comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum ħ ꝓfut᷑a satisscio. Te enim ñ ignoro. Nos deinceps
ad cet̾a p̃cepta tͣnseamus ut qd̵ qͣmlibentissime facimꝰ
tue rectissime uoluntati morẽ geramꝰ. III. Lib̃
niret inuentionẽ rerum accommodari satis
habundant̾ ut arbitror suꝑiorib libris demonstratũ e.
N c̃ earum rõne rerum inueniendarũ q̃ ꝑtinebant ad ea¬
usas de libatiuas & demonstratiuas in hunc librũ tͣns¬
etur. Reliq̃ . iiii. partes erãt artifitii. De tͥb partibus ĩ
ħ libro dictum ẽ. dispositiõẽ ꝓnuntiatiõe memoria. De
elo cutiõẽ quia plurima dicenda uidebant᷑. in qͣrto libro
conscbe malumꝰ. Quẽ ut arbitror tͥ librum cełit̾ abso¬
lutum mittemꝰ neqͥd tͥ rethorice artis de eẽ. possit. Int̾ea
pͥma queq & nobiscum cum uoles ⁊ int̾duni sine nob le¬
gendo conseq̃re. neqͥd mpediare quin ad hanc utilitatem
partim eiusmodi ut quid potissimum faciumdum sit con-

Expanded text:
rum haec futura satis scio; te enim non ignoro. Nos deinceps rum haec futura satis scio; te enim non ignoro. Nos deinceps ad cetera praecepta transeamus, ut, quod libentissime faciamus, tuae rectissime voluntati morem geramus. LIBER IIIniret inventionem rerum adcommodari, satis abundanter arbitror superioribus libris demonstratum. Nunc earum rationem rerum inveniendarum, quae pertinebant ad causas deliberativas ‹et demonstrativas,› in hunc librum transretur. Reliquae quattuor partes erant artificii. De tribus partibus in hoc libro dictum est: dispositione, pronuntiatione, memoria. De elocutione, quia plura dicenda videbantur, in quarto libro conscribere maluimus, quem, ut arbitror, tibi librum celeriter absolutum mittemus, ne quid tibi rhetoricae artis deesse possit. Interea prima quaeque et nobiscum, ‹cum› voles, et interdum sine nobis legendo consequere, ne quid inpediare, quin ad hanc utilitatem partim eiusmodi, ut, quid potissimum faciendum sit, cons
Abbreviated transcription (Latin):
miscdia captabimꝰ potesteltẽ subitiemꝰ. Siqͥd nr̃is parẽ¬
tib lib̾is cet̾is necessariis causarum sit ꝑꝑ nr̃as calami¬
tates aꝑiemꝰ. ⁊ simul ostñdemꝰ illoꝵ nos solitudine &¬
miseria non nr̃is incommod̾ dolere. Si de clem̃tia. hu
semꝑ aut dui in mał fuisse ostñdemꝰ. Si nr̃m factũ aut
fortunam. conq̃rem᷑. Si animũ nr̃m fortẽ paciente̾ in¬
cominodorũ ostendemus futurũ. Commiserationẽ buẽ¬
ẽẽ. oportet. nĩchil enim lacͥma ciciꝰ arescit. fere locos ob¬
scurissimos tociꝰ artifitũ tctauimꝰ in hoc libro. Qua ꝓpt̾
huic uolumim modꝰ hic sit. Reliqͣs preceptioẽs qͦ ad uide¬
hit᷑ in tercium librũ tͣnferemus. ħ si ut conqͥsite conscͥp¬
simus. ita diligent̃ fueris consecutꝰ ⁊ nos industrie fruct
ex tua conscientia capiemꝰ. ⁊ tute nr̃am diligentiã laudab̾
tuaq preceptiõe letab̾e. Iu scientior eris preceptorũ arti¬
fitio. hos alacͥores ad ꝑiculum reliquum ꝑsoluendũ. Ue¬

Expanded text:
captabimus, potestatem subiciemus: si, quid nostris parentibus, liberis, ceteris necessariis casurum sit propter nostras calamitates, aperiemus, et simul ostendemus illorum nos sollicitudine emiseria, non nostris incommodis dolere: si de clementia, husemper aut diu in malis fuisse ostendemus: si nostrum fatum aut fortunam conqueremur: si animum nostrum fortem, patientem incommodorum ostendemus futurum. Conmiserationem brevem esse oportet. Nihil enim lacrima citius arescit. Fere locos obscurissimos totius artificii tractavimus in hoc libro; quapropter huic volumini modus hic sit: reliquas praeceptiones, quoad videbitur, in tertium librum transferemus. Haec si, ut conquisite conscripsimus, itex tua conscientia capiemus, et tute nostram diligentiam laudabis, tua perceptione laetabere: tu scientior eris praeceptorum artificii, nos alacriores ad relicum persolvendum. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
florescit aut dis iunctio ẽ cũ uerbũ quores
conprehendit᷑ nõ int̾ ponimus. Quetustate.¬
s aut pͥmũ aut postrenũ collo camu s ⁊
Pͥmũ hoc pacto. Deflorescit forme dignitas. aut mor¬
bo aut uetustate. Postremũ fic. Aut morbo aut ue¬
tustate elignitas deflorescit forme. ad festiuitatẽ dis¬
nnctio ẽ apposita. Quare rariꝰ utem̃ ea. ne saci¬
etatẽ pariat. Ad breuitatẽ comunctio est apposi¬

Expanded text:
e.» Adiunctio est, cum verbum, quo res conprehenditur, non interponimus, sed aut primum aut postremum conlocamus. Primum hoc pacto: «Deflorescit formae dignitas aut morbo aut vetustate.» Postremum sic: «Aut morbo aut vetustate formae dignitas deflorescit.» Ad festivitatem diiunctio est adposita: quare rarius utemur, ne satietatem pariat; ad brevitatem coniunctio: quare s
Abbreviated transcription (Latin):
cos aliqua ex honesta re quã ne ĩimei qͥdem¬
ex criminari possint: sibi presidiũ petere.
quorũ ncħ potest adt̾saruis face̾. Nam irtũ
ad patris sui inreiteẽ confugiet: At eum
uos uirati: capite dãpnastis an ad fuã reuertem᷑ anci
quã uitã alicubi honeste tractatam: Na̾ hio qͥdem
ante oculos nr̃os qͦt uxerit scitis om̃s. anagnatos
suos emimabit qͥb uos conueniat cõmoueri at
hii qͦd nulli sũt. Amicos ꝑferet: at nemo ẽ qͥfibi

Expanded text:
tos aliqua ex honesta re, quam ne inimici quidemtos aliqua ex honesta re, quam ne inimici quidem criminari possint, sibi praesidium petere. Quorum nihil potest adversarius facere. Nam utrum ad patris eius virtutem confugiet? At eum vos iurati capite damnastis. An ad suam vitam revertetur? Quam vitam aut ubi honeste tractatam? Nam hic quidem ante oculos vestros quomodo vixerit, scitis omnes. At cognatos suos enumerabit, quibus vos conveniat commoveri. At hi quidem nulli sunt. Amicos proferet. At
Abbreviated transcription (Latin):
toritus dicendi: s offendit᷑ qͦ ĩ eiꝰ moĩ oratione.
ꝑpt̾e̾a qͦd est ĩ eis lepos ⁊ festiuitas nõ clignitas
neq pulcritudo. Quare qͣ sunt apla atq p̾ulera
diu place̾ possunt. Que lepida et concina cito
sacietate afficiunt sensũ auriũ faciosissimũ. Quo¬
modo gͥ si crebro his gn̾ib utemur. puerili uide bi¬
m᷑ elogutione delectari: ita si raro ĩter seremꝰ
exornationes has: in tota causa uarie disper¬
dicipossit. Beinde subicimꝰ id qͦd oporcet dici. at
nõ pot̃ ut nobis ad iumento futurũ fit. aut illis
cumosus sit factus. amplũ patrimoniũ relic¬
tũ est ñ. at patris bona uenierũt. Hereditas
aligua uenit: nõ poẽ dici. S etiã anecessaris
om̃ib ex herectatus est. Premium aliquod ex licce
disponsione uinctꝰ est. Gsi his ratioiib locũple¬
tatus nõ est sicut om̃s uidetis: aut isti domi na¬
scit᷑ aurũ. aut unde nõ est licitũ pecunias ac¬
cepit.¶Itẽ Sepe iudices adminauerti mul¬

Expanded text:
tas dicendi, sed offenditur quoque in eiusmodi oratione, propterea quod est in his lepos et festivitas, non dignitas neque pulcritudo. Quare, quae sunt ampla atque pulcra, diu placere possunt; quae lepida et concinna, cito satietate adficiunt aurium sensum fastidiosissimum. Quomodo igitur, si crebro his generibus utemur, puerili videmur elocutione delectari, item, si raro interseremus has exornationes et in causa tota varie disperdici possit; 3 deinde subicimus id quod oportet dici aut non oportet, aut nobis adiumento futurum sit aut offuturcuniosus factus sit. Amplum patrimonium relictum est? At patris bona venierunt. Hereditas aliqua venit? Non potest dici; sed etiam a necessariis omnibus exhereditatus est. Praemium aliquod ex lite adi sponsione victus est. Ergo, si his rationibus locupletatus non est, sicut omnes videtis, aut isti domi nascitur aurum, aut, unde non est licitum, pecunias cepit.» Item: «Saepe, iudices, animum advorti mul
Abbreviated transcription (Latin):
T̾radatio est inqua nõ ante ad conseguens uer
religua spes manet᷑ libertatis. s illis ⁊ qd libet
ldatiu quod lioee possut. et quod possut ⁊ iaud et̃.¬
⁊ quod audent factunt. ⁊ qͦd faciunt uobis ino¬
lestũ nõ est: Itẽ. nõ sensi hoc. et nõ suasi.
neq fuasi. & nõ ipse face̾ ceꝑi. neq facere cepi.
&t nõ ꝑ feci. neq ꝑ feci. & nõ ꝓbai. neq ꝓbaui
ã fuit penes atememses. athemensiñ potiti sparo¬
cia. s parciaras superauerunt̃ ehebam. ⁊ hebanos
macedones uicerũt. qͥ ad ĩꝑiũ gretie preuo pr¬

Expanded text:
radatio est, in qua non ante ad consequens verb«Nam quae reliqua spes manet libertatis, si illis et quod libet, licet; et quod licet, possunt; et quod possunt, audent; et quod audent, faciunt; et quod faciunt, vobis molestum non est?» Item: «Non sensi hoc, et non suasi; neque suasi, et non ipse facere coepi; neque facere coepi, et non perfeci; neque perfeci, et non um fuit penes Athenienses, Atheniensibus potiti sunt Spartiate, Spartiatas superavere Thebani, Thebanos Macedones vicerunt, qui ad imperium Grecie brevi
Abbreviated transcription (Latin):
Qultũ mest coriuonie ⁊ gͣuitatis in hae ex¬
ornatione. ꝓꝑce̾a qͦd cũ q̃sitũ ⁊̃ qͥd oportent.
subicit᷑ id nõ ge̾ factũ. Quar̾ facillime fit:
ut ex augeat᷑ ĩdignitas negocii. Fex eodẽ
gne̾. ut ad nrͣam qͦ ꝑsonã referamus subiec¬
t̾ionẽ sic faciamꝰ. Naͣ qͥd me face̾ conuenit.
cũ atanta gallory multitudine circũ sederer.¬
An dimicare᷑: At c̃ parcia mam tũ ꝑ derem᷑.
Locũ qͦ ĩ iicissimũ habedinus. Sederẽ in castͥs:
Neq subfidrũ qͦd expectarẽ habebamꝰ. Neq erat
qui uitã ꝑduceremꝰ. Castra relinq̃rẽ : Obfide¬
bamus. Uitã militũ negligerẽ: at eos uide¬
bar ea conditione accepisse ut eos quo ad pos¬
se in colranes pacrie ⁊ parentib con seruarem.
hositũ conditionẽ repudiarẽ : At silus antiqueꝵ

Expanded text:
is in hac exornatione, propterea quod, cum quaesitum est, quid oporteat, subicitur id non esse factum. Quare facillime fit, ut exaugeatur indignitas negotii. Ex eodem genere, ut ad nostram quoque personam referamus subiectionem, sic: «Nam quid me facere convenit, cum a tanta Gallorum multitudine circumsederer? Dimicarem? At cum parva manu tum prodeiremus: ‹locum quoque inimicissimum At neque subsidium, quod expectarem, habebamus, neque erat, qui vitam produceremus.› Castra relinquerem? At obsidebamur. Vitam militum neglegerem? At eos videbar ea accepisse condicione, ut eos, quoad possem, incolumis patriae et parentibus conservarem. Hostium condicionem repudiarem? At salus antiqu
Abbreviated transcription (Latin):
cum ĩeadem ꝯstructione uerborũ duo aut plura
funt uerba. q̃ similit̾ eis de całib efferant᷑. ħ modo.
hoiem laudas egente uirturis. habudantẽ felicita¬
tis. Itẽ. huic ĩpecunia omĩs spes est. asapienti a
est animus remotus. diligentia conparat di ui¬
cias. negligentia corrũpit aminũ. et en̾ cũ ita
uunt: neminẽ prese ducit hõinẽ. Similiter
desinens est cũ exam et caftis si non infunt uer¬
bis: tñ similes exitus funt hoc pacto. Turpit
audes face. Nequiune studes dice̾. Uuns insi¬
diose. Delinqͥs ftudiose. Loqueris ociose. Ite.
Andacter territas humilit̾ placas. Nec duo gn̾a gͦr
alterũ in exit. alterũ ĩcasus sumlitudine uersatut
ĩt̃ se uehe menter conuenuit. et ea re qͥ his bñ utũ¬
tur: plerũq simul ea collo cant. ĩ eisdẽ partib oratio¬
nis. Id hoc modo face oportet. ꝑditissima ratio est.
amorẽ petere.pudorẽ fuge. Uilige̾ formã. neglige̾

Expanded text:
cum in eadem constructione verborum duo aut plura cum in eadem constructione verborum duo aut plura sunt verba, quae similiter isdem casibus efferantur, hoc modo: «Hominem laudem egentem virtutis, abundantem felicitatis?» Item: «Huic omnis in pecunia spes est, a sapientia est animus remotus: diligentia conparat divitias, neglegentia corrumpit animum, et tamen, cum ita vivit, neminem prae se ducit hominem.» Similiter desinens est, cum, tametsi casus non insunt in verbis, tamen similes exitus sunt, hoc pacto: «Turpiter audes facere, nequiter studes dicere; vivis invidiose, delinquis studiose, loqueris odiose.» Item: «Audaciter territas, humiliter placas.» Haec duo genera, quorum alterum in exitum, alterum in casus similitudine versatur, inter se vehementer conveniunt; et ea re, qui his bene utuntur, plerumque simul ea conlocant in isdem partibus orationis. Id hoc modo facere oportet: «Perditissima ratio est amorem petere, pudorem fugere, diligere formam, neglegere
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ sentencia ⁊ contͣriũ.⁊ conclusionẽ frequenti¬
b ofserat uerbis. S alias qͦ ñ nũꝗͣ est nõ alienum
tã ⁊ si necesse nõ ⁊ eloqͥ res aliquas ꝑ hui moi cõ¬
tamationes: Compar appellat᷑ qͦd bt̃ ĩse m¬
bra oiomis. de qͥb an diximꝰ que constent ex pari
ntio fere sillabarũ. hoc nõ de enumeratione fi¬
et nr̃a. Nã id qͥdẽ puerile est. seci tant̾ asferet
usus ⁊ exercrtatio facultatis. ut aĩ qͦdã sensu par
menbrum suꝑiori referre possimus. boc modo.
In prelio mortẽ pat̾ oppetebat. clomi filiꝰ imptias
conparabat. hec omia gͣues casus ad ministrabat
ut nõ plane par nu̾s sit sillabarũ. ⁊ tͣnͣ ee̾ uideat᷑.
si tina. aut et alt̾a sillaba est alteruerũ breunis. ut
si cũ ĩ alto̾ plures sunt: ĩ alt̾o longior aut longioreᷤ
plenior aut pleniores filłe erũt. Ut longitudo aut
plenitudo harũ multicudinẽ alcius asseguat᷑. et
assequet.¶ Similiter cadens exornatio apellatur

Expanded text:
 contrarium et conclusionem frequentibus efferat verbis; sed alias quoque nonnumquam non alienum est, tametsi necesse non est, eloqui res aliquas per huiusmodi continuationes. Conpar appellatur, quod habet in se membra orationis, de quibus ante diximus, quae constent ex pari fere numero syllabarum. Hoc non denumeratione nostra fiet - nam id quidem puerile est - sed tantum adferet usus et exercitatio facultatis, ut animi quodam sensu par membrum superiori referre possimus, hoc modo: «In proelio mortem parens obpetebat, domi filius nuptias conparabat: haec omnia gravis casus administrabant.ut non plane par numerus sit syllabarum et tamen esse videatur, si una aut etiam altera syllaba est alterum brevius, aut si, cum in altero plures sunt, in altero longior aut longiores, plenior aut pleniores syllabae erunt, ut longitudo aut plenitudo harum multitudinem alterius adsequatur et exaequet. Similiter cadens exornatio appellatur,
Abbreviated transcription (Latin):
quedã similitudo. nõ tã affectanda quã ille suꝑiores.
Demus oꝑã qͥrites ne omĩptio patres conse̾pti eir¬
cunseͥpti putent᷑. hec annoi̾atio magis accedit ad si¬
militudinẽ ꝗͣ sła suꝑior. s minus ꝗͣ ille suꝑioreto.
ꝑptẽa qͦd nõ so̾lũ ad dite.s uno tẽpore dẽpte qͦ litte̾
st̃. Terciũ gn̾s est qͦd uersat᷑ in casuũ conimuta¬
apuericia confirmauit. Alexandri uirtutes ꝑ or¬
bẽ terre cũ laude ⁊ gła ꝑuulgate fut᷑. Alex andrũ¬

Expanded text:
edam similitudo non tam perfecta, quam illae superiores, «Demus operam, Quirites, ne omnino patres ‹conscripti› circumscripti putentur.» Haec adnominatio magis accedit ad similitudinem quam superior, sed minus quam illae superiores, propterea quod non solum additae, sed uno tempore demptae quoque litterae sunt. Tertium genus est, quod versatur in casum commutaa pueritia confirmavit. Alexandri virtutes per orbem terrae cum laude et g
Abbreviated transcription (Latin):
silium apellabimꝰ. Si rõis nr̃e sententiam ẽẽ rectam di
cemus. ⁊ omnes partes recti incidunt. qͣd riꝑtita diuisi¬
one utemur. Si non incidẽt. qͦt erunt tot exponemus
indicendo Confirmatiõe & confutatiõe utem̃. Ut enim
loci nr̃i qͦs ante ostendimꝰ confirmandi sunt: ita contͣrĩ¬
sunt confutandi. Argum̃tatiõis artifitiose tͣctande nõ
de scd̾o libro repetet᷑. S si accid̾it. ut inconsultatiõe afti
ab tuta rõe. alt̾i ab honesta sententia sit. ⁊ indelib̾atiõe
eorum qͥ apenis cucumfessi delib̾at qͥd agant: tutam

Expanded text:
silium appellabimus. Si rationem nostrae sententiae rectam esse dicemus et omnes partes rectei incident, quadripertita divisione utemur: si non incident, quot erunt, tot exponemus in dicendo. Confirmatione et confutatione utemur, nostris locis, quos ante ostendimus, confirmandis, contrariis confutandis. Argumentationis artificiose tractandae ratio de secundo libro petetur. Sed si acciderit, ut in consultatione alteri ab tuta ratione, alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione eorum qui a Poeno circumsessi deliberant, quid agant, ‹qui› tutam
Abbreviated transcription (Latin):
ontris est fere ide qͦd contencio. Cont᷑riũ
ẽ qͦd exreb diuersis duab altera breuit᷑ ⁊ fa¬
res. Itẽ. Nã quẽ ĩ amicitia ꝑfidio fũ cognorieris. eũ
quare prees iumicias cũ fide tene posse: Aut qͥ
pͥuatꝰ intolerabili suꝑbia suerte eũ cõmooũ et eo¬

Expanded text:
idem fere est, quod contentio. Contrarium est, quod ex rebus diversis duabus alteram breviter et fares?» Item: «Nam, quem in amicitia perfidiosum cognoveris, eum quare putes inimicitias cum fide gerere posse? Aut qui privatus intolerabili superbia fuerit, eum commodum et co
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute sc̃ collocande. ꝑpte̾a qͦd sola uirtꝰ in fua po¬
am eiꝰ secutist̃. hi simulac fortuna dibipsa ÷. cle uolãt
om̃s. Cũ enĩ secessit eares q fuit consuetudinis cau¬
sa. nicħ fuꝑ. ẽ. qr possine ĩ amicitiam teneri. ISt
icẽ sũtentie. que dupliciter efferũt᷑. hoc mͦ. nne
ratione. Erranc qͥ iprosperis reb om̃s ĩpet for¬
ĩne ormenco bonis studiis. at hi sapient factunt
qͥ adulenentes maxime castigant. ut qͥb uirtittib
conparare. Sententias interpom tato conuerit.
ut rei anctores. nõ inuenci preceptores uideam
ee. Cũ ita interponẽt᷑. nailtũ afferent ornamen¬
Nam necesse ÷ aio conꝑbet ea tacit̾ auditor:
eũ ad causa indear accõmodari. re certã ex inta ⁊¬

Expanded text:
virtute sunt conlocandae, propterea quod sola virtus in sua povirtute sunt conlocandae, propterea quod sola virtus in sua poam eius secuti sunt, hi, simul ac fortuna dilapsa est, devolant omnes. Cum enim recessit ea res, quae fuit consuetudinis causa, nihil superest, quare possint in amicitia teneri.» Sunt item sententiae, quae dupliciter efferuntur. Hoc modo sine ratione: «Errant, qui in prosperis rebus omnis impetus forinpedimento bonis studiis. At ii sapienter faciunt, qui adulescentes maxime castigant, ut, quibus virtutibconparare.» Sententias interponi raro convenit, ut rei actores, non vivendi praeceptores videamur esse: cum ita interponentur, multum adferent ornamenti.  necesse est animi conprobet eam tacitus auditor, cum ad causam videat adcommodari rem certam, ex vita
Abbreviated transcription (Latin):
cont᷑ dupeit: Pesino meiinsse. Ed ita: qͥa uri fortis ꝓ
qͥ de uictoria contendant eos hostes putare. qͥ uicti fũt.
eos hoĩes uidicare. ut possit bellũ sortitudo minu¬
cre. pacẽ humanitas augere. Et ille si fecisset ñ fecisset¬
ide̾ : non ꝓfecto tam sapiens finsset. Cur gͥ ei pareis:
Quia stulticiã talẽ contẽpnere ñ unicari consueui.
Hec exornatio ueement᷑ ad sermonem accõmoda¬
ta est. et aĩum auditoris continet attentũ. cũ
uenustate sermonis. tũ ronuim expec tatioe̾:
entencia ẽ oratio sũpta deinta. q̃ aut̃ qͥd¬
sit aut qͥd e̾ẽ oporreat ĩ uita breuiter ostẽ¬
ditsꝰ qͥ milli t᷑pitadim seruit.ꝑItẽ. egens eque ẽ il
qui nõ sacis habet. ⁊ is cui nicħ fatis ee̾ pocest. ¶Itt̃
optima ratio uiuendi ẽ eligenda. ⁊ eã iocundã ꝯ¬
indiger. ht̃ magnã delec tationem S illitis quo¬
q ꝑbandũ ÷ geninꝰ ientencie qͦd confitinatur subies
cione roras. hoc pacto.ł Om̃s bene uiuendi rones in

Expanded text:
contra duxit? Desino meminisse. Quid ita? Quia viri fortis est, qui de victoria contendant, eos hostes putare; qui victi sunt, eos homines iudicare, ut possit bellum fortitudo minuere, pacem humanitas augere. Et ille, si vicisset, non idem fecisset? Non profecto tam sapiens fuisset. Cur igitur ei parcis? Quia talem stultitiam contemnere, non imitari consuevi.ec exornatio sermonem vehementer adcommodata est et animum auditoris retineat attentum cum venustate sermonis tum rationum expectatione. Sententia est oratio sumpta de vita, quae aut quisit aut quid esse oporteat in vita, breviter ostendus, qui nulli turpitudini servit.» Item: «Egens aeque est is, qui non satis habe«Optima vivendi ratio est eligenda; eam iucundam cindiget, magnam delectationem. Sed illud quoque probandum est genus sententiae, quod confirmatus, hoc pacto: «Omnes bene vivendi rationes in
Abbreviated transcription (Latin):
uidia. ĩ uiriss potencia. perfioia fustułnti. Int̾
huiꝰ git̾is ⁊ illĩ suꝑioris uehementia hoc int̃ est.¬
d illud tardiꝰ ⁊ tariꝰ uerat. hoc crebrius ⁊ cele¬
tius ꝓuenit. Itaq in illo gn̾e ex remocione bra¬
chii ⁊ contentione degtre. gladius aed corpꝰ afferri.
In hoc autẽ crebro ⁊ cełi corpꝰ uime ꝯfauciari inde
uerborũ cũ ab solutione sutenciarũ. Ea utemus
cõmodissime triptut. Insentencia. In ꝯtͣrio. Icon¬
ob eẽ forcima. qͥ fibi firmiꝰ in uirtute ꝗͣ incasu pre¬
sioni collocauit. In ꝯtͣrio hoc iiͦ. Na figͥs spei non
fus obesse possit: Ĩ conclone hoc pacto. Quod si in
eos plurunum forruna pot̾. qͥ fuas rõnes om̃s in ca¬
sũ contulerut: nõ funt onua comicenda fortu¬
ne. ne magnã inias habeat dominatione iuas.
In hil trib gnib ad continuationis ui adeo

Expanded text:
iis, potentia, perfidia sustulisti.» Inter huius generis et illius superioris vehementiam hoc interest: illud tardius et rarius venit, hoc crebrius et celerius pervenit. Itaque in illo genere ex remotione brachii et contortione dexterae gladius ad corpus adferri, in hoc autem crebro et celeri corpus vulnere verborum cum absolutione sententiarum. Ea utemur comodissime tripartito: in sententia, in contrario, in cone fortuna, qui sibi firmius in virtute, quam in casu praesidium conlocavit.» In contrario hoc modo: «Nam si qui spei non e casus obesse possit?» In conclusione hoc pacto: «Quodsi in eos plurimum fortuna potest, qui suas rationes omnes in casum contulerunt, non sunt omnia committenda fortunae ne magnam nimis in nos habeat dominationem.» In his tribus generibus ad continuationis vim adeo
Abbreviated transcription (Latin):
motũ fig̃a uocis est ea q̃ qndã possidet habitũ me &
industria comꝑatũ. Diuidr ħ gͥ intres partes. Magnitu¬
maxime cura conseruat. firmitudinẽ uocis maxime cõ¬
ꝑat nat̾a. ñ nich̃ auget ⁊ maxime conseruat exorcitatĩo
declamatioĩs. Mollitudinẽ uocis ħ ÷ ut eam corquere ĩ
dicẽdo ꝓnĩo comodo possimꝰ. maxime fiet ȩxercitatio de¬
clamatioĩs. Qua ꝑꝑ de magnitudine uocis ⁊ firmitudinis
actinet. comune nͥ ut ab his qͥ ñ inciͦ sunt eiꝰ artificũ tõ
curande uocis petat᷑. De ea parte firmitudinis q̃ cõseruat᷑
rõe declamatiõis. ⁊ de mollitudine uocis q̃ maxime ne¬

Expanded text:
tur. Figura uocis est ea que suum quemdam possidet habitum oratione et industria comparatum. Ea diuiditur in tres partes: magnituadcuratio. Firmitudinem vocis maxime conparat cura, nonnihil adauget et maxime conservat exercitatio imitationes. Mollitudinem vocis, hoc est, ut eam torquere in dicendo nostro commodo possimus, maxime taciet exercitatio declamatiadtinet commonere, nisi ut ab iis, qui ‹non› inscii sunt eius artificii, ratio curandae vocis petatur. De ea parte firmitudinis, quae conservatur ratione declamationis, et de mollitudine vocis, quae maxime ne
Abbreviated transcription (Latin):
iudicis uoluntatẽ art eor qͥ audiunt. aut si partes
qͥb illi student aut hões qͦs illi caros hãt sedanttur
aut aliquo eiꝰ moĩ uitio leditur auditoris uoluntas. Itẽ
uitiosũ ÷ ñ õs ris ꝯfirmare qͣs pollicitꝰ sis ĩ expositiõe
Itẽ uerendum. ne de alia re dicatur etĩ alia dere
ꝯt᷑u̾sia sit ĩq eiꝰ mõ uttio ꝯsidandũ est ne aut adrem
ad datur quiddam. atit quippiã de re det̾hebatur
auttota causa mutata in allam causam deriuetiar
ustilitatẽ ꝯsumit᷑. Itẽ ꝯsidandũ ÷ ne aliud acuisatoris eͥ¬
minatio ꝯtineat. aliud defensoris purgatio purga. qͥ
sepe ꝯsulto multi ab reo faciunt angustiis cuse coac¬
ti. uti qͥs accuset᷑ ambitu magistͣrũ petisse ab ĩꝑato¬
rib seꝑe nũo dicat ap̃ exercitũ donatũ se eẽ. ħ sidi¬
ligent̃ ĩ orõe adu̾sarioꝵ obseruau̾imꝰ sepe depͥhñdemꝰ¬

Expanded text:
iudicis voluntatem aut eorum, qui audiunt, si aut partes, quibus illi student, aut homines, quos illi caros habent, laedantur aut aliquo eiusmodi vitio laeditur auditoris voluntas. Item vitiosum est non omnis res confirmare, quas pollicitus sis in expositione. Item verendum est, ne de alia re dicatur, cum alia de re controversia sit; inque eiusmodi vitio considerandum est, ne aut ad rem addatur quid aut quippiam de re detrahatur, aut tota causa mutata in aliam causam derivetur; utilitatem consumitur. Item considerandum est, ne aliud accusatoris criminatio contineat, aliud defensoris purgatio purget, quod saepe consulto multi ab reo faciunt angustiis causae coacti; ut si quis, cum accusetur ambitu magistratum petisse, ab imperatoribus saepe numero apud exercitum  donatum esse. Hoc si diligenter in oratione adversariorum obser
Abbreviated transcription (Latin):
me põt. Hec tes accidet siq̃ maxime notas similitudiẽs
constitumꝰ. siñ multas nec ui̾gas s aliqͥd agẽtes imagiẽs
ponemꝰ. Si egͥgiam pulcͥtudinẽ aut unicã t̃pitudiẽm
ciet ut si coronis aut ueste purpurea. qͣ nob̾ notior sit
similitudo. aut siqͣm tẽ deformabimꝰ t̃pẽ. ut si cruẽ¬
ta. aut ceno oblitã aut lubͥca debutã inducamꝰ. qͦ ma¬
gis insigruta sit forma. aut ridiculas res aliqͣs iia¬
ginib actͥbuamꝰ. Nam ea res qͦ faciet. ut faciliꝰ memi¬
nisse possimꝰ. Nam q̃s res u̾as facile meminimꝰ easdẽ
ulld̃ oportebit ut identid̃ pͥmos qͦsq locos imaginũ

Expanded text:
me potest haerere. Id accidet, si quam maxime notatas similitudines constituemus; si non multas nec vagas, sed aliquid agentes imagines ponemus; si egregiam pulcritudinem aut unicam turpitudinem  ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior sit similitudo; aut si qua re deformabimus, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrica delibutam inducamus, quo magis insignita sit forma, aut ridiculas res aliquas imaginibus adtribuamus: nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisse valeamus. Nam, quas res ‹veras› facile meminerimus, easdem llud facere oportebit, ut identidem primos quosque locos imaginum
Abbreviated transcription (Latin):
ipse q̃rat. cum nos illi oĩa parata q̃sitaq tͣdamus.
Pret̾ea similitudine alia. alius magis cõmouet᷑. Nam
ut sepe formã si qͣm similitudinẽ cuipiam dixerimꝰeẽ.
ñ om̃s habemꝰ assensores qd alii uidet᷑ aliud. Itẽ fit
in imaginib. ut q̃ nob̃ diligent̾ nota sit e parũ ui¬
deant᷑ insignes aliis. Quare sibi ꝗͦq suo cõmodo ꝯueñ

Expanded text:
ipse quaerat, nos illi omnia parata quaesita tradamus? Praeterea similitudine alia alius magis commovetur. Nam ut saepe, formam si quam similem cuipiam dixerimus esse, non omnes habemus adsensores, quod alii videtur aliud, item fit ‹in› imaginibus, ut, quae nobis diligenter notata sit, ea parum videatur insignis aliis. CAPUT 39 Quare sibi quemque su
Abbreviated transcription (Latin):
ingenium nr̃m exercebimꝰ. Id nos ħmͦ fac̾e oportebit.
ã domi ultiõẽm reges atͥde parat. In loco constituere¬
ostñdet porcet. manus ad celũ tollentẽ domitiũ.
cum martiis regib loris cedat᷑. Hoc erit iam domi ul
t̾iorẽ reges. In alt̾o loco aesopũ. ⁊ cimbrũ uagantẽ sub
u̾ba erunt exp̃ssa. S ħ imaginũ confirmatio tũ ua¬
let. si nat᷑alẽ memoriã exuscitat̾umꝰ. hac annotatiõe
ut u̾su posito ipsi nobiscum tnseamꝰ bis aut t̾ eũ u̾sũ

Expanded text:
ingenium nostrum exercebimus. Id nos hoc modo facere oportebit: ingenium nostrum exercebimus. Id nos hoc modo facere oportebit: Iam domum itionem reges Atridae parant  in loco constituere manus ad caelum tollentem Domitium, cum a Regibus Marciis loris caedatur: hoc erit «Iam domum itionem reges»; in altero loco Aesopum et Cimbrum subornari, ut verba erunt expressa. Sed haec imaginum conformatio tum valet, si naturalem memoriam exsuscitaverimus hac notatione, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nata ⁊ imagine simplici comp̃hendimꝰ ħ mͦ. Uti si ac¬
cusator dixerit ab reo hoĩe ueneno necatũ. ⁊ hereditatiꝰ
causa factũ argueret. & eiꝰ rei multos dixerit testes
⁊ conscios eẽ. si ħ pͥmũ ut ad defendendũ nob̃ expeditũ
s meminisse uolemꝰ inpͥmo loco rei toiꝰ imagines ꝯ-¬
firmabimꝰ. Egrotũ in lecto cubantẽ faciemꝰ. ipsum
illum de qͦ aget᷑ si formã eiꝰ detinebimꝰ. Si eũ ñ agno
popłm. sinistra tabula. medicũ testicłos arietinos
Atenẽtẽ. hoc modo ⁊ cestiũ ⁊ hereditatis ⁊ ueno ne¬
cati memoriã hab̃̾e pot̾imꝰ. Item deinceps cecera
Ecͥmina exordĩẽ in locis ponemꝰ. & quotienscunq rẽ
meminisse uolemꝰ. ⁊ sifortunarũ dispositiõe ⁊ mia¬
ginis diligenti notatioẽ utemꝰ facile ea q̃ uolemꝰ me¬
moria conseqͣm᷑. Cum u̾borũ similitudines unagr¬
nib expͥm̾e ualemꝰ: plus negotii suscipiemꝰ ⁊ magis

Expanded text:
nota et imagine simplici conprehendimus; hoc modo, ut si acnota et imagine simplici conprehendimus; hoc modo, ut si accusator dixerit ab reo hominem veneno necatum, et hereditatis causa factum arguerit, et eius rei multos dixerit testes et conscios esse: si hoc primum, ut ad defendendum nobis expeditum ‹sit,› meminisse volemus, in primo loco rei totius imaginem conformabimus: aegrotum in lecto cubantem faciemus ipsum illum, de quo agetur, si formam eius detinebimus; si eum non, tuemus, dextera poculum, sinistra tabulas, medico testiculos arietinos tenentem: hoc modo et testium et hereditatis et veneno necati memoriam habere poterimus. CAPUT 34 Item deinceps cetera crimina ex ordine in locis ponemus; et, quotienscumque rem meminisse volemus, si formarum dispositione et imaginum diligenti notatione utemur, facile ea, quae volemus, memoria consequemur. Cum verborum similitudines imaginibus exprimere volemus, plus negotii suscipiemus et magis
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ pedũ tͥcenũ. Nam ut aspectꝰ itẽ cogitatio uelet
minꝰ: siue nimis ꝓcul remou̾is. siue uehem̃t̾ ꝓpe cõ¬
siqͥs ad ista satis idoneos inuenire se ñ putabit ipse
sͥ constituat qm uellet multos licebit. Cogitatio .ii.
qmuis regiõ e potest amplecti. ⁊ in ea sitũ locꝰi cuiuidã
ad suum arbitriũ fabricari ⁊ architectari.Qr̃ licebit
sihac ꝓinta copia conteniti ñ erimus nosmetipsos nob̃
cogitaciõe nr̃a regionẽ constituere. ⁊ idoneorũ locorũ
comniodissimã distinctionẽ coꝑare. De locis satis dictũ¬
gere debemꝰ. dupplices gͥ simulitudines ẽẽ debẽt. une
rerũ alt̾e u̾borum. Rerũ similitudines expͥmunt᷑ cũ¬
sũmatim ipsorũ negoiorũ imagines comꝑamꝰ. Uerboꝵ
similitudines expͥmunt᷑: cum unꝰ cuiꝰq noĩs ⁊ uocabli
memoria imagiẽ notat᷑. Rei tociꝰ memoriã sepe una

Expanded text:
minus pedum trinum. Nam ut aspectus, ita cogitatio minus minus pedum trinum. Nam ut aspectus, ita cogitatio minus  sive nimis procul removeris sive vehementer prope adparare, tamen si qui satis idoneos invenire se non putabit, ipse sibi constituat quam volet multos licebit. Cogitatio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architectari. Quare licebit, si hac prompta copia contenti non erimus, nosmet ipsos nobis cogitatione nostra regionem constituere et idoneorum locorum commodissimam distinctionem conparare. De locis satis dictum est; nugere debemus. Duplices igitur similitudines esse debent, unae rerum, alterae verborum. Rerum similitudines exptim ipsorum negotiorum imagines conparamus; verborum similitudines constituuntur, cum unius cuiusque nominis et vocabuli memoria imagine notatur. Rei totius memoriam saepe una
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾e delent᷑. ubi nicħ utimͣ. loci tamqͣm cere reman̾e
debent. & ne forte in num̾o locorũ falli possimꝰ. qͥntũ
qũeq placeat notq̃ri. Qd̃ genus si inqͥnto loco manũ¬
.xͦ. Dem̃ facile erit deinceps similes notas. qͥnto qͦ loco
collocare. Itẽ commodiꝰ ÷ inde relicta qm incelebri re
hominũ contbat ⁊ infirmat unaginũ notas. solitudo
conseruat integͣ ui simulacͦrũ figuras. ꝑꝑt̾ea dissimi¬
les forma atq ã nat᷑a loci comꝑandi sunt. ut disticti
int̾luc̾e possint. Nã qͥ multa int̾columnia cõsũpserit
cosũmabr̃ ordĩe similitudine. ut gnoret qͥd in qͦ loco col
locarit. & magnitudine modica ⁊ mediocres locos hab̾e
oportet. Nam ⁊ p̃pt̾ modum ampliuagͣis imagines
reddunt. ⁊ nimis angustes sepe ñ uidẽtis posse capere
imaginũ collocationũ. Cũ nec nimis illustres nec ue
nt̾ualla locorũ mediocͥa debẽt ẽẽ fere paulo plus aut

Expanded text:
litterae delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere litterae delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere debent. Et, ne forte in numero locorum falli possimus, quintum quemque placet notari: quod genus, si inrenomen sit Decimus; nam facile erit deinceps similes notas quinto quoque loco conlocare. Item commodius est in derelicta, quam in celebri reghominum conturbat et infirmat imaginum notas, solitudo conservat integras simulacrorum figuras. Praeterea dissimilis forma atque natura loci conparandi sunt, ut distincti interlucere possint: nam si qui multa intercolumnia sumpserit, conturbabitur similitudine, ut  Sexto, magnitudine modica et mediocri locos habere oportebit. Nam et preter modum ampli uagas ymagines reddunt, et nimis angusti sepe non uidentur posse capere ymaginum collocationem. Septimo, nec nimis illustres nec uehOctauo, interualla locorum mediocria placet esse, fere paulo plus aut
Abbreviated transcription (Latin):
nos oportebit. Nc̃ cuiusmõi locos inuenire & qͦ pac¬
to reꝑire. ⁊ in locis inmagines contin̾e oporteat: ostẽ¬
demũs. Quẽad modũ gͥ qͥ utt̾as sciunt possunt id qd
his memorit̾ ꝓnuntiare. loci hũ cere aut carte simil¬
limi sunt imagines litteris. dispositio ⁊ collocatiolec
collocare possimꝰ. Itẽ putamꝰ oport̾e ex ordine hos
locos habe ne qͣndo ꝑc̾batiõe ordinis inpediamur
parte imagines seqͥ: ut ea q̃ mandata locis erunt
De possim̃. Nã ut si in ordĩe stantes notos q̃mpłes
uid imus nicħ nr̃a int̾sit. utrũ ab sũmo anab imno
ana medio nomina eorũ dicere incipiamꝰ. Itẽ in locis
exordine collocatis eueniet ut in qͣlibet parte qͦto qͦ
loco libebit imaginib comintinita dic̾e̾ possimꝰ id qd̾
locis mandau̾imꝰ. Quare placet ⁊ ex ordine locos cõꝑae¬
& locos qͦs sumpseris egregie comodit̾ notare oportebit
& imꝑpetuo nob̃ herere possint. Nam imagines sicuti

Expanded text:
re et quo pacto reperire et in locis imagines constituere oporteat, ostendemus. Quemadmodum igitur qui litteras sciunt, possunt id, quhis memoriter pronuntiare. Nam loci cerae aut cartae simillimi sunt, imagines litteris, dispositio et conlocatio imconlocare possimus. Item putamus oportere ‹ex ordine hos locos habere,› ne quando perturbatione ordinis inpediamur,parte imagines sequi et ea, quae mandata locis erunt, edere possimus: nam ut, si in ordine stantes notos quomplures viderimus, nihil nostra intersit, utrum ab summo an ab imo an ab medio nomina eorum dicere incipiamus, item in locis ex ordine conlocatis eveniet, ut in quamlibebit partem quoque loco lubebit imaginibus commoniti dicere possimus id, quod locis mandaverimus: CAPUT 31 quare placet et ex ordine locos conparare. Locos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possint: nam imagines, sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
Sin utem̃ amplificatioẽ ꝑ conquestiõe: femineo plãg̾e
captiui luctu. non nunqͣm sedato ⁊ constanti gemitu
mesto ⁊ contbato uultu uti oportebit. Nonsum nesciꝰ
qͣntum susceꝑim negotus motus corporis. expͥm̾e u̾bis
⁊ mitari script᷑a conatꝰ sim uoce. Uerũ nec ħ confuse ꝯ¬
uolumꝰ qd̵ oport̾et. Reliq̃ tͣdemꝰ exercitatiõi. oc scire
tm̃ oportet. ꝓnuntiationẽ bonã id ꝑficere. ut res ex aĩo
partium rechoroe custodẽ memouã tͣnseamꝰ.¶Memo¬
ria utrum hãt quiddam arcificuĩ anom̃s ab nat᷑a p¬
ficiscat᷑: aliud dicẽdi tempꝰ magis idoneũ dabit᷑. Nũc
pin atq constet in hac re multũ uale artẽ ⁊ p̃ceptio¬
nẽ ita de eare loqueni. placet enĩ nob̃ ẽẽ artifitium
memorie. Qr̃ placeat alias ostendemꝰ. Inp̃sentia cuiꝰ moĩ¬

Expanded text:
Sin utemur amplificatione per conquestionem, feminis plangore et Sin utemur amplificatione per conquestionem, feminis plangore et capitis ictu, nonnumquam sedato et constanti gestu, maesto et conturbato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc convoluimus, quid oporteret: reliqua trademus exercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronuntiationem bonam id perficere, ut res ex animopartium rhetoricae custodem, memoriam, transeamus. MEMORIA utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum dabitur. Nunc proinde atque constet in hac re multum valere artem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae; quare placeat, alias ostendemus; in praesentia, cuiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
uestigio leui dext̾e motu loqͥ oportehit. cum hilari¬
tate. tͥstitia. mediocͥtate uultus. ad sermonis senten¬
tias accomodatei. Sin crit in demostratiõe sermo.
paululũ corpꝰ aceruitib demonstremꝰ. Namħ est¬
da nat᷑a datum ut qͣm proxime tũ uultũ ad motiea¬
mꝰ ad auditores. si qm rẽ doc̾e eos ⁊ uehem̃t᷑ instiga¬
re uelimꝰ. Sin erit in narratiõe sermo: iu motus
pot̾it idoneus ẽẽ qͥ paulo añ demonstrabat᷑ in dig-¬
nitate. Si in iocatioẽ. uultu qͣndã debebimꝰ hila ritatẽ
significare. sine comutatiõe gestꝰ. Sin contendemꝰ ꝑ contẽ¬
tionẽ brachio celeri. mobili uultu. acͥ aspectu utem̃. Sin¬
in ambulatĩoe pedis dextͥ rara supplasiõe acͥ ⁊ defixo.
aspectui uti oporteat. Si utemͣ amplificatiõe ꝑ cohor¬
taciõem paulo tardiore ⁊ considatioẽ gestu conueniet
uti. similiꝰ cet̾is reb atq incontẽtiõe ꝑ continuatiõẽ

Expanded text:
vestigio levi dexterae motu loqui oportebit, hilarivestigio levi dexterae motu loqui oportebit, hilaritate, tristitia, mediocritate vultus ad sermonis sententias adcommodata. Sin erit in demonstratione sermo, paulolum corpus a cervicibus demittemus: nam est hoc datum, ut quam proxime tum vultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et vehementer instigare velimus. Sin erit in narratione sermo, idem motus poterit idoneus esse, qui paulo ante demonstrabatur in dignsignificare sine commutatione gestus. – Si contendemus in continuatione, brachio celeri, mobili uultu, acinambulatione, pedis dexteri rara subplusione, acri et defixo aspectu uti oportet. Sin utemur amplificatione per cohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, similibus ceteris rebus atque in contentione per continuationem.
Abbreviated transcription (Latin):
dum sit incontinuatiõe ad aucto mediocͥter sono uocis
u̾bis continuandis uocẽ qͦ iungere oportebit & dorq̃re
sonum ⁊ celerit̾ cum damore u̾ba conficere. aut uĩ
hib̾e oportet. & qͣntum spatii ꝑ singlos exclamatiões
sumserimꝰ. tantum insingła int̾ualla spatii consum̾e
iubemͣ. In amplificatiõĩb cũ coortatiõs. utemͣ uoce ate¬
nuissima. clamore leni. sono eqͣbili. comutationibus
cbris. maxima cełitate. In conq̃stiõe. utemur uoce de¬
pssa inclinato sono çrebris incerualł. longis spatiis
magnis cominutatiõib. Defig̾a uocis satis dictum ẽ.
nc̃ de corporis motꝰ dicendum uidr. Motꝰ ÷ corporis. ges
ltis ⁊ uultꝰ mod̾atio q̃dam q̃ ꝓnuntianti conuenit. Cõ¬
nustatẽ conspiciendã. nec t̃pitudinẽ ẽẽ. nec aut histͥ¬
ones aut oꝑarũ uideam̃ eẽ. Ad easd̃ gͥ partes in quã
uox distributa. motꝰ qͦ corporis rõ ẽẽ uidt ẽẽ a como¬
dãnda. Nam si erit sermo cum dignitate stantes in

Expanded text:
it in continuatione, adaucto mediocriter sono uocis, uerbis continuandis uocem quoque adiungere oportebit et torquere sonum et celeriter cum clamore uerba conficere, ut uim hibere oportet, et quantum spatii per singulas exclamationes sumpserimus, tantum in singula interualla spatii consumere iubemus. In amplificationibus, in cohertione utemur uoce attenuatissima, clamore leni, sono equali, commutationibus crebris, maxima cepressa, inclinato sono, crebris intervallis, longis spatiis, magnis commutationibus. De figura vocis satis dictum est: nunc de corporis motu dicendum videtur. CAPUT 26 Motus esltus moderatio quedam que pronuncianti conuenit. Connustatem inspiciendam nec turpitudinem inesse, ne aut histriones aut operarii videamur esse. Ad easdem igitur partes, in quas vox est distributa, motus quoque corporis ratio videtur esse adcommodanda. Nam si erit sermo cum dignitate, stantis in
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ. Nlulla te indigna nata afficio ĩ turia. Si ꝓsus ÷ loca¬
ui. sin aut̃ ÷ impb diuortio lib̾abo te in cõmodis. Ex
simplici parte rep̾hendet᷑ si exduplici ꝯclusione alt̾ut᷑
pars diluitur ħ modo. Nlã si ĩꝓbũ eẽ tesphontẽ estimabaᷤᷤ
Acutior illa suꝑior facilior ħ post̾ior ad excogitandũ. Itẽ

Expanded text:
modo: Nulla te indigna, nata, adficio iniuria. Si probus est, te locavi; sin est inprobus, Divortio te liberabo incommodis. Ex simplici parte reprehendetur, sei ex duplici conclusione alterutra pars diluitur, hoc modo: Nam si inprobum esse Chrespontem existimas, auctior illa superior, facilior haec posterior ad excogitandum. Item
Abbreviated transcription (Latin):
in becilles ⁊ infirme sint. q̃ memoriã uix possint exci¬
tari qͣ de causa ut̾mq fiat consid̾andũ ÷ ut cognita
causa qͣs uitemꝰ. ⁊ qͣs seqͣmur imagines scire possimꝰ
Docet gͥ nos ipsa nat᷑a qͥd oporteat fieri. Nam siqͣs res in
uita udemus paruas usitutas. cotidianas. meminis¬
sẽ ñ solemꝰ. ꝑꝑea qd nulla noua nec ad mirabili re
cõmouet᷑ animꝰ. At siqͥd uidemꝰ aut audimꝰ egregie
p̃e. aut honestum. inusitatũ magnũ. ⁊ incredebi¬
le.rididm. id diu meminisse consueuimꝰ. Ita qd
alia de causa potest accide nͥ qd̃ usitate res facile
die fiunt. At eclipsis soł mirant᷑. qͥa raro accidis
⁊ solis edisis magis mnant᷑ qͣm lune ꝑpea qͥa he cce

Expanded text:
inbecillae et infirmae, quae vix memoriam possint excitare, qua de causa utrumque fiat, considerandum est, ut cognita causa, quas vitemus et quas sequamur imagines, scire possimus. Docet igitur nos ipsa natura, quid oporteat fieri. Nam si quas res in vita videmus parvas, usitatas, cottidianas, meminisse non solemus propterea quod nulla nova nec admirabili re commovetur animus: at si quid videmus aut audimus egregie turpe aut honestum, inusitatum, magnum, incredibile, ridiculum, id diu meminisse consuevimus. ‹Itaqualia de causa potest accidere, nisi quod usitatae res facile die fiunt; at eclipsis solis mirantur, quia raro accidunt, et solis eclipsis magis mirantur quam lunae, proptere
Abbreviated transcription (Latin):
bus collocare. medioctes. ⁊ neq inutiles ad dicẽdum neq
necessarias ad ꝓbandũ. q̃ si seꝑatĩ ac single dicantur
infirme sint cũ cet̾is coniuncte firme ⁊ ꝓbabiles fiũt
expectat animꝰ auditoris ex qͣ re causa confirmari pos-¬
sit. Qͣ ꝑꝑ continuo firmam aliqͣm oporteat inferre.
in animis auditorũ bene firmam arguiñtationẽ
His dispositio locorum tamqͣm instructio militũ facil¬
oratori dixerunt ẽẽ. ⁊ ad ꝑsuadẽdum plurimũ ua¬
lere. Nos qͦ unam de quinq reb plurimũ posse ñ
facile diximꝰ. nec egͣgie magnam utilitatẽ esse in
Arcifitiose dispositioẽs. Horum oĩũ diligit memoria. s
ꝓnuntiatiõe ñ plusqͣm sñ his reb ꝓnuntio sola ualere
pot̾it. Quare qͥa nemo de ea re diligent᷑ scripsit. nã om̃s
uix posse putarũt de uoce ⁊ uultu ⁊ gestu dilucide sc̃bi
Cum he res ad sensus nr̃os ꝑtinerẽt. ⁊ qͥa magnoꝑe a nob̾¬

Expanded text:
bus conlocare; mediocris et neque inutiles ad dicendum neque bus conlocare; mediocris et neque inutiles ad dicendum neque necessarias ad probandum, quae, si separatim ac singulae dicantur, infirmae sint, cum ceteris coniunctae firmae et probabiles fiunt,  re narrata expectat animus auditoris, sei qua re causa confirmari possit - quapropter continuo firmam aliquam oportet inferre ain animis auditorum bene firmam argumentationem. Haec dispositio locorum, tamquam instructio militum, faciloratori dixerunt esse ‹et› ad persuadendum plurimum valere. Nos quidem unum de quinque rebus plurimum posse non facile dixerimus, ‹nec› egregie magnam esse utilitatem in ium diligens memoria sine pronuntiatione non plus, quam sine his rebus pronuntiatio sola valere poterit. Quare, ‹et› quia nemo de ea re diligenter scripsit - nam omnes vix posse putarunt de voce et vultu et gestu dilucide scribi, cum eae res ad sensus nostros pertinerent - et quia magnopere
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ nͥ causa postulat fieri oportebit. Nam si uehem̃t̾
acres auditorum optuise uidebunt᷑ atq aĩ defatigati
ab adu̾sariis multitudine u̾borũ cõmode pot̾imus pͥn.¬
cipio suꝑ sede. ⁊ exordiri causam aut enarratiõe aut
aliqͣ firma aigum̃tatiõe. Dm̃ si comodũ erit qd̃ ñ sẽꝑ
necesse ẽ. ad pͥncipũ sentẽtiã reu̾ti licebit. Si causa nr̃a
magnã dificultatẽ uidebit᷑ ħere. ⁊ nemo eqͦ animo pͥn-¬
cipium possit audire: ab narratiõe cum incipiemus.
ad pͥncipium sentẽtiam reu̾tam᷑ licebit. Si narratio
parũ ꝓbabił ÷: exordiem̃ ab aliqͣ firma argum̃tatione.
is comitationib ⁊ tͣnslationib partium sepe uti necẽe ẽ.
cum ipsa res arcifitiosam disposicionẽ artifitiose cõ¬
mutare cogit. In confirmatiõe ⁊ confutatiõe argum̃ta¬
cionũ dispositioẽs. huiusmõi conuenit hab̃e. firmissi¬
mas argum̃tatioẽs. inpͥmis ⁊ inpostremis cause parti-¬

Expanded text:
a postulat, fieri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab adversariis multitudine verborum, commode poterimus principio supersedere, exordiri causam aut ‹a› narratione aut aliqua firma argumentatione. Deinde, si commodum erit, quod non semper necesse est, ad principii sententiam reverti licebit. Si causa nostra magnam difficultatem videbitur habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narratio parum probabilis, exordiemur ab aliqua firma argumentatione. His commutationibus et translationibus saepe uti necesse est, cum ipsa res artificiosam dispositionem artificiose commutare cogit. CAPUT 18 In confirmatione et confutatione argumentationum dispositiones huiusmodi convenit habere: firmissimas argumentationes in primis et in postremis causae parti
Abbreviated transcription (Latin):
qm ñ apd̾ ignotos laudemꝰ nos monendi causa pauca
dictõs. Aut sierunt ignoti ut talẽ uirũ uelint cognos¬
cere petemꝰ. Qm̃ in eod uircutis studio sunt apd̃ qͦs lau-¬
demus. atq ille qͥ laudatꝰ fuerit aut sit: sꝑare nos faci-
norint pauca de eiꝰ neqͥtia nos ẽẽ dictos. Qd si ignorent.
petemꝰ. ut agnoscant uti maliciã uitare possint. Qm̃ dis¬
similes sunt qͥ audiant. atq ille qͥ uituꝑat᷑. sꝑaros nos
eos illiꝰ uitam uehem̃t̾ imꝓbat᷑os.  Ab reb ipsis incer¬
tos ẽẽ qͥd potissimũ laudemꝰ. uereri ne cũ multa dixe
sententiis contͣia sumunt᷑ a uituꝑatiõe. Pncipio ab a¬

Expanded text:
quoniam non apud ignotos laudemus, nos monendei causa pauca quoniam non apud ignotos laudemus, nos monendei causa pauca dicturos; aut si erunt ignoti, ut talem virum velint cognoscere, petemus: quoniam in eodem virtutis studio sint, apud quos laudemus, atque ille, qui laudatur, fuerit aut sit, sperare nos facilenorint, pauca de nequitia eius dicturos; quod si ignorent, petemus, uti gnoscant, uti malitiam vitare possint: quoniam dissimiles sint, qui audiant, atque ille, qui vituperatur, sperare eos illius vitam vehementer inprobaturos. Ab rebus ipsis: incertos esse, quid potissimum laudemus; vereri, ne, cum multa dixersententiis contraria sumuntur a vituperatione. CAPUT 13
Abbreviated transcription (Latin):
orporis sunt ea: q̃ nat᷑a corꝑi atͥbuit commoda aut in¬
comoda. Ut uelocitas uires. dignitas. ualitudo. ⁊ q̃ cõ-¬
traria sunt. animi sunt ea q̃ consilio ⁊ cogitatione
huiusmõi catsa. pͥncipiũ sumet᷑ aut ab nr̃a aut ab eiꝰ
de qͦ loqͣm aut ab eorum qͥ audiẽt ꝑsona. aut ob re.
Ab nr̃a si laudabimꝰ aut officio facere qd̃ causa necessitu¬
dinis int̾cedat. aut studio qd̃ huiꝰ mõi uirtutis sit ut
om̃s cõmemorari debeat uelle qd rectum sit. aut exa-¬
aut m̾ito fac̾e qd̾ ita tͦctari sumꝰ. aut studio quod utile
putemꝰ eẽ ab om̃ib unicã malitiã atq neqͥtiã cõnosci.
aut qd placeat ostendi qd nob̃ displiceat ex aliorũ uituꝑ¬
atiõe. Ab eius ꝑsona de qͦloqͣmur. si laudabimꝰ uereri nõ
tiã añ ue. Si uituꝑabimꝰ: ea q̃ uidebimꝰ contͣrie partis
u̾b̃ commutatis dici posse dicemꝰ. ut paulo supͣ exẽpli

Expanded text:
Corporis sunt ea, quae natura corpori adtribuit commoda aut inCorporis sunt ea, quae natura corpori adtribuit commoda aut incommoda: velocitas, vires, dignitas, valetudo, et quae contraria sunt. Animi sunt ea, quae consilio et cogitatione huiusmodi causa. Principium sumitur aut ab nostra aut ab eius, de quo loquemur, aut ab eorum, qui audient, persona aut ab re. Ab nostra, si laudabimus: aut officio facere, quod causa necessitudinis intercedat; aut studio, quod eiusmodi virtute sit, ut omnes commemorare debeant velle, quod rectum sit; aut ex aaut merito facere, quod ita tractati sumus; aut studio, quod utile putemus esse ab omnibus unicam malitiam atqua nequitiam cognosci; aut quod placeat ostendi, quod nobis placeat, ex aliorum vituperatione. Ab eius persona, de quo loquemur, si laudabimus: vereri nontiam anteire. Si vituperabimus, ea, quae videmus contrarie paucis verbis commutatis dici posse, dicemus, ut paulo supra exempli