comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ornamẽtis ex istimatis alienis At id fieri nequit
Nam si quid ex apposits luceat ipsa quitẽ que apposita st̃
laudant᷑ Illud doo his tectũ atq uelatũ in sua nichilomiꝰ
feditate ꝑdurat Ego xonego ullũ esse bonũ qd̾ noceat
hũti Num id mẽtior minime in quis Atqui dĩcie posside᷑¬
tibus ꝑsepe notuerũt cũ pessimꝰ quisq eoq magis alieĩ
auidusiquidquid usꝙͣ auri gẽmarũq est se solũ qui hab¬
torã latrone cantares. O p̃clara opũ morliũ btĩtudo quã
cũ adeptus fueris secur ꝰ esse desistis.
Eix nimiũ prior etas Contenta fidelibꝰ aruis
Nec ĩerti ꝑ dita luxu fatilique sera solebat
Ieumia soluerẽ glande Nõ bachita munera norãt
Liquido rõfundere melle Nec lutida bellera serũ
Ririo miscere ueneno Sõpnos dabat ħba salubres
Potũ quoq lubritꝰ ĩpnis umbras altissima pmꝰ
Nondũ maris alta secabat Nec mercib ꝰ undiq lectis

Expanded text:
aliquid ornamentis existimatis alienis. At id fieri nequit. aliquid ornamentis existimatis alienis. At id fieri nequit. Nam si quid ex appositis luceat, ipsa quidem, quae sunt apposita, laudantur: illud vero his tectum, atque velatum in sua nihilominus foeditate perdurat. Ego uero nego ullum esse bonum quod noceat habenti. Num id mentior? ' Minime,' inquis. Atqui diuitiae possidentibus persaepe nocuerunt, cum pessimus quisque eoque alieni magis auidus quidquid usquam auri gemmarumque est se solum qui coram latrone cantares. O praeclara opum mortalium beatitudo quam cum adeptus fueris securus esse desistis! Felix nimium prior aetas Contenta fidelibus aruis Nec inerti perdita luxu, Facili quae sera solebat Ieiunia soluere glande. Non Bacchica munera norant Liquido confundere melle Nec lucida uellera Serum Tyrio miscere ueneno. Somnos dabat herba salubres, Potum quoque lubricus amnis, Vmbras altissima pinus. Nondum maris alta secabat Nec mercibus undique lectis
Abbreviated transcription (Latin):
qui habũdantia suã nature ntr̃tate nõ ab itꝰ sr̃fluitate
atq insitet insitũ bonũ ut in externis atq sepositis reblis
bona urã queratis Sic rerũ ꝟsa conditio est ut dia
merito rõis mal nõ aliter sibi splendere nisi in animate
suppeslectilis possessione uideat᷑ et ałia quidẽ sus ꝯtẽta
sut uos autẽ deo mente ꝯsiłes ab rebus infimis excellẽtis
nature ornamẽta taptatis Nec intelligitis quãtã tondi¬
tori uĩõ facitis m̃iriã Ille genꝰ huãnũ terrenis om̃ibus
p̃stare uoluit / uos dignitatẽ urã infra infima queq de¬
truditis Nam si om̃e quod tuiꝰ q bonũ est id eo cuiꝰ est
constat esse p̃ciosius cũ uilissima rerũ urã bona ẽẽ indi¬
Quod quidẽ haud ĩmerito cadit Humane qiuppe nẽ
ista conditio est ut tũrtantũ teteris rebꝰ cũ se cognosipt̃
excellat. Eadẽ iñ infia bestias redigat᷑ si se nosse desierit

Expanded text:
qui abundantiam suam naturae necessitate non ambitus superfluitatequi abundantiam suam naturae necessitate non ambitus superfluitateatque insitum bonum, ut in externis, ac sepositis rebus bona vestra quaeratis? Sic rerum versa conditio est, ut divinum merito rationis animal, non aliter sibi splendere 10, nisi inanimatae supellectilis possessione videatur? 136 Et alia quidem suis contenta sunt: vos autem Deo mente consimiles, ab rebus infimis excellentis naturae ornamenta captatis; nec intelligitis, quantum conditori uestro faciatis iniuriam. Ille genus humanum terrenis omnibus praestare uoluit; uos dignitatem uestram infra infima quaeque detruditis. Nam si omne cuiusque bonum eo cuius est constat esse pretiosius, cum uilissima rerum uestra bona equod quidem haud immerito cadit. Humanae quippe naturae ista conditio est, ut tum tantum caeteris rebus, cum se cognoscit, excellat: eadem 10 tamen infra bestias redigatur, si se nosse desierit.
Abbreviated transcription (Latin):
sint ꝑniciosa domꝰ sarcina et ipsi dnõ uehement᷑ ũmita
Si uero probi quon ã mõ in tuis opibus aliena ꝓbitas
nũabit᷑ Ex quibꝰ om̃ibꝰ nichil horũ que in tuis ꝯputas
bonis tuũ esse bonũ liquido monstrat᷑ Qubꝰ si nichil ĩest
appetende pultritudiis quid est ꝙ uel amissis doleas uel
leteris retentis & si natura pultra sũt quid id tua refert
Nam hec per se a tuis quoq bonit opibus seq̃strata platu¬
issent Neq enĩ idtirco sunt p̃ciosa ꝙ in mas uenere
diuitias sed qm̃ p̃ciosa uidebant᷑ tuis ea dĩciis ãnuãre
Ymaluisti Quud autẽ tanto fortune strepitu delide¬
ratis fugare credo indigentiã copia q̃ritis At qͥ hot
uobis in contͣriũ cedit Pluribꝰ quippe admĩtulis opus est
ad tuendã p̃ciose suppellectilis uarietatẽ xmq id est ꝑ
multis eos indigere qui ꝑmłta possident. Contͣq mĩnũ

Expanded text:
sint, perniciosa domus sarcina et ipsi domino uehementer inimica; sint, perniciosa domus sarcina et ipsi domino uehementer inimica; sin uero probi, quonam modo in tuis opibus aliena probitas numerabitur? Ex quibus omnibus nihil horum quae tu in tuis conputas bonis tuum esse bonum liquido monstratur. Quibus si nihil inest appetendae pulchritudinis, quid est quod uel amissis doleas uel laeteris retentis? Quod si natura pulchra sunt, quid id tua refert? Nam haec per se a tuis quoque opibus sequestrata placuissent. Neque enim idcirco sunt pretiosa quod in tuas uenere diuitias, sed quoniam pretiosa uidebantur, tuis ea diuitiis adnumerare maluisti. Quid autem tanto fortunae strepitu desideratis? Fugare credo indigentiam copia quaeritis. Atqui hoc uobis in contrarium cedit. Pluribus quippe adminiculis opus est ad tuendam pretiosae supellectilis uarietatem, uerumque illud est permultis eos indigere qui permulta possideant contraque minimum
Abbreviated transcription (Latin):
sereni maris fatie gaudemꝰ Sit telũ sidera lumẽ lunã
solẽq miramͦ Num te horũ aliquid attingit Nũ audes
alicuiꝰ taliũ splendore głari an unis floribꝰ ipẽ disti¬
gueris An tua in estiuos frnctus intumescit ubertas/ Qd
ĩ mibꝰ gaudiis raperis Quid extn̾a bona pro tuis ãplexaris
Nũquã tua faciet esse fortuna que a te rerũ natura facit
aliena Terrarũ quidẽ fruttꝰ aiantiũ ꝓcul dubio debentur
alimentis Sed si quod nature sans est replere indigentiã
uelis nichil est ꝙ fortue affluẽtiã petas pautis enĩ mĩmis¬
q natã ꝯtenta est Cuiꝰ sacietatẽ ñ suꝑflius urgere uelis.
aut uocũdũ quod infuderis fiet. aut nõxiũ/ Iam uo puliꝵ
uariis fulgere uestibꝰ putas Quaꝵ si grata ĩtuitu spẽs est
aut materie naturã aut ingẽiũ mirabor artificis. An ꝟo
te longus ordo famuloꝵ fatit felicẽ Qͥ si uitiosi moribꝰ

Expanded text:
sereni maris facie gaudemus; sic caelum sidera lunam sereni maris facie gaudemus; sic caelum sidera lunam solemque miramur. Num te horum aliquid attingit? Num audes alicuius talium splendore gloriari? An uernis floribus ipse distmgueris aut tua in aestiuos fructus intumescit ubertas? Quid inanibus gaudiis raperis? Quid externa bona pro tuis amplexaris? Numquam tua faciet esse fortuna quae a te natura rerum fecit aliena. Terrarum quidem fructus animantium procul dubio debentur alimentis. Sed si, quod naturae satis est, replere indigentiam uelis, nihil est quod fortunae affluentiam petas. Paucis enim minimisque natura contenta est, cuius satietatem si superfluis urgere uelis, aut iniucnndum quod infuderis fiet aut noxium. Iam uero pulchrum uariis fulgere uestibus putas, quarum si grata intuitu species est, aut materiae naturam aut ingenium mirabor artificis. An uero te longus ordo famulorum facit esse felicem? Qui si uitiosi moribus
Abbreviated transcription (Latin):
ĩõpes fatit feterit. Et uox quidẽ tota parater multoꝵ replet
auditũ Urẽ ꝟo diuicie nsi ꝯminute in plures tñsire nõ
possũt Ed̾ cũ strĩ est pauꝑes nccẽ est fatͣał quos relĩqnũt
Digit᷑ angustis mopesq diuitias quas nec hrẽ totas plu¬
ribus licet et. ad quẽlib sine ceteroꝵ pauꝑtate nõ uẽnĩt
ingẽmaꝵ fulgor oculos trahit Sed siquid est in hoc
splendore p̃cipui gẽmarũ est lux illa nõ hom̃ / quas qͥde
mirari homĩes uehementer admiror Qud enĩ carens
aiẽ motu atq conpage quod mãte rõnabiliq nate puliꝵ¬
esse iure uideat᷑ Que tã etsi conditoris opera sint suiq
distinctione postreme aliquid pulcritudinis trahũt infra
tamẽ urãm excellentiã collocate admiratiõ urã nullo
modo merebint/ An uos agroꝵ pulcritudo delectat¶ Qd¬
ni Est enĩ pulcerrimi operis pulcra portio dic quondã

Expanded text:
inopes fecerit; et vox quidem tota pariter multorum replet inopes fecerit; et vox quidem tota pariter multorum replet auditum, vestrae vero divitiae nisi comminutae in plures transire non possunt; quod cum factum est, pauperes necesse est faciant quos relinquunt.s o igitur angustas inopesque divitias, quas nec habere totas pluribus licet et ad quemlibet sine ceterorum paupertate non veniunt. An gemmarum fulgor oculos trahit? Sed si quid est in hoc splendore praecipui, gemmarum est lux illa, non hominum; quas quidem mirari homines vehementer ammiror. Quid est enim carens animae motu atque compage. quod animatae rationabilique naturae pulesse iure uideatur? Quae tametsi conditoris opera suique distinctione postremae aliquid pulchritudinis trahunt, infra uestram tamen excellentiam conlocatae admirationem uestram nullo modo merebantur. An uos agrorum pulchritudo delectat? Quidni? Est enim pulcherrimi operis pulchra portio. Sic quondam
Abbreviated transcription (Latin):
Hee pendulũ solute ꝑ ondus ferre recusant
Fugiens ꝑiculosã fort dortẽ sedis amene
Huili domũ memento certo figere saxo
Quãuis tonet ruinis miscens equora uentus
Tu conditꝰ quieti felix robore ualli
Duces serenus enũ Ridens etheris mas.
Ed qm̃ rõnũ iam in temeaꝵ fomẽta descendunt
paulo ualidioribꝰ utendũ puto Age enĩ si iã caduta
et momentanea fortune dona nõ essent quid in eis est
quod ant uañ umq fieri q̃at anit nõ ꝓspectũ ꝯsidatũ
uilescat Diuicie ne uel unr̃auel sui natura p̃ciose sut. Qie
earũ potiuis aurũ ne an uis ꝯgeste᷑ peciñe. atqui hic effim¬
dendo magis q coateruãdo melius nitẽt Siquidẽ auaria
semꝑ odiosos laros largitas facit & si manere apud q̃ ꝙ
nõ potest quod tñsfertur in alterũ tuc̃ est p̃nosa petuna
cũ bũ iti in alios largiendi usu desmit possideri. At eadẽ
i apue unũ quãta est ubiq gentiũ congerat᷑ ceteros sui

Expanded text:
Hae pendulum solutae Pondus ferre recusant. Hae pendulum solutae Pondus ferre recusant. Fugiens periculosam Sortem sedis amoenae Humili domum memento Certus figere saxo. Quamuis tonet ruinis Miscens aequora uentus, Tu conditus quieti Felix robore ualli Duces serenus aeuum Ridens aetheris iras. Sed quoniam rationum iam in te mearum fomenta descendunt, paulo ualidioribus utendum puto. Age enim si iam caduca et momentaria fortunae dona non essent, quid in eis est quod aut uestrum umquam fieri queat aut non perspectum consideratumque uilescat? Diuitiaene uel uestra uel sui natura pretiosae sunt? Quid earum potius, aurumne ac vis congesta pecuniae? Atqui haec effundendo magis quam coacervando melius nitent, si quidem avaritia semper odiosos, claros largitas facit. Quodsi manere apud quemque non potest, quod transfertur in alterum, tunc est pretiosa pecunia, cum translata in alios largiendi usu desinit possideri. At eadem, si apud unum, quanta est ubique gentium, congeratur, ceteros sui
Abbreviated transcription (Latin):
eã uel nescit eã ẽẽ mutabilẽ / Si nescit Quenã beata
sors potest elle ignorãtie cecitati ͦi scit metuat intẽ
est ne amittat quod amitti polle nõ dubitat Quare
ꝯtinuꝰ timor nõ smit esse felicẽ/ Uel si amiserit negli¬
gendũ putat. Sic quoq ꝑ exile bonũ est quod equo aĩmo
clarũ sit fortuitã felicitatẽ corporis morte tiniri dubitaris
nequit si hec auferre btĩtudie potest quĩ omẽ mo̾rte genꝰ
in iseriã mortis fine labat᷑ & si młtos scimꝰ btĩtudinis
fiem̃ nõ morte solũ Rm etiã doloribꝰ suppliciisq q̃sisse¬
quonã ruõ pñs uita facere btõs potest que miseros ns¬
acta nõ efficit/
uisquis uolet ꝑhennẽ Cautus ponere sedem
Stabilisq nec sonori Sterni flatibus euri
et fluctibꝰ minantẽ curat Curat sꝑnere pontẽt
Montis tacumẽ alti Bibulas uitet arenas
Illud proteriuus auster Totis uiribꝰ urget

Expanded text:
eam uel nescit esse mutabilem. Si nescit, quaenam beata eam uel nescit esse mutabilem. Si nescit, quaenam beata sors esse potest ignorantiae caecitate? Si scit, metuat necesse est, ne amittat quod amitti posse non dubitat; quare continuus timor non sinit esse felicem. An uel si amiserit, neglegendum putat? Sic quoque perexile bonum est quod aequo animo clarum sit fortuitam felicitatem corporis morte finiri, dubitari nequit, si haec afferre beatitudinem potest, quin omne mortalium genus in miseriam mortis fine labatur. Quodsi multos scimus beatitudinis fructum non morte solum, verum etiam doloribus suppliciisque qquonam modo praesens facere beatos potest quae miseros transacta non efficit? Quisquis uolet perennem Cautus ponere sedem Stabilisque nec sonori Sterni flatibus Euri Et fluctibus minantem Curat spernere pontum, Montis cacumen alti, Bibulas uitet harenas. Illud proteruus Auster Totis uiribus urget,
Abbreviated transcription (Latin):
dimbꝰ huãne felicitatis dulcedo resꝑsa est/Que si etiã
fruenti iocũda esse uideat᷑ tñ quominꝰ cũ uelit ab eat
retineri nõ possit Liquet ggit᷑ ꝙͣtũ sit mortaliũ rerũ mi¬
sera btĩtudo que nec apud equanimos ꝑpetua ꝑdurat llec
anxios tota delectat Eiud igit᷑ o mortales ex̃ petins
intra pot uos positã felititatẽ rror uos insciciaq cõfir̃dit
Ostendã breuiter tibi sũme cardinẽ felicitatis E st ne aͥd
tibi teipso p̃tiosius Nichil inquies Igit᷑ si tui conpos fuerit
possidebis quod nec umqͣ tu amittere uelis nec fortuna
possit anferre Atq ut cognoscas in his fortuitis rebus btĩ¬
tudinẽ constare nõ posse sic collige ⁊di btĩtudo est sũmũ
nature bonũ rõne degentis nec est sũmũ bonũ qd̾ eripi
est. qͥnad btĩtudinẽ syꝑcipiendã fortuẽ in stabilital asꝑi¬
rare nõ possit Adħ quẽ caduca ista felicitas uebit Uł scit

Expanded text:
dinibus humanae felicitatis dulcedo respersa est! Quae si etiam dinibus humanae felicitatis dulcedo respersa est! Quae si etiam fruenti iucunda esse uideatur, tamen quominus cum uelit abeat retineri non possit. Liquet igitur quam sit mortalium rerum misera beatitudo, quae nec apud aequanimos perpetua perdurat nec anxios tota delectat. Quid igitur, o mortales, extra petitis intra uos positam felicitatem? Error uos inscitiaque confundit. Ostendam breuiter tibi summae cardinem felicitatis. Estne aliquid tibi te ipso pretiosius? Nihil, inquies. Igitur si tui compos fueris, possidebis quod nec tu amittere umquam uelis nec fortuna possit auferre. Atque ut agnoscas in his fortuitis rebus beatitudinem constare non posse, sic collige. Si beatitudo est summum naturae bonum ratione degentis nec est summum bonum quod eripi est quin ad beatitudinem percipiendam fortunae instabilitas aspirare no
Abbreviated transcription (Latin):
utroq tirtũfluꝰ uitã celibẽ deflet Ille maptiis orbus libis
alieno censũ nutrit heredi Alius prole letatus filii filie¬
ue delictis mestus illat̾mat Idcireo nemo facile cũ fortuẽ
sue conditione ꝯcordat Inest enĩ singuł quodinexptus
ignorat exꝑtus ex horret Ad de qd̾ felicissimi cuiusq delita¬
tissimꝰ sentul est Et nisi ad nutũ cuc̃ta luppetãt aduersi¬
titis oũ inselẽs mĩmis quibusq ꝓsternit adeo ꝑexigua st̃
que fortuãtissimis bt̃itudinis sũmã detrahũt Qͣm młtos
esse ꝯiectas qui sese celo ꝓximos arbitrent᷑. si de fortune
tue reliquiis pars eis mĩma ꝯtĩgat Hic ipse locus quẽ
tu exiliũ uotas incolentibꝰ prĩa est Adeo nclil ẽ miserũ
nisi conputes Contraq beata sors omĩs est eq̃nimitate
tolerantis. Quis est ille tã felix qui tũ de dexit inpariẽ
manꝰ statũ suũ mutari nõ optet Qmͣ multis amaritu¬

Expanded text:
utroque circumfluus uitam caelibem deflet; ille nuptiis felix orbus liberis utroque circumfluus uitam caelibem deflet; ille nuptiis felix orbus liberis alieno censum nutrit heredi; alius prole laetatus filii filiaeue delictis maestus illacrimat. Idcirco nemo facile cum fortunae suae condicione concordat; inest enim singulis quod inexpertus ignoret, expertus exhorreat. Adde quod felicissimi cuiusque delicatissimus sensus est, et nisi ad nutum cuncta suppetant omnis aduersitatis insolens minimis quibusque prosternitur: adeo perexigua sunt quae fortunatissimis beatitudinis summam detrahunt. Quam multos esse coniectas qui sese caelo proximos arbitrentur si de fortunae tuae reliquiis pars eis minima contingat? Hic ipse locus, quem tu exsilium uocas, incolentibus patria est. Adeo nihil est miserum nisi cum putes, contraque beata sors omnis est aequanimitate tolerantis. Quis est ille tam felix, qui cum dederit impatientiae manus statum suum mutare non optet? Quam multis amaritu
Abbreviated transcription (Latin):
mortalibꝰ uite tura retmende cura O te si ma tona ꝯgͦscas
telitẽ Cui suppetũt etiã nũt que uita nemo dubitat ẽẽ cari¬
ora Quare sita iã lac̾mas Nondũ est ad unũ omis forturi
eaosai fortuma Nec tibi nimiũ ualida tẽpestas incubuit quãdo
fenaces herent anchore que nec pñtis solamnẽ ned futꝰ ꝓpã
speme abesse patient᷑ Et hereant inquã precor Illis nãq
põdũ tot ꝯtue sortis piget Sed delitias tuas ferre non
possũ qui abesse abquid tue bñtdini tã iuttssirs etque
mixius ꝯquereris: Qius est enĩ tã ꝯposite fehritatis ute
nõ aliqua ex parte tũ statas si qualitate rixet anxia eĩ¬
res est huãnoꝵ ꝯ ditio bonoꝵ que uel nũquã tota ꝓue¬
niat uel nũqͣ ꝑpetua sũbsistat Huic sensus exuberat s
estpudori degener sanguis. Huc̃ nobilitas notũ facit s
angustia rei famibiaris melusuffesse mallet ignotꝰ Ilłe

Expanded text:
mortalibus uitae cura retinendae, o te, si tua bona cognoscas, mortalibus uitae cura retinendae, o te, si tua bona cognoscas, felicem, cui suppetunt etiam nunc quae uita nemo dubitat esse cariora. Quare sicca iam lacrimas; nondum est ad unum omnes exosa fortuna nec tibi nimium ualida tempestas incubuit quando tenaces haerent ancorae quae nec praesentis solamen nec futuri spem temporis abesse patiantur. – Et haereant, inquam, precor; illis namque nondum totius tuae sortis piget. Sed delicias tuas ferre non possum, qui abesse aliquid tuae beatitudini tam luctuosus atque anxius conqueraris. Quis est enim tam compositae felicitatis, ut non aliqua ex parte cum status sui qualitate rixetur? Anxia res est humanorum condicio bonorum et quae uel numquam tota proueniat uel numquam perpetua subsistat. Huic census exuberat, sed est pudori degener sanguis; hunc nobilitas notum facit, sed angustia rei familiaris inclusus esse mallet ignotus. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
luas ad rebus iure inputare nõ possis. Nam si te hoc ĩane
fortuite felicitatis nomẽ mouet qͣ płinis maximisq abetedit
habũdes metũ reꝑutes licet Igit᷑ łi quod in oĩ fortũe tue
tensu p̃tiosissimũ possidebas id tibi d̾imitꝰ illesũ adhuc
nuc latͥũq seruat᷑ Poteris ne meliora queq retmẽs de
in fortumo iure causari At qui uiget incolumis illud pnio¬
sissimũ gr̃is huãni decus symachus soter et quod uite p̃nio
nõ segnis emeres un iotus ex sapiã ututibꝰ q tatt ꝰ su¬
rerͣ securꝰ tiuis ingemistit m̃riis Uiuit uxorꝰ ingeĩo mo¬
desta pudiciere ꝑudore p̃cellens et ut omẽs dotes eius buit᷑
Includã prĩ siłis uiuit in quã Tibiq tm̃. uite huiꝰ exosa t¬
serĩ. tui desiderio lacͥmis ac dolore tabescit. Quid dirõ li¬
beros ꝯsulares quoꝵ iã ut mt id etatis pueris uel pa¬
tera uel auici spetimẽ elutet ingeni Cũ igit p̃cipua sit

Expanded text:
luas, id rebus iure imputare non possis. Nam si te hoc inane nomen luas, id rebus iure imputare non possis. Nam si te hoc inane nomen fortuitae felicitatis mouet, quam pluribus maximisque abundes mecum reputes licet. Igitur si quod in omni fortunae tuae censu pretiosissimum possidebas, id tibi diuinitus iulaesum adhuc inuiolatumque seruatur, poterisne meliora quaeque retinens de infortunio iure causari? Atqui uiget incolumis illud pretiosissimum generis humani decus Symmachus socer et, quod uitae pretio non segnis emeres, uir totus ex sapientia uirtutibusque factus: suarum securus tuis ingemescit iniuriis. Viuit uxor ingenio modesta, pudicitia pudore praecellens et, ut omnes eius dotes breuiter includam, patri similis; uiuit, inquam, tibique tantum uitae huius exosa sserim, tui desiderio lacrimis ac dolore tabescit. Quid dicam liberos consulares, quorum iam ut in id aetatis pueris uel paterni uel auiti specimen elucet ingenii? Cum igitur praecipua sit
Abbreviated transcription (Latin):
ost fortuitis manẽdi scoes ultimꝰ tñ uite dies mors quedã
fortune est etiã manẽtis. Eiud igit᷑ referre putas Tu ne
illã moriendo deseras an te illa fugiendo.
Um polo phebus roseis quadrigis Lutẽ sparge̾ ceꝑit
Paliet albẽtes ebetata uultꝰ flãmis stella p̃mentibꝰ
Cũ nemꝰ flatu zephiri tepentis Uernis irubuit rosis¬
piret insanĩ nebulosus auster Iam spinis abeat decul¬
Sepe tanquillo radiat sereno Inmotis mare flutibꝰ
depe fluẽtes aquilo ꝓellas uerso ꝯcitat equore
Sara si cõstat sua forma mõto si tãtas uariat uices
Credo fortunis hom̃ taducis Bonis trede fugatibus
Cõstat et̾na positũq lege est Ut constet. genituĩ nichil: ꝓs
Um egs Uera inquã ꝯmemoras o dtutũ om̃ rntx¬
s⁊ ed hoc est quod retolentẽ uehemẽtus toquit Nam m
nũ adreisitate fortune Infelicissimũ est senꝰ infortumi
fuisse felicẽ e ed quid tu inquit false opmionis snppitu

Expanded text:
est fortuitis manendi fides, ultimus tamen uitae dies mors quaedam est fortuitis manendi fides, ultimus tamen uitae dies mors quaedam fortunae est etiam manentis. Quid igitur referre putas tune illam moriendo deseras an te illa fugiendo? Cum polo Phoebus roseis quadrigis lucem spargere coeperit, pallet albentes hebetata uultus flammis stella prementibus. Cum nemus flatu Zephyri tepentis uernis inrubuit rosis, spiret insanum nebulosus Auster, iam spinis abeat decuSaepe tranquillo radiat sereno immotis mare fluctibus, saepe feruentes Aquilo procellas uerso concitat aequore. Rara si constat sua forma mundo, si tantas uariat uices, crede fortunis hominum caducis, bonis crede fugacibus! Constat aeterna positumque lege est ut constet genitum nihil. – Tum ego: Vera, inquam, commemoras, o uirtutum omnSed hoc est quod recolentem uehementius coquit. Nam in omni aduersitate fortunae infelicissimum est genus infortunii fuisse felicem, Sed quod tu, inquit, falsae opinionis supplicium
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃m sub plebis alacritate uidisti cũ eisde ĩcuria turules
insidentibꝰ tu regie laudis orator ingenii głam fatũdieq
meriusti Cũ ĩgcirco duoꝵ medius consulũ tircũfuse młtitu¬
dinis expectationẽ triũphali largitione satiasti Dedisti
ut opinor ꝟba fortuẽ dũ te illa demultet dũ te ut delicias
suas fouet munꝰ quod nulli umiqͣ priuato cõmodauerat
abstulisti. Uis ne igit᷑ cũ fortua calculũ ponere Nũt te
ꝑm siuenti oculo ꝑstrinxit Si num modũq letorũ t̾stiũ¬
ue consideres adhũc te felitẽ negare nõ possis Ꝙsi idtirce
te fortunatũ esse nõ extimas qm̃ que tuc̃ leta uidebant᷑
abierũt. nõ est ꝙ te miserũ putes. qm̃ que nũc tredunt᷑
mesta p̃tereũt. An tu in hanc uite scenã nut pmͫ subitus
hospesq uenisti ullã ne huãnis rebus messe cõstantiã reris
tũ ipsũ sepe hoĩem uelex hora dassoluat Nam et si rara

Expanded text:
patrum sub plebis alacritate uidisti, cum eisdem in curia curules patrum sub plebis alacritate uidisti, cum eisdem in curia curules insidentibus tu regiae laudis orator ingenii gloriam facundiaeque meruisti, cum in circo duorum medius consulum circumfusae multitudinis exspectationem triumphali largitione satiasti? Dedisti, ut opinor, uerba Fortunae dum te illa demulcet, dum te ut delicias suas fouet. Munus quod nulli umquam priuato commodauerat abstulisti. Visne igitur cum Fortuna calculum ponere? Nunc te primum liuenti oculo praestrinxit. Si numerum modumque laetorum tristiumue consideres, adhuc te felicem negare non possis. Quodsi idcirco te fortunatum esse non aestimas, quoniam quae tunc laeta uidebantur abierunt, non est quod te miserum putes, quoniam quae nunc creduntur maesta praetereunt. An tu in hanc uitae scenam nunc primum subitus hospesque uenisti? Vllamne humanis rebus inesse constantiam reris, cum ipsum saepe hominem uelox hora dissoluat? Nam etsi rara
Abbreviated transcription (Latin):
meror p̃grauat Et illa It ⁊ est inquit Hec enĩ nonduz
morbi tui remedia sed adħ ꝯ tuãtis aduersꝰ turationem
doloris fomẽta quedã sut̃ Nam que in ꝓfũdũ sele penetrẽt
cũ tempestinũ fuerit admouebo. Uitamẽ ne te existi¬
marimiseꝵ uelis an numeꝵ modũq tue felicitatis
oblitus es Tateo ꝙ desolatũ parente sũmoꝵ te uirorũ
cura suscepit delectusq in affinitatẽ ꝑn̾cipũ ciuitatil
qd̾ p̃ciosissimũ ꝓpinquitaitis genꝰ est pͥus carus ꝙͣ pximꝰ
esse cepisti Quis nõ felitissim̃ cũ tanto splendore soce
tũ ꝯugis pudore cũ mastule quoq prolis oportuitate
lestentia negatas sembꝰ dignitates ad singularẽ feliri¬
tatis tue tumulũ uẽire delectat S quis rerũ mortaliũ
faictꝰ ulũ btĩtudinis pondus habet poterit ne illius lucis
memoria lucit quãtalib ingruẽtiũ maloꝵ mole deleri/
Cũ duos pariter cõsules liberos tuos domo ꝓuehi sub freq̃tia

Expanded text:
maeror praegrauat. Et illa: Ita est, inquit. Haec enim nondum morbi tui remedia sed adhuc contumacis aduersum curationem doloris fomenta quaedam sunt. Nam quae in profundum sese penetrant, cum tempestiuum fuerit admouebo. Verumtamen ne te existimari miserum uelis, an numerum modumque tuae felicitatis oblitus es? Taceo quod desolatum parente summorum te uirorum cura suscepit delectusque in affiniatem principum ciuitatis, quod pretiosissimum propinquitatis genus est. prius carus quam proximus esse coepisti. Quis non te felicissimum cum tanto splendore socerorum, cum coniugis pudore, tum masculae quoque prolis oportunitate tas in adulescentia negatas senibus dignitates: ad singularem felicitatis tuae cumulum venire delectat. Si quis rerum mortalium fructus ullum beatitudimemoria lucis quantalibet ingruentium malorum mole deleri cum duos pariter consules liberos tuos domo prouehi sub frequentia
Abbreviated transcription (Latin):
infra corpus est fortunã ut loquor possit excere Nlum
de statu ꝓprie q̃uietis amonebis Cũ liberũ quẽda uirũ
suppliciis se tyrãnꝰ ad acturũ putaret ut aduersũ se
fatte ꝯuirationis constios ꝓderet linguã ille momor¬
dit atq abscidit et in os seuientis iyrãni abiecit Ita
tradelitatis uir sapiens frcit esse utatis Quid aut est
quodm aliũ fatere quisqͣ possit quod sustinere ab
alio ipse nõ poslit Busyridẽ atepimꝰ necare hospites
solitũ ab hertule hospite fuisse mactatũ Regulus
plures penoꝵ bello captos in uincula ꝯiecerat s mox
ipse uniitoꝵ tathenis manꝰ p̃buit ullã ne igit᷑ huiꝰ
homĩs potentiã putas qui quod ipse in aliũ potest / ne

Expanded text:
infra corpus est – fortunam loquor — possit exserere? Num infra corpus est – fortunam loquor — possit exserere? Num de statu propriae quietis amouebis? Cum liberum quendam uirum suppliciis se tyrannus adacturum Putaret, ut aduersum se factae coniurationis conscios proderet, linguam ille momordit atque abscidit et in os tyranni saeuientis abiecit; ita crudelitatis, uir sapiens fecit esse uirtutis. Quid autem est quod in alium facere quisquam 1 possit, quod sustinere ab alio ipse non possit? Busiridem accipimus necare hospites solitum ab Hercule hospite fuisse mactatum. Regulus plures Poenorum bello captos in uincla coniecerat, sed mox ipse uictorum catenis manus praebuit. Vllamne igitur eius hominis potentiam putas, q
Abbreviated transcription (Latin):
si in inprobissimũ quẽq ceciderint que incẽdia flãmis
ethne eruituãtibꝰ et quod diliuũ tantos strages de dĩt
Certe uti memĩsse te arbitror cõsulare inꝑiñ quod li¬
bertatis principiũ fuerat ob suꝑbiã ꝯsulũ uestri ueteres
abolere tupierũt qui ob eñde suꝑbiã prius regiũ de tĩtate
bis deferant᷑. quid in eis aliud ꝙͣ ꝓbitas utentiũ placet
Ita tit ut nõ uirtutibꝰ ex digantate s ex itute dignita¬
nbus honor accedat Que uo est ista urã expetibił atar
ac p̃clara potentia Nonne o frena aiãlia cõsideratis
quibꝰ p̃sidere uideanũ Num si inter mures uideres unũ
aliquẽ uis ac ꝑtãte sibi pre ceteris uendicantẽ ꝙͣto mone¬
reris cathĩno Quid uo si corpus spectes In becilliꝰ homine
repire q̃as quos sepe mustularũ quoq uel uos morsus uł
m̃ secreta queq reptãtiũ necat introitꝰ Quo io quisq̃
nis aliquod in altq̃ ꝙ̃piã nisi in solũ corpus et quod̾

Expanded text:
imum quemque ceciderunt, quae flammis Aetnae eructuantibus, quod diluuium tantas strages dederint? Certe, uti meminisse te arbitror, consulare imperium, quod libertatis principium fuerat, ob superbiam consulum uestri ueteres abolere cupiuerunt, qui ob eandem superbiam prius regium de ciuitate bis deferantur, quid in eis aliud quam probitas utentium placet? Ita fit ut non uirtutibus ex dignitate sed ex uirtute dignitatibus honor accedat. Quae uero est ista uestra expetibilis ac praeclara potentia? Nonne, o terrena animalia, consideratis quibus qui praesidere uideamini? Nunc si inter mures uideres unum aliquem ius sibi ac potestatem prae ceteris uindicantem, quanto mouereris cachinno! Quid uero, si corpus spectes, inbecillius homine repperire queas, quos saepe muscularum quoque vel morsus vel in secreta quaeque reptantium necat introitus? Quo vero quisquam ius aliquod in quempiam nisi in solum corpus et quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfirmat/ et ꝯuouis tasu destrurtis lapidibus ea que t̃ter
parietes densata fuerat aduicẽ muri ĩgruentibꝰ moles
obsistit .
De cathafrattis et portis ne noteant᷑ ab ignibꝰ .c.4.¬
Auet᷑ pretẽa ne porte subiettis ignibus exurantur
ppr̃ quod sut coriis at ferro tegende S ãpliꝰ
ferreis ac funibus pendet ut si hostes mtrauerĩt de¬
missa eadẽ extinguant᷑ inclusi Ita tamẽ supra portã
murꝰ est ordmandussut accipiat foramia ꝑ que de
iupiore ꝑte effusa aqua subiectũ extiaguat ignẽ:¬
De fossis faciendis.x.li.

Expanded text:
confirmat et quovis casu destructis lapidibus ea quae inter confirmat et quovis casu destructis lapidibus ea quae inter parietes densata fuerat ad muri vicem ingruentibus moles obsistit. IIII DE CATARACTIS ET PORTIS NE NOCEANTVR AB IGNIBVS Cavetur preterea, ne porte subiectis ignibus exurantur,r quod sunt coriis ac ferro tegendae; sed amplferreis ac funibus pendet, ut si hostes intraverint demissa eadem extinguantur inclusi. Ita tamen supra portam murus est ordinandus ut accipiat foramina per quae de superiore parte effusa aqua subiectum restinguat inV DE FOSSIS FACIENDIS
Abbreviated transcription (Latin):
mbitũ muri dirtm̃ uete̾s fatẽ uoluerũt ne adio
tuf arietũ ad ictus arietũ esl dispositul s limio¬
sr sinuosis ãfractibus iattis fũ damẽtis clausere urbes
crebrioresq turresm ipsis ãgulis reddiderũt/ Pterea¬
quia si quis ad murũ tali ordinatione ꝯstructũ uel
italas uel machinas uoluerit admouẽ/ nõ solũ a fronte
s etiã a lat̾ibus et ꝓpe a tergo uelud in smu crũclusus
Urus aut̃ ut nũquã possit elidi hac rõne ꝑfitr̃
Intuallo uit̾enoꝵ pedũ interposito duo intrĩsetꝰ
parietes fabritant᷑. Deinde terra que de fossis fuĩt
egesta inter illos mittitꝰ uectibusq densat᷑ Ita ut a
muro pͥmꝰ paries prorata inferiore. setũdus longe
minor dutat᷑ ut de plano tĩtatis ad silitudinẽ gradiuĩ
quasi tliuo molliusq ad ꝓpugnacula possit astendi:
Siua nec murus ullis potest arietibus rũpi quẽ tr̃a

Expanded text:
mbitum muri directum veteres ducere noluermbitum muri directum veteres ducere noluert, ne ad ictus arietum esset dispositus, sed sinuosis anfractibus, iactis fundamentis clausere urbes; crebrioresque turres in ipsis angulis reddiderunt, ut si quis ad murum tali ordine constructum, vel scalas, vel machinas volverit admovere, non solum a fronte, sed a lateribus et prope a tergo, veluti in sinu circunclusus urus autem ut numquam possit elidi hac ratione perficitur. Intervallo vicenum pedum interposito duo intrinsecus parietes fabricantur. Deinde terra quae de fossis fuerit egesta inter illos mittitur vectibusque densatur, ita ut a muro primus paries pro rata inferior, secundus longe minor ducatur, ut de plano civitatis ad similitudinem graduum quasi clivo molli usque ad propugnacula possit ascendi, quia nec murus ullis potest arietibus rumpi quem terra
Abbreviated transcription (Latin):
lutẽ ciuiũ capitoline arcis defensione huauit ut glo¬
riosius postea totius orbis possideret inperiũ Ad cõ¬
plemẽtũ igit᷑ oꝑih maiestatis ur̃ẽ p̃cextione suscepti
rõnes quibus uel urẽ tĩtates defendende sunt/ uel
hostiũ subruende ex diu̾sis auctoribꝰ in ordiẽ digerã
Nec laboris pigebit cũ oĩbus ꝓfutura tredant᷑.
Ciui tatẽ aut nata᷑ aut oꝑe debere muniri.c.i.¬
Rbes atq castella aut nata᷑ muniũt᷑ aut mãu
aut utroq quod firmiꝰ ducit᷑ Elata᷑ ut loco
edito uel abrupto aut c̾tũfuso mari sine paludibꝰ uł
flumĩbus . Manu fossis at muris In illo naͣli bñficio
tutissimũ eligentis ꝯciliũ in plano q̃rit᷑ fundãtis
industria / Uidemꝰ antiquissimas cĩtates ita ĩ campil
patentibꝰ cõstitutas aut defitiente auxilio locoꝵ arte
tamẽ et opere redderent᷑ ĩuitte:
Non directes s angulosos muros faciendos.c.⁊.¬

Expanded text:
lutem civium Capitolinae arcis defensione servavit ut glolutem civium Capitolinae arcis defensione servavit ut gloriosius postea totius orbis possideret imperium. Ad complementum igitur operis maiestatis vestrae praeceptione suscepti rationes quibus vel nostrae civitates defendendae sint vel hostium subruendae ex diversis auctoribus in ordinem digeram, nec laboris pigebit, cum omnibus profutura condantur. I CIVITATES AVT NATVRA AVT OPERE DEBERE MVNIRI Vrbes atque castella aut natura muniuntur aut manu aut utroque, quod firmius ducitur: natura aut locorum edito vel abrupto aut circumfuso mari sive paludibus vel fluminibus, manu fossis ac muro. In illo naturali beneficio tutissimo eligentis consilium, in plano quaeritur fundantis industria. Videmus antiquissimas civitates ita in campis patentibus constitutas ut deficiente auxilio locorum arte tamen et opere redderentur invictae. II NON DIRECTOS SED ANGVLOSOS MVROS FACIENDOS A
Abbreviated transcription (Latin):
Grestem Incultãq hom in mino seculi
uitã a toĩone mutorũ aĩaliũ uel ferarũ urbiũ
pel consecrati nullã maiorẽ gła poutauerũt ꝙͣ autt
fundare nouas tĩtates aut ab aliis tonditas in nõmẽ suũ
sub quadã amplificatione e⁊ãsferre In quo oꝑe clemẽ¬
tia serenitatis tue optinet palmã. Ab aliis enĩ uel pan¬
te uel singule a pietate tua inuãbnes urbes ita uigi
labore ꝑfecte sut ut nõ tã hũana manu condite quã
dĩno nũtu uideant᷑ enate Cunitos iꝑatores felititate
moderatione castimonia ex emplis indulgẽtia studioꝵ
amore p̃cedis. Regni aĩq tui bona ternimꝰ et tene
que anticipare et suꝑior optanit etal et existendi ĩ
petuũ uentã teliderat Quibus rebus tantũ uni¬
nerso orbi p̃stitũ gratulam᷑ͤ quãtũ uel huãna mẽs
petere uel gratia potuit diuina ꝯferre / Sed dis¬
positiomibus urẽ clementie ꝙͣtũ ꝓfuerit murorũ
elaborata ꝯstruttio Roma documentũ est / que sa¬

Expanded text:
grestem incultamque hominum in initio saeculi vitam a communione mutorum animalium vel ferarum urbium pes consecrati nullam maiorem gloriam putaverunt quam aut fundare novas civitates aut ab aliis conditas in nomen suum sub quadam amplificatione transferre. In quo opere clementia serenitatis tuae optinet palmam. Ab illis enim vel paucae vel singulae, a pietate tua innumerabiles urbes ita iugi labore perfectae sunt ut non tam humana manu conditae quam divino nutu videantur enatae. Cunctos imperatores felicitate moderatione castimonia, exemplis indulgentiae, studiorum amore praecedis. Regni animique tui bona cernimus et tenemus, quae anticipare et superior optavit aetas et extendi in perpetuum ventura desiderat. Quibus rebus tantum universo orbi praestitum gratulamur quantum vel humana mens petere vel gratia potuit divina conferre. Sed dispositionibus vestrae clementiae quantum profecerit murorum elaborata constructio Roma documentum est, quae sa
Abbreviated transcription (Latin):
suis auttoribꝰ p̃mit longior atq obscura uenistas uos. ue. ci¬
mortalitatẽ uõb ꝓpagare uidenũ tũ futiꝰ famã tpris cogitatis
mĩmã biet hab tñ alquã portionẽ At hic ipse mis ainoꝵ
eiusq quãtalib młtiplex ad intiabilẽ diutnitatẽ net con¬
parari quide potest etenĩ se fimĩtis ad seĩiutẽ fuĩt queda
Infiiti uo atq finiti nulla elt cõpatio umq potit ẽẽ
collatio Ita fit sitnt ꝗlba fint ꝓlixi ipr̃is fama si tũ mex¬
hausta et̾nitate cogitet᷑ nõ ꝑua sed plane nulla ẽe uideatu
Uosaũt nsi aid ppłares aures ĩ aesq rumores rtẽ fatere
ph̃is esset si quidẽ illatas mirias leniter patienterq tole¬
yauet. Ille paulisꝑ ꝑatĩa assũpsit acceptaq ꝯtuẽlia uelut
insultã s.Ium tandẽ inquit intelligis ne me eẽ phibosophii
Tñ ille ꝓnĩmiũ mordacit᷑ꝰ Intellexerã inquit si tatuisses

Expanded text:
suis auctoribus premit longior atque obscura uetustas? Vos uero isuis auctoribus premit longior atque obscura uetustas? Vos uero inmortalitatem uobis propagare uidemini, cum futuri famam temporis cogitatis. minimam licet, habet tamen aliquam portionem. At hic ipse numerus annorum, eiusque quantumlibet multiplex, ad interminabilem diuturnitatem ne comparari quidem potest. Etenim finitis ad se invicem fuerit quaedam: infiniti vero, atque finiti, nulla umquam poterit esse collatio. Ita fit, ut quamlibet prolixi temporis fama, si cum inexhausta aeternitate cogitetur, non parva, sed plane nulla esse videatur. Vos autem nisi ad populares auras, inanesque rumores, recte facere philosophus esset, si quidem illatas iniurias leniter patienterque tolerasset, ille patientiam paulisper adsumpsit acceptaque contumelia uelut insultans: 'Iam tandem,' inquit, 'intellegis me esse philosophum?' Tum ille nimium mordaciter: 'Intellexeram,' inquit, ' si tacuisses.'
Abbreviated transcription (Latin):
uite ratione distantes Ad quas tũ difficultate itiner
tũ loquẽdi qͥdͥuersitate tũ ꝯmertii insolentia nõ mõ
fama hõm snguloꝵ sed necorbiũ quidẽ ꝑueĩre q̃at¬
Et erat tũc adulta ꝑthis etiã ceteris id loroꝵ gentibꝰ
formidolosa/ uides ne qͣ sit angusta q conp̃ssa gła
quã dilatare at ꝓpagare laboratis An ubi romdi nõis
tñsire fama nequit romani hoĩs gła ꝓgrediet᷑ Euid
est ꝙ diũsaꝵ gentiũ inores inter se atq instituta dis¬
cordant ut quodapud aliquos laude apud alios supplicio
dignũ iudicet᷑. Quo sit ut siꝙͣtit quẽ fame p̃dicatio de¬
lettat huic in psimos ppłos nomẽ proferre nullo modo
et nitra uouiꝰ genitis terminos p̃clara illa fame ĩmorlitas toar¬
tabs theleeu pmultos clarissimos sus tprĩbo uiros striptoꝵ
ĩops deleuit oblinio ꝙꝙͣ quid ipsa scripta profitiont enre oit

Expanded text:
uitae ratione distantes, ad quas tum difficultate itinerum uitae ratione distantes, ad quas tum difficultate itinerum tum loquendi diuersitate tum commercii insolentia non modo fama hominum singuloet erat tunc adulta Parthis etiam ceterisque id locorum gentibus formidolosa. Videsne igitur quam sit angusta, quam compressa gloria quam dilatare ac propagare laboratis? An ubi Romani nominis transire fama nequit, Romani hominis gloria progredietur? Quid quod diuersarum gentium mores inter se atque instituta discordant, ut quod apud alios laude apud alios supplicio dignum iudicetur. Quo fit ut si quem famae praedicatio delectat, huic in plurimos populos nomen proferre nullo modo et intra unius gentis terminos praeclara illa famae inmortalitas coartabitur. Sed quam multos clarissimos suis temporibus uiros scriptorum inops deleuit obliuio! Quamquam quid ipsa scripta proficiant, quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
totius uatua ponderis sic tõsidera/ Omnẽ terre ambitũ
sicut astrologitis demrãtionibꝰ acrepisti ad celi spacĩ
puct̃i ꝯstat obtinẽ rõe Idest ut si ad celestis glob in agͥ¬
tudinẽ conferat᷑ nichil prorsus spatii hrẽ iuditetꝰ Huiꝰ
igit᷑ tã exigue in mõdo regioms quarta fere portio est¬
situt ꝓtholomeo ꝓbante diditisti q̃ nobis tognitis uãntibꝰ
inco lat᷑ Huic quarte si ꝙͣtũ maria paludesq p̃mũt ꝙͣtũqͣ
siti uasta regio distendit᷑ cogitatione subtraxeris. uix
angustissima tñhabitãdi homĩbꝰ area relinquit᷑ In hot mi¬
nimo igit᷑ puc̃ti quodã pũtto tirtũsepti atq conclusi
de ꝑinulganda fama de ꝓferendo nomiẽ cogitatis at
quid hẽat ãplũ magnifi̾tũq gloria tã igustis exł¬
guisq limitib ꝰ artata Adde ꝙ hoc ipsũ bieuis hĩtatłi
septũ plures incolut nationes lingua moribꝰ totiusq

Expanded text:
totius vacua ponderis, sic considera. Omnem terrae ambitum, totius vacua ponderis, sic considera. Omnem terrae ambitum, sicuti astrologicis ? demonstrationibus accepisti, ad caeli spatium puncti constat:: obtinere rationem, id est, ut, si ad caelestis globi magnitudinem conferatur, nihil spatii prorsus habere iudicetur. Huius igitur tam exiguae in mundo regiosicut Ptolomaeo probante didicisti, quae nobis cognitis animantibus incolatur Huic quartae, si quantum maria paludesque premunt quantumque siti uasta regio distenditur cogitatione subtraxeris, uix angustissima inhabitandi hominibus area relinquetur. In hoc igitur minimo puncti quodam puncto circumsaepti atque conclusi de peruulganda fama, de proferendo nomine cogitatis? Aut quid habeat amplum magnificumque gloria tam angustis exiguisque limitibus artata? Adde quod hoc ipsum breuis habitaculi saeptum plures incolunt nationes lingua, moribus, totius
Abbreviated transcription (Latin):
uibe flãmata prĩbꝰ ꝙ cesis
Fratre qui quondã ferus intempto
Matris effulo madint truore
Corpus et uisu gelidũ perrans
Ora nõ tixit lat̾mis s esse
Censor extintti potuit decoras
dit tamẽ sceptro ppłos regebat
Quos uidet condẽs radios sub undas
Phebus extremo ueniẽs ab octu
Qũos p̃mũt septẽgelidi triones
Suos nothus sitto uiolentus esti
Corqtiet ardentes recoquẽs arenal¬
Celsa nũ tandẽ ualuit potestas
Uertere prani rabiẽ neronis
Heu grauẽ sortẽ quotiẽs iniquꝰ
Additur seuo gladiꝰ ueneno.
Aisim um ego Sns inꝙͣ ipsa mĩmũ nobis ambitionẽ reꝵ¬
mõrliũ fuisse dnãtã s materiã gerendis rebꝰ optauimꝰ
quo ne utus tacita ꝯ senesçeret Et illa atqͥ hoc unũ ẽ q̃d
p̃stantesquidẽ natã mẽtes sed nõdũ ad extremã manũ ututũ
ꝑfectione ꝑduttas allitere possit glorie scil tuꝑido et opti¬
morũ in rem publitã fama meritoꝵ Que qͣ sit exilis et

Expanded text:
urbe flammata patribusque caesis fratre qui quondam ferus interempto matris effuso maduit cruore corpus et uisu gelidum pererrans ora non tinxit lacrimis, sed esse censor exstincti potuit decoris. Hic tamen sceptro populos regebat quos uidet condens radios sub undas Phoebus, extremo ueniens ab ortu, quos premunt septem gelidi triones, quos Notus sicco uiolentus aestu torret ardentes recoquens harenaCelsa num tandem ualuit potestas uertere praui rabiem Neronis? Heu grauem sortem, quotiens iniquus additur saeuo gladius ueneno! Tum ego: Scis, inquam, ipsa minimum nobis ambitionem mortalium rerum fuisse dominatam; sed materiam gerendis rebus optauimus, quo ne uirtus tacita consenesceretpraestantes quidem natura mentes, sed nondum ad extremam manum virtutum perfectione perductas allicere possit, gloriae scilicet cupido et optimorum in rem publicam fama meritorum. Quae quam sit exilis et
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina siuata est. Ut et doctores armoꝵ duplinbu
remunerarent᷑ in nonis ⁊ milites qui parũ in illa pdu¬
sione ꝑfeterant pro frumẽto ordeũ togerent᷑ ampere
Net ance eis reddet in tritito redderet᷑ innona ꝙ sub
pñtia pͣfecti legionis tribimoꝵ uel prĩtipũ exꝑrrẽtos
datis ostendissent se omiã que erant i militarĩ arte ꝯplere
Nlicdil enĩ necq firmiꝰ neq landabilius neq felitius est re publica
in qua habũdant milites eruditi. Non eñi uestiũ nitore. uelanri
abxs rebus situt ait eato Si quid erratũ est potest pꝰ modũ
torrg. Prelio⁊ delicta emĩdationẽ nõ respitũt recipiint
ũ pena statĩ Requat᷑ erorẽ. Nam aut ꝯfestim pereñt qni¬
igtraue inperiteq ꝑugnauerũt ant in fugã uersi uitoabꝰ
ultra pares esse nõ audent.

Expanded text:
disciplina servata est ut et doctores armorum duplis disciplina servata est ut et doctores armorum duplis remunerarentur annonis et milites qui parum in illa prolusione profecerant pro frumento hordeum cogerentur accipere nec ante eis in tritico redderetur annona quam sub praesentia praefecti legionis tribunorum vel principiorum experimentis datis ostendissent se omnia quae erant in militari arte complere. Nihil enim neque firmius neque laudabilius neque felicius est re publica in qua abundant milites eruditi. Non enim vestium nitor vel auri aliis rebus, sicut ait Cato, si quid erratum est, potest postmodum corrigi: proeliorum delicta emendationem non recipiunt, cum poena statim sequatur erroreignave imperiteque pugnaverunt, aut in fugam versi victoribus ultra pares esse non audent.
Abbreviated transcription (Latin):
untias purta ad atta mortalis est Necesse est enĩ utuitalia
penetret quid quid ĩmergitur/ Deinde dũ cesa infertur
brachiũ dextiũ latusq muidat᷑ Punita autẽ tecto corpi
infertur ⁊ adu̾sariũ sautiat anteꝙͣ uideat Ideoq ad dimi¬
tandũ hoc pripue gnẽ usos ꝯstat esse romanostdũ¬
plicit aute ponderis illa tratis ⁊ clano ideo dabantare
tũ uera ⁊ leuora tyro arma supsisset uelut grauiore
pondere liberatꝰ securior ala trlorq pugnaret
irmaturã dotendos tyrones.i3.¬
Reterea illo ex̃titii gnẽ quod armaturã uocant t
rampi doctoribus a⁊ adit᷑ inbuẽdus est tyro qͥusus
Uel ex parte siat᷑. Constat enĩ etiã nũt in onibꝰ preli
armatura melius pugnare i.dͣnos ꝙͣ teteres Ex quo ĩtels
dehet quãtũ excitatus miles mnextitato sit melior cum
armatur a uttiũp eruditi reliquos ꝯtũbnales suosbellã¬
di arte precedant Ita antẽ seuere apud marores exciui

Expanded text:
ta duas uncias adacta mortalis est; necesse est enim ut vitalia ta duas uncias adacta mortalis est; necesse est enim ut vitalia penetret quicquid immergitur. Deinde, dum caesa infertur, brachium dextrum latusque nudatur; puncta autem tecto corpore infertur et adversarium sauciat antequam videat. Ideoque ad dimicandum hoc praecipue genere usos constat esse Romanos.Dupli autem ponderis illa cratis et clava ideo dabantur ut cum vera et leviora tiro arma sumpsisset velut graviore pondere liberatus securior alacriorque pugnaret. XIII ARMATVRAM DOCENDOS TIRONES Praeterea illo exercitii genere quod armaturam vocant et campidoctoribus traditur imbuendus est tiro; qui usus vel ex parte servatur. Constat enim etiam nunc in omnibus proeliis armaturas melius pugnare quam ceteros. Ex quo intellegi debet quantum exercitatus miles inexercitato sit melior, cum armatura utcumque eruditi reliquos contubernales suos bellandi arte praecedant. Ita autem severe apud maiores exercitii
Abbreviated transcription (Latin):
Dalonũ enĩ usus nõ solũ mihtibꝰ s etiã gladiatoubus
uittũ armis uirũ probaut nisi qui diligenter exsitatus
docebat᷑ ad palũ A singul̃ autẽ tyrombꝰ srgidli pabibes.¬
gebant᷑ in terrã ita ut nutare nõ possint et sex pedibus
eminerent ꝯͣ illũ palũ tꝙͣ contra adũsariũ tyro tp̃ trate
illa ⁊ claua ueluti cũ gladio se ex̾tebat et stuto uet minc̃
ꝯtenderet et poplites et trura suttidẽ. retedẽt assultaret
insileret quasi presentẽ adũsariũ/ sit palũ oĩ inpetu oĩ
bellandi arte tẽptaret In qua meditatione seuuabatue q̃¬
illa cantela ut ita tyro ad inferendũ uuliꝰ insurge̾t / ne qͣ
parte ipse pateret ad plagam.
Non cesim sed pũctim ferire docendos tyrones. u¬
fet̾ea nõ tesim s punctĩ ferire uistebant Nam celim
pugnãtes nõ solũ facile uitẽ s etiã derisere romani
Ce sa enĩ quouis inpetu ueniat nõ frequenter interficit
cũ et armis uitalia defendant᷑ et ossibul at contͣ duas¬

Expanded text:
us nvictum armis virum probavit nisi qui diligenter exercitatus docebatur ad palum. A singulis autem tironibus singuli pali defigebantur in terram ita ut nutare non possent et sex pedibus eminerent; contra illum palum tamquam contra adversarium tiro cum crate illa et clava velut cum gladio se exercebat et scuto, ut nunc qnterdum contenderet poplites et crura succidere, recederet adsultaret insiliret, quasi praesentem adversarium, sic palum omni impetu, omni bellandi arte temptaret. In qua meditatione servabatur illa cautela ut ita tiro ad inferendum vulnus insurgeret ne qua parte ipse pateret ad plagam. XII NON CAESIM SED PVNCTIM FERIRE DOCENDOS TIRONES Praeterea non caesim sed punctim ferire discebant. Nam caesim pugnantes non solum facile vicere sed etiam derisere Romani. Caesa enim, quovis impetu veniat, non frequenter interficit, cum et armis vitalia defendantur et ossibus; at contra punc
Abbreviated transcription (Latin):
liquis itibꝰ uenientia tela deflectẽ / plagã prudenter
uitare audatter inferre. Huic taliter ĩstituto tironi
pugnare adũsus quoslibet hostes in acie formido non
erit s uoluptal.
Qua statura tironel probandi sint.C.¬

Expanded text:
liquis ictibus venientia tela deflectere, plagam prudenter vitare, audacter inferre. Huic taliter instituto tironi pugnare adversus quoslibet hostes in acie formido non erit sed voluptas. V QVA STATVRA IVNIORES PROBANDI SINT P