comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opĩo fui̾t septẽ dieb ꝑagi sat̾unalia si
opĩo uoca̾da ẽ que idoneis firmat᷑ auc¬
coribo. Nouius eĩm atellmaꝵ ꝓba¬
tissimꝰ scͥptor ait. Olim expectata ue̾i̾ut
scitauit nr̃i inꝗt maiores uelut bene
młta ĩstituere hoc optiẽ a frigoe̾ facere
sũme dies septẽ sacurnalia. S mal¬
lius ait cos qui se ut supͣ diximꝰ saf̾ni
noĩe ⁊ religione defenderẽt ꝑtͥduum
festos instituisse dies. sat̾unalia uoca¬
sse. Unde ⁊ angustus huiꝰ inꝗt rei opi¬
nionẽ secutus in legib iudicanͣs ĩt̾duo
ia crediderũt. quor sm̃am fenestella
rerẽtuͣ nͨ eãm omĩo dixisse. deiũ adu¬
cit. Se qͥbant᷑ eũ dic̾ satu̾nalia. Mox ait
post̾o aut̃ die qui fuit .xiii. kl. ianuari¬
mo uͦ fei̾e sũt diue angeronie. cui pon¬
tifices ĩ sacello uolupie sacrũ faciũt. Q¬
uam uerrius fiaccus angeroniã dici
ait ꝙ angores ⁊ sollicitudiẽs̃ aĩor prop

Expanded text:
opinio fuerit septem diebus peragi Saturnalia, si opinio fuerit septem diebus peragi Saturnalia, si opinio vocanda est quae idoneis firmatur auctoribus. Novius enim, Atellanarum probatissimus scriptor, ait: Olim expectata veniunt scitavit: Nostri, inquit, maiores, velut bene multa instituere, hoc optime. A frigore fecere summo dies septem Saturnalia. Sed Mallius ait eos qui se, ut supra diximus, Saturni nomine et religione defenderant per triduum festos instituisse dies et Saturnalia vocavisse: unde et Augustus huius, inquit, rei opinionem secutus in legibus iudiciariis triduoia crediderunt, quorum sententiam Fenestella rerentur, nec causam omnino dixisset. Deinde adicit, "sequebantur eum diem Saturnalia." Mox ait "postero autem die, qui fuit XIII Kalendarmo vero feriae sunt divae Angeroniae, cui pontifices in sacello Volupiae sacrum faciunt: quam Verrius Flaccus Angeroniam dici ait, quod angores ac sollicitudines animorum propitiata
Abbreviated transcription (Latin):
te patefct̾a ẽ. Cum q it̾u ac t̾cio idẽ con¬
tigiss armati płimi ꝑ limine qr clande̾
neꝗbãt ustodes steterũt. Cumq exi
alia ꝑte aterrimo p̃lio certaretũ subito⁊
fama ꝑtulit fusos atitotacio nr̃os. Q¬
uam ob cãm roa̾ni ꝗ aditũ tuebantur
t̾riti ꝓfugerũt. Cumq sabini ꝑ portã
patentẽ irruptiũ eẽnt fertũ ex sede Ia¬
ni ꝑ hane portã magnã ium torrentiũ
urdis scatẽtib erupisse. multas q per¬
duciliũ catuas aut exustas feruẽti aut
deuoratas rapida uoragine deperisse.
Ea re placitũ ut belli tpr uelut ad urb̾
auxiliũ ꝓfecto deo fores reserarentur.
Eo ut ad sat̾nalia reu̾tam̃. bellũ saf¬
nalib sume̾ nefas hĩtum. penas a
nocẽte hisdẽ dieb exigere piaculae̾ est.
apd̾ maiores nr̃os sat̾nalia die uno fi¬
saf̾nalior diem nõ nulliq a .G. desae̾
ĩẜto die ⁊ alii uet̾e moe̾ celebrarẽt plue̾s
dies sat̾nalia mimarẽtuͣ. l ⁊ ap̃ ueteres̃

Expanded text:
te patefacta est: cumque iterum ac tertio idem contigisset, armati plurimi pro limine, quia claudere nequibant, custodes steterunt: cumque ex alia parte accerimo praelio certaretur, subito fama pertulit fusos a Tatio nostros. Quam ob causam Romani qui aditum tuebantur territi profugerunt: cumque Sabini per portam patentem irrupturi essent, fertur ex aede Iani per hanc portam magnam vim torrentium undis scatentibus erupisse, multasque perduellium catervas aut exustas ferventi aqua aut devoratas rapida voragine deperisse. Ea re placitum, ut belli tempore, velut ad urbis auxilium profecto deo, fores reserarentur. ut ad Saturnalia revertamur, bellum Saturnalibus sumere nefas habitum, poenas a nocente isdem diebus exigere piaculare est. Apud maiores nostros Saturnalia die uno fiSaturnaliorum diem, nonnullique a C. Caesare inserto die et alii vetere more celebrarent, plures dies Saturnalia numerarentur: licet et apud veteres
Abbreviated transcription (Latin):
buno plebẽ rogante. oensis septẽb̾r
pͥncipalem suuꝰ retinet applłatõe ꝙ̃ ger¬
manici appllatoe. Octobrẽ uõ suo no¬
mine demitianꝰ ĩuasat. s ubi ĩ faustũ
uocabłm ex omĩ ere uł saxo placiit ⁊¬
tiu mẽsib a sepfebri usq ad aecẽbrẽ¬

Expanded text:
buno plebem rogante. Mensis September buno plebem rogante. Mensis September principalem sui retinet appellationem: quem Germanici appellatione, Octobrem vero suo nomine Domitianus invaserat. Sed ubi infaustum vocabulum ex omni aere vel saxo placuit tium mensibus a Septembri usque ad Decembre
Abbreviated transcription (Latin):
tñ ⁊̃ post p̃poĩtos a Numa Ianuain ac
februai̾u retinuit nom̃. cũ nõ uidere¬
turiam qntus eẽ s septimꝰ. S p̾tea ĩ ho¬
norẽ Iuli cesai̾s dictatoi̾s legẽ ferẽte
Marco antonio Marci filio osule Iulius
applłatus ẽ. et hoe m̃se ad qua̾tu ydus
qntilis Iulius procreatus sit. Ang̾tus
deinde est qui sextilis antea uocabatu
donͤ honoẽ aug̾ti daretũ ex senatuscon¬
sulto. Cuiꝰ u̾ba sb̾ieci. Cum imꝑato Ce¬
sar aug̾tꝰ m̃se sextili ⁊ pͥmũ ꝯsulatum
iniecit᷑ ⁊ tͥumphos tres ĩ urbẽ ĩtuleĩt.
et ex Ianicło legiones deducte secute¬
q sint eiꝰ auspicia ac fitem. S ⁊ egiptꝰ
hoc m̃se ĩpotestatẽ ppłi roãm redacta sit.
finisq hoc m̃se bellis ciuilib ĩpoĩtꝰ sit.
atq ob has cauãs hic mẽsis huie ĩpeio
felicissimꝰ sit ac fu̾it. placere senatu ut
hic m̃sis augustus applłetũ. Itẽ plebis¬
citũ fc̃t ob eantẽ rem sexto patubio tri¬

Expanded text:
tiam post praepositos a Numa Ianuarium ac Februarium retinuit nomen, cum non videretur iam quintus esse, sed septimus: sed postea in honorem Iulii Caesaris Dictatoris legem ferente M. Antonio M. filio consule Iulius appellatus est, quod hoc mense a.d. quartum Idus Quintiles Iulius procreatus sit. Augustus deinde est qui Sextilis antea vocabatur, donec honori Augusti daretur ex senatusconsulto cuius verba subieci: CUM IMPERATOR CAESAR AUGUSTUS MENSE SEXTILI ET PRIMUM CONSULATUM INIERIT. ET TRIUMPHOS TRES IN URBEM INTULERIT. ET EX IANICULO LEGIONES DEDUCTAE SECUTAEQUE SINT EIUS AUSPICIA AC FIDEM. SED ET AEGYPTUS HOC MENSE IN POTESTATEM POPULI ROMANI REDACTA SIT. FINISQUE HOC MENSE BELLIS CIVILIBUS INPOSITUS SIT. ATQUE OB HAS CAUSAS HIC MENSIS HUIC IMPERIO FELICISSIMUS SIT AC FUERIT. PLACERE SENATUI UT HIC MENSIS AUGUSTUS APPELLETUR. Item plebiscitum factum ob eandem rem Sexto Pacubio tri
Abbreviated transcription (Latin):
sicut g̾a annũ ꝓpriu ꝯputarẽt nece¬
ssario ⁊ int̾calare m̃sem ꝯstituerũt in¬
ore grecor. Nam ⁊ greci cũ aĩadu̾terẽt
temere se trece̾tis ꝗnqͥgintaquattuo̾ di¬
ebꝰ oroinasse aru.qm̃ appareret de
dies ⁊ quadrãte ĩtercalares stata rõe
ꝯuĩcti sũt. ita ut .uiiiͦ. quoq anno no¬
nagĩta dies ex qb tres mẽses tͥcenor
dier ꝯposuerũt int̾calarẽt. Io grecii
fecerunt.qm̃ erat oꝑosum atq d̾ifficile
omĩb ãnis .xi. dies ⁊ quadrantẽ ĩt̾ca¬
lare. It aq maluerũt hũc num̾u oc¬
ties multiplicare. ⁊ nonaginta dies q
nascũtũ si quadrãs cũ diebus undecĩ
octies ꝯponantũ inserere ĩ tres m̃ses
ut diximꝰ distribuẽdos. hos dies

Expanded text:
putarent, necessario et intercalarem mensem instituerunt more Graecorum. Nam et Graeci, cum animadverterent temere se trecentis quinquaginta quattuor diebus ordinasse annum quoniam appareret de dies et quadrantem, intercalares stata ratione commenti sunt, ita ut octavo quoque anno nonaginta dies, ex quibus tres menses tricenum dierum conposuerunt, intercalarent. Id Graeci fecerunt, quoniam erat operosum atque difficile omnibus annis undecim dies et quadrantem intercalare. Itaque maluerunt hunc numerum octies multiplicare, et nonaginta dies, qui nascuntur si quadrans cum diebus undecim octies conponatur, inserere in tres menses, ut diximus, distribuendos: hos dies
Abbreviated transcription (Latin):
manib soluerẽtũ. Aume ordinatõe
finitimi mox secuti totidẽ dieb totide¬
q m̃sib ut pompilio placuit ãnũ suũ
oputare cepunt. S hoc solo discrepabãt
ꝙ mẽses uñ t̾cenũ t̾cenũq nũo alt̾na¬
uerũt. paulopt numa ĩ honorẽ ĩparis
nũi secretũ ħ ⁊ añ pythagorã parturiẽ

Expanded text:
Manibus solverentur. Numae ordinationem Manibus solverentur. Numae ordinationem finitimi mox secuti totidem diebus totidemque mensibus ut Pompilio placuit annum suum computare coeperunt; sed hoc solo discrepabant, quod menses undetricenum tricenumque numero alternaverunt. Paulo post Numa in honorem imparis numeri, secretu
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ ubi cõtigiss tm̃ dierũ sine ullo mẽ¬
sis noĩe patiebantũ absumi qͣrtũ ad
it anm tp̃s adduceret quo celi hĩtus
ĩstanti mẽsi aptus ĩueĩretũ. S secutꝰ
numa qitũ sub celo rudi ⁊ seculo adh¬
uc impollito solo ingeĩo magro op̃hẽ¬
dere potint uł qr grecor obẜuatoẽ forsã
instructus ẽ qnquagĩta dies adiecit
ut ĩ.cec. qnquagĩta ⁊ quattuo dies ĩ
quib .xii. lime cusus ꝯfici credidit ãnꝰ
ditis adiecit alios sex retractos illis
sex mensib qui .xxx. hẽant dies .i. de
singłis s̃i nułos. fc̾tosq ꝗnqͣgĩta ⁊ sex
dies ĩ duos nouos menses pari roe di¬
uisit. ac de duob pͥorẽ Iannału nũcu¬
pauit. p̾ͥmũ q ãni cẽ uoluit tãq̃ bicipi¬
tis dei mẽse respiciẽtẽ ac ꝓspiciẽtẽ trã¬
sacti ãni finẽ futiũq pͥncipia. Secũd
dicauit februo deo qui lustratõnũ potẽs
creditũ. Lustraĩ aũt co mẽse ciuitatem᷑
necesse erat quo statuit uti ustã dis

Expanded text:
d ubi contigisset, tantum dierum sine ullo mensis nomine patiebantur absumi quantum ad id anni tempus adduceret quo caeli habitus instanti mensi aptus inveniretur. Sed secutus Numa, quantum sub caelo rudi et seculo adhuc inpolito solo ingenio magistro conprehendere potuit, vel quia Graecorum observatione forsan instructus est, quinquaginta dies addidit, uquibus duodecim lunae cursus confici credidit annusditis adiecit alios sex retractos illis sex mensibus qui triginta habebant dies, id est de singulis singulos, factosque quinquaginta et sex dies in duos novos menses pari ratione divisit. Ac de duobus priorem Ianuarium nuncupavit primumque anni esse voluit, tamquam bicipitis dei mensem, respicientem ac prospicientem transacti anni finem futurique principia; secundum dicavit Februo deo, qui lustrationum potens creditur. Lustrari autem eo mense civitatem necesse erat, quo statuit ut iusta dis
Abbreviated transcription (Latin):
Unius aruum seꝗtũ aut ex ꝑte ppłi
ut supͣdiximꝰ noĩatus. aut ut Cĩguiᷤᷤ
arbitratur ꝙ Iunonius aps latinos ⁊¬
antea uocitatus. diuq apd̾ ananos pre¬
nestinosq hac applłatõe ĩ fastos relatu ᷤᷤ
sit. ades ut sicut ⁊ lisus ĩ ꝯmẽtaiͣs fas
tio m̃sis diu mansei̾t. S p̾t detritis qui¬
busdã litt̾is ex Iunonius Ĩuniꝰ dc̃ts sit.
dedicata ẽ. Non nulli putauerũt Iu¬
niu mense a Iumo bruto qui pͥmus
ne dee ĩ celio monte uoti reus fecerit.

Expanded text:
unius Maium sequitur, aut ex parte populi, ut supra diximus, nominatus, aut, ut Cingius arbitratur, quod Iunonius apud Latinos ante vocitatus diuque apud Aricinos Praenestinosque hac appellatione in fastos relatus sit, adeo ut, sicut Nisus in Commentariis fastio mensis diu manserit, sed post detritis quibusdam litteris ex Iunonio Iunius dictus sit.dedicata est. Nonnulli putaverunt Iunium mensem a Iunio Bruto qui primusnae deae in Caelio monte voti reus fecerit.
Abbreviated transcription (Latin):
queq sunt int̾nsecus iuscea̾ salua ꝯser¬
uet. Et qr cordis bñficio cuiꝰ dissimłatde
Brutus hẽbatũ idonens emẽdatõi pu
status extitit/ hanc deã q̃ uitalib preest
tẽplo sacrauit. cui pulte fabacia ⁊ lardo
sacͥficatuͣ ꝙ his maxiẽ rebus iures cor¬
poris roborentũ. Nam ⁊ kle iume faba¬
rie uulgo uocantu᷑ qr hoc m̃se adulte
fabe diuinis reb adhibentũ.
Equitũ Iulnis. qui cũ scd̾ Romuli¬

Expanded text:
scera salva conservet: et quia cordis beneficio, cuius dissimulatione brutus habebatur, idoneus emendationi publici status extitit, hanc deam quae vitalibus praeest templo sacravit. Cui pulte fabacia et larido sacrificatur, quod his maxime rebus vires corporis roborentur. Nam et Kalendae Iuniae fabariae vulgo vocantur, quia hoc mense adultae fabae divinis rebus adhibentur. Sequitu
Abbreviated transcription (Latin):
Sextilis Septembe Ngueber decẽ¬
tanas nonas hẽbant. ac post udus
tabantur. Martius uͦ Maius Quin¬
tilis ⁊ October dies tͥcenos singłos
possidebarit. None ĩ his septimane e¬
ĩ singłis usq ad seꝙ̃tes hłas putabã

Expanded text:
Sextilis, September, November, Decemtanas Nonas habebant, ac post Idus tabantur. Martius vero, Maius, Quintilis et October, dies triginta unum possidebant. Nonae in his septimanae ei
Abbreviated transcription (Latin):
dicitũ. Quã faimã filiã tradit᷑ adeo pu¬
sit egressa. nec nom̃ eiꝰ in publico fuit̃
auditũ. nec unũ unqͣ uidei̾t uł a io¬
uisa ẽ. ꝑp qd̾ nͨ uirtẽplũ eiꝰ ĩgreditur.
unde ⁊ mulieres ĩ ĩtalia sacio ħculis
nõ licet ĩtereẽ ꝙ ħculi cũ boues Geri¬
onis ꝑ agros Italie duceret sitienti ⁊¬
respondit mulier aquã se nõ posse pre¬
stare ꝙ feminaꝵ dee celebraretũ dies.
nͨ ex co apparatu uiris gustare fas ⁊
atus est p̃ntia feĩaꝵ. et potitio ac pͥi¬
naĩo sacroꝵ custodib iussit ne muli¬
erem ĩterẽe ꝑmitterẽt. Eoce occasio
deam diximꝰ coegit nos d̾ boã dea q̃cũ

Expanded text:
dicitur, quam Varro Fauni filiam tradit adeo puωνῖτιν numquam sit egressa nec nomen eius in publico fuerit auditum nec virum umquam viderit vel a greditur. Unde et mulieres in Italia sacro Herculis non licet interesse, quod Herculi, cum boves Geryonis per agros Italiae duceret, sitienti respondit mulier aquam se non posse praestare, quod feminarum deae celebraretur dies nec ex eo apparatu viris gustare fas esatus est praesentiam feminarum, et Potitio ac Pinario sacrorum custodibus iussit ne mulierem interesse permitterent. Ecce occasio Deam diximus, co
Abbreviated transcription (Latin):
tuam a fando. qd̾ ⁊ supͣ diximꝰ ĩfan¬
tes ꝑtu editi nõ pͥus uocẽ edunt qͣ
altigerint t̾ra. Sunt ꝗ dicant᷑
hanc deã potentia hĩe Iunoĩs. iõq
regale sceptrũ ĩ sinistͣ manu ei addi¬
tum. Eantẽ alii proserpinã credũt.
porcãq ei rem diuina fiei̾ qr segetẽ
quã Ceres mõtalib tͥbuit porca dep¬
asta ẽ. alii

Expanded text:
m a fando, quod, ut supra diximus, infantes partu editi non prius vocem edunt quam attigerint terram. Sunt qui dicant hanc deam potentiam habere Iunonis, ideoque regale sceptrum in sinistra manu ei additum. Eandem alii Proserpinam credunt, porcaque ei rem divinam fieri, qui segetem quam Ceres mortalibus tribuit porca depasta est: alii
Abbreviated transcription (Latin):
Idem m̃sis uocatũ ab eo ꝙ hoc ⁊¬
tempore cũcta florescant. Nõ tamẽ
negat uerriꝰ flaccus hoc die postea ꝯsti¬
tutu ut matͦne uen̾i sacrũ facerent.
Cuiꝰ rei cãm qr huic loco nõ ꝯueĩt pre¬
tereundu ẽ.
Aium Romulus t̾ciũ posuit. de cuiꝰ
noĩe ĩter auctores lata dissensio ẽ.
Nã fuluiꝰ nobłior ĩ fastis quos ĩ ete
ħculis musar posuit Romulũ dicit
p̾tqͣ ppłm ĩ maiores iuniores ꝙ diui¬
sit ut alt̾a ꝑs ꝯsilio alt̾a armis rem¬
publicã tueretur ĩ honorẽ ut̾usq ꝑtiᷤᷤ
huc̃ maiũ seqñtẽ Iuniu m̃se ad no
stros fastos a tusculanis trãsisse com¬
memorẽt. apd̾ qͦs nuc qͦ uocat᷑ deus
dicũt uxorem. argum̃toq utitũ ꝙ
dicit uocari. Cõtendũt alii maiã¬

Expanded text:
idem mensis vocatur ab eo quod hoc tempore cuncta florescant. Non tamen negat Verrius Flaccus hoc die postea constitutum ut matronae Veneri sacrum facerent: cuius rei causam, qui huic loco non convenit, praetereundum est. Maium Romulus tertium posuit, de cuius nomine inter auctores lata dissensio est. Nam Fulvius Nobilior in fastis quos in aede Herculis Musarum posuit Romulum dicit, postquam populum in maiores iunioresque divisit, ut altera pars consilio altera armis rempublicam tueretur, in honorem utriusque partis hunc Maium sequentem Iunium mensem stros fastos a Tusculanis transisse commemorent, apud quos nunc quoque vocatur deus dicit uxorem, argumentoque utitur, quod dicit vocari. Contendunt alii Maia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsentit hãc maiam cui m̃se maio
res diuina celebratuͣ t̾ram cẽ/ hoc
adeptã nomen a magnitudiẽ sicut
⁊ mat̾ magna ĩ sac̾s uocatũ. asẜtioẽ¬
q estimatoĩs sue hĩe colligũt ꝙ sus¬

Expanded text:
sentit, hanc Maiam cui mense Maio res diuina celebratur Terram esse, hoc adeptam nomen a magnitudine, sicut et Mater Magna in sacris uocatur: adsertionemque aestimationis suae etiam hinc colligunt qu
Abbreviated transcription (Latin):
dicũt qr uox nascẽti hoĩ t̾re ꝯtactu
potentẽ. Auctor ẽ Cornelius labeõ
dicatã ss noĩe bonedee. ⁊ eandẽ eẽ
bonã deam ⁊ t̾ra ex ip̃o ritu occulti¬
ore sacroꝵ doceĩ̾ posse ꝯfirmat. Hac̃
candẽ bonã faunãq opem ⁊ fatuã
põtificũ libris ĩdigitari. Bonamq
omĩu nob̾ ad uictu bonoꝵ cauã ẽ

Expanded text:
vox nascenti homini terrae contactu potentem. Auctor est Cornelius Labeo hdicatam sub nomine Bonae Deae: et eandem esse Bonam Deam et terram ex ipso ritu occultiore sacrorum doceri posse confirmat: hanc eandem Bonam Faunamque et Opem et Fatuam pontificum libris indigitari: Bonam, quod omnium nobis ad victum bonorum causa est;
Abbreviated transcription (Latin):
tis pollicita ẽ se cũ cet̾is ancillis sb̾ no¬
mine dñaꝵ ad hostes iturã. hĩtuq ma¬
trũfamilias ⁊ uͥginũ sũpto hostib cu
pseq̃ñtiũ lac̾mis ad fide̾ doloi̾s ingeste
sũt. Que cũ a liuuo ĩ castris dist̾bute
fuissẽt. uuros płimo uino ꝓuoeauerũt
diẽ festũ apd̾ se eẽ simłantes quib sopo¬
ratis ex arbore capͥfico q̃ castͥs erat pro¬
xima fignũ roanis dederũt. qui cũ re¬
pentina incu̾sioe̾ suꝑassẽt memor ben¬
eficii senatus omĩs ancillas manu us¬
sit enutti.dotẽq his ex pu᷑ fecit. ⁊ orn¬
atũ quo tuc̃ erant use gestare cõcessit.
diẽq ip̃m nonas caprotinas nũcupa¬
uit ab illa capͥfico ex qua signũ nicto¬
ne cepunt.sac̾ficiũq statuit ãnna so¬
lẽnitate celebrãdũ cin lac qd̾ ex capͥfi¬
co manat ꝑꝑ memoi̾a fc̃ti p̃cedẽtis ad

Expanded text:
tis pollicita est se cum ceteris ancillis sub notis pollicita est se cum ceteris ancillis sub nomine dominarum ad hostes ituram: habituque matrumfamilias et virginum sumpto hostibus cum prosequentium lacrimis ad fidem doloris ingestae sunt. Quae cum a Livio in castris distributae fuissent, viros plurimo vino provocaverunt diem festum apud se esse simulantes: quibus soporatis ex arbore caprifico quae castris erat proxima signum Romanis dederunt. Qui cum repentina incursione superassent, memor beneficii senatus omnes ancillas manu iussit emitti dotemque his ex publico fecit et ornatum quo tunc erant usae gestare concessit, diemque ipsum Nonas Caprotinas nuncupavit ab illa caprifico ex qua signum victoriae ceperunt, sacrificiumque statuit annua sollemnitate celebrandum, cui lac quod ex caprifico man
Abbreviated transcription (Latin):
li sexu estimes ĩter ẜuos ertitisse uͥtu¬
tes. accipe ancilliꝵ factu si minꝰ meõ¬
rabile nͨ quo utilius rei pu ĩ ulla nob¬
ilitate repias. Nonis Iuliis diẽ fest¬
um ẽẽ anciłaꝵ cauã uulgo notũ ẽ ut i¬
nͨ origo ⁊ cauã celebritatis ignota sit.
Iunoni eĩ caprotine die illo libere ꝑitq
ancille sac̾ficant sb̾ arbore capͥfico ĩ me¬
moriã bnĩgne uͥtutis q̃ ĩ ancillaꝵ aĩs¬
ꝓ osuatõe publice dignitatis apparuit.
Nã p̾t urbem captã cũ sedatus eẽt gal¬
licus motus res puͣ uo̾ eẽt ad tenue ⁊¬
deducta finitimi opo̾tumitatẽ ĩuaden¬
di roãn noĩs aucupati p̃fecerũt sibi i¬
Postumiu liuiu fedenatiũ dictatorẽ.
qui mãdatis ad senatũ missis postula¬
uit ut si uellẽt reliquias sue cinitatis
mane̾ mrẽs familiaᷤ sibi ⁊ uͥgiẽs dedẽ¬
rentũ. Cũ pr̃es eẽnt ĩ ancipiti delib̾atõe
suspẽsi. ancilla noĩe Tutela seu philo¬

Expanded text:
li sexu aestimes inter servos extitisse virtuli sexu aestimes inter servos extitisse virtutes, accipe ancillarum factum non minus merabile, nec quo utilius rei publicae in ulla nobilitate repperias. Nonis Iuliis diem festum esse ancillarum tam vulgo notum est, ut nec origo et causa celebritatis ignota sit. Iunoni enim Caprotinae die illo libero pariter ancillaeque sacrificant sub arbore caprifico in memoriam benignae virtutis quae in ancillaatione publicae dignitatis apparuit. Nam post urbem captam cum sedatus esset Gallicus motus, res publica vero esset ad tenue deducta, finitimi oportunitatem invadendi Romani nominis aucupati praefecerunt sibi Postumium Livium Fidenatium dictatorem, qui mandatis ad senatum missis postulavit ut, si vellent reliquias suae civitatis manere, matres familiae sibi et virgines dederentur. Cumque patres essent in ancipiti deliberatione suspensi, ancilla nomine Tutela seu Philo
Abbreviated transcription (Latin):
docetũ. Bello piũco cũ dẽent ꝗ scriberẽ¬
tũ. sui ꝓ dnĩs pugnatiuĩ se polliciti in
q uictis roãnis octomilia ẜuoꝵ ep̃ta
intrauerũt. Cumq minoris captur
redimi possẽt. maliut se res publica i¬
sius ĩ tata tẽpestate ꝯmittere. S et
post calamitatẽ apt̾ Trasumenũ noc¬
te classis acceptã lib̾tim qͦ ĩ sacmẽtu
uocati sũt. Bello sociali cohortiũ du¬
odetĩ ex libertinis ꝯscͥptaꝵ opa memo¬
rabilis u̾tutis apparuit. Cesarẽ cu
milites ĩ amissoꝵ locũ subsaitueret. ser¬
uos qͦ ab amicis accepisse ⁊ cor forti
oꝑa usum cẽ ꝯꝑimus. Cesar aug̾tus
in Germania ⁊ Illirico cohortes liberti¬
nor ꝯpłes legit. quas uolũtaĩas appel¬
re puꝰ koristenide oppugnãte zopyri¬
one sus liberatis dataq ciuitate peg̾¬
nis ⁊ fct̃is tabulis noius hostẽ sustine
potuerũt. Cleomenes lace demoniuᷤ
ienses qͦ ꝯsũptis publicis oꝑib ẜuisi
libertate dederũt. ac ne in solo iuri¬

Expanded text:
docetur. Bello Punico cum deessent qui scriberentur, servi pro dominis pugnaturos se polliciti in quoque victis Romanis octo milia servorum empta militaverunt: cumque minoris captivi redimi possent, maluit se res publica servis in tanta tempestate committere: sed et post calamitatem apud Thrasimenum notae cladis acceptam libertini quoque in sacramentum vocati sunt. Bello sociali cohortium duodecim ex libertinis conscriptarum opera memorabilis virtutis apparuit. Caesarem, cum milites in amissorum locum substitueret, servos quoque ab amicis accepisse et eorum forti opera usum esse conperimus. Caesar Augustus in Germania et Illyrico cohortes libertinorum conplures legit, quas voluntarias appelre publica, Borysthenitae obpugnante Zopyrione servis liberatis dataque civitate peregrinis et factis tabulis novis hostem sustinere potuerunt. Cleomenes Lacedaemonius, ienses quoque consumptis publicis opibus servis libertatem dederunt. Ac, ne in solo viri
Abbreviated transcription (Latin):
traderetuͣ ẜuus eius occidit. ac se ne
dño suꝑstes fieret interemit. E.gr¬
achum ex auentino fugiẽtẽ Euporus
seruus uelut ꝗda tradũt philocrates.
dũ aliqua spes salutis erat indiuuls
comes qua potuit rõe tutatus ẽ. super
occisum deiñ aĩam scissis ꝓpͥo uulnere
uiscerib effudit. Ipsum publium
Scipione affacani prem postq̃ cum
Hanibale offireat saucui ĩ equũ s ms
imposuit. et cet̾is deserẽtib solus in
castra ꝑduxit. Ianĩ fun̾t dñis p̾sti¬
iũdicte reꝑitur aĩositas: Nam sel¬
euci regis ẜuus cũ seiuiret amico eius
a quo dñs fua̾t ĩteremptus cenante
ĩ ultoẽm dnĩ cõfodit. Quid ꝙ duas
uͥtutes q̃ int̾ nobiles qͦ unice clare i
sũt ĩ uno uideo fuisse mãcipio imꝑiui
regendi peritiam ⁊ imꝑiu ꝯtẽpnendi
magnanimitatẽ: Anaxilocus eĩm me¬
ssenius qui messaniã ĩ sicilia cõdidit
fuut reginoꝵ tirãnus. Is cũ pauos re¬

Expanded text:
traderetur, servus eius occidit, ac se, ne traderetur, servus eius occidit, ac se, ne domino superstes fieret, interemit. C. Gracchum ex Aventino fugientem Euporus servus vel, ut quidam tradunt, Philocrates, dum aliqua spes salutis erat indivulsus comes, qua potuit ratione tutatus est: super occisum deinde animam scissis proprio vulnere visceribus effudit. Ipsum P. Scipionem Africani patrem, postquam cum Hannibale conflixerat, saucium in equum servus inposuit et ceteris deserentibus solus in castra perduxit. Parum fuerit dominis praestivindictae reperitur animositas? Nam Seleuci regis servus, cum serviret amico eius a quo dominus fuerat interemptus, cenantem in ultionem domini confodit. Quid quod duas virtutes, quae inter nobiles quoque unice clarae sunt, in uno video fuisse mancipio, imperium regendi peritiam et imperium contemnendi magnanimitatem? Anaxilaus enim Messenius, qui Messanam in Sicilia condidit, fuit Rheginorum tyrannus. Is cum parvos re
Abbreviated transcription (Latin):
una expulsum dñm Neapoli dissimu¬
lant̾ occuluit. exceptusq a cẽtunone
nͨ p̃cio nͨ minis ut dñm ꝓderet potu¬
it adduci. Asimo ⁊̃ polsione acerbe
cogẽte patauinos ut peciũa ⁊ arma
cõferrent / dñisq ob hoc latẽtib p̃mio
ẜius cũ libtate ꝓpoĩto qui dños suos¬
dñm prodidisse. Audi ĩẜuis non
fidẽ tm̃ s ⁊ fecũdũ bone ĩuentõis ĩge¬
nium. Cum p̃meret obsidio Grumẽ¬
tum Fui relicta dnã ad hostes tͣnsfu¬
gerũt. Capto dem̃ opido ĩpetũ ĩ domũ
hĩta ꝯspiratõe fecerũt. et extraxerũt
dñam uultu penã minãte uoce obu¬
iis asserente ꝙ tandẽ sibi data eẽt co¬
pia crudelẽ dña pumendi raptãq qiͣ
ad suppliciũ obsequus plenis pietate
tutati sunt. Uide ĩ hac fortuna ⁊̃
magͥnimitatẽ exitũ moͣtis ludibrio
p̾ferẽtẽ. Cuecti  pelignũ italicensem
ꝯp̃hñsu a cohortib suis ut pompeio

Expanded text:
una expulsum dominum Neapoli dissimuuna expulsum dominum Neapoli dissimulanter occuluit: exceptusque a centurione nec pretio nec minis ut dominum proderet potuit adduci. Asinio enim Pollione acerbe cogente Patavinos ut pecuniam et arma conferrent, dominisque ob hoc latentibus, praemio servis cum libertate pdominum prodidisse. Audi in servis non fidem tantum sed et facundum bonae inventionis ingenium. Cum premeret obsidio Grumentum, servi relicta domina ad hostes transfugerunt. Capto deinde oppido impetum in domum habita conspiratione fecerunt et extraxerunt dominam vultu poenam minante ac voce obviis adserente, quod tandem sibi data esset copia crudelem dominam puniendi: raptamque quasi ad supplicium obsequiis plenis pietate tutati sunt. Vide in hac fortuna etiam magnanimitatem exitum mortis ludibrio praeferentem. C. Vettium Pelignum Italicensem conprehensum a cohortibus suis, ut Pompeio
Abbreviated transcription (Latin):
demostenes ipẽ fateretũ. Et ne
existimes ab uno facile celał posse
secretũ. Labienũ ope lib̾toꝵ latentẽ
ut indicaret liberti nullo tormẽtoꝵ
gn̾e opulsi sũt. Ac ne ꝗs libertos
genio debuisse. accipe sui ĩ dñm bñigni¬
tatẽ cũ ipẽ a dño pimiretũ. Anciũ ei
restionem ꝓscriptũ solũq nocte fugiẽ¬
aliena cẽt miẜicordia solutus fugien
ẽẽ nõ dnõ. abditũ q mĩsti̾o suo uoluit.
Cũ dem̃ ꝑsequẽtes adeẽ sensiss. senẽ
quẽ casus obtulit iugulauit. ⁊ ĩ ꝯstr¬
uctã piram adiecit. qua acoẽsa occ̾rit
ratu qͣ ipẽ nexauit. et fide hĩta Restio
lib̾atus est. Cepionẽ qͦ qui ĩ augti
necẽ fua̾t aĩatus postqͣ detecto scełe̾ dã¬
natus ẽ ẜuns ad tyberim ĩ cista detulit.
ꝑuectũ q ĩ hostiã inde ĩ agrũ laurente
ad pr̃ĩs uillã nocfn̾o itinere pduxit.
Cũq is d̾inde nauigatõis naufragio

Expanded text:
Demosthenes ipse fateretur. Et ne Demosthenes ipse fateretur. Et ne aestimes ab uno facile celari posse secretum, Labienum ope libertorum latentem ut indicarent liberti nullo tormentorum genere conpulsi sunt. Ac, ne quis libertos genio debuisse, accipe servi in dominum benignitatem, cum ipse a domino puniretur. Antium enim Restionem proscriptum solumque nocte fugienaliena esset misericordia solutus, fugienesse non domino, abditumque ministerio suo aluit. Cum deinde persequentes adesse sensisset, senem quem casus obtulit iugulavit et in constructam pyram coniecit: qua accensa occurritxatum quam ipse vexarat: et fide habita Restio liberatus est. Caepionem quoque qui in Augusti necem fuerat animatus, postquam detecto scelere damnatus est, servus ad Tiberim in cista detulit, pervectumque Hostiam inde in agrum Laurentem ad patris villam nocturno itinere perduxit. Cumis deinde navigationis naufragio
Abbreviated transcription (Latin):
bus ẜius moue̾ laora nͨ in hoc quid̃
ut loqͣntũ lice̾ ꝑmittũt. Uirga mͦm̃
omẽ ꝯpescitũ. Et ne fortuita qd̾ u̾bei̾¬
bus excepta sũt. tussis sternutam̃tũ
ceruicẽ. ⁊ ꝑicłm ĩmines ĩcaput suũ
n̾tere. In ꝯunuis loquebãtur. s ĩ tor¬
mẽtis tacebant.
Is exercitas ĩ ẜuili pectore uͥtuteᷤ
reçẽseamus : primꝰ tͥ urbinꝰ oct̾rat.
qui cũ uissus occidi ĩ reatino late̾t late¬
brio. ꝓditis unꝰ ex ẜuus anulo eiꝰ et
ueste ĩsigͥtus ĩ cubicło ad qd̾ irruebat̃
qui ꝑsequebantũ ꝓ dnõ iacuit. militi¬
busq ĩgrediẽtib ce̾uicẽ p̃buit. ⁊ ictũ
tãqͣ urbinus excepit. Urbinꝰ p̾tea resti¬
tutus monum̃tu ei fecit titulo ĩscrip¬
tõis qui tm̃ m̾itũ loq̃retũ adiecto. i¬
Esopus lib̾tus demostenis oscius a¬
dulter qd̾ cũ Iulia patͦnus admiẜat
tortus diutissime ꝑseu̾anit nõ ꝓdere
patͦnũ don aliis coarguẽtib consciꝰ

Expanded text:
bus servis movere labra ne in hoc quidem, ut loquantur, licet. Virga murmur omne conpescitur, et ne fortuita quidem verberibus excepta sunt, tussis, sternumenta, cervicem et periculum inminens in caput suum vertere: in conviviis loquebantur, sed in tormentis tacebant. Vis exercitas in servili pectore virtutes recenseamus? Primus tibi Urbinus occurrat: qui cum iussus occidi in Reatino lateret, latebris proditis unus ex servis anulo eius et veste insignitus in cubiculo ad quod inruebant qui persequebantur pro domino iacuit, militibusque ingredientibus cervicem praebuit et ictum tamquam Urbinus excepit. Urbinus postea restitutus monumentum ei fecit titulo scriptionis qui tantum meritum loqueretur adiecto. Aesopus libertus Demosthenis conscius adulterii quod cum Iulia patronus admiserat tortus diutissime perseveravit non prodere patronum, donec aliis coarguentibus consciis
Abbreviated transcription (Latin):
iussit ut illi tres dies ꝗ ꝑ ãnos tͥgĩta
⁊ sex uicio sac̾dotalis festinatoĩs exerc¬
uerũt seq̃ntib ãnis .xii. nullo die in¬
t̾calato deuorarẽtur. Post hoc unũ diẽ
scd̾ ordinatoe desaris ꝗnto qͦ incip¬
iente ãno int̾calai̾ iussit. et omẽ hẽ
ordiẽ eree tabule ad et̾nã memoriã
custodia ĩcisioẽ mandauit. Tunc
ĩ illoꝵ m̃sib explicãdis iudetũ oposũ

Expanded text:
iussit, ut illi tres dies qui per annos triginta iussit, ut illi tres dies qui per annos triginta et sex vitio sacerdotalis festinationis excreverant sequentibus annis duodecim nullo die intercalato devorarentur. Post hoc unum diem secundum ordinationem Caesaris quinto quoque incipiente anno intercalari iussit, et omnem hunc ordinem aereae tabulae ad aeternam custodiam incisione mandavit. Tunc in illorum mensibus explicandis videtur operosum,
Abbreviated transcription (Latin):
si duo additi diceretũ. Nam iõ nouos
dies cͥca fine cuiꝰq mẽsis inẜuit ubi
finem omĩu q̃ ĩ mẽse erant repperit
feĩaꝵ.adiectos q om̃s a se dies festos
notauit ut maiores actõnib lib̾ta.¬
tem. Et nõ solũ nullũ nefastũ sed
nec comicialẽ ꝙ̃q̃ de adiectis dieb
ĩstituit. ne ambitõe magrãtuũ aug¬
eret adiectio.: Sic ãnu ciuilẽ Ce¬
sar hĩtis ad lunã dim̃sionib ꝯstitutũ
edicto palam poĩto publicauit. Et
error hucusq staẽ potuiss nͥ sacͥdotes
sibi errore nouu ex ipã emẽdatione
fecissent.Nam cũ oporteret diem qui
ex quadrãtib ꝯfit quãto qͦ anno con¬
fecto añ q̃ ꝗntus inciꝑet int̾calare il
Hic error sex ⁊ tͥginta ãnis ꝑmãsit.
quib annis ĩt̾ealandiͣ sũt dies .xii.
cũ debuerĩt ĩt̾calari nouẽ. S huẽ qͦ er¬
rorẽ sero dephn̾su correxit augtus ꝗ

Expanded text:
si duo sunt additi, diceretur. Nam ideo novos si duo sunt additi, diceretur. Nam ideo novos dies circa finem cuiusque mensis inseruit, ubi finem omnium quae in mense erant repperit feriarum, adiectosque omnes a se dies fastos notavit, ut maiorem daret actionibus libertatem: et non solum nullum nefastum sed nec comitialem quemquam de adiectis diebus instituit, ne ambitionem magistratuum augeret adiectio. Sic annum civilem Caesar habitis ad lunam dimensionibus constitutum edicto palam posito publicavit. Et error hucusque stare potuisset, ni sacerdotes sibi errorem novum ex ipsa emendatione fecissent. Nam cum oporteret diem qui ex quadrantibus confit quarto quoque anno confecto, antequam quintus inciperet, intercalare: ilHic error sex et triginta annis permansit: quibus annis intercalati sunt dies duodecim, cum debuerint intercalari novem. Sed hunc quoque errorem sero deprehensum correxit Augustus,
Abbreviated transcription (Latin):
mãtio maio Quĩtili ⁊ octobri ẜuauit
pͥstinũ statũ. ꝙ satis pleno erat num̾o
ĩ his Iulius mutauit. S Ianuarus
sextilis decẽb̾r̃ ꝗbi Cesar binos dies
addidit l t̾cenos singłos hrẽ post cesa¬
rem oeꝑint ꝗntanas tñ hñt nonas. ⁊¬
et ab ydib illis sequẽtes kłe uñuce
gionẽ que stato erat die nouella ꝯpa¬
rendi natõe cõrũꝑet. S nec post ydu ᷤ
mor uoluit ĩserere ne feriaꝵ quaꝵq
iuolaret᷑ indictõ. s ꝑactis cuiꝰq m̃sis
feriis locũ dichi adueĩs fecit. Et Ianu
addidit añ hanc ordinatõe huĩssent
m̃sis seꝙ̃tis kłas ad septimũ decimũ
reu̾tẽtes. postea ⁊ augm̃toꝵ dieꝵ hi ꝗ¬
do ẜuatus ẽ. Nam si cui fere t̾cius ab
ydib dies festus aut fei̾atus fuit. et
tuẽ ad sextũ decimũ dicebatũ. et post
augm̃tu dieꝵ eadẽ religio reẜuata ẽ
ut t̾cio ab ydib die celebraretũ. s ab¬

Expanded text:
Martio Maio Quintili Octobri servavit Martio Maio Quintili Octobri servavit pristinum statum, quod satis pleno erant numerin his Iulius mutavit: sed Ianuarius Sextilis December, quibus Caesar binos dies addidit, licet tricenos singulos habere post Caesarem coeperint, quintanas tamen habent Nonas, et ab Idibus illis sequentes Kalendaegionem, quae stato erat die, novella conperendinatione corrumperet. Sed nec post Idus mox voluit inserere, ne feriarum quarumque violaretur indictio: sed peractis cuiusque mensis feriis locum diebus advenis fecit: et Ianuaaddidit ante hanc ordinationem habuissent mensis sequentis Kalendas ad septimum decimum revertentes, postea ex augmento addiatus est. Nam si cui fere tertius ab Idibus dies festus aut feriatus fuit et tunc a. d. sextum decimum dicebatur, etiam post augmentum dierum eadem religio servata est, ut tertio ab Idib
Abbreviated transcription (Latin):
tit ex quo disgressus ẽ. Unde annus
u̾tens uocatur. ⁊ hẽtũ magnꝰ cũ lune
annꝰ b̾iuis putetũ. Horu uirgiliu ᷤᷤ
utrũq ꝯplexus ẽ. Interea magnum
sol cͥcũuoluitũ ãnu. Hinc ⁊ ateius
capito ãnũ a cͥcuitu tpr̃is putat dictũ
qr ueteres an ꝓ circũponere solebãt.
ut Cato ĩ originib oratoꝵ an t̾minũ
Iulius ig̾ cesar .x. dies obẜuatõi uet̾i
drãs deesset̾ statuit. ut quato qͦ anno
sacerdotes ꝗ curabãt mẽsib ac dieb
unũ int̾calarẽt die eo .s. m̃se ac loco
ꝗnq ultimos sebruan m̃sis dies. id¬
ꝙͣ bisextũ cẽsuit noiãnoũ. dies aũt
.x. qͦs ab eo additos diximꝰ hac oroin¬
atõe disposuit. In Ianuãiu ⁊ sectilẽ
⁊ decebrem binos dies inseruit. In apͥ¬
lem aut̃ Iuniu septẽbrẽ ⁊ nouẽbrẽ
singulos. S m̃si fẽbruaĩo addidit diẽ
ne deo infero religio ĩmutaret᷑. Et ⁊¬

Expanded text:
rtit ex quo digressus ertit ex quo digressus etens vocatur, et habetur magnus, cum lunae annus brevis putetur. Horum Virgilius utrumque conplexus est: Interea magnum sol circumvolvitur annum. Hinc et Ateius Capito annum a circuitu temporis putat dictum, quia veteres an pro circum ponere consuerunt, ut Cato in Originibus: AratIulius igitur Caesar decem dies observationi veteri drans deesset, statuit ut quarto anno sacerdotes qui curabant mensibus ac diebus unum intercalarent diem. Eo scilicet mense ac loco nque ultimos Februarii mensis dies, idque bissextum censuit nominandum. Dies autem decem, quos ab eo additos diximus, hac ordinatione distribuit: in Ianuarium et Sextilem et Decembrem binos dies inseruit, in Aprilem autem Iunium Septembrem Novembrem singulos: sed neque mensi Februario addidit diem, ne deum inferum religio inmutaretur, et
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ꝑ grãm sac̾dotum ꝗ publicanis pro¬
ferri uł ĩminui ꝯsulto ãni dies uole¬
bant mõ auctio mõ retractio dierũ
bat maior ꝯfusionis occasio. S p̾ea¬
uagam adhuc ⁊ ĩcertã ĩ ordinẽ state
definitoĩs coegit annitente sibi Ma̾co
flauio scͥba qui scͥptos dies singulos
ita ad dictatorẽ retulit ut ⁊ orto eoꝵ
ĩueĩri facillime posset. ⁊ ĩuẽto certuᷤ
status ꝑseueraret. Ergo Gaiuis cesar
exordiũ noue ordinatioĩs initurꝰ dieᷤᷤ
om̃s qui adhuc ꝯfusionẽ pot̾ant face̾
ꝯsũpsit. Eaq re fctm ẽ ut annꝰ ꝯfusio¬
nis ultimꝰ in quadrĩgẽtos ⁊ quadra¬
gnita tres dies ꝓtẽderetũ. Post ħ in
uitatus egiptios solos diuinaꝵ reꝵ
.ccc.lxu. ⁊ quadiãte clum ꝯficit ãnũ
dirigere ꝯtendit. Nam sicut lunai̾s
ãnus m̃sis ẽ. qr luna paulominꝰ qͣ
m̾se ĩ codiaci circuitoe ꝯsumit ita so¬
lis anus hoc dieꝵ nũo colligẽtus ẽ
quẽ ꝑagit dũ ad id signũ se denuo u̾¬

Expanded text:
 gratiam sacerdotum, qui publicanis proferri vel inminui consulto anni dies volebant, modo auctio modo retractio dierum bat maior confusionis occasio. Sed postvagam adhuc et incertam in ordinem state definitionis coegit adnitente sibi M. Flavio scriba, qui scriptos dies singulos ita ad dictatorem retulit, ut et ordo eorum inveniri facillime posset et invento certus status perseveraret. Ergo C. Caesar exordium novae ordinationis initurus dies omnes qui adhuc confusionem poterant facere consumpsit: eaque re factum est ut annus confusionis ultimus in quadringentos quadraginta tres dies protenderetur. Post hoc imitatus Aegyptios solos divinarum rerum ue et quadrante cursum conficit, annum dirigere contendit. Nam sicut lunaris annus mensis est, quia luna paulo minus quam mensem in zodiaci circumitione consumit, ita solis annus hoc dierum numero colligendus est quem peragit dum ad id signum se denuo ve
Abbreviated transcription (Latin):
tũdem ĩutrosq licere fortue̾. tã tui
illũ uidere libeꝵ potes qͣ ille te ẜuñ.
Nescis qua etate heccuba ẜuire cepit
qua Cresus: qua darii mat̾: qua di¬
ogenes : qua plato ipẽ postremo: Qo
ita nom̃ ẜuitutis horremus: seruus
ẽ ꝗdẽ. s necessitate s fortasse libero
om̃s timori. Et certe rlła ẜuitus tur¬
pior qͣ uolũtaia. At nos iugo a for¬
tuna ĩpoĩto subiacẽtẽ tãqͣ miẜũ uilẽ¬
q calcamꝰ. Quoduͦ nos nr̃is ce̾uci¬
bus ĩẜimꝰ nõ patimꝰ rep̾hñdi. Inueĩes
ĩter ẜuos aliquẽ pecuia fortiorẽ. Inu¬
enies dñm spe lucri oscula alienorũ
ẜuoꝵ manib infigentẽ. Nos gͦ fort¬
una hoĩes estimabo s morib. si ꝗsq
dat mores cõdicione casus assignat.
quẽadmodũ stultus ẽ qui empturu ᷤᷤ
equũ nõ ip̃m ĩspicit s stratũ eiꝰ ac f¬
renos. Stultissimꝰ ẽ ꝗ hoĩes aut ex r¬
neste aut ex odicione q̃ nob̾ uestis

Expanded text:
e. Tam tu illum videre liberum potes, quam ille te servum. Nescis, qua aetate Hecuba servire coeperit, qua Croesus, qua Darei mater, qua Diogenes, qua Plato ipse? Postremo quid ita nomen servitutis horremus? Servus est quidem: sed necessitate, sed fortasse libero omnes timori. Et certe nulla servitus turpior quam voluntaria. At nos iugo a fortuna inposito subiacentem tamquam miserum vilemque calcamus: quod vero nos nostris cervicibus inserimus non patimur reprehendi. Invenies inter servos aliquem pecunia fortiorem: invenies dominum spe lucri oscula alienorum servorum manibus infigentem: non ergo fortuna homines aestimabo sed moribus. Sibi quisque dat mores: conditionem casus adsignat. Quemadmodum stultus est qui empturus equum non inpsum inspicit sed stratum eius ac frenos, sic stultissimus est qui hominem aut ex veste aut e
Abbreviated transcription (Latin):
mulo assignat.Ançias libro sedo
Numã pẽpiliũ sacroꝵ cã id ĩueĩsse con¬
tendit. Ilinius Seruiũ tulliũ regẽ
pͥmũ ĩtercalasse ꝯmemorat. a quo et
nũdinas ĩstitutas uarroni placet.T¬
undanꝰ refert libro t̾tio magrãtuum
deçẽiuros ꝗ deçẽ tabulis duas addide¬
rũt de ĩt̾calando połm rogasse. Cassi
eosdem scribit auctores: Silui aut̃
id egisse Martuĩ ꝯsulẽ dic̃ ab urbe con¬
ditã ãno ꝗngẽtesimo sexagesiõ sẽcuto
mito mox bello etholico. S hoc arguit
uarro scͥbendo atiquissimã legẽ fuisse
incisam ĩ colũna erea a luciõ pinario¬

Expanded text:
ibro secundo Numam Pompilium sacrorum causa id invenisse contendit. Iunius Servium Tullium regem primum intercalasse commemorat, a quo et nundinas institutas Varroni placet. Tuditanus refert libro tertio Magistratuum Decemviros, qui decem tabulis duas addiderunt, de intercalando populum rogasse: Cassius easdem scribit auctores: Fulvius autem id egisse M'. Acilium consulem dicit ab urbe condita anno quingentesimo sexagesimo secundo, inito mox bello Aetolico. Sed hoc arguit Varro scribendo antiquissimam legem fuisse incisam in columna aerea a L
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ cã de celo ẽ. ⁊ tram opẽ. cuiꝰ ope hu¬
mane uite alimẽta querũtuͣ. uł ab
opere ꝑ qd̾ fructus frugesq nascũtũ.¬
hinc dee sedẽtes uota ꝯcipiũt. tramq
de industria tangũt demõstrãtes ip̃a
mr̃e tr̾am ẽe moͣtalib appetendã. ut¬
Philochorus sat̾ni ⁊ opi pͥmũ ĩ acti¬
ca statiusse aram cecropen dicit. eoq¬
DeoS Ioue t̾raq colusse. institiusse
ut pr̃es familiaꝵ ⁊ frugib ⁊ fructib
rau̾at᷑. Delectai eĩm deũ honore ẜuoꝵ
ꝯtẽplatu laboris. Hinc ẽ ꝙ ex ĩstituto
pegrino hiuic deo sacrũ aꝑto capite fa¬
cimus. Abunde iam ꝓbasse nos
pͥmũ ex adiectis a Cesare huic mẽsi
diebus. deinde ex dcto augͦi quo tͥu
dieꝵ fei̾as sat̾nalib addixit. A sexto
solo fieri añ ꝯsueuerant. S sigil¬
larioꝵ adiecta celebritas ĩ.uii. dies
discu̾su publicũ ⁊ leticiã religionis

Expanded text:
cuius causa de caelo est, et terram Opem, cuius ope hucuius causa de caelo est, et terram Opem, cuius ope humanae vitae alimenta quaeruntur, vel ab opere Huic dee sedentes vota concipiunt, terramque de industria tangunt, demonstrantes ipsam matrem terram esse mortalibus adpetendam. Philochorus Saturno et Opi primum in Attica statuisse aram Cecropem dicit, eosqupro Iove terraque coluisse, instituisseque ut patres familiarum et frugibus et fructibus raverant: delectari enim deum honore servorum contemplatu laboris. Hinc est quod ex instituto peregrino huic deo sacrum aperto capite facimus. Abunde iam probasse nos primum ex adiectis a Caesare huic mensi diebus, deinde ex edicto Augusti quo trium dierum ferias Saturnalibus addixit: a sexto solo fieri ante consueverant. Sed Sigillariorum adiecta celebritas in septem dies discursum publicum et laetitiam religionis
Abbreviated transcription (Latin):
roãnũ nũcupauit heretẽ. et ideo ab⁊
anco ĩbe loco celebe̾rimo urb̃ sep¬
ulta ẽ. ac solẽne sacͥficiũ eidẽ ꝯstitu¬
tum ꝙ diis manib eiꝰ ꝑ flaminẽ sa¬
seniuriũ lintiriũ ⁊ solimũ reliquis
parẽtatioĩs honore digͥtam. Macer
mulo carucio cuidã tusco diuiti denu¬
ptã auctãq hereditate uiri quã post
Nomulo quẽ educass reliꝗt. et ab eo
die apd̾ edẽ sat̾ni ꝯuiuio dissoluto ⁊¬
sat̾nalia clamitabãtuͣ. qui dies nunc
opalib ĩter sat̾nalia deputatũ cũ pri¬
mũ sat̾no ꝑit ⁊ opi fiu̾̃t ascriptus. it¬
hanc aut̃ deam opẽ sat̾ni ꝯuigẽ cre¬
diderũt. ⁊ iõ hoc mẽse sat̾nalia iteq
opalia celebrari ꝙ saf̾nus eiꝰq inxor
tã frugũ qͣ fructuũ reꝑtores ee̾ c̾datũ.
Itaq omi iam fetu agroꝵ coacto ab⁊
hoĩb hos deos coli qͣi uite cultioris ⁊¬
auctores. qͦs ⁊̃ nõnllis celũ ac t̾ram
eẽ ꝑsuasu ẽ. Satuͣnũq a satu dictum

Expanded text:
Romanum nuncupavit heredem. Et ideo ab Anco in Velabro loco celeberrimo urbis sepulta est, ac sollemne sacrificium eidem constitutum, quo dis Manibus eiSemurium Lintirium et Solinium reliquisparentationis honore dignatam. Macer mulo Carutio cuidam Tusco diviti denuptam auctamque hereditate viri: quam post Romulo, quem educasset, reliquit: et ab eo die apud aedem Saturni convivio dissoluto Saturnalia clamitabantur: qui dies nunc Opalibus inter Saturnalia deputatur, cum primum Saturno pariter et Opi fuerit ascriptus. Hanc autem deam Opem Saturni coniugem crediderunt, et ideo hoc mense Saturnalia itemque Opalia celebrari, quod Saturnus eiusque uxor tam frugum quam fructuum repertores esse credantur: itaque omni iam fetu agrorum coacto ab hominibus hos deos coli quasi vitae cultioris auctores: quos etiam nonnullis caelum ac terram esse persuasum est, Saturnumque a satu dictum,
Abbreviated transcription (Latin):
quidã maximꝰ ẜuũ suũ u̾beratũ patu¬
loq ꝯstrictũ añ spectaculi ꝯmissione
ꝑ circũ egit. Ob quã cãm ĩdigͥtus Iupr̃
annio cuidã ꝑ quietẽ imꝑauit ut se¬
natui nũciaret nõ sibi placuisse ple¬
num crudelitatis admissũ. Quo dissi¬
mulãte filiũ ipius mors repẽtina con¬
sũpsit. ac p̾ꝰt scd̾a denũciatoe ob eã¬
dem negligentiã ipẽ qͦ ĩ subitã cõpis
deblitat᷑e solutus ẽ. Sic demũ ex ꝯsilio
amicoꝵ lectica delatus senatui retul¬
it. Et uix ꝯsumato ẜmone sine mo¬
ra recupata bona ualitudiẽ cuĩa ped¬
ibus egressus ẽ. Ex senatus itaq cõ¬
sulto ⁊ meina lege ad ꝓpiciandũ Iou¬
em additus illis cͥcensib dies. isq
ĩstauraticius dictus ẽ: nõ apatibulo
cet ꝗ ĩstaurare ait ẽẽ ĩstar nouare.i
uides qͣrtũ de ẜuo ad deoꝵ sũmũ cu¬

Expanded text:
um verberatum patibuloque constrictum ante spectaculi commissionem per circum egit: ob quam causam indignatus Iuppiter Annio cuidam per quietem imperavit, ut senatui nuntiaret non sibi placuisse plenum crudelitatis admissum. Quo dissimulante filium ipsius mors repentina consumpsit, ac post secundam denuntiationem ob eandem negligentiam ipse quoque in subitam corporis debilitatem solutus est. Sic demum ex consilio amicorum lectica delatus senatui rettulit et vix consummato sermone, sine mora recuperata bona valitudine, curia pedibus egressus est. Ex senatus itaque consulto et Maenia lege ad propitiandum Iovem additus est illis Circensibus dies, isque instauraticius dictus est non a patibulocet, qui instaurare ait esse instar novare. Vides quanta de servo ad deorum summum cu
Abbreviated transcription (Latin):
ium Ianũ patultiũ ⁊ clusiniũ. Cuͣ
geminũ inuocemꝰ supͣ ia diximꝰ. Pa¬
õs kalẽde. Uñ ⁊ uarro libͦ qnto rer di¬
uinaꝵ scͥbit Iano duodecĩ aras ꝓ totidẽ
mẽsib dedicatas. Consiuiu a cõ¬
serendo .i. a ꝓpagine grnͣs huãm que
Iano auctore oseĩtur. Quirimũ qiͣ
belloꝵ potẽtẽ abhasta quã sabim cur¬
ui uocant. Patulciũ ⁊ clusiuiũ. qr
bello aule es patent. pace clandũtũ.
Hui aũt rei hec causa narratũ. Cum
bello sabino qd̾ uͥginũ raptar grã omi¬
ssũ ẽ roĩm portã q̃ sẜ radicib collis u¬
nualis erat q̃ p̾tea ex euẽtu nnialis¬

Expanded text:
inum", "Ianum Patulcium" et "Clusivium". Cur Geminum invocemus supra iam diximus, "Paomnes Kalendae, unde et Varro libro quinto rerum divinarum scribit Iano duodecim aras pro totidem mensibus dedicatas; "Consivium" a conserendo, id est a propagine generis humani, quae Iano auctore conseritur; "Quirinum" quasi bellorum potentem, ab hasta quam Sabini "curin" vocant; "Patulcium" et "Clusivium" quia bello caulae eius patent, pace clauduntur. Huius autem rei haec causa narratur. Cum bello Sabino, quod virginum raptarum gratia commisum est, Romani portam quae sub radicibus collis Viminalis erat quae postea ex e
Abbreviated transcription (Latin):
dhibetuͣ redintegratũ ⁊ siłia. Ian¬
um ꝗdẽ solẽ demostrai̾ uolut̃. ⁊ iõ gem¬
mũ qiͣ utͥusq ianue celestis potente
qui exories apiat diem occides clau¬
dat. Inuocariq pͥmũ cũ alicui deo res
diuina celebratur ut ꝑ eũ pateat ad
illũ cui ĩmolatũ accessus qiͣ p̃ces sup¬
plicũ ꝑ põtas suas ad deos ipe trãsmit¬
tat. Unde ⁊ simłacrũ eiꝰ pleꝵq fru̾gitũ
manu dextra trecẽtor ⁊ sinistra .lxu.¬

Expanded text:
anum quidam solem demonstrari volunt, et ideo geminum, quasi utriusque ianuae caelestis potentem, qui exoriens aperiat diem, occidens claudat: invocarique primum, cum alicui deo res divina celebratur, ut per eum pateat ad illum cui immolatur accessus, quasi preces supplicum per portas suas ad deos ipse transmittat. Inde et simulachrum eius plerumque fingitur manu dextera trecentorum et sinistra sex
Abbreviated transcription (Latin):
Na ⁊ maiores nrĩ omẽ dnis ĩiudiã
prẽmfamilias ẜuos familiares ap¬
pellauerũt. Colant gͦ potiꝰ te sui tui
mͥ crede qͣ timeart.dicet aliꝗs nũc
me dnõs de fastigio suo deuçere / ⁊ ꝙ¬
amodo ad pilleũ ẜuos uocae̾ qͦs debe̾
dixi mag̾ colere qͣ time̾.hoc ꝗ sensei̾t
obliuiscetuͣ id dñis par nõ ẽẽ diis sa¬
tis est. dem̃ qui colitu̾ ⁊̃ amat᷑. non
pot̾ amor cũ timore miscei̾. Unde pu¬
tas arregantissimũ illud manasse i¬
ꝓu̾biũ quo iactatũ totide̾ hostes nob̾ eẽ
quot suos: Nõ hẽmus illos hostes s
lissimi sumꝰ. et ad rabiem nos cogt̾
ꝑueĩre delicie. ut ꝗcꝗd nõ ex uolun¬
tate rñdit irã furoremq euocet. do¬
mui eĩ nob̾ aĩos ĩduimus tirãnoꝵ.

Expanded text:
Nam et maiores nostri omnem dominis invidiam, patrem familias, servos familiares appellaverunt. Colant ergo te potius servi tui, mihi crede, quam timeant. Dicet aliquis nunc me dominos de fastigio suo deicere et quodammodo ad pilleum servos vocare, quos debere dixi magis colere quam timere. Hoc qui senserit obliviscetur id dominis parum non esse quod dis satis est. Deinde qui colitur etiam amatur: non potest amor cum timore misceri. Unde putas adrogantissimum illud manasse proverbium quo iactatur totidem hostes nobis esse quot servos? Non habemus illos hostes sedlissimi sumus, et ad rabiem nos cogunt pervenire deliciae, ut quicquid non ex voluntate respondit iram furoremque evocet. Domi enim nobis animos