comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua tñuetustite corriuss neu¬
trecogi refice. S ⁊si hrs refe¬
cerͣit passur fructuarium uti.
unde celsus de modo sartatec¬
ta h̃ndi querit. si qua uetusta¬
te corruissent reficere nõ cogit᷑.
usufr̃. legato. ut puta stipencdi¬
um. uel tributum uł salariumm
uł almenta ab eo relicta. et ita
arium ꝑ arbitrumi cogireficeit
quem ad mod̾ sub serere cogitur
arbores. et aristo notat hec uera
ꝓhiberi. quominus reficiat qr
nec arare ꝓhiberipotest. aut cole.
nec solum necessarias refectio

Expanded text:
qua tamen vetustate corruissent, neutrum cogi reficere, sed si heres refecerit, passurum fructuarium uti. unde Celsus de modo sarta tecta habendi quaerit, si quae vetustate corrueusu fructu legato: ut puta stipendium uel tributum uel salarium uel alimenta ab ea re relicta. et ita arium per arbitrum cogi reficere, quemadmodum adserere cogitur arbores: et Aristo notat haec vera tuarium prohiberi, quo minus reficiat, quia nec arare prohiberi potest aut colere: nec solum necessarias refectio
Abbreviated transcription (Latin):
Rcureiusꝙ rei argumentum
est prima eqtas deinde excepto
siea res posẜoris nonsit.s: ut is
qbona tide emt posẜonemqdi
eius exea causa nactus ẽ. pociꝰ
remh̾.at. Pulus.Si ager uec

Expanded text:
r: eiusque rei argumentum est primo aequitas, deinde exceptio "si ea res possessoris non sit": sed ut is, qui bona fide emit possessionemque eius ex ea causa nactus est, potius rem habeat. III SI AGER VEC
Abbreviated transcription (Latin):
Liud est si pr ꝓfilia dotem ꝓmi¬
sit annuabima trima q̃drma
die .u. anno dos a se reddaturet
ꝯuenit ut hus qdem dieb dos
soluto m̃mio reddetur. hocemm
pactum ita ualet.si prifilia hrs er¬
titiss. et int̾ uementecã pactum
Pres quoꝙ donatas uel amo¬
tas uel ĩpensas fc̃as cunc sca po¬
tio ualebit .i. post diuortium.¬
¶ Siextraneus de suo daturus sit
dotẽ ꝗcqd uult pacisci et igno¬
rante muliere sicut stipular po
test. legem enim sue rei dicit. p
nõ h̾ebit exceptoem. S si duen̾¬
it ne manente m̃imio unuo pre pr¬
tatur mortuo pr̃e statim exigit
et si nõ pecierit maritus teneb

Expanded text:
liud est, si pater pro filia dotem promisit, ut annua bima trima quadrima quinto anno dos a se redderetur, et conuenit, ut isdem diebus dos soluto matrimonio redderetur: hoc enim pactum ita ualet, si patri filia heres exstitisset et interueniente ea pactum res quoque donatas uel amotas uel impensas factas tunc facta pactio ualebit, id est post diuortium. Si extraneus de suo daturus sit dotem, quidquid uult pacisci et ignorante muliere, sicut et stipulari potest: legem enim suae rei dicit: ponon habebit exceptionem. sed si conuenerit, ne manente matrimonio uiuo patre petatur, mortuo patre statim exigitur, et, si non petierit maritus, teneb
Abbreviated transcription (Latin):
Uidam fund̃ dotis cã Iem.
uiruxori annui nominedaret.
deide eum fund̾ uir mata
mulieris c̾ta pensione colendũ
locau̾at. eaꝙ cum m̃cedes eius
fundi deb̾et decesẜit etfiliam so¬

Expanded text:
uidam fundum dotis causa eius fundi uir uxori annui nomine daret: deinde eum fundum uir matri mulieris certa pensione colendum locauerat eaque, cum mercedes eius fundi deberet, decesserat et filiam
Abbreviated transcription (Latin):
debitori meo uelim actõnem
edere ꝓband̾ eꝵ si fateatur sede¬
bere.patumq sedicat solu̾e au¬
diendum eum. dandumq die
cum ꝯpetenti cautela ad soluẽ¬

Expanded text:
debitori meo uelim actionem edere, probandum erit, si fateatur se debere paratumque dicat soluere, audiendum eum, dandumque diem cum competenti cautela ad solue
Abbreviated transcription (Latin):
tib p̾claris sui recitationẽ pre¬
citatone auditores quos pa¬
pimiarustis uocant nom̃ ⁊ fes¬
tiuitatẽ eius amict̾e uideantͥ
itere ꝑ bellissimã machinatõnẽ
introductus ẽ librum enim ypo¬
thecarie ex primordus plenuz
eiusdem maxii papin. feci¬
mus lectionẽ ut⁊ nomẽ exeo
Bant ⁊ papianiste iuste uocen¬
tur. et eiusdem reminiscentes

Expanded text:
tibus praeclarus sui recitationem praeii anni auditores, quos Papinianistas vocant, nomen et festivitatem eius amittere videantur, per bellissimam machinationem introductus est: librum enim hypothecariae ex primordiis plenum eiusdem maximi Papiniani fecimus lectione, ut et nomen ex eo habeant et Papinianistae vocentur et eius reminiscentes
Abbreviated transcription (Latin):
głarem alius liber similiter eis
um ⁊ de redibitoria actione et
de euictionib nec nõ ⁊ de dup¬
ple stipłone ꝯposuimus. cumi
enu que ꝓemptionib ⁊ uendi¬
tionib legib cauta sunt ĩlibs
omnes qͣs diximus diffinit̾oes
in ultima ꝑte prioris edc̃i fue¬
rãt posite nccͣio eas mant̾iorẽ¬
ꝑtẽ uł locum trãstulimus ne a
uenditionib q̃rum qͣi mĩstre
sunt ĩinciutate ult̾ius de ua¬
gentur. ⁊ hos.in. libros cum ac¬
cutissimi papni. lectione tradẽ¬
dos disuimus quoꝵ uolunña
in t̾cio anno studiosi recitabãt
nõ ex om̃i eoꝵ corpe s sꝑsimi
pauca ex multis in hac ꝑte ac¬
cipientes. Uob aũt ip̃e pulche

Expanded text:
arem alius liber similiter eis um et de redhibitoria actione et de evictionibus nec non duplae stipulatione composuimus: cum enim, quae pro emptionibus et venditionibus legibus cauta sunt, in libris omnes quas diximus definitiones in ultima parte prioris edicti fuerant positae, necessario eas in anteriorem locum transtulimus, ne a venditionibus, quarum quasi ministrae sunt, vicinitate ulterius devagentur. et hos tres libros cum acutissimi Papiniani lectione tradendos posuimus, quorum volumina in tertio anno studiosi recitabant, non ex omni eorum corpore, sed sparsim pauca, ex multis et in hac parte accipientes: vobis autem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Ommis depositis ALpns.
iudicem nõ oportet inlitem
iusiurand̾ de ferre. ut uiret
qsꝙ ꝙ sua int̾fuit cũ cͥtasit
nummoꝵ estimatio nisifor¬
te deeo ꝗs iuret q̃msua mte¬
fuit nummos sibisuo dierñ¬
iurare et adu̾sus quem pofat
et ꝗdem ip̃e pupillus si ĩpubos
ẽ non potest. hoc enim sepissime
Rptum ẽ. s nec tutorem cogẽ¬
dum uel mr̃em pupilli adi¬
mictendam. et si ꝑata ẽẽt i¬
rare dun fres Repeunt. graue
enim uidebatur. et ignorantõ
et ĩuitos tutores sub alien
ꝯpendu emolumento etiam
ꝑurium anceps subire. ¶Cu¬
ratores quoꝙ pupilli uel ado¬
lescentis non ee cogendos i
uel adolescentitutores uel cura¬
tores pr̃are uoluerint aucto¬
ritas iuris nõ refragabitur
qn iniudicio quod int i posa¬
ceptum ẽ fimis huius possici
ad hiberi. NLon enimad suan

Expanded text:
mmis depositis iudicem non oportet in litem iusiurandum deferre, ut iuret quisque quod sua interfuit, cum certa sit nummorum aestimatio. nisi forte de eo quis iuret, quod sua interfuit nummos sibi sua die rediurare et adversus quem possit. et quidem ipse pupillus, si impubes est, non potest: hoc enim saepissime rescriptum est. sed nec tutorem cogendum uel matrem pupilli admittendam, etsi parata esset iurare, diui fratres rescripserunt: graue enim uidebatur et igno rantes et inuitos tutores sub alieni compendii emolumento etiam periurium anceps subire. curatores quoque pupilli uel adulescentis non esse cogendos inuel adulescenti tutores uel curatores praestare uolunt, auctoritas iuris non refragabitur, quin iudicio, quod inter ipsos acceptum est, finis eiusmodi possit adhiberi. non enim ad sua
Abbreviated transcription (Latin):
sñia pignoris cãm in spice debebit.
ac qn aliud in legatis uł lib̾tatib
dictũest cum secundum eum quile¬
gittimam hrditatem uendicabat
ĩm̃a dc̃a est. s creclitor non uñ lega¬

Expanded text:
ntia pignoris causam inspicere debebit. atquin aliud in legatis et libertatibus dictum est, cum secundum eum, qui legitimam hereditatem uindicabat, sententia dicta est. sed creditor non bene lega
Abbreviated transcription (Latin):
inpotestatem arrogatoris redi¬
guntur. ¶Quidduos filios ⁊
ex alt̾o eoꝵ nepotem ht si uult
nepotem quasi ex alto natum
sic adoptare pot̾ hoc effic̾e si eũ
emancippau̾it. ⁊ sic. adoptau̾it
quasi ex altero natũ.facit enĩ
hoc quasiqui libet ⁊ nõ quasi an¬
us.s qua rone quasi ex quolib
natũ pot̾ adoptare. ita potest ⁊
quasi ex alto filio. ¶In arroga¬
tionib cognitio uertitur ne for¬
te minor .lx. annis sit is q̃ ar¬
rogat. qr mag̾ lib̾oꝵ ꝓcreatomi
stũde debet. nisi forte̾ morb a
aut ualitudo incausa sit. aut
alie iuste cause arrogandi uel¬
uti si ꝯunictam sibi p̃sonam uc¬
lit adoptare. Item nõ debet qs
plies arrogarenisi ex iusta cã.

Expanded text:
potestatem adrogatoris rediguntur. Qui duos filios et ex altero eorum nepotem habet, si vult nepotem quasi ex altero natum sic adoptare, potest hoc efficere, si eum emancipaverit et sic adoptaverit quasi ex altero natum. facit enim hoc quasi quilibet, non quasi avus, et qua ratione quasi ex quolibet natum potest adoptare, ita potest et quasi ex altero filio. In adrogationibus cognitio uertitur, num forte minor sexaginta annis sit qui adrogat, quia magis liberorum creationi studere debeat: nisi forte morbus aut ualetudo in causa sit aut alia iusta causa adrogandi, ueluti si coniunctam sibi personam uelit adoptare. Item non debet quis plures adrogare nisi ex iusta ca
Abbreviated transcription (Latin):
Ui lib̾atus ẽ aprĩa potestate post¬
ea ĩpotestatem boneste nõ potest
optun potestate. nullum expris¬
tino uire retineatur uestigium
demq ⁊ pr̃ia dignitas quesita ꝑ
adoptonem finitaca de ponitur.

Expanded text:
ui liberatus est patria potestate, is postea in potestatem honeste reverti non potest optivi potestate nullum ex pristino retinetur vestigium: denique et patria dignitas quaesita per adoptionem finita ea deponitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Tiam cecus adoptare uł adoptari
potest. P auł.
quem ĩ potestate habet ꝯsenciente
filio adoptau̾it. nõ agnascitur a¬
uo suus h̾res qppecum post mor¬
tem aui quasi ĩpatris sui recidit
adoptass. ꝑinde ac si ex eo filioi
natus ẽẽt.⁊ is filius auctor fcũs
nonẽẽt. mortud auo nepotẽ nõ

Expanded text:
tiam caecus adoptare vel adoptari potest. Paulus quem in potestate habet consentiente filio adoptaverit, non adgnascitur avo suus heres, quippe cum post mortem avi quasi in patris sui recciditadoptasset perinde atque si ex eo filio natus esset, et is filius auctor factus non esset: mort
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓit obligat .s. quociens id ip̃m
agitur ut ꝯfestimoblignretir.
mamdonat num̃at pecumiam
s: non Aliter obligat accipiente
quam siextitiss casus inquen
obligo collata fuisset uelatis
donator ꝯualuiss aut isq. le¬
tipiebat prior decessisset. et ai
pecua daretur ut aliꝗd fieret
quamdiu ĩpendentiẽetan d
futur: eet cessabit obligo. cun
uero cͥtum ẽe cepisset futur
nõ esse obligabitur q accepisser
ueluti siticio .x. dedo. ut stichu

Expanded text:
epit obligat, sed quotiens id ipsum agitur, ut confestim obligaretur. niam donat, numerat pecuniam, sed non aliter obligabit accipientem, quam si exstitisset casus, in quem obligatio collata fuisset, ueluti si donator conualuisset aut is qui accipiebat prior decessisset. et cum pecunia daretur, ut aliquid fieret, quamdiu in pendenti esset, an id futurum esset, cessabit obligatio: cum uero certum esse coepisset futurum id non esse, obligabitur qui accepisset: ueluti si Titio decem dedero, ut
Abbreviated transcription (Latin):
usufiructu hoc sp̾aliter ad iectũ
tur. nec aprimi. aut ẜrum que
cepit ꝓprium dm̃ capit. s fruct
aut iire ciili aut iure gentir
minicio meluẜit oꝑis sis us
post sibimet. et ip̃e m̾cid̾int dela¬
se ue fumt hee fructuaru iuiris
ula ammalia facultatis fructũ
ru ꝑꝑ disc̾tionem difficilemiuis
nictum sit. sufficit eumdẽ nume¬
rum ꝓsingula quoq genera fe¬
raꝵ finito usufr̃. domino ꝓprie¬
tatis assignare qui fu̾it cepti us
fr̾.tempore. ꝑ Auł.¬

Expanded text:
usu fructu hoc specialiter adiectum stur: nec aprum aut cervum quem ceperit proprium domini capit, sed aut initio incluserit operis suis uel post sibimet ipsae inciderint delapsaeve fuerint, hae fructuarii iuris ula animalia facultatis fructuarii propter discretionem difficilem ius incertum sit, sufficit eundem numerum per singula quoque genera ferarum finito usu fructu domino proprietatis adsignare, qui fuit coepti usus fructus tempore. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
eo cuius usus fr̾. Illenus ẽ appet
cumꝗ alienum ẜuum in iurei
suum ẽe rendit. qmͣuis noxali
iudicio tencatur nõ tamen posse
noxe delicõe eum p̃o ure lib̾a
nq nullum adactorem domi¬
nium transferre possint cum ip̃i
dm non sint.Certe tñsiexea cĩ
traditum postei dñs uenclicet

Expanded text:
 alienus est, apparet  alienus est, apparet eum, qui alienum seruum in iure suum esse responderit, quamuis noxali iudicio teneantur, non tamen posse noxae deditione ipso iure liberari, quia nullum ad actorem dominium transferre possunt, cum ipsi domini non sint. certe tamen, si ex ea causa traditum postea dominus uindicet
Abbreviated transcription (Latin):
im lis ad uersus te ꝯtestataest .i
sumtunc audiri nõ de bebis ut
sAet amlite ꝯcestata tibisiutu¬
mrenclum utiq sietas tua easit
ut ignoscitibi debeat. ¶Si absẽ¬
te dño ductus sit suus ueletiã
presente et meademcansa sit. ut
mnitegr  restitinpossit defensio
ymictitur eius nomine quiduc
defende nolinit. ne alt̾ius dolus
aut desidiã. aliis noceat. Idem
Alt ex dominis presens nolit de¬
fende .s⁊ et actoribohus casib
qsicionc extinguactionem iuᷤ¬
suenim pretorĩs ductus ĩbonis
fit eius qui duxit. G. Aius.
de eo cuius ususfrr alt̾ius est ad¬
monendi sumus sicditor uł u¬
sufructuarius presens defensio¬
nem suscipe noluit posulem i¬
tuentur et pignoris ꝑsecutio¬
nem uelusus frr. actionem ne¬
gature. quo casu dici potest ip̃o
iure pignus lib.ai nullum enĩ
pignus ẽ cuius ꝑsecutio negat
ꝙ donec nõ utendo osrituto tẽ¬
pe peir.¶Ex hus que diximus
defuo qͥ alicunure pignoris ob
ligatus est de ꝙ statũ libo ⁊ de

Expanded text:
m lis aduersus te contestata est: nam tunc audiri non debebis, ut sa etiam lite contestata tibi succurrendum, utique si aetas tua ea sit, ut ignosci tibi debeat.Si absente domino ductus sit spraesente et in eadem causa sit, ut in integrum restitui po‹ssi›t, defensio permittitur eius nomine qui ducdefendere noluerit, ne alterius dolus aut desidia aliis noceat. idem alter ex dominis praesens noluit defendere. sed et actori his casibus quisitione extingui actionem: iussu enim praetoris ductus in bonis fit eius qui duxit. Gaius libde eo cuius usus fructus alterius est, admonendi sumus, si creditor vel usufructuarius praesens defensionem suscipere noluerit, proconsulem interventurum et pignoris persecutionem vel usus fructus actionem negaturum. iure pignus liberari nullum enim pignus est, cuius persecutio negatuque, donec non utendo constituto tempore pereat.Ex his quae diximus de seruo qui alicui pignoris iure obligat
Abbreviated transcription (Latin):
Ciendum est possores ĩmobi¬
lumireꝵ satisdare non ꝯpelli
possor aũt is accipiendꝰ est qui
qui uectigalem .i. emphiteo¬
ticum agrum possidet posẜorĩ¬
telligitur. ¶Item qui solam
tum uisum fructũ ht posẜore
nonesse ulpiañ. scribit. Credi¬
tor quipignus accepit posses¬
sor non est.tamẽ ⁊ si possessio¬
uemħ̾at. aut sibi traditam aut
precario debitori xcessam. Sifũ¬
dus indotendatus sit tam
uxor quã maritus ꝑꝑ possessi¬
onemeius fundi posyores eiꝰ
intelliguntur. Oiuersa causi

Expanded text:
ciendum est possessores immobilium rerum satisdare non compelli. Possessor autem is accipiendus est, qui qui vectigalem, id est emphyteuticum, agrum possidet, possessor intelligitur. Item qui solam tum usum fructum habet, possessorem non esse Vlpianus scripsit. Creditor, qui pignus accepit, possessor non est, tametsi possessionem habeat aut sibi traditam aut precario debitori concessam. Si fundus in dotem datus sit, tam uxor quam maritus propter possessionem eius fundi possessores intelleguntur. Diversa causa
Abbreviated transcription (Latin):
filiamipta quẽdotem ꝯferre debuit¬
arbitrum familie H̾rcis sic arbitratu
Repapmi.scribit. ut etiam si ꝯstãte ma¬
trimonio ip̃adiem sinim obierit ꝯfe¬
it Si filiusfa. iussu pr̃is obligatus sit
debebit hoc debitum ꝑciꝑs. S et si m
rem pr̃ĩs u̾tit idem placuit. et si depe¬
hrs institutus sit. dotem uxoris sue
precipiet nec minitoqr ip̃e hoña ma
trimoni sustinet. Integrãgͥ docem p̾¬
cipiet et cauebit defensum iri incoh̃r¬
des. ꝗ exstipulatu possunt ꝯueniri.
Item et si alius dotem dedit et stipu¬
latus est nec solum uxoris sue ꝑcipi¬
et dotem. s etiam filui sui uxoris qͣi
hinus quoq mrĩonu honus ad ip¬
sum spectet ei. qr filu hona et nurus

Expanded text:
filia nupta, quae dotem conferre debuitarbitrum familiae erciscundae sic arbitraturum Papinianus scribit, ut, etiamsi constante matrimonio ipsa diem suum obierit, confeit. Si filius familias iussu patris obligatus sit, debebit hoc debitum praecipere: sed et si in rem patris vertit, idem placet, et si de peheres institutus dotem uxoris suae prtrimonii sustinet. integram igitur dotem praecipiet et cauebit defensum iri coheredes, qui ex stipulatu possunt conueniri. idem et si alius dotem dedit et stipulatus est. nec solum uxoris suae dotem, sed etiam filii sui uxoris, quasi hoc quoque matrimonii onus ad ipsum spectet, quia filii onera et nurus
Abbreviated transcription (Latin):
Iis ꝗobtulit se fundi uẽdicatõi
dampnatus ẽ nichilomins
aposrore recte petitur sicut pedi¬
us ait. N

Expanded text:
i optulit se fundi vindicationi, damnatus est, nihilo minus a possessore recte petitur, sicut Pedius ait.
Abbreviated transcription (Latin):
Uintus mucius scrib P Omponꝰ.
equa cum malieno paicetur mcogẽ¬
do id qd̃ pregnans erat eiecit quereba¬
turdominus eius posset necum eoꝗ
coegisset lege acqlia ageqr equami
miciendo ruꝑat sipcusisset. aut ꝯsulto
uehemcius egiss et uisum est agere pos¬
se. ¶Pompoꝰ. ait quamis aliẽnum
pecuis magro suo ꝗs deprehendit sic
illuc ex pelle debet quomodo sis uuz
siꝗs alienum pecus magro tuo de pre¬
hendit non iure id includit. nec abi
ge illud alit̾ debet quam ut supradi¬
ximus. quasi suum s us abig̾e debet
sinedampno. uel amonere dominuz
ut suim recipiat. PNuł.

Expanded text:
uintus Mucius scribit: equa cum in alieno pasceretur, in cogendo quod praegnas erat eiecit: quaerebatur, dominus eius possetne cum eo qui coegisset lege Aquilia agere, quia equam in iciendo ruperat. si percussisset aut consulto uehementius egisset, uisum est agere posse. Pomponius. Quamuis alienum pecus in agro suo quis deprehendit, sic illud expellere debet, quomodo si suum qui pecus alienum ‹in› agro suo deprehendre illud aliter debet quam ut supra diximus quasi suum: sed vel abigere debet sine damno vel admonere dominum, ut suum recipiat. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o int̾cessisse intelligi possit. nec dissimi¬
lem hui ꝓpositionemex fc̃o igitatam¬
qõnem. cum ꝗdam iuir pretorius deces¬
oss. duob filus supstitib. quoꝵ alt̾ ĩ¬
pubes ẽẽt. et alt̾ limus tutor fr̃i eẽt.
et cum p̾rna brditate. abstineret uellẽt
mandato uxoris defimcti. que mat̾
pupillieet abstento pupillo solum se
hrditati miscuiss. ubisimilit se pendis¬
sc iuł. li.iiii. ait. sierea cãagente pu¬
pillo dampnum co nomine passus
ẽẽt. nõ ĩ pedirieum sena ꝯsul. quomi¬
nus a muliere rem suaret.¶Imꝑ
posita sp̃e et illud tractand̾ est. anis
q mandato młris adierit. sidampnũ
obid paciatur. qͦd debitores brditari
soluendo nõ sint. an senatus ꝯulto
locus sit.qi quodam modo coꝵ obligͣ

Expanded text:
ipso intercessisse intellegi possit. Nec dissimilem huic propositioni ex facto agitatam. cum quidam uir praetorius decessisset duobus filiis superstitibus, quorum alter impubes esset et alter legitimus tutor fratri esset et eum paterna hereditate abstinere uellet, mandatu uxoris defuncti, quae mater pupillo esset, abstento pupillo solum se hereditati miscuisse: ubi similiter se respondisse Iulianus ait, si ex ea causa agente pupillo damnum eo nomine passus esset, non impediri eum senatus consulto, quo minus a muliere rem ser uaret. In proposita specie et illud tractandum est, an is, qui mandato mulieris adierit, si damnum ob id patiatur, quod debitores hereditarii soluendo non fuerint, senatus consulto locus sit, quasi quodam
Abbreviated transcription (Latin):
te fũit. ut ꝓhus int̾cedet. ẜ tuͣtoris ad¬
u̾sus pupillum et cet̾os forte cͥclitorᷤ
indempnem hrdem praret.dem̃q
si ponamꝰ mulierem memptionem
hiditatis eo nomined.ampnum pa¬
ti. q debitores b̃rditaru soluendo nõ
fũint. nulla puto dubitatio erit. ꝗn
senatus.con. locus nõsit. etiam si
maxime crelitoribꝰ sins Aliqnͣtur
prestitit. qd ergo sippeadeadeunda¬
b̾rditate dubitaret ticius. ꝙ ꝑum y¬
donca nomina debitoꝵ uidentur.i
mulier hoc ip̃m reꝓmisit. ut qnͣto mi¬
mis aquoquo eor euari possit. ip̃a p¬
taretur et ꝓprie ẽ ut sit int̾cessid. in¬
¶Cum heresticium debitorẽ et ꝓco

Expanded text:
te fuerit, ut pro his intercederet, sed tutoris aduersus pupillum et ceteros forte creditores indemnem heredem praestaret. Denique si ponamus mulierem in emptionem hereditatis eo nomine damnum pati, quod debitores hereditarii soluendo non sint, nulla puto dubitatio erit, quin senatus consulto locus non sit, etiamsi maxime creditoribus aliquantum praestiterit. Quid ergo sihereditate dubitaret Titius, quod parum idonea nomina debitorum uiderentur, mulier hoc ipsum repromisit, ut, quanto minus a quoquo eorum seruari posset, ipsa praestaret? prope est, ut sit intercessio. Cum haberes Titium debitorem et pro
Abbreviated transcription (Latin):
nichilominus teneat ꝯstitutumq
retrorsum se hec actio refert: ꝓide
temꝑali actione obligatum ꝯstituẽ¬
do celsus et nił. scribunt teneri debe
lic post ꝯstitutum dies temꝑal ac¬
tionis exsierit. qͥe et si post tempus
obligationis se soluturum dstitũit.
tempus quo nõ tenebatur. ¶Bene
uitem est hic sb̾iung̾e utix penam¬
ut rei sit ꝑsecutio. ¶ Uetus fuit du¬
bitatio an ꝗ hac actione egit sortis
obligationem ꝯsumat et tucius est
dice solutione pocius ex hac actione
fc̃a lib̾ationem ꝯting̾e nõ lit̾ ꝯtesta¬

Expanded text:
hilo minus teneat constitutum, quia retrorsum se actio refert. proinde temporali actione obligatum constituendo Celsus et Iulianus scribunt teneri debere, licet post constitutum dies temporalis actionis exierit. quare et si post tempus obligationis se sol‹u›turum constituerit, tempus quo non tenebatur. E re autem est hic subiungere, utrum poenamut rei sit persecutio.Vetus fuit dubitatio, an qui hac actione egit sortis obligationem consumat. et tutius est dicere solutione potius ex hac actione facta liberationem contingere, non litis contesta
Abbreviated transcription (Latin):
stituerimus uelcum altero agipo¬
terit in solid̾. S et c̾toloco et temꝑe
ꝯstitũe ꝗs potest. Nec solum eo loco
posse eum pet̾e. ubiei ꝯstitutum est
s exemplo arbitrarie actionis ubiq
potest. ¶Ait pretor si appeat euz

Expanded text:
stituerimus, uel cum altero agi poterit in solidum.Sed et certo loco et tempore constituere quis potest, nec solum eo loci posse eum petere, ubi ei constitutum est, sed exemplo arbitrariae actionis ubique potest.Ait
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝯstitutum est. ¶ Ergo si nõ stetit
ꝑ actorẽ tenet actioetiam si ꝑ reꝵ na¬
curam scetit s i magis dicendũ
ẽ sb̃ueniri reo deo deb̾e hec aũ uer¬
ba pretoris neq fecisse reum ꝙ con¬
stituit uti ad tempus cõsticuti
ꝑtinẽt. an u̾o usq adlitis ꝯcestatõ¬
nem trahimus dubitari potest et
ꝑe uoluit nec ulla causa iusta fuit
nõ accipiendiequumẽ succurri reo
aut exceptione aut iusti int̾preta¬
tione. ut fcm̃ actoris usq ad temp
iudicu ip̃i noceat. ut illa uerba n
fecisse hoc significent. ut neq in diẽ
ĩquem ꝯstituerit fec̾it nez postea.
Tem illa u̾ba pretoris ne Tp̃.
pactorem stetisse eãdem recipiunt
dubitatonem. Et pompon. dubi¬
hec addiem ꝯstituti referenda ꝓmde
si ualitudine impeditus est. aut ui
aut tẽpestate petitor non uenit. ip̃i
noce pomp̃.scribit. ¶Qḋ autem di¬
citureamq pecuniam quoq cum¬
ꝯstituebatur debitam fuisse int̾pre¬
tationem plemorem exigit. Nam pri¬

Expanded text:
t.' Ergo si non stetit per actorem, tenet actio, etiamsi per rerum naturam stetit: sed magis dicendum est subueniri reo debere.Haec autem uerba praetoris 'neque fecisse reum quod constituit' utrum ad tempus constituti pertinent an uero usque ad litis contestationem trahimus, dubitari potest: et pere uoluit nec ulla causa iusta fuit non accipiendi, aequum est succurri reo aut exceptione aut iusta interpretatione, ut factum actoris usque ad tempus iudicii ipsi noceat: ut illa uerba 'neque fecisset' hoc significent, ut neque in diem in quem constituit fecerit neque postea.tem illa uerba praetoris 'neque per actorem stetisse' eandem recipiunt dubitationem. et Pomponius dubihaec ad diem constituti referenda. proinde si ualetudine impeditus aut ui aut tempestate petitor non uenit, ipsi nocere Pomponius scribit.Quod adicitur: 'eamque pecuniam cum constituebatur debitam fuisse', interpretationem pleniorem exigit. nam pri
Abbreviated transcription (Latin):
daturq dedolo.ma.fcm̃ sit.sci¬
re enĩ deb actor in qua recir¬
conscriptus sit.nec ĩtanto cri¬

Expanded text:
datur, quid dolo malo factum sit: scire enim debet actor, in qua re circumscriptus sit, nec in tanto cri
Abbreviated transcription (Latin):
nõ peti mimo nec fidenisso¬
rib ꝓderit. neq enim quoqͥ
modo cuiuq int̾est: cum ano
conuentio facta ꝓdest. s timc
demum cum peiimcinexcep¬
tiodatur. priopaliter ei quip
pactus est ꝓficiat. sicut in reo
spoponderit hoc casu fidenisior
prco accipiendus est et pacrũ
nõ ꝑtinere quemamodum n
ad hercdem labeo ait. Sr quã¬
ius fideuissoris pactum reo
non ꝓsit.plerumq tamen
doliexteptionem reo ꝓfutu.

Expanded text:
fideiussoribus proderit.Neque enim quoquo modo cuiusque interest, cum ali‹i› conuentio facta prodest, sed tunc demum, cum per eum, cui exceptio datur, principaliter ei qui pactus est proficiat: sicut in reo spopondit, hoc casu fideiussor pro reo accipiendus est et pactum non pertinere, quemadmodum nec ad heredem, Labeo ait.Sed quamuis fideiussoris pactum reo non prosit, plerumque tamen doli exceptionem reo profutu
Abbreviated transcription (Latin):
dam filios secuntur etiam antequa
fiant b̾rdes ut matrimonium. ut li¬
b̃i. ut cutele ergo et dotem ꝑcipe debet
ꝗhonus m̃m̃. post mortem prĩs susti

Expanded text:
dam filios sequuntur etiam antequam fiant heredes, ut matrimonium, ut liberi, ut tutela. igitur et dotem praecipere debet qui onus matrimonii post mortem patris susti
Abbreviated transcription (Latin):
nbo patris ex pr̃imomio prno sol¬
uerint. s postea non sufficienti¬
bobonis pupillũ abstinu̾nt q̃ri¬
tur. an qd̾ amplius c̾litoribꝰ ꝑ
tutores pupilli solutum est. ul
totum qd accepunt restituere
debeant. n.si nichil dolo fcm
esset tutorib ꝗdem uel pupil¬
lo non deberi. creclitoribꝰ autĩ
lius si debiti solutum esse te¬
¶neu.

Expanded text:
 patris ex patrimonio paterno solverunt, sed postea non sufficientibus bonis pupillum abstinuerunt: quaeritur, an quod amplius creditoribus per tutores pupilli solutum est vel totum quod acceperunt restituere debeant. respondi, si nihil dolo factum esset, tutori quidem vel pupillo non deberi, creditoribus autem lius sui debiti solutum est, teneri.
Abbreviated transcription (Latin):
appellata est quo satis pͥmittant¬
factio. Nam ut sacis facul sue¬
ere dicimus ei cuideside ꝓmis¬
rium implemus ita satisnicõ¬
daredicimus dare adu̾samit¬
rio nostro qui ꝓeo qd̃ a nobis
cum hoc nomine securum fa¬
ciamus datis fidenissoribus.
sistendicausa locuplex. iubetur
dari nontantum ex facultatib
s etiam exconueniendi faculta¬
te. ¶Siquis exhus ꝑsonis q̃
agere non potuerunt fideiusso¬
res muudicio sistendi causa de¬
derit frustraerit dacio. ¶Pre¬
tor ait siquis ꝑentem pr̃onũ
pronam uberos anparentes
ue quem ĩpotestate habebit ł
uxoremur muirum iniudiciũ
uocabit qualiscumq fidenissor
iniudicio sistendi causa accipi¬
atur. qd̾ ait pretorlib̾os ue su¬
os accipiemus lex femmninos¬

Expanded text:
appellata est quo satisfactio. nam ut satisfacere dicimur ei, cuius desiderium implemus, ita satisdare dicimur aduersario nostro, qui pro eo, quod a nobis um hoc nomine securum faciamus datis fideiussoribus. sistendi causa locuples uidetur dari non tantum ex facultatibus, sed etiam ex conueniendi facilitate.Si quis his personis, quae agere non potuerunt, fideiussorem iudicio sistendi causa dederit, frust‹r›a erit datio.Praetor ait: 'Si quis parentem, patronum patronam, liberos aut parentes ue quem in potestate habebit, uel uxorem, uel nurum in iudicium uocabit: qualiscumque fideiussor iudicio sistendi causa accipiatur.' quod ait praetor 'liberosue suos', accipiemus et ex feminino
Abbreviated transcription (Latin):
sciã pãphilo ẜuo mͣmmio collocauit. cui
ctiam dotem dedit. qmͣ subtitulo de po¬
siti ĩcautionẽ ꝯtulit. et postea nulla de¬
nũciatione a dño facta p̃r decesẜit. mox
et paphilus ẜuus q̃roqua actione seiai
pectunia pet̾e possit. cum ip̃a pͣtͥiors extitit¬

Expanded text:
imonium collocavit, cui etiam dotem dedit, quam sub titulo depositi in cautionem contulit, et postea nulla denuntiatione a domino facta pater decessit, mox et Pamphilus servus: quaero, qua actione Seia pecuniam petere possit, cum ipsa patri heres extit
Abbreviated transcription (Latin):
honus sustin̾e neꝗssent. neq cum dñoi
mulaꝵ neq cum hominib eẽ actione
Illud ꝗdemctum est quoquomodo sese
res b̾ret cumdomino postioꝵ mulaꝵ agi
nõ posse. qm̃ ñ sua sponte s ꝑcusse retro re¬
dissent. ¶Quidam boues uencliclit ea le¬
ge uti daretur exꝑiundos postea delit
nuẽ querebatur uti uenditor emptori
dampnum pr̃are deberet pendi siemptor
boues emptos Bret nõ debere pr̃are s: su
nõ b̾ret emptos tñ siculpa hominis fcm̃
ẽet ut aboue feriretur nõdebere prestarisi
ucio boius debere. ¶Cum pila cũ plu-¬
res lud̾e̾nt qdam ex hus ẜuumcumpi¬
lam ꝑciꝑe conaretur impulit.ẜuus ce¬
cilit et crus fregit querebatur an domi¬
nus ẜui lege acqlia cum eo cuius impul¬
sucecid̾it ag̾e potest rendi non posse cum
factum. ¶ Erac̾.¬

Expanded text:
ssent, neque cum domino mularum neque cum hominibus esse actionem. illud quidem certe, quoquo modo res se haberet, cum domino posteriorum mularum agi non posse, quoniam non sua sponte, sed percussae retro redissent. Quidam boues uendidit ea lege, uti daret experiundos: postea dedit nu est: quaerebatur, num venditor emptori damnum praestare deberet. respondi, si emptor boues emptos haberet, non debere praestare: sed si non haberet emptos, tum, si culpa hominis factum esset, ut a boue feriretur, non debere praestari, si uitio bouis, debere. Cum pila complures luderent, quidam ex his seruulum, cum pilam percipere conaretur, impulit, seruus cecidit et crus fregit: quaerebatur, an dominus seruuli lege Aquilia cum eo, cuius impulsu ceciderat, agere potest. respondi non posse, cum factum. 53 Nerat
Abbreviated transcription (Latin):
lumtate ut id aliquem feriret ueluti si
ꝗs asellum cum agitass nõ retinuss.
eque siqs ex manũtelum. aut aliudi
qd mimisiss dampnum iniuriadaret.
s smule qr aliꝙͣ rẽ formidasset et mulio¬
nes timore ꝓmotine opprimentur plaus¬
tre reliꝗssent cum hominib actionem
nlłam eẽcum dño mulaꝵ eẽ. QQuod si
neq mule neq homines incã eẽnt. set
mule retin̾e neqs sent honus.aut cum co

Expanded text:
luntate, ut id aliquem feriret: ueluti si quis asellum cum agitasset non retinuisset, aeque si quis ex manu telum aut aliud quid immississet, damnum iniuria daret. sed si mulae, quia aliquid reformidassent et muliones timore permoti, ne opprimerentur, plostrum reliquissent, cum hominibus actionem nullam esse, cum domino mularum esse. quod si neque mulae neque homines in causa essent, sed mulae re
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ladeo autem ꝑpetuaexcep
dampnau̾it b̃rdem suum ut
uenditorem nexu uenditili¬
b̾et.mox uenditor ignorans
rem tradiderit posseeum fum
d̃ dlic̾e idemq et si debitorem
suum dampnauit hrdem lib̾¬
are et ille ignorans soluerit.¬
¶Qui filio fam̃. solũt cum ẽẽt
eius peculiaris debitor siꝗdem
ignorauit ademptum ei pecu¬
lium libatur siscit. et solu̾it. ꝯdo¬
nem nõ h̾t. et qr sciens in debi¬
tum soluit. ¶Sifilius fi. ccͣ.¬
tri suo h̃rs effcũs. uelit uendi¬
care nmimos exceptione sub¬
mouebitur auenclicatione mũ¬

Expanded text:
Adeo autem perpetua exceptdamnauerit heredem suum, ut uenditorem nexu uenditi liberaret, mox uenditor ignorans rem tradiderit, posse eum fundum condicere: idemque et si debitorem suum damnauerit liberare et ille ignorans soluerit.Qui filio familias soluerit, cum esset eius peculiaris debitor, si quidem ignorauit ademptum ei peculium, liberatur: si scit et soluit, condictionem non habet, quia sciens indebitum soluit.Filius ftri suo heres effectus uelit uindicare nummos, exceptione summouebitur a uindicatione num
Abbreviated transcription (Latin):
h̾rdi. siꝗdem defendat hrdita¬
tem indebicum solutum odi¬
ci poterit siu̾ohu non defend¬
ant etiam debitum solutum
repeti potest. ¶Lbtus cum se
putaret oꝑas pr̃ono debere sol¬
unt xlic̾e debere eũm non posse.
quãtinus putans se obligatũ
pr̃ono decidit pecuma. et solu

Expanded text:
si quidem defendat hereditatem, indebitum solutum condici poterit: si uero is non defendat, etiam debitum solutum repeti potest.Libertus cum se putaret operas patrono debere, soluit: condicere eum non posse, quamuis putans se obligatum patrono decidit pecunia et solu
Abbreviated transcription (Latin):
mipignore dando bonorum us
posteã quesitorum receptaeit.
insp̾e n autem aliene rei colla
taduentione si non fuit eiq pi¬
gus dabat debita. postoa debi¬
coridominio quesito difficili
crelitori q non ignorauit alie¬
num utilis actio dabiturs faci¬
lior erit creclitori possidenti retẽ¬
cio. suo pignoridato peculiũ
eius creditõr citra duentione
specialit suꝑ eo xeptan frust̾
distrabit. nec int̾ est qn̾ ẜuus do¬
mino peculiũ acꝗsierat cum
predium pignoridaretur no¬
inmatim ut fructus quoq¬

Expanded text:
pignore dando bonorum uel postea quaesitorum recepta est: in speciem autem alienae rei collata ‹c›onuentione, si non fuit ei qui pignus dabat debita, postea debitori dominio quaesito difficilius creditori, qui non ignorauit alienum, utilis actio dabitur, sed facilior erit possidenti retentio.Seruo pignori dato peculium eius creditor citra conuentionem specialiter super eo conceptam frustra distrahit, nec interest, quando seruus domino peculium adquisierat.Cum praedium pignori daretur, nominatim, ut fructus quoq
Abbreviated transcription (Latin):
si testamentum ratumesse ꝯstaret eni¬
uo fieri potest. uc et ꝑignus recte sit.
acceptum. nec tũ abeo lis bene ẽ insti¬
tuca. ¶Peaniuriam inctus apudi
iudicium rem quam pecierat postca
pignori obligauit. nõ plus H̾re credi¬
torpotest. quam ut quipignus dedit
ergo ib̾ mouebitur rei udicate extep

Expanded text:
si testamentum ratum esse constaret: enimuero fieri potest, ut et pignus recte sit acceptum nec tamen ab eo lis bene instituta.Per iniuriam uictus apud iudicium rem quam petierat postea pignori obligauit: non plus habere creditor potest, quam habet qui pignus dedit. ergo summouebitur rei iudicatae excep
Abbreviated transcription (Latin):
ctiam in sp̃e peculiariereg̾it ꝙ exegide¬
buit. defendendum igitũr erit qͣi sibi
eum soluere cumꝗs agere de peculio co¬
nabitur. S et si crelitor ẜui qͥ h̃rs extite
rit dño deducit de peculio ꝙ sibi debetur
si duematur. Siue lib̾tatem ẜuus acce¬
ꝑit. siue nõ. Idemqet si legatus sit pu¬
re ẜuus.⁊am qͣi preuen̾it et ip̃e secim
egerit sic declucet ꝙ sibi debetur si ꝯuem¬
atur. licet nullo monumento dñumi
ĩmanumisso uel legato purehũt. et
sius libtatem acceꝑit minus dubi¬
tatur. Iuł. enuim eodem loco scribit. h̾rdẽ
declucere dominus emin fcũs est ad
afert. ꝙ si ei q post mortem ẜui filu ĩ¬
tra annum ãpotut ꝯueniri de peculio
hrs extitim ꝓcul dubio declucam ꝙ mi
id solum qd̾ domino ab est. anu̾o tm̃
safurti estimatio deducatur. Su p̃e ser¬
uus sese uulnerau̾it nõ debet hoc dãp¬
num declucere nõ mag̃ qm si se occide¬
rit uel p̾cipitau̾it licet emm ẜuus natu¬

Expanded text:
tiam in specie peculiari exegerit, quod exigi debuit? defend‹end›um igitur erit quasi sibi eum soluere, cum quis agere de peculio conabitur. Sed et creditor serui, qui heres exstitit domino eius, deducit de peculio quod sibi debetur, si conueniatur, siue libertatem seruus acceperit siue non, idemque et si legatus sit pure seruus: nam quasi praeuenerit et ipse secum egerit, sic deducet quod sibi debetur, licet nullo momento dominium in manumisso uel legato pure habueritseruus libertatem acceperit, minus dubita‹n›ter Iulianus eodem loco scribit heredem deducere: dominus enim factus est. ad t mortem serui uel filii intra annum potuit conueniri de peculio, heres exstitero, procul dubio deducam quod id solum quod domino abest, an uero tantum, sa furti aestimatio sola deducatur. Si ipse seruus sese uulnerauit, non debet hoc damnum deducere, non magis quam si se occiderit uel praecipitauerit: licet enim etiam seru
Abbreviated transcription (Latin):
mutuam accepturus iusẜ it Euo filio
ĩmo hoc casu qd̾ iussu actio nõ ꝯpetit. n¬
Si unus ex ẜuidomimis iussit ethi cum
eo is solus tenebitur.s. si duo iusẜint
cum quo ius insolidum agi potest qr
similes st̃ duob mandantib.¶ Lpm̃.¬
Explicitlib̾. xuꝰ Incipit lib̃. uoi. Ad se

Expanded text:
mutuam accepturus iusserit seruo filiouimmo hoc casu de iussu actio non competit.Si unus ex serui dominis iussit contrahi cum eo, is solus tenebitur: sed si duo iusserunt, cum quouis in solidum agi potest, quia similes sunt duobus mandantibus. LIBE
Abbreviated transcription (Latin):
ĩs non retlderctur eo nomine ciu¬
lit̾ agi possel: aliquo casu ẜuum re¬
tentũrus ẽet ꝗ traditum accepiss.
bis quor stipłomis ꝯclusũ non furs¬
s sitamẽ lex ꝯtractus non lateret
nec uideri undum pactum inter¬
uenisse. quoc̾ cta .l. dari ꝓbaretur.

Expanded text:
is non redderetur, eo nomine civiliter agi posse, licet aliquo casu servum retenturus esset, qui traditum accepisset. rbis quoque stipulationis conclusum non fuisset, si tamen lex contractus non lateret,nec videri nudum pactum intervenisse, quotiens certa lege dari probaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
xet si eandem qnͣtitatem ĩpendere¬
mus nulia dubitatio est sin autemi
Alt̾ fec̾it ut et hic mandãtum inter¬
uenisse uideaturqi refundamus m¬
uicẽ ĩpensas nenm deretua tibi
mandos hoc ius tucius erit et ĩ in¬
suł fabricandis et in debitorib exi¬
gendis p̾scriptis u̾bis dau actione
ꝙͣ actio similis ẽ mandati actonẽ
quam ad mocdum ĩsupiorib gũb
locatoni etemptionissicrgo hecsunt
ubi defaciendo ab utroq ꝯuenit et ĩ
ꝓposita q̃one idem dici potest et ncc̃io
ꝯseꝗtur ut eius fiat ꝯdempnãtis ꝙ̃¬
ti mt est mea ẜ uum b̃re quam in¬
anumissi Adelucendum erit ꝙ lib̃¬
tum heos: hoc nõ pot̾ estimari.

Expanded text:
et si eandem quantitatem impenderemus, nulla dubitatio est. sin autem alter fecit, ut et hic mandatum interuenisse uideatur, quasi refundamus inuicem impensas: neque enim de re tua tibi mando. sed tutius erit et in insulis fabricandis et in debitoribus exigendis praescriptis uerbis dari actionem, quae actio similis erit mandati actioni, quemadmodulocationi et emptioni. Si ergo haec sunt, ubi de faciendo ab utroque convenit, et in proposita quaestione idem dici potest et necessario sequitur, ut eius fiat condemnatio, quanti interest mea servum habere quem manumisi. an deducendum erit, quod libertum habeo? sed hoc no
Abbreviated transcription (Latin):
tolse tunc agam ad ex hnd
qr mea fc̃a eit cum uoluntate
cua exempta sit ꝑmisisti mi¬
chi ut serem ĩfundo tuo ut fr¬
uctus toleremsinec patris me
fructus tollers nullã utͥcuuil
ictonẽẽe aristo ait. anin fcm̃
dari debeat de libari posse sed

Expanded text:
agam ad exhibendum, quia mea facta est, cum uoluntate tua exempta sit. Permisisti mihi, ut sererem in fundo tuo et fructus tollerem: seui nec pateris me fructus tollere. nullam iuris ciuilis actionem esse Aristo ait: an in factum dari debeat, deliberari posse: sed
Abbreviated transcription (Latin):
fecint quo m̃iꝰ possint ꝯdempnan.
cietas iusquodam modo fr̃ntatis
inse h̾at pidd̃ est anet fideuis or

Expanded text:
erint quo minus possint, condemnari cietas ius quodammodo fraternitatis in se habeat. Uidendum est, an et fideiussor
Abbreviated transcription (Latin):
uel utrisq pecuniam offerendam aũ
offo indicis simulutrisq noxe deden¬
dum est. S et si alt̾utri nr̃m in solid̃ no¬
xe deditus fu̾it et ob id ab utroꝙ do¬
minus sit. absolutus recte dicetur eũ
diuidũdo iudicio. ut ꝯmunicet ẜuũ
noxe sibi delitum cum obrem cõ¬
munem aliꝗd ad socium ꝑuenit.i

Expanded text:
ut utrisque pecuniam sufferendam aut officio iudicis simul utrisque noxae dedendum: sed et si alterutri nostrum in solidum noxae deditus fuerit et ob id ab utroque dominus sit absolutus, recte dicitur eum, dividundo iudicio, ut communicet servum noxae sibi deditum, cum ob rem communem aliquid ad socium pe
Abbreviated transcription (Latin):
ret.ut ab ip̃o negocio discede̾¬
tur. an mintegrum restituti
hus que ego tibi prestitissem
ꝯsentiremus. ne qd tu michi
eo nomine prestares. Mud ꝑ
planc ꝯuentione que ꝑtinet
ad resoluendum id qd̾ actũ
est ꝑfiscinõ potest. ut tnqd i
iam ego tibi prestiti ccͣ michi
prestare cogaris. qr eo modo
non tam hoc agitur ut apris¬
tino negocio discedamus ꝙͣ¬
tionem potest. ꝑcos dem. ⁊ p
pactis ꝯuentis mehoremcõ¬
dicionem nostram fieri posse
cassio repsit.
Acreclitores pati sunt ꝑtem

Expanded text:
ret, ut ab eo negotio discederetur, an in integrum restitutis his, quae ego tibi praestitissem, consentiremus, ne quid tu mihi eo nomine praestares. illud plane conuentione, quae pertinet ad resoluendum id quod actum est, perfici non potest, ut tu quod iam ego tibi praestiti contra praestare mihi cogaris: quia eo modo non tam hoc agitur ut a pristino negotio discedamus, qtione potest, per eosdem etiam pactis conventis meliorem condicionem nostram fieri posse Cassio rescrpisit, si creditores parati sint partem
Abbreviated transcription (Latin):
chicecum ut rursus presti¬
tis michiate in remuenditã
omnibꝰ que ego tibi prestitis¬
sem. precium nchi non dar¬
es tu ꝙ michi prestitisses pre¬
cuu te debere desinere ait.¬
qr bone fidei ad qmomnia
hec recligunturint̾ pretatio
hanc quoꝙ ꝯuentionem ad¬

Expanded text:
hi tecum, ut rursus praestitis mihi a te in re vendita omnibus, quae ego tibi praestitissem, pretium mihi non dares tuque mihi ea praestitisses: pretium te debere desinere, quia bonae fidei, ad quam omnia haec rediguntur, interpretatio hanc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Ulla iuris Reo aut ¶Odest̾.¬
eꝗtatis benignitas patitur ut
que salubriter ꝓutilitate homi¬
num introducũtur. ea nos du¬
riore interpretatõne ꝯtra ip̃oꝵ
as.⁊ ad eas res ꝑtinerẽt. que qñ¬
ꝙ similes erunt. Pauł.¬

Expanded text:
ulla iuris ratio aut aequitatis benignitas patitur, ut quae salubriter pro utilitate hominum introducuntur, ea nos duriore interpretatione contra ipsorum et ad eas res pertinerent, quae quandoque similes erunt. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
Ontra legem facit ꝗ facit id qd̃
lex ꝓhibet. In fraudem uero legis:
qui Caluis uerbis legis. sm̃am
fieri noluit. fieri autem ñ ue¬
uerboꝵ ⁊ hoc distꝗt fraus ab eo

Expanded text:
ontra legem facit, qui id facit quod lex prohibet, in fraudem uero, qui saluis uerbis legis sententfieri noluit, fieri autem non ueιανοίας, hoc distat fraus ab eo,
Abbreviated transcription (Latin):
fente nõ uirasse ce dari tibi oꝑ¬
ue. et adu̾sus utilem actione
qua hoc queritur. an nirains ti¬
bi darioporte opponenda estex¬
ceptio uiris iurandi ꝑimentibꝰs
questionem actione ꝯprehensã.
actione que inficiando c̾scit ali¬
qd sibi deberi simpli nõ duppli
ꝑsecutionem sibi acꝗrere pedi¬
us ait habunde enim suffic̾ei
ex hoñare petitorem ꝓbandii

Expanded text:
ente non iurasse te dare ‹t›ibi oportere, et aduersus utilem actionem, qua hoc quaeritur, an iuraueris tibi dari oportere, opponenda est exceptio iurisiurandi perementis quaestionem actione comprehensam.actione quae infitiando crescit aliquid sibi deberi, simpli, non dupli persecutionem sibi adquirere Pedius ait: abunde enim sufficere exonerare petitorem probandi
Abbreviated transcription (Latin):
ħ. iudicio locus ẽ. ¶Nontmñ dolum
s et culpam ires hrditarias presta¬
re debet cob̾rs qnicumcõ brde non
cthimus s incidimus meum. Non
tamentalem diligenciam prestare
debet qualem diligens pater. fami.
bus res legata sit. Namet hos diunxit
ad societataem non ꝯsensuss res ¶Si
incerto homine legato et post ea defũc¬
to legatario aliꝗs ex brdib legatarii
non ꝯsenciendo ĩpeclierit legatumis
mo legatus ẽ. qm ip̃ieleg̾int nolu̾it
ꝯsentire ut prestetur qm̃solui omnnbꝰ
expediebat et ideo ꝯuenti alegatario
iudicio pluris dampnati fu̾it. nu¬
temcuspe nomine tenetur ꝗcum an¬
te alios ip̃e adiss b̾rditatent ẜuitu¬
est non utendo amicti. ¶ Si filius cũ
pr̃em defendet ꝯdempnatus solu̾it
uł uuo eo uł post mortem potest equs
rmredebet ut de euictione caueatur.i
bus qb adiudicat. ¶Si pecuma q̃
domi relicta non est ꝑceptionem re¬
licta sit ut umueria acob̾rdib ps¬
tandasit. anꝓ ꝑte brditaria quema¬

Expanded text:
dolum, sed et culpam in re hereditaria praestare debet coheres, quoniam cum coherede non contrahimus, sed incidimus in eum: non tamen diligentiam praestare debet, qualem diligens pater familiabus res legata sit: nam et hos coniunxit ad societatem non consensus, sed res.Si incerto homine legato et postea defuncto legatario aliquis ex heredibus legatarii non consentiendo impedierit legatum, is mo legatus est quem ipsi elegerint, noluerit consentire, ut praestetur quem solui omnibus expediebat, et ideo conuenti a legatario iudicio pluris damnati fuerint.Item culpae nomine tenetur, qui, cum ante alios ipse adisset hereditatem, seruituSi filius cum patrem defenderet condemnatus soluerit uel uiuo eo uel post mortem, potest aequius em curare debet, ut de euictione caueatur his quibus adiudicat.Si pecunia, quae domi relicta non est, per praeceptionem relicta sit, utrum uniuersa a coheredibus praestanda sit an pro parte hereditaria, quema
Abbreviated transcription (Latin):
uẽdoneꝓnũcient. ex hus  eĩcas
iudicium dabimꝰ. hoc ampliꝰsi
diclisse dicetur hoc iudiciumda¬
dẽcium et ẽptorib sucturratur
qcũꝙ decepti auẽditorib fue¬
ritdum mo sciamus ueditorẽ
etiam sugnoraint ea q̃ ecdiles pͥs¬

Expanded text:
s iudicium dabimus. hoc amplius si didisse dicetur, iudicium dandentium et emptoribus succurratur, quicumque decepti a uenditoribus fuerint: dummodo sciamus uenditorem, etiamsi ignorauit ea quae aediles praes
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo nõ potest dr̃e ioffitiosũ
qr habet falcidiam. falcidia
meundam.Cum igitur pla¬
⁊ quartam minui ꝑlib̾tates
ĩoffõsi querelam excludat n¬
si forte hic filius si nõ fuit ĩpo¬
testate apr̃e h̃rs institutus me¬
rito omictit u̾rditatẽ ⁊ ad sb̾sti¬
tutum transmictens querela
moffõsi instituet. uł ab intesta¬
to citra edc̃i penam Hat h̾rdi¬
tatẽ. ¶Si ꝯdom pere testator
b̾rdeni iussit. ĩpsona filii ul alt¬

Expanded text:
ideo non potest dicere inofficiosum, quia habet Falcidiam, Falcidia uartam ineundam. cum igitur placet quartam minui per libertates,inofficiosi querellam excludat: nisi forte hic filius, si non fuit in potestate, a patre heres institutus merito omittit hereditatem et ad substitutum transmittens querellam inofficiosi instituet, uel ab intestato citra edicti poenam habeat hereditatem. Si condicioni parere testator heredem iussit in persona filii uel alt
Abbreviated transcription (Latin):
ab micioffosi querela excluda¬
Idemest ⁊ si legatarius enuel
statu lib̾ dederit. ⁊ pot̾it dici ex¬
cludi eum. maxime sih̃rdem
ei iuseat dare. Ceter. si legntar¬
um. noqd semel natã inoffõsi
querelam nõ punat legataru
obło curergo inb̃rdem absolu¬
to dicimus qm añ aditams
hrditatem nõ nascitur quere¬
la ego euentum puto seqñdĩ
hac re ut si forte antequam iudi¬
cium moueatur oblatio ei fiat
eius ꝙ relictum ẽ quasi ex uolĩ¬
tate testatoris oblato eo s atisfae
tum eideatur. ¶Unde siqs
fuit ĩstitutus forte exsemisse
cum ei sextans ex sb̃a testator
debeatur ⁊̃ rogatus eẽt post ctũ
tempus restitũe hrditatemi
mou̾e. cum debitam portoem
leius fructus h̃re possitffructꝰ
enim sołe falcidiam ĩputari nõ
est ĩcognitum  ergo ⁊ si ab initõ
ex semisse h̾rs istitutus roget

Expanded text:
uerella excludaidem est et si legatarius ei uel statuliber dedit. et potest dici excludi eum, maxime si heredem ei iusserat dare: ceterum si legatarium, numquid semel natam inofficiosi querellam non peremat legatarii oblatio? cur ergo in herede absolute diximus? quoniam ante aditam hereditatem nec nascitur querella. ego euentum puto sequendum in hac re, ut, si forte antequam iudicium moueatur oblatio ei fiat eius quod relictum est, quasi ex uoluntate testatoris oblato eo satis ei factum uideatur. Unde si quis fuit institutus forte ex semisse, cum ei sextans ex substantia testatoris deberetur, et rogatus esset post certum temporis restituere hereditatem, movere, cum debitam portionem et eius fructus habere possit: fructus enim solere in Falcidiam imputari non est incognitum. ergo et si ab initio ex semisse heres institutus roget