comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qum praecessit uoluntas credentis. ut secundum
hit merita ciratia sequatur ex audientis di: Iam qui¬
dm defide hoc est deuoluntate credentis. superius
disputaui : lis que adeo eam demonstrans ad gratiam
pertinere ut a postolus Non dicer& misericordiam
consecutus sum quia fideliseram. Sed dicer& miseri¬
cordiam consecutussum. ut fidelis essem : Sunt & alia
testimonia : inquibus est quodait. Sapite ad tempe¬
rantiam sicut unicuique ds̃ partitus est mensuram fidei
biquodiam commemoraui: ciratia salui factiestis
orfidem & hoc non ex uobis sed dĩ donum est : Et illud
quod scripsit ad efesios pax fratribus & caritas cumfide
natumest proxp̃o Nonsolum ut credatis in eum. uerum
sus ut patiamini proeo : utrumq: ergo ad digratiam
pertin& : & fides credentium & tolerantia patientium
qui utrumq: dixit esse donatum : et illuo maxime ubi
dicit habentes autem eundem spm̃ fide : Non enim ait

Expanded text:
quam praecessit voluntas credentis, ut secundum quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Sunt et alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei . Et quod jam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas cum finatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non enim ait,
Abbreviated transcription (Latin):
memoria eq: mand&is : Ibi uidebitis quem ad modum
sic alloquatur liberum arbitrium eorum quos cons¬
criptione sui sermonis aedificat: ut ostendat tamen
ea quae implenda uidentur in lege. in oratione esse
poscenda : quod utique uanissime fier& : Siadilla
agenda sine diuino adiutorio uoluntas humana suffi
cer&: Sed cum fuerint conuicti Nondefensores. Sed in¬
flatores & praecipitatores liberi arbitrii. quia neque
scientia diuinae legis. Neque natura naque sola renisĩ
nostrumdatur. Sed ipsa facit ut lex impleatur
utnatura liber&ur nepeccatum domin&ur : Cumergo
in his conuicti fuerint ad hocse conuertunt. ut quo¬
cumque modo conentur ostendere gratiamdĩ secundũ
merita nostra dari: dicunt enim : & si nondatur secun¬
dum merita bonorum operum quia peripsam bene
operamur : tamen secundum merita bonae uoluntatis
ditr. quia bona uo luntas inquiunt praecedit orantis

Expanded text:
memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPUT XIV. 27. Sed cum fuerint convicti, non defensores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio m Dominum nostrum datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis,
Abbreviated transcription (Latin):
quidixit uenis se sequerere & saluare quod perierat.
in quem uenturum antiqui &iam patres credideran
quidiligebant dm̃: dicunt &iam aratiam dĩ quaeda¬
ta est perfidem ihũ xp̃i quaeneque lex est. Nequo
natura adhoctantum ualere : ut peccata pra&erita
dimit tantur Nonut futura uitentur. uel repugnami.
superentur: Sed si hoc uerum esset utique in oration
dominica cumdixissemus. dimitte nobis debita
nostra sicut & nos dimittimus debitoribus noste
Non adderemus & nenos inferas intemtationem:
Illud enim dicimus ut pec cata dimittantur:
hoc autem ut caueantur. Siue uincantur : Quo da pitre
qui in caelis est Nullaratione p&eremus: Si uirtute
uo luntatis humanȩ hoc possemus efficere : Commonto
autem caritatem uestram & multum ex hortor. ut beati
espriani librum quem scripsit deoratione dominica dili¬
genter legatis & quantum uos dñs ad iuuerit intellegatis

Expanded text:
qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est per fidem Jesu Christi, quae neque lex est neque natura, ad hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ginendĩ ut dominemur piscibus maris. & uo lucribus
caeli &omnibus pecoribus quae repunt super terram :
Sednon haec est gratia. quam conmendat a postolus
per sidem ihũ xp̃i: hanc enim naturam : &iam cum im¬
pus & infidelibus certum est nobis esse communem :
siratia uero perfidem ihũ xpĩ eorum tantum modo
est duorum est ipsa fides : Non enim omnium est fides
penque sicut eis qui uolentes in lege iustificari a gratia
exeiderunt uerissimȩ dicit si ex lege iustitia ergo xp̃s
sratis mortuus est: Sic & hic quigratiam quam com¬
mendat & percipit fides xp̃i. putant esse naturam
uerissime dicitur. Si ex natura iustitia ergo xp̃s
ratis mortuus est: Iam hic enim erat lex & non iusti¬
hubͥat: Iam hic erat & natura. & non iustificabat
sbo xp̃s Nongratis mortuus est ut & lex per illum
inpler&ur quidixit. Nonueni legem soluere sedimplere :
dnatura peradam perdita : per illum reparar& ur

Expanded text:
ginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus ginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam commendat Apostolus per fidem Jesu Christi. Hanc enim naturam etiam cum impiis et infidelibus certum est nobis esse communem: gratia vero per fidem Jesu Christi eorum tantummodo est, quorum est ipsa fides. Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est : sic et his qui gratiam quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur,
Abbreviated transcription (Latin):
subiectiꝰ hoc est ciratiae dĩ Nonsunt subiecti: Sub legi
enim erant Non sub gratia : et ideo eis dominabatus
peccatum: a quo non fit homo liberlege sed gratia
propter quod a libidicit peccatum enim uobis Non domi¬
nabitur Non enim estis sublege sed subgratia Nonquia
lex mala est : Sed quia subilla sunt. quos res facit iuben¬
do. Non ad iuuando : Ciratia quippe ad iuuat: ut legis
quis que sit factor: Sine qua gratia sublege positus
tantum modo erit legis auditor: Talibus itaque dicit
immo insaniat. nesci eois quidloquatur. ut audeat dicere
legem esse gratiam. cumclam& quisciebat quid loqus¬
raur. qui in lege iustificamini a gratia excidistis.
qputem lex non est ciratia quiut ipsalex fiat. Non potest
lex adiuuare sed gratia : Num quid natura erit ciratia :
nam& hoc pelagiani ausisumt dicere gratiam esse
naturam inqua sic creatis imus ut habeamus mentem
rationalem qua intellegere ualeamus factiadima¬

Expanded text:
subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit,imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad ima
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ iustitiam Nonqua iustitia ds̃ iustus est : Sed quae
iustina est homini ex dõ : et ut sciatis hanc illum eorum
dixisse iustitiam quae est exlege hanc autem dĩ quȩ
uominiest exdo: Audite quid alio locodicat. cum dex p̃õ
lquer& urꝰ propter quem omnia inquit Nonsolum detri¬
nenta esso credidi uerum &stercora existimaui esse
ut xpm lucri faciam & inueniar inillo nonhabens
nam iustitiam quae ex lege est. Sed eam quae est
par fidem xp̃i. quae est exdõ : Quid est Non habens meun
lisaitiam quae ex logo est cumsua noness& lex ipsa sed di
Nisi quia suam dixit iustitiam quam uis ex lege essa.
quia sua uoluntate legem se posse putabant implere
sine adiutorio gratiae quae est perfidem xp̃i : Ideo cum
dixiss& Non habens meam iustitiam quae ex lege est
Secutus adiunxit : Sed eam quae est perfidem xp̃i. quae
est exdõ: hanc ignorabant dequibus ait ignorantes di

Expanded text:
Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum detrimenta esse credidi, verum et stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo . Quid est autem, non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est in uobis ipsis non indnõgloriari : quando
Non secundum carnem uiuitis. Sed spũ actiones
carnis mortificatis : ut enim Nonse ex tollerent
quibus ista dicebat. existimantes sȩ suospũ tanta
aguntur hi filii s unt di: quando ergo spũ actiones
carnis morcificatis ut uiuatis: illum cilorificate.
adiuncto solo adiutorio legis Sine adiutorio ciratiae
confidentes inuirtute sua suo spũ aguntur : Non sunt
filidi: Tales sunt dequibus idem dicit apostolus
quo dignorantes dĩ iustitiam & suam uolentes consti¬
tuere iustitiae dĩ nonsunt subiecti : De iuda eis hoc dixit:
qudese praesumentes gratiam repellebant. & in xp̃m
propterea Noncredebant: Suam uero iustitiam dicit
os uolentes constituere quae iustitia est ex lege. Non
qui lex ab ipsis est constituta. Sed inlegem quae ex do
st suam iustitiam constituerant. quando eandem legem
sus uiribus se in plere posse credebant: Ignorantes

Expanded text:
hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, adjuncto solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem dicit apostolus, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est miseri quod dicunt quisine dubitatione tanto
ipostolo contrachcunt Illedicit peccatum iuires
aduersum hominem accepisse per legem & eum per
mandatum quamuis scm̃ & iustum & bonum tamen
occidere & perbonum operari ei mortem: dequa
Non liberar&ur nisi uiuificar& sp̃s eum quem littera
occiderat. Sicut alio locodicit. lit tera occidit.
sps autem uiuificat: et isti in dociles contra lucemdi
caeci & contra uocem dĩ surdi. occidentem litteram
uiuificare dicunt : & uiuificanti spũ contradicunt:
ergo fratres ut ipsius potius a postoli uerbis uos moneam
debitores sumus non carni. ut secundum carnem
uiuamusꝰ Sienim secundum carnem uixeritis : mori¬
emini Siautem spũ actiones carnis mortificauerits
uiuetis: haec dixi ut a postolicis uerbis liberum
arbitrium uestrum amalo detarrerem & exhorta¬
rer ad bonum: Nec tamen ideo deb&is in homine

Expanded text:
Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, et eum per mandatum, quamvis sanctum et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli verbis vos moneam, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ab bonum: nec tamen ideo debetis in homine,
Abbreviated transcription (Latin):
uiSilex dicer&. Non concupisces : oc casione autem accep¬
ta peccatum permandatum operatum est in me omnẽ
concupis centiam: Sine lege enim peccatum mortuum
est : ego autem uiuebam aliquando sine lege :
adueniente autem mandato peccatum reuixit .:
ego autem mortuus sum : & inuentum est mihi man¬
ditum quoderat inuita. hoc esse inmorte: peccatum
nm occasione accepta permandatum fefellit me:
aper illud occidit : Itaque lex quidem scã & mandatum
scm̃ & iustum & bonum : quo dergo bonumest mihi
factum est mors Absit : Sed peccatum ut appareat
peccatum p̃erbonum mibi operatum est mortem: Vt fiat
supramodum peccator aut peccatum permandatum .:
eiadgalatas dicit: Scientes autem quoniam non iusti¬
ficatur homo exoperibus legis nisi perfidem ihũ xp̃i :
ł non ex operibus legis : Quoniam exoperibus legis
nissimi homines & peruersis simi pelagiam. lagem
dicunt esse dĩ gratiam qua iuuamur ad non peccandum:

Expanded text:
nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepnisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam: sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege, aduenieego autem mortuus sum, et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem; peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Et ad Galatas dicit: Scientes autem quoniam non justificatur homo ex operi non ex operibus legis, quoniam ex operibus legisnissimi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum?
Abbreviated transcription (Latin):
consum matio: Quando autem cognoseit homo pecca¬
tum. Sinona diuu& gratia ut cognitum caueatur :
Sine dubio lex iram operatur: quod alio loco ipse
a postolus dicit : Ipsius enim uerba sunt: lex iram ope¬
ratur hoc autem dixit : quia iradĩ maior est in prae¬
uaricatore quiperlegem cognos cit peccatum. & tams
facit: talis quippe homo praeuaricator est legis
Sicut & in alio locodicit: ubienim lex Non est Necprie¬
uaricatio est: Propter hoc & alibiait : ut seruiamus
in nouitate sp̃s & non inuetustate litterae : Legem
uolens intellegi litterae uetustatem : Nouita tem
uero sp̃s quid nisi gratiam : et neputar&ur accusas se
legem uel reprebendisse : continuosibi opposuit questi¬
onem &ait : quid ergo dicemus. lex pec carum est
ab sit: deinde subiunxitꝰ sed peccatum Noncogno ui
uuiper legem. hoc est quod dixerat per logem cognitio
peccatiꝰ Nam concupiscentiam inquit nesciebam :

Expanded text:
Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccaConsumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: legem volens intelligi litterae vetustatem, novitatem vero spiritus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam,
Abbreviated transcription (Latin):
dxit. ds̃ est enim qui operatur in uobis & uelle
Aoperari probona uoluntate : Ideo liberum arbi¬
rum abstulisse putandus est : quodsiita ess&e : non
siperius dixiss& cumtimore & tremore uestrum
psorum salutem operamini : quando enim iubetur
it operentur liberum eorum conuenitur arbitrium:
Sedideo cum timore & tremore : Nesibi tribuendo
qodbene operantur. debonis tamquam suis
Rtollantur operibus : Tamquamergo interroga¬
rdur a postolus & dicerdur erquare dexisti intimore
stranoro. horum uerborum rationem reddidit dicens
dĩ est enim quio peratur in uobis : Sienim tim&is & tre¬
mitis. Non extollimini tamquam deuestris operibus
mala & facere bona hoc enim nobis lex di praecipit
in libris scũ siue u&eribus. Siue nouis : Sed legamus
& adiuuante dnõ intellegamus a postolum dicentem
quia non iustificabitur exlege omnis caro coramipsi
per legem enim cognitio peccati: cognitio dixit : Non

Expanded text:
dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate, ideo liberum arbitrium abstulisse putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam de vestris operibus mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non,
Abbreviated transcription (Latin):
et in super accipiemus & gratiam progratia: quando
nobis uita a&erna redd&ur. dequa dixit apostolus
Cumprius dixiss& stipendium peccatimors : mirtaar
stipendium quia malitiae diabolicue mors aderm tamqeb
xbitumn red ditur : ubi cumpossa dicere & recte dicgre
sopendium autem iustitiae uita a derna : m aluit
dicere : ciratia autem d̃ uita a&erna. Vt hinc intel¬
leperemus. Non promeritis nostris dm̃nos ad a dernã
uitam. Sed prosua miseratione perducere : de quo
in psalmo hcit homo enis animiesuae : Qui coronitte
in miseratione & miseri cordia : Numquid noncorona
bonis operibus redditur : Sed quia ipsa boni opera
lle inbonis operatur. de quo dictum est dr̃ estenim
quoperatur in uobis. & uelle doperari probona
iolintate : Ideo dixit psalmus coronatte in misera¬
none & misericordia. quia enus miseratone bona
eptramur. quibus corona rededitur : Nonenim quia

Expanded text:
sed insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando sed insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando nobis vita aeterna reddetur, de qua dixit Apostolus,cum prius dixisset, Stipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat te in miseratione et misericordia: quia ejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quae non praeparauimus nos : Sed praepara uit ds̃
ut in illis ambulemus : Itaque caris simi uita bona
nostra : Nihil est aliud quamdĩ gratia : Sine dubio
& uita a derna quie bonae uitae redditur. dĩ ara¬
tia est & ipsa eniingratisdatur quia gratis data eft
illa cuidatur : Sed illa cuidatur tantum modo gratia
est̃ haec autem quae illidatur quoniam praemium eis
est : aratia est progratia tam quam merces pro iustnc
in libris scĩs aratiam progratia. Forsitan quaeritis
Sed hab&is euangelium secundum iohannem. tanta
luce clarissimum : ubi io hannes baptista dednõ xp̃o
dicit : Nos omnes explenitudine eius accepimus
& gratiam progratia: Ex eius itaque plenitudine
accepimus promodulo nostro tam quam particulas
nostras : ut bene uiuamus. Sicut ds̃ partitus est
mensuram fidei : quia unus quisque propriumdonĩ
hab& adõ alius sic alius autemsic & ipsa est gratio

Expanded text:
quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Itaque, charissimi, si vita bona nostra nihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae illi datur, quoniam praemium ejus est, gratia est pro gratia, tanquam merces pro justitia; in Libris sanctis, gratiam pro gratia, forsitan quaeritis. Sed habetis Evangelium secundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia . Ex ejus itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras ut bene vivamus, sicut Deus partitus est mensuram fidei ; quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic ; et ipsa est gratia:
Abbreviated transcription (Latin):
anꝰ mrox itaque ad didit ipsius enim sumus figmentum
irati inxpõibũ in operibus bonis quae praeparauit
d ur in illis ambulemus : quid est hoc quod cum gratiam
unmendans dixiss& non exoperibus. Neforte quis
ntollatur : Qur hoc dixeritrationem reddens ipsius
him sumus inquit figmnentum creati inxpõihũ inoperi¬
bus bonis : Quomodo ergo Non ex operibus ne forte quis
extollatur : Sed audi & intellege Non ex operibus dictur
tumquam tuis exte ipso tibi existentibus. Sed tam quam
his in quibus te ds̃ finxit ⁊dest formauit & creauit.
soc enim ait. ipsius sumus figmentum creati inxp̃oihũ
actisumus. Sedea dequa ille dicebat. quiutique iam
onoerat: cormundum crea inmede : & de quo dicit
iostolus : Si qua igitur in xp̃o noua creatura : u&era
ransierunt eccefacta sunt noua omnia autem exdõ:
fligur ergo dest formamur & creamur inoperibus bonis

Expanded text:
ant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, ant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christofacti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo . Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis,
Abbreviated transcription (Latin):
merces non inputatur secundum gratiam. Sed secundui
debitum. et iterum reliquiae inquit per electionem
gratiae factȩ sunt. Et mox addidit. Si autem gratia
iam non ex operibus. alio quin gratia iam Non est grato
quomodo est ergo gratia uita a &erna quae ex operibus
sumitur: anforte uitam adernam Nondixit apostolus
ciratiam : Immo uero sic dixit ut negari omnino Nonpess
Nec intellectorem acutum: Sed tantum modo intentum
desiderat auditorem : Cum enim dixiss& stipendium
modo mihi uid&ur posse dissolui . nisi intellegamus
& ipsa bona opera nostra quibus a derna redditur uito
xiss& siratia salui factiestis perfidem & hoc non ex
uobis Seddĩ donum est Non ex operibus. Neforte quis
excollatur : uidit utique putare posse homines hocita
dictum quasi necessaria nonsint operabona credenti¬
bus. Sedeis fides sola sufficiat. &rursus posse homines
debonis operibus extolli uelut adea facienda sibi suffici¬

Expanded text:
merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum ? et iterum, Reliquiae, inquit, per electionem gratiae salvae factae sunt: et mox addidit, Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Quomodo est ergo gratia vita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte vitam aeternam non dixit Apostolus gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium modo mihi videtur posse dissolvi, nisi intelligamus et ipsa bona opera nostra quibus aeterna redditur vita,xisset, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi suffici
Abbreviated transcription (Latin):
dundicere sufficere homini fidem &iam simaleuiuat
doptra bona non habeat : quod absit. ut sentir& uas
um mox ad didit Sed fides quae perdilectionem
pratur Ipsa est fides quae fidelesdĩ separat ab in¬
uidis diemonibus : nam& ipsi sicut dicit a postolus
listuis uiun. id est quae perdilectionem operatur
ut reddat eids̃ adernam uitam secundum opera eius :
Sed quia & ipsa bona opera ex dõ nobis sunt a quo nobis
& fides est & dilectio. Propterea idem ipse doc torgentiũ
&iam ipsam uitam a dernam gratiam non cupauit⁊
et nas citur inde non parua questio : quae dnõ donante
soluenda est : Si enim uita a&erna bonis operibus
redditur. Sicut apertissime dicit scribtura. quonian
ds̃ redd& unicuique secundum opera eius. quomib
gratia est uita a&erna cumgratia Non operibus redda¬
tur sed gratis d&ur ipso apostolo dicente. Ei quio peratis

Expanded text:
eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: nam et ipsi, sicut dicit apostolus justus vivit, id est, quae per dilectionem operatur, ut reddat ei Deus vitam aeternam secundum opera ejus. Sed quia et ipsa bona opera nobis ex Deo sunt, a quo nobis et fides est, et dilectio, propterea idem ipse Doctor Gentium, etiam ipsam vitam aeternam gratiam nuncupavit. CAPUT VIII. 19. Et nascitur inde non parva quaestio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime dicit Scriptura, Quoniam Deus reddet unicuique secundum opera ejus : quomodo gratia est vita aeterna, cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente, Ei qui operatur,
Abbreviated transcription (Latin):
&iam ipsam fidem haberi Nisidõ miserante non posse
& esse donum dĩ quod a pertissime doc& dicens grat
salui ficti estisperfidem & hoc non ex uobis saddĩdono s
psent enim dieere : ideo accepimus gratiam quia
inadidimus tam quam sib fidem tribuentes gratiam
do propter hoc apostolus cum dixiss& perfidem
& hoc inquit non ex uobis sed dĩ donum est
Rursus nedicerent sesuis operibus donum tale meru¬
isse continuo subiecit Non ex operibus : Neforte
quis ex tollatur : Nonquia negauit. aut euacuauit
opora bona cumdicat dm̃ unicuique reddere
stindum opera eius : Sed quia opera sunt exfide
unex operibus fides : Ac perhoc ab illo sunt nobis
im iustitae : aquo est ipsa fides dequa dictum est
iusus ex fide uiuit : homines autem non intellegen¬
to quodait ipse a postolus arbi tramur iustificari
bominem perfidem sine o peribus legis : putaueruñ

Expanded text:
etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus : sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis ; putaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
hanc sed memoraueris dnĩ dĩtui quia ipsetibidat for¬
titudinem facere uirtutem : Quid autem prod est bonũ
cum commemorass& testimonium depsalmo. quonur
propterte mortificamur totadiae deputatisumus
ut oues occisionis : Subiecit atque ait : Sed in his om¬
nibus super uincimus pereum quidelexit nos
Nonergo pernos sed per eum quidilex itnos : de inde
dixit : cursum consum maui: Sed ille hoc dixit quiali
loco dicit: Igitur non uolentis. Neque currentis
Sed miserentis est dĩ: quae sententia nullo modo potesi
&iam sic conuerti ut dicatur: Non miserentis dĩ. Sed
uolentis. & currentis est hominis : quis quis enim hoc
ausus fuerit dicere : apertese ostendit a postolo contra¬
dicere pos tremo dixit fidem seruaui : Sed ille hoc dixi
qui alibi ait misericordiam consecutus sum. ut fidelis
essem : Non enim dixit miseri cordiam consecutus sum
quia fidelis eram sed ut fidelis essem: hinc ostendens

Expanded text:
hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat forhanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum cum commemorasset testimonium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit in altum. Captiuauit captiuitatem. dedit
dona hominibus : Siergo dĩ dona sunt bona merita tua:
pondr̃ coronat meritatua tam quam meritatua sed tam
apos tolipaul. quibus dixit coronam redditurum
tanquam ipsius. id est ex ipso ei conparata ando¬
nasint dĩ Bonum inquid certamen certaui cursum
consummaui fidem seruaui. primo ista bona opera.
sinonea prae cessis sent cogitationes bonae: Nulla
essent : Attendice itaque quid de ipsis cogitationibus
dieit : Ait enim scribens ad corinthios Nonquia idonei
simus cogitare aliquid tam quam ex nobis m& ipsis.
id sufficientia nostra ex dõ est : deinde singula ins¬
piciamus : Bonum inquit certamen certaui : quaero
suuirtute certauerit utrum quae illi ex sem& ipso
sueri anquae desuperdata sit : Sed absit. ut tantus
doctor gentium ignora uerit legem dĩ c̃uius uox est
bde ut ero nomio pedicas incordetuo fortitudo mea
& potentia manus meae fecit mibi uirtutem magnam

Expanded text:
ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, sed taapostoli Pauli, quibus dixit coronam justitiae rtanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam
Abbreviated transcription (Latin):
Simanseritis inquit in uerbo meo discipulimei estis
uunquil in his computandus est iudas. qui non man¬
÷ inuerbo eius Numquid in his computandi sunt
dequibus euangelium sic loquitur : ubi dñs
conmendas s& manducandam carnem suam
iobendum sanguinem suum ait euangelista:
site dixit insĩ nagoga docens incafarnaum multi
Ig audientes exdis cipulis eius dixerunt : durus

Expanded text:
Si manseritis, inquit, in verbo meo, vere discipuli mei estis Si manseritis, inquit, in verbo meo, vere discipuli mei estis . Numquid in his computandus est Judas, qui non mansit in verbo ejus? Numquid in his computandi sunt illi, de quibus Evangelium sic loquitur, ubi Dominus cum commendasset manducandam carnem suam et bibendum sanguinem suum, ait evangelista, Haec dixit in synagoga docens, in Capharnaum. Multi ergo audientes ex discip
Abbreviated transcription (Latin):
enim eam : si ineo filiorum numero essentꝰ & quid
haberent quod non accepissent secundum aposto¬
licam ueramq: sententiam : Ac perhoc tales fili
lio xpõdatiessent quemad modum ipsedicit ad pa¬
tem & omne quod dedistimihi Nonpereat. Sed ha¬
beat uitam adernam : hiergo xp̃o intelleguntur
diriꝰ quior dinatisunt inuitam a&ernam: Ipsi sunt
illi praedestinati & secundum propositum uocati:
quorum nullus perit. Acperhoc nullus eorum ex
bono inmalum mutatus finit hanc uitam. quoniam
sic est ordinatus. &ideo xpõdatus ut non pereat
sed libeat uitim a&ernam : et rursus quos dicimus
inimeos eius. uel par uulos filios inimicorum eius.
quos cumq: eorum Sic regeneraturus est : ut in ea fide
qui prdilectionem operatur hanc uitam finiant.⁊
san d antequam hoc fiat: inilla praedestinatione
filisunt eius. & datisunt xp̃o filio eius. ut non pereant
sedhabeant uitam axernam : Denique ipse saluator

Expanded text:
enim eam si in eo filiorum numero essent: et quid enim eam si in eo filiorum numero essent: et quid haberent, quod non accepissent, secundum apostolicam veramque sententiam ? Ac per hoc tales filii Filio Christo dati essent, quemadmodum ipse dicit ad Patrem, Ut omne quod dedisti mihi, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Hi ergo Christo intelliguntur dari, qui ordinati sunt in vitam aeternam. Ipsi sunt illi praedestinati et secundum propositum vocati, quorum nullus perit. Ac per hoc nullus eorum ex bono in malum mutatus finit hanc vitam; quoniam sic est ordinatus, et ideo Christo datus, ut non pereat, sed habeat vitam aeternam. Et rursus quos dicimus inimicos ejus, vel parvulos filios inimicorum ejus, quoscumque eorum sic regeneraturus est, ut in ea fide quae per dilectionem operatur, hanc vitam finiant; jam et antequam hoc fiat, in illa praedestinatione sunt filii ejus, et dati sunt Christo Filio ejus, ut non pereant, sed habeant vitam aeternam. 22. Denique ipse Salvator,
Abbreviated transcription (Latin):
ex nobis permansis sent utiq: nobis cum. quid aliud
dicunt. Nisi nonerant filii. &iam quando erant in
professione a nomine filiorum Nonquia iustidian
simulauerunt. Sed quia in ea Nonper manserunt:
iustitiam tenuissent utiq nobis cum: Sedsi fussi
inquit ex nobis per mansissent utiq: nobis cun
Inbono illos uolebat procul dubio permanere :
e rant itaque inbono. Sed quia in eo Norꝑmanserun
idest nonusque infinem perseuerauerunt : Non
erant inquit ex nobis. & quando erant nobis cum
hoc est non erant exnumero filiorum. & quando
erant infide filiorum : quoniam quiuere filiisun
praesciti & praedestinatisunt conformes imagni
filii eius: & secundum propositum uocatis unt
electi essent: Non enim perit filius promission
Sed filius perditionis Euerunt ergo isti ex mil¬
titudine uocatorum: exelectorum autem pauciti¬
te non fuerunt : Nonigitur filiis suis praedesti¬
natis ds̃ per seuerantiam nondedit haberent

Expanded text:
ex nobis, permansissent utique nobiscum: quid aliud ex nobis, permansissent utique nobiscum: quid aliud dicunt, nisi, Non erant filii, etiam quando erant in professione et nomine filiorum? non quia justitiam simulaverunt; sed quia in ea non permanserunt. justitiam tenuissent utique nobiscum: sed, si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. In bono illos volebat procul dubio permanere. Erant itaque in bono, sed quia in eo non permanserunt, id est non usque in finem perseveraverunt, non erant, inquit, ex nobis, et quando erant nohoc est: non erant ex numero filiorum, et quando erant in fide filiorum, quoniam qui vere filii sunt praesciti et praedestinati sunt conformes imaginis Filii ejus, et secundum propositum vocati sunt ut electi essent. Non enim perit filius promissionis, sed filius perditionis . 21. Fuerunt ergo isti ex multitudine vocatorum: ex electorum autem paucitate non fuerunt. Non igitur filiis suis praedestinatis Deus perseverantiam non dedit; haberent
Abbreviated transcription (Latin):
in peuangelii praedicationem : Et tamen antequam
sa fictum iamfiludĩ erant in memoriali patris sui
inconcussa stabilitate conscribti : Et sunt rursus qui¬
dinqufiliidĩ propter susceptam uel tempora liter
gratundicuntur a nobis Nec sunt tamendõ dequibus
anidem io hannes : ex nobis exierunt : Sed nonerant
n nobis .: Quodsi fuis sent ex nobis. permansis sent
unq nobiscum : Nonait ex nobis exierunt. Sed quia
Non manserunt nobiscum. iam non sunt ex nobis
irumait ex nobis exierunt. Sed non erant ex nobis
luest & quando uidebantur in nobis. Nonerant ex nobis:
samquam ei diceretur. unde idostendis. quod si fu¬
ssent inquid ex nobis ꝑ mansissent utiq nobis cum:
pliorumdĩ uox est : iohannes loquitur infiliis di loco
praecipuo constitutus : Cumergo filiidĩ dicunt de his
qupor seuerantiam Non habuerunt ex nobis exierun
Sed non erant ex nobis. Et addunt quod si fuissen

Expanded text:
erant per Evangelii praedicationem; et tamen antequam erant per Evangelii praedicationem; et tamen antequam esset factum, jam filii Dei erant in memoriali Patris sui inconcussa stabilitate conscripti. Et sunt rursus quidam, qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a nobis, nec sunt tamen Deo: de quibus ait idem Joannes, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum . Non ait, ex nobis exierunt, sed quia non manserunt nobiscum, jam non sunt ex nobis; verum ait, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; hoc est, Et quando videbantur in nobis, non erant ex nobis. Et tanquam ei diceretur, Unde id ostendis? Quod si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Filiorum Dei vox est: Joannes loquitur, in filiis Dei loco praecipuo constitutus. Cum ergo filii Dei dicunt de his qui perseverantiam non habuerunt, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; et addunt, Quod si fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
super terram : Sicut ergo coguntur fateri donund
esse ut finiat homo istam uitam antequam exbons
mut&ur in malum . quur autem id aliis donao
aliis nondon&ur ignorant : ita donum donum ab
in bono perseuerantiam secundum scribturas
dequibus testimonia multa iam posui fateantus
nobiscum et quur aliis d&ur aliis nondaur
Sine murmure aduersus dm̃ dignentur ignorars
ds̃ nondat istam ꝑseuerantiam : absitenim ut ita esst
Side illis prae destinatis essent & secundi pri posici us es
qu uere sunt filii promissionis : Namisti cum pie
nuunt dicuntur filiidĩ : Sed quoniam uic turi sunt
inpie & in eadem impietate morituri : Noneos dicit
fliosdĩ praescientia dĩ: Sunt enim filudi qui non¬
dim sunt nobis: & sunt iamdõ dequibus ait euange¬
listi iohannes. quia ihs̃ moriturus erat progente:
pec tantum progente : Sed &iam ut filiosdi dispersos
ingregar& inunum : Quod utiq: credendo futuri

Expanded text:
super terram ? Sicut ergo coguntur fateri, donum Dei super terram ? Sicut ergo coguntur fateri, donum Dei esse ut finiat homo vitam istam, antequam ex bono mutetur in malum; cur autem aliis donetur, aliis non donetur, ignorant: ita donum Dei esse in bono perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testimonia multa jam posui, fateantur nobiscum; et cur aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum dignentur ignorare Deus non dat istam perseverantiam. Absit enim ut ita esset, si de illis praedestinatis essent et secundum propositum vocatis, qui vere sunt filii promissionis. Nam isti cum pie vivunt, dicuntur filii Dei: sed quoniam victuri sunt impie et in eadem impietate morituri, non eos dicit filios Dei prae scientia Dei. Sunt enim filii Dei, qui nondum sunt nobis, et sunt jam Deo; de quibus ait evangelista Joannes, Quia Jesus moriturus erat pro gente, nec tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dispersos congregaret in unum : quod utique credendo futuri
Abbreviated transcription (Latin):
hciente bona uoluntate moriuntur : RespondeaN
qos sunt quur illos ds̃ cum fideliter & pie uiuerent
dontunc deuitae huius periculis rapuit. Ne malitia
suar& intellectum eorum. & ne fictio deciper&
hinas eorum: utrum hoc inpotestate nonhabuit.
aneorum mala futura nesciuit. Nempe nihil horum
nisi peruersissime atq: in sanis si me dicitur : quuir ergo
non fecit. Respondeant quinos in rident. quando inre¬
bus talibus exclamamus. quam ins crutabilia sunt
iudicia eius & inuestigabiles uiae eius .: Neque en in
hoc Nondonat ds̃ quibus uoluerit : Aut uero scribta
illa mentitur. quae demorte uelut inmatura hor
iustiait. Raptus est ne malitia mutar& intellecto
eius. aut ne fictio deciper& animam eius: Quur
igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat. alis
nondat ds̃ apud quem non est iniquitas. Nec accep¬
tio personarum. & in cuius potestate est quam di
quis que in hac uita maneat. quae tem tatio die ta esi

Expanded text:
deficiente bona voluntate moriuntur. Respondeant, deficiente bona voluntate moriuntur. Respondeant, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum. Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime atque insanissime dicitur. Cur ergo non fecit? Respondeant qui nos irrident, quando in rebus talibus exclamamus, Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Neque enim hoc non donat Deus quibus voluerit, aut vero Scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis justi ait, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet animam ejus . Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus, apud quem non est iniquitas, nec acceptio personarum, et in cujus potestate est quamdiu quisque in hac vita maneat, quae tentatio dicta est
Abbreviated transcription (Latin):
us uestigare non posse inuestigabiles uias eius
is enim alia innumerabilia taceam. quae aliisdantur
alis Nondantur hominibus ad nõdõ apud quem
nonest acceptiopersonarum : Nec tribuuntur ista meri¬
tis uoluntatum. Sicut sunt celeritates. uires bonae:
uli tudines & pulchritudines corporum ingenia
mirabilia. & multarum artium capaces naturae
mentum. uel quae accidunt extrinsecus. ut est opu¬
lentu nobilitas. honores & c&era huius modi quae
qus que ut habeat: Nonnisi indi est potestate
in non inmorer &iam inbaptis mate paruulorum.
quednullus istorum potest dicere sicut illa adreg¬
numdi Non pertinere quur illi paruulo d&ur. illi
Nond&ur. cumsit utruinq: in potestatedi. & sine illo
sacramento nemo intr& in regnumdi. Ut haec ergo
tccam uel relinquam. illos ipsos intueantur
i quibus agitur: de his enim disserimus: qui ꝑseue¬
tonam bonitatis Non habent. Sedexbona in malũ

Expanded text:
nos vestigare non posse investigabiles vias ejus. nos vestigare non posse investigabiles vias ejus. Ut enim alia innumerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur ista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium; vel quae accedunt extrinsecus, ut est opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, quae quisque ut habeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorer etiam in Baptismate parvulorum quod nullus istorum potest dicere, sicut illa, ad regnum Dei non pertinere, cur illi parvulo detur, illi non detur; cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacramento nemo intret in regnum Dei: ut ergo haec taceam vel relinquam, illos ipsos intueantur de quibus agitur. De his enim disserimus, qui perseverantiam bonitatis non habent, sed ex bono in malum