasi phoeni. ¶ Uolente deo. uł¬
ioue uł mercurio. ¶ In primis. precipue.
¶Inteueros. ꝓteueris ut supͣ diximus. ¶ꝑ

Expanded text:
consilii. Nam nec sacerdotibus haec dicentibus crediconsilii. Nam nec sacerdotibus haec dicentibus credidit. Vnde est «quid vota furentem, quid delubra iuvant?». REMIGIO ALARVM translatio reciproca, ut supra diximus. CITVS cum enim alia signa tarde ad ortus suos recurrant, Mercurius octavo decimo die ιχον est, quasi ‘phoeni’. VOLENTE DEO Mercurio vel Iove. IN PRIMIS praecipue. IN TEVCROS pro ‘Teucris’, ut diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
res ẽẽ dicit mercurios s indeoꝵ ratione fa¬
bule sequende sũt. Nam ueritas ignoratur.
simul allusit pocta ꝗa ꝑcaduceatores. Idest
inter nũtios. pax solet fieri ¶ St terre. ꝓpter
illud qd̾ sequitur. hospicio ꝓbibem̃ harene¬
¶ Pateant. ꝓpter illud. cunctus obitaliã t̾raꝵ
claudit᷑ orbis ¶ Hospicio. ad hospieiũ.¬
¶ Nefati nescia dido. nõ sui. nã sisciret exi¬
tũ suũ multo magis uetaret. s fati dixit
nolũtatis iouis sicut fatis uinonis inique
Aut certe fati troianoꝵ. qui nõ sponte. sed
necessitate ad affricã uenerant. qd̾ utiq igno¬
rabat dido. Illo enĩ tẽpore ĩuadendaꝵ t̾raꝵ
causa fuerat naiugatio ut salustius memi¬
uit. facili tũ mutatione sedũ. qd̾ etiã excu¬
sant troiani nõ nos. Ut ferro libisos popu¬
lare penates uenimꝰ. Eigo hoc agit᷑. ut di¬
scat dido eos aditaliã tendere. quomodo
ergo se uingit enee. s furoris illud ẽ nõ

Expanded text:
res dicit esse Mercurios, sed in deorum ratione fares dicit esse Mercurios, sed in deorum ratione fabulae sequendae sunt; nam veritas ignoratur. Simul adlusit poeta, quia per caduceatores, id est internuntios, pax solet fieri. VT TERRAE propter illud quod sequitur, «hospitio prohibemur harenae». PATEANT propter illud «cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis». HOSPITIO ad hospitium. NE FATI NESCIA DIDO non sui - nam si sciret exitum suum multo magis vetaret - sed ‘fati’ dixit ‘voluntatis Iovis’, sicut «fatis Iunonis iniquae». Aut certe ‘fati Troianorum’, qui non sponte sed necessitate ad Africam venerant, quod utique ignorabat Dido. Illo enim tempore invadendarum terrarum causa fuerat navigatio, ut Sallustius meminit, facili tum mutatione sedum; quod etiam excusant Troiani «non nos aut ferro Libycos populare penates venimus». Ergo hoc agitur ut discat Dido eos ad Italiam tendere. Quomodo ergo se iungit Aeneae? Sed furoris illud est, non
Abbreviated transcription (Latin):
misit. Ut etiã ꝯpago dicat᷑. s nõ ꝗa uaruis
potest ẽẽ noĩa tuius. debet etiã decliuatio
mutari quẽadmodũ nec inistis noĩbus
arbor arbos. uomer nomes. Nã ⁊ uomeris
⁊ arboris tantũ fac̃. Eigo cõpages copagis
quoniã ꝯpago usurꝑatũ est. ꝯpaginis autẽ
nemo penitꝰ dic̾ ¶ Furor im puis intꝰ. ut
suꝑius diximus ꝓpter bella ciulia que gesta¬
sũt ꝯtra brutũ ⁊ cassiũ ab augusto ĩphilipicis¬
ꝯtra sextũ pompeiũ ab augusto ĩ sicilia ¶ Se¬
ua sedens suꝑ arina scdm̃ antiquã licentiam.
Sciendũ tam̃ est bodie .in. et. sub. tantũ co¬
accusatiue sũt. sicut clam ⁊ post. que antea
comunes fuerũt. m̃c inhis mutata natura
¶ Aenis nodis. nõ centũ nodis s catenis. quas
cireũ locutioẽ sigͥficat. Quid sũt catene. nodi
plures. ¶ Et maia genitũ. mercuriũ. ⁊ est
perifrasis. cicero in libris de deoꝵ natura plu¬

Expanded text:
misit ut etiam ‘conpago’ dicatur. Sed non quia varius esse misit ut etiam ‘conpago’ dicatur. Sed non quia varius esse potest nominativus debet etiam declinatio mutari, quemadmodum nec in istis nominibus ‘arbor arbos’, ‘vomer vomis’; nam et ‘vomeris’ et ‘arboris’ tantum facit. Ergo ‘conpages conpagis’, quoniam ‘conpago’ usurpatum est; ‘conpaginis’ enim nemo penitus dicit. FVROR IMPIVS INTVS ut superius diximus, pilippisntra Sextum Pompeium ab Augusto in Sicilia. SAEVA SEDENS SVPER ARMA secundum antiquam licentiam. Sciendum tamen est hodie ‘in’ et ‘sub’ tantum coaccusativae sunt, sicut ‘clam’ et ‘post’, quae ante communes fuerunt; nunc in his mutata natura est. AENIS NODIS non centum nodis, sed catenis, quas circumlocutione significavit, quia sunt catenae nodi plures. ET MAIA GENITVM Mercurium. Et est periphrasis. Cicero in libris De Deorum Natura plu
Abbreviated transcription (Latin):
augustus. sicut suetonius ꝓbat ⁊ ingeorgi¬
cis ostendit uirgiluis. Nã cũ de gãgaridaꝵ
uictoria diceret qui uixta ganges sũt ꝗ ab
angusto uicti sũt ait. nictoris arma quirini
Ut autẽ ꝓ agrippa remũ poneret. poetico u¬
sus est more. Nam nom̃ exuicino sumpsit
lus autẽ quirinus ideo dictus est. uł quod
hasta utebat᷑ que fabinoꝵ lingua curis dr̃.
Hasta enĩ idẽ curis telũ longũ est. Unde ⁊¬
securis quasi semicuris. uł an h̾y pano.
qui grece rex dr̃. Cõstat autẽ grecos fuisse
romanos. uł ꝓpter generis nobilitatẽ. Mars
enĩ cũ seuit gradiuus dr̃ cũ tranquillus ẽ.
quirimis demiq in urbe duo eiꝰ tẽpla sunt.
Unũ quirini intra urbẽ quasi custodis ⁊
tranquilli. aliud in apia uia extra urbẽ ꝓpe
portã. quasi bellatoris. Idẽ graduui ¶ Dire.
Cũ aꝑte sũt ¶ Compagib. ambages. ⁊ com¬
pages. antiqui tantũ dicebant. posteritas ad¬

Expanded text:
Augustus, sicut Suetonius probat et in georgiAugustus, sicut Suetonius probat et in georgicis ostendit Vergilius. nam cum de Gangaridum victoria diceret, qui iuxta Gangen sunt quique ab Augusto victi sunt, ait "victorisque arma Quirini" . ut autem pro Agrippa Remum poneret, poetico usus est more; nam nomen ex vicino sumpsit. lus autem ideo Quirinus dictus est, vel quod hasta utebatur, quae Sabinorum lingua curis dicitur: hasta enim, id est curis, telum longum est, unde ‘securis’, quasi semicuris - vel a κοίρανοϛ qui Graece rex dicitur - constat autem Graecos fuisse Romanos - vel propter generis nobilitatem; Mars enim cum saevit ‘Gradivus’ dicitur, cum tranquillus est ‘Quirinus’. Denique in urbe duo eius templa sunt: unum Quirini intra urbem, quasi custodis et tranquilli, aliud in Appia via extra urbem prope portam, quasi bellatoris, id est Gradivi. DIRAE cum apertae sunt. CONPAGIBVS ‘ambages’ et ‘conpages’ antiqui tantum dicebant, posteritas ad
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ telligi. ¶ Remoq cũ fratre quirinus ura
dabũt. Multi sic ĩtelligere nolũt. ut suꝑuis
dixi mus. quia post pestilentiã ad placandos
fratris manes. Geminis onũib usus est romu¬
lus unde ẽ uiden. ut gemi nestent uertice
criste. s hoc ẽẽ nõ potest. quia iteratio est
ante dictoꝵ. aut ordo p̃ posterus. s post dictũ
cesarẽ romulũ repetit ꝯstat preterea iani
tẽplũ patuisse sub romulo. Al uolũt ꝑbos
romanos intelligi. Dera tam̃ hoc ht ratio.
quirinũ augustũ ẽẽ. remũ noͣ ꝓ agrippa
positũ qui sororẽ augusti duxit uxorem.
⁊ cũ eo parit̾ bella tractauit. Ande est. parte
alia diis ⁊ uentis agrippa secũdis. Nã adu¬
lans populus romanus. octauiano tria op¬
tulit noĩa utrũ uellet quirinus an cesar.
au augustus uocari. Illene unũ eligendo
partem laderet que alud offerre cupiebat
diu̾so tẽpore om̃ib usus est ⁊ ĩ primo qrinꝰ
dictus est. inde cesar. postea qd̾ optinuit

Expanded text:
it rebus. REMO CVM FRATRE QVIRINVS IVRA DABVNT multi sic intellegere volunt, ut superius diximus, quia post pestilentiam ad placandos fratris manes geminis omnibus usus est Romulus; unde est «viden ut geminae stent vertice cristae?». Sed hoc esse non potest, quia iteratio est ante dictorum aut ordo praeposterus, si post dictum Caesarem Romulum repetit. Constat praeterea Iani templum patuisse sub Romulo. Alii volunt per hos Romanos intellegi. Vera tamen hoc habet ratio, Quirinum Augustum esse, Remum vero pro Agrippa positum, qui filiam Augusti duxit uxorem, et cum eo pariter bella tractavit: unde est "parte alia dis et ventis Agrippa secundis" . nam adulans populus Romanus Octaviano tria obtulit nomina, utrum vellet Quirinus, an Caesar, an Augustus vocari. ille ne unum eligendo partem laederet quae aliud offerre cupiebat, diverso tempore omnibus usus est, et primo Quirinus dictus est, inde Caesar, postea quod et obtinuit
Abbreviated transcription (Latin):
troianis obsequẽti ⁊ tractus est ẜ̃mo ase¬
romani. Ut a encade inferrũ ꝓlibertate rue
cursu petere. ⁊ est septimus casus ¶Uertunt̃.
silic appoĩto itinere. hoc est abitalia. ¶ Est in
secessu. OCΠOTNCIA est. Idẽ fictus sedm̃n
poeticã licẽtiã locus. Ne autẽ indeat᷑ penitꝰ
aueritate discere. hispaniẽsis carthaginis
portũ describit. Ceterũ hũc locũ in affrica nus¬
ꝙͣ ẽẽ ꝯstat. nec in ꝯgrue ꝓpter nõis simili¬
tudinẽ posuit. Nlam toto tpa ꝙͥ eia est.

Expanded text:
Troianis obsequenti. Et tractus est sermo a seTroianis obsequenti. Et tractus est sermo a seRomani, ut «Aeneadae in ferrum pro libertate ruebcursu petere’, et est septimus casus. VERTVNTVR scilicet a proposito itinere, hoc est ab Italia. EST IN SECESSV topothesia est, id est fictus secundum poeticam licentiam locus. Ne autem videatur penitus a veritate discedere, Hispaniensis Carthaginis portum descripsit. Ceterum hunc locum in Africa nusquam esse constat. Nec incongrue propter nominis similitudin
Abbreviated transcription (Latin):
leues dicimus ⁊ sa ne ẜuat circa hũc rec¬
thoricã definitionẽ. eui dat ⁊ iustitiã ⁊ pe¬
ritiã dicendi. Ut cũ pietate grauẽ. ⁊ ille
regit dictis aĩos. Orator enĩ ita definiuit.
uir bonus dicendi peritus. ¶ Genitor uene¬
rabilis. Ut thibri pater. ergo hoc nom̃ ⁊ ad
uerũ ꝑtinet patrẽ ⁊ ad honorẽ refertur.
Cer¶ Celoq inuectus aperto. Nõ ꝑ celum
uectus. s celo iã sereno uectus ꝑ maria.¬
¶Curru. Nõ ut quidã putant. ꝓcurrui posu¬
it. n ec est apocope Sed ratio artis antique.
quia om̃is noĩatiuus płaris regit geĩtiuũ
singłarẽ. ⁊ isosillabos ẽẽ debet. Ut he muse
curruq. abscisa duoꝵ suspendit capita. ⁊
libra die. ne si diei fecifset. hi docti hs̃ doc¬
ti. Itẽ agẽĩtiuo singłiri datiuus regit singła¬
ris. ut. ICOCy MA A Boc sit. Ut huiꝰ docti
buic docto. Inde ergo est curruq abscisa
duoꝵ suspendit capita.⁊ libra die ne si diei
focisset maior eẽt noĩatius płari ¶ Secũdo.

Expanded text:
a hunc rhetoricam definitionem, cui dat et iustitiam et peritiam dicendi, ut ‘tum pietate gravem’ et «ille regit dictis animos». Orator enim est «vir bonus, dicendi peritus». GENITOR venerabilis, ut «Thybri pater». Ergo hoc nomen et ad verum patrem pertinet et ad honorem refertur. CAELOQVE INVECTVS APERTO non per caelum vectuscurrv non, ut quidam putant, pro 'currui' posuit, nec est apocope, sed ratio artis antiquae, quia omnis nominativus pluralis regit genetivum singularem et isosyllabus esse debet, ut hae musae "curruque abscisa duorum suspendit capita" et "libra die" , ne, si 'diei' fecisset, maior esti’. Item a genetivo singulari dativus regitur singularis, ut isosyllabus sit, ut ‘huius docti, huic docto’. Inde ergo est «curruque abscisa duorum suspendit capita» et «libra die», ne, si ‘diei’ fecisset, maior esset nominativo plurali. SECVNDO
Abbreviated transcription (Latin):
potest. ¶ Et syrtes syrtium sinus duo sũt
pares natura. in pares magnitudine. Ut
Salustiꝰ dic̃ ¶Licios. bi troie ad auxilium
ouenerant. ꝗ mortuo rege pandaro eneã
secuti sũt. Unde ⁊ in scd̾o ait. Comitũ afflu¬
xisse nouoꝵ ¶ Adũ. fidelẽ. Utrũq nom̃
idẽ significat. ¶ Ipsus ante oculos. ad ma¬
iorẽ dolorẽ. Unde alibi. Queq ip̃e miser¬
rima uidi. Itẽ qui nati corã me cernere
letũ fecisti ¶ Ingens pontus. magna pars
ponti.⁊ ẽ tropus si ne doche. ¶Auertice. aut
apupi que uertex nanis est. aut abaꝗlone
qui flat nnũdi uertice hoc ẽ aseptẽtrione
ut ip̃e alibi. hic uertex nobis sẽper sublimis
tus facit aquilo. Ut salustiꝰ crebritate fluc
naturalit̾ breues sũt s ratione finalitatis

Expanded text:
e’. ET SYRTES syrtium «sinus duo sunt pares natura, impares magnitudine», ut Sallustius dicit. LYCIOS hi Troiae ad auxilium venerant, qui mortuo rege Pandaro Aeneam secuti sunt, unde et in secundo ait «comitum adfluxisse novorum». FIDVM fidelem. Vtrumque nomen idem significat. IPSIVS ANTE OCVLOS ad maiorem dolorem; unde alibi «quaeque ipse miserrima vidi», item «qui nati coram me cernere letum fecisti». INGENS PONTVS magna pars ponti. Et est tropus synecdoche. A VERTICE aut a puppi, quae vertex navis est, aut ab Aquilone, qui flat a mundi vertice, hoc est a septentrione, ut ipse alibi «hic vertex nobis semper sublimis». tus facit Aquilo, ut Sallustius «crebritate fluctnaturaliter breves sunt sed ratione finalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ lenatus ¶ De hiscens. Ualde hiscens. De¬
enĩ augentis est. ut de amo te syre. ¶ Aperit.
ostendit. ut salustiꝰ caput aperire solitus. idẽ
nudare. o stendere. ¶Harenis.⁊ abarenis.⁊
cũ harenis. Idest uł ab uno mouebat᷑ mare
nł cũ ip̃is harenis ut intẽpestate solet.
¶Tris. latinũ est. genit̃s enĩ płaris quotiens
pupiũ pupis. quotiens in .um. exit. In es.
mittit. patrũ patres. ¶Saxa latentia. ꝓpter
tẽpestatẽ. hec autẽ saxa inter africã. ⁊
sardiniã sũt. que saxa obhac itali aras
uocant. qd̾ ibi afri ⁊ romani fedus iniert̃¬
⁊ fines imperu sui illic ẽẽ uoluerũt. unde
⁊ dido. litora litorib ꝯtraria. fluctib undas.
imprecor. que are asisenna ꝓpitie dicinit᷑.¬
¶ Sari uocant itali mediisq ĩ fluctib aras.
Ordo est que sara ĩ mediis fluctib itali
aras uocant. ¶Dorsum in mane. eminens.
altũ scd̃m homerũ. ¶ Mari sũmo. uł
in sumo. uł placido ¶Inbreuia. ⁊ sirtes Idẽ

Expanded text:
tum leenim augentis est, ut in Terentio «deamo te, Syre». APERIT ostendit, ut Sallustius «caput aperire solitus», id est nudare, ostendere. HARENIS et ab harenis et cum harenis, id est vel ab imo movebatur mare vel cum ipsis harenis, ut in tempestate solet. TRIS Latinum est. Genetivus enim pluralis quotiens ‘puppium puppis’; quotiens in ‘um’ exit, in ‘es’ mittit, ut ‘patrum patres’. SAXA LATENTIA propter tempestatem. Haec autem saxa inter Africam et Sardiniam sunt, quae saxa ob hoc Itali aras vocant, quod ibi Afri et Romani foedus inierunt et fines imperii sui illic esse voluerunt. Vnde et Dido «litora litoribus contraria, fluctibus undas inprecor». Quae arae a Sisenna «propitiae» vocantur. SAXA VOCANT ITALI MEDIIS QVAE IN FLVCTIBVS ARAS ordo est ‘quae saxa in mediis fluctibus Itali aras vocant’. DORSVM INMANE eminens, altum, secundum Homerum. MARI SVMMO vel in summo vel in placido. IN BREVIA ET SYRTES id est
Abbreviated transcription (Latin):
ne. uł impetu uł młtitudine. agnien enĩ
ut illi agmine certo lacoonta petunt.
uocamus ¶ Porta. Om̃is exitus porta dẽ.
quasi qua post uł inportari nł exportari
aliqd. ¶ Turbine ui uentoꝵ. Sciendũ ẽ¬
ꝙ quãdo appellatiuũ est turbinis facere
s si nom̃ ꝓpriũ turbonis facit. Ut oratius
turbonis inarmis. ¶ Eurusq notusq.
Cardinales quatuor uenti sũt. de quibus
nũc tres ponit. paulopost unũ quẽ omise¬
rat redidit. Ut stridens a quilone ꝓcella.s
¶ Pcellis. Procella est ius uenti cũ pluuia.
uirũ. quia p̃cesserat uentoꝵ sonus quẽ
dip̃m clamorẽ possumus dicere ¶ Stri¬
dorq rudentũ. ꝓprie enĩ infunib stridor
est¶ Teueroꝵ ex oculis. nũꝙͣ enĩ totũ ce¬
lũ nubib tegit᷑. s illa pars ꝯtra quã flaue¬
rint uenti. qd̾ autẽ dicit diem eripi. ad
uidentũ oculos retulit nõ ad naturã.
¶Nor incubat. Nox dicta ꝙ oculis noceat

Expanded text:
NE vel impetu vel multitudine. ‘Agmen’ enim NE vel impetu vel multitudine. ‘Agmen’ enim ut «illi agmine certo Laocoonta petunt», ‘agmen’ vocamus. PORTA omnis exitus ‘porta’ dicitur quasi qua potest vel inportari vel exportari aliquid. TVRBINE vi ventorum. Et sciendum est quod, quando appellativum est, ‘turbinis’ facit, sed si sit nomen proprium, ‘Turbonis’ facit, ut Horatius «Turbonis in armis». EVRVSQVE NOTVSQVE cardinales quattuor venti sunt, de quibus nunc tres ponit; paulo post unum quem omiserat reddit, ut «stridens aquilone procella». PROCELLIS procella est vis venti cum pluvia, VIRVM quia praecesserat ventorum sonus, quem et ipsum clamorem possumus dicere. STRIDORQVE RVDENTVM proprie; nam in funibus stridor est. TEVCRORVM EX OCVLIS numquam enim totum caelum nubibus tegitur, sed illa pars contra quam flaverint venti. Quod autem dixit diem eripi, ad videntum oculos rettulit, non ad naturam. NOX INCVBAT ‘nox’ dicta quod oculis noceat.
Abbreviated transcription (Latin):
licet michi implere que precipis. s nefas ẽ
hoc regni. Redit ad fisicã rationẽ. Nam
motus a eris. Idẽ uinonis uentos creat qb
eolus p̃est dicendo antẽ qdeũq aut uerecũ¬
de agit. ne uideat᷑ arrdgans. aut latenter
iocat᷑ pene poeta. Quis enĩ potest uentos
Idẽ uentos rem inanẽ tenere ¶ Iouemq
ꝯcilias. ystero proteron insensũ. nõ enĩ
ippit̾ ꝯciliat᷑ eolo. s eolus ioui quasi supe¬
nori. conciliant᷑ autẽ noui recõciliantur
antiqui ¶Tu das epulis accũbere diuum
hoc est tu me deũ facis. Duplici enĩ ratioẽ
diuinos honores merem̃ deaꝵ ꝯiugio ⁊
ꝯuiuio deoꝵ. Unde ĩbucolicis legius¬
nec deus bunc mensa dea nec dignata¬
cubili est. ¶ Hec ubi dicta. Auinone ⁊ ab
eolo. ¶ Cauũ. Ordo est. ꝯuersa cuspide
cauũ montẽ inlatus inpulit. alibi in latꝰ
in que feri curuã ꝯpagibus aluũ ꝯtorsit
quasi ut rẽ que facile cedit ietui¶agmĩ¬

Expanded text:
‘licet mihi implere quae praecip‘licet mihi implere quae praeciphoc regni rediit ad physicam rationem. nam motus aeris, id est Iunonis, ventos creat, quibus Aeolus pde ait, ne videatur adrogans, aut latenter paene iocatur poeta; quis enim potest ventos, id est rem inanem, tenere? IOVEMQVE CONCILIAS hysteroproteron in sensu. Non enim Iuppiter conciliatur Aeolo, sed Aeolus Iovi, quasi superiori. conciliantur autem novi, reconciliantur antiqui. Ad v. 79 Tu das epulis accumbere divum hoc est, tu me deum facis. duplici enim ratione divinos honores meremur, dearum coniugio et convivio deorum. unde et in bucolicis "nec deus cubili est». HAEC VBI DICTA et a Iunone et ab Aeolo. CAVVM ordo est, ‘conversa cuspide cavum montem in latus inpulit’. Et alibi «in latus inque feri curvam conpagibus alvum contorsit». Quasi in rem quae facile cedit ictui. AGMI
Abbreviated transcription (Latin):
plis. ⁊ sinplicit̾ intelligendu. Errant nã¬
q qui dicũt Ideo pulcrã dixisse ꝓpter ca¬
nacem ⁊ machareũ In se inuicẽ turpissi¬
mos fres. illi enĩ alterius a eoli fuisse narrã¬
tur¶ Aeolus hec ꝯtra. Sub audit᷑ dixit qd̾
ex posteriorib intelligit᷑ ut supͣ notatum¬
est. ¶ Regina inferioris ꝑsone reuerentia
est maiorẽ meritis appellare nõ nõie ꝯtra
maiorũ est minorẽ tantũ nõ euocare. qui
ordo nõ nisi ꝑ indignationẽ corrũpitur
ut induodecimo sages mextremis rebus
turnũ nõ regẽ uocat. Ut ruitq ĩ plorans
noĩe turnũ ⁊ alibi de aristeo. ⁊ te crudelem
noie dicit. ¶ Explorare. Deliberare. suꝑius
nãq multa poposcerat uino. hoc ergo diẽ
Tuũ est deliberare ꝗd uelis michi uissa cape¬
scere fas est. Sigura est litotes que fit co quo¬
tienscũq minus dicimꝰ plus significamus.
ꝓcontrariũ ĩ telligentes. ut hoc loco nõ ait

Expanded text:
prolis. Et simpliciter intellegendum est; errant namprolis. Et simpliciter intellegendum est; errant namque qui dicunt ideo ‘pulchra’ dixisse, propter Canacen et Macareum in se invicem turpissimos fratres. Illi enim alterius Aeoli filii fuerunt. AEOLVS HAEC CONTRA subaudis ‘dixit’, quod ex posterioribus intellegitur, ut supra notavimus. REGINA inferioris personae reverentia est maiorem meritis appellare, non nomine; contra maioris est minorem nomine tantum vocare. Qui ordo non nisi per indignationem corrumpitur, ut in duodecimo Sages in extremis rebus Turnum non regem vocat, ut «ruitque inplorans nomine Turnum», et alibi de Aristaeo «et te crudelem nomine dicit». EXPLORARE deliberare; superius namque multa poposcerat Iuno. Hoc ergo dicit, ‘tuum est deliberare quid velis’. MIHI IVSSA CAPESSERE FAS EST figura est litotes, quae fit quotienscumque minus dicimus et plus significamus per contrarium intellegentes, ut hoc loco non ait
Abbreviated transcription (Latin):
est tropos sistole. qui fit quotiens longa
corripit᷑ sillaba ꝓpter metri necessitatem.
ip̃e alio loco longam posuit ut est hectoris
andromache phyrrin conubia ẜuas. Item
cuiq loci leges dedimus conubia nr̃a rep¬
natura corripit᷑. Conubio uigã stabili ꝓ¬
priã q dicabo. multa inunũ ꝯtulit u̾su
ꝓmittit ꝯcordiã. Idẽ que diuortio careat
dicendo ꝓpriã adulterii remonet suspectio¬
nẽ. Quod autẽ abiecit dicabo. obsequẽtez
eam fore demonstrat. In usu ẽ enĩ ut dica¬
mus sacerdos dicatus est numini. Hoc est
ad obsequiũ datus est. ¶ Deritis. p̾stitis bt
te nec reginam negabo ꝓmeritam. Idest
prestitisse ⁊ alterũ pendet exaltero meritum
enĩ no nisi exprestantis beneficio descendit.
¶Pulera prole. notanda figura. frequent̾
enĩ hac utit᷑. Nam qd̾ nos ꝑ geti genituiu
singłarẽ dicimus antiqui ꝑseptimũ dicebãt
Ut hoc loco. parentẽ pulcra ꝓle. Idẽ pulcra

Expanded text:
est tropus systole, qui fit quotienscumque longa est tropus systole, qui fit quotienscumque longa corripitur syllaba propter metri necessitatem. Ipse alio loco longam posuit, ut est «Hectoris Andromache Pyrrhin conubia servas?», item «cuique loci leges dedimus, conubia nostra repnatura corrumpitur. CONVBIO IVNGAM STABILI PRORPIAMQVE DICABO multa in unum contulit versum promittit concordiam, id est quae divortio careat; dicendo ‘propriam’, adulterii removet suspicionem. Quod autem adiecit ‘dicabo’, obsequentem eam fore demonstrat. In usu enim est ut dicamus, ‘sacerdos dicatus est numini’, hoc est ad obsequium datus est. MERITIS praestitis, ut alibi «nec te regina negabo promeritam», id est praestitisse. Et alterum pendet ex altero; meritum enim non nisi ex praestantis descendit beneficio. PVLCHRA PROLE notanda tamen figura; frequenter enim hac utitur. Nam quod nos per genetivum singularem dicimus antiqui per septimum dicebant, ut h
Abbreviated transcription (Latin):
quo nubes creant̾. ut est atq in nubẽ co¬
gitur aer. ex nubib aque quas nimphas
ẽẽ nõ dubiũ est. Ideo autẽ nymphã eolo
aque motu creant᷑. Bene ergo ei iũgitur
origo uentoꝵ. Sane notant uirgiliũ¬
critici. quia marito ꝓmittit uxorem qd̾ ex¬
cusat regia licentia iusta salustiũ. qui ita¬
ait. denas alii. alii plures h̃ñt. s reges eo
amplius ¶ Prestanti corpore nymphe. Be¬
ne etiã istas laudat ut maior sit indeiopea
pulcritudinis gła. laudabilis enĩ est suꝑare
laudatos ut ip̃e admaiore enee głam lau¬
dat turnũ. haꝵ autẽ quatuordecim nõia
ut quidã uolũt ingeorgicis ĩuenimus.y
¶Conubio uingam. conubiũ est uis legipti¬
mi matrimonii. ⁊ bene conubio uingã dix̃
ut hanc ab aliis segregaret que aregibus
sine lege habent᷑. solent enĩ reges ĩterplures
uni p̃cipuũ dare nomen uxori. ⁊ conubio
nui.breuẽ posuit cũ naturalit̾ longa sit
Nubo enĩ unde ht̃ originẽ longa est. sed

Expanded text:
quo nubes creantur, unde est: atque in nubem cogitur aer, ex nubibus aque quas nimphas esse non dubium est. Legimus autem Iunonem Eolo aque motu creantur, unde ergo ei iungitur origo uentocritici quia marito promittit uxorem; quod excusat regia licentia, ut Sallustius «denas alii alii plures habent, sed reges eo amplius». PRAESTANTI CORPORE NYMPHAE bene etiam istas laudat, ut maior sit in Deiopea pulchritudinis gloria. Laudabilius enim est superare laudatos, ut ipse ad maiorem Aeneae gloriam laudat et Turnum. Harum autem quattuordecim nomina, ut quidam volunt, in Georgicis invenimus. CONVBIO IVNGAM conubium est ius legitimi matrimonii. Et bene ‘conubio iungam’ dixit, ut hanc ab aliis segregaret quae a regibus sine lege habentur. Solent enim reges inter plures uni praecipuum dare nomen uxoris. Et ‘conubio’ ‘nu’ brevem posuit, cum naturaliter longa sit. ‘Nubo’ enim, unde habet originem, longa est. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uirgiliũ. ut in boc loco possibilitas est ⁊
mulcere dedit fluctus ⁊ tollere uento
uixta petionẽ. ¶ Gens inimica miebi tyr
rhenũ. omẽ enĩ qd̾ ꝯtra inimicos petimꝰ
iustũ est. Modus est petitionis ⁊ dissice
corpori ponto. Remuneratio. sũt miebi
est. ⁊ est sigura parenthesis. inter parentbe¬
sim ⁊ elipsim. boc inter est. qd̾ parẽthesis
est quotiens remota de medio sententia
integer ẜmo ꝑdurat. Plenũ nãq ẽ eole
incute ium uentis. Itẽ eneas pr rapidũ
ad naues p̾mittit achaten. Elipsis autẽ est
quotiens remotis ĩ terpositis de est aliqd
ut est quos ego post miebi nõ simili. de est
pifrasis. idest circñlocutio ¶. Et mulcere de¬
dit fluctus tollere uento. aliud pendet
exalio. Nã qui potest mulcere posti potest¬
⁊ tollere. Idẽ erigere inpotestatem. ¶Gens
ẜmo bic ⁊ nationẽ sigͥficat ⁊ familia. sed
nũc ad utrũq potest referri. Nã aut ad fa¬

Expanded text:
Vergilium, ut in hoc loco possibilitas est «et Vergilium, ut in hoc loco possibilitas est «et mulcere dedit fluctus et tollere vento’, iusta petitio est «gens inimica mihi» - omne enim quod contra inimicos petimus iustum est - modus petitionis est «et dissice corpora ponto», remuneratio «sunt mihi ipse est. Et est figura parenthesis. Inter parenthesin et ellipsin hoc interest, quod parenthesis est quotiens remota de medio sententia integer sermo perdurat; plenum namque est ‘Aeole incute vim ventis'. item "Aeneas rapidum ad naves praemittit Achatem" . ellipsis autem est quotiens remotis interpositis deest aliquid, ut est "quos ego — post mihi non simili poena" ; deest periphrasis est, id est circumlocutio. ET MVLCERE DEDIT FLVCTVS ET TOLLERE VENTO aliud pendet ex alio; nam qui potest mulcere potest et tollere, id est erigere in tempestatem. GENS sermo hic et nationem significat et familiam, sed nunc ad utrumque potest referri; Nam aut ad fa
Abbreviated transcription (Latin):
alias pace que fit inter dimicantes. foedus
antẽ dictũ uł a fecialib idest sacerdotibus ꝑ
quos fũt fcedera uł aporca foede hoc est
lapidib occisa. ut ip̾e ⁊ cesa iungebant foe¬
dera porca ¶Et premere ⁊ laxas sciret
dare uissus habenas. ꝓmansit intrans lati¬
one. ussus autẽ obhoc posuit quia suo
nichil facit imperio. tolle hoc ⁊ maior ẽ
oĩb diis si ad eius uoluntatẽ possũt ele¬
menta ꝯfundi. ut ip̃e dixit eolus. mieb̾
uissa capessere fas est. simul uentoꝵ ostẽ¬
ditur uis quib paꝵ fuerat montẽ super¬
poni nisi ⁊ regẽ acciperent qui ip̃e quoq
alieno pareret ĩperio.¶ Ad quẽ ꝓ apud
quẽ. ut supra. ¶ Aeole. recthoricũ ẽ ĩ om̃i
petitione hec obẜuare ut possit prestare
qui petit᷑. ut sit possibilitas ⁊ sit res uista
que petitur ut habeat modũ petitio ut
sequat᷑ remuneratio ⁊ sciendũ est scd̃m
bũc ordinẽ om̃es petitiones formarẽ

Expanded text:
alias pace quae fit inter dimicantes. ‘Foedus’ alias pace quae fit inter dimicantes. ‘Foedus’ autem dictum vel a fetialibus, id est sacerdotibus per quos fiunt foedera, vel a porca foede, hoc est lapidibus, occisa, ut ipse «et caesa iungebant foedera porca». ET PREMERE ET LAXAS SCIRET DARE IVSSVS HABENAS permansit in translatione. ‘Iussus’ autem ob hoc posuit, quia suo nihil facit imperio - nam tolle hoc, et maior est omnibus dis, si ad eius voluntatem possunt elementa confundi; ut ipse Aeolus «mihi iussa capessere fas est». Simul ventorum ostenditur vis, quibus parum fuerat montem superponi, nisi et regem acciperent, qui ipse quoque alieno pareret imperio. AD apud quem, ut supra. AEOLE rhetoricum est in omni petitione haec observare, ut possit praestare qui petitur, id est ut sit possibilitas, ut sit res iusta quae petitur, ut habeat modum petitio, ut sequatur remuneratio. Et sciendum est secundum hunc ordinem omnes petitiones formare
Abbreviated transcription (Latin):
mutari. s mitigare aliquatenus posse.s
¶Maria ac terras celũ q ꝓfundũ. atqui
quatuor elementa sũt. terra. mare. aer
ether. s hoc loco rite preter misit etberẽ
quia uenti nõ turbant superiora ut ait
ras. aut maria. aut aerẽ. nã celũ boc loco
Rapidi. ueloces ut supͣ. ¶ Uerrant. uerrere
est trahere. arete qd̾ uerriculũ dicit᷑. est
autẽ principalitas uerbi uerro uerris uer¬
rit. preteritũ uersi. Un de fit participiũ uer¬
sus. hinc alibi. ⁊ uersa pulus inscribitur
hasta. idẽ tracta. ¶Id metuens. timens. ergo
uipit̾ timet. nõ sibi. s elementis ne tur¬
bent᷑ eruptione uentoꝵ ut sibi bellorũ
tp̃̾re dicas uirũ fortẽ timere. nõ sibi sed
liberis suis. ¶ Molemq. ⁊ montis. Idest
molem montis.⁊ figura est ut una res
diuidat᷑ in duas metri cansa interposita
ꝯiũctione. ut alibi ꝑateris libamus ⁊ auro
Idẽ pateris aureis. ¶ Foedere. modo lege

Expanded text:
mutari, sed mitigari aliquatenus posse. Ad mutari, sed mitigari aliquatenus posse. Ad v. 58 Maria ac terras caelumque profundum atqui quattuor elementa sunt, terra aqua aer aether. sed hoc loco rite praetermisit aetherem, quia venti non turbant superiora, ut ait ras aut maria aut aerem. nam caelum hoc loco RAPIDI veloces, ut supra. VERRANTQVE ‘verrere’ est trahere, a rete, quod ‘verriculum’ dicitur. Est autem principalitas verbi ‘verro’ ‘verris’, praeteritum ‘versi’, unde et fit participium ‘versus’; hinc Vergilius «et versa pulvis inscribitur hasta», id est tracta. ID METVENS timens. Ergo Iuppiter timet non sibi, sed elementis, ne turbentur eruptione ventorum, ut si bellorum tempore dicas virum fortem timere non sibi, sed liberis suis. MOLEMQVE ET MONTES id est molem montis. Et est figura, ut una res in duas dividatur, metri causa interposita coniunctione, ut alio loco «pateris libamus et auro», id est pateris aureis. FOEDERE modo lege,
Abbreviated transcription (Latin):
Sisiea ratione hoc fingit poeta. naturale
est enĩ ut loca concaua plena sint uẽtis.
¶Auetantes elaboran tes egredi. ¶Sonoras.
grauisonas. ⁊ est tẽpestatis epitheton. Ordo
autẽ tasis est eolus uentos ⁊ tẽpestates
sonors uasto antro premit. ¶ Ac uinelis
⁊ carçere frenat. Translatio est ꝑpoeticã
istentiã fact ¶ Caiter antẽ est undecũq
phibent̾ exire diectus quasi sarcer abar¬
cendo locũ autẽ ĩ quo t̃uant᷑ noxu car¬
cerem diꝗmus. numero tantu singłari
unde uero emittunt quadrige carceres
carcere cint. ¶Illi indignantes Hie
a parte ostendit quid sit luctantes.
tis claustra s cũ magao moñtis mur
exalto ¶ Sedet. nõ ociatur  carat. apõ
anti quos enĩ sedet considerat significabat
alori. ut ipe alibi. quãtu ĩgnes anmeꝙ
ualent. ⁊ oratius.inpellũt anime linthea
tracie. Mollit autẽ ideo dixit ut ꝑ transi¬
tũ ostenderet uitia nature nulla ratione

Expanded text:
physica ratione hoc fingit poeta; naturale physica ratione hoc fingit poeta; naturale enim est ut loca concava plena sint ventis. LVCTANTES elaborantes egredi. SONORAS graves sonis . Et est tempestatis epitheton. Ordo autem talis est, ‘Aeolus ventos et tempestates sonoras vasto antro premit’. AC VINCLIS ET CARCERE FRENAT translatio est per poeticam licentiam facta. Carcer autem est undecumque prohibemur exire, dictus quasi ‘arcer Locum autem in quo servantur noxii ‘carcerem’ dicimus numero tantum singolari, unde vero erumpunt quadrigae, ‘carceres’carcere currus». ILLI INDIGNANTES hic aperte ostendit quid sit ‘luctantes’. tis claustra, sed cum magno montis murmuex alto. SEDET non otiatur, sed curat; apud antiquos enim ‘sedet’ ‘considerat’ significabat ut ipse alibi "quantum ignes animaeque valent" et Horatius "inpellunt animae lintea Thraciae" . 'mollit' autem ideo dixit, ut per transitum ostenderet, vitia naturae nulla ratione
Abbreviated transcription (Latin):
telli gendũ ꝓprie tañ nimbi dicunt᷑ re¬
pentine ⁊ precipita pluuie. Hã pluuias
n ocamꝰ lentais ⁊ uiges. ¶ Loci fleta nũe ꝑle¬
fecerat ⁊ iuridi fetã mauortis in antro.
Enixam autẽ fuisse lac qd̃ pueris peebebat᷑
ostendit. Itẽ fetam grauidã in illo ioco
ostendit. Nõ in sueta graues tẽptabũt pa¬
bula fetas. Eigo quia feta medius ẜmo ẽ
bene hoc loco eptheto discreũ dicens. ut bo
bonũ uenenũ ⁊ malũ uenenũ ¶ Anstris.
zigura est celebrata apd̾ uirgiliũ ⁊ speties
s quasi asperũ fugit ⁊ posuit austris pro
post fretũ sicilie appellant᷑ eolie ab eolo
rege ippote filio. licet habeant ⁊ ꝓpria noĩa
unde ⁊ uirgilius ait eoliam liparem. poe
te ꝗdẽ fingũt regẽ ẽe uentoꝵ. s ut uarro
dicit. rex fuit insulaꝵ exquaꝵ nebulis
⁊ fumo uulcanie insule predicens futu¬
ra flabra uẽtoꝵ. ab imperitis uisus est
uentos sua potestate tenere ¶Hic ille.
Ut superius. hie currus fuit ¶DUasto antro.

Expanded text:
imbi’ vocantur repentinae et praecipites pluviae; nam pluvias dicimus lentas et iuges. LOCA FETA nunc ‘ple«fecerat et viridi fetam Mavortis in antro»; enixam autem eam fuisse lac, quod pueris praebebatur, ostendit. Item ‘fetam’ ‘gravidam’ illo loco ostendit, «non insueta graves temptabunt pabula fetas». Ergo, quia ‘feta’ medius sermo est, bene hoc loco epitheto discrevit, dicens ‘gravbonum venenum’ et ‘malum venenum’. AVSTRIS figura est celebrata apud Vergilium, et sed quasi asperum fugit et posuit 'austris' propost fretum Siciliae, appellantur Aeoliae ab Aeolo rege, Hippotae filio, licet habeant et propria nomina. unde et Vergilius ait tae quidem fingunt hunc regem esse ventorum, sed, ut Varro dicit, rex fuit insularum, ex quarum nebulis et fumo Vulcaniae insulae praedicens futura flabra ventorum ab imperitis visus est ventos sua potestate retinere. HIC illic, ut superius «hic currus fuit». VASTO ANTRO
Abbreviated transcription (Latin):
eneam ait. maternis seuus in armis
eneas Idẽ magnus ¶ Memorem uino¬
nis obirã. Consta multa in auctorib
in ueniri ꝑ contrariũ signficantia. ꝓ
actiuis passiua. Ut pictis bellant᷑ ama zo¬
nes armis pro passiuis actiua. Ut popu¬
latq ingentẽ farris aceruũ e. Et hec ua¬
rietas ul potius ꝯtrarietas. in uenitur
etiã in aliis partib or̃onis ut sit aduer

Expanded text:
Aeneam, ait «maternis saevus in armis Aeneam, ait «maternis saevus in armis Aeneas», id est ‘magnus’. MEMOREM IVNONIS OB IRAM constat multa in auctoribus inveniri per contrarium significantia: pro activis passiva, ut «pictis bellantur Amazones armis», pro passivis activa, ut «populatque ingentem farris acervum». Et haec varietas vel potius contrarietas invenitur etiam in aliis part
Abbreviated transcription (Latin):
pus tepestate uero. ⁊ ĩ primo ⁊ ĩtertio
Lactamur autẽ in mari fluctib fatigam᷑
interris. ⁊ bene duoꝵ elemẽtoꝵ mala
un o sermone ꝯplexus. ¶Et alto. modo
mari. Altũ tam̃ sciendũ est qd̾ ⁊ superi¬
orem ⁊ inferiorẽ altitudinẽ significat
Nãq mensure nom̃ est altitudo ¶ Ui
supum. uiolentia deoꝵ. scdm homerũ
qui dicit auinone rogatos ẽe deos in
odiũ troianoꝵ. qd̾ ⁊ uirgilius tetigit
dicens. uos quoq ꝑganiee iam fas est
partere gẽti diꝙ deeq om̃es. Laten ter
autẽ defendit hac ratione troianos. qd̾
nõ suo merito eos in sequebantur
numina. s uinonis in pulsu¶ Seue
Cũ aui uãdo dicta sit uino querũt młti
cur eam dixerint seuã. ⁊ putant tẽpora¬
le ẽẽ epitheton quasi seuã circa troia¬
nos nesciẽtes ꝙ seuã dicebant ueteres.
magnã. ut erinius induta fuit seua sto¬
la. Itẽ uugilius cũ ubiq piũ inducat

Expanded text:
pyiis, tempestate vero et in primo et in tertio. pyiis, tempestate vero et in primo et in tertio. Iactamur autem in mari fluctibus, fatigamur in terris. Et bene duorum elementorum mala uno sermone complexus est. ‘Et Alto’ modo ‘mari’. ‘Altum’ tamen sciendum est quod et superiorem et inferiorem altitudinem significat; namque mensurae nomen est altitudo. VI SVPERVM violentia deorum secundum Homerum, qui dicit a Iunone rogatos esse deos in odium Troianorum; quod et Vergilius tetigit dicens «vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti, dique deaeque omnes». Latenter autem defendit hac ratione Troianos, quod non suo merito eos insequebantur numina, sed Iunonis inpulsu. SAEVAE cum a iuvando dicta sit Iuno, quaerunt multi cur eam dixerit ‘saevam’, et putant temporale esse epitheton, quasi saeva circa Troianos, nescientes quod ‘saevam’ dicebant veteres magnam, ut Ennius «induta fuit saeva stola». Item Vergilius, cum ubique pium inducat
Abbreviated transcription (Latin):
laurentũ a lauro inuenta alatino. dũ
adepto ĩperio post fratris mortẽ ciuitatẽ
angeret. Postea lauiniũ. alauinea uxo¬
re ence. Ergo lauina la legendũ est. nõ
lauinia. quia post aduentũ en ee lauini
dixit. aut laurentũ. Quãuis quidã super¬
fluo ẽẽ plensim uelinit ¶Litora. lauro la¬
uiniũ ꝯstat octo milib amari remotam
Nec nos debet falere quia dixit lauina
litora. litus enĩ dicit̾ terra quoq mari uici¬
n.a. sicut ip̃e lirgilius in .iiii. cui litus arã¬
dũ. Cum ꝑ naturã litus nari nõ possit.
Ergo scire debemus litus posse ⁊ terram
dici. ¶ M ultum ille. Multille collisio ẽ
⁊ ille hoc loco habundat. est enĩ inter po
pͥmus enĩ ad omĩa possumus trabere. Sic
alio loco. Nũc dextra ingeminãs ictus.
traciam monstro illo. quo decumulo
polidoris sanguis emanauit apud cretã
pestilentia. apud strophadas insulas ar¬

Expanded text:
‘Laurentum’ a lauro inventa a Latino, dum ‘Laurentum’ a lauro inventa a Latino, dum adepto imperio post fratris mortem civitatem augeret; postea ‘Lavinium’ a Lavinia, uxore Aeneae. Ergo ‘Lavina’ legendum est, non ‘Lavinia’, quia post adventum Aeneae ‘Lavindicere, sicut dixit, aut ‘Laurentum’. Quamvis quidam superfluo esse prolepsin velint. LITORA Laurolavinium constat octo milibus a mari remotam. Nec nos debet fallere quia dixit ‘Lavina litora’. ‘Litus’ enim dicitur terra quoque mari vicina, sicut ipse Vergilius in quarto «cui litus arandum», cum per naturam litus arari non possit. Ergo scire debemus, litus posse et terram dici. MVLTVM ILLE ‘multille’ conlisio est. Et ‘ille’ hoc loco abundat. Est enim interposprimus’ enim ad omnia possumus trahere. Sic alio loco «nunc dextra ingeminans ictus, nim apud Thraciam monstro illo, quod e tumulo Polydori sanguis emanavit, apud Cretam pestilentia, apud Strophadas insulas Har
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ ꝓfectus de sicilia uenit ad loca que sũt
iuxta tiberim. ⁊ ex nõie suo appellauit
italiam. Ibi autẽ habitasse siculos est ciui
cas laurolauinium manifestũ est sieut
ip̃e alio loco dicit. Siculi ueteresq sicani
⁊ gentes uenere sicame sepus ¶Iato. ꝓ¬
⁊ qd̃ aditaliam uenit. ⁊ bene addidit fato
ne uideatur aut causa criminis patriam
uagatur. quasi porro fugatꝰ. Multi tam̃
ita de finu̾it. ut ꝓ fugos eos dicant. qui
exclusi necessitate desuis sedib ad huc
uagant᷑. ⁊ simul atq in uenerint sedes
nõ dicant᷑ ꝓfugi. s exules. sed utrumq
falsũ est. Nam ⁊ ꝓfugus lectus est ꝗ iam
sedes locauit. ut in lucano ꝓfugi q agen¬
adhuc uagant᷑. ut insalustio. qui nullo
certo erilio uagabant᷑. Adeo exiliũ ẽ ip̃a
uagatio¶Lauinaq uenit litora. Hec ci¬
nitas tria hũit noĩa. Nam pͥmo lauinũ
dicta est. a lauino latim fratre. Postea

Expanded text:
lorum profectus de Sicilia venit ad loca, quae sunt lorum profectus de Sicilia venit ad loca, quae sunt iuxta Tiberim, et ex nomine suo appellavit Italiam. ibi autem habitasse Siculos ubi est Laurolavinium, manifestum est, sicut ipse alio loco dicit "Siculi veteresque Sicani et gentes venere Sicanae saepius" . et quod ad Italiam venit. Et bene addidit ‘fato’, ne videatur aut causa criminis patriam  sedibus suis vagatur, quasi porro fugatus. Multi tamen ita definiunt, ut profugos eos dicant qui exclusi necessitate de suis sedibus adhuc vagantur, et simul atque invenerint sedes non dicantur profugi, sed exules. Sed utrumque falsum est; nam et ‘profugus’ lectus est qui iam sedes locavit, ut in Lucano «profugique a genadhuc vagatur, ut in Sallustio «qui nullo certo exilio vagabantur»; adeo exilium est ipsa vagatio. LAVINAQVE VENIT LITORA haec civitas tria habuit nomina. Nam prius ‘Lavinum’ dicta est a Lavino, Latini fratre; postea
Abbreviated transcription (Latin):
mes ab ausoniis disterminat arua colonis
Unde apparet antenorem nõ aditaliam
uenisse s ad galliam cisalpimã ĩ qua uene¬
tia est. postea uõ promotis usq ad alpes
italie finib nouitas creauit ezrorrem. Ple¬
riq tamen questionem hanc uolunt ex
sequẽtib solui. Ut ui deatur ab hoc addidisse
Uirgilius ad lauina litora ne significaret
antenorem. melior tamen superior ex po¬
sitio¶taliam. ars ꝗdẽ hoe etigit ut no¬
minib ꝓuinciaꝵ p̃positiones addamus
cuutitũ nũꝙͣ. Tamen plerũq puerso
ordine lectũ est. Nã ecce hoc loco detra¬
rit puincie p̾positionẽ dicens Italiam
Ad messanam uenit ꝓ messanã uenit. S
Sane sciendũ usurpari ab auctorib. ut
uł addant uł detrahant p̃positiones. Nãq
ait uirgilius. siluis te tyrrene feras .a.p.
ꝓ insulis. Ut ergo detraxit illo loco p̃po¬
sitionẽ. sic hic ꝓ̾uuncie ⁊ est figura. Italia
autẽ pars en rope est. Italus enĩ rex sicu¬

Expanded text:
mes ab Ausoniis disterminat arva colonis. mes ab Ausoniis disterminat arva colonis. unde apparet Antenorem non ad Italiam venisse, sed ad Galliam cisalpinam, in qua Venetia est. postea vero promotis usque ad Alpes Italiae finibus, novitas creavit errorem. plerique tamen quaestionem hanc volunt ex sequentibus solvi, ut videatur ob hoc addidisse Vergilius 'ad Lavina litora', ne significaret Antenorem. melior tamen sitio. ITALIAM ars quidem hoc exigit, ut nominibus provinciarum praepositiones addamus, civitatum numquam. Tamen plerumque perverso ordine lectum est; nam ecce hoc loco detraxit provinciae praepositionem dicens ‘Italiamad Messanam venit» pro ‘Messanam venit’. Sane sciendum est usurpari ab auctoribus, ut vel addant vel detrahant praepositiones; namque ait Vergilius «silvis te, Tyrrhene, feras» pro o in silvis. ut ergo illic detraxit loco praepositionem, sic hic provinciae. et est figura. Italia autem pars Europae est. Italus enim rex Sicu
Abbreviated transcription (Latin):
toq subpeditato maxercitus nr̃os uesti¬
uit. aluit. armauit. ¶Hirum. Quẽ non
dicit. s cireũstantus ostendit eneã ¶Cano
Polisemus sermo est. Tria enĩ significat
aliquãdo laudo. ut regemq canebant.
aliquãdo diuino. ut ip̃a cano soror. Ali¬
quando canto. ut in hoc loco. Nã ꝓprie can¬
to significat. quia cantanda sũt carmi¬
na. Troie. Troia regio est asie. Iliũ ciui¬
tas asie. Plerũq tamen usurpant poete.⁊
ꝓciuitate uł regionẽ uł promĩciã pom̃t
Ut Iuuenalis. ⁊ flammis asiam ferroq
cadentẽ. ¶ Qui primus. Querũt multi
cur eneam primũ aditaliam uenisse di¬
perit. cũ paulo post dicat antenorem
ante aduentũ ence fundasse ciuitatem¬
pataniũ. Cõstat quidẽ. s habita tẽporum
ratione. peritissi me uirgilius dixit. Nãq
illo tẽpore ꝙ en eas aditaliam uenit. finis
erat italie usq ad rubiconẽ fluuiũ. cuius
rei menunit lucanus. ⁊ galliea certus li¬

Expanded text:
toque suppeditato maximos exercitus nostros vestitoque suppeditato maximos exercitus nostros vestivit, aluit, armavit». VIRVM quem non dicit, sed circumstantiis ostendit Aenean. CANO polysemus sermo est. Tria enim significat: aliquando ‘laudo’, ut «regemque canebant»; aliquando ‘divino’, ut «ipsa canas oro»; aliquando ‘canto’, ut hoc loco. Nam proprie ‘canto’ significat, quia cantanda sunt carmina. TROIAE Troia regio est Asiae, Ilium civitas Troiae; plerumque tamen usurpant poetae et pro civitate vel regionem vel provinciam ponunt, ut Iuvenalis «et flammis Asiam ferroque cribi. qui primus quaerunt multi, cur Aeneam primum ad Italiam venisse dixerit, cum paulo post dicat Antenorem ante adventum Aeneae fundasse civitatem. constat quidem, sed habita temporum ratione peritissime Vergilius dixit. namque illo tempore, quo Aeneas ad Italiam venit, finis erat Italiae usque ad Rubiconem fluvium: cuius rei meminit Lucanus et Gallica certus li