comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus. Quo fit ut causa eius isdem die¬
bus ubiq ualeat. Addiddere difficultatẽ
et auctores diuersis in locis obseruan¬
do. mor ẽ in isdem diuersa ꝓdendo. Gres
aũt fuere secte. Cbaldea egyptia. greca.
his addidit quartã apud nos cesar dicta¬
tor. annos ad solis cursum redigens. figulo
sorigeͥne perito scienciȩ eiꝰ adhibito. et ea
ip̃a ratio postea cõꝑto errore correpta est
ita ut duodecĩ aunis continuis ñ int̃ cala¬
retur. quia ceperat syđa anniis morari
qui pͥꝰ añ cedebat. et sorigines ip̃e trinis
com̃tacionibus. quadã diligenciore ceteris.
Non. cessauit tam̃ ad dubitare ipse semet¬
I corrigendo. Auctores ꝓdidere ea
quos p̃texiumꝰ uolumini huio. raro ulliꝰ
sentencia cũ alio congruente. Minus hoc.
In reliquis mirum. quos diuersi excusa¬
uerunt tractus. Eorũ qui in eadem re¬
ligione dissidere. unã discordiã ponemꝰ
erempli gr̃a. Occasuĩ matutinũ uergili¬

Expanded text:
gentibus, quo fit, ut causa eius gentibus, quo fit, ut causa eius bus ubique valeat. addidere difficultatem et auctores diversis in locis observando, mox etiam in isdem diversa prodendo. 211 tres autem fuere sectae, Chaldaea, Aegyptia, Graeca. his addidit quartam apud nos Caesar dictator annos ad solis cursum redigens singulos Sosigene perito scientiae eius adhibito; et ea ipsa ratio postea conperto errore correcta est ita, ut duodecim annis continuis non intercalaretur, quia coeperat ad sidera annus morari, qui prius antecedebat . et Sosigenes ipse trinis commentationibus—quamquam diligentior ceteris, non cessavit tamen addubitare ipse semet corrigendo—et auctores prodidere ea, quos praetexuimus volumini huic, raro ullius sententia cum alio congruente. minus hoc in reliquis mirum, quos diversi excusaverint tractus. eorum, qui in eadem regione dissedere , unam discordiam ponemus exempli gratia: occasum matutinum vergili
Abbreviated transcription (Latin):
q alia seriꝰ. alia tardiꝰ celi effectu. ad
terrã deciduo uulgo serenitate
reddita confectũ sydus audimꝰ. Pret̾ea
fixis constent. int̾ueniunt motus stella¬
rũ. grandinũ. imbriũ. et ip̃i ñ leui
effectu ut docuimus. turbantq con¬
cepts spei ordinẽ. Idq ne nobis tantũ
putemis accidere. ⁊ reliqua fallit aĩa¬
lia sagaciora circa hoc. ut quo uita
Iõ uirgiliꝰ errantiũ qͦ syderũ racio¬
nẽ ediscendã p̃cipit. animouens obser¬
uandũ frigide saturni stellȩ tͥnsitum.
Sunt qui certissimũ ueris in diciũ
arbitrentur ob infirmitatẽ animalis¬
passionis papilionis. Iõ ip̃o anno cũ cõ¬
dã t̾rã petentium frigore ex tinctos.
aduenasq uolucres ad ui. kł febroa¬
rias spẽ ueris attulisse. mox seuissi¬
ma hieme. conflit᷑atas. Res anceps
pͥmũ omiũ acelo peti legem. deinde
eã argum̃tis eẽ. querendam. Suꝑ om̃ia
est mundi conuexitas trarũq globi differen¬
cia. eodem syde alio tp̃r aliis aꝑiente se

Expanded text:
 alias celerius, alias tardius caeli effectu ad terram deciduo: vulgo serenitate reddita confectum sidus audimus. 208 pfixis constent, interveniunt motus stellarum, grandinum, imbrium, et ipsi non levi effectu, ut docuimus, turbantque conceptae spei ordinem. idque, ne nobis tantum putemus accidere, et reliqua fallit animalia sagaciora circa hoc, ut quo vita o Vergilius errantium quoque siderum rationem ediscendam praecipit, admonens observandum frigidae Saturni stellae transitum. sunt qui certissimum veris indicium arbitrentur ob infirmitatem animalis papiliones. sed eo ipso anno, cum comrum ter repetito frigore extinctum advenasque volucres a. d. VI. kal. Febr. spem veris adtulisse mox saevissima hieme conflictatas. res anceps primum omnium a caelo peti legem, deinde eam argumentis esse quaerendam . super omnia est mundi convexitatis terrarumque globi differentia, eodem sidere alio tempore aliis aperiente se
Abbreviated transcription (Latin):
narcisci. Namq ihȩc t̃ florent. pͥmoq
flore. pͥmã arationẽ ostendunt. Mediose¬
cundã. t̾cio nouissimã. quando int̾ sese
alia aliis notas p̃bent. Ac ñ in nouissimis
cauetur. ne fabis florentib attinguat᷑
hedera. id eñi noriũ et exiciale ei ẽ. tem¬
pus. Quȩdã uͦ et suas habent notas sicuti
ficus. cũ folia pauca in cacumine aceta¬
buli modo germinent. Tc̃ maxime seren

Expanded text:
narcissi, namque et haec ter florent primoque narcissi, namque et haec ter florent primoque flore primam arationem ostendunt, medio secundam, tertio novissimam, quando inter sese alia aliis notas praebent. 245 ac non in novissimis cavetur, ne fabis florentibus attingatur hedera; id enim noxium et exitiale ei est tempus. quaedam vero et suas habent notas, sicuti ficus. cum folia pauca in cacumine acetabuli modo germinent, tunc maxime serend
Abbreviated transcription (Latin):
tũ optime scrobes fiunt terra infuturũ
ꝓscinditur. uirgilio maxime auctore
ut glebas soleo quati utilior sentencia
que ñ nͥ temperatũ solũ medio uere a¬
rari iubet. qm̃ inpingui statĩ sulco oc¬
cupant herbe gracili in secuti estus exit¬
centũ nainq sucũ uenturis seminibꝰ
auferant. Talia autũno meliꝰ arari cer¬
tũ est. Cato uerna oꝑa sic definit. Scro¬
crassis ⁊ humidis ulmos. ficos. poma. ole
as pͣta stc̃orari luna siciente que rigua
ñ erant aflatu fauonii defendit pur¬
gari herbas malas radicitus fiert seri.
ficus int̾ purgari. seminaria fieri. et
uet̾a sarciri. Hec añqũã uinea florere
incipiat. Idemq piro florente ararae
incipiat macra. arenosaq postea utiq
grauissima et aquosissima ita postre¬
mo arato. Ergo hȩc aratio. has habebit
notas. Lentisci pͥmũ fructũ ostenden¬
tis ac piri florentis. Erit ⁊ t̾cia inbul¬
boꝵ satu scille. Itẽ incorona mentorũ

Expanded text:
tum optime scrobes fiunt. terra in futurum tum optime scrobes fiunt. terra in futurum proscinditur Vergilio maxime auctore, ut glaebas sol coquat. utilior sententia, quae non nisi temperatum solum medio vere arari iubet, quoniam in pingui statim sulcos occupent herbae, gracili insecuti aestus exsiccent omnemque sucum venturis seminibus auferant. talia autumno melius arari certum est. 243 Cato verna opera sic definit: scrocrassis et umidis ulmos, ficos, poma, oleas seri, prata stercorari luna sitiente; quae rigua non erunt, a flatu favoni defendi et purgari, herbas malas radicitus erui, ficos interputari, seminaria fieri et vetera sarciri: haec antequam vineam fodere incipias. idemque: piro florente arare incipito macra harenosaque. postea uti quaeque gravissima et aquosissima, ita postremo arato. 244 ergo haec aratio has habebit notas: lentisci primum fructum ostendentis ac piri florentis. erit et tertia in bulborum satu scillae, item in coronamentorum
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. diximꝰ scdo uolumine. &e dicemꝰ
mox paulo oposuis. Interĩ abeo die qͥs qͥs
mera rusticos cura distringat:. ⁊ pͥma
queq ꝑagantur que differri nequeunt.
trimestria serantur. uites putentur.
Qua diximnꝰ racione olee curent᷑. poma
serantur. inserant᷑q uineȩ pastinantur.
semina digerantur instaurent᷑ alia. ha
tũ est. Tum et segetes conuenit purga¬
re.sarire hib̾nas fruges. maxtineq far.
Lex certa in eo. cũ quatuor fibrarum
ẽẽ. ceperit. faba uͦ ñ antequã tri abi¬
um foliorum. Tunc q leui sarculo pur¬
gare ueriꝰ quã fodere. forentẽ utiq xo
pͥmĩs diebus ñ attingere. Ordeũ nͥ siccũ
ne sarito. Putacionẽ aequinoctio ꝑ actã
hebeto uinee. Iugerũ quat̾ne oꝑe putãt
alligant in arbusto singule oꝑȩ qͥndecĩ.
Codem hoc tempore ortoRum rosario¬
rumq cura est. quȩ separatĩ ꝓximis uo¬
luminib dicetur. Fodem et tobia uri

Expanded text:
veniat, diximus secundo volumine et dicemus veniat, diximus secundo volumine et dicemus mox paulo operosius. interim ab eo die, quisquis mera rusticos cura distringat et prima quaeque peragantur, quae differri nequeunt. trimestria serantur, vites putentur qua diximus ratione, oleae curentur, poma serantur inseranturque, vineae pastinentur, semintum est. 241 tum et segetes convenit purgare, sarire hibernas fruges maximeque far. lex certa in eo, cum quattuor fibrarum esse coeperit, faba vero non antequam trium foliorum, tunc quoque levi sarculo purgare verius quam fodere, florentem utique XV primis diebus non attingere. hordeum nisi sicco ne sarito. putationem aequinoctio peractam habeto. vineae iugerum quaternae operae putant, alligant in arbusto singulae operae arbores XV. 242 eodem hoc tempore hortorum rosariorumque cura est, quae separatim proximitatis voluminibus dicetur, eodem et topiarii.
Abbreviated transcription (Latin):
aut nouas face añ lucanis ferram̃ta a¬
cuere. manubria aptare. dolia quassa sar
aequinocticũ uernũ cȩsari significat x ii
hł maã tridiũ uariȩ ⁊ uiii ba hirun¬
dinis uiso & postero die arcturi exortii
uesptino. Item iii. noñ mar̃ cesar cancri
erortu idfieri obseruauit. Maior pars aue¬
torũ uindex initoris emersai uiu idus
aqulonis piscis exortu et postero die orio¬
nis in attica iniluũ apparere seruatur.
Cesar c idꝰ mar̃. ferales sibis notauit scor¬
pionis occasu xu. Rł uͦ. apͥlis italiȩ miliũ
ostenchit.xii.kł. aequũ occidẽ matutino
Hoc uit̃ualũ temporis uegetissimũ agri¬
colis marimeq oꝑosũ est. in quo p̃cipue
falluntur. Neq eñĩ eo die uocant᷑ admu¬
nia. quo fauonis flare debeat: s quo cõe¬
perit. Hac acri intencione seruandũ
est. hoc illo mense signũ ds habet obser¬
ꝓuacione
minime falaci aut dubia. Siquis atten¬
dat iñ aspiret his uentus. quaq parte

Expanded text:
aut novas facere, antelucanis ferramenta aaut novas facere, antelucanis ferramenta acuere, manubria aptare, dolia quassa sarcaequinoctium vernum Caesari significat, XIIII kal. Mart. triduum varie, et VIII kal. hirundinis visu et postero die arcturi exortu vespertino, item III non. Mart. — Caesar cancri exortu id fieri observavit, maior pars auctorum vindemiatoris emersu — VIII idus aquilonii piscis exortu et postero die Orionis. in Attica milvum apparere servatur. Caesar et idus Mart. ferales sibi notavit scorpionis occasu, XV kal. vero April. Italiae milvum ostendi, XII kal. equum occidere matutino. <2> Hoc intervallum temporis vegetissimum agricolis maximeque operosum est, in quo praecipue falluntur. neque enim eo die vocantur ad munia, quo favonius flare debeat, sed quo coeperit. hoc acri intentione servandum est; hoc illo mense signum dies habet observatione minime fallaci aut dubia, si quis adtendat. unde autem spiret is ventus quaque parte
Abbreviated transcription (Latin):
dedimꝰ. Reliqua oꝑa nocturna mari¬
mne uigilia constant. cũ sint noc testã¬
to ampliores qualos crates fiscinas tere¬
re. faces in cidere. rindicas p̃parare in¬
terdui .xxx. palas ⁊x. u inlucubraci¬
one uesꝑtinas ridicas u. palos .x. Toti¬
dem añ lucanũ abruma infauonium
cesari nobilia sicda significant in nr
iañ. matutino canis occidens quo die
atticȩ ⁊finitimis regionib. Aquila
uesꝑi occidere tradit᷑: Pridie non iañ
cesari delphinus matutino erorom. et
postero die fidicula. quo egẏpto sagip̃
ta. uesꝑi occidit. Item ad ui idꝰ i an ep̃¬
dem delphini uesꝑtino occasii continir
dies hiemant italie. ⁊ cũ in aquariũ seno¬
atur transire. qͦd fere xui uł febẽ eue¬
nit.uiii lł stella regia euenit appellata
tuberoni in pectore leonis occidit mati
pacietur celi racio. Terrã adrosarũ
⁊i uineȩ satũ uert̾e uipalio oportet iu¬
gero oꝑe lx. sufficiunt. Fossas purgare

Expanded text:
dedimus. 233 reliqua opera nocturna maxidedimus. 233 reliqua opera nocturna maxime vigilia constent, cum sint noctes tanto ampliores, qualos, crates, fiscinas texere, faces incidere, ridicas praeparare interdiu XXX, palos LX et in lucubratione vespertina ridicas V, palos X, totidem antelucana. Caesari nobilia signa significant, III kal. Ianuarii matutino canis occidens, quo die Atticae et finitimis regionibus aquila vesperi occidere traditur. Pridie nonas Ianuarias Caesari delphinus matutino exoritur et pota vesperi occidit. 235 item ad VI idus Ian. eiusdem delphini vespertino occaso continui dies hiemant Italiae, et cum sol in aquarium sentiatur transire, quod fere XVI kal. Feb. evenit. VIII kal. stella regia appellata Tuberoni in pectore leonis occidit matutpatietur caeli ratio, terram ad rosaria et vineae satum vertere bipalio oportet — iugero operae LXX sufficiunt —, fossas purgare
Abbreviated transcription (Latin):
licia aperire. aquã de agro pellere. tor¬
cular lauare. et recondere. Akalendas
nouenbris gallinis oua sbponere nolito
donec bruma conficiatur. Ineũ diem ter¬
na dena subicito ȩstate tota. hiene pau¬
ciora. ñ tam̃ infra nouena. Democritꝰ
talem futurã hiemẽ arbitratur. qualis
fuerit brume dies circa eũ terni. Item
sol sticio ȩstatem. Circa brumã plerisq
bis septem altion um foetura. uentorui
quietẽ molliũ cȩlum. S ⁊ inhis un alii
om̃ibus ex euentu significacionũ intel¬
legi: sidera debebunt ñ addies utiq
p̃finitos spectari tempestatũ uadimo
aconfecta eo septimo die utiq si sop¬
tima luna cõpetat. Cesaria circa bru¬
mã seri. Bubus glandem tũ asꝑgi con¬
uenit in uiga singula. Mocdio lasgior
ualitudinẽ infestat. et quocũq tempo¬
re detur. siminus .xxx. dieb conti¬
nus data sit narrant uerna scabie
penttere. Mat̾iei cedendȩ tempus hoc

Expanded text:
lia aperire, aquam de agro pellere, torlia aperire, aquam de agro pellere, torcular lavare et recondere. 231 a kal. Novemb. gallinis ova supponere nolito, donec bruma conficiatur. in eum diem ternadena subicito aestate tota, hieme pauciora, non tamen infra novena. Democritus talem futuram hiemem arbitratur, qualis fuerit brumae dies et circa eum terni; item solstitio aestatem. circa brumam plerisque bis septeni halcyonum feturae ventorum quiete molliunt caelum. sed et in his et in aliis omnibus ex eventu significationum intellegi sidera debebunt, non ad dies utique praefinitos expectari tempestatum vadimona confecta ea septimo die, utique si septima luna conpetat; cerasa circa brumam seri. bubus glandem tum adspergi convenit in iuga singula modios. largior valetudinem infestat, et quocumque tempore detur, si minus XXX diebus continuis data sit, narrant verna scabie poenitere. materiae caedendae tempus hoc
Abbreviated transcription (Latin):
demũ sine lunacibus fore. Quidam
pabuli causa sic iubent seri seminis
aut s uere. Est ⁊ alia manifestior racio
mirabiliore naturȩ ꝓuidencia. inqua
ciceronis sentenciã ipsiꝰ uerbis subsig¬
nauimus. Iam uero semper uridis
semꝑq grauata lentiscus triplici so¬
lita est grandescere feti. ter fruges
fundens tria tempora monstrata.
radi ex his unũ. Hoc erit idem et
lino depapaueri serendo. Cato depa¬
pauere ita tradit. Uirgas et sarm̃¬
ta que tͥ incisioni suꝑ erunt in sege¬
to cõburito. Qbi eas cõbusseris.ibi¬
papauerem serito. Siluestre in miro usus
est. melle decoctum ad fauciũ remedia. uisq
somnifera etiam satnuo. Et hactenꝰ dehi¬
ERuo ut pariter om̃is culture quiddam
breuiarium ꝑagatur: eodem tẽpore con¬
uenit et arbores stercorare. ad cumulare.
Item uineas. Sufficit iniugerũ oꝑa et u
pacietur loci ratio arbissta acuineas po¬
tare. solũ seminariis bipalio p̃parare inci¬

Expanded text:
demum sine limacibus fore. quidam demum sine limacibus fore. quidam pabuli causa sic iubent seri, seminis autem vere. Est et alia mamirabiliore naturae providentia, in qua Ciceronis sententiam ipsius verbis subsignabimus: Iam vero semper viridis semperque gravata Lentiscus triplici solita est grandescere fetu Ter fruges fundens tria tempora monstrat arandi. 229 Ex his unum hoc erit idem et lino ac papaveri serendo. Cato de papavere ita tradit: Virgas et sarmenta, quae tibi usioni supererunt, in segete comburito. ubi eas combusseris, ibipapaver serito. silvestre in miro usu est melle decoctum ad faucium remedia, visque somnifera etiam sativo. et hactenus de hierum ut pariter omnis culturae quoddam breviarium peragatur, eodem tempore conveniet arbores stercorare, adcumulare item vineas — sufficit in iugerum opera — et, ubi patietur loci ratio, arbusta ac vineas putare, solum seminariis bipalio praeparare, inci
Abbreviated transcription (Latin):
oceasu flauiosã hiemẽ denuntiat. sta¬
timq augent lacernarũ p̃cia. sero as¬
peram et reliquorũ uestiũ accendũt.
S ille indocilis cęli agricola hoc signũ
int̃ suos uepres. humũq suã aspiciens
cũ folia decident uiderit decidua. sic
iudicetur anni temperies. alibi tardiꝰ.
alibi maturiꝰ. Ita enĩ sentitur. ut ce¬
li lociq efficit natura. Idq in hac raci¬
one p̃cellit. qͦd eadẽ ⁊ inmundo publica
est ciunicuiq loco peculiaris. Miret᷑
hoc. qͥñmeminerit ipso brumali die
puleiũ incarnaris florere.
Ad eo nichil occultũ cẽ. nat᷑a uoluit.
Et serendi gͥ hoc dedit signũ. Hȩc est
uera int̾p̃tacio argum̃ti nature secũ
afferens. Quippe si s t̾ra peti suadet.
ꝓmitiq quandã stercoris uicem. et
contra rigores trã. statuusq oꝑaraa
se nunciat ac monet festinare. Uar¬
ro infabe utiq statu hanc obseruacio¬
nem custodiri p̃cepit. alii ple na lu

Expanded text:
occasu pluviosam hiemem denuntiat, staoccasu pluviosam hiemem denuntiat, statimque augent lacernarum pretia; sereno asperam,et reliquarum vestium accendunt. sed ille indocilis caeli agricola hoc signum habeat inter suos vepres humumque suam aspiciens: cum folia viderit decidua . sic iudicetur anni temperies, alibi tardius, alibi maturius . ita enim sentitur, ut caeli locique adficit natura, idque in hac ratione praecellit, quod eadem et in mundo publica est et unicuique loco peculiaris. miretur hoc qui non meminerit ipso brumali die puleium in carnariis florere . adeo nihil occultum esse natura voluit. et serendi igitur hoc dedit signum. haec est vera interpretatio argumenta naturae secum adferens, quippe sic terram peti suadet promittitque quandam stercoris vicem et contra rigores terram satusque operiri a se nuntiat ac monet festinare. Varro in fabae utique satu hanc observationem custodiri praecepit. alii plena lun
Abbreviated transcription (Latin):
occasus. hiemẽ die xliii. int̾ brumã et
aequinoctiũ die xi.u .ͦ. flatus flauonii
uernum tempꝰ abequinoctio uerno in¬
itium estatis dies xl uiii. uergiliarum
exortii matutino. nos incipiemꝰ asem̃ti¬
bus frum̃ti hoc ẽ. uergiliarum occa¬
su matutino. Nec demñ paruorũ siderũ
mencionẽ concidendi racio ẽ.: ⁊ difficul¬
tas rerum augenda. cũ sidus uehem̃s
orionis hisdem diebus longo decedat
spacio. Sem̃tibus tempora pleriq p̃su¬
munt. & ab .xi. die autũnalis aequinoc¬
tii fruges seruicio ueniente corone ex¬
ortu continus diebus certo ꝓpe un
rit. Hoc cicero. N. R. imbre fieri
int̃p̃tatus ẽ. cũ sit uera ratio ñ priꝰ serẽ¬
di quã folia cȩperint decidere. Hoc ip̃o
uergiliarũ occasu fieri putant aliqui
ad t̃cio idꝰ nouenbris ut diximꝰ seruant.¬
qm̃ id sydꝰ uestis institutor ẽ. et est in ce¬
lo notatu facillimũ. Ergo ex oc casu eiꝰ
de hieme auguriantur quibꝰ ẽ. cura in¬
sidiandi negociatoris auaricia. Nubilo

Expanded text:
emem die XLIIII, inter brumam et aequinoctium die XLV flatus favoni vernum tempus, ab aequinoctio verno initium aestatis die XLVIII vergiliarum exortus matutinus. nos incipiemus a sementibus frumenti, hoc est vergiliarum occasu matutino. nec deinde parvorum siderum mentione concidenda ratio est et difficultas rerum augenda, cum sidus vehemens Orionis isdem diebus longo decedat spatio. Sementibus tempora plerique praesumunt et ab XI die autumnalis aequinoctii fruges serunt, novem a coronae exortu continuis diebus certo prope irit. hoc Cicero noster imbre fieri interpretatus est, cum sit vera ratio non prius serendi quam folia coeperint decidere . hoc ipso vergiliarum occasu fieri putant aliqui a. d. III idus Novembris, ut diximus, servantque id sidus etiam vestis institores, et est in caelo notatu facillimum. ergo ex occasu eius de hieme augurantur quibus est cura insidiandi, negotiatores avari. ita nubilo
Abbreviated transcription (Latin):
ri sucule matutino exoriunt᷑. et uiu id
capella pluuialis. E gypto aũt esdem
die canis uesꝑi occultatur. Sic fere in
ui.id maĩ qui ẽ. uergiliarũ exortus de¬
currunt sydera. In hoc temporis inter¬
uallo xu. diebus primis agricolȩ rapi¬
enda sunt quibus ꝑagendis añ ȩquinoc¬
tium ñ suffecerit: dũ sciat in natã ex¬
ꝓbracionẽ fedã putantiũ uites. ꝑmu¬
tacionẽ cantꝰ alitis temporariȩ qũe cu¬
que meritũ. falcẽ obilla uolucre in ui¬
te dep̃bendi. et obid petulanciȩ sales
etiã cũ pͥmo uͦere laudantur. auspicio
tam̃ detestabiles uidentur. Ad eo mini
ma qͦ inagro naturalibus trahunt᷑
arguñtis. Extremo aũt hoc tp̃r. pani¬
d. muiliq sacio est. Iustũ boc seri matu¬
rato ordeo. atq &̃. in eodem aruo sig¬
nũ. illiꝰ maturitatẽ ⁊i hoꝵ sacioni com¬
mune lucentes uesꝑe ꝑ arua cicendele.
Ita appellabant rustici stellantes uolatꝰ.

Expanded text:
ri suculae matutino exoriuntur et VIII id. ri suculae matutino exoriuntur et VIII id. capella pluvialis, Aegypto autem eodem die canis vesperi occultatur. sic fere in VI id. Mai., qui est vergiliarum exortus, decurrunt sidera. 249 In hoc temporis intervallo XV diebus primis agricolae rapienda sunt quibus peragendis ante aequinoctium non suffecerit, dum sciat inde natam exprobrationem foedam putantium vites per imitationem cantus alitis temporariae, quam cuque meritum, falcem ab illa volucre in vite deprehendi, et ob id petulantiae sales, etiam cum primo vere, laudantur, auspicio tamen detestabiles videntur. adeo minima quaeque in agro naturalibus trahuntur argumentis. 250 Extremo autem hoc tempore panici miliique satio est. iustum haec seri maturato hordeo. atque etiam in eodem arvo signum illius maturitati et horum sationi commune lucentes vespere per arva cicindelae — ita appellant rustici stellantes volatus,
Abbreviated transcription (Latin):
apł.iii. noñ aprilis in aitica uergilia ues¬
ꝑt occultantur. E adẽ pꝰ pͥdie inboenia.
Cesari aũt ⁊ chaldeis. nonis. egypto orion
& gladiꝰ eiꝰ incipiunt abscondi. Cesari
ui.adꝰ significat imber. Libre occasu
xiui hł maii aegypto sucule occidunt
uesꝑi sydus uehem̃s et t̾ra mariq turbi¬
dum.xui. attice.xi. cesari. continuoq¬
triduo significat. Assyriȩ xii. kł hoc ẽ
uulgo appellatũ sydꝰ pariciliũ. qm̃ xi kł
mãĩ urb̃ rome natał. quo fere sereni¬
tas reddit᷑. Claritatẽ obsecracionis de¬
dit m̃broꝵ argum̃to hiadas appellanti¬
bus grecis has stellas. qͦd nr̃i asimilitu¬
dine cognominis. greci ꝓpt̾ sues impo¬
sitũ arbitͣntes. imꝑicia appellauere sucu¬
las. Cesari &e uiii hł notat᷑ dies uni kł
egypto dedi exoriuntur. ui boetiȩ &. atti¬
ce canis uesꝑi occultatur. fidicula ma
ne oritur .u. lł assẏriȩ orion totus abscõ¬
ditur.iiii. aũt canis. ui noñ maĩ cesa¬

Expanded text:
l. in Attica vergiliae vesperi occultantur, eaedem postridie in Boeotia, Caesari autem et Chaldaeis nonis, Aegypto Orion et gladius eius incipiunt abscondi. 247 Caesari VI idus significatur imber librae occasu. XIIII kal. Mai. Aegypto suculae occidunt vesperi, sidus vehemens et terra marique turbidum. XVI Atticae, XV Caesari continuo quatriduo significat, Assyriae autem XII kal. hoc est vulgo appellatum sidus Parilicium, quoniam XI kal. Mai. urbis Romae natalis , quo fere serenitas redditur, claritatem observationi dedit, nimborum argumento hyadas appellantibus Graecis eas stellas quod nostri a similitudine cognominis Graeci, propter sues inpositum arbitrantes, inperitia appellavere suculas. Caesari et VIII kal. notatur dies. VII kal. Aegypto haedi exoriuntur, VI Boeotiae et Atticae canis vesperi one oritur. V kal. Assyriae Orion totus absconditur, IIII autem canis. VI non. Mai. Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
s contẽplanda tam̃ grandi uite emo¬
lum̃to. Orius tñ sid̾alis difficultas
quã sẽsere etiã periti subicienda cõ¬
templacioni ẽ. quo deiñ letior mens
discat acelo. ⁊ facta sentiat. quȩ fut᷑a
ipsoꝵ anni solisq motus ꝓpe in ex¬
plicabilis racio est ad trecentos qͥdragĩ¬
diei noctisq quadrantes. Ita fit. ut tra¬
di ñ possint certa syderũ tempora. Acce¬
dit confusa rerũ obscuritas. nc̃ p̃currẽ¬
te nec paucis diebus tempestatũ signi

Expanded text:
sed temptanda iam grandi vitae emosed temptanda iam grandi vitae emolumento. prius tamen sideralis difficultas, quam sensere etiam periti, subicienda contemplationi est, quo deinde laetior mens discedat a caelo et facta sentiat, quae futura orum annis solisque motus prope inexplicabilis ratio est, ad CCCLXV adiei noctisque quadrantes. ita fit, ut tradi non possint certa siderum tempora. accedit confessa rerum obscuritas, nunc praecurrente nec paucis diebus tempestatum signi
Abbreviated transcription (Latin):
tt̃a. calicdisq ꝓuncris. Custodiri enĩ
sem̃ corrumpente humore. et apximo
imbre uno die erũꝑe. Ali stati ab occa¬
su uergiliarũ sequi imbres aseptimo
fere die. aliqui infrigidis ab equinoc¬
tio autũni. in calidis seriꝰ. ne añ hie
gui̾to. qm̃ hib̾na semina cũ añ bru¬
mã sata sint septimo die erũpant. Si
rio ałii łuere potiꝰ serendũ quã malo
autĩio. atq li fuerit necesse int̃ fauo¬
niũ et uernũi equinoctiũ. Quidã omis¬
sam celesti utilitate temporib deficiũt.
uere. linũ ⁊ auenã ⁊ papauer atq inu
fabã. siliginẽ. nouẽbri m̃se. fa̾r septenbri
ex tremo usq idus octobris. Alii post
hunc diem in uł nouenbris. Itahis nul¬
la nature cura ẽ. illis nimia. uõ ceca
subtilitas cũ res geratur iit̾ rusticos li
uirgilio uibente p̃disci uentos añ omĩa
ac syderũ mores. neq alit̃ queat nauigã¬
tib seruari spes. Arduũ un m̃sũ misce

Expanded text:
terra calidisque provinciis; custodiri enim terra calidisque provinciis; custodiri enim semen, corrumpente umore, et a proximo imbre uno die erumpere; alii statim ab occasu vergiliarum — sequi imbres a septimo fere die —; aliqui in frigidis ab aequinoctio autumni, in calidis serius, ne ante higumento, quoniam hiberna semina, cum ante brumam sata sint, septimo die erumpant; si rio alii vel vere potius serendum quam malo autumno atque, ubi fuerit necesse, inter favonium et vernum aequinoctium. 205 quidam omissa caelesti subtilitate temporibus definiunt: vere lifabam, siliginem Novembri mense, far Septembri extremo usque in idus Octobres, alii post hunc diem in kal. Novembres. ita his nulla naturae cura est, illis nimia, et ideo caeca subtilitas, cum res geratur inter rusticos litVergilio iubente praedisci ventos ante omnia ac siderum mores neque aliter quam navigantib
Abbreviated transcription (Latin):
sile scorpionis duodecĩ partes transgres¬
eeuitur huc dilata et serendi.¬
maxima indigens cura detẽpore fru¬
ges serendi questio. magnaq exparte raci¬
one syderũ conera. Quã obrẽ sentencias
om̃iũ impͥmis ad id ꝑtinentes exponemꝰ
Hesiodus qui pͥnceps hominũ de agri¬
cultura. p̃cipue unũ tempus serendi tia¬
didit auergiliarũ occasu. Scribebat eñi
in boena helladis uͥ ita seri diximꝰ Inter
diligentissimos conuenit. ut in alitũ qua¬
drupedũq genitura. eẽ. qsoã ad c̃ceptũ
impetus et tre. hos greci ita defimnunt
cusit talida et himida. Q ingiliꝰ trtaicũ
et far auergiliarũ occasu seri uibet. ot¬
deu int equinoc tium autũni et brumã.
uiciã si et fasiolos et lentẽ boote occidẽ.¬
te Quo fit ut horum syd̾um. alioꝵꝙ
ex ortus &. occasis digerendi sint in
suos dies. Sunt qui & añ uergiliarũ
occasũ seri iubeant dũ taxat in arida

Expanded text:
sole scorpionis duodecim partes transgressole scorpionis duodecim partes transgresequitur huc dilata et maxima indigens cura de tempore fruges serendi quaestio magnaque ex parte rationi siderum conexa; quamobrem sententias omnium in primis ad id pertinentes exponemus. Hesiodus, qui princeps hominum de agricultura praecepit, unum tempus serendi tradidit a vergiliarum occasu. scribebat enim in Boeotia Helladis, ubi ita seri diximus. 202 inter diligentissimos convenit, ut in alitum quadripedumque genitura, esse quosdam ad conceptum impetus et terrae. hoc Graeci ita definiunt, cum sit calida et umida. Vergilius triticum et far a vergiliarum occasu seri iubet, hordeum inter aequinoctium autumni et brumam, viciam vero et passiolos et lentem boote occidente. quo fit, ut horum siderum aliorumque exortus et occasus digerendi sint in suos dies. sunt qui et ante vergiliarum occasum se
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃ti genꝰ ita appellamꝰ .x. ordei .ui.
fabȩ quinta partẽ ampliꝰ quã tritici.¬
⁊ uiciȩ xii. ciceris ⁊ cicercule ⁊pisi. in
lupini x. lentis iii. S hanc cũ fimo a¬
rido seri uolunt. Erui ui. siciliȩ .ui. fas¬
sioloꝵ iiii. pabuli xx. mili. panici. sex¬
tarios iiii. P ingui solo plus. gͣcili minꝰ¬
St & alia distincio. Indenso aut creto¬
so aut uliginoso solo. tritici aut siligi¬
nis modios sex in soluta t̾ra et sicca et
leta iIII. Mlacies em̃ soli ñ nͥ rarũ culmũ
habet. spicã minutã facit ⁊ inanem. Pin¬
guia arua ex una seminis radice nume¬
rosam fundunt densamq segetem ex ra¬
ro semine emutunt. Ergo int̃ quatuor et
sex modios ponatur asoliquinta minꝰ seri
plures ue p̃cipiunt. Item in consito aut
cluioso aut macro hoc ꝑtinet eraculum.
Idllud magnoꝑe custodiendũ segetẽ. ne
defruges adiecit insarnꝰ unpraxidico¬
ut sereretur. cũ luna ee̾t in ariete. gemi¬
nis. leone. libra. aquario. Toro astius

Expanded text:
X, hordei VI, fabae quinta amplius quam tritici, viciae VII, ciceris et cicerculae et pisi III, lupini X, lentis III - sed hanc cum fimo arido seri volunt —, ervi VI, siliciae VI, passiolorum IIII, pabuli XX, milii, panici sextarios IIII, pingui solo plus, gracili mint alia distinctio: in denso aut cretoso aut uliginoso tritici aut siliginis modios VI, in soluta terra et sicca et laeta IIII. macie enim solum, nisi rarum culmum habeat, spicam minutam facit et inanem; pinguia arva ex uno semine fruticem numerosum fundunt densamque segetem ex raro semine emittunt. ergo inter quattuor et sex modios, pro natura soli quinta minus seri plusve praecipiunt ; item in consito aut clivoso, ut in macro. hoc pertinet oraculum illud magno opere custodiendum: Segetem ne defrudes. adiecit hisut sereretur, cum luna esset in ariete, geminis, leone, libra, aquario, Zoroastres
Abbreviated transcription (Latin):
pecorum mansione. Ager si ñstercorat᷑
alget. si nimiũ stercoratꝰ est aduritur.
Satiꝰq est id sepe quã supra modũ face̾.
Quo calidiꝰ solũ ẽ: eo minus addi ster¬
pessimũ ultra sterilem et in uno om̃iũ
definita gen̾acio est. Quod inima areȩ
subsedit. adsem̃ reseruandũ est. Id enĩ
optimũ. qm̃ grauissimũ. Neq alio mͦ
utilius disꝑnitur. Quȩ spica int̾ualla
semina habebit. abicietur. Optimũ gra¬
nũ qͦd rubet. ⁊ et dentibus fractũ eũ¬
dem habet colorẽ. cui plus intꝰ abbi est.
Certium. t̾ras alias plus seminis reciꝑe.
alias mi. nus religiosũq iñ pͥmũ co a loniˢ
auguriũ. Cũ auidiꝰ accipiat esurire cre¬
ditur: et cũ ẽẽ. sem̃ sationẽ. Locis humi¬
dis celeriꝰ fieri ratio est. ne sem̃ imbre
putrescat. Siccis seruis ut pluiue se¬
quantur. ne diu iacens atq ñ concipiens

Expanded text:
pecorum mansione. ager si non stercoretur, pecorum mansione. ager si non stercoretur, alget; si nimium stercoratus est, aduritur, satiusque est id saepe quam supra modum facere. quo calidius solum est, eo minus addi steressimum, ultra sterile; etenim omnium definita generatio est. quod in ima area subsedit, ad semen reservandum est; id enim optimum, quoniam gravissimum, neque alio modo utilius discernitur. quae spica intervallata semina habebit, abicietur. optimum granum, quod rubet et dentibus fractum eundem habet colorem; deterius, cui plus intus albi est. 196 certum terras alias plus seminis recipere, alias minus, religiosumque inde et primum colonis augurium, cum avidius accipiat: esurire creditur et comesse semen. sationem locis umidis celerius fieri ratio est, ne semen imbre putrescat; siccis serius, ut pluviae sequantur nec diu iacens atque non concipiens
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Gracilior et iãnũ terciũ cesset.
fr um̃tũ. Quidã seri uet ant nisi
ratio. dequa et pͥore diximꝰ uolumi¬
ne. Hoc tm̃ enĩ in compessũ ẽ. nͥ ster¬
corato seri ñ oportere. quãquã ⁊ huic
leges sint ꝓpͥe. Miliũ. panicũ. rapa.
napus. nͥ instercoracione ñ seruntur.
Non stercorato: frum̃tiĩ pocius quã
ordeũ serito. Itẽ in noualibus tã et¬
si in illis faba seri uolunt. P andem
ubicũq quã recentissime stercorato
solo. Autũno aliqͥd satarus. septẽbri
mense fimũ in arguet. Post imbrẽ
utiq si uerno erit saturus. ꝑ hiemẽ
fimũ disponant. Iustũ ẽ. ueges .xuiii.
iugero tribui. Disꝑgere aũt pͥusqũã
qͦ curã det̾iminemus. ustũ ẽ. singłas ueies
fui de nario ire insingulas⁊ pecuss
minores in inaiores denas. hinõ nisi
continguat hoc. mala substrauis se pecori
colonũ appareat. Sunt qui optine ster¬
corari putent subdiuo retibus in clusa

Expanded text:
tur. gracilior et in annum tertium cesset. tur. gracilior et in annum tertium cesset. frumentum seri quidam vetant nisi ratio, de qua et priore diximus volumine. hoc tantum nemini inconpertum est, nisi stercorato seri non oportere, quamquam et huic leges sunt propriae. milium, panicum, rapa, napus nisi in stercorato ne seritor. non stercorato frumentum potius quam hordeum seritor. item in novalibus , tametsi in illis fabam seri volunt, eandem ubicumque quam recentissime stercorato solo. autumno aliquid saturus Septembri mense fimum in agroacervet, post im- 5 brem utique. si verno erit saturus , per hiemem fimum disponat. iustum est vehes XVIII iugero tribui, dispergere caveto, priusquam quoque curam determinemus, iustum mense singulas vehes fimi redire in singulas pecudes minores, in maiores denas. nisi contingat hoc, male substravisse pecori colonum appareat. sunt qui optime stercorari putent sub diu retibus inclusa
Abbreviated transcription (Latin):
na cubita eiꝰ soli inquadratũ nec ut
aporrectis metiant᷑ digitis. s in pugnũ
contractis. Quat̃nis denariis uenundã¬
uper om̃ia ẽ. biferã uitẽ bis anno
uindemiare. et nisi multiplici par¬
tu exinaniat᷑ ub̃tas pereat. luxuria fruc¬
tus. Nunc uͦ toto anno metit᷑ aliqͥd.
constatq fertilitati ñ occurrere hoĩes.¬
riguis ᷤᷤ est. Innarbonensi ꝓuincia no¬
eas querant uiribus. S illas in aqua
nascentes certũ ẽ. ñ nͥ imbribꝰ ali. Er¬
go suã quisq t̾rã aquãq nouerit.
ifuerit illa t̾ra quã appellauimꝰ
tenera. pot̾it sublato ordeo seri mi¬
liũ. Eo condito rapa. His sublatis. or¬
deum. uł triticum. sic̃ in campania. Sa¬
tisq talis t̾ra arat᷑. cũ seritur. Aliꝰ or¬
deo. ut ubi ad oreũ fuerit cesset qua¬
tuor mensibus hibernis et uernã fabã
recipi. ita ut añ hiemalẽ nec exiet.
Nimis pinguis alt̾na ri potest ita.
si frum̃to sublato. legum̃ tercio sera¬

Expanded text:
na cubita eius soli in quadratum, nec ut na cubita eius soli in quadratum, nec ut a porrectis metiantur digitis, sed in pugnum contractis, quaternis denariis venundanper omnia est bifera vite bis anno vindemiare. et nisi multiplici partu exinaniatur ubertas, pereant luxuria singuli fructus. nunc vero toto anno metitur aliquid, constatque fertilitati non occurrere hominesriguis. est in Narbonensi provincia noeas quaerant. sed illas in aqua nascentes certum est non nisi imbribus ali. ergo suam quisque terram aquamque noverit.fuerit illa terra, quam appellavimus teneram, poterit sublato hordeo seri milium , eo condito rapae , his sublatis hordeum rursus vel triticum, sicut in Campania, satisque talis terra aratur, cum saritur. alius ordo ut, ubi adoreum fuerit, cesset quattuor mensibus hibernis et vernam fabam recipiat. ante hiemalem ne cesset. nimis pinguis alternari potest ita, ut frumento sublato legumen tertio sera
Abbreviated transcription (Latin):
gencia cȩli. et asem̃se ñ nͥ mñsib in area
redeunt quia siccitas cohercet herbas
fruges nocturno tectũ rore nutri¬
ens. Uirgiliꝰ alt̾nis cessare arua  su
far serendum. uñ lupinũ aut uicia
aut faba sublata sint. &. quẽ trã faci¬
unt letiorẽ. Inpͥmisq et hoc notandũ
quȩdã ꝓpt̾ alia seri obit̾ s parũ ꝓue¬
nire priori diximꝰ uolumine. ne ea¬
dem sepius dicantur. Plurimũ eni
refert soli cuiꝰq ratio. E xempla di
iuitas africȩ in mediis harenis
patentibus sẏrtis. lept̾ĩ quȩ magna
uocatur tacape. felici suꝑ om̃e mira¬
culũ riguo solo. ternis fere milibus pas¬
suũ in om̃em partẽ fons habundat.
Largus quidem. s certis horarũ spati¬
is dispensatur. Int̾ in colas palme ibi p̃g¬
nandi subditꝰ olea. hinc ficꝰ. fico punica.
illis uitis. sub uite seritur frum̃tũ. mox
legum̃. deĩ holus. Omĩa eodem anno.
omĩaq aliena umbra aluntur. Quat̃¬

Expanded text:
gentia caeli, et a semente non nisi messibus in arva gentia caeli, et a semente non nisi messibus in arva redeunt, quia siccitas coercet herbas, fruges nocturno tantum rore nutriens. 187 Vergilius alternis cessare arva suafar serendum, unde lupinum aut vicia aut faba sublata sint et quae terram faciant laetiorem. inprimisque et hoc notandum, quaedam propter alia seri obiter, si parum provenere, ut priore diximus volumine, ne eadem saepius dicantur; plurimum enim refert soli cuiusque ratio. li ivitas Africae in mediis harenis petentibus Syrtis Leptimque Magnam vocatur Tacape, felici super omne miraculum riguo solo. ternis fere milibus passuum in omnem partem fons abundat, largus quidem, sed certis horarum spatiis dispensatur inter incolas. palmae ibi praegrandi subditur olea, huic ficus, fico punica, illi vitis, sub vite seritur frumentum, mox legumen, deinde olus, omnia eodem anno, omniaque aliena umbra aluntur. 189 quater
Abbreviated transcription (Latin):
iliginem. far. triticũ. sem̃. ordeũ. oc¬
cato. sarito. runcato. quibus dictũ erit
diebus. Singłe oꝑe cuiq gen̾i in uigero
sufficient.S arculacio induratũ hiber¬
no rigore soli tristiciã laxat tẽporibis
uernis. nouosq soles admitit. Qui sa¬
niti eaueat ne frum̃ti radicẽ subfodi
mriticũ. sem̃. ordeũ. fabã.bis sarire
eeliꝰ. Runcacio cũ sexto in articulo
et ẽẽ inmulsis in utilibus herbis fru¬
gũ radices uindicat. segetẽq discer¬
nit acespite. Leguminũ eicer. eadom
qne sam desidat. F aba runcari ñ gestit.
qm̃ euincit herbas. Lupinĩ uocatur
tantũ. miliũ ⁊ panicũ occat᷑ et seritur.
ñ iterat᷑ ñ runcatur. Sicilia et fasioli
ubertas pectinari segetẽ inherba cogat
gratis. Bt hoc genꝰ dentatȩ silis ferreis.
eademq nichilominꝰ ⁊i depascunt᷑ quȩ cUe
depasta sunt. Sarculo iterũ oxcitari
necessariũ. At mbactris. africa cire¬
nis omĩa hec suꝑi aque fecit in dul¬

Expanded text:
iliginem, far, triticum, semen, hordeum occato, sarito, runcato quibus dictum erit diebus. singulae operae cuique generi in iugero sufficient. sarculatio induratam hiberno rigore soli tristitiam laxat temporibus vernis novosque soles admittit. qui sariet, caveat ne frumenti radices subfodiat. triticum, semen, hordeum, fabam bis sarire melius. 185 runcatio, cum seges in articulum exiit, evolsis inutilibus herbis, frugum radices vindicat segetemque discernit a caespite. leguminum cicer eadem quae far desiderat. faba runcari non gestit. quoniam evincit herbas lupinum, occatur tantum. milium et panicum occatur et saritur, non iteratur, non runcatur. silicia et phasioli ubertas pectinari segetem in herba cogat — cratis et hoc genus dentatae stilis ferreis —, eademque nihilominus et depascuntur. quae depasta sunt, sarculo iterum excitari necessarium. at in Bactris, Africa, Cyrenis omnia haec supervacua fecit indul
Abbreviated transcription (Latin):
⁊eniq festinata sacione densũ spargi
sem̃ quia tarde concipiat. serotina rarũ.
quia densitate nimia nocetur. Artis qͦ
cuiꝰdã ẽ. equalit̃ spargere. Aanꝰ utiq
congruere debet cũ gradu. semꝑq cum
dextro pede. Fit qͦ quorũdã occulta ra¬
tione. qͦd sors genialis aut pecuda est.
Non transferendũ est ex frigidis locis
temꝑati soli iustũ ẽ. tritici aut sib

Expanded text:
 festinata satione densum spargi semen, quia tarde concipiat, serotina rarum, quia densitate nimia necetur. artis quoque cuiusdam est aequaliter spargere. manus utique congruere debet cum gradu semperque cum dextro pede. fit quoque quorundam occulta ratione, quod sors genialis atque fecunda est. non transferendum est ex frigidis locis perato solo iustum est tritici
Abbreviated transcription (Latin):
ec recisis subtrahemꝰ exemplum. in
treuenco agro t̾cio añ hc̃ annũ com¬
ꝑtum. Nam cum hieme p̃gelida captȩ
segetes eeñt. reseuerunt. et sicientes cam¬
pos m̃se martio uberrimasq messes ha¬
buerunt. Nunc reliqua cultura tradet᷑

Expanded text:
ec recens subtrahemus exemplum in Treverico agro tertio ante hunc annum conpertum. nam cum hieme praegelida captae segetes essent, reseverunt etiam campos mense Martio uberrimasque messes habuerunt. Nunc reliqua cultura tradetur
Abbreviated transcription (Latin):
am uergilias in celo notabiles natura
fecerat. ñ tam̃ his centena. trestres fa¬
cit alias. ueluti uociferans. Cur cęlũ
intuearis agri cola: Cur sydera queriꝰ
rustice.: Iam te breuiore sõno fessum
p̃munt noc tes. ecce tͥ int̃ herbas. tu¬
as spargo peculiares sellas. easq uesꝑa
a abope disiungenti ostendo. de ner.
possis p̃terire miraculi sollicitudo. ui¬
des neut fulgur igni similis alarum
comp̃sse subtegatur. secũq lucẽ habeat :¬
& nocte dedit łͥ herbas horarũ indi¬
ces. et ut nesic equidem oculos tuos at¬
ra reuoces. heliotropiũ ac lupuiũ cir¬
cũ aguntur cũ illo. Cur etiã nc̃ altius
spectas. ipsũq celũ scrutaris : Habes aũ
pedes tuos eccẽ uergilias. Incertis he
diebus ꝓueniunt durantq sedere syde¬
ris huiꝰce partũ eas certũ est. ł roinde
quisquis aestiuus fructꝰ añ illas seuerit
ip̃e frustrabitur sese. Hoc int̾uallo et
apicula ꝓcedens fabã florere indicat.

Expanded text:
am vergilias in caelo notabiles caterva fecerat, non tamen his contenta terrestres fecit alias veluti vociferant: 'cur caelum intuearis, agricola? cur sidera quaeras, rustice? iam te breviore somno fessum premunt noctes. ecce tibi inter herbas tuas spargo peculiares stellas easque vespera et ab opere disiungenti ostendo ac, ne possis praeterire, miraculo sollicito. 252 videsne ut fulgor igni similis alarum conpressu obtegatur, secumque lucem habeat et nocte? dedi tibi herbas horarum indices et, ut ne sole quidem oculos tuos a terra avoces, heliotropium ac lupinum circumaguntur cum illo. cur etiamnum altius spectes ipsumque caelum scrutere? 253 habes ante pedes tuos ecce vergilias.' incertis hae diebus proveniunt durantque, sed esse sideris huiusce partum eas certum est. proinde quisquis aestivos fructus ante illas severit, ipse frustrabitur sese. hoc intervallo et apicula procedens fabam florere indicat,
Abbreviated transcription (Latin):
urus cadis oblita cinere longo tempore set¬
utari. Idem fabã pyrri rego ȩtate in qͥda
stetu ambraciȩ usq ad prraticũ pompei
magni bellum durasse annis circit̃ cen¬
tum xr̃. Ciceri tũ nulle bestiolȩ in hor¬
seis in nasuntur. Sunt qui urces ciuere
suost adis uillitis acetum habentis legu¬
minos aeeruos suꝑ ingerant. ⁊ta ñ nasci
maleficias i. credentes. alii qui salla¬
mentariis cadis gypso illinant.
alii qru lentẽ aceto uł aser pitiato res
pocaiis. ficcatãq oleo ungant. Ses
breuissiua obseritacio. qͦd si uitiis carene
nelis. inter lunio legere. Quare pluri¬
iũ refert. condere qͥs malit anuende.
Srescente eñ luua. friũta grandescũt¬
teipti autũmosa fidiculȩ occasu ad

Expanded text:
ariis cadis oblita cinere longo tempore serariis cadis oblita cinere longo tempore servari. idem fabam a Pyrrhi regis aetate in quodam specu Ambraciae usque ad piraticum Pompei Magni bellum durasse annis circiter CCXX. 308 ciceri tantum nullae bestiolae in horreis innascuntur. sunt qui urceis cinere substratis et inlitis, acetum habentibus, leguminum acervos superingerant, ita non nasci maleficia credentes, alii qui in salsamentariis cadis gypso inlinant, alii qui lentem aceto laserpiciapergant siccatamque oleo unguant . sed brevissima observatio, quod vitiis carere velis, interlunio legere. quare plurimum refert, condere quis malit an vendere. crescente enim luna frumenta grandescuntrum autumnus a fidicu
Abbreviated transcription (Latin):
ne. qui ꝓhumero sufficit tm̃ ut sesimȩ.
aut amaritudine ut lupino et cicer¬
culo. Intritico maxime nascuntur
aĩalia. qm̃ spissitate sua concalescit.
ifurfure crasso uestitur. Tenuior
ordeo palea. exilis ⁊ legumini. ĩõ ñ generãt.
faba crassioribus tunicis operitur. obho
poidam ip̃m triticum diuiturnitatis mitubꝰ.
grã asꝑguut anurta. mille modios quadran¬
tali: Ali calcidica aut carica creta. aut ã.
absinthio. Est et olinti ac perunite euboe ter
ras corrunpi non sinat. Nec fere condita
inpica leduntur. d tilisime tm̃ seruant᷑
in scrobibus quos hrios uocant ut in cap¬
padocia ac tracha ⁊ hispania affrice. dute
orñisa ut sicco solo fiant. curant᷑ mox ut pa¬
lea substernantur. Pretea cũ spica sua con¬
duntur ta srum̃ta. si nulus sp̃e penetret.
certũ est nichil maleficũ nasci. uarto
auclor est. sic conditũ triticũ ditrare an¬
nisis̃: miliũ uͦ. cͣ. fabam ⁊ legumina inole¬

Expanded text:
ne, qui pro umore sufficiat tantum, ut sesimae, ne, qui pro umore sufficiat tantum, ut sesimae, aut amaritudine, ut lupino et cicerculis. in tritico maxime nascuntur animalia, quoniam spissitate sua concalescit et furfure crasso vestitur. tenuior hordeo palea, exilis et legumini; ideo non generant. faba crassioribus tunicis operitur; ob hoc idam ipsum triticum diuturnitatis gratia adspergunt amurca, mille modios quadrantali, alii Chalcidica aut Carica creta aut etiam absinthio. est et Olynthi et Cerinthi Euboeae terra, quae corrumpi non sinat. 306 nec fere condita in spica laeduntur, utilissime tamen servantur in scrobibus, quos siros vocant, ut in Cappadocia ac Threcia et Hispania, Africa, et ante omnia ut sicco solo fiant curatur, mox ut palea substernantur; praeterea cum spica sua conduntur ita frumenta. si nullus spiritus penetret, certum est nihil maleficum nasci. 307 Varro auctor est, sic conditum triticum durare annis L, milium vero C, fabam et legumina in ole
Abbreviated transcription (Latin):
one. eaq sine calce construi. qm̃ sit fru¬
mento inimicissima. Namq de amur¬
ca p̃ceperint indicabimꝰ. Alibi contͣ
suspendunt granaria lignea columnis.
et p̃flari undiq malunt atq ẽ. fundũt.¬
Alii omĩno pendunt. ⁊ abafflatu exte¬
nuari granũ arbitͣntur ⁊si tegulis sub¬
iaceat conferuescere. A ulti uentilare qͦ
uetant. curculionẽ eñi ñ descendere
infra iiͦui. digitos. nec ampliꝰ periclita¬
ri. Columella ⁊ fauoniũ uentum con¬
fecto frum̃to p̃dicit. Qd̾ mixor eqͥdem
siscissimũ. Alioqum st̃ ẜ qui ru¬
betã rarã inlimine horrei pe¬
de elongioribus suspensa in uehere¬
in iubeant. Nob̾ referre plurimũ tẽ¬
pestiuitas condendi uidebitur. Nam
si parũ tostum atq robustũ collec tũ
sit aut calidũ conditum inicia in nas¬
ci necesse est. Diuturnitas causȩ plu¬
res. aut in ipsiꝰ grani corio cũ ẽ. nu¬
merosiꝰ. aut milio. aut suci pinguedi¬

Expanded text:
one, eaque sine calce construi, quoniam sit fruone, eaque sine calce construi, quoniam sit frumento inimicissima; nam quae de amurca praeciperentur indicavimus. 302 alibi contra suspendunt granaria lignea columnis et palii omnino pendente tabulato extenuari granum arbitrantur et, si tegulis subiaceat, confervescere. multi ventilare quoque vetant; curculionem enim non descendere infra quattuor digitos, nec amplius periclitari. Columella et favonium ventum confecto frumento praedicit, quod miror equidem, siccissimum alioqui. sunt qui rubeta rana in limine horrei pede e longioribus suspensa invehere iubeant. nobis referre plurimum tempestivitas condendi videbitur. nam si parum tostum atque robustum collectum sit aut calidum conditum, vitia innasci necesse est. 304 Diuturnitatis causae plures: aut in ipsius grani corio, cum est numerosius, ut milio, aut suci pinguedi
Abbreviated transcription (Latin):
excutit᷑. conuenit cũ palea sua condi et
stipula tantũ et aristis liberatur.
alea plures gencum ꝓfoeno de Palea.
utuntur. Melior ea quo tenuior minuti
orq ⁊ipulu̾i ꝓpior. Iõ optima milio ꝓxima
exordeo. pessima extritico. p̃t̃ quã ium̃tis
oꝑe laborantibus. Culmũ saxosis locis cũ
in aruerit baculo frangunt subtracta
animaliũ. Sipalea deficit. ⁊ culmꝰ terit᷑.
Racio hȩc maturiꝰ desectus. muria du¬
ras partus demn siccatis in manipulos cõ¬
uoluitur. atq ita ꝓfȩno bubus dat᷑. St̃
qui accendant in aruo et stipulas. mag¬
no uirgilii p̾conio. Sũma aũt eiꝰ racio.
ut herbarũ semen exurant. Ritus diu̾¬
sitatẽ magnitudo facit messiũ : ⁊raritas
onexa ẽ. ratio frum̃ti seruandi
horrea operosi. Tripedali crassitudine
pariete latericio exedificari iubent ali¬
qui. p̃tea suꝑne impleri. nec afflatus
ad mutere aut senestras habere ullas.
Alii abexortu tm̃ estiuo aut septentri¬

Expanded text:
excutitur, convenit cum palea sua condi, et excutitur, convenit cum palea sua condi, et stipula tantum et aristis liberatur. palea plures gentium pro feno uorque et pulveri propior; ideo optima e milio, proxima ex hordeo, pessima ex tritico, praeterquam iumentis opere laborantibus. culmum saxosis locis, cum inaruit, baculo frangunt substraturi animalibus. si palea deficit, et culmus teritur. 300 ratio haec: maturius desectus, muria dura sparsus, dein siccatus in manipulos convolvitur atque ita pro feno bubus datur. sunt qui accendant in arvo et stipulas, magno Vergili praeconio. summa autem eius ratio, ut herbarum semen exurant. ritus diversos magnitudo facit messium et caritas onexa est ratio frumenti servandi. horrea operose tripedali crassitudine parietis laterici exaedificari iubent aliqui, praeterea superne impleri nec adflatus admittere aut fenestras habere ullas; alii ab exortu tantum aestivo aut septentri