comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
frater aut soror nudi sint
⁊ indigeant uictu cotidia
no. dicat autẽ aliquis de uo¬
bis illis. ite in pace. calefa¬
cimini. & saturamini non
decleritis autem eis que
necessaria sunt corpori: qͥd
ꝓlerit: Sit ⁊ fides non ha¬
beat opera. mortua est in
ed dicet quis. Tu fidem
habes. & ego opera ha¬
beo. ostende mͥ fidem tuam
sine oꝑibus. et ego osten¬
dam tibi ex operibus fidem
meam. Tu creclis qm̃ unꝰ
est deus. bene facis. & de¬
mones creclunt ⁊contre¬
miscunt. Uis autem scire
o homo inanis. qmͣ fides
sine operibus ociosa est:¬
Abraham pater ur̃ non ne
ex operibus iustificatus est
offerens ysaac filium su¬
nin super altare:uicles
qmͣ fides coopabatur oꝑi¬
bus illius et ex oꝑibus
ficdes consũmata est: &
suppleta est scriptura di¬
cent. Credit abraham dõ
⁊ reputatum est illi ad iꝰ¬
tieiam. et amicus dei appel¬
latus est. Uidetis qm̃ ex o¬
peribus iustificatur ho¬
mo: ⁊ non ex fide tantũ.
Similiter autem de raab

Expanded text:
Frater & Soror nudi sint, & indigeant victu quotidiano: v.16. dicat autem aliquis ex vobis illis: Ite in pace, calefacimini & saturamini; non dederitis autem eis quae necessaria sunt corpori, quid proderit? Sic et fides, si non habeat opera, mortua est in ed dicet quis: Tu fidem habes, et ego opera habeo. Ostende mihi fidem tuam sine operibus: et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam. Tu credis quoniam unus est Deus: bene facis: et daemones credunt, et contremiscunt. Vis autem scire, o homo inanis, quoniam fides sine operibus mortua estAbraham pater noster, nonne ex operibus justificatus est, offerens Isaac filium suum super altare? Vides quoniam fides cooperabatur operibus illius: et ex operibus fides consummata est? Et suppleta est Scriptura, dicens: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. Videtis quoniam ex operibus justificatur homo, et non ex fide tantum? Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
tes quia maius iudiciũ
sumitis. In multis emͣ
offendimus omnes. Si qͥl
in uerbo non offendit.
hic perfectus est uir. Pͥotest
etiam freno circumclute̾
totum corpus. Si autẽ
equis frenos in oramit¬
timus ad consenciendũ
nobis. ⁊ omne corpus illo¬
rum circumferimꝰ. ecce
⁊ naues cum magne sĩt
⁊ auentis ualidis minẽ¬
tur. circũferuntur autẽ
a modico gubernaculo

Expanded text:
tes, quoniam majus judicium sumitis. » In multis enim offendimus omnes. Si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir, potest etiam freno circumducere totum corpus. Si autem equorum frenos in ora mittimus, ad consentiendum nobis et omne corpus illorum circumferimus. Ecce et naves, cum magnae sint et a ventis validis minentur, circumferuntur autem a modico g
Abbreviated transcription (Latin):
eum inquit adorauer̃t.
quidam autẽ dubitaue¬
runt. Si querimus
unde dubitauerunt.
qui uidentes dñm ado¬
rauerunt:nulla ma
magis causa octurrit
quam ea cuius luca
mneminit cum ipso re¬
surrectionis sue die dis

Expanded text:
eum adnoraverunt. Quidam autem dubitaverunt. Si quaerimus unde dubitaverunt, qui videntes Dominum adoraverunt, nulla magis causa occurrit, quam ea cujus Lucas meminit, cum ipso resurrectionis suae die dis
Abbreviated transcription (Latin):
difficultas: ut magistro
ueniente fieret ãmirati¬
onis magna sublimitas.
Qui ꝓtinus dixit. mitti¬
te in dexteram nauigii
rete: ꝙ inuenietis. Bisi
scõ emingelio legitur qͥa
domimis iussit ut ad piͤ¬
candum retia mittent᷑.
rete ad pistandum iu¬
bet. sed utrum in dexte¬
ram an in siuistram mi¬
tti debuisset non iubet.
Post resurrectionem u
discipulis apparens mit
ti uete indexteram iubet.
In illa piscatione tanti
capti sunt: ut retia rũ¬
pe̾ntur. IIsta antẽ ut mł¬
ti capti funt: ⁊ retia rup¬
tanon sunt. Quis uero
nesciat bonos dextera. ꝓ¬
malos sinistra figurari:
Illa ergo piscatio inqua
specialiter in quam par¬
tem mitti rete debeat ñ
iubetur. p̃sentẽ ecclĩam¬
non designauit. que
bonos simł ac malos col¬
ligit. nec eligit quos tra¬
hat: quia ⁊ quos eligere
possit ignorat.

Expanded text:
difficultas, ut magistro difficultas, ut magistro veniente fieret admirationis magna sublimitas. Qui protinus dixit: Mittite in dexteram navigii rete, et invenietis. Bis in sancto Evangelio legitur, quia Dominus jussit ut ad piscandum retia mitterenturete ad piscandum jubet, sed utrum in dexteram, an in sinistram mitti debuisset, non jubet; post resurrectionem vero discipulis apparens, mitti 1542 rete in dexteram jubet. In illa piscatione tanti capti sunt, ut retia rumperentur; in ista autem et multi capti sunt, et retia rupta non sunt. Quis vero nesciat bonos dextera, malos sinistra figurari? Illa ergo piscatio, in qua specialiter in quam partem mitti rete debeat non jubetur, praesentem Ecclesiam designat, quae bonos simul ac malos colligit, nec eligit quos trahat, quia et quos eligere possit ignorat.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ undis uite corruptibił
inlidit. Qͥd ꝑ soliditatem
litoris uisi illa ꝓpetuitas
quietis et̾ne figuratur.
Quia igitur discipuli
adbuc fluctibus morta¬
lis uite inerant: in ma¬
re laborabant. Quia au¬
tem redemptor nr̃ iam
corruptionem carms
excesserat: post resurret¬
tionem suam in littore
stabat. ac supsum resur¬
rectionis sue misterium
rebus discipulis loque̾t᷑
dicens. Iam uob in ma¬
re ñ appareo: quia nob̃¬
cum in ꝑturbationis fłe¬
tibut non sum. Hinc
est quod in alio loco p̾
resurrettionem suam
eifdem discipulis dicit.
Hec sunt u̾ba que locutꝰ
sum ad uos: cũ adhuc
essem uobiscum.
eꝙ enim cum ip̃is
non erat: quibus p̃¬
sens corporaliter appare¬
rum mortali corpore
carnis immortalitate
distabat. Quod illic cum
ipsis positus fatetur nõ
se esse cum ipsis: hoc ꝙͦ
hic situ corporis indicat
cum adhuc nauigantibꝰ
se ẽe iam in litorẽ de mõs¬
trat. facta autem est disci¬
pulis piscationis magna

Expanded text:
et undis vitae corruptibilis et undis vitae corruptibilis illidit? Quid per soliditatem littoris 1541 nisi illa perpetuitas quietis aeternae figuratur? Quia ergo discipuli adhuc fluctibus mortalis vitae inerant, in mari laborabant. Quia autem Redemptor noster jam corruptionem carnis excesserat, post resurrectionem suam in littore stabat. Ac si ipsum resurrectionis suae mysterium rebus discipulis loqueretur, dicens: Jam vobis in mari non appareo, quia vobiscum in perturbationis fluctibus non sum. Hinc est quod alio in loco post resurrectionem suam eisdem discipulis dicit: Haec sunt verba quae locutus sum ad vos cum adhuc essem vobiscum . Neque enim cum ipsis non erat quibus praesens corporaliter apparerum mortali corpore carnis immortalitate distabat. Quod illic cum ipsis positus, fatetur non se esse cum ipsis, hoc quoque hic situ corporis indicat, cum, adhuc eis navigantibus, esse se jam in littore demonstrat. 3. Facta est autem discipulis piscationis magna
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. nemo miten
manũ suam in aratrũ
⁊ repiciens retro aptꝰ
quia nimirũ negociũ
qd̾ antẽ cõu̾ tionem
sine peccato extitit. hoc
etiam post coũtionem
repet̾e culpa non funt.
Nam piscator̃e petrum.
matheum uero telonea¬
rium scumis. ⁊ post cõ¬
u̾tionem sũa ad pis¬
cationẽ petrus rediit.
matheus uͦ adthelonii
negocium non resedit.
Quia ꝙ aliud est uttũ
ꝑ piscationem que̾re. ali
ud telonis lucris pecuni¬
as augere
unt enim pleraq
negocia que sine pec¬
catis exhiberi. aut uix
aut nullatenus possunt.
Que ergo ad peccatum ĩ¬
plicant : ad hec neccesse ẽ.
ut post conu̾sationẽ aĩmꝰ
ñ recurrat. Queri etiã
potest cur discipulis in
mari laborantibus post
resurretionẽ suam dñs
in littore stecit qui ante
resurrectionem suam co¬
ram discipulis in fluttibꝰ
maris ambulauit. Cu¬
ius rei ratio festine cog¬
noscitur si ipã que tunc
merat causa pensatur.
Quid ⁊ eñi mare nisi p̃¬
sens sclm̃ signat. quod
se causarum tumłtibus

Expanded text:
dicat: Nemo mittens manum suam in aratrum, et aspiciens retro, aptus quia nimirum negotium quod ante conversionem sine peccato exstitit, hoc etiam post conversionem repetere culpa non fuit. Nam piscatorem Petrum, Matthaeum vero telonearium scimus; et post conversionem suam ad piscationem Petrus rediit, Matthaeus vero ad telonei negotium non resedit , quia aliud est victum per piscationem quaerere, aliud autem telonei lucris pecunias augere. Sunt enim pleraque negotia, quae sine peccatis exhiberi aut vix aut nullatenus possunt. Quae ergo ad peccatum implicant, ad haec necesse est ut post conversionem animus non recurrat. 2. Quaeri etiam potest cur, discipulis in mari laborantibus, post resurrectionem suam Dominus in littore stetit, qui ante resurrectionem suam coram discipulis in fluctibus maris ambulavit . Cujus rei ratio festine cognoscitur, si ipsa quae tunc inerat causa pensetur. Quid enim mare nisi praesens saeculum signat, quod se causarum tumultibus
Abbreviated transcription (Latin):
ens ih̃c quia uenit ho¬
ra eius ut transeat ex
hoc mũdo ad patrem cũ
dilexisset suos qui erãt
in mundo in finem di¬
lexit eos. Pascha quip¬
pe transitus int̾pretatͤ
nomen ex eo uetus ha¬
bens qd̃ transĩerit in
eo dominus ꝑ egyptũ
percuciens pͥmogenta¬
egypti: et filios isrł libe¬
rans. & quod ip̃i filii isrł
transierint illa nocte de
egyptiaca seruitute: ut
uenerant ad t̾ram ꝓmis¬
se olim heclitatis et pa¬
cis. Mystice autem sig¬
nificar quod in eodo¬
minus traisiturusz
esse ex hoc mũcdo ad pa¬
trem: et quocleius ex¬
emplo fideles abiectis
temipalibus desideriis.
abiecta iutiorum serui¬
tute: continus u̾tutũ
studris transire debet ad

Expanded text:
enit hora ejus, ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Pascha quippe transitus interpretatur, nomen ex eo vetus habens quod transierit in eo Dominus per Aegyptum, percutiens primogenita Aegypti, et filios Israel liberans, et quod ipsi filii Israel transierint illa nocte de Aegyptia servitute, ut venirent ad terram promissae olim haereditatis et pacis. Mystice autem significans quod in eo Dominus transiturus esset ex hoc mundo ad Patrem, et quod ejus exemplo fideles abjectis temporalibus desideriis, abjecta vitiorum servitute, continuis virtutum studiis transire debeant ad
Abbreviated transcription (Latin):
itq cormi altaris. ꝙ
nunciauerunt salo¬
moni dicentes.Ecce ad¬
onias timens regem
salomonem: tenet cor¬
nu altaris dicens. Iu¬
ret mͥ hodie rex salo¬
mon quod non int̾fi¬
ciat seruum suũ gla¬
dio. Bixit q salomon.
cadet ne unus quidẽ
capillus eius interra:
sinantem malum in¬
uentum fuerit in eo.
morietur. Misit er

Expanded text:
itque cornu altaris. Et nuntiaverunt Salomoni, dicentes: Ecce Adonias timens regem Salomonem, tenuit cornu altaris, dicens: Juret mihi hodie rex Salomon, quod non interficiat servum suum gladio. Dixitque Salomon: cadet ne unus quidem capillus ejus in terram: sin autem malum inventum fuerit in eo, morietur. Misit er
Abbreviated transcription (Latin):
⁊bibit eius sanguinem
non habet in se uitam.
⁊ qui manducat eiuscar¬
nem ⁊ bibit eius sangui¬
nem: habet uitam. Ad
utrumq autem respõ¬
dit: qd̃ dixit et̾nam. Nõ
ita est inhac esca quam
sustantade huius tem¬
poralis uite causa sirmi¬
mus. Nam qui eam nõ
sumpserit: non uiuet. nͨ
tamen qui eam sumpse¬
rit uiuet. fieri enim po¬
test. ut seuio uł morbo
uł aliquo casu plerumq
qui eam sumpxerĩt mo¬
riantur. aͣ¬
n hoc uero cibo ⁊ potu id
est corpore ⁊sangume do¬
mini:non ita est.Nam
⁊̃ qui eum non suit. ñ
h̃t̃ urtam: & qui eũ sumit
habet uitam. ⁊ hanc uti¬
ris et membrorum suoꝵ¬
destinatis & uocatis. ⁊¬
iustificatis ⁊ glorificatis

Expanded text:
it ejus sanguinem, non habet in se vitam: et qui manducat ejus carnem, et bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vitam: et qui eam sumit, habet ris et membrorum suoraedestinatis, vocatis, justificatis, glorificatis
Abbreviated transcription (Latin):
quoq apud te semei
filium gera filii gemi¬
ni debahurim: qui ma
ledixit michi maledic¬
tione pessima quando
ibam ad castra. Sed qr
descenclit in occursum¬
mͥ cum transirem ior¬
danem. ⁊ iuraui ei per
dominũ dicens. Non te
int̾ficiam gladio:tu no¬
li pati eum ẽẽ innoxiũ.
Uic autem sapieris es:
et scies que facias ei. d¬
ducesq canos eiris cũ
sanguine ad infernũ.

Expanded text:
quoque apud te Semei filium Gera, filii Gemini de Bahurim, qui mledixit mihi maledictione pessima quando ibam ad Castra sed quia descendit mihi in occursum cum transirem Iordanem et iuravi ei per Dominum dicens non te interficiam gladio tu noli pati esse eum innoxium vir autem sapiens es et scies quae facias ei deducesque canos eius cum sanguine ad infernum
Abbreviated transcription (Latin):
criptio amisteriis ua¬
care credenla est mimi̾e.
Neq enĩ se ioh̃es ꝙ p̾isse
⁊ non intͣsse diteret. si ĩ
ipã sua trepidatione mis¬
terum defuisse credidissẽt.
Quid ergo per iohanñe
nisi synagoga: quid per
petrum nisi ecclia designa¬
tur. Nec mirum est uide¬
tur. qd̾ per iuniorem syna¬
goga. ꝑ seniorem uͦ eccłia
signari ꝑhibetur: quia si
ad deicultum pͥor est sy¬
nagoga qmͣ ecclesia gen¬
tium. ad usumtam secu¬
li pͥor est młtitudo gentiũ
qͣm synagosa. paulo at¬
testante qui ait. qͥn non
pͥus qͦd spiritale est. s qͦd

Expanded text:
mysteriis vacare credenda est? Minime. Neque enim se Joannes et praeisse et non intrasse diceret, si in ipsa sua trepidatione mysterium defuisse credidisset. Quid ergo 1531 per Joannem nisi Synagoga, quid per Petrum nisi Ecclesia designatur? Nec mirum esse videatur quod per juniorem Synagoga, per seniorem vero Ecclesia signati perhibetur, quia etsi ad Dei cultum prior est Synagoga quam Ecclesia gentium, ad usum tamen saeculi prior est multitudo gentium quam Synagoga, Paulo attestante, qui ait: Quia non prius quod spir
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ enim est ante histori¬
am effluere. in ipsa au¬
tem historia succingit.¬
Gitur cum sancta ciui¬
tas habitaretur in om̃i
pace.leges eciam adhuc

Expanded text:
enim est ante historiam effluere in ipsa autem historia succingi igitur cum sancta civitas habitaretur in omni pace leges etiam adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
culum summ. e facta
est plaga magna ni¬
mis ⁊ cecideriit de ifra¬
hel .xxx. milia peditũ
et arca dei capta est. Du¬
o quoq filii heli mor¬
tui sunt: ofui ⁊ finees.
currens autem uirde
beniamim exacie ue¬
nit in silo in die illo
scissa ueste: & comper¬
sus puluere capud.
Cunq ille uenisset he¬
li sedebat super sellam
contra uiam spectan᷑.
Exat enim cor eius pa

Expanded text:
um suum et facta est plaga magna nimis et ceciderunt de Israhel triginta milia peditum et arca Dei capta est duoque filii Heli mortui sunt Ofni et Finees currens autem vir de Beniamin ex acie venit in Silo in die illo scissa veste et conspersus pulvere caput cumque ille venisset Heli sedebat super sellam contra viam aspectans erat enim cor eius pa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tunc᷑ uidebis quod in
facie benedixerit tibi.
Dixit ergo dominus
ad satan. Ecce anima¬
in manu tua est:ue¬
rumptamen auimã

Expanded text:
t tunc videbis, quod in faciem benedicat tibi. Dixit ergo Dominus ad Satanam: Ecce in manu tua est, verumtamen animam
Abbreviated transcription (Latin):
admiratione. Nam
⁊ testuonium ꝑhi¬
buerunt diuine doc¬
trine eius : cum dice¬
renta quibus missi e¬
rant. Quare nõ addu¬
xistieum: Responder̃t

Expanded text:
admirationis. Nam et testimonium perhibuerunt divinae doctrinae ejus, cum dicerent a quibus missi erant: « Quare non adduxistis eum? Responder
Abbreviated transcription (Latin):
bris moysi: de mã¬
na ĩmiculos ꝓcreatoꝰ.
Digna plane ⁊ iusta cõ¬
paratio. Siquidem de
manna u̾iculus gig¬
nritur: et dominiis xp̃c
de u̾gine ꝓcreatur Qũi
potius ipãm mariam
manna dixerim:quia
est subtilis. Splendida
suauis: ⁊ urgo que ue¬
lut celitus uenienis. cũc¬
tis eccliaꝵ populis cibũ
dulciorem melle deflu

Expanded text:
bris Moysi de manna vermiculos procreatos . Digna plane et justa comparatio. Siqmanna vermiculus gignitur, et Dominus Christus de Virgine procreatur. Quin potius ipsam Mariam manna dixerim, quia est subtilis, splendida, suavis et virgo; quae velut coelitus veniens, cunctis Ecclesiarum populis cibum dulciorem melle deflu
Abbreviated transcription (Latin):
quem post mortem ad ce¬
los subleuandum non
dubitarent:minus de
sua desolatione trepida¬
rent. quos abeunte licet
domino sp̃c sancti or̃a con¬
solendos esse sperarent. Ua¬
do inquit adeum qui me
misit: & nemo ex uobis

Expanded text:
quem post mortem ad coelos sublevandum non dubitarent; minus de sua desolatione trepidarent, quos, abeunte licet Domino, Spiritus sancti gratia consolandos esse sperarent. Vado, inquit, ad eum qui me misit, et nemo ex vobis
Abbreviated transcription (Latin):
trem tuam: honor in
satro elqquio duppliciter
accipitur. indelicet no
solum in salutando ⁊ cõsede¬
quiniscendo. s etiam in
elemosina ⁊ rerum ne

Expanded text:
riatur . Honor in sacro eloquio dupliciter accipitur, videlicet non solum in salutando et conquiniscendo, sed etiam in eleemosyna et rerum ne
Abbreviated transcription (Latin):
tendendo. Nam qualis
tunc apostolis apparuit
talis post iudicium om̃i¬
bus ellectis apparebit.
in ip̃o autem iudicio in

Expanded text:
tendendo; quia qualis tunc apostolis apparuit, talis post judicium omnibus electis apparebit. In ipso autem judican
Abbreviated transcription (Latin):
cetis sicut luminaria in
mũdo u̾bum uite conti¬
nentes: ad glãm meã ĩ
die xp̃i. Quia non inua¬
cuũ cucurri: neq in ua¬
cuũ laborari. S et si mm¬
molor super sacrificiũ ꝙ
Idip̃m autem ⁊ uos gau

Expanded text:
cetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae continentes ad gloriam mihi in die Christi; quia non in vacuum cucurri, nec in irritum laboravi. Sed etsi immolor super sacrificium et Ob idipsum autem et vos gau
Abbreviated transcription (Latin):
ficii oblatione pefunctũ:
agnouit deĩceps solita ĩ
ad uiriles annos de natu¬
ralibus nõ lubitauit
augm̃itis. Inter hec intu¬
lit contumelias: multi¬
plicaiit iniurias. adhibu¬
it maledicta oprobria. blaͤ¬
phennas comnitia. omñe
posttremo in ipm irim
furoris effudit. Omia
temptam̃torũ genera ꝑ-¬
currit. Et sciens quo hu¬
manã naturã infecisset
ueneno: neqͣquã crclidit
tͣnͣsgressionis exsortem:
quem tot docim̃tis dicdi¬
cit esse mortaleii. Ner¬
sistit ergo improbu: p̃¬
do. ⁊ auarus exactor: in
eum qui nichil impiũ ha¬
bebat insurgẽ. Et dum ui¬
tiate origuns p̃iuditium
generale persequitur cyro¬
graphum quo ntebatur

Expanded text:
ficii oblatione perfunctum. ficii oblatione perfunctum. Agnovit deinceps solita pueue in viriles annos de naturalibus non dubitavit augmentis. Inter haec intulit contumelias, multiplicavit injurias, adhibuit maledicta, opprobria, blasphemias, convicia, omnem postremo in ipsum vim furoris sui effudit, omnia tentamentorum genera percurrit; et sciens quo humanam naturam infecisset veneno, nequaquam credidit primae transgressionis exsortem, quem tot documentis didicit esse mortalem. Perstitit ergo improbus praedo et avarus exactor in eum qui nihil ipsius habebat insurgere, et dum vitiatae originis praejudicium generale persequitur, chirographum quo nitebatur
Abbreviated transcription (Latin):
mini cũ ad reꝑandũ hu¬
maniũ genus. in effabilite
ei multa suppeterent.
Hanc potissimũ consu¬
destruendũ opus diabo¬
li non u̾tute ut̾etur po¬
tencie: s ratione iusti¬
cie. Nam superbia hostiͦ
antiqui: ñ inmerito sibi
in omnes homineᷤ ius
tyrãni cũ uenclicabat.
Neindebito dñatu p̃me¬
bat: quos a m̃clato dm̃i
spontaneos in obseͥũ
sue uolũtat is ilłex̾ãt.
Non itaq iuste amtt̾et
horiganalem humanii
generis seruitutem: ni¬
si cle eo qd̃ subiecerat ũi¬
cẽtur. Cum gͥ misericor᷑
omipotens qr saluator
ita susceptionis huma¬
ne moderaret᷑ exordia:
ut u̾tutem insepãbilis
ab homine deitatis ꝑ ue¬
lamen nr̃e infirmita¬
tis abscond̾e̾t. illusa est
securi hostis astutia. qͥ
natiuitatem pueri in
salutẽ humani generis
ꝓcreati: non alit̾ sibi ꝙͣ
om̃ium nascẽtiũ puta¬
uit obnoxiam. Uiclit
enĩ uagiẽtem atq lac̾¬
mantẽm: uidit paninꝰ
obuolutũ. circũtisioni
subditum. ⁊ legalis sacri¬

Expanded text:
ei, cum ad reparandum humanum genus ineffabiliter ei multa suppeterent, hanc potissimum consudestruendum opus diaboli, non virtute uteretur potentiae, sed ratione justitiae. Nam superbia hostis antiqui non immerito sibi in omnes homines jus tyrannicum vindicabat, nec indebito dominatu premebat, quos a mandato Dei spontaneos in obsequium suae voluntatis illexerat. Non itaque juste amitteret originalem humani generis sersi de eo quod subegerat vinceretur. Cum igitur misericors omnipotensque Salvator, ita susceptionis humanae moderaretur exordia, ut virtutem inseparabilis a suo homine deitatis per velamen nostrae infirmitatis absconderet, illusa est securi hostis astutia, qui nativitatem pueri in salutem humani generis creati, non aliter sibi 71 quam omnium nascentium putavit obnoxiam. Vidit enim vagientem atque lacrymantem, vidit pannis involutum , circumcisioni subditum, et legalis sacri
Abbreviated transcription (Latin):
ex tempore. Umu̾sitatis co¬
minus: seriulem formã
obumbrata maiest ⁊tĩ sue
dignitate suscepit. Impas¬
sibilis deus: non decligna¬
tus est homo esse passibi-¬
lis. Et immortalis. inor¬
tis legibus subiac̾e̾. Nouꝰ
autem natiuitate gene¬
ratus. quia ĩuiolata u̾¬
ginitas concupiscẽciam

Expanded text:
ex tempore. Universitatis Dominus servilem formam obumbrata majestatis suae immensitate, suscepit. Impassibilis Deus, non dedignatus est homo esse passibilis et immortalis, mortis legibus subjacere. Nova autem nativitate generatus, quia inviolata virginitas co
Abbreviated transcription (Latin):
tis exigende te ratione er¬
ga hominem que tanto ho¬
nore condiderat: antiqͣm
mutasse sentenciam. opꝰ
fuit dil̃mi secreta dispen¬
satione consilii. ut incom¬
mutabilis deus cuiꝰ uolũ
tas non potest sua benig
ret. & homo dliabolice ini¬
quitatis u̾sutia actus in
culpani. contra dei ꝓposif
non periret. Ingreditur
ergo hec mũdi infima fi¬
lius dei cle celesti sede descẽ¬
dens:⁊apat̾na gloria non
recedens. nouo ordine. no¬
ua natiuitate generatus.
Nouo ordine quia ĩuisibi¬
lis in sius uisibilis factus ẽ.¬

Expanded text:
tis exigente ratione, ertis exigente ratione, erga hominem, quem in tanto honore condiderat, antiquam mutasse sententiam: opus fuit, dilectissimi, secreti dispensatione consilii, ut incommutabtas non potest sua benignret: et homo, diabolicae iniquitatis versutia actus in culpam, contra Dei propositum non periret. Ingreditur ergo haec mundi infima Filius Dei, de coelesti sede descendens, et a paterna gloria non recedens: novo ordine, nova nativitate generatus. Novo ordine, quia invisibilis in suis, visibilis
Abbreviated transcription (Latin):
noue p̃parationis antique:
felicitatis et̾ne. Reparat᷑
eñi nobis salutis nr̃e an¬
nua reuolutione sacͣm̃¬
tũ ab initio ꝓmissum: in
fine redditum. sine fine
mansurũ. In quo digñ
dibus diuinũ adorare mis¬
teryum:ut quod magno
dei munere agitur:mag¬
nis eccłe gaudiis celebret᷑
Deus enm omĩpotens ⁊
clemens cuiꝰ natura boni¬
tas cuius uoluntas potẽ¬
cia. cuius opus mĩa est:
statim ut nos diabolica ma¬
liguitas ueneno sue
mortificauit inuilie p̃pa¬
rata renouanclis morta¬
libus pietatis fue remedia.
inter ip̃a mũdi pͥmordia
p̃signauit. Dem̃cians
serpenti fuctum semen
mulieris: qd noxii capi
cans. Qui natus ex u̾gine
uiolatorem humane ꝓpa¬
ginis incorrupta natiui¬
tate dampnaret. Namqr
gloriabatur diabolus ho¬
minem sua fraude detep
chuinis caruisse mumeribꝰ.
⁊ mortalitatis docte midatũ
duram mortis subisse sen¬
tentiam seꝙ in malis suiꝰ
qͦddã depreuaricatoris con¬
sorcio inuenisse solatium.
deum quoq iuste seuerita¬

Expanded text:
tiquae, felicitatis aeternae. Reparatur enim nobis salutis nostrae annua revolutione sacramentum, ab initio promissum, in fine redditum, sine fine mansurum. In quo dignum dibus divinum adorare mysterium, ut quod magno Dei munere agitur, magnis Ecclesiae gaudiis celebretur. Deus enim omnipotens et clemens, cujus natura bonitas, cujus voluntas potentia, cujus opus misericordia est, statim ut nos diabolica malignitas veneno suae mortificavit invidiae, praeparata renovandis mortalibus suae pietatis remedia inter ipsa mundi primordia praesignavit; denuntians serpenti futurum semen mulieris quod noxii capitcans, qui natus ex Virgine violatorem humanae propaginis incorrupta nativitate damnaret. Nam quia gloriabatur diabolus, hominem sua fraude deceptum divinis caruisse muneribus, et immortalitatis dote nudatum duram mortis subiisse sententiam, seque in malis suis quoddam de praevaricatoris consortio invenisse solatium; 68 Deum quoque, justae severita
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis. conuinificauit
noua creatura ronum¬
ꝙ figñitum. Deponamꝰ
ergo uet̾em hoĩem cum
actibus suis: & adepti par¬
tiupationẽ generationis
xp̃i: carnis renũciemus
operibus. Agnoste oxp̃ia¬
ne dignitatẽ tuam: et di¬
nine consors factus nat᷑e.
Noli ue rẽ uilitatem de¬
generi u̾satione recede.
Mem̃t uius capitis. ⁊ cu¬
.iil sis corporis membrũ.
Reminiscere quia erutus
de potestate tenebrarum:
tͣnͣslatus es in clei laudẽ
⁊ regnum. Per baptis¬
matis sacramentum:
sp̃t sancti factus es tem¬
plum. Noli tantũs ha¬
bitatorem pͣuis de actibꝰ
effugare: ⁊ diabolice ite¬
quia p̃cium tuũ sangiũs
est xp̃i. Qui a ueritate᷑ in

Expanded text:
peccatis, convivificavit peccatis, convivificavit nova creatura, novumque figmentum. Deponamus ergo veterem hominem cum actibus suis ; et adepti participationem generationis Christi, carnis renuntiemus operibus. Agnosce, o Christiane, dignitatem tuam, et divinae consors factus naturae, noli in veterem vilitatem degeneri conversatione redire. Memento cujus capitis et cujus corporis sis membrum. Reminiscere quia erutus de potestate tenebrarum, translatus es in Dei lumen et regnum. Per baptismatis sacramentum Spiritus sancti factus es templum: noli tantum habitatorem pravis de te actibus effugare, et diaboli te itequia pretium tuum sanguis est Chri
Abbreviated transcription (Latin):
natura imniolabili
nature ẽ unita passi¬
bili. Deusꝙ uerus ho
mo uerus: inunitatẽ
domini temperatur.
Et quod nr̃is remedis
congruebat un̾ atꝙ idẽ
dei hominũ ꝙ mediator
& mori possit ex uno: et
resurgere possit exatte¬
ro. Merito uirgrnee in¬
tegrita ͭ ł nichil corrup¬
tionis intulit partus
salutis. Qui custodra
pudoris: fuit editio ue¬
ritatis. Talis gͦ dilectisti¬
i natiuitas decuit. dei
u̾tutem ⁊ dei sapieciã
manitate congrueret:
⁊ diuinitate p̃celleret.
Nisi em̃ esset deus uer᷑.
non adfercet rem. Diũ.
Nisi ẽẽt homo uerus: ñ
preberer exemplũ. Ab
exultantibus angelis
nascente dño. gloria ĩ
excelsis deo canitur: et
pax in terra bone uolũ¬
tatis homĩbus nũciã¬
tur. Uident enĩ celestẽ
di gentibus fabricari.
De quo menarrabili di¬
uine pietatis opere quan¬
tum letari debet humilitã
hominũ: cũ tanto gaude
spũ sancto: qui propter
młtam miscdĩam suam
qua dilexit nos. misertus
est nr̃i. Et cũ essemꝰ mortui

Expanded text:
natura inviolabilis naturae est unita passibili, Deusque verus et homo verus, in unitatem Domini temperatur; ut quod nostris remediis congruebat, unus atque idem Dei hominumque mediator , et mori posset ex uno, et resurgere posset ex altero. Merito igitur virgineae integritati nihil corruptionis intulit partus salutis: quia custodia fuit pudoris, editio veritatis. Talis igitur, dilectissimi, nativitas decuit Dei virtutem et Dei sapientiam manitate congrueret, et divinitate praecelleret. Nisinon afferret remedium; nisi esset homo verus, non praeberet exemplum. Ab exsultantibus ergo angelis nascente Domino, Gloria in excelsis Deo canitur, et pax in terra bonae voluntatis hominibus nuntiatur . Vident enim coelestem di gentibus fabricari: de quo inenarrabili divinae pietatis opere, quantum laetari debet humilitas hominum, cum tantum gaudeaSpiritu sancto, qui propter multam misericordiam suam, qua dilexit nos, misertus est nostri; et cum essemus mortui
Abbreviated transcription (Latin):
minutione sue maies¬
tatis inclinanit. ut
manens quod erat as¬
sumens qd̾ non erat
ueram serui forruam
ei forme inqua de pa¬
tri est equalis uet.
Et tanto fed̾e̾ nati am
utramꝙ conser̾ei ut
nec inferiorem conti¬
m̾et glorificatio. nec su¬
Piorem minueret
a marestate humilitas.
a u̾tute infirmitas. ab
eteri atate mortalitas.¬

Expanded text:
minutione majestatis suae inclinans, ut manens quod erat, assumensque quod non erat, veram servi formam ei formae in qua Deo Patri est aequalis uniret, et tanto foedere naturam utramque consereret, ut nec inferiorem consumeret glorificatio, nec superiorem minueret a majestate humilitas, a virtute infirmitas, ab aeternitate mortalitas
Abbreviated transcription (Latin):
quasi homĩbus placẽtes
sed deo. qui ꝓbat corda no¬
stra neꝙ em̃ aliqñ fuimꝰ
in sermone adulatois¬
deus testis est nec quen¬
tes ab homĩbus głam ne¬
ꝙ a uobis neq ab aliis.¬
mus pariruli in mecdio
ur̃m tanquam si nutͥx
fõueat filios suos. ita desi¬
derantes uos cupide no¬
lebamius trad̾e uobis nõ
solũ euuͣngelium dei. s.t̃.
tigatioms nocte ⁊ die ope¬
rantes ne quem ur̃m gͣ¬
uaremus p̃clicauimus
in uobis euuͣngelium dĩ.
os destes estis
et deus qm̃ sancte &
iuste et sine qu̾ela nobis
qui credidistis fuimus:
sierit scitis. Qualiter u¬
quam tanquã pater fili¬
os suos. clep̃cantes uos
et consolantes testificati
sumus ut ambularetis di¬
gne deo qui uocauit nos
in suũ regnum & glori¬
am. Ideo ⁊ uos grãs agimꝰ
deo sine int̾missione: qm̃
cum accepissetis a nob̃ uer¬
bum auclitus dei accepis

Expanded text:
quasi hominibus placentes, sed Deo, qui probat corda nostra. Neque enim aliquando fuimus in sermone adulatiDeus testis est, nec quęrentes ab hominibus gloriam, neque a uobis, neque ab aliis.mus paruuli in medio vestrûm, tanquam si nutrix foueat filios suos. Ita desider antes vos cupide volebamus tradere vobis non solum Euangelium Dei, sedetiam tigationis: nocte et die laborantes, ne quem uestrum grauaremus, praedicauimus in uobis euangelium dei. uos testes estis et deus, quam sancte et iuste et sine querella uobis qui credidistis fuimus: sicut scitis, qualiter urum tamquam pater filios suos deprecantes uos et consolantes testificati sumus, ut ambularetis digne deo, qui uocauit uos in suum regnum et gloriam. ideo et nos gratias agimus deo sine intermissione, quoniam cum accepissetis a nobis uerbum auditus dei, accepi
Abbreviated transcription (Latin):
contribulibus ur̃is. sic̃
⁊ ip̃i a iudeis qui ⁊ dñm
occiderunt ihm. ⁊ prophe¬
tas. & nos ꝑsecuti sunt
loqui ut salue fiant. ut
impleant peceata sua sẽ¬
per.Preuent enim ira
dei super illos usq in fi¬
os autem frẽs desola¬
ti a uobis ad tempꝰ
ore aspectu non corde a¬
hũdantius festinanimꝰ
faciem ur̃am uidere cũ
młto desiderio: qm̃ uolu¬
imus uenire ad uos. Ego

Expanded text:
contribulibus vestris, sicut et ipsi a Judaeis: qui et Dominum occiderunt Jesum, et prophetas, et nos persecuti sunt, et loqui, ut salvae fiant, ut impleant peccata sua semper: pervenit enim ira Dei super illos usque in fios autem, fratres, desolati a vobis ad tempus horae, aspectu, non corde, abundantius festinavimus faciem vestram videre cum multo desiderio: quoniam voluimus venire ad vos: ego
Abbreviated transcription (Latin):
ciam tuam: ⁊ opera tua
nouissima plura pͥoribuꝰ.
Sed halro adu̾sum te qͥa
permisisti mulierem iera¬
bel que dicit ꝓphetam do¬
cere ⁊ seducere seruos me¬
os fornicari ⁊ manduca¬
re de ydolieif ydoloticis. ꝙ
decli illi tempus ut peni¬
tenciam ageret:⁊ non
uult penitere a fornicatõ¬
ne sua. iii.¬
cce mitto eam inlee

Expanded text:
pera tua novissima plura prioribus. Sed habeo adversum te: quia permittis mulierem Gezabel: que se dicit prophetam docere: et seducere servos meos fornicari: et manducare de idolotitis. Et dedi illi tempus ut penitentiam ageret: et non vult penitere a fornicatione sua. Ecce mitto eam in le
Abbreviated transcription (Latin):
factus sum. ordo legitim
impleatur. Heni enin ñ
ut inuiuerẽ cui uita et̾¬
ira cum patre est: sed cõ¬
ditionem ur̃e mortis au¬
ferem. Et hoc est iustissi¬
mũ ut quia totũ susce¬
prͣ hominem: per om̃ia
ta. et reuera tr̃s. quomͦ
ñ ueniret: ꝓpt̾ quos etiã
corpore circũcisionis non
uitauit iniurĩa. unde ꝙ
Iohannes salutare mys¬
teriũ recognoscens: non
iam dei filium ut baptis¬
ma sanctificat. s ut deuo¬
tus mynister celestibus
optẽperat impetͣtus. Uͤ
enĩ poterat ñ obedire ser¬
uus dño p̃co iudici reg

Expanded text:
factus sum, ordo legitimus suppleatur. Veni enim, non ut mihi viverem, cui vita aeterna cum Patre est, sed ut conditionem vestrae mortis auferam. Et hoc est justissimum, ut, quia totum suscepi hominem, per omnia enta. Et revera, fratres, quomodo non veniret, propter quos etiam corporeae circumcisionis non vitavit injuriam? Unde et Joannes salutare mysterium recognoscens, non jam Dei Filium, ut Baptista sanctificat, sed ut devotus minister coelestibus obtemperat imperatis; nec enim poterat non obedire servus domino, praeco judici, reg
Abbreviated transcription (Latin):
garet. Sed tacuit qd̃
recognouit. Et pacien¬
ter repulit: qͦd clictum
fallaciter audiuit dicẽs.
Ego demonium non ha¬
beo. Inquibus u̾bis qͥd
aliud nͥ suꝑbia nr̃a con¬
funditur:Que si exa¬
gitata uel leuiter fuerit
atrotiores iniurias red¬
det quam acceperat. Fa¬
cit mala que potest:
minatur ⁊ que face̾ ñ
potest. Ecce iniuriam
suscipiens ihc̃ non iras¬
citur: non contumelio¬
sa u̾ba respondit. Qui si
eisclem ista dicentibus

Expanded text:
garet. Sed tacuit quod recognovit, et patienter repulit quod dictum fallaciter audivit, dicens: Ego daemonium non habeo. In quibus verbis quid aliud nisi superbia nostra confunditur? quae si exagitata vel leviter fuerit, atrociores injurias reddit, quam acceperat: facit mala quae potest, minatur et quae facere non potest. Ecce injuriam suscipiens Dominus non irascitur, non contumeliosa verba respondet. Qui si eisdem ista dicentibus
Abbreviated transcription (Latin):
in issachar. S̾emei fi¬
lius hela in beniamĩ.
gaber filius suri in t̾¬
ra galaad. in terra se¬
ori regis amorrei. ꝙ
og regis basar. super
omina q̃ erant in illa
terra. Iuda ⁊ ifrahel
innũabiles sicut ha¬
rena maris in młti¬
tudine comedentes
⁊ bibentes atꝙ letãtes.
alomori autẽ

Expanded text:
in Isachar Semei filius Hela in Beniamin Gaber filius Uri in terra Galaad in terra Seon regis Amorrei et Og regis Basan super omnia quae erant in illa terra Iuda et Israhel innumerabiles sicut harena maris in multitudine comedentes et bibentes atque laetantes Salomon aute
Abbreviated transcription (Latin):
uit transigratis ⁊ dedit
illis legem ne obliuiscerẽ¬
tur p̾cepta domini: ut ñ
exerrarent mentibus ui¬
dentes simulachra aurea
&argentea ⁊ ornamenta
eorum. ⁊ alia huiꝰ modi
dicens. Hortabatur ne
legem amouẽtur a corde
suo. Eratautem inscrip¬
tura quo modo taberna¬
culum ⁊arcam iussit ꝓ¬
pheta diumo responso
ad se facto comitari secũ
usququo exiit in mon¬
tem in quo moyses ascen¬
dit.⁊ uidit dei h̾editatẽ.
Emiens ibi hiemias
inuenit locũ spelũ¬
ce ⁊tabernaculum ⁊ar¬
cam & altare incensi intu¬
lit illuc. ⁊ ostrum obstru

Expanded text:
it transmigratis et dedit illis legem ne obliviscerentur praecepta Domini et ut non exerrarent mentibus videntes simulacra aurea et argentea et ornamenta eorum et alia huiuscemodi dicens hortabatur ne legem amoverent a corde suo erat autem in ipsa scriptura quomodo tabernaculum et arcam iussit propheta divino responso ad se facto comitari secum usquequo exiit in montem in quo Moses ascendit et vidit Dei hereditatem et veniens ibi Hieremias invenit locum speluncae et tabernaculum et arcam et altare incensi intulit illuc et ostium obstr
Abbreviated transcription (Latin):
.Confundentur eñi ab ido¬
lis quibus sacrificauerũt.
et erubescitis super hortis
quos elegeratis: ꝯfueritis
uelut quercus defluentibꝰ
foliis. ⁊ uelud hortus absꝙ

Expanded text:
Confundentur ab idolis, quibus sacrificaverunt: et erubescetis super hortis, quos elegeritis, cum fueritis velut quercus defluentibus foliis, et velut hortus absque
Abbreviated transcription (Latin):
sciencie uidere cum uoce
patris licet corporaliter so¬
nantem meruisset audire:
ml̃tũ ex hoc uisu ⁊ audi¬

Expanded text:
specie videre, cum vocem Patris licet corporaliter sonantem meruisset audire, multum ex hoc visu et audi
Abbreviated transcription (Latin):
nemini ministroꝵ transfudit.
qmius ꝑministros baptrzare
dignatus sit: ꝑhanc fiat uni¬
tas eccłie que significat᷑ in co¬
lumba de qua dictum. ẽ. Una
est columba mea. una est matͥ
sue. Sienim transfeͬret᷑ pote¬
stas a dũo ad ministros. tot. eeñti
baptismata quot ministri. et ñ
staret unitas baptismi: qmͣuis
ergo baptizent siue iusti suie
iniusti. non tͥbuitꝰ sanctitas bap¬
tismi nisi illi suꝑ quẽ descendit
columba. de quo dictũ est. Hic
est qui baptizat in spu scõ. Petrꝰ
rum baptismus sanctus est: qr
diu̾sa sunt m̾ita. diu̾sa erunt
baptismata. S quomͦ cũ bapti¬
zat bonus ⁊ melior. non ideo iste
accipit bonũ ⁊ ille melius. s u¬
num est ⁊ equale quod acceꝑñt:
sic et cum baptrzat malus quod
datum est unũ est. nec impar ꝓp¬
t̃ impares ministros s par et e¬
quale ꝓpt̃ hic est qui baptrrat

Expanded text:
in neminem ministrorum transfudit, in neminem ministrorum transfudit, quamvis per ministros baptizare dignatus sit, per hanc stat unitas Ecclesiae, quae significatur in columba de qua dictum est: Una est columba mea , una est matri suae. Si enim transferretur potestas a Domino ad nostros tot essent baptismata quot ministri, et non staret unitas baptismi. Quamvis ergo baptizent sive justi sive injusti, non tribuitur sanctitas baptismi, nisi illi super quem descendit columba, de quo dictum est: Hic est qui baptizat in Spiritu sancto .rum baptismus sanctus est, quia diversa sunt merita, diversa erunt et baptismata. Sed quomodo cum baptizat bonus et melior, non ideo iste bonum accipit et ille melius, sed unum est et aequale quod a ceperunt: sic et eum baptizat malus; quodatum est unum est, nec impar propter impares ministros, sed par et aequale prope, hic est qui baptizat
Abbreviated transcription (Latin):
num s soliꝰ dei. esse astruant᷑. apd̃
apud omnes abesdem eadem sẽꝑ
suit. sicut d̾s inc̃omutabilis sẽ ip¬
so numꝗͣ peior uel melior est. ita
et sua sacramenta incõmutabiłr
apud omnes. ead̾ nunꝙͣ se ip̃is sĩt
peiora uł meliora.
i enim ꝓ m̾itis ministrantiũ
apud hos uł illos melius uł
lius. non idem s diuisum sit. iam
non staret unitas baptismi uł
corꝑis xp̃i. quia baptismus in
his uel illis melior uel peior. ẽẽt.
diuersus similit̃. & corpus xp̃i
diu̾sum. Si enĩ a malo mala. a
bono bona. a meliori meliora fie¬
rent sacram̃ta. nonne ꝓ uarus
m̃itis hominũ. uaria essent bap¬
tismata & xp̃i corꝑa᷑ Et si mul
est nefas. Et quia constat mul¬
tos xp̃o non. ẽẽ. de unitate bap¬
tismi et eccłie usdeamus: ut
de maiori magis pateat. quod
de minori sacram̃to ꝓbabit᷑:¬
Ait augustinus suꝑ ioh̃m in o¬
melia sexta. ꝑhanc potestatem
quam sibi xp̃c soli retinuit et

Expanded text:
num, sed solius Dei esse astruantur, apudnum, sed solius Dei esse astruantur, apudm apud omnes ab eodem eadem sint semper, sicut Deus incommutabilis seipso nunquam pejor vel melior est, sic et sua sacramenta incommutabiliter apud omnes eadem nunquam seipsis sint pejora vel meliora.i enim pro meritis ministrantium apud hos vel illos melius vel lius, non idem sed diversum sit, jam non staret unitas baptismi vel corporis Christi; quia baptismus ejus in his vel illis melior vel pejor, esset diversus, et similiter corpus Christi diversum. Si enim a malo mala, a bono bona, a meliori meliora fierent sacramenta, nonne pro variis meritis hominum, varia essent baptismata et Christi corpora? Et si multest nefas. Et quia constat multos Christos non esse, de unitate baptismi et Ecclesiae videamus, ut de majori magis pateat, quod de minori sacramento probabitAit Augustinus super Joannem homilia 6 : « Per hanc potestatem quam Christus solus sibi retinuit, et
Abbreviated transcription (Latin):
astruat᷑: ut et soluis xp̃i sint qnͣtũ
ad potestatẽ qua fiunt. et eccłie qnͣ¬
tum ad utilitatẽ quam conferunt.
ut in eis et ille suam exhibeat grãm.
et illa luppleat indigentiam. Sci
impedire. uł mi̾ta non sufficere ad
uitam. sacramentoꝵ suoꝵ adhibu¬
it grãm: ut eccłia quod minus ht̃
in meritis. diuinis credens suppleri
sacram̃tis. qnͣto in sua imꝑfectione
deo. eẽt. humilior. tanto insuꝑ ha¬
buncdantia bñficioꝵ eus fieret ꝑ¬
seruauit pͥuilegus. nichil debere
uoluis ministroꝵ meritis uł offici¬
is. s quod suum est ita sibi fecit
libere liberũ. ut nec eoꝵ dignitate
sit melius. uec indigitate det̾ius :
ne uel boni diuino oꝑi fuꝑaddidis¬
se uideantur tanꝙ̃ deo meliores ul
mali minuere tanꝙͣ contra dm̃
fortiores. uel tanꝙͣ sint ipse d̃s su¬
um omnino deputare. quod om¬
nino diuinum est. Ne ergo sacra¬
m̃ita eccłie bonoꝵ uł maloꝵ homi¬

Expanded text:
astruatur, ut et solius Christi sint, quantum astruatur, ut et solius Christi sint, quantum ad potestatem qua fiunt; et Ecclesiae, quantum ad utilitatem qua conferuntur, ut in eis et ille suam exhibeat gratiam, et illa suam suppleat indigentiam. Scieimpedire, vel merita non sufficere ad vitam, sacramentorum suorum adhibuit gratiam, ut Ecclesia quod minus habet in meritis, divinis credens suppleri sacramentis, quanto in sua imperfectione Deo esset humilior, tanto in superabundantia beneficiorum ejus fieret perservavit privilegiis, nihil debere voluit ministrorum meritis vel officiis, sed quod suum est ita fecit sibi libere liberum, ut nec eorum dignitate sit melius, nec indignitate deterius, ne vel boni divino operi superaddidisse videantur, tanquam Deo meliores, vel mali minuere, tanquam contra Deum fortiores, vel tanquam sint ipse Deus, suum omnino deputare quod omnino divinum est. Ne ergo sacramenta Ecclesiae bonorum vel malorum homi
Abbreviated transcription (Latin):
tio est dño. Et enim inique offerũt
illa. Et post pauca. Sacrificia gͦ
impioꝵ eis ip̃is oberunt qui osfer̃t
impie. Nam unũ idemq sacͥficiũ
corde ad accipiendũ accesserit. Itẽ
Unde ista tanta uirtus est aque ut
corpus tangat & cor abluat. nisi
faciente uerbo: Non qr dicit᷑. sẽd
quia credit᷑. Item ad donatistas.
Si deus ad est sacram̃tis & uerbis
sius ꝑ quoslibet administrent᷑:
et sacramenta d̾i ubiq uera sunt.
et mali homines quib nichil ꝓ
foris. Item. Ergo non foris s nec in¬
tus quisꝙͣ quiex parte diaboli est:
potest in seuł in quoquam macłare
sacramentũ quod xp̃i est. Quomͦ
enim posset maculare malus quod
non potest tonsecrare uel meliora¬
re bonus quod solus efficit xp̃c et
nullus alius: Sienim alus effi¬
ceret. iam ad xp̃m ñ attineret.S
quod bonum sine summo bono. ẽẽ. po
ut in eis eccłia xp̃o quasi par confe¬
ratur. s ut particeps xp̃i gracie

Expanded text:
tio est Domino. Etenim inique offerunt tio est Domino. Etenim inique offerunt illa. » Et post pauca. « Sacrificia ergo impiorum eis ipsis oberunt qui offerunt impie. Nam unum idemque sacrificiucorde ad accipiendum accesserit. » Item Unde ista tanta virtus est aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia creditur. » Item ad Donatistas: « Si Deus adest sacramentis et verbis suis, per quoslibet administrentur, et sacramenta Dei ubique recta sunt, et mali homines quibus nihil prforis. » Item: « Ergo non foris, sed nec intus quisquam qui ex parte diaboli est, potest in se vel in quoquam maculare sacramentum quod Christi est. » Quomodo enim posset maculare malus quod non potest consecrare vel meliorare bonus, quod solus efficit Christus et nullus alius? Si enim alius efficeret, jam ad Christum non attineret. Sed quod bonum sine summo bono esse posseut in eis Ecclesia Christo, quasi par conferatur, sed ut particeps Christi gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
tenus eum cretlamus. contamiꝰ¬
nandũ. qui omnia peccata mũ¬
di solus ꝑtulit & abstulit. Ne igit᷑
aliquatenus de eo crecdat᷑ hoc
inconueniens. consentiunt pe¬
lagio quod non sit corpus xp̃i qd̾
scismaticus conficit. & cipriano
quod apud ħ eticos eucharistia
fieri non possit. uoluntq inuoca¬
tionem diuini nominis quam
gregorius sacrilegam consecratio¬
nem uocant in hoc irritam duci.
quia ciprianus dicit. non statim
suscipi debere que iactant᷑ in xp̃i
nomine. s que gerunt᷑ in xpi ue
ritate: ut dum omnino nichibẽẽ.
astruunt quod heretici confic̾e ui¬
dentur. ignominiã illã a xp̃o au¬
ferant. quam sancti de sacrificus
uel ceteris hereticoꝵ sacram̃tis at¬
testant᷑.¬
ed si ita credendum est quã
late pateat inconueniens ui¬
deamus: primũ inuocationẽ diui¬
ni nominis insacram̃tis suis ad¬
nullari credere nefas est. Ait enim
augustinus ad parmenianũ. Sa¬
crificia inquiunt impioꝵ: execra¬

Expanded text:
tenus eum credamus contamitenus eum credamus contaminandum, qui omnia peccata mundi solus pertulit et abstulit. Ne ergo aliquatenus de eo credatur hoc inconveniens, consentiunt Pelagio, quod non sit corpus Christi, quod schismaticus conficit, et Cypriano, quod apud haereticos eucharistia fieri non possit, voluntque invocationem divini nominis, quam Gregorius sacrilegam consecrationem vocat, in hoc irritam duci, qui Cyprianus dicit non statim suscipi debere, quae jactatur in Christi nomine, sed quae geruntur in Christi veritate, ut dum omnino nihil esse astruunt, quod haeretici conficere videntur, ignominiam illam a Christo auferant, quam sancti de sacrificiis, vel caeteris haereticorum sacramentis attestantSed si ita est credendum, quam late pateat inconveniens videamus. Primum invocationem divini nominis in sacramentis suis annullari, credere nefas est. Ait enim Augustinus ad Parmenianum : « Sacrificia, inquit, impiorum exsecra
Abbreviated transcription (Latin):
extra eccłiam ab hereticis uł
eos. nec locus sacrificii. nec sac̾¬
dotium subsistat apud eos.
et ideo offerant sacrificia sacri¬
lega. iania et falsa. Ad hoc eti¬
am accedit quod cet̾a sacramenta
forma sunt tantum et figura
suoꝵ effectuum. non ip̃a ueritas.
possuntq apud heticos uera qui¬
dem dici qnͣtum ad formam. et
inania et falsa quantũ ad effeo¬
rus grãm quam apud eos non cõ¬
ferunt: s sacramentũ corꝑis xp̃i
cũ nullatenus sit sine corꝑexp̃rfi
uerum est apud hereticos nulla¬
tenus est inane et falsum apud
eos. quia ubicunq est sac ramen
gum. cum xp̃c fit sacrificiũ. gͦ
xp̃o est sacrilegus. Si non est ac¬
ceptum deo: gͦ filius in quo sibi
pat̃ complacuit patͥ non est
acceptus. Si non est accipiendũ
⁊ assumendum ab hominibus.
gͦ ille qui adorandꝰ est ab angłis.
est ab hominib reꝓbandus &
respuendus. quod de xp̃o qui ag¬
nus unmacłatus est sentire est
nefariũ: ut alieno scelere aliqͣ¬

Expanded text:
extra Ecclesiam ab haereticis vel extra Ecclesiam ab haereticis vel eos, nec locus sacrificii, nec sacerdotium subsistat apud eos: et ideo offerant sacrificia sacrilega, inania et falsa. Ad hoc etiam accedit, quod caetera sacramenta forma sunt tantum et figura sanctorum effectuum, non ipsa veritas, possuntque apud haereticos vera quidem dici quantum ad formam, et inania et falsa, quantum ad effectus gratiam, quam apud eos non conferunt. Sed sacramentum corporis Christi cum nullatenus sit sine corpore Christi, si verum est apud haereticos, nullatenus est inane et falsum apud eos, quia ubicunque est sacramentgum, cum Christus sit sacrificium, ergo Christus est sacrilegus. Si non est acceptum Deo, ergo Filius in quo sibi Pater complacuit, Patri non est acceptus. Si non est accipiendum et assumendum ab hominibus, ergo ille qui adorandus est ab angelis, est ab hominibus reprobandus et respuendus. Quod de Christo, qui Agnus immaculatus est, sentire est nefarium, ut alieno scelere aliqua