comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tro pede. Tit quoq quorumdam oculta racione s qud sors gemalis aut fot¬
cunda est. Non transferendum ese ex frigidis locis semen in calida: neq
Serere in iugero temperati soli iug iustum est tritici aut siliginis madios .u.
farris aut seminis qued frumenti genus ita appeliamus .x. ordei .ui fale
quinta amplius ꝙͣ tritici uiciae .xii. siceris & sicectulas & pisi.iii. lup̃mi.x.
rum.iiii. pabuli. xx mili paniti sextarios .iiii. pingui solo pius gracili mi¬
nus est & alia diftinctio in denso auit sretoso aut uliginoso folo tritici aut
silginis modaos.Ui. In solita terra ꝙ sica q lecta .iiii. macies enim soli non¬
muri magi salmuum habe stic̃am mnnutan fice & manem prngua ana
semine numerosum frucicem fundunt densamq segecem e taro scamme
emitunt. frgo incer quattuor & sex modios pro uatura soli quintam
minus seri plures us praccipunt. Item in sonfito aut cliuoso aut in ma¬

Expanded text:
tro pede. fit quoque quorundam occulta ratione, quod sors genialis atque fetro pede. fit quoque quorundam occulta ratione, quod sors genialis atque fecunda est. non transferendum est ex frigidis locis semen in calida, neque Serere in iugera temperato solo iustum est tritici aut siliginis modios V, farris aut seminis, quod frumenti genus ita appellamus, X, hordei VI, fabae quinta amplius quam tritici, viciae VII, ciceris et cicerculae et pisi III, lupini X, rum IIII, pabuli XX, milii, panici sextarios IIII, pingui solo plus, gracili minus. 199 est et alia distinctio: in denso aut cretoso aut uliginoso tritici aut siliginis modios VI, in soluta terra et sicca et laeta IIII. macie enim solum, nisi rarum culmum habeat, spicam minutam facit et inanem; pinguia arva em numerosum fundunt densamque segetem ex raro semine emittunt. ergo inter quattuor et sex modios, pro natura soli quinta minus seri plusve praecipiunt ; item in consito aut clivoso, ut in ma
Abbreviated transcription (Latin):
um stertoratior aduitire. Satiusq est id saepe ꝙͣ supra modumn facert qͦ
calidius solum est eo minus addi stercoris ratio est.¬
EMEN optimum anniculum bimum decerius trimum pessimum Vtra
stende ein mio omnium definita generatio est. quod inima area
subsedit ad semen reseruandum est. id enim optiinum: quoniam gra¬
uissmium. neq alio modo utilus dispargitur: Quae spita interualla serm¬
recipere aliaes minus religiosumq iude printum colonis auguiium cum
auidius accipiat exurire creditue & cum messe semen. Sationem locis
nunidis celeuus fieri racio est ne semen ymbre putrescat. Siccisse¬
ius ut pluuias sequantur ne dui iacens atq uon concipiens euaneiat
Itemꝗ festinata fatione densum spargi semes qͥr tarde concipiat seroti¬
ua rarum qr densitate nimia necetur. Aitis quos suusdam est aequa¬
liter spargere manus utiq songruere deb non gradu. sempere trmdex¬

Expanded text:
um stercoratus est, aduritur, satiusque est id saepe quam supra modum facere. quo um stercoratus est, aduritur, satiusque est id saepe quam supra modum facere. quo calidius solum est, eo minus addi stercoris ratio est.n optimum anniculum, bimum deterius, trimum pessimum, ultra sterile; etenim omnium definita generatio est. quod in ima area subsedit, ad semen reservandum est; id enim optimum, quoniam gravissimum, neque alio modo utilius discerrecipere, alias minus, religiosumque inde et primum colonis augurium, cum avidius accipiat: esurire creditur et comesse semen. sationem locis umidis celerius fieri ratio est, ne semen imbre putrescat; siccis serius, ut pluviae sequantur nec diu iacens atque non concipiens evanescat; itemque festinata satione densum spargi semen, quia tarde concipiat, serotina rarum, quia densitate nimia necetur. artis quoque cuiusdam est aequaliter spargere. manus utique congruere debet cum gradu semperque cum dex
Abbreviated transcription (Latin):
÷ fuerit illa terram quam appeliauimus teneram poterit sublato urdeo
milium seri fo condito rapa his sublatis ordeum rusus uel triticum
sicut in sampania satisq talis terra aratur cnm seriture Alius ordo ut
ubi eideuiu fuerit ceget .iui. menfib hybernis & ueriam fabam re:¬
cipi ita ut ante hyemalem. necnon minus pinguis aiternari posti
Ita si frumento subleto legumen tertio seratur. Gracilior gin an¬
num tercium ceset frumentu quidam feri uetant. nisi in ea
rationis obtrꝙ ratio de qua s priore diximus uolumine hoc enim inco
Milium pauicum rapa napus nisi in stertorationt non seritur. Non sier¬
corato frumentum potius q̃ͣ ordeum serito. Item in nouanb tams si iillis
fabam seri uolune. fandem ubicnmq ꝗͣ recentissime stercorato solo autum¬
iugero tribui dispargere autem prius gͣ arescunt iatato semine si haec
cori olonum appareat. Sunt qui eptime sterconari putent sub diuo reti¬
bus inclusa pecorum mansione. Ager si non stercoratur alg& Si nimi¬

Expanded text:
 fuerit illa terra, quam appellavimus teneram, poterit sublato hordeo seri milium, eo condito rapae, his sublatis hordeum rursus vel triticum, sicut in Campania, satisque talis terra aratur, cum saritur. alius ordo ut, ubi adoreum fuerit, cesset quattuor mensibus hibernis et vernam fabam recipiat. ante hiemalem ne cesset. nimis pinguis alternari potest ita, ut frumento sublato legumen tertio seratur. gracilior et in annum tertium cesset. frumentum seri quidam vetant nisi in ea,rationis optinet ratio, de qua et priore diximus volumine. hoc tantumnemmilium, panicum, rapa, napus nisi in stercorato ne seritor. non stercorato frumentum potius quam hordeum seritor. item in novalibus , tametsi in illis fabam seri volunt, eandem ubicumque quam recentissime stercorato solo. autumiugero tribui, dispergere caveto, priusquam ares. at iacto semine, si haec cori colonum appareat. sunt qui optime stercobus inclusa pecorum mansione. ager si non stercoretur, alget; si nimi
Abbreviated transcription (Latin):
pesq perti alienos fibi maniplos foeni lacerantes segniterue ꝙ contra
tes Item uermes terceni erumpentes Trifolumq in houestere ra
tra foliã tempestatem subugere certum est . Necnon ꝙ in ciois mensis
nostris uasa quib exctilentum additur sudorem repositoris relinquentia
dirias tempestates praenuntianT.

Expanded text:
pesque porci alienos sibi manipulos faeni lacerantes, et apes operantes segniter vel contra pesque porci alienos sibi manipulos faeni lacerantes, et apes operantes segniter vel contra tes, item vermes terreni erumpentes. Trifolium quoque inhorrescere et folia contra tempestatem subrigere certum est. nec non et in cibis mensisque nostris vasa, quibus esculentum additur, sudorem repositoriis relinquentia diras tempestates praenuntiant .
Abbreviated transcription (Latin):
sblitum uocales & fulice matutino clangore. Iter mergi anatesq per¬
nas rostro puregantes uentum. saeteratq a quaticas auẽs concius ances¬
Srues suentio per subline uolantes serenitatem. Sic notua in yrabre
garrula aut sereno tempestatem. Ioruiq singultu quodam latrantes seq
a palumbis recedentes hyemem & albbat aues congregabuntur cum
terrestres uolures contra aquam clangores dabint perfundentesq sese
sed maxime soruix hyrinido tam uixta aquam uolitans ut penmas
saepe pertutiat. Quaeq in arborib habitant fugitantes in nidis fuis g
anseres sentinuo clangore intempestiui. Aidea in mediis harenistri¬
stis: nec niru aquatitas aut in totum uolucres praesagia aeris senti¬
re. pecora exultantia ꝑ nidecora lastiuia iudentia capdem significa¬
tiones habent. Et boues taelum olphantes ses lambentes contra : tur¬

Expanded text:
solitum vocales et fulicae matutino clangore, item mergi anatesque pinsolitum vocales et fulicae matutino clangore, item mergi anatesque pinnas rostro purgantes ventum, ceteraeque aquaticae aves concursangrues silentio per sublime volantes serenitatem, sicut noctua in imbre garrula — at sereno tempestatem —, corvique singultu quodam latrantes seque a pabulo recedentes hiemem, et albae aves cum congregabuntur et cum terrestres volucres contra aquam clangores dabunt perfundentque sese, sed maxime cornix, hirundo tam iuxta aquam volitans, ut pinna saepe percutiat, quaeque in arboribus habitant, fugitantes in nidos suos, et anseres continuo clangore intempestivi , ardea in mediis harenis tristis. Nec mirum aquaticas aut in totum volucres praesagia aëris sentire: pecora exultantia et indecora lascivia ludentia easdem significationes habent, et boves caelum olfactantes seque lambentes contra pilum, tur
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Si id hyemem & ymbrem littora ripaeq resonabunt tranguillo
asperam tempestatem. Item maruis ipsius tranguilius sonitus spumat¬
ue disparsas aut aquae buliantes plimones marmi in pelago plurium
dierum hyemem portendunt. s aepe & sulentio intumescit flatq alti¬
us soluto iam intra se esse uentos fatetur & quidem & montium soni
tus nemorum mugitus praedicunt & sine aura quae sentiatur fo¬
lia iudentia. lanugo popili aut spmas uolitãs aquis q plimas rimã.¬
toes atq etiam in sampis uenturam tempes totem praedicas slus
fragor. st caeli quidem murmure non dibiam hab& signiicationemn pre¬
sagiunt & animalia delplimi tranquillo mari lasciuentes flatum ex
qua ueniunt parte. Item spargentes a quam idem turbantes trangi¬
litatem loligo uolitans conchae adhaeres centes echini affigentes sese
aut harenas sabirrrantes tempestaitis figna sunt. Ranae quoq uitra

Expanded text:
dic et; si id hieme, et imbrem; litora ripaeque si resonabunt tranquillo, dic et; si id hieme, et imbrem; litora ripaeque si resonabunt tranquillo, asperam tempestatem, item maris ipsius tranquillo sonitus spumaeve dispersae aut aquae bullantes. pulmones marini in pelago plurium dierum hiemem portendunt . saepe et silentio intumescit inflatumque altius solito iam intra se esse ventos fatetur. Et quidam tus nemorumque mugitus praedicunt et sine aura, quae sentiatur, folia ludentia, lanugo populi aut spinae volitans aquisque plumae innatantes , atque etiam in campanis venturam tempestatem praecedens fragor. caeli quidem murmur non dubiam significationem habet. Praesagiunt et animalia: delphini tranquillo mari lascivientes flatum, ex qua venient parte, item spargentes aquam, iidem turbato tranquillitatem. lolligo volitans, conchae adhaerescentes, echini adfigentes sese aut harena saburrantes tempestatis signa sunt. ranae quoque ultra
Abbreviated transcription (Latin):
uentos. Si ab austro yͥmbres portendent. Sole octidente si ex utraq parce
eus caelum pet& tempestatem significabunt. Uehemnentius uero ab
oriente in noctem aquam minantur ab occidente in posterumdi.
em. Si nubes in ueliera lanae pargentur multae ab oriente aqua
in triduum praesagient. sum in saciminib montium nubes considẽt
hyemabit. Si sarumina pura fient diferenabit. Nube grauida candi¬
cante quod uocant tempestatem albam grando iminebit caeto q̃ uissere¬
bus descendentes aut caelo cadentes uel in uallib sidentes serenita.¬
tem promittent. Ab his terreni ignes proxime significant pallidi nãꝙ
murmuranteq tempestatum nuntii sentiuntur. plinuae etiam si in lu¬
uillam discutit scintilanus emittit uel cum smis in foco concrescit st cu
carbo uehementer perluce. Est & aquarum significatio mare si tranqua¬
lum in portu a sursu sfabit mirrmuraueritue intra se uentum pras¬

Expanded text:
ventos; si ab austro, imbres portendent. sole occidente si ex utraque parte ventos; si ab austro, imbres portendent. sole occidente si ex utraque parte eius caelum petent, tempestatem significabunt. vehementius atrae ab oriente in noctem aquam minantur, ab occidente in posterum diem. 356 si nubes ut vellera lanae spargentur multae ab oriente, aquam in triduum praesagient. cum in cacuminibus montium nubes consident, hiemabit. si cacumina pura fient, disserenabit. nube gravida candicante, quod vocant tempestatem albam, grando imminebit. caelo quamvis serebus descendentes aut caelo cadentes vel in vallibus sidentes serenitatem promittent. lxxxiv Ab his terreni ignes proxime significant. pallidi namque murmurantesque tempestatum nuntii sentiuntur, pluviae etiam, si in lus ignis e se favillam discutit scintillamve emittit, vel cum cinis in foco concrescit et cum carbo vehementer perlucet. Est et aquarum significatio: mare si tranquillum in portu cursitabit murmurabitve intra se, ventum prae
Abbreviated transcription (Latin):
sepia appellant. haec cum saelo sereno apparere desierit atrox hyenis se¬
quitirr. Ssi alteram etreum hoc estaquuon . in caligo abstblerit auster scae¬
uit Si austrina aguilo arcuscum sunt duplice pluuias nuntiant aphi¬
iii serenitatem non perm̃de certam. sirtulus nubis creca sỹdera aliquã
perte denuntiat. & contra fi minus toriuerit ymbrem simsereno
saelo fulgura erunt ꝙ tonitrua & hyemauit atrocissime autem cum ex
omnib .iiii. partib saeli fulgurauerit. sumab aguilons tantum in po¬
sterum diem a quam portenda cum a septemirione uentum emm
sum ab austro uel choro aut fauonio nocte serena fiugurauerit uen¬
tum & ymbrẽs ex husdem regionib demonstrabit. Tomitrua matutira
uentum signifitant ymbrem meridiana nubes cum sereno iniado feꝰ¬
runtur. a quacuq parte id fiq uenti expectentur. Si eodem loco globa¬
buntur appropinquantes q soli discutiantur ꝙ haec ab aquione fiat

Expanded text:
sepia appellant. haec cum caelo sereno apparere desiit, atrox hiems sesepia appellant. haec cum caelo sereno apparere desiit, atrox hiems sequitur. si vero alteram earum, aquiloniam, caligo abstulit, auster saevit; si austrinam, aquilo. arcus cum sunt duplices, pluvias nuntiant, a pluviis serenitatem non perinde certam; circulus nubis circa sidera aliqua pparte denuntiat, contra si minus tonuit, imbrem. cum sereno caelo fulgetrae erunt et tonitrua, hiemabit, atrocissime autem, cum ex omnibus quattuor partibus caeli fulgurabit; cum ab aquilone tantum, in posterum diem aquam portendet; cum a septentrione, ventum eum. cum ab austro vel coro aut favonio nocte serena fulgurabit, ventum et imbrem ex isdem regionibus demonstrabit. tonitrua matutina ventum significant, imbrem meridiana. lxxxii 355 Nubes cum sereno in caelum ferentur, ex quacumque parte id fiet, venti expectentur. si eodem loco globabuntur adpropinquanteque sole discutientur et hoc ab aquilone fiet,
Abbreviated transcription (Latin):
ruenit asperas tempestates praesagiet. Sunt & ipsius lunae .viii. arti¬
culi quor tiẽs solis in angulos stidit plerisq intec eos tantum obser¬
uidentur interdum uentis protinus sequuntur. inquorum parte ita
praesagiere. saelum cum aequaliter totum erit splendidum articuuis tem¬
porum quos proposuimus autimmum serenum praesagabitur & frigi¬
dum. Si uer & aestas non sine riguo aliquo transierunt autimimu
sereium ac densum minusq uentosum facient. Autimii ferenitasueo¬
tosam hyemem facit sum repente stellarum fugor obscuratur ut is ne
nubilo neq saligme fugeat graues denunciat tempestate. Si uolita¬
re plures stellae uidebunt᷑ quo ferentiri albescentes uentos ex hnispar¬
tib nunciant. ac si pure sabunt sertos si id in partio plrribi fis in¬
constantes uentos efundent. Si stellarum erraneum aliquam orbes
pellatas exiguum intes ilas spatium obtmente nubetuli quampre¬

Expanded text:
ruerit, asperas tempestates praesagiet. sunt et ipsius lunae VIII artiruerit, asperas tempestates praesagiet. sunt et ipsius lunae VIII articuli, quotiens in angulos svidentur interdum, ventique protinus sequuntur, in quorum parte ita praesagiere. caelum cum aequaliter totum erit splendidum articulis temporum, quos proposuimus, autumnum serenem praestabit et frigidum. si ver et aestas non sine refrigerio aliquo transierint, autumnum serenum ac densum minusque ventosum facient. autumni serenitas ventosam hiemem facit. 352 cum repente stellarum fulgor obscuratur et id neque nubilo nec caligine, pluvia aut graves denuntiantur tempestates. si volitare plures stellae videbuntur, quo ferentur albescentes, ventos ex is partibus nuntiabunt aut. si coruscabunt, certos, si id in pluribus partibus fiet, inconstantes ventos et undique. si stellarum errantium aliquam orbis aselli appellatae, exiguum inter illas spatium obtinente nubecula, quam prae
Abbreviated transcription (Latin):
sam. si quartam orbis rutilus cingit uentos & ymbres pracmone¬
bit aprid Uarronem ita est. Si quarto die lima erie drrecta magnã
tempestatem in mari presagit tii si soronam crrea se habebit R
eam sinceram: Sueniam illo modo non ante plenam limam hyema¬
tatum ostendit si plexilunio pes dinudium pura erit dies serenos
eluserit uentos qua se tuperit. Si genimi oebe ciuxerint inaiorentem¬
pestacem & magis si tres erunt. aut nigri interriipti ato distracti Na¬
scens luna si sornu superiore ab atroto sirgde pliuuas derrescens dabie
Si inferiore ance plenuiinium si in media nigritia ila fuerit yͥmdã
in plenlunio. Si plena surca se habebit orbem & qua parte is maxime
splendebit ex ea uentum ostena&. Si i ortum soruua crasiora fuerm̃t
horridam tempestatem. Si ante quertam non apparuerit uento fauo¬
nio flante hyemalis teto mense erit.Si. xui. uehementius ftamea appa¬

Expanded text:
sam. Si quartam orbis rutilus cinget, et ventos et imbres praemonesam. Si quartam orbis rutilus cinget, et ventos et imbres praemonebit. Apud Varronem ita est: ‘si quarto die luna erit directa, magnam tempestatem in mari praesagiet, nisi si coronam circa se habebit et eam sinceram, quoniam illo modo non est ante plenam lunam hiematurum ostendit. Si plenilunio per dimidium pura erit, dies serenos incluserit , ventos, qua se ruperit; si gemini orbes cinxerint, maiorem tempestatem, et magis, si tres erunt aut nigri, interrupti atque distracti. nascens luna si cornu superiore obatrato surget, pluvias decrescens dabit; si inferiore, ante plenilunium ; si in media nigritia illa fuerit, imbrem in plenilunio. si plena circa se habebit orbem, ex qua parte is maxime splendebit, ex ea ventum ostendet; si in ortu cornua crassiora fuerint, horridam tempestatem. si ante quartam non apparuerit vento favonio flante, hiemalis toto mense erit. si XVI vehementius flammea appa
Abbreviated transcription (Latin):
Si u̾ers adibinnt. sed incumbent a quocimq uento fuerint eum por¬
tendent si a meridie & y mbrem gi ouens cingetur otde eoqua par¬
te is enapenet expestrur uẽtus. Si tetus de fiuxerẽ aepualies sererita¬
tem dabit. si mecortum longe radios per nubes porugut & maiuis erit
manis pliuiam significabit. Si ante exertum radii se ostendent aguam
ꝙ uentum. Si crica octidentem candidusꝰ suiculus erit nodis leuam tem¬
pestatem. Si nebula uehementiorem. Si candidente sole uentum si au¬
tem sirculus fuerit ex qua regione is eruperit uentum magnum. pro¬
xima sint unod limae praeligia. huartam ea maxime obseruat aego¬
ptus. Si splendens exorta puro nitore fuiserit ferenitatem. Si rudicim
eius obtonsa pluuiam frecta & infesta uentos semper significant Quar¬
ta tamen maxime. soruu septemtrionale acuminatum atq rigidu
illum praesagit uentum inferius haustum utraq reta noctem uento¬

Expanded text:
si non ambibunt, sed incumbent, a quocumque vento fuerint, eum porsi non ambibunt, sed incumbent, a quocumque vento fuerint, eum portendent ; si a meridie, et imbrem. si oriens cingetur orbe, ex qua parte is se ruperit, expectetur ventus. si totus defluxerit aequaliter, serenitatem dabit. si in exortu longe radios per nubes porriget et medius erit inanis , pluviam significabit; si ante ortum radii se ostendent, aquam et ventum; si circa occidentem candidus circulus erit, noctis lenem tempestatem; si nebula, vehementiorem; si candente sole, ventum; si ater circulus fuerit, ex qua regione is ruperit se, ventum magnum. Proxima sint iure lunae praesagia. quartam eam maxime observat Aegyptus. si splendens eius obtusa, pluviam, erecta et infesta ventos semper significant, quarta tamen maxime. Cornu eius septentrionale acuminatum atque rigidum illum praesagit ventum, inferius austrum, utraque recta noctem vento
Abbreviated transcription (Latin):
ouientis aut occiaencis radii uidentur soire pluuuias si trica occidentem
tubesciuit nubes serenitatem futurae diei spondent. Si in eo exortupor¬
gentur partim ad austrum. partim ad aquilonem pura suta eum sere.¬
nitas sic lice pliuuuam tamen uentosq significabunt. Si in ortu aut
in occasu sontrati cernentur radi ymbrem. Si in occasu eius pluet :¬
aut si radii in se nubem trahent asparsam in proxinium diem tempe¬
statem significabunt. Cum oriente radii non ulustres emmebunt ꝙͣ¬
uis cricundatȩ nubes non sit pluiuam portendumnt. Si ante exortum
nubes globabiitur hyemem aparsam denuntiabunt. Si ab ortu repel¬
luntur & ad octasu abibunt serenitatem. Si nubes solem cricum eiuse¬
rint quanto minus liminis relinquent tanto turbidior tempestas erit
Si uero etiam duplex otdis fuerit eo arrocior. quod si in exortu aut in
occasu fiat ita ut erbi erubescant nubes maxima ostenditur tempestas

Expanded text:
occidentis aut orientis radii videntur coire, pluvias. Si circa occioccidentis aut orientis radii videntur coire, pluvias. Si circa occirubesc ent nubes, serenitatem et futuri diei spondent. si in exortu spargentur partim ad austrum, partim ad aquilonem , pura circa eum serenitas sit licet, pluviam tamen ventosque significabunt; si in ortu aut in occasu contracti cernentur radii, imbrem. si in occasu eius pluet aut radii nubem in se trahent, asperam in proximum diem tempestatem significabunt. cum oriente radii non inlustres eminebunt, quamvis circumdatae nubes non sint, pluviam portendent. si ante exortum nubes globabuntur, hiemem asperam denuntiabunt; si ab ortu repellentur et ad occasum abibunt, serenitatem. si nubes solem circumcludent, quanto minus luminis relinquent, tanto turbidior tempestas erit; si vero etiam duplex orbis fuerit, eo atrocior. quod si in exortu aut in occasu fiet, ita ut rubescant nubes, maxima ostendetur tempestas.
Abbreviated transcription (Latin):
tus si feruidus sentietur plurib dieb permanebit aquilonem pronunci¬
at terra sictenscens repente austrum huescens rore oculto.
onuenit: Iuoniam & hoc placuiste trigilio magnopere uideo Siquidem
ipsa messe saepe soncurriere praclia uentoꝵ damnosa imperitis ueseiat
Tradimt eundem bemocritum metente fratre eius damaso ardentissi-¬
mo aestu oraisse ut reliquae segeti paicer& raperetq desecta subtectum
paucis moxhoris scaeuo ymbre uaticinatione approbata: quin uerno
& harundinem non nisi impendente pluuia seri iubent & fruges inse¬
cutuo ymore. quamobrem & haec breuiter aitingimus scrntati maxĩe
pertinentia primumq a sole capiemus praesagia. pircus oriens atq nõ
feruens serenum diem nuntiat. At hybernam pallidus grandinem si¬
ouens pluuias praedicit. Idem uentos cum aute exerientem eum nubes
tubescunt quea si& nigrae rubentid interuenernit & pluuuias sum

Expanded text:
tus, si fervidus sentietur, pluribus diebus permanebit. aquilonem praenuntitus, si fervidus sentietur, pluribus diebus permanebit. aquilonem praenuntiat terra siccescens repente, austrum umescens rore occulto. agia, quoniam et hoc placuisse Vergilio magno opere video, siquidem in ipsa messe saepe concurrere proelia ventorum damnosa imperitis refert. 341 tradunt eundem Democritum metente fratre eius Damaso ardentissimo aestu orasse, ut reliquae segeti parceret raperetque desecta sub tectum, paucis mox horis saevo imbre vaticinatione adprobata. quin immo et harundinem non nisi inpendente pluvia seri iubent et fruges insecuturo imbre. quamobrem et haec breviter attingemus, scrutati maxima pertinentia, primumque a sole capiemus praesagia. 342 Purus oriens atque non fervens serenum diem nuntiat, at hit. Concavos oriens pluvias praedicit, idem ventos, cum ante exorientem eum nubes rubescunt, quod si et nigrae rubentibus intervenerint et pluvias; cum
Abbreviated transcription (Latin):
or fauonius es aduerso eins ad aeguinociali occasu ⁊ epiyius a graeais
nominatus in hime spectare oliueta sato iusit. hic uer incohat apentq.
terras tenui frigore salub hic uites putandi frugesq urandi Arbores
serendi poma inserendi oleas tractandi uis dabit afflatuq mitutiu
Exerrebit. Quarta a sert ntrone luea fadeam custro as crortiua par¬
te proxima orumale habebit exortiim uentimi uiultutmm eutis
graecis dictum. Sictiorem & iosum tepidioremq. In hime apiaria q ui¬
neae italiae galliatumq spectare debebunt. Ex aduerio uuiturni fiabit
corus ad occasu solsticiali e occidentali latere septemtrionis graecis dictus
argeltes e frigidissimis & ipse sicut ommnes qui a septemtrionis parte spi
rant. hc & granomes infere. sauendus & ipse non secus ac septemtrio. ui¬
turnus si a serena saeli parte coeperit flare non duradit in noctem. At¬
ibi subsolanus in maiorem partem noctis extenditur: quisquis erit uen¬

Expanded text:
i occasu, zephyrus Graecis nominatus. in hunc spectare oliveta Cato iussit. hic ver inchoat aperitque terras tenui frigore saluber, hic vites putandi frugesque curandi, arbores serendi, poma inserendi, oleas tractandi ius dabit adflatuque nutricium exercebit . quarta a septentrione linia, eadem austro ab exortiva parte proxima, brumalem habebit exortum ventumque volturnum, eurum Graecis dictum, sicciorem et ipsum tepidioremque. in hunc apiaria et vineae Italiae Galliarumque spectare debent. ex adverso volturni flabit corus, ab occasu solstitiali et occasu lateris septentrionis, Graecis dictus argestes, ex frigidissimis et ipse, sicut omrant. 339 hic et grandines infert, cavendus et ipse non secus ac septentrio. volturnus si a serena caeli parte coeperit flare, non durabit in noctem, at subsolanus in maiorem partem noctis extenditur. quisquis erit ven
Abbreviated transcription (Latin):
praestringit enim atq percelit hic radices arborum quas positurus
affers praemonitus esto. alia robustis profunt. alia ifantib. nec sus¬
oblitus in hac parte uentum a graecis poni: quem caetiam uocant
& idem Prustoteles uir inmersas subtulitatas quod hoc ipsum fecit
rationem connecitatis mundi reddens. qua contrarius aquilo aphry¬
coflat. nec tamen eum toto anno in praedictis tim& agricolla mol¬
lit sydera iestate media. mutatq nomenq et hesias uotatire. Ergo cum fri¬
gidum senties lueto. At quanto a quilo praedicitũs tanto pernitiorior se
Apulias arbusta uineaea pectent qui mares concipi uoles in huinc pastito nt
sic meuntem meat fe aduerso agulonis ab occasu bit brumali aphrycus flabit.
quem graetiliba uotant. In hunc ad soitum cum se petus siecum egeniter
foeminas concoeptas esse scito. Tertia a septemtrione hnea. quam per laci¬
tudinem umbrae diximus & decumanam uocauimus exertum habebit

Expanded text:
praestringit animam atque praegelat hic radicibus arborum , quas positurus praestringit animam atque praegelat hic radicibus arborum , quas positurus adferes. praedo Nec sum oblitus in hac parte ventum Graecis poni, quem caecian vocant. sed idem Aristoteles, vir inmensae subtilitatis, qui id ipsum fecit, rationem convexitatis mundi reddit, qua contrarius aquilo Africo flat. — nec tamen eum toto anno in praedictis timeto agricola. mollitur sidere aestate media mutatque nomen — etesias vocatur —; ergo cum frigidum senties, caveto, ad quaecumque aquilo praedicetur: tanto perniciosior sepApuliae arbusta vineaeque spectent. qui mares concipi voles, in hunc pascito, ut sic ineuntem ineat. ex adverso aquilonis ab occasu brumali Africus flabit, quem Graeci liba vocant. in hunc ad coitum cum se pecus circumegerit, feminas conceptas esse scito. 337 Tertia a septentrione linia, quam per latitudinem umbrae duximus et decumanam vocavimus, exortum habebit
Abbreviated transcription (Latin):
aliae due Flmae lineae in decussis obliquas ita ut a septemtrionis decte¬
ra leuaq ad anstri dexeeram ac leuam descendant omnes per eunde
curiant umblicum omnes nter se pares sint omnium interuala
pariia. quae ratio semel in quoq agro ineunda erit uel suepius si lios¬
at uti e ligno facienola regulis parib in tympanum exignum. s
cricinatum adactis ratione qua doceo occirriendum ingeniisquoq
imperitorum est. meridiem excuti plac: quoniam semper est idc.
sol autem quotidie ꝙ alio saeh momento ꝗͣ priudie oritne nequis
forte exortum sapiendum pucꝙ hntam Ita caeli tracda parte ꝑse¬
uat linea & apud septentrionem proximum a parte exortiua
solsticialem habebit exortum. hoc est longissimi diei. uentumq
aquilonem bortam a graetis dictum. In hunc ponito arbores ui
tesq. sed hoc flante ne arato frugem ne serito semen ne iacito

Expanded text:
aliae duae liniae in decussis obliquae, ita ut ab septentrionis dextaliae duae liniae in decussis obliquae, ita ut ab septentrionis dextra laevaque ad austri dextram ac laevam descendant. omnes per eundem currant umbilicum , omnes inter se pares sint, omnium intervalla paria. quae ratio semel in quoque agro ineunda erit vel, si saepius libeat uti, e ligno facienda, regulis paribus in tympanum exiguum, sed circinatum adactis. ratione, qua doceo occurrendum ingeniis quoque inperitorum esse, meridiem excuti placet, quoniam semper idem est, sol autem cotidie ex alio caeli momento quam pridie oritur, ne quis forte fuerit liniae caput septentrioni proximum a parte exortiva, solstitialem habebit exortum, hoc est longissimi diei, ventumque aquilonem, borean Graecitesque. sed hoc flante ne arato, frugem ne serito, semen ne iacito.
Abbreviated transcription (Latin):
dia cum serenitate affere in hõc italiae palmite spectant sed non
plagae arborum uitium ue. hic oleue timeatur ueigiliarum quatri¬
duo hinic cauent insitor calamis gemmisq moculator. De ipsa regio¬
nis enis orti praemonuisse sonuenit Frondem medio die arborator
ne cedito cnm meridiem adese sentias. pastor aestate contrahente
seu innora pecudem sole in opaca cogito. sum aestate pasces in octi¬
dente spectante ante meridiem. post menidiem in oriente aliter no-¬
xiuim sicuit hyeme & uere in roreuenta duci: uec contra seꝑtentrio¬
nem paueres supridliero eiudanetut ita ipunt ne ab affat no¬
ꝗ alõ sicta pereunt. Iui foemmas conctipi uoles in hunc uentum pectants
IXIMUS ut in media inea designaretur umblicus per himc modum trans¬
uersa cura alia haec erit ab exortu aegumotiali ad atasum aequmocialem
& limnef qui ita secabit agrum decuanus uocabitur. Dicantur deinde

Expanded text:
dia cum serenitate adfert. in hunc Italiae palmites spectent, sed non dia cum serenitate adfert. in hunc Italiae palmites spectent, sed non plagae arborum vitiumve. hic oleae timeatur vergiliarum quadriduo, hunc caveat insitor calamis gemmisque inoculator. 330 de ipsa regionis eius hora praemonuisse conveniat. frondem medio die, arborator, ne caedito. cum meridiem adesse senties, pastor, aestate contrahente se umbra, pecudes a sole in opaca cogito. cum aestate pasces, in occidentem spectent ante meridiem, post meridiem in orientem; aliter noxium, sicut hieme et vere in rorulentum educere: nec contra septentrionem paveris supra dictum cluduntur ita lippiuntque ab adflatt alvo cita pereunt. qui feminas iximus ut in media linia designaretur umbilicus. per hunc medium transversa currat alia. haec erit ab exortu aequinoctiali ad occasum aequinoctialem, et limes, qui ita secabit agrum, decumanus vocabitur. ducantur deinde
Abbreviated transcription (Latin):
agrum curut cardo appeliabitur. sutinnagi dende melius est ut imbra
luam quisq cernat. aloguim post hominem erit. frgo permutatis laterib
ut ortus ilius diei a dextro humero fiat occasus a sinistrotunc erit hora
V. crm minina umbra contra medum fiat hominem perhuius mediam
longitudinem duci sarculo sultum. uel smere iineam. Ubiuerbi gratia pedũ
xx. sonueniꝗ mediamq mensutam hoc est in .xͦ. pede cricum scrgscir¬
culo paruo qui uocetur umblicus: quae pars fuerit a uertice umbrae
ħ erit uentus septemtrionis slo tibi putaitor aiborum plagae ne spete
nene arbusta imecie &x nisi in aphryca Cyrenis aegypto illine fiante ne
riato quaes alia prascipimus quae pars lineae fuerit a pedid umorae
meridem specans. h uentum austrum dabit: quem a gractis no¬
tum dixiimis uocari. Ilbine flatu ueniente materiam uinumq agricola
ne tractes humidus aut aestuosus italiae est. Aphrycae quidem incen¬

Expanded text:
agrum curret, cardo appellabitur. circumagi deinde melius est, ut umbram agrum curret, cardo appellabitur. circumagi deinde melius est, ut umbram suam quisque cernat; alioquin post hominem erit. ergo permutatis lateribus, ut ortus illius diei ab dextro umero fiat, occasus a sinistro, tune erit hora sexta, cum minima umbra contra medium fiet hominem. per huius mediam longitudinem duci sarculo sulcum vel cultro liniam verbi gratia pedum XX conveniat mediamque mensuram, hoc est in decimo pede, circumscribi circulo parvo, qui vocetur umbilicus . quae pars fuerit a vertice umbrae, haec erit venti septentrionis. illo tibi, putator, arborum plagae ne spectent , neve arbusta vineaeve nisi in Africa, Cyrenis, Aegypto. illinc flante ne arato,quaeque alia praecipiemumeridiem spectans, haec ventum austrum dabit, quem a Graecis notum diximus vocari. 329 illinc flatu veniente materiam vinumque, agricola, ne tractes. umidus aut aestuosus Italiae est, Africae quidem incen
Abbreviated transcription (Latin):
erit. Iterumq dimidia In cuitu uero : quod interiunium uocant cum
apparere desierit supra tecias antem erit ꝙ̃ diu ꝙ sol interlunio & pri-¬
ma tota die setmnda hora noctis uno distante sicuico ac demde tertra
ꝙ uisq .xI. multiplicatis horaru hisdem portionib .xu. tota supra ter¬
ras noctu erit. stademq suo tertis tota die .XUI. ad primae horae noctur¬
nae destantem sicilicum sub terras ape easdemq portiones horatum pat
singulos dies adicit usq ad Interlumum. & quantum primis partib
notis detraxentq suo terus agit tantimdem nouissimis ex die adiici¬
et supra terram alternis autem mensib xxx. iplebit numecos aiter¬
nis uero detrah& igulos. haec erit ratio limaris.
ENORUM paulo scropulosior obseruato solis ortu quocimq die libeat stm¬
tibus hora diti. Ui sicut ortum cuma sinistro humero habeant sontra
mediam faciem meridies & a uertice septenitrio erit qui ita limesper¬

Expanded text:
erit iterumque dimidia ; in coitu vero, quod interlunium vocant, cum erit iterumque dimidia ; in coitu vero, quod interlunium vocant, cum apparere desierit. supra terras autem erit, quamdiu et sol, interlunio et prima toto die, secunda horae noctiet usque XV multiplicatis horarum isdem portionibus. XV tota supra terras nocte erit eademque sub terris toto die. 325 XVI ad primae horae nocturnae dextantem sicilicum sub terra aget easdemque portiones horarum per singulos dies adiciet usque ad interlunium, et quantum primis partibus noctis detraxerit, quod sub terris aget, tantundem novissimis ex die adiciet supra terram. alternis autem mensibus XXX implebit numeros, alternis vero detrahet singulos. haec erit ratio lunaris; orum paulo scrupulosior. lxxvi 326 Observato solis ortu quocumque die libeat stantibus hora diei sexta sic, ut ortum eum a sinistro umero habeant, contra mediam faciem meridies et a vertice septen
Abbreviated transcription (Latin):
in hac quoq moug parrte. Onmia quae carpunturr cedinitur tondintur
inna ne tangito maxne autem intet menstrua dimidiaq stertoraito
derres uiuentos Arietes hedos detrescente lima castrato. oua lima nouasus¬
ponito: Aiborum radices luna plena operito. himnidis locis interlunio serito
R cuica snceriunium quatruluo. entilari quoq frumenta ac legunina R
condi crita extrenam limam iubent. Semmatia cumi luna sura terram
fieri. altari musta cum aima sub terra. qͥtem matenies cedi quaes alia fuuis
locis diximus. Neq faciuior est obseruatio ac iam dita a nob setundo uelu¬
mime. Sed ouod mnrteligere uel tustici possnrt quotiẽ ah octidenee sõle ctrne¬
tnr prioribq nodis horis lucebit srescens erit & ocuulis dimidiata in¬
dicabitur sum uero octidente sole orietur ex aduerso ita ut pariter
aspitiantur tunc erit penilinum. Quotiẽs abortu solis orittur i prio¬
rib noctis houis detrahet himen ꝙ in diuinas extendent de crescente

Expanded text:
in hac quoque movet parte. Omnia, quae caeduntur, carpuntur, tondentur, crescente luna ne tangito, maxime autem intermenstrua dimidiaque stercorato. verres, iuvencos, arietes, haedos decrescente lponito. scrobes luna plena noctu facito. arborum radices luna plena operito. umidis locis interlunio serito et circa interlunium quadriduo. ventilari quoque frumenta ac legumina et condi circa extremam lunam iubent, seminaria, cum luna supra terrain sit, fieri, calcari musta, cum luna sub terra, item materias caedi quaeque alia suis locis diximus. neque est facilior observatio ac iam dicta nobis secundo volumine, sed quod intellegere vel rustici possint: quotiens ab occidente sole cernetur prioribusque horis noctis lucebit, crescens erit et oculis dimidiata iudicabitur ; cum vero occidente sole orietur ex adverso, ita ut pariter aspiciantur, tum erit plenilunium. quotiens ab ortu solis orietur prioribusque noctis horis detrahet lumen et in diurnas extendet, decrescens
Abbreviated transcription (Latin):
anno metitur aliquid: sonstatq fertilitati non oc tuuere homines
Aquarum quos differentia magna riguis est. EN narbonensi pro¬
uincia nobilis foris orige nomie et. inherbae nascimtut in tan¬
tam expetitae bobi ut mersis capitib easquaerant uirib: sedilles¬

Expanded text:
anno metitur aliquid, constatque fertilitati non occurrere homines. anno metitur aliquid, constatque fertilitati non occurrere homines. aquarum quoque differentia magna riguis. est in Narbonensi provincia nobilis fons Orgae nomine. in eo herbae nascuntur in tantum expetitae bubus, ut mersis capitibus totis eas quaerant
Abbreviated transcription (Latin):
aut faba sublata sunt & quae terram facumt laetiorem. In primisgi
& hoc notandum quaedam propter alia seri obitet : sed parim pro¬
uenire puori dixmius uolimime ne eadem saepius dicantar. phu¬
rimum enim refert soli cuiusq ratio.¬
ptimq magnam uocatur tacape foelici supet omme miraculum ri¬
quo solo ternis fere milib passium in omnem partem fons abim¬
dat largus quidem : sed cercis horaꝵt sbaciis dispensat᷑ inter sncolas
palms ibi praegrandes subditur olea. hiuc ficus fico punica illi ui
tis sub uite serctur frumentum. mox legninen demide olus or̃a
eodem anno. ormuaq aliena umibra ainitur. Iuaterna cubita ei
soli in quadratum. nec ut adporiettis mecianturr digitis: sed in pu.¬
gnum coneraictis quaternis denariis uenuindantur. Super omĩa
est bifera uite bis anno uindemiare ꝙ nisi muitipliti partu dema¬
niatur uberatas pereant iuxuria singuli fructus. Nunc uero toto

Expanded text:
aut faba sublata sint et quae terram faciant laetiorem . inprimisque aut faba sublata sint et quae terram faciant laetiorem . inprimisque et hoc notandum, quaedam propter alia seri obiter, si parum provenere , ut priore diximus volumine, ne eadem saepius dicantur; plurimum enim refert soli cuiusque ratio.ptimque Magnam vocatur Tacape, felici super omne miraculum riguo solo. ternis fere milibus passuum in omnem partem fons abundat, largus quidem, sed certis horarum spatiis dispensatur inter incolas. palmae ibi praegrandi tis, sub vite seritur frumentum, mox legumen, deinde olus, omnia eodem anno, omniaque aliena umbra aluntur. quaterna cubita eius soli in quadratum, nec ut a porrectis metiantur digitis, sed in pugnum contractis, quaternis denariis venundantur. super omnia est bifera vite bis anno vindemiare. et nisi multiplici partu exinaniatur ubertas, pereant luxuria singuli fructus. nunc vero toto
Abbreviated transcription (Latin):
articiulo esse minuisis mutilib herbis frugum radices umdicat seget̃a¬
q disceruit a cespite leguminum sicer eadems desyderat far Raela
runcari non gestit. queniam euicit hecbas iupinum occañt᷑ tantũ
milum & panitum occatur & saritur non iteraeur non runcitur.
Siculia s fasioli octantur tantum sunt genera terrae. quoꝵ uber¬
tas pectinari segetem in herba non sogat. sratis & hoc genus denta¬
tae stillis ferreis fademq nihilominus & de pastimtur quae depasta
sunt sarculo iterum excitari necesauum. At in bactris aphrytaꝙ
tenis. Onnua haec fuperflua quae fecit indiugentia caeli ꝙ a
seniente nouis menibus in aream redennt: qr sictitas cohercet
herbas fuge nacturno tactas rore nutriens. Viigilius alternis
cessare arua fuadet. si yo patiantur uuiris spatia ntulssimum procul
dubio est quesi neg& conditio far serendum est in iupnnum aut uitia

Expanded text:
articulum exiit, evolsis inutilibus herbis, frugum radices vindicat segetemarticulum exiit, evolsis inutilibus herbis, frugum radices vindicat segetemque discernit a caespite. leguminum cicer eadem quae far desiderat. faba runcari non gestit. quoniam evincit herbas lupinum, occatur tantum. milium et panicum occatur et saritur, non iteratur, non runcatur. silicia et phasioli occantur tantum. 186 sunt genera terrae, quorum ubertas pectinari segetem in herba cogat — cratis et hoc genus dentatae stilis ferreis —, eademque nihilominus et depascuntur. quae depasta sunt, sarculo iterum excitari necessarium. at in Bactris, Africa, Cyrenis omnia haec supervacua fecit indulgentia caeli, et a semente non nisi messibus in arva redeunt, quia siccitas coercet herbas, fruges nocturno tantum rore nutriens. 187 Vergilius alternis cessare arva suadet — si patiantur ruris spatia, utildubio est —; quod si neget condicio, far serendum, unde lupinum aut vicia
Abbreviated transcription (Latin):
ex crescens temptauere postgͣ respuebat natura mararunt. At illue mes¬
ses multiplicatae docuere quod nunc uocant artrare ÷ a ratrare ut credo
timc dictum hoc fit uel incipiente sulmo cum iam piera si bira ternaue
emiserit folia: nec recens subtrahentus exemplumm. in treuerito agco teto
ante hunc annum compertum. Nam tam hyeme praegelida tptaȩ segites¬
esent reseuerunt & sitientefi campos mense mactio uberrimasq mes¬
ses habuerint. thunc reliqua ultura tradetur pergenera frugum.¬
IISINEM fartrititum semen ordenm octato saruito runcato quid dituz
enit dieb singulae operȩ cuis generi in iugero suficieit sarculatio indira¬
tam hyberno rigore sete soli tristiciam laxat temporib uernis nouosq
soles admitit Quiscrus caueat ne frumenti radicem suffodiat triti¬
cum semen ordenm fadam bis sarire melius. Runcatio cum seges in

Expanded text:
excrescens temptavere. postquam respuebat natura, inararunt. at illae mesexcrescens temptavere. postquam respuebat natura, inararunt. at illae messes multiplicatae docuere quod nunc vocant artrare, id est aratrare, ut credo, tune dictum. hoc fit vel incipiente culmo, cum iam se ad bina ternave emiserit folia. nec recens subtrahemus exemplum in Treverico agro tertio ante hunc annum conpertum. nam cum hessent, reseverunt etiam campos mense Martio uberrimasque messes habuerunt. Nunc reliqua cultura tradetur per genera frugum.iginem, far, triticum, semen, hordeum occato, sarito, runcato quibus dictum erit diebus. singulae operae cuique generi in iugero sufficient. sarculatio induratam hiberno rigore soli tristitiam laxat temporibus vernis novosque soles admittit. qui sariet, caveat ne frumenti radices subfodiat. triticum, semen, hordeum, fabam bis sarire melius. 185 runcatio, cum seges in
Abbreviated transcription (Latin):
quantur ne glebae exuicent. male aratut aruum quoed satis frugalius
octandũs est Id demum recte subatum erit ubi non intelligitur utro
uomei erit In usu etbo & colicias interponere si ita locus poscat amplore
suico quae in fosss aquam educant.¬
RATIÕper transuersum iterata octatio seritue ubi res poscit srate uel
rastro & sato semine iteratio. hec quoque ubi sonsuetudo patitur nte
Quae primum appellata deliratio est quarto seri fulco Uirgilius ecistima¬
tur uoluise cum dixit optimam sbyetem quaebis soles &bis frigora
sensiset spissius solum ficut plerunq in Italia uͦ. suico seri melius est.
iniustis uero nono ad fabam & uitiam non proscisso serere sine danno
compendium opece est. Non oniutemus unam etiamnum atand acã¬
di rationem in tranpadana stalia bellorum inuria excogitatam salla¬
si cum subiectos apib depopulatentur agros panicum milumq iamq

Expanded text:
quantur, glaebae ne exultent. male aratur arvom, quod satis frugibus quantur, glaebae ne exultent. male aratur arvom, quod satis frugibus occandum est. id demum recte subactum erit, ubi non intellegetur, utro vomer ierit. in usu est et collicias interponere, si ita locus poscat, ampliore sulco, quae in fossas aquam educant.per traversum iterata occatio sequitur, ubi res poscit, crate vel rastro, et sato semine iteratur haec quoque, ubi consuetudo patitur, crate quae primum appellata, deliratio est. quarto seri sulco Vergilius existimatur voluisse, cum dixit optimam esse segetem, quae bis soles, bis frigora sensisset. spissius solum, sicut plerumque in Italia, quinto sulco seri melius est, in Tuscis vero nono. at fabam et viciam non proscisso serere sine damno conpendium operae est. <4> Non omittemus unam etiamnum arandi rationem in transpadana Italia bellorum iniuria excogitatam. Salassi cum subiectos Alpibus depopularentur agros, panicum miliumque iam
Abbreviated transcription (Latin):
tur fiscelis capistrari ne germinum tenera praecerpant. Sericule
insitiuam pendere: qua intercidantur radices hoc melius ꝙͣ sonnes¬
li aratro. Bouesq luctari marando uersu peragi: nec strigare
mactus spruitus iustum est proscindi fulto dodrantali iugerum uno
die uerui sespuingerum si sut faciuitis soli. Si muius prestindi
semussem iterari assem quando & anmialum labori natura leges statu¬
it. Onne aruum rectis fultis mox g obliguis subigi deb in collib trans¬
neqso tantum monte aratur. Sed mado in superiora modo inferora¬
rostrante omeie tantumq est labori homini ut etiam boum uice
fungatirr. serte sine hoc animali montanat gente fartulis arãt
arator nisi in sirruis praeuaricatur inde transiatum hoc rimens in
forum ibi ubiq caueatur ubi niuentimn est purg& uomerem submde
stimidu cuspidatus rallo scdmna nter duos sulcos erudaꝑȩ reln¬

Expanded text:
tur, fiscellis capistrari, ne germinum tenera praecerpant; securiculam tur, fiscellis capistrari, ne germinum tenera praecerpant; securiculam in stiva pendere, qua intercidantur radices—hoc melius quam convelli aratro bovesque luctari —; in arando versum peragi nec strigare in actu spiritus. iustum est proscindi sulco dodrantali iugerum uno die, iterari sesquiiugerum, si sit facilitas soli; si minus, proscindi semissem, iterari assem, quando et animalium labori natura leges statuit. omne arvum rectis sulcis, mox et obliquis subigi debet. in collibus traverso tantum monte aratur, sed modo in superiora modo inrostrante vomere, tantumque est laboris homini, ut etiam boum vice fungatur. certe sine hoc animali montanae gentes sarculis arant. 179 arator nisi incurvus praevaricatur. inde tralatum hoc crimen in forum. ibi utique caveatur, ubi inventum est. purget vomerem subinde stimulus cuspidatus rallo. scamna inter duos sulcos cruda ne relin
Abbreviated transcription (Latin):
bene coleie bene arare : quia secimdum quia tertum : sfertorato sui¬
couauo ned intempestiue a res tepidiorib locis a bunna prostridi diua
oport& & frigidiorib ab aeguiotio uerno a maturius sicta repione
ꝓ humida. matirius densa terra ꝙ̃ soluta. puigui q̃ macra. Nbi suctas
& graues aestates terra sretosa ant gracius utilius intee solsticium
autummui & aequimocium aratut ubi eues aestus frequente embtespã¬
gue herbosumq solum: Ubi medis calorib. Altum ea grane solum eti
q ħic suae leges luto sam terram ne tangito in onini aratro prius q̃
ares proscindito hoc utuitatem hab& quad mueiso cespite herbarim
quod semel aratum et a temporis argimento ueruatum uocaturr
hoc in nouali atq necessarium est. Neuales est qued alternis annis se¬
ritur Araturos bones ꝙͫ arctisime iugi oport ut capitib sublatis
arent. Sic minime olla contaudint. Si intet arbores uitesq are¬

Expanded text:
agrum colere? bene arare. quid secundum? arare. quid tertium ? stercorare. sulco vario ne ares. tempestive ares. tepidioribus locis a bruma proscindi arva oportet, frigidioribus ab aequinoctio verno, et maturius sicca regione quam umida, maturius densa terra quam soluta, pingui quam macra. ubi siccae et graves aestates, terra cretosa aut gracilis, utilius inter solstitium et autumni aequinoctium aratur; ubi leves aestus, frequentes imbres, pingue herbosumque solum, ibi mediis caloribus. altum et grave solum etiaet huic suae leges: lutosam terrain ne tangito. vi omni arato. prius quam ares proscindito. hoc utilitatem habet, quod inverso caespite herbarum nt.—quod vere semel aratum est, a temporis argumento vervactum vocatur. hoc in novali aeque necessarium est. novale est quod alternis annis seritur.—araturos boves quam artissime iungi oportet, ut capitibus sublatis arent—sic minime colla contundunt —; si inter arbores vitesque are