comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Nã uirtus est animi habitus. nature modo rationi conseitaneus. Qia¬
nm om̃ib eiꝰ partib cognitis. totauis erit simplicis honostatis consideranda.
bit igit᷑ partis .iiii. Prudentiã iustitiã. Fortitudinẽ: Temperantiã. Deliur¬
uoen̾tia est nonũ bonanĩ ⁊ malarũ utrarũq scientia. Partes exꝰ. Alemoria in¬
ugintia Prouidentia Memoria est ꝑ quã animus repetit illa que fuerunt.
lligential ꝗ quã ea ꝑ spicit quȩ sunt đ uidenna ꝑquã futurũ aliquid uide
ntia est habitus animi cõmuni utilitate consernte quã factum est¬
ta. sua cuiq tribuens dignitatẽ Eius initiũ est ab natura ꝓ fectũ. ꝑ fetit̃¬
de quȩdã in consuetudinẽ exutilitatis ratione uenerint. Postea ris ÷ ab natura
fustas et ab consuetudine ꝓbatas. legum metus ⁊ religio sanxit. Natura iusti¬
A est quod non opinio genuit. sed quedĩ innata uis inseruit ut religionẽ

Expanded text:
t . 1. Virtus est animi habitus naturae modo atque rationi consentaneus. Quare omnibus partibus ejus cognitis, tota vis erit simplicis honestatis considerata. Habet igitur partes quatuor: prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est rerum bonarum et malarum neutrarumque scientia. Partes ejus, memoria, intelligentia, providentia. Memoria est per quam animus repetit illa quae fuerunt. Intelligentia, per quam ea perspicit quae sunt. Providentia, per quam futurum aliquid videtia est habitus animi, communi utilitate conservata, suam cuique tribuens dignitatem. Ejus initium est ab natura profectum: deinde quaedam in consuetudinem ex utilitatis ratione venerunt: postea res et ab natprofectas et consuetudine probatas, legum metus et relatio religio sanxit. Ius nature est, quod non opinio genuit, sed quedam innata vis nobis inseruit, ut religionem,
Abbreviated transcription (Latin):
deilla suppliciũ sumere Quare esse indignũ cũ qui ne dedã nata quidẽ p¬
mnas sumore ipse potuisset: dera suppliciũ sũpsisse quȩ ne ad ducta quide e
inuud iciũ deuide postulabit ut legẽ qua lage feccrit ꝓferat. dcinde que
ad modũ in cõparatione prȩcipebamus ut illud qđ cõparibat᷑ extenu aretun
ftras cũ huiꝰ maleficio qui se iure fecisse dicat cõparare. Postea demonsha

Expanded text:
de illa supplicium sumere; quare esse indignum eum, qui ne de damnata quidem poenas sumere ipse potuisset, de ea supplicium sumpsisse, quae ne adducta quidem sit in iudicium. deinde postu- labit, ut legem, qua lege fecerit, proferat. deinde quem- admodum in comparatione praecipiebamus, ut illud, quod compararetur, extenuaretur aferatur, cum huius maleficio, qui se iure fecisse dicat, comparare. postea demons
Abbreviated transcription (Latin):
est int̃rogandõ utrũ scriptũ neget esse eo modoan abse iontia factũ esse aut
contra contendi negit. utrũ negare ausus sit. sedicere desiturum Si neutrum

Expanded text:
est interrogando, utrum scriptumne neget esse eo modo, an ab se contra factum esse aut contra contendi neget; utrum negare ausus sit, se dicere desiturum. si neu- trum
Abbreviated transcription (Latin):
astari conueniet. Oportebit adhibere cȩterarũ quoq constitutionũ rationẽ
q pͣcepta . Ac maxime c̃iesturis faciendis infirmare illud. qđ cũ eo qđ crimini
bit᷑ hii quiuaccusabuntr opamabunt. Ia tiet si auc qđ dicent defensores futu

Expanded text:
actari oportebit et adhibere ceterarum quoque constitutionum rationem atque praecepta; ac maxime coniecturis faciendis infir- mare illud, quod cum eo, quod crimini dabitur, ii, qui accusabuntur, comparabunt. id fiet, si aut id, quod dicent defensores futu
Abbreviated transcription (Latin):
nt. aut altera ẽiecturalis. ñ ideo fecisti. Ex qͥb sunt iudicationes. perissentne
deo nefirerint. Aut liȩc cõpiratiua cuiꝰ nc̃ indigemꝰ. At ꝑsatius fuit amit¬
pre milites. quã arma ⁊ impedimt̃ta concedere hostib Exqua iudicatio nasert
ũ om̃s perituri milites essent nisi ad hanc pactionẽ uenissent. utrũ satiuis fuit

Expanded text:
sent; aut altera coniecturalis: non ideo fecisti ex quibus iudicatio est: perissentne? et: sent; aut altera coniecturalis: non ideo fecisti ex quibus iudicatio est: perissentne? et: ideone fecerit?; aut haec comparativa, cuius nunc indigemus: at enim satius fuit amittere milites quam arma et inpedimenta concedere hostibus. ex quo iudi- catio nascitur: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
s cansie apsa si ꝗd̾ imnerit in dignationis. aut conquestionus  exiuir as utila¬
te ⁊ mnatur multos ⁊ graues sumere licebit ⁊ orditebit si causa dignttas
uridicialis consideremus. Assuptiua igitꝰ tũ dr̃ cũ ipsũ eese sactũ ꝓb. ari
potest. Aliquo ait̃ foris adiuncto argum̃te defendił. Eius partes st̃ iniͦ sõ
sit ꝓbandũ eceo euiꝰ id causa factũ est. defendit᷑ Cã est hũiꝰ modi. Nuidã imi¬
pntor cũ ab hostib circũ soderet᷑. neq effugere ullo mͦ posset. de pactus est cũ
ostib ut drma ⁊ impedim̃ta relinqueret milites educeret. Itaq fecit Ar¬
nis ⁊ impedim̃tis amissis. p̃terspem milites conseruauit. Iccusat᷑ inaiestatis.
Currit huc diffinitio. Sed nos locũ deqͦ agimus. consideremꝰ. lntentio ese. Non
portuit arma ⁊ impedim̃ta relinquere. Dẽpulsio est. Oportuit. Qustio est opor¬
ueritne. Ratio est. Militos om̃s perissent. In firmatio et. aut c̃iecturalis. ñ ꝑeris¬

Expanded text:
 causa ipsa, si quid inerit indignationis aut conquestionis, et ex iuris uti- litate et natura multos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas iuridicialis considere- mus. Adsumptiva igitur tum dicitur, cum ipsum ex se fac- tum probari non potest, aliquo autem foris adiuncto argumento defenditur. eius partes sunt quattuor: ausa factum est, defenditur. ea est huiusmodi: quidam imperator, cum ab hostibus circumsederetur neque effugere ullo modo posset, depectus est cum iis, ut arma et inpedimenta relinqueret, milites educeret; itaque fecit; armis et in- pedimentis amissis praeter spem milites conservavit. accusatur maiestatis. incurrit huc definitio. sed nos hunc locum, de quo agimus, consideremus. intentio est: non oportuit arma et inpedimenta relinquere. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: milites enim omnes perissent. infirmatio est aut coniecturalis: non peris
Abbreviated transcription (Latin):
NUaequi ⁊ in iqui natura i pͣmii aut poenȩ ratio quȩrit᷑. Cuius partis sin
dua. quarũ alterã absolutã assũptiuã alterã nominamus. Ab soluita at quȩ
ipsa in señ ut negotialis implicite et abscendite. sed patentius ⁊ ex paditius
rusti ⁊ ñ resti questionẽ continet. Ea est huimodi. Cũ thebani lacelemonios
bello suꝑ auissit᷑. ⁊ fere mors eẽt graus. cũ int̃ se bellũ gessissent. ut iniqͥ uicissi
tropheĩ aliqd̃ infinib: statuerent uictori& mͦ inpͣsentiã declarand& causar¬

Expanded text:
mii aut poenae ratio quaeritur. huius partes sunt duae, quarum alteram absolutam, adsumptivam alteram nominamus. Absoluta est, quae ipsa in se, non ut neg- otialis implicite et abscondite, sed patentius et expedi- tius recti et non recti quaestionem continet. ea est huiuscemodi: cum Thebani Lacedaemonios bello su- peravissent et fere mos esset Graiis, cum inter se bellum gessissent, ut ii, qui vicissent, tropaeum ali
Abbreviated transcription (Latin):
t debeat. ⁊d dequo
negotiũ ist. qr eus
ẽstitutionis ad futu
Aut exipsane. aut
ex simili maioris.
minore ue nasoi
.uidebti᷑. Aut enĩ
in iure posita at leo
Aut exco qđ in iure
ad hoc negotium

Expanded text:
 debeat id de quo negotium est, quia eius constitutionis ad futurautem ex ipsa re aut ex simili maiore minoreue nasci uidebitur. Aut enim in iure posita est haec aut ex eo quod in iure est, ad hoc ne
Abbreviated transcription (Latin):
apud amphytrionas iđ apud cõmune greciȩ conciliũ. Intentio et Non op¬
tuit. Hꝙpulsio est. Oportuit Qucstio est. oporiueritne. Ratio et Eam px
kello gloriã uirtute peperimus ut eiꝰ ȩterna insi gnia postaris nr̃is relinq¬
re uelłemus. Infirmatio est. Attam̃ aternũ in imiciarũ monim̃tum graios
degraus statuere ñ oportet. ludicatio est. Cũ sũm& uirtutis concelebrande cau¬
grau degraus aetornũ inimicitiarũ monim̃tũ statuer̃. retene an contrafia
Sanc Ida rationẽ subiecimiꝰ: ut hoc caus& genus ipsũ. dequo agimꝰ cognoscores
Nã sicam supposussent qua fortass e usi sunt. ñ enĩ iuste neq pie bellũ si¬
tis. in relationẽ criminis delaberemur dequa post loquenꝰ. Vitrũaiut s¬

Expanded text:
ilium. intentio est: non oportuit. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: eam enim ex bello gloriam virtute peperimus, ut eius aeterna insignia posteris nostris relinquere velle- mus. infirmatio est: at tamen aeternum inimicitiarum monumentum Graios de Graiis statuere non oportet. iudicatio est: cum summae virtutis concelebrandae caude Graiis aeternum inimicitiarum monu- mentum statuerunt, rectene an c rationem subiecimus, ut hoc causae genus ipsum, de quo agimus, cognosceretur. nam si eam subpo- suissemus, qua fortasse usi sunt: non enim iuste neque pie bellum gessistis, in relationem criminis de- laberemur, de qua post loquemur. utrumqu
Abbreviated transcription (Latin):
igi᷑ dtis Hoc sẽrep̃hendit᷑. cũ dicebas su n digetis pecuni& pecuniã ñ
s. hoc intelligebã.: Si ꝓpt̃ in opiã inegestate estis pecuniã ñ habetis. et
o concedebã. Cũ dũt̃ hoc sumebas. indigetis aut̃ pecuni&e. illud accipie
uultis aut̃ plus pecuniã habere. Ex quib concessionib ñ conficit᷑ hoc. Paupe
nit᷑ estis. Conficeret᷑ aut̃: si tibi pͥmo qͦq concessism Lui pecuniã maiorẽ
habere. eũ pecuniã non habere. Sȩpe aut̃ oblitũ putant ꝗd concesscris
t plurimis uerbis. post assumunt. Ad illũ aut̃ hereditas ueniebat. deinde
fnt̃ oportet. et ꝗͣd sumatꝰ. et ꝗd ex his conficiat᷑. Ip̾sũ aut̃ genus argu

Expanded text:
henditur: cum dicebas: si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis, hoc intelle- gebam: si propter inopiam in egestate estis, pecuniam non habetis, et idcirco concedebam; cum autem hoc sumebas: indigetis autem pecuniae, illud accipiebam: vultis autem pecuniae plus habere. ex quibus conces- sionibus non conficitur hoc: pauperes igitur estis; con- ficeretur autem, si tibi primo quoque hoc concessissem, qui pecuniam maiorem vellet habere, eum pecuniam non habere. saepe autem oblitum putant, quid con- cesseris, robant plurimis verbis. post adsumunt: ad illum autem hereditas veniebat. de- inddiligenter oportet, et quid sumatur et quid ex his c
Abbreviated transcription (Latin):
ipso strendq uegotio ꝗd actũ sit deinde ꝗd postra fagui sit Dec
ng istione aut̃ negotii qͥlocus scds erat dehis quȩ IT IONE NEC¬
negitins atributa sunt quȩrit᷑. Locus Tempus. Modus. De casio Faeuls
Rocus considentt in quo res gesta sit exoportunitate qũã uideat habꝰ
ad nigotiũ ad n in istrandũ. Ea aut oportũnitas. querit᷑ ex magnitas

Expanded text:
d postea factum sit. In gestione autem negotii, qui locus secundus erat de iis, quae negotiis adtributa sunt, quaeretur locus, tempus, modus, occasio, facultas. locus consideratur, in quo res gesta sit, ex opportunitate, quam videatur habuisse ad negotium administrandum. ea autem op- portunitas quaeritur ex ma
Abbreviated transcription (Latin):
sine arrogantia Inse esse demonstrabit. ut honore potius aliquo quã ullo
supplicio dignus esse uideat. Deinde cȩteros ꝓferre.quib: maiora delicta
concessa sint. Ac multũ ꝓficiet. si se misericordẽ in potestate ꝓpensui
ad ignoscendũ fuisse ostindet AAtq̃ ipsũ illud peccatũ erit xtenuandũ.
ut quam minimũ obfuisse uideat.⁊ aut turpe aut inutile demon¬
strandũ. tali de homine suppliciũ sumere. Deinde locis cõmunib.¬
nũam captare oportebit. ex his p̾ceptis. quȩ in pͥmo libro exposita st̃¬
duersari aut̃ malefacta augebit nihil imprudent̃ sed om̃ia ex cru¬
delitate et malitia facta dicet. ipsũ immiseri cordẽ. suꝑbũ fuisse. Et̃si
poterit ostendet semꝑ in imicũ fuisse. et amicũ fieri nullo mͦ posse.
ibeneficia ꝓferet. aut aliqua derausa facta ñ ꝓpt̃ benilolentiã demon

Expanded text:
sine arrogantia, in se esse demon- strabit, ut honore potius aliquo quam ullo supplicio dignus esse videatur; deinde ceteros proferre, quibus maiora delicta concessa sint. ac multum proficiet, si se misericordem in potestate, propensum ad igno- scendum fuisse ostendet. atque ipsum illud pecca- tum erit extenuandum, ut quam minimum obfuisse videatur, et aut turpe aut inutile demonstrandum tali de homine supplicium sumere. deinde locis commu- nibam captare oportebit ex iis praecep- tis, quae in primo libro sunt exposita. Adversarius autem malefacta augebit: nihil impru- denter, sed omnia ex crudelitate et malitia facta dicet; ipsum inmisericordem, superbum fuisse; et, si poterit, ostendet semper inimicum fuisse et amicum fieri nullo modo posse. si beneficia proferet, aut aliqua de causa facta, non propter benivolentiam demon
Abbreviated transcription (Latin):
cationis partes ad iungent. Oportebit enĩ igit᷑ eũ qui sibi ut ignoscat᷑ posula¬
bit cõmemorare siqua poterit sua boneficia. Et si poterit᷑ ostendere es
maiora cẽ. quã hȩco quȩ deliquerit. ut plus abeo boni quã mali ꝓfestũ eq̃
uideat᷑. Deinde ma ioruĩ suo beneficia siqua exstabunt ꝓferre Dcinde
ostendere. ñ odio neq crudelitate fecisse qđ fegerit. sed aut stultitia. dir
pulsu alicuiꝰ aut aliqua honcsta aut ꝓbaliisi causa Postea polliceri
⁊ confirmart se et hoo p&ecato doctũ. et beneficio &ꝵ qui sibi ignosceti
confirmatũ. om̃i tẽpore atili ratione abfutarũ. Deinde sp̃em oster¬
re. aliquo se in loco magn̾o his qͥ sibi c̃cesserint usui futurũ. Postra
neris. eoꝵ qui se saluũ uelint dignitatẽ ostendere. et cȩtera ta qu
ꝑ sonis ad honestatĩ ⁊ amplitudinẽ sunt atributa. cũ conquestien

Expanded text:
ecationis partes ad- iungeret. Oportebit igitur eum, qui sibi ut ignoscatur, postu- labit, commemorare, si qua sua poterit beneficia et, si poterit, ostendere ea maiora esse quam haec, quae deliquerit, ut plus ab eo boni quam mali profectum esse videatur; deinde maiorum suorum beneficia, si qua exstabunt, proferre; deinde ostendere non odio neque crudelitate fecisse, quod fecerit, sed aut stultitia aut inpulsu alicuius aut aliqua honesta aut probabili causa; postea polliceri et confirmare se et hoc peccato doctum et beneficio eorum, qui sibi ignoverint, con- firmatum omni tempore a tali ratione afuturum; de- inde spem ostendere aliquo se in loco magno iis, qui sibi concesserint, usui futurum; postea, generis, eorum, qui se salvum velint, dignitatem ostendere, et cetera ea, quae per- sonis ad honestatem et amplitudinem sunt adtributa, cum conquestion
Abbreviated transcription (Latin):
mib dint̃ partib hoc in libro explicatis. qui ius om̃i in causa si diligenter
Attindat: om̃i uidebit constitutiones. et carũ pirtes et controuersias. si quȩ
forte i neas incident. Nã deom̃ib prȩscribemꝰ. Primus g̾ locus acc usaterisẽ.¬
eꝰ nominis cui deui quort bieus et aꝑta & opinione hominũ diffini¬
tio hoc mͦ Nausttem ininugretet dignitut aut amplitudine. Aut pouistae

Expanded text:
omnibus autem partibus hoc in libro explicatis quivis omni in causa, si diligenter adtendet, omnes videbit constitutiones et earum partes et contro- versias, si quae forte in eas incident; nam de omnibus praescribemus. Primus ergo accusatorise vi quaeritur, brevis et aperta et ex opinione hominum definitio, hoc modo: Maiestatem minuere est de dignitate aut amplitudine aut potestate
Abbreviated transcription (Latin):
mninusti qđ ⁊ & ER de tẽplo deduxisa. Depulsio at. Non minui maistater
uatio d maucstatẽ ne minuerit. Ratio. infiliũ eñi quã habebã potestatem
n usus sũ n Rutionis infirmatio at enĩ qui patria potistite hoc est pͥuata
quadã tribuniciã pocestatẽ. hoc est populi potostatẽ infirmat. minuto asir
maastatt Iu at ꝙ ot  minuat ne is maiestatẽ. qui intribuniciã potabart̃
paria potistate utat᷑: Adhanc iudicationẽ argum̃tationes om̃s afferri

Expanded text:
num plebis de templo deduxisti. depulsio est: non minui maiestatem. quaestio est: maiestatemne minuerit? ratio: in filium enim quam habebam potestatem, ea sum usus. rationis infirmatio: at enim, qui patria potestate, hoc est pri- vata quadam, tribuniciam potestatem, hoc est populi potestatem, infirmat, minuit is maiestatem. iudicatio est: minuatne is maiestatem, qui in tribuniciam po- testatem patria potestate utatur? ad hanc iudicationem argumentationes omnes af
Abbreviated transcription (Latin):
ncõ moda considerant᷑ ab natura Abnatura data animo. aut corpori. hoc
o. ualens an imbecillis. longus. anbreuis. formosus an deformis. uelox antar
it drutus. an hebetior. memor. an obliuiosus. comis. offitiosus. an in¬
s pͥudens. patiens. Anconira. et omnino quę anatura dantꝰ᷑ animo
ad habitũ ꝑtinent: Dequo postorius est dicendũ Elnuictu considerare
tet apud quos ⁊ quo more. et cuiꝰ arbitratu sit educatus. quos habue
antiũ liberaliũ magistros. quos uiuendi preceptores. quib quomodo

Expanded text:
ncommoda considerantur ab natura data animo aut corpori, hoc modo: valens an inbecillus, longus an brevis, formonsus an deformis, velox an tardus sit, acutus an hebetior, memor an obli- viosus, comis officiosus an infacetus, pudens, patiens an contra; et omnino quae a natura dantur animo et ad habitum pertinent, de quo posterius est dicendum. in victu con- siderare oportet, apud quem et quo more et cuius arbitratu sit educatus, quos habuerit artium liberalium magistros, quos vivendi praeceptores, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
uallũ. Aliud ꝑo
portunitatem
Spitiũ ust ut unꝰ
altor multi dies
menses anni
Oportunitas est oo¬
casio ex hominũ
acti fasta ut
bellut̃ pax ludi
seditio locus s¬

Expanded text:
uallum, aliud per opportunitatem. Spatium est ut unus, alter, multi dies, menses, anni. Opportunitas est occasio ex hominum actibus facta, ut bellum, pax, ludi, seditio. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
publicã puen¬
ñ iutellex̃ in partitione expositoone genere partẽ se geno¬
ũ genus est om̃iũ nimirũ libidinũ cupiditas. Eiuis aut̃ sine¬
dubio pars̃
iaẽ. Hoc igit̾ uitandũ ẽ ne cuius genus poslieris. tiuis secus
es id cũ in prima causȩ partitione erit ss̃plicit᷑ ex positi¬
eo cõmodissime. cũ ad ipsũ uentũ erit explicandũ in ca
turos nos dicamꝰ hoc modo. ostendã aduersarios qđ a

Expanded text:
publicam penon intellexit in partitione exposito genere partem se genam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem gedubio pars ia. hoc igitur vitandum est, ne, cuius genus po- sueris, eius  sicues, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositeo commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in caumonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod
Abbreviated transcription (Latin):
eũ aut᷑ ad uersariis re & positã nr̃a nibil inter est ttnuĩ Aut ali
modo marrare: Aut abhis qui audiunt. Ita tenetur negotiũ. ut nri
ietenst̃ eus alio pacto docort. Quod cũ accidit omnino narratione
sedendũ ee. Non loco dr̃ iũ non in ea parte oritionis collocut : i
rs postulit. Euo degenere agemꝰ tũ cũ dedis positione dicemu n
ho ad dispositionẽ ptinet: Nonꝰ quemadmodũ causa postulat i amte
cũ aut id qđ ad uersario ꝑdest di luoide et ornatesa posuitat ua¬
Quare ut hoc uitiũ untetur: om̃ia torqͥuend& st̃
ad modũ suae caus&e contraria quȩ preieriri poc¬
runt prȩtereundo quȩ illiꝰ erunt leuiter

Expanded text:
um ab adversariis re exposita nostra nihil interest iterum aut alio modo narrare; aut ab iis, qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere. quod cum accidit, omnino narratione supersedendum est. non loco dici- tur, cum non in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus tum, cum de dispo- sitione dicemus; nam hoc ad dispositionem pertinet. non, quemadmodum causa postulat, narratur, cum aut id, quod adversario prodest, dilucide et ornate expo- nituquare, ut hoc vitium vitetur, omnia tor- quenda sunt ad commodum suae causae, contraria, quae praeteriri poterunt, praetereundo, quae dicenda erunt, leviter
Abbreviated transcription (Latin):
Qquȩ extra ciuitos
causas est. Nãq
listoria ⁊ bruiscẽ
debit in expositione
ut salusius sibi in
catilina omia¬

Expanded text:
quae extra ciuiles causas est. Namque historia et breuis esse debet in expositione ut Sallustius sibi omnia in Catilina tri
Abbreviated transcription (Latin):
uoliu endoaut aliqđ genus ut relinquat᷑. Aut ier
stica partitionẽ id qđ uitiosissimũ atq tipissimũ. Inferatas
Inimal Pars est quȩ subest generi ut equis. Sed sepe eadẽ res alauont
genus alii pars estꝰ Nuhomio animalispari at trebani aut trorani eet lucian
matt̃ filio constat ocoisai dquł aduer sartus confite adse inolinat. Consideratis¬

Expanded text:
t sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac turpissimum est, inferatur. nimal, pars est, ut equus. Sed saepe eadem res alii genus, alii pars est; nam homo animalis pars est, Troiani aut Graeci 'matrem a filio constat occisam', id quod aduersarius confitetur ad se inclinat; considerati
Abbreviated transcription (Latin):
de clamitans. Quid agis mitio: cur ꝑdis adulescentẽ nobis: cur amat:
x potite cur tu his reb sumptũ suggeris. uestitu nimio indulges. nimĩ
ogenere multa debet in eẽ festiuitas confecta &x rerũ uarutate. Animtrũ
ssimilitudine grauitate. lenitate ÷pe. Mecu suspitione Desidefo dis¬
muiatione errore miscđa fortuna cõmutatione insperato in com¬
o subita lȩtitia ioc undo eitu rerũ. Uirũ echis quȩ postea de e¬
cutione p̃cient᷑ ornam̃ta sument᷑. Nc̃ denarratione ea quȩ causa
portet lgit᷑ eam tres habere res ut breuis. ut aꝑta ꝓbabilis Breues erit

Expanded text:
e clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? cur amat? Cur potat? cur tu his rebus sumptum suggeris, Vestitu nimio indulges? nimiumnere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, errore, misericordia, fortunae commu- tatione, insperato incommodo, subita laetitia, iucundo exitu rerum. verum haec ex iis, quae postea de elocu- tione praecipientur, ornamenta sumentur. Nunc de narratione ea, quae causae portet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit
Abbreviated transcription (Latin):
uat. preteribit᷑ et si semel unũ qđq dicet᷑ et sinan ab eo in quo ꝓximit¬
tum derut sidem uepis sulus sp̃icturtu psa cenulto si mitatio breuitatis decipit
tũ se breues putent eẽ longissimi sint. cũ dent operã ut res multas bre
dicant non ut omnino paucas res dicant et non pluris quã necesse
Nã plerisq breuit̃ uidet dicere quilta dicit. Ac cessi ad ades. puerũ
ocaui respondit. Quȩsiui dnm̃. domi negauit eẽ. Hic tam et sitot
breuius ñ patuit dicere tam̃ quia satis fuit dixisse. domi negauit
fit rerũ multitudine longus. Quare hoo qͦq in genere uitanda esti
ccuitatis imitatio et ñ minis rerũ ñ necessariarũ quã uerborime
ultituyine suꝑ sedendũ est DE A PERTA NARRAΤΟ NE¬
Sperta aut̃ narratio poterit eẽ. siut ꝗlq primũ gestũ erat lta pri¬
dinũ exponet᷑. et rerũ ac temporũ ordo seruabit᷑ ut ita narrent᷑ ut
ista eres erunt. aut ut potuisse geri uidebunt᷑. Hic erit consꝗderan¬

Expanded text:
vat, praeteribitur; et si semel unum quicque dicetur; et si non ab eo, quo itum erit, deinceps incipietur. ac multos imitatio brevi- tatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: Accessi ad aedes. puerum vocavi. respondit. quaesivi dominum. domi negavit esse. hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: domi negavit esse, fit rerum multitudine longus. quare hoc quoque in genere vitanda est bre- vitatis imitatio et non minus rerum non necessaria- rum quam verborum multitudine supersedendum est. Aperta autem nterit esse, si, ut quidque primum gestum erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur. hic erit consideran
Abbreviated transcription (Latin):
unc deprȩmus consideremus : Llicinius crassus consul quosdã incite an¬
Sria gͣallia. nullo illustri. neq certo duce neq eo nomine neq numero prr¬
ciniis infestã ꝓuintiã redderenͣt consectatus est et confecit Romã rediit
Triumphũ absenatu postulat. hio ⁊ inpcatione ninie ad nos attinet rationus
nisi alia qͦq incidet constituti o. atq pars c̃stitutionis. si mplex erit iudicatio ⁊in
questione ipsa continebit. Indepͣcatione iuiuimodi oporteat ne poena ist

Expanded text:
unc de praemiis consideremus. L. Licinius Crassus consul quosdam in citeriore Gallia nullo inlustri neque certo duce neque eo nomine neque numero praciniis infestam provinciam redderent, consectatus est et confecit. Ro- mam redit: triumphum ab senatu postulat. hic et in deprecatione nihil ad nos attinet rationibus a quod, nisi alia quoque incidet constitutio aut pars constitutionis, simplex erit iudi- catio et in quaestione ipsa continebitur: in depreca- tione, huiusmodi: oporteatne poena
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut dep̃mio ⁊ depoena explicemus. St̃ enĩ multae causa: quȩ expͣmii ali¬
nius petitione constant. Nã et apud iudices depmio sȩpe accusatoꝵ quȩrit᷑
usonatu. aut a consilio aliqđ pͣmiũ sepe petit ae neminẽ conueniet arbi¬
ari nos cũ aliqđ exemplũ ponamus. qđ insonatu agatur. ab iudici ali ge

Expanded text:
e praemio et de poena explicemus. sunt enim multae causae, quae ex praee praemio et de poena explicemus. sunt enim multae causae, quae ex praeuius petitione constant. nam et apud iudi- ces de praemio saepe accusatorum quaeritur natu aut a consilio aliquod praemium saepe petitur. ac neminem conveniet arbiari nos, cum aliquod exemplum ponamus
Abbreviated transcription (Latin):
strabit atq poslia odiũ esse. hac resusceptũ. aut illa omia maleficuis et̃
delcta aut leui ora beneficia quã maleficia. dut cũ beneficiis honos ẜ abitid
sit ꝓmalificio poenã sumere oportere. Deniq turpe eẽ aut in utilȩ ignosci
unde dequo ut potistas ut̃ sepe optarint: in eũ potestate non uti. sũ mã
cẽ stultitiã. et cogitare oportire. quem animũ in eũ. et quã optimũ babue¬
rint. Locus aut̃ cõmuniserit. indignatio maleficii. Et alterꝰ eoꝵ miscreri. ꝗͥ
ne. tanidiu ꝓpt̾ eius partiũ multitudinẽ cõmorams iforte uarietate et dissi¬
militudine rerũ deductus alicuiꝰ animus. in quendã ertorẽ deferat᷑. ꝗd̾ etiam
io ex boo genere restit. et quare restet ad monondũ uidet. iuri dicialom
pausã esse dicebamus. in qua a qui ⁊ iniqui natura ⁊ pͣmii aut poenar¬
titio quȩrerus. Cãs causas inquib: de aquo ⁊ iniqua quęrit᷑ ex posuimus. Restat

Expanded text:
strabit, aut postea odium esse acre susceptum, aut illa omnia maleficiis esse deleta, aut leviora beneficia quam male- ficia, aut, cum beneficiis honos habitus sit, pro male- ficio poenam sumi oportere. deinde turpe esse aut inutile ignosci. deinde, de quo ut potestas esset saepe optarint, in eum  ob potestatem non uti summam esse stultitiam; cogitare oportere, quem animum in eum et quod odium habuerint. Locus autem communis erit indignatio maleficii et alter eorum misereri oporne tamdiu prop- ter eius partium multitudinem commoramur, ne forte varietate et dissimilitudine rerum diductus alicuius animus in quendam errorem deferatur, quid etiam is ex eo genere restet et quare restet, admonendum videtur. Iuridicialem ausam esse dicebamus, in qua aequi et iniqui natura et praemii aut poenatio quaere- retur. eas causas, in quibus de aequo et iniquo quae- ritur, exposuimus. restat
Abbreviated transcription (Latin):
itione ut puta qđ bonũ turpe usu habere ñ potest. Consensit audiens. Assũpsit
lecunia curpẽ usũ habit. Concludit᷑ ͦ peruna bonũ n elt Sale

Expanded text:
itione, ut puta: Quod bonum est, turpem usum habere non potest. Consentit audiens; assumit ille: itione, ut puta: Quod bonum est, turpem usum habere non potest. Consentit audiens; assumit ille: Pecunia turpem usum habet; concluditur: Ergo pecunia bonum non e
Abbreviated transcription (Latin):
aut statis acontentione istasin uocant. Latini aut ñ solu apugna ꝑ qũa ex¬
uignant ꝓpositionẽ aduersarii. suđ qđ in eo pars utraq consistat.Fit aut &
intentione ⁊ depulsione Seatus causarũ sunt duo. rationalis ⁊ legalis be
artes orationis inrhitorica arte .iiIͦ. st. Ex ordiuanairatio. argum̃tatio
condusie. Harũ pͥma auditoris animu̾ ꝓuocat. Scđa res gestas explicat:¬
ertia fidẽ assertionib farit. Quarta fine totius oratianis copleitit. In¬
Uic andũ ast itaq talit̃. ut beniuolũ. docilił attentũ auditore faciamus.
Beniuolũ p̃dicando. docilẽ. instruenoo. Atteuͥ excitando. Harrandũ est la
utt breuit̃ et aꝑte loquanur argiundandũ et lta: ut pͥmũ nr̃a firmemꝰ.
dehino ad uersa confringamus. Conelnoerou ita :ut conritemus animũ¬
appellat᷑ argumtatio h dicta est quasia rguñtȩ mentis oratio. qua lur¬
antis. constat enĩ trib: pantib: ꝓpositione assuptione conclusione ꝓpo¬

Expanded text:
tentione στάσιν dicunt. Latini autem non solum a pugna, per quam expugnent propositionem adversarii, sed quod in eo pars utraque consistat. Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et legalis. De artes orationis in Rhetorica arte quattuor sunt: exordium, narratio, argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat, secunda res gestas explicat, tertia fidem adsertionibus facit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel adtentum auditarrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur. Argumentandum ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus. Concludendum ita, ut concitemus animuArgumentatio autem dicta est, quasi argutae mentis oratio, qua inmprobantis. 2. Constat enim tribus partibus: propositione, assumptione, conclusione. Propos
Abbreviated transcription (Latin):
contrariis dũt legib contro uersia nascit  Ex contruriis LETI¬
cũ int̃ se due leges uident᷑. Aut plures discrepare hoc mͦ. Rgcͣ. Quitp¬
nnũ ocuiderit: olimpicarũ p̃miũ capiato ⁊ quã uole sibi rẽ amagistra

Expanded text:
contrariis autem legibus controversia nascitur, cum inter se duae videntur leges aut plures discrepare, hoc modo: lex: qui tyrannum occiderit, olympio- nicarum praemia capito et quam volet sibi rem a magistra
Abbreviated transcription (Latin):
mabitur.si aut ꝑspicue falsũ erxit hoo mͦ. Nemo est qͥ ñ pecuniã quã sapior
malit. Aut ex contrario qͦq credibile Aliꝗd habebit hocmͦ. Quis ẽ u ñ offie
cupidior quã pecuniae sit: Aut erit om̃ino in credibile. ut si aliquẽ conse
pacto. Qui pauperes st̃. his antiquior officio pecunia est. Qui locus desauis
in eo cędẽ factã cẽ oporcet. in loco cęlebri homo occidi qui potuit: Aus
si id qđ raro fit. fiori om̃ino negat᷑. ut curio ꝓfuluio. Nema potese uno
aspectu noq pixtirions in amorẽ incidere: EQđ aut̃ ꝓsigno sumet. iq
his dẽ locis quib: confirmat᷑. infirmat᷑. Nã in signo pͥmũ uerũ cẽ ots
oportit. Deinde eẽ eiꝰ rei signũ ꝓpͥũ qua dire agit᷑. ut cruorẽ cedis. donr¬

Expanded text:
mabitur, si aut perspicue falsum erit, hoc modo: nemo est, quin pecuniam quam sapientiam malit; aut ex contrario quoque credibile aliquid habebit, hoc modo: quis est, qui non officii cupidior quam pecuniae sit? aut erit omnino incredibile, ut si aliquis, quem pacto: qui pauperes sunt, iis antiquior of- ficio pecunia est; qui locus desertus est, in eo caedem factam esse oportet; in loco celebri homo occidi qui potuit? aut si id, quod raro fit, fieri omnino negatur, ut Curio pro Fulvio: nemo potest uno aspectu neque praeteriens in amorem incidere. Quod autem pro signo sumetur, id ex isdem locis, quibus confirmatur, infirmabitur. nam in signo primum verum esse ostendi oportet; deinde e
Abbreviated transcription (Latin):
iod aut totum aut ex aliqua partẽ: ꝓpt̃ se petit. honestum nominabimus. Quan
dieĩ dux partes sunt quarũ altera simplex. altera iuncta sit. simplicẽ prius
minemus. Est igit in eo genere om̃e res unaui. arq: uno nonine ampla

Expanded text:
od aut totum aut aliqua ex parte propter se pe- titur, honestum nominabimus. quare, cum eius duae partes sint, quarum altera simplex, altera iuncta sit, simplicem prius consideremus. est igitur in eo genere omnes res una vi atque uno nomine ampl
Abbreviated transcription (Latin):
e fructũ atq utilitatẽ petendũ qđ pecunia esti Est ꝓrro quiddã & horu¬
partib iunctũ ÷ quoð etsuri ui et dignitate snductos ducit. et prese quan
gerit utilitatẽ. quomagis expetatur. ut amiticia. bona ex istimatio. Atq eli
horũ contraria facile tacentib nob̵ intelligent᷑. Sed ut expeditius ratis
itradat᷑ ta quȩ posuimus breui nominabunt᷑ Nã in pͥmo genere quȩ sa
honesta appellabunt᷑: Quȩdũt in scđo utilia Hxc aut̃ tertia: quia parto
honestatis continent. Et quia maior est uis honestatis. ĩ unctae res onn
&duplici genere Intelligent᷑. Sed in maiorẽ partẽ uoc abuli conforant

Expanded text:
est. est porro quiddam ex horus iunctum, quod et sua vi et dignitate nos inlectos ducit et prae se quandam gerit utilitatem, quo magis expetatur, ut amicitia, bona existimatio. atque ex his horum contraria facile tacentibus nobis intellegentur. sed ut expeditius ratio tradatur, ea, quae posuimus, brevi nominabuntur. nam, in primo genere quae sunt, ho- nesta appellabuntur; quae autem in secundo, utilia. haec autem tertia, quia partem honestatis continent et quia maior est vis honestatis, iuncta esse omnino et duplici genere intelleguntur, sed in meliorem partem vocabuli conferant
Abbreviated transcription (Latin):
ndignius  nẽ honestissima et rectissima iuolata stultoꝵ et impboꝵ temeritas
Audacia sũ mocũ rei .P. detrim̃to : eo studiosius ⁊ illis resistindũ fuit. et rei .ẜ. con¬
endũ. Qđ nr̃m illũ ñ figit catonẽ: neq leliũ. neq horũ ut uere dicã discipulũ
ricanũ. neq gracchos a fricani nepotes. Quib In hominib erat sũma uirtus. et
ia uirtute amplificata ductoritas ꝗ̃ ethisreb ornam̃to ⁊ rei publicȩ psidio¬
eloquentia Quire meo quidẽ animo nibllõminꝰ eloquent aaustudendu et sie¬
priuatĩ. ⁊ publice abutunt᷑. sed eo uohementius nemali magno cũ detrum̃to bonoꝵ
laus. honos
tas. confluit. Ssinc anucis qͦ eorũ cer  tisimu & tutissimũ prẽ¬
idiu com

Expanded text:
quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas et audacia su strum illum non fugit Catonem neque Laelium neque eorum, ut vere dicam, discipulum Africanum neque Gracchos Africani nepotes: quibus in hominibus erat summa virtus et summa virtute amplificata auctoritas et, quae et his rebus ornamento et rei publicae plo minus eloquentiae studendum esprivatim et publice abutuntur; sed eo quidem vehemen- tius, ne mali magno cum detrimento bonorlaus, honos, dignitas con- fluit; hinc amicis quoque eorum certissimum et tu- tissimum praesidium com
Abbreviated transcription (Latin):
ies ꝗ ad paruas conuersias priuitorũ accederent. Quib in contreuersus rupi
ȩpe amendatio contra uerũ stare homines consuescerent. dicendi assiduugas
luit audacia. ut necessarid suꝑiores illi ꝓpt̃ In iurias ciuiũ. resistere audacibus.
t opitulari suis ꝗsq necessarus cogeretur. NItaq: cũ indicendo sepe par ñ nunꝗ
tiũ suꝑior uisus esset: is qui omisse studio sapientiae nihil sibi p̃tir eloquentiam
asserant maxima ⁊ miserrima naufragia fiebant. Quib reb tantũ odii ati:
uuidie suscepit eloquentia. ut homines ingeniosissimi quasi ex aliqua tũrbi
tenpestate inportũ. sic exseditione ac tume ltuos a tuuta se instudiũ aliqđ
derent quietũ. Quare mͥ uident᷑ postea cȩtera studia resta atq honesta ꝑ
ũ concelebrata ab optimis enituisse Hoc u a pierisq tor  desertu ob soleiis se
tempore qͦ multo uehom̃tius erat retinendũ. et studiosius ad augendũ. ¶Nam

Expanded text:
s controversias privatorum accederent. quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogeretur. itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam etiam superior visus esset is, qui omisso studio sapientiae nihil sibi praeter eloquen- tiam accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines in- geniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in por- tum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum. quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius adaugendum. nam
Abbreviated transcription (Latin):
Scl ante qua dep̃ceptis ꝗratoriis. dicamꝰ. uidet᷑ dicendũ degeneronsĩ artis. deofficio
define demateria departib: Nl his reb: cognitis. faciliꝰ et expeauis animus unicuia
ipsã rationẽ acuiã artis considerare poterit.P. Qiiui lisibdidã ratio est quȩ
multis ⁊ megnis exrebus constat Eius quȩdã magna. ⁊ ampla parsest. artifi¬
ciosa eloquentia: qua rhetorica uocant Nã neq cũ histimus. qui ciuila
scientiã eloquentia nꝰ putant in digere. et ab his qui ea putant rhetoris ui
et artificio contineri magno pere dissentimus Quare hanc oratorias
facultatẽ In eo genere ponemus. ut ea ciuilis soientiae partu esse Si camus.
Officiu aut eius facultatis ẽt uidet dicere appositi adꝑsuasio nẽ finen
ꝑ suadere dictione. Iitioe ficiũ et finẽ hoc interẽ qđ in officio ꝗd fio

Expanded text:
Sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus. nam his rebus cognitis facilius et expeditius animus unius cuiusque ipsam ra- tionem ac viam artis considerare poterit. Civilis quaedam multis et magnis ex rebus constat. eius quaedam magna et ampla pars est artificiosa eloquentia, quam rhetoricam vocant. nam neque cum iis sentimus, qui civilem scientiam eloquentia non putant indigere, et ab iis, qui eam pu- tant omnem rhetoris vi et artificio contineri, magnopere dissentimus. quare hanc oratoriam facultatem in eo genere ponemus, ut eam civilis scientiae partem esse dicamus. Officium autem eius facultatis videtur esse dicere adposite ad persuasionem; finis persuadere dictione. inter officium et finem hoc interest, quod in officio, quid fi
Abbreviated transcription (Latin):
eloquentiae. sed quẽ
sit mixta sapientie
est hic qͣsi ex ortatio
in Exhortaitione
liberationis p̃cepta
scruatur. iractate
utilitas trastat᷑ ha¬
nistas. tractat᷑ possibila

Expanded text:
eloquentiae, sed quae sit mixta sapientiae: et est hic quasi exhortatio. In exhortatione uero deliberationis praecepta seruantur: tractatur utilitas, tractatur honestas, tractatur possibile.
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ explicemꝰ. Uerisimillimũ mͥ uidet᷑ quodam
tẽpore nõs¬
ꝙ in publicis reb infantes & insipientes hões solitos eẽ ie
uatas causas magnos ac disertos homines accede: sicũ a sũmꝗ
uiris max¬
umȩ res administrarent᷑. arbitror fuise alios n callidos homi

Expanded text:
diximus, explicemus. veri simillimum mihi videtur quodam tempore neque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res admini- strarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficere potuiss&e ut homines a consuetudine subito conuerterit: t ad diuersa
rationes uita traduceret. PAGE V. URbib̾ constitutis. ut fidẽ colere ⁊ rustitiã reci¬
iere discerent. ⁊ aliis parere sua uoluntate consuescerent. acñ mͦ labores excipienda
cõmunis. cõmodi causa. sed etiã uita iamittendã ex istimarent. qͥ tandẽ fieri potuit:
ro fecto nemo nisi graui acsuaui comocus oratione cũ uirib pui posset ad
ius uoluisset. sine ui descendere : ut lnt quos posset excellere. cũ his pͣatiretur aquari
et sua uoluntate a iocundissima cͥsuetudine recederet: qu&̧ p̾sertĩ lã naturau
optineret ꝓpt̃ uetustatẽ. Ac pͥmo qͥdẽ sic et nata ⁊ ꝓgressa longius eloquentia ind¬
tur: et ltẽ po¬
stea maximis in reb pacis: bellitu  summis nominũ utilitatib cr̃
uersata.
Postquã uͦ cõmoditas qͣdã praua ĩmita trs dtutis sineratione:
officii dicq¬
ridi copiã c̃secuta ẽ. tu ingenio freta malicia  N ꝑ uerterit urb¬
et uitas hor¬

Expanded text:
perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret et ad diversas rationes vitae traduceret. age vero urbibus constitutis, ut fidem colere et iusti- tiam retinere discerent et aliis parere sua voluntate consuescerent ac non modo labores excipiendos com- munis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existimarent, qui tandem fieri potuit, profecto nemo nisi gravi ac suavi commotus oratione, cum viribus plurimum posset, ad ius voluisset sine vi descendere, ut inter quos posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iucundissi- ma consuetudine recederet, quae praesertim iam natu- rae vim optineret propter vetustatem. ac primo quidem sic et nata et progressa longius eloquentia videtur et item postea maximis in rebus pacis et belli cum sum- mis hominum utilitatibus esse versata; postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ra- tione officii dicendi copiam consecuta eet vitas ho
Abbreviated transcription (Latin):
etioner lo ⁊eu ilse ponuuus. et subtilius et acutius tractantur hĩȩ aut̃
Eiuius et ornatius. et cum uerbis tum etiam sententus excellentibus.
pillis enim fims et : ut id qđ dr̃ uerum esse uideat᷑ In his ta et si hõe quoqus
Iiden opoitetis tam̃ finis est amplitudo Nc̃ ad aliã constitutionem transea¬
mus. Eu ut nominis contro uersia. quiꝰ uis uocabuli diffinienda uerbis es
ponstitutio dissimituat dr eQius generis exemplo nob̵ posita sit hȩe
tausat gic lamini is qͥ consul it̃ malẽ gessit bello punieo seđo eũtepi¬

Expanded text:
tiones; sed illae tenuius et subtilius et acu- tius tractantur, hi autem gravius et ornatius et cum verbis tum etiam sententiis excellentibus. in illis enim finis est, ut id, quod dicitur, verum esse videatur, in his, tametsi hoc quoque videri oportet, tamen finis est amplitudo. Nunc ad aliam constitutionem transeamus. Cum est nominis controversia, quia vis vocabuli definienda verbis est, constitutio definitiva dicitur. eius generis exemplo nobis posita sit haec causa: C. Flaminius, is qui consul rem male gessit bello Punico secu
Abbreviated transcription (Latin):
iptus prsti si ꝗd pupillo accidis set cede altora patris etiã nc̃ mostqr uoluntas
burinũ ualebat ⁊ quȩ lt̃ mortuo pupillo suis hertdib concedelat ludiectio
łruna ne pecunia fuerit. Itsi hac erunt usi infirmatione: posse plures esse

Expanded text:
ptus erat, si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat. iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse plures esse
Abbreviated transcription (Latin):
non in digire Nob̾ aut̃ uidet᷑ et om̃is ratiocinatio conoludonda eẽ fit illud uiti
qđ illis displicet magno pere uitandũ ne qđ ꝑspicuũ sit. id in cõplexione in ir
Hoc aut̃ fieri potarit. si cõplexionũ genera intelligent᷑. Dy GENERIB. CÕPEXIONV¬
Iã aut̃ ita cõplatemur ut in unũ ducamꝰ ꝓpositionẽ ⁊ assũ ptionẽ hou¬
ꝓfecto non potest codẽ pacto. ⁊ saluti cõmuni consuliusse: ⁊ legib ñ oba¬
tia est. in eoꝵ fide spẽ habere. quoꝵ ꝑfidia toties dexeptus sis. Aut me¬
id solũ qđ conficit᷑ in forat᷑ ad huno modũ. Vrbẽ igit᷑ diruamus. autͫ ꝑ
uiro cõcubuit. Peperit aũt. Conficit᷑ hocꝰ Concubuit igit᷑ cũ uiro.
oc si nolis infirre. et infiras id qđ sequit᷑ Fecit igit᷑ in cestum. et concli¬
seris argum̃tationẽ iti ꝑ spicuã fiueris cõplexionem. Iuãre in longis an¬
mentationib ex conductionib dut ex contrario cõplecti oportet

Expanded text:
non indigere. nobis autem vi- detur et omnis ratiocinatio concludenda esse et illud vitium, quod illis displicet, magnopere vitandum, ne, quod perspicuum sit, id in complexionem inferamus. hoc autem fieri poterit, si complexionum genera intelle- gentur. nam aut ita complectemur, ut in unum con- ducamus propositionem et assumptionem, hoofecto non potest eodem facto et saluti communi consuluisse et legibus non obtemsumma igitur amentia est in eorum fide spem habere, quorum perfidia totiens deut id solum, quod conficitur, inferatur, ad hunc modum: urbem igitur diruamus; aut, utviro concubuit: peperit autem. conficitur hoc: concubuit igitur cum viro. hoc si nolis inferre et inferas id, quod sequitur: fecit igitur incestum, et concluseris argumentationem et perspicuam fugeris complexionem. quare in longis argumentationibus ex conductionibus aut ex contrario complecti oportet
Abbreviated transcription (Latin):
e sunt inferenda Consuetũnis aut̃ ius cẽ putat᷑. id qđ u̾oluntatẽ omnium
ne lege uetustas cõꝓbarit In ea aut̃ quedã st̃ iura ipsaram certa ꝓpter uetust

Expanded text:
saepe sunt inferenda. consuetu- dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium saepe sunt inferenda. consuetu- dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium sine lege vetustas comprobarit. In ea autem quaedam sunt iura ipsa iam certa propter vetust
Abbreviated transcription (Latin):
nio sed qued ã innata uis afferat ut religionẽ pitatẽ. grãm. uindicationem
seruantiã ueritatẽ. Religionẽ eĩ quȩ in metu et incerimonu deoꝵ sit appellant
itatẽ quȩ erga patriã. aut parintes. aut sanguine coniunctos. officiũ conser¬
lire moneat: Srãm quȩ in menoria ⁊ rmuneratione officioꝵ ⁊ honoris ⁊ ami¬
tiarũ obseruantiã teneat. Uindicitionem ꝑ quã uĩ ⁊ contumeliã defendend
it ulciscendo ꝓpulsamus a nob. ⁊ anr̃is. qͥ noł cari eẽ debent ⁊ ꝑquã peccata pu¬
imus. Obsoruantiã ꝑ quã aetate aut sapientia. Aut honore. Aut aliqua dignitate
ite cedenits ueremur ⁊ colimus. Weritatẽ ꝑ quã damus opañ. noꝗd aliter quã
nfirmatione fiat. Ant factũ aut futurũ sit. Acnaturae ꝗdẽ iura minus ipsa
ioruint᷑ ad hanc coniro uersian quad neq in hoc eiuilꝑ iure uersamt ⁊ auulga
intellegentia remotiora sunt̃ Adsimilitudinẽ ił aliꝗ. aut ad rẽ amplificandã.

Expanded text:
ationem, observantiam, veri- tatem. religionem eam, quae in metu et caerimonia deorum sit, appellant; pietatem, quae erga patriam aut parentes aut alios sanguine coniunctos officium conservare moneat; gratiam, quae in memoria et re- muneratione officiorum et honoris et amicitiarum ob- servantiam teneat; vindicationem, per quam vim et contumeliam defendendo aut ulciscendo propulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent, et per quam peccata punimur; observantiam, per quam aetate aut sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veremur et colimus; veritatem, per quam damus operam, ne quid aliter, quam confirmaverimus, fiat aut factum aut futurum sit. ac naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc civili iure versantur et a vulgari intellegentia remotiora sunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam
Abbreviated transcription (Latin):
hostias constitut om̃s in litore ut qͥ transflum̃ essent: undere pͥossonto Cã c
studio eius subitã fluminis magnitudinẽ scirint fuisse impedim̃to. tam̃ o

Expanded text:
hostias constituit omnes in litore, ut, qui trans flumen essent, videre possent. cum omnes hostias constituit omnes in litore, ut, qui trans flumen essent, videre possent. cum omnes studio eius subitam flu- minis magnitudinem scirent fui