comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nimus amonade. Nouissimus aũt ꝓpter
quod nouus. quia ceteri p̃cedendo antiqͥo¬
res existunt. Quatuor etiam modis filii ap¬
pellantur. Natura. imitatione. Adoptione
doctrina. Natura. ueluti cum dicunt᷑ filii
abrahȩ iudei. Imitatione. ut ipsiꝰ ab rahȩ fidẽ
imitantes ex gentibus. dicente angelio.
Potens est ds̾ de lapidibus istis suscitare fili¬
os abrahe. Uel sicut eosdem nideos dñs filios
esse dicit di aboli. a quo ñ nati: sed quẽ fue
rant imitati. Adoptione quoq qͦd huma¬
na consuetudine nulli licet nescire. uel sic̃
nos deo ñ natura sed adoptione dicimꝰ. pat̃
nr̃ qui es in cęlis. Doctrina. sic̃ apłs filios su¬
os appellat eos quibus exangeliũ p̃dicauit
Filii aũt ideo in legibus liberi appellant᷑.
ut isto uocabulo secernant᷑ ascruis. qͥa sicut
scruus inpotestate est dnĩ. sic filiꝰ inpotesta¬
te est patris. Inde etiã filio fit emancipatiout
sit liber apatre. sicut scruo manumissio ut

Expanded text:
nimus a monade. NOVISSIMUS autem propter nimus a monade. NOVISSIMUS autem propter quod novus, quia caeteri praecedendo antiquiores existunt. 15. Quatuor etiam modis filii appellantur, natura, imitatione, adoptione, doctrina 441 Natura, veluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus, dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae, vel sicut eosdem Judaeos Dominus filios esse dicit diaboli, a qurant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lias illa est quę plures enixa est. Nam familia
ex duobus. eẽ. incipit. Nuus patris pater est:
ab euo dictus id est ab antiquitate. Proauus
aui pater est: quasi ꝓpe auum. Abauus ꝑ aui
pater: iam longe ab auo. Atauus ab aui pat̃
Tritauus ataũ pater quasi tretauus. id est qͣr¬
tus supra auum. Sed tritauus ultimũ cog̃¬
nationis nomen est. Familia enĩ orit᷑ apa¬
tre terminat᷑ intritauo. Filiꝰ t filia a fami¬
lia dictidicti sunt. Ipsi enim primi in ordine
nascentium existunt. unde et cornelia fami
lia stirpis ipsa omĩs acornelio orta. ł amilia
autem eͥfemore. femur enĩ. genꝰ et stirps osten¬
uocatur. Gnatus dicitur quia generatꝰ. un¬
de et ꝑ .g. scribit᷑. S oboles. eo qͦd substitutio
sit generis. Quadriptitus ẽ. aũt ordo filioꝵs
itã Unigenitus. primogenitꝰ. mediꝰ. nouissi¬
post ullus. Primogenitus ante quẽ nullus.
medius int̾ om̃s. nouissimꝰ pꝰ om̃s. Idẽ et mi¬

Expanded text:
lias illa est quae plures enixa est. Nam familia lias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. Avus patris pater est, ab aevo dictus, id est ab antiquitate. Proavus avi pater est, quasi prope avum. Abavus proavi pater est, iam longe ab avo. Atavus abavi pater. Tritavus atavi pater, quasi tetravus, id est quartus super avum. Sed tritavus ultimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. Filius et filia a familia dicti sunt; ipsi enim primi in ordine nalia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. 12. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenvocatur. Gnatus dictus, quia generatus. Unde et per g scribitur. Suboles, eo quod substitutio sit generis. 14. Quadripertitus est autem ordo filiorum, ita: Unigenitus, primogenitus, medius, novissiullus. Primogenitus ante quem nullus. Medius, inter omnes. Novissimus, post omnes. Idem et mi
Abbreviated transcription (Latin):
benc patra patrum. Genitores aũt agignen¬
do. et parentes quasi parientes. idem et creato¬
res. Crementũ enim ẽ. semen masculi. Unde et¬
animaliũ et hominũ corpora c̃cipiunt᷑. hinc
creatores parentes dicunt᷑. Mater dicit᷑ qͦd exin¬
de efficiat᷑ aliquid. Mater enim quasi materia.
Nam causa pater est. Paterfamilias aũt dictꝰ.
quod omĩb infamilia sua positis seruis tanꝗͣ.
pater filiis patria dilectione c̃sulit. seruoꝵq
conditionem a filioꝵ eͥffectu ñ discernit. sed qͣ¬
si unum membrum amplectit᷑. Hinc enim
cxortum est nomen patrisfamilias. Qui aũt
inique dnãntur in seruis. hoc se nomine neqͣ¬
quam repucent appellari. Matrem familias
inde uocari. quia ꝑ quandam iuris solemni¬
tatem infamiliã transit mariti. Tabulȩ enĩ
matrimoniales instrumenta emptioris suę
sunt. Alias sicut matrona ẽ. mater pͥmi pu¬
eri. id est quasi mater nati: ita mater fami¬

Expanded text:
bene patra patrum. Genitores autem a gignenbene patra patrum. Genitores autem a gignendo; et parentes quasi parientes. Idem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. Mater dicitur, quod exinde efficiatur aliquid. Mater enim quasi materia; nam causa pater est. Pater familias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis tamquam pater filiis patria dilectione consulit, servorumque condicionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi unum membrum amplectit. Hinc enim exortum est nomen patri familias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. Matremfamilias inde vocari, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati, ita materfami
Abbreviated transcription (Latin):
tini ante Romam condicã apud latinos fie¬
bant. nunquam ꝑ testamentũ sed ꝑ epistolã
libertatem sumentes. Inde quia ꝑtestamen¬
tum ñ fiebant. nec ex testamento aliqͥd caꝑe.
nec suos heredes facere poterant. Ciues Roou¬
ni post ea sub consulib ꝑ testamenta inurbe
Romana effecti sunt. Dicti aũt ciues Roma¬
iii.quia testamento liberi effecti in numerũ
omanoꝵs cũiũ redigunt᷑. Iis primꝰ aditus
rat in urbe Roma cõmorari. ceteris aũt li¬
bertis phibebat᷑ ne uel in urbe Roma. uel in
cributũ auctoris. In hoc enĩ uocabulo prima
successio est hereditatis et generis ut sunĩt fili¬
et nepotes. froheres est qui loco heredis fungit᷑.
quasi ꝓ herede. Est cnĩ aut institutus aut sub¬
sticutus. Pater est a quo mitiũ nascitur generis.
Itaq is pater familias uocitat᷑. Pater aũt dictus
eo quod patratione ꝑacta filiũ ꝓcreet. Patratio
est enim rei ueneric̨ consũmatio. Lucretiꝰ. ⁊t

Expanded text:
tini ante Romam conditam apud Latinos fietini ante Romam conditam apud Latinos fiebant, numquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel inftributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filiet nepotes. Proheres est, qui loco heredis fungitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitutus. Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consummatio. Lucretius4, 1129: Et
Abbreviated transcription (Latin):
quia ingenere habent libertatẽ. ñ infacto si¬
cut liberti. Vnde et eos greci eugenes uocant
quod sint boni generis. Libertus aũt uoca
tus quasi liberatus. Erat enim priꝰ iugo
seruitutis addictus. Libertoꝵ aũt filii apud
antiquos libertim appellabant᷑. quasi de lib̾¬
tisnati. Nunc uero libertinus. aut aliberto
factus aut possessus. Manumissus dicit᷑ qͣsi
manuemissus. Apud ueteres enim qͦtiens manu
imictebant. alapa ꝑcussos circũagebant. et libe¬
rosconfirmabant. Unde et manumissi dictr eo
quod manu cimitterent᷑. Dediticii. pͥmũ ade¬
ditione sunt nuncupati. Deditio enim dicit᷑.
quando se uicti aut uincendi hostes uictoribus
tradunt. quibus hȩc origo nominis fuit. Dũ
quondam aducrsus populũ romanũ seruiar¬
iis sũptis dimicassent. uicti se dedert̃. cõpre¬
hensiq uaria turpitudine affecti st̃. Exiisqͥ¬
dam postea ad nĩs manumissi ꝓpter supplici¬

Expanded text:
quia in genere habent libertatem, non in facto siquia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generitus est quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus aut possessus. Mamanu emissus. Apud veteres enim quoties manu mittebant, alapa percussos circuros confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt: quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt, conprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter supplici
Abbreviated transcription (Latin):
tores sunt ab incolendo. Indigenę sunt inde
geniti. et in codem loco nati ubi habitant. In¬
cola aũt ñ indigenam sed aduenã indicat.
Peregrim dicti. eo qͦd ignorant᷑ coꝵ parentes
a quibus orti existunt. Sunt enĩ de longinqͣ
regione. Vrbani uocabant᷑ qui rome habita¬
bant. qui uero in ceteris locis oppidam. Nã
sola urbs Roma. cetera oppida. ꝑ amuli sunt
ex ꝓpria seruoꝵ familia orti. Serui aũt uo¬
cabulum inde traxerunt. qͦd ii qui iure belli¬
possent occidi. auictoribus conseruabant᷑ et
serui fiebant. aseruando scilicet serui appella
ti Ancillȩ a sustentaculo uocate. Ancon enĩ
grece cubitus dicit᷑ unde et anconem dicimꝰ¬
Mancipium est quiequid manu capi sub¬
diq potest. ut homo. equus. oiiis. Hec enĩ
animalia statim ut nata sunt. mancipia
esse pucantur. Nam et ea quȩ inbestiarũ nu¬
mero sunt. tunc uident᷑ mancipia esse qͣn¬
do capi siue domari ceperint. Ingenui dicti

Expanded text:
tores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde tores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur, qui Romae habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma, cetera oppida. ex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando apti. Ancille a sustentaculo vocate sunt. Ancon enim grece cubitus dicitMancipium est quidquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti,
Abbreviated transcription (Latin):
unuer sarum possessionũ et uillarũ dispensi¬
torem. Auctores idem et curatores ab agendo
et curando uocati. Procuratores uero eo qͦd ince
curatoris fungant᷑ quasi ꝓpter curatores. sicut
proconsul ꝓconsule. Coloni sunt cultores ad¬
uenȩ. dicti a cultura agri. Sunt enĩ aliunde
uenientes. atq alicnũ agrũ locatũ colentes ac
debentes conditionem genitali solo ꝓpter agͥ¬
culturam sub dominio possessoris. ꝓeo qͦd iis lo¬
catus est fundus. Coloni aũt quatuor modis
dicuntur. Nam coloni aut Romani st̃. aut
colom latini. aut colom auriliares. aut colom
ruris priuati. Inquilini uocati quasi incolen¬
tes aliena. non enim habent ꝓpriam sedem
sed in terra aliena habitant. Differt aũt int̾
in quilinum et aduenam. Inquilini enimst̃
qui emigrant. et ñ ꝑpetuo ꝑmanent Nducne
aũt uel incole qͣ iã aduenticii ꝑhibent᷑. sed ꝑ¬
manentes. Et inde incole: quia iam habita¬

Expanded text:
universarum possessionum et villarum dispensauniversarum possessionum et villarum dispensatorem. 34. Actores iidem et curatores ab agendo, et curando vocati. 35. Procuratores vero, eo quod vicem curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut PROCONSUL pro consule. 435 36. Coloni sunt cultores advenae dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes, atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agriculturam sub dominio possessoris, pro eo quod iis locatus est fundus. Coloni autem quatuor modis dicuntur. Nam coloni, aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. 37. Inquilini vocati, quasi incolentes ased in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo permanent. Advenae autem vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habita
Abbreviated transcription (Latin):
collegio custodiisq deputent᷑. qui facinꝰ ali¬
quod cõmiserunt. Est enĩ sordidissimũ genꝰ
hominum. patre incerto ꝓgenitũ. Priuati
sunt extranei ab officiis publicis. E st enĩ no¬
men magistratũ habenti contrariũ. Et dic¬
ti priuati. quod sint ab officiis curię absoluti.
Mercennarii sunt qui seruiunt accepta mer¬
cede. Idem et barones greco nomine qͦd sint
fortes in laboribus. Baria enim dicit᷑ grauisqͣd
est fortis cui contrarius. ẽ leuis id est infirmꝰ. su¬
blicani appellant᷑ conductores uectigaliũ fisci
uel rerum publicarum. siue qui uectigalia pu
blica exigunt. uel qui ꝑ negotia scłi lucra sec¬
tantur. unde et cognominati sunt. Uillicus ꝑ¬
pric uille gubernator est. unde et auilla uilli¬
cus nomeñ accepit. Interdum aũt uillicus non
gubernatodem uillȩ. sed dispensationem umũ¬
se domus tullio interpretante significat. qͦd ẽ.

Expanded text:
collegio custodiisque deputentur, qui facinus alicollegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci, vel rerum pblica exigunt, vel qui per negotia saeculi lucra sectantur, unde et cognominati. Et si salutavroprie villae gubernator est. Unde et a villa VILLICUS nomen accepit. Interdum autem villicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus, Tullio interpretante, significat, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
orum gerentes. Decuriones dicti. quod sint
de ordine curie. Officium enum curię admi¬
nistrant. Unde non est decimo qui sũmam
ñ intulit. ud curiam participauit. Curia¬
les autem idem et decuriones. Et dicti curi¬
ales. quia ciuilia munera ꝓcurant et ęxse¬
quunt᷑. Principales magistratus et duũui¬
rales. curialiũ officioꝵ ordines sunt. Princi¬
pales dicti quod primi sint magistratibus.
Magistratiis uero. quod maiorẽs sunt reliqͥs
officñs. dus̃uirales. Tabelliouocatus eo qͦd sit
portitor tabellarum. Idem exceptor uel scͥp¬
tor idem et scriba publicus. quia ea tantũ
quȩ gestis publicantur scribit. Burcgarii
a burgis dicti. quia crebra ꝑlimites habita¬
cula constituta buregos uulgo uocant. unde
et burgundionũ genti nomen in hesit. qͦs
quondam sub acta germania Romani ꝑca
stra disposuerunt: acq ita nomen ex locis
sumpserunt. Collegiati dicunt᷑. qͦd ex eoꝵ

Expanded text:
um gerentes. Decuriones dicti, quod sint um gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exequuntur. Principales, magistrati et duumvirales curialium officiorum ordines sunt. Principales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales  . Tabellio vocatus eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ni dicti. quod plebi uel uira ud opẽ tribuunt.
Consticuti sunt aũt sexto anno post reges ex¬
actos. Dum enĩ plebs a senatu et consulibus
premeretur. tunc ipsa sibi tribunos quasi
proprios iudices et defensores creauit: qͥ eoꝵ
libertatem tuerent᷑. et eos aduer sus iniuriã
nobilitatis defenderent. Unde et defensores di¬
cti eo quod plebem sibi cõmmissam contra inso¬
lentiam imꝓboꝵ defendant At contra nẽ
quidam euersores ñ defensores existunt. Nu¬
merarii uocati sunt: quia publicũ nũmũ ȩra¬
riis inferunt. Functi. ab eo quod fungant᷑ offi¬
cio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos
mortuos dicimus: qui compleuerunt uitę
officia. Nichil enim iam faciunt. Municipes
sunt in eodem mumicipio nati. ab officio mu¬
nerum dicti. eo quod publica munia accipi¬
ant. Munia enim officia sunt. unde et im¬
munes dicunt᷑ qui nullũ gerunt officium.
Municipales. originales ciues. et in loco offici¬

Expanded text:
ni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. ni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensores dicti, eo quod plebem sibi commissam contra insolentiam inproborum defendant. At contra nunc quidam eversores, non defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummum aerariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco offici
Abbreviated transcription (Latin):
quisq origine esset. usq ad legitimos annos
eques romanus erat. Deindẽ accipiebat ho¬
norem senatoris dignitatis. C ensores. apud
ueteres Romanos erant. Est enĩ nom̃ censo¬
ris dignitas iudicialis. Censere cnĩ iudicare
est. Item censores sunt patrimonioꝵ iudices.
a censu ęris appellati. Iudices dicti quasi uis
dicentes populo. siue qͦd iure disceptent. Iu¬
re aũt disputare est uste iudicarẽ. Nonest
autem iudex. si ñ meo iusticia. Presides. rec¬
tores ꝓuincię sunt. dicti qͦd pręsunt. Preto¬
res aũt quasi preceptores ciuitatis et pͥnci¬
pes. idem et questores. quasi quesitores. eo
quod questionibus presunt. Consiliũ emm
et causa apud eos est. Proccres sunt pͥncipes
ciuitatis quasi ꝓcedes. qͦd ante om̃s honore
procedant. unde et capita trabiũ quȩ emi¬
nent extra parietes ꝓcesdicunt᷑ eo qͦd pͥmo
procedant. Hinc ad primores facta translatio.
quod acetera multitudine ꝓminent. Tribu¬

Expanded text:
quisque origine esset, usque ad legitimos annos quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est iuste iudicare. Non est autem iudex, si non est in eo iustitia. Praesides rectores provinciae sunt, dicti quod praesunt. Praetores autem quasi praeceptores civitatis et principes. Idem et quaestores quasi quaesitores, eo quod quaestionibus praesunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt principes civitatis, quasi procedes, quod ante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae eminent extra parietes, proceres dicuntur, eo quod primo procedant. Hinc ad primores facta translatio, quod a cetera multitudine prominent. Tribu
Abbreviated transcription (Latin):
congregationes distinctę popłoꝵ. et uo¬
catẽ tribus ab eo quod in principio xo¬
mani trifariȩ fuerunt a nomulo disꝑ¬
titi. in senatoribꝰ. militibus. et plebibꝰ.
quȩ tamen tribus nunc multiplicatȩ. no¬
men pristinum retinent. Senatui nom̃
ctas dedit. quod semores essent Alii asinen¬
do dictos accipiunt senatores. Ipsi enĩ agen¬
di facultatẽ dabant. Senatus consultꝰ. a con¬
sulendo et tractando. ẽ. dictus. qͦd sic fit ut
consulat. et nocere ñ possit. Patres aũt ut
salustius dicit acurę similitudine uocati st̃.
Nam sicut patres filios suos ita illi rẽ publicã
alcbant Patres conscripti. quia dũ Romulus
decẽ curias senatoꝵ clegisset. nomina eorũ
present̾e populo in tabulas aurcas contulit.
atq inde patres conscripti uocati. Prum or¬
dines senatoꝵ dicuntur illustres. sccđi expec¬
tabiles. tercii clarissimi. Iam inferiꝰ. quartũ
aliquod genus non est. Quãuis aũt senatoria

Expanded text:
congregationes distinctae populorum, et vocongregationes distinctae populorum, et vocatae tribus ab eo quod in principio Romani trifarie fuerunt a Romulo dispertiti: in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autem, ut SallustiusCat. 6 dicit, a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios suos, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria
Abbreviated transcription (Latin):
humani. Est aũt genus. domus. familia si¬
cut coniunctio uiri et uxoris. Incipit aist
a duobus: et est nomen grecũ. Nam doma¬
ta greci tecta dicunt. E amilia .ẽ. liberi ex
liberis legibus suscepti. afemore. Genꝰ aũt
agignendo et ꝓgenerando dictũ. aut adefi¬
nitione certorum ꝓgeneratoꝵ. ut nationes
que ꝓpriis cognationibus terminate gc̃s
appedlant᷑. Populus c̃ humanȩ multitudi¬
nis iuris consensu et concordi cõmunione so¬
ciatus. Populus aut̃ eo distat aplebibus. qͦd
populus uniuersi ciues sunt omimeratis
semoribus. Plebs aũt reliquũ uulgꝰ sinc
semoribus ciuitatis. Populus gͦ tota ci¬
tas est. uulgus uero plebs est. Plebs autẽ¬
dicta apluralitate. Maior est enĩ nume¬
rus minoꝵ. quã senioꝵ. Populus uͦ coix¬
de et populus dictus ẽ. Grece aũt popłs
lao dicitur alapidibus. Uulgus ẽ. passim
inhabitans multitudo quasi quisq quo
uult. Tribus dicunt᷑ tanquam curiȩ et

Expanded text:
humani. Est autem domus genus familie sihumani. Est autem domus genus familie sive coniunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus et est nomen grecum, nam domata grece tecta dicuntur. Familia est liberis legibus suscepti, a femore. 4. Genus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definique propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est coetus humanae multitudinis juris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem in eo distat a plebibus, quia populus universi cives sunt, connumeratis senioribus. Plebs autem reliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est: vulgus dicta a pluralitate; maior est enim numerus minorum quam seniorum. Populus vero †σουde et populus dictus est. Graece autem populus λαὸς dicitur, a lapidibus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Tribus dicuntur tamquam curiae et
Abbreviated transcription (Latin):
sa peditum multitudo. sic turma equitũ
Nodum aũt dictum ꝓ difficultate qͦd ure
possit resolui. Cuneus est collecta inunũ
militum multitudo. unde ꝓpter qͦd inu¬
num coit. ipsa coitio in unũ cuneus no¬
minatus est. quasi couneus. eo qͦd inunũ
equites esse dicũntur. Alę aũt equites ob
hoc dicti. quia cegunt pedites alarũ uice.
Cornua uocantũr extremitas exercitꝰ qͦd
istorta sit Agmen dicitur cum exercitꝰ
iter facit. ab agendo uocatum id est cundo
citus ambulans Nam agmen dicit᷑ quod
in longitudinem directum est quale solet
esse cũ exercitus portis ꝓcedit. Quicqͥd fuerit
aliud abusiue dicitur. e ciuibus.
De imperiis miliciȩq uocabulis ex par¬
te dictum ẽ: deinceps ciiũ nomina
sũmatim subi ungimus. Cuies uocati qͦd
inunũ coeuntes uiuant. ut uita cõmunis
et ornatior fiat et tutior. Domus uniꝰ fa
milic habitaculum est. sicut urbs unius
populi. sicut orbis domiciliũ totiꝰ generis

Expanded text:
sa peditum multitudo, sicut turma equitum. sa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unuequites esse dicuntur. Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est eundo.citus ambulans. Nam agmen dicitur, quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit. Quidquid fuerit aliud, abusive dicitur. § 4 De civibus. De imperiis militiaeque vocabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summatim subiungimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatfamilie habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis
Abbreviated transcription (Latin):
Nam uiginti et quinq annis tenentur.
Euocatio. dum ad subitum bellũ ñ solũ
miles. sed et ceteri euocant᷑. Unde etiã con¬
sul solebat dicere. Qui rem publicã sal¬
uam esse uult. me sequatur. Coniuratio
quȩ fit in cumultu. quando uicinũ urb
periculum singulos iurare ñ patit᷑. sed
repente colligitur multitudo et tumul¬
tuosa mira conflatur. Hec et cumultua¬
tio dicitur. In acie aũt. iste fere formȩ st̃
exercitus. Classis. nodus. cuncus. alę. cor¬
nua. agmen. Quȩ formas et nomina ab
ipsis rebus de quibus translata sunc mu¬
tuantur. A cies dicta quod ferro arma¬
ta sit. et acumine gladioꝵ. Exercitꝰ mul¬
titudo ex uno genere. ab exercitatione bel¬
li uocata. Classes dictȩ ꝓpter diuisionem
exercitus. qui post ea mamipuli dicti sunt.
Unde et uirgiliꝰ. Classibus hic locus ẽ. hic
acies certarẽ solebant. Nam postea et cdas¬
sica nauium dicta. Nodus ꝓprie. ẽ. den¬

Expanded text:
Nam viginti quinque annis tenentur. 54. Nam viginti quinque annis tenentur. 54. Evocatio, dum ad subitum bellum non solum milites, sed et caeteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere: Qui rempublicam salvam esse vult, me sequatur. 55. Conjuratio, quae fit tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos jurare non patitur, sed repente colligitur multitudo, et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. 56. In acie autem istae fere formae sunt: Exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen, quae formas et nomina ab ipsis rebus de quibus translata sunt mutuantur. 57. Acies dicta, quod ferro armata sit, et acumine gladiorum. 58. Exercitus, multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. 59. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicti sunt. Unde et Virgilius: Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Jam postea et classis navium dicta. 60. Nodus proprie est den
Abbreviated transcription (Latin):
sub scda diximus laborantibꝰ pͥmis subue¬
mant. Unde et ad insidiandũ ponit᷑ suc¬
centuriatus. quasi armis dolosis instrue¬
tus. Manipulus ducentorum . ẽ. militũ.
Mamipuli aũt dicti sunt milites. siue qͥa
bellum primo manu incipiebant. siue qͥd
antequam signa essent mampulos sibi io
est fasciculos. uel herbȩ aliciiꝰ ꝓ signis facie¬
bant. aquo signo manipulares milites
cognominati sunt. de quibus lucanꝰ. Con¬
uõcat armatos ex templo ad signa mani¬
plos. Turma triginta equites sunt. homi¬
ni enim equites in una tribu trecenti fu¬
erunt. de singulis enim centuriis decem
dabantur. et fiebat turma. Choors qͥngen¬
tos milites habet. Tria sunt miliciȩ gen̾e
ra sacramentũ. euocatio. coniuratio Sac̾¬
mentum. in quo post electionẽ iurat unꝰ¬
quisq miles se ñ recedere amilicia. nsi pꝰ
completa stipendia id est milicię tempo¬
ra. Et ii sunt qui habent plenã miliciam.

Expanded text:
sub se diximus, laborantibus primis subvesub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instrutus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognominati sunt. De quibus Lucanus1, 296: Convocat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. ra, sacramentum, evocatio, conjuratio. 53. Sacramentum, in quo post electionem jurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post completa stipendia, id est, militiae tempora, et hi sunt qui habent plenam militiam.
Abbreviated transcription (Latin):
fantiꝰ annibalis retro acci cũ regi iã a su¬
is ñ possent. fabrili scalpro inter aures
ad acco necabantur. Castra sunt ubi mi¬
les steterit. Dicta aũt castra quasi casta.
uel quod ibi castraret᷑ libido. Nam nun¬
quam iis incererat mulier. Milicia aũt
a militibus dicta. aut amultis. quasi mul¬
ticia. quasi negotium multoꝵ acta. aut
amole rerum quasi moletia. Legio sex
milium armatoꝵ est ab electo uõcata
quasi lecti id est armis electi. Propriȩ
autem macedonum lingua. falanx. gal¬
lorum: caterua. nr̃a: legio dicit᷑. Legio
habet sexaginta centurias. mampulos
triginta. cohortes duodecim. turmas
ducentas. Centuria. ẽ. pars exercitꝰ incen¬
tenos milites diuisa. Unde et qui iis p̃st̃
centuriones dicunt᷑. Succenturiati uero
sunt. ñ qui in prima sed qui in scđa cen¬
turia sunt. quasi sub prima centuria. ta¬
men stricti etiã ipsi et in speculis positi
inbello sunt. ut si prima defecerit. isti qͦs

Expanded text:
hanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suhanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem castra quasi casta, vel quod illic castraretur libido. Nam numquam his intererat mulier. Militia autem a militibus dicta; aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his praesunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in secunda centuria sunt, quasi sub prima centuria: tamen structi etiam ipsi et in speculis positi in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos
Abbreviated transcription (Latin):
qui deserunt exercitũ adhostes transeuntes.
et ipsi desertores uocant᷑ Conscripti milites
dicunt᷑ quia in cabulis conferuntur ab co
qui eos ducturus est sicut transcripti uo¬
cantur. cũ de alia inaliam legionẽ tran¬
seunt. Et̃ inde transcripti. quia nomina
dant ut transscribantur. Optiones dicti.
quod sint electi. Nam optare eligere est
degit. Eixcubitores dicunt᷑ ꝓeo quod excu¬
biãs semꝑ agunt. S unt enim ex numero
militum. et inporticibus excubant ꝓpt̃
regalem custodiam. Eaxcubie aũt diur¬
nẽ sunt. Uigilię: nocturnę. Vnde et ingi¬
les. Uclices erant apud Romanos genꝰ mi¬
liciȩ auolitando uocati. Lecti enim agi¬
litate iuuenes cum armis suis post cerga
equitum consedebant. et mox cũ ad hõs¬
tes uentum esset equis desiliebant. et con¬
tinuo pedites ipsi ex alia parte equitibꝰ
ꝑ quos aduecti fuerant dimicantibus ho¬
stem ꝑturbabant Ebiis gͥ uelitibus ele

Expanded text:
qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur cum de alia in aliam legionem transeunt; et inde transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur. Obtiones dicti, quod sint electi. Nam optare eligere est,elegit. Excubitores dicuntur, pro eo quod excubias semper agunt. Sunt enim ex numero militum et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubiae autem diurnae sunt, vigiliae nocturnae. Unde et vigiles. Velites erant apud Romanos genus militiae, a volitando vocati. Lecti enim agilitate iuvenes cum armis suis post terga equitum consedebant, et mox cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant, et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elep
Abbreviated transcription (Latin):
milites dicti quod equo sedeant. Itẽ militat
ille inequestri ordine. Tirones dicunt᷑ fortes
pueri qui ad militiã delegunt᷑. atq armis¬
gerendis habiles existunt. Ii enim ñ ex sola
professione natiuitatis. sed ex aspectu et uali¬
tudine corporis existimant᷑. Unde et tirones
dicti. quiq antequã sacramento ꝓbati sunt
milites non sunt. Romanę aũt milicĩȩ mos
fuit puberes primo exerceri armis. Nam
sexto decimo anno tirones militabant. quo
ctiam solo sub custodibus agebant. De qͥbꝰ
sane nunquã militasse constat nisi scruitu¬
te deposita excepto annibalis tẽpore cum
post cannense prelium intanta necessita¬
te fuissent Romani ut nelibandoꝵ quidem
seruoꝵ daret᷑ facultas. Desertores uocatr eo
quod desertis militaribus officiis euagant᷑.
I in alios numeros miliciȩ nomen dãre ꝓhi¬
bentur. Sed si ñ magni temporis culpã ctra¬
xerint. cesi numeris suis resticuunt᷑. Sed et

Expanded text:
milites dicti quod equo sedeant. Item militat milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicuntur fortes puerigerenda habiles existunt: hi enim non ex sola professione nativitatis, sed ex aspectu, et valetudine corporis aestimantur. dicti, quique antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant, de quibusane numquam militasse constat, nisi servitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
ra tribuunt C iliarci sunt qui mille p̃sunt.
quos nos millenarios nuncupamꝰ. et est grecũ
militibus sicut quiquagenarii. quia in capite
sunt quinquaginta militũ. sicut et decani ab
tus quia mille erant ante innumero uno ul
quia unus ẽ. ex mille electꝰ. Romulus aũt pri¬
musex populo milites sumpsit et appellauit
Ciber uero primus milicie ordinem docuit.
Miles aut ordinarius dicitur aut extraordina¬
rius. Ordinariꝰ est qui ꝑ ordinem militat. nec
adhuc aliquem consequutꝰ ẽ. gradũ honoris.
Est enim gregarius id est humilis militiȩ. Ex¬
traordinarius uero est: qui ob uirtutẽ ꝓmo¬
uetur ex ordine/ Emeriti dicunt᷑. ueterani so¬
lutiq militia. qui iam inusu prelii ñ st̃. et qͥa
mereri militare dicit᷑ abstipendis scilicet q̃
merent᷑. Idem et ueterani dicunt᷑. quia iam
inusu prelii ñ sunt. sed post multos miliciȩ la¬
bores quictis suffragium consequuntꝰ IE qͥstres

Expanded text:
ra tribuunt. 30. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, ra tribuunt. 30. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, quos nos millenarios nuncupamus, et est nomen  praesunt militibus, sicut quinquagenarii, qui in capite sunt quinquaginta militum, sicut decani ab tus, quia mille erant ante in numero uno, vel quia unus est ex mille electus. Romulus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. Miles aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est, qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consecutus est gradum honoris. Est enim gregarius, id est humilis militiae. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique militia, qui iam in usu proelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres
Abbreviated transcription (Latin):
sit ductor ęxercitus. sed ñ statĩ quicũq pͥnci¬
pes uel duces sunt. ętiam reges dicĩ possunt.
inbello aũt meliꝰ ducem nominari quam
regem. Nam hoc nomen exprimit in pre¬
lio ducentem. Vnde et uirgiliꝰ Ducis euan
se quisq bonum ñ dicit inore consulis. Mo¬
narchȩ sunt quȩ singularem possident
principatum. qualis fuit alexander ap̾
grecos. t iulius apud Romanos. Hinc et
monarchiã dicit᷑. Monos qͥppe singula¬
ritas greco nomine. archiã principatũs q̃ Te¬
trarchȩ sunt quartam pardem regni tenen¬
tes. Nam tetra quatuor sunt. qualis fuit
apud uideam philippiis. Patricii inde uoca¬
tisunt quod sicut patres filiis. ita ꝓuideant
Rei publicę. Prefecti dicti. quod prctoriã po¬
testate presint. Pretores idem qui et p̃fecti
quasi prepositores. Presides uero dicti. quia
alicinꝰ loci tutelam presidialit̾ tenent. Tri¬
bum uocati quod militibus siu̾e plebibus iu¬

Expanded text:
sit ductor exercitus. Sed non statim, quicumque princisit ductor exercitus. Sed non statim, quicumque principes vel duces sunt, etiam reges dici possunt. In bello autem melius ducem nominari quam regem. Nam hoc nomen exprimit in proelio ducentem. Unde et Vergilius Aen. 10, se quisque bonum.' Non dixit 'in ore consulis.' Monarchae sunt, qui singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, et Iulius apud Romanos. Hinc et monarchia dicitur. μονὰς quippe singularitas Grtrarchae sunt quartam partem regni tenentes. Nam tetra quatuor sapud Judaeam Philippus. 424 25. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. 26. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. 27. Praetores iidem qui et praefecti, quasi praepositores. 28. Praesides vero dicti, quia alicujus loci tutelam praesidialiter tenent. 29. Tribuni vocati, quod militibus, sive plebibus ju
Abbreviated transcription (Latin):
hec appellari. ne aliberis quidem suis ꝑmi¬
sitst uit aũt filiꝰ actiȩ quȩ nata ẽ de sorore
iulii cesaris. Reges aũt obhanc causam a¬
oud grecos basilei uocantur. quod tanꝗͦ
hases populum sustinent. Unde et base̾s
coronas habent. Quanto enim qͥsq ma¬
qis p̃ponitur tanto ampliꝰ pondere la¬
borum grauatur¶ Tiramni grece dicunt᷑.
idcin lat̾ine et reges. Nam ap̃ud ueteres
inter regem et tiramnũ nulla discretio erat.
nent terrams. sam̃ post ea musum accidit.
tiramnos uocari pessimos atq ĩꝓbos reges.
lururiose anãtionis cupiditatẽ et crudelis¬
simam dñationem in popłis exercentes.
Princeps. et dignitatis modo significatur
et ordinis. sicut ẽ. illud uirgilianũ. Princcos
ardentem coniecit. lãpada turnus ꝓpͥmus.
Dictus aũt princeps acapiendi siginficati¬
one quod primus capiat sicur municcps.
abeo quod munera capiat. Dux dictꝰ eo qͦa

Expanded text:
haec appellari ne a liberis quidem suis permihaec appellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Reges autem ob hanc causam apud Graecos βασιλεῖς vocantur, quod tamquam bases populum sustinent. Unde et bases coronas habent. Quanto enim quisque magis praeponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni Graece dicuntur. Idem Latine et reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, nent terram.' Iam postea in usum accidit tyrannos vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominationem in populis exercentes. Princeps et dignitatis modo significatur et ordinis, sicut est illud Vergilianum Aen. 9, 535: Princeps ardentem coniecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primus capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. Dux dictus eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
retur aceteris gentiũ regibus. quod et seqͥn¬
ces cesares hactenus usurpauert̃ Solet enĩ
fieri ut primi regis nomen etiã Reliqui pos¬
sideant. sicut ap̃ua albanos ex siluii nomi¬
ne om̃s reges albanoꝵ siluii appellati sunt.
Sicut apũd persas arsacide. apud egỹpti¬
os ꝑtolomei. apud athenienses cecropidę
Eugustus ideo apud Romanos nom̃ ĩꝑn
est: ẽo quod olim augerent Rem publicam
amplificando. Quod nomen primũ sena¬
tus octouiano cesari tradidit. ut quia auxe¬
rat terras. ipso nomiñe et titulo consecra¬
rctur. Dum aũt idem octouianis iã cesar
et imꝑator appellaret᷑ uel augustus. pꝰca
uero dum ludos spectaret et ꝓnunciatum
esset illi apopło ut uocaret᷑ et dñs. statĩ ma¬
nu uultuq auerso indecoras adulationes
repressit. et dñĩ appellationẽ ut homo de¬
clinauit. atq insequenti die omẽm popłm
grauissimo dicto corripuit: dnm̃q se post

Expanded text:
retur a caeteris gentium regibus, quod et sequenretur a caeteris gentium regibus, quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. 15. Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos, ex Silvii nomine, omnes reges Albanorum Silvii appellati sunt; sicut et apud Persas Arsacidae; apud Aegyptios Ptolomaei; apud Athenienses Cecropidae. 16. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primo senatus Octaviano Caesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur. 17. Dum autem idem Octavianus jam Caesar et imperator appellaretur, vel Augustus, postea vero dum ludos spectaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso, indecoras adulatirepressit et Domini appellationem ut homo declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post
Abbreviated transcription (Latin):
as pocestates tenebant. Et dicti dictatores qͣsi
principes et p̃ceptores. Unde et magistri po¬
puli nominabant᷑ unde et edict̃a dicunt᷑.
¶Cesarum nomen a iulio cepit. qui bello ciui¬
li cõmoto primus Romanũ singularem ob¬
tinuit principatum. Cesar aũt dictus qͦd
ceso mortuȩ matris utero ꝓlatus eductꝰq fu¬
erit uel quod cũ cesariẽ natiis sit. a quo a
imperatores sequentes cesares dict̃i. eo qͦd cõ¬
indcti essent. Qui enim ex secto uterd exim̃e¬
bantur. cesones et cesares appellabant luliꝰ
autem dictus. quia abiulo eneç filio origi¬
nem duxit. ut confirmat uirgiliꝰ. suliꝰ ama¬
men apud Romanos eoꝵ tantũ prius fuit.
apud quos sũma rei militaris consisterit.
et ideo imꝑatores dicti ab ĩꝑando exercitur
hed dum diu duces titulis imꝑatoriis fun¬
gerentur. senatus censuit ut augusti cesaris
hoc tantum nomen esset eo qͦd iis distirgue¬

Expanded text:
as potestates tenebant. Et dicti dictatores, quasi as potestates tenebant. Et dicti dictatores, quasi principes, et praeceptores; unde et magistri populi nominabantur. Unde et dicta dicuntur. 12. Caesarum nomen a Julio coepit, qui bello civili commoto primus Romanorum singularem obtinuit principatum. Caesar autem dictus, quod caeso mortuae matris utero prolatus eductusque fuerit; vel quod cum caesarie natus sit, a quo et imperatores sequentes 422 Caesares dicti eo quod comati essent. Qui enim ex secto utero eximebantur, Caesones et Caesares appellabantur. 13. Julius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio, originem duxit, ut confirmat Virgilius: Julius a mamen apud Romanos eorum tantum fuit prius apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui; sed dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eo quod is distingue
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Nam fastum regium ñ beniuolentia
consulentis sed suꝑbiã dnantis eratꝰ Hinc
igitur consules appellati. uel ac̃sulendo
ciuibus uel a regendo cuncta c̃silio. Quos
tamen ideo mutandos ꝑ annos singulos
elegerunt. ut nec insolens diu maneret. et
mõderatior cito succurreret¶ Inde aũt duo
pares. quia unus rem ciuilẽ. alter rẽ mili¬
tarem administrabat. Regnauerunt. qũt
annis quadringentis sexaginta septẽ Pro¬
consules suffecti erant consulibus. et dicti
proconsules eo qͦd uice consulis fungerent᷑
sicut ꝓcurator curatoris id est auccoris. Ex¬
consules aũt dicti quod iã aconsulatu exi¬
erint siue discesserint ꝑacto uicis suȩ anno.
Dictatores. quinto anno post reges expul
sos Romani sibi creauerunt. dũ gener tar¬
quinii ad imuriã soceri uindicandã ingen¬
tem aduersus Romã collegisset exercitum.
li quinquennii temporis ĩꝑio utebant᷑. Op
enim erant honore quã consules. qui annu¬

Expanded text:
runt. Nam fastum regium non benivolentia runt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabant. Regnaverunt autem annis quadringentis sexaginta septem. Proconsules suffecti erant consulibus, et dicti proconsules eo quod vicem consulis fungerentur, sicut procurator curatori, id est actori. Exconsules autem dicti, quod iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno posos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii, ad injuriam soceri vindicandam, ingentem adversus Romam collegisset exercitum. 11. Hi quinquenii temporis imperio utebantur; plus enim erant honore, quam consules, quia annu
Abbreviated transcription (Latin):
na ceteris głiosiora tradunt᷑ assirioꝵ primo.
deinde Romanoꝵ. ut temporibus et locis
inter se ordinata atq distincta. Nã sicut
illud prius. et hoc posterius. ita illud inori¬
ente. hoc in occidente exortum est. Deniq
in illius fine. huiꝰ initium confestim fuit. He¬
gna cetera ceteriq reges uelut appendices
istorum habentur. Reges a regendo uoca¬
ti. Sicut enim sacerdos asãficando: ita et
rex aregendo. Non aũt regit qui ñ corri¬
git. Necce igitur faciendo regis nomen te¬
netur peccando amittit᷑. Vnde et apud
ueteres tale erat ꝓuerbium. Rex erissi rec¬
te facias. si ñ facies ñeris. Regię uirtutes pͣci¬
pue duę iusticia et pietas. Plus aũt inre¬
gibus laudat᷑ pictas. Nam iustitia ꝑ se utra
estꝰ Consules appellati ac̃sulendo sicut re¬
ges aregendo. sicut leges alegendo. Nã cũ
Romani suꝑbam regũ dominationẽ ñ fer¬
rent. annua ĩꝑia. bĩnosq consules sibi fece¬

Expanded text:
na ceteris gloriosa traduntur: Assyriorum primum, na ceteris gloriosa traduntur: Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, et locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius, ita illud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: 'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas. Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustitia per se severa est. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fece