comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam a longa quidez est. s nõ solida posi¬
tione. Muta enĩ ⁊ liquida quotiens ponũ¬
tur. metrũ uiuant nõ accentũ. ¶ Europa
atq asia pulsus. aut orbẽ intres partes di
terraꝵ claudit᷑ orbis. Quasi cũ indignati¬
one dicat. ꝑ troiã asia careo. ꝑ italiam eu¬
ropa. Ueniq nõ passa ueniis interrupit
certe suo dolore. equum enĩ est. malis
Ut angmẽtũ faciat. Ut boc loco. audierat
uenus. sum pius eneas fama suꝑ ethe¬
ra notus. ⁊ cetera. Dicit tam̃ quisqs es
hoc est etiã si hec inte nõ sint. hinc
tam̃ ꝯstat ẽẽ felicem. qd̾ uenisti cartha¬
ginẽ. Item in scd̾o. quisq es amissos
hinc iam obliuiscere graios. boc est.
qualibet ratione ꝯtra nos bella suscepe
cũdũ pietagorã ⁊ precipue platone di¬
xit. ꝗ ꝯ firmant uiuos ẽẽ suꝑis caros.
Mortuos uero inferis. Unde ⁊ uirgilius
de pallante. ⁊ nil iam celestib ullis de¬
bentẽ. Itẽ otra uos o michi manes este

Expanded text:
nam 'a' longa quidem est, sed non solida posinam 'a' longa quidem est, sed non solida positione; muta enim et liquida quotiens ponuntur metrum iuvant, non accentum. Ad v. 385 Evropa atque asia pulsus aut orbem in tres partes divterrarum clauditur orbis" , quasi cum indignatione dicat, per Troiam Asia careo, per Italiam Europa. denique non passa Venus eius interrupit certe suo dolore; aequum enim est malis fut augmentum faciat. sicut hoc loco audiverat Venus 'sum pius Aeneas, fama super aethera notus' et cetera, dicit tamen 'quisquis es', hoc est, etiamsi haec in te non sint, hinc tamen constat esse felicem, quod venisti Carthaginem. item in secundo "quisquis es, amissos hinc iam obliviscere Graios" , hoc est, qualibet ratione contra nos bella suscepercundum Pythagoram et praecipue Platonem dixit, qui confirmant vivos esse superis caros, mortuos vero inferis. unde et Vergilius de Pallante "et nil iam caelestibus ullis debentem" , item contra "vos o
Abbreviated transcription (Latin):
tenderet ¶Pbrygium adequor. Idẽ elespõ¬
tum¶ Conscendi. bene ꝯscendi scd̃m phi¬
sicos. qui dicũt terrã ĩ feriorẽ ẽẽ. quia om̃ia
qd̾ ꝯtinet᷑ supͣ illud est. qd̾ ꝯtinet. Unde est.
humilẽ q uidemꝰ italiã ¶ Matre dea mon¬
quo detroia est egressus eneas. ueneris eũ
ꝑdiem cottidie stellam uidisse. donee ad
agrum laurentẽ ueniret. in quo eam nõ
uidit ulterius. quare cognouit terras ẽe
fatales. Unde birgilus hoc loco. matre dea
monstrante uiã. Itẽ nusꝙ̃ abero. ⁊ iamq
iugis sum me surgebat lucifer ide. Quod
autẽ diximus eũ poetica arte ꝓhiberi ne
aꝑte ponat bistoriã certum est. Lucanus
fata secutus. silicet a ioue. ¶ Conuulse.¬
Nam ꝯtrariũ est qd̾ dixit. fama suꝑ ethera
notus. facit autẽ hoc frequẽter uirgilius.
Ut hanc particulã subtrabat. Ut admedias
inter cedes exultat amazon. quasi amazon
Nam uulsca fuit. ¶ ꝑ agro. ꝓ babet accẽtũ

Expanded text:
tenderet. PHRYGIVM AEQVOR id est Hellespontenderet. PHRYGIVM AEQVOR id est Hellespontum. CONSCENDI bene ‘conscendi’ secundum physicos, qui dicunt terram inferiorem esse quia omne quod continetur supra illud est quod continet; unde est «humilemque videmus Italiam». MATRE DEA MONquo de Troia est egressus Aeneas Veneris eum per diem cotidie stellam vidisse, donec ad agrum Laurentem veniret, in quo eam non vidit ulterius; qua re terras cognovit esse fatales. Vnde Vergilius hoc loco ‘matre dea monstrante viam’, item «nusquam abero» et «iamque iugis summae surgebat Lucifer Idae». Quod autem diximus eum poetica arte prohiberi ne aperte ponat historiam, certum est. Lucanus FATA SECVTVS scilicet a Iove. CONVVLSnam contrarium est quod dixit 'fama super aethera notus'. facit autem hoc frequenter Vergilius, ut hanc particulam subtrahat, ut "at medias inter caedes exultat Amazon" , quasi Amazon; nam Vulsca fuit. peragro per habet accentum;
Abbreviated transcription (Latin):
de se dicere arrogantia est. ignotis indi¬
ciũ. aut certe eoꝵ secutus ẽ morẽ. quib
ꝙͣ mentiri turpe fuerat. tam uera reticere
Deniq ulixes inhomero ait. suã famã ad
celũ usq uenisse. Unde ⁊ iste. fama suꝑ¬
betera ethera notus ¶ Hoste penates. Optima
elocntio est. plusq significat depluralitate
ĩ singłaritatẽ transire. Ut uenor młtis canib
⁊ młta cane. ut oratiꝰ. aut trudit aeris hinc
⁊ hinc mlta eane apros obtantis plagas. ii
¶Italiã quero. hoc loco distinguẽdũ est. Nam
si iũxerit pitriã nõ ꝓcedit. Patria enĩ Idest ei
patria sit. licet insalustiũ lectũ sit. hispͥaniam
sibi antiquã patͥam ẽẽ. s illic adlaudẽ ꝑtinet.
nõ adueritatẽ. Tria ergo dicit. ꝓuinciã que¬
ioue. Genus abioue ideo. quia erͤlectra ⁊
ioue dardanus iasusq nati sut. qui darda
nus auctor est troie. ⁊ bene adcria interro¬
gata respondet. qui e̾et. Unde ueniret. quo

Expanded text:
de se dicere adrogantia est, ignotis indide se dicere adrogantia est, ignotis indicium. Aut certe heroum secutus est morem, quibus quam mentiri turpe fuerat, tam vera reticere. Denique Vlixes in Homero ait suam famam ad caelum usque venisse, unde et iste «fama super aethera notus». EX HOSTE PENATES optima locutio est, plusque significat de pluralitate ad singularitatem transire, ut ‘venor multis canibus’ et ‘multa cane’, ut Horatius «aut trudit acres hinc et hinc multa cane apros in obstantes plagas». ITALIAM QVAERO hoc loco distinguendum est; nam si iunxeris ‘patriam’ non procedit. Patria enim, id est cpatria sit, licet in Sallustio lectum sit «Hispaniam sibi antiquam patriam esse»; sed illic ad laudem pertinet, non ad veritatem. Tria ergo dicit: ‘provinciam quaeit; ‘genus ab Iove' ideo, quia ex Electra et Iove Dardanus Iasiusque nati sunt, Dardanus autem auctor est Troiae. Et bene ad tria interrogata respondet, qui esset, unde venisset, quo
Abbreviated transcription (Latin):
riam. ¶ Clauso. more poetico: qui dicũt ce¬
lũ ꝑ noctẽ daudi. aperiri diem. unde est. por¬
ta tonat celi. ⁊ ꝯsidũt tectis bipatentib.
Conponet. fi niet. Ut oblato gaudens ꝯponi
federe bellũ ¶ Hesper. ꝓprie stella ẽ. cũ aũt
uesperi dicimꝰ adu̾biũ tẽporis est. ⁊ sciendũ
ꝗͥa omia nõĩa. que de grecis in ros exeũtib
ad nos trãseñt. apud nos antẽ inus. tantũ
exeũt. Ut delos delus. aut in .er. ut agros
ager. aut in utrãq nt euandros. euandrus.
euander. ¶Troia antiqua. Nobili. uenera¬
bili. more suo alibi. terra antiqua. ⁊dest
nobilis. Nec enĩ eẽ poterat noua. Item
tẽpla dei saxo nenerabar strueta uetusto.¬
¶ gorte sua. casu suo. Idẽ quo solet. forte
nuitẽ nom̃ est a nõĩato fors. Ut terentius.
fors fuat pol ¶ Libicis. Iam seuiit. audiuit
enĩ s fines libici ¶ Appulit. figura supra
dicta ¶ Sum pus eneas. Nõ ẽ hoc loco ar¬
rogantia. s inditiũ. Nã scientib aliquid

Expanded text:
. CLAVSO more poetico, qui dicunt caelum per noctem claudi, aperiri per diem: unde est «porta tonat caeli» et «considunt tectis bipatentibus». COMPONET finiet, ut «oblato gaudens componi foedere bellum». VESPER proprie stella est, cum autem ‘vesperi’ dicimus, adverbium temporis est. Et sciendum quia omnia nomina quae de Graecis in ‘os’ exeuntibus ad nos transeunt apud nos aut in ‘us’ tantum exeunt, ut ΔΗΛΟΣ Delus, aut in ‘er’, ut ἀγρὸϛ ager, aut in utrumque, ut Εὔανδροϛ Euandrus, Euander. TROIA ANTIQVA nobili, venerabili, more suo: alibi «terra antiqua», id est nobilis; nec enim esse poterat nova. Item «templa dei saxo venerabar structa vetusto». FORTE SVA casu suo, id est quo solet. ‘Forte’ autem nomen est a nominativo ‘fors’, ut Terentius «fors fuat pol». LIBYCIS iam scit; audivit enim ‘sed fines Libyci’. APPVLIT ORIS figura supra dicta. SVM PIVS AENEAS non est hoc loco adrogantia, sed indicium. Nam scientibus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
on exeuntia tertie sũt declinatiõĩs. ut
ta insania. quia insanoꝵ est ꝯtra se sen¬
Ut ait homerus. uoluntate uerberatus ⁊
sub babitu mendici troiã ingressus explo¬
rauit uinuersa ¶nligno. bene ligno.
quasi disuasor nõ sim̾ulacro. ut paulo
post. ducendũ ad sedes simulaerũ. Nã in
suasione uł disuasione tam sensus ꝙͣ u̾ba
ꝯsiderant̾. ¶ Error. Idest dolus. ut et in¬
extricabilis error. ⁊ est figura abeo qd̾
precedit id qd̃ sequit᷑ distinguẽdũ sane
error ⁊ sic dicendũ equo ne credite teu¬
cri. Stẽ ꝗcqd Ioest timeo danaos hoc enĩ
melius ¶ feri. Quadrupedis ab eo qđ̾ toto
corpore ferat᷑. ¶Curuã aluũ. P lautus
mascłino ait genere. quo nõ utim̾ ꝑcus¬
sum sane intelliginꝰ inter uẽtrẽ ⁊ latus.:¬

Expanded text:
on’ exeuntia tertiae sunt declinationis, ut on’ exeuntia tertiae sunt declinationis, ut TA INSANIA? quia insanorum est contra se senut ait Homerus, voluntate verberatus et sub habitu mendici Troiam ingressus, exploravit universa. IN LIGNO bene ‘ligno’ quasi dissuasorie, non simulacro, ut paulo post «ducendum ad sedes simulacrum». Nam in suasione vel dissuasione tam sensus quam verba considerantur. ERROR id est dolus, ut «inextricabilis error». Et est figura ab eo quod praecedit id quod sequitur. Distinguendum sane ‘error’, et sic dicendum ‘equo ne credite, Teucri’; item ‘quicquid id est, timeo’; hoc enim melius est. FERI quadrupedis ab eo quod toto corpore feratur. CVRVAM ALVVM Plautus masculino ait genere, quo non utimur. Percussum sane intellegimus inter ventrem et latus.
Abbreviated transcription (Latin):
euphorion dic̃ pͥamus ex aripsã filiũ uatẽ
suscepit. qui cũ dixisset quadã die nasci
puerũ ꝑ quẽ troia posset euerti pepererũt
simul ⁊ thimoete uxor ⁊ heenba que
priami legiptima erat s pͥamus thimo¬
ete filiũ uxorẽq uissit occidi. Inde ergo
nũc dic̃ siue dolo ꝗa iustã causã ꝓditio¬
nis habere uidebatur. Alii uolũt dolo ꝙ
trẽ huic ꝯsilio dic̃ int̾fuisse. ꝑ qd̾ interitꝰ
patrie un nunebat. quãꝙͣ ieneas quasi ob¬
trectator pͥami nõ adsit. Ut hom erus dic̃
Anchises noͣ ꝓpter cecitatẽ ut docet theocri¬
tus. ¶ Subiectisq urere flamns. Que
copulatina ꝯiunctio est. aut disiuetiua.
Quomodo ergo has uixit. poetaꝵ ẽ partẽ
uũt. Alii radiisq rotarũ. q ꝑ.ue. posuit.
Nam sonãtus uisũ est. ¶ Incertũ. Susta¬
bile. bnde est. stu dia incontraia. Sa ne
uulgus magis mascłim generis ẽ ꝙͣ neu¬
tri. ꝗa inus. exeuntia neutra in ris mit¬
uidentib om̃ib . ¶ Uaocoon. Onũa in o¬

Expanded text:
Euphorion dicit, Priamus ex Arisba filium vatem suscepit. qui cum dixisset quadam die nasci puerum, per quem Troia posset everti, pepererunt simul et Thymoetae uxor et Hecuba, quae Priami legitima erat. sed Priamus Thymoetae filium uxoremque iussit occidi. inde ergo nunc dicit 'sive dolo', quia iustam causam proditionis habere videbatur. alii volunt 'dolo' trem huic consilio dicit interfuisse, per quod interitus patriae imminebat. quamquam Aeneas quasi obtrectator Priami non adsit, ut Homerus dicit, Anchises vero propter caecitatetus. SVBIECTISQVE VRERE FLAMMIS ‘que’ copulativa coniunctio est aut disiunctiva. Quomodo ergo has iunxit? Poetarum est partem vunt alii, radiisque rotarum» ‘que’ pro ‘ve’ posuit; nam sonantius visum est. INCERTVM instabile, unde est ‘studia in contraria’. Sane ‘vulgus’ magis masculini generis est quam neutri, quia in ‘us’ exeuntia neutra in ‘ris’ mitvidentibus omnibus. LAOCOON omnia in ‘o
Abbreviated transcription (Latin):
bet seques uersus a uocali incipere ut boc
loco. Itẽ omĩa mercurio similis uocẽq co¬
lorẽq ⁊ crinis flauos nisi forte sineasis fiat
infine. Idest uocaliũ collisio ut est. nec
cura peculi. hic enĩ nõ est necesse. nut sequens
auocali ineipiat uersus. ¶Hostia dextra. hostie
dicunt᷑ sacͥficia. que abbis fuit ꝗ in hostẽ per¬
gũt. uietime. sacͥficia que post uictoriã fuĩt.¬
s hec licent̾ ꝯfundit auctoritas. ¶Tali me
dignor honore. Idest sacͥficio: aut uult se ꝓhare
nõ num̃ s uirginẽ tyriam. aut certe quia
paphie ueneri que cipri colit᷑. ture tantum
sacͥficat᷑ et florib. dignã me uidico. Ut con¬
iigio anchisa ueneris dignate suꝑbo. Idest
digne habite. ¶Purpureo. aut pulcro. aut
rosei coloris ¶ Suras uincire coturno. Co¬
turni sũt calcimẽta uenatoria. crura quoq

Expanded text:
bet sequens versus a vocali incipere, ut hoc bet sequens versus a vocali incipere, ut hoc loco, item "omnia Mercurio similis, vocemque coloremque et crines flavos" ; nisi forte synizesis fiat in fine, id est vocalium collisio, ut est "nec cura peculi" . hic enim non est necesse ut sequens versus a vocali incipiat. Ad v. 334 Hostia dextra hostiae dicuntur sacrificia quae ab his fiunt qui in hostem pergunt, victimae vero sacrificia quae post victoriam fSed haec licenter confundit auctoritas. TALI ME DIGNOR HONORE id est sacrificio. Et aut vult se probare non numen, sed virginem Tyriam, aut certe quia Paphiae Veneri, quae Cypri colitur, ture tantum sacrificatur et floribus. DIGNOR dignam me iudico, ut «coniugio Anchisa, Veneris dignate superbo», id est digne habite. PVRPVREO aut pulchro aut russati coloris. SVRAS VINCIRE COTVRNO coturn
Abbreviated transcription (Latin):
nsurpatũ est. p̃teritũ enĩ participiũ Q Audita
neq usa. binc ꝓbat᷑. qa supiuis hec interro¬
giuerat uenus ¶ S quã te. Que dea sit dubitat
nã deã ce̾ ꝯfidit. ¶ Uor hõiem sonat. gͥca figu¬
ra est ¶ Odea certe. ꝯclusio est sollogssmmi. a
ꝯstat exppositione. assũptione. ꝯclusione. Nã
sinec uor nec uultus mortalis est. restat bt
dea sit ¶ Ampleebi soror. Icest diana. nam
tenatrir est. bene autẽ suspicat᷑ ꝓloco ⁊ quali¬
tate habitus ꝑsone ¶ An ninipbar sanguĩs¬
bu colicis. sis bonus. o felix q tuis. unde ⁊ cõ¬
tra uino inseptimo diẽ. que potuit ĩ felix
Idẽ adu̾sa troianis ¶ Leues. leuẽ facias. ut
leuat ip̃e tridenti¶Quecũq. seu diaua. sen
nympba. ¶Quo subcelo. aut sub qua par¬
te celi. aut scdm̃ epicureos dixit. ꝗ plures
uolũt ẽẽ celos. ut eicero in bortensio.¬
¶ Tandem. hoc loco uacat. Tandẽ. dũ. gentiũ
Dnã enĩ plus bt sillabã qui quotiẽs fit de¬

Expanded text:
est participium. AVDITA NEQVE VISA hinc probatur, quia superius haec interrogaverat Venus. O QVAM TE quae dea sit dubitat; nam deam esse confidit. VOX HOMINEM SONAT Graeca figura est. O DEA CERTE conclusio est syllogismi, qui constat ex propositione, adsumptione, conclusione. Nam, si nec vox nec vultuna venatrix est. Bene autem suspicatur pro loco et qualitate habitus personaeque. AN NYMPHARVM SANGVINicem, ut in Bucolicis «sis bonus o felixque tuis». Vnde et contra Iuno in septimo dicit «quae potui infelix», id est adversa Troianis. LEVES levem facias, ut «levat ipse tridenti». QVAECVMQVE seu Diana, seu nympha. QVO SVB CAELO aut sub qua parte caeli, aut secundum Epicureos dixit, qui plures volunt esse caelos, ut Cicero in Hortensio. TANDEM hoc loco vacat ‘tandem’. Sciendum nam enim plus habet syllabam: qui quotiens fit, de
Abbreviated transcription (Latin):
Que enĩ maior iuari poena ꝙ̃ pecuniã ꝓpter
quã deliquecat ꝓdere. Remoue hoc ⁊ falsũ est
ulta uixũ. Sciendũ autẽ ꝙ elam tangit hi¬
storiã moris enĩ erat ut de pecunia publica
phoenices misso arege auro deperegrinis
frumẽta coemerent. dido aute apiginalione
adhũc usũ paratas naues abstulerat. quã
cũ fugientẽ a fratre missi sequerent᷑. Illa auꝵ
precipitauit in maria. qua re uisa sequentes¬
reuersi sũt. ¶ Deuenere locos ad.minus ẽ.¬
¶ Surgentẽ. erigentẽ se. ut surgentẽ in cor¬
nua ceruũ. ¶ Noue carthaginis. Cartago
enĩ ẽ lingua poenoꝵ noua ciuitas. Ut docet
liuius ¶ Dercatiq solũ facti de noĩe birsã
ad pulsã adlibiã dido. cũ aiarpe pelleretur
petit cilide ut emeret atu tẽre quatil posset¬
occupauitq stadia uiguiti duo. quã rẽ leui¬
ter tangit uirg̃. dicendo facti de nõie. ⁊ nõ¬

Expanded text:
oena, quam pecuniam propter quam deliquerat perdere? remove hoc, et falsum est "ulta virum" . sciendum autem quod clam tangit historiam. moris enim erat, ut de pecunia publica Phoenices misso a rege auro de peregrinis frumenta conveherent. Dido autem a Pygmalione ad hunc usum paratas naves abstulerat: quam cum fugientem a fratre missi sequerentur, aurum illa praecipitavit in mare, qua re reversi sunt. DEVENERE LOCOS ‘ad’ minus est. SVRGENTEM erigentem se, ut «surgentem in cornua cervum». NOVAE CARTHAGINIS ‘Carthago’ enim est lingua Poenorum ‘nova civitas’, ut docet Livius. MERCATIQVE SOLVM, FACTI DE NOMINE BYRSAM adpulsa ad Libyam Dido cum ab Hiarba pelleretur, petit coccupavitque stadia viginti duo: quam rem leviter tangit Vergilius dicendo 'facti de nomin
Abbreviated transcription (Latin):
de est. quã. En otria autẽ dieta est nel a
uiuo optimo qd̃ initalia nascit᷑. uł ut
Uarro dicit ab enotro rege sabinoꝵ.
¶ Sama. sub audimus est. ¶ Oinores. ma¬
¶talus rex sicilie ad eam partẽ uenit in
qua regnauit turnus. quã asuo nomĩe
apellauit ytaliam Unde est finis suꝑ
nsq sicanos hoc est usq adea loca que
tenuerũt sicani Sdest siculi a si cano
itali fratre. nõ usq ad siciliam. nec enĩ
fieri poterat. ¶Cũ subito asurgens fluctu
nimbosus orion. Genorio rex cũ liberos
ĩmolati sibi bouis urina facta preceperũt
Ut obruptũ terra ꝯpletis maternis men¬
sibus solueret. Quo facto inuentus est
puer. cui nom̃ aburina impositũ est. Ut
nerteretur. Q uod autẽ plerũq prima
sillaba breuis inuenit᷑. Ut hoc loco eũ sit
naturaliter longa grece rationis est.
Nã detractio fit .y. lictere ⁊ o. breuis re¬

Expanded text:
deest ‘quam’. ‘Oenotria’ autem dicta est vel a deest ‘quam’. ‘Oenotria’ autem dicta est vel a vino optimo quod in Italia nascitur vel, ut Varro dicit, ab Oenotro, rege Sabinorum. NVNC FAMA subaudimus ‘est’. MINORES ‘maDIXISSE Italus, rex Siciliae, ad eam partem venit in qua regnavit Turnus, quam a suo nomine appellavit Italiam; unde est «fines super usque Sicanos» hoc est ‘usque ad ea loca’ quae tenuerunt Sicani, id est Siculi, a Sicano, Itali fratre. Nam non ‘usque ad Siciliam’; nec enim fieri poterat. CVM SVBITO ADSVRGENS FLVCTV nopionis. Oenopion rex cum liberos immolati sibi bouis urina facta, praeceperunt ut obrutum terra completis matemis mensibus solueretur. Quo facto inuentus est puer; cui nomen ab urina impositum est, ut retur in o, quod autem pleraque prima syllaba breuis inueniretur cum sit naturaliter longa, Grece rationis est, nam detractio fit enim u littere et o re
Abbreviated transcription (Latin):
tam expugnabit adulter ¶ Populare.
¶ Nõ ea uis animo. Argumẽtũ ab inpossi¬
bili. Ut quid trres potuere. uis autẽ est
possibilitas. ¶ Est locus. ꝯparatiõe orbis
totius italia locus est. Nã ꝓiuncia locus
n õ potest dici. Oinus autẽ est. quem.
ut urbs antiqua fuit. ¶hesperiã. hesperie
due sũt. Unaque hispania dr̃. altera que
est uirtalia. que hac ratione discernunt̃
aut eni hesperidem solã dicis ⁊ significas
italiam. aut addis bltimã ⁊ sigͥficas hispa¬
niã que iu occidentis est fine. Ut oratuis
qui nũc hesperias opes abultima. ⁊ hec est
ceterũ ytalia hesperia dr̃ afratre athlantis
qui pulsus agermano italiã tenuit. eiq
nom̃ pristine regionis inposuit. Ut do¬
cet iginus ¶. Antiqua. nobilis. nec enĩ
noua ẽẽ potest. licet pͥmã terrã suã e̾ẽ
dicant atemenses. Dobere glebe. uber
fecũditatemq conlandat. ne affricam
petisse uideant᷑. ¶ D enotri coluere uiri.

Expanded text:
tam expugnavit adulter». POPVLARE tam expugnavit adulter». POPVLARE  NON EA VIS ANIMO argumentum ab inpossibili, ut «quid Troes potuere?». ‘Vis’ autem est ‘possibilitas’. EST LOCVS conparatione orbis totius Italia locus est; nam provincia ‘locus’ non potest dici. Minus est autem ‘quam’, ut «urbs antiqua fuit». HESPERIAM Hesperiae duae sunt, una quae Hispania dicitur, altera quae est Italia. Quae hac ratione discernuntur: aut enim ‘Hesperiam’ solam dicis et significas Italiam, aut addis ‘ultimam’ et significas Hispaniam, quae in occidentis est fine, ut Horatius «qui nunc Hesperia sospes ab ultima». Et haec est Ceterum Italia ‘Hesperia’ dicitur a fratre Atlantis, qui pulsus a germano Italiam tenuit eique nomen pristinae regionis inposuit, ut Hyginus docet. ANTIQVA nobilis; nec enim nova esse potest, licet primam terram suam esse dicant Athenienses. VBERE GLEBAE ‘uber’ fecunditatemque conlaudat, ne Africam petisse videantur. OENOTRI COLVERE VIRI
Abbreviated transcription (Latin):
babitũ future orationis expressit. ¶ O
regina. sed̾m artem recthoricã. id ei dat
qd̾ in petrare desiderat. Ñ eam ꝑ landem
benuolentiã reddidit. ¶ ustitia. Bene cõ¬
siderauit sexum. nec enĩ uirtute poterat
dicere ¶ Frenare continere. Ut contra.⁊
numide infren cingunt. ¶ Troes te mi¬
seri. Tacitis occurrit questionib ne adpo¬
pulationem uenisse uideant᷑ more ꝗa
tũc fiebat ¶ Uentis maria om̃ia uecti.
ꝑ maria. ⁊ est ꝯtra illud. cur ad africam
uenerĩt. ¶ Parce pio generi. quotiens
in uidiose sũt presentis ꝑsone. recthoricũ
est ad alias con fugere. Ut hoc loco ꝯfugit
tãꝙͣ uicti accipiant᷑. nõ talis qualis paris
fuit. ut sparte ex pugnatione raptoq
belene. Nam historie hoc b̾t ueritas. nõ
uoluntate helenã secutã. s rapta expu¬
gnata ciuitate. Unde ⁊ recipi meruit ama¬
rito. Tangit autẽ hoc latent̾ uirgiluis¬
cũ dicit alibi. me duce dardanius spar¬

Expanded text:
habitum futurae orationis expressit. O habitum futurae orationis expressit. O REGINA secundum artem rhetoricam id ei dat quod vult inpetrare. Nam eam per laudem benivolam reddit. IVSTITIA bene consideravit sexum; nec enim ‘virtute’ poterat dicere. FRENARE continere, ut contra «et Numidae infreni cingunt». TROES TE MISERI tacitis occurrit quaestionibus, ne ad populationem venisse videantur more qui tunc vigebat. VENTIS MARIA OMNIA VECTI per maria. Et est contra illud, cur ad Africam venerint. PARCE PIO GENERI quotiens invidiosae sunt praesentes personae, rhetoricum est ad alias confugere, ut hoc loco confugit t tamquam victi accipiantur, non tales qualis Paris fuit in Spartae expugnatione raptuque Helenae. Nam historiae hoc habet veritas, non voluntate Helenam secutam, sed raptam expugnata civitate, unde et recipi meruit a marito. Tangit autem hoc latenter Vergilius illo loco «me duce Dardanius Spar
Abbreviated transcription (Latin):
si dicas om̃es solastici laborant. generali¬
tas est si addas isti. fit spetialitas. Ut salu¬
stius. Transgressus omĩs recipit mons
talera. Prudent̾ addit transgressus. ¶ Oran¬
tes ueniã. pacem. ꝓpter incendiũ naui¬
um ⁊ ꝓprie u̾bũ pontificale est. Unde ẽ
tu modo posce deos ueniã. ⁊ paulo post
paceniq ꝑ aras exquirũt. dicta autẽ ue¬
nia ad eliciendã miẜicordiã. Meretur
enĩ beniuolẽtiã numinũ. qui licet in¬
nocens sit ueniam tam̃ tanꝙͣ petit pecca¬
uerit petit. Unde est ꝯfessio illa interen¬
tio quid meritus es. crucem ¶ Maximiꝰ
ilioneus. Rebus omib maximus nec
enĩ aliquid addidit. ⁊ nõ sine causa ip̃m
ubiq inducit loquentẽ. ut enĩ bomerus
dicit. phorbas pater ilionei sẽꝑ mercurio
deo eloquẽtie fauẽte pugnauit ut oratid̾s
Mereuri facunde nepos athlantis merito
ergo huie dat᷑ elo quẽtia ¶ Placido sie
pectore cepit. More suo uno ẜmone

Expanded text:
si dicas ‘omnes scolastici laborant’, generalisi dicas ‘omnes scolastici laborant’, generalitas est; si addas ‘isti’, fit specialitas, ut Sallustius «transgressos omnis recipit mons Balleia» prudenter addidit ‘transgressos’. ORANTES VENIAM pacem propter incendium navium. Et proprie verbum pontificale est; unde est «tu modo posce deos veniam» et paulo post «pacemque per aras exquirunt». Dicta autem venia ad eliciendam misericordiam. Meretur enim benivolentiam numinum qui, licet innocens sit, veniam tamen tamquam peccaverit petit; unde est confessio illa in Terentio «quid meritu's? crucem». MAXIMVS ILIONEVS rebus omnibus maximus; nec enim aliquid addidit. Et non sine causa ipsum ubique inducit loquentem; ut enim Homerus dicit, Phorbas, pater Ilionei, semper Mercurio deo eloquentiae favente pugnavit, ut Horatius «Mercuri facunde nepos Atlantis». Merito ergo huic datur eloquentia. PLACIDO SIC PECTORE COEPIT more suo uno sermone
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ magna afrorũ multitudine. ⁊ hoc est qd̃
formidat eneas incertus. qua eos mente
comitent᷑. ¶ Dispulerat. segregauerat. ⁊¬
magna est int̾.di. ⁊ de. differentia. Ut
Obsti puit. ⁊ ad admirationẽ ⁊ adtimorẽ
¶Leticiaq metuq. letitia ꝓpter socios. metu
ꝓpter concursum ¶ Ardebant. eupiebant.
Ut formosum pastor coridon ardebat
alexin. ardeo autẽ ⁊ accusatiuũ regit. et
abł̃tm ¶ Res incognita hoc est. qua affec¬
tione poenoꝵ populus ꝯuenuret ¶ Dissi¬
mulant. Dissimulamus nota. simulamꝰ
ignota. Ut Salustius. Si mulator ac dissi¬
mulator. ¶Que fortuna. Utrũ ꝓspera
an adu̾sa. ¶ Tuncti nã lecti nauib ibãt.
U̾ene addidit lecti. ne penitus omẽs in¬
telligeres. Nõ nulli tam̃ lectis nauib legũt
qd̾ ⁊ si sit ypalage est. ⁊ illuc sensus re¬
currit ⁊ sciendũ plerũq ut hoc loco addi
aliqd generalitati.⁊ fieri spetialitem. Itẽ

Expanded text:
cum cum formidat Aeneas, incertus qua eos mente comitentur. DISPVLERAT segregaverat. Et magna est inter ‘di’ et ‘de’ differentia, ut OBSTIPVIT et ad admirationem et ad timorem LAETITIAQVE METVQVE ‘laetitia’ propter socios, ‘metu’ propter concursum. ARDEBANT cupiebant, ut «formosum pastor Corydon ardebat Alexin». ‘Ardeo’ autem et accusativum regit et ablativum. RES INCOGNITA hoc est qua adfectione Poenorum populus conveniret. DISSIMVLANT dissimulamus nota, simulamus ignota, ut Sallustius «simulator ac dissimulator». QVAE FORTVNA utrum prospera, an adversa? CVNCTI NAM LECTI NAVIBVS IBANT bene addidit ‘lecti’, ne penitus omnes intellegeres. Nonnulli tamen ‘lectis navibus’ legunt; quod et si sit, hypallage est et illuc sensus recurrit. Et sciendum plerumque, ut hoc loco addi aliquid generalitati et fieri specialitatem. Item
Abbreviated transcription (Latin):
temploꝵ fores fiebant. quas ꝗbusdã ĩ signi¬
bant historiis. Ut inforib letũ androgeo
Itẽ inforib pugnã ex auro sectoq elephanto
Quãuis ꝗdam uingant. Tum forib diue
media testudine tẽpli. Ut unũ intelligas
tectũ tẽpli. ⁊ ꝓ nas. Quod si est. sub medio
tecto sũt fores. s prima melior expositio ẽ.
¶Testudine. Camera incurua. que scd̾m
sic fit. ut simulaero celi ymaginẽ reddat
litũ silicet. ¶Solio. Soliũ ꝓprie est arma¬
riũ uno ligno factũ ĩ quo reges sdebant
ꝓpter tutelã corporis sui. dictũ quasi solidũ
Modo iam abusiue sellã regalẽ intelligunꝰ
¶Alte. ac sidiceret intribunali. ¶ Subnixa.
ꝓ subnisa ut supra diximꝰ ¶Iura dabat le¬
gesq. Nus generale est. s lex iuris est speties.
Nõ ergo iteratio. Qd̾ autẽ dixit uiris ad di¬
donis ꝑtinet laudẽ. ¶ Sorte trabebat. ꝓprie¬
locutus est. trabunt᷑ enĩ sortes. hoc est ẽdu

Expanded text:
templorum fores fiebant, quas quibusdam insignitemplorum fores fiebant, quas quibusdam insignibant historiis, ut "in foribus letum Androgei" , item "in foribus pugnam ex auro solidoque elephanto" . quamvis quidam iungant 'tum foribus divae media testudine templi', ut unum intellegas tectum templi et pronai: quod si est, sub medio tecto sunt fores. sed prima melior expositio est. testudine camera incurva, id est forsic fit, ut simulacro caeli imaginem reddat, litum scilicet. SOLIO solium proprie est armarium uno ligno factum, in quo reges sedebant propter tutelam corporis sui, dictum quasi solidum. Modo iam abusive sellam regalem intellegimus. ALTE ac si diceret ‘in tribunali’. SVBNIXA pro ‘subnisa’, ut supra diximus. IVRA DABAT LEGESQVE VIRIS ius generale est, sed lex iuris est species. Non est ergo iteratio. Quod autem dixit ‘viris’ ad Didonis pertinet laudem. SORTE TRAHEBAT locutus est; trahuntur enim sortes, hoc est educu
Abbreviated transcription (Latin):
barabolas uł ꝯparationes assũptas. nõ semp
usq quaq ꝯgruere. s interdũ om̃i parte in¬
ter dũ aliqua ꝯuenire ¶ Enrote ripis. fluui
laconice ¶ Cyntħi. Montis deli in quo na¬
ros. hoc nõ ad ꝯparationẽ ꝑtinet. s est poeti¬
ce descriptionis euagatio. ¶ Mille. finitus
numerus ꝓinfinito. nã denunpbaꝵ nuo
uaria est oppinio. ¶ Oreades. Nymphe mõ¬
tium oreades dñr. siluaꝵ driades. que cũ
silius nascunt᷑ amadriades. fontiũ napee uł
naides. maris uoͣ neides ¶ Tacitu. oaior
enĩ est taciturnitatis affectus. Ut supra. hec
secũ. Sic terentius. ut mecũ tacita gaudeã.
¶ ꝑtemptant. Modo uehement̾ temptant.
Alibi leuit̾. ut blanda uicissim gaudia per¬
temptant mẽte. Sũt enĩ multa que plocis
ĩ telligunt᷑. ut potens. ⁊ satis ⁊ minus ⁊ ni¬
chil potens significat. ¶ Instans operi. Ze
stinguẽdũ est. magno enĩ studio ⁊ labore

Expanded text:
parabolas vel conparationes adsumptas non semper parabolas vel conparationes adsumptas non semper usquequaque congruere, sed interdum omni parte, interdum aliqua convenire. EVROTAE RIPIS fluvii Laconicae. CYNTHI montis Deli, in qua naROS hoc non ad conparationem pertinet, sed est poeticae descriptionis evagatio. MILLE finitus numerus pro infinito; nam de nympharum numero varia est opinio. OREADES nymphae montium Oreades dicuntur, silvarum Dryades, quae cum silvis nascuntur Amadryades, fontium Napeae vel Naides, maris vero Nereïdes. TACITVM maior enim est taciturnitatis adfectus, ut supra «haec secum». Sic Terentius «ut mecum tacita gaudeam». PERTEMPTANT modo ‘vehementer temptant’. Alibi leviter, ut «blanda vicissim gaudia pertemptant mentem». Sunt enim multa quae pro locis intelleguntur, ut ‘inpotens’ et ‘satis’ et ‘minus’ et ‘nihil potens’ signistinguendum est; magno enim studio et labore
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ deriuatio est ꝓprincipalitate. sicut sci¬
piadas duros bello pro scipionib. Sane a
mazones dicte sũt. uł ꝙ simul uiuant si¬
ne uiris. quasi aMaZω CaI. uł ꝙ unam
miãmam exustam habeant. quasi aneo ada
partim abhercule partun ab achille ¶Peltis.
quia sororẽ suã ĩ uenatione ꝯfixit simulãs
se ceruã ferire. s boc ꝑtransitũ tangit. Nã
furor bellicus intelligitur.¶ Aurora. Am¬
pbibolon est hoc loco. ntrũ ip̃a aurea. an
aurea ungula. Sciendũ tam̃ plerumq
amphiboliam metri ratione dissolui. Ut
aurea ꝯposuit sponda dido. aurea. si enĩ
ad spondam referas. nõ stat u̾sus. ¶ Ecerte.
nudate. nudant enĩ quã aduisserint ma̾¬
mam. ¶Nugo. etatem ostendit ⁊ sexum.¬
¶ Obtutu. aspectu. In uno. In uno ꝗꝗ hoc
est. singula mirabatur ¶Forma pulcheri¬
ma. Ut pulcbra ꝓle ¶ Stipante caterua
adboc taintum sequens ꝑtinet ꝯparatio.
quã uituperant multi nescientes erẽpla uł

Expanded text:
autem derivatio est pro principalitate, sicut «Sciautem derivatio est pro principalitate, sicut «Scipiadas duros bello» pro Scipionibus. Sane mazones dictae sunt, seu quod simul viverent sine viris, quasi amazosai; sive quod mammam exustam habeant, quasi ἄνευ μαζοpartim ab Hercule, partim ab Achille. peltis quia sororem suam in venatione confixit simulans se cervam ferire. sed hoc per transitum tangit, nam furor bellicus intellegitur. an phibolon est hoc loco utrum ipsa aurea an aurea cingula. Sciendum tamen plerumque amphiboliam metri ratione dissolvi, ut «aurea composuit sponda» Dido ‘aurea’; si enim ad spondam referas, non stat versus. EXERTAE nudatae; nudant enim quam adusserint mammam. VIRGO et sexum ostendit et aetatem. OBTVTV aspectu. IN VNO in unoquoque, hoc est singula mirabatur. FORMA PVLCHERRIMA ut «pulchra prole». STIPANTE CATERVA ad hoc tantum sequens pertinet comparatio, quam vituperant multi, nescientes exempla vel
Abbreviated transcription (Latin):
achillis turpitudinẽ supprimat. ¶ Sequoq
principib ꝑmixtũ agnouit achiuis. aut
litent̾ ꝓditionẽ tangit. ut sup̃ dictũ ẽ. aut
uirtutem eius uult ostendere. Nimie enĩ
fortitudinis est. Anter hostium tela uersari
Ut salustuis. Catilina longe asus inter
hostilia cadauera repertus est. Cornutus
tam̃ dicit uersu isto. Uadimus inmixti da¬
nais. hoc ẽẽ soluendũ ¶ Eoas . e. naturaliter
longa est. fit tam̃ grauis inter dũ. eũ eam
uocalis sequit᷑. ut primo surgebat eoo.
¶Nigri m̃nonis arma. Quia titonus frater
la omedontis raptus ab aurora filiũ suum
mẽnonem exip̃a ꝓgenitum adtroie mi¬
sit auxilia. Migri autẽ dixit ethiopis. Unde
prima ꝯsurgit aurora ¶Arma. bulemia.
ut ille indicat uersus. Te potuit lacrimis
titonia flectere conuir¶ Ducit amazonidũ
boc est qd̾ supͣ dixit. Didet illicas erordine
pugnas. homerus enĩ omĩa tacuit. que sũt
facta post hectoris mortẽ. amazonidum

Expanded text:
Achillis turpitudinem supprimat. SE QVOQVE Achillis turpitudinem supprimat. SE QVOQVE PRINCIPIBVS PERMIXTVM AGNOVIT ACHIVIS aut latenter proditionem tangit, ut supra diximus, aut virtutem eius vult ostendere; nimiae enim fortitudinis est inter hostium tela versari, ut Sallustius «Catilina longe a suis inter hostilia cadavera repertus est». Cornutus tamen dicit versu isto «vadimus inmixti Danais» hoc esse solvendum. EOAS ‘e’ naturaliter longa est, fit tamen brevis interdum quia eam vocalis sequitur, ut «primo surgebat Eoo». NIGRI MEMNONIS ARMA quia Tithonus, frater Laomedontis, raptus ab Aurora, filium suum Memnonem ex ipsa progenitum, ad Troiae misit auxilia. ‘Nigri’ autem dixit Aethiopis, unde prima consurgit Aurora. ‘Arma’ Vulcania, ut ille indicat versus «te potuit lacrimis Tithonia flectere coniunx». DVCIT AMAZONIDVM hoc est quod supra dixit «videt Iliacas ex ordine pugnas». Homerus enim haec omnia tacuit quae facta sunt post Hectoris mortem. ‘Amazonidum’
Abbreviated transcription (Latin):
animis autẽ est mortuus. Ut hic indieat
locus. exanimatus uero timens. ut exa¬
nimata sequens in pingeret agmina
muris. ¶ Hendebat legenti art̾e utitur
uerbis. Nam hoc loco. ꝗa pingi potuit. pre¬
sens tẽpus posuit. Suꝑius qd̾ pingi nõ po¬
tuit s referri. per fecto executus est tẽpore
in gentem gemitũ. Iam enĩ superuis eũ
laerimasse dixerat.hoc ergo addidit ursũ
plus est ꝙͣ si hectoris diceret. Alibi. paruũ¬
q patri tendebat iulum. cum potuerit
sine sceptro. aut supplices. ut dextras ten¬
damus inbermes. qd̾ tractum est de histo¬
ria. Qui enĩ se dedũt in ermes supplicant
Aut re uera in ermis. tũe ꝯtra pirrum
enĩ processit armatus. Sane pertransi¬
tum historiam tetigit. quia constat pria
mum ad supplicandũ tentorium achillis
fuisset ingressus. dormientem achillem erci¬
tauisse ut profilii corpore precaretur. cũ eu
potuisset occidere. licet hoc homerus ꝓpter¬

Expanded text:
animis autem est mortuus, ut hic indicat animis autem est mortuus, ut hic indicat locus, exanimatus vero timens, ut "exanimata sequens inpingeret agmina muris" . vendebat ingenti arte utitur verbis: nam hoc loco, quia pingi potuit, praesens tempus posuit, superius, quia pingi non potuit, sed referri, perfecto exsecutus est tempore ingentem gemitum iam enim superius eum lacrimasse dixerat: hoc ergo addidit visum plus est, quam si Hectoris diceret. alibi "parvumque patri tendebat Iulum" , cum potuerit sine sceptro, aut supplices, ut "dextras tendamus inermes" : quod tractum est de historia; qui enim se dedunt, inermes supplicant. aut re vera inermes tunc; contra Pyrrhum enim processit armatus. sane per transitum historiam tetigit, quia constat Priamum, cum ad supplicandum tentorium Achillis fuisset ingressus, dormientem Achillem excitavisse, ut pro filii corpore rogaret eum, cum eum potuisset occidere: licet hoc Homerus
Abbreviated transcription (Latin):
¶Suppliciter tristes. ut decet rogantes. ⁊ be¬
ne addidit suppliciter. quia ⁊ per iracũdiam
⁊ per grauitatem. ⁊ per religionem. ⁊ per do¬
lorem tristes sumus. ¶Tunse pectora.
Ut oculos suffusa. ¶ Auersa. irata. Nec
enĩ poterat conuertere sese simulacrum.
Sic alibi. Talia dicentem iam dudum ad¬
uersa tuetur. Quomodo aduersa nisi ira¬
ta intelligas ¶ Tercircum aliacos. apud
auctores multa adsensum nõ ad aspectum
possũt referri. Tertio enĩ tractum intelli¬
gere possumus nõ inpietura conspicere
unde est ⁊ illud. Mulcere alternos ⁊ corpo¬
ra fingere lingua ¶Raptauerat. bene for¬
ma usus est frequentatiua. ꝑ quã ostendit
qd̾ ꝑnumeꝵ dixerat. ¶ Exanimus. ⁊ exani¬
mis dicimus ⁊ exanimus. sicut unanimus
⁊ unanimis.⁊ mermus ⁊ inermis. ergo pro
nostro arbitrio. aut sed̾e aut tertie decłatio¬
nis erunt. sed atertia abłtm̃ singłarẽ in .i.
mittitũt. quia comunis sũt generis. Ex¬

Expanded text:
SVPPLICITER TRISTES ut decet rogantes. Et beSVPPLICITER TRISTES ut decet rogantes. Et bene addidit ‘suppliciter’, quia et per iracundiam et per gravitatem et per religionem et per dolorem tristes sumus. TVNSAE PECTORA ut «oculos suffusa». AVERSA irata. Nec enim poterat convertere se simulacrum. Sic alibi «talia dicentem iamdudum aversa tuetur». Si ‘tuetur’ quomodo ‘aversa’, nisi iratam intellegas? TER CIRCVM ILIACOS apud auctores multa ad sensum, non ad aspectum possunt referri; tertio enim tractum intellegere possumus, non in pictura conspicere. Vnde est et illud «mulcere alternos et corpora fingere lingua». RAPTAVERAT bene forma usus est frequentativa, per quam ostendit quod per numerum dixerat. EXANIMVM mis’ dicimus, sicut ‘unanimus’ et ‘unanimis’, ‘inermus’ et ‘inermis’. Ergo pro nostro arbitrio aut secundae erunt declinatioe; sed a tertia ablativum singularem in i mittunt, quia communis sunt generis. ex
Abbreviated transcription (Latin):
hec geruntur ⁊ satis oportune amatribus
festinatur ad templum. Ut alibi. nec nõ ad
templum. summasq ad palladis arces.n
Non eque. Idest inique. Litotes figura est.
Ut alibi. ⁊ uacuis danus. non equus acerris
¶Passis. participium est. ab eo quod est
pandor. Ideo autem nõ ficit pansus. quia
plerumq .n. qd̾ inprima uerbi positione
inuenitur. In preterito participium non
est. de qua re uidicat euphonia. Ut abeo
qd̾ est tundere tunsus fieit. Ut tunse
pectora palmis. ⁊ tusus. ut non obtusa
adeo gestamus pectora poenis. sciendum
tamen est licet alia enpbonie causa uari¬
entur. uel ingeneribus uel in nunieris.
nactus tamen ⁊ passus .n. penitus nũꝙͣ
acipere ¶ Pepluniq ferebant. peplum
ꝓprie est palla pieta feminea minerue con¬
secrata. Dt plautus. Num quã adeiuitate
uenio. nisi cum infertur peplum. hodie
tamen abutuntur multi boc nomine. s¬

Expanded text:
haec geruntur. Et satis opportune a matribus haec geruntur. Et satis opportune a matribus festinatur ad templum, ut alibi «nec non ad templum summasque ad Palladis arces». NON AEQVAE id est iniquae. Litotes figura est, ut alibi «et vacuis Clanius non aequus acerris». PASSIS participium est ab eo quod est ‘pandor’. Ideo autem non facit ‘pansus’, quia plerumque ‘n’, quod in prima verbi positione invenitur, in praeterito participio non est. De qua re euphonia iudicat, ut ab eo quod est ‘tundor’ et ‘tunsus’ facit, ut «tunsae pectora palmis», et ‘tusus’, ut «non obtusa adeo gestamus pectora Poeni». Sciendum tamen est, licet alia euphoniae causa varientur vel in generibus vel in numeris, ‘nactus’ tamen et ‘passus’ ‘n’ penitus numquam accipere. PEPLVMQVE FEREBANT peplum proprie est palla picta feminea Minervae consecrata, ut Plautus «numquam ad civitatem venio, nisi cum infertur peplum». Hodie tamen multi abutuntur hoc nomine.
Abbreviated transcription (Latin):
achillem ductum palumbes ei quibus ille
de lectabatur obiecisse. quas cũ uellet tene¬
re. captus ab achille in eius amplexibus pe¬
rit. sed hoc quasi indignum heroo carmi¬
ne pocta mutauit ¶ Eugiens. fugere uolens.
accepto iam uulnere ¶Anfelix. Multi hoc
loco distingũt. tamen etiam si uingas puer
unus est sensus. ¶ Atq imꝑar. ac sidiceret
etiam si puer nõ eẽt ¶ Congressus achilli.
Congredior tibi antiqui dicebant. sicut pu¬
gno tibi. dimico tibi. hodie dicimus. con¬
gredior tecum. pugno tecum dimico tecũ.i
¶Cũrum. curribus falcatis usos ẽẽ maiores.
⁊ liuius ⁊ salustus docent ¶In ani. si ne rec¬
tore. nam copus herebat. ¶Lora tenens tam̃
quamquã mortuus ¶Hersa. tracta. plautus
In uentum omnia uersa. sparsa. uenit
autẽ abeo quod est uerror. ¶In scribitur.
dilaceratur. Plautus. corpus tuum uirgis
ulieis inseribam ¶Hasta. hostili silicet.
quim tranfrrus trabebat. ¶Interea. dum

Expanded text:
Achillem ductum palumbes ei quibus ille Achillem ductum palumbes ei quibus ille delectabatur obiecisse, quas cum vellet tenere, captus ab Achille in eius amplexibus periit. Sed hoc quasi indignum heroo carmine mutavit poeta. ‘Fugiens’ fugere volens accepto iam vulnere. INFELIX multi hoc loco distinguunt, tamen etiam si iungas ‘puer’, unus est sensus. ATQVE INPAR ac si diceret ‘etiam si puer non esset’. CONGRESSVS ACHILLI ‘congredior tibi’ antiqui dicebant, sicut ‘pugno tibi’, ‘dimico tibi’. Hodie dicimus ‘congredior tecum’, ‘pugno tecum’, ‘dimico tecum’. CVRRV curribus falcatis usos esse maiores et Livius et Sallustius docent. INANI sine rectore; nam corpus haerebat. LORA TENENS TAMEN quamquam mortuus. VERSA tracta, ut Plautus «inveniam omnia versa, sparsa». Venit autem ab eo quod est ‘verror’. INSCRIBITVR dilaceratur, ut Plautus «corpus tuum virgis ulmeis inscribam». HASTA hostili scilicet, quam transfixus trahebat. INTEREA dum
Abbreviated transcription (Latin):
inducit asilas achilles hectoreos quoq fortes
Ut nũc in surgite remis. hectorei sotii ¶Cri¬
status achilles. scd̃m homerũ qui dicit in
achillis cristis terribile ꝗdam fuisse. ¶Nec
procul hinc rhesi. Rhesus rex tracie fuit.
qui cum adtroie uenisset auxilia. clausisq
iam portis tentoria locauisset inlitore dolo¬
ne prodente troiano qui fuerat missus spe¬
culitor adiomede ⁊ ulixe est interfectus ꝗ
⁊ ip̃i speculatũ uenerant abductiq su̾t equi
quibus pendebant fata troiana ¶Primo
somno. Prima parte noctis. Ut libra die
somni q pares ubi fecerit horas ¶Tytides.¬
Idest diomedes. ⁊ bene ulixem celat ꝓpter ene¬
am ut supra diximus. Aut autẽ secũdum
homerũ occidente diomede cadauera ulixes
⁊ ueloces ut pernicibus ignea plantis. sugn¬
ea uelor est. sine dubio ⁊ ardens ¶xanthũ.
Auuium troie ¶Parte alia fugiens amissis
troilus armis. ueritas hoc habet. troili amore

Expanded text:
inducit Asilas" ; Hectoreos quoque fortes, inducit Asilas" ; Hectoreos quoque fortes, ut "nunc nunc insurgite remis, Hectorei socii" . cristatus achilles secundum Homerum, qui dicit in Achillis cristis terribile quiddam fuisse. 'cPROCVL HINC RHESI Rhesus rex Thraciae fuit, qui cum ad Troiae venisset auxilia clausisque iam portis tentoria locavisset in litore, Dolone prodente Troiano, qui missus fuerat speculator, a Diomede et Vlixe est interfectus, qui et ipsi speculatum venerant; abductique sunt equi quibus pendebant fata Troiana. PRIMO SOMNO prima parte noctis, ut «libra die somnique pares ubi fecerit horas». TYDides Diomedes. et bene Vlixen celat propter Aeneam, ut supra diximus, aut quia secundum Homerum occidente Diomede cadavera vlixes et ‘veloces’, ut «pernicibus ignea plantis». Si ‘ignea’ ‘velox’ est, sine dubio et ‘ardens’. XANTHVM fluvium Troiae. PARTE ALIA FVGIENS AMISSIS TROILVS ARMIS veritas hoc habet: Troili amore
Abbreviated transcription (Latin):
tanguntur. ¶ Sua. Idest congrua. Ut strue¬
remq suis altaria donis ¶Laudi. uirtuti.
est. Nam ubi uirtus premia aduersa mi¬
serationem merentur. rite formido deponi
est picture. Aut quia caret corporum qua¬
aut quia nullius est utilitatis. ¶Laigoq¬
est. quia dixit humectat largo. Namq¬
flumine est fluere. Idest fluxu ip̃o ¶ꝑgama
circum. Abusiue nõ enĩ circa ꝑgama. hoc est
arcem. sed cirea troiam. bella gerebantur. n
¶Troiana iunentus. De finitio est hectoris. ut
achatillus q acerq coras arguia uiuentus.
⁊ re uera sic bene ubiq homerus ponit. Ut
hectori tantũ uł achilli totus celat exercitus
qualitate dat troianis etiam nõia. Nam
timidos frigias uocat. Ut hoc loco. Itẽ. o uere
frigie. neq enĩ frygies. dardanidas. genero¬
sos. ut dardanide magni genus alto asan¬
guine diuum. laome dontidas ꝑfidos. ut nõ¬
dum laomedontee sentis ꝑuiria gentis.
Troias fortes. ut troes agunt raptim turias

Expanded text:
tanguntur. sva id est congrua, ut "struetanguntur. sva id est congrua, ut "strueremque suis altaria donis" . lavdi virtuti, est. nam ubi virtus praemia, adversa miserationem merentur, rite formido deponitest picturae, aut quia caret corporum quaut quia nullius est utilitatis, sed tanest quia dixit 'umectat'. 'largo' nam 'flumine' est fluore, id est fluxu ipso. Ad v. 466 Pergama circum abusive; non enim circa Pergama, hoc est arcem, sed circa Troiam bella gerebantur. Ad v. 467 Troianae ivventus definitio est Hectoris, ut "Catillusque acerque Coras, Argiva iuventus" . et re vera sic paene ubique Homerus ponit, ut Hectori tantum vel Achilli totus cedat exercitus.qualitate dat Troianis et nomina. nam timidos Phrygas vocat, ut hoc loco, item "o vere Phrygiae, neque enim Phryges" ; Dardanidas generosos, ut "Dardanidae magni genus alto a sanguine divum" ; Laomedontiadas perfidos, ut "nondum Laomedonteae sentis periuria gentis" ; Troas fortes, ut "Troes agunt, princeps turmas
Abbreviated transcription (Latin):
tuna sit urbi. felicitas ¶ Artificumq ma¬
nus inter se. Idest babeat artificum con¬
parationem ¶ Exordine. hoc loco osten¬
dit omnẽ pugnam ẽẽ depictam. s hec
tantum dicit. que aut diomedes gessit.
aut achilles. ꝑ quod excusatur eneas. si
est a fortibus uctus ¶ Totum uulgata
ꝑ orbem. quia europa intulit. asia pas¬
sa est. africa iam de pingit. ¶Atridas.
Atrei filios. agamenonẽ ⁊ menelaum.
sed usurpatũ est. Nam plistenis filii fuisse¬
dicuntur. ¶ Seuum ambobus achillem.
Atq tres dixit. sed atridas pro uno accipe.
quos unius partis constat ẽẽ. ¶plena
laboris. plenus genitiuo melius iungit̾
mus. Laus pieture est. ꝑ quã nõ ymago seo
ip̃e ostendit᷑ priamus ¶ Sũt bic etiã sua
premia laudi. Ut supra diximus. Om̃is euee
sollicitudo de moribus afrorum est quã nũc
pieture ꝯtemplatione deponit. qui enĩ bella
depingunt. uirtutẽ diligunt ⁊ miseratione

Expanded text:
TVNA SIT VRBI felicitas. ARTIFICVMQVE MATVNA SIT VRBI felicitas. ARTIFICVMQVE MANVS INTER SE hoc est habebat artificum conparationem. EX ORDINE hoc loco ostendit omnem pugnam esse depictam, sed haec tantum dicit quae aut Diomedes gessit aut Achilles; per quod excusatur Aeneas, si est a fortibus victus. TOTVM VVLGATA PER ORBEM quia Europa intulit, Asia passa est, Africa iam depingit. ATRIDAS Atrei filios, Agamemnonem et Menelaum. Sed usurpatum est; nam Plisthenis filii fuerunt. SAEVVM AMBOBVS ACHILLEM atqui tres dixit. Sed ‘Atridas’ pro uno accipe, quos unius partis constat fuisse. PLENA LABORIS ‘plenus’ genetivo melius iungitur, mus laus picturae est, per quam non imago, sed prope ipse ostenditur Priamus. sunt hic etiam sva praemia lavdi ut supra diximus, omnis Aeneae sollicitudo de moribus Afrorum est, quam nunc picturae contemplatione deponit. qui enim bella depingunt, et virtutem diligunt et miseratione
Abbreviated transcription (Latin):
accentum suum retinet. etiam sermo
corruptus. ut mercuri. domiti. ouidi.
Tertia a fine debuit habere accentum. quia
penultima breuis est. sed constat hec no¬
mina apocopen pertulisse. Nam apud ma¬
iores. Idem erat uocatiuus qui ⁊ nõiatuus
Ut hic mercurus o mercurius. Unde .cu.
licet breuis sit. etiam post apocopen suũ
seruat accentum. ¶Ausus. Bene ausus.
quia inter certa satis audacter salus sperat᷑¬
¶ Afflictis. de afflictis. nec enĩ ẽẽ septimus
potest. ¶ Confidere. g̃ido ⁊ ꝯfido datiuũ
regit. Ut ⁊ fidere uocti. Sane optima fi¬
gura est. que nũꝙͣ aprincipalitate disce¬
dit. ut atq humiles habitare casas. acc¬
usatiuo iunxit. quia habeo domũ dicimꝰ¬
Unde est habito frequetatiuũ ¶ Subtẽplo.
boc est intemplo. ut supra subsole ¶ Regi¬
nã operiens. quã intelligebat ẽẽ uenturã.
ex artificũ festinatione. aut certe uidende
regine occasionem requirens. ¶ Que for¬

Expanded text:
accentum suum retinet etiam sermo accentum suum retinet etiam sermo corruptus, ut ‘Mercuri’ ‘Domiti’ ‘Ovidi’ tertia a fine habere debuit accentum, quia paenultima brevis est, sed constat haec nomina apocopen pertulisse: nam apud maiores idem erat vocativus qui et nominativus, ut hi Mercurius et o Mercurius: unde 'cu' licet brevis sit, etiam post apocopen suum servat accentum. Ad v. 452 Avsus bene 'ausus', quia inter incerta satis audacter salus speratur. adflictis 'de adflictis'; nec enim esse septimus casus potest. confidere ‹et› fido et confido dativum regit, ut "et fidere nocti" . sane optima figura est quae numquam a principalitate discedit, ut "atque humiles habitare casas" accusatiunde est ‘habito’ frequentativum. SVB TEMPLO hoc est in templo, ut supra. REGINAM OPPERIENS aut quam intellegebat esse venturam ex artificum festinatione, aut certe videndae reginae occasionem requirens. QVAE FOR