comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uut infernũ ⁊ dum insulã artũret
haud longe a spragusis di̾it ꝓfer¬
pnã eum uirgĩbus sociis legenrem
flores. Que tñ ueneris sꝑuẽt ignes
stiũ ut repente pluto sua puit̾tu
mł cale timẽtem rapuit rad inferos
detulit ⁊ sibi quigio copulauit. huic
insuꝑ beneratiõnẽ seu reieũtiam file¬
am suisse dicũt et tricerberũ tanem
regni custodem act unũt. Qnẽ auĩc t̾¬
eipitem fuisse ⁊ maudite ferocitatis
⁊ cuc̾ta uorantẽ. de quo sic tragedus
Seneca in cragedia hertulis furc̃tis
Post hec auari ditis apparet domus.
hic seuus umbras g̾ritat stigiꝰ canis.
Qui ternabasto capita ꝯcutiẽs sono.
Regnũ tuetur sordidũ tabo caput.
lanbant colubre uiꝑis hoirẽt iube.
longusq torta sibilat cauda draco.
par ira forme i¶  Et ego sic mtͦ¬

Expanded text:
ivit Infernum et dum insulam circumiret, ivit Infernum et dum insulam circumiret, haud longe a Syragusis vidit Proserpinam cum virginibus sociis legentem flores. Que cum Veneris sperneret ignes, factum ut repente Pluto sua pulchritnil tale timentem rapuit, et ad Inferos detulit, et sibi coniugio copulavit. Huic insuper Venerationem seu Reverentiam filiam fuisse dicunt, et Tricerberum canem regni custodem attribuunt. Quem aiunt tricipitem fuisse et inaudite ferocitatis, et cuncta vorantem. De quo sic tragedus Seneca, in tragedia Herculis furentis: Post hec avari Ditis apparet domus: Hic sevus umbras territat Stigius canis, Qui terna vasto capita concutiens sono Regnum tuetur. Sordidum tabo caput Lambunt colubre, viperis horrent iube Longusque torta sibilat cauda draco. Par ira forme etc. Hec ego sic
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatẽ sic dest̾bit statiꝰ fforte se¬
deus media regni infelicis in arce.
dux herebi põpulos poscebat emi¬
na uite Nil houm miseras iratus oĩb
uiubris Stant surie circũ barieꝙ ex
ordine mortes. Seuaq mulci souas
ex̾cet pena cachenas. fata ferũt am¬
mas r eoꝵ pollice dampnat. uincit
opus nx minos cum siẽ uerendo
qura bonã meliora monet regedꝵ tetũ
Cemperat assistãt lac̾mis atq igᵒ
timietes. Cociton flegetonq ⁊ scix̃ ꝑ¬
iuria diuũ. Arguit ⁊tͣ. Currũ ilłi in¬
suꝑ t̾ami rot̃aꝵ statuere qui tnga
dicit᷑ trahiq illũ a tribus einis uo¬
luere Amacheo stil ⁊ ab astro ⁊ nouio
Qui ne celebs uiuẽt sie uxorẽ sibi
quesisse dicit ouidius. Nanicũ die qͣ¬
dam ingẽtibus baribus tẽptasẜ tiphe¬
us suꝑ impoĩtam sibi crinacriã abicẽ
uisum ẽ pluconi si hoc ꝯtinget̾ posle
ad eum usꝙ lucem diei penet᷑re Quã
obrem conscenso curru exploratura
qualia essent triuacrie fndamẽta ex¬

Expanded text:
maiestatem sic describit Statius: Forte sedens media regni infelicis in arce, Dux Herebi, populos poscebat crimina vite, Nil hominum miserans, iratus omnibus umbris, Stant Furie circum, varieque ex ordine Mortes, Sevaque multisonans exercet Pena catenas. Fata ferunt animas, et eorum pollice damnant: Vincit opus. Iuxta Minos cum fratre verendo Jura bonus meliora monet, regemque cruentum emperat, assistunt lacrimis atque igne timentes Cociton Flegetonque et Stix periuria divum Arguit etc. Currum illi insuper trium rotarum statuere, qui triga dicitur, trahique illum a tribus equis voluere, a Metheo scilicet, et Abastro, et Novio. Qui ne celebs viveret, sic uxorem sibi quesisse dicit Ovidius. Nam cum die quadam ingentibus viribus tentasset Typheus superimpositam sibi Trinacriam abicere, visum est Plutoni si hoc contingeret, possibile ad eum usque lucem diei penetrare; quam ob rem conscenso curru exploraturus qualia essent Trinacrie fundamenta, ex
Abbreviated transcription (Latin):
senserũt trimẽ uete̾s ut reor sensꝰ
alios hac sub ueritate repostos eo ꝙ
eustos fingat᷑ dicis. Et iõ cum ꝓ dite
diicie iñtelligende sĩc ut p̃mostratũ
est nullũ car rite dicemꝰ custodẽ p̃tᵒ¬

Expanded text:
Senserunt tamen veteres, ut reor, sensus Senserunt tamen veteres, ut reor, sensus alios hac sub veritate repostos, eo quod custos fingatur Ditis, et ideo cum pro Dite divitie intelligende sint, ut premonstratum est, nullum ear
Abbreviated transcription (Latin):
cirtueñtiũ piculũ ⁊ futuroꝵ incerti
ligat᷑ iusana deliberatio acqłirẽ di qd
ñme oportuuũ est qua tralit᷑ seui¬
pellit̾ cupidus. Secundus abaster
deus est qui idem ꝙ nigp̃ sonat ut ap¬
paroat discrẽtis meiror ⁊ tristitia ccͣ
ĩ cũbentia fe̾ semꝑ picula ⁊ pauores
Tertius nouiꝰ micupat᷑ quem intellexẽ
sonare tepẽtẽ ut ꝑ enm aduercami
qui ob tuuorẽ ꝑiculoꝵ ardor feruẽtis¬
sumꝰ acquirendi cepestat alisũ/ Cõni¬
giũ uero ꝑserpine quã su phũdantiã
dixima nilli dubiũ ẽ emin duntibus
fieri. ⁊ potissime iudicio ꝓ sptantis
slgi. cuꝰ sepe falra est excimatio
Arbicͣtur quid ut płiniũ dum diuitꝭ
intuet᷑ horrea pleua ibi hũdanciã
fore ubi fames est ⁊ penuria auari¬
cia ꝓcurãte. Ex hoc qmippe quigio
nl gignit᷑ laudabile scilitz aut me¬
moratu dignũ ¶Erberus ut nõ¬
nlli arbitũt᷑ uerus fuit canis tri¬
ceps dcũs eo ꝙ esset lacratu sonoro
mordax nimũ ⁊ in tenendo fertissiꝰ

Expanded text:
incertitlligatur insana deliberatio acquirendi, quod minime oportunum est, qua trahitur seu impellitur cupidus. Secundus Abaster dictus est, qui idem quod niger sonat, ut appareat discurrentis meror et tristitia circa incumbentia fere semper pericula et pavores. Tertius Novius nuncupatur, quem intellexere sonare tepentem, ut per eum advertamus, quoniam ob timorem periculorum ardor ferventissimus acquirendi tepescat aliquando. Coniugium vero Proserpine quam supra habundantiam diximus, nulli dubium est cum divitibus fieri, et potissime iudicio prospectantis vulgi, cuius sepe falsa est extimatio; arbitratur quidem sepe dum divitis intuentur horrea plena, ibi habundantiam fore, ubi fames est, et peniuria, avaritia procurante. Ex hoc quippe coniugio nil gignitur, laudabile scilicet aut memoratu dignum. Cerberus, ut nonnulli arbitrantur, verus fuit canis, triceps dictus, eo quod esset latratu sonorus, mordax nimium, et in tenendo fortissimus.
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ a lacuus appellet᷑ ⁊ diuicias ꝑicie¬
ras in t̾ris consiste̾ aut ex t̾ris effodi
clarum sit. ⁊ terra bocet᷑ opis ut supͣ
sepiis dem̃ est merico pluto opis dr̃
silius. beꝵ quĩ diuicie p̃me ꝑ ꝑte ex
cultura terre patuere nond auro cõ¬
ꝑto ⁊ saturms terram colẽ docuerit
plutonis deus est pr̃ diiciis frrea
ciuitas ⁊ custos thesiphon iõ datur
ut ferreas auaror mẽtes ⁊ truculẽ¬
tias cordem circa custodiam a tena¬
citatem earo cognoscami. hanc tĩta¬
tem intͣre neminẽ iustũ dicit uirgilig
Nulli fus casto celeratũ insiste̾ lamẽ.
ut appeat aut quer̾e aut ẜuare diui¬
cias absq nusticia non posse In hac
ciitace st̾̃bit dances nr̃ obstinatis
inferri supplicia quib nulla ꝓxii
caritas nullus q fuit amor in deuui
ꝑ aulam aut̃ atq circũstantes młii¬
pliciũ curar auxietates ⁊ angende
rei labores execrabiles atq pdeudi
forundines quib augũtur in dĩcias

Expanded text:
r a latinis appelletur, et divitias perituras in terris consistere, aut ex terris effodi clarum sit, et terra vocetur Opis, ut supra sepius dictum est, merito Pluto Opis dicitur filius. Verum quoniam divitie prime pro parte ex cultura terre patuere, nondum auro comperto, et Saturnus terram colere docuerit, Plutonis dictus est pater. Divitiis ferrea civitas et custos Thesiphon ideo datur, ut ferreas avarorum mentes et truculentias eorundem circa custodiam et tenacitatem earum cognoscamus. Hanc civitatem intrare neminem iustum dicit Virgilius: Nulli fas casto sceleratum insistere limen etc., ut appareat aut querere aut servare divitias absque iniustitia non posse. In hac civitate scribit Dantes noster obstinatis inferri supplicia, quibus nulla proximi caritas, nullusque fuit amor in Deum. Per aulam autem atque circumstantes multiplicium curarum anxietates, et augende rei labores execrabiles, atque perdendi formidines, quibus anguntur in divitias
Abbreviated transcription (Latin):
cropem eosq deos ꝓ ioue t̾raq colu¬
isse statuisseq ut patres familiar
⁊ frugib ⁊ fruccib nichoatis passĩ
cum seris bescerent᷑ Sit et apollaphanet
comitus dicit in epico carmẽ sac̃m̃
quasi sacrũ nuum. Nus n grete aut¬

Expanded text:
cropem, eosque deos pro Iove terramque colucropem, eosque deos pro Iove terramque coluisse, statuissetque ut patres familiarum et frugibus et fructibus inchoatis passim cum servis vescerentur. Sic et Apollophanes comicus dicit in epyco carmine, Saturnum quasi sacrum num, nus enim grece
Abbreviated transcription (Latin):
noĩauit Iram deinde cum sacris tãꝙͣ
deo condidit que sac̃nalia appellauĩt
inssitq eũ obseruari maiestate religi¬
oms quasi uite melioris antorẽ Cm̃n
rei siniu latꝵꝰ indicio ẽ cui faltẽ insĩg᷑
messis adiecit huic deo insertiones
surculor pomo ꝵꝑꝙ educationes et
om̃i huiusceniõi fertiliũ t̾bunt disci¬
plinas. Et ut idem dicit macrobius
sum celũ ⁊ t̾ram̃ esse sat̾uũq a satu
dcm̃ cumꝰ tã de celo est/ ⁊ t̾dram opẽ
cuiꝰ oꝑe hũane uite alimiẽta q̃riuit᷑
uł ab ope per quod fruccus frugesq
nascunt᷑. huic dee sedentes uõta cõ¬
cipint̃ t̾amq de industria tangũt
demõstũtes ipam̃ irem terrã ẽsse
mõr lib appetendam. Et sic nõ deũ
solũ esse sat̾nũ s et̾ celum una tñ
quige agentẽ uolunt philocorus in¬
suꝑ ut aꝑpeat non solũ ytaliorum
hanc fuisse in sanã ditit saturno et
opi p̾mo in accica statuisso arrm ce¬

Expanded text:
nominavit. Aram deinde cum sacris tanquam nominavit. Aram deinde cum sacris tanquam deo condidit, que Saturnalia appellavit, iussitque eum observari maiestate religionis, quasi vite melioris autorem. Cuius rei simulacrum eius indicio est, cui falcem, insigne messis, adiecit. Huic deo insertiones surculorum pomorumque educationes et omnium huiuscemodi fertilium tribuunt disciplinas. Et, ut idem dicit Macrobius, sum celum et terram esse, Saturnumque a satu dictum, cuius causa de celo est, et terram Opem cuius ope humane vite alimenta queruntur, vel ab opere, per quod fructus frugesque nascuntur. Huic dee sedentes vota concipiunt, terramque de industria tangunt, demonstrantes ipsam matrem terram esse mortalibus appetendam. Et sic non deum solum esse Saturnum, sed etiam Celum una cum coniuge agentem volunt. Phylocorus insuper, ut appareat non solum Ytalorum hanc fuisse insaniam, dicit Saturno et Opi primo in Attica statuisse aram Ce
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse secula eo ꝙ libera tũc esset oĩb
uica nemo seruus nemo alti obnoxih
nullũ etiã fert᷑ in eius smib furtum
stm̃ nec sub illo fuit aliquid alicuiꝰ pͥ¬
natũ Nec signare solũ aut ꝑtiri lim¬
te campũ. fas erat in mediũ q̃rebãt
Enãobrẽ resptũ secucoꝵ scculoꝵ illa
aurea deã suit Et nomami apud edẽ
saturm erariũ publitũ ẽẽ uoluerũt
ut apud eum locaret᷑ peciuã coĩs sub
quo suissent cuctis uniu̾sa coĩa Insu¬
ꝑ ignaras docuit arna colẽ semina
terris dare matura collige a suo tpẽ
stercorib agros fecimdat̾ ex qͦ cñ
ex reliquis offĩciis nuillũ eẽt consecuti
cognomẽ sc̾culius appellatus ẽ deo
tanco acq tali ꝓsto splendidũ ⁊ infig
nomen Demũ eñ in multis honñ uitã
in melius redegisset contigit ut repẽ¬
te nusꝙͣ comparet quãbbtam̃ exco¬
gitanit Iamis ut macrobius asserit
honoꝵ eius augnẽtũ ac p̾mo t̾rã
omem diciomi Iue parentẽ satͣmã

Expanded text:
ibera tunc esset omnibus vita, nemo servus, nemo alteri obnoxius, nullum etiam fertur in eius finibus furtum factum, nec sub illo fuit aliquid alicuius privatum. Nec signare solum aut partiri limite campum fas erat, in medium querebant. Quam ob rem respectu secutorum seculorum illa aurea dicta sunt. Et Romani apud edem Saturni erarium publicum esse voluerunt, ut apud eum locaretur pecunia communis, sub quo fuissent cunctis universa communia. Insuper ignaros docuit arva colere, semina terris dare, matura colligere, et suo tempore stercoribus agros fecundare, ex quo cum ex reliquis officiis nullum esset consecutus cognomen, Sterculius appellatus est. Deo tanto atque tali profecto splendidum et insigne nomen. Demum cum in multis hominum vitam in melius redegisset, contigit ut repente nusquam compareret. Quam ob causam excogitavit Ianus, ut Macrobius asserit, honorum eius augmentum, ac primum terram omnem dicioni sue parentem Saturniam
Abbreviated transcription (Latin):
esq emũ historia clara sit atq uocał
que añ eum muta ⁊ obstura acq in¬
cog̾ta est ꝙ ꝑ infixionẽ caudaꝵ in¬
celligũt Et hec de saturuo dicta suit
lactãtius uõ non feiam̃ ẜ marẽ
dicit ⁊ latine serpẽtariũ appellari ⁊
ab egiptiis int̾ sidera collotatũ Sẽd
cũ sonet latio tempus ne bideat᷑ ꝙ
mensione accipiendam pnto. ⁊ qmĩ
greti a crom cronicas bocãt libros
gestoꝵ quos nos bocauuꝰ anuales
hauc dmĩsionẽ cronĩ uetes ãnũ in¬
tellexisse puco qd etiam ãni betus
egrptioꝵ dest̾ꝑtio serpẽtariꝰ scilit
fatis uidet᷑ oñde̾. Est n. serpẽtariꝰ

Expanded text:
clara sit atque vocalis, que ante eum muta et obscura atque incognita est, quod per infixionem caudarum intelligunt. Et hec de Saturno dicta sint.Lactantius vero non feminam sed marem dicit et latine Serpentarium appellari, et ab Egyptiis inter sydera collocatum. Sed cum sonet latine tempus, ne videatur quod temporis dimensione accipiendam puto. Et quoniam Greci a Croni cronicas vocant libros gestorum, quos nos vocamus annales, hanc dimensionem Cronim veteres annum intellexisse puto, quod etiam anni vetus Egyptiorum descriptio, Serpentarius scilicet, satis videtur ostendere. Est enim Serpentar
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝙͣ enulũ occide̾ conatus est S re
cogta iussu cereris erptholemo reg
tradidit qui opidũ ibid̃ ꝯstituit quõd
ex prĩs sui noiẽ appellait eleusuum¬
⁊ cereri sacra pͥmus institt que thes
mophoria greci ñtupant̃ Oridns
uero dicit triꝑtholeniũ inf̾i̾nũ suisse
puero ⁊ cuiusdam pauꝑis mulieris
filiũ quẽ ceres in ret̾bucõnẽ bñficii
illum curauit ⁊ demũ illi currũ tradui
⁊ cum frmũto nusit / postremo in sci¬
thia a lnces rege fere occisus est Quẽ
ceres in aił sui nõĩs tñsformauit Et
iusuꝑ qui ditant ⁊ homerꝰ potissime
in odissea cererẽ Iasionẽ quenddã amas¬
se ⁊ sese illi amucicia ⁊ lecco mr̃isse.
Et leoncuis addebat cererẽ exꝰ Iasdue
plutonẽ filiũ pepisse Et tandem ¶iasd¬
nem a Ione ĩiidia fulimãtũ. Recitant᷑

Expanded text:
tanquam emulum occidere conatus est, sed, re tanquam emulum occidere conatus est, sed, re cognita, iussu Cereris Triptolemo regnum tradidit, ibique oppidum constituit, quod ex patris sui nomine appellauit Eleusin. Cereri sacra primus institmophoria Greci nuncupavere. Ovidius vero dicit Triptholemum infirmum fuisse puerum, et cuiusdam pauperis mulieris filium, quem Ceres in retribuitionem benificii illum curavit, et demum illi currum tradidit, et cum frumento misit. Postremo in Scithia a Lynceo rege fere occisus est. Quem Ceres in animal sui nominis transformavit. Sunt insuper qui dicant, et Omerus potissime in Odissea, Cererem Iasionem quendam amasse, et sese illi amicitia et lecto iunxisse. Et Leontius addebat Cererem ex Iasione Plutonem filium peperisse, et tandem Iasionem a Jove invidia fulminatum. Recitantur
Abbreviated transcription (Latin):
tum fessa fetisset in soporẽ soluta ẽ
linic filiam retraliẽ posse si iul apud
inferos ꝯmedisset. s accusante ascalafo
comꝑtũ est eam tua grã mali punti
ex uiridario pluconis gustasse. Quaꝓptꝰ
cum uiro ess ⁊ cotidem apudsuperos
cũ mr̃e. Narrãt insuꝑ ⁊ int̾ alios lac
Ad eleusĩ regem ꝑueniss cum erat bxor
hyoma ⁊ eã ꝑepisset ꝑuulũ nomine
imipcholemũ quereretq illi unt̾dem
ultro se cererẽ alc̾cem infantulo obtulis¬
se Et cum suscerta esset lolens alimiu¬
ũ facẽ ĩmortalẽ int diu lacce diuino
muit̾ ebat noctu cam igne obruebatuta
pner qrd cũ nuraret᷑ pr̃ clam necc᷑no
et cum uidiss eũ igne obrm exctama¬
uit ex quo irata tẽres cleusiũ exaiãlĩ
ac triptholemo et nũ conculit bũs ͫ
Nam fruges ei ꝓpagandas ⁊ currũdra¬
combus mc̃tum dedit Quibus ille uic¬
tor orbem t̾raꝵ frugib obsenit. pest¬
ꝙͣ aut domũ rediit cephens rex eñ

Expanded text:
cum fessa fecisset, in soporem soluta est, cum fessa fecisset, in soporem soluta est, se filiam rehabere posse, si nil apud Inferos comedisset, sed, accusante Ascalapho, compertum est eam tria grana mali punici ex viridario Plutonis gustasse. Qua propcum viro esset, et totidem apud Superos cum matre. Narrant insuper, et inter alios Lactad Eleusium regem pervenisset, cuius erat uxor Hyonia, et ea peperisset parvulum nomine Tryptolemum, quereretque illi nutricem, ultro se Cererem altricem infantulo obtulisse, et cum suscepta esset volens alumnum facere immortalem, interdiu lacte divino nutriebat, noctu clam igne obruebat, itpuer. Quod cum miraretur pater, clam nocturno et cum vidisset eum igni obrui, exclamavit, ex quo irata Ceres Eleusium exanimavit, ac Triptolemo eternum contulit benificium; nam fruges ei propagandas et currum draconibus iunctum dedit. Quibus ille victor orbem terrarum frugibus obsevit. Postquam autem domum rediit, Cepheus rex eum
Abbreviated transcription (Latin):
eurr̾e ut uirgilius Inftrias iguesq ruũt
i luxuriã go ⁊ hc calor a filituoie ues¬
ta bocari poterat nec dĩo erit a coto
sensu ficcibiis hupꝰ exͥneũ cũ Restam
luerunt ⁊ eus in templo obsequẽtibus uꝰ¬
gnub ꝑpetuũ sernabant ignẽ quem sꝑ
suma celebritate die pͥmã marcii mõna¬
bant ⁊ sacrũ istud inc̾alia a troians hñe
frugũ est ⁊ sacurui filia atq opis
ut ab ouidio sup monstratũ ẽ. hanc
auĩt iout frĩ suo placuisse ⁊ ex eo cõ¬
cepisse ꝓserpnnam quan cum capnissi
pluco nec reperiret᷑ a cere̾ diciit᷑ cã
accensis facibus ⁊ maximotũ ululatu
ꝑ uniu̾sum orbem ãchnsitã. Deniũ
apud paludem myams irata cũ rastros
⁊ aratra et cetera ruralia instrimũta
que ad cultura terre menerat fregissi
filie eingulũ comperit ⁊ ab arectisa
nmplia certior stã est qm̃ illam apᵈ
inferos uidisset Que cum Iou pluctoĩs
accusasset audatiam ab eo eidem p̾mo
suasum ẽ ut papauera ꝯmedet̾. or

Expanded text:
In furias ignesque ruunt, id est luxuriam; ergo et hic calor a similitudine Vesta vocari poterit, nec omnino erit a toto sensu fictionis huius extraneum, cum Vestam luerunt, et eius in templo obsequentibus virginibus perpetuum servabant ignem, quem semper summa celebritate die prima Martii innovabant, et sacrum istud inter alia a Troianis habufrugum est, et Saturni filia atque Opis, ut ab Ovidio supra monstratum est. Hanc aiunt Jovi fratri suo placuisse, et ex eo concepisse Proserpinam. Quam cum rapuisset Pluto, nec reperiretur a Cerere, dicunt eam accensis facibus et maximo cum ululatu per universum orbem exquisitam; demum apud paludem Cyanis irata, cum rastros et aratra et cetera ruralia instrumenta, que ad culturam terre invenerat, fregisset, filie cingulum comperit, et ab Arethusa nynpha certior facta est, quoniam illam apud Inferos vidisset. Que cum Jovi Plutonis accusasset audaciam, ab eo eidem primo suasum est, ut papavera comederet. Que
Abbreviated transcription (Latin):
nm̃ historiographi ar̃bit̾nt᷑ saciuoris
cansam sacra declarat histoͣ in qͣ legit᷑
ꝙ regno pelloret᷑ a ione ⁊ ideo ad em¬
trueiam sortẽ ioui insidias tetendisse
qui cũ nequisset resiste̾ ⁊ ut uolunt
quidam in flegra uictus aufugit qd
autem apno inferos religatus fuit a
Ione falsum esse sacra demõ sttͣ histoͣ
ꝙͣ reseunt saturno filios ꝑcreatos acq
educatos esse elam se seducit secũ fili¬
os suos qui ticaui uocant᷑ frem̃q snũ
ro cirtĩdegit ⁊ custodiã hiis apposunit

Expanded text:
simum hystoriographi arbitrantur, facinoris simum hystoriographi arbitrantur, facinoris causam Sacra declarat hystoria, in qua legquod regno pelleretur a Iove, et ideo ad evitandam sortem Iovi insidias tetendisse, Qui cum nequiret resistere, et ut volunt quidam in Flegra victus, aufugit. Quod autem apud Inferos religatos fuerit a Iove falsum esse Sacra demonstrat hystoria, quam resciuit Saturno filios procreatos atque educatos esse clam se, seducit secum filios suos qui Titani uocantur, fratremque suum ro circumegit et custodiam iis a
Abbreviated transcription (Latin):
lem illum sacroꝵ ritũ apuo quasdam
larbaras nationes exortũ quo scilie
saturuo quidam ned alios ẜ natos m̃io¬
labant ꝓpͥos quasi ad iustur illius accuri
macrobius aut dicit in lib ͦ sac̾nalioꝵ
ꝙ hercules gerione superato sacrum
hoc apud ytalos m̃uitauit iussicqlo ͦ
huã noꝵ capitũ quibus conficieba᷑ ostilla
ad humauã esfigiem ex sera compoĩta
sac̾m aris accensus lũibus imponen̾t
quod postea diu obseruatũ ẽ Dicũt
Insuper naco ione loco eius satͣno a
quige lapidem oñsumi de quo dicit the¬
odoncius eñ ipiũ lapidem fuisse ionẽ
s mõscratũ sacuruo ionẽ nõ suũ fed
alt̾ius hoĩs fuisse filiũ ⁊ lapidẽ mĩenpa¬
tum ꝙ forsan sic est. Dicit eiũ ensobiꝰ
dauas argis regnãte la pidẽ quẽdam
creteusib imperasse quo tpẽ iam cre¬
tensis inpit̾ ẜtm quosdam potat᷑ regͣre
cepisse De abscisione genicaliũ quã
utur nũ a ione regꝭ pulsũ certis¬

Expanded text:
lem illum sacrorum ritum apud quosdem lem illum sacrorum ritum apud quosdem barbaros nationes exortum, quo scilicet Saturno quidam, nedum alios, sed natos immolabant proprios, quasi ad instar illius acturi. Macrobius autem dicit in libro Saturnaliorum, quod Hercules, Gerione superato, sacrum hoc apud Ytalos immutavit, iussitque loco humanorum capitum, quibus conficiebatur, oscilla, ad humanam effigiem ex cera composita, Saturni aris accensis luminibus imponerent; quod postea diu observatum est. Dicunt insuper, nato Iove, loco eius Saturno a coniuge lapidem ostensum; de quo dicit Theodontius, eum ipsum lapidem fuisse Iovem, sed monstratum Saturno Iovem non suum, sed alterius hominis fuisse filium et Lapidem nuncupatum, quod forsan sic est. Dicit enim Eusebius, Danao Argis regnante, Lapidem quendam Cretensibus imperasse, quo tempore iam Cretensis Juppiter secundum quosdam poterat regnare cepisse. De abscisione genitalium, quamSaturnum a Iove regno pulsum certis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inrem̃ terram ut hac mutacõe nom̃
fulgorẽ sue orignus ampliaret ⁊cͣ
Cum deuorasse filios ⁊ euomisse demũ
ut alias dcm est qr sat᷑mis ut retiue¬
ret regnũ cum titano fre pactionẽ
hinit occidendi omem masculinã ꝓlem
que a se gignere᷑. uerqui nascebãt
masculi clam ab eo a quige ẜuabant᷑
oiq pñtabant᷑ ferẽ Et sic assumpti
uident᷑ filii quantũ ad sat̾nũ ⁊ tut e¬
missi cum in ultionẽ suã aduersus
rõnem dicit fis cicere. Sat̾nis aut̃
est appellatus ꝙ sacuret᷑ ãnis edere
enĩ natos fingit᷑ qr ꝯsimit etas tꝑpis
spacia ãnisꝙͣ p̃citis insacabilit᷑ ex¬
plet᷑ ⁊cͣ. Et hoc quãtũ ad deuoratio¬
nem filiors dcm̃. De emissioneãt di¬
cet᷑ de fructib ãmus eterra susceptis
Nam ꝓducce in eꝑ̃e fruges ex terra
esto deuorent᷑ om̃s in tempe ab eodẽ
tpẽ agente deo anuo sequenti reddũt᷑¬
Obhanc ficcionẽ ab igͣris mĩme incel¬
lectani a nõmillis credicũ est detestabi¬

Expanded text:
t hac mutatione nominum fulgorem sue originis ampliaret etc. Eum devorasse filios et evomisse demum, ut alias dictum est, quia Saturnus ut retineret regnum, cum Tytano fratre pactionem habuit occidendi omnem masculinam prolem, que a se gigneretur; verum qui nascebantur masculi clam ab eo a coniuge servabantur, eique presentabantur femine, et sic absumpti videntur filii quantum ad Saturnum, et tunc emisse cum in ultionem suam adversus rationem dicit sic Cicero: Saturnus autem est appellatus, quod saturetur annis; edere enim natos fingitur, quia consumit etas temporis spatia, annisque preteritis insatiabiliter expletur etc. Et hoc quantum ad devorationem filiorum dictum; de emissione autem dicetur, de fructibus annuis e terra susceptis; nam producte in tempore fruges ex terra, esto devorentur, omnes in tempore, ab eodem tempore, agente deo, anno sequenti redduOb hanc fictionem ab ignaris minime intellectam, a nonnullis creditum est detestabi
Abbreviated transcription (Latin):
sultis niectũ nõ reddit᷑ qd aliqũ con¬
tiugit es nniuiũfrequẽtatã saucionẽ
ex q̃ua adeo bona torra humore enũgi᷑
ut exhausta nequeat dare necos sẽmi¬
bus mit̾mẽtũ. hĩc turbata teres rag̾
cultores qui t̾rei dici pñt hoies instrũ¬
menta frringit ruralia i fiustra opata
i. exustione agroꝵ ꝑ quã huiores ad¬
nersi qui st̾ circa terre suꝑficiẽ exalãt
⁊ utiles ab inferiori terra euocant᷑ in
.Est seges. alma ceres. semen ꝓẜipma. Tellus
pluto. quo spouso terra labore parit.

Expanded text:
sulcis iniectum non redditur, quod aliquando consulcis iniectum non redditur, quod aliquando contingit ob nimium frequentatam sationem, ex qua adeo terra bono humore emungitur, ut exhausta nequeat dare iniectis seminibus nutrimentum. Hinc turbata Ceres, id est agricultores, qui terrei dici possunt homines, strumenta frangit ruralia, id est frustra id est exustione agrorum, per quam humores adversi, qui sunt circa terre superficiem, exalant, et utiles ab inferiori terra evocantEst seges alma Ceres, semen Proserpina, tellus Pluto: quo sponso, sponsa labore parit.
Abbreviated transcription (Latin):
filia fenuã ẽ ⁊ cytam sicilie regis cõ¬
iux̃ ut theodoncius asserit. Qñ aut̃
ex ioue ꝑserpinã parit tñc terra est
ata arbit᷑ti funit Seu pocius iõ credi¬
ta ẽ lua perre filia qr dum ab infiori
enispio ad suꝑius ascendͭ uisũ est
priscis eam ex terra exire. ⁊ fit illã
terrã dixẽ̾ filiam. hanc rapit pluto qͥ
et terra est s inferioris hemuspii qñ
post dies biguiti incipit sobe tadentenõ
apparẽ. ⁊ ħuic fit ut appareat eam
tuidem esse apud henuspiũ infi̾us ꝙ̃ tñ
apud supns ex quo sumptũ ẽ fabulo¬
sum illud ionẽ sauxisse ut auni mediũ
apud inferos cum uuro esset ⁊ tancũ
apito superos cũ mre seu alit̾ ¶ Est
quidem ꝑserpina loco frugis hũda q̃ ex
iacco sultis sennẽ insi ceti temperies
⁊ calor cuiꝰoꝑe suis tꝑibus ⁊ crescũt
segetes ⁊ maturicatẽ suscipiũt. Et sic
ex Ione ⁊ cer̾e ꝓ serpina nascit᷑. Que
tũt a plutone .i. terra rapit᷑ qñ semẽ

Expanded text:
filia femina est, et Sycani Sycilie regis coniunx, ut Theodontius asserit, quando autem ex Jove Proserpinam parit, tunc Terra est,ata arbitrati sunt, seu potius ideo credita est Luna Terre filia, quia, dum ab inferiori hemisperio ad superius ascendit, visum est priscis eam ex terra exire, et sic illam Terre dixere filiam. Hanc rapit Pluto, qui et terra est, sed inferioris hemisperii, quando post diem XV incipit sole cadente non apparere, et hinc fit ut appareat eam tantundem esse apud hemisperium inferius quantum apud superius, ex quo sumptum est fabulosum illud, Jovem sanxisse ut anni medium apud Inferos cum viro esset, et tantundem apud Superos cum matre. Seu aliter. Est quidem Proserpina loco frugis habenda, que ex iacto sulcis semine, nisi celi temperies  calor, cuius opere suis temporibus et crescunt segetes, et maturitatem suscipiunt; et sic ex Jove et Cerere Proserpina nascitur. Que tunc a Plutone, id est terra rapitur, quando semen
Abbreviated transcription (Latin):
ego curiosis exquirẽdas omictũ nt
breuitati obsequar oportua sumẽs
tmnõ Est igit᷑ anuis du plex. uertens
scilic atq magnus bertentẽ olim egip¬
tu habuere bimestrẽ t iuestrẽ archa¬
des decem mensĩ meqͣliũ uetes habus
ilͣm sub romulo rege pͥmo cui nima
pompilius duos ãddidit ut duodeñ.
esset mẽsĩ dieꝵ uoꝰ ccc .liiii. Q mã¬
tiquissuꝰ hebreoꝵ funit ãmis ⁊ ab
csrahelititis in hodieniũ usq serua᷑
Saue cũ multas int̾talcacoes ãnis
talis exquirẽt ne ferie mẽsmũ he¬
miales esse cõtinget̾it aut satͣ hiema¬
lia efficen̾tur estina Gayus Iulius
eesar consulatu suo tertis annũ ad
solis cursum equauit eñqdieꝵ ccc.¬
hou. cum quadrãte constituit eo ꝙ
comperisset hoc in spacio solem fere
zodiacũ omem c̾cũisse Et qm̃ quadrã¬
temillũ singulis apponẽ ãnis uidebã
difficile instituit ut quarro ãno anꝯ
esset semꝑ diero ecc .lxui diem illam
februario mẽsi addens hac in forma

Expanded text:
ego curiosis exquirendas omittam, ut brevitati obsequar, oportuna summens tantummodo. Est igitur annus duplex, vertens scilicet atque magnus; vertentem olim Egyptii habuere bimenstrem, trimestrem Archadas, decem mensium inequalium veteres habuere Romani sub Romulo rege primo, cui Numa Pompilius duos addidit, ut XII esset mensium, dierum vero CCCLIIII, qui antiquissimus Hebreorum fuit annus, et ab Ysraaelitis in hodiernum usque servatur. Sane cum multas intercalationes annus talis exquireret, ne ferie messium hiemales esse contingeret, aut sacra hiemalia efficerentur estiva, Gaius Iulius Cesar, consulatu suo III, annum ad solis cursum equavit, eumque dierum CCCLXV cum quadrante esse constituit, eo quod comperisset hoc in spatio solem fere zodiacum omnem circumisse. Et quoniam quadrantem illum singulis apponere annis videbatur difficile, instituit ut quarto anno annus esset semper dierum CCCLXVI, diem illam Februario mensi addens, hac in forma,
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ mxisset cempedib ꝑhibetur
Si uo enisdem laccancii uelnu opiõ
sequi qui suꝑ chebarde statii dicit/
sacurnũ religatũ a filio apud infr̾s
tũc dicrumꝰ ꝙͣ tũ sacͥnus a ioue puha¬
ut dicet᷑ in ytaliam abierit q̃ ag̃cia
inferior est .i. occasin ꝓpniquior apuo̾
inferos descendisse iudet̃ ⁊ ibide ideo
religatus quia in regnũ redire neqbat
sic et exules eciam non nũ ꝙͣ dicimus
religatos/ ¶¬
uod aut mestus senex
iori intreductorio dicit sat̾ nũ cõplex¬
ioue frigidum esse ⁊ siccũ molancolicio
⁊ fecidi oris q̃ ad mestũ hoĩs ppͨtarebi

Expanded text:
patrem iunxisse compedibus, perhibetur. Si vero eiusdem Lactantii velimus opinionem sequi, qui super Thebaide Statii dicit, Saturnum religatum a filio apud Inferos, tunc dicemus, quod cum Saturnus a Iove pulsut dicetur, in Ytaliam abierit, que a Grecia inferior est, id est occasui propinquior, apud Inferos descendisse videtur, et ibidem ideo religatus, quia in regnum redire nequibat, sic et exules etiam non nunquam dicimus religatos. Quod autem mestus senex iori introductorio, dicit Saturnum complexione frigidum esse et siccum, melanconicum et fetidi oris, que ad mestum hominem spectare
Abbreviated transcription (Latin):
sue ꝯmendatũ ⁊ ab ea clam nuit̾tũ
dicũt ⁊ hant a priapo ortoꝵ deo
suisse dilercam qd credibile ẽ cun di¬
cat aiidius nitim̃ muetitũ. cupinius
semperq negatũ. bestam n ungniẽ
uolunt ⁊ uirgines obsequio suo dep̃ntant᷑
rõm quas sẽmꝑ eo ꝙ cauciori seruarẽt᷑
custodia libidmosi appetune̾. seu quia abẜ
igne i talore iaceat priapus lu p̃ica
eo ꝙ incogta sit nram si flãmã uideamis
quam illi diceni esse effigiẽ. dicit insuꝑ
Angustiꝰ uece̾s nõ nũłp ⁊ besteͣm dixisse
benerem Rd ⁊ si inhonescũ udeat᷑ uirgi

Expanded text:
sue commendatum et ab ea clam nutritum. sue commendatum et ab ea clam nutritum. Dicunt et hanc a Priapo, ortorum deo, fuisse dilectam, quod credibile est, cum dicat Ovidius: Nitimur in vetitum cupimus semperque negatum. Vestam enim virginem volunt, et virgines obsequio suo deputavere Romani, quas semper eo quod cautiori servarentur custodia, libidinosi appetivere. Seu quia absque igne, id est calore, iaceat Priapus. Huius preo quod incognita sit; nam si flammam videamus, quam illi dicemus esse effigiem? Dicit insuper Augustinus veteres non nunquam et Vestam dixisse Venerem, quod et si inhonestum videatur virgi
Abbreviated transcription (Latin):
in uicam redituros qd quid credere
nẽ memorãt cererõq creacã Sennẽ
sac̾in tertia nesta finit icͣ. Et sic due
fuere ueste. saturui mr̃ ifilia de lris
consuse lecũtur aucores nõ nĩꝙͣ unã
ponẽces ꝑ alcera. Et iõ dicẽtes bestã
terram esse. qr floribus ⁊ herbis nesti¬
ta est de mrẽ sat᷑m dcm̃ simiẽd̾ est
Quaudo aũt eam dicũt uirginẽ sat᷑¬
in filia designat᷑ quã ignẽ ẽẽ uolue
ut ait oucois nec ałiud Restã ꝙ ui
uam intellige flãmã. Nataq de sta¬
ma corporã nilla uides Iure igitu
uirgo est q̃ senuã nulla remicat Nec
rãpit icͣ hauc dicit Albericus mnit̾¬
cem fuisse hoiis expouẽs ꝙ ex igne
inferiori celestis alat̾ iguis Egõ aũc
contͣriũ credo glemẽtatũ scilic ab ele¬
mento qd subliumꝰ est unit̾ri Iouem
aut a ueste nit̾tũ ad historiã ꝑtine̾
reor cũ ut supͣdc̃m est Ionẽ natumi
sat᷑ in aspeccui subtyractũ ⁊ ueste ame

Expanded text:
in vitam redituros, quod quidem credere in vitam redituros, quod quidem credere nem memorant Cereremque creatam Semine Saturni tercia Vesta fuit etc. Et sic due fuere Veste, Saturni mater et filia. De his confuse loquuntur autores, non nunquam unam ponentes pro altera. Et ideo dicentes Vestam terram esse, quia floribus et herbis vestita est, de matre Saturni dictum sumendum est. Quando autem eam dicunt virginem, Saturni filia designatur, quam ignem esse voluere, ut ait Ovidius: Nec aliud Vestam, quam vivam intellige flammam, Nataque de flamma corpora nulla vides. Jure igitur virgo est, que semina nulla remittit, Nec rapit etc. Hanc dicit Albericus nutricem fuisse Jovis, exponens quod ex igne inferiori celestis alatur ignis. Ego autem contrarium credo, elementatum scilicet ab elemento, quod sublimius est nutriri. Jovem autem a Vesta nutritum ad hystoriam pertinere reor, cum ut supra dictum est, Jovem natum Saturni aspectui subtractum et Veste avie
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝯtingat eosdem om̃s in pu̾cipio
arietis ĩmitẽ reperiri ãnis tunt
magnus erit ꝑstũs. hoc sier̃̾ diũsiᵈ ͤ
pñcauerũt antiqui ut idem exusdri¬
nus oñdit. Dicit eiũ ariscarcũ pu¬
tusse hũc amiũ ꝯfici ex ãms bertẽb
iiͦ cccc .lxxxiiii. Arecht̾ nõ dyracinũ
ex uͫ dlii. heraclitũ ⁊ lymũ exꝙͭͫ¬
dat. glionẽ ex xͫ decec .lxxxiiii.
Orpleñ ex cxxͫ cassandrũ ex tri¬
cies sexies centũ milib. hec Ille.
Tullius quid̃ arbit᷑ri uidet᷑ ex xuͫ
ais ꝯfici S seruus ex xiiͫ decce.¬
luii. Senex autẽ un̾a ᷝ ͥ ᷤᷤ andalo et pau¬
lus geometra florẽtinꝰ astrologi abo
insignes ex xxxuiͫ expleri dicebãt
Ex lnis quippe apud quosdam exorca
est error assen̾tibus eis si ꝯtingat
suꝑcelestia corpa in euudẽ locũ unde
al cursũ cepe reuerti ⁊ reassimiere
cursum cosdem de necĩtate ꝓductã
efftus quos ał ꝓduxere ⁊ sit nos
iteꝵ ⁊ iters ⁊ in infĩtum inq hanc

Expanded text:
in principio Arietis invicem repperiri, annus tunc magnus erit perfectus. Hoc fieri diversimode putaverunt antiqui, ut idem Censorinus ostendit. Dicit enim Aristarcum putasse hunc annum confici ex annis vertentibus II cccclxxxiiii, Arethem vero Dyracinum ex vdlii, Heraclitum et Lynum ex xdccc, Clionem ex xdcccclxxxiiii, Orpheum ex cxx, Cassandrum ex tricies sexies centum milibus. Hec ille. Tullius quidem arbitrari videtur ex XV nnis confici. Sed Servius ex duodecuor. Senex autem venerabilis Andalo et Paulus geometra Florentinus, astrologi ambo insignes, ex XXXVI expleri dicebant. Ex his quippe, apud quosdam exortus est error, asserentibus eis si contingat supercelestia corpora in eundem locum, unde alias cursum cepere, reverti et reassummere cursum, eosdem de necessitate productura effectus, quos alias produxere, et sic nos iterum et iterum et infinitum usque, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
disse Cum lui aliis bocabulis appellẽt
qua ratione ⁊ mõtibus ⁊ flunũbus
noĩa sciꝰ imposita hec lactãtius
Qui alibi dicit enmꝰ quidem in Ene¬
mero non pͥmũ dicit regnasse fat᷑mĩ
Ergo non ex celo natũ esse. qd fieri nõ
pt̃ s ex eo honiẽ cui urano nomẽ su ͭ
d esse beꝵ t̾megistus auctor est
qui dicẽt cũ ad mõdus paucos descitis¬
se in quibus ess perfcã doit᷑ na ĩhns
uranũ sat᷑nũ ⁊ mercuriũ noiauit eog¬
natos suos rcͣ Quem uranũ celim̃a
saturno uocitatũ idem testat᷑ leontiꝰ
dicens. legi in sacra histõ uranũ po¬
tentem birũ uestã hũisse ꝯuigẽ ⁊ex

Expanded text:
disse, cum hi aliis vocabulis appellentur, disse, cum hi aliis vocabulis appellentur, qua ratione et montibus et fluminibus nomina scimus imposita. Hec Lactantius. Qui alibi dicit: Emnius quidem in Evemero non primum dicit regnasse Saturnumergo non ex Celo natum esse, quod fieri non potest, sed ex eo homine, cui Urano nomen fuit; quod esse verum Trimegistus autor est, qui cum diceret admodum pauco extitisse, in quibus esset perfecta doctrina, in his Uranum, Saturnum, et Mercurium nominavit cognatos suos etc. Quem Uranum Celum a Saturno vocitatum idem testatur Lactantius dicens: legi in sacra hystoria Uranum potentem vi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ bestigio enomusse nõmilli sernatũ
iouem̃ opis frande ⁊ illi loco eiꝰꝰ addit
lapidem pñtatũ qiͣ illum pepiss opis
uolunt ꝑcẽa illũ celo prĩ uirilia absci¬
disse falce. Qd illi a ioue scm̃ dicunt
alii. Inde quidam eũ regno pulsimist̃¬
biunt a Ioue alii uõ apud inferos religa¬
tum Sunt insuꝑ qui illum senẽ mẽstũ
sordidum capite obuolucũ inhertẽ seg¬
nemq ⁊ armatũ falce dest̾bant¬
¶ Cur celi terreq dcus sic filius rõnẽ
ondit laccantius in libro diuinaꝵ in¬
scitutõnũ in testẽ munnciũ felicẽ idu¬
cens ait Saturnũ cum fugatus ess
uerit de celo cecidisse dit̾e terre aut̃
ꝙ ignotis parẽtibus natos t̾re filios
nõminemꝰ Sunt hec quidem siłia beri
non tamiẽ bera quia constat eciã cum
reguaret ita esse hĩtum. potuit sit
argimẽtari saturnũ cum potẽtissiꝰ
rex esset ad retinendam ꝓutũ suorp
niemoriam noĩa eoꝵ celi t̾req indi¬

Expanded text:
et evestigio evomisse. Nonnulli servatum et evestigio evomisse. Nonnulli servatum Iovem Opis fraude, et illi, loco eius, addit lapidem presentatum, quasi illum peperisset Opis. Volunt preterea illum Celo patri virilia abscidisse falce. Quod illi a Iove factum dicunt alii. Inde quidam eum regno pulsum scribunt a Iove. Alii vero apud Inferos religatum. Sunt insuper qui illum senem, mestum, sordidum, capite obvolutum, inertem, segnemque et armatum falce describant. Cur Celi Terreque dictus sit filius, rationem ostendit Lactantius, ubi in libro Divinarum institutionum, in testem Minutium Felicem inducens, ait: Saturnum, cum fugatus essetnerint, de Celo cecidisse dicere; Terre autem, quod ignotis parentibus natos Terre filios nominemus. Sunt hec quidem similia veri, non tamen vera, quia constat etiam tum cum regnaret ita esse habitum. Potuit sic argumentari Saturnum, cum potentissimus rex esset, ad retinendam parentum suorum memoriam, nomina eorum celi terreque indi
Abbreviated transcription (Latin):
asperos scopulos ⁊ ꝓfundos ad inferos
usq hiatus aquapq bertigines pluri¬
quas directurus. fragilis nauigni prorã
⁊ potissume cum noñd sacis etꝭ si per
fuscũ aerem oculos inꝓuigã quorsũ
euasurus sum aduerte possim Spero
tamen is qui lurudas dicis domos et
terribiles et na fulignie ꝑuias stãs
uiccor enacuauit in õptatum exitum ape¬
riet equor ĩmensum De laturno unde
cumo celi filio Qni decem genuit filios sci¬
licet pͥmũ Cronim. scd̾m. uestam .iii. ce¬
rerem .iiii. Glaucã .u. plutonẽ .ui. chi¬
ronem .uii. picum .uiii. Innonẽ .ix. nep¬
tumũ x. Iouem terciũ. Sãne de Innone
neptimo et Ioue non in hoc libro sed
in sequentib qũq libris scribitur.
acurnis celi ⁊ ueste fuit filius ut
in libro diuinaꝵ insticutõnũ sc̃b ͭ
laccaũtius. Cui aute alia uetes opim̃i
sororem suam sacro iuxere cõmibio
eiqz ex sua susceptas plures assc̾ pse
filios Quos aliqui ferũt deuorasse õs

Expanded text:
asperos scopulos et profundos ad inferos asperos scopulos et profundos ad inferos usque hyatus aquarumque vertigines plurimas directurus fragilis navigii proram, et potissime cum nondum satis, etiam si per fuscum aerem oculos inpingam, quorsum evasurus sim, advertere possim. Spero tamen is, qui luridas Ditis domos et terribiles eterna fuligine pervias factas victor evacuavit, in optatum exitum aperiet equor immensum. CAP. I. De Saturno XI Celi filio, qui X genuit filios, scilicet primum Cronim, II Vestam, III Cererem, IIII Glaucam, V Plutonem, VI Chyronem, VII Picum, VIII Iunonem, VIIII Neptunum, X Iovem tertium. Sane de Iunone, Neptuno et Iove non in hoc libro, sed in sequentibus quinque libris scribitur. Saturnus Celi et Veste fuit filius, ut in libro Divinarum institutionum scribit Lactantius. Cui ante alia veteres Opim sororem suam sacro vinxere connubio, eique ex ea susceptos plures ascripsere filios. Quos aliqui ferunt devorasse omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
noua rero ĩnuitatione p̃monitus cum ex
celi filiis p ͫͫ cepti ordinẽ oꝑis esset exͣ¬
mus ad explicandã eius splendidam ꝓ¬
lem Non uno quid uoliue ꝑ̃grandis q¬
dem est. s sex istis sequẽ tibus ꝓxio
euocatũ me nomi. Sane cũ laberintos
quatuor fuisse lustorie testent beter
Ctruscũ scilicet et Egiptiatũ. Crecẽsẽ
acq leminacũ ex luis qui erroꝵ et cir¬
cũ nolucionũ plenior fuit nõ dubitẽ
quin facilius intrãti atq ꝓgredienci
presciterit exitũ ꝙͣ pstaturẽ suit infe¬
lices grandem senis ciꝰ sermonẽ intͣ¬
turi sumꝰ ambages namcum ĩ eñ fr
om̃is uecusti err̃oris nclmet᷑ ⁊ gentili¬
tatis in sama non erit leue ad exitum
deduxisse diuersitates opmiãtiũ ac disso¬
nantias errantiũ ⁊ autiquoꝵ relacoes
ambignas ⁊ in ꝓpoĩtum pulsum ac de¬
niũ exulem atqͣ agtolam reuocasse.
Regem. Non ergo absꝙp horroe̾ quodam
occeam licora plemq relinquo inter

Expanded text:
nova rerum immutatione premonitus, cum ex nova rerum immutatione premonitus, cum ex Celi filiis secundum cepti operis ordinem esset extremus, ad explicandam eius splendidam prolem, non uno quidem volumine, pregrandis quidem est, sed sex istis sequentibus proximo evocatum me novi. Sane cum Laberintos quatuor fuisse hystorie testentur veterum, Etruscum scilicet, et Egyptiacum, Cretensem, atque Lemniacum, ex his qui errorum et circumvolutionum plenior fuit, non dubitem quin facilius intranti atque progredienti prestiterit exitum, quam prestature sint infelices grandevi senis, cuius sermonem intraturi sumus, ambages. Nam, cum in eum fere omnis vetusti erroris inclinetur et gentilitatis insania, non erit leve ad exitum deduxisse diversitates opinantium, ac dissonantias errantium, et antiquorum relationes ambiguas, et in propositum pulsum, ac devium exulem, atque agricolam revocasse regem. Non ergo absque horrore quodam Occeani litora prolemque relinquo, inter
Abbreviated transcription (Latin):
lis celum et
solis p̃clarũ
defice mbar
turbari uẽtis
aera crebras
choruscatoẽs
aperiri audĩ
silã mugire
solum ⁊ qd¬
adm ͦ in cauernis tumultuari in sũ¬
nũ dete maris ⁊ monstra reliqua
efferri terris q misteri undas que¬
milis uolut̾bus tatit̾ntatẽ impomi
⁊ in umibras impelli nemoꝵ ⁊ in late¬
bras silurẽs abne feras ac omĩa repẽ¬
te tristari ceptum est Ego aũt mirari
p̃mo. demũ tam gndi rer ꝑmutatõe
excerritus in mediis sperchi faucib
solis adhuc menta ꝓspiciens qͥd in occ̃e¬
ano mĩme tuicerami time cepi ne mã¬
tiquũ chaos omiã uerten̾tur nec quid
agerem stabat consiliũ. Tandẽ dũ sic ĩ
pendulo essem ⁊ ecce ex orientali occe¬
auo. qͣiͣ sese ab inferis in altũ efferens
cardum atq nuibulũ ssidus uisum est
fore cognoui cuiꝰ dum ꝑnitiosos moes
in mentem reducerem cessit illico repẽ¬
tiue mutacõĩs pauor ⁊ admiracio et
quasi eo apparente suaꝵ miseriaꝵ a

Expanded text:
lis celum, et solis preclarum deficere iubar, turbari ventis aera, crebras coruscationes aperiri, audiri sibila, mugire solum et quodam modo in cavernis tumultuari, in summum cete maris et monstra reliqua efferri, terrisque misceri undas, querulis volucribus taciturnitatem imponi, et in umbras impelli nemorum, et in latebras silvestres abire feras, ac omnia repente tristari ceptum est. Ego autem mirari primo, demum, tam grandi rerum permutatione exterritus, in mediis Sperchii faucibus Solis adhuc inventa prospiciens, quod in Occeano minime timueram, timere cepi, ne in antiquum chaos omnia verterentur, nec, quid agerem, stabat consilium. Tandem, dum sic in pendulo essem, et ecce ex orientali Occeano quasi sese ab Inferis in altum efferens, tardum atque nubilum sydus visum est, fore cognovi. Cuius dum perniciosos mores in mentem reducerem, cessit illico repentine mutationis pavor et admiratio, et quasi eo apparente suarum miseriarum a
Abbreviated transcription (Latin):
conficetur rp̃e pͥmus erã signauit ⁊
nomen siguaitis apposuit mimo insigẽs
ex ꝑte una Iam susceptoris sui capñt
bistons ex altãb̾o nauĩ eo ꝙ ueniipet
in naui fugiens Et hoc fecit ut eiꝰ aduẽ¬
tus menioria perseuerat urposteros

Expanded text:
conficeretur, ipse primus era signavit, et conficeretur, ipse primus era signavit, et nomen signatis apposuit, numo infigens ex parte una Iani susceptoris sui caput bifrons, ex altera vero navim, eo quod venisset in navi fugiens, et hoc fecit, ut eius adventus memoria perseveraret in posteros.
Abbreviated transcription (Latin):
est ut intelliganiꝰ qr ꝑ ip̃m omis a¬
groꝵ cultus p̾mo ytalis traditus est
Erat eiũ apud nos ante ad nentũ eius
incog̾tus. huis igit᷑ explicatis libet ap¬
ponẽ quid illi pulid contigerit quid
uniẽs egerit quid eciam mortuo a suꝑ¬
stitibus impensũ sit ¶ł um ergo supe¬
ratus acq fugatus ubiq ꝑ sequere᷑
a filio ad ultimũ in ytaliã fugit ut
testat᷑ uirgilius dicens. pͥmus ab eche¬
reo ueuit sacuruus ohympo arma io¬
nis sugiens ⁊ regnis exul ademptis
n ytałia autem ut dͭ matb̾ius a Iano
susceptus est. Et genus indetile ac dis¬
persũ mõtibus altis. composit le¬
gesꝙ dedit latĩq uocari malinit hiis
qm̃ latnisset tutus in oris aurea q̃ ꝑ¬
hibẽt illo sub rege fuere Secula sic
placida populos in pace regebat apͭ
ytalos eiũ receptus multa eñdit añ nõ
cognita ⁊ int̾ alia cum eo usq ex pel¬
libus pecudum duratis igne peciuã

Expanded text:
est, ut intelligamus, quia per ipsum omnis aest, ut intelligamus, quia per ipsum omnis agrorum cultus primo Ytalis traditus sit; erat enim apud nos ante adventum eius incognitus. His igitur explicatis libet apponere, quid illi pulso contigerit, quid vivens egerit, quid etiam mortuo a superstitibus inpensum sit. Cum ergo superatus atque fugatus, ubique persequeretur a filio, ad ultimum in Ytaliam fugit, ut testatur Virgilius dicens: Primus ab ethereo venit Saturnus Olympo, Arma Iovis fugiens et regnis exul ademptis etc. In Ytalia autem, ut dicit Macrobius, a Iano susceptus est. Et: genus indocile ac dispersum montibus altis Composuit legesque dedit Latiumque vocari Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. Aurea que perhibent illo sub rege fuere Secula: sic placida populos in pace regebat etc. Apud Ytalos enim receptus multa ostendit ante non cognita, et inter alia cum eo usque ex pellibus pecudum duratis igne pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
S uidere suꝑest quãtũ sat̾node quo
sermo ꝯformia sit. mescus aut fingĩ
ut melanconica cõplexio ⁊ exili tsti
⁊ ut płimũ fecidi oris ⁊ qr conpilio ⁊
astucia qua sum̃e ualent annosi ue¬
luit ip̃e Oũnolutũ aũs capits ade
uolu̾e nt fuscũ sideris sac̾m asptur
⁊ fugiẽtis hĩtum ⁊ eccultã sacuaas¬
sagãtiã cogitatoes acq simulationes
dẽsignarẽt. Tardimi aut̃ dix̾e qr ob
grauicatẽ mẽbroꝵ cardi sũc senes
ad incessum cardi ad irani tardũ et
rp̃m plauete corpus mocu Nã fere
in egnica ãnis cursu suo orbẽ odaci
ꝑfic̃it qd in longe mĩori spacio tpis
cet̾i faciũt Sordidũ uo iõ ficcũ pnco
qr in pures hãc sac̃mis presta̾e moes
seu qr more ueti regno pussus ⁊ in
miseria conscitutus ad Iianũ suscep¬
torem smĩ sordidatus accessit i. uestib
miseriã pcendẽtib indutus. seu ut
oñdat᷑ agtulcurã ex̾centes lante bi¬
ne non posse. falce aũt ideo insig̾tus

Expanded text:
Sed videre superest quantum Saturno, de quo sermo, conformia sint. Mestus autem fingitur, ut melanconica complexio et exilii triet ut plurimum fetidioris, et quia consilio et astutia, qua summe valent annosi, valuit ipse. Obvolutum autem capite ideo voluere, ut fuscum syderis Saturni aspectum et fugientis habitum cogitationes, atque simulationes designarent. Tardum autem dixere, quia ob gravitatem membrorum tardi sunt senes ad incessum, tardi ad iram, tardum et ipsum planete corpus motu; nam fere in XXX annis cursu suo orbem zodiaci perficit, quod in longe minori spatio temporis ceteri faciunt. Sordidum vero ideo fictum puto, quia impuros habeat Saturnus prestare mores. Seu quia more veteri regno pulsus, et in miseria constitutus ad Janum susceptorem suum sordidatus accessit, id est vestibus miseriam pretendentibus indutus. Seu ut ostendatur agriculturam exercentes laute vivere non posse. Falce autem ideo insignitus
Abbreviated transcription (Latin):
maꝵ pauꝑem ad incepiam insima
liciosum nudũ ingenio ualentẽ se¬
ductorem ⁊ in ꝑitulis audacẽ ⁊ conũ¬
fere bonũ nenũ eupiencẽ populato¬
remq locoꝵ Est p̃cerea sig̾fitacoro¬
peris ad agritulturã sp̃tantis mensũ¬
rationũ tẽrraꝵ atq diuisionũ pegꝰa¬
tionũ longaꝵ ac laboriosar carcerũ¬

Expanded text:
m, pauperem ad inopiam usque, malitiosum, invidum, ingenio valentem, seductorem et in periculis audacem, et convefere, bonum, nemini cupientem, populatoremque locorum. Est preterea significator operis ad agriculturam spectantis, mensurationum terrarum atque divisionum, peregrinationum longarum ac laboriosarum, carceru