comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
banoꝵ imperator qđ eiqͥsibi exlege p̃tͦ successer
exercitũ ñ tradidit. & cũ paucos ipsedies ẽtra
exercitũ tenuiss&. lacede monios funditꝰ iuet
terit accusator argum̃ tatione uti ꝑ inductiont
cũ scriptũ legis contrasententiã defendat u
modũ. Siiudicesid qđ ep aminondas ait legises¬
torẽ sensisse asscribat adlegem. & ad dat hanece
tionẽ &x traquãsiquis reipublicȩ cius ixerto
Noui ur̃am intelligentiã. ñ potest ita uideri iudices
Qdi litteris corrigi. neq ab illo neq a uobis. scripto¬
ris uoluntas potest. uidete ne multo indigniꝰ sit
id re& iudicio ur̃o mutari. qđ ne uerbo qͥdẽ com¬
mutari potest: Acde inductione qͥdẽ satis in p̃sen¬
tu dictũ uidetur: Nc̃ deinceps ratiocinationis
inquit triaspectare semꝑdebemus Primo ut si¬
miltudines tales ꝓponam̾us. ut eas necense sit con¬
cedi Nillud dubiũ ee ñ deb&. unde alteri fidem
uolum ficere Deinde inquit illud qđ confirmamꝰ.

Expanded text:
od ei, qui sibi ex lege praetor successerat, exercitum non tra- didit et, cum paucos ipse dies contra legem exercitum tenuisset, Lacedaemonios funditus vicit, poterit accusator argumentatione uti per inductionem, cum scrip- tum legis contra sententiam defendat, ad hunc modum: si, iudices, id, quod Epaminondas ait legis scriptorem sensisse, adscribat ad legem et addat hanc ex- ceptionem: extra quam si quis rei publicae causa exercitum non ovi vestram intellegentiam; non potest ita videri, iudices. quodsi litteris corrigi neque ab illo ne- que a vobis scriptoris voluntas potest, videte, ne multo indignius sit id re et iudicio vestro mutari, quod ne verbo quidem commutari potest. Ac de inductione quidem satis in praesentia dictum videtur. nunc deinceps ratiocinationis inquit, tria semper spectare debemus: primo ut similitudines tales proponamus ut eas sit necesse concedi; nam illud dubium esse non debet unde alteri fidem uolumus facere; deinde, inquit, illud quod confirmamus
Abbreviated transcription (Latin):
trastari debeat. ⁊ quȩ in quãq argumtationes c̃ueni¬
ant singillatim insđo libro deuno qͦq genere dicemꝰ
Inp̃sentia tantũ mͦ numerosꝗͥ nodos ⁊ partes argum̃tan¬
di confuse & ꝑmixtĩ disꝑsimꝰ: Post descripte ulecte
demonstratas i tauiqͥt ut reupsius natura flagita¬
bat Sohic confuse om̃ia ꝓlata Singillatĩ seaut̃ cir¬
co singłas causas traditurũ eẽp̃cepta in scđo libro ꝓmit¬
tit In p̃sentia tantũ mͦnumerũ ⁊ modos & partes
N umerũ accipimus at tributa ꝑsonȩ undecĩ Negotio
quattuor Deingenera angumtoꝵ duo necessariũ
ꝓbabile Modos aut̃ accipiamꝰ id innecessario argum̃¬
to. cõplexionẽ enumerationẽ si plicẽ condusionem
Deinde in ꝓbabili argum̃to id qđ feresola fieri qđ inopi

Expanded text:
tractari debeat et quae in quamque argumentationes conve- niant, singillatim in secundo libro de uno quoque ge- nere dicemus. in praesentia tantummodo numeros et modos et partes argumentandi confuse et permixtim dispersimus; post discripte et electe demonstrate sunt, inquit, ut rei ipsius natura flagitabat. Sed hic confuse omnia prolata; singillatim se autem circa singulas causas traditurum esse praecepta in secundo libro promittit. IN PRAESENTIA TANTVMMODO NVMERVM ET MODOS ET PARTIS. Numerum accepimus attributa personae undecim, negotio quattuor; dein genera argumentorum duo, necessarium, probabile; modos autem accipiamus, id est in necessario argumento, complexionem, enumerationem, simplicem conclusionem; deinde in
Abbreviated transcription (Latin):
danimꝰ auditoris ab eo ꝗđ ñ dubiũ ẽ ad redendũ id
qđ dubiũ ẽ indicat᷑: Duo itaq sunt genera angum̃tan¬
di industio & ratio cinatio Verũ inductione. philo¬
sphiutunt᷑. Ethic ñe ad eẽplũ inductio phalosophica
inducit᷑ adhoc ut intilligamꝰ quid sit industio ułquẽ¬
ad moduĩ figt sost aut̃ p̃cipi& qualis inductio possit ẽẽ
oritoris Industio ẽ oratio quȩ reb ñdubiis captat
assensionẽ eiꝰ quicũ institutaẽ Quib assensionib fac̃.¬

Expanded text:
n dubium est ad credendum id quod dubium est inducatur. Duo itaque sunt genera argumentandi, inductio et ratiocinatio. Verum inductione philosophi utuntur; et hic nunc ad exemplum inductio philosophica inducitur ad hoc, ut intellegamus quid sit inductio uel quemadmodum fiat. Post autem praecipiet, qualis inductio possit esse oratoris. INDVCTIO EST ORATIO QVAE REBVS NON DVBIIS CAPTAT ADSENSIONES EIVS QVICVM INSTITVTA
Abbreviated transcription (Latin):
litudine superioꝵ qm̃ sententiã mutare ñ poterat.
tacita erubuit. Postra inqt aspasia conũtit se ad
xeno fontẽ ipsũ ⁊ similit̃ cũillo instituit inductionẽ¬

Expanded text:
litudine superiorum, quoniam sententiam mutare non poterat, litudine superiorum, quoniam sententiam mutare non poterat, tacita erubuit. Postea, inquit, Aspasia conuertit se ad Xenophontem ipsum et similiter cum illo instituit inductione
Abbreviated transcription (Latin):
Esdiitͥes socraticus fuit iđ discipulus socratis Ismul¬
ta scripsit. Quodã &iã loco inducit socratẽ referen¬
tẽ Nã iserat mos disciplis. ut ingenio ꝓpͥoreꝑta
ad magistros referrent & quasi abhisinuenta po¬
neyent Indux inquã aeschines socratẽ referentẽ.
qͥd e& ułquẽ ad modũ et& locuta aspasia cũvxore
xenofoncis ułcũ ipsoxenofonte Nã xenofonet eiꝰ
uxor. frequent̃ discordabant sersuad& gͦ aspasia.
ut ingratiã reuertant᷑. Aspasia aut̃ peritissimu
fuit philosophiȩ Hacitaq industione usi indux̃
aspasiã. apud ȩschinen socrates. Int̾rogauit in qͥt
aspasia xenofontis uxorem: Siinquit uicinatua
aurũ melius habeat quã tuhabes ciũ hab̃emauis.
tuũ anilliꝰ Respondit illa inquit . Illius Deinde iqͣt
Siuirũ illa meliorem habeat quã tuhiabes uirũ netuũ
maius aN illius: Tũ inquit xenofontis induta simi¬

Expanded text:
Aeschines Socraticus fuit, id est discipulus Socratis. Is mulAeschines Socraticus fuit, id est discipulus Socratis. Is multa scripsit: quodam etiam loco inducit Socraten referentem - nam is erat mos discipulis, ut ingenio proprio reperta ad magistros referrent et quasi ab his inuenta ponerent - induxit, inquam, Aeschines Socraten referentem quid esset uel quemadmodum esset locuta Aspasia cum uxore Xenophontis uel cum ipso Xenophonte: nam Xenophon et eius uxor frequenter discordabant. Persuadet ergo Aspasia ut in gratiam reuertantur; Aspasia autem peritissima fuit philosophiae. Hac itaque inductione usam induxit Aspasiam apud Aeschinen Socrates: interrogauit, inquit, Aspasia Xenophontis uxorem: 'Si' inquit 'uicina tua aurum melius habeat, quam tu habes, cuius habere malis, tuum an illius?' Respondit illa, inquit, 'Illius'. 'Deinde', inquit, ‘si uirum illa meliorem habeat, quam tu habes, utrumne tuum maus an illius?' Tunc, inquit, Xenophontis uxor inducta simi
Abbreviated transcription (Latin):
certo ꝓpt̃ rationẽ rogandi c̃ceder& Hoc mͦ sermonis
plurimũ socrates usus ẽ Propt̃ ea qđ nihil ipse afferre
ad ꝑsuadendũ uolebat sqex eo qđ sibi ille desiderat qͥ¬
cũ disputabat. aliquid conficere malebat qđ illee eo
qđ iã concessiss& necessario approbare debera¬
oneralit̃ hic inductionẽ definiuit. Quadefinitio¬
ne. ostendit ubiq nos inductione uti posse: ⁊ inphi¬
losophica & inoritoria & inqͥcũq contentione ũboꝵ
& infabulis. Nã ubiq necesse ẽ ꝑsuaderi Et ideo ꝑ¬
stuȩ a micꝰ si ue inimicus Inductio itaq: sic facienda ẽ
ut pͥmo pponam illaquȩ extra negotiũ sunt Sꝯtam̃
quȩ ad negotiũ ꝑsimilitudinẽ spectant Et talia inqͥt
eẽ debent illa q̃ proponimꝰ ut necȩssario iscũ qͦ agis ita
eẽ fateat᷑ atq consentiat. Qđ c̃ senserit. tẽ paulatĩ
ad id unde dubitabittͥ. descendis ⁊ his q̃ supͣccessa sua
similec̃ẽ confirmas. Datgͦnc̃ exẽplũphilo phicum

Expanded text:
certo propter rationem rogandi concederetur. hoc modo ser- monis plurimum Socrates usus est, propterea quod nihil ipse afferre ad persuadendum volebat, sed ex eo, quod sibi ille dederat, quicum disputabat, aliquid conficere malebat, quod ille ex eo, quod iam con- cessisset, necessario adprobare deberneraliter hic inductionem definiuit, qua definitione ostendit ubique nos inductione uti posse, et in philosophica et in oratoria et in quacumque contentione uerborum, etiam in fabulis. Nam ubique necesse est persuaderi; et ideo psiue amicus siue inimicus Inductio itaque sic facienda est, ut primo proponamus illa quae extra negotium sunt, sed tamen quae ad negotium per similitudinem spectant: et talia, inquit, esse debent illa quae proponimus, ut necessario is cum quo agis ita esse fateatur atque consentiat. Quod cum consenserit, tunc paulatim ad id unde dubitabatur descendis et his quae supra concessa sunt, simile esse confirmas. Dat ergo nunc exemplum philosophicum.
Abbreviated transcription (Latin):
illud cuiꝰ confirmandi causa fi& inductio. uidendũ ẽ :
ut similehis reb: sit quas resquasi ñ dubias ante in¬
duxerimꝰ. Nã aliquid ante c̃cessũ no eẽ nihilꝓde¬
rit. si ei dissimileerit. id cuiꝰcausa illud c̃cedipͥmũ uo¬
luerimꝰ. Deinde ñ intelligant quospestent illȩ
pͥmȩ inductiones. et ad quẽs. nt exitũ ꝑuenturȩ
Nã quiuid& siei rei quã pͥmoroget᷑ reste assenserit.
illa qͦ ꝗ rẽ q̃ sibi displiceat. cẽ necessario c̃cedendam
plerũq aut m̃ espondendo. aut male respondendo op¬
Srogationẽ ꝓcedere ñsinit Quare ratione. rogatins
earũ rerũ q̃ ante concessȩ sunt. aut alia utendũ inda
clusione q̃ aut confirmat c̃cessionẽ aut qđ exeu qͥuo

Expanded text:
illud, cuius confirmandi causa fiet inductio, videndum est, illud, cuius confirmandi causa fiet inductio, videndum est, ut simile iis rebus sit, quas res quasi non dubias ante induxerimus, nam aliquid ante concessum nobis esse nihil proderit, si ei dissimile erit id, cuius causa illud concedi primum voluerimus; deinde ne intellegat, quo spectent illae primae inductiones et ad quem sint exitum perven- turae. nam qui videt, si ei rei, quam primo rogetur, recte assenserit, illam quoque rem, quae sibi displi- ceat, esse necessario concedendam, plerumque aut non respondendo aut male respondendo longius roga- tionem procedere non sinit; quare ratione rogationis est earum rerum, quae ante concessae sunt, aut alia utendum inducconclusione, quae aut confirmat concessionem aut quid ex ea co
Abbreviated transcription (Latin):
liorẽ hab eat quã tuhabes. tuũ nemauis anillius
Illius inquit. Quid sunquit uxorẽ meliorẽ habeat
quã tuhabes. tuã nemauis anillius: Tacuit inqͥt
quid ut̃q urm̃ cogit&. Nã ⁊tu inquit. xenofonuxo¬
rẽ optimã cupis. & tuiuirũ optimũ. Quare nitͥu uir
optimꝰ fueris. ⁊ cufemina lectissima. id nisi ingram
regressi fueritis sẽꝑ & tibiuxor lectissima. & tibi
iuir optimꝰ deerit Hic itaq indictio hoc egit. ut
xenofon ⁊uxor eiꝰ ab his q̃ uelle senegare ñ pot̃ant.
ad id &iã qđ dubiũ habebant ꝑsimilitudinẽ deduce¬
rent᷑. Hoc mͦ sermonis plurimũ socrates usus est
Socrates inqͥt indisputationib sius inductione fre¬
quent̃ utebat᷑. Propt̃ea inquit qđd optimũ ducebat.
ut ñ asereb platis sꝯ confessionib: suis adũsariꝰ iunce¬
ret᷑. Noc ingenere p̃cipiendũ nob uidet᷑ pͥmũ
necess łc̃cedi Nã ex quo postulabimꝰ nõb̵ illud quod
dubiũsit c̃cedi. dubiũ eẽidipsũ ño portebit Deinde

Expanded text:
habeat, quam tu habes, tuumne malis an illius?' 'Illius', inquit. 'Quid si', inquit, 'uxorem meliorem habeat quam tu habes, tuamne maus an illius?' Tacuit, inquit, quid uterque uestrum cogitet: nam et tu, inquit, Xenophon, uxorem optimam cupis et tu uirum optimum. Quare nisi et tu uir Optimum fueris et tu femina lectissima, id est, nisi in gratiam regressi fueritis, semper et tibi uxor lectissima et tibi uir optimus deerit'. Hic itaque inductio hoc egit, ut Xenophon et uxor eius ab his quae uelle se negare non poterant, ad id etiam quod dubium habebant per similitudinem deducerentur. HOC MORE SERMONIS PLVRIMVM SOCRATES VSVS EST. Socrates, inquit, in disputationibus suis inductione frequenter utebatur, propterea, inquit, quod optimum ducebat ut non a se rebus prolatis, sed confessionibus suis aduersarius uinceretur. Hoc IN GENERE PRAECIPIENDVM NOBIS VIDETVR necesse concedere. nam ex quo postulabimus nobis illud, quod dubium sit, concedi, dubium esse id ipsum non oportebit. deinde
Abbreviated transcription (Latin):
tua meli habeat aurũ quã tuhabes utrũ illi ne antiũ
malis: Illiꝰ inquit Quid si uestẽ & cxerũ ornatũ
mulie brẽ p̃ciimaioris habett quã tuhabes tuũ¬
ne anilliꝰmalis : Respondit Illius uero Age Sinqͥt¬
iurũ illa meliorẽ habeat quã tuhabeas utrũ netuũ
uirũ malis anillius : Hic mulier erubuit Aspasia
aut sermonẽ cũ ipsoxefonte instituit. Queso inqͥt
xenofon siuucintuus equũ meliorẽ habeat ꝗtuus ÷
tuũ neequũ malis anillius : Illi inqͥt. Quid sifundũ
haberemalis : Illũ inqͥt meliorẽ scilic&. Quid si
unxorẽ meliore habeat quã tuhabeas utrũilli malis:¬

Expanded text:
tua melius habeat aurum, quam tu habes: utrumne illud an tuum malis? illud , inquit. quid si uestem et ceterum ornatum muliebrem pretii maioris habeat, quam tu, tuumne an illius malis? respondit , Illius vero. age siirum illa me- liorem habeat, quam tu habes, utrumne tuum virum malis an illius? hic mulier erubuit. Aspasia autem ser- monem cum ipso Xenophonte instituit. quaeso, inquit, Xenophon, si vicinus tuus equum meliorem habeat, quam tuus est, tuumne equum malis an illius? ilhabere malis? Illum, inquit, meliorem scilicet. Quid si uxorem meliorem habeat quam tu habes, nunquid et i
Abbreviated transcription (Latin):
locis argum̃tatio poterit Inuentã exornari⁊ certas ł¬
in partes distingui & suauissimũẽ ⁊ sumȩ necessariũ ⁊
ab artis scriptorib: maxime neglectũ Quare ⁊deea
p̃ciptione nob & in hoc loco dicendũ uisuẽ ut adinuen¬
tionẽ angum̃ tandi adiungeretur. Et magnacũcum
omĩa iã argum̃ta ex his locis quos p̃cepimꝰ inuenire S
ad quos capiendos ⁊ tenendos lectorẽ uehem̃t honat̃¬

Expanded text:
locis argu- mentatio poterit: inventam exornari et certas in partes distingui et suavissimum est et summe necessarium et ab artis scriptoribus maxime neglectum. quare et de ea praeceptione nobis et in hoc loco dicendum visum est, ut ad inventionem argumentandi ratio adiun- geretur. et magna cum cura omnia iam argumenta ex his locis quos praecipimus inueniriogismis, ad quos capiendos et tenendos lectorem uehement
Abbreviated transcription (Latin):
interdum acriter ad iudicem ipsum rta¬
tendo. quo in loco iudici demonstrand
dest. qui iuratꝰ sit. quid sequi debeat. d¬
bus de causis iudicem dubitare oportel
si aut scriptum sit obscure. aut neg
aliquid aduersariues. Cum & scri¬
tum aperte sit. ⁊ aduersarius om̃a
confiteatur. tum . uiđ. legi pareri.

Expanded text:
interdum acri- ter ad iudicem ipsum revertendo. quo in loco iudici demonstrandum est, quid iuratus sit, quid sequi debeat: duabus de causis iudicem dubitare oportere, si aut scriptum sit obscure aut neget aliquid adversarius; cum et scriptum aperte sit et adversarius omnia con- fiteatur, tum iudicem legi parere, non
Abbreviated transcription (Latin):
motꝰ tẽpestatib fluuꝰ eu rotas. isqͥꝓpt lice¬
ptorsuȩ uoluntatis ostendende causa. hostias
estituit om̃s inlitore . ut qͥtrans flum essent
uiderepossent Cũ omm̃s studoe fubitã flumi¬
nis magnitudinẽ scirent fuis se inpedim̃to tam̃ qd ãcapitis
arcessier̃ intentio Hostiȩ qͥs debuisti ad sacrificiũ p̃sto ñ fuer̃ ÷
Depulsio concessio Rata flum̃ enĩ subito accreuit & ei re
traduci ñ potuer̃ Infirmatio. lam̃ qm̃qđlex iub& factũñ¬
supplicio dignꝰes Iudicatio Cũ in ea re contra legẽ redẽp¬
tor aliqid fecerit. q̃ in restudio eiꝰ subita fluminis obstiterit
magnitudo supplicio dignꝰ nesitsNecessitudo aĩt infert᷑
rhodios ut siq̃ roftnta inportuniis dep̃hensã st public
Cĩmagna malte tẽpestas e& uis uentoꝵ inuitis nautis in rho¬
dioꝵ portũ nauĩ coegit q̃stor nauĩpopłi uocit Nauis dñs.
negato portere publiciri Intentio. Rostrata nauis in

Expanded text:
motis tempestatibus fluvius Eurotas, is qui praeter Laceptor suae voluntatis ostendendae causa hostias constituit omnes in litore, ut, qui trans flumen essent, videre possent. cum omnes studio eius subitam flu- minis magnitudinem scirent fuisse inpedimento, tamen quidam capitis arcesserunt. intentio est: hostiae, quas debuisti ad sacrificium, praesto non fuerunt. depulsio concessio. ratio: flumen enim subito accrevit et ea re traduci non potuerunt. infirmatio: tamen, quon- iam, qusupplicio dignus es. iudicatio est: cum in ea re contra legem redemptor aliquid fecerit, qua in re studio eius subita fluminis obstiterit magnitudo, supplicio dignusne sit? Necessitudo autem infertur, Rhodios, ut, si qua rostrata in portu navis depre- hensa sit, publicetur. cum magna in alto tempestas esset, vis ventorum invitis nautis in Rhodiorum por- tum navem coe+git. quaestor navem populi vocat, na- vis dominus negat oportere publicari. intentio est: rostrata navis in
Abbreviated transcription (Latin):
ut similitudinẽ tollat. ⁊ dicat aliud. eẽ iuo qđ
scriptũ .ẽ aliud ineo qđ ad missũ ẽ Acꝓpt̃ ea. et̃
dissimile ⁊ ñ debere accipi. exeo qđ scriptũ est.
id qđ ñ scriptũ .ẽ cũ sit multa distantia dissimi li
suit ucero Addere p̃t̃ea &iã poterit is ꝗ c̃ tra
collestionẽ nitit᷑. ut upseutat᷑ aliqua collectione
Qđ sctigent hisdẽ argum̃tis utet᷑ qͦs supꝰdedimus.
eiꝗutt᷑ collectione Snaut̃ ñ poterit uti. hago
ut ostendat scriptũ solũ. c̃siderarioportere Peri¬
ditari iura om̃a. sisinulitudines accipiant᷑ Hihil
enĩ eẽ poene qđ ñ alti simile eẽ uideat᷑. Postremi
loci sunt c̃munes ab eo ꝗuae᷑ ratiotinatione.¬
extra scriptũ ꝑ c̃usturã id qđ scriptũ ñ .ẽ accipi
oportere Deinde neminẽ posse scriptura

Expanded text:
ut similitudinem tollat et dicat aliud esse in eo quod ut similitudinem tollat et dicat aliud esse in eo quod scriptum est, aliud in eo quod admissum est, ac propterea esse dissimile et non debere accipi ex eo quod scriptum est id quod non scriptum est, cum sit multa distantia. Dissimilitsitum. Addere praeterea etiam poterit is qui contra collectionem nititur, uti et ipse utatur aliqua collectionetigerit, isdem argumentis utetur quae supra dedimus ei qui utitur collectione. Sin autem non poterit uti, hoc aget, ut ostendat scriptum solum considerari oportere; periclitari iura omnia, si similitudines accipientur; nihil enim esse paene, quod non alteri simile esse uideatur. Postremo loci extra scriptum per coniecturam id quod scriptum non est, accipi oportere; deinde neminem posse scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
multa facere ꝓhibent parricidureũ. ⁊dã pna¬
tũ ex quib colligit᷑ &iã hfaciendi testam̃ti. illũ
ñ habuisse porestatẽ Itẽ mult& leges sunt testa¬
m̃toꝵ faciendoꝵ. ex qͥb: iterũ colligit᷑ hunc fa¬
ciendi testa m̃ti potestatẽ n habiusse Tractatꝰ
hab& ⁊ locos argum̃toꝵ tales. Priniũ ut scriptũ
laudemꝰ. ⁊ c̃firmemꝰ. Oxinde c̃feramꝰ cũ eofacto.
qđ colligimꝰ ad icriptũ. Deinde ut simile. cẽdoceamꝰ
Deinde ut si illud aequũ sit. i. qͦq aquũ. eẽ uidicemꝰ
Deide ut dicamꝰ cũ de ħ scriptũ sit .cur dealio scrip¬
tũ nsit Id quasi manifstũ fuerit. exxo qđ scriptũ
est &iã qđ scriptũ ñsit udcirio ascriptore legis
p̃t̃ missũ. cẽ uideat᷑. Deinde doceamꝰ inmultis legi¬
b: multa p̃teriri s accipih. ac sin sint p̃terita
exhisscilic& q̃ scripta sunt. Hac dicit. ꝗutit᷑ collestio¬
ne Quic̃trapugnat. ante om̃a laborare deb&:

Expanded text:
multa facere prohibent parricidii reum et damnatum; ex quibus colligitur etiam hoc, faciendi testamenti illum non habuisse potestatem. Item multae leges sunt testamentorum faciendorum ex quibus iterum colligitur, hunc faciendi testamenti potestatem non habuisse. Tractatus uero habet et locos argumentorum tales: primum ut scriptum laudemus et confirmemus; deinde conferamus cum eo facto quod colligimus ad scriptum: deinde ut simile esse doceamus; deinde ut, si illud aequum sit, hoc quoque aequum esse iudicemus ; deinde ut dicamus, cur de hoc scriptum sit, cum de alio scriptum non sit, quod quasi manifestum fuerit ex eo, quod scriptum est, etiam id quod scriptum non sit, et idcirco a scriptore legis praetermissum esse uideatur; deinde doceamus in multis legibus multa praeteriri, sed accipi haec, ac si non sint praeterita, ex his scilicet quae scripta sunt. Haec dicit qui utitur collectione. Qui contra pugnat, ante omnia laborare debet
Abbreviated transcription (Latin):
cõplestiuniuersa. illũ tantũ modo bene scribere
legẽ. ꝗquaedã c̃tingat. ex quib alia q̃ p̃terut. in¬
telligi possint Lociuꝰ cõmunes. ẽtra eũ qͥcollectio¬
ne nitit᷑ isti sunt. Coniesturã ñ eẽ firmũ argu¬
m̃tũ . s. eẽ diuinationẽ. Deinde stulti. eẽ scrip¬
tous ñ om̃a q̃ cauenda sunt. inlegȩ conscribere
His qui ineo locosint. adimat potestate Heq ꝑ
mittat. s. ut quasi ꝑmissio. eẽ uideat᷑ Collectio

Expanded text:
complecti uniuersa; illum tantummodo bene scribere legem, qui quaedam contingat ex quibus alia, quae praeterit, intellegi possint. Loci uero communes contra eum qui collectione nititur isti sunt; coniecturam non esse firmum argumentum, sed esse diuinationem; deinde stulti esse scriptoris non omnia quae cauenda sunt in lege conscribere. HIS, QVI IN EO LOCO SINT, ADIMAT POTESTATEM. Neque so permittat, sed ut quasi permissio esse uideatur, collectio
Abbreviated transcription (Latin):
Siscpieas tam̃ ⁊tacers. stultꝰ es. Npotest dici. qͥn cõmode fiat.
cũ ẽtrarie sententiȩ. relatione ũba qͦq c̃ũtant᷑ Plutra subie¬
rẽ totã tradere. ⁊ ẽciłe alicuĩ uoluntati sic. Im̃ om̃ib reb erep
ni atq abutamini licebit. inpunstẽ. inmc  qͥdlibet statiute.

Expanded text:
si taceas, ‹ea re› stultus es.» Non potest dici, quin commode fiat, cum contrariae sententiae relatione verba quoque convertantur. Plura subierem totam tradere et concedere alicuius voluntati, sic: «Quoniam omnibus rebus ereptni atque abutamini licebit; inpunite in me quidlibet statuite;
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb qr̃ cõmodis si mͦcõparatione. si qͣ nob̵ futura
siN. nisicausã optinuerimꝰ enumerabimus
siqͥd nr̃is parenib lib̾is. c&̃ is necessarus.¬
ł casurũ
⁊ simul ostendemꝰ illoꝵ nos sollicitudine
miseria ñ nr̃is ĩ cõmodis dolere. sidecle
usi sumꝰ aꝑiemꝰ. si nos seꝑ aut diu ĩ malis
fuisse ostendemꝰ. si nr̃m factũ aut fostuña
c̃qͦrem᷑. Sianimũ nr̃ m fortẽ. patientẽ.
ĩ cõmodoꝵ ostendemꝰ Fut᷑um cõmiseratio¬
nẽ. breuẽ ẽẽ oport&. Nichil enĩ lacrima
citiꝰ rescit. Fere locos obscurissimos totiꝰ
uolumini modꝰ hic sit. Reliquas p̃cȩptios¬
nes quo ad uidebit᷑ in t̾tiũ librũ transfe¬

Expanded text:
que incommodis simus, conparatione: si, quae nobis futura sint, nisi causam optinuerimus, enumerabimus si, quid nostris parentibus, liberis, ceteris necessariis casurum et simul ostendemus illorum nos sollicitudine et miseria, non nostris incommodis dolere: si de clusi sumus, aperiemus: si nos semper aut diu in malis fuisse ostendemus: si nostrum fatum aut fortunam conqueremur: si animum nostrum fortem, patientem incommodorum ostendemus futurum. Conmiserationem brevem esse oportet. Nihil enim lacrima citius arescit. Fere locos obscurissimos totius ter huic volumini modus hic sit: reliquas praeceptiones, quoad videbitur, in tertium librum transfe
Abbreviated transcription (Latin):
locꝰ ÷ ꝑqẽ om̃a qͦ ĩ ne gotio gerendo actas.
qͦq rẽ c̃ seqͥ solen exputamꝰ acrit̃. ⁊cri¬
minose. ⁊diligent̃ ut agires & geri nego¬
tiũ uideat᷑ rerũ c̃seqͦntiũ enumeratione.
QISERICORDIA CÕAIOUEBIT auditorib siuariã

Expanded text:
 quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque rem consequi solent, exputamus acriter et criminose et diligenter, ut agi res et geri negotium videatur rerum consequentium enumeratione. CAPUT 50 Misericordia co
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ iuria auit earũ rerũ aliqͥd qͣrũ rerum
causa bella suscipiunt᷑. ⁊cũ hostib deuita
dimicat᷑. Oc tauuꝰ loc ÷ quo ostendsmus
ñ uulgare. s singulare. ẽẽ. maleficium.
spurcũ. nefariũ ĩ usitatũ. quo maturiꝰ
expec catoꝵ cõparatione. qͣsi cũ dicemꝰ
maiꝰ eẽ. maleficiũ. stuprare ĩ genuum
qã sacrũ ledere. Qđ alterũ ꝓpt̃ ȩgestatẽ.

Expanded text:
ierum, aut earum rerum aliquid, quarum rerum causa bella suscipiuntur et cum hostibus de vita dimicatur. Octavus locus est, quo ostendimus non vulgare sed singulare esse maleficium, spurcum, nefarium, inusitatum: quo maturiusex peccatorum conparatione, quasi cum dicemus maius esse maleficium stuprare ingenuum quam sacrum legere quod al
Abbreviated transcription (Latin):
testres. Inprudensiiã casũ necessitudinẽ. In pru¬
dentia. cũ scise aliqͥd. isqͥargiut᷑ negat᷑ Vt apud
qͦsdã lexerat neqͥsdianȩ uitulũ ĩmolara : Nautȩ
qͥdã cũ adũ satẽpestate in alto iastarent. Vouer̃
sieo portu quẽ c̃spiciehant potiti efsent. eidõ qibi
e&. seuitulũ ĩ molaturos : Casuerat ineoporta
fanũ dienȩ eiꝰ cui uitulũ ĩmolare ñ licebat : In pru¬
dentes legis cũ exissent : uitulũ ĩmolauerunt
Accusant᷑: Intentio ÷ uitulũ ĩmolastis eideocui ñ
licebat. Depulsio est inc̃cessione posita : Ratio ÷
nesciui ñ licere Infirmatio est tam̃ qm̃ fecisti
qđ ñilicebat ex lege supplicio dignꝰes: Iudicatio ÷
cũid fecerit qđ ñõ portuerit ⁊ id ñ o portenes¬
cierit sic supplicio dignꝰ. Casus aut̃ inferẽt
uoluntati obstitisse : Vtm hac: Cũ lacedemo¬
mus lexeẽt ut hostias nisi ad sacrificiũ qđ dã

Expanded text:
rudentiam, casum, necessitudinem. Inprudentia est, cum scisse aliquid is, qui arguitur, negatur; ut apud quosdam lex erat: ne quis Dianae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa tem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem conspiciebant, potiti essent, ei deo, qui ibi esset, se vitulum immolaturos. casu erat in eo portu fanum Dianae eius, cui vitulum immolare non licebat. in- prudentes legis, cum exissent, vitulum immolaverunt. accusantur. intentio est: vitulum immolastis ei deo, cui non licebat. depulsio est in concessione posita. ratio est: nescivi non licere. infirmatio est: tamen, quoniam fecisti, quod non licebat ex lege, supplicio dignus es. iudicatio est: cum id fecerit, quod non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne supplicio divoluntati obstitisse, ut in hac re: Cum Lacedaemoniis lex esset, ut hostias nisi ad sacrificium quod
Abbreviated transcription (Latin):
incident hi tam̃ certissime Accusatoris facti indigna¬
tio: Defensoris. cũ in aliõ culpa sit aut in ipso ñsit. sup¬
plicͥo se affici ñ aportere ilpsiꝰaũt reisit reniotio cũ id
qđ dit᷑ crimini negat neq ad se neqad officiũ suũ reus
ꝑtinuisse. ne si qđ in eo sit delictũ sibi at tribuio portere
Ucũ sanitib qͥdã adolescens nobilas. porcã sustinuit
iussu ĩꝑatoris Loedere aũt absenatu ĩꝓbato. ⁊ ĩꝑatore
sãnitib dedito. qͥdã insẽnatu qͦq cũ dic̃ qͥ porcã tenu¬

Expanded text:
incident; hi tamen certissi- me: accusatoris, facti indignaincident; hi tamen certissi- me: accusatoris, facti indignatio; defensoris, cum in alio culpa sit, aut in ipso non sit, supplicio se affici non oportere. Ipsius autem rei fit remotio, cum id, quod datur crimini, negat neque ad se neque ad officium suum reus pertinuisse; nec, si quid in eo sit delictum, sibi adtribui oportere.cum Samnitibus, quidam adulescens nobilis porcum sustinuit iussu im- peratoris. foedere autem ab senatu inprobato et im- peratore Samnitibus dedito quidam in senatu eum quoque dic
Abbreviated transcription (Latin):
incident cstitutionib ꝑtractarit. deipsa remotione sic
irgum̃tabit᷑ . Printũ cuiꝰ acciderit culpa de monstrabit
Deinde cũ id aliena culpa accidiss&. ostendet ut ñ potiusse
Ait ñ dͥebusse id ficere ꝗd iccusitor dicit oportusse. ꝗ a
bit᷑ Deutiq distinctꝰ indelibͥ atiuo gniredicet Deinde om̃a
facta ee abreo quȩ in ipsi fuerint potestate đminꝰ quã con¬
ueneri factũ sit cdpa id alteriꝰ accidisse Deinde in alteriꝰ
cdra exponenda demonstrandũ. qͣntũ uoluntatis istudu
fuerit in qso iid signis c̃sirmandũ huiꝰ madi. excetera
diligentia &x antefactis aut dictis atq hac ipsi utile fus¬
se facere. inutile uĩt ñ sacere ⁊ cũ cetera uita fiusse hoc
magis consentaneũ quã qđ ꝓpt̃ alteriꝰculpuã ñ feceritsSi
aĩt ñ in hominẽ certũ. s in rẽ aliquã causa dimeuebit᷑ ut
in hac eadẽ rc. si questor mortuus eẽt. ⁊ id crcolegatis

Expanded text:
incident constitutionibus, pertractarit, de ipsa remotione sic ar- gumentabitur: primum, cuius acciderit culpa, demon- strabit; deinde, cum id aliena culpa accidisset, ostendet se aut non potuisse aut non debuisse id facere, quod accusator dicat oportuisse; quid bitur. de utroque distinctius in deliberativo genere dicetur. deinde omnia facta esse ab reo, quae in ipsius fuerint potestate; quod minus, quam convenerit, fac- tum sit, culpa id alterius accidisse. deinde alterius culpa exponenda demonstrandum est, quantum volun- tatis et studii fuerit in ipso, et id signis confirman- dum huiusmodi: ex cetera diligentia, ex ante factis aut dictis; atque hoc ipsi utile fuisse facere, inutile autem non facere, et cum cetera vita fuisse hoc magis consentaneum, quam quod propter alterius culpam non fecerit. si autem non in hominem certum, sed in rem aliquam causa demovebitur, ut in hac eadem re, si quaestor mortuus esset et idcirco legatis
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ praiceps tu factꝰ es inturpissimo focdere iũ mę¬
religionis dedi te conuenit ludicatio. Cũ is quo testa¬
tis nihil habuerit. iussuiꝑatoris infoedere & intarita
religione int̃fuerit. dedendus ne sit hostib nec ne
Hoc genꝰcusȩ asuꝑiore hoc differt qđ millo concedit se
reus oportisse facere id qđ fieridicat accusatoro portu¬
isic̃. szalicui rei aut homini causã at tribuit. quȩ uolun¬
titi suȩ fuerit inpedim̃to. si ne c̃cessiomis partib Nã cirũ
maior quȩdĩ uis. qđ pulo post intelliget᷑. In hocuut

Expanded text:
am par- ticeps tu factus es in turpissimo foedere sumligionis, dedi te convenit. iudicatio est: cum is, qui potestatis nihil habuerit, iussu imperatoris in foedere et in tanta religione interfuerit, dedendusne sit hosti- bus necne? hoc genus causae cum superiore hoc differt, quod in illo concedit se reus oportuisse facere id, quod fieri dicat accusator oportuisse, sed alicui rei aut homini causam attribuit, quae voluntati suae fuerit inpedimento, sine concessionis partibus; nam earum maior
Abbreviated transcription (Latin):
s demonsbrare cã rẽ niil ad seneq ad potestatẽ. neq
ad officiũ suũ ꝑtinusse aut ꝑtinere Aq: in hocgnre
hoc accidit asoui. qd accusator qͦ sȩpe ex remotior e
ad ẽent Nã ut insupiore exẽplo reus absuo officio
a potestate factũ dimonebat sic in hac abei esficio &
pocestate qͥ accusatur. pseaccusaor fictũ temouad¬
do hacqsaratione ẽ firmat accufiti mẽ Inhas abĩeqͣtes

Expanded text:
strare eam rem nihil ad se nec ad potestatem neque ad officium suum per- tinuisse aut pertinere. atque in hoc genere hoc ac- cidit novi, quod accusator quoque saepe ex remo- tione essent. nam ut in su- periore exemplo reus ab suo officio et a potestate factum demovebat, sic in hoc ab eius officio ac po- testate, qui accusatur, ipse accusator factum remo- vendo hac ipsa ratione confirmat a
Abbreviated transcription (Latin):
exom̃ib: partib honestatis. & ex om̃ib: utilitatis
partib exẽplis. signis. ratiocinando qd cuis officui
uiris potestatisfit. q̃rio portebit ⁊ fuerit neeiq deigit᷑
idiuris officii. pocestatis ad tributũ nec ne: Locos
aut̃ cõmunes ex ipsare siqͥdi dignationis ac c̃qsti¬
onis habebit. sumio portebi. CConcessio: ꝑ ꝙ ñfastũ¬

Expanded text:
tilitatis partibus, exemplis, signis, ratiocinando, quid cuiusque officii, iuris, potestatis sit, quaeri opor- tebit et fueritne ei, quo de agetur, id iuris, officii, potestatis attributum necne. Locos autem communes ex ipsa re, si quid indigna- tionis aut conquestionis habebit, sumi oportebit. Concessio est
Abbreviated transcription (Latin):
cũ liberorũ haber& nihil. uxorẽ aut̃ haber&.
intestamento ita scripsit. Sic mihi filius
genitus unus. pluresue.. is mihi heres esto
deindeꝰ quȩ assolent. Postea. si filius ante

Expanded text:
cum liberorum haberet nihil, uxorem autem haberet, in testamento ita scripsit: si mihi filius genitur unus pluresve, is mihi heres esto. deinde quae assolent. postea: si filius ante
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ratiocinatione. Deinde in ipsa arguntato
one alterutra tũ utraq tũ hoçitũ illo gener
cõplexionis uti. Id ut ꝑspiciamꝰ aut scrtuamꝰ a
in quolibs exẽplo de his que ꝓposita s hoc ide ce¬
uolumus intelligi. nos ꝓbe tenere. alus qur
ritionib tractari argum̃ tatione sin phulosu
multis ⁊ obscuris. de quib certũ ẽ arai fieuo
titutũ. Nerũ illa nob abhorrere abusa ortta
uisa sun Iuȩ ꝑtinere aut̃ addicendu putar
ea nos cõmodius quã ceteros attendisse ñ asti

Expanded text:
tum ratiocinatione, deinde in ipsa ar- gumentdprobatione alterutra, tum utraque, tum hoc, tum illo genere conplexionis uti. id ut perspiciatur, scribamus  in quolibet exemplo de iis, quae proposita sunt, hoc idem exervolumus intellegi nos probe tenere aliis quoque rationibus tractari argumen- tationes in philosophia multis et obscuris, de quibus certum est artificium constitutum. verum illa nobis abhorrere ab usu oratorio visa sunt. quae pertinere autem ad dicendum putamus, ea nos commodius quam ceteros adtendisse non affi
Abbreviated transcription (Latin):
causa fecerit & quãcunq causã assum& assi ptionis partib: se
defend& deqͥb ante dictũ. Aq in hoc loco cũ diutiꝰ cõmoratꝰ qs fi ite¬
sui facti rationẽ ⁊ eqͥtatẽ ausȩ ȩxor nauerit tũ exinis locis fere
contra adũ siriosdic& Opportere causas accipi. De monstrabit
nullã eẽ legẽ quȩ aliquã rẽ inutilẽ aut iniquã fieriuelit
Om̃a supplicia que ab lagib ꝓficis cant᷑. culpȩ ac maliciȩ uindi
łcandȩ causa c̃stituta eẽ Sriptorẽ ipsũ si existit facũ hoc
ꝓbaturũ uidẽ ipsũ siei talis resaccidisi& facturũ fuisse &
ea re legis soriptorẽ cento ex ordine iudicescerta e tate
p̃ditos c̃stitiusse. ut eent ñ qͥscriptũ suũ recitarent qđ
qͥuis puer ficere poss&. s qͥ cagitatiomẽ asseqͥ possent & uo¬
luntatẽ int̃ p̃tari Deinde illũ scriptarẽ siscripta sua stul
iudicaturi eent id cirto eũ quȩ ꝑspicua uider& eẽ ñ ad scrip
sise Neq quos scriptisui recitatores s uoluntatis int̃p̃tes¬

Expanded text:
assumptio- nis partibus se defendet, de quibus ante dictum est. atque in hoc loco cum diutius commoratus sui facti rationem et aequitatem causae exornaverit, tum ex his locis fere contra adversarios dicet oportere causas accipi. demonstrabit nullam esse legem, quae aliquam rem inutilem aut iniquam fieri velit; omnia supplicia, quae ab legibus proficiscadicandae causa constituta esse; scriptorem ipsum, si exsistat, factum hoc probaturum et idem ipsum, si ei talis res accidisset, facturum fuisse; ea re legis scriptorem certo ex ordine iudices certa aetate prae- ditos constituisse, ut essent, non qui scriptum suum recitarent, quod quivis puer facere posset, sed qui cogitatione assequi possent et voluntatem interpre- tari; deinde illum scriptorem, si scripta sua stultiudicaturi essent, idcirco eum, quae perspicua videret esse, non adscrip- sisse: neque enim vos scripti sui recitatores, sed vo- luntatis interpretes
Abbreviated transcription (Latin):
quis quã se uisurũ arbitretur . In hoc ita co¬
morari conueni&. quasi nihil p̃terea dicea
sit.⁊ quasi contradici nihil possit. sepe so
scriptum est recitando. sȩpe tum scripto
factum aduersariu confligendo at qu

Expanded text:
quisquam se visurum arbi- tretur. in hoc ita commorari conveniet, quasi nihil praeterea dicendum sit et quasi contra dici nihil possit, saepe id, quod scriptum est, recitando, saepe cum scrip- to factum adversarii confligendo atqu
Abbreviated transcription (Latin):
& facultatẽ hoc int̾ Cũ sustantiã efficiende
rei in. autde. defacultate tractatur
ut s̃ uires: ministeria. pecunia. Aut si aut
ꝑnaturãres negat᷑. aut ꝑlocũ. Aut ꝑtẽpꝰ. deeo
querit᷑ anpotuerit. Si dicat᷑tullius int̃ fecisse
romulũ. ꝙ utiq. sier iñ potuit̃ ꝑtẽpꝰ. nec habas
posse. ltẽ locofit si alicuiꝰ quiar quit᷑ caȩdis ab

Expanded text:
 facultatem hoc interest; cum substantia efficiendae rei inest aut deest, de facultate tractatur, ut sunt uires, ministeria, pecunia; at si aut per naturam res negatur aut per locum aut per tempus, de eo quaeritur an potuerit: si dicatur Tullius interfecisse Romulum, quod utique fieri non potuit per tempus nec habet posse. Item loco fit, si alicuius qui arguitur caedis, ab
Abbreviated transcription (Latin):
aut recusatio ẽficere deb& Iniudicies qid atuũ se
q̃rit᷑ indemonstrationib: qiđ honestũ indelib̵ ationib
ut nos arbitram̃ qiđ honestũ sit ⁊ qd utile Nãcȩxeri
utilitats modo finẽ in suadendo iindissuadendo

Expanded text:
onficere debet. in iudiciis, quid aequum sit, quaeritur, in demonstra- tionibus, quid honestum, in deliberationibus, ut nos arbitramur, quid honestum sit et quid utile. nam ceteri utilitatis modo finem in suadendo et in dissuadendo
Abbreviated transcription (Latin):
sit ĩ coninuatiõ ad aucto mediocrit̃ sono uocis
ũb̵ c̃tinuandis. uocẽ qͦqͣ iungere opostebit

Expanded text:
it in continuatione, adaucto mediocriter sono uocis, uerbis continuandis uocem quoque adiungere oportebit
Abbreviated transcription (Latin):
Contrariũ est qđ contra dicit᷑ at hii qui audurt
fecer̃. Vt siqui apud alexaindrũ macedonen
dicens contra aliquẽ urbis expugnatorẽ dicn
⁊nihil ee crudelius quã urbes diruere. cũ ipse¬
xanderthebas diruiss&x In constans ẽ qđ do
eodẽ de etidẽ re diuerse dicitur. Vt si quicid
xerit qui uistutẽ habeat eũ nullius rei adba
uiuendũ indigere. ne g& postea sinȩ bona
ualitudine posse bene uiuere. Aut sc amiu
ad ee ꝓpt beniuolentiã sperart enĩ aligad
cõmodi ad se ꝑuenturũ Fouersum ẽ dip
causȩ aliqͣ ex paste officit Ut siquis hostiuo
&copias & felicitatẽ augent cũ ad pugriu¬
ostendere departe aliqͣ loquat᷑ hoc malosi
erũ genus auarũ est. Nã criphila aur
uitã uendidit. Aut si non id qđ accusib
defend& Vt siqui cũ ambitus accus abt
manu se fortẽ ẽẽ defend& Ut amphior
apud euripidẽ Itẽ apud pacuiuu aus
tuꝑata musica. sapientiã loudat A

Expanded text:
 contra dicitur atque ii, qui audiunt, fecerunt: ut si quis apud Alexandrum Macedonem dicens contra aliquem urbis expugnatorem diceret nihil esse crudelius quam urbes diruere, cum ipse Alexander Thebas diruisset. in- constans est, quod ab eodem de eadem re diverse dicitur: ut, si qui, cum dixerit, qui virtutem habeat, eum nullius rei ad bene vivendum indigere, neget postea sine bona valetudine posse bene vivi: aut, se amico adesse propter benivolentiam, sperare autem aliquid commodi adcausae aliqua ex parte officit, ut si quis hostium vim et copias et felicitatem augeat, cum ad pugostendere, de parte aliqua lo- quatur, hoc modo: Mulierum genus avarum est; nam Eriphyla auro viri vitam vendidit; aut si non id, quod accusabitur, defendet, ut, si qui, cum ambitus accusa- bitur, manu se fortem esse defendet; aut ut Amphion apud Euripidem, item apud Pacuvium, qui vituperata musica sapientiam laudat; a
Abbreviated transcription (Latin):
Aii firaitio alicuiꝰ rei reddet᷑ falso hoc mocdo Pe¬
aunia bonũ est ꝓpterta qđ ea matime uitãbe¬
ata efsicut Ausi infirmat᷑ ut plautꝰ. Amicũ
castigare obmeritã pexã. inmane est facinꝰ
Verũ in&ate utile & conducibile Nã ego amicũo

Expanded text:
modo: pecunia bonum est, propterea quod ea maxime vitam beatam efficiat; aut infirma, ut Plautus: Amicum castigare ob meritam noxiam, Immune est facinus; verum in aetate utile Et conducibile; nam ego amicu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ãbitiosi quã calũ pniatoris ꝗ alicuiꝰ hominis
in ꝓbi ũi describit: Aut falsu qda dicith pacto
Sapientia pecuniȩ quȩrende inteligentia
Aut ali qͥd ñ graue. nec magnũ ẽtinenssic Sculti¬
taẽ in m̃ sȩ głȩ cupiditas. Est hȩc qͥdae stultitia
s. expartẽ quadã ñ ex omnigenere definita Contr¬
uersũ ẽ inqͦ ad dubiũ de monstrandũ. dubia causa
inferũ. pacẽ int̃ sese c̃ciliant. cfer ccordiã ꝑspicuũ
ẽ. de qͦ ñ ẽ controuersia. Vt si qͥ cũ orestẽ accuser

Expanded text:
quam ambitiosi, quam calumniatoris, quam alicuius hominis improbi vim describit—; aut falsum quiddam dicit, hoc pacto: sapientia est pecuniae quaerendae intellegentia; aut aliquid non grave nec magnum continens, sic: stul- titia est inmensa gloriae cupiditas. est haec quidem stultitia, sed ex parte quadam, non ex omni genere definita. controversum est, in quo ad dubium demon- strandum dubia causa inferum, Pacem inter sese conciliant, conferunt concordiam. perspicuum est, de quo non est controversi
Abbreviated transcription (Latin):
sed iudicialis causa magis. quia de homine ꝓbando
in ꝓbandoq tractat᷑
VNC. de p̃mus consideremꝰ .l. licimus crass¬
consul. quosda in citeriore gallia. nullpillustri.
neq certoduce. neq eo nõe. neq: numero. p̃ditos

Expanded text:
 dictionem, sed iudicialis causa magis, quia de homine probando  dictionem, sed iudicialis causa magis, quia de homine probando improbandoque tractatur. NVNC DE PRAEMIIS CONSIDEREMVS. Hinc daconsul quosdam in citeriore Gallia nullo inlustri neque certo duce neque eo nomine neque numero praeditos,
Abbreviated transcription (Latin):
tradita. p̃ceptũ de p̃mio ꝑsimilitudinẽ trans¬
ferem Petunt᷑ inquit p̃mia. ⁊ apud iudices
ainsenatu. & in aliquo consilio. hic admon& qđ in
snatudx̃ nequis arbttretꝰ. dedeliberatiuo dicen¬
digenere. suptũ eẽ tractatũ. cũ de iudicialige¬
nere dicendi om̃is tractatꝰ haber et᷑. Hoc inqͥt
neminẽ moueat. qm̃ & apud senatũ. lic& sen¬
tentie dictio sit. Qđ dicendi genꝰ deliberatiuȩ
conuenit. tam̃ iudiciale genꝰ dicendi est aesti¬
mandũ. cũ ⁊ insenatu lic& de ꝓbando homine
inꝗbandoq tractet᷑. Et om̃ino inquit ista tria
genera causarũ. forma quadã. ⁊ pͥmo genere
sepe de p̃mio accusatoꝵ quęrit᷑. Accusatoribus.
lege p̾̃mia dabant̾ hoc ipso qđ accusabant. Exẽ
det tulli. nullo p̃mio ad ductꝰ sũ. ltẽ. Non enĩ
polia gai uerris concupiui. Id ñ si ꝑsententiae
dictionẽ agit᷑ deliberatiuũ est. deliberatiuũ.
si definerat ut dicer&. cũ resposita in consul

Expanded text:
um de praemio per similitudinem transferemus. 'Petuntur', inquit, 'praemia et apud iudices et in senatu et in aliquo consilio'. Hic admonet, quod 'in senatu' dixit, ne quis arbitraretur de deliberatiuo dicendi genere sumptum esse tractatum, cum de iudiciali genere dicendi omnis tractatus haberetur. Hoc, inquit, neminem moueat, quoniam et apud senatum, licet sententiae dictio sit, quod dicendi genus deliberativae conuenit, tamen iudiciale genus dicendi est aestimandum, cum et in senatu licet de probando homine improbandoque tractetur. Et omnino, inquit, ista tria genera causarum forma quadam et primo genere DE PRAEMIO SAEPE ACCVSATORVM QVAERITVR. Accusatoribus lege praemia dabantur, hoc ipso, quod accusabant. Exemplum dat Tullius: "nullo praemio adducti"; item "non enim spolia Gai Verris concupiui". ID NON, SI PER SENTENTIAE DICTIONEM AGITVR, DELIBERATIVVM EST. Deliberativam sic definierat, ut diceret: CVM RES POSITA IN CONSVLT
Abbreviated transcription (Latin):
sis uridicialẽ diuidens in absolutã ⁊ assũptiuã
secies oi duas dederat. iuridicialẽ ipsã ita defi¬
merat. ut in ea xqui ⁊ iniꝗui natura. aut p̃mui.
aut poenȩ ratioquȩ reret᷑. xqui & iniqui natura
iom̃ib & posita est. supra tractatib circa om̃s
species uidicialis. Vnde nc̃ necessario. admon&.
de poenȩ ac p̃mii ratione cẽ tractandũ. Qđ mul¬
ta &istunt genera causarũ. & p̃mii petitione

Expanded text:
olutam et adsumptivam species ei duas dederat, iuridicialem ipsam ita definierat ut in ea aequi et iniqui natura aut praemii aut poenae ratio quaereretur. Aequi et iniqui natura in omnibus exposita est supra tractatibus circa omnes species iuridicialis; unde nunc necessario admonet de poenae ac praemii ratione esse tractandum, quod multa existunt genera causarum ex praemii petitione
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ipsa in se ñut negotialis in negotiali q̃rit᷑ qͥd ẽẽ
debeat innegotio p̃senti. Absoluta ẽ quȩ ipsainse
ñut negotialis. Innegotiali qͣlitate iusefficit᷑. sen¬

Expanded text:
QVAE IPSA IN SE, NON, VT NEGOTIALIS. In negotiali quaeritur quid esse debeat in negotio praesenti. ABSOLVTA EST QVAE IPSA IN SE, NON, VT NEGOTIALIS. In negotiali qualitate ius efficitur sen
Abbreviated transcription (Latin):
Ut apud quosdã lexerat. neqͥsdiane uitulũ immo¬
las&. Nautȩ quidã. cũ aduersa tẽpestate in
alto iactarent᷑: uouer̃. si eo portu quẽ conspi¬
ciebant potitiessent. ei dõ qͥ ibi eẽt. se uitulũ
immolaturos. Casuerat in eoportu fanũ di¬
anȩ eiꝰ cui uitulũ immolare ñ licebat. Impru¬
dentes legis cũ &issent. uitulũ umolauer̃.:
Accusant᷑ intentio Vitulũ immolastisei dõ
cui ñ licebat. Depulsio est. in c̃cessione posita:
Ratio ẽ. Nesciui ñ licere Infirmatio. Lam̃
qm̃ fecisti qdͥ ñ licebat. Ex lege supplicio digꝰes:
Iudicatio est. Cũ id fecerit qđ noportuerit. & id
ñ oportere nescierit. sit ne supplicio dignꝰ
Casus aut̃ inferetꝰ in concessionẽ. cũ demonstratur
Cũ lacedemoniis lex ess&. ut hostias nisi ad sacrificiũ
qđdã redẽptor p̃biuss&. capitale ess&̃. hostias

Expanded text:
ut apud quosdam lex erat: ne quis Dianae vitulum immout apud quosdam lex erat: ne quis Dianae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa tem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem conspiciebant, potiti essent, ei deo, qui ibi esset, se vitulum immolaturos. casu erat in eo portu fanum Dianae eius, cui vitulum immolare non licebat. in- prudentes legis, cum exissent, vitulum immolaverunt. accusantur. intentio est: vitulum immolastis ei deo, cui non licebat. depRatio est: Nescivi non licere. Infirmatio: Tamen, quoniam fecisti, quod non licebat ex lege, supplicio dignus es. Judicatio est: Cum id fecerit quod non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne supplicio dignus? Casus autem infertur in concessionem, cum demonstratur re: Cum Lacedaemoniis lex esset, ut hostias nisi ad sacrificium quoddam redemptor praebuisset, capitale esset, is
Abbreviated transcription (Latin):
In hac abutroq &omib: partib honestatis. ⁊ ex om̃i:¬
b: utilitatis partib &ẽplis. signis. raciocinando:
qͥd cuiꝰq: officii uiris potestatis sit quȩ riopor
tebit. et fuerit ne ei de qͦagit᷑ idiuris. offi¬
cii. potestatis ad tributũ nec ne. locisaut̃ cõ¬
munes ex ipsare. siqͥđ indignationis acc̃questio¬
nes sumi oportebit. Ipsiꝰ aut̃ rei fit remotio.
cũ id qđ crimunidat᷑. Nc̃ remotiorei Nã supra.
causȩ docuit remotionẽ. & in hominẽ ⁊ in rẽ. Sed
ut statꝰ ab accusatore nas Icat᷑. atq inlgenere
remotiuȩ c̃stitutionis. ubi tantũ resñ causa
remouetur
soncessio est. ꝑquã ñ factũ ipsũ imꝓbat᷑ abreo.¬
sed ut ignoscatꝰ id petit. cuiꝰ partess due
Purgatio & dep̾catio. Purgatio. ꝑ quã eiꝰ quiac¬
cusat᷑. ñ factũ ipsũ. sed uoluntas defendit᷑. Ca ha¬
b& tres partes imprudentiã. casũ. necessitatem
Imprudentia. ẽ. cũ scisse aliqͥdisqͥ arguit᷑ negat᷑

Expanded text:
in hac ab utroque ex omnibus partibus honestatis et ex om- nibus utilitatis partibus, exemplis, signis, ratiocinando, quid cuiusque officii, iuris, potestatis sit, quaeri opor- tebit et fueritne ei, quo de agetur, id iuris, officii, potestatis attributum necne. Locos autem communes ex ipsa re, si quid indigna- tionis aut conquestiont in personam. IPSIVS AVTEM REI FIT REMOTIO, CVM ID QVOD CRIMINI DATVR. Nunc remotio rei: nam supra causae docuit remotionem et in hominem et in rem; sed ut status ab accusatore nascatur. ATQVE IN HOC GENERE. Remotivae constitutionis, ubi tantum res, non causa remouetur. CONCESSIO EST, PER QVAM NON FACTVM IPSVM PROBATsed ut ignoscatur, id petitur. cuius partes sunt duae: purgatio et deprecatio. Purgatio est, per quam eius, qui accusatur, non factum ipsum, sed vo- luntas defenditur. ea habet partes tres: inprudentiam, casum, necessitudinem. Inprudentia est, cum scisse aliquid is, qui arguitur, negatur;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbb&. fictam &empli loco ponere.
u faciliue res intelligatur
Atretrtx coronam auream
ablica esto. contra eura
soderetricẽ publicari dicat &
g qatere possa dici ne que

Expanded text:
bet fictam exempli loco ponere, quo facilius res intellegatur—: meretrix coronam auream publica esto, contra eum, qui meretricem publicari dicat ex lege oportere, possit dici neque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aliã obcausa c̃dic& sereus fecisse demonstrabit᷑
cefactũ . Eiꝰ reiconsrmatio. ⁊ itẽ c̃craria departe
infirmatio exc̃iesturali c̃stitutione sumetur
Sin aut̃ certo nomine maleficii uocabit᷑ in iudi¬
ciũ. sic inhaccausa. namaiestacis accersit᷑ de fini¬
tione ⁊ p̃ceptis definitionis utio portebit dtq h̃
quidẽplerũq in hocgenere accidunt. Vt ⁊ c̃iestura

Expanded text:
 aliam ob causam, ac dicet se reus fecisse, demonstrabitur esse factum. eius rei con- firmatio et item contraria de parte infirmatio ex con- iecturali constitutione sumetur. sin autem certo nomine maleficii vocabitur in iudicium, sicut in hac causa— nam maiestatis arcessitur—, definitione et praeceptis definitionis uti oportebit. atque haec quidem ple- rumque in hoc genere accidunt, ut et coniectura