comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in acie producendus est cuius aũa expermiẽta nõ
ceperis poces aucem mopia aut suꝑuẽtibus aut
certa re melius hostem domare ꝙͣ in prelio in quo
amplius solet fortua ptatis habere ꝙͣ uñrtus ilła
consilia meliora sunt ꝙͣ illa que ignorau̾it adu̾¬
sarius anteꝙͣ facias. occõ in bello amp̾luis solet
iuuare ꝙͣ uircus. In solliatandis suscipiendisꝙ
hostibus si cum fide ueniat magna fiducia est
quia aduersarmum amplius frangunt tranffuge
ꝙͣ ꝑempti. Melius est post aciem plura ẜuarẽ
presidia ꝙͣ lacius milicem experge diffiale uincit᷑
qui pot uere de suis et aduersarii copiis uidicare
Amplius uiuat uirtus ꝙͣ multitudo amplius ꝓ¬
dest locus sepe ꝙͣ uirtus. paucos uũos fortes.
natura procreat. bona instõne plures reddit in¬
dustria. Exercitus labore proficit ocio cõsenestit
Nunꝙͣ ad certamen publicum produx̾is militẽ
nisi cum uideris enm sꝑare uictoriã. Gubita con¬
t̾ent hostes usitata uilestunt qui dispersos suos

Expanded text:
in acie producendus est cuius antea experimenta non ceperis. Aut inopia aut superventibus aut terrore melius est hostem domare quam proelio, in quo amplius solet fortuna potestatis habere quam virtus. Nulla consilia meliora sunt nisi illa quae ignoraverit adversarius antequam facias. Occasio in bello amplius solet iuvare quam virtus. In sollicitandis suscipiendisque hostibus, si cum fide veniant, magna fiducia est, quia adversarium amplius frangunt transfugae quam perempti. Melius est post aciem plura servare praesidia quam latius militem spargere. Difficile vincitur qui vere potest de suis et de adversarii copiis iudicare. Amplius iuvat virtus quam multitudo. Amplius prodest locus saepe quam virtus. Paucos viros fortes natura procreat, bona institutione plures reddit industria. Exercitus labore proficit, otio consenescit. Numquam ad certamen publicum produxeris militem nisi cum eum videris sperare victoriam. Subita conterrent hostes, usitata vilescunt. Qui dispersis suis
Abbreviated transcription (Latin):
iuenitur singulos consules aduersum nostes
in illis erat ex̾citatio tãta ꝙ fiducia ut cui¬
uis bello une legiones crederentur posse suf
nem scdm normam militaris uiris exponã.
Que descriptio si obscuriora aut impelicõr uide¬
br̃ non michi s difficultati ipius rei cõuenit i¬
pucariiictento itaq animo sepuis relegenda.
sunt ut memoria intelligẽtiaq ualeant dõp̾he¬
di ncc̃e est enim inuictam esse rem pu ͫ tuuls
imꝑator militari arte ꝑcepta qͣntos uoluit᷑ exer¬
çitus faciat bellicosos
Queadmoͫ legio construa

Expanded text:
enitur singulos consules adversum hostes in illis erat exercitatio, tanta fiducia, ut cuivis bello duae legiones crederentur posse suffecundum normam militaris iuris exponam. Quae descriptio si obscurior aut impolitior videbitur, non mihi sed difficultati ipsius rei convenit imputari. Attento itaque animo saepius relegenda sunt, ut memoria intellegentiaque valeant comprehendi. Necesse est enim invictam esse rem publicam cuius imperator militari arte percepta quantos voluerit facit exercitus bellicosos. V QVEMADMODVM LEGIO CONST
Abbreviated transcription (Latin):
sunt spolus uiulabit ademptis hostita bar kuoiee
it rex Inglorius sexul Ndꝰ. In hostili sint arids
accbit arena/ eĩ tñ In medicis est: ute
pperare salutem. Arte queant medico
potero: cux su fiugitiua Rapati: Terga

Expanded text:
sinit, spoliis ululabit ademptis Hostica barbaries, at rex inglorius exsul, Nudus in hostili, sine laude, jacebit arena. Si tamen in medicis est, ut reparare salutem Arte queant medica,potero, cursu fugitiva rapaci Terga
Abbreviated transcription (Latin):
uic tam mainfesto discemi multis occurut᷑
modis primũ si confidencia uel uirtus est
militaris eruptone stã globus egreditur
armacotum et in hostibus pulsis machiñanitum
illus ingens direptis coriis uel ignis exurit. Ꝙ
si appido exire non audeant aut maiores baliste
malleolos uel falaricas cum incendio destmãt ut
pruptis coriis uel cenconibus intrusecus flama
condatur. i alleoli uelud sagicte sñt ⁊ ubi adheẜuit
quia ardentes ueniũt uiiuersa conflagrat falarica
que ad modum haste ualido prefigitur ferlo int̾cu¬
bum etiam et baliste sulphure resma. bictumine
stupisq conuoluitur infuso oleo quod incendariũ
bocant. Que baliste imipetu destinata pempto mit¬
mimie ardens figi᷑ ligno turricãꝙ machmã sie¬
quent̾ incendic depõiti quoq hom̃es simbus cmi
hostes dorimut in lant̾nis portant lucernas et
inceusis machiis riusus leuant᷑ in murũ¬

Expanded text:
uic tam manifesto discrimini multis occurritur modis.Primum, si confidentia vel virtus est militaris, eruptione facta globus egreditur armatorum et vi hostibus pulsis machinamentum illud ingens direptis coriis de lignis exurit. Quod si oppidani exire non audeant, ad maiores ballistas malleolos vel falaricas cum incendio destinant, ut perruptis coriis vel centonibus intrinsecus flamma condatur. Malleoli velut sagittae sunt et ubi adhaeserint, quia ardentes veniunt, universa conflagrant. Falarica autem ad modum hastae valido praefigitur ferro; inter tubum etiam et hastile sulphure resina bitumine stuppisque convolvitur infusa oleo quod incendiarium vocant; quae ballistae impetu destinata perrupto munimine ardens figitur ligno turritamque machinam frequenter incendit. Depositi quoque homines funibus cum hostes dormiunt in lanternis portant lucernas et incensis machinis rursum levantur in muru
Abbreviated transcription (Latin):
deinde ꝓpugnatula dupplicia sagaliciaq tendunt
impetumq excipũc sagittarim̃ neq eñ facile
transeũt spicula quod cedit ac fluctuat iuentũ
quoq remediin est ut de ligno crates fac̾ent qͣs¬
et metallas uocauermit lapidibusq complerent
ta arte int̃ bina ꝓpagnacula confaicutas ut si suꝑ sta¬
las ascendisset hostis et partem aliquam ip̃ius con¬
tigisset suꝑ caput suũ uergeret saxa. Quibus modi

Expanded text:
Deinde per propugnacula duplicia saga ciliciaque tenduntur impetumque excipiunt sagittarum; neque enim facile transeunt spicula quod cedit ac fluctuat. Inventum quoque remedium est ut de ligno crates facerent, quas metallas vocaverunt, lapidibusque complerent, ea arte inter bina propugnacula constilas ascendisset hostis et partem aliquam ipsius contigisset, supra caput suum urgeret saxa. DE ALI
Abbreviated transcription (Latin):
tu solent bellatoies eques quoq det̾rere Trabes
qua et tabulata ua diuerse mnagnicudins cla¬
uos ferreos esse eportet in promptu. Nam opput¬
nanciũ macnuis ꝓ alias machinas consuciuĩt
obsisti precipue cum subitis operib addenda sit
mitris uẽe ppugi aculis altitudo ne aduersarioꝵ
mobiles turres suꝑemineãt et capiãt auitatem

Expanded text:
t, solentque equos deterrere. Trabes quoque et tabulata, vel diverse magnitudinis clavos ferreos esse oportet in promptu. Nam oppugnantium machinis, per alias machinas consuevit obsisti; precipue cum subitis operibus addenda sit muris vel propugnaculis altitudo, ne adversariorum mobiles turres superemineant et capiant civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
icumen sulphur picem liquidam capͫ¬
oleum quos moendiariũ uõcant ad umi.¬
exurendas hostium machinas dõueĩt
iparaũ ad arma facienda ferrum utriusq cemꝑate
et carbones ẜuant᷑᷑ in absconditis ligna quoꝙ in
hastilibus sagittisq nccͣia reponũtur. Saxa gotu¬
da de fliuuis quia pio soliditate grauiera ⁊ aptio¬
ra sunt mictentibus diligentissime colliguntur
ex quibus omiri replent᷑: et turres ĩima ad fu¬
das fuce fustibal uel mamibus iacienda. maiora
per onagros duxgmitur ut dimissa p̾çeps nõ so
lum hostes obrũant suberentes. s eciã puachmo¬
menta confringant uoce queq de ligrnis uiridib¬

Expanded text:
itumen sulphur picem liquidam oleum quod incendiarium vocant ad exurendas hostium machinas convenit praeparari. Ad arma facienda ferrum utriusque temperaturae et carbones servantur in conditis. Ligna quoque hastilibus sagittisque necessaria reponuntur. Saxa rotunda de fluviis, quia pro soliditate graviora sunt et aptiora mittentibus, diligentissime colliguntur, ex quibus muri replentur et turres, minima ad fundas sive fustibalos vel manibus iacienda; maiora per onagros dilum hostes obruant subeuntes, sed etiam machinamenta confringant. Rote quoque de lignis i
Abbreviated transcription (Latin):
aut alicui pretur ĩmanitas noĩa eorũ qui uĩces
suas fecerunt breuibus inẜ̾ut᷑. qñ quis com¬
meatum accepit uel quot dierũ annotate in bre¬
uibus ¶unc enĩ difficile cõmeatus dabat᷑ ma
causis iustissimĩs aꝓpbatis. nec aliquibus mili¬
tes restituti deppucabatur obsequiis nec p̾uata
esdem negocia mandabant᷑ Si quidẽ incogruũ
uideretur imꝑatoris militem qui ueste xãnona
publica. pascebatur utilicatibus uacare p̾uacis¬
Aõ obsequia cñ uidicum uel cubunorũ necnõ eciã
accensi hoc est postea additi ꝙͣ fuisset legio ꝯple¬
ta quos nũc super nimerarios uocant facicula¬
gitimi. in castrr pota portabant inuisices enim Num

Expanded text:
aut alicui praestetur immunitas, nomina eorum qui vices aut alicui praestetur immunitas, nomina eorum qui vices suas fecerunt brevibus inseruntur. Quando quis commeatum acceperit vel quot dierum adnotatur in brevibus. Tunc enim difficile commeatus dabatur nisi causis iustissimis adprobatis, nec aliquibus milites instituti deputabantur obsequiis nec privata eisdem negotia mandabantur, siquidem incongruum videretur imperatoris militem qui veste et annona publica pascebatur utilitatibus vacare privatisAd obsequia tamen iudicum vel tribunorum nec non etiam accensi, hoc est postea additi quam fuisset legio completa, quos nunc supernumerarios vocant. Fasciculagitimi
Abbreviated transcription (Latin):
neat ꝙ olini est consuetudo imutata. S nocuit
S huius felicitatis ac prouisionis est ꝓhẽpnitas
cua ne pro salute rei publice et noua excogitet.
et anciqua restituat om̃e opus difficile uidetur
anteꝙͣ temptes cec̾ra Si ex̾citati et prudences
uii dilectui p̾ponãtur uiri dilectui celit̾ manus
belli apca poterit aggregari et diligent̾ insticui. Qdius
eni efficit sollercia et si cõpetentes nõ denegent᷑ ex-¬
ed̃ qm̃ in legiomibus plures scole sunt que
liacos milices querunt as hiis qͥ tirones
probant in om̃ibus quidẽ stature snagiri¬
tudines corporis robur. alacritate anni cõuẽnt
explouri. S in quibꝯda uõcorũ ꝑicia calculandi
compuitandiq usus eligitur tocius enĩ legionis
annonaria. et euul policitis ad̾uotatur. ootidĩanas
etiam in pace uigilias Item excubitũ suie agra¬
uas deom̃ibus centuriis contuberniis uĩcissim
milites facuĩt ut ne quis cõtra iusticiam grauet᷑

Expanded text:
veat quod olim est consuetudo mutata quae viguit; veat quod olim est consuetudo mutata quae viguit; sed huius felicitatis ac provisionis est perennitas tua ut pro salute rei publicae et nova excogitet et antiqua restituat. Omne opus difficile videtur antequam temptes; ceterum si exercitati et prudentes viri dilectui praeponantur, celeriter manus bellis apta poterit adgregari et diligenter institui. Quidvis enim efficit sollertia si competentes non denegentur exm in legionibus plures scholae sunt quae litteratos milites quaerunt, ab his qui tirones probant in omnibus quidem staturae magnitudinem, corporis robur, alacritatem animi convenit explorari, sed in quibusdam notarum peritia, calculandi computandique usus eligitur. Totius enim legionis annonaria vel civilis polyptychis adnotatur. Cotidianas etiam in pace vigilias, item excubitum sive agrarias, de omnibus centuriis et contuberniis vicissim milites faciunt, et ne quis contra iustitiam praegravetur
Abbreviated transcription (Latin):
gradus in satis eorũ aduersis scribenda.
ed̃ ne milites. aliqñ in tumultu prelii a suis
concuberualibz abertarent diuersis cohor¬
tibus diuersa in scutis signa ꝑ ingebant
ut ip̃i nomĩant dignaca. sicut eciã mie mous e̾
fieri ¶ Preterea in auerso scuto uniuscucq milĩ
tis erat nomen lrĩs ascaiptũ. addito etiam ex qua
esset cohorte qua ue centuria. Ex hiis igit᷑ aꝑpet
legionem bene infatutã quasi gnumicissimã esse
ciuitatem que omia prelio nccia secum ubiq porta¬
ret nec mecueret reppetinũ hostiũ suꝑuẽtum que
etiã in mediis campis subito se fossa. ualloq inu¬
miet. que om̃e genus militũ oõtineret armorum
Si quis igit᷑ pugna publica suꝑare barbaios cupͭ
ut diuinitatis mitu et dispõne imperatoris ĩuicti
electi et ex̾citati cotidie non solum guane. s ecia
post meudiem om̃i armorũ discipliua uel arte
bellandi ueteres illos milites qui orbem c̾rarum
integium subegeuĩt facile execabunt. Rec nio¬

Expanded text:
GRADVS IN SCVTIS EORVM AVERSIS SCRIBENDA Sed ne milites aliquando in tumultu proelii a suis contubernalibus aberrarent, diversis cohortibus diversa in scutis signa pingebant, ut ipsi nominant, digmata, sicut etiam nunc moris est fieri. Praeterea in averso scuto uniuscuiusque militis litteris erat nomen adscriptum, addito ex qua esset cohorte quave centuria. Ex his igitur apparet legionem bene institutam quasi munitissimam esse civitatem, quae omnia proelio necessaria secum ubique portaret nec metueret repentinum hostium superventum, quae etiam in mediis campis subito fossa se valloque muniret, quae omne genus militum, omne genus contineret armorum. Si quis igitur pugna publica superari barbaros cupit, ut Divinitatis nutu, dispositione imperatoris invicti electi et exercitati cotidie non solum mane sed etiam post meridiem omni armorum disciplina vel arte bellandi veteres illos milites qui orbem terrarum integrum subegerunt facile coaequabunt. Nec mo
Abbreviated transcription (Latin):
titur es liberanico ut si unũ caput demerseris aluad
erigatur In ũno gͦ. capite cratibus suie tabulatis
contexitur machina in qua paua collocant᷑ arma¬
ti tunc per fimes attracto depressoq alio capite ele¬
uati imponũtur in murian. De balistis onagris¬
scorpioib arcubalistio fustibalis finidis ꝑ que

Expanded text:
titur eo libramento ut si unum caput depresseris aliud titur eo libramento ut si unum caput depresseris aliud erigatur. In uno ergo capite cratibus sive tabulatis contexitur machina in qua pauci collocantur armati; tunc per funes attracto depressoque alio capite elevati imponuntur in murum. XXII DE BALLISTIS ONAGRISCORPIONIBVS ARCVBALLISTIS FVSTIB
Abbreviated transcription (Latin):
fiiditores lapidibus. sagutarii iaculis
miami balistarii. et accubalistariĩ sagictis.
Iaculatores plumbatis. ac missibilib emuris sub¬
mou̾et hoies. hoc sto scalis appoitis occupãt ciuui¬
tate. S qui scalis intũtur freq̃nt᷑ ꝑiculũ susti¬
net exemplo capanci a quo primo scalarũ oppiute¬
natio phibetur iue̾ta. qui tanta uͣi occisus est
a tebanis ut excictus fulime dic̾et᷑ pt pdeo
sanbusta exostra et tollẽnone obsidences murã hos¬
tium penetrant. Gaubusta dr̃ ad similitudinc̃ athare
nam qudinodimi in achara copde sunt. ita in trabib
que iuxta turrem pom̃tur furis sunt qui pontem
de suꝑiou parte tirelea malaxant ut descendat ad
murum. statimq de turre exeũt bellatores et ꝑ cã
transeuntes mema urbis muadãt. Wostra dr̃ pons
quem suꝑus exposuus qui de turu in murum
repence prrtendr̃ Aollẽnone dicit᷑. quocies una
trabes in terram p̾realca desingit᷑ aui in sũmo uerti¬
ce alia transuersa trabes longior dinĩsa etate dõuec¬

Expanded text:
ditores lapidibus, sagittarii iaculis, manuballistarii vel arcuballistarii sagittis, iaculatores plumbatis ac missibilibus e muris submovent homines. Hoc facto scalis appositis occupant civitatem. Sed qui scalis nituntur frequenter periculum sustinent, exemplo Capanei, a quo primum scalarum oppugnatio perhibetur inventa; qui tanta vi occisus est a Thebanis ut extinctus fulmine diceretur. Et ideo sambuca exostra et tollenone obsidentes in murum hostium penetrant. Sambuca dicitur a similitudine citharae; nam quemadmodum in cithara cordae sunt, ita in trabe quae iuxta turrem ponitur funes sunt qui pontem de superiore parte trocleis laxant ut descendat ad murum, statimque de turri exeunt bellatores et per eum transeuntes moenia urbis invadunt. Exostra dicitur pons quem superius exposuimus, quia de turri in murum repente protruditur. Tolleno dicitur quotiens una trabes in terram praealta defigitur, cui in summo vertice alia transversa trabes longior dimensa medietate conec
Abbreviated transcription (Latin):
muris ueteres duce noluerũt ne adictꝰ
arietu ẽẽt dispoitus. S fumosis aifrac¬
tibus laccis fundam̃tis clauẜe urbes crebioresqz
turres in pp̃is angulis reddiderũt. pp̃rea quia si qͥs
ad murũ cali ordinacõe constructum uel stalas
uel machinas uoluit̾ amouere non solum a fronte
S eciã alateribus et ꝓpe at̾go ueluti in simi cir¬
cuelusus opprnintur

Expanded text:
res ducere nolverunt, ne ad ictus arietum esset dispositus, sed sinuosis anfractibus, iactis fundamentis clausere urbes; crebrioresque turres in ipsis angulis reddiderunt, ut si quis ad murum tali ordine constructum, vel scalas, vel machinas volverit admovere, non solum a fronte, sed a lateribus et prope a tergo, veluti in sinu circunclusus opprimitur.
Abbreviated transcription (Latin):
solent armature du plares quia binas cõsequucur
annonas./ Simplares quia singulas/ Messores qui
in castrs ad podisiũ demetiũtur loca in quib cen¬
toria milites figunt uel hospicia in auicatibus p̾s¬
tant ¶ Sorquati duplares corquati simplares corq̃s
aureus solide uirtutis p̾miũ fuit ꝙqui meruisset
ppͣr laudem int̾dum duꝑlas consequebãt᷑ annonas
qui pritulegiis mumũtur. reliqui munifices appel¬
lant᷑ qui smunera facere cogutur Romĩa eoꝵ qn¬

Expanded text:
solent.Armaturae duplares qui binas consequuntur solent.Armaturae duplares qui binas consequuntur annonas, simplares qui singulas. Mensores qui in castris ad podismum demetiuntur loca in quibus tentoria milites figant vel hospitia in civitatibus praestant. Torquati duplares, torquati simplares: torquis aureus solidus virtutis praemium fuit, quem qui meruisset praeter laudem interdum duplas consequebatur annonas. qui privilegiis muniuntur. Reliqui munifices appellantur, quia munera facere coguntur. VIII N
Abbreviated transcription (Latin):
pñtes macriculas iudicabo tribunꝰ maior per
eplam sacram imꝑatoris iudicio dẽsematur
Mior tribunus ꝑuenit ex labore. tribunꝰ aut̃
uõcatur ex tribu. quia preest milicib. quos ex
tribu prius romulus legit. ordinarii dicũtur
qui in prelio quia primi suc̾ ordines ducũt ¶ Au¬
gustales appellant᷑. qui ab augusto ordinariis
Adiuo uepasiano sunt legiomibus aditi. ãqui¬
liferi qui aquilam portãt ¶ymagiarii qui yma
cirare ¶ Digniferi qui signa portãt quos nũt diaco¬
narios uõcanc ¶ Cesserarii qui tessarã per coturb̾i̾ã
militũ nũciant ¶ cessara auc̃ dr̃. preceptũ ducis que
uel ad quad aliquod̾ opus uel ad bellũ mouet᷑ ex̾ticꝰ¬
¶ Campigen. ħ est ance signarii ideo sic nonũati qr
eorum opera. atq uirtute ex̾citiu genus crescit in
campo metatores qui precedentes locum eligũt casts¬
tes ꝑtinẽtes ¶Tubitines coruicines et tubitinatores
qui tubaułere cornuo uel buctina cõmictẽ prelurm

Expanded text:
ntes matriculas indicabo.Tribunus maior per epistolam sacram imperatoris iudicio destinatur; minor tribunus pervenit ex labore. Tribunus autem vocatur ex tribu, quia praeest militibus, quos ex tribu primus Romulus legit.Ordinarii dicuntur qui in proelio quia primi sunt ordines ducunt. Augustales appellantur qui ab Augusto ordinariis ustales, a divo Vespasiano sunt legionibus additi.Aquiliferi qui aquilam portant.Imaginarii vel imagcurare. Signiferi qui signa portant, quos nunc draconarios vocant.Tesserarii qui tesseram per contubernia militum nuntiant; tessera autem dicitur praeceptum ducis quo vel ad aliquod opus vel ad bellum movetur exercitus. Campigenii, hoc est antesignani, ideo sic nominati quia eorum opera atque virtute exercitui genius crescit in campo.Metatores qui praecedentes locum eligunt castristes pertinentes. Tubicines cornicines et bucinatores qui tuba vel aere curvo vel bucina committere proelium
Abbreviated transcription (Latin):
son tantum humano consilio. s cciã diui¬
uitatis instinctu legiones aebitror a¬
tes sunt ordinate ut om̃m unũ corpus una uĩ¬
deatur añu̾itio. scĩam quasi in orbem quendã¬
promouent᷑. ita ut ex prima cohorte ad gradũ
quepiam promotus uãdat ad decima cohortem
et rrsus ab ea trescentib scippendiis cum maiore
gradu per alios recurrit ad pͥmã ideo p̾mpili
centurio postꝙͣ in orbem om̃es erhortes ꝑ diuersas
aldĩnistrauit scolas in p̾ma cohorce ad hac̃ ꝓue¬
nit paliuam in qua ex om̃ legione infinita com¬
moda consequatur siait pͥmi scruiis in officio
p̾fectoꝵ pretori ad honestum questuosũq milicie
ꝑuenit fiem Ita legionarii equites colortes suas

Expanded text:
on tantum humano consilio sed etiam Divinitatis instinctu legiones a ut omnium unum corpus, una videatur esse coniunctio. Nam quasi in orbem quendapromoventur, ita ut ex prima cohorte ad gradum quempiam promotus vadat ad decimam cohortem et rursus ab ea crescentibus stipendiis cum maiore gradu per alias recurrat ad primam. Ideo primi pili centurio, postquam in orbem omnes cohortes per diversas administraverit scolas, in prima cohorte ad hanc pervenit palmam in qua ex omni legione infinita commoda consequatur, sicut primiscrinius in officio praefectorum praetorio ad honestum quaestuosumque militiae pervenit finem
Abbreviated transcription (Latin):
buccinacores tubicem ad bellum uõcat milites ⁊ tuesu
receptui canit. corintines quoc̾ camit nõ milites s
signa ad eorum temperant mitũ gͦ quocies ad aliqd
apus exituri sunt soli milites tubicines cam̃t. Quo
nũt. Classitꝰ autem appellatur quod buccinatores
pro cornu dicunt hoc insigne uidetur impii qz clas¬
sicꝰ canitur imꝑacore pnte uel cum militẽ capitałr̃
aĩaduertitur. quia hoc ex impacoris legibus fieri
Siue ercto ad iugilias uel aguarias faciẽdas suie
ad̾ opus aliquos uel ad decursionẽ campi exemit
milites tubicine uocance operãtur. ⁊ Rursus tubi¬
bicine admõnente cassant. Cum autẽ gnouentur
sina aut iam mota figenda sunt corinitines ca¬
nũt. quod ideo in omibus ex̾ciciis et processionibus
custoditure ut in ip̃a pugua facilius obtemperent
milites sue ees pugnare siue stare. sue sequi uł
redire ceperint duces. Si quidem racio manifesta
sit semp semper in ocio delrie fieri. quod ncc̃io faciẽ¬

Expanded text:
bucinatores. Tubicen ad bellum vocat milites et rursum receptui canit. Cornicines quotiens canunt, non milites sed signa ad eorum obtemperant nutum. Ergo, quotiens ad aliquod opus exituri sunt soli milites, tubicines canunt; quocanunt. Classicum item appellatur quod bucinatores per cornum dicunt. Hoc insigne videtur imperii, quia classicum canitur imperatore praesente vel cum in militem capitaliter animadvertitur, quia hoc ex imperatoris legibus fieri vigilias vel ad agrarias faciendas sive ad opus aliquod vel ad decursionem campi exeunt milites, tubicine vocante operantur et rursus tubicine admonente cessant. Cum autem moventur signa aut iam mota figenda sunt, cornicines canunt. Quod ideo in omnibus exercitiis et processionibus custoditur ut in ipsa pugna facilius obtemperent milites, sive eos pugnare sive stare sive sequi vel redire praeceperint duces, siquidem ratio manifesta sit semper in otio debere fieri quod necessario facie
Abbreviated transcription (Latin):
hastati uocabantur. S in scdã acie dextro cornu
cohors serta ponebatur. cui iugebatur uiĩ. octaua
cohors mediam aciem tenebat . noua cocomitante.
decuma oohors in ẜa acie sinistrum semper obtinet

Expanded text:
hastati vocabantur. Sed in secunda acie dextro cornu hastati vocabantur. Sed in secunda acie dextro cornu cohors sexta ponebatur, cui iungebatur septima; octava cohors mediam aciem tenebat nona comitante; decima cohors in secunda acie sinistrum semper obtinet
Abbreviated transcription (Latin):
quas primo impetu iacuit idem biua missibilia
unũ mauis ferio triangulo unciaꝵ. ix hastilĩ
ped̃ quinq̃ semis quod pilum uocalant. 2unc
spiculum dicit᷑ ad cuus ictũ ex̾cebant᷑ p̾cipue
mlites quod arte et uirtuce directũ. et scucatos
pedites et loricatos equites sepe transueeberat . aᵈ.
mius ferrs unciarũ quĩq̃ hastili pedum trium
semis. quod tunc uerriculũ nũc ueritũ dicitur¬
¶ Drmua acies prinaipũ. secũda hastatoꝵ armis
talibus dõcetur inftituta Post hos erant ferrãta¬
rii. et leuis armacura. quos mĩc exaultatores et
armacuras dicimꝰ scutati qui plunbatis. glãdiis
ti erant ¶ Item sagictarii. cum cassidibus catha¬
fractis ac gladiis sagitis et arcubus erãt fun¬
ditores. qui ad fundas. et fustibulos lapides ia¬
ciebant . erant tragularii qui ad manũ balistas
uel arcubalistas dirigebant sagictas Secunda.¬
acies similiter armabatur on qua cõsistences milites

Expanded text:
quas primo impetu iaciunt, item bina missibilia, quas primo impetu iaciunt, item bina missibilia, unum maius ferro triangulo unciarum novem, hastili pedum quinque semis, quod pilum vocabant, nunc spiculum dicitur, ad cuius ictum exercebantur praecipue milites, quod arte et virtute directum et scutatos pedites et loricatos equites saepe transverberat, aliud minus ferro unciarum quinque, hastili pedum trium semis, quod tunc  prima acies principum, secunda hastatorum armis talibus, docetur instructarii et levis armatura, quos nunc exculcatores et armaturas dicimus, scutati, plumbatis gladiis ti. Erant item sagittarii cum cassidibus catafractis et gladiis sagittis et arcubus; erant funditores, qui ad fundas vel fustibalos lapides iaciebant; erant tragularii, qui ad manuballistas vel arcuballistas dirigebant sagittasacies similiter armabatur, in qua consistentes milites
Abbreviated transcription (Latin):
situ ac rubiginie. arma fedant᷑ non solũ auten
equites s eciã eqͦs ip̃os assiduo labore cõuenit
ecomari icaq ad decurionẽ et sanitatis et ex̾ci¬
tacõnis tam hoinum ꝙͣ equorũ ꝑtinet cura.
qualit̾ instruenda sit acies .s. uiiii.¬
si pugna ĩmmeat declarat᷑ uinq̃ leccio¬
nis exemplo. Quod si usus exeg̾it tranfferri
possit ad plures equites. Locantur in coruibus¬
acies ped̾it a prima cohorte incipit ordinari ĩ corn
dextro huic cohors ẜa cõuigitur tercia in media
aciẽ collocatur huic annectitur quarea quĩta uero
eohors sinistrum suscipit eornu S ance signa ⁊
cura signa necnõ in primia aciẽ eciã dinucates
principes uocabãtur n est ordinarii. Ceteriq p̾nci¬
pales ħ erat graius armatura quia habebant
cassides cathafractas. ocreas. scuta. eladios maio¬
res quos spacas uõcant et alios minores. qui se¬
nspacia nomiant᷑. plumbatas poĩtas in scutis

Expanded text:
situ ac rubigine arma foedantur? Non solum autem situ ac rubigine arma foedantur? Non solum autem equites sed etiam ipsos equos assiduo labore convenit edomari. Itaque ad decurionem et sanitatis et exercitationis tam hominum quam equorum pertinet cura. qualiter instruenda sit acies si pugna immineat declaretur unius legionis exemplo, quod si usus exegerit transferri possit ad pluresacies peditum a prima cohorte incipit ordinari in cornu dextro; huic cohors secunda coniungitur, tertia in media acie collocatur; huic annectitur quarta, quinta vero cohors sinistrum suscipit cornum. Sed ante signa et circa signa nec non etiam in prima acie dimicantes principes vocabantur, hoc est ordinarii ceterique principales. Haec erat gravis armatura, quia habebant cassides catafractas ocreas scuta gladios maiores, quos spathas vocant, et alios minores, quos semispathia nominant, plumbatas quinas positas in scutis,
Abbreviated transcription (Latin):
uno uexillo gubernant᷑. Preterea sic est cetuuo
eligendus mãgius uiribus prosera statura. am
astas uel missibilia ꝑite iaculetur et fortit᷑ quo
dincare gladio et scutum portare doctissime no¬
uerit qui om̃em artem didicerit armature dĩgilas
sõbrius agilis magis ad facienda que ei imperã
ꝙꝓͣ ad loquend̃ paratus contubernales suos ad
disciplma retineat ad armorũ ex̾ciciũi cogat. ut
bene uestiti et calceati sint ut arma oium desri¬
centur ac splendeant. Sumlx eligendus ẽ decu¬
rio qui turme equitũ p̾ponatur in pemis habili
corpore ut loricatus et armis circudatus omibus
eum sũma admiracõe. equm possit ascendere equi¬
cas mite̾. turmales suos .i. sub cura sua equites
positos erudire ad om̃ia. que equestris pugna de¬
poscit eosdem coge loricas suas uel cathefiactas
concos et cassides freq̃nter terge̾ et curare ¶ Psu¬
credat militem bellicosum cuius dissimulacre.

Expanded text:
uno vexillo reguntur. Praeterea sicut centurio uno vexillo reguntur. Praeterea sicut centurio eligendus est magnis viribus, procera statura, qui hastas vel missibilia perite iaculetur et fortiter, qui dimicare gladio et scutum rotare doctissime noverit, qui omnem artem didicerit armaturae, vigilans sobrius agilis, magis ad facienda quae ei imperantur quam ad loquendum paratus, contubernales suos ad disciplinam retineat, ad armorum exercitium cogat, ut bene vestiti et calciati sint, ut arma omnium defricentur ac splendeant, similiter eligendus est decurio qui turmae equitum praeponatur imprimis habili corpore, ut loricatus et armis circumdatus omnibus cum summa admiratione equum possit ascendere, equisime mittere, turmales suos, id est sub cura sua equites positos, erudire ad omnia quae equestris pugna deposcit, eosdemque cogere loricas suas vel catafractas, contos et cassides frequenter tergere et curare. Plucredat militem bellicosum cuius dissimulatione
Abbreviated transcription (Latin):
singula uexilla constituerunt. ita ut ex qua oo¬
horte uel quota esset cencuria in illo uexillo.
lrĩs eẽt conscriptum. quod intide̾ces uel legẽtes
milites in ꝙͣtouis cumultu a cõcubnalib suis
a berrare non possunt. Centuriones in suꝑ qui
ut facilius nosterentur. Quos singulas insẽne¬
uisserũt gubernare centurias. qt millus erior
existeret . cum ceteri milites sequerẽtire nõ solũ¬
suu uexillum Ez eciã cencurione qui sigui ha¬
bebat in galea. rucsus ip̃e centurie in cõcuber¬
nia diuise sunt ut x. militibus sus uno papr¬
lione degentibus unus quasi prresset decanue
qm caput cõtuberim nomiatur cõcubernium
autem mamplũs uorabatur ab eo ꝙ cõuĩctis
manibus pariter dimicabãt. de turmis eqͥtu
legionarioꝵ quẽadinod int̾ pedites centuria uel
mampulus appellat᷑ ita int̾ equites turma dr̃
decurio nomĩatur. Centũ emim decem pedi¬
Simolit̾ xxxii. duo equites ab uno decurione sub

Expanded text:
singula vexilla constituerunt, ita ut ex qua cosingula vexilla constituerunt, ita ut ex qua cohorte vel quota esset centuria in illo vexillo litteris esset adscriptum, quod intuentes vel legentes milites in quantovis tumultu a contubernalibus suis aberrare non possent. Centuriones insuper, qui ut facilius noscerentur, singulas iusserunt gubernare centurias, quatenus nullus error existeret cum centeni milites sequerentur non solum vexillum suum sed etiam centurionem, qui signum habebat in galea. Rursus ipsae centuriae in contubernia divisae sunt, ut decem militibus sub uno papilione degentibus unus quasi praeesset decanus, qui caput contubernii nominatur. Contubernium autem manipulus vocabatur ab eo quod coniunctis manibus pariter dimicabant. XIIII DE TVRMIS EQVITVM LEGIONARIORVM Quemadmodum inter pedites centuria vel manipulus appellatur, ita inter equites turma dicitur; decurio nominatur. Centum enim decem pediab uno decurione sub
Abbreviated transcription (Latin):
preerat armorũ scenͣ uirtute corpons mor
lo nestate precipiis. Relique cohortes prout
pͥncipi placuisset atribimnis uel a p̾poĩcis regelã¬
tur tanca autem seruabatur ex̾cendi milites cura
ut non solum tribum uel p̾positi contubu̾ales
sibi creditos sũb occulis suis iuberet cocidie me¬
ditari sed̾ eciã ip̃i armorũ arce perfẽcti cetõs
adimitacõs ꝓprio eohorcarẽtur exemplo c̾bum
autẽ solicitudo per hanc laudatur industriad
cum miles ueste intidus armis bene inuitus
ac fulgens exercitu uissũ et disciplina eruditꝰ
incedit
De centuriis atq uexillis peditũ.c.uiii.¬
Irmiũ sĩgnũ totius legionis est aquila
quam̃ aquiliser portat dracones etiam
ꝓ singuluas acies adraconariis ferutur
ã prelium S antiqm quia sciebant in acie
comisso bello celerit̾ ordines aciesq turluri
atq confundi. ne hoc possit accidere cohortes
in centurias diuiserũt. et singulis centuriis

Expanded text:
praeerat armorum scientia, virtute corporis, morum praeerat armorum scientia, virtute corporis, morum honestate praecipuus. Reliquae cohortes prout principi placuisset a tribunis vel a praepositis regebantur. Tanta autem servabatur exercendi militis cura ut non solum tribuni vel praepositi contubernales sibi creditos sub oculis suis iuberent cotidie meditari sed etiam ipsi armorum arte perfecti ceteros ad imitationem proprio hortarentur exemplo. Tribuni autem sollicitudo, tribuni laudatur industria, cum miles veste nitidus, armis bene munitus ac fulgens, exercitii usu et disciplina eruditus incedit. XIII DE CENTVRIIS ATQVE VEXILLIS PEDITVM Primum signum totius legionis est aquila, quam aquilifer portat. Dracones etiam per singulas cohortes a draconariis feruntur ad proelium. Sed antiqui, quia sciebant in acie commisso bello celeriter ordines aciesque turbari atque confundi, ne hoc posset accidere, cohortes in centurias diviserunt et singulis centuriis
Abbreviated transcription (Latin):
precerea legio sabros sabirs lignarios
struttores. carpencarios. feranos puttores
reliquos ꝙ arcifices ad hibernorũ edificia fabre¬
canda. et ad machinas t̾res ligneas ceteraq
quibus uel opugnantur aduersarioꝵ ciuitates
uel deffendinitur ꝓprie p̾paratos qui arma ue¬
Incula ceteraq genera cormẽtoꝵ uel noua face¬
rent uel cassata repararent. hebat eciã fabrcas.
scutarias. lucarias. areuarias in quibus sagitte
missibilia. cassides omnĩaq armorũ genera for¬
mabant᷑ ħ em erat calusa precipua ut quicquid
ex̾atui nccͣium uĩdebatur. numꝙͣ dẽesset i cast̾s
usq eo ut eciam cumcularios haberent. qui ad̾
mor̾tẽ bessorũ ducco sub cerris cuniculs murisq
nitii fundam̃ta ꝑfossis inprouisi se emerg̾ent
ad urbes hostium capiendas. horũ uidex ꝓpͥus
erat prefectus fabroꝵ
De officio tribum¬
diximus legione. Sz prima erat milita¬
ria in qua censu genere. lrĩs forma. uir¬
tuce pollentes milites mictebant᷑. Huic cribunꝯ

Expanded text:
praeterea legio fabros tignarios structores carpentarios ferrarios pictores reliquosque artifices ad hibernorum aedificia fabricanda, ad machinas turres ligneas ceteraque quibus vel expugnantur adversariorum civitates vel defenduntur propriae praeparatos, qui arma vehicula ceteraque genera tormentorum vel nova facerent vel quassata repararent. Habebat etiam fabricas scutarias loricarias arcuarias, in quibus sagittae missibilia cassides omniaque armorum genera formabantur. Haec enim erat cura praecipua, ut quicquid exercitui necessarium videbatur numquam deesset in castris, usque eo ut etiam cunicularios haberent qui ad morem Bessorum ducto sub terris cuniculo murisque intra fundamenta perfossis inprovisi emergerent ad urbes hostium capiendas. Horum iudex proprius erat praefectus fabrorum. XII DE OFFICIO TRIBdiximus legionem, sed prima erat miliaria, in qua censu genere litteris forma virtute pollentes milites mittebantur. Huic tribunus
Abbreviated transcription (Latin):
teru lignisq excollr̃ cura murũ de quo tela iaccã¬
ustulos dut iinores machimas quibus
procetti bellatores fudatum auferut aiuita¬
tis fossatum et iam apportatis lapidib lig¬
nnis ac tẽrra non solum complent. s et̾ sollidat ut
curres ambulatorie sine impedimẽto iungant᷑ ad
urum uocantur autem a marinis belius me
lium admĩculumq iugicer exhibent ita iste ma¬
chine breuiores uel deputate turribus magnis
aduentu illarum parant uiam itineraq p̾munũt

Expanded text:
terra lignisque extollitur contra murum, de quo tela iactanterra lignisque extollitur contra murum, de quo tela iactanusculos dicunt minores machinas quibus protecti bellatores sudatum auferunt civitatis, fossatum etiam adportatis lapidibus lignis ac terra non solum complent sed etiam solidant, ut turres ambulatoriae sine impedimento iungantur ad muros. Vocantur autem a marinis beluis musculi; lium adminiculumque iugiter exhibent, ita istae machinae breviores velut deputatae turribus magnis adventui illarum parant viam itineraque praemuniunt
Abbreviated transcription (Latin):
usu cautibus uocant elignis leuioribus ma¬
china colligitur lata pedibus .uiii. alta
pedibus .uii. longa pedibus .xuĩ. huius cecti mut¬
ncoe duplici tabulacis cratibusq contexitur. lat̾ã
quoq uiminea sequantur ne saxorum telorumq
impetu penetrencur extrinsecus aũt ne in misso oõ¬
cremetur moendio crũdis ac recencibus coriis uel
cencomibus operitur iste cum plures ste fuerint
nurgunt᷑. in oromẽ sub quibus obsidences tuai ad
subruenda murorim penetrãt fimidanita ¶ Plũce
dicur qui ad similitudinẽ absidis. contexunitur eui¬
mnie et ciliciis uẽl coriis proteginicur ternĩsq rotulis
quarum una in medio due in capitibus opponinit᷑. in
quãcuq parcem uolueris amouentur more carpẽti
quod obsidences applicant muris eorũq inuiooe̾ pro¬
tati sagittis siue fundis uẽl missibilibus deffensdres
omes de ꝓpugnaculis ciuitates excurbat̃ ut scalis
ascendendi facilior prẽtur occ̃o ¶ Agger aucẽ ex

Expanded text:
usu caucias vocant. E lignis levioribus machina colligatur, lata pedibus octo, alta pedibus septem, longa pedibus sedecim. Huius tectum munitione duplici tabulatis cratibusque contexitur; latera quoque vimine saepiuntur ne saxorum telorumque impetu penetrentur; extrinsecus autem, ne immisso concremetur incendio, crudis ac recentibus coriis vel centonibus operitur. Istae, cum plures factae fuerint, iunguntur in ordinem, sub quibus obsidentes tuti ad subruenda murorum penetrant fundamenta. Plutei dicuntur qui ad similitudinem absidis contexuntur e vimine et ciliciis vel coriis proteguntur ternisque rotulis, quarum una in medio, duae in capitibus apponuntur, in quamcumque partem volueris admoventur more carpenti; quos obsidentes applicant muris, eorumque munitione protecti sagittis sive fundis vel missibilibus defensores omnes de propugnaculis civitatis exturbant, ut scalis ascendendi facilior praestetur occasio. Agger autem ex
Abbreviated transcription (Latin):
differacur egressus aut certe dissimletur. ut cũ ad¬
uersarii ini sultasse cepuit his quos nõ pucãt exi¬
turos cum ad predam aut redeundũcouert̾it am¬
nũi cum ordines solueruit cunc illes stuppẽtib
leccissimi quiq prumpãt et confestim aggrediãt᷑
igndros./ obẜuatur auitẽ ne longo spacio faciga¬
tum militem ne uel lapsos post cursum equos
ad publicũ certam̃ cogas. multũ uinũ. labore
itineris pugnaturus amictit. quid faciat qui ad
aciem eus adueniat hos euentus et ueteres declina¬
runt et suꝑiore uel nr̃a etace cum romani duces
ꝑ imꝑiciam non canissent. ne quid amplius dicã
ex̾citus didiscerũt impar emĩ condicio est lassũ
cum requieto sudantẽ cum a lacri currẽtẽ cum
eo qui stecerit subire conflictum inuestigandũ

Expanded text:
differatur egressus aut certe dissimuletur, ut cum addifferatur egressus aut certe dissimuletur, ut cum adversarii insultare coeperint his quos non putant exituros, cum ad praedam aut ad redeundum converterint animum, cum ordines solverint, tunc illis stupentibus lectissimi quique prorumpant et conferti adgrediantur ignaros. Observatur autem ne longo spatio fatigatum militem neve lassos post cursum equos ad publicum proelium cogas. Multum virium labore itineris pugnaturus amittit; quid faciet qui ad aciem anhelus adventat? Haec et veteres declinarunt et superiore vel nostra aetate cum Romani duces per imperitiam non cavissent, ne quid amplius dicam, exercitus perdiderunt. Impar enim condicio est lassum cum requieto, sudantem cum alacri, currentem cum eo qui steterit subire conflictum. XII INVESTIGAND
Abbreviated transcription (Latin):
remissis lemorbus arcibus belli ad pic
conflictus inc̾tum et ad fatalẽ diẽ natio¬
nibus ac ppłis racio milicie discipline
muituus inuitat. Nam in euentu aꝑti martis.
uictorie magnnitudo consistit .n gͦ tẽpus quo
canto mag̾ duces debent esse solliciti quãto ma¬
ior sꝑatur diligentibus gliã et mau̾is ꝑiculum
comitatur ignãuos in quo momiẽto. ꝑicie usus
pugnandi doccrina consiliũq dñatur. ueteubus
seculis mos fuit parco aibo curatos milices ad cer¬
tamẽ educere ut audaciores sũpta esta redderet
et lonctiore conflictu nõ facigarentur oͣnẽdici.
Ireterea obẜuand̃ est pntibus hostibus siuie ex
castris siue ex ciuitate ꝑducas ad prelĩ ne dimi
per augusta portarũ ꝑticulatim procedit ex̾citus
a collectis et paratis debilitetur nimicis Ideoqz
prouidendũ est ut ance omes milites ogrediauitur
portas et aciem instruãt ꝙͣ hostis adueniat
ꝙ si intra auicatẽ manentibus pacus aduend̃t aut

Expanded text:
aemissis levioribus artibus belli ad publici conflictus incertum et ad fatalem diem nationibus ac populis ratio disciplinae militaris invitat. Nam in eventu aperti Martis victoriae plenitudo consistit. Hoc ergo tempus est tanto magis duces debent esse solliciti quanto ,maior speratur diligentibus gloria et maius periculum comitatur ignavos, in quo momento peritiae usus, pugnandi doctrina consiliumque dominatur. Veteribus saeculis mos fuit parco cibo curatos milites ad certamen educere, ut audaciores sumpta esca redderet et longiore conflictu non fatigarentur inedia. Praeterea observandum est praesentibus hostibus, sive ex castris sive ex civitate producas ad proelium, ne dum per angusta portarum particulatim procedit exercitus a collectis et paratis debilitetur inimicis. Ideoque providendum est ut ante omnes milites egrediantur portas et aciem construant quam hostis adveniat. Quod si intra civitatem manentibus paratus advenerit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
locoru gnaris seꝑatim debet uñuersa ꝓquireie
et ueritatem collige̾ de pluribus ¶ Preterea sub
piculo eligendaꝵ uĩaru duces ydoneos scietes qꝙ
paipere ẽosq custodie mãcipare addita pene
ostentacõe uẽl p̾mii. erũt enĩ ueiles cum intel
quoq ut sapietes ex̾citatiq querantur ne duorio
uel truim error discrmuen faciat uinuersis. Inc̾dũ
aute impita rusticicas plura promictit scredet
se scire que nescit Ged cauthele caput e̾ ut q¬
ad que loca et quibus itmu̾ibus sit profecturus
extitus uioretur. tucissimũ nãq in expedico¬
nibus creditut facienda nestia. ob ħ ueteres

Expanded text:
locorum gnaris separatim debet universa perquirere locorum gnaris separatim debet universa perquirere et veritatem colligere de pluribus, praeterea sub periculo eligentium viarum duces idoneos scientesque percipere eosque custodiae mancipare addita poenae ostentatione vel praemii; erunt enim utiles cum intellquoque ut sapientes exercitatique quaerantur, ne duorum aut trium error discrimen pariat universis; interdum autem imperita rusticitas plura promittit et credit se scire quae nescit. Sed cautelae caput est ut ad quae loca vel quibus itineribus sit profecturus exercitus ignoretur; tutissimum namque in expeditionibus creditur facienda nesciri. Ob hoc veteres
Abbreviated transcription (Latin):
didiscerut assẽrunt plura in itmerib
P᷑in ipã acie picula solẽ cõtingere
Nam in conflictu armaci sunt om̃es ⁊ hõstem
cminus dident et ad̃ pagiand annus uem̾ut
p̾pati in itinere minus aematus. minusq accẽtus
est miles et supuentu impetus uel frande sus¬
sessa repente turbatur. Ideo oñ cura om̃i dili¬
gencia prouidere dux debet ne proficisces pacia¬
tur maresum uel facile et sine dampno reppel¬
lat illatum pͥmũ itmera oium regionu in quibus
uellum geritur plenissime debẽt habere ꝑ scripta¬
ita ut locorũ incerualla nõ solum passiũ num.
s etiã uĩarũ qualitates pdiscat copendia diuer¬
ticula montes flumia ad fidem descuipta cõsidẽt
usq eo ut solerc̃res duces itinera prouiciarum
in quibus ncc̃itas gerebat non tin. ãnocata. S
ecia pitta habuisse firmentur ut nõ solũ cõsilio
mentis. uerum aspt̃u occulorũ illa piofecturus
elige̾t ¶ Adh aprudencoribus et honoratis at

Expanded text:
didicerunt, asserunt plura in itineribus, quam in ipsa acie, pericula solere contingere: nam in conflictu armati sunt omnes et hostem comminus vident et ad pugnandum animo veniunt preparati. In itinere minus armatus, minusque attentus est miles et superveniente impetu vel fraude, repente turbatur. Ideo omni cura providere dux debet, ne proficiscens patiatur incursum, vel facile ac sine damno repellat illatum. Primum itineraria omnium regionum in quibus bellum geritur, plenissime debet habere ita ut locorum intervalla non solum passuum numero sed etiam viarum qualitate perdiscat, compendia deverticula montes flumina ad fidem descripta consideret, usque eo ut sollertiores duces itineraria provinciarum in quibus necessitas gerebatur non tantum adnotata sed etiam picta habuisse firmentur, ut non solum consilio mentis verum aspectu oculorum viam profecturus eligeret. Ad hoc a prudentioribus et honoratis ac
Abbreviated transcription (Latin):
balistis. scor pionibus. iacula iuoẽ durigũt ⁊ saya¬
.et quod est grauius qui de uirticce presimut admo¬
tis liburns adiectis pontibus in aduersauorũ trã¬
seunt naues ibiq gladiis manu ad maniõ ut dr̃
turres que consticuerũt ut tanꝙͣ de muro ita de
excelsioubus scabulatis facilius uulu̾ent uel ꝑi¬
mant inimios oleo moẽdiario scupa sulphurẽ
bititime obuoluce. ⁊ ardences sagicte ꝑ balistas
in hosticaru nauud alueos insignut᷑. ũctas¬
q cera et pice et resma tabulas tot fomentis
ignud repente succediit. Alii ferio int̾nunt
et saxo ardere aoginnit᷑ in fluctib int̾ tãta tam̃
morciũ gen̾a qui acerrimꝰ casus est assumũt᷑
il piscibus et insepulta sunt corꝑa¬

Expanded text:
is, scorpionibus, iacula invicem diriguntur et saxais, scorpionibus, iacula invicem diriguntur et saxa. Et quod est gravius, qui de virtute presumunt, admotis liburnis, iniectis pontibus, in adversariorum transeunt naves ibique gladiis manu ad manum ut dicitturresque constituunt, ut tamquam de muro, ita de excelsioribus tabulatis facilius vulnerent vel perimant inimicos. Oleo incendiario, stuppa, sulphure et bitumine obvolute ardentes sagitte, per balistas in hosticarum navium alveos infiguntur, unctasque cera et pice et resina tabulas, tot fomentis ignium repente succendunt. Alii ferro interimuntur et saxo; hi ardere coguntur in fluctibus. Inter tanta tamen mortuorum genera qui acerrimus casus est absumuntur a piscibus et insepulta sunt cor
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃rea quia nauae᷑ pugna cuusquillo comictitur
mari liburnariaq mõles non uencorũ flatibus.s
remorũ pulsa aduersarios ꝑcucit iostais cormn
rursum impetum uitat in quo oꝑe lacerti ienu¬
gni et ars clauud̃ regentis magrĩ uictoriã pr̃at.
ultaqͥd De telis tormẽtisq miubilibꝰ
defiderat. Ez nauale c̾tamen nõ solum
plures armorũ spes uerum et machinas et
tormeta flagitat tamꝙ̃ in miurĩs dnucetur ⁊ curi¬
bus. Quid eni crudelius congressione nauali ubi
aquis homnies ꝑninitur s⁊ flaminis. Precipua
gͦ esse debet tegminu cura ut cathafracti uel lo¬
ricati galleati eciam et occreis ĩuincti sint milites
De honore nanqz armorũ nemo potest c
qui stans pugnat in menbus scuca quoq ualidio¬
ia ꝓpter ictus lapidum et amplioui suĩt᷑ p̾recer
fustes et arpaganos aliaq naualia genera celorũ
sagictis missibilib fundibalis ⁊ plũbatis ouagris¬

Expanded text:
propterea quia navalis pugna tranquillo committitur propterea quia navalis pugna tranquillo committitur mari liburnarumque moles non ventorum flatibus sed remorum pulsu adversarios percutit rostris eorumque rursum impetus vitat, in quo opere lacerti remigum et ars clavum regentis magistri victoriam praestat. XLIIII DE TELIS TORMENTISQVE MVRALIBVS desiderat, sed navale certamen non solum plures armorum species verum etiam machinas et tormenta flagitat, tamquam in muris dimicetur et turribus. Quid enim crudelius congressione navali, ubi et aquis homines perimuntur et flammis? Praecipua ergo esse debet tegminum cura, ut catafracti vel loricati, galeati etiam et ocreis muniti sint milites; de onere namque armorum nemo potest conqueri qui stans pugnat in navibus. Scuta quoque validiora propter ictus lapidum et ampliora sumuntur. Praeter falces et arpagones aliaque navalia genera telorum sagittis missibilibus fundi