comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũ significare. sed imperitorũ iudiciũ
fugere affirment cũ sine nullo sa crilegi¬
o poeta uberrimus uideripossit libi dino¬
sas cantiuncula sedi disse. sed reuera re¬
uocabat nos atq: prohibebat aquerendo
aut alicuius legis sanctio. aut aduersan¬
tiũ potentia aut sacrator ũ ꝑsona uilis
aut fama turpis aut institutionis noui¬
tas aut occulta professio nihil horũ ẽ
omnia diuina & humana iura ꝑmittunt
querere catholicã fidẽ . tenere autẽ
& colere ꝑhumanũ certe ius lic& side
diuino quãdiu erramus incertũ est ne¬
mo imbecillitatẽ nrãmterret inimicus
quanquã ueritas atq: animȩ salus sidili¬
genter quaesita ubitutissi melic& inuen¬
ta non fuerit cũ quouis discrimine que¬
ridebeat. omniũ dignitatũ et potesta¬
tũ gradus huic diuinocultui deuotissi¬
me inseruiunt. Honestissimũ ẽ religio¬
nis nomen et p̃clarissimũ quid impedit
tandẽ ꝑscrutari atq: discutere pia &

Expanded text:
num significare, sed inperitorum iudicium num significare, sed inperitorum iudicium fugere adfirment, cum sine ullo sacrilegio poeta uberrimus uideri possit libidinosas cantiunculas edidisse? Sed reuera reuocabat nos atque prohibebat a quaerendo aut alicuius legis sanctio aut aduersantium potentia aut sacratorum persona uilis aut fama turpis aut institutionis nouitas aut occulta professio? nihil horum est. omnia diuina et humana iura permittunt quaerere catholicam fidem: tenere autem et colere per humanum certe ius licet. si de diuino quamdiu erramus, incertum est: nemo inbecillitatem nostram terret inimicus - quamquam ueritas atque animae salus si diligenter quaesita, ubi tutissime licet, inuenta non fuerit, cum quouis discrimine quaeri debeat - omnium dignitatum et potestatum gradus huic diuino cultui deuotissime inseruiunt; honestissimum est religionis nomen et praeclarissimum. quid inpedit tandem perscrutari atque discutere pia et
Abbreviated transcription (Latin):
tigaret᷑. deerat in ea terra qua incole¬
bas que causa utilius cogeret perigrina¬
ri. incontinenti prorsus latebat aut
nonerat nauigaretur si in propinquo
trans mare non inueniebat̃ progrede¬
rerisusq: ad illasterras inquibus ea
que illis libris continet᷑ gesta esse dicun¬
tur. quid tale fecimus honorate. et ta¬
men religionẽ fortasse scĩssimã adhuc
enĩ qua si dubitandũ sit loquor cuius
miserrimi pueri pronr̃o arbitrio
iudicioq dãpnauimus. Quid si illa que
non nullos imperitos in eis dẽ scripturis
uidentur offender e eosunt ltaposita.
ut cũ res abhorrentes a sensu qualicunq:
hominũ nec dũ prudentiũ atq sc̃orũ le¬
gerent᷑ secretã significationẽ multo stu¬
diosius quereremus. Nonne cernis ut ca¬
tamitũ bucoliquorũ cui pastor durus
effluxit conent᷑ homines int̃ pretari.
et al ex inpuerũ inquẽ plato etiã carm̃
amatoriũ fecis sedicit᷑ nescio quid mag¬

Expanded text:
tigaretur. deerat in ea terra, quam incoletigaretur. deerat in ea terra, quam incolebas? quae causa utilius cogeret peregrinari? in continenti prorsus latebat aut non erat? nauigaretur. si in propinquo trans mare non inueniebatur, progredereris usque ad illas terras, in quibus ea, quae illis libris continentur. gesta esse dicuntur. quid tale fecimus, Honorate? et tamen religionem fortasse sanctissimam — adhuc enim quasi dubitandum sit loquor — cuius  miserrimi pueri pro nostro arbitrio iudicioque damnauimus. quid? si illa, quae nonnullos inperitos in eisdem scripturis uidentur offendere, eo sunt ita posita, ut cum res abhorrentes a sensu qualiumcumque hominum, nedum prudentium atque sanctorum, legerentur, secretam significationem multo studiosius quaereremus? nonne cernis, ut Catamitum bucolicorum, cui pastor durus effluxit, conentur homines interpretari et Alexim puerum, in quem Plato etiam carmen amatorium fecisse dicitur, nescio quid mag
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nunc querit᷑ tamen inmiciscũlege¬
rẽ ꝑmeipsecognoui. Itane est nulla lm¬
butus poetica disciplina terentianum
murũ sine magistro attingere non au¬
deres aspercornutus donatus et alii
innumerabi les requirunt᷑ ut qui lib&
po&a possit intelligi cuius carmina &
theatri plausus uident᷑ coaptare. tu
in eos libros qui quomodo sehabeant
scĩ tamen diui narũq: rerũ plenipro¬
petotius generis humani confessione
diffamantur sineduce irruis et de
hissine p̃coptore audes ferre senten¬
tiã nec si tibi aliqua occurrunt que ui¬
deantur absurda tarditatẽ tuã. et
putrefactũ tabe huius mundianimũ
qualis omniũ stultorũ .ẽ. ac cusas poti¬
us qua eos qui fortasse aut talibus in¬
telliginequeunt quereres aliquẽ piũ
simul et doctũ uel quitalis esse multis
consentientibus diceret᷑. Cuius et p̃cep¬
tis melior et doctrina peritior fieres
non facilere periebat᷑ cũ labore inues¬

Expanded text:
hoc nunc quaeritur — tamen inimicis. cum legehoc nunc quaeritur — tamen inimicis. cum legerem, per me ipse cognoui. itane est? nulla inbutus poetica disciplina Terentianum Maurum sine magistro adtingere non auderes, — Asper, Cornutus, Donatus et alii innumerabiles requiruntur, ut quilibet poeta possit intellegi, cuius carmina et theatri plausus uidentur captare — tu in eos libros, qui quoquo modo se habeant, sancti tamen diuinarumque rerum pleni prope to tius generis humani confessione diffamantur, sine duce inruis et de his sine praeceptore audes ferre sententiam nec si tibi aliqua occurrunt, quae uideantur absurda, tarditatem tuam et putrefactum tabe huius mundi animum, qualis omnium stultorum est, accusas potius quam eos, qui fortasse a talibus intellegi nequeunt? quaereres aliquem pium simul et doctum. uel qui talis esse multis consentientibus diceretur, cuius et praeceptis melior et doctrina peritior fieres. non facile reperiebatur? cum labore inues
Abbreviated transcription (Latin):
mus causã quã cũ magno anime discri¬
mine fortasse contẽpnimus. Si enim
uerissimus & sincerisimus dĩcultus
quã uis sit apud paucos apud eostamen ẽ
quibus multitudo quanquã cupiditatib
inuoluta. et apuritate intellegentiȩ
remota consentit quod fieri posse quis
dubitet quero siquis temeritatẽ uecor¬
dia nr̃amq: arguat quod non apud eius
magistros eã diligenter inuestigamus
cuius inueniendȩ nobis magna cura
in .ẽ. quid respondere possumus deter¬
ruit memultitudo curabstudio libera
liũ artiũ uix huic p̃sentiuitȩ aliquid
cõmodi afferentiũ curab in quirenda
petunia. cur abhonore adipiscendo.
curdeniq: cõparanda et retinenda
bona ualitudine postremo curab ipsa
beatȩ uitȩ appetitione cũ his om̃s occu¬
pant᷑ pauci excellant nulla de terruit
multitudo at absurda ibi diciuidebant᷑
quibus asserentibus nimphe inimicis
qualib& causa qualibet ratione non enĩ

Expanded text:
mus causam, quam cum magno animae discrimus causam, quam cum magno animae discrimine fortasse contemnimus? si enim uerissimus et sincerissimus dei cultus, quamuis sit apud paucos, apud eos tamen est, quibus multitudo quamquam cupiditatibus inuoluta et a puritate intellegentiae remota consentit-quod fieri posse quis dubitet? — quaero, si quis temeritatem uecordiamque nostram arguat, quod non apud eius magistros eam diligenter inuestigamus, cuius inueniendae nobis magna cura inest, quid respondere possimus? deterruit me multitudo? cur ab studio artium liberalium uix huic praesenti uitae aliquid commodi adferentium, cur ab inquirenda pecunia, cur ab honore adipiscendo, cur denique a conparanda et retinenda bona ualetudine, postremo cur ab ipsa beatae uitae adpetitione, cum his omnes occupentur, pauci excellant, nulla deterruit multitudo? At absurda ibi dici uidebantur. quibus adserentibus? nempe inimicis, qualibet causa, qualibet ratione — non enim
Abbreviated transcription (Latin):
lescentiũ gregibus ꝑstrepant nunquin¬
nã imperitorũ preterriti multitudine
quicunq: boniorator es euadereuolunt
cecilii sibi potius aut eruci orationib
quã tullianis nouandã operã existi¬
mant. Hec appetunt om̃s que maiorũ
auctoritate firmata sunt. eadẽ impe¬
ritorũ turba ediscere moliuntur que
paucis doctis discenda recepta sunt
assecunt᷑ aũt ꝑ pauci agunt pauciores
darescunt paucissimi quid sitale quid¬
dã ẽ uera religio quidsi multitudo
imperitorũ frequentat ecđas sed
nullũ argumentũ est. ideo neminẽ
illis mysteriis factũ esse ꝑfectũ et ta¬
men sitã pauci studerent eloquentiȩ
qua pauci sunt eloquentes nunqũ a nos
parente s nr̃i magistristalibus com¬
mendandosputarent. Cũ igit᷑ ad hec
studia nos multitudo inuitauerit que
imperitorũ parte copiosa ẽ ut id quod
pauci ad ipiscipossunt ad amaremus
cur nobis esse similẽ inreligione nolu¬

Expanded text:
lescentium gregibus perstrepant? numquidlescentium gregibus perstrepant? numquidnam inperitorum perterriti multitudine, quicumque boni oratores euadere uolunt, Caecilii sibi potius aut Eruci orationibus quam Tullianis nauandam operam existimant? haec adpetunt omnes, quae maiorum auctoritate firmata sunt. eadem inperitorum turbae discere moliuntur. quae a paucis doctis discenda recepta sunt; adsequuntur autem perpauci, agunt pauciores, clarescunt paucissimi. quid? si tale quiddam est uera religio. quid? si multitudo inperitorum frequentat ecclesias, sed nullum argumentum est ideo neminem illis mysteriis factum esse perfectum. et tamen si tam pauci studerent eloquentiae quam pauci sunt eloquentes, numquam nos parentes nostri magistris talibus commendandos putarent. cum igitur ad haec studia nos multitudo inuitauerit, quae inperitorum parte copiosa est, ut id, quod pauci adipisci possunt, adamaremus. cur nobis esse similem in religione nolu
Abbreviated transcription (Latin):
ecceres noua ẽ a nobis negotiũq suscep¬
tũ querendi sunt credohuius rei si ulla
ẽ professores fac nos reperisse alios
aliudopinantes et diuersita te opinionũ
ad sequenq: trahere cupientes sed inter
hos excellere famȩ interim cȩlebritate
quosdã atq: omniũ pene occupatione
populorũ ut rũ istiuerum teneant
magna questio ẽ. sed nonne prius sunt
explorandi ut quandiu erramus siquidẽ
homines sumus cũ ipso genere huma no
errare uide amur. atenĩ apud paucos
quosdã ẽ ueritas. scis ergolã que sit si
scis apud quos sit . Nonnedixerã paulo
ante ut quasi rudes quereremus sed
si ex ipsa ui ueritatis paucos eã tenere
conlectas qui uero sint nescis quid si ita
paucis sunt qui uerum sciunt. ut aucto¬
ritate sua multitudinẽ teneant unde
se in illa secreta. expedire et quasi eli¬
quare paucitas poscit. non neuidemus
quã pauci sumã eloquentiã consequan¬
tur cũ ꝑ totũ orbẽ rhetorũ scole ado¬

Expanded text:
ecce res noua est a nobis negotiumque suscepecce res noua est a nobis negotiumque susceptum. quaerendi sunt, credo, huius rei, si ulla est, professores. fac nos repperisse alios aliud opinantes et diuersitate opinionum ad se quemque trahere cupientes. sed inter hos excellere famae interim celebritate quosdam atque omnium paene occupatione populorum. utrum isti uerum teneant. magna quaestio est; sed nonne prius sunt explorandi, ut, quamdiu erramus, si quidem homines sumus, cum ipso genere humano errare uideamur? At enim apud paucos quosdam est ueritas. scis ergo iam quae sit, si scis, apud quos sit. nonne dixeram paulo ante, ut quasi rudes quaereremus? sed si ex ipsa ui ueritatis paucos eam tenere coniectas, qui uero sint, nescis, quid? si ita pauci sunt, qui uerum sciunt, ut auctoritate sua multitudinem teneant, unde se in illa secreta expedire et quasi eliquare paucitas possit? nonne uidemus, quam pauci summam eloquentiam consequantur, cum per totum orbem rhetorum scholae adu
Abbreviated transcription (Latin):
illa religio aut etiã Id ipsũ in eadẽ reli¬
gione uelle inuenire.: Animȩ igit᷑ causa
om̃is religio . nãcorporis natura quo quo
modo sehabeat nullã curã ac sollicitudi¬
dinẽ incutit ei. p̃sertim post mortẽ cuiꝰ
anima tenuerit ut beatasit. Animae
igit᷑ causa uel solius uł maxime liera
siqua ẽ religio constituta .ẽ. Haec aut
animaui dõ quã obcausã et hoc obscu¬
rissimũ eẽ confite or errat. tamen
acstulta est. ut uidemus donec adipis¬
cat̾᷑ ꝑcipiatq sapientiã & fortas se ip¬
sa ẽ uera religio. Ad fabulas mitto num
aliquid cogotemere credere animã
nr̃am dico errore acstultitia irretitã
& demersã uia siqua ẽ. querere ueri¬
tatis si hoc inte non ẽ daueniã et parti¬
cipare mecũ que sosapientiã tuã sin
id quod dico agnoscis inte simul obsecro
queramus uerũ puta nos ad huc neminẽ
audissecuius piã religionis insinuatorẽ

Expanded text:
illa religio, aut etiam id ipsum in eadem reliilla religio, aut etiam id ipsum in eadem religione uelle inuenire. animae igitur causa omnis religio; nam corporis natura quoquo modo se habeat, nullam curam ac sollicitudinem incutit ei, praesertim post mortem, cuius anima tenuerit quo beata sit. animae igitur causa uel solius uel maxime uera, si qua est, religio constituta est. haec autem anima — uidero quam ob causam et hoc obscurissimum esse confiteor — errat tamen ac stulta est, ut uidemus, donec adipiscatur percipiatque sapientiam, et fortasse ipsa est uera religio. num te ad fabulas mitto? num aliquid cogo te temere credere? animam nostram dico errore ac stultitia inretitam et demersam uiam, si qua est, quaerere ueritatis. si hoc in te non est, da ueniam et participare mecum, quaeso, sapientiam tuam; sin id, quod dico, agnoscis in te, simul, obsecro, quaeramus uerum. Puta nos adhuc neminem audisse cuiuspiam religionis insinuatorem.
Abbreviated transcription (Latin):
bene uolentiã preberemus eis ꝑquos
tate firmatũ est. Sed scilic& intelli¬
gentissimi ad olescentes et miriratio¬
nũ exploratores non e uolutis saltim
illis litteris non quesitis magistris non
ali quantũ nr̃a tarditate accusata.
nondeniq: uel medio cricorde con¬
cesso eis qui huius modilit teras ꝑtotũ
orbẽtã longo tẽpore legicustodiri
tractariq: uoluerunt nihil apud illos
credendũ putauimus eorũ qui istis ini¬
mici infestiq sunt uoce cõmoti apud
quos falsa pollicitatione rationis in au¬
dita milia fabularũ credere et colere
cogeremur. Sed nunc quod institui ꝑ agã
si possũ et sic apudte agã ut fidẽ catholicã
non interimaperiã sed ad scrut anda eiꝰ
magna mysteria eis quorũ animȩ sibi
cure sunt spem diuin fructus et inueni¬
endȩ ueritatis ostendã nemodubitat eũ
qui uerã religionẽ requirit aut lã cre¬
dere in mortalẽ esse animã cui prosit

Expanded text:
beneuolentiam praeberemus eis, per qbeneuolentiam praeberemus eis, per qtate firmatum est? sed scilicet intellegentissimi adulescentes et miri rationum exploratores non euolutis saltem illis litteris, non quaesitis magistris. non aliquantum nostra tarditate accusata, non denique uel mediocri corde concesso eis, qui huiusmodi litteras per totum orbem tam longo tempore legi, custodiri tractarique uoluerunt, nihil apud illos credendum putauimus, eorum qui istis inimici infestique sunt uoce commoti, apud quos falsa pollicitatione rationis inaudita milia fabularum credere et colere cogeremur. Sed nunc quod institui peragam, si possum, et sic apud te agam, ut fidem catholicam non interim aperiam, sed ad scrutanda eius magna mysteria eis. quorum animae sibi curae sunt, spem diuini fructus et inueniendae ueritatis . ostendam. nemo dubitat eum, qui ueram religionem requirit, aut iam credere inmortalem esse animam, cui prosit
Abbreviated transcription (Latin):
quã intellectus esset maiorũ nr̃orũ
cõmendatione diligeremus nunqũa
Enobissatis fieret de illis eius questioni¬
Ebus innumerabilibus quibus grãmatici¬
E agitari et ꝑturbari solent nec audire¬
Emus libenter quicũ eius laude illas ex¬
Ipedir& sed ei faueremus qui ꝑ eas illũ
Serrasse ac delerasse conar&ur osten¬
Edere. Nunc uero cũ eas multi acuarie¬
÷ prosuo quisq: captũ a perire conent᷑
Fhis potissimũ plaudit᷑ ꝑ quorũ ex posi¬
Etionẽ melior inuenit᷑ po&a qui non so¬
Flũ nihil pec casse. sed nihil non lauda¬
biliter cecinisse ab eis etiã qui illũ non
intelligunt credit᷑. Itaq: inquestiuncu¬
la magistrode ficienti et quidrespon¬
deat non habenti suscensemus potius
quã illũ mutũ uitio maronis putamus.
lã si ad defensionẽ suã peccatũ tanti
auctoris asserere uoluerit uix apud
eũ discipuli uel datis mercedibus re¬
manebunt. quantũ erat ut similem

Expanded text:
quam intellectus esset, maiorum nostrorum quam intellectus esset, maiorum nostrorum commendatione diligeremus, numquam nobis satis fieret de illis eius quaestionibus innumerabilibus, quibus grammatici agitari et perturbari solent; nec audiremus libenter, qui cum eius laude illas expediret, sed ei faueremus, qui per eas illum errasse ac delirasse conaretur ostendere. nunc uero cum eas multi ac uarie pro suo quisque captu aperire conentur, his potissimum plauditur, per quorum expositionem melior inuenitur poeta, qui non solum nihil peccasse, sed nihil non laudabiliter cecinisse ab eis etiam, qui illum non intellegunt, creditur. itaque in quaestiuncula magistro deficienti et quid respondeat non habenti suscensemus potius quam illum mutum uitio Maronis putamus. iam si ad defensionem suam peccatum tanti auctoris adserere uoluerit. uix apud eum discipuli uel datis mercedibus remanebunt. quantum erat, ut similem
Abbreviated transcription (Latin):
no atq: muli ebriter quis negat sed
non netibi tales uident᷑ istiqui ea quȩ
non intelligunt aut curã omnino qua¬
lia sint quã uelacentib: similia subtilia
tamen intellegentibus atq diuina mag¬
no imp&uorationis maledictisq: lace¬
rantes quia eis imperiti plaudunt. ali¬
quid seproficere ex istimant. quicquid
est mihi crede inscripturis illis altũ
et diuinũ ẽ: in est omnino ueritas &
reficiendis instaurandisq: animis ac¬
cõmodatissima disciplina & planelta
modificata ut nemo in de haurire non
pos sit quod sibi satis ẽ. simodo adhauri¬
endũ deuote acpie ut uera religio pos¬
cit accedat. Quod ut tibi probẽ mul¬
tis rationibus et longiore oratione
opus ẽ Agendũ enim tecũ prius est
ut auctores ipsos non oderis De inde
ut ames. et hoc agendũ quo uis alio mo¬
do potius quã exponendis eorũ senten¬
tiis et litteris propterea quia si uir¬
giliũ odissemus immosinon eũ prius¬

Expanded text:
no atque muliebriter — quis negat? — sed no atque muliebriter — quis negat? — sed nonne tibi tales uidentur isti, qui ea, quae non intellegunt, aut cur, aut omnino qualia sint, quamue iacentibus similia, subtilia tamen intellegentibus atque diuina, magno inpetu orationis maledictisque lacerantes, quia eis inperiti plaudunt, aliquid se proficere existimant? quicquid est, mihi crede, in scripturis illis altum et diuinum est: inest omnino ueritas et reficiendis instaurandisque animis adcomodatissima disciplina et plane ita modificata, ut nemo inde haurire non possit. quod sibi satis est. si modo ad hauriendum deuote ac pie, ut uera religio poscit, accedat. quod ut tibi probem, multis rationibus et longiore oratione opus est. agendum enim tecum prius est, ut auctores ipsos non oderis, deinde ut ames; et hoc agendum quouis alio modo potius quam exponendis eorum sententiis et litteris, propterea quia si Vergilium odissemus. immo si non eum, prius
Abbreviated transcription (Latin):
conditoribus illorũ atq: auctoribus
a ceruissimũ nescio quacogente causa
indixerunt quis enim sibi unquã libros
aris totelis reconditos et obscuros ab
eius inimico exponendosputauit. ut
dehis loquar disciplinis in quibus lec¬
tor fortassesine sacrilegio labi potest
quisdeniq: geo metricas litteras archi¬
medis legere magistro epicuro aut
discereuoluit eius quas ille multũ ꝑti¬
nacit̃ nihil earũ quantũ arbitror in¬
telligens diserebat aniste scripturȩ
legis planissimȩ sunt inquas istiquasi
uulgo expositas imp&ũ faciunt frustra
et inaniter quimihi similes uidentur
illimuliercule qua idem ipsi solent
deridere que irata quod et solistelau¬
daret et amanichea quadã femina
colendus commendaretur ut erat re¬
ligiose simplex concita exiluit et eũ
locũ quẽ sol ꝑfenestrã in lustrauerat
Crebro pede ꝑcutiens ecce solẽdm̃q:
tuũ calcodamarecepit. stulte omni¬

Expanded text:
conditoribus illorum atque auctoribus conditoribus illorum atque auctoribus acerbissimum nescio qua cogente causa bellum indixerunt. quis enim sibi umquam libros Aristotelis reconditos et obscuros ab eius inimico exponendos putauit, ut de his loquar disciplinis, in quibus lector fortasse sine sacrilegio labi potest? quis denique geometricas litteras Archimedis legere magistro Epicuro aut discere uoluit, contra quas ille multum pertinaciter nihil earum, quantum arbitror, intellegens disserebat? an istae scripturae legis planissimae sunt, in quas isti quasi uulgo expositas inpetum faciunt frustra et inaniter? qui mihi similes uidentur illi mulierculae, quam iidem ipsi solent deridere, quae irata, quod ei sol iste laudaretur et a manichaea quadam femina colendus commendaretur, ut erat religiose simplex, concita exiluit et eum locum, quem sol per fenestram inlustrauerat, crebro pede percutiens: ecce solem deumque tuum calco' clamare coepit. stulte omni
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse et illã legẽ dĩ iussu acuolunta¬
te promulgatã este et conditã credo
Et id quanquã ꝑ pauca eius generis li¬
brorũ sciam ꝑsuadere. tamen facile
possũ simihi aequus et minime ꝑtinax
animus adhibeat᷑ atq id faciã cũ copia
nobis data fuerit beniuolarũ auriũ
acmentistuȩ sed hoc cũ potero nunc
aũt non me mihisatis ẽ quo quo modo
se istares habeat deceptã non fuisse
testor honorate conscientiã meã. et
puris animis inhabitantẽ dm̃nihil me
existimare prudentius castius reli¬
giosius quã sunt illȩ scripturȩ omnes
quas tes tamenti ueteris nomine catho¬
lica ecđa retin& miraris noui. non
enim dissimulare possũ longe aliter
nobis fuis se ꝑsuasũ. Sed nihil ẽ profec¬
to temeritatis plenius que nobis tunc
pueris inerat qua quor ũq: librorũ
expositores deserere qui cos se tenere
acdiscipulis tradere posse profitent᷑.
Et eorũ sententiã requirere ab hisqui

Expanded text:
fuisse et illam legem dei iussu ac uoluntafuisse et illam legem dei iussu ac uoluntate promulgatam esse et conditam credo et id, quamquam perpauca eius generis librorum sciam, persuadere tamen facile possum. si mihi aequus et minime pertinax animus adhibeatur. atque id faciam, cum copia nobis data fuerit beniuolarum aurium ac mentis tuae; sed hoc cum potero. nunc autem nonne mihi satis est, quoquo modo se ista res habeat, deceptum non fuisse? Testor, Honorate, conscientiam meam et puris animis inhabitantem deum nihil me existimare prudentius, castius. religiosius, quam sunt illae scripturae omnes, quas testamenti ueteris nomine catholica ecclesia retinet. miraris, noui. non enim dissimulare possum longe aliter nobis fuisse persuasum. sed nihil est profecto temeritatis plenius, quae nobis tunc pueris inerat, quam quorumque librorum expositores deserere, qui eos se tenere ac discipulis tradere posse profitentur, et eorum sententiam requirere ab his, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Qũa obrem uellẽmihi istidi¬
cerent in quo genere ponant eccł ae
catholicȩ quẽ putant errorẽ. si in
primo graue omnino cremen. sed
defensionẽ longã non requirit. sa¬
tis ẽ enimnegare itanos intelligere
ut illi cũ inuehunt᷑ existimant. si in se¬
cundo nonminus graue ẽ sed eadẽ uoce
refellentur. si intertio nullũ cremen
est.: Age ac de inde scripturas ipsas
considera: quid enim libris obiciunt
u&eris quod dicit᷑ testamenti : nun¬
quid nã quod boni sunt sed male intel¬
ligunt᷑ a nobis:At eos ipsi non accipi¬
unt anquia nec boni sunt nec bene
accipiunt᷑ Ad hoc superior defen¬
sio satis expugnat. an illuc dicent
quã uis bene a uobis accipiant᷑ mali
sunt tamen quid ẽ aliud nisi ui uos
cũ quibus resagit᷑ aduersarios ab¬
soluere. atq: olimmortuos cũ quibus
nulla contentio ẽ. accusare : Ego qui¬
dẽ illos uiros & om̃a utiliter memo¬
riae mandasse et magnos acdiuinos

Expanded text:
tum est. Quamobrem uellem mihi isti ditum est. Quamobrem uellem mihi isti dicerent, in quo genere ponant ecclesiae catholicae quem putant errorem. si in primo, graue omnino crimen, sed defensionem longam non requirit; satis est enim negare ita nos intellegere, ut illi, cum inuehuntur, existimant. si in secundo, non minus graue est, sed eadem uoce refellentur. si in tertio, nullum crimen est. age ac deinde scripturas ipsas considera. quid enim libris obiciunt ueteris quod dicitur testamenti? numquidnam, quod boni sunt, sed male intelleguntur a nobis? at eos ipsi non accipiunt. an quia nec boni sunt nec bene accipiuntur? at hoc superior defensio satis expugnat. an illud dicent: quamuis bene a uobis accipiantur, mali sunt tamen? quid est aliud uiuos, cum quibus res agitur, aduersarios absoluere atque olim mortuos, cum quibus nulla contentio est. accusare? ego quidem illos uiros et omnia utiliter memoriae mandasse et magnos ac diuinos
Abbreviated transcription (Latin):
id quoq: tamen adhuc induo diuiditur
Non enimpenitus exdudit errorem
nã euenit plerunq: ut cũ bene senserit
scriptor bene etiã lector sentiat.
sedaliud quã ille et sȩpe melius sepe
inferius utilitertamon. Cũ aũt & hoc
sentimus quod illequẽ legimus et ldẽ
uitȩ bene agende accõmodatissimũ
cumulatissime sese hab& ueritas nec
aliunde aperit̃ falsitatis locus. quod
genus cũ derebus obscuris simis lectio ẽ
rarissimũ omnino est. Neq: id mea sen¬
tentia liquido sciri sed tantũ modo cre¬
dipotest. quibus enĩ argumentis absen¬
tis uel mortui hominis uoluntatẽ ita
colligã ut de illa iurarepossimcũ etiã
si p̃sens interroga retur multa esse
possent quesimalus non esset officio¬
sissime absconderet . Illud aũt nihil
adrem cognoscendã ualere arbitror
qualis fuerit ille quiscripsit. honestis¬
sime tamenbonus credit᷑ cuius litteris
generi humanoposteritatiq: consul¬

Expanded text:
id quoque tamen adhuc in duo diuiditur; id quoque tamen adhuc in duo diuiditur; non enim penitus excludit errorem. nam euenit plerumque, ut cum bene senserit scriptor, bene etiam lector sentiat, sed aliud quam ille et saepe melius, saepe inferius.utiliter tamen. cum autem et hoc sentimus, quod ille quem legimus — et id est uitae bene agendae adcommodatissimum — cumulatissime sese habet ueritas nec aliunde aperitur falsitatis locus. quod genus cum de rebus obscurissimis lectio est, rarissimum omnino est neque id mea sententia liquido sciri, sed tantummodo credi potest. quibus enim argumentis absentis uel mortui hominis uoluntatem ita colligam, ut de illa iurare possim, cum etiam si praesens interrogaretur, multa esse possent, quae, si malus non esset, officiosissime absconderet? illud autem nihil ad rem cognoscendam ualere arbitror, qualis fuerit ille, qui scripsit; honestissime tamen bonus creditur, cuius litteris generi humano posteritatique consul
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ꝑ illa ipsa uerba que acceperã quid
quod etiã iustus rerũ ex istimator non
dubitaret fortasse laudareopinionẽ
acuolunta tẽ meã cũ et innocentia mihi
placeret et homode homine inre dubia
bene potius existimar ẽ cũ etiã male lice¬
ret. Quae cũ ita sint audietiã ear undẽ
scripturarũ totidẽ conditionẽ & diffiden¬
tias. Nã necesse est totidẽ occur rant. Aut
enimutiliter scripsit quis piã et non utili¬
ter ab aliquo intelligit᷑ Aut utrunq: in uti¬
liter fit aut utiliter intelligit lector cũ ille
qui eius legit᷑ scripserit. Horũ triũ pͥm ũ
non improbo. ultimũ non curo nã neque
possum rep̃hendere hominẽ quinulla
sua culpa male intellectus ẽ nec moles¬
te habere quẽ qũa legi quiuerũ non ui¬
derit. cũ obesse legentibus nihil uideat
Vnũ igitur genus ẽ probatissimũ & qua¬
si purgatissimũ cũ et bonascripta sunt
et in bonã partẽ accipiunt᷑ alegentib

Expanded text:
tem per illa ipsa uerba, quae acceperam? quid? tem per illa ipsa uerba, quae acceperam? quid? quod etiam iustus rerum existimator non dubitaret fortasse laudare opinionem ac uoluntatem meam, cum et innocentia mihi placeret et homo de homine in re dubia bene potius existimarem, cum etiam male liceret. Quae cum ita sint, audi etiam earundem scripturarum totidem condiciones et differentias; nam necesse est totidem occurrant. aut enim utiliter scripsit quispiam et non utiliter ab aliquo intellegitur, aut utrumque inutiliter fit, aut utiliter intellegit lector, cum ille contra, qui legitur, scripserit. horum trium primum non inprobo, ultimum non curo. nam neque possum reprehendere hominem, qui nulla sua culpa male intellectus est, nec moleste habere quemquam legi, qui uerum non uiderit, cum obesse legentibus nihil uideam. unum igitur genus est probatissimum et quasi purgatissimum, cum et bona scripta sunt et in bonam partem accipiuntur a legentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
manus est sed sacpe etiã homine dignis¬
simus Quid enim simihi dealiquo que di¬
ligerẽ nuntiaretur quod sibi cum esset
barbatus pueritiã atq: infantiã ita pla¬
ceremultis audientibus dixerit ut etiã
iurauerit sesimiliter uelleuiuere id¬
que itamihi probaretur ut impudenter
negaremnum reprehendendus cui piã
uide rersicum existimarẽ cum hoc di¬
ceret significare uoluisse sibi placere
innocentiã & ab eis quibus hominũ in uol¬
ueret̃ cupiditatibus animũ alienũ et
ex eo illũ magis magisq: diligerẽ quã
antea diligebã : Etiã si fortasse ille in
pueror ũ a &atibus libertatẽ quandã
inludendo et cybando atq ignauũ otiũ
stultus ad amasset. Fac enim eũ esse
de functũ post qua hoc mihinuntia tũ
est nec interrogariame potuisse quic¬
quã ut aperiret sententiã suã esset ne
quis quã tã improbus quimihi suscenseret
cũ hominis laudarẽ propositũ & uolunta¬

Expanded text:
manus est, sed saepe etiam homine dignismanus est, sed saepe etiam homine dignissimus. quid enim? si mihi de aliquo, quem diligerem. nuntiaretur, quod sibi, cum esset barbatus, pueritiam atque infantiam ita placere multis audientibus dixerit. ut etiam iurauerit se similiter uelle uiuere, idque ita mihi probaretur, ut inpudenter negarem, num reprehendendus cuipiam uiderer, si eum existimarem, cum hoc diceret, significare uoluisse sibi placere innocentiam, et ab eis, quibus hominum genus inuolueretur cupiditatibus animum alienum, et ex eo illum magis magisque diligerem, quam antea diligebam, etiamsi fortasse illi in puerorum aetatibus libertatem quandam in ludendo et cibando atque ignauum otium stultus adamasset? fac enim eum esse defunctum, postquam hoc mihi nuntiatum est, nec interrogari a me potuisse quicquam, ut aperiret sententiam suam: essetne quisquam tam inprobus. qui mihi suscenseret, cum hominis laudarem propositum et uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
est credidisse ille quelegit. Alterũ ge¬
nus animaduerti sic potest siquis qua
lucretius animã exatomis esse scribit
eãq post mortẽ in eosdẽ a tomos solui atq
interire. iduerũ ac sibi credendũ arbi¬
tretur. Nã & hic non minus miser est
sideretanta id quod falsum ẽ procerto
sibi ꝑ sua sit : quã quã id lucretiuscuius
libris deceptus est opinatus sit quid enĩ
huic prodest deauctor is sententia cer¬
tum esse quando sibi eũ non ꝑquẽ erra¬
ret sed cum quo erra ret elegerit. Tertii
generis est illud ac comodatũ siquis epi¬
curum lecto eius in libris alioloco ubi can¬
tinentiã laudat in uirtute illũ sũmum
bonũ posuisse asseueret. et ideo non es¬
seculpandũ. Huic enim quid ob esterror
epicuri si sũ mũ bonũ hominis uolupta tẽ
illecor poris credit. Cum iste non sede¬
derittã turpi noxiȩq: sententiae. neq
obaliã causã ei placeat epicur us nisi
quod eũ sensis se nonputat quod sentiri
non oporteat: Hic error non modo hu¬

Expanded text:
est credidisse ille quem legit. alterum genus animaduerti sic potest: si quis, quia Lucretius animam ex atomis esse scribit eamque post mortem in easdem atomos solui atque interire, id uerum ac sibi credendum arbitretur. nam et hic non minus miser est, si de re tanta id quod falsum est pro certo sibi persuasit, quamquam id Lucretius, cuius libris deceptus est, opinatus sit. quid enim huic prodest de auctoris sententia certum esse, quando sibi eum non per quem erraret, sed cum quo erraret, elegerit? tertio generi est illud adcommodatum: si quis Epicurum lecto eius in libris aliquo loco, ubi continentiam laudat, in uirtute illum summum bonum posuisse adseueret et ideo non esse culpandum. huic enim quid obest error Epicuri, si summum bonum hominis uoluptatem ille corporis credit, cum iste non se dederit tam turpi noxiaeque sententiae neque ob aliam causam ei placeat Epicurus, nisi quod eum sensisse non putat, quod sentiri non oporteat? hic error non modo hu
Abbreviated transcription (Latin):
mendm̃ que ipsi uidebant ille non ui¬
derit ut etiã propter aliquẽ sc̃orũ
angelorũ dĩ diabolo sit locutus. nec
tamen inlibro scriptũ sit nisi dixit ds̃
sicut etiã innegotiis publicis quanquã¬
pleraque per preconẽ iudex loquat᷑.
iudicis tamen nomen cũ gesta scribun¬
tur non etiã preconis inseritur. Si¬
cut aũt aliquis homo uisione prophe¬
tica indignus potest tamen inmedio
prophetar ũ stare ut tantũ audiat
quod ꝑ eos dicit dĩ nec tamenuide at
quod illiuident sic potuit et diabolus
esse inmedio sc̃orũ angłorũ dm̃ui
dentiũ per quos audiret uocẽ dĩ
que uidere ipse non posset.

Expanded text:
men Deum, quem ipsi videbant, ille non vimen Deum, quem ipsi videbant, ille non viderit; ut etiam per aliquem sanctorum Angelorum Deus diabolo sit locutus. Nec tamen in libro scriptum est, nisi Dixit Deus. Sicut etiam in negotiis publicis, quanquapleraque per praeconem judex loquatur, judicis tamen nomen, cum Gesta scribuntur, non etiam praeconis inseritur. Sicut autem aliquis homo visione prophetica indignus, potest tamen in medio Prophetarum stare, ut tantum audiat quod per eos dicit Dominus, nec tamen videat quod illi vident: sic potuit et diabolus esse in medio sanctorum Angelorum Deum dentium, per quos audiret vocem Dei, quem videre ipse non posset.
Abbreviated transcription (Latin):
spectudĩ nunquã recedant. quocumq
tus dĩ sed ille proprie conspectus dĩ
dicitur quo humanus non potest pe¬
netrare conspectus sicuti sunt secre¬
ta conscientiae. Propterea cum re¬
dar guimus mentientẽ non eũ dici¬
mus inconspectudĩ locutũ. quia non
hoc locutus est quod in animo eius
conspicit ds̃ quo conspectũ dirigere
non potest homo. quia ergo hec tam
latenter gesta sunt ut indicari homi
uelante non possent inconspectũ di
uentũ esse atq ibi gesta esse narrant᷑¬
fuit sibonos angelos intelligis sic in
medio eorum intellige diabolum
sicut reus inmedio apparitor ũ iudici
audiendus assistit non enim scriptura
dedarat quales illi angeli fuerint.
si aũt in medio angelorũ malorum
quid mirũ est principẽ ac ducẽ turba
ministrorũ suorũ esse circundatũ
si aut in conspectũ dĩ quod dic tum est
etiã conspiciunt eũ sic intelligendũ ẽ.
inmedio eorũ fuisse diabolũ ut ta¬

Expanded text:
spectu Dei nunquam recedant. Quocumquespectu Dei nunquam recedant. Quocumquetus Dei. Sed illic proprie conspectus Dei dicitur, quo humanus non potest penetrare conspectus; sicut sunt secreta conscientiae. Propterea cum redarguimus mentientem, non eum dicimus in conspectu Dei locutum; quia non hoc locutus est, quod in animo ejus conspicit Deus, quo conspectum dirigere non potest homo. Quia ergo haec tam latenter gesta sunt, ut indicari homin Spiritu revelante, non possent, in conspectum Dei ventum esse, atque ibi gesta esse narrantfuit, si bonos Angelos intelligis, sic in medio eorum intellige diabolum, sicut reus in medio apparitorum judici audiendus assistit Non enim Scriptura declarat quales illi Angeli fuerint. Si autem in medio angelorum malorum, quid mirum est, principem ac ducem turba ministrorum suorum esse circumdatum? Si autem in conspectum Dei quod dictum est, etiam conspiciunt eum; sic intelligendum est in medio eorum fuisse diabolum, ut ta
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipsa in inferioribus ordinatis
possunt quibus dã latentibus modis
uocem eius audire quauis faciem
uidere non dignisunt. Sine causa¬
ergo istiquerunt quomodo diabo¬
lus addm̃ potuit ꝑuenire per xp̃m
Diabolus enim ad illã contẽplatio¬
nis beatitudinẽ non potest ꝑuenire
quo eos qui puro sunt corde fides
xpiana ꝑducit nec ideo tamendia
bolus uocẽ dĩ loquentis audire non po¬
tuit sicuti multihomines etiã qui non
crediderant xp̃opotuerunt uocem
audire detȩlo. Dicentis dĩ et darifica¬
ui et darificabo Cũ dñs dixisset pater
darifica filiũ tuum. Quod aũt scrip
tum est diabolũ uenisse in conspectu
dĩ non ideo scriptũ est quia quis qũã
aliquando potest conspectũ dĩ fugere
cuius oculis cuncta subiecta sunt et
cui cor dis cuius libet profunditas pa¬
tet. sed quia insecreto creaturae
acta sunt quae scriptura nar ra uit
propterea scriptũ est qui auenerunt
angeli inconspectũ dĩ. quã uis a con¬

Expanded text:
ab ipsa veritate in inferioribus ordinati, ab ipsa veritate in inferioribus ordinati, possunt quibusdam latentibus modis vocem ejus audire, quamvis faciem videre non digni sint? ergo isti quaerunt, quomodo diabolus ad Deum potuit venire per Christum. Diabolus enim ad illam contemplationis beatitudinem non potest pervenire, quo eos qui puro sunt corde fides christiana perducit. Nec ideo tamen bolus vocem Dei loquentis audire non potuit; sicut multi homines etiam qui non crediderunt Christo, potuerunt vocem audire de coelo dicentis Dei, Et clarificavi et clarificabo: cum Dominus dixisset, Pater, clarifica Filium tuum . CAPUT VItum est, diabolum venisse in conspectum Dei; non ideo scriptum est, quia quisquam potest aliquando conspectum Dei fugere, cujus oculis cuncta subjecta sunt, et cui cordis cujuslibet profunditas patet: sed quia in secreto creaturae acta sunt, quae Scriptura narravit, propterea scriptum est, Et ecce venerunt Angeli in conspectum Dei; quamvis a con
Abbreviated transcription (Latin):
ditur gentiũ uisum est submissũ eẽ
decȩlo. Aut in ipsa mente cũ quis¬
q: maiestatẽ uel uolunta tem eius¬
intelligit. sicut ipse petrus ex illa
Non enim cũ hoc quis quã potest
nisi apud se intus sonante quodã ta¬
cito clamore ueritatis agnoscere
Ioquitur etiã ds̃ in bonorũ malo¬
rũ que conscientiã nã et approbare
quod benefacit et improbare quod
peccat nemorecte potest nisi eadẽ
illa insilentio cordis uel laudante
uel dãpnante uoceueritatis Veri¬
tas aũt ds̃ est quecũ tã multis modis
loquatur hominibus et bonis et malis
quã quã non om̃s quibus totmodis
loquitur possint eius substantiã
naturãq: conspicere quis hominũ
potest coniiciendo aut cogitando
colligere quot et quibus modis ea¬
dẽ ueritas loquatur angelis siue
bonis qui eius ineffabili specie &
pulchritudine ꝑmirabilẽ caritatẽ
contẽplando ꝑfruuntur. siue ma¬
lis quide prauati ꝑ suꝑbiam suã et

Expanded text:
diturarum Gentium visum est submissum esse diturarum Gentium visum est submissum esse de coelo; aut in ipsa mente, cum quisque majestatem vel voluntatem intelligit, sicut ipse Petrus ex illa Non enim hoc quisquam potest, nisi apud se intus sonante quodam tacito clamore veritatis agnoscere. Loquitur etiam Deus in bonorum malorumque conscientia. Nam et approbare quod bene facit, et improbare quod peccat, nemo recte potest, nisi ad eadem illa in silentio cordis vel laudante vel clamante voce veritatis. Veritas autem Deus est: quae cum tam multis modis loquatur hominibus et bonis et malis quanquam non omnes, quibus tot modis loquitur, possint quoque ejus substantiam naturamque conspicere, quis hominum potest conjiciendo aut cogitando colligere, quot et quibus modis eadem veritas loquatur Angelis, sive bonis, qui ejus ineffabili specie et pulchritudine per mirabilem charitatem contemplando perfruuntur; sive malis, qui depravati per superbiam suam, et
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur ds̃. Loquitur aliquando
ꝑ aliquod instrumentũ sicut ꝑcodi¬
cẽ diuinar ũ scripturarũ. Io quit᷑
ꝑ ali quod elementũ mundi sicut p
stellã cũ magis locutus ẽ. quid est
enim locutionisi significatio uolun¬
tatis. Ioquitur ꝑsortem sicut de
mathia in locũ iudae ordinandũ
locutus est. Ioquitur peranimã
humanã sicut ꝑ prophetã. Io qui¬
tur ꝑ angelũ sicut patri archarũ
prophetarũ apłorũq: quibus dã
locutum esse accepimus. Ioqui t᷑
ꝑaliquã uocalẽ sonantẽq creaturã
sicut decelouoces factas cũ oculis nul¬
lu suide retur legimus et tenemus
Ipsideniq: homini non extrinsecus
ꝑaures eius aut oculos sed in tus in
anima nonuno modo ds̃ loquitur
Sed aut in somnis sicut labansirone
la cobseruum eius inali quolȩderet.
et pharaoni de septẽ annisopulentis
totidemq: sterilibus demonstratũ
est. Aut sp̃u hominis assũpto quã
greci extas inuocant sicut crantis
& ronas plenũ similitu dinibus cre¬

Expanded text:
s. Loquitur aliquando per aliquod instrumentum, sicut per codicem divinarum Scripturarum: loquitur per aliquod elementum mundi, sicut per stellam Magis locutus est . Quid est enim locutio, nisi significatio voluntatis? Loquitur per sortem, sicut de Matthia in locum Judae ordinando locutus est : loquitur per animam humanam, sicut per prophetam: loquitur per angelum, sicut Patriarcharum et Prophetarum et Apostolorum quibusdam locutum esse accipimus: loquitur per aliquam vocalem sonantemque creaturam, sicut de coelo voces factas, cum oculis nullus videretur, legimus et tenemus. Ipsi denique homini, non extrinsecus per aures ejus aut oculos, sed intus in animo non uno modo Deus loquitur: sed aut in somnis, sicut Laban Syro, ne Jacob servum ejus in aliquo laederet , et Pharaoni de septem annis opulentis totidemque sterilibus demonstratum est ; aut spiritu hominis assumpto, quam Graeci ecstasim vocant, sicut oranti Petro vas plenum similitudinibus cre
Abbreviated transcription (Latin):
modo impos sibilia non esseuerum
fortetur dñs dĩ tuus epulari inte suꝑ
bonis sicut epulatus ẽ suꝑpatres tuos
sunt in libro legis eius. si conuersus
fueris ad dñm dm̃tu ũ extoto cor de
tuo et extota anima tua. qui a man¬
datum hoc quod ego mando tibi ho¬
die non est graue. sed longe nec a te
non est incęlo ut dicasquis ascendet
incȩlũ et accipiet illud nobis et au¬
dientes faciemus non est transmare
ut dicas quistrans fretabit mare et
accipiet illud nobis et audientes faci¬
emus Iuxtate est enim uerbũ in ore
tuo et incordetuo in manibus tuis
facere illud. Itẽ dñs in eugło Tolli

Expanded text:
modo inpossibilia non sint, uerum uertetur dominus deus tuus epulari in te super bonis, sicut epulatus est super patres tuos,sunt in libro legis huius: si conuersus fueris ad dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua. quia mandatum hoc, quod ego mando tibi hodie, non est grane neque longe a te est. non est in caelo, ut dicas: quis ascendet in caelum et accipiet illud nobis et audientes faciemus? non est trans mare, ut dicas: quis transfretabit mare et accipiet illud nobis et audientes faciemus? iuxta te est enim uerbum in ore tuo, in corde et in manibus tuis facere illud. item dominus in euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
ne mobonus nisi solus ds̃. Et illud legat
quod ipse aeque dñs ait. Bonus homo
debonothesauro cordissui profert
bona. Et iterũ quisolẽ suũ oririfacit
suꝑbonos et malos. Itẽ alibi bona bonis¬
Et illud. Nolitimere fili pauperẽ uitã
gessimus sed multabona habemus si
timuerimus dm̃ et recesserimus ab
omnipeccato et fecerimus bona
iobscriptũ est. Nũ quid consideras ti
puerũ meũ iob non est ei similis quisquã
interris homosine querela uerus dĩ
cultor abstinens se ab omnimalo.¬

Expanded text:
Nemo bonus, nisi solus Deus . Respondendum quod idem Dominus alibi ait: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona . Et iterum: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos . Et alibi sTobiam, Noli timere, fili; pauperem vitam gerimus, sed multa bona habebimus, si timuerimus Deum, et recesserimus ab omni peccato, et fecerimus bona onium est: Numquid considerasti puerum meum Job? Non est enim similis ei quisquam in terris, homo sine querela, verus Dei cultor, abstinens se ab omni malo
Abbreviated transcription (Latin):
quod uitari non potest: si quoduita¬
rinon potest peccatũ non est Aut
siuitari quod potest potest homo
sine eo esse quoduitari potest .nulla
enimratio uel iustitia patitur saltim
dicipec catũ quod uitari nullomodo

Expanded text:
od uitari non potest, peccatum non est; si quod uitari potest, potest homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
asurde ne unus etiã siunius dieisit uita¬
quod de ipse dixit. Iustus enim uir et
sine querel a factus sũ inderisum. Et
lterũ Ego ecce proximus sũ iudicio
meo & scio quia iustus inuenior Et

Expanded text:
ujus est unius diei vitaquod Job dixerit: Justus enim vir et sine querela, factus sum in derisum ; et: Ecce ipse proximus sum judicio meo, et scio quia justus inveniar ;
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum hoc concessũ fuerit: quanta
huius impi&atis blasphemiasit ꝑ ui¬
dendũ et ut dicatur posse esse homi¬
nẽ cũ peccato quod ds̃ non uult et ne¬
getur non posse esse sine peccato qđ
ds̃ uult quasi quidẽ ad hoc dĩ creaue¬
rit ut possit esse quod nolit et non pos¬
sit esse quoduelit : et ut eius suam ma¬
gisquã ut secundũ suam possit exis¬
tere uoluntatem
dũ est utrũ nedebeat homo esse sine
peccato. procul dubio debet. sidebet¬
et potest aut si non potest ergo non
debet et sinon debet homo esse sine
peccato debet ergo esse cũ peccato.
Etlã peccatũ nonerit : si illud haberi¬
debere constiterit. Aut si hoc etiã
dici absurdũ est et confiterineces¬
se est debere hominẽ sine peccato
esse constat eũ non aliud debere

Expanded text:
uanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod nolit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatemdum est, utrumne debeat homo sine esse. Procul dubio debet. Si debet, potest: si non potest, ergo nec debet. Et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo cum peccato esse; et jam peccatum non erit, si illud deberi constiterit. Aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est, debere hominem sine peccato esse, et constat eum non aliud debere
Abbreviated transcription (Latin):
non igitur fantasma fuit corpus cius.
DE INTELLEGTU
Imne quod intelligit cõp̃hendit se quod
aũt comp̃hendit se finitũ ẽ sibi & intellec¬
tus intelligit se ergofinitus ẽ sibi nec infini¬
tus es seuult quauis possit quia notus sibi
esse uult amat enimse
DE FILIO

Expanded text:
Non igitur phantasma fuit corpus ejus. XV. De intellectu. Omne quod se intelligit, comprehendit se. Quod autem se comprehendit, finitum est sibi. Et intellectus intelligit se. Ergo finitus est sibi. Nec infinitus esse vult, quamvis possit; quia notus sibi esse vult, amat enim se. XVI. De Filio
Abbreviated transcription (Latin):
ł pulchra ł bona uł sapientia. rocipiunt
ut dictũ ẽ ut possint nec casta esse nec
a& na nec pulchra. nec bona nec sapien¬
tia. At ipsa castitas aeternitas. pulchri¬
tudo bonitas sapientia nullo modo re¬
cipiunt aut corruptionẽ aut ut itadicã
tẽporalitatẽ aut tur pitudinẽ. aut mali¬
tiã ergo etiã illa que participatione¬
etiã similia sunt recipiunt desimilitudine
at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua par¬
te potest esse disimilis: Vnde fit ut cũ simi¬
litudo patris filius dicit᷑ quia ciꝰ participati¬
one similia sunt quoq: sunt ł interse ł dõ
similia. Ipsa est enimspecies prima quast̃
ut ita dicã speciata & forma quaforma¬
ta sunt om̃a. ex nulla parte patri potest
esse desimilis. Idẽ igitur quod pater ita
ut iste filius sit illepater ld ẽ iste simili¬
substantia nã si non una recipit dissimi¬
litudinẽ similitudo quod fieri posse om̃is

Expanded text:
vel pulchra, vel bona, vel sapientia, recipiunt, vel pulchra, vel bona, vel sapientia, recipiunt, ut dictum est, ut possint nec casta esse, nec aeterna, nec pulchra, nec bona, nec sapientia: at ipsa castitas, aeternitas, pulchritudo, bonitas, sapientia, nullo modo recipiunt aut corruptionem, aut, ut ita dicam, temporalitatem, aut turpitudinem, aut malitiam. Ergo etiam illa quae participatione similia sunt, recipiunt dissimilitudinem: at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo Patris Filius dicitur, quia ejus participatione similia sunt quaecumque sunt vel inter se vel Deo similia ipsa est enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciata, et forma qua formata sunt omnia; ex nulla parte Patri potest esse dissimilis. Idem igitur quod Pater, ita ut iste Filius sit, ille Pater, id est, iste similisubstantia. Nam si non una est, recipit similitudinem similitudo; quod fieri posse omnis