comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mino natali tuo predicarem Et erum cetere
uirtutes et bona cetera processu etatis eueni¬
unt. fortitudo annis accedentibꝰ roboratur cõ¬
tinentia discipline preceptns traditur iusticia
cognitione iuris addiscitur Ipsa deniq illa q̃
uidetur reR omnium dña esse sapientia per¬
spectis omnium moribus et exploratis rerũ do¬
cetur euentus. sole cum nascentibꝰ parit̾ oriũ¬
tur pietas atq felicitas. Naturalia sunt eruim
amimiorum bona x: premia fator. Gemimi ex¬
go natales pias uobis mentes x imꝑatorias tribue¬
re fortunas Atq inde sanctitatis ur̃e omnium¬
q successcium manat exordium Qđ̃ nascent
uos ad opes generis humani bona sydera et
amica uiderunt que uobis concordiam sem¬
piternam et ur̃orumn generu caritatẽ et touẽ¬
de. rei .p. studia conciliant Itemq preter uic¬
torias toto orbe terrarum ptas et iam naualia
trophea promittunt ut post bella pumca post

Expanded text:
mino natali tuo praedicarem. Etenim ceterae mino natali tuo praedicarem. Etenim ceterae virtutes et bona cetera processu aetatis eveniunt: fortitudo annis accedentibus roboratur, continentia disciplinae praeceptis traditur, iustitia cognitione iuris addiscitur, ipsa denique illa quae videtur rerum omnium domina esse sapientia perspectis hominum moribus et exploratis rerum docetur eventis. Solae cum nascentibus pariter oriuntur pietas atque felicitas; naturalia sunt enim animorum bona et praemia fatorum. Gemini ergo natales pias vobis mentes et imperatorias tribuere fortunas, atque inde sanctitatis vestrae omniumque successuum manat exordium quod nascentes vos ad opes generis humani bona sidera et amica viderunt. Quae vobis concordiam sempiternam et vestrorum generum caritatem et fovendae rei publicae studia conciliant, itemque praeter victorias toto orbe terrarum partas etiam navalia trophaea promittunt, ut post bella Punica, post
Abbreviated transcription (Latin):
utuntur ed &iam blemnes illi ut audio leuibꝰ
modo assueti sagittis aduersus ethiopes querũt
arma que non habent et pene nudis odis pre¬
lia interuetina committunt lamq de perduel¬
libꝰ ulcionem non armis non exercitu capitis
sicudhucusq fecistis lam inqͣm fortunatissimi
impatores felicitatem uincitis soli Et quid un¬
ꝙ romani principes de felicitate sua lecius au
ociosos esse pacem colere Atenim Quanto hoc
est letabiliꝰ ac meliꝯ qđ de prosperitate seculi
ur̃i certatim omnium hominũ circumfert barba¬
ria darma sed inuicem dimicaturi uicerunt bar¬
bari Sed consanguineos suos tam in numeres
uobis tam nouos ex omni hostium genere suc¬
cessus fortuna suppedicat ut iam michi necẽ
sit illa que initio superaueram rurstis hic comu¬
ni laude coniungere dum tantoR euentuuͣ que¬
ro rationem felicitatem istam optimi imꝑato¬
res pietate meruistis Optime igitur quantum

Expanded text:
utuntur, sed etiam Blemyes illi, ut audio, levibus utuntur, sed etiam Blemyes illi, ut audio, levibus modo adsueti sagittis adversus Aethiopas quaerunt arma quae non habent, et paene nudis odiis proelia interneciva committunt. Iam de perduellibus ultionem non armis, non exercitu capitis, sicut hucusque fecistis; iam, inquam, fortunatissimi imperatores, felicitate vincitis sola. Ecquid umquam Romani principes de felicitate sua praedicariotiosos esse, pacem colere? At enim quanto hoc est laetabilius ac melius quod de prosperitate saeculi vestri certatim omnium hominum circumfertur ore: «Barbari ad arma, sed invicem dimicaturi! Vicerunt barbari, sed consanguineos suos !» Tam innumeros vobis, tam novos ex omni hostium genere successus Fortuna suppeditat, ut iam mihi necesse sit illa quae initio separaveram rursus hic communi laude coniungere, dum tantorum eventuum quaero rationem: felicitatem istam, optimi imperatores, pietate meruistis! Optime igitur, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
maniam sed &iam sub ipso lucis occasu. qua tingit¬
ano litoris calpitano montis obniũlatus In medi¬¬
terraneos sinus admittit oceanum ruunt om̃es
in sanguinẽ suum populi quibꝰ nunꝗͣ contingit
esse romanis obstinate q feriatis penas Nuc spõ¬
te ꝑsoluunt furit in inscera sua gens effrena mau¬
ror gothi burgundos penitꝰ excidunt rursũ¬
q prouictis armantur alamãni Itemq teriungi
pars alia gothorum adiuncta manu thaifalorũ
aduersumꝰ bandalos gipedes q concurrunt Ipõs
persas ip̃m q regem adscitis saccis & ruffis et
gellis petit frater ornues nec respicit ne proma¬
iestate quasi regem uel propietate quasi frẽ
Burgundiones alamãnoꝵ agros occupauere sed
sua qͦuoq clade quesitas alamãm terras amise¬
re sed repetunt O magnam uim numinis ur̃i ñ
iste modo alieq gentes uiribus q armisq terri:¬
biles fiducia instructe ad ꝑniciem in manitatis

Expanded text:
maniam, sed etiam sub ipso lucis occasu, qua Tingitmaniam, sed etiam sub ipso lucis occasu, qua Tingitano litori Calpetani montis obvium latus in Mediterraneos sinus admittit Oceanum, ruunt omnes in sanguinem suum populi, quibus numquam contigit esse Romanis, obstinataeque feritatis poenas nunc sponte persolvunt. Furit in viscera sua gens effrena Maurorum, Gothi Burgundos penitus excidunt, rursumque pro victis armantur Alamanni itemque Tervingi; pars alia Gothorum adiuncta manu Taifalorum adversum Vandalos Gipedesque concurrunt. Ipsos Persas ipsumque regem adscitis Sacis et Rufiis et Gelis petit frater Ormies nec respicit vel pro maiestate quasi regem vel pro pietate quasi fratrem. Burgundiones Alamannorum agros occupavere, sed sua quoque clade quaesitos. Alamanni terras amisere sed repetunt. O magnam vim numinis vestri! Non istae modo aliaeque gentes viribus armisque terribiles fiducia instructae ad perniciem immanitatis
Abbreviated transcription (Latin):
messes et tamet cultura duplicatir ubi silue
fuere lam seges ẽ metendo et uinde miando
defecimus llud uero non suggertur licet quo
modo dicam anteqm̃ desinant taita messe lm¬
perii urĩ felicitatem undiq se barlire naciões
uicissim lacerent et excidant altius qimicitioni¬
bus et incidiis classes clades suas diplicent et
instaurant sarmaticas urãs et reticase: transr¬
henas expeditiones furore ꝑtite insenet imiten¬
tur Sancte luppiter & hercules bose tande
bella ciuilia ad gentes illas uesania aigni trans¬
tulistis omnẽq illam rabiem extra fer inmos
huins imperii in terras hostium discelistis Et¬
enim qđ ait ille romani carminis primus auctor
asole ex oriente adusq meotis paludes id nũc
tua clade uesaniã toto orbe percenseat Et enim
ab ipso solis ortu non modo bac citra meotis sub
extrema septentrionis plaga qua feruidum capud
danubius euoluit. quaq horridus secat alba ger¬

Expanded text:
messes, et tamen cultura duplicatur. Vbi silvae messes, et tamen cultura duplicatur. Vbi silvae fuere, iam seges est: metendo et vindemiando defecimus. Illud vero, non suggeratur licet, quoquo modo dicam ante quam desinam: tantam esse imperii vestri felicitatem ut undique se barbarae nationes vicissim lacerent et excidant, alternis dimicationibus et insidiis clades suas duplicent et instaurent, Sarmaticas vestras et Raeticas et Transrhenanas expeditiones furore percitae in semet imitentur. Sancte Iuppiter et Hercules bone, tandem bella civilia ad gentes illa vesania dignas transtulistis, omnemque illam rabiem extra terminos huius imperii in terras hostium distulistis. Etenim, quod ait ille Romani carminis primus auctor, «a sole exoriente usque ad Maeotis paludes», id nuntua clade vesaniam toto orbe percenseat. Etenim ab ipso solis ortu non modo circa Maeotim, ac sub extrema septentrionis plaga, qua fervidum caput Danubius evolvit quaque horridus secat Alba Ger
Abbreviated transcription (Latin):
scpra nupila supra q uentos sedens in luce
perpetu numen tamen eius ac mentem toto
intusam esse mundo la nunc ego de utroq
urm̃ audeo predicare ubicumq sitis in unu
lice pahicium concesseritis diuinitatẽ ur̃am
ubiq uersari omnes terras omniaq maria ple¬
ha esse ar̃i Quid etum mirum si cum possit
hic mundus louis esse plenus possitit herculis Amon
me & tempons r loci ratio et iaestatis tue reue¬
rentia ut finem dicendi faciam Qmnqm de feli¬
citate ur̃a tam pauea dixerim & am multa restẽt
Sed ecce suggerunt ad hun põt qicere de salub¬
tate temporum & fertilitate terp reuera enĩ¬
deretis quanta frugum in opia. qunta funer co¬
pia fuit fame possimꝰ morbisq grssantibus ut
uero lucem gentibus extulistis einde salutares
spũs iugiter manant Nullꝰ ager fllit agricolã
nisi qđd̃ sƿem ubertate superat himinu̾m etit
&numerus augetur. rumpunt horea condite

Expanded text:
supra nubila supraque ventos sedens in luce supra nubila supraque ventos sedens in luce perpetua, numen tamen eius ac mentem toto infusam esse mundo, id nunc ego de utroque vestrum audeo praedicare: ubicumque sitis, in unum licet palatium concesseritis, divinitatem vestram ubique versari, omnes terras omniaque maria plena esse vestri. Quid enim mirum si, cum possit hic mundus Iovis esse plenus, possit et Herculis? Admonet me et temporis et loci ratio et maiestatis tuae reverentia ut finem dicendi faciam, quamquam de felicitate vestra tam pauca dixerim et tam multa restent. Sed ecce suggerunt: «Adhuc potes dicere de salubritate temporum et fertilitate terrarum». Re vera enideretis, quanta frugum inopia quanta funerum copia fuerit, fame passim morbisque grassantibus. Vt vero lucem gentibus extulistis, exinde salutares spiritus iugiter manant. Nullus ager fallit agricolam, nisi quod spem ubertate superat. Hominum aetates et numerus augetur. Rumpunt horrea conditae
Abbreviated transcription (Latin):
bis necesse sit nisi ur̃e parere pietati Ceteriu si
quis ad humaia r̾spiciat quanto magis magnitu¬
do ur̃e felicitns appareat homines priuatis rebꝰ
intenti lta pleumq propriis difficultatibꝰ impli¬
cantur ut onnia euocarent aditu suorum. Uos
tante rei ꝑ aministratione suscepta quos huc
atq illuc tourbes tot eastra tot limites tot
circumuec romano imperio flumina montes
litora uocart tantum animis ac fortuna ualet
ut in utium conuenire possitis inchilominꝯ or¬
be securo Neq enim pars illa ulla terrarum ma¬
iestatis ur̃o pntia car& & iam cum ip̃i abesse ui¬
deamĩ Netantulum quidem barbare natio¬
nes audeni animos attollere quod uos in inten¬
orem impsrii ur̃i sinum secesseritis Quim mo
ipĩ magis  uobis fiduciam pertimescunt qđ se
contempn sentiunt cum relinquuntur Itaq il¬
lud qđ de nr̃o cecinit poeta romanus ione iouis
qm̃ upse iupiter summum celi uerticem teneat

Expanded text:
bis necesse sit nisi vestrae parere pietati. Ceterum si bis necesse sit nisi vestrae parere pietati. Ceterum si quis ad humana respiciat, quanto magis magnitudo vestrae felicitatis appareat ! Homines privatis rebus intenti ita plerumque propriis difficultatibus implicantur, ut omni aevo careant aditu suorum; vos tantae rei publicae administratione suscepta, quos huc atque illuc tot urbes tot castra tot limites tot circumiecta Romano imperio flumina montes litora vocant, tantum animis ac fortuna valetis ut in unum convenire possitis, nihilominus orbe securo. Neque enim pars ulla terrarum maiestatis vestrae praesentia caret, etiam cum ipsi abesse videamini. Ne tantulum quidem barbarae nationes audent animos attollere quod vos in interiorem imperii vestri sinum secesseritis: quin immo ipsi magis in vobis fiduciam pertimescunt, quod se contemni sentiunt cum relinquuntur. Itaque illud quod de vestro cecinit poeta Romanus Iove, «Iovimquam ipse Iuppiter summum caeli verticem teneat
Abbreviated transcription (Latin):
Interim tamen dum michi ante oculos pono
cotidiana ur̃a colloquia coniuncta Silnoriniẜ
mone dextera siloca seriaq cõmunicata obtutu
mutuo transacta connubia Illa me cogitatio
subit qua nam animi magnitudine ad reuicen¬
reuisandos exercitus ur̃os discesseritis. pietatẽ¬
q uestram utilitate rei ꝑ uiceritis Qui tunc
ur̃i sensus fuere. qui uultus qmͣ pacientes ad siͣ¬
mulandum iuditium pturbationis oculi. Res¬
pexistis profecto sepius neq hec de uobis ua¬
na finguntur. talia uobis dedistis omnia cito
id conspectum mutuum reuersuri. facilis est
laude ad predicatĩom felicitatis hoc enim ip̃
felicitatis est qđ ut conspicere uos inuicẽ com¬
plecti q positis in manu ur̃a ẽ Solem ipsum
lunam q cerninis quia tociꝰ mundi fũguntur offi¬
tiis non nisi pot multa secula certa lege temporu
conuenire Tlesra tam libera est x. beata maies¬
tas ut insumins rebus generis humani nichil uo¬

Expanded text:
Interim tamen, dum mihi ante oculos pono Interim tamen, dum mihi ante oculos pono cotidiana vestra conloquia, coniunctas in omni sermone dexteras, ioca seriaque communicata, obtutu mutuo transacta convivia, illa me cogitatio subit quanam animi magnitudine ad revisendos exercitus vestros discesseritis pietatemque vestram utilitate rei publicae viceritis. Qui tunc vestri sensus fuere, qui vultus! Quam impatientes ad dissimulandum indicium perturbationis oculi! Respexistis profecto saepius, neque haec de vobis vana finguntur. Talia vobis dedistis omina, cito ad conspectum mutuum reversuri. Facilis est laude ad praedicationem felicitatis. Hoc enim ipsum felicitatis est quod ut conspicere vos invicem complectique possitis in manu vestra est. Solem ipsum lunamque cernimus, quia totius mundi funguntur officiis, non nisi post multa saecula certa lege temporum convenire: vestra tam libera est et beata maiestas, ut in summis rebus generis humani nihil vo
Abbreviated transcription (Latin):
hebaminiꝰ secta ipsa sgaudio pene cõmouert
omnibus uiris feminis paruulis sensibus aut ꝑ
fores inpublicum proruentibꝰ aut per supiora
edium limina ĩ minentibus clamire omnibus pregau¬
dio. um sine metu uñ &. palim manuu demonstrare
Uides diocletianum inxximianum uides ambo sũt
pariter sunt qm̃ cuncti sedent qm concorditer
Colloquuntur qm̃ cito transeunt Nemo studio
suo par fuit oculis adintuendum Dumq uos al¬
terna cupiditate mirantur. neutrum satis uidere
potuerunt Ipsa enim gentium domina Roma
in modico propinquitatis ure elata gaudio uos¬
q e spetulis suorum montiã prospicere conata
quo se uoltibus ur̃is propius explere: ad intuenđ
cõminꝰ potuit accessit. lumina siquidem sena¬
tus sui misit ueatissime illi per eos dies medio¬
lanensium ciuitati similitudinem maiestatii
sue libenter imparciens et ibi tunc esse sedes
imperii uderetur quo uterq uenerat Impõr

Expanded text:
hebamini, tecta ipsa se, ut audio, paene commoverunt, hebamini, tecta ipsa se, ut audio, paene commoverunt, omnibus viris feminis parvulis senibus aut per fores in publicum proruentibus aut per superiora aedium lamina imminentibus. Clamare omnes prae gaudio, iam sine metu vestri et palam manu demonstrare: «Vides Diocletianum? Maximianum vides? Ambo sunt! Pariter sunt! Quam iunctim sedent! Quam concorditer conloquuntur! Quam cito transeunt!». Nemo studio suo par fuit oculis ad intuendum, dumque vos alterna cupiditate mirantur, neutrum satis videre potuerunt. Ipsa etiam gentium domina Roma immodico propinquitatis vestrae elata gaudio vosque e speculis suorum montium prospicere conata, quo se vultibus vestris propius expleret, ad intuendum cominus quantum potuit accessit. Lumina siquidem senatus sui misit beatissimae illi per eos dies Mediolanensium civitati similitudinem maiestatis suae libenter impartiens, ut ibi tunc esse sedes imperii videretur quo uterque venerat imperator.
Abbreviated transcription (Latin):
sed &um pecudum gregibus remota pascua
& nemora liquentibus concursare interse ag¬
cole nũciare totis uisa aree uicendi cura pon̾i
uina libari uictune cedi cuncta gaudio calere
cuncta plausibus tripudiare diis in mortalibꝰ
laudes q grates cantari non opinione tradito
sed conspicuus et pñs iupiter cominus in uocari
non aduena sed imp̃or hercules adorari Quid
illud dii boni. quale pietas ur̃a spectaculum
dedit Cum in mediolanẽsi palatio ad missis q̃
sacros nultus adoraturi erant conspecti estis ã¬
bo & consuetudinem simplicis uenerationis
geminato numine repente turbastis Nemo
drdinem numinum solita secutus est discipli¬
na om̃s adorandi mora restiterunt duplicato
piecatis offitio cõtinuates. atq hec quidem
uelud interioribus sacrarus aperta ueneratio
eorum modo animos obstupefecerat quibus adi¬
tum ur̃i dabant ordines dignitatis ⁊it uero
limine egressi per mediam urbem simul ue¬

Expanded text:
sed etiam pecudum gregibus remota pascua sed etiam pecudum gregibus remota pascua et nemora linquentibus, concursare inter se agricolae, nuntiare totis vicis visa, arae incendi, tura poni, vina libari, victimae caedi, cuncta gaudio calere, cuncta plausibus tripudiare, dis immortalibus laudes gratesque cantari, non opinione traditus sed conspicuus et praesens Iuppiter cominus invocari, non advena sed imperator Hercules adorari. Quid illud, di boni! Quale pietas vestra spectaculum dedit, cum in Mediolanensi palatio admissis qui sacros vultus adoraturi erant conspecti estis ambo, et consuetudinem simplicis venerationis geminato numine repente turbastis! Nemo ordinem numinum solita secutus est disciplina; omnes adorandi mora restiterunt duplicato pietatis officio contumaces. Atque haec quidem velut interioribus sacrariis operta veneratio eorum modo animos obstupefecerat quibus aditum vestri dabant ordines dignitatis. Vt vero limine egressi per mediam urbem simul ve
Abbreviated transcription (Latin):
tur quanta hec ur̃a diis hominibusq accep¬
tiora sunt quanta laude ac sempiterna memo¬
ria digniora Tunc peno ex summis alpibusu
so ycalia contremuit statim pecua agriqi de¬
serto omnes familie rusticante siluas & fera¬
rum cubilia peyrnere petiuere quo nuntio
accepto omnibus opidis matres ytalie pense
manibus abiecerunt paruos liberos abreptos
ad templa traxerunt Ibi edes sacras passo ea¬
pillo suo queq uerrebat uario planctu plora¬
tuq futuris cladibus omnia dabant. thrafy¬
menuum & cancias dolo presago precauebant rlune
autem ut primum ex utrisq alpium iugis ur̃m
numen effulsit tota italia clarior lux diffusa
omnibus qui suspexerant atq ad mirati atq
dubitatio iniecta et qui nami de illis montuꝵ
uerticibus orirentur. An huis gradibus in ter.¬
ras celo descenderent. Tit uero propius propiꝯ¬
q cepti estis agnosci omnes agri oppleti Non
hominibus modo ad uisendum procurrentibꝰ

Expanded text:
tur, quanto haec vestra dis hominibusque acceptur, quanto haec vestra dis hominibusque acceptiora sunt, quanto laude ac sempiterna memoria digniora! Tunc Poeno ex summis Alpibus viso Italia contremuit, statim pecua agrique deserti, omnes familiae rusticanae silvas et ferarum cubilia petivere. Quo nuntio accepto omnibus oppidis matres Italae pensa e manibus abiecerunt, parvos liberos adreptos ad templa traxerunt, ibi aedes sacras passo capillo suo quaeque verrebat, vario planctu ploratuque futuris cladibus omina dabant, Trasimennum et Cannas dolore praesago praecanebant. Nunc autem, ut primum ex utrisque Alpium iugis vestrum numen effulsit, tota Italia clarior lux diffusa, omnibus qui suspexerant aeque admiratio atque dubitatio iniecta, ecquinam di de illis montium verticibus orirentur, an his gradibus in terras caelo descenderent. Vt vero propius propiusque coepti estis agnosci, omnes agri oppleti non hominibus modo ad visendum procurrentibus
Abbreviated transcription (Latin):
cumq ipsi anhelitus hominum cirea sua ora con¬
creti rigore canescerent adeo ut res est aduer¬
sus incłementiam locoꝵ ac s derum ur̃e uos ma¬
iestatis potentia tuebatur ut ceteris hominibꝰ
atq regionibus ui frigorum astrictis & oppres¬
sis uos solos aure leues uerniq flatus et di¬
ductis nubibus ad itinera ur̃a directi sclisra¬
diis sequebantur Tanta facilitate illa que tũc
alis ẜorent macessibilia superastis atq uide ui¬
lias hinc coctias alpes quasi relictos estu arenas
patentium litos transcurristis Eat nunc rere
ueterum predicitores & hãnibalem illum mul¬
tis laboribus magniq ex̾citus sui diminucio¬
ne alpes penetrasse mirentur uos inuictissimi
imꝑ prope soli alpium uias hibernis niuibus
obstructas diuinis uestigus aperuistis ut quõ¬
dam herculis per eadem illa culmina hiberie
spolia in comitatus ab duxit Tum si fortune
cause q hanibalis ac ur̃orum itineꝵ comparẽ¬

Expanded text:
cumque ipsi anhelitus hominum circa sua ora concumque ipsi anhelitus hominum circa sua ora concreti rigore canescerent. Adeo, ut res est, adversus inclementiam locorum ac siderum vestrae vos maiestatis potentia tuebatur, et ceteris hominibus atque regionibus vi frigorum adstrictis et oppressis vos solos aurae lenes vernique flatus et diductis nubibus ad itinera vestra directi solis radii sequebantur. Tanta facilitate illa quae tunc aliis forent inaccessibilia superastis, atque inde Iulias hinc Cottias Alpes quasi relictas aestu arenas patentium litorum transcurristis. Eant nunc rerum veterum praedicatores et Hannibalem illum multis laboribus magnaque exercitus sui diminutione Alpes penetrasse mirentur! Vos, invictissimi imperatores, prope soli Alpium vias hibernis nivibus obstructas divinis vestigiis aperuistis, ut quondam Hercules per eadem illa culmina Hiberiae spolia incomitatus abduxit. Tum, si fortunae causaeque Hannibalis ac vestrorum itinerum comparen
Abbreviated transcription (Latin):
fuit nec itineris confectio nec solitis adminicuł
usa properatio quid simili concitu seques aut tuel¬
uiola nauis diuinus quidem impetus fuit quo re¬
pente in eundem locum ab utroq solis aduerso
fine uenistis Ipsos siquidem quos premiseratis nũ¬
tios reliquistis Ipsamq uos conata ẽ preuenire fa¬
mam preuertistis ut absq paucissimis qui uobis
comites herere potuerunt ceti homines fortas¬
se crediderunt Quo id dignum ẽ maiestate
ur̃a durna uobis ut nocturna curricula utra¬
q mundi lumina commodasse sed remoueama
istine fabulas impitoR uerum loquamur ur̃a uo
nichil sit animo uelocius uos quorum ignee in¬
mortalesq mentes minime senciunt corpor
moras pexfecti estis ad uos mutui desiderñ ce¬
leritate Sed qua tandem uite tempor quo tem¬
pestatis habitunempe hieme seuissima et his q¬
regionibus inusitata cum algor glacies glaciem i¬
ues premerunt celo pariter ac terris uniformibꝰ

Expanded text:
fuit nec itineris confectio nec solitis adminiculis fuit nec itineris confectio nec solitis adminiculis usa properatio. Quid simile concitus eques aut velivola navis? Divinus quidam impetus fuit, quo repente in eundem locum ab utroque solis adverso fine venistis; ipsos siquidem quos praemiseratis nuntios reliquistis, ipsam quae vos conata est praevenire Famam praevertistis, ut absque paucissimis qui vobis comites haerere potuerunt ceteri homines fortasse crediderint, quod dignum est maiestate vestra, diurna vobis et nocturna curricula utraque mundi lumina commodasse. Sed removeamus istinc fabulas imperitorum, verum loquamur: vestra nihil sit animo velocius, vos, quorum igneae immortalesque mentes minime sentiunt corporum moras, pervecti estis ad vos mutui desiderii celeritate. Sed qua tandem vice temporum, quo tempestatis habitu! Nempe hieme saevissima et his qregionibus inusitata, cum agros glacies, glaciem nives premerent caelo pariter ac terris uniformibus,
Abbreviated transcription (Latin):
fortune fastigium pari gradu tenditis diuersũ
sanguinem affectibus misciustis non fortuita in
uobis est gerinanitas usq ad imperium similitu¬
do Que n̾e xiam interuallum ur̃e uincit etitis
et seniorem minoremq caritate mutua reddiit. qua¬
lesut iam illud falso dictum sit non delectari socie¬
tatem rerum nisi pares .annos Intelligimus sacratis¬
simi principes geminum uobis qmͣuus dispares sitis
etatibus in esse consensum. Neq tu illi uideris
promptior neq tibi ille cunctantior sed inuicẽ
uosme imitamĩ inuicem ur̃os affectatis annos
Sic uos certis quasi iuniores ambo seniores ne ut̃
plus suis moribus fau&: uterq se uult hoc esse
qđ frater est Inde igitur proxime ille in paciẽ¬
tiꝰa ur̃e pietatis erupit. qđ uos nulla regionum
longinquitas locor nulla tempestatis asperitis
retinere aut morari potuit quominꝰ ad conspec¬
tum uri peruolaretis. neq enim illud progressio

Expanded text:
fortunae fastigium pari gradu tenditis, diversum fortunae fastigium pari gradu tenditis, diversum sanguinem adfectibus miscuistis. Non fortuita in vobis est germanitas sed do. Quin etiam intervallum vestrae vincit aetatis et seniorem iunioremque caritate mutua reddit aequales, ut iam illud falso dictum sit non delectari societate rerum nisi pares annos. Intellegimus enim, sacratissimi principes, geminum vobis, quamvis dispares sitis aetatibus, inesse consensum: neque tu illi videris promptior neque tibi ille cunctantior, sed invicem vosmet imitamini, invicem vestros adfectatis annos. Sic vos geritis quasi iuniores ambo, ambo seniores. Neuter plus suis moribus favet; uterque se vult hoc esse quod frater est. Inde igitur proxime illa impatientia vestrae pietatis erupit quod vos nulla regionum longinquitas, nulla iniquitas locorum, nulla tempestatis asperitas retinere aut morari potuit, quominus ad conspectum vestri pervolaretis. Neque enim illud progressio
Abbreviated transcription (Latin):
tam facili sunt equanimitate cõmunia qmqm si¬
bi gaudent esse comunem oculi diem lra duplices
uobis diuine potencie fructus pietas ur̃a largitur
et suo uterq fruitur & consortis impio lau̾rea
illa deuictis accolentibus foria iacionibus et illa
retica & illa sarmatici te maxiane fecerunt pio
gaudio triumphare Itidem q hic gens ea nonum
Serculorum q deleta et trans renina uictoriax
domiciis oppressa francis bella piratica diocletu¬
num uotoꝵ compotein reddiderunt diuidere
inter uos dii in mortales sua beneficia non pñt
quicquid alterutri prestatur amborum est Ob¬
stupescerent certe omnes homines adinitatione
uri &iam si uos idem parens eademq mater ad is¬
tam concordiam nature legibus nubuissent At
erum quanto hoc est ad mirabilius uel pulchrius
quod uos castra ꝗd prelia qđ pares uictorie fecere
fratres dum uirtutibus uris fauetis dum pulcher¬
rima inuicem facta laudatis. dumad summum

Expanded text:
tam facili sunt aequanimitate communia quam sitam facili sunt aequanimitate communia quam sibi gaudent esse communem oculi diem. Ita duplices vobis divinae potentiae fructus pietas vestra largitur: et suo uterque fruitur et consortis imperio. Laurea illa de victis accolentibus Syriam nationibus et illa Raetica et illa Sarmatica te, Maximiane, fecerunt pio gaudio triumphare; itidemque hic gens Chaibonum Erulorumque deleta et Transrhenana victoria et domitis oppressa Francis bella piratica Diocletianum votorum compotem reddiderunt. Dividere inter vos dii immortales sua beneficia non possunt; quidquid alterutri praestatur amborum est. Obstupescerent certe omnes homines admiratione vestri, etiam si vos idem parens eademque mater ad istam concordiam Naturae legibus imbuissent. At enim quanto hoc est admirabilius vel pulchrius quod vos castra, quod proelia, quod pares victoriae fecere fratres! Dum virtutibus vestris favetis, dum pulcherrima invicem facta laudatis, dum ad summum
Abbreviated transcription (Latin):
res q fecistis exemplo ur̃e uenerationis Nunc
eruim uere homines intelligunt ac ptas deor
cum tam impense colantutꝰ a uobis Deinde id
qđ maxime deoR in mortalium cum religione
coniunctum est. quanta uos met inuicem pie¬
ma potãte concordiam Qui germani gemini¬
ue fratres in diuiso matrimonio tam equabilit
utuntur quam uos orbe romano Ex quo profec¬
to manifestum es ł ceteros hominum animas
esse humiles et caducas ur̃as uero celestes et sẽ¬
piterias obtrectant inuicem sibi artifices operum son¬
didorum Est inter aliquos &im canore uocis inuidia
Nichil deniq tam uile tamq uulgare eft cuuis par¬
ticipes malignis emulationis stimulis uacent Cester
uero in mortalis animus omnibus opibus ominq
fortuna atq ipso est maior umperio uobis rhenꝰ
et hyster et nilus et cum geminotigris enftitte
et uterq qualem accepit ac reddit occeinus le quic¬
quid est inter is ta terrarum &. fluminu et reto&

Expanded text:
resque fecistis exemplo vestrae venerationis! Nunc resque fecistis exemplo vestrae venerationis! Nunc enim vere homines intellegunt quae potestas deorum, cum tam impense colantur a vobis. Deinde, id quod maxime deorum immortalium cum religione coniunctum est, quanta vosmet invicem piema potestate concordiam? Qui germani geminive fratres indiviso patrimonio tam aequabiliter utuntur quam vos orbe Romano? Ex quo profecto manifestum est ceterorum hominum animas esse humiles et caducas, vestras vero caelestes et sempiternas. Obtrectant invicem sibi artifices operum sordidorum, est inter aliquos etiam canorae vocis invidia, nihil denique tam vile tamque vulgare est cuius participes malignis aemulationis stimulis vacent: vester vero immortalis animus omnibus opibus omnique fortuna atque ipso est maior imperio. Vobis Rhenus et Hister et Nilus et cum gemino Tigris Euphrate et uterque qua solem accipit ac reddit Oceanus et quidquid est inter ista terrarum et fluminum et litorum,
Abbreviated transcription (Latin):
fauente ur̃a maiestate conterit de ceteris ueniam
silencii petam Non cõmemoro igitur uirtute ur̃a
exateruatas seculi prioris iniuriis perclementiã
ur̃am ad obsequium reddisse prouincias mitto
&iam dies festos uictoriis triumphis q celebra¬
tos laceo trophea germanici in media defixa baͬ¬
baria Transeo limitem retie repentina hostium
clade promotum. omitto sarmatie uastacionem.
oppressumq captiuitatis uinculis sarracenum Eci¬
am illa que armoꝵ urõrum terrore facta sunt
uelud armis gesta praetereo francos ad petendã
pacem cum rege uenientes partum q uobis mu¬
nerum miraculis blandientem. Nouam michi
propono dicendi legem ut cum omnia uidear
silere que summa sint ostendam tamen in esse
liudibus urĩs alia maiora Que igitur illa sunt
quanta ur̃a est erga deos pietas quo aris simula¬
chris templis donariis ur̃is. Deniq nominibus
ascriptis adiunctis ymaginibus ornastis sanctio¬

Expanded text:
favente vestra maiestate contigerit, de ceteris veniam favente vestra maiestate contigerit, de ceteris veniam silentii petam. Non commemoro igitur virtute vestrexacerbatas saeculi prioris iniuriis per clementiam vestram ad obsequium redisse provincias, mitto etiam dies festos victoriis triumphisque celebratos, taceo trophaea Germanica in media defixa barbaria, transeo limitem Raetiae repentina hostium clade promotum, omitto Sarmatiae vastationem oppressumque captivitatis vinculis Sarracenum, etiam illa quae armorum vestrorum terrore facta sunt velut armis gesta praetereo, Francos ad petendam pacem cum rege venientes Parthumque vobis munerum miraculis blandientem: novam mihi propono dicendi legem ut, cum omnia videar silere quae summa sint, ostendam tamen inesse laudibus vestris alia maiora. Quae igitur illa sunt?quanta vestra est erga deos pietas, quos aris simulacris templis donariis, vestris denique nominibus adscriptis, adiunctis imaginibus ornastis, sanctio
Abbreviated transcription (Latin):
syria uiderit iam pannonia susceperat Tu modo
gallie oppida illustraueras.iam suminas arces mo¬
neti herculis preteribas ambo cum ad oriente
occidentem q occupari putaremini. repente in
medio ytalie gremio apparuistis hos fructus
capitis operumꝰ maximoꝵ. sic interim meritor
conscientia triumphatis. dum t̾umphos ip̃os semper
uincendo differtis Quod quetumq pulcherrima
facitis continuo transitis et ad maiora properatis
ut dum uestigia ur̃a miramur dumq uos ad huc
esse in conspectu putamus iam de uobis audiamꝰ
longinqua miracula lta omnes prouincie ure quã
diuina celeritate peragrastis Ubi sitis uncissimi
nesciunt Sciunt camen uos ubiq uicisse Sed
ti summa eloquentia prediti sepe dixerunt Et
ego pridem cum michi audicionis tue diuina
dignatio eam copiam tribuit quantũ potui pre¬
dicaui hodie uero si de duabus rebus quas ad hoc
tempus aptissimas nisi fallor elegi dicere michi

Expanded text:
Syria viderat: iam Pannonia susceperat. Tu modo Syria viderat: iam Pannonia susceperat. Tu modo Galliae oppida inlustraveras: iam summas arces Monoeci Herculis praeteribas. Ambo, cum ad Orientem Occidentemque occupari putaremini, repente in medio Italiae gremio apparuistis. Hos fructus capitis operum maximorum, sic interim meritorum conscientia triumphatis, dum triumphos ipsos semper vincendo differtis, quod quaecumque pulcherrima facitis continuo transitis et ad maiora properatis ut, dum vestigia vestra miramur dumque vos adhuc esse in conspectu putamus, iam de vobis audiamus longinqua miracula. Ita omnes provinciae vestrae, quas divina celeritate peragrastis, ubi sitis vicissim nesciunt: sciunt tamen vos ubique vicisse. Sed mperator, et multi summa eloquentia praediti saepe dixerunt et ego pridem, cum mihi auditionis tuae divina dignatio eam copiam tribuit, quantum potui praedicavi. Hodie vero si de duabus rebus, quas ad hoc tempus aptissimas nisi fallor elegi, dicere mihi
Abbreviated transcription (Latin):
bis susceperamus cura ponenda sit cum nõ la¬
borare uos sed parentes deos uideamus imita¬
ri Cumq preterea ingenitum illum uobis di¬
uine mentis ardorem ecim eaR que prime uos
suscipere regionum alacritas excitarit Non
enim in ociosa aliqua delicusq corrupta parte
terrarum nati institutiq estis. sed inhuis pro¬
iuncus quas ad infatigabilem consuetudinem
laboris atq pacientie fracto lice: oppositus hostis ar¬
mis tamen semper instructꝰ limes exerce in ꝗbus
omnis uita militia est quarum eciam femine cete¬
rarum gentium uiris forciores sunt Ex istis ergo
causis stirpis ur̃e patriorq institutoꝵ ille uerꝰ¬
unt que sepe miramur Interdur & um pro amo¬
ris inpacientia timebamus ꝙ expediciones ur̃as
numerare non possumus Qđ ducius in isdem
manere uestigiis dedignamĩ qđ uos a continip
cursu rerum gerendarum non modo amenitas
locoꝵ aut nobilitas urbium sed ne ipsa quidẽ

Expanded text:
bis susceperamus cura ponenda sit, cum non labis susceperamus cura ponenda sit, cum non laborare vos sed parentes deos videamus imitari, cumque praeterea ingenitum illum vobis divinae mentis ardorem etiam earum quae primae vos suscepere regionum alacritas excitarit. Non enim in otiosa aliqua deliciisque corrupta parte terrarum nati institutique estis, sed in his provinciis quas ad infatigabilem consuetudinem laboris atque patientiae fracto licet oppositus hosti, armis tamen semper instructus limes exercet, in quibus omnis vita militia est, quarum etiam feminae ceterarum gentium viris fortiores sunt. Ex istis ergo causis stirpis vestrae patriorumque institutorum illa veniunt quae saepe miramur, interdum etiam pro amoris impatientia timebamus, quod expeditiones vestras numerare non possumus, quod diutius in isdem manere vestigiis dedignamini, quod vos a continuo cursu rerum gerendarum non modo amoenitas locorum aut nobilitas urbium sed ne ipsa quidem
Abbreviated transcription (Latin):
sed & iam si tumultuantia elementor offitia pacauit
Nichilominꝰ tamen & fata disponit et ipas que ta¬
cite labuntur auras placidao sini fundit .&: inadu¬
sa intenteim impetum celi rapit solem Itidemq
maximune herculistus micto qđ dum inter hoĩ¬
nes erat terras omnes & nemora pacauit urbes
dñis crudelibus liberauit et iam celo dirarũ alitũ
uolucra tela detraxit &. um terrores inferum ab¬
ducto custode compescuit Exinde certe nichil¬
ominus post adoptionem celitum uiuenteq cõ¬
nubium perpetuus est uirtutis assertor. om̃ibꝰ¬
q forcium uiror laboribus fauet in omni certa¬
mine conatus idiuuat iustiores hiis quidem cer¬
te diebuis quibus in mortalitatis origo celebre¬
tur instigat ut uidemus illos a sacris certamini¬
bus attitos ut pertinaci . animositate certendi
multa facient ip̃ius similia uictoris ad eoslic lmp.
dum ue curant. ut iam nobis illa quam proꝰ uo¬

Expanded text:
sed etiam, si tumultuantia elementorum officia pacavit, sed etiam, si tumultuantia elementorum officia pacavit, nihilominus tamen et fata disponit et ipsas quae tacitae labuntur auras placido sinu fundit, et in adversa nitentem impetu caeli rapit solem. Itidemque, Maximiane, Hercules tuus. Mitto quod dum inter homines erat terras omnes et nemora pacavit, urbes dominis crudelibus liberavit, etiam caelo dirarum alitum volucra tela detraxit, etiam terrores inferum abducto custode compescuit; exinde certe nihilominus post adoptionem caelitum Iuventaeque conubium perpetuus est virtutis adsertor omnibusque fortium virorum laboribus favet, in omni certamine conatus adiuvat iustiores. His quidem certe diebus, quibus immortalitatis origo celebratur, instigat, ut videmus, illos a sacris certaminibus accitos ut pertinaci animositate certandi multa faciant ipsius similia Victoris. Adeo, sacratisdumve curant, ut iam nobis illa quam pro vo
Abbreviated transcription (Latin):
Utaliam natura uallauit. per que illa saxa et dũ¬
riorem saxis numini densitatem desiderio ur̃i .&
amore sequeremur. et uirtus ur̃a non sentit pati
uos putaremus inuriam Reddimus tamen rati¬
one sollicitudini ur̃e et inspecta penitus uerita¬
te cognouimus que causa tacit ut numqm̃ otio
acquiescere uelitis. profecto enim non patitur
hoc celestis ille uestri generis conditor parens
stare nescit sempiternoq motu seseruat eter¬
nitas Deinde precipue ur̃i illi parentes qui nob
& nomina et imperia tribuerunt perpetuis nux¬
imor operum accionibus occupantur Ille si qui¬
dem diocletiani auctor deus preter depulsos
quondam celi possessione titinas et mor bifor¬
mium belli monstror ppeti cura quãtiis composi¬
tum gubernat imperium Atq hinc tantam molẽ
infatigabili manu uoluit oĩmq rerum ordines ac ui¬
ces peruigil seruat Neq enim tunc tantũ modo
commouetur cum tonitrua incutit et fulmina iacit

Expanded text:
Italiam Natura vallavit, perque illa saxa et duItaliam Natura vallavit, perque illa saxa et duriorem saxis nivium densitatem desiderio vestri et amore sequeremur, et quam virtus vestra non sentit pati vos putaremus iniuriam. Reddidimus tamen rationem sollicitudini nostrae, et inspecta penitus veritate cognovimus quae causa faciat ut numquam otio adquiescere velitis. Profecto enim non patitur hoc caelestis ille vestri generis conditor vel parortale est stare nescit, sempiternoque motu se servat aeternitas. Deinde praecipue vestri illi parentes, qui vobis et nomina et imperia tribuerunt, perpetuis maximorum operum actionibus occupantur. Ille siquidem Diocletiani auctor deus praeter depulsos quondam caeli possessione Titanas et mox biformium bella monstrorum perpeti cura quamvis compositum gubernat imperium, atque hanc tantam molem infatigabili manu volvit, omniumque rerum ordines ac vices pervigil servat. Neque enim tunc tantummodo commovetur, cum tonitrua incutit et fulmina iacit,
Abbreviated transcription (Latin):
tuis dicam. Quonum quidem lustris omnibus p̃¬
dicandis cõmunis oratio est Et profecto si non
sensus meos dicatuꝵ uobis dieꝵ proxima queq
ueneratio sui maiestate perstringit. hic michi dies ui¬
detur illustrior magisq celebrandus qui te primus
protulit in lucem Et enim ip̃i illi dies quibus im¬
perii auspitia sumpsistis ob hoc sancti sunt ac reli¬
giosi qđ tales declarauerint lmpatores et certe uir¬
tus eas quibus ipsum ornatis imperium gemini
ter ac ur̃orum numinum reuerentia colimus si¬
quidem uos diis esse genitos & numĩbus quid
ur̃is sed multo magis uirtutibus approbatis quar
infatigabiles motus x impetus ipsa uis diuinitat᷑
exercet que uos tantis discursibus toto quem re¬
gitis orbe deducit ut nos semper auxilii uri cari¬
tate nuper ad libertatem tue pie conquestionis
impleuerit Cum itinera ur̃a ipsis hiberius hosti¬
lis diebus peruicina illa celo alpium iuga quibꝰ

Expanded text:
tuis dicam, quoniam quidem lustris omnibus praetuis dicam, quoniam quidem lustris omnibus praedicandis communis oratio est. Et profecto, si non sensus meos dicatorum vobis dierum proxima quaeque veneratio sui maiestate praestringit, hic mihi dies videtur inlustrior magisque celebrandus, qui te primus protulit in lucem. Etenim ipsi illi dies quibus imperii auspicia sumpsistis ob hoc sancti sunt ac religiosi quod tales declaraverint imperatores; at certe virtutes eas quibus ipsum ornatis imperium gemini ter ac vestrorum numinum reverentia colimus; siquidem vos dis esse genitos et nominibus quidem vestris sed multo magis virtutibus adprobatis. Quarum infatigabiles motus et impetus ipsa vis divinitatis exercet, quae vos tantis discursibus toto quem regitis orbe deducit, ut nos semper anxios vestri caritate nuper ad libertatem piae conquestionis impulerit, cum itinera vestra ipsis hiberni solstitii diebus per vicina illa caelo Alpium iuga, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
maiestati ur̃c laudes canunt et gra¬
tias agunt debitum uobis cogran¬
tur ex soluere Quis enim ẽ qui
posse implere. Sentio tamẽ anie
hoc precipue hoc pie uocis officium iure quodã
sacro .s. sancti fenoris postulari in exspectaciõ.
sermonis eius quem tuis quinquẽtalibꝰ prepa¬
raueram. hac gemini natalis predicatione cõpen¬
sem et dicendi munus quod tunc uoti promissi¬
one susceperam. nunc religione debiti repre¬
spem honoris eius quem in me contuliłtis Un¬
de enim uel tantam fidutiam mei gererẽ uel
tam in probe concupiscerem ut optare michi ꝙͣ¬
tum iuditio ur̃o sum consecutus auderem No
ueram inqm potissimum ut me dignatione qua
pridem audieras rursus audires Si quid̃ apud
tanti pñtiam numinis. hoc ipsum michi maxi¬
mum dicenti premium uidebatur ut dicerem
Gaudeo igitur si fas ẽ confiteri dilatam esse il¬
lam cupiditatem meam. Neq enim orationis
eius quam composueram facio ucturam sed eã
reseruo. ut quĩ quẽmo rursus exacto detenalibꝰ

Expanded text:
maiestati vestrae laudes canunt et gratias agunt, debitum vobis conantur exsolvere quis enim est qui possit implere?; sentio tamen a me hoc praecipue hoc piae vocis officium iure quodam sacrosancti fenoris postulari, ut exspectationem sermonis eius quem tuis Quinquennalibus praeparaveram hac gemini natalis praedicatione compensem, et dicendi munus quod tunc voti promissione susceperam, nunc religione debiti repraespem honoris eius quem in me contulistis unde enim vel tantam fiduciam mei gererem vel tam improbe concupiscerem, ut optare mihi quantum iudicio vestro sum consecutus auderem?; voveram, inquam, potissimum ut me dignatione qua pridem audieras rursus audires, siquidem apud tanti praesentiam numinis hoc ipsum mihi maximum dicendi praemium videbatur ut dicerem. Gaudeo igitur, si fas est confiteri, dilatam esse illam cupiditatem meam. Neque enim orationis eius quam composueram facio iacturam, sed eam reservo ut quinquennio rursus exacto Decennalibus
Abbreviated transcription (Latin):
latis in colis isia compleuit Sicud postea tuo max¬
imiane auguste nuti armoꝵ & tre uiroꝵ arua ia¬
centia letus post liminio restitutus et receptꝰ in
leges francus excoluit lta nunc peruictorias tuas
Constantine cesar inuicte quitquid infrequens ambi¬
no & bellouaco  trigassilo solo lingonico que es¬
tabat baro cultore reuirescit Quimn &iam illa cuius
nomine michi peculi ariter gratulandum deuotissi¬
mna uobis ciuitas eduoꝵ ex hac britanice facultate
uictorie plurimos quibus ille prouintie redundabat
accepit artifices Et nunc ex instructiore ueterum
domorum . &: refectione operum publicorum .&. tẽ¬
plorum instauratione consurgit Nunc sibi reddi¬
tum uetus illud romant fraternitatis nomen existi¬
mat. cumte rursus habeat conditorem dixi cesar
inuicte prope plura qm potui sed pauciora quiã de¬
bui ut iustissima michi causa sit propitio numine tuc
et nunc desinendi & sepe dicendi

Expanded text:
latis incolis Asia complevit, sicut postea tuo, Maxlatis incolis Asia complevit, sicut postea tuo, Maximiane Auguste, nutu Nerviorum et Trevirorum arva iacentia Laetus postliminio restitutus et receptus in leges Francus excoluit, ita nunc per victorias tuas, Constanti Caesar invicte, quidquid infrequens Ambiano et Bellovaco et Tricassino solo Lingonicoque restabat, barbaro cultore revirescit. Quin etiam illa, cuius nomine mihi peculiariter gratulandum, devotissima vobis civitas Aeduorum ex hac Britannicae facultate victoriae plurimos, quibus illae provinciae redundabant, accepit artifices, et nunc exstructione veterum domorum et refectione operum publicorum et templorum instauratione consurgit. Nunc sibi redditum vetus illud Romanae fraternitatis nomen existimat, cum te rursus habeat conditorem. Dixi, Caesar invicte, prope plura quam potui sed pauciora quam debui, ut iustissima mihi causa sit propitio numine tuo et nunc desinendi et saepe dicendi
Abbreviated transcription (Latin):
uno pacis amplexii romana res pub quidquid uanis
tempoꝵ uicibus fuit aliqñ romanum Et illa que se¬
pe ueluti nimia mole defluxerant magnitudo tan¬
dem solido cohesit imꝑio nichil ex omniꝰ terraꝵ celi¬
q regione non aut metu quietum es t aut armis do¬
mitum aut pietate deiunctum Et ex aliis quidẽ par¬
tibus aliqua restant. que si uoluntas uel ratio rerum
desiderent possitis acquirere Ultra occeanum uero
quid erat preter britaniam que auobis ita recupera¬
ta est ut ille quoq nationes terminis eiusdem in¬
sule coherentes ur̃is nutibus obsequantur Nulla¬
progi progrediendi causa super ẽ nisi si quod natu¬
ra u̾etuit fines ipiꝰ queratur occeani Omnia ĩqmͣ
inuictissimi principes ur̃a sunt que sunt digna uo¬
bis Et inde est qđ consulere singulis equalit lica
cum uniuersa teneatis ltaq sicuti pridem tuo di¬
oclitiane auguste nis suppleuit deserta tracie tras¬

Expanded text:
uno pacis amplexu Romana res publica quidquid variis uno pacis amplexu Romana res publica quidquid variis temporum vicibus fuit aliquando Romanum, et illa quae saepe veluti nimia mole diffluxerat magnitudo tandem solido cohaesit imperio. Nihil ex omni terrarum caelique regione non aut metu quietum est aut armis domitum aut pietate devinctum. Et ex aliis quidem partibus aliqua restant, quae, si voluntas vel ratio rerum desiderent, possitis adquirere; ultra Oceanum vero quid erat praeter Britanniam? Quae a vobis ita recuperata est ut illae quoque nationes terminis eiusdem insulae cohaerentes vestris nutibus obsequantur. Nulla progrediendi causa superest nisi si, quod Natura vetuit, fines ipsius quaerantur Oceani. Omnia, inquam, invictissimi principes, vestra sunt quae digna sunt vobis, et inde est quod consulere singulis aequaliter licet, cum universa teneatis. Itaque sicuti pridem tuo, Diocletiane Auguste, iussu deserta Thraciae trans
Abbreviated transcription (Latin):
ferebantur post tot annorum miserrimam cip̃¬
tiuitatem tot annoꝵ post uiolatas coniuges pꝰ
liberorum turpe seruitium tandem liberi tandẽ¬
q romani tandem uera imperii luce recrend
siquidem preterillam clementie ure pietatisq
famam que comuni gentium uoce celebribat:
In ipso cesar tuo uultu uidebant omnium signa
uirtutum in fronte grauitates. in oculis lecutat
in rubore uerecundie In sermone iusticie que singula
ut respectantes ad nouerant leticie clamoribus cõ¬
tinebant A obis se uobis liberos suos ur̃is liberis oĩ¬
bus generis sui posteros deuouebant Nos quide
certo operpetui parentes & domini generis hũa¬
ni hoc adiis in mortalibus omnium uotoꝵ nun¬
cupatione deposcimus ut liberi nepotesq ur̃i et
si qua omnibus seculis erat duratura progenies
cum nobis. tum &. iam hiis quos aducatis atq
educabitis dedicentur Quid enim melius pos¬
teris nr̃is optare possumus qmͣ quo fruimur ip̃i Tenet

Expanded text:
ferebantur post tot annorum miserrimam capferebantur post tot annorum miserrimam captivitatem, post violatas coniuges, post liberorum turpe servitium tandem liberi tandemque Romani, tandem vera imperii luce recreati. Siquidem praeter illam clementiae vestrae pietatisque famam, quae communi gentium voce celebratur, in ipso, Caesar, tuo vultu videbant omnium signa virtutum: in fronte gravitatis, in oculis lenitatis, in rubore verecundiae, in sermone iustitiae. Quae singula ut respectantes agnoverant, laetitiae clamoribus concinebant; vobis se, vobis liberos suos, vestris liberis omnis generis sui posteros devovebant. Nos quidem certe, o perpetui parentes et domini generis humani, hoc a dis immortalibus omni votorum nuncupatione deposcimus, ut liberi nepotesque nostri et si qua omnibus saeculis erit duratura progenies, cum vobis tum etiam his quos educatis atque educabitis dedicentur. Quid enim melius posteris nostris optare possumus quam quo fruimur ipsi? Tenet