comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ desidiosam aitẽ dm̃s qr desidiosos facit. ⁊ frigꝰ
pigrũ. qr pigros efficit. Ab eo qd̃ continet id qd̾ conti¬
netur. ¶ mͦ de nominabit᷑. Armis italia ñ pot̃ uinci:
nec gͣcia disciplinis. Nam hic ꝓ g̾cis ⁊ italis: q̃ conti¬
nent notata sunt. Ab eo qd continet᷑ id qd continet.
ut siquis aurũ ⁊ argentũ. aut ebur nominec : cũ
diuicias uelit nominare. harũ om̃iũ denominati¬
onũ mag̾ in p̃cipiendo diuisio: quã in querendo
difficilis ẽ inuentio. idõ qr plena consuetudo ẽ ñ
mͦ poecarũ ⁊ oratoꝵ ⁊ s ꝙ̃ cotidiani sermonis hꝰ¬
moĩ denominationũ. Circuitio ẽ or̃o rẽ simplicẽ
assumptã circũseribens elocittione h mͦ. Scipionis
ꝓuidentia carthaginis opes fregit. Nam hie nͥ exornan¬
di rõ quedã eẽt habita: scipio potuit ⁊ cartago simplici
nẽ ꝑ u̾sione. aut transiectione. Pu̾sione sic. Hoc uobis

Expanded text:
ut cum desidiosam artem dicimus, quia desidiosos facit, et frigus ut cum desidiosam artem dicimus, quia desidiosos facit, et frigus pigrum, quia pigros efficit. Ab eo, quod continet, id, quod continetur, hoc modo denominabitur: «Armis Italia non potest vinci nec Graecia disciplinis» - nam hic pro Graecis et Italis, quae continent, notata sunt - ab eo, quod continetur, ‹id, quod continet,› ut si quis aurum aut argentum aut ebur nominet, cum divitias velit nominare. Harum ‹omnium denominationum› magis in praecipiendo divisio, quam in quaerendo difficilis inventio est, ideo quod plena consuetudo est non modo poetarum et oratorum, sed etiam cottidiani sermonis huiusmodi denominationum. Circumitio est oratio rem simplicem adsumpta circumscribens elocutione, hoc pacto: «Scipionis ovidentia Kartaginis opes fregit.» Nam hic, nisi ornandi ratio quaedam esset habita, Scipio potuit et Kartago simplicitnem perversione aut transiectione.› Perversione, sic: «Hoc vobis
Abbreviated transcription (Latin):
runt: Itẽ siquis de adu̾sario. cũ dicat iudete inqͥt
nc̃ uidices quẽad modũ me plagioripus ife traetauit.
hoc pacto ñ iornate potimus ⁊ in laudando ⁊ in leden¬
do in corpore aut in animo. aut in ertraneis reb dice̾.
sie uti cognomẽqo ꝓ certo nomine collocemꝰ. De nomi
qua possit intelligi res que ñ suo uocabulo sit appella¬
ficitur. ut siquis de tarpeio loqñs eũ capitolinũ no¬
minet. Aut ab inuento. ut siquis ꝓ libero uinũ. ꝓ
cereie frugẽ appellet. Aut ab instrum̃to dicimus.
ut siquis macedones appellarit. ħ mͦ. Non tam cito
sarisse grã potite sunt. Aut id̾ gallos significaus. nec
tam facile ex italia: armatura transalpina depul¬
sa ẽ. aut id qd̃ fit ab eo qui facit. ut siquis cũ bello
uelit ostendere aliquid quẽpiã fecisse dicat. mars is¬
tud te face necĩo coegit. aut siqͥui facit ab eo qd̃ fit

Expanded text:
runt.» Item si quis, de adversario cum dicat: «Videte nunc», runt.» Item si quis, de adversario cum dicat: «Videte nunc», inquit, «iudices, quemadmodum me Plagioxiphus iste tractarit.» Hoc pacto non inornate poterimus, et in laudando et in laedendo, in corpore aut animo aut extraneis rebus dicere sic, uti cognomen quod pro certo nomine collocemus. CAPUT 4qua possit intellegi res, quae non suo vocabulo sit appellaficitur, ut si quis, de Tarpeio loquens, eum Capitolinum nominet, aut invento, ut si quis pro Libero vinum, pro Cerere frugem appellet, aut instrumento dominum, ut si quis Macedones appellarit hoc modo: «Non tam cito sarisae Graeciae potitae sunt», aut idem Gallos significans: «nec tam facile ex Italia materis Transalpina depulsa est»; aut id, quod fit, ab eo, qui facit, ut si quis, cum bello velit ostendere aliquid quempiam fecisse, dicat: «Mars istuc te facere necessario coegit»; aut si, quod facit, ab eo, quod fit,
Abbreviated transcription (Latin):
ta u̾boꝵ potestate recedatur. atq in aliam roẽm cũ
quadã uenustate orõ conferatur. De quib erorna¬
tionib nominatio ẽ pͥma q̃ nos admonet ut cuiꝰ rei
nom̃. aut ñ sit aut satis idoneũ ñ sit ÷ eam nosmec
idoneo u̾bo nominemꝰ. aut imitacionis aut significati¬
onis causa. Imitationis. ħ mͦ. ut maiores rudere. uagite.¬
⁊ mugire. ⁊ murmurare. ⁊ sibilare. appellauerunt.
Significande rei cã sic. Postquã iste in ram .p. fecit ĩ¬
petũ ÷ fragor ciuitatis in pͥmis ẽ auditus. hoc genere
raro ẽ utendũ. ne noui u̾bi assiduitas odiũ pariat.S
si cõmode quis eo utat᷑ i raro: ñ mͦ ñ offendit nouita¬
te : s ⁊̃ exornat oroẽm. Pronominatio ẽ q̃ sicuti
cognomine ertraneo quodã demonstrat. id qd̃ suo no¬
mine ñ pot̃ appellai. ut siquis cũ loquatur de grac¬
cis. an non affricani nepotes inquiet istius mõi fue¬

Expanded text:
ta verborum potestate recedatur atque in aliam rationem cum ta verborum potestate recedatur atque in aliam rationem cum quadam venustate oratio conferatur. De quibus exornationibus nominatio est prima, quae nos admonet, ut, cuius rei nomen aut non sit aut satis idoneum non sit, eam nosmet idoneo verbo nominemus aut imitationis ‹aut significationis causa: imitationis,› hoc modo, ut maiores rudere et mugire et murmurari et sibilare appellarunt; significandae rei causa, sic: «Postquam iste in rem publicam fecit impetum, fragor civitatis in primis.» Hoc genere raro est utendum, sic utne novi verbi adsiduitas odium pariat; sed si commode quis eo utatur et raro, non modo non offendet novitate, sed etiam exornat orationem. Pronominatio est, quae sicuti cognomine quodam extraneo demonstrat id, quod suo nomine non potest appellarei; ut si quis, cum loquatur de Graccis: «At non Africani nepotes», inquiet, «istiusmodi fue
Abbreviated transcription (Latin):
Cere morẽ parenti. pare cognatis. obs equere amicis. ob¬
temꝑa legib. Itẽ descende in integram defensionem.
noli quicꝙͣ iecusare. da seruos tuos in qstionẽ. stude
uũm inuenire. hoc genꝰ ⁊ acrimoniã ht̃ inse uehe¬
m̃tissimã ⁊ ad breuitatẽ accõmodatã. Pꝰ recisio ẽ cũ
popłs .r. me nolo dicere. ne cui forte arrogans uide¬
ar. te aũ sepe ignominia dignũ putauit. Itẽ. tu
ista nc̃ audes dicere qui nuꝑ aliene domui. non
ausim dicẽ. ne eumce digna dixero⁊ me indignũ quippiam
dirisse uidear. hic atiocior tacita suspicio. quã diserta ex¬
planatio facta ẽ. Conclusio ẽ que breui argum̃tatione
ex his q̃ añ dicta sunt aut facta conficit qd necessano
tpoiã sine philotecte sagntis. hȩȩ aũ nicħ aliud fecert̃ nisi
aserindrũ ꝑcusert̃. hunc extinguere. id nimirũ capi fu
gene̾ st̃ posite. Nam earũ om̃iũ hoc ꝓpriũ ẽ ut abusita¬

Expanded text:
«Gere morem parenti, pare cognatis, obsequere amicis, ob«Gere morem parenti, pare cognatis, obsequere amicis, obtempera legibus.» Item: «Descende in integram defensionem, noli quicquam recusare; da servos in quaestionem, stude verum invenire.» Hoc genus et acrimoniam habet in se et vehementissimum est et ad brevitatem adcommodatum. Praecisio est, cum uod populus Romanus me - nolo dicere, ne cui forte adrogans videar: te autem saepe ignominia dignum putavit.» Item: «Tu istuc audes dicere, qui nuper alienae domi - non ausim dicere, ne, cum te digna dicerem, me indignum quippiam dixisse videar.» ‹Hic› atrocior tacita suspicio, quam diserta explanatio facta est. Conclusio est, quae brevi argumentatione ex iis, quae ante dicta sunt aut facta, conficit, quid necessaTroiam sine Philoctetae sagittis, haec nihil aliud autem fecerunt, nisi Alexandrum perculerunt, hunc extinguere, id nimirum capi fuigenere sunt positae. Nam earum omnium hoc proprium est, ut ab usita
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ. Dfurt eo tempore plurimũ rei .p. Consulũ siue stul
ticiam: dicere oportet siue utrũq. Itẽ. tu istuo ausus es di¬
cere hõ omiũ mortaliũ. Quero. nã ꝰ quote digno morib
tuis appellem nomine. Expedicio cũ rationib com¬
plurib enumertis quib aliqua res aut fieri aut ñ¬
fieri potuerit cetere tolluntur una relinquit᷑ quã nos
intendimus hoc mͦ. Neceẽ ẽ cũ constet ipsũ fundum
nrm̃ fuisse ostendas te aut uacuũ possedisse: aut usu
usu fecisse ñ potes. emptio nulla ꝓfertur. hereditate
tibi me iuuo mea pecunia uenire ñ potuit. Relin¬
quitur gͦ ut me ui de meo fundo deieceris. ħ exorna
s ñ erit tanquã inplerisq ut cũ uelimꝰ ea possimus
uti. Nam facere io ñ pot̾imus nisi nobis ipsa negocii na¬
tura dabit facultatẽ. Dissolutio ẽ q̃ conunetioni¬
b u̾boꝵ e medio sublatis seꝑatis partib effertur. ħ mͦ.

Expanded text:
modo: «Offuit eo tempore plurimum rei publicae consulum sive stultitiam modo: «Offuit eo tempore plurimum rei publicae consulum sive stultitiam tiam dicere oportet sive utrumque.» Item: «Tu istuc ausus es dicere, homo omnium mortalium - quonam te digno moribus tuis appellem nomine?» Expeditio est, cum rationibus conpluribus enumeratis quibus aliqua res confici potuerit, ceterae tolluntur, una relinquitur, quam nos intendimus, hoc modo: «Necesse est, cum constet istum fundum nostrum fuisse, ostendas te aut vacuum poquoque usu fecisse tibi me vivo mea pecunia venire non potuit: relinquitur ergo, ut me vi de meo fundo deieceris.» CAPUT 41Sed non erit, tamquam in plerisque, ut, cum velimus, ea possimus uti: nam fere non poterimus, nisi nobis ipsa negotii natura dabit facultatem. Dissolutum est, quod, coniunctionibus verborum e medio sublatis, separatis partibus effertur, hoc modo:
Abbreviated transcription (Latin):
loqñs pictura ẽ. pictura tacitũ poema debet eẽ. Itẽ. si stul¬
tus es ea re taces. ñ tam̃ si taces: ea re stultuses. Non pot̃ dici
quin ꝯmode fiat cũ contrarie sententie translatione ti̾ba
quoq conu̾tant᷑. Plura subieti mus exempla ut qm̃ dif¬
ficile ẽ ħ genꝰ erornationis inuentu dilucidũ eẽt. ut cũ
bene eẽt intellectũ faciliꝰ in dicendo inueniret᷑. Per¬
missio ẽ. cũ ostendemus in dicendo nos aliquã rẽ totam
tradere ⁊ concedere alicꝰ uoluntati. sic. Qm̃ om̃ib reb
ereptis. solũ mͥ suꝑ ẽ animus ⁊ corpis: ħ ipsa q̃ mͥ de
multis sola relicta sunt: uobis ⁊ urẽ condono potestati.uoᷤᷤ
mne ur̃o quo pacto uobis uidet᷑ utamini. Atq ab ittamini
licebit impune. in me quicquid libet statuite. dicite acq
obtemꝑabo. hoc genus tamrisi alias quoq ñ nunquã trac¬
tandũ ẽ : tñ ad miscd̾iam ꝯmouendã uehem̃tissime ẽ accõ¬
de duob pocius aut quid de plurib potissimũ dicat ħ

Expanded text:
loquens pictura, pictura tacitum poëma debet esse.» Item: «Si stultus es, ea re taceas: non tamen si taceas, ‹ea re› stultus es.» Non potest dici, quin commode fiat, cum contrariae sententiae relatione verba quoque convertantur. Plura subiecimus exempla, ut, quoniam difficile est hoc genus exornationis inventu, dilucidum esset, ut, cum bene esset intellectum, facilius in dicendo inveniretur. Permissio est, cum ostendemus in dicendo nos aliquam rem totam tradere et concedere alicuius voluntati, sic: «Quoniam omnibus rebus ereptis solum mihi superest animus et corpus, haec ipsa, quae mihi de multis sola relicta sunt, vobis et vestrae condono potestati. Vos me vestro quo pacto vobis videbitur utamini atque abutamini licebit; inpunite in me quidlibet statuite; dicite atque innuite: parebo.» Hoc genus tametsi alias quoque nonnumquam tractandum est, tamen ad misericordiam commovendam vehementissime est adcomde duobus potius aut quid de pluribus potissimum dicat,
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Uehem̃ter auditorẽ cõmonet euiso̾ redintegratio
u̾bi.⁊ uulnus maius efficit in contrario cause. quasi ali¬
qd̃ telũ sepus ꝑueniat in eand̾ paitẽ corporis. Inter¬
precatio ẽ que ñ iterans id redintegni ubũ. s id com
rie u̾berasti. parenti scelerate manus inrtulisti. Heceẽ ẽ eues
qui audit animũ cõmoueri cum grauitas prioris dicti
tur. ut apriore posterior contraria pͥori ꝓficiscat᷑. ħ mͦ. Eẽ o

Expanded text:
tum?» Vehementer auditorem commovet eiusdem redintegratio tum?» Vehementer auditorem commovet eiusdem redintegratio verbi et vulnus maius efficit in contrario causae, quasi aliquod telum saepius perveniat in eandem partem corporis. Interpretatio est, quae non iterans idem redintegrat verbum, sed id commrie verberasti, parenti manus scelerate attulisti.» Necessum est eius, qui audit, animum commoveri, cum gravitas prioris dicti tur, ut a priore posterior contraria priori profiscatur, hoc mo
Abbreviated transcription (Latin):
inferiores ħ mͦ. forme dignitas aut morbo deflorescit:
aut uenustate. Adiunctio ẽ cũ u̾bum quo tes com¬
p̃henditur ñ int̾ponimus. S aut pͥmum aut postre¬
mum collocamus. Primũ ħ pacto. de florescit forme
dignitas aut morbo aut uenustate. Postremo sie aut
morbo aut uenustate forme dignitas deflorescit. Ad
festiuitatẽ disiunctio ẽ apposita quate rarius utemͣ¬
ea ne sacietatẽ pariat. Breuitatẽ parit coniunctio.
quare sepius adhibenda ẽ. he tres exornationes de simplici
genere manant. Canduplicatio ẽ cum rõe amplifica¬
tionis. aut commiserationis. eiusdem umius aut plun¬
moꝵ u̾boꝵ iteratio. fit ħmͦ. Tumultus gaii gracei tu¬
multiis: domesticos ⁊ intestinos: comꝑat. Item. cominotꝰ
ñ es cũ tibi pedes mat̾ ampleraretur. ñ es cõmotus.
Itẽ nunc &̃e audes uenire in hoꝵ conspectũ ꝓditor pa¬
tne ꝓditor inquã patrie uemre audes in hoꝵ conspec¬

Expanded text:
inferiores, hoc modo: «Formae dignitas aut morbo deflorescit inferiores, hoc modo: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate.» Adiunctio est, cum verbum, quo res conprehenditur, non interponimus, sed aut primum aut postremum conlocamus. Primum hoc pacto: «Deflorescit formae dignitas aut morbo aut vetustate.» Postremum sic: «Aut morbo aut vetustate formae dignitas deflorescit.» Ad festivitatem diiunctio est adposita: quare rarius utemur, ne satietatem pariat; ad brevitatem coniunctio: quare saepius adhibenda est. Hae tres exornationes de simplici genere manant. Conduplicatio est quom ratione amplificationis aut commiserationis eiusdem unius aut plurium verborum iteratio, hoc modo: «Tumultus, Gai Gracce, tumultus domesticos et intestinos conparas !» Item: «Commotus non es, cum tibi pedes mater amplexaretur, non es commotus?» Item: «Nunc audes etiam venire in horum conspectum, proditor patriae? Proditor, inquam, patriae, venire audes in horum conspec
Abbreviated transcription (Latin):
te ab sociis peccunias accepisse. ñ sum in eo occupatus.
qd̃ ciuitates. regna. domos. om̃ium depeculatus es. fur-¬
ta. rapinas om̃s tuas omuto. hec ẽ utilis exornatio si
aut rem quã ñ ꝑtineat aliis ostendere occulte ad monu¬
isse ꝓdest. aut longũ ẽ. aut ignobile. aut planũ non
pot̃ fieri. aut facile pot̾ rep̾hendi. ut itilius sit occul¬
te fecisse suspicionẽ. quã euismoĩ intendisse orõem q̃
redarguatur. Disunetio ẽ cũ eoꝵ de quib dicimus
aut utrũq aut unũqđq certo concluditur u̾bo sic.
Popls romonus numantiam deleuit. Hathaginem
sustulit. Corintum disiecit. fregellas eutit᷑. Nichil
numantinis uires corporis auxiliate sunt. Nicħ carta¬
gimensib scientia rei militaris adium̃to fuit. Nicħ
cͥorinthis erudita calliditas p̃sidii tulit. Hicħ fregellianiᷤ
moꝵ ⁊ sermonis societas opitulata ẽ. Item forme digni¬
tas aut morbo defloreseit. aut uenustate extinguit᷑.

Expanded text:
te ab sociis pecunias cepisse; non sum in eo occupatus, quod civitates, regna, domos omnium depeculatus es; furta, rapinas omnes tuas omitto.» Haec utilis est exornatio, si aut ad rem quam non pertineat aliis ostendere, quod occulte admonuisse prodest aut longum est aut ignobile aut planum non potest fieri aut facile potest reprehendi, ‹ut› utilius sit occulte fecisse suspicionem, quam eiusmodi intendisse orationem, quae redarguatur. Disiunctum est, cum eorum, de quibus dicimus, aut utrumque aut unum quodque certo concluditur verbo, sic: «Populus Romanus Numantiam delevit, Kartaginem sustulit, Corinthum disiecit, Fregellas evertit. Nihil Numantinis vires corporis auxiliatae sunt, nihil Kartaginiensibus scientia rei militaris adiumento fuit, nihil Corinthis erudita calliditas praesidii tulit, nihil Fregellanis morum et sermonis societas opitulata est.» Item: «Formae dignitas aut morbo deflorescit aut vetustate extinguitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea qd̾ altera pupilli iam erat aduenticia. cuiꝰ he¬
res ñ illo temꝑe in testam̃to quisquã serptus erat: si qͥd
pupillo accidiss. ⁊ de altera patris q̃ nunc mortui uolun¬
tas plurimũ ualebat: q̃ iam mortuo pupillo suis heredi¬
b concedebat. Iudicatio ẽ. Una ne pecunia fu̾it. Aut si
hac usi erunt infirmatione posse plures eẽ uniꝰ heredes
hercdes eẽ. fiͦ una in constitutione intellectum ẽ. qͦmͦ
⁊ intiones rationũ infirmationes. ⁊ ꝓpterea uidicati¬
ones plures fiant. Hunc huiꝰ genis p̃cepta uideamꝰ.
Utrisq aut ĩ om̃ib si plures ambigent: uis ex quibꝰ
reb constet consid̾andũ est. Initiũ gͦ eiꝰ ab natum duc¬
tum uidetur. quedã uirs: ex utilitatis rõe. aut ꝑspi¬
cua nobis aut obscura: in consuetudinẽ uenisse ui

Expanded text:
propterea quod altera pupilli iam erat adventicia, cuius hepropterea quod altera pupilli iam erat adventicia, cuius heres non illo in testamento quisquam scriptus erat, si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat. iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse plures esse unius heredes heredes esse? ergo una in constitutione intel- lectum est, quomodo et rationes et rationum infirma- tiones et propterea iudicationes plures fiant. Nunc huius generis praecepta videamus. utrisque aut etiam omnibus, si plures ambigent, ius ex quibus rebus constet, considerandum est. initium ergo eius ab natura ductum videtur; quaedam autem ex utili- tatis ratione aut perspicua
Abbreviated transcription (Latin):
filii fuerunt: testam̃to patris niñ fiant necẽẽ ẽ. In fir¬
matio ẽ rationis. Immo pat̾ sibi scͥpsit. ⁊ scd̃m heredem
ñ filio: s sibi uissit eẽ. Quare p̃t̃ quã qd̃ ipsuis fuit:
quisquã de filii pupilli re testari. anheredes scd̃i ipsiuis
patris familias: ñ filii quoq eius pupilli heiedes sint.
Atq ħ ñ alienũ ẽ. qd̾ ad multa ꝑtineat: ne aut nusꝙ̃.
aut usquequiq dicat᷑. hic ad mone. Sunt cause que¬
plures hñt rationes in simplici constitucione. qd fit. cũ
id qd factum ẽ. aut qd defenditur. pluub de causis rec¬
cum aut ꝓbabile uid̾i pot̾. ut in hac ipsa causa. Suppo¬
natur enĩ ab heredib ħ ratio. Unius enĩ pecunie pliure ᷤᷤ
dissimilib de causis heredes eẽ non possunt. nec umquã
factum ẽ. ut eusdem pecunie. alius testam̃to. alius le¬
ge heres eẽt. Infirmatio aũ ent. Non ẽ una pecuiua.

Expanded text:
filii fuerunt, testamento patris nostra fiant ne- cesse est. infirfilii fuerunt, testamento patris nostra fiant ne- cesse est. infirmatio rationis: immo pater sibi scripsit et secundum heredem non filio, sed sibi iussit esse. quare, praeterquam quod in ipsius fuit, quis- quam de filii pupilli re testari; an heredes secundi ipsius patrisfamilias, non filii quoque eius pupilli heredes sint? Atque hoc non alienum est, quod ad multa pertineat, ne aut nusquam aut usquequaque dicatur, hic ad- monere. sunt causae, quplures habent rationes in simplici constitutione; quod fit, cum id, quod factum est aut quod defenditur, pluribus de causis rectum aut probabile videri potest, ut in hac ipsa causa. sub- ponatur enim ab heredibus haec ratio: unius enim pe- cuniae plures dissimilibus de causis heredes esse non possunt, nec umquam factum est, ut eiusdem pecuniae alius testamento, alius lege heres esset, infirmatio autem haec erit: non est una pecunia,
Abbreviated transcription (Latin):
cesso. neq ulla actionis illata contiou̾sia: ius. ⁊ natura.
⁊i genus ipsius negocii quentur: constitucionẽ gene¬
inlem appellamus. huꝰ primas eẽ partes duas nobis ui¬
d̾i diximus. negocialem ⁊ uiridicialem. PHegocialis ẽ
q̃ in ipso negocio uiris cuulis ht̃ implicitam contro¬
u̾siam. Ea ẽ huiꝰ modi. Quidam pupillum heredem fe¬
cit. Pupillus aũ mortuuis ẽ. antequã in suam tutelam
ueniss. De hereditate ea que pupillo uenit: int̾ eos qͥ
pupilli patris heredes scd̃i sunt. ⁊ int̃ agnatos pupil¬
li: controu̾sia ẽ. Possessio heredũ scdoꝵ ẽ. Intentio agnato¬
rũ ẽ. Niã pecunia ẽ. de qua is cuius agnati sumꝰ testa¬
tus ñ ẽ. Depulsio. Immo niũ. qui heredes scdi cestam̃to
patris sumus. Questio ẽ. utioꝵ sit. Rõ ẽ. Pat̾ enĩ ⁊ filio⁊
sibi testam̃cũ scͥpsit. dum is pupillus cẽt. Quare que

Expanded text:
cesso neque ulla actionis inlata controversia vis et natura cesso neque ulla actionis inlata controversia vis et natura et genus ipsius negotii quaeritur, constitutionem generalem ap- pellamus. huius primas esse partes duas nobis videri diximus, negotialem et iuridicialem. Negotialis est, quae in ipso negotio iuris civilis habet implicatam controversiam. ea est huiusmodi: quidam pupillum heredem fecit; pupillus autem ante mortuus est, quam in suam tutelam venit. de hereditate ea, quae pupillo venit, inter eos, qui patris pupilli heredes secundi sunt, et inter adgnatos pupilli contro- versia est. possessio heredum secundorum est. intentio est adgnatorum: nostra pecunia est, de qua is, cuius adgnati sumus, testatus non est. depulsio est: immo nostra, qui heredes testamento patris sumus. quaestio est: utrorum sit? ratio: pater enim et sibi et filio testamentum scripsit, dum is pupillus esset. quare, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ii. aut quid statu de ea re conueniat. Io ex partib uiiꝰ
de quib post dicendũ ẽ: sumi oportebit. ⁊ ratiocinari
quid insimilib reb fieri soleat. ⁊ uide̾ utiũ malicia qͥd
aliud agat᷑: aliuo simuletur. an stulticia. an necessitu¬
dine: qd̾ alio mͦ agi ñ possit. An occasione agendi sic sit
iudiciũ. aut actio constituta. an recte sine ulla re euis¬
modi res agatur. locus cõmunis aũ contia eũ qui trãs¬
lationẽ inducet. fugere uidicium ac penam. qui cause
diffidat. s A translatione aũ om̃iũ fore ꝑturbationẽ ui
dicioꝵ. si ñ ita res agatur. ⁊ inuidiciũ ueniat: quo
pacto oporteat. ħ ẽ. si aut cũ eo agitur quo cũ ñ opor¬
teat. aut alia pena. alio crimine. alio temꝑe. atq hãs
rationem ad ꝑturbationem iudicioꝵ om̃iũ ꝑtinere.
Tres gͥ hȩc constituciones que partes ñ hñt: ad hune mõ¬
dum tractabunt᷑. Nunc generalem constitucionẽ ⁊ par¬
tes eius consideremus.  Cum ⁊ facto. ⁊ facti nomine con¬

Expanded text:
ut quid statui de ea re conveniat. id ex partibus iuris, de qui- bus post dicendum est, sumi oportebit et ratiocinari, quid in similibus rebus fieri soleat, et videre, utrum malitia quid aliud agatur, aliud simuletur, an stultitia, an necessitudine, quod alio modo agere non possit, an occasione agendi sic sit iudicium aut actio constituta, an recte sine ulla re eiusmodi res agatur. Locus autem communis contra eum, qui translationem inducet: fu- gere iudicium ac poenam, quia causae diffidat. a trans- latione autem: omnium fore perturbationem, si non ita res agantur et in iudicium veniant, quo pacto oporteat; hoc est, si aut cum eo agatur, quocum non oporteat, aut alia poena, alio crimine, alio tempore; atque hanc rationem ad perturbationem iudiciorum omnium per- tinere. Tres igitur haec constitutiones, quae partes non ha- bent, ad hunc modum tractabuntur. nunc generalem constitutionem et partes eius consideremus. Cum et facto et facti nomine con
Abbreviated transcription (Latin):
aitificii fuint: ⁊ uetustate iam satis om̃ib ꝓbati sint
¶d si illoꝵ auctoritote remota. res om̃s uolent cũ re
comparare: intelligent ñ omĩa eẽ concedenda antiquitati.
Primũ gͥ ab eis qd modestia dicitur uideamus. ne ni¬
miũ inutilit̃ ⁊ puerilit̃ ꝓferatur. Nam si tace̾ aut ni¬
chil scribere modestia ẽ. cur quicquã scribunt aut
loquuntur. Sin aliquid suũ serbunt. cur quo seciꝰ
omĩa scribant impediuntur modestia: Quasi siqui¬
ũd olimpiacum uenit cursum ⁊ steterit ut omittatur als iite¬
quidi i mpudentes dicat illos eẽ qui currere ceꝑint. ipse in¬
tra carcem stet ⁊ narret aliis quo mͦ ledas aut bois¬
cũ st seniis cursitarint: sic isti cum in arcis curriculũ
descendert̃. illos qui in eo qd̃ ẽ arͣtificiiͦ elaborent: ai

Expanded text:
artificii fuerint et vetustate iam satis omnibus probati sint. Quodsi, illorum auctoritate remota, res omnes volent cum re conparare, intellegent non omnia concedenda esse antiquitati. Primum igitur, ab eis quod de modestia dicitur, videamus, ‹ne› nimium pueriliter proferatur. Nam si tacere aut nil scribere modestia est, cur quicquam scribunt aut locuntur? Sin aliquid suum scribunt, cur, quo setius omnia scribant, inpediuntur modestia? Quasi si quis Olympia cum venerit cursum et steterit, ut mittatur, inpudentis dicat esse illos, qui currere coeperint, ipse intra carcerem stet et naret aliis, quomodo Ladas aut boviscum sisonius cursitarint, sic isti, cum in artis curriculum descenderunt, illos, qui in eo, quod est artificii, elaborent, ai
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpolitas. Ea conseruabitur si fugiemus crebras uocaliũ
concursiones. que uastam atq hiantem reddunt orõem.

Expanded text:
perpolita; ea conseruabitur, si fugiamus crebras uocalium concursiones que uastam atque hiantem reddunt oratione
Abbreviated transcription (Latin):
tatio ẽ orõ aliud u̾bis. aliud sententia demonitrans. Ca
diuiditur inties partes. similitudinẽ. arguuitũ. contra¬
nũ ł similitudinẽ sumit᷑. cũ translationes plures. te¬
qũcer ponunt᷑. A simili rõe duete sie. Nam eũ eanes fun¬
gunt᷑ officiis lupoꝵ. cui nã p̃sidio pecuaria eredemus
ł angum̃tũ tmnccatur. cũ a ꝑsona. aut loco. aut re ali¬
qua similitudo minuendi aut augendi cã ducit᷑. ux si
diligentẽ appellass. Et in hoc postremo qđ ex contiuno
sumitur. ⁊ in illo pͥmo qd a similitudine ducitur ꝑ
translationẽ argim̃to pot̾imus uti. ꝑ similitudinem
sic. Quid ait hic rex atq agam̃non nr̃. siue ut cru¬
delitas ẽ pocius atreus. Ex contrano. ut siquẽ ĩpiũ
qui patiẽ u̾beraui̾t. eneã uocemꝰ intempantẽ ⁊ adulte¬
rũ: s politũ nominemꝰ. ħ st̃ fere que dicenda uide

Expanded text:
s. Ea dividitur in tres partes: similitudinem, argumentum, contrarium. Per similitudinem sumitur, cum translationes plures frequenter ponuntur a simili oratione ductae, sic: «Nam cum canes funguntur officiis luporum, quoinam praesidio pecuaria credemus?» Per argumentum tractatur, cum a persona aut loco aut re aliqua similitudo augendi aut minuendi causa ducitur, ut si diligentem appellet. Et in hoc postremo, quod ex contrario sumitur et in illo primo, quod a similitudine ducitur, per translationem argumento poterimus uti. Per similitudinem sic: «Quid ait hic rex atque Agamemnon noster, sive, ut crudelitas est, potius Atreus?» Ex contrario, ut si quem impium, qui patrem verberarit, Aenean vocemus, intemperantem et adulterum Ippolytum nom
Abbreviated transcription (Latin):
lio. fuit immanis ille transalpiniis. in italia quoq¬
ñ nemo sensit iđ togatus. Aplurib unũ sic incelligi¬
tur. Atror calamitos pectora merore pulsabat. Itaq.
anhelans eximis pulmonib p̃cura sp̃s ducebat᷑. Nam

Expanded text:
lio, fuit inmanis ille Transalpinus, in Italia quoqlio, fuit inmanis ille Transalpinus, in Italia quoqnnemo sensit idem togatus.» A pluribus unum sic intellegetur: «Atrox calamitas pectora maerore pulsabat; itaque anhelans ex imis pulmonibus prae cura spiritus ducebat.» Nam
Abbreviated transcription (Latin):
orõ suꝑans u̾itatẽ alicuiꝰ augendi minuendiq causa.
ħ fumit᷑ seꝑatim: aut cũ comꝑatione. Seꝑatĩ sic. Nd̃ qd¬
si concordiã retinebimꝰ in ciuitate: imꝑii magnitudinẽ
solis ortu atq occasu meciem . Tũ cõꝑatione aut a simi¬
litudine aut apͣsentia supra relatio sumit᷑. A similitu¬
dine sic. corpore niueũ candorẽ. aspectu igneũ ardorem
asseq̃bamur. A p̃sentia : ħ mͦ. cuiꝰ ore sermo melle dul¬
cior ꝓfluebat. Eod̃ gene̾ ẽ hõc. Tantus erat in armis
splendor ut solis fulgor obscurior uideretur. Intellectio
ẽ cũ res tota parua de parte cognoscitur. aut de toto par.
De parte totũ sic intelligitur. Nille tȩ tibie nuptiales eiꝰ
matrimonii ꝯmonebant. Nã hic scĩmonia om̃s nuptia¬
rũ uno signo tibiarũ intelligit᷑. De toto partẽ ut siqͥs
ei qui uestitũ aut ornatũ sumptuosũ ostendet dicat.
ostentas mͥ diuicias ⁊ locupletes copias iactas Ab u

Expanded text:
o superans veritatem alicuius augendi minuendive causa. Haec sumitur separatim aut cum conparatione. Separatim, sic: «Quodsi concordiam retinebimus ‹in civitate,› imperii magnitudinem solis ortu atque occasu metiemur.» Cum conparatione aut ‹a similitudine aut a› praestantia superlatio sumitur. A similitudine, sic: «Corpore niveum ‹candorem, aspectu igneum› ardorem adsequebatur.» A praestantia, hoc modo: «Cuius ore sermo melle dulcior profluebat.» Ex eodem genere est hoc: «Tantus erat in armis splendor, ‹ut› solis fulgor obscurius videretur.» Intellectio est, cum res tota parva de parte cognoscitur aut de toto pars. De parte totum sic intellegitur: «Non illae te nuptiales tibiae eius matrimonii commonebant?» Nam hic omnis sanctimonia nuptiarum uno signo tibiarum intellegitur. ‹De toto pars,› ut si quis ei, qui vestitum aut ornatum sumptuosum ostentet, dicat: «Ostentas mihi divitias et locupletes copias iactas.» CAPUT 45 Ab un
Abbreviated transcription (Latin):
bimꝰ eusc litt̾e̾ nimiam assiduitatẽ: Cui u̾sus ẽ ui
cio hic eremplo. Nam hic nichil ꝓhibet in uiciis alie¬
nis eremplis uti. Otite cute tati cibi tanta tiranne
tulisti. Et hic euisd̾ poete u̾sus. Quicquã quisquam
quẽq quisq conueniat neget. Et si nimiã eiuse uerbi
ob testantes. Et siu̾boꝵ transiectionẽ uitabimꝰ. nisi que
ent concinna. qua de re posterius loquem̃. Quo in uicio
ẽcecilius assiduus. ut ħ ẽ in pͥmo libro. has res ad te
scriptas luq misimus ęli. Itẽ fugere oportet longã u̾bo¬
rum continidatonẽ. que ⁊ auditoris uues umatoue¬

Expanded text:
bimus eiusdem litterae nimiam adsiduitatem, cui vitio versus hic erit exemplo - nam hic nihil prohibet in vitiis alienis exemplis uti -: O Tite, tute, Tatei, tibi tanta, tyranne, tulisti, et hic eiusdem poetae: quoiquam quicquam quemquam, quemque quisque conveniat, neget; et si eiusdem verbi obtestantes; et si verborum transiectionem vitabimus, nisi quae erit concinna, qua de re posterius loquemur; quo in vitio est Caelius adsiduus, ut haec est: In priore libro has res ad te scriptas, Luci, misimus, Aeli. Item fugere oportet longam verborum continuationem, quae et auditoris aures et
Abbreviated transcription (Latin):
amicos ꝓdisti : ñ parenti manus intulisti : non deni-¬
q in omi dedecore uolutatus es. ħ ex ornatio  ũ
multũ uenustatis ht̃. tum grauitatis ⁊ acrimo¬
nie plurimũ. Quare uidet᷑ ẽẽ adhibenda ⁊ ad or¬
nandã ⁊ ad exaugendam oroẽm. CConu̾sio ẽ ꝑ quã
nuit añ primum repetimus u̾bum. s ad posttremum
continent̾ ieu̾timur hoc mͦ. łenos populus .r. iusticia
uicit. armis uicit. liberalitate uicit. Itẽ.ex quo tem¬
pore concordia de ciuitate sublata ẽ. libertas sub¬
uus erat. ingeniosus erat. doctus erat. bonis ui¬
ris ⁊ stud iosis amicus erat. gͦ in ciuitate primus
erat. Itẽ. nam cũ istos ut absoluant te rogas. ut pe¬
iarent ragas. ut eristimationẽ negligant rogas.

Expanded text:
amicos prodidisti? Non parenti manus adtulisti? Non deniqamicos prodidisti? Non parenti manus adtulisti? Non denique in omni dedecore volutatus es?» Haec exornatio cum multum venustatis habet tum gravitatis et acrimoniae plurimum. Quare videtur esse adhibenda et ad ornandam et ad exaugendam orationem. Conversio est, per quam non, ut ante, primum repetimus verbum, sed ad postremum continenter revertimur, hoc modo: «Poenos populus Romanus iustitia vicit, armis vicit, liberalitate vicit.» Item: «Ex quo tempore concordia de civitate sublata est, libertas subvus erat, ingeniosus erat, doctus erat, bonis viris et studiis amicus erat: ergo in civitate primus erat.» Item: «Nam cum istos, ut absolvant te, rogas, ut peiurent, rogas, ut exeistimationem neglegant, rogas
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ꝯsum̃dũ ẽ indignitate. Pignitas ẽ q̃ reodit orna¬
tã oroẽm ⁊ uarietate distinguit. hec in u̾boꝵ ⁊ senten¬
ciarũ exornationes diuidit᷑. Uerboꝵ exornatio ẽ. que
ipsius sermonis insignita continet᷑ ꝑpolitione. Senten¬
tiarũ erornatio ẽ que ñ in u̾bis s in ipsis reb quan¬
dam habet dignitatem.
ereticio ẽ cum continent̃ ab uno ⁊ eodem
u̾bo in reb similib ⁊ diu̾sis principia sumuntur hmͦ.
Uobis istud attubuendũ ẽ. uobis grã ẽ habenda. uobis
ista res erit honori. Itẽ scipio numantiam sustulit. Sci¬
pio carchaginẽ deleuit. Scipio pacem peꝑit. Scipio ci¬
uitatẽ seruauit. Item. tu in forum ꝓdire. tu lucem
conspicere. tu in hoꝵ conspectum uenire conaris: au¬
des u̾bum facere. audes quicquãm ab istis petere. au-¬
des supplicium dep̃cari : Quid ẽ qd̃ possis defendere:
quid ẽ qd̃ audeas postulare: quid ẽ qd̃ tibi concedi pu¬
tes oportere: Non uisiurandũ contempsisti: non

Expanded text:
tum. Dignitas est que reddit ornatam orationem et uarietate distinctam. Hec in uerborum et sententiarum exornationes diuiditur. Verborum exornatio est que ipsius sermonis insignita continet perpollitione. / Sententiarum exornatio est que non in uerbis, sed in ipsis rebus quamdam habet dignitatem.Repetitio est, cum continenter ab uno atque eodem erbo in rebus similibus et diversis principia sumuntur, hoc modo: «Vobis istuc adtribuendum est, vobis gratia est habenda, vobis ista res erit honori.» Item: «Scipio Numantiam sustulit, Scipio Kartaginem delevit, Scipio pacem peperit, Scipio civitatem ‹servavit.»› Item: «Tu in forum prodire, tu lucem conspicere, tu in horum conspectum venire conaris? Audes verbum facere? Audes quicquam ab istis petere? Audes supplicium deprecari? Quid est, quod possis defendere? Quid est, quod ‹audeas postulare? Quid est, quod› tibi concedi putes oportere? Non ius iurandum reliquisti? Non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtrou̾sia. ltem ẽ ꝯtͣrio. Agam̃nonẽ eẽ acli¬
temestͣ occisum ꝯfitñtur. sũ id itasit: me
ulcisci parentem negat oꝑtiusse. Deiñ cũ
ħ fec̾imus distributione uti debemꝰ. Ea diuidr̃
in .ii. partes. enum̾ationẽ ⁊ expõem. Enum̾a¬
tiõe utemur cum dicemꝰ nũo quot: de reb
dicturi sumꝰ. Eam plusqͣm trium parcium
nem tͣnseamꝰ. Tota spes uincendirõq ꝑsua¬
iumꝰ: absolute nimir᷑ munꝰ oratorium ꝯfe¬

Expanded text:
troversia.» Item e contrario: «Agamemnonem esse a Clytemestra occisum confitentur; cum id ita sit, me ulcisci parentem negant oportuisse.» Deinde, cum c fecerimus, distributione uti debemus. Ea dividitur in duas partes: enumerationem et expositionem. Enumeratione utemur, cum dicemus numero, quot de rebus dicit: «Eam plusquam trium parcium nem› transeamus. Tota spes vincendi ratioque persuaverimus, absolute nimirum munus oratorium confe
Abbreviated transcription (Latin):
hãt in se controu̾siã indicendo positã sine certa-¬
r̃ ꝑsonarũ int̾põne. ad hc̃ modũ quid sit ͣ boñ¬
in uita p̃t̾ honestatẽ. ueri ne sint sensus. que
sit mundi forma. q̃ sit soł magnitudo. Qs q̃stio¬
nes ꝓcul ab oratoris officio remotaᷤᷤ facile õs
intellig̾e existimamꝰ. Nam quib in rebꝰ sũma
telligimꝰ eas sic̃ aliqͣs paruas res oratori ma¬
his ħmagoras hũiss facultatẽ studio & dis¬
ciplina cõꝑatã : uidet᷑ fretꝰ sua scientia falsũ
qͦddã c̃stituisse de oratoris artificio. & ñ id¬
qđ ars s quid ipse poss exposuisse. Nc̃ uͦ ea
uis ẽ in hoĩe. ut ei multo recħicã citiꝰ qͥs ade

Expanded text:
o positam sine certarum personarum interpositione, ad hunc modum: ecquid sit bonum praeter honestatem? verine sint sensus? quae sit mundi forma? quae sit solis magnitudo? quas quaestiones procul ab oratoris officio remotas facile omnes intellegere existimamus; nam quibus in rebus summa tellegimus, eas sicut aliquas parvas res oratorhis Hermagoras habuisset facultatem studio et disciplina comparatam, videretur fretus sua scientia falsum quiddam constituisse de oratoris artificio et non quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse. nunc vero ea vis est in homine, ut ei multo rhetoricam citius quis ade
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ca exeo pendet qd̾ ñ aut his age̾ iuidet᷑ upͣortet. aut ñ ẽ eo
n comutationes indige̾ uidetur. At que harũ aliquam in
omẽ cause gñs incidere necẽe est. Nam in quam rẽ ñ ĩ¬
causam quod̾ cum uenit putari. Ac facti quidẽ ꝯtͦu̾sia
in oĩa tpͥa potest distribui. Nam cułm factum sit pot̃
queri hoc modo occiderit ne aiacem ulixes ⁊ quid fiat
hoc modo. bono ne animo sint gͥ populum .x. flagellia¬
ni &e quid futurum sit hoc modo. Si cartaginẽ relin¬
querimꝰ incolumen. ñ quid sit incomodi ad rẽ .p. ꝑ uẽ¬

Expanded text:
a ex eo pendet, quia non aut is agere videtur, quem oportet, aut non cum eo, et com- mutationis indigere videtur. atque harum aliquam in omne causae genus incidere necesse est; nam in quam rem non incausam quidem convenit putari. Ac facti quidem controversia in omnia tempora potest tribui. nam quid factum sit, potest quaeri, hoc modo: occideritne Aiacem Ulixes; et quid fiat, hoc modo: bonone animo sint erga populum Romanum Fre- gellani; et quid futurum sit, hoc modo: si Carthaginem reliquerimus incolumem, num quid sit incommodi ad rem pu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑis mod̾atio. Nc̃ his rebꝰ b̾uit̾ constitutiꝰ eas
rões quibꝰ ostende possimꝰ gn̾s. & finẽ. ⁊ offi¬
ciũ hꝰ artis aliud intempꝰ differemꝰ. Nã mul
tor̃ u̾bor̃ indigent. & ñ tantoꝑe ad artis de¬
scriptionẽ ⁊ p̃cepta tͣdenda ꝑtinent. Cũ aut̃
qui artẽ retħicam scribat de duabꝰ reliquiᷤ rebꝰ.¬
de mat̾ia artis. ac partibꝰ scrib̃e oport̾e existi¬
mamꝰ. Ac mͥ quid̃ uidr̃ c̃iuncte agñdũ de ma¬
t̾ia ac partibꝰ. Qr̃ inuentio q̃ pͥnceps ẽ omĩũ
indictiõe ac diceptatiõe aliquã c̃tro u̾siam
aut fc̃i. aut nõis. aut gñis. aut actioĩssꝰ de¬
lib̾atio gñis partes cause ñ possunt recte

Expanded text:
atio. Nunc his rebus breviter constitutis eas rationes, qui- bus ostendere possimus genus et finem et officium huius artis, aliud in tempus differemus; nam et mul- torum verborum indigent et non tanto opere ad artis descriptionem et praecepta tradenda pertinent. eum au- tem, qui artem rhetoricam scribat, de duabus reliquis rebus, materia artis ac partibus, scribere oportere existimamus. ac mihi quidem videtur coniuncte agen- dum de materia ac partibus. quare inventio, quae prin- ceps est omnium in dictione ac disceptatione aliquam controversiam, aut facti aut no- minis aut generis aut actionis liberatio generis causae partes non possunt recte
Abbreviated transcription (Latin):
tutionis esie dixit. I Quod si generis cause
parces non possunt recꝰte putari: multominus
recte partis cause partes putabunt᷑. Pars autẽ cau¬
se est consticucio omnis. Non enim caus a
ad constitutionem sed constitutio ad causam

Expanded text:
tutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae tutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae partes non possunt recte pu- tari, multo minus recte partis causae partes putabun- tur. pars autem causae est constitutio omnis; ad constitutionem, sed constitutio ad causam
Abbreviated transcription (Latin):
mus moram atq inpedimentum reliquis precep¬
tis inculisse uideamur. ¶Si deliberatio & de monstra¬
tio sunt genera causarum. non recte parces alicuius
cause putari. Eadem res alii gus eẽ alii pars esse po
test eidem genus esse & pars non potest. Deliberatio
autem & demonstratio. gna sunt causarum. Nam Aut
nullum cause genus ͥ aut iuditiale solum. aut̃ & iu¬
diciale & demonstratum. delibatum. Nullũ autem di¬
cere cause esse genus ÷ cum causas esse multas dicat.
⁊ in eas preceptã det amentia : Unũ iudiciale solũ
esse qui potest cum deliberatio. ⁊ de monstratio
neq ip̃se similes inter fuit & ab iuditiali genere
płimum dissentiant. ⁊ suum queq finem abeat. quo
referri debeat ÷ Relinquitur ergo ut oiã tria gene¬
ra sunt causarum. deliberatio gͥ & demonstratio
non possunt recte partes alicꝰ generis cause pu¬
tari. Male igitur eas partes̃ generalis consti¬

Expanded text:
mus, moram atque impedimen- tum reliquis praecepmus, moram atque impedimen- tum reliquis praeceptis intulisse videamur. si delibe- ratio et demonstratio genera sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari; eadem enim res alii genus, alii pars esse ptest, eidem genus esse et pars non potest. deliberatio autem et demon- stratio genera sunt causarum. nam aut nullum causae genus est aut iudiciale solum aut et iudiciale et demon- strativum et deliberativum. nullum dicere causae esse genus, cum causas esse multas dicat et in eas praecepta det, amentia est; unum iudiciale autem solum esse qui potest, cum deliberatio et demonstratio neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeat? relinquitur ergo, ut omnia tria genera sint cau- sarum. deliberatio et demonstratio non possunt recte partes alicuius generis causae putari. male igitur eas generalis consti
Abbreviated transcription (Latin):
conueniat. non qd de facto non constet. s qd̾ id qd̾ fact̃
sit. aliuã alñ uideatur eẽ. ⁊ id circo alius alio noẽ idapel¬
cribenda. Ut si quis sacrum ex priuato subripuerit:
ucrũ fur aut sacͥlegꝰ sit iudicandus. Namid quͣod q̃¬
rit᷑ neceẽ erit diffinire utrũq qͥd sit fur quid sacrile¬
gus. & sua descriptione ostende̾. alio noiẽ illã rẽ de ꝗͣ
agitur apellari oport̾e. adq ad uersarũ dicunt. Gnis
est controu̾sia c̃ & quod factũ sit conuenit. ⁊ quo id
fac tum nomine apellari:. oporteat constat. & tam̃
quantum & cꝰ modi & omnino quale sit querit᷑ hoc modo.
lustũ aniniustum utile an uiutile & omnino ĩquibus
quale sit ia quod factum est queritur sine ulla nominis
controuersia. Huic gnĩ ħ magoras parces .IIII. subposuit
deliberatiuam. de monstratiuam. iuridiciale. negotialem.
Quod eius ut nos putamus. non medioere peccatum. repre
ñ secuti eum putemur. aut si diutius in hoc constiteri¬

Expanded text:
conveniat; non quod de facto non constet, sed quod id, quod factum sit, aliud alii videatur esse et idcirco alius alio nomine id appelter describenda, ut, si quis sacrum ex privato subripuerit, utrum fur an sacrilegus sit iudicandus; nam id cum quaeritur, necesse erit definire utrumque, quid sit fur, quid sacrilegus, et sua descriptione ostendere alio nomine illam rem, de qua agitur, appellare opor- tere atque adversarii dicunt. Generis est controversia, cum et, quid factum sit, convenit et, quo id factum nomine appellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi et omnino quale sit, quaeritur, hoc modo: iustum an iniustum, utile an inutile, et omnia, in quibus, quale sit id, quod factum est, quaeritur sine ulla nominis controversia. huic generi Hermagoras partes quattuor subposuit, de- liberativam, demonstrativam, iuridicialem, negotialem. quod eius, ut nos putamus, non mediocre peccatum reprehenon secuti putemur aut, si diutius in hoc constiteri
Abbreviated transcription (Latin):
Qr̃ mat̾ia quidẽ rethice nob̃ uideat᷑ artis ea ꝗͣ
qͣs plerisq dixert̃. inuentio. dispõ. elocutio.
memoria. ꝓnuntiatio. Inuentio ẽ excogitatio
reddant. Dispõ ẽ rer̃ inuentar̃ in ordinẽ di-¬
stributio. Cocutio ẽ idoneor̃ u̾borũ ac sent̃¬
tiar̃ ad inuentionẽ acõmodatio. Memoria ẽ fir-

Expanded text:
artis ea, quam uas plerique dixerunt, inventio, dispositio, elo- cutio, memoria, pronuntiatio. inventio est excogitatio reddant; dispositio est rerum inventarum in or- dinem distributio; elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad invent
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. Hinc nimir̃ non iniuiria c̃ ad gub̾¬
nacula rei .P. temarii atq audaces hoĩes ac¬
cesserant: maxima ac miserrima naufra-¬
gia fiebant. Quibꝰ rebꝰ tantũ odiĩ atq inui-¬
die suscepit eloq̃ntia. ut hoĩes ingeniosis-¬
simi qͣsi ex aliqͣ turbidã tẽpestate in portũ:
sic ex seditiosa ac tumultuosa uita se in stu¬
diũ aliqͦd tͣd̾ent quietũ. Qr̃ mͥ uident᷑ pꝰea
cet̾a studia recta atq honesta ꝑ ociũ c̃celebͣ¬
ta. ab optimis: enituisse. Hoc uero a plerisq
eor̃ desertũ obsoleuisse . ep̃i qͦ multo uehe-¬
m̃tiꝰ erat retinendũ. & studiosiꝰ ad augendũ
Nam quo indigniꝰ rem honestissimã & rectis-¬
simã uiolabat stultor̃ ꝙ imꝓbor̃ tem̾itaᷤ &
audacia sũmo cũ rei . e. detrim̃to: eo studiosiꝰ &
discipłm affricanũ. neq gͣcos affricani nepoteᷤ.
quibꝰ in om̃ibꝰ erat sũma uirtꝰ. & sũma uirtute
amplificata autoritaᷤᷤ que ꝙ his rebꝰ ornam̃to

Expanded text:
etur. hinc nimirum non iniuria, cum ad gubernacula rei publicae temerarii atque audaces homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines in- geniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in por- tum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum. quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius adaugendum. nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas et audacia summo cum rei publicae detrimento, eo studiosius ediscipulum Africanum neque Gracchos Africani nepotes: quibus in hominibus erat summa virtus et summa virtute amplificata auctoritas et, quae et his rebus ornamento
Abbreviated transcription (Latin):
edidit mͥ m̃dosissime scripta uideat᷑. Nã sa¬
tis in ea uidr̃ ex antiquis artibꝰ ingeniose ⁊
dilignt electas res collocasse. ⁊ ñ nicħ ipse
noui qͦq ꝓtulisse. Uer̃ oratori minimũ ẽ
de arte loqui qđ h fec̃. multo maximũ ex ar
cãrũ ex de pulsioẽ ĩcentionis profecta. hoc mͦ fecisti. non fe¬
ci aut iure feci. Cum facti controuersia ÷ qm̃ comecꝰtuͣs

Expanded text:
edidit, mihi mendosissime scripta videatur; nam satis in ea videtur ex antiquis artibus ingeniose et diligenter electas res collocasse et nonnihil ipse quoque novi protulisse; ve- rum oratori minimum est de arte loqui, quod hic fecit, multo maximum ex arcausarum ex depulsione intentionis profecta, hoc modo: fecisti: non feci aut iure feci. cum facti con- troversia est,
Abbreviated transcription (Latin):
dictionẽ. ¶udiciale quod positũ iniudicio ht᷑
in se accusationẽ ꝙ defensionẽ aut petitionẽ.
aut recusationẽ. Et q̃madmodũ nr̃a quidem
fert opinio oratoris ars & facultas in hac ma
t̾ia tͥꝑtita u̾sari existimanda ẽ. Nam ħma
goras quidẽ ne quid dicat attñdẽ. ne quid
polliceatur intellig̾e. uidr qui oratorĩ matiã
in cãm diuidit. et questionẽ diuidat. cãm di
cat eẽ rem que hãt in se controu̾siã indicendo

Expanded text:
tum in iudicio habet in se accusationem et defensionem aut petitionem et recusationem. et, quemadmodum nostra quidem fert opinio, oratoris ars et facultas in hac ma- teria tripertita versari existimanda est. nam Herma- goras quidem nec quid dicat attendere nec quid polli- ceatur intellegere videtur, qui oratoris materiam in cau- sam et in quaestionem dividat, causam esse dicat rem, quae h
Abbreviated transcription (Latin):
stare consuescerent : dicendi assiduitas aluit
audaciam. ut necessario suꝑioreᷤᷤ illi ꝓpt̾ in¬
iũrias ciuiũ resiste̾ audacibꝰ & opitulari
sius quisq necessariis cogetur. Etaq cũ in di¬
cendo sepe par ñ nunꝗͣ etiã suꝑior uisus
eẽt is qui omisso studio sapientie nicħ sͥ¬

Expanded text:
stare consuescerent, dicendi assiduitas aluit stare consuescerent, dicendi assiduitas aluit audaciam: ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus, et opitulari suis quisque necessariis cogeretur. Itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam eriam superior visus esset is, quis omisso studio sapientiae, nihil s
Abbreviated transcription (Latin):
sima consuetudiẽ recedẽt q̃ p̾sertim iã nature
ium optin̾et ꝓpt̾ uetꝰtatẽ. Ac pͥmo quidẽ
sic & nata &. ꝓg̃ssa longiꝰ eloq̃ntia uidet᷑. &¬
item post ea maximis in rebꝰ pacis ꝙ belli c̃
summis hominũ utilitatibꝰ eẽ u̾sata. Postꝗͣ
uͦ c̃moditaᷤ q̃dam pͣua uirtutis imitatrix sine
rõne officiĩ dicendi copiã consecuta ẽ. tũ in¬
genio freta malicia ꝑu̾t̾e urbeᷤᷤ ꝙ uitas ho¬
minũ labefaccare assueuit. Atq huiꝰ qͦq
exordium mali qm̃ pͥncipiũ boni diximꝰ eo¬
plicenꝰ. Perisimillimũ mͥ uidet᷑ quodã tp̃r
neq in publicis rebꝰ infanteᷤ & insipienteᷤ hõieᷤ
solitos. ẽẽ u̾sari. nec uͦ ad pͥuatas causas mag¬
nos ac disertos homines acceđe. S cuna sum¬
mis uiris maxime res ãministrentur. arbit᷑r
alios fuisse ñ incallidos homineꝰ qui ad par¬
uas controu̾sias priuator̃ accedent. Quib
incontrou̾siis cũ sepe m̃dacio contͣ uer̃ hõieᷤᷤ

Expanded text:
im iam natu- rae vim optineret propter vetustatem. ac primo quidem sic et nata et progressa longius eloquentia videtur et item postea maximis in rebus pacis et belli cum sum- mis hominum utilitatibus esse versata; postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ra- tione officii dicendi copiam consecuta est, tum ingenio freta malitia pervertere urbes et vitas hominum labe- factare assuevit. Atque huius quoque exordium mali, quoniam princi- pium boni diximus, explicemus. veri simillimum mihi videtur quodam tempore neque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse versari nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res admini- strarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra ver