comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sidio puerilis ȩtatis insignia mu¬
nita sunt. tui numinis respectu.
sincerus iuuentȩ flos ꝑmanet. Te
custode. matronalis stola censetur.
Ades gͥ. ⁊ cognosce quȩ fieri ipsa uo
Dux romanȩ pudi¬
citiȩ lucretia. cuiꝰ uirił animꝰ. ma¬
lignoerrore fortunȩ muliebre corpꝰ
sortitus ẽ. a tarqͥnio regis suꝑbi filio
ꝑuum stuprũ pati coacta. cũ gra¬
uissimis uerbis iniuriã suã in c̃ci¬
lio necessarioꝵ deplorasset. ferro
se qd̃ ueste tectũ attulerat intere¬
mit. causamq tã aĩoso interitu
imꝑiũ consulare ꝓregio ꝑmu¬
tandi. popło .r. tribuit. Atq hȩc
illatã iniuriã non tulit.
Uerginiꝰ plebei generis. s patricii
uir sp̃c. ne ꝓbro c̃taminaret᷑ domꝰ
sua. ꝓpͥo sanguini ñ peꝑcit. Nã cũ
ap̃p. claudiꝰ decemuir. filiȩ eiꝰ uir.¬
gini stuprũ. potestatis uirib fretꝰ
ꝑtinaciꝰ expeteret. deductã in fo¬
rũ puellã occidit. Pudicȩ q inter¬
emptor. qͣ corruptȩ pat̾ ẽẽ maluit.

Expanded text:
sidio puerilis aetatis insignia munita sunt, tui numinis respectu sincerus iuuentae flos permanet, te custode matronalis stola censetur: ades igitur et recognosce quae fieri ipsa uoluisti. Dux Romanae pudiiae Lucretia, cuius uirilis animus maligno errore fortunae muliebre corpus sortitus est, a Sex. Tarquinio regis Superbi filio per uim stuprum pati coacta, cum grauissimis uerbis iniuriam suam in concilio necessariorum deplorasset, ferro se, quod ueste tectum adtulerat, interemit causamque tam animoso interitu imperium consulare pro regio permutandi populo Romano praebuit. Atque haec inlatam iniuriam non tulit: Verginius plebei generis, sed patricii uir spiritus, ne probro contaminaretur domus sua, proprio sanguini non pepercit: nam cum App. Claudius decemuir filiae eius uirginis stuprum potestatis uiribus fretus pertinacius expeteret, deductam in forum puellam occidit pudicaeque interemptor quam corruptae pater esse maluit.
Abbreviated transcription (Latin):
piȩ succurrendũ eẽt. ipsi uiderent.
his litteris qͥd aluid ꝗͦ imꝑii sui gu¬
bernacula ẽ manib abiecit. siciliã¬
q ⁊ sardinã benignissimas urbis
nr̃ȩ nutrices gradus stabilimenta
belloꝵ tã multosudore ⁊ sanguine
in potestatẽ redactas. paucis uerbi ᷤ
ita scilicet necessitate iubente dimi
adem casilinates

Expanded text:
piae succurrendum esset ipsi uiderent. piae succurrendum esset ipsi uiderent. his litteris quid aliud quam imperii sui gubernacula e manibus abiecit Siciliamque et Sardiniam, benignissimas urbis nostrae nutrices, gradus et stabilimenta bellorum, tam multo sudore et sanguine in potestatem redactas paucis uerbis, te scilicet Necessitate iubente, dimisit. Eadem Casilinates
Abbreviated transcription (Latin):
nisi tutiora consilia legeris speciosa
seq̃nti concidendũ est.
annensis autẽ clades adeo urbẽ nram
uehem̃ter c̃fudit. ut m. iunii opera
dictatura rem p̃ administrante spo¬
lia hostiũ affixa templis deoꝵ numi¬
ni c̃secrata instrum̃to militiȩ futu¬
ra ẽuellerentur. ac pretextati pueri
arma induerent. addictoꝵ &̃ ⁊ capi¬
tali cͥmine damnatoꝵ sẽdecĩmilia
conscriberent᷑. Quȩ si ꝑse aspician¬
tur. aliqͥd ruboris habeant. Si autẽ
ad motis necessitatis uirib ponde¬
rent᷑ seuitiȩ tp̃ris conuenientia p̃¬
sidia uideantur.
Propter eandẽ cladẽ senatꝰ octacilio
qui siciliã. corneliomãmulȩ qͥ sar¬
diniã ꝓp̃torib obtinebant. queren¬
tib qd̃ neq stipendiũ neq frum̃tũ
classib eoꝵ ⁊ exercitib sotii p̃bereñ.
affirmantib &̃ ne hab̾e qͥdem eos
unde id p̃stare possent: rescripsit
exariũ longinquis impensis ñ suf¬
ficere. Proinde quopacto tantȩ ino¬

Expanded text:
nisi tutiora consilia legeris, speciosa nisi tutiora consilia legeris, speciosa sequenti concidendum est. Cannensis autem clades adeo urbem nostram uehementer confudit, ut M. Iunio Pera dictatore rem publicam administrante spolia hostium adfixa templis deorum numini consecrata instrumento militiae futura conuellerentur, ac praetextati pueri arma induerent, addictorum etiam et capitali crimine damnatorum sex milia conscriberentur. quae, si per se aspiciantur, aliquid ruboris habeant, si autem admotis necessitatis uiribus ponderentur, saeuitiae temporis conuenientia praesidia uideantur. Propter eandem cladem senatus Otacilio, qui Siciliam, Cornelio Mammulae, qui Sardiniam pro praetoribus obtinebant, querentibus quod neque stipendium neque frumentum classibus eorum et exercitibus socii praeberent, adfirmantibus etiam ne habere quidem eos unde id praestare possent, rescripsit aerarium longinquis inpensis non sufficere: proinde quo pacto tantae ino
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatis amarissimȩ legeᷤ
& truculentissima imꝑia urbem
nr̃am tum etiã exteras gentes mul¬
ta ñ intellectu tantũ s &̃ auditu
grauia ꝑpeti coegert̃. Nã aliquot
aduersis p̃liis scdo punicobello ex.¬
hausta militariiuuentute. roma¬
na senatus auctore tito graccho coñs
censuit. uti publice serui aduersũ
ꝓpulsandoꝵ hostiũ impetũ emeren
adactosq iureiurando strenuã se
fortemq oꝑam daturos quoad pen
ẽẽnt in italia datura arma in cast᷑¬
in castra misert̃. Ex appulia &̃ & a
fidiculis septuaginta atq ce. ad
supplem̃tũ equitatꝰ st̃ empti.
uanta uiolentia ẽ casus acerbi quȩ
ciuitas ad id tempus ingenuȩ qͦq
originis capite censos habere milites
fastidierat. eadẽ cellis seruilib ex¬
tracta corꝑa ⁊ a pastoralib casis col¬
lecta mancipia uelut p̃cipuũ fir¬
mamentũ exercitui suo adiecit. Ce¬
ditgͦ interdũ generosus sp̃o utili¬
tati ⁊ fortunȩ uirib succumbit uͥ

Expanded text:
necessitatis amarissimae leges et truculentissima imperia cum urbem nostram tum etiam exteras gentes multa non intellectu tantum, sed etiam auditu grauia perpeti coegerunt. Nam aliquot aduersis proeliis secundo Punico bello exhausta militari iuuentute Romana senatus auctore Ti. Graccho consule censuit uti publice serui ad usum propulsandorum hostium impetum emerentadactosque iure iurando strenuam se fortemque operam daturos, quoad Poeni essent in Italia, laturos arma in castra miserunt. ex Apulia etiam et a Paediculis septuaginta atque cc ad supplementum equitatus sunt empti. quanta uiolentia est casus acerbi! quae ciuitas ad id tempus ingenuae quoque originis capite censos habere milites fastidierat, eadem cellis seruilibus extracta corpora et a pastoralibus casis collecta mancipia uelut praecipuum firmamentum exercitui suo adiecit. cedit ergo interdum generosus spiritus utilitati et fortunae uiribus succumbit, ubi,
Abbreviated transcription (Latin):
nde te uiroꝵ pariter ac
feminarũ precipuũ fir¬
mam̃tũ. pudicitia in uo¬
cem: Tuenĩ prisca religiõe conse¬
cratos ueste focos incolis. tu capito¬
linȩ iunonis puluinarib incubaᷤ
tu palatii columen augustos pena¬
tes scĩssimũq uliȩ genialẽ thorũ
assidua statione celebras. Tuo pre¬

Expanded text:
nde te uirorum pariter ac feminarum praecipuum firmamentum, Pudicitia, inuocem? tu enim prisca religione consecratos Vestae focos incolis, tu Capitolinae Iunonis puluinaribus incubas, tu Palatii columen augustos penates sanctissimumque Iuliae genialem torum adsidua statione celebras, tuo pr
Abbreviated transcription (Latin):
entissimꝰ iudicatꝰ. phanarete ma¬
tre obstetrice.⁊ sophonisco patre
marmorio genitus. ad clarissi
mũ glȩ lumen excessit. Nec im
cȩca uagarent᷑. m̃surasq solis ac
lunȩ ⁊ cȩteroꝵ syderũ loquacib
magis qm certis argum̃tis expli-¬
care conarent᷑. totius etiã mundi
habitũ cõplecti auderent. primꝰ
ab his indoctis errorib abductum
animũ suũ in intima c̃ditionis
humanȩ. & in secessu pectoris re¬
positos affectus scrutari coegit.
Quam matrẽ euripides. aut quem
patrẽ demosthenes habuerit. ip
pene doctoꝵ litterȩ loquunt᷑. Sed
quidaut illiꝰ tragica aut huiꝰ ora¬
toria ui clarius¬
parentib claris degeneraueriñ.

Expanded text:
entissimus iudicatus, Phaenarete maentissimus iudicatus, Phaenarete matre obstetrice et Sophronisco patre marmorario mum glorie lumen excessit», id estceca vagarentur mensurasque solis ac lune et <ceterorum> syderum loqu<acibus magis> quam certis argumentis explicare <conarentur> totius eciam mundi <habitum> complecti auderent, primus ab hiis indoctis erroribus <abductum animum suum intima> condicionis humane et in secessu pectoris repositos <adfectus scrutari> coegit»Quem patrem Euripides aut quam matrem Demosthenes habuerit ipsopaene doctorum litterae locuntur. sed quid aut illius tragica aut huius oratoria ui clariusPARENTIBVS CLARIS DEGENERAVERVN
Abbreviated transcription (Latin):
on paruus consulatꝰ rubor
ciuis. S in bello gerendo utilior
aliqͣnto rei .p. uarrone imꝑatore.
Regẽ enĩ aristonicũ cepit. crassi¬
aneq stragis punitor extitit. Cũ
interĩ cuiꝰ uita triumphauit.
mors papia lege dãpnata ẽ. Nam¬
q patrẽ illius nichil ad se ꝑtinen¬
tia ciuis romani iura cõplexum.
sabelli iudicio petitũ redire in
pristinas sedes coegert̃. Ita . m̃.¬
ꝑpenne nom̃ adumbratũ. falsꝰ
consulatus. caliginis simile im¬
ꝑiũ. caducus triumphus. alie¬
na in urbe imꝓbe ꝑegrinatꝰ est.
. uero porci catonis increm̃ta
publicis uotis expetenda fuer̃t.
qui nom̃ suũ tusculi ignobile.
romȩ nobilissimũ reddidit. Ornata
sunt enĩ ab eo litterarũ latinarũ
monum̃ta. adiuta disciplina
militaris. aucta maiestas senatꝰ.
ꝓrogata familia in qua maximũ
decus posterior ortus ẽ cato.
Sed ut romanis externa iungamꝰ.
socrates ñ solũ hominũ consensu
uerũ etiã apollinis oraculo sapi¬

Expanded text:
Non paruus consulatus rubor Non paruus consulatus rubor ciuis, sed in bello gerendo utilior aliquanto rei publicae Varrone imperator: regem enim Aristonicum cepit Crassianaeque stragis punitor extitit, cum interim, cuius uita triumphauit, mors Papia lege damnata est: namque patrem illius, nihil ad se pertinentia ciuis Romani iura conplexum Sabelli iudicio petitum redire in pristinas sedes coegerunt. ita M. Perpennae nomen adumbratum, falsus consulatus, caliginis simile imperium, caducus triumphus, † aliena in urbe inprobe peregrinatus est. M. uero Porci Catonis incrementa publicis uotis expetenda fuerunt, qui nomen suum Tusculi ignobile Romae nobilissimum reddidit: ornata sunt enim ab eo litterarum Latinarum monumenta, adiuta disciplina militaris, aucta maiestas senatus, prorogata familia, in qua maximum decus posterior ortus est Cato. Sed ut Romanis externa iungamus, Socrates, non solum hominum consensu, uerum etiam Apollinis oraculo sapi
Abbreviated transcription (Latin):
Intullio uͦ fortuna p̃cipue uires ⁊ial¬
suas ostendit. uernã huic urbi
natũ. regẽ dando. Cui qͥdẽ diutis¬
sime imꝑiũ obtinere quater lu¬
strium conderet᷑ triumphare c̃ti¬
git. Ad sũmã aut unde ꝓcesserit.
aut qͦ ꝑuenerit. statuȩ ipsiꝰ titulus
abunde testatur. seruili cognõie
⁊ regia appellatione ꝑplexis.
Miro gradu uarro qͦ ad c̃sulatũ
macellaria patͥs taberna c̃scendit.
e quidẽ fortuna parũ dux̃ sordidiᷤ¬
simȩ mercis capturis solito. duo¬
decim fasces largiri. nisietiã.L.
ȩmiliũ paulũ dediss collegã. Atq
ita se ineiꝰ sinũ infudit. ut cũ apd
cannas culpa sua uires p̃r. exhau¬
sisset. paulũq qui p̃liũ cõmittere
noluerat occidere pateret᷑. illum
in urbẽ incolumem reduceret.
Quinetiã senatũ ei gr̃as agentẽ
qd redire uoluiss. ante portas e¬
duxit. extuditq ut gͣuissimȩ
cladis auctori dictatura deferret᷑.

Expanded text:
In Tullio uero fortuna praecipue uires In Tullio uero fortuna praecipue uires suas ostendit, uernam huic urbi natum regem dando. cui quidem diutissime imperium obtinere, quater lustrum condere, ter triumphare contigit. ad summam autem unde processerit et quo peruenerit statuae ipsius titulus abunde testatur seruili cognomine et regia appellatione perplexis. Miro gradu Varro quoque ad consulatum macellaria patris taberna conscendit. et quidem fortuna parum duxit sordidissimae mercis capturis alito duodecim fasces largiri, nisi etiam L. Aemilium Paulum dedisset collegam. atque ita se in eius sinum infudit ut, cum apud Cannas culpa sua uires populi Romani exhausisset, Paulum, qui proelium committere noluerat, occidere pateretur, illum in urbem incolumem reduceret. quin etiam senatum gratias ei agentem, quod redire uoluisset, ante portas eduxit extuditque ut grauissimae cladis auctori dictatura deferretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ncunabula tulli hostili. agreste
tuguriũ cepit. Ciusdẽ adolescen¬
tia. in pecore pascendo fuit occu¬
pata. ualidior etas. imꝑiũ roma¬
nũ rexit ⁊ duplicauit. Senectus.
excellentissimis decorata. in altis¬
simomaiestatis fastigio fulsit.
uerũ tullus ⁊ simagnꝰ admirabi¬
lis increm̃ti. domesticũ tam̃ exẽ¬
plum ẽ.
ad romanũ imꝑiũ occupandum
fortuna in urbẽ nr̃am aduexit.
alienũ qd̃ ex actu. alieniorem qd̃
ortũ chorinto. fastidiendũ quod
mercatore genitũ. erubescendũ
qd̾ etiã exule demorato natũ patre.
Cȩterũ tam ꝓsꝑm ẽditionis suȩ e¬
uentũ industriosũ. ꝓ inuiso gło¬
sum reddidit. Dilatauit enĩ fi¬
nes. cultũ deoꝵ noui sacerdotii
auxit. numerũ senatꝰ amplifica¬
uit. equestrẽ ordinẽ uberiorẽ re¬
liqͥt. Quȩ q laudũ eiꝰ consũma¬
tio ẽ. preclaris uirtutib effecit.
ne hȩc ciuitas penitentiã ageret.
qd̃ regẽ a finitimis potiꝰ mutuata
eẽt. ꝗͣ desuis legisset.

Expanded text:
ncunabula Tulli Hostili agreste tugurium cepit: eiusdem adulescentia in pecore pascendo fuit occupata: ualidior aetas imperium Romanum rexit et duplicauit: senectus excellentissimis decorata in altissimo maiestatis fastigio fulsit. Verum Tullus etsi magnum admirabilis incrementi, domesticum tamen exemplum est: ad Romanum imperium occupandum fortuna in urbem nostram aduexit, alienum, quod † exactu, alieniorem, quod ortum Corintho, fastidiendum, quod mercatore genitum, erubescendum, quod etiam exule Demarato natum patre. ceterum tam prosperum condicionis suae euentum industria sua pro inuidioso gloriosum reddidit: dilatauit enim fines, cultum deorum nouis sacerdotiis auxit, numerum senatus amplificauit, equestrem ordinem uberiorem reliquit, quaeque laudum eius consummatio est, praeclaris uirtutibus effecit ne haec ciuitas paenitentiam ageret, quod regem a finitimis potius mutuata esset quam de suis legisset.
Abbreviated transcription (Latin):
LxIII Quedã nulla arte effici posse.
Sue quemq artis optimũ &
auctorẽ ẽẽ & disputatorem.¬
lxui decupiditate glorie.¬
Lxuii Quȩ cuiq magnifica c̃tiger.¬
lxuiii de luxuria & libidine.¬
lxix de crudelitate.¬
lxx De ira aut odio.¬
lxxi de auaricia.¬
lxxii De suꝑbia & potentia.
lxxiiii. Dẽ ui & seditione.¬

Expanded text:
 Quędam nulla arte effici posse, Suę quenque artis optimum et actorem et disputatoremDe cupiditate gloriae Quae cui magnifica contigerIII De luxuria et libidine De crudelitate De ira aut odio De auaritia De superbia et impotentia  De ui et seditione
Abbreviated transcription (Latin):
e fanis sustulit. qđq in his more
greciȩ scriptũ erat bonoꝵ deorũ
eas eẽ. uti sebonitate eoꝵ p̃dicaũ.
Idem uictorias aureas & pate¬
ras. & coronas. quȩ symulachroꝵ
porrectis manib sustinebãtur tol¬
lebat. & eas se acciꝑe ñ auferre dice¬
bat. ꝑquã stultũ eẽ argum̃tando.
a quib bona p̃camur. abhis por¬
rigentib nolle sumere. Qui tã &¬
si debita supplicia ñ exsoluit. de¬
decore tam̃ filii mortuus penas re-¬
pendit. qͣs uiuus effugerat. Len¬
to enĩ gradu aduindictã sui diui¬
na ꝑcedit ira: tarditatẽq supplicii
grauitate pensat.
n quã ne incideret thimasitheus
liparitanoꝵ pͥnceps. consilio sibi
aliter atq uniuersȩ patriȩ utili
ꝓuidit exemplo. Excepta namq
in freto a ciuib suis piraticã exer¬
centib magni pondis aurea cra¬
thera. quã romani pithio apolli¬
ni decimarũ noĩe dicauerant. in¬
citato ad eã partiendã popło. ut

Expanded text:
e fanis sustulit, quodque in his more e fanis sustulit, quodque in his more Graeciae scriptum erat bonorum deorum eas esse, uti se bonitate eorum praedicauit. idem Victorias aureas et pateras et coronas, quae simulacrorum porrectis manibus sustinebantur, tollebat et eas se accipere, non auferre dicebat, perquam stultum esse argumentando, a quibus bona precamur, ab his porrigentibus nolle sumere. qui, tametsi debita supplicia non exsoluit, dedecore tamen fili mortuus poenas pependit, quas uiuus effugerat: lento enim gradu ad uindictam sui diuina procedit ira tarditatemque supplicii grauitate pensat. In quam ne incideret Timasitheus Liparitanorum princeps † consilio sibi aliter atque uniuersae patriae utili prouidit exemplo: excepta namque in freto a ciuibus suis piraticam exercentibus magni ponderis aurea cratera, quam Romani Pythio Apollini decimarum nomine dicauerant, incitato ad eam partiendam populo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
masinissȩ. animo. ꝗͣ punico san¬
guni conueniens. Quãꝗͣ qͥd at¬
tinet mores natione ꝑpend: In
media barbaria ortus. sacrilegiũ
alienũ rescidit.
Syracusis genitus dionysius tot
sacrilegia sua qͦt iam recognos¬
cimꝰ iocosis dictis ꝓsequi. uolup¬
tatis locoduxit. Fano enĩ ꝓserpi¬
nȩ spoliato locris. cũ ꝑ altũ scdo
uento classe ueheretur. ridens.
amicis uidetis ne ait ꝗͣ bona na¬
uigatio ab ipsis diis immortalib
sacrilegis tribuat᷑: Detracto etiã
ioui olympio magni ponderis
aureo amiculo. quo eũ tyrannꝰ
gelo e manubiis chartaginensi¬
um ornauerat. iniectoq ei laneo
pallio. dix̃. ȩstate guem ẽẽ aureũ
amiculũ hẏeme frigidũ. lancũ
autẽ ad utrũq tempꝰ anni aptiꝰ
dem epidauriȩ esculapio
barbã aureã demi iussit. qđ af¬
firmaret ñ conuenire patrem
apollinẽ inberbem: ipsũ barba¬
tum conspiei.
Idem m̃sas argenteas atq aureaᷤᷤ

Expanded text:
magis Masinissae animo quam Punico sanmagis Masinissae animo quam Punico sanguini conueniens! Quamquam quid attinet mores natione perpendi? in media barbaria ortus sacrilegium alienum rescidit: Syracusis genitus Dionysius tot sacrilegia sua, quot iam recognoscemus, iocosis dictis prosequi uoluptatis loco duxit: fano enim Proserpinae spoliato Locris, cum per altum secundo uento classe ueheretur, ridens amicis 'uidetisne' ait 'quam bona nauigatio ab ipsis dis inmortalibus sacrilegis tribuatur?' detracto etiam Ioui Olympio magni ponderis aureo amiculo, quo eum tyrannus Gelo e manubiis Karthaginiensium ornauerat, iniectoque ei laneo pallio dixit aestate graue esse aureum amiculum, hieme frigidum, laneum autem ad utrumque tempus anni aptius. idem Epidauri Aesculapio barbam auream demi iussit, quod adfirmaret non conuenire patrem Apollinem inberbem, ipsum barbatum conspici. idem mensas argenteas atque aureas
Abbreviated transcription (Latin):
genere morbi consumptꝰ ẽ. Pecu
Quȩ qđ ad publii lȩmini facinꝰ
ꝑtinuit. bene a patrib conscͥptis
uindicata. Qd ad uiolentas regiᷤᷤ
pẏrrisordes attinuerat. se ipsa
potenter atq efficaciter defen¬
dit. Coactis enĩ locrensib. ex theᷤ¬
auro eiꝰ magnã illi pecuniã dare.
cũ onustus nefaria p̃da nauiga.¬
ret. ui subitȩ tempestatis tota
cũ classe uicinis dee littorib il¬
lisus est. In qͥb pecunia incolu¬
mis reꝑta scĩssimi thesauri cu-¬
stodiȩ restituta ẽ.¬
At ñ similiter masinissa rex. cuiꝰ
cũ p̃fectus classis melitã appuliss
& ȩque ex fano iunonis dentes e¬
burneos eximiȩ magnitudinis
sublatos ad eũ ꝓdono attulisset.
ut cõꝑit uñ eẽnt aduecti. quinq¬
remi reportandos melitã inq tẽ¬
plũ iunonis collocandos curaũ.
insculptos gentis suȩ litt̾is. signi¬
ficantib regẽ ignorantẽ eos acce¬
pisse. libent̃ deȩ reddidisse. factũ

Expanded text:
genere morbi consumptus est, pecgenere morbi consumptus est, pecQuae, quod ad Plemini facinus pertinuit, bene a patribus conscriptis uindicata, quod ad uiolentas regis Pyrri sordes attinuerat, se ipsa potenter atque efficaciter defendit: coactis enim Locrensibus ex thesauro eius magnam illi pecuniam dare, cum onustus nefaria praeda nauigaret, ui subitae tempestatis tota cum classe uicinis deae litoribus inlisus est, in quibus pecunia incolumis reperta sanctissimi thesauri custodiae restituta eAt non similiter Masinissa rex. cuius cum praefectus classis Melitam appulisset et aeque ex fano Iunonis dentes eburneos eximiae magnitudinis sublatos ad eum pro dono adtulisset, ut conperit unde essent aduecti, quinqueremi reportandos Melitam inque templo Iunonis conlocandos curauit, insculptos gentis suae litteris significantibus regem ignorantem eos accepisse, libenter deae reddidisse. factum
Abbreviated transcription (Latin):
ret. & adhuc suꝑantib ĩpunita¬
tẽ consimilis iniurix pareret.
suãq uenerationẽ quã apud co-¬
lentes maximã semꝑ habuerat.
ds̃ multiplieauit.
Q̾ autẽ fuluiꝰ flac̃. ĩpune ñ tulit.
qđ in censura tegulas marmore¬
as ex iunonis laciniȩ tẽplo in edẽ
fortunȩ equestris quã romȩ faci¬
ebat transtulit. Negat᷑ enĩ post
hoc factũ mente constitisse. Qͥn
etiã ꝑ sũmã ȩgritudinẽ animi
expirauit. cũ ex duob filiis in
illẏrico militantib alterũ de¬
cessisse alterũ grauit audisset
affectũ. Cuiꝰ casu motus senatꝰ.
tegulas locros reportandas cura¬
uit. decretiq circũspectissima
scĩtate. ĩpiũ opus censoris retex¬
uit. Tam mehercule. qͣm . p̃. le¬
mini legati scipionis in thesau¬
ro ꝓserpinȩ spoliando sceleratã
auariciã. iusta animaduersio
uindicauit. Cũ enĩ eũ uinctum
romã ꝑtrahiiussisset. ante cau¬
sȩ dictionẽ in carcere teterrimo

Expanded text:
ret et adhuc superantibus inmunitaret et adhuc superantibus inmunitatem consimilis iniuriae pareret suamque uenerationem, quam apud colentes maximam semper habuerat, † dis multiplicauit. Q. autem Fuluius Flaccus inpune non tulit, quod in censura tegulas marmoreas ex Iunonis Laciniae templo in aedem Fortunae equestris, quam Romae faciebat, transtulit: negatur enim post hoc factum mente constitisse. quin etiam per summam aegritudinem animi expirauit, cum ex duobus filiis in Illyrico militantibus alterum decessisse, alterum grauiter audisset adfectum. cuius casu motus senatus tegulas Locros reportandas curauit decretique circumspectissima sanctitate inpium opus censoris retexuit: 8 tam me hercule quam Plemini legati Scipionis in thesauro Proserpinae spoliando sceleratam auaritiam iusta animaduersione uindicauit: cum enim eum uinctum Romam pertrahi iussisset, † qui ante causae dictionem in carcere taeterrimo
Abbreviated transcription (Latin):
ipso adsignatũ uelut hereditari¬
um obtinuerant. auctore appio
censore adhumile seruoꝵ mini
erant numero suꝑ xxx puberes.
intra annũ extinctist̃. nomenq
potitiũ in xii. familias diuisũ ꝓpe
interitus. Appius uͦ luminib cap¬
tus est.
cer etiã sui numinis uindex a-¬
pollo qͥ chartagine a romanis
oppressa. ueste aurea nudatꝰ.
id egit. ut sacͥlege manꝰ inter
fragm̃ta eiꝰ abscisȩ inuenirent᷑.
Nec minꝰ efficax ultro contẽptȩ
religionis filiꝰ quoq eiꝰ esculapiꝰ.
qͥ consecͣtũ templosuolucũ. a tu¬
rullio p̃fecto antonii ad naues ei
faciendas magna ex parte succi¬
sum. int̾ ipsũ nefariũ ministe¬
riũ deuictis partib antonii ĩꝑio
cȩsaris morti destinatũ turulliũ
manifestis numinis sui uiribus
in eũ locũ quẽ uiolauerat tͣxit.
effecit q ut ibi potissimũ a mili¬
tib cȩsarianis occisus. eodẽ exitio
& euersis iam arborib penas lue¬

Expanded text:
ipso adsignatum uelut hereditariipso adsignatum uelut hereditarium optinuerant, auctore Appio censore ad humile seruorum puberant numero super XXX, puberes intra annum extincti sunt nomenque Potitium in XII familias diuisum † prope interiit, Appius uero luminibus captus est. Acer etiam sui numinis uindex Apollo, qui Karthagine a Romanis oppressa ueste aurea nudatus id egit ut sacrilegae manus inter fragmenta eius abscisae inuenirentur. Nec minus efficax ultor contemptae religionis filius quoque eius Aesculapius, qui consecratum templo suo lucum a Turullio praefecto Antonii ad naues ei faciendas magna ex parte succisum , inter ipsum nefarium ministerium deuictis partibus Antonii, imperio Caesaris morti destinatum Turullium manifestis numinis sui uiribus in eum locum, quem uiolauerat, traxit effecitque ut ibi potissimum a militibus Caesarianis occisus eodem exitio et euersis iam arboribus poenas lue
Abbreviated transcription (Latin):
penates meroris exꝑtes erant.
Itaq matres ac filiȩ coniugesq
ac sorores nuꝑ int̾fectoꝵ. abster¬
sis lacrimis depositisq doloris
insignib. candidam induere
uestẽ. & aris thura dare coactest̃
Qua quide constantia optinen¬
de religionis magnus celestibus
iniectus est rubor. ulteriꝰ aduer¬
suseam seuiendi gentẽ. quȩ ne
iniuriarũ quidẽ acerbitate ab
eoꝵ cultu absterreri potuert̃.
De neglecta religione.
reditum ẽ uarronẽ consulem
apud cannas cũ cartaginensib
tam infelicit̃ dimicasse. ob irã
iunonis. qđ cũ ludos circenses
edilis faceret. in iouis optimi
maximi tẽplo eximia facie pu¬
rũ histrionẽ ad excubias tenen¬
das posuisset. Qđ factũ post a¬
liquot annos memoria repetitũ.
sacrificiis expiatũ est.
MPercules qͦ. detractȩ religionis suȩ
& grauẽ & manifestã penã exegis¬
se traditur. Nã cũ potitii. sacroꝵ
eiꝰ ritũ quẽ ꝓdono genti eoꝵ ab

Expanded text:
penates maeroris expertes erant. penates maeroris expertes erant.  matres ac filiae coniugesque et sorores nuper interfectorum abstersis lacrimis depositisque doloris insignibus candidam induere uestem et aris tura dare coactae sunt. qua quidem constantia optinendae religionis magnus caelestibus iniectus est rubor ulterius aduersus eam saeuiendi gentem, quae ne iniuriarum quidem acerbitate ab eorum cultu absterreri potuerit. DE NEGLECTA RELIGIONE Creditum est Varronem consulem apud Cannas cum Karthaginiensibus tam infeliciter dimicasse ob iram Iunonis, quod, cum ludos circenses aedilis faceret, in Iouis optimi maximi tensa eximia facie puerum histrionem ad exuuias tenendas posuisset. quod factum, post aliquot annos memoria repetitum, sacrificiis expiatum est. Hercules quoque detractae religionis suae et grauem et manifestam poenam exegisse traditur: nam cum Potitii sacrorum eius ritum, quem pro dono genti eorum ab
Abbreviated transcription (Latin):
diis hasdrubalis & xantippi lace¬
demonii ducis ad miserabilẽ
captiui fortunã deductus. ac
ex se & uno & sene. cõplures pe-¬
noꝵ iuuenes pensaret᷑. in contͣ¬
rium dato consilio charthaginẽ
petit. ñ qđ ignarus ad ꝗͣ crude¬
les merito quoq sibi infestos dos
reuerteretur. uerũ quia his iu¬
rauerat si captiui eoꝵ redditiñ
forent. ad eos sese rediturũ. Po¬
tuert̃ ꝓfecto dii immortales ef¬
feratã mitigare sȩuitiã. Cȩterũ
quo clarior eẽt atilii gła. char¬
taginenses morib suis uti passi
sunt. tertio punico bello religi¬
osissimi sp̃c tam crudelit uexa¬
ti. urbis eoꝵ interitu. iusta exac¬
turi piacula. Quanto nr̃e ciui¬
tatis senatus uenerabilior in
deos. qui post cannensem cla¬
dem decreuit ne matronȩ ultͣ
tricesimũ diẽ luctus suos exten¬
derent. uti ab his sacra cęreris
ꝑagi possent. Quia maiore pene
romanarũ uiriũ parte in execra¬
bili ac diro solo iacente. nulliuis

Expanded text:
diis Hasdrubalis et Xantippi Lacediis Hasdrubalis et Xantippi Lacedaemonii ducis ad miserabilem captiui fortunam deductus ac ex se et uno et sene conplures Poenorum iuuenes pensarentur, in contrarium dato consilio Karthaginem petiit, non quidem ignarus ad quam crudeles quamque merito sibi infestos deos reuerteretur, uerum quia his iurauerat, si captiui eorum redditi non forent, ad eos sese rediturum. potuerunt profecto dii inmortales efferatam mitigare saeuitiam. ceterum, quo clarior esset Atilii gloria, Karthaginienses moribus suis uti passi sunt, tertio Punico bello religiosissimi spiritus tam crudeliter uexati urbis eorum interitu iusta exacturi piacula. Quanto nostrae ciuitatis senatus uenerabilior in deos! qui post Cannensem cladem decreuit ne matronae ultra tricesimum diem luctus suos extenderent, uti ab his sacra Cereris peragi possent, quia maiore paene Romanarum uirium parte in execrabili ac diro solo iacente nullius
Abbreviated transcription (Latin):
libri reconditi erant latini septẽ
de iure pontificũ. totidẽq gre¬
ci de disciplina sapientiȩ. Lati¬
nos magna diligentia ad seruan¬
dos curauert̃: grecosqͥa aliqͣ ex
parte ad soluendã religionẽ ꝑti¬
nere existimabant᷑. qͦs petiliꝰ p̃r
urbanus ex auctoritate senatus
ꝑuictimarios facto igni in c̃spec¬
tu popłi cremauit. Noluer enim
prisci uiri qͥcquã in hac adseruari
ciuitate. qͦ animi hominũ adoꝵ
cultu auocarentur.
arquiniꝰ autẽ rex .m. tullium
duum uirũ qđ librũ secrata ci
uiliũ sacroꝵ continentẽ custo¬
diȩ suȩ cõmissũ corruptꝰ. petro¬
culleo insutũ in mare abici iussit.
Idq supplicii genus multo post
parricidis lege irrogatũ ẽ. iustis¬
sime qͥdẽ. quia pari uindicta pa-¬
rentũ ac deoꝵ uiolatio expianda
Sed quȩ ad custodiã
religionis attinent. nescio an
om̃s .m. atilius regulus p̃cesserit.
qui ex uictore speciosissimo. insi¬

Expanded text:
libri reconditi erant Latini septem libri reconditi erant Latini septem de iure pontificum totidemque Graeci de disciplina sapientiae, Latinos magna diligentia adseruandos curauerunt, Graecos, quia aliqua ex parte ad soluendam religionem pertinere existimabantur, Q. Petilius praetor urbanus ex auctoritate senatus per uictimarios facto igni in conspectu populi cremauit: noluerunt enim prisci uiri quidquam in hac adseruari ciuitate, quo animi hominum a deorum cultu auocarentur. Tarquinius autem rex M. Atilium duumuirum, quod librum secreta rituum ciuilium sacrorum continentem, custodiae suae conmissum corruptus Petroculleo insutum in mare abici iussit, idque supplicii genus multo post parricidis lege inrogatum est, iustissime quidem, quia pari uindicta parentum ac deorum uiolatio expianda est. Sed quae ad custodiam religionis adtinent, nescio an omnes M. Atilius Regulus praecesserit, qui ex uictore speciosissimo insi
Abbreviated transcription (Latin):
licȩ statu. ꝑinde ac florente an¬
te coluert̃. Quarũ agreste illud
& sordidius plaustrum tẽpesti¬
ue capax. cuiuslibet fulgentis¬
simi currus triumphalis. uł ȩ
quauerit głam uł antecesserit.
adem rei publice tẽpestatȩ
g. fabius dorso suo memorabile
exemplũ seruatȩ religionis de¬
dit. Namq gallis capitoliũ ob¬
sidentib. ne statũ fabiȩ gentis
sacrificiũ interrũꝑet᷑. gabinori¬
tu cinctus. manib humerisq
sacra gerens. ꝑ medias hostium
stationes in quirinalẽ collẽ ꝑue¬
nit. Ubi om̃ĩb sollemni more ꝑ¬
actis. in capitoliũ ꝓpt̾ diuinam
uenerationẽ uictriciũ armoꝵ
ꝑinde ac uictor redit.
Magna conseruandȩ religionis
etiã publio cornelio bebio pam¬
philo cons. apud maiores nros
acta cura ẽ. Si quidẽ in agrolu
ciipetiliiscribȩ sub ianiculo cul¬
torib t̾rã altius uersantib. dua¬
b arcis lapideis reꝑtis quarũ in
altera scriptura indicabat corpꝰ
numȩ pompilii fuisse: in altera

Expanded text:
licae statu perinde ac florente sancte coluerunt. quorum agreste illud et sordidius plaustrum tempestiue capax cuiuslibet fulgentissimi triumphalis currus uel aequauerit gloriam uel antecesserit. Eadem rei publicae tempestate C. Fabius Dorsuo memorabile exemplum seruatae religionis dedit: namque Gallis Capitolium obsidentibus, ne statum Fabiae gentis sacrificium interrumperetur, gabino ritu cinctus, manibus umerisque sacra gerens per medias hostium stationes in Quirinalem collem peruenit. ubi omnibus sollemni more peractis in Capitolium prope diuina ueneratione uictricium armorum perinde uictor rediit. Magna conseruandae religionis etiam P. Cornelio Baebio Tamphilo consulibus apud maiores nostros acta cura est. si quidem in agro L. Petili scribae sub Ianiculo cultoribus terram altius uersantibus, duabus arcis lapideis repertis, quarum in altera scriptura indicabat corpus Numae Pompili fuisse, in altera
Abbreviated transcription (Latin):
iestatis conspici decus uoluit. Q¬
ꝓpt̃ ñ dubitauert̃ sacris imꝑia
seruire. ita se humanarũ rerũ
futura regim̃ existimantia. si di¬
uinȩ potentiȩ bene atq c̃stanter
fuissent famulata. Qđ animi
indiciũ. in priuatoꝵ qͦ pectorib
uersatum est.
rbe enĩ a gallis capta. cũ flamen
quirinales uirginesq uestales
sacra onere partito ferrent. easq
pontẽ subliciũ transgressas. et
cliuum qui duc̃ ad ianiculũ des¬
cendere incipientes. L. aluamꝰ
plaustro coniugẽ & liberos ueheis
aspexisset. ꝓpior publicȩ religioi
ꝗͣ priuatȩ caritati. suis ut plau¬
stro descenderent imꝑauit. atq
ad id uirgines & sacra ĩposita o¬
misso cepto itinere cȩretem oppi¬
dũ ꝑuexit. Ubi cũ sũma uenera¬
tione recepta. grata memoria ad
hoc usq tempus hospitalẽ huma.¬
nitatẽ testatar. Inde enĩ institu¬
tũ est. sacra cęrimonias uocari.
quia ceretani ea in fracto rei pub

Expanded text:
iestatis conspici decus uoluit. qiestatis conspici decus uoluit. quapropter non dubitauerunt sacris imperia seruire, ita se humanarum rerum futura regimen existimantia, si diuinae potentiae bene atque constanter fuissent famulata. Quod animi iudicium in priuatorum quoque pectoribus uersatum est: urbe enim a Gallis capta, cum flamen Quirinalis uirginesque Vestales sacra onere partito ferrent, easque pontem sublicium transgressas et cliuum, qui ducit ad Ianiculum, ascendere incipientes L. Albanius plaustro coniugem et liberos uehens aspexisset, propior publicae religioni quam priuatae caritati suis ut plaustro descenderent inperauit atque in id uirgines et sacra inposita omisso coepto itinere Caere oppidum peruexit, ubi cum summa ueneratione recepta. grata memoria ad hoc usque tempus hospitalem humanitatem testatur: inde enim institutum est sacra caerimonias uocari, quia Caeretani ea infracto rei pub
Abbreviated transcription (Latin):
b diis recte dicari. futurũ enim
siqͥd ꝓdigii in ea accidisset ne di¬
nosceretur utri rem diuinã fieri
oporteret. nec duob nͥ certis diis
una sacrificari solere. Ca pontifi¬
cũ admonitione effectũ est. ut
marcellas separatis edib honoriᷤ
ac uirtutis simulachra statue¬
ret. Neq aut collegio pontificũ
auctoritas amplissimi uiri. aut
marcello adiectio impensȩ ĩpe¬
dim̃to fuit. quominus religio¬
nib suus tenor suaq obseruatio
redderetur.
Obruit᷑ tot etiã illustrib consula¬
rib . l. furius bibaculus. exẽpli¬
q locũ uix post marcellũ inuenit.
S pii simul ac religiosi animi
laude fraudandus ñ ẽ. qui p̃tor
a patre suo collegii salioꝵ magistͦ.
iussus. sex lictorib p̃cedentibus
arma ancilia tulit. quãus ua¬
cationẽ huiꝰ officii honoris bene¬
ficio haberet. Omĩa nãq post re¬
ligionẽ ponenda semꝑ nr̃a ciuitaᷤᷤ
duxit. etiã in quib summȩ ma¬

Expanded text:
bus diis recte dicari: futurum enim, bus diis recte dicari: futurum enim, si quid prodigii in ea accidisset, ne dinosceretur utri rem diuinam fieri oporteret, nec duobus nisi certis diis una sacrificari solere. ea pontificum admonitione effectum est ut Marcellus separatis aedibus Honoris ac Virtutis simulacra statueret, neque aut collegio pontificum auctoritas amplissimi uiri aut Marcello adiectio inpensae inpedimento fuit quo minus religionibus suus tenor suaque obseruatio redderetur. Obruitur tot et tam inlustribus consulatibus L. Furius Bibaculus exemplique locum uix post Marcellum inuenit, sed pii simul ac religiosi animi laude fraudandus non est. qui praetor a patre suo collegii Saliorum magistro iussus sex lictoribus praecedentibus arma ancilia tulit, quamuis uacationem huius officii honoris beneficio haberet: omnia namque post religionem ponenda semper nostra ciuitas duxit, etiam in quibus summae ma
Abbreviated transcription (Latin):
flãminio magisteriũ eqͥtũ depo¬
nendi causam prebuit.
Adiciendũ his. qđ .p. licinio pont̃
maximo. uirgo uestalis quia qͣ¬
dã nocte parũ diligens et̃ni igniᷤ
custos fuisset. digna uisa ẽ quȩ
flagro admoneret᷑. Maxime uͦ
uirginis emiliȩ discipulã ex¬
tincto igne tutã ab om̃i repre¬
hensione uestȩ num̃ prestitit.
Qua adorante cũ carbasũ quẽ
optimũ habebat foculo imposu¬
isset: subito ignis emicuit.
Non mirũ gͥ si ꝓ eo imꝑio augen¬
do custodiendoq ꝑtinax eorũ
indulgentia deoꝵ semꝑ excubu¬
it: qđ tam scrupulosa cura par¬
uula quoq mom̃ta religionis
examinari uident᷑. qͥa numqͣm
remotos ab exactissimo cultu ceri¬
momarũ ocłos habuisse nr̃a ci¬
uitas ex istimanda ẽ. In qua cũ
marcellus qͥntũ consulatũ gereis.
deinde syracusis potitꝰ. nuncu¬
patis debitũ uotis consecrare uel¬
let. a collegio pontificũ impedi¬
tus ẽ. negante unã cellam duo¬

Expanded text:
Flaminio magisterium equitum depoFlaminio magisterium equitum deponendi causam praebuit. Adiciendum his quod P. Licinio pontifici maximo uirgo Vestalis, quia quadam nocte parum diligens ignis aeterni custos fuisset, digna uisa est quae flagro admoneretur. Maximae uero uirginis Aemiliae discipulam extincto igne tutam ab omni reprehensione Vestae numen praestitit. qua adorante, cum carbasum, quem optimum habebat, foculo inposuisset, subito ignis emicuit. Non mirum igitur, si pro eo imperio augendo custodiendoque pertinax deorum indulgentia semper excubuit, quo tam scrupulosa cura paruula quoque momenta religionis examinari uidentur, quia numquam remotos ab exactissimo cultu caerimoniarum oculos habuisse nostra ciuitas existimanda est. in qua cum M. Marcellus quintum consulatum gerens deinde Syracusis potitus nuncupatis debitum uotis consecrare uellet, a collegio pontificum inpeditus est, negante unam cellam duo
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ: religioniq summũ ĩꝑiũ
cessit. quo tuto se postumius mar¬
tio certamini cõmissurus ñ uide¬
batur. cęrimoniis martis deserti.
audabile duodecĩ fasciũ
religiosũ obsequiũ. laudabilior
qͣtuor & xx. in consimili re obedi¬
entia. A tiberio enĩ graccho ad
collegiũ augurũ literis ex ꝓuin¬
cia missis. quib significabat se
cũ libros ad saera popłi ꝑtinenteᷤᷤ
legeret. animaduertisse uitio
tabernaculũ captũ. comitiis cor¬
sularib quȩ ipse fecissit. eaq re
ab augurib. ad senatũ relata.:
iussu eius gaius figulus ẽ gallia.
scipionasica e corsica romã redie¬
runt. & se consulatu abdicauert̃.
exta parũ curiose ad mota doꝵ
ĩmortaliũ. uariis temporib belł̃¬
q diuersis. flaminio abire iussi
sunt: coactiq etiã. At sulpicio
inter sacrificandũ e capite apex
ꝓlapsus. eidem sacerdotiũ abstu-¬
lit. Occentusq soricis auditus.
fabio maximo dictaturã. gaio

Expanded text:
non est, religionique summum imperium non est, religionique summum imperium cessit, quod tuto se Postumius Martio certamini conmissurus non uidebatur caerimoniis Martis desertis. Laudabile duodecim fascium religiosum obsequium, laudabilior quattuor et XX in consimili re oboedientia: a Tiberio enim Graccho ad collegium augurum litteris ex prouincia missis, quibus significabat se, cum libros ad sacra populi pertinentes legeret, animaduertisse uitio tabernaculum captum comitiis consularibus, quae ipse fecisset, eaque re ab auguribus ad senatum relata iussu eius C. Figulus e Gallia, Scipio Nasica e Corsica Romam redierunt et se consulatu abdicauerunt. exta parum curiose admota deorum inmortalium aris uariis temporibus bellisque diuersis flaminio abire iussi sunt coactique etiam. At Q. Sulpicio inter sacrificandum e capite apex prolapsus idem sacerdotium abstulit, occentusque soricis auditus Fabio Maximo dictaturam, C.
Abbreviated transcription (Latin):
seruandȩ s etiã amplificandȩ re¬
ligionis fuit. ut florentissima tũ
& opulentissima ciuitate. decem
pͥncipũ filii senatus consulto.
singulis ȩtruriȩ popłis ꝑcipien¬
dȩ sacroꝵ disciplinȩ gr̃a trade¬
rentur. Cȩreriq quã more grȩco
uenerari instituerant. sacerdo¬
tẽ auelia. cũ idoppidũ nondum
eiuitatis accepisset nom̃. calcita¬
na peterent. uł ut alii dicunt
calliphenan. ne deȩ uetustis ri¬
tib perita deesset antistes. Cuiꝰ
cũ inurbe pulcherrimũ tẽplum
haberent. gracconutu moniti
sybillinis libris ut uetustissimã
cȩrerẽ placarent: hennã qm̃ sacͣ
eius inde orta credebant .xu.ui¬
ros ad eam ꝓpiciandã miserunt.
Item matri deum sȩpe numero
imꝑatores nr̃i cõpotes uictoriarũ
suscepta uota pessinuntẽ ꝓfecti
soluerunt.
consulem eundẽq flaminẽ mar¬
tialem. adbellum gerendũ affri¬
cã petentẽ. ne a sacris discederet.
multa dicta urbẽ egredi passus

Expanded text:
seruandae sed etiam amplificandae reseruandae sed etiam amplificandae religionis fuit, ut florentissima tum et opulentissima ciuitate decem principum filii senatus consulto singulis Etruriae populis percipiendae sacrorum disciplinae gratia traderentur, Cererique, quam more Graeco uenerari instituerant, sacerdotem a Velia, cum id oppidum nondum ciuitatem accepisset, nomine Calliphanam peterent uel, ut alii dicunt, Calliphoenam, ne deae uetustis ritibus perita deesset antistes. Cuius cum in urbe pulcherrimum templum haberent, Gracchano tumultu moniti Sibyllinis libris ut uetustissimam Cererem placarent, Hennam, quoniam sacra eius inde orta credebant, Xuiros ad eam propitiandam miserunt. item Matri deum saepe numero imperatores nostri conpotes uictoriarum suscepta uota Pessinuntem profecti soluerunt. ostumium consulem eundemque flaminem Martialem ad bellum gerendum Africam petentem, ne a sacris discederet, multa dicta urbem egredi passus
Abbreviated transcription (Latin):
cipia traxerunt. mea paruitas
eo iustius ad fauorem tuũ de¬
cucurrerit. quo cȩtera diuini¬
nitas opinione colligit᷑. tua. p̃¬
senti fide pat̃no auitoq sideri
par uidetur. Quoꝵ eximio ful¬
gore multũ cȩrimoniis nr̃is in¬
clyte alacritatis accessit. Reli¬
quos enĩ deos accepimꝰ : cęsares
dedimꝰ. Et qm̃ initiũ acultu
deoꝵ petere in animo ẽ: de con
monias pontificũ scientia be¬
ne gerendarũ rerũ. auctorita¬
te augurũ. obseruatione apol¬
linis. predicatione uatũ. libriᷤ
portentoꝵ depulsis. & rustica diᷤ¬
ciplina explicari uoluert̃.
Prisco etiã instituto. rebus diui¬
nis opera datur. cũ aliqͥd com¬
mendandũ est: precatione. cũ
exposcendũ: uoto. cũ soluendũ:
gratulationes. cũ inqͥrendum:
uł extis uł sortib inperito.
Cũ sollempni ritu ꝑ agendum:
sacrificio. quo etiã ostentoꝵ ac
fulgurũ denuntiationes ꝓcu¬
rantur.
Tantũ autẽ studiũ antiqͥs ñ solũ

Expanded text:
cipia traxerunt, mea paruitas cipia traxerunt, mea paruitas eo iustius ad fauorem tuum decucurrerit, quo cetera diuinitas opinione colligitur, tua praesenti fide paterno auitoque sideri par uidetur, quorum eximio fulgore multum caerimoniis nostris inclitae claritatis accessit: reliquos enim deos accepimus, Caesares dedimus. et quoniam initium a cultu deorum petere in animo est, de conmonias pontificum scientia, bene gerendarum rerum auctoritates augurum obseruatione, Apollinis praedictiones uatum libris, portentorum depulsiones Etrusca disciplina explicari uoluerunt. prisco etiam instituto rebus diuinis opera datur, cum aliquid conmendandum est, precatione, cum exposcendum, uoto, cum soluendum, gratulatione, cum inquirendum uel extis uel sortibus, inpetrito, cum sollemni ritu peragendum, sacrificio, quo etiam ostentorum ac fulgurum denuntiationes procurantur. Tantum autem studium antiquis non solum
Abbreviated transcription (Latin):
TOS MEMOrabiiUM¬
RBIS RoMe exte¬
rarumq gentiũ
facta simul ac di¬
cta memoratu
digna. quȩ apud
alios latius diffusa sunt quã ut
breuiter cognosci possint. ab illu¬
strib electa auctorib deligere
constitui. ut documenta sume¬
re uolentib longe inquisitioĩs
labor absit. Nec michi cuncta cõ¬
plectendi cupido incessit. Quiᷤ
enĩ om̃is eui gesta modico uolu¬
minũ numero comp̃henderit:
Aut quis compos mentis. dome¬
sticȩ ꝑegrineq historiȩ seriem.
felici suꝑiori stili conditã. uel
attentiore cura uel prestantiori
facundia traditurũ se speraue¬
rit: Te gͥ huic cepto penes quẽ
hominũ deoꝵq consensus maris
ac terrȩ regimen eẽ uoluit. cer¬
tissima salus patriȩ cęsar inuo¬
co. cuiꝰ celesti ꝓuidentia uirtu¬
tes de quib dicturus sum benig¬
nissime fouentur. uitia seueris¬
sime uindicantur. Nam si pͥsci
oratores ab ioue optimo maximo
bene exorsi sunt. si excellentissi¬
mi uates a numine aliquo pͥn¬

Expanded text:
ta Memorabirbis Romae exterarumque gentium facta simul ac dicta memoratu digna, quae apud alios latius diffusa sunt quam ut breuiter cognosci possint, ab inlustribus electa auctoribus digerere constitui, ut documenta sumere uolentibus longae inquisitionis labor absit. nec mihi cuncta conplectendi cupido incessit: quis enim omnis aeui gesta modico uoluminum numero conprehenderit, aut quis compos mentis domesticae peregrinaeque historiae seriem felici superiorum stilo conditam uel adtentiore cura uel praestantiore facundia traditurum se sperauerit? te igitur huic coepto, penes quem hominum deorumque consensus maris ac terrae regimen esse uoluit, certissima salus patriae, Caesar, inuoco, cuius caelesti prouidentia uirtutes, de quibus dicturus sum, benignissime fouentur, uitia seuerissime uindicantur: nam si prisci oratores ab Ioue optimo maximo bene orsi sunt, si excellentissimi uates a numine aliquo prin
Abbreviated transcription (Latin):
Aristotiles uͦ sup̃mȩ uitȩ reliqͥas se¬
nilib ac rugosis m̃bris in summo
litterarũ otio uix custodiens. adeo
ualenter ꝓsalute patͥȩ incubuit.
ut eã ab hostilib armis solo equatã
in lectulo atheniensi iacens. eqͥdẽ
macedonũ manib quib abiecta
uersa alexandri. ꝗͣ restituta ari¬
stotilis notũ est opus. Patet gͦ qͣ be¬
nigne qͣq ꝓfuse pietatis hoĩes ex¬
titerint. scĩssimisq naturȩ legib
mirificoꝵ etiã exemploꝵ clara mun¬
dosuscripsit ubertas.¬
De parentũ amore & indulgen¬
tia in liberos.

Expanded text:
Aristoteles uero, supremae uitae reliquias seAristoteles uero, supremae uitae reliquias senilibus ac rugosis literarum otio vix custodiens, adeo valenter pro salute patrie incubuit, ut eam ab hostibus armis solo equatam, iMacedonum manibus, quibus abiecta uersa Alexandri quam restituta Aristotelis notum est opus. patet ergo quam benignae quamque profusae pietatis etiterint, sanctissimisque naturae legibus mirificorum etiam exemplorum † clara mundo suscripsit ubertaDE PARENTVM AMORE ET INDVLGENTIA IN LIBEROS
Abbreviated transcription (Latin):
gressu. in longiꝰ ꝓmotis t̾minis.
Qd̾ cũ intellexissent cyrenensiũ
iuuenes. dui de fallacia eoꝵ questi
postremo acerbitatẽ conditionis
iniuria discutere conatist̃. Dixe¬
rt̃ namq siceũ finẽ ratũ fore. si
philenii uiuos ibi se obrui passi
ẽẽnt. S c̃silio euentꝰ ñ respondit.
Illi enĩ nulla int̃posita mora. cor¬
terminos ẽẽ maluert̃. bene iacent.
manib & ossib siuis dilatato puni¬
co imꝑio.
Ubi sunt suꝑbȩ kartaginis alta me¬
nia: Ubi maritima gła inclyti
portus: Ubicunctis littorib ter¬
ribilis classis: Ubi tot exercitus:
Ubi tantꝰ equitatꝰ: ubi ĩmenso af¬
fricȩ spacio ñ contenti sp̃e: Omĩa
ista. duob scipionib fortuna par¬
tita ẽ. At philenoꝵ egregii facti me¬
moriã. ne patriȩ quidẽ interitꝰ ex¬
tinxit. Nichil ẽ gͥ excepta uirtute
qd̾ mortali aĩo ac manu ĩmortale
queri possit. Iuuenali ardore ple¬
na hec pietas.

Expanded text:
gressu in longius promotis terminis. gressu in longius promotis terminis. quod cum intellexissent Cyrenensium iuuenes, diu de fallacia eorum questi postremo acerbitate condicionis iniuriam discutere conati sunt: dixerunt namque sic eum finem ratum fore, si Philaeni uiuos ibi se obrui passi essent. sed consilio euentus non respondit: illi enim nulla interposita mora corterminos esse maluerunt, bene iacent manibus et ossibus suis dilatato Punico imperio. ubi sunt superbae Karthaginis alta moenia? ubi maritima gloria inclyti portus? ubi cunctis litoribus terribilis classis? ubi tot exercitus? ubi tantus equitatus? ubi inmenso Africae spatio non contenti spiritus? omnia ista duobus Scipionibus fortuna partita est: at Philaenorum egregii facti memoriam ne patriae quidem interitus extinxit. nihil est igitur excepta uirtute, quod mortali animo ac manu inmortale quaeri possit. Iuuenali ardore plena haec pietas.
Abbreviated transcription (Latin):
libertatẽ consecutȩ gras debebuis
respondit. Di faciant ut qͣntas
ipse illis debeo. uidear retulisse.
Quẽ affectũ inclytũ destructe ty¬
rannidis opus laude cumulauit.
hemistocles autẽ quẽ uirtus
sua uictorẽ. miuria patriȩ ĩꝑato¬
rem ꝑsarũ fecit. ut se ab ea oppug¬
nanda abstineret. instituto sacri¬
ficio. exceptũ patera tauri sangui¬
nem hausit. ⁊ ante ipsa arma. qͣsi
quędã pietatis clara uictima con¬
cidit. Quo qͥdẽ tã memorabili eiꝰ
excessu. ne greciȩ altero themisto¬
cle opus eẽt effectũ est. Seqͥt᷑ eiꝰdẽ
generis exemplum.
um inter kartaginẽ ⁊ cyrenas de
margine agri ꝑtinacissima con¬
tentio ẽẽt. ad ultimũ placuit u¬
trimq eodẽ tp̃r iuuenes mitti.
⁊ locũ inquẽ hii conuenissent. fi¬
nẽ ambob haberi popłis. uerũ
hoc pactũ. kartaginenses duo fr̃s
noĩe phileni ꝑfidia p̃cucurrert̃.
citra ẽstitutam horã maturato

Expanded text:
libertatem consecutae gratias debebunt?' libertatem consecutae gratias debebunt?' respondit 'di faciant ut quantas ipse illis debeo uidear retulisse'. quo adfectu inclytum destructae tyrannidis opus laude cumulauit. Themistocles autem, quem uirtus sua uictorem, iniuria patriae imperatorem Persarum fecerat, ut se ab ea obpugnanda abstineret, instituto sacrificio exceptum patera tauri sanguinem hausit et ante ipsam aram quasi quaedam pietatis clara uictima concidit. quo quidem tam memorabili eius excessu ne Graeciae altero Themistocle opus esset effectum est. Sequitur eiusdem generis exemplum. cum inter Karthaginem et Cyrenas de modo agri pertinacissima contentio esset, ad ultimum placuit utrimque eodemque tempore iuuenes mitti et locum, in quem hi conuenissent, finem ambobus haberi populis. uerum hoc pactum Karthaginienses duo fratres nomine Philaeni perfidia praecucurrerunt, citra constitutam horam maturato