comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qued uir eniditisimus ut meu fect epinio traditimꝰ uctus pceptũ
nũs sunauit: quippe acoutissimã gentẽ penos dixist hueut
Imbetiliorem agrus qm̃ agricolam Et debere qm̃ sit cũ couetadũ
laxus uget nõ reste cultus ꝙ̃ an gustus esimie : deouꝰ rstida¬
ges exuedes liciiana ila septena fugora q̃ pletis tribunus lure¬
tim diuipat maiores questus antiqun Meteidere : qm̃ nic noris
ꝥbeant amplissima uetata Tantam quidem Cuxius dentatus
quẽ saulo ante rectulimꝰ prosꝑo ductu parta uittoria. ob eximam
uirtutem deferente ppło p̃mii nomine: quinquaginta iugera
soli sup ꝯsularẽ trurm phalemq fortunã putauit eẽ repudiato¬
q spło publico munere populari ac plebeia mẽsura ꝯtentus fuit¬
mex eẽ cum agroꝵo uastitatem uittorie nẽqi int̾netiones ho¬
stius fecilsent: criminosum tñ sencitori fut sup̃ quinquag̾ita
iugera possedisse suaq lege .C. ticinius dĩm̃atus est : quođ agri

Expanded text:
Quod vir eruditisimus ut mea fert opinio traditum vetus praeceptum numeris signavit. Quippe acutissimam gentem Poenos dixisse convenit, imbecilliorem agrum quam agricolam esse debere, quoniam, cum stus eximie. Ideoque post reges exactos Liciniana illa septena iugera, quae plebis tribunus viritim diviserat, maiores quaestus antiquis rettulere,quam nunc nobis praebent amplissima veterata. Tanta M'.quidem Curius Dentatus, quem paulo ante rettulimus, prospero ductu parta victoria ob eximiam virtutem deferente populo praemii nomine quinquaginta soli iugera supra consularem triumphalemque fortunam putavit esse, repudiatoque publico munere populari ac plebeia mensura contentus fuit.Mox etiam cum agrorum vastitatem victoriae nostrae et interneciones hostium fecissent, criminosum tamen senatori fuit supra quinquaginta iugera possedisse, suaque lege C. Licinius damnatus est, quod agri
Abbreviated transcription (Latin):
tem loci. quoro si altus deesse ac nihilominus quis uelit scolẽ
mente eẽ captum atq cum ad cignatos & gentiles dedutẽttu. Ne¬
minẽ ei lanu debere face̾ sumptus in cuitura st̾ilis solii nec
rursus pestilenti: qui ẜuis feracissimo pinguiq agro dũ adfru¬
ctus ꝑuenire. Nam uoi sit cum orto rõ ponẽtia ubi nĩ modo p¬
ceptionẽ fruituũ: sed Q̃uitã colonoꝵ eẽ dubiã uł potuis mõctẽ¬

Expanded text:
tem loci; quorum si alterum deesset ac nihilo minus quis vellet incolere tem loci; quorum si alterum deesset ac nihilo minus quis vellet incolere mente esse captum atque eum ad agnatos et gentiles deducendum. Neminem enim sanum debere facere sumptus in cultura sterilis soli, nec rursus pestilenti quamvis feracissimo pinguique agro dominum ad fructus pervenire. Nam ubi sit cum Orco ratio ponenda, ibi non modo perceptionem fructuu
Abbreviated transcription (Latin):
fructus : & ꝑ quod m̾tes inuehi posfint. Campus in prata ꝓ arua
salicta & rundineta digestus edificio subiaceat. colles alii uacui
arboribus ut solis sepetibusq ẜuiont: que modice sicois ac pĩgiub
campis melinsq scipitibus locis ꝓueniũt ideoq g̃ celsiores agͥ-
frum̃tarii planities hr̃e &ꝙ mollissime deuexi ac simillimi dicũt
eẽ campestri pofitione alii dem̃ colles oliuetis uinetisq. & eaꝵ
futiris pedam̃tis uestiant᷑ Materiã lapidemq: si netitas edificãtdi
cogerit. Hec minus pecudibus pastua p̃bere possint: Tuz riuos
decumentes ĩ prata & ortos & saucta uelleq aquas salientis
demittãt. Net absunt greges armento ꝑcetoꝵ quadrupedum
culta es dumeta pascentiu. Sed hec positio quã desideramꝰ diffi¬
cls ag rara paucis contingit: parma ẽ huit: que plurima ex
his ht̃ tolleratilis: que nõ paucissimo Pertuis quidem cãio cẽ¬

Expanded text:
fructus et per quod merces invehi possint. Campus in prata et arva fructus et per quod merces invehi possint. Campus in prata et arva salictaque et harundineta digestus aedificio subiaceat. Colles alii vacui arboribus, ut solis segetibus serviant; quae tamen modice siccis ac pinguibus campis melius quam praecipitibus locis proveniunt, ideoque etiam celsiores agri frumentarii planitias habere et quam mollissime devexi ac simillimi debent esse campestri positioni. Alii deinde colles olivetis vineisqueb et earum futuris pedamentis vestiantur, materiam lapidemque, si necessitas aedificandi coegerit, nec minus pecudibus pascua praebere possint, tum rivos decurrentes in prata et hortos et salicta villaeque aquas salientes demittant. Nec absint greges armentorum ceterorumque quadrupedum culta et dumeta pascentium. Sed haec positio, quam desideramus, difficilis et rara paucis contingit; proxima est huic, quae plurima ex his habet; tolerabilis, quae non paucissima. Porcius quidem Cato cen
Abbreviated transcription (Latin):
uentuꝵ se ꝙ̃ uẽturus sit denũcig Sub hoc eĩ metu cũ failia
uillicus exit in officio: quitꝗd uõ dabit᷑ octasionis ruri moretur:
que nõ sit mora segnis nec umbracilis. Nam diligentẽ pr̃egftũlie
dlecet agei sui ꝑticulas omẽs 4 onĩ tpre Anni frequẽtius ercũire
quo prudentuis nã soli siue in frõcuibus g hbis. sue iaz maturif
frugibus ontempletur: nec ignero quitꝗd in eo recie fieri pot̾it
Nam ulud ut uetus catonis agru pessime multari: cuius dñusꝗ
ribuuis traditum possidenti uł empturo funtu p̃cipuã ora sit
stire: qd maxime regionis geuus ꝓbabet᷑. ut uł tareat ĩutili
uł mcet᷑ laudabilem: qued si uoto fortima subscriłse agrũ hẽbuma
salubri celo uberi gleta ꝑte campefrri: ꝑte alia collibus uladoriẽ¬
tem uł ad m̾idiem mollit̾ denegis f̾renĩsq aliis atq aliis siluestrib
M asꝑis: ne ꝓcul amari nec nauigabili flimine: quo deportari

Expanded text:
 venturus, denuntiet. Sub hoc enim metu cum familia vilicus erit in officio. Quicquid vero dabitur occasionis, ruri moretur, quae non sit mora segnis nec umbratilis. Nam diligentem patrem familiae decet agri sui particulas omnis et omni tempore anni frequentius circumire, quo prudentius naturam 8 soli sive in frondibus et herbis sive iam maturis frugibus contempletur, nec ignoret quicquid in eo recte fieri poterit. Nam illud vetus est Catonis agrum pessime mulcari,cuius dominus vel a maioribus traditum possidenti vel empturo fundum praecipua cura sit scire, quod maxime regionis genus probetur, ut vel careat inutili vel mercetur laudabilem. Quod si voto fortuna subscribit,agrum habebimus salubri caelo, uberi glaeba, parte campestri, parte alia collibus vel ad orientem vel ad meridiem molliter devexis; terrenisque aliis atque aliis silvestribus et asperis, nec procul a mari vel navigabili flumine, quo deportari
Abbreviated transcription (Latin):
usu nã pupinie pestilentis simul q& exilis agu cultore fuisse
cũ loquũt᷑ historie. Suoꝑꝑ cũ sit sapientis nõ ubiq emẽ: nec
aut ubtatis illecebris: aut deliciaꝵ ꝯcinnutue decipt Sit uera
ĩcdustrii pr̃is failie est. quicꝗd aũt emerit. aut accepit faceꝰ
fructiuosum atq utile: qm̃ e grauioris celi multa remedia
priores tradiderũt: ꝗb mitiget᷑ pestifera lues : Q ĩ eili tra
cultoris prudentia E deligentia maciẽ celi uincere pot: het
aut̃ consequemur : si uerissimo uati uelut oraculo concre¬
dimus dicenti.Uentos o ꝓprũi celi p̃diste̾ morẽ cira sit at
ptĩos cultus hatusq locoꝵ. Es quid quaꝑ ferat regio. Sꝗđ

Expanded text:
agri cultorem fuisse eum loquunturhistoriae. Quapropter cum sit sapientis non ubique emere nec aut ubertatis inlecebris aut deliciarum concinnitate decipi, sic verum industrii patris familiae est, quicquid aut emerit aut acceperit, facere fructuosum atque utile, quoniam et gravioris caeli multa remedia priores tradiderunt, quibus mitigetur pestifera lues, et in exili terra cultoris prudentia ac diligentia maciem soli vincere potest. Haec autem consequemur,si verissimo vati velut oraculo crediderimus dicenti: Ventos et proprium caeli praediscere morem Cura sit ac patrios cultus habitusque locorum Et quid quaeque ferat regio et
Abbreviated transcription (Latin):
memorie tradere concipierĩt cuneta tontare: nec siuł illa
p̾stantis ingenũ uis: uł inclitaꝵ artiũ defecerit ĩstrum̃tu.
citfectantes satis honeste uł in secũdo fastigio conspiciemꝰ: an
latina musa nõ soles aditis suis Actiũ gs uirgiliũ receꝑe. S
brutum aut celiu pollionẽtia cũ messalam  Caluũ det̾rue
ab eloquentie stdio fulmina illa ciconis. Nãm neq ip̃e cico
texitus cesscrat tonãtibus demosthem platoniq. Net parẽs
eloquentiȩ deus ille Meonuis uascissiouis fuminibus facunde
sut posteritatis sue studia rescrinxͥat. Ac ne minoris ꝑdẽ
fame opifices ꝓ tot iam secula uidem laborẽ suũ destituisse :
qui prothegenem appellemꝙ cum parasio mirati sunt Nec put¬
hritudinẽ Itius olmpii &ineruȩq pidyate sequẽtis ȩtatis at¬
tonitos. Licuit exꝑiri Eryasim lysiꝑpum mrasithelem policde¬
tum. quid efficerg  uit quouiq ẜgredi possint. Sed ĩ onũ gne

Expanded text:
memoriae tradere concupierint, cuncta temptare.Nec si vel illa memoriae tradere concupierint, cuncta temptare.Nec si vel illa praestantis ingenii vis vel inclitarum artium defecerit instrumentum, adfectantes satis honeste vel in secundo fastigio conspiciemur. An Latiae Musae non solos adytis suis Accium et Vergilium recepere, Brutum aut Caelium Pollionemve cum Messala et Calvo deterruere ab eloquentiae studio fulmina illa Ciceronis. Nam neque ipse Cicero territus cesserat tonantibus Demostheni Platonique, nec parens eloquentiae deus ille Maeonius vastissimis fluminibus facundiae suae posteritatis studia restinxerat. Ac ne minoris quidem famae opifices per tot iam saecula videmus laborem suum destituisse, qui Protogenen Apellenque cum Parrhasio mirati sunt, nec pulchritudine Iovis Olympii Minervaeque Phidiacae sequentis aetatis attonitos piguit experiri Bryaxin, Lysippum, Praxitelen, Polyclitum, quid efficere aut quousque progredi possent. Sed in omni ge
Abbreviated transcription (Latin):
dem educationẽ cultũue q̃rũt. eg ut apetoribus retedam: qͦꝵ
ĩ ꝑte auiu cohortaliũ esapiũ cura posita ẽ. Quis tanti stridii
fuit. ut suꝑ ista que enũauinius tot noscet spẽs insitionũ¬
maiora negligant: quanꝙ̃ es ista iam nõ mimima ue c̃tigaliã
multis eẽ cẽꝑint. Nam prata e lalita gonesteq es harun¬
dines ꝙ̃ius tenuem nilnlominus aliquã desiderant ĩdustniã.
Post hanc tam multaꝑ: tamq ꝑ multipliciũ reꝵ p̃cucationẽ.
nõ me p̃terit : si quẽ desideramus agricolam: quẽq describer¬
exegero aperrtiaibus agrestiũ oꝑu tardat. ut rei studia dis.¬
centiũ: qui tam uare tamq uaste scientie desꝑatione con-¬
teriti nollent exꝑiri: quod se consequi posse diffident. Uerptñ
quod ĩ oratore iam .ma. Tulluis rectissime dixit: par ẽ ees
qui gnĩ humano res utilissimas ꝗquire es ꝑpensas exploratasq

Expanded text:
dem educationem cultumve quaerunt. Et ut a pecoribus recedam, quorum dem educationem cultumve quaerunt. Et ut a pecoribus recedam, quorum in parte avium cohortalium et apium cura posita est, quis tanti studii fuit, ut super ista, quae enumeravimus, tot nosset species insitionumaiora neglegantur,quamquam et ista iam non minima vectigalia multis esse coeperint? Nam prata et salicta, genistaeque et harundines, quamvis tenuem nihilo minus aliquam desiderant industriam. Post hanc tam multarum tamque multiplicum rerum praedicationem non me praeterit, si, quem desideramus agricolam quemque describemus,exegero a participibus agrestium operum, tardatum iri studia discentium, qui tam variae tamque vastae scientiae desperatione conterriti nolent experiri, quod se consequi posse diffident. Verum tamen, quod in Oratore iam M. Tullius rectissime dixit, par est eos, qui generi humano res utilissimas conquirere et perpensas exploratasque
Abbreviated transcription (Latin):
&uarias dessimillimasq thraꝵ spẽs ꝑ nosceros quarsi nẽauie
colere nõ mullae qualiitite falluntux : atq ÷ alns regionitus ngͥ
timab quã pullcm uocãt : ut ĩ tum pania ẽ laucdabilis mrgt
pineruis luerica melus pñdos. Qubusdem sicut in apͥrita
Numidia putres harene fecunditate uł robustissimi solum ui¬
cunt. In asia myliaq densa & glutinosa tira maxime exuberat¬
atq inhis ipĩs hr̃et cognitum: quid recusaro collis: quid cãpestͥs
positio: quid cuitus. quid siluestris ager: quid humidus & grami.¬
ea tñ simplex: q̃uipoe aliud exigit equinũ atq aliud dibulus
arm̃tum. alud petus oruillu: 4 in eo ip̃o dissimilẽ ratiõe
postulat Tcirentirũ atq hirciu aliud caprinũ: & id ip̃m
alit̾ curatur mutilum 4s raripilum: ałe cornutum ꝑ setosa
quale in Sicilia. Porculatoris uõ gs subulci diu̾sa ꝓtessio duisȩ
pastiones. nec eunde glabre sues. denseq cel statum nec eã¬

Expanded text:
arias dissimillimasque terrarum species pernosceret—quarum non nullae colore, non nullae qualitate fallunt, atque in aliis regionibus nigra terra, quam pullam vocant, ut in Campania, est laudabilis, in his pinguis lubrica melius respondet, quibusdam sicut in Africa Numidiaqueputres harenae fecunditate vel robustissimum solum vincunt, in Asia Mysiaque densa et glutinosa terra maxime exuberat—atque in his ipsis haberet cognitum, quid recusaret collis, quid campestris positio, quid cultus, quid silvestris ager, quid umidus et gramiea tamen simplex, quippe aliud exigit equinum atque aliud bubulum armentum, aliud pecus ovillum, et in eo ipso dissimilem rationem postulat Tarentinum atque hirtum; aliud caprinum, et id ipsum aliter curatur mutilum et raripilum, aliter cornutum et saetosum, quale est in Cilicia. Porculatoris vero et subulci diversa professio, diversae pastiones, nec eundem glabrae sues densaeque caeli statum nec ean
Abbreviated transcription (Latin):
ipã detestabie fuisse uicines niuiaut folitusie cugspia
tuit tollerabius eẽ ꝯtͥminus: cut auentim mõtis incola ppsiati¬
nis ulluz eauidiũ uitinis suls cacus attuit Metaso enc olii pallati¬
xciorẽ sttr̃ int̃ regionis net suiosanit̃ seminanũ nec lrdi la
ad nexum uinee Net õ petulis ngligentums parcĩ sinie ⁊ prdlm̃te
quantum mei fert opimo a sortuis talem pestem uittine cẽsut
Nes ad ceti p̃cepta illud acdiam. quod saplens iencis de Pescent
ĩꝑpetiũ postecitati ꝓnu̾ciauuit adhibendum moui onẽ surã s reons¬

Expanded text:
 detestabiles fuisse vicinos, nisi Autolycus ille cuiquam potuit tolerabilis esse conterminus, aut Aventini montis incola Palatinis ullum gaudium finitimis suis Cacus attulit. Malo enim praetea ad nexum vineae nec etiam pecudes neglegentius pasci sinit. Iure igitur, quantum mea fert opinio, M. Porcius talem pestem vitare censuit Nos ad cetera praecepta illud adicimus, quod sapiens unus de septem in perpetuum posteritati pronuntiavit, adhibendum modum mensura
Abbreviated transcription (Latin):
lationis prudentiã. Net his cessere nullesꝗ. Hachus es̃ Mana¬
seas Antigoinis Cymeus ꝑgameus apolonius. Dion: Colopho¬
nuis. hegesias maroniteg. Nam quidem Diophanes bithine
uticensem totũ diosium peni magonis int̾pretem ꝑ multa dif¬
fusuꝵ uolumina: sex epithonius circunscripsit. & alĩ tñ obscuri¬
ores: quoꝵ prĩas nõ accepimus aliquod scipenduim nr̃o studio ꝯ¬
tulerũt. hi st̾ androtion aeschirion: stristomenes. Athenago
urili ꝑte terbutum nobis inculetunt. Lisimacus es eubolis
Menestratus. pleutiphanes ꝑsis Iheophilus & agricolatões
Romana tandem ciuitate donem. Nam ad huc istis auctoͬib
grite gentis fuit. Iam nũc.M. Catonem censoruĩ illum memo¬
ram: qui ea latine loqui pͥmꝰ institut. post huc duos Sacꝰ¬
nas ptẽ g filiũ: qui eam diligentiuis erudiuenãt. At deinde
Sccophan Tremeliũ qui ẽ eloquẽtem recididit. e A Terẽtiũ

Expanded text:
lationis prudentiam. Nec his cessere Milesii Bacchius et Mnalationis prudentiam. Nec his cessere Milesii Bacchius et Mnaseas,Antigonus Cymaeus, Pergamenus Apollonius, Dion Colophonius, Hegesias Maronites. Nam quidem Diophanes Bithynius Uticensem totum Dionysium, Poeni Magonis interpretem, per multa diffusum volumina sex epitomis circumscripsit. Et alii tamen obscuriores, quorum patrias non accepimus, aliquod stipendium nostro studio contulerunt. Hi sunt Androtion, Aeschrion, Aristomenes, Athenagorvirili parte tributum nobis intulerunt Lysimachus et Eubulus, Menestratus, et Plentiphanes,Persis et Theophilus. Et ut agricolationem Romana tandem civitate donemus nam adhuc istis auctoribus Graecae gentis fuit iam nunc M. Catonem Censorium illum memoremus, qui eam latine loqui primus instituit, post hunc duos Sasernas, patrem et filium,qui eam diligentius erudiverunt, ac deinde Scrofam Tremelium, qui etiam cloquentem reddidit, et M. Terentium
Abbreviated transcription (Latin):
Nam multo plura reꝑiunt ap̃ uetẽs: que nobis ꝓbanda st̃ . ꝙ̃
que repudianda. Magna porro &s grecoꝵ turba ẽ de rusticis
rebus p̃cipiens: cuiꝰ princeps celeberimus uates nõ minimũ ꝑ¬
fessioni nr̃e ꝯtulit desiodus. Bocturs magis deiñ eã uiuere
fontibus orti sapientie. Democritus alderites Socraticus : Xe¬
nophon: Tarentinus arditas: ꝑipatetici magr̃ ac discipulus
Aristotelles cum Tbeophrasto. Siculi quoq nõ mediotu cura
negociũ istud prosecuti st: hieron gs epi charinus discipului
philometor athlaui. Athene uo̾ scriptoro frequetiã peperũt.
eque probatissimi auctores: Chaereas: Anthandros: Amphilo¬
cius: kiprironius: Chrestus: Euphrontis: nõ ut multi putat
Amphipolites. qui & ipẽ laudabilis hẽbat᷑ igritola: sed indi¬
gena soli actici: insule quoq curam ĩstam. celebrauerũt :
Menander & Diodorus imprimis sibi uenditiuerũt agritola¬

Expanded text:
Nam multo plura reperiuntur apud veteres, quae nobis probanda sint, quam Nam multo plura reperiuntur apud veteres, quae nobis probanda sint, quam quae repudianda. Magna porro et Graecorum turba est de rusticis rebus praecipiens, cuius princeps celeberrimus vates non minimum professioni nostrae contulit Hesiodus Boeotius. Magis deinde eam iuvere fontibus orti sapientiae Democritus Abderites, Socraticus Xenophon, Tarentinus Archytas, Peripatetici magister ac discipulus Aristoteles cum Theophrasto. Siculi quoque non mediocri cura negotium istud prosecuti sunt Hieron et Epicharmus, cuiusdiscipulus Philometor et Attalus. Athenae vero scriptorum frequentiam pepererunt, e qua probatissimi auctores Chaereas, Aristandros, Amphilochus, Euphronius, Chrestus1—Euphroniusnon, ut multi putant, Amphipolites, qui et ipse laudabilis habetur agricola, sed indigena soli Attici. Insulae quoque curam istam celebraverunt, Menander et Diodorus in primis sibi vindicaverunt agrico
Abbreviated transcription (Latin):
soulo ngtrofacĩ sitte qualitatẽ celi statumq imittrri eoꝵe q cultis¬
simũ astrologie ꝓfessorem hypparcum ꝓdidisse tpũs fore quo
sue ue na uidet dacedisse ad iredidisse Nameo libto que
quis. de agricultura scciptum reliquit niutatim celi statum sit
coligit. que regtones antea ꝓphienus assidu ã uuiolentios nulas
stirpem uitis auit olee depositam custodire gotuerĩt.: nũo nu¬
tigato iam 4 in tepescente pristino frigore largissimis oliuita¬
tibus liberiq uindemis eguberent. Sed hec siue falsa : seu
uera ratio ẽ: lr̃is astrologie concedat᷑. Cet̾a nõ dissimulanda exũt
agror cultori p̃cepta rusticationis: que cum plurima tradiderĩt/
peni ex affrica cultores. multa tñ ab his falso prodita caanguũt
nr̃i coloni sicut Tremelius qui q̃rens id ip̃m. tñ excisat quot
talie e affrice solum celumq diu̾sę naturȩ nequeat eosdẽ
cu p̾scis discrepant non deterne debent alectione discente

Expanded text:
longo aevi situ qualitatem caeli statumque mutari, eorumque consultissimum astrologiae professorem Hipparchum prodidisse tempus fore, quo sticaeSaserna videtur adcredidisse. Nam eo libro, quem de agri cultura scriptum reliquit, mutatum caeli situm sic colligit, quod quae regiones antea propter hiemis adsiduam violentiam nullam stirpem vitis aut oleae depositam custodire potuerint, nunc mitigato iamet intepescente pristino frigore largissimis olivitatibus Liberique vindemiis exuberent. Sed haec sive falsa seu vera ratio est, litteris astrologiae concedatur. Cetera non dissimulanda erunt agrorum cultori praecepta rusticationis, quae cum plurima tradiderint Poeni ex Africa scriptores, multa tamen ab his falso prodita coarguunt nostri coloni, sicut Tremelius, qui querens id ipsum tamen excusat, quod Italiae et Africae solum caelumque diversae naturae nequeat eosdem ostrorum temporum cum priscis discrepat, non deterrere debent a lectione discentem.
Abbreviated transcription (Latin):
sic & sm̃a e iusu deer̃asse. ut oculis eius tõt paludes tot eẽ
lum eũ temt udemus lacum: qui nõ pigrus ꝯtineat humore nõ eudt̃
uđ nigri uł cinerei coloris nisi meo porte filor iperquot nõ eua¬
putent aut in solo limosae palutis & ullioni r amare utio maratis
areis sallinaꝵ signi pone laeta fuimenta sed e mamfestior hat an¬
tiquoꝵ er̃or. ꝙ̃ ut plirribus argumentis oumcendus sitrnss teroꝰ cuoꝵ¬

Expanded text:
sic et sententia et visu deerrasse, ut oculis eius tot paludes, tot etiam sic et sententia et visu deerrasse, ut oculis eius tot paludes, tot etiam t umorem, non eundem vel nigri vel cinerei coloris, nisi forte in eo fallor ipse, quod non putem aut in solo limosae paludis et uliginis amarae aut in maritimis areis salinarum gigni posse laeta frumenta. Sed est manifestior hic antiquorum error, quam ut pluribus argumentis
Abbreviated transcription (Latin):
faciondus erit: si suadebit oꝑaꝵ uillitas uinci & gram̃ĩs ꝑmties¬
repastinationẽ fuicis treque̾s extirpatio: que uł aratro fieri pot
agri uitio: nãq ꝯstit filice̾ sacionibus &. st̾coratione facilis
intimi. Uerũ esi subinde nascentẽ falte decidas ꝗđ uł pue¬
uille cus ẽ intra p̃tictũs tp̃us uuacitas eiꝰ absumit᷑.
Sed iam expediendi rirris agricolatione seꝗtͣ calttrs noualiũ
cura de qua mox quid sentia ꝓfitetor : si que añ discendastꝭ
anios stuctiosis p̃tepo: plurimos antiquoꝵ: qui de rustitis reb
scriꝑẜunt. memoria repeto qi confess nec dutia signa finguis
ic frum̃tors stulis agxi ꝓdulisse tulcedinẽ solippria hbaro
&s arboꝵo ꝓuentu nigru uł cinereũ sił de cetis auibigo. De
colore satis admirari no possium: curo cilios. tu cornelũi celsu
nõ solum agritolationis. sed unuise naturȩ peudentẽ uirũ:

Expanded text:
faciendum erit, si suadebit operarum vilitas. Iunci et graminis perniciesfaciendum erit, si suadebit operarum vilitas. Iunci et graminis perniciesrepastinatio est, filicis frequens exstirpatio, quae vel aratro fieri potest; agri vitio. Namque constat filicem sationibus et stercoratione facilius interimi.Verum et si subinde nascentem falce decidas, quod vel puerile opus est, intra praedictum tempus vivacitas eius absumitur. Sed iam expediendi rudis agri rationem sequitur cultorum novalium cura, de qua mox quid censeam profitebor, si quae ante discenda sunt, arvorum studiosis praecepero. Plurimos antiquorum, qui de rusticis rebus scripserunt, memoria repeto quasi confessa nec dubia signa pinguis ac frumentorum fertilis agri prodidisse dulcedinem soli pro colorem nigrum vel cinereum. Nihil de ceteris ambigo, de colore satis admirari non possum cum alios tum etiamCornelium Celsum, non solumagricolationissed universae naturae prudentem virum,
Abbreviated transcription (Latin):
uł si nec lapis erit. nec giantas sarmentis conegus uelut fimua
informabit᷑ ĩ eã trassitudinẽ: quã solum fosse possit anguste qi
accomodatã coartatãq caꝑe: Tu ꝑ unũ contendetur. ut suꝑcal¬
catis cup̃ssinis uł prireis: aut si hec nõ erũt. ub aliis frodib
tra contegcitur. In pͥnipio atq exitu fosse more põticuloꝵ bĩnis
saxis tm̃ pillars uice constitutꝭ. & lingulis fuppõitis: ut husmõi
constructio ripam sustineat: ne p̃cludatuar humoris in lapsus
atq exitus Nemoroli fruc̾tuosiq trattus duplex cura ẽ: ał ex¬
tirpaindis radicibus arboribus es remouendis: uł si rarȩ st̾ tm̃
succidendis incidendisq es ĩcrandis. Ae saxoꝵ ficile ẽ exepe¬
dire lectione lapidum: quoro si mag᷑ abrindantia uelut qb¬
dam sostructioib partes agri st̾ occupande ut reliqua emũ¬
dentur. uł in altitudinẽ sucto dep̃sso lapides obruẽdi : qd tñ ieto

Expanded text:
Vel si nec lapis erit nec glarea, sarmentis connexus velut funis Vel si nec lapis erit nec glarea, sarmentis connexus velut funis informabitur in eam crassitudinem, quam solum fossae possit angustae quasi accommodatam coartatamque capere. Tum per imum contendetur, ut super calcatis cupressinis vel pineis aut, si eae non erunt, aliis frondibus terra contegatur, in principio atque exitu fossae more ponticulorum binis saxis tantummodo pilarum vice constitutis et singulis superpositis, ut eius modi constructio ripam sustineat, ne praecludatur umoris inlapsus atque exitus. Nemorosi frutectosique tractus duplex cura est vel exstirpandis radicitus arboribus et removendis vel, si rarae sunt, tantum succidendis incendendisque et inarandis.Ac saxosum facile est expedire lectione lapidum, quorum si magna est abundantia, velut quibusdam substructionibus partes agri sunt occupandae, ut reliquae emundentur, vel in altitudinem sulco depresso lapides obruendi;quod tamen ita
Abbreviated transcription (Latin):
cemꝰ. cũ ẽ antiquꝰ face᷑ agrũ ꝙ̃ colere. Incultu ig locũ i¬
deremus. siccus an humidus nemorosus arboribus an lapidib
confrangosus iunco ne sit & gramine uestitus: at fubictis alitsq
fructetis impeditus. Si humidus erit abundãtia uliginis. an sutet᷑
foslis: expp duo gnã cognouimi cetaꝵo atq patentiu spissis atque
cretosis regionibus aꝑte reliaquuntur. At ubi solutior humus ẽ
aliqua fuĩt patentes: quidam ẽ occecantur: ita ut in eas ora¬
hiantius tossaꝵo competant. Seci latius aꝑtas sũma ꝑte deoliuosq
Qad solum cartattis imbricibus suppinis sronles facere ꝯueuig.
Nam quaꝵ recta st̃ lata celexiter aquis uicrantur: & suꝑiorĩs
soli lapsitus replentur. oꝑte uresus occecari debebũt. sulis ĩ alti¬
uidinẽ tripedaneã depiłis: qui cũ ꝓte dimidia lapides mimitos
uł nudim clarta receꝑĩt: equentur supiecta t̾ra: que fua̾t effosa:

Expanded text:
cemus, quoniam est antiquius facere agrum quam colere. Incultum igitur locum consicemus, quoniam est antiquius facere agrum quam colere. Incultum igitur locum consideremus, siccus an umidus, nemorosus arboribus an lapidibus confragosus, iuncone sit et gramine vestitus an filictis aliisve frutectis impeditus. Si umidus erit, abundantia uliginis ante siccetur fossis. Earum duo genera cognovimus, caecarum et patentium. Spissis atque cretosis regionibus apertae relinquuntur; at ubi solutior humus est, aliquae fiunt patentes, quaedam etiam occaecantur, ita ut in ora5hiantium fossarum competant. Sed latius apertas summa parte declivesque et ad solum coartatas imbricibus supinis similes facere conveniet; nam quarum recta sunt latera, celeriter aquis vitiantur et superioris soli lapsibus replentur. Opertae rursus occaecari debebunt sulcis in altitudinem tripedaneam depressis; qui cum parte dimidia lapides minutos vel nudam glaream receperint, aequentur superiecta terra, quae fuerat effossa.
Abbreviated transcription (Latin):
nãq hoc imitaimu arando: neq cĩ aliud ẽ cuere ꝙ̃ re¬
solue ei ferm̃tne teram. Ideoq maxios questus ager p̃b
ides pinguis ac putus qr cũ plurimum reddat mininũ po¬
scit. & quod postulat eriguo labore ab impensa conficitur.
Praestantissimũ igitur tale solura uire dicatur ꝓrimũ: deiñ
huic pinerut densum: quod impensam coloni laboremq
magno foetu remuneratur. Tercia ratio ẽ loci rigui. qr sin
penso frustu redde pet hãc pͥmã cato cẽ dicebat ꝗ maxĩe
reditum prator cetis anteponetat. Sed nos de agitatõe tre
tractatũ quidem gramen reffert: nec relictis pratis uł pascuis
abunde suffict. Itaq hic ager siue ecetur siuie cessit caono
Eꝑmitẽdum: ac tanꝙ̃ pestilens refugiendis Nam ille mõter
fticit. hic teterimũ ꝯmitẽ morcis foimẽ: si tñ graecis camenis
minerimus cuiꝰ demostranda est dulex tractatio cultig silue¬
stris de suuestri regione ĩ aruoꝵ forma redigenda pͥus ti¬

Expanded text:
namque hoc imitamur arando. Neque, enim aliud est colere quam resolvere et fermentare terram; ideoque maximos quaestus ager praebet idem pinguis ac putris, quia cum plurimum reddat, minimum poscit, et quod postulat exiguo labore atque impensa conficitur. Praestantissimum igitur tale solum iure dicatur. Proximum deinde huic pinguiter densum, quod impensam coloni laboremque magno fetu remuneratur. Tertia est ratio loci rigui, quia sine impensa fructum reddere potest. Hanc primam Cato esse dicebat, qui maxime reditum pratorum ceteris anteponebat; sed nos de agitatione terrae tractatum quidem gratiam refert nec relictum pratis vel pascuis abunde sufficit. Itaque hic ager sive exercetur seu cessat, colono est paenitendus ac tamquam pestilens refugiendus. Nam ille mortem facit, hic taeterrimam comitem mortis famem, si tamen Graecis camenis minerimus, cuius demonstranda est duplex tractatio, culti et silvestris. De silvestri regione in arvorum formam redigenda prius di
Abbreviated transcription (Latin):
lusiu asseueruntẽ audiui foelicissiniũ fuldu eẽ colonos indi.¬
genas hio. es tanꝙ̃ in pat̾na possessione natos iam inde acuna:¬
tulis longai fculiaritut retinere. Ita ete mea fert opinio re
mala ẽẽ frequentem loationẽ fundi peronm qui ꝑ failłias¬
mauult igrum tp̃ ꝑ se colere. Dacerna dicebat ab husmodi
hemine fere ꝑ mercede litem rddi: ꝑꝑ quod oram ciandu ẽẽ
ut es rusticos: & eosdem assiduos colonos retineam: cũ aut notis¬
mgipis nõ licuit aute ꝑ domescices colere nõ expediorit ꝗcđ
tñ nõ euenit: uisi in his regionibus: que grauitate caeli soliq
sterilitare uastantre. Cetiu cũ melliocris ad est es scalibritas
& tre bonitas nunq nõ exagro plus cuiq sua cura que redtit ꝙ̃
colori nõt ꝙ̃ nõ ẽ uituci: mii si maxima uł negligentia ẜui. it

Expanded text:
lusium adseverantem audivi felicissimum fundum esse, qui colonos indilusium adseverantem audivi felicissimum fundum esse, qui colonos indigenas haberet et tamquam in paterna possessione natos iam inde a cunabulis longa familiaritate retineret. Ita certe mea fert opinio rem malam esse frequentem locationem fundi, peiorem tamen urbamavult agrum quam per se colere. Saserna dicebat ab eius modi homine fere pro mercede litem reddi, propter quod operam dandam esse ut et rusticos et eosdem assiduos colonos retineamus, cum aut nobismet ipsis non licuerit aut per domesticos colere non expedient; quod tamen non evenit nisi in his regionibus quae gravitate caeli solique sterilitate vastantur. Ceterum cum mediocris adest et salubritas et terrae bonitas, numquam non ex agro plus sua cuique cura reddidit quam coloni, numquam non etiam vilici, nisi si maxima vel neglegentia servi
Abbreviated transcription (Latin):
cetis redus tum maxime in hom̃b: itq hi iũ coloni uł ẜui st̾ soluti
cuit iuncti. Conut̾ agat cum colonis facilemq se plecit: ꝙ auia¬
cius cpus exigat : quoniam pensiones cum & nunus id offendit
Q tñ in uniu̾sum magisꝗdos. Nam uor sedulo colit᷑ ager plerũq
ꝯpendiũ niniꝙ. nisi si celi mator uis aut p̃donis incessit detͥ¬
mencũ affert: eoq reiissonẽ c&leni petere nõ aude : Sed nec
duũs in unaquaq re: cui colonũ obligant᷑ tenax eẽ uiris sui
debes sicut in diebus pecriniaꝵ: ut lignis q cetis panus accesso¬
ribus exigendis : quar curã maiorẽ molestia: que impẽsar
rusticis adfert: Nec sane ẽ uindicandum nobis ꝗꝗd licos
Nam sũmu ius antequi sumq putant crucẽ: nec rursum
fieri mala feneratar. Alphius dixisse uerissime fertur: sed
Es eyẽ nr̃a memoria uete ꝯsularẽ uirumq opulentissunã. P.Uo¬

Expanded text:
ceteris rebus tum maxime in hominibus. Atque hi vel coloni vel servi sunt soluti ceteris rebus tum maxime in hominibus. Atque hi vel coloni vel servi sunt soluti aut vincti. Comiter agat cum colonis facilemque se praebeat, et avarius opus exigat quam pensiones, quoniam et minus id offendit et tamen in universum magis prodest. Nam ubi sedulo colitur ager, plerumque compendium, numquam, nisi si caeli maior vis aut praedonis incessit, detrimentum adfert, eoque remissionem colonus petere non audet. Sed nec dominus in unaquaque re, cui colonum obligaverit, tenax esse iuris sui debet, sicut in diebus pecuniarum vellignis et ceteris parvis accessionibus exigendis, quarum cura maiorem molestiam quam impensam rusticis adfert; nec sane est vindicandum nobis quicquid licet, nam summum ius antiqui summam putabant crucem. Nec rursus lando fieri mala " faenerator Alfius dixisse verissime fertur. Sed et ipse nostra memoria veterem consularem virumque opulentissimum P. Vo
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝗd ouilidus stabulisq quersem processerũt. suxpositis uirgis tegũt :¬
optima est insilice constrata: quod  celerit frum̃ta deterũt᷑
nõ cedente solo pulsibus ungulaꝵ tribulaꝵq: & eadem euẽtilata
mũdior ast labilisq carent & gebulis quas ꝑ trituram fere
prena remittit aredo: huic aũt nubilariu ap̃plitare debe ma¬
xime. que in italia ꝑꝑ inconstantiam caeli: quo cõlata semitrita
frum̃tti ꝓtegant᷑. si subitaneus imber incesserit. Nam in trans.¬
marinis quibusdam regionibus: ubi estas plunia conꝵs suꝑua¬
cuũ est Pomariao quoq & hortos portu septo circumari : & eẽ
i̾ ppinquo atq in ea ꝑte. qua possit om̃s sttorata coluuies tohortis
balnearioꝵq esolcis exp̃ssa amurce fames influe. Nam quoq
cius mõi lectit alim̃tis e olus es crebor. EHis omibus ut̃
ui acceptis uł compositis p̃tipuci cura dñi requiritur: cum in

Expanded text:
quicquid ovilibus stabulisque conversum progesserunt, superpositis virgis tegunt quicquid ovilibus stabulisque conversum progesserunt, superpositis virgis tegunt optima est silice constrata, quod et celeriter frumenta deteruntur, non cedente solo pulsibus ungularum tribularumque, et eadem eventilata mundiora sunt lapillisque carent et glaebulis, quas per trituram fere terrena remittit area. Huic autem nubilarapplicari debet maximeque in Italia propter inconstantiam caeli, quo conlata semitrita frumenta protegantur, si subitaneus imber incesserit. Nam in transmarinis quibusdam regionibus, ubi aestas pluvia caret, supervacuum est. Pomaria quoque et hortos oportet saepto circumdari et esse in propinquo atque in ea parte, qua possit omnis stercorata colluvies cohortis balneariorumque et oleis expressa amurcae sanies influere. Nam quoque eius modi laetatur alimentis et holus et arbor. His omnibus ita vel acceptis vel compositis, praecipua cura domini requiritur cum in
Abbreviated transcription (Latin):
&oritur cum uina telerius uetascescunt. que fimo quodam gne¬
p̃coquere maturitate̾ Frahũt. ꝑꝑ quod es aliud tabulatu eẽ dt¬
bebit. quo cimoueãtuꝵ nec rursus nimia sufficcone medicuto sit:
quod cid iulle situm ꝑtumq eius cdispositionem satis dictim est
Sirca uillam deinceps het eẽ oportetit. Sripnũ & pistrinũ q̃tui
fturus nũs colonoꝵ postuliũt fiscinas minime duas alit que
anseribus petoribusq ẜuicit. alt̾a ĩ qua lupinũ ulmi uiminꝗ.
&iuegris dtq alia que sunt usibus nrẽis aptt macerimus Dtali-¬
na quoq uo stat sunt unũ quod neua purgam̃ta recipiat e
piscitraꝵ deuegum leui cliuo. & extrultum pauimentũ. q̃ solo
ne humorẽ tranuttãt. plirrinũ eĩ refert nõ adsicato fimum.
uires contine᷑. e assiduo m̾cari liquoꝵo ut siqua intietto sit
stram̃tis cuit paleis spinaꝵ ul graniuiũ semina intereĩt: pet
in agroꝵ expectata segetes herbidas rededant. deoq ꝑiti rustici

Expanded text:
ritur, quoniam vina celerius vetustescunt, quae fumo quodam generepraecoquem maturitatem trahunt.Propter quod et aliud tabulatum esse debebit, quo amoveantur, ne rursus nimia suffuniatione medicata sint. Quod ad villae situm partiumque eius dispositionem, satis dictum est. Circa villam deinceps haec esse oportebit: fumum et pistrinum, quantum futurus numerus colonorum postulaverit: piscinas minime duas, alteram, quae anseribus pecoribusque serviat, alteram, in qua lupinum, ulmi vimina et virgas atque alia quae sunt usibus nostris apta. maceremus. Stercilina quoque duo sint, unum, quod nova purgamenta recipiat et o et exstructum pavimentatumque solo, ne umorem tramittant. Plurimum enim refert non adsiccato suco fimum vires continere et assiduo macerari liquore, ut, si qua interiecta sint stramentis aut paleis spinarum vel graminum semina, intereant nec in agrum exportata segetes herbidas reddant. Ideoque periti rustici,
Abbreviated transcription (Latin):
latorem. net minus corꝑis gessiculatorem scrupulo sissime
inquirant. Daltationis ac musice rationis stridiosi. Iamq
qui edificari uelint fabros & archicestos aduocent : qui na¬
iusia mari concredere guberandi ꝑitos : qui bella molliri
arnoꝵ & militia gnoros. & ne singula ꝑsequar ei studio
qiod qui agare uelt consiltisinũ rstorẽm adhibeat.
Denque animi si quisq formatorem preptorenq urtini e
cetu sapientum artessat. Sola res rustica. que sure dubitate
yxima & quali consanguinea sapientiat et tam dͥstentoi
eoeat qs magistus. adhnit eĩ scolas rhetoa ꝗut aeheo¬

Expanded text:
latorem nec minus corporis gesticulatorem scrupulosissime latorem nec minus corporis gesticulatorem scrupulosissime requirant saltationis ac musicae rationis studiosi; iam qui aedificare velint, fabros et architectos advocent; qui navigia mari concredere, gubernandi peritos; qui bella moliri, armorum et militiae gnaros; et ne singula persequar, ei studio, quod quis agere velit, consultissimum rectorem adhibeat; denique animi sibi quisque formatorem praeceptoremque virtutis e coetu sapientium arcessat: sola res rustica, quae sine dubitatione proxima et quasi consanguinea sapientiae est, tam discentibus egeat quam magistris. Adhuc enim scholas rhetorum e
Abbreviated transcription (Latin):
rimoma uellit ratione certã mitigantis
qued existimãt ubertate nimia prioris
eui defatgatim & effectim solum ne¬
quiret pstina benigñitate ꝓbere mortalib
alimenti: Quas ego ituesas. P. Siluina
ꝓcul a ueritite abesse coctum hẽo: quod neq fas est existi
dͥonauit. quasi quodam morbo steritate affectam. neq pru¬
dentis at iredere tellurem auẽ diunam & ext̾nam iuẽtã
sortita cois oiũ parens dicta sit. quia g cuncta pegit semꝑ
N deinceps parituri hit uelut hominem conseniusse. Nẽt
posẜ ht reor iuolentia celi nobis ista. sed nr̃o potuis actidere
iuicio. qua rem rusticam pessimo cuiq ꝓuoꝵ uelut carnifici
noxe dedimus: quoniam maiorum nr̃oꝵ eptimus quisq
optime tractauit᷑. Aiqui ego satis mira nõn possur: quid
ita ditendi curidi se ligant oratorem eues imittentur elo¬
quentiam mensurirum & nĩꝰ modum rimantes placite
disciplina consectentur magtu uocis & Cantus modu¬

Expanded text:
rimonias velut ratione certa mitigantes, quod existiment ubertate nimia prioris aevi defatigatum et effetum solum nequire pristina benignitate praebere mortalibus alimenta. Quas ego causas, P.Silvine, procul a veritate abesse certum habeo, quod neque fas est existimditate donavit, quasi quodam morbo sterilitate adfectam; neque prudentis est credere Tellurem, quae divinam et aeternam iuventam sortita com- munis omnium parens dicta sit, quia et cuncta peperit semper et deinceps paritura sit, velut hominem consenuisse. Nec post haec reor violentia caeli nobis ista, sed nostro potius accidere vitio, qui rem rusticam pessimo cuique servorum velut carnifici noxae dedimus, quam maiorum nostrorum optimus quisque et optime tractaverat.Atque ego satis mirari non possum, quid ita dicendi cupidi seligant oratorem, cuius imitentur eloquentiam; mensurarum et numerorum modum rimantes placitae disciplinae consectentur magistrum; vocis et cantus modu
Abbreviated transcription (Latin):
patumoni: qucđ om̃i crimine cargi. Nom ceta duso pe
quasi repugnantia dissident a iusticia nisi equius gusimi¬
mus coepisse predam ex militias que nobis nihil sint sangue
& cladibiis alienis ad fert: At bellum ꝑ offese mari gnep¬
tiationis alea sit optabilioy ut rupto ñaitine faeden etensice
aĩal homo uentoꝵ ꝑs maris obiectus ire se flustibus pentit
tendere seꝑ ritu uolucrum Ionginqui littoris prgrinus gͣtis
pernt orbem. An feneratio ꝓbabilior sit g hig̃ nuio qus
dix̾i mꝰtenarii salutatoris mẽdacissiniũ cucupũ. Crcumioli¬
rantes limiã potentiorũ: soninũq regis sui rumoribus augi.
sera foribus ingratis adiatere nusimoq stumnulatu ⁊ dener
fasciu dedetus os impiu profriso tñ patrimomo nerari.
Nam net gratute suituti. sed denis rep̃sendit᷑ honor. Quat

Expanded text:
patrimonii, quod omni crimine caret. Nam cetera diversa et quasi repugnantia dissident a iustitia, nisi aequius existimamus cepisse praedam ex militia, quae nobis nihil sine sanguine et cladibus alienis adfert. An bellum perosis maris et negotiationis alea sit optabilior, ut rupto naturae foedere terrestre animal homo ventorum et maris obiectus irae fluctibus pendeat semperque ritu volucrum longinqui litoris peregrinus ignotum pererret orbem? An faeneratio probabilior sit, etiam his invisduxerim mercenarii salutatoris mendacissimum aucupium circumvolitantis limina potentiorum somnumque regis sui rumoribus augurasera foribus ingratis adiacere miserrimoque famulatu per dedecus fascium decus et imperium, profuso tamen patrimonio, mercari? Nam nec gr
Abbreviated transcription (Latin):
nonus ꝓuidentiã. ut cudexi. &mpetoris cultu dosteinã chiro¬
ius ñt me limpodis & ĩ groꝵ saiq monitione: Triptolomi aut
arister piudentiã. multum es ꝓfecerit: si usu tremulios daenasꝑo
stalones nr̃os equauit. potꝰ eĩs nec subtilissima: nec uursugiꝰ
qued aiũt pingui ninenia res agristis admĩstrari. Nã illud
ꝓtul uoꝰ est quod pleriq tretiderunt facillimã eẽ: nec ullisis ficu¬
nuis rusticatunẽ decuuis imuiꝰ siate nihil attino plura nũt
dissere̾ cum quidem cunc̃te ꝑtes eus destmatis aliquet uolumib¬
as plicande st: quas ordine suo tuncdeniũ ꝑsequar cum p̃fast
fuoro quȩ reor ad uniusm disciplinã maxime ꝑtine Quistũ¬
qiũ erercolastioni dedit antiquissima fiãt hec sibi acuocnn

Expanded text:
onis providentiam vel Eudoxi et in pecoris cultu doctrinam Chironis ac Melampodis, et in agrorum solique molitione Triptolemi aut Aristaei prudentiam, multum tamen profecerit si usu Tremelios Sasernasque et Stolones nostros aequaverit. Potest enim nec subtilissima nec rursus, quod aiunt, pingui Minerva res agrestis administrari. Nam illud procul vero est, quod plerique crediderunt, facillimam esse nec ullius acuminis rusticationem. De cuius universitate nihil attinet plura nunc disserere, quoniam1 quidem cunctae partes eius destinatis aliquot voluminibus explicandae sunt, quas ordine suo tunc demum persequar, cum praefatus fuero quae reor ad universam disciplinam maxime pertinere. Qui studium agricolationi dederit, antiquissima sciat haec sibi advoc
Abbreviated transcription (Latin):
istam uitam socordem ꝑsequitur ualetudo. Nam sit Iuuenumł
corꝑa fluxa & resolut᷑a sunt ut nihil mors imitatura iudeat᷑.
At me bercules uera illa romuli ꝓles assidius uenatibus nec
neuis a grestibus oꝑibus extitata fremissimis p̃ualuit corꝑib at
muiti ao belli cum res postuladit sticile sostinint durata pãtis labo¬
ribus semꝑ tustiam plebem p̃posiut urbane. Ut eĩs ꝗ ũutiuis uullis
bũ s dic eos qui sud umibra ciuitatis intꝰ moenia desides ꝯqnaẽt:¬

Expanded text:
istam vitam socordem persequitur valetudo. Nam sic iuvenum istam vitam socordem persequitur valetudo. Nam sic iuvenum corpora fluxa et resoluta sunt, ut nihil mors mutatura videatur. At mehercules vera illa Romuli proles assiduis venatibus nec minus agrestibus operibus exercitata firmissimis praevaluit corporibus ac militiam belli, cum res postulavit, facile sustinuit durata pacis laboribus semperque rusticam plebem praeposuit urbanae. Ut enim qui in villis  ignaviores habitos, sic eos, qui sub umbra civitatis intra moenia desides cunct
Abbreviated transcription (Latin):
mis q̃sierat & ne sngulos intempestine nũc ꝑsequarcum tot
alues roai gn̾is in tuear memorabiles duces. hoc semꝑ dupli¬
ci studio floruisse uł defendendi uł collendi patrios q̃sitos¬
ue fines. Intelligo litxinie e dolitus nr̃is pristinũ morem
uirilemq uitom displicunse. Omẽs eñ ficut .ia raro iam
pr̃ibus alioꝵ ꝯq̃stus est pres familie falte earatto reli¬
ctis inita murum corepsimus : Q in ciras pituis ac theatris ꝙ̃
in segetibus ac uinetis mauus mouerimus attonitiq mramur
gestus effeminatorum : quod anã segum uiris denegatũ muliebri motu
mentiant᷑ decipianto cculos spestantiũ. mox deiñ ut apti uemia¬
nius ad ganeas quottianam crudelitatẽ latucis excoquimus ꝗa
ex heusto sudore sitim q̃rimus noctesq libi dinibus & edrietatib
dies ludo uł sommno consumimus : ac nos metipos dutimus fertã¬
natos. Qd nec orientem solem iudimus: nec ottidentem. Itaq

Expanded text:
mis quaesierat; et ne singulos intempestive nunc persequar, cum tot mis quaesierat; et ne singulos intempestive nunc persequar, cum tot alios Romani generis intuear memorabiles duces hoc semper duplici studio floruisse vel defendendi vel colendi patrios quaesitosve fines, intellego luxuriae et deliciis nostris pristinum morem virilemque vitam displicuisse. Omnes enim, sicut M. um conquestus est, patres familiae falce et aratro relictis intra murum correpsimus et in circis potius ac theatris quam in segetibus ac vinetis manus movemus; attonitique miramur gestus effeminatorum, quod a natura sexum viris denegatum muliebri motu mentiantur decipiantque oculos spectantium. 'Mox deinde, ut apti veniamus ad ganeas, cotidianam cruditatem Laconicis excoquimus et exusto sudore sitim quaerimus noctesque libidinibus et ebrietatibus, dies ludo vel somno consumimus, ac nosmet ipsos ducimus fortunatos, quod " nec orientem solem videmus nec occidentem." Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
quottidiauũ illud tributum qui uestigalis ẽẽ no gossgignar
rei cui p̃fatirus ẽ maerũ fieri iubgs. Que cum aĩadutam
sepe metum retractaus at recogitans: ꝙ turpi consensu desta eso¬
luerit isciplina riiris uereor ne flagitiõsa quodamo pudenda
ingenius aut in honesta sit. Uecum q cũ plimimis monim̃tis
scriptoꝵ admonear apud Antiques nr̃qs fuisse glorie cirã rustica
tiouis. Ex Qiũtius cintinatus obsessi consulis & exctus libator
ab aratro uotatus ad dcãturã uenerit: ac rursus fascibus de¬
poĩtis quos festinantius uictor radidtrat ꝙ̃ sumpsat imp. acd
eosdem iuuencos quattuor ugetum auitum hr̃dioliim redieit
Itemq .c. Sabricus curius dentatus. altꝰ pmho fuibus stali&e
pulso: domitis alt̾ Sabins: acceptaq uiritim duncietant᷑ captiui.
agri sextem ingera non minus industrie coluit : qm̃ sortitas ar¬

Expanded text:
cotidianum illud tributum, quia vectigali esse non possit,ignarum cotidianum illud tributum, quia vectigali esse non possit,ignarum rei, cui praefuturus est, magistrum fieri iubet. Quae cum animadvertam, saepe mecum retractans ac recogitans, quam turpi consensu deserta exoleverit disciplina ruris, vereor ne flagitiosa et quodam . modo pudenda ingenuis aut inhonesta sit.Verum cum complurimis monumentis scriptorum admonear apud antiquos nostros fuisse gloriae curam rustica- tionis, ex qua Quinctius Cincinnatus, obsessi consulis et exercitus liberator, ab aratro vocatus ad dictaturam venerit ac rursus fascibus depositis, quos festinantius victor reddiderat quam sumpserat imperator, ad eosdemiuvencosetquattuoriugerum avitum herediolum redierit, itemque C. Fabricius et Curius Dentatus, alter Pyrrho finibus Italiae pulso, domitis alter Sabinis, accepta, quae viritim dividebantur, captivi agri septem iugera non minus industrie coluerit, quam fortiter ar
Abbreviated transcription (Latin):
gnus libale: & ingeniũ rei faisiaris dugẽde : quod ex agto¬
latione contingit: cuꝰ p̃tepta si sł temẽ᷑ eid indoetis cdun tñ
agroro posessoridus antiquo more ad ministrarent᷑ minu sadiue
pãtrentus rs rusie. Naminduscria cum̃ꝵ cũ gnorĩte
detrimentis multa pensaros: nec quoꝵ cõmodum. ageretur tota
uita uellent imprudentes negocii sui conspici: eoq distendi cipi¬
diores agricolationẽ ꝑ nosterẽ. Nũt es im̃ p̃dia nr̃a colere dde¬
dignamur : & nulliũs momenti ducimus pitissimũ quẽq uillicũ
facere: uł si nesciu cͥte quẽq uigoris ex p̃recti : quo celerius qđ
ignores addiscat: sed suie fundum locũplex mcatus ẽ e turba
pedissequor letticairioꝵq defectissimũ am̃s a urcibus in acrũ
relegat. Cum istud opus non solum sciãꝵ: seđ Quridem etite
cum robore corꝑis ad labores sufferendos desideras. Suie me¬
diaro facrltatum dnus es m̾ternariis aliquem iam retasantem

Expanded text:
quod ex agricolatione contingit. Cuius praecepta si vel temere ab indoctis, dum tamen agrorum possessoribus, antiquo more administrarentur, minus iacturae paterentur res rusticae; nam industria dominorum cum ignorantiae detrimentis multa pensaret, nec quorum commodum ageretur, tota vita vellent imprudentes negotii sui conspici eoque discendi cupidiores agricolationem pernoscerent. Nunc et ipsi praedia nostra colere dedignamur et nullius momenti ducimus peritissimum quemque vilicum facere vel, si nescium, certe vigoris experrecti, quo celerius, quod ignoret,addiscat. Sed sive fundum locuples' mercatus est, e turba pedisequorum lecticariorumque defectissimum annis et viribus in agrum relegat, cum istud opus non solum scientiam, sed et viridem aetatem cum robore corporis ad labores sufferendos desideret; sive mediarum facultatum dominus, ex mercenariis aliquem iam recusantem