comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̾stanti corpore dicendo mõstrauit. Ambarualis hostia est ut
ait pompeius festus. que rei diuine cansa circũ arua ducitur
ab his qui pro frugib faciunt. huiꝰ sacrificii mentionẽ in bu¬
colicis habet. ubi de apotheosi daphnidis loquit᷑ Hec tib semꝑ
erũt. & cũ solemnia uota reddemꝰ nymphis. Et cu lustrabi¬
mus agros. Ubi lustrare significat circũire. hinc eĩ uidelicet¬
& nomen hostie adquisitu est ab ambiendis aruis. Sed &r
ingeorgicoꝵ libro pͥmo. Terq nouas cirru felix eat hostia
fiuges. obsuatu est a sãcrificantib: ut si hostia que ad anis
duceret᷑ fiusset uehem̃tuis reluctata. ostendissetq se ĩuita
altarib ad moueri amoneret᷑: quia in iuito deo oftẽrra eb
putabant. que autẽ stetisset oblata hanc uolenti numini
dari extimabant. hinc noster. Et ductus coru stabit sacer
hircus ad aras. & alibi. Et statnã ante aras aurata fronte u¬

Expanded text:
"praestanti corpore" dicendo monstravit. "Ambarvalis" hostia est, ut "praestanti corpore" dicendo monstravit. "Ambarvalis" hostia est, ut ait Pompeius Festus, quae rei divinae causa circum arva ducitur ab his qui pro frugibus faciunt. Huius sacrificii mentionem in Bucolicis habet ubi de apotheosi Daphnidis loquitur: haec tibi semper erunt, et cum sollemnia vota reddemus nymphis et cum lustrabimus agros, ubi "lustrare" significat "circumire": hinc enim videlicet et nomen hostiae adquisitum est, ab ambiendis arvis, sed et in Georgicorum libro primo: terque novas circum felix eat hostia fruges. Observatum est a sacrificantibus ut si hostia quae ad aras duceretur fuisset vehementius reluctata ostendissetque se invitam altaribus admoveri, amoveretur quia invito deo offerri eam putabant. Quae autem stetisset oblata, hanc volenti numini dari aestimabant. Hinc noster: et ductus cornu stabit sacer hircus ad aras, et alibi: et statuam ante aras aurata fronte i
Abbreviated transcription (Latin):
stis ad oras. Sanguẽ querendi reditus aĩaq litandũ argolica.
Na ce aĩam idest hostie nom̃ posuit. ꝙ litare qđ significat
sacrificio facto placasse numen. In his ip̃is hostiis uł animalib
uł cõsultatoriis: queda sunt. que hostie inuges uocant᷑ idest
que nũꝙͣ domite ant iugo subdite sunt. Haꝵ quoq noster
poeta sic meminit. Nue grege de intacto septẽ mactare ui¬
uencos prestitert. totidẽ lectas de more bidentes. Et ut in¬
iuges euidentiꝰ expͥmeret adiecit. Et intacta totidẽ cer¬
uice uiuencos. Eximii quoq sacrificii uocabulũ non poeti¬
cum. Etri Sttop s sacerdotale nomenẽ. Ueraniꝰ eĩm in
pontificalib questionib docet eximias dictas hostias que
ad sacrificiu destinate eximant᷑ egrege. uł ꝙ eximia spece
quasi offerende numinib eligantur. hic ait quatuor oximios
p̾stanti corpore tauros. Ubi ꝙ eximũt᷑ eximios. ꝙ eligunt᷑

Expanded text:
stis ad oras: sanguine quaerendi reditus animaque litandum Argolica. stis ad oras: sanguine quaerendi reditus animaque litandum Argolica. Nam et "animam", id est hostiae nomen, posuit et "litare", quod significat sacrificio facto placasse numen. In his ipsis hostiis, vel animalibus vel consultatoriis, quaedam sunt quae iniuges vocantur, id est quae numquam domitae aut iugo subditae sunt. Harum quoque noster poeta sic meminit: nunc grege de intacto septem mactare iuvencos praestiterit, totidem lectas de more bidentes; et ut iniuges evidentius exprimeret, adiecit: et intacta totidem cervice iuvencos. "Eximii" quoque in sacrificiis vocabulum non poeticum ἐπίθετον sed sacerdotale nomen est. Veranius enim in pontificalibus quaestionibus docet "eximias" dictas hostias quae ad sacrificium destinatae eximantur e grege, vel quod eximia specie quasi offerendae numinibus eligantur. Hinc ait, quattuor eximios praestanti corpore tauros, ubi quod eximuntur "eximios", quod eliguntur
Abbreviated transcription (Latin):
etiã aurispices aĩales has hostias uocant. utrũ q hostiaꝵ ge¬
nus in carmĩẽ suo uirgilus ostendit. Et pͥmo quidẽ illud
quo uoluntas numinũ ꝑ exta monstrat᷑. Mactat lectas
de more bidentes. Et mox pecudũq reclusis pectoribrs
inhians spirantia cõsulit exta. Alteꝵ illud in quo hostia
aialis dicitur ꝙ euis tantũ aĩa sacrat᷑ ostendit. cu facit
entellũ uictorem eryci mactare tauꝵe. Na ut expleret
aũilis hostie causas. ip̃o usus est noĩe. Hanc tibierre imcligrem
aĩam ꝓ morte daretis. &. ut nũcupita ⁊iotã sĩgnaret ait. ꝑsoluo
quod de uoto ꝓprie dicitur: utq ostendẽt psolutu dis signisi¬
cauit dicens sternit᷑ exanimisq tremens ꝓcubuit humi bo e
Uidendũ etiã ne &e illa hostia oñdat animalẽ. Sanguine
placastis uentos & turgine cesa. Cu pͥmu heliacas danai ueĩ¬

Expanded text:
etiam haruspices animales has hostias vocant, utrumque hostiarum geetiam haruspices animales has hostias vocant, utrumque hostiarum genus in carmine suo Vergilius ostendit. Et primo quidem illud quo voluntas numinum per exta monstratur: mactat lectas de more bidentes, et mox: pecudumque reclusis pectoribus inhians spirantia consulit exta. Alterum illud in quo hostia animalis dicitur, quod eius tantum anima sacratur, ostendit, cum facit Entellum victorem Eryci mactare taurum. Nam ut expleret animalis hostiae causas, ipso usus est nomine: hanc tibi, Eryx, meliorem animam pro morte Daretis. Et ut nuncupata vota signaret, ait "persolvo", quod de voto proprie dicitur, utque ostenderet persolutum dis, signavit dicens, sternitur exanimisque tremens procumbit humi bos. Videndum etiam ne et illam hostiam ostendat animalem: sanguine placastis ventos et virgine caesa, cum primum Iliacas, Danai, veni
Abbreviated transcription (Latin):
tem mñp Sẜa tñp eodẽ noĩe appellauit. Et uestam
quã de nũo penatiũ aut certe comitẽ eoꝵ esse maĩfe¬
stu est. adeo ut & cõsules & p̾tores seu dictatores: cum
adeũt magrãtu lauimi rem duunã faciũt penatib pa¬
riter & meste Sed & Uirgilius ubi ex ꝑsona hectoris dixit.
Satra suosq tibi cõmendat troia penates. Mox adiecit. sic
ait. & manib uittas uestamq potentẽ Eternũq aditis ef¬
fert penetralib ignẽ. Addidit hyginus in libro. que de dis
penatib scripsit uocari eos St ouo siatocõobo
S nec hoc Uirgilus ignoratũ reliquit. di patrii seruate
domũ. seruate nepotẽ. & alibi. patriiq penates. Nec mi¬
nus de sacrificioꝵ usu ꝗ̃ de deoꝵ scientia diligentiam
suã pandit. Cu eĩ trebatuis libro pͥmo de religionib doce¬
at hostiaꝵ genera esse duo. Unũ in quo uoluntas dei ꝑ
exta disquint᷑. Alteꝵ in quo sola aĩã deo sacrat᷑. Unde

Expanded text:
tem, τὴν δυνατήν. Eodem nomine appellavit et Vestam, quam de numero Penatium aut certe comitem eorum esse manifestum est, adeo ut et consules et praetores seu dictatores, cum adeunt magistratum, Lavinii rem divinam faciant Penatibus pariter et Vestae. Sed et Vergilius ubi ex persona Hectoris dixit, sacra suosque tibi commendat Troia Penates, mox adiecit: sic ait et manibus vittas Vestamque potentem aeternumque adytis effert penetralibus ignem. Addidit Hyginus in libro quem de dis Penatibus scripsit vocari eos θεοὺς πατρῷους. Sed nec hoc Vergilius ignoratum reliquit: di patrii, servate domum, servate nepotem, et alibi, patriique Penates. Nec minus de sacrificiorum usu quam de deorum scientia diligentiam suam pandit. Cum enim Trebatius libro primo de religionibus doceat hostiarum genera esse duo, unum in quo voluntas dei per exta disquiritur, alterum in quo sola anima deo sacratur, unde
Abbreviated transcription (Latin):
Semꝑ abundantes hastas frangitq quatitq
Totum sudor habet corpus multũq laborit
Nec respirandi fit copia prepete fẽrro
Histri tela manu iacentes solicitabant
Hinc Uirgilius eundẽ locum de incluso turno grania ele¬
gantiore composuit.
Ergo nec clipeos iuuenis subsistẽ tantu
Nec dextra ualet obiectis sic undiq telis
Obruit᷑. strepit assiduo caua tẽpora circu
Tuitu galea & saxis solida era fatiscunt
Discusseq iube capiti nec sufficit umbo
Ietibus ĩgeminant hastis oe troes & ip̃e
fulmineus inesteus cũ toto corpore sudor
Liquit᷑. & piceu nec respirare potestas
Fulmen agit. fessos quatit eger anhelitus artus.
Homerus ait.
uiro uir. Hmc uirgilius ait. heret pede pes. densusq
secũdo. belli historici ait. Non msi mͥ lingue centũ atq
ora si etiã totidem uocesq liquate.
Hinc Uirgilius ait.
Non mͥ si centũ lingne sint oraq centu.
Homerica descripno est equi iugientis in hec u̾ba

Expanded text:
Semper abundantes hastas frangitque quatitque. Semper abundantes hastas frangitque quatitque. Totum sudor habet corpus multumque laborat, nec respirandi fit copia. Praepete ferro Histri tela manu iacientes sollicitabant. Hinc Vergilius eundem locum de incluso Turno gratia elegantiore composuit: ergo nec clipeo iuvenis subsistere tantum nec dextra valet, obiectis sic undique telis obruitur. Strepit adsiduo cava tempora circum tinnitu galea et saxis solida aera fatiscunt discussaeque iubae capiti nec sufficit umbo ictibus: ingeminant hastis et Troes et ipse fulmineus Mnestheus. Tum toto corpore sudor liquitur et piceum —nec respirare potestas— fulmen agit, fessos quatit aeger anhelitus artus. Homerus ait: viro vir. Hinc Vergilius ait: haeret pede pes densusque secundo belli Histrici ait: non si mihi linguae centum atque ora sient totidem vocesque liquatae. Hinc Vergilius ait: non mihi si linguae centum sint oraque centum. Homerica descriptio est equi fugientis in haec verba
Abbreviated transcription (Latin):
ne aures ab oculis uincerent᷑. Itẽ proximꝰ huic longo sed
maximꝰ in t̾uallo. Cicero in bruto. duob igit᷑ sũmis Cras¬
so & Antonio Luciꝰ philippuis ꝓximus accedebat. s longo
int̾nallo tam̃ ꝓximus. Sunt quedã apud Uirgiliu que
ab homero credit᷑ trãstulissẽ. S ea docebo a nostris anctorib
lumpta. qui priores hec ab homero in carmina sua traxe¬
rant : quod quidẽ hometice laudis cumulus est: quod cu
ita a plurimis adu̾sũs eu uigilatũ sit. cocteq oiũi uires ma¬
num cõtrafẽcerint. Ille uelut pelagi rupes ĩmota resistit.
Homerus de aiacis forti pugna ait.¬
Hlunc locũ Rnniꝰ in decimoꝗnto ad pugnã celii tribuni
his uersib transtẽrt.
Undiq cõueniũt uelut imber tela tribuno
Confingũt parma timit hastilib umbo
Aerato sontu galee. s nec pote quis q̃
Undiq nitendo corpus liscerpere ferro

Expanded text:
ne, aures ab oculis vincerentur. Item: Proximus huic longo, sed ne, aures ab oculis vincerentur. Item: Proximus huic longo, sed proximus, intervallo Cicero in Bruto: Duobus igitur summis, Crasso et Antonio, L. Philippus proximus accedebat, sed longo intervallo tamen proximus. Sunt quaedam apud Virgilium quae ab Homero creditur transtulisse: sed ea docebo a nostris auctoribus sumpta, qui priores haec ab Homero in carmina sua traxerant: quod quidem summus Homericae laudis cumulus est, quod, cum ita a plurimis adversus eum vigilatum sit, coactaeque omnium vires manum contra fecerint, Ille velut pelagi rupes inmota resistit Homerus de Aiacis forti pugna aitHunc locum Ennius in quinto decimo ad pugnam Aelii tribuni his versibus transfert: undique conveniunt velut imber tela tribuno: configunt parmam, tinnit hastilibus umbo, aerato sonitu galeae, sed nec pote quisquam undique nitendo corpus discerpere ferro.
Abbreviated transcription (Latin):
te locoꝵ conferẽdo miret᷑. In pͥmo eneidos tempestas
describit᷑ & uenus apud iouẽ querit᷑ de piculis filii. Et
iupiter ea de futuroꝵ ꝓsperitate solatur. hic locus totus
sumptus a Neuio ẽ ex p̾mo libro belli pumai. Illic enim
eque uenus troiams tempestate laborantib cu ioue que¬
ritur. Et sequut᷑ u̾ba iouis filia cõsolantis sp̃e futuroꝵ
Itẽ de pandaro & bicia apientib portas. locus acceptus
est ex libro ꝗnto decimo ennii qui induxit histros duos
in obsidione erupissẽ porta. & strageni de obsidente ho¬
ste fecisse. Nec tullio compillando dũ mõ undiq ornam¬
ta sibi conferret abstinuit. o fama ingens ingentior atmis
Uir troiane. Nempe hoc ait eneam famam sũam factis
fartib suꝑgressũm. cũ plerũq fama sit maior rebus.
Sensus hic in Catone Ciceronis est his u̾bis. Continge¬
bat in eo quod plerisq contra solet. ut maior omĩa re

Expanded text:
tem locorum conferendo miretur. In principio Aeneidos tempestas tem locorum conferendo miretur. In principio Aeneidos tempestas describitur, et Venus apud Iovem quaeritur de periculis filii, et Iuppiter eam de futurorum prosperitate solatur. Hic locus totus sumptus a Naevio est ex primo libro belli Punici. Illic enim aeque Venus Troianis tempestate laborantibus cum Iove queritur, et secuntur verba Iovis filiam consolantis spe futurorum. Item de Pandaro et Bitia aperientibus portas locus acceptus est ex libro quinto decimo Ennii, qui induxit Histros duos in obsidione erupisse porta et stragem de obsidente hoste fecisse. Nec Tullio conpilando, dummodo undique ornamenta sibi conferret, abstinuit: O fama ingens, ingentior armis, Vir Troiane Nempe hoc ait, Aeneam famam suam factis fortibus supergressum, cum plerumque fama sit maior rebus. Sensus hic in Catone Ciceronis est his verbis: Contingebat in eo, quod plerisque contra solet, ut maiora omnia re
Abbreviated transcription (Latin):
Incedũt arbusta ꝑ alta securib cectant
Prccellũt magnas que reus excidit᷑ ilex
Haximis frangit᷑. atq abies ꝯsternit᷑ alta
Pinus ꝓceres ꝑ̾uertunt. omne sonabut
Arbustu fremitu siluai frondosai
Diuersi magno ceu quõda turbine uenti¬
Confligũt. ephirusq nothusq &e letus eois
Eurus equis.
Imbriator aquiloq suo cũ flamiẽ contra¬
Inde mari magno Fuctus extollere certant
Nec tam̃ hec cu sint hõm bouq laborel
Uersando terra expti nil improbus anser
Sed tam̃ interdũ magno quesita labore
Cu ia ꝑ terras frondent atq oĩa florent
Aut nimiis correns feruorib etherus sol
Aut subiti pimunt imbres gelideq prune
Habraq uentor molento turbine uexant.
Sunt alii loci plurimoꝵ uersuus: quos Maro inopus
suũ cũ paucoꝵ ĩmutatione u̾boꝵ aueterib transtalit.
Et quia longũ ẽ unu̾sos uersus ex utroq transcribere.
libros ueteres notabo. ut qui uolet illic legendo equalita¬

Expanded text:
Incedunt arbusta per alta, securibus caedunt, Percellunt magnas quercus, exciditur ilex, Fraxinus frangitur, atque abies consternitur alta: Pinus proceras pervortunt: omne sonabat Arbustum fremitu silvai frondosai Diversi magno ceu quondam turbine confligunt, Zephyrusque Notusque et laetus Eois Eurus equis. imbriIndu mari magno fluctus extollere certant Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores Versando terram experti, nihil inprobus anser d tamen interdum magno quaesita labore, Cum iam per terras frondent, atque omnia florent, Aut nimiis torrens fervoribus aethereus sol, Aut subiti perimunt imbres gelidaeque pruinae, Flabraque ventorum violento turbine vexant Sunt alii loci plurimorum versuum quos Maro in opus suum cum paucorum immutatione verborum a veteribus transtulit. Et quia longum est numerosos versus ex utroque transcribere, libros veteres notabo, ut qui volet illic legendo aequalita
Abbreviated transcription (Latin):
ximus uõ & incitatissimus
cũ uelut in sagittario. nec
cireulu sol ab. E. ad k. ꝑgens
ꝯtra ꝗͣ fertur epiciclus suus mo¬
ram faciens tardiꝰ ad .o. deferet᷑.
tardiꝰ.a.a .o. obibit ambitum.
multoq tarduis çodiaci circuli
a.b regionẽ obisse existimabit᷑ & rursum epicielo supdicto
moto ad.o. N. ambitũ. sol demũ a.k. ad. N. ꝑgens con¬
currere uidebit᷑ mũdi circu̾actiom. & aduitus ab ea ꝓpere
& citius obire godiaci quadrantẽ. Eodemq epicilo moto
ꝑ. N. & ambitu sol demũ ab. N ad ⁊. ꝓgens tanqͣ precor¬
rens epicicli sui motũ precipitare cursu ꝑ ģodiatu uidet᷑

Expanded text:
ximus uero et incitatissimus, ximus uero et incitatissimus, cum uelut in Sagittario. Nec circulum sol, ab Ε ad Κ pergens contra quam fertur epicyclus suus moram faciens tardius ad Ο deferetur tardiusque ΜΟ obibit ambitum, multoque tardius zodiaci circuli ΑΒ regionem obisse existimatur, et rursum, epicyclo supra dicto moto, ad ΟΝ ambitum sol demum a Κ ad H pergens concurrere uidebitur mundi circumactioni et adiutus ab ea propere et citius obire zodiaci quadrantem. Eodemque modo epicyclo moto per ΝΞ ambitum sol demum ab Η ad Ζ pergens tamquam praecurrens epicycli
Abbreviated transcription (Latin):
apud notam.b. Ite cu quarta ꝯfecerit mũdi ꝑtem mino¬
rem quarta confecisse uidebit. Ac rursu idem epicidus
a regione .o. littere ꝓfectus ꝓueĩat ad . N. o sol ad. k .Ni.
pergat. erit ubi est. N. nobis tam̃ in directo iusu intuẽtib¬
uidebit᷑ essẽ nbi .s. littera. Ita cu equalẽ quarta mundi ꝑ¬
tem confecerit a. littera.b. usq ad.s. litterui maiorẽ quar¬
tam cituis & incitatius uidetur ꝑagrasse. Rursũ idem
item ut in priorib ab. N. & pergat erit ubi. E. & nobis
autẽ indebitur ubi est .a. littera. Ita cu equalẽ quarta
mũdi ꝑtes pagrau̾̃it maiorẽ pagrasse putabit᷑.s. a. 20.¬
ģodiaci circuli residuũ. demu quadrante & a.a. ide obeat
epiciclus cũ uenerit ad . E. repñtatus p̾ter amiu loco suo
udebit᷑ esse tunc sol ubi ẽ.a. & putabit᷑ zodiaci circuli
& minor uisu uidetur sol
cũ uelut ĩ geminis erit. ma¬

Expanded text:
apud notam Β. Ita, cum quartam confecerit mundi partem, minoapud notam Β. Ita, cum quartam confecerit mundi partem, minorem quartam confecisse uidebitur. Ac rursum idem epicyclus a regione Ο litterae profectus perueniat ad Ν et sol a Κ ad Η perguidebitur esse ubi est Γ littera. Ita, cum aequalem quartam mundi partem confecerit a littera Β usque ad Γ litteram, maiorem quartam citius et incitatius uidebitur peragrasse. Rursum idem ol quoque item ut in prioribus ab Η ad Ζ pergat; erit ubi est Ξ, nobis autem uidebitur ubi est Δ littera. Ita, cum aequalem quartam mundi partem peragrauerit, maiorem peragrasse putabitur ΓΔ zodiaci circuli. Residuum demum quadrantem ΞΜ idem obeat epicyclus; cum peruenerit ad Ε repraesentatus post annum loco suo, uidebitur esse tunc sol ubi est Α et putabitur zodiaci circuli et minor uisu uidetur sol, cum uelut in Geminis erit, ma
Abbreviated transcription (Latin):
habens ip̃e ꝓpriu punctũ .a .a. Et puncto quidẽ.G. inter¬
k. epiciclus intelligat᷑ cu uniu̾si mũdi uertigine rapi si¬
militer ut ceteri ignes ab oriente in occidente raptatu
quottidiano ferri tamẽ naliter adu̾su totiꝰ mũdi uolatu.
Solq tursus in eodem epicilo ꝯstitutus uixta totiꝰ mũdi
ꝯu̾sionem moueri. Ergo e. ⁊ N. k. epiciclus ꝑ descͥptu¬
a.a.o. N. ⁊ circulu naturali motu means ꝯtra ꝗͣ mo¬
uetur totiꝰ mũdi raptatio moderate & equabiliter anni
spatio cursũ istu confĩciat. Solq item ĩ hoc eodem epiciclo
ꝯstitutus epicieli quidẽ sui motui ꝯtrariu motu moliat᷑
mũdi u̾o totius comitatu sequat᷑. Ibit ergo. E.⁊. N. k.¬
epicidus ꝑ a.a.o. N. ⁊ circulu gradiens & cũ ꝑuenerit
ad.o. litteram quarta mũdi ꝑtem obibit. tunc sol. ab.e.
ad .h. perget. Ent gͦ sol ubi & o. littera nobis tamen
a terra idest .s. spectantib directa uisus acie udebit᷑ esse

Expanded text:
a puncto quidem Θ, interΗΚ epicyclus intellegatur cum uniuersi mundi uertigine rapi similiter ut ceteri ignes ab oriente in occidentem raptatu cotidiano, ferri tamen naturaliter aduersum totius mundi uolatum solque rursus in eodem epicyclo constitutus iuxta totius mundi conuersionem moueri. Ergo ΕΖΗΚ epicyclus per descriptum ΜΟΝΞ circulum naturali motu means, contra quam mouetur totius mundi raptatio, moderate et aequabiliter anni spatio cursum istum conficiat, solque item in hoc eodem epicyclo constitutus epicycli quidem sui motui contrarium motum moliatur, mundi uero totius comitatum sequatur. Ibit ergo ΕΖΗΚ epicyclus per circulum gradiens et, cum peruenerit ad Ο litteram, quartam mundi partem obibit. Tunc sol ab E ad Κ perget; erit ergo sol ubi est Ο littera, nobis tamen a terra, id est Θ spectantibus directa uisus acie uidebitur esse
Abbreviated transcription (Latin):
infestarent᷑ occupato edito colle: saturnios se noĩauerũt. quo
ante noĩe eciã idẽ collis uocabat᷑. & quia se huiꝰ dei senserũt no¬
mine ac religione tutos instituisse saturnalia ferunt᷑. Ut
agrestes uicinoꝵ aĩos ad maiorẽ sacri reu̾entia ip̃a indicti
festi obsuatio uocaret. Nec illã causa que laturnalib adsignat᷑
ignoro: ꝙ pelasgi sicut Uarro memorat cũ sedib suis pulsi di¬
uersas terras petissent. Cõfluxerũt pleriq dodonã & incerti
quib adhererẽt locis. eiusmoĩ acceꝑe responsu. Creixe ⁊e¬

Expanded text:
infestarentur, occupato edito colle Saturnios se nominaverunt, quo infestarentur, occupato edito colle Saturnios se nominaverunt, quo ante nomine etiam idem collis vocabatur: et quia se huius dei senserunt nomine ac religione tutos, instituisse Saturnalia feruntur, ut agrestes vicinorum animos ad maiorem sacri reverentiam ipsa indicti festi observatio vocaret. Nec illam causam quae Saturnalibus adsignatur ignoro, quod Pelasgi, sicut Varro memorat, cum sedibus suis pulsi diversas terras petissent, confluxerunt plerique Dodonam et incerti, quibus haererent locis, eiusmodi accepere responsum:
Abbreviated transcription (Latin):
messis adiecit. huic deo ilertiones iurculoꝵ. pomoꝵq educatões.
& oium huiuscemoi fertiliũ tribuñt disciplinas. Cyrenensees
etiã cũ rem diuinã ei faciunt. ficis recentib coronant᷑. placen¬
tasq mutuo missitant. Mellis & fructuum reptorẽ saturnu¬
extimãtes. Hũc romani etiã stercutiũ uecant. ꝙ pͥmus stercore fẽ¬
cũditatẽ agris comꝑauerit. Regni eiꝰ tẽpora felicissima ferunt᷑. cu
ꝓpter reꝵ copiam. tũ & ꝙ nondũ quisꝗ̃ seruitio uł libertate discri¬
minabat᷑ que res intelligi pot̾: ꝙ saturnalib tota seriuis licẽtia
ꝑmittit᷑. Alia saturn alioꝵ causa sic traditur. qui erant ab her¬
cule in italia relicti: ut quidã ferunt. irato ꝙ ĩcustoditũ fuisset
armentũ ut nõnulli extimant cõsulto eos relĩquente: ut ara
suã atq edem ab ĩcursionib tuerent᷑. hi ergo cũ a latronibus

Expanded text:
messis, adiecit. Huic deo insertiones surculorum pomorumque educationes messis, adiecit. Huic deo insertiones surculorum pomorumque educationes et omnium huiuscemodi fertilium tribuunt disciplinas. Cyrenenses etiam, cum rem divinam ei faciunt, ficis recentibus coronantur placentasque mutuo missitant, mellis et fructuum repertorem Saturntimantes. Hunc Romani etiam Stercutum vocant, quod primus stercore fecunditatem agris conparaverit. Regni eius tempora felicissima feruntur, cum propter rerum copiam tum quod nondum quisquam servitio vel libertate discriminabatur: quae res intellegi potest, quod Saturnalibus tota servis licentia permittitur. Alia Saturnaliorum causa sic traditur. Qui erant ab Hercule in Italia relicti, ut quidam ferunt, irato, quod incustoditum fuisset armentum, ut nonnulli aestimant, consulto eos reliquente, ut aram suam atque aedem ab incursionibus tuerentur: hi ergo cum a latronibus
Abbreviated transcription (Latin):
garet. Es ita fuisse signatũ hodie quoq intelligit᷑ ĩ alee lusu
cũ pueri denarios ĩ sublime iactantes. capita aut nauimꝰ lusũ
teste uetustatis exclamãt. Hos una concordesq regnasse ui¬
cinaq oppida coĩ oꝑa condidisse p̾ter Maronẽ qui refert
ianculũ huic. illi fuerat saturna nom̃. etiã illud ĩ ꝓmptu
est. ꝙ posteri quoq duos eis cõtinuos mẽses dicarunt. ut
decembr sacrũ saturm. ianuaruis alteriꝰ uocabulũ possideret.
Cũ inter hec subito saturnꝰ nõ comparuisset excogitauit lamis
honoꝵ eius augum̃tu: ac pͥmu terram omnẽ ditioni sue pen¬
tem saturniã noĩauit. Aram deinde cũ sacris tanꝗ̃ deo ꝯdidit.
que saturnalia noĩanit. Tot seculis saturnalia p̾cedunt romane
urbis etatẽ. Obsuari igit᷑ en uissit maiestate religionis. quasi
uite melioris au̾ctorẽ. Simulacrũ eius inditio ẽ: cui falcẽ ĩsigne

Expanded text:
garet. Aes ita fuisse signatum hodieque intellegitur in aleae lusu, garet. Aes ita fuisse signatum hodieque intellegitur in aleae lusu, cum pueri denarios in sublime iactantes capita aut navia lusu teste vetustatis exclamant. Hos una concordesque regnasse vicinaque oppida communi opera condidisse —praeter Maronem, qui refert, Ianiculum huic, illi fuerat Saturnia nomen— etiam ob illud in promptu est, quod posteri quoque duos eis continuos menses dicarunt, ut December sacrum Saturni, Ianuarius alterius vocabulum possideret. Cum inter haec subito Saturnus non comparuisset, excogitavit Ianus honorum eius augmenta. Ac primum terram omnem ditioni suae parentem Saturniam nominavit: aram deinde cum sacris tamquam deo condidit, quae Saturnalia nominavit. Tot seculis Saturnalia praecedunt Romanae urbis aetatem. Observari igitur eum iussit maiestate religionis quasi vitae melioris auctorem: simulacrum eius indicio est, cui falcem, insigne
Abbreviated transcription (Latin):
ut regio camesene oppidũ ianiculũ uocitaret᷑. post ad ianũ solũ
regnũ redactũ est. qui credit᷑ geminã faciẽ pretulisse: ut que
ante queq post tergũ essent: intueret᷑. Qd ꝓculdubio ad pru¬
dentiã regis solertiãq referendũ est. qui & p̾terita nosset &
futura ꝓspiceret. sicut ante uorta & post uorta diuinitatis scilicet
aptissime comites: apud romanos colunt᷑. Hic igit᷑ lanuis: cu Sa¬
turnũ classe ꝑuectũ excepissẽt hospitio & ab eo edoctus ꝑitia
ruris. ferum illũ & rude ante fruges cognitas iuctũ ĩ meluis
redigisset regni ei societate munerauit. Cũ pͥmus quoq aera
signaret ẜuauit & in hoc saturm reu̾entia: ut qm̃ ille naui fue¬
rat aduectus: ex una quidẽ ꝑte sui capitis effigies. ex altera uõ
nauis expͥmeret᷑ quo saturni memoriã etiã in posteros propa¬

Expanded text:
ut regio Camesene, oppidum Ianiculum vocitaretur. Post ad Ianum solum ut regio Camesene, oppidum Ianiculum vocitaretur. Post ad Ianum solum regnum redactum est, qui creditur geminam faciem praetulisse, ut quae ante quaeque post tergum essent intueretur: quod procul dubio ad prudentiam regis sollertiamque referendum est, qui et praeterita nosset et futura prospiceret, sicut Antevorta et Postvorta, divinitatis scilicet aptissimae comites, apud Romanos coluntur. Hic igitur Ianus, cum Saturnum classe pervectum excepisset hospitio, et ab eo edoctus peritiam ruris, ferum illum et rudem ante fruges cognitas victum in melius redegisset, regni eum societate muneravit. Cum primus quoque aera signaret, servavit et in hoc Saturni reverentiam ut quoniam ille navi fuerat advectus, ex una quidem parte sui capitis effigies, ex altera vero navis exprimeretur, quo Saturni memoriam in posteros propa
Abbreviated transcription (Latin):
hiuc deo pendit᷑ & causa festi sollẽnis apire. quod cũ p̾textatꝰ
in alios refundẽ temptassẽt. omnes ab eo impetrauerũt. ut ip̃e
dissereret. Tunc ille silentio facto ita exorsus est. Uectius.¬
Aturnalioꝵ originẽ illam mͥ ĩ mediũ ꝓferre fas est. nõ que
ad archanã diinitatis nãm refertur s que aut fabulis admix¬
ta disserit᷑: aut a physicis ĩ uulgus aperit᷑. Na occultas & manã¬
tes ex meri ueri fonte rõnes: nec in ip̃is quidẽ sacris enarrari ꝑ¬
mittit᷑. S si quis illas ad sequit᷑ cõtinere intra ꝯsaentiã tectas
iubet᷑. Unde que sciri fas est. Horus nr̃ licebit mecũ recognoscat.
Regionẽ istam que nũc uocat᷑ italia. regno ianus obtimuit.
qui ut higinus protarchũ tralianũ secutus tradit: cu Camese:
eq indigena terrã hanc ita ꝑticipata potentia possidebant.

Expanded text:
huic deo penditur et causam festi sollemnis aperire.» Quod cum Praetextatus huic deo penditur et causam festi sollemnis aperire.» Quod cum Praetextatus in alios refundere temptasset, omnes ab eo impetraverunt ut ipse dissereret. Tunc silentio facto ita exorsus est: «Saturnaliorum originem illam mihi in medium proferre fas est, non quae ad arcanam divinitatis naturam refertur, sed quae aut fabulosis admixta disseritur aut a physicis in vulgus aperitur. Nam occultas et manantes ex mero veri fonte rationes ne in ipsis quidem sacris enarrare permittitur, sed si quis illas adsequitur, continere intra conscientiam tectas iubetur. Vnde quae sciri fas est Horus noster licebit mecum recognoscat. Regionem istam, quae nunc vocatur Italia, regno Ianus optinuit, qui —ut Hyginus Protarchum Trallianum secutus tradit— cum Camese aeque indigena terram hanc ita participata potentia possidebant,
Abbreviated transcription (Latin):
ut nõ oiõ religionis sue obẜuata cõfunderent. Nam ꝗa nũꝗͣ
fas fuit egyptiis. pecudib aut sanguĩe: s precib & thure solo
placare deos. His autẽ duob aduenis hostie erant ex more i¬
mactande. fana eoꝵ extra pomeriũ locauerũt. ut & illi sacri¬
ficii sollẽnis sibi cruore colerent᷑: nec tam urbana templa mor¬
te pecudũ poluerent. Nullũ itaq egypti oppidũ intra muros
suos aut saturm aut sarapis fanũ recepit. hoꝵ alteꝵ uix egreq
auobis ad missu audio. Saturnũ uõ uł maxĩo inter ceteros ho¬
nore celebratis. Si ergo nihil ẽ. qđ me hoc scre ꝓhibeat. uolo
ĩ mediu ꝓferat᷑. Hic Auienꝰ ĩ p̾textatũ expectationẽ ꝯsulẽtis
remittens. licet omnes ait qui ad sunt pari doctrina polleãt.
sacroꝵ tñ oiu Uectiꝰ unice ꝯscius pot̾ tibi & originẽ cultus qui

Expanded text:
ut non omnino religionis suae observata confunderent. Nam quia numquam ut non omnino religionis suae observata confunderent. Nam quia numquam fas fuit Aegyptiis pecudibus aut sanguine sed precibus et ture solo placare deos, his autem duobus advenis hostiae erant ex more mactandae: fana eorum extra pomerium locaverunt, ut et illi sacrificii sollemnis sibi cruore colerentur nec tamen urbana templa morte pecudum polluerentur: nullum itaque Aegypti oppidum intra muros suos aut Saturni aut Sarapis fanum recepit. Horum alterum vix aegreque a vobis admissum audio: Saturnum vero vel maximo inter ceteros honore celebratis. Si ergo nihil est quod me hoc scire prohibeat, volo in medium proferatur. Hic Avienus in Praetextatum expectationem consulentiremittens, «licet omnes», ait, «qui adsunt pari doctrina polleant, sacrorum tamen omnium Vettius unice conscius potest tibi et originem cultus qui
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ eo pariter ĩgressos. Inter hec Euangelus petitu oiũm tem¬
patus M. Uarronis iquit libru uobis arbitror non ignotũ ex sa¬
tyris menippeis que ĩscribit᷑. nescis quid uesper uehat. in quo con¬
uiuaꝵ nũm hac lege definit: ut neq minor ꝗͣ gr̃aꝵ sit neq
q̃ musaꝵe numerosior. hic uideo excepto rege conuiuii tot nos
esse quot muse sunt. quid ergo ꝑfecto nũo queritis adiciẽdos.
& grãs. quas ad festũ deoꝵ oĩu pͥncipis equũ est cõuenire. Cu
igit᷑ cõsedissent. Horus Auienũ intuens quẽ familiarius freqͥntare
solitus erat. i hoc inquit saturm cultu quẽ deoꝵ pͥnaipem dicitis.
usq ad Alexandri macedonis occasum. post quẽ trrãnde ptolo¬
meoꝵ pressi hos quoq deos ĩ cultũ recipe alexandrinoꝵ more.
apud quos p̾cipue colebant᷑ coacti sunt. ita t̾am imꝑio paruerũt.

Expanded text:
et cum eo pariter ingressos. Inter haec Euangelus petitu omnium temet cum eo pariter ingressos. Inter haec Euangelus petitu omnium temperatus, «M. Varronis», inquit, «librum vobis arbitror non ignotum ex saturis Menippeis qui inscribitur "nescis quid vesper vehat", in quo convivarum numerum hac lege definit, ut neque minor quam Gratiarum sit neque quam Musarum numerosior. Hic video excepto rege convivii tot vos esse quot Musae sunt: quid ergo perfecto numero quaeritis adiciendos?»et Gratias, quas ad festum deorum omnium principis aequum est convenire.» Cum igitur consedissent, Horus Avienum intuens, quem familiarius frequentare solitus erat, «in huius», inquit, «Saturni cultu, quem deorum principem dicitis, usque ad Alexandri Macedonis occasum: post quem tyrannide Ptolemaeorum pressi hos quoque deos in cultum recipere Alexandrinorum more, apud quos praecipue colebantur, coacti sunt. Ita tamen imperio paruerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ totu doctis fabulis uelut ex symbolo cõferendis daturi.
Nam si ꝑ sacra sollẽma riuos deducere religio nulla phibet.
si salubri fluuio mersare oues fas& ura ꝑmittut. cur non religio
nis honor putet᷑. dicare sacris dieb sacrũ studiũ litteraꝵ: S quia
uos quoq deoꝵ aliquis nobis additos uoluit. facite si uolentib
uobis erit: diem coĩb & fabulis & epulis exigamꝰ. quib ut om̃es
hodie qui pñtes sunt. ad quiescant impetratũ teneo. Euangelnst.¬
TUm ille supuenire fabulis nõ euocatos. hand equidẽ turpe exi¬
stimat᷑ uerũ sponte ĩruere ĩ ꝯuiuium aliis p̾paratum. nec ab No¬
mero sine nota uł in fratre memoratũ est. Et uide ne nimiu
arroganter tres tibi uelis menelaos ꝯtigisse. cũ illi tanto regi unus
euenerit. Tum omnes p̾textatu uinantes orare blandeq ad cõe
inuitare ꝯsortium Euangelũ quidẽ sẽpus & maxĩe: s nõ nunqͣ

Expanded text:
diem totum doctis fabulis velut ex symbola conferendis daturi. diem totum doctis fabulis velut ex symbola conferendis daturi. Nam si per sacra sollemnia rivos deducere religio nulla prohibet, si salubri fluvio mersare oves fas et iura permittunt: cur non religinis honor putetur dicare sacris diebus sacrum studium litterarum? Sed quia vos quoque deorum aliquis nobis additos voluit, facite —si volentibus vobis erit— diem communibus et fabulis et epulis exigamus, quibus ut omnes hodie qui praesentes sunt adquiescant impetratum teneo.» Tunc ille: «supervenire fabulis non evocatos haud equidem turpe existimatur, verum sponte inruere in convivium aliis praeparatum nec Homero sine nota vel in fratre memoratum est —et vide ne nimium arroganter tres tibi velis Menelaos contigisse, cum illi tanto regi unus evenerit.» Tum omnes Praetextatum iuvantes orare blandeque ad commune invitare consortium, Euangelum quidem saepius et maxime sed nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ingressus ostẽndit. Casusne inquit hos omnes ad te pre¬
textate cõtraxit: An altius quiddã cui remotis arbitus opus sit
cogitaturi ex disposito cõuenistis: quod si ita est ut extimo. abi¬
bo potuis ꝗͣ me ur̃is miscẽbo sẽcretis aquib me amouebit uolũ¬
tas. licet fortuna fecissẽt in ruere. Tunc Uectius qͣuis ad omẽ
patientiã cõstanter aĩ trãquilitate firmus esset: non nihil iñ
cõsultatione tam ꝓterua motus. si aut me ĩquit euãgele
aut hec ĩnocentie lumina cogitasses. nullũ inter nos tale le¬
cretũ opinarere. quod nõ uel tibi uł etiã uulgo fieri dilucidũ
posset. quia neq ego sum ĩ memor nec hore quẽpia ĩsc̃ium
mus quod uelle nos indecoꝵ sĩt. homĩb confiteri. Nos uero
ut & honorẽ sacris feriis hr̃emus: & iutaremꝰ tam̃ torpore
feriandi atq otiũ in negotiu utile uerteremꝰ cõuenimus

Expanded text:
sibi ingressus offendit: Casusne, inquit, hos omnes ad te, Praesibi ingressus offendit: Casusne, inquit, hos omnes ad te, Praetextate, contraxit, an altius quiddam cui remotis arbitris opus sit cogitaturi ex disposito convenistis? Quod si ita est, ut aestimo, abibo potius quam me vestris miscebo secretis, a quibus me amovebit voluntas, licet fortuna fecisset inruere. Tunc Vettius, quamvis ad omnem patientiam constanter animi tranquillitate firmus, nonnihil tamen consultatione tam proterva motus: Si aut me, inquit, Evangele, aut haec innocentiae lumina cogitasses, nullum inter nos tale secretum opinarere, quod non vel tibi vel etiam vulgo fieri dilucidum posset, quia neque ego sum inmemor nec horum quemquam inscium mus quod velle nos indecorum sit hominibus confiteri. Nos vero, ut et honorem sacris feriis haberemus et vitaremus tamen torporem feriandi atque otium in negotium utile verteremus, convenimus
Abbreviated transcription (Latin):
lentes dñm cõuenire. euageliu adessẽ nũtiat cu dysario. qui
te rome p̾stare uidebat᷑ ceteris medendi artẽ ꝓfessis. Conruga¬
to indicauẽ uultu pleriq de cõsidentib: euãgeli ĩteruentum
otio suo ĩ amenu minusq placido cõuentui cõgruentem.
Erat eĩs amarulenta dicacitate &. lingua ꝓterue mordaci ꝑ¬
cax ac securus offẽnsaꝵ quas sine dilectuiꝰ cari uł nõ amici ĩ
se passim u̾bis odia serentib puocabat. Sed p̾textatus ut erat
in omnes eque placidus ac mitis: ut admitterent᷑ missĩs ob¬
uiis impauit. Quos horus ingrediẽtes cõmodu consẽcutus
comitabat᷑ uir corpore atq aio uixta ualidus. qui post iter
pugiles palmas ad pħie studia migrauit. Sectamq Antisthe¬
ms& Cratetis atq ip̃ius Diogenis secutus. inter cynicos non
incelebris halebat᷑. s euangelus postꝗͣ tantũ cetũ ad surgentem

Expanded text:
lentes dominum convenire, Euangelum adesse nuntiat cum Dysario, qui lentes dominum convenire, Euangelum adesse nuntiat cum Dysario, qui tunc Romae praestare videbatur ceteris medendi artem professis. Conrugato indicavere vultu plerique de considentibus Euangeli interventum otio suo inamoenum minusque placido conventui congruentem. Erat enim amarulenta dicacitate et lingua proterve mordaci cax ac securus offensarum quas sine delectu cari vel non amici in se passim verbis odia serentibus provocabat. Sed Praetextatus, ut erat in omnes aeque placidus ac mitis, ut admitterentur missis obviis imperavit. Quos Horus ingredientes commodum consecutus comitabatur, vir corpore atque animo iuxta validus, qui post inter pugiles palmas ad philosophiae studia migravit, sectamque Antisthenis et Cratetis atque ipsius Diogenis secutus inter Cynicos non incelebris habebatur. Sed Evangelus, postquam tantum coetum adsurgentem
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo sollẽnter poscerent᷑. asinã cũ pecume onere produxit
in forum. quasi ꝓ sponsorib p̾sens pignus. TRemellius uõ
scropha cognoiatus est. euentu tali. Is tre melluis cu familia
atq liberis in uilla erat. serui eius cu de uicino scropha erraret. sb¬
reptã conficiũt. Uicinus aduocatis custodib oĩa circũuenit. ne qua
efferri possit. Isq ad dñm appellat restitui sibi pecudẽ. Tremelltꝰ
qui ex iullico rem comꝑisset scrophe cadauer sub centonib collo¬
cat. suꝑ quos uxor cubabat. questionẽ uicmo ꝑmittit. cũ uen¬
tu ẽ ad cubiculũ u̾ba uirationis concipit. nullã esse in uilla sua
scrophã nisi istã in quit que in centonib iacet. lectulũ mõstrat¬
ea facenissima uiratio tremellio serophe cognom̃tu dedit. Du
ista narrant᷑. Unus e famulitio cui ꝓuntia erat admittere uo¬

Expanded text:
ab eo sollemniter poscerentur, asinam cum pecuniae onere produxit ab eo sollemniter poscerentur, asinam cum pecuniae onere produxit in forum, quasi pro sponsoribus praesens pignus. Tremellius vero Scropha cognominatus est eventu tali. Is Tremellius cum familia  liberis in villa erat. Servi eius, cum de vicino scropha erraret, subreptam conficiunt: vicinus advocatis custodibus omnia circumvenit, ne qua ecferri possit: isque ad dominum appellat restitui sibi pecudem. Tremellius, qui ex vilico rem conperisset, scrophae cadaver sub centonibus conlocat super quos uxor cubabat: quaestionem vicino permittit. Cum ventum est ad cubiculum, verba iurationis concipit: nullam esse in villa sua scropham nisi istam, inquit, quae in centonibEa facetissima iuratio Tremellio Scrofae cognomentum dedit.» Dum ista narrantur, unus a famulitio, cui provincia erat admittere vo
Abbreviated transcription (Latin):
nom hesit. Non aliter dicti scipiones: nisi ꝙ Corneliꝰ qui prẽ
ex cognoiẽ posteris dedit. Sicͦ & messala tuus Auiene dictus
cognom̃to Ualerii maximi qui postꝗͣ messanã urbẽ sicilie no¬
bilissimã cepit. Messala cognoĩatus est. nec mirũ si ex cogno¬
minib nata sunt noĩa. cu contra & cognomiã ex propriis
sint tracta noĩb. ut ab emilio emilianus. a seruio seruilianus.
Hic subiecit eusebius. Messala & Scipio. alter de pietate. de
uirtute alter: ut refers: cognoĩa roppererũt. Sed Scropha &
asina que uiris nõ mediocrib cognomẽta sunt. uolo dicas unde
contigeñt. cũ ꝯtumelie q̃ honon ꝓpiora uideant᷑. Uectins.
TUm ille nec honor nec in uiria. sed casus fecit hec nomĩã.
nam asine cognom̃tum corneliis datũ est. quoĩam pͥnceps cor¬
nelie gentis empto fundo. seu filia data marito. cũ sponsores

Expanded text:
nomen haesit. Non aliter dicti Scipiones, nisi quod Cornelius qui conomen haesit. Non aliter dicti Scipiones, nisi quod Cornelius qui coex cognomine posteris dedit: sic Messala tuus, Aviene, dictus a cognomento Valerii Maximi qui, postquam Messanam urbem Siciliae nobilissimam cepit, Messala cognominatus est. Nec mirum si ex cognominibus nata sunt nomina, cum contra et cognomina ex propriis sint tracta nominibus, ut ab Aemilio Aemilianus, a Servilio Servilianus. Hic subiecit Eusebius: Messala et Scipio, alter de pietate, de virtute alter, ut refers, cognomina reppererunt. Sed Scropha et Asina, quae viris non mediocribus cognomenta sunt, volo dicas unde contigerint, cum contumeliae quam honori propiora videantur. Tum ille: Nec honor nec iniuria sed casus fecit haec nomina. Nam Asinae cognomentum Corneliis datum est, quoniam princeps Corneliae gentis empto fundo seu filia data marito, cum sponsores
Abbreviated transcription (Latin):
fert. postridieq ad senatũ copiose matrũfamilias caterue con¬
fluũt lacrimãtes atq obsecrantes orant: una potius ut duobus
nipta foret. ꝗͣ ut uni due.Senatores ĩgrediẽtes curiam
que illa mulieꝵ ĩtempies & quid sibi postulatio ista hec
uellet. mirabantẽ Et ut non ꝑue rei ꝓdigium illã uere¬
cundi sexus impudicã insama pauescebant. Puer papirius
publicũ metũ demit. nam ĩ mediũ curie ꝓgressũs: quid ip̃a
mater audire institisset: quid matri ip̃e simulassẽt. sicut fue¬
rat enarrat. Senatus fidẽ atq ingeniũ pueri exosculat. con¬
sultũq facit. uti posthac pueri cũ patrib ĩ curia ne ĩtroeant p̾¬
ter illũ unũ papiriu. eiq puero postea cognom̃tu honoris grã
decreto inditũ p̾textatus ob tacendi loquendiq in p̾textata¬
etate prudentiam. hoc cognom̃tu postea familie nostre in

Expanded text:
fert: postridieque ad senatum copiosae matrumfamilias catervae confert: postridieque ad senatum copiosae matrumfamilias catervae confluunt. Lacrimantes atque obsecrantes orant, una potius ut duobus nupta fieret quam ut uni duae. Senatores ingredientes curiam quae illa mulierum intemperies et quid sibi postulatio isthaec vellet mirabantur, et ut non parvae rei prodigium illam verecundi sexus inpudicam insaniam pavescebant. Puer Papirius publicum metum demit. Nam in medium curiae progressus, quid ipsi mater audire institisset, quid matri ipse simulasset, sicuti fuerat, enarrat. Senatus fidem atque ingenium pueri exosculatur, consultumque facit uti posthac pueri cum patribus in curiam ne introeant praeter illum unum Papirium. Eique puero postea cognomentum honoris gratia decreto inditum Praetextatus, ob tacendi loquendique in praetextata aetate prudentiam. Hoc cognomentum postea familiae nostrae in
Abbreviated transcription (Latin):
explicandũ est. NOs antea senatorib fuit ĩ curiã cũ p̾textatis
filiis introire: cũ in senatu res maior quepiã cõsultabat᷑: eaq
in diem posteꝵ prolata esset. placuitq ut hanc rem suꝑ qua
tractauissent. ne quis enũtiaret pͥusꝗͣ decreta essẽt. Mater
papirii pueri qui cũ ꝑente suo in curia fuerat ꝑcunctat᷑ filiũ
quidnã in senatu egissent patres. Puer respondit tacendum
esse. neq id dici licere: mulier fit audiẽdi cupidior. secretũ rei
& silentiũ puer aĩim eus ad ĩquirendũ eu̾berat. querit igit᷑
compͥssius uiolentiusq. Tum puer urgente matre lepidi atq
festiui mendacii cõsilui capit. Actũ m senatu dixit. Utru uide¬
ret utilius magisq e re .p. esse. unus ne ut duas uxores hr̃et
an ut una apud duos nupta esset. Hoc illa ubi andinit aiõ
cõpaueseit: domo crepidans egredit᷑ ad certas matronas ad¬

Expanded text:
explicandum est. Mos antea senatoribus fuit in curiam cum praetextatis explicandum est. Mos antea senatoribus fuit in curiam cum praetextatis filiis introire. Cum in senatu res maior quaepiam consultabatur eaque in diem posterum prolata est, placuit tractavissent ne quis enuntiaret priusquam decreta esset. Mater Papirii pueri, qui cum parente suo in curia fuerat, percontatur filium quidnam in senatu egissent Patres. Puer respondit tacendum esse, neque id dici licere. Mulier fit audiendi cupidior: secretum rei et silentium pueri animum eius ad inquirendum everberat: quaerit igitur conpressius violentiusque. Tum puer urgente matre lepidi atque festivi mendacii consilium capit. Actum in senatu dixit, utrum videretur utilius magisque e re publica esse, unusne ut duas uxores haberet, an ut una apud duos nupta esset. Hoc illa ubi audivit, animo conpavescit: domo trepidans egreditur: ad ceteras matronas ad
Abbreviated transcription (Latin):
dam ex agro latino qui in asylum eius cõfũgerat uirtute
conspicuo uxorẽ dedisset. natũ ex ea pueru ante ꝗͣ alia ulla
sabinaꝵ partũ ederet: eũq ꝙ pͥmus esset ĩ hostico ꝓcreatus
hostũ hostiliũ a matre uocitatũ. & eundẽ a Romulo bulla
aurea ac p̾texte in signib honoratũ. Is eĩ cum raptas ad
cõsolandu uocasset. ⁊popõdisse fertur se eus infanti que
pͥma sibi ciuẽ ro. esset enixa. illustre munus datuꝵ. Nõ¬
nilli credũt ingenuis pueris adtributũ: ut cordis figuram
ĩbulla ante pectus ad necterẽt. quã inspiciẽtes ita demu se ho¬
mines cogitarẽt. si corde p̾starent. togamq p̾texta his additã.
ut ex purpure rubore ĩgenuitatis pudor tegerent᷑. Diximus
unde p̾texta. adiecimꝰ & causas quib extimat᷑ concessa pueritie.
Nuc̃ ide habitus. quo argum̃to transierit ĩ usum noĩs pancis

Expanded text:
dam ex agro Latino, qui in asylum eius confugerat, virtute dam ex agro Latino, qui in asylum eius confugerat, virtute conspicuo uxorem dedisset, natum ex ea puerum antequam alia ulla Sabinarum partum ederet: eum, quod primus esset in hostico procreatus, Hostum Hostilium a matre vocitatum et eundem a Romulo bulla aurea ac praetextae insignibus honoratum. Is enim cum raptas ad consolandum vocasset, spopondisse fertur se eius infanti quae prima sibi civem Romanum esset enixa inlustre munus daturum. Nonnulli credunt ingenuis pueris attributum ut cordis figuram in bulla ante pectus adnecterent, quam inspicientes ita demum se homines cogitarent si corde praestarent, togamque praetextam his additam ut ex purpurae rubore ingenuitatis pudore regerentur. Diximus unde praetexta, adiecimus et causas quibus aestimatur concessa pueritiae: nunc idem habitus quo argumento transierit in usum nominis paucis
Abbreviated transcription (Latin):
tib carmen. Ex quo concessu ut libertinoꝵ quoq filii qui
ex insta dũtaxat matre faĩlias nati fuissent. totã p̾textam
& lorũ in collo ꝓbulle decore gestarent. Ueriuis flaccue
ut cũ ppłus ro. pestilentia laboraret essetq responsu id ac¬
aidere ꝙ dii despicerent᷑. anxiam urbẽ fuisse. quia non ĩtel¬
ligeret᷑ oraculu. eueĩsseq ut in circensui die puer de ce¬
naculo pompã suꝑne dispicẽt & patri referret. quo ordiẽ
secreta sacroꝵ ĩ arca pilentina cõposita uidisset. Qui cũ rem
gestã senatui nũtiasset placuisse uelari loca ea qua pompa uehe¬
ret᷑. atq ita peste sedata puerũ qui ambignitatẽ sortis absolue¬
rat roge p̾texte usum munus impetrasse. UEtustatis ꝑitis¬
simi referãt ĩ raptu sabmaꝵ unã mulierẽ noiẽ Hersiliam
dũ adhereret filie simul raptã. quã cũ Romulus osto cui¬

Expanded text:
tibus carmen: ex quo concessum ut libertinorum quoque filii, qui tibus carmen: ex quo concessum ut libertinorum quoque filii, qui ex iusta dumtaxat matrefamilias nati fuissent, togam praetextam et lorum in collo pro bullae decore gestarent. Verrius Flaccus ait cum populus Romanus pestilentia laboraret essetque responsum id accidere quod di despicerentur, anxiam urbem fuisse, quia non intellegeretur oraculum, evenisseque ut Circensium die puer de cenaculo pompam superne despiceret et patri referret quo ordine secreta sacrorum in arca pilenti composita vidisset: qui cum rem gestam senatui nuntiasset, placuisse velari loca ea qua pompa veheretur, atque ita peste sedata puerum, qui ambiguitatem sortis absolverat, togae praetextae usum munus impetravisse. Vetustatis peritissimi referunt in raptu Sabinarum unam mulierem nomine Hersiliam, dum adhaeret filiae, simul raptam: quam cum Romulus Hosto cui
Abbreviated transcription (Latin):
cii bulla aurea cũ toga cui purpura p̾texit᷑ uterent. dũtaxat
illi quoꝵ patres curulẽ gessant magr̃atum. Cereris aute ut
p̾cexta tantũ uterent᷑ indultũ. S usq ad eos. quoꝵ pentes
equo stipendia uista meruissent. Libertinis u̾o nullo uire uti p̾textis
licebat. Ac multo minus ꝑegrinis. quib nulla esset cũ romanis
necessitudo. S postea libertinoꝵ quoq filiis p̾texta concessa
est ex cansa tali. quã. M.Lelius augur refert. qui bello pu¬
nico secũdo duũuiros dicit ex senatuscõsulto ꝓpter multa ꝓ¬
digia libroᷤᷤ sibyllmos adisse. Et inspectis his nũtiasse ĩ capito¬
lio supplicandũ lectisterniũq excollata stipe faciendũ. ita ut
libertine quoq que longa ueste uterent᷑. in eam rem pecu¬
nam submistrarent. Acta igit᷑ obsecratio ẽ pueris ĩgenius.
itẽq libertinis: s & uirginib patrimis matrimisq ꝓnũtian¬

Expanded text:
cii bulla aurea cum toga cui purpura praetexitur uterentur, dumtaxat cii bulla aurea cum toga cui purpura praetexitur uterentur, dumtaxat illi quorum patres curulem gesserant magistratum: ceteris autem ut praetexta tantum uterentur indultum, sed usque ad eos quorum parentes equo stipendia iusta meruissent: libertinis vero nullo iure uti praetextis licebat, ac multo minus peregrinis, quibus nulla esset cum Romanis necessitudo. Sed poest ex causa tali, quam M. Laelius augur refert, qui bello Punico secundo duumviros dicit ex senatus consulto propter multa prodigia libros Sibyllinos adisse et inspectis his nuntiasse in Capitolio supplicandum lectisterniumque ex collata stipe faciendum, ita ut libertinae quoque, quae longa veste uterentur, in eam rem pecuniam subministrarent. Acta igitur obsecratio est pueris ingenuis itemque libertinis, sed et virginibus patrimis matrimisque pronuntian