comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõpar& ac simlerẽ ꝑsucdent Qd posiquã ꝑspexerimꝰ illu dipsũ nos dissimle debiniosserui¬
reqdaduersarius simile eẽ c̃tendit A lioqui stultũ ÷ utcũ aduersarius resint᷑ secẽdicit simni
milecẽ in ꝑsona nos ine cdẽ ꝑsanadis simile tẽ doceamꝰ. Octo iteq modis dissimile aliquid netes¬
see c̃pbari Genere xaturã ui. magnitudine : tẽporeloco ꝑsona opinione Generistr plicẽ
significationẽ scimꝰ eẽ Est aut̃ genꝰid÷ sanguis. aut patria Estgen sub quo plures puetes conanentꝰ
stgenus rerũ qualitas hic itaq genꝰ duo illc significat subquos species &illad qđ qualitt e de¬
signat Genꝰ illud sub quospecies sunt itã ad similitudinẽ ducit utin hoo oxemplosihis quin pri¬
dentes leser̃ĩgnoscioport& His qui necessario ꝓ fuer haberigratiã ñopartac̃ hnbis eniabob unũ

Expanded text:
comparet ac simile esse persuadeat; quod postquam perspexerimus, illud ipsum nos dissimile debemus ostendere quod aduersarius simile esse contendit. Alioqui stultum est ut, cum aduersarius res inter se esse dicat ss dicitur simile esse in persona, nos in eadem persona dissimile esse doceamus. Octo itaque modis dissimile aliquid necesse est comprobari: genere, natura, ui, magnitudine, tempore, loco, persona, opinione. Generis triplicem significationem scimus esse. Est autem genus, id est sanguis aut patria, est genus sub quo plures partes continentur, est genus rerum qualitas. Hic itaque genus duo illa significat: sub quo sunt species et illud quod qualitatem designat. Genus illud sub quo species sunt ita ad similitudinem ducitur ut in hoc exemplo: 'si his qui imprudentes laeserunt, ignosci oportet, his qui necessario profuerunt, haberi gratiam non oportet'. In his enim ambobus unum
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ Absoluta ut plenasit Constans ut seꝑ eadẽ sit neq aliquandoa se recedat Et tunc:
uere haibitꝰ. De inde autartis inquit alicuius ꝑceptionẽ ut puta egora horicã plene
quidem noui sedexercere nolo Itaq lic& nonexercea in eotam̃ quo drh&oricãplene
noui habeo oratoris habitum. Ita & inc&eris artib: plena ꝑceptio habitꝰ est Aut
quamuis scientiam¬
N.

Expanded text:
TIONEM; absoluta, ut plena sit, constans, ut semper eadem sit neque aliquando a se recedat, et tunc est uere habitus. Deinde AVT ARTTIS, inquit, ALICVIVS PERCEPTIONEM, ut puta: ego rhetoricam plene quidem noui, so sed exercere nolo. Itaque licet non exerceam, in eo tamen quod rhetoricam plene noui, habeo oratoris habitum; ita et in ceteris artibus plena perceptio habitus est. AVT QVAMVIS SCIENTIAM.
Abbreviated transcription (Latin):
omã tẽpora potest distribui : Nunc postquã constitutiones & reb & a rnib: indicauit ut has
manifestius agnoscere possimꝰ isde sititib: exempla supponit. Ac facti quidẽ c̃trouersi a
inquit in omã tẽpora diuidit᷑ : et supradiximꝰ cũ defacto sit quaestio c̃iecturã uocari Er¬
gohic c̃iecturȩ triatẽpora ad signat p̃teritũ p̃sens futurũ qđ quidẽ exemplis doc&
Sed hoc sciredebemꝰ nullã rẽ iniuidiciũ idẽ iniudicialegenus cadere posse nisidep̃terito
Omã eñĩ argumenta non defucuris quae incestas : sed de p̃teritis colligunt᷑. Itaq ciectura
quanquã habeattria tẽpora. tam̃ principalis eẽ ñ potest. Nisidep̃teritosit Dep̃sentiuꝰ

Expanded text:
OMNIA TEMPORA POTEST DISTRIBVI. Nunc postquam constitutiones et rebus et nominibus indicauit, ut has OMNIA TEMPORA POTEST DISTRIBVI. Nunc postquam constitutiones et rebus et nominibus indicauit, ut has manifestius cognoscere possimus, isdem statibus exempla supponit. 'Ac facti quidem controuersia', inquit, 'in omnia tempora diuiditur'. Et supra diximus, cum de facto sit quaestio, coniecturam uocari; ergo hic coniecturae tria tempora adsignat, praeteritum, praesens, futurum, quod quidem exemplis docet. Sed hoc scire debemus, nullam rem in iudicium, id est in iudiciale genus, cadere posse nisi de praeterito: omnia enim argumenta non de futuris, quae incerta sunt, sed de praeteritis colliguntur. Itaque coniectura, quamquam habeat tria tempora, tamen principalis esse non potest nisi de praeterito sit; de praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
romnine se dilio feruapoe a sebula qpinihis om̃b d&̃ tans latione aetionisceneroun su¬
etmin seailo sine duinfine cũ quaerit᷑ utrũ furansacri leguissut nd quaerũt quonam
magis e fmine accu sandusste Sedhocint̃ est qđinfine crimina utraquingunet Uem̃
ilo qdintendimꝰ siueillo ad quod reus trans ferripostulat actionẽ Atq harũ aliqua
inomne causae genꝰ incidere pecesse ẽ I Siue in quit in iudiciali siue in deliberatiua suie in
demons tratione ecesse ẽ aut coniecturale aut finitiuã autgeneralẽ aut trans lati¬
uã incidere consticutionẽ . Vbi inquitharũ nulla fuerit inuenta ab inulla ẽ contro¬
uersia : Quare nieccausa eẽ udicanda ẽ . Sienĩ constitutio nulla ẽ unũ latus recedat
oport& Idenim constat qđ utrimq latere concurrente fulcit᷑. Igit᷑ si constitutioñerit
Neccausa eẽ iudicanda ẽ Est enĩ asystata contro uersia Ac factiquidẽ c̃trouersia in

Expanded text:
quoniam in his omnibus de translatione actionis controuerse et in fine, cum quaeritur utrum fur an sacrilegus sit, id quaeritur, quonam magis crimine accusandus sit? Sed hoc interest, quod in fine crimina utraque iunguntur -illo quod intendimus, siue illo ad quod reus transferri postulat actionem. ATQVE HARVM ALIQVAM IN OMNE CAVSAE GENVS INCIDERE NECESSE EST. Siue, inquit, in iudiciali siue in deliberativa siue in demonstratione necesse est aut coniecturalem aut finitiuam aut generalem aut translativam incidere constitutionem. Vbi, inquit, harum nulla fuerit inuenta, ibi nulla est controuersia; quare nec causa esse iudicanda est. Si enim constitutio nulla est, unum latus recedat oportet: id enim constat, quod utrimque latere concurrente fulcitur. Igitur si constitutio non erit, nec causa esse iudicanda est: est enim asystata controuersia. AC FACTI QVIDEM CONTROVERSIA IN
Abbreviated transcription (Latin):
c̃trouersiq ẽ constitutio generalis uocat᷑ qualit as scilic&: uerũ huic constitutioni non
exmodo actionisut superiorib: duab: & post quartȩ sed exre id ÷ Negotio nom̃ in posuit

Expanded text:
controuersia est, constitutio generalis uocatur, qualitas scilicet. Verum huic constitutioni non controuersia est, constitutio generalis uocatur, qualitas scilicet. Verum huic constitutioni non ex modo actionis, ut superioribus duabus et post quartae, sed ex re, id est ex negotio, nomen imposuit
Abbreviated transcription (Latin):
siate suscepti niegotii nob ad posita definitione nudandũ ẽ c̃stitutio definitiua nomi¬
nat᷑ Esuic quoq consticutioni ñ exre sed ex modo actionis nom̃ ix posuit : Res est enim
huius constitutionis nominis ambiguitas modus actionis nominis definitio : Recte
ergo huic constitutioni ñ exre. sed ex modo actionis nom̃ in posuit : Cũ uero qualis
res sit quaerit᷑ quia & deui & degenereniegotii c̃trouersia ẽ constitutio genieralis
uocat᷑ : E t supra ostendim cũ degeNere artis r&oricȩ disputaremꝰ genus intriplici sig¬
nificatione constere Essegenus sanguinẽ eẽ genꝰ subquosimilia multateneant᷑ ee
genus qualitatis id est quo unius cuilisq rei qualittis indic&. Ergoinquit cũ & defacto &
de nomine conuenit sed quaerit᷑ quale sit id qđ iniudicio uersatur : qm̃ degenere negotii

Expanded text:
sitate suscepti negotii nobis adposita definitione nudandum est, constitutio definitiva nomisitate suscepti negotii nobis adposita definitione nudandum est, constitutio definitiva nominatur. Huic quoque constitutioni non ex re, sed ex modo actionis nomen imposuit; res est enim huius constitutionis nominis ambiguitas, modus actionis est nominis definitio. Recte ergo huic constitutioni non ex re, sed ex modo actionis nomen imposuit. CVM VERO QVALIS RES SIT QVAERITVR, QVIA ET DE VI ET DE GENERE NEGOTII CONTROVERSIA EST, CONSTITVTIO GENERALIS VOCATVR. Et supra ostendimus, cum de genere artis rhetoricae disputaremus, genus in triplici significatione consistere: esse genus sanguinem, esse genus sub quo similia multa teneantur, esse genus qualitatis, id est quo unius cuiusque rei qualitas indicetur. Ergo, inquit, cum et de facto et de nomine conuenit, sed quaeritur quale sit id quod in iudicio uersatur, quoniam de genere negotii
Abbreviated transcription (Latin):
controuersia ẽ iddebemꝰ facccunte lleges q̃đ dicat Vt enĩutrũ aliquid factũ sit quȩrit᷑
ite &utrũ aliquid dictũ sit pote quȩri Qua rehuio constitutioni qm̃ incerta & non
a pparentia coniecturis uel suspicionib indagant᷑ r ectȩ coniecturae n iom̃in posuit
ii hanc consticutionẽ realẽ uocauer qđ in ea quaerat᷑ utrũ res dequa agit᷑ facta eẽ uideat᷑¬
tongreco uocabulo quidẽ qđ in ea de incerto inuestigando maximũ certtmen
hãbeat᷑ Vnde & sttdiũ dr qđ ibi exerceant᷑ certamina. Seđ cicero constitutioni huic ex
modo actionis nom̃ in posuit In hac aut̃ constitutione modus actionis hic est qđ res con¬
iecturis quaerit᷑ id eo ergociecturã uocauit ¶Cũ aut̃ nNominis quiauis uocabuli definien
dares est constitutio definitiua nominat᷑ : Nomiiis inquit ÷ c̃trouersia cũ defacto
constat Sedquaerit᷑ quo i factũ nomine ap̃pell&ur. Athrideo qm̃ factiuo cabulũ ꝓnetes¬

Expanded text:
ntellegere quod dicta: ut enim utrum aliquid factum sit quaeritur, ita et utrum aliquid dictum sit potest quaeri. Quare huic constitutioni, quoniam incerta et non apparentia coniecturis uel suspicionibus indagantur, recte coniecturae nomen imposuit. Alii hanc constitutionem realem uocarunt, quod enim quaeratur utrum res de qua agitur facta esse uideatem uocabulo, quod enim de incerto inuestigando maximum certamen habeatur unde et 'stadium' dicitur, quod ibi exerceantur certamina. Sed Cicero constitutioni huic ex modo actionis nomen imposuit; in hac autem constitutione modus actionis hic est, quod res coniecturis quaeritur. Ideo ergo coniecturam uocauit. CVM AVTEM NOMINIS, QVIA VIS VOCABVLI DEFINIENDA VERBIS EST, CONSTITVTIO DEFINITIVA NOMINATVR. Nominis, inquit, est controuersia, cum de facto constat, sed quaeritur quo id factum nomine appelletur. Atque ideo quoniam facti uocabulum pro neces
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ religionis ñ humani officiiratio colebat᷑ i Penaphilo sophia : quae constat exduob: exphrsica &
a& hica. Epsica ÷ quae dediuina agit It hica quae dehumanis disserit: Sed quia cycero elud doc&
qđ oratori :÷ Necessariũ et hrcã psequit᷑ quaesicunt ab hominib: ignorata ÷ multomagis phisi ca:

Expanded text:
E RELIGIONIS, NON HVMANI OFFICII RATIO COLEBATVR. Plena philosophia, quae constat ex duobus, ex physica et ethica. Physica est quae de diuinis agit, ethica quae de humanis disserit. Sed quia hodie illud docet quod oratori est necessarium, ethicam prosequitur, quae si tunc ab hominibus ignorata
Abbreviated transcription (Latin):
bucoguumnatione quinq ꝑtiti. Deinde inquit arh&orib iis quielegantisim tran ta¬
ficiosissimi puttitis: Itaq testib ꝓbciuut nerrare illos quiasserant quen qedcu ar grum̃ ta¬
none Poa quia poterat diacice roni &iãilli quos argum̃tis sius nerraretao duont potã ar¬
unqua driptita anquinꝗ ꝑtita sit argum̃ttio Eiceromultis syllogisims sluesoneune euitioni¬
tis quincit riptitis ꝓbat quinꝙ ꝑtitã eẽ argum̃ tattionẽ & primoad serit ꝓpositionẽ aapobetiorẽ
int se uodiuassa inqua adsertione primo cirgum̃ti deinde exempli ẽ syllogisinꝰ. Dehiune semii
ratione ad serit ad sũptionẽ & apꝓbationẽ eius int̃seẽe diuersas inqua rursus ad sertione pri¬
mocirgum̃ti deinde exempli : syllogism. Itaq postquã ꝓost quã ꝓbauerit propositionẽ &cidisũs

Expanded text:
gumentatione quinquepertita: DEINDE, inquit, A RHETORIBUS HIS QVI ELEGANTISSIMI ATQVE ARTIFICIOSISSIMI PUTATI SVNT. Itaque testibus probauit non errare illos qui adserant quinquepertitam argumentationem, sed quia poterat Ciceroni 'etiam illi quos commemorasan quadripertita an quinquepertita sit argumentatio. Cicero multis syllogismis suis nunc quinquepertitis, nunc tripertitis probat quinquepertitam esse argumentationem, et primo adseresse diuersas; in qua adsertione primo argumenti, deinde exempli est syllogismus. Dehinc simili ratione adserit adsumptionem et adprobationem eius inter se esse diuersas, in qua rursus adsertione primo argumenti, deinde exempli est syllogismus. Itaque postquam probauit propositionem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ om̃s sapientes atq eloquentes fuisses ed paucos quã quã om̃s hanc habendimateriuã conti¬
priuatorũ niegotia callidi homines &dicaces agere actractare coeper̃ : Etprimũ priuatarũ
controuersiarum. post omniũ fostunarũ patronifieri coeper̃. Quicũ interdũ contra
iustitiã malas causas defenderent saepe &iã uincerent coactis saptente s illi reip inten¬
ticiuib: ac necessariis suis resistere c̃tra illos callidos ac disertos : qui assiduitate dicendi no¬
tis simipopulo atq amicissimi eẽ coeperant. It aq isti callidi cũ contraillos sapientes uros
dicerent saepe pares interdũ superiores fuisse a populo iudicatisunt & digni haberi coeste
qui remp̃ gubernarent. Quib: postquã cõmissa resp̃ est multa in cõmoda multa in cor

Expanded text:
n omnes sapientes atque eloquentes fuisse, sed paucos, quamquam omnes hanc habendi materiem contiapientibus privatorum negotia callidi homines et dicaces agere ac tractare coeperunt. Et primum paruarum controuersiarum, post omnium fortunarum patroni fieri coeperunt. Qui cum interdum contra iustitiam malas causas defenderent, saepe etiam uincerent, coacti sunt sapientes illi rei publicae intenti ciuibus ac necessariis suis resistere contra illos callidos ac disertos qui adsiduitate dicendi notissimi populo atque amicissimi esse coeperant. Itaque isti callidi cum contra illos sapientes uiros dicerent, saepe pares, interdum superiores fuisse a populo iudicati sunt et digni haben coeperunt qui rem publicam gubernarent. Quibus postquam commissa res publica est, multa incommoda, multa naufr
Abbreviated transcription (Latin):
detur. quodã tempore.
Neq inpublicis rebus
infantes & insipientes
homines solitos eẽ uer¬
sari nec uero ad priua¬
tas causas magnos ac di¬
sertos homines accede¬
re. sed cum a summis
iuiris maxime res admi¬
nistrarentur arbitror
alios fuis se x̃ incadlidos
homines quiad paruias ẽ¬
troũsias priuatoꝵ Accede¬
reN Quib in c̃troũsus cũ
sepe am̃dacio c̃trauerum
stare homines c̃suescereN:
dicendias siduitas adiut
audaciã ut necessario supe¬
riores illiꝓpt̃ in iurias ciuiũ
resistere audacib &opito¬
lari suis qͥsq necessariis coge
tiȩ nihilsibi p̃t̃ eloquentiã
cõparas s& fiebat ut & multi¬
iudonis & suo iudicio dignꝰqͥ¬

Expanded text:
detur quodam tempore neque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse versari nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res admini- strarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogertiae nihil sibi praeter eloquen- tiam comparasset, fiebat, ut et multitudinis et suo iudi- cio dign
Abbreviated transcription (Latin):
rectũ uobis uideatur nouiuram
intelligentiã ñ potest ita uide¬
ri ludices : qđ silitteris corrigi.
neq ab illo. neq a uob scripto¬
ris uoluntas potest. uidecene
multo indignius sit. idre &
iudicio uro mutari qđ ne
uerbo qͥdẽ cõmutari potest.
ac de inductione qͥdẽ satis in pͣ¬
sentia dictũ uidet᷑. nunc de in¬
ceps ratiocinationis ui ⁊ na¬
turã consideremus.
nob indicendo minime neglegen
dudet̃: qͥ putant in quim. tribui

Expanded text:
rectum vobis vi- deatur? novi vestram intellegentiam; non potest ita videri, iudices. quodsi litteris corrigi neque ab illo ne- que a vobis scriptoris voluntas potest, videte, ne multo indignius sit id re et iudicio vestro mutari, quod ne verbo quidem commutari potest. Ac de inductione quidem satis in praesentia dictum videtur. nunc deinceps ratiocinationis vim et naturam consideremus. nobis in dicendo minime neglegen- dus videtur. Qui putant in quinque tribui
Abbreviated transcription (Latin):
in ops dicendis apientia ꝑficere potuisses Sunt multa quae solo habitusui ꝑfectas sunt multa quȩ
& habitu &usu. Vt at l&a si habeat corporis magnitudinẽ non c̃tinuo ꝑ fectus : nisi ei &usus acce-¬
dat Vt orator c̃cepto totius scientiȩ habitu. n continuo ꝑ fectus : Nisiei & usus accedat. Sapi¬
entia uero habitu sui ꝑfecta : Nec indig& uocis id ÷ usus Sufficit ei aut̃ intra animos c̃tineri
Vsuergo Nihil consequit᷑ Eesi quando concepte uerb̵ uoluerit indicare. ñideo sapiens sapierior
fuit quia indicat sapient̃: Sed ꝑfecca acsalua sapientia quiddã ciadactus alios accedit Ergo homi
Primo propter in solen¬
tiam reclamantes de in¬
de propt̃ roctionẽ atq
orationem studiosius
audientes ex feris &
immanib: mites red¬
didit & mansuetos.
Ac mihi quidẽ uidetur
hoc nec tacita nec in¬
ops dicendi sapientia
ꝑficere potuisse

Expanded text:
INOPS DICENDI SAPIENTIA PERFICERE POTVISSE. Sunt multa quae solo habitu sui perfecta sunt, multa quae INOPS DICENDI SAPIENTIA PERFICERE POTVISSE. Sunt multa quae solo habitu sui perfecta sunt, multa quae et habitu et usu; ut athleta si habeat corporis magnitudinem, non continuo perfectus est nisi ei et usus accedat; ut orator concepto totius scientiae habitu non continuo perfectus est, nisi ei et usus accedat; sapientia uero habitu sui perfecta est nec indiget uocis, id est usus. Sufficit ei autem intra animos contineri: usu ergo nihil consequitur. Et si quando concepta uerbis uoluerit indicare, non ideo sapiens sapientior fit quia indicat se sapientem, sed perfecta ac salua sapientia quiddam ei ad actus alios accedit. Ergo homiprimo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audienteis ex feris et immanibus, mites reddidit et mansuetos. Ac mihi quidem videtur hoc nec tacita, nec inops dicendisapientia perficere potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Nuncergo qm̃ collectis hominib & congregatis ciuitas facta÷ quid deb & ꝑsuaderi quid hominibus
insinuari : Non honestũ illud solũ qđ philo sophorum N cõmoditas quae hominũ ꝑditorũ t. sed
tantes I Nilnlegerat eloquentia sistatim utins inuare coepitqued e&̃ honestũ atq utile ꝑsua siss&¬
quibdã uenuiens &iã ad malã rẽtraducti uideant᷑  propter rationẽ inquit atq orationẽ studiosius :¬
audientesi Ergo ubiratio ÷ & sapientia malitia in eẽ ñ pot÷ Ratione ad sententiarũ grauitatem no¬
referendã sciamus orationẽ adornam̃ta uerborũ i Exferis & inmanib: mites reddidit & mansu&os
Difficile :rẽ aliquã cuicũq tollere difficilius aliã dare Hic utrũ ꝗ factũ ÷ Sublata hominib fe¬
ritas atq in manitas &data ÷ humanitas & mansu&udo Acmihi quidẽ uid &ur hoc nectacita nec

Expanded text:
Nunc ergo, quoniam collectis hominibus et congregatis ciuitas facta est, quid debet persuaderi? quid hominibus Nunc ergo, quoniam collectis hominibus et congregatis ciuitas facta est, quid debet persuaderi? quid hominibus insinuari? Non honestum illud solum quod philosophorum est, non commoditas, quae hominum perditorum est, sed taquibusdam uenenis etiam ad malam rem traducti uideantur, PROPTER RATIONEM, inquit, ATQVE ORATIONEM STVDIOSIVS AVDIENTES. Ergo ubi ratio est et sapientia malitia Messe non potest. 'Rationem' ad sententiarum grauitatem referendam sciamus, 'orationem' ad ornamenta uerborum. EX FERIS ET IMMANIBVS MITES REDDIDIT ET MANSVETOS. Difficile est rem aliquam cuicumque tollere, difficilius aliam dare. Hic utrumque factum est: sublata est hominibus feritas atque immanitas, data humanitas et mansuetudo. AC MIHI QVIDEM VIDETVR HOC NEC TACITA NEC
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ñ honestũ sit Nihil honestũ qđ ñ inutile sit Sedut ipsũ intellegamus rerũ exempla ꝓferenda s
Isseiudicẽ honestũ ÷ iunccattam̃ utilicas honestati. Nã Ne moei iniuriã facit nemoseruis eius ꝓd
ñ tam̃ ita mixta sunt ut uino aquamiscet᷑ scilic& ut se cerni nullo modo possint. sed ita mixtas ut se¬
cerniposseuideant᷑ quẽ ad modũ sifiat aceruus & tritico & ordeo. Quanquã ergo duohȩc mixta
sint tam̃ aliquomodo & secerni possunt. Etenĩ siquid alicui p̃sto nec gratiã reposco honestũ est¬
t id ipsũ qđ presto sigratiã reposco fit utile Ergo primũ sit illud solũ honestũ qđ ꝑseplac& pulla ad¬
iuncta gratia hoc mediũ honestũ utile qđ cũ utilitate ẽ : Tertia sit cõmoditas quae solis lucris inton¬
ta ÷ abiecta om̃i hones tate . honestũ uero philosophicũ soligloriȩ stud & abiecta &iã utilitate :

Expanded text:
quod non honestum sit, nihil honestum quod non utile sit. Sed ut ipsum intellegamus, rerum exempla proferenda sunt. quod non honestum sit, nihil honestum quod non utile sit. Sed ut ipsum intellegamus, rerum exempla proferenda sunt. Esse iudicem honestum est; iuncta est tamen utilitas honestati; nam nemo ei iniuriam facit, nemo seruis eius; pnon tamen ita mixta sunt ut uino aqua miscetur, scilicet ut secerni nullo modo possint, sed ita mixta sunt ut secerni posse uideantur, quem ad modum si fiat aceruus ex tritico et hordeo. Quamquam ergo duo haec mixta sint, tamen aliquo modo et secerni possunt. Etenim, si quid alicui praesto nec gratiam reposco, honestum estt id ipsum quod praesto, si gratiam reposco, fit utile. Ergo primum sit illud solum honestum quod per se placet nulla adiuncta gratia; hoc medium honestum quod cum utilitate est; tertia sit commoditas, quae solis lucris intenta est abiecta omni honestate. Honestum uero philosophicum soli gloriae studet abiecta etiam utilitate.
Abbreviated transcription (Latin):
iunctũ sit Sed solũ illud apud paucos: eosso lic& qui soligloriȩ student nihilq ad suiutilitatẽ ger̃
Quicquid sanciunt consideratione bonimaliq generatũ sanciunt ñ gratia in eođẽ uersantiũ ꝑsonarũ¬
ł sonestũ uero illud cũ util ideo honescũ uocat : quia id qdiunctũ acduplex ab eo qđ maius : nom accẽpit
Cognouit quȩ materia
ess& & quanta ad maxi¬
mas ses opornitas in ani¬
mis in ess& hominũ siqͥs
eam poss& elicere & prę¬
cipiendo meliorem reddere
quidisꝑsos homines in
agros & in tegtis siluestri¬
b abditos. ratione quadã
cõpulit unum in locum
& congregciuit & eos
unam inquãq semin¬
ducer utilem atque
hon estam
quiđẽ honestũ utilitati semꝑ adiunctũ ẽ &utilitcis honestati. Hoc &iam socrates ait. Nihil eẽ utle

Expanded text:
iunctum sit. Sed solum illud apud paucos est, eos scilicet qui soli gloriae student nihilque ad sui utilitatem gerunt; iunctum sit. Sed solum illud apud paucos est, eos scilicet qui soli gloriae student nihilque ad sui utilitatem gerunt; quidquid sanciunt, consideratione boni malique generatim sanciunt, non gratia in eodem uersantium personarum. Honestum uero illud cum utili ideo honestum uocatur, quia id quod iunctum ac duplex est ab eo quod maius est nomen accipitcognovit, quae materia esset et quanta ad maximas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere; qui dispersos homines in agros et in tectis silvestribus abditos ratione quadam conpulit unum in locum et congregavit et eos in unam quamque rem inducens utilem atque honestamquidem honestum utilitati semper adiunctum est et utilitas honestati. Hoc etiam Socrates ait, nihil esse utile
Abbreviated transcription (Latin):
adactus fuisse rationes ł tut in tellegasiã decausis eẽ dictũ ratione quađã inquit c̃pulit unũ in locum
& congregauit . Diximꝰ rationẽ esse reigerende ordinẽ necessariũ. ut puta hoc primũ deb& fieni
Voc deinde actertio ut Nunc primo conpellunt᷑ homines post congregant᷑ deinde in unã quãq rẽ
inducunt᷑ utilẽ atq honestã. Conpulit unũ in locũ & congregauit. Cõpulit quasi inuitorũ : la ue¬
ientiũ congregauit. Sed debemꝰ scire quid sit cõpulit &c̃ gregauit. Quasi ciuitatẽ fecit Nã u
pradiximus ciuitas : collecta hominũ multitudo adiure uiuendũ.
ꝓd÷ Nã ficit ciuitatẽ & quicquid utile atq honestũ ÷ in sinuat & eos in unã quamq rem inducens uti¬
lẽ atq honestã. Cicero duplexẽe honescũ doc& Vnũ illud solũ atq purũ aliud qđ cumutili

Expanded text:
ad actus fuisse rationes. Et ut intellegas iam de causis esse dictum, 'ratione quadam', inquit, 'compulit unum in locum ad actus fuisse rationes. Et ut intellegas iam de causis esse dictum, 'ratione quadam', inquit, 'compulit unum in locum et congregauit'. Diximus rationem esse rei gerendae ordinem necessarium, ut puta, hoc primum debet fieri, hoc deinde, hoc tertio, ut nunc primo compelluntur homines, post congregantur, deinde in unamquamque rem inducuntur utilem atque honestam. COMPVLIT VNVM IN LOCVM ET CONGREGAVIT. 'Compulit' quasi inuitorum est, iam uolentium 'congregauit'. Sed debemus scire quid sit 'compulit et congregauit', quasi ciuitatem fecit. Nam, ut supra diximus, ciuitas est collecta hominum multitudo ad iure uiuendum. nam facit ciuitatem et quidquid utile atque honestum est insinuat. ET EOS IN VNAM QVAMQVE REM INDVCENS VTILEM ATQVE HONESTAM. Cicero duplex esse honestum docet, unum illud solum atque purum, aliud quod cum utili
Abbreviated transcription (Latin):
damis unde pot: uidert aliquid efficiposse ñ tam̃ &iã efficere ÷ st̃ enĩ & sapiens & eloquens: &¬
sus E rat bonusanimꝰ &ideo ait p̃cipiendo meliorẽ reddere: His causi s igit᷑ honestissimis ut i¬
demusistequidã cõpulsus est ad eloquentiã hoc ÷ adid undenasciadactu primũ coepiteloqssia
uaeenĩ causa honestior quã homines bestiarũ modo uiuentes p̃ceptis utilib: atq honestis
adhumanã atq diuinã cognitionẽ iaducere. Ergo istũ uirũ magnũ atq sapientẽ quẽ¬
cumq accipiamꝰ. Multienĩ saturnũ placonẽ aris totełe atq alios uolunt intellegi seder¬
rant ¶Quidis ꝑsos homines in agris & intectis siluestrib: abditos ratione quadam cõpuli
unũ in locũ & congregauit : Duas res supra posuit honescissimas fuissecausas obtimasq rationes us
adactus ebo quera fasceretur. E xplicitis ergo honestissimis causis incipit ostendere optimas eloquentȩ

Expanded text:
damus. Vnus potest uidere aliquid effici posse, non tamen etiam eflicere. Denique etiam istum sus; erat bonus animus, et ideo ait 'praecipiendo meliorem reddere'. His causis igitur honestissimis, ut uidemus, iste quidam compulsus est ad eloquentiam, hoc est ad id unde nasci ad actus primum coepit eloquentia. Quae enim causa honestior quam homines bestiarum modo uiuentes praeceptis utilibus atque honestis ad humanam atque diuinam cognitionem traducere? Ergo istum uirum magnum atque sapientem quemcumque accipiamus; multi enim Saturnum, Platonem, Aristotelem atque alios uolunt intellegi, sed errant. QVI DISPERSOS HOMINES IN AGRIS ET IN TECTIS SILVESTRIBVS ABDITOS RATIONE QVADAM COMPVLIT VNVM IN LOCVM ET CONGREGAVIT. Duas res supra posuit, honestissimas fuisse causas optimasque rationes, ut ad actus eloquentia nasceretur. Explicitis ergo honestissimis causis incipit ostendere optimas eloquentiae
Abbreviated transcription (Latin):
Iustis enĩ conditionib: soci&as facienda uel conseruanda ẽ ꝗx aluis parere sua uoluntate consuescuN
ustitia aequales homines eẽfecit H liciã & minores c̃ẽ patiantur sua &iã uoluntate. Possunt

Expanded text:
lustis enim condicionibus societas facienda uel conseruanda est. ET ALIIS PARERE SVA VOLVNTATE CONSVESCERENT. lustis enim condicionibus societas facienda uel conseruanda est. ET ALIIS PARERE SVA VOLVNTATE CONSVESCERENT. Iustitia aequales homines esse fecit; hic iam et minores se esse patiuntur sua etiam uoluntate. Possunt
Abbreviated transcription (Latin):
r& huncordinẽ fecit multas urbes constitutas. plurima bella restincta firmissimas soci&ates
scĩssimas amicitias. Et quanquã hic homines eximmanib: primo aequales facti post &iã obsequi ultro
coeperint supradictũ tam̃ ordinẽ seruatũ possumꝰ inuenire Primoitaq beneficiis eloquentiȩ
ciuitates factȩ s̃ ut ait supra multas urbes confututas. Ciuitas aũt fieri dr̃ cũ homines unũ in
locũ congregant᷑ adiure uiuendũ iut fiđe colere . Hic bella restinguntur. Sienim cupiditas ads
explendam uirib corporis ab utebat᷑ quasi quaedã bella gerebantur Cũ ergo fides colit᷑ aut id
agitur nesint bella aut restingunt᷑ illa quȩ fuer̃ : ẽtiustitiã r&inere discernit. iustitia om̃is
a nobis circa alios est ut unicuiq meritũ ꝓprium tribuamus. Pot : tamen hic quasi foci& as custodiri

Expanded text:
r, hunc ordinem fecit, 'multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas societates, r, hunc ordinem fecit, 'multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas societates, sanctissimas amicitias'. Et quamquam hic homines ex inmanibus primo aequales facti, post etiam obsequi ultro coeperint, supra dictum tamen ordinem seruatum possumus inuenire. Primo itaque beneficiis eloquentiae ciuitates factae sunt, ut ait supra: 'multas urbes constitutas'. Ciuitas autem fieri dicitur cum homines unum in locum congregantur ad iure uiuendum. VT FIDEM COLERE. Hic bella restinguuntur. Si enim cupiditas ad se explendam uiribus corporis abutebatur, quasi quaedam bella gerebantur; cum ergo fides colitur, aut id agitur, ne sint bella, aut restinguuntur illa quae fuerunt. ET IVSTITIAM RETINERE DISCERENT. lustitia omnis a nobis circa alios est, ut unicuique meritum proprium tribuamus. Potest tamen hic quasi societas custodiri.
Abbreviated transcription (Latin):
quatiunctuea eloquentiȩ s emihi quid̃e uud&ur hoqecticita pec inobsdicendisapientia ꝑfa¬
uere petiuis seẜ erficereinquit aioqui plenȩ sapientiȩ officiũ inuenire u supra quotẽpr
inquit quidã magnus uidelic&uir & sapiens cognouit quae materies & quanta ad maximas res
oportuxitas in animis in eã hominũ siquis eã poss &elicere & precipiendo meliorẽ seddere lrgo
inducerentur : Sapientia quiđe sed ȩloquentia opitulantȩ ꝑfecit sAc su&udine subito c̃uer¬
ter& &id diuersas uitȩ rationes traducer& iNlagnauis eloquentiȩ sisubito c̃uertit & hoc÷ qđ nan
pot: supientia : Alioquĩ & sapientia ꝑficit sed ñ subito  Et qđ ait & ad diuersas uitȩ rationes trado¬
cer& sut mipra diximus difficile : cuius lib& rei c̃su&u dinẽ tollere & hoc difficilius alias &iam
uiuendi ꝑsuadere rationes sAge uero urbib constitutis : Vt supra cũ de cõmodis eloquentiȩ loq¬

Expanded text:
t eloquentiae. AC MIHI QVIDEM VIDETVR HOC NEC TACITA NEC INOPS DICENDI SAPIENTIA PERFICERE POTVISSE. 'Perficere', inquit: alioqui plenae sapientiae officium est inuenire, ut supra: 'quo tempore', inquit, 'quidam magnus uidelicet uir et sopportunitas animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere. oquentia opitulante perfecit. A CONSVETVDINE SVBITO CONVERTERET ET AD DIVERSAS VITAE RATIONES TRADVCERET. Magna uis eloquentiae, si subito conuertit, et hoc est quod non potest sapientia; alioquin et sapientia perfacit, sed non subito. Et quod ait 'et ad diuersas uitae rationes traduceret', ut supra diximus, difficile est cuiuslibet rei consuetudinem tollere; hoc difficilius, alias etiam uiuendi persuadere rationes. AGE VERO VRBIBVS CONSTITVTIS. Vt supra, cum de commodis eloquentiae loqueretu
Abbreviated transcription (Latin):
defendit. ad hunc modũ : Siuidices
id qđ epaminondas ait. legis scrip¬
tore sensisse. ad scribat adlegem.
i addathanc exceptionẽ e&traquã
siquis reipublice causa exercitũ
ñ tradiderit. patiemini: ñ opinor ⁊
iasapientia. remotissimũ ẽ istius
honoris causa hanceandẽ excep¬
tionẽ iniussu populi ad legem
ad scribi lubeatis popuł theba¬
nꝰ id patiet᷑ nefieri : Profecto ñ
patiet᷑ : qđ ergo ad scribi ad legẽ
ne fase id seqͥ quasi ad scriptũ sit

Expanded text:
defendat, ad hunc modum: si, iudices, defendat, ad hunc modum: si, iudices, id, quod Epaminondas ait legis scriptorem sensisse, adscribat ad legem et addat hanc ex- ceptionem: extra quam si quis rei publicae causa exercitum non tradiderit, patiemini? non opinor. et a sa- pientia remotissimum est, istius honoris causa hanc eandem exceptionem iniussu populi ad legem adscribi iubeatis, populus Thebanus id patieturne fieri? pro- fecto non patietur. quod ergo adscribi ad legem nefas est, id sequi, quasi adscriptum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ndictions dietione autꝰ et oratoris inciuilib causis Idarco uut̃ aitalt hecinsedocerc uerir
indicteqo situtindu Sicemo piulosophidictiooratoris Oratio aut̃ pot & a dia logũ cueimes
iisui ouiloselendidior elocutio Pro priũtam̃ oratoris: Deinde notare debemꝰ omt̃simuagist rit̃¬
sts cũ is poratori succedere debeat impr Ratio cinatio÷ oratio ex ipsare ꝓbabile aliq a
eliciens qđ expositũ & ꝑ se cognicũ suase ui& ratione c̃firm& Argum̃tationũ duae pantelu
Varũ uta dgenꝰ spctiem referamꝰ syllogismꝰ ñ argum̃ti nom̃ t sedargum̃ tationis lacuitindu¬
tioñ inuenien dimodus ÷ sed formadicendi Qũe obr̃ẽ sicdefiniuit ratiocinationẽ id syllogis¬
mũ Rutio cinatio inquit ortitio ex ipsare ꝓbabile aliquid eliciens qđ expositũ & ꝑ secognitum
sua se ui aorinione ofarm& ł tinhaco definitione multa c̃õmunia tẽposs cũ inductione Naqđ
cusator argum̃tatione uti ꝑ hiducti¬
onẽ cũ scriptũ legis. c̃trasententiã

Expanded text:
dictionem, dictionem autem esse oratoris in ciuillbus causis. Idcirco ait AVT ALITER HOC IN SERMONE ATQVE IN DICENDO SIT VTENDVM. Sermo philosophi, dictio oratoris; oratio autem potest et ad dialogum conuenire, si sit paulo splendidior elocutio, propria tamen oratoris est. Deinde notare debemus omnes magistratuAT, Cum imperatori succedere debeat imperator. RATIOCINATIO EST ORATIO EX IPSA RE PROBABILE ALIQVID ELICIENS, QVOD EXPOSITVM ET PER SE COGNIVerum ut ad genus speciem referamus, syllogismus non argumenti nomen est, sed argumentationis, ita ut inductio non inueniendi modus est, sed forma dicendi. Quam ob rem sic definiuit ratiocinationem, id est syllogismum: RATIOCINATIO EST, inquit, ORATIO EX IPSA RE PROBABILE ALIQVID ELICIENS, QVOD EXPOSITVM ET PER SE COGNITVM SVA SE VI ET RATIONE CONFIRMET. Et in hac definitione multa communia esse possunt cum inductione. Nam uti per inductionem, cum scrip- tum legis contra sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
attulerit hominib &ciuitatib: His duob: enĩ respulica conflata : eri simillimũ mihi
uid&ur Nunc dei cõmodis eloquentiȩ locus incipit. Quaerit᷑ aut̃ qui fieri potuerit ut elo

Expanded text:
attulerit hominibus et ciuitatibus'; his duobus enim res publica conflata est. VERI SIMILLIMVM MIHI attulerit hominibus et ciuitatibus'; his duobus enim res publica conflata est. VERI SIMILLIMVM MIHI VIDETVR. Nunc de incommodis eloquentiae locus incipit. Quaeritur autem qui fieri potuerit ut elo
Abbreviated transcription (Latin):
qui postea consecuti acceptauitȩ p̃ceptatenuer ut ꝑfectiessent habuer̃ remid ÷ sapientiã
habuer̃ speciem scilic& eloquentiã. Qui homines qm̃ exmerito uirtutis dignissima p̃mia
consecutis id ÷ magistratus autalias utilitates. Multidũ p̃mia sibi paria exoptant reignorata
speciem solã sequi coeper id÷ p̃terita sapientia solã dicendicopiã consequutis premus itaq
solis indicta cõmoditcis reignorata speciem coepitius tutis imitari. Atq id eo contigit
ut malimores adepticopiã dicendi cirta cõmoda reĩp sola eloquentia emissa sapientia
sint abusi. Cõmodita s aũt id÷ praua uirtutis imitatrix testia illa ÷ hon esto illisolo contraria
eruertere urbes acuitas hominũ labefactare assueuit ISic supra. Bonine anmaliplus

Expanded text:
qui postea consecuti accepta uitae praecepta tenuerunt, ut perfecti essent, habuerunt rem, id est sapientiam, qui postea consecuti accepta uitae praecepta tenuerunt, ut perfecti essent, habuerunt rem, id est sapientiam, habuerunt speciem, scilicet eloquentiam. Qui homines quoniam ex merito uirtutis dignissima praemia consecuti sunt, id est, magistratus atque alias utilitates, multi, dum praemia sibi paria exoptant, re ignorata speciem solam sequi coeperunt, id est, praeterita sapientia solam dicendi copiam consecuti sunt. Praemiis itaque solis inducta commoditas re ignorata speciem coepit uirtutis imitari; atque ideo contigit ut mali mores adepti copiam dicendi circa incommoda rei publicae sola eloquentia, omissa sapientia, sint abusi. Commoditas autem, id est praua uirtutis imitatrix, tertia illa est, honesto illi soli contraria. PERVERTERE VRBES AC VITAS HOMINVM LABEFACTARE ADSVEVIT. Sic supra: 'bonine an mali plus
Abbreviated transcription (Latin):
iniemis inreo ut supͥ cognouit quȩ materies & quanta admaximas resoportupertas in animis
incet heminũ siquiset̃ posset elicert Engo maximȩres pax atq bellũ cũsũmis hominũ ũtlita¬
tiq luuliar sa lice u tilitate quaecũ honesto: ostquã uero comeditas quue dã praua uirtutas
imitatrie somt ꝑ fectũ bonũid quorutura humanas reseuullo adiuncto in cõmodo murcentta
duob adplenum constat Acipsa &specie atq imagine sui ut puta mel hab&rẽ scilic& dul¬
aedinem hab& speciem id colorem atquspeccũ quoquas facileitaut :dulce credat Ita
uir fortis hab&rem iuistutẽ sclic&. Flab& speciem id pulchritudinẽ corporis indistorta
enĩmebra neq uixta paturã sui comp&ent̃ appositaiustus ñ pot: cadere. Vt uirgilius & ideri
quo scũꝙ fortes &puldros &iã fuisse ixer̃ Sicuestis &iã hab& rẽ utilitatẽ texturȩ hab&
soeciem gratiã scilic& circa aspeccũ faciei Ergoille nescioquis magnus uir & sapiens & hi

Expanded text:
icet vir et sapiens cognovit, quae materia esset et quanta ad maximas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et TIBVS. Cum illa scilicet utilitate quae cum honesto est. POSTQVAM VERO COMMODITAS QVAEDAM PRAVA VIRTVTIS IMITATRIX. Omne perfectum bonum, id est quo natura humanas res nullo adiuncto incommodo munerata est, duobus ad plenum constat, re ipsa et specie atque imagine sui. Vt puta, mel habet rem, scilicet dulcedinem; habet speciem, id est colorem atque aspectum, quo quasi facie, ita ut est, dulce credatur. Ita uir fortis habet rem, uirtutem scilicet, habet speciem, id est pulchritudinem corporis. In distorta enim membra neque iuxta naturam sui competenter apposita uirtus non potest cadere, ut Vergilius et ceteri quoscumque fortes et pulchros etiam fuisse dixerunt. Sic uestis etiam habet rem, utilitatem texturae; habet speciem, gratiam scilicet circa aspectus faciem. Ergo ille nescio quis magnus uir ac sapiens et hi
Abbreviated transcription (Latin):
cerateloquentiȩ ꝑsuasio uoluntatẽ i abiucundissima c̃su&udinereceder& ñdix̃ a c̃su&udi¬
nereceder& sed aiucundissima inquit Omniũ enĩrerũ &iã malarũ apud gerente siucundissi¬
ma consu&udo ests. Quae p̃sertimiã Natura euim obtiner& propt̃ u&ustatẽ ꝓlrgo hominũ
naturabona÷ sed malitia ꝑ consu&udinẽ . naturae uicẽ coeperat optineres Ai primo quidẽ sic& :

Expanded text:
cerat eloquentiae persuasio uoluntatem. AB IVCVNDISSIMA CONSVETVDINE RECEDERET. Non dixit 'a consuetudicerat eloquentiae persuasio uoluntatem. AB IVCVNDISSIMA CONSVETVDINE RECEDERET. Non dixit 'a consuetudine recederet', sed 'a iucundissima', inquit. Omnium enim rerum etiam malarum apud gerentes iucundissima consuetudo est. QVAE PRESERTIM IAM NATVRAE VIM OPTINERET PROPTER VETVSTATEM. Ergo hominum natura bona
Abbreviated transcription (Latin):
fecer inuenta ꝑsapientiã insinuata ꝑ eloquentiã Ip rofectõ piisigraui acsuaui cõmotusorati:¬
one :quanquã natura fuerit apta ad ꝑfectã uitã t̃amen ipsam Naturã p̃ceptis ait ad has
ornam̃ta referamus icũ uirib: plurimũ poss& adius uoluiss& sine uidescendere Iom̃is res asimi¬
liuincit᷑. Vt puta eloquens uincit᷑ ab eo quie loquentior fuerit Fortis non uincit᷑ nisi abeo qui
fostior fuerit : Astutus ñuincit᷑ Nisi ab eo quia stutior fuerit Anim ad uertendũ ergo acum̃ cydȩ¬
ronis Hlomine sinquit fortis simia dȩ qualitatẽ uiuendi ñ fortitudine qua sol& uinciinferior
fostitudo : Sed eloquentia deducti sunt. Ergo supraom̃s uires eloquentia : sed quae sit mixta¬
: sapientiȩ : Vt inĩquos poss& excellere cũ his sepater&ur ȩquari : It a supra. Nonius ae quabile
quidutilitatis haber& acceperat i& suauoluntatẽ ł Non cõactiuirib: corporis sedinhis iã fe¬

Expanded text:
sapientiam, insinuata per eloquentiam. PROFECTO NEMO NISI GRAVI AC SVAVI COMMOTVS ORATIONE. Quamquam natura fuerit apta ad perfectam uitam, tamen ipsam naturam praeceptis ait ad has omamenta referamus. CVM VIRIBVS PLVRIMVM POSSET, AD IVS VOLVISSET SINE VI DESCENDERE. Omnis res a simili uincitur: ut puta, eloquens uincitur ab eo qui eloquentior fuerit; fortis non uincitur nisi ab eo qui fortior fuerit; astutus non uincitur nisi ab eo qui astutior fuerit. Animaduertendum ergo acumen Ciceronis: homines, inquit, fortissimi ad aequalitatem uiuendi non fortitudine, qua solet uinci inferior fortitudo, sed eloquentia deducti sunt. Ergo supra omnes uires eloquentia est, sed quae sit mixta sapientiae. VT INTER QVOS POSSET EXCELLERE, CVM HIS SE PATERETVR quid utilitatis haberet acceperant'. ET SVA VOLVNTATE. Non coacti uiribus corporis, sed in his iam fe
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in primo at tributo: post nuegotiũ: Scimus enĩ quinq ẽẽ in primoat tributo Sũmã uegotu
auscĩ ipsiuis sũmȩ aftictũ triplex ante ragotiũ inegotio post riegoriũ Hocextremũ factu qđ
postriogotiũ ui a&ur simlees hucat tributo letuonuncagimꝰ qͥ đadr ẽsecutio. Naetras post

Expanded text:
quae in primo attributo est post negotium; scimus enim quinque esse in primo attributo, summam negotii, quae in primo attributo est post negotium; scimus enim quinque esse in primo attributo, summam negotii, causam ipsius summae et factum triplex: ante negotium, in negotio, post negotium. Hoc extremum factum quod est post negotium uidetur simile esse huic attributo
Abbreviated transcription (Latin):
sursus cid iogantiua asdociui causa eẽ demonstras: Quare hoc ingenere ut cõmode quideuentu rus u
ante a numo c̃cipipossit quid quaq exre soleat euenire c̃siderandũ Vtinquit exeuentu facile
possis cutgum̃ta colligtre primo inquit ipsinob cũ ꝑtrtictare &csiderare debemus quisunius
suuisꝗ res soleta euene᷑ Etuesciamꝰ riciturałe euentũ nonfortutũ nobis considerandus
deruꝗ solett inquit euomire Consueudo ꝑpouiaẽ Qđͣxpauũ: fercuitũ eẽ ñpors Ergo consi¬
dernidus oberit in reb singulis certus naturalis euentus Quarta aut pars est exhis quas rugotus
dicebim ee attributas consecutio Negotio quattuor eẽ diximꝰ at tributa Dictũ &iã de tribattraibu¬
tis ẽ ostiendimꝰ quae ceñt continentia cũipso negotio : Ingestione Negotii a diuncta Negotio Nunc
dehis docendũ quȩ gestũ negotiũ c̃secunt᷑ Qđ quidẽ quartũ at tributũ uidet̃ cũca parte pugnare

Expanded text:
unius cuiusque rei. Ait enim supra: 'quare hoc in genere, ut commodius quid euenturum sit ante animo concipi possit, quid quaque ex re soleat euenire, considerandum possimus argumenta colligere, primo, inquit, ipsi nobiscum pertractare et considerare debemus quis unius cuiusque rei esse soleat euentus, et ut sciamus naturalem euentum, non fortuitum, nobis considerandum, denique 'solederandus nobis erit in rebus singulis certus et naturalis euentus. QVARTA AVTEM PARS EST, EX HIS QVAS NEGOTIIS DICEBAMVS ESSE ATTRIBVTAS, CONSECVTIO. Negotio quattuor esse diximus attributa; dictum iam de tribus attributis, et ostendimus quae essent continentia cum ipso negotio, in gestione negotii, adiuncta negotio; nunc de his docendum est quae gestum negotium consecuntur. Quod quidem quartum attributum uidetur cum ea parte pugnare
Abbreviated transcription (Latin):
de spectare inhis exẽplis sententiã scriptoris sedex tẽpore sc̃ꝑp intellegi : Postl iȩx subiungit p̃¬

Expanded text:
idem spectare in his exemplis sententiam scriptoris, sed ex tempore semper intellegi. Post haec subiungit pridem spectare in his exemplis sententiam scriptoris, sed ex tempore semper intellegi. Post haec subiungit pr
Abbreviated transcription (Latin):
deq ẽ sensũ aut adtẽpus aut exeuentu accipio portere id qđ sensit illequi scripsit Ditexamplũ que¬
admodũ unũ &ide semꝑ intellegat᷑ in strentia scriptoris cũ heres secundu s institut᷑ int̃ptat᷑ sehe¬
rede eẽ iustũ Siuenat᷑ filius cẽt ut is heres eẽt quinat᷑ fuerat siuo niat ñfiuss& ucalius Nul¬
ius eẽt quã ipse qui scđs ÷ institut᷑ : Hans sententiã unã memorat & sẽꝑ eande eẽ : Atuero tũ sen¬
tentia scriptoris ita exponit᷑ ut exftcto autexeuentu ad tẽpus int̃ptandasit: doc& om̃s subquali¬
tate assũptiuȩ partis in hocgenere c̃tinari inqua cõpensatio ẽ autrelatio criminis aut remotio
aut c̃cessio : In his eni om̃ib specieb assũptiuȩ qualitatis Necessario lex p̃cedit quaecũ scriptũ ha¬
bent habebut & senentiã quã isqui ex utit᷑ dĩc adtẽpus ac comodari : Pat exemplũ & doc& ñ ad

Expanded text:
esse sensum, aut ad tempus et ex euentu accipi oportere id quod sensit ille qui scripsit. Dat exemplum quemadmodum unum et idem semper intellegatur in sententia scriptoris, cum heres secundus institutus interpretatur se heredem esse iustum, siue natus filius esset, ut is heres esset qui natus fuerat, siue natus non fuisset, ut alios nullus esset quam ipse, qui secundus est institutus. Hanc sententiam unam memorat et semper eandem esse. At uero cum sententia scriptoris ita exponitur, ut ex facto aut ex euentu ad tempus interpretanda sit, docet omnes sub qualitate adsumptiva partes in hoc genere contineri; in qua compensatio est aut relatio crirninis aut remotio aut concessio. In his enim omnibus speciebus adsumptivae qualitatis necessario lex praecedit; quae cum scriptum habeat, habebit et sententiam, quam is qui ea utitur, dicit ad tempus adcommodari. Dat exempla et docet non ad
Abbreviated transcription (Latin):
uis est inquit inhermagora. ut ei citius quiuis adimat rh&oricã quã philosophiam
concedat. Sed ñ inquitideo hocdixi quomihiars eius quã edidit mendosissime
iptauideat᷑ lã cũ ait ñ mendosissime ñ negatmendose.
in eius cistib qđ sit ꝓbandũ quippe qua e ñ mendo sissima escriptȩ sunt ct eũ multa
exantiquis artib collegisseut siquid foste ꝓbabile ẽ alienũ sit. Deindequã astute
ibi hermagore datingeniiũ &diligentiam ubi sibi de alienis multa conquirit:
Alio qui ubi ꝓpria eius inuenta ꝑscribit Nihililli horũdat quin immomulta tollit
qđ hic fecit multo maximũ ex artedicere qđ eũ minime potuisse facere om̃s uidemꝰ¬
Orator duo haberedeb& ut artẽ tradat dicendi ut ipse exartedicat: Sed officiũ
eius ex hocuerũ ẽ ut exartedicat. Illud aut̃ accidens utãrtẽ dicenditradat qđ

Expanded text:
uis est, inquit, in Hermagora, ut ei citius quiuis adimat rhetoricam quam philosophiam uis est, inquit, in Hermagora, ut ei citius quiuis adimat rhetoricam quam philosophiam concedat. Sed non, inquit, ideo hoc dixi quo mihi ars eius, quam edidit, mendosissime scripta uideatur. Iam cum ait 'non mendosissime', non negat mendose.in eius artibus quod sit probandum, quippe quae non mendosissime scriptae sunt, ait eum multa ex antiquis artibus collegisse, ut si quid forte probabile est alienum sit. Deinde quam astute ibi Hermagorae dat ingenium et diligentiam, ubi sibi de alienis multa conquirit; alioquin, ubi propria eius inuenta perscribit, nihil illi horum dat, quin immo multa tollit, quod hic fecit, multo maximum ex arte dicere, quod eum minime po- tuisse omnes videmOrator duo habere debet, ut artem tradat dicendi, ut ipse ex arte dicat; sed officium eius hoc uerum est, ut ex arte dicat. Illud autem accidens, ut artem dicendi tradat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse siexeo qđ ipseposs& inc&eros praecepta constituerit : Qđ sunquit magnam
in his ermagorcis habuiss& facultatẽ uider& fr&us sua scientia falsũ quiddam
statuisse deoratoris officioł Deinde nihilillũ potuisse confirmat simulq illirh&o¬
ricã & philosophiã tollit. Practicȩ enĩrh&oricȩ ẽ theor&icȩ philosophiae. Nunc
uero inquit eauis ẽ in homine ut ei multorh&oricã citiusquis ademerit quãphilo¬
hiã concesserit: Qđ si magnã in his reb: hermagoras habu¬
& disciplina c̃paratã ostendit quib: reb: facultatem totius scientiȩ consequamur
Studio inquit & disciplina. Studiũ ÷ animi consensus ad aliquid. disciplina ẽ p̃cepta
quib: acceptis id qđ desideramꝰ implemꝰ. Itaq studiũ in nobis est prȩceptũ extranos
seda drios Neq eo quoars eius quã edidit mihi mendosissime scriptauideatur. ła

Expanded text:
fecisse, si ex eo quod ipse posset in ceteros praecepta constituerit. 'Quod si', inquit, 'magnam fecisse, si ex eo quod ipse posset in ceteros praecepta constituerit. 'Quod si', inquit, 'magnam in his Hermagoras habuisset facultatem, uideretur fretus sua scientia falsum quiddam statuisse de oratoris officio'. Deinde nihil illum potuisse confirmat, simulque illi et rhetoricam et philosophiam tollit; practice enim rhetoricae est, theoretice philosophiae. NVNC VERO, inquit, EA VIS EST IN HOMINE, VT EI MVLTO RHETORICAM CITIVS QVIS ADEMERIT QVAM PHILOSOPHIAM CONCESSERIT. QVOD SI MAGNA DISCIPLINA COMPARATAM. Ostendit quibus rebus facultatem totius scientiae consequamur: 'studio', inquit, 'et disciplina'. Studium est animi consensus ad aliquid, disciplina est praecepta, quibus acceptis id quod desideramus implemus; itaque studium in nobis est, praeceptum extra nos, sed ad nos. NEQVE EO, QVOD ARS EIVS, QVAM EDIDIT, MINI MENDOSISSIME SCRIPTA VIDEATVR. Ea