comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pugna. ⁊ nonis te oporte diffẽre
si exercitati bellatores metuunt
duncare. monitis tñ ⁊ adortatõe
ducis exercitui uirtus accrescit ⁊
ãĩus. ꝓcipue si futuri certaminis
talem accepint ratõem. qͣm defa¬
tũc immicoꝵ ignauia uł terror ob

Expanded text:
pugna—et noveris te oportere differre pugna—et noveris te oportere differre si exercitati bellatores metuunt dimicare. Monitis tamen et adhortatione ducis exercitui virtus adcrescit et animus, praecipue si futuri certaminis talem acceperint rationem qua sperTunc inimicorum ignavia vel error o
Abbreviated transcription (Latin):
Eterib fecułmos fuit ꝑato cil¬
bo curatos milites ad certam̃
educẽ. ut audaciores sũptus esce
reddẽt.⁊ longiore ꝯflictu non fa¬
tigarent᷑ mẽdia. p̃terea obẜuãdꝰ
ẽ p̾resentib hostib siue ex castri
bellum. ne dũ per angusta porta¬
rum ꝑticulatim ꝓcedit ex̾citus a
collectis ⁊ paratis debilitetur mi¬
micis. Ideoq prouidendũ est ut
an om̃s milites egrediant᷑ por¬
tas ⁊ aciem ꝯstruan̾t añ ꝙͣ hosti
adueniat. ꝙ siintrat in ciuitatẽ
aut differat᷑ egressus. aut certei
dissimulet᷑. ut cum adu̾sarii insul¬
tare cepint his quos non putãt
militem uł lassos post cursũ eqͦs
ad publicũ p̾lium cogas. si mul¬
tũ eĩ uiriũ laboẽ̾ itineris pugna¬
turis an mictis ꝙ faciet qui in a¬
Nip̃a die qua certaturi sunt mi¬
lites quid sentiant diligenter
explora.nã fiducia uł formido ex
uultu uerb̾ incessu motibq cer¬
nitur. Non ꝯfidas satis si tiro p̾li¬
um cupit. mexꝑtis eĩ dulcis est

Expanded text:
eteribus saeculis mos fuit parco cibo curatos milites ad certamen educere, ut audaciores sumpta esca redderet et longiore conflictu non fatigarentur inedia. Praeterea observandum est praesentibus hostibus, sive ex castrielium, ne dum per angusta portarum particulatim procedit exercitus a collectis et paratis debilitetur inimicis. Ideoque providendum est ut ante omnes milites egrediantur portas et aciem construant quam hostis adveniat. Quod si intra civitatem aut differatur egressus aut certe dissimuletur, ut cum adversarii insultare coeperint his quos non putant militem neve lassos post cursum equos ad publicum proelium cogas. Multum virium labore itineris pugnaturus amittit; quid faciet qui ad aIpsa die qua certaturi sunt milites quid sentiant diligenter explora. Nam fiducia vel formido ex vultu verbis incessu motibus cernitur. Nec confidas satis si tiro proelium cupit—inexpertis enim dulcis est
Abbreviated transcription (Latin):
tes optimates q fuit nosse. Utrỹ
temerarii aut cauti. audaces an
magis uictoriam ꝓmictat. Euismo
di cogitationib untus auget᷑. aut
frangitur. desperantib aũt crescit
audacia adortatõe ducis. ⁊ si nicħ
ipẽ timere uidet᷑ crescit ãĩus si ex
ĩsidus uł occasioe aliqd fortit̾ fece

Expanded text:
tes optimatesque sint nosse, utrum tes optimatesque sint nosse, utrum temerarii an cauti, audaces an magis victoriam repromittat. Eiusmodi enim cogitationibus virtus augetur aut frangitur. Desperantibus autem crescit audacia adhortatione ducis, et si nihil ipse timere videatur crescit animus, si ex insid
Abbreviated transcription (Latin):
in quo est cõe ꝑiculum. s ex oc¬
culto semꝑ hostes attentant ut
integris siuus qntũ possunt hosteᷤ
interimant. certe uł tencant᷑. inq̃
ꝑte que necc̃ia admodu sũt ab
antiquis reꝑta psoluã. p̃cipue arͦ
⁊ utilitas ducis est ut adhibitis
ex unuiso excitu scientib belli et
sapientib iuris de sius ⁊ hostium co¬
Utrum ip̃ius adusarioꝵ hoĩes ma¬
gis armati sunt ⁊ muniti. qui ma¬
gis ex̾citati qui sunt in neccĩtatibꝰ
fortiores. Querendũ est ⁊̃ ut que
pars equites ⁊ que pars pedites
hãt melice̾s. Sciendũq est inpe¬
ditib maxĩe ꝯsistẽ robur ex̾citus
lorieas induat. quis utiliores eqͦs
adduxiͣt. Postremo loca ip̃a in qb
pugnandum est utrũ iimicis an
nobis uideantur adcomoda. Nã si
cꝗtatu gaudemus cãpos debemus
optare. si pedite loca clige̾ angusta
fossis paludib uł arborib ĩpedita
⁊ aliquotiens montuosa. Ad rẽ ꝑti
net quał ipẽ adu̾sanus uł eiꝰ comi¬

Expanded text:
in quo est commune periculum, sed ex occulto semper attemptant, ut integris suis, quantum possunt, hostes interimant vel certe terreant; in qua parte quae necessaria admodum sunt ab antiquis reperta perscribam. Praecipua ars et utilitas ducis est ut adhibitis ex universo exercitu scientibus belli et sapientibus viris de suis et hostium coutrum ipsius an adversariorum homines magis armati sint et muniti, qui magis exercitati, qui sint in necessitatibus fortiores. Quaerendum etiam utra pars equites, utra pedites habeat meliores, sciendumque in peditibus vel maxime consistere robur exercitus; loricas induat, quis utiliores equos adduxerit; postremo loca ipsa in quibus pugnandum est utrum inimicis an nobis videantur accommoda— nam si equitatu gaudemus, campos debemus optare, si pedite, loca eligere angusta, fossis paludibus vel arboribus impedita, et aliquotiens montuosa—; cuinet qualis ipse adversarius vel eius comi
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃c in expeditõib fu̾int an per ãnos
aliquot in pace durarent. Nã pro
tironib accipiendi sunt qui pug̃¬
re longo tp̃r desierũt. Et si multiꝰ re¬
b suꝑior dux inuenit᷑ oportunũ sibi
non diffrrat mire ꝯsilium. Siuõ ad¬
u̾sariũ intelligit᷑ potiorẽ certam̃ py¬
blicũ uitet. Nam pauciores nuo et
infirmiores uirib suꝑuẽtus ⁊ ĩsidi¬
as facientes sub bonis ducib ĩpor¬
tauerunt sepe nictoriã. Qui longũ¬
tp̃e aut oĩo nũqͣ uiderũt hoĩes nul¬
neran uł occidi cũ primum aspexe¬
rint orrescũt ⁊ pauoe̾ ꝯfusi defuga
mag̾ ꝙͣ de ꝯflictu incipiunt cogĩta.¬
decenur exẽplis ꝙ ap̃ ueteres ars mi
firmata. Scipio affricanus cũ aliis
impatorib ad trãsitus fluuior ad
p̃cipitia montiũ ⁊ siluarũ angusti¬
as / ad paludum ⁊ uiarũ difficulta¬
tẽ suꝑuentus non nullos scienter
disponat. atq iter ita suũ tẽꝑet ut il¬
los cibum capientes aut dormien¬

Expanded text:
mpus in expeditionibus fuerint an annis aliquot in pace durarint; nam pro tironibus accipiendi sunt qui pugnare longo tempore desierubus superior invenitur, oportunum sibi non differat inire conflictum. Si vero adversarium intellegit potiorem, certamen publicum vitet; nam pauciores numero et inferiores viribus superventus et insidias facientes sub bonis ducibus reportaverunt saepe victoriam. X tempus aut omnino numquam viderunt homines vulnerari vel occidi, cum primum aspexerint, perhorrescunt et pavore confusi de fuga magis quam de conflictu incipiunt cogitadoceamur exemplis. Apud veteres ars milfirmata. Scipio Africanus sub aliis acia. Ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad silvarum angustias, ad paludum aut viarum difficultatem superventus nullo sciente disponat atque ita iter suum temperet ut cibum capientes aut dormien
Abbreviated transcription (Latin):
Ouum ducem cõueĩt nosse ma¬
gnã ꝑtẽ uictorie ip̃m locũ ĩ quo
dimicandũ est posside̾. Elabora gͦ
ut ꝯstius manum primũ auxilĩ
um ex loco capias qui tanto uti¬
lior iudicat᷑ quãto suꝑior fuiͣt oc¬
cupatus. In subiectis gͥ uehem̃tiꝰ
tela descendut ⁊ maiore impetu

Expanded text:
onum ducem convenit nosse magnam partem victoriae ipsum locum in quo dimicandum est possidere. Elabora ergo ut conserturus manum primum auxilium captes ex loco, qui tanto utilior iudicatur quanto superior fuerit occupatus. In subiectos enim vehementius tela descendunt, et maiore impetu
Abbreviated transcription (Latin):
mento muri cuniculũ fodiat᷑ et in¬
illo loco ad quẽ turris die postero
fuit promouendo nullo hostium
sentiente egesta terra/ excauent
intrinsccus ⁊ cum rotis suis mo¬
les fiunt / aimpulsa. atq ad locũ
qui subter cauatus est perueneiͣt.
tanto pondẽ. solo subsidente tũriꝰ¬
subsederit qui nec iungi muris
aut mouen ulterius põterit ⁊ita
ciuitas liberabit᷑ ⁊ machina relĩq̃t᷑.
De turre et tollenone.
Dmotis turrib funditores lapidi¬
b sagittarũ iaculis iactu bali¬
balistarii uł archu balistarii sagit¬
tis iaculatores plũbatis missili¬
b emuns sumouent᷑ hõies. hoc
Tollenone dicunt quotiens una t᷑a¬
bes interra p̾alta defigit᷑ cui in sum¬
mo uertice. alia trãsuersa. trabeᷤ lõ¬
gior dimẽsa medietate ꝯnectitur
eo libũmto. ut si unũ caput dep̃sser̃
aliud engat᷑. In uno ergo capite
cratib siue tabulatis contexit᷑ma¬
china/. in qua panci collocant̾ar¬
mati.⁊ tunc funib attracto dep̃sso¬

Expanded text:
menta muri cuniculum fodit et illum locum ad quem die postero turris fuerat promovenda nullo hostium sentiente egesta terra cavavit intrinsecus, et cum rotis suis moles fuisset impulsa atque ad locum qui subter cavatus fuerat pervenisset tanto ponderi solo cedente subsedit nec iungi muris aut moveri ulterius potuit. Ita et civitas liberata est et machina derelicta.TRA ET TOLLENONE Admotis turribus funditores lapidibus, sagittarii iaculis, manuballistarii vel arcuballistarii sagittis, iaculatores plumbatis ac missibilibus e muris submovent homines. Hoc Tolleno dicitur quotiens una trabes in terram praealta defigitur, cui in summo vertice alia transversa trabes longior dimensa medietate conectitur eo libramento ut si unum caput depresseris aliud erigatur. In uno ergo capite cratibus sive tabulatis contexitur machina in qua pauci collocantur armati; tunc per funes attracto depresso
Abbreviated transcription (Latin):
trepident cũ ad ꝯflictũ hostiũ ue¬
nerint. Sine dubio aũt formida¬
biliores sunt quoꝵ mentes ip̃e
cõfundit aspectus. s hoc remedi¬
o formido lenit᷑ siañ ꝙͣ dimices¬
locis freq̃nt̾ ex̾citũ tuũ tutiorib
ordines un ⁊ iudẽ hostem ⁊ agno¬
scẽ ꝯsuescant. Int̾dũ audiãt ali¬
quid ex occasione ut fugiant ho¬
stes aut intenmant᷑ mumicoru
mores adu̾sarioꝵ arma equos re¬
cognoscant ⁊ que sunt ex usua¬

Expanded text:
trepident cum ad conflictum hostium venerint. Sine dubio autem infirmiores sunt quorum mentes ipse confundit aspectus; sed hoc remedio formido lenitur, si antequam dimices frequenter exercitum tuum locis tutioribus ordines, unde et videre hostem et agnoscere consuescant. Interdum audeant aliquid ex occasione: aut fugent aut interimant inimicos; mores adversariorum, arma, equos recognoscant. Nam quae ex usu
Abbreviated transcription (Latin):
gebant᷑ in campo ne intermissa
ꝯsuetudo ⁊ aĩos militũ debilitar⁊
ra.trãsilire fossam. natare ĩ maiͣ
siue in flumĩb. gradu pleno am¬
bulare. uł currẽ etiã armatos. cũ
sarcinis sius frequentissime ꝯueĩt.¬
ita ut cotidiam laboris usus in pa¬
ce difficił nõ uideatur in bello.
Siue ergo legio. siue auxilia fue¬
rint exceant᷑ assidue. Nam quẽ¬
admodũ bñ ex̾citatus miles pre¬
liũ cupit ita formidat in doctus.
Postremo sciendũ est in bello u¬
sum ãplius ꝓdesse ꝙͣuires. Nam
si doctrina cessat armoꝵ nicħ ru¬
sticus distat amilite. Qui scđos¬
optat euẽtus dicet arte nõ casu. mi¬
ilemo puocare.nemo audet offẽ¬
de̾ quem intelligit se suꝑiorem

Expanded text:
gebantur in campo, ne intermissa gebantur in campo, ne intermissa consuetudo et animos militum debilitaret ra, transilire fossas, natare in mari sive fluminibus, gradu pleno ambulare vel currere etiam armatos cum sarcinis suis frequentissime convenit, ut cotidiani laboris usus in pace difficilis non videatur in bello. Sive ergo legio sive auxilia fuerint, exerceantur assidue; nam quemadmodum bene exercitatus miles proelium cupit, ita formidat indoctus. Postremo sciendum est in pugna usum amplius prodesse quam vires; nam si doctrina cesset armorum, nihil paganus distat a milite. XXIoptat eventus dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo audet offendere, quem intellegit superiorem
Abbreviated transcription (Latin):
aut cap̃ ferire punctĩ cesimq ali¬
scant. saltus quo ⁊ ictus face᷑ pa¬
riter assuescant insurge̾ trepidã¬
tes in clipeũ rursus q reside̾ nũc
gestiendo prouolare cum salsu nẽ¬
cedentes interrogare silere. Missi¬
lib ⁊̃ palos ip̃os ꝓcul ferire medi
num faces pro signo ponebãt ita
bało destinatis signũ sepius tan¬
gẽnt. Preterea sine trepidatõe in
acie faciebãt qd̾ ludẽtes in campo
semel uł bis tm̃ funda cirea caput
rotet᷑ cñ ex ea emictitur saxii. s et
manu sola om̃s milites medita¬
bantur. librana saxa iactare. qui
usus ꝑatior creditur. qr non deside¬
rat fundam/ missilia quoq uel
gebantur usq adeo ꝙ in tp̃r yemi
de teguł uł scinduł que si dece̾nt
c̾te carinis ulua uł culmo/ ⁊ porticͦ
tegẽnt ad equites/ ⁊ quedã ułut
istar lusilice ad pedites in quib
tẽpestate uł uentis aere turbato
subiectus armis erudiebat᷑ ex̾citꝰ
tñ pliuie q cessassent exͥceri co¬

Expanded text:
aut caput petere punctim caesimque condiscant.Saltus quoque et ictus facere pariter adsuescant, insurgere tripudiantes in clipeum rursusque subsidere, nunc gestiendo procedentes in terga resilire. Missilibus etiam palos ipsos procul ferire meditnum fasces, pro signo ponebant, ita balo destinatis signum saepius tangerent. Propterea sine trepidatione in acie faciebant quod ludentes in campo semel tantum funda circa caput rotetur cum ex ea mittitur saxum. Sed et manu sola omnes milites meditabantur libralia saxa iactare, qui usus paratior creditur, quia non desiderat fundam. Missibilia quoque vel gebantur, usque adeo ut tempore hiemis de tegulis vel scindulis, quae si deessent certe de cannis ulva vel culmo, et porticus tegerentur ad equites et quaedam velut basilicae ad pedites, in quibus tempestate vel ventis aere turbato sub tecto armis erudiebatur exercittantum pluviaeque cessarent, exerceri co
Abbreviated transcription (Latin):
citati ⁊ ueteres milites collocẽt¬
quos an principes uocabat ĩ se¬
cundo ordine circundata cata¬
fractis sagitarii ⁊ optimi mi¬
lites cũ specuł ⁊ lanceis ordinet᷑
quos prius hastatos uocabant.
uelocissimis. de sagittarus iuue
ordo ꝯstitiritur de scutatis pediti¬
barbolani quas plumbatas no¬
minant dimicant que dicebãt
leius armatura. Sciendũ est gͦ
stãtib duob primis ordĩb t̾tiũ
⁊ quartũ ordinẽ ad prouocandũ
rũ missilib ⁊ sagitta primo loco
semꝑ exire qiͣ si hostes in fuga
u̾tẽ potuerint ip̃i cũ equitibus
ꝑsecunt᷑. si uõ ab hostib pulsi fy¬
erint redeunt ad primã siue se¬
cundam aciem ⁊ inter ip̃os reci¬
piunt se ad loca sua. In quarta
acie ponebatur interdũ caro ba¬
res fundibulatoeͬs qui fundabi¬
lis lapides iaciunt. fustis ẽ lõg
pedib iiii. cui per mediũ ligat᷑
funda de corio ⁊ utraq manu mi¬
pulsus ꝓpe ad mĩsteriũ an agridi¬
rigit saxa. funditoẽs sunt quifũ

Expanded text:
citati et veteres milites collocentquos antea principes vocabant, in secundo ordine circumdati catafractis sagittarii et optimi milites cum spiculis vel lanceis ordinentur, quos prius hastatos vocabant. velocissimis, de sagittariis iuveordo construitur de scutatis expeditibarbulis, quas plumbatas nominant, dimicant, qui dicebantur levis armatura. Sciendum ergo est stantibus duobus primis ordinibus tertium et quartum ordinem ad provocandum cum missilibus et sagittis primo loco semper exire. Qui si hostes in fugam vertere potuerint, ipsi cum equitibus persequuntur; sin vero ab hostibus pulsi fuerint, redeunt ad primam ac secundam aciem et inter ipsos recipiunt se ad loca sua. Pracie ponebantur interdum carobires. Fundibulatores sunt, qui fundibulis lapides iaciunt. Fustis est longus pedibus quatuor, cui per medium ligatur funda de corio et utraque manu impulsus prope ad instar onagri dirigit saxa. Funditores sunt, qui fu
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ bellatorib tenebãt. quos
antiqui trianos appellabãt. bii
ut requieti ⁊ integri acrius inua¬
derẽt hostes post ultimas acies
spes tota pendebat. Constructa acie
b fortiorib ⁊̃ equitib peditũ prote¬
genda sunt latera ⁊ a uelociorib
atq expeditis hostium cornuũ suꝑ¬
fundenda atq turbanda sunt.
llx qui p̃cipuam sustinet põtatẽ
inter equites ⁊ pedites in ꝑte dex¬
tera stare ꝯsueuit. hic eĩ locus est
uñ tota acies gubernat᷑ ⁊ ex quo
rectus est liberq procursus. Ideo ãt
int̾ utrũq ꝯsistit ut ⁊ ꝯsilio rege̾ ⁊
auͣcte.tam equites ꝙͣ pedites ad
pugnam possit hortari. hic de eꝗ¬
tib suꝑ numerariis missis ⁊ pedi¬
tis expeditius aduersarioꝵ sinistrõ
cornu qd̾ contra ip̃m stat circiure
debet ⁊ a tergo semꝑ urge̾. Sccłus
dux in media acie ponĩtur pedi¬
tum qui eam substineat ⁊ ꝯfirmet
hic fortissimos pedites ⁊ bñ arma¬
tos de ilł suꝑfluis secum hr̃e debet

Expanded text:
 bellatoribus tenebatur, quos antiqui triarios appellabant. Hi, ut requieti et integri acrius invaderent hostes, post ultimas acies spes tota pendebat. XV RATIO  fortioribus namque equitibus peditum protegenda sunt latera et a velocioribus atque expeditis hostium cornua superfundenda atque turbanda.puam sustinet potestatem inter equites et pedites in parte dextra stare consuevit. Hic enim locus est in quo tota acies gubernatur, ex quo rectus est liberque procursus. Ideo autem inter utrosque consistit ut et consilio regere et auctoritate tam equites quam pedites ad pugnam possit hortari. Hic de equitibus supernumerariis mixtis peditibus expeditis adversariorum sinistrum cornum, qui contra ipsum stat, circumire debet et a tergo semper urgere. Secundus dux in media acie ponitur peditum qui eam sustentet et firmet. Hic fortissimos pedites et bene armatos de illis superfluis secum habere debet
Abbreviated transcription (Latin):
Iligenter igit᷑ lectis iumiorib
animis corporibq p̾stãtibus
additis ⁊̃ exercitus cotidianis q̃¬
tuor uł eo amplius mensiũ ius¬
su auspitus inuictissi principis
legio formatur. Nam uicturis ⁊
pũgtis milite scripto cũ matricu¬
lis incerti uirare solent. ⁊ ideomi
deł est p̃standa deuotio. impenden¬
dus puigil famulatus. deo eĩ uł
priuatus uł militans ỹuit cũ fi¬
deł eum diligit qui deo regͣt au¬
recusaturos pro romana repu.

Expanded text:
iligenter igitur lectis iunioribus animis corporibusque praestantibus, additis etiam exercitiis cotidianis quattuor vel eo amplius mensum, iussu auspiciisque invictissimi principis legio formatur. Nam victuris in cute punctis milites scripti, cum matriculis inseruntur, iurare solent, et ideo midelis est praestanda devotio et impendendus pervigil famulatus; Deo enim vel privatus vel militans servit cum fideliter eum diligit qui Deo regnat aurecusaturos pro Romana re
Abbreviated transcription (Latin):
bem quendã perdiũsas cohortes et
diu̾sas scolas milites ꝓmouentur.
ita ut exprima cohorte ad gradũ
quẽpiã ꝓmotus uadat ad decima
cohortẽ. ⁊ rursus ab ea crescentib
stipendus cũ maiori gradu per
alias recurrit ad primam.
abet p̃terea legio tubicines ad
sũ receptui cam̃t Cornicines quo¬
tiens cantant. nõ milites s signa
eoꝵ obtẽpant nutui. Ergo quoti¬
ens ad aliqd̾ opus exituri sũt soli
milites tubicines canũt. quoti¬
ens mouenda sũt signa corniciẽs
canũt. quotiẽs aũt pugnant et
ter. Classicũ itẽ appellant qd̾ biciã

Expanded text:
bem quendam per diversas cohortes et diversas scolas milites promoventur, ita ut ex prima cohorte ad gradum quempiam promotus vadat ad decimam cohortem et rursus ab ea crescentibus stipendiis cum maiore gradu per alias recurrat ad primam. Habet praeterea legio tubicines corsum receptui canit. Cornicines quotiens canunt, non milites sed signa ad eorum obtemperant nutum. Ergo, quotiens ad aliquod opus exituri sunt soli milites, tubicines canunt; quotiens movenda sunt signa, cornicines canunt; quotiens autem pugnatur, et unt. Classicum item appella
Abbreviated transcription (Latin):
b cotidiana meditatõe discebat.
locitas ip̃o usu acquirtur corpoi
⁊ scĩa fenendi hostem. seq ptegẽ¬
di. p̃ẜtim si gladus cominus di¬
micet᷑. Illud uõ maius est ut ẜ
uare ordines discant ⁊ ut uexil¬
lum suum in tantis ꝓmixtioĩb
in ipa plixione omictent nein¬
ter doctos aliquis error eristat
ꝙ multitudini sit tanta cõfusio.
bello celeriter ordines aciesq tͣ¬
bari atq ꝯfundi ne hoc posset ac¬
cidẽ cohortes incenturus diuise¬
rũt. ⁊ singuł centuriis singula ⁊¬
uexilla ꝯstituerũt. ita ut ex qua
cohorte ⁊ exquota eẽt centuria ĩ
uis tumultu a stubernalib suis
aberrare non possint. Centurioes
bant ut facilius nosce̾nt nõ so¬
lũ uexillũ suũ. s ⁊̃ centurionem.
qui signũ hebat in galea. Eursꝰ
ip̃e cẽturie in ꝯtubernio diuise st̃.
ut decẽ militib sub uno papilione

Expanded text:
editatione discebant. su ipso adquiritur corporis et scientia feriendi hostem seque protegendi, praesertim si gladiis comminus dimicetur; illud vero maius est, quod servare ordines discunt et vexillum suum in tantis permixtionibus in ipsa prolusione comitantur nec inter doctos aliquis error existit, cum multitudinis sit tanta confusio.bello, celeriter ordines, aciesque turbari, atque confundi, ne hoc possit accidere, cohortes in centurias diviserunt et singulis centuriis singula vexilla constituerunt, ita ut ex qua cohorte et ut quota esset centuria, invis tumultu, a contubernalibus suis aberrate non possent. Centurionesbant, ut facilius noscerentur, lum vexillum suum sed etiam centurionem, qui signum habebat in galea. Rursus ipsae centuriae in contubernia divisae sunt, ut decem militibus sub uno papilione
Abbreviated transcription (Latin):
Anicẽs quidẽ ⁊ noui milites ma¬
ne ⁊ post meridiem ad om̃e ex̾ce¬
bantur armoꝵ. uidentes aũt ⁊ eru¬
diti sine intermissione semel ⁊ in
diem ex̾cebant᷑ armis. neq eĩ lon¬
gitudo etatis aut armoꝵ nuͣs artẽ
bellicã tradit. s ꝯtinue ex̾citatõis

Expanded text:
niores quidem et novi milites mane ac post meridiem ad omne genus exercebantur armorum, veteres autem et eruditi sine intermissione semel in die exercebantur armis; neque enim longitudo aetatis aut annorum numerus artem bellic
Abbreviated transcription (Latin):
deant. plurimũ eĩ terroris hostib
armoꝵ splendor importat. Quis c̃¬
dat milite̾ bellicosũ cuius dissimy¬
latõe ferri ac rubigine arma fedã¬
tur. Non solum aũt cquites s ⁊¬
ipos eques assiduo laboe̾ ꝯuenit

Expanded text:
e. Plurimum enim terroris hostibus armorum splendor importat. Quis credat militem bellicosum cuius dissimulatione situ ac rubigine arma foedantur? Non solum autem equites sed eipsos equos assiduo labore convenit
Abbreviated transcription (Latin):
Ecem cohortes hr̃e dirigimus
legionem. s prima erat mili¬
taria.in qua censura genẽ litis.
hortes prout principi placiuss a
tribunis uł a prepositis regebant.
ẜuabat ut non solũ tribuni uel
spositi ꝯtubernales s̃ creditos sub
ocuł sius iuberent cotidie militaẽ
bum aũt solicitudo perhanc lau¬
dabat᷑ industriam. cũ miles ueste
nitulus armis bñ munitus ac
fungens exercito iussu ⁊ discipli¬
na eruditus incedat. Cõtuberniy¬

Expanded text:
Decem cohortes habere diximus legionem, sed prima erat miliaria, in qua censu genere litteris hortes prout principi placuisset a tribunis vel a praepositis regebantura ut non solum tribuni vel praepositi contubernales sibi creditos sub oculis suis iuberent cotidie meditari ibuni autem sollicitudo, tribuni laudatur industria, cum miles veste nitidus, armis bene munitus ac fulgens, exercitii usu et disciplina eruditus incedit. XI
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsulib ex̾citu mictebat᷑ quibuꝰ
legiones ⁊ aurilia uniu̾sa obtẽpa¬
bant in ordinatior eparis uł nece̾¬
prius aut iudex erat prefectus le
tem. Qui absente legato tãꝙͣ
bat. Tribun uł centuriones ceteĩ¬
q milites eius pcepta ẜuabant.
iugiliarũ uł p̃fectõis tessera abe¬
odem petebant. simul si crim̃ aliq
admisissent aũcte p̃fecti legioĩs
a tribuno deputabat ad penam
Arma om̃ĩum militũ. item equi
annona ad curam illius ꝑtine¬
bant. discipline semĩtatis est ex¬
citiũ. non solum peditum. s ⁊̃ eq
⁊ sobrius legionẽ sibi creditam
assiduis opib ad oẽm informa¬

Expanded text:
 exercitus mittebantur, quibus legiones et auxilia universa obtemperabant in ordinatione pacis vel necesprius autem iudex erat praefectus legtem, qui absente legato tamquabat. Tribuni vel centuriones ceterique milites eius praecepta servabant; vigiliarum sive profectionis tessera ab eodem petebatur; si miles crimen aliquod admisisset, auctoritate praefecti legionis a tribuno deputabatur ad poenam; arma omnium militum, item equi vestes annona, ad curam ipsius pertinebant; disciplinae severitas, exercitatio non solum peditum sed etiam  sobrius legionem sibi creditam assiduis operibus ad omnem
Abbreviated transcription (Latin):
decurio noĩatur. p̃terea sicut cẽtu¬
rio ita ⁊ decurio eligendus est ma¬
gnis uirib procera statura qui a
rotare doctissime nouĩt. qui oẽm
artẽ didicent armature. ut lorica
tus ⁊ armis circũdatus omĩb cũ
sũma admiratõe equũ possit ascẽ¬
dẽ. equitare fortissime. milites .i.¬

Expanded text:
eguntur. Praeterea sicut centurio eligendus est magnis viribus, procera statura, qui hrotare doctissime noverit, qui omnem artem didicerit armatutus et armis circumdatus omnibus cum summa admiratione equum possit ascendere, equitare fortissime, conto
Abbreviated transcription (Latin):
aprimo principe legio ꝓmoue̾¬
tur. Centurio primipili nõ solu
aquile preerat.Um q̃ quatuor
centurias. hoc ẽ. quatuor militeᷤᷤ
in prima acie gubernabat. hic
tãꝙͣ caput totius legionis me
ducebat in acie. quẽ nũc duce¬
nariũ uocant. princeps aũt pͥme
cohortis centuriã semis. hoc ẽ. el.
tinẽt. Itẽ scd̾s astatus centuria
rib ꝯstitut᷑us ut ceteri milites ⁊
tota legione omĩ laboẽ ac deuo¬
centenarii uocantur. Erant deca¬
ti denis militib p̃positi. qui nc̃
cap̃ꝯtubermi uocantur. Sccła co¬
hors hẽbat quinq centuriones.¬

Expanded text:
ex primo principe legionis promovereex primo principe legionis promoveretur centurio primi pili, qui non solum aquilae praeerat verum etiam quattuor centurias, hoc est quadringentos milites, in prima acie gubernabat. Hic tamquam caput totius legionis merducebat in acie secunda, quem nunc ducenarium vocant. Princeps autem primae cohortis centuriam semis, hoc est centtinent. Item secundus hastatus centuriam ribus constitutus, ut ceteri milites ex tota legione omni labore ac devocentenarii nominantur. Erant decani, denis militibus praepositi, qui nunc caput contubernii vocantur. Secunda cohors habebat centuriones
Abbreviated transcription (Latin):
xx. Mmor itaq nus armatorũ
in una legione cẽ non debet. Ma
legionis exposita principalium
triculas indicabo. Tribunus ma¬
ior per epłam sacram Impatoris
iudicio destinat᷑. Mmor tribunuᷤ
pueĩt ex labore. Tribunus alter
quos extribu militib romulus
legit. Ordinarii dicuntur qui in
gustales appellant qui ab augu¬
sto ordinarus uicti sunt. flaui¬
ales item tãꝙ̃ scdi augustuale
a diuo uespasio sũt legionibu
additi. aquiliferi qui aquilam
niuersa ꝓcurare. Signiferi qui si¬
gna portant. quos nunc dracoã¬
nos uocant. Tesserarii qui tesserã
ꝑ ꝯtubernia militum nuntiant
Campigeni hoc est añsigna. idõ
tatoe̾s qui p̾cedẽtes locum elig̃t
castris. benefitiarii ab eo appel¬
lati quia promouent᷑ bnfitio tĩ¬
bunoꝵ. Librarii ab eo ꝙ in libros
referant ratões ad milites perti¬
nentes. Tubicines. cornicines ⁊
bucinatores qui tuba uł ex ereo
solent. Noĩa coꝵ qͦs antiꝗ dicẽbãt ordiẽs¬
Etusta aũt ꝯsuetudo tenuit ut

Expanded text:
ta. Minor itaque numerus armatorum in una legione esse non debet; mailegionis exposita principalium triculas indicabo.Tribunus maior per epistolam sacram imperatoris iudicio destinatur; minor tribunus pervenit ex labore. Tribunus autem quos ex tribu primus Romulus legit.Ordinarii dicuntur qui in gustales appellantur qui ab Augusto ordinariis iuncti sunt. Flaviales item, tamquam secundi Augustales, a divo Vespasiano sunt legionibus additi.Aquiliferi qui aquilam niversa curare. Signiferi qui signa portant, quos nunc draconarios vocant.Tesserarii qui tesseram per contubernia militum nuntiantCampigenii, hoc est antesignani, ideo tatores qui praecedentes locum eligunt castris. Beneficiarii ab eo appellati quod promoventur beneficio tribunorum.Librarii ab eo quod in libros referant rationes ad milites pertinentes. Tubicines cornicines et bucinatores qui tuba vel aere solent.tus tamen consuetudo tenuit ut
Abbreviated transcription (Latin):
te sũt. sciendũ est aũt in una
legione decem cohortes eẽ debere
s prima cohors reliquas ⁊ nũo
militum ⁊ dignitate p̃cedit. Nam
gnͣe atq institutõe literarũ uiros
clectissimos querit. hoc eĩ suscepit
aquilam qd̃ p̃cipnũ signũ in roã¬
no est sẽꝑ exercitu. ⁊ totius legio¬
nis insigne. ħ ymagines ĩꝑatoꝵ
ħ est diu̾ina. ⁊ p̃ntiã signa uene¬
rantur. b̃t pedites M.cu. equites¬

Expanded text:
. Sciendum est autem, in una legione decem cohortes esse debere; sed prima cohors reliquas et numero militum et dignitate precedit. Nam genere atque institutione literarum, viros electissimos querit. Hec enim suscipit aquilam, quod precipuum signum in romano semper est exercitu et totius legionis insigne. Hec imagines imperatorum, hec et divina et presentia signa veneratur, habet pedites mille, ce
Abbreviated transcription (Latin):
ui. s in bac cohorte tertia ualidi¬
ores probar moĩs est. qr in medi
tatõe consistit cobors. quarta ht
tes lxui. Sedet quinta cohors
strenuos desiderat milites. qr si¬
cut prima indextro ita quinta
in sinistro ponitur cornu. Nam
quinq cohortes in prima acie
ordinant᷑. Sexta cohors ht pe

Expanded text:
ed in hac cohorte tertia validiores probari moris est, quia in media acie consistit. Cohors quarta habet sex; sed et quinta cohors strenuos desiderat milites, quia sicut prima in dextro ita quinta in sinistro ponitur cornu. Hae quinque cohortes in prima acie ordinantur. Sexta cohors habet
Abbreviated transcription (Latin):
ges habuerunt. ut in una falã¬
ge armatoꝵ .uiii.milia censeret᷑
Galli atq celtiben plures q bar¬
barice natões cateruis utebant᷑
in p̃lio. in quib erant sena mili¬
a armatoꝵ. Romami legiones
bñt in ꝗb singuł sena milia in¬
tes. nec discipline interse notiti¬
a nec affectõe ꝯsentiũt. Int̾alia
instituta alius inter eos est usus
armoꝵ. Necc̃e est aut tardius ad
uictoriam ꝑuenire qui discrepãt
ãn ꝙͣ dimiscent. Deniq cũ in ex¬
peditõib plurimũ ꝓsit om̃s mi¬
lites unius p̃cepti significatõe
ꝯu̾ti non possũt equałr uissa cõ¬
plere qui an pariter non fuert.¬

Expanded text:
ges habuerunt, ut in una phalange armatorum octo milia censerentur. Galli atque Celtiberi pluresque barbarae nationes catervis utebantur in proelio, in quibus erant sena milia armatorum. Romani legiones habent, in quibus singulis sena milia, intes nec disciplina inter se nec notitia nec affectione consentiunt; alia instituta, alius inter eos est usus armorum. Necesse est autem tardius ad victoriam pervenire qui discrepant antequam dimicent. Denique, cum in expeditionibus plurimum prosit omnes milites unius praecepti significatione converti, non possunt aequaliter iussa complere qui ante pariter non fuer
Abbreviated transcription (Latin):
apparet nimiũ copiosos ex̾citu ma¬
gis ꝓpria multitudine ꝙ̃ bostium
iurtute dep̃ssos eẽ. nam pluribus
casib subiacet amplor multitu¬
do initinerib que pro mole sua
sẽꝑ est tardior in longiore aũt a¬
gmine etiãsi a paucis suꝑueti¬
tũ sit assolet pati. In locis aũt a¬
speris uł flumĩb trãseũdis ꝓꝑ
impedimentoꝵ moras sẽꝑ deci
difficultatũ exꝑim̃tis didicert̃
nõ tã nũosos ꝙ eruditos armis
nncẽs duces ad expeditõem se¬
pe ducebant᷑. Ꝙ si magne hostiu
batur. Ꝙ si infinita multitudo e
gẽtib fortissimis rebellasset tunc
nimia neccͣitate cogente duo du
plus cotidiana armoꝵ ex̾citia ad
cos. Itaq pedites sine imissioẽ di¬
eb imbrium uł nuuũ subiecto
reliquis dieb in campo exerceri.¬
uoluerũt. ex quo intelligit᷑ ꝙͣ stu¬
diose armoꝵ arte docendus sit sẽꝑ
ex̾citus cũ eis laboꝵ ꝯsuetudo et
in castris sanitatẽ ⁊ in ꝯflictu pos¬
sit prare uictoriam.

Expanded text:
apparet nimium copiosos exercitus magis propria multitudine quam hostium virtute depressos. Nam pluribus casibus subiacet amplior multitudo. In itineribus pro mole sua semper est tardior; in longiore autem agmine etiam a paucis superventum adsolet pati; in locis autem asperis vel fluminibus transeundis propter impedimentorum moras saepe decidifficultatum experimentis didicerant non tam numerosos quam eruditos armis res vel minores duces ad expeditionem saepe ducebant. Quod si magnae hostium batur. Quod si infinita multitudo ex gentibus ferocissimis rebellasset, tunc nimia necessitate cogente duo ducplus cotidiana armorum exercitia cos. Itaque pedites sine intermissione imbribus vel nivibus sub tecto, reliquis diebus exerceriognitum. Ex quo intellegitur quanto studiosius armorum arte docendus sit semper exercitus, cum ei laboris consuetudo et in castris sanitatem et in conflictu possit praestare victoriam.
Abbreviated transcription (Latin):
Ondus quor bauilare dere poͬtãdo.
lites freq̃ntissime cogendi sunt iu¬
nioẽs. Quib in ardius expeditõi¬
b si neccitas iminet annonam
pariter ⁊ arma portandi ne hoc
credat᷑ eẽ difficile si usus acces¬
serit. Nicħ eĩ ipd̾ nõ assidua me¬
dita facillimum reddat

Expanded text:
ondus quoque baiulare usque ad militari frequentissime cogendi sunt iuniores, quibus in arduis expeditionibus necessitas imminet annonam pariter et arma portandi. Nec hoc credatur esse difficile si usus accesserit; nihil enim est quod non assidua meditatio facillimum reddat
Abbreviated transcription (Latin):
citus freq̾nt̾. sepe repentins ĩbribꝰ
uł nib solent redundare torrẽ¬
tes. ⁊ignorans non solũ ab hoste.
s ⁊̃ ab ip̃is aquis discrim̃ incurrit
ideoq ueteres romani quos tot bel¬
la et continuata pencula ad oẽm
rei militaris erudierãt artem cam¬
pũ martiũ uicinũ tiber elegerunt.
in quoiuuentus post ex̾citũ armo¬
rũ sudorẽ puluem q dilueret. ac
lassitudinẽ cursus natãdi deponẽt.¬

Expanded text:
citus. Saepe repentinis imbribus vel nivibus solent exundare torrentes, et ignorantia non solum ab hoste sed etiam ab ipsis aquis discrimen incurrit. Ideoque Romani veteres, quos tot bella et continuata pericula ad omnem rei militaris erudiverant artem, campum Martium vicinum Tiberi delegerunt in quo iuventus post exercitium armorum sudorem pulveremque dilueret ac lassitudinem cursus natandi labore
Abbreviated transcription (Latin):
Tprope tertia uł quarta pars uidoᷤ ti¬
mioꝵ que aptior poterit reperi¬
ri arcub ligneis sagittisq luso
decores. Ad hanc rem artifices eli¬
gendi. ⁊ maior adhibenda soler¬
tia ut arcũ scient̾ texãt. ut fortit̾
ĩpleant. ut sinstra fixa sit. ut de¬
xteram cũ ratõe ducant. ut adil¬
lud qd̾ feriendũ est oculus parit̾
manus q consentiant. ut siueĩ
equo siue in terra ictũ sagittare

Expanded text:
prope tertia vel quarta pars iuniorum, quae aptior potuerit repperiri, arcubus ligneis sagittisque lusodoctores ad hanc rem artifices eligendi et maior adhibenda sollertia ut arcum scienter teneant, ut fortiter impleant, ut sinistra fixa sit, ut dextra cum ratione ducatur, ut ad illud quod feriendum est oculus pariter animusque consentiat, ut sive in equo sive in terra rectum sagittare
Abbreviated transcription (Latin):
d lapides nõ manib uł fun tͥude¬
dis iaciendos ex̾cer diligent̾
ꝯuenit iuniores. fundarũ u̾sum
ut matres paruos filios nullũ ci¬
bũ ꝯtingere sinẽnt nisi qd̾ exfũ¬
da destinato lapide ꝑcussissent
Sepe cĩ adu̾sus bellatores cassidi¬
b cata fractis loricisq indutos ⁊¬
teretes lapides de funda uł fusti¬
balo destinati sagittis sunt omĩ¬
b grauiores cum̾ membris inte¬
gris letale tñ uulnus important.
⁊ siñ inuidia sanguinis hostesla¬
pidis ictu intereat. In omĩb autẽ
ueterũ p̃lus funditoe̾s militasse
nullus ignorat. quẽadm ad descẽdẽtos eqͦ
sit exce
suspendiosis militib ascensio
cquoꝵ disstncta est sẽꝑ exacta. Q¬
uem usũ usq ad hanc etatẽ licet
iam cũ dissimulatõe ꝑueĩsse ma¬
inifestũ est. equi lignei in ueme ss
tecto in estate ponebant᷑ in campo.
sup̈ hos iumores primo mermes
dũ ꝯsuctudo profice̾t. demñ armati
cogebant᷑ ascende̾. Tantaq erat

Expanded text:
d lapides vero vel manibus vel fundis iaciendos exerceri diligenter convenit iuniores. Fundarum usum put matres parvos filios nullum cibum contingere sinerent nisi quem ex funda destinato lapide percussissent. Saepe enim adversum bellatores cassidibus catafractis loricisque munitos teretes lapides de funda vel fustibalo destinati sagittis sunt omnibus graviores, cum membris integris letale tamen vulnus importent et sine invidia sanguinis hostis lapide ictus intereat. In omnibus autem veterum proeliis funditores militasse nullus ignorat. Quae res ideo ab ti exestipendiosis militibus salitio equorum districte est semper exacta, quem usum usque ad hanc aetatem, licet iam cum dissimulatione, pervenisse manifestum est. Equi lignei hieme sub tecto, aestate ponebantur in campo; supra hos iuniores primo inermes, dum consuetudo proficeret, deinde armati cogebantur ascendere. Tantaque cura
Abbreviated transcription (Latin):
efaciendi sunt uniores. ut maio¬
ri ĩpetu in bostẽ ꝓcurrãt. ut loca opõ¬
tuna celerit̾ cũ usus aduenerit occu¬
pent. uł adu̾sariis idẽ face̾ uolẽtib
poccupent. ut adexplorandũ eqͣlit̾
ꝑgant ⁊ alacriꝰ redeant. ut fugic̃tiy
sacilius terga ꝯp̃bendant. Ad saltũ
ĩ quo uł fosse transiliunt᷑. uł ĩpidi¬
ens aliq̃ altitudo supat̾ exercendꝰ ẽ
miles ut cũ hiumodi difficultateᷤᷤ
aduenerint possit sine laboe̾ tͣnsi¬
re. Preterea in ip̃o ꝯflictu ac dimi¬
catoe teloꝵ bellator cũ cursu saltu¬
magni põpei salustius memorat cỹ
alacrib saltu. cũ uelocib cursu. cẜ
ualidis uecte certabat. Neq eĩ illea¬
łr potuisset poẽ certamine nisi se ⁊¬
suos milites freq̃ntib exercitus p̃¬
passet ad prelia. ad usũ natãdi etcedi ti

Expanded text:
efaciendi sunt iuniores, ut maioefaciendi sunt iuniores, ut maiore impetu in hostem procurrant, ut loca oportuna celeriter cum usus advenerit occupent vel adversariis idem facere volentibus praeoccupent, ut ad explorandum alacriter pergant, alacrius redeant, ut fugientium facilius terga comprendant. Ad saltum etiam, quo vel fossae transiliuntur vel impediens aliqua altitudo superatur, exercendus est miles, ut cum eiusmodi difficultates evenerint possint sine labore transire. Praeterea in ipso conflictu ac dimicatione telorum bellator cum cursu saltuGnaei Pompei Magni Sallustius memorat ‘cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis vecte certabat’. Neque enim ille aliter potuisset par esse Sertorio nisi seque et milites frequentibus exercitiis praeparasset ad p
Abbreviated transcription (Latin):
tes indagemus. Piscatores. aucir¬
pes. dulciarios. linteones. om̃sq q
aliꝗd tractasse uidebunt᷑ ad gĩnasiũ
ꝑtinens longe arbitror pellendos
a castris. fabros. ferrarios. carpenta¬
rios. macellanos ⁊ceruoꝵ aprorũq
uenatores conuenit sotiare militie.
Et hoc est in quo totius reipublice
salus uersatur. ut tirones nõ tm̃ cõ¬
porib s etiã aĩs p̃stãtissimi delegãt᷑.¬
Ad gͣdũ militarẽ ⁊ cursũ ⁊ saltũ excẽdi tiroes.
Rimus ergo meditatõis auspitus
tirones admilitarẽ edocendi sunt
cedendi ordinem ẜuent Qd̃ alit̾ nõ
pot fiei̾ nisi ut exercitio ãbulare ce¬
lenter ⁊ equałr discant. periculum
eĩ ab hostib sẽp grauissimũ substi¬
net diuisus ⁊ mordinatus exercitꝰ
Militari ergo gradu iugintimilia
passuũ. horis decem dũtaxat exti¬
uus coficienda est. pleno aut gͣdu
iam cursus est. cuius spatiũ nõ põt
diffiniri. Gedad cursũ p̃cipue assu¬

Expanded text:
tes indagemus.Piscatores aucutes indagemus.Piscatores aucupes dulciarios linteones omnesque qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens longe arbitror pellendos a castris; fabros ferrarios carpentarios macellarios et cervorum aprorumque venatores convenit sociare militiae. Et hoc est in quo totius rei publicae salus vertitur, ut tirones non tantum corporibus sed etiam animis praestantissimi deligantMILITAREM ET CVRSVM ET SALTVM EXERCENDOS TIRONES Primis ergo meditationum auspiciis tirones militarem edocendi sunt cedendi ordinem servent, quod aliter non potest fieri nisi assiduo exercitio ambulare celeriter et aequaliter discant. Periculum enim ab hostibus semper gravissimum sustinet divisus et inordinatus exercitus. Militari ergo gradu viginti milia passuum horis quinque dumtaxat aestivis conficienda sunt. Pleno autem gradu, iam cursus est, cuius spatium non potest definiri.Sed et cursu praecipue adsu
Abbreviated transcription (Latin):
locũ deẜat. ne ordinẽ turbet ut miᷤ¬
sile ad destinatũ locũ magnis in¬
ribriaceat.ut fossam ducere. sudeᷤ
scient̾ figẽ. nouĩt tͣctare scutũ et i¬
obliꝗs ictib uenientia tela deslectẽ
plagam prudẽt᷑ uitare. audact̾ ĩferre.
hinc tałr instituto tirom pugnare ad¬
u̾sus quoslibet hostes in aciem for¬
mido non erit sed uoluptas.
Ed qui delectos acturus est uehe¬
ment̾ intendat ut ex uultu. ex
ccuł exomĩ ꝯformatõe mẽbror eos
chigat qui implẽ ualeant offitiy¬
opi deputandus uigilantib ocuł.
erecta ceruice. lato pectore. humeĩs
musculosis. ualentib digitis. lon¬
giorib brachus. uentre modico. ex¬
ilis crurib. satis ⁊ pedib nõ suꝑflu¬
a camẽ distentis. s neruoꝵ duna col¬
lectis. Cum eĩ in tirone signa dep̃hẽ¬
deris utilius est fortes milites eẽ ꝙ
grandes. Ciiꝰ artis tirões eligẽdi st̃ uł respũ
Equit᷑ ut cuius artis uł cligendi
uł penitus repudiandi sint mili¬

Expanded text:
locum deserat, ne ordines turbet, ut missile et destinato ictu et magnis viribus iaciat, ut fossam ducere, sudes scienter figere noverit, tractare scutum et obliquis ictibus venientia tela deflectere, plagam prudenter vitare, audacter inferre. Huic taliter instituto tironi pugnare adversus quoslibet hostes in acie formido non erit sed voluptas.ed qui dilectum acturus est vehementer intendat ut ex vultu, ex oculis, ex omni conformatione membrorum, eos eligat qui implere valeant operi deputandus, vigilantibus oculis, erecta cervice, lato pectore, humeris musculosis, valentibus digitis, longioribus brachiis, ventre modicus, exilior cruribus, suris et pedibus non superflua carne distentis, sed nervorum duricia collectis, cum hec in tyrone signa deprehenes. Vtilius est enim fortes milites esse quam grandes. VII CVIVS ARTIS TIRONES VEL ELIGENDI SINT VEL RESPVENDI Sequitur ut cuius artis vel eligendi vel penitus repudiandi sint mili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmorent᷑. tũc demũ adusũ erudi¬
ant̾armonĩ. ⁊si longior expecũitio
emgit. in angarus płimũ detinen¬
di sunt. ꝓcul qͦ h̃ndi a ciuitatis ille¬
cebris. ut eo modo ⁊ corporib eorũ
robur accedat ⁊ aĩs. Exagris ergo
robur supplendũ p̃cipue indetur
exercitus. nescio ẽi quo minꝰ mor¬
tẽ timet qui minus dilitiarũ noñ
niat. exploẽmꝰ ⁊ ꝗdẽ si ãtiqua cõ¬
suctudo ẜuãda est incipiẽte puber¬
tate ad clectũ cogẽdũ tironẽ nlłs¬
fectiꝰ ĩbuũt᷑. q̃ discunt᷑. a pueris. dem̃
militaris alacritas. saltus ⁊ fursuᷤ
añ tẽptãdus est ꝙͣ corpus etate pi¬
grescat. Uelocitas eĩ est que ꝑcepto
ex̾citio stremiẽ efficit bellatorem

Expanded text:
commorentur. Tunc demum ad usum erudicommorentur. Tunc demum ad usum erudiantur armorum, et si longior expeditio emergit in agrariis plurimum detinendi sunt proculque habendi a civitatis inlecebris, ut eo modo et corporibus eorum robur accedat et animis. o supplendum robur praecipue videtur exercitus. Nescioquomodo enim minus mortem timet qui minus deliciarum novitniat exploremus. Et quidem, si antiqua consuetudo servanda est, incipientem pubertatem ad dilectum cogendam nfectius imbuuntur, que discuntur a pueris: deinde militaris alacritas, saltus et cursus ante tentandus est, quam corpus etate pigrescat. Velocitas enim est, que percepto exercitio, strenuum efficit bellatorem
Abbreviated transcription (Latin):
nõ omictam. Om̃s natoes q̃ uicine
nõ br̃e pugnandi. qr metuũt uul¬
nera. eo ꝙ exiguũ sanguinẽ se br̃e
nouẽr. Cõtra septẽtrion ales ppłi re¬
moti a soł ardorib incõsultioẽs q¬
dẽ. s tñ largo sãguine redundãtes
sũt ad bella promptissumi. Tirones
igitur de tẽꝑatiorib legẽdi sũt plagiᷤ
qb ⁊ copia sanguis suppetat aduul¬
nerũ mortis q ꝯtẽptũ. et nõ possit de¬
ẽẽ prudẽtia. que et modestiã seruet.
in castris ⁊ nõ parũ prosit in dimica
nũꝙͣ credo potuisse dubitari ap¬
tiorem armis rusticã plebẽ q̃sb̾
estũ. umbrẽ negligens. balncoꝵ
oẽm laboꝵ tolerantiã mẽbris. cm
gestare ferrũ. fossã ducẽ. onis fer¬
re ꝯsuctudo de rure. In t̾dũ tñ nec¬
ꝯpelli. Qui ubinomĩ dedere militi¬
c primũ laborẽ decurrẽ. portare põ¬
dus. ⁊ solẽ puluẽm q ferre odiscãt
panio uictu utant᷑ ⁊ rustico. int̾dũ
sub diuo int̾ũ sub papilionib

Expanded text:
tur. Omnes nationes que vicine non habere pugnandi, quia metuunt vulnera, qui exiguum sanguinem se habere noverunt. Econtra septentrionales populi, remoti a solis ardoribus, inconsultiores quidem, sed tamen largo sanguine redundantes, sunt ad bella promptissimi. Tyrones igitur de temperatioribus legendi sunt plagis, quibus et copia sanguinis suppetat ad vulnerum mortisque contemptum et non possit deesse prudentia; que et modestiam servat in castris et non parum prodest in dimicatnumquam credo potuisse dubitari aptiorem armis rusticam plebem, quae s, umbrae neglegens, balnearum omnem laborum tolerantiam membris, cui gestare ferrum, fossam ducere, onus ferre, consuetudo de rure est. Interdum tamen neccompelli; qui ubi nomen dedere militiae primum laborare, decurrere, portare pondus et solem pulveremque ferre condiscant, parvo victu utantur et rustico, interdum sub divo interdum sub papilionibus
Abbreviated transcription (Latin):
lacedemonii. ⁊ postea cõsulẽ romaĩ
Hac solum bodie barbari putant
sistẽ omina aut per banc assequi
se posse ꝯfidunt. Hec dimicatori¬
b est neccĩa per quã uitã retine¬
ant ⁊ uictoriam ꝯsequant᷑. Anti

Expanded text:
Lacedaemonii et postea coluere Romani; hanc solam hodieque barbari putant consistere aut per hanc assequi se posse confidunt; haec dimicaturis est necessaria per quam vitam retineant et victoriam consequantur. Dux
Abbreviated transcription (Latin):
mus in ꝗreͣ que et pauissimis fi
ctorib ea me in hoc opusculo fide¬
lissime dicẽ que cato ille cẽsorius
de disciplina militari scripsit. q̃
cornelius. cessus frontinus ꝑstrin¬
gẽda dixer. que pat̾nus diligẽtissi¬
mus uiris militaris acerto in lib¬
ros redegit. que augusti ⁊ troiani
adriani q ꝯstitutoib cauta sunt.
Nichil eĩm michi auctoritatis as¬
sũmo. sed hoꝵ ques sup̃ retuli que¬

Expanded text:
mus inquirere, qui ex parvissimis finctoribus ea me in hoc opusculo fidelissime dicere quae Cato ille Censorius de disciplina militari scripsit, quae Cornelius Celsus, quae Frontinus perstringenda duxerunt, quae Paternus, diligentissimus iuris militaris assertor, in libros redegit, quae Augusti et Traiani Adrianique constitutionibus cauta sunt. Nihil enim mihi auctoritatis assumo sed horum quos supra rettuli qu
Abbreviated transcription (Latin):
tatõem ẜuabat illa cautela. uti¬
ta tiro ad inferendũ uulnus ĩsur¬
geret nequa ꝑte ip̃e patẽt ad pla¬
gam. Nõ cesim s pũctĩ fei̾re docẽdos tir̾.
Reterea non cesim sed punctim
ferire discebãt. nã cesim pugnã¬
tes nõ solũ facile uice̾. s etiã deri¬
sere romani. Cesa eĩ quouis ĩpe¬
tu ueniat nõ freqnter int̾ficit. c̾
⁊ armis uitalia defendant᷑. ⁊ ossibꝰ
at ꝯtͣ pũcta duas uncias adacta
mortał est. Necc̃e est eĩ ut in talia
penetret quicꝗd ĩmergit᷑ dem̃ duz
cesa infert᷑ brachiũ dextrũ latusq
nudat᷑. pũcta aũt tecto corpoe̾ ĩfert᷑.
⁊ adu̾sariũ sauciat añ ꝙͣ uideat.
deoq ad dimicandũ hoc pcipue ge¬
ne usos ꝯstat eẽ romanos. In aluᷤᷤ¬
rebus sicut ait cato siꝗd erratũ est
põt postmodum reꝑan. p̃lioꝵ deli¬
cta emendatõem non recipiunt.
cũ pena statim sequat᷑ errorem.
Nam aut confestim pereunt ꝗ

Expanded text:
tatione servabatur illa cautela ut itatione servabatur illa cautela ut ita tiro ad inferendum vulnus insurgeret ne qua parte ipse pateret ad plagam. XII NON CAESIM SED PVNCTIM FERIRE DOCENDOS TIRONES Praeterea non caesim sed punctim ferire discebant. Nam caesim pugnantes non solum facile vicere sed etiam derisere Romani. Caesa enim, quovis impetu veniat, non frequenter interficit, cum et armis vitalia defendantur et ossibus; at contra puncta duas uncias adacta mortalis est; necesse est enim ut vitalia penetret quicquid immergitur. Deinde, dum caesa infertur, brachium dextrum latusque nudatur; puncta autem tecto corpore infertur et adversarium sauciat antequam videat. Ideoque ad dimicandum hoc praecipue genere usos constat erebus, sicut ait Cato, si quid erratum est, potest postmodum corrigi: proeliorum delicta emendationem non recipiunt, cum poena statim sequatur errorem; nam aut confestim pereunt qui