comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ogitis me opaula &
eusthochium. immo ca¬
ritas xp̃i me compellit
qui uobis dudum trac̃¬
tatib loqui consueue¬
ram: ut nouo loquen¬
xi genere scĩs quȩ uobiscum degunt uirgi¬
nib latino utentes elo quio. exhortationis
gr̃a sermonem faciam de assumptione
beate & głose semꝑq uirginis mariae:
more eoꝵ qui declamatorie in eccl̃iis solent
loqui ad popłm. quod utiq genus docendi
necdum attigeram. Sed quia negare nequeo
quicquid iniungitis. nimia ur̃a dilectio
ne deuinctus. experiar quȩ hortamini af¬
fectu. infantium more balbutientium. qui
quȩcumq audierint fari gestiunt. cum
nec dum possint ad plenum uerba forma¬
re s maxime quia ꝓpter simpliciores qͣs q
io me de ꝓmere compellitis ut habeant ser
in eadem die. quib ue diuinis uacent le¬
cꝰtionib: p̾sertim cum & eadem in mul
dia miro cuderunt eloquio: quȩ de hac
quidem uberius ubiq in scͥpturis di¬
uinis predicata legunt᷑. Quid enim aliud

Expanded text:
ogitis me, o Paula et Eustochium, imo charitas Christi me compellit, qui vobis dudum tractatibus loqui consueveram, ut novo loquendi genere, sanctis quae vobiscum degunt virginibus, Latino utens eloquio, exhortationis gratia, sermonem faciam de Assumptione beatae et gloriosae semper Virginis Mariae, more eorum qui declamatorie in Ecclesiis solent loqui ad populum: quod utique genus docendi, necdum attigeram. Sed quia negare nequeo quidquid injungitis, nimia vestra devictus dilectione, experiar quae hortamini affectu infantium, more balbutientium, qui quaecumque audierint, fari gestiunt, cum necdum possint ad plenum verba formare: maxime, quia propter simpliciores quasque id me depromere compellitis, ut habeat sanc eadem die, quibusve divinis vacet lectionibus: praesertim cum et eadem in multdia, miro cuderint eloquio, quae de hac quidem uberius ubique in Scripturis divinis praedicata leguntur. Quid enim aliud
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Idcirco non alium quam eundem
ipsumq dĩ filium & colim᷑ & adoramus:
qui nichil in se ꝓ assumpto homine ẽ coactꝰ.
nichilq qđ uerbum caro factum est im¬
minutus uel immutatꝰ. Et ideo unus ide¬
q semꝑ cum do patre filius adoratur.
non nouus. non recens ex tempore non
alienus a natura uel genere. Quod si tibi
nouum uidetur quod ꝓte hominem as¬
sumpsit: noueris qđ hoc semꝑ cũ eo &
in eiꝰ consilio fuit ut sic fieret: & nunc
quando plenitudo temporis uenit id fa-
quippe priores scĩ diuinitus afficiebant᷑
odoramentis: talib inspiramentis de

Expanded text:
erat. Idcirco non alium quam eumdem, erat. Idcirco non alium quam eumdem, ipsumque Dei filium et colimus et adoramus. Qui nihil ipse pro assumpto homine est auctus, nihilque quod Verbum caro factum est, imminutus, vel immutatus est: et ideo unus idemque semper cum Deo Patre Filius adoratur, non novus, non recens ex tempore, non alienus a natura, vel genere. XI. Quod si tibi novum videtur, quod pro te hominem assumpsit: noveris quod hoc semper cum eo et in ejus consilio fuit ut sic fieret: et nunc quando plenitudo temporis venit, id facuit. Talibus quippe priores sancti divinitus afficiebantur odoramentis, talibus inspirabantur de
Abbreviated transcription (Latin):
quia unus idemq est. qui & eoꝵ ductor
fuit. & nr̃ ꝑpassionem carnis suȩ redẽp¬
tor. Unus siquidem sua in carne. unus
in sacramento: atq unus in sp̃u. Nec amit¬
tit om̃ino. ut alius filius hominis. aut filiꝰ
di intelligat᷑. qui nec dempore pscͥbitur.
est xp̃c dicatur: & quicquid in carne xp̃c
ꝑtulit. id d̃s ꝑtulisse recte credatur. Alioqͥn¬
si ad rationem respicias & ad sensus huma¬
nos: nequaquam itatenꝰ potuerunt inter
se conuenire ditas & humana conditio.
Conuenerunt tamen in xp̃o: & unus
ex ambob emmanuhel. Unde uidetur¬
mͥ quia altitudinem tanti mysterii dili-¬
genter intelligere & uidere non potuer̃t:
qui aut duos filios certe aut aliud xp̃m
quam d̃i filium existimauere. Qua ꝓpt̾
nec nos hominem seorsum colimus quod
fas non est. nec adoramus: sed dm̃ magis
incarnatum qui ꝓpͥum sibi corpus anima¬
tum uniuit: ita ut d̃s uerbum caro fie¬
ret:. & non in alium quelibet. sed insemo&

Expanded text:
quia unus idemque est qui eorum ductor quia unus idemque est qui eorum ductor fuit, et noster per passionem carnis suae redemptor. Unus siquidem sua in carne, unus in sacramento, atque unus in spiritu: nec admittit ratio, ut alius filius hominis, alius Filius Dei intelligatur, qui nec tempore praescribitur, est, Christus dicatur, et quidquid in carne Christus pertulit, id Deus pertulisse recte credatur. Alioqsi ad rationem respicias, et ad sensus humanos, nequaquam ita tenus potuerunt inter se convenire Deitas et humana conditio. Convenerunt tamen in Christo, et unus ex ambobus Emmanuel. Unde mihi videtur quod altitudinem tanti mysterii diligenter intelligere et videre non potuerunt, qui aut duos filios certe, aut aliud Christum, quam Dei filium existimavere. Quapropter nec nos hominem seorsum colimus, quod nefas est, nec adoramus; sed Deum magis incarnatum, qui proprium sibi corpus animatum univit, ita ut Deus Verbum caro fieret: et non in alium quemlibet, sed in semet
Abbreviated transcription (Latin):
rum ȩternitate iam se fuisse qui loqueba
aꝑtius: ĩc inquit popłm ex egypto sal¬
uans. scło eos qui non crediderunt ꝑdi¬
dit. Et alibi paulus. Neq temptemus xp̃m
sicut quidam eoꝵ temptauer̃t. Non qđ
iam esset ir̃c. aut xp̃c natus ex maria
sed quia in illo unico filio dei. iam unitas
ꝑsonȩ commendatur: quia occulta erat
in mysterio. Quod & alibi euidenter. qui
elegit nos inquit ande mundi constitutio
nem in ipso: quia ꝓfecto quicqͥd d̃s fecit
ab initio. xp̃c fecit totum ꝑ unitatem sa¬
cramenti. Et ido iam ũc erat infilio qui
in deo fuisse non dubitat᷑. Alioqum nisi
ita credideritis. aut xp̃c d̃s non erit õm̃o:
aut contra ꝓph̃am ds̃ recens esse uidebit᷑.
Sed ne talib patiamur opprimi calump¬
iudicat tempus. ne unus semꝑ dicatur.
Hinc quoq beatꝰ petrꝰ loquens de patͥb
dñs solus ducebat: & non erat cum eo d̃s
alienus. Unde nec nobiscum ds̃ recens:

Expanded text:
rum aeternitate jam se fuisse qui loquebatrum aeternitate jam se fuisse qui loquebatJesus, inquit, populum ex Aegypto salvans: secundo eos, qui non crediderunt, perdidit . Et alibi Paulus: Neque tentemus Christum, sicut quidam eorum tentaverunt : non quod jam esset Jesus aut Christus natus ex Maria: spersonae commendatur quae occulta erat in mysterio. Quod et alibi evidenter, Qui elnem in ipso : quia profecto quidquid Deus fecit ab initio, Christus fecit totum per unitatem sacramenti. Et ideo jam Jesus erat in filio, quiin Deo fuisse non dubitatur. Alioqui nisi ita credideris, aut Christus Deus non erit omnino, aut contra prophetam Deus recens esse videbitur. Sed ne talibus quatiamur calumoniam non praejudicat tempus, ne unus semper dicatur. Hinc quoque beatus Petrus loquens de patribus, s solus ducebat et non erat cum eo Deus alienus. Unde nec nobiscum Deus recens,
Abbreviated transcription (Latin):
lumine om̃s uidemꝰ lumen. quia iuxta
ioh̾em ipse est qui illuminat omnem
hominem uenientem in hunc mun-¬
dum. Cuius ꝓfecto emissio uteri suꝑnoꝵ
cuuum omĩum est ꝑadysus. De istonã¬
q uentris agro patriarcha ysaac lon¬
ge odorans aiebat dicens. Ecce odor filii
mei sicut odor agri pleni. quem benedix¬
it dñs. Quamuis putent parum intelli¬
gentes quod priores scĩ minus de xp̃o
intellexerint mysterium incarnationis:
cum & ipsi eadem saluati sunt gr̃a.
Unde constat tempus non pre iudicasse
sacramentum uniti hominis ac d̃i. ita
ut iam esset in illo ꝑunitatem ꝑsonȩ
ab initio scłi: qui necdum natus ex
maria uirgine quod multis scͥpturarũ
declaratur indiciis. Unde dñs adiudeos. F
eo semꝑ fuisse mysterio natiuitatis. Qũa
ut commendaret ante abraham inquit
ego sum. Nam abraham antequam fieret:
humanitatis est breuitas. ego sum autem.
eternitas declaratur naturȩ: inqua nimi-¬

Expanded text:
lumine omnes videmus lumen, quia juxta lumine omnes videmus lumen, quia juxta Joannem, ipse est qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Cujus profecto emissio uteri, supernorum civium omnium est paradisus. De isto namque ventris agro patriarcha Isaac longe odorans aiebat: Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, quem benedixit Dominus . Quamvis putent parum intelligentes quod priores sancti minus de Christo intellexerunt mysterium incarnationis, cum et ipsi eadem salvati sint gratia. Unde constat tempus non praejudicasse sacramentum uniti hominis ac Dei, ita ut jam esset in illo per unitatem personae ab initio saeculi, qui necdum erat natus de Maria virgine: quod multis Scripturarum declaratur indiciis. Unde Dominus ad Judaeoeo semper fuisse mysterio unitatis, quam ut commendaret, ante Abraham, inquit, ego sum. Nam Abraham antequam fieret, humaniaeternitas naturae declaratur: in qua nimi
Abbreviated transcription (Latin):
totum misccłia & iusticia quȩ de cęlo ꝓ¬
spexit. Et ideo immaculata. quia innul¬
lo corrupta. Circum dedit enim uirum in
utero. sicut hieremias sc̃s testat᷑: & non
aliunde accepit. fecit in quit dñs nouũ
suꝑ terram: & mulier circumdabit uirũ.
Here nouum & omĩum nouitatum
suꝑeminens nouitas uirtutum: qͣndo d̾s
quem ferre non potest mundus. neq ui
dere aliquis ut uiuere possit sic ingressꝰ
est hospicium uentͥs. ut corporis claustra
nesciret: siq gestat᷑ ut totus ds in eo
esset. & sic inde ex iuit ut hierechiel fa¬
tetur omĩno clausa. Unde canit᷑ in eisdẽ
canticis de ea. Ortus conclusus fons signa¬
tus: emissiones duȩ ꝑadysus. Here ortus
deliciarum: in quo consita sunt uniu̾¬
sa floꝵ genera & odoramenta uirtutũ.
Sicq inclusus ut nesciat uiolari : neq
corrumpi ullis insidiarum fraudib.
fons itaq signatus. sigillo totius tͥni¬
tatis. ex quo fons uitȩ manat: in cuiꝰ

Expanded text:
totum misericordia, et justitia, quae de coelo prototum misericordia, et justitia, quae de coelo prospexit: et ideo immaculata, quia in nullo corrupta. Circumdedit enim virum in utero, sicut Hieremias sanctus testatur, et non aliunde accepit. Faciet, inquit, Dominus novum super terram, et mulier circumdabit virum . Vere novum et omnium novitatum supereminens novitas virtutum, quando Deus quem ferre non potedere aliquis ut vivere possit, sic ingressus est hospitium ventris, ut corporis claustra nesciret, sicque gestatus, ut totus Deus in eo esset: et sic inde exivit, ut Ezechiel fatetur, porta omnino clausa. Unde canitur in eisdem Canticis de ea: Hortus conclusus, fons signatus, emissiones tuae paradisus . Vere hortus deliciarum, in quo consita sunt universa florum genera, et odoramenta virtutum, sicque conclusus, ut nesciat violari neque corrumpi ullis insidiarum fraudibus. Fons igitur signatus sigillo totius Trinitatis, ex quo fons vitae manat, in cujus
Abbreviated transcription (Latin):
Totus quipye ds in carne uirginis de qua
natus est : & totus homo. hinc quoq apłs.
In quo habitat inquit corporaliter om̃is
plenitudo diuinitatis. Qua ꝓpt̾ o filie estote
prudentes siẽ serpenteᷤᷤ & simplices sicut colum¬
bȩ : ut ex prudentia ꝑfecte intelligentiȩ.
anulum fiłi ur̃ȩ & margaritam ꝓ qua
om̃ia reliquistis integram iniuolatamq
seruetis: ne dotem simul & arram sp̃s
scĩ quod absit ꝑdatis. Diligentius itaq
ꝓcurate: si quomodo simplicitas colum¬
bȩ quȩ fuit in maria. illesa inuiolataq
custodiatur. De qua salomon ait in
canticis. quasi in eiꝰ laude. Ueni inquit
columba mea. immaculata mea. Iam
enu hyemps abiit & recessit. Ac deinde
lybanus candidatio interpretat᷑. Erat
tutib. & de albata niue candidius.
sp̃s sc̃i munerib simplicitatem colum¬
bȩ in om̃ib representans: qm̃ quicqͥd
in ea gestum est. totum puritas. sim-
plicitas est: totum puritas & gr̃a fuit:

Expanded text:
Totus quippe Deus in carne virginis, de qua Totus quippe Deus in carne virginis, de qua natus est, et totus homo. Hinc quoque Apostolus: In quo habitat, inquit, corporaliter omnis plenitudo divinitatis . Quapropter, o filiae, estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae, ut ex prudentia perfectae intelligentiae annulum fidei vestrae, et margaritam pro qua omnia reliquistis, integram inviolatamque servetis, ne dotem simul et arrham Spiritus sancti, quod absit, perdatis. Diligentius itaque procurate, si quo modo simplicitas columbae, quae fuit in Maria, illaesa inviolataque custodiatur. De qua Salomon ait in Canticis, quasi in ejus laude: Veni, inquit, columba mea, immaculata mea, jam enim hiems abiit et recessit . Ac deinde Libanus candidatio interpretatur. Erat tutibus, ac dealbata nive candidius Spiritus sancti muneribus, simplicitatem columbae in omnibus repraesentans, quoniam quidquid in ea gestum est, totum puritas et plicitas, totum veritas et gratia fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. quȩ & dm̃ nobis genuit & hominẽ:
rãm xp̃m. Alioquin d̃ĩ genigͥx dici ñ
posset. qͦd multi hereticoꝵ negare conati
sunt: nisi dm̃ uere genusset incarnatũ.
Et ꝓpterea duas in xp̃o recte confitem᷑
natiuitates: unam uidelic& de patre.
sine initio & sine tempore sempiternã
& coeternam do patri: alteram de ma-¬
tre cum tempore quando miserationẽ
induens & miscđiam spontanea uolun¬
utero: qui semꝑ ds̃ agnoscit᷑. Hinc etiam
theothocon eam ueraciter confitemur:
dei scilic& genitricem necnon & xp̃o tho¬
con. non quod uerbum carnem secum
detulerit. neq olim prefate carni copu-¬
latus sit: sed tunc qͣndo uerbum caro fa-¬
ctum est ex carne uirginis. Diuinitatis
atq humanitatis substantia ita in con
confusione alterius. non nisi unus in¬
ueniatur ũc dñs: manens ds informa
dei. qui sem& ipsum exinaniuit for¬
mam serui accipiens: manens unus
idemq informam serui quã suscepit.

Expanded text:
Domini, quae et Deum nobis genuit et hominem, Domini, quae et Deum nobis genuit et hominem, Christum. Alioqui Dei genitrix dici non posset, quod multi haereticorum negare conati sunt, nisi Deum vere genuisset incarnatum: et propterea duas in Christo recte confitemur nativitates. Unam videlicet de patre sine initio, et sine tempore sempiternam et coaeternam Deo Patri. Alteram de matre cum tempore, quando miserationem induens et misericordiam, spontanea volunur utero, qui semper Deus agnoscitur. Hinc etiam Theotocon eam veraciter confitemur, Dei scilicet genitricem, necnon et Christotocon: non quod Verbum carnem secum detulerit, neque olim praefatae carni copulatum sit: sed tunc quando Verbum caro factum est ex carne virginis, divinitatis atque humanitatis substantia in confusione alterius non nisi unus invenitur Jesus Dominus, manens Deus in forma Dei, qui semetipsum exinanivit formam servi accipiens , manens unus idemque in forma servi quam suscepit.
Abbreviated transcription (Latin):
eam secum in throno collo cauerit. Alias F¬
autem qͦmͦ impleuisse creditur. qͦd in le¬
ge & ipse precepit. honora inquit patre
tuum & matrem Porro qđ patrem ho¬
norauerit: ipse sibi testis est cum ad uidȩ-¬
os ait. Ego głam meam non quero: est
qui querat & iudic&. Sed ego honorifico
patrem meum. & uos in honorastis me.
illis. Sed alia est natura qua d̃s pater
scdm se honorat᷑: alia qua idem parenti¬
bus subditur. In utraq tamen unus idẽq
xp̃c rẽcte creditur: eo qđ uerbũ caro facꝰ.¬
tum est & habitauit in nobis. unꝰ emma-¬
nuhel. quod est nobiscum ds̃. Hinc qͥppe
unitionem diuinitatis atq humanita¬
tis in confusam. in diuisamq fides cat¬
holica seruat. Quam sane intelligendo
cognoscit naturali atq scđm subsisten¬
tiam conuentione unitatis: ut neq con-¬
uersio in alterutram duarum substan-¬
darum partem. recipiatur atq diuisio.
Sic namq credere honorare est matrem

Expanded text:
eam secum in throno collocavit. Alias eam secum in throno collocavit. Alias autem quomodo implevisse creditur, quod in lege ipse praecepit? Honora, inquit, patrem tuum et matrem . Porro quod patrem honoraverit, ipse sibi testis est, cum ad Judaeos ait: Ego gloriam meam non quaero, est qui quaerat et judicet, sed ego honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me illis . Sed alia est natura qua Deus Pater secundum se honoratur, alia qua idem parentibus subditur: in utraque tamen unus idemque Christus recte creditur, eo quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis : unus Emmanuel, quod est nobiscum Deus. Hanc quippe unionem divinitatis atque humanitatis, inconfusam indivisamque catholica fides servat. Quam sane intelligendo cognoscat naturalis, atque secundum substantiam conventio unitatis, ut neque conversio in alterutram duarum substantiarum partem recipiatur, neque divisio. Sic namque credere, honorare est matrem
Abbreviated transcription (Latin):
rantur frequender auditi. laudes cecinisse.
Interea & quod ꝑspicatiꝰ est. multo non¬
numquam lumine eosdem resplenduisse:
insuꝑ & adhuc uiuentes in carne ibidem
miri odoris fraglantiam diutius ꝑsensisse.
Quod si ad recreandam spem dilectissimȩ.
& corroborandam fidem uiterdum astan
plius comꝓbanda. talia & tanta dignatꝰ
est exhibere ꝑsuos cęli ministros circa defim¬
ctos: quanto magis credendum hodierna
ingenti lumine circumfulsisse: & usq
ad thronum olim sibi etiam ante mundi
constitutionem ꝑatũ cum laudib & can¬
ticis spũalib ꝑduxisse : Igit᷑ nulli dubi¬
um quin omnem illam cȩlestem hierłm tẽ
ex ultasse in effabili lȩticiꝰ. tunc iocunda¬
tam esse in estimabili caritate. tunco
cum omni gratulatione iubilasse: qm̃
festiuitas hȩc quȩ nobis hodie reuoluit᷑
immerito. Creditur enim quod saluator
omĩum ipse quantum datur intelligi ꝑ
se totus festiuus occurrerit: & cũ gaudio

Expanded text:
rantur frequenter auditi, laudesque cecinisse: rantur frequenter auditi, laudesque cecinisse: interea et quod perspicacius est, multo nonnumquam lumine eosdem resplenduisse; insuper et adhuc viventes in carne, ibidem miri odoris fragrantiam diutius persensisse. Quod si ad recreandam spem, dilectissimae filiae, et corroborandam fidem interdum astantplius comprobanda, talia et tanta dignatus est exhibere per suos coeli ministros circa defunctos: quanto magis credendum est hodierna ingenti lumine circumfulsisse, et usque ad thronum olim sibi etiam ante mundi constitutionem paratum, cum laudibus et canticis spiritualibus perduxisse! Nulli dubium, omnem illam coelestem Jerusalem, tunc exsultasse ineffabili laetitia, tunc jucundatam esse inaestimabili charitate, tuncque cum omni gratulatione jubilasse: quoniam festivitas haec quae nobis hodie revolvitur immerito. Creditur enim quod salvator omnium ipse, quantum datur intelligi, per se totus festivus occurrit, et cum gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
ta scoꝵ agnunib. Unde dicitur. terri¬
bilis ut castroꝵ acies ordinata. Si quidẽ
terribilis suis facta uirtutib. ut ca¬
stroꝵ acies admodum ordinata. hinc
chra ut luna. immo pulchrior quam lunꝯ:
quia iam sine defectu sui choruscat cȩlesti¬
b illustrata fulgorib. Clecta ut sol fulgo¬
re uirtutum: quia ipse eam elegit sol iusti¬
ciȩ ut nasceretur ex ea. Ad cuius ꝓfecto
exequias quantum fas est credere famu¬
labantur angłi: & uniuersȩ cęloꝵ con¬
gratulabantur curiȩ. Nec mirum quia
honor maternus eiꝰ est qui natus est ex ea:
quem om̃is celoꝵ ordo ueneratur & ado¬
rat suꝑ se eleuatum cum patre in sede ma¬
iestatis dni. Legimus gͦ quam sepe ad fu¬
nera & ad futuras quoꝵlibet sc̃oꝵ angłos
aduenisse. & ad exequias eoꝵ obsequia
prestitisse. necnon & animas electoꝵ usq
ad celos cum hymnis & laudib detulis¬
se: ubi & utriusq sexus chori cominemo¬

Expanded text:
ta sanctorum agminibus. Unde dicitur, territa sanctorum agminibus. Unde dicitur, terribilis ut castrorum acies ordinata. Siquidem terribilis suis facta virtutibus, ut castrorum acies admodum ordinata: hinc chra ut luna, immo pulchrior quam luna, quia jam sine defectu sui coruscat, coelestibus illustrata fulgoribus. Electa ut sol, fulgore virtutum, quia ipse elegit eam sol justitiae, ut nasceretur ex ea. Ad cujus profecto exsequias quantum fas est credere famulabantur angeli, et universae coelorum congratulabantur curiae. Nec mirum, quia honor maternus ejus est, qui est natus ex ea: quem omnis coelorum ordo veneratur et adorat super se elevatum cum Patre in sede majestatis Domini. Legimus enim quam saepe ad funera et ad sepulturas quorumlibet sanctorum angelos advenisse, et exsequiis eorum obsequia praestitisse: necnon et animas electorum usque ad coelos, cum hymnis et laudibus detulisse: ubi et utriusque sexus chori commemo
Abbreviated transcription (Latin):
ammirans sp̃s sc̃s ait in canticis. Quȩ
est ista quȩ ascendit ꝑ desertũ quasi uir¬
gula fumi ex aromatib: Et bene qua¬
si uirgula fumi: quia gracilis & delica¬
ta. quia diuinis ex tenuata disciplinis:
& enum concremata intus in holocau
stum incendio pii amoris & desiderio
F caritatis: llt uirgula inquit fumi ex
aromatib. Nimirum quia multis re¬
pleta erat uirtutum oborib: manans
ex ea fraglabat suauissimus odor etiam
olim exorta:. sed mirabant᷑ electoꝵ ani¬
mȩ p̾gaudio. quȩ nam esset quȩ etiam
meritoꝵ uirtutib angłoꝵ uinceret dig¬
nitatem. De qua rursus idem sp̃s sc̃s
in eisdem canticis. Quȩ est ista quȩ ascẽ¬
dit inquit. quasi aurota consurgens:
Pulchra ut luna. electa ut sol. terribi¬
lis ut castroꝵ acies ordinata. Ammirat᷑
autem sp̃s sc̃s quia om̃s de ascensu buiꝰ
uirginis ammirantes facit: quod qua¬
si noui diluculi aurora rutilans ascen¬
su suo resplendeat multis freta & ualla¬

Expanded text:
s sanctus ait in Canticis: Quae est ista quae ascendit per desertum sicut virgula fumi ex aromatibus ? Et bene quasi virgula fumi, quia gracilis et delicata, quia divinis extenuata disciplinis, etenim concremata intus in holocstum incendio pii amoris, et desiderio charitatis. Ut virgula, inquit, fumi ex aromatibus: nimirum quia multis repleta est virtutum odoribus: manans ex ea fragrabat suavissimus odor etiam olim exorta: sed mirabantur electorum animae prae gaudio, quaenam esset quae etiam meritorum virtutibus angelorum vinceret dignitatem. De qua rursus idem Spiritus sanctus in eisdem Canticis: Quae est ista quae ascendit, inquit, quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinata ? Admiratur autem Spiritus sanctus, quia omnes de ascensu hujus Virginis admirantes facit, quod quasi novi diluculi aurora rutilans, ascensu suo resplendeat, multis freta et valla
Abbreviated transcription (Latin):
lum timuit. dicit᷑ ei. modice fidi quare
dubitãsti: quid nobis dicendũ est qui dẽ¬
huius modice fidi ne minimã quidam
habemus portiunculam : Et qui inna-¬
uicula erant: uenerunt & adorauer̃t
eũ dicendes. Uere filius d̃i es. Ad unum
signum tranquillitate maris reddita
que post nimias ꝓcellas interdum & ca-¬
su fieri solet. naute atq uectores uere d̃i¬
filium confitent᷑. & arrius in eccł̃a p̾di¬
cat creaturam

Expanded text:
lum timuit, dicitur: Modicae fidei, quare lum timuit, dicitur: Modicae fidei, quare dubitasti? quid nobis dicendum est, qui hujus modicae fidei, nec minimam quidem habemus portiunculam? Qui autem in navicula erant, venerunt et adoraverunt eum, dicentes: Vere Filius Dei es. Ad unum signum tranquillitate maris reddita, quae post nimias procellas interdum et casu fieri solet, nautae atque vectores vere Filium Dei confitentur, et Arius in Ecclesia praedicat creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
se facere ꝑ uoluntatem magistri qđ ille
poterat ꝑ naturã. Iube me uenire ad
de suꝑ aquas. Tu precipe & ilico solida¬
buntur unde & leue fiet corpus. qͦd ꝑ
se graue est. Et descendens petrus de
suꝑ molles aquas. molle & aerium inces¬
serit: respondeant qͦmͦ ambulauerit
petrꝰ. quẽ utiq uerum hominẽ non ne¬
gabunt. Uidens uͦ uentũ ualidum timu¬
it. Et cũ cȩpisset mergi: clamauit. dicens.
dñe saluum me fac. Ardebat enim fides:
sed humana fragilitas in ꝓfundum tra-¬
hebat. Paululum gͦ relinquit᷑ temptati¬
oni ut augeat᷑ fides: & intelligat se ñ
facilitate postulationis. sed potentia
dñi conseruatum. Ꝙ continuo iñc ex¬
tendens manum. app̃hendit eum: & ait
illi. Modice fidei: quare dubitasti. Si¬
apło petro de cuius fide & ardore men¬
tis supra diximus. qui fidenter rogaue¬
rat saluatorem dicens. dñe si tu es iube
me uenire ad te suꝑ aquas. quia paulu-¬

Expanded text:
se facere per voluntatem magistri, quod ille se facere per voluntatem magistri, quod ille poterat per naturam. Jube me venire ad te super aquas. Tu praecipe, et illico solidabuntur undae: et leve fiet corpus quod per se grave est. Et descendens Petrus de super molles aquas, molle et aereum incesserit, respondeant quomodo ambulaverit Petrus, quem utique verum hominem non negabunt. Videns vero ventum validum, timuit. Et cum coepisset mergi, clamavit, dicens: Domine, salvum me fac. Ardebat animi fides, sed humana fragilitas in profundum trahebat: paululum ergo relinquitur tentationi, ut augeatur fides, et intelligat se non facilitate postulationis, sed potentia Domini conservatum. Et continuo Jesus extendens manum, apprehendit eum, et ait illi: Modicae fideiapostolo Petro, de cujus fide et ardore mentis supra diximus, qui confidenter rogaverat Salvatorem, dicens: Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas, quia paulu
Abbreviated transcription (Latin):
ce sibi nota poterant eum intelligere qͥ
ꝑ obscuras noctis tenebras lõquebatur:
uel ipsum esse repetebant. quẽ locutum
ad moy sen nõuerant. hȩc dices filiis isrł.
qui est misit me ad uos. Respondens
autem petrꝰ dixit. Dñe si tu es: iube me
dentissime fidi inuenit᷑ petrꝰ. Interrogatis
discipłis. quẽ homines dicereñt iħm: di
filium confitetur uolentem ad passionẽ
affectu: nolens eum mori. quẽ filium di
fuerat paulo ante confessus. In monte cũ
saluatore inter primos pͥm ascendit: &
in passione solus sẽquit᷑. Peccatum nega¬
tionis qđ ex repentino timore descende¬
rat: amaris statĩs abluit lacͥmis. Dein¬
de post passionem cum essent in lacu ge¬
nesareth & piscarent᷑. & dñs staret iii
lictore. aliis paulatim ad nauigantib
ille non patitur moras: sed accinctus
ependite suo. statim p̾cipitatur influ-¬
ctus. Eodem gͥ fidi ardore quo semꝑ
nc̃ quoq cȩteris tacentib credit se pos¬

Expanded text:
ce sibi nota poterant eum intelligere, qui ce sibi nota poterant eum intelligere, qui per obscurae noctis tenebras loquebatur, vel ipsum esse repetebant, quem locutum ad Moysen noverant: Haec dices filiis Israel: qui est, misit me ad vos . Respondens autem Petrus, dixit: Domidentissimae fidei invenitur Petrus. Interrogatis discipulis, quem homines dicerent Jesum Dei Filium confitetur. Volentem ad passionem affectu: nolens eum mori, quem Filium Dei fuerat paulo ante confessus. In montem cum Salvatore inter primos primus ascendit, et in passione solus sequitur, 108 peccatum negationis quod ex repentino timore descenderat, amaris statim abluit lacrymis. Post passionem cum essent in lacu Genesareth, et piscarentur, et Dominus staret in littore, aliis paulatim navigantibus, ille non patitur moras, sed accinctus ependyte suo, statim praecipitatur in fluctus. Eodem igitur fidei ardore quo semper, nunc quoque, caeteris tacentibus, credit se pos
Abbreviated transcription (Latin):
retractantes apłi a dño recesserant: ne
illo absente naufragia sustinerent. De¬
niq dño in montis cacumine cõmoran¬
te. statim uentus contrarius oritur
& turbat mare: & ꝑiclitant᷑ apłi. &
tam diu imminens naufragium ꝑseue.¬
Urat: quamdiu r̃c ueniat. Quarta
autem uigilia noctis uenit ad eos am¬
bulans supra mare.Stationes
uero & uigiliȩ militares: interna hora¬
rum spacia diuidunt᷑. Quando gͦ dicit
quarta uigilia noctis uenisse ad eos dñm:
ostendit tota nocte ꝑiclitatos. & extrema
parte noctis atq in consũmatione. mun¬
di eis auxilium p̾bitum. Et uidentes
eum supra mare ambulantẽ turbati st̃:
dicentes quia fantasma est. Si iuxta
qͦmͦ nunc apłi timent. ne phantasma ui¬
deant: Et p̃timore clamauerunt. Con¬
fusus clamor & incerta uox: magni ti¬
moris indicium est. Statimq ũc locutꝰ ẽ
& timentib p̃cipit dicens. Habete fidu¬
ciam: nolite timere. Et quod sequitur
ego sum: nec subiungit qui sit. uel ex uo¬

Expanded text:
retractantes apostoli a Domino recesserant, ne illo absente, naufragia sustinerent. Denique Domino in montis cacumine commorante, statim ventus contrarius oritur, et turbat mare, et periclitantur apostoli, et tamdiu imminens naufragium perseverat, quamdiu Jesus veniat. Quarta autem vigilia noctis venit ad eos ambulans supra mare. Stationes et vigiliae militares in terna horarum spatia dividuntur. Quando ergo dicit, quarta vigilia noctis venisse ad eos Dominum, ostendit tota nocte periclitatos, et extrema parte noctis, atque in consummatione mundi eis auxilium praebiturum. Et videntes eum supra mare ambulantem, turbati sunt, dicentes: quia phantasma est. Si juxta quomodo nunc apostoli timent ne phantasma videant? Et prae timore clamaverunt. Confusus clamor et incerta vox, magni timoris indicium est. Statimque Jesus locutuset timentibus praecipit, dicens: Habete fiduciam, nolite timere. Et quod sequitur, Ego sum, nec subjungit quis sit, vel ex vo
Abbreviated transcription (Latin):
Ñs discipłis p̃cepit trans¬
fretare: & compellit ut
ascendant nauiculam.
Quo sermone satis osten¬
ditur inuitos eos a dño re¬
cessisse dũ amore p̃ceptoriᷤnee¬
tͥba ascendit ĩ montẽ solꝰ orare. Si fuissent cũ
dissent in montem cum eo. Sed turba
ad sublimid sequi non potest: nisi docu¬
erit eam iuxta mare. in littore &
aluerit in deserto. Quod autem
ascendit solus orare.non ad eũ
referas qui de quinq panib quinq mi¬
lia saturauit hominũ. exceptis par¬
uulis & mulierib: sed ad eum qui au¬
dita morte ioh̾is. recessit insolitudinẽ:
non quo ꝑsonam dñi separemꝰ. sed qͦ¬
oꝑa eiꝰ inter dm̃ & hominem diuisa

Expanded text:
 Discipulis praecipit transfretare, et compellit ut ascendant in naviculam: quo sermone ostenditur invitos eos a Domino recessisse, dum amore praeceptoriturba ascendit in montem solus orare. Si fuissent cum dissent in montem cum eo; sed turba ad sublimia sequi non poterat, nisi docuisset eam juxta mare in littore, aluerit in deserto. Quod autem ascendit solus orare, non ad eum referas qui de quinque panibus quinque millia saturavit hominum, exceptis parvulis et mulieribus; sed ad eum qui, audita morte Joannis, secessit in solitudinem, non quod personam Domini separemus, sed qera ejus inter
Abbreviated transcription (Latin):
credebas in eum: iam elegeras eum.
Sed audi. Non uos me elegistis. Quid¬
gͦ dicturi sumus audiendo. non uos
me elegistis: nisi quia mali eramus
Et uidete km̃ĩ quemadmodum non
eligat bonos: sed quos elegit faciat
bonos. Ego inquit elegi uos. & posui
uos ut eatis & fructum afferatis: &
fructus u̾r maneat. Nonne iste est fru¬
ctus de quo iam dixerat sine me ni-¬
chil potestis facere : Elegit gͦ &ͤ posuit
ut eamus. & fructum afferamus. Nul¬
lum itaq fructum unde nos eligeret
habebamus. Ut eatis inquit: & fruc¬
tum afferatis. Imus ut afferamus.
Et ipse est uia qua imus: in qua nos
posuit ut eamus. Proinde in om̃ĩb
miscd̃ia eiꝰ preuenit nos. Et frucꝰtus
inquit ur̃ maneat ut quodcumq
petieritis patrem in nomine meo det
uobis. Maneat gͦ dilectio. Ipse est gͦ fru¬
ctus nr̃. Quȩ dilectio nunc est indesi¬
uerio: nondum insaturitate. Et ipso
desiderio. quodcumq petierimus in
nomine unigeniti filii: dat nobis pat̾.

Expanded text:
credebas in eum, jam elegeras eum. credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: « Non vos me elegistis. ergo dicturi sumus audiendo: « Non vos me elegistis, » nisi quia mali eramus,e, charissimi, quemadmodum non eligat bonos, sed quos elegit faciat bonos. Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Nonne iste est fructus de quo jam dixerat: Sine me nihil potestis facere? Elegit ergo nos et posuit ut eamus, et fructum afferamus. Nullum itaque fructum unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit, ut eamus. Proinde in omnibus misericordia ejus praevenit nos. Et fructus, inquit, vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate: et ipso desiderio quodcumque petierimus in nomine unigeniti Filii, dat nobis Pater.
Abbreviated transcription (Latin):
sed ego elegi uos. Hȩc est illa meffabilis
gr̃a. Quid enim eramus. quando xp̃m
nondum elegeramus. & id̃o non dili-¬
gebamus . Nam qui non eum elegit.
quomodo diligit  Quid gͦ eramus nisi¬
iniqui & ꝑditi: Neq enim iam credide¬
ramus in eum: ut eligeret nos. Nam si
iam credentes elegit: electos elegit. Cur
cat uana illoꝵ ratiocinatio. qui p̾scien¬
tiam dĩ defendunt contra gr̃am d̃i: &
ido nos dicunt electos ante mundi con¬
stitutionem. quia presciuit nos d̾s fu-¬
turos bonos non se ipsum nos facturũ
bonos. Non hoc dicit: qui dic̃ ñ uos me
bonos futuros ẽẽ prescierat: simul etiã
prescisset quod eum nos fuissemus priꝰ
Non enun electi sunt quia boni fuer̃t:
qui boni non essent. nisi electi essent.
Alioquin gr̃a iam non est gr̃a: si p̃ces¬
sisse contendimus merita. Audi in gra
te. Non uos me elegistis: sed ego uos
elegi. Non est ut dicas. ideo electus
sum: quia iam credebam. Si enim

Expanded text:
sed ego elegi vos. Haec est illa ineffabilis sed ego elegi vos. Haec est illa ineffabilis gloria. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui non eum eligit, quomodo diligit? Nunquid iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit. Cur cat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, « Non vobonos futuros esse praesciverat, simul etiam praescisset quod eum nos fuissemus prius non enim electi sunt, quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent: « Alioquin gratia jam non est gratia , » si praecessisse contendimus meritaudi: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi . » Non est ut dicas, ideo electus sum, quia jam credebam. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
bili & honorato: ꝑcipientes mercedem
fidi. salutem animarum ur̃arum.
Si gͦ nunc tempus est fid̃i. salus autẽ
animarum merces est fidĩ: quis dubitet
in fide quȩ ꝑdilectionem oꝑatur ꝑ agen¬
dum diem. atq in fine fidi recipiend̾a
ẽẽ mercedem. non solum redemptionem
corporis nr̃i de qua dicit apłs paulus:
uerum etiam salutem animarum nr̃arũ
de qua dicit apłs petrus Itriusq enĩ
rei felicitas: isto tempore atq in ista mor¬
talitate in spe potius habet᷑. quam re tenet᷑.
Uerum hoc interest. quod exterior homo
nrͣ. id est corpus adhuc corrumpitur:
interior autem id est anima iam renoua¬
tur de die indiem. Itaq sicut immor¬
talitatem carnis. & salutem animarũ
futuram ex pectamus. quamuis iam
pignore accepto salui facti ẽẽ dicamur:
ita omnium noticiam quȩcumq uni-¬
genitus audiuit a patre futuram sꝑare
debemus : quamuis iam se hoc fecisse di¬
xerit xp̃c. Non uos me elegistis inqtͥ:

Expanded text:
bili et honorato, percipientes mercedem bili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaqtalitatem carnis, et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur, ita omnium notitiam quaecunque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis jam se hoc fecisse dixerit Christus. Non vos me elegistis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tre. cum ꝓpterea quȩdam multa non¬
dicat. quia scit eos modo portare non
posse: Sed nimirum quod facturꝰ est
fecisse se dicit: qͥa ea quȩ futura sunt fecit.
uel ut preterita dicens. & ea tamen fu¬
tura p̾dicens: ita & hoc loco ait omnia
se nota fecisse discipłis. quȩ se nouit no-¬
ta esse facturum in illa plenitudine scien¬
tiȩ de qua dicit apłs. Cum autem ue¬
nerit quod ꝑfectum est. quod ex parte
est euacuabitur. Ibi quippe dicit. Nunc
scio ex parte: tunc autem cognoscam
sicut & ego cognitus sum. & nunc per
speculumꝰ in enigmate. tunc autẽ facie
ad faciem. Nam & ipse apłs saluos nos
dicit factos ꝑ lauachrum regenerationis:
qui tamen alio loco. spe inquit salui
facti sumus. Spes autem quȩ uidetur.
non est spes. Quod enim uidet quis.
quid sꝑat: Si autem quod non uidem᷑
sꝑamus: ꝑ patientiam ex pectamus. un
quit non uidentes creditis: quem cum
uideritis. ex ultabitis gaudio in enarra¬

Expanded text:
tre, cum propterea quaedam multa nontre, cum propterea quaedam multa nondicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt fecit .velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evacuabitur. Ibi quippe dicit: Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum; et nunc per speculum in aenad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Unquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarra
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc sciamus. quis nisi ipse facit:
Non enim sp̃m huius mundi accepimus.
sed sp̃m qui ex d̃o est: ut sciamus que
a do donata sunt nobis. Ab ipso qͥe¬
quid boni est donatur. Ergo quia &
hoc bonum est ab ipso utiq donat᷑:
ut sciatur a quo bonum omne donet᷑.
ut omnino de om̃ib bonis. qui głat᷑
accipiendum sit. qđ ait dñs. uos au¬
tem dixi amicos: quia omnia quȩcũq
audiui a patre meo nota feci uobis.
Quis enim audeat affirmare uel cre¬
uere ullum hominum scire omnia quȩ¬
cumq a patre audiuit unigenitus filius.
quando nec hoc quidem quisqũa capit.
quomodo audiat a patre ullum uerbum.
cum ipse sit patris unicum uerbum:
Quid quod aliquanto post. in hoc ipso ta-¬
men sermone quem post cȩnam ante
passionem ad discipłos habuit. multa in¬
quit habeo uobis dicere. sed non potes¬
tis illa portare modo: Quo gͥ pacto in¬
tellecturi sumus omnia eum nota fe-¬
cisse discipłis quȩcumq audiuit a pa-¬

Expanded text:
ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloriatur,  ait Dominus, Vos autem dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ad timorem foras a caritate mittendum:
de quo alibi dicit. Seruus non manet
in domo in eternum:. filius autẽ manet
in ȩternum. Qm̃ itaq dedit nobis po¬
testatem filios d̃i fieri. ut non serui sed
filii simus. ut miro quodam & ineffa¬
bili. sed tamen uero modo serui non
serui ẽẽ possimus: serui scilicet timore
casto. ad quem ꝑtinet seruus intrans
in dñi sui gaudium: non serui autem
timorem foras mittendo ad quem ꝑtinet
seruus non manens in domo in ȩternũ.
Ut autem tales serui non serui simus.
dñm facere sciamus. Hoc seruus ille ne¬
scit. qui nescit quid faciat dñs eiꝰ. Et
cum aliquid boni facit sic ex tollitur
quasi hoc ipse faciat non dñs eius. &¬
głatus in se non in dño głatur: cum se
ipse deceꝑit. quia sic głatur quasi non
acceꝑit. Nos autem kmĩ ut amici dñi
esse possimus. quid dñs nr̃ faciat sciamꝰ.
Non solum enim homines. uerũ etiã
iustos ipse facit nos & non ipsi nos. &

Expanded text:
ad timorem foras a charitate mittendum, ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius autem manet in aeternum . Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , ut non servi, sed filii simus: miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi, non servi esse possumus. Servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in domini sui gaudium; non servi autem, timorem foras mservus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus ejus; et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non Dominus ejus; et in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur, quasi non acceperit . Nos autem, charissimi, ut amici Domini esse possimus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et
Abbreviated transcription (Latin):
duo sunt timores qui faciunt duo ge¬
nera timentium: sic duȩ st̾ seruitutes
quȩ faciunt duo genera seruientium.
Est timor quem ꝑfecta caritas foras mit
tit: & est alius timor castus ꝑmanens
in scł̃m scł̃i. Illum timorem qui non
est in caritate. attendebat apłs cum di¬
cebat. Non enim accepistis sp̃m seruitu¬
tis iterum in timore. Illum autem ti¬
morem castũ attendebat cũ dicebat.
Noli altum saꝑe sed time. In illo timo¬
re quem foras caritas mittit. est etiam
seruitus simul foras cum ipso timore
mittenda. Utrumq enim umnxit apłs.
hoc est & seruitutem & timorem. dicen¬
dicendo: non enim accepistis sp̃m ser-¬
uitutis iterum in timore. Adhanc ser-¬
uitutẽ seruũ ꝑtinentẽ intuehat᷑ & dñs di¬
cens. Iam ñ dicam uos seruos. quia seruus
U.nescit quid faciat dñs eius. Non ille uti¬
q seruus ad timorem ꝑtinens castum
cui dicitur euge bone serue intra ingau¬
dium dñi tui: sed ille seruus ꝑtinens

Expanded text:
duo sunt timores, qui faciunt duo geduo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda: utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens, Jam non dico vos servos; quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Non ille utique servus ad timorem pertinens castum, cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens
Abbreviated transcription (Latin):
rit docet. quia seruus inquit nescit
quid faciat dñs eius. Num quid nam
etiam sua secreta cominittit: Quid est gͦ
quod ait. seruus nescit quid faciat dñs
eius: Uerum est. nescit quid faciat.
Numquid nescit etiam quid pͣcipiat:
Nam et si hoc nescit. qͦmͦ seruit: Aut
quomodo seruus est qui non seruit:
Et tamen ds ipse loquit᷑. Uos amici
mei estis: si feceritis quȩ ego p̾cipio
uobis. Iam non dicam uos seruos. Orẽ
mirabilem. Cum seruire non possumꝰ
nisi precepta dñi fecerimus. quomodo
precepta faciendo serui non erimus:
Si seruus non ero p̾cepta faciendo. &
nisi precepta fecero seruire non potero.
gͦ seruiendo seruus non ero: Intelligam᷑
fr̃s intelligamus: & hoc in nobis dñs
faciat ut intelligamꝰ. faciat etiam ut
intellecta faciamus. Hoc autem si scimꝰ.
ꝓfecto scimus quoͥd facit dñs. quia nos
ipsos tales non facit nisi dñs: & ꝑ hoc
ad eius amicitiam ꝑtinemus. Sicut eñi

Expanded text:
rit, docet: Quia servus, inquit, nescit rit, docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Numquidnam etiam secreta sua committit? Quid est ergo quod ait, Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum, esto, nescit quid faciat; numquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quomodo servit? Aut quomodo servus est, qui non servit? Et tamen Dominus loquitur, Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos. O rem mirabilem! Cum servire non possimus, nisi praecepta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo servi non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non ero. 3. Intelligamus, fratres, intelligamus, et hoc in nobis Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere p̃cepta dñi sui facere: alio loco
seruos utiq obiurgat dicens. Quid au¬
uissa faciendo quid dicatis ostendite.
Nonne seruo obędienti ipse dicturus ẽ
euge serue bone qm̃ in paucis fiusti fide¬
lis. suꝑ multa te constituam. intra in gau¬
dium dñi tui: Potest gͥ eẽ & seruus &
amicus: qui seruus est bonus. Sed quod
sequitur attendamus. Iam non dicam
uos seruos: quia seruus nescit quid
faciat dñs eius. Quomodo gͦ intellectu¬
ri sumus. & seruum & amicum esse
seruum bonum cum dicat iam non
dicam uos seruos. quia seruus nescit qͥd
faciat dñs eiꝰ: Ita nomen constituit ami-¬
ci. ut auferat serui: non ut in uno utrũ¬
q maneat. sed ut alterum altero dece¬
dente succedat. Quid est hoc: Itane cũ
precepta dñi fecerimus. serui non erimꝰ:
Itane tunc serui non erimus: quando
boni serui fuerimus : Et quis potest¬
contradicere ueritati quȩ ait: iam ñ
dicam uos seruos.  Et cur hoc dixe¬

Expanded text:
pertinere praecepta domini sui facere, alio loco pertinere praecepta domini sui facere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid aujussa faciendo quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est: Euge, serve bone, quoniam in paucis fidelis fuisti, super multa te constituam: intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse et servus, et amicus, quia servus bonus. Sed quod sequitur attendamus: Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Ita micum esse servum bonum, cum dicat, Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus? Ita nomen constituit amici, ut auferat servi; non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero decedente succedat. Quid est hoc? Itane cum praecepta Domini fecerimus, servi non erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis contradicere potest veritati quae ait, Jam non dico vos servos? Et cur hoc dixe