comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ maiꝰ foramen impellit. Contra aut̃ inangustis contingit. &¬
eminus positis. Gorbis altissimꝰ. & ut inmensũ patens. & ut
spũ eo forciore quo origim suę uicimior est incitat. sonoꝵ
de se acumen emittit. Uox ultim & ꝓ spacii hreuitate. & ꝓ
quanto ab origine sua deorsum recedit. tanto circa ĩpulsũ
fieri lemorẽ. ut circa t̾rã quȩ ultima sꝑarũ est. tã cõcret.
tã dens habeatur. ut causa sit t̾rę in una sede semꝑmean
di herendi. nec in quãlib& partẽ ꝑmittatur moueri. ob¬
sessa undiq circũ fusi. sp̃s densitate. In sꝑa autẽ ultimũ
locũ eẽ qui mediꝰ est antecedentib iam ꝓbatũ est. Ergo¬
uniuersi mundam corporis sꝑȩ uiiii. sunt. Prima illa
stellifera. quȩ ꝓpͥo nõe colũ dicitur. & aplanos apud gtecos
uocatur. arcens & continens cęteras. Hȩc ab orcente : semꝑ

Expanded text:
per maius foramen impellit, contra autem in angustis contingit et per maius foramen impellit, contra autem in angustis contingit et eminus positis. Ergo orbis altissimus, et ut in immensum patens, et ut spiritu eo fortiore quo origini suae uicinior est incitatus, sonorum de se acumen emittit; uox ultimi et pro spatii breuitate et pro quanto ab origine sua deorsum recedit, tanto circa impulsum fieri leniorem, ut circa terram, quae ultima sphaerarum est, tam concretus, tam densus habeatur, ut causa sit terrae in una sede semper haerendi, nec in quamlibet partem permittatur moueri, obsessa undique circumfusi spiritus densitate; in sphaera autem ultimum locum esse qui medius est, antecedentibus iam probatum est. Ergo mundani corporis sphaerae nouem sunt. Prima, illa stellifera, quae proprio nomine caelum dicitur et ἀπλανής apud Graecos uocatur, «arcens et continens ceteras». Haec ab oriente semper
Abbreviated transcription (Latin):
efficit. qͥ dũ ingens. & celer incidit. acutũ sonuĩ prȩstat.
si tardior lentiorue grauiorẽ. Indicio ẽ uirga. quȩ dũ
auras ꝑcutit. si impulsu cito fertat. sonũ acuit. si leniore
in gͣuius frangit auditũ. In fidib quoq idem uidemus.
Quȩ si tractu arciore tenduntur. acute sonant. grauius
laxiores. Ergo & suꝑiores orbes dũ ꝓ amplitudine sua
impetu grandiore uoluuntur. dũq spũ ut in origine
languescente rã uoluitur & ꝓpt̾ angustias quib penul¬
timꝰ orbis artatur. impetu leniore conuertitur.
INec secus probamꝰ in tibiis de quarũ foraminib uicinis instãtiᷤ
orisonus acutꝰ emittitur. De longinqͥs aut̃ & termino ꝓximiᷤ.
grau.ior. Item acutior. ꝑ patentiora foramina. grauior
angusta. & uirtusq causȩ racio una. quia sp̃s ubi incipit
forcior est. defectior ubi desut. & qi maiorẽ impetum

Expanded text:
efficit qui, dum ingens et celer incidit, acutum sonum praestat, efficit qui, dum ingens et celer incidit, acutum sonum praestat, si tardior lentiorue, grauiorem. Indicio est uirga quae, dum auras percutit, si impulsu cito feriat, sonum acuit; si lentiore, in grauius frangit auditum. In fidibus quoque idem uidemus, quae, si tractu artiore tenduntur, acute sonant, grauius laxiores. Ergo et superiores orbes, dum pro amplitudine sua impetu grandiore uoluuntur, dumque spiritu, ut in origine languescente iam uoluitur, et propter angustias, quibus paenultimus orbis artatur, impetu lenioreconuertitur. Nec secus probamus in tibiis, de quarum foraminibus uicinis inflantis ori sonus acutus emittitur, de longinquis autem et termino proximis, grauior; item, acutior per patentiora foramina, grauior per angusta. Et utriusque causae ratio una, quia spiritus, ubi incipit, fortior est, defectior ubi desinit, et quia maiorem impetum
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc eẽ in corpore mundi int̾ualla. quȩ epuritis. uel henu¬
oliis. epogdois. hemitoniisq cõplent᷑. & liminatę. & ita
ꝓuenire concentũ.Cinꝰ ratio in substantia aĩȩ conterta
mundano quoq corpori quđ ab anima mouetur inserta
est. Unde ex om̃i parte docta & ꝑfecta est ciceronis asser-¬
cio. qͥ int̾itallis imparib s tamen ꝓrata parciũ ratione
distinctis. celestẽ sonũ dicit eẽ disiunctũ.¶Nunc locus
amon& ut de grauitate & acumine sonoꝵ diuersitates qͣs
asserit reuoluamꝰ. Et natura fert ut extrema ex altera¬
parte grauit᷑. ex altera aut̃ acute sonent. Quã ob causã
sũmꝰ ille celi stellifer cursꝰ cuiꝰ conuersio est concitatior
acute. & excitato mouetur sono. grauissimo aut᷑ hic
lunaris atq infimꝰ. Otrimꝰ numquã sonũ fieri insi aere
ꝑcusso. Ut aut̃ sonꝰ aut acutior aut gͣuior ꝓferat. ic tꝰ

Expanded text:
haec esse in corpore mundi interualla, quae epitritis, hemihaec esse in corpore mundi interualla, quae epitritis, hemioliis, epogdois, hemitoniisque complentur et limmate, et ita prouenire concentum cuius ratio, in substantia animae contexta, mundano quoque corpori, quod ab anima mouetur, inserta est. Vnde ex omni parte docta et perfecta est Ciceronis adsertio, qui «interuallis imparibus sed tamen pro rata parte ratione distinctis» caelestem sonum dicit esse disiunctum. Nunc locus admonet ut de grauitate et acumine sonorum diuersitates quas adserit reuoluamparte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille coeli stellifercursus, cujus conversio est concitatior acuto, et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus.» Diximus numquam sonum fieri nisi aere percusso. Vt autem sonus ipse aut acutior aut grauior proferatur, ictus
Abbreviated transcription (Latin):
stelliferũ cdũ. om̃e spaciũ se ratione m̃sũ putauit. Qui
tam̃ ardimedis dimensio a platonicis repudiata ẽ.
quasi. dupla & tripla interualla nõ seruans. Et
statuer̃ hoc eẽ credendũ ut quantũ est a t̾ra usq ad lunã
duplũ sit. a t̾ra usq ad solẽ.¶Quantũq est a t̾ra usq ad
solẽ. triplũ sit a tra usq ad uenerẽ. Puantũq est a t̾ra
usq ad uenerẽ. quat᷑ tantũ sit a t̾ra usq ad merturii
stellã. NQuantũq est a t̾ra usq ad mercuriũ. nouies tantũ
sit a t̾ra usq ad martẽ.¶ & quantũ sit a t̾ra usq ad
martẽ. oc ties tantũ sit ad t̾ra usq ad iouẽ̾. TQuantũq
ẽ a t̾ra usq ad iouẽ. septies uicies tantũ sit a t̾ra usq ad
saturm orbẽ. Hanc platonicoꝵ ꝑstrasionẽ porphrius
libris inseruit. quib obscuritatib timei nõ nichil lucis
infudit. Atq es credere ad imaguiẽ contextionis animȩ.

Expanded text:
stelliferum caelum omne spatium se ratione mensum putauit. Quae stelliferum caelum omne spatium se ratione mensum putauit. Quae tamen Archimedis dimensio a Platonicis repudiata est, quasi dupla et tripla interualla non seruans; et statuerunt hoc esse credendum, ut, quantum est a terra usque ad lunam, duplum sit a terra usque ad solem; quantuit a terra usque ad Venerem; quantumque est a terra usque ad Venerem, quater tantum sit a terra usque ad Mercurii stellam; quantumque est ad Mercurium a terra, nouies tantum sit a terra usque ad Martem; et quantum a terra usque ad Martem est, octies tantum sit a terra usque ad Iouem; quantumque est a terra usque ad Iouem, septies et uicies tantum sit a terra usque ad Saturni orbem. Hanc Platonicorum persuasionem Porphyrius libris inseruit quibus Timaei obscuritatibus nonnihil lucis infudit, aitque eos credere ad imaginem contextionis animae
Abbreviated transcription (Latin):
I psa autẽ mundi anima uiuentib om̃ib uitã p̃stat.
hinc hominũ pecudũq genus. inteq uolantũ. & quę
marmoreo fert monstra. sub equore pontꝰ.¶ Iure gͥ
musica capitur om̃e quđ uiuit. quia celestis anima
qua aninat uniuersitas. origine sumpsit ex musica.
Hȩc dũ ad sꝑalẽ motũ mundi corpꝰ impellit. sonũ efficit
qui int̾ uallis ẽ disiunctꝰ imparib: s tam̃ ꝓ rata par¬
cuĩ ratione distinctis. sicut a pͥncipio ipsa contexta ẽ.
S hȩc int̾ualla quȩ in aiã squippeq̃m corporea sola estimãt᷑.
ratione non sensu. querendũ ẽ utrũ ⁊⁊ in ipso mundi
corpore dimensio librata seruauerit. Et archimedes
quidẽ stadioꝵ numerũ se dep̃hendisse credidit. quib
a t̾rȩ suꝑficie luna distar&. & a lia mercurtus. a
mercurio. uenꝰ. T sol a uenere.Tmars a sole. sa marte
iupoit̾.  saturnꝰ a ioue. s a saturni orbe usq ad ipsũ

Expanded text:
Ipsa autem mundi anima uiuentibus omnibus uitam ministrat: Ipsa autem mundi anima uiuentibus omnibus uitam ministrat: Hinc hominum pecudumque genus uitaeque uolantum Et quae marmoreo fert monstra sub aequore pontus. Iure igitur musica capitur omne quod uiuit, quia celestis anima, qua animatur uniuersitas, originem sumpsit ex musica. Haec, dum ad sphaeralem motum mundi corpus impellit, sonum efficit qui «interuallis» est «disiunctus imparibus sed tamen pro rata parte ratione distinctis», sicut a principio ipsa contexta est. Sed haec interualla, quae in anima, quippe incorporea, sola aestimantur ratione, non sensu, quaerendum est utrum et in ipso mundi corpore dimensio librata seruauerit. Et Archimedes quidem stadiorum numerum deprehendisse se credidit quibus a terrae superficie luna distaret, et a luna Mercurius, a Mercurio Venus, sol a Venere, Mars a sole, a Marte Iuppiter, Saturnus a Ioue; sed et a Saturni orbe usque ad ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsissẽ principiũ quia pͥmi  fortẽ gentes uel sine ratioĩs
cultu barbaras. uel saxi iustar nullo affectu molles.
ad sensũ uoluptatis canendo traxer̃. Ita demiq om̃is habitꝰ
aĩȩ̨ cantib gub̾nat. ut ad bellũ ꝓgressui. & itẽ receptui
canatur. cantu & excitante. ⁊ rursꝰ sedante uirtutẽ.
Pat sompnos adiitq necnon curas. & inmitit & retrahit.
irã suggerit. clementiã suad&. corpoꝵ quoq morbis
medetur. Nam hinc est qud egris remedia p̾stantes.
precinere dicunt. Et quid mirũ si it᷑ homines musicȩ
tanta dñacio ẽ cũ aues quoq ut lusciniȩ. ut cingni. aliȩui
id genꝰ. cantũ ueluti quadã disciplinta artis exerceant:
Nõnullȩ uͦ aues. uel t̾renȩ seu aquauiles beluȩ inutante
cantu in recia sponte decuirant. ⁊ pastoralis fistula pastũ
ꝓgressis quietẽ imꝑ& gregib : Nec mirũ. In esse enim
mundanę aĩę causas musicȩ. quib est intexta p̃diximꝰ.

Expanded text:
sumpsisse principium, quia primi forte gentes uel sine rationis cultu barbaras, uel saxi instar nullo affectu molles, ad sensum uoluptatis canendo traxerunt. Ita denique omnis habitus animae cantibus gubernatur, ut et ad bellum progressui et item receptui canatur, cantu et excitante et rursus sedante uirtutem. Dat somnos adimitque..., necnon curas et immittit et retrahit, iram suggerit, clementiam suadet, corporum quoque morbis medetur nam hinc est quod aegris remedia praestantes praecinere dicuntur. Et quid mirum si inter homines musicae tanta dominatio est, cum aues quoque, ut lusciniae, ut cycni aliaeue id genus, cantum ueluti quadam disciplina artis exerceant, nonnullae uero uel aues uel terrenae seu aquatiles beluae, inuitante cantu, in retia sponte decurrant, et pastoralis fistula pastum progressis quietem imperet gregibus? Nec mirum. Inesse enim mundanae animae causas musicae, quibus est intexta, praediximus.
Abbreviated transcription (Latin):
non adimit densitate. Unde finẽ ab hac tractatus
qi̾ cũ sint melodię musicę triã genera enar monium¬
& diatonũ cromaticũq primũ quid ꝓpt̾ nimiã dissi¬
cultatẽ sui ab usu recessit. Terciũ uͦ infame mollicię.
Unde mediũ idest diatonũ mundanę musicȩ doc trma
platonis ascribitur. Hec hoc int̾pretereunda ponemꝰ.
qud musicã ꝑpetita celi uolubilitate nascentẽ. ido claro
non sentimꝰ auditu. quia maior sonꝰ est. quã ut huma¬
narũ auriũ recipiatur angustiis. Nam si nili cata duppi
ab aurib in colarũ amplitudine fragoris excluditur
quid mirũ si nr̃m sonus auditũ excedit. quẽ munda¬
nę molis impulsꝰ emitiit. Nec em᷑ de nichilo ẽ qud
ait. qui compl& aures meas tantꝰ & tam dcilcis sonꝰ.
s uoluit intelligi. quđ s̃ eiꝰ qui cȩlestib meruit int̾ẽ

Expanded text:
non adimit densitatem. Vnde finem de hac tractatus non adimit densitatem. Vnde finem de hac tractatus , quia, cum sint melodiae musicae tria genera, enarmonium, diatonum et chromaticum, primum quidem propter nimiam sui difficultatem ab usu recessit, tertium uero est infame mollitie, unde medium, id est diatonum, mundanae musicae doctrina Platonis adscribitur. Nec hoc inter praetereunda ponemus, quod musicam perpetua caeli uolubilitate nascentem ideo claro non sentimus auditu, quia maior sonus est quam ut humanarum aurium recipiatur angustiis. Nam si Nili Catadupa ab auribus incolarum amplitudinem fragoris excludunt, quid mirum si nostrum sonus excedit auditum, quem mundanae molis impulsus emittit? Nec enim de nihilo est quod ait «qui complet aures meas tantus et tam dulcis sonus», sed uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
uis est. duoꝵ. Uii. efficiunt distinctis int̾ualliᷤ sonos. qui
numerꝰ rerũ om̃iũ fere nodꝰ est.¶Septenariũ aut̃ numerũ
rerũ om̃iũ nodũ eẽ. plene cũ de numeris suꝑiꝰ loq̃rem.
exp̃ssimꝰ. Ad illuminandã ut estimo obscuritatẽ ũboꝵ
ciceronis. de musica tractatꝰ. succinctꝰ a nob̾ qua licuit
breuitate suffici&. Nã netas & hrpatas aliarũq fidiũ
uocabula ꝑcuirere. & tonoꝵ. uel lintatũ minuta sub¬
tilia. & quid in sonis ꝓlittora. quid ꝓ sillaba. qͥd pro
integro nõe accipiatur asserere. ostentantis ẽ nõ docentiᷤ.
Nec enĩ qr̾ in hoc loco cicero musicȩ mencionẽ. occasione hac
eundũ ẽ ꝑ uniuersos tractatꝰ qͣ poss̃ eẽ de musica. quos
cantũ in ea fert optnio terminũ habere non estimo. s
illa ꝑquirenda sunt quib uerba quę explananda
receꝑis possint liquere qt in re naturalit᷑ obscu ra qͥ
in exponendo plura quã necesse est suꝑfundit te nebriᷤᷤ.

Expanded text:
 qui numerus rerum omnium fere nodus est.» Septenarium autem numerum rerum omnium nodum esse plene, cum de numeris superius loqueremur, expressimus; ad illuminandam, ut aestimo, obscuritatem uerborum Ciceronis de musica, tractatus succinctus a nobis qua licuit breuitate sufficiet. Nam netas et hypatas aliarumque fidium uocabula percurrere, et tonorum uel limmatum minuta subtilia, et quid in sonis pro littera, quid pro syllaba, quid pro integro nomine accipiatur adserere ostentantis est, non docentis. Nec enim quia fecit in hoc loco Cicero musicae mentionem, occasione hac eundum est per uniuersos tractatus qui possunt esse de musica, quos, uantum mea fert opinio, terminum habere non aestimo, sed illa sunt persequenda quibus uerba, quae explananda receperis, possint liquere, quia, in re naturaliter obscura, qui in exponendo plura quam necesse est superfundit addit tenebris,
Abbreviated transcription (Latin):
exerciusse leuitatem. quisue corum etiam
scriptam reliquerit accusationem. et postremo
quid pro ea dum taxat parte que huic operi
necess ariae respondere conueniat obiectis
iam quicquid ł contra ciceronis opimonẽ etiã
insipionuis somnium. seu iaculatus est umqͣm
morsus liuoris. seu forte ⁊aculabitur. disso¬
lutum erit. Epicureorum tota factio. equo

Expanded text:
exercuisse leuitatem, quisue eorum etiam scriptam reliquerit accusationem, et postremo quid pro ea dumtaxat parte quae huic operi necessaria est responderi conueniat obiectis. iam quicquid uel contra Ciceronis opinionem etiam in Scipionis somnium seu iaculatus est umquam morsus liuoris seu forte iaculabitur, dissolutum erit. Epicureorum tota factio, aequo
Abbreviated transcription (Latin):
incorporea natura post corpora . s non pure
nec adintegrum carens corpore. Nam licet
extra corpus natura eius sit. tamen non nisi
circa corpus apparet. Cum totũ deniq corpꝰ
nomunas. etiam suꝑfities hoc uocabulo con¬
tinetur. Decorporib eam tamen. & si non res
s intellectꝰ sequestrat. Hec suꝑ sines sicut est
corporum t̾minus. italineis t̃minatur. quas
suo nomine gͣnit asgretia nominauit.

Expanded text:
incorporea natura post corpora, sed non pure nec ad integrum carens corpore; nam licet extra corpus natura eius sit, tamen non nisi circa corpus apparet. Cum totum denique corpus nominas, etiam superficies hoc uocabulo continetur, de corporibus eam tamen etsi non res sed intellectus sequestrat. Haec superficies, sicut est corporum terminus, ita lineis terminatur, quas suo nomine γραμμάς Graecia nominauit.
Abbreviated transcription (Latin):
in uob̾. sicut ubi nilus adea que cataduppa nõant᷑
p̃cipitat exaltissimis montib. ea gens que illũ
locũ accolit. ꝓpter magnitudinẽ sonitus sensu
audiendi caret. Hicuõ tantus: totius munduinci¬
tatissima conuersione sonitꝰ. ut eum aures hominũ
caꝑe nonpossiant. Sicut iniueri solem aduersũ
nequitis: eĩq raduis acies ur̃ã sensusq uincitur
Hec ego amirans. referebã tañ oculos adt̾ram iden:¬
tidem : Tum affricanus inquit. sentio te sedem etiã
nc̃ hominũ ac domũ contemplari. Quȩ sitibi
parua ut ẽ ita uidetur. hec celestia semꝑ spectato.
illa humana contempnito. Tu enĩ quã celebritatẽ
sermonis hominũ: aut quã expetendã głam ẽsed

Expanded text:
in vobis, sicut, ubi Nilus ad illa, quae Catadupa nominantur, in vobis, sicut, ubi Nilus ad illa, quae Catadupa nominantur, praecipitat ex altissimis montibus, ea gens, quae illum locum adcolit, propter magnitudinem sonitus sensu audiendi caret. Hic vero tantus est totius mundi incitatissima conversione sonitus, ut eum aures hominum capere non possint, sicut intueri solem adversum nequitis, eiusque radiis acies vestra sensusque vincitur. Haec ego admirans referebam tamen oculos ad terram identidem. Tum Africanus: Sentio, inquit, te sedem etiam nunc hominum ac domum contemplari; quae si tibi parva, ut est, ita videtur, haec caelestia semper spectato, illa humana contemnito. Tu enim quam celebritatem sermonis hominum aut quam expetendam conse
Abbreviated transcription (Latin):
ratione distinctis: inpulsu & motu ipsoꝵ orbiũ
efficitur. & acuta cũ grauib temperans uarios equa¬
bilit᷑ concentꝰ efficit. Net enĩ silentio tanti mot
incitari possunt. Et uat᷑a fert ut extrema ex
alt̾a parte grauit̾. exalta aut̃ arute sonent:
Quã ob causam ille sũmꝰ cęli stellifer cursus: cuius
conũsio ẽ concitatior acuto & exitato mouet᷑ sono
grauissimo aut̃ hic lunaris atq infimus. Nam
t̾ra nona ĩmobił manens. una sede semꝑ heret.
complexa mediũ mundi locũ. Illi aut̃ octo curs.
inꝗbus eadẽ uis ẽ duoꝵ septem efficiunt distin¬
ctos int̾uallis sonos: qui numerꝰ rerũ om̃iũ fere
nodus est. Quod docti homines neruis imitati
atq cantib. aperuerunt sibi reditum in hc̾ locũ.
sicut alii ꝗp̾stantib ingenus ĩ uita humana diuina
studia coluerunt. Hoc sonitu completȩ aures
hominũ obsurduerunt. Nec ullus hebetior sens

Expanded text:
ratione distinctis inpulsu et motu ipsorum orbium ratione distinctis inpulsu et motu ipsorum orbium efficitur, et, acuta cum grauibus temperans, uarios aequabiliter concentus efficit. Nec enim silentio tanti motincitari possunt, et natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus; nam terra nona inmobilis manens una sede semper haeret complexa medium mundi locum. Illi autem octo cursus, in quibus eadem vis est duorum, septem efficiunt distinctos intervallis sonos, qui numerus rerum omnium fere nodus est; quod docti homines nervis imitati atque cantibus aperuerunt sibi reditum in hunc locum, sicut alii, qui praestantibus ingeniis in vita humana divina studia coluerunt. Hoc sonitu oppletae aures hominum obsurduerunt; nec est ullus hebetior sensus
Abbreviated transcription (Latin):
septem qui ũsant᷑ retro contrario motu atq cęlum:
E.xqb unũ globũ possidet illa. quã int̾ris sat̾niam
uocant. Deinde ẽ hominũ generi ꝓsperus & salu¬
taris ille fulgor: quidicitur iouis. Tum rutilus
horribilisq t̾ris. quẽ martiũ dicitis. Denide subt̃
mediã fere regionẽ sol obtinet. dix. et pͥnceps.
& moderator luminũ reliquoꝵ mens mundi et
temperatio. tanta magnitudine. ut cuncta sua luce
lustret & compleat. Hunc ut comites consecuntur.
luna radiis solis accensa conuertitur. Infra autem
iã nichil ẽ nisi mortale & caducũ. p̃ter animos
nuere dõꝵ hominũ generi datos. Supra lunã
sunt om̃a ȩt̃na. Nã eaque ẽ media & nona tellꝰ
neq mouet᷑ & ĩ fima est. & ineam feruntur oĩa
nutu suo pondera. Quȩ cum intuerer stupens:
tantꝰ & tam ducisonus. Hic ÷ inquit ille qui int̾.¬
uallis coniunctus inparib s tam̃ ꝓrata parte

Expanded text:
sunt septem, qui versantur retro contrario motu atque caelum; sunt septem, qui versantur retro contrario motu atque caelum; ex quibus unum globum possidet illa, quam in terris Saturniam nominant. Deinde est hominum generi prosperus et salutaris ille fulgor, qui dicitur Iovis; tum rutilus horribilisque terris, quem Martium dicitis; deinde subter mediam fere regionem sol obtinet, dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur luna radiis solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est nisi mortale et caducum praeter animos munere deorum hominum generi datos, supra lunam sunt aeterna omnia. Nam ea, quae est media et nona, tellus, neque movetur et infima est, et in eam feruntur omnia nutu suo pondera. Quae cum intuerer stupens, tantus et tam dulcis sonus? Hic est, inquit, ille, qui intervallis disiunctus inparibus, sed tamen pro rata parte
Abbreviated transcription (Latin):
elucens: quẽ uos ut agnais accepistis orbem lacteum
nuncupatis. Ex quo om̃i mͥ contemplanti p̃clara cet̾a
& mirabilia uidebantuꝵ. Erant aut̃ heȩ stelle
quas nũquã ex hoo loco uidimus. et heȩ magnitudines
om̃iũ quas cẽ numqͣm suspicati sumus. exquib erat
illa minima. quę ultima acęlo. citima at̾ris. lucebat¬
luce aliena. Stellarũ aut̃ globi terrarum magnitu¬
dinem facile uincebant. Iam uõ ipsa t̾ra ita michi
parua uisa ẽ. ut me imꝑũ nr̃i. quo quasi eĩ punctũ
attingimus. peniteret. Quã cum magis intuerer q̃so
inꝗt affricanꝰ . quousq humi desixa tua mens erit:
Nonne aspicis que intempla ueneris. nouem tibi orbib
ł potius globis conexa sunt om̃a. quoꝵ unus cęlestis¬
est extimus. qui reliquos om̃s complectitur. sũmus
ipse ds̃. arcens ⁊ continens cet̾os in quo sunt infixilli
qui uoluint᷑ stellarũ cursus sempit̾ni: cu subiecti

Expanded text:
elucens quem vos, ut a Graiis accepistis, orbem lacteum elucens quem vos, ut a Graiis accepistis, orbem lacteum nuncupatis; ex quo omnia mihi contemplanti praeclara cetera et mirabilia uidebantur. Erant autem eae stellae quas numquam ex hoc loco uidimus, et eae magnitudines omnium quas esse numquam suspicati sumus, ex quibus erat ea minima, quae ultima alucebat aliena. Stellarum autem globi terrae magnitudinem facile vincebant. Iam ipsa terra ita mihi parva visa est, ut me imperii nostri, quo quasi punctum eius attingimus, paeniteret. Quam cum magis intuerer, Quaeso, inquit Africanus, quousque humi defixa tua mens erit? Nonne aspicis, quae in templa veneris? Novem tibi orbibus vel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis, extumus, qui reliquos omnes complectitur, summus ipse deus arcens et continens ceteros; in quo sunt infixi illi, qui volvuntur, stellarum cursus sempiterni; cui subiecti
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi enĩ cũ ds̃ is cuius hoc templũ ẽ quod cernis istis te
corporis custodiis liberauerit: huc tibi aditus patere
non potest. Homines enĩ sunt haclege generati. qui
tuerentur illum globum: quẽ in hoc templo mediũ
uides quȩ t̾ra dicitur. Hisq animus datus est. ex
illis sempit̾ns ignib quȩ sidera ⁊ stellas uocatis: quȩ
globose & rotunde diuinis animate mentib arculos
suos orbesq conficunt celeriate mirabili. Quare et tib publi.
⁊ piis om̃b retinendus est animus incustodia corporis.
nec iniussu eius aquo ille ẽ uob̾ datus: ex hominũ uita
migrandum est. ne mius humanũ assignatum adõ
desugisse uideamini. S sic scipio: ut auns hic tuus. ut
ego qui te genui iustitiam cole & pietatem. Que cum
magna inparentib & ꝓpiiꝗs. tum inpatria maxima ẽ¬
stea uita uia incęlum.: & in hunc cętum eoꝵ qui iam
uixerut᷑: & corꝑe laxati illum incolunt locũ quẽ iudes.
rat aut̃ is splendidissimo candore inter flamas circus

Expanded text:
Nisi enim deus is, cuius hoc templum est omne, quod conspicis, istis te corporis custodiis liberaverit, huc tibi aditus patere non potest. Homines enim sunt hac lege generati, qui tuerentur illum globum, quem in hoc templo medium vides, quae terra dicitur, iisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas vocatis, quae globosae et rotundae, divinis animatae mentibus, circulos suos orbesque conficiunt celeritate mirabili. Quare et tibi, Publi, et piis omnibus retinendus animus est in custodia corporis nec iniussu eius, a quo ille est vobis datus, ex hominum vita migrandum est, ne munus humanum adsignatum a deo defugisse videamini. Sed sic, Scipio, ut avus hic tuus, ut ego, qui te genui, iustitiam cole et pietatem, quae cum magna in parentibus et propinquis, tum in patria maxima est; ea vita via est in caelum et in hunc coetum eorum, qui iam vixerunt et corpore laxati illum incolunt locum, quem vides, erat autem is splendidissimo candore inter flammas circus
Abbreviated transcription (Latin):
lenti ad beatitudinẽ quo itianere ꝑuenir&s.
Site inquit agnoueris : sed & ipsius fronti te¬
pli. hec inscripta sententia est. homini aũt
ut diximꝰ una est agnitio sui.si originis na¬
talis q pͥncipi erordia prima resper̾it. nec
se quesitrit extra Sic enim anma uirtutes
ipsis conscientia nobilitatis induitur. quib pt
corpiis euecta. eo unde descenderat reportatur
Quia uec corpora sordescit. uel onerat᷑ eluiie
quę puro & leui fomite uircutũ rigiaturinec
deseruisse umquã cȩlum uidetur: quod res¬
respectu & cogitationib possidebat: Hic
anima quam se ꝓnam corporis usus effecit.
atq in pecuo emquodãmͦ reformauit ex hõe
& absolutionem corporis ꝑorrescit. & cum
necesse est non nͥ cum gemitu fugit. ĩcligna¬
ta sub umbras. s nec post mortem facile corpꝰ

Expanded text:
lenti ad beatitatem quo itinere perueniret: «si te, inquit, agnoueris.» Sed et ipsius fronti templi haec inscripta sententia est. Homini autem, ut diximus, una est agnitio sui: si originis natalisque principii exordia prima respexerit nec se quaesiuerit extra. Sic enim anima uirtutes ipsas conscientia nobilitatis induitur, quibus post corpus euecta eo unde descenderat reportatur, quia nec corporea sordescit uel oneratur eluuie, quae puro ac leui fomite uirtutum rigatur, nec deseruisse umquam caelum uidetur, quod respectu et cogitationibus possidebat. Hinc anima, quam in se pronam corporis usus effecit atque in pecudem quodam modo reformauit ex homine, et absolutionem corporis perhorrescit et, cum necesse est, non nisi cum gemitu fugit indignata sub umbras.
Abbreviated transcription (Latin):
manib est humerus. brachiũ. cubitꝰ. uola
& digitoꝵ nodi terni. In pedib uo̾ femur.
genu. tibia. pes ipse sub quo uola est. & di¬
gitoꝵ similit̃ nodi t̃ni .s Etͣ quia sensus

Expanded text:
manibus est humerus, brachium, cubitus, uola et digitorum nodi terni, in pedibus uero femur, genu, tibia, pes ipse, sub quo uola est, et digitorum similiter nodi terni. Et quia sensus
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnsgressione mutat᷑. Hunc aut̃ quẽ diximꝰ admitit aspectũ.
aut in t̾ris eqͣ plamiues. aut pelagi tͣnqͥlla lib̾tas. q̃ nullã odis
obic offensã. Nec te moueat qud̃ sepe in longissimo positũ
mõtẽ uidemꝰ. aut qd̾ ipsa coli suꝑna  cospicimꝰ. aliud ẽ i cũ se
ołis ingerit altitudo. aliul cũ ꝑ planũ se porrigit. ⁊ extẽdit
intuitꝰ. in qͦ orizonts solo circulꝰ efficit᷑. Hȩc de circis oĩb
quib celũ cingit᷑ dic ta sussitrant. tractatũ ad seq̃nita tͣns¬
feramꝰ. Ex qͣuom om̃ia cõtemplanti p̾clara c&era nmira

Expanded text:
transgressione mutatur. Hunc autem quem diximus admittit aspectum aut in terris aequa planities aut pelagi tranquilla libertas, qua nullam oculis obicit offensam. Nec te moueat quod saepe in longissimo positum montem uidemus aut quod ipsa caeli superna suspicimus. Aliud est enim cum se oculis ingerit altitudo, aliud cum per planum se porrigit et extendit intuitus, in quo solo horizontis circus efficitur. Haec de circis omnibus quibus caelum cingitur dicta sufficiant. Tractatum ad sequentia transferamus: «Ex quo mihi omnia co
Abbreviated transcription (Latin):
australẽ u̾tice̾ nõ ꝑuenire credunt᷑. Puo qͥ ad nũm p̾-¬
dictũ sups. meridianꝰ ⁊ orizon. nõ scribunt᷑ in spera.
qi certũ locũ hab̾e nõ possunt. s ꝓdiu̾sitate circũ spiciemiꝰ
habitantis ue uariant᷑. Meridianꝰ ẽ enĩ quẽ sol cũ suꝑ u̾ticem
hominũ uenerit. ipsũ diẽ mediũ effitiendo designat. Et quia
globositas t̾rȩ habitationes hominũ eqͣles sibi eẽ ñ paut᷑. non
eadẽ pars celi hominũ uerticẽ despic. ⁊ ideo unꝰ meridianus
efficit᷑. Similit̾ sorizontẽ fac̾.circũ spectio singłoꝵ. Ornion
ẽ enĩ uelut qͦdã circo designatꝰ t̾minꝰ celi. qud̃ suꝑ t̾rã ind&ur.

Expanded text:
australem uerticem non peruenire creduntur. Duo qui ad numerum praaustralem uerticem non peruenire creduntur. Duo qui ad numerum praedictum supersunt, meridianus et horizon, non scribuntur in sphaera quia certum locum habere non possunt, sed pro diuersitate circumspicientis habitantisue uariantur. Meridianus est enim quem sol, cum super hominum uerticem uenerit, ipsum diem medium efficiendo designat. Et quia globositas terrae habitationes omnium aequales sibi esse non patitur, non eadem pars caeli omnium uerticem despicit; efficitur. Similiter sibi horizontem facit circumspectio singulorum. Horizon est enim, uelut quodam circo designatus, terminus caeli quod super terram uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
non accipiendo solis lum̃. cuiꝰ benefitio noc tẽ colorat. Qđ
sciens uirgł disciplinarũ om̃iũ ꝑitissimꝰ. ait. defect soł
uarios. lunȩ̃ q labores. Quãuis gͥ triũ linearũ ductus
zodiacũ ⁊ claudat ⁊ diidat. unũ t̃n circũ auctor
uocabuloꝵ dici uoluit antiqͥtas.. U. alii circuli para¬
lelli uocant᷑. hoꝵ mediꝰ ⁊ maximꝰ ẽ eqͥnoctiał. duo
extremitatib uicini atq ideo breues. quoꝵ alt̾ septen-¬
trionał dr̃. alt̾ austrał. Int̾ hos ⁊ mediũ duo s̃ tropici.
maiores ultimiᷤᷤ. medio minores. & ipsi ex utraq parte
Zonȩ ustȩ terminũ faciũt.  Pret̾ hos alis duo scoluri.
quib nom̃ dedit inꝑfecta conu̾sio. Ambientes enĩ sẽptẽ¬
tͥonalẽ uerticẽ.atq indiu̾sa diffusi.⁊ se ĩ sũmo ĩtsecat.
i quinq para lellos in quat᷑nas partes equalit̾ diuidũt.

Expanded text:
non accipiendo solis lumen cuius beneficio noctem colorat. Quod non accipiendo solis lumen cuius beneficio noctem colorat. Quod sciens Vergilius, disciplinarum omnium peritissimus, ait: defectus solis uarios lunaeque labores. Quamuis igitur trium linearum ductus zodiacum et claudat et diuidat, unum tamen circum auctor uocabulorum dici uoluit antiquitas. Quinque alii circuli paralleli uocantur. Horum medius et maximus est aequinoctialis, duo extremitatibus uicini atque ideo breues, quorum unus septentrionalis dicitur, alter australis. Inter hos et medium duo sunt tropici maiores ultimis, medio minores, et ipsi ex utraque parte zonae ustae terminum faciunt. Praeter hos alii duo sunt coluri, quibus nomen dedit imperfecta conuersio. Ambientes enim septentrionalem uerticem atque inde in diuersa diffusi, et se in summo intersecant, et quinque parallelos in quaternas partes aequaliter diuidunt,
Abbreviated transcription (Latin):
corporał ẽ linea. quȩ ita m̃te cõcipit᷑. ut sola longitudine
censeatur. latũ hab̾e nõ posit. s in zodiaco. latitudinẽ signoꝵ
capacitas exigebat. Quantũ gͥ spatii lata dim̃sio porrec¬
tis syderib occupabat : duab lineis limitatũ ẽ. & t̾cia
ducta ꝑ mediũ : ecḣptica uocat᷑. qr cũ cursũ suũ in ea¬
dẽ linea parit᷑ sol. & luna confitiũt. alt̾rus eoꝵ necesse ẽ
euenire defectũ. soł. si ei luna succ̃dat. lunę si t̾e adu̾sa
sit soli. Ideo nec sol umqͣm defic̾. nͥ cũ tͥcesimꝰ lunę dies est.
& nͥ quinto decimo cursꝰ sui die nescit luna defectũ. sic
enĩ euenit. ut aut lunȩ cõtra solẽ positȩ ad mutuandum
ab eo solitũ lum̃. sub eadẽ inuentꝰ linea t̾reconꝰ obsistat.
aut soli ipsa succedens. ob iectu suo ab humano aspec tu
lum̃ eiꝰ repellat. Indefec tu gͦ sol ipse nichil patitur. s&
nrͣ fraudatur aspect. luna uͦ circa ꝓpͥũ defectũ laborat.

Expanded text:
corporalis est, lineaque ita mente concipitur, ut sola longitudine censeatur, latum habere non possit; in Zodiaco longitudinem signorum capacitas exigebat. Quantum igitur spatii lata dimtis sideribus occupabat, duabus lineis limitatum est; et tertia ducta per medium ecliptica uocatur, quia, cum cursum suum in eadem linea pariter sol et luna conficiunt, alterius eorum necesse est euenire defectum: solis, si ei tunc luna succedat; lunae, si tunc aduersa sit soli. Ideo nec sol umquam deficit nisi cum tricesimus lunae dies est, et nisi quinto decimo cursus sui die nescit luna defectum. Sic enim euenit ut aut lunae contra solem positae ad mutuandum ab eo solitum lumen sub eadem inuentus linea terrae conus obsistat, aut soli ipsa succedens obiectu suo ab humano aspectu lumen eius repellat. In defectu ergo sol ipse nil patitur, sed noster fraudatur aspectus, luna uero circa proprium defectum laborat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ incorꝑibꝰ eẽ .i. ñ a corporibꝰ inciꝑe dixerũt s certã mund istiꝰ
partẽ. ditis sedẽ .i inferos uocauerũt. De loci uͦ ipsiꝰ finibꝰ int se
dissona publicarunt. & intres seotas sententia duusa ẽ. Aliin
mundũ induo diuiserũt. quoꝵ alteruꝰ fac̃. alt̾um patit᷑: & illid
facere dixerꝰ q cũ sit inmutibile: Alti causas & neressitatẽ ꝑmuta¬
tionis inponit. ħ pati qd ꝑmutationes uariat᷑. & immutabilem

Expanded text:
ixerunt, sed certam mundi istius partem Ditis sedem, id est inferos, uocauerunt; de loci uero ipsius finibus inter se dissona publicauerunt et in tres sectas diuisa sententia est. Alii enim mundum in duo diuiserunt, quorum alterum facit, alterum patitur; et illud facere dixerunt quod, cum sit immutabile, alteri causas et necessitatem permutationis imponit, hoc pati quod permutatione uari
Abbreviated transcription (Latin):
ossitio. Quicum uulnerib in prelio acceptis.
uitam effudisse uisus. duodecit demũ diẽ.
inter ceteros una per emptos ultimo esset
bonorandus igne. subito seurecepta anima.
seu retenta. quicquid emensis int̾ utrãq
uitam diebus egerat. uideratue. tamquam pu¬
blicum professus inditium. humano generi
enuncrauit. Hanc fabulam ercero licet ab indo¬
ctis quasi ipse ueri conscius doleat irrisã. exẽ¬
plum tamen stolide reprehensionis uitans:
exitari narraturum. quã reuiuiscere maluit
Ac prius quam somnii uerba consulamus. enodan¬
dum nobis est. a quo genere hominũ tallius
memoret. ł irrisam platonus fabulam. uel neidẽ
sibi eueniat non uereri. Neq enĩ bis uerbis
uult imperitum uulgus intelligi. sed genus
hominũ ueri ignarũ sub peritie ostentatione.
quippe quos & legis se talia. adreprebendendũ
constaret animatus. Dicemus ergo et quos in
tantum philo sopbum tefetat qͣndã coensurȩ

Expanded text:
officio, qui, cum uulneribus in proelio acceptis officio, qui, cum uulneribus in proelio acceptis uitam effudisse uisus duodecimo demum die inter ceteros una peremptos ultimo esset honorandus igne, subito seu recepta anima seu retenta, quicquid emensis inter utramque uitam diebus egerat uideratue, tamquam publicum professus indicium humano generi enuntiauit. Hanc fabulam Cicero licet ab indoctis quasi ipse ueri conscius doleat irrisam, exemplum tamen stolidae reprehensionis uitans excitari narraturum quam reuiuiscere maluit. Ac priusquam somnii uerba consulimus, enodandum nobis est a quo genere hominum Tullius memoret uel irrisam Platonis fabulam uel ne sibi idem eueniat non uereri. Nec enim his uerbis uult imperitum uulgus intellegi, sed genus hominum ueri ignarum sub peritiae ostentatione, quippe quos et legisse talia et ad reprehendendum constaret animatos. Dicemus igitur et quos in tantum philosophum referat quandam censur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ actam proiustite disputationẽ. de habitu p
corpus animarum. mort̾ali grauitate socrati¬
çe dulcedinis ammonemur. Idem ignur obser¬
uanter secutus est millis precipue uolummi¬
b quibus statũ rei .p. formandum recepit.
docutq animam post animal non perire.
per illã demũ fabulã. sicenim quidam uo¬
cant . quo anima post corpus euadat. uł unde
ad corpus ueniat. infine operis asseruit. ut
iustitie ł cultȩ premium. ł sprete pęnam ani¬
mis quippe in mortalibus subiturisq iuditiũ
seruari doceret. Hunc ordine̾ tullius non
minori iuditio reseruans quam ingenio reꝑtꝰ
est. postquã inonini re.p. otio ac negotio pal¬
mam iustitie disputando dedit. sacras immor
in ipso consumatĩ oꝑis. fastigio locauit. indicans Statigiũ ẽ¬
quo his ꝑueni endũ sit. ł potius reuerten¬
dum. qui rem publicam. cum iustitia prudentia.
forttudine. ac moderatione. tractauerint.
S ille platonicus secretorum relator. E r
quidam nõe fuit. natione pamphilus. miles

Expanded text:
actam pro iustitia disputationem, de habitu post corpus animarum morali grauitate Socraticae dulcedinis admonemur. Idem igitur obseruanter secutus est in illis ρraecipue uoluminibus quibus statum rei publicae formandum recepit. docuitque animam post animal non perire, per illam demum fabulam — sic enim quidam uocant — quo anima post corpus euadat uel unde ad corpus ueniat in fine operis adseruit, ut iustitiae uel cultae praemium uel spretae poenam animis quippe immortalibus subiturisque iudicium seruari doceret. Hunc ordinem Tullius non minore iudicio reseruans quam ingenio repertus est: postquam in omni rei publicae otio ac negotio palmam iustitiae disputando dedit, sacras immortin ipso consummati operis fastigio locauit, indicans quo his perueniendum uel potius reuertendum sit qui rem publicam cum prudentia, iustitia, fortitudine ac moderatione tractauerint. Sed ille Platonicus secretorum relator Er quidam nomine fuit, natione Pamphylus, miles
Abbreviated transcription (Latin):
stant fauorem. S quat̾nariũ quidem phita¬
gorei quẽ tutpaletyti uocant. adeo quasi
ad ꝑfectionem animȩ ꝑtinentẽ. int̾ archana
uenerantur ut ȩxeo & uris urandi sibi reli-¬
nũm dedit. ipse quat̾nũ. Ternarius uerõ
assignat. animã trib suis partib ab solutam.
lant. Secunda animositas. quam timicon
uocant. Tertia cupiditas. quę epitimeticon
nuncupatur. Item nullus sapientũ animam
ex simphoniis quoq musicis constitusse dubi¬
tauit. Inter has non parue potentię ÷ que

Expanded text:
stant fauorem, sed quaternarium quidem Pythagorei, quem τετρακτύν uocant, adeo quasi ad perfectionem animae pertinentem inter arcana uenerantur, ut ex eo et iuris iurandi religrum dedit ipse quaternum». Ternarius uero adsignat animam tribus suis partibus absolutam, lant, secunda animositas quam θυμικόν uocant, tertia cupiditas quae ἐπιθυμητικόν nuncupatur. Item nullus sapientum animam ex symphoniis quoque musicis constitisse dubitauit. Inter has non paruae potentiae est quae
Abbreviated transcription (Latin):
olius .iiiͦ.⁊ pͥmus epiritus.iiii. quod quale
sit loco suo planius exequemur. Ergo
Unde uirgilius nullius discipline expers plene
ce ꝑ om̃a beatos expͥmere uolens. ait. t̾q
quaterq beati. Hec departib septenariĩ niũ
sectantes compendia. diximus. deipso quoq

Expanded text:
olius tria et primus epitritus quattuor. Quod quale sit suo loco planius exsequemur. Ergo eratur; unde Vergilius, nullius disciplinae expers, plene et per omnia beatos exprimere uolens, ait: ... o terque quaterque beati. Haec de partibus septenarii numeri sectantes compendia diximus. De ipso quoq
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ut dimidiꝰ tonꝰ putet᷑ qr̾ nec semiuocalẽ in literis
ꝓ medietate uocalis accipimꝰ. Denide tonꝰ ꝑ naturã sui
in duo diuidi sibi equa non pot̾it. Cũ enĩ ex nouenario
numero const&. Xiiii. aut̃ numquã equalit̾ diuidant᷑.
tonꝰ in duus diuidi medietates recusat. s semitontũ
uocitauer sonũ tono ninorẽ. quẽ ta par uo distare
a tono dep̾hensũ est. Quantũ hii duo niũ inter se
s. sequens us sonũ semitonio minorẽ. diesin constituit
nominandũ ꝑ lato semitontũ limmã uocitatuit. Sĩ¬

Expanded text:
est ut dimidius tonus putetur, quia nec semiuocalem in litteris est ut dimidius tonus putetur, quia nec semiuocalem in litteris pro medietate uocalis accipimus. Deinde tonus per naturam sui in duo diuidi sibi aequa non poterit. Cum enim ex nouenario numero constet, nouem autem numquam aequaliter diuidantur, tonus in duas diuidi medietates recusat. Sed semitonium uocitauerunt sonum tono minorem, quem tam paruo distare a tono deprehensum est quantum hi duo numeri inter ssed sequens usus sonum se minorem diesin constituit nominandum. Plato semitonium limma vocitavit.
Abbreviated transcription (Latin):
& tercia par ᷤᷤ iriũ idest unũ. ⁊ his numerꝰ uocat᷑ epitrit.
deq eo nascitur simphonia quę appellatꝰ diatesseron.
Phenuolius est. cũ de duob numeris maior hab& totũ
minorẽ. & in suꝑ medietatẽ eiꝰ. ut s̃ tria ad duo.
Nam in tria s. iiͦ. ⁊ media par̾ eoꝵ idest unũ. & exh
numero qui hemioliꝰ dicit. nascitur simphoma quȩ
appellat᷑ diapente. PDuplaris numerꝰ est. cũ de duob
numeris minor bis in maiore numerat᷑. ut sunt
iIIIͦͣ . ad duo. & ex hoc duplari nascitꝰ faphonia.
diapente.TQuadruplus ẽ cũ de duob numeriᷤ minor.
quat᷑ in maiorẽ nũatur. ut s̃. iiiiͦ. ad unũ. qͥ nũs facit
symphoniã. quã dicunt disdiapason. Epogdous ẽ nũs
qͥ intra se ht̃ minorẽ numerũ ⁊ insuꝑ eiꝰ octairã par-¬
UIII. parᷤ eoꝵ.i. unus. ł Hic nũs sonũ parit. quem
tonon musici uocauer: Sonũ uͦ tono minorẽ uetes
quidẽ semitoniũ uocitare uoluer. S non ita accipien

Expanded text:
est unum. Et is numerus uocatur epitritus, deque eo nascitur symphonia quae appellatur διὰ τεσσάρων. Hemiolius est cum, de duobus numeris, maior habet totum minorem et insuper eius medietatem, ut sunt tria ad duo. Nam in tribus sunt duo et media pars eorum, id est unum. Et ex hoc numero, qui hemiolius dicitur, nascitur symphonia quae appellatur διὰ πέντε. Duplaris numerus est cum, de duobus numeris, minor bis in maiore numeratur, ut sunt quattuor ad duo. Et ex hoc duplari nascitur symphonia numerus est, cum de duobus numeris minor quater in majore numeratur, ut sunt quatuor ad unum: qui numerus facit symphoniam, quam dicunt bis Diapason. Epogdous est numerus, qui intra se habet minorem, et insuper ejus octavam parorum, id est unum. Hic numerus sonum parit quem τόνον musici uocauerunt. Sonum uero tono minorem ueteres quidem semitonium uocitare uoluerunt. Sed non ita accipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
pazor. S hic numerꝰ semphontarũ ad musicã
ꝑtinae. quã uel flatꝰ humanꝰ utendere. uel capere
potest humanꝰ auditꝰ. Ultra aut̃ se tendit armoniȩ
celestis accessio. idest usq ad quat᷑. A la nacion.
LAI AIa sistre .e. Nunc iterũ de his quas nomina

Expanded text:
. Sed hic numerus symphoniarum ad musicam pertinet quam uel flatus humanus intendere uel capere potest humanus auditus. Vltro autem se tendit harmoniae caelestis accessio, id est usque ad quater διὰ πασῶν καὶ διὰ πέντε. Nunc interim de his quas nomina
Abbreviated transcription (Latin):
ouiũ. uel boũ neruos tã uariis ponderib illigatis teten¬
dit. qualta in malleis fuisse didicerat. talisq ex his concẽtꝰ
euenit. qualẽ pͥor obseriratio non frustra anĩmaduersa
ꝓmiserat. adiecta dulcedine quã nutura fidiũ sonora
p̃stabat. Hic pytagoras tanti secreti compos dep̃hendit
numeros ex quib soni sibi consoni nascerentur. adeo ut
fidib sub hac numeroꝵ obseruatione cõpositis. certe certiᷤ
aliȩq aliis conuenientiũ sibi nũoꝵ concordia tende¬
rentur. ut uira implilsa plec tro. alia lic& longe
posita se nũ̾is conueniens: simul sonara. Ex om̃i autẽ
iniumera uarietate nũoꝵ. pauci ⁊ numerabileᷤᷤ uiuen.¬
t sunt. q̃ sibi ad efficiendã musicã conuenirent. Sũt
art In sex oñis. hepuritꝰ. hentioliꝰ. duplaris. triplari. m
quadruplus. & e pogdous. Et est epitritꝰ. cũ de duobus

Expanded text:
ouium uel boum neruos tam uariis ponderibus inligatis tetendit qualia in malleis fuisse didicerat, talisque ex his concentus euenit qualem prior obseruatio non frustra animaduersa promiserat, adiecta dulcedine quam natura fidium sonora praestabat. Hic Pythagoras, tanti secreti compos, deprehendit numeros ex quibus soni sibi consoni nascerentur, adeo ut, fidibus sub hac numerorum obseruatione compositis, certae certis aliaeque aliis conuenientium sibi numerorum concordia tenderentur, ut, una impulsa plectro, alia, licet longe posita sed numeris conueniens, simul sonaret. Ex omni autem innumera uarietate numerorum pauci et numerabiles inuenti sunt qui sibi ad efficiendam musicam conuenirent. Sunt autem hi sex omnes: epitritus, hemiolius, duplaris, triplaris, quadr
Abbreviated transcription (Latin):
uatur. ut quos iam corꝯnauere uictoriȩ̨ .iii.¬
chil de se ampliꝰ. in increm̃to uiriũ sperent
Qui uõ expertes huiꝰ gł eusq illo manserunt.
a ꝓfessione discedant. Scxies uo septeni anni.

Expanded text:
uatur ut, quos iam coronauere uictoriae, nihil de se amplius in incremento uirium sperent, qui uero expertes huius gloriae usque illo manserunt, a professione discedant. Sexies uero septeni anni
Abbreviated transcription (Latin):
lineis longũ latũq corpꝰ efficit. sicut quat̾nariꝰ scđs
de parib esfica. Item nouenariꝰ triplicatꝰ tertiã dim̃¬
sionẽ prestat. & ita a parte imparis numeri in
xX.UII. quę sunt ter terna ter solidũ corpꝰ efficitꝰ.
sicut in nimero parc. bis bina bis. qͥ est oc tonarius.
soliditate creauit. Ergo ad efficiendũ utrobiq solidũ¬
De pari solidũ corpꝰ

Expanded text:
lineis longum latumque corpus efficit, sicut quaternarius, secundus lineis longum latumque corpus efficit, sicut quaternarius, secundus de paribus, effecit. Item nouenarius triplicatus tertiam dimensionem praestat. Et ita a parte imparis numeri in uiginti septem, quae sunt ter terna ter, solidum corpus efficitur, sicut in numero pari bis bina bis, qui est octonarius, soliditatem creauit. Ergo, ad efficiendum utrobique solidum corp
Abbreviated transcription (Latin):
s origo numeroꝵ. Primꝰ gͦ nũs in duob est qͥ similiᷤ
est lineȩ. de puncto sub gemina puncti t̾minatione
ꝓduc tȩ. Hic nũs duo geminitꝰ de se efficit.iiii. ad
similitudine mathematici corporis. quđ sub .iiiiͦ. puc¬
te longo latoq distendiur. Quatnariꝰ quoq ipse
geni̾ratꝰ. Uiii. efficit. qui numerꝰ solidũ corpus
imitatue. sicut duas lineas diximꝰ diab suꝑpositis
Uiii. anguloꝵ dimensione integrã corporis solidi¬
tatẽ creare. Et ħ est quđ apud geometras dicit᷑. bis.
bina. bis. corpꝰ eẽ solidũ. Ergo a pari numero accessio.
usq ad.Uiii. soliditas est corporis. Ideo int̾ pͥncipta¬
huiꝰ libri. huic numero plentudinẽ deputauit. Nc̃
oport& ex impari quoq nũo quẽ ad modũ idẽ efficiat᷑
inspicere. & quia tã paris quã imparis nui monas
catꝰ nouenariũ numerũ facit. qͥ & ipse quas de duab

Expanded text:
sed origo numerorum. Primus ergo numerus in duobus est, qui similis sed origo numerorum. Primus ergo numerus in duobus est, qui similis est lineae de puncto sub gemina puncti terminatione productae. Hic numerus duo geminatus de se efficit quattuor, ad similitudinem mathematici corporis quod sub quattuor punctis longo latoque distenditur. Quaternarius quoque ipse geminatus octo efficit, qui numerus solidum corpus imitatur, sicut duas lineas diximus duabus superpositas octo angulorum dimensione integram corporis soliditatem creare; et hoc est quod apud geometras dicitur bis bina bis corpus esse iam solidum. Ergo a pari numero accessio usque ad octo soliditas est corporis; ideo inter principia huic numero plenitudinem deputauit. Nunc oportet ex impari quoque numero quem ad modum idem efficiatur inspicere. Et quia tam paris quam imparis numeri monas catus nouenarium numerum facit, qui et ipse quasi de duabus
Abbreviated transcription (Latin):
quđ in nullas parteᷤᷤ diuidi possit. hoc ꝓtractũ efficit
lineam. idest corpꝰ uniꝰ dimensionis. longũ est enĩ sine
lato. sine alto. & duob punctis. exutraq parte solã
longitudine teminantib continetur. N anc lineam si
geminaueris alterũ mathenaticũ corpꝰ efficies. quod
duab dimensionib estimatur longo latoq s alto car&.
Et hoc est qu apud illos suꝑficies uocatur. punctis aut̃
IIIIͣ. continetur. idest ꝑ singulas lineas binis. Si uͦ
heȩ lineȩ fuerint duplicatȩ ut subiectis duab duę
suꝑ porantur. adicietur ꝓfiniditas & hinc solidũ
corpꝰ efficitur. qud̃ sine dubio. Uiii. angulis cõtinebit᷑.
quđ uidemꝰ in tessera. quȩ greco nõe cub uocatur. Hic
geometricis rationib applicatur natura nuoꝵ. &
monas punctũ putatur. quia sicut punc tũ corpꝰ nõ
est s ex se facit corpora. ita monas numerꝰ eẽ nõ dr̃

Expanded text:
d in nullas partes diuidi possit. Hoc protractum efficit d in nullas partes diuidi possit. Hoc protractum efficit lineam, id est corpus unius dimensionis. Longum est enim, sine lato, sine alto, et duobus punctis ex utraque parte solam longitudinem terminantibus continetur. Hanc lineam si geminaueris, alterum mathematicum corpus efficies, quod duabus dimensionibus aestimatur, longo latoque, sed alto caret. Et hoc est quod apud illos superficies uocatur. Punctis autem quattuor continetur, id est per singulas lineas binis. Si uero hae duae lineae fuerint duplicatae, ut subiectis duabus duae superponantur, adicietur profunditas, et hinc solidum corpus efficitur, quod sine dubio octo angulis continebitur: quod uidemus in tessera, quae Graeco nomine κύβος uocatur. His geometricis rationibus applicatur natura numerorum, et monas punctum putatur, quia, sicut punctum, corpus non est, sed ex se facit corpora: ita monas numerus esse non dicitur,