comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsequit᷑ creditor: ceterũ dñium ł donũ pe¬
nes debitorẽ est.Fducia ẽ cum res aliqua
smende nutue pecuuie gr̃a uł mancipa¬
tur: uł iure credit᷑. Ipoteta est cum res ꝯ¬
modat᷑ sine dispositõe pigneris fcõ: ł cau¬
tione sola int̾ueniente.
¶om̃tũ dcm a temporis breuitate. ut ꝙͣ
cito ꝙͣ statĩ saluo negotio reformet᷑ nec in
ullam moram produci debeat d̾ repetit᷑.
sicut nec ullũ est spaciũ momenti. cuius
tam breuis ẽ temporis punctus ut ĩ aliꝙͣ¬
⁊ ioram nullo mͦ ꝓducat᷑. Instrumentũ ẽ
I I aliqͥd ꝯstruimꝰ: ut culter. calamꝰ. ascia.
Instructũ est qdͥ per istrum̃tũ efficit᷑ ut
baculus cedex. tabula. Usus qͦ in re instͥcta
uitim᷑ ut in baculo innitere. in codice leg̾e̾.
i abula lude̾. S ⁊ ip̃e fructꝰ agroꝵ qr
in eo utim̃: usus uocat᷑. Hec st̃ illa triã

Expanded text:
consequitur creditor. Ceterum dominium peconsequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria.
Abbreviated transcription (Latin):
tempore quo ꝯthebat᷑ certũ sit eam deferre.
usura est incrementũ fenoris: ab usu eris
crediti. nuncupata. Cõmodũ est id qd̾ nr̃i iuris
est: et ad alios temporalit̾ tnͣslatũ ẽ. cũ modo
est. Precariũ est dum p̾ce creditor roget᷑ per¬
nutti debitorẽ in possesione fundi sͥ obligati
demorari. et ex ea fructus capere. Et dc̃m p̾ca¬
pro.d. littera ꝯmutata. Mutuũ aut̃ appellatũ
ẽ: qr id qd̾ a me tͥ dat᷑. ex meo tuũ fit. deposi
cousi epanil. Int̾ist aut̃ m̃ loquendi usur ĩi¬
trai empta ex parte datur: ⁊ postea ꝯplet᷑.
Est enĩm arra ꝯplendã ñ aufecenda: inde qͥ
ut arram ñ redd̾et sicut pignꝰ. s desid̾at ple¬
nitudinẽ: ⁊ dcã arra a re. pro q̃ tradit᷑. Item
int̾ pignꝰ. et fiduciam. ⁊ ypothetam hoc int̾¬
est: pignus enim ẽ qd̾ ꝓpt̃ rem creditã obli¬
gar Cuiꝰ rei possessionẽ solam ad tempus

Expanded text:
tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. Commodatum est id quod nostri iuris est et ad alterum temporaliter translatum est cum modo est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precapro D littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositcausa deponit. Interest autem in loquendi usu intidei contractu empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
Uł seruũ ꝓpͥo suo iure tractare patit᷑. Pdetuli¬
um autẽ a pecudib dc̃m: in quib ꝯstabat ue¬
terũ uniu̾sa substantia. Ronoꝵ possessio est
ius possessionis: certo ordine certaꝵ titulo ad¬
quisita. Intestata hereditas est: que testam̃to
scripta ñ est. Aut si scripta sit. iure tñ neq̃qm̃
est edita. Caduca inde dñr: qr eiis heredes ce¬
ciderunt. Fãmilia erciscunde ¶ diuisio heredita¬
tis int̾ heredes. Erciscunda enim apud uer̾is
diuisio nuncupat᷑. Cõmuni diuidendo est int̾
eos quib ꝯmunis res est: que actio iubet po¬
stulantib hiis arbitriũ dari. cuiꝰ arbitratu¬
res res diuidant᷑: Finium regendoꝵ actio dcã:
eo qd̃ per eam regant᷑ fines utriq ne dissipẽ¬
tur: dũ mͦ ñ angustiore qͥnq pedũ loco ea
atrousia fit. Locatio res est ad usum data: cũ
diffinitõe mercedis. Conductio est res. i u¬
sum accepta: cũ ꝯstituta m̾cede. Res credita
est que in obligationẽ ita deducta ẽ: ut ex oĩ¬

Expanded text:
e patitur. Peculium autem a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia eius heredes ceciderunt. Familia herciscunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
sũ soluit: onde ⁊ res. Res st᷑. que in nr̃o iuire
⁊ sistunt. Iura aut̃ st̃ que a nobis uire possi¬
dent᷑. nec aliena st̃. Dc̃a aut̃ res. a recte ha¬
bendo. Ius autẽ a iuste possidendo. hoc enĩ ũ¬
iuste qd̃ bene. Qd̾ aut̃ male possidet᷑ alienũ ẽ.
ꝯale aut̃ possidet : qui uel sua male urit: ł
aliena p̾sumit. Possidet autẽ iuste.qui..
itritat᷑ cupiditate: qui aut̃ crpiditate teret᷑:
possessus ẽ ñ possessor. Poona st honestoꝵ. seu.¬

Expanded text:
sum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure sum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iiuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona s
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cedente donatõe uiri: sequit᷑ dos uxoris. Do¬
natio usu fructuaria idõ dr̃: qd̾ donator ex ea
usum fructuũ adhuc retinet seruatũ: ui dona¬
tum est iure. Donatio directa ideo nũcupat::
qr ⁊ uĩre ⁊ usu statim̃ tnͣsit iñ alterũ. nͨ ultͤ
aliqͥd mñde ad usus donatoris retorquetur. Con¬
ł plures: ñ enim in unius ore. s m̃ duoꝵ aut
triũ testiũ ꝯstat om̃e u̾bũ. Ite ⁊ditões qd̾ int̾
se aueniãt sermo testiũ: qiͣ ⁊dictões. Sni¬
pulatio est ꝓmissio ł sponsio: uñ ⁊ ꝓmisso
bant: stipulam tenentes frangebant. quam
siue qd̾ stipulam iuxta paulũ iuridicũ et fir¬
mũ sacramentũ appellauerunt. Satramentũ
pignus sponsionis. Uocatũ sacramentũ. q
que morte alicuiꝰ ad quempiã perue¬
nit: uel legato testamento. ł possessione re¬
dempta. Dcã autem hereditas: aut reb ad¬
ditis siue ab ere: qr qui possidet agrũ ⁊ cen¬

Expanded text:
quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Doquod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Convel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissorbant, stipulam tenentes frangebant, quam sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et cen
Abbreviated transcription (Latin):
ac morib ꝯprobata: ⁊ dcm̃ pactũ qiͣ ex pace
fcm̃. ab eo ꝙ ẽ pango: uñ ⁊ pepigit fedus.
platitũ quoq similit̾ ab eo ꝙ placet. Alii di¬
cunt pactũ eẽ: qd̾ uolens qͥs facit. Placitũ u̾o
⁊̃ nolens ꝯpellit᷑: ueluti qñ quisq paratꝰ sit ĩ
iudicio ad respondendũ: qd̾ nemo potest dicere
pactũ s placitũ. mandatũ dcm̃: qd̾ olim in cõ¬
misso negotio alt̃ alt̾i̾ manũ dabat. Ratum
ño qd̾ rõnabile et rectũ: uñ ⁊ qui pollicet᷑
dicit. Ratũ ẽẽ ꝓfiteor: hoc est firmũ atq
ꝑpetuũ. Rite autẽ ẽẽ ñ recte. s ex more. Cy¬
rographum. cautio. Emptio ⁊ uenditio est.
rerũ cõmutatio: atq ꝯtractus ex ꝯuenientia
ueniens. Emptio autẽ dcã: qd̾ a me tibi sit.
uenditio qͣi uenũdatio.i. a nundinis.
Donatio est cuiuslilet rei transactio: dictã
quit᷑ Nam antiquis nuptiarũ erat ritꝰ. qͣ se
marit᷑ꝰ ⁊ uxor inuicẽ emebant: ne uideretur

Expanded text:
i ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam quitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur
Abbreviated transcription (Latin):
cedem in hominẽ fecisse ꝯꝑtus erat: homici¬
dam uet̾es appellabant. Parricidii actio ñ
solum dabat᷑ in eum qui parentẽ. idest qͥ
prẽm aut mrẽm int̾e̾misset. s in eum qͥ fra¬
trem occid̾et. Et dcm̃ parricidiũ qͣiͣ parẽtis

Expanded text:
caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicicaedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est vel patrem vel matrem interemisset, sed et in eum qui fratrem o
Abbreviated transcription (Latin):
blica est: si quis ciuẽ ante ppłm ł regem ł¬
iudicẽ appellantẽ necau̾it. aut torsit. siue
uͥbau̾it uł uinxerit. Nolus est m̃tis callidi.¬
tas . ab eo ꝙ deludat. aluid enim agit: et
aliud dissimulat. petroniꝰ alit̾ existimat di¬
cens. Quid ẽ uidicis dolus: Nimirũ ubi ali¬
quid fem̃ ẽ qd̾ legi dolet: habetis dolũ acci
tas appellata: a fando ali.  qm uerũ ẽ. Iniu¬
ria es inruticia. Hir̃c ape comĩcos. Iniuria
t᷑ dissentio ciuium: quod seorsi.d alios
seruiunt. Nam hi. ime tu batione reꝵ:
et tumultu gaudent. Sacrũegiũ est sacraꝵ
rerũ furtũ: postea ⁊ in ydoloꝵ cultu adhesit
hoc nomen. Adult̾iũ est illusio alieni ⁊iugiĩ:
qdꝰ qr alt̾ alt̾ius thorũ ꝯmatulauit: adult̾ti
nomen accepit. Stuprũ raptus proprie est
illiciti coitꝰ a corrumpendo dcm̃: unde ⁊ qui
rapto potit᷑. stupro fruit᷑. Hmicidii uocabu¬
lum ꝯpositũ ẽ: ex homine ⁊ cede. Qui enĩ

Expanded text:
blica est, si quis civem ante populum, vel blica est, si quis civem ante populum, vel appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, acciptas appellata a fando aliud quam verum est. Iniuria est iniustitia. Hinc est apud Comicos ? Platur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum. Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpositum est ex homine et caede. Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
tacm̃ ẽ qd̾ a iuidite ñ in perpetuũ: s pro refor
eũ dam᷑. ut pro eius uite rem quã appetimus
posside deleam. Commerciũ dcm̃ a mercib ẽ:
quo noĩe res uenales aꝑpellamꝰ. Uñ ⁊ m̃catꝰ
dicit᷑ cetus młtoꝵ hominũ: qui res uendere
A. enĩe solent. Integri restitutio ẽ cause: uł
re reparatio. Causa redmñtegt᷑: que ui po¬
testatis expleta ñ est. Res redintegrat᷑. que
sui potestatis est ablata atq extorta. De cci¬
mimibus in lege ꝯscͥptis. xxui.
rimen a carendo nomen ut futtũ. fal¬
sitas: et cetera que ñ occidunt. s infamant.
Facinꝰ dcm̃ a fatiendo malũ: qd̾ noceat alteri.
Flagitiũ a flagitando corniptelam libidinis
q̃ naceat sͥ. lxc st̃ duo gen̾a om̃ium peccato¬
rum. Uis est uirtꝰ potestatis: per quã causa
siue res ł aufert᷑ ⁊ extorquet᷑. Uis pͥuata est:
si qͥuisq ante iũdiciũ armatis hominib
quẽqm a suo deiecit uł expugnau̾it. Uis pu¬

Expanded text:
terdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformeum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. De criminibus in lege conscriptis . Crimen a carendo nomen: ut furtum, falsitas et cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sisi quisquam ante judicium armatis hominibus quemquam a suo dejecerit vel expugnaverit. 6. Vis pu
Abbreviated transcription (Latin):
pellant᷑. Itẽ testes dc̃i qd̾ testam̃to adhiberi se¬
lent: sicut signatores qd̾ testam̃tũ signant.
oluntas De instrumentis legalibus
cedit: ideo tale nomen accepit. Testamentũ
uocatũ. qd̾ nisi testator mortuus fu̾it. nͨ con¬
firmari potest nec sciri. quid in eo scͥptũ sit.
qr clausũ ⁊ obsignatum ẽ. et inde est dictũ
testam̃tum: qr ñ ualet nisi post uce
inquit in mortuis ꝯfirmat᷑. Test a.nenia
cane in scripturis scĩs non hoc solũ d᷑
ban ⁊ iacob testamentũ fecerũt. quo uti etiã
int̾ uiuos ualũit: ⁊ in psalmis legit᷑. aduer¬
sus testamentũ disposuerunt. hoc est pactũ.
⁊ innum̾abilia talia.
T abule testamenti inde appellate st̃: quia
ante carte ⁊ m̃branaꝵ usũ in dolatis tabu¬
lis ñ solũ testamentũ. s etiã epłaꝵ eloquia

Expanded text:
pellantur. 2. Item testes dicti, quod testamento adhiberi sopellantur. 2. Item testes dicti, quod testamento adhiberi solent, sicut signatores, § 24 De instrumentis legalibus.ntate procedit, ideo tale nomen accepit. Testamentum vocatur quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris inquit, in mortuis confirmatur. 3. Testamentum sane in Scripturis sanctis non hoc solum dicban et Jacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vivos valeret. Et in Psalmis legitur: Adver testamentum disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistola
Abbreviated transcription (Latin):
mĩs aut̃ lex aut permittit aliqui
ut uir fortis petat p̾miũ. aut uer:
ut sacrarũ uirginũ nuptias nułli pet̾e liceat.
aut punit ut qui cedem fec̾it capite plectas:
beius enĩ p̾mio aut pena: uitã mod̾a̾t᷑ hrimana.
cẽ st̃ autẽ leges. ut earũ metu huena¬
na coherceret᷑ audacia: tutaq s. t int̾
probos innocentia. ⁊ in ip̃is improbis so mi¬
dato supplicio refrenet᷑ nocendi facultas.
honesta. iusta. possibilis scd̃m narãm.
⁊ scd̃m ꝯsuetudinẽ patrie. loco temporiq con¬
ueniens: nenessaria. utilis: manifesta quoq
ne aliquid per obscuritatẽ in captione ⁊tne¬
at: nullo pͥuato ꝯmodo s pro ⁊muni cũrtiri
utilitate ꝯscripta. De Causis xxi.¬
ragnia grecũ nomen est qd̾ latine dicit᷑
causa: uñ ⁊ pragmatia negotia dicunt᷑
estes sibi quisq ante iudiciũ placitis
alligat: ne cui postea sit liberũ aut dis¬
simulare. aut subtrahere se. uñ ⁊ alligati cip¬

Expanded text:
is autem lex aut permittit aliquid, ut vir fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem fecerit, capite plectatur. Eius enim premio aut pena, vita moderatur humana. Facte sunt autem leges, ut earum metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facultas. sta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta. DE IPragma Graecum est, quod Latine dicitur causa; unde et pragmata negotia dicunturTestes quisque ante judicium, sibi placitis alligat, ne cui sit postea liberum, aut dissimulare, aut subtrahere se; unde et alligati ap
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝯiugiũ sñ lib̾is: inuicem pro loco pig¬
nerũ hereditatis alt̾ua ascͥptio.
Codicellũ ut uet̾es aiunt sine dubio ab au¬
ctore dcm̃: qui hoc genus scripte instituit. Est
aut̃ scriptã nulla indigens sollempnitate u̾
boꝵ s sola testatoris uoluntate. qͣlicũq scͥꝑ¬
ture ꝓnũtiatõe expressa. cuiꝰ beneficio uolũ¬
tatib defunctoꝵ ẽẽ ⁊stat subuentũ: ꝓpter
legaliũ u̾boꝵ difficultatẽ. aut certe ꝓpt̾ ne¬
cessitatẽ adhibendoꝵ sollempniũ. ita ut qui
scribet titulũ eiusdem scͥpture codicellum uo¬
tutus heres aut adiit hereditatẽ: aut finito
temꝑe cretionis secludit᷑: nec liberũ illi est
ult᷑ capiende hereditatis. Cretio aut̃ appella¬
ilse heres mͥ esto adiutor. addit᷑q cernitoq
infra dies tot. Adeundarũ aut̃ hereditatũ
certissimꝰ statꝰ erat dies: quib ñ ẽ cretio addi¬
ta. Fidei ꝯmissũ dcm̃: ut fiat id qd̾ a defũcto

Expanded text:
est coniugum sine liberis invicem pro loco pigest coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nulrborum et sola testatoris voluntate, qualicunque scripture significatione expressa, cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum, propter legalium verborum difficultatem aut certe propter necessitatem adhibendorum solennium, ita ut qui scribit, titulum eiusdem scripture codicillum tutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appella'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
uocant᷑. Testamentũ iuris ciuilis est: qͥnq
Testamentũ uiris p̾torii est: septẽ testium
signatũ signis. S illud apud ciues inde ciui¬
le: istud apud p̾tores. inde iuris p̾torii eẽ. Te¬
stementũ aut̃ signare notare ẽ: ut notũ sit
qod scriptũ est.
Elografũ testamentũ ẽ. manu auctoris te¬
tum ꝯscriptũ. atq subscͥptũ: uñ ⁊ nom̃ acce¬
cunt. Irritũ testamentũ ẽ si is qui t̃estatꝰ ẽ
capite deminutꝰ est: aut si ñ rite fcm̃ sit.
Inofficiosũ testamentũ est: qd̾ frustͣ liberis
exheredatis sine officio nat᷑alis pietatis ĩ
extͣneas ꝑsonas redactũ ẽ. Ruptũ testamen¬
tum inde uocatũ: eo ꝙ nascente posthumo
neq exheredato nominato: neq instituto
tñ si p̾dictis ꝑsonis ñ ꝓferat᷑. supprimi tñ
uidet᷑. Nuncupatiõ est: qmͣ in ceris tabulis¬
q testator recitat dicens. Hec ut in hiĩs
tabulis cerisq scͥpta st̃: ita dico ⁊ ita lego.
prlam nominare ⁊ ꝯfirmare. Ius liberoꝵ

Expanded text:
amentum iuris civilis est quinque Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomen accecunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis exhextraneas personas redactum est. 10. Ruptum testamentum, inde vocatur, eo quod nascente posthumo, nequetamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: palam nominare et confirmare. Ius liberorum
Abbreviated transcription (Latin):
niũ una libertas. Acquisitio eoꝵ que celo.
t̾ra mariq adqͥrunt᷑. Item deposite rei. uel
ꝯmendate pecunie restitutio: uiolentie per
nim repulsio. Nam hoc aut si quid simile
est ñ qm iniuste est: s naturalit̾ equũ q ha¬
let᷑ Qud sit ius ciule S cos sib¬
us cunle est qd̾ quisq ppłs uel ciuitas sibi
tiuitates. seruitutes. postliminia. feda. paces.
inducie legatoꝵ. ñ uolandoꝵ religio. conu¬
bia int̾ alienigenas prohibita. ⁊ deinde ius
⁊gentiũ. qd̾ eo iure om̃s fere gentes utuntur.
belli inferendi sollempnitas. fedis fatiendi
nexus: signo dato egressio inhostẽ uł ꝯmissio.
Item signo dato receptio. Item flagitii muilita¬
ris disciplina: si locus deserat᷑. Item stipendio¬
rum modꝰ dignitatũ gradus. Premiorum
honoꝵ: ueluti cũ corona ł torques donant᷑.
Itẽ p̾de decisio. ⁊ proꝑsonaꝵ qͣlitatib ⁊ labo¬
rib iusta diuisio at principis portio. Quid
et sacerdotib ⁊ in magistratib. Qd sit ius

Expanded text:
ium una libertas, acquisitio eorum que celo, terra marique capiuntur. Item deposite rei vel commodate pecunie restitutio, violentie per vim repulsio. Nam hoc, ac si quid huic simile est, nunquam iniustum, sed naturale et equum habetur. Quid sit ius civile . Ius civile est quod quisque populus vel civitas sibi tivitates, servitutes, postliminia, foedera pacis, indutiae, legatorum non violandorum religio, conubia inter alienigenas prohibita. Et inde ius gentium, quia eo iure omnes fere gentes utuntur. lli inferendi sollemnitas, foederis faciendi nexus, signo dato egressio in hostem vel commissio. Item signo dato receptio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, praemiorum honor, veluti cum corona vel torques donantur. Item praedae decisio, et pro personarum qualitatibus et labori iusta divisio; item principis portio. Quid et sacerdotibus, in magistratibus. Quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
uus. Eulpiciꝰ. sexius. curatius. Rimeliꝰ post.¬
⁊rius. Hii decer uiti legũ ⁊stibendarum
e.  st. leges antẽ redig̾e̾ in libris primus
ꝗu ⁊ inperiis instituere uoluit: s ñ perse¬
u̾ans. q̃ btrectatoꝵ metu. Deinde cesar cepit
id fot᷑: s ante int̾fectus est. Paulatim autẽ
aniique leges uetuste atq incuria exoleuert̃:
qͣ̃rari et si nullus iam usus est. noticia tam̃
ceperunt: et reliquiis succedentib. erãt es ꝑ¬
mixte et inordinate. Post ea theodosius mi¬
nor augustus. ad similitudinẽ gregoriani ⁊
er mogenani codicem fcm̃ ꝯstitutionũ: a astan¬
tini te nporib sub ꝓprio cuiusq imꝑatoris ti¬
tulo disposuit. quẽ a suo noie teodosianũ uo¬
nĩs autẽ leges aut diuine st̃ aut
humane. Siuine nat᷑a: humane mo¬
ribus astant. Ido̾q hee discreꝑant: qm̃alie
aliis gentib placent. Fas. lex diuina ẽ. ius

Expanded text:
us, Sulpicius, Sextius, Curatius, Romilius, Postumius. Hi Decemviri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris primus consul Pompeius instituere voluit, sed non perseveravit obtrectatorum metu. Deinde Caesar coepit id facere, sed ante interfectus est. Paulatim autem antiquae leges vetustate atque incuria exoleverunt, quarum etsi nullus iam usus est, notitia tamenesare coeperunt et reliquis succedentibus, erantque permixtae et inordinatae. Postea Theodosius minor Augustus ad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani codicem factum constitutionum a Constantini temporibus sub proprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, quem a suo nomine Theodosianum vones autem leges, aut sunt divine, aut humane. Divine, natura, humane, moribus constant. Ideoque he discrepant, quoniam alie aliis gentibus placent. Fas lex divina est, ius
Abbreviated transcription (Latin):
libet alia specie efficit᷑ Sacrificiũ autẽ
ẽ uictima: ⁊ quecũq in ara cremant᷑ seu
ponunt᷑. Om̃e autẽ qd̾ deo dat᷑ aut de¬
dicat᷑ aut ꝯsecrat᷑. Quod dedicat᷑ dicẽdo
dat᷑: uñ ⁊ appellat᷑. Unde errant: qui de¬
dicatõem ꝯsecratõem putant significa¬
re. Immolatio ab antiquis dicta: eo ꝙ in
mola altaris posita uictima cederet᷑. Uñ
⁊ maclatio ẽ post ĩmmolationẽ. Ninc¬

Expanded text:
libet alia specie efficitur. Sacrificium autem libet alia specie efficitur. Sacrificium autem est victima et quaecumque in ara cremantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antiquis dicta eo quod in mole altaris posita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem es
Abbreviated transcription (Latin):
oportet in t̾ris utraq dici. sicut ia celo e¬
sonant: Osanna in altius lingue int̾preta¬
tionem. in totũ tnͣsire non potest. Osi enim
saluifica int̾pretat᷑. anna int̾iectio est motũ
animi significans sb̾ dep̾cantis affectu. Inte¬
gre autẽ drͣ osianna qd̾ nos corrupta me¬
dia uocali. litt̾a et elisa. dicimꝰ osanna. sunt
fit in u̾sib cũ scandimꝰ. Litt̾a enim prima
u̾bi sequentis extremã pͥoris ueniens u̾bi
uocabulũ. Fertũ enim dr᷑ oblatio que alta¬
ri offert᷑. et sacrificatur a pontificib: a qͦ
offertoriũ noĩatũ qͣi profertũ. Oblatio uo¬
cat᷑ que offert᷑. Sona diuina ꝓprie dicunt᷑.
munã hominũ. Nam muna digt᷑ obseqͥa :
que pauꝑes diuitib loco munerũ soluũt.
Itaq munꝰ homini dat᷑: donũ deo. uñ ⁊̃
in templis donaria dicimꝰ. Mun̾a autẽ uo¬
sunt autẽ que offerũt᷑: donũ ⁊ sacrifici¬
um. Donũ dr᷑. qͥcqͥd auro uł argento ł qua¬

Expanded text:
oportet in terris utraque dici, sicut in caelo resonant. Osanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus, a quo offertorium nominatum, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. Dona proprie dimunera hominum. 27. Nam munera dicuntur obsequia quae pauperes divitibus loco munerum solvunt; itaque munus homini datur, donum Deo; unde etiam in templis donaria dicimus. Munera autem vosunt autem quae offeruntur: donum et sacrificium. Donum dicitur quidquid auro argentoque aut qua
Abbreviated transcription (Latin):
tunc est hymnꝰ. Cui ꝯtͣrium est treniũ:
qd̃ est carmen lamenti. et fun̾is. Allelu¬
ya duoꝵ u̾boꝵ interp̾tatio est. hoc ẽ laus¬
dei: et est u̾bũ hebreũ. ya enim unũ ẽ de du
odecim noib quib ap̾ hebreos d̾s uocatur.
grecis. nec latinis. nec barbaris. licet ĩ su¬
am linguã om̃ino tͣnfferre: ł alia lingua
annũtiare. Nam qͣmuis interpretari pos¬
sint: ꝓpt̾ saa tiorẽ nĩ auctoritatẽ ĩerua

Expanded text:
tunc est hymnus. Cui contrarium est threnum, tunc est hymnus. Cui contrarium est threnum, quod est carmen lamenti et funeris. Alleluia duorum verborum interpretatio est, hoc eDei: et est Hebraeum. Ia unum est de decem nominibus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. et alleluia, nec Graecis, nec Latinis, nec barbaris licet in suam linguam omnino transferre, vel alia lingua annuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem serva
Abbreviated transcription (Latin):
humana uox p̾laquit᷑: ars organi modulã¬
tis imitat᷑. Psalmꝰ aut̃ a psalt̾io drͣ. unde
nec mos est ex alio opere eũ ⁊poni. Tres
aut̃ gradus st̃ in cantando. Primꝰ succen¬
toris. scd̃s incentoris. tertius accentoris.
tium : ut quẽad modũ simpsalma dr᷑ uocis
copulatio cantando: ita dyapsalma disiũ¬
ctio earũ ubi quedam requies distincta
ꝯtinuatõis ostendit᷑. Unde illud ꝓplabi¬
le est ñ riungendas sententias in psallẽ¬
do: ubi diapsalma int̾posita fu̾it. Que ido̾
int̾ponit᷑: ut ꝯu̾sio sensuũ ł personarum
eẽ noscat᷑. Hymnꝰ est canticũ laudantiũ qd̃
de greco in latinũ laus int̾pretat᷑: eo qd
sit carmen leticie ⁊ laudis. Proprie aut̃
hymni st̃ ⁊tinentes laudem dei. Si ergo
sit laus ⁊ ñ dei: ñ est hymnꝰ. Si sit et
laus et dei laus ⁊ ñ cantet᷑: ñ est hymnꝰ.
Si ergo et in laudem dei dicit᷑ ⁊ cantatur:

Expanded text:
humana vox praeloquitur, ars organi modulanhumana vox praeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem a psalterio dicitur, unde nec mos est ex alio opere eum conponi. Tres autem gradus sunt in cantando: primus succentoris, secundus incentoris, tertius accentoris. tium: ut quemadmodum in psalmo ducitur vocum copulatio in cantando: ita diapsalma disjunctio earum, ubi quaedam requies distinctae continuationis ostenditur. Unde et illud probabile est, non conjungendas sententias in psallendo, ubi diapsalma interpositum fuerit: quia ideo interponitur, ut conversio sensuum vel personarum esse noscantur. Hymnus est canticum laudantium, quod de Graeco in Latinum laus interpretatur, pro eo quod sit carmen laetitiae et laudis. Proprie autem hymni sunt continentes laudem Dei. Si ergo sit laus et non sit Dei, non est hymnus: si sit et laus et Dei laus, et non cantetur, non est hymnus. Si ergo et in laudem Dei dicitur et cantatur,
Abbreviated transcription (Latin):
chorus. Nam choreas ludicrũ: cantilene
ł saltaroes classiũ st̃. Antiphona ex greca
int̾pretatõe uox reciproca duob scilicet
choris alternatim psallentib ordine com¬
mutato: siue de uno ad unũ. Qd̃ genus¬
psallendi greti inuenisse tradunt᷑. Respõ¬
soriũ itali tradiderunt: quos inde respõ¬
sorios cantꝰ uocant: qd̾ alio desinente id
alt̾ respondeat. Inter responsoria autem
et antiphonas hoc differt: qd̾ in responso¬
riis unus u̾sũ dicit. in antiphonis aut̃
ũsib alt̾nant chori. Lectio dr̃ qd̃ nõ can¬
tat᷑ ut psalmꝰ uł hymnꝰ. s legit᷑ tantũ:
illic enum midulatio. hic sola pronunti¬
atio quai:. Canticũ est i. canentis ĩ
mist̾io ꝓdit lstoria. Hec ait rid.io. n
dam psalmo. tytulis iuxͣ musi.am artem
alt̾natim. sͥ opponunt᷑. Nam canticũ psal¬
mi ẽ cum id qd̃ organũ modulat᷑: uox post.¬
ea canentis eloquit᷑. Psalmꝰ u̾o cantici qd

Expanded text:
chorus. Nam chorea ludicrum cantilenae, chorus. Nam chorea ludicrum cantilenae, vel saltationes classium sunt. 7. Antiphona ex Graeco interpretatur vox reciproca, duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sipsallendi Graecos invenisse tradunt. Responsoria Itali tradiderunt, quae inde responsoria canentes vocant, quod alio desinente, id alter respondeat. Inter responsoria autem et antiphonas hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit: in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur, quia non canitur, ut psalmus vel hymnus: sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam Psalmorum titulis iuxta musicam artem alternatim sibi adponuntur. Nam canticum Psalmi est, cum id quod organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur. Psalmus vero cantici, cum quod
Abbreviated transcription (Latin):
l̃ca. ł certe. it qͥsq illa agat. q̃ nulli offi¬
ciant. s prosint om̃ib. Uesꝑtinũ officiũ
est in noctis initiũm: uocatũ a stella ues¬
pere. q̃ surgit oriente nocte. Matutinũ uͦ
officiũ est in lucis initiũ. a stella lucife¬
ro appellatũ: que orit᷑ inchoante mane.
Quoꝵ duoꝵ tempoꝵ significatõe ostendi¬
tur: ut die ac nocte semꝑ d̾s̃ laudeturr.
Missa tempore sacrificii est qñ eatetumini
foras mittunt᷑: clamante leuita. Si quis
catecuminus remansit exeat foras: ⁊ inde
missa qr sacramentis altaris int̾esse ñ pos¬
sunt. qui nũdũ regenati noscunt᷑. Cho¬
rus est multitudo in sacris collecta: et
dictus chorus. qd̃ initio in modũ corone
cirtũ aras starent: ⁊ ita psallerent. Alu
chorum dixerunt a ꝯcordia q̃ in caritate
ꝯsistit: qr si caritatẽ non habeat. responde¬
re ꝯuenient̾ non potest. Cũ aut̃ unꝰ canͣ:
grece monodia: latine siciniũ dr̃. Cum u̾o
duo canunt: biciniũ appellat᷑. Cum multi:¬

Expanded text:
littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initio, ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut die ac nocte semper Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni foris mittuntur, clamante levita: 'Si quis catechumenus remansit, exeat foras'; et inde missa, quia sacramentis altaris interesse non possunt qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in caritate consistit; quia, si caritatem non habeat, respondere convenienter non potest. Cum autem unus canit, Graece monodia, Latine sicinium dicitur; cum vero duo canunt, bicinium appellat
Abbreviated transcription (Latin):
qui resurgens a mortuis ñ moreret᷑. Postqͣm
autẽ fcã est talis resuirectio in corpore dñi
ut p̾iret in capite ecdie. qd̾ corpꝰ eccłie spe¬
raret in finem: iam dies dñicus. idest oc¬
tauus qui ⁊ pͥmꝰ celebrari cepit. De offi

Expanded text:
qui resurgens a mortuis non moreretur. Postquam qui resurgens a mortuis non moreretur. Postquam autem facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite Ecclesiae quod corpus Ecclesiae speraret in finem, iam dies Dominicus, id est octavus, qui et primus, celebrari coepit. De officiis
Abbreviated transcription (Latin):
gu. aute ideo hunt dic n capitilauiũ uo¬
uaridi capita infantiũ qui ungendi sũt:
ne obseruatione qͣdragesime sordidata ad
unctionẽ accedent. Hoc autem die symbo¬
finiũ dñici pasche sollempnitatis: ut qͥiã
ad d̃ĩ grãm festinant. percipiendam. fidẽ
eu ꝙ in eo die saluator pascha cũ discipu¬
lis suis fecit. quod ⁊ hodie sicut est tradi¬
tum celebratur: scm̃q in eo crisma ꝯficit᷑
atq iuitium noui: ⁊ ueteris cessatio testa¬
menti declarat᷑. Salbatũ ab hebreis ex in¬
terpretatõe uocabuli sui reqͥes nominat᷑:
qd̃ d̾s in ip̃o perfecto mundo requieuisset.
Siquidem ⁊ in eo die requieuit dñs in se¬
pulchro. ut quietis illius misteriũ ꝯfirma¬
eius figuram adimpleuit: obseruatio eiꝰ
Qui dies non iudeis s xp̃ianis in resurre¬
ctõe dñi declaratꝰ est. ⁊ ex illo hr̃e cepit
festiuitatem suam. Illis enim solũ celebrã¬
dũ sabbatum traditũ est. qui antea erat reqͥ¬
es mortuoꝵ. Resurrectio autẽ nullius erat:

Expanded text:
gus autem ideo eum diem Capitilavium vovandi capita infantium, qui ungendi sunt, ne observatione quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. 278 15. Hoc autem die symbofinem dominicae Paschae solemnitatem: ut qui jam ad Dei grquod in illo die Salvator Pascha cum discipulis suis fecerit; quod hodie, sicut est traditum, celebratur, sanctamque in eo chrisma conficitur, atque initium novi, et veteris cessatio Testamenti declaratur. 17. Sabbatum ab Hebraeis ex interpretatione voquod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem et eo die requievit Dominus in sepulchro, ut quietis illius mysterium confirmaeius figuram adinplevit, observatio eiusm celebratur. Qui dies non Iudaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius erat
Abbreviated transcription (Latin):
uocatꝰ ꝙ det escas. idest apponat: a quo
tum a mensa ꝑ diruiationẽ qiͣ mensori¬
um. Parapsis qͣdrangulũ ⁊ q̃drilaterũ
uas: idest parib absidis. Patena ꝙ dis¬
pansis patentib q sit horis. lancis. Ga
uata qr cauata: g. pro .c. litt̾a posita.
Hinc ⁊ conca. s illa cauata ista ꝯcaua:
sic ⁊ greci hec nuncupant. Scutella ꝑdi-
minutionem a scuto: qr est eidẽ similis.
apofereta a grecis a ferendo poma. ł aliud
aliquid: nominata: est enim plana. Sa¬
linum uas aptũ salib: idem ⁊ sultita
qͣiͣ saltica. Acitabulũ qiͣ acitaferũ: quod
acetũ ferat. Coclear ab usu. prius cocle¬
ouis. Nunquid sts pot us cur cocleare uo¬
cer: Trisiles greco nõie. latine tripides: qͥ
aut̃ .iiiiͣ. pedib insistunt abusiue dicunt᷑:
In uasculis aut̃ tria q̃runt᷑ q̃ placeãt: ma-

Expanded text:
vocatus, quod det escas, id est, apponat. A quo vocatus, quod det escas, id est, apponat. A quo tum a mensa per derivationem quasi mensorium. 498 Parapsis, quadrangulum, et quadrilaterum vas, id est, paribus absidis. Patina, quod dispansis patentibusque oris sit lancis. 11. Gabata, quasi cavata, g pro c littera posita. Hinc et concha, sed illa cavata, ista concava; sic et Graeci haec nuncupant. Scutella, a minutionem; est enim eiusdem similis. Apophoreta a Graecis a ferendo poma vel aliud aliquid nominata; est enim plana. Salinum vas aptum salibus. Idem et sulzica, quasi salzica. Acitabulum quasi acetaforum, quod acetum ferat. Coclear ab usu prius cocleovis. Numquid scis potius quur cocleare dicor? Trisceles Graeco nomine, Latine tripedes: qui autem quattuor pedibus insistunt abusive dicuntur. In vasculis autem tria quaeruntur quae placeant: ma
Abbreviated transcription (Latin):
na doliis excogitatis ad aqsͣ amphoris
ydriis ad balneas. ac reliquis q̃ in usib
hominũ. aut rota fuunt aut manu
aptant᷑. Argilla aut̃ excocta. teste uo¬
cabulũ suscipit: qr dũ mollis ẽẽ effici¬
tur testa nec ꝯmunicat cũ uocabulo
p̾stini gen̾is: qr qd̾ fuit ñ ẽ. Arietina
uasa ex arrectio municipio italie dixt᷑.
ubi fiunt: sunt enĩ rubra. De quib se¬
dulius. Rubra qd̾ appositũ testa ministt᷑
holus. Samia uasa quidam putant ab
appido samo gretie hab̾e̾ nom̃. Alii dicũt
cretam eẽ ytalie. q̃ ñ longe᷑ roma nascit᷑:
que samiã appellat᷑. Celata uasa argen¬
tea uł aurea st̾. signis eminentiorib in¬
tus extͣue exp̃sa: a celo uocata. quod ẽ
genꝰ ferram̃ti. quẽ uulgo cilionẽ uocãt.
Crisendica uasa deaurata. grecũ ẽ. Ana¬
glifa. qd̵ suꝑius st̃ sculpta: greci enĩ ana
sursũ. glife aut̃ sculpturã dicunt. idest
sursum sculpta. Discus antea iscus ab

Expanded text:
na doliis excogitatis, ad aquas amphoris, na doliis excogitatis, ad aquas amphoris, hydriis ad balnea, ac reliquis, quae in usibus hominum aut rota fiunt, aut manu aptantur. 4. Argilla autem excocta testae vocabulum suscipit, quia dum mollis esset, efficitur testa, nec communicat cum vocabulo pristini generis, quia quod fuit non est. 5. Aretina vasa, ex Aretio municipio Italiae dicuntur, ubi fiunt; sunt enim rubra. De quibus Sedulius: Rubra quod appositum testa ministrat olus. 6. Samia vasa quidam putant ab oppido Samo Graeciae habere nomen. Alii dicunt cretam esse Italiae, quae non longe a Roma nascitur, quae samia appellatur. 7. Caelata vasa argentea, vel aurea sunt, signis eminentioribus intus, extrave expressa: a coelo vocata, quod est genus ferramenti, quem vulgo cilionem vocant. 8. Chrysendeta vasa deaurata, Graecum est. Anaglypha, quod superius sint sculpta, Graeci enim ἄνω sursum, γλυφὴν sculpturam dicunt, id est, sursum sculpta. 9. Discus, antea iscus voc
Abbreviated transcription (Latin):
salsam̃tũ pisciculi eundem humorẽ liqͣnͣt:
cuius liquor appellat᷑ salsugo uł muria.
Proprie aut̃ dr᷑ muria aqua sale ⁊mixta:
effectaq gustu iñ modũ maris. Sucus
dic̃us : eo ꝙ ex sacco expͥmat᷑: ut tisane. re-¬
ꝙ fiant ⁊ fingant᷑ ex t̾ra. fing̾e enim ẽ
fac̾e. formare ⁊ plasmare: uñ ⁊ figuli di¬
ꝯtͣ ⁊ uas fictile dr᷑. ñ fictũ in illud qd̾ mẽ¬
daciũ ẽ: s ꝙ format᷑ ut sit. ⁊ habeat ali
qm formam. Uñ ⁊ apłs dicit. Nunquid
dicit figmentũ ei qui se finxit: qͣre sic
me fecisti: fictilia uasa in samo insula
prius inuenta tradunt᷑ fcã ex creta ⁊ in¬
durata igni: uñ ⁊ sanua uasa. Postea in¬
uentũ ⁊ rubricam addere: et ex rubra cre¬
ta facere. Antiquiorẽ autẽ fuisse usum
fictiliũ. uasoꝵ qm fundendi eris uel ar¬
genti. Apud uet̾es enim nec aurea nͨ ar-¬
gentea. s fictilia uasa habebant᷑: sed ui-¬

Expanded text:
salsamento pisciculi eundem humorem liquant. salsamento pisciculi eundem humorem liquant. Cuius liquor appellatur salsugo vel muria. Proprie autem muria dicitur aqua sale commixta, effectaque gustu in modum maris. Sucus dicti quod sacco exprimantur, ut ptisanae. Ptiquod fiant et fingantur ex terra. Fingere enim est facere, formare et plasmare, unde et figuli dicuntur. Et vas fictile dicitur non fictum in illud quod mendacium est, sed quod formatur, ut sit quam formam, unde et Apostolus dicit: Nunquid dicit figmentum ei qui se fingit: Quare me sic fecisti? 3. Fictilia vasa in Samo insula prius inventa traduntur, facta ex creta, et indurata igne, unde et Samia vasa. Postea inventum est rubricam addere, et ex rubra creta fingere. Antiquiorem autem fuisse dicunt usum fictilium vasorum, quam fundendi aeris, 497 aut argenti. Apud Veteres enim, nec aurea, nec argentea, sed fictilia vasa habebantur, sicut ad vi
Abbreviated transcription (Latin):
sonat. proro ꝙ ex suco frumenti uł po¬
moꝵ ꝯ ficia÷ aut palmaꝵ fructꝰ in liquo¬
rem exprimnt᷑. decoctisq frugib aq̃ pm̃¬
guior qͣiͣ sucis colat᷑ ex ip̃a. Potio sicera
nuncupat᷑. Ceuisa a cerere. idest fruge
uocata. ẽ enimn utio ex seminib frumen¬
ti uario m̃ efeca. Celia a calefaciendo
appellata. est ciii. potio ex succo tritda
per artem ⁊fecta. Suscitat᷑ enim igni illã
ius germinis. madefce frugis. ac deinde sic¬
catur: et post in farinam redacta molli
suco admiscet᷑. quo ferm̃tato sapor aust̾i̾ta¬
tis ⁊ calor ebrietatis adicit᷑. Que fit ĩ hiis
partib hspi. nie: cuius ferax uini locus
non est. Fex det̃ ꝙ sese uasis em̃gendo af¬
figat. Garum ẽ liquor pisciũ salsus. qui
olim ꝯ ficiebat᷑ ex pisce. quẽ greti garon
uocabant: ⁊ qmuis nunc ex infinito gene̾
pisciũ fiat. nom̃ tñ pͥstinũ retinet a quo
initiũ sũpsit. Liquam̃ dcm̃: eo ꝙ soluti ĩ

Expanded text:
sonat pro eo quod ex suco frumenti vel posonat pro eo quod ex suco frumenti vel pomorum conficiatur, aut palmarum fructus in liquorem exprimantur, coctisque frugibus aqua pinguior, quasi sucus, colatur, et ipsa potio sicera nuncupatur. Cervisia a Cerere, id est fruge vocata; est enim potio ex seminibus frumenti vario modo confecta. Caelia a calefaciendo appellata; est enim potio ex suco tritici per artem confecta. Suscitatur enim igne illa vis germinis madefactae frugis ac deinde siccatur et post in farinam redacta molli suco admiscitur, quo fermentato sapor austeritatis et calor ebrietatis adicitur. Quae fit in his partibus Hispaniae cuius ferax vini locus non est. Fex dicta, quod sese vasis emergendo adfigat. Garum est liquor piscium salsus, qui olim conficiebatur ex pisce quem Graeci γάρον vocabant; et quamvis nunc ex infinito genere piscium fiat, nomen tamen pristinum retinet a quo initium sumpsit. Liquamen dictum eo quod soluti in
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ cor poatũ. Lactatũ ẽ potio a lacte.
mi̾ium ex melle mxtũ. Est enĩ potio
ex aq̃ et melle: quod greci melligratum
uocant. In omelũ muscũ melle admix¬
tum: uehem̃t̾ qr agitatũ atq ⁊motũ.
ydromelũ qd̃ fiat ex aqͣ ⁊ malis mati¬
anis. Sacc. tũ liquor est aque: fece ui¬
ni admixtus ⁊ sacco exp̾ssus. Luria. Oxi¬
mel appellatũ ꝙ aceti ⁊ mellis ꝑmixta
ꝯficiat᷑ mat̾ia: unde ⁊ dulcedinẽ retinet
⁊. quorẽ. Rodomellum dicit᷑: eo ꝙ in suc¬
co rose mel admiscet᷑. Mellicratũ uinũ
mesle mixtũ. Medius quasi melus: qr
ex in ille fit: sicut calamitas ꝓ cadami¬
tas. fecula uua pingais decocta usq ad
erassitudinẽ mellis: ac refrigerata uti¬
ls stomacho. Dassum quicqͥd ex uua pas
pari mli amissa. qd̃ remansit care¬
nũ ell Cui ⁊tͣria sapa ẽ: que feruendo
ad t̾cian redacta descenderit. Sicera ẽ
om̃is poio que extͣ uinũ inebriare potest.
Cuiꝰ licetnom̃ hebreũ sit: tam̃ iatinũ

Expanded text:
torum conpositum. Lactatum est potio e lacte. Mulsum ex melle mixtum; est enim potio ex aqua et melle, quod Graeci μελίκρατον vocant. Oenomelum mustum melle admixtum vehementerque agitatum atque commotum. Hydromelum, quod fiat ex aqua et malis Matianis. Saccatum liquor est aquae faece vini admixtus et sacco expressus. Lorea. Oxymeli appellatum quod aceti et mellis permixta conficiatet acorem. Rhodomeli dicitur, eo quod in succo rosae mel admisceatur. Melicratum, vinum melle mistum. 13. Medus, quasi melus, quia ex melle fit, sicut calamitas pro cadamitas. Faecula, uva pinguis, decocta usque ad crassitudinem mellis, ac refrigerata utilis stomacho. 14. Passum, quidquid ex uva passa parte musti amissa, quod remanserit carenum est, cui contraria sapa est, quae fervendo ad tertiam reomnis potio quae extra vinum inebriare potest. Cuius licet nomen Hebraeum est, tamen Latinum
Abbreviated transcription (Latin):
trequẽtat᷑ exomologesis. qua delictũ nostrũ
dũ quisq̃m eẽ quisqm eẽ existimau̾at: raꝑe
adult̾ari. furari. S uͥ hec dampnatõi et̾ne¬
obnoxia ẽẽ cognouit: cognitis hiis ꝯfitet᷑ erro¬
uem. Confessio autẽ erroris: professio est de¬
sinendi. Desinendũ gͦ est a peccatis: dũ ⁊ fes
sio est. Confessio autẽ antecedit: remissio
sequit᷑. Ceterũ exͣ ueniam ẽ qui peccatũ cog¬
noscit: neq cognitũ ꝯfitetur. Itaq exomo¬
loesis ꝓsternendi ⁊ humilificandi discrpli¬
nã est habitu atq uictu. sacco ⁊ cin̾e ĩcu¬
bare. corpꝰ sordib obscurare. ⁊ animũ mero¬
rib deicẽ: illa q̃ peccauit tristi tractatõne
mutare. setanie autẽ greco nõie appellant᷑:

Expanded text:
frequentatur exomologesis, qua delictum nostrum dum quisquam esse existimaverat, rapere, adulterari, furari; sed ubi haec aeternobnoxia esse cognouit, cognitis his confitetur errorem. confessio autem erroris professio est desinendi. desinendum ergo a peccato essio est. Confessio autem antecedit, remissio sequitur. Ceterum extra veniam est qui peccatum cognoscit nec cognitum confitetur. Itaque exomologesis prosternendi et humilificandi hominis disciplina est, habitu atque victu, sacco et cinere incubare, corpus sordibus obscurare, animum maeroribus deicere, illa, quae peccant, tristi tractatione mutare. Litan
Abbreviated transcription (Latin):
penitentia est p̾tita deflere: ⁊ futã ñ admit¬
tere. ⁊xc scdã in similitudine foritis est ut si
torte impugnante dyabo.o aliqd̃ ꝑcc̃m̃ ir¬
repserit. huiꝰ satisfactione purget᷑. Satis¬
ractio aut̃ ẽ causas peccatoꝵ ⁊ suggestiõ es
eacludere: ⁊ ultra pcc̃m ñ it̾are. Reconciliatõ
u̾o est q̃ post ꝯplem̃tũ penitentie adhibetur.
aam sicut ꝯciliam̃ dõ. qñ pͥmũ a gentilitate
ꝯu̾timur: i ta reaciliam᷑ qñ post poc̾m peniten¬
do tegredim̃. Exomologesis greco uocabulo dr̃
qd iatine ꝯfessio int̾pretat᷑: cuiꝰ nominis du¬
plex significatio est. Aut enim in laude ĩtelli¬

Expanded text:
poenitentia, praeterita deflere et futura non admitpoenitentia, praeterita deflere et futura non admittere. Haec secunda in similitudine fontis est, ut si forte inpugnante diabolo aliquod peccatum inrepserit, huius satisfactione purgetur. Satisfactio autem est causas peccatorum et suggestiones excludere et ultra po est, quae post conplementum poenitentiae adhibetur. Nam sicut conciliamur Deo, quando primum a gentilitate convertimur, ita reconciliamur, quando post peccatum poenitendo regredimur. Exomologesis Graeco vocabulo dicitur, quod Latine confessio interpretatur, cuius nominis duplex significatio est. Aut enim in laude intelle