comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mundi huiuł posse omnes cõtẽp¬
nere cupiditate atq illecebras. si
aliquando exorẽeuis uibum d̃i au¬
dire meruisser. Quõd cũ ad se fide¬
li fuisset relatione delatum: lib̾a¬
ri animam oupiens abhuuis u¬
te periculi lorteq et̾na: ad memo¬
ratam ub do atq confestim uenit
ciuitatem. Et hominẽ nnsum al¬
locutus frequentius atq exorta¬
tus ẽ quantum deus donauit: ut
qd̾ dõ uouerat reddidisset⁊ ac se ille
dedie indiem facturum pollice¬
batur. Nec tamen ĩei̾s tunc hoc ĩ¬
pleuit p̃sentia. s uacare utiq ⁊
mane esse ñ potuit: qd̃ ptale uas

Expanded text:
mundi hujus omnes contemmundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas
Abbreviated transcription (Latin):
ta sola suꝑstite matre sibiq ad¬
herente.⁊ de suscepto euis ꝓposito
sermendi dõ ampluis quam de
carnis nepotib exultante. Nam
iam pat̾ euis ant̾ea defunctus
erat. Renuntiauit etiam scola¬
sticis quos rech. or docebatrut sib
magistrum aliũ proniderentr
eo quod seruire ip̃e do decrenisset.
Ac placuit ei ꝑcepta gr̃a csi aluł
ciuib et amicissuis deo parit̃ ser¬
uientib: ad affricam ⁊ propriam
domum agrosq remeare. Ad qͦs
ueniens⁊ in quib constitutus
ferme triennio: et a seiam alie
meditans dieac noc̃te: ⁊ dehis q̃
sibi deus cogitanti atq oranti in¬
tellecta reuelabat: et psentes et
obsentes sermonib aclibris doce¬
bat. Contigit forte eodem tempore.
utquidam ex his quos dicunt agẽ¬
tes in reb apud ipponem regionem
constitutus. benexp̃ianꝰ deumi¬
q timens comꝑta euis bona fama
atq doctrina: desideraret atq op¬
taret cum uidere ꝓromitens se

Expanded text:
ta, sola superstite matre, sibique adta, sola superstite matre, sibique adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servire Deo ipse decrevisset. Ac placuit ei percepta gratia cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio, et à se jam alienmeditans die ac nocte. Et de iis quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium constitutus, bene christianus, Deumque timens, comperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promittens se posse
Abbreviated transcription (Latin):
b dieb scĩ pasche salutis aquam
ꝑciperet. Et factum est diuina pre
stante opitulationerut ꝑ illum
tantum actalem antistitem am¬
brosium: et doctrinam salutatẽ
eccłie catholice et diuinum ꝑcipet
sacramentũ. Noxq exintimis cor¬
dium medullis spem omnẽ qũã
habebat in seculo dereliquit: iam
q̃uxorem ñ filios carnis ñ diuicias
s̃ honores seculi q̃rens. s dõ cum
siusseruire statuit: et in illo et ex
illo pusillo grege essestudens: que
dñs alloquitur dicens. Nolite ti¬
mere pusillus grex: qm̃ compla¬
cuit patri ur̃o dare uob̃ regnum.¬
Et uendite q̃ possidetis et̃ date ele¬
mosinam. acfacite uob̃ sacculos
ñ ueterascentes: thesaurũ nõ de
uende ominia q̃ habe ⁊ da paupe¬
rib. et habebis thesaurum ĩcelo
et ueni sequere me. ⁊ suꝑ fidei fũ¬
damenta edificare desiderans. ñ
ligna. fenum. stipulam. s aurũ
argentum et lapides p̃ciosos. Et
erat tunc iam annis maior trigĩ¬

Expanded text:
bus diebus sanctis Paschae salutis aquam bus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est divina prstante opitulatione, ut per illum talem tantumque antistitem Ambrosium, et doctrinam salutarem Ecclesiae catholicae, et divina perciperet Sacramenta. Moxque ex intimis cordis medullis spem omnem quam habebat in saeculo dereliquit. Jamnon uxorem, non filios carnis, non divitias, non honores saeculi quaerens; sed Deo cum suis servire statuit, et in illo, et ex illo pusillo grege esse studens, quem Dominus alloquitur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Vendite quae possidetis, et date eleemosynam: facite vobis sacculos non veterascentes, thesaurum non defvende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . Et super fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major trigin
Abbreviated transcription (Latin):
maffrice capite cartagine: postea
docuit. Consequenti etiam temꝑe
transmare inurbe roma et apud
mediolanum: ubi tunc imꝑato¬
ris ualentinani iumioris comita¬
tus fuerat constitutus. In quaur¬
be tunc episcopatum ad muustia¬
bat acceptissimus dõ et in optuiᷤ
uiris p̃clarissimus sacenlos am¬
brosius. Huiꝰ interea ũbi di p̃dica¬
toris frequentissimis in eccłia dis¬
putationib assistens inppło: intẽ¬
debat suspensus atq affixus. Uẽ¬
rum aliquando manicheorum
apud cartaginem ad olescens fue¬
rat errore seductus: et idõ suspensior
ceteris ad erat. nequiduł proipsał
contra ip̃am heresim diceretur. Et
p̃uenit dei liberatoris dementia.
sui sacerdotis corptractantisut ct
illum errorem ĩcidisset: ut legis
soluerentur questiones. Atq cũ
ita foret edoctus sensim paulatim
q heresis illa miseratione diuina
eius exanimo pulsa ẽ. Protinus
ergo infide catholica confirmato.
proficiendi inreligione eĩdem amo¬
ris ardorinnatus ẽ: quo ppinqnͣti¬

Expanded text:
Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel pro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones: atque ita edoctus, sensim atque paulatim haeresis illa miseratione divina ejus ex animo pulsa est; protinusque ipse in fide catholica confirmatus, proficiendi in religione eidem amoris ardor innatus est, quo propinquanti
Abbreviated transcription (Latin):
reliquit. Quiq prodesse omnib uo¬
lens. et ualentib multa librorum
legere et ñ ualentib exutroq diui¬
no testamento ueteri et nouo p̃mis¬
sa prefatione p̃cepta diuina a se pe¬
tita ad uite regulam ꝑtinentia ex¬
cerpsit atq ex his unum codicem
fecit. ut qui uellet legeret. atq ĩ
eo uł quam obediens deo. uł quam¬
in obediens esset agnosceret. Et hoc
opus uoluit speculum appellari.
uerum breui consequenti tempe
duuna uoluntate et potestate pro¬
uenit: ut manus ingens duĩsis
telis armata et bellis exercitata
inmaniũ hostium unandaloꝵ.
et alemannoꝵ. commixtã secum
habens gothorum gentem alia¬
rumq diũsarum ꝑsonas exispa¬
ne partib transmarinis nauib
affrice in fluxisset: et irruisset uni¬
mauritaniarũ. etiam ad aliasnral
transiens prouincias et regiones. oĩ
seuiens atrocitate et crudelitate: cũ¬
cta q̃ potuite spoliatione cedib diũ¬
sisq tormentis incendiis aliisq¬

Expanded text:
reliquit. Quique prodesse omnibus voreliquit. Quique prodesse omnibus volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex utroque divino Testamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praecepta divina seu vetita ad vitae regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum appellari. Verum brevi consequenti tempore divina voluntate et potestate provenit, ut manus ingens diversis telis armata et bellis exercitata, immanium hostium Vandalorum et Alanorum commixtam secum habens Gothorum gentem, aliarumque diversarum personas, ex Hispaniae partibus transmarinis, navibus Africae influxisset et irruisset: uniMauritaniarum etiam ad alias nostras transiens provincias et regiones, omni saeviens crudelitate et atrocitate, cuncta quae potuit, exspoliatione, caedibus, diversisque tormentis
Abbreviated transcription (Latin):
uix posset humanus aspectus ocu¬
lis carnalib intueri: nisi quõdta¬
lem uidere iam poterat de seculo
recessurus. atq ille ñ sine quadã
animi et uocis indignatione in¬
fremuit: et dixit. Pati tumetis. e¬
xire ñ uultis. quid faciam uobis:¬
ante proximum uero diem obitꝰ
suĩ ase dictatos et editos recenlui
libros siue eos quos tempore primo
siue quos prb̃r. siue quos ep̃s dicta¬
uerat: et quetumq in his recognouit
alit̾ quam se habet eccł̃iastica regu¬
la a sefuisse dictata et scripta. cum
ad huc eccłiasticum usum minus
sciret. minusq sapuisset: a semet¬
ip̃o rep̃hensa et correcta sunt. Uñde
etiam duo cum scripsit uolumina
quorum ẽ titulus derecencione li¬
brorum. Prerectos etiam sibi quos¬
dam libros ante diligentiorem em̃¬
dationem a ñ nullis fratrib cõque¬
rebatur: licet eos post modum emen¬
dasset. Imꝑfecta etiam quedam libro¬
rum suorum preuentus morte de¬

Expanded text:
uix possit humanus aspectus ocuuix possit humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem uidere iam poterat de saeculo recessurus. adque ille non sine quadam animi et uocis indignatione infremuit et dixit: pati timetis, exire non uultis, quid faciam uobisAnte proximum vero diem obitus sui a se dictatos et editos recensuit libros, sive eos quos primo sive quos presbyter, sive quos episcopus dictaverat: et quaecumque in his recognovit aliter quam sese habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et reprehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recensione librorum. Praereptos etiam sibi quosdam libros ante diligentiorem emendationem a nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte de
Abbreviated transcription (Latin):
frequentissime referebat dictum.
Ad quem cum uisitandum iam
morti ꝓpinquantem uentitasset.
et ille manus gestu se deseculo exi¬
turum significaret: atq aseilli
esset responsum. ad huc eum eccł̃ie
necessarium uiuere posse: illum
ne putaretur huius uite teneri cu¬
piditate ei respondisse. Si numqͣm
bene. si aliquando. quare nõ mõdo:
Et talem sententiam mirabatur
et laudabat hominem protulisse.
deum quidem timentẽ. ueruntam̃
inuilla natum et nutritum.: sed
ñ multa lectionis eruditum scien¬
tia contra illum scilicet sensum e¬
grotantis ep̃i de quo sanctus in epła
sua quam demortalitate scripsit
martyr cy prianus ita retulit dicẽs
sum quidem decollegis et consac̃¬
dotib nostris in firmitate defessus
et de appropinquante morte solli¬
citus cõmeatum sibi precaretur.
astitit dep̾canti etiam penemori¬
enti iuuenis honore et maiestate
uenerabilis statu celsus et clarus
aspectu. et quem assistentem sibi

Expanded text:
frequentissime referebat dictum: frequentissime referebat dictum: ad quem cum visitandum jam morti propinquantem ventitasset, et ille manus gestu se de saeculo exiturum significaret, atque a se illi esset responsum, adhuc eum Ecclesiae necessarium vivere posse; illum, ne putaretur hujus vitae teneri cupiditate, ei respondisse: Si nunquam, bene; si aliquando, quare non modo? Et talem sententiam mirabatur et laudabat hominem protulisse, Deum quidem timentem, verumtamen in villa natum et nutritum, sed non multa lectionis eruditum scientia: contra illum scilicet sensum aegrotantis episcopi, de quo sanctus in epistola sua quam de Mortalitate scripsit martyr Cyprianus, ita retulit, dicens: Cum quidam de collegis et consacerdotibus nostris infirmitate defessus, et de appropinquante morte sollicitus, commeatum sibi precaretur, astitit depenti iuuenis honore et maiestate uenerabilis, statu celsus et clarus aspectu et quem adsistentem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ponsum. et multum laudabat
ac p̃dicabat. Nam cum ille uene¬
rabilis ultima iaceret egritudineꝰ
et a fidelib honoratis eius lecto as
stantib et uidentib eum ad dm̃
deseculo migraturum.⁊ obhoc me¬
rentib tanti ac talis antistitis
eccłiam posse priuari ũbi ⁊ sacra¬
menti dei dispensatione rogaret᷑
cum lacrimis ut sibi adomino ui¬
de posceret comineatum: eum ill
dixisse. Non sic uixi ut mepudeat
int̃ uosiuuere. s nec mori tumeo
quia bonum dum habemus. Et
in his nr̃ augustinus senex elim̃¬
da aclibrata ad mirabatur et
laudabat ũba. Ideo enim eum
dixisse iutelligendum esse nec
mori timeo. quia bonum deum
habemus: ne crederetur p̃fidens
desuis purgatissimis morib pre¬
misisse: ñ sic uixi ut mepudeat
int̾ uos uiuere. Non enim dixe¬
rat ad illũd. qd̵ homines de ho¬
mine nosse poterant. Nani ex¬
amen equitatis diune. de bono
se domino dixit magis confidere. cui
amici in extremis uite: detalib

Expanded text:
ponsum, et multum laudabat ponsum, et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegritudine, et a fidelibus honoratis lecto ejus astantibus, et vidDeum migraturum, et ob hoc moerentibus tanti ac talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi et sacramenti Dei dispensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi a Domino vitae posceret commeatum, eum illis dixisse: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Et in his noster Augustinus senex elimata ac librata admirabatur et laudabat verba. Ideo enim eum dixisse intelligendum esse, Nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus; ne crederetur praefidens de suis purgatissimis moribus praesumpsisse, Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere. Hoc enim dixerat ad illud quod homines de homine nosse poterant. Nam sciens examen aequitatis divinae, de bono se dixit Domino magis confidere: cui amici, in extremis vitae de talibus
Abbreviated transcription (Latin):
et pupillas intribulationib con¬
stitutas uisitaret. Et si forte ab e¬
grotantib obhoc peteretur ut ꝓ
eis inp̃senti dñm rogaret. eisqͦ
manum imponeret. sine mora
ꝑgebat. feminarum autem mo¬
nast̾ĩa. ñ nisi urgentib necessita¬
tib uisitauit. Seruandum quo¬
q inuita et morib hominis dĩ
referebat. qd̃ instrtto sc̃e memo¬
rie ambrosii comꝑeterat: ut uxo¬
rem cuiquam numqm posceret
neq militare uolentem ad hoc
comm̃daret. neq insua patria
petitus iret ad conuiuiũ. Desin¬
gulis reb p̃sentans causas scili¬
cet ne dum int̾ se coniugati uir¬
garent. ei maledicerent ꝑ quem
coninc̃ti essent. s planead hoc
sibuam consendientib petitum
int̾esse debere sacerdotem. ut uł
eorum iam pacta ł placita firma¬
rentur uł benedicerentur. Et ne
milicie cominendati ac male a¬
gentis culpa suffragatori tribu
riinultimo uite constituti audis¬
se sapientissimũ ⁊ pissimum res¬

Expanded text:
et viduas in tribulationibus conet viduas in tribulationibus constitutas visitaret . Et si forte ab aegrotantibus ob hoc peteretur, ut pro eis in praesenti Dominum rogaret, eisque manus imponeret; sine mora pergebat. Feminarum autem monasteria nonnisi urgentibus necessitatibus visitabat. Servandum quoque in vita et moribus hominis Dei referebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat, ut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque militare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncti essent: sed plane ad hoc sibi jam illis consentientibus petitum interesse debere sacerdotem, ut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus culpa suffragatori tribueri in ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimum res
Abbreviated transcription (Latin):
concilia in exceptis posuerunt. Di¬
cebat uero. quia et si desorore et
neptib secum cõmorantib nulla
qi manentib feminis cẽñpossẽt
et qũõd ad eal etiam alie ãforis int̃¬
rent. de his posset offendiculum aut
scandalum infirmis nasci: et illos
qui cum ep̃o uł quolibet clerico for¬
te manerent. exillis omnib femi¬
narum ꝑsonis posseuna cum mo¬
rantib aut ad uententib aut tẽ¬
ptationib humanis ꝑireraut cer¬
temalis hominũ suspicionib pes¬
sime diffamari. Obhoc ergo dice¬
seruis dei etiam castissimas una
manere domo. ne ut dictum ẽ. Ali¬
quod scandalum uł offendiculũ
tali exemplo poneretur infirmis.
Et si forte ab aliquib feminis ut
uideretur uł salutaretur rogabat᷑.
numquam sine dericis testib ad
eum intrabat. ułsolus cum solis
numquam ẽ locutus. nec si secreto¬
rum aliquid int̾esset. Inuisitati¬
onib uero mõdum tenebataba¬
pło definitum. ut ñ nisi iuduas

Expanded text:
concilia in exceptis posuerunt. Diconcilia in exceptis posuerunt. Dicebat vero, quia etsi de sorore et neptibus secum commorantibus nulla que manentibus feminis esse non possent, et quod ad eas aliae etiam a foris intrarent, de his posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci; et illos qui cum episcopo vel quolibet clerico forte manerent, ex illis omnibus feminarum personis posse una commorantibus vel adventantibus, aut tentationibus humanis perire, aut certe malis hominum suspicionibus pessime diffamari. Ob hoc ergo diceservis Dei, etiam castissimis, una manere domo, ne, ut dictum est, aliquod scandalum aut offendiculum tali exemplo poneretur infirmioribus: et si forte ab aliquibus feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus cum solis unquam est locutus, nec si secretorum aliquid interesset. CAonibus vero modum tenebat ab apostole definitum, ut nonnisi pupillos
Abbreviated transcription (Latin):
et tolerabat quantum decebat et opor¬
tebat intalib. Precipuẽ docens ne
ciius qmͣ cordeclinaretur inũba ma¬
ligna ad excusandas excusationes ĩ
peccatis. Et dum quisq offerret mu¬
nussuum adaltare: et illic recorda¬
tus fuisset qd̃ fr̃ suus haberet aliqͥd
ad ũsus illum: relinquendũ ẽẽ mu¬
nus ad altare atq eundum quo fc̃ĩ
reconciliaretur. et tunc ueniendum
et munus ad altare offerendũ.Si
uero ip̃e adũsus frẽm suum aliquĩd
haberet. corripere eum debere ĩparte.
Et si eum audisset. lucratus eẽt frẽm
echiricus et publicanus. Et illudad¬
debat ut fri peccanti et ueniam petẽ¬
ti. ñ solum septies. s septuagies et¬
septies delictum relaxaretire: sicut
quisq adomino cotidie sibi postu¬
sata ẽ nulla remansit. ne quidem
germana soror. q̃ uidua d̾o seruienᷤ
multo tempore usq uidiem õbitꝰ
sui p̃posita ancillarum deiuixit.
S nec fr̃is sui filie q̃ parit̾d̾o serui

Expanded text:
et tolerabat quantum decebat et oporet tolerabat quantum decebat et oportebat: in talibus praecipue docens, ne cujusquam cor declinaretur in verba maligna ad excusandas excusationes in peccatis , et dum quisque offerret munus suum ad altare, et illic recordatus fuisset quod frater suus haberet aliquid adversus illum, relinquendum esse munus ante altare, atque eundum quo fratri reconcilietur, et tunc veniendum, et munus ad altare offerendum . Si vero ipse adversus fratrem suum aliquid haberet, corripere eum debere in parte; et si eum audisset, lucratus esset suum ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri peccanti et veniam petenti, non septies, sed septuagies septies delictum relaxetur , sicut quisque a Domino quotidie sibi postursata est, nulla mansit, ne quidem germana soror, quae vidua Deo serviens multo tempore usque in diem obitus sui praeposita ancillarum Dei vixit. Sed nec patrui sui filiae, et fratris sui
Abbreviated transcription (Latin):
dispensari qd̾ ñ commemorassem:
nisi contra carnalem sensum quoꝵ¬
dam fieri ꝑuiderem Et hoc ip̃m eti¬
am uenerabilis memorie ambrosiu̾
intalib necessitatib indubitant̃
esse faciendum: et dixit et scripsit.
S et deneglecto afidelib garofila¬
tio et secretario unde altari necessa¬
ria inferrentur aliquando ineccłia
loquens ad monebat: quod etiam
beatissimum ambrosium sep̃sen¬
te ineccłia tractauisse nobis aliqͣn¬
una etiam domo ac mensasump¬
tib usq cõmunib alebant᷑ et ue¬
stiebantur. Et nequisquam facili
iuratione etiam ad ꝑuiriũ decidis¬
set.⁊ ineccłia ppło p̃dicauit: et suiᷤ
instituerat nequis iuraret. ne ad
mensam quidem. Quod si ꝑlapsuᷤ
fuisset: unam destatutis ꝑdebat
potionem. Numerus enim erat suiᷤ
secum commorantib ⁊ conuiuã¬
tib poculorum p̃brxus. induciplina¬
tiones quoq et trans gressiones suoꝵ
a regula recta ethonesta et arguebat

Expanded text:
dispensari. Quod non commemorassem, dispensari. Quod non commemorassem, nisi contra carnalem sensum quorumdam fieri perviderem. Et hoc ipsum etiam venerabilis memoriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse faciendum, et dixit, et scripsit . Sed et de neglecto a fidelibus gazophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis aliquanuna etiam domo ac mensa sumptibusque communibus alebantur et vestiebantur. Et ne quisquam facili juratione etiam ad perjurium decidisset, et in ecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis juraret, ne ad mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat potionem: numerus enim erat suis secum commorantibus et convivantibus poculorum praefixus. Indisciplinationes quoque et transgressiones suorum a regula recta et honestate, arguebat,
Abbreviated transcription (Latin):
nienc̃is diunis reb cogitaret. uel
deiam inuentis aliquid dictaret:
aut certe exiam dictis atq trans¬
criptis aliquĩd emendaret Et id
agebat indie laborans. et innoc̃te
lucubrans. Et erat tanquam illa
gloriosissima maria tipum gestãs
suꝑne eccłie. de qua scriptum est qd̾
sederet ad pedes domini. atq inten¬
ta eiusũbum audiret. de qua so¬
tor donquesta quõd abeadem cir¬
a multum ministium occupata ñ
ad iuua retur. audiuit flartha mai¬
tha. meliorem partem elegit ma¬
ria q̃ ñ auferetur ab ea: Nam fabri¬
carum nouarum numqmͣ studi¬
um habuit. deuitans in eisimpli¬
cationem sui animi: quem semp
liberum habere uolebat ab omni
molestia temporali. Nontam̃illa
uolentes et edificantes prohibebat:
nisi tantum immoderatos: Interea
dum eccłie pecunia deficeret. hocip̃o
quod indigentib erogaret: Nam et
deuasis dominicis propt̃ captiuos
quem plurimos indigentes frangi
et conflari iubebat. et indigentib

Expanded text:
niendis divinis rebus cogitaret, vel niendis divinis rebus cogitaret, vel de jam inventis aliquid dictaret, aut certe ex jam dictatis atque transcriptis aliquid emendaret. Et id agebat in die laborans, et in nocte lucubrans. Et erat tanquam illa religiosissima Maria typum gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet ad pedes Domini atque intenta ejus verbum audiret: de qua soror conquesta, quod ab eadem circa multum ministerium occupata non adjuvaretur, audivit: Martha, Martha, meliorem partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Nam fabricarum novarum nunquam studium habuit, devitans in eis implicationem sui animi, quem semper liberum habere volebat ab omni molestia temporali: non tamen illa volentes et aedificantes prohibebat, nisi tantum immoderatos. Interea dum Ecclesiae pecunia deficeret, hoc ipsue habere quod indigentibus erogaret. Nam et de vasis dominicis, propter captivos et quam plurimos indigentes, frangi et conflari jubebat, et indigentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tionem: Et tabulas quas illesponte
miserat. nec desideratas nec exactas:
confestim rẽddidit. petuniamq illã
respuit: atq rescriptis eundẽ sicut
oportuit. et arguit et corripuit: ad¬
monensut desua simulatione uel
iniquitate penitentia ⁊ humilita¬
te deo satisfaceret: nec cum tã graui
delicto deseculo exiret: frequentus qͦ
dicebat magis securus ettucuis ecclie
legata adefunctis dimissa debere sus¬
aiperequam hereditates forte sollicitaᷤ
etdlamnosas. ip̃aq legata magis offe¬
renda essequam exigenda Comm̃data
uõ queq ip̃e ñ suscipiebatur. s uolen¬
amore uł implicatus ñ erat: s maio¬
rib magis et sp̃ualib suspensus er
inherens reb: aliquando seipsum
ad illa demporalia abet̾norum co¬
gitatione relaxabar et deponebat
Quib ille dispositis et ordinats. tã¬
quam areb mor̃dacib ac molestis
auimẽ recursum adinteriora m̃tis
et suꝑiora faciebat: quouł de inue¬

Expanded text:
tionem: et tabulas quas ille sponte tionem: et tabulas quas ille sponte miserat, nec desideratas, nec exactas, confestim reddidit, pecuniamque illam respuit; atque rescriptis eumdem, sicut oportuit, et arguit et corripuit, admonens ut de sua simulatione vel iniquitate cum poenitentiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam gravi delicto de saeculo exiret. Frequentius quoque dicebat, magis securius et tutius Ecclesiam legata a defunctis dimissa debere suscipere, quam haereditates forte sollicitas et damnosas; ipsaque legata magis offerenda esse, quam exigenda. Commendata vero quaeque ipse non suscipiebat, sed volenamore vel implicatus non erat: sed majoribus magis ac spiritualibus suspensus et inhaerens rebus, vix aliquando se ipsum ad illa temporalia ab aeternorum cogitatione relaxabat et deponebat. Quibus ille dispositis et ordinatis, tanquam a rebus mordacibus ac molestis, animi recursum ad interiora mentis et superiora faciebat; quo vel de inve
Abbreviated transcription (Latin):
possent. s qm iustum equum et esse
uidebat: ut a mortuorum uł filiis
ł parentib uł affinib magis posside¬
rentur quib ea deficientes dimittẽ¬
renoluerunt. Quĩdam etiã exhono¬
ratis ipponiensium apũd cartaginẽ
uiuens eccłie ipponiensi possessionẽ
donare uoluit: et confectas tabulas
sibi usu fructu retento ultro eĩdem
scẽ memorie augustino misit. Cuiis
ille oblationem libent̃ accepit. con¬
gratulans quõdet̾ne suememor es¬
set salutis: Uerum pꝰaliquot annos
nobisforte cum eodem incommunt
constitutis. ecceille donator litteras
psuum filium mittens rogauit ut
ille donationis tabulesuo redderen¬
turfilio. pauperib uero erogandos
direxit solidos centum: Quo ille sc̃s
cognito ingemuit hominẽ uł fin¬
xisse donationẽ. uł eum de bono oꝑe
penitussẽ. et quantum potuit deõ
suggerente asdi eius : cum̃ dolort ani¬
mi exͥeadem refragatione dixit mnil¬
lius scilicet increpationem et corret¬

Expanded text:
possent, sed quoniam justum et aequum esse possent, sed quoniam justum et aequum esse videbat, ut a mortuorum vel filiis vel parentibus vel affinibus magis possiderentur, quibus ea deficientes dimittere noluerunt. Quidam etiam ex honoratis Hipponensium apud Carthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessionem donare voluit, et confectas tabulas, sibi usu fructu retento, ultro eidem sanctae memoriae Augustino misit: cujus ille oblationem libenter accepit, congratulans ei quod aeternae suae memor esset salutis. Verum post aliquot annos nobis forte cum eodem cominus constitutis, ecce ille donator litteras per suum filium mittens, rogavit ut illae donationum tabulae suo redderentur filio; pauperibus vero erogandos direxit solidos centum: quo ille sanctus cognito, ingemuit, hominem vel finxisse donationem, vel eum de bono opere poenituisse, et quanta potuit Deo suggerente cordi ejus cum dolore animi ex eadem refragatione dixit, in illius scilicet increpationem et correc
Abbreviated transcription (Latin):
possessionũcuram uł gub̾natio¬
nem pati. et paratum seesse illis
cẽdere: ut eo mõdo om̃s deiserui et
miistriuiuerent. quo inueteri
testamento leguntur altari de¬
seruientes deeodem compartiri:
s numquam id laici suscipere. uo¬
nemslubstantiam ad uicesualen¬
tiorib d̃icus delegabat et credebas:
Numquam clauem numqũa anulũ
minanu habens s abhisdem domus p̃¬
positis cuncta et accepta et erogata no¬
tabantur Que anno completo esdem
recitabantur. qͥsciretur quantum ac¬
ceptum quantumq dispensatum
fuerit: et quid dispensandum remã¬
serit. et inmultis trtulis magis illus
p̃positi domusfidem sequebatur qm̃
probatum manifestumq cognoscẽs.
Domum agrum. seu uillam nũqm
emere uoluit. uerum si forte eccł̃ie a
quoquam sponte tale aliqũd donare¬
tur. uł titulo legati dimitceretur: nõ
respuebat. s suscipi iubebat. Namali¬
quas eum hereditates recusasse noui¬
mus: ñ quia pauperib in utiles esse

Expanded text:
possessionum curam vel gubernatiopossessionum curam vel gubernationem pati; et paratum se esse illis cedere, ut eo modo omnes Dei servi et ministri viverent, quo in Vetere Testamento leguntur , altari deservientes de eodem comparticipari. Sed nunquam id laici suscipere vonemque substantiam ad vices valentioribus clericis delegabat et credebat. Nunquam clavem, nunquam annulum in manu habens: sed ab eisdem domus praepositis cuncta et accepta et erogata notabantur: quae anno completo eidem recitabantur, quo sciretur quantum acceptum, quantumque dispensatum fuisset, vel quid dispensandum remansisset; et in multis titulis magis illius praepositi domus fidem sequens, quam probatum manifestatumque cognoscens. Domum, agrum, seu villam nunquam emere voluit. Verum si forte Ecclesiae a quoquam sponte tale aliquid vel donaretur, vel titulo legati dimitteretur, non respuebat, sed suscipi jubebat. Nam et aliquas eum haereditates recusasse novimus, non quia pauperibus inutiles esse
Abbreviated transcription (Latin):
potationemq diligebat. ⁊ contra
pestilentiam humane consuetu¬
dinis mea scriptum ita habebat
Quis quis amat dictis absentum
rõdere uitam: hãc m̃sã indignã
nouerit esse suam Et iõ omnem
conuiuã a suꝑfluis et noxiis fabu
lis sese abstinere debere. ad mone¬
bat. Nam et quosdam suos famili¬
arissimos co ep̃os illiis scripture.
oblitos. et contra eam loquentes.
tam asꝑe aliquando reprehendit
commotus uit diceret aut delendoᷤᷤ
esse illos demensa ũsus: Autse cle
media refectione ad suum cubicu¬
lum surrecturum quodego ⁊ alii
qui illi mense int̾siumus exꝑti
mor erat. his q inde erogabat. ũn
et sibi suisq omnib secum habi¬
tantib. hoc ẽ uł exredditib posses¬
sionum eccł̃ie: ułetiam exoblatio¬
nib fidelium etdum forte ut as¬
solet depossessionib. ip̃is inuidia
cdericis fieret. alloquebatur ple¬
bem dĩ malens excollationib ma¬
gis plebis d̃iuuiere. quam illarũ

Expanded text:
potationemque diligebat. Et contra potationemque diligebat. Et contra pestilentiam humanae consuetudinis in ea scriptum ita habebat: Quisquis amat dictis absentum rodere vitam, Hanc mensam indignam noverit esse sibi. Et ideo omnem convivam a superfluis et noxiis fabulis et detractionibus sese abstinere debere admonebat. Nam et quosdam suos familiarissimos coepiscopos illius scripturae oblitos, et contra eam loquentes, tam aspere aliquando reprehendit, commotus ut diceret, aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. Quod ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experti mor erat, eisque inde erogabat, unde et sibi suisque omnibus secum habitantibus; hoc est, vel ex reditibus possessionum Ecclesiae, vel etiam ex oblationibus fidelium. Et dum forte ut assolet de possessionibus ipsis invidia clericis fieret, alloquebatur plebem Dei, malle se ex collationibus magis plebis Dei vivere, quam illarum
Abbreviated transcription (Latin):
omne carnis genus quod cyboessec
nsui manducare ꝑ missum. elyam
cibo carnus refectum: iohannem mi¬
rabili abstinentia p̃ditum: anima¬
lib ħ ẽ locustis mescam cedentib ñ
fuisse pollutum. et scio esau lenticu¬
le concupiscencia deceptum. ⁊ daiid
propt̃ a que desid̾ium a se ip̃o repre¬
hensum: et regem nr̃m ñ decarne
inheremo ñ quia carnes desiderauit.
s quia esce desid̾io adũsus deum
murmurauit. meruit improba¬
ti Deiino autem sumeñdo apłi
extat sententia ad timotheum
scribentis ac dicentis noliusq ad¬
huc aquam bibere. s uino modico
utere. propt̃ stomachrum: ⁊ freqñ¬
des tuas infirmitates: Cõdearib.
tantum argenteis utebatur Cete¬
rum uasa quib m̃semferebant᷑
cibi. testea uł lignea et marmorea
fuerunt: ñ tamen necessitatis in¬
opia l proposito uo luncats.h et
hospitalitatem semꝑ exhibuit.⁊
in ip̃a mensa magis lectionem uł
disputationẽ. quam epulationem

Expanded text:
omne genus carnis quod cibo esset omne genus carnis quod cibo esset usui, manducare permissum; Etiam cibo carnis refectum; Joannem mirabili abstinentia praeditum, animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus non fuisse pollutum. Scio et Esau lenticulae concupiscentia deceptum; et David propter aquae desiderium a se ipso reprehensum; et Regem nostrum, non de carne, in eremo, non quia carnes desideravit, sed quia escae desiderio contra Deum murmuravit, meruit improbari . De vino autem sumendo Apostoli exstat sententia ad Timotheum scribentis, ac dicentis: Noli usque adhuc aquam bibere, sed vino modico utere propter stomachum et frequentes tuas infirmitates . Cochlearibus tantum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito voluntatis. Sed et hospitalitatem semper exhibuit. Et in ipsa mensa magis lectionem vel disputationem, quam epulationem
Abbreviated transcription (Latin):
des sõẽ eccłie catholice inuolata
municati. uł absoluerentur. uel
abicerentur: In ordinandis uero
sacerdotib ⁊ clericis consensum
maiorem xanorum ⁊ consuetu¬
dinem eccłie sequendã.: arbitra
batur uestes enis et calciamenta
et lectualia exmõderato et compe¬
tenti habitu erant. nec nitida
nimium: nec abiecta plurimũ:
Quia his plerumq ułiac̃tare
se insollert̃ homines solent. et ł
amedium tenebat. neq indexte¬
ram neq insinistram declinans:
Iensa usus est frugali et parca q̃
quidem int̃ holera et legumina.
itiam carnes aliquando propter
hospitesuł quoscumq ĩ firmioreᷤ.
semꝑ autem uinum. habebat. qͥa
nouerat et docebat uta płs aidiẽ:
quõdomnis creatura di bona ¶it.
et nich abicieñdum. qd̾ cum gr̃aꝵ
actione ꝑcipitur. Sc̃ĩficatur eñi
ꝑũbum dei et orationem: Et utĩdẽ
angustinus sanctus in suis confes¬
sionum libris posuit dicens ñ ego
immundiciã obsonii tumeo: sed ĩ¬
mundiciam cupiditatis. Scionoe

Expanded text:
des sanctae Ecclesiae catholicae inviolata municati, vel absolverentur vel abjicerentur. In ordinandis vero sacerdotibus et clericis consensum majorem Christianorum, et consuetudinem Ecclesiae sequendam arbus. Vestes ejus et calceamenta vel lectualia ex moderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerumque vel jactare se insolenter homines solent, vel amedium tenebat, neque in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiores, semper autem vinum habebat. Quia noverat, et docebat, ut Apostolus dicit, quod omnis creatura Dei bona sit, et nihil abjiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem . Et, ut idem Augustinus sanctus in suis Confessionum libris posuit, dicens: Non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. Scio Noe
Abbreviated transcription (Latin):
rum etiam mirabilis existeret:
siam dum exorta necessitatesuo
morẽ apũd quendam affrice ui¬
carium macẽdonium nomine.
ꝓsupplieilnteris int̾uen iret ates
ille paruisset hoc modo scriptum
misit Aliro modo afficior sapren¬
tiatua. et in illis q̃ edidisti: ⁊ inhis
q̃ int̃ ueniens prosollicitis mittere
ñ grauaris: Nam et illa tantum ha¬
bent acuminis scientie et sanctita¬
tis ut nichil supra sit.⁊ hec tantũ
uerecumdie. ut nisi faciam quõd
mañdas. culpani me penes remane¬
re ñ innegocio esse diuidicem: dñe
merito uenerabilis et suscipiende
pat̃: Nonenim instas quod pleriq
homines istius loci faciunt: ut qd̾
patibile uisum fuerit. admones.
subsermente uerecumdia. que
maxima difficilium int̃ bonos
efficatia ẽ. Promide statim comiñ¬
datis effectum desidii tribru nam

Expanded text:
rum etiam mirabilis existeret. rum etiam mirabilis existeret. Nam dum exorta necessitate suo more apud quemdam Africae vicarium, Macedonium nomine, pro supplici litteris interveniret, atque ille paruisset, hoc modo rescriptum misit: Miro modo afficior sapientia tua, et in illis quae edidisti, et in iis quae interveniens pro sollicitis mittere non gravaris. Nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit; et haec tantum verecundiae, ut nisi faciam quod mandas, culpam penes me remanere, non in negotio esse, dijudicem, domine merito venerabilis, et suscipiende pater. Non enim instas quod plerique homines istius loci faciunt , ut qupetibile visum fuerit, admones subserviente verecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. Proinde statim commendatis effectum desiderii tribui: nam
Abbreviated transcription (Latin):
atq instans oportune in portune.
arguens ortans. increpans. iom̃i
longanimitate et doctrina: p̃ci¬
pueq oꝑam habensinstruere eos
qui eent idonei et alios docereiẜo¬
gatus quoq anonnullis. ineoꝵ
temporalib causis epłas addiũsoᷤᷤ
dabat. S hanc suam ameliorib
rẽb occupationem tanquam an¬
gariam deputabat. suauem sem¬
ꝑ habens dehis que deisunt uł adi¬
locntionem uł collocutionẽ fr̃ne
ac domestice familiaritatis: foui¬
mus quoq eum asuis carissimiꝰ
luterarum int̾cessum apũdscłi
potestates postulatum ñ dedisse.
dicentem cuiisdam sapientis
seruandam esse sententiam. cde
quoscriptum eẽt qd̾ multa sue
fame contemplatione amicis
ñ p̃stitisset. ⁊ illũd inchilomimᷤ
suum addebat. qm̃ plerumq
potestas q̃ ꝓrestat p̃mit. Cum
uero int̾cedeñdum esse rogatus
uidebatur.tam idhoneste ac tẽ¬
paut̃ agebat: ut ñ solum onero¬
sus ac molestus ñ uideretur: ue¬

Expanded text:
atque instans opportune, importune, atque instans opportune, importune, arguens, hortans, increpans, in omni longanimitate et doctrina ; praecipueque operam dans instruere eos qui essent idonei et alios docere . Rogatus quoque a nonnullis in eorum temporalibus causis, epistolas ad diversos dabat. Sed hanc suam a melioribus rebus occupationem tanquam angariam deputabat, suavem semper habens de iis quae Dei sunt vel allocutionem vel collocutionem fraternae ac domesticae familiaritatis. mus quoque eum a suis charissimis litterarum intercessum apud saeculi potestates postulatum non dedisse, dicentem cujusdam sapientis servandam esse sententiam, de quo scriptum esset, quod multa suae famae contemplatione amicis non praestitisset: et illud nihilominus suum addens, quoniam plerumque potestas quae praestat, premit. Cum verovidebat, tam id honeste ac temperate agebat, ut non solum onerosus aut molestus non videretur, ve
Abbreviated transcription (Latin):
cuuisdam sententiam ante ocłos
habens dicentis se malle int̾ igno
eo quod de incognitis pro quo ar¬
bitra equitate iuidicaretur ini¬
quum posset inquirere. de ami¬
cisuero unum eẽt contra quem
sententia proferretur. ꝑ diturus:
et eas aliquando usq in horam
refectionis. aliquando autem
tota die ieuinans: semꝑtamen
noscebat et dirimebat. intendẽs
ineis xͥanorum momenta ani¬
moꝵ. quantum quisq ułinde
bonisq morĩb proficeret. uł ab
his deficeret. atq comꝑtis rerũ
oportuntatib diuine legis ue¬
ritatem partes docebat eamq
illis inconculcabat. et eas quo
ad ipiscerentur et̃nam uitam
et docebat et admonebat nicħ̃
aluid q̃rens abhis quib ab hoc ua¬
cabat nisitantum obẽdientiam ⁊
deuotionem xͥanam que et dõ debe¬
tur ethominib. Peccantes autẽ¬
coram omnib aruebat. ut cet̾i
timorem haberent. Et faciebat ħ
tanquam speculator adomino cõ¬
stitutus domusisrł p̃dicansũbũ:

Expanded text:
cujusdam sententiam ante oculos cujusdam sententiam ante oculos habens, dicentis se malle inter incoeo quod de incognitis, pro quo arbitra aequitate judicaretur, amicum posset acquirere; de amicis vero unum esset, contra quem sententia proferretur, perditurus. Et eas aliquando usque ad horam refectionis, aliquando autem tota die jejunans, semper tamen noscebat et dirimebat: intendens in eis christianorum momenta animorum, quantum quisque vel in fide bonisque moribus proficeret, vel ab iis deficeret; atque compertis rerum opportunitatibus, divinae legis veritatem partes docebat, eamque illis inculcabat, et eas quo adipiscerentur vitam aeternam edocebat et admonebat: nihil aliud quaerens ab iis quibus ad hoc vacabat, nisi tantum obedientiam et devotionem christianam, quae et Deo debetur et hominibus: peccantes coram omnibus arguens, ut caeteri timorem haberent : et faciebat hoc tanquam speculator a Domino constitutus domui Israel, praedicans verbum
Abbreviated transcription (Latin):
culum adiungere:. Quo lec̃to qui
magis dei ueritatem quam tempo¬
rales amant dinicias: sibi quisq
quod uoluerit ad legendum et co¬
gnoscendum eligat. et id ad descri¬
bendum. uł debiblioteca ipponiẽ¬
sis eccł̃ie petat ubi emeñdatiora exẽ¬
plaria forte potuerint inueniri:
uł inde uoluerit inquirat. et inuẽ¬
ta describat et habeat: et petenti
adscribendum sine inuidia etiam
ur̃m adũsus alterum negotium
habensiudicari abiniquis et nõ
apũd sanctos: An annescitis quia
scĩ de hoc mundo iudicabunt: et si
in uobis iuudicatur mundus. Et¬
indigniestis iudiciorum minimo¬
rum: Nescitis qm̃ angelos iuidica¬
buniis: nedum secularia. ecula¬
ria igitur iudicia si habueritis ĩt̃
uos: eos qui contemptibiles sunt
in eccłia hos collocate adiudican¬
dum: ad reuerentiam uob̃ loquor
sic ñ ẽ int̾uos quisquam sapiens
qui possit int̃ frẽm suum iudicare:
pũd infideles: Int̃pellatus ergo axͥ
causas audiebat diligent̃ ac pie.

Expanded text:
culum adjungere: quo lecto qui culum adjungere: quo lecto qui magis Dei veritatem quam temporales amant divitias, sibi quisque quod voluerit ad legendum et cognoscendum eligat, et id ad describendum, vel de bibliotheca Hipponensis Ecclesiae petat, ubi emendatiora exemplaria forte poterunt inveniri, vel unde valuerit inquirat, et inventa describat et habeat, et petenti ad describendum, sine invidia etiam vestrum adversus alterum negotium habens judicari ab iniquis, et non apud sanctos? An nescitis quia sancti mundum judicabunt? Et si in vobis judicatur mundus, indigni estis judiciorum minimorum? Nescitis quia angelos judicabimus, nedum saecularia? Saecularia igitur judicia si habueritis inter vos, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate ad judican? ad reuerentiam uobis dico. sic non est inter uos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum iudicare? pud infideles? sapminibus, causas audiebat diligenter ac pie
Abbreviated transcription (Latin):
lulasse. et multiplicatam fuisse do¬
mini eccłiam p̃uidens. illos utiq ma¬
nicheos donatistas pelagianistas.⁊
paganos exmagna parte defecisse:
et eccłie dei sociatos esse congaudebat
Profectib quoq et studiis fauens
erat et exultans bonorum om̃ium.
indisciplinationes pie acsancte ro¬
lerans fratrũ. ingemiscensq de
iniquitatib malorum. siue eorũ
qui intra eccł̃iam siue eorum qui
extra eccł̃iam sunt constituti: dm̃¬
cisut dixi lucris semꝑ gaudens et
damnis merens: Tanta autem ab
cõdem dictata et dictata sunt: tã¬
taq ineccłia disputata. excepta at¬
q emendata. uł adũsus hereticos.¬
dificationem scõrum eccłie filiorũ:
ut ea omnia uix quisquam studi¬
osorum ꝑ legere. et nosse sufficiat:
uerumptam̃ neueritate ũbi aui¬
dissimos in aliquo fraudare uide¬
amur. statui dõ p̾stantem huuiso¬
pusculi fineetiam eorumdem libro¬
tum tractatuum. et epł̃arum. indi¬

Expanded text:
lulasse, et multiplicatam fuisse Dolulasse, et multiplicatam fuisse Domini Ecclesiam pervidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus quoque et studiis favens erat et exsultans bonorum omnium; indisciplinationes pie ac sancte tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, sive eorum qui extra Ecclesiam sunt constituti, dominicis, ut dixi, lucris semper gaudens, et damnis moerens. Tanta autem ab eodem dictata et edita sunt, tantaque in Ecclesia disputata, excepta atque emendata, vel adversus haereticosdificationem sanctorum Ecclesiae filiorum, ut ea omnia vix quisquam studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdem librorum, tractatuum, et epistolarum indi
Abbreviated transcription (Latin):
occidentis et ad orientis partis eccł̃iaᷤ.
eos anathematirandos et deuitan¬
dos abomnib catholicis censue¬
runt Porro tale de illis eccłie dĩ ca¬
tholice prolatum iudicium etiã
pussimus imꝑador honorius au¬
diens ac sequens suis eos legibus
donandos: et int̾ hereticos haberi
debe constituit. Uñ ñ nulliexeis ad
sancte matris eccł̃ie gremium uñ
resilierant redierunt. et ad hunc
alii rẽdeunt: ñ motescente et p̃ua¬
lescente adũsus illum detestabi¬
lem errorem. recte fidei ueritatez de¬
niq erat ille memorabilisuir pre¬
cipuum dominici corporis m̃brum.
cura uniũsaliseccłieutilitates
sollicitus semꝑ acꝑuigil. ⁊ illi di¬
uinitus donatum ẽut desuorum
laborum fructu in hac eiuita gau¬
dere prouenisset: Prius quidem
in ipponiensi eccłia et regione cui
maxime p̃sidebat unitate ac pa
ceꝑfecta. demide inalus affrice par¬
et quos ipsedederat sacerdotes pul¬

Expanded text:
Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, eos anathemandos et devitandos ab omnibus Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum judicium, etiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constituit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, et adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescente adversus illum detestabilem errorem rectae fidei veritate. Et erat ille memorabilis vir, praecipuum dominici corporis membrum, circa universalis Ecclesiae utilitatem sollicitus semper ac pervigil. Et illi divinitus donatum est, ut de suorum laborum fructu, etiam in hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime praesidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae paret quos ipse dederat sacerdotes, pul
Abbreviated transcription (Latin):
collanonis augusto inferri et scri¬
bi minime potueriurt: Id enim
egerat nequicia hominis: ut sua
nouissima ꝓsecutione multum
longissima. totũ quod remanse¬
rat diei spacium occuparet: Ad¬
nr̃orum tempoꝵ hereticos et dis¬
putatores callidos arte magis
subtili et noxia. et scribentes et
ubicumq poterant publice et
ꝑdomos lo quentes. p annos ferme
decem esaborabat librorum multa
condens et ẽdens et in eccł̃ia ppłis ex
eodem errore frequentissime dispu
ꝑ suadere cone̾bantur in stantissi¬
meetiãm conciliis affricanis scõꝵ
ẽp̃orum gestum ẽ ut sc̃o pape urbis
et prius uenerabili in nocentio. et
post ea scõ zosimo eius successore per¬
suãderetur quam illa secta a fide ca¬
tholica et abominanda et damnã¬
da fuisset at illi tante sedis antisti¬
des suis diũsis temporib eosdem no¬
tantes atq amenbris eccł̃ie p̃ciden¬
tes. datis litteris et ad affricanas

Expanded text:
collationis angusto cuncta inferri et scricollationis angusto cuncta inferri et scribi minime potuerunt. Id enim egerat nequitia hominis, ut sua novissima prosecutione multo longissima, totum quod remanserat diei spatium occuparet. CAPnostrorum temporum haereticos et disputatores callidos, arte magis subtili et noxia scribentes, et ubicumque poterant publice et per domos loquentes, per annos ferme decem laboravit , librorum multa condens et edens, et in ecclesia populis ex eodem errore frequentissime disputpersuadere conabantur, instantissime etiam conciliis Africanis sanctorum episcoporum gestum est, ut sancto papae Urbis, et prius venerabili Innocentio, et postea sancto Zosimo ejus successori persuaderetur, quam illa secta a fide catholica et abominanda et damnanda fuisset. At illi tantae sedis antistites, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque a membris Ecclesiae praecidentes, datis litteris et ad Africanas