comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spatii certa significatione In hoc etq̃ prȩterierin considerant᷑ et eorũ ipsorũq:
quȩ aut ꝓpt̃ uetustatẽ obsolȩuer̃ aut incredibilia uidecint᷑ ut icc̃ instibularũ
nunerũ reponant᷑ et quȩ iũ diugesiti et a memoria nrã remott tam̃ stciant
sidẽ ueretra dicte et̃ . qđ eorũ monim̃tta certa inlitteris exstant et q tiuꝑ
gestestat quse scire pleriꝙ possint etitẽ quȩ instentin p̃sentia etq̃ maxime
tio ate ais semꝑfuerit necesseẽ siue antemundũ siuecũ munds Uul tren
uatn irũ ndũ meltiuatũnoneẽ c̃tendunt Ergo hoctepus generale. quia
petinicũ nefineh abet ȩterntas est quã greci le ora a ppllane quertim
quoniã hoc tẽpus definiri difficel eẽ : illud definit qͦ Nunc utim᷑ Tepusẽ inquit
parsquȩdã a et̃nitatis. aut annuũ aut diurnũ Aut Noc turnũ spatiũ significans

Expanded text:
spatii certa significatione. In hoc et quae praeterierint considerantur, et eorum ipsorum spatii certa significatione. In hoc et quae praeterierint considerantur, et eorum ipsorum quae propter vetustatem obsoleverint aut incredibiquae iam diu gesta et a memoria nostra re- mota tamen faciant fidem vere tradita esse, quia eorum monumenta certa in litteris exstent; et quae nuper gesta sint, quae scire plerique possint; et item quae instent in praesentia et cum maxime  tempus semper fuerit necesse est siue ante mundum siue cum mundo; multi enim natum mundum, multi natum non esse contendunt. Ergo hoc tempus generale, quia nec initium nec finem habet, aeternitas est, quam Graeci aeona appellant. Verum quoniam hoc tempus definire difficile est, illud definit quo nunc utimur: TEMPVS EST, inquit, PARS QVAEDAM AETERNITATIS, aut annuum aut diumum aut nocturnum spatium significans;
Abbreviated transcription (Latin):
cursa Eiqm̃ int̃ ualli duo genera sunt : longinquitaa te in quit et ꝓpin¬
quitate Deinde c̃siderandũ semotus locus ancelebrissit deindenaturt ip¬
sius lociuidenda tumulosus decliuis planus saxosus palustris. siluestris
Quȩ sit p̃terea uicinitas eiꝰloci. inqua natura sit ut ideo ibi aliquid fieri potuerit
uł ñ potuerit qđ uicinia talis sit uł om̃is regio Etiã hoc inquit in loco c̃siderare
debemus sacer anꝓstinsit publicus an priuat᷑ꝰ alienꝰ anipsius dequo agitur Qđ
supsius ñerit etiã hocuidendũ analiquando ipsius fuerit : Ex his igitur tot
oportunitatib: loci multa ad negotiũ colligere possumus argumeritt
Empus autẽ ẽ id quonunt utimur Nã ipsũ quidẽ geralit̃ definire diffi¬
cle est Pars quȩdã aet̃nitatis cũ alicuiꝰ annui. menstrui diurni nocturniue

Expanded text:
cursa. Et quoniam interualli duo genera sunt, 'longinquitate', inquit, 'et propincursa. Et quoniam interualli duo genera sunt, 'longinquitate', inquit, 'et propinquitate'; deinde considerandum semotus locus an celebris sit; deinde natura ipsius loci uidenda, tumulosus, decliuis, planus, saxosus, palustris, siluestris; quae sit praeterea uicinitas eius loci, in qua natura sit, ut ideo ibi aliquid faeri potuerit uel non potuerit, quod uicinia talis sit uel omnis regio. Etiam hoc, inquit, in loco considerare debemus, sacer an profanus sit, publicus an privatus, alienus an ipsius de quo agitur; quod si ipsius non erit, etiam hoc uidendum, an aliquando ipsius fuerit. Ex his igitur tot opportunitatibus bei multa ad negotium colligere possumus argumeTempus autem est — id quo nunc utimur; nam ipsum quidem generaliter definire difficile est — pars quaedam aeternitatis cum alicuius annui, menstrui, diurni nocturnive
Abbreviated transcription (Latin):
mos cđmlucretii cȩterorũq sententiã in a ne totũ locusẽ Quodiani
pate t eb occupaturq ab elem̃tis igni aere aqua terra Ergoinis sde
elem̃iti in loco sunt id in ani Sedrursus i pscelem̃ ta locisurł utĩgnis side¬
riblocusẽ aerauib: aqua natantib: terrtgradientib: uł his om̃ib: quȩ in
eadẽ nascuntur Ittiq et terraomis locusẽ et rursus inc̃ralocusẽ. Qui
locus nobis ñ exeo quod locus ẽ considerandus ẽ sed exeoqualissit. ut
exo portunittite eiali quid ineo aut fieripotius se aut fierit̃ potuisse
doceamꝰ Hocittiq sic p̃ceptũ in loco qualitatẽ eiꝰ atq: oportunitatẽ nosin¬
spicere atq estimare debere Nec esseẽ enĩ nosubicũ q eẽ : Sed illud ubisumꝰ
qualesit considerandũ ẽ Atq: hȩc oportunitas loci ꝑmulta c̃siderandciẽ
Nã et magnitudo loci inspiciendaẽ : utrũibi tot milia hominũ coeperit. Dein¬
de int̃ucllũ inspiciendũ ẽ ut in quintiana septi ginta milia biduo eẽ de¬

Expanded text:
 Lucreti ceterorumque sententiam inane totum locus est, quod inane patet rebus occupaturque ab elementis, igni, aere, aqua, terra. Ergo haec elementa in loco sunt, id est, in inani. Sed rursus ipsa elementa loci sunt, ut ignis sideribus locus est, aer auibus, aqua natantibus, terra gradientibus uel his omnibus, quae in eadem nascuntur. Itaque et terra omnis locus est et rursus in terra locus; qui locus nobis non ex eo quod locus est considerandus est, sed ex eo, qualis sit, ut ex opportunitate eius aliquid in eo aut fieri potuisse aut faeri non potuisse doceamus. Hoc itaque sit praeceptum in loco, qualitatem eius atque opportunitatem nos inspicere atque aestimare debere. Necesse est enim nos ubicumque esse, sed illud ubi sumus quale sit considerandum est. Atque haec opportunitas lod per multa consideranda est; nam et magnitudo loci inspicienda est, utrum ibi tot milia hominum ceperit, deinde interuallum inspiciendum est, ut in Quintiana, septingenta milia biduo esse de
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus et occasio genere aut̃ similia sunt: Verũ hȩc occasio ut diximꝰ exactib
nr̃is. uel ipsius mundi parit nob̵ ad aliquid ad aliquid oportunitatẽ Verĩ
hȩc occasio uł oportunitas intria generta distribuuntur Fublicũ cõns¬
Isingulare
PUBLICA:¬

Expanded text:
tempus et occasio, genere autem similia sunt. Verum haec occasio, ut diximus, ex actibus tempus et occasio, genere autem similia sunt. Verum haec occasio, ut diximus, ex actibus nostris uel ipsius mundi parit nobis ad aliquid opportunitatem. Verum haec occasio uel opportunitas in tria genera distribuitur, publicum, cosingulare. Public
Abbreviated transcription (Latin):
dedaratur qđ incannis autinanno aut aliqͣ anniparte specititur In occasione
adspatiũ tẽporis ftciendi quȩdã oportunitas intelligitur ad iuncta. Quare
cũ genere idẽ sit fit aliud qđ parte quadã et specie utdiximꝰ differat. H oc dis¬
tribuit᷑ intria genera PVPLICṼ CÕMVNE SINGVLARE Fublicũ est : quod ciuitas
uniuersa aliqͣ decausa frequentat ut ludũ diesfestos bellũ Cõmune qđ acci¬
dit om̃ib: eo dẽfere tẽpore. ut messis. uindemia calor frigus Singulareaut̃ ÷
quod aliqͣ decausa priuatĩ alicui accidere solet ut nuptiȩ. sacrificiũ funus
NILla mensura tẽporis ex motucȩlisticta. exactib: nr̃is ułip I conuicũ sopis¬
sius mundi qualitas proueniensoccasionẽ parit faciendi aliquiduł ñ ftciendi
Intẽpore enĩ mensurt acspatiũ consideratur. In occasione qualitas tẽporis ex
qua oportunitas nascit᷑ ftcciendi aliquid uł ñ faciendi. Hocitaq int̃ sedistart

Expanded text:
declaratur, quod in annis aut in anno aut in aliqua anni parte spectatur, in occasione ad spatium temporis faciendi quaedam opportunitas intellegitur adiuncta. quare cum genere idem sit, fit aliud, quod parte quadam et specie, ut diximus, differat. haec distribuitur in tria genera: publicum, commune, sin- gulare. publicum est, quod civitas universa aliqua de causa frequentat, ut ludi, dies festus, bellum. commune, quod accidit omnibus eodem fere tempore, ut messis, vindemia, calor, frigus. singulare autem est, quod ali- qua de causa privatim alicui solet accidere, ut nup- tiae, sacrificium, funusila mensura temporis ex motu caeli facta ex actibus nostris uel ipsius mundi qualitas proueniens occasionem parit faciendi aliquid uel non faciendi. In tempore enim mensura ac spatium consideratur, in occasione qualitas temporis, ex qua opportunitas nascitur faciendi aliquid uel non faciendi. Hoc itaque inter se distant
Abbreviated transcription (Latin):
quid posceta stcctũ sit Vt milo quid antefecit : In senatufuit domũ uenit . calceos
etue stimenta mutauit ꝓfectusẽ. Deindequid fec̃ in reipsci: ad albanũ uienit
cdodiusoccisusẽ Postea quid fec̃  Profectus ẽ lauiniũ. flamines creuit ꝓpẽ
inuidiã romã cito noluit reuerti Ergohis factis stictũ ꝓbatur aut desen¬
die illud qđ inquȩstione ẽ idđ milo clodiũ occidit Necesse ẽ ittiq hȩc quimꝰ
Ineo denegotio deqꝰ questio ẽ contineri Frustra enĩ aliquol sectũobiscanũ

Expanded text:
quid postea factum sit, ut: 'Milo quid ante fecit? In senatu fuit, domum uenit, calceos quid postea factum sit, ut: 'Milo quid ante fecit? In senatu fuit, domum uenit, calceos et uestimenta mutauit, profectus est'. Deinde est, tum ille reiecit paenulam, de Clodius occisus est'. Postea quid fecit? 'Profectus est Lanuuium, flamines creauit, propter inuidiam Romam cito noluit reuerti'. Ergo his factis factum probatur aut defenditur illud quod in quaestione est, id est, Milo Clodium occidit. Necesse est itaque haec quinque in eodem negotio de quo quaestio est contineri. Frustra enim aliquod factum obicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Argum̃ tũ ducenda uidetimꝰ: Ac primo illa c̃sideremꝰ quȩ continentia cũ ipsone¬
gotio appellant᷑ sine quib: negotiũ et q̃sine negotio eẽñ possunt Hecutiq quinqs
Sũ ma ipsius negotii sũmȩ causa et facatriã tẽpora: Ante in post. Quod faccũ
int̃ genera stictorũ scđm eẽ memora uimꝰ Sũ ma negotuttilis ẽ : ut parentisocci¬
sio PATR̃ enĩ occidit : negotiũ ẽ Ne gotisũ ma ẽ : ut parenti soccisio In hoc de
ipsis nominib: deꝓnuntiatione fiet argum̃tũ sicũ quadã ad mirtitione dicamꝰ
Occidisse patrẽ sextus roscius dicit᷑. Deinde causa illa ẽ ut putti occidit. qr inimicꝰ
fuit. Aut contra. Quia in imicñ fuit ñ occidit. Iã postcausã. facia c̃siderare
debemꝰ quib: illud stactũ deqͦ quȩstio ẽ asseramꝰ H lȩcsticiti ꝑtria tẽpora usee
iãdictũ est diuidunt᷑ utt onsideremꝰ quid ante stactũ sit quid in reipsa ftictũ sit

Expanded text:
 Ac primo ella consideremus quae continentia cum ipso negotio appellantur, sine quibus negotium et quae sine negotio esse non possunt. Haec itaque quinque sunt: summa ipsius negotii, summae causa et facti ria tempora, ante, in, post; quod factum inter genera factorum secundum esse memorauimus. Summa negotii talis est, ut parentis occisio. ‘Patrem enim occidit' negotium est; negotii summa est parentis occisio. In hoc de ipsis nominibus, de pronuntiatione fiet argumentum, si cum quadam admiratione dicamus: "occidisse patrem Sextus Roscius dicitur". Deinde causa illa est, ut puta 'occidit, quia inimicus fuit', aut contra: ‘quia inimicus non fuit, non occedit'. Iam post causam facta considerare debemus quibus illud factum de quo quaesteo est adseramus. Haec facta per tria tempora, ut saepe iam dictum est, diuiduntur, ut consideremus quid ante factum sit, quid in re ipsa factum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
aut magnitudo negotii aut multitudorerũineo transigitẽpore. Conside¬
ratura utẽ cepus et auniet mensi fecdieretnoctis etuigiliȩ ethorȩ etinali qͣ¬
empus essedoximusspaciũ quodinannis. mensib: diebus ÷ partealicus̃ horum¬
debemuis onso eer sȩtur In ho cinquit cõmunit̃ tẽpore Ponginquitarteri
deb emusinspicere In qua longinquittte : duc oportet at tendere utrĩ
inll ospa iohii ne gotii magnitu do potueritim pleri etutrũ torsimul respo¬
tuerint esfici Qđimem̃ nreb difficileẽ autnumero aut magitudine eo¬

Expanded text:
aut magnitudo negotii aut multitudo rerum in eo transigi tempore. consideaut magnitudo negotii aut multitudo rerum in eo transigi tempore. consideratur autem tem- pus et anni et mensis et diei et noctis et vigiliae et horae et in aliqempus esse diximus spatium quod in annis, mensibus, diebus, noctibus horisque uersetur. In hoc, inquit, communiter tempore longinquitatem eius debemus inspicere: in qua longinquitate duo oportet adtendere, utrum in illo spatio huius negotii magnitudo potuerit impleri et utrum tot simul res potuerint effici. Quod enim in rebus difficile est, aut numero aut magnitudine
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ in litteris c̃tinet᷑ Postremo inillud quod nuꝑ gestũ est et cuiꝰ de his quiuiuunt pleriq:
meminerint Prȩsens uero tẽpus induo diuidunt in p̃sens et magis p̃sens Magis p̃¬
senstẽpusẽ : Nunc nunc in surgiteremis H loc est quod ait . et itẽ quȩ instent in p̃sentia et
cũ maxime fiant Insitinsenĩ tẽpus p̃sensẽ ut ait iuno adiuturnã . cũiã stetatur¬
nũ tenerent atq instantib: eripestitis Deniq: ut sciam illã p̃sentia stitt dixisse :
ad didit posceta tẽpus qđ mcigis p̃senseẽt si qͥd p̃sentius dudes. Prȩseas ergo tẽpus
duo tẽpora habere dixer̃ prȩsenset magis p̃sens Futurũ aut̃ tẽpus induo di¬
uiserunt inotius etserius Iđ in id qđ mox futurũ est et in id qđ taardius futurũ
A tq hȩctria tẽpora cũ partib: suis hic in hoc attributo qđ de tẽporeẽ : con¬
randã Na sȩpe oporcet cõmetiricũ tẽporenegotiũ et uiderepotueriqie

Expanded text:
tamen in litteris continetur, postremo in illud quod nuper gestum est et cuius de his qui uiuunt plerique meminerunt. Praesens uero tempus in duo diuidunt, in praesens et magis praesens. Praesens tempus est: "nunc, nunc insurgite remis", hoc est, quod ait ET ITEM QVAE INSTENT IN PRAESENTIA ET CVM MAXIME FIANT; instans enim tempus praesens est, ut ait Iuno ad Iutumam, cum iam fata Turnum tenerent: "atque instantibus eripe fatis". Denique ut sciamus illam praesentia fata dixisse, addidit postea tempus quod magis praesens esset: "si quid praesentius audes". Praesens ergo tempus duo tempora habere dixerunt, praesens et magis praesens. Futurum autem tempus in duo diuiserunt, in ocius et serius, id est in id quod mox futurum est, et in id quod tardius futurum est. Atque haec tria tempora cum partibus suis hic in hoc adtributo quod de tempore est conranda. nam saepe oportet commetiri cum tempore negotium et vi- dere, potueritne
Abbreviated transcription (Latin):
aut in m̃sib aut inm̃ se. Aut indieb ułindie autin noctib uł in nocee Au
ihoris ułhorti uł mom̃to. Cerũ hoctẽpꝰ arum philo sophunduo tẽpora ui¬

Expanded text:
aut in mensibus aut in mense aut in diebus uel die aut in noctibus uel nocte aut aut in mensibus aut in mense aut in diebus uel die aut in noctibus uel nocte aut in horis uel hora uel momento. Verum hoc tempus nostrum philosophi in duo tempora di
Abbreviated transcription (Latin):
bułis ñ tenet᷑ Nã saturni cursus habec tẽpus sed tẽpus i psũ ñ habet nom̃ Itẽ iouis
martis ueneris atq: mercurii Solis uͦcursus cũ seex pleuerit annusẽ Lunȩ cũse
expleuerit m̃sis ẽ Iãuͦ& sole supterras posito diemuo cabimꝰ & sole subterris
posito noctẽ uoccibimus Horarũ autẽ .Xii. hȩceẽ origo memorat᷑. Quodãtẽ¬
pore hermes trimegistus cũ eet̃ inegipto sacrũ qđdã animal serapidedicatũ cũ¬
in toto die duo decies urinã fecisset parise ꝑ int̃posito tẽpore ꝑ .xii. horas diẽdi¬
m̃sũ eẽ coniecit. et exinde hicorarũ numerus custodit᷑ Deinde alui dicunt ex
quad ratura cȩliquȩ scđm musicã rationẽ in .xii. partesdicit᷑ eẽ diuisca. horas
.xii. eẽnominattis A quã enĩ ꝑtotũ diẽ exceperunt tenuissima ca uerna de¬
fluentẽ & haric maiores nri in .xii. partes diuiser Ex hispartib horisnu¬
merũimposuerunt Sediã tẽpusẽ ut ad rationẽ tẽporis reueritim᷑ Qdtep

Expanded text:
netur. Nam Saturn cursus habet tempus, sed tempus ipsum non habet nomen, item Iouis, Martis, Veneris atque Mercurii. Solis uero cursus cum se expleuerit annus est, Lunae cum se expleuerit mensis est. Iam uero ex Sole supra terras posito diem uocabimus, ex Sole sub terris posito noctem uocabimus. Horarum autem duodecim haec esse origo memoratur: quodam tempore Hermes Trismegistus, cum esset in Aegypto sacrum quoddam animal Serapi dedicatumin toto die duodeciens urinam fecisset, pari semper interposito tempore, per duodecim horas diem dimensum esse coniecit, et exinde hic horarum numerus custoditur. Deinde alii dicunt ex quadratura caeli quae secundum musicam rationem in duodecim partes dicitur esse diuisa, horas duodecim esse nominatas. Aquam enim per totum diem exceperunt tenuissima cauerna defluentem, et hanc maiores nostri in duodecim partes diuiserunt; ex his partibus horis numerum imposuerunt. Sed iam tempus est ut ad rationem temporis reuertamur; quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo gestionegotu sinchisquinq eẽ ñ potest Loco tẽpore occasione modo
sticultatbus Qđsisine hisquinq nego tugestio eẽ ñ potest. recte hoc
ingestione negotii considera redebemus Pocus consideratur inquo
resgesia sit exoportunittite quã uideat᷑ ha buisse adnegotiũ ad minis¬
trandũ Eaaut oportunitas. quȩrit᷑ ex magnitudine. iutuallo. longin
quitate ꝓpinqͥtate solitudine celebritate natura ipsius loci etuci¬
qunti te cotius regionis Exhisetiã at tributionib sccer anꝓfatꝰ. ꝓublicꝰ
anne priuatus. alienꝰ anne ipsius deqͦagit᷑ locus sit aut fuesit

Expanded text:
Ergo gestio negotii sine his quinque esse non potest: loco, tempore, occasione, modo, Ergo gestio negotii sine his quinque esse non potest: loco, tempore, occasione, modo, facultatibus. Quod si sine his quinque negotii gestio esse non potest, recte haec in gestione negot res gesta sit, ex opportunitate, quam videatur habuisse ad negotium administrandum. ea autem op- portunitas quaeritur ex magnitudine, intervallo, longin- quitate, propinquitate, solitudine, celebritate, natura ipsius loci et vicinitatis et totius regionis; ex his etiam attributionibus: sacer profanus, publicus anne privatus, alienus an ipsius, de quo agitur, locus sit aut fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
Etrecte hȩ in gestione negotii eẽ dix̃ Illaenĩs uperiora quinq sũmaa negotii
sumȩcausa quid ante stictũ sit. qͥd in restictũ sit qͥd posteta stictũ sit nẽgotiũ
iđ stactũ illud deqͦꝰ questio ẽ ꝓbant. Quod si ne gotiũ ꝓbant ingestione ne¬
gotu ñ sunt. Verũ ingestione negotii necesseẽ ut hȩcrursus quinq: sint
Locus tẽpus occasio modus facultas : Ecenĩcũ dicimꝰ Milo insenatu fuit. domi
uenit posteci ꝓfectusẽ. gestio negotuꝰ quidẽ : sed impsa negotugestione : tẽpꝰ
ostendimꝰ iđ milonẽ horci xiꝓfectũ. Deindetũ dicimꝰ uenit ad albanũ impetꝰ
in illũstictus ẽ gescio qͥdẽ negotiiẽ sedinipsa nego tugestione: etoccasionẽ os¬
cendimꝰ qđ necesse habueritillac iter facere. edocũ o scendimꝰ quod delocosu pe¬
riore impecusinillũ stictussit eesticultates qđ clodius habuerit armatos

Expanded text:
et recte haec in gestione negotii esse dixit. Illa enim superiora quinque, summa negotii, et recte haec in gestione negotii esse dixit. Illa enim superiora quinque, summa negotii, summae causa, quid ante factum sit, quid in re factum sit, quid postea factum sit, negotium, id est factum illud de quo quaestio est, probant; quod si negotium probant, in gestione negotii non sunt. Verum in gestione negotii necesse est ut haec rursus quinque sint, locus, tempus, occasio, modus, facultates. Etenim cum dicimus 'Milo in senatu fuit, domum uenit, postea profectus est', gestio negotii est quidem, sed in ipsa negotii gestione et tempus ostendin illum factus est', gestio quidem negotii est, sed in ipsa negotii gestione et occasionem ostendimus, quod necesse habuerit illa iter facere, et locum ostendimus, quod de loco superiore impetus in illum factus sit, et facultates, quod Clodius habuerit armatos.
Abbreviated transcription (Latin):
sticimus eterutausa quȩ ratiotinatio dicit᷑. aut subitonecessittite aliqua
p̃sentis tẽpori sinstictũ aliqđ p̃cipitamur eterit causa q̃ impulsio dicitur
Etq̃cũq causa ex confessione ueniã meretur. impulsio ẽ Harũ nunc utrãq:
causa cicero hic tetigit ꝑquã quã obrẽ inquit & cuiꝰ causa stitũ sitq̃rit᷑
Quã obrẽ ratiotinatio ẽ cuiꝰcausa impulsio ÷ Ingestione negoti. hȩcquinq:¬
Locus: Tempus: OCCASIO: Mopus : FaculTAs:
NCΕSTIONE autẽ negotii qui locus sđserat dehis quȩ negotus at tributa s.
quȩretur locus tempus modus occasio sticultates : Neseptẽ elem̃tis
iđ stictũ illud triplex et sticti causcĩ continentia cũ ipsonegotio eẽ monstra¬
uimꝰ reliqͣ quatuor ingestione negotiis : VBI. QVANDO QVE AOMODV : Quib:
aoaudiculis: Addidit cicero quintã occasionẽ deqͣpost dicemꝰ. Quinq:
itiq res : scđo at tributo subdidit. Locũ tẽpꝰ occasionẽ Modũ sticulttitẽ:

Expanded text:
facimus, et erit causa quae ratiocinatio dicitur, aut subito necessitate aliqua praesentis temporis in factum aliquod praecipitamur, et erit causa quae impulsio dicitur; et quaecumque causa ex confessione ueniam meretur, impulsio est. Harum nunc utramque causam Cicero hic tetigit: 'per quam, quam ob rem', inquit, 'et cuius causa factum sit, quaeritur'. 'Quam ob rem' ratiocinatio est, 'cuius causlocus, tempus, occasio, modus, facultas stione autem negotii, qui locus secundus erat de iis, quae negotiis adtributa sunt, quaeretur locus, tempus, modus, occasio, facultas. locus id est factum illud triplex et facti causam, 'continentia cum ipso negotio' esse monstrauimus. Reliqua quattuor in gestione negotii sunt: ubi, quando, quemadmodum, quibus adminiculis. Addidit Cicero quintam occasionem, de qua post dicemus. Quinque itaque res secundo adtributo subdidit, locum, tempus, occasionem, modum, facultates,
Abbreviated transcription (Latin):
tificio quodã cõparat᷑: non alienũ ẽ uidere quȩ dicant hi qui quȩdã eiꝰrei
p̃ceptt nobi sreliquer᷑ Sed antequã dep̃ceptisoratoriis dicamus uidet᷑ dicendũ
st clius & expeditius animus unius cuiusq: ipsã rationẽ acuiã artis considerare
iximus supra auxe sin inratione & cõparatione fieri Hic cõparatio Lpocerit

Expanded text:
 non alienum est videre, quae dicant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunt. Sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicendum s cognitis facilius et expeditius animus unius cuiusque ipsam ra- tionem ac viam artis considerare iximus supra auxesin ratione et comparatione fieri: hic comparatio est
Abbreviated transcription (Latin):
genere non potesthocdici. ad tempus. et ad euentũ aliquã sententiã
seriptoris oportere accommodar: ꝓpterea quode a solade monstratur.

Expanded text:
genere non potest hoc dici, ad tem- pus et ad eventum aliquem sententiam scriptoris opor- tere accommodari, propterea quod ea sola esse demon- stratur
Abbreviated transcription (Latin):
lexposterior sit. Mleliorenĩ quae posterior. utra lexiubeat
utra ꝑmittat. utrauetet: Nã iub& desertor capite puniat᷑.
Permitit adulterũ cũ adultera liceat occidere: Deinde
utralex poenã c̃stituat. eiꝗn᷑ obtẽper&. utramaiorẽ poe¬
nã : deinde utralex iubeat. utrau&&: In eo enĩ ꝗdiubet᷑
& ꝑmittit᷑ quasi unũ genꝰsit c̃trariũẽ in eo ꝗdu&atur.
Uerũ in eo qđimperatꝰ & ꝑmittit᷑ sit diuersitas quã sup
posuit cũ illicẽ necessitas. hicutendi uoluntas. Athisdu
neccionet᷑. Maior aut̃ ẽ auctoritas legis quȩuetat. quam
illa quȩ imperat. Omĩ senĩ lex quȩ u&at fortior ꝓpterea qc cor¬
rigit illã quȩ cuit pmitut autimperae. Eto nigaoas ꝓnlie¬

Expanded text:
lex posterior sit - melior enim quae posterior -, utra lex iubeat, lex posterior sit - melior enim quae posterior -, utra lex iubeat, utra permittat - nam iubet 'desertor capite puniatur', permittit 'adulterum cum adultera liceat occidere', - deinde utra lex poenam constituat ei qui non obtemperet, utra maiorem poenam; deinde utra lex iubeat, utra uetet. In eo enim qu in eo quod uetatur. Verum in eo quod imperatur et permittitur, est diuersitas, quam supra posuit, cum illic sit necessitas, hic utendi uoluntas; at his dne contionetur'. Maior autem est auctoritas legis quae uetat, quam illa quae imperat. Omnis enim lex, quae uetat, fortior propterea, quia corrigit illam, quae aut permittit aut
Abbreviated transcription (Latin):
tare debere raptoris: Altera nuptias inducat. Acfiant
leges c̃trariae. ex duplici partelegis : Itẽ un alex con¬
iuditiũ liberet᷑. Alt̃p&it : utagat᷑ iuditiũ. Ita ex unalege. diũ sa
pitentiũ uolunta teleges c̃trariȩ eẽ dicent᷑: Verũ his omissis:
tullius definit ꝗd sintleges c̃trariȩ. de inde ponit exemplũ deeo
quitrrannũ occiderit: utpmiũ accipiat. deinde altera legem
ꝓponit . uttrranno occiso quinq: ꝓximi facileint ficiantur ⁊
Deinde reliqua p̾cepta dat. cõmunit̾ inutrãq partẽ : Etenim
cũambȩpartes. lege nitant᷑. quȩ p̾cepta data fuerint uni parti
ad alterã partẽ . quȩ &iã ipsa lege nit&: p̃cepta eadẽ trans¬
ferunt᷑ : Eritq unicuiq parti ħ principale ut suã legem
laud&. adũsarii uituper& rep̃hendat: Eritgͦ tractatus
talis utrautilior lexsit. utra honestior. utramagis necessa¬
ria utra a dresplures ꝑtineat. utra ad maximas. utra

Expanded text:
optare debere raptatoris, altera nuptias inducat ac fiant optare debere raptatoris, altera nuptias inducat ac fiant leges contrariae ex duplici parte legis. Item una lex coniudicium liberetur, alter petit ut agatur iudicium. Ita ex una lege, diuersa petentium uoluntate, leges contrariae esse dicentur. Verum his omissis Tullius definit quid sint leges contrariae; deinde ponit exemplum de eo qui tyrannum occiderit, ut praemium accipiat; deinde alteram legem proponit, ut tyranno occiso quinque proximi familiae interfaciantur; deinde reliqua praecepta dat communiter in utramque partem. Etenim cum ambae lege nitantur, quae praecepta data fuerint uni parti, ad alteram partem, quae etiam ipsa lege nitetur, praecepta eadem transferuntur; eritque utrique parti hoc principale, ut suam legem laudet, aduersarii uituperet et reprehendat. Erit ergo tractatus talis, utra utilior lex sit, utra honestior, utra magis necessaria, utra ad res plures pertineat, utra ad maximas, utra
Abbreviated transcription (Latin):
tiã trans ducere. utsifieripaterit. nediscrepare quidem
uideant᷑ int̾sẽ. Lostre mo facere sicausa facultatẽ dabit. ut
nr̃a ratione utraq: lex c̃seruari uideat᷑. ad ũsarioꝵ ratio¬
ne. alterasit necessarioneglegenda. Loco sautẽ cõmunes.
& Qripsa causa d& uidereo portebit. & exutilitatis. & exho¬
nestatis amplissimis partib: sumere demonstrante ꝑ am
elegalib: controũsus t̃tiaẽ. quȩ exẽtraruis legib: constat :
Nã dicta ẽ ambiguitas. dicta &iã c̾troũsia. quaeconstat
exscripto & uoluntate : Contrariȩ ueroleges: Nc̃ duaes. ncͣ
plures. nc̃ una siduplex ẽ: quã quã & unasimplex. facere
leges contrarias potest. At una duplex. facitleges c̃tra¬
rias. cũ una parsnitit᷑ legis parte. altera rursus. alia
legis parte dimicat. & repugnat : Apͣrhetores ẽ. ista
c̃trou̾sia. Rapta raptoris mortẽ. aut indotatas nuptias
ut rapta una partenitat᷑. acdicat mort

Expanded text:
tiam transducere, ut, si fieri poterit, ne discrepare quidem tiam transducere, ut, si fieri poterit, ne discrepare quidem videantur inter se; postremo facere, si causa facultatem dabit, ut nostra ratione utraque lex con- servari videatur, adversariorum ratione altera sit ne- cessario neglegenda. Locos autem communes et, quos ipsa causa det, videre oportebit et ex utilitatis et ex honestatis amplis- simis partilegalibus controuersiis tertia est quae ex contrariis legibus constat; nam dicta est ambiguitas, dicta etiam controuersia, quae constat ex scripto et uoluntate. Contrariae uero leges nunc duae sunt, nunc plures, nunc una, si duplex est, quamquam etiam una simplex facere leges contrarias potest. Vna duplex facit leges contrarias, cum una pars nititur legis parte, altera rursus alia legis parte dimicat et repugnat. Apud rhetores est ista controuersia: 'rapta raptoris mortem aut indotatas nuptias optet', ut rapta una parte nitatur ac dicat mortem se
Abbreviated transcription (Latin):
ior poena statuat᷑ nã marim ae c̃seruandaẽ . ea q̃ diligencissima
& scã ẽ: de in deutralex iubeat ut rauetet: Nã sȩpe ea quȩ uetat
qua siexceptione quãdã corrigere uideat᷑ illã quȩ iub&
deindeutralex degenere om̃i utrade parte quadã utra
cõmunit᷑ in pluris utra in aliquã certãrẽ scripta uideat᷑
Nãq̃ in parte aliquã &q̃ incertã quandãrẽ scripta ẽ ꝓmp¬
tius ad causa accedereuidet᷑ : & adiuditiũ magis ꝑtinere.
deinde exlege utrũ stati fieri necesse sit utrũ habeat ali¬
quã morã & substentationẽ. Nã idꝗd statĩ faciendũ sit
ꝑficipriusoport&. deinde operãdare. ut sualex ipso scripto
uideat᷑ uti. Contraria aut̃. aut ꝑambiguũ. aut ꝑratiotinati¬
onẽ. Autꝑ diffinitionẽ induci: sanctius. & firmius iduideat᷑
eẽ qđ aꝑtius scriptũ sit : deinde suaelegi adscriptũ. ipsa sen¬
tentiã quoq adiungere. Contrariã lege. ite ad aliã serten¬

Expanded text:
servanda est ea, quae diligentissime sancta est; deinde, utra lex iubeat, utra vetet; nam saepe ea, quae vetat, quasi exceptione quadam corrigere videatur illam, quae iubet; deinde, utra lex de genere omni, utra de parte quadam; utra communiter in plures, utra in aliquam certam rem scripta videatur; nam quae in partem aliquam et quae in certam quandam rem scripta est, propius ad causam accedere videtur et ad iudicium magis pertinere; de- inde, ex lege utrum statim fieri necesse sit, utrum habeat aliquam moram et sustentationem; nam id, quod statim faciendum sit, perfici prius oportet; de- inde operam dare, ut sua lex ipso scripto videatur niti, contraria autem aut per ambiguum aut per ratio- cinationem aut per definitionem induci, cum sanctius et firmius id videatur esse, quod apertius scriptum sit; deinde suae legis ad scriptum ipsum sententiam quoque adiungere, contrariam legem item ad aliam senten
Abbreviated transcription (Latin):
henio ubo ł cageris ut ñ uoluntate tantũ sedaciã seripto nituudeat᷑ :
quẽ a dmodũ illi ipsi supͣ ꝗ se scripto defendit. ita pcepera uañsola
ociaut᷑ cõmunes caceris exassũptionis partib inutrãq parde¬
conuenient. Praeterea eiꝰ quia scripto dicet. leges exse nexeius
cũ Leges in c̃silio scriptoris. & utilitate cõmuni. ñ inuerbis con¬
sistere: quã indignũ siteꝗtatẽ luteris urgueri. quae uoluntate

Expanded text:
ehenso uerbo, uel ceteris, ut non uoluntate tantum sed etiam scripto niti uideatur; ehenso uerbo, uel ceteris, ut non uoluntate tantum sed etiam scripto niti uideatur; quemadmodum illi ipsi supra qui se scripto defendit ita praeceperat ut nonM COMMVNES CETERIS EX ADSVMPTIONIS PARTIBVS IN VTRAMQVE PARTECtum: leges in consilio scriptoris et utilitate com- muni, non in verbis consistere; quam indignum
Abbreviated transcription (Latin):
exeoqd scriptũt᷑. id qđ scriptũ : ostenderit. Sic feri. utcũleue
inquoille posuit. scripta tantũ iudicesseꝗ debere. Cũ & hic doce¬
defendit: leges ex se intellegi debere. ñ exutilitate int̾p̃tantiũ:¬
alii loci cõmuneseiꝰ ꝗ se uoluntate defendit. Legesinconsilio
scriptoris eẽ. &utilitate cõmuni: deinde indignũee᷑ eꝗcatem
literis pͥmere &urguere. cũegtas magisinuolinta tecernauur: Ecehis
laas quostr es in partitione supraposut a accipicausa &in hac legea cci
pua hanc causã accipi : Repeit ꝑanace falcosin inc̃elusione. tresillos
to ñscriptũ aliqđ inducere. idẽ syllogisaicȩ tractare: Cũȩꝗtate cauisa
habundabit. necessariomultũ ꝓfici&: Fit & ec̃clusio. utecis ꝗ ssuolun¬
tate defendit operã d& uti su scriptũ ꝓsefaciat. lambiguo aliõ rep̃¬

Expanded text:
ex eo quod scriptum est, id quod scriptum non est ostenderit; sic fieri ut, cum leue ex eo quod scriptum est, id quod scriptum non est ostenderit; sic fieri ut, cum leue in quo ille posuit 'scripta tantum iudices sequi debere', cum et hic docedefendit leges ex se intellegi debere, non ex utilitate intalii loci communes eius, qui se uoluntate defendit; leges in consilio scriptoris esse et utilitate communi'; deinde 'indignum esse aequitatem litteris premere et urguere, cum aequitas magis in uoluntate cernatur'. EX HIS LOCIS. Quos tres in partitione supra posuit. ET ACCIPI CAVSAM, ET IN HAC LEGE ACCIPI, ET HANC CAVSAM ACCIPI. Repetit per anacephalaeosin in conclusione tres illos TO NON SCRIPTVM ALIQVID INDVCERE: id est syllogistice tractare. CVM AEQVITATE CAVSA ABVNDABIT, NECESSARIO MVLTVM PROFICIET. Fit et hic conclusio, ut et is qui uoluntate se defendit, operam det ut ipsum scriptum pro se faciat, uel ambiguo aliquo repr
Abbreviated transcription (Latin):
tr&ur: deindelocũ cõmune debemꝰ inducere. non litte¬
ras nos seqͥ oportere : quȩ & tenues & obscurȩ sunt notȩ uo¬
luntatas sed ipsã illã uoluntatẽ : Seinde indicerediffintionẽ dsler &
sic disfinire . uthpotius uoluitas quã friptura uideat᷑ Mlere :
iudices inseriuant legi ꝗ oluntatẽ legis int̾ptant᷑ iniquum ee affici
RE. Hisrationib & rebitreulli loci approbant᷑. qua sẽtraii superiori¬
b trib utidoceamꝰ &accipicausã inomib legib a in hanc legeaccipi.
& banc causa accipi. Praeterea operã dar debemꝰ. ut &iã scriptum
ipsũ si quopacto ꝓossumꝰ conuertamꝰ ut iduideat᷑ tenere uerbis qđ
nosintptamꝰ. Faciamq talealiꝗd. quale supͣ fecit ꝗscriptonititur
utad scriptũ applic& uoluntatẽ. Sic hicꝗ uoluntate nitit᷑ inscripto
cia. si abiguũ aliquidinscripto inuenerit . aut ꝑcollectionem

Expanded text:
tretur. Deinde locum communem debemus inducere: non littetretur. Deinde locum communem debemus inducere: non litteras sequi nos oportere, quae et tenues et obscurae sunt notae uoluntatis, sed ipsam illam uoluntatesic definire ut haec potius uoluntas quam scriptura uideatur, meritoque iudices hi seruiant legi, qui uoluntatem legis interpretantur; iniquum esse adfici s rei publicae. His rationibus et rebus tres illi loci adprobantur, qui sunt contrarii superioribus tribus, uti doceamus et accipi causam in omnibus legibus, et in hanc legem accipi, et hanc causam accipi. Praeterea operam dare debemus uti etiam scriptum ipsum, si quo pacto possumus, conuertamus, ut id uideatur tenere uerbis quod nos interpretamur, faciamusque tale aliquid quale supra fecerit qui scripto nititur, ut ad scriptum adplicet uoluntatem. Sic hic qui uoluntate nititur, in scripciet si ambiguum aliquid in scripto inuenerit, aut per collectionem
Abbreviated transcription (Latin):
se scripta sua : Nã si hoccreder&ꝰ : diligent᷑ cuncta exeq̃rentur.
Nuncquȩdã posuisse. exꝗb &iã ñ scripta. cognoscipossunt. ꝑ
intellectã uoluntatẽ Postea dicendumẽ. ꝗd fieri potuissas.
autquͥd acciderepotiussa. Inquib causa cũ collocat᷑. ostendit᷑
recedendũ fuisse a scriptis. ꝓpt̃ ł necessitatẽ. ł honestatem:
Om̃s leges cõp̃hendere om̃añ posse quȩ uelint exprimere. ul
excipere. sed eẽ naturalit̾ in legibus cunctis tacitas eareptio¬
nes: deinde locũ huncdebebit exequi. quia neq: sermo homi¬
nũ neq soriptũ aliqđ plane se exprimat. auteloquat᷑ uo¬
luntatẽ : sed sẽꝑ easpectari exscriptis reliqua quȩ in uoluntate
intellegi possunt Deinde utilitatis. & honestatis partes expli¬
candȩ sunt: inquib docebimꝰ ꝗd nos fecerimꝰ. & ꝗd ad uer¬
sarii uelint. ut nrm utile aduersariorum inutile demons¬

Expanded text:
se scripta sua. Nam si hoc crederetur, diligenter cuncta exequeretur; se scripta sua. Nam si hoc crederetur, diligenter cuncta exequeretur; nunc quaedam posuisse ex quibus etiam non scripta cognosci possunt per intellectam uoluntatem. Postea dicendum est quid fieri potuisset aut quid accidere potuisset; in quibus causa cum conlocatur, ostenditur recedendum fuisse a scriptis propter uel necessitatem uel honestatem; omnes leges comprehendere omnia non posse quae uelint exprimere uel excipere, sed esse naturaliter in legibus cunctis tacitas exceptiones. Deinde locum hunc debebit exequi; quod neque sermo hominum neque scriptum aliquod plane se exprimat aut eloquatur uoluntatem, sed semper spectari ex scriptis reliqua quae in uoluntate intellegi possunt. Deinde utilitatis et honestatis partes explicandae sunt, in quibus docebimus quid nos fecerimus et quid aduersarii uelint, ut nostrum utile, aduersariorum inutile demons
Abbreviated transcription (Latin):
& qualis illa sit causa quã ad hib& ꝑ int̾p̃tationẽ legis.
deinde assũptiuȩ partis. cuiꝰ q p̃cepta seruabit dicens.
Hoc qͥdẽ scriptũ inlegeẽ sed ego feci ut ꝑdessẽ uel reliqua.
quaeas sũptiuȩ sunt qualitatis. ut facta ipsa sua enumer&
& exequat᷑: de in detresillos cõpleat locos exaduersa pas¬
te. quib: ususẽ isqui scripta defetiderđ. Hic ex contrario¬
doceat inom̃s leges accipicaus as. & in hanclegẽ accipidebere
e hanc causam accipi debere: Inems leges accipi causas in hane¬
non accipi : Iniquũ aliqd̵ constitu&. utoma sapplicia culpe &e ma¬
litiae iundicande causa consticuta sint Nlimose nihil malitiosae
fecisse. Ipsũ soriptorẽ si hodie p̃senseẽt factũ suũ ꝓbaturũ. aut si
pse ħ ager& facturũ fuisse : Hacdecausa uiros bonoselectos &
dignitate an&ate. ut non scripta legis recitarent. sedintͥptaren¬
 ipsũ legis scriptorẽ. non barbaris hominib: acstultis cõmi sis¬

Expanded text:
 qualis sit illa causa quam adhibet per interpretationem legis; deinde adsumptivae partis cuiusque praecepta seruabit dicens: 'hoc quidem scriptum in lege est, sed ego feci, ut prodessem', uel reliqua, quae adsumptivae sunt qualitatis, ut facta ipse sua enumeret et exequatur, deinde tres illos compleat locos ex aduersa parte, quibus usus est is qui scripta defenderat; hic ex contrariodoceat in omnes leges accipi causas, et in hanc legem accipi debere, et hanc causam accipi debere; in omnes leges accipi causas 'iniquum aliquid constituet; ut omnia supplicia culpae et malitiae uindicandae causa constituta sint; nunc se nihil malitiose fecisse; ipsum scriptorem, si hodie praesens esset, factum suum probaturum, aut, si ipse hoc ageret, facturum fuisse; hac de causa uiros bonos electos et dignitate et aetate, ut non scripta legis recitarent, sed interpretarentur; ipsum legis scriptorem non barbaris hominibus ac stultis commisis
Abbreviated transcription (Latin):
minb que uetatimfanus nec̃ cionet corrige illum legi qua
autiub&  aliꝗđ aua pmutit᷑ : deinde c̃siderandũ utralex
cialit᷑ scriptasit utra generalit̃. Melior enĩ quȩ despecade¬
scriptaẽ ñ cõmunit̃. Etẽ cõmunit̃ ut hominẽ occidereneli¬
cent specialiat̃ iurũ fortẽ occidere neliceat & alia buiꝰ¬
modi deinde considerandũ exqualegestatim sterialqt
carditas ut in illa lege. Legatꝰ intradiem tricesimũ ꝓficis¬
cat᷑. haec om̃a cũdicta suerintꝰ. operã dare debeat ina quȩ que
Aduersarioꝵ aute ł iniustã ł obscurã ł ambiguã. autratioana¬
tione colliget: qđuelinit adhiberealiquã definitionie adũsaris
utintelligi possit ꝗdinlegesit. innra autẽ lege omã eemanses¬
ta: demn de debemꝰ adiungere uoluntatẽ. utadseriptũ uolui¬
tas quoq inqp̃tata c̃sentiat᷑. Pare &iam operã utadũsaria
Lexcontraria habeat uoluntatem : Etsi fieripotest aduensaruꝵ

Expanded text:
e uetat 'infamis ne contionetur', corrigit illam legem qua aut iubetur aliquid aut permittitur. Deinde considerandum utra lex cialiter scripta sit, utra generaliter. Melior enim quae de specie descripta est, non communiter; et est communiter, ut 'hominem occidere ne liceat', specialiter 'uirum fortem occidere ne liceat', et alia huiusmodi. Deinde considerandum ex qua lege statim fieri alitarditas, ut in illa lege: legatus intra diem tricensimum proficiscatur'. Haec omnia cum dicta fuerint, operam dare debet una quaeque aduersariorum uel iniustam uel obscuram uel ambiguam; aut ratiocinatione colligi quod uelint adhibere aliquam definitionem aduersarii, ut intellegi possit, quid in lege sit; in nostra autem lege omnia esse manifesta. Deinde debemus adiungere uoluntatem, ut ad scriptum uoluntas quoque interpretata consentiat; dare etiam operam ut aduersariorum lex contra
Abbreviated transcription (Latin):
x contrarus aut̃ legib ẽtrousi anascit᷑ : cũ intsẽdue uident᷑ leges
autplures discrepare. hmodo. Lẽax quitirannũ occiderit. dlipica
rũ pͥmiũ capito & quã uol& sibire amagistratudeposcito. & magis¬
tratꝰ eic̃cedito. Et alteralex. Tiran noocciso. quinq: ei ꝓaimoscog¬
natione magiftratꝰ necato. Alexandrũ qͥui apud phereosintessalia
trrannidẽ occuparat ixti sua cui nom̃ cebefuit. noctu cũsimul
cubara occidit. Haec filiũ suũ que exxtrranno habebat sibi
in p̃mulo co deposcit Sunt quitrlege puerũ occide dicant por¬
ter.e. Resinuditio e lnligenere utrãq in partẽ ide loci. atq a¬
de᷑ p̃ceptacuenient. No qð ut̃ qisut̃ lege ẽfirmare c̃trania
insirmare debebit. Prinũ lgit leges oportx ctendere. c̃sideran¬
do utralex admaiores hẽ adutiliores ad honestiores Aomagis ne¬
maxime c̃seruanda putat᷑ quȩ ad maximas resꝑtinere uide¬
at᷑: deinde utralex posterui latasit Nã postrema queq gra

Expanded text:
x contrariis autem legibus controversia nascitur, cum inter se duae videntur leges aut plures discrepare, hoc modo: lex: qui tyrannum occiderit, olympio- nicarum praemia capito et quam volet sibi rem a magistratu deposcito et magistratus ei con- cedito. et altera lex: tyranno occiso quinque eius proximos cognatione magistratus necato. Alexan- drum, qui apud Pheraeos in Thessalia tyrannidem occu- parat, uxor sua, cui Thebe nomen fuit, noctu, cum si- mul cubaret, occidit. haec filium suum, quem ex ty- ranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. sunt qui ex lege occidi puerum dicant oportere. res in iudicio est. In hoc genere utramque in partem idem loci atque eadem praecepta convenient, ideo quod uterque suam legem confirmare, contrariam infirmare debebit. pri- mum igitur leges oportet contendere considerando, utra lex ad maiores, hoc est ad utiliores, ad hone- stiores ac magis nemaxime conservanda putetur, quae ad maximas res pertinere videatur; deinde, utra lex posterius lata si
Abbreviated transcription (Latin):
ratiocinatione. Q uodsi fiat bi ꝑtitt̃ quoq fieri argum̃ tationẽ hoc modo. Sipe
ficiat᷑ quoniã ꝑspicuũ sit. cõplexionis renonindigere : Nobis aut̃ uidet᷑ etomis

Expanded text:
ratiocinatione; quod si fiat, bipertitam quoque fieri argumentationem, hoc modo: si pnficiatur quoniam perspicuum sit, complexionis rem non indigere. nobis autem vi- detur et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
positũ est. Neces seẽ in quit aut inimicitiarũ caus ab hoc eẽ occisũ aut me
aurspei aut alicuiꝰ amicigratii: A utsihorũ nihilẽ ab hocñ eẽ occisũ Itaq
hurosest occisio: huiusrei oms res sustulit iđ causas occidendi Postremo ẽcra¬
riũ condudit Sugitur horum nihil ẽ nonoccidit
Siuqs ine x cutem condusio ex necessaria consecutione conficit᷑ hoc modo
Sluosine stud eo tẽpore fecissedicitis ego autẽ eoipso tẽpore trarisimare sui¬
ilinquit᷑ utid quoddicitis ̃ modon feceri sed nepotueri quidẽ ftcere aiq
tio modũ in se argumentationis habeat . et quandã similitudinẽ necessccriȩ c̃clusio¬
nis uerũ ips argumen tatio ex necessaria ratione consisitt¬
t in hoc necessariũ est argum̃tũ sed in una repositũ. etideo simplex condu¬
sio nominat᷑ Vtputa sullo tẽpore quouos meiscud fecis sedicitis egotraus
mare fui. relinquit᷑ ut idego ñ fecerĩ nec potuerĩ facere : Hic itiq siplexres

Expanded text:
um est: NECESSE EST, inquit, AVT INIMICITIARVM CAVSA AB HOC ESSE OCCISVM AVT METVS AVT SPEI AVT ALICVIVS AMICI GRATIA, AVT, SI HORVM NIHIL EST, AB HOC NON ESSE OCCISVM. Hic res est occisio; huius rei omnis res sustulit, id est causas occidendi; postremo contrarium conclusit: IGITVR HORVM NIHIL EST, NON OCCIDIT. SIMPLEX AVTEM CONCLVSIO EX NECESsi vos me istuc eo tempore fecisse, restat ut id, quod dicitis, non modo non fecerim, sed ne potuerim quidem facere'. Atque tio modum in se argumentationis habeat et quandam similitudinem necessariae conclusionis, verum ipsa argumentatio ex necessaria ratione consistEt in hoc necessarium est argumentum, sed in una re positum, et ideo simplex conclusio nominatur, ut puta: 'si illo tempore quo uos me istud fecisse dicitis ego trans mare fui, relinquitur ut id ego non fecerim nec potuerim facere'. Hic itaque simplex res
Abbreviated transcription (Latin):
do. etadministrationem. n exitum facilemeẽ : et in commodinichilineẽ
cdiligent̃ illud quoq ad tendere oportere. numillo ꝓbato quod aduer

Expanded text:
do et admini- strationem et exitum facilem esse et incommodi nihil inesse. ac diligenter illud quoque adtendere oportebit, num illo probato, quod adver
Abbreviated transcription (Latin):
dn& amplificationẽ quid ipsa causadet et quid augeri ꝑ cõmune locũ
possit etoporteat considerabit᷑ Nã certi qui in om̃s incidant loci. p̃scribi
non possurat Inplorisq fortasse ab auctoritate iuris consultorũ ett̃

Expanded text:
 amplificationem, quid ipsa causa det et quid augeri per communem locum possit et oporteat, considerabitur. nam certi, qui in omnes incidant, loci praescribi non possunt; in plerisque for- tasse ab auctoritate iuris consultorum et
Abbreviated transcription (Latin):
ut finẽ tantũ consideremus qr nanc ꝓpt̃ finẽ subiecit exẽplũ Prȩcgpit
aut̃ in om̃i hoc libro considerationẽ adhibendã eẽ circa om̃s constitutiones
et earũ partes et contro uersias iđ legales quȩstiones. Perceptis om̃ib: IN

Expanded text:
ut finem tantum consideremus, quia nunc propter finem subiecit exemplum. Praecipit ut finem tantum consideremus, quia nunc propter finem subiecit exemplum. Praecipit autem in omni hoc libro considerationem adhibendam esse circa omnes constitutiones et earum partes et controuersias, id est legales qu
Abbreviated transcription (Latin):
utsi que rat᷑ fursit ansacri legus quiua sacex priuato sacra surri ꝑuerit ertutende
plurib: definitionib: deinde similiratione causat tractanda. LOCVShicaut̃
cõmanis in eiꝰmaliciuã qui ñ modo rerũ uerũ etiã uerborũ potestatẽ sib iarroga¬
reconet᷑ ut et ficiet quoduelit et id quod fecerit. quo uelitnomine appellet
EQVITVR definitiua constitutio quia coniectura p̃ceptis superiorib:
terminata ẽ Hȩc definitiua quia tunc exorit᷑ cũ nominis contro uersicẽ
equia us nominis definienda uerbis ẽ : definitiua dicit᷑ constitutio
Nuic supponit exẽplũ. cũ reus fit pat̃ maiestatis qͥ filiũ ꝓhibuit sediciose
uł CõΡENSATIUA uł ab soluta Nãlicuit mͥ pat̃sũ : absoluta ẽ Meruit
Nelatiua ẽ : Profui: Cõpensatiua Verũ hoc inthemate ñ quid sit c̃side¬
rari tulliu s uoluit. sed interĩ monuit id ꝑcipi. Atq: hoc exẽplũ ideo dedit

Expanded text:
ut, si quaeratur, fur sit an sacrilegus, qui vasa ex privato sacra subripuerit, erit utendum ut, si quaeratur, fur sit an sacrilegus, qui vasa ex privato sacra subripuerit, erit utendum pluribus definitionibus; deinde simili ratione causa tractanda. Locus autem communis in eius malitiam, qui non modo rerum, verum etiam verborum potestatem sibi arrogare cona- tus et faciat, quod velit, et id, quod fecerit, quo velit nomine appelletequitur definitiva constitutio, quia coniectura praeceptis superioribus terminata est; haec definitiva, quia tunc exoritur cum nominis controuersia est et quia uis nominis definienda uerbis est, definitiva dicitur constitutio. Huic supponit exemplum, cum reus fit pater maiestatis, qui filium prohibuit seditiose uel compensativa uel absoluta. Nam 'licuit mihi, pater sum' absoluta est, 'meruit' relativa est, 'profui' compensativa. Verum hoc in themate non 'quid sit' considerari Tullius uoluit, sed interim monuit id percipi, atque hoc exemplum ideo dedit
Abbreviated transcription (Latin):
facti a trocitas aut indignitas. aut omĩ no culpacũ indignatione au geat
osterit in firmande ad uersariorũ descriptio: Eaaut̃ infirmabit᷑
sistd se demons trabit᷑ Hocexopinione hominũ sumet᷑ cũ quȩ ad modã
etqb inreb: homine sinconsuecudine scribendi. aut sermocinandieo ubo
uti soleant c̃siderabit᷑. Itẽ infirmabit᷑ si t̃pis a ut si in utilis eẽ oftendeo
eiꝰ descriptionis apꝓbatio etquȩ in cõmoda consecutura sint eo c̃asso
ostendet᷑. Id aut exhonestatis et exutilitatis partib: sumet᷑. dequib
indeliberationis p̃ceptis exponemꝰ et si definitione nr̃a ad uensanbor
definitionẽ ẽfegemꝰ et nr̃am uerã hone stã. utilẽ eẽ de monstabin
illorũ contra: Quȩ remꝰ aut̃ resaut maiori aut minori a ut par
innegotiosimile s exquib affirme t᷑ urã descriptio Iãsi plures res erde finiendȩ

Expanded text:
facti atrocitas aut indignitas aut omnino culpa cum indignatione augeatur. facti atrocitas aut indignitas aut omnino culpa cum indignatione augeatur. post erit infirmanda ad- versariorum descriptio. ea autem infirmabitur, si falsa demonstrabitur. hoc ex opinione hominum sumetur, cum, quemadmodum et quibus in rebus homines in consuetudine scribendi aut sermocinandi eo verbo uti soleant, considerabitur. item infirmabitur, si turpis aut inutilis esse ostenditur eius descriptionis adprobatio et, quae incommoda consecutura sint eo concesso, ostendetur—id autem ex honestatis et ex utilitatis partibus sumetur, de quibus in deliberationis praecep- tis exponemus—et si cum definitione nostra adver- sariorum definitionem conferemus et nostram veram, honestam, utilem esse demonstrabimus, illorum con- tra. quaeremus autem res aut maiore aut minore aut pari in negotio similes, ex quibus affirmetur nostra descriptio. iam si res plures erunt definiendae: