comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rib accepimꝰ bis una consules et collegas
incensura fuiise tum et cum hil inter se
counctissimos fuilse Marcum cuium
et Fitum Coruncanum memorie proditu
est igitur ne suspicari ꝗem possumusa
ꝙ̃ ꝙ̃ horum ab amico quicpiam contendisse qđ
contra fidem contra iusiurandum. Contra R¬
eni Pesset. Nam hoc quidem intalib iuris:
quid A dicere. Si enim contendissent. scio
impetiatum non fuisse: cum illi santissimi
uiri fuerunt eque aut nephas: cum sit ta¬
le aliquid et facere rogatu et rogare. at uõt
tiberium Graccum sequebatur. S. Carbo .G.
Cato et minime tum quidem caus Vt fra¬
ter nunc idem aceiuimus inimicus. Nec ig¬
itur lex in amicitia sanciamur: ut neꝙ rog¬
emus res turpes faciamus rogati turpis enimo
ex cusatio est etminime accipienda tum in ys

Expanded text:
ribus accepimus bis una consules, et collegas ribus accepimus bis una consules, et collegas in censura. Tum etiam cum iis et inter se coniunctissimos fuisse M. Curium et T. Coruncanum, memoriae traditum est. Igitur ne suspicari quidem possumus, quenquam horum ab amico quippiam contendisse, quod contra fidem, contra iusiurandum, contra remp. esset, nam hoc quidem in talibus viris quid ratione dicere? si contendissent, scio imperaturos non fuisse: cum illi sanctussimi viri fuerint: aeque autem nefas sit, tale aliquid, et facere rogatum, et rogare. At vero T. Gracchum sequebantur C. Carbo, C. Cato, et minime tunc quidem Caius frater; nunc idem acerrimus hostis. 2. Haec igitur prima lex in amicitia sanciatur, ut neque rogemus res turpes, nec faciamus rogati, turpis enim excusatio est, et minime accipienda, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
UA fecisset ut quicꝗd ille uellet sibi facie¬
ndum putaret. Tum ego et ne site in cap¬
itolium faces fe uelles. Nunq in quit:
etiam quam dixit. Non enim paruit ille
TIBE RII GRACUI temeritati sed prefuir
profigit. Ad hostem se contulit. penas Rei. ꝑ.
greues iustasq persoluit. Hulla eͣ igitur excu¬
satio peccati: si mici causa peccaueis. Nam
cum conciliatil micitie uirtutis oppinio
fuerit. difficile est amicitia manere si a ui¬
rtute defeceris Quod si rectum statuerimus
uł concedere. Amicis quicquuid uelint uł
impetrare ab his quicquiod uelimꝰ perfecta
quidem sapientia sumus. si nihil habeat
res uitii. Sloquimur de his amicis qui añ
oculos .ił. quos uidemꝰ aut deob memoriam
accepimus aut quos nouit uita cõii. Ex
hoc enim numero nob exempla sũmenda x¬
sunt et eoꝵ ꝗem maxime. qui ad sapientias
proxime accilunt: Uidimus paulum ẜ¬
milium luscino familiarem fuiste sic ãp̃-¬

Expanded text:
Gracchum fecisset, ut quidquid ille vellet sibi facieGracchum fecisset, ut quidquid ille vellet sibi faciendum putaret. tum ego, etiamne, inquam, si te in Capitolium faces ferre vellet? numquam etiam quam dixit; non enim paruit ille Tib. Gracchi temeritati, sed praefuit, profugit, ad hostis se contulit, poenas rei publicae gravis iustasque persolvit. nulla est igitur excusatio peccati, si amici causa peccaveris; nam, cum conciliatrix amicitiae virtutis opinio fuerit, difficile est amicitiam manere, si a virtute defeceris. quod si rectum statuerimus vel concedere amicis quidquid velint vel impetrare ab eis quidquid velimus, perfecta quidem sapres vitii: sed loquimur de iis amicis, qui ante oculos sunt, quos videmus, aut de quibus memoriam accepimus, quos novit vita communis. Ex hoc numero ex nobis exempla sumenda sunt, et eorum quidem maxime, qui ad sapientiam proxime accedunt. Vidimus Paullum Aemilium C. Lucinio familiarem fuisse, sic a pat
Abbreviated transcription (Latin):
facerent iul tamen Amicitie deserere argu¬
erentur ab his quib osseꝗ nollent: Illos aut¬
tem ꝗ quidius ab amico auderent postula¬
re postulatione illa profiteri omnia se amici
cã eẽ facturos toꝵ querela in ueterata nõ
m̃o familiaritates extigui solere ẜ hodia et
sempiteena. gigni h ita mlta q̃i fata impendere A¬
miciciis oiã lisbterfugere non modo fr sapient¬
ie sed etiam felicitatis diceret sibi uideri ꝙ obres
id pͥmum uideamus si placet quatenꝰ. Amor i
amicicia progiedi debeat. Num si coriolaniis
hebuit amicos ferẽ contra pat̾am arma illu
cum coriolao debuerunt: num beccillinum
amici regnum appetente num. AMELIIUS
atq equalib amicis derelictum uidebamus.
AT O. BLASIUS cum anus hospes familie
ure SCEUOLAtum ad me quod aderam cum¬
LANETE ET R ΡILTO consulib inconsilio
de precatum uenisset: hanc ut sibi ignose¬
erem causam asserabat quod tanti HSERI

Expanded text:
id facerent, ius tamen amicitiae deserere arguid facerent, ius tamen amicitiae deserere arguerentur ab eis, quibus obsequi nollent; illos autem, qui quidvis ab amico auderent postulare, postulatione ipsa profiteri omnia se amici causa esse facturos. eorum querella inveterata non modo familiaritates exstingui solere, sed odia etsempiterna. Haec ita multa, quasi fata, impendere amicitiis, ut omnia subterfugere, non modo sapientiae, sed etiam felicitatis diceret sibi videri. II. Quamobrem id primum videamus, si placet, quatenus amor in amicitia progredi debeat. Num, si Coriolanus habuit amicos, ferre contra partiam arma illi cum Coriolano debuere? num Viscellinum amici regnum appetentem, num Sp. Melium aequalibusque amicis derelictum videbamus. At C. Blossius Cumanus, hospes familiae vestrae, Scaevola, cum ad me, quod aderam Laenati et Rupilio consulibus in consilio, deprecatum venisset, hanc ut sibi ignoscerem causam afferebat, quod tanti Tib.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ amicitiam uiq ad extremũ uite diem pe¬
⁊manere nã uł ut non idem expediret incio
mutari et lepe mores hominum dicebat: alias:
od sũmi puerorum amores saepe una cum pẽte¬
sta uł toga deponerentur. Sin autem adolosce¬
ntiani usq perduxissent dirimi tamen interd¬
um contentione uł luxirie conditiõe ẽ ueb
comodi aliciuꝰ quod idem adipisci uterq non
posset. Quod si quid longuis in amicitia proue¬
ecti essent sepe tñ labe fcari: si in honoris compꝰ¬
tiones in dicissẽt. Pestem enim esse nullami
maiorem inamicitiis ꝙͣ implerisq pecunie cus¬
piditatem in optimis quibusq honoris cert
am et glorie ex quo mimicitias maximas sar
pe inter amicissimos extitisse Magna et disci¬
dia et plerumq nasci. Cum aliꝗd ab Amicis qu¬
od rictum nõ esset postularetu ut aut libi¬
dinis ministri aut ad auciores esset ad iniu¬
riam quod qui rrcularent ꝙͣ uis id honeste

Expanded text:
quam amicitiam usque ad extremum vitae diem pequam amicitiam usque ad extremum vitae diem permanere: nam vel ut non idem expediret incidemutari etiam mores hominum saepe dicebat, alias aod summi puerorum amores saepe una cum praetexta toga deponerentur; sin autem ad adulescentiam perduxissent, dirimi tamen interdum contentione vel uxoriae condicionis vel commodi alicuius, quod idem adipisci uterque non posset. quod si qui longius in amicitia provecti essent, tamen saepe labefactari, si in honoris contentionem incidissent; pestem enim nullam maiorem in amicitiis, quam in plerisque pecunie cupiditatem, in optimis quibusque certamen honoris et glorie, ex quo ipe inter amicissimos exstitisse. magna etiam discidia et plerumque iusta nasci, cum aliquid ab amicis quod rectum non esset postularetur, ut aut libidinis ministri aut adiutores essent ad iniuriam, quod qui recusarent, quamvis honeste
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ab hoc sermone remoueamꝰ. Ip̃i au¬
tem intelligamꝰ nã gigni diligenoli sensum¬
et beniuolentie caritatẽ facta significatio¬
ne probitatis quam qui appetiuerũt applicãt
se se magis et propͥus ad mouẽt: ut et usu eiꝰ qͣ
diligere ceperunt fuiantue et morib sint o
pares in amore et eoles propẽsiohes q ad bñ
merendum quam ad reposcendum: ato sit
inter eos honesta cẽtat̾o sit et utilitates ex am¬
icicia maxime capientur et eius ortus erit¬
Amicicie ana ꝙͣ ab inbeccillitate graruor et
uerior. Nam si utilitas amicicias conglutina
tura mutari nõ potest: io circo uere. Amicitie
sempiterne sunt. ortum quidlem Aicitie ui¬¬
detis. nisi quod ad ħ forte uultis. FANNI.¬
Us. Tu ergo perge LEll pro hoc enim qui minor
est natuꝰ mõ uire respondeo. SCUOLA. Recte
tu quide ꝙ obrem audiamus. lELIUS. Auod¬
ite uoro optimi uiri ea quę sepissime in ter
me et SCIPIONEA de Amicitia disseraban

Expanded text:
quidem ab hoc sermone removeamus, ipsi auquidem ab hoc sermone removeamus, ipsi autem intellegamus naet benevolentiae charitatem facta significatione probitatisese et propius admovent, ut et usu eius, quem diligere coeperunt, fruantur et moribus, sintque pares in amore et aequales propensioresque ad bene merendum quam ad reposcendum, atque haec inter eos sit honesta certatio. Sic et utilitates ex amicitia maximae capientur, et erit eius ortus a natura quam ab imbecillitate gravior et verior. nam si utilitas conglutinartura mutari non potest, idcirco verae amicitiae sempiternae sunt. ortum quidem amicitiae videtis, nisi quid ad haec forte vultis. Tu vero perge, Laeli! pro hoc enim, qui minor est natu, meo iure respondeo. Recte tu quidem: quam ob rem audiamus. Audite vero, optimi viri, ea quae saepissime inter me et Scipionem de amicitia disserebant
Abbreviated transcription (Latin):
cuiest ut nullo egeat suaq omnia inse po
sita iudicet ita mamicicus ex petendis colentis¬
que maxime excellit. Quid eĩm Affricaniis¬
fiit iidiges mei minime hercule. At ni ego
tis eius ille uicissim oppinione fortasse nõ
nlła quã de meis morib habebat me dilexit.
auxit beniuolentiam consuetudo. ħ qiam¬
q utilitates multe et magne consequute sint
non sunt tamen abeaꝵ spe cause diligendi
profecte. ut enim benifici. liberales q sumꝰ nõ
ut exigamus gĩas. Neq ẽt benificiũ fenera.¬
mur. Pñã propesi ad liberalitatem sumꝰ fic am¬
iciciam non spe mercedis ab ducti s ꝗ omnis
eius fiuctus in ipso Amor̾ in est ex pectendã
putamꝰ: Ab hus qui pecudum uitu ad uolun¬
tatem omnia referu̾t longe dissentimꝰ. neci
mirum. Nihil enĩ altũ nihil magnificum⁊
nihil diuinum suspicere possũt qͦui suasi
omnes cogitationes ab iecer̾t in rem tam hu¬
milem. tamq contentam: Quam obrem hos

Expanded text:
tus est, ut nullo egeat suaque omnia in se ipso tus est, ut nullo egeat suaque omnia in se ipso posita iudicet, ita in amicitiis expetendis colendisque maxime excellit. quid enim? Africanus indigens mei? minime hercule! ac ne ego tis eius, ille vicissim opinione fortasse non nulla quam de meis moribus habebat, me dilexit; auxit benevolentiam consuetudo. sed quamquam utilitates multae et magnae consecutae sunt, non sunt tamen ab earum spe causae diligendi profectae. ut enim benefici liberalesque sumus, non ut exigamus gratiam—neque enim beneficium faeneramur, sed natura propensi ad liberalitatem sumus—sic amicitiam non spe mercedis adducti, sed quod omnis eius fructus in ipso amore inest, expetendam putamus. ab his, qui pecudum ritu ad voluptatem omnia referunt, longe dissentiunt; nec mirum; nihil enim altum, nihil magnificum ac divinum suspicere possunt, qui suas omnis cogitationes abiecerunt in rem tam humilem tamque contemptam. quam ob rem hos
Abbreviated transcription (Latin):
alterum̃ ꝑꝑ erudelitatẽ semper hec ciuitas hod¬
erit. Quod si tanta uis probitatis est: aut camt
uł meis quos nunq uidimus uel quod mag¬
is est in hoste et᷑ diligamus Quid mirunt
est. si animi hominim mouȩantur cum eo¬
rum quib cum usu et uisu coniunti esse
porst. uirtutem et probitatem prospicere ⁊¬
cio accepto et studio prospecto et consue¬
tudine adiunita. quib zebus ad illu pr¬
imum motum animi et amoris adhibitis
ad mirabilis qͥam ex ardescit animi magni¬
tudo: quam si qui putabant ab in beccilli¬
tate proficisci: ut sit ꝑ quam assequatur
quod quisq de scideret humilem sane re¬
linqunt et minime generosum ut ita
dicam ortum Amicicle quam ex inopiat
et indigentia natam esse uolunt. Quod
suita esset ut quiso minimum esse in
se arbitiaretur ita ad  miciciam esst ap¬
tilsimus quod longe secus est ut enimi
sibi quisq plurimum confidit: et ut quis¬
q maxime uirtute : et sapientia sic mĩu¬

Expanded text:
ter crudelitatem semper haec civitas oderit. quod si tanta vis probitatis est, ut eam vel in eis, quos numquam vidimus, et, quod maius est, in hoste etiam diligamus, quid mirum est, si animi hominum moveantur, cum eorum, quibuscum usu coniuncti esse possunt, virtutem et bonitatem perspicere cio accepto, et studio perfecto, et consuetudine adjuncta. Quibus rebus ad illum primum motum animi et amoris adhibitis, admirabilis quaedam exardescit benevolentiae magnitudo. Quam si qui putant ab imbecillitate proficisci, ut res sit per quam assequatur quod quisque desideret, humilem sane relinqdicam, ortum amicitiae, quam ex inopia atque indigentia natam volunt. quod si ita esset, ut quisque minimum esse in se arbitraretur, ita ad amicitiam esset aptissimus; quod longe secus est. ut enim quisque sibi plurimum confidit et ut quisque maxime virtute et sapientia sic muni
Abbreviated transcription (Latin):
arer si mihi ip̃e confiderem. nam et prieela¬
ra zes est et sumus ut dixit FANNIS OT¬
iosi ẜroo. quis sum aut. quae est in mei
facultas doctoꝵ. est ista consuetudo. eaq
grecoꝵ. ut his preponantur dequib dispu¬
tent quam uis subito. Magnum opꝰ estiugie

Expanded text:
arer, si mihi ipse confiderem, nam et praeclara res est et sumus, ut dixit Fannius, otiosi. sed quis ego sum aut quae est in me facultas? doctorum est ista consuetudo eaque. Graecorum, ut eis ponatur de quo disputent quamvis subito. magnum opus est ege
Abbreviated transcription (Latin):
fuit et militia cõmunis id inquo est omnis
uis amiticie uoluntatum studiorum sen¬
tentiar sũma consensio Itaq non tam iẽ¬
ista sapientie qͥuam modo fant commemorau

Expanded text:
fuit et militia communis et, id in quo omnis vis est amicitiae, voluntatum studiorum sententiarum summa consensio. itaque non tam ista me sapientiae, quam modo Fannius commemora
Abbreviated transcription (Latin):
et p scipionis familiaritatem fuisse rdonea mihr
que disputata ab tomeminisset Sceuola. Ge¬
nꝰ au̾tem hoc ẜmonem p̃oitu in hominumi
uetuum auctoritate ettor illiistium. Ni
escio quo pacto plus uidetur habere gra-¬
uitatis. Itaq sp̃i roo mea hegens sic affictior x¬
intirdum: ut Catonem non me loqui rxi

Expanded text:
et P. Scipionis familiaritatem fuisse, idonea mihiereret, quae disputata ab eo meminisset Scaevola. genus autem hoc sermonum positum in hominum veterum auctoritate et eorum illustrium plus nescio quo pacto videtur habere gravitatis: itaque ipse mea legens sic afficior interdum, ut Catonem, non me, loqui exi
Abbreviated transcription (Latin):
lelium loqui putis. Mauis fannius. et qu
intus utius ad soceru ueniunt postx
mortem affricani. Ab hil hmo oritur. Nispo¬
nodet leliꝰ euius tota disputatio est d am¬
icicia Euam legins tu te ip̃e cognoscis ¶F¬
melior uir fuit affricano quisq nec clar¬
uonds extimare dibis omnium oculos inte est̃¬
conirctos. Unum te sapientem et appellant

Expanded text:
elium loqui ipsum putes. C. Fannius et Q. Mucius ad socerum veniunt post mortem Africani; ab his sermo oritur, respondet Laelius, cuius tota disputatio est de amicitia, quam legens te ipse cognoscmelior vir fuit Africano quisquam nec clarsed existimare debes omnium oculos in tconiectos unum; te sapientem et appellant
Abbreviated transcription (Latin):
mo erit: utq confirmare possi nemo certei
fuit. S non egeo medicina me ipͣe consolor
et maxime illo solacio quod eo errore caehg
quo amicoꝵ decessii pleeriq anͣgisolent. ni¬
hil mali acerdisse Sipioni puto Mihi accidit
si quio accilit. Suis aut mcomoisorau¬
iter angi non amuiim ẜ se ip̃umͣ amantis
est. cũm illo uero quis neget actum esse
precaie misi enim quod illẽ putabat młm̃
ime ĩ mortalitatem oꝑ tare uellet quiđ x¬
non adeptus est quod hominifas esset op¬
tare. qui sumam sꝑem ciuiu quã de ro
iam ꝑuero habuerant continuo adolescens¬
btute in credibili superauit. qui cõsula¬
tum petiuit nunꝙ factus est consul bise
primum ante tempus et iterum sibi suo tempore Rȩ¬
Epene stro qui duab urbib ꝟsis inimicissimis
huic imperio non mo presentia uerum ẽt futu¬

Expanded text:
m erit, ut confirmare possum, nemo certe fuit. sed non egeo medicina: me ipse consolor et maxime illo solacio, quod eo errore careo, quo amicorum decessu plerique angi solent. nihil mali accidisse Scipioni puto; mihi accidit, si quid accidit; suis autem incommodis graviter angi non amicum, sed se ipsum amantis est. cum illo vero quis neget actum esse praeclare? nisi enim, quod ille minime putabat, immortalitatem optare vellet, quid non adeptus est, quod homini fas esset optare, qui summam spem civium, quam de eo iam puero habuerant, continuo adulescens incredibili virtute superavit; qui consulatum petivit numquam, factus consul est bis, primum ante tempus, iterum sibi suo tempore,paene sero; qui duabus urbibus eversis inimicissimis huic imperio non modo praesentia, verum etia
Abbreviated transcription (Latin):
nec umq in suo studio: atq opere cessauit: qui
cũ ex eo querẽtur: Cur tam diu uellet esse in
uita. Hihil hõ in quit ꝗͥ accuse senectutem it
preclarum responsum et claro homine dignu.
sua .N. uitia insipientes et suam culpam insen¬
ectute conferunt: quod non faciebat is cuius
modo mentionem feci Eñius sicuti forus eoruus
spatio: qui sepe supp̃mo uicit olim ꝑia: nuc sen¬
io confectus quiescit. Equiđ uictoris et fortis
potestis. Anno . N. uigessimo post eiꝰ mortem hi
consules ł flaminius et aa. Actiliꝰ facti sunt ille
autem Scipigne et philippo iterum consuli
legẽ uocãnĩa magna uoce et bonis laterib suassisie
duo quȩ maxima putantur onera paupertatem
et senectutem ut eis pene delectari uderitur. ꝗ¬
Et Neum complector aio quattuo reperio caus
asicut senectus miba iudeatur bnã quod auocet¬
se nes arebus gerendis Alteram ꝙ faciat corpusi
luptatib Quartam ꝙ hauol procul sit amor

Expanded text:
neque umquam in suo studio atque opere cessavit. qui, neque umquam in suo studio atque opere cessavit. qui, cum ex eo quaereretur cur tam diu vellet esse in vita, nihil habeo, inquit, quod accusem senectutem. praeclarum responsum et docto homine dignum! sua enim vitia insipientes et suam culpam in senectutem conferunt, quod non faciebat is, cuius modo mentionem feci, Ennius: sic ut fortis equus, spatio qui saepe supremo vicit Olympia, nunc senio confectus quiescit. equi fortis et victoris snisse potestis; anno enim undevicesimo post eius mortem hi consules, T. Flamininus et M'. Acilius, facti sunt; ille autem Caepione et Philippo iterum consuliblegem Voconiam magna voce et bonis lateribus suasissem. duo quae putantur maxima onera, paupertatem et senectutem, ut eis pene delectari videretur. Etenim cum complector animo, quatuor causas reperio, cur senectus misera videatur: unam, quod avocet a rebus gerendis; alteram, quod corpus faciat mnibus; quartam, quod haud procul absit a mo
Abbreviated transcription (Latin):
notia antiquitatis seria uiris augurumq mu
lte ut in homine romano lr̃e omnia N memoria
tenebat nõ domestica solum. ẜ externa bella cuis
sermone ita cupide fr̾ubar qi iam diuinarenn
id quod euenit illo extinto unde discerem ne¬
mĩem. quorsum igitur hec ta maximo tã mu¬
lta qua profecto ĩudetur nephas ẽe dictu mi¬
seras fuisse talem senectutem Hec tam̃t omes
post̾ t̾ẽ Scipiones: aut maximi aut urbiũ expugna¬
tiones ut pedestres. nauales o piĩgnas ut bella ateu
gesta et triphos recordentur. Est etiam quietȩ:.u
Et pure atq eleganter actę etatis placido ac leuil sen¬
ectus qualẽ accipimus platonis qui uno et octoge¬
ssimo anno scribens mortuus est: qualem Socra¬
tis: qui eum librum qui patenticus inscribituri
quarto et nonagessimo anno scripxisse dicitur ui¬
xitq quinquenium postea. Cuius Mãgr̃ leon¬¬
tius gorgias centum et septem annos cõpleuit:

Expanded text:
notitia antiquitatis, scientia iuris auguri! multae notitia antiquitatis, scientia iuris auguri! multae etiam, ut in homine Romano, litterae: omnia memoria tenebat non domestica solum, sed etiam externa bella. cuius sermone ita tum cupide fruebar, quasi iam divinarem, id quod evenit, illo exstincto fore unde discerem neminem. quorsum igitur haec tam multa de Maximo? Quia profecto videtis nefas esse dictu miseram fuisse talem senectutem. nec tamen omnes possunt esse Scipiones aut Maximi, ut urbium expugnationes, ut pedestris navalisve pugnas, ut bella a se gesta, ut triumphos recordentur. est etiam quiete et pure atque eleganter actae aetatis placida ac lenis senectus, qualem accepimus Platonis, qui uno et octogesimo anno scribens est mortuus, qualem Isocratis, qui eum librum, qui Panathenaicus inscribitur, quarto nonagesimo anno scripsisse dicit vixitque quinquennium postea; cuius magister Leontinus Gorgias centum et septem complevit annos,
Abbreviated transcription (Latin):
hic et bella gerebat ut adolescens cu plene gran¬
dis ẽẽt. et hanibalem iuueniliter exultantem
patientia sua mollabat: de quo preclareait fam¬
iliaris nẽ fnnius nui oui nobis contanto ⁊ est¬
Ergo et in magniq uiri munc gloria daret. Ta¬
rentum uero qua iugilantia: quo consilio ⁊eq¬
uirit: Cum quidem me audiente salinatori cui-¬
dam qui amisio oppido fugierat in arcem: glori¬
anti:atq ita dicenti. Mea õpeta. & fabii farẽtum
eccepisti: certe in quit arridens. nam nisi tu amissi sses.
ego nunqͣ recepissem Nec uõ in armis prȩstantior.
collega quiescente .G. flaminio tribuno plebii quo¬
ad potuit restitie agrum picenuꝰ et gallicum ee¬
uirĩtĩ contra senatus auctoritate᷑ diuddendi. e¬
Augur enim: qui cũ esset dicere ausus est : opti
tem. M filii sui tulit. cari uiri. et consularis est
smanibus laudatio: quã cũ legimus. ꝙ phm̃ nõ
stantior. Qui sermo: que precepta: quantat

Expanded text:
hic et bella gerebat ut adulescens, cum plane granhic et bella gerebat ut adulescens, cum plane grandis esset, et Hannibalem iuveniliter exsultantem patientia sua molliebat; de quo praeclare familiaris noster Ennius: unus homo nobis cunctando restergo plusque magisque viri nunc gloria claret. Tarentum vero qua vigilantia, quo consilio recepit! cum quidem me audiente Salinatori, qui amisso oppido fugerat in arcem, glorianti atque ita dicenti, mea opera, Q. Fabi, Tarentum recepisti; certe, inquit ridens, nam nisi tu amisisses, numquam recepissem. nec vero in armis praestantior collega quiescente, C. Flaminio tribuno plebis, quoad potuit, restitit agrum Picentem et Gallicum viritim contra senatus auctoritatem dividenti; augurque cum esset, dicere ausus est optimistem fili tulit, clari viri et consularis. est in manibus laudatio, quam cum legimus, quem philosstantior. qui sermo, quae praecepta! quanta
Abbreviated transcription (Latin):
Leli et Scipio arma senectutis artes exercit¬
ationesq uirtutum: quȩ in omini xtate culte cum
diu multumq uixeris mirificos fructus affer¬
unt nõ solum quia nunq deserunt nec he¬
sterno quidem tempore ȩtatis. ꝗ̃ꝗͣ id quidem
maximum est Uerum quia conscientia bene
Ae cute multorumq bñficiorum recordatio io¬
cundissima ẽ. Ego .& maximum: tum quitare¬
ntũ recepit senem adolescens ita dilexi: ut equa¬
lem: erat eni in illo uiro cõmĩtate: condita gr¬¬
auitas: nec senectus mores mutauerat: ꝗͣ ꝗͣ ẽu a
colore coepi: nõ ad modum grandem natu: sid
tamẽ iam etate prouectum. Anno .N. post pri-¬
mum consul. fuerat: quo ego natus sum. Cum¬
quo ego quarto consule adolescentulus miles
ad capuam profectus sum: quintoq anno põt
ad tarentum questor: de inde edilis: quodriẽnio
post factus sum pretor ꝗ magr̃atũ gessi consulib
suasor legis cinthie de donis: et muneribus fuit.a

Expanded text:
Scipio et Laeli, arma senectutis artes exercitScipio et Laeli, arma senectutis artes exercitationesque virtutum, quae in omni aetate cultae, cum diu multumque vixeris, mirificos ecferunt fructus, non solum quia numquam deserunt, ne extremo quidem tempore aetatis, quamquam id quidem maximum est, verum etiam quia conscientia bene actae vitae multorumque bene factorum recordatio iucundissima est. ego Q. Maximum, eum qui Tarentum recepit, senem adulescens ita dilexi, ut aequalem. erat enim in illo viro comitate condita gravitas, nec senectus mores mutaverat. quamquam eum colere coepi non admodum grandem natu, sed tamen iam aetate provectum. anno enim post consul primum fuerat quam ego natus sum, cumque eo quartum consule adulescentulus miles ad Capuam profectus sum quintoque anno post ad Tarentum. quaestor deinde quadriennio post factus sum, quem magistratum gessi consulibussuasor legis Cinciae de donis et muneribus fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ id uidebantur acculare quod ẽet accula¬
ndum. Nam si id culꝑa senectutis accidẽt
nibus maioribus natu quoꝵ młtoꝵ ego cogn¬
oui lenectute sine quetela qui se laborumt¬
et libi dinum uinelis laxatos non molesten
ferant nec asiuis dispicerentur. Sed omnium isti¬
us mõi q̃relaꝵ. iꝰ̃ moribus est culpa et in etate. Mod¬
erati. N neq disticiles mec in humani senes tolle¬
cobilem senectutem agunt. Importunitas. auit et.
dicis Cato: sed fortasse disferit quis piam tibi ꝑꝑ
opei et copias et lignitatem tuam tollerabilig¬
rem senectute uideri id au̾t non posse multisu
contigere C est istuod quidem leli aliquid sed ne
cuidam in ugio eñdisse cum ille dixisset non u¬
eum sua: ꝑ patriȩ gloria splendorem assecutum
Hec Hercule iꝰ ꝗt siego enim Seriphius ẽt nõ
fiussei. Quod eodem mõ desenectute dici potest
sapienti quidem nec insipienti ẽt in summa
copia non grauis. Aptiisima enim omnino st.

Expanded text:
non id videbantur accusare, quod esset accusanon id videbantur accusare, quod esset accusandum. nam si id culpa senectutis accideret, nibus maioribus natu, quorum ego multorum cognovi senectutem sine querella, qui se et libidinum vinculis laxatos esse non moleste ferrent nec a suis despicerentur. sed omnium istius modi querellarum in moribus est culpa, non in aetate. moderati enim et nec difficiles nec inhumani senes tolerabilem senectutem agunt, importunitas autem dicis, Cato; sed fortasse dixerit quispiam tibi propter opes et copias et dignitatem tuam tolerabiliorem senectutem videri, id autem non posse multis contingere. CATO. Est istuc quidem, Laeli, aliquid, sed necuidam in iurgio respondisse, cum ille dixisset non eum sua, sed patriae gloria splendorem assecutum: nec hercule, inquit, si ego Seriphius essem, fuisses. quod eodem modo de senectute dici potest;est, ne sapienti quidem, nec insipienti etiam in summa copia non gravis. aptissima omnino sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tãq in baceis terrȩq frugibul maturitate te¬
mpestiua qĩ uetustum et cadiicum: quod
ferendũ est molliter sapienti. quid N est aliud
gigantum more bellare cum diis nisi nature repu
ne pollicear feceris: Si qsm̃ speramiis et uolumꝰit
quidem recte fieri senes multo ate ante didicerimus
quibus facillime rõnib in grauescentem xtateꝰ fe¬
rre possimus .C. faciam uero leli prestim: si utri¬
q uestrum ut dicis gratũ hoc futuru̾ est. Luo
limus sane nisi molestum est cato tamq aliqua
longam uiam confeccris: qua nobis ingredien¬
dum est quoq istuo q peruenisti uidt̾ qua¬
le sit .Cfacĩa uero ut potero. leli sepe enim in¬
ter fui querelis ęqualiũ meoru. Pares aũt
egantur. Quȩ . O. Salinator quȩ sp. albinus
om nes consulares nostri fere ȩquales deplor¬
are solebant. tum ꝙ uoluptatibis carerent: sine
quib uitam nłła putarent: tumꝙ spernere.¬
ntur ab hii aquibus eeñt ẽt coli soliti qui mͥ

Expanded text:
arborum bacis terraeque fructibus, maturitate tempestiva quasi vietum et caducum, quod ferendum est molliter sapienti. quid est enim aliud gigantum modo bellare cum dis nisi naturae repugne pollicear, feceris, si, quoniam speramus, volumus quidem certe, senes fieri, multo ante a te didicerimus quibus facillime rationibus ingravescentem aetatem ferre possimus. CATO. Faciam vero, Laeli, praesertim si utrique vestrum, ut dicis, gratum futurum est. LAELIUS. Volumus sane, nisi molestum est, Cato, tamquam longam aliquam viam confeceris, quam nobis quoque ingrediendum sit, istuc, quo pervenisti, videre quale sit. CATO. Faciam ut potero, Laeli. saepe enim interfui querellis aequalium meorum, pares autemegantur, quae C. Salinator, quae Sp. Albinus, homines consulares, nostri fere aequales, deplorare solebant, tum quod voluptatibus carerent, sine quibus vitam nullam putarent, tum quod spernerentur ab eis, a quibus essent coli soliti; qui mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Num platonem Num ge nocratem Num postta
genonem deantem aut cum quẽ uos ẽt uidistis
rorne. Diogenem stoycum coegit insus studiisom¬
utescere senectus. Num in omnib his studioꝵ ag¬
itatio uitę equalis fuit. Age ut ista diuina stu¬
te rusticos romanos uicinos et familiares meos
quib ab sentib nunq̃ fete uilla in agro maiora i¬
opeta fuit non serendis nõ percipieendis no
nul hoc mirum sit. Nemo enim est tam senex
qui se añu non putet posse uiuere. Sed idem
in eis elaborant quȩ sciunt ad se omnino non
pertinere Serunt arbotes que alteri seculo pr

Expanded text:
num Platonem Xenocraten, num postea num Platonem Xenocraten, num postea Zenonem Cleanthem, aut eum, quem vos etiam vidistis Romae, Diogenem Stoicum coegit in suis studiis obmutescere senectus? An in omnibus studiorum agitatio vitae aequalis fuit? Age, ut ista divina stu rusticos Romanos, vicinos et familiaris meos, quibus absentibus numquam fere ulla in agro maiora opera fiunt, non serendis, non percipiendis, non nus hoc mirum est, nemo enim qui se annum non putet vivere posse; sed idem in his elaborant, quae sciunt omnino nihil ad se pertinere. Serunt arbores, quae alteri saeculo pr
Abbreviated transcription (Latin):
emoriam redeo mortuorii. Hec N. uero quem¬
q senem audiui oblit̾ũ quo loco thesaurum obr¬
uisset suum omnia quȩ curant meminerunt
uadimonia constituta qui sibi cuiq ĩpĩ debrant
quid iuris consulti quid pontifices quuid aug¬
ures quid philosophy Senes ꝗ multa memine¬
runt. Manent ingenia senib mõ per maneat
studĩũ et in dustria neq ea solum indaris et ho¬
noratis uiris sed in uita ẽt priuata et quieta
Sophodes ad sum̃ãm senectutem tragedias fec
uideretur a filiis in iuditium uocatus est: ut y
quẽ ad mõu nr̃o moremale rem gentib bona
patrib in terlici solẽt᷑. Sic illum quasi disipie¬
ndtem a re familiari remouerent iudices tu¬
bebat et proxime seripserat E dippum colone¬
um recitast iudicib quȩ lisse q num illud it¬
carmen desipientis uidderetur. quo recitato i¬
sententiis iudicum liberatus est. Num ig huncH
ilo sophorum principem. Pitagoram. Democrĩtu

Expanded text:
emoriam redeo mortuorum. nec vero quememoriam redeo mortuorum. nec vero quemquam senem audivi oblitum, quo loco thesaurum obruisset. omnia quae curant meminerunt, vadimonia constituta, quis sibi, cui ipsi debeant. quid iuris consulti, quid pontifices, quid augures, quid philosophi senes? quam multa meminerunt! manent ingenia senibus, modo permaneat studium et industria, neque ea solum claris et honoratis viris, sed in vita etiam privata et quieta. Sophocles ad summam senectutem tragoedias feciliarem videretur, a filiis in iudicium vocatus est, ut, quem ad modum nostro more male rem gerentibus patribus bonis interdici solet, sic illum quasi desipientem a re familiari removerent iudices. tubebat et proxime scripserat, Oedipum Coloneum, recitasse iudicibus quaesisseque num illud carmen desipientis videretur, quo recitato sententiis iudicum est liberatus. num igitur hunilosophorum principes, Pythagoram Democritum,
Abbreviated transcription (Latin):
us hastis nec quominus gladiis uteretur. Sed cons¬
ilio ratione sententia quȩ nisi ee̾t insenib non
summum consilium maiores nostri appellassent
senatum Apud lacedemonios quidem hi qui ampl¬
issimum magr᷑atum gerient ut sunt hic uł sicy¬
et nominantur senes. Quodd si leg̃e̾ aut audirex
uoletis externa maxias res p. ab ad ulescẽntibus
labefactas et senib substentatas et restitutas repe¬
rietis. Cedo qui uum R ꝑtantam amissisti tam
cito. Sic enim ꝑcũtantur ut est in neuii poetę¬
imprimis proueniebãt᷑ oratotes noui stulti ado¬
lescentuli temeritas uidelicet florentis ȩtatis:
prudentia senectutis It memoria minuitur:
credo nisi eam exerctas aut si sis ẽt̃ natura ta
Aristidis eẽtlisimhscum salutare solitum . E. quides
non modo eos noui qui sunt. Sed eorũ patres et
q auoi nec sepulera legens uereot quod ãiũt nt
memoriam. perdam. His enim ip̃is legẽdis imm¬

Expanded text:
us hastis aut comminus gladiis uteretur, sed consus hastis aut comminus gladiis uteretur, sed consilio ratione sententia, quae nisi essent in senibus, non summum consilium maiores nostri appellassent senatum. apud Lacedaemonios quidem ei, qui amplissimum magistratum gerunt, ut sunt, sic etiam nominantur, senes. quod si legere aut audire voletis externa, maximas res publicas ab adulescentibus labefactatas, a senibus sustentatas et restitutas reperietis. cedo qui vestram rem publicam tantam amisistis tam cito? sic enim percontantur in Naevi poetin primis: proveniebant oratores novi, stulti adulescentuli. temeritas est videlicet florentis aetatis, prudentia senescentis. At memoria minuitur. credo, nisi eam exerceas, aut etiam si sis natura tarAristides esset Lysimachum salutare solitum? equidem non modo eos novi qui sunt, sed eorum patres etiam et avos, nec sepulcra legens vereor, quod aiunt, ne memoriam perdam; his enim ipsis legendis in m
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ iuuenes At uero młto maiora e meliora
facit. Ho uirib aut uelotitatib: aot celeritate
corporu res magne gerunt. sed consilio auctori¬
tate sententia quib mõ nõ orbari: sed augeri
legatus et consul uersatus sum in uario genere
bellorum cessare nunc uideor quia bella nõ ge¬
ro. At senatui quȩ sunt gerenola prescribo: et
quo mõ cartagini resistatur male iam diu cog-¬
itanti bellum multo ante denum tio de qua
non ante uereri desinam quã illa excisa te
cognoriero quam palmam utinam dii ĩ mortales
Scipio tibi reseeuent ut aui tui reliquas periiquare
cui amore hic tertius ettregesimus añus ẽ: Sed me¬
moriam illius uiri omnes excipient consequentes¬
Anni anno uno ante me censote mortuus est nou¬
em annis post meum consulatum cum simł consul
iterum me consule creatus ẽẽt̃. Non igitur si adi
centessimuꝰ annum uixisset senectutis suȩ eum
peniteret. Hec N. excursione nec saltu necł. min¬

Expanded text:
quae juvenes, at vero multa majora et meliora quae juvenes, at vero multa majora et meliora facit. Non viribus, aut velocitate, aut celeritate corporum res magnae geruntur, sed consilio, auctoritate, sententia, quibus non modo non orbari, sed etiam augeri legatus et consul versatus sum in vario genere bellorum, cessare nunc videor, cum bella non gero. At senatui quae sint gerenda praescribo et quo modo; Carthagini male iam diu cogitanti bellum multo ante denuntio, de qua vereri non ante desinam quam illam excisam esse cognovero. quam palmam utinam di immortales, Scipio, tibi reservent, ut avi relliquias persequare, cuius a morte tertius hic et tricesimus annus est, sed memoriam illius viri omnes excipient anni consequentes. anno ante me censorem mortuus est, novem annis post meum consulatum, cum consul iterum me consule creatus esset. num igitur, si ad centesimum annum vixisset, senectutis eum suae paeniteret? nec enim excursione nec saltu, nec emin
Abbreviated transcription (Latin):
iusta ualeat udeamus Areb gerendii senet¬
us abstrabit. quib an ab his quȩ geruntur
iniuuentute et uirib. Hulle igͥ rei sunt sen¬
iles quȩ tm̃ uł in firmis corporibus animo adm
inistrantur. Nihil ergo agebat. Q maximus. Nihil
Q paul pater tuuꝰ Scipio socer optimi filii
accedebat et ut cecus esiet Tamen is cũ sum̃a
sequtus est Ennius quo uobis mentes recte
quȩ itare solebãt. enꝰ hac dementes sese flexere
riuunaꝰ Ee teraq grauissime. Notum .N. uobis¬
est carnenem carmen et tñ ipius Appii extat oratio
tum quom inter duos consulatus anni decem inꝑ¬
terfuissent Censorq ante superiore consulatum
fuisset Ex quo intelligitur pyerhi bello iamꝓ
grande fuisse et tñ sic ãpatribus accepimꝰ Nihil
igitur afferunt qui in re gerenda uersari se¬
nectutem negauit. similesq sunt ut siquis gu¬
bernatorem innauigando agere nihil dicant
quom alii malos scandant. Ałii per foros cursr¬
nt Alii santinam exauriant. Ille aut clauũ te

Expanded text:
ebus gerendis senectus abstrahit. quibus? An eis, quae iuventute geruntur et viribus? nullaene igitur res sunt seniles, quae vel infirmis corporibus animo et mente administrentur? nihil ergo agebat Q. Maximus, nihil L. Paulus, pater tuus, socer optimi viri fili accedebat etiam ut caecus esset; tamen is, cum sententia versibus persecutus est Ennius: quo vobis mentes, rectae quae stare solebant antehac, dementis sese flexere viai? ceteraque gravissime, notum enim vobis carmen est, et tamen ipsius Appi exstat oratio.m consulatum, cum inter duos consulatus anni decem interfuissent censorque ante superiorem consulatum fuisset, ex quo intellegitur Pyrrhi bello grandem sane fuisse, et tamen sic a patribus accepimus. nihil igitur afferunt qui in re gerenda versari senectutem negant, similesque sunt ut si qui gubernatorem in navigando nihil agere dicantcum alii malos scandunt, alii per fores cursent, alii sentinam exhauriant; ille autem, manu cl
Abbreviated transcription (Latin):
quides ita iocunda huuiꝰ libri confectio fuit. ut nõ
modo om̃es absterserit senectutis molestias. seot
qui parcãt omne tempiis etatis sine molestia degẽ
ponsit. S de coeteris diximiil multa et sacpe dice¬
Se N. catoni seni: quo maiorẽ auctoritatem ha¬
beret oratio: apud quiꝰ facimus. et Scipionẽ
ad mirãtes quid is tam facile senectuteꝰ ferat. Fis¬
Q eum rndentẽ: qui si cruditius uidebitur dis¬
putare ꝙ̃ consueuerit ĩp̃e insuis libris atribuito
luteris grecis. quarũ constat eum fuisse ꝓer¬
studiosum in senectute: Squid opus esti
plura lam eni ipius catonis sermo explicabit
omnẽ nostraa de senectute sententia ¶ Sepe
numero amirari solto: cu hoc. Clelio. tu co¬
eteraꝵ teruꝵ tuarui excellentẽ. M. cato per

Expanded text:
quidem ita iucunda huius libri confectio fuit, ut non quidem ita iucunda huius libri confectio fuit, ut non modo omnis absterserit senectutis molestias, sed it, cui qui pareat omne tempus aetatis sine molestia possit degere. sed de ceteris et diximus multa et saepe dicesed M. Catoni seni, quo maiorem auctoritatem haberet oratio; apud quem Laelium et Scipionem facimus admirantis, quod is tam facile senectutem ferat, eisque eum respondentem; qui si eruditius videbitur disputare quam consuevit ipse in suis libris, attribuito litteris Graecis, quarum constat eum perstudiosum fuisse in senectute. sed quid opus est plura? iam enim ipsius Catonis sermo explicabit nostram omnem de senectute sententiam. SCIPIO. Saepe numero admirari soleo cum hoc C. Laelio cum ceterarum rerum tuam excellentem, M. Cato
Abbreviated transcription (Latin):
Enquid ego adiuto: curam ue
leuasso: quę nunc te coquit: et uer¬
is. en quid erit precu: licet. N mihi
uersibus his dem affari te actice: quibus affatur
Namineũ ille uir haud magna cũ re.S plenus
fidei: ꝗͣ ꝗͣ certe scio non ut flamineum sollicita
oneꝰ animi tui. et equitatẽ. teq non cognõm̃ so¬
lũ athenis deportasse: S humanitatem et pru-¬
dentia intelligo. Et tñ suspicor hisdem rebus.¬
te. quibus me ip̃m interdum grauius cõmou¬
eri. Quaruꝰ consolatio: et maior eit: et in aliuo
tempus differenda. Nunc aut uisum est mi¬
hi delenectute aliquid ad te conseribere. Hoc
etm onere: quod cõmune mihi tecũ est: aut
iam urgentis: aut certe aduenientis senectute¬
eiet te. e me ĩp̃um leuari uolo. Et si te quules.
id modice: ac sapienter: sicut omnia: et ferre.
et laturũ ẽe certe scio. S mihi cũ de senectute
alioruid uellem scribere tu occurebas digniis co
munt᷑. quo uterq nostrũ cõmiũt uteret. mihi

Expanded text:
si quid ego adiuero curamve levasso quae nunc te coquit et vercquid erit praemi? licet enim mihi versibus isdem affari te, Attice, quibus affatur Flamininum ille vir haud magna cum re, sed plenus fidei, quamquam certo scio non, ut Flamininum, sollicitarationem animi tui et aequitatem, teque non cognomen solum Athenis deportasse, sed humanitatem et prudentiam intellego. et tamen te suspicor isdem rebus quibus me ipsum interdum gravius commoveri, quarum consolatio et maior est et in aliud tempus differenda. nunc autem visum est mihi de senectute aliquid ad te conscribere, hoc enim onere, quod mihi commune tecum est, aut iam urgentis aut certe adventantis senectutis et te et me ipsum levari volo; etsi te quidem id modice ac sapienter, sicut omnia, et ferre et laturum esse certo scio. sed mihi, cum de senectute vellem aliquid scribere, tu occurrebas dignus eo munere, quo uterque nostrum communiter uteretur. mihi
Abbreviated transcription (Latin):
amicis. Quero maximu fre egregiu̾ uir¬
um om̃mo sibi nequaquã prẽ quodhis
anteibat ȩtate tanqͦ suꝑiores colebat suosy¬
q oe̾s perie posse ẽẽ ampliores uolebat qu-¬
od faciendũ imitandũq est omnib ut si
quam prestantiam uirtutis. ingenii fortu¬
nȩ con secuti sit impartiant ea suis cõmu¬
nicentq cũ proximis ut si parentib nati e¬
sint humilib si propinquos habeat imheccillio¬
ces ł animo uł fortuna coꝵ augeant opes cilo
honori lint et dignitati ut in fabulis oui aliq¬
uandiu ꝑꝑ ignorantia stirpis et generis in fa¬
mulatu fuer̾int cũ cogniti sunt et aut deoy¬
rum aut regum silii in uenti retinent tame
cartitatem in pastores quos pares multost
magis ĩ ueris pẽib ceterisq faciendos. feu¬

Expanded text:
amicis. Q. vero Maximum fratrem, egregium viramicis. Q. vero Maximum fratrem, egregium virum omnino, sibi nequaquam parem, quod is anteibat aetate, tamquam superiorem colebat suosque omnis per se posse esse ampliores volebat. quod faciendum imitandumque est omnibus, ut, si quam praestantiam virtutis ingeni fortunae consecuti sunt, impertiant ea suis communicentque cum proximis; ut, si parentibus nati sint humilibus, si propinquos habeant imbecilliore vel animo vel fortuna, eorum augeant opes eisque honori sint et dignitati. ut in fabulis, qui aliquamdiu propter ignorationem stirpis et generis in famulatu fuerunt, cum cogniti sunt et aut deorum aut regum filii inventi, retinent tamen caritatem in pastores, quos patres multos magis in veris patribus certisq
Abbreviated transcription (Latin):
subdifficilis. num quando Amici noui digni am¬
icitia ueterib sint anteponendi ut equiꝰs ut¬
tulis teneros ante poner̃ solemus indigna ha¬
hõtẽ dubitatio nõ .H. Amicitiaꝵ ẽẽ debent sicut
aliaꝵ ⁊ex societatis ueterima quȩq ut uina que
uetustatem feruit eẽ debent suauissima. Ueru
q illud eꝰ quodr̃ multos modios salis simul ede
fallacibus fructus appareat non sunt quidem¬
est ille repudiande uetustas tamẽ suo loco
conseruanda. Maxima est enim uis uetust¬
eo quo consueuit libentius utatue qͣ in¬
nactato et nouo Hec uero in hoc quod ani¬
mal s in his ẽt̃ quȩ sunt in amãta consuetu¬
do ualet quim cu locis ipsis delectemur
iore pare est inferiori. Sepe ei̾ excellentiȩ q̃¬
da st̾ qlis er̃at Scipionis ĩ nr̃o ut ita dica or¬
ege. Nunq si ille philo nũꝙ rutilio. Nũo
numio ante posuit nũq in ferioris ordinis

Expanded text:
subdifficilis, num quando amici nosubdifficilis, num quando amici noicitia, veteribus sint anteponendi, ut equis vetulis teneros anteponere solemus? Indigna homine dubitatio. Non enim amicitiarum esse debent, sicut aliarum rerum satietates. Veterrimae quaeque ut ea vina quae venustatem ferunt em illud est quod dicitur, multos modios salis simul edenfallacibus fructus appareat, non sunt illae quidem repudiandae, vetustas tamen suo loco consero est quin eo, quo consuevit, libentius utatur quam intractato et novo; nec vero in hoc, quod est animal, sed in eis etiam, quae sunt inanima, consuetudo valet, cum locis ipsis delectemur,iorem parem esse inferiori. saepe enim excellentiae quaedam sunt, qualis erat Scipionis in nostro, ut ita dicam, grege. numquam se ille Philo, numquam Rupilio, numquam Mummio anteposuit, numquam inferioris ordinis
Abbreviated transcription (Latin):
fidus aut stabilis põt esse Addendũ eodẽ est
ut ne criminib aut inferendis delectetur aut
credat ob latis: quae pertinent õmĩa ad ram
quam iam dudum per tracto cõstantia Itaqꝙ
fit ueru illud quod initio dixi Amicitiã ni¬
si inter bonos ẽẽ non posse. Est ẽni boni uiri
quem eundem sapientem licet dice̾ hec duo
tene̾ inamicitia. Rimuꝰ ne quio fictuꝰ sit ne¬
ue simulatum Aꝑte enĩ uł odisse mãg̾ingenii
ẽꝙͣ fronte occultare sententiaꝰ deinde non
solũ ab aliquo allatas criminationes et pelleꝰ
mãtem ab amico esse uiolatu. Accilat huc
suauitas qͦda opportet Smonuꝰ atq mox ha¬
uo quicqͣ mediocre c̃õdim̃tũ amicitie fust¬
itia ãt e̾ iꝰ om̃i re ab sit seueritas ht illa quide gre¬
auitatem.S amicitia remissior ẽẽ debet et libe¬
ralior et dulcior ad ome cõmoditatẽ felicitatẽo
procliuor Existit auit hoc loco quedam questio

Expanded text:
fidus aut stabilis potest esse. addendum eodem est, fidus aut stabilis potest esse. addendum eodem est, ut ne criminibus aut inferendis delectetur aut credat oblatis, quae pertinent omnia ad eam, quam iam dudum tracto, constantiam. ita fit verum illud, quod initio dixi, amicitiam nisi inter bonos esse non posse. est enim boni viri, quem eundem sapientem licet dicere, haec duo tenere in amicitia: primum, ne quid fictum sit neve simulatum; aperte enim vel odisse magis ingenui est quam fronte occultare sententiam; deinde non solum ab aliquo allatas criminationes repellere,iquid existimantem ab amico esse violatum. accedat huc suavitas quaedam oportet sermonum atque morum, haudquaquam mediocre condimentum amicitiae. tristitia autem et in omni re severitas habet illa quidem gravitatem, sed amicitia remissior esse debet et liberior et dulcior et ad omnem comitatem facilitatemque proclivior. exsistit autem hoc loco quaedam quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
ri rei arbitrantur. quia nisi sine magna c̃ã
q P. uersantur. ubi enim istum in uenial:
ꝗ honorem amici ame ponat suo: quid hec¬
hoc ut omictam q grauesq difficiles pleris¬
q uidentur calamitatuꝰ societates ad ouas
nꝰ est facile in uentus ꝗ descendat ꝗͣ qͦ Ern¬
ius recte amicus etꝰ in re ineta cernitur. Tam¬
en ħ duo leuitatis et infirmitatis plerosq co-¬
municauit. ut si im bonis ⁊eb contennunt
et inmali deserunt: qui.gͥ. ut qͣ in re grauẽ
constateꝰ stabilem se prestitut: in amicitia hũc
maxit et raro genere hõius iudicare debe¬
mus et pene diuino firmam̃tu aut stabilitatis constãtie¬
que est in eius qũa in amicitia quȩrimus fides. Nihil
enim est stabile quod infidum est. simplicem it
ad fidelitatem. Heq enim fidum põt esse inge-¬
nium multiplex et tortuosum. Neq uero qui
non eis dem ieb mouetur. naͣq consentit aut

Expanded text:
tum iri arbitrantur, quia non sine magna causa tum iri arbitrantur, quia non sine magna causa  reque publica versantur. ubi enim istum invenias, qui honorem amici anteponat suo? quid? haec ut omittam, quam graves, quam difficiles plerisque videntur calamitatum societates, ad quas non est facile inventu qui descendant. quamquam Ennius recte: amicus certus in re incerta cernitur; tamen haec duo levitatis et infirmitatis plerosque convincunt, aut si in bonis rebus contemnunt aut in malis deserunt. qui igitur utraque in re gravem consdebemus et paene divino. firmamentum autem stabilitatis constantiaeque est eius quam in amicitia quaerimus fides est; nihil est enim stabile, quod infidum est. simplicem praad fidelitatem. neque enim fidum potest esse multiplex ingenium et tortuosum, neque vero, qui non isdem rebus movetur naturaque consentit, aut