comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ego in quit ingenio quanto themoistodes fuit ut
obliuionis artem quam memorie malim gratiam q
habeo symonidi illi chio. quem primum ferunt ar¬
tem memorie protulisse. dicunt enin⁊ cum cenaret
granone in thessalia symonides apul Scopam for¬
tunatum hominem &s nobilem cecinisset q id car¬
men quod in eum scripsisset in quo multa ornandi
causa poctarum more in castorem scripta & pollu¬
cem fuissent. nimis illum sordide symonidi dixis.¬
set Sed dimidium eius. ei quod pactus esset pro
illo carmine cdaturum. reliquum a suis tynthari¬
dis quos eque laulasset peteret. si ei uideretur. pau¬
lo post esse ferunt nuntiatum Symonidi ut pro.¬
diret uiuenes stare ad ianuam duos quosdam qui
cum magnopere uocarent. Surrexisse illum ipsus.
prodisse uidisse nenimem. hoc interim spatio cum¬
Conclaue illud ubi epularetur Scopas concidisse
ca ruina ipsum oppressum cum cognatis suis inte¬
risse. quos cum humare uellent sui neq possent

Expanded text:
ego' inquit 'ingenio, quanto Themistocles fuit, ut ego' inquit 'ingenio, quanto Themistocles fuit, ut oblivionis artem quam memoriae malim; gratiamque habeo Simonidi illi Cio, quem primum ferunt artem memoriae protulisse. Dicunt enim, cum cenaret Crannone in Thessalia Simonides apud Scopam fortunatum hominem et nobilem cecinissetqmen, quod in eum scripsisset, in quo multa ornandi causa Poetarum more in Castorem scripta, et Pollucem fuissent, nimis illum sordide Simonidi dixiffe: se dimidium illius rei, quod pactus esset, pro illo carmine, daturum: reliquum a suis Tyndaridis, quos aeque laudasset, peteret, si ei videretur. paulo post esse ferunt nuntiatum Simonidi, ut prodiret, iuvenes stare ad Ianuam duos quosdam, qui eum magnopere evocarent: surrex sse illum, ipsum prodisse, vidisse neminem. Hoc interim spatio conclave illud, ubi epularetur Scopas, concidisse: ea ruina ipsum oppressum cum suis risse: quos cum humare vellent sui neque possent
Abbreviated transcription (Latin):
est. Simul est illud ante oculos nec bonum uirur
proprie & copiose lauolari sme uirtutum nec impro¬
bum notari ac iutuperari sine uitiorum cognition
satis insignite atq aspere posse. Atq his locis &e lau¬
dandi & uituperandi sepe nobis est cotendum in
omni ginere.
q quid sentiam Adiungam etiam de memo¬
ria. Ut labore Crassum leuem. Neq ei quit¬
ꝙͣ aliud de quo disserat relinquam nisi ea quibus
rebus hec exornentur Perge uero inquit Crassus.
libenter enim te cognitum iam artificem aliquando¬
q euolutum illis in togumientis dissimulationis
tue nudatumq perspitio. Et quod mihi nihil au
quod non multum reliquis percomiode facis estq
mihi gratum.
Am istud quantum tibi ego relinquerim
inquit Authonius erit in tua potestate Si
enim uere agere uolueris. omnia tibi relin¬
quo. Sin dissimilare tu queniadinodum his satisfa¬
tias uideris Sel ut ad rem redeam: non sum tanto

Expanded text:
est; simul est illud ante oculos, nec bonum virum est; simul est illud ante oculos, nec bonum virum proprie et copiose laudari sine virtutum nec improbum notari ac vituperari sine vitiorum cognitione satis insignite atque aspere posse. Atque his locis et laudandi et vituperandi saepe nobis est utendum in omni genere cque quid sentiam; adiungam etiam de memoria, ut labore Crassum levem neque ei quicquam aliud, de quo disserat, relinquam nisi ea, quibus haec exornentur.' 'Perge vero,' inquit Crassus 'libenter enim te cognitum iam artificem aliquandoque evolutum illis integumentis dissimulationis tuae nudatumque perspicio; et quod mihi nihil aut quod non multum relinquis, percommode facis estque mihi gratum.' 'Iam istuc, quantum tibi ego reliquerim,' inquit Antonius 'erit in tua potestate; si enim vere agere volueris, omnia tibi relinquo; sin dissimulare, tu quem ad modum his satis facias, videris. Sed, ut ad rem redeam, non sum tanto
Abbreviated transcription (Latin):
se in rebus asperis dignitatem. Neq tamen illa
non ornant habiti honores. de creta uirtutis pre-¬
mia res geste uiditiis hominum comprobare. In
quibus etiam felicitatem ip̃am deorum immorta¬
lium uiditio tribui laudationis est Sumende au¬
tem res erunt aut magnitudine prestabilles aut
nouitate prime: aut genere ipõ singulares neq enim
parue neq usitati neq uulgares amniiratione aut
omnino laude digne uideri solent. Est etiam cum
ceteris prestantibus iuris comparatio in lauolati¬
one preclara de quo genere libitum nuhi est pair¬
io plura ꝙͣ ostenderem dicere non ꝓtamen prop¬
ter usum forensem qui est a me in omni hoc serino¬
ne tractatus ꝙ ut hoc uideretis si lauolationes essent
in oratoris oftitio quod nemo negat oratori uirtu¬
tum ominium cognicionem. Si qua laudatio effici
non possit esse necessariam. Iam uituperanda pre¬
cepti gontrariis ex uitiis sumenda esse perspicuum

Expanded text:
se in rebus asperis dignitatem; neque tamen illa se in rebus asperis dignitatem; neque tamen illa non ornant, habiti honores, decreta virtutis praemia, res gestae iudiciis hominum comprobatae; in quibus etiam felicitatem ipsam deorum immortalium iudicio tribui laudationis est. Sumendae autem res erunt aut magnitudine praestabiles aut novitate primae aut genere ipso singulares; neque enim parvae neque usitatae neque vulgares admiratione aut omnino laude dignae videri solent. Est etiam cum ceteris praestantibus viris comparatio in laudatione praeclara. De quo genere libitum mihi est paulo plura quam ostenderam dicere, non tam propter usum forensem, qui est a me omni hoc sermone tractatus, quam ut hoc videretis, si laudationes essent in oratoris officio, quod nemo negat, oratori virtutum omnium cognitionem, sine qua laudatio effici non possit, esse necessariam. Iam vituperandi praecepta contrariis ex vitiis sumenda esse perspicuum
Abbreviated transcription (Latin):
grata tum etiam illa que mirabilia sunt in uirtu¬
te laudari & quoniam singularum uirtutum sunt
certa quedam offitia ac munera & sua cuiq uirtuti
laus propria debetur erit explicandum in laude ui¬
ticie. quid cum fide quid cum equabilitate. quil
cum eiusmodi aliquo offitio is qui laudabitur
fecerit.Itemq in ceteris res geste ad cuuilq
uirtutis genus & uim ee nomen accomodabũ¬
tui Gratissima autem laus eorum factorum ha¬
betur que suscepta uitentur a uiris fortibus sine
emolumento ac premio. Que uero etiam cum la¬
bore & periculo ipõrum hec habent uberrimam
copiam ad laudandum quod & dici ornatissime
possunt & audiri facilime Sa enim deniq uirtus
esse uidetur prestantis uiri. que est fructuosa a¬
liis. ipĩ auttin aut laboriosa aut periculosa. aut peri¬
culosa aut certe gratiuta Magna etiam laus
& aninurabillis cuideri folet tulisse casus sapren¬
ter aduersos. non fractum esse fortuna. retiniril¬

Expanded text:
grata, tum etiam illa, quae mirabilia sunt in virtugrata, tum etiam illa, quae mirabilia sunt in virtute, laudari. Et quoniam singularum virtutum sunt certa quaedam officia ac munera et sua cuique virtuti laus propria debetur, erit explicandum in laude iustitiae, quid cum fide, quid cum aequabilitate, quid cum eius modi aliquo officio is, qui laudabitur, fecerit; itemque in ceteris res gestae ad cuiusque virtutis genus et vim et nomen accommodabuntur. Gratissima autem laus eorum factorum habetur, quae suscepta videntur a viris fortibus sine emolumento ac praemio; quae vero etiam cum labore ac periculo ipsorum, haec habent uberrimam copiam ad laudandum, quod et dici ornatissime possunt et audiri facillime; ea enim denique virtus esse videtur praestantis viri, quae est fructuosa aliis, ipsi aut laboriosa aut periculosa aut certe gratuita. Magna etiam illa laus et admirabilis videri solet tulisse casus sapienter adversos, non fractum esse fortuna, retinuis
Abbreviated transcription (Latin):
est per se ipsa laudabilis. & sinc qua nihil lauda¬
ri potest. tamen haber pluris partes. quarum a¬
lia est ad laudationem aptior. Sunt enim alie
Uirtutes/ que uidentur in moribus hominum &
quedam comitate a beneficentia posite. Alie q in
ingenii aliqua facultate aut animi magnitudine
ac robore. Nam clementia iusticia benignitas/ f¬
des. fortitudo in periculis comunibus iocinda ẽ
auditu in laudationibus Omnes enim he uirtu¬
tes/ non tam ipsis qui cas habent ꝙͣ generi hor¬
nunum fructuose pritantur. Sapientia & magni¬
tudo animi qua omnos res humane geruntur
tenues ac pro nihilo putantur. Et in excogitando
ius quedam ingenii & ipã eloquentia amimiratioĩs
habet non minus iocunditatis minus. ipõrum eni
magis uidetur quos laudamus ꝙ illos aprid quos
laudamus ornare ac tueri Sed tamen in lauolando
ungenda sunt etiam hec genera uirtutum ferunt
enim aures hominum cunr illa que iocunda &

Expanded text:
est per se ipsa laudabilis et sine qua nihil laudaest per se ipsa laudabilis et sine qua nihil laudari potest, tamen habet pluris partis, quarum alia est alia ad laudationem aptior; sunt enim aliae virtutes, quae videntur in moribus hominum et quadam comitate ac beneficentia positae; aliae, quae in ingeni aliqua facultate aut animi magnitudine ac robore; nam clementia, iustitia, benignitas, fides, fortitudo in periculis communibus iucunda est auditu in laudationibus; omnes enim hae virtutes non tam ipsis, qui eas habent, quam generi hominum fructuosae putantur. Sapientia et magnitudo animi, qua omnes res humanae tenues ac pro nihilo putantur, et in excogitando vis quaedam ingeni et ipsa eloquentia admirationis habet non minus, iucunditatis minus: ipsos enim magis videntur, quos laudamus, quam illos, apud quos laudamus, ornare ac tueri. Sed tamen in laudando iungenda sunt etiam haec genera virtutum; ferunt enim aures hominum cum illa, quae iucunda et
Abbreviated transcription (Latin):
dum aliquando non nunquam etiam scribendum
uelut publio tyberoni affricanum. auunculum lau¬
dandti scripsit. G. lelius uelut nos met ipsi or¬
nandi causa grecorum more Si quos uelimus lau¬
dare possimus. sit a nobis quoq tractatus etiam hic
locus Perspicuum est igitur alia esse in homine op¬
tanda alia laudanda. genus forma uires. opes
diuitie certeraq que fortuna det. Aut extruise¬
cus. aut corpori non habent in se Ueram lau¬
dem que deberi uirtuti unĩ laus putatur. Sed
tamen ꝙ ipsa uirtus in carrum rerum usu ac mo¬
deratione maxime cernitur. tractanda in lau¬
dationibus etiam sunt hec nature & fortune
bona in quibus est summa laus non extulisse
se in potestate. non fusse in solentem in pecunia
non se pretulisse aliis propter habundantiam
fortune. ut opes ar copie non superbie uidean¬
tur ac libidini. sed bonitati ac moderationi facul¬
tatem ce matorienr dedisse Uirtus autem que

Expanded text:
dum aliquando, non numquam etiam scribendum, dum aliquando, non numquam etiam scribendum, vel ut Q. Tuberoni Africanum avunculum laudanti scripsit C. Laelius, vel ut nosmet ipsi ornandi causa Graecorum more, si quos velimus, laudare possimus, sit a nobis quoque tractatus hic locus. Perspicuum est igitur alia esse in homine optanda, alia laudanda: genus, forma, vires, opes, divitiae ceteraque, quae fortuna dat aut extrinsecus aut corpori, non habent in se veram laudem, quae deberi virtuti uni putatur; sed tamen, quod ipsa virtus in earum rerum usu et moderatione maxime cernitur, tractanda in laudationibus etiam haec sunt naturae et fortunae bona; in quibus est summa laus non extulisse se in potestate, non fuisse insolentem in pecunia, non se praetulisse aliis propter abundantiam fortunae, ut opes et copiae non superbiae videantur ac libidini, sed bonitati ac moderationi facultatem et materiam dedisse. Virtus autem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
multirudo que a tristicia oe sepe acerbitate commo¬
de ac breuiter & acute &r hylare dicto deducitur.
X posin fere ut potui uobis in utroq gne
causarum que sequi solerem. que fugere
que exspectare quaq omnino in causis
ratione uersari. Nec illu& tercium laudationum ge¬
nus est difficile. quod ego mnitio quasi a preceptis
nostris secreueram Sed & quia multa sunt oratio
re preceperat & quod nos laudationibus non ita
multum uti soleremus. Totum hunc segregabam
lectationis. dut hominis alicuius ornancdi ꝙ uti¬
litatis huius forensis causa laudationes scriptita¬
uerunt. Quorum sunt libri quibus Themisdodes
Aristides. Argesilaus Epanimõdas philippus a¬
lexander. alii q laudantur. Nostre laudationes qui¬
bus in foro utimur. aut testimonii breuitatem habet̃.
nudam atq in ornatam. Aut scribuntur ad fune¬
brem contionem que ad orationis laudena mini¬
me accomodata est. Sed tamen quoniam est uten¬

Expanded text:
multitudo a tristitia et saepe ab acerbitate commomultitudo a tristitia et saepe ab acerbitate commode et breviter et acute et hilare dicto deducitur. Exposui fere, ut potui, vobis in utroque genere causarum quae sequi solerem, quae fugere, quae spectare quaque omnino in causis ratione versari. Nec illud tertium laudationum genus est difficile, quod ego initio quasi a praeceptis nostris secreveram; sed et quia multa sunt orationre praeciperet, et quod nos laudationibus non ita multum uti soleremus, totum hunc segregabam lectationis aut hominis alicuius ornandi quam utilitatis huius forensis causa laudationes scriptitaverunt; quorum sunt libri, quibus Themistocles, Aristides, Agesilaus, Epaminondas, Philippus, Alexander aliique laudantur; nostrae laudationes, quibus in foro utimur, aut testimoni brevitatem habent nudam atque inornatam aut scribuntur ad funebrem contionem, quae ad orationis laudem minime accommodata est. Sed tamen, quoniam est uten
Abbreviated transcription (Latin):
ex citetur Habet enim multitudo uim quandam
talem ut quemadmodum tibiten sure tibiis cauere
sic orator nisi multitudine audiente eloquens esse
non possit Et cum sit populares multi uarii q
lapsus iutanda est acclamatio aduersa populi que
aut orationis peccato aliquo excitatur Si aspere si ar¬
roganter si turpiter si sordide si quoquo animi uitio
dictum esse uideatur aliquid aut hominum offenisi¬
one uel inuidia que aut iusta est/ aut ex criminatioẽ
atq fama aut res si olisplicet aut si est in aliquo
motu sue cupiditatis. aut metus multitudo. Hiis¬
q quatuor causis totidem medicine opponuntur
Tum obiurgatio si est auctoritas Tum ammonitio
quasi leuuor obuirgatio. tum promissio Si audie¬
rint probaturos cum deprecatio. quod est infimu
Sca non nunqua utile/ nullo loco plus facetie pro¬
sunt ae celeritas at breue aliouod dictum nec sine
dlignitate & cum lepore Nihil enim tam facile ꝙͣr

Expanded text:
excitemur; habet enim multitudo vim quandam excitemur; habet enim multitudo vim quandam talem, ut, quem ad modum tibicen sine tibiis canere, sic orator sine multitudine audiente eloquens esse non possit. Et cum sint populares multi variique lapsus, vitanda est acclamatio adversa populi, quae aut orationis peccato aliquo excitatur, si aspere, si arroganter, si turpiter, si sordide, si quo animi vitio dictum esse aliquid videtur, aut hominum offensione vel invidia, quae aut iusta est aut ex criminatione atque fama, aut res si displicet, aut si est in aliquo motu suae cupiditatis aut metus multitudo. His quattuor causis totidem medicinae opponuntur: tum obiurgatio, si est auctoritas; tum admonitio quasi lenior obiurgatio; tum promissio, si audierint, probaturos; tum deprecatio, quod est infirmum, sed non numquam utile. Nullo autem loco plus facetiae prosunt et celeritas et breve aliquod dictum nec sine dignitate et cum lepore; nihil enim tam facile quam
Abbreviated transcription (Latin):
nis iam deliberatio si intelligatur non posse fieri
aut si necessitas affertur er qui id docuit non uĩ¬
dentibus aliis is plurimum uidit.s Ad consilium
autem de re publica daudum caput est nosse rem
p. Ad dicendum ex uero probabiliter nosse mores ci¬
uitatis. Qui quia crebro mutantur Genus quoq
orationis est sepe mutandum. Et quamq una
fere uis est sepe eloquentie tamen quia summa
dignitas est popul grauissima tam rer. pub. max¬
imi motus multitudinis genus quoq dicenoli
grandius quoddam & illustrius esse adhibendun
iudetur. maxime que pars orationis admouenda
est ad animorum motus non un quam aut cohorta¬
tionc aut cominemoratione aliqua aut in spem aut
in metum aut ad cupiditatem aut ad gloriam cor¬
citandos sepe etiam a temeritate iracundia. sepe
iniuria inuidia crudelitate reuocandos. Fit autem
ut quia maxima quasi oratori scena uideatur con¬
no in iis natura ipã ad ornatius dicendi genus

Expanded text:
nis iam deliberatio, si intellegitur non posse fieri nis iam deliberatio, si intellegitur non posse fieri aut si necessitas adfertur; et qui id docuit non videntibus aliis, is plurimum vidit. Ad consilium autem de re publica dandum caput est nosse rem publicam; ad dicendum vero probabiliter nosse mores civitatis, qui quia crebro mutantur, genus quoque orationis est saepe mutandum; et quamquam una fere vis est eloquentiae, tamen quia summa dignitas est populi, gravissima causa rei publicae, maximi motus multitudinis, genus quoque dicendi grandius quoddam et inlustrius esse adhibendum videtur; maximaque pars orationis admovenda est ad animorum motus non numquam aut cohortatione aut commemoratione aliqua aut in spem aut in metum aut ad cupiditatem aut ad gloriam concitandos, saepe etiam a temeritate, iracundia, spe, iniuria, invidia, crudelitate revocandos. Fit autem ut, quia maxima quasi oratoris scaena videatur contionis esse, natura ipsa ad ornatius dicendi genus
Abbreviated transcription (Latin):
tur uidet. Nemo est enim presertim i tam pre¬
clara ciuitate quin putet exspectandan maxime
dignitatem Sed uinat utilitas pleruniq cunr
subese illi timor ea negglecta ne dignitatun qui¬
dem posse retincri. Controuersia autem inter ho¬
minum sententias aut in illo est utrum sit utilius
aut etiam cum id conuenit certatur utrum ho¬
nestati potius an urilitanĩ consulendum sit. Que
quia pugnare sepe inter se uidentiur. qui utillitatem
defendit enumerabit cominoda patis. opimi po¬
tentie pecunie uectigalium presidii militum¬
Utilitates ceterarum redum quarum fructum u¬
tilitate metiniur.Itemq com moda contrario¬
rum. Qui ad dignitatem impellet maiorum e¬
empla que crunt uel cum periculo gloriosa colli¬
get. posteritatis im mortalem menioriam augebit
ytilitatem &s laude nasci defendet semper qr eam
cum dignitati esse conunctam Sed quid fieri.
q re maxime est querendum Inciditur enim om¬

Expanded text:
tur, videt. Nemo est enim, praesertim in tam tur, videt. Nemo est enim, praesertim in tam clara civitate, quin putet expetendam maxime dignitatem, sed vincit utilitas plerumque, cum subest ille timor ea neglecta ne dignitatem quidem posse retineri. Controversia autem est inter hominum sententias aut in illo, utrum sit utilius; aut etiam, cum id convenit, certatur, utrum honestati potius an utilitati consulendum sit; quae quia pugnare inter se saepe videntur, qui utilitatem defendet, enumerabit commoda pacis, opum, potentiae, vectigalium, praesidi militum, ceterarum rerum, quarum fructum utilitate metimur, itemque incommoda contrariorum; qui ad dignitatem impellit, maiorum exempla, quae erant vel cum periculo gloriosa, conliget, posteritatis immortalem memoriam augebit, utilitatem ex laude nasci defendet semperque eam cum dignitate esse coniunctam. Sed quid fieri pque re maxime est quaerendum; inciditur enim om
Abbreviated transcription (Latin):
niaq cum superioribus orationis locis tum max¬
ime extremo ad mentes uidicum ꝙͣ maxime per¬
mouendas ar ad ytilitatem nostram iocuolas
conferenda sunt
Eq sane iam causa coidetur esse cui secer¬
nainus ea precepta que desuasionibus
tradenda sunt aut laudationibus. Sunt
enim pleraq comunia Sed tamen suadere aliquid
aut issuadere grauissime mihi uidetur esse perso
ne. Nan & sapientis est consilium explicare suu
de maximis rebus ae honestati ar diserti ut mente
prorudere auctoritate probare oratione persua¬
dere possit. Atq hec in senatu minore apparatu.
agenda sunt. Sapiens enim est consilium. mul¬
tis q aliis dicendi relinquendus locuse uitand
etiam ingeni ostentationisq suspitio Contio capit
omnem yim oratronis grauitatem uarietatenr q
desiderat Ego in suadendo nihil est optabilius qͣ
ddignitas. Nam qui unlitatem petit non quid max¬
une uellit suasor sed quid interdum magis sequa¬

Expanded text:
niaque cum superioribus orationis locis tum maxniaque cum superioribus orationis locis tum maxime extremo ad mentis iudicum quam maxime permovendas et ad utilitatem nostram vocandas conferenda sunt. Neque sane iam causa videtur esse cur secernamus ea praecepta, quae de suasionibus tradenda sunt aut laudationibus, sunt enim pleraque communia, sed tamen suadere aliquid aut dissuadere gravissimae mihi personae videtur esse; nam et sapientis est consilium explicare suum de maximis rebus et honesti et diserti, ut mente providere, auctoritate probare, oratione persuadere possis. Atque haec in senatu minore apparatu agenda sunt; sapiens enim est consilium multisque aliis dicendi relinquendus locus, vitanda etiam ingeni ostentationis suspicio: contio capit omnem vim orationis et gravitatem varietatemque desiderat. Ergo in suadendo nihil est optabilius quam dignitas; nam qui utilitatem petit, non quid maxime velit suasor, sed quid interdum magis sequa
Abbreviated transcription (Latin):
onem &t crimen effitient contraq nos erunt acriter
persequamur. & quit quid poterit detrahamus.ne
illud quod crassus. si quando fiat perfidia non stul¬
ticia fieri putat. ut cause noccamus accidat Nam¬
si ad summani tocius cause pertinet caute an con¬
tra res demonstrata. quod omnis orationis reliq̃
fons est narratio.
Equitur ut causa pomtur in quo uidendu
est quid in controuersiam ueuiat. Tum
suggerenda sunt firmamenta cause con¬
iuncte & infirmandis contrariis oe tius confir¬
mandis. Namq una in causis ratio quedam est
eius orationis que ad probandum argumentatio¬¬
nem uaiet. Ea autem & ꝯfirmationem ae repre¬
hensionem querit. Sed quia neq reprchendi q̃
contradicuntur possunt. nisi tua confirines. Neq
hec confirmari nisi illa reprehendas. ⁊d circo hec
& natura & utilitate or tractatione coniuncta sut
Ommna autem concludenda plerumq rebus au¬
gondis. uel inflamando idice uel mtigando. om¬

Expanded text:
onem et crimen efficient contraque nos erunt, acriter onem et crimen efficient contraque nos erunt, acriter persequemur et, quicquid potuerit, detrahemus; ne illud, quod Crassus, si quando fiat, perfidia, non stultitia fieri putat, ut causae noceamus, accidat. Nam ad summam totius causae pertinet, caute an contra demonstrata res sit, quod omnis orationis reliquae fons est narratio. Sequitur, ut causa ponatur, in quo videndum est, quid in controversiam veniat; tum suggerenda sunt firmamenta causae coniuncte et infirmandis contrariis et tuis confirmandis. Namque una in causis ratio quaedam est eius orationis, quae ad probandam argumentationem valet; ea autem et confirmationem et reprehensionem quaerit; sed quia neque reprehendi, quae contra dicuntur, possunt, nisi tua confirmes, neque haec confirmari, nisi illa reprehendas, idcirco haec et natura et utilitate et tractatione coniuncta sunt. Omnia autem concludenda sunt plerumque rebus augendis vel inflammando iudice vel mitigando; om
Abbreviated transcription (Latin):
do ac non ista breuitate percurritur. Apertam
enim narrationem tam esse oportet ꝙͣ ceteras. Et
hoc magis in hac elaborandum est quod & difficilius
est non esse obscuriu ain re narranda ꝙͣ aut in prin¬
cipio aut in argumento aut in purgando aut per¬
orando. Et maiore periculo hec pars orationis ob¬
scura est ꝙͣ cetere Uel quia si quo alio in loco est
dictum. quid obscurius tantum id perit quod ita
dictum est. Harratio obscura totam obcecat oratic¬
nem uel quod alia possis semel si obscurrus dixeris
dicere alio loco planius. narrationis unus est in cau¬
sa locus Erit autem perspicua narratio. Si uerbis
usitatis. si ordine temporum conseruato si non m¬
terrupte narrabitur. Sed quando ꝙtendum sit aut
non sit marratione id est consilii. Neq enim si nota
res est nec si dubium sit quid gestum sit narrari
oporter . nec si aduersarius narrauit nisi refellemus
Ac si quando erit narrandum nec illa que suspiti¬

Expanded text:
do ac non ista brevitate percurritur. Apertam do ac non ista brevitate percurritur. Apertam enim narrationem tam esse oportet quam cetera; sed hoc magis in hac elaborandum est, quod et difficilius est non esse obscurum in re narranda quam aut in principio aut in argumentando aut in perorando; et maiore etiam periculo haec pars orationis obscura est quam ceterae, vel quia, si quo alio in loco est dictum quid obscurius, tantum id perit, quod ita dictum est, narratio obscura totam occaecat orationem; vel quod alia possis, semel si obscurius dixeris, dicere alio loco planius, narrationis unus est in causa locus. Erit autem perspicua narratio, si verbis usitatis, si ordine temporum servato, si non interrupte narrabitur. Sed quando utendum sit aut non sit narratione, id est consili; neque enim si nota res est nec dubium quid gestum sit, narrare oportet, nec si adversarius narravit, nisi si refellemus; ac si quando erit narrandum, nec illa, quae suspici
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem que narrationis est maxima. ut iocunda
& ad persuadendrun accomodata sit tollit uideant
illam Nam is post ꝙ excessit ex ephebis ꝙo longa
est narratio mores aulestontis ⁊prũs & seruilis
percontatio. mors crisidis uultus & formia a la¬
mentatio sororis reliqua peruarie aocunde q nar¬
rantur. Quod si hanc breiutatem quesisset effertiur.
imus ad sepulchrum uenimus in ignem imposi¬
ta est. in his fere decem uersiculis totum conficere
potiusset quamꝙͣ hoc ipsum effertur ⁊ mus conci¬
sum est. ita ut non breuitan seruitum sit sed magis
uenustati. Quod si nihil fuisset nisi in ignem iin¬
posita est tamen res tota cognosci facile potuisset
Sed oe festiuitatem habet narratio distincta per¬
sonis & inter puncta sermonibus Et est proba¬
bilius quod gestum esse dicas cum etiam quem
admodum actum sit exponas. Et multo aper¬
tuis ad intelligendum. s sic constituitur aliquan¬

Expanded text:
virtutem, quae narrationis est maxima, ut iucunda virtutem, quae narrationis est maxima, ut iucunda et ad persuadendum accommodata sit, tollit. Videant illa nam is postquam excessit ex ephebis quam longa est narratio! Mores adulescentis ipsius et servilis percontatio, mors Chrysidis, vultus et forma et lamentatio sororis, reliqua pervarie iucundeque narrantur. Quod si hanc brevitatem quaesisset: effertur, imus, ad sepulcrum venimus, in ignem imposita est, fere decem versiculis totum conficere potuisset; quamquam hoc ipsum "effertur, imus," concisum est ita, ut non brevitati servitum sit, sed magis venustati. Quod si nihil fuisset, nisi "in ignem imposita est," tamen res tota cognosci facile potuisset. Sed et festivitatem habet narratio distincta personis et interpuncta sermonibus, et est et probabilius, quod gestum esse dicas, cum quem ad modum actum sit exponas, et multo apertius ad intellegendum est, si †constituitur aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
aut arguendo. aut refellendo. maxima autem copia
principiorum aduidicem. ad allitiendum aut ir¬
citandum ex his locis trahitur. qui ad motus ani¬
morum confitiendos inerunt in causa in quos
tum impelli primo iudicem leniter. & iam inclinato
reliqua in cumbat oratio. Connexum autem ita
sit principium consequenti orationi non tam quam
cythareh prohemium affictum aliquod sed cohe¬
rens cum omni corporum membrum esse uidcat.¬
Atq eiusmodi illa propulsio debet esse non ut sani¬
uitium qui uibrant hastas ante pugnam quibus
in pugnando nihil utuntur. sed ut ipsis sententiis
quibus proluserint uel pugnare possint. Harrare
uero rem quod brciuter uibent. si breuitas est appel¬
landa cum uerbum mulum redundat breuis est .L.
Crassi oratio. Si tum est breuitas cum tantum est¬
uerborum quantum necesse est. aliquando iel opris
est sed sepe obest uel maxime in narrando non so¬
lum quod obscuritatem affert sea etiam quod cam

Expanded text:
aut arguendo aut refellendo. Maximam autem copiam aut arguendo aut refellendo. Maximam autem copiam principiorum ad iudicem aut adliciendum aut incitandum ex eis locis trahemus, qui ad motus animorum conficiendos inerunt in causa, quos tatum impelli iudicem primo leviter, ut iam inclinato reliqua incumbat oratio. Conexum autem ita sit principium consequenti orationi, ut non tamquam citharoedi prooemium adfictum aliquid, sed cohaerens cum omni corpore membrum esse videatAtque eius modi illa prolusio debet esse, non ut Samnitium, qui vibrant hastas ante pugnam, quibus in pugnando nihil utuntur, sed ut ipsis sententiis, quibus proluserint, vel pugnare possint. Narrare vero rem quod breviter iubent, si brevitas appellanda est, cum verbum nullum redundat, brevis est L. Crassi oratio; sin tum est brevitas, cum tantum verborum est quantum necesse est, aliquando id opus est; sed saepe obest vel maxime in narrando, non solum quod obscuritatem adfert, sed etiam quod eam
Abbreviated transcription (Latin):
agitur sententias duci decedit Ex reoreos apello.
quorum res est que significent uirum bonum illi
berallem que calamitosum que misericorcha dig¬
num que ualeant contra falsam criminationem
Ex aduersariorum ⁊isdem ex locis fire contraiͣa
Ex re. si crudelis si infanda. si preter opinionem
si immerito. si misera. si ingrata si indigna. si noua
si que restitui sanare que possit Ex his autem a¬
pud quos agetur ut beniuolos beneq existiman¬
tes effitiamus. quid agendo efficitui melius ꝙͣ
rogando Est id quidem in totam orationem con¬
fundendum nec minime in extremam. sed tamen
multa principra ex eo genere giginuntur. Nam
x attentum mouent Ereci ut principio fatiamꝰ
iudicem & docilem que sunt utilia Sed non prr¬
cipii magis propria ꝙͣ reliquarum partium. fa¬
ciliora etiam in principiis. quod & aftenti tum
maxime sunt cum omnia exspectant & dociles
que principiis ꝙͣ que in mediis causis dicuntur

Expanded text:
agetur, sententias duci licebit. Ex reo reos appello, agetur, sententias duci licebit. Ex reo reos appello, quorum res est, quae significent bonum virum, quae liberalem, quae calamitosum, quae misericordia dignum, quae valeant contra falsam criminationem; ex adversario eisdem ex locis fere contraria; ex re, si crudelis, si nefanda, si praeter opinionem, si immerito, si misera, si ingrata, si indigna, si nova, si quae restitui sanarique non possit; ex eis autem, apud quos agetur, ut benevolos beneque existimantis efficiamus, quod agendo efficitur melius quam rogando. Est id quidem in totam orationem confundendum nec minime in extremam; sed tamen multa principia ex eo genere gignuntur. Nam et attentum monent Graeci ut principio faciamus iudicem et docilem; quae sunt utilia, sed non principi magis propria quam reliquarum partium; faciliora etiam in principiis, quod et attenti tum maxime sunt, cum omnia exspectant, et dociles quae in principiis quam quae in mediis causis dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
locis omnibus inuentis atq inscructis consideran¬
dum est quo principio sit cotendum. sic ae facile re¬
perietur Sũ metur enim ex iis rebus que sunt¬
uberrime uel in argumentis uel inins partibus
ad quas causas dixi digredi sepe oportere Ita de mo¬
menti aliquid afferent cum erunt pene ex intima
defensione de prompte apparebit cas e non modo nõ
esse comunes nec in alias causas posse transferri
Sed penitus ex causa que tum agatur ex floruisse
Omne autem principium aut rei tocius que agit᷑
significationem habere debebit aut additum add cau¬
sam & inuntionem ad quodlam ornamentum
ae dignitatem Sed ut oportet ut eolibus ac templis
uestibula & additus sic causis prnicipia propositiõe
rerum. proponere atq in parius atq in frequentib
causis ab ip̃a re ese exordiri sepe commodius sed
cum erit utendum principio quod plerumq erit aut
ex reo aut ex aduersari aut ex re aut ex his aprid qͦs

Expanded text:
locis omnibus inventis atque instructis consideranlocis omnibus inventis atque instructis considerandum est quo principio sit utendum. Sic et facile reperientur; sumentur enim ex eis rebus, quae erunt uberrimae vel in argumentis vel in eis partibus, ad quas dixi digredi saepe oportere; ita et momenti aliquid adferent, cum erunt paene ex intima defensione deprompta, et apparebit ea non modo non esse communia nec in alias causas posse transferri, sed penitus ex ea causa quae tum agatur, effloruisse. Omne autem principium aut rei totius, quae agetur, significationem habere debebit aut aditum ad causam et communitionem aut quoddam ornamentum et dignitatem; sed oportet, ut aedibus ac templis vestibula et aditus, sic causis principia pro portione rerum praeponere; itaque in parvis atque infrequentibus causis ab ipsa re est exordiri saepe commodius; sed cum erit utendum principio, quod plerumque erit, aut ex reo aut ex adversario aut ex re aut ex eis, apud quos
Abbreviated transcription (Latin):
ad dicendum surgere ut quod primum uerbum
habiturus sit nesciat Et ait idem cum concalefece¬
rit tum se solere pugnara Neq attenohit eos ipõs un¬
de hoc simile ducat illas hastas ⁊actare leuiter ut
& uenustati uel maxime seruiant os reliquis uirib
sius consulant. Neq ex dubium quin exordium di¬
cendi ychemens & pugnare non sepe esse debeat Scod
si n illo ipõ gladiatorio inte certamine quod ferro
discernitur. Tamen ante congressum multa fiunt
que non ad uulnus sed add spetiem ualere uiteant
quanto hoc magis in oratione exspectandum est.
In qua non ius potius sea delectatio postulatur
Nihil est deniq in natura rerum oninium quod
se uniuersum profunolat ae quod totum repente
euolet Sic omnia que fiunt queq aguntur accer¬
rime leuioribus puncipiis natura ipã pretexint
Hec autem in dicendo non extrinsicus alicunde
querenda sed ex ipus uisceribus cause sumenda
sunt Id circo tota causa pertenta atq perspecta

Expanded text:
ad dicendum, ut quod primum verbum ad dicendum, ut quod primum verbum habiturus sit, nesciat; et ait idem, cum brarit, tum se solere pugnare; neque attendit eos ipsos, unde hoc simile ducat, primas illas hastas ita iactare leniter, ut et venustati vel maxime serviant et reliquis viribus suis consulant. Nec est dubium, quin exordium dicendi vehemens et pugnax non saepe esse debeat; sed si in ipso illo gladiatorio vitae certamine, quo ferro decernitur, tamen ante congressum multa fiunt, quae non ad vulnus, sed ad speciem valere videantur, quanto hoc magis in oratione est spectandum, in qua non vis potius quam delectatio postulatur! Nihil est denique in natura rerum omnium, quod se universum profundat et quod totum repente evolvat; sic omnia, quae fiunt quaeque aguntur acerrime, lenioribus principiis natura ipsa praetexuit. Haec autem in dicendo non extrinsecus alicunde quaerenda, sed ex ipsis visceribus causae sumenda sunt; idcirco tota causa pertemptata atque perspecta,
Abbreviated transcription (Latin):
optinius quisq est sic & in oratione firmissimum
quodos sit primum dum illud tamen in utroq tene¬
atur ut ca que excellent seruentur. etiam ad pertrat¬
tandum si que erunt mediocria. nam uitiosis nus qͣ
esse locum in mediam turbam atq in gregeni cor¬
centur Hisce omnibus rebus consideratis Tum de¬
niq id quod prinium est dicendum postremum
soleo cogitare quo utar ex ordio. Nanz si quando id
primum in uenire uolui. nullum mihi nisi aut
exile aut migratorum aut mulgare at conuin̾e. pͥn¬
cipia autemi dicendi semper eũ accurata & accuta
& instructa sententiis apta uerbis tum uero causa¬
rum propria esse debent prima. est enim quasi cog¬
nitio & commendatio orationis in principio que
continuo cum qui audit permulcere atq allicere
debet in qua mirari soleo non equidem istos qui nul¬
lam hiuc rei operam dederunt Sed honiuen in pri¬
mis disertum atq erulitum philippum qui ita sol

Expanded text:
optimus quisque, sic in oratione firmissimum optimus quisque, sic in oratione firmissimum quodque sit primum; dum illud tamen in utroque teneatur, ut ea, quae excellent, serventur etiam ad perorandum; si quae erunt mediocria, nam vitiosis nusquam esse oportet locum, in mediam turbam atque in gregem coniciantur. Hisce omnibus rebus consideratis tum denique id, quod primum est dicendum, postremum soleo cogitare, quo utar exordio. Nam si quando id primum invenire volui, nullum mihi occurrit nisi aut exile aut nugatorium aut vulgare aut commune. Principia autem dicendi semper cum accurata et acuta et instructa sententiis, apta verbis, tum vero causarum propria esse debent; prima est enim quasi cognitio et commendatio orationis in principio, quaeque continuo eum, qui audit, permulcere atque allicere debet; in quo admirari soleo non equidem istos, qui nullam huic rei operam dederunt, sed hominem in primis disertum atque eruditum, Philippum, qui ita solet surgere
Abbreviated transcription (Latin):
locus uel argumentis confirmatis uel contrariis refutatis
uel utroq uel omnibus si habet cum causa dignitatem
atqr copiam recte id fieri post cae̾ que cause sunt ad
igendum & ad ornandum grauissime atq plenissi¬
me que plurimos exitus dant ad huiuscemodi & dig¬
gressionem ut his locus uti liceat quibus animorus
impetus qui audiunt ut impellantur aut reflectar¬
tur atq etiam in illo reprehendo eos qui que mini¬
me firma sunt oa prima collocant. in quo illos quoq
errare arbitror qui si quando id quod mihi nunqua
placuit.pluris adhibent patronos. ut in quoq eoru
minimum putant esse ita eum prinum uolunt dicẽ
Res enin hoc postulat ut eorum exspectationein qui
audiunt ꝙͣ celerrime occurratur. Cui si initio satisfa¬
tum non sit multo plus in reliqua causa sit laboran¬
dum Male enun res se habet quo non statim ut di¬
ci cepta est melior fieri uidetur Ergo ut in oratore

Expanded text:
locus, vel argumentis nostris confirmatis vel contrariis refutatis locus, vel argumentis nostris confirmatis vel contrariis refutatis vel utroque loco vel omnibus, si habet eam causa dignitatem atque copiam, recte id fieri potest; eaeque causae sunt ad augendum et ad ornandum gravissimae atque plenissimae, quae plurimos exitus dant ad eius modi digressionem, ut eis locis uti liceat, quibus animorum impetus eorum, qui audiant, aut impellantur aut reflectantur. Atque etiam in illo reprehendo eos, qui, quae minime firma sunt, ea prima conlocant; in quo illos quoque errare arbitror, qui, si quando—id quod mihi numquam placuit—pluris adhibent patronos, ut in quoque eorum minimum putant esse, ita eum primum volunt dicere: res enim hoc postulat, ut eorum exspectationi, qui audiunt, quam celerrime succurratur; cui si initio satis factum non sit; multo plus sit in reliqua causa laborandum; male enim se res habet, quae non statim, ut dici coepta est, melior fieri videtur. Ergo ut in oratore
Abbreviated transcription (Latin):
merare soleo ꝙ expendere. Et quoniam quod sepe
iam dixi tribus rebus onmes ad nostram sententia
perducimus aut docendo aut conciliando aut per¬
mouendo una ex tribus his rebus pre nobis est
ferenda ut nihil aliud nisi docere uelle iudeanirx
Relrque dure sicuti sangius in corporibus. sic ille
in perpetius orationibus fuse esse debebunt. Nam
&s principia & cetere partes orationis de quibrs
paulo post pauca dicemus. habere hanc uim mag¬
nopere debent ut ad eorum mentes apud quos a¬
gecur moriendas permanere possint. Sed his par¬
tibus orationis que & si nihil docent argumentan¬
do persuadendo tamen & commouendo profitiunt
plurimum quamꝙͣ maxime proprius est locus
& in exordiendo & in perorando digredi tamen ab
eo quod proposueris atq agas permouentorum
animorum causacunle est. itaq uel narratione expo¬
sita sepe datur ad commoriendos animos digrediendi

Expanded text:
merare soleo quam expendere. Et quoniam, quod saepe merare soleo quam expendere. Et quoniam, quod saepe iam dixi, tribus rebus homines ad nostram sententiam perducimus, aut docendo aut conciliando aut permovendo, una ex tribus his rebus res prae nobis est ferenda, ut nihil aliud nisi docere velle videamur; reliquae duae, sicuti sanguis in corporibus, sic illae in perpetuis orationibus fusae esse debebunt; nam et principia et ceterae partes orationis, de quibus paulo post pauca dicemus, habere hanc vim magno opere debent, ut ad eorum mentis, apud quos agetur, movendas pertinere possint. Sed his partibus orationis quae, etsi nihil docent argumentando, persuadendo tamen et commovendo perficiunt plurimum, quamquam maxime proprius est locus et in exordiendo et in perorando, digredi tamen ab eo, quod proposueris atque agas, permovendorum animorum causa saepe utile est; itaque vel re narrata et exposita saepe datur ad commovendos animos digrediendi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ut aliquiad ante rem dicanius deinde ut rem
xponamus. post ut cam probemus nostris pre¬
sidiis confirmandis contrariis refutandis. deinde
Ut concludamul atq ut ita peroremius hoce dicendi¬
genus natura ipsa perscribit Ut uero statuamus
ca que probandi docendi persuadendi causa dicen¬
da sunt ꝙ admodum componamius id est uel may¬
ime proprium oratoris prudentie. Hulta enu
occurrunt argumenta multaq in dicendo profu¬
tura uideantur Sed eorum partim ita leuia sunt
Ut contempnenda sint. Partim etiam si quid ha¬
bent adrumenti Sunt non unqua erusmodi ut
insir in his aliquid iuitii. Neq tanti sit illi Quod
prodesse uideatrir ut cum aliquo malo coniungat
Que autem sunt utilia atq firia si ea tamen hot
sepe fit ualde multa sunt ca que ex his aut leiussima
sunt. ut aliis grauioribus consimilia se cerni arbi¬
tror oportere atq ex oratione remoueri Equidem
cum colligo argumenta causarum non tam catnu:¬

Expanded text:
nam ut aliquid ante rem dicamus, deinde ut rem nam ut aliquid ante rem dicamus, deinde ut rem exponamus, post ut eam probemus nostris praesidiis confirmandis, contrariis refutandis, deinde ut concludamus atque ita peroremus, hoc dicendi natura ipsa praescribit; ut vero statuamus ea, quae probandi et docendi causa dicenda sunt, quem ad modum componamus, id est vel maxime proprium oratoris prudentiae. Multa enim occurrunt argumenta; multa, quae in dicendo profutura videantur; sed eorum partim ita levia sunt, ut contemnenda sint; partim, etiam si quid habent adiumenti, sunt non numquam eius modi, ut insit in eis aliquid viti neque tanti sit illud, quod prodesse videatur, ut cum aliquo malo coniungatur; quae autem utilia sunt atque firma, si ea tamen, ut saepe fit, valde multa sunt, ea, quae ex eis aut levissima sunt aut aliis gravioribus consimilia, secerni arbitror oportere atque ex oratione removeri: equidem cum conligo argumenta causarum, non tam ea nu
Abbreviated transcription (Latin):
tuam fanas aut lesus efferare iacunodia causam
relinquas nihil ne noccas. In quo ego non quo
libenter male audiam Sed quia ego causam non
lubenter relin quo nimium patiens & lentus exis¬
timor cut cum te ipsum Sulpici obrurgabana. ꝙ
ministratorem peteres non aduersarium. Ex quo
etiam illud assequor ut si qui mihi maledicat pe¬
tulans aut planus esse uideatur In ipsis autem
argumentis si quid posueris aut aperte falsum aut
ei quod dixeris dicturus ne sis contrarium aut
genere ipõ remotum ab usu uiditiorum ac foro
nihil ne noceas Quid multa omnis cura mea solet
in hoc mersari semper. dicam enim sepius si possum
ut boni effitiam aliquid dicendo si id minus. ut cer¬
te ne quid mali Itaq nunc illuc redeo Catulle in
quo tu me paulo ante laudabas ad ordinem collo¬
cationem q rerum ac locorum cuius ratio est du¬
plex. altera quamz affert natura causarum. Altera
quo oratorum uiditio & prudentia comparatur.

Expanded text:
tuam facias aut laesus efferare iracundia, causam tuam facias aut laesus efferare iracundia, causam relinquas, nihilne noceas? In quo ego, non quo libenter male audiam, sed quia causam non libenter relinquo, nimium patiens et lentus existimor; ut, cum te ipsum, Sulpici, obiurgabam, quod ministratorem peteres, non adversarium; ex quo etiam illud adsequor, ut, si quis mihi male dicat, petulans aut plane insanus esse videatur. In ipsis autem argumentis si quid posueris aut aperte falsum aut ei, quod dixeris dicturusve sis, contrarium aut genere ipso remotum ab usu iudiciorum ac foro, nihilne noceas? Quid multa? Omnis cura mea solet in hoc versari semper—dicam enim saepius—si possim ut boni efficiam aliquid dicendo; sin id minus, ut certe ne quid mali. Itaque nunc illuc redeo, Catule, in quo tu me paulo ante laudabas, ad ordinem conlocationemque rerum ac locorum; cuius ratio est duplex; altera, quam adfert natura causarum, altera, quae oratorum iudicio et prudentia comparatur:
Abbreviated transcription (Latin):
quem defendit. Hoc Crassus non putat nisi perfia¬
dia accidere posse. Ego autem sepissime uideo
ii causis aliquia mali facere homines minime
malos. Quid illud quod supra dixi solere me cede̾.
& ut planus dicam fugerea ea que ualde causam
meam premerent cum id non fatiunt alii uersan¬
tur que in hostium Castris ac sua presidia dimittunt
mediocriter ne causis uocent cum aduersariorum
quas defendunt rationem non habent si que sunt
m his inuidiosa non extinguunt. mitigant ex tenu¬
ando sed laudando & offerendo inuidiosiora fa¬
tiunt. Quoniam est in co tandem mali Quid si
an homines caros iudicibusq iocundos sine ulla
premunitione orationis accerbius & contumelio¬
sius inuehare non abste iudices ab alienes. Quid
si que uitia aut in commoda sunt in aliquo uiclice
Uno aut pluribus ea tu in aduersariis exprobran¬
do non intelligas te in iudices in uchi medioere
peccatum est. Quid si cum pro altero dicas liter

Expanded text:
quem defendit." Hoc Crassus non putat nisi perfiquem defendit." Hoc Crassus non putat nisi perfidia accidere posse; ego autem saepissime video in causis aliquid mali facere homines minime malos. Quid, illud, quod supra dixi, solere me cedere et, ut planius dicam, fugere ea, quae valde causam meam premerent, cum id non faciunt alii versanturque in hostium castris ac sua praesidia dimittunt, mediocriterne causis nocent, cum aut adversariorum quas defendunt, rationem non habent, si, quae sunt in eis invidiosa, non mitigant extenuando, sed laudando et efferendo invidiosiora faciunt, quantum est in eo tandem mali? Quid, si in homines caros iudicibusque iucundos sine ulla praemunitione orationis acerbius et contumeliosius invehare, nonne a te iudices abalienes? Quid, si, quae vitia aut incommoda sunt in aliquo iudice uno aut pluribus, ea tu in adversariis exprobrando non intellegas te in iudices invehi, mediocrene peccatum est? Quid, si, cum pro altero dicas, litem
Abbreviated transcription (Latin):
attulit aliquam scd suam significauit fatultatem
Et erum pernuilta sint an causis in omni parte o¬
rationis circumspitienda ne quia offendas. Ne
quo irruas Sepe aliqui testis Aut non ledit aut mi¬
nus ledit nisi lacessatur orreus Urguent aduocati
ut in ueheamur. aut male dicamus deniq ut niter¬
rogenius. non moucor non obtempero non satisfatio
neq tamen ullam assequor laudem Homines cunn¬
non periti facilius quod stulte dixeis reprehendere
ꝙͣ quod sapienter tacueris laudare possunt. Hic
quantum fit mali si yratum si non scultum. si non
leuena testem leseris. Habet enim & uoluntatem
noscendi in yracundia & uim in ingenio & pondus
in uita. Nec si hoc crassus non comnurtit Ideo
non multi & sepe committunt. Quo quidem nuihi
uideri turprus nihil solet ꝙͣ cum ex oratoris dicto
aliquo aut responso aut rogato sermo ille sequit
occidit aduersarium. yimo uero aiunt se & cum

Expanded text:
attulit aliquam, sed suam significavit facultatem. attulit aliquam, sed suam significavit facultatem. Etenim permulta sunt in causis in omni parte orationis circumspicienda, ne quid offendas, ne quo inruas: saepe aliqui testis aut non laedit aut minus laedit, nisi lacessatur; orat reus, urgent advocati, ut invehamur, ut male dicamus, denique ut interrogemus: non moveor, non obtempero, non satis facio; neque tamen ullam adsequor laudem; homines enim imperiti facilius quod stulte dixeris reprehendere quam quod sapienter tacueris laudare possunt. Hic quantum fit mali, si iratum, si non stultum, si non levem testem laeseris! Habet enim et voluntatem nocendi in iracundia et vim in ingenio et pondus in vita. Nec, si hoc Crassus non committit, ideo non multi et saepe committunt. Quo quidem mihi turpius videri nihil solet, quam quod ex oratoris dicto aliquo aut responso aut rogato sermo ille sequitur: "occidit." "Adversariumne?" "Immo vero" aiunt "se et eum,