comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt mala: sicut apparet in pharcio¬
ne. Dicit enĩ. zc̃. Nel ita conti qͥua. Ex
miscd̾ia est uelle uł currere: qd̃ appa¬
ret in aliis. qͥ sc̃ ex ead̾ massa cui debi¬
ta est ꝑditio: ut in pharaone apparet.
omi qr in hoc ip̃m. qr ñ continuat᷑ ħ.
s legit᷑ ac si non eẽt. Qiͣ. Excitaui te o
pharao. Malus qd̃ eras s qͣ sopitꝰ. ego
autẽ ostendẽs tͥ signa que feci ꝑ moy¬
sen: excitaui te in hoc ip̃m .i. in hanc
tand̾ malitiã ut det̾ĩor fias Et hoc u¬
stũ est ut qͥ in sordibꝰ nͨ resipisc̾e uult:
ut ip̃e qui ñ uult pecc̃m deserere: pec¬
cato ampliꝰ contaminet᷑ sicut phara¬
o. qui uisis signis debuisset corrigi:
sed deterior fẽs ẽ uitio suo. Nec hoc in¬
utile fuit s ut in te indurato .i. ꝑte

Expanded text:
apparet in Pharaone. Dicit enim, etc. Vel ita continua: Ex misericordia est velle vel currere, quod apparet in aliis qui sunt ex eadem massa, cui debita est perditio, ut in Pharaone apparet. oni: Quia in hoc ipsum, quod non continuatur hic, sed legitur ac si non esset, quasi excitavi te, o Pharao, malus quidem eras, sed quasi sopitus. Ego autem ostendens tibi signa quae feci per Mosen, excitavi te in hoc ipsum, id est in hanc eamdem malitiam, ut deterior fias; et hoc justum est, ut qui in sordibus est nec resipiscere vult, ut ipse qui non vult peccatum deserere peccato amplius contaminetur, sicut Pharao qui visis signis debuisset corrigi, sed deterior factus est vitio suo. Nec hoc inutile fuit, sed ut, in te, indurato, id e
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa contͣ iudeos suꝑiꝰ uisus est loqͥ. qui
ex lege iustificari se putant: nc̃ uotũ:
affc̃m siũ cͥca eos ostendit. qd̾ iurande
firmat: ut firmiꝰ credat᷑. ac ꝑ hoc dolet
genꝰ suũ scd̾m carnẽ: benefitio xͥ pͥuan¬

Expanded text:
a contra Judaeos superius visus est loqui, qui ex lege justificari se putant, nunc votum et affectum suum circa eos ostendit, quod jurando firmat, ut firmius credatur, ac per hoc dolet genus suum secundum carnem beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ omẽs filii cairnis sint sem̃ ab̾he: s
quifidem habent ꝑ qm natꝰ ẽ ysaac. Et
hocẽ. Iudei ñ credc̃ nõ autẽ ideo uerũ ẽ
qd̃ extiderit ũbũ dei. Uł non autẽ ideo:
excidit u̾bũ dei .i. ñ irrita fc̃a est ꝓmis¬

Expanded text:
ut non omnes filii carnis sint semen Abrahae, sed qui fidem habent, per quam natus est Isaac: et hoc est, Judaei non credunt. Non autem ideo verum est, quod excidit verbum Dei; vel, non autem ideo exciderit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc autẽ futm᷑ est. S dicit᷑ ꝑ pret̾ĩtũ:
qr dicit᷑ deus fecisse. que ab et̾no dis¬
posuit facere. Unde ysaias. Q fecit q̃¬
om̃ia eooꝑant᷑. etiã qd deuiant: ut
inde cautiores sint. et in se nonfiden

Expanded text:
hoc autem futurum est, sed dicitur praeteritum: quia dicitur Deus fecisse quae ab aeterno disposuit facere; unde Isaias: Qui fecit quomnia in bonum, etiam quod deviant, ut inde cautiores sint, et in se non con
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓpr̃ceñ qui dilexit nos cuiꝰ beneficiũ
supat p̾dicta. Suꝑamꝰ dico: et uere. Cer¬
tus sã enĩ ex ꝓmissione dei clicentis.
non te deseram neq derelinqmͣ: qr ne¬
ꝙ mors qm minant᷑ neq uita ꝓmis¬
sa: seꝑabit me a deo. neq angłi mi¬

Expanded text:
lexit nos, cujus beneficium superat praedicta. Superamus dico et vere. Certus enim sum, ex promissione Dei dicentis: Non te deseram neque derelinquam . Quia neque mors, quam minantur; neque vita promissa separabit me a Deo, neque angeli, mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmemoras fuint ne uob̾ b mala᷑. Res¬
pondet. Ntiq ista mala st̃ nob̾: sicut scͥp¬
tũ est. Qͥa ꝓpt̃ te mortificam᷑ totadie.
Nota qd̾ ait ꝓpt̾te. ꝑhoc causã notat:
sine qͣ corona martyrii non reddit᷑. Mar¬
tyrem enĩ non feicit pena: sed causa. Nã

Expanded text:
ne vobis haec mala? Responsio. Utique ista mala sunt nobis, sicut scriptum est, quia propter te mortificamur tota die. Nota quod ait propter te, per hoc causam notat, sine qua corona martyrii non redditur. Martyrem enim non facit poena, sed causa; nam
Abbreviated transcription (Latin):
faciendo uł nonex caritate faciendo oret.
ut qd̾ nondũ habet accipiat. Seqr. Nõ¬
enĩ. ⁊c̃ Qiͣ. filii esse debetis ñ serui: non
enim accepistis itm. ut olim in lege: sp̃m
seruitutis intimore .i. sp̃m sem q̃ui uos
inuitos timore pene seruire faciat:
s accepistis sp̃m adoptionis filioꝵ dei

Expanded text:
faciendo, vel non ex charitate faciendo, oret faciendo, vel non ex charitate faciendo, oret ut quod nondum habet accipiat. VERS. icat: Filii esse debetis et non servi. Non enim accepistis iterum, ut olim in lege, spiritum servitutis in timore, id est spiritum qui vos invitos timore poenae servire faciat. Sed accepistis s
Abbreviated transcription (Latin):
qex sensibꝰ corporis uitia nascunt᷑: que
carni deputant᷑. Si autẽ mortificaueri¬
tis facta carnis .i. si penitꝰ abieceritis. que
turo in gła. Hoc enĩ est opꝰ nr̃m in hac
sas etiã concupiscentias minuendo. Et̃
sufficientẽ iactaret: subdit. Qͥcũq enĩ
ñ lege minante. p̾cipiente. ꝓmittence
ñ adiuuante. Hũ st̃ filii dei .i. ex diłcti¬
one seruientes. Uuel agunt᷑ dicit ñ regũ¬
tur: ut magnũ grẽ effc̃m ost endat.
Dlus est enĩ agi qm regi. agi enĩ dicimꝰ
alique: qͣi uix aliqͥd agentẽ. Regi ali
tur: agere aliqͥd uix intelligit᷑. Qͥ autẽ
regitur aliqͥd agit: ⁊ ideo regit᷑ ut recte
agat. Ut gͦ multũ p̾stitisse gr̃a salua¬
toris intelligat᷑: dixit agunt᷑ ñ ut nich
agant: s qr impetu gr̃e agunt᷑ uix tñ
uc agant. Nã tantomagis efficit᷑ qͥs
filiꝰ bonꝰ: qͣnto largiꝰ dat᷑ ei a pr̃e sp̃c sc̃s
quo agit᷑ ⁊ agit ⁊ tñ bene agit: si abo¬
no agit᷑. Qndo gͦ non agit. uł ñ om̃ino

Expanded text:
quia ex sensibus corporis vitia nascuntur quae carni deputantur. Si autem mortificaveritis facta carnis, id est si penitus abjeceritis quae turo in gloria. Hoc est enim opus nostrum in hac sas etiam concupiscentias minuendo, et sufficientem jactaret, subdit: Quicunque enin lege minante, praecipiente, promittente, non adjuvante, hi sunt filii Dei, id est ex dilectione servientes. Vel aguntur dicit, non reguntur, ut magnum gratiae effectum ostendat. Plus est enim agi quam regi. Agi enim dicimus aliquem quasi vix aliquid agentem; regi aliqtur, agere vix aliquid intelligitur; qui autem regitur, aliquid agit, et ideo agitur ut recte agat. Ut ergo multum praestitisse gratia Salvatoris intelligatur, dixit, aguntur, non ut nil agant, sed quia impetu gratiae aguntur, vix tamen ut agant. Nam tanto magis efficitur quis filius bonus quanto largius datur ei a Patre spiritusquo agitur et agit, et sic bene agit, si a bono agitur. Quando ergo non agit, vel non omnino
Abbreviated transcription (Latin):
scientia non potest ẽẽ. Potest aũ sine p̃¬
destinatione ẽẽ p̾scientia. Ddestinatione
qͥppe deus ea p̾sciuit: que fuerat ip̃e fac¬
cturꝰ .i om̃ia mala. Qͥa ⁊ si st̃ queda que
ita pecc̃a sc̃. ut etiã pene sint pec̾ci scd̾m
illud. tradidit illos. ⁊c̃: non tñ pecc̃m dei
est s iudicium. Qͦ circa p̃destinatio dei q̃
in bono est: grẽ est ut dyci p̃paratio. Grã
ũ est ut dixi p̃destinationis effectꝰ Et scd̾m
hoc: ita expone litteram. Nã deus pre

Expanded text:
sciencia esse non potest. Potest autem sine predestinacione esse presciencia. Predestinacione quippe deus ea prescivit, que fuerat ipse faccturus, id est omnia mala, quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut etiam pene sint peccati, secundum illud, tradidit illos, etc. , non tamen peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei, quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio: gratia vero est, ut dixi, praedestinationis effectus, et secundum hoc ita expone l
Abbreviated transcription (Latin):
miseriam habentes ut alii: gemimꝰ
int᷑ nos uł in nob̾ ip̃is carne ⁊mente:
qr in nob̾ est unde gemimꝰ. ñ solũ ꝓ aluͤ
Hoc capłm siita ut tractatũ est aꝑiat᷑
ñ incidimꝰ in illas molestias. quib ple¬
riq hoĩes cont᷑ catholicã disciplinã q̃¬
dã dicere cogunt᷑ Scio enĩ uanos h̃eti¬
cos de hoc capło multa ĩpia et inepta
iactasse. Qͥa enĩ apss uniu̾̃salit̃ ait.
om̃is creata᷑ ingemiscit. ⁊c̃: dict̃ qͥdã es¬
etiã dignior creatura .i sũmi angli su¬
limesq uͥtutes: doleant et gemant. ant¬
qmͣ liberem᷑ penitꝰ S ñ ẽ uerũ. Nã et si
nos adiuuãt sine dolore hoc facere cre¬
dendist̃. ne miseri existiment᷑: p̃sertĩ
qr dixit eand̃ creatam que ingemiscit
et dolet uanitati ẽẽ subiectã. qd̾ de sum¬
mis et excellentib angłis nefas est dli¬
cere .s. qd̃ subiecti sint uanitati. et a cor¬
ruptione lib̾andi: s om̃is in hoĩe dolet
et om̃is in hoĩe liberabit᷑. s non in om̃s

Expanded text:
miseriam habentes, ut alii gemimus in nos, vel in nobis ipsis carne et mente, quia in nobis est, unde gemimus, non solum pro aliis. Hoc capitulum si ita ut tractatum est aperiatur, non incidimus in illas molestias, quibus plerique homines contra catholicam disciplinam quaedam dicere cogantur. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta jactasse, quia enim Apostolus universaliter ait: Omnis creatura ingemiscit, etiam dignior creatura, id est summi angeli sublimesque virtutes doleant et gemant, antequam liberemur penitus. Sed non est verum. Nam etsi nos adjuvant, sine dolore hoc facere credendi sunt, ne miseri existimentur, praesertim quia dixit eamdem creaturam quae ingemiscit et dolet, vanitati subjectam esse, quod de summis et excellentibus angelis nefas est dicere, scilicet quod subjecti sint vanitati, et a corruptione liberandi. Sed omnis in homine dolet, et omnis in homine liberabitur, etsi non in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
is haberet homo cũ quibꝰ ꝓu̾tate cer¬
taret et unde ex̾ceretur uirtꝰ fideliũ:
ut nouus homo int̃ ħ mala nouo scło
p̃paret᷑ miseriã qmͣ meruit uita ista
dapnata sapient̾ tolerans: et qͥa finiet᷑
deles pie ꝑferunt uł ad demenda pecc̃a
us ad ex̃ cendam ꝓbandã q iusticiam:
us ad demonstrandã huiꝰ uite miseriã.

Expanded text:
ut haberet homo cum quibus pro veritate cerut haberet homo cum quibus pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium, ut novus homo inter haec mala novo saeculo praeparetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietudeles pie perferunt, vel ad demenda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam hujus vitae miseriam.
Abbreviated transcription (Latin):
tione dei. ⁊ inde est qd̾ omĩa cooꝑant᷑ in
bonũ. non ex meritis eoꝵ. Talib omĩa co¬
oꝑant᷑ in bonũ. Tales enĩ deus consolit᷑
firmitate: ex̃cet᷑ humilitas. afflictione
niuolentia. et usq adeo talib deus on
cooꝑat᷑ inbonũ: ut si qui hoꝵ deiuant
et ex orbitant etiã hoc ip̃m eis facias
ꝓficere in bonũ: qr humiliores redeuns
atq doctiores. Discunt enĩ cũ tremore se
exultare debere: ñ sibi arrogando can¬
qmͣ de sua uͥtute fidutiã ꝑmanendr un¬
de Seruite dũo intimore. ⁊c̃. Et alibi
No alła sapientes. Ouis gͦ ip̃a mors
carnis de pecc̃õ pͥmi hõĩs originalit̾ ue¬
neris: tñ bonꝰ eiꝰ usus głiosissimos mar¬
ꝙyres fecit. Ideoq nõ solũ ip̃a. s et om̃ici
huiꝰ scł̃i mala labores doloresq hoĩũ
qͦqͣm de peccoꝵ et maxime de origina¬
lis pecc̃i meritis ueniant. qͦ fcã est et ip¬
sauita uincło mortis obstricta: tñ eti¬
am remissis pecc̃is remanere debuert̃

Expanded text:
de est quod omnia cooperantur in bonum, non ex meritis corum; talibus omnia cooperantur in bonum. Tales enim Deus consolatur infirmitate exercetur humilitas, afflictione tia, odio, benevolentia. Et usque adeo talibus Deus omnia cooperatur in bonum, ut si qui eorum deviant, et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque ditiores. Discunt enim cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi. Unde: Servite Domino in timore, etc. , et alibi: Non alta sapientes . Quamvis ergo ipsa mors carnis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Ideoque non solum ipsa, sed etiam omnia hujus saeculi mala, labores, doloresque hominum quanquam de peccatorum et maxime de originalis peccati meritis veniant, quo facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen etiam remissis peccatis remanere debuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͣ Et cũ ẜ p̃dicta sint nobis a deo qͥs
gͦ seꝑabit nos acaritate dei: Nũqͥd se¬
tribulatio .i. corporis afflictio: an an¬
gustia .i. mentis anxietas: An ꝑsecutio
que est de loco ad locũ: anfares .i. pe¬
nuria cibi: an nuditas .i. penuria ue¬
stitꝰ : An pericł̾m .i. apparatꝰ mortis : an
gladius .s. ip̃a mors: Nich̾ utiq eoꝵ
seꝑabit: sicut scͥptũ ẽ in ꝑsalmo his nͥ¬
bis. Qͥa mortificam᷑ uariis torm̃tis. ⁊ ħ.¬

Expanded text:
 Et cum haec praedicta sint nobis a Deo, quis ergo separabit nos a charitate Dei? Nunquid setribulatio, id est corporis afflictio? an angustia, id est mentis anxietas? an persecutio, quae est de loco ad locum? an fames, id est penuria cibi? an nuditas, id est penuria vestitus? an periculum, id est apparatus mortis? an gladius, id est ipsa mors? nil utique eorum separabit. Sicut scriptum est in Psalmo, his verbis: Quia mortificamur, variis tormentis,
Abbreviated transcription (Latin):
accusabit itaut eiꝰ accusatio sit adu̾¬
sus ełttos dei .i. ut noceat ełc̾cis dei. quoᷤ
nocet. Nisus autẽ cdiaboli accusatio di¬
cit. Nere. nullus nocet: qr nec deus. nec
aluis. Aliꝰ eñ non potest: deus non nult.
qr ip̃e est ꝙͥ iustificat. Nũqͥd gͦ nult
accusare suos: ion. Et cũ nullus ac¬
cuset: qͥs est qui condẽpnet .i. qͥs poᷤ¬
sit inferre mortẽ: Nullus potĩt infer¬
re: qui uelit. Solꝰ enĩ xp̃c posset: s ñ
ꝓlł iult dc̃pnare: Dico mortuus:
ĩmo qui et resurrexit. qd̾ maiꝰ est: ut
et nos resurgamꝰ. qui etiã qd̃ est maxi¬
mũ est ad dexteram dei .i. equał patri.
scilic in honore quo est deus pater he

Expanded text:
io sit adversus electos Dei, id est ut noceat electis Dei quos nocet. Nisus autem diaboli accusatio dicitur. Vere nullus nocet, quia nec Deus, nec alius. Alius enim non potest, Deus non vult, quia ipse est qui justificat. Nunquid ergo vult accusare suos? non. Et cum nullus accuset, quis est qui condemnet, id est qui possit inferre mortem? nullus poterit inferre qui velit. Solus enim Christus posset, sed non  vult damnare? dico mortuus, imo qui et resurrexit, quod majus est, ut et nos resurgamus, qui etiam, quod est maximum, est ad dexteram Dei, id est aequalis scilicet in honore quo Deus Pater e
Abbreviated transcription (Latin):
ce infirmitas. qͥd oremꝰ sicut oportet ora¬
ri. Ecce infirmitatẽ orationis nr̃e igno¬
rantiã ẽẽ declarat. fallim᷑ enĩ putanteᷤ
ꝓdẽẽ que poscimꝰ. cũ nõ ꝓsint: ut ip̃i pau¬
lo contigit dũ oraret. ut sp̃e abeo disce¬
deret. qui ex responso dei didicit: contͣ
se ẽẽ qd̾ petebat. Est etiã aliqnͣdo suꝑ¬
ba ⁊stulta peticio. sicut fuit duoꝵ apo¬
nos pꝰtulare. ⁊ hoc: gemitib menarra¬
bilib qr facit nos gemere płqm dici poꝰ¬
sit. tum ꝓ hoc exilio: tũ ꝓ desiderio patri¬

Expanded text:
ce infirmitas, quid oremus, sicut oportet orari. Ecce infirmitatem orationis nostrae ignorantiam esse declarat. Fallimur enim putantes prodesse quod poscimus, cum non prosit, ut ipsi Paulo contigit, dum oraret ut spiritus ab eo discederet, qui ex responso Dei didicit contra se esse quod petebat. Est etiam aliquando superba et stulta petitio, sicut fuit duorum aponos postulare, et hoc gemitibus inenarrabilibus, quod facit nos gemere plus quam dici potest, tum pro hoc exsilio, tum pro desiderio patri
Abbreviated transcription (Latin):
inspirat affectũ. Aduitoriũ gͥ sp̃c sc̃iħ
expressũ est. Caritas enĩ que ꝑ sp̃m fa¬
cta ẽ in nob: ip̃a gemit ip̃a orat. Cont᷑¬
hãc aures claudere ñ nouit: qͥ illã de
dit. Ño gͦ sic est intelligendũ qd̃ hic
aut ut estimemꝰ sp̃m sc̃m qui int̾ni¬
tate ĩ commutcibił deus est cũ patre et
filio. ita interpellare ꝓscĩs tanqͣm ali¬
quẽ qͥ non sit deus S dc̃m est postulat

Expanded text:
angustias patiatur, sed quia ipse nos movet ad orandum cum gemimus; et quod ipso movente nos facimus, ipse facere dictus est. Ita ergo dictum est, spiritus postulat, non quod alicujus rei est intelligendum quod hic ait, ut aestimemus Spiritum sanctum qui in Trinitate incommutabilis Deus est cum Patre et Filio, ita interpellare pro sanctis tanquam aliquem qui non sit Deus, sed dictum est postulat
Abbreviated transcription (Latin):
ti aduitã. Qs enĩ plangat eũ: qui olĩ
mortuꝰ habet᷑: hos nãq olĩ deus nõ sal¬
rũ acceptor. Nullũ enĩ dãpnat añqm
peccet. nullũ coronat añqmͣ uincat: s
prescĩa diffinitũ hc̃. qͣł unius cuiꝰq sit
futa uoluntas ex q̃ dãpnet᷑: uł coronec᷑¬

Expanded text:
ti ad vitam. Quis enim plangat eum, qui olim mortuus haberetur? Hos namque olim Deus non salrum acceptor. Nullum enim damnat antequam peccet, nullum coronat antequam vincat; sed praescientia definitum habet qualis uniuscujusque sit futura voluntas ex qua da
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ postulat. id̾oq oportet infirmi¬
tatẽ hãc a sp̃u scõ adiuuari. Ad iuuat
dutẽ qr non sunt uł ante peti qm debe¬
at: uł contͣria. Et nota. qr ñ solũ illud
qd̃ oratio ĩpetrat. s ⁊̃ ip̃a oratio: int̾ gͣ¬
tie munera reperit᷑. Qͥcqͥd enĩ or̃o impe¬
trat euident̾ ostendit᷑ donũ dei ẽẽ: ne ho¬
mo existimet a se ip̃o ẽẽ. qd̃ si in potesta¬
te haberet. ñ utiq posceret. S ⁊ ip̃m o¬
rare: ex gr̃a est. Nulla enĩ orationis p̃¬

Expanded text:
nfirmitatem hanc a Spiritu sancto adjuvari. Adjuvat autem quia non sinit vel ante peti quam debeat, vel contraria. Et nota quia non solum illud quod oratio impetrat, sed etiam ipsa oratio inter gratiae munera reperitur. Quidquid enim oratio impetrat, evidenter ostenditur donum Dei esse, ne homo existimet a seipso esse: quod si in potestate haberet, non utique posceret, sed ipsum orare ex gratia est. Nulla enim orationis p
Abbreviated transcription (Latin):
sciat si diligitis eum .i. ut scire uos fa¬
ciat. Hoc locutionis tropo: dicit᷑ frigꝰ
pigrum. qr pigros facit. et dies letuᷤ
uł tͥstis: qr letos uł tͥstes facit. Simłr de
die illa dicit᷑ filiꝰ ñ scire: qr ñ facit nos
scire. Hoc ÷̃ modo locutionis: dixit deuꝰ
ad ab̃ ham. sic cognoui qr times dm̃:
id cognoscere feci. Ita etiã qd̃ alibi a¬
it apłe Nc autẽ cognoscentes dm̃. ĩmo
cogniti ãdeo: ita dc̃m est ut intelliga
mꝰ in nob̾ dm̃ fecisse cognitionẽ suã
Qͥd enĩ est qd̾ ait cogniti estis adeoͦ
Id ẽ cognitores suos uos fecit. facit enĩ
deus nos cognoscere se: unde dicimur
cogniti abeo. Que omĩa sic debere in¬
dicat misit sp̃m clamantẽ abba pat̾:
alibi qͣi hoc exponẽs ait. In qͦ clama¬
mꝰ abba pater. Sic itaq et hic aꝑiens
qualit̾ adiuuet infirmitatẽ nram: dit.¬
adiuuat ñdũ inhabitãs: alit̾ inhabi¬
tans. Nã ñdũ inhabitãs: adiuuat ut
sint fideles. Inhabitãs: ad iuuat ianfi¬

Expanded text:
sciat si diligitis eum , id est ut scire vos faciat. Hoc locutionis tropo dicitur frigus pigrum, quia pigros facit; et dies laetus vel tristis, quia laetos vel tristes facit. Similiter de die illa dicitur Filius non scire, quia non facit nos scire. Hoc etiam modo locutionis, dixit Deus ad Abraham: Nunc cognovi quia timeas Deum , id est cognoscere feci. Ita etiam quod alibi ait Apostolus, nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo, ita dictum est ut intelligamus Deum in nobis fecisse cognitionem suam. Quid enim est quod ait: Cogniti estis a Deo , id est cognitores suos vos facit. Facit enim Deus nos cognoscere se, unde dicimur cogniti ab eo. Quae omnia sic debere indicat: Misit spiritum clamantem, Abba, Pater , alibi, quasi hoc exponens ait: In quo clamamus Abba, Pater. Sic itaque et hic aperiens qualiter adjuvet infirmitatem nostram aitadjuvat nondum inhabitans, aliter inhabitans. Nam nondum inhabitans adjuvat ut sint fideles, inhabitans adjuvat jam fi
Abbreviated transcription (Latin):
qmdiu legit᷑ Om̃is gͦ creatura ingemis¬
cit et parturit .i. omĩa elem̃ta cũ labo¬
re sua explent officia. sicut sol iluna
non sine labore statuta sͥ implent spãtia
qd̃ ẽ causa nr̃i Unde quiescent nob̃ assũp¬
tis: et ideo diligent̃ nos paremꝰ. Ño solũ
s nos ip̃i ⁊c̃. Ptꝰ creaturã mundanã ad¬
icit nos ⁊̃ hoc expectare et ingemiscere

Expanded text:
diu legitur. Omnis ergo creatura ingemiscit et parturit, id est omnia elementa cum labore sua explent officia, sicut sol et luna, non sine labore statuta, sibi implent spatia; quod est causa nostri. Unde quiescent nobis assumptis, et ideo diligenter nos paremus, non solum s nostri. Post creaturam mundanam adjecit etiam nos hoc exspectare, et ingemiscere
Abbreviated transcription (Latin):
tati ⁊ c̃ ꝓcede pꝰ scd̃m illã sententiã: ubip
creatam accipiunt᷑ boni. Q. d. Creatura e¬
pectat.⁊ necc̾e est ei exp̃sare. qr uanitati sõ¬
iecta est: et pot̾ exp̃tare oꝵ ñ amat uani¬
tatẽ. que st̃ omĩa mundana. Et hoc ẽ qd̃
ait. Uanitati enĩ creatura .i. boni subies¬

Expanded text:
 ubi per creaturam accipiuntur boni. Quasi dicat: Creatura exspectat, et necesse est ei exspectare, quia vanitati subjecta est. Et potest exspectare, quia non amat vana, quae sunt omnia mundana. Et hoc est quod ait: Vanitati etenim creatura, id est boni, subjec
Abbreviated transcription (Latin):
dico: fieri conformes in puritate uite mͦ:
et ptea in b̃itudine. Cui conformes. Yma¬
giuis filii eiꝰ .i. filũ qui est ymago pa¬
tris usq̃qͣq ead̃ cũ patre unde dicit᷑. Qͥ
uidet me uidet et patrem. Et nota. qd̃
ĩpprie accipit᷑ hic p̾destinatio: scd̃m qd̃
exposuimꝰ. Accipitur enĩ de p̾senti .s. ꝓ gͣ¬
le appositione: ꝑ qmͣ p̃parant᷑ ad reci

Expanded text:
 in puritate vitae modo, et postea in beatitudine, cujus conformes imaginis Filii ejus, id est Filii quae est imago Patris usquequaque eadem cum Patre. Unde dicitur: Qui videt me, videt et Patrem . Et nota quod improprie accipitur hic praedestinatio secundum quod exposuimus. Accipitur enim de praesenti, scil
Abbreviated transcription (Latin):
ie ꝑ eand̾ grãm suã sp̃c dũ expectamꝰ
qd non uidemꝰ: adiuuat adorandũ infir¬
mitatẽ nr̃am. docens ⁊ faciens nos orare.
tunꝰ. et que longe futura st̃ mox fieri uo¬
lumꝰ. aut cito tolliea ꝑ que ad meritũ
pueniamꝰ ideo sp̃c adiuuat infirmita¬
t̃ nram. ne uł ante tempꝰ uł ꝯtͣrie pe

Expanded text:
eamdem gratiam suam spiritus, dum exspectamus quod non videmus, adjuvat, ad orandum, infirmitatem nostram, docens et faciens nos orare stimus, et quae longe futura sunt mox fieri volumus, aut cito tolli ea per quae ad interitum perveniamus, ideo spiritus adjuvat infirmitatem nostram, ne vel ante tempus, ve
Abbreviated transcription (Latin):
uł spual. Corporał ꝑ loca tendit᷑ aĩcilis
uiuificat corporalem: sp̃uał regit aĩalẽ.
Ec tẽ bene regit: cũ ip̃a se deo regendã sb¬
icit. Hec autẽ om̃is creatura in hoĩe ẽ.
Qͥa homo intelligit sp̃u: ut angłi ⁊ sen¬
tit asa. ⁊ corꝑe localit̾ est: et mouet᷑ Oĩs
gͥ creatura in hoĩe est: qr incelligit ui¬

Expanded text:
s. Corporalis per loca tenditur, animalis vivificat corporalem, spiritualis regit animalem. Et tunc bene regit, cum seipsam Deo regendam subjicit. Haec autem omnis creatura in homine est, quia homo intelligit spiritu, ut angeli; et sentit anima; et corpore localiter est, et movetur. Omnis igitur creatura in homine est
Abbreviated transcription (Latin):
t̃. nec alio mͦ possit intelligi heres. sed̾m
qd̃ dicit᷑ humanis legib: nos tñ heredeᷤ
dei dicimͣ ⁊ si non decedat. qr hẽdicatẽ et̃¬
nã nos filii sponsi et sponse sꝑamꝰ: qm
infuto possidebimꝰ. ñ patͥs morte qͥ mori
non potest: qui est hereditaᷤ nr̃a. Ul potest
dici qd̾ decẽdet scd̃m modũ cognitionis
quo nc̃ cognoscit᷑ a nob̾. Nũc enĩ ex par¬
te cognoscimꝰ: et ꝑspecłm uidemꝰ. Decedet
gͦ ut tẽ non uideat᷑ ꝑ specłm in enigmate
sicut nc̃: s facie ad faciem. Pot̃ etiã dici.
retiquid pacis eccłiastice possessionẽ. si¬
cut ip̃e ait. Pacem meã relinquo uob̾.
ip̃i hereditas eiꝰ. uñ. Dabo tͥ gentes hedi¬
tatẽ tuã. Et econũso. Dñs pars hẽdita.¬

Expanded text:
 nec alio modo possit intelligi, haeres secundum quod dicitur humanis legibus, nos tamen haeredes Dei dicimur, et si non decedat, quia haereditatem aeternam nos filii sponsi, et sponsae speramus quam in futuro possidebimus, non Patris morte, qui mori non potest, qui est haereditas nostra. Vel potest dici, quod decedet secundum modum cognitionis, quo nunc cognoscitur a nobis. Nunc enim ex parte cognoscimus, et per speculum videmus. Decedet ergo ut tunc non videatur per speculum in aenigmate sicut nunc, sed facie ad faciem. Potest etiam dicireliquit pacis ecclesiasticae possessionem, sicut ipse ait: Pacem meam relinquo vobis ipsi haereditas ejus. Unde: Dabo tibi gentes haereditatem . Et econverso, Dominus pars haeredita
Abbreviated transcription (Latin):
et sp̃c ꝙͣ sacrificiũ oblati st̃ deo. et diui¬
no caritatis igne succensi: gemimꝰ in
nob̾ ip̃is p̃ter corpꝰ .i. exceptis corporis mo¬
lestiis suspirantes et̾ne ierłm. Nos dico:
expectantes secure et fortit᷑. nͦ dilatione
nec aduersis fracti: adoptionẽ ꝑfc̃ãm fi¬
lioꝵ dei .i. ut corpꝰ etiã beneficiũ adopti¬
onis accipiat: et ex om̃i parte filii dei
sint. Hec enĩ adoptio que iam fca est ĩ
his qui credidert: spũ ñ corpore fca est
Nõdũ enĩ corpꝰ reformatũ est in illã
celestem mutationẽ : ut sp̃c̃ iam muta¬
tꝰ est reconciliatione fidei aberroribus
conu̾sus ad dñm. Gͣ etiã in his qui cre¬
didert̃: expectat adHuc adoptionẽ
corporis. Dem̃ qͥd dicerit adoptionem:
exponit .s. redẽptionẽ corporis nr̃i .s. ut

Expanded text:
si in sacrificium oblati sunt Deo, et divino charitatis igne succensi, gemimus in nobis ipsis, praeter corpus, id est exceptis corporis molestiis suspirantes aeternae Jerusalem. Nos dico, exspectantes, secure et fortiter, nec dilatione, nec adversis fracti, adoptionem perfectam filiorum Dei, id est ut corpus etiam beneficium adoptionis accipiat, et ex omni parte filii Dei sint. Haec enim adoptio quae jam facta est in his qui crediderunt, spiritu non corpore facta est. Nondum enim corpus reformatum est in illam coelestem mutationem, ut spiritus jam mutatus est, reconciliatione fidei ab erroribus conversus ad Dominum. Ergo etiam in his qui crediderunt exspectat adhuc adoptionem corporis. Deinde quid dixerit adoptionem exponit scilicet, redemptionem corporis nost
Abbreviated transcription (Latin):
pectat. Q Assidue in actu exp̃tandi est.
Geminatio nãq: assiduitatẽ notat. Ei¬
oꝑante pictore subiectiꝰ sibi coloribꝰ. et ad
opꝰ eiꝰ paratis. expectatio coloꝵ manifesta¬
tionẽ ymaginis exp̾cat: ñ qr tc̃ aliiert̃
aut ñ colores ert̃: s qr aliã dignitatẽ habe¬
bt̃. Uel simplicit creatã dicunt᷑ boni: eo cs̾
manent in creatione dei. Uł hid̾ bom pe
cellentiã dicunt᷑ creatura: qr st̃ causa ol

Expanded text:
dicat: Assidue in actu exspectandi est; geminatio namque assiduitatem notat. Exsoperante pictore subjectis sibi coloribus, et ad opus ejus paratis exspectatio colorum manifestationem imaginis exspectat, nunc quia tunc alii erunt, aut non colores erunt. Sed quia aliam dignitatem habebunt. Vel simpliciter creatura dicuntur boni, eo quod manent in creatione Dei; vel iidem boni per excellentiam dicuntur creatura, quia sunt causa omnium.
Abbreviated transcription (Latin):
um. Nã expectatio creature. ⁊c̾. usq ibi.
Spe enĩ salui. Hoc capłm obscurũ est: q
ñ satis ħ apparet qͥd nc̃ uocet creaturã.
Dicit᷑ aũ scd̾m catholicã disciplinã. cre¬
atura: qͥcqͥd fecit ⁊ condidit deus pater
ꝑfiliũ. Qͥ non pot̾ appellari creatã: qm¬

Expanded text:
atio creaturae, etc., usque ibi, spe enim salvi. Hoc capitulum obscurum est, quia non satis hic apparet, quid nunc vocet creaturam. Dicitur autem secundam catholicam disciplinam creatura quidquid fecit et condidit Deus Pater per Filium, qui non potest appellari creatura, q
Abbreviated transcription (Latin):
tim᷑. qd̾ ꝑtinet ad illd̾ qd̾ supͣdixerat:
si fc̃a carnis mortificaueritis. Mortifica¬
re autẽ fc̃a carnis nemo potest. qmͣdiu
erit in haic uita: sine molestia. Cui necc̃ia
est patientia. Cõpatim᷑ dico. hac inten
ftricte agẽt᷑ nob̾cũ: ad ꝓmerendã futurã
głam. Tribulatio nãq est cũ fine merceᷤᷤ
sine fine erit. et maior multo erit ibi
glor qũa hie labor Que gła z si nune
occulta sit qm ocłs non uidit nͨ auris au¬
diuit: tñ reuelabit᷑ om̃ib bonis ÷ mał᷑ ñ

Expanded text:
timur, quod pertinet ad illud, quod supradixerat, si facta carnis mortificaveritis. Mortificare autem facta carnis, nemo potest, unde erit vita sine molestia, cui necessaria est patientia. Patimur dico hac intentstricte ageretur nobiscum, ad promerendam futuram gloriam. Tribulatio namque est cum fine, merces sine fine erit, et multo major erit tibi gloria, quam hic labor. Quae gloria etsi nunc occulta sit quam oculus non vidit, nec auris audivit, tamen revelabitur omnibus, bonis et malis, non
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ sonat aurib dei: qͣsit̃ susanna clan¬
so ore. labiisq ĩmotis clamabat. Iudei
qͥd̃ clamabant abba gentiles. nͥ pater
qd̾ tñ id̾ est. Abba enĩ hebrace: paterla¬
tine dicit᷑. S ꝓpt̾ sacͣmentũ utr̃q posu¬
ne utrũq lixisse cõmemorat. Ec fortaᷤ¬
se dñs ꝓpt̾ sacmentũ eccłie insinuandũ
utrũq dixit. Q factꝰ est angularis lapiꝰ
uenienti parieti partim ex uideis ad qͦ
ꝑtinet abba. partim ex gentib ad quoᷤᷤ
ꝑtinet pater: qͥa eccłia est de utroq pi¬
pło in uno angulari lapide collecta. qui
fecit utr̃q unũ: ut unꝰ eẽc grex et unꝰ pe¬
bere desꝑare. si qͣ forte tpẽ passionis eu
ex humana fragilitate tristicia ireys¬
cũ eam uicerint: uoluntatisue p̃ponen

Expanded text:
tus sonat auribus Dei, qualiter Susanna clautus sonat auribus Dei, qualiter Susanna clauso ore labiisque immotis clamabat. Judaei quidem clamabant: Abba; gentiles vero, Pater. Quod tamen idem est. Abba enim Hebraice, Pater Latine dicitur; sed propter sacramentum, utrumque posu dixisse commemorat. Et fortasse Dominus propter sacramentum Ecclesiae insinuandum utrumque dixit, cui factus est angularis lapis, venienti partim ex Hebraeis, ad quos pertinet, Abba, partim ex gentibus, ad quos pertinet, Pater, 40 quia Ecclesia est de utroque populo in uno angulari lapide collecta, qui fecit utraque unum, ut unus esset grex, et unus pabere desperare, si qua forte tempore passionis eorum, ex humana fragilitate tristitia irrcum eam vicer
Abbreviated transcription (Latin):
Duo enĩ timores: insinuant᷑. Nnꝰ qͥ ẽ in
ꝑfecta caritate .s. timor castus. Att̃ qͥ
deo credat᷑ ñ tñ indeũ zsi bonũ fiat
non tñ bene. Nemo enĩ inuitꝰ benefa¬
cie: etiã si bonũ ẽ qd̃ facit. Hii autẽ
duo timores: facuint duo gña seruo¬
rũ. Est enĩ seruꝰ qͥ ẽ et filiꝰ. Q timet doꝰ
mintr ⁊ honorat patrẽ. Unde ꝑ malamh¬
am duũs ait. Si dñs sũ. ubi ẽ timor merꝰ
Si pater: ubi est amor meus: Et est ser¬
uus qͥ timnet penã: sed non diligit iusti¬
ciã. Et qr de timorib fit mentio: seien¬
dũ est p̃ter naturalẽ timorẽ qͥ om̃ib
inest. qtuor ẽẽ timores .s. mundanĩ.qͥ¬
malus ẽ: nec adeo est. et seruilẽ qͥ bo¬
uꝰ est. ⁊ adeo: s non sufficiens. et mnitia¬
lem: qui bonus ẽ et sufficiẽs. et castũ
Qiͣ. Dedit sp̃m adoptionis in quo .÷. ꝑ qie
nos liberi de utroq popło in eccłia cole¬
sticia. Clamor iste corcdis est ñ labioꝵ in¬

Expanded text:
Duo enim timores hic insinuantur, unus qui est in perfecta charitate, scilicet timor castus, alter quDeo credatur, non tamen in Deum: etsi bonum fiat, tamen non bene. Nemo enim invitus bene facit, etiam si bonum est quod facit. Hi autem duo timores faciunt duo genera servorminum et honorat patrem. Unde per Malachiam Dominus ait: Si Dominus sum, ubi est timor meus? Si pater, ubi est amor meus? Et est servus qui timet poenam, sed non diligit justitiam. Et quia de timoribus fit mentio, sciendum est praeter naturalem timorem qui omnibus inestmalus est, nec a Deo est; et servilem, qui bonus est et a Deo, sed non sufficiens; et initialem, qui bonus est et sufficiens; et castum, cat: Dedit spiritum adoptionis, in quo, id est per quem nos liberi, de utroque populo in Ecclesia collengrati. Clamor iste cordis est non labiorum, in
Abbreviated transcription (Latin):
cñ creata uidet᷑ uanitati subita ẽ. et hoc:
non uolens.i. ñ sponte. Homo qͥppe spon¬
te peccauit: s ñ sponte dãpnat᷑ ẽ. Pecc̾m
iaq fuit spontaneũ contͣ p̾ceptũ facere
m̾catis: s non spõnte fert penã pecc̃i. Lu¬
i enĩ meritas penas. Pecci uͦ pena ẽ: qd̾ sub¬
icit᷑ fallatie. Dico qd̾ ñ est subita sponte
mentiã eiꝰ qͥ ⁊ pec̃cm punit. ⁊ peccantem
sanare intendit: qͥ eã subiecit in spe. Hac
utiꝙ. Qͥa et ip̃a creatura lib̾abit᷑ sicut

Expanded text:
 creatura videtur, vanitati subjecta est, et hoc nolens, id est non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum; contra praeceptum facere veritatis, sed non sponte fert poenam peccati. Luit enim meritas poenas, peccati vero poena est quod subjicitur fallaciae. Dico quod non est smentiam ejus, qui et peccatum punit, et peccantem sanare intendit, qui eam subjecit in spe, hac utique; quia ipsa creatura liberabitur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
et dolet: om̃is creatura ingemiscit et
dolet. No enĩ hc̃ uniu̾sali locutione
colligc singła om̃iũ generũ: s gen̾a
om̃ia singłoꝵ. so solũ autẽ illa crea-
tura ingemiscit ⁊dolet s ⁊ nos ip̃i a

Expanded text:
et dolet, omnis creatura ingemiscit et dolet. Non enim hac universali locutione colligit singula omnium generum, sed genera omnia singulorum. Non solum autem creatura illa ingomiscit et dole
Abbreviated transcription (Latin):
est nͥ mors: gͦ o fres debitores sumꝰ sp̃ui.
idẽ ex debito seruire debemꝰ ⁊ obedire
sp̃ui sc̃õ uł rationi non carni. ita: ut
ꝑ caro nõ est malũ. Creataͣ enĩ dei est
it abeo condita a quo aĩa: nec illa est
pars dei. nec illa. Tota enĩ tͥnitas ẽ unuᷤᷤ
deus sũme bonus: aĩa uero magnũ bo¬
nũ est: non tñ sũmum. Item caro. nͨ sum¬
mũ bonũ. nͨ magnũ est: sed paruũ. Aĩa
gͦ uiuens int̾ sũmum ÷ paruũ bonũ .i. in

Expanded text:
 Ergo, fratres, debitores sumus spiritui, id est, ex debito servire debemus et obedire Spiritui sancto, vel rationi, non carni, ita, ut quia caro non est malum. Creatura enim Dei est, et ab eo condita, a quo anima, nec illa est pars Dei, nec illa. Tota enim Trinitas est unus Deus, summe bonus. Anima vero magnum bonum est, non tamen summum. Item caro nec summum bonum, nec magnum est, sed parvum. Anima ergo vivens inter summum et parvum bonum, id
Abbreviated transcription (Latin):
No ait mortua que mͦ st̃. cũ et supͣ dixiᷤ¬
sec corpꝰ mortuum: sed ait mortalia. qͣ¬
mortale erat s ñ mortuũ: qr poterat
mori si peccaret homo. s ñ habebał
inse neccessitatẽ moriendr sicut hoe¬

Expanded text:
non ait mortua, quae modo sunt, cum et supra dixisset corpus mortuum; sed ait mortalia, quamortale erat, sed non mortuum, quia poterat mori si peccaret homo, sed non habebat in se necessitatem moriendi, sicut ho
Abbreviated transcription (Latin):
ec cõmunis ẽ pat̾ ⁊filio. amboꝵ q unio.
i que fit sotietas et unitas q̃ efficim unũ
enpꝰunici filii dei. Unitas enĩ nos com
in coppor qd̃ negetat inuenerit. sicut sp̃c
hois non uiuiticat menbrũ: qd̾ seꝑcitũ
muenĩt a corpore. Hec clicunt᷑ ut amemꝰ
initatẽ: et timeamꝰ seꝑationẽ. Nich̾ e¬

Expanded text:
 communis est Patri et Filio, amborumque unio, per quem fit societas et unitas, qua efficimur unum corpus unici Filii Dei. Unitas enim nos compin corpore quod vegetat invenerit, sicut spiritus hominis non vivificat membrum, quod separatum invenerit a corpore. Haec dicuntur ut amemus unitatem, et timeamus separationem. Nil e
Abbreviated transcription (Latin):
bis est. qui est id̾ cũ sp̃u sc̃o: Qd̾ est dicere
um. Mortale qͥd̾ fuit ante pecc̃m .i. potẽs
mori: s ptꝰ pecc̃m fuit mortuũ .i. habens
tas reseruat᷑: ut ꝑhanc penã qmͣ sentit
magis timeat peccare. Uel noĩe corporiᷤ¬
so totũ hominẽ noĩe aiẽ sig̃cauit dicn¬

Expanded text:
bis est, qui est idem cum Spiritu sancto. Quod est dicere: um; mortale quidem fuit ante peccatum, id est potens mori; sed post peccatum fuit mortuum, id est tas reservatur, ut per hanc poenam quam sentit, magis timeat peccare. Ambrosius totum hominem si
Abbreviated transcription (Latin):
In hac nãq apł serie: qͣtuor hoĩs acti¬
ones designant᷑. pͥma: fuit ande legẽ.
Scd̾a sub lege. Tercia: sub gr̃a. Qita
in uita et̾na. In pͥma ãctione ante licĩ
nulla pugna est cũ uoluptatibꝰ huiꝰs
culi. In scd̾a sub lege: pugnamꝰ s uinci¬
mur. In t̾cia: pugnamꝰ et uincimꝰ. Inqrͣ¬
subdebat᷑ qr suꝑiorẽ nob̾ dm̃ deserue¬
ramꝰ attende etiã qd sp̃c sẽs sỹ pald¬

Expanded text:
In hac namque Apostoli serie quatuor hominis actiones designantur. Prima fuit ante legem, secunda sub lege, tertia sub gratia, quarta in vita aeterna. In prima actione ante legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi; in secunda sub lege, pugnamus, sed vincimur; in tertia, pugnamus et vincimus; in quarsubdebatur, quia superiorem nobis Deum deserueramus. Attende etiam quod Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
malũ adiacet mͥ .i. uitiũ concupiscentie:
nẽmͥ. Et uere uolo bonũ: condelector
tum legi dei. et hoc: scd̃m int̾iorem ho¬
sideratis: in ista scͥpture apłice cͥcũstan¬
tia. recte intelligitur apłc non se solũ
insua ꝑsona. uerũ etiã alios sub gr̃a cõ¬
stitutos: sigc̃asse. Utrũ enĩ ex ꝓpͥa apłi

Expanded text:
malum adjacet mihi, id est vitium concupiscentiae inest mihi. Et vere volo bonum, condelector 37 enim legi Dei, et hoc secundum interiorem hosideratis in ista Scripturae apostolicae circumstantia recte intelligitur Apostolus, non se solum in sua persona, verum etiam alios sub gratia constitutos significasse. Utrum enim ex propri
Abbreviated transcription (Latin):
ad corpꝰ ĩ maculatũ. naturã qͥd̃ corpo¬
ris habuit: pollutionẽ tñ pecc̃i. que
ex concupiscentie motu concepta ẽ
om̃io non habuit. Ideo gͦ non erat. ca¬
ro pecc̃i: qr non ex carnali delectatio¬
ne nata erat. s tñ erat similis: qr mor¬
tał. In hãc similitudinẽ misit deus fi¬
lium: ut sic dãpnaret peccm. Unde sb̾¬
dit. Et de pec̾co. Mrͣ. Misit filiũ. ⁊ mit¬
⁊ uisibilem: dampnauit pecc̃m .i. de
animarũ: situt supͣ ostensũ est. Uel

Expanded text:
ad corpus immaculatum, naturam quidem corporis habuit, pollutionem tamen peccati quae ex concupiscentiae motu concepta est, omnino non habuit. Ideo ergo non erat caro peccati, quia non ex carnali delectatione nata; sed tamen erat similis, quia mortalis. In hanc similitudinem misit Deus Filium, ut sic damnaret peccatum. Unde subdit: Et de peccato, quasi misit Filium, et mitet visibilem, damnavit peccatum, id est animarum, sicut supra ostensum est. Vel,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit id̾o: magnꝰ medicꝰ uenit ad scnã¬
dũ nitiũ quo sanato: reꝑata est natu¬
ra. Et dicit᷑ hoc contͣ mani cheos. qui
uolebant aliã ꝯtͣ dm̃ inducere naturã
mali hoc u̾bo apłi suũ confirmantes
ercorem. S unꝰ homo ẽ ead̾ q natura
abono deo condita bona: que heri sapie
gi dei: sicut elaudicatio non potest subi¬
ci recte ambulationi. Tolle uero claudi¬
cationẽ: et uidebis rectã ambulationẽ
Ita excluso uitio: sanata est natura. Qͥ

Expanded text:
icus venit, ad sanandum vitium, quo sanato, reparata est natura, et dicitur hoc contra Manichaeos qui volebant aliam contra Deum inducere naturam mali, hoc verbo Apostoli suum confirmantes errorem. Sed unus homo eademque natura, a bono Deo condita bona, quae heri sapiebgi Dei, sicut claudicatio non potest subjici rectae ambulationi. Tolle vero claudicationem, et videbis rectam ambulationem. Ita excluso vitio, sanata est natura. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
occasionem accepit: sicut supͣdictũ est.
do rationem trahit ad consensũ et adoꝑa¬
tũ est mͥ mortem .i. pecc̃m. et hoc: ꝑbonũ
id ẽ ꝑ legem. non utiq efficientẽ pecc̃m
s potiꝰ demonstͣntẽ illud et ꝓhibentẽ illt õ.
ita ut ꝑ eam appareat peccm ñ dico ut
sit ꝑ eam s appareat. qr etia erat qͣndo
que scitate sua et iusticia malũ esse concu¬
piscentiã qd̃ nesciebam ostendit. Nõ gͥ mm¬
puto legidei: sed uitio meo pecc̃m Bona ẽ
enim lex s sine grã tm̃mͦ oftendit pecc̃a:
non tulit. Gͣ sex semꝑ ẽ bona: siue obsit in¬
anib grã. siue ꝓsit plenis gr̃a. Multa enĩ
st̃ bona. que tñ quib dã uitio ipoꝵ st̃ noxi¬
a: sicut sol sanos qruid̾ oculos mulcet dosẽ¬
tib auget dolorem. Similit̾ gͦ lex ꝓdest ha¬
bentib grãm. que est mentiũ sanitas: in¬
anib autẽ obest. non suo s illoꝵ uitio. Di¬
co oꝑatũ est mͥ mortem. in tr̃a: ut peccm .i.

Expanded text:
occasionem, sicut praedictum est, do rationem trahit ad consensum, et ad optum est mortem, id est peccatum et hoc per bonum, id est per legem, non utique efficientem peccatum, sed potius demonstrantem et prohibentem illud, ita ut per eam appareat peccatum, non dico ut sit per eam, sed appareat, quia etiam erat quando quae sanctitate sua et justitia, malum esse concupiscentiam quam nesciebam ostendit. Non igitur imputo legi Dei, sed vitio meo peccatum, bona est enim lex, sed sine gratia tantum ostendit peccatum, non intulit. Ergo lex semper bona est, sive obsit inanibus gratia, sive prosit plenis gratia. Multa enim sunt bona quae tamen quibusdam vitio ipsorum sunt noxia, sicut sol sanos quidem oculos mulcet, dolentibus auget dolorem. Similiter ergo lex prodest habentibus gratiam, quae est mentium sanitas. Inanibus obest non suo, sed illorum vitio. Dico operatum est mihi mortem, in tantum, ut peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
ne st̃ non placent deo: uos autẽ o roma¬
ni non estis in carne .i. non facitis oꝑa
periꝰ: s estis in spu .i. inhis que suadet
ratio. Ita tñ hoc dico: si sp̃c dei habisat
ta qd̾ ambigue dixit hoc: qr in legem
ꝑficiendi. Siquis autẽ. Qĩ. Si qͥs habet

Expanded text:
ne sunt, non placent Deo, vos autem, o Romani, non estis in carne, id est non facitis opera piritu, id est in his quae suadet ratio, ita tamen hoc dico, si spiritus Dei habitat ta quod ambigue dixit hoc, quia in legem  est proficiendi. Si quis autem. Quasi dicat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ deus cuiꝰ fides ẽ sp̃c est. Discernende ft̃
hc tres leges: ⁊ satis neccessaria est ista
discretio. Lex inqͥt sp̃c uite. Ecce unalex.
llege pecc̃i ⁊ mortis. Ecce alt̾a lex. Qd̃ ĩ¬
posuibile erat legi. Ecce t̾cia lex. Hec ẽ lex
ymoysen dãta in monte synay. Oue gͦ

Expanded text:
 Deus, cujus fides est, spiritus est. Discernendae hic sunt tres leges, et satis necessaria est ista discretio. Lex, inquit, spiritus vitae; ecce una lex; a lege peccati et mortis, ecce altera lex; et quod impossibile erat legi, ecce tertia lex. Haec est lex per Mosen data in monte Sina. Duae ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ne dico in xp̃o iħ̾u nos lib̾atos: nã deus
est in xp̃o filio suo. ⁊ ita ꝑ eũ potest fieri
lem fecit filiũ suũ .i. sibi consub̾alem.
No misit. ubi non erat: qui ubiq est.
Uenit in uirginẽ qui ante muͥgine
elegit. ꝗͣ elegit: crequit. attulit uͥgini
fecunditatẽ. non abstulit integͥtatẽ
ueniens inuterũ uͥginis. S si ante ibi
erat quomͦ uenit: Na ibi alio mͦ cepit
esse: qmͣ ante erat. Fuit enĩ ibi ꝑuni¬
onem nate᷑. qͣlit̾ ance ñ erat. itã etiã
inmundo erat. ⁊i mundũ uenisse
dicit᷑: q usibił mundo apparuit. Mi¬
sit dico: insimilitudinẽ carnis pecc̃i.
non incarnẽ peccatͥcem. s in ei similẽ
ꝑ passibilitatẽ et mortalitatẽ ⁊ alioꝰ
defectꝰ. Cet̾a uͦ omĩs hoiũ caro: pecc̃i ẽ.
Sola illiꝰ nõ ẽ caro pecci: qr ñ eũ mat̾

Expanded text:
ne dico in Christo Jesu non liberatos, nam Deus est in Christo Filio suo, et ita per eum potest fieri lem fecit Filium suum, id est sibi consubstantialem: non misit ubi non erat qui ubique est: venit in Virginem, qui ante in elegit; quam elegerat, creavit; attulit Virgini fecunditatem, non abstulit integritatem veniens in uterum Virginis. Sed si ante ibi erat, quomodo venit? quia ibi alio modo coepit esse quam ante erat. Fuit enim ibi per unionem naturae, qualiter ante non erat. Ita etiam et in mundo erat, et in mundum 38 venisse dicitur, quia visibilis mundo apparuit. Misit dico, in similitudinem carnis peccati, non in carnem peccatricem, sed in ei similem per passibilitatem, et mortalitatem, et alios defectus. Caetera vero omnis hominum caro peccati est, sola ill
Abbreviated transcription (Latin):
ponit in corde: liberauit me Que liberatio
et sine cuiꝰ fide non est iustificatio. Unde
liberauit: A lege pecẽi ⁊ mortis .i. a con¬
sensu ⁊ oꝑatione pec̃ci. qd̃ est causa mor¬
tis. qd̾ non potuit tercia lex moysi. Lex
carnis ut p̃dictũ est: non est dei sed pec̃ci.
⁊ mortis: ⁊ ħ reos facit. Lex autẽ moysi.
scd̃ ⁊ dei est: que ostendit malũ s non
tollit. Lex autẽ sp̃e que ẽ lex fidei et gr̃e.

Expanded text:
ponit in corde, liberavit me. Quae liberatio et sine cujus fide non est justificatio. Unde liberavit? A lege peccati et mortis, id est a consensu et operatione peccati, quae est causa mortis: quod non potuit tertia lex Mosi. Lex carnis, ut praedictum est, non est Dei, sed peccati et mortis, et haec reos facit; lex autem Mosi sancta et Dei est, quae ostendit malum, sed non tollit; l
Abbreviated transcription (Latin):
mortale. Ño enĩ sic libãbit᷑: ut hoc cor¬
pꝰ non habeat᷑. Habebit enĩ corpꝰ: s ñ
iam mortis huiꝰ erit. Ip̃m erit: ⁊ non
ip̃m erit. Ip̃m erit: qr ip̃a caro erit. Ip
sum non erit: qr mortale non erit. Li¬
b̾abit᷑ autẽ tẽ: cũ hoc mortale induet
ĩmortalitatẽ: ubi nulla concupiscen¬
tia remanebit. S a quo lib̾abit .i. ꝑꝙ̃¬
ꝑ unũ hoĩem mors fuit: ita et ꝑu
tĩm qͥd erit: Pugna. lucta. Unde subot
gi ⁊ ex carne captiuus ducor: gͥ egope
mente seruio legi dei non consentiendo
pec̾co. carne autẽ seruio legi pecc̃i. G̃
in mente. Nõ enĩ duo sumꝰ int̾ nos con¬
tͣrii. de diu̾sis pͥncipiis uenientes s ego
ip̃e mente seruio legi dei carne autẽ

Expanded text:
t. Non enim sic liberabitur, ut hoc corpus non habeat. Habebit enim hoc corpus, sed non jam mortis hujus. Ipsum erit, et non ipsum erit: ipsum erit, quia ipsa creatio erit; non ipsum erit, quia mortale non erit. Liberabitur autem tunc, cum mortale hoc induet immortalitatem, ubi nulla concupiscentia remanebit. Sed a quo liberabitur per unum hominem mors fuit, ita et perd erit? pugna, lucta. Unde subditgi, et carne captivus ducor. Igitur egmente servio, legi Dei, non consentiendo peccato, carne autem servio legi peccati, coin mente. Non enim duo sumus inter nos contrariis de diversis principiis venientes, sed ego ipse mente servio legi
Abbreviated transcription (Latin):
Dixic autẽ Nich dãpnationis est his qͥ
non ambulant scd̃m carnẽ. Et qͣi quiᷤ
dceret. potes ne non scd̃m carnem am
iulare : Respondet. Possũ quia lex sp̃c
c̃ uel ita continua. Ido nich est dãp¬

Expanded text:
Dixit autem nil damnationis esse his qui non ambulant secundum carnem, et quasi quis diceret: Potesne secundum carnem non ambulare? Respondet: Possum, quia lex spiritus etc. Vel sic continua: Ideo nihil dam
Abbreviated transcription (Latin):
fidem. que passiones ꝑ legem erant uł
stra ad mala oꝑa: ita ut fructificarent
morti .i. ut facerent digna et̾na morte.
Nunc autẽ cũ sumꝰ xp̃i soluti sumꝰ di¬
missis pecc̃is alege que est causa mor¬
tis .i. peccati. Aucta est enĩ concupiscen¬
tia: cum lex ꝓhibẽt. ubi non erat fides.¬
⁊ ad cumulũ pecc̃oꝵ: p̾uaricationis cri¬
men adiectũ est qr ubi non est lex: nec
p̃naricatio. Nel lex mortil ideo dicta¬
est: qr peccantes int̾ficit ⁊ reos punit.
Inqua lege detinebamͣ: nec unqm nͥ gr̃ã
dei soluerem᷑. Soluti sumꝰ dico: ita ut ser¬
uiamꝰ in nouitate sp̃c: ec non in uetu¬
state littere. so ÷ seruiamꝰ oꝑib noui ho¬
b que uetusta st̃. Uł seruiamꝰ in nou¬
tate sp̃c .i. in lege fider que est in aĩo in

Expanded text:
fidem, quae, passiones per legem erant, vel stra ad mala opera, ita ut fructificarent morti, id est ut facerent digna aeterna morte. Nunc autem cum sumus Christi, soluti sumus, remissis peccatis, a lege, quae est causa mortis, id est peccati. Aucta est enim concupiscentia, cum lex et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. est, quia peccantes interficit, et reos punit. In qua lege detinebamur, nec unquam nisi gratia Dei solveremur. Soluti sumus, dico, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae, id est serviamus operibus novi hois quae vetusta sunt. Vel, serviamus in novitate, spiritus, id est lege fidei, quae est
Abbreviated transcription (Latin):
uũ duci ex carne. Mens enĩ ñ consentit
pecc̃o titillanti sugge̾nti. blandienti.
qr habet in teriꝰ delectationes: delec¬
tationisꝰ car nis nula ex parte con¬
ferendas. Mors gͦ contendit s mens nõ
consentit: et est in me qd̃dã mortuũ. et
qͦddã uinũ. Uel lex pecci accipi potest: con¬
sensus et oꝑatio pecc̃i. Lex uͦ carnis uł¬

Expanded text:
se captivum duci ex carne. Mens enim non consentit se captivum duci ex carne. Mens enim non consentit peccato titillanti, suggerenti, blandienti, quia habet interius alias delectationes, delectationibus carnis nulla ex parte conferendas. Mors ergo contendit, sed mens non consentit; et est in me, quiddam mortuum, et quiddam vivum. Vel lex peccati accipitur consensus et operatio peccati. Lex