comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gładi. Sylas quoq & ludas ab apłis. apłi nominati sunt
Vnde ue hementer errauit. qui arbitratus est lacobũ
post stephanum iuxta fidẽ actiũ a postolorum san¬
guinem fu disse proxp̃o. Hic autẽ ia cobus ep̃s hie
rosoly morũ primus fuit. cognomento iustus. uir tan¬
tȩ sanctitatis &rumoris inpopulo : ut fimbriã uesti¬
menti eius certatim cuperent adtingere . Qui &ipse
postea de templo a ludȩis precipnatus succes sorudia¬
buit symeo nẽ quẽ & ipsum tradunt pro d̃ cisucis¬
aum negat seitaq preter hos quemiquã aposto loruri
conuenisse neocculta contra dictio nascere ture &ũ¬
sia petronones doctus alios habuisti a postolos precer¬
tores Non uidit autẽ eos non quo contemptiui ducete
sed quo illi adeuu angeliũ predicandu toro fuetant a rbe
dispersi : Quȩ aute scribo uobis ec cecoram do quia non
uimentior. Siue simpliciter accipiendũ ut sit quȩ stribo
uobis uera sunt &đo teste confirmo. quia nulla arte

Expanded text:
. Silas quoque et Judas ab apostolis, apostoli nominati sunt. Unde vehementer erravit, qui arbitratus est Jacobum post Stephanum juxta fidem Actuum apostolorum sanguinem fudisse pro Christo . Hic autem Jacobus episcopus Jerosolymorum primus fuit, cognomento Justus: vir tantae sanctitatis et rumoris in populo, ut fimbriam vestimenti ejus certatim 397 cuperent attingere. Qui et ipse postea de templo a Judaeis praecipitatus, successorem habuit Simonem, quem et ipsum tradunt pro Domino crucifixum. Negat se itaque praeter hos quemquam apostolorum convenisse, ne occulta contradictio nasceretur: si a Petro non es doctus, alios habuisti apostolos praeceptores. Non vidit autem eos, non quo contemptui duceret, sed quia illi ad Evangelium praedicandum toto fuerant orbe dispersi. Quae autem scribomentior. Sive simpliciter accipiendum, ut sit, quae scribo vobis vera sunt, et Deo teste confirmo, quia nulla arte
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit aliquid a petro discere. ut ad illum sensum
a quo cȩpit cuncta referantur: Se non ab homine
doctum esse. sed ado. Alium autẽ apostolorũ. uidine¬
minem nisila cobum fratrẽ dñi. Memini me dũ
edidisse perpetua. In quo michi necesse fuit de his qui
fr̃s dñi dicti sunt diutius disputare. unde qualia cumo
sunt illa quȩ scribsimus . his contenti esse debemus.
Nunc hoc sufficiat . ut proptes egregios mores. &in¬
conparabilẽ fidẽ sapientiȩ quȩ non mediã fr̃dictus

Expanded text:
potuerit aliquid a Petro discere; ut ad illum sensum potuerit aliquid a Petro discere; ut ad illum sensum a quo coepit, cuncta referantur: se non ab homine doctum esse, sed a Deo. Alium autem apostolorum vidi neminem, nisi Jacobum fratrem Domini. Memini me dum edidisse perpetua. In quo mihi necesse fuit de his qui fratres Domini dicti sunt, diutius disputare. Unde qualiacumque sunt illa quae scripsimus, his contenti esse debemus. Nunc hoc sufficiat, ut propter egregios mores, et incomparabilem fidem sapientiamque non mediam frater dictus
Abbreviated transcription (Latin):
tibus quibusq. paulus ipse conspicitur. quod siciu
non uidetur. cum superiori sensu iungat hȩc
ret apłm. non discendistudio qui & ipse eundemor¬
dicationis habere auctorẽ sed honoris prios
ya postolo deferendi: & mansi apud eum diebus quin¬
ꝥ decim: Non grandi indiguit ma gisterio. quitanto
se ad uidendum petrũ tempore preparauit . Q lie&
quibusdam super fluum uideatur tiumeros quoq qui
inscribturis sunt obseruare : tamen non absqi re ar¬
bitror quindecim dies quibus apud petrũ paulus ha¬
bitauit plenã significare scientiã . Consum matamq
doc trinam: si quidẽ quindecim sunt carmina in psalte¬
rio & quindecim gradus perquos ad canendum do
quoq quindecim annorum spatio sibi ad uitã dato
signum accipere meretur. ingradibus. & sollem nitates
& a quinto decimo die incipiunt. nec non quia duplicẽ
intelligentiam sequimur : Propterea quin decim po¬
nit dies : ut ostendat non fuisse grande tempus. quo

Expanded text:
tibus quibusque Paulus ipse conspicitur. Quod si cui tibus quibusque Paulus ipse conspicitur. Quod si cui non videtur, cum superiori sensu jungat  Al.ret apostolum, non discendi studio, quia et ipse eumdem praedicationis haberet auctorem; sed honoris priori apostolo deferendi. Et mansi apud eum diebus quindecim. Non grandi indiguit magisterio qui tanto se ad videndum Petrum tempore praeparavit. Et licet quibusdam superfluum videatur, numeros quoque qui in Scripturis sunt observare: tamen non abs re arbitror quindecim dies, quibus apud Petrum Paulus habitavit, plenam significare scientiam, consummatamque doctrinam. Siquidem quindecim sunt carmina in Psalterio, et quindecim gradus per quos ad canendum ascquoque quindecim annorum spatio sibi ad vitam dato, signum accipere meretur in gradibus : et solemnitates Dei a quinto decimo die incipiunt . Necnon quia duplicem intelligentiam sequamur propterea quindecim ponit dies, ut ostendat non fuisse grande tempus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
rans quȩ estagar. Syna enim mons est harabia
qui conlunetus estei quȩ nuncest hierusalẽ &u¬
tum statimitaq: ut credidit paulus. adlegẽ. ad
prophetas. ad ueteris testamenti lam in occiduo
to illo : Non est ibi diutius commoratus. sed reuer¬
sus est damascũ hoc est ad sanguinẽ & ad passionõ
xp̃i : & inde propheticalectione firmatus pergi
hierosolimam. locum uisionis & pacis. nontam
discitusus aliquid ab apłis. quaneunteis quam
cum eis euuangeliũ quod docuerat conlaturus
De inde post annos tres ueni hiero solimã uidere
petrum. Non utoculos. genas. uultumq: eius asp¬
ceret ut rum macilentus. anpingues. ad unco ni¬
so ess& anrecto . & utrum frontem uestii & coma
anutclemens inperio diis eius refert. Caluitiem
habere incapite. nec puto apłicȩ fuisse grauitati
ut rosttantam trieiiuipreparationem : aliqud
humanũ inpetro uoluerit aspicere. sed his oculis
hisoculis paulus iuidit chefanquibus nuna pruden¬

Expanded text:
rans quae est Agar Sina enim mons est in Arabia rans quae est Agar Sina enim mons est in Arabia qui coniunctus est ei quae nunc est Hierusalem tutum. Statim itaque ut credidit Paulus, ad Legem, ad Prophetas, ad veteris Testamenti jam in occiduo to illo, non est ibi diutius commoratus; sed reversus est Damascum, hoc est, ad sanguinem et passionem Christi: et inde prophetica lectione firmatus pergit Jerosolymam, locum visionis et pacis: non tam disciturus aliquid ab apostolis, quam cum eis Evangelium quod docuerat, collaturus. Deinde post annos tres, veni Jerosolymam videre Petrum. Non ut oculos, genas, vultumque ejus aspiceret, utrum macilentus, an pinguis; adunco naso esset, an recto: et utrum frontem vestiret coma: an ut Clemens in Periodis ejus refert calvitiem haberet in capite. Nec puto Apostolicae fuisse gravitatis, ut post tantam triennii praeparationem, aliquid humanum in Petro voluerit aspicere. Sed his oculis His oculis Paulus vidit Cepham, quibus nunc a pruden
Abbreviated transcription (Latin):
eius nocte permurũ dimiserunt eum sum miten¬
lungere sediscipulis: Lucã uero idcir code arabia
prȩter isse quia forsitan nichildignũ a postolatu
harabia perpetrarat. &ea potius compendiosa
narratione dixisse quȩ digna xp̃i euuangelio
uidebantur. Nec hoc signitiȩ apłi depdtandum
si frustraina rabia suerit sed quo aliqua dispensa¬
tio & dĩ preceptũ fuerit ut tacer& : Namꝰ postea
esse a sp̃uscõ uerbũ in asia loqui: Aliter Sed abii
iarabiã & iterũ reuersus sum da mascum:
Quidmidi prodest ista relatio : filegam quod pau¬
lus postre uelationẽ xp̃istatimierit in arabiã &
de arabia da mascũ fuerit reuersus : Mec sciam
qui dibi gesserit : quidue ut ilitatis habuerit htusac
reditus dat michi occasionem altioris intelligen¬
tie In hac eadem epła ipse apłs de habraham agar
osarra disputans : Quȩ quidem sunt inquid̃ peras¬
egoriam dicta. hȩc enim sunt duo testamenta
unum quidem amonte suna inseruitutem gene¬

Expanded text:
ejus nocte per murum dimiserunt eum, submittenentabat se jungere discipulis. Lucam vero idcirco de Arabia praeteriisse, quia forsitan nihil dignum apostolatu in Arabia perpetrarat, et ea potius compendiosa narratione dixisse quae digna Christi Evangelio videbantur. Nec hoc segnitiae apostoli deputandum, si frustra in Arabia fuerit, sed quod aliqua dispensatio, et Dei praeceptum fuerit, ut faceret. Nam et postea esse a Spiritu sancto verbum in Asia loqui. Aliter: Sed abii in Arabiam, et iterum reversus sum Damascum. Quid mihi prodest ista relatio, si legam quod Paulus post revelationem Christi statim ierit in Arabiam, et de Arabia Damascum fuerit reversus, nesciam autem quid ibi gesserit, quidve utilitatis habuerit: Itus ac reditus? Dat occasionem altioris intelligentiae in hac eadem epistola ipse Apostolus de Abraham et Sara, et Agar disputans. Quae quidem sunt, inquit, per allegoriam dicta haec enim sunt duo testamenta unum quidem a monte Sina in servitutem gene
Abbreviated transcription (Latin):
men tuum fratribus meis. in media eccła cantabote
Sed precipue hic fr̃ dicitur . cui filios matris suȩ ad pa¬
trem uadens dñs commendauerat: & quo mõdo lob &
ceteri patriarchȩ dictisunt quidẽ famuli di sed quas
egregium quiddam moyses habuit. ut scriberetur dec
Sed non sic̃ moyses famulus m̃s: Sic & beatus ia cobus
specialiter fr̃ dñi ut ante diximus appellatus est. Qud
autẽ exceptis duo decim quidã uocentur a postoli : ⁊llid
in causa est om̃s qui dñm uiderant : & eũ postea predca¬
bant fuisse apłos appellatos. Ut ad corinthios scribitur
Quia uisus est post hȩc illis indecim. dehide uisus est
plus quã quingentis frĩ bussimul. ex quibus multima¬
nent usq adhuc. Quidã autẽ & dor mierunt. de in¬
de uisus est la cobo. deinde apłis omnibus: Paulatimue¬
ro tempore procedente. & alii ab his quos dñs eligerat
ordinati sunt apłi. Sic̃ ille ad philỹ pphenses sermo decla¬
rat dicens: Nec essariũ autẽ existi maui epa froditũ

Expanded text:
men tuum fratribus meis: in medio Ecclesiae cantabo te . Sed praecipue hic frater dicitur, cui filios matris suae ad Patrem vadens Dominus commendaverat. Et quomodo Job et caeteri patriarchae dicti sunt quidem famuli Dei, sed quasi egregium quiddam Moyses habuit, ut scriberetur de eo, Sed non sicut Moyses famulus meus : sic et beatus Jacobus specialiter frater Domini ut ante diximus appellatus est. Quod autem exceptis duodecim, quidam vocentur apostoli, illud in causa est: omnes qui Dominum viderant, et eum postea praedicabant, fuisse apostolos appellatos, ut ad Corinthios scribitur: Quia visus est Cephae, post haec illis undecim: deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul, ex quibus multi manent usque adhuc: quidam autem dormierunt: deinde visus est Jacobo, deinde apostolis omnibus . Paulatim vero tempore procedente; et alibi ab his quos Dominus elegerat, ordinati sunt apostoli; sicut ille ad Philippenses sermo declarat dicens: Necessarium autem existimavi Epaphroditum
Abbreviated transcription (Latin):
Imitator dominisui & xp̃m inseloquentẽ ha¬
bens ea luxta uires suas deb& facere quȩ xp̃s:
Si enim ille infirmitates nr̃asportauit & pla¬
ga nr̃a doluit . iuste apłs pro honesimo seoppo

Expanded text:
Imitator Domini sui, et Christum in se loquentem haImitator Domini sui, et Christum in se loquentem habens, ea juxta vires suas debet facere quae Christus. Si enim ille infirmitates nostras portavit, et plagas nostras doluit, juste Apostolus pro Onesimo se oppo
Abbreviated transcription (Latin):
carne : nonerat iunctus dño. Nunc autem
& incarne ei lunctus est & indño. Ex quolmtel¬
ligimus seruũ qui crediderit in xp̃o : duplici
dõmino suo lege constringi ut ei & carnis
necessitate lungatus ad tempus & inȩ ternũ
sp̃u copuletur Siergo habes me sociũ susci¬
pe illum sic̃ me Phi lemon paulũ sociũ habere¬
cupiebat. & in xp̃m credens : talesutiq uolebat
habere ꝓfectus. ut paulo similis fier& & ei com¬
muicar& inuinculis: Consideremus es goquan¬
tum hiclaudetus honesimus. quantũ profecis¬
sedicatur. Cumita recipiendus sit ut apłs. &
sic eius dominus ut pauli debeat desiderare
consortium. Breuiter quod dicit tale est si
meuis habere consortẽ . habe& honesimũ
quẽ ego consortẽ & filiũ. &uiscera mea habeo:
Quẽ si non susceperis nec habere uolueris: & ip¬
se intelligis quod me habere non possis: Si aũt
aliquid nocuit tibi aut deb&. hoc michi iputa

Expanded text:
carne, non erat ei junctus in Domino; nunc autem carne, non erat ei junctus in Domino; nunc autem ei et in carne junctus est, et in Domino. Ex quo intelligimus servum qui crediderit Christo, duplici domino suo lege constringi, ut ei et carnis necessitate jungatur ad tempus, et in aeternum spiritu copuletur. Si ergo habes me socium, suscipe illum sicut me. Philemon Paulum socium haberecupiebat, et in Christum credens, tales utique volebat habere profectus, ut Paulo similis fieret, et ei 759 communicaret in vinculis. Consideremus ergo quantum hic laudetur Onesimus, quantum profecisse dicatur: cum ita recipiendus sit ut Apostolus et sic ejus dominus ut Pauli debeat desiderare consortium. Breviter quod dicit tale est: Si me vis habere consortem, habeto et Onesimum, quem ego consortem, et filium meum, et viscera mea habeo: quem si non susceperis, nec habere volueris, et ipse intelligis quod me habere non possis. Si autem aliquid nocuit tibi, aut debet, hoc mihi imputa.
Abbreviated transcription (Latin):
gelii est factus honesimus.: qui a fugita domi¬
no. Pulcrȩ autẽ ad dens forsitan sententiam
temperauit ⁊ct. occulta sunt quippo
iudicia đi & temerariũ est quasi decertopro¬
nunciare quod dubiũ est . forsitan in quidideo
omnibus seruis fugiendũ ess& ut apostolici
fierent. Quod autẽ adhorã iunxit horã pro
tempore debemus accipere. ad comparatio¬
nem enim eternitatis: omne tempus breue
est : Utȩ ternũ illũ reciperes. Nullus ȩternus
dominus serui sui potestas quippe ens & utri¬
usq conditio morte finitur : Honesimus uero
qui ex fide xp̃i factus ȩternus est ȩterno phile¬
moni : quia inxp̃m & ipsecrediderat. sp̃u liber¬
tatis accepto lam non seruus. sed fr̃cepit esse
deseruo. sr̃ carissimus fr̃ ȩternus ȩterno &
ipsi a postolo dominoq silo: cui hone simũ ut car¬
nisante condicio Ita postea sp̃s copulabat :¬
& tunc quidẽ quando erat ei sublectus in

Expanded text:
gelii est factus Onesimus, quia fugit a domigelii est factus Onesimus, quia fugit a domino. Pulchre autem addens, forsitan, sententiam temperavit. Occulta sunt quippe judicia Dei, et temerarium est quasi de certo pronuntiare quod dubium est. Forsitan, inquit, ideo omnibus servis fugiendum esset, ut apostolici fierent. Quod autem, ad horam, junxit, horam pro tempore debemus accipere. Ad comparationem enim aeternitatis, omne tempus breve est. Ut aeternum illum reciperes. Nullus aeternus dominus servi sui: potestas quippe ejus, et utriusque conditio, morte finitur. Onesimus vero qui ex fide Christi factus aeternus est, aeterno Philemoni, quia in Christum et ipse crediderat, spiritu libertatis accepto, jam non servus, sed frater coepit esse de servo, frater charissimus, frater aeternus: aeterno et ipsi Apostolo dominoque suo, cui Onesimum ut carnis ante conditio: ita postea spiritus copulat. Et tunc quidem quando erat ei subjectus in
Abbreviated transcription (Latin):
genere malũ arguitus. Igit᷑ proprio asbnsto
nos relinquens magis ad suam imaginẽ &si¬
militudinẽ fecit. Simile aut̃ dõ esse absolute
bonum est: Forsitan eniin deo discessit adhorã
utȩ ternũ illũ reciperes lam non sic seruum.¬
i sed ꝓseruo fr̃m carissimũ anaxime michi¬
Nonnum quã malũ occasio fitbonorũ & homi¬
num praua consilia ds uertit ad rectũ. Quoc
zelistimulis incitati hismahelitis uiginti aureis
uendiderunt: hoc iniciũ & patri& fratribus &
toti egypto bonorũ omniũ fuit: Deniq ipse
postea ad fr̃s. Vos inquid cogitastis de me in¬
mala ds̃ uero cogitauit deme ibona: Simile
quidem & inhonesimo possumus in telligere.
quod mala principia: occasiones fuerint rei
bonȩ. Si enim dominũ non fugiss&: num quã
ueniss& romã ubi erat paulus uinctus incar¬
quam pauli effectus filius iopus euuan gelu
mitteretus : Ex quo paulatim &pergradus su¬
os recipro cante sententia. Ideo ministereuuan¬

Expanded text:
genere malum arguitur. Igitur proprio arbitrio genere malum arguitur. Igitur proprio arbitrio nos relinquens, magis ad suam imaginem et similitudinem fecit. Similem autem Deo esse absolute bonum est. Forsitan enim ideo discessit ad horam a te, ut aeternum illum reciperes. Jam non sicut servum, sed plus servo, fratrem charissimum, maxime mihNonnumquam malum occasio fit bonorum, et hominum prava consilia Deus vertit ad rectum. Quod es, sui 758 zeli stimulis incitati, Ismaelitis viginti aureis vendiderunt . Hoc initium et patri, et fratribus, et omni Aegypto bonorum omnium fuit. Denique ipse postea ad fratres: Vos, inquit, cogitastis de me mala: et Deus cogitavit de me bona . Simile quid et in Onesimo possumus intelligere, quod mala principia occasiones fuerint rei bonae. Si enim dominum non fugisset, numquam venisset Romam ubi erat Paulus vinctus in carquam Pauli effectus filius, in opus Evangelii mitteretur. Ex quo paulatim, et per gradus suos, reciprocante sententia, ideo minister Evan
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii. sic̃ ds̃ ipse est: Exeo autẽ quod infe¬
runt talis debuit fieriꝰ quimalũ recipere non
poss& dũ necessitatẽ ei bom inportant illud
uolunt ut homo dissimilis dofier& : Potuit
itaq: & apłspaulus absq uoluntate philemonis
honesimũ sibi himmisteriũ retentare : Sed
si hoc sine philemonis uoluntate fec iss&. bo¬
num quidẽ erat eius sed non uoluntarium.
Quod aut̃ nonerat uoluntariũ aliogenere
arguebatur non essebonũ nichil quippe
bonum dicipotest: nisi quod ultro neum est
ex quo apłi consideranda prudentia qui idcrr¬
co fugitiuũ seruũ remittit ad dominũ ut pro¬
sit dominosuo qui ꝓdesse non poterat sidomi¬
no tenetur absente: Superior ergo questio
ita soluitur. Potuit ds̃ hominẽ sine uolun¬
tcte eius facere bonũ. Porro sihoc fecis s& non
c̾rat bonũ uoluntariũ. sed necessitatis: Quod
autẽ nec essitatȩ bonũ est non estbonũ & alio

Expanded text:
arbitrii sicut ipse Deus est. Ex eo autem quod addarbitrii sicut ipse Deus est. Ex eo autem quod addunt: Talis debuit fieri, qui malum recipere non posset,--dum necessitatem ei boni important, illud, volunt, ut homo Deo similis non fieret. Potuit itaque et apostolus Paulus absquOnesimum sibi in ministerium retentare; sed si hoc sine Philemonis voluntate fecisset, bonum quidem erat, sed non voluntarium. Quod autem non erat voluntarium, alio genere arguebatur non esse bonum. Nihil quippe bonum dici potest, nisi quod ultroneum est. Ex quo Apostoli consideranda prudentia est: qui idcirco fugitivum servum remittit ad dominum, ut prosit domino suo: qui prodesse non poterat, si domino teneretur absente. Superior ergo quaestio ita solvitur: Potuit Deus hominem sine voluntate ejus facere bonum. Porro si hoc fecisset, non erat bonum voluntarium, sed necessitatis. Quod autem necessitate bonum est, non est bonum, et alio
Abbreviated transcription (Latin):
consilio autẽ tuo nichil uodui facere ut nonꝰ
quasi &x necessitate bonũ tuũ ess& seduolunta¬
rium: hoc quod aplerisq quȩritur & sppissi¬
meretraetatur. Quareds hominẽ faciens
non eũ bonũ rectumq: condiderit. depre¬
senti loco solui potest: Si eninids uoluntariȩ
& non ex necessitate bonus est : debuit ho¬
minem faciens adsuã imaginẽ & similitudi¬
nem facere. Hoc est ut & ipse uolunta riȩ & non
e necessitate bonus esse. Qui aut̃ ad serunt
lta eũ debuis se sieriutmalũ recipere non pos¬
sit hoc di cuntitalis debuit fieriquine cessita¬
te bonus ess& & non uoluntate. Quodsitalis fuis¬
set effectus qui bonũ non uoluntate sed neces¬
sitate perfices& non esse dõsimilis quiideo
bonus est quia uult non quia cogitus : Ex quo
manifestũ est temeos intersepostolare con¬
trariam nam eceo quod dicunt debuit homo
dõ similis fieri: Illud petunt ut liberisier&

Expanded text:
consilio autem tuo nihil volui facere: ut non consilio autem tuo nihil volui facere: ut non quasi ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium. Hoc quod a plerisque quaeritur, et saepissime retractatur: quare Deus hominem faciens, non eum bonum rectumque condiderit, de 757 praesenti loco solvi potest. Si enim Deus voluntarie, et non ex necessitate bonus est, debuit hominem faciens, ad suam imaginem et similitudinem facere, hoc est, ut et ipse voluntarie, et non ex necessitate bonus esset. Qui autem asserunt ita cum debuisse fieri, ut malum recipere non posset, hoc dicunt: talis debuit fieri qui necessitate bonus esset, et non voluntate. Quod si talis fuisset effectus, qui bonum non voluntate, sed necessitate perficeret, non esset Deo similis: qui ideo bonus est, quia vult, non quia cogitur. Ex quo manifestum est, rem eos inter se postulare contrariam. Nam ex eo quo similis Deo fieri, Illud petunt, ut liberi fieret
Abbreviated transcription (Latin):
lis qui a illo in carcere uinculisq: detento poss&ei
ineuuangelioministrare: Simulaũt admiran¬
re corporiscarorũ separatione pena libuste¬
nobris coartat᷑ & non sentit in luriã non dolo¬
recruciat᷑. nichil nouit aliudnisi dexp̃ieuian¬
gelio cogitare. Sciebat seruũ sciebat sugniuũ
sciebat aliquandoraptore ad arifidẽ essecon¬
uersũ. Grandis laboris est talẽ hominẽ in eo
perseuerare quod cepit. Id erco filiũ suũ & fi¬
lium uinculorũ. & ministrũ eiuangeliimum
culis constituti iculcat acreplicat. ut philemon
ille prudenter & dispensatoriȩ tantũ in pre¬
fatione laudat᷑ non auder& negarenesuis
laudibus uideret᷑ indignus: Quod aut̃ ait. Tuaũt
dixi uiscera significare . internũ cordis affec¬
tum & plenã & animo uoluntatẽ. cũ totum
quicquid innõbis est suscipitur arogato alias
autem om̃s liberi : uiscera sunt parentũ Sine

Expanded text:
lis: quia illo in carcere, vinculisque detento, posset ei lis: quia illo in carcere, vinculisque detento, posset ei in Evangelio ministrare. Simul autem admiranre corporis, charorum separatione, poenalibus tenebris coarctatur, et non sentit injuriam, non dolore cruciatur, nihil novit aliud, nisi de Christi Evangelio cogitare. Sciebat servum, sciebat fugitivum, sciebat aliquando raptorem ad Christi fidem esse conversum. Grandis laboris est talem hominem in eo perseverare quod coepit. Idcirco filium suum, et filium vinculorum, et ministrum Evangelii in vinculis constituti, inculcat, ac replicat, ut Philemon ille prudenter et dispensatorie tantum in praefatione laudatus, non auderet negare, ne suis laudibus videretur indignus. Quod autem ait: Tu autquod paulo ante dixi: viscera significare internum cordis affectum, et plenam ex animo voluntatem, cum totum quidquid in nobis est, suscipitur a rogato. Alias autem omnes liberi viscera sunt parentum. Sine
Abbreviated transcription (Latin):
a conseruo & coeuuangelistalgnosceret̃ ei quiser¬
uus ess& xp̃i similit̃ & minister: Il.¬
bsecro tedemeo filio quẽ genui hiuinculis hone¬
n simo qui tibi aliquando iutilis fuit n uncaũt̃ tibi¬
M & michiutilis est. Quẽ remisi tibi tu aut̃ illũ idest¬
i me auiscera suscipe quẽ ego uoluerã mecũ detine¬
re ut ꝓte michi ministraretiuinculis euuangdi
Volens inpetrare quod postolatlã non ꝓseruophi¬
lemonis sed ꝓfilio suo seadserit deprecari & illo filio
quẽ gẽnuerit inuinculis euuangelii. hoc est quȩ y
xp̃ i euuan gelio sust mebat . quicũ ante inutibis dõ¬
mino tantũ fuerit: neq: enim seruus. fur atq: fugi¬
ceterisq perpaulũ plus caritatis mereret᷑ quã¬
i odii antemeruerat. Vnde ait : Qui tibialiquan¬
M dohiutilis fuit: Tibiinquit soli non ceteris. nunc
aut̃ tibi & michiutilis. ut ilis domino heo quia poss&
paulo seruire ꝓdominosuo . Paulo uero ineo uti¬

Expanded text:
a conservo, et coevangelista, ignosceretur ei, qui sera conservo, et coevangelista, ignosceretur ei, qui servus esset Christi similiter et minister. Obsecro te de meo filio, quem genui in 756 vinculis, Onesimo, qui tibi aliquando inutilis fuit; nunc autem et tibi, et mihi utilis est: quem remisi tibi. Tu autem illum, id est mea viscera, suscipe, quem ego volueram mecum detinere, ut pro te mihi ministraret in vinculis Evangelii. Volens impetrare quod postulat, jam non pro servo Philemonis, sed pro filio suo se asserit deprecari; et de illo filio quem genuerit in vinculis Evangelii, hoc est, quae pro Christi Evangelio sustinebat: qui cum ante inutilis domino suo tantum fuerit nec enim servus fur atque fugicaeterisque per Paulum, plus charitatis meretur, quam odii ante meruerat. Unde ait: Qui tibi aliquando inutilis fuit. Tibi, inquit, soli; non caeteris: nunc autem et mihi, et tibi utilis. Utilis domino in eo, quia posset et Paulo servire pro domino suo; Paulo vero in eo uti
Abbreviated transcription (Latin):
conpilarat hic ꝑ gens aditalia ne eꝓximo facili¬
us possit ad prehendi pecuniã dom̃ini per luxuriã
ꝑdigerat : Hoc nequis pute temere & ut lib& a nob̵
fictũ isequentibus discat inumquã enim paulus¬
sorreifier& ab latȩ : nisi ess& iđ quod ab latũ fue¬
rat dissipatũ. hicigit᷑ cũ ob confessionẽ xp̃i paulus
baptizatus digna penitentia macula sui tȩprions
abstersit intantũ utis apłs conuersionis eiustes¬
tis fier& Qui quonđã petrũ increpuerat non
recto pede in euuangelii ueritate gradientẽ quan¬
tum igit᷑ ad peccatũ & ad facinus pertin& quodo¬
minumꝰ lȩserat ueniã non mereret᷑ : Quantũ ue¬
ro ad apłitesti moniũ quiscit eũ plene esse conuer¬
sum grandi pondere prȩmit᷑ qui rogat᷑ ut quie ser¬
uo fugitiuo at q. raptore minister apłi factiq
erat quod aũt aliud labebat apłs ministeriũ nisi
euu angelii xp̃iiħu: lam non quasi ad ominosed quas

Expanded text:
compilarat: hic pergens ad Italiam, ne de proximo facilicompilarat: hic pergens ad Italiam, ne de proximo facilius posset apprehendi, pecuniam domini per luxuriam prodegerat. Hoc ne quis putet temere, et ut libet, a nobis fictum, in sequentibus discat. Nunquam enim Paulussor rei fieret ablatae, nisi esset id, quod ablatum fuerat, dissipatum. Hic igitur, cum ob confessionem Christi Paulus  ab eo baptizatus, digna poenitentia maculas vitae prioris abstersit: in tantum, ut Apostolus conversionis ejus testis fieret, qui quondam Petrum increpuerat, non recto pede in Evangelii veritate gradientem . Quantum igitur ad peccatum, et ad facinus pertinet, quod homines laeserit, veniam non meretur; quantum vero ad Apostoli testimonium, qui scit eum plene esse conversum, grandi pondere premitur, qui rogatur, ut qui de servo fugitivo atque raptore, minister Apostoli factus erat. Quod autem aliud habebat Apostolus ministerium, nisi Evangelii Christi Jesu? Jam non quasi a
Abbreviated transcription (Latin):
euerant : refectũ esse credens: hab& lȩtitiã non
transitoriã & leue m& quȩ fostutto possitacu¬
dere sed magnã & ꝑ ut erat inphilemone cari¬
tas eminentẽ qua augebat consolatio suꝑphi¬
lemonis cariate descendens plena apaire
misericordiarũ. Qđo totius consolationis
Propt̃ quod multa fiduciã habens in xp̃oito
N imperandi tibi qđ ꝓdest. ꝓpt̃ caritatẽ. Maei¬
I obsecro cũsis talislit pauilus senes. nuncau
u & iunctus iħu xp̃i. Multis inphilemonẽ lauo¬
bus ante prȩmissis cũ restalis sit ꝓquaroga
poterat paulus magis iperare quã petere &
hocexfiducia illa ueniebat quod quitanta obxp̃m
opera perpetrara it utiq: in parsui hceteris esse
non poterat. sed uult inagis petere quã iuberegran¬
di petentis auctoritate ꝓpositaoperquã el apłs
ꝓquod rogat : illud estihonesimus seruus ꝓhile¬
monis fugã furto comulans quȩdã rei domesticȩ

Expanded text:
everant, se refectum esse credens: 755 habet laetitiam non everant, se refectum esse credens: 755 habet laetitiam non transitoriam et levem, et quae fortuito possit accidere; sed magnam, et prout erat in Philemone charitas, eminentem: quam augebat consolatio super Philemonis charitate descendens, plena a Patre misericordiarum, et Deo totius consolationis. Propter quod multam fiduciam habens in Christo Jesu, imperandi tibi quod prodest propter charitatem: magis obsecro, cum sis talis, ut Paulus senex: nunc au vinctus Jesu Christi. Multis in Philemonem laudibus ante praemissis, cum res talis sit, pro qua rogatpoterat magis Paulus imperare quam petere: et hoc ex fiducia illa veniebat, quod qui tanta ob Christum opera perpetraret, utique impar sui in caeteris esse non poterat. Sed vult magis petere quam jubere: grandi petentis auctoritate proposita, senem se esse quo rogat, illud est. Onesimus servus Philemonis, fugam furto cumulans, quaedam rei domesticae
Abbreviated transcription (Latin):
opere sed gestorũ suorũ perfectã habere non
par est suis in aliqua parte uitutibus at
non talis philemon hab& quippe communicatio¬
nem operatricis fidei & caritatis hagnitione om¬
nis boni quȩ cũ in apłissit . non eã putemus obid
tantũ esse perfectã si in illissit sed in eo totã esso
qui a xp̃i est ut quicquidboni& inphilemone laude¬
tur & de apłorum exemplo sumet᷑. Indebonũ sit
n quiadexp̃o fonte ducat᷑: Gaudiũ enim magnũ¬
habuimus & consolationẽ incaritate tua. quia¬
i uiscera scõrũ requi euerunt perte fr̃. Plenius
inculcat & ed oc& quaredixerit. Gr̃a sagodo
dignũ siquidẽ erat agerẽ gr̃a sdõ suꝑ caritate
philẽmonis. qui hiterdũ cordis affectũ & ꝓfun¬
dos animi sc̃orũ recessus suscipiendo reficerat¬
& hocidioma. apostolicũ est ut semꝑ uiscera
uoc& uolens plenã mentis ostendere caritatẽ
Unde gaudens cũ gaudentibus & cũ his qui requi¬

Expanded text:
opere, sed gestorum suorum perfectam habere non opere, sed gestorum suorum perfectam habere non impar est suis in aliqua parte virtutibus. An non talis Philemon? Habet quippe communicationem operatricis fidei, et charitatis in agnitione omnis boni. Quae cum in apostolis sit, non eam putemus ob id tantum esse perfectam, si in illis sit: sed in eo totam esse, quia Christi est, ut quidquid boni, et in Philemone laudatur, et de apostolorum exemplo sumitur: inde bonaudium enim magnuhabuimus, et consolationem in charitate tua, quia viscera sanctorum requieverunt per te, frater. Plenius inculcat et edocet, quare dixerit: Gratias ago Dignum siquidem erat agere gratias Deo super charitate Philemonis, qui internum cordis affectum, et profundos animi sanctorum recessus suscipiendo refecerat. Et hoc idioma apostolicum est; ut semper viscera vocet, volens plenam mentis ostendere charitatem. Unde gaudens cum gaudentibus, et cum his qui requi
Abbreviated transcription (Latin):
cõs eius ȩqualẽ caritatẽ habuerit & fidẽ ipsius
qdei communicationẽ deb& habere non disparẽ.
ut sic̃ credit & diligit. Ita dilectionẽ suã & fidem
opere consum m& Unde ait euidens fiat iag¬
nitione ominis bonisiue ut ingrȩco melius hab&
fficax siue operatrix ut non solũ fidẽ nobis& ca
itatẽ in dm̃̃ & inscõs eius sufficere posse creda¬
consumm&. uerũ simplicit̃ & nude non habens
agnitionẽ. neq scientiã eius. Iuxta illud apłi
lonfiteor zelũ dĩ habent. sed non scđm scientiã:
Sunt hodie quoq pleriq simpliciũ quifaciunt
opesa iustitiȩ & non habent eorũ quȩ ipsi operant᷑
scientiã. Unde addidit. Ut communicatio fidei
iuȩ operatrix fiat inagnitione omnis boni: Quan¬
sgr̃a dibus quantisq ꝓfectibus a postolicus in altio
ince communice. communic& forsitan incunctos.
dopere non ex pleat uoluntatẽ . Impleat aliquis

Expanded text:
os ejus aequalem charitatem habuerit, et fidem, ipsius os ejus aequalem charitatem habuerit, et fidem, ipsius fidei communicationem debet habere non disparem: ut sicut credit et diligit, ita dilectionem suam et fidem opere consumat. Unde ait: Evidens fiat in agnitione omnis boni; sive ut in Graeco melius habetefficax, sive operatrix: ut non solum fidem nobis, et charitatem in Deum, et in sanctos ejus sufficere posse credaconsummet: verum simpliciter et nude, non habens agnitionem nec scientiam ejus, juxta illud Apostoli: Confiteor zelum Dei habent, sed non secundum scientiam . Sunt hodie plerique simplicium, qui faciunt opera justitiae, et non habent eorum quae ipsi operantur scientiam. Unde addidit: Ut communicatio fidei tuae operatrix fiat in agnitione omnis boni. Quantis gradibus quantisque saltibus, apostolicus in altiora lance communicet. Communicet forsitan in cunctos, sed opere non expleat: voluntate impleat aliquis et
Abbreviated transcription (Latin):
lemonis prȩdicationẽ si e andẽ fidẽ habeat h
scõs quã & i dm. Qui credit dm̃ scm̃ esse. utiq
non errat. quod siquis hominẽ qui sc̃s non est.
scm esse crediderit. &đi eũ iunxerit societa¬
ti. xp̃m uiolat cuus corporisomnes membra
sumus: Qui dicit in quid iustũ. iniustũ & iniustũ
Iustũ ab ominabilis uterq apud dnm: Similiter
qui sc̃m dicitesse non sõm & rursũ non sc̃m ad¬
serit sõm: ab ominabilis est apudđm om̃s creden¬
corpore errat &labit᷑ ad serens membrũens
uel sem esse cũ nonsit. uel non sc̃m essecũ sc̃msiti
uide quali crimine obnoxius fiat : Ueaitssaias
qui dicunt dulcȩ amarũ & amarũ dulce po¬
nentes tenebras iucẽ & lucẽ tenebras. Dulẽ
puto esse scĩ moniã amarũ quod sc̃i moniȩ con¬
trariũ est: Eq lux sanctimonia intelligipo¬
test. tenebsȩ contrariȩ sc̃itati: Quis puta seni¬
uis ꝓbandi nomismatis calidus trapezita non
ꝓrabit in discretione scõrũ. quicũ indin& in¬

Expanded text:
lemonis praedicationem, si eamdem fidem habeat in sanctos quam et in Deum. Qui credit Deum sanctum esse, utique non errat. Quod si quis hominem qui sanctus non est, sanctum esse crediderit, et Dei eum junxerit societati, Christum violat, cujus corporis omnes membra sumus. Qui dicit, inquit, justum injustum, et injustum justum, abominabilis uterque apud Deum est : similiter qui sanctum dicit esse non sanctum, et rursum non sanctum, asserit sanctum, abominabilis corpore errat et labitur, asserens membrum ejus vel sanctum esse, cum non sit: vel non sanctum esse, cum sanctum sit, vide quali crimine obnoxius fiat: Vae, ait Isaias, qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce: ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras . Dulce, puto esse sanctimoniam: amarum, quod sanctimoniae contrarium est; aeque lux sanctimonia intelligi potest, tenebrae contrariae sanctitati. Quis putas e nobis probandis numismatibus callidus trapezita, non errabit in discretione sanctorum? Qui cum in
Abbreviated transcription (Latin):
sermone condudens: decetero nemomichi
tantũ martysẽ faciat qui ꝓxp̃i nomine fumn¬
ditus: Scribit igit᷑ adphilemonẽ romȩ iunc¬
essedictate: ad philipphenses illa ex causa pri¬
mum : quod cũ solo timotheo seribit. quod&
inhac epła facit: dehinc quodumcula sua
nificat salutant uos om̃s scĩ. Maxime aut
qui decȩ̃ saris domosunt: Acesare missus in
carcerẽ notior familiȩ eius factusper secito¬
ris domũ. xp̃i fecit ecclesiã: deindeait: Qu¬
dam aut̃ excontentione xp̃madnuntiant
non sincere . existimantes pressurã sesuscita¬
re uinculis meis: Porro & ad colosensesprin¬

Expanded text:
sermone concludens: De caetero, ait, nemo mihi sermone concludens: De caetero, ait, nemo mihi tantum martyrem facit, qui pro Christi nomine funditur. Scribit igitur ad Philemonem Romae vincesse dictatae. Ad Philippenses illa ex causa: primum quod cum solo Timotheo scribit, quod et in hac Epistola facit. Dehinc quod vincula sua nificat, Salutant vos omnes sancti, maxime autem qui de Caesaris domo sunt. A Caesare missus in carcerem, notior familiae ejus factus, persecutoris domum, Christi fecit Ecclesiam. Deinde ait: Quidam autem ex contentione Christum annuntiant, non sincere existimantes pressuram se suscitare vinculis meis . Porro et ad Colossenses prin
Abbreviated transcription (Latin):
ita & saulus ad prȩdicationẽ gentiliũ missus
aprimo eccłȩ spolio ꝓconsule sergio paulouio¬
toriȩ suȩ trophea rectulit erexitq uexillum:
ut paulus diceret᷑ esaulo. Si aut̃ & interprȩta¬
tionominis quȩrit᷑ paulus in hebrȩo mirabi¬
lem sonat. Reuera mirũ ut postsaul : quibi¬
terpretat᷑ & petitus . eo quod aduexandam
eccłam fuisse adiabolopo stolatus deperse
oportuit. sed necessariȩ disputatũ est. Quod
aut̃ sequit᷑. Uinctus iħu xp̃i. Innulla epła
hoc cognomine ususest lic& incorpore epłarũ
adephesios uidelic& &philiphenses & colosen¬
ses esse inuinculis ꝓ confessione testet᷑: Mali¬
ioris aut̃ michi uidet᷑ suꝑcilii. uinctũ shuxp̃i
rogaturus ꝓhonesimo: talis rogare debint
quipossit imperrare quod poscer& Felix
nimirũ qui non in sapientia non idiuitus.
non in eloquentia & potentia scłari sed inxp̃i
passionibus głat᷑ tali& adgalathas epłam

Expanded text:
ita et Saulus ad praedicationem gentium missus, ita et Saulus ad praedicationem gentium missus, a primo Ecclesiae spolio proconsule Sergio Paulo, victoriae suae trophaea retulit, erexitque vexillum, ut Paulus diceretur e Saulo. Si autem et interpretatio nominis quaeritur, Paulus in Hebraeo, mirabilem sonat. Revera mirum, ut post Saul, qui interpretatur, expetitus, eo quod ad vexandum Ecclesiam, fuisset a diabolo postulatus, de persorte quam oportuit, sed necessarie disputatum est. Quod autem sequitur, vinctus Jesu Christi, in nulla Epistola hoc cognomine usus est, licet in corpore Epistolarum, ad Ephesios videlicet et Philippenses, et Colossenses, esse se in vinculis pro confessiojoris autem mihi videtur supercilii, vinctum Jesu Christi Rogaturus pro Onesimo, talis rogare debuit qui posset impetrare quod posceret. Felix nimirum, qui non in sapientia, non in divitiis, non in eloquentia et potentia saeculari, sed in Christi passionibus gloriatur. Tali et ad Galatas Epistolam
Abbreviated transcription (Latin):
dam magũ ꝓseudo ꝓphetã nominebarihe fu
cũ ꝑ consule sergio paulo. uro prudente
& afide recta sergiũ deprauante. & saulus
ait scribtura qui & paulus repletus sp̃ũ sc̃o
intuens in eũ didcit : O plene omnidolo &om¬
nifallacia fili daboli. inimicȩ omnilustitię
non desinis subuertere uias dñi rectas. &
nuncecce manus dñĩ suꝑte . & eris cȩcus non
uidens solẽ usq ad tempus confestimq ce¬
cidit ieũ caligo & tenebrȩ & circuiensque¬
rebat qui ei manus dar& tunc ꝓconsulcũ
uidiss& factũ. credidit ad mirans suꝑ doc¬
trina dñi. &cũ apafonauigas sent: pau¬
lus & quicũ eo erant uenerunt pergen
pamphiliae: diligent̃ adtende quod hic pri¬
mum pauli nom̃ acciper& : ut enimscipio sub¬
lecta affrica: affricanisibi nom̃ adsumpsit:¬
& me tellus creta insula subiugata insigne
cretioi suȩ familiȩ reportauit: & imperato¬
res nuncusq romani & sublectis gentibus
adlabenici particis sarmatinuncupantus:

Expanded text:
 magnum pseudoprophetam nomine Bar Jesu, cum proconsule Sergio Paulo viro prudente.  magno, et a fide recta Sergium depravante, Saulus ait Scriptura qui et Paulus, repletus Spiritu sancto, intuens in eum dixit: O plene omni dolo, et omni fallacia, fili diaboli, inimice omnis justitiae, non desinis subvertere vias Domini rectas? Et nunc ecce manus Domini super te, et eris caecus, non videns solem usque ad tempus. Confestimque cecidit in eum caligo et tenebrae, et circuiens quaerebat qui ei manus daret. Tunc proconsul, cum vidisset factum, credidit, admirans super doctrina Domini. Et cum a Papho navigassent Paulus, et qui cum eo erant, venerunt Pergen Pamphyliae. Diligenter attende, quod hic primum nomen Pauli acceperit. Ut enim Scipio, subjecta 747 Africa, Africani sibi nomen assumpsit: et Metellus, Creta insula subjugata, insigne Cretici suae familiae reportavit: et Imperatores nunc usque Romani ex subjectis gentibus, Adiabenici, Parthici, Sarmatici nuncupantur:
Abbreviated transcription (Latin):
fectũ est ut exsarai. sarrȩ uocabulũ fier & ȩqua
di Imperiũ fuit : & ut ad nouũ instrumentum
ueniã. ut symonpetri nom̃ acciperẽ . & filii ge¬
bedȩibanereẽ hoc est filirthonitrui uocaret᷑¬
es aulo paulus dictus sit. Nulla scribtura com¬
memorat: audact̃ itaq: faciã sed forte ue¬
re de actibus apłorũ suspiciones ad firmans me¬
as. Legimus in eis quod sc̃s sp̃s antio chiȩ dixerit:
Separate michibarnaban & saulũ in opus quodi
ad sumpsi eos: Tunc lelunantes &orantes in po¬
nentesq eis manus dimiserunt illos. Quicum
seleuciã syriȩ descendissent & nauigantes
adsala minã cypri quȩ nunc constantia dicit᷑
peruenissent : haberentq secũ inministerio
Sioħm ꝓpt̃ quẽ postea ȩdificatoriũ eccłȩ lur¬
giumꝰ concitatũ est: & omni hnsula peragra¬

Expanded text:
fectum est : ut ex Sarai, Sarae vocabulum fieret, aeque fectum est : ut ex Sarai, Sarae vocabulum fieret, aeque Dei imperium fuit. Et ut ad novum Instrumentum veniam, ut Simon, Petri nomen acciperet : et filii Zebedaei, BANE REEM  , hoc est, filii tonitrui vocareautem e Saulo Paulus dictus sit, nulla Scriptura memorat. Audacter itaque faciam, sed forte vere de Actibus Apostolorum suspiciones meas affirmans. Legimus in eis, quod sanctus Spiritus Antiochiae dixerit: Separate mihi Barnabam et Saulum, in opus ad quod assumpsi eos. Tunc jejunantes et orantes, imponentesque eis manus, dimiserunt illos . Qui cum Seleuciam Syriae descendissent, et navigantes Salaminam Cypri, quae nunc Constantia dicitur, pervenissent, haberentque secum in ministerio Joannem propter quem postea aedificatorium Ecclesiae jurgium concitatum est
Abbreviated transcription (Latin):
rem recusarẽ saltẽ paruã & quȩ uobis ut m¬
mero uersuũ. ita sensu quoq: & ordme uide¬
bat᷑ extrema ut dissererẽ coegistis. Remitaq
principi infinẽ temptabo & quod aliis ine¬
xordio statimapłi quȩrer& quare aut quo
tempore. aut quo cognominante esaulo
pauli nomen acciper&. hoc egoninefacere
conpellor nemutuũ quidẽ ut dicit᷑ ante hano
diẽ in eũ facere ausus. neq ueroputandũ
estut a simplicioribus latinis legit᷑. Saulũ
ante dictũ esse & non saul. quia & detribu
beniamin erat in qua hoc nomen familiari¬
tordauid de tribubeniamin fuit: quod aũt
saul a nobis dicit᷑ non mirũ est hebrȩa nomina
adsimilitudinẽ grȩcorũ & romanorũ casuũ
declinari : ut sic̃ ꝓ ioseph iosephus ꝓlacob lacobs
ita ꝓsaul quoq: saulus in nr̃a lingua acsermone
dicatur: Quȩrit᷑ igit᷑ curaut quo lubente uel
anti quũ nomen amiserit uel nouũ sumpse¬
rit ut ex abrã abrahã diceret᷑ dĩ iussioneper¬

Expanded text:
rem recusarem, saltem parvam, et quae vobis ut numero versuum, ita sensu quoque et ordine videbatur extrema, ut dissererem coegistis. Rem itaque principii in fine tentabo, et quod alius in exordio statim Apostoli quaereret, quare, aut quo tempore, vel quo cognominante, e Saulo Pauli nomen acceperit, hoc ego nunc facere compellor: ne mu quidem, ut dicitur, ante hanc diem in eum facere ausus. Neque vero putandum est, ut a simplicioribus Latinis legitur, Saulum ante dictum esse, et non Saul: quia et de tribu Benjamin erat, in qua hoc nomen familiaritor David, de tribu Benjamin fuit. Quod autem Saulus a nobis dicitur, non mirum est Hebraea nomina ad similitudinem Graecorum et Romanorum casuum declinari, ut sicut pro Joseph, Josephus: pro Jacob, Jacobus: ita pro Saul quoque, Saulus in nostra lingua ac sermone dicatur. Quaeritur igitur, cur, aut quo jubente, vel antiquum nomen amiserit, vel novum sumpserit. Ut ex Abram, Abraham diceretur, Dei jussione per
Abbreviated transcription (Latin):
teris dereliquid: quodisa ac oblatus uictima
sit & ꝑillo aries inmaculatus coronatusq sen
uentibus passionẽ dñĩ deformar& : Quod mo¬
uses & aaron decẽ plagis egyptũ ad flixerint :
quod ad sñm filii naue prȩces. steterit solinga¬
baon & lun a inualle elom: Longũ est uniuersa
iudicũ gestaper currere & totã sampson fabulã
adueri solis hoc quippe eius nomen sonattra¬
le ƿluie decelo flumina repente manarunt :
estcursũ. & he liseus spũ duplicato mostuũ
mortuus suscitauit. hȩc & cetera quȩ scribta¬
fidem ueteris testamenti. nisi quȩ cumq do
patriarchis & ꝓphetis & aliis insignibus ui¬
ris narrat hĩstoria conꝓbar& ut ex fidele¬
gis ad fidẽ ueniateuuangelii . &iustiti adim
eo re uelat᷑ ex fide hfide Sic̃ scriptũ est : ps¬
tus aũt exfide uiu&: Prȩcipit᷑ & in alio loco¬

Expanded text:
teris dereliquit: quod Isaac oblatus victima teris dereliquit: quod Isaac oblatus victima sit, et pro illo aries immolatus, coronatusque sentibus, passionem Domini deformarit: quod Moyses et Aaron decem plagis Aegyptum afflixerint: quod ad vocem Jesu filii Nave precesque steterit sol in Gabaon, et luna in valle Ailon. Longum est universa Judicum gesta percurrere: et totam Samson fabulam, ad veri solis hoc quippe nomen ejus sonat trale, pluviae de coelo, et flumina repente manarunt: est curru, et Elisaeus spiritu duplici mortuus mortuum suscitavit. Haec et caetera quae de sanctfidem veteris Testamenti, nisi quaecumque de patriarchis et prophetis, et aliis insignibus viris narrat historia, comprobarit: ut ex fide Legis, ad fidem veniat Evangelii, et justitia Dei in eo reveletur ex fide in fidem, sicut scriptum est: Justus aute
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃s scõs eius non difficilis hnterpretatio
est quia post dm̃ diligere lubeamis & ꝓximos
nunc hoc querit᷑ quo modo eandẽ fidẽ inxp̃o
de exo do sum amus exemplũ: Crediditpopu¬
lus dõ & moysiseruo eius : Vnaat q: eadẽ cre¬
dulitas in inoysen refert᷑ &đm̃ ut populus qui¬
oredebat in dñm eq: credidisse scribat᷑ inseruũ.
hoc aut non solũ in moysi sed in omnibus sc̃ĩs est
ut quicumq: credit dõ alit̃ eius fidẽ recipere
non queat : nisi credat & insc̃is eius. non est¬
mi nistros eius odio & infidelitate teneatur
Quod a ut̃ dicotale est credit quispiã in condito¬
rem đm : non potest credere nisiprius credide¬
rit descis eius uera esse quȩ scribta sunt Adam
ađo plasmatũ ȩuã e costa illius & latere fa¬
bricatã. Enochi trans latũ. Noe n aufrago solũ
orbe seruatũ : quod primus abrahã deterra
sua & decognatione iussus ecire . ciscumcisio¬
nem quã insignũ futurȩ ꝓlis acciperat pos¬

Expanded text:
in omnes sanctos ejus, non difficilis interpretatio est: qua post Deum diligere jubemus et proximos. Nunc hoc quaeritur, quomodo eamdem fidem in Christo de Exodo sumamus exemplum: Credidit populus Deo et Moysi servo ejus . Una atque eadem credulitas in Moysen refertur, et in Deum: ucredebat in Domino, aeque credidisse scribatur in servum. Hoc autem non solum in Moysi, sed in omnibus sanctis est, et quicunque credit Deo, aliter fidem ejus recipere nequeat, nisi credat et in sanctos ejus. Quod autministros ejus odio et infidelitate tenuatur. Quod autem dico, tale est: credidit  Al. credit quispiam in conditorem Deum: non potest credere, nisi prius crediderit, de sanctis ejus vera esse quae scripta sunt: Adam a Deo plasmatum, Evam ex costa illius, et latere fabricatam, Enoch translatum, Noe naufrago solum orbe servatum: quod primus Abraham de terra sua, et cognatione jussus exire, circumcisionem quam in signum futurae prolis acceperat, pos
Abbreviated transcription (Latin):
axp̃o dño in precet᷑ . Ex quo ostendit᷑ una filii
patrisq: essenatura : cũ id potest filius prȩsta
re quod pat̃. & iddicit᷑ pat̃ prȩstare quod filius
gr̃a aut̃ est quanullo merito nec opere salua¬
mur. Pax quare conciliati đõ per xp̃m sumus
cominuni catiofideituȩ euidens fiat in agni¬
tionem omnis boni quodi nobis est inxp̃o: Hȩc
lam non ut paulus &timotheus philemoni&co
teris sed ut paulus solus ad solũ phile monẽlo¬
tum utrũ gr̃as agat dõ suo semꝑ. an memoriã
eius faciat inorationibus suis semꝑ &utrumq
intelligipotest. Qui enimprȩcipit aliis ut in
omnibus gr̃as agat dõ nullis angustus potent
co artari ut gr̃as do semꝑ ipse non referat. Si
fidẽ & caritatẽ ut non solũ audituei : uerũ

Expanded text:
a Christo Domino imprecetur. Ex quo ostenditur una Filii a Christo Domino imprecetur. Ex quo ostenditur una Filii Patrisque esse natura, cum re quod Pater, et dicitur id Pater praestare quod Filius. Gratia autem est, qua nullo merito nec opere salvamur. Pax, qua reconciliati Deo per Christum sumus communicatio fidei tuae evidens fiat in agnitione omnis boni, quod in vobis est in Christo. Haec jam non ut Paulus et Timotheus, Philemoni et caeteris; sed ut solus Paulus, ad solum Philemonem lotum, utrum gratias agat Deo suo semper, an memoriam ejus faciat in orationibus suis semper. Et utrumque intelligi potest. Qui enim praecipit aliis, ut in omnibus gratias agant Deo, nullis angustiis poterit coarctari, ut gratias semper Deo ipse non referat. Si fidem et charitatem, ut non solum auditu ei, sed