comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
archesilaus cẏreneicus phẏlosophꝰ repꝑit. cuiꝰ
sectator fuit democritꝰ. qui dix̃ tanqͣ inputeo
alto ita ut fundꝰ nullꝰ sit: ita in occulto iace¬
re ueritatẽ. In de cõmentant᷑ achademiã ad ÷
ex incerto ueritatẽ opinari. Peripatetici a de¬
ambulatione dicti eo qͦd arystotiles auctor eoꝵ
de ambulans disputare solitꝰ eẽt. Hi dieunt
quandã particulam animȩ ẽẽ ȩt̃nã. de reliqͦ
magna ex parte mortalẽ. Cinici ab ĩmundicia
impridentiȩ nuncupati. Contra humanã
enĩ uerecundiã in ꝓpatulo coire cũ conugibꝰ
eis mos erat. censentes licitũ honestũq esse
palam cũ uxore concũbere. qͥa coniugium
iustũ ẽ: publice id p̃dicantes agendum. ut
canes inuicis uł in plateis. Unde & acanib
quoꝵ uitã imitabant᷑. etiã uocabulũ nom̃q
traxerunt. E picurei dicti ab epicuro qͦdã
phylosopho amatore uanitatis ñ sapientiȩ.
quẽ ipsi etiam phẏlosophi porcũ nominaue¬

Expanded text:
Archesilaus chirenaicus reperit, cuius sectator fuit Democritus; qui dixit tamquam in puteo alto, ubi fundus nullus sit, in occulto iacere veritatem. Inde commentatur Academiam, id est ex incerto veritatem opinari. Peripatetici a deambulatideambulans disputare solitus esset. Hi dicunt quandam particulam animae esse aeternam: de reliquo magna ex parte mortalem. Cynici ab inmunditia inpudentiae nuncupati. Contra humanam enim verecundiam in propatulo coire cum coniugibus eis mos erat, censentes licitum honestumque esse palam cum uxore concumbere, quia coniugium iustum est, publice id praedicantes agendum, ut canes in vicis vel plateis. Unde et a canibus, quorum vitam imitabantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt. Epicurei dicti ab Epicuro quodam philosopho amatore vanitatis, non sapientiae, quem etiam ipsi philosophi porcum nominave
Abbreviated transcription (Latin):
locis conuenticuloꝵ & stationũ suarum.
ut ꝑ ipatetici. stoici. achademici. Platonici.
aplatone phylosopho dicti. Hi animarũ cre¬
atorẽ eẽ dni. corporũ angłos asserunt. &
ꝑ multos annoꝵ circulos indiu̾sa corpora¬
redire animas dicunt. Stoiei a loco dicti.
sapientiũ. atq uiroꝵ fortiũ hystoriȩ. In
hac porticu sapientes phylosophabant᷑.
ex qͦ & stoici dicti st̃. Grece enĩ porticus stoa
dr̃. Hanc sectam pͥmꝰ denon instituit. Hi
negant sine uirtute effici quenꝗͣ beatũ.
Omẽ peccatũ uniforme ẽẽ asserunt dicen¬
tes. Sicille nocens erit qͥ paleas furatꝰ fu¬
erit: quã qͥ aurũ. Qui mergũ occiderit:
quã qͥ equũ. Non enĩ animaiꝰ crimen sed
animꝰ fecit. Hi etiã animã ꝑire cũ corpore
dicunt. Animã qͦ uirtutẽ continentiȩ eẽ¬
negant. affectant głam ȩt̃nam. cũ se fate¬
antur ñ eẽ eternos. Academici appellati
auilla platonis academia athenarum. ubi

Expanded text:
locis conventiculorum et stationum suarum, locis conventiculorum et stationum suarum, ut peripatetici, stoici, academici. Platonici a Platone philosopho dicti: hi animarum creatorem esse deum, corporum angelos asserunt et per multos annorum circulos, in diredire animas dicunt. 8. Stoici a loco dicti. sapientium atque virorum fortium historiae. In hac porticu sapientes philosophabantur, ex qua et Stoici dicti sunt. Graece enim porticus στοὰ dicitur. Hanc sectam primus Zeno instituit. 9. Hi negant sine virtute effici quemquam beatum. Omne peccatum uniforme esse asserunt, dicentes: Sic ille nocens erit qui paleas furatus fuerit, quam qui aurum; qui mergum occiderit quam qui equum; non enim animal crimen, sed animus facit. 10. Hi etiam animam cum corpore perire dicunt. Amant quoque virtutem continentiae, affectant gloriam aeternam, cum se fateantur non esse aeternos. 11. Academici appellati a villa Platonis Academia Athenarum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
& omem̃ bene uiuendi tramitẽ tenet. No¬
men phylosophoꝵ pͥmũ apytagora fert᷑
exortum. Nãdũ antea greci uet̾es sophystas
id ÷ sapientes aut doctores sapientiȩ semet¬
ipsos iactantius nominarent: iste int̾ro¬
gatꝰ qͥd ꝓsiteret᷑: uerecundo nomine phy¬
losophum id ÷ amatorẽ sapientiȩ se eẽ respon¬
dit. qm̃ sapientẽ ꝓ fiteri arrogantissimum
uidebatur. Ita deinceps posteris placuit.
ut quantalibet de reb ad sapientiam ꝑtinen¬
tibus doctrina quisq uł sibi uł aliis uidẽ¬
tur excellere. ñ nͥ phẏlosophus uocaret᷑. Idem
autẽ phylosophi triplici genere diuidunt᷑.
Nlam aut physici sunt. aut ethici. aut logici.
Physici dicti. qͥa de naturis tractant. Natu¬
ra quippe grece: physis uocatur. Ethici.
qͥa de morib disputant. Mores enĩ apud gͦ¬
cos. ethis appellant᷑. Logici autẽ. qͥa natu
ris & morib rationẽ adiungunt. Ratio
sib suis. habentes quedã noĩa ex actorib:
ut platonici. epycurei. pytagorici. Alii a

Expanded text:
et. Nomen Philosophorum primum a Pythagora fertur exortum. Nam dum antea Graeci veteres sophistas, id est sapientes, aut doctores sapientiae semetipsos iactantius nominarent, iste interrogatus quid profiteretur, verecundo nomine philosophum, id est amatorem sapientiae se esse respondit, quoniam sapientem profiteri arrogantissimum videbatur. Ita deinceps posteris placuit ut, quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videtur excellere, non nisi philosophus vocaretur. Idem autem philosophi triplici genere dividuntur: nam aut Physici sunt, aut Ethici, aut Logici. Physici dicti, quia de naturis tractant. Natura quippe Graece φύσις vocatur. Ethici, quia de moribus disputant. Mores enim apud Graecos ἤθη appellantur. Logici autem, quia in natura et in moribus rationem adiungunt. Ratio sibus suis, habentes quedam nomina ex authoribus, ut platonici, epicurei, pythagorici. Alii a
Abbreviated transcription (Latin):
ana alaniendo id ÷ uellendo dicta.
Hipic & uellus dictum. qͦd priꝰ lane uelleren¬
tur non tonderentur. Linum ex t̾ra niten¬
Nam linum greci linariũ dicunt. siue
qͦd sit molle & lene. Spͥupa uͦ canabia est:
siue lini. Hȩc scdm antiquam ortografiam
stippa dicta. qͦd ex ea rimȩ nauium  stipͥen¬
tur. unde & stippatores dicuntur: qui in
uallib eam componunt. Tumen tum
appellatum quod aut in filo aut in tela tume¬
at. nec subtilitatẽ habeat. Canubum asimi¬
litudine cannȩ uocatum. siue agreca ethimo
logia. Nam illi canubum cannabin uocant.
Bissum genus ẽ qͦddam lii numium candidi
& mollissimi: qͦd greci papaten uocant. Eibrinũ
lana ẽ animalium quos fibros uocant. ipsos
& castoreos existimant. quos dum uenatores
sequunt᷑ ipsi sibi testiculos adimunt. Aranea
uocat᷑. eo qͦd aeris infusione in frondib nutri¬
atur. Sericum dictũ. quia id seres pͥmũ mise¬
runt. Uermiculi enĩ ibi nasci ꝑhibentur. aqͥ¬

Expanded text:
ana a laniando, id est vellendo dicta: hinc et vellus dictum, quod prius lane vellerentur, non tonderentur. Linum ex ternam linum Greci linarium dicunt sive quod sit molle et leve. Stuppa vero cannabi est sive lini; hec secundum antiquam orthographiam stippa dicta, quod ex ea rime navium stipentur; unde et stipatores dicuntur, qui in vallibus eam componunt. Tomentum appellatum, quod aut in filo, aut in tela tumeat, nec subtilitatem habeat. Cannabum a simililogia; nam illi cannabum κάνναβιν vocant. Byssum genus est quoddam lini nimium candidi et mollissimi, quod Graeci papaten vocant. Fibrinum lana est animalium, quos fibros vocant. Ipsos et castores existimant, quos dum venatores sequuntur, ipsi sibi testiculos adimunt. Aranea vocata, eo quod aeris infusione in frondibus nutriatur. 5. Sericum dictum, quia id Seres primi miserunt. Vermiculi enim ibi nasci perhibentur, a qu
Abbreviated transcription (Latin):
duratum. Tramites sunt transuersa in agriꝰ
itinera. siue recta uia: dictȩ qͦd transmitant.
Diuortia sunt flexus uiarum. hȩ sunt uiȩ
indiuersa tendentes. Idem & diuerticula st̃
hoc ẽ diu̾sȩ ac diuisȩ iuȩ. siuȩ semitȩ transu̾sȩ:
quȩ sunt altere uiȩ. Biuium. quia duplex
ẽ iua. Competa. quia plures in ea compe¬
tunt uiȩ quasi triuiȩ. quadriuiȩ. Ambi¬
tus int̾ uicinoꝵ ȩdificia. locus duoꝵ pedũ
ac semis ad circumeundi facilitatẽ relictus.
& ab ambulando dictus. Orbeta uestigium
carri. ab orbe rotȩ dicta. Porro actus quo
pecus agi solet. cliuosum iter & flexuosum.
Uestigia sunt pedum signa pͥmis plantis ex¬
pressa. uocata qͦd his uiȩ p̾ currentium insti¬
gentur id ⁊ agnoscantur¬
IDe pulueribus & glebis terrȩ

Expanded text:
duratum. Tramites sunt transversa in agris itinera, sive recta via, dicta quod transmittat. Divortia sunt flexus viarum, hoc est viae in diversa tendentes. Idem diverticula sunt, hoc est diversae ac divisae viae, sive semitae transversae quae sunt a latere viae. Bivium, quia duplex est via. Conpeta, quia plures in ea conpetunt viae, quasi triviae, quadriviae. Ambitus inter vicinorum aedificia locus, duorum pedum et semipedis ad circumeundi facultatem relictus, et ab ambulando dictus. Orbita vestigium carri, ab orbe rotae dicta. Porro actus, quo pecus agi solet. Clivosum iter flexuosum. Vestigia sunt pedum signa primis plantis expressa, vocata quod his viae praecurrentium investigentur, id est agnoscantur1 De pulveribus et gleb
Abbreviated transcription (Latin):
omĩũ linguarum scientia difficilis sit ciu¬
quam. nemo tam̃ tam desidiosꝰ ẽ. ut in
sua gente positus suȩ gentis linguã nesci¬
at. Nam qͥd aliud putandꝰ ẽ. nisi animaliũ
brutoꝵ deterior: Illa enĩ ꝓpͥȩ uocis clamo¬
rem ex pͥmunt. iste deterior. qui ꝓpͥȩ caret
linguȩ noticia. Cuiꝰmodi autẽ lingua locu¬
tus ẽ ds̃ in pͥncipio mundi dũ diceret fiat
lux: inuenire cdifficile est. Nondum enim
erant linguȩ. Item qua lingua insonuit
postea ext̾iorib hominũ aurib maxime
ad pͥmũ hominẽ loquens uł ad ꝓpħas. uł
dum corporalit sonuit uox dicentis dĩ. tu
es filiꝰ m̃s dilectꝰ: Ubi aquilidã creditur
illa lingua una & sola. quȩ fuit antequã
eẽt linguarum diu̾sitas. Indiu̾sis quippe
gentib creditur qͦd eadem lingua illis ds̃
loquat᷑ quã ipsi homines utuntur. ut
abeis intelligat᷑. Lo quit᷑ autẽ ds̃ hominib

Expanded text:
omnium linguarum scientia difficilis sit cuiomnium linguarum scientia difficilis sit cuiquam, nemo tamen ita desidiosus est, ut in sua gente positus, suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus est, nisi animalibus brutis deterior? illa enim propriae vocis clamorem exprimunt: iste deterior, qui propriae caret linguae notitia. Cujusmodi autem lingua locutus sit Deus in principio mundi, dum diceret: Fiat lux ; invenire difficile est, nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum auribus, maxime ad primum hominem loquens, vel ad prophetas, vel dum corporaliter sonuit vox dicentis Dei: 'Tu es Filius meus dilectus'; ubi a quibusdam creditur illa lingua una et sola, quae fuit antequam esset linguarum diversitas. In diversis quippe gentibus creditur quod eadem lingua illis Deus loquatur quam ipsi homines utuntur, ut ab eis intellegatur. Loquitur autem Deus hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
cattꝰ. & cicero. uł cȩt̾i effuderunt. Mixta. quȩ pꝰ
imꝑrum latiꝰ ꝓmotũ simul cũ morib & homi¬
nib in romanã ciuitatẽ irrupit: integritatẽ
u̾bi ꝑsoloecismos & barbarismos corrumpenꝰ.
Onĩs autẽ orientis gentes. inguiture linguã
& u̾ba collidunt: sic̃ hebrei & syri. Om̃s medi¬
t̾raneȩ gentes. in palato sermones ferunt: sic̃
greci & asiani. Oñs occidentis gentes u̾ba
in dentib frangunt: sicut itali & hispani.
Syrus & chaldeus uicinꝰ hebreo ÷ insermo¬
ne. consonans in plerisq ex litt̾arũ sono Qui¬
dam autẽ arbitrantur linguã ipsam esse
chaldeam. quia abraham de chaldeis fuit.
Qͦ d si hoc recipitur. quomͦ in danihele hebrei
pueri lingua quã ñ nouerant doceri iuben¬
tur: Omẽm autẽ linguam unusqͥsq homi¬
num siue grecam siue latinã. siue cȩterarũ
gentium. aut audiendo potest tenere: aut
legendo ex preceptore acciꝑe. Cum autem

Expanded text:
Cato et Cicero vel caeteri effuderunt. Mista, quae post Cato et Cicero vel caeteri effuderunt. Mista, quae post imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam civitatem irrupit, integritatem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba collidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes Mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiani. Omnes Occidentis gentes verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est in sermone, consonans in plerisque, et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur linguam Hebraeam ipsam esse Chaldaeam, quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, quomodo in Daniele Hebraei pueri linguam, quam noverant, doceri jubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum, sive Graecam, sive Latinam, sive caeterarum gentium, aut audiendo potest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
sermo unius linguȩ attulerit. Greca autẽ
lingua int̾ ceteras gentiũ clarior habetur.
Est enĩ & latmnis & omnib linguis sonanti¬
or. Cuiꝰ uarietas: in quinq partib discerni
cõmunis. qͣ om̃s utuntur. Sed̃a attica. uide¬
licet atheniensis: qua usi sunt om̃s greciȩ
auctores. Tertia dorica. quã habent egy ptii
& sẏri. Quarta ionica. Quinta eolica. qͥ se eolistȩ
locutos dixerunt: & sunt inobseruationegͦ¬
cȩ iinguȩ eiꝰ modi certa discrimina. Dermo
enĩ eoꝵ itaest disꝑtitꝰ. Latinas autẽ linguaᷤᷤ
qͣtuor ẽẽ quidã dixerunt. id ÷ pͥscam. latinã.
romanã. mixtam. Prisca ẽ: qua uetustissimi
italici sub iano & sarturno sunt usi: in con¬
dita. ut se habent carmina salioꝵ. Latina.
qͥ sub latino & regib tusci & cȩt̾i in latino
st̃ locuti: ex qua fuert̃ duodecim tabulȩ
scriptȩ. Romana. quȩ post reges exactos
apopło romano gesta ẽ: quã Neuiꝰ. plautꝰ.¬

Expanded text:
sermo unius linguae adtulerit. Graeca autem sermo unius linguae adtulerit. Graeca autem lingua inter ceteras gentium est enim et Latinis et omnibus linguis sonantior, cuius uarietas in quinque partibus discernitcommunis, quam omnes utuntur; secunda Attica, uidelicet Atheniensis, quam usi sunt omnes Graeci auctores; tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri; quarta Ionica, quinta Aeolica † quas αἰολιστί locutos dixerunt † et sunt in obseruatione Graecae linguae eiusmodi, certa discrimina; sermo enim eorum ita est dispertitus. Latinas autem linguas quattutor esse quidam dixerunt, id est, priscam, Latinam, Romanam et mixtam: prisca est, quam uetustissimi Italiae sub Iano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina Saliorum; Latina, quam sub Latino et regibus Tusci et ceteri in Latio sunt locuti, ex qua fuerunt duodecim tabulae scriptae; Romana, quae post rega populo Romano gesta est, quam Naevius, Plaut
Abbreviated transcription (Latin):
inguarum diuersitas exor¬
ta est in edificatione turriᷤ
post diluuium. Nam pͥ¬
usꝗͣ suꝑbia turris illiꝰ
indiu̾sos signoꝵ sonos
humanã dituderet so¬
cietatẽ. una om̃iũ nati¬
onum lingua fuit. que
hebrea uocatur. quã patriarchȩ & ꝓphetȩ
usi sunt. non solũ sermonib suis uerum
etiam inlitt̾is sacris. Inicio autẽ: quot gen¬
tes tot linguȩ fuerunt. Deinde plures gen¬
tes quã linguȩ. qͥa ex una lingua multe
sunt gentes exortȩ. Linguȩ autẽ dicte in
locutionis illo quo is qui efficit ꝑ id qͦd effi¬
citur nominat᷑. sicut os dici solet ꝓu̾bis. sic̃
manus ꝓ litteris. Cres sunt autẽ lingue sa¬
crȩ. hebrea. greca. latina: quȩ toto orbemaxi¬
me excellunt. His enĩ trib lingius suꝑ cru¬
cem dñi apilato fuit causa eiꝰ scripta. Unde
& ꝓpt̾ obscuritatẽ sc̃arum scripturarum ha¬
rum trium linguarũ cognitio necessaria
est: ut ad alteram recurratur: dum si qua
dubitationẽ nominis uł int̾pretationuim

Expanded text:
inguarum diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium. Nam priusquam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur; quam Patriarchae et Prophetae usi sunt non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot gentes, tot linguae fuerunt, deinde plures gentes quam linguae; quia ex una lingua multae sunt gentes exortae. Linguae autem dictae inlocutionis illo quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur; sicut os dici solet pro verbis, sicut manus pro litteris. Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa eius scripta. Unde et propter obscuritatem sanctarum Scripturarum harum trium linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur dum siquam dubitationem nominis vel interpretationis
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑ qua lingua angłi loquantur. ñ qͦd
angłoꝵ aliquȩ linguȩ sint: s. hoc ꝑ exagge¬
rationem dr̃. Item queritur qualingua
infuturũ homines loquant᷑. Nusquam
bunt. Ideo autẽ priꝰ de linguis. ac deinde
degentib posuimꝰ: quia ex linguis gente.
ñ ex gentib lingue ẽorte st̃
De gentiũ uocabuł .ii.

Expanded text:
angeli loquantur; non quod angelorum aliquae linguae sint, sed hoc per exaggerationem dicitur. Item quaeritur qua lingua in futurum homines loquantur: nusquam bunt.' Ideo autem prius de linguis, ac deinde de gentibus posuimus, quia ex linguis gentes, non ex gentibus linguae exortae sunt. De gentium vocabuli
Abbreviated transcription (Latin):
abernacula tentoria sunt militũ. quibꝰ
n itinere solis ardores tempestatesq im¬
brium frigorisq iniurias uitant. Dicta aut̃
tab̾nacula. qͦd cortinȩ distentȩ sunib tabuliꝰ
int̾ stantibꝰ appẽderentur: quȩ tentoria susti¬
nerent. Centorrum uocatum eoqͦd tendatur
funib atq palis. unde & hodie p̃tͥencde dicun¬
tur. Papiliones uocantur a similitudine par¬
uuli animalis uolantis. quȩ maxime habun¬
dant florentibꝰ malius. Hȩ sunt auiculȩ qͤ
lumine accenso conueniunt. & circa uolitan¬
tes abigne ꝓxims int̾ire cogunt᷑.

Expanded text:
abernacula tentoria sunt militum, quibus in itinere, solis ardores, tempestatesque imbrium, frigorisque iniurias vitant. Dicta autem tabernacula, quod cottive distente funibus tabulis interstantibus appenderentur, que tentoria sustinerent. Tentorium vocatum eo quod tendatur funibus atque palis; unde et hodie praetendere dicuntur. Papiliones vocantur a similitudine parvuli animalis volantis, quae maxime abundant florentibus malvis. Haec sunt aviculae quae lumine accenso conveniunt, et circa volitantes ab igne proxime interire coguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autẽ ad orationẽ stamus ideo adorien¬
seruerit. qui uibiq p̾sens est non locoꝵ spatiiꝰ
sed maiestatis potentia: sed ut ammoneatrir
animus ad naturam excellentiorem se con¬
uertere id ÷ ad dm̃. cũ ipsum corpꝰ eiꝰ quod
t̃renum est ad corpꝰ excellentiꝰ id ÷ ad corpꝰ
faciat occidere atq int̾ire. Abscondit enĩ
lumen mundo. & tenebras supindueit.
Septemtrio autẽ a septem stellis axis uocatꝰ.
quȩ in ipso reuolutȩ rotantur. Hic propͥe¬
& uertex dr̃. eoquod uertitur. sicut poeta
ait. Uertitur intea celum. Septentrio autẽ¬
stellarum radiis fulgens inseipsum reuolu¬
tus rotatur. qͦd ideo plaustrum uocatur.
quia in modum uehiculi uoluitur. quia
& mͦ tres ad sima eleuat. mͦ quattrior incli¬
nat. Hic autẽ in cęli axe constitutꝰ semꝑ uer¬
satur & nunquam mergitur. s dum inserp¬

Expanded text:
cum ad orationem stamus, ad orienseruerit, qui ubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia, sed ut admoneatur animus ad naturam excellentiorem se convertere, id est ad Deum, cum ipsum corpus ejus quod terrenum est, ad corpus excellentius, id est ad corpus faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic proprie vertex dicitur eo quod vertitur, sicut poeta ait: Vertitur interea coelum . . . . . . Mestellarum radiis fulgens, in seipso revolutus rotatur, qui ideo Plaustrum vocatur, quia in modum vehiculi volvitur, et modo tres 39 ad summa elevat, modo quatuor inclinat. Hic autem in coeli axe constitutus semper versatur, et nunquam mergitur. Sed dum in seip
Abbreviated transcription (Latin):
rum dr̃. Ianuȩ celi duȩ sunt: oriens & oc¬
casus. Nam una porta sol ꝓcedit. alia se re
cipit. Cardines autẽ mundi duo. septem¬
trio & meridies. In ipsis enĩ. uoluitur cȩlũ.
de athomis.ii.

Expanded text:
. Januae coeli duae sunt: Oriens et Occasus. Nam una porta sol procedit, alia se rcipit. Cardines autem mundi duo, Septentrio et Meridies; in ipsis enim volvitur caelum. De atomis.
Abbreviated transcription (Latin):
uero rerũm ꝑ sex dierum alt̾nationẽ formata
sunt. Totius enĩ ereaturȩ origo simul extitit.
specie tam̃ & forma ꝓ tempoꝵ incremento
ꝓcessit. Nam pͥmũ materia facta ẽ celum &
terra confusa atq informis. quam greci cha¬
tim ꝑ species uarias formasq ꝓprias ꝓdide
autẽ species de informi materia. Proinde
lo facta p̾cessit. tam̃ res ex se factas ñ ecernitate
s sola origine: sicut sonus eantum. Itaq ñ
ex nichilo: quedam ex aliquo. Dei nichilo mũ¬
dum. angłos & animã. Ex aliquo hominẽ.
&. cȩteram mundi creaturã. Mundꝰ latme
aphilosophis dictus. qͦd insempit̾no motu sit:
ut celum. sol. luna. aer. maria. Nulla enĩ reqͥ¬
es eiꝰ elementis concessa est: ideoq semꝑ inmo¬
tuẽ. Unde & animalia uarroni uidentur
& pulchritudinẽ syderum. Appellatur enĩ
apud eos cosmos: qͦd significat ornamentum.
Nichil enĩ mundo pulchrius oculis carnis
aspicimus. Quatuor autẽ ẽẽ climata mundi

Expanded text:
um per sex dierum alternationem formata sunt. Totius enim creaturae origo simul extitit, species tamen et forma per temporum incrementa processit. Nam primum materia facta est caeli et terrae confusa atque informis, de quatim per species uarias formasque proprias proautem species de informi materia. Proinde lo facta, praecessit tamen res ex se factas non aeternitate, sed sola origine, sicut sonus cantum. Nam qui uex nihilo, quedam ex aliquo; de nichilo mundum et angelos et celos; ex aliquo hominem et ceteram aliam mundi creaturam, et a philosophis dictus, quod in sempiterno motu sit, ut caelum, sol, luna, aer, maria. Nulla enim requies eius elementis concessa est, ideoque semper in motu est. Unde et animalia Varroni videntur et pulchritudinem siderum. Appellatur enim apud eos κόσμος, quod significat ornamentum. Nihil enim mundo pulchrius oculis carnis aspicimus. Quattuor autem esse climata mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
a copia locutionis. Resis enͣi apud grecos
locutio dicit᷑. rethor orator. Coniuncta est
autẽ arti grãmaticȩ Rethorica. In grãma¬
tica enĩ scientiã recte loqͣndi discimꝰ. in retho¬
rica uͦ ꝑcipimꝰ qͦlit̃ ea quȩ didicimꝰ ꝑferamꝰ.¬

Expanded text:
a copia locutionis. Ῥῆσις enim apud Graecos locutio dicitur, ῥήτωρ orator. Coniuncta est autem Grammaticae arti Rhetorica. In Grammatica enim scientiam recte loquendi discimus; in Rhetorica vero percipimus qualiter ea, quae didicim
Abbreviated transcription (Latin):
ethonica est
bene dicendi
scientia inciuilibꝰ
questionibꝰ. ad ꝑ¬
suadendũ iusta
& bona. in rerũ
ꝑsonarũq nego¬
cii causa. Dicta
autẽ rethorica

Expanded text:
etorica est bene dicendi scientia, in civilibus questionibus ad persuadendum iusta et bona, in rerum, personarumque negotii causa. Dicta est autem rhetorica
Abbreviated transcription (Latin):
tellȩ. & sydera. & astra inter se differunt.
Nam stella ÷ quȩlibet singularis. sydera
uͦ sunt stellis plurimis facta. ut hẏades. pli¬
ades: astra autẽ stellȩ grandes. ut orion. luci¬
fer. bootes. Sed hȩc nomina scͥptores con¬
fundunt. & astra ꝓstellis. & stellas ꝓsyderibꝰ
de lumine stellarum .xxxuiiii.

Expanded text:
tellae et sidera et astra inter se differunt. Nam stella est quaelibet singularis. Sidera vero sunt stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades. Astra autem stellae grandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis et stellas pro sideribus De lumine stellarum.
Abbreviated transcription (Latin):
se in habitũ meretricis quando cũ socero suo
concubuit. Phares diuisio. ab eo qͦd diuiserit
m̃branulas secundarũ. Diuisoris inde pha¬
res sortitꝰ ÷ nom̃. Unde & pharisei qͥ se quasi
iustos appło separabant: diuisi appellaban¬
int̾pretat᷑. oriens. siue qͥa pͥmus apparuit. si¬
ue qͦd plurimi exeo iusti nati st̃ ut in libro
paraly pomenon continet᷑: ⁊ ara id ÷ͥ orienꝰ
appelatus ÷ Iob in latinũ u̾titur dolens: &
logia p̃figurauit. Pharao nom̃ ÷ ñ hominis
s honoris. sic̃ & apud nos augusti appellant᷑
reges: cum propriis nominibus censeantur.
Ex primit᷑ autem in latinam linguam pharao dene¬
gans eũ utiq dm̃: siue dissipator eiꝰ. popłi enĩ
dĩ fuit afflictor. Iamnes marinꝰ. siue ubi est
signũ. Cessit eñ & defecit signũ eiꝰ. coram
digitus dĩ ẽ. Mamibres int̃pretat᷑ mare
pellicium. siue mare incapite. Moyses int̾¬

Expanded text:
se in habitum meretricis, quando cum socero suo se in habitum meretricis, quando cum socero suo concubuit. 40. PHARES divisio, ab eo quod diviserit membranulam secundinarum, divisionis, id est, Phares sortitus est nomen. Unde et Pharisaei, qui se quasi justos a populo separabant, divisi appellabaninterpretatur oriens; sive quia primus apparuit, sive quod plurimi ex eo iusti nati sunt, ut in libro Paralipomenon continetur, Zara, id est oriens, appellatus est. Iob in Latinum vertitur dolens; etlogia praefiguravit. Pharao nomen est non hominis, sed honoris, sicut et apud nos Augusti appellantur reges, cum propriis nominibus censeantur. Exprimitur autem in Latino Pharao denegans eum, utique Deum, sive dissipator eius. Populi enim Dei fuit afflictor. Iannes marinus, sive ubi est signum. Cessit enim et defecit signum eius coradigitus Dei est . Mambres interpretatur mare pelliceum, sive mare in capite. Moyses inte
Abbreviated transcription (Latin):
ad sarã. Chetura timiama int̾pretat᷑. Is mahel
int̾pretatur auditio dĩ. Sic enĩ scͥptum est.
sis uariȩ nuncupaturx Dicit᷑ enĩ esau id ÷
rufus. ob coctionẽ scilicet rufȩ lentis ita ap¬
pellatus: cuiꝰ edulio pͥmogenita ꝑdidit.
Edom autẽ. ob ruborem corporis dictus ẽ:
quod latine sanguineus dr̃. Seyr uͦ. quod
fuerit hispidus & pilosus. Quando enĩ natꝰ
ẽ: totꝰ sic̃ pellis pilosus erat. Atq idem trib
nominib appellatur. esau id ẽ rursus. edom
id ÷ sanguineus. seir id÷ pilosus: qͥa non
habuit lenitatẽ. Rebecca patientia. siue
quȩ multum acceꝑit. Lia laboriosa. utiq
generando. Plurimos enĩ dolores ꝗͣ rachel
fecunditate pariendi ex ꝑta ẽ. Rachel int̾
ban. Telfa os iens. Bala inueterata. Dina
transfert᷑ in causã. iurgii enĩ insicimis cau¬
sa extitit. Thamar amaritudo ꝓuiris mor¬
tuis. E adem & cõmutans. Mutauit enĩ

Expanded text:
ad Saram. Cethura thymiama. Ismahel ad Saram. Cethura thymiama. Ismahel interpretatur auditio Dei; sic enim scriptum estGsis varie nuncupatur. Dicitur enim Esau, id est rufus, ob coctionem scilicet rufae lentis ita appellatus, cuius edulio primogenita perdidit. Edom autem ob ruborem corporis dictus est, quod Latine sanguineus dicitur. Seir vero, quod fuerit hispidus et pilosus; quando enim natus est, totus sicut pellis pilosus erat. Atque idem tribus nominibus appellatur: Esau, id est rufus: Edom, id est sanguineus: Seir, id est pilosus, quia non habuit lenitatem. Rebecca patientia, sive quae multum acceperit. Lia laboriosa, utique generando. Plurimos enim dolores quam Rachel fecunditate ban. 38. ZELPHA os hians. BALA inveterata. Dina transfertur in causam, jurgii enim in Sichimis causa exstitit. 39. THAMAR amaritudo pro viris mortuis. Eadem, et commutans. Mutavit enim
Abbreviated transcription (Latin):
legis & euangłii. ñ pecudum uictimas. sed
oblationẽ panis & calicis obtulit insacrifici
um. Loth declinans siue uinctꝰ. factis enĩ
sodomoꝵ non consensit s eoꝵ illicita carniꝰ
totum nom̃ ethimologiam ht̃. Concepit enĩ
eum pͥmogenita filia de pat᷑. Ammon.
cuiꝰ causa nom̃ redditur filiꝰ popłi mei. sic
diriuatur ut ex parte sensus nominis. ex
parte ipse sit sermo. Ammi enĩ a qͦ dicti st̃
ammnanitȩ. uocatus est popłs meus. Sarai
int̃pretat᷑ pͥnceps mea eoqͦd eẽt uniꝰ tantũ¬
mͦ domꝰ mater familias. Postea causa nomi¬
nis ĩmutata. ablata de fine .i. litt̾a: dr̃ sara
id ÷ pͥnceps. Omniũ quippe gentiũ futura
pͥnceps erat. sic̃ & dñs pollicitꝰ fuerat ad abra
erit ingentes. & reges popłoꝵ erunt ex eo.
Agar aduena uł conu̾sa. Fuit enĩ cõplexui
abrahe aduena causa generandi data. quȩ
post contemptũ angło increpante conu̾sa :

Expanded text:
Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis in sacrificio obtulit. Loth declinans. Factis enim Sodomorum non consensit, sed eorum inlicita carnis etymologiam habet. Concepit enim eum primogenita filia de patre. Ammon, cuius causa nomen redditur filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo. Ammi enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. Sarai interpretatur princeps mea, eo quod esset unius tantummodo domus materfamilias. Postea causa nominis inmutata, ablata de fine I littera, dicitur Sara, id est princeps. Omnium quippe gentium futura princeps erat, sicut et Dominus pollicitus fuerat ad Abraherit in gentes, et reges populorum erunt ex ea.' Agar advena, vel conversa. Fuit enim. conplexui Abrahae advena causa generandi data, quae post contemptum, angelo increpante, conversa est
Abbreviated transcription (Latin):
fech latitudo. Exeo enĩ popłs gentiũ nascitur.
& qͥa lata ẽ ex gentib multitudo credentium:
ab eadẽ latitudine iafech dictꝰ ÷. C hanaani
filiꝰ cham. int̾pretat᷑ motꝰ eoꝵ. Eͦd qͥd ÷ aliud.
nͥ opus eoꝵ : ꝓmotit enĩ patͥs. id ÷ ꝓ oꝑe eius:
maledictus ẽ. Arfaxath: sanans depopula¬
sui generis nom̃ sortitꝰ. Abipso eñ sunt ꝓge¬
niti ethiopes. Nem roth int̾pretat᷑ tyrannꝰ
Iste enĩ pͥor arripuit in suetã in popło tyran¬
nidem. & ipse aggressus aduersus dm̃ impie¬
tatis edificare turrim. Heber transitꝰ. Ethi¬
mosogia eiꝰ mystica ẽ: qͦd ab eiꝰ stirpe transi¬
ret ds̃. nec ꝑseueraret in eis: translata ingen¬
tib grã. Ex ipso enĩ st̃ exorti hebrei. Fa lech
diuisio. Cui pat̾ ꝓptea tale nom̃ imposuit:
qͥa tunc natꝰ ÷ quando ꝑlinguas diuisa ẽ¬
t̃ra. Chare. exploratio ascensionis. Melchise¬
dech rex iustus. Rex. qͥa ipse postea imꝑauit
salem: iustus. ꝓeo qͦd discernenꝰ saeram̃ta

Expanded text:
 18. JAPHETH latitudo. Ex eo enim populus gentium nascitur, et quia lata est ex gentibus multitudo credentium ab eadem latitudine, Japheth dictus est. 19. Chanaan, filius Cham, interpretatur motus eorum. Quod quid est aliud, nisi opusmaledictus est. Arfaxat sanans depopulasui generis nomen sortitus. Ab ipso enim sunt progeniti Aethiopes. Nembroth interpretatur tyrannus. Iste enim prior arripuit insuetam in populo tyrannidem, et ipse adgressus est adversus Deum impietatis aedificare turrem. Heber transitus. Etymologia eius mystica est, quod ab eius stirpe transiret Deus, nec perseveraret in eis, tralata in gentibus gratia. Ex ipso enim sunt exorti Hebraei. Phaleg divisio, cui pater propterea tale nomen inposuit, quia tunc natus est, quando per linguas terra divisa est. Thara exploratio ascensionis. Melchisedech rex iustus. Rex, quia ipse postea imperavit Salem. Iustus, pro eo quod discernens sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
lidũ. dr̃ continens. Similit̃ qͣtnariꝰ. &
qͥnariꝰ numeri. Linealis numerꝰ ẽ. qui
inchoans amonade linealit̃ scͥbitur:
usq adinfinitum. Unde alfa ponitur ꝓde
signatione linearum. qm̃ hȩc littera unũ
significat apud grecos.
Duꝑfacialis numerꝰ ẽ qui non solum lon¬
gitudine s & latitudine continet᷑: ut tri¬
gonꝰ. quadratꝰ. qͥn quangulus. uł eirculatꝰ
numeri & cęt̾i qui semꝑ inplano pede id
ẽ suꝑficie continentur. Trigonꝰ uͥmerꝰ: itta¬
Quadratus
est ita.

Expanded text:
lidum, dicitur continens; similiter quaternarius et quinarius numeri. Linealis numerus est qui inchoans a monade linealiter scribitur usque ad infinitum, unde alpha ponitur pro designatione linearum, quoniam haec littera unum significat apud Graecos - aaa. Superficialis numerus est qui non solum longitudine sed et latitudine continetur, ut trigonus, quadratus, quinqueangulus vel circulatus numeri, et ceteri, qui semper in plano pede, id est superficie continentur. Trigonus numerus est itaQuadratus est ita,
Abbreviated transcription (Latin):
Solidus numerꝰ ÷. qui
longitudinẽ & lati¬
tudine uił altitudine
continetur. ut sunt.
pyramides qui m
modũ flamine con¬
undiq rotunditas. ita.
Ophericꝰ autẽ numerꝰ
ẽ qui circulato numero
multiplicatus a se in
choat & in se conu̾titur.
Hic circulus dũ in se ipso multiplicatꝰ fuerit.
arithmeticę geometrie & musicȩ .ix.

Expanded text:
Solidus numerus est qui longitudine et latitudine uel altitudine continetur, ut sunt pyramides, qui in modum flammae conundique rotunditas, ita IMG 15 - sphericus autem numerus est qui a circulato numero multichoat, et in se convertitur, Hic circulus dum seipso multiplicatus fuerit, arithmeticae, geometriae et musicae. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
unũ sic̃ in ꝓu̾biis: s ad uniu̾soꝰ generalit̃
dirigatur. docens omĩa quȩ in mundo cer¬
nimꝰ caduca eẽ & breuia. & ob hoc minime
appetenda. Terciũ librum sẏrasirim p̾nota
canticoꝵ: ubi ꝑ epythalamiũ carm̃ comun¬
ctionẽ xp̃i & ȩccłiȩ mysticȩ canit. Dictum
p̃feratur quȩ inscͥpturis sacris habentur:
metris & pentametris u̾sib apud suos com

Expanded text:
unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc minime appetenda. Tertium librum Syrasyrin Isid., Canticorum, ubi per epitalamium carmen conjunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Inter. praeferatur, qui in Scripturis sacris habentur; metris, et pentametris versibus apud suos com
Abbreviated transcription (Latin):
consonando responderet. Tytulus autẽ in
qͦd int̃p̃tat᷑ uolum̃ hymnoꝵ. Auctores aut̃
psalmoꝵ qui ponunt᷑ in titulis. moyses scili¬
cet. & dauid. & salomon. asaph. ethan. & idithum.
& filii chore. emar ezrahelitȩ. & reliquoꝵ qͦs
esdras uno liolumine comp̃hendit. Om̃s autẽ
psalmi apud hebreos metrico carmine con¬
stant eẽ compositi. Nã in more romani flacci.
& greci pandari. nunc alii iambo currunt.
nc̃ alcaico ꝑsonant. nẽ saffico nitent. trimetro
uł tetrametro pede incedentes. Salomon filiꝰ
dauid regis rex isrł uxta numerũ uocabuloꝵ
suoꝵ tria uolumina edidit. quoꝵ pͥmꝰ ÷ͥ mas
minant: eo qͦd in ipso sub comparatiua simi¬
litudine siguras u̾boꝵ & imagines ueritatiᷤ
ostenderit: ipsã autẽ ueritatẽ ad intelligen¬
dum legentib reseruauit. Sed̾m librum
coeleth uocauit. qui grece eccłastesi dr̃. latine
concionator. eo qd̃ sermo eiꝰ ñ specialit̃ ad

Expanded text:
consonando responderet. Titulus autem in consonando responderet. Titulus autem in od interpretatur Volumen hymnorum. 16. Auctores autem psalmorum sunt qui ponuntur in titulis: Moyses, scilicet, et David, et Salomon, Asaph, Ethan, Idithun, et filii Core Eman Ezraithae, et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. 17. Omnes autem psalmos apud Hebraeos metrico carmine constat esse compositos. Nam in morem Romani Flacci, et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant; nunc Saphico nitent, trimetro, vel tetrametro pede incedentes. 18. Salomon, filius David, rex Israel, juxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus estminant, eo qlitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit; ipsam autem veritatem ad intelligendum legentibus reservavit. Secundum librum Coeleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Concionator, eo quod sermo ejus non specialiter ad
Abbreviated transcription (Latin):
mias pͥmꝰ in unũ uolumen coegit. nam antea
sparsꝰ erat ꝑsinguloꝵ regũ hẏstorias. Parali
pomenon grece dr̃. qͦd nos p̃termissoꝵ uł reli¬
quoꝵ dicere possumꝰ: qͥa eaquȩ in lege uł re¬
gum libris uł omissa uł non plene relata st̃:
iob qͥdã moysen scͥpsisse arbitrant᷑. alii unũ
ex ꝓpħis. ñ nulli uͦ eundẽ iob post plagã suȩ
passionis scͥptorẽ fuisse estimant. arbitran¬
tes ut qui certamina spũalis pugnȩ sustimu¬
it. ipse narraret qͥs uictorias expediuit: Prin¬
cipia autẽ & finis libri iob apud hebreos ꝓsa
oratione contexta st̃: mecdia autẽ ipsiꝰ ab eo lo¬
co qͦ ait. ꝑeat dies in qͣ natus sũ. usq ad eum¬
locũ. iccirco ego me rep̾hendo & ago peniten¬
tiam. omĩa hebroico metro discurrunt. Ysal¬
moꝵ lib̾ grece psalteriũ. hebraice nabla: la¬
tine organum dr̃. Uocatꝰ autẽ psalmoꝵ lib̾.
qͦd uno ꝓpħa canente ad psalteriũ: chorus

Expanded text:
mias primus in unum volumen coegit. Nam antea mias primus in unum volumen coegit. Nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralpomenon grece quod nos pretermissorum vel reliquorum dicimus, quia ea, que in Lege vel Regum libris vel omissa vel non plene relata sunt, Iob, quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis. Nonnulli vero eumdem Iob, post plagam sue passionis, scriptorem fuisse existimant, ut qui certamina spiritualis pugne sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebreos, prosaica oratione contexta sunt, media autem ipsius, ab eo loco quo ait: pereat dies in qua natus sulocum: Idcirco ego me reprehendo, et ago poenitentiam, omnia heroico metro discurrunt. 15. Psalmorum liber, Graece psalterium, Hebraice nebel, Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum quod uno propheta canente ad psalterium, chorus
Abbreviated transcription (Latin):
transitum regna hostiũ subu̾tunt᷑. t̾ra
popło diuidit᷑. & ꝑ singulas urbes. uicu¬
los. montes. atq confinia. eccłiȩ celestisq
hierłm spũalia regna p̃figurãt᷑. Iudicum¬
nominat᷑ a pͥncipib popłi qui p̃fuerunt
in isuł post moysen & iosue: anteꝗͣ. dauid
& cet̾i reges existerent. Hunc librum edidis¬
se creditur samuhel. Liber samuhel eiꝰdẽ
samuhelis natiuitatẽ & sacerdotium & gesta
describit. iccirco & ab eo nom̃ accepit. Et
quanuis hic liber saul & dauid hystoriam
contineat. utriq tam̃ ad samuhel referun¬
tur. qͥa ipse unxit saul in regnũ. ipse dauid
in regem futurũ. Cuiꝰ libri pͥmã partẽ conscͥp¬
sit idem samuhel: sequentia uͦ eiꝰ usq ad calcẽ
scͥpsit dauid. Malachim lib̾ ꝓinde appellatur.
eo qͦd reges iudȩ & isrłiticȩ gentis gestaq eoꝵ
ꝑordinẽ digerat tempoꝵ. Malach enĩ hebrai¬
cȩ. latine regum int̾p̃tat᷑. Hunc librũ hiere¬

Expanded text:
transitum regna hostium subvertuntur, terra transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur, et per singulas urbes, vicos, montes, atque confinia Ecclesiae, coelestisque Hierusalem spiritalia regna praefigurantur. Inominatur a principibus populi, qui praesederunt Israel post Moysen et Josue, antequam David et caeteri reges existerent. Hunc librum et Ruth edisse creditur Samuel. Liber Samuelis ejusdem, Samuelis nativitatem, et sacerdotium, et gesta describit. Idcirco ab eo nomen accepit; et, quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse uncxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit idem Samuel, sequentia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iudae et Israeliticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, Latine Regum interpretatur. Hunc librum Iere
Abbreviated transcription (Latin):
hebreoꝵ hi ꝑhibentur auctores.
Primꝰ moyses diuinȩ hẏstoriȩ cosmogra¬
fiam inquinq uoluminib edidit. qͦd
aqͥnq uoluminib dr̃. Pentha enĩ grece
quinq. teucos uolumen uocat᷑. G enesis
di & generatio scłi in eo contineat᷑. Exodus
uͦ exitũ ab egypto uł egressũ popłi isrł di¬
gerit. & exea causa nom̃ accepit. Leuyti¬
cus appellatꝰ. eoqͦd leuitarũ ministeria &
diu̾sitatẽ uictimarũ exequit᷑: totꝰq ui eo
ordo leuiticus annotat᷑. Numeroꝵ liber
uocat᷑. eoqͦd ineo egresse de egypto tribus
dinumerant᷑: & quadraginta duarum
ꝑheremũ mansionũ in eo descriptio
continet᷑. Deuteronomiũ greco sermone
appellat᷑. qͦd latine int̾p̃tatur sccda lex id ÷
repetitio & euangelicȩ legis p̃figuratio.
qui sic ea ht̃ quȩ pͥora sunt: ut tam̃ noua
nom̃ accepit ab iesu filio naue: cuiꝰ hysto¬
riam continet. S cͥptorẽ uͦ eiꝰ eundẽ iosue
hebrei asserunt. in cuiꝰ textũ postͥ ordimiᷤᷤ

Expanded text:
perhibentur auctores. Primus Moyses Divinae Historiae cosmographiam in quinque voluminibus edidit, quod  voluminibus dicitur. Penta enim grece quinque, teuchor volumen. Genesis di, et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum de Aegypto vel egressum populi Israel digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatur, eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, totusque in eo ordo Leviticus annotatur. 6. Numerorum liber vocatur, eo quod in eo egressae de Aegypto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo descriptio continetur. 7. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est, repetiqui sic ea habet, quae priora sunt, ut tamen nova nomen accepit ab Jesu, filio Nave, cujus historiam continet: scriptorem vero ejus eumdem Josue Hebrei asserunt, in cujus textu post Jordanis
Abbreviated transcription (Latin):
triet homo uaccã boum & duas oues. & p̃ ub¬
tate lactis comedet butirum. Uacca boum¬
÷ plebs ex iudea ueniens de semine pat̾archa¬
rum. Oues duȩ ȩccła ueniens de gentib. Et
miam dicit. Conu̾timini filii reuertentes
dicit dñs. quia ego uir ur̃: & assumã uos¬
unũ deciuitate & duos ex cognatione. & dabo
uob̾ pastores iuxta cor meũ: & pascent uos sci¬
entia & doctrina. Duꝑiꝰ namq dixerat ꝑisa¬
iam. nutriet homo uaccam unam & duas
qui assumeret duos de cognatione & unũ
de ciuitate. quia minor.÷ numerꝰ credentiũ
ex circuncisione quã ex p̃putio. Hanc autẽ
ciuitatẽ iudeam dicit siue hierłm: cognati¬
onem uͦ gentes. pastores autẽ apłos uł eccłȩ

Expanded text:
triet homo vaccam boum, et duas oves, et prae ubertate lactis comedet butyrum . Vacca boum plebs est Judaeae veniens de semine patriarcharum. Oves duae Ecclesia veniens de gentibus, eter Jeremiam dicit: Convertimini, filii revertentes, dicit Dominus, quia ego vir vester, et assumam vosunum de civitate, et duosvobis pastores juxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina . Superbis namque dixerat per Isaiam: Nutriet homo vaccam unam et duasqui assumet duos de cognatione, et unum de civitate, quia minor est numerus credentium ex circumcisione, quam ex praeputio. 3. Hanc autem civitatem Judaeam dicit, sive Jerusalem; cognationem vero gentes; pastores autem apostolos, vel
Abbreviated transcription (Latin):
agani ex pagis atheniensium dicti.
ubi exorti sunt. Ibi enĩ in lociᷤᷤ agreᷤ¬
tib & pagis gentiles iucos idolaq statuert̃.¬
& a tali initio uocabulũ paganis sortiti st̃
Gentiles st̃ qͥ sine lege st̃: & ñdũ credidert̃.
Dicti autẽ gentiles qͥa ita st̃ ut fuert̃ geniti.
id ÷ sicut in carne descendert̃. sub peccato
scilicet. idolis seruientes. & necdũ regene¬
ur t̃pretant᷑ gentiles. Ethnos enĩ g̾ce. gens
dr̃. Post fidẽ autẽ ñ debere uocari gentes siue
gentiles eos qͥ ex gentib credunt. sic̃ post fidẽ
iam ñ potest dici uideus: testante paulo

Expanded text:
agani ex pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiid est sicut in carne descenderunt, sub peccato scilicet, idolis servientes, et necdum regenee, Latine gentiles: ethnos enim Graece gens dicitur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non potest Iudaeus, testante Paulo
Abbreviated transcription (Latin):
us gentium ẽ sedium occupatio. edificatio.
munitio. bella. captiuitates. seruitutes. post¬
liminia. federa pacis. induciȩ legatoꝵ. non
iuolandoꝵ religio. conubia int̾ alienigenaᷤ
ꝓhibita. Et inde ius gentium: qͥa eo iure om̃s
fere gentes utunt᷑.
Quid sit ius militare .uii.

Expanded text:
us gentium est sedium occupatio, aedificatio, munitio, bella, captivitates, servitutes, postliminia, foedera pacis, indutiae, legatorum non violandorum religio, conubia inter alienigenas prohibita. Et inde ius gentium, quia eo iure omnes fere gentes utuntur. § 7 Quid sit ius militare. I
Abbreviated transcription (Latin):
trunci. acollo usq ad stomachum. quam
nos dicimꝰ archam. eo qͦd ibi archanũ sit
id ÷ secretum. quo cȩt̾a arcentur. Unde &
archa & aradicta. quasi res secrete. Cuius
illa ossea pectus dr̃. dextra autẽ leuaq costȩ.
Dectus uocatum qͦd sit pexum int̾ eminentes
mamillarum partes. unde & pectinẽ dici.
qͦd pexos capillos faciat. Mamillȩ uocatȩ qͥa
rotundȩ sunt: quasi malȩ ꝑdiminutionẽ

Expanded text:
trunci a collo usque ad stomachum quam trunci a collo usque ad stomachum quam nos dicimus arcam, eo quod ibi sit arcanum, id est, secretum, a quo caeteri arcentur. Unde et arca et ara dicta, quasi res secreta, cujus illa ossea pectus dicitur; dextra autem laevaque costae. Pectus vocatum, eo quod sit pexum inter eminentes mamillarum partes; unde et pectus dicitur, eo quod pexos capillos facit. Mamillae vocatae quod rotundae sint, quasi malae per diminutionem.
Abbreviated transcription (Latin):
nendo enim sinistra ẽ nuncupata. Palma
÷ mnanus expansis digitis. sic̃ contractis pug¬
nus. Pugnus autẽ a pugillo dictus. sicut
palma ab spansis palmȩ ramis.Digiti nun¬
cupati. uł quia decem sunt: uł qͥa decenter
iuncti existunt. Nam habent in se & nume¬
rum ꝑfectum. & ordinẽ decentissimũ. Pri-¬
mus pollex uocat᷑. eoqͦd int̾ cȩt̾os polleat
uirtute & potestate. Secds index & saluta¬
ris. seu demonstratoriꝰ: quia eo fere saluta¬
dicus. quod plerunq ꝑeum ꝓbri insectatio
exprimitur. Quartꝰ anularis. eo quod in ip¬
so anulus geritur. Idem & medicinalis. qͦd
eo trita colliria amedicis colliguntur. Quin¬
tus auricularis. ꝓ eo quod aurem eo sralpimꝰ.
Ungulas ex greco uocamꝰ. illi enĩ has onicen
dicunt. Triincꝰ media pars corporis. acollo
ad inguinem. De quo nigidius. Caput collo
uehitur. truncꝰ sustinetur coxis. & genibus
cruribq Torax agrecis dr̃. anterior pars

Expanded text:
nendo enim sinixtra est nuncupata. Palma nendo enim sinixtra est nuncupata. Palma est manus expansis digitis, sicut contractis pugnus. Pugnus autem a pugillo dictus, sicut palma ab expansis palmae ramis. Digiti nuncupati, vel quia decem sunt, vel quia decenter iuncti existunt. Nam habent in se et numerum perfectum et ordinem decentissimum. Primus pollux vocatus, eo quod inter ceteros polleat virtute et potestate. Secundus index et salutaris seu demonstratorius, quia omne fere salutadicus, quod plerumque per eum probri insectatio exprimitur. Quartus anularis, eo quod in ipso anulus geritur. Idem et medicinalis, quod eo trita collyria a medicis colliguntur. Quintus auricularis, pro eo quod eo aurem scalpimus. Ungulas ex Graeco vocamus: illi enim has ὄνυχας dicunt. Truncus media pars corporis a collo ad inguinem. De quo Nigidius108: 'Caput collo vehitur, truncuscruribusque. Thorax a Graecis dicitur anterior pars
Abbreviated transcription (Latin):
cubitus dr̃. Alȩ sub brachia sunt appellatȩ.
eo qͦd ex eis in modũ alarum motꝰ brachi¬
orum in choet. quas quidam ascellas uo
uentur. Unde & oscilla dicta. ab eo quod
cillantur ora id ÷ moueant᷑. Nam cillere:
est mouere. Has quidam subhircos uo¬
cant. ꝓpt̾ quod inplerisq hominib hircoꝵ
fȩtorem reddant. Manus dicta. quod
sit totiꝰ corporis munꝰ. Ipsa enĩ cibum
ori ministrat. ipsa oꝑatur omĩa atq
dispensat: ꝑ eam accipimꝰ &. damꝰ Abusi¬
ue autẽ manus etiam artifex uł ars. Unde
& manꝰ p̃cium dicimꝰ. Dextra uocatur a
dando. Ipsa enĩ pignus pacis datur. ipsa fi¬
dei testis atq salutis adhibetur. & hoc ẽ illud
apud tullium. Fidem publicam iussu sena¬
tus dedi id ÷ dextram. Unde & apłs. Dextras
dederunt mͥ & harnabȩ societatis. Leua qͦd
aptior sit ad leuandũ. Sinistra autẽ uocata
quasi sine dextra. siue qͦd rem fieri sinat. Asi¬

Expanded text:
cubitus dicitur. Alae subbrachia sunt appellatae, cubitus dicitur. Alae subbrachia sunt appellatae, eo quod ex eis in modum alarum motus brachiorum inchoet; quas quidam ascillas seuveantur. Unde et oscilla dicta ab eo quod cillentur, id est moveantur ora; nam cillere est movere. Has quidam subhircos vocant, propter quod in plerisque hominibus hircorum fetorem reddant. 66. Manus dicta, quod sit totius corporis munus. Ipsa enim cibum ori ministrat, ipsa operatur omnia, atque dispensat, per eam accipimus et damus. Abusive autem manus etiam ars, vel artifex, unde et manupretium dicimus. 67. Dextra vocatur a dando, ipsa enim pignus pacis datur, ipsa fidei testis atque salutis adhibetur, et hoc est illud apud Tullium: Fidem publicam jussu senatus dedi, id est, dextram. Unde et Apostolus: Dextras dederunt, mihi et Barnabae, societatis. 68. Laeva, quod aptior sit ad levandum. Sinistra autem vocata, quasi sine dextra, sive q