comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Enuit cõsuetudo quȩ quotidie magis iuale¬
cit . ut prȩceptorib eloq̃ntiȩ latinis ꝗdem
sempor sed ẽ grȩcis interĩ discipuli seriꝰ ꝗͣ
ratio postulat traderent Eius rei duplex
rũt e grãmatici alienas occupauert̃ Nam
illi declamare modo e sciãm declamandi. ac facultatẽ
ttadere officii suiducũt: Idq intra deliberaniuas iu-¬
dicialesq materias : nã cetera ut professione sua mino¬
ra despiciũt. Et hi nõ satis credũt excepisse : quȩ
relicta erant: Quo nõĩe gratia quoq his hnda ẽ:
sed ad prosopontias usq: E ad suasorias : in ꝗoonus
dicendi uł maximũ ẽ irrũ pũt. Nic ergo accidit:
ut quȩ altenus artis prima erant. facta sint altius
nouissima : E etasiam altiorib disciplinis debita in
schola minore subsidat: ac rhetoricen apud grãma¬
ticos exerceat. Itaq qđ ẽ maxĩe ridiculũ : nõ añ
ad declamandi magr̃u mitendus uidetur puer: ꝗͣ
dedamare iã sciat. Nos suum cuiq professionimo¬

Expanded text:
enuit consuetudo, quae cotidie magis invalescit, ut praeceptoribus eloquentiae, Latinis quidem semper sed etiam Graecis interim, discipuli serius quam ratio postulat, traderentur. eius rei duplex runt et grammatici alienas occupaverunt. nam et illi declamare modo et scientiam declamandi ac facultatem tradere officii sui ducunt, idque intra deliberativas iudicialesque materias nam cetera ut professione sua minora despiciunt, et hi non satis credunt excepisse, quae relicta erant, quo nomine gratia quoque iis habenda est, sed ad prosopopoeïas usque ac suasorias, in quibus onus dicendi vel maximum est, irrumpunt. hinc ergo accidit, ut, quae alterius artis prima erant opera, facta sint alterius novissima, et aetas altioribus iam disciplinis debita in schola minore subsidat ac rhetoricen apud grammaticos exerceat. ita , quod est maxime ridiculum, non ante ad declamandi magistrum mittendus videtur puer quam declamare sciat. nos suum cuique professioni mo
Abbreviated transcription (Latin):
cẽte in illud uidiciale causȩ genus incidat : An nõ in foro
narrãdu ẽ: qua ĩparte nestio an sit uł płimũ. Nõne laus
Euituperatio certaminib illis freq̃nter inserit : Non cões
loci siue ꝗ sũt in uita directi: quales legimus a cicerone
a.Q. qͦ. Hortensio ut sit ne ꝑuis argum̃tis credẽdũ: e
pro testib e in testes in mediislitiũ medullis uersãt᷑.
Arma sũt hȩç quodãmõ prȩparãda: semꝑ ut iis: cum res

Expanded text:
certe in illud iudiciale causae genus incidat? an non in foro narrandum est? qua in parte nescio an sit vel plurimum. non laus ac vituperatio certaminibus illis frequenter inseritur? non communes loci, sive qui sunt in vitia derecti, quales legimus a Cicerone a Quinto quoque Hortensio: ut, sitne parvis argumentis credendum, et pro testibus et in testes, in mediis litium medullis versantur? arma sunt haec quodammodo praeparanda semper, ut iis, cum res
Abbreviated transcription (Latin):
ducatione ꝯpoitis nõ omissa. Nam lacedȩ monios ꝗđ
&̃ saltationẽ quãdã tãꝗ̃ ad bella qͦ. utilem hũisse in¬
t̾ exꝰcitationes accepenꝰ. Neq id ueterib romanis de¬
decori fuit. Arguᵗͫ est sacerdotum nõĩe ac religiõe
durãs ad hoc tp̃us saltatio. E illa in tertio Cicerõis
de oratore libro uerba Crassi: quib precipit: ue
orator urat lateꝵ ĩclinatiõe forti ac uirili. non
scena E histtiõib s ab armis aur ẽ a palestra: cui q̃ disci¬
plinę usus in nr̃a usq ȩtatem sine reprȩhẽsione descendet
A me gñ nec ultra puetiles años rermebit᷑: nec in iisip̃is diu
Nec n gestus oratori cõponi ad siłitudinẽ saltationis uolo.

Expanded text:
educatione compositis non omissa. nam Lacedaemonios quidem educatione compositis non omissa. nam Lacedaemonios quidem etiam saltationem quandam tanquam ad bella quoque utilem habuisse inter exercitationes accepimus. neque id veteribus Romanis dedecori fuit; argumentum est sacerdotum nomine ac religione durans ad hoc tempus saltatio, et illa in tertio Ciceronis de Oratore libro verba Crassi, quibus praecipit, ut orator utatur laterum inclinatione fortia scena et histrionibus sed ab armis aut etiam a palaestra; cuius disciplinae usus in nostram usque aetatem sine reprehensione descendit. A me tamen nec ultra pueriles annos retinebitur nec in his ipsis diu. neque enim gestum oratoris componi ad similitudinem saltationis
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ de iis loquor ꝗb pars uite ĩ oleo ꝑs in uino ꝯsumi¬
tur ꝗ corpoꝵ cura mentẽ obruent̃. Hos .n. abẽẽ¬
ab eo: quẽ instituiꝰ ꝗ̃ lõgissime uelĩ. Sed nom̃ ẽ idẽ
iis: a ꝗbus geltus motusq formãt᷑: ut recta sinc
brachia: ne indocte rusticę manus: ne status indeco-¬
rus: nequa in proferendis pedib insçitia: ne ca-¬
put oculiq ab alia cõporis inclinatiõe dissicleant
Nam ne hoc cẽ in ꝑte pronũtiationis negauerit ꝗ sꝗͣ¬
nec ipã ꝓnuntiationẽ ab oratore secerne. Et cẽte qđ
facẽ oporteat: nõ indignũ ẽ dicẽ: cũ pręsti hec chiro¬
nomia: quȩ ut &̃ nõĩe ip̃o declaratur lex gestꝰ gab
illis tp̃tib heroicis oria sit: & a sũmis gręcie uiris: q¬
ab ip̃o ẽ Serate probata a platone qͣ in parte ciui¬
liũ põita uirtutũ : & echrysippo ĩ prȩceptis de liberoꝵ e

Expanded text:
non de his loquor, quibus pars vitae in oleo, pars in vino consuminon de his loquor, quibus pars vitae in oleo, pars in vino consumitur, qui corpoab eo quem instituimus quam longissime velim; sed nomen est idem iis, a quibus gestus motusque formantur, ut recta sint brachia, ne indoctae rusticae manus, ne status indecorus, ne qua in proferendis pedibus inscitia, ne caput oculique ab alia corporis inclinatione dissideant. nam neque haec esse in parte pronuntiationis negaverit e ipsam pronuntiationem ab oratore secernet, et certe, quod facere oporteat, non indignandum est discere, cum praesertim haec chironomia, quae est, ut nomine ipso declaratur, lex gestus, et ab illis temporibus heroicis orta sit et a summis Graeciae viris atque ipso etiam Socrate probata, a Platone quoque in parte civilium posita virtutum et a Chrysippo in praeceptis de liberorum
Abbreviated transcription (Latin):
nfinitũ at̃ ut moꝵ dicemꝰ : in hil qͦ reb momẽtũ ẽ : E
nł p̃c̃ placere qđ nõ dece. Debae ẽ docere comoe-¬
dus quõ narrãdũ. qua sit auẽtate suadẽdũ: qua ꝯ¬
citanione cõ surgat ira: quis flegus deceat misera¬
tionẽ. Quod ita optime faciae: si certos ex comce¬
miles Iidẽ at̃ nõ ad ꝓnũtiandũ m̃õ utilissimi iueꝵ
ad augẽdam qͦ eloq̃ntiam maxĩc accomodati eãt . ꝓ
hȩȩ dum infirma ętas maiora nõ capis̃. Cętu cum
legẽ orões oportebit: cũ ututes eaꝵ iã sentiđ᷑ tũ mͥ
diligens aliꝗs ac peritus assistat: nec solũ lectiõe for¬
me: ueꝵ ẽ edisce̾ electa ex iis cogat: & ea dicere
stantẽ clare:&. quẽ adm̃o agere oportebit: ut ꝓtinus
ꝓnũtiationẽ uocẽ memoria exceat. Ne illos ꝑlem
reprehẽ iendos puto: qui paulũ ẽ palestricis uacauent

Expanded text:
nfinitum autem, ut mox dicemus, in his quoque rebus momentum est; et nfinitum autem, ut mox dicemus, in his quoque rebus momentum est; et nihil potest placere quod non decet. debet etiam docere comoedus, quomodo narrandum, qua sit auctoritate suadendum, qua concitatione consurgat ira, qui flexus deceat miserationem. quod ita optime faciet, si certos ex comoemiles. iidem autem non ad pronuntiandum modo utilissimi verum ad augendam quoque eloquentiam maxime accommodati erunt. et haec, dum infirma aetas maiora non capiet; ceterum, cum legere orationes oportebit, cum virtutes earum iam sentiet, tum mihi diligens aliquis ac peritus adsistat, neque solum lectionem formet, verum ediscere etiam electa ex iis cogat et ea dicere stantem clare et quemadmodum agere oportebit, ut protinus pronuntiationem, vocem, memoriam exerceat. ne illos quidem reprehendendos puto, qui paulum etiam palaestricis vacaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq laborauit .A. succedit: quarum uis ẽ apui nos
quoq: E cũ .c. ac siłt gn. ualuerũt: in a .c.d. demoli¬
untꝰ. Ne illas ꝗdem circa .s. lram̃ delitias hic ma¬
gister fer&. nec uerba in faucibus patictur audir
nec oris inanitate resonare: nec qđ minime ẜmoi
puro conueniat simplicem uocis nãm pleniore quo¬
ꝗb clarescũt foraminib recto mõ exitu grauiorẽ
spiritum reddũt. Curabũt ẽ ne extreme sylla-¬
be intercidãt: ut par sibi sermo sit. ut qñs ex¬
clamãdũ erit lateris conatus sit ille non capitis
ut gestus ad uocem. uultus ad gestum accomodet.
Obseruandum erit ẽ: ut recta sit facies dntis. ne la-
ta utrolibae ceruir. Nam frons płib gnib pec cat
Uidi młtos quoꝵ suꝑcilia ad singłos uocis conatꝰ alleuã¬
tur. alior cõstricta. alioꝵ ẽ dissidentia: cũ alt̾o in
u̾ticẽ tẽderẽ: altero pene oculus ip̃e premeretur.

Expanded text:
quoque laboravit, Labda succedit quarum vis est apud nos quoque laboravit, Labda succedit quarum vis est apud nos quoque; et cum c ac similiter g non evaluerunt, in t ac d molliuntur. ne illas quidem circa s litteram delicias hic magister feret, nec verba in faucibus patietur audiri nec oris inanitate resonare nec, quod minime sermoni puro conveniat, simplicem vocis naturam pleniore quoquibus clarescunt foraminibus, recto modo exitu graviorem spiritum reddunt. curabit etiam, ne extremae syllabae intercidant, ut par sibi sermo sit, ut, quotiens exclamandum erit, lateris conatus sit ille non capitis, ut gestus ad vocem, vultus ad gestum accommodetur. observandum erit etiam, ut recta sit facies dicentis, ne labrta utrolibet cervix. nam frons pluribus generibus peccat. vidi multos, quorum supercilia ad singulos vocis conatus adlevarentur, aliorum constricta, aliorum etiam dissidentia, cum alterum in verticem tenderent, altero paene oculus ipse premeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
Andum aliquid comoedo qͦ. eatenus qua pronũti¬
andi sciam futurus orator desiderat. Non .n. pue¬
rum: quem in hoc instituimus : aut femines uocis
exilitate frangi uolo: aut seniliter tremere: nec ui¬
tia ebrietatis effingat: nec seruili uernulitate im¬
buagur: nec amoris a uaritię metus discat affestũ
Quȩ nec oratori sunt nẽtia e mentem pręcipue
in etate prima teneram adhuc & rudem inficiunt
Nam freques imitatio transit in mores. Nec gestus
quidem omnis. ac motus & comoedis petendus est
nec excursionib nimiis. Nam siqua in iis ars est
dicentiũ : ea prima ẽ: ne ars eẽ uideatur. Qđ est
igitur huius decoris officiũ : Imprimis uitia: si qua ł
oris: emẽde: ut expressa sint uerba: ue suis queq
lutere sonis enuntientur. Quarũdã .n. uł pingue
dine nimia laboramus: quasdam uelut acriores pa-¬
rum efficimꝰ: E aliis non dissimilibus: sed qĩ hebetiorib
ꝑmutamus. Quippe .P. luterę: qua De mosthenes

Expanded text:
andum aliquid comoedo quoque, dum eatenus, qua pronuntiandi scientiam futurus orator desiderat. non enim puerum, quem in hoc instituimus, aut femineae vocis exilitate frangi volo aut seniliter tremere. nec vitia ebrietatis effingat neque servili vernilitate imbuatur nec amoris, avaritiae, metus discat adfectum; quae neque oratori sunt necessaria et mentem, praecipue in aetate prima teneram adhuc et rudem, inficiunt. nam frequens imitatio transit in mores. ne gestus quidem omnis ac motus a comoedis petendus est.nec excursionibus nimius. nam si qua in his ars est dicentium, ea prima est, ne ars esse videatur. quod est igitur huius doctoris officium? in primis vitia si qua sunt oris emendet, ut expressa sint verba, ut suis quaeque litterae sonis enuntientur. quarundam enim vel exilitate vel pinguitudine nimia laboramus, quasdam velut acriores parum efficimus et aliis non dissimilibus sed quasi hebetioribus permutamus. quippe et Rho litterae, qua Demosthenes
Abbreviated transcription (Latin):
Orator siłe tm̃ ueri petit. Dein paulo post᷑. Non .n.bo.¬
na consciã sed uictoria litigantis est premiũ. Quȩ si
uera esse: pessimoꝵ hoĩum fore. hȩc tam ꝑniciosa
nocẽtissimis morib dare instrumta & neꝗtiam prȩ̨¬
ceptis adiuuare. Sed illi rõnem opĩois sue uiderint:
Nos autem ingressi formare ꝑfcũ oratorẽ: quẽ impͥmis
ẽẽ bonũ uiꝵ uolumꝰ: ad eos: qui de hoc oꝑe meliꝰ sentiũt
reu̾tamur. Rhetoricen at ꝗdã eande ciuilitatẽ ẽẽ iudi¬

Expanded text:
Orator simile tantum veri petit. deinde paulo post: non enim boOrator simile tantum veri petit. deinde paulo post: non enim bona conscientia sed victoria litigantis est praemium. quae si vera essent, pessimorum hominum foret, haec tam perniciosa nocentissimis moribus dare instrumenta et nequitiam praeceptis adiuvare. sed illi rationem opinionis suae viderint. nos autem ingressi formare perfectum oratorem, quem in primis esse virum bonum volumus, ad eos qui de hoc opere melius sentiunt, revertamur. rhetoricen autem quidam eandem civilitatem esse iudi
Abbreviated transcription (Latin):
pa tcõp dixaucoy. Ut appare platoni nõ rhetoricen
uiden malum: sed eam uerã nisi iusto & bono non
contingere. Adhuc autem in phędro manifestius
facit: hanc artem consuman citra iusti quoq sciãm
non posse: cui opioi nos qͦ. accedimꝰ. An ałr defensios
Socratis : & eoꝵ: ꝗ pro pr̃ĩã ceciderãt: laudẽ scͥ-¬
psisse : quȩ certe sunt oratoris oꝑa. Sed in illud ho¬
minum genus : qđ facilitate dicendi male utebatur
inuectus est. Nam & Socrates in honestã sibi credidit
or̃onem: quam ei lysias reo composuerat. & tum ma¬
xime scribere litigatorib: quę illi prose ip̃i dicerẽ:
erat moris. Atq ita iuri: quo non licebat pro altero
agere: fraus adhibebatur. Doctores quoq eius artis
parũ idonei platoni uidebantur. qui Rhetoricen
a iustitia seꝑarẽ : q ueris credibilio prȩferrẽ. Nã
id qͦ dicit in phedro. Consensisse aũt illis suꝑioribus
uideri põt ꝙ̃ cornelius Celsus: cuius hec u̾ba sũt.

Expanded text:
 τῶν δικαίων; ut appareat, Platoni non rhetoricen videri malum, sed eam veram nisi iusto ac bono non contingere. adhuc autem in Phaedro manifestius facit, hanc artem consummari citra iustitiae quoque scientiam non posse; cui opinioni nos quoque accedimus. an aliter defensionem Socratis et eorum, qui pro patria ceciderant, laudem scripsisset? quae certe sunt oratoris opera. sed in illud hominum genus, quod facilitate dicendi male utebatur, invectus est. nam et Socrates inhonestam sibi credidit orationem, quam ei Lysias reo composuerat; et tum maxime scribere litigatoribus, quae illi pro se ipsi dicerent, erat moris, atque ita iuri, quo non licebat pro altero agere, fraus adhibebatur. doctores quoque eius artis parum idonei Platoni videbantur, qui rhetoricen a iustitia separarent et veris credibilia praeferrent; nam id quoque dicit in Phaedro. consensisse autem illis superioribus videri potest etiam Cornelius Celsus, cuius haec verba sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
turhanc anẽ. Ueꝵ & orator &̃ si raro non tñ nũꝗ
probabit Dialectce. Nam ꝙ syllogismmis si res posce ate¬
tur e certe enthymemate: qui rhetoricus est syllo-¬
gisinus: Denique prodationũ: quę sunt potentissime¬

Expanded text:
tur hanc artem. verum et orator etiamsi raro non tamen nunquam tur hanc artem. verum et orator etiamsi raro non tamen nunquam probabit dialectice. nam et syllogismo, si res poscet, utetur et certe enthymemate, qui rhetoricus est syllogismus. denique probationum quae sunt potentissim
Abbreviated transcription (Latin):
tem ꝑcipiendi uenire inde ꝯcedũt: Seo prodesse eam
non ut cȩteras artes: cum ꝑcepte sint : s cum discãtur
existimãt. Id uulgatis op̃io ẽ. Nec sñ cã sum̃i uiri ẽ
impẽsam hiue sc̃ĩs oꝑam dederunt. Nam cũ sit beome
In causis uõ uł freq̃ntissime uersari sole : Inꝗb actor
nõ dico si circa sum̃as trepidat: S s digitoꝵ saltẽ in¬
certo aut indecoro gestu a cõpuratione dissentit: ui¬
ter cadit in causas. Nam de terminis mensurisq sũt
lies: sed habent maiorẽ quãdam aliã cum arte orato¬
ria cognationẽ Iam primũ ordo est scometriȩ necius.
Nonne e eloquentię: Ex priorib grometria probat in:¬
seq̃mia & certis in certa. Non ne id in dicendo facimꝰ:
Qd illa prępositarum quęstionum conclusio : Non
tota fere constat syllagismis: Ptoptet quod plures
inuenies: qui Dialectice similẽ ꝗͣ qui rhetoricȩ fatean-¬

Expanded text:
tem percipiendi venire inde concedunt, sed prodesse eam tem percipiendi venire inde concedunt, sed prodesse eam non ut ceteras artes, cum perceptae sint, sed cum discatur, existimant: ea vulgaris opinio est. nec sine causa summi viri etiam impensam huic scientiae operam dederunt. nam cum sit geometIn causis vero vel frequentissime versari solet, in quibus actor, non dico, si circa summas trepidat, sed si digitorum solum incerto, aut indecoro gestu a computatione dissentit, juter in causas nam de terminis mensurisque sunt lites, sed habet maiorem quandam aliam cum arte oratoria cognationem. iam primum ordo est geometriae necessarius; nonne et eloquentiae? ex prioribus geometria probat insequentia, ex certis incerta; nonne id in dicendo facimus? quid ? illa propositarum quaestionum conclusio non fere tota constat syllogismis? propter quod plures invenias, qui dialecticae similem quam qui rhetoricae fatean
Abbreviated transcription (Latin):
nobis uirilis roboris manebat: excidit : seo qua laules
fornũ canebãt᷑: quaq e ipsi fortes canebant. Nam psal¬
tetia se spadicas ã uit ginib probis recusanda. sed co¬
gͥnionẽ rõis quȩ ad mouendos lemiẽdosq affectus plimũ
ualẽ. Na e pythagorã accepimus concitatos ad uim pu¬
ditg domui affeoẽdam iuuenes: iussa mutare in spõdeũ
modos tbicina composuisse. Et chrysippus ẽ nurricu¬
quȩ adhibent᷑ infantib allastationi suũ qdđ da carinen
assignat t̃st ẽ non inerudite ad declamandũ ficta
materia: in qua ponit᷑ tibicen: qui sacrificãti phiggiũ
cetinerat: acto illo in insaniam E per prȩcipitia delato
actusari: ꝙ c̃ã mortis extiterit: quȩ. si dici debe ab
oratort: nec oici citta sciãm musices põt: quõ non hanc
N ocometria partem farentur ẽẽ utilem tenens eta¬
tib: agitari nãq animos e a cui ingenia ẽ celerita¬

Expanded text:
nobis virilis roboris manebat, excidit, sed qua laudes nobis virilis roboris manebat, excidit, sed qua laudes fortium canebantur, quaque ipsi fortes canebant; nec psalteria et spadicas, etiam virginibus prolis recusanda, sed cognitionem rationis, quae ad movendos leniendosque adfectus plurimum valet. nam et Pythagoran accepimus concitatos ad vim pudicae domui adferendam iuvenes, iussa mutare in spondeum modos tibicina, composuisse; et Chrysippus etiam nutricuquae adhibetur infantibus, adlectationi suum quoddam carmen assignat. est etiam non inerudite ad declamandum ficta materia, in qua ponitur tibicen, qui sacrificanti Phrygium cecinerat, acto illo in insaniam et per praecipitia delato accusari, quod causa mortis extiterit; quae si dici debet ab oratore nec dici citra scientiam musices potest, quomodo non hanc  geometria partem fatentur esse utilem teneris aetatibus. agitari namque animos et acui ingenia et celerita
Abbreviated transcription (Latin):
tẽrenti optimates uł ẽ timenti fuit. Libe ꝑꝑ quosda
imperitiores : &̃ crassiore ut uocãt musa dubitationem
huiꝰ utilitatis eximẽ. Nã poetas certe legendos oratori fu:¬
turo concessent. Nũ ig̾ hi sñ musice : At siꝗs tã cetus aĩ
ẽ ut de alis dubite : iłlos cẽte ꝗ carmina ao lyrã cõposuest
Hȩc diutiꝰ forẽ dñda: si hoc studiũ uelut nouũ pręciꝑem.
Cũ uõ antiggas usq a chirone : atq achile ad nr̃a ip̃ra
apud om̃es qui m̃õ legitina disciplinã non snt perosi
durauent: non est cõmintendum ut illa dubia faciam
defensionis solicitudine. Q̃nis aut latis iam exapsis
quaibus sum m̃õ usus exẽplis credã ẽẽ mãifestũ : que
mibis e quatenus musice placeat: a pertiꝰ tñ ꝓfitendum
puto: nõ hãc a me prȩcipi: quȩ nũc in scenis esfeminata
e impudicis modis stasta non ex ꝑteminima : siꝗd in

Expanded text:
terrenti optimates vel iam timenti fuit. libet propter quosdam terrenti optimates vel iam timenti fuit. libet propter quosdam imperitiores etiam crassiore, ut vocant, Musa dubitationem huius utilitatis eximere. nam poetas certe legendos oratori futuro concesserint: num igitur hi sine musice? ac si quis tam caecus animi est, ut de allis dubitet, illos certe, qui carmina ad lyram composuerunt. haec diutius forent dicenda, si hoc studium velut novum praeciperem. cum vero antiquitus usque a Chirone atque Achille ad nostra tempora apud omnes, qui modo legitimam disciplinam non sint perosi, duraverit, non est committendum, ut illa dubia faciam defensionis sollicitudine. quamvis autem satis iam ex ipsis, quibus sum modo usus, exemplis credam esse manifestum, quae mihi et quatenus musice placeat, apertius tamen profitendum puto, non hanc a me praecipi, quae nunc in scenis effeminata et impudicis modis fracta non ex parte minima, si quid in
Abbreviated transcription (Latin):
& son ĩ orõe qͦ. uarie ꝓ reꝵ mõ adhibet᷑ sicut in musite:
Nãq uoce & modulatiõe grãdia elate iucũda dulciter: mode¬
rata le niter canit: totaq arte cõsentit cum eoꝵ. quę di¬
cũt᷑ effectib. Atꝗ in orãdo quoq intentio uocis remissio fe¬
xus ꝑtine ad mouendos audientiũ affectus. Alia qͦ. e collatiõis
e uocis: ut eodẽ utar u̾bo modulatione concitatiõe iudicum:
alia miẜicordiam petimus: cũ ẽ organis : ꝗb ẜmo ex pͥrii nõ
uñ peti põt: in quo ꝑs actionis nõ minima ꝯsistit. Qua de re
positus nobis est locus. Agedũ nõ hebit ĩ primis curã uocis
orator: Qͥdtã musices ꝓpriũ : S ne hȩc ꝗđ̃ prȩ sum̃ca ꝑs¬
ẽ : ut uno int̾i contenti simꝰ exͦ. C. Gracti precipui suoꝵ
tp̃rũs oratoris: cui ꝯcionãti ꝯsistens post eũ Musicus fistula
quam Topcipiop uocãt : modos: ꝗbus debere intendi mini¬
strabat. Het ei cura inteͣ turbulentissimas actiones: uł

Expanded text:
one quoque varie pro rerum modo adhibetur sicut in musice. namque et voce et modulatione grandia elate, iucunda dulciter, moderata leniter canit, totaque arte consentit cum eorum quae dicuntur adfectibus. atqui in orando quoque intentio vocis, remissio, flexus pertinet ad movendos audientium adfectus, aliaque et collocationis et vocis ut eodem utar verbo modulatione concitationem iudicis, alia misericordiam petimus; cum etiam organis, quibus sermo exprimi non unde peti potest; in quo pars actionis non minima consistit, qua de re sepositus nobis est locus. age , non habebit imprimis curam vocis orator? quid tam musices proprium? sed ne haec quidem praesumenda pars est. uno interim contenti simus exemplo C. Gracchi, praecipui suorum temporum oratoris, cui contionanti consistens post eum musicus fistula, quam τονάριον vocant, modos, quibus deberet intendi, monstrabat. haec ei cura inter turbidissimas actiones vel
Abbreviated transcription (Latin):
seramꝰ. Numeros musice h duplices in uocib & ĩ corpore.
Utriusq .n. rei aptus ꝗdam modus desiderat᷑. Uocis roem̃
Aristorenus musicus diuidit: in pob uoy e uedoo en
nis constat. Num ig̾ nõ heç oĩa oratori necia : Quoꝵ unũ
ad gestum alteꝵ ad collocationẽ u̾bor tentiũ ad flexus uo¬

Expanded text:
seramus. numeros musice duplices habet in vocibus et in corpore, seramus. numeros musice duplices habet in vocibus et in corpore, utriusque enim rei aptus quidam modus desideratur. vocis rationem Aristoxenus musicus dividit in ῥυθμόν et μέλος, nis constat. num igitur non haec omnia oratori necessaria? quorum unum ad gestum, alterum ad collocationem verborum, tertium ad flexus vo
Abbreviated transcription (Latin):
rei prȩceptores fuisse: cum uphion ostenderit mi¬
moꝵ ꝗdem scriptor: seo quẽ plato adeo ꝓbauit:
ut suppositos capiti libros eiꝰ : cũ moreret᷑ habuisse ta¬
datꝰ tum Eupolis : apud quẽ prodamus & Musicẽ
q lr̃as doca: e maricas ꝙ est Hyꝑbolius nihil se
ex musitis scire nisi luteras confitetur. Aristopha¬
nes q᷑ nõ uno libro sic institui pueros antiquitus soli¬
tos essẽ demonstrat: ꝙ apud Menandrũ in hypodoli¬
meo senex: qui reposcẽti filiũ p̃rĩ uelut roem ĩ pẽdioꝵ
que ÷̃ educanonẽ contulerat. oꝑpones se psaliris & ge¬
post coenã ci cũferet Iyta: cuiꝰ cũ se imꝑitam T̃hemisto¬
els cofessus ess : ut uͥbis Ciceronis utaꝵ: habitus ẽ
illa recipiebat ȩtas defuisse. Deniq ĩ ꝓu̾bium usq grȩco¬
ꝵ cel&l ratũ est: in doctos a musicis atq a grãmaticis ab¬
esse. Ueꝵ quid ex ea proptię petat futurus orator: dis¬

Expanded text:
rei praeceptores fuisse cum Sophron ostendit, mirei praeceptores fuisse cum Sophron ostendit, mimorum quidem scriptor sed quem Plato adeo probavit, ut suppositos capiti libros eius, cum moreretur, habuisse credatur, tum Eupolis, apud quem Prodamus et musicen et litteras docet, et Maricas, qui est Hyperbolus, nihil se ex musice scire nisi litteras confitetur. Aristophanes quoque non uno libro sic institui pueros antiquitus solitos esse demonstrat, et apud Menandrum in Hypobolimaeo senex, qui reposcenti filium patri velut rationem impendiorum, quae in educationem contulerit, exponens, psaltis post cenam circumferretur lyra; cuius cum se imperitum Themistocles confessus esset ut verbis Ciceronis utar, est habitusilla recipiebat aetas, defuisse. denique in proverbium usque Graecorum celebratum est, indoctos a Musis atque a Gratiis abesse. verum quid ex ea proprie petat futurus orator, dis
Abbreviated transcription (Latin):
traditum e exercitus lace dȩ monioꝵ musicis accen¬
sos animos modis. Qed aũt aliud in nr̃is lugionibus
cornua ue tubs faciũt: quoꝵ concictus ꝗ̃to õ̾ ueheñtiꝰ
or tm̃ romana im belis gla cȩteris prestat. Non ig̃
stustra plato ciuili uito quem toditiroy uocat
neciam musicen chcdidi. S eius seste quȩ alis seue¬
rissima. alis asprima uuidtꝰ principes in hac fuere
maut edissimarẽ sapientũ aliquos non nulla opã
insstudis actomodaturos Lycurgus d urissimarum
hictarnoniss legum ductet musices disciplinã pro¬
bauit: atqi cam nã ipsa uidt̃ ad tole tãdos facilius
laboress uelut muneri nobis dedisse. Si quidem e rt¬
mige cantus hortat: nec solum in iis oꝑib inꝗb
rat sci cẽ singłoꝵ fatigatio qual se rudi modula¬
tione solaturꝰ. Laudem adhue dicere artis pulchẽti¬
futũr Siquidem Architas atq Aristogenꝰ ẽ subie¬
aã grãmaticẽ musiceti putauent᷑. ꝓ eosdem utriusq

Expanded text:
traditum et exercitus Lacedaemoniorum musicis accensos modis. quid autem aliud in nostris legionibus cornua ac tubae faciunt? quorum concentus quanto est vehementior, tantum Romana in bellis gloria ceteris praestat. non igitur frustra Plato civili viro, quem πολιτικὸν vocat, necessariam musicen credidit. et eius sectae, quae aliis severissima aliis asperrima videtur, principes in hac fuere sententia, ut existimarent sapientium aliquos nonnullam operam his studiis accommodaturos. et Lycurgus, durissimarum Lacedaemoniis legum auctor, musices disciplinam probavit. atque eam natura ipsa videtur ad tolerandos facilius labores velut muneri nobis dedisse, si quidem et remigem cantus hortatur; nec solum in iis operibus, inrat, sed etiam singulorum fatigatio quamlibet se rudi modulatione solatur. laudem adhuc dicere artis pulcherrifuerunt; siquidem Archytas atque Euenus etiam subiectam grammaticen musicae putaverunt, et eosdem utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
põitiones sonui quem iunctȩ efficiũt: an quẽ separate
nis illud .n. quod ueritas ex igit: sequẽtis syllabȩ sono
iuctu .m. gemina cõmutat᷑. Est ꝙ̃ in diuicendis uẽbis
obseruatio: mediam lram consonãtem priori an seq̃nti
syllabȩ adiungas. Atuspex n. ꝗa pars eius posterior
a spectando est .s. lr̃am tertię dabimus. Abstemius ꝗa
ex astinentia temeti compõita uox est: primȩ relĩquet.
Nam R. ꝗđ in nłłis uerbis utendũ puto : nisi quȩ sighicãt
E ut sola ponat. Hoc eo non omisi: ꝙ ꝗdam eã quoti¬
ens.a. sequat᷑. necium credũt : cum sit .c. lrã : quȩ adom̃s
uocales uim suam ꝑferat. Ueꝵ orthographa qͦ cõsuetu¬

Expanded text:
positiones sonum quem iunctae efficiunt, an quem separatae, positiones sonum quem iunctae efficiunt, an quem separatae, nis, illud enim, quod veritas exigit, sequentis syllabae sono victum m gemina commutatur. est et in dividendis verbis observatio, mediam litteram consonantem priori an sequenti syllabae adiungas: haruspex enim, quia pars eius posterior a spectando est, s litteram tertiae dabit; abstemius, quia ex abstinentia temeti composita vox est, primae relinquet. nam k quidem in nullis verbis utendum puto, nisi quae significant, etiam ut sola ponatur. hoc eo non omisi, quod quidam eam, quotiens a sequatur, necessariam credunt, cum sit c littera, quae ad omnes vocales vim suam perferat. verum orthographia q
Abbreviated transcription (Latin):
dũ at loꝗni  existimãt Nã ꝗ sepe nõ
liãs m̃o  ħ sylladas aut ꝑmutat a pretĩt
cõis hoĩus error ẽ Nes egi id notarem
nͥ mihi miꝵ uieret᷑ tradidisse aliquos
leguto eũ ꝯsulari suctessont̃ dedisse ut
rudi & indocto cui manu ixi ꝓ ipsi
non bonũ apice distinguit. Palus alius priore syllaba
longa aliud sequẽti significas. E cum eadem lintera
nt̃o caũ breuis ab lt̃o longa est : uitũ sequat᷑ : plerũq
hac nota monẽdi sumꝰ. Sim̃łr putauerũt illa qͦ. ser¬
uanda distrimina: ut ex prepõitione si uerbũ seque-¬
ret᷑ specto adiecta ẜę syllabe .s. lutera: si pesto remo¬
uũn Itemq cũ si tp̃us signifitane ꝑ .q. si comitem ꝑ .c. ac
duas sequõtes scriberẽt᷑ Ftigidiora his alia ut ꝗcꝗd
cquartam hẽre ne introgare bis uiaerem : E quotidie
non cotidie ut sit quot diebus. Ueꝵ hȩc iam g̃ inter
ip̃as ineptias euanuert̃. Quȩni solȩ inscribẽdo prȩ¬

Expanded text:
istiment. nam quod saepe non litteras modo sed syllabas aut permutat aut praeterit, communis hominum error est. nec ego id notarem, nisi mihi mirum uideretur tradidisse aliquos, legato eum consulari successorem dedisse ut rudi et indocto, cuius manu 'ixi' pro ipsi non bonum apice distinguitur, palus aliud priore syllaba longa aliud sequenti significat, et cum eadem littera nominativo casu brevis, ablativo longa est, utrum sequamur, plerumque hac nota monendi sumus. similiter putaverunt illa quoque servanda discrimina, ut ex praepositionem, si verbum sequeretur specto, adiecta secundae syllabae s littera, si pecto, remoret, itemque cum, si tempus significaret, per qu, si comitem, per c ac duas sequentes scriberetur. frigidiora his alia, ut quidquid c quartam haberet, ne interrogare his videremur; et quotidie non cotidie, ut sit quot diebus. verum haec iam etiam inter ipsas ineptias evanuerunt. quaeri solet, in scribendo prae
Abbreviated transcription (Latin):
ore quadam comprehensione ꝑ om̃es ꝗdem spẽs reꝵ quo¬
tidie pene nascẽtiũ ire qui possunt: Sicut de re mil¬
tari: ꝗꝗ̃ sunt tradita quȩdam prȩcepta cõm̃uĩa: magis
tñ ꝓderit sare qua ducũ ꝗsqi rõe in quali loco tp̃rẽ¬
sit usus sapienteri aut ꝯtra. Nam in õib fere mn inus
ualẽ prȩcepta ꝗ̃ exꝑimẽta. An uõ declamabit ꝗde
preceptor: ut sit exemplo suis auditorib : Nõ plus ꝯtu-¬
lerint lesti cicero ac de mosthenes : Corrigitur palam
si quid in declamando discipulus errauerit: Non potẽti.¬
deerãt p̃ła : quȩ dicerem : sed neminẽ hec utilitas fugir
Atq utinam tã non pigeat facere istud: ꝙ̃ nõ de splicebit

Expanded text:
ore quadam comprehensione per omnes quidem species rerum coore quadam comprehensione per omnes quidem species rerum cotidie paene nascentium ire qui possunt? sicut de re militari, quanquam sunt tradita quaedam praecepta communia, magis tamen proderit scire, qua ducum quisque ratione, in quali re, tesit sapienter usus aut contra. nam in omnibus fere minus valent praecepta quam experimenta. an vero declamabit quidem praeceptor, ut sit exemplo suis auditoribus; non plus contulerint lecti Cicero aut Demosthenes? corrigetur palam, si quid in declamando discipulus erraverit; non potentideerant plura, quae dicerem; sed neminem haec utilitas fugit, atque utinam tam non pigeat facere istud quam non displicebit
Abbreviated transcription (Latin):
tortis e quocũq m̃o prodigiosis corporibus apud qͣsdã¬
maius ẽ pretium: ꝗ̃ iis quȩ nihl ex cõis habitus bonis per-¬
diderũt: Atq ẽ ꝗ specie capiũtur. uulsis leuatisq: q
inusds comas acu comãtib. e nõ suo colore nitidis plus
esse formę putãt. ꝗͣ possit tribuere in corrupta natira :
ut płchritudo corporis uenire uideat ex malis morib.
Nec solum hȩc ip̃e debebit docere pręceptor: sed fre¬
quẽ ter interrogare : & iudiciũ discipłoꝵ ex ꝑiri. Sic
audientibus securitas aberit : nec quȩ dicent᷑ suꝑfiuẽt Sim¬
aures sim̃lq ad id ꝑducẽtur : qđ ex hoc quȩritur ut
inueniãt ipsi : atͦq intelligãt. Nam ꝗd aliud agimus
docendo eos: ꝗͣ̃ ne semꝑ docendi sint. Hoc diligentie
genus ausim dictre plus collaturũ discentibr ꝙ om̃es
om̃ium artes: que iuuãt sine dubio mi̾tum: sed lati-¬

Expanded text:
tortis et quocunque modo prodigiosis corporibus apud quosdatortis et quocunque modo prodigiosis corporibus apud quosdamaius est pretium quam iis, quae nihil ex communi habitu boni perdiderunt. atque etiam qui specie capiuntur, vulsis levatisque et inustas comas acu comentibus et non suo colore nitidis plus esse formae putant, quam possit tribuere incorrupta natura, ut pulchritudo corporis venire videatur ex malis morum. neque solum haec ipse debebit docere praeceptor sed frequenter interrogare et iudicium discipulorum experiri. sic audientibus securitas aberit nec quae dicentur superfluent aures, simulque ad id perducentur, quod ex hoc quaeritur, ut inveniant ipsi et intelligant. nam quid aliud agimus docendo eos, quam ne semper docendi sint? hoc diligentiae genus ausim dicere plus collaturum discentibus quam omnes omnium artes, quae iuvant sine dubio multum; sed lati
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃tatio : ꝗbus uirib inspire : qua iucũditate per¬
mulceat : ꝗ̃ta in maledcis asꝑitas: in iocis urbanitas
ut deniq dominet᷑ in affectib atq in pectora ir¬
rumpat: aiumq iudicũ similẽ iis: quȩ dicit: efficiat
tum in rõe eloq̃ndi / qđ uerbũ propͥum ornatum
s̾lme: ubi amplificatio laudanda: quę uittus ei ꝯͣ¬
ria: ꝗd speciole traslatũ : que figura uerbore: quȩ
lenisi e quadrata uirilis tñ composino. Nes id ꝗdem
inutile e corruptas ałn e uitiosas or̃ones : quas tñ ple¬
riq iudicioꝵ prauitate miratur: legi palam pueris¬
oñdiq in iis ꝗͣ młta ĩpropria. obscura tumida/ humilia
sordida. lasciua effeminata sine: quę nõ laudãt modo
a plerisq: : sed qđ peius est : propter hoc ipsum : q sũt
atus: nihil hr̃e et ingenio uidet. Illa uõ: quȩ utcũq
deflexa sunt : tanꝗ̃ ex ꝗsitiora miramur: non ałr ꝗͣ dis¬

Expanded text:
argumentatio: quibus viribus inspiret, qua iucunditate perargumentatio: quibus viribus inspiret, qua iucunditate permulceat, quanta in maledictis asperitas, in iocis urbanitas, ut denique dominetur in affectibus, atque in pectora irrumpat, animumque iudicum similem iis quae dicit, efficiat. Tum in ratione eloquendi, quod verbum proprium, ornatum, sublime: ubi amplificatio laudanda, quae virtus ei contraria, quid speciose translatum, quae figura verborum, quae levis et quadrata sed virilis tamen compositio. ne id quidem inutile, etiam corruptas aliquando et vitiosas orationes, quas tamen plerique iudiciorum pravitate mirantur, legi palam ostendique in his, quam multa impropria, obscura, tumida, humilia, sordida, lasciva, effeminata sint; quae non laudantur modo a plerisque, sed, quod est peius, propter hoc ipsum, quod sunt atus nihil habere ex ingenio videtur; illa vero, quae utcunque deflexa sunt, tanquam exquisitiora miramur; non aliter quam dis
Abbreviated transcription (Latin):
minus usitatum ĩcidat docte: multum insta rhetõis
officiũ existimanda ẽ. At de mõsrare uirtutes uł:
si qñ ita incidat. uitia: id ꝓfessionis eiꝰ ac ꝓmissi qͦ
se magrũm eloquẽtię pollicetur: maxĩe ꝓprium est.
eo qđẽ ualidius : ꝙ nõ unq hũc laborem docẽtiũ expo¬
stulo: ut ad gremiũ reuocatis cuius quisq eoꝵ uelit libri
lectione deseruiãt. Nam mihi cum facilius: tũ d̃ młto
uidet᷑ magis utile: stõ silentio unũ aliquẽ : qđ ipũm im
perati ꝑ uices optimũ est: ꝯstituere lectorẽ : ut ꝓtinus
pronuntiationi qͦ. assuescat: cũ expoĩtã cã in qua scri¬
pta legetur oñ: inã sic clarius: quȩ dicũt᷑ in telligi
pot̾untꝰ nihil ociosum pati: qđq in inuentione : qđq ĩ
elocutione añotandum erit: quę ĩ prooemio ꝯciliãdi
ars ẽ: quȩ in telligi nisi ao artifice nõ poslit. Q̃ta
deĩ in diuidendo prudentia: ꝗͣ suptilis: & crebra

Expanded text:
minus usitatum incidat, docet, multum infra rhetoris minus usitatum incidat, docet, multum infra rhetoris officium existimanda est. at demonstrare virtutes vel, si quando ita incidat, vitia, id professionis eius atque promissi, quo se magistrum eloquentiae pollicetur, maxime proprium est, eo quidem validius, quod non utique hunc laborem docentium postulo, ut ad gremium revocatis cuius quisque eorum velit libri lectione deserviant. nam mihi cum facilius tum etiam multo videtur magis utile, facto perari per vices optimum est constituere lectorem, ut protinus pronuntiationi quoque assuescant: tum exposita causa in quam scripta legetur oratio nam sic clarius quae dicentur, intelligi poterunt nihil otiosum pati, quodque in inventione, quodque in elocutione annotandum erit: quae in prooemio conciliandi ars est, quae intelligi nisi ab artifice non possit. Quanta deinceps in dividendo prudentia, quam subtilis et creba
Abbreviated transcription (Latin):
Ed de rõe declamandi post paulũ: int̾im ꝗa pͥ-¬
ma rhetorices rudim̃ta tractamus : nõ omittẽdũ
uidr̃ id qͦ ut moneam : ꝗͣtũ sit collaturus ad ꝓfcũm
discẽtiu rhetor: si quẽ adm̃o a grãmancis exigit᷑ poe¬
taꝵ enarratio: ita ip̃e qͦ. historieiatq ẽ magis or̃ou
lectione susceptos a se discipłos instruxerit. Qđ nos in
paucis : quoꝵ id gtas exigebat: & parẽtes utile esse
crediderãt: seruauim. Cģtum sentientib iã tum
docendi feterat legẽ : e robusti fere iuuenes : net hc̃
laborẽ desiderãtes. ex ͫ nr̃um sequebant᷑. Nec tñ¬
ẽ siꝗd noui uł sero ĩuenissẽ : prętiꝑe in posterum
pudere. Nũc uõ scio: id fen apud grecos s magis
ꝑ adiucores: ꝗa nõ uident᷑ tpra suffectura: si legetib
singł̃is prȩure semꝑ sp̃i uelit̃. Et hercde prelestio q̃
in hoc adhibet᷑ ut facile atq distindt pueri scripta
oculis sequant᷑: ẽ illa quȩ uĩ cuiusq uerbi : siqđ

Expanded text:
ed de ratione declamandi post paulum. interim , quia prima rhetorices rudimenta tractamus, non omittendum videtur id quoque, ut moneam, quantum sit collaturus ad profectum discentium rhetor, si, quemadmodum a grammaticis exigitur poetarum enarratio, ita ipse quoque historiae atque etiam magis orationum lectione susceptos a se discipulos instruxerit; quod nos in paucis, quorum id aetas exigebat et parentes utile esse crediderant, servavimus. ceterum sentientibus iam tum docendi fecerat legem, et robusti fere iuvenes nec hunc laborem desiderantes exemplum nostrum sequebantur. nec tid novi vel sero invenissem, praecipere in posterum puderet. nunc vero scio id fieri apud Graecos sed magis per adiutores, quia non videntur tempora suffectura, si legentibus singulis praeire semper ipsi velint. et hercule praelectio, quae in hoc adhibetur, ut facile atque distincte pueri scripta oculis sequantur, etiam illa, quae vim cuiusque verbi, si quod
Abbreviated transcription (Latin):
Vñ n. tm̃ boni: ut płib. quę recta sunt plactãt: Ig̃ ut
uelli ⁊ comã in gradus frangere ꝓ in balneis per¬
potare quãl hec muaserũt ciuitatem nõ erit cõ¬
suctudo: quia nihil hoꝵ care reprȩ hẽsione. At laua¬
mur &e tondem e conuruimꝰ ex ꝯsuetudine. Sic ĩ
loq̃ndo non si sic uitiose multis inseierit. pro regula.
sermonis accipiendũ erit. Nã ut transeam : quẽ ad¬
mõ uulgo imperiti loquuntur: tota sȩpe thecitra
q om̃em circi turbam exclamasse barbart scimus.
Ergo consuetudinẽ ẜmonis uocabo consesu eruditoꝵ:
sicut uiuendi consensum bonoꝵ. De erthogranhia
unc qm̃ ditimus quȩ sit loquẽdi regła : dñdum
quȩ scribentib custodienda : qđ brȩci oetorpa
ꝓ iãp uocãt. nos recte scribendi scĩam nõiemus. Si
offta est: sed totã: ut mea fert opĩo suptilitatem
in dubiis habe: ut longis syllabis om̃ibus apicema
ineptissimũ est: quia płime nã ip̃a u̾bi qd scribr.

Expanded text:
ntum boni, ut pluribus quae recta sunt placeant? igitur ut velli et comam in gradus frangere et in balneis perpotare, quamlibet haec invaserint civitatem, non erit consuetudo, quia nihil horum caret reprehensione; at lavamur et tondemur et convivimus ex consuetudine: sic in loquendo, non si quid vitiose multis insederit, pro regula sermonis accipiendum erit. nam , ut transeam, quemadmodum vulgo imperiti loquantur, tota saepe theatra et omnem circi turbam exclamasse barbare scimus. ergo consuetudinem sermonis vocabo consensum eruditorum, sicut vivendi consensum bonorum. nunc , quoniam diximus, quae sit loquendi regula, dicendum, quae scribentibus custodienda,  hoc nos recte scribendi scientiam nominemus. cuius officium est, sed totam, ut mea fert opinio, subtilitatem in dubiis habet. ut longis syllabis omnibus apponere apicem ineptissimum est, quia plurimae natura ipsa verbi quod scribitur
Abbreviated transcription (Latin):
quo ꝗsq ingenio minus uale : hoc se magis a tollere:
dilatare conat ut statura breues ĩ digitos erigũt᷑
E plura in firmi minãt᷑. Nam tumidos E corruptos E
tinnulos : ꝓ quocũq aio cacoreliȩ gne peccantes certu
habeo nõ uiriũ sed infirmitatis uitio laborare: ut cor¬
porasnon robore sed ualitudine mflantur: & recto
itinere lapsi plȩrũq diu̾tũt. Frit ergo q̃ obscurior
quo ꝗsq deterior. Non excidit mihi scripsisse me ̃
libro priore : cũ potiorẽ in scholis eruditionẽ ẽẽ qͣ do¬
mi dicem: libentius se prima studia: tenerosq profe¬
ctus ad imitationẽ cõdiscipłoꝵ: quȩ facilior esse eri¬
rit. Nanq ea c̃ã uł maria est: cur optimo cuiq pre¬
ceptori sit tradẽdus puer: ꝙ apud cũ discipł qͦ meli
instituti aut discẽ qđ in utile non se imitari: aut si ꝗd
erraueñt statim corrigent᷑. At indoctꝰ ille & ꝓbabit

Expanded text:
quo quis ingenio minus valet, hoc se magis attollere et quo quis ingenio minus valet, hoc se magis attollere et dilatare conatur, ut statura breves in digitos eriguntur et plura infirmi minantur. nam tumidos et corruptos et tinnulos et quocunque alio cacozeliae genere peccantes certum habeo non virium sed infirmitatis vitio laborare, ut corpora non robore sed valetudine inflantur et recto itinere lassi plerumque devertunt. erit ergo etiam obscurior, quo quisque deterior. non excidit mihi, scripsisse me in libro priore, cum potiorem in scholis eruditionem esse quam domi dicerem, libentius se prima studia tenerosque profectus ad imitationem condiscipulorum, quae facilior esset, eririt; namque ea causa vel maxima est, cur optimo cuique praeceptori sit tradendus puer, quod apud eum discipuli quoque melius instituti aut dicent, quod inutile non sit imitari, aut si quid erraverint, statim corrigentur; at indoctus ille etiam probabit
Abbreviated transcription (Latin):
ratio: que doctissimo cuiq plenissima est. Postremo
ꝗd nemo sic in maiorib emine: ut eũ minora
deficiãt: Nisi forte iouẽ ꝗđ phidias optime fecit.
illa aũt : quȩ ĩ ornam̃tu eiꝰ oꝑis accedũt : alius meli
laborasse. Aut orator loꝗ nescie : aut leuiores mobos
curare nõ poterit prȩstãtissimus medicus. &dergo
umẽ quȩdã eloquẽtia maior: ꝗ ut eam intellectu
ꝯsequi puerilis infirmitas possit : Ego uõ cõfiteor:
sed huc disertũ preceptorẽ prudẽte qͦ & nõ ignaꝵ
docendi ẽẽ oportebit᷑: sumintenit̃ se ad m̃surã discẽtis
Vt uelocissimꝰ ꝗsq si forte iter cũ paruulo faciat: de
manũ : ꝓ gradũ suũ minuat: nec ꝓcedat ulita ꝗͣ co-¬
mes possit.: Ed si plgrũq accidit : ut facilora sint
ad intelligendũ : & iudidiora m̃łto : quȩ a docti quoq
dicunt᷑. Nã e prima ẽ eloq̃ntię uirtꝰ ꝑspicuitas: ꝑ

Expanded text:
ratio, quae doctissimo cuique plenissima est; postremo, ratio, quae doctissimo cuique plenissima est; postremo, quia nemo sic in maioribus eminet, ut eum minora deficiant. nisi forte Iovem quidem Phidias optime fecit, illa autem, quae in ornamentum operis eius accedunt, alius melius elaborasset, aut orator loqui nesciet aut leviores morbos curare non poterit praestantissimus medicus. quid ergo? non est quaedam eloquentia maior quam ut eam intellectu consequi puerilis infirmitas possit? ego vero confiteor: sed hunc disertum praeceptorem prudentem quoque et non ignarum docendi esse oportebit summittentem se ad mensuram discentis; ut velocissimus quoque, si forte iter cum parvulo faciat, det manum et gradum suum minuat nec procedat ultra quam comes possit. quid ? si plerumque accidit ut faciliora sint ad intelligendum et lucidiora multo, quae a doctissimo quoque dicuntur? nam et prima est eloquentiae virtus perspicuitas, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗdẽ de docẽdi grauius: ac pͥusꝗ docẽdi. proptor qđ ti¬
motheu clarũ in arte tibiaꝵ ferũt duplictͣs abiis : qͦs
alius instituisse solitũ exige̾ mercedẽs: ꝗ̃si rudes
traderẽt. Frror tñ ẽ in re duplex. Unusꝙ int̾im suffi-¬
cere illis minores existimãt. e bono sane stomacho
ritas tñ esse uttũq tolerabilis : si eiusmodi pre¬
ceptores minꝰ docerẽ nõ peius. Alter ille ẽ freq̃nnor
tãt ad minora destendẽ idq interim fieri: ꝗa fastidiãt
prȩstare hanc inferioribus curam: intim ꝗa oĩo nõ
possint. Ego põro eũ: ꝗ nolit. in nũo precipiẽniũ non
hẽo : posse aũt maxiẽ : suelit: optimũ quẽq cõtendo
Drimũ ꝙ eũ : qui eloq̃ntia cętis prxsta: illa quoq ꝑ
quȩ ad eloquẽtiã ꝑuenitur: diligẽtissime ꝑcepisse :¬
credibile est. De iñ ꝗa plurimũ in prȩcipẽdo ualȩ

Expanded text:
quidem edocendi gravius ac prius quam docendi. propter quod Tiquidem edocendi gravius ac prius quam docendi. propter quod Timotheum clarum in arte tibiarum ferunt duplices ab iis, quos alius instituisset, solitum exigere mercedes, quam si rudes traderentur. error tamen est in re duplex: unus, quod interim sufficere illos minores existimant, et bono sane stomacho ritas, tamen esset utcunque tolerabilis, si eiusmodi praeceptores minus docerent non peius; alter ille etiam frequensecuti, non putant ad minora descendere, idque interim fieri, quia fastidiant praestare hanc inferioribus curam, interim quia omnino non possint. ego porro eum qui nolit in numero praecipientium non habeo, posse autem maxime, si velit, optimum quemque contendo; primum, quod eum, qui eloquentia ceteris praestet, illa quoque, per quae ad eloquentiam pervenitur, diligentissime percepisse credibile est; deinde, quia plurimum in praecipiendo valet
Abbreviated transcription (Latin):
si iuir talis : qualem ẽẽ oportee studus moribꝵq ꝓ-¬
solum crimine turpitudinis uer ẽ suspicione. Hȩc
norãda breuiter etistimaui. Nam ut absit ab ultimis
uitiis ip̃e preceptor ac schola: ne prȩcipiẽdũ ꝗd̃
credo At siꝗs est ꝗ flagitia manifesta ĩ deligendo
filii prȩceptore non uite: iam hĩc sciat cęta qͦq:
quȩ ad unlitatẽ ĩ uuẽ tutis componẽ conamur: sibi
trãseunda est : qui dẽ cũ idoneos Rhetori puens
putauert : nõ tñ ꝯtinuo tradendos eminẽtissimo cre¬
dũt: sed ap̃ minores aliquãdiu detinẽ: tãꝗ̃ instituẽ¬
dis arib mag̃ sit apta medioctitas prȩceptoris: cũ ao
ĩ tellestũ atq imitationẽ facilior :tu ad suscipiẽ das e¬
lem̃toꝵ molestias minꝰ suꝑba. Qua ĩ te mihi nõ ar¬
bitrot diu laborãdũ: ut oñdam ꝗ̃tũ sit melꝰ optimis ĩ u¬
quãta in eluẽdis quȩ semel ĩ sederit uinis disficultas cõ-¬
sequat᷑ : cũ geminatũ onus succedentes premat: e

Expanded text:
si vir talis, qualem esse oportet studiis moribusque prarendum non solum crimine turpitudinis verum etiam suspicione. haec notanda breviter existimavi; nam ut absit ab ultimis vitiis ipse ac schola, ne praecipiendum quidem credo. ac si quis est, qui flagitia manifesta in eligendo filii praeceptore non vitet, iam hinc sciat cetera quoque, quae ad utilitatem iuventutis componere conamur, esse transeunda est, qui, etiam cum idoneos rhetori pueros putaverunt, non tamen continuo tradendos eminentissimo credunt, sed apud minores aliquamdiu detinent, tanquam instituendis artibus magis sit apta mediocritas praeceptoris, cum ad intellectum atque ad imitationem facilior tum ad suscipiendas elementorum molestias minus superba. qua in re mihi non arbitror diu laborandum, ut ostendam, quanto sit melius optimis imbuquanta in eluendis quae semel insederint vitiis difficultas consequatur, cum geminatum onus succedentes premat et
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. Uñ ad hõc remanae illud. Rogat boni consulas
÷ bonum iudices. Senatui nom̃ dederit ȩras : tm
idẽ pr̃es sũt. e rex: & rector e alia płima indu¬
bitata. Nec abnuerim tegulę reguleq ꝙ similũ
his rõem. Iam sit & classis a calando: E lepus leui
ꝗa sir longissimo ab usu : & ditis: quia minime diues
Etiã ne hoĩem appellari quia sit humo natꝰ: qͣĩ uõ
nõ oĩb aĩalib eadem otigo: aut illi pͥmi mõtales
anit añ nom̃ imposuerũt tr̃ȩ̃ ꝗͣ sibi: & uba ab aete
uerberato. pergan sic. peruenimꝰ eo usq ut stella

Expanded text:
runt, unde adhuc remanet illud rogat boni consulas, runt, unde adhuc remanet illud rogat boni consulas, id est bonum iudices. senatui nomen dederit aetas nam iidem Patres sunt, et rex rector et alia plurima indubitata; nec abnuerim tegulae regulaeque et similium his rationem. iam sit et classis a calando et lepus levipquia sit longissime a lusu, et Ditis, quia minime dives? etiamne hominem appellari, quia sit humo natus quasi vero non omnibus animalibus eadem origo, aut illi primi mortales ante nomen imposuerint terrae quam sibi, et verba ab aere verberato? Pergamus : sic perveniemus eo usque, ut stella