comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interpretes quiex ebrea lingua ingrecũ sacra eloquia transculerunt sicut aquilassimmachus &
theodo non sicut etiam & uulgaris illainter p̃tatiocuius auctor non apparet & ob hoc sindno ẽ in¬
ter pretis quinta editiononcupatur ¶Praeterea sextam & septimam editionem origenis miro labo
repperit s&cum ceteris editionibus comparauit ¶Prebiter quoque hiero niinus triu lingua
peritus exhebreo in latinũ eloquium easdem scripturas conuerut eloquenter que trans fudit cuius
Domȩ primus librorum copiam aduexit emilius paulus per se macedonium regedeuicto. Deipo
luculus epontica praecdapost hos caesar dedit mar couarroni negotium cũ maximȩ bibliothecȩ
construende a Primũ autẽ romȩ biblio theas publicauit pollꝑo ingrecas simul atq latinas additas
silirisis conscripsit phisistracum ipisa crȩbiblio thecȩ stucho primus adequire contendit. hic eni

Expanded text:
interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam et vulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore repperit, et cum ceteris editionibus conparavit. Presbyter quoque Hieronymus trium linguarum peritus ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas convertit, eloquenterque transfudit. Cuius Romae primus librorum copiam advexit Aemilius Paulus, Perse Macedonum rege devicto; deinde Lucullus e Pontica praeda. Post hos Caesar dedit Marco Varroni negotium quam maximae bibliothecae construendae. Primum autem Romae bibliothecas publicavit Pollio, Graecas simul atque Latinas, additis iensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio primus adaequare contendit. Hic enim
Abbreviated transcription (Latin):
hes dias scriba post incensam legis acaldris dum iudei regressi fiussenł ipliuerusalem chuino
afflatus spure parauit. ICuncta que legs acprophetarũ uolumina quae fuerant a gentibus
corrupta correxit totum que uetus testamentũ ini xxii libros constituit ut tot libries sent ip
creditur athemensium tirannus quam de inceps ab athemensibus auctam xerxes incensis athenis
lege quot habebantur & literȩ Apud grecos aute biblio thetam primus ipstitiusse pisistrat᷑
urbibusq ceteris natum est comparandiuolumina diuersarũ gentium &per inter preces ingrecam los¬
nuertendi ¶ Deliinicmagnus alexander uel successores eorum instruendis omniũ hbrorũ biblioth¬
teras inbibliothecam suam contulit snam septua ginta milia librorũ huius temporibus alex
uidem siguli in sigulis cellulis separati Ita omnia perspinscm inter precati sunt ut nihilipalici
eorum codice inuentum esset quod inceteris uel in uerborum ordine discre parets suerunt & alii

Expanded text:
Esdras scriba post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei regressi sunt in Jerusalem, divino afflatus spiritu reparavit, cunctaque legis ac prophetarum volumina quae fuerant a gentibus corrupta, correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in creditur, Atheniensium tyrannus; quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenislege, quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratusurbibusque caeteris natum est comparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam lvertendi. 5. Dehinc magnus Alexander, vel successores ejus, instruendis omnium librorum bibliothteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuagiquidem singuli ino singulis cellulis separati ita omnia per Spiritum sanctum interpretati sunt, ut nihil in alicuius eorum codice inventum esset quod in ceteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii
Abbreviated transcription (Latin):
siue stilinissa ueliissio A nte cartȩ & meubra nariõ usũ inde dolatis ex ligno codicillis epistolarũ
alloquia scribebantur unde &portitores earũ tabularios uoca uerunt.

Expanded text:
seu styli, missa vel missi ante membranarum usum in dedolatis ligneis codicellis epistolarum seu styli, missa vel missi ante membranarum usum in dedolatis ligneis codicellis epistolarum alloquia scribebantur: unde portitores earum tabellarios vocaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cepta ueliubent ueluctant  Iubent faciendu ut nudus ara sereruuidus ł ietaNT ut pieue ipattruies
coriun sereneue flagella summapete. ¶Primus autẽ prȩcepta apud iebreos moyses serie sit La pudla
unos martus uates primus pcepta composuit sex quibus est illud postremus dicas primus taceos
quiope aliciius rei similitudinem pr̃ segerit quodlicet situor abulum grecum lan tamnenprol ariis
iuitistr pauuis epistiun ebł quod ir para bolis quatdicuntut rerum similitudines. NRebus degpa
bus agitur compariontur ¶ Problemata autem quelatine appellantur proposiõnes questioriensiꝗt
habentes aliquid quod dis putatione soluendun sit ¶ Questio autem est quae sicio cumquȩruur ansit
anquid sit anqualesit Argumentum uero dictum quasi argutum uelquod sit argute ipuentum
ad comprobandas res EEpisto lam proprie greciuocant quod inter pretatur. latinemissat stilaeni

Expanded text:
cepta vel jubent, vel vetant. Jubent faciendum, ut: Nudus ara, sere nudus. Vetant, ut: Neve inter vites cepta vel jubent, vel vetant. Jubent faciendum, ut: Nudus ara, sere nudus. Vetant, ut: Neve inter vites corylum sere, neve flnos Marcius vates primus praecepta composuit, ex quibus est illud: Postremus dicas, primus tactasquippe alicujus rei similitudinem per prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, jam tamen pro Latino usurpatur: et notum est, quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines, rebus, bus agitur, comparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt, habentes aliquid, quod disputatione solvendum sit. Quaestio autem est, cum quaeritur, an quid sit, aut quale sit. Argumentum autem dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad comprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quae interpretatur Latine, missa. Styla enim
Abbreviated transcription (Latin):
cendi facultate s&copia ineredibili multas mendaciorum nebulas suscitauitF astorum libri sunt
in quibus reges uel consules scribuntur a fascibus dicti id est potestatibus Iuinde &ouidii libri fastoru
dicuntur quia deregibus & consulibus editi sunt: Proemium est initium dicendi suftenum prdemia
incipi a librorum quae antȩ cause narratiorem adipstruendas aꝑthientiumꝰ auresco aptanti
Cuius nomen pleriq latinitatis periti : sine trans latione posuerunt : hoc autem uocabulum apud
s inter prȩtatum prae fatio noncupatur quasi p̃locutio. ¶Prȩcepta sunt quȩ aut quid faciendu
Aut quid non faciendum sudocent Iquid faciendum ut diligos dnm̃ dñ tuu & honora patremtuum
& mnatremtuam .¶ Quid nonfaciendiđnut non mechaberis ñ furtũ facier̃ similiter & gentilium prae¬

Expanded text:
cendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit 8. Fastorum libri sunt cendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit 8. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, potestatibus. Unde et ob id libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. 9. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures 255 coaptantur. Cujus nomen plerique Latinitatis periti sine translatione posuerunt; hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. 10. Praecepta sunt quae aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent. Quid faciendum, ut: Dilige Deum tuum, et honora patrem tuum, et matrem tuam. Quid non faciendum, ut: Non maechaberis; non furtum facies. 11. Similiter et gentilium prae
Abbreviated transcription (Latin):
iores sunt disputationes ¶ Dia logus est conlatio duorum uel plurimorumsque latini sermonem dicunt.
Nã quos greci dia logos uocant nos sermones uocamus CSermo autem dictus quia inter utrũq seritur.
Tinde in uirgilio multa interse longo sermone serebant ¶Tractatus est. Differt autem sermo tractatus
& uerbum &ermoenim alteram eget personam Vrac tatus specialiter ad seipsum est ¶Verbum auie
adomnessunde & dicitur uerbum fecit ad populum ¶ Commentaria dicta quasi comment᷑ suntenĩ
terp̃tationes sũt commnenta iuris commenta euangelii¶A polo geticum est excusatiõ inquo sole
quidam accus antibus respondere indefensione enims aut negatione sola positum est & est nom grecũ
iona giricum est licentio sum & lasciuio sumgemis dicendi inlaudibus regumincuius compositione
mines multis mendacus adulantur .T Qquod malum a grecis exortum est quorũ leuitas instructa di¬

Expanded text:
iores sunt disputationes. Dialogus est conlatio duorum vel plurimorum, quem Latini seiores sunt disputationes. Dialogus est conlatio duorum vel plurimorum, quem Latini seNam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus quia inter utrumque seritur. Unde in Vergilio Aen. 6, 160; Multa inter se serebant. Tractatus est  . Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim alteram eget personam; tractatus specialiter ad se ipsum est; verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: 'Verbum fecit ad populum.' Commentaria dicta, quasi cum mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta iuris, commenta Evangelii. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus res7. Panegyricum est licentiosum, et laciniosum genus dicendi in laudibus regum, in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa di
Abbreviated transcription (Latin):
Rcus terentius uarro apud latinos irnumerabiles libros conscripsunł apud grecos quoque calcid
miris at collitur laudibus quod tantos libros ediderit quantos quisq: nr̃m alienos scribere prop¬
amanui uecpossit ¶ Denostris quoque apud grecos origenis inscripturarũ labore tam grecos quam la
tinos operum suorũ numero superauit ¶Deniq: hieronunus sexmilia librorũ eius legisse fatetr
Horum tamꝰ omnium studia augustinus ingenio ł scientia sua uicit Namtante scripsit ut theb: aenoc¬
tibus non solum scriberebere libros eius quis quã sed nec legere quid amoccurrat UILDESENERIBUS
is culorum genera essetria ¶ Primu genus excerpta sunt quae grece scolianoncuoΡVSCU LORU¬
panturs in quibus ea quae uidentur obscura uel difficilia summatim aebreuter perstringuntur Se¬
dum genus omeliae sunt squas latiniuerbũ appellant quae proferuntur inpopulis Vertium torni
nos libros uel uolumina non cupamus ¶ Omeliae autẽ aduulgus loquuntur ¶lomi uero id est librima¬

Expanded text:
rcus Terrentius Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Grecos quoque Calciterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderit, quantos quisque nostrum scribere propria manu vix possit. De nostrtinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit ut diebus ac noctibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat. § 8 De generibus opusculorum. Opusculorum genera esse tria. Primum genus excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur; in quibus ea quae videntur obscura vel difficilia summatim ac breviter praestringuntur. Secundum genus homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulgus loquuntur, tomi vero, id est libri, ma
Abbreviated transcription (Latin):
uel concilium a societate multorum iunum UII. DECILΟ ΡASCΗALI¬
T ascalem cselum ippolitus eps itmporibus alex andri imptratorissprimus conseripsit post
quem probatissimi auctores eusebius cacsariensis t heo philus alex andrinuss prosat
ioq ratione acqui tapius atque uictorinus ammplificatis eiusdem festiuitatis rationibus
Nultiplices circulos ediderunt cuius quidem rationem beatis simuscirillus alex andrinȩ urbis
piscopus innon aginta quinque annos perquinquies dec in nouies calculans quoto¬
die uelluna debeat pascalis sollemnitas celebrare summa breuitate notauit ¶idus autem
uocatus eo quod inorbem digestussit & quasi incirculo disposita ordinem complectatur
annorum sine uarietate & sine ulla arte : Vinde factum est ut cuique materiae carmina
simplici formitate facta sciclica uocarenturꝰ. hinc & laterculum dictums quodor dinem stra¬

Expanded text:
vel concilium, a societate multorum in unum. § 17 De cyclo paschalivel concilium, a societate multorum in unum. § 17 De cyclo paschali. Paschalem cyclum Hippolytus episcopus temporibus Alexandri imperatoris primus conscripsit: post quem probatissimi auctores Eusebius Caesariensis, Theophilus Alexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus atque Victorinus, amplificatis ejusdem festivitatis rationibus, multiplices circulos ediderunt. Cujus quidem rationem beatissimus Cyrillus Alexandrinae urbis episcopus in nonaginta quinque annos per quinquies decem noKalendas, vel luna debeat paschalis solemnitas celebrari, summa brevitate notavit. 3. Cyclus autem vocatus, eo quod in orbem digestus sit, et quasi in circulo dispositum ordinem complectatur annorum sine varietate et sine ulla arte. 4. Unde factum est ut cujusque materiae carmina simplici formitate facta cyclica vocarentur. Hinc et laterculum dictum, quod ordinem hab
Abbreviated transcription (Latin):
lomensis dexxuiii sacer dotum submartano principe habi taest̃ inquacutn constant¬
politanis abbatem uetbidi & carnis unam naturam pronuntiantem & tius defensorem diosco¬
rum quondam alexan drinũ episcopũ & ipsũ rursus nestoriũ cio reliquis hereticis una
principales fidei doc trinam plenissime praedicantes sed & siquai funt concilia quae scipatres
spũdĩ pleni sanxerunte Post istorum quattuor auctoritate omnimanente stabilito iugo¬
e quorũ gesta inhoc opere condita continentur E Si nodum aute exgreco inter pretari
tatum uel coetu Con cilii uero nomentractum exmore romano ¶ Tempore enim quo caus ae
agebantur conuenieban om nes inunum đ Cominum quȩ intentione tractabant : Vndec
concilium acom inuni intentione hictũ quasi consilium  Nam cilia oculoru sunt unde & con¬
sidium consilium đ in .I. litteramtrans euntẽ coetus uero conuentus est uel congregatioa co¬
eundo id est a conueniendo inunum Iunde & conuentum est non cupatũ sicut conuentus coetus

Expanded text:
donensis DCXXX sacerdotum sub Marciano principe habita est, in qua Eutychem Constantinopolitanum abbatem verbi Dei et carnis unam naturam pronunciantem, et ejus defensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum episcopum, et ipsum rursus Nestorium cum reliquis haereticis, una princispiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quattuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim, quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi comcilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et considium consilium, D in L litteram transeunte. Coetus vero conventus est vel congregatio, a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventum est nuncupatum, sicut conventus coetus
Abbreviated transcription (Latin):
interire Πłudecorruptibilis est In commotabilis quia semper manet s& mltari nescit
iec pro ficit squia perfectus est nec deficit squia aternus et eter nus estsquia si
tempore est NNon enim habet initiums neque finens hit est et sempiter nusseo quod
emꝑ ȩternus A quibus autem aeternus ab aethere creditur dictus qm̃ celum
sedes eius habetur  Un de est illud celum caeli dño set haȩc ista quattuor unum sig¬
nificant Inam una eademque res dicitur Isiuedicatur aeternussiue in mor¬
talis ssiue incorruptibi lisssiue in commutabilis Vñ uisibi lis quianum quam per¬

Expanded text:
corruptibilis est. Incommutabilis est quia semper manet et mutari nescit. Nec proficit, quia perfectus est, nec deficit, quia aeternus est. Aeternus est, quia sine tempore est. Non enim habet initium neque finem. Hinc et sempiternus, eo quod sit semper aeternus. A quibusdam autem aeternus ab aethere creditur dictus, quoniam caelum sedes eius habetur. Unde est illudPs. 114, 16: 'Caelum caeli Domino': et haec ista quattuor unum significant, nam una eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive inmortalis, si
Abbreviated transcription (Latin):
uorant cona si quot adiquando a pͥudeos prosec ulos aliquan do prodererieo ponit᷑
IVndee apua latuos est diriuatio aetas autom proprie duobusien oub soeruir
Nnt enim hominis si cuit in fantia uiuentus senectus PAnt mundicuis prbaras a
usque addauii  Quarto adauidusq ad trans mnigrationẽ iuda ixba bi loniã
Prima attas iuexordio sun continet creatione munexii di ouea eto ne tẽpoꝵ
terrt QQuarto luminaria caeli s Quinto animantia exaquis G+C
mantia exterra auhominem quem appellauit adam aPRIMA AT TaS¬
ccxxx. Adam anno

Expanded text:
ocant; quod aliquando apud eos pro saeculo, aliquando pro aeterno ponitur. Unde et apud Latinos est derivatum. 5. Aetas autem proprie duobus modis dicitur; aut enim hominis, sicut infantia, juventuusque ad David, quarta a David usque ad transmigrationem BabPrima aetas in exordio sui continet creationem mundi. Primo enim terrae; quarto luminaria caeli; quinto animantia ex aquis; sexto animantia ex terra et hominem, quem appellavit Adam. Prima aetas. Adam ann.
Abbreviated transcription (Latin):
num quam occidit s appellaturq boreus Palter australis quinum quam uidecurset austro¬
nius dicitur I Et detipoli quod sint. axiumcieli exusu plaustrorumla poliendo silicet no¬
minatis sed polus boreus amper uidetur Austronis numquam dextra cȩli altiora sunt
spra essa austra  Conuexa pe trema caeli sunt lacur uitate dictasnam conuexum curuumest
t inclinatum set inmodum circum flexum ¶Lacteus circulus uia estsquȩ hnspera ui detur
a candoredictas quia alba est quam aliqui dicunt suiam est qua circuit sol. s exsplendoris ip¬
suis transitu ita lucere Habitatiocȩli circulorum districta ⁊onissquasdam parteste¬
esua incolere permisit .¶ Quas damnegauit aenor mnitate frigoris aut caloris  Tonȩ aut̃

Expanded text:
nunquam occidit, appellaturque boreas, alter vero australis, qui nunquam videtur, et austronunquam occidit, appellaturque boreas, alter vero australis, qui nunquam videtur, et austronotius dicitur. Poli dicti, quod sint axium cycli ex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper videtur, austronotius nunquam, quia dextra coeli ressa austri. Convexa extrema coeli sunt a curvitate dicta: nam convexum curvum est et inclinatum, et in modum circumflexum. Lacteus circulus via est, quae in sphaera videtur a candore dicta, quia alba est, quam aliqui dicunt, viam esse quam circuit sol, et ex splendoris ipsius transitu ita lucere. « Habitatio ista coeli circulorum distincta zonis quasdam partes temperie sua incolere permisit, quasdam vero negavit enormitate frigoris, aut caloris. Zonae aut
Abbreviated transcription (Latin):
pellat.¶ Cum manifestumsit aues in aere uolare et nos in consuetudine hunc aerem caelun
pellamus INam cum desereno uel nubilo quȩ rimus saliquando dicimus qualis est aer laliquan¬
tomundo in altum seperatus est ssane aether est ipsum elementum Methrauero splendor eti¬
aetheris Tet est sermo grecus Epera cȩlidicta eoquod species eius in rotundum formata est.
quic quid taleest auo lubilitate spera laigrecis dicitur I sicut etpilȩ quibus ludunt infa¬
tes ¶Namphilo sophidicunt caelum insperae figura sundiq esse conuexum omnibus par¬
tibus aequaliens condudentems terram in media mundi mole libratam hunc moueridic
et commnotu eius sidera in eo fixal aboriente us que a doccidentem circum ire septentrionib:
e uiores gyros iuxta cardinem per agentibus ¶Axis est septem trionibus linea recta¬
cielum ¶Polisunt circuli quicurrunt per axem Ihorum alter est septemtrionalis q

Expanded text:
pellat, cum manifestum sit aves in aere volare; et nos in consuetudine hunc aerem caelum pellat, cum manifestum sit aves in aere volare; et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus. Nam cum de sereno vel nubilo quaerimus, aliquando dicimus, 'qualis est aer?', aliquanto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsum elementum; aethera vero splendor aetheris, et est sermo Graecus. Sphaera coeli dicta, eo quod species ejus in rotundum formata est. Sed et quidquid tale est, a volubilitate sphaera a Graecis dicitur, sicut et pilae quibus ludunt infantes. Nam philosophi dicunt, coelum in sphaerae figura undique esse convexum, omnibus partibus aequale, concludens terram in media mundi mole libratam. Hoc moveri dicunt, et cum motu ejus sidera in eo fixa ab oriente usque ad occidentem circumire, septentrionibus breviores gyros peragentibus. Axis est septentrionis linea rectelum. Poli sunt circuli qui currunt per axem. Horum alter est septentrionalis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nuetur squa propter omnia elementas omnibus dicuntur in esses sedunum qđqͦ eoruns exto
quod amplius habet accepisse uocabulum ¶ Sunt autem diuina prouidentia propriis ans.¬
mantibus distributa  nam cȩlum angelis saerem uolucribus  marepiscibus steri
hominibus. Nceterisq animantibus creator ipseim pleuit ¶Decȩlo. Departibus cȩli. decir¬
ilis caeli  taelum uocatum est̃ tamquamcelatum uassin pressa lumina habeat sto¬
rum uel uti signa ¶Nam cȩlatum dicitur uasq uod signi seminentioni ribus refulget.
istinxit enim eumds̃ claris luminibuss et impleuit soł escilicet eduneor be fulgenti
anotoy aẜactai sIdest auidendo eo quod aer perspicuus siti et adspeculandumpurior
Caelum autem inscripturis sc̃is. Ideofirmamentum uocatums quod sit cursus si derumset
ratis legibus fixisq firmitunis In terdum cȩlum proaere accipitur s ubiuenti et nubes

Expanded text:
nuetur. 3. Quapropter omnia elementa omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo nuetur. 3. Quapropter omnia elementa omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo quod amplius habet accepisse vocabulum. Sunt autem divina Providentia propriis animantibus distributa, nam coelum angelis; aerem volucribus, mare piscibus, terram hominibus, caeterisque animantibus Creator ipse implevit. CAPUT IV. De coelo. 1. Coelum vocatum, eo quod tanquam caelatum vas impressa lumina habeat stria veluti signa: nam caelatum dicitur vas, quod signis eminentioribus refulget. Distinxit enim illud Deus claris luminaribus et implevit, sole scilicet et luna orbi fulgentibus, et atotyapacea, id est a videndo, eo quod aer perspicuus sit et ad speculanCaelum autem in Scripturis sanctis ideo firmamentum vocatur, quod sit cursu siderum et ratis legibus fixisque firmatum. Interdum et caelum pro aere accipitur, ubi venti et nubes
Abbreviated transcription (Latin):
dinon potest iut in geo metrica punctus Inam tomus diuisio dicitur greceatomus indiuifio.
sus modo formatam ssed omnium corporalium formarum capacem sex qua uisibilia haec
elementa formata sunt T unde et ex eius diriuatione uocabulum acceperunti hane ylenla¬
tini materiam appellauerunT Ideo quia omne informe . sunde et aliquid faciendum est semꝑ
materi noncupatur łp inde et eam poetȩ siluam nominauerunt ¶nec in congrue quia ma¬
riae siluarum sunt. ¶C reci autemelemeta ic toixia noncupant ¶Eoquod sibi socieo¬
tis concordias et communione quadam conueniunt Nam sic ea interse naturali quadam
tionesiunctadicuntur. Iut modo originem abignerepetentes usque adterram . :Mod
a terrasus quea dignem sut ignis quidem in aere desinat  Aerina quaden setur sA qua interrã
cras sescat : Rursusq terra diluatur in aquamsãqua rarescat in aera¶ Aer inignem exte¬

Expanded text:
idi non potest, ut in geometria punctus. Nam τόμος divisio dicitur Graece, ἄτομος indivisiidi non potest, ut in geometria punctus. Nam τόμος divisio dicitur Graece, ἄτομος indivisisus modo formatam, sed omnium corporalium formarum capacem, ex qua visibilia haec elementa formata sunt; unde et ex eius derivatione vocabulum acceperunt. Hanc ὑλην Latini materiam appellaverunt, ideo quia omne informe, unde aliquid faciendum est, semper materia nuncupatur. Proinde et eam poetae silvam nominaverunt, nec incongrue, quia materiae silvarum sunt. Graeci autem elementa στοιχεῖα nuncupant, eo quod sibi societatis concordia et communione quadam conveniant. Nam sic ea inter se naturali quadam ratione iuncta dicuntur, ut modo originem ab igni repetentes usque ad terram, modo a terra usque ad ignem, ut ignis quidem in aera desinat, aer in aquam densetur, aqua in terram crassescat, rursusque terra diluatur in aquam, aqua rarescat in aerem, aer in ignem exte
Abbreviated transcription (Latin):
constre quidã philosophigentium puta uerunt ESunt autem a tomi aut incorpore aut
na ueluti sunt arenȩ Rur sumq ipsa arenȩ grana diuide inminutissim umpuluerem donec
si potest peruenies ad aliquam minutĩam quȩ iam non sitsquȩ diuidi uel sec aripos sitd nc est ato¬
mus incorporibus n temporeuero sic intellegitur atomuss unnum uerbi gratia diui dis in
menses menses diesł diesitero inhoras, Padhuc partes horarum admittunt diuisionemi quous
uenics ad tantuon temporis punctums ad quandam inomenti stillam ut pernullam morul¬
o producipossit et ideolam diuidi non potest. Ihic est atomus temporiss Innuimeris ut puta oeto di¬
duntur inquattuor rursus quattuor induode inde duo unum. IVnus autem atomus est q
insecabiliseit. ISic ecditera Namorationem diuidis inuerbas Verbum insyllabas. sSillabam
litteras. Vlutera pars menima athomus est nec diuidi potest ¶ A tomus ergo est quod diu¬

Expanded text:
constare quidam philosophi gentium putaverunt. 2. Sunt autem atomi, aut in corpore, aut in constare quidam philosophi gentium putaverunt. 2. Sunt autem atomi, aut in corpore, aut in na, veluti sunt arenae, rursumque ipsa arenae 108 grana divide in minutissimum pulverem, donec, si possis, pervenias ad aliquam minutiam, quae jam non sit, quae dividi vel secari possit. Haec est atomus in corporibus. 3. In tempore vero, sic intemenses, menses in dies, dies in horas; adhuc partes horarum admittunt divisionem, quousque venias ad tantum temporis punctum et quandam momenti stillam, ut per nullam morulam produci possit; et ideo iam dividi non potest. Haec est atomus temporis. In numeris, ut puta octo dividuntur in quattuor, rursus quattuor in duo, deinde duo in unum. Unus autem atomus est, quia insecabilis est. Sic et littera: nam orationem dividis in verba, verba in syllabas, syllabam in litteras. Littera, pars minima, atomus est, nec dividi potest. Atomus ergo est quod div
Abbreviated transcription (Latin):
ducit ¶ Septentrio autem a septem stellis axis uocatussquȩ in ipsoreuolutȩ rotantur Ihic ꝓ¬
iȩ et uertex dicitur eo quoduertitun sicut poeta ait : Tuertitur inter ea cȩlum ¶Meridie
iuel quia ibicelosol faciat medium diems quasi medi dies luel quia tunc purius micat aethers me¬
Iia serecipit ¶Cardines autem mundiduo septentrios et meridies inipsis enim uol uitur cȩlum¬
tomos philosophi uocant quasdam inmundo corporum partes tãminus GEATOMI¬
tissimas sut nequi siuipateant. Inec tamen idest sectionem recipiant Cundeet a tomi
Adictisunt Iln iper in ane totius mundi in requietis motibus uolitarelet huc atq illũcs
ridicunturs sicut tenuis simi pulueris qui infusiperfenestras radiis solis uidentur Rhhis
arbores et herbas et fruges omnes oriri et ex his ignem et aquam et uniuersagigni at que

Expanded text:
ducit. Septentrio autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic pducit. Septentrio autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic proprie vertex dicitur eo quod vertitur, sicut poeta ait: Vertitur interea coelum . . . . . . Meridies, vel quia ibi sol faciat medium diem, quasi medidies: vel quia tunc purius micat aether. Mealia se recipit. CAPUT II. De atomis. 1. Atomos philosophi vocant quasdam in mundo corporum partes tam minutissimas, ut nec visui pateant, nec τομὴν, id est, sectionem recipiant, unde et ἄτομοι dicti sunt. Hi per inane totius mundi irrequietis motibus volitare, et huc atque illuc ferri dicuntur, sicut tenuissimi pulveres, qui infusis per fenestras radiis solis videntur, ex iis arbores, et herbas, et fruges omnes oriri, et ex iis ignem, et aquam, et universa gigni, atque
Abbreviated transcription (Latin):
ocuero libello quasi inquadam breuitabella quasdam cȩli causas situsq terrarum et mni¬
risspatia adnotauimus sut hinto dicolector ea percurrat. eo compendiosa salubritate ethimo¬
giaseorum causasq cognoscat ¶ DEMUNDO. ¶ de mũdo
UN DUS ESTGAELUM ETIERRAMARE ET quAEIN
eis operadi .de quodicitur et mundus per eum factus est ¶ Mundus latine aphi¬
losopins dictus quod in sempiter nomotusit  ut̃ cȩlum solluna aermaria
Inulla enim requies eius ebementis concessa est IIdeoq semper inmotuest
malia uarran iuidente ¶Elementa qm̃ persemet ipsa inquit mouentur¶ Greci
uero nomenmundo deornamenco ad commodauerunt ꝓpt̃ diuersitatem elimtentorum setpul¬
ritudinem siderum s̃ppellat᷑ enim apud eos cosmos quod significat ornamentum ł n ihilenin
mundo pulchrius oculis carnis aspicimus. NQuactuor autem eeclimata mundi id t̃plagassori
dens quoddem facit occidere satq interi resabscondit enimlumen mundos et tenebras super in¬

Expanded text:
oc libello, quasi in quadam brevi tabella, quasdam coeli causas, situsque terrarum, et maris spatia annotavimus, ut in modico lector ea percurrat, et compendiosa brevitate etymologias eorum causasque cognoscat. CAPUT PRIMUM. De mundo. 1. Mundus est coelum, terra, mare, et quae in eis opera Dei, de quo dicitur: Et mundus per eum factus est. Mundus Latine a philosophis dicitur, quod in sempiterno motu sit, ut coelum, sol, luna, aer, maria. Nulla enim requies ejus elementis concessa est, ideoque semper in motu estmalia Varroni videntur elementa. 'Quoniam per semetipsa,' inquit, 'moventur.' Graeci vero nomen mundo de ornamento adcommodaverunt, propter diversitatem elementorum et pulchritudinem siderum. Appellatur enim apud eos κόσμος, quod significat ornamentum. Nihil enim mundo pulchrius oculis carnis aspicimus. 107 3. Quatuor autem eidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superin
Abbreviated transcription (Latin):
ignes ut carbunculus sedcandida praecinctussc̃uius proprium est quodiactatus igni uelut inter

Expanded text:
is ut carbunculus, qui antrax dicitur, sed candida vena precinctus; cuius proprium est quod iactatus igni interis ut carbunculus, qui antrax dicitur, sed candida vena precinctus; cuius proprium est quod iactatus igni inter
Abbreviated transcription (Latin):
um opitu larifertur sicre dimuss Dic ta autẽ ceraunia qmn alibi non inuenitursquam in loco fuln¬
cadestis in proximos parietes imitatur Astrionexindia est cristallo propinqua incuius centro stella
cristallinissex angulata dicta exargumento iris : Nam subtecto percussa sole ecies & colores aro¬
lucet fulgore lunȩ plenȩ sum sit autem nomen quod astris opposita fulgorem rapit ac regit ¶Elec¬
tria quasi electoria inuentriculis enim gallina ꝗss inueniturs cristallinum speciae quagni tudine
fabȩ hac incertaminibus inuictos fieri magiuolunt sicredimus ¶ Enydros ab aqua uocata ex un¬
dat enim aquam slta ut clausum in eaputes fontaneam scaturiginem ¶ Dniniuin ardentium gem¬
marum principatum carbunculus habet ¶Carbunculus autem dictus quod sit ignitus ut carbocu
eius duo decim sed praes tantiores quiuidentur fulgere &uelut ignem effundere ¶ Carbululus gre
ulgor nec nocte uincitur.¶Luc & enim intenebris adeo ut flaminas ut oculos uibre genera¬

Expanded text:
um opitulari fertur, si credimus. Dicta autem ceraunia quoniam alibi non inveniatur quam in loco fulcaelestis in proximos parietes imitatur. Astrion ex India est, crystallo propinqua, in cuius centro stellacrystallini, sexangulata, dicta ex argumento iris. Nam sub tecto percussa sole species et colores arlucet fulgore lunae plenae. Sumpsit autem nomen quod astris opposita fulgorem rapit ac regerit. Electria, quasi alectoria: in ventriculis enim gallinaciis invenitur, crystallina specie, magnitudine fabae. Hac in certaminibus invictos fieri magi volunt, si credimus. Enhydros ab aqua vocata; exundat enim aquam, ita ut clausam in ea putes fontaneam scaturriginem. De ignitis . Omnium ardentium gemmarum principatum carbunculus habet. Carbunculus autem dictus quod sit ignitus ut carbo, cuius fuulgor nec nocte vincitur: lucet enim in tenebris adeo, ut flammas ad oculos juberet v
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ postrema quae liberis omnisupplicio grauior est Inam ubi liber¬
tas periit una ibi periert̃ & omnia & Mortium uero diuersi casus exqi¬
bus crux uel patibulũ in quo homines adpensi cruciantur uel patiunt᷑
inde csnominẽ habent Qatibulũ eniꝰ uulgo fus cadicitur quasi ferens ca¬
put ¶Suspensũ enim & stran gulatum eo exaniinat sed patibuli mino& pͣoe.¬

Expanded text:
omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi liberomnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poe
Abbreviated transcription (Latin):
illudiplustris fama quod laus est : malarũsuit uirgilius fama malum quianon aliud
uelouus ullum ¶famae autem nom̃ certilocum non habet quia plurimũ men
daxest aticiens multa uel demutans deueritate quae tam chiuiuit quadiunon
batur At ubi probaueris esse cessat & ex inderes nominatur nonfama ¶exili eni¬
Exiliũ.
uindictum quasi ex tra solum nã exsuldicitur quiextra solum ests Vnde pofi¬
minium redeuntibus hoc est de exilio reducendis qui sint iecti huuria idest
extralimen patriae. Diuiditur autẽ exiliũ inrelegatis & deportatis relegar
Religato
est quembona sua sequuntur. ¶ Deportat᷑ quẽ nonꝰ sequuntur. ¶P roscriptio
exilu proculdam natio quasi porro scriptio ltem proscriptus quia palam¬
scrip tꝰ Eetallum est ubi ex sules deputantur aderundã uenam marmo¬
qui irbello amorte seruabantur seruiuocabantur ¶aec est solamalor¬

Expanded text:
illud est: Illustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: Fama malum, qua non aliud illud est: Illustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: Fama malum, qua non aliud velocius ullum. 27. Famae autem nomen certi locum non hdax est, adiciens multa vel demutans de veritate: quae tamdiu vivit, quamdiu non probat. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. Exilium dictum quasi extra solum. Nam exminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti iniuria, id est extra limen patrie. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est quem bona sua sequuntur, deportatus quem non sequuntur. Proscriptio exilscriptus. 31. Metallum est ubi exsules deputantur ad eruendam venam marmoqui in bello a morte servabantur, SERVI vocabantur
Abbreviated transcription (Latin):
inuentusatar quinio superbo ad poenas sceleratorum Usteeni prior lautumna tormenta
fustos metalla atque exilia adiruenit s ipseprior regibus exiliũ meruit Malio estsi¬
smletudo uindeae ut ta liter quispatianr ut fecit : Hoc enim & natura & lege est in¬
stcutuut lȩdentȩ similis uindicta sequatur : Vnde & illudest legis oculũ pro oculo den¬
tonpro dente : Talio autem nomsolum adiniuriam referendan sedetiam probene ficio
iuneo quođ desinat habere honestates nomenis qui inali quo crimine dep̃henditur
Dictum est autemignominiũ squasi sine nomine ssicut ignarus sinescientia s sicut igno iguor¬
bilis sine nobilitate hoc quoq: & infamiũ quasi sine famabona¶  ana autẽ die
quia fando id est loquendo peruagatur per traduces linguarum &aurͥũ serpens est
autem uonien & bonarei rerũ & malaru INam fama felicitatis interdum est ut

Expanded text:
inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla, atque exsilia adinvenit, et ipse prior ex regibus exsilium meruit. 24. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut laedentem similis vindicta sequatur. Unde et illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Talio autem non solum ad injuriam referendam, sed etiam pro beneficio gnominium dictum, eo quod desinat habere honestatis 216 nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum autem ignominium quasi sine nomine, sicut IGNARUS sine scientia, sicut IGNOBILIS sine nobilitate. 26. Hoc quoque et infamium, quasi sine bona fama; fama autem dicta, quia fando, id est, loquendo, pervagatur per traduces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum, et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
plurali ͦVerbera dicta quia cum agitantur aerem uerberant ¶Hinc flagra & plage
plagella quia cũ flatu &strepitu incorpore sonant ¶Nam plagȩ quasi flage sedola
at & flagra primȩ potionis sunt. ¶lagella autem perdiminutionem dictum¶ Angulan
est qua coercentur inis colis pueri quae uulgo scotica dicitur Qustes sunt quibus uiue¬
nes procrimimbis feriuntur appellati quodorefioci infossisstent quos pilos rusticiuo¬
cant &ectes dicti quod manibus uec texitur  Vnde hostia saxaq uelluntur sedli
ad poenas legum nompertinent. CUirgae sunt sũ initates frondũ arborũ q. detȩ quod
iuribs sins ũed quodum habeant arguendi quae silenis fuerit urgae Si artenodosa uela cule¬
ura ÷ corpio r ertissi monomine quia arcuato uulnere incorpus in figiturs Iccus proprie flagel cipo¬
lorusontab agitando uocati ¶Vngulae dicge quod effodiaNt hȩ&x fodicule quia his reiinecu. euifer¬

Expanded text:
plurali. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et plurali. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent; quos palos rustici vocant. Vectes dicti quod manibus vectentur, unde ostia saxaque velluntur; sed hi ad poenas legum non pertinent. Virgae sunt summitates frondium arborumque, dictae quod virides sint, vel quod vim habeant arguendi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato lorum sunt ab agitando vocati. 20. Ungulae dictae, quod effodiant; hae et fidiculae, quia iis rei in equu
Abbreviated transcription (Latin):
damnatione delibatur aliquid deeo Vnde & supplicare ¶Octo genera poenarũ inlegib an
contineritullius scribit si dest damnum. sUincula uerbera Talionem. Nlgnominiã Exiliũ
ruitutẽ & morten ¶His namq poenis uindicatur ¶ Omne perpetratũ peccatum : Dã
adiminitione reiuocatũ. ¶ N incula auinciendo idest artando dicta eõ quod constringas
tq retineant uel quia uigilaNT s Compedes dictiquia continent pedes. Eeduces sunł laqu
quibus pedes hilaqueant᷑ dictȩ apedibus capiendis. ¶Catenȩ autem qđ capiendo contine¬
ant utraq uestigia ne progrediantur Iłtem catenȩ quod secapiendo teneant plurionis po¬
odiuntur nociu &dictus carcer quod ineo homines coerceantur. Irludantur que quo
arter ab arcendo scilicet : Locum autẽ ini quoseruant᷑ naxii carceredicimus numero tan
um siigulari unde uero emitunt᷑ quadrigȩ barceres uocamus ¶ Numero tantum

Expanded text:
de cujus damnatione delibatur aliquid Deo, unde et supplicare. 4. Octo genera poenarum in legibus de cujus damnatione delibatur aliquid Deo, unde et supplicare. 4. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: 213 damnum, vincula, verbera, talionem, ignominium, exsilium, servitutem, et mortem; his namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. 5. Damnum a diminutione rei vocatum. 6. Vincula a vinciendo, id est, arctando dicta, eo quod constringant, atque retineant, vel quia vi ligant. 7. Compedes dictae, quia continent pedes. 8. Pedicae sunt laquei quibus pedes illaqueantur, dictae a pedibus capiendis. 9. Catenae autem quod accipiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis noodiuntur noxii. Et dictus carcer, quod eo homines coerceantur, includanturque quasi arcer, ab arcendo sciltum singulari; unde vero emittuntur quadrigae, carceres vocamus numero tantum
Abbreviated transcription (Latin):
libus cõmiscentur sIn cesti idest in casti habent᷑m aiestatis reatutenentur hiqui regum
maiestatem lȩseruit uel uiolaueruNt suelquirem pub lica prodiderunt suelcum hostibus
con sen serunt ¶ Piaculũ dictum pro eo qđ expiari potest. Commissa suNTeniꝰ quȩ erant quo¬
oordine expianda GXXUIT. DE PENIS IN LE SIBUS CONSTITUNS
Nupliciter malion appellatur suniũ quod homo facitalterũ qđ patit᷑ quod facit peccatum
est quohratitur poena ¶ Mlalum autẽ tunc plenum est cum & preteritum est & inpendit
non habet plenũ sensum PAdicis poena carceris poena exiliipoena mortis s& ĩmplessensũ
Nupplicium propriȩdictũ nonqui quo modo punitur sed ita damnat᷑ ut hona eius consecren¬
tur & itipublico redigantur nam supplicia dcebant᷑ supplicam̃ta & suppliciũ dicitur

Expanded text:
libus miscentur, incesti, id est, incasti habentur. 26. Majestatis reatu tenentur ii qui regiam libus miscentur, incesti, id est, incasti habentur. 26. Majestatis reatu tenentur ii qui regiam majestatem laeserunt, vel violaverunt, vel qui rempublicam prodiderunt, vel cum hostibus consenserunt. 27. Piaculum dictum, quod expiari potest; Commissa sunt enim quae erant quoquo ordine expianda. CAPUT XXVII. De poenis in legibus constitutis. 1. Dupliciter malum appellatur: unum quod homo facit, alterum quod patitur. Quod facit, peccatum est, quod patitur poena. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum est, et impendet, jectione non habet plenum sensum, adjicis poena carceris, poena exsilii, poena mortis, et imples sensum. 3. Supplicium proprie dicitur, non quo quis quoquo modo punitur, sed cum ita damnatur, ut bona ejus consecrentur, et in publico redigantur; nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
significatio est quasi quaedam hominis necatio  Nam praepositionem inter. pro .e.
plisperuasio est rei aliene manifesta praesumptio igtum aut carunde quadr u
fit quae deloco in locum tranferri possunt EPeruasio autem & earũ &quȩ trans fe¬
untur se earum quae immobilia sunt S inificiatio est negatio debitȩ rescum acre¬
ditore deposcitur Vldem & abiuratio idest rei creditȩ abnegatio Abitus iudi¬
ciumiteun est qui largitione honorem capit &ambit amissurus dignitatem qui
munere inuadt cculatus iudicium iricos datur qui fraudem aerariofaciunt pecu¬
niam q publicam ipter uertunt Nam a pecunia peculatum est dictum ¶ Non autẽ sic uideat᷑
furtionrei publice sicut reipriuatȩ namille sic uidicatur ut sacri legus quifur est sacroꝵ.
ẽpetundaru accusacor qui poecunias a socis eepit in hoc iudicio reus siante moriatur inl

Expanded text:
significatio est, quasi quaedam hominis enectio. Nam praepositionem inter pro e posignificatio est, quasi quaedam hominis enectio. Nam praepositionem inter pro e popli. 20. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt, pervasio autem et earum quae transferuntur, et earum quae immobiles sunt. 21. Inficiatio est negatio debitae rei cum a creditore deposcitur. Idem et abjuratio, id est, rei creditae abnegatio. 22. Ambitus judicium in eum est, qui largitione honorem capit, et ambit, amissurus dignitatem quam munere invadit. 23. Peculatus judicium in eos datur, qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt; nam a pecunia peculatus est dictus. Non autem sic judicatur furtum publicae rei, sicut rei privatae; nam ille sic judicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. 24. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis coepit. In hoc 212 judicio reus si ante moriatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
amhi maxime turbatione rerum & tum ultu gaudent ¶Bacrilegium proprieest sa¬
erarum rerum furtum Ipostea &inido lorũ cultu haesit hoc nomenga dulterium est in¬
lusio alieni coniugii squod quia alter alterius tosum commaculauit fidulteru nom̃
accepit ¶ Stu prum raptus proprie est inlicitur coitus si corrumpendo dictusł undec&
qui rapto potitur. stupro fruitur ¶ Homicidiũ uocabulum compositum est ex hominȩ
caedes qui enim caedem in homine fecisst compertus erat homicidant ueteres appes¬
bant. O arricidii actio non solum ineum dabaturs quiparentem id est qui patrem saut
atrem inter emisset ssed & in eum qui fratrẽ occiderat & dictũ parricidiũ quasi parent
caedem Vn ternec ii iuditium ineudabatur qui falsũ testa mentũ fecerat & obid homi¬
em occiderat quod accusatorem eius possio bonorum sequebatur Inter ned autem

Expanded text:
Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est saNam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum. Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpositum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est vel patrem vel matrem interemisset, sed et in eum qui fratrem occiderat; et dictum parricidium quasi parentis caedem. Internecivum iudicium in eum dabatur qui falsum testamentum fecerat et ob id hominem occiderat. Accusatorem eius possessio bonorum sequebatur. Internecivi autem
Abbreviated transcription (Latin):
nus dictum a faciendo malũ quod noceat alteri ¶lagium aflagitando correptelam l¬
dinis quapo er it sibi . ¶haec sunt duo genera onslum peccatorum suis est uirtus potestatis
erquam causa siue ressuel aufertur suel extor quetur. ¶Uis priuata est siquis que anteii¬
dicium armatis hominibus quem quam a suo deicerit uel expugna uerit ¶Uis publica est
iquis ciuem ante populum uel iudicem uel regem appellantem nec auerit saũ corserit
uerbera ue ritł uinxerit ¶Dolus estmnentis calliditas abeo quod de ludat sAliudenim agit
&aliud simulat. ¶ꝑ etronius aliter existimat dicenssquidest iudicis dolus pimirum ubia¬
iquid factum est quod legi doletshabetis idolum saccipite nunc malums Calum nu est i¬
gium alienȩ litis łla caluendo id est decipiendo dicta ¶alsitas appellata: a fando aliud quã
contra ordinem iuris ¶Seditio dicitur dissensio ciuium quod scorsum alii ad alioseuNt

Expanded text:
nus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam lnus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sive res vel aufertur vel extorquetur. Vis privata est, si quisque ante iudicium armatis hominibus quemquam a suo deiecerit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. Falsitas appellata a fando aliud quam contra ordinem iuris. Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt.