comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uniuersi se hostes effudissent ipse libero uado transgressus om̃s copias c̃iunxit
eet᷑. transut ad superiorus inde qͦq ꝓhibitꝰ hostiũ occursu repetit uadũ inferiꝰ. ussaꝙ
ibidẽ militũ parte subsistere exqua cũ armȩnii ad inferioris uadi cutelam redissent.
ꝑ suꝑius transgredẽt᷑ armenii credentes decursuros om̃s. deceptis a remanentibus.
i cũ resistente nullo uadũ suꝑassent. transeuntiũ suoꝵ fuere ꝓpugnat
Pc laudius . cos. pͥmo bello punico cũ aregio messanã traicere militẽ nequiret custodientibus
fretũ penis sparsit rumorẽ quasi bellũ in ussu popłi inceptũ gerere ñ poss&. classemq. in
italiã ũsus se agere simulauit. Digressis deinde pęnis qͥ ꝓfectioni eiꝰ habuerant fidẽ. circũ¬
actas naues appulit siciliȩ.
La cȩdemonioꝵs duces cũ syracusas naugare destinassens & poenoꝵs dispositã poenitꝰ classẽ

Expanded text:
cum universi se hostes effudissent, ipse libero vado transgressus omnes copias coniunxit. cum universi se hostes effudissent, ipse libero vado transgressus omnes copias coniunxit. esset, transiit ad superius, inde quoque prohibitus hostium occursu repetit vadum inferius, iussa quidem militum parte subsistere, quae, cum Armenii ad inferioris vadi tutelam redissent, per superius transgrederetur. Armenii, credentes decursuros omnes, decepti sunt a remanentibus; hi cum resistente nullo vadum superassent, transeuntium suorum fuere propugnatClaudius consul primo bello Punico, cum a Regio Messanam traicere militem nequiret, custodientibus fretum Poenis, sparsit rumorem, quasi bellum iniussu populi inceptum gerere non posset, classemque in Italiam versus se agere simulavit. Digressis deinde Poenis, qui profectioni eius habuerant fidem, circumactas naves appulit Siciliae. Lacedaemoniorum duces, cum Syracusas navigare destinassent et Poenorum dispositam per litus classem
Abbreviated transcription (Latin):
cidisset frigidior solito dies et ob hoo nemini suspectꝰ delegit firmissimos quosq. qͥb oleo
acmero calefactis p̃cepit ipsã orã maris legerent abruptiora tranarent atq. ita custodes
angustiarũ in opinatus opp̃ssit a tergo. CON. Pompeiꝰ cũ flum̃ transire ꝓpt̃ oppositum
hostiũ exercitũ ñ posset assidue producere & reducere in castra insticuit. deinde in
a eandẽ ꝑsuasionẽ hoste ꝑducto ne ullã uiã ad ꝓgressũ romanoꝵ teneret. repente
impetu facto transitũ rapuit.
assidue ꝓcurrere iussit suos. & ubi eomore exercitationis assecutꝰ ÷ quia poro adũsa ripa
bebat᷑ ab hoste diũsis locis in flumine equites instituit immittere & transitũ minari cũq
expectatione barbaros intentos teneret. insulã paulo remotiorẽ pͥmũ exiguo deinde
maiore p̃sidio occupauit atq inde in ult̾iorẽ ripã transmisit ad quã manũ oppͥm̃dam

Expanded text:
cidisset frigidior solito dies et ob hoc nemini suspectus, delegit firmissimos quosque, quibus oleo cidisset frigidior solito dies et ob hoc nemini suspectus, delegit firmissimos quosque, quibus oleo ac mero calefactis praecepit, ipsam oram maris legerent, abruptiora tranarent, atque ita custodes angustiarum inopinatos oppressit a tergo. Cn. Pompeius, cum flumen transire propter oppositum hostium exercitum non posset, adsidue producere et reducere in castra instituit; deinde, in eam demum persuasionem hoste perducto, ne ullam viam ad progressum Romanorum teneret, repente impetu facto transitum rapuit. adsidue procurrere iussit suos; et ubi eo more exercitationis assecutus est, ne quid a Poro advbebatur ab hoste, diversis locis in flumen equites instituit immittere et transitum minari; cumque exspectatione barbaros intentos teneret, insulam paulo remotiorem primum exiguo, deinde maiore praesidio occupavit atque inde in ulteriorem ripam transmisit. Ad quam manum opprimendam
Abbreviated transcription (Latin):
Auto fradates ꝑses. cũ inpidisiã exercitũ duceret. & angustias quasdã pisidȩ occuparent.
simulata uexatione traiciendi. instituit reducere. qđ cũ piside credidissent ille nocte uali-¬
dissimã manũ ad eundẽ locũ occupandũ p̃misit. ac postero die totũ traiecit exercitũ.
is macedonũ rex gretias petens. cũ thermophylas occupatas audiret.
legaci aetoloꝵ uenissent acturi de pace. retentis eis ipse magnis itineribus ad angustias
ꝑtendit. securisq custodib & legatoꝵ reditus exspectantibus in opinatꝰ thermophilas traiecit.
phicrates dux atheniensium adũsus anaxibium lacedemoniũ in helles ponto circa abr doncũ
transducendũ exercitũ haberet ꝑ loca quae stationib hostium tenebantur alterũ aut̃
latꝰ eiꝰ transitꝰ abscisi montes p̃merent alterũ mare ablueret. aliquãdiu moratꝰ cum in¬

Expanded text:
Autophradates Perses, cum in Pisidiam exercitum duceret et angustias quasdam Pisidae occuparent, Autophradates Perses, cum in Pisidiam exercitum duceret et angustias quasdam Pisidae occuparent, simulata vexatione traiciendi instituit reducere. Quod cum Pisidae credidissent, ille nocte validissimam manum ad eundem locum occupandum praemisit ac postero die totum traiecit exercitum. Philippus Macedonum rex Graeciam petens, cum Thermopylas occupatas audiret et ad eum legati Aetolorum venissent acturi de pace, retentis eis ipse magnis itineribus ad angustias pertendit securisque custodibus et legatorum reditus exspectantibus inopinatus Thermopylas traiecit. Iphicrates, dux Atheniensium, adversus Anaxibium Lacedaemonium in Hellesponto circa Abydon, cum transducendum exercitum haberet per loca, quae stationibus hostium tenebantur, alterum autem latus eius transitus abscisi montes premerent, alterum mare allueret, aliquamdiu moratus, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
ad gressi eent. captiuis latera euntiũ p̃texuit quoꝵ respecti hostes in hibuere
cela. Agesilaus lacaedemonius cũ p̃da honustus ex prygia rediret inseque¬
renturq hostes ⁊ ad locoꝵs oportunitatẽ lacesserent agm̃ eiꝰ. ordinẽ captiuorum
abugroq latere exercitus sui explicuit. quib dũ parcit᷑ ab hoste. spaciũ transeũdi
habuerunt laçȩdemonu. Item tenentibus angustias thebanis. ꝑ quas transeũdũ
habebat. flexit it quasi thebas c̃tender&. ex t̾ritis thebanis digressisq ad tutanda moenia.
repetitũ it̃ qͦ destinauerat em̃sus ÷ nullo obsistente. Nichostratꝰ dux aetoloꝵ adũsus
epirocas cũ ei aditꝰ in fines eoꝵ angustifierent. ꝑ alterũ locũ in rupturũ se ostendens.
ĩ illa ad ꝓhibendũ occurrente epirotarũ. multitudine reliqͥt suos paucos
remanentis exercitꝰ p̾berent. Ipse cũ c&era manu qua ñ expectabatur aditũ intrauit.

Expanded text:
agressi essent, captivos lateri euntium praetexuit, quorum respectu hostes inhibuere agressi essent, captivos lateri euntium praetexuit, quorum respectu hostes inhibuere tela. Agesilaus Lacedaemonius, cum praeda onustus ex Phrygia rediret insequerenturque hostes et ad locorum opportunitatem lacesserent agmen eius, ordinem captivorum ab utroque latere exercitus sui explicuit; quibus dum parcitur ab hoste, spatium transeundi habuerunt Lacedaemonii. Idem, tenentibus angustias Thebanis, per quas transeundum habebat, flexit iter, quasi Thebas contenderet. Exterritis Thebanis digressisque ad tutanda moenia repetitum iter, quo destinaverat, emensus est nullo obsistente. Nicostratus, dux Aetolorum, adversus Epirotas, cum ei aditus in fines eorum angusti fierent, per alterum locum inrupturum se ostendens, omni illa ad prohibendum occurrente Epirotarum multitudine, reliquit suos paucos, qui speciem remanentis exercitus praeberent; ipse cum cetera manu, quo non exspectabatur aditu, intravit.
Abbreviated transcription (Latin):
aduersum lacedemonios. Scippio manente initalia hannibale transmisso in affricam
exercitu. Necessitatẽ carthaginiensibus in posuit reuocandi hannibalẽ. Sic adomesticis
funerib hostile transtulit bellum. Athenienses cũ deceliã castellũ ipsoꝵ lacede¬
monu cõmunissent. ⁊ frequentiꝰ uexarentur : classẽ qua pelo ponessũ infestarent
miser̃. c̃secutiq st̃ ut exercitꝰ lacaedemonioꝵ qͥ deceliȩ erat reuocaretur:
Iau .ẜ. Caesa domitianus aug̃. cũ germani more suo esaltib & obscuris latebris
subinde inpugxarent nr̃os: tutũq. reg̾ssũ in profunda siluarã haberent. milidib:
ꝑcentũ uiginti milia passuũ actis. ñ mutauit tantũ statũ belli s ⁊ subiecit
ditioni suȩ hostes quoꝵ refugia uudauerat. DeTRΑΗS oΥCΕΝDo exeR¬
augusto itinere exercitũ ducer& et tarentini ei classe insidiati agm̃ eiꝰ scorpionib

Expanded text:
adversum Lacedaemonios. Scipio, manente in Italia Hannibale, transmisso in Africam adversum Lacedaemonios. Scipio, manente in Italia Hannibale, transmisso in Africam exercitu necessitatem Carthaginiensibus imposuit revocandi Hannibalem. Sic a domesticis finibus in hostiles transtulit bellum. Athenienses, cum Deceliam castellum ipsorum Lacedaemonii communissent et frequentius vexarentur, classem, quae Peloponensum infestarent, miserunt consecutique sunt, ut exercitus Lacedaemoniorum, qui Deceliae erat, revocaretur. Imperator Caesar Domitianus Augustus, cum Germani more suo e saltibus et obscuris latebris subinde impugnarent nostros tutumque regressum in profunda silvarum haberent, limitibus per centum viginti milia passuum actis non mutavit tantum statum belli, sed et subiecit dicioni suae hostes, quorum refugia nudaverat. IV De Transducendo Exergusto itinere exercitum duceret et Tarentini ei classe insidiati agmen eius scorpionibus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃lioꝵs insolentẽ recedẽ ab ancipiti discrimine ⁊ ueri tantũmͦ italiã c̃stituit cuneᷤ¬
tatoris quȩ nom̃ & ꝑ hoc sũmi ducis meruit.
Iytantu adũsus philyppum om̃i proeliandi discrimine uitantes omissa etiã finũ
tutelit intra munitiones oppidi se receper̃ assecutiq. st̃ ut philippus obsidionalis more
in paciens receder&. Nas drubalgis gonis filius scđo punico bello in hispania uict̃
exercitũ cũ prȩscipio instaret ꝑ urbes diuisit ita factũ ÷ ut scippione oppugnatione
pluriũ oppidoꝵ distringeretur in hib̵nas uos reduceret. Temistodes aduentante
xerxe quia neq p̃lio pedestri neq tucelȩ finiũ neq obsidioni credebat sufficere athe¬
nienses. auctor fuit eis liberos & c̃iuges introtena ⁊ in alias urbes ominandi. relictoq
oppido statũ belli ad nauale proeliũ transferendi idẽ fecit in eadẽ ciuitate pericles

Expanded text:
proeliorum insolentem, recedere ab ancipiti discrimine et tueri tantummodo Italiam constituit Cuncproeliorum insolentem, recedere ab ancipiti discrimine et tueri tantummodo Italiam constituit Cunctatorisque nomen et per hoc summi ducis meruit. Byzantii adversus Philippum omne proeliandi discrimen evitantes, omissa etiam finium tutela, intra munitiones oppidi se receperunt assecutique sunt, ut Philippus obsidionalis morae impatiens recederet. Hasdrubal, Gisgonis filius, secundo Punico bello in Hispania victum exercitum, cum P. Scipio instaret, per urbes divisit. Ita factum est, ut Scipio, ne oppugnatione plurium oppidorum distringeretur, in hiberna suos reduceret. Themistocles adventante Xerxe, quia neque proelio pedestri neque tutelae finium neque obsidioni credebat sufficere Athenienses, auctor fuit eis liberos et coniuges in Troezena et in alias amendandi relictoque oppido statum belli ad navale proelium transferendi. Idem fecit in eadem civitate Pericles
Abbreviated transcription (Latin):
Simlit̃ tiamenus orestis filius cũ audiss& iugũ ab hostib natura munitũ teneri p̾mist scissi¬
tataros quid rei foret. Ac referentib eis ñ ee. uerã qđ oppinaretur : ingressus it̃ ubi uidit
ex suspecto uigo magnã uĩ auiũ simul euolasse neq. om̃ino resiđe arbitratꝰ: latere illic
agñ hostiũ itaq circũducto exercitu elusit insidiatores.
Uasdrubul fr̃ hannbalis tunc luui & neronis exercitũ quãquã hoc illi ñ duplicatis castris
dissimulares intellex̃ qđ ab itinere strigosiores notabit aeqͦs ⁊ coloratiora hominum ut
I. DECONSTITUENDO STATO BEILI
lexander macaedo cũ haberet uehem̃tẽ exercitũ. semꝑ eũ statũ belli elegit utacie
confligeret. E. Caesar bello ciuili cũ ueteranũ exercitũ hab̾et hostiũ aut̃ cronẽ
ee. sciret. acie semꝑ decertare studuit. Eabius maximꝰ adũsus hannibalẽ successis:

Expanded text:
Similiter Tisamenus Orestis filius, cum audisset iugum ab hostibus natura munitum teneri, praemisit scisciSimiliter Tisamenus Orestis filius, cum audisset iugum ab hostibus natura munitum teneri, praemisit sciscitaturos, quid rei foret; ac referentibus eis non esse verum, quod opinaretur, ingressus iter, ubi vidit ex suspecto iugo magnam vim avium simul evolasse neque omnino residere, arbitratus latere illic agmen hostium. Itaque circumducto exercitu elusit insidiatores. Hasdrubal, frater Hannibalis, iunctum Livii et Neronis exercitum, quamquam hoc illi non duplicatis castris dissimularent, intellexit, quod ab itinere strigosiores notabat equos et coloratiora hominum, utI De Constituendo Statu Belli Alexander Macedo, cum haberet vehementem exercitum, semper eum statum belli elegit, ut acie confligeret. C. Caesar bello civili, cum veteranum exercitum haberet, hostium autem tironem esse sciret, acie semper decertare studuit. Fabius Maximus adversus Hannibalem, successibus
Abbreviated transcription (Latin):
marius c̃sul bello cibrico et teutonioo ad excutiendã galloꝵ & ligurũ fidẽ litteras eis
usit quarũ pars prior p̃cipiebat. ne in tĩores quȩ p̃signatȩ erant ante ce
aꝑirentur easdẽ post ea ante p̃stitutã diẽ repetut. ⁊ quia resignatas reppererat intel¬
lexit hostilia agitari.
st ax aluid explorandi genꝰ quo ipsi duces. nullo eeqriuisetꝰ adiuicoro ꝑse ꝓuidenit sicut
aemuilius paulus cons bello & rusco apđ oppidũ coloniã dimissurꝰ exercitũ in planitiẽ contẽ¬
platus ꝓcul auiũ multitudinẽ citatiore uolatu ex silua consurrexisse intellex̃ aliquid
illic insidiarũ latere qđ & curbate aues et plures simul euolauerant. prȩnissis igitur
exploratorib comperit.x̃. milia boiors excipiendo ibi romanoꝵs agmim imminere ea¬
q̃ alio quã expectabatur latere missis legionib circum fudit.

Expanded text:
Marius consul bello Cimbrico et Teutonico ad excutiendam Gallorum et Ligurum fidem litteras eis Marius consul bello Cimbrico et Teutonico ad excutiendam Gallorum et Ligurum fidem litteras eis misit, quarum pars prior praeceperat, ne interiores, quae praesignatae erant, ante certum tempus aperirentur. Easdem postea ante praestitutum diem repetiit et, quia resignatas reppererat, intellexit hostilia agitari. Est et aliud explorandi genus, quo ipsi duces nullo extrinsecus adiutorio per se provident, sicut: Aemilius Paulus consul, bello Etrusco apud oppidum Vetuloniam demissurus exercitum in planitiem, contemplatus procul avium multitudinem citatiore volatu ex silva consurrexisse, intellexit aliquid illic insidiarum latere, quod et turbatae aves et plures simul evolaverant. Praemissis igitur exploratoribus comperit decem milia Boiorum excipiendo ibi Romanorum agmini imminere, eaque alio quam exspectabatur latere missis legionibus circumfudit.
Abbreviated transcription (Latin):
siluã intemptatã ante militi nr̃o. Qđ is adeo prudent̃ atq industriȩ fec̃ ut trans gressus
siluã umbros camertes cũ anĩmadũtisset ñ alienos nomini romano ad societatẽ cõpulertt
arthaginienses cũ anĩ adũtissent alexandri ita magnas opes
ut africae quoq inmineret. unũ ex ciuib urũ acrem nomine hamilcarẽ. Schodinũ
uisser̃ simulato exilio ire ad regem. om̃iq studio in amicitiã eiꝰ ꝑuenire quais pocitus
c̃silia eiꝰ uota ciuibus suis faciebat. Idem carchaginenses miser̃. qͥ ꝑ speciẽ legacoꝵ longo
tempre romȩ morarent᷑ exciperentq. c̃silia pr̃oꝵe.
cato in hispania quia ad hostium c̃silia alia uia ꝑuenire ñ potuerat. uissit trecentos
milites simul impetũ facere instationẽ hostium. Raptũq unũ exhis in castra ꝑferre
in columẽ. Tortus ille om̃ia suoꝵ archana confessusẽ.

Expanded text:
silvam, intemptatam ante militi nostro. Quod is adeo prudenter atque industrie fecit, ut transgressus silvam, intemptatam ante militi nostro. Quod is adeo prudenter atque industrie fecit, ut transgressus silvam Umbros Camertes, cum animadvertisset non alienos nomini Romano, ad societatem compulerit. Carthaginienses, cum animadvertissent Alexandri ita magnas opes, ut Africae quoque immineret, unum ex civibus, virum acrem nomine Hamilcarem Rhodinum, iusserunt simulato exsilio ire ad regem omnique studio in amicitiam eius pervenire. Qua is potitus consilia eius nota civibus suis faciebat. Idem Carthaginienses miserunt, qui per speciem legatorum longo tempore Romae morarentur exciperentque consilia nostrorum. M. Cato in Hispania, quia ad hostium consilia alia via pervenire non potuerat, iussit trecentos milites simul impetum facere in stationem hostium raptumque unum ex his in castra perferre incolumem. Tortus ille omnia suorum arcana confessus est. C.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃uerso agmine ignarũ rei quȩ agebat᷑ exercitũ in columẽ redux̃
Metellus puis inhispania introgatꝰ quid postera die facturꝰ cẽt cunicã meã sieloqͥ possa
inquit comburerẽ. M. Licinius crassus ꝑ contanti qͦ tempr̃e castra moturꝰ eet. respondit
reris ne tubam non exaudias: De eXPLΟ RΑyDIS ẼSILs Hos
Scipio africanus capta occasione mittendȩ ad syphacẽ legacionis culelio seruoꝵ habitu
tribunos & centuriones electissimos ire uissit quib curȩ eẽt. ꝑspicere regias iures.
Nicũ liberiꝰ castroꝵ positionẽ scrutarent᷑ equũ de industria dimissũ tanꝗ fugientẽ ꝑsectati.
maximã partẽ munim̃toꝵ circũier̃. quȩ cũ nunciassent incendio confectũ bellũ ẽ.
abius maximꝰ bello & rusco cũ adhuc incognitȩ forent romanis ducib sagatiores ex¬
randi uiȩ frẽm fabiũ cȩsonẽ peritũ linguȩ & ruscȩ ussit thusco habitu penetrare cininiam

Expanded text:
rso agmine ignarum rei quae agebatur exercitum incolumem reduxit. Metellus Pius in Hispania interrogatus, quid postera die facturus esset, "tunicam meam, si eloqui posset", inquit, "comburerem." M. Licinius Crassus percunctanti, quo tempore castra moturus esset, respondit: "vereris, ne tubam non exaudias?" II De Explorandis Consiliis Hostium Scipio Africanus, capta occasione mittendae ad Syphacem legationis, cum Laelio servorum habitu tribunos et centuriones electissimos ire iussit, quibus curae esset perspicere regias vires. Hi, quo liberius castrorum positionem scrutarentur, equum de industria dimissum tamquam fugientem persectati maximam partem munimentorum circumierunt. Quae cum nuntiassent, incendio confectum bellum est. Q. Fabius Maximus bello Etrusco, cum adhuc incognitae forent Romanis ducibus sagaciores explorandi viae, fratrem Fabium Caesonem, peritum linguae Etruscae, iussit Tusco habitu penetrare Ciminiam
Abbreviated transcription (Latin):
concitatꝰ ẽ. Agesilaus lacȩdemonioꝵ dux cũ ꝓpe ab orcomeno socia ciuitate castra
haberet. cõperissetq plerosq exmilitib p̃ciosissima rerũ deponere intra minim̃ta.
p̃cepit oppidanis nequid ad exercitũ suũ ꝑtinens reciperet᷑. qͦ ardentiꝰ dimicaret miles
qui sciret sibi pro om̃ibus suis pugnandum.
Eperu nendas duo hebinors adũsus lacaedemonios dimicaiturꝰ ut ñ solũ uirib milites su
piocdi esit orĩs uesilis sexus int̾ ficere. uxguib aut̃ eoro e liberis in seruutut ab dustus
chobas dmuet . a denancittione concitati pͥmo impatu diclun lacaedemonios expugnaur̃¬

Expanded text:
concitatus est. Agesilaus, Lacedaemoniorum dux, cum prope ab Orchomeno, socia civitate, castra concitatus est. Agesilaus, Lacedaemoniorum dux, cum prope ab Orchomeno, socia civitate, castra haberet comperissetque plerosque ex militibus pretiosissima rerum deponere intra munimenta, praecepit oppidanis, ne quid ad exercitum suum pertinens reciperetur, quo ardentius dimicaret miles, qui sciret sibi pro omnibus suis pugnandum. Epaminondas dux Thebanorum adversus Lacedaemonios dimicaturus, ut non solum viribus milites sui, ria poterentur, omnes virilis sexus interficere, uxoribus autem eorum et liberis in servitutem abductis Thebas diruere. Qua denuntiatione concitati primo impetu Thebani Lacedaemonios expugna
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmis ordinibus & cencurionib quantũ qͥsq numeratȩ pecuniȩ aut auri argentiq. haber&
mata uictoria ampla insuꝑ p̃mia daturũ. quȩ ꝑsuasio romanis a lacritatẽ attulit. et
fidutiã. unde etiã p̃clara uictoria cõmisso statĩ bello patratit. ẽ. C. caesar aduersus
germanos et ario uixtũ pugnaturꝰ confusis suoꝵ animis ꝓcontentione dix̃ nulliꝰ se eo die
opera nisi decimȩ legionis usurum. Quo c̃secutꝰ ÷ ut decimani tãꝗ p̃cipuȩ foratudinis
testimonio cogerentur. ⁊ ceteri pudore ne poenes alios gloria uirtutis eẽt.
fabius qͥ egregiȩ sciebat ⁊ romanos eiꝰ eẽ. lib̾tatis quȩ c̃tumelia exasperat᷑ & a poenis
nichil iustũ aut mođ̾atum expectabat. misit legatos carchaginẽ de conditionib pacis.
uascum illi iniqͥtatis & insolentie plenas retulissent. exercitꝰ romanoꝵ ad pugnandum

Expanded text:
primis ordinibus et centurionibus, quantum quisque numeratae pecuniae aut auri argentique haberet, primis ordinibus et centurionibus, quantum quisque numeratae pecuniae aut auri argentique haberet, issent pollicitus est consummata victoria ampla insuper praemia daturum. Quae persuasio Romanis alacritatem attulit et fiduciam, unde etiam praeclara victoria commisso statim bello parata est. C. Caesar adversus Germanos et Ariovistum pugnaturus confusis suorum animis pro contione dixit, nullius se eo die opera nisi decimae legionis usurum. Quo consecutus est, ut decimani tamquam praecipuae fortitudinis testimonio cogerentur et ceteri pudore, ne penes alios gloria virtutis esset. Q. Fabius, quia egregie sciebat et Romanos eius esse libertatis, quae contumelia exasperaretur, et a Poenis nihil iustum aut moderatum exspectabat, misit legatos Carthaginem de condicionibus pacis. Quas cum illi iniquitatis et insolentiae plenas rettulissent, exercitus Romanorum ad pugnandum
Abbreviated transcription (Latin):
quia ext̾̃no bello poss& concordia in ciues coalescere. duos canes in c̾spectu popularium
commisit. usq acerrime int̾ ipsos pugnantibus lupũ ostendit. quẽ ꝓtinꝰ canes omissa
int̃se ira ad gressist̃. Quo exemplo ꝓhibuit barbaros ab impeturomanis pro futuro.
.XI. QUEM ADMODUA INCITANDOSSIT AD PRE LIUAI EXER CITOS
M. fabius et GN. Malluis cons. aduers & ruscos ꝓpt̃ seditiones detrectante p̃liũ exercitu
simulauit cunctationẽ donec milites ꝓbris hostiũ coacti pugnã de
uirarentq. se ex ea uictores redituros. Fu luiꝰ nobilior cũ aduers samnitiũ numersũ
exercitũ & successibus tumidũ paruis copus necesse haberet decertare. simulauit
unam legionẽ hostiũ corruptã a se ad ꝑditionẽ. imꝑauitq. ad eiꝰ reifidẽ tribunis et

Expanded text:
m arbitraretur, quia externo bello posset concordia inter cives coalescere, duos canes in conspectu popularium m arbitraretur, quia externo bello posset concordia inter cives coalescere, duos canes in conspectu popularium commisit iisque acerrime inter ipsos pugnantibus lupum ostendit, quem protinus canes omissa inter se ira adgressi sunt. Quo exemplo prohibuit barbaros ab impetu Romanis profuturo. XI Quemadmodum Incitandus Sit ad Proelium Exercitus M. Fabius et Cn. Manlius consules adversus Etruscos propter seditiones detractante proelium exercitu ultro simulaverunt cunctationem, donec milites probris hostium coacti pugnam deposcerent iurarentque se ex ea victores redituros. Fulvius Nobilior, cum adversus Samnitium numerosum exercitum et successibus tumidum parvis copiis necesse haberet decertare, simulavit unam legionem hostium corruptam a se ad proditionem imperavitque ad eius rei fidem tribunis et
Abbreviated transcription (Latin):
inquit sertorius romanarũ cohortiũ ꝑ hoc uo̾ exẽplũ ostendi milites. insuperabiles st̃
uniũsas ad gredientib easdẽ lacerabit & carpet qͥ ꝑ partes at tempta uerit.
dẽ cũ uideret suos pugnȩ signũ in c̃sulte flagitantes. creder&q. rupturos imperiũ. nisi
congrederent᷑ ꝑmisit turmȩ eqͥtum ad lacescendos hostes irȩ. laborantiq submisit alias.
& sic recepit om̃s. Tutisq & sine noxa ostendit quis exitꝰ flagit̾atã pugnã mansiss&.
obsequentissimis inde eis usus ẽ.gesilaus lacedemonuls cũ aduersꝰ thebanos castra
suꝑ ripã posuissent. multoq. maiorẽ hostiũ manũ ẽẽ. intellegeret & ideo suos arcere
a cupiditate decernendi uell&. dix̃ responso deũ se ex collib pugnare iussũ. ⁊ ita exiguo
presidio ad ripã posito accessit in colles. Qđ thebani ꝓ metu int̾ p̃tati transier̃ flum̃.
Et cũ facile depulissent p̾sidiũ. cęteros insecuti auidius iniqͥtate locoꝵ a pauciorib uictist̃.

Expanded text:
rabiles sunt universas adgredienti; easdem lacerabit et carpet, qui per partes attemptaverit." Idem, cum videret suos pugnae signum inconsulte flagitantes crederetque rupturos imperium, nisi congrederentur, permisit turmae equitum ad lacessendos hostes ire laborantique submisit alias et sic recepit omnes tutiusque et sine noxa ostendit, quis exitus flagitatam pugnam mansisset. Obsequentissimis inde eis usus est. Agesilaus Lacedaemonius, cum adversus Thebanos castra super ripam posuisset multoque maiorem hostium manum esse intellegeret et ideo suos arcere a cupiditate decernendi vellet, dixit responso deum se ex collibus pugnare iussum et ita exiguo praesidio ad ripam posito accessit in colles. Quod Thebani pro metu interpretati transierunt flumen et, cum facile depulissent praesidium, ceteros insecuti avidius iniquitate locorum a paucioribus victi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
manũ in potestatẽ redegerat. parũ diligent̃ custodirentur. qͥ euentꝰ dimicationis in
epulas & securitatẽ cõpellere uictores poterat. finx̃ ꝓxima nocte eqͥtatũ hostilẽ
uenturũ. Qua expectatione assecutꝰ ÷ ut solito ad tentiꝰ uigiliȩ agerentur.
Idẽ reb ꝓspere gestis & obid resolucis suis in nimiam securitatẽ somnoq & mero p̃sis.
in castra transfugam misit. qͥ p̾moner& se fuga lapsum. dispositas etiã ubiq. a syracusanis
in fidias quarũ metu illi cũ aduentarent recepit aciẽ. ꝑsecuti aciẽ in fossas deciderunt

Expanded text:
manum in potestatem redegerat, parum diligenter custodirentur, quia eventus dimicationis in manum in potestatem redegerat, parum diligenter custodirentur, quia eventus dimicationis in epulas et securitatem compellere victores poterat, finxit proxima nocte equitatum hostilem venturum. Qua exspectatione assecutus, ut solito attentius vigiliae agerentur. Idem, rebus prospere gestis et ob id resolutis suis in nimiam securitatem somnoque et mero pressis, in castra hostium transfugam misit, qui praemoneret de fuga: dispositas enim ubique a Syracusanis insidias. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
castra h annibalis eieoit. Quo factũ ẽ. ut & hannibal luctu. nã fr̃ occisus erat. et
exercitꝰ desꝑatione aduentantis p̃sidu affligerentur. L. sylla his qͥ p̃neste obside¬
bantur occisoꝵ in p̃lio ducũ capita hastis p̃fixa ostendit. atq. ita obstinatoꝵ per¬
uicatiam fregit.
Armȩniꝰ dux germanoꝵ capita eoꝵ quos occiderat similit̃ p̃fixa ad uallũ hostum
ad moueri uissit. Domitiꝰ corbulo cũ tigrano certã obsider&. & armęnu ꝑtinacit̃
uiderentur toleraturi obsidionẽ. in uaduadũ ex me gestanis quos cȩperat anĩ adũtit.
capt̃q eiꝰ balista excussũ intra munim̃ta hostium misit. Id forit decidit in mediũ
c̃cilium qđ cũ maxime habebant barbari. ad cuiꝰ conspectũ uelut ostento c̃sternati¬
Iad deditionẽ festina uer̃.
Hermochrates syracusanꝰ suꝑatis. acie carthaginiensibus ueritꝰ ne captiui quoꝵ ingentũ

Expanded text:
castra Hannibalis eiecit; quo factum est, ut et Hannibal luctu nam frater occisus erat et castra Hannibalis eiecit; quo factum est, ut et Hannibal luctu nam frater occisus erat et exercitus desperatione adventantis praesidii affligerentur. L. Sulla his, qui Praeneste obsidebantur, occisorum in proelio ducum capita hastis praefixa ostendit atque ita obstinatorum pervicaciam fregit. Arminius, dux Germanorum, capita eorum, quos occiderat, similiter praefixa ad vallum hostium admoveri iussit. Domitius Corbulo, cum Tigranocertam obsideret et Armenii pertinaciter viderentur toleraturi obsidionem, in Vadandum ex megistanis, quos ceperat, animadvertit caputque eius ballista excussum intra munimenta hostium misit. Id forte decidit in medium concilium, quod cum maxime habebant barbari; ad cuius conspectum velut ostento consternati ad deditionem festinaverunt. Hermocrates Syracusanus superatis acie Carthaginiensibus veritus, ne captivi, quorum ingentem
Abbreviated transcription (Latin):
equũ suũ ab duci a cspectu ussit. & in pͥmã aciẽ pedes ꝓsiluit. milites dũ destituere
imꝑatorẽ erubescunt. redinte grauer̃ p̃liũ.
hilyppus ueritꝰ neimpetũ scitarũ sum̃ sustinerent fidelissimos eqͥtum at̾go posuit
p̃cepitq nequẽ cõmilitonũ exacie fugere paterent᷑. ꝑseuerantiꝰ ab euntis trucidarent.
Qua denunoratione cũ effeciss& ut etiã timidissimi mallent abhostib quã absuis in t̃fici
FIVISIRES PROSPERE CESSERIT DEC̃SỸMANDIS RELIͥIS BEL¬
Cmariꝰ uictis proelio theutonis reliquias eoꝵ quia nox circũ uenerat circũ sedens
sublatis subinde clamorib ꝑ paucos suoꝵ t̾ritauit in sõnẽq hostẽ detinuit. ex eo
assecutꝰ ut postero die in reqͥetũ faciliꝰ debellaret. CL. nero uictis poenis quos
hasdrubale duce in italia ex hispania thraicientes exceperat caput. hasdrubalis in

Expanded text:
equum suum abduci a conspectu iussit et in primam aciem pedes prosiluit; miliequum suum abduci a conspectu iussit et in primam aciem pedes prosiluit; miliimperatorem erubescunt, redintegraverunt proelium. Philippus veritus, ne impetum Scytharum sui non sustinerent, fidelissimos equitum a tergo posuit praecepitque, ne quem commilitonum ex acie fugere paterentur, perseverantius abeuntes trucidarent. Qua denuntiatione cum effecisset, ut etiam timidissimi mallent ab hostibus quam ab suis interfici, Fiunt IX Si Res Prospere Cesserit, de Consummandis C. Marius, victis proelio Teutonis, reliquias eorum, quia nox intervenerat, circumsedens, sublatis subinde clamoribus per paucos suorum territavit insomnemque hostem detinuit, ex eo assecutus, ut postero die irrequietum facilius debellaret. Claudius Nero, victis Poenis, quos Hasdrubale duce in Italiam ex Hispania traicientes exceperat, caput Hasdrubalis in
Abbreviated transcription (Latin):
q̃sqͥs in castra rediss&. Siuilius priscus dictator cũ signa lggionũ ferri in hostes faliscos
iussiss&. signiferũ cunctantẽ occidi imꝑauit. quo exemplo ꝑt̾riti hostẽ inuaser̃.
Cossus cornelius magister eqͥtũ adũsus fidenates idem fecit.
Parqͥnius ad ũsus sabinos̃ cunctantes equites detractis frenis. concitatisq. equis ꝑrũpere
aciẽ iussit. Matilius cons. bello samnitico ex acie refugientib in castra militib
aciẽ suoꝵ opposut. ad firmans secũ & bonis cuib: dimicaturos eos nisi cũ hostib: ma¬
lussent ea ratione uniuersos in aciẽ redux̃. .E. sulla cedentib iam legionib exercitui
mutridaleo. ductũ archelai. stricto gladio in pͥmã aciẽ ꝓcucurrit. appellansq
mulites dix̃. siqͥs quȩsiss& ubi imꝑatorẽ reliqͥssent. responderent pugnantẽ in boetia
Cuiꝰ rei pudore uniuersi eum secutist. Duius lulius ad mundã referentib sius pedẽ:

Expanded text:
quis in castra redisset. Servilius Priscus dictator, cum signa legionum ferri in hostis Faliscos iussisset, signiferum cunctantem occidi imperavit; quo exemplo perterriti hostem invaserunt. Cossus Cornelius magister equitum adversus Fidenates idem fecit. Tarquinius adversus Sabinos cunctantes equites detractis frenis concitatisque equis perrumpere aciem iussit. M. Atilius consul bello Samnitico ex acie refugientibus in castra militibus aciem suorum opposuit, affirmans secum et bonis civibus dimicaturos eos, nisi cum hostibus maluissent; ea ratione universos in aciem reduxit. L. Sulla, cedentibus iam legionibus exercitui Mithridatico ductu Archelai, stricto gladio in primam aciem procucurrit appellansque milites dixit, si quis quaesisset, ubi imperatorem reliquissent, responderent pugnantem in Boeotia; cuius rei pudore universi eum secuti sunt. Divus Iulius ad Mundam referentibus suis pedem
Abbreviated transcription (Latin):
Igictur insciũ duplicatis ad gressus copus suꝑauit & uelotiꝰ om̃i nuntio redut ad annuibalem
ita exduob callidissimis ducib poenoꝵ eodẽ c̃silio alterũ celtuit. Alterũ opp̃ssit.
hemistocles exhortans suos adsuscitandos festinant̃ muros. Quos uissu lacedemomoꝵs dere¬
cerant legatis lacedemone misis. qͥ int̃ pellarent respondit uenturã se addeluendã hano
existimationẽ ⁊ ꝑuenit lagdemonẽ. Ibi simulato morbo aliquantũ cempris extraxit.
x postꝗͥ incellex suspectam eẽ. tergiuersationẽ suã c̃tendit falsũ adeos rtumorẽ &rdgauit¬
ut mictorent aliquos ex pͥncipib quibus crederent de munitione achenarũ. Sius deinde
clã scripsit ut eos quiuenissent recinerent donec refectis oꝑib c̃fieretur. laced aemonus
munitas ẽẽ. athenas neq alit̃ pͥncipes eoꝵ redire posse quã ipse remussꝰ foret qđ facile

Expanded text:
Igitur inscium duplicatis adgressus copiis superavit et velocius omni nuntio rediit ad Hannibalem. Igitur inscium duplicatis adgressus copiis superavit et velocius omni nuntio rediit ad Hannibalem. Ita ex duobus callidissimis ducibus Poenorum eodem consilio alterum celavit, alterum oppressit. Themistocles exhortans suos ad suscitandos festinanter muros, quos iussu Lacedaemoniorum deiecerant, legatis Lacedaemone missis, qui interpellarent, respondit, venturum se ad diluendam hanc existimationem; et pervenit Lacedaemonem. Ibi simulato morbo aliquantum temporis extraxit; et postquam intellexit suspectam esse tergiversationem suam, contendit falsum ad eos rumorem et rogavit, mitterent aliquos ex principibus, quibus crederent de munitione Athenarum. Suis deinde clam scripsit, ut eos qui venissent retinerent, donec refectis operibus confiteretur Lacedaemoniis, munitas esse Athenas neque aliter principes eorum redire posse, quam si ipse remissus foret. Quod facile
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ignoraret maiore bellũ molitione inituros si aduentũ tanti ducis p̾sensissent
ꝑfectionẽ suã sensu obtexuit galliarũ sub quib in opinato bello ad fusus contusa¬
excidi: id cireo que festinaret: se liuio salinatori college suo ciubellũ mandatũ fuerat
parũ fidens uirib quȩ sub ipso erant ad uingere. neq tam̃ discessũ suũ ab annibale
cui oppositꝰ erat sentiri uellet decẽ milia forcissimor s milium elegit. Pcȩpit q:
legatis quos reliquȩbans̃ ut ȩedẽ staciones iugiliȩ aeque agerent᷑ totidẽ ignes arderent eac̃
facies castroꝵ seruaretur ne qͥt hannibal suspieatꝰ auderet adũsus paucitatẽ relictoꝵ.
Cũ dende inumbria occultatis itineribus collge se iunxisset uetuit castra ampliasi reqđ
signum aduentꝰ sui poeno dare detracturo pugnã si consulũ uinctas uires incellexisset.

Expanded text:
nec ignoraret maiore bellum molitione inituros, si adventum tanti ducis praesensissent, nec ignoraret maiore bellum molitione inituros, si adventum tanti ducis praesensissent, profectionis suae census obtexuit Galliarum; sub quibus inopinato bello affusus contusexcidi idcircoque festinaret se Livio Salinatori collegae suo, cui bellum mandatum fuerat, parum fidenti viribus quae sub ipso erant, adiungere neque tamen discessum suum ab Hannibale, cui oppositus erat, sentiri vellet, decem milia fortissimorum militum elegit praecepitque legatis, quos relinquebat, ut eaedem stationes vigiliaeque agerentur, totidem ignes arderent, eadem facies castrorum servaretur, ne quid Hannibal suspicatus auderet adversus paucitatem relictorum. cum deinde in Umbria occultatis itineribus collegae se iunxisset, vetuit castra ampliari, ne quod signum adventus sui Poeno daret, detractaturo pugnam, si consulum iunctas vires intellexisset.
Abbreviated transcription (Latin):
in cappadocia trans taurũ habebat. studiosȩ cũ ꝓditore egit uti sollempni ꝑfidia
ad eludendos sagittarios. Om̾ia aut̃ uereri si se infra patentis cãpos ꝓiecissent.
uducti hac affirmatione barbari inferiore itinere ꝑ circuitũ adduxer̃ exercitum.
Dũq. fusiores ripas. et ob hoc operosiores portes uingunt instrum̃taq moliunt᷑. quadra¬
i ãpliꝰ dies impender̃. Quo spatio uentidiis ad c̃trahendas usus ÷
Cisq triduo anteq parthus adueniret. receptis acie cõmissa uicit pacoꝵ & int̃fecit
Mithridatis circũm uallante põpeio fugam in proximã diẽ moliens. huiꝰ consilu
obscurandi causa latius & usq ad applicitas hosti ualles pabulatꝰ colloqͥa qͦq cum
plurib aũtendȩ suspitionis causa in posterũ c̃stituit. Ignes etiã frequentiores per
castra fieri uissit. Scđa deinde uigłia p̃t̃ ipsa hostiũ castra agm̃: ed

Expanded text:
in Cappadocia trans Taurum habebat, studiose cum proditore egit, uti sollemni perfidia in Cappadocia trans Taurum habebat, studiose cum proditore egit, uti sollemni perfidia ad eludendos sagittarios, omnia autem vereri, si se infra per patentis campos proiecissent. Inducti hac affirmatione barbari inferiore itinere per circuitum adduxerunt exercitum dumque fusiores ripas et ob hoc operosiores pontes iungunt instrumentaque moliuntur, quadraginta amplius dies impenderunt. Quo spatio Ventidius ad contrahendas usus est copias eisque triduo, antequam Parthus adveniret, receptis acie commissa vicit Pacorum et interfecit. Mithridates, circumvallante Pompeio, fugam in proximum diem moliens, huius consilii obscurandi causa latius et usque ad applicitas hosti valles pabulatus, colloquia quoque cum pluribus avertendae suspicionis causa in posterum constituit, ignes etiam frequentiores per tota castra fieri iussit; secunda deinde vigilia praeter ipsa hostium castra agmen edu
Abbreviated transcription (Latin):
adulescent tarquinio auid agentẽ patrẽ uidiss&. ille intellex̃ idẽ eẽ. eminentibus
faciendum.
aesar qđ sus pectã habebat aegyptioꝵ fidẽ ꝑ speciẽ securitatis inspectione urbis
atq. oꝑum ac simulli centiorib c̃uiuus deditus uideri uoluit captꝰ egr̃a locoꝵ ut ad
mores alexandrinos uitãq. deficer&. atq int̾ eã dissimulationẽ p̃paratis subsidus
occupauit aegyptum. Uentidius parthico bello adũsus pacoꝵ regẽ non ignarus
farneum quẽdã Natione cỹrrhesten: ex his qͥ socu uidebant᷑ omĩa q̃ apud ipsos agerent᷑
nunciare parthis : ꝑfidiã barbari ad utilitates suas c̃uertit. Nã quȩ maxime fieri
cupiebat ea uereri sene acciđ̾ent. Quȩ timebat ea ut euenirent optare simulabat.
Sollicitꝰ itaq ne parthi ante transirent eufrathen quã sibi suꝑuenirent legiones Quas

Expanded text:
adulescenti Tarquinio, quid agentem patrem vidisset; ille intellexit idem esse eminentibus adulescenti Tarquinio, quid agentem patrem vidisset; ille intellexit idem esse eminentibus faciendum. C. Caesar, quod suspectam habebat Aegyptiorum fidem, per speciem securitatis inspectioni urbis atque operum ac simul licentioribus conviviis deditus, videri voluit captum se gratia locorum ad mores Alexandrinos vitamque deficere; atque inter eam dissimulationem praeparatis subsidiis occupavit Aegyptum. Ventidius Parthico bello adversus Pacorum regem, non ignarus Pharnaeum quendam, natione Cyrrhestem, ex his qui socii videbantur, omnia quae apud ipsos agerentur nuntiare Parthis, perfidiam barbari ad utilitates suas convertit. Nam quae maxime fieri cupiebat, ea vereri se ne acciderent, quae timebat, ea ut evenirent optare simulabat. Sollicitus itaque, ne Parthi ante transirent Euphraten, quam sibi supervenirent legiones, quas
Abbreviated transcription (Latin):
facere si om̃ibus idem denunciari Notũ fuissent.
Himilco dux penoꝵ ut insiciliã in opinatus appeller& classim. ñ pronunciauit quo ꝓficisceret᷑
S ed tabellas in quib scriptũ erat quã partẽ peti uellet uniu̾sis gub̃natorib dedit signatas.
Precepitq. nequis leger& nisi ui tẽpestatis acursu p̾toriȩ nauis abductus.
laelius ad syphacẽ ꝓfectꝰ. legatos quosdã & tribunis & centurionib ꝑ speciẽ seruitutis
ac ministeru exploratores secũ dux̃. Ex quib .l. statorium quia sȩpiꝰ in isdẽ castris
fuerat quẽ quidã ex hostib uidebantur agnoscere occultande conditionis eiꝰ causci baculo
ut seruum castigauit.
arquinius Suꝑbus pat̃ pͥncipes sabinoꝵ int̾ficiendos arbitratus quia hoc nemini uolebat
cõmisũ pichil nuntio respondit qui ad eũ a filio erat missus tantũ urga. eminentia papa
capita cũ forte in horto ambularet decussit. Nuncius sine responso reu̾sus renuntiauit

Expanded text:
facere, si omnibus idem denuntiari notum fuisset. Himilco dux Poenorum, ut in Siciliam inopinatus appelleret classem, non pronuntiavit, quo proficisceretur, sed tabellas, in quibus scriptum erat, quam partem peti vellet, universis gubernatoribus dedit signatas praecepitque, ne quis legeret nisi vi tempestatis a cursu praetoriae navis abductus. C. Laelius, ad Syphacem profectus legatus, quosdam ex tribunis et centurionibus per speciem servitutis ac ministerii exploratores secum duxit. Ex quibus L. Statorium, quem, quia saepius in isdem castris fuerat, quidam ex hostibus videbantur agnoscere, occultandae condicionis eius causa baculo ut servum castigavit. Tarquinius Superbus pater, principes Gabinorum interficiendos arbitratus, quia hoc nemini volebat commissum, nihil nuntio respondit, qui ad eum a filio erat missus; tantum virga eminentia papaverum capita, cum forte in horto ambularet, decussit. Nuntius sine responso reversus renuntiavit
Abbreviated transcription (Latin):
it̃ tamꝗ circuitu maiore hostẽ ad gressurꝰ. c̃uerso agmine ignarũ rei q̃ agebat᷑ exereitũ
in columẽ reduxit. P. Decimius tribunꝰ bello samnitico cornelio cosso. cons. iniqͥs locis
dep̃henso ab hostibus suasit ut ad occupatũ collẽ qͥ erat in ꝓpͥnquo modicã manũ mitere
q ducẽ his qui mittebantur obtulit. a uocatus indiũsis hostis dimisit. cor
in columis cũ militib c̾suli accessit.
dem fec̃ sub atilio calatino. cons. is cuiꝰ uarie qadit᷑ nom̃ aui laberium ñ nulli quintum

Expanded text:
am circuitu maiore hostem adgressurus; converso agmine ignarum rei quae agebatur exercitum incolumem reduxit. P. Decius tribunus bello Samnitico Cornelio Cosso consuli iniquis locis deprehenso ab hostibus suasit, ut ad occupandum collem, qui erat in propinquo, modicam manum mitteret, seque ducem his qui mittebantur obtulit. Avocatus in diversum hostis dimisit consuincolumis cum militibus consuli accessit. Idem fecit sub Atilio Cala
Abbreviated transcription (Latin):
LIBER .II. FE LICITER. DISPOSITIS PRIMO LIBRO EXeM¬
SINSTROCTORIS YTMEA FERT OPINIO DUCEM. INHIS QUE
ANTE IUSSO PROELIUM AGENDASUN. DEINCEPS REDDEMUS
PER TINENTIA ADEA QYE IN IPSO PROELIO ASISOLEUT ET DeIDE
EA qUE POST PROEUUO EORUM CΥΕ ΑD PRΕLIΟM PΕR TIΝEN
SPECIESSYUT
I. De cempr̾e ad pugnã eligendo . UI. De emittendo hoste necdaus pliũ UIIII. Sires ꝓsperecessent de c̃sũmandis reliqͥis belli

Expanded text:
Liber Secundus Dispositis primo libro exemplis instructuris, ut mea fert opinio, ducem in his, quae ante commissum proelium agenda sunt, deinceps reddemus pertinentia ad ea, quae in ipso proelio agi solent, et deinde ea, quae post proelium. Eorum, quae ad proelium pertinent, species sunt: I. De temp
Abbreviated transcription (Latin):
Omne tenens regniũ concto dominabatun in orbe
Nunc me non teneo nec mihi regnia ualent
Reges sternebam. mors me durissima strauit
Omnia mactabã. mactor & ipse reus
Omnia tenebam me uermis temptat & artat.
Me uermes rodũt uermis in orbe fui

Expanded text:
Omne tenens regnum cunto dominabar in orbe, Nunc me non teneo nec mihi regna valentReges sternebam, me mors durissima sternit, omnia mactabam, mactor et ipse misemptabam, me vermis temptat et artat, me vermes rodunt, vermis in orbe fui
Abbreviated transcription (Latin):
triumphale illud & militare corpus mouet ad numeros: non molli¬
ter se infringens ut nũc mos est: & incessũ ipsõ ultra muliebrem
mollitiem fluente. Sedut illi antiqui uiri solebant interlusum
ac festa tempora iurilẽ inmodum tripudiare: non facturi detri¬
mentum &̃ si ab hostibus suis spectarentur. Nec tibi deniq Sigis

Expanded text:
triumphale illud et militare corpus movet ad numeros, non molliter se infringens — ut nunc mos est etiam incessu ipso ultra muliebrem mollitiem fluentibus —, sed ut antiqui illi viri solebant inter lusum ac festa tempora virilem in modum tripudiare, non facturi detrimentum etiam si ab hostibus suis spectarentur”. Quibus in verbis
Abbreviated transcription (Latin):
& aures castrorũ strepitu & tuib. nũ fragoribus oppłetas huc
referre consuerat. nõ ut uirtus otio lanquer& sedut sese q¬
mens uarietate negotiorum disireta cofiger&. Quã obrem
pos & ipse Africmus Scipio situt laboris & exercitii supta fidẽ
patiens sic otii & solitudinis cupidus soluis sepe cum Lelio rusti¬
ex pug natricems ullam cart haginis ENumantieq: Nextra ad
Marinas Cochulas calculosq interlegendos inclinasse. eosqut si

Expanded text:
 auresque castrorum strepitu et tubarum fragoribus oppletas huc referre consueverat, non ut virtus otio langueret, sed ut se se mens varietate negotiorum distracta colligeret. Quamobrem pos, et ipse Africanus Scipio, sicut laboris supra fidem patiens sic otiose cupidus quietis, solus sepe cum Lelio “rustiexpugnatricem illam Carthaginis Numantieque dexteram ad marinas conculas lapillosque candidulos interlegendos inclinasse. Si
Abbreviated transcription (Latin):
mox pondere sequentium pressam ac porro mersa ꝑ ducentos
passus ad naueni una manu elata qua litteras deferebat natando
tasse illum dicint idq seu fortuitu seu consulto ut hostes in illud
sagittis ac lapidibus intentos facer& sintq qui paludamentum
mordicus trahentem ne hanc quidem gloriandi materiam hostibꝰ
reliquiss& confirment. Hec tamen uuliatior & certioribus testi¬
bus suffulta sententia est. nam de eo nulla est controuersia eleua¬
ta illum sinistra manu enatauissẽ ne libellos:. quos ea gestabat ma¬

Expanded text:
mox pondere subsequentium gravata ac mersa per ducentos passus ad navem una manu elevata, qua chartas tenebat, natando tasse illum dicant, idque, seu fortuito seu consulto, ut hostes in illud sagittis ac lapidibus intentos faceret: sunt qui, paludamentum mordaciter trahentem ne hanc quidem gloriandi materiam hostibus reliquisse confirment. Hec vulgarior et certioribus testibus suffulta sententia est. Nam de eo nulla est dubietas, elevata illum sinistra manu enavisse, ne libellos, quos ea gestabat, ma
Abbreviated transcription (Latin):
re cuput suũ ueste teger&. Eundem constat aliquot honsm edd¬
uestigio perstate solitum nec ante moto pede quã consimulila¬
bore quuenes fastigass&: at si ꝗͥ agi ut sepe sol& asedente por¬
ter& toto die sęponumero nullamꝰ i partem conuerso corpore
in solio durasse : & qum ingressus iter pedibus ess& mequim
omnino non ascendere cũ eͥquo ex equo non descendere quinime¬

Expanded text:
ut caput suum ueste tegeret adduci potuestigio perstare solitum, non ante moto pede quam consimili labore iuuenes fatigasset, ac si quid agi ab sedente oporteret, toto die saepe numero nullam in partem conuerso corpore in solio durasse. ille ueromnino non ascendere; cum autem equo, ex equo non descendere; n
Abbreviated transcription (Latin):
limi aliqui uolantes in aperto intracie parte super amphipolim ho¬
mines & acpures societate quadam aucupantur. hi enim ex sil¬
uis de a undinetis excitint aues illi suꝑ uolantes deprimũt rursus
captas aucupes diuidunt cum his traditumq est missas insublime
ibi actpere eos & um tempus sit rapnire clangore & uolatus ge¬
uere muitne ad octisionem. Piscationis aũt usus & modestigiꝰ ẽ

Expanded text:
lis adsueti gentibus. x 23 In Thraciae parte super Amphipolim homines et accipitres societate quadam aucupantur. hi ex silvis et harundinetis excitant aves, illi supervolantes deprimunt rursus; captas aucupes dividunt cum iis. traditum est missas in sublime sibi excipere eos et, cum sit tempus capturae, clangore ac volatus genere invitare ad occasionem. si
Abbreviated transcription (Latin):
inepta esse dicutd̃ proinde circumcisas quoq ad medullam aliꝗ no inuqle te
arbores utilissime sterni in coitu lunȩ: quẽ diem alii interluniũ alii silentis lu¬
ne appellañ. Sic certe Tiberius Caes. cum cremato ponte Naumachiario latios
addidit. Materiem oẽm cum effodies luna decrescente ex imito post meridiemt
sine uento austro. Tunc erit tempestiua cũ semen suũ matuq erit. caueto ne ꝑ¬
rorem cloles. Idq mox nisi in trimestri lunaq dimidiata ne tangas materiem
tum ne effodias. aut prȩcidas ab terra. diebo quattuor proximis quib luna plena
fuerit optime eximit omĩno caueto nigram integrãq materiem ne doles neue
cedas. neue tangas nisi siccam neue gelidam neue rorulentam. tec Catonis¬

Expanded text:
eteres utilissimae. circumcisas quoque in medullam aliqui non inutiliter  utilissime in coitu eius sterni, quem diem alii interlunii, alii silentis lunae appellant. sic certe Tiberius Caesar concremato ponte naumachiario larices aliam materiem omnem cum effodies, luna decrescente eximito post meridiem, sine vento austro; tum vero erit tempestiva cum semen suum maturum erit." Inseruit idemque mox: Nisi intermestri lunaque dimidiata ne tangas materiem. quam effodias aut praecidas abs terra. diebus VII proximis, quibus luna plena fuerit, optime eximitur. omnino caveto ni quam materiem doles neve caedas neve tangas nisi siccam, neve gelidam neve rorulentam . —Ti