comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loca secreta ⁊ abdita. qͣi sxtra uiam. ip̃a fc̃
& inuia. inde ⁊ auiaria sicreta loca. ⁊ a iua
remota. aut tantũ adibilia auib Inde est
prestant. ⁊ ad se amauda alliciant. Ueriꝰ¬
flaccus qͦd sine mun̾e̾ suit. nec qͥcqũã his
officia. qͣ amunia hoc est sine fructu. unde
nullus fructus exoluit᷑. Inde etiã nichil pre¬
stantes immunes uocant᷑. Aprica loca que
siue qͦd sint aꝑto celo. Opaca uͦ loca qiͣ oꝑta
celo. apͥco contraria. Lubricũ dici locũ. ab eo qͦd
ibi qͥs labit᷑. ⁊ lubricũ dr̃. ñ qͦd labit᷑. s in qͦ la¬
bit᷑. Estiua st̃ loca umbrosa. qͥb ꝑ estatẽ ui
tant pecora solis ardorẽ. Statius. Et umbrosi
fabricant᷑. hoc ⁊ textͥnũ uocat᷑. Stacio est uͥ ad
tempus stant naues. portus: uͥ hiemant. Impor¬
tunũ aut̃ in qͦ nullũ refugiũ. qiͣ nullus portꝰ᷑.
Portus aut̃ locus est ab accessu uentoꝵ remotꝰ.
uͥ hiberna opponere solent. ẜt portus dictus
a deportandis conmerciis. Hunc ueteres a

Expanded text:
loca secreta et abdita, quasi extra viam; ipsa sunt et invia. Inde et Aviaria secreta loca et a via remota, aut tantum adibilia avibus; unde est praestent, et ad se amanda alliciant. VarFlaccus, quod sine munere sint nec quicquam his officia, quasi amunia, hoc est sine fructu, unde nullus fructus exsolvitur. Inde etiam nihil praestantes inmunes vocantur. Aprica loca quae sive quod sint aperto caelo. Opaca vero loca, quasi operto caelo, aprico contraria. Lubricum dici locum ab eo quod ibi quis labitur; et lubricum dicitur non quod labitur, sed in quo labitur. Aestiva stant pecora solis ardorem. Statius: Et umbrosi fabricantur. Hoc et textrinum vocatur. Statio est ubi ad tempus stant naves; portus, ubi hiemant; inportunum autem, in quo nullum refugium, quasi nullus portus. Portus autem locus est ab accessu ventorum remotus, ubi hiberna opponere solent: et portus dictus a deportandis commerciis. Hunc veteres a
Abbreviated transcription (Latin):
tidunt᷑. Petra grecum est. Silex e̾ durus lapis
eo qͦo griliat ignis ab eo dictus. Scopulus a saro
iminenti. qͣi a speculando dictus. siue a tegim̃
latine. Est aũt rupes cauata. Crepido extremi¬
tas sari abrupta. unde ⁊ crepido uocata. qͦd sit
abrupti sari altitudo. sic̃ heret pede pes densuᷤ
a cauãndo. qͣi cau̾ate. Murices pttre in litore
similes muricib uiuis. acutissime. ⁊ nauib
ꝑuiciose. Icon. sarum ẽ. qͦd humane uocis so¬
nũ captans. eciã uerba loquentiũ imitat᷑.

Expanded text:
ciduntur. Petra Graecum est. Silex est durus lapis, ciduntur. Petra Graecum est. Silex est durus lapis, eo quod exsiliat ignis, ab eo eminenti, quasi ab speculando dictus; sive a tegimenpeluncae Latine. Est autem rupis cavata. Crepido extremitas saxi abrupta; unde et crepido vocata quod sit abrupti saxi altitudo, sicut 'haeret pede pes densus'a cavendo, quasi cautae. Murices petrae in litore similes muricis vivis, acutissimae et navibus perniciosae. Icon saxum est, qui humanae vocis sonum captans,
Abbreviated transcription (Latin):
aũt in asia. in speluncis distillans. dehine sicca¬
tur sole. Oytimũ putat᷑ si minime fuerit pon¬
derosũ. ⁊ maxime fieri habile. colore pene pur
fit aũt ñc multis in regionib. Olim in hispame
puteis uł stagnis id genus aque habentib a
quã decoquebant. ⁊ in piscinas ligneas fun¬
debant. appendentes suꝑ eas restes lapillis erten¬
tas. quib limus in similitudinẽ uitreis acinis
aũt nc̃ alibi in speluneis qͦd liquide collectũ.
dehinc diffusũ in quoscłã botros soudat᷑. fit
in serobib cauatis. quoꝵ a laterib decadentes
gutte coalescunt. fit a salis mͦ ⁊ flagrantissimo
sole.Aoeo aũt constrite uͥtutis est. ut in leonũ
iursoꝵ ora asꝑsum. tantã uim habeat ad
stingendũ: ut non ualeant mordere.
StepRa tan qmͣ densior eciã uulgo
discernit᷑. lapis dictus qͦd lectat pedem. lapis
mollis ẽ ⁊ sparsus. Sara herent. ⁊ a montib ex¬

Expanded text:
autem in Asia, in speluncis distillans, dehinc siccaautem in Asia, in speluncis distillans, dehinc siccatur sole. Optimum putatur, si minime fuerit ponderosum, et maxime friabile, colore pene purpFit autem nunc multis in regionibus; olim in Hispaniae puteis, vel stagnis id genus aquae habentibus, quam decoquebant, et in piscinas ligneas fundebant, appendentes super eas restes, lapillis extentas, quibus limus in similitudinem vitrei acin adh. Fit autem nunc alibi in speluncis, quod liquide collectum, dehinc diffusum in quosdam botros solidatur: fit et in scrobibus cavatis, quarum de lateribus decidentes guttae coalescunt; fit et salis modo ex flagrantissimo sole. Adeo autem constrictae virtutis est, ut in leonum et ursorum ora sparsum tantam vim habeat ad stringendum, ut non valeant mordere. a terra tanquam densior, etiam vulgo discernitur. Lapis autem dictus, quod laedat pedem. Lapis mobilis est, et sparsus. Saxa haerent et a montibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
cibis facit. Ex eo qͥppe om̃is uictus delectatia
⁊ sũma hilaritas. Hinc ⁊ salus nom̃ accens¬
se putat᷑. Nichil enĩ utiliꝰ sale. ⁊ sole. Nemo
cornea uidemꝰ corꝑa nauticoꝵ. Eln etiam
pecudes. arm̃ta. ⁊ ium̃ta sale marime puo¬
cant᷑ ad pastum. multũ largiores lacte. muto¬
ꝙ gratiores casei dote. Corꝑa etrã sal asttinoit
siccat. ⁊ alligat. Defuncta etiã corꝑa a punses¬
cendi labe uindicat ut durent. Nitrum a loco
sumpsit uocabulum. Nascit᷑ in oppido uł regiõe
egypti nitrea. ex quo ⁊ medicine fiunt. ⁊ sordes
corꝑum uestium ꝙ lauant᷑. Huiꝰ natura ñ mia¬
tum a salȩ distat. Habet enĩ u̾tutem salis. ⁊ si¬
milit̾ orit᷑. cauescentib siccitate litorib Afroni¬
trũ grece lacine spuma nitri est. de quo qͥdam
ait. Rusticus es. nescis qͥd greco nõie dicar.Syu¬
ma uocor nitri. grecus es afronitu. Colligitur

Expanded text:
cibis facit. Ex eo quippe omnis victus delectatio cibis facit. Ex eo quippe omnis victus delectatio et summa hilaritas. Hinc et salus nomen accepisse putatur; nihil enim cornea videmus corpora nauticorum. Quin etiam pecudes, armenta et jumenta sale maxime provocantur ad pastum, multo largiores lacte, multoque gratiores casei dote. Corpora etiam 249 sal astringit, siccat et alligat. Defuncta etiam a putrescendi labe vindicat, ut durent. 7. Nitrum a loco sumpsit vocabulum. Nascitur enim in oppido, vel regione Aegypti Nitria, ex quo et medicinae fiunt, et sordes corporum vestiumque lavantur. Hujus natura non multum a sale distat. Habet enim virtutem salis, et similiter oritur canescentibus siccitate littoribus. 8. Aphronitrum Graece, Latine spuma nitri est, de quo quidam ait: Rusticus es, nescis quid Graeco nomine dicar. Spuma vocor nitri Graecus es aphronitrum. Colligitur
Abbreviated transcription (Latin):
sant᷑ in salẽ. anne reliquo sub gelu fluen¬
te. Alibi quoq detractis arenis colligit᷑. cre¬
scens cũ luna noctib. Nam in cirenea am¬
moniacus sub arenis inuenit᷑. Sunt ⁊ mon¬
tes natiui salis in quib ferro ceclit᷑. ut lapis
renascens maius. Tante alicubi duricie. ut
muros domos q massis salis facrant. Nc̃ i ara¬
bia. In natura qͦq salis difserentie st. Nam a¬
libi suauis. alibi salsissimꝰ est. Cõmune sai
in igne crepitat. tragaseũ nec crepitat in igne
nec xx ilit. Agrigentinũ sicilie tlãmas patiens
in aqua grilit. in igne iluit contͣ naturam.
Sunt ⁊ colu diferentie menfiticus: rufus
est. In parte quadã sicilie uͥ echna est purpi¬
reus. Item in eadem sicilia in pachino abeo
splendidus ⁊ lucidus: ut imagnes Qadat
In cappadocia: crocinus esfoait᷑. Salisꝰ natur
necessaria est ad omnẽ escam. Pulũitis ei lapo¬
rem dat grcitat auiditatem . & appecttũ in õii

Expanded text:
santur in salem, amne reliquo sub gelu fluensantur in salem, amne reliquo sub gelu fluente. Alibi quoque detractis arenis colligitur, crescens cum luna noctibus; nam in Cyrenaea ammoniacus sub arenis invenitur. Sunt et montes nativi salis, in quibus ferro caeditur, ut lapis, renascens maius: tantae alicubi duritiae ut muros domosque massis salis faciant, sicut in Arabia. In natura quoque salis differentiae sunt. Nam alibi suave, alibi salsissimum: commune sal in igne crepitat; Tragasaeum nec crepitat in igne nec exilit; Agrigentinum Siciliae flammis patiens in aqua exilit, in igne fluit contra naturam. Sunt et colorum differentiae. Memphiticus rufus est; in parte quadam Siciliae, ubi Aetna est, purpureus; item in eadem Sicilia in Pachyno adeo splendidus et lucidus ut imagines reddat; in Cappadocia crocinus effoditur. Salis natura necessaria est ad omnem escam. Pulmentis enim saporem dat, excitat aviditatem, et appetitum in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
circũferens grardescentis reꝑcussu pallorẽ
uꝑuatantes naute scafis appropin¬
quantes colligt̃. In siria aũt limus est passĩ
a terra grestuans. spissat᷑ aũt utraq ⁊ densi¬
pellant. Natura ci ardens ⁊ igniũ cogna¬
ta ⁊ neq aqua neq ferro rumpit᷑. nͥ solis mu¬
liebril inqͥnam̃itis. utilis ad cõpages nauiũ
efficitur ꝙ hieme ex aqua ⁊ limo ⁊ estiuis
solib maturat᷑. Huiꝰ species due ft̃. liqͥdum
⁊ spissum. Sal quicłã dictum putant qͦd in
igne gxiliat. fugit enĩ ignẽ dũ sit igneus.
s natura sequit᷑. qͥa ignis ⁊ aqua semꝑ int̾
se munica fc̃. Alii sal a salo ⁊ sole uocatum
existimant. Nam aquis maris sponte gig¬
nit᷑ spuma in ertremis litorib uł scopulis de¬
relicta. ⁊ sale decocta. Sunt ⁊ lacus ⁊ flumm¬
ua ⁊ putei e quib haurit᷑. dehine in sali¬
nis dĩgestus. sole siccat᷑. Sed ⁊ flumina den¬

Expanded text:
circumferens exardescentis repercussu pallorem circumferens exardescentis repercussu pallorem supernatantes nautae scaphis appropinquantes colligunt. In Syria autem limus est passim a terra exaestuans. Spissantur autem utraque, et densipellant. Natura ejus ardens, et igni cognata, et nequaquam ferro rumpitur, nisi solis muliebribus inquinamentis, utilis ad compages navium.efficiturque hieme ex aqua et limo, et aestivis solibus maturatur. Huius species duae sunt: liquidum et spissum. Sal quidam dictum putant quod in igne exiliat. Fugit enim ignem, dum sit igneum, sed naturam sequitur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. Alii sal a salo et sole vocatum existimant; nam aquis maris sponte gignitur, spuma in extremis litoribus vel scopulis derelicta et sole decocta. Sunt et lacus et flumina et putei e quibus auritur. Dehinc in salinis ingestus sole siccatur; sed et flumina den
Abbreviated transcription (Latin):
teolauꝰ. in puteolanis italie colligit᷑ collib. op¬
ponit᷑ ꝙ ad sustinenda maria. fluctus q fran¬
gendos. Nam mersus aquis ꝓtinꝰ lapis fit. un¬
dis q cotidie fortior effectus. in saxũ mitatur.
siẽ argilla igne in lapidẽ uertit᷑. Sulphur
uocatũ qͥa igne accendit᷑. Ur enĩ ignis est.
Nam uis eiꝰ exaquis feruentib sentit᷑. neq
aliqua res faciliꝰ accendit᷑. Nascit᷑ in insulis
eoliis int̾ siciliã ⁊ italiã. quas ardere dicunt.
Inuenit᷑ ⁊ in aliis locis effosum. Huiꝰ genera
solũ ex om̃ib generib medici utunt᷑. Aiterũ
qͦd appellant glebam usib tantũ fullonum
familiare. Tercium liquor est. usus eiꝰ ad lanas
suffundendas. qm̃ candorẽ molliciem q p̾stat.
Quartũ ad licinia conficienda maxime aptũ.
gulphuris tanta uis l̃t morbos comitiales
deprehenclat nitore suo. Impositus ignib
ardesceus in calice uini. pruna q subdita

Expanded text:
teolanus in Puteolanis Italiae colligitur collibus, opteolanus in Puteolanis Italiae colligitur collibus, opponiturque ad sustinenda maria fluctusque frangendos. Nam mersus aquis protinus lapis fit, undisque quotidieo fortior effectus in saxum mutatur; sicut argilla igne in lapidem vertitur. Sulpuro vocatum quia igne accenditur; πῦρ enim ignis est. Nam vis eius et in aquis fervealia res facilius accenditur. Nascitur in insulis Aeoliis inter Siciliam et Italiam, quas ardere dicunt. Invenitur et in aliis locis effossum. Hujus 247 genera solo ex omnibus generibus medici utuntur. Alterum quod appellant glebam, usibus tantum fullonum familiare. Tertium liquor est, usus ejus ad lanas suffiendas, quia candorem, mollitiemque praestat. Quartum ad elychnia conficienda maxime aptum. Sulphuris tanta vis est, ut morbos comitiales deprehendat nidore suo impositus ignibus. Anaxilaus calicem vini, prunaque subdita
Abbreviated transcription (Latin):
ignis ẽ. si lebaa. qͦd sit globus. Pulueris enĩ
collectione cõpingit᷑. ⁊ in uno glomere adunat᷑.
Terra aũt ligata: gleba ẽ. Soluta: puluis. La¬
bina. eo qͦd ambulantib lapsũ inferat. dicta
ꝑ diriuationẽ a labe. Lutũ uocatũ qͥdam
ꝑ autifrasim putant. qͦd ñ sit mundũ. Nam
om̃e locũ mundũ ist. uolutabra appellata.
qͦd ibi apri uolutent᷑. Uligo. sordes lumi uł a¬
que ft̃. Sabulũ. leuissimũ terre genus. Argilla
ab argis uocata. apud qͦs pͥmũ ex eauasa con¬
fecta ft̃. Creta. ab insula creta. uͥ melior ẽ. Cre¬
ta cimolia eanlida est. a cunea italie insula di¬
cta. Quarũ altera uestimentoꝵ preciosos colo¬
res emollit. & contͥstatos sulphure qͦdam ni¬
tore exhilarat. altera gẽmis uitorẽ prestat.
Creta argentaria. ⁊ ip̃a candicla. appellata eo
qͦd uitorẽ argento reddat. Terra samia a samo
insula dicta. glutinosa ⁊ candida. ⁊ lingue lenis.
medicam̃tis ⁊ uasculis necessaria. Pulus pu¬

Expanded text:
ignis est. Gleba, quod sit globus; pulveris enim collectione conpingitur et in uno glomere adunatur. Terra autem ligata gleba est, soluta pulvis. Labina, eo quod ambulantibus lapsum inferat, dicta per derivationem a labe. Lutum vocatum quidam per antiphrasin putant, quod non sit mundum; nam omne lotum mundum est. Volutabra appellata quod ibi apri volutentur. Uligo sordes limi vel aquae sunt. Sabulum levissimum terrae genus. Argilla ab Argis vocata, apud quos primum ex ea vasa confecta sunt. Creta ab insula Creta, ubi melior est. Creta Cimolia candida est, a Cimea Italiae insula dicta; quarum altera vestimentorum pretiosos colores emollit, et contristatos sulphure quodam nitore exhilarat, altera gemmis nitorem praestat. Creta argentaria, et ipsa candida, appellata eo quod nitorem argento reddat. Terra Samia a Samo insula dicta, glutinosa et candida et linguae lenis, medicamentis et vasculis necessaria. Pulvis Pu
Abbreviated transcription (Latin):
atq augeri. Nascit᷑ in ꝑsida. Cimeclia inuenit᷑
ii cerebro piscis eiꝰdem nõis. candida ⁊ oblonga
Presagare his ferunt magi signa tͣnqͥllitatis
uł tempestatis. Belochͣlus albicans. pupillam
eingit iugram. ⁊ medio aureo fulgore lucen¬
suꝑne nigrestat color. uñ ⁊ nom̃ ht. Ẽrebenꝰ
speciosa ⁊ candida. qua aurifices aurũ poluĩ

Expanded text:
atque augeri. Nascitur in Persida. Cinaedia invenitur atque augeri. Nascitur in Persida. Cinaedia invenitur in cerebro piscis eiusdem nominis, candida et oblonga. Praesagare his ferunt maris signa tranquillitatis vel tempestatis. Beli oculus albicans pupillam cingit nigram e medio aureo fulgore lucensuperne nigricat color; unde et nomen habet. Exebenus speciosa et candida, qua aurifices aurum poli
Abbreviated transcription (Latin):
cabulo facta sit. Asterites candida c̃ incdusam lu¬
cem continens. ueluti stellã intus ambulantem
reddit ꝙ solis caudicdantes radios. Unde ⁊ nom̃
uiuenit. Salactites lacteus est. qui ateritus reo¬
dit sucũ albũ. ad lactis faporem. feminis niit¬
entib illigata feciuidat ubera. infantiũ qͦq
collo suspensa saluiã facere fert᷑. in ore aũt u
quesdere ⁊ memoriã adimere. Mittunt cam nilꝰ
I achelous amnes. Sit qͥ smnaraglũ albis in¬
nis circũligatũ galactiten uocent. Ealatras gͣn¬
diuis ⁊ candorẽ p̾fert ⁊ figuram. ⁊ duritia qͦꝙ in¬
uicta ut adamans. etiã in igne posita mauere
suũ frigus. Solis gemina candida est. trarit ꝙ
nom̃ ad spẽm solis in orbem fulgentis spargit
radios. Selenttes tͣnslucet. candido melleo ꝙ
fulgore. continens lune ymaginẽ. quã uuta
cursũ astri ip̃ius ꝑhibent in dies singłos minui

Expanded text:
cabulo facta sit. Asterites candida est, inclusam lucabulo facta sit. Asterites candida est, inclusam lucem continens veluti stellam intus ambulantem, redditque solis candicantes radios; unde et nomen invenit. Galactitis lacteus est, qui adtritus reddit sucum album ad lactis saporem, feminis nutrientibus inligata fecundat ubera; infantium quoque collo suspensa salivam facere fertur, in ore autem liquescere et memoriam adimere. Mittunt eam Nilus et Achelous amnes. Sunt qui smaragdum albis venis circumligatum galactiten vocant. Chalazias grandinis et candorum praefert et figuram, duritia quoque invicta, ut adamas; etiam in ignes posita manere suum frigus. Solis gemma candida est, traxitque nomen quod ad speciem solis in orbem fulgentis spargit radios. Selenites translucet candido melleoque fulgore, imaginem continens lunae; quam iuxta cursum astri ipsius perhibent in dies singulos minui
Abbreviated transcription (Latin):
cans nitore. pura unt̾lũ ⁊ punctulis int̾mi¬
cantib auratis. puliusculis uarians. Rodi¬
tis rosea est. ex eo nom̃ accepit. De
candidar ge̾maR. quã inde aiuint¬
margarita uocatã. qͦd in conchulis
maris hoc genus lapidũ inueniat᷑. In est enĩ
in carne coclee calculus natus. sicitte in cere¬
bro piscis lapillus. Gignit᷑ aũt de celesti rore
quẽ certo anui tẽꝑe coclee hauriunt. ex qͥb
margaritis quedam unuones uocant᷑ aptũ
nom̃ habentes. quod tantũ unus. nunqm̃
duo uł plures simul reꝑtant᷑. Melicees aũt sui¬
dide margarite. qmͣ que flauescunt. Iilas ai
aut uiuentꝰ aut matutim roris conceptio realii
candidas. Has senectus uł uesꝑtinus aer gigut
obscuras. Pedoros. seccłã est pt margaritã cunidi¬
datũ genimaꝵ de qua querit᷑ in quo colore nu¬
merari debeat. Totiens iactati ꝑ alienas pulchti¬
tudires nominis. adeo ut decoris p̾rogatiua uo¬

Expanded text:
cans nitore, pura, interdum et punctulis intermicans nitore, pura, interdum et punctulis intermicantibus auratis pulvisculis varians. Rhoditis rosea est; et ex eo nomen accepit. De candidarum gemmarum, quam inde margaritum aiunt vocatum quod in conchulis maris hoc genus lapidum inveniatur; inest enim in carne cochleae calculus natus, sicut in cerebro piscis lapillus: gignitur autem de caelesti rore, quem certo anni tempore cocleae hauriunt. Ex quibus margaritis quidam uniones vocantur, aptum nomen habentes, quod tantum unus, numquam duo vel plures simul reperiantur. Meliores autem candidae margaritae quam quae flavescunt. Illas enim aut iuventus aut matutini roris conceptio reddit candidas; has senectus vel vespertinus aer gignit obscuras. Paederos secunda post margaritum candidarum gemmarum. De qua quaeritur in quo colore numerari debeat totiens iactati per alienas pulchritudines nominis, adeo ut decoris praerogativa vo
Abbreviated transcription (Latin):
medos. nusqͣm tam̃ ꝑlucidus. Iacintus ex nomi¬
nis sui fulgore uocatus. Hic in echiopia inuenit᷑
ceruleũ colorẽ habens. Optimus qͥ nec rarus est
nec densitate obtunsus. sed ex utroq temꝑam̃ito
lue purpura ꝙ refulgens. Hic aũt ñ rutilat
equalit̾. Sereno enĩ ꝑspicuus atq gratus est.
Nubilo cotã ocłis euanescit. atq marcescit In
os missus frigidus est in sculpturis durissimus
nec tam̃ inuictus Nam adamante scbit᷑ ⁊ signa¬
tur. Iacuitironta indicus est. iacuictũ ꝓpe refe¬
rens. Quidã aut̃t eoꝵ cristalli similes. capillam̃¬
tis intercurrentib obscurant᷑. ex quo ẽ uitio
illoꝵ nom̃ est. Amecistirontas appellatus. qͥa eiꝰ
extremꝰ igniculus in ametisti uolam exit. Celi¬
donia ex irundinũ colore uocata. ⁊ duũ eͥ geue¬
rum. Quarũ una ex altera ꝑte pura purpu¬
rea.⁊ alia purpurea ngͥs int̾uenientib ma¬
culis. Cianea setchie gemina ceruleo chorus¬

Expanded text:
Medos, nusquam tamen perlucidus. Iacinthus ex nomiMedos, nusquam tamen perlucidus. Iacinthus ex nominis sui flore vocatus. Hic in Aethiopia invenitur, caeruleum colorem habens. Optimus, qui nec rarus est nec densitate obtunsus, sed ex utroque temperamento lucet purpuraque refulgens; hic autem non rutilat aequaliter. Sereno enim perspicuus atque gratus est, nubilo coram oculis evanescit atque marcescit, in os missus frigidus est, in sculpturis durissimus, nec tamen invictus. Nam adamante scribitur et signatur. Iacinthizonta Indicus et iacinthum prope referens. Quidam autem eorum crystalli similes capillamentis intercurrentibus obscurantur; ex quo etiam vitio illorum nomen est. Amethystizontas appellatus quia eius extremus igniculus in amethysti violam exit. Chelidonia ex hirundinum colore vocata; et duorum est generum, quarum una ex altera parte purpurea, et alia purpurea nigris intervenientibus maculis. Cyanea Scythiae gemma caeruleo corus
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ aũt in insulis oceani septentͥonał sic̃ gu̾mi.
densat᷑ q ut cristallũ. rigore uł tepore ex eã fi¬
unt decoris gr̃a agrestium feminaꝵ monilia.
Uocari aũt a quibdã arpaga. eo qͦd attritu di¬
gitoꝵ. accepta caloris aĩa. folia paleas ꝙ ⁊ uesti¬
um fimbrias rapiat. sic̃ magnes ferrũ. Quo¬
ciq aũt modo libeat tingͥtur. Nͥam ancuse
radice conchilio q inficit᷑. ligurius uocatus.
qͦd frat ex urina lincis bestie. tempore indurata.
Est aũt sicutt⁊ suciiũ fulua. attrahens sp̃ĩ
folia ꝓpinguantia. De pX PURCis  lx¬
NCER PURPUREas geminas pͥncipatũ a mecistꝰ
indicus tenet. Ametistus purpureus est ꝑmi
ad iacintos. Causam nominis eiꝰ efferunt qͥa
sit qͥddam in purpura illiꝰ. non ex toto igneum
sed iuni colorem habens. Est aũt sculpturis facił
Genera eiꝰ qͥnꝙ. Saffirus ceruleus ẽ. cũ purpu¬
ra. habens pulueres aureos sꝑsos. optimꝰ apud

Expanded text:
citur autem in insulis Oceani septentrionalis sicut gummis, citur autem in insulis Oceani septentrionalis sicut gummis, densaturque ut crystallum rigore vel tempore. Ex ea fiunt decoris gratia agrestium feminarum monilia. Vocari autem a quibusdam harpaga, eo quod adtritu digitorum accepta caloris anima folia paleasque et vestium fimbrias rapiat, sicut magnes ferrum. Quocumque autem modo libeat tinguitur; nam anchusae radice conchylioque inficiuntur. Lyncurius vocatus quod fiat ex urina lyncis bestiae tempore indurata. Est autem, sicut et sucinum, fulva, adtrahens spiritu folia propinquantia. De purpureis . Inter purpureas gemmas principatum amethystus Indicus tenet. Amethystus purpureus est permad iacinthos. Causam nominis eius afferunt quia sit quiddam in purpura illius non ex toto igneum, sed vini colorem habens. Est autem sculpturis facilis: genera eius quinque. Sapphirus caeruleus est cum purpura, habens pulveres aureos sparsos; optimus apud
Abbreviated transcription (Latin):
nũ societate uocata. ẜst eiũ ex onicis candore
⁊ saido. Constat aũt trib colorib subteriꝰ ngro.
mediꝰ candido. suꝑiꝰ mineo. Hec sola in signando
nichil cere auellit. Reꝑitur aũt apd̾ indos ⁊ ara¬
bes. dececta torrentil. si enera ciꝰ qͥnq. Emathi¬
tes rubore sangͥneus. ac ꝓpt̾ea emathites uoeatꝰ.
Einath qͥpe sangͥs est. Gignit᷑ i echiopia qͥ¬
dem. s pͥncipalis in arabia. ⁊ in africa inuenit᷑.
Ide qua ꝑmticunt magi qͥddã. ad coarguen¬
succus ẽe. ⁊ ob id sucinũ appellari. Plectrũ aũt
uocari. fabulosa argum̃tatio dedit. Namq phe¬
tunte fulminis ictu int̾empto. sorores eiꝰ luctu
iutatas in arbores popłos lacͥmis electrũ om̃il
annis fund̾e iuta eridanũ amnẽ. ⁊ electrũ appel¬
latum qm̃ sol uoeitatus sit elector płimi poete
direre. Constat aũt eũ ñ ẽẽ sucũ popłi. s spinee
arboris. iiam acceusus tede uitore flagrat. Nas¬

Expanded text:
ex onychis candore et sardo. Constat autem tribus coloribus; subterius nigro, medio candido, superius mineo. Haec sola in signando nihil cerae avellit. Reperitur autem apud Indos et Arabes detecta torrentibus. Genera eius quinque. Haematites rubore sanguineus, ac propterea haematites vocatus; αἷμα quippe sanguis est. Gignitur in Aethiopia quidem principalis, sed in Arabia et in Africa invenitur. De qua promittunt magi quiddam ad coarguensucus esse et ob id sucinum appellari. Electrum autem vocari fabulosa argumentatio dedit. Namque Phaethonte fulminis ictu interempto sorores eius luctu mutatas in arbores populos, lacrimis electrum omnibus annis fundere iuxta Eridanum amnem; et electrum appellatum quoniam sol vocitatus sit Elector plurimi poetae dixere. Constat autem eum non esse sucum populi, sed pineae arboris; nam accensus taedae nidore fragrat. Nas
Abbreviated transcription (Latin):
aũt a pd̾ uos. margaritũ indicũ p̾ciosum est.
tantũ apd̃ indos coralliũ. Hune magi fulmim¬
humani. si reci enĩ unguẽ ouicẽ dicunt. hanc
india uł arabia gignit. Distantaũt inuicem.
Nam indica igniculos ht̃ albis cingentib ⁊o

Expanded text:
autem apud nos margaritum Indicum pretiosum est, autem apud nos margaritum Indicum pretiosum est, tantum apud Indos corallium. Hunc magi fulminhumani. Graeci enim unguem ὄνυχα dicunt. Hanc India, vel Arabia gignit; distant autem invicem: nam Indica igniculos habet albis cingentibus zo
Abbreviated transcription (Latin):
ctropio quibdã additis p̾cantationib gerentẽ
conspici negent. Giguit᷑ in cipro ⁊ affrica. sed
ielior in echiopia. Sacida gẽma prassini colo¬
ris apd̾ chaldeos cuiꝰ tanta uis e̾. ut ꝑmeantes
naues ⁊ ꝑfundo petat. ⁊ caris ita tenacit̾
adhereat. ut nisi abrasa a parte ligni uix
seꝑet᷑. Mirrites dicta est. qͦd in eo mirre color
est. Comp̾ssus aũt usq ad odorẽ uardi spirat
suauitatẽ. Aromatidis reꝑit᷑ in arabia uł egy¬
Melectros bicolor. ex una parte uiridis. ex al¬
tera melli simił. Coaspites a flumine ꝑsarũ
dicta e̾. ex uiridi fulgoris aurei. De RUBRIS.
forma ramosus. colore uiridis. ⁊ max¬
une rubens. Sacce eiꝰ candide sub a¬
qua ⁊ molles. detracte confestĩ durant᷑ ⁊ rubes¬
cunt. tactu q ꝓtinꝰ lapidescunt. Itaq occupari
euelli q retib solet. aut acri ferram̃to p̾cidi.
qua de causa corallius uocitatus. Qmͣtum

Expanded text:
otropio quibusdam additis precationibus, gerentem otropio quibusdam additis precationibus, gerentem conspici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. 13. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cujus tanta vis est, ut permeantes naves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat, ut nisi abrasa parte ligni, vix separetur. 14. Myrrhites dicta est, quod in eo myrrhae color est. Compressus autem usque ad calorem, nardi spirat suavitatem. Aromatites reperitur in Arabia, vel Aegyet. 268 15. Melichloros, bicolor ex una parte viridis, ex altera melli similis. 16. Choaspites a flumine Persarum dicta est ex viridi fulgoris aurei. CAPUT VIII.forma ramosum, colore viride, et maxime rubens; venae ejus candidae sub aqua et molles, detractae confestim durantur et rubescunt, tactuque protinus lapidescunt. Itaque occupari, evellique retibus solet, aut acri ferramento praecidi, qua de causa corallium vocitatur. Quantum
Abbreviated transcription (Latin):
barũ radices effoderent. eruer̃t̃. ꝗue insula
ptea quesita nebulis cooꝑta. tandẽ a naui¬
gantib inuenta. s ob hoc locus ⁊ gemuina
linã sentit. fienera eiꝰ duo. Callatiea colore
uindis ⁊ pallens. ⁊ nunis crassa. Nichil iocun¬
dius aurũ decens. unde ⁊ appellata. Nascitur
inidia uł germania in rupib gelidis. oculi
modo ertuberans. Melocites. spissius uirens
& crassior qͣm sinaragdus. a colore malue nom̃
accepit. in redelendis iauclata signis. Nasct᷑t
in arabia. Fuctropia uiridi colore ⁊ nubilo. stel¬
lispuniceis. suꝑspersa cũ sangͥneis uenis. Cau¬
sa nominis de effectu lapidis est. Nam deiecta in
labris eneis radios solis mutat. sangͥneo reꝑcus¬
sui. xitra aquã auĩt speculi modo solẽ accipit.
deprehendit ꝙ defectus eiꝰ. subeuntẽ lunã osten¬
deus. Magoꝵ impudentie manifestissimũ in
hoc quoq gremplũ est. qͦd admixta herba eli¬

Expanded text:
barum radices effoderent, eruerunt. Quae insula barum radices effoderent, eruerunt. Quae insula postea quaesita nebulis cooperta tandem a navigantibus inventa. Sed ob hoc locus et gemma nlimam sentit. Genera eius duo. Callaica colore viridi, sed pallens et nimis crassa; nihil iucundius aurum decens; unde et appellata. Nascitur in India vel Germania in rupibus gelidis, oculi modo extuberans. Molochites spissius virens et crassior quam smaragdus a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Arabia. Heliotropia viridi colore et nubilo, stellis puniceis supersparsa cum sanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est; nam deiecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu; extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus eius subeuntem lunam ostendens. Magorum inpudentiae manifestissimum in hoc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
s cũ pallore. Politur ab indis aũt in serangłas
formas. ut hebitudo coloris reꝑcussũ anguloꝵ ex¬
citet᷑. Auit̾ politus ñ ht̃ fulgorem. si entra eiꝰ no¬
uem. Crisolerillus dictus eo qͦd pallida eiꝰ ui¬
riditas in aureũ colorem resplendeat. ⁊ hunc
india mittit. Erisoprassuis indicus. eͥ colore.
porri sucũ referens. aureis intͥuementil gut¬
tis. Unde ⁊ nom̃ accepit. que qͥdam berilloꝵ
generi iudicauert̃. Iaspis de greco in latinũ
uiridis gẽma intpr᷑. Ias qͥppe uiride. piarmn
gẽma dr̃. Est aũt smaragelo subsimił. s eras¬
si coloris. Sp̃es eiꝰ decẽ ⁊ septẽ. uolunt aũt qͥdã
iaspidẽ gemnnã. ⁊ gr̃e ⁊ tutele ẽẽ gestantib.
qͦd cred̾e ñ fidei s suꝑsticioĩs est. Toparion exui¬
renti gen̾e est. om̃iq colore resplendens. in¬
uenta pͥmũ in arabie insula. in qua trogo¬
dite p̾dones. fame ⁊ tempestate fessi. cũ her¬

Expanded text:
sed cum pallore. Politur autem ab Indis in sexangulas sed cum pallore. Politur autem ab Indis in sexangulas formas, ut hebetudo coloris repercussu angulorum excitetur; aliter politus non habet fulgorem. Genera eius novem. Chrysoberyllus dictus eo quod pallida eius viriditas in aureum colorem resplendeat. Et hunc India mittit. Chrysoprasus Indicus est, colore . . ., porri sucum referens, aureis intervenientibus guttis, unde et nomen accepit. Quem quidam beryllorum generi adiudicaverunt. Iaspis de Grviridis gemma interpretatur; ias quippe viride, pinasin gemma dicitur. Est autem smaragdo subsimilis, sed crassi coloris. Species eius decem et septem. Volunt autem quidam iaspidem gemmam et gratiae et tutelae esse gestantibus, quod credere non fidei, sed superstitionis est. Topazion ex virenti genere est omnique colore resplendens, inventa primum in Arabiae insula, in qua Trogodytae praedones fame et tempestate fessi quum her
Abbreviated transcription (Latin):
gines reddit. ꝯuippe nero eesar gladiator pisgr
in smnaragdo spectabat. sienera tiꝰ duodei. u
nobiliores seitici qͥ in scitiea gente reꝑiunt᷑. Sedi
locũ tenent bactriam. Colligunt᷑ enĩ in cone¬
suris saxoꝵ flante aqͥlone. Tunc enĩ tellure dri op¬
ta int̾micant. qͥa his uentis arene marine mo¬
uent᷑. Tercium egyptii hñt. reliqui in metalis
erariis inueniunt᷑. s uitiosi. Nam aut qre aut
plumbo. uł lapillamentis. uł salis similes notis
hñt. Simaragi aũt mero ⁊ uiridi ꝑficiunt o¬
leo. qmͣuis natura imbuant᷑. Cal cosina gradus
dicta. qͦd uiridis sit ⁊ turbida. aeriis uenis. Hec
in egypto uł cipio usula nascit᷑. Prasius ꝑ uiti¬
danti colore dictꝰ. s uilis. Cuniꝰ alterũ genus sangͥ¬
neis punctis ab orret. Tcrciũ. distintũ ungulis
trib candidis. Berillꝰ in india gignit᷑. gentis sie
lingua nom̃ hñs. uiriditate sumł sinaraglo.

Expanded text:
gines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum pugnas gines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum pugnas in smaragdo spectabat. Genera eius duodecim, sed nobiliores Scythici, qui in Scythica gente reperiuntur. Secundum locum tenent Bactriani: colliguntur enim in commissuris saxorum flante Aquilone; tunc enim tellure deoperta intermicant, quia his ventis arenae maxime moventur. Tertium Aegyptii habent. aerariis inveniuntur, sed vitiosi. Nam aut aere, aut plumbo, aut capillamentis, vel salis similes notas habent. 2. Smaragdi autem mero et viridi proficiunt oleo, quamvis natura imbuantur. 3. Chalchosmaragdus dicta, quod viridis sit, et turbida aeris venis. Haec in Aegypto, vel Cypro insula nascitur. 4. Prasius pro viridanti colore dictus, sed vilis. Cujus alterum genus sanguineis punctis obhorret. Tertium distinctum virgulis tribus candidis. 5. Berillus in India gignitur, gentis suae lingua nomen habens, viriditate similis smaragdo,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ tradunt᷑. e quib nos ea tantũ que pͥncipalia¬
ft̃ siue notissima annotabimꝰ. Gemine uocate
qͦd iustar gũmi tͣnssuceant. Preciosi lapides idõ
dicti ft̃. qͥa care ualent. siue ut a iulib discern
possint. seu qͦd rari sint. Onĩe enĩ qͦd rarũ ẽ mag¬
nũ ⁊ preciosũ uocat᷑. Sient ⁊in samuheł uolu¬
mine legit᷑. ⁊ sermo dñi p̾ciosus erat in isrł. hoc
est rarus. De Uiridioribus Gemmis. uii.
MNIUM semMaꝵ iurentiũ sinarag¬
dus pͥncipatum ht̃. cui ueteres terciam
pt᷑ margaritas ⁊ uniones tͥbuunt dig¬
nitatem. Sinaraglus a nimia uiriditate uoca¬
tus. Omne enĩ satis uiride amarũ dr᷑. Nullis it
gẽmis uł herbis maior qͣm huic austeritas est.
Nam herbas urentes frondes ꝙ exuꝑat. inficiens
cura se uiriditate reꝑtussũ aerem. Sculpentib
quoꝙ geminas. nulla gratior oculoꝵ reseio
est. Cuiꝰ corpus si gientũ est sic̃ speculũ itanr¬

Expanded text:
esse traduntur, e quibesse traduntur, e quibsunt, sive notissima, annotabimus. 3. Gemmae vocatae, quod instar gumi transluceant. 4. Pretiosi lapides ideo dicti sunt, quia chare valent, sive ut a vilibus discerni possint, seu quod rari sint. Omne enim quod rarum est, magnum et pretiosum vocatur, sicut et in Samuelis volumine legitur: E sermo D. Omnium gemmarum virentium smaragdus principatum habet, cui veteres tertiam post margaritas et uniones tribuunt dignitatem. Smaragdus a nimia viriditate vocatus; omne enim satis viride amarum dicitur. Nullis enim gemmis vel herbis maior huic austeritas est; nam herbas virentes frondesque exsuperat, inficiens circa se viriditate repercussum aerem. Sculpentibus quoque gemmas nulla gratior oculorum refectio est. Cuius corpus si extentum est, sicut speculum ita ima
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ ip̃e diu̾si coloris macłas hñs. Coriuthius
ammoniade gute similis. cũ uarietate dui¬
soꝵ coloꝵ. coruitho pͥmum reꝑtus. ex eo colũ¬
ne ingentes limina ꝙ fiunt ac trabes. Cariste¬
um uiride obtimũ. nom̃ ab aspectu habens. eo
qͦd gratus sit his qͥ geminas sculpunt. Fius enĩ
uiriditas reficit oculos. Numidicũ marmor nu¬
midia mittit. ad cotem sucũ dimitat. eroco simi¬
lem. uñ ⁊ nom̃ accepit. non crustis s in massa¬
⁊ in liminũ usu aptum. Luculliũ marmor nas¬
cit᷑ in theo insula. eui lucullus consul nom̃
dedit. Qui delectatus illo pͥmus romã inuerit.
solũ ꝙ pene hoc marmoi ab amatore nomen
colore cineris. cuiꝰ lapidis alligatio contͣ serpen¬
tes laudat᷑. ẜbur a barro .i. elefanto dictũ. Dratiꝰ.
Quid tͥ uis mulier nigͥs dignissima barris.
auro decorem tͥbuunt uenustate coloꝵ.
ac digito cucũdedisse. his ꝙi initiis cepisse anulũ
atq gẽmam. Genera gẽmaꝵ innumerabilia

Expanded text:
oris maculas habens. 14. Corinthaeus, Ammoniacae guttae similis cum varietate diversorum colorum, Corintho primum repertus: ex eo columnae ingentes, liminaque fiunt, ac trabes. 15. Carystium viride, optimum nomen ab aspectu habens, eo quod gratum sit iis qui gemmas sculpunt; ejus enim viriditas reficit oculos. 16. Numidicum marmor Numidia mittit, ad cotem succum dimittit, 263 croco similem, unde et nomen accepit, non crustis, sed in massam et liminum usum aptum. 17. Lucullaeum marmor nascitur in Chio insula, cui Lucullus consul nomen dedit, qui delectatus illo primum Romam invexit, solumque pene hoc marmor ab amatore nomen colore cineris, cujus lapidis alligatio contra serpentes laudatur. 19. Ebur a barro, id est, elephante dictum. Horatius: Quid tibi vis, mulier, nigris dignissima barris? auri decorem tribuunt venustate colorumac digito circumdasse, hisque initiis coepisse anulum atque gemmam. Genera gemmarum innumerabilia
Abbreviated transcription (Latin):
stello. ⁊ pago. Qiuitates aũt. aut colonie. aut
muicipia. aut uici. aut castella. aut pagi ap
ciuib condite. cuitates ñ colonie nuncupant᷑.¬
Colonia uͦ est. que defectu indigenarũ nouiscul¬
torib acdimplet᷑. Unde ⁊ colonia acultu agri
est dicta. Muincipiũ est. qͦd mauente statu ci¬
uitatis. iiis aliqͦd minoris aut maioris officu
a pͥncipe impetiat. Dictũ aũt muncipiũ a mu¬

Expanded text:
stello et pago. Civitates autem aut coloniae, aut stello et pago. Civitates autem aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appcivibus conditae civitatesColonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est, quod manente statu civitatis, ius aliquod minoris aut maioris officii, a principe impetrat. Dictum autem municipium a mu
Abbreviated transcription (Latin):
urbs aratro curundabat᷑. dispari sexu uiuencoꝵ
ꝓpter comuxtionẽ familiarũ. ⁊ imiagnẽ seren¬
tis fructũ q reddentis. Urbs aũt arat᷑ condit᷑.
arat᷑ uertit᷑. Unde oratius. Impͥmeret ꝙ muris
hostile aratrũ. Oppidũ quidã ab oppositione
muroꝵ dixxrunt. Alii ab opib recondendis eo
qͦd sit munitũ. Alii qͦd in eo conuent᷑ habitan¬
tium opem det mutuã contra hostem. Nam
pͥmũ hoĩes tamqm nudi ⁊ meries. nec contra
i ueluas presiclia habebant. nec receptacula frigo¬
ris ⁊ caloris. nec ip̃i uit̾ se hoĩes ab hominib sa¬
tis erant tuti. Tandẽ naturali souertia. spelun¬
cis. siluestrib q tegum̃tis. tuguria sibi ⁊ casas
uirgultis arundinib q contexuer̃t. qͦ cẽt ui¬
ta tutior. ne his qͥ nocere possent aditus eẽt.
Hec est origo oppicloꝵ que qͦd opem darent
igcuto opicda noiniuata dixerunt. Oppicdũ aũ
maguitudine ⁊ menib discrepare a uico ⁊ ca¬

Expanded text:
urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tanquam nudi et inermes, nec contra belluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. 6. Tandem naturali solertia speluncis, silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexuerunt, quo esset vita tutior, ne iis qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepat a vico, et ca
Abbreviated transcription (Latin):
illuc transeunte iugniti a comitatu eiꝰ disceclen¬
tes construert̃. Hanc neguis imposito a se noĩe
pͥuatĩ głaret᷑. de condentiũ num̾o urbi hicosio no¬
m̃ datum. Cirene regina fuit libie. que ex suo
IItas est hominũ multitudo so¬
cietatis unculo adunata. dicta a
cuub .i. ab ip̃is incolis urbis. ꝑ eo
qͦd płimoꝵ conciscat ⁊ contineat uitas. Nã urbs
ip̃ã menia st̃. ciuitas aũt ñ sara s habitatores uo-
sant᷑. Tres aũt sunt societates. familiariũ. urbiũ.
gentiũ. Urbs uocata ab orbe. qͦd antique ciuita¬
tes in orbe fiebant. uł ab orbo parte aratri. quo
muri designabant᷑. Uude.ẽ illud. Optauit qr
locũ tegno ⁊ concludere sulco. Locus enĩ future
ciuitali sulco designabat᷑.i. aratro. Cato. Qui
urbem inq̃uit nouã condet: tauro ⁊ uacca aret.
Uͥ arauerit iurũ faciat. uͥ portam uult ẽẽ. ara¬
trũ sustollat ⁊ portet. ⁊ portam uocet. Ieleo aũt

Expanded text:
illuc transeunte, viginti a comitatu eius discindenilluc transeunte, viginti a comitatu eius discindentes construxerunt. Hanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen datum. Cyrene regina fuit Libyae quae ex suo. Civitas est hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a civibus, id est ab ipsis incolis urbis pro eo quod plurimorum consciscat et contineat vitas. Nam urbs ipsa moenia sunt, civitas autem non saxa, sed hacantur. 2. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. 3. Urbs vocata ab orbe, quod antiquitus civitates in orbem fiebant, vel ab urbo parte aratri, quo muri designabantur, unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem
Abbreviated transcription (Latin):
a terris. hispalim cesar uiliꝰ conclidit. quã ex
suo ⁊ rome urbis uocabulo. uiliã romulam
nuncupauit. Hispalis aũt a situ cognomina¬
ta est. eo qͦd in solo palustri subfixis in ꝑfundo
palis locata sit. ne lubrico atq instabili funda¬
uiento cederet. Gacdes oppidũ a poenis conditũ
qui etiã ⁊ cartaginẽ spartariã condider̃t. Sep¬
tem oppidũ a montib septẽ. qͥ a similitudine
tr̃es uocati. gaditauo uniniuent. freto. Tingis
ciuitatis ⁊ lixanteus auctor est. quẽ hercules
sert᷑ lucte certamine suꝑatũ int̾fecisse. Lix aũ
a lixo flumine mauritanie nuncupata ul an¬
tea regia fuit. Et sala. qͦd umiueat sale flu¬
iiuii. Cesareã mauritanie oppidũ uiba rex
mauroꝵ in honorẽ cesaris augusti couclidit.
quã ex eiꝰ noĩt cesareã appellauit. sic̃ herodes aliã
cesareã in palestina. que nunc uirbs est clarimiina.
Hicosiũ cesariensis mauritanie oppilũ. hercule

Expanded text:
a terris. Hispalim Caesar Iulius condidit, quam ex a terris. Hispalim Caesar Iulius condidit, quam ex suo et Romae urbis vocabulo Iuliam Romulam nuncupavit. Hispalis autem a situ cognominata est, eo quod in solo palustri suffixis in profundo palis locata sit, ne lubrico atque instabili fundamento cederet. Gades oppidum a Poenis conditum, qui etiam et Carthaginem Spartariam condiderunt. Septe oppidum a montibus septem, qui a similitudine Fratres vocati Gaditano inminent fretu. Tingis civitatis et Lix Antaeus auctor est, quem Hercules fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauretaniae nuncupata, ubi Antaei regia fuit, et Sala, quod inmineat Salae flumini. Caesaream Mauretaniae oppidum Iuba rex Maurorum in honorem Caesaris Augusti condidit, quam ex eius nomine Caesaream appellavit; sicut Herodes aliam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. Icosium Caesariensis Mauretaniae oppidum, Hercule
Abbreviated transcription (Latin):
quib antea cultorib adimpleta est. Tarraconã
in hispania scipiones construert̃. ⁊ idõ caput
est tarraconensis ꝓuincie. Cesaraugusta t̾ra¬
conensis hispanie oppidũ a cesare augusto ⁊ si¬
tumr ⁊ nominatũ loci amenitate ⁊ delicus pre¬
stantius ciuitatib hispanie cunctis atq illu¬
strius florens sc̃oꝵ martyrũ sepulturis. Afri
sub annibale marituna hispanie occupantes.
cartaginẽ spartariã constriuert̃. que mox a
cta eit. Saguntũ. greci ex insula iacicto ꝓfe¬
cdi in hispaniã condidert̃. quã afri ptea bello
mpetita deleuert̃. Emeritã eesarauqꝰitꝰ eclifi¬
cauit. pt᷑ qmͣ uisitaniã ⁊ quascłã oceani insu¬
las cepit. dans ei nom̃ ab eo qͦd ibi milites ue¬
terauos constituisset. Nam emeriti dicunt᷑ ue¬
terani. soluti ꝙ militia. Olisipona. ab ulixe. ẽ
condita ⁊ nuncupata. Quo loco sic̃ hystorigra¬
phi dicunt. clũ a terra. ⁊ maria distingunt᷑

Expanded text:
quibus antea cultoribus adimpleta est. Terraconam quibus antea cultoribus adimpleta est. Terraconam in Hispania Scipiones construxerunt; ideo caput est Terraconensis provinciae. Caesaraugusta Terraconensis Hispaniae oppidum a Caesare Augusto et situm et nominatum, loci amoenitate et deliciis praestantius civitatibus Hispaniae cunctis atque inlustrius, florens sanctorum martyrum sepulturis. Afri sub Hannibale maritima Hispaniae occupantes, Carthaginem Spartariam construxerunt, quae mox a cta est. Saguntum Graeci ex insula Zacyntho profecti in Hispania condiderunt; quam Afri postea bello inpetitam deleverunt. Emeritam Caesar Augustus aedificavit, postquam Lusitaniam et quasdam Oceani insulas cepit, dans ei nomen ab eo quod ibi milites veteranos constituisset. Nam emeriti dicuntur veterani solutique militiae. Olisipona ab Ulixe est condita et nuncupata; quo loco, sicut historiographi dicunt, caelum a terra et maria distinguuntur
Abbreviated transcription (Latin):
toriũ leucaten. in qͦ actii apollinuis templũ
fuit. bellũ augustꝰ contͣ autoniũ gessit. Qͦ
uicto. urbẽ inatiaco sinu condidit. quã a
uictoria nicopolĩ appellauit. Palantꝰ parte¬
uioꝵ dux. partenios coustituit. Caras neptu¬
u filiꝰ fuit. a quo tarentũ ciuittas ⁊ condita ⁊
appellata.x̃. Cum cirus maritimas urbes gre¬
cie occuparet. ⁊ focenses ab eo expugnati. om̃b
angustiis p̾merent᷑. uirauert̃ ut ꝑfugerent
qm longissume ab imꝑio ꝑsarũ. uͥ ue nomꝰ¬
eoꝵ quidẽ audirent. Atq tta in ultimos gal¬
le sinus nauib ꝑfecti. armis q se aduersus
gallicã feritatẽ tuentes. massiliã condider̃t
⁊ ex noĩe ducis nuncupauer̃t. Hos uarro
inlingues ẽtait. qͦd ⁊ grece ioquant᷑. ⁊ latinez
gallice. Narbonam ⁊ arelatũ ⁊ pictauis colo
in ꝓpͥi condidert̃. Surdegalim appellatã ferua
qͦd burgos gallos primũ colonos habuerit.

Expanded text:
untorium Leucaten, in quo Actii Apollinis templum untorium Leucaten, in quo Actii Apollinis templum fuit, bellum Augustus contra Antonium gessit. Quo victo, urbem in Actiaco sinu condidit, quam a victoria Nicopolim appellavit. Phalantus Partheniorum dux Parthenios constituit. Taras Neptuni filius fuit, a quo Tarentum civitas et condita et appellata est. Cum Cyrus maritimas urbes Graeciae occuparet, et Phocaeenses ab eo expugnati omnibus angustiis premerentur, iuraverunt ut profugerent quam longissime ab imperio Persarum, ubi ne nomen quidem eorum audirent; atque ita in ultimos Galliae sinus navibus profecti, armisque se adversus Gallicam feritatem tuentes, Massiliam condiderunt et ex nomine ducis nuncupaverunt. Hos Varro trilingues esse ait, quod et Graece loquantur et Latine et Gallice. Narbonam et Arelatum et Pictavis coloni proprii condiderunt. Burdigalim appellatam ferunt quod Burgos Gallos primum colonos habuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tu tyberis condidit. que ⁊ peregͥnas mertes
exciꝑet. ⁊ hostẽ moraret᷑. quã ab ip̃o situ hosti¬
am appellauit. E alli quidã iitestina discor¬
dia. ⁊ assidius dissensionib suoꝵ ꝑmoti. se¬
des nouas querentes. in italiã ꝓsecti st̃. seclib
ꝙ ꝓpͥis tuscis expulsis. mediolanũ atq alias ur¬
bes conclidert̃. uocatũ aũt mecdiolanũ. ab co
qͦd ibi sus media lanea ꝑhibet᷑ inuenta. hy¬
storicis placet. a iesapo greco messapie datã
originẽ. uersa ptmnodũ in noñ calabrie. guã
in exordio cenotͥi frat̾ peucetius peuectiã
nominauerat. Manto tiresie filia. pt uiteriũ
thebanoꝵ dr̃ delata u italiã. mantuã con¬
didisse. Est aũt in uenetia. que gallia cisal¬
piua dr̃. Et dicta mantita. qͦd manes intuct᷑.
Partenopia. a partenope quadã uͥgine illic
sepulta. partenope appellata. Quod oppidũ
pꝰtea augustus neapolĩ ẽẽ maluit. Ad ꝓmim¬

Expanded text:
tu Tiberis condidit quae et peregrinas merces tu Tiberis condidit quae et peregrinas merces exciperet et hostem moraretur, quam ab ipso situ Ostiam appellavit. Galli quidam intestina discordia et assiduis dissensionibus suorum permoti, sedes novas quaerentes Italiam profecti sunt, sedibusque propriis Tuscis expulsis, Mediolanum atque alias urbes condiderunt. Vocatum autem Mediolanum ab eo quod ibi sus medio lanea perhibetur inventa. Historiis placet a Messapo Graeco Messapiae datam originem, versam postmodum in nomen Calabriae, quam in exordio Oenotri frater Peucetius Peucetiam nominaverat. Manto Tiresiae filia post interitum Thebanorum dicitur delata in Italiam Mantuam condidisse: est autem in Venetia, quae Gallia Cisalpina dicitur: et dicta Mantua quod manes tuetur. Parthenope a Parthenope quadam virgine illic sepulta Parthenope appellata; quod oppidum postea Augustus Neapolim esse maluit. Ad prom
Abbreviated transcription (Latin):
as aũt pꝰt excidiũ troie in eadẽ italia ueniens.
ab uroris uoĩe lauiniũ condidit. Ascanus uͦ
relicto lauime noueroe sue regno. alã lon¬
gam ecdificauit. Alba aũt uocata ꝓpter colo¬
rem suis. longa. qr longũ oppidũ est. iuxta
ꝓlixitatẽ collis in quo sita est. Ex hac etiam
urbe reges albanoꝵ appellari cepert̃. Capuã
capissiluiꝰ iex albanoꝵ construxit. appellata
noĩe conditoris. Licet suit qͥdicant a capacita¬
te eam dictam capuã. qͦd eiꝰ terra omẽm uite
fructũ capiat. Alii a locis campestrib in qͥb
sita est. Est aũt caput urbiũ campaiie inter
tres miaximas. ronrã. cartaginẽ q numerata.
ex qua ⁊ ꝓuincia italie cantpania dicta est.
Romulu̾s cũ intfecto apud albã amulio
uͥ nunc rona est. deuenit. ibiq sedes po¬
suit. mȩ̨nia construxit. urbẽ q ex noie suo
roniã uocauit. Hauc aut autea euandier
filia nume pompilii natus. hic urbẽ in gxi¬

Expanded text:
as autem post excidium Troiae in eadem Italia veniens, as autem post excidium Troiae in eadem Italia veniens, ab uxoris nomine Lavinium condidit. Ascanius vero relicto Laviniae novercae suae regno, Albam Longam aedificavit. Alba autem vocata propter colorem suis; Longa, quia longum oppidum est, iuxta prolixitatem collis in quo sita est. Ex hac etiam urbe reges Albanorum appellari coeperunt. Capuam Capys Silvius rex Albanorum construxit, appellatam a nomine conditoris; licet sint qui dicant a capacitate eam Capuam dictam, quod eius terra omnem vitae fructum capiat: alii a locis campestribus in quibus sita est. Est autem caput urbium Campaniae, inter tres maximas Romam Carthaginemque numerata; ex qua et provincia Italiae Campania dicta est. Romulus cum interfecto apud Albam Amulio ubi nunc Roma est devenit, ibique sedes posuit, moenia construxit, urbemque ex nomine suo Romam vocavit. Hanc autem antea Evander filia Numae Pompilii natus: hic urbem in exi