comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& eorũ ipsoꝵ q̃ aut propt̃ uet᷑¬
tatẽ obsoluert̃. aut incredi
bilia uideantur. ut iã in fa¬
bularũ numerũ reponan¬
tur ⁊ q̃iã diugesta.¬
& amemoria nr̃a remota
tam̃ faciant fidẽ uere tra¬
dita eẽ. qđ eorũ monum̃ta
c̃ta in litteris existant. &
q̃ nuꝑ gesta sint q̃ scire ple¬
riq possint & ite q̃ instent
in p̃sentia ⁊ q̃ maxime fi
c̃munit̃ in tẽpore ꝑspiciur¬
do longinquitas eiusẽ c̃si¬
deranda. Nã sepe oport&
cõm&iri cũ tẽpore nego¬
tiũ & uidere potuerit ne
aut magnitudo negotu.
aut multitudo rerũ. Ine¬
otransigi tẽpore. Consiđa¬
t̃ aut̃ tepus ⁊ anni ⁊ men¬
sis ⁊ diei ⁊ noctis ⁊uigi¬
liȩ ⁊orȩ ⁊ in aliqua par¬
te aliciũ horũ
Occasio aut̃ ẽ parstẽporis ha¬
bensinse alicui idoneã facien¬
di autñ faciendi oportuni ca¬
tẽ qua recũ tẽꝑe hoc differe
Nã gnẽ qͥdẽ utrũq idẽ eẽ
intelligit᷑. Uerũ intẽpe spu¬
ciũ quodã modo declarat᷑.

Expanded text:
 eorum ipsorum, quae aut propter vetustatem obsoleverint aut incredi- bilia videantur, ut iam in fabularum numerum repo- nantur; et quae iam diu gesta memoria nostra re- mota tamen faciant fidem vere tradita esse, quia eorum monumenta certa in litteris exstent; et quae nuper gesta sint, quae scire plerique possint; et item quae instent in praesentia et cum maxime fiacommuniter in tempore per- spiciendo longinquitas eius est consideranda. nam saepe oportet commetiri cum tempore negotium et vi- dere, potueritne aut magnitudo negotii aut multitudo rerum in eo transigi tempore. consideratur autem tem- pus et anni et mensis et diei et noctis et vigiliae et horae et in aliqua parte alicuius horum. occasio au- tem est pars temporis habens in se alicuius rei idoneam faciendi aut non faciendi opportunitatem. quare cum tempore hoc differt: nam genere quidem utrumque idem esse intellegitur, verum in tempore spatium quo- dam modo declaratur,
Abbreviated transcription (Latin):
Deliberatiua ñ uidicialis causa sit hoc ÷ enĩ c̃sultatio : Defensoraũt quib: in locis ab ac¬
cusatore aliȩ constitutiones inducent᷑. Siaccusator recorto c̃tragenere dicendi c̃iectura

Expanded text:
Deliberativa, non iudicialis causa sit: hoc est enim consultatio. DEFENSOR AVTEM QVIBVS IN LOCIS AB ACDeliberativa, non iudicialis causa sit: hoc est enim consultatio. DEFENSOR AVTEM QVIBVS IN LOCIS AB ACCVSATORE ALIAE CONSTITVTIONES. Si accusator retorto contra genere dicendi coniectura
Abbreviated transcription (Latin):
dentiũ ł sequentiũ quã plurimis infirm& rationib: Vt dicat nĩ fucurũ fuisse ut pe¬
rir& exercitũs aut alter ñ hocanimo fecisti sed ut ꝑderesfecisti : Deinde oport& accu¬
sacorẽ illud qđ ipse arguat ab eo qđ defensor cõpar& separcre : post illa su periora &iã
hoc dicereo portebit accusatorẽ : Contendere cõparare : Et hoc extenuando maleficui
magnitudinẽ simuladaugere Vt exteniues qđ p̃stitissese dicit augetis qđ ad misit :
Deindeo port& illã ipsã cõparatiuã iuidicationẽ exponere tã quã causã deliberatiuã : in
omnib: assũptiuis qualitatib: postomã argum̃ta exc̃stitditione quȩ s ꝓpria. locus ex¬
tremꝰ int̃ponit᷑ quasi deliberatiuȩ causȩ inquaquȩrit᷑ quid faciendũ sit ut ex hoc ꝓb&¬
.ua. Et eodẽ genere agat᷑. Qđ si sola ipsce ẽt id ẽ causa deliberatiua in aliquã c̃sultationẽ

Expanded text:
dentium uel sequentium. QVAM PLVRIMIS INFIRMET RATIONIBVS. Vt dicat non futurum fuisse ut pedentium uel sequentium. QVAM PLVRIMIS INFIRMET RATIONIBVS. Vt dicat non futurum fuisse ut periret exercitus, aut aliter: 'non hoc animo fecisti, sed ut perderes fecisti'. DEINDE OPORTET ACCVSATOREM ILLVD QVOD IPSE ARGVAT AB EO QVOD DEFENSOR COMPARET SEPARARE. Post illa superiora etiam hoc dicere oportebit accusatorem. CONTENDERE: comparare. ET HOC EXTENVANDO MALEFICII MAGNITVDINEM SIMVL AVGERE. Vt extenues quod praestitisse se dicit, augeas quod admisit. DEINDE OPORTEBIT ILLAM IPSAM COMPARATIVAM IVDICATIONEM EXPONERE TAMQVAM CAVSAM DELIBERATIVAM. Is in omnibus adsumptiuis qualitatibus post omnia argumenta ex constitutione, quae sunt propria, locus extremus interponitur quasi deliberativae causae, in qua quaeritur quid faciendum sit ut ex hoc tur quasi sola ipsa esset, id est causa deliberativa. IN ALIQVAM CONSVLTATIONEM.
Abbreviated transcription (Latin):
cõparabt̃ Vt periturũ fuisse exercitũ Negemꝰ qđ sumit hicqui arma ꝓdidit & instrur̃ĩta:
aut aliaratione. Quõ superius duas raciones & duas iudicationes posuit c̃ieccurales rĩ fu¬
turũ fuisse ut perir& exercitus sed ñ hoc animo factũ : id circo hic eandẽ rationẽ rep&itũt
& c̃iecturã dicit in hanc constitutionẽ tractandũ : exc̃iecturali c̃stitutione sumet᷑ Quia
pastib suis ipsa tractanda ẽ : ut Ñc̃ cesto nomine reus ẽ maiestatis : Potest enĩ sine certo
Nomine reus ẽẽ & ñ statĩ ad definitionẽ adstringit᷑ cũ criminis nom̃ nullũ uideant᷑ ad¬
iectũ Sinaut̃ sine certo nomine maleficii uocabit᷑ iniudiciũ : Iã icincipit incidentis ad
hocthema alterius status idẽ finis quẽ statũ finẽ & supra posuit dicendo quid sit ma¬
iesta tẽ minuere p̃cepta tractare : Sin aliud qq̃ aliqđ genꝰ quarũ lib& c̃stitutionũ p̃ce¬

Expanded text:
COMPARABVNT. Vt periturum fuisse exercitum negemus, quod sumit hic qui arma prodidit et instrumenta. AVT ALIA RATIONE. Quoniam superius duas ratlones et duas iudicationes posuit coniecturales 'non futurum fuisse ut periret exercitus' et 'non hoc animo factum', idcirco hic eandem rationem repetiuit et coniecturam dicit in hac constitutione tractandam. EX CONIECTVRALI CONSTITVT maiestatis. Potest enim sine certo nomine reus esse, et non statim ad definitionem adstringitur, cum criminis nomen nullum uideatur adiectum. SIN AVTEM CERTO NOMINE MALEFICII VOCABITVR IN IVDICIVM. Iam hic incipit incidentis ad hoc thema alterius status - id est finis, quem statum fanem et supra posuit dicendo quid sit maiestatem minuere - praecepta tractare. SIN ALIVD QVOQVE ALIQVOD GENVS. Quarumlibet constitutionum uel praece
Abbreviated transcription (Latin):
graphorũ : Versi diciuero in utroq uersant᷑ Nã uirgł aeneae & mores & facit de scribit
Ergo hȩc narratio extraoratorẽ induo diuidit᷑ innegotia & in ꝑsonas. Verũ illa narratio q̃
in negotus ÷ tres hab& partes Fabulã historiã argum̃tũ fabulã dic̃ eẽ q̃ nihilueri nec ueri
simile c̃tin& &dat exemplũ cuius modiẽ angues ingentes alites ĩuncti iugo. Verũ hic quȩs¬
tio ẽ Cũ in definitione generali narrationis dixerit. narratio ÷ rerũ gestarũ autut gestorũ ex¬
inqui Necuerȩ necueri similes rescontinent᷑ Deinde historia : inquit quaeres ueras cantin&¬

Expanded text:
graphorum. Versidici uero in utroque uersantur; nam Vergilius Aeneae et mores et facta describit. graphorum. Versidici uero in utroque uersantur; nam Vergilius Aeneae et mores et facta describit. Ergo haec narratio extra oratorem in duo diuiditur, in negotia et in personas. Verum illa narratio quae in negotiis est tres habet partes: fsimile continet, et dat exemplum: CVIVSMODI EST: "angues ingentes alites, iuncti iugo". Verum hic quaestio est, cum in definitione generali narrationis dixerit ‘narratio est rerum gestarum aut ut gestarum exIN QVA NEC VERAE NEC VERI SIMILES RES CONTINENTVR? Deinde HISTORIA EST, inquit, QVAE RES VERAS CONTIN
Abbreviated transcription (Latin):
Iralis ñ inontdis geiususanĩꝗ odfit. Iuceriminationiscausi aut simlicudin isautdele¬
tatioris uuacio ificationis. Eriminationis ciusa fit utdio quidãfuit halesinꝰ pasellus mor
poquior quãlle adrian Aliquanto &ic̃ felicior fuit̃ digressio & huec uideripot sed ñest
quian int̃ponit narratio q̃ causue: deliberationis Delectationis causafit ñ alienȩ abeo
uegotio quodetigit᷑ ut si prata sinemora sifontes riuosq describas & hanc ipsa descriptionẽ ad
causam ãpli cos Amplificcitionis causa ficut: illud de crepyla quȩ uisum ornam̃tũ ada¬
mauit Amplitat crim̃ uerris. Qđ cũ illa rẽ uisa ad a mauerit uerres multa &iã ñ uisa
c̃cupierit Ergo scđmgenꝰ narrationis hoc ẽ q̃ digressio dr q̃ fit aut criminationis aut simili¬
cudinis aut delecititionis aut ãplificationis causa Testiũ genꝰ narrandiest qđ extra ora
cursim & ic̃ in hanc Narrationẽ p̃cepta. Hȩc inquit narratio remota aciuilib: causis duo

Expanded text:
fit: aut criminationis causa aut similitudinis aut delectationis aut amplificationis. Criminationis causa fit, ut: "Dio quidam fuit Halaesinus; P. Asellus mortnequior quam ille Hadrianus, aliquanto etiam felicior fuit". Digressio et haec uideri potest, sed non est, quia non interponitur narratio, quae causae est. Delectationis causa fit non alienae ab eo negotio quo de agitur, ut si prata, si nemora, si fontes riuosque describas et hanc ipsam descriptionem ad causam adplices. Amplificationis causa fit, ut est illud de Eriphyla, quae uisum ornamentum adamauit; amplificat crimen Verris, quod cum illam rem uisam adamauerit, Verres multa etiam non uisa concupierit. Ergo secundum genus narrationis hoc est, quae digressio dicitur, quae fit aut criminationis aut similitudinis aut delectationis aut amplificationis causa. Tertium genus narrandi est quod extra ocursim etiam in hanc narrationem praecepta. Haec, inquit, narratio remota a ciuilibus causis duo
Abbreviated transcription (Latin):
lib& constitutionẽ sumit᷑ dehis reb: argum̃ta quȩres possimpsũ factũ affectione quadã con¬
tinere : Hasres affecta Nominamꝰ ut uerũ affecta accipimꝰ Nunc deipso Negotio id ÷ deom̃i
causa reb ꝙ incciusa gestis Nc̃ ad res in causagestas aliaquasi qđ ã modo extrinsecus quȩ c̃uenire

Expanded text:
rebus argumenta, quae res possunt in ipsum factum adfectione quadam conire. Has res adfecta nominamus; uerum adfecta accipimus nunc de ipso negotio, id est de omni causa rebusque in causa gestis, nunc ad res in causa gestas alia quasi quodammodo extrinsecus quae conuenire
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid accider& ut consilio uteret᷑ : Et homc̃ sisic accipiamꝰ ut actiones ñ ordinatas neqin
stitutas totouiuendi tẽpore er̃suis nominib: : Sinaut̃ ineo genere uiuendi posita fueriNT
in quooã stibi constituende aduitã unuuersc̃ uictꝰ nominabit᷑ Ñ suo qq̃ nomine : ẜ actciaut̃
casus orationes cu ex futuro tẽpore argum̃tũ dabt̃ ex p̃teritis c̃firmabuNtur Nã taa b

Expanded text:
aliquid accideret, ut consilio uteretur. Et haec omnia, si sic accipiamus ut actiones non ordinatas neque institutas toto uiuendi tempore, erunt suis nominibus; sin autem in eo genere uiuendi posita fuerint omnia, quae tibi constituendi ad uitam uniuersam, uictus nominabitur, non suo quidque nomine. Facta autem, casus, orationes, cum ex futuro tempore argumentum dabunt, ex praeteritis confirmabuntur: Nam
Abbreviated transcription (Latin):
uere conatur. Id dupliciter
fieri poterit: si aut causa
auifactũ in aliũ transferos
Causi transferet᷑ cũ aliena
đr ui& potestate factum.
factũ aut̃ cũ aliuꝰ aut debuis¬
se aut potuis seficere drsRela¬
tiocriminis ẽ qđ ido iure
lacesserit sõparatio ẽ. cum
utile contendit᷑ qđ ut fier&

Expanded text:
ere conatur. id dupliciter fieri pot- erit, si aut causa aut factum in alium transferetur. causa transferetur, cum aliena dicitur vi et potestate fac- tum, factum autem, cum alius aut debuisse aut potuisse facere dtio criminis est cum ideo iure lacessitus sit. Comparatio est cum utile contenditur, quod ut fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
maximarũ ciuitatiũ collegit calamitates. Illic enĩ aliquido perat᷑ elaquentia
noluit ꝑ eloquentiã dicere sed ꝓ disertissimos homiines id ÷ quihabeaN copiã dicendi solã inuecta
expositis malis ancipi t dicere quid bonꝰi habeat eloquentia: a nr̃a memoria inquit remotas ĩtex¬
is& memoriã quasi Neglẽntẽ ad didit ꝓpt̃ uustatẽ. Ergo illa quaenimis
quiscire possumus : Exluterarũ monum̃tis inquit rep&ere instituo : haec monim̃taduplicit̃ accipi¬
E÷ mus. ut annalẽs authistorias primoenĩ annales fuer̃ post instoriȩ facte sil hultas urbes cons

Expanded text:
maximarum ciuitatium collegit calamitates. Illic enim aliquid operatur eloquentiamaximarum ciuitatium collegit calamitates. Illic enim aliquid operatur eloquentianoluit 'per eloquentiam' dicere, sed 'per disertissimos homines', id est qui habeant copiam dicendi solam. 'InuectVETVSTATEM REMOTAS. Expositis malis incipit dicere quid boni habeat eloquentia: 'a nostra memoria', inquit, 'remotas'. Vt excuset memoriam quasi negligentem, addidit 'propter uetustatem'. Ergo illa quae nimis a memoria nostra remota sunt qui scire possumus? EX LITTERARVM MONVMENTIS, inquit, REPETERE INSTITVO. Haec monumenta dupliciter accipiamus, aut annales au
Abbreviated transcription (Latin):
tr& edoquentiȩ dereĩp in cõmodis ł c̃modis loquit᷑ Anĩ aduertendũ tam̃ qđ partes n eodẽ or¬
line exequat᷑ quo ꝓ posuit. Aitenĩ supra bonine anmali plusunc amalis eloquentiȩ in cipit. sede
supra naturã ut diximꝰ secutus est nunc cogicationis rationẽ seruat . Illa enĩ prima cogitationi
occurrunt quȩ uicinas a nrã memoria Ideo & derecentib: & qđ eet magis ꝓpinquũ elegit cũ ait
praẽ reĩp p̃sentis d&rim̃ta considero: consideratio enĩ rei. p̃sentis ÷ Ergo qm̃ hucusq multa in cõ
moda ꝑ solã eloquentiã reip c̃tiger̃ recce amalis eloquentiȩ coepit. post diccurus deantiquioribus
bonis & maliꝰs iẽ tmaximarũ ciuitatũ u&eres animo colligo calamitates recedit paulatĩ arepublia
nra adextraneas ciuitates : & recte postromã maximas ciuitates nominat : Ergo qm̃ u&ustioras
harũ exemplaciuitatũ animose ait colligere inrep̃ aut̃ nr̃a quae sint gesta c̃siderat. Recte itaq:

Expanded text:
e incommodis uel commodis loquitur. Animaduertendum tamen quod partes non eodem ordine exsequatur quo proposuit: ait enim supra 'bonine an mali plus', nunc a malis eloquentiae incipit. Sed supra naturam, ut diximus, secutus est, nunc cogitationis rationem seruat; illa enim prima cogitationi occurrunt quae uicina sunt a nostra memoria. Ideo et de recentibus et quod esset magis propinquum elegit, cum ait 'nostrae rei publicae detrimenta considero'; consm rei publicae contigerunt, recte a malis eloquentiae coepit, post dicturus de antiquioribus bonis et malis. ET MAXIMARVM CIVITATVM VETERES ANIMO COLLIGO CALAMITATES. Recedit paulatim a re publica nostra ad extraneas ciuitates, et recte post Romam maximas ciuitates nominat. Ergo quoniam uetustiora sunt harum exempla ciuitatium, 'animo' se ait 'colligere'. In re publica autem nostra quae sint gesta considerat; recte itaque
Abbreviated transcription (Latin):
facits : Ipsaigit᷑ singula facta niegotiũs : Sunt alia facta q̃ ꝓbationẽ tribuuns ipsi facto
undequȩpit sub quolibet statu: Suntt̃tia facta q̃ ex tripsũ factũ &extra facta q̃ uicinas
ad factũ & ꝓbent faictũ uitae p̃teritȩ : Eȩc ꝑsonȩ at tributa dicunt᷑ : Ergocũ Negotiũ factũ
dictũ uesit habecit at tributa quattuor c̃tinentiacũ negotio inquit ingestione negotii
adiuncta Negotioquȩ gestũ riegotiũ c̃sequunt᷑ Exhisduo prima continentia cũ nego¬
tio & ingestione totũ tenenNs quicquid habere pot ÷ causa om̃is id ÷ negotiũ omne ꝑpartes

Expanded text:
facta sunt: ipsa igitur singula facta negotium sunt. Sunt alia facta, quae probationem tribuunt ipsi facto, unde quaeritur sub quolibet statu. Sunt tertia facta, quae extra ipsum factum et extra facta, quae uicina sunt ad factum et probant factum, uitae praeteritae: haec personae attributa dicuntur. Ergo cum negotium factum dictumue sit, habet attributa quattuor: continentia cum negotio, inquit, in gestione negotii, adiuncta negotio, quae gestum negotium consequuntur. Ex his duo prima, continentia cum negotio et in gestione, totum tenent, quidquid habere potest causa omnis, id est negotium omne per partes
Abbreviated transcription (Latin):
amaciua  nios ergo deus fiat At qui deus nasciñ potuit Rursus si deus prti refie
ignis artifex quadã uia uadens in res sensibiles ꝓcreandas ł tenimanifestũ est omnia
Srncipe igne generari: Placo aut̃ sic definiuit Natura: deiuoluantas Eriuis onsie¬
ras haee magis ꝑbanda definitio Nãsideus & natura itas utexhis alterũ prius nonste
te naturã deidix eẽ uoluntatẽ. Oeusem̃ semꝑ uoluerit & uelit necesse Ita bm̃ nascina¬
tura ñ potuit sidei uoluntas ẽ ut deus nasci nĩpotuit Necnatura Illud aũt scire debeniꝰ
natura illudeẽ qđ mundũ ultramundũ naturã ñ eẽ seddeũ Voluntatẽ aut̃di quamun¬
dus÷ eandẽ ẽt naturã ltiq hiccicero Nacurȩ principałe definitionẽ dimisit dixaut̃ eẽ dif¬
ficilem Parte s aut̃ eius enumerat sed quarũ inquit indige mus

Expanded text:
a prior est, ergo deus natus est; atqui deus nasci non potuit. Rursus si deus prior est, ra est ignis artifex quadam uia uadens in res sensibiles procreandas"; etenim manifestum est onlnia principe igne generari. Plato autem sic definiuit: 'natura est dei uoluntas'. Et inter ceteras haec magis probanda definitio; nam si deus et natura ita sunt ut ex his alterum prius non sit - te naturam dei dixit esse uoluntatem; deus enim semper uoluerit et uelit necesse est. tura non potuit, si dei uoluntas est, ut deus nasci non potuit, nec natura. Illud autem scire debemus, naturam illud esse quod mundum, ultra mundum naturam non esse, sed deum; uoluntatem autem dei, qua mundus est, eandem esse naturam. Itaque hic Cicero naturae principalem defulitionem dimisit, dixit autem esse difficilem. Partes autem eius enumerat, sed 'quarum', inquit, 'indigemus
Abbreviated transcription (Latin):
similia hoc modo simultꝰ
erat incalceis puluis. ex
itinere eũ uenire quor¬
tebat̃. Omẽ aũ. ut certas
quasdã in partes. tribua¬
mꝰ ꝓbabile qd sumit᷑ ad
argum̃tationẽ. aut sigrũ
ẽ. aut credibile. dut uidi

Expanded text:
similia, hoc modo: si multus erat in calceis pulvis, ex itinere eum venire oportebat. Omne autem—ut certas quasdam in partes tri- buamus—probabile, quod sumitur ad argumentationem, aut signum est aut credibile aut iudi
Abbreviated transcription (Latin):
dent᷑ homines cum multis
reb: humiliores & infirmi¬
ores sint hacre maxime
bestiis prestare quod loqui
possunt. quare preclaro
mihi quiddã uidetor ad¬
eptus is quiquare homines
bestiis prestent. ea inre

Expanded text:
dentur homines, cum multis rebus humiliores et in- firmiores sint, hac re maxime bestiis praestare, quod loqui possunt. quare praeclarum mihi quiddam videtur adeptus is, qui, qua re homines bestiis praestent, ea in re
Abbreviated transcription (Latin):
non quid ars sed quid
ipsẽ posset exposuis¬
s&. Nunc uero eauis. ẽ
in homine ut ei multo
rethoricam cicius quis

Expanded text:
non quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse. nunc vero ea vis est in homine, ut ei multo rhetoricam citius quis
Abbreviated transcription (Latin):
lacta autẽ & casus & o¬
rationes trib ex tempo¬
Srib considerabunt᷑.
quid fecerit. aut quid ip¬
si accederit. aut quid
dixerit. & quid faciat.
quid ipsi accidat. quid
dicat. aut quid facturus
sit. quid ipsi casurũ sit.
qua sit usurus oratione
ac ꝑsonis quidẽ hȩc ui¬
dentur esse adtributa.
Negotiis autẽ quȩ sunt

Expanded text:
facta autem et casus et ora- tiones tribus ex temporibus considerabuntur: quid fecerit aut quid ipsi acciderit aut quid dixerit; aut quid faciat, quid ipsi accidat, quid dicat; aut quid fac- turus sit, quid ipsi casurum sit, qua sit usurus oratione. Ac personis quidem haec videntur esse adtributa: negotiis autem quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
neficia in hominẽ in p̃migenꝰ in facultates : Quib: singulis partes cestasi psesupponit
Simulq docuit locos cõmunes quostantũ inhis pas tib iii habemꝰ inp̃miotũtinsticultatib

Expanded text:
neficia, in hominem, in praemii genus, in facultates, quibus singulis partes certas ipse supponit, simulque docuit locos communes, quos tantum in his partibus quattuor habemus in praemio aut i
Abbreviated transcription (Latin):
romanigeneris dissertissimꝰ paucis absoluit. fannio uero ueritatẽ: Sed antequã dicamꝰ ut
breuis narratiofiat ut apta. ut ꝓbabilis. principio doͥcendũ uid& quid sit narratio oratoria.
quidagat łquid dist& areliquis partib: orcitionis Ortitio q̃ neg otiũ explicat atq insinua
audienti Ncrratio đr̃ explicans quid gestũ fit aitꝑuerũ aut ꝑueri simile id ÷ aut ꝑid qđ
auaris partiu e Sed subtilitis exponentis alquid qđsuepdtins a rendo quicana¬

Expanded text:
"Romani generis disertissimus paucis absoluit", Fannio uero ueritatem. Sed ante quam dicamus, ut "Romani generis disertissimus paucis absoluit", Fannio uero ueritatem. Sed ante quam dicamus, ut breuis narratio fiat, ut aperta, ut probabilis, principio docendum uidetur quid sit narratio oratoria, quid agat uel quo distet a reliquis partibus orationis. Oratio quae negotium explicat atque insinuat audienti narratio dicitur, explicans quid gestum sit aut per uerum aut per ueri simile, id est, aut perduarum partium est. Sed subtilitas exponentis aliquid, quod suae pa
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a sint ñ unum aliqđ extrib: Itaq istȩ uirtutes narrationis lic& & aliis partib: orationis
c̃ueniant Narrationis tam̃ s̃ ꝓpriae. Aliarũ aut̃ partiũ orationis uirtutes narrationi c̃ue¬
nire ñ poss q̃ lib& rep̃hensio q̃ lib& c̃firmatio q̃lib& criminatio pot ÷ habere hȩctria sed quasi
aliena ipsa aut̃ quae habent narrtitioni ñ conueniunt ut inductiones ut ratiocinationes
& rłꝗ huius modiquȩ fideis ñ affectus Igit᷑ tresistȩ uirtutes narrationi oratoriae c̃uenire
possun &illi farrationi quȩ extraciuiles causas ẽ Nãq historia  & breuis eẽ deb& in expositione
& aꝑta & ꝓbabilis ut sallustius sibiomã incatilina tribuit quã breuissime potero paucis absol¬
uã Cũ aliis historiographis singula tradidiss& in libro primo historiarũ. datca toni breuitatẽ.

Expanded text:
omnia sint, non unum aliquod ex tribus. Itaque istae uirtutes narrationis, licet et aliis paomnia sint, non unum aliquod ex tribus. Itaque istae uirtutes narrationis, licet et aliis panarrationi conuenire non possunt. Quaelibet reprehensio, quaelibet confirmatio, quaelibet criminatio potest habere haec tria, sed quasi aliena; ipsae autem quae habent narrationi non conueniunt, ut inductiones, ut ratiocinationes et reliqua huius modi, quae fidei sunt, non adfectus. Igitur tres istae uirtutes et narrationi oratoriae conuenire possunt et illi narrationi, quae extra ciuiles causas est. Namque historia et breuis esse debet in expositione et aperta et probabilis, ut Sallustius sibi omnia in Catilina tribuit: "quam uerissime potero, paucis absoluam", cum aliis historiographis singula tradidisset in libro primo Historiarum: dat Catoni breuitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ubide meae &micionis senũ ꝑsona morũ c̃traria secernit᷑. Venitadme sȩpȩclamitans
Quid agis mitiocur ꝑdis adolescentẽ nobis &rłq: in his omnib: rigor & austerittis ꝑsonȩ ob¬
iurgtintis ostendit᷑ Verũ nenos ꝑ turb& qđ & in illa narratione quae in negotis est sȩpȩ &iã
lepsonis est gesta &iã Narrant᷑. Ñ inquã nos ꝑtͥbent quia mixtas .i¬
quid ꝓpt̃ quiddicat᷑ Sȩpe enĩ ꝑsona describit᷑ ut negotiũ patescat . Sȩpe gesta narrant᷑ ut aꝑtius
qualissit ꝑsona uideat᷑ : sed ad p̃ceptũ narrationis illius reuertit᷑ quaei psã causã c̃tin& & totius
contro uersiae narrationẽ. Oport& igit᷑ eã tres habere uirtutes Vt breuis ut a ꝑta ut ꝓbabilissit¬
I resuis tutes sunt narrationis. Vt breuis sit narratio. ut aꝑta ut ꝓbabilis uerũ ut hȩçtria seꝑ

Expanded text:
ubi Demeae et Micionis senum persona morum contrario secernitur: "uenit ad me saepe clamitans: ubi Demeae et Micionis senum persona morum contrario secernitur: "uenit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis?" et reliqua. In his omnibus rigor et austeritas personae obiurgantis ostenditur. Verum ne nos perturbet quod et in illa narratione quae in negotiis est saepe etiam de personis est gesta etiam narrantur; non, inquam, nos perturbent, quia mixta quid propter quid dicatur. Saepe enim persona describitur ut negotium patescat, saepe gesta narrantur ut apertius, qualis sit persona, uideatur. Sed ad praeceptum narrationis illius reuertitur quae ipsam causam continet, et totius controuersiae narrationem. OPORTET IGITVR EAM TRIS HABERE VIRTVTES, VT BREVIS, VT APERTA, VT PROBABILIS SIT. Tres uirtutes sunt narrationis, ut breuis sit narratio, ut aperta, ut probabilis, uerum ut haec tria semper
Abbreviated transcription (Latin):
ca simul cũ reb ipsis ꝑsona¬
rũ sermones & animiꝑ
icipossint. Hoc modo.
Uenit ad me sepe clamitans.
quid agis imitio. cur ꝑdis ado¬
lescentẽ nob̵. curamat. curpo¬
tat cur tuhis reb suptũ sug¬
geris. uestitunimio indulges.
miniũ ineptꝰ ẽ nimiũ ipse es
durus Preter ȩquu & bonõ:
hoc ingnẽ narrationis multa
deb& intẽ festiuitas confecta
mulitudine grauitate. leniti¬
te : spenau suspitione. desi¬
derio. dissimulatione. errore.
sed a nr̃a memoria remotas & datexemplũ qđ genꝰ appius indix̃ cast haginiensib: bellũ Argu¬
m̃tũ ẽ qđ quidẽ ñ ÷ factũ sed fieri potuisse creditur ut interentio ad olescentis uita narratur
Nã is post quã excessit exephoebis sosia : a negotiis ergo narratio trespartes hab& Fabulã his¬
toriã argum̃tũ Fabula nihilueri Necueri simile contin& historia gesta p̃teritorũ Argu¬
m̃tũ ñuerũ seduerisimile. Illaciut̃ narratio q̃uersat᷑ in ꝑsonis ex prim̃dis talis cẽ inquic

Expanded text:
a simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo: Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? cur amat? Cur potat? cur tu his rebus sumptum suggeris, Vestitu nimio indulges? nimium ineptus es. Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum. hoc in genere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta militudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, errore, SED A NOSTRA MEMORIA REMOTAS, et dat exemplum: QVOD GENVS: "Appius indixit Chartaginensibus bellum". Argumentum est quod quidem non est factum, sed faeri potuisse creditur, ut in Terentio adulescentis uita narratur: "nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia". Negotii ergo narratio tres partes habet, fabulam, historiam, argumentum. Fabula nihil ueri nec ueri simile continet, historia uerum, argumentum non uerum, sed ueri simile. Illa autem narratio quae uersatur in personis exprimendis, talis esse, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ quae ininitio narrationis quȩ in fine quȩ in medioseruare debeamꝰ. atq hoc p̃cep¬
tũ deinitio narrationis ẽ qđ ait breuiserit siunde necesse ẽ indeinitiũ sum&ur ñ abul¬
timo rep&etur Etsicuius reisatis erit sũmã dixisse eiꝰ partes ñ dicent᷑ Vt putta cũ sufficiuat¬

Expanded text:
tionem, quae in principio narrationis, quae in fine, quae in medio seruare debeamus; atque hoc praeceptionem, quae in principio narrationis, quae in fine, quae in medio seruare debeamus; atque hoc praeceptum de initio narrationis est, quod ait: 'bremedio, ut “si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur”; de fi
Abbreviated transcription (Latin):
dissepatrẽ sext roscius arguit᷑ & ad fert argum̃ta quib: hocpossit dissoluere. Itauindic¬
ib: aliis criminationes intellegunt᷑ ł ꝓpositiones criminũ cũ oratio exponendi qđ¬
amodo inpliccut̃ secũ hab& intentionẽ. ut occidisti uuttulisti: At ub in arratio ẽ post
Narrationẽ dicunt᷑ sed tam̃ in narratione significant᷑ iudici riã aꝑte ab oratore dicunt᷑
Breuiserte siunde necesse ÷ inde initiũ sum&ur ñ abultimore p&&. Dix̃ supͣ narrati¬
onẽ oratoriã tres uirtutes habere debere ut breuis sit. ut apta ut ꝓbabilis. Nuncdo c&
breuis narratio quẽ ad modũ eẽpossit & breuis ꝓqualitate negotii. Breuis inquit erit
sunitiũ sumas areb: necessariis ñ abultimo ut puta si nob̵belluꝰ troianũ narrandũ sit de¬
bemꝰ araptũ helenȩ incipere ñ aleda q̃ helenã genuit. Ergo p̃cepta dat in breuẽ narra¬

Expanded text:
disse patrem Sextus Roscius arguitur', et adfert argumenta quibus hoc possit dissoluere. Ita in dicdisse patrem Sextus Roscius arguitur', et adfert argumenta quibus hoc possit dissoluere. Ita in dictionibus aliis criminationes intelleguntur uel propositiones criminum, cum oratio exponendi quodammodo implicatam secum habet intentionem, ut 'occidisti' aut 'tulisti'. At ubi narratio est, post narrationem dicuntur, sed tamen in narratione significantur iudici, non aperte ab oratore dicunECESSE EST, INDE INITIVM SVMET, NON AB VLTIMO REPETETVR. Dixit supra narrationem oratoriam tres uirtutes habere debere, ut breuis sit, ut aperta, ut probabilis; nunc docet breuis narratio quem ad modum esse possit, et breuis pro qualitate negotii. Breuis, inquit, erit si initium sumas a rebus necessariis, non ab ultimo; ut puta, si nobis bellum Troianum narrandum sit, debemus a raptu Helenae incipere, non a Leda, quae Helenam genuit. Ergo praecepta dat in breuem narra
Abbreviated transcription (Latin):
mina qponunt. Quib in ꝓpositionib &sidicat᷑ ilefut illud consecutu ẽ esc cõ imibr
tionȩ utiudes scict aauist secdut cudicit crim̃ aidmissu At in narintiore acdasar
omis fuerit ex plicater tunc erim̃ aut abaccusatore ꝓpenit post narratone quad urteo¬
arons iua defensione quasiquȩstio ut purg&: Sextus roscius occisusẽ accusator dic afilio
tullus iegeat : Hinc ee criminatio pot÷ & defensio insinuat̃ iudiciꝑn arrationẽ
cotu negotiũ ubi. quando quomodo. sext̾ rossiussit occisus Hocutra q̃ parsdicat ne¬
cesse ẽ huicsin Aguli subtilit̃ int̃iaciunt id qđ partis uae ꝓd ẽẽ possit ñpugnȩ modo
sed i diuncta ueri similitudine utita narr& quasi& aduersarius eodẽ modo narrare
possit: ł xplicito Negotio causaq cognita incipitad uersarius dicere qđ sextũ rosciũ fi¬
lius intemit Et hȩc criminatio Sicut̃ defensor est proponit crim̃ quasi quȩstione occi¬

Expanded text:
mina proponuntur. Quibus in propositionibus etsi dicatur 'ille fuit, illud consecutum est' et cetera stione, ut iudex sciat causam, sed ut audiat crimen admissum. At in narratione cum causa omnis fuerit explicata, tunc crimen aut ab accusatore proponitur post narrationem quasi intentio, aut a defensore quasi quaestio, ut purgetur: 'Sextus Roscius occisus est'. Accusator dicit a falio, Tullius negat: hinc esse criminatio potest et defensio. Insinuatur iudici per narrationem totum negotium, ubi, quando, quo modo Sextus Roscius sit occisus. Hoc utraque pars dicat necesse est; huic singuli subtiliter interiaciunt id quod parti suae prodesse possit, non pugnae modo, sed adiuncta ueri similitudine, ut ita narret quasi et aduersarius eodem modo narrare possit. Explicito negotio causaque cognita incipit aduersarius dicere quod Sextum Roscium filius interemit, et haec est crirninatio. Si autem defensor est, proponit crimen quasi quaestionem, 'occi
Abbreviated transcription (Latin):
tere quami axine auctore uelint ii quieas iniurias passisint & quẽ minime uelint hi qu
ras inuruis fecis eargian tͥ Its ꝓ sȩxto roscio cũ unũ crimsitpartirdu aeꝑptereo uoncu
nucqotiui partit̃ cam cullius ñ causã sedorationẽ dicendo inerimĩ auda ciã sepocentia
orimnnis ofictione accusatore rosois suscepit audiie partosroscun did epopeoreeurt or¬
seposicioponien artitionis duȩ pcirtes sunt. Vna que quid cũ ad uersartuscon eae haue
in dolits equid inc tro uersiasit demonstrat Alcora quae dr distributiohȩc eadeo duplex
fore ꝑ oratũ recipit iuet partitione cõpl&a rcihil amplius dicam preer cclusioms asius

Expanded text:
tere, quem maxime actorem uelint hi qui eas iniurias passi sint et quem minime uelit is qui eas iniurias fecisse arguatur". Item pro Sexto Roscio, cum unum crimen sit parricidii ac propterea unum negotium, partitur tamen Tullius non causam, sed orationem, diducendo in crimen, audaciam et potentiam: "criminis confictionem accusator Erucius suscepit, audaciae partes Roscii sibi depoposcerunt, ChrEXPOSITIO PONITVR. Partitionis duae partes sunt, una quae quid cum aduersariis conueniat indicat et quid in controuersia sit demonstrat, altera quae dicitur distributio. Haec eadem dupleFORE PERORATVM. Praecipit ut partitione completa nihil amplius dicamus prae
Abbreviated transcription (Latin):
nisi necessariũ nullũ assu
mitur uerbũ: Hȩc i hoc
gñe idcirco ẽ utilis. qd
reb: ipsis & partib: causȩ
ñ uerbis. neq: extraneis
ornam̃tis. animus audi¬
toris tenendus ẽ.
Ab solutio ẽ ꝑ quã om̃a
quȩ incidunt in cauiã
gñã. dequib dicendũ ẽ
amplectim᷑. in qͣ partiti¬
aliqd genꝰ utile relinqͣt᷑
lut sero extra partitio¬
nẽ id qd uiciosissimũ
ac tur pissimũ ẽ inferat᷑.
Paucitas in partitione
seruat᷑. Si genera ipsa

Expanded text:
ssu- mitur verbum. haec in hoc genere idcirco est utilis, quod rebus ipsis et partibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus est. absolutio est, per quam omnia, quae incidunt in cau- sam, genera, de quibus dicendum est, amplectimur in partitialiquod genus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac tur- pissimum est, inferatur. paucitas in partitione serva- tur, si genera ips
Abbreviated transcription (Latin):
tura qui ppe cũ genꝰ multas inse species teneat quifticit partitionẽ despecieb: omnib:
causȩ incdentib: ab solutionẽ quidẽ seruat qđ om̃s species in partitione ꝓponit sed pec¬
cat qđ specierũ latior dis tributio ÷ & in partitioneam plius quã iͦI  partes omnino eẽ
ñ debent Ergo ut absolutio melius in distributione seru& speciesillȩ ad genera reseruas
daes ut paucis generib: cũspecies om̃s cõplexi fuerimꝰ ab solutionẽ c̃ficiamꝰ qđ om̃ã & pau¬
p̃teream aut postetccuisȩ qđ ÷ uitiosius inferamꝰ. Paucitas in partitione seruat᷑ sigenera
ipsarerũ ponunt᷑ Neq ꝑmixtȩ cũ partib: inplicant᷑ tuncinquit paucain partitione

Expanded text:
tura, quippe cum genus multas in se spedes teneat, qui facit partitionem de speciebus omnibus tura, quippe cum genus multas in se spedes teneat, qui facit partitionem de speciebus omnibus causae incidentibus, absolutionem quidem seruat quod omnes species in partitione proponit, sed peccat quod specierum latior distributio est et in partitione amplius quam quattuor partes omnino esse non debent. Ergo ut absolutio melius in distributione seruetur, species illae ad genera referendae sunt, ut paucis generibus cum species omnes complexi fuerimus, absolutionem conficiamus, quod omnia, et paupraetereamus aut postea causae, quod est uitiosius, inferamus. PAVCITAS IN PARTITIONE SERVATVR, SI GENERA IPSA RERVM PONVNTVR NEQVE PERMIXTE CVM PARTIBVS IMPLICANTVR. Tu
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde de empto postremode a estimato Nunc docemꝰ dedecumano frum̃to. Deinde
ubimaius ẽ crim̃ deeo qđ sol& publicis preciis c̃pararipostremo ubinihilauaritia uer¬
ris intctũ reliquit dicemꝰ &iã deaestimato frum̃to : Haec ita suꝑflua uerborũ in
breuitaite partitionis uittre debemꝰ ut animꝰ auditoris ñ uerb̵ sed reb: potius occup&
Haec in hoc genere id circo ÷ utilis In hoc genere id ÷ indis tributione breuitas utilis est
adanimos auditorũ ñ uerb̵ sed reb potius occupddos. Absolutio ÷ ꝑquã omã quȩ incidt̃¬
incciusã gexera dequib: dicendũ ẽ amplectim᷑ in partitione Ab solutionẽ tunc facimꝰ
si om̃a quae incidt̃ in causã partientes ponamꝰ haec quȩ inciđt om̃a uncspecieb: c̃fici
poss nunc generib: Qm̃ aut̃ specierũ maior : multitudo angustior generũ uis & na¬

Expanded text:
deinde de empto, postremo de aestimato', non 'dicemus de decumano frumento, deinde, deinde de empto, postremo de aestimato', non 'dicemus de decumano frumento, deinde, ubi maius est crimen, de eo quod solet publicis pretiis comparari, postremo, ubi nihil auaritia Verris intactum reliquit, dicemus etiam de aestimato frumento'. Haec itaque superflua uerborum in breuitate partitionis uitare debemus, ut animus auditoris non uerbis sed rebus potius occupetur. HAEC IN HOC GENERE IDCIRCO EST VTILIS. In hoc genere, id est in distributione, breuitas utilis est ad animos auditorum non uerbis, sed rebus potius occupandos. ABSOLVTIO EST, PER QVAM OMNIIBVS DICENDVM EST AMPLECTIMVR IN PARTITIONE. Absolutionem tunc facimus, si omnia quae incidunt in causam partientes ponamus. Haec quae incidunt omnia nunc speciebus confici possunt, nunc generibus. Quoniam autem specierum maior est multitudo, angustior generum uis et na
Abbreviated transcription (Latin):
afiliooccidi Deinde sidicat orestes ł eiusdefensor consitit aclite mestra a game noñẽ
occisũ confessionẽ aduersarii sine dubio ad se inclinat . Consideratione enĩ uris occidi
maritus abuxore ñ debuit lã quidinc̃ trouersia sit exiudicatione colligit᷑ id ÷ an rec¬
te orestes matrẽ occiderit cũ illa patrẽ occiderit orestis Q
debuerit occidi quȩstio ẽ Re iuero talis erit partitio
nt̃ fectũ aclite mestra agamẽ nonẽ c̃uentit anafilio clitemestra debuerit occidiquȩs¬
tio ẽ Quaeaut̃ partitiorerũ distributã c̃tin& expositionẽ hȩc habere deb&. Breui¬
tatẽ absolutionẽ paucitatẽ in om̃i distributione qͣuã hab& orator in mẽbris negoni
siuequã in mẽbris quȩ ipse format & fingit dicenda seruare deb& hȩctria. Breuitatẽ
ab solutionẽ paucitatẽ Breuitas in uerb: absolutio in tot& paucitas in gexierib: bre¬
uutis : cũ nisinecessariũ nullũ ad sumit᷑ uerbũ Vtsic partiam᷑ dicemꝰ dedecuma nofrum̃to

Expanded text:
ater occidi. Deinde si dicat Orestes uel eius defensor 'constat a Clytaemestra Agamemnonem occisum', confessionem aduersarii sine dubio ad se inclinat; consideratione enim iuris occidi maritus ab uxore non debuit. Iam quid in controuersia sit, ex iudicatione colligitur, id est an recte Orestes matrem occiderit, cum illa patrem occiderit Orestis. Qdebuerit, quaestio est'. Rei uero talis erit partitio: 'interfectum a Clytaemestra Agamemnonem conuenit; an a filio Clytaemestra debuerit occidi, quaestio est'. QVAE AVTEM PARTITIO RERVM DISTRIBVTAM CONTINET EXPOSITIONEM, HAEC HABERE DEBET BREVITATEM, ABSOLVTIONEM, PAVCITATEM. Iri omni distributione, siue quam habet orator in membris negotii siue quam in membris quae ipse format et fingit dicenda, seruare debet haec tria, breuitatem, absolutionem, paucitatem. Breuitas in uerbis est, absolutio in toto, paucitas in generibus. BREVITAS EST, CVM NISI NECESSARIVM NVLLVM ADSVMITVR VERBVM. Vt sic partiamur: 'dicemus de decumano frumento,
Abbreviated transcription (Latin):
urã ciut aduers amiuituperatio c̃tineat᷑ aut quȩ ad aliã rẽ cransitũ faciat ñ parqu¬
uits dionẽ sed ꝑcẽ plificaitionẽ Hanctullius ñ partẽ orationis uult eȩ sedinemnib orati¬
enis partib in sertaui ae subiciposseded arat: Vt certis locis postrem̃ aliquãybitã aut
a pli ficas tion ealiql ã subicius aut ltiudẽ autuituperationẽ iuq ñ digrosione rexeto e¬
inquit finis act̃ minꝰ oraitionis sedeocius mationis hos epilogos accipiamꝰ hui c̃clusionis par

Expanded text:
ratio contineatur, aut quae ad aliam rem transitum faciat, non per argumentationem, sed per amplificationem. Hanc Tullius non partem orationis uult esse, sed in omnibus orationis partibus insertari ac subici posse declarat, ut certis locis post rem aliquam probatam aut amplificationem aliquam subicias aut laudem aut uituperationem. inquit, finis ac terminus orationis, sed totius orationis. Hos epilogos accipiamus. Huius conclusionis par
Abbreviated transcription (Latin):
b& mxgistros qui faciant uirũ bonũ & quifaciant dicendiperitũ & his duob: plenũ oratorẽ
Recte ergo &iđ̃ hoc quȩrendũ quos habuerit artiũ liberaliũ magistros quos uiuendi p̃cep¬
tores lit ñ utrũ habuerit magistros utrũ uiuendi p̃ceptores sed quos habuerit quȩrendũ
nde &iã hicanĩ aduertendus ordo ẽ : Postquãlitteras quis didic

Expanded text:
bet magistros, qui faciant uirum bonum et qui faciant dicendi peritum, et his duobus plenus orator. bet magistros, qui faciant uirum bonum et qui faciant dicendi peritum, et his duobus plenus orator. Recte ergo etiam hoc quaerendum, QVOS HABVERIT ARTIVM LIBERALIVM MAGISTROS, QVOS VIVENDI PRAECEPTORES. Ita non utrum habuerit magistros, utrum uiuendi praeceptores, sed quos habuerit quaerendum. Deinde etiam hic animaduertendus ordo est: postquam litteras quis didic
Abbreviated transcription (Latin):
usq adid qđ agit ł dequo agit᷑ Itaq c̃siderire debemꝰ n apud quos nat sit qđ naturȩ ẽ sedapud
quos sit educatꝰ unde incipituictus Apud quos inquit intẽ enĩinspicere illorũ uitã apud quos
educat᷑ sit Exhiseni uiuendi potuit capere disciplinã Sed quia homine sint̃dũ ñ ut uolunteducaNT
aliqua necessit cite cõpulsi quippe & stucriores sȩre disoutiꝰ & disolutiores sȩpeseuerius educaN :
ecte quaerendũ dicitñ solu apud quos educat sit sed &iã quomore educat᷑ sit. De inde inqͥr
inspicere debemꝰ ad cuiꝰ arbi triũ sit educat᷑ Id ÷ patris patrui cognatian alienioris Anĩ¬
aduertam itaq ut̃ uictꝰ a primis annisusq ad a&ates alia sytendat᷑ ut dix̃ primo quȩ rendũ quẽ¬
qũe adm odũ intriadiui sit apud quos quomore cuius arbitratu. Deinde educatꝰ puersol& discen¬
dis luteras sortirreasde quȩ liberales Itã qui liberales licteras discit duplices haberede¬

Expanded text:
ue ad id quo agit uel quo de agitur. Itaque considerare debemus non apud quos natus sit, quod naturae est, sed apud quos educatus, unde incipit uictus. 'Apud quos', inquit: interest enim inspicere illorum uitam apud quos educatus sit; ex his enim uiuendi potuit capere disciplinam. Sed quia homines interdum non ut uolunt educant, aliqua necessitate compulsi - quippe et seueriores saepe dissolutius et dissolutiores saepe seuerius educant - recte quaerendum dicit non solum apud quos educatus sit, sed etiam quo more educatus sit. Deinde, inquit, inspicere debemus ad cuius arbitrium sit educatus, id est patris, patrui, cognati, alienioris. Animaduertamus itaque ut uictus a primis annis usque ad aetates alias protendatur. Dixit primo quaerendum quemadmodum sitdas litteras sortiri easdemque liberales; itaque qui liberales litteras discit duplices habere de
Abbreviated transcription (Latin):
sibi per niciosus patriȩ
ciuis hab&rur Qui
uero ita sese armat elo¬
quentia ut ñ obpugna¬
re cõmoda patriȩ sed ꝓ
his pugnare possit.is
mihiuir & suis & publi¬
cis rationib utilissi¬
mus atq amicissimus
ciuis fore uidetur
Acsi uolumus huiꝰ rei
quȩ uocatur eloquentia

Expanded text:
sibi, per- niciosus patriae civis alitur; qui vero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro his propugnare possit, is mihi vir et suis et pu- blicis rationibus utilissimus atque amicissimus civis fore videtur. Ac si volumus huius rei, quae vocatur eloquentia,
Abbreviated transcription (Latin):
illud ẽ in suasione Pecuniã in loco neglegere maximũ int̃dũ ẽ lucrũ Questio uero eadẽ ciectu¬
E. tinhorũ locorũ quȩ c̃iecturalias Et inc& erdrũ id ÷ c& erarũ constitutionũ Conuenire id ÷ locos
omis igit᷑ ex causa ex ꝑsona ex facto ipsa c̃ iectura capienda ẽ om̃is hic locus acausa siue impulsionis
siue ratiocinationis c̃iecturae maximũ ẽ fundim̃tũ ñ qđ cũ causa sit c̃tinuo & facinꝰ c̃ꝓbet᷑ sed qm̃¬
facin nullũẽ qđ ñante causa p̃cesserit : Supponit de inde locos quib: accusatarutitꝰ cũasserit
impulsione aliquid ẽe factũ Exquib: prim t ã plificatio eius reiquae in pulsionẽ pariat deinde
apꝓbatio quid ex eafiat ꝑ exempla ut amore seint̃fecit. Tertio loco cõparationẽ facimꝰ & declara¬
taimpulsione euentũ eius causȩ fuisse c̃cludimꝰ His trib locis accusatorutit in impulsione in
ratiocinatione uero his quos nc̃ dicã. De monstratione quid p&ierit quid fugerit arg m̃ti. Quin¬

Expanded text:
illud est in Sannionem: "pecuniam in loco neglegere maximum interdum est lucrum". CAVSA TRIBVITVR IN IMtionum. CONVENIRE, id est locos. OMNIS IGITVR EX CAVSA, EX PERSONA, EX FACTO IPSO CONIECTVRA CAPIENDA EST. Omnis hic locus a causa siue impulsionis siue ratiocinationis coniecturae maximum est fundamentum, non quod, cum causa sit, continuo et facinus comprobetur, sed qfacinus nullum est quod non ante causa praecesserit. Supponit deinde locos quibus accusator utitur, cum adserit impulsione aliquid esse factum; ex quibus primus est amplificatio eius rei quae impulsionem pariat, deinde adprobatio, quid ex ea fiat, per exempla, ut 'amore se interfecit'; tertio loco comparationem facimus, et declarata impulsione euentum eius causae fuisse concludimus. His tribus locis accusator utitur in impulsione, in ratiocinatione uero his quos nunc dicam: demonstratione quid petierit, quid fugerit, augmentis quan
Abbreviated transcription (Latin):
uero urbibus constitutis
ut fidem colere &ius¬
titiam retinere disce¬
reNT & aliis pasere
sua uoluntate consu¬
esceren
Ac pon modo labores
excipiendos cõmunis
commodi causa sed &iã
uitam amittendana
existimasent
Qui tandem fieri potuit.

Expanded text:
ero urbibus constitutis, ut fidem colere et iusti- tiam retinere discerent et aliis parere sua voluntate consuescerent ac non modo labores excipiendos com- munis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existimarent, qui tandem fieri potuit
Abbreviated transcription (Latin):
& simulanda natura : & m illis VIII genere Natura .ui. magnitudine tẽpore. loco ꝑsona
opinione sed ipsũ simile qđ ꝑhaec supra posita efficit᷑ illic ẽ in c̃trariis parib: & quȩ sub
eande rationẽ cađt. Hoc distinctius positũ in differentiis PECONSECTIONE

Expanded text:
 simulanda natura, est in illis octo: genere, natura, ui, magnitudine, tempore, loco, persona, opinione. Sed ipsum simile, quod per haec supra posita efficitur, illic est in contrariis partibus et quae sub eandem rationem cadunt. Hoc distinctius positum in differentiis. DE CONSECVTIONE
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ controuersic̃ dictio pot ÷ eẽ de monstratiua materia disceptatio uero :¬
deliberatiua &iudicialis. Deindedictio potest ẽẽ Narrationis ut ipseait dicend sexplanan¬
das oma disceptatio uero quaestionis Ibienĩ totius contro uersiae pugnauersat᷑ Ergo
quȩcũq res posice indictione ac disceptatione facit aliquã c̃tro uersiã riecesse : habeat quȩs¬
tionẽ id est constitutionẽ aut facti aut nominis aut gereris aut actionis Et primũ rebus
indicait quaestiones siue constitutiones post his dabit Nomin a partim exreb sumpta partĩ
ex modo actionis Ittq nunc reb indicat constitutiones cũ ait inom̃ĩ controuersia aut facti
aut nominis autgeneris aut actionis quȩstionẽ ẽẽ opostere Dehis enĩ reb sitquaecumq

Expanded text:
am controuersiam', dictio potest esse demonstrativa materia, disceptatio uero am controuersiam', dictio potest esse demonstrativa materia, disceptatio uero deliberativa et iudicialis. Deinde dictio potest esse narratio, ut ipse ait DICENDO EXPLANANDA SVNT OMNIA, disceptatio uero quaestiones; ibi enim totius controuersiae pugna uersatur. Ergo quaecumque res posita in dictione ac disceptatione facit aliquam controuersiam, necesse est habeat quaestionem, id est constitutionem aut facti aut nominis aut generis aut actionis. Et primum rebus indicat quaestiones siue constitutiones; post his dabit nomina partim ex rebus sumpta, partim ex modo actionis. Ita nunc rebus indicat constitutiones, cum ait in omni controuersia aut facti au
Abbreviated transcription (Latin):
ois consaicuitis̃ un sestuitl qued aquaerimꝰ quiasit destfens aut cũ uade mus quichsa &
quieriꝰ quiale sui c&etest qualitas ÷ Ertins latio porro abhaesimilitu dere uedeiar tẽxe
moneri qtur tonstitutioniẽ eẽdicit quaestionẽ ex quacaus a reasert&uaestior e coxun¬
mnctionis aenuegtitionis. Iel fecisti: Non feci autiurefeci In hacergo quaestione semꝑsit
necosst ÷ constitutio Causat uero quae nascit᷑ exquȩstione Id: Anfecerit a nrectefero¬
ne Hoctam̃ cenere debemꝰ qđ acicerone & causa & quȩftio ad eande significantia pfient
t Nunc causã ꝓ quȩstione niunc quaestionẽ ꝓcausa ponit. Itaq consticutio facb sonuen¬
ripotest siex tremã partem thematis attendamꝰ inqua cũ intentionẽ ex xirã p̃ ꝑsona pro¬
suerimus debemus at tendere quid a dintentionẽ competent̃ responderipossit tuncinres¬
ponsione constitutionẽ pecesse inueniri IOm̃is res quae hab& in seposit ã indictione a cdis

Expanded text:
uidemus aliquid et quaerimus quid sit, et est fanis; aut cum uidemus quid sit, et quaerimus quale sit, et est qualitas. Translatio porro ab hac similitudine uidetur esse remota. Igitur constitutionem esse dicit quaestionem ex qua causa nascitur; quaestio est uox intentionis et negationis, id est 'fecisti' 'non feci' aut 'iure feci'. In hac ergo quaestione semper sit necesse est constitutio. Causa est uero quae nascitur ex quaestione, id est an fecerit, an recte fecerit; hoc tamen tenere debemus, quod a Cicerone et causa et quaestio ad eandem significantiam proferatur, ut nunc causam pro quaestione, nunc quaestionem pro causa ponat. Itaque constitutio facile inueniri potest, si extremam partem thematis attendamus. In qua cum intentionem ex nostra persona proposuerimus, debemus attendere quid ad intentionem competenter responderi possit; tunc in responsione constitutionem necesse est inueniri. OMNIS RES, QVAE HABET IN SE POSITAM IN DICTIONE AC DIS