comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ullos hec ciuitas aut gloria clariores aut auctoritate
grauiores aut humanitate pollitiores. P. affricano.
G. lelyo .l. furio qui se cum cruditissimos homines
ex gretia palam semper habuerunt atq ego ex istis sepe
audiui cum dicerent per gratum athenienses & sibi fe¬
cisse & multis pricipibus ciuitatis quod cum ad
senatum legatos de suis maximis rebus mitterent
tris illius etatis nobillissimos philosophos misis¬
quenter auditos quos tu cum haberes auctores
Antonimiror cum phyiosophye sicut tetus ille
indixeris.
Inime inquit Antonius ac si decreui philoso¬
phari potius ut neoptolemus apud Ennium
paucis nam omnino haual placet. Sed taniẽ
dec est mea sententia quam uideban exposiusse. Ego ista
scudia non improbo moderata modo sint. opinionẽ
istorum studiorum & suspitionem artifitii apud cos
quui res indicent oratori aduersariam esse arbitror.
smminuit enum & oratoris auctoritatem & oratio¬

Expanded text:
tulit ullos haec civitas clariores aut auctoritate tulit ullos haec civitas clariores aut auctoritate graviores aut humanitate politiores P. Africano, C. Laelio, L. Furio, qui secum eruditissimos homines ex Graecia palam semper habuerunt. Atque ego hoc ex eis saepe audivi, cum dicerent pergratum Atheniensis et sibi fecisse et multis principibus civitatis, quod, cum ad senatum legatos de suis maximis rebus mitterent, tris illius aetatis nobilissimos philosophos misisquenter auditos; quos tu cum haberes auctores, Antoni, miror cur philosophiae sicut Zethus ille indixeris.' 'Minime,' inquit Antonius; 'ac sic decrevi philosophari potius, ut Neoptolemus apud Ennium "paucis: nam omnino haud placet." Sed tamen haec est mea sententia, quam videbar exposuisse: ego ista studia non improbo, moderata modo sint: opinionem istorum studiorum et suspicionem artifici apud eos, qui res iudicent, oratori adversariam esse arbitror, imminuit enim et oratoris auctoritatem et oratio
Abbreviated transcription (Latin):
di res obscurissimas e bene uidendi & copiose ddicendi
rationem hominibus daturos pollicerentur non admo¬
uere aurem Et si palam audire cos. non audires ne
minueres apud tuos ciues auctoritatem tuam sub au¬
scultando tamen excipere uoces corum. & procul quid
parerent attendere ⁊taq feci Catule & istorum omniũ
sumnarum causas as genera ipã gustaui.i
Ilde hercule inquit Catulus tiuude taniquam
ad aliquem libidinis scoprilum. sic tuam men¬
tem ad philosophiam appulisti quam hec ci¬
uitas aspernata nunquam est. Nam & referta quon¬
dam ytalia pittagercorum fuit. tum cum erat in hac
gente magna Gretia Ex quo etiam quidam. Numam
popilium illum regem nostrum fuisse pictagorcum
ferunt qui anis per multis ante fuit ꝙsͣ ipẽ pittagoras
quo etiam maior uir habendus cumi illam sapientiam
constituende ciuitatis duobus prope seculis ante cog¬
nouit ꝗͣ cam greci natam esse senserunt & cocte non

Expanded text:
di res obscurissimas et bene vivendi et copiose dicendi di res obscurissimas et bene vivendi et copiose dicendi rationem daturos hominibus pollicerentur, non admovere aurem et, si palam audire eos non auderes, ne minueres apud tuos civis auctoritatem tuam, subauscultando tamen excipere voces eorum et procul quid narrarent attendere. Itaque feci, Catule, et istorum omnium summatim causas et genera ipsa gustavi.' 'Valde hercule' inquit Catulus 'timide tamquam ad aliquem libidinis scopulum sic tuam mentem ad philosophiam appulisti, quam haec civitas aspernata numquam est; nam et referta quondam Italia Pythagoreorum fuit tum, cum erat in hac gente magna illa Graecia; ex quo etiam quidam Numam Pompilium, regem nostrum, fuisse Pythagoreum ferunt, qui annis ante permultis fuit quam ipse Pythagoras; quo etiam maior vir habendus est, quoniam illam sapientiam constituendae civitatis duobus prope saeculis ante cognovit, quam eam Graeci natam esse senserunt; et certe non
Abbreviated transcription (Latin):
cendi & habeant paratum tamen quia de qua¬
q re dicant Ded aristotiles is quem ego maxime am¬
miros proposuit quosdam locos ex quibus omnis
argumentatio non modo ad philosophorum disputa¬
tionem. sed etiam disputationem qua in causis utim᷑
inueniretur. A quo quidem homine iam dudum an¬
toni non aberat oratio tua. siue tu similitudie illius
diuini ingenii in eadem incurris uestigia. siue etiam
illa ipsa legisti atq didicisti. quod quidem mihi ma¬
gis uerisimile uidetur. plus enim te opere grecis dedis¬
se rebus uideo ꝙͣ putaram.
Um ille uerum inquit ex me auchies Catule
Semper ego existimaui iocundiorem &. pro¬
babiliorem hiuic populo oratorem fore quĩ
primum ꝙͣ minimum artifitii alicuiis. demde nulla
grecorum rerum significationem daret. Atq ego ide
existimaui pecucdis esse non hominis. cum tantas res
greco susciperent profiterentur agerent se seq a uiden¬

Expanded text:
cendi et habeant paratum tamen quid de quacendi et habeant paratum tamen quid de quaque re dicant; sed Aristoteles, is, quem ego maxime admiror, posuit quosdam locos, ex quibus omnis argumenti via non modo ad philosophorum disputationem, sed etiam ad hanc orationem, qua in causis utimur, inveniretur; a quo quidem homine iam dudum, Antoni, non aberrat oratio tua, sive tu similitudine illius divini ingeni in eadem incurris vestigia sive etiam illa ipsa legisti atque didicisti, quod quidem mihi magis veri simile videtur; plus enim te operae Graecis dedisse rebus video quam putaramus.' Tum ille 'verum' inquit 'ex me audies, Catule: semper ego existimavi iucundiorem et probabiliorem huic populo oratorem fore, qui primum quam minimam artifici alicuius, deinde nullam Graecarum rerum significationem daret: atque ego idem existimavi pecudis esse, non hominis, cum tantas res Graeci susciperent, profiterentur, agerent seseque et viden
Abbreviated transcription (Latin):
ne sibi ille aliquid proficere uideatur prudentia est. Dein¬
de ut in his sotiis quos proponam paulo post per uol¬
uanir animus ut penitus insinuer in cau̾sam. ut si cura
& cogitatione intentus dilligentia & in hil rebus ad¬
hibeat tam ꝙ lumen aliquod memoriam & uoces. Ut
iures hec magna sunt inter ingenium quidem & dilli¬
gentiam per paulum loci relictum est. arti. ars demõ¬
strat tantum ubi queras atq ubi sit illud quod studeas
inucnire. Reliqua uero sut in cura. attentione animi.
quo sepe iam sum usus diligentia. Qua una uirtute
omnes uirtutes relique continentur. Nam orationis
quidem copia uidemus ut habundent philosophi qui ut
opinor. sed ut hec catule meliuis. nulla dant precepta
dicench. Nec id circo minus quecunq res proposi¬
ta est suscipiunt de qua copiose & habundanter Lo¬
quantur
Um catulus est inquit ut dicis antoni ut ple¬
riq philosophi nulla tradant precepta di¬

Expanded text:
ne sibi ille aliquid proficere videatur, prudentia est; deinne sibi ille aliquid proficere videatur, prudentia est; deinde ut in eis locis, quos proponam paulo post, pervolvatur animus, ut penitus insinuet in causam, ut sit cura et cogitatione intentus, diligentia est; ut his rebus adhibeat tamquam lumen aliquod memoriam, ut vocem, ut viris, diligentia est. Inter ingenium quidem et diligentiam perpaulum loci reliquum est arti: ars demonstrat tantum, ubi quaeras, atque ubi sit illud, quod studeas invenire; reliqua sunt in cura, attentione animi, quo saepe iam usi sumus, diligentia; qua una virtute omnes virtutes reliquae continentur. Nam orationis quidem copia videmus ut abundent philosophi, qui, ut opinor—sed tu haec, Catule, melius—nulla dant praecepta dicendi nec idcirco minus, quaecumque res proposita est, suscipiunt, de qua copiose et abundanter loquantur.' Tum Catulus 'est,' inquit 'ut dicis, Antoni, ut plerique philosophi nulla tradant praecepta di
Abbreviated transcription (Latin):
uenere & peruestiges quod queras. Ubi cum locum
omnem cogitatione sepseris. si modo usu rerum per¬
callueris nihil te effugiet. atq omne quod erit in te
occurret et incidet. Et si cum adueniendum in dicen¬
do tria sunt. acumen. Demde ratio quam licet si uo¬
lumus appellemus atem. Tertium dilligentia non
possum equidem non ingenio primas concedere
ded tamen ipsum ingenium. dilligentia etiam a
tarditate incitat Dilligentia in quam cum in omn¬
bus rebus tum in causis defendendis plurimum ua¬
let Hec precipue colenda est nobis. Hec semper adhi¬
benda. Hec mihil est quod non assequatur. Causa ut
penitus quodinitio dixi nota sit diligentia est. Ut ad¬
uersarium attenti audiamus atq ut cius non solum
sententias sed etiam uerba omnia excipiamus. Uultus
deniq perspitiamus omnis qui sonsum animi plerum¬
q indicant dilligentia est. Id tanien dissimulanter face᷑

Expanded text:
venere et pervestiges, quod quaeras: ubi eum locum venere et pervestiges, quod quaeras: ubi eum locum omnem cogitatione saepseris, si modo usum rerum percallueris, nihil te effugiet atque omne, quod erit in re, occurret atque incidet. Et sic, cum ad inveniendum in dicendo tria sint: acumen, deinde ratio, quam licet, si volumus, appellemus artem, tertium diligentia, non possum equidem non ingenio primas concedere, sed tamen ipsum ingenium diligentia etiam ex tarditate incitat; diligentia, inquam, quae cum omnibus in rebus tum in causis defendendis plurimum valet. Haec praecipue colenda est nobis; haec semper adhibenda; haec nihil est quod non adsequatur: causa ut penitus, quod initio dixi, nota sit, diligentia est; ut adversarium attente audiamus atque ut eius non solum sententias sed etiam verba omnia excipiamus, vultus denique perspiciamus omnis, qui sensus animi plerumque indicant, diligentia est; id tamen dissimulanter facere,
Abbreviated transcription (Latin):
persoriis in infinita temporum uarietate Sed in ge¬
nerum causis atq naturis omina sita essẽ que in du¬
bium uocarentur Genera autem esse definita non
solum numero sed etiam paucitate Ut eam materiem
oratioms que cuiusq esser generis studiosi qui es¬
sent olicendi omnibus locis descriptam instructam or¬
natam q comprchenterent. Rebus dico & sententiis¬
ea ui q sua uerba rapiant que semper sacis ornata
strumentum causarum & generum uniuersorum i
forum deferre debenius. Neq ut queq res delata
ad nos erit Tum demq scrutari locos ex quibus ar¬
gumenta erruamius. Que quidem ommbus qui ca me¬
diocriter modo considerarint studio adhibito & usur per¬
tractata esse possunt. Sed tamen animus referendus
est ad ea capita ae ad illos quos sepe iam appellaui lo¬
cos ex quibus omnia ad onmem orationem muenta
ducuntur. Atq hoc totum est siue artis sure animad¬
uersionis siue consuetudmis nosse regiones inter quas

Expanded text:
personis neque in infinita temporum varietate, sed in gepersonis neque in infinita temporum varietate, sed in generum causis atque naturis omnia sita esse, quae in dubium vocarentur, genera autem esse definita non solum numero, sed etiam paucitate, ut eam materiem orationis, quae cuiusque esset generis, studiosi qui essent dicendi, omnibus locis discriptam, instructam ornatamque comprehenderent, rebus dico et sententiisEa vi sua verba parient, quae semper satis ornata strumentum causarum et generum universorum in forum deferre debemus neque, ut quaeque res delata ad nos erit, tum denique scrutari locos, ex quibus argumenta eruamus; quae quidem omnibus, qui ea mediocriter modo considerarint, studio adhibito et usu pertractata esse possunt; sed tamen animus referendus est ad ea capita et ad illos, quos saepe iam appellavi, locos, ex quibus omnia ad omnem orationem inventa ducuntur, atque hoc totum est sive artis sive animadversionis sive consuetudinis nosse regiones, intra quas
Abbreviated transcription (Latin):
a subseliis in otium ut cogitat solitudinemq contule¬
rit Iam id quidem sepe inquit Catulus. Ex eo auoli¬
ui cum id diceret sibi tertum esse ariditiis causis ꝙ
discedere Sed ut ipĩ soleo dicere non iicebrt. Neq enim¬
ipe auxilium suum sepe a bonis frustra implorari lige¬
bit patietur. Neq equo id animo feret ciuitas Que si
uoce .l Crassi carebit ornamento quodam se se spoliata
putabit Nam hercle inquit antonius. si hec uere a ca¬
tulo dicta sunt tibi. mecum in codem est pistrino Cras¬
se uiuendum istam oscitantem & dormitatem sapier¬
tiam Sceuolarum ae ceterorum beatorum otio con¬
cedamus Arrisit hic crassus leuiter & pretexe modo
inquit. Antoni quod exorsus es. Me tamen ista osci¬
tans sapientia simul atq ad eam confugero in liberta¬
tem indicabrt.
Uius quidem loci quem modo sum exorsus
hic est filius inquit antonius quomam in¬
telligitur non in hominum in numerabilib

Expanded text:
a subselliis in otium, ut cogitat, soliumque contulea subselliis in otium, ut cogitat, soliumque contulerit.' 'Iam id quidem saepe' inquit Catulus 'ex eo audivi, cum diceret sibi iam certum esse a iudiciis causisque discedere; sed, ut ipsi soleo dicere, non licebit; neque enim auxilium suum saepe a viris bonis frustra implorari patietur neque id aequo animo feret civitas, quae si voce L. Crassi carebit, ornamento quodam se spoliatam putabit.' 'Nam hercle,' inquit Antonius 'si haec vere a Catulo dicta sunt, tibi mecum in eodem est pistrino, Crasse, vivendum; et istam oscitantem et dormitantem sapientiam Scaevolarum et ceterorum beatorum otio concedamus.' Adrisit hic Crassus leniter et 'pertexe modo,' inquit 'Antoni, quod exorsus es; me tamen ista oscitans sapientia, simul atque ad eam confugero, in libertatem vindicabit.' 'Huius quidem loci, quem modo sum exorsus, hic est finis,' inquit Antonius; 'quoniam intellegeretur non in hominum innumerabilibus
Abbreviated transcription (Latin):
Uideo enim in Catonis ae in bruti libris nomina¬
tim fere referti quid alicui de iure uiro aut mulici
responderint. Credo ut putaremus in hominibus
non in re consultationis aut dubrtatiomis causam
aliquam fuisse ut quod homines essent innumera¬
biles debilitati a rure cognoscendo uoluntatem dis¬
cendi simul cum spe per discendi abiceremus. Sed
hec Crassus aliquando nobis expediet. et exponet de¬
scripta degeneratim. Est enini ne forte nescias heri
nobis ille hoc Catule policitus se ius ciuile quod nunc¬
nunc diffusum  dissipatum est in certa genera
cdacturum. & ad artem facilem redacturum.
T quidem inquit Catulus. haud quam qͣͣ
id esti difficile Crasso. qui & quod disci po¬
nuit de ture didicit. & quod is qui eun docu¬
erunt defuit. ipẽ affert ut que sunt in iure uel acute
describere uel ornate illustrare possit. Ergo ista inquit
antonius tum a Crasso discenius cum se a turba &

Expanded text:
video enim in Catonis et in Bruti libris nominavideo enim in Catonis et in Bruti libris nominatim fere referri, quid alicui de iure viro aut mulieri responderit; credo, ut putaremus in hominibus, non in re consultationis aut dubitationis causam aliquam fuisse; ut, quod homines innumerabiles essent, debilitati a iure cognoscendo voluntatem discendi simul cum spe perdiscendi abiceremus. Sed haec Crassus aliquando nobis expediet et exponet discripta generatim; est enim, ne forte nescias, heri nobis ille hoc, Catule, pollicitus se ius civile, quod nunc diffusum et dissipatum esset, in certa genera coacturum et ad artem facilem redacturum.' 'Et quidem' inquit Catulus 'haudquaquam id est difficile Crasso, qui et, quod disci potuit de iure, didicit et, quod eis, qui eum docuerunt, defuit, ipse adferet, ut, quae sint in iure, vel apte discribere vel ornate inlustrare possit.' 'Ergo' inquit Antonius 'tum a Crasso discemus, cum se de turba et
Abbreviated transcription (Latin):
infinita si in personis ponitur. Quot homines. tot cau¬
se Sin ad generum unuersas questiones referunt
ita modice ae pauce sunt ut eas omnes dilligentes
& memores a sobrii oratores percursas ammo &r
prope decantatas habere debeant. Nisi forte existi¬
matis a manio curio causam didicisse. L crassum.
& ca re multum attulisse ꝙoͣ obrem postumo non
nato curium tamen heredem pomponii esse oportẽt
Nihil ad copiam argumentorum neq ad cause
Uim ac naturam nomen pomponii aut curii pertinu¬
it In gencre erat uinuerso rei negotiiq non in ter¬
pore ac nominibus oninis questio cum scriptum
tum ut mihi ille sit heres si natus filius non sit.
Uideatur ne his qui filio mortuo insticutus heres
sit. heres esse ꝑpetui iuris & umuersi generis ques¬
tio non hominum nonina rationem dicendi at a¬
gumentorum fontes desiderat. In quo etiam isti
nos uirisconsulti impediunt adiscendo que deterrent

Expanded text:
infinita, si in personis ponitur; quot homines, tot cauinfinita, si in personis ponitur; quot homines, tot causae; sin ad generum universas quaestiones referuntur, ita modicae et paucae sunt, ut eas omnis diligentes et memores et sobrii oratores percursas animo et prope dicam decantatas habere debeant; nisi forte existimatis a M'. Curio causam didicisse L. Crassum et ea re multa attulisse, quam ob rem postumo non nato Curium tamen heredem Coponi esse oporteret: nihil ad copiam argumentorum neque ad causae vim ac naturam nomen Coponi aut Curi pertinuit; in genere erat universo rei negotique, non in tempore ac nominibus, omnis quaestio: cum scriptum , et cetera, tvm mihi ille sit heres, si natus filius non sit, videaturne is, qui filio mortuo institutus heres sit, heres esse: perpetui iuris et universi generis quaestio non hominum nomina, sed rationem dicendi et argumentorum fontis desiderat. In quo etiam isti nos iuris consulti impediunt a discendoque deterrent;
Abbreviated transcription (Latin):
affert preterea hominis aut dignitas. aut in dignita
extra questionem est Et ca tamen ipã oratio ad uni¬
uersi generis disputationem referatur necesse est.
Hec ego non eo consilio disputo ut homines eruditos
redarguam quamꝙo reprehendendi sunt qui in geneͣ
definiendo istas causas describint in personis & tem.¬
poribus posita esse. Nam & si incurrunt tempora &
persone tamen intelligendum est. non ex his sed ex ge¬
nere questionis peti causas. Sed hoc nihil ad me Nul¬
lum enĩm nobis certamen cum istis esse debet Cantum
satis intelligi ne hoc quidem cos consecutos quod in
tanto otio etam sine hac forensi exercitatione efficere
potuerunt ut genera xerum discernerent ea que paulo
subtilius explicarent. Uerum hoc ut clixi. nihil ad
me. Illud ad me. multo magis etiam magis ad uos.
Cotta noster ae sulpici quomodo nunc se istorum artes
habent pertimescenda est multitudo causarum Est en

Expanded text:
adfert praeterea hominis aut dignitas aut indignitas, adfert praeterea hominis aut dignitas aut indignitas, extra quaestionem est et ea tamen ipsa oratio ad universi generis disputationem referatur necesse est. Haec ego non eo consilio disputo, ut homines eruditos redarguam; quamquam reprehendendi sunt qui in genere definiendo istas causas describunt in personis et in temporibus positas esse; nam etsi incurrunt tempora et personae, tamen intellegendum est, non ex eis, sed ex genere quaestionis pendere causas. Sed hoc nihil ad me; nullum enim nobis certamen cum istis esse debet; tantum satis est intellegi ne hoc quidem eos consecutos, quod in tanto otio etiam sine hac forensi exercitatione efficere potuerunt, ut genera rerum discernerent eaque paulo subtilius explicarent. Verum hoc, ut dixi, nihil ad me; illud ad me ac multo etiam magis ad vos, Cotta noster et Sulpici: quo modo nunc se istorum artes habent, pertimescenda est multitudo causarum; est enim
Abbreviated transcription (Latin):
a multis arguitur de genere testium. Contra q qrie
pro reo ddecentur omina necessario a tempore atqͦ h¬
minc ad communes rerum et generum summas
reuoluentur atq hec forsitan homini non omina q̃
sunt an natura rerum celeriter animo comprehendc¬
ti per multa uideantur que ueniant in uiditium tu
cum de facto queratux. Sed tamen criminum est n¬
multitudo non defensionum ac locorum infini ta.
Que uero cum de facto non ambigitur queruntiu
qualia sint ea si ex ueis numeres ar innumerabillia
sunt & obscura. Si ex rebus ualde & modica & illus:¬
tria. Nam si mancini causam in uno mancino po¬
nimus. quotiescunq is quem pater patratus dedi¬
deris receptus non erit. totiens causa noua nascitur
Sin illa controuersia causam facit uideatur ne ei quez
pater patratus dediderit. si is non sit receptus post¬
luninum esse mhil ad artem dicendi nec ad argumẽ¬
ta defensionis mancini nomen pertinet. Ac si quid

Expanded text:
a multis arguitur, de genere testium; contraque, quae a multis arguitur, de genere testium; contraque, quae pro reo dicentur, omnia necessario a tempore atque homine ad communis rerum et generum summas revolventur. Atque haec forsitan homini non omnia, quae sunt in natura rerum, celeriter animo comprehendenti permulta videantur, quae veniant in iudicium tum, cum de facto quaeratur; sed tamen criminum multitudo est et defensionum, non locorum infinita. Quae vero, cum de facto non ambigitur, quaeruntur, qualia sint, ea si ex reis numeres, et innumerabilia sunt et obscura; si ex rebus, valde et modica et inlustria; nam si Mancini causam in uno Mancino ponimus, quotienscumque is, quem pater patratus dediderit, receptus non erit, totiens causa nova nascetur; sin illa controversia causam facit, videaturne ei, quem pater patratus dediderit, si is non sit receptus, postliminium esse, nihil ad artem dicendi nec ad argumenta defensionis Mancini nomen pertinet; ac, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
eruditi uidentur hebes atq ampolitum Constituunt
enim ni partiendis orationum modis duo genera
causarum. Unum appellant in quo sne personis ato
temporib de yniuerso genere queratur. Alterum quod
personis certis & temporibus defimatur. Ignari om¬
nis controuersias ad uniuersi gencris uim et natura
referri. Nam in ea ipsa causa requa ante dixi nihil
pertinet ad oratoris locos. opimii persona nihil detii.
De ipõ enim uniuerlo genere infinita questio est nur
non licent. Nulla demq est causa interfẽcerit ic cum
id quod in uiditium uenit Reorum persoms ac non
generum ipsorum yniuersa disputatione queratur
Qum etiam in hil ipis ubi de facto ambigitur cepe¬
rit ne pecumas contra leges .p. decius argumenta
& criminum. & defensionis rouocentur oportet. &¬
ad genus or ad naturam coniuersam. Quod sump¬
tuosus de luxuria. quod aliem appetens. de auaritia:
quod seditiosus de turbulentis & malis ciuibus. qđ

Expanded text:
eruditi videntur. Hebes atque impolitum: constituunt eruditi videntur. Hebes atque impolitum: constituunt enim in partiendis orationum modis duo genera causarum: unum appellant, in quo sine personis atque temporibus de universo genere quaeratur; alterum, quod personis certis et temporibus definiatur; ignari omnis controversias ad universi generis vim et naturam referri; nam in ea ipsa causa, de qua ante dixi, nihil pertinet ad oratoris locos Opimi persona, nihil Deci; de ipso enim universo genere infinita quaestio est, num non liceret; nulla denique est causa, in qua id, quod in iudicium venit, reorum personis ac non generum ipsorum universa dubitatione quaeratur. Quin etiam in eis ipsis, ubi de facto ambigitur, ceperitne pecunias contra leges P. Decius, argumenta et criminum et defensionis revocentur oportet ad genus et ad naturam universam: quod sumptuosus, de luxurie, quod alieni appetens, de avaritia, quod seditiosus, de turbulentis et malis civibus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
autem est. usus auditio lectio littere. Ac primum na¬
turam cause uideat que nunquam lateat. Factum¬
ne sit queratur. an quale sit an quod nomen habeat
Quo perspecto statim occurrit naturali quadam
prubentia non his subductionibus quas isti docent¬
quid fatiat causam iel est quo iublato controuerlia
stare non possit. demde quid uemat in uiditium
quod isti sic iubent querere. Inter fecit opinius Grac¬
chum quid facit causam. Quod rei pub causa cum
ex senatus consulto ad arma uocasset. hoc tolle. causa
non erit. at id ipsum negat contra leges licuisse. decius.
gari prudentia stita. Sed illa querenda que ab accusa¬
tore & a defensore argumenta ad id quod ad iudi¬
tium uenit. spectant. ea debeant afferri Atq hic illud
uidendum est in quo sum mus est error istorum nia¬
gistrorum ad quos liberos nostros mittimus. Non
quo hoc quidem ad dicendum magnopere pertincãt
Sed tamen uideatis ꝙ sit gonus hoc corum qui sibi

Expanded text:
autem est usus, auditio, lectio, litterae. Ac primum naautem est usus, auditio, lectio, litterae. Ac primum naturam causae videat, quae numquam latet, factumne sit quaeratur, an quale sit, an quod nomen habeat; quo perspecto statim occurrit naturali quadam prudentia, non his subductionibus, quas isti docentquid faciat causam, id est, quo sublato controversia stare non possit; deinde quid veniat in iudicium: quod isti sic iubent quaerere: interfecit Opimius Gracchum. Quid facit causam? Quod rei publicae causa, cum ex senatus consulto ad arma vocasset. Hoc tolle, causa non erit. At id ipsum negat contra leges licuisse Decius. gari prudentia sita; sed illa quaerenda, quae et ab accusatore et a defensore argumenta ad id, quod in iudicium venit, spectantia debent adferri. Atque hic illud videndum est, in quo summus est error istorum magistrorum, ad quos liberos nostros mittimus, non quo hoc quidem ad dicendum magno opere pertineat, sed tamen ut videatis, quale sit genus hoc eorum, qui sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ausam oe orationem disputatio ducitur. Neq enim
quotiens uerbum aliquod est scribendum nobis totiens
cius uerbi littere sunt cogitatione perquirende. Nec quo¬
tiens causa dicenda est tocius ad cius cause se poĩta argu¬
menta reuolui nos oportet. sed habere certos locos. ꝗ
statim occiurant Sed hi loci ei demum oratori pro¬
desse possunt qui est uersatus in rebus uel usu quem
etas demq affert uel auditione et cogitatione que usu
& dilligentia precurrit etatem. Ham si tu mihi ꝙͣuis
cruditum homiinem adduxeris ꝙͣuis atrem & acutuur
in cogitando.ꝙͣuis ad pronuntiandum expeditum
si crit idem in consuetudnre ciuitatis. in exemplis in
insticutis in moribus ac uoluntatibus ciuium suoꝵ
hospes non multum ei loci prodiderunt illi ex quib
argumenta promunt᷑ Subacto mihi ingenio opus
est ut agro non semel arato sea nouato & ⁊terato quo
meliores fetus possit & grandiores edere. Sub actio

Expanded text:
causam et orationem disputatio ducitur. Neque enim causam et orationem disputatio ducitur. Neque enim quotiens verbum aliquod est scribendum nobis, totiens eius verbi litterae sunt cogitatione conquirendae; nec quotiens causa dicenda est, totiens ad eius causae seposita argumenta revolvi nos oportet, sed habere certos locos, qustatim occurrant. Sed hi loci ei demum oratori prodesse possunt, qui est versatus in rerum vel usu, quem aetas denique adferet, vel auditione et cogitatione, quae studio et diligentia praecucurrit aetatem. Nam si tu mihi quamvis eruditum hominem adduxeris, quamvis acrem et acutum in cogitando, quamvis ad pronuntiandum expeditum, si erit idem in consuetudine civitatis, in exemplis, in institutis, in moribus ac voluntatibus civium suorum hospes, non multum ei loci proderunt illi, ex quibus argumenta promuntur: subacto mihi ingenio opus est, ut agro non semel arato, sed novato et iterato, quo meliores fetus possit et grandiores edere; subactio
Abbreviated transcription (Latin):
Epromam equidem inquit Antonius Et quo
facilius id a te exigam quod peto nihil tibi a
me postulanti recusabo Mee tocius in dicen¬
do orationis & istius iprus facultatis quam modo c¬
Crassus in celum uerbis extulit tres sunt rationes
ut ante dixi. una consiliandorum hominum altera
docendorum Cercia concitandorum Harum trium
partium. prima leuitatem orationis secunda acu
men uin desiderat. Nam hoc necesse est ut is qui
in nos aut defensionis argumentis aodducatur. aut
nimi per motione cogatur Sed quomam illa pars in qͣ
rerum i parum explicatio ac defensio posita est uidetur
omem huius generis quasi doctrmam continere de ca
primum ioquemur & pauca dicemus Pauca onim
sunt que usu iam tractata & animo quasi habere no¬
tata uideatur. Ac tibi sapuenter monenti Crasse luben¬
ter assotiemur out singularum causarum defensiones
quas solent magistri pueris tradere relinquamus
Aperiamus autem ea capita unde omnis ad omnem

Expanded text:
'Depromam equidem,' inquit 'et quo 'Depromam equidem,' inquit 'et quo facilius id a te exigam, quod peto, nihil tibi a me postulanti recusabo. Meae totius rationis in dicendo et istius ipsius facultatis, quam modo Crassus in caelum verbis extulit, tres sunt res, ut ante dixi: una conciliandorum hominum, altera docendorum, tertia concitandorum. Harum trium partium prima lenitatem orationis, secunda acumen, tertia vim desiderat; nam hoc necesse est, ut is, qui in nos aut defensionis argumentis adducatur aut animi permotione cogatur. Sed quoniam illa pars, in qua rerum ipsarum explicatio ac defensio posita est, videtur omnem huius generis quasi doctrinam continere, de ea primum loquemur et pauca dicemus: pauca enim sunt, quae usu iam tractata et animo quasi notata habere videamur. Ac tibi sapienter monenti, Crasse, libenter adsentiemur, ut singularum causarum defensiones quas solent magistri pueris tradere, relinquamus, aperiamus autem capita ea, unde omnis ad omnem et
Abbreviated transcription (Latin):
men quodlam singulare. Sed hec ipã que nune ad
me delegare ius. ea semper in te eximia & prestan¬
tia fuerunt.
Um Catulus. ego uero inquit in uobis hoc
maxime amniirati soleo. ꝙ tum inter uos
dicendo dissimilimi sitis ⁊ta tamen uter ꝙ
nostrum dicat ut ei nihil neq a natura denegatum
neq a doctrina non delatum esse uideatur. Quare
Crasse neq tu tua suauitate nos priuabis cut si quid
ab antonio aut pretermissum aut relictum sit non
explices/ Neq te antoni si quid non dixeris existima¬
bimus non potuisse pocius qͣ a Crasso dici ma¬
luisse.
Ie Crassus.quin tu inquit Antoni omittis
ista que proposiusti. que nemo horum deside¬
rat. quibus ex locis ca que dicenda sint in cau¬
sis reperiant᷑ que ꝙͣ ꝙͣ abs te nouo quodam modo pre¬
clare q dicuntur Siuit tamen & re faciliora & percep¬
tis peruagata. illa deprome nobis. unde afforas que
sepissime tractas. semperq diuinitus.

Expanded text:
men quoddam singulare, sed haec ipsa, quae nunc ad men quoddam singulare, sed haec ipsa, quae nunc ad me delegare vis, ea semper in te eximia et praestantia fuerunt.' Tum Catulus 'ego vero' inquit 'in vobis hoc maxime admirari soleo, quod, cum inter vos in dicendo dissimillimi sitis, ita tamen uterque vestrum dicat, ut ei nihil neque a natura denegatum neque a doctrina non delatum esse videatur; qua re, Crasse, neque tu tua suavitate nos privabis, ut, si quid ab Antonio aut praetermissum aut relictum sit, non explices; neque te, Antoni, si quid non dixeris, existimabimus non potuisse potius quam a Crasso dici maluisse.' Hic Crassus 'quin tu,' inquit 'Antoni, omittis ista, quae proposuisti, quae nemo horum desiderat: quibus ex locis ea, quae dicenda sunt in causis, reperiantur; quae quamquam a te novo quodam modo praeclareque dicuntur, sunt tamen et re faciliora et praeceptis pervagata; illa deprome nobis unde adferas, quae saepissime tractas semperque divinitus.'
Abbreviated transcription (Latin):
oratori defiit quii in causa perorandi non dubitauit
excitare reum consularem. & eius diloricare tunica.
o iudicibus cicatrices aduersas imperatoris ostendeͣ
qui idem hoc accusante Sulpitio cum hominem sedi¬
tiosum furiosumq defenderet non dubitauit seditio¬
nes ipsas ornare & demonstrare grauissimis uerbis.
multos sepe impenis populi non in iustos esse quos
prescare nemo possit. multas etiam e re pub. seditio¬
nes sepe esse fatias ut cum reges essent ex acti cum
tribunitia potestas esset constituta illam nob norba¬
ni seditionem ex luctu ciuium et ex cepionis odio q
exercitum amiserat. neq reprimi potuisse. & iure es¬
se conflatam. Potuit hic locus tam auceps tam in¬
auditus tam lubricus tam nouus smne quadam in¬
credibili ui ac facultate tractari. Quiad ego de. GN.
lanilii malii Quid de quinti regis commiserati¬
Mone dicam quid de aliis in numerabilibus in quibus
non maxime hoc enituit quod tibi omnes dant accu¬

Expanded text:
oratori defuit, qui in causa peroranda non dubitavit oratori defuit, qui in causa peroranda non dubitavit excitare reum consularem et eius diloricare tunicam et iudicibus cicatrices adversas senis imperatoris ostendere? qui idem, hoc accusante Sulpicio, cum hominem seditiosum furiosumque defenderet, non dubitavit seditiones ipsas ornare ac demonstrare gravissimis verbis multos saepe impetus populi non iniustos esse, quos praestare nemo posset; multas etiam e re publica seditiones saepe esse factas, ut cum reges essent exacti, ut cum tribunicia potestas esset constituta; illam Norbani seditionem ex luctu civium et ex Caepionis odio, qui exercitum amiserat, neque reprimi potuisse et iure esse conflatam? Potuit hic locus tam anceps, tam inauditus, tam lubricus, tam novus sine quadam incredibili vi ac facultate dicendi tractari? Quid ego de Cn. Manli, quid de Q. Regis commiseratione dicam? Quid de aliis innumerabilibus? In quibus hoc non maxime enituit quod tibi omnes dant, acu
Abbreviated transcription (Latin):
quod iam sperare uideor quomani quaheni uos his
ingeniis homines tantum opere mihi ad audiendũ
datis ex eo est quod nihil quisquam unꝙͣ me audien¬
te egit orator. quod non mea memoria penitus in¬
sederit E Atq ego is qui sum quantusquisq sum ad
iudicandum omnibus auditis oratoribus sine ulla
dubitatione sic statuo ce iudico neminem omniur
tot & tanta quanta sunt in crasso habuisse ornamẽ¬
ta dicendi. Quamobrem si uos quoq hoc idem
existimatis / non erit ut opinor iniqua particio. si cu
ego hunc oratorem quem nunc fingo ut institiũ
erearo aluero confirmaro tradam eum Crasso ues¬
tiendum & ornandum.
Um Crassus tu uero inquit Antoni. perge
ut instituisti Neq enim est boni neq libera¬
lis parentis quem procrcarit & eduxerit.
eum non ot riestire &e ornare presertim cuni te
locupletem esse negare non possis. quod enim orna¬
mentum. que ius. qui animus. que dignitas illi

Expanded text:
quod iam sperare videor, quoniam quidem vos, his quod iam sperare videor, quoniam quidem vos, his ingeniis homines, tantum operae mihi ad audiendum datis—ex eo est, quod nihil quisquam umquam me audiente egit orator, quod non in memoria mea penitus insederit: itaque ego is, qui sum, quantuscumque sum ad iudicandum, omnibus auditis oratoribus, sine ulla dubitatione sic statuo et iudico, neminem omnium tot et tanta, quanta sint in Crasso, habuisse ornamenta dicendi. Quam ob rem, si vos quoque hoc idem existimatis, non erit, ut opinor, iniqua partitio, si, cum ego hunc oratorem, quem nunc fingo, ut institui, crearo, aluero, confirmaro, tradam eum Crasso et vestiendum et ornandum.' Tum Crassus, 'tu vero,' inquit 'Antoni, perge, ut instituisti; neque enim est boni neque liberalis parentis, quem procrearis et eduxeris, eum non et vestire et ornare, praesertim cum te locupletem esse negare non possis. Quod enim ornamentum, quae vis, qui animus, quae dignitas illi
Abbreviated transcription (Latin):
requirit. tamen prudentie est pene mediocris quid
dicendum sit iudere alterum est in quo oratoris
ius illa diuina. uirtusq cernitur ea que dicenda
dicenda sunt ornate copiose uarieq dicere. Qua
re illam partem superiorem quomam semel ita
placuit non recusabo quominus perpoliam atq
confitiam. Quantum consequar uos uidicabi¬
tis quibus ex locis ad cas tres res que ad fidem fa¬
tiendam sole ualent ducatur oratio ut ce consilien¬
tur animi & doceantur ce moueantur. Hec sunt
enim tria Ea uero quemadmodum illustrentui p̾s¬
to est qui omnes docere possit qui hoc primus in
nostros mores induxit qui maxime ausit qui solus
effecit. Nanq ego Catule dicam enim non reue¬
rens assentandi suspitionem neminem esse orato¬
rem paulo illustriorem arbitror neq grecum ne¬
q latinum quem etas nostra tulerit quem non se
pe &e dilligenter audiremus. Itaq si quid est in me¬

Expanded text:
requirit, tamen prudentiae est paene mediocris quid requirit, tamen prudentiae est paene mediocris quid dicendum sit videre; alterum est, in quo oratoris vis illa divina virtusque cernitur, ea, quae dicenda sunt, ornate, copiose varieque dicere. Qua re illam partem superiorem, quoniam semel ita vobis placuit, non recusabo quo minus perpoliam atque conficiam—quantum consequar, vos iudicabitis—quibus ex locis ad eas tris res, quae ad fidem faciendam solae valent, ducatur oratio, ut et concilientur animi et doceantur et moveantur; haec sunt enim tria. Ea vero quem ad modum inlustrentur, praesto est, qui omnis docere possit, qui hoc primus in nostros mores induxit, qui maxime auxit, qui solus effecit. Namque ego, Catule,—dicam enim non reverens adsentandi suspicionem—neminem esse oratorem paulo inlustriorem arbitror neque Graecum neque Latinum quem aetas nostra tulerit, quem non et saepe et diligenter audierim; itaque si quid est in me—
Abbreviated transcription (Latin):
milium rerum esse debebit. Nam & pro tabulie
& contra tabulas ae pro testibus ae contra testes
& pro questionibus ct contra questiones & item
de ceteris rebus euisdem generis. uel seperatu di¬
tere solemus. de genere uniuerso. uel de singulis tem¬
poribus hominibus causis. Quos quidem locos¬
uobis hec cotta e sulpici dico multa com mentatio¬
ne atq meditatione paratos atq expeditos habeͦ
confirmare aut infirmare testes tabulas questi¬
ones oporteat. hec sunt omina ingenii. uel medio¬
cris exercitationis autem uel maxime Artem quidẽ
o precepta dum taxat hattenus requirunt ut ce¬
teris dicendi luminibris ornentur. Item q illa que
sunt alterius generis que tota ab oratore pariun¬
tur excogitationem non habent difficilem. explica¬
tionem magis illuseram perpolitam q desiderant
Itaq cum hec duo nobis querenda sint in causis.
primum quid deinde quo modo dicamus. Alterii
quod totum arte tinctum udetur. tam & si arte

Expanded text:
milium rerum esse debebit; nam et pro tabulis milium rerum esse debebit; nam et pro tabulis et contra tabulas et pro testibus et contra testis et pro quaestionibus et contra quaestiones et item de ceteris rebus eiusdem generis vel separatim dicere solemus de genere universo vel definite de singulis temporibus, hominibus, causis; quos quidem locos—vobis hoc, Cotta et Sulpici, dico—multa commentatione atque meditatione paratos atque expeditos habere confirmare aut infirmare testis, tabulas, quaestiones oporteat. Haec sunt omnia ingeni vel mediocris, exercitationis autem maximae; artem quidem et praecepta dumtaxat hactenus requirunt, ut certis dicendi luminibus ornentur. Itemque illa, quae sunt alterius generis, quae tota ab oratore pariuntur, excogitationem non habent difficilem, explicationem magis inlustrem perpolitamque desiderant; itaque cum haec duo nobis quaerenda sint in causis, primum quid, deinde quo modo dicamus, alterum, quod totum arte tinctum videtur, tametsi artem
Abbreviated transcription (Latin):
tantur ut tabule testimonia. pac̾ta.conuenta.ques¬
tiones. leges. senatus consulta. res uidicare decreta
responsa reliqua si que sunt que non ab oratore pa
riuntur. sed ad oratorem a causa atq arcis deferu¬
tur altera est que tota in disputatiore & in arguniẽ¬
tatione oratoris collocata est Ita in superiore gene̾
de tractandis argunientis. In hoc auten etiam
de inueniendis cogitandum ese. Atq isti quedam
qui docent cum causas in plura genera secuerunt.
generibus argumentorum copiam suggeriint
quod etiam si ad instituendos adulescentulos ma¬
gis aptum est. ut siniul ac posita sit tausa habeant
quo se referant. Snde statun expedita possurt ar¬
gumenta depromere tanien & tardi ingenii est.
Riuulos consectari fontis rerum non uidere Et ian
etatis est usuq nostri a capite quod uelimus accer¬
earum rerum que ad oratorem deferuntur me¬
ditatum nobis imperpetuum ad omnem usum si¬

Expanded text:
tantur, ut tabulae, testimonia, pacta conventa, quaestantur, ut tabulae, testimonia, pacta conventa, quaestiones, leges, senatus consulta, res iudicatae, decreta, responsa, reliqua, si quae sunt, quae non reperiuntur ab oratore, sed ad oratorem a causa atque a re deferuntur; altera est, quae tota in disputatione et in argumentatione oratoris conlocata est; ita in superiore genere de tractandis argumentis, in hoc autem etiam de inveniendis cogitandum est. Atque isti quidem, qui docent, cum causas in plura genera secuerunt, singulis generibus argumentorum copiam suggerunt; quod etiam si ad instituendos adulescentulos magis aptum est, ut, simul ac posita causa sit, habeant quo se referant, unde statim expedita possint argumenta depromere, tamen et tardi ingeni est rivulos consectari, fontis rerum non videre, et iam aetatis est ususque nostri a capite quod velimus arcesearum rerum, quae ad oratorem deferuntur, meditatum nobis in perpetuum ad omnem usum si
Abbreviated transcription (Latin):
sit aut quomiodo nominetur. Nam illua. quod
quidam greci adiungunt gecte ne factum sit.to¬
tum in co est quod quale sit querimus. Sed iam
ad institutum reuertar incum.
Um igitur accepto cause genere cognito
rem tractare cepi. Nihil prius constituo
ꝙͣ quiol sit illud quo nuhi sit referenda
omnns illa oratio que sit propria questionis & iui¬
ditii demde illa duo ailigentissimo considero. quo¬
rum alterum commen dationem habet nostrum
aut corum quos defendimus Alterum est accomo¬
datum ad eorum animos apud quos dicinius
ad id quod uolumus commouendos. Ita ratio
omis licendi tribus ad persuadendum rebus est
iusa. ut probemus uera esse ea que defendimus. Ut
concilienius nobis eos qui audiunt. Ut animos eo¬
riun ad quecunq causa postulabit motum uocenius
Ad probandum autem duplex est oratori subrecta
materios una rerum carum que non que non ex¬
cogitantur ab oratore sed in re posita ratione trac¬

Expanded text:
sit, aut quo modo nominetur; nam illud quidem, quod sit, aut quo modo nominetur; nam illud quidem, quod quidam Graeci adiungunt, "rectene factum sit," totum in eo est "quale sit." Sed iam ad institutum revertar meum. Cum igitur accepta causa et genere cognito rem tractare coepi, nihil prius constituo, quam quid sit illud, quo mihi sit referenda omnis illa oratio, quae sit propria quaestionis et iudici; deinde illa duo diligentissime considero, quorum alterum commendationem habet nostram aut eorum, quos defendimus, alterum est accommodatum ad eorum animos, apud quos dicimus, ad id, quod volumus, commovendos. Ita omnis ratio dicendi tribus ad persuadendum rebus est nixa: ut probemus vera esse, quae defendimus; ut conciliemus eos nobis, qui audiunt; ut animos eorum, ad quemcumque causa postulabit motum, vocemus. Ad probandum autem duplex est oratori subiecta materies: una rerum earum, quae non excogitantur ab oratore, sed in re positae ratione trac
Abbreviated transcription (Latin):
preteritis uerbis id scriptum quodcumq defendimꝰ
supplicatur Ita fit ut cunum genus in his causis que
propter scriptum ambiguntur relinquatur si est scͥp¬
tum aliquid ambigue. Ambiguorum autem cum
plura genera sint que mihi uidentur melius nosse
qui dialetici appellantur. hi autem nostri ignorare
qui non minus nosse debeant. tum illua est frequen¬
tissimum in omni consuetudine uel sermonis uel
scripti cum id circo aliquid ambigetur. quod aut
uerbum aut uerba sint pretermissa. Item autem
peccant cum genus hoc causarum quod inscripti
interpretatione uersatur ab illis carsis an quibus
qualis queq res sit lisceptatur se uingunt. Nus¬
qua enina tantum querituo quale sit genus ip¬
sum rer ꝙ in scripto quoad totum a facti controri¬
sia seperatum est Ita tria sunt omnimodo genera
que in discoptationem et controuersiam cadere
possunt quid fiat factum futurum ne sit Quale

Expanded text:
praeteritis verbis id scriptum, quodcumque defendemus, praeteritis verbis id scriptum, quodcumque defendemus, suppleatur; ita fit, ut unum genus in eis causis, quae propter scriptum ambiguntur, relinquatur, si est scriptum aliquid ambigue. Ambiguorum autem cum plura genera sunt, quae mihi videntur ei melius nosse, qui dialectici appellantur, hi autem nostri ignorare, qui non minus nosse debeant, tum illud est frequentissimum in omni consuetudine vel sermonis vel scripti, cum idcirco aliquid ambigitur, quod aut verbum aut verba sint praetermissa. Iterum autem peccant, cum genus hoc causarum, quod in scripti interpretatione versatur, ab illis causis, in quibus, qualis quaeque res sit, disceptatur, seiungunt; nusquam enim tam quaeritur, quale sit genus ipsum rei quam in scripto, quod totum a facti controversia separatum est. Ita tria sunt omnino genera, quae in disceptationem et controversiam cadere possint: quid fiat factum futurumve sit, aut quale
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quantum uterq nostrum potuit omni copia
olicendi dillata uit quid esset maiestatem minuere
Etenim definitio primum reprchenso uerbo uno.
aut addito. aut dempto. sepe extorquetur e manibus
Demnde genere ipõ doctrinam redolet. exercitationẽ¬
q pene puerilem Tum in sensum & in mentem iu¬
dicis intrare non potest. Ante enim preterlabitur
ꝙͣ precepta est. Sed in eo genere in quo quale sit
quid ambigitur/ oxistit etiam ex scripti interpretati¬
one sepe contentio In quo nulla potest esse nisi ex am¬
biguo controuersia Nam illud ipsum cum scriptiu
a sententia discrepat genus quoddam habet ambi¬
gui Quod tum explicatur cum ca uerba quie desunt
suggesta sunt. quibus additis defenditur sententia
scripti perspicuam fuisse Et ex contrariis scriptis si
quid ambigitur. nouum genus nascitur. sed superiois
generis causa dduplicatur. Idq aut nunquam di¬
iudicari poterit: aut ita diurolicabatur ut referindis

Expanded text:
nam quantum uterque nostrum potuit, omni copia nam quantum uterque nostrum potuit, omni copia dicendi dilatavit, quid esset maiestatem minuere: etenim definitio primum reprehenso verbo uno aut addito aut dempto saepe extorquetur e manibus; deinde genere ipso doctrinam redolet exercitationemque paene puerilem: tum et in sensum et in mentem iudicis intrare non potest, ante enim praeterlabitur, quam percepta est. Sed in eo genere, in quo quale sit quid, ambigitur, exsistit etiam ex scripti interpretatione saepe contentio, in quo nulla potest esse nisi ex ambiguo controversia; nam illud ipsum, quod scriptum a sententia discrepat, genus quoddam habet ambigui; quod tum explicatur, cum ea verba, quae desunt, suggesta sunt, quibus additis defenditur sententiam scripti perspicuam fuisse; ex contrariisque scriptis si quid ambigitur, non novum genus nascitur, sed superioris generis causa duplicatur; idque aut numquam diiudicari poterit aut ita diiudicabitur, ut referendis
Abbreviated transcription (Latin):
ci nece negabat. sed uire pro salute patrie factum esse
ti responderat in recessum uuderi. Iure autem or¬
nia defenduntur que sunt eius generis.ut aut opor¬
tuerit. aut licuerit. aut necesse fuerit: aut impudentia
aut casu facta esse uideantur Iam quid uocetur queri¬
tur cum quo uerbo quid appellandum sit contendit᷑
ut mihi ip̃i tum hoc sulpitio fuerit in norbam cau¬
sa summa contentio pleraq cum de his que ab isto
obiriebantur cum confiteret: tamen ab illo maiesta¬
tem minutam negabam Ex quo uerbo lege apuley
tota illa causa pendebat Atq hoc in genere carisarũ
non nulli precipiunt ut uerbum illud quod causam fa¬
cit breuter uterq defimiat quod michi quidem per qua
puerile iuderi solet Alia est enim Cum inter doctos ho¬
mines de his ipĩs rebus que uersantur in artibus ddis
q absit quitqͣ neq supersit. Quod quidem in illa cau¬
sa req sulpitius fecit neq ego facere conatus sum.

Expanded text:
Gracchi nece negabat, sed id iure pro salute patriae factum esse Gracchi nece negabat, sed id iure pro salute patriae factum esse ti responderat iure caesum videri; iure autem omnia defenduntur, quae sunt eius generis, ut aut oportuerit aut licuerit aut necesse fuerit aut imprudentia aut casu facta esse videantur. Iam quid vocetur, quaeritur, cum quo verbo quid appellandum sit, contenditur; ut mihi ipsi cum hoc Sulpicio fuit in Norbani causa summa contentio; pleraque enim de eis, quae ab isto obiciebantur, cum confiterer, tamen ab illo maiestatem minutam negabam, ex quo verbo lege Appuleia tota illa causa pendebat. Atque in hoc genere causarum non nulli praecipiunt ut verbum illud, quod causam facit, breviter uterque definiat, quod mihi quidem perquam puerile videri solet: alia est enim, cum inter doctos homines de eis ipsis rebus, quae versantur in artibus, dispque absit quicquam neque supersit; quod quidem in illa causa neque Sulpicius fecit neque ego facere conatus sum;