comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ uoce uocat᷑. auis pudica. ꝙ semꝑ in montium
iugis & in desertis solitudinibꝰ cõmorans. tecta
enĩ hominum & conu̾sationẽ fugit. & cõmorat᷑.
in silius. que etiam hieme deplumata intruncis
arboꝵ concauis habitare ꝑhibet᷑. Cuiꝰ e contrario
columba hospicia bumana diligit. domoꝵ blan¬

Expanded text:
de voce vocatur; avis pudica, et semper in montium iugis et in desertis solitudinibus commorans. Tecta enim hominum et conversationem fugit, et commoratur in silvis. Quae etiam hieme deplumata in truncis arborum concavis habitare perhibetur. Cuius e contrario columba hospitia humana diligit; domorum blan
Abbreviated transcription (Latin):
uilum. Esidꝰ. T̃orques sunt circuli aurei a collo
ia pectꝰ usq descendes. Torques aũt & bulle a
uris gerunt᷑. a feminis uero munilia & catel¬
li. Diete aũt corques qd̾ sint torte. & bulle qd̃
similes sint rotunditate bullis que in aqua

Expanded text:
ebant. Torques sunt circuli aurei, a collo ad pectus usque pendentes. Torques autem et bulle a viris geruntur, a feminis vero monilia et catelle. Dicte autem torques, quod sint torte et bulle, quod similes sunt rotunditate bullis, que in aqua
Abbreviated transcription (Latin):
Turdas. a tarditate dictas hiemis enĩ confinio
se refertur. Turdela. quasi maior turdus. euius
sterco uiscum generare putat᷑. uñ & ꝓuerbium
apud antiquos erat. malum sibi auem cacare.
fine hiemis cõfinio quasi state se referunt quibꝰ
nos in hospitali inmanitate molim᷑ insidias.
o diuerso genere nc̃ infida se decipere nunc
uisco eos fallere nẽ laqueo capture contẽdimꝰ.¬
ysis. Turres uocate. qd̾ teretes sint & longe terre
se enĩ aliquando rotundum cũ ꝓceritate ut co¬
lumpna. Nam & qmuis quadrate aut late cõ¬
seruant᷑. ꝓcul tam̃ uidentibꝰ rotunde existimã

Expanded text:
Turdos a tarditate dictos; hiemis enim confinio se referunt. Turdela quasi maior turdus; cuius stercore viscum generare putatur. Unde et proverbium apud antiquos erat, 'Malum sibi avem cacare.fine, hiemis confinio quasi exacta aestate se referunt. Quibus nos inhospitali immanitate molimur insidias et diuerso genere nunc infida sede decipere, nunc sibilo eos fallere, nunc laqueis eos captare contendim. Turres vocatae, quod teretes sint et longae. Teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae e
Abbreviated transcription (Latin):
uctor ẽ. uel uiuendis carminibꝰ idẽ flectendis. hoc
ẽ modulatis. & ꝓiñ poete. latine uates. olim scrip¬
ta eoꝵ uaticinia dicebant᷑. quo diu quadã & qua¬
si uesania inscribendo commouent᷑ uel quomͦ¬
dis uerba connect̾ent. uiere antiqͥs ꝑ uincere
ponentibꝰ etiam ꝗ ꝑ furorẽ diuini eodẽ erant noĩe qͥ
ꝙ ip̃i quoq pleraq uersib efferebant. auG̃. Uaticanꝰ.

Expanded text:
uctor est; vel a viendis carminibus, id est flectendis, hoc est modulandis: et proinde poetae Latine vates olim, scripta eorum vaticinia dicebantur, quod vi quadam et quasi vesania in scribendo commoverentur; vel quod modis verba conecterent, viere antiquis pro vincire ponentibus. Etiam per furorem divini eodem erant nomine, quia et ipsi quoque pleraque versibus efferebant. Lyri
Abbreviated transcription (Latin):
Esis. Uen̾em. ex inde dicunt nunccupatã qd̃
sine cũ femina uirgo eẽ ñ desinat. hanc greci
tem. afrodin enĩ grece spuma uocat᷑. qd̃ autẽ
fingt̃ saturnũ celo patri genitalia abscidisse.
& sanguinẽ fluxisse in maria atq eo spuma
maris cõcreta uenꝰ nata ẽ. illud aiunt qd̃ ꝑ co¬
itum salsi humoris substantia ẽ. & mñ frodin
uenem uulcani dicunt uxorẽ. qr uenerium
officiũ. ñ nisi calore consistit. Uñ ẽ frigidus
celo uirilia amputasse que in mare caden¬
tia uen̾em creauert. qd̃ ideo fingit᷑ ꝙr nisi hu¬
mor de celo in t̾ra descendit. nichil erearetur.
Cupidinẽ. uocatam fer̃t ꝓpt̃ amorem. Est aũt
demon de fornicationis qui ideo alat pingit᷑
ꝗa nichil amantib leuiꝰ nichil mutabiliꝰ inue¬
nit᷑. puer pingit᷑. qr stultus ẽ & in rationabił
amor. Sagittã & facem ten̾e fingit᷑. sagittam.
qr amor cor uulnerat. facẽ quia inflãmat. Uino¬

Expanded text:
erit. Venerem exinde dicunt nuncupatam, quod sine vi femina virgo esse non desinat. Hanc Graeci tem. Ἀφρὸς enim Graece spuma vocatur. Quod autem fingunt Saturnum Caelo patri genitalia abscidisse, et sanguinem fluxisse in mare, atque eo spuma maris concreta Venus nata est, illud aiunt quod per coitum salsi humoris substantia est; et inde ἈφροVenerem Vulcani dicunt uxorem, quia Venerium officium nonnisi calore consistit, unde estVirg. GeCaelo virilia amputasse, quae in mare cadentia Venerem creaverunt, quod ideo fingitur quia nisi humor de caelo in terram descenderit, nihil creatur. Cupidinem vocatum ferunt propter amorem. Est enim daemon fornicationis. Qui ideo alatus pingitur, quia nihil amantibus levius, nihil mutabilius invenitur. Puer pingitur, quia stultus est et inrationabilis amor. Sagittam et facem tenere fingitur. Sagittam, quia amor cor vulnerat; facem, quia inflammat. Pan
Abbreviated transcription (Latin):
gemina ponderũ lances equali examine pendẽs.
facta ꝓpter talenta & ceteraria ad pendenda sicut
mom̃tana ꝓ parua modicaq pecunia. hec & mo¬
qd̃ duab lancis & uno in medio stilo librata eqͣ¬
nator examinator ex iudicii libra ꝓpendens recta
tnsiatione a trutina que ẽ gemina ponderũ lan¬

Expanded text:
gemina ponderum lances aequali examine pendens, facta propter talenta et centenaria adpendenda; sicut momentana pro parva modicaque pecunia. Hec quod duobus lancibus et uno in medio stilo librata, equnator, examinator, ex iudicii libra perpendens recta; translatione a trutina, quae est gemina ponderum lan
Abbreviated transcription (Latin):
auis ubi iugalis ꝓprii fuerit amissione uiduata.
ꝑ tesum thalamũ & nom̃ habere coniugu. co qd̃
primꝰ amor fefellerit eam dilecti morte decepta.
qm̃ & infidelis a ꝑpetuitatem fuit & amarus ad
grãm plus doloris ex morte qmͣ suauitatis & ca¬
ritate generauit. Itaq ita errare cõiunctionem re¬
cusat. nec pudoris iura aut cõplaciti uiri resoluit
federa illi suam caritatẽ reseruat. illi custodit no¬
temptat᷑ occasionis illecebra. nescit pͥmam fidem
irritam facere. ꝙ nouit castimoniã reseruare. pri
conubii sorte p̾missa turtur nidu suo. ne pullos¬
suos incurs& lupꝰ.squile folie ꝑiacet. Nouit enim
qdꝰ huiꝰmodi folia lupi fugere ꝯsueuerunt. EGꝑ.¬
ture ualde uirũ suum diligere & caste cum illo
uiuere. & ip̃i soli fidem seruare. Itaq ut siquando
euenerit ut masculus eiꝰ aut ab accipitre aut ab
aucupe capiat᷑. hãc alteri masculo ñ coniugi. set
ip̃m semꝑ desiderare. & ip̃m ꝑ singula momenta

Expanded text:
tur ubi jugalis proprii fuerit amissione 105 viduata, pertaesum thalamos, et nomen habere conjugii; eo quod primus amor fefellerit eam dilecti morte deceptam, quoniam et infidelis ad perpetuitatem fuit, et amarus ad graqui plus doloris ex morte, quam suavitatis ex charitate generaverit. Itaque iterare conjunctionem recusat, nec pudoris jura aut complaciti viri resolvit foedera, illi soli suam charitatem reservat, illi custodit notentatur occasionis illecebra: turtur nescit primam fidem irritam facere; quia novit castimoniam servare prima connubii sorte promissam. CAPUsuos incurset lupus, squillae folia superjacit. Novit enim quod hujusmodi folia lupi fugere consuerint. ture dicit ualde uirum suum diligere, et caste cum illo uiuere, et ipsi soli fidem seruare; ita ut si quando euenerit ut masculus eius aut ab accipitre aut ab aucupe capiatur, haec alteri masculo se non iungit, sed ipsum semper desiderat et ipsum per singula momenta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ethera clangor. Adhibet᷑ aũt ñ solum in prelus. s&
in omnib festis dieb ꝓpter laudis uel gaudu clarita¬
tem. Uñ & in psalterio dicit᷑. Canite ininicio mensis.
tuba. in die in signis sollemptatis ur̃e. Preceptũ enĩ
fuerat iudeis. ut in initio noue lune tube clangent.
ra clangor. hanc enim a tirrenis p̃donib excogita¬
ta cum disꝑsi circa maritimas horas ñ facile aquã pre¬
de occasionẽ uoce aut bucinis conuocarent᷑ uento ple¬
rũq obstrepente hinc postea bellicis certaminibꝰ ad¬
hibita ẽ ad denuntianda signa belloꝵ ut alios qui
exaudiri p̾co ꝑ tumultũ non poterant. sonitꝰ tube
bam aũt & bucinã ueteres discernebãt. Nam bucina
insonante. sollicitudinẽ ad bella denuntiabat. uir
giliꝰ. qua bucina signum dura dedit. tuba aũt p̃lium
Int̃dum ut insequant᷑ eos qui fugiunt. Inc̃dum recep¬
tui. Nam recept̾ dicit᷑ qd̃ exercitus recipit. Uñ q signa
receptui canere dicunt᷑. Apud amazonas aũt non tu

Expanded text:
per aethera clangor. Adhibebatur autem non solum in proeliis, sed in omnibus festis diebus propter laudis vel gaudii claritatem. Unde et in Psalterio dicitur81, 4: 'Canite in initio mensis tuba, in die insignis sollemnitatis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in initio novae lunae tuba clangerent, ra clangor. Hanc enim a Tyrrhenis praedonibus excogitatam, cum dispersi circa maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut bucina convocantur, vento plerumque obstrepentehibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exaudiri praeco prae tumultu non poterat, sonitus tubae bam autem et bucinam veteres discernebant. Nam bucina insonans sollicitudinem ad bella denuntiabat. VergiliusAen. 7, 519: Qua bucina signum dira dedit. Tuba autem proelium interdum ut insequantur eos qui fugiunt, interdum receptui. Nam receptus dicitur quo se exercitus recipit, unde et signa receptui canere dicu
Abbreviated transcription (Latin):
apta. Esis. Uenabula dicta. q̃si uenatui ha¬
bitia. uel qr uenientẽ excipiunt. quasi excipibi¬
lia. Excipiunt enĩ apros. excipiuntq leones. mtͣm
ursos. sit tm̃ firma manus. Wenac᷑. lacus italie in
uenetia. de quo fluuius nascitur muttiꝰ. qui lacꝰ
magnitudine sui tẽpestates imitat᷑ mari¬
esis: uenator dictꝰ. quasi uenabulator. a ue¬
natione scilicz qd̾ bestias ꝑimit. quattuor
aũt sũt uenatoꝵ officia. uestigatores. indi¬

Expanded text:
udes. 4. Venabula dicta, quasi venatui habilia; vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabilia. Excipiunt enim apros, exspectantque leones, intrant ursos, sit tantum firma manus. 5. Venetia, de quo fluvius nascitur Mincius; qui lacus magnitudine sui tempestates imitatur mari Venator, quasi venabulator, a venatione scilicet, quo bestias premit. Quattuor autem sunt venatorum officia: vestigatores, inda
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ad suꝑnã magnitudinẽ acced̾ent. Inde ⁊ colore
rufo ꝓliniebant᷑. quasi imitarent᷑ diuini ignis effi
critatis humane cõmouerent᷑. Duobꝰ aũt generib
delet᷑ exercitꝰ. aut int̾nicione. aut disꝑsione. Salustiꝰ.¬
inqͥt hostes opp̃ssi aut dilapsi forent. sic & utrũq
p̃dando uocata. manuiue eo qd̃ manib detrahunt᷑.
hec & exuuie ab exeundo dicte qr exeurt᷑. hec et
partes a pari diuisione ꝓ ꝑsonaꝵ qualitate & la¬
boꝵ iusta decisione expolia aũt a palleis quasi
ex pallia uictis enĩ detrabunt᷑. UiRs̃. Trium phis¬

Expanded text:
quasi ad supernam magnitudinem accederent. Inde et colore quasi ad supernam magnitudinem accederent. Inde et colore rufo perliniebantur, quasi imitarentur divini ignis effigcritatis humanae commonerentur. Duobus autem generibus deletur exercitus; aut internicione, aut dispersione. Sallustiinquit: « Hostes oppressi aut dilapsi forent. » Sic et utrumque praedando vocata. Manubiae, eo quod manibus detrahuntur. Haec et exuviae ab exuendo dictae, quia exuuntur. Haec et partes a pari divisione pro personarum qualitate, et laborum iusta decisione. Spolia autem a palleis, quasi expallia; victis enim detrahuntur. § 3 De s
Abbreviated transcription (Latin):
pheũ. qr nondũ plene ẽ uictoriam consecut᷑. Non
enĩ obtinuit. s fugauit exercitũ. s tam̃ nomina
scriptores confundt̃. Tranꝗllus aũt triumphum
latine dicit potiꝰ appellatũ. qd̃ is qui triumphans
urbem ingrederet᷑. criꝑcito iudicio honoraret᷑. Nam
pͥmum de triumpho duci cõcedendo exercitũ iudi¬
care solitũ erat. scd̃o senatum. t̃cio ppłm. erat aũt¬
apud romanos mos ut triũphantes quadrigis ue¬
herent᷑. ex illo quo soliti pͥores sunt duces hoc habi¬
tu bella inire. Quicũq aũt in cõflictu uicisset. pal¬
ma aurea coronabat᷑. qr palma stimulũ ht̃. qui u̾o
sine conflictu fugientẽ ꝓstrass. laurca. eo qd̵ hec
arbor sine spinis ẽ. Namq purpurcã. & plilmatã
togã triumphantes induebant᷑. & scipionẽ cum
scepto in manu gerebant ad imitationẽ uictorie.
scipionis licet & scipio baculũ sit quo homines in¬
aquilam suꝑsedebat. ob incendicũ qd̃ ꝑ uictoriam

Expanded text:
pheum; quia nondum plenam victoriam est consecutus. Non enim obtinuit, sed fugavit exercitum: hec tamen nomina scriptores confundunt. Tranquillus autem triumphum latine dicit potius appellatum, quod is qui triumphans urbem ingrederetur, tripartito iudicio honoraretur. Nam primum duci de triumpho concedendo exercitum iudicare solitum erat, secundo senatum, tertio populum. Erat autem Romanorum mos, ut triumphantes quadrigis veherentur, ex illo quod soliti sunt priores duces hoc habitu inire bella. Quicumque autem in conflictu vicissent, palma aurea coronabantur, quia palma stimulos habet: qui vero sine conflictu fugientes prostrasset, laurea; eo quod hec arbor sine spinis est. Namque et purpurea et palmata toga triumphantes induebantur et Scipionem cum sceptro in manu gerebant, ad imitationem victorie Scipionis. Licet et Scipio baculus sit quo homines inaquila supersedebat, ob indicium quod per victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
rabie inm̃sa atq ramosa lenissimi corticis. ramis
ad aeris qualitatem amigdale modo. sucum aro¬
maticum fundens album & mastigatione uelut in
puluere resolutum & confractũ. intus pingue et
igni appositũ facile ardescens & appellat᷑ apud nos
masculus eo qd̃ sit natura rotundum in modum
testiculoꝵ. Reliquũ planũ & penes cabrosũ minus
optimum. Adulterat᷑ aũt ad mixta resina siue
gũmi. s& dignoscit᷑ sua ꝓprietate. Nam thus. igni
impositũ ardescit. resinet. fumescit. Gumen uero
liquescit calefactum. Thus aũt a tundendo dictum
hoc & libanũ uocatum a mõte arabie ubi sabei sũt.
Nam mõs eoꝵ libanꝰ dicit᷑ ubi thura colliguntur.

Expanded text:
rabica immensa atque ramosa, levissimi corticis, ramis ad aceris qualitatem, amygdalae modo succum aromaticum fundens album, et ad masticationem velut in pulvere resolutum: et cum frangitur intus, pingue, et igni appositum facile ardescit: et appellatur apud nos masculus eo quod sit natura rotundum, in modum testiculorum, reliquum planum, et pene scabrosum, minus optimum. Adulteratur autem mista resina sive gummi, sed dignoscitur sua proprietate. Nam thus igni impositum ardescit: resina fumescit. Gumen vero liquescit calefactum. Thus autem a tundendo dictum: hoc et Libanum vocatum a monte Arabiae, ubi Sabaei sunt. Nam mons eorum Libanus dicitur, ubi thura colliguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
pedes. Ydis. Tripodes. scamnelli sunt. habentes
tres pedes. s & candelabra tripoda sunt. qr simi¬
oꝵ. Tripolitana ꝓuincia que ẽ subuentana uel
regio ar rurgũ ubi leptis magna ciuitas ẽ. quã¬
uis aturges ꝓ longũ africe limitẽ generalit̃ uoce
habent ab oriente aras philenoꝵ int̾res irtes mi¬
nores q trogodias a septentͥone. mare silicũ uel
potius adriaticũ & sirtes monores ab occasu bizã¬
tium usq ad lucum salinaꝵ. a meridie barbaros
ietulos natabres & garamantas usq ad occeanum
grecie lingua sua signant᷑ de numero trium
magnaꝵ urbiũ. id ẽ theas abrete leptis magna.
hec habet ab oriente sirtes maiores & trogoditas
a septentrione mare adriaticũ. ab occasu biran¬
tium. a meridie tegulos & garamantes. usq ad oc¬

Expanded text:
am suam. Tripodes scam nelli sunt, habentes tres pedes: sed et candelabra tripoda sunt, quia simi. Tripolitana provincia, quae et Subventana, vel regio Arzugum dicitur, ubi Leptis magna civitas est, quamvis Arzuges per longum Africae limitem generaliter vocentur, habet ab oriente aras Philenorum inter Syrtes majores et Troglodytas, a septentrione mare Siculum, vel potius Adriaticum, et Syrtes minores, ab occasu Byzacium usque ad lacum Salinarum, a meridie barbaros Getulos, Nothabres, et Garamantas, usque ad oceanum Graeci lingua sua signant de numero trium magnarum urbium: Oea, Sabratae, Leptis magnae; haec habet ab Oriente Syrtes majores, et Troglodytas, a Septentrione 166 mare Adriaticum, ab Occasu Bizantium, a Meridie Getulos et Garamantes usque ad O
Abbreviated transcription (Latin):
Io interdũ tã grauit̃ concutit omĩa. ut celũ di¬
uessisse uideat᷑. qr cũ ꝓcella uehem̃tissi uenti nu¬
hibꝰ se repente inmiserit. turbine inualescente
exitq quentem nubẽ qͣm excubauit. impetu
magno p̃scindit. Ac sic cũ horrendo fragorede¬
onitrua aũt simul & fulgura expͥmit. s illud
ideriꝰ uidet᷑. qr clarum ẽ hoc aũt ad aures tardiꝰ
lum̃. Tonitruũ aũt ad aures tardiꝰ ꝑuenit ad in¬

Expanded text:
ideo interdum tam graviter concutit omnia ita ut caelum discississe videatur quia, cum procella vehementissimi venti nubibus se repente inmiserit, turbine invalescente exitumque quaerente, nubem, quam excavavit, impetu magno ptonitruo autem simul et fulgura exprimit, sed illud celerius videtur, quia clarum est, hoc autem ad aures tardius lumen, tonitruum autem ad aures tardius
Abbreviated transcription (Latin):
lam̃ti & funeris eo qd̃ in triciorib reb funeribꝰq
dit in quibꝰ quadruplicẽ diuerso metro cõposuit
alphabetũ. quaꝵ duo pͥma. quasi saffico metro
scripta sunt. q tres uersiculos sui sibi nexi sunt.¬
& ab una tantum littera incipiunt. heroicum
comma concludit. Tercium alphabetũ trimetro

Expanded text:
ioribus rebus funeribusque quibus quadruplex diverso metro composuit alfabetum, quorum duo prima quasi Saffico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludunt. Tertium alfabetum trimetro
Abbreviated transcription (Latin):
sulib p̃meret᷑. tum & ip̃a sibi tribunos plebis qͥsi
ꝓprios iudices & defensores ꝓcreauit. ꝑ quos contra
senatũ & cõsules tuta eẽ poss. postea quoq anno¬
ꝯsulari potestate uerũ dignitas tribunoꝵ militamũ
ñ diu ꝑseuerant. Hã post aliquantũ nullus pla¬
cuit fieri & quadrienniũ in urbe ita fluxit. ut po¬
testates ibi maiores ñ eẽnt. p̃sumpsert̃ tñ tribuni
militares consulari potestate. Iteꝵ dignitatẽ q tri¬
enni ꝑseuerauert. rursus cõsules facti. tribuni¬

Expanded text:
sulibus premeretur. tum et ipse sibi tribunos plebis quasi proprios iudices et defensores creavit, per quos contra senatum et consules tutus esse posses est. Verum dignitas tribunorum militarium non diu perseveravit. Nam post aliquantum nullos placuit fieri, et quadriennium in Urbe ita fluxit, ut potestates ibi majores non essent. Praesumpserunt tamen tribuni militares consulari potestate iterum dignitatem, et triennio perseverarunt. Rursus coss. facti. L. Gen
Abbreviated transcription (Latin):
si dixerimꝰ curias. ñ intelligunt᷑ nisi curie que sũt
in ciuitatibꝰ singulis singule. Uñ curiales ꝙ decurio¬
nes. idẽ qd̾ sint in curia uel d̃ curia. & scimꝰ quia
tales curias singulis habebant singłe ciuitates. Ue¬
runptam̃ & una ciuitas multas curias ht. sicut ro
pio romani trifure fuer̃t a romulo disꝑtiti. idẽ in
senatoribꝰ. militibꝰ. & plebibꝰ. que tñ tribꝰ nc̃ multi¬
plicate nom̃ pͥstinum. retinent. s̾ Gł. Tributũ. red¬
antea ꝑ trib singulas exigebat᷑. sicut nunc ꝑ singula
t̃ritoria. sic aũt ꝑ tres partes diuisũ fuisse romanũ
ppłm. cõstat ut equȩ qͥ p̃erant in singłis partibꝰ tri¬
buni dicerent᷑. Uñ etiam sumptꝰ qͦs dabant ppłi tri¬
p̃cium pacis ẽ. Maiores enĩ nr̃i bella gessert̃. bellis
fatigati pacem petentes tributa obtuler̃t. Ergo tri¬
butum p̃cium ẽ. Nam q nos tributa dependimꝰ. ne

Expanded text:
xerimus curias, non intelliguntur nisi curiae quae sunt in civitatibus singulis singulae; unde curiales et decuriones, id est, quod sint in curia vel decuria: et nostis quia tales curias singulas habent singulae civitates. rum; et una civitas multas curias habet, sicut Rompio Romani trifarie fuerint a Romulo dispartiti, id est in senatoribus, militibus et plebibus, que tamen tribus nunc multiplicate, nomen pristinum retinent. Gens eolim per tribus singulas exigebatur, sicut post per singula territoria. Sic enim per tres partes divisus erat Romanus populus, ut qui praeerant in singulis partibus, tribuni dicerentur. Unde etiam sumptus quos dabant populi, triulamus. Majores nostri bella gesserunt, bellis fatigati, pacem petentes, tributa obtulerunt. Tributum, pretium pacis est. Nos tributa dependimus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
derclinquunt. YSls. Trãslatio. ẽ cum causa ex
eo pendet. qd̃ ñ aut his agere uidet᷑ quẽ opor¬
tet aut ñ apud quos quo tẽpore. qua lege. qua
crimine. qua pena oporteat. Trinslatiua cõstitu¬
cio. qd̃ actio tͣnslationi & cõmutationis indigere

Expanded text:
eralis appellatur. Translatio est cum causa ex eo pendet, quod non aut is agere videtur, quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere
Abbreviated transcription (Latin):
nis. quo poete regũ casus durissimos & scelera in¬
audita uł deoꝵ res alto sonitu describunt. Come¬
die u̾o que res pͥuatoꝵ & humiliũ ꝑsonaꝵ conp̃¬
hendit. ñ tam alto ut tragoedia stilo. s mediocri ꝙ
dulci. Esis. Tragoedi sunt. qͥ antiq̃ gesta atq fano
ra sceleratoꝵ regũ luctuoso carmine spectante po¬

Expanded text:
nis, quo poetae regum casus durissimos et scelera inaudita uel deorum res alto sonitu describunt. Comoedia, quae res priuatorum et humilium personarum comprehendit, non tam alto ut tragoedia stilo, sed mediocri et dulci. Sra sceleratorum regum luctuosa carmine spectante po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprietas siccitas ẽ t̃ris. hec et p̃rogatiua seruata ẽ pͥn¬
cipalis. Ergo ficcitas subẽ etiã ut sit frigida. s nõ
p̃ferunt᷑ scd̾a pͥmis. Wt aũt humida sit. aquarũ affi¬
nitate sortit᷑. Ergo illud suũ. istud alienũ. suum
germinatio: & turiditas agri. Uñ & uisibilem eam
q cõpositam facere ds̃ ait. germinet t̾ra herbam
seminãs semen scd̃m genꝰ & lignũ fructiferum
faciens fructũ scđm genꝰ cuius sem̃ eiꝰ in ip̃o.

Expanded text:
proprietas siccitas est raptura; haec ei praerogatiua seruata est. principalis ergo siccitas. subest etiam ut sit frigida, sed non praeferuntur secunda primis. ut autem umida sit, aquarum id adfinitate sortitur. ergo illud suum, istud alienum: suum, germinatio et viriditas agri. Unde ut et visibilem eam et compositam faceret Deus, ait: Germinet terra herbam feni, seminans semen secundum genus, et lignum fructiferum faciens fructum secundum genus, cujus se
Abbreviated transcription (Latin):
regie. uel toga. Esis. Trabea erat toge species pur¬
purea & cocco. qua oꝑti romanoꝵ reges. in initio
ꝓcecdebant. hanc pͥmũ romulus adinuenisse ꝑhi¬
bet᷑. ad discretionẽ regum habit᷑. Trabea aũt dic¬
ta. qd̾ in maiorꝰ gła hominẽ tͣnsmeare. hoc est

Expanded text:
raetores. Trabea erat togae species ex purpura et cocco qua operti Romanorum reges initio procedebant. Hanc primum Romulus adinvenisse perhibetur ad discretionem regii habitus. Trabea autem dicta quod in maior
Abbreviated transcription (Latin):
dis pater. Troianoꝵ gens. antea dardania a darda¬
no nominata. nam dardanꝰ & iasius fr̃s ex grecia
ꝓfecti. ex his iasius ad traciam. dardanꝰ ad frigi¬
am ꝑuenit. qui pͥmus regnauit. pꝰ quem filius
ciꝰ erictonius. deinde nepos eiꝰ tronos. a quo tr¬

Expanded text:
t. Troianorum gens antea Dardana a Dardano nominata. Nam Dardanus et Iasius fratres e Graecia profecti; ex his Iasius ad Thraciam, Dardanus ad Phrygiam pervenit, ibique primus regnavit. Post quem filius eius Ericthonius, deinde nepos eius Tros, a quo Tr
Abbreviated transcription (Latin):
pondꝰ ht̃ ad faciendam fidẽ. s moꝵ ꝓbitate debet
ẽẽ laudabilis. Dature auctoritas ẽ. que maxima uͥ¬
tute cõsistit. testimonia multa sunt que auferunt
auctoritatẽ. id. ẽ. ingenia. opes. etas. fortuna. ars.
usus. necessitas. & ꝯcursio rerũ fortuitaꝵ. a dictis
factisq in abrũ petit᷑ fideles cũ pͥscoꝵ dicta fac¬
taq memorant᷑. A torm̃tis fide p̃bet᷑. pꝰ quem ne¬
mo retitꝰ uelle mentiri. Ex u̾o que tractant᷑ in tẽ¬
pore. qr. suis nominibꝰ plana sunt. definitionẽ ñ
indiget. memorie quoq certũ ẽ. topica oratorib
dialeticis. poetis. & uiris ꝑitis cõmunit̃ quidem
argum̃ta p̃stare. s qͣndo aliqͥd specialit̃ ꝓbant
ad rectores poetas. iuris ꝑitosq ꝑtinent. Qnͣdo
u̾o gen̾alit̾ disputant. ad philosophos attinere ma¬
nifestũ ẽ. mirabile plane genꝰ oꝑis in unũ potuis¬
se colligi. qͥcqͥd mobilitas ac uarietas humane m̃¬
tis in sensib exꝗrendis ꝑ diu̾sas causas poterat in¬

Expanded text:
faciendam fidem, sed morum probitate debet esse laudabilis. Naturae auctoritas est quae maxime virtute consistit. Testimonia multa sunt quae adferant auctoritatem: id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necessitas et concursio rerum fortuitarum. A dictis factisque maiorum petitur fides, cum priscorum dicta factaque memorantur. A tormentis fides praebetur, post quae nemo creditur velle mentiri. Ea vero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, definitionem non indigent. Memoriae quoque condendum est Topica oratoribus, Dialecticis, poetis et iurisperitis communiter quidem argumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad rethores, poetas iurisperitosque pertinent, quando uero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. Mirabile plane genus operis, – in unum potuisse colligi quicquid mobilitas ac uarietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diuersas causas poterat in
Abbreviated transcription (Latin):
uulgus seruoꝵ sola dolis ut me deludere ab ef¬
fectu argum̃tũ est. Cũ ex his que facta sunt aliꝗͥ
approbat᷑. ut uirgiliꝰ. de gen̾es aĩos timor arguit.
A cõparationẽ argum̃tum est. qͣndo ꝑ collationẽ
ꝑsonaꝵ siue causaꝵ sententie ratio sub inpugna¬
tione format᷑. ut uirgiliꝰ. tu potes eneã manibꝰ sub¬
ducere graui. Nos aliqͥd contͣ rutulos iuuisse nefã¬
dum. Item argum̃ta que dicunt᷑ extrinsecꝰ que gre
ci tegnos. id.ẽ. artis exꝑtes uocant. ut ẽ testimo¬
niũ. Testimoniũ uero constare ac diuidi uidetur
rũ. uꝰ. ex torm̃tis. Terciꝰ ergo suꝑiꝰ modus qui est
ex temporibꝰ. in octo species diriuat᷑.i. ingenio.¬

Expanded text:
b effectis argumentum est, cum ex his quae facta sunt aliquid approbatur, ut Vergilius: 'Degeneres animos timor arguit.' A comparatione argumentum est, quando per collationem personarum siue causarum sententiae ratio sub imputatione formatur – Vergilius: 'Tu potes Aenean manibus subducere Graium; nos aliquid contra Rutulos iuuisse nefandci tegnos, id est artis expertes vocant, ut est testimonium. Testimonium vero constat ex re, ac dividitur rum, quinto ex tormentis. Tertius ergo superior modus, qui est ex temporibus, in octo species derivatur. Prima ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
pedo uocata. eo qđ corpꝰ torpescere faciat. si eam
quisq uiuentẽ tangat. narrat pleniꝰ scđs & in
hasta uirgaq adtingat᷑. qͣmuis p̃ualidos lacertos
tor pescere. qmuis ad cursũ ueloces alligare pe
des. tanta enĩ uirtus eiꝰ est etã aura corporis¬

Expanded text:
pedo vocata, eo quod corpus torpescere faciat, si eam quisquam viventem tangat. Narrat Plinius Secundus,hasta virgaque attingatur, quamvis praevalidos lacertos torpescere, quamlibet ad cursum veloces pedes alligari. » Tanta enim vis ejus est, ut etiam aura corporis s
Abbreviated transcription (Latin):
anarareis exortꝰ ẽ. ꝗ pͥus crine seruato denuo
fortuitate magne cõtinentiã deuotioẽ copleta
cipud radebant. & capillos in igne sacrificii ponere
duetꝰ ẽ. ut hii qui in diuinis cultibꝰ mancipati do¬
mino consecrant᷑ quasi nararei id. ẽ scĩ dei. crine
p̃ciso innouent᷑. Est aũt in clericis tonsura signũ
quoddã qd̃ in corpore figurat᷑. s in animo agitur.
scilica ut hoc signo in religione uicia resecent᷑ ⁊
crinibꝰ carnis nr̃e quasi criminibꝰ exuant᷑. atq mñ
innouati sensibꝰ ut comis rudibꝰ enitescamꝰ. expoli

Expanded text:
rvato, denuo post vitae magnae continentiam devotione completa caput radebant, et capillos in ignem sacrificii ponere ductus est, ut hi qui in divinis cultibus mancipati Domino consecrantur, quasi Nazaraei, id est, sancti Dei crine xstiterunt. 3. Est autem in clericis tonsura signum quoddam, quod in corpore figuratur, sed in animo agitur, scilicet, ut hoc signo in religione vitia resecentur, et criminibus carnis nostrae, quasi crinibus, exuamur, atque, innovatis sensibus, ut co
Abbreviated transcription (Latin):
cliniũ ẽ cenaculum. a tribꝰ lectulis discũbentiũ
dictũ. Apud ueteres enĩ in loco ubi conuiuii appa¬
ratus exponebat᷑. tres lectuli strati erarit. in quibus
discũbentes epulabant᷑. cliniũ nomen ẽ gr̃e lectũ
uel accubitũ dicit᷑. ex quo confectum ẽ. ut triclinium
ca nigra. s tres sucos reddit. a radice nigrũ. e medio

Expanded text:
clinium est coenaculum a tribus lectulis discumbentium dictum; apud veteres enim in loco ubi convivii apparatus exponebatur, 218 tres lectuli strati erant, in quibus discumbentes epulabantur; κλίνη enim Graece lectus, vel accubitus dicitur, ex quo confectum est ut triclinium ca nigra est, sed tres sucos reddit, ab radice nigrum, e medio
Abbreviated transcription (Latin):
or cubitoꝵ facers. ẽ aũt amplissima gemiaꝵ eadem
sola nobiliũ luã sentit. genera eiꝰ duo. Topica ẽ disci¬
plina inueniendoꝵ argum̃toꝵ diuisio. Topicoꝵ siue
logicoꝵ ex quibꝰ argum̃ta dicunt᷑ criplex ẽ. nã alia
in eo ip̃o de quo agit᷑ herent. alia que dicunt᷑ effecta.¬
que quodã modo ex reb aliis tracta noscunt᷑. alia
que assumunt᷑ extͥnsecus argum̃ta que in eo ip̃o¬
to. scd̃a a parte. t̾cia a nota. argum̃tũ a toto cũ
definito. adhibet᷑ ad id qd̃ querit᷑. sicut ait cicero.
Gła ẽ laus recte factoꝵ magnoꝵq in re publica
fama meritoꝵ. a partibꝰ ẽ argum̃tũ cum is qui
se defendit aut negat factũ. aut factũ eẽ iure de¬
fendit. A nota ẽ argumentũ cũ ex sui nominis
argumentũ a liuo delicit᷑. ut cicero. consulem in¬
qm querebam quẽ instomaiali inuenire ñ poterã.
effectũ argum̃ta sunt que quedã modo ex rebus
aliis tracta noscunt᷑. sunt aũt numero tredecim.¬

Expanded text:
rendi. Est autem amplissima gemmarum; eadem sola nobilium limam sentit. Genera eius duo. Callaicplina inveniendorum argumentorum. Divisio Topicorum, sive locorum ex quibus argumenta dicuntur, triplex est. Nam alia in eo ipso, de quo agitur, haerent; alia, quae dicuntque quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur; alia que assumentur extto – a partibus – a nota. Argumentum a toto est, cum definitio adhibetur ad id quod quaeritur, sicut ait Cicero: 'Gloria est laus recte factorum, magnorumque in republica fama meritorum.' A partibus est argumentum cum is qui se defendit aut negat factum, aut factum esse iure defendit. A nota est argumentum, cum ex ui nominis argumentum aliquod elicitur, ut Cicero: 'Consulem, consulem, inquam, quaerebam, quem in isto maiali inuenire non poteram.' Effecta argumenta sunt, quae quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur: con
Abbreviated transcription (Latin):
uitabilit̾ consequit᷑. ut uirgiliꝰ. ñ equis animo nec
tanta suꝑbia uictis ab antecedentibꝰ argumentũ
ẽ. quando aliqui ex his que pͥus gesta sunt cõpro¬
bant᷑. ut cicero ꝓ milone. cũ non dubitauerit a¬
ꝑire. qͥd cogitauerit uos potestiᷤ dubitare qͥd fece¬
rit. A repugnantibꝰ argumentũ ẽ. quando illud
obicit᷑ alia contͣrietate deseruit᷑. ut cicero. his igit᷑¬
ñ modo de tali ꝑiculo liberat᷑. s honore amplissi¬
mo ditatꝰ domi te interficere uoluiss. A coniuga¬
tis argum̃tũ ẽ. cum cõꝓbabilit̃ ostendit᷑. qͥd sit
iuga mittat. A caus is argum̃tũ est. qͣndo consue¬
tudini ꝯmuni res que tractant᷑. ut terentiꝰ. Ego¬

Expanded text:
uitabiliter consequitur – Vergilius: 'Non ea uis animo, nec uitabiliter consequitur – Vergilius: 'Non ea uis animo, nec tanta superbia uictis.' Ab antecedentibus argumentum est, quando aliqua ex his quae prius gesta sunt comprobantur – Cicero pro Milone: 'Cum non dubitauerit aperire quid cogitauerit, uos potestis dubitare quid fecerit?' A repugnantibus argumentum est quando illud, quod obicitur, aliqua contrarietate destruitur, ut Cicero: 'Is igitn modo de tali periculo liberatus, sed honore amplissimo ditatus, domi te interficere voluisset'. A coniugatis argumentum est, cum contra probabiliter ostenditur quid sit iuga mittant. A causis argumentum est, quando consuetudine communi res quaeque tractatur, ut Terenti
Abbreviated transcription (Latin):
hant minime & fit uerbũ. ut cicero. uerrẽ dicit
eu̾sisse ꝓuinciã. uł nom̃ e uerbo eũ latrocinare
appellationis postremitas in alla uocis declinatioẽ
formata. scd̃m argum̃tum a genere ẽ. cũ de eodem
bile genꝰ. t̾cium a spetie argum̃tũ est cũ gen̾ali
questione fidem sp̃es facit. ut ñ sic frigiꝰ peneiͣt
lacedemona pastor a simili argumentũ quando
reb aliquib similia ꝓferunt᷑. suggere talem mͥ
ñ nullũ de extra frustra torserit in rutulos stete¬
runtq in corpore gradũ. Hyliacis cãpis a differen¬
tia. argum̃tũ est qͣndo ꝓ diffentia in aliqua sepa¬
rant᷑. ut uirgiliꝰ. ñ dico medis eqͥs nec currũ cernis
achillis. ai cont̾riis argum̃tum dicit᷑. qͣndo res di¬
screpantes sibi met opponunt᷑. Ut uirgiliꝰ mortali¬
ne manu facte in mortale carine fas habeant.
Certusq incerta ꝑicula lutres eneas cõsequentibꝰ ar¬
gument᷑ũ dicit᷑ quando oppositũ rem aliquid ine¬

Expanded text:
 ut Cicero Verrem dicit everrisse provinciam; vel nomen a verbo, cum latrocinari appellationis postremitas, in alia vocis declinatione formata. Secundum argumentum a genere est, cum de eodem bile genus. Tertium ab specie argumentum est, cum generali quaestioni fidem species facit, ut: At non sic Phrygius penetrat Lacedaemona pastor. A simili argumentum est, quando rebus aliquibus similia proferuntur: Suggere tela mihi, non ullum dextera frustra Torserit in Rutulos, steterunt quae in corpore Grajum Iliacis campis. 115 8. A differentia argumentum est quando per differentiam aliqua separantur, ut Virgilius: Non Diomedis equos, nec currum cernis Achillis. A contrariis argumentum ducitur, quando res discrepantes sibimet opponuntur – Vergilius: 'Mortaline manu factae immortale carinae fas habeant, certusque incerta pericula lustret Aeneas?' A consequentibus argumentum est, quando positam rem aliquid ine
Abbreviated transcription (Latin):
dit. quaꝵ tantũ pͥma a quibꝰdam eiꝰ eẽ asserit᷑.
ilque uero due ioħis cuiꝰdam p̃sbiteri existiman¬
u: Cuiꝰ iuxta hieronuni sententiã. altera sepulchrũ
upud effosũ demonstrat᷑. Iudas suam edidit epłam.
Apocalipsin ioħs euangłista scripsit. eodẽ tp̃re
quo ꝓpt̃ euangłii p̃dicationẽ in insula pathinos
tradit᷑ alligatꝰ. Hii sunt scriptores sacioꝵ libroꝵ
diuina inspiratione loquentes. atq ad heruditio¬
nẽ nr̃am p̃cepta celestia dispensantes. Auctor aũt

Expanded text:
ima tantum a quibusdam ejus esse asseritur, reliquae duae Joannis cujusdam presbyteri existimantur, cujus juxta Hieronymi sententiam alterum sepulcrum apud Ephesum demonstratur. Judas suam edidit EpistolApocalypsin Joannes evangelista scripsit eodem tempore, quo ob Evangelii praedicationem in insulam Pathmos traditur relegatus. 13. Hi sunt scriptores sacrorum librorum, divina inspiratione loquentes, atque ad eruditionem nostram praecepta coelestia dispensantes. Auctor autem
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens supͣ humerũ sinistrũ ponit᷑ euiꝰ simili¬
tudinẽ in oꝑim̃tis simulacroꝵ uł picturaꝵ aspi¬
cimꝰ. easq statuas togatas uocamꝰ. togam aũt ro¬
mani in pace utebant᷑. belli aũt tempore paludam̃¬
tis m̃sura toge iuste si sex ulnas habeat. Togatoꝵ¬
xit᷑ latior purpura. hanc inintio rome ꝓpinqͦs
& amicos regũ solos habere solutos purpuratos¬
q̃ ob hoc uinci. Obseruatũ aũt neqͥs p̃texta ute¬
teret᷑. nisi ꝗ honores sũpsiss a ppło. Toga palma
ta dicebat᷑. qm merebant᷑ hii qui reportabant de
hostib palmas. ip̃a uocabat᷑ & toga picta eo qd̾ uic¬
torias cũ palmis intextas hab̾et. Toga candida.
eadẽq cretata in qͣ candidati. id ẽ. magistratũ peten¬
tes ambiebãt. Addita creta qd̃ candidior insignior¬
q eẽt. cicero. in orõne qͣm habuit contͣ cõpetitores
forensi cinetꝰ gał ẽ cum ita imponit᷑. Toga ut toga
lacinia que pꝰ secus reuoluit᷑ adtrabit᷑ ad pectus hag

Expanded text:
 humerum sinistrum ponitur: cujus similitudinem in operimentis simulacrorum vel picturarum aspicimus, easque statuas togatas vocamus. Toga autem Romani in pace utebantur, belli autem tempore paludamentis: mensura togae justa, si sex ulnas habeat. Togaxitur latior purpura. Hanc initio Rome propinquos et amicos regum solos habere solitos, purpuratosque ob hoc vocari; observatum ne quis pretexta uteretur, nisi qui honores sumpsisset a populota dicebatur quam merebantur hi qui reportabant de hostibus palmas: ipsa vocabatur et toga picta, eo quod victorias cum palmis intextas haberet. Toga candida eademque cretata in qua candidati, id est magistratum petentes, ambiebant, addita creta quo candidior insigniorque esset. Cicero in oratione quam habuit contra conpetitores 7. Cinctus Gabinus est, cum ita imponitur toga, ut togae lacinia, quae postsecus rejicitur, attrahitur ad pectus, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
g̃ci electron fului ceruleiq coloris fertur ar¬
boris sucus ẽẽ.⁊ obid sucinũ appellari. Electrũ
aũt uocari fabulosa argum̃tatio dedit. Pheton
te nãq fulminis ictu intempto sorores eius
luctu mutatas in arbores ppłos lacrimis elec¬
trũ om̃ib annis funde iuxta eridanũ ammnẽ
⁊ electrũ appellatũ qm̃ sol uocitatus sit electro
plurimi poete dixere. Constat aũt eũ non eẽ
sucũ ppłi s⁊ pinee arboris. in ima cesus tede
nidore fragrat. Nascit᷑ aũt in insulis occean
septẽtonalis sicut gũmi. densat᷑ ut cͥstallũ
rigore ł tẽpore. Ex ea fiunt decoris grã agre¬

Expanded text:
Graeci ἤλεκτρον, fulvi cereique coloris, fertur arboris sucus esse et ob id sucinum appellari. Electrum autem vocari fabulosa argumentatio dedit. Namque Phaethonte fulminis ictu interempto sorores eius luctu mutatas in arbores populos, lacrimis electrum omnibus annis fundere iuxta Eridanum amnem; et electrum appellatum quoniam sol vocitatus sit Elector plurimi poetae dixere. Constat autem eum non esse sucum populi, sed pineae arboris; nam accensus taedae nidore fragrat. Nascitur autem in insulis Oceani septentrionalis sicut gummis, densaturque ut crystallum rigore vel tempore. Ex ea fiunt decoris gratia agre
Abbreviated transcription (Latin):
tentũ. Timphanũ ẽ pellis uel coreũ ligno ex una
parte extentũ. & enĩ pars media symphonie in
similitudine cribri. Tymphanũ aũt dictũ quod
mediũ est. uñ & margaritũ mediũ tymphanum
dicit᷑. ⁊ ip̃m sicut symphonie ad uirgulã ꝑcuti

Expanded text:
e. Tympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extensum. Est enim pars media symphonie in similitudinem cribri. Tympanum autem dictum quod medium est; unde et margaritum medium tympanum dicitur et ipsum ut symphoni
Abbreviated transcription (Latin):
deat᷑ uel etiã maiores & occultiores annos. nam co¬
pletis alioꝵ syderũ spatiis maiores anni fieri di¬
cunt᷑. Si ergo ita intelligamꝰ tempora dies & anns
nemo dubitet hec ex sideribꝰ & luminaribꝰ fieri.
Ita enĩ positum ẽ. ut in certũ sit utrũ ad omnia
sidera ꝑtineat quod dictum ẽ. sint in signa. E in
tempora. & in dies. & annos.an signa et tempora
ad sydera. dies uero & anni ad solem tantũ modo.
onũ. in quibꝰ sol certa cursus sui demensione an¬
ni orbẽ in confusa uarietate distinguit. Cempora
aut a motu syderũ sunt. uñ & ds̃ cum hec institue¬
rat dixit. & sint in signa. & in tempora. et in dies.
et in annos. id ẽ. in aliquo mutubili motu. euius
aliud pͥus aliud posterius p̃terit. eo qd̵ simul eẽ
ñ possunt. Tempꝰ iuxta hebreos integer annus est
scd̾m illud in danihelo. Tempus. tempoꝵ et dum¬
dualem numerũ hñt duos annos p̃figurans. Di¬

Expanded text:
deatur, uel etiam maiores et occultiores annos; nam condeatur, uel etiam maiores et occultiores annos; nam conpletis aliorum siderum spatiis maiores anni fieri dicuntur —: si ergo ita intellegamus tempora, dies, annos, nemo dubitat haec sideribus et luminaribus fieri. ita enim positum est, ut incertum sit, utrum ad omnia sidera pertineat, quod dictum est: sint in signa et in tempora et in dies et in annos. an signa et tempora ad cetera, dies uero et anni ad solem tantummodo. onum, in quibus sol certa cursus sui dimensione anni orbem diffusa varietate distinguit. Tempora autem motus siderum sunt. Unde et Deus, cum haec institueret, dixit: Et sint in signa, et tempora, et dies, et annos, id est, in aliquo mutabili motu, cujus aliud prius, aliud posterius praeterit, eo quod simul esse non possint. Tempus juxta Hebraeos integer annus est, secundum illud in Daniele: Tempus, et tempora, et dimdualem numerum habent, duos annos praefigurant. Di
Abbreviated transcription (Latin):
derum. Itaq si hoc modo intelligam᷑ tempora. dies
& annos ut articulos qͦsdam quos ꝑ norrologia cõ¬
putamꝰ. uel in celo notam᷑. cũ ab oriente usq ad
meridianã altitudinẽ sol insurgit. Atq inde rursus
in occidentẽ uergit. ut possit deinceps aduerti uel
luna uel ad quod sidus ab oriente statim pꝰ occasi
solis emergere. qd̃ item cũ ad mediũ celi uenerit
altitudinẽ mediũ noctis indicet. tunc scilicet occ¬
surũ cum sole redeunte fit mane. Dies aũt totun
solis ab oriente usq ad orientẽ circuitus. Annos
uo uel istos usitatos solis infractos ñ cum ad hon¬
entẽ qd̃ cotidie facit. s cũ ad eadem loca syderum
redit quod facit nisi ꝑactis trecentis sexaginta qͥn¬
q diebꝰ & tribꝰ oris id ẽ quadrante totiꝰ diei. que
pras quat̃ducta cogit int̾poni unam diẽ. qd̃ ro¬
mani bissextũ uocant. Ut ad eundẽ circuitum re¬

Expanded text:
derum. itaque si hoc modo intellegamus tempora, dies derum. itaque si hoc modo intellegamus tempora, dies et annos, ut articulos quosdam, quos per horologia conputamus, uel in caelo notissimos, cum ab oriente usque in meridianam altitudinem sol insurgit atque inde rursus usque in occidentem uergit, ut possit deinceps aduerti uel lunam uel aliquod sidus ab oriente statim post occasum solis emergere, quod item cum ad meridianam caeli uenerit altitudinem, medium noctis indicet, tunc scilicet occasurum, cum sole redeunte fit mane; dies autem totos solis ab oriente usque ad occidentem circuitus; annos uero uel istos usitatos solis anfractus, non cum ad orientem, quod cotidie facit, sed cum ad eadem loca siderum redit - quod non facit nisi peractis trecentis sexaginta quinque diebus et sex horis, id est quadrante totius diei, quae pars quater ducta cogit interponi unum diem, quod Romani bissextum uocant, ut ad eundem circuitum re
Abbreviated transcription (Latin):
tia ñ ꝑtinerent. S in signa & tempora dictum est.
ut ꝑ hec sidera tempora distinguant᷑ & ab omĩbus
dignoscant᷑. quia succurrãt tempora & nullis distin¬
guant᷑ articulis. qͥ articuli ꝑ siderum cursus notan¬
tur. Possunt quidẽ currere tempora atq p̃teriri.
s intelligi & discerni ab hominibꝰ ñ possunt. sicut¬
& hore qͣndo nubilus dies ẽ. & tͣnseunt quidẽ sua s
spacia ꝑagunt. s distingui a nobis & notari non
possunt. Ays̃. Tempora sunt que ꝑ sidera fiunt. non
spatia horaꝵ s uicisitudines affectionũ celi uel uñ¬
aliqͥs uel corporalis uł spiritalis motus conditionẽ
istoꝵ luminariũ p̃cessit. ut aliquid ad futura expec¬
tatione ꝑ p̾sens in p̃teritum traiceret sine tempore
ẽẽ ñ potuit. & quis optineat tempora ñ fuisse nisi
ab exordio siderũ conditoꝵ s certe hore & dies et
anni quos usitate nouimꝰ ñ fierent nisi motib si¬

Expanded text:
tia non pertinent? Sed, in signa et tempora dictum est, tia non pertinent? Sed, in signa et tempora dictum est, ut per haec sidera tempora distinguantur, et ab hominibus dignoscantur: quia si currant tempora; et nullis distinguantur articulis, qui articuli per siderum cursus notantur, possunt quidem currere tempora atque praeterire; sed intelligi et discerni ab hominibus non possunt. Sicut horae quando nubilus dies est, transeunt quidem, et sua spatia peragunt; sed distingui a nobis et notari non ocat tempora, quae per sidera fiunt, non spatia morarum, sed vicissitudines affectionum coeli hualiquis uel corporalis uel spiritalis motus conditionem istorum luminarium praecessit, ut aliquid a futura expectatione per praesens in praeteritum traiceret, sine tempore esse non potuit. et quis obtineat non fuisse nisi ab exordio siderum conditorum? sed certae horae et dies et anni, quos usitate nouimus, non fierent nisi motibus si
Abbreviated transcription (Latin):
tione dictũ. templi nom̃ generale. ꝓ locis enĩ ꝗbus¬
cũq magnis antiqui tẽpla dicebant. & templa dic¬
ta. quasi tecta am pla. S et locus designat ad orien¬
tem a contẽplatione templũ dicebat᷑. cuiꝰ partes
quattuor erant. Antica ad ortũ postica ad occasũ.
sinistra ad septentrionẽ. dextera ad meridiem ex
expectabant. equinoctialẽ. Ita ut linee ab ortu ad
occidentẽ misse fierent partes celi dextra sinistra¬
equales. ut qͥ consuleret ac p̃dicaret. rectũ aspiceret
dit. Salomon deinde templũ. prudentiã petiturꝰ
instituit. nostroꝵ post hec tempoꝵ fides in toto
mutationũ uices. hyems. uer. estus. atq autũpnus.
in istis igit᷑ temporibꝰ aut uelociorẽ tͣnsitꝰ soliᷤ aut
turdior. Alia enĩ prestringit radiis solis alia in¬
pͥncipio tam̃ mundi factũ ẽẽ credendũ est. Ideo er-¬
go pͥncipiũ dicitur qd̃ ex ip̃o cepit rerũ uniu̾saꝵ
dies sine temporibꝰ eẽ potuerunt. ut ad tẽporis spa¬

Expanded text:
i Dei . Templa nomen generale. Pro locis enim quibuscunque magnis antiqui templa dicebant: et templa dicta, quasi tecta ampla: sed et locus designatus ad orientem a contemplatione templum dicebatur: cujus partes quatuor erant: antica ad ortum, postica ad occasum, sinistra ad septentrionem, dextra ad meridiem expexpectabant aequinoctialem, ita ut linea ab ortu ad occidentem missa, fierent partes coeli dextra atque sinistra aequales: ut qui consuleret ac deprecaretur, rectum aspiceret dit. Salomon deinde templum prudencia peritus instituit. Nostrorum post hec temporum fides in toto mutationum vices, hyems, ver, aestas atque autumnus? In istis igitur temporibus aut velocior est transitus solis, aut tardior. Alia enim praestringit radiis suis, alia inprincipio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo principium dicitur, quod ex ipso coepit rerum universarum dies sine temporibus esse potuerunt, aut ad temporis spa
Abbreviated transcription (Latin):
esis. T̃ygris uocata. ꝓpt̃̾ uolucrẽ fugam. Ita enim
noĩant ꝑse & medi sagittã. ẽ aũt bestia uarus distĩc¬
ta maculis. uͥtute ⁊ uelocitate mirabilis. ex cuiꝰ noĩe
fium̃ tigris appellat᷑. eo qd̃ is rapidissimꝰ sit omnium
fiuuioꝵ. has magis hyrcania gignit. fertꝰ aũt quod
hec bestia ubi uacuũ rapte sobolis cubile reppererit
ilico uestigus raptoris insistit. At ille quãuis equo uec¬
tus fugaci uidens tñ uecitate fere se posse p̃ueniri.
nec euadendi ullũ suppetere sibi posse subsidiũ. Tech.¬
nã huiꝰ modi fraude inolitꝰ. ubi se contiguũ uiderit.
sperã d̃ uitro ꝓicit. at illa imaginẽ sui ludit᷑ & sobo¬
lem putat. reuocat impetũ. colligere fedũ desiderans
rursꝰ inani specie retenta. totis se ad comp̃henden¬
dũ equitatẽ uiribꝰ fundit iracundie. stimulati ueloci¬
ter fugienti imminet. Ille iterũ sphere oblectꝰ sequen¬
dus residr. sic pietatis sue studio decepta. & uindictã

Expanded text:
. Tigris vocata propter volucrem fugam; ita enim nominant Persae et Medi sagittam. Est enim bestia variis distincta maculis, virtute et velocitate mirabilis; ex cuius nomine flumen Tigris appellatur, quod is rapidissimus sit omnium fluviorum. Has magis Hyrcania gignit. Panther de ubi vacuum raptae sobolis cubile repererit, illico vestigiis raptoris insistit. At ille quamvis equo vectus fugaci, videns tamen velocitate ferae se posse praeverti, nec evadendi ullum suppetere sibi posse subsidium, technam hujusmodi fraude molitur. Ubi 121 se contiguum viderit, sphaeram de vitro projicit: at illa imagine sui luditur, et sobolem putat, revocat impetum, colligere fetum desiderans. Rursus inani specie retenta totis se ad comprehendendum equitem viribus fundit et iracundiae stimulo velocior fugienti imminet. Ille iterum sphaerae objectu sequentus residet. Sic pietatis suae studio decepta, et vindictam
Abbreviated transcription (Latin):
t̾remotũ dũ uniuersa uentꝰ inclusus ꝯcutit. unde
.x salustiꝰ uenti inqͥt ꝑ caua t̃re p̃cipitati rapo
liquod montes multiq scde ergo ut diximꝰ tren
t̃re uel sp̃ũ uenti ꝑ caua t̾ra uel ruina inferioꝵ
mdiuq unde existit. sic enĩ & lucanꝰ ait t̾riq
sunt in quibꝰ uenti ingrediunt᷑ & faciunt t̾remotum
Nam ubiq arenosũ ẽ aut solidũ ẽ terra. ñ ibi fit¬

Expanded text:
usus concutit. 2. Unde et Sallustius: Venti, inquit, per cava terrae praecipitati, rupti aliquot montes, tumulique sedere. Ergo, ut diximus, tremor terrae, vel spiritu venti per cava terrae, vel ruina inferiorum, motuque undae existit. Sic enim et Lucanus ait: Terraque sunt, in quibus venti ingrediuntur, et faciunt terraemotum. Nam ubi arenosum est, aut solida e