comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huic resistentib sictiam illud aserentib
quod honus collationis constit᷑utice ar¬
chadii ⁊ honorii. diue memorie sibi ĩpofi¬
tum in ꝑsonis tantummõ suore auuncu¬
t̃terarum locum hr̃e põt. talemigitur sub¬
tilem dubitatioẽm amputantes: p̃cipimꝰ
tam filos us filias defuncte ꝑsone dotẽ
⁊ ante nuptias dõationẽ aparentib suis
sibi datam conferre nepotib uł neptibus
mortue ꝑsone. Quam eosdem nepotes ł
neptes patrus suis uł auuͣnculis amitis
patris suiułmatris. quamꝓcotilea m̃or¬
tuͣa ꝑsona dedit. similit̾ confe̾rre. Ut com¬
mixtis huuismõi collationib cum bõis
mortue pͣsoneduas quide partes ncͣpotes
ułneptes hãnt illius portionis. q̃ patri
cõpetentib portionib filii uł fiuic defũcte
ꝑsone cuius dehercclitate agitur capiant.
dubietatẽ deciuctum plana sanctic̃e reuela¬
mus. ut oĩa que in quarta portioẽ ab in

Expanded text:
huic resistentibus, sed etiam illud adserentibus, quod onus collationis constitutione Arcadii et Honorii divae memoriae sibi impositum in personis tantummodo suorum avuncuterterarum locum habere potest. Talem igitur subtilem dubitationem amputantes praecipimus tam filios vel filias defunctae personae dotem vel ante nuptias donationem a parentibus suis sibi datam conferre nepotibus vel neptibus mortuae personae, quam eosdem nepotes vel neptes patruis suis aut avunculis, amitispatris sui vel matris, quam pro eo vel ea mortua persona dedit, similiter conferre, ut commixtis huiusmodi collationibus cum bonis mortuae personae duas quidem partes nepotes vel neptes habeant illius portionis, quae patrcompetentibus portionibus filii vel filiae defunctae personae, cuius de hereditate agitur, capiant. dubietatem deductum plana sanctione revelamus, ut omnia, quae in quarta portione ab in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝓfectitiam. scu aduntitiam dotẽ apatͤ
datam ułconstittam. frĩb qui mn pote¬
state fuerunt conferendam cẽshis ⁊ enĩ
qui infamilia defuncti ñsunt. ꝓfectitiã
tantum mo dot̾ẽ: post uarias prudẽtiuo
oppiniones conferri placuit.

Expanded text:
nticiam dotem a patre datam vel constitutam fratribus qui in potestate fuerunt conferendam esse. his etenim, qui in familia defuncti non sunt, profecticiam tantummodo dotem post varias prudentium opiniones conferri placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
exmortuo uõfilio us filia. itrõ nepotib cuiꝰ¬
quid̾ successionis minime dubitabator. s
palam crat: quod huiusmõĩ nẽpotes duas
partes p̃at̾̃ne ułmat̾ne portionis tãtũmõ
hr̃ent. Tertiam partẽ patrius siuis uł auũ¬
culis. uł amitis. ułmat̃teris ꝓiam poĩta ꝯ¬
stĩtutiõe conceclentes. ¶decollatione uõ
dotis uł ante nuptias donationis quam de¬
functa ꝑ̃soa ꝓfilio ulfilia suꝑstitib ⁊ pro
mortuous mortua fiuiouł filia dediss mł
ta dubitatio orta ẽ. Suꝑstitib quid filuis
defuncte ꝑsone ñ debere se dotẽ. ⁊ ante nup¬
tias doãtioc̃m ꝓse datam asuo patre uel
matre conferresiuis mortru frĩs suis mor¬
tue sororis sue ꝯtentendentib. co ꝙ nulla

Expanded text:
ex mortuo vero filio vel filia itidem nepotibus cuiuquidem successionis minime dubitabatur, sed palam erat, quod huiusmodi nepotes duas partes maternae vel paternae portionis tantummodo haberent, tertiam partem patruis suis vel avunculis vel amitis vel materteris pro iam posita constitutione concedentes. De collatione vero dotis vel ante nuptias donationis, quam defuncta persona pro filio vel filia superstitibus et pro mortuo vel mortua filio vel filia dedisset, multa dubitatio orta est, superstitibus quidem filiis defunctae personae non debere se dotem et ante nuptias donationem pro se datam a suo patre vel matre conferre filiis mortui fratris sui vel mortuae sororis suae contendentibus eo, quod nulla
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. tñ noneo minus id̃ fr̃ eius cum
fatiminus impleret. testam̃to suo potu¬
it sibi ħrdem instituere quẽ uͭelt. Ftẽ ñ
to circo minus istestam̃ti factioemi ht̃ ꝙ
indiuisam successioẽm cum sorore suadi¬
catur habuisse.

Expanded text:
fuerunt, tamen non eo minus idem frater eius, cum fati munus impleret, testamento suo potuit sibi heredem instituere quem vellet. Item non idcirco minus is testamenti factionem habet, quod indivisam successionem cum sorore sua dicatur habuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
patrecollecatio cessat᷑. si aũt fr̃ tuns inpo¬
testate mortis tp̃e fuerat. nec ullum testa¬
iñtum relictum. ułnouissimum uidt̃tium
cõis patris. teq emancipatum ꝓbatum
fuĩt. ab intestato te ad successic̃em pat̾nã
uenie̾ntẽ ad collatioem formam edicti ꝑ¬
petui c̃to uire ꝓuocat.

Expanded text:
patre, collatio cessat. si autem frater tuus in potestate mortis tempore fuerat nec ullum testamentum relictum vel novissimum iudicium communis patris teque emancipatum probatum fuerit, ab intestato te ad successionem paternam venientem ad collationem forma edicti perpetui certo iure provocat.
Abbreviated transcription (Latin):
tem ad eptus es quͣcinbac᷑ parte xiẽc miltu¬
b remissa ẽ. Q uod si id testator camn matui¬
mutardi te huĩt que ꝓbabilis uino manu¬
mittente cocilio futura ẽc̃t: qr ꝑfroci cõmissũ
datalib̾tas aquolibẽminore annis ei ciius
cã ꝓͣbͥari potuit prãri deberet⁊ extestam̃to in¬
ilitis eiusmoĩ ser ius uistam lib̾tatẽ cõpetẽ
consequens ẽ.¬

Expanded text:
rte nec militibus remissa est. Quod si idem testator causam manumittendi te habuit, quae probabilis vivo manumittente consilio futura esset, quia per fideicommissum data libertas a quolibet minore annis ei, cuius causa probari potuit, praestari debet, et ex testamento militis eiusmodi servis iustam libertatem competere consequens e
Abbreviated transcription (Latin):
d.aã Certum ẽ quid̃ cognatiõis uire
citra admissioc̃m bonoꝵ possõnis ne¬
minẽ posse succetlere: de functiuõ cogͣti
succedere nolentes: petere bõre possõem¬
patrui sui bonore posscem ñ accepit. tu
filius eius ad eoreḋbonors patru magͥ¬

Expanded text:
. Certum est quidem cognationis iure citra admissionem bonorum possessionis neminem posse succedere: defuncti vero cognati succedere nolentes petere bonorum possepatrui sui bonorum possessionem non accepit, tu filius eius ad eorundem bonorum patrui mag
Abbreviated transcription (Latin):
Mp̃ ꝯssã. ¶uites mexpeditiõe degentes
siuxcẽs aut filios aut amicos. aut cõmi¬
itones suos postremo cuiuslib gñs ho¬
mines amplecti uolu̾nt sup̃me uolun¬
tatis affectu qũo possint. ac uolu̾int te¬
stentur. siec uxoꝵ aut filiore cors cum¬
uoluntatẽ patris teportaũnt merituo
aut ub̃tas dignitasq queratur ꝓ iñ sic̃
unis rõib licuit. ac sc̃ꝑ licebit siquid ĩ
uagina aut inclipeo litteris sanguaiñ suo
Eutilantib anotauerunt. aut inpulũe scͥp¬
serint gladio sub ip̃o tp̃ẽ q̾uo in p̃lio cute
sortẽ derelinquiit. huinsmõĩ uolũtatẽ
stabilem cẽ oportet.
qui uirore magnificors magistrore mili¬
tum uissionib is actis obtẽꝑant ⁊ sino¬
mina cors matriculis militarib referri
uideantur: nuuatẽnus trultimis a se
ꝯficiendis uoluntatib itris militãis hr̃e
facultatẽ decernaimus.

Expanded text:
Milites in expeditione degentes, si uxores, aut filios, aut amicos, aut commilitones suos, postremo cujuslibet generis homines, amplecti voluerint supremae voluntatis affectu: quomodo possint, ac velint, testentur: nec uxorum aut filiorem patris reportaverunt, meritum aut libertas dignitasque quaeratur. Proinde sicut iuris rationibus licuit ac semper licebit, si quid in vagina aut in clipeo litteris sanguine suo rutilantibus adnotaverint, aut in pulvere inscripserint gladio sub ipso tempore, quo in proelio vitae sortem derelinquunt, huiusmodi voluntatem stabilem esse oportet. qui virorum magnificorum magistrorum militum iussionibus vel actibus obtemperant, etsi nomina eorum matriculis militaribus referri videantur, nullatenus in ultimis a se conficiendis voluntatibus iuris militaris habere facultatem decernimus.
Abbreviated transcription (Latin):
aminore.xxu. annis alienarisiñ decreto
p̃sidis. nisi parentis uoluntas seu testato¬
ris excuius bonis ad minorẽ ꝑuienit sr̃
alienando eo aliquid mandasse dep̾henda¬
tur nulla ratione põt.

Expanded text:
inque annis alienari sine decreto praesidis, nisi parentis voluntas seu testatoris, ex cuius bonis ad minorem pervenit, super alienando eo aliquid mandasse deprehendatur, nulla ratione potest.
Abbreviated transcription (Latin):
̃p. ꝯstã. Difugitum serui dep̃hendãt᷑
ad barluricum tͥnscuntes. aut pede ãpu¬
tato debilitentur: aut metallo dentũ aut
auaqualib pena afficiantur
mpꝯsti. Quicumq fugitiuum seruum ĩ
domo ułinagro inscio dño cius susceperit si
cum cum pari auo uł .xx. solidos reddat.
duos ułtres alios uł p̃cuictam estimatioẽm
extimatioe competentis uidicis castigã
fũit.: Nichil is quicum hũit potĩt iñ cu¬
saris zane mancipium torqueri o portet.
ut manifestetur utrum ꝓꝑlucrum capiẽ
tum et ex scru int̾rogatioe  patũit. ẜ uo
ꝯ̃ sũo cum qui hoc feci̾t priuari oportet. ⁊¬
adfiscum ꝑtinere mancipium.
d.a. Mancipiadũsis artib p̃dita q̃ ad
rempublicam ꝑtim̃. inhisd̃ ciuitatibus
placet ꝑmanicre. ⁊ta ut siquis tale mancipi¬
um solicitau̾it. uł aduccandum credidi̾t.
cumscruo altõ sollicitatũ restit᷑uat. xii. so¬
litoꝵ summa in ferenda rei publice illius
ciuitatis: cuius mancipium abdux it lib̾t̾i

Expanded text:
. Si fugitivi servi deprehendantur ad Barbaros transeuntes: aut pede amputato debilitentur, aut metallo dentur, aut qualibet alia poena afficianturm. Quicumque fugitivum servum in domum vel in agrum inscio domino eius susceperit, eum cum pari alio vel viginti solidis reddat. duos vel tres alios vel praedictam aestimationem aestimatione competentis iudicis castigatifuerit, nihil is qui eum habuit poterit incusari. Sane mancipium torqueri oportet, ut manifestetur, utrum propter lucrum capiendtum esse ex servi interrogatione patuerit, servo etiam suo eum qui hoc fecerit privari oportet et ad fiscum pertinere mancipium. Mancipia diversis artibus praedita, quae ad rem publicam pertinent, in isdem civitatibus placet permanere, ita ut, si quis tale mancipium sollicitaverit vel avocandum crediderit, cum servo altero sollicitatum restituat, duodecim solidorum summa inferenda rei publicae illius civitatis, cuius mancipium abduxit: libertis
Abbreviated transcription (Latin):
d. ãa. M adũsus cmptore ad quem
ex ꝑsõa eius cui c̃c seratus ꝯ sultum doãta
res ẽ uisto titulo int̾ueniente eares deqͣ
lis ẽ transitum fecit: requirere oporteb.
an p̃sente priore dño ⁊ maiore effecto si¬
ne controu̾sta bona fide decennio. ułab¬
scente.xx. antus. qui questic̃e patitur pꝰ¬
sessor fuisse monstretur. Q uod si apud
grauitatẽ tuam manifeste constitĩt. sine
uua cunctatice habita longi tp̃is pre¬
scriptioẽ ꝓetitorẽ oportebit excludi.¬
tui ñ int̾poĩto p̃sidis decreto ꝯ firmaũ.¬

Expanded text:
m adversus emptorem, ad quem ex persona eius, cui contra senatus consultum donata res est, iusto titulo interveniente ea res de qua lis est transitum fecit, requirere oportebit, an praesente priore domino et maiore effecto sine controversia bonae fidei decennio vel absente viginti annis qui quaestionem patitur possessor fuisse monstretur. quod si apud gravitatem tuam manifeste constiterit, sine ulla cunctatione habita longi temporis praescriptione petitorem oportebit excludi.ui non interposito praesidis decreto pra
Abbreviated transcription (Latin):
lbando ut adũsarium tehr̃et fecit. p̃ses
ꝓuintiequatenus cohercere eiuismõi tane¬
patronum disceptatio fu̾it: nõ ꝓtinuᷤᷤ ad
adutigandum currere debueras. maxime
aut̃ si hoc facere anteres. sine atrocitate uer
bors equitatẽ petitionis tue cõm̃dare ui¬
dici potinsti. õi honõẽ debito patͦno reẜuato.¬

Expanded text:
liberando, ut adversarium haberet, fecit, praeses provinciae, quatenus coercere eiusmodi temepatronum disceptatio fuerat, non protinus ad litigandum currere debueras: maxime autem si hoc facere auderes, sine atrocitate certe verborum aequitatem petitionis tuae commendare iudici potuisti, omni honore patrono de
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tis ẽe remittend. nec successionibus¬
eoꝵ que abintestato descendunt quas
uet̾es ⁊ post humsmoi actus seruaruin
lib̾toꝵ bonis decreuerunt a nobis patͦ¬
nis integris reseruandis.s ⁊que admodũ
inratalium restitutiõem õe ius tollitur
patrõatus. ita ⁊huiuismõĩ uerbis eandẽ
ui ẽẽ obseruandam om̃s non ignorẽt.
Idẽq uiris ẽ si int̃ uiuos manumissiõe
impõita multinns uotuntatib cõcesi
o data fu̾it patroatus. ita tñ ut inom̃ib
natalium restitutices exquib pene soł
inganutas mera libertis cõpetit tã op¬
tineant quam innã republica polleant.
quãub̾tis eam frequentari. ⁊reuerentia
tm̃ que alib̾tis debetur ⁊ iuire qd adu̾sꝰ¬

Expanded text:
ec successionibus quae ab intestato descendunt, quas veteres et post huiusmodi actus servari in libertorum bonis decreverunt, a nobis patronis integris reservandis. Sed quemadmodum in natalium restitutione omne ius tollitur patronatus, ita et in huiusmodi verbis eandem esse vim observandam omnes non ignorent. Idemque iuris est, si inter vivos manumissione imposita ino data fuerit patronatus: ita tamen, ut in omnibus natalium restitutiones, ex quibus paene solis ingenuitas mera libertis competit, tam obtineant quam in nostra re publica polleant, ominibus quam libertis eam frequentari. Reverentia tamen, quae a libertis debetur, et iure, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
d.aa Defuncto quid ub̃to patronus in¬
testato succelens ꝑactioẽm caliuisianam
ieius frand auenata reuocare põt.Uerũ
cumpatronum postubti sui mortẽ ab co
fundi collatam doãtioem habuisse ratam
asseueras. manumissoris factum infirma¬
Ere successores cius minime possunt.

Expanded text:
. Defuncto quidem liberto patronus intestato succedens per actionem Calvisianam in eius fraudem alienata revocare potest. Verum cum patronum post liberti sui mortem ab eo fundi collatam donationem habuisse ratam adseveras, manumissoris factum infirmare successores eius minime possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
one clubictas oriatur.necessarium duxi¬
mus constitutiom quam afauore libe¬
Tors fecimus hoc addere. ut res quas parẽ¬
tib ad quirendas eẽ ꝓhibuimus nec col¬
lationi post obitum eoꝵe int̃ libos sub¬
iaceant. Ut enim castitnse peculium ĩ cõe
conferre inhereditate diuidenda ⁊ expͥsci
uiris auctoritate mimme cogebantur:
ita ⁊ alias res queminime parentib ad¬
quiruntut. ꝓprias uberis manere cẽsemꝰ.¬

Expanded text:
o dubietas oriatur, necessarium duximus constitutioni, quam iam favore liberorum fecimus, hoc addere, ut res, quas parentibus adquirendas esse prohibuimus, nec collationi post obitum eorum inter liberos subiaceant. Ut enim castrense peculium in communi conferre in hereditate dividenda ex prisci iuris auctoritate minime cogebantur, ita et alias res, quae minime parentibus adquiruntur, proprias liberis manere censem
Abbreviated transcription (Latin):
quas seruus subtraxerit. lama psidelim
constitutus. s ⁊ ꝓhis quas faratus ẽ
qͣn fugit quid̃ abona fid̃ possõre adhuc
aũt nondum subdm̃ sui manib fuit ꝯ¬
stitutus: quam int̃pretatioẽ prisca ꝗdẽ
uira ꝑ comecturam introducebant.
Nos aũt altius adeam respicientes ge¬
neralem regulam sic abinitio ẽe ꝓba¬
tam accipunus. cumigltur bona fid
possessor dm̃ cogitatione furẽ possid
mĩto doẽc apud cum constitutus ẽ ⁊
aliis tenetur noxali actiõt si extranci
furtumaseruo fui̾nt passi.⁊ ip̃e adu̾¬
gulam dicentẽ quiht̃ adu̾sus alium
fur̃ti actioem ip̃e eãteneri ñ põt. ¶ Sin
aũt desinat inserui retentiõe. ⁊ ille ap̃.
uũm dñm fĩit inuentus. tunc iplẽ
quis noxali furti actiõe minime p̃t
furatus ẽ cum ẽ apud u̾um dũm. uel
antea postqũa bona fide possessoris re¬
retentiõem excesserit. nec dum ap̃ uũm
dñm factus ẽ. sic itm regule gn̾ał casꝰ
cuenit ⁊ consentaneus. qui emm ht̃ tc̃

Expanded text:
rvus subtraxerit iam apud eum constitutus, sed et pro his quas furatus est, quando fugit quidem a bona fide possessore, adhuc autem nondum sub domini sui manibus fuerit constitutus. Quam interpretationem prisca quidem iura per coniecturam introducebant: nos autem altius et verius ad eam respicientes generalem regulam sic ab initio esse prolatam accipimus. Cum igitur bona fide possessor domini cogitatione furem possidet, merito, donec apud eum constitutus est, et aliis tenetur noxali actione, si extranei furtum a servo fuerint passi, et ipse advegulam dicentem: qui habet adversus alium furti actionem, ipse ea teneri non potest. sin autem desinat in servi retentione et ille apud verum dominum fuerit inventus, tunc ipse quidem noxali furti actione minime potest furatus est, cum est apud verum dominum, vel antea, postquam bona fide possessoris retentionem excesserit necdum apud verum dominum factus. Et sic iterum regulae generali casus evenit consentaneus: qui enim habet tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ing̃tos lib̾tos patronis competit ĩte¬
gris seruandis. ⁊ si ꝑ ũbore cõceptiõem
scłmanobis inductum modumius pa¬
trõatus fu̾it amissum. Cum ⁊ hec inge¬
nuitatis p̃mio tolluntur quam pene
solaratalium itstitutio inducit. his uidł¬

Expanded text:
ingratos libertos patronis competit, integris reservandis, et si per verborum conceptionem secundum a nobis inductum modum ius patronatus fuerit amissum, cum etiam haec ingenuitatis praemio tolluntur, quam paene sola natalium restitutio inducit. His vid
Abbreviated transcription (Latin):
giitatem auxisti ⁊ ideo nonẽ cogenda o¬
ꝑas tibi pr̃are Cum possis legis bñfitiõ
d̾. aa: ¶ ttius sicum tistam̃tum facẽt.
fuosuo gaio ub̾tatẽ cum cõditiõe hac de¬
dit gaiumẜ uum meum adiemorti̾moe
anins trib ꝑactis manumitti uolo ita
dam prabat: ⁊ postmortẽ eius usq ad diẽ
maniftstum ẽ ꝙ ad eptus ubtatẽ ad cãd¬

Expanded text:
gnitatem auxisti, et ideo non est cogenda operas tibi praestare, cum possis legis beneficio . Titius si, cum testamentum faceret, servo suo libertatem cum condicione hac dedit: "Gaium servum meum a die mortis meae annis tribus peractis manumitti volo, itadam praestabat et post mortem eius usque ad diem manifestum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cp. ant. Uonẽ ignotum quod ea que
excãfidei cõmissi manumisit. ut ingͣtum
ubtum accusare nonpõt. Cum iduditiũ
extra ordinem p̃beatur ei qui uoluntate
seruosuo libtatẽ gratuitam p̃stitit non ꝗ¬
patrom̃im suum extitĩt. ⁊ quadam iactã¬
tia ułcontumacta ceruices ad u̾sus cum
erexit aut leius offense cont̾xcrit culpam:
apatronis rursus sub imꝑio ditioneqmit¬
tatur si inuiditiouł apud pͥedaneos uidi¬
ces patrom querela exorta ing̃tum ẽe o¬
stendai filiis ⁊̃ qui postea nati fu̾int serui¬
turis. oͦniam ulis delicta parentum ñ no¬
cent. quos tunc ortos ẽe constitĩt dum lib̃¬
tate uli potirentur Sanesiis qui nr̃o cõcilio
uindictalibatus ẽ postcorertioẽ ex pͣcnitẽ¬
tia dignumse p̃stauĩt. ut ei cinitas rõana
reddatur. ñ prius fructur bnficio lib̾tatis

Expanded text:
phno. Non est ignotum, quod ea, quae ex causa fideicommissi manumisit, ut ingratum libertum accusare non potest, cum id iudicium extra ordinem praebeatur ei, qui voluntate servo suo libpatronum suum extiterit et quadam iactantia vel contumacia cervices adversus eum erexerit aut levis offensae contraxerit culpam, a patronis rursus sub imperia dicionemque mittatur, si in iudicio vel apud pedaneos iudices patroni querella exserta ingratum eum ostendat: filiis etiam qui postea nati fuerint servituris, quoniam illis delicta parentium non nocent, quos tunc ortos esse constiterit, dum libertate illi potirentur. Sane si is, qui in nostro consilio vindicta liberatus est, post coercitionem ex paenitentia dignum se praestiterit, ut ei civitas Romana reddatur, non prius fruetur beneficio libertatis
Abbreviated transcription (Latin):
mporã Quod ex lbta muliere nascitũ
ingenuum est NSaut quilib̾tẽ sue nubendi
cõmodanit asensum. qũauis o ꝑas ab eaexi¬
gere ñ possit. uira patrõatus ñ amittit.
nolũint commorandi arbitrium pñt:. noc
apatronor filiis quib solam reu̾ertntiã
debent: ad ẜ uierdi necc̃itatem redigi pꝰst̃.
nisi ingrati ꝓbentur. cumneq cum patno
Habitare libtos. urracompestunt.

Expanded text:
o. Quod ex liberta muliere nascitur, ingenuum est. Is autem, qui libertae suae nubenti commodavit adsensum, quamvis operas ab ea exigere non possit, iura patronatus non amittit.oluerint commorandi arbitrium habent nec a patronorum filiis, quibus solam reverentiam debent, ad serviendi necessitatem redigi possunt, nisi ingrati probentur, cum neque cum patrono habitare libertos iura compellunt.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃p. iusti. ¶ainfestissum quid iuris
ẽ furto ꝑpetrato ei cõpctere furti actiõem
cuius int̾ est ne fartum cõmit̾tatur. s
querebatur ap̃antiquos legumint̃ p̃¬
tes siquis cõmodauit alĩ reriad se ꝑti¬
nentẽ.⁊ ip̃ares sub t̃cta ẽ. anfurtiactio
ad u̾sus furem institui pofsit abeo ꝗ rẽ
utendam accepit. idoneo scilicet consti¬
tuto. qr ⁊ ip̃e cõmodati actiõe adnõpea
dẽ re conueriri põt. Et hoc quib pene iaco

Expanded text:
p. Manifestissimi quidem iuris est furto perpetrato ei competere furti actionem, cuius interest, ne furtum committatur. Sed quaerebatur apud antiquos legum interpretes, si quis commodavit alii rem ad se pertinentem et ipsa res subtracta est, an furti actio adversus furem institui possit ab eo qui rem utendam accepit, idoneo scilicet constituto, quia et ipse commodati actione a domino pro ea re conveniri potest. Et hoc quidem paene iam
Abbreviated transcription (Latin):
dño tecsimus electiõem ad quẽ uolũit ꝑ¬
uentre sũi ad cum qui rem comodatã ac¬
cepit siue c̾ccum qui furtum cõtrisit. ⁊ in
hac sp̃e maritus quid ꝑꝑ mĩnti pudorco
ñ furti s⁊rtrum amotarũ actiõem hãt si
ip̃m dñs elegit. dñs aũt oẽm licertiã pos¬
siteat sine adu̾sus maritum cõmodati.siũ
adnͣsus mulierẽ furtiactiõem extcndert
Ita tñ ut si ip̃e qui rem comodatam accep̃
solũntosit nullom̃õ adũsus mulierẽ fũti
actio extendatur. Ne ex huuismõi occasiõe
ant᷑ maritum ⁊ uxorẽ. qui ñbene secumui¬
⁊uunt aliqua machinatio oriatur ⁊ forsi¬
tan marito uolente uxor eius extrãtat᷑
m̃p. sc̃ũ. Sitpẽ mnanunissionis oꝑe tͥ

Expanded text:
no dedimus electionem ad quem voluit pervenire, sive ad eum qui rem commodatam accepit, sive contra eum qui furtum commisit, et in hac specie maritus quidem pro rerum amotarum actionem habeat, si ipsum dominus elegerit, dominus autem omnem licentiam possideat sive adversus maritum commodati sive adversus mulierem furti actionem extendere: ita tamen ut, si ipse qui rem commodatam accepit solvendo sit, nullo modo adversus mulierem furti actio extendatur, ne ex huiusmodi occasione inter maritum et uxorem, qui non bene secum vivunt, aliqua machinatio oriatur, et forsitan marito volente uxor eius et trahatur m
Abbreviated transcription (Latin):
situm aũt ẽe ei. qui prore sibi comodata
dño satis fecit. Cum manifestissimumẽ
q̃: si ab initio dñs actioẽm instituit com¬
modati ĩgnarus rem ẽe sub reptam pꝰ ea
aũt hoc ei cognito. adu̾sus fur̃e transiuit
omnimõ liberari eum quiram comodatã
suscepit. quc̃cumq cãe exitum dñs adũs¬

Expanded text:
situm autem esse ei qui pro re sibi commodata situm autem esse ei qui pro re sibi commodata domino satisfecit, cum manifestissimum est, etiam si ab initio dominus actionem instituit commodati ignarus rem esse subreptam, postea autem, hoc ei cognito, adversus furem transivit, omnimodo liberari eum qui rem commodatam accepit, quemcumque causae exitum d
Abbreviated transcription (Latin):
carum electa dñm ñ posse expenitñtia ad
altaͣm uenire actioẽm. s⁊ si quid̃ furẽ ele¬
gerit illum qui re utendam accepit como¬
motator uenat adũsus eum qui rẽ uten¬
dam accepit. ip̃i quid muillomõ competẽ
posse aduersus furem furti actiõem. Eum
aũt qui ꝓre comodata conuenitur: põse
adu̾sus furem furti hrẽ actioẽm. ita tñ¬
ut si dñs sciens rem ẽe sub reptam adũsꝰ
eum quieam accepit ꝑueniatis Sin aut
nescins ⁊ dubitans remfuratam non ẽt
ap̃cum comodati actioẽ instituit pꝰea
aũt re cõꝑta uoluit remittere quid cõmo¬
dati actionẽ ad furti aũt ꝑuenire. tunc
licentia ei cõceclatur. ⁊adũsus furẽ uerare.
nullo obstaculo ei opponendo q̃m inc̾tus
constitutus mouit adnͣsus eum qui rem
utendam accepit cõmodati acticẽm. isi
dño abco satis factum ẽ tanc ⁊ etum õioͦ
furẽ adnõ quid furti actiõe lib̾ari. Suppo¬

Expanded text:
earum electa, dominum non posse ex poenitentia ad earum electa, dominum non posse ex poenitentia ad alteram venire actionem. sed si quidem furem elegerit, illum qui rem utendam accepimmodator veniat adversus eum qui rem utendam accepit, ipsi quidem nullo modo competere posse adversus furem furti actionem, eum autem, qui pro re commodata convenitur, posse adversus furem furti habere actionem, ita tamen, si dominus sciens rem esse subreptam adversus eum qui eam accepit perveniat. Sin autem nescius et dubitans rem non esse apud eum commodati acautem, re comperta, voluit remittere quidem commodati actionem, ad furti autem pervenire, tunc licentia ei concedatur et adversus furem venire, nullo obstaculo ei opponendo, quoniam incertus constitutus movit adversus eum qui rem utendam accepit commodati actionem nisi domino ab eo satisfactum est: tunc etenim omnimodo furem a domino quidem furti actione liberari, suppo
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat concessu̾m: uthãt ĩpx actioneo.
nisi inopia dmoscatur labõratt. tunca
fartiactionẽ dño copaetere dicebant s
ea satis tncrebut cdubitatio si tp̃e quo fur¬
tum cõmittebatur. idõeus crat qui rẽ como¬
datum accepit postea autẽ ad inopiamꝑ
ucnit. anteqũa moueatur actio. que ei ante
cõpetebat: andebeat actio que ci scmcl adꝗ¬
sitaẽ firmit̃ apud eum manere uład do¬
minum reũticum ⁊ hoc quertbatur. anin
hoc casu furtiactio ambulatoria sit nec
nȩ. s cẽm talem tractatum alia sequitũ
subduisio si exparte solũndo sit. is ꝗ rẽ
utendam accepit. ut possit ñintotum s
particularem solutic̃em ci facere an hãt
furti actioem us non. ¶ Tales it̾aq ambi¬
guitates uetm ĩmo magis ꝙ melius ẽ di¬
cendum ambages nobis decitentib. in
tanta rerum difficultate simplitior sẽ¬
tentia placuit. ut indm̃ sit uolunt᷑ate.
oẽm accipientẽ mouere desid̾at. siũ furti¬
aduͣsus cum quirem subripuit. Et alt̾ut᷑

Expanded text:
rat concessum, ut habeat ipse actionem, nisi inopia noscitur laborare: tunc enim furti actionem domino competere dicebant. Sed ea satis increbuit dubitatio, si tempore quo furtum committebatur idoneus erat is qui rem commodandam accepit, postea autem ad inopiam pervenit, antequam moveatur actio quae ei antea competebat, an debeat actio quae semel ei adquisita est firmiter apud eum manere vel ad dominum reverti, cum et hoc quaerebatur, an in hoc casu furti actio ambulatoria sit nec ne. Sed omnem talem tractatum alia sequitur subdivisio, si ex parte solvendo sit is qui rem utendam accepit, ut possit non in totum, sed particularem solutionem ei facere, an habeat furti actionem vel non. Tales itaque ambiguitates veterum, immo magis, quod melius dicendum est, ambages nobis decidentibus in tanta rerum difficultate simplicior sententia placuit, ut in domini sit voluntate, res accipientem movere desiderat siadversus eum qui rem subripuit, et alterutra
Abbreviated transcription (Latin):
bi questio. Quidam ⁊ cnum resibi cõmoda¬
ta huius mõ reifurtum asua muliere passꝰ
ẽ. ⁊ dubitabatur utrum nedño rei furtiac
⁊ maritus eius ut pote cõmodati actioni
suppõitus põt hr̃e furti actioc̃m. Et auctões
quiouiris satis ⁊ in hac speciec̃t se uirgruã
ex̃cuert̃. Exp̃sentiaũt lege ⁊ antiriorib

Expanded text:
bus quaestio. 4a . Quidam etenim re sibi commodabus quaestio. 4a . Quidam etenim re sibi commodata huiusmodi rei furtum a sua muliere passus est: et dubitabatur, utrumne domino rei furti acssitatem causae et maritus eius utpote commodati actioni suppositus potest habere furti actionem. 4b . Et auctores quidem iuris satis et in hac specie contra se iurgium exercue
Abbreviated transcription (Latin):
insccłam dubitationem iͥncidebant. ꝗ
statuendum sit. siquis rtm cõmodataꝙ
hiũit quam auquis furto subtraxit᷑ etͣ
lite pusatus contepnatioem passus fu¬
erit non tm̃ inre furtiua sietiam inpera
furti ⁊ postea dñs rei uenĩt omnẽ condẽ¬
pnatiocm acciꝑe desidans. ut pote exsne
rei occasicẽ ortamalia dubitatio incidit
ueterib utrum nerem tm̃mõ suam uel
eius extimatiõem consequatur an ⁊̃ sum¬
mam penalem.⁊licet abantiquis uaria¬
tum ẽ ⁊ abipo papiniano incontrarias
declinante sentñtias: tñ nobis hoc deci¬
tentib papimanus licet uariauit eligẽdꝰ
ẽ noninprima s insccła eius diffinitione
locẽtur nec sit dãpno tantummõ dedit᷑
qui rem cõmodatam acceꝑit: siliceat ei
lucrum⁊ sꝑare. ¶Cumaũt inconfimo ea¬
rum dubitationum t̃tia exorta ẽ quare
ẽ non posse maritum constante m̃m̃io
furti actioẽm cc̃ suam uxorẽ hr̃e qr lexita
crubuit. huins moĩ incidit ueterum serisi¬

Expanded text:
in secunda dubitatione incidebat, quid statuendum sit, si quis rem commodatam habuerit, quam aliquis furto subtraxerat et lite pulsatus condemnationem passus fuerat non tantum in rem furtivam, sed etiam in poenam furti, et postea dominus rei venerit omnem condemnationem accipere desiderans utpote ex suae rei occasione ortam, alia dubitatio incidit veteribus, utrumne rem tantummodo suam vel eius aestimationem consequatur, an etiam summam poenalem. Et licet ab antiquis variatum est et ab ipso Papiniano in contrarias declinante sententias, tamen nobis haec decidentibus Papinianus, licet variavit, eligendus est, non in prima, sed in secunda eius definitione, locetur, nec sit damno tantummodo deditus qui rem commodatam accepit, sed liceat ei etiam lucrum sperare. Cum autem in confinio earum dubitationum tertia exorta est, quare est non posse maritum constante matrimonio furti actionem contra suam uxorem habere, quia lex ita erubuit, huiusmodi incidit veterum sensi
Abbreviated transcription (Latin):
utrum quis sius numinis ẽptus ac ina¬
mantimissus sit ab ẽptore an adño suo
data pccimia inereatur lib̾tatẽ. pricẽa
casu. ad bõã eius cc̃ tabulas ad mitti pa¬
tronum ñplacet. posteriore oĩa uira pat᷑¬
natus retim. et itco cumsabiniam patro¬
hostis uel bona fiscouendicata sunt scłm
ea que diuo ꝑtinaciplacuerunt.⁊ nos
secuti sumus inuira uib̾toꝵ cius fiscus
elegint.sciant illise deinceps comoda
patrõãtus amissuros.
que extestam̃to. ułcocticillis scriptis ł¬

Expanded text:
utrum quis suis nummis emptus ac manumissus sit ab emptore, an a domino suo data pecunia mereatur libertatem. priore enim casu ad contra tabulas admitti patronum non placet, posteriore omnia iura patronatus retinet. Et ideo cum Sabiniani patrohostis publici bona fisco vindicata sunt, secundum ea, quae divo pertinaci placuerunt et nos secuti sumus, in iura libertorum eius fiscus elegerint, sciant illi se deinceps commoda patronatus amissuros. quae ex testamento vel codicillis scriptis
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissi manumissus fit is que ex uolñta¬
te patris cums orore te manumisisse ꝓpo¬
rus. tñ siextraneos scripsit ħrdes partis
legntime cẽ tabulas cuis bõr possõncm
petendo. uł cont̾ nuncupatioẽm si testam̃¬
tum sine scriptis cõditum ẽ intra tp̃a cdi¬
cto p̃scituto p̃stitata eam partẽ poteris

Expanded text:
mmissi manumissus sit, quem ex voluntate patris cum sorore te manumisisse proponis, tamen, si extraneos scripsit heredes, partis legitimae contra tabulas eius bonorum possessionem petendo, vel contra nuncupationem, si testamentum sine scriptis conditum est, intra tempora edicto praestituta eam partem poteris
Abbreviated transcription (Latin):
uematur acticẽ. cumq gn̾alis regula abã
grã ꝓquo noxalem furti actiõem suscipere
aliquis cõpautur: adũsus alium furti acti¬
ꝯ iecturam int̾pretatisunt adusus bone fi¬
dei quid̾ possessort̃ nullomõ farti actic̃m
extendi tp̃i aut si furtum fuit passus ad¬
ũsus uũm dñm furti actioẽm noxalem
recte decerm. t unc aũt bona fid̾ possõrẽ
furti noie ꝙ passus ẽ noxalemactionem
contra dñm hre posse. q̃n seruus in dr̃asui¬

Expanded text:
enitur actione. Cumque generalis regula ab annis gratia, pro quo noxalem furti actionem suscipere aliquis compellitur, adversus alium furti acticturam interpretati sunt, adversus bona fide quidem possessorem nullo modo furti actionem extendi, ipsi autem, si furtum fuerit passus, adversus verum dominum furti actionem noxalem recte decerni: tunc autem bona fide possessorem furti nomine, quod passus est, noxalem actionem contra dominum habere posse, q
Abbreviated transcription (Latin):
op.ꝯstã. Ut ũboꝵ manium excludimꝰ
captioẽs: ita hec obẜuari decernimus ut
apud quelib indicẽ ułetiam ap̃ duuim¬
uiros qualiscumq testatio amplectende
hercclitatis osteridatur:. statutis pͥscouire
auenam luctn ide prioris gradus ꝓperã¬
trꝰ eetatur nichilominus tñ efficaciam
parẽ quasi sius si tam carticulis ꝯsequat᷑.¬

Expanded text:
opulum. Vt verborum inanium excludimus captiones, ita haec observari decernimus, ut apud quemlibet iudicem vel etiam apud duumviros qualiscumque testatio amplectendae hereditatis ostendatur, statutis Prisco iure alienam vicem, id est prioris gradus, properantius exseratur, nihilo minus tamen efficaciam parem, quasi suis sita curriculis, consequat
Abbreviated transcription (Latin):
possoẽmpupilli noĩe agnoscere tutorẽ
potuisse aꝑte decłatur. ip̃e aũt pupillus
bõꝵ possõem sm̃ tutoris auctoritate am¬
plecti ñ põt. isictiamimpub̾i siñ tutõis
auctoritate hoc postulãti sciens actũ hoc
competans udeꝵ gecdit rõr possõem. Tc̃
enin cmolumtum successionis undetur p̾

Expanded text:
possessionem pupilli nomine agnoscere tutorem potuisse aperte declaratur. Ipse autem pupillus bonorum possessionem sine tutoris auctoritate amplecti non potest, nisi etiam impuberi sine tutoris auctoritate hoc postulanti sciens hoc competens iudex dedit bonorum possessionem: tunc enim emolumentum successionis videtur
Abbreviated transcription (Latin):
inferre debeas. neq enmcquitas patitur
ut criminis cãm ꝑsequaris. ⁊ bonefidei con¬
tractum impleri postules.
gotiari. ne nontm̃ indãpnabuusmõis.
ctiam incriminis suspitioẽm incͥidatis.
dedicatam uitricus tuus furto abstulit. ha¬
bes adũsus cum furti actiones.
seruum tuum solucitasse dicis sicum de¬
terioris anu fecit᷑. scrui corrupti agere
potes ꝙ sisollicitatum occultauit ⁊̃ fũti
cumeo agere potes¶quas actioẽs etiam ꝑ
ꝓcrratore execere minime. ꝓhiberis.
exigit. ut rei quam ap̃ te fuisse fateris exi¬
reas uẽditorẽ. Nam at̃nseunte ⁊ignoto
emisse dicere ñ conuent uolenti euitare
aueram bonium S̾spitioneo¬
põt. ⁊ si contͣctet. uł apud se detinũit ⁊̃

Expanded text:
inferre debeas. neque enim aequitas patitur, ut et criminis causam persequaris et bonae fidei contractum impleri postules. gotiari, ne non tantum in damna huiusmodi, sed etiam in criminis suspicionem incidatis. Pdedicatam vitricus tuus furto abstulit, habes adversus eum furti actionem.servum tuum sollicitasse dicis, si eum deterioris animi fecit, servi corrupti agere potes. quod si sollicitatum occultavit, etiam furti cum eo agere potes. quas actiones etiam per procuratorem exercere minime prohiberis. exigit, ut rei, quam apud te fuisse fatearis, exhibeas venditorem. nam a transeunte etiam ignoto emisse dicere non convenit volenti evitare alienam boni viri suspicionet si contractet vel apud se detinuerit, fu
Abbreviated transcription (Latin):
toris minus toonei ñ ante ꝑueniti põt
quã sibonis nõiati itẽq fideuissoris cuis
ꝯsortium ad ministrationis expectat ex¬
cussis: ñ sit indẽpnitati pripilu uł adul¬
ti satis factum.
tutore noĩatores si ad ministrationis
finito tp̃e non fuerunt soluendo necex
cautione fiteuissioms solidum exigi
possit. pupillis quondam in subsidiũ
in dẽpnitatis nõie actiõem utilem cõ¬
petere ex senatus ꝯ sulto ꝙ auctore di¬
uo trarano parẽte nr̃o fc̃m ẽ constitit.
mp̃zeno. Quinsit adiecta p̃toris sẽ¬
tentia. gn̾alem curatori adminstrati
sic manifestum ẽ non curatoris dati
non amplius ducentis libris auri patͥ¬
monium ualeret fideussorẽ acceꝑat.
int̃cessisse. inquo casu ñcuratoris erit
tatio repẽtenda. siqua lesio reb minois
ulata fuiss ad u̾sus legum ordinati¬
onẽ comprobetur. s suꝑ neglegentiã
us dolo scribe qui ueram substantie
tarationẽ passus ẽ occultari legib

Expanded text:
toris minus idonei non ante perveniri potest, quam si bonis nominati itemque fideiussoris eius iculum consortium administrationis spectat, excussis non sit indemnitati pupilli vel adulti satisfactum. tutorum nominatores, si administrationis finito tempore non fuerint solvendo nec ex cautione fideiussionis solidum exigi possit, pupillis quondam in subsidium indemnitatis nomine actionem utilem competere ex senatus consulto, quod auctore divo Traiano parente nostro factum est, constitit.p. Cum sit adiecta praetoris sententia generalem curatori administratim, manifestum est non curatoris dationon amplius ducentis libris auri patrimonium valeret, fideiussorem acceperat, intercessisse. In quo casu non curatoris erit ratio reprehendenda, si qua laesio rebus minoris illata fuisse adversus legum ordinem comprobetur, sed super neglegentia vel dolo scribae, qui veram substantiae taxationem passus est occultari, legibus
Abbreviated transcription (Latin):
cẽpisse usinhis reb dãpni quid delisse dr̃.
infra annum utilem ei cuiusres abẽ qua¬
p̃ter penam olim statutam edicti forma ꝑ¬
peͣti declarat.
o. aa ¶alsũs ꝓcurator depõitum reciꝑic̃do
uł es alienum exigendo cc̃ dni uoluntatẽ
furtum facit. ac p̃ter reirestitutiõem. actiõe
Duplinec manifesti furti conuentur.
Mp̃. iusti. Siquis seruo alieno suaserit
ut anquam rem dñ sui surriꝑet ⁊adse de¬
dño conceclente res eius ad iniquubꝰ moĩ
seruo qr eum corrumꝑe uoluit ut ñ soluo
furti s ꝯ̃ seru corrupti obligetur ueteres
dubitauerunt: siobis itaq ñsolum furti¬
ũmꝰcoruptoris ad ꝓnitiẽ ꝓbitatis serin
introductum ẽ. et quẽ ad modumẜ uiris
regulas furtum quid̃ non ẽ cominissũ. qr
is uidetur furtum cõmuttere qui cc̃ uolun
corrupti c̃c eum actio ꝑꝑsuum uitium non
abre extendatur ut sit ei penalis actio ĩpo¬
sita tanqu̾a re ip̃a fuiss seruus corruptus.
ne exhuuismõi impuntate ⁊ malium ser.¬

Expanded text:
cepisse vel in his rebus damni quid dedisse dicitur, infra annum utilem ei cui res abest quaam praeter poenam olim statutam edicti forma perpetui declarat.. Falsus procurator depositum recipiendo vel aes alienum exigendo citra domini voluntatem furtum facit ac praeter rei restitutionem actione dupli furti nec manifesti convenitur.p. Si quis servo alieno suaserit aliquam rem domini sui subripere et ad se dedomino concedente res eius ad iniquum huiusmodi sservo, quia eum corrumpere voluit, ut non solum furti, sed etiam servi corrupti is obligetur, veteres dubitaverunt. um corruptoris ad perniciem probitatis servi introductum est: et quemadmodum secundum iuris regulas furtum quidem non est commissum, quia is videtur furtum committere, qui contra docorrupti contra eum actio propter suum vitium non ab re extendatur, ut sit ei poenalis actio imposita, tamquam re ipsa fuisset servus corruptus, ne ex huiusmodi impunitate et in alium serv
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ censemus. Ideoq p̃cipimus siꝑ quinq
continuos annos post impletamminor̃
questus ẽ suꝑtali alienatiõe uł suppõitiõe
is qui eam fecit. uel ħns eius: minime re¬
tͣctaritam: occasicẽ pret̾missionais dec̃ti.
s⁊ sic teneri qͣi abimtio legitimꝯ decͣto
aũt doãtiones ammorib nec cum de¬
creto celebrari possunt. siminor uł pot
ueniam etatis remummobilem dõãtiõĩs
titulo mnalium excepta ꝑꝑ nup̃tias doã¬
tiõe transcripsit. ñ alit hoc firmitatẽ habe¬
bit. nisi post .xxu. annos impletos int̃
p̃sentes quid̃ decennium. int̃ abscentes

Expanded text:
esse censemus. Ideoque praecipimus, si per quinque esse censemus. Ideoque praecipimus, si per quinque continuos annos post impletam minoreconquestus est super tali alienatione vel suppositione is qui eam fecit vel heres eius, minime retractari eam occasione praetermissionis decreti, sed sic tenere, quasi ab initio legitimo decretoautem donationes a minoribus nec cum decreto celebrari possunt, si minor vel post veniam aetatis rem immobilem donationis titulo in alium  excepta propter nuptias donatione transscripserit, non aliter hoc firmitatem habebit, nisi post viginti quinque annos impletos inter praesentes quidem decennium, inter absentes
Abbreviated transcription (Latin):
predium rusticum heredi creditoris
seu tutoris cius destinasse uenundare
eamq uenditiõe deceptum patremturm
ratam habuisse siminore p̃tio distractũ
p̃lium ẽ. ⁊ inconsulto errore lapsũ patrẽ
tium ꝑperam uenditioni consensum de¬
disse constiti̾t. non abre erit suꝑfuiũm
ꝑuissione fieri conuenit. cuins sollerti¬
e cõgruum ẽ siadu̾sa pars bõam fidẽ
ñ amplectatur marbitrio eius ponere.
anudit possõnem cum fructib restituẽ.
ita ut fenebris pecuma cum usuris re¬
dia tua atutore tuo auienata sũt. nec
speciali confirmatioe. uelsibona fiõ po̾¬
sessor fuiss statuti tp̃is excursu: id qd̾
ꝑ peram ẽ factum: fu̾it stabilitum. p̃ses
ꝯp̃. iusti. Di quandosine decretõ min¬
tium. res alienantur: uł sub ponuntur
⁊ ad ꝑfectam etatẽ idẽ minores ꝓuecti
longosilentio querdam huusmoĩ tra¬
diterint. ut mutilis alienatio uł subpo¬
sitio diuturno filentio roboretur. certũ
tp̃c ad talem confirmatioẽm p̃finitum

Expanded text:
praedium rusticum heredi creditoris seu tutori eius destinasse venumdare eamque venditionem deceptum patrem tuum ratam habuisse, si minore pretio distractum praedium est et inconsulto errore lapsum patrem tuum perperam venditioni consensum dedisse constiterit, non ab re erit superfluum provisione fieri convenit, cuius sollertiae congruum est, si diversa pars bonam fidem non amplectatur, in arbitrio eius ponere, an velit possessionem cum fructibus restituere, ita ut fenebris pecunia cum dia tua a tutore tuo alienata sunt nec speciali confirmatione vel, si bona fide possessor fuisset, statuti temporis excursu id, quod perperam est actum, fuerat stabilitum, praesp. Si quando sine decreto min excedentium res alienantur vel supponuntur, et ad perfectam aetatem idem minores provecti longo silentio querellam huiusmodi tradiderint, ut inutilis alienatio vel suppositio diuturno silentio roboretur, certum tempus ad talem confirmationem praefinitum
Abbreviated transcription (Latin):
myp. añt. Si quam pecumam tibi aub̾¬
to tuo ex uenditiot oꝑatium debi ꝓbaũs
restitui tibialib̾to tuo p̃ses iubebit. Ex R̾
N lib̾am testam̃ti factioẽm ubtus ht̃ mõsi
ñ honerande lib̾tatis gr̃a emissam cautio¬

Expanded text:
ano. Si quam pecuniam tibi a liberto tuo ex venditione operarum deberi probaveris, restitui tibi a liberto tuo praeses iubebit ex hoc enim liberam testamenti factionem libertus habet, modo si non onerandae libertatis gratia emissam cautio
Abbreviated transcription (Latin):
tutoris heretitario uł oncrario titulo suc¬
cessit: pofsessicẽm tuam uẽdidit. siut pupil¬
larẽ clistraxit: emptor quisciens atutoĩs
hrde mercatus ẽ cumoffitium morte fimaͣ¬
atur alienam rem cõꝑando de tp̃is inter¬
uauoniliam potuit ad quirere defensic̃e.
Siuõ ut suam distraxit ignoransq rem
cretum possõnes tue distracte sunt ꝯucĩ
earum possõrem. ut si ita ꝓbauis gestũ
⁊ possessio retrabatur. ⁊ fructus uniuisi
reuocentur si ñ bona fis̃ emptorẽ fuisse
quiemt constiterit.

Expanded text:
tutoris hereditario titulo successit, possessionem tuam vendidit, si ut pupillarem distraxit, emptor, qui sciens a tutoris herede mercatus est, cum officium morte finiatur, alienam rem comparando de temporis intervallo nullam potuit adquirere defensionem: si vero ut suam distraxit ignoransque rem cretum possessiones tuae distractae sunt, conveni earum possessorem, ut, si ita probaveris gestum, et possessio retrahatur et fructus universi revocentur, si non bona fide emptorem fuisse qui emit constiterit.
Abbreviated transcription (Latin):
d.a. Etiãm furti actiõe tributor ex ac¬
tor tenetur. si te ñcessante intributaria ex¬
actice sciens ꝙ nichil deberetur. ancillã tui
uiris abduxit. aut uendidit: queres facit
ut nec ẽptor usu caꝑet. uedicatioq tibi ip

Expanded text:
. Etiam furti actione tributorum exactor tenetur, si non cessante te in tributoria exactione sciens, quod nihil deberetur, ancillam tui iuris abduxit aut vendidit. quae res facit, ut nec emptor usucaperet vindicatioque tibi ip
Abbreviated transcription (Latin):
quam p̃tũ noĩe sumpseras. doli exceptiõis
auxilio p̃tium cum usuris quas p̃stitura
t̾es. ⁊ sũptus meliorati prediiseruare tan
d.aa. ¶nt̃ om̃s minõres nec cõe p̃cluior
sine decreto p̃sidis sña senatus ꝯsultidi¬
strãhi patitur. Namad dunsionis c̃ãm
ꝓuocante tm̃ maiore socõ eius alienatio¬
nẽ ⁊ sine decreto fieri iam prid̃ obtinuit.
uł exsuo. debitis dumtaxat fiscalib uł
decreti int̃põitõ aconstantimano p̃torece¬
lebranda ẽ ꝓbatis examinatisq cãis: ut
patefacta rerum fide firma ueditio ꝑ se
pillicunis tutores conuensti consensis¬
se. ut redoito tibi p̃dio p̃tium reciꝑet.¬
re auctoritas p̃sidis necessaria ẽ ut tu¬
tor necc̾ĩtudim consulatur siuolunta¬
ti defuncti pareant.
mp̃. añt. Iilro querẽdum ẽ an adito prĩ¬
cipe saturnius uir clarissimus specialit̃ iuis
uenditionis acceꝑit. adinstar a p̃sidalis
decreticõcessio principalis accedit.

Expanded text:
quam pretii nomine sumpseras, doli exceptionis auxilio pretium cum usuris, quas praestatura esses, et sumptus meliorati praedii servare tan. Inter omnes minores nec commune praedium sine decreto praesidis sententia senatus consulti distrahi patitur. nam ad divisionis causam provocante tantum maiore socio eius alienationem et sine decreto fieri iam pridem obtinuit.vel ex suo, debitis dumtaxat fiscalibus indecreti interpositio a Constantiniano praetore celebranda est, probatis examussim causis, ut patefacta rerum fide firma venditio perspilli, cuius tutorem convenisti, consensisse, ut reddito tibi praedio pretium recipere auctoritas praesidis necessaria est, ut tutorum sollicitudini consulatur, si voluntati defuncti pareant.Pulchro. Illud requirendum est, an adito principe Saturninus vir clarissimus specialiter ius venditionis acceperit. ad instar enim praesidalis decreti concessio principalis accedit.
Abbreviated transcription (Latin):
d. aã. U tere umi prudentissum papi¬
uam responso. cet̾orumq quor p̃cib
⁊fecistim̃tioem sententus ac doli mali ex
fisco debentur pupilli nofferentes fũdoᷤ
ꝓtuntiales citra decretum p̃sidis uenim¬
datos cumfructib petant.
sticam cumaliud deb̾es sine decreto inso¬
ltum dehisti: dñium ate discedere ñ ꝑ¬
misit senatus consulti auctoritas.
o.aa. Di p̃dium rusticum uł suburbatỹ
ꝙ aburbanis ñ lõco si qualitate secernitur.
impupulan etate constituta tutore aucto¬
re uł adultasine decreto p̃sidis ꝓruntie
inquam situm ẽ utnundedisti. scd̾m sen¬
tentiam senatus consulti oñium eius siũ
tus. atediscedere ñ potuit. s uendicatiõe
eius ⁊ fructuum. uł his ñ existentib con

Expanded text:
. Vtere viri prudentissimi Papiniani responso ceterorumque, quorum precibus fecisti mentionem, sententiis ac doli mali excfisco deberentur, pupilli non offerentes fundos provinciales citra decretum praesidis venumdatos cum fructibus petant.sticum, cum aliud deberes, sine decreto in solutum dedisti, dominium a te discedere non permisit senatus consulti auctoritas.ae. Si praedium rusticum vel suburbanum, quod ab urbanis non loco, sed qualitate secernitur, in pupillari aetate constituta tutore auctore vel adulta sine decreto praesidis provinciae in qua situm est venumdedisti, secundum sententiam senatus consulti dominium eius sive ius a te discedere non potuit, sed vindicationem eius et fructuum, vel his n
Abbreviated transcription (Latin):
o.a. Qum seruum quisquam repetet fu¬
gitiuum. ⁊ alius uitande legis grã que ĩ
occuitantes mancipia certam penam sta¬
tuit᷑ ꝓpͥrietatẽ oppon⁊ u inuccem lib̾tati
cumanim᷑auĩt. iliconequissimus uerbo
suꝑ quo ambigitur torm̃tis subiciatur.
ut aꝑta m̃tate disceptationi t̃minus fiat.
ꝙñsolum utrisq uirgantib ꝓ derit. s ⁊̃
scruoꝵ animos afuga potĩt deterrere.

Expanded text:
. Cum servum quispiam repetit fugitivum et alius vitandae legis gratia, quae in occultantes mancipia certam poenam statuit, proprietatem opponet, vel in vocem libertatis eum animaverit, ilico nequissimus verbero super quo ambigitur tormentis subiciatur, ut aperta veritate diceptationi terminus fiat. Quod non solum utrisque iurgantibus proderit, sed etiam servorum animos a fuga poterit deterrere.
Abbreviated transcription (Latin):
mp.ual E ĩqui publicor seruore fabco
scualuis oꝑib teputati tanquã ꝓpͥe cõditiõi
imiemores: domib sealiems ⁊ priuatoꝵ
ancillatum consortus adiunxĩt: tamip̃i
quauxores eoꝵ ⁊lib̃i ꝯfestim conditioni

Expanded text:
mae. Si qui publicorum servorum fabricis seu aliis operibus deputati tamquam propriae condicionis immemores domibus se alienis et privatarum ancillarum consortiis adiunxerint, tam ipsi quam uxores eorum et liberi confestim condici