comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potestate sunt. easd̃ res tenere: ant quõnio
lũit gub̃nare. ułħhoc fecerunt patria põ¬
testas incos exercenda ẽ s hãt pat̾ uł alie
ꝑsone que suꝑius enũate sunt plenissimã
potestatem utifrui. gub̾nareq res p̃dicto
mõ ad quisitas: ⁊ siquid exusuea e pat̃
anus uł ꝓanus collegerit : ħt̃ lcentiaco
quẽ ad modum cupit hoc disponere ⁊ ina¬
lios hrs tͣnsmutere. ussiexearum rerum
fructib res mobiles uł immõbiles uł se
hãt uł transmittat. ⁊nalios tͣnsferat.
siue extraneos suie libos fuos: seuinqu̾ali¬
b ꝑsõam. ¶ Stnaũt res sibi memorato
nas reliquerit:. nullam post obitumciꝰ
licentiamham̃t ħrdes alii patris aui uł ꝓ¬
am cund̃ usufructum ułquod ex hoc ad fili¬
os familias ꝑuenit ut pote patris debitum
sibiuendicare si q̃i diut̃na donatic̃e infili¬
uincelebranda quiusum fructum tenunt:
quẽ patremhrẽ oportucrat ita c̃a intelli¬
gatur.⁊ curõ usufructum post obitum

Expanded text:
potestate sunt, easdem res tenere aut quomodo voluerit gubernare, vel si hoc fecerint, patria potestas in eos exercenda est: sed habeat pater vel aliae personae, quae superius enumeratae sunt, plenissimam potestatem uti frui gubernareque res praedicto modo adquisitas. Et si quid ex usu earum pater avus vel proavus collegerit, habeat licentiam quemadmodum cupit hoc disponere et in alios heredes transmittere, vel si ex earum rerum fructibus res mobiles vel immobiles vel se  transmittat et in alios transferat sive extraneos sive liberos suos seu quamlibet personam. 2c . Sin autem res sibi memorato nas reliquerit, nullam post obitum eius licentiam habeant heredes alii patris avi vel proavi eundem usum vel quod ex hoc ad filios familias pervenit utpote patri debitum sibi vindicare, sed quasi diurna donatione in filium celebranda, qui usum fructum detinuit, quem patrem habere oportuerat, ita causa intellegatur et eundem usum fructum post obitum
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ uellegatum uł fidei cõmifsum uel
alint quicquid ex quoẽq titulo sũĩdõatiõi
siue contctus ĩibiadquirere maluĩt. neq
adũsus filium sumlimõ acticẽ extenden¬
da ubi recusante eo patre sua auctõitate
hec sibiueticet huuismoi aditionis tra¬
mite exp̃senti lege patri cõpetente. fi hãt
modum aduenit filius simili m̃o trragẽ¬
do ⁊ pulsando solus hãt ⁊detrim̃tum⁊
patri imponenta. tantummo filio cõ¬
sentire. ulagenti uł fugienti ne inurditi¬
um sine patraa uoluntate uideatur con¬
sistere ⁊ hoc quid si pleñe etatis filius ẽ
qui pat̾nam uolantatẽ sequi ñ patitur.

Expanded text:
legatum vel fideicommissum vel aliud quidquid ex quocumque titulo sive donat ionis sive contractus sibi adquirere maluerit, neque adversus filium simili modo actione extendenda, ubi recusante eo pater sua auctoritate haec sibi vindicet, huiusmodi aditionis tramite ex praesenti lege patri competente. 1a . Sedmodum pervenit, et filius simili modo in agendo et pulsando solus habeat et detrimentum et patri imponenda tantummodo filio consentire vel agenti vel fugienti, ne iudicium sine patria voluntate videatur consistere. Et haec quidem, si plenae aetatis filius est, qui paternam voluntatem seq
Abbreviated transcription (Latin):
d.a: Pitutor ancillam tuam contub̾nuo
suoconumxit. acpost brdeminstituit: neq
oñium exhuiusmõĩ facto tibi auferri po¬
tinͣt. ut ⁊ cius aditicẽ uissu tuo tibi ꝑ hãc
successio queratur uire cõcessam habes facł¬

Expanded text:
. Si tutor ancillam tuam contubernio suo coniunxit ac post heredem instituit, neque dominium ex huiusmodi facto tibi auferri potuit et, ut eius aditione iussu tuo tibi per hanc successio quaeratur, iure concessam habes facu
Abbreviated transcription (Latin):
insium spatia post mortem meam fau̾rt
qui intra tecamm̃ ses ꝓimos mortis
tum facerenobis itaq eors sentñtiam
tecitentib cum frquentis sumnas leges po̾¬
sumus testator uoluntates ad uinantes
exn entra huuismõi uerbore põĩtione
ruptum ficri testam̃tum ui detur.s⁊ ne
siie iiuo testamtore su postmortẽ eiuᷤ
intͣ decemm̃ses amorte testatoris nuan¬
toᷤᷤ filius uł filia fũint ꝓgernti maneat
testatoris uoluntas inmutilata ne pe¬
nam patiatur p̃teritionis quifilios su¬

Expanded text:
nsuum spatium post mortem meam fuerintqui intra decem menses proximos mortis tum facere. Nobis itaque eorum sententias decidentibus, cum frequentissimas leges posuimus testatorum voluntates adiuvantes, ex neutra huiusmodi verborum positione ruptum fieri testamentum videtur, sed sive vivo testatore sive post mortem eius intra decem menses a morte testatoris numerandos filius vel filia fuerint progeniti, maneat testatoris voluntas immutilata, ne poenam patiatur praeteritionis, qui suos fi
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ quiquantitatẽ hereditariarum¬
rerum expendĩt nulla actio extendatur.
sinec aduͣsus emptores rerum beditaĩars
quas ip̃e uendidit ꝓsolucndis debitis uł
legatis uenire aliis cõceclatur cum satis
anteriorib creditorib anobis ꝓuisum
ẽ uł ad posteriore ᷤ creditores uł adlegata¬

Expanded text:
dictum est, qui quantitatem rerum hereditariarum expenderit, nulla actio extendatur. Sed nec adversus emptores rerum hereditariarum, quas ipse vendidit pro solvendis debitis vel legatis, venire alii concedatur, cum satis anterioribus creditoribus a nobis provisum est vel ad posteriores creditores vel ad legata
Abbreviated transcription (Latin):
utr⁊ hec que acceꝑint recuꝑare. cum satis
absurdum ẽ creditorib quid̃ suum ius ꝑseq̃¬
tib legitimum auxilum tencgari. lega¬
tariis nõ qui ꝓlugo certant suas partesle¬
ge accõmoture.¶ Sin nõ ħrdes res bedita

Expanded text:
uti et haec quae acceperint recuperare, cum satis uti et haec quae acceperint recuperare, cum satis absurdum est creditoribus quidem suum ius persequentibus legitimum auxilium denegari, legatariis vero, qui pro lucro certant, suas partes legem accommodare. Sin vero heredes res heredita
Abbreviated transcription (Latin):
ułꝑseuspinstructos procuratores in locis uͥ
res poĩte sunt mittentos i si pfatam obscrua¬
tioeminuñtaru faciendi solidau̾int ⁊ b̾edita¬
tansine ꝑicuio nãnt. ⁊ legis falcidie adũsus
legatarios titantur benefitio. ut intm̃ credi
torib Recditaris teneantur. inquantũ res
sube adcos deuolute ualeant. ⁊ eis satis faciãt
qmprum ueniant creclitores. ⁊ sinichil reli¬
quumẽ. posteriores uenicrtes repellantur.
⁊ichil exsua sub̾a penitus b̃rdes amittant
nedumlucrum facere sꝑant indãpnum in¬
cidant: s⁊ silegatarii interea uemint ⁊ eis sa¬
tis faciant ex hecutate defuncti uł ip̃is reb
uł ex earum forsitan uẽditione Is in uõ cre¬
ditores qui post em̃sum patitmonium nec¬
dum cõpletisunt suꝑuemant. neq tp̃mbrd̃
inquietare cẽceclantur. neq cos qui abeo cõ¬
ꝑaũnt res quarum p̃tia inlegata uł fidetꝯ¬
missa ułalios creditores ꝓcesicruntssicentia
creditorib ñ deneganda aduͣsus legatarios

Expanded text:
el per se vel per instructos procuratores in locis ubi res positae sunt mittendos. Et si praefatam observationem inventarii faciendi solidaverint, et hereditatem sine periculo habeant et legis Falcidiae adversus legatarios utantur beneficio, ut inin quantum res substantiae ad eos devolutae valeant. 4a . Et eis satisfaciant, qui primi veniant creditores, et, si nihil reliquum est, posteriores venientes repellantur et nihil ex sua substantia penitus heredes amittant, ne, dum lucrum facere sperant, in damnum incidant. Sed si legatarii interea venerint, et eis satisfaciant ex hereditate defuncti vel ex ipsis rebus vel ex earum forsitan venditione Sin vero creditores, qui ex post emensum patrimonium necdum completi sunt, superveniant, neque ipsum heredem inquietare concedantur neque eos qui ab eo comparaverunt res, quarum pretia in legata vel fideicommissa vel alios creditores processerunt: licentia creditoribus non deneganda adversus legatarios
Abbreviated transcription (Latin):
fatarum constitutionum anobis reclactuᷤᷤ
c̃ arm̃a ⁊ cnm magis quãuira sctre milites
sacratissimus legis lator ex istimauit. Ex
õib itaq istis unam legem colligere nob
apparint c̃ẽhumanum. ⁊ ñsolum milites
adulnarehuusmõi benefitio. fictiam adõs
boc extantere. ñ tm̃ simprouisum cir̾iserit
debitums ⁊̃ si honerosam quis iueiat ẽe
quam adierit ħeditatẽ. itaemmnec satis
necessarium delib̾ationis erit auxilium: m̃¬
si tõib formi dolõsis quri ea timcrit quẽ
nulla dignasunt suspitiõe ¶ Cumigitur
ẜeclitas ad quendam siue extestam̃to siue
ab intestato fiñt delata. siue exafse suie ex
parte siquid̾ rectauia maluerit. adire Redi¬

Expanded text:
fatarum constitutionum a nobis redactus fatarum constitutionum a nobis redactus est. arma etenim magis quam iura scire milites sacratissimus legislator existimavit. Ex omnibus itaque istis unam legem colligere nobis apparuit esse humanum et non solum milites adiuvare huiusmodi beneficio, sed etiam ad omnes hoc extendere, non tantum si improvisum emerserit debitum, sed etiam si onerosam quis inveniat esse quam adierit hereditatem. ita enim nec satis necessarium deliberationis erit auxilium, nisi hominibus formidolosis, qui et ea timent, quae nulla digna sunt suspicione. Cum igitur hereditas ad quendam sive ex testamento sive ab intestato fuerit delata, sive ex asse sive ex parte, si quidem recta via adi
Abbreviated transcription (Latin):
facto subicigrauamini silibet ꝓnuntictur.
s ⁊ om̃e sulugum siũ dimpiium adeum
rttuntrare qui in senntuttm eumd etrebat
⁊ denegarici ⁊ adũsus cumom̃s fecutarias
actices nullo extoc ei p̃niditio gn̾anto sm
aũt quasi lid institutus ẽ nuilla dm̃ uł ser
um̃tione minstitutioẽ habita tunc nullo
cõpelli mõ eum adire beditatẽ nec denogari
decurrert ⁊lib̾ale uditium suam ex pectare
snam. siue agente eo siũ pulsato. ut siquidẽ
seruns ꝓnuntietur acdño suo heditatẽ ad¬
quͣrat. smau̾t lib̾ eam adipiscatur si ma¬
a. Scimus iam duas eẽ ꝓmuigatas a
nr̃a clem̃tia constitutiões. unam̃ quid dehis
qui delibandum ꝓ ẜeditate sibi delata exi¬
stimanerunt aliam ant̃ deinprouisis debitĩ¬
⁊ ncerto exita ꝑuisas species eis impoito.
fietiam ucterẽ constitutioẽm ñ ignoramus
qũa duius cordianus ad platonẽ scripsit
demilitib qmꝑignorintam teclitatẽ adi¬
is ñ inquietentur. cuius sensus ad unam p̃¬

Expanded text:
facto subici gravamini, si liber pronuntietur, sed omne sive lucrum sive damnum ad eum redundare qui in servitutem eum trahebat et denegari ei et adversus eum omnes hereditarias actiones, nullo ex hoc ei praeiudicio generando. Sin autem quasi liber institutus est nulla domini vel servi mentione ino eum adire hereditatem nec denegari decurrere et liberale iudicium suam expectare sententiam sive agente eo sive pulsato, ut, si quidem servus pronuntietur, tunc domino suo hereditatem adquirat, sin autem liber, eam adipiscatur, si aD. nostra clementia constitutiones, unam quidem de his, qui deliberandum pro hereditate sibi delata existimaverunt, aliam autem de improvisis debitis et incerto exitu per diversas species eis imposito. sed etiam veterem constitutionem non ignoramus, quam divus Gordianus ad Platonem scripsit de militibus, qui per ignorantiam hereditatem adiis non inquietentur: cuius sensus ad unam prae
Abbreviated transcription (Latin):
derit. ułintestam̃ti insmu̾atioe ułinuen¬
tarii confecticẽ. usinalias necessarias cãs
ħeditatis aprobrauĩt sese ꝑsoluissessin
uõ np̃e aliquas cc̃ defunctum habebat acti
tia int̾creditores seruanda licentia danda
creditorib seulegatariis uł fidei cõmissa¬
riis si maiorẽ putauint ẽẽ subam adefũcto
derelctã quaħrs inim̃tario scripsit quibus
uolu̾nt legitums mõis ꝙ suꝑfluum ẽ a
illius si alie ꝓbatioẽs defccĩnt ⁊ undiq iũ¬
tate exquisita neq lucrum ncq dãpnum
aliquod ħrs exhuuismõi sentiat beditate
¶Illoindelicet obseruando. tit si exheditate a

Expanded text:
el in testamenti insinuationem vel inventarii confectionem vel in alias necessarias causas hereditatis approbaverit sese persolvisse. sin vero et ipse aliquas contra defunctum habebat actiova inter creditores servanda. Licentia danda creditoribus seu legatariis vel fideicommissariis, si maiorem putaverint esse substantiam a defuncto derelictam, quam heres in inventario scripsit, quibus voluerint legitimis modis quod superfluum est aillius, si aliae probationes defecerint, ut undique veritate exquisita neque lucrum neque damnum aliquod heres ex huiusmodi sentiat hereditate: illo videlicet observando, ut, si ex
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ omnib in solidum debitis Redita¬
riis honerib teneantur. ⁊ñ scdm modũ
patrimonii s. ⁊si exiguus sit census ħe¬
ditatis: tñ qͣiͣ hrtem eum intotum ob¬
ligari. ⁊ sibi imputet qui ꝓnouo bene¬
uolumus. ut sciantom̃s quod õim̃o
post petitam delibatiõem si adicrint uł¬

Expanded text:
tatem, omnibus in solidum debitis hereditariis teneatur et non secundum modum patrimonii, sed etsi exiguus sit census hereditatis, tamen quasi heredem eum in totum obligari, et sibi imputet, qui pro novo benevolumus, ut sciant omnes, quod omnimodo post petitam deliberationem, si adierint
Abbreviated transcription (Latin):
uno anno anrõis uõ iudicib noueor
m̃sib ut neq eximꝑiali largitate aliũ
tp̃c cis indulgeatur. s⁊ ꝯsifuĩt datuor
ꝓnichilo hãtur.semel enun ⁊ñ sepius
eam peti cõcedimus ¶ Sinañt hoc aliꝗᷤ
fecerit inum̃tarium conscripserit. neceẽ
emim ẽ omnimõ delibantẽ muñtariũ
cum oĩ subtilitate facere. ñliceat ei pͥ p̃s
ritutũ tp̃e si ñ recusauĩt seditatẽ s⁊ ad¬
tre maluĩt nr̃e legis uti benefitio. s⁊ in
inuentisunt: unus quid exanteriorib
qui delib̾ati õẽm dederunt. alt̃ aũt rudiᷤᷤ

Expanded text:
uno anno, a nostris vero iudicibus novem uno anno, a nostris vero iudicibus novem mensibus, ut neque ex imperiali largitate aliud tempus eis indulgeatur, sed et, si fuerit datum, pro nihilo habeatur: semel enim et non saepius eam peti concedimus. Sin autem hoc aliquis fecerit et inventarium conscripserit necesse enim est omnimodo deliberantes inventarium cum omni subtilitate facere, non liceat ei positutum, si non recusaverit hereditatem, sed adire maluerit, nostrae legis uti beneficio, sed ininventi sunt, unus quidem ex anterioribus, qui deliberationem dederunt, alter autem rudis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊brdes ẽe omnĩmo intelligantur᷑ ⁊ debi¬
ts ħelitariis insolidum teneantur nec
Aogis nr̃e bencfitio ꝑfruantut quã contẽp¬
nendamẽe censuerunt ¶Ethoc quid dehis
sanctimus quidelibatioẽm nullam petẽclã
curauint. qũã pntamus quid penitus põt
hanc legem ẽẽ suꝑuacuam. ⁊ debere ei dero¬
gari. cum cnim nonliceat ⁊adirȩ petita¬
tẽ ⁊ sine dãpno ab ea discedere. ¶ expre¬
sentis legis auctoritatequis locus deli¬
b̾ationi relinquitut s qr quidam usua¬
na formidine.ulcallida machinatione.
ꝓdelib̾ando nobis supplicand necessanũ
ẽẽ existimai̾ũt. quatenus cis liceat an¬
nale tp̃c tgi uersari ⁊ hecditatẽ inspicẽ.
⁊ alias cc̃eam machinatiões excogitaẽ
⁊ candem delib̾atiõem fiebilib ascrtiõi
b repetita p̃ce sepius: acciꝑe. nequis noᷤᷤ
putauĩt antiquitatis penitus ẽẽ contẽp¬
tores indulgeus quid eis petere deli¬
tñ amplius ab imꝑiali quid culmine

Expanded text:
des esse omnimodo intellegantur et debitis hereditariis in solidum teneantur nec legis nostrae beneficio perfruantur, quam contemnendam esse censuerunt. Et haec quidem de his sancimus, qui deliberationem nullam petendam curaverint, quam putamus quidem penitus post hanc legem esse supervacuam et debere ei derogari: cum enim liceat et adire hereditatem et sine damno ab ea discedere ex praesentis legis auctoritate, quis locus deliberationi relinquitur? Sed quia quidam vel vana formidine vel callida machinatione pro deliberando nobis supplicandum esse necessarium existimant, quatenus eis liceat annale tempus tergiversari et hereditatem inspicere et alias contra eam machinationes excogitare et eandem deliberatibus repetita prece saepius accipere: ne quis nos putaverit antiquitatis penitus esse contemptores, indulgemus quidem eis petere delitamen amplius ab imperiali quidem culmine
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃ hec altcantẽ relinquendam a nobis
aut alius moclus huiusmõi discisionis ĩuẽ¬
tus ẽ qr sc̃ꝑ uestigia uoluntatis sequim̃
testator CCumigitur inuenimus anrõ nui¬
rehoc cẽ irductum: ut siquis seruum suũ
filiis sins tutorẽ reliquerit sine lib̾tate ex
ip̃a tute le tonaticẽ p̾sumatur ⁊ ⁊̃ lib̾tatẽ¬

Expanded text:
tem relinquendum est. nobis autem alius modus huiusmodi decisionis inventus est, quia semper vestigia voluntatis sequimur testatorum. Cum igitur invenimus a nostro iure hoc esse inductum, ut, si quis servum suum tutorem filiis suis reliquerit sine libertate, ex ipsa tutelae datione praesumatur etiam libertate
Abbreviated transcription (Latin):
cã sin uiris ĩ trifans inuematur. ¶Stnaũ
septemannos etatis pupillus excess erit:
⁊ pͥote parente m̃ortuo inpupillari etate
fati munus impleuit ea optinẽ p̃cipimꝰ
que aueterib legib continentur nula du¬
bictate relicta quin pupillus post ĩpletos
sisubeius potestate sit. ułcum tutoris aucto¬
titate sisui cuis uiris sit potĩt uł si ño hãt
tutorẽadire p̃torẽ ⁊ cius decreto hoc iuisꝯ
sequi.

Expanded text:
a sui iuris idem infans inveniatur. Sin autem septem annos aetatis pupillus excesserit et priore parente mortuo in pupillari aetate fati munus impleverit, ea obtinere praecipimus, quae veteribus legibus continentur, nulla dubietate relicta, quin pupillus post impletos si sub eius potestate sit, vel cum tutoris auctoritate, si sui iuris sit, poterit vel, si non habeat tutorem, adire praetorem et eius decreto hoc ius consequi.
Abbreviated transcription (Latin):
annis miscuisti. neq tnop̃ra patris tẽz
excusat. nec ius frĩs porti oẽm tuam ił.
testam̃tum eripientis arcẽ te exactionẽ
creditor qui iuire ciuili ꝓheditaria porti¬
oneconueniut pot̃.¬
daa.  ennitante te pat̾ tuus incuius
finsti potestate. neq spẽ delate tibi legiti¬
me querete successioms absumere te¬
do seruos his lib̾tatẽ pr̃are potuit¬
daa Puterem agnoscentẽ bõre posse ᷤᷤ¬
sioe̾m postea qũa ei fuerat hereditas de¬
lata ꝓbrde gcrere ñ ambigitar

Expanded text:
que et viginti annis miscuisti, neque inopia patris te excusat neque vis fratris portionem tuam vel testamentum eripientis arcere te exactione creditorum, qui iure civili pro hereditaria te portione conveniunt, potae. Renitente te pater tuus, in cuius fuisti potestate, neque spem delatae tibi legitimae quaerendae successionis absumere nedo servos his praestare libertatem potuit Puberem agnoscentem bonorum possessionem, posteaquam ei fuit hereditas delata, pro herede gerere non ambigitur
Abbreviated transcription (Latin):
iNobis itaq cand̾ alt̾̃catiõem decidentib mi¬
rabile uisum ẽ siquis putet exhuismõi scru¬
pulositatr inpediri testatoris uoluntatem.
⁊ maximedm̃. ⁊ existum⁊: ñ ficri seruum hr¬
dem necessarium. s⁊ eilicentiam pr̃et. ⁊ lib̾¬
tatẽ consequi. Peditatẽ tespuere. ⁊ dm̃ uolũ¬
tatẽ reclamare. quisi hoc differre tẽptauĩt
⁊ puniendus ẽ. Sit itaq ⁊ umo pupillo li¬
ber qr testator boc uoluit. ⁊ mortuopupillo
necessarius ħis qr ⁊ hoc testator uoluit.
duob. Heredib scrptis unum quid ex pãte
instituit. scruum añ sium cuis ⁊ nom̃ adi¬
dit exreliqua parte sinelibtate scͥpsit ħrdẽ
⁊ postea cunõ seruum alii legauit uł post
institutiõm teredis seruum ꝑ legatum alii

Expanded text:
Nobis itaque eandem altercationem decidentibus mirabile visum est, si quis putet ex huiusmodi scrupulositate impediri testatoris voluntatem, et maxime domini, et existimet non fieri servum heredem necessarium, sed ei licentiam praestet et libertatem consequi et hereditatem respuere et domini voluntati reclamare: qui si hoc differre temptaverit, etiam puniendus est. sit itaque et vivo pupillo liber, quia testator hoc voluit, et mortuo pupillo necessarius heres, quia et hoc testator voluit. duobus heredibus scriptis unum quidem ex parte instituit, servum autem suum, cuius et nomen addidit, ex reliqua parte sine libertate scripsit heredem et postea eundem servum alii legavit, vel post institutionem heredis servu
Abbreviated transcription (Latin):
oaa Quomam sororẽ tuam prius de
anifestum atq euidens ẽ anteqũa ꝓbr
te gereret: uelbõrs possoemadmniserit:
defunctam successioẽm eam ñ potuissead
ħrdes suos tͣnsiniͣttere.
d.aa. Dicuratoris quondam tui testa¬
m̃to inre facto uł ab intestato lẽgitima
telata successio eit hoc casu ciqui ñore¬
pudianit ħeditatẽ eamncet adire. Rec¬
tor igitur aditus ꝓuintie si fxditatinec¬
dum sunt obligat. eo anb̾rdes sint ir¬
Trogare debebit ac si tp̃c ad delib̾an dum
ꝑetierint mod̾atum stat᷑u.¬

Expanded text:
o. Quoniam sororem tuam prius defmanifestum atque evidens est, antequam pro herede gereret vel bonorum possessionem admiserit, defunctam successionem eam non potuisse ad heredes suos transmittere.. Si curatoris tui quondam testamento iure facto vel ab intestato legitima delata successio est, hoc casu ei qui non repudiavit hereditatem eam licet adire. rector igitur aditus provinciae, si hereditati necdum sunt obligati, eos an heredes sint interrogare debebit ac, si tempus ad deliberandum petierint, moderatum statu
Abbreviated transcription (Latin):
cp.dio. Pu̾is br xctꝑtiõe pacti ꝗ
testam̃tum inuistum ascucians postea
nichil se depat̾na successicẽ petitutum
ñexc̃ã donationis si tͣrsigerdi aĩo in
iure. ꝓfessus ẽ cum respuere quesitam
nequiret Reditatẽ transactio nullo da¬
to ułretento scu ꝓmisso mimine ꝓcedat
sub moucri non põt.¬

Expanded text:
o. Suus heres exceptione pacti, qui testamentum iniustum adseverans postea nihil se de paterna successione petiturum non ex causa donationis, sed transigendi animo in iure professus est, cum respuere quaesitam nequiret hereditatem et transactio nullo dato vel retento seu promisso minime procedat, submoveri non pot
Abbreviated transcription (Latin):
nonputet sibi cẽnecesfaram delib̾aticem.
sradcat ẜeditatẽ uł sese mmisceat. õimodo
inuñtarium ab ip̃o confitiatur ut int trigĩ¬
tadies post aꝑtas tabulas uł postquam ei¬
nota fui̾t aꝑtura tabulatum uł deltam sibi
abintestato Recditatẽ cognoiuĩt mĩandos:
exordium caprat inuñtariũ suꝑbis rebus
quas defunctus mortis tpẽ habebat ⁊ hoc ĩ¬
traalios inum̃tanium sexaginta dies moĩs
õĩb impleatar sub p̾sentia tabulaͣtior ce¬
trrorumq qui ad huiusmõi confectiocm
necessarii sunt subscͥptioem tñ supponere
ħrdem necẽe ẽ significantẽ ⁊ quantitatem
rarum:⁊ quod nla malignitate cita eas
abeo facta. ui facienda res ap̃eum reman i.
uł si ignarus littarum sit. uił scribere p̃ pedit᷑.
speciali tabulario ad hoc solum adhibendont
ꝓeo inttas suppõat uersabilis signo antea ma¬
nu fedis p̃poito testib uidelicet asumendis
quibrtem cognoscant. ⁊iubeti ei tabulariỹ

Expanded text:
non putet sibi esse necessariam deliberationem, sed adeat hereditatem vel sese immisceat, omni tamen modo inventarium ab ipso conficiatur, ut intra triginta dies, post apertas tabulas vel postquam nota ei fuerit apertura tabularum vel delatam sibi ab intestato hereditatem cognoverit numerandos, exordium capiat inventarium super his rebus, quas defunctus mortis tempore habebat. Et hoc inventarium intra alios sexaginta dies modis omnibus impleatur sub praesentia tabulariorum ceterorumque, qui ad huiusmodi confectionem necessarii sunt. Subscriptionem tamen supponere heredem necesse est, significantem et quantitatem rerum et quod nulla malignitate circa eas ab eo facta vel facienda res apud eum remanent, vel si ignarus sit litterarum vel scribere praepeditur, speciali tabulario ad hoc solum adhibendo, ut pro eo litteras supponat, venerabili signo antea manu heredis praeposito, testibus videlicet adsumendis, qui heredem cognoscunt et iubenti ei tabularium
Abbreviated transcription (Latin):
mnuiditio adũsabatur. is añt qui dñm sese
dicebat adire cum heditatẽ imꝑabat: ut
adquisitio heditatis ꝑeumcelebretur ĩdi¬
gnatus ẽ quasi dño ei parerȩ dubitatio ue¬
ttrib exorta ẽ siqua ꝑcna ei imponitur
hunusmoi imolertie ueteres inmultas
retrabuntur sentñitus. snos eor discordiã
sic decidendam censcnus ut distinctio sub¬
tilis c̃ae impõatur ei. Et si quid̾ ita rescͥp¬
ta ẽ institutio: illum scruum ulius prdẽ
instituo. qr aꝑtissimum ẽ intuitu dñiẽe¬

Expanded text:
in iudicio adversabatur, is autem qui dominum sese in iudicio adversabatur, is autem qui dominum sese dicebat adire eum hereditatem imperabat, ut adquisitio hereditatis per eum celebretur, indignatus est quasi domino ei parere. dubitatio veteribus exorta est, si qua poena ei imponitur huiusmodi insolentiae. Veteres in multas retrahuntur sententias, sed nos eorum discordiam sic esse decidendam censemus, ut distinctio subtilis causae imponatur. Et si quidem ita scripta est institutio: "illum servum illius heredem instituo", quia
Abbreviated transcription (Latin):
ille aũt unam institutioẽm ułduas ad¬
mittens: unam ułduas uł quantascũq
respuendas ẽe censuit. querebatur apud
ueteres si hoc ei facere ꝑmittitur¶ Simmili mͦ
dubitatur. si imputerẽ. quis filium suũ
ħrdem exparte tnstituit.⁊ quandam ex
substituit. ⁊ postqu̾a testator decesscrit.
pupislus quid patrih̾is extitit. extͣncũ
aũt hitatem adiit ⁊ postea ad huc in
prima etate pupillus constitutus abhac
luce subtͣctus ẽ pupillaris substitutio lo¬
cum sibi uendicauit cumq substitutus
si põt iam ħr expͥncipali testam̃to fc̃s
pupillarẽ sb̾stitutiõem repudiare. Utͣmq
igitur dubitatiõem simul decitendam
ẽecensemus. placurt ⁊ cnim nobis siue ĩ
institutionib sũ inpupillari substituti¬
one. ut uł oĩa admittantur uł oĩa repu¬
dientur. ⁊necc̃itas impoatur Redi particu¬
lari fcõ ułaliamus alias partes heditati
d.ã. Cumaliquis scripsit ħrdem cum ꝗd̃
sua cõditioẽ ci qui dñium cius uendicabat

Expanded text:
ille autem unam institutionem vel duas admittens unam vel duas vel quantascumque respuendas esse censuit: quaerebatur apud veteres, si hoc ei facere permittitur. Similique modo dubitabatur, si impuberem quis filium suum heredem ex parte instituit et quendamsubstituit, et postquam testator decessit, pupillus quidem patri heres extitit, extraneus autem hereditatem adiit, et postea adhuc in prima aetate pupillus constitutus ab hac luce subtractus est et pupillaris substitutio locum sibi vindicavit: cumque substitutus t iam heres ex principali testamento factus pupillarem substitutionem repudiare. Vtramque igitur dubitationem simul decidendam esse censemus: placuit etenim nobis sive in institutionibus sive in pupillari substitutione, ut vel omnia admittantur vel omnia repudientur et necessitas imponatur heredi particulari facto vel aliam aut alias partes hereditatis pp. Cum aliquis scripsit heredem eum, qui de sua condicione ei qui dominium eius vindicabat
Abbreviated transcription (Latin):
aut substitutio mimimelocum huͣit for¬
sitan pupillo iaminpub̾tate ꝑuemente
tc̃ adlegatarũ dñitm tn seat: Q uẽ admo¬
dum cmmueteres sicum ub̾tate. substitutõ
fuist hec in ducebant: quateius insuspĩso
frat libtas ⁊ statuub intelligatur. cta ⁊ ex
nr̃a intprctatiõ.⁊ srñ adiectiõe ⁊ lib̾tatis

Expanded text:
autem substitutio minime locum habuerit, forsitan pupillo iam in pubertatem perveniente, tunc ad legatarii dominium transeat. Quemadmodum enim veteres, si cum libertate substitutio fuisset, hoc inducebant quatenus in suspenso fiat libertas et statuliber intellegatur, ita et ex nostra interpretatione et sine adiectione
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. usti Piquis silium ꝓpͥum ita exbrda¬
nit. ille flius ms alienus mee sube fiat
emmmanifestissimus ẽ sensus testatoris
p̃bors int̃pretatio nusquam tm̃ ualeat.
utmelior sensu cxistat quitatis u ca cerrart
d.a ¶aximuin iutuun antique subti¬
utatis p̃senti lege corrigimus que putarat
ilia et iura obseruanda in successiõẽ parem¬
tum. sigetostamto uenant inmascoare ⁊
infemuns. cum abintestato simue iuis u
re tebere filium sanxerunt. ⁊ aliis filiam:
int uepotes ex hrdantos alia cunua urita¬

Expanded text:
p. Si quis filium proprium ita exheredaverit:" ille filius meus alienus meae substantiae fiat"enim manifestissimus est sensus testatoris, verborum interpretatio nusquam tantum valeat, ut melior sensu existat. D. X k. Mart. Maximum vitium antiquae subtilitatis praesenti lege corrigimus, quae putavit alia esse iura observanda in successione parentum, si ex testamento veniant, in masculis et in feminis, cum ab intestato simile ius uts exheredari debere filium sanxerunt, aliis filiam, et inter nepotes exheredandos alia iura ci
Abbreviated transcription (Latin):
possõnẽ talem hr̃e qualem filius suñs
solum infiliab optinere. s⁊ etiam inne¬
potib ⁊ neptib ⁊ deinceps obseruari cen¬
senus. Sitñ exmasculis ꝓgemntisunt.
ssꝰ quide m ⁊ aliud utium fuat. sub ob¬
tentu differentie introcluctum. ⁊alia ui¬
ra exbrdatiõis inpostumus alia imã na¬
plenissimam diffinitioẽm deduximꝰ.
Sanccientes eadẽ iura obtinere ⁊mpo
stumus exhrdandis siũ masculim sexuᷤᷤ

Expanded text:
possessionem talem habere, qualem filius suus vel possessionem talem habere, qualem filius suus vel solum in filiabus obtinere, sed etiam in nepotibus et in neptibus et deinceps observari censemus, si tamen ex masculis progeniti sunt. Sed quia et aliud vitium fuerat sub obtentu differentiae introductum et alia iura exheredationis in postumis, alia in iam naplenissimam definitionem deduximus sancientes eadem iura obtinere et in postumis exhereda
Abbreviated transcription (Latin):
cuin ultimum aduitorim demoffitio :¬
si querela poĩtum ẽ. ⁊ nemo exalio orfus
p̃sidio: ad hanc decurrere possit. inim̃ta
fuat filia p̃terita minus hñs: quã filia
possõem: ułius accrescertdi s̃cmmfsc sube.¬
filia p̃terita accipiebat ⁊ õib legata p̃¬
mõ insua successioe quod si fuiss ex ħeda¬
taquarta pars õiõ tot᷑ius sub̾e ei relin¬
qui tebebat. ⁊ quam iniuna pat̾ dignam
existimabat amplius habebat ea qũã pat̃
plem̃to quadrantis posuimus repletio
fui̾t introducta. simili mõ exheredate
inquartam repletio accedebat. ⁊ ĩta uitiũ
ꝑmansit᷑ ut nec ex nr̃a constituticẽ em̃ida¬
ticẽm aliquã sentiret ¶s ancciius Etaq
quẽ admodum in successionib parentũ
que abintestato deferuntur equa latice
⁊ mares ⁊ femine uecantur. ita⁊scͥpinta¬
testam̃tors cas honorari. ⁊ similib cibis
exħrdatiões noiatim ꝓcecłe et cc tabulã

Expanded text:
cum ultimum adiutorium de inofficiocum ultimum adiutorium de inofficiosi querella positum est et nemo ex alio ortus praesidio ad hanc decurrere possit, inventa fuerat filia praeterita minus habens quam filia possessionem vel ius adcrescendi semissem subfilia praeterita accipiebat et omnibus legata pra tantummodo in sua successione. Quod si fuisset exheredata, quarta pars omnimodo totius substantiae ei relinqui debebat, et quam iniuria dignam pater existimabat, amplius habebat ea, quam tacituam de supplemento quadrantis posuimus, repletio fuerat introducta, simili modo exheredatae in quarta repletio accedebat et ita vitium permansit, ut nec ex nostra constitutione emendationem aliquam sentiret. Sancimus itaque, quemadmodum in successionibus parentium, quae ab intestato deferuntur, aequa lance et mares et feminae vocantur, ita et intamentorum eas honorari et similibus verbis exheredationes nominatim procedere et contra tabulas
Abbreviated transcription (Latin):
crescerdi exiure uettri accipiebat. ut cod
mom̃to ⁊ testam̃tum patris quodã mõ
exparte iure accrescchdi eutebatur. ⁊ ip̃a
qͣi scrpta legatis suo ponetuł. Ex p̃tore
aũt habebat ec̃ tabulas por pofsessic̃e
intotum. conilitutio antmagni anto¬
nini ĩtm̃ẽaco artabat inquantum ius
accrescendi cõpetebat ¶ i  emitales
dͣifferentias inducunt qi nature accusa¬
tores existumt. curã toto masculos
gna̾uit ut un garerenti nfiant. siam
hoc corrigctes ⁊ maiore nrõꝵ sequim̃
uestigia quicad obseruatioem coler
manifestissimi sunt. scsimis ⁊ emana
simili mõ ⁊ filium ⁊ filiam ⁊ alios om̃s
int̾teteros exħrdatos scribere ẽẽ cõcefsũ.
cum etiam centum uirialiam differentiã
introduxerant. Exhac nnquitate uitiũ
emersit quale ex libris ulpiamquos ad
edictum fecit p̃toris inũntum: atribiũ¬
ano iuro clarissimo nr̃o questore cetisq
uiris facundissimis compõitorib uiris
enucleati adnrãs aures relatum ẽ. Nam

Expanded text:
crescendi ex iure vetere accipiebat, ut eodem momento et testamentum patris quodammodo ex parte iure adcrescendi evertat et ipsa quasi scripta legatis supponeretur, ex praetore autem habebat contra tabulas bonorum possessionem in totum, constitutio autem magni Antonini eam in tantum coartabat, in quantum ius adcrescendi competebat. qui enim tales differentias inducunt, quasi naturae accusatores existunt, cur non totos masculos generavit, ut, unde generentur, non fiant. Nam haec corrigentes et maiorum nostrorum sequimur vestigia, qui eandem observationem colere manifestissimi sunt. scimus etenim antea simili modo et filium et alios omnes inter ceteros exheredatos scribere esse concessum, cum etiam centumviri aliam differentiam introduxerunt. Et ex hac iniquitate vitium emersit, quale ex libris Ulpiani, quos ad edictum fecit praetoris, inventum a Triboniano viro gloriosissimo nostro quaestore ceterisque viris facundissimis compositoribus iuris enucleati ad nostras aures relatum est. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
neꝙ tamesfisus uet̾m neꝙ inextricabitas t̃e¬
tatus iocumrãt. neꝗemiifereridum ẽ fub¬
gatum euntꝰ seruum assignent ¶ Sicũ ue¬
ttres ⁊ aliam ꝓposucrunt ambiguitatẽ dicẽ¬
tes: siquis serium suum intestam̃to quid
ħram exparte sine lb̾tate s cͥpsiss incodiculłꝰ
aũt lib̾tatẽ reliquiff cisi posut instantio
ualere. ⁊ ille tambrs. quanter ficrine uideat᷑
ꝑoclicuios reroditas confirmari in quib be¬
ditas dari scam ueterem regulam ñ põt. Nos
intau disputaticẽ licet incodicillis fui̾t scͥo¬
ta ⁊lib̾tatẽ ⁊ łelitatẽ simul seruis ꝑ nĩam
ubalitatẽ ⁊ benignam int̾pritatiõem indul¬
ubtatem ẽẽ inderi. ¶ Et illo uidelicet obser¬
manto ut si legatumi uł fidei cõmissumcĩ
sinelib̃tate remquatur. maneant in ser̃
remmuratice defrudare conentur. ⁊ ñ pelictũ
ucet ad huc serus ꝯstitutis donent. ¶Quẽ
uiris nr̃idiffinitio ⁊ adaliam specim dubi¬
tatam bangne extendatur. siquis ⁊ emim

Expanded text:
effusus veterum atque inextricabilis tractatus locum habeat. neque enim ferendum est supgatum eundem servum adsignent. Sed cum veteres et aliam proposuerunt ambiguitatem dicentes, si quis servum suum in testamento quidem heredem ex parte sine libertate scripsisset, in codicillis autem libertatem ei reliquisset, si possit institutio valere et ille tam heres quam liber fieri, ne videatur per codicillos hereditas confirmari, in quibus hereditas dari secundum veterem regulam non potest: nos in tali dispositione, licet in codicillis fuerit scripta, et libertatem et hereditatem simul servis per nostram liberalitatem et benignam interpretationem indulet libertatem esse videri. Illo videlicet observando, ut, si legatum vel fideicommissum eis sine libertate relinquatur, maneant in serviremuneratione defraudare conentur et non derelictum, licet adhuc servis constitutis, donent. Quae iuris nostri definitio etiam ad aliam speciem dubitatam benigne extendatur. si quis etenim
Abbreviated transcription (Latin):
cimus siuiuus ꝑ fectenatus ẽ licet ilico
postquam int̾racecidit. ułinmanib ob¬
stetricis deceffit nichilominus testam̃tũ
corrũpi hoc tm̃mõ requirendosi uñius¬
uo ad orbem totus ꝓcessit. adnullum de¬
clinans monstrum uł ꝓdiguio.

Expanded text:
cimus, si vivus perfecte natus est, licet ilico cimus, si vivus perfecte natus est, licet ilico postquam in terram cecidit vel in manibus obstetricis decessit, nihilo minus testamentum corrumpi, hoc tantummodo requirendo, si vivus ad orbem totus processit ad nullum declinans monstrum vel prodigium.
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tum factum quopostumore suoꝵ
nullãm̃tĩcẽ testator fecit. filiam suscepit.
intestato uita functus ẽ cumagnatioe
postume cuius ñ meminit testam̃tũ rup¬
tum sit. ex cupto aut̃ testam̃to nĩchũ
deb̾i neq peti posse explorati uiris ẽ.¬
oop̃. dio. U xoris abortu testam̃t̃ ma¬
riti ñ solui. postumo uõ p̃terito quam¬
uis natus ilico decesserit. ñ restitui rup¬
teres nos decidimus. cum igitur is qui
inuentre portabatur p̃teritus fu̾at. ꝙ
si adlucem fuit redactus suus patriħrs
existeret sinaliꝰ eumante cederet. nascẽ¬
do ruptum testam̃tum faciebat. Si postu¬
mus inhunc quid deuolutus ẽ uoce aũt
ñemissa abhac luce subtͣctus ẽ dubitaba¬
tur sũs postumus ruptum testam̃tum
quid depat̾no elogio statuend̃ sit. cũq
sabiñi existimabant si uius natus ẽ ⁊
sinocem ñ cmisit ruptum testam̃tum a¬
paret ꝙ ⁊ simutus fu̾at. hoc ip̃m faciebat.¬
⁊ etiam nos laudamus snãm eors ⁊ san¬

Expanded text:
testamentum factum, quo postumorum suorum nullam mentionem testator fecit, filiam suscepit, intestato vita functus est, cum agnatione postumae cuius non meminit testamentum ruptum sit: ex rupto autem testamento nihil deberi neque peti posse explorati iuris e . Uxoris abortu testamentum mariti non solvi, postumo vero praeterito, quamvis natus ilico decesserit, non restitui rupteres, nos decidimus. cum igitur is qui in ventre portabatur praeteritus fuerat, qui, si ad lucem fuisset redactus, suus heres patri existeret, si non alius eum antecederet et nascendo ruptum testamentum faciebat, si postumus in hunc quidem orbem devolutus est, voce autem non emissa ab hac luce subtractus est, dubitabatur, si is postumus ruptum facere testquid de paterno elogio statuendum sit. cumque Sabiniani existimabant, si vivus natus est, etsi vocem non emisit, ruptum testamentum, appareteorum etiam nos laudamus sententiam et san
Abbreviated transcription (Latin):
tabatur ap̃antiquos legum auctões: utr̃¬
ne tc̃ uolint substitutum amitti cumut̃q
filiꝰ eius inpͥma etate decesserit. analt̾utro
srsam extimantes. ñ alit̃ substitutiõemamit¬
d.ã. Siquis duob heclib institutis. filio
suo impubi cos una cumalio t̃tio substituĩt
⁊ ũba testam̃ti ita cõposiũt. quisquis micͥ
filio querebatur quõ ad successicẽm uocent̃
tres substituiti utrum neduopͥores: qui
patris h̾rdes fua̾nt scͥpti. indimidiamuo¬
cantur. ⁊ titius maliam dimidiam. antres
substitm᷑ unus quisq extriente ad substitu¬
tioẽm uccatur.¶ Alia amplicata dubitaticẽ.
siquis itaħdẽ scͥpserit. titius una cũ filus
enim spẽquerebatur scđm ulpianum uo¬
luntas testantis utrum netitium unacũ¬
maltam dimidiam. anom̃s ininrilẽ por¬
tioẽm. ¶ Nobis aut̃ inprima quiõ spẽ ui¬
detur tres substitutos unum quẽq tntri¬
eñte uocari ¶Insccła aut̃ spẽ ⁊cumnatura pa

Expanded text:
tabatur apud antiquos legum auctores, utrumne tunc voluit substitutum admitti, cum uterque filius eius in prima aetate decesserit, an alterutrsententiam existimantes non aliter substitutionem admi. Si quis duobus heredibus institutis filio suo impuberi eos una cum alio tertio substituit et verba testamenti ita composuerit: "quisquis mihi filio quaerebatur, quomodo ad substitutionem vocentur tres substituti: utrumne duo priores, qui et patri heredes fuerant scripti, in dimidiam vocantur et Titius in reliquam dimidiam, an tres substituti unusquisque ex triente ad substitutionem vocantur? alia applicata dubitatione, si quis ita heredem scripserit: "Titius una cum filiisenim specie quaerebatur secundum Ulpianum voluntas testantis: utrumne Titium una cualiam dimidiam, an omnes in virilem portionem? Nobis autem in prima quidem specie videtur tres substitutos unumquemque in trientem vocari, in secunda autem specie, cum et na
Abbreviated transcription (Latin):
fo.a. Difris tui filius mortis tpẽ inpatͥs
fuifait potestate. sine exasse ħrs institutuᷤᷤ
ẽ. etiam clausis tabulis ħs potuit existẽ
adeius frĩs tui potes accedert sũccessicc̃m.
Quod sicum su uiris c̃et ante aditam ħx¬
ditata decessit. tuq fr̃i tuo legitimus prs
extitisti aut intra tpã ecdicto p̾finita bõr
possoem agnouisti quebrditariarum fa¬
cultatum sunt ułque abalio inuinia de¬
tientur. p̃sidis diligentia tͥ restituent᷑.¬

Expanded text:
Si fratris tui filius mortis tempore in patris sui fuit potestate, sive ex asse heres institutus est, etiam clausis tabulis heres potuit existeread eiusdem fratris tui potes accedere successionem. Quod si, cum sui iuris esset, ante aditam hereditatem decessit tuque fratri tuo legitimus heres extitisti seu intra tempora edicto praefinita bonorum possessionem agnovisti: quae facultatum sunt vel quae ab alio iniuria detinentur, praesidis diligentia tibi restituent
Abbreviated transcription (Latin):
igemicripsit ħr d̾ ip̃am quaid̾ uxore suã
exparte uentrẽ aũt eus ex alia parte.⁊ad
iecit si postumus natus ñ fu̾it alium sibi
prdem cẽ postumus aũt natus impubes
decessit dubitabatur ꝗd uiris sit: tamul¬
piano qu̾a papimano uiris dissertissimiᷤᷤ
uoluntatis cẽ questicẽm scribentib cum
oppmabatur papimanus ideo testatorẽ
uoluisse postumonato ⁊impubere defũ¬
cto matre magis ad eius uerare succefnio¬
nẽ quam substitutum. sienim ⁊ sue substã¬
tie. partẽ uxori derelinquit multomagiꝰ
huc impubes tuua matre decesserit: re¬
spuendam ẽẽ censemins. tunc aut̃ oĩo sub¬
scitutĩcẽ amittimus cum postumus mmi¬
nmeeditus fint ułposteins partum nat̃
diparib partib instituti.⁊ inuicẽ sub¬
stitnti sunt: nec in substitutiõe facta ẽ¬
tilla partium m̃tio:uerum ẽ non alias
partes testatorẽ substitutioni tacitem
seruisse quãꝗ̃ manifeste mninstitutiõe
mp. seũ. Hereditatẽ quid intestati filii.

Expanded text:
 ipsam quidem uxorem suam ex parte, ventrem vero ex alia parte, et adiecit, si non postumus natus fuerit, alium sibi esse heredem, postumus autem natus impubes decessit, dubitabatur, quid iuris sit, tam Ulpiano quam Papiniano viris disertissimis voluntatis esse quaestionem scribentibus, cum opinabatur Papinianus ideo testatorem voluisse postumo nato et impubere defuncto matrem magis ad eius venire successionem quam substitutum. si enim et suae substantiae partem uxori dereliquit, multo magis et huc impubes viva matre decesserit, respuendam esse censemus. tunc autem tantummodo substitutionem admittimus, cum postumus minime editus fuerit vel post eius partum mater disparibus partibus instituti et invicem substituti sunt nec in substitutione facta est ullarum partium mentio, verum est non alias partes testatorem substitutioni tacite inseruisse, quam quae manifeste in institutionemae. Hereditatem quidem intestati filii
Abbreviated transcription (Latin):
fecissenamcum id̃ ħrdes bnstituti sunt nl¬
la ratio retldi põt. Quare uideatur inposte¬
rgre tncasu exħrdare uoluisse.
⁊ nou̾cam equis portionib frdes insti¬
tuit. cum te quoq hrẽt inpotestate: te¬
stam̃to noĩatim ñ exbrdauit mortuo pa¬
tre tuo uiuo ano. siñ ĩmpedim̃to legis uł¬
leie succeclendo inpatris tui locum. rupi

Expanded text:
fecisse. nam cum idem heredes instituti sunt, nulla ratio reddi potest, quare videatur in posteriore tantum casu exheredare voluisse. et novercam aequis portionibus heredes instituit, cum te quoque haberet in potestate, testamento nominatim non exheredavit, mortuo patre tuo vivo avo sine impedimento legis Vellaeae succedendo in patris tui locum rupist
Abbreviated transcription (Latin):
quiõ instituit hrdemlibtatem aũt subcõdi¬
ticẽ ei doãnit. si quid cõcditiotalis sit que ĩ
potestate serupoĩta ẽ. ille aut eam negle¬
xerit. minimeq cõpłit ⁊ lib̾tatecum ⁊ t̾s¬
ditate sia culpa tefrauidari Smnaut casuał ẽ
cp̃ditio ⁊ exfortune inscidus tefecetit. tũc
humanitati intuitu ubtatẽ quid̾ ei õmno
competere. Rechitatẽ aut si qurd̃ iolueridofit.
adalios ꝑuenire quos leges uocant. si non
aliquis fuiss substitutas. smaũt solũcdo¬
ñ sit: ut necessarius ħs institutus sumul
⁊ lib̾tatẽ ⁊ ħectitatẽ obtineat. tuncemim
scdm diffinitioem tamuetis quam nr̃e
dicisionis ⁊ lib̾. ⁊ ħrs existat necessarius.
pyrdatio scribatur.s iaditat testator ab
dĩb seg̃ddib exħrdare. ñĩdubitatur uiri

Expanded text:
redem instituit, libertatem autem sub condicione ei donavit, si quidem condicio talis sit, quae in potestate servi posita est: ille autem eam neglexerit minimeque compleverit, et libertate eum et hereditate sua culpa defraudari. sin autem casualis est condicio et ex fortunae iumanitatis intuitu libertatem quidem ei omnimodo competere, hereditatem autem, si quidem solvendo sit, ad alios venire, quos leges vocabant, si non aliquis fuisset substitutus. sin autem solvendo non sit, ut necessarius heres constitutus simul et libertatem et hereditatem obtineat. tunc enim secundum definitionem tam veteris quam nostrae decisionis et liber et heres existat necessarius.edatio scribatur, si adiciat testator ab omnibus se gradibus exheredare, non dubitatur iuri
Abbreviated transcription (Latin):
responsum fui̾t. Eo magis quod eate ꝑseꝗ
dicis. q̃ diuortucã amota quereris. cumgͥ
apud cõpetentem urdicẽ exstipulatu con¬
ueᷤuaris apud eumd̃ docetui uiris res ab¬
latas esse
cop. dio. Duortu gr̃a reb uxoris amoti
amarito. us abuxore maritirerum amotar̃
edicto ꝑ petuo ꝑmittatur actio. constante
famosa actio cõpetit. s ⁊ de dampno tnͣ fcc̃¬

Expanded text:
responsum fuerit, eo magis, quod ea te persequi dicis, quae divortii causa amota quereris. Cum igitur apud competentem iudicem ex stipulatu conveniaris, apud eundem doce tui iuris res ablatas esseo. Divortii gratia rebus uxoris amotis a marito vel ab uxore mariti rerum amotarum edicto perpetuo permittitur actio. constante famosa actio competit, sed de damno in fac
Abbreviated transcription (Latin):
nime ꝑꝑ naturalem inbeciuitatẽ ua¬
leat: possit mulier ułeius parentes siñ
ꝑiculo dotis amitente repudium mai̾to
mittere.⁊ta t̾m ut ante nuptias donatio
edem marito seruetuꝵ¬
d.ãa. Iubemus ut quiẽq mulierẽ cuo
noluntate parentum aut si parentes nõ
hũit suauoluntate maritali affectu in
matrimonium acceꝑint ⁊̃ sidotalia in¬
strum̃ta ñ int fui̾nt. nec dos data fuerit.
dote uxorẽ acceꝑat conuigio suo repelse
uolũt non alias hoc ei facere licebit. nisi
talemculpam cc̃ innocentẽᷤ mulieres cõmi¬
serit cõpellatur ei quartam partẽ sub̃e ꝓpͥe¬

Expanded text:
er naturalem imbecillitatem valeat, possit mulier vel eius parentes sine periculo dotis amittendae repudium marito mittere, ita tamen, ut ante nuptias donatio eidem marito servetu. Iubemus, ut, quicumque mulierem cum voluntate parentium aut, si parentes non habuerit, sua voluntate maritali adfectu in matrimonium acceperit, etiamsi dotalia instrumenta non intercesserint nec dos data fuerit, dote uxorem acceperat, a coniugio suo repellere voluerit, non alias ei hoc facere licebit, nisi talem culpam contra innocentem mulierem commiserit, compellatur ei quartam partem p
Abbreviated transcription (Latin):
tem diem ñ sine ratioẽ duximus sufragã¬
dum ut adoptio seu arrogatio. firma ꝑ¬
maneat nullis ꝓrsus improbanda q̃sti¬
onib qͣi quod impetrarunt legem q̃ dã
int̃dictum sit q̃m ⁊ siqua prius tał emer¬
temĩa qua indigra ñ funt. quialieno la¬
borant uitio. Sint itaq post eand̃ arroga¬
tioẽm seu adoptioẽm simnpotestate pa¬
trum. successionesq tam extestam̃to qͣm
ab intestato capiant ꝓut madoptatiᷤᷤ
seu marrogatis ꝯstitutum ẽ. ¶ In poster̃¬
sibi posteritatẽ querendam. hac si p̃clicta
constitutio iatanonẽct inuista namq
libidinum desideria nullo decreto uenia
⁊defend nullum subleuabit nouum a¬
miniculum p̃ter anterioꝵ dispõitionũ
ordinem ñante lata sanctio quã ex hoc
die resecandam pia suggesserit ratio.
ñ arrogationum us ad optionum p̃testꝰ
que ultius minime ferende sunt non a

Expanded text:
tem diem, non sine ratione duximus suffragandum, ut adoptio seu adrogatio firma permaneat, nullis prorsus improbanda quaestionibus, quasi quod impetrarunt lege quadam interdictum sit, quoniam, et si qua prius talis emerte misericordia, qua indigni non sunt qui alieno laborant vitio. Sint itaque post eandem adrogationem seu adoptionem sui et in potestate patrum successionesque tam ex testamento quam ab intestato capiant, prout in adoptatis seu et in adrogatis constitutum est. In postersibi posteritatem quaerendam, ac si praedicta constitutio lata non esset. iniusta namque libidinum desideria nulla de cetero venia defendet, nullum sublevabit novum adminiculum praeter anteriorum dispositionum ordinem, non ante lata sanctio, quam ex hoc die resecandam pia suggesserit ratio, non adrogationum vel adoptionum praetextus, quae ulterius minime ferendae sunt, non a
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis confectis hu̾i̾nt ꝓ eius sobole simile
eamdẽq formam custodiri nec adimatũ
ei licentia sibi quẽ ad modum uolu̾int ꝑ
ub̾os ꝓprium suum patrimonium ad ꝗrẽ¬
di filios insuꝑ uł filias. iam ꝑ diuinoᷤᷤ ad¬
cordationis que suꝑ naturalib filus e¬
missa ẽ inhis ualere tm̃casib cõcedimꝰ.
quinunc usq subsecuti sunt ꝓ eius dem

Expanded text:
mentis confectis habuerit, pro eius subole similem mentis confectis habuerit, pro eius subole similem eandemque formam custodiri, ne adimatur ei licentia sibi quodammodo per liberos proprios suum patrimonium adquirendi. Filios insuper vel filias iam per divinos adcordationis, quae super naturalibus filiis emissa est, in his valere tantum casibus concedimus, qui nunc us