comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
llud tamen precipue seruandu est ut ea pars ad
qua hostis uenturus creditur/ oppositis electissimiᷤ
equitibus et leui armatura net nõ etia peditibuᷤ sa¬
gictariis muniatur. ¶Qd̾ si undiq circũ fundantur
inimici undiq debent preparata ẽẽ subsidia Ne uͦ
repentini tumultus amplius noceant ante cõmo¬
nendi sunt milites ut parati sint auimo ut ar¬
ma in manibus habearit in netessitate subita con¬
terrent prouisa eni nõ solent ẽẽ formidini. Can¬
tiqui diligentissime precauebant ne a calonibus ĩ¬
terdũ uulneratis interdu timentib ⁊ sagictariiᷤᷤ
cdamore patefactis pugnantes milites turbarent᷑
ne dispersi longius aut cẽglobati amplius ꝙͣ expe¬
dit impedirent suos hostibus q prodessent. ¶Et ideo
ad exemplum militum etia imꝑdinta sub ꝗbus¬
dam signis ordinanda duxerunt. Deniq ex ip̃iᷤ ca¬
lonibus quos galearios uocant ydoncos ac peritos

Expanded text:
Illud tamen praecipue servandum est, ut ea pars ad Illud tamen praecipue servandum est, ut ea pars ad quam hostis venturus creditur oppositis lectissimis equitibus et levi armatura nec non etiam peditibus sagittariis muniatur. Quod si undique circumfunduntur inimici, undique debent praeparata esse subsidia. Ne vero repentinus tumultus amplius noceat, ante commonendi sunt milites ut parati sint animo, ut arma in manibus habeant: in necessitate subita conterrent, provisa non solent esse formidini. Antiqui diligentissime praecavebant ne a calonibus interdum vulneratis interdum timentibus et sagmariis clamore pavefactis pugnantes milites turbarentur, ne dispersi longius aut conglobati amplius quam expedit impedirent suis hostibusque prodessent. Et ideo ad exemplum militum etiam impedimenta sub quibusdam signis ordinanda duxerunt. Denique ex ipsis calonibus, quos galiarios vocant, idoneos ac peritos
Abbreviated transcription (Latin):
oculis deprchendunt. et interdu tranffuge.
proditoresq nõ desunt / quẽadmodũ occurri
ingruentib debeat intimetur ¶Dux cu ag¬
mine exeratus profecturus fidelissimos ãgu¬
tissimosq cu equis probatissimis mictat ɨ¬
qui loca ꝑ que iter fatiendu est. in progͣs¬
sii ⁊ a tergo dextra leuaq perlustrent/ ne ali¬
quas aduersatii moliantur insidias. Eutius autem
operantur ex ploratores noctibus ꝙ̃ dicbus Na quo¬
dãmodo ip̃e sui proditor inuenit cuiꝰ speculator fue¬
rit ab aduersariis comprehensus ¶Primu ergo Eq¬
tes iter arripiant demde pedites. Impedimẽta sagit¬
tatii / calones uebiculaq in medio collocent᷑ ita ut
expedita pars peditum ⁊ equitũ sub sequatur Nam
ambulantib interdu quide fronte s frequentius
a tergo superientus infertur A laterib quoq pari
armatoru manu impedimẽta claudenda sunt.
Nam insidiatores transuersos frequent̾ expulsant.

Expanded text:
oculis deprehendunt et interdum transfugae oculis deprehendunt et interdum transfugae proditoresque non desunt, quemadmodum occurri ingruentibus debeat intimetur. Dux cum agmine exercitus profecturus fidelissimos argutissimosque cum equis probatissimis mittat qui loca per quae iter faciendum est in progressu et a tergo, dextra laevaque perlustrent, ne aliquas adversarii moliantur insidias. Tutius autem operantur exploratores noctibus quam diebus; nam quodammodo ipse sui proditor invenitur cuius speculator fuerit ab adversariis comprehensus. Primi ergo equites iter arripiant, deinde pedites; impedimenta sagmarii calones vehiculaque in medio collocentur, ita ut expedita pars peditum et equitum subsequatur. Nam ambulantibus interdum quidem a fronte sed frequentius a tergo superventus infertur. A lateribus quoque pari armatorum manu impedimenta claudenda sunt; nam insidiatores transversos frequenter incursant.
Abbreviated transcription (Latin):
eosq custodie mancipare addita pone protesta¬
tione uł premii. Erunt eni utiles cũ intelligẽt
nec fugiendi sibi copia suꝑesse ⁊ fidei premiu
ac ꝑfidie parata supplicia ¶Prouidendu quoq¬
est ut sapiontes exeititatiq querant᷑ ne duorũ
aut trium error discrimen pariat uniu̾sis Qnt̃¬
du autẽ impei̾ta rusticitas plura promictit ⁊ cre¬
dit scire que nescit ¶S cautele caput est ut ad
que loca uł quib ytinerib sit pro fectur̾ excitus
ignoretur ¶Tutissimũ nãq in expeditoĩb creditur
fatienda nesciti. Ob hoc ueteres minotaun signũ
in legionib habuerũt. ut quẽadmodu ille in
intimo et secretissimo laberinto abditus peri¬
betur/ ita ducis consiliũ semꝑ occultu ¶Se cre¬
tum iter agitur/ quod agendu hostes mi¬
nime suspicantur ¶Ueru quia exploratoreᷤᷤ
intrinsetus missi professionẽ suspitoĩb uł

Expanded text:
eosque custodiae mancipare addita poenae ostentaeosque custodiae mancipare addita poenae ostentatione vel praemii; erunt enim utiles cum intellegant nec fugiendi sibi copiam superesse et fidei praemium ac perfidiae parata supplicia. Providendum quoque ut sapientes exercitatique quaerantur, ne duorum aut trium error discrimen pariat universis; interdum autem imperita rusticitas plura promittit et credit se scire quae nescit. Sed cautelae caput est ut ad quae loca vel quibus itineribus sit profecturus exercitus ignoretur; tutissimum namque in expeditionibus creditur facienda nesciri. Ob hoc veteres Minotauri signum in legionibus habuerunt, ut quemadmodum ille in intimo et secretissimo labyrintho abditus perhibetur, ita ducis consilium semper esset occultum. Securum iter agitur quod agendum hostes minime suspicantur. Verum, quia exploratores altrinsecus missi profectionem suspicionibus vel
Abbreviated transcription (Latin):
impetu uł fraude sub sesse repente turbatursideo
omni cura omniq diligentia prouidere dux debet
ne pro ficiscens patiatur incursu uł ut facile ac si¬
ne dãpno patiatur illatum ¶Primu itiuera om¬
nium regionu in quib bellu gentur plenissie
debet hr̃e perscͥpta ut locoru interualla nõ solu
passuu numero s etia uiaru qualitate ꝑdis¬
cat compendia. diuerticula montes flumina
ad fidez descͥpta consideret. usq adeo. ut solertior¬
es duces itinera prouic̾tiaru in quib netessitaᷤᷤ
gere batur nõ tantuz ad notata s etia picta ha¬
buisse firment᷑ ut non solu consilio mentis
ueru aspectu oculoru uia profecturis eligeret.
Ad hec et a prudentiorib ⁊ honoratis locor gnãis
separatiz debet uniuersa ꝑquirere ⁊ ueritatẽ col¬
ligere de pluribus ¶Preterea sub peniculo eligẽ¬
tium uiarum duces ydoneos scientesq ꝑcapere

Expanded text:
impetu vel fraude subsessae repente turbatur. Ideo impetu vel fraude subsessae repente turbatur. Ideo omni cura omnique diligentia providere dux debet ne proficiscens patiatur incursum vel facile ac sine damno repellat inlatum. Primum itineraria omnium regionum in quibus bellum geritur plenissime debet habere perscripta, ita ut locorum intervalla non solum passuum numero sed etiam viarum qualitate perdiscat, compendia deverticula montes flumina ad fidem descripta consideret, usque eo ut sollertiores duces itineraria provinciarum in quibus necessitas gerebatur non tantum adnotata sed etiam picta habuisse firmentur, ut non solum consilio mentis verum aspectu oculorum viam profecturus eligeret. Ad hoc a prudentioribus et honoratis ac locorum gnaris separatim debet universa perquirere et veritatem colligere de pluribus, praeterea sub periculo eligetium viarum duces idoneos scientesque percipere
Abbreviated transcription (Latin):
strensi uniuersi milites. ⁊ sequi ⁊ intelligere ꝯsuescãt
Continuus eni usus netessai̾us uidet᷑ in pace eius
rei. que in prelii ꝯfusione seiuanda sit¶Itez nutuz
et̾ comune signũ est quotiens proficiscente turba
excitatus puluis ad similitudinẽ nubiũ surgit. hosti¬
umq prodit aduentu Similit̾ si diuise sũt copie
per nocte flãmis per diem fumo significant sotiis
quod aliter nõ potest nũtiari. AAliquanti ĩ castelloꝵ
aut urbium turtibus appendunt trabes ꝗb aliqñ
erettis aliquando de positis indicant que geruntur.
Quanta sit seruanda cantela cũ uicinis
hostib mouetur exertitus
Ui rem militarem studiosius didicerũt asser̃t
plura in itineribus ꝙͣ in ip̃a atie pericula
solere contingere. Nam in conflictu armati
sunt oinnes ⁊ hostes cominus uident et ad pug¬
nandu ueniũt preparati In itinere autẽ minꝰ
armatus minusq attentus est miles ⁊ suꝑuentꝰ

Expanded text:
strensi, universi milites et sequi et intellegere consuescant. strensi, universi milites et sequi et intellegere consuescant. Continuus enim usus necessarius videtur in pace eius rei quae in proelii confusione servanda sit. Item mutum et commune signum est quotiens proficiscente turba excitatus pulvis ad similitudinem nubium surgit hostiumque prodit adventum. Similiter, si divisae sint copiae, per noctem flammis, per diem fumo significant sociis quod aliter non potest nuntiari. Aliquanti in castellorum aut urbium turribus appendunt trabes, quibus aliquando erectis aliquando depositis indicant quae geruntur. VI QVANTA SIT SERVANDA CAVTELA CVM VICINIS HOSTIBVS MOVETVR EXERCITVS Qui rem militarem studiosius didicerunt asserunt plura in itineribus quam in ipsa acie pericula solere contingere. Nam in conflictu armati sunt omnes et hostem comminus vident et ad pugnandum animo veniunt praeparati; in itinere minus armatus minusque attentus est miles et superventus
Abbreviated transcription (Latin):
ter nr̃os uersent impune Semiuocalia sũt que per
tubam. aut cornu aut bucinã dantur. Tuba que di¬
recta est appellatur bucina que insemet ereo circulo
flectitur.Cornu quod ex uris agrestib argento nexũ
temperato arte spuitu quẽ canentis flatus emictit
auditur ¶Nam indubitatis ꝑhoc sonis agnosit exẽ¬
citus utru stare uł progredi aut certe regredi opor¬
teat Utru longe prosequi fugientes an receptui ca¬
uere ¶Muta signa sunt aquile dracones uexilla flan¬
mule truffe pinme quocũq eniz hec fieri ussei̾t duc¬
tor eo netẽe ẽ signũ suu comitantes milites pergãt.
¶Sunt ⁊ alia muta signa que dux belli in equis aut in¬
dumentis et in ip̃is armis ut dignoscatur hostis pre¬
cipit custodiri ¶Preterca manu aliquid uł flabello mo¬
re barbarico uł certe mutata qua utitur ueste signifi¬
cat que omĩa in sedib itinerib in omni ex̾citatiõe c̃a¬

Expanded text:
ter nostros versentur impune. Semivocalia sunt quae per ter nostros versentur impune. Semivocalia sunt quae per tubam aut cornum aut bucinam dantur. Tuba quae directa est appellatur, bucina quae in semet aereo circulo flectitur, cornu quod ex uris agrestibus, argento nexum, temperato arte spiritu quem canentis flatus emittit auditur. Nam indubitatis per haec sonis agnoscit exercitus utrum stare vel progredi an certe regredi oporteat, utrum longe persequi fugientes an receptui canere. Muta signa sunt aquilae dracones vexilla flammulae tufae pinnae; quocumque enim haec ferri iusserit ductor, eo necesse est signum suum comitantes milites pergant. Sunt et alia muta signa quae dux belli in equis aut indumentis et in ipsis armis, ut dinoscatur hostis, praecipit custodiri. Praeterea manu aliquid vel flagello more barbarico vel certe mota qua utitur veste significat. Quae omnia in sedibus, in itineribus, in omni exercitatione ca
Abbreviated transcription (Latin):
ad obedientiam supplitiorum formido compellit.
tibus Siquide nulla sit negligentie uenia ubi
de salute certatur s inter reliqua nichil mag̾
ad uictoria proficit ꝙͣ monitis obtemperare signorũ.
nam cu uoce sola inter prelioru tumultus regi
multitudo non possit et cu pro netessitate rerum
dicasset ꝑ signa totus agnosceret et sequeretur ex¬
citus. ¶Tria itaq genera constat ẽẽ signorum. uo̾¬
calia semiuocalia ⁊ muta quorũ uocalia ⁊ semiuo¬
calia ꝑcipiunt᷑ aunbus. Muta uoͣ referuntur ad
oculos Uocalia dicunt᷑ que uoce humana pronũ¬
tiantur sicut in uigiliis et in prelio ꝓ signo dicitꝰ
ut puta uictoria. palma urtus deus nobiscum tri¬
umphans Imperater/ ⁊ alia quetũq uoluei̾t date
his qui in exertitu habet maximã potestatẽ Scien¬
dum ẽ enim ista uocabula cotidie debere uariaĩ ne
ex usu signum hostes agnoscant et eyplorantes in¬

Expanded text:
ad oboedientiam suppliciorum formido compellit. ad oboedientiam suppliciorum formido compellit. tibus, siquidem nulla sit neglegentiae venia ubi de salute certatur; sed inter reliqua nihil magis ad victoriam proficit quam monitis obtemperare signorum. Nam cum voce sola inter proeliorum tumultus regi multitudo non possit et cum pro necessitate rerum dicasset per signa totus agnosceret et sequeretur exercitus. Tria itaque genera constat esse signorum, vocalia semivocalia muta; quorum vocalia et semivocalia percipiuntur auribus, muta vero referuntur ad oculos. Vocalia dicuntur quae voce humana pronuntiantur, sicut in vigiliis vel in proelio pro signo dicitur ut puta ‘victoriaʼ ‘palmaʼ ‘virtusʼ ‘Deus nobiscumʼ ‘triumphus imperatorisʼ et alia quaecumque voluerit dare is qui in exercitu habet maximam potestatem. Sciendum tamen est ista vocabula cotidie debere variari, ne ex usu signum hostes agnoscant et explorantes in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ actentus ut in om̃ib legionib siue auxiliis
uel uexilla tõib a tribunis uicariis principibusq siꝗ
turbulenti uł seditiosi sunt milites nõ ꝓ inuidia su¬
ggerentiu s pro reꝵ ueritate cognoscat eosq prudẽ¬
tiore consilio segregatos a castris adagenduz aliꝗd
quod ip̃is ꝓpe uideatur optabile aut ad castella urbeᷤᷤ¬
ꝙ deputet mimiendas atq seruandas /tanta subtĩ¬
litate ut cu abiciunt᷑ extiment᷑ electi Nũꝙͣ eniz
ad cõtumatia pari consensu multitudo prorũpit
S incitatur a paucis qui uitioru scelerũq ĩpuni¬
tatem sperant pettare cu plurimis Qd si fer̾i me¬
dicinam necessitas extrema persuaserit rectius ẽ¬
more maiorum in auctores criminũ uindicari ut ad
omnes metus ad paucos pena ꝑueniat. Laudabili¬
ores enim uidices sunt quorum exertitu ad mode¬
stiam labor et usus instituit ꝙͣ ille quoru milites

Expanded text:
debet attentus ut in omnibus legionibus sive auxiliis debet attentus ut in omnibus legionibus sive auxiliis vel vexillationibus a tribunis vicariis principiisque, si qui turbulenti vel seditiosi sunt milites, non pro invidia suggerentum sed pro rerum veritate cognoscat eosque prudentiore consilio segregatos a castris ad agendum aliquid quod ipsis prope videatur optabile aut ad castella urbesque deputet muniendas atque servandas, tanta subtilitate ut cum abiciuntur videantur electi. Numquam enim ad contumaciam pari consensu multitudo prorumpit sed incitatur a paucis, qui vitiorum scelerumque impunitatem sperant peccare cum plurimis. Quod si ferri medicinam necessitas extrema persuaserit, rectius emore maiorum in auctores criminum vindicari, ut ad omnes metus, ad paucos poena perveniat. Laudabiliores tamen duces sunt quorum exercitum ad modestiam labor et usus instituit quam illi quorum milites
Abbreviated transcription (Latin):
ad missilia dirigenda ad iactandos lapides uel funda
uł manu ad armature gestur aduettes iactandos pro
similitudine gladioru puncti cesimq feriendos
multo die usq ad sudore sunt frequẽtissime detinẽdi.
Cursu ctia ⁊ saltu ad transiliendas fossas nichilo
minus imbuendi seu mare seu fluuius uicinus
est. Sedib estiuo tp̃re ad natandu cogendi sunt
omnes Preterea silua cedere ⁊ ter ꝑ dumosa et ab¬
rupta facere materiam dedolare ãpenre fossam
occupare alique locu et ne a cõtubernalib d̾tru¬
dantur scutis inuicẽ obuiantib niti ita exeraita¬
ti ⁊ eruditi in sedib milites Romani siue illi legio¬
onanissiue auxiliares siue equites fuerint cũ ad
expeditione exdiuersis cõuenerĩt numeris emu¬
latione uirtutis preliu magis netesse hñt opta¬
re ꝙͣ otium Nemo cogitat de tumultu qui fidu¬
tiam de arte uel uirib gerit Oux autez debet

Expanded text:
ad missilia dirigenda, ad iactandos lapides, vel fundaad missilia dirigenda, ad iactandos lapides, vel fundavel manu, ad armaturae gestum, ad vectes pro similitudine gladiorum punctim caesimque feriendo multo die usque ad sudorem sunt frequentissime detinendi, cursu etiam et saltu ad transmittendas fossas nihilo minus imbuendi. Seu mare sive fluvius vicinus est sedibus, aestivo tempore ad natandum cogendi sunt omnes, praeterea silvam caedere, iter per dumos et abrupta facere, materiem dedolare, aperire fossam, occupare aliquem locum et ne a contubernalibus detrudantur scutis invicem obviantibus niti. Ita exercitati et eruditi in sedibus milites, sive illi legionarii sive auxiliares sive equites fuerint, cum ad expeditionem ex diversis convenerint numeris, aemulatione virtutis proelium magis necesse habent optare quam otium. Nemo cogitat de tumultu qui fiduciam de arte vel viribus gerit. Dux autem esse
Abbreviated transcription (Latin):
cõmertioru pacisq simulatio credulis ꝙ arma
nocuerunt. Qua ratione famem collecti patiũf
hostes. Dispersi uero crebris suꝑueniẽtib facile
uincuntur. Queã dinodu oporteat proui¬
Nterdum mouet tumultu ex diuersis locis
collectus exertitus ⁊ cu pugnare nolit ir̃a¬
sci se simulat. cur nõ ducatur ad bellum
quod hii precipue fatiunt qui in sedibus otiose
delicateq uisserunt na asperitate insoliti labois
offensi quam netesse est sustinẽ preterea metuen¬
tes preliũ qui armoru exeititia declinarũt/ ad
eiusmodi precipitant᷑ audatia cui uulneri mł¬
tiplex medicina consueuit apponi ut du adhuc
superati sunt ⁊ in sedibus suis tribunoꝵ uł uica¬
rioru nec non etia principu ad omẽ disciplinã
armatissima seueritate teneantur nichilq aliud
nisi deuotionẽ moderationẽq custodiãt campi cur¬
ad signa obseruart nõ desinãt ad sagicras iaciẽdaᷤᷤ

Expanded text:
commerciorum pacisque simulatio credulis quam arma commerciorum pacisque simulatio credulis quam arma nocuerunt.Qua ratione famem collecti patiuntur hostes, dispersi vero crebris superventibus facile vincuntur. IIII QVEMADMODVM OPORTEAT PROVIInterdum movet tumultum ex diversis locis collectus exercitus et cum pugnare nolit irasci se simulat cur non ducatur ad bellum; quod hi praecipue faciunt qui in sedibus otiose delicateque vixerunt. Nam asperitate insoliti laboris offensi quem in expeditione necesse est sustinere, praeterea metuentes proelium qui armorum exercitia declinarant, ad eiusmodi praecipitantur audaciam. Cui vulneri multiplex medicina consuevit opponi. Dum adhuc separati sunt et in sedibus suis, tribunorum vel vicariorum nec non etiam principiorum ad omnem disciplinam artissima severitate teneantur nihnisi devotionem, moderationemque custodiant. Campi cur signa observare non desinant. Ad sagittas iaciendas,
Abbreviated transcription (Latin):
da est Nam si semel hostes preuenerint occupans metu
uniuersa turbantur et que ex aliis petenda sunt inter¬
dusis itinerib denegantur Sed fidelis aureorũ custo¬
dia. et etregatio moderata consueuit sufficere ꝓ copia
maxime si abinitio procuretur. Ceteru parsimoniã¬
sera est tunc seruare cui deficit n expedi tõib ardui
per capita magis militur ꝙͣ digntates abantiquis
prebantur aimone ita ut post necessitatem eisdem
are publica redderentur hieme lignorum ⁊ pabuli.
estate a quaru uitanda est difficultas.frumenti⁊
uero et aceti uel umninec nõ etia salis. onuĩ tpre
netessitas declinanda est ut urbes atqr castella ab
hiis militibus qui minus prõpti inueniunt᷑ ĩ atie
arms sagictis fustibulis fundis etiam a saxis ona¬
gris balistisꝙ defendantur ¶Precipueq cauendũ ui¬
detur ne aduersariorum dolo atq peruiriis decipiat̃
prouĩctialiu incauta simplicitas Frequentius enis¬

Expanded text:
da est. Nam si semel hostes praevenerint occupatos, metu da est. Nam si semel hostes praevenerint occupatos, metu universa turbantur, et quae ex aliis urbibus petenda sunt interclusis itineribus denegantur. Sed fidelis horreorum custodia et erogatio moderata consuevit sufficere pro copia, maxime si ab initio procuretur. Ceterum sera parsimonia est tunc servare cum deficit. In expeditionibus arduis per capita magis militum quam per dignitates ab antiquis praebebantur annonae, ita ut post necessitatem eisdem a re publica redderentur.Hieme lignorum et pabuli, aestate aquarum vitanda est difficultas, frumenti vero et aceti vel vini nec non etiam salis omni tempore necessitas declinanda, ita ut urbes atque castella ab his militibus qui minus prompti inveniuntur in acie armis sagittis fustibalis fundis etiam et saxis onagris ballistisque defendantur.Praecipueque vitetur ne adversariorum dolo atque periuriis decipiatur provincialium incauta simplicitas; frequentius eni
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃tũ cetereq anonarie speties quas a piouĩctia¬
libus consuctudo deposcit maturius exigantur ⁊ m
oportunis ad rem gerenda ac munitissimis locis
amplior semꝑ modus ꝙͣ sufficit aggregetur. Qud̾
si tributa defitiũt pro rogato auro cemparanda sũt
ominia Que eniz diuitiaꝵ setura possessio est nsi
longior ꝙͣ putaris Cum aduersarii etia ip̃i exun¬
entes cutũ sedere nõ desinẽt quos fame sperant ẽẽ
uincencos Preterea quicquid in pettoreuł quacũq
fruge uinoq hostis inferens bellu ad uictũ suum
poterit occupare nõ solum admonitis per edicta pos¬
sessorib. si etiar cohactis per electos executores/ ad ca¬
stella ydonea ⁊ armatoriu firmata presidiis uł ad
tutissimas conferendui ẽ cuutates uigendiq paouĩ¬
tiales ut ante eruptionez seq ⁊ sua menib condant
Reparatio eni muroru et tormentoꝵ omĩn ante curã¬

Expanded text:
frumentum ceteraeque annonariae species quas a provinciafrumentum ceteraeque annonariae species quas a provincialibus consuetudo deposcit maturius exigantur et in oportunis ad rem gerendam ac munitissimis locis amplior semper modus quam sufficit adgregetur. Quod si tributa deficiunt, prorogato auro comparanda sunt omnia; neque enim divitiarum secura possessio est nisi longior quam putaris, cum adversarii etiam ipsi esurientes circumsidere non desinant quos fame sperant esse vincendos. Praeterea quicquid in pecore vel quacumque fruge vinoque hostis inferens bellum ad victum suum poterit occupare non solum admonitis per edicta possessoribus sed etiam coactis per electos executores ad castella idonea et armatorum firmata praesidiis vel ad tutissimas conferendum est civitates, urgendique provinciales ut ante irruptionem seque et sua moenibus condant. Reparatio etiam murorum tormentorumque omnium ante curan
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate prelii accidere posset incognitum ¶Ey quo
intelligitur quanto studiosius armoru artem do¬
cendus sit semꝑ exertitus cuz ei laboris ꝯsuetudo
et in castris sanitatem et in conflictu possit p̾state
uictoriam ¶Si autũpnali extiuoq tempore diutius
in hiisdem locis militu multitudo consistat ex con¬
tagione aquarum et odoris ip̃ius feditate uitiatis
austribus ⁊ aere cortupto pe̾nitiosissimꝰ nascitur id̾¬
bus qui prehibeti nõ potest ni si frequenti mutatõe¬
Edo postulat ut de comeatu pabulo frumentiꝰqr
dicatur. Sepius eni penuria ꝙͣ pugna consu¬
mit exertitum et ferro seuior est fames. ¶de
nique reliꝗs casibus potest in tp̃re subuenin pabu¬
latio ⁊ anona in netessitate remediu nõ habẽt
uisi ante condant᷑ n omĩ expeditione unum est
maximu consiliu ut tibi suffitiat uictus hestes
frangat inopia. ¶nte igitur ꝙͣ indicetur bellu de co¬
piis expensisq solero debet ẽẽ tractatus ut pabulũ

Expanded text:
Ex quo intelligitur, quam studiosius armorum arte docendus sit semper exercitus, cum ei laboris consuetudo et in castris sanitatem et in conflictu possit prestare victoriam. Si autem autumnali estivoque tempore, diutius in iisdem locis militum multitudo consistat, ex contagione aquarum et odoris ipsius feditate, vitiatis haustibus et aere corrupto, perniciosissimus nascitur morbus, qui prohiberi non potest Ordo postulat ut de commeatu pabulo frumentisque dicatur. Saepius enim penuria quam pugna consumit exercitum, et ferro saevior fames est. Deinde reliquis casibus potest in tempore subveniri, pabulatio et annona in necessitate remedium non habent nisi ante condantur. In omni expeditione unum est et maximum telum ut tibi sufficiat victus, hostes frangat inopia.Ante igitur quam inchoetur bellum, de copiis expensisque sollers debet esse tractatus, ut pabula
Abbreviated transcription (Latin):
ditium consueuit euehere Artifices scenici ab e¬
xertitiis nõ recedunt pro laude uulgismiles sacra¬
mento lectus ab exercitio armoru uel nouellus
uel etiam uetustus cessare non detet cu pugnãdu
est pro salute ꝓpria ⁊ utilitate comuni preserti cũ
antiqua sit prudensq sententia omnes artes in
meditatione consistere.
Enumeratio ferramentorum.¬

Expanded text:
dicium consuevit evehere. Artifices scaenici ab edicium consuevit evehere. Artifices scaenici ab exercitiis non recedunt pro laude vulgi: miles sacramento lectus ab exercitio armorum vel novellus vel iam vetustus cessare non debet, cui pugnandum est pro salute propria et libertate communi, praesertim cum antiqua sit prudensque sententia omnes artes in meditatione consistere. XXV ENVMERATIO FERRAMENTORVM
Abbreviated transcription (Latin):
bilitarent ⁊ corpora. Silua cedere/ portare onera
tiassilire fossas / natare in man siue fluminib.
gradu pleno ambulare uł currere etia armatoᷤᷤ
cum sartinis suis frequẽtissime conuenit / ut
condiam laboris usus in pace/ difficilis nõ uide¬
atur in bello Siue ergo legio siue auxilia fu¬
enint exerceatur assidue ¶Nam queadino dum
bene exercitatus miles preliu cupit ita formi¬
dat indoctus ¶Postremo sciendu est in pugna
usum amplius prodesse ꝙͣ uires Nam si doctim
cesset armorum nichil paganus distat amilite.
cedem uel certe plebis fauorez condiana medi¬
tatione artes suas aut augere consueuitsmi¬
litem cuius est manibus seruare rem publica
studiosius oportet scientiam dimicandi usuq rei
bellice iugibus exertitiis custodire / cĩi contĩgit nõ
solum gloriosa uictoria sed etiaz amplior preda q̃
ad opes ad dignitates ordo militie ⁊ imperatoris iui¬

Expanded text:
bilitaret et corpora. Silvam caedere, portare onera, bilitaret et corpora. Silvam caedere, portare onera, transilire fossas, natare in mari sive fluminibus, gradu pleno ambulare vel currere etiam armatos cum sarcinis suis frequentissime convenit, ut cotidiani laboris usus in pace difficilis non videatur in bello. Sive ergo legio sive auxilia fuerint, exerceantur assidue; nam quemadmodum bene exercitatus miles proelium cupit, ita formidat indoctus. Postremo sciendum est in pugna usum amplius prodesse quam vires; nam si doctrina cesset armorum, nihil paganus distat a milite.cedem vel certe plebis favorem cotidiana meditatione artes suas aut servare aut augere consuevit: militem, cuius est manibus servanda res publica, studiosius oportet scientiam dimicandi usumque rei bellicae iugibus exercitiis custodire, cui contingit non tantum gloriosa victoria sed etiam amplior praeda, quem ad opes ac dignitates ordo militiae et imperatoris iu
Abbreviated transcription (Latin):
uel straminu fasces pro signe ponebant ita ut
sexcenti pedes remouerent᷑ a signo ut sagictis uel
certe lapidibus fustibalo destinatis signum sepius
tangerent ¶Propterea sine trepidatione in atie fa¬
tiebant quod ludentes in cãpo fecerant ¶ssuescẽ¬
du est etiam ut semel tantũ funda aita caput
rotetur cu ex ea mictitur saxu S ⁊ manu sola
omnes milires meditabantͦ li brana saxa iactare
qui usus paratior creditur qr nõ desiderat fundam
Missilia quoq uł plũbatas iugit̾ perpetuoq exerti¬
tio dirgere cogebantur usq adeo ut tp̃r hyemis
de tegulis uł scindolis que si deessent certe de cãniᷤᷤ
ulna uł culmo porticus tegerẽtur ad equites ¶ẽt
queda uelut basilice ad pedites in quib tẽpestate ꝑ
uentis aere turbato sub tecto armis eridiebat᷑
exeititus. Ceteris autẽ hyberns diebus si niueᷤ
tantũ pluuieq cessarẽt. exerceri cogebant᷑ ĩ cãpo
ne intermissa consuetudine onimus militum de¬

Expanded text:
vel straminum fasces, pro signo ponebant, ita ut sexcentis pedibus removerentur a signo, ut sagittis vel certe lapidibus ex fustibalo destinatis signum saepius tangerent. Propterea sine trepidatione in acie faciebant quod ludentes in campo fecerant semper. Adsuescendum est etiam ut semel tantum funda circa caput rotetur cum ex ea mittitur saxum. Sed et manu sola omnes milites meditabantur libralia saxa iactare, qui usus paratior creditur, quia non desiderat fundam. Missibilia quoque vel plumbatas iugi perpetuoque exercitio dirigere cogebantur, usque adeo ut tempore hiemis de tegulis vel scindulis, quae si deessent certe de cannis ulva vel culmo, et porticus tegerentur ad equites et quaedam velut basilicae ad pedites, in quibus tempestate vel ventis aere turbato sub tecto armis erudiebatur exercitus. Ceteris autem etiam hibernis diebus, si nives tantum pluviaeque cessarent, exerceri cogebantur in campo, ne intermissa consuetudo et animos militum de
Abbreviated transcription (Latin):
stium uirtute depressos Na plurib casibus subiac⁊
amplior multitudo. In itinerib pio mole sua semꝑ
est tardior In longiore autez agnune etam a pauoi
suꝑuentu ad solet pati. In locis autẽ asperis uel flu¬
minibus transeundis propter impedimẽtor moras
sepe decipitur ¶Preterea ingenti lalore numerosis a¬
nimalibus equisq pabula colligunt᷑ rei quoq fru¬
mentane difficultas que in omni expeoitione uitã¬
da est cito maiores fatigat exeititus Nam quãtoli¬
bet studio preparetur annona. tanto maturius de¬
sit ꝙͣto plinib errogatur Aqua denique ip̃a ni¬
mia multitudine aliquãdo uix susficit. Quod si
casu aties uerterint terga/ netesse est multos cadeͣ
de multis/ et illos qui effugerint/ ut semel territos
numerosos ꝙͣ eruditos armis exertitus hr̃e uolu¬
erunt Itaq in leuioribus bellis una legionem
mixtis auxiliis hoc est decẽmilia peditu et duo

Expanded text:
stium virtute depressos. Nam pluribus casibus subiacet stium virtute depressos. Nam pluribus casibus subiacet amplior multitudo. In itineribus pro mole sua semper est tardior; in longiore autem agmine etiam a paucis superventum adsolet pati; in locis autem asperis vel fluminibus transeundis propter impedimentorum moras saepe decipitur; praeterea ingenti labore numerosis animalibus equisque pabula colliguntur. Rei quoque frumentariae difficultas, quae in omni expeditione vitanda est, cito maiores fatigat exercitus. Nam quantolibet studio praeparetur annona, tanto maturius deficit quanto pluribus erogatur. Aqua denique ipsa nimiae multitudini aliquando vix sufficit. Quod si casu acies verterint tergum, necesse est multos cadere de multis et illos qui effugerint ut semel territos numerosos quam eruditos armis exercitus habere voluerunt. Itaque in levioribus bellis unam legionem mixtis auxiliis, hoc est decem milia peditum et duo
Abbreviated transcription (Latin):
¶Uigesimopͥmio uiam abscedendi hostib dandam ut
deleantur facilius fugientes.¬
¶Uiee simosetundo Quemadmodu ab hostib recedatur
si consiliu pugne displiceat
equitibus¬
Gigesimosexto. regule bellorum generales.¬
Qui modus eẽ debeat exertitus
Eius liber tyronum delectum exertitiu ꝙ
deprompsit. Sequens legionis institutienem
disciplinãq edocuit militarem Cic tertiuo
Ideo eni illa premissa sunt ut her in quibi pentiar
cartaminu ⁊ uictoriaꝵ sũma consistit discipline or¬
dine custodito ⁊ intelligentur celerius et amplius
adiuuarent. ¶Exercitus dicitur tam legionu ꝙͣ e
tiam auxiliorum. net non equitu ad gerendũ hellũ
multitudo collecta Huius modus a magistus que¬
ritur armorum Nam Sersis ⁊ darii uel metudatiᷤ
ceterorũq Regum qui ĩnumerabiles armauerũt po¬
pules exempla leguntur cuidenter apparet /nimiũ
copiosos exertitus magis propia multitudine ꝙͣ ho¬

Expanded text:
XXI Viam abscedendi hostibus dandam ut XXI Viam abscedendi hostibus dandam ut deleantur facilius fugientesXXII Quemadmodum ab hostibus recedatur si consilium displicet equitibusXXVI Regulae bellorum generalesQVI MODVS ESSE DEBEAT EXERCITVS imus liber tironum dilectum exercitiumque deprompsit. Sequens legionis institutionem disciplinamque edocuit militarem. Hic tertius Ideo enim illa praemissa sunt ut haec, in quibus peritia certaminum et victoriae summa consistit, disciplinae ordine custodito et intellegerentur celerius et amplius adiuvarent. Exercitus dicitur tam legionum quam etiam auxiliorum nec non etiam equitum ad gerendum bellum multitudo collecta. Huius modus a magistris quaeritur armorum. Nam cum Xersis et Darii vel Mitridatis ceterorumque regum qui innumerabiles armaverant populos exempla releguntur, evidenter apparet nimium copiosos exercitus magis propria multitudine quam ho
Abbreviated transcription (Latin):
¶lono. Que et quanta cõsideranda sit ut incelliga¬
tur utrũ suꝑueniẽtib insidiis. an publico debeat ⁊¬
marte confligi.¬
¶Decimo. Quid oporteat fieri siquis desuetum a pu¬
gna exertitum habeat uel tyronem.
Undecimo. Que procuranda sint ip̃o die quo publi¬
ca cõmictitur pugna¬
¶Duodecimo. Inuestigãdũ ẽ ꝗd sẽtiãt milite pugnatiũ¬
¶Quartodetimo. Queadmodum aties debeat ordina¬
ri ut in conflictu reddatur inuicta.
¶Quĩtodetimo. Quantũ spatium in atie inter sin¬
gulos hoĩes in longum uł intͥ singłos ordines i
latum debeat custodiri.¬
Sextodetimo De equitibus ordinandis.¬
¶Detiõseptimo. De subsidiis q̃ post atie collocant᷑.¬
¶ Detimoctauo. In quo loco primus dux stare de¬
beat. In quo secundus. In quo tertius¬
¶Detimonono. QQuibus remediis uirtuti uł dolis
hostium resistatur in atie.¬
¶Uigesimo quõt modis pugna publica cõmictatur et
quomodo etia qui inferior nunero et uiaibus est ua¬
leat obtinere.¬

Expanded text:
ntellegatur utrum superventibus et insidiis an publico debeat Marte confligiX Quid oporteat fieri si quis desuetum a pugna exercitum habeat vel tironemXI Quae ipso die procuranda sint quo publica committitur pugnaXII Investigandum quid sentiant milites pugnatuad pugnamXIIII Quemadmodum acies debeat ordinari ut in conflictu reddatur invictaXV Ratio podismi, quantum spatium in acie inter singulos homines in longum vel inter singulos ordines in latum debeat custodiriXVI De equitibus ordinandisXVII De subsidiis quae post aciem collocanturXVIII In quo loco primus dux stare debeat, in quo secundus, in quo tertiusXVIIII Quibus remediis virtuti vel dolis hostium resistatur in acieXX Quot generibus pugna publica committatur et quomodo etiam qui inferior numero et viribus est valeat optinere
Abbreviated transcription (Latin):
pacem preparet bellum. Qui uictoria cupit mi¬
lites imbuat diligenter .Qui secundos optat e¬
uentus dimicet arte non casu Nemo prouocare
nemo audet offerre quẽ intelligit superiore eẽ
¶Primo. Qui modus debeat ee exertitus.¬

Expanded text:
pacem praeparet bellum; qui victoriam cupit mipacem praeparet bellum; qui victoriam cupit milites imbuat diligenter; qui secundos optat eventus dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo audet offendere, quem intellegit superiorem esse si I QVI MODVS ESSE DEBEAT EXERCITVS
Abbreviated transcription (Latin):
uiros sanctissima admirat. one laudandos qui
eam pretipue artem ediscere uoluerũt sine qua
alie artes ee non possunt Horum sequentes institu¬
ta Romani martii operis pretepta ⁊ usu retinuerũt
et literis prodiderunt que ꝑ diuersos autores libroᷤᷤ¬
q dispersa imperator inuicte mediociitate mea
abbreuiare iussisti. ne uł fastidiu nasceretur ex
plurimis uł plenitudo fidei deesset in paruis. Quã¬
tum autem in preliis lacedemonioru disciplina
profuerit ut omictam cetera antipi declaratur
exemplo. qui attiliu regulu Romanũq exercitu
sepe uictore cu cartaginensib nõ uirtute s arte
solus ferre auxiliu prostratis exertitibus cepit ac
domuit. unoq ingressu triumphans bellum õe
confecit. Mec minus anibal petiturus ytaliam la¬
cedemoniu doctore quesiuit armoru. Cuiꝰ mo¬
nitis tot consules tantas q legiones inferior nu¬
mero ac uiribus interemit Ogitur qui desiderat

Expanded text:
ma admiratione laudandos, qui eam praecipue artem ediscere voluerunt sine qua aliae artes esse non possunt!Horum sequentes instituta Romani Martii operis praecepta et usu retinuerunt et litteris prodiderunt, quae per diversos auctores librosque dispersa, imperator invicte, mediocritatem meam adbreviare iussisti, ne vel fastidium nasceretur ex plurimis vel plenitudo fidei deesset in parvis. Quantum autem in proeliis Lacedaemoniorum disciplina profuerit, ut omittam cetera, Xanthippi declaratur exemplo, qui Atilium Regulum Romanumque exercitum saepe victorem, cum Carthaginiensibus non virtute sed arte solus ferret auxilium, prostratis exercitibus cepit ac domuit unoque congressu triumphans bellum omne confecit. Nec minus Hannibal petiturus Italiam Lacedaemonium doctorem quaesivit armorum, cuius monitis tot consules tantasque legiones inferior numero ac viribus interemit. Igitur qui desiderat
Abbreviated transcription (Latin):
bene exercitatus miles preliu cupit ita formi¬
dat indoctus ¶Postremo sciendu est in pugna
usum amplius prodesse ꝙͣ uires Nam si doctrin᷑
cesset armorum nichil paganus distat a milite.
cedem uel certe plebis fauorez cotdiana medi¬
tatione artes suas aut augere consueuit mi¬
litem cuius est manibus seruare rem publica
studiosius oportet scientiam dimicandi usuq rei
bellice iugibus exertitiis custodire / cũi contĩgit nõ
solum gloriosa uictoria sed etia amplior preda q̃
ad opes ad dignitates ordo militie ⁊ ĩmperatoris iui¬
ditium con sueuit euehere Artifices scenici ab e¬
xertitiis nõ recedunt pro laude uulgismiles sacra¬
mento lectus ab exercitio armoru uel nouellus
uel etiam uetustus cessare non detet cu pugnãdỹ
est pro salute ꝓpria ⁊ utilitate comuni preserti cũ
antiqua sit prudensq sententia omnes artes in
meditatione consistere.
Enumeratio ferramentorum.

Expanded text:
bene exercitatus miles proelium cupit, ita formibene exercitatus miles proelium cupit, ita formidat indoctus. Postremo sciendum est in pugna usum amplius prodesse quam vires; nam si doctrina cesset armorum, nihil paganus distat a milite. cedem vel certe plebis favorem cotidiana meditatione artes suas aut servare aut augere consuevit: militem, cuius est manibus servanda res publica, studiosius oportet scientiam dimicandi usumque rei bellicae iugibus exercitiis custodire, cui contingit non tantum gloriosa victoria sed etiam amplior praeda, quem ad opes ac dignitates ordo militiae et imperatoris iudicium consuevit evehere. Artifices scaenici ab exercitiis non recedunt pro laude vulgi: miles sacramento lectus ab exercitio armorum vel novellus vel iam vetustus cessare non debet, cui pugnandum est pro salute propria et libertate communi, praesertim cum antiqua sit prudensque sententia omnes artes in meditatione consistere. XXV ENVMERATIO FERRAMENTORVM
Abbreviated transcription (Latin):
qui usus paratior creditur qr nõ desiderat fundam
Missilia quoq uł plũbatas iugit̾ perpetuoq exerti¬
tio dirigere cogebantur usq adeo ut tp̃r hyemis
de tegulis uł scindolis que si deessent certe de cãniᷤᷤ
ulna uł culmo porticus tegerẽtur ad equites ¶ẽt
queda uelut basilice ad pedites in quib tẽpestate ꝑ
uentis aere turbato sub tecto arinis erudiebat᷑
exeititus. Ceters autẽ hybernus diebus si niue ᷤ
tantũ pluuieq cessarẽt. eyerceri cogebant᷑ ĩ cãpo
ne intermissa consuetudine onimus militum de¬
bilitarene ⁊ corpora. Silua cedere/ portare onera
trassilire fossas / natare in mani siue fluminib
gradu pleno ambulare uł currere etia armatoᷤᷤ
cum saitinis suis frequẽtissime conuenit / ut
condiani laboris usus in pace/ difficilis nõ uide¬
atur in bello Siue ergo legio siue auxilia fu¬
erint exerceatur assidue ¶Nam queadino dum

Expanded text:
qui usus paratior creditur, quia non desiderat fundam. qui usus paratior creditur, quia non desiderat fundam. Missibilia quoque vel plumbatas iugi perpetuoque exercitio dirigere cogebantur, usque adeo ut tempore hiemis de tegulis vel scindulis, quae si deessent certe de cannis ulva vel culmo, et porticus tegerentur ad equites et quaedam velut basilicae ad pedites, in quibus tempestate vel ventis aere turbato sub tecto armis erudiebatur exercitus. Ceteris autem etiam hibernis diebus, si nives tantum pluviaeque cessarent, exerceri cogebantur in campo, ne intermissa consuetudo et animos militum debilitaret et corpora. Silvam caedere, portare onera, transilire fossas, natare in mari sive fluminibus, gradu pleno ambulare vel currere etiam armatos cum sarcinis suis frequentissime convenit, ut cotidiani laboris usus in pace difficilis non videatur in bello. Sive ergo legio sive auxilia fuerint, exerceantur assidue; nam quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
Ad palum quoq uł sudes iuniores exerten ꝑcomodũ
est cum latera uel pedes aut caput petere puntim ce¬
simq condiscant. Saltus quoq ⁊ ictus facere pai̾t
assuescant insurgete trpudiantes in clipeu rur¬
susq subsistere Nunc gestiendo prouolare cũ sal¬
tu nũc cedentes in terga resilire Missilibus etia
palos ip̃os procul ferire meditentur ⁊ ut ars diti¬
gendi ⁊ dextre uirtutis possit accrescere ¶Sagic¬
tarii uero uel funditores. scopas hoc est fructicũ¬
uel straminu fasces pro signe ponebant ita ut
sexcenti pedes remouerent᷑ a signo ut sagictis uel
certe lapidibus fustibalo destinatis signum sepius
tangerent ¶Propterea sine trepidatione in atiefa¬
tiebant quod ludentes in cãpo fecerant ¶ssuescẽ¬
du est etiam ut semel tantũ funda arta caput
rotetur cu ex ea mictitur saxu s ⁊ manu sola
omnes milires meditabantͦ li braria saxa iactare

Expanded text:
Ad palum quoque vel sudibus exerceri percommodum Ad palum quoque vel sudibus exerceri percommodum est, cum latera vel pedes aut caput petere punctim caesimque condiscant.Saltus quoque et ictus facere pariter adsuescant, insurgere tripudiantes in clipeum rursusque subsidere, nunc gestiendo provolare cum saltu, nunc cedentes in terga resilire. Missibilibus etiam palos ipsos procul ferire meditentur, ut et ars dirigendi et dexterae virtus possit adcrescere. Sagittarii vero vel funditores scopas, hoc est fruticuvel straminum fasces, pro signo ponebant, ita ut sexcentis pedibus removerentur a signo, ut sagittis vel certe lapidibus ex fustibalo destinatis signum saepius tangerent. Propterea sine trepidatione in acie faciebant quod ludentes in campo fecerant semper. Adsuescendum est etiam ut semel tantum funda circa caput rotetur cum ex ea mittitur saxum. Sed et manu sola omnes milites meditabantur libralia saxa iactare,
Abbreviated transcription (Latin):
De exertitatione militum.
Egionis ordinatione digesta ad exerttium re¬
uertimur unde sicut iam dictu est exertitꝰ ab ex̾citio¬
nomen accepit. Iuniores quidem noui milites ⁊¬
mane ac post mendiem ad omne genus excebatur
armorum ueteres autem et eruditi sine intermissi¬
one semel in die exertebant in armis ¶leq eni lõ¬
gitudo etatis aut armoru numerus artem bellica
uolueris stipendia inexertitatus miles semper est tyro
armaturaq festis diebus eribetur idcrto nõ tantu
armature que sub campi doctore sunt s omes equałr
concubrinales cotidiana meditatione discebant. Naz
et uelocitas usu ip̃o acquint᷑ corporis et scientia feri¬
eudi hostem. seq protegendi presertim si gladiis comi¬
nus dimicetur Gllud uero maius est ꝙ ordines dis¬
cunt et uexillu suu in tantis permixtionibus in
ip̃a prolusione comitantur ¶let inter doctos aliꝗs
error existit ꝙͣuis in multitudine sit tanta confusio

Expanded text:
DE EXERCITATIONE MILITVM DE EXERCITATIONE MILITVM Legionis ordinatione digesta ad exercitium revertimur, unde, sicut iam dictum est, exercitunomen accepit.Iuniores quidem et novi milites mane ac post meridiem ad omne genus exercebantur armorum, veteres autem et eruditi sine intermissione semel in die exercebantur armis; neque enim longitudo aetatis aut annorum numerus artem bellicam volueris stipendia inexercitatus miles semper est tiro. Armaturam quae festis diebus exhibetur in circo non tantum armaturae qui sub campidoctore sunt sed omnes aequaliter contubernales cotidiana meditatione discebant. Nam et velocitas usu ipso adquiritur corporis et scientia feriendi hostem seque protegendi, praesertim si gladiis comminus dimicetur; illud vero maius est, quod servare ordines discunt et vexillum suum in tantis permixtionibus in ipsa prolusione comitantur nec inter doctos aliquis error existit, cum multitudinis sit tanta confusio.
Abbreviated transcription (Latin):
eius recitu Ergo quotiens ad aliquod opus exitu¬
ri sunt soli milites tubicines canũt quotiens mo¬
uenda sunt signa cornicines canunt quetiẽs aũt
riter canũt Classicum itẽ appellatur quod buci¬
natores ꝑ cornu dicunt / et hac signum uidetur ĩ¬
perii qr cdassicum canitur Imperatore presente uel
cu in militem capitaliter ammaduertit᷑ quia ħ
ex imperatoris legibus fieri necesse est Suie etgo
ad uigilias uł ad angarias fatiendas siue ad opꝰ
aliquod uł ad decursionẽ campi excunt milites ⁊
tubicinis uocatu operantur et ruisu tubicine i¬
admonẽte cessant Cum autẽ mouent᷑ signa aut
iam mota figenda sunt cornices canũt. QQd̾ ideo in
om̃ib exercitiis et processib custoditur ut in ip̃a pu¬
gna facilius obtemperent milites siue cos pugnare
siue stare siue sequi uł redire precepennt duces.
Siquidem iatio manifesta sit semꝑ in otio fieri de¬
bere. quod necessario fatiendum uidetur in prelio.

Expanded text:
quotiens ad aliquod opus exituquotiens ad aliquod opus exituri sunt soli milites, tubicines canunt; quotiens movenda sunt signa, cornicines canunt; quotiens autem riter canunt. Classicum item appellatur quod bucinatores per cornum dicunt. Hoc insigne videtur imperii, quia classicum canitur imperatore praesente vel cum in militem capitaliter animadvertitur, quia hoc ex imperatoris legibus fieri necesse est. Sive ergo ad vigilias vel ad agrarias faciendas sive ad opus aliquod vel ad decursionem campi exeunt milites, tubicine vocante operantur et rursus tubicine admonente cessant. Cum autem moventur signa aut iam mota figenda sunt, cornicines canunt. Quod ideo in omnibus exercitiis et processionibus custoditur ut in ipsa pugna facilius obtemperent milites, sive eos pugnare sive stare sive sequi vel redire praeceperint duces, siquidem ratio manifesta sit semper in otio debere fieri quod necessario faciendum videtur in proelio.
Abbreviated transcription (Latin):
sas cohortes milites promouentur . Ita ut pͥma
cohorte ad gradur quẽpiam promotus uadat ad
decima cohortem/ et rursus ab ea crescentibus
stipendiis cu maiore gradu per alias recurrat
ad prima Udro primi pili Centurio postꝙͣ in
orbem omnes cohortes ꝑ diuersas administ̾ue¬
rit scolas in prima cehorte ad hãc peruenit pal¬
man in qua ex omni legione infinita comoda se¬
us in offitio prefectoru pretorio ad honestũ stu
cohortes suas contubernii affectione uenerabãt᷑
cum naturaliter equites apeditib soleant dis¬
crepare ¶per hanc ergo contexionẽ in legionib
et omĩu cohortum ⁊ equitum peditumq una
seruatur concordia. Quid int̾ tubicnes
et cornicines ⁊ classes intersit.
Abet preteren legio tubicines cornicines et¬
bucinatores. Aubicines ad bellum uocãt mi¬
lites et iuisu receptui canĩt Cornicines
quetiens canũt nõ milites. sed signa ad eoru optẽ¬

Expanded text:
sas cohortes et diversas scolas milites promoventur, ita ut ex prima sas cohortes et diversas scolas milites promoventur, ita ut ex prima cohorte ad gradum quempiam promotus vadat ad decimam cohortem et rursus ab ea crescentibus stipendiis cum maiore gradu per alias recurrat ad primam. Ideo primi pili centurio, postquam in orbem omnes cohortes per diversas administraverit scolas, in prima cohorte ad hanc pervenit palmam in qua ex omni legione infinita commoda conseus in officio praefectorum praetorio ad honestum quaecohortes suas contubernii affectione venerantur, cum naturaliter equites a peditibus soleant discrepare. Per hanc ergo contextionem in legionibus et omnium cohortium et equitum peditumque servatur una concordia. XXII S ET CLASSICVM INTERSIT Habet praeterea legio tubicines cornicines bucinatores. Tubicen ad bellum vocat milites et rursum receptui canit. Cornicines quotiens canunt, non milites sed signa ad eorum obtem