comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uin ẽt̃ si min felices ĩdiligedo
Fuissemus ferend̾u ẽẽ id scipio pociꝰ
nỹis gͦ finibus utendũ arbitior u̾t
ĩter eos oĩu reꝵ cosilioꝵ uolutatũ
sine ulli expeticioneꝰ comunitaꝵ ut et
si qͣ fortuna acciderit ut nimis iuste
cũ coꝵ uoluntates ad iuuandeꝰ sint ĩ ꝓꝰ
eoꝵ aut de capite agat aut defama
est fama nͨ esse mediocreꝰ telum ad
res gerendas existimareꝰ oparret bñ
quã sequit caritas minimeꝰ repudiã¬
da est s lepe redeo cid scipioe enius
oĩs sermo erat de aĩciria querebat᷑ ꝙ
ĩrebus oĩ biis ħoĩes diligenciores ee̾nt
capͥs et odes quod quisq hẽret dicer̃
ẽẽ et haber qĩ signa quedã
et notas quibus eos qui ad aĩcitias
eeñt idonei iudicarẽt Sunt igit firmi
et stabiles et cõ stantes eligediuis

Expanded text:
quin etiam si minus felices in deligendo fuissemus, ferendum id Scipio potius. His igitur finibus utendum arbitror, ut, inter eos omnium rerum consiliorum voluntatum sine ulla exceptione communitas, ut etiam si qua fortuna accident ut minus iustae amicorum voluntates adiuvandae sint, in quibus eorum aut caput agatur aut fama,est fama, nec mediocre telum ad res gerendas existimare oportet benevuam sequitur caritas, minime repudianda est. sed—saepe enim redeo ad Scipionem, cuius omnis sermo erat de amicitia—querebatur quod omnibus in rebus homines diligentiores essent; capras et ovis quot quisque haberet esse nec habere quasi signa quaedam et notas, quibus eos, qui ad amicitiam essent idonei, iudicarent. sunt igitur firmi et stabiles et constantes eligendi,
Abbreviated transcription (Latin):
ciam colant ut hiqueꝰ opibus ⁊ copiis
maximeq uirtuteꝰ ĩ qua plurimũ est
p̃sidi minimeq alterius ĩ digeat libe¬
ralissimi sint et beneficentissimi atq
hau̾d scio a̾ne opus sit quod nihil u̾ꝙ̃
oĩno de ẽẽ aĩciẜ ubi .n. studia nostra¬

Expanded text:
tiam colantur, ut ei, qui opibus et copiis maximeque virtute, in qua plurimum est praesidi, minime alterius indigeant, liberhaud scio. anne opus sit qu dem, nihil unquam omnino deesse amicis. Ubi enim studia nostra
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdem et sunt isti andiendi
qui uirtute durã et qĩ fe̾rea esse
quandam rẽ uolunt. ue quod¬
ẽ tũ ĩ młris rebus tuĩ aicitia tene¬
ra atq tractabilis ut ĩ bonis aĩci
ut uirtutes qr no̾ nullas curas et
molestiãs efferut repudiendur iittai
Uaut̃ contrahat ami¬
citia uirtus ut supͣ dixi
significacio uirtutis eluceat ad
quã sesimilis auĩs applicet et ad¬
iungat id cu cõtingit amõ ut¬
exoriat necesse est quid. i. tã
ob seruandũ quẽ delectari młtis rebꝰ¬
ĩ anibis ut honore et głia et edificio

Expanded text:
iendi, qui virtutem duram et quasi ferream esse quandam volunt; quae quidem est cum multis in rebus tum in amicitia tenera atque tractabilis, ut et bonis amici ut virtutes, quia non nullas curas et molestias afferunt, repudientur. cum autem contrahat amicitiam, ut supra dixi, si qua significatio virtutis eluceat, ad quam se similis animus applicet et adiungat, id cum contigit, amor exoriatur necesse est. quid enim tam absurdum quam delectari multis inani
Abbreviated transcription (Latin):
citias cõ uertant se aĩcinie. x ꝗbꝰ
uirgia maledicta cõ tumelie ꝗͥ gignũt᷑
ue tñ si tollerabiles erunt ferẽde
st̾ xhic honor ueteri aĩcitie tͥbuendũ
est ut is ĩ culpa sit qui faciat nõis ꝗ

Expanded text:
citias convertantse amicitiae, e quibas iurgia, maledicta, contumeliae gignuntur. Quae tamen si tolerabiles erunt, ferendae sunt, et hichonos veteri amicitiae tribunendus est, ut is in culpa sit, quifaciat, non qui
Abbreviated transcription (Latin):
gere nouis quid aut̃ stultius quã
dũ plurimũ ĩ copiis facultatibꝰ opibus
possint cerera parare q paranꝙ̃ pecuĩa
equos famulos uestẽ egregia uasa p̾¬
cios amicos nõ parare optimã et
pul chẽrimã uite ut ita dicã suppelle¬
tilẽ Et .n. cetera cũ parant cui pa¬

Expanded text:
eri potest. Quid autem stultius quam cum plurimis copiis, facultatibus, opibus possint caetera parare quae parantur pecunia, equos, famulos, vestem egregiam, vasa pretiosa: amicos vero parare optimam et pulcherrimam vitae ut ita dicam supellectilem. Etenim caetera cum parant, cui pa
Abbreviated transcription (Latin):
fidos aĩcos huisse qͥs ĩ fidos tũ iam neu¬
illa si ipe supbia et p̃ pertunitate siq̃¬
ad modũ huius quem dixi mores
ueros amicos parare nõ puteru nt
tumacia ec quicꝗ̃ ĩsipient e
fotimato ĩ tollerabiliug fieri potest
atq hoc quidem licet uidereꝰ eos ꝗ
antea comodis fuerint moribus ĩ¬
ꝑĩo potestates ꝓsperis rebuꝙ ĩ mu

Expanded text:
os habuisset, quos infidos, cum iam neuilla superbia et importunitate, si qu ut huius, quem dixi, mores veros amicos parare non potuerunt,tumacia, nec quicquam insipiente fortunato intolerabilius fieri potest. atque hoc quidem videre licet, eos, qui antea commodis fuerint moribus, imperio potestate prosperis rebus immu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ telligamꝰ na gigni sensu diligeᷤ¬
di it bnniuolencia caritatẽ facta
significacione probitatis quã qui
appetunt appłicant sese pͥs ad mo
ueant usu eiꝰ que diliger̃ caperũt
fruente et moribꝰ gint ꝙ pareg
ĩ amore ẽẽ equales pro penfioresq
ad b̾n merendũ q ad repossendũ atq
hec ĩter eos sit honesta certaciõ sic
q brilitates ex aĩcitia max᷑ capiente̾
et erit oitꝰ eius a nr̃a quã abibe¬
ccillitate grauio̾ et ueriõ nã siuti¬
cõmuta dissolueret S nã qi mutari
nõ potest ad circo uereꝰ aĩcicie sẽpi¬
terne st ortũ quior aĩcitieꝰ udetis
nisi quid adhec forte uultis. u uõ
ꝑ geleli pro hoc .ni. qui minor ẽ
natu meo iureꝰ respondeo rect tu ꝗ¬
dem Ꝙ ob rem audiamus
dicebatur quã aĩcitiã usq ad extre¬

Expanded text:
intellegamus natura gigni sensum diligendi et benevolentiae caritatem facta significatione probitatis, quam qui appetiverunt, applicant sese et proet usu eius, quem diligere coeperunt, fruantur et moribus, sintque pares in amore et aequales propensioresque ad bene merendum quam ad reposcendum, atque haec inter eos sit honesta certatio. Sic et utilitates ex amicitia maximae capientur, et erit eius ortus a natura quam ab imbecillitate gravior et verior. nam si uticommutata dissolveret; sed quia natura mutari non potest, idcirco verae amicitiae sempiternae sunt. ortum quidem amicitiae videtis, nisi quid ad haec forte vultis. Tu vero perge, Laeli! pro hoc enim, qui minor est natu, meo iure respondeo. Recte tu quidem: quam ob rem audiamus.dicebat, quam amicitiam usque ad extre
Abbreviated transcription (Latin):
uassente atq eaꝵ exempłm exsimili¬
tudineꝰ capiebat ĩ eurtis etatis &¬
sũmi pueroꝵ amores sepe una cu
p̾testa uł tonga de ponerẽtur aut̃ ad
adipisci uterq nõ posset uod siꝗs
Longius ĩ aĩcitia ꝓfecti eẽt t̾n̾ sepe
labet factari si ĩ honoris cõtentacionẽ
ĩ cissent restem .n. nullam maiorem
cũ ẽẽ ĩ amicis qua ĩ plerisq pecunie
cupiditatẽ ĩ optimis qui busq honoris
certam et glie ex quo ĩ imicitas ma¬
ximas sepe ĩter amicissimos extitisse
magnã et dissidiam et pleꝵ que
iustam nasci cũ aliquid ab amicis qd̾
rectũ nõ eẽt postularetꝰ ut aut libi¬
dinis ministri st̃ aut ad iutores eeñt
ad ĩ iuriam quod qui recusarent quã¬
uis honeste id faceret iustũ aĩcitie
deserer̃ arguerent ab his quibꝰ obseꝗi
nollent illos aut̃ qui quic quid uis
ab amico audirent postulat̾ postulacioe
ip̃a profiteri oĩa se amici causa ẽẽ factu¬
ros eoꝵ que querela ĩ ueterata nõ modo

Expanded text:
m ex similitudine capiebat ineuntis aetatis, qsummi puerorum amores saepe una cum praetexta toga deponerentur; sin autem ad adipisci uterque non posset. quod si qui longius in amicitia provecti essent, tamen saepe labefactari, si in honoris contentionem incidissent; pestem enim nullam maiorem esse amicitiis quam in plerisque pecuniae cupiditatem, in optimis quibusque honoris certamen et gloriae, ex quo inimicitias maximas saepe inter amicissimos exstitisse. magna etiam discidia et plerumque iusta nasci, cum aliquid ab amicis quod rectum non esset postularetur, ut aut libidinis ministri aut adiutores essent ad iniuriam, quod qui recusarent, quamvis honeste id facerent, ius tamen amicitiae deserere arguerentur ab eis, quibus obsequi nollent; illos autem, qui quidvis ab amico auderent postulare, postulatione ipsa profiteri omnia se amici causa esse facturos. eorum querella inveterata non modo
Abbreviated transcription (Latin):
auirtute defeceris alem quod s ed¬
si tecũ statuerimus uł cõceder aĩcis
quic quid uelint uł ĩ petrare ꝗt quid¬
nihil heat reẜuicii sed loquitꝭ dehis
ami cis qui ante oculos st̾ quos ui¬
demus aut de quibus mernoriã ac¬
cepimus quos nouit uita comunis
ex hoc nobis numero exempla su¬
fuisse. it apatribus accepimꝰ bis
una consules et collegas ĩ cessuro tũ
et̃ cu his ĩ ter cõiuntissimos fuisse¬
.in. curiũ .I. coru̾canũ ne ẽẽ memo¬
rieꝰ traditum e̾ igĩ ne suspicari quod
possumus quẽquã ħoꝵ ab amico quid¬
piã cõtempnixeꝰ qd contra fidem cõ
petratꝰ nõ fuisse cuĩ illi iustissimi
uiri fuerit. que aũt nefassit ta¬
le aliquid facereꝰ rogatũ et rogat᷑ od
io . bractum sequebantꝰ .G. carbo¬
et. ĩt. cato et minime tunc quidẽ¬

Expanded text:
a virtute defeceris. quod a virtute defeceris. quod si rectum statuerimus vel concedere amicis quidquid velint vel impetrare ab einihil habeat res vitii: sed loquimur de iis amicis, qui ante oculos sunt, quos videmus, aut de quibus memoriam accepimus, quos novit vita communis. Ex hoc numero ex nobis exempla sufuisse, sic a patribus accepimus bis una consules, et collegas in censura. Tum etiam cum iis et inter . Curium, Tib. Coruncanium memoriae proditum est. igitur ne suspicari quidem possumus quemquam horum ab amico quidpiam contendisse, quod contra fidem. conpetraturum non fuisse, cum illi sanctissimi viri fuerint, aeque autem nefas sit tale aliquid et facere rogatum et rogare? At Tib. Gracchum sequebantur C. Carbo, C. Cato, et minime tum quide
Abbreviated transcription (Latin):
ibi uideri. uod ob rem id pͥmũ
uideamus si placet quãtus amor est¬
quis aĩcitia pro gregi debeat. um
si corilianus hũit aĩos fere cõtra pa¬
tria arma illi cũ coriliano dabuerũt
.a.q. tuberone equalibus q amicis de¬
relictũ iudeamus. &t .c. rissus cu¬
manus hostes familie nr̃e. ceuo¬
Ia cũ ad me qd̃ ad eram cu̾ lenate
ĩ tripilio consulibꝰ ĩ consilio de p̾catũ
uenisset hanc quod pͥ ĩ gnoscerẽ cay
effereba qd̾ tanti gibi tiberiũ graccũ
paruissem uidetis quam nefaria uox
et ercleꝰ ita fec̾ uł plus est quã dixit
nõ .n. paruit ille .t. gracti teme¬
ritati sed p̾fuit ec se comit̾e illiꝰ
furoris sed ducem prebuit ta que
ꝓhac amencia qͥoneꝰ noua ꝑterius¬
fugit ĩ asiam profugus ad hostes se
contulit. enas rei .pi. graues
iustas que ꝑ soluit nulla .n. ieꝗ ẽ ex¬
cusacio pectati si a̾ĩci cã peccaueris
a cũ cõsiliat̃ aĩcitieꝰ uirtutis o¬
pinio sic difficił ẽ aĩcitia manes si

Expanded text:
sibi videri. quam ob rem id primum videamus, si placet, quatenus amor in amicitia progredi debeat. numne, si Coriolanus habuit amicos, ferre contra patriam arma illi cum Coriolano debuerunt?a Q. Tuberone aequalibusque amicis derelictum videbamus. At C. Blossius Cumanus, hospes familiae vestrae, Scaevola, cum ad me, quod aderam Laenati et Rupilio consulibus in consilio, deprecatum venisset, hanc ut sibi ignoscerem causam afferebat, quod tanti Tib. Gracchum paruissem. videtis, quam nefaria vox. et hercule ita fecit, vel plus etiam quam dixit; non enim paruit ille Tib. Gracchi temeritati, sed praefuit, nec se comitem illius furoris, sed ducem praebuit. itaque hac amentia, quaestione nova perterritus, in Asiam profugit, ad hostis se contulit, poenas rei publicae gravis iustasque persolvit. nulla est igitur excusatio peccati, si amici causa peccaveris; nam, cum conciliatrix amicitiae virtutis opinio fuerit, difficile est amicitiam manere, si
Abbreviated transcription (Latin):
hanibale abaltero propter probitate
eius nobis alienos aĩos nõ habemus
alteꝵ ꝑꝑ crudelitatẽ semꝑhec ciui¬
tas oderit. uod si tanta uis ꝓbita¬
tis ẽ ut eam uł eis quos nũꝙ̃ uidisꝰ
uł qd̾ mai est ĩ hoste et̾ diligamis

Expanded text:
Hannibale; ab altero propter probitatem eius non nimis alienos animos habemus; alterum propter crudelitatem semper haec civitas oderit. quod si tanta vis probitatis est, ut eam vel in eis, quos numquam vidimus, et, quod maius est, in hoste etiam diliga
Abbreviated transcription (Latin):
ueant᷑ cũ eoꝵ quibus eñ usu cõiunti
ꝓspicere uideant. nãꝙ̃ cõfirmatꝰ
amor et beneficio accepto et studio
per specto et cõsuetudine ad iu̾cta ꝗbꝰ
relꝰ ad illũ pͥmũ notũ aĩ et amo¬
ris ad habitis amirabilis quedam
exardissit beniuolencie magnitudo
uã si qui putãt ab ĩ beltillitate
proficisci ut sit ꝑ quã assequat̃ qd̵ ꝗsq
de siderat humile sane relinquit et
numereꝰ genero sum ut ut ita dicã¬
quã ortũ aĩ citie exiõpia atq ĩdige̾ciã
natam uolunt qd̾ si ita e̾et ut quisq¬
ĩ seminũ ẽẽ arbitraret̾ ita ad aĩcitia
eẽt accissimus quod longe secus ẽ
ipso posita iudicet ita ut ãnatiis ex¬
petendis colendis q maxͤ excellit quid
.iii. africanꝰ ĩdigens mei. inime
ercle at ne ego quidem illius
ed ego amiracioneꝰ quedary
uirtutis eiꝰ ille uicisim opiniotie
fortasse nõ nulla qua de meis moribꝰ
gamus gr̾am neq n. bnficiũ feneramꝰ
sed nã pro pensi ad liberalitatẽ simus¬

Expanded text:
buscum usu coniuncti perspicere videantur? quamquam confirmatur amor et beneficio accepto et studio perspecto et consuetudine adiuncta, quibus rebus ad illum primum motum animi et amoris adhibitis admirabilis quaedam exardescit benevolentiae magnitudo. quam si qui putant ab imbecillitate proficisci, ut sit per quem adsequatur quod quisque desideret, humilem sane relinquunt et minime generosum, ut ita dicam, ortum amicitiae, quam ex inopia atque indigentia natam volunt. quod si ita esset, ut quisqse in se arbitraretur, ita ad amicitiam esset aptissimus; quod longe secus estipso posita iudicet, ita in amicitiis expetendis colendisque maxime excellit. quid enim? Africanus indigens mei? minime hercule! ac ne ego quidem illius, sed ego admiratione quadam virtutis eius, ille vicissim opinione fortasse non nulla quam de meis moribus gamus gratiam—neque enim beneficium faeneramur, sed natura propensi ad liberalitatem sumus
Abbreviated transcription (Latin):
orta aĩcitia applicacione magis animi
cũ quodam sensu amandi quã cogita¬
cione quantum illa res utilitatis
est habitura quod quidem quał si
et ĩ bestiis quibusda aĩaduert pot̾
q̃ exsenatos fer ita amax̾ ad qd̃daz
tempus et ab eis ita amant ut facił
eoꝵ sensus apparant. uid ĩ hoĩe
młto est euidentius primũ ex ea
caritat queꝰ est ĩ ter natos et
parentes. ue derimi nisi dete¬
stabili scelereꝰ no pot̾ de inde cosi¬
nulis sensus astitit amoris si
alique̾̃ nacti sumus cuꝰ cũ moribꝰ
et nã congruamus ita qd̃ ĩ eo qi
tute amabilius.ichil ẽ quod.
magis alliciat ad diligendũ. ind¬

Expanded text:
orta amicitia, applicatione magis animi cum quodam sensu amandi, quam cogitatione quantum illa res utilitatis esset habitura. quod quidem quale sit, etiam in bestiis quibusdam animadverti potest, quae ex se natos ita amant ad quoddam tempus et ab eis ita amantur, ut facile earum sensus appareat. quod in homine multo est evidentius, primum ex ea caritate quae est inter natos et parentis, quae dirimi nisi detestabili scelere non potest, deinde cum similis sensus exstitit amoris, si aliquem nacti sumus, cuius cum moribus et natura congruamus, quod in eo quasi im virtute amabilius, nihil quod magis alliciat ad diligendum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dum uideri solet utrum propter ĩ bece¬
illitatez atq ĩ opia desideranda sit aĩ citia
ut dandis recipiendisq beneficiis que
quo quisq minus perse posset id acci¬
ꝑet ab alio uitissim que redderet an
et̾ hoc quidem ꝓpriu amicitie s
antiquior et pulcerior et magis
a nã ip̃a ꝑfecta ẽ alia cu sẜ mor
nisi ex quo aĩciria noĩata ẽ pͥnceps
est ad beniuolenciã cõ iungendã Na¬

Expanded text:
dum videri solet, utrum propter imbecdum videri solet, utrum propter imbecillitatem atque inopiam desiderata sit amicitia, ut dandis recipiendisque meritis, quod quisque minus per se ipse posset, id acciperet ab alio vicissimque redderet, an esset hoc quidem proprium amicitiae, sed antiquior et pulchrior et magis a natura ipsa profecta alia causa. amor enim, ex quo amicitia nominata est, princeps est ad benevolentiam co
Abbreviated transcription (Latin):
clamores tota cauea nuꝑ ĩ ospitis et
amici mei pro .m. pecunii noua fabula
.Cum ignorante regeꝰ ut̾ horestes
ut ꝓ illo necaret. horestes aut ita
ut erat horestem serẽẽ ꝑseueraret
S tantes plaudebant ĩ re sicta. iud
arbitramur ĩ na facturos fuisse facił
iudicauit ip̃a natura ui suã. Cum
homiries qd̾ ipsi facere nõ pessent id
rect fieri ĩ altero iudicaret᷑ hactenꝰ
uideor mͥ de aĩcitia quid sentir em
potuisse dicere. Siqua p̾terea st̃¬
credo aũt esse mlta ab hiss siuidebit¬
qui ista disputent queritore Uos aũt
tu magis id diceres fam̾ si nuꝑ Sci
pionis ĩ ortis cũ est de.re. pu. disputa¬
facile id quidem fuit iusticiã iusti¬
ssimo iuro defender̃. Sceuola quid
aĩcitia nõ ne facił ei ꝗ ob eã fide
diis .n. geneͫ presẽtim ĩ rebons
cũ difficił est tũ ne equũ quidem ob¬
sistere tu¬
Epissime igitur michi
de aĩcitia cogitam te maxͤ id cõsiderã¬

Expanded text:
clamores tota cavea nuper in hospitis et clamores tota cavea nuper in hospitis et amici mei M. Pacuvi nova fabula, cum ignorante rege uter Orestes ut pro illo necaretur, Orestes autem, ita ut erat, Orestem se esse perseveraret! stantes plaudebant in re ficta; quid arbitramur in vera facturos fuisse? facile indicabat ipsa natura vim suam, cum homines, quod facere ipsi non possent, id recte fieri in altero iudicarent. hactenus mihi videor de amicitia quid sentirem potuisse dicere; si quae praeterea sunt—credo autem esse multa—ab eis, si videbitqui ista disputant, quaeritote. Nos autem e. Tum magis id diceres, Fanni, si nuper in hortis Scipionis, cum est de re publica disputaFacile id quidem fuit iustitiam iustissimo viro defendere. Quid? amicitiam nonne facile ei, qui ob eam summa diis enim generorum, praesertim in re bona, cum difficile est tum ne aequum quidem obsistere. saepissime igitur mihi de amicitia cogitanti maxime illud consideran
Abbreviated transcription (Latin):
binã spem ꝑlucet ĩ posteꝵ nͨ dubitari
aĩos aut eccider̾ patit̾ ueꝵ ĩ amicũ
qui ĩ ruet̾ tanquã exemplar aliꝗd
⁊ tuetur sui Quo circa ẽ absentes
ad sunt et egentes habundãt et in¬
belctilles ualent et qd̃ difficiliꝰ dictũ
est mortui uuit Tantus eos ho¬
ex reꝵ nã beniuolencieꝰ cõ iuncionẽ
nec domus ulla nec urbs stare poterit
ĩ telligit̃ quanta sit amicitie uis cõ¬
cordie que ex dissencionibus et discõdris
percipi Que nisi domus contra sta¬
bilis ẽ que tã firma ciuiras q̃ nõ odiis
atq dissidiꝙ fundit possit euti Exqͦ
quantũ boni sit ĩ amicitia iudicari pͥ
grigentinũ quidem doctũ quedam ui¬
rum carminibꝰ grecis uaccinatum
mundo cõstarent queq mouerent
ea cõtrahere aĩciciã dissipare discõ¬
diem arq hoc quidem oĩs mortales
ĩ telligut et reprobant Ita ꝙ si q̃n
aliquid officiũ amici extitit ⁊ peri¬
culis aut adendis aut comicãdis quis
qui id nõ mayimis efferat laudibꝰ Qui

Expanded text:
in posterum, nec debilitari animos aut cadere patitur. verum etiam amicum qui intuetur, tamquam exemplar aliquod intuetur sui. quocirca et absentes adsunt et egentes abundant et imbecilli valent et, quod difficilius dictu est, mortui vivunt; tantus eos hoex rerum natura benevolentiae coniunctionem, nec domus ulla nec urbs stare poterit,intellegitur, quanta vis amicitiae concordiaeque sit, ex dissensionibus atque discordiis percipi quae tam firma civitas est, quae non odiis et discidiis funditus possit everti? ex quo, quantum boni sit in amicitia, iudicari potest. agrigentinum quidem doctum quendam virum carminibus Graecis vaticinatum mundo constarent quaeque moverentur, ea contrahere amicitiam, dissipare discordiam. atque hoc quidem omnes mortales et intellegunt et re probant. itaque, si quando aliquod officium exstitit amici in periculis aut adeundis aut communicandis, quis est qui id non maximis efferat laudibus? qui
Abbreviated transcription (Latin):
Uandos putem qui sequentꝰ quantũ
hoĩes possint n᷑a optimã b̾n iuuendi
duct̃ hic nisi michi prospicere
uideor ita natos ẽs nos ut ĩter ho¬
mines eẽt societag quedã maior aut
ut quisque ꝓxime accederet  tao¬
que tiues potiores st̃ quã peregriny
pro pingui quam alieni hiis cum is
eam amicitiã naturã ip̃a peperit Set
ea nõ saitis habet firmitatis rãq ĩ
hoc prestat amicitia ꝓpinquitati qd̃
expropinquitaꝵ beniuolencia tolli pͥ
ex aĩcitia nõ potest sublata .n. beni¬
uolencia aĩcitie nomꝰ tollit ꝓpin¬
quitatis manet Q uarta autem
aicitieꝰ sit exboc ĩtelligi maxime
potest qd̾ ex ĩ finita societate geneĩs
humani qua consiliauit ipsa nã¬
ita na cõtracta est ad ducta ĩ agu¬
stum ut oĩs caritas ad ĩter duos

Expanded text:
putemus, quia sequantur, quantum homines possunt, naturam optimam bene vivendi ducem. Sic enim mihi perspicere videor, ita natos esse nos, ut inter omnis esset societas quaedam, maior autem, ut quisque proxime accederet. itaque cives potiores quam peregrini, propinqui quam alieni; cum his enim amicitiam natura ipsa peperit, sed ea non satis habet firmitatis. namque hoc praestat amicitia propinquitati, quod ex propinquitate benevolentia tolli potest, ex amicitia non potest; sublata enim benevolentia amicitiae nomen tollitur, propinquitatis manet. quanta autem vis amicitiae sit ex hoc intellegi maxime potest, quod ex infinita societate generis humani, quam conciliavit ipsa natura, ita contracta res est et adducta in angustum, ut omnis carit
Abbreviated transcription (Latin):
dixit fa̾nius ociosi s quis ego su
aut que est ĩ me facultas doctoꝵ
est ista cõsuetudo eaq grecoo ut hiis
p̃ponats de quo disputent qua uig
subito dagnũ opus ẽ egepq exerci¬
tacionẽ nõ parua Qua ob rem que
disputari de aĩcitia possunt ab hiqͥs
censeo petaris qui ista ꝓficentꝰ Ego
uos ortari tm̃ possũ ut amicitiã
oĩbus rebus humanis an̾ ponatis
Nichil est .n. ram uẽ aptũ tãꝙꝰ
cõueniens ad res secundag uł ad u̾sas
Set hoc pͥmũ sencio nisubonis
aĩcitiam esse nõ posse neque id ad ui¬
nũ reseco ut illi qui hoc suptilius disse¬
runt fortasseꝰ ueꝵ set ad comuneꝰ uti¬
litate paru̾ negant. nisi quẽqua
ẽẽ uirum bonũ nisi sapiente̾ h ic¬

Expanded text:
dixit Fannius, otiosi. sed quis ego sum dixit Fannius, otiosi. sed quis ego sum aut quae est in me facultas? doctorum est ista consuetudo eaque. Graecorum, ut eis ponatur de quo disputent quamvis subito. magnum opus est egetque exercitatione non parva. quam ob rem quae disputari de amicitia possunt, ab eis censeo petatis, qui ista profitentur; ego vos hortari tantum possum, ut amicitiam omnibus rebus humanis anteponatis; nihil est enim tam naturae aptum, tam conveniens ad res vel secundas vel adversas. sed hoc primum sentio, nisi in bonis amicitiam esse non posse; neque id ad vivum reseco, ut illi, qui haec subtilius disserunt, fortasse vere, sed ad communem utilitatem parum; negant enim quemquam esse virum bonum nisi sapiente
Abbreviated transcription (Latin):
Quo cũ nichil tõiunta cura de/ie
et de pͥuata fuit quo cũ et domus
ista me sapiẽ quã modo fa̾nius cõ¬
memorauit fama delectat falsa
p̃sertim quã qd̾ amicitie nostreꝰ
memoriã sꝑo senpiterriã fore id qd̾
eo mͥ magis cordi est quod ex oĩ bus
seculis iux tria aut Quatuor no¬
minant paria amitoꝵ quo ĩ genere
sperareꝰ uideor scipionis et lelii aiꝰcitiã
notã posteritati fore fanuis istud
quidem leli ita necesse est s qr̃n
aĩcitie mẽcione fecisti et sumꝰ ociosi
ꝑ gratum michi feceris spero itẽ sce¬
uole si que ad modu̾ soles de ceteris
rebus q̃ exte querut sic de aĩcicia
disputaris quid sencias quale exi¬
stimes que p̾cepta des S ceuole¬
michi uero gratũ erit atq ad ip̃
cũ te cum agere conare fanius an¬
uerit. Quã obrem utrique ñ
gratũ ad modu feceris lelius Egi
uero nõ grauar̾ si michi ip̾e cõfiderẽ
Qaz. et preclara res est sumus ut

Expanded text:
quocum mihi coniuncta cura de publica re quocum mihi coniuncta cura de publica re et de privata fuit, quocum et domus ista me sapientiae, quam modo Fannius commemoravit, fama delectat, falsa praesertim, quam quod amicitiae nostrae memoriam spero sempiternam fore, idque eo mihi magis est cordi, quod ex omnibus saeculis vix tria aut quattuor nominantur paria amicorum, quo in genere sperare videor Scipionis et Laeli amicitiam notam posteritati fore. Istuc quidem, Laeli, ita necesse est. sed quoniam amicitiae mentionem fecisti et sumus otiosi, pergratum mihi feceris—spero item Scaevolae —si, quem ad modum soles de ceteris rebus, cum ex te quaeruntur, sic de amicitia disputaris quid sentias, qualem existimes, quae praecepta des. Mihi vero erit gratum, atque id ipsum cum tecum agere conarer, Fannius antevertit. quam ob rem utrique nostrum gratum admodum feceris. Ego vero non gravarer, si mihi ipse confiderem, nam et praeclara res est et sumus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quiq eidem qͥi pres agiret ꝑ pauçis
añ mort̾ẽ diebus cu et philus
et malus ad essent et alii plurȩs
tu queꝰ ẽt sceuola mecũ uenisses
triduñ discerunt de re.pu. suius
disputacionis fuit eytremui fere
de ĩ mortalitat̾e aioꝵ q̃ se ĩ qui ete
ꝑ uisũ ex africano audisse dicebat
Id si ita ẽ ut optimi cuiq aĩmꝰ
ĩ morte facillime euolet tamquã
excustodia unclisq corporis cui
censeni cursum ad deos faciliorem
fuisse ꝙ scipioni quo circa merere
hoc eiꝰ euentu uereor nec magis
uereor ut idem ĩ teritus sit amicoꝵ
et corpoꝵ nec ullus sensus maneat
ut nichil boni est ĩ morte sic cẽte
nichil mali gensu .n. amisso fit
ciuitas au erit letab̾r Qua obrez
cũ illo pridem ut supra dixi actum
optime est mecũ iꝰ comodius Q ue
fuerat eqͥus ut pͥus ĩ troyerã sic pͥ¬
us exire de uita S et derecordaciõe
nostreꝰ amicitie sic fruor ut beate
uisuse uideam tñ scipione uixerim

Expanded text:
qui quidem, quasi praesagiret, perpaucis qui quidem, quasi praesagiret, perpaucis ante mortem diebus, cum et Philus et Manilius adesset et alii plures, tuque etiam Scaevola, mecum venisses, triduum disseruit de re publica, cuius disputationis fuit extremum fere de immortalitate animorum, quae se in quiete per visum ex Africano audisse dicebat. id si ita est, ut optimi cuiusque animus in morte facillime evolet tanquam e custodia vinclisque corporis, cui censemus cursum ad deos faciliorem fuisse quam Scipioni? quocirca maerere hoc eius eventu vereor ne invidi veriora, ut idem interitus sit animorum et corporum nec ullus sensus maneat, ut nihil boni est in morte, sic certe nihil mali. sensu enim amisso fit civitas, dum erit, laetabitur. quam ob rem cum illo quidem, ut supra dixi, actum optime est, mecum incommodius, quem fuerat aequius, ut prius introieram, sic prius exire de vita. sed tamen recordatione nostrae amicitiae sic fruor, ut beate vixisse videar, quia cum Scipione vixerim,
Abbreviated transcription (Latin):
simosq uiderat illu diem clarissimu
fuisse que senatu di misso domũ re¬
ductus est ad uesperu apatͥbus
cõscriptis. ⁊ populo sociss et latinis
pͥdieꝰ qua ex cessit. e uita ut exta
alto dignitatis gradum a suꝑos
uider̃ deos potius quã ad ĩferos
per uenisset Neque .n. assencio
hiss que nuper hec descere cepe¬
runt cũ corporibus simul aĩos
i terire atque oĩa morte deleri
montuis tam religiosa iura tribu¬
erunt Q uod nõ fecisset᷑ ꝓfecto si
ni chil ad eos ꝑtinere abitrarẽt
uł eoꝵ qui ĩ hac tr̾a fuerũt ma¬
gnam que greciã que nũc quidẽ
deleta est runc florebat ĩ stitu¬
ris et preceptis suis erudierũt
uł eius qui appollinis oraculo sa¬
pientissimus est iudicat qui nõ
tunt hoc illud ut pleriq set idẽ
cum e Corporibus excessissẽt
reditũ in celo patere optimo ⁊
iustissimo cuiq expeditissime¬
Nd̾ et eidem scipioni iudebatꝰ

Expanded text:
simosque viderit, illum diem clarissimum simosque viderit, illum diem clarissimum fuisse, cum senatu dimisso domum reductus ad vesperum est a patribus conscriptis, populo Romano, sociis et Latinis, pridie quam excessit e vita, ut ex tam alto dignitatis gradu ad superos videatur deos potius quam ad inferos pervenisse. neque enim adsentior eis, qui nuper haec disserere coeperunt, cum corporibus simul animos interire atque omnia morte deleri.iorum, qui mortuis tam religiosa iura tribuerunt, quod non fecissent, profecto, si nihil ad eos pertinere arbitrarentur, vel eorum qui in hac terra fuerunt magnamque Graeciam, quae nunc quidem deleta est, tum florebat, institutis et praeceptis suis erudierunt, vel eius, qui Apollinis oraculo sapientissimus est iudicatus, qui non tum hoc tum illud, ut in plerisque, sed idem cum ex corpore excessissent, reditum in caelum patere optimoque et iustissimo cuique expeditissimum. quod idem Scipioni videbatur,
Abbreviated transcription (Latin):
aut ĩ comodis grauiter angi nõ aĩcu
sed se ip̃m amantis est cũ illo uero
ille minimeꝰ ĩ mortalitatẽ optare
uellet Q uid nõ adeptꝰ est qd̾ homini
fas ẽẽ optar̃ qui sũma spem ciuiu
quã de eo iam puero habuerãt cõti¬
nuo adolescens est credibili uirtut
suꝑ aiuto Q uoy consulatũ potis
qui duabus urbibus euersis inimici
dicaz demorib facillimis de pietate
ĩ matr̃e de li beralitate ĩ sorores bo
iuuar& potuisset s enectus .n. ꝙ¬
uis nõ sit grauis ut memini Cato¬
nem uno ãno ante quã esset motłiꝰ
mecũ et cũ scipione discereret tñ
aufert ea ueritatẽ ĩ qua esset et
nuc̾ erat scipio & obreꝰ uita quidẽ
talis fuit fortuna uł gloria ut
nichil possit accederꝰ NUnendi
aut̃ sensis celeritas ab stulit A uo
sit difficile dictũ est Quid hoĩes
suspicent nos uideris Hoc uere
oĩ licit dicere .p. scipioni ex młris
diebus quos ĩ uita celebrinos letis¬

Expanded text:
autem incommodis graviter angi non amicum, autem incommodis graviter angi non amicum, sed se ipsum amantis est. cum illo vero ille minime putabat, immortalitatem optare vellet, quid non adeptus est, quod homini fas esset optare, qui summam spem civium, quam de eo iam puero habuerant, continuo adulescens incredibili virtute superavit; qui consulatum petivit qui duabus urbibus eversis inimicisdicam de moribus facillimis, de pietate in matrem, liberalitate in sorores, boiuvare potuisset? senectus enim quamvis non sit gravis, ut memini Catonem anno ante quam est mortuus, mecum et cum Scipione disserere, tamen aufert eam viriditatem, in qua etiam nunc erat Scipio. quam ob rem vita quidem talis fuit vel fortuna vel gloria, ut nihil posset accedere; moriendi autem sensum celeritas abstulit. quo tis difficile dictu est; quid homines suspicentur videtis: hoc vere tamen licet dicere, P. Scipioni ex multis diebus, quos in vita celeberrimos laetis
Abbreviated transcription (Latin):
sse cõtingere ut ulla ĩ ter missio fi¬
at offici tu aut fa̾ni qd̾ michi tm̾
tribui dicis quãtu Ego nec agno¬
sco nec postulo facis amiceꝰ Sedut
mͥ uideris nõ recteꝰ iudicas decatoñ
aut̃ .n. nemo fuit quid quidem
magis credo aut si quisquã est
ille sapiens fuit Quo modo ut
alia omictam mortẽ filis tulit S̾ e¬
minerã paulum uiderã.G. sed caueꝰ
to uiro Quã obrem caue catoni
ante ponas ne isti quidem ip̃m que
apollo ut ais sapientissimũ iudicauit
Quis. n. facta illius dicta laudant dem̃
Ego si scipionis desiderio me moueri
negem quam id recte fariã uiderint sa¬
pientes. sed certeꝰ menciar Noueor
tali amito orbatus qualis ut arbitror
nemo unquam erit et ut cõfirmare
possim nemo certe unqua fuit ged
nõ egeo medicina me ip̃e cõsolor et
maxime eo solacio qd̾ eo errore careo
q̃ amitoꝵ dissessu pleri que angi solẽt
Nichil n mali accedisse scipioni
puto mͥ accidit si quid accidit suis

Expanded text:
sse contingere, ut ulla intermissio fisse contingere, ut ulla intermissio fiat offici. tu autem, Fanni, quod mihi tantum tribui dicis, quantum ego nec agnosco nec postulo, facis amice, sed, ut mihi videris, non recte iudicas de Catone. aut enim nemo, quod quidem magis credo, aut, si quisquam, ille sapiens fuit. quo modo, ut alia omittam, mortem fili tulit! memineram Paulum, videram Gallum; sed hi in to viro. quam ob rem cave Catoni anteponas ne istum quidem ipsum, quem Apollo, ut ais, sapientissimum iudicavit; huius enim facta, illius dicta laudantur. Deego si Scipionis desiderio me moveri negem, quam id recte faciam viderint sapientes, sed certe mentiar. moveor enim tali amico orbatus, qualis, ut arbitror, nemo umquam erit, ut confirmare possum, nemo certe fuit. sed non egeo medicina: me ipse consolor et maxime illo solacio, quod eo errore careo, quo amicorum decessu plerique angi solent. nihil mali accidisse Scipioni puto; mihi accidit, si quid accidit; suis
Abbreviated transcription (Latin):
oraculo sapientissimũ Suditatũ
Hãc esse sapiencia inteᷤ existimãt
ut oĩa tua ĩ te posita ẽẽ ducas hn¬
anosque casus uirtute ĩferiores pu¬
tes Sitaq ex me querũt crebo et¬
mortem africani feras eo que magis
quod ĩ hiss proximis nouis eũ ĩ ortes
detis bruti auguris comẽtandi causa
ut assolent cõuenissezꝰ. Tu nõ ad fui¬
sti qui diligentissime semꝑ illũ diem
et illud munus solitus esses ob ire
Querũt quidem s̃. leli młti ut est
fanio dictũ ged ego id respondeo qd̾¬
cum aĩa ad uertitem dolorem quem
acciperes rũ sunũ iuri tñ amicissimi
morte ferre moderate Nec potuisse
nõ cõmoueri fuisse id humanitatis
tue Quod aut̃ ĩ nouis ĩ collegio
nostro nõ ad fuisses ĩ ualitudinem
dico causam nõ mesticia fuisse r e¬
cteꝰ ru quidem sceuola et uere ex¬
stimas Neque .i. ab isto officio quid
semꝑ usur paui cum ualerem ab duci
comi modo meo debui Nec ullo
casu arbitror hoc costanti homini po¬

Expanded text:
apientissimum iudicatum. hanc esse in te sapientiam existimant, ut omnia tua in te posita esse ducas humanosque casus virtute inferiores putes. itaque ex me quaerunt, credo mortem Africani feras, eoque magis quod proximis Nonis, cum in hortos D. Bruti auguris commentandi causa, ut assolet, venissemus, tu non affuisti, qui diligentissime semper ilium diem et illud munus solitus esses obire. Quaerunt quidem, C. Laeli, multum, ut est a Fannio dictum, sed ego id respondeo, quod animum adverti, te dolorem quem acceperis cum summi viri tum amicissimi morte ferre moderate; nec potuisse non commoveri, nec fuisse id humanitatis tuae: quod autem Nonis in collegio nostro non affuisses, valetudinem respondeo causam, non maestitiam fuisse. Recte tu quidem, Scaevola, et vere; nec enim ab isto officio, quod semper usurpavi cum valerem, abduci incommodo meo debui, nec ullo casu arbitror hoc constanti homini po
Abbreviated transcription (Latin):
que coĩ nõ ea q̃ fingunt aut optã¬
tem sectari debemus Nunꝙ ego
dicam b frabriciũ .m. curiũ . ł. co¬
rancanuꝰ quos sapientes nostri ma¬
iores iudi cabunt ad istoꝵ nõmã fu¬
isseꝰ sapientis Quar̾ ab ean̾t sapĩe
nomẽ et ĩ uidiosu et obscuro to̾ce¬
dant ut hii uiri boni fuerit Nec
id quidem facient negabunt id nisi
sapienti posse concedi s gamꝰ igit
sagerurit ita uiunt ut eoꝵ ꝓbetꝰ
fides ĩ ter gritas qualitas liberalitas

Expanded text:
aut optantur, spectare debemus. numquam ego dicam C. Fabricium, M’. Curium, Ti. Coruncanium, quos sapientis nostri maiores iudicabant, ad istorum normam fuisse sapientis. qua re sibi habeant sapientiae nomen et invidiosum et obscurum, concedant ut viri boni fuerint. ne id quidem facient; negabunt id nisi sapienti posse concedi. agamus igitur se gerunt, ita vivunt, ut eorum probetur fides integ
Abbreviated transcription (Latin):
lutiũ acciliũ ap̃ apatres nostrog
appellatũ esse sapientẽ Ser u¬
triq alio quod amor actilius quia
prudens ĩ ciuil iure ẽẽ putabat
Cato quia mltaꝵ reꝵ usum
habebat multa eius ĩ senatu et
ĩ foro uł ꝓuisa prudent̾ propterea
qr cognomeni iam habebat ĩ senatu sa¬
pientis. Te autem alio da modo num
solum natura moribus ueꝵ ecia stui¬
dio atque doctrina esse sapientem
ueni. Nam qui septeꝰ appellantur
eꝯs qui ista suprilius querut nume¬
ro sapientꝰ nõ hñt Actenus acce

Expanded text:
us L. Acilium apud patres nostros appellatum esse sapientem, sed uterque alio quodam modo: Acilius quia prudens esse in iure civili putabatur, Cato quia multarum rerum usum habebat et multa eius et in senatu et in foro vel provisa prudenter vel aquasi cognomen iam habebat in senectute sapientis. Te autem alio quodam modo non solum natura et moribus, verum etiam studio et doctrina esse sapientem,liqua neminem—nam qui septem appellantur, eos qui ista subtilius quaerunt in numero sapientium non habent—Athe
Abbreviated transcription (Latin):
intus mucius augur
sceuoli mlta nãrare de
gayolelio socero suo le¬
morit̾ et Socunde solebat nec
dubitare illu ĩ om̃s sermone ap¬
pellare sapientem Ego autem
ita erat deductus apatre adsce¬
uola sũpta uirils toga ut quo ad
possem et licerer asenis later nũ¬
quam discederem  ta que ab eo
multa prudenter disputata mlta
et breuit et comede dicta memo¬
rie mandabam fieri studebã eius
prudentia doccior Quo mortuo
me ad pontificẽ̾ sceuola contuls
Quez bnũ nostre ciuitatis in
genio iusticia prestantissimum
audeo dicere set de hoc alias. n iut̃
redeo ad augurem cum sepe młta¬
narraret tum nemini eu domi ĩ
emicido sedente̾ sum et ego

Expanded text:
ia Q. Mucius augur multa narrare de C. Laelio socero suo memoriter et iucunde solebat nec dubitare illum in omni sermone appellare sapientem. ego autem a patre ita eram deductus ad Scaevolam sumpta virili toga, ut, quoad possem et liceret, a senis latere numquam discederem. itaque multa ab eo prudenter disputata, multa etiam breviter et commode dicta memoriae mandabam, fierique studebam eius prudentia doctior. quo mortuo me ad pontificem Scaevolam contuli, quem unum nostrae civitatis et ingenio et iustitia praestantissimum audeo dicere. sed de hoc alias, nunc redeo ad augurem. cum saepe multa, tum memini domi in hemicyclio sedentem, ut so
Abbreviated transcription (Latin):
liarȩs iꝰ eu sermonẽ illu ĩ cidei̾¬
rat ĩ oreꝰ meministi .n. ut opinõ
actice et eo magis quod publio
sulpicio utebare multu cũ higs
tribunus prebis capitali odio. a
quinto pompeo quoi cũ erat cõ¬
sul descederer qui cum cõiunti¬
ssimeꝰ et amãtissimeꝰ uisserat
quanta esset ad miracio hominũ¬
uł querela ta que cũ sceuola
Cum mea ip̃a mẽcionẽ ĩ cidisset ex¬
ponit̾ nobis sermonẽ lelis de ai̾cicia
ħ̾itum ab illosecu et cũ altero ge¬
nero suo G ayofanio marci filio
paucis diebus post mortem afri¬
cang eius disputacio sentenciss
memorie mandaui Q uas ĩ libro¬
hoc exponi arbitratu meo quasi .n.¬

Expanded text:
in eum sermonem illum inciderat in ore. meministi enim profecto, Attice, et eo magis, quod P. Sulpicio utebare multum, cum is tribunus plebis capitali odio a Q. Pompeio, qui tum erat consul, dissideret, quocum coniunctissime et amantissime vixerat, quanta esset hominutaque tum Scaevola, cum in eam ipsam mentionem incidisset, exposuit nobis sermonem Laeli de amicitia habitum ab illo secum et cum altero genero C. Fannio, Marci filio, paucis diebus post mortem Africani. eius disputationis sententias memoriae mandavi, quas hoc libro exposui arbitratu meo
Abbreviated transcription (Latin):
Q uia nulla uidebat᷑ accior ꝑsona
que de illa etate loqueret Ruam
eius et qui ouitissime senex fu¬
isset et ĩ ip̃a senectute p̾ceteros
Floruisset S̾ it cũ accepissemus
a patribus maxime memorabil
meminisset sceuola Penꝰ autem
hoc sermonũ positũ ĩ hoi̾u ueteꝵ
autoritat et illustriũ plus nescio
quo pacto uideret hr̃ eꝰ grauitatis
ta que ip̃e mea legetis sic offi¬
cio ĩ terdum ut tue catonẽ nõ
me loqui existimẽ s et ut tu
ad senem Senex desenectur.
sic ĩ hoc libro ad amicũ attnã¬
tissimus seripsit de aĩcitia eu
cato lo quitus ẽ quo erat nẽo fere
senior tp̃ibꝰ illis nemo prudẽcior
Tunc leluis et sapiens Sic ẽ
habitus et amicicie glia excellẽs
de amĩcitia loquit̃ tu uelim pau
Laqui putes. G fanius et quintꝰ
mucius ad soceꝵ ueniũt post
mortem africani ab his sermo
orit̃ Respondet lelius cuiꝰ tora
disputacio est de aĩcitia quantu
legens ip̃e cognosces

Expanded text:
quia nulla videbatur aptior persona quae de illa aetate loqueretur, quam eius, qui et diutissime senex fuisset et in ipsa senectute praeter ceteros floruisset; sic, cum accepissemus a patribus maxime memorabilem meminisset Scaevola. genus autem hoc sermonum positum in hominum veterum auctoritate et eorum illustrium plus nescio quo pacto videtur habere gravitatis: itaque ipse mea legens sic afficior interdum, ut Catonem, non me, loqui existimem. sed ut tum ad senem senex de senectute, sic hoc libro ad amicum amicissimus scripsi de amicitia. tum est Cato locutus, quo erat nemo fere senior temporibus illis, nemo prudentior; nunc Laelius et sapiens, sic enim est habitus, et amicitiae gloria excellens de amicitia loquetur. tu velim a ipsum putes. C. Fannius et Q. Mucius ad socerum veniunt post mortem Africani; ab his sermo oritur, respondet Laelius, cuius tota disputatio est de amicitia, quam legens te ipse cognosces
Abbreviated transcription (Latin):
deniq ceteres que expetũtur opor¬
tune sunt singuleꝰ rebus fere singlis
diuicie ut utare opos ut colareꝰ
honores ut laudare uolũptates ut
gandeas ualitudo ut dolore careas
et muneribus fungare corpori aĩci
ĩ tempestiua nũꝙ tempesta ẽ itaq
nõ aqua nõ igne ut auitꝰ locis pliũ¬
nunc de uulgari aut mediocriq
tantũ ip̃a delectat et ꝓdest s de nã
et ꝑfecta lo quor qualis eoꝵ ꝗ pancy
nominãt̃ fuit Nam et secũdas res spłe¬
diores facit aĩeitia et ad uersas paciẽs
cõmunicas q leuiores cũq płimas

Expanded text:
Denique caeterae res quae expetuntur opporDenique caeterae res quae expetuntur opportunae sunt singulae rebus fere singulis: Divitiae ut utare, opes ut colare, honores ut laudere, voluptates ut gaudeas, valetudo ut dolore careas et muneribus fungare corporis. Amicintempestiva, nunquam molesta est. Itaque non aqua, non igne ut aiunt locis plurinunc de volgari aut de mediocri, quae tamen ipsa et delectat et prodest, sed de vera et perfecta loquor, qualis eorum, qui pauci nominantur, fuit. nam et secundas res splendidiores facit amicitia, et adversas, partiens communicansque, leviores. cumque plurimas
Abbreviated transcription (Latin):
fortune temeritate st̃ qui autem
ĩ uirtut sumũ bonu ponũt̃ p̃clar̾¬
faciunt illi quidem Sed hec ip̾a
uirtus aĩcitia et gignit et cõtinet
Hec sine uirtuteꝰ aĩcitieiꝰ esse
nullo pacto potest Nam uir tu¬
tem ex consuetudine uite nr̃e
sermonis que nr̃i ĩ ter petemꝰ Nec / ea
ut quidam docti uerboꝵ magnificencia
meciamur uirosque eos bonos qui hñẽ
muneremis paulosC. atones caios
Sipiones phillos is nisi cõmu¬
nis uita cõcepta est eos aut̃ omic¬
tamꝰ qui oĩno nusquã reꝑiuntꝰ
les igitur ĩ ter uiros amicitia tan¬
tas oportunitates quantas uiy qͥo
dicer̾ principio qui potest eẽ uita ui
tales ut ait ẽnius qui nõ ĩ amici nõ
beniuolencia cõquiescat. Quid dulciꝰ¬
est .n. quã ħre qui cũ oĩa audeas
sir loqui ut tecuĩ Quid est tantus
fructus ĩ prosperis nisi aberes qui
illis eque ac tu tempore gauderet¬
ad uersas uero fere difficile esset sine
eo qui illas grauius ẽt̃ quã tu ferret

Expanded text:
 qui autem in virtute summum bonum ponunt, praeclare illi quidem, sed haec ipsa virtus amicitiam et gignit et continet, nec sine virtute amicitia esse ullo pacto potest. iam virtutem ex consuetudine vitae nostrae sermonisque nostri interpretemur nec eam, ut quidam docti, verborum magnificentia metiamur, virosque bonos eos qui habentur numeremus—Paulos Catones Gallos Scipiones Philos—his communis vita contenta est; eos autem omittamus, qui omnino nusquam reperiuntur. talis igitur inter viros amicitia tantas opportunitates habet, quantas vix queo dicere. pritalis, ut ait Ennius, qui non in amici mutua benevolentia conquiescat? Quid dulcius quam habere quicum omnia audeas sic loqui ut tecum? Quis esset tantus fructus in prosperis rebus, nisi haberes qui illis aeque ac tu ipse gauderetAdversas vero res ferre, difficile esset sine illo qui gravius etiam quam tu ferret.
Abbreviated transcription (Latin):
scio an eycepta sapiencia ꝗt quam
melius hominibus sit adiisĩ morta¬
libus dertum diuicioẜ alis proponũt
bonã alii ualitudinẽ alii potencia
honores młti et̃ uolu̾ptates beluaꝵ¬

Expanded text:
scio, an, excepta sapientia, quidquam melius homini sit a Diis immortalibus darum, divitias alii praeponunt, bonam alii valetudinem, alii potentiam, alii honores, multi et
Abbreviated transcription (Latin):
statuenda est nec uõ minor his qui secuti
essent alterum q his qui fuerint impieta¬
tis duces.Quis clarior ingrecia Temistocle
quis potentior. qui cum imperator bello
in exilium expullus esset ingrate pate Iniuria
non tulit quam ferre debuit. feci idem quoo
uiginti annis ante apul nos fecerat coriola¬
nus his ad iutor contra patriam in uentus
est Nemo Itaq mortem sibi: uto consciuit
Quare talis improborum consilio consent¬
scio non mõ excrisatione Amicitie tegenda
non est ẜ potius supdicio õius uenlicanda
e ut nequis concessum putet amicum bell¬
um pat̾e inferentem siq quod quidem ut
res ire cepit haul icio an aliquando futur¬
um sit. Atihi autem non minori cura est y¬
qu qualii hei .ł. post mortem meam futu I¬
ra sit o qalis hodie. hec igitur pͥma lex ami

Expanded text:
statuenda est, nec vero minor eis qui secuti statuenda est, nec vero minor eis qui secuti erunt alterum, quam eis qui ipsi fuerint impietatis duces. quis clarior in Graecia Themistocle, quis potentior? qui cum imperator bello e invidiam in exsilium expulsus esset, ingratae patriae iniuriam non tulit, quam ferre debuit: fecit idem quod viginti annis ante apud nos fecerat Coriolanus. His adiutor contra patriam inventus est nemo; itaque mortem sibi uterque conscivit. qua re talis improborum consensio non modo excusatione amicitiae tegenda non est, sed potius supplicio omni vindicanda est, ut ne quis concessum putet amicum vel bellum patriae inferentem sequi. quod quidem, ut res ire coepit, haud scio an aliquando futurum sit; mihi autem non minori curae est, qualis res publica post mortem meam futura sit, quam qualis hodie sit. haec igitur prima lex
Abbreviated transcription (Latin):
prospicere opporteat futuos cãuis Rei P deͦ
stexit iam aliquantulum despatio currił¬
culoq consuetudo maiorum. Tiberius Grace¬
conatus est uł regnauit . his quidem pa¬
ucos m̃sei. Num quid simile populus au
Anici et propinqui quod im P. Scipione effecerint
sine lacrimis nõ queo dicere. Nam Carbonem qu
autem tubunatu quod expectem non libet
augurari Spit de inde res quȩ prodiuis ad ꝑ¬
niciem Cum semel erperit labitur uidetii
in tabella iam anͣ quanta sit facta labes pri¬
mo Gabinia lege destructa. Bienio at postx
Cassias Uidere iam uideor populu asenatu
disiunctum mltitudinis arbituo maximas¬
res agi Plures enim discent& ad modum
ħ fiant ꝙ quem ad modum his resistatur qͦ¬
orsum ħ qm sine sotiis. Nemo quicqͣ tale
conatur. Precipiendum est igctur bonis ut
si in huy mĩ amiticias ignari aliquo cali in¬
ciderint ne existiment ita se aligatos ut
ab amicis in magnam aliquam ⁊ em pecca.¬
ntib non discendant im probis au̾t pena

Expanded text:
prospicere oporteat futuros casus rei publicae. deflexit iam aliquantulum de spatio curriculoque consuetudo maiorum. Tib. Graccconatus est, vel regnavit is quidem paucos menses. num quid simile populus Rompost mortem secuti amici et propinqui quid in P. Scipione effecerint, sine lacrimis non queo dicere. nam Carbonem, quautem tribunatu quid exspectem non libet augurari; serpit deinde res, quae proclivis ad perniciem, cum semel coepit, labitur. videtis in tabella iam ante quanta sit facta labes, primo Gabinia lege, biennio autem post Cassia. videre iam videor populum a senatu disiunctum, multitudinis arbitrio res maximas agi. plures enim discent quem ad modum haec fiant, quam quem ad modum his resistatur. quorsum haec? quia sine sociis nemo quicquam tale conatur. praecipiendum est igitur bonis, ut; si in eius modi amicitias ignari casu aliquo inciderint, ne existiment ita se alligatos, ut ab amicis in magna aliqua re publica peccantibus non discedant; improbis autem poena
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritas ea quie ad hibeatur ad monendu
non mo aperte ẜ etiam actex. si res postu¬
labit et ad hibite ꝑ eatur. Naꝰ qiuibrdam qu¬
os audio sapientes hitos ingrecia placiusse op¬
inor mirabilia quedam sed nihil ẽ quodi

Expanded text:
ctoritas, eaque et adhibeatur ad monendum non modo aperte, sed etiam acriter, si res postulabit, et adhibitae pareatur. nam quibusdam, quos audio sapientes habitos in Graecia, placuisse opinor mirabilia quaedam—sed nihil est, quod