comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diem lune uocant. Tercia sabbati. tercia frͣ.
quẽ illi diẽ martis uocant. Qrͣta salbati. qrͣ¬
ta feria: qui m̾curii dies dr᷑ a paganis. Qͥn
ta sabbati. qͥnta feria ẽ. idest qͥntꝰ a die dñi¬
co: qui apud gentiles iouis uocat᷑. Sexta
salbati. sexta frͣ dr᷑: qui ap̃ eosdem paganos
uen̾is nũcupat᷑. Salbatũ autẽ septimꝰ a di¬
e dñico. idest quẽ gentiles saturno deditaue¬
runt: ⁊ saturni nõiauerunt. Salbatũ autẽ
ex hebreo in latinũ requies int̾pretat᷑: eo ꝙ
ds in eo requieuiss ab om̃ib operib suis.
melius aut̃ in uocabulis dierũ de ore xp̃ia¬
no. ritꝰ loquendi eccl̾asticus procedit: tñ si
quẽ cete ꝯsuetudo ꝯtrax̾it. ut illud exeat
ex ore qd̾ improbat corde: intelligat illos
om̃s de quoꝵ noĩb appellati st̃ hii dies ho¬
inines fuisse: ⁊ ꝓpt̾ beneficia quedam morta¬
lia. quia plurimũ potuerunt ⁊ euanuerũt

Expanded text:
diem Lunae vocant; tertia Sabbati, tertia feria, diem Lunae vocant; tertia Sabbati, tertia feria, quem illi diem Martis vocant; quarta Sabbati, quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. 10. Quinta Sabbati, quinta feria est, id est, quintus a die Dominico, qui apud gentiles Jovis vocatur; sexta Sabbati, sexta feria est, quae apud eosdem paganos Veneris nuncupatur; Sabbatum autem septimus a Dominico die est, quem gentiles Saturno dicaverunt, et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. 11. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit: tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore, quod improbat corde, intelligat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse, et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt, et eminuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
cunctoꝵ dieꝵ. Secundũ a luna que soli et
splendore ⁊ magnitudine proxima ẽ : ⁊ ex
eo mutuat᷑ lumen Tercium a stella maiti&:
la iouis: qͣm fetuntẽ aiunt. Sextũ a uen̾is
stella qmͣ luciferũ asserunt: que int̾ omĩa
sydera plus lucis habet. Septimũ a stella
saturni: q̃ sexto celo locata. triginta ãnis
fert᷑ explere cursum suũ. Proinde autem
ex hiis septem stellis noĩa dierũ gentiles
dederunt: eo qd̾ per easdem aliqͥd sͥ effici ex¬
istimarent. Dicentes hr̃e a sole sp̃m. aͥ una
corp̃. a mercurio ingeniũ ⁊ linguã. a uen̾e
uoluptatẽ. a marte sanguinẽ. a ioue tempe¬
re .iri. anc. a saturno humorẽ. Talis quippe
extitit gentiliũ stulticia: qui sͥ finxerunt
tam ridiclõsa figm̃ta. Apud hebreos autẽ
dies pͥma una sabbati dr᷑. qui apud nos
dies dñicus est. quẽ gentiles soli dedicaue¬
II ut. Scd̾ã sabbati. scd̃a feria. quẽ seculares

Expanded text:
cunctorum dierum. 6. Secundum a Luna, quae soli et cunctorum dierum. 6. Secundum a Luna, quae soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium a stella Martis, la Jovis, quam Phaetontem aiunt; sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet; septimum a stella Saturni, quae septimo coelo locata XXX annis fertur explere cursum suum. 8. Proinde autem ex his septem stellis nomina diebus gentiles dederunt, eo quod per easdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Jove temperantiam, 221 a Saturno humorem: talis quippe exstitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. 9. Apud Hebraeos autem dies prima una Sabbati dicitur, quae apud nos dies Dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt; secunda Sabbati, secunda feria, quem saeculares
Abbreviated transcription (Latin):
ies est p̾sentia soł. siue sol supͥ  a
sicut nox sol sub t̾ris. aut enim dies.
aut nox sit causa ẽ: aut supͣ t̾ram sol aut
usq dum dies et nox spacia sui cursus ab ori¬
ente usq ad aliũ orientalẽ solẽ celi uolu. li¬
tate ꝯdudat. abusine aut̃ dies unꝰ est: sparũ
ab oriente sole usq ad occidentẽ. Sũt autem
diei spacia duo int̾dianũ ⁊ nocturnũ. et est di
usu est. ut sine ⁊ memoratõe noctis numerũ
dicamꝰ dierum. sicut et in lege diuina scͥptũ
est. factũ est uesꝑe et mane dies unꝰ. Dies
scd̃m egyptios: inchoat ab occasu solis: le¬
cũdũ ꝑsas ab ortu solis. scd̃m athenienses
a sexta hora diei: scd̃m romanos a medis
nocte. uñ ⁊ tunc galliciniũ est quoꝵ uox di¬
ei ostendit p̾coniũ. qñ ⁊ me sonictios affla¬
tus sit. Dies dcĩ a diis: quoꝵ noĩa romani
quibdam sẏ̃derib sacrauerũt. Primũ enim
diem a sole appellauerunt: qui pͥnceps est
om̃ium sẏderũ: sicut ⁊ idem dies capud est

Expanded text:
ies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris. Ut enim dies aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut usque dum dies et nox spatia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab Oriente sole usque ad Occidentem. 2. Sunt autem diei spatia duo: interdianum atque nocturnum, et est dieusu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est: Factum est vespere et mane dies unus. 4. Dies secundum Egyptios inchoat ab occasu solis; secundum Persas, 220 ab ortu solis; secundum Athenienses, a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, ei ostendit praeconium, quando et mesonictios afflatus fit. 5. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omnium siderum, sicut et idem dies caput est
Abbreviated transcription (Latin):
Drobus anñ.ui. mancheoꝵ hecsis
orta est..u.
Carus anñ .ii. Iste de persis trium¬
phauit.
Dyocletianus añ.xx. qͥste diuinis
libris adustis. martyria fecit. .ũ. d.i.
Galerius anñ .ii. Nichil dignum
hystorie tulit.¬
Constantinus anñ.xxx. Nicena sy¬
nodus ꝯgregat᷑.¬
Constantinꝰ anñ.xxiiii. Antro pomor¬
phitaꝵ heresis orit᷑.¬
Iulianus anñ .ii. hic ex xp̃iano pa¬
ganus efficitur.
Iouianꝰ anñ .i. Iste itetũ xp̃ianus
efficitur.
Balentianꝰ añ. xiiii. Gothi heretici
Gratianus anñ .ui. Priscillianus
agnoscitur¬
.u. d. lxxx.
Ualentinianꝰ anñ .uii. Iheronimus
Archadius anñ .xiii. Iohãnes cri¬
sostomꝰ. floruit.
Honoriꝰ anñ . xu. Augustinus ep̃c
floruit.
Martianꝰ anñ.ui. Calcidonensis
synodus agitur.
Leo maior anñ .xui. Egyptꝰ errore
dyascori latrat.
frica extingunt᷑.
liam capiunt.
tholici effecti st̃.
Bcas annis.uii. Romani cedũ¬
tur a persis.

Expanded text:
Probus ann. VI. Manichaeorum haeresis orta est. Carus ann. II. Iste de Persis triumphat. Diocletianus ann. XX. Iste divinis libris adustis, martyria facit. VMDII. Galerius ann. II. Nihil dignum historiae contulitConstantinus ann. XXX. Nicaena synodus congregaturConstantius ann. XXIV. Anthropomorphitarum haeresis oriturIulianus ann. II. Hic ex Christiano paganus efficitur. Iovianus ann. I. Iste iterum Christianus effectus Valentinianus ann. XIV. Gothi haeretici Gratianus ann. VI. Priscillianus agnoscitur. VMDLXXXI. Valentinianus ann. IX. Hieronymus III. Arcadius ann. XIII. Iohannes Chrysostomus floruit. VMDCVI. Honorius ann. XV. Augustinus Episcopus claruit.Marcianus ann. VI. Chalcedonensis synodus agitur. VMDCLIV. Leo maior ann. XVI. Aegyptus errore Dioscori latrat. frica extinguntur.liam capiunt. tholici efficiuntur. ocas ann. VII. Romani caeduntur a Persis V
Abbreviated transcription (Latin):
omentũ. est minimũ. atq angu .ii.¬
stissimũ tempꝰ: a motu sp̃derũ dc̃m. Est
enim extremitas hore in breuib int̾ualł. cũ
sol aͥd sͥ cedit. atq suctedit. Hora grecum no¬
men ẽ. ⁊ tñ latinũ sonat: hora enim finis ẽ
temporis. sicut ⁊ ora st̃ fines maris. fluui

Expanded text:
omentum est minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum: est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum nomen est, et tamen Latinum sonat: hora enim finis est temporis, sicut et, horae sunt fines maris, fluvi
Abbreviated transcription (Latin):
ato ab om̃i nexii. liberi suscipientes adueni¬
ecula gen̾ationib ꝯsistunt: etx
inde seclã ꝙ se sequant᷑. Abeuntib enĩ
aliis: alia sucedunt. Hunc quidã qͥnqͣgesimũ
annũ dicunt. quẽ hebrei iubeleũ uocant:
ob hanc causã ꝙ et ille hebreus qui ꝓpt̾ uxorẽ
et liberos amans dñm suũ aure percussa ser¬
uitio subiugatꝰ seruire in sclm iubetur: hoc
est usq ad annũ qͥnqͣgesimũ. Etas plerĩꝙ
dr᷑. ⁊ pro uno anno ut in annalib. ⁊ pro septẽ
uͭ hominis. ⁊ pro centũ ut pro quouis tẽpore:
uñ ⁊ etas tempꝰ. qd̃ de młtis scł̃is instruitur:
et dcã etas. qiͣ euitas. idest similitudo eui. Nã¬

Expanded text:
ato, ab omni nexu liberi, suscipientes adveniato, ab omni nexu liberi, suscipientes adveniecula generationibus constant; et inde saecula, quod se sequantur: abeuntibus enim aliis alia succedunt. Hunc quidam quinquagesimum annum dicunt, quem Hebraei iubileum vocant. Ob hanc causam et ille Hebraeus, qui propter uxorem et liberos amans dominum suum aure pertusa servitio subiugatus, servire iubetur in saeculum, hoc est usque ad annum quinquagesr et pro uno anno ut in annalibus: et pro septem, ut hominis: pro centum, ut pro quovis tempore. Unde et aetas tempus, quod de multis saeculis instruitur: et dicta aetas, quasi aevitas, id est, similitudo aevi. Na
Abbreviated transcription (Latin):
les plurimos. Ela singuloꝵ annoꝵ est ꝯstitu¬
ta a cesare augusto qnͣ primũ censu exagitãto
romanũ orbem descripsit: dicta autẽ era eo ꝙ
om̃is orbs. es redeere professus est reipublice.
agonem et qͥnquennale certamen .iiii. medus
annis uacantib et ob elidũ certaminis tempꝰ
olimpiadẽ uocauerunt: qͣdriennio in una olim¬
piade supputato. Lustrum u̾o est penteresin .i.
piadas a romanis: adhuc enim ꝯsules. ad huc
era nundũ erat. Est enim qͥnquenale tempus.
iõ u̾o sic uocat᷑: eo ꝙ censu per qͥnquennium
ĩ re publica. peracto. urbs roma illustratur.
Iubeleus int̾pretatur remissionis annꝰ. Est
in quo clangebant᷑ tube. ⁊ ad om̃s reu̾tebat᷑
antiqͣ possessio: debita absoluebant᷑ ⁊ firmabã¬
tur libertates. Hunc numerũ ⁊̃ in dieb pente¬
costen et ip̃i celebramꝰ. Post dñi resurrectõem
remissa culpa. ⁊ totiꝰ debiti cirogͣpho euacu¬

Expanded text:
les plurimos. Aera singulorum annorum est constitules plurimos. Aera singulorum annorum est constituta a Caesare Augusto, quando primum censu exagitato Romanum orbem descripsit. Dicta autem aera ex eo, quod omnis orbis aes reddere professus est reipublicae.agonem et quinquennale certamen, quattuor mediis annis vacantibus; et ob hoc Elidum certaminis tempus olympiadem vocaverunt, quadriennio in una olympiade supputato. Lustrum vero est πεντετηρίς, id piadas a Romanis; adhuc enim consules, adhuc aera nondum erat. Est enim quinquennale tempus. Ideo vero sic vocatum, eo quod censu per quinquennium in republica peracto urbs Roma lustrabatur. Jubilaeus interpretatur remissionis annus, estin quo clangebantur tubae, et ad omnes revertebatur antiqua possessio, debita absolvebantur, confirmabantur libertates. Hunc numerum etiam in diebus Pentecostes et ipsi celebramus post Domini resurrectionem, remissa culpa, et totius debiti chirographo evacu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ maior tunc sit uescendi appetitꝰ. Edacitas
enim. grece bruma appellat᷑: Uñ ⁊ imbruma
singłis ⁊̃ celi partib adscribunt᷑. Uer quippe
orienti datur: qr tunc ex t̾ris om̃ia orũint᷑. Estas
u̾o m̃idiano: eo ꝙ pars eius calore flagrantior
sit. Hyens septentrioni. eo qd̾ frigorib ⁊ per¬
defluunt. Ut aut̃ autũpnꝰ habundet morbis: fa¬
cit hoc ꝯfiniũ frigoris ⁊ caloris. ⁊ ꝯpugnantia
int᷑ se ꝯtrarioꝵ aeriũ. De annis.
nnus est solis anfractus. cũ ꝑactis. ccc.¬
Annꝰ aut̃ dc̃s: qr mensib in se recurrentib
uoluit᷑: Uñ ⁊ anulus dr̃ qͣiͣ annuus. idest cir¬
culus qd̾ in se redeat uirgilius. Atq in se sua
ꝑ uestigia uoluit᷑ annus. Sic enim apd egys¬
tios indicabat᷑ ante litt̾a̾s inuentas: opan pi¬
cto dracone caudã suam mordente. qr in se re
triginta dierũ. aut solsticialis qui .xii. cõtinet
menses: aut magnꝰ om̃ib planetis in eundem
locũ returrentib: qui fit post annos solsticia¬

Expanded text:
quod major sit tunc vescendi appetitus. Edacitas enim Graece broma appellatur. Unde et imbrumatsingulis etiam coeli partibus ascribuntur. Ver quippe Orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur. Aestas vero Meridiano eo quod pars ejus calore flagrantior sit. Hiems Septentrioni, quod frigoribus et perdefluunt. Ut autem autumncit hoc confinium frigoris et caloris, et conpugnantia inter se contrariorum aerum. § 36 De annis. Annus est solis anfractus, cum Annus autem dictus, quia mensibus in se recurrentibus volvitur. Unde et annulus, quasi annuus, id est, circulus, qper vestigia volvitur annus. Sic enim apud Aegyptios indicabatur ante inventas litteras, picto dracone caudam triginta dierum; aut solstitialis, qui duodecim continet menses; aut magnus, omnibus planetis in eundem locum recurrentibus, qui fit post annos solstitia
Abbreviated transcription (Latin):
Moyses annis.xl. rexit ppłm. hebrei
lit̾as habere ceperunt.
ia q̃drigam iunxit.
grecis dedit..ii. dec .xxui.
Aoth am̃. lxxx. fabule ficte sunt. .iii. dccc. lxxui.
Nelorea anĩ . xl. apollo medicine ar.¬
tem q̃uenit. ⁊ cytcharan repperit. .iii. dccce .xui.
G. decn arnis . xl. Mͥturiꝰ hrã ⁊didit. ĩi. dccc. lui.
Abimeledh anñ. iii. Chorus ĩ grecia in doace lir¬
Thola anñ . xxii. pͥamꝰ regnaũ ĩ troia. ii. decce lapi
Iair anñ.xxii. Carmentis latinas lit¬
teras repperit.
septe anñ . ui. ħcules flãmit seiniẽnt. ĩuii. ix¬
Esebon anũ .uii. alexander helenan
Labdon anñ.uiii. troia capta est.. uũ. xxuii.
Sanson anñ.xx. ascaniꝰ albam ⁊diditi ũũ. xluii.
Heli sacͥdos anñ.xl. archa testamen¬
Samuel ⁊ Saul anñ.xl. homerus fu¬
Quarta etas.
Dauid anñ. xl. kartago a didone cõ¬
Salomon anñ. xli templum iheroso¬
Roboam anñ .xuii. Regnum iscł et
abia anñ.iii. sub quo abimelech pon¬

Expanded text:
Moyses annis XL rexit Israel, litteras habere ceperunt. uadrigam iunxit. ecis dedit. IIIMDCCXCV. Aoth ann. LXXX. Fabulae fictae sunt. IIIMDCCCLXXV. Debbora ann. XL. Apollo medicinae artem invenit citharam repperit. IIIMDCCCCXV. Gedeon ann. XL. Mercurius lyram condidit. IIIMDCCCCLV. Abimelech ann. III. Chorus in Graecia inventusTola ann. XXIII. Priamus regnavit in Troia. IIIMDCCCCLXXXI. Iair ann. XXII. Carmentis Latinas litteras repperit. IVMIII. Iepte ann. VI. Hercules flammis se iniecit. IVMIX. Abessa ann. VII. Alexander Helenam Abdon ann. VIII. Troia capta est. IVMXXIV. Samson ann. XX. Ascanius Albam condidit. IVMXLIV. Eli sacerdos ann. XL. Arca testamenSamuhel et Saul ann. XL. Homerus fuQuarta aetas. David ann. XL. Carthago a Didone conSalomon ann. XL. Templum HierosoRoboam ann. XVII. Regnum Israhel Abia ann. III. Sub quo Abimelech pon
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝙ in ip̃is potare solemꝰ. ł ꝙ patentes
sint dispansisq labris. Cratera calix est
duas habens ansas: et ẽ nom̃ grecum.
Declinat᷑ aut̃ apud eos hic crater: nam la-¬
tine hec tratera dr᷑. Uñ ⁊ persius. Si tͣ
crateras argenti. Uirgilius. Crateras mag¬
nas statuũt ⁊ uina coronant. Fiebant aut̃
teneant. Ciati quoq scifi. Embia ⁊ ip̃a
poculoꝵ st̃ gen̾a: ex quib cimbia pocula
sunt dcã. ex similitudine cimbe nauis.
Emistis speties poculi: que ductim. idest
uno sp̃u bibit᷑. Pachia primũ a bae
qd̃ est uinũ nominata: post ea in usus
aquarios tnsiit. Calices ⁊ calath/ et
scale poculoꝵ gen̾a antea ex lign fcã.
inde ⁊ uocata. Greci enim om̃e Ignum
cala dicebant. Ampulla qiͣ ampa bulla:
similis est enĩ rotunditate bulis. que ex
spuma aqͣrũ fiunt atq ita ñflantur
uento. U. De uasis uinaris ⁊ aqͣriis.
noforum uas ferens uixĩ: eno enĩ
uinũ est. De quo est ilłid. uertitur
enofori fundus sententia pb̾. Flasce ex

Expanded text:
uod in ipsis potare solemus, vel quod patentes sunt dispansisque labris. 3. Cratera, calix est duas habens ansas, et est Graecum nomen; declinatur autem apud eos, hic crater. Nam Latine haec cratera dicitur. Unde Persius: Si tibi crateras argenti . . . Virgilius: Crateras magnos statuunt, et vina coronant. Fiebant autem teneant. Cyathi quoque, scyphi, cymbia, et ipsa poculorum sunt genera. Ex quibus cymbia pocula dicta sunt ex similitudine cymbae navis. Amystis species poculi qua ductim, id est uno spiritu, bibitur. Baccea primum a Baccho, quod est vinum, nominata, postea in usibus aquariis transiit. Calices et calathi et scalae poculorum genera, antea ex ligno facta, inde et vocata; Graeci enim omne lignum κᾶλα dicebant. Ampulla quasi ampla bulla: similis est enim rotunditate bullis quae ex spumis aquarum fiunt atque ita inflantur vento. De vasis vinariis et aqOenophorus vas ferens vinum. Oinos enim vinum est. De quo est illud: Vertitur oenophoris fundus, sententia nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
ne duo diu̾sa significant᷑: pro eo ꝙ unũ ef¬
fectum hñt. Similis .n. uis est ⁊ frigoris
⁊ caloris. Uñ ⁊ utͣqͣ saxa rumpũt. Nam¬
⁊ calor urit: ut ẽ. Urit᷑ infelix dido. Itẽ
frigus urit. ut est. Aut bore penetrabile
frigus adurat. Ros grecum ẽ qd̾ illi rosor
dicũt. Alii putant ros dictũ qr rarus est:¬
⁊ ñ est spissus ut pluuia. Nebula inde dc̃ã
uñ ⁊ nubila. ab obnubendo scilicet: hoc est
lant .n. ualles humide nebulas: ⁊ fiunt nu¬
bes. Inde nubilũ .i. niues. Nebule aũt ima
petunt cũ serenitas est: sũma cũ nubilũ.
Caligo umbra est de spissitudine aeris ef¬
fecta: ⁊ dcã caligo. ꝙ maxime aeris gignat᷑
calore. Tenebre dicunt᷑: ꝙ teneant umbs.

Expanded text:
ne duo diversa significantur, pro eo quod unum efne duo diversa significantur, pro eo quod unum effectum habent. Similis enim vis est caloris et frigoris, unde et utraque saxa rumpunt. Nam calor urit, ut est: Uritur infelix Dido. Item frigus urit, ut est: aut Boreae penfrigus adurat. Ros Graecum est, quod illi δρόσος dicunt. Alii putant ros dictum quia rarus est, et non spissus ut pluvia. Nebula inde dicta, unde et nubila, ab obnubendo scilicet, hoc est lant enim valles humidae nebulas et fiunt nubes; inde nubilum, inde nives. Nebulae autem ima petunt cum serenitas est; summa, cum nubilum. Caligo umbra est de spissitudine aeris effecta. Et dicta caligo quod maxime aeris calore gignatur. Tenebrae dicuntur quod teneant umb
Abbreviated transcription (Latin):
pesta ⁊ obscura: ⁊ inde nimbus. a nube. Sũt
aut̃ nimbi repentine ⁊ p̾cipites pliuue.Nã
pliuuuas uocamus lentas ⁊ iuges. qͣi flunias.
⁊ qĩ fluentes. Imbres aut̃ ⁊ ad nubes ⁊ ad
pliuiias ꝑtinent. Dc̃i aut̃ greco uocabulo ꝙ
terram inebriant: ad germinandũ. Ex hiis
.n. cuncta creant᷑. Uñ ⁊ lucretius. Exigni t̾¬
ra. atq aĩa nascunt᷑ ⁊ ymbres. Est aũt̃ no¬
men grecũ. Grando appellata: ꝙ forma eiꝰ
granoꝵ simili tudinẽ habeat. Hec aut̃ uẽ¬
toꝵ rigore durantur in nube: ac solidan¬
tur in mũem. ruptoq aere soluunt᷑. Nix
a nibe unde uenit. ⁊ glacies a gelu ⁊ aqͣ
constringatur tellus. Ge. qͥppe t̾ra dicit᷑.
Tunc autem maiore gelu stringit᷑ terra:
cum fu̾it nox serena. Pruina est matutini tẽ¬
poris frigus: que inde nom̃ accepit. qr sicut
ignis urit. Piro .n. ignis. Urere .n. ⁊ ad
frigns: ⁊ ad solem ꝑtinet. Nam uno sermo¬

Expanded text:
pesta et obscura; et inde nimbus a nube. Sunt pesta et obscura; et inde nimbus a nube. Sunt autem nimbi repentinae et praecipites pluviae. Nam pluvias vocamus lentas et iuges, quasi fluvias, quasi fluentes. Imbres autem et ad nubes et ad pluvias pertinent, dictae a Graeco vocabulo quod terram inebrient ad germinandum. Ex his enim cuncta creantur, unde, et Lucretius: Ex igni terra, atque anima nascuntur et imbri. Est autem nomen Graecum. 5. Grando appellata, quod forma ejus granorum similitudinem habeat. Haec autem ventorum rigore durantur in nube, ac solidantur in nivem, ruptoque aere solvuntur. 6. Nix, a nube unde venit. Glacies, a gelu, et aqua, stringatur tellus; γῆ quippe terra dicitur. Tunc autem maiori gelu stringitur terra, cum fuerit nox serena. Pruina est matutini temporis frigus, quae inde pruina nomen accepit quia sicut ignis urit; πῦρ enim ignis. Urere enim et ad frigus et ad solem pertinet; nam uno sermo
Abbreviated transcription (Latin):
est atq ꝑcutere. Fulmina aut̃ collisa lumi¬
na faciũt. Nam om̃iũ rerũ collisio ignem
creat. ut in lapidib cernimꝰ ł atritu ro¬
tarũ. ł in siluis arboꝵ: simili modo in nubi¬
b ignis. Unde ⁊ prius nubila st̃: deinde
ignes. Ex uento aut̃ ⁊ igne fulmina ĩ nu
autem fulminis ignẽ uim habe̾ maiorem
Fulgus qr tangit. fulgur qr incendit et
urit: fulmen qr findit. Ideo ⁊ cũ ternis
radiis fingunt᷑. Uiii. De arcu ⁊ nubi
a similitudine curuati. arcus. Hyris
le resplendet: dũ caue nubes ex aduerso
radium solis accipiunt: ⁊ arcus speciem
fingunt. Cui uarios colores illidat res:
qr aqͣ tenuis aer lucidus ⁊ nubes caligan¬
tes irradiata ista uarios creant colores.
Dliuuie dc̃e. eo ꝙ fluant: qͣli fluuie. Nascũ¬
tur .n. de t̾re ⁊ maris hanelitu. Que cũ
altius eleuate fu̾mt. aut solis calore reso¬
lute. aut ui uentoꝵ compresse stillantur
mn t̾ris. Nimbus est densitas nubis in tem¬

Expanded text:
est atqest atqla faciunt; nam omnium rerum collisio ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel attritu rotarum, vel in silvis arborum. Simili modo in nubibus ignis; unde et prius nubila sunt, deinde ignes. 2. Ex vento autem et igne fulmina certuautem fulminis ignem vim habere majorem Fulgur, quia tangit; fulgor, quia incendit et urit; fulmen, radiis finguntur. § 10 De arcu et nubia similitudine curvati arcus. Iris le resplendet, dum cavae nubes ex adverso radium solis accipiunt et arcus speciem fingunt; cui varios colores illa dat res, quia aqua tenuis, aer lucidus, et nubes caligantes, inradiata ista varios creant colores. Pluviae dictae quod fluant, quasi fluviae; nascuntur enim de terrae et maris anhelitu. Quae cum altius elevatae fuerint, aut solis calore resolutae, aut vi ventorum conpressae, stillantur in terris. Nimbus est densitas nubis intem
Abbreviated transcription (Latin):
uultus suos uelent. Uñ ⁊ neptunꝰ ꝙ nu-
facit aeris densitas. uenti .n. aerem ꝯglo¬
bant : nubem q faciunt. Uñ ẽ illud: atq
in nubem cogit᷑ aer . Ui. De tonitruo.
onitruũ dcm̃: ꝙ sonus eius t̾reat.
Nam tonus sonus. Qui ideo int̾dũ
tam grauit̾ concutit om̃ia. ita ut celum
discessisse uideat᷑ : qr cum ꝓcella uehemen¬
tissimi uenti nubib se repente ĩmiscerit.
turbine inualescente exitũq querente: nu¬
bem qͣm excauauit impetu magno p̾scindit¬
ac sic cum horrendo fragore defert᷑ ad aures.
Quod mirari qͥs ñ debeat: cũ uesicula qͣnuis
parua magnũ tñ sonitũ displosa emittat.
Cum tonitruo aut̃ simul ⁊ fulgura expͥmi:
s illud celerius uidet᷑ qr clarũ ẽ: hoc aut̃
tardius ad aures peruenire. Lux aut̃ que
apparet ante tonitruũ fulgor uocat᷑: que
ut diximꝰ ideo ante uidet᷑ qr clarũ est lu¬
li: a feriendo dcĩ. Fulge̾ enim ferire

Expanded text:
vultus suos velent, unde et Neptunus, quod vultus suos velent, unde et Neptunus, quod em aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant, nubemque faciunt, unde est illud: Atque in nubem cogitur aer. CAPUT VIII. De tonitruo. 1. Tonitruum dictum, quod sonus ejus terreat, nam TONUS, sonus. Qui ideo interdum tam graviter concutit omnia, ita ut coelum discidisse videatur, quia cum procella vehementissimi venti nubibus se repente immiserit, turbine invalescente, exitumque quaerente, nubem quam excavavit impetu magno pac sic cum horrendo fragore defertur ad aures. Quod mirari quis non debeat, cum vesicula quamvis parva magnum tamen sonitum displosa emittit. Cum tonitruo autem simul et fulgura exprimi: sed illud celerius videtur, quia clarum est; hoc autem ad aures tardius pervenire. Lux autem quae apparet ante tonitruum fulgetra vocatur. Quae, ut diximus, ideo ante videtur quia clarum est luli, a feriendo dicti; fulgere enim ferire
Abbreviated transcription (Latin):
con appellamꝰ. Qͥntus circulus cimerinos tro¬
picus. qui a latinis hyemalis siue bruma-¬
st̃ facit. estatem hiis qui austri pa.tib cõ¬
plurimũ hñs admixtũ raritatis: qm̃
cetera elem̃ta. De quo uirgilius. Longum
ab eo ꝙ ferat t̾ram: uel ab eo qd̾ feratur.
Hic aut̃ partim ad t̾renam: partĩ ad celestẽ
matiam ꝑtinet. Nam ille subtilis ubi uẽ¬
tosi ⁊ ꝓcellosi motꝰ nõ possunt exist̾e: ad
celestem ꝑtinet partẽ. Iste u̾o turbulenti¬
or qui ex hat᷑ionib humidis corporescit. t̾¬
re deputat᷑: quiq ex se multas species red¬
dit. Nam commotꝰ uentos facit: uehem̃¬
tius ꝯcitatꝰ. ignes ⁊ tonitrua: contͣctꝰ nu¬
bila. cõspissatꝰ pluuiam. congelantib nubi¬
b niuẽ. Turbulentiꝰ ꝯgelantib densiorib
nubib gͣndinẽ: distentꝰ serenũ efficit. Nã
⁊ solutam aerem. Rod Iubes dc̃e ab obnũ¬
bendo .i. operiendo celũ. Uñ ⁊ nupte: qd̾

Expanded text:
con nominamus. Quintus circulus cimeronostrocon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumasunt, facit, aestatem vero his qui austri partibus complurimum habens admistum raritatis, quam caetera elementa. De quo Virgilius: Longum ab eo quod ferat terram, vel ab eo quod feratur. Hic autem partim ad coelestem, partim ad terrenam materiam pertinet; nam ille subtilis, ubi ventosi ac procellosi motus non possunt existere, ad coelestem pertinet partem; iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporescit, terrae deputatur, quique ex se multas species reddit: nam commotus ventos facit; vehementius concitatus, ignes et tonitrua; contractus, nubila; conspissatus, pluviam; congelantibus nubilis, nivem; turbulentius congelantibus densioribus nubilis, grandinem; distentus, serenum efficit; 113 nam et solutam aerem. 2. Nubes dictae ab obnubendo, id est, operiendo coelum, unde, et nuptae, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tum: ⁊ in modũ circuli flexũ. Lacteus circu¬
lus est uia que in sꝑa uidet᷑ a candore dc̃a:
qr alba est quam aliqui dicunt uiam eẽ.
quia circuit sol et spendoris ip̃ius tnͣsitu
ita luc̾e. Habitatio celi circuloꝵ distincta
zonis qͣsdã ꝑtes temꝑie sua incolere ꝑmisit:
qͣsdã negauit enormitate frigoris aut cola-
ciunt᷑ que magis in ursarũ speciem facta.
septẽtriones appellant᷑. Scd̃s circulus ex eo
terinos tropicus appellat᷑: qr in eo circulo sol
aquilonis finib estatem faciens. ultͣ eium
circulũ ñ tͣnsit. s statim reu̾tit᷑ ⁊ inde tro¬
picus appellat᷑: Tercius circulus hunerinos
qui ideo a latinis equinoctialis appellat᷑: eo
ꝙ sol cũ ad eũ orbem ꝑuen̾it. equinoctium fa¬
cit. Hunerinos enim grece. latine dies dicit᷑:
atq nox. quo circulo dimidia pars sꝑe con-¬
stituta comspicit᷑. Qrͣtus circulus antarti¬
cos nocat᷑: eo ꝙ contͣrius sit cir̃culo. quẽ arti¬

Expanded text:
tum, et in modum circumflexum. Lacteus circulus via est, quae in sphaera videtur a candore dicta, quia alba est, quam aliqui dicunt, viam esse quam circuit sol, et ex splendoris ipsius transitu ita lucere. « Habitatio ista coeli circulorum distincta zonis quasdam partes temperie sua incolere permisit, quasdam vero negavit enormitate frigoris, aut calorciuntur, quae a nostris in ursarum specie ficta septentriones appellantur. Secundus circulus ex eo terinos tropicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcti
Abbreviated transcription (Latin):
aer ꝑspicuus sit. ⁊ ad speculandum purior.
Celũ aut̃ in scripturis scĩs ideo firmamẽtũ
uocatũ: ꝙ sit cursu sẏderum. ⁊ ratis legib
fixis q firmatũ. Int̾dum celũ pro aere ac¬
cipitur: ubi uenti ⁊ nubes. ⁊ ꝓcelle ⁊ turbi¬
sit aues in aere uolitare. Et in consuetudi¬
ne hunc aerem celum appellamꝰ. Nam dũ
de sereno uł nubilo querimꝰ: aliqñ dicimus.
qͣlis est aer. aliqñ qͣle ẽ celũ. Ether est lo¬
qui a toto mundo in altũ seꝑatus ẽ. ⁊ sane
ether ẽ ip̃m elementũ. ethera u̾o splendor
efheris: ⁊ est sermo grecus. Spera celi dcã:
eo ꝙ species eius in rotundũ formata est.
eqͣlem. concludentem t̾ram: m media mun¬
di mole libratam. Hunc mou̾i dicũt: et
cũ motu eius sẏdera iñ eo fixa ab oriente
usq ad octidentẽ circũ re septemtrionib
Aaxis est septẽtrionis linea recta. que ꝑ me¬
strum est. Cardines extreme partes axis:
⁊ dc̃i cardines eo ꝙ ꝑ eos u̾titur celũ. Poli

Expanded text:
erspicuus sit et ad speculandum purior. Caelum autem in Scripturis sanctis ideo firmamentum vocatur, quod sit cursu siderum et ratis legibus fixisque firmatum. Interdum et caelum pro aere accipitur, ubi venti et nubes et procellae et turbisit aues in aere uolare. et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus; nam cum de sereno uel nubilo quaerimus, aliquando dicimus: qualis est aer? aliquando: quale est caelum? hoc diqui a toto mundo in altum separatus est. Sane aether est ipsum elementum; aethera vero splendor aetheris, et est sermo Graecus. Sphaera coeli dicta, eo quod species ejus in rotundum formata est. aequale, concludens terram in media mundi mole libratam. Hoc moveri dicunt, et cum motu ejus sidera in eo fixa ab oriente usque ad occidentem circumire, septentrionibus Axis est septentrionis linea recta, quae per mestrum est. Cardines extremae partes sunt axis; et dicti cardines, eo quod per eos vertitur coelum. Poli
Abbreviated transcription (Latin):
at : cũ solis obicim᷑ radiis. Est aut̃ mobi¬
lis ⁊ incerta: ex solis circuitu ⁊ ex motu uẽ¬
toꝵ. Namq quotiens mouet᷑ in sole . nob̾¬
cum mou̾i uidet᷑: qr ubicũq loco radiis so¬
ingredi nobiscũ umibra. ⁊ gestus nr̃os ui¬
det᷑ imit᷑ari. Lux ip̃a substantia. lum̃ qd̾
a luce manat .i. candor lucis: s hoc ꝯfun
sortitus. Dictꝰ aut̃ uentus: ꝙ sit uehemens
⁊ uiolentꝰ. uis enim eius tanta est ut ñ
nus. a meridie aust̾. Ab occidente fauoniꝰ.
a septentrione eiusdẽ nõis uentꝰ aspirat:
hñtes geminos hm̃c inde uentoꝵ spiritꝰ.
Subsolanꝰ a lat̾e dextro uult᷑nũ ht̃. a leuo
eurũ. Auster a dextris. euro austrũ: a si¬
nistris euro affricũ. Rauonius a parte dex¬
tra affricũ. a leua choꝵ. Porro septentrio
a dextris circiũ: a sinistris aquilonẽ. Hii
duodecim uenti mundi globũ flatib cir¬
cumagunt: quoꝵ noĩa ꝓpriis causis sig-¬
nata st̃. Nam subsolanus uocatꝰ est. eo ꝙ

Expanded text:
at cum solis objicimur radiis. Est autem mobilis, et incerta, et ex solis circuitu, et ex motu ventorum. Namque quotiens movetur in sole, nobiscum movere videtur; quia ubi quoque loco a radiis soingredi nobiscum umbra et gestus nostros videtur imitari. Lux, ipsa substantia; lumen, quod a luce manat, id est candor lucis: sed hoc confundsortitus. Dictus autem ventus quod sit vehemens et violentus. Vis enim eius tanta est ut nonnus, a meridie Auster, ab occidente Favonius, a septentrione eiusdem nominis ventus adspirat; habentes geminos hinc inde ventorum spiritus. Subsolanus a latere dextro Vulturnum habet, a laevo Eurum: Auster a dextris Euroaustrum, a sinistris Austroafricum: Favonius a parte dextra Africum, a laeva Corum: porro Septentrio a dextris Circium, a sinistris Aquilonem. Hi duodecim venti mundi globum flatibus circumagunt. Quorum nomina propriis causis signata sunt: nam Subsolanus vocatus eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpat aerem. Nam pestilentiã que ex
corrupto aere nascit᷑: auster flans in reli-¬
qͣs regiones tͣnsmittit. S sicut aust̾ pesti¬
lentiam gignit: sic aquilo repellit. Euro¬
aust̃ dc̃us: ꝙ ex una parte habeat eurũ.
ab alt̾a austrũ. Austro affricꝰ. ꝙ iunctꝰ sit
huic. ⁊ inde austro. ⁊ affrico. Ip̃e ⁊ luppo

Expanded text:
corrumpat aerem. Nam pestilentiam, quae ex corrupto aere nascitur, Auster flans in reliquas religiones transmittit; sed sicut Auster pestilentiam gignit, sic Aquilo repellit. Euroauster dictus, quod ex una parte habeat Eurum, et ex altera Austrum. Austroafricus, quod junctus sit hinc inde austro et Africo. Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
menta formata st̃. Uñ ⁊ ex eius diriuati¬
one uocabulũ acceꝑunt. Hanc ylen gre-¬
ci. latin mat̾iam appellauerunt: ideo qr
omne informe unde aliquid faciendũ est
semꝑ mat̾ia nuncupat᷑. Proinde ⁊ eam
poete siluam noĩauerunt. Nec incõgrue
q mat̾ie siluarũ st̃. Greci u̾o elementa
icto ixia nuncupant: eo ꝙ sibi societatis
concordia ⁊ ꝯiunctõe quadam ꝯueniãt.
Nam sic ea int̾ se naturali qͣdam rõne
iuncta sunt: ut mͦ originẽ ab igne repe¬
tentes usq ad t̾ram. mͦ a t̾ra usq ad ig-¬
nem. ut ignis quidem in aere desinat. aer
m̃ aqͣ densetur. aqͣ iñ t̾ram crassescat. fuir¬
susq t̾ra diluat᷑ in aqͣm. aqͣ rarescat ĩ ae¬
ra. aer in ignem extenuetur. Q uappt̾ oĩa
qid̾q eoꝵ ex eo ꝙ amp ius ht̃ accepisse uo¬
cabulũ. Sunt aut̃ diuina prouidentia pro¬
priis aĩantib distributa. Nam celũ ãgeł.
aerem uolucrib. maͦ pucib: terram ho

Expanded text:
menta formata sunt. Unde et ex ejus derivatimenta formata sunt. Unde et ex ejus derivatione vocabulum acceperunt. Hanc Ylen Latini materiam appellaverunt: ideo quia omne informe, unde aliquid faciendum est, semper materia nuncupatur. Provide et eam silvam nominaverunt. Nec incongruequia materiae silvarum sunt. Graeci autem elementa στοιχεῖα nuncupant, eo quod sibi societatis concordia et communione quadam conveniant. Nam sic ea inter se naturali quadam ratione iuncta dicuntur, ut modo originem ab igni repetentes usque ad terram, modo a terra usque ad ignem, ut ignis quidem in aera desinat, aer in aquam densetur, aqua in terram crassescat; rursusque terra diluatur in aquam, aqua rarescat in aera, aer in ignem extenuetur. Quapropter omnia quodque eorum ex eo quod amplius habet accepisse cabulum. Sunt autem divina Providentia propriis minutis distributa. Nam coelum angelis, aerem volucribus, mare piscibus, terram ho
Abbreviated transcription (Latin):
stare quidam pħ̃i gentiũ putau̾nt. Sũt
aut̃ athomi. aut m̃ corpore aut ĩ tẽpore:
eum mñ partes. ⁊ partes ip̃as diuidis in gͣ¬
na: ueluti st̃ arene. Qursũ q ip̃a harene gͣ¬
na diuide in minutissimũ pulu̾em. donec¬
si potes peruenias ad aliqmͣ minutia: q̃¬
menses in dies. dies in horas. adhuc partes
horarũ adm. rũt diuisionẽ quousq ueni
mom̃ti stillam: ut ꝑ nullam morulam ꝓ
meris: utputa octo diuidunt᷑ in quatuor.
Rursus qͣtuor m̃ duo. Deinde duo in unum.
Snus aut̃ est athomꝰ: qr insecabilis est Sic
⁊ littã. Nam orationem diuidis in uerba.
ũbũ. mn sillabas. sillabã . in lict̾as. Littera
pars minima athomus est. nec diuidi po¬
test. Athomus ergo est qd̾ diuidi ñ potest:
ut in geometrica punctus. ⁊am thomos
am qͣndam pͥmã rerũ dicũt nullo¬
modo prorsus formatã: s om̃ium corpora-¬
liũ formarũ capacẽ. ex qͣ hec uisibilia ele¬

Expanded text:
stare quidam philosophi gentium putaverunt. 2. Sunt stare quidam philosophi gentium putaverunt. 2. Sunt autem atomi, aut in corpore, aut in tempore, eum in partes, et partes ipsas dividis in grana, veluti sunt arenae, rursumque ipsa arenae ana divide in minutissimum pulverem, donecsi possis, pervenias ad aliquam minutiam, qmenses in dies, dies in horas; adhuc partes horarum admittunt divisionem, quousque venias momenti stillam, ut per nullam morulam prmeris, ut puta octo dividuntur in quattuor, rursus quattuor in duo, deinde duo in unum. Unus autem atomus est, quia insecabilis est. Sic et littera: nam orationem dividis in verba, verba in syllabas, syllabam in litteras. Littera, pars minima, atomus est, nec dividi potest. Atomus ergo est quod dividi non potest, ut in geometria punctus. Nam τόμος  dicunt, nullo prorsus modo formatam: sed omnium corporalium formarum capacem, ex qua visibilia haec ele
Abbreviated transcription (Latin):
septemtrionẽ ⁊ meridiẽ. Oriens : ab or¬
tu solis ẽ nuncupatꝰ. Occidens. ꝙ diem fa-¬
cit occid̾e̾ atq int̾ire. abscondit em̃ lumen
mũdo: et tenebras suꝑinducit. Septemtͥo
a septem stellis axis. uocatꝰ: que in ip̃o re¬
uolute rotant᷑. Hic ꝓpͥe ⁊ uertex drͣ: eo qd̃
medidies : uel qr tunt puriꝰ micat ether. me¬
⁊ occidens. Nam una porta sol procedit.
alia se recipit. Cardines aut̃ mundi duo:
septentrio ⁊ meridies. In ip̃is .n. uoluit᷑
celũ. .ii. De athomis.
thomos philosophi uocant. qͣsdã
iñ mundo corporũ partes: tam mi¬
nutissiias ut nec uisui pateant: nec tho¬
men idest sectionẽ recipiant. Uñ ⁊ athomi
dcĩ st̃. hii ꝑ mane totiꝰ mundi ĩ reqͥetis
motib uolitare. ⁊ huc atq illuc fieri diꝯͣ:
sicut tenuissimi pulu̾es: qui infusi per fe¬
nestras radiis solis uident᷑. Ex hiis arbo¬
res ⁊ herbas ⁊ fruges omnes oriri: et ex
hĩis ignẽ ⁊ aqmͣ. ⁊ uniu̾sa gigni atq cõ¬

Expanded text:
ab exortu solis est nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic proprie vertex dicitur eo quod medidies: vel quia tunc purius micat aether. Meet Occasus; nam una porta sol procedit, alia se recipit. 8. Cardines autem mundi duo, Septentrio et Meridies, in ipsis enim volvitur coelum. CAPUT II. De atomis. 1. Atomos philosophi vocant quasdam in mundo corporum partes tam minutissimas, ut nec visui pateant, nec τομὴν, id est, sectionem recipiant, unde et ἄτομοι dicti sunt. Hi per inane totius mundi irrequietis motibus volitare, et huc atque illuc ferri dicuntur, sicut tenuissimi pulveres, qui infusis per fenestras radiis solis videntur, ex iis arbores, et herbas, et fruges omnes oriri, et ex iis ignem, et aquam, et universa gigni, atque con
Abbreviated transcription (Latin):
lenis sit motus aeris. Agitatꝰ enim aer: au¬
qui in pelago est ꝑ diriuatõem ab alto .i.
mari uocatꝰ. Nam alt̃ flatꝰ in ripis: quẽ
diximꝰ auram. Nam aura t̾re est. Turbo
est uolubilitas uentoꝵ: ⁊ turbo dc̃s a t̾ra
quociens uentꝰ ꝯsurgit. ⁊ t̾ram in circuitũ
mittit. Tempestas aut pro tempore dr᷑. si¬
cut ubiq historiogͣphi solent dũ dicunt
ea tempestate: aut a statu celi. qr magni¬
tudine sui dieb multis orit᷑. uerno autẽ¬
tempestates: qñ nec plena estas est nͨ ple¬
na hyemps. Uñ ⁊ mediũ ⁊ ꝯfine utrius¬
q temporis ex ꝯiunctõne aerũ ꝯtrariorũ
efficiunt᷑ tempestates. Fragor a fractatũ
.i. ꝑcutiat. ⁊ euellat. Est enim uentꝰ cum
pluuia. Procelle enim aut de fluminib
aut de uentis fiunt. Nichil aut̃ uelocius
uentis. Uñ ⁊ ꝓpt̾ celeritatẽ tam uentos
qͣm̃ flumina alata fingunt poete: ut ali¬

Expanded text:
lenis sit motus aeris. Agitatus enim aer aulenis sit motus aeris. Agitatus enim aer auqui in pelago est, per derivationem ab alto, id est mari, vocatus. Nam alter est flatus in ripis quem diximus auram; nam aura terrae est. Turbo est volubilitas ventorum; et turbo dictus a terra, quotiens ventus consurgit et terram in circuitum mittit. Tempestas aut pro tempore dicitur, sicut ubique historiographi solent, dum dicunt, "ea tempestate"; aut ab statu caeli, quia magnitudine sui multis diebus oritur. Verno autempestates, quando nec plena est aestas, nec plena hiems, unde medium et confine utriusque temporis ex conjunctione aerum contrariorum efficiunt tempestates. 21. Fragor, a fractarum est, percutiat, et evellat. Est enim vis ventorum cum pluvia. Procellae enim aut de fulminibus, aut de ventis fiunt. Nihil autem velocius ventis, unde et propter celeritatem, tam ventos quam fulmina alata fingunt poetae, ut: ali
Abbreviated transcription (Latin):
uoniꝰ dr᷑ : ꝓpt̾ ꝙ foueat que nascunt᷑. Aust ͦ
aut̃ flores soluunt᷑: a ⁊ ephiro fiunt. Affri-¬
cus a ꝓpria regione uocatꝰ. In affrica .n.
initium flandi sumit. Chorus est qui ab oc¬
cidente estiuo flat: ⁊ uocatꝰ chorus ꝙ ip̃e
uentoꝵ circulũ claudat. ⁊ qiͣ choꝵ faci-¬
at. Hic antea caurꝰ dictꝰ: quẽ pleriq ar¬
gesten dicũt: non ut imprudens uulgꝰ agͣstẽ.
Septẽtrio dictꝰ. eo ꝙ a circulo septẽ stellarũ
consurgit: que uertente se mũdo resupina¬
ꝓpt̾ ꝙ eis a parte gallie flat. Aquilo dc̃s
eo ꝙ aquas distringat: ⁊ nubes dissipet.
septentrionalium uentoꝵ frigida ⁊ sic
ca: australiũ humida ⁊ calida. Ex om̃ib
aut̃ uentis duo cardinales st̃: septento.
⁊ aust̃. Ethesie aut̃ flabra st̃ aquilonis:
quib nomen inditũ. ẽ. qd̾ certo anni tẽꝑe
latine dr᷑. Hec cursũ rectũ a borea ĩ egỹp¬
tum ferunt: quib aust̾ contͣrius est. Duo
aura ⁊ abrmꝰ. Aura ab aere dc̃a qͣi aeria: ꝙ

Expanded text:
. Austro autem flores solvuntur, a Zephyro fiunt. Africus a propria regione vocatus; in Africa enim initium flandi sumit. Corus est qui ab occidente aestivo flat. Et vocatus Corus quod ipse ventorum circulum claudat, et quasi chorum faciat. Hic antea Caurus dictus, quem plerique Argesten dicunt, non ut inprudens vulgus Agrestem. Septentrio dictus eo quod circulo septem stellarum consurgit, quae vertente se mundo resupinapropter quod eis a parte Galliciae flat. Aquilo dictus eo quod aquas stringat et nubes dissipet; septentrionalium ventorum frigida et sicca est, australium humida et calida. Ex omnibus autem ventis duo cardinales sunt: Septentrio et Auster. Etesiae autem flabra Aquilonis sunt, quibus nomen inditum est quod certo anni tempore aec autem cursum rectum a Borea in Aegyptum ferunt, quibus Auster contrarius est. Duo aura et altanus. Aura ab aere dicta, quasi aeria, quod
Abbreviated transcription (Latin):
In ho ᷤͨᷤ u̾o libello qͣiͣ in qͣdam breni tabula
q̃ͣsdam celi causas. sitꝰ q t̾rarũ. ⁊ maris spa-¬
cia annotauimꝰ : ut in modico lector ea ꝑ-¬
currat. ⁊ ꝯpendiosa breuitate eoꝵ ethimo¬
logias causasq cognoscat. Incip̾ liber .xiiiꝰ.
De mundo.
undus est celum ⁊ t̾ra.¬
⁊ mare: et omĩa q̃ in
eis st̃ oꝑa dei. De quo dr᷑.
in sempit̾no motu sit: ut celũ. sol. ⁊ luna.
aer. ⁊ maria. Nulla .n. requies eius ele¬
mentis concessa est: iõq semꝑ mñ motu ẽ.
U̾t̃i  aĩalia uarroni uident᷑ elem̃ta: qm̃ ꝑ

Expanded text:
In hoc libello, quasi in quadam brevi tabella, quasdam coeli causas, situsque terrarum, et maris spatia annotavimus, ut in modico lector ea percurrat, et compendiosa brevitate etymologias eorum causasque cognoscat. CAPUT PRIMUM. De muMundus est caelum et terra, mare et quae in eis opera Dei. De quo dicitin sempiterno motu sit, ut caelum, sol, luna, aer, maria. Nulla enim requies eius elementis concessa est, ideoque semper in motu est. Unde et animalia Varroni videntur e
Abbreviated transcription (Latin):
luti signa. Nam celatum dr̃ uas: qd̃ sig¬
nis eminentiorib refulget. Distinxit enĩ
ds celũ claris luminib ⁊ impleuit. Sole
scił ⁊ lune orbe fulgenti: ⁊ astroꝵ micanti¬
um splendentib signis adornauit. Hoc aũt

Expanded text:
luti signa: nam caelatum dicitur vas, quod signis eminentioribus refulget. Distinxit enim illud Deus claris luminaribus et implevit, sole scilicet et luna orbi fulgentibus, et astrorum micantium splendentibus signis adornavit. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
aere pendere uideret᷑. Ferrũ accensũ igne
nisi duret᷑. ictib corrũpit᷑. Rubens ñ est
habile ad tundendũ: neq anteqͣm albesc̾e
incipiat. Aceto ł alumine illitũ ferrum:
fit eris simile. Purgam̃ta ferri: rubigo
⁊ scoria. Rubigo est uitiũ rodens ferrum
uł segetes: qͣi rodigo mutata una littera:
hec et erugo ab herendo. Nam erugo uici¬
um ẽ ferri: ab erodendo dc̃a. ñ ab eram̃to.
Scoria u̾o purgam̃ta ⁊ sordes st̃. que igne
excoquũt᷑. ⁊ dc̃a scoria qr de ferro excutit᷑.
Rubigine aut̃ caret ferrũ: si cerusa ⁊ gyp¬
so. ⁊ liquida pite perungat᷑. Itẽ rubigo fer-¬
ram̃ta ñ uiciat: si eadem medulla ceruina
ł cerusa mixta rosatio ꝑunguit᷑.xxi. De

Expanded text:
aere pendere videretur. Ferrum accensum igni, aere pendere videretur. Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, corrumpitur. Rubens non est habile ad tundendum, neque antequam albescere incipiat. Aceto, vel alumine illitum ferrum fit aeris simile. 5. 294 Purgamenta ferri rubigo et scoria. Rubigo est vitium rodens ferrum ipsum, vel segetes, quasi rodigo mutata una littera: haec et aerugo ab erodendo. Nam aerugo vitium est ferri, ab erodendo dicta, non ab aeramento. 6. Scoria vero purgamenta et sordes sunt, quae igne excoquuntur. Et dicta scoria, quia de ferro excutitur. 7. Rubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perungitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mista rosaceo ungatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is enim ad miscet᷑ mollior ꝯplexus. Dif¬
ferentia ferri płima uixta t̾re genꝰ. Nam
aliud molle plumboq uicinũ rotarũ rota¬
rũ ⁊ clauoꝵ usib aptũ: aliud fragile ⁊ e¬
rosum cult̾e t̾re conueniens: aliud breuitate
sola placet. clauisq caligariis: aliud rubigi¬
nem sentit celerius. Stricture uocant᷑ hec
om̃s qd̃ ñ in aliis metallis a stringendo ap¬
tia est quib ferrũ candens mergit᷑ in quo
utilius fiat. sicut bubił in hispania. ⁊ tir¬
rasonacomos in italia. In acuendo ferro: oleo
iora. oleo restingui mos est: ne aqͣ fragilita¬
te durent᷑: A ferro sanguis humanꝰ sese ulcis¬
cit᷑. Contͣctũ namq celerius rubiginẽ tͣhit.
Cũ ferro magnes lapis concordiã ht̃: sola
enim hec mat̾ia uim ab hoc lapide accipit
retinet qr longo tempore. Ex eodẽ lapide
architectus quidam alexandrie templũ cõ-¬
camauit.Unde in eo simulachrũ ferro in

Expanded text:
ceteris enim admiscetur mollior conplexus. Difceteris enim admiscetur mollior conplexus. Differentia ferri plurima iuxta terrae genus. Nam aliud molle plumboque vicinum, rotarum ut clavorum usibus aptum; aliud fragile et aerosum, culturae terrae conveniens; aliud brevitate sola placet clavisque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit. Stricturae vocantur hae omnes, quod non in aliis metallis, ab stringendo aptia est, quibus ferrum candens inmergitur quo utilior fiat, sicut Bilbilis in Hispania et Tirassona, Comus in Italia. In acuendo ferro oleo amenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. A ferro sanguis humanus sese ulciscitur. Contactum namque celerius rubiginem trahit. Cum ferro magnes lapis concordiam habet. Sola enim haec materia vim ab hoc lapide accipit, retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus quidam Alexandriae templum concameravit, ut in eo simulacrum ferro in
Abbreviated transcription (Latin):
densatõe tanꝙͣ de sputo reparatur flos.
Eruginẽ ^ es creat. ⁊ Iam lãmine eree suꝑ
uas aceti accirimi sarm̃tis supraposite:
atq ita distillantib qd̃ ex eo cecidit ĩ ip̃m
acetũ terit᷑ ⁊ cribrat᷑. xx. De ferro.
errũ dc̃m: ꝙ farra .i. semina frugum
t̾re ꝯdat. Idem ⁊ calibs a calibe flu¬
mine: ubi ferrũ optima acie temꝑat᷑. uñ
ficusq calibs. ferri usus post alia metalla
reꝑtus ẽ: cuius postea u̾sa in obprobrium
species. Nam unde pridem tellus tͣctabat᷑.
inde mͦ cruor effundit᷑. Nullum autem
corpus tam densis int̾ se coherentib ⁊ im¬
plicitis elem̃tis. quã ferrũ. Uñ inest illi
duricia cũ frigore. Ferri aut̃ metallũ pene
ubiq repꝑitur: s ex om̃ib gn̾̃ib palma
serico ferro dat᷑. Seres .n. hoc cũ uestib su¬
is pellib q mittũt. Sed̾a parthico: neq
alia gen̾a ferri ex mera acie temꝑant᷑.

Expanded text:
densatione, tanquam de sputo, reparatur flos.densatione, tanquam de sputo, reparatur flos.Aeruginem quoque aes creat. Nam lamminae aereae super vas aceti asperrimi sarmentis superpositis atque ita distillantibus, quod ex eo cecidit in ipsum acetum teritur et cribratur. § 21 De ferro. Ferrum dictum quod farra, id est semina frugum, terrae condeat. Idem et chalybs a Chalybe flumine, ubi ferrum optima acie temperatur. Uficusque chalybs. Ferri usus post alia metalla repertus est. Cuius postea versa in opprobrium species. Nam unde pridem tellus tractabatur, inde modo cruor effunditur. Nullum autem corpus tam densis inter se cohaerentibus et inplicitis elementis quam ferrum; unde inest illi duritia cum frigore. Ferri autem metallum pene ubique reperitur, sed ex omnibus generibus palma Serico ferro datur. Seres enim hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt. Secunda Parthico; neque alia genera ferri ex mera acie temperantur;