comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mẽbris mextimabili ardore aĩ et inexplebili lr̃arũ siti sepe cibi uidemꝰ
ĩmenorem. et si aucillare desit obsequiũ inter epulas forsan media de¬
fecturũ. nullum tñ ex oĩbus exemplũ clarius ꝙͣ magnꝰ Ille legifer
solon qui sup̾mo die eurca lecculũ suũ in quo ip̃e iam aĩam agebat
disputantibus amicis semiuiuũ caput extulit. et querentib mopii
motus cãm mirantibꝙ respondit uelle se quitquid id esset de quo
loquerentur ad distere et sic moir nͨ ĩmento discendo moir uoluit
qui sic enĩ uere Illũ gliai solitũ accepimꝰ quotidie discendo senuerat
ꝓ noblium ingeniorũ gn̾osa cupiditas. optabãt Illi uet̾es discere non
ditar ñi autem senes contra. quos iure optimo Tullius execratur. quo
minus uiẽ restat eo plus uiaticr querentes. placet gͥ. qd nulgo dc̃m̃

Expanded text:
membris, inextimabili ardore animi, inexplebili literarum siti, sepe cibi videmus membris, inextimabili ardore animi, inexplebili literarum siti, sepe cibi videmus immemorem, et si ancillare desit obsequium, inter epulas forsan inedia defecturum. 7 Nullum tamen ex omnibus exemplum clarius quam magnus ille legifer Solon, qui supremo die circa lectulum suum, in quo ipse iam animam agebat, disputantibus amicis, semivivum caput extulit et querentibus inopini motus causam mirantibusque respondit velle se quicquid id esset de quo loquerentur, addiscere et sic mori; nec immerito discendo mori voluit qui — sic enim vere illum gloriari solitum accepimus — quotidie discendo senuerat. 8 O nobilium ingeniorum generosa cupiditas! Optabant illi veteres discere, non ditari; nostri autem senes, contra quos iure optimo Tullius execratur, «quo minus vie restat, eo plus viatici querentes». Placet igitur quod vulgo dictum
Abbreviated transcription (Latin):
rediens manem uacuamq mirabitur. studendũ assidue. et usq ad extremas
uĩte reliquias sine intermissione discendũ. Exemplis ĩnumens ⁊ pllustrib
admonemur e quibus pauca subnectã. Socrates quidã quasi pħorũ pater
senex tractãdis fidibus oꝑam dedit. litens grecis cato dũ doctior fieri
cupit n ͨ laboiem pithagoras. nec plinius mortem timuit nec democritus
cecitate. pͥnceps eloqun eicero uerba facturus excusasse dicitur ꝙ tuduo
nõ legisset. pħie autem princeps plato imo et ottuaguita anmã
accis moriens sub capite nõ numorũ sacculos semlis testes auaricie
ẜ libros pħici scudii argumentum h̃ũit quasi in sileucio loqueretur
et diceret quib ingenio uinius incubui qñ aliter non possum, corpore
saltem moribũdus incũbo. Carneadẽ senectute ultima frigestentibus

Expanded text:
rediens, inanem vacuamque mirabitur. Studendum assidue et usque ad extremas rediens, inanem vacuamque mirabitur. Studendum assidue et usque ad extremas vite reliquias sine intermissione discendum, exemplis innumeris et illustribus admonemur, e quibus pauca subnectam. 5 Socrates quidem, quasi philosophorum pater, senex tractandis fidibus operam dedit, literis grecis Cato; dum doctior fieri cupit, nec laborem Pithagoras nec Plinius mortem timuit nec Democritus cecitatem. Princeps eloquii Cicero verba facturus excusasse dicitur quod triduo non legisset; philosophie autem princeps Plato, uno et octuaginta annis actis moriens, sub capite non nummorum sacculos senilis testes avaritie, sed libros philosophici studii argumentum habuit, quasi in silentio loqueretur et diceret: ‘Quibus ingenio vivus incubui, quando aliter non possum, corpore saltem moribundus incumbo’. 6 Carneadem, senectute ultima frigescentibus
Abbreviated transcription (Latin):
et cupiditas literanĩ. p̾sertim cũ querendi Certus sit et defiitus modꝰ
discendi ꝓficiendi ꝙ usq in finem nullus est fuis. nemo se satis
extimet ꝓfecisse. nũꝙͣ em̃ intetur ut ad sũmũ ueniat qui ꝑuenisse
confidit Laborem uie euasit qui attigit quo ꝑgebat. nͨ minus qui
actigisse se putat. subsistet .gͥ. et subsistens non modo non procedet frecã
retrocedet. neq ⁊ em̃ ut mercator diues ꝙͣuis nauigandi finem fecent cu¬
mulatam tñ consignatã ꝙ pecuniam domi ħt. sic eciam studiosus legendi
meditandi ꝙ finem faciens consignare memonam uelut arculã sriam
potest est eñ futilis at Rimosã et cui insi aliquid iuge studis semꝑ
infereiat multa quotidie dilabantur. ita qui nõ discit obluuistitur. et qͥsqͦs
memonam suam/ quasi plenã redũdantem q neglex̾it post tp̃s ad Illam

Expanded text:
et cupiditas literarum, presertim cum querendi certus sit et definitus modus, et cupiditas literarum, presertim cum querendi certus sit et definitus modus, discendi proficiendique usque in finem nullus est finis. 3 Nemo se satis extimet profecisse, nunquam enim nitetur ut ad summum veniat qui pervenisse confidit. Laborem vie evasit qui attigit quo pergebat, nec minus qui attigisse se putat; subsisteret igitur, et subsistens non modo non procedet, sed etiam retrocedet; neque etenim ut mercator dives quamvis navigandi finem fecerit, cumulatam tamen consignatamque pecuniam domi habet, sic etiam studiosus legendi meditandique finem faciens, consignare memoriam velut archulam suam potest. 4 Est enim futilis ac rimosa et cui, nisi aliquid iugi studio semper inferciat, multa quotidie dilabantur. Ita qui non discit, obliviscitur, et quisquis memoriam suam quasi plenam redundantemque neglexerit, post tempus ad illam
Abbreviated transcription (Latin):
crescere sciendi studium ꝙͣ habendi studiũ querendo.
Iaudeo equidem et exulto quociens literatum uirũ discendi cupidũ ĩuẽio.
solet auaricia querendo eresce̾ et successib mitari. quẽ ad finem
nescio. cũ inisi racio exulet a consilus hũanis minus euꝑe debeat qui pl̃tes
habet. somnus dommendo. fatigacio quiescendo depellitur. cibo fames.
potu sobrro sitis extingnitur. nirũ sola quidẽ auaricia que sitis accẽditur
ut furdis ceciuisse uideatur horacius ubi ait. deniq sit fuis querendi. cũ¬
q habeas plus pauperiem tuncas minus. et finire laborem incipras/ parto
qd̾ auebas. Salubre consilium si penitus in aĩim descendisset. Nos uero
mortalts inmortalib curis plemi. tum maxime timorem incipimꝰ et la¬
borem dũ fimre p̾cipinur. crescit pecume studiũ crescente pecuma.
heu quãto dignius quãtoq melius discendo cresceret sapie studium

Expanded text:
crescere sciendi studium discendo quam habendi studium querendo. crescere sciendi studium discendo quam habendi studium querendo. Gaudeo equidem et exulto quotiens literatum virum discendi cupidum invenio. Solet avaritia querendo crescere et successibus irritari; quem ad finem nescio, cum nisi ratio exulet a consiliis humanis, minus cupere debeat qui plus habet. Somnus dormiendo, fatigatio quiescendo depellitur; cibo fames, potu sobrio sitis extinguitur; mirum, sola quidem avaritia quesitis accenditur, ut surdis cecinisse videatur Horatius ubi ait: Denique sit finis querendi, cumque habeas plus, Pauperiem timeas minus et finire laborem Incipias parto quod avebas; salubre consilium si penitus in animum descendisset. 2 Nos vero mortales, immortalibus curis pleni, tum maxime timorem incipimus et laborem dum finire precipimur; crescit pecunie studium crescente pecunia; heu quanto dignius quantoque melius discendo cresceret sapientie studium
Abbreviated transcription (Latin):
est et qualit uir aspectus iste testabitur. abfuerat eciam prius ꝙ̃ ad ftala
beniret. et nũc cũ pietas insita tum amicorum expectatõ et in p̾mis matus
etat ac solitudo solicitant. tam piũ tamq undiq accensũ desidenũ qua potes
aduua et tibi uł sic aliene quoq pietatis partem uendica. Redde natum
matii auxie. Redde ciuem patrĩe exoptate insi forte barbaritos aĩõs
nõ putamꝰ natalis soli sentire dulcedine. et hũc affectũ nõ nisi Itali¬
cũ definiuiꝰ aut grecũ atqͣ ꝑcontare unũ quẽlibet nõ dicã ex his qͦs
hec cultior quã rheuus alluit s quos misit meultior illa barbariẽs
quã dauubius siue eciam quã Thanais asperat dicet tibi ml celo patiio
baudius nl terrarũ regione suauius. ꝓinde caue ad cõparacionem bemias bar¬
baricam dicet Italiam. bale.. Ad fratrem matherĩ cõmensem honestius

Expanded text:
est et qualis vir, aspectus ipse testabitur; abfuerat etiam priusquam ad Italiam est et qualis vir, aspectus ipse testabitur; abfuerat etiam priusquam ad Italiam veniret, et nunc cum pietas insita tum amicorum expectatio et in primis matris etas ac solitudo solicitant. 4 Tam pium tamque undique accensum desiderium qua potes adiuva et tibi vel sic aliene quoque pietatis partem vendica. Redde natum matri anxie, redde civem patrie exoptate, nisi forte barbaricos animos non putamus natalis soli sentire dulcedinem et hunc affectum nonnisi italicum definimus aut grecum. Atqui percontare unumquemlibet, non dicam ex his quos hec cultior quam Rhenus alluit, sed quos misit incultior illa barbaries quam Danubius sive etiam quam Tanais asperat; dicet tibi nil celo patrio blandius, nil terrarum regione suavius; proinde cave ad comparationem venias: barbaricam dicet Italiam. Vale. 8 Ad fratrem Matheum Comensem, honestius
Abbreviated transcription (Latin):
alios direxisti qua tutissimũ ꝑ alpes atq breuissinũ in inferiorẽ ger¬
manam est Iter. Annũ accurus in Italia cũ legato sedis apłice ben̾at. ui¬
cit ⁊ patire ⁊ suorũ amor. seculo longior annus est uisus. decinũ mensẽ
explere nõ potuit. Itaq pperat hĩc tedio ꝑurgente. Illic̃ trahẽte desi derrio
hatrẽ ht annosam cuiꝰ fatalem p̾uenire diem ardet. et minmiũ distulisse
formidat. Est eñ inter cetera pietate mirabili. materuũq desidenũ
ꝓprrio metitur. eo q suũ magis ac magis accenditur. Tu quoq matus
eis aĩum ꝑfacile metire. si et tibi cue genitircis nuago succurrat et pie¬
tati pietas astipuletur/ si cogitare ceꝑis annui bidue filiũ talem atq
uincũ abesse. solent enĩ ⁊ que cara sunt copia ⁊ assiduitate uilest̾e̾.
hie aͦ que p̾cium fac̾e possunt unudsa concurrũt. nã ⁊ filius ⁊ bnus

Expanded text:
alios direxisti, qua tutissimum per Alpes atque brevissimum in inferiorem Geralios direxisti, qua tutissimum per Alpes atque brevissimum in inferiorem Germaniam est iter. 2 Annum acturus in Italia cum legato Sedis Apostolice venerat: vicit et patrie et suorum amor; seculo longior annus est visus; decimum mensem explere non potuit. Itaque properat hinc tedio perurgente, illinc trahente desiderio; matrem habet annosam, cuius fatalem prevenire diem ardet et nimium distulisse formidat. Est enim inter cetera pietate mirabili maternumque desiderium proprio metitur eoque suum magis ac magis accenditur. 3 Tu quoque matris eius animum perfacile metire, si et tibi tue genitricis imago succurrat et pietati pietas astipuletur, si cogitare ceperis anui vidue filium talem atque unicum abesse. Solent enim et que cara sunt copia et assiduitate vilescere; hic vero que precium facere possint, universa concurrunt; nam et filius et unus
Abbreviated transcription (Latin):
nam hñauitate Illa notissuma suꝑgressus. Quãtũ p̾terea uiarũ rigor
⁊ brũmalis tenet asꝑitas tantũ ꝓfeccionis causa delectat. eo eĩ ad
patem inter potẽtissimos duos Italie ppłos reformandam tam felicit̾
utinam. ꝙͣ libenter. Cum autẽ ego siul et tẽperres uerua redierimus
nil in ꝓculdubio pͥus ent ꝙͣ ut loco insigm uĩso ⁊ amico optimo reuiso
huic Illiit impleam qd ꝓuusi. uale.
Ad euridem. cõmendaco annei alpiũ in transitu
Isi ad te nõ uoluptatis materiam s labons ut soleo. posses
optare ut alia terrarũ in parte agerem unde tibi ex me amoris
tantũdem tedii minus essit Iste quẽ cerius ꝑegrine licet orieinis s
amici aĩ est. et qui nõ me solũ s quoscũꝙ me amare cognouerit amet¬
⁊ colat. Itaq sic eum ut amicum aspice. facies ignota. mens uii. si¬
quid in ciedis huãnitate notissima est. dinge hunc oio te. ut nmper

Expanded text:
mam humanitate illa notissima supergressus. 4 Quantum preterea viarum rigor mam humanitate illa notissima supergressus. 4 Quantum preterea viarum rigor et brumalis terret asperitas, tantum profectionis causa delectat; eo enim ad “pacem” inter potentissimos duos Italie populos “reformandam”, tam feliciter utinam quam libenter. Cum autem ego simul et temperies verna redierimus, nil michi proculdubio prius erit quam ut loco insigni viso et amico optimo reviso, hinc illinc impleam quod promisi. Vale. Ad eundem, commendatio amici Alpium in transitu. 1 Misi ad te non voluptatis materiam sed laboris, ut soleo; posses optare ut alia terrarum in parte agerem, unde tibi ex me amoris tantundem, tedii minus esset. Iste quem cernis peregrine licet originis sed amici animi est et qui non me solum sed quoscunque me amare cognoverit, amet et colat; itaque sic eum ut amicum aspice; facies ignota, mens viri, siquid michi credis, humanitate notissima est; dirige hunc, oro te, ut nuper
Abbreviated transcription (Latin):
uĩdi. talem uͦ amicũ multo cupidius. aut eĩ ego fallor aut nulla dultedo
maior oculis ꝙͣ exoptata facies amici. du plici autem uõto meo sãcrosciñ
fider pignꝰ accedit. ꝓmisi ⁊ enĩ me uenturũ. nec penicet ꝓmisisse. pudet
pocius qd̃ ꝓmiserim non implesse. Singula quide uellic̃rot fateor.
uniu̾sa cõnellut. ẜ bir optime quid agam. uiden ut idantem seus
nubribus uruã preceps u̾tat aquanus. Iam nõ pliuue ẜ flumĩa celo
niũt. semita oĩs in usum tumentis aluer uersa est/ ut nõ euudũ uiatonb
s natandũ sit. uerũ quid loquor al demens. qui eñ quietis auidissimꝰ
Bier uix omus iter horreo dierũ ꝓfectionem mire iubeor multorũ notas
ꝙ mͥ munũ alpes media nũe hieme transire. Ille me ire qui te forsan
eundi cupidũ stare iubet. ita prope nullus ꝓpir̃a sorte cõtentus uiuit

Expanded text:
vidi. Talem vero amicum multo cupidius; aut enim ego fallor aut nulla dulcedo vidi. Talem vero amicum multo cupidius; aut enim ego fallor aut nulla dulcedo maior oculis quam exoptata facies amici. 2 Duplici autem voto meo sacrosanctum fidei pignus accedit; promisi etenim me venturum, nec penitet promisisse; pudet potius quod promiserim non implesse. Singula quidem vellicant, fateor; universa convellunt; sed, vir optime, quid agam? viden ut undantem sevis imbribus urnam preceps vertat Aquarius? iam non pluvie sed flumina celo ruunt; semita omnis in usum tumentis alvei versa est, ut non eundum viatoribus sed natandum sit. 3 Verum quid loquor? ah demens! qui enim quietis avidissimus diei vix unius iter horreo, dierum profectionem inire iubeor multorum notasque michi nimium Alpes media nunc hieme transire. Ille me ire qui te forsan eundi cupidum stare iubet; ita prope nullus propria sorte contentus vivit.
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipue/ uite birius fragmenta cõsumerem. Te gͥ cogitans ⁊ rus Illud
dum tibi asta dietarem memone cirdidi. neq em̃ seubendi instramenta
aderant/ Illa autem ubi domũ est reditũ deposicũ bona fide restituit᷑.
Scũpsi gͦ hec ad bespam in thalamo nõ phĩco poetico ue s regio. que
meditatus eram nõ multo ante solis occasum solus ibi herboso cespiti
insistens sub ingentis iuubra castance. uale .xiiͦ. lb. nouẽbris in arce
sc̃i colubani. Ad bernardũ angussolũ presidem commensem¬
os est equũ residem geminis solicitare calcarib. mea tardittas
tribus Impellitur. loci nomi speccaculo dulcis amici defideno¬
¶ et obfuancia ꝓmissorũ. et ꝓfecto ꝓpuiquam urbem Illam ci salpinẽ gallle
collib aerus circũseptã ip̃is q subiectam alpib ⁊ famoso lacui impẽ¬
dentem uł semel cupide uiderem coniũ qui cãpanas tociens cumas

Expanded text:
precipue vite brevis fragmenta consumerem. Te igitur cogitans et rus illud, precipue vite brevis fragmenta consumerem. Te igitur cogitans et rus illud, dum tibi ista dictarem memorie credidi — neque enim scribendi instrumenta aderant —; illa autem, ubi domum est reditum, depositum bona fide restituit. Scripsi igitur hec ad vesperam in thalamo non philosophico poetico ve sed regio, que meditatus eram non multo ante solis occasum, solus ibi, herboso cespiti insistens sub ingentis umbra castanee. Vale. XII Kal. Novembris, in arce Sancti Columbani. 6 Ad Bernardum Angossolum, presidem Comensem. 1 Mos est equum residem geminis solicitare calcaribus; mea tarditas tribus impellitur: loci novi spectaculo, dulcis amici desiderio et observantia promissorum. Et profecto propinquam urbem illam Cisalpine Gallie collibus aeriis circumseptam ipsisque subiectam Alpibus et famoso lacui impendentem vel semel cupide viderem, Comum, qui campanas totiens Cumas
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoracõe nõblitatũ ⁊ padi iepe ubi acri admodũ et mĩquo cer¬
tamĩe marcellus olum dux Romanus ce so in subrũ rege gallorũ uiridomna¬
id tercia optima spolia de ducibus hostiũ reportauit. padus ip̃e sus pedib
ingenti ambitu puignia rura disterminans. hoc ergo cũ pͥmũ colle consis¬
terem quid ul cogitasse me pͥmũ putas uł optasse. qualiter forte urbes Illas
Iugo pͥmerem. quot aratris rura illa ꝓscuiderem. quot armentis pascua
leta complerem. quãto nauigio mertes externas adu̾so anine subueherem
quatis legionibus iurencia ara ꝑtererem quib uoluptatib amenissima
in Regione diffluerem. Tale nicħ om̃o. aliũ mnͥ longe q aliũ uite finem sta¬
tui. Qaud gͦ. Scito me nusꝙͣ amena loca conspit̾ẽ quĩ subito redeam iñ me¬
morram ruris mer eonĩq sinul quibus cã libenter ualde si datũ esset illic

Expanded text:
commemoratione nobilitatum, et Padi ripe, ubi acri admodum et iniquo cercommemoratione nobilitatum, et Padi ripe, ubi acri admodum et iniquo certamine Marcellus olim dux romanus, ceso Insubrium rege Gallorum Viridomaro, “tertia opima spolia” de ducibus hostium reportavit; Padus ipse sub pedibus ingenti ambitu pinguia rura discriminans. 14 Hoc ergo cum primum colle consisterem, quid vel cogitasse me primum putas vel optasse? qualiter forte urbes illas iugo premerem, quot aratris rura illa proscinderem, quot armentis pascua leta complerem, quanto navigio merces externas adverso amne subveherem, quantis legionibus virentia arva protererem, quibus voluptatibus amenissima in regione diffluerem? Tale nichil omnino; alium michi longeque alium vite finem statui. 15 Quid ergo? Scito me nusquam amena loca conspicere quin subito redeam in memoriam ruris mei eorumque simul quibuscum libenter valde, si datum esset, illic
Abbreviated transcription (Latin):
quã boreas eurus q ꝑcutiũt castrũ sedet sc̃i colubam noĩe late notũ si tu
menib q p̾ualidũ. na collis lamber lambit flumen exignũ s intidũ et
Iam iusti paciens naugii. qd ꝓ modoeciam descendens nõ peul hĩc pado
Illabitur. Ad occidnũ latus solitudo gratissima est ⁊ dulce silenciũ libeni¬
mus q ꝓspectus. nusꝙͣ memini e loco tam modice tumẽti tantũ ⁊ tã nobile
terarum spectatulum uidisse paruo liminũ flexu Ticmũ placencia et
cremona ceriũtur. famose ꝙ urbes alie multe sie eĩ incole affirmant
ꝙͣ uere autem hodierius nubrlosus dies expiuentũ negat. s in his tribus ĩe
mer̾s oculis credo. Alpes que nos agermanis dũiũt mnosis a tergo iu¬
gis sunt nibes celũq tangentes. ante oculos apẽmuus et oppida ĩ¬
numera atq inter multa clastidiũ, belli punici tempestate historcom̃

Expanded text:
quam Boreas Eurusque percutiunt castrum sedet Sancti Columbani, nomine late notum situ quam Boreas Eurusque percutiunt castrum sedet Sancti Columbani, nomine late notum situ menibusque prevalidum. Ima collis Lamber lambit, flumen exiguum sed nitidum et iam iusti patiens navigii, quod per Modoetiam descendens non procul hinc Pado illabitur. Ad occiduum latus solitudo gratissima est et dulce silentium liberrimusque prospectus. 12 Nusquam memini e loco tam modice tumenti tantum et tam nobile terrarum spectaculum vidisse. Parvo luminum flexu Ticinum Placentia et Cremona cernuntur famoseque urbes alie multe; sic enim incole affirmant; quam vere autem hodiernus nubilosus dies experimentum negat; sed in his tribus ipse meis oculis credo. 13 Alpes que nos a Germanis dirimunt nivosis a tergo iugis sunt, nubes celumque tangentes; ante oculos Apenninus et oppida innumera atque inter multa Clastidium, belli punici tempestate historicorum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ socratis m̃i fidem implorat ne mea sibi obsit absencia. signabo autem
diem tibi serendis arbonb idoneũ nõ eũ quẽ fortasse alibr ꝓ diu̾sitate t̾ra¬
rũ agͥcole obseruant. Audiui senes dicti ruiris ante alios uillicũ merm
qui uir optiuus et renĩ rusticarũ pitissimꝰ fuit ita dicere. qd ibi satũ
te senectutem Illic placidã simul acciui si fata ꝑmisent nr̃a cura gra¬
cior aspectus atq nibra sit densior. utere arbustis. e quib antiqua suis
manibus bachus ⁊ miuerua plantarũt. noua uͦ mers ip̃e manibus/ nõ
tm̃ ne potib ũbrum factura s nobis, ucere parua domo et agresti lectu¬
lo qui ubi te grenno excepit mer p̾senciam nõ requiret. Onde equidẽ
nĩc tam multa miraberis desmnes autem si locũ non̾ds ubi ista dictaui. Collis
est uberimꝰ atq pulcherrimꝰ medio ferme cisalpine gallie cuꝰ in ea parte

Expanded text:
et Socratis nostri fidem implorat ne mea sibi obsit absentia. 9 Signabo autem et Socratis nostri fidem implorat ne mea sibi obsit absentia. 9 Signabo autem diem tibi serendis arboribus ydoneum, non eum quem fortasse alibi pro diversitate terrarum agricole observant. Audivi senes dicti ruris, ante alios villicum meum, qui vir optimus et rerum rusticarum peritissimus fuit, ita dicere, quod ibi satum te senectutem illic placidam simul acturis, si fata permiserint, vestra cura gratior aspectus atque umbra sit densior. Utere arbustis e quibus antiqua suis manibus Bachus et Minerva plantarunt, nova vero meis ipse manibus non tantum nepotibus umbram factura sed nobis; utere parva domo et agresti lectulo, qui ubi te gremio exceperit, mei presentiam non requiret. 11 ‘Unde equidem nunc tam multa?’ miraberis; desines autem si locum noveris ubi ista dictavi. Collis est uberrimus atque pulcerrimus medio ferme Cisalpine Gallie, cuius in ea parte
Abbreviated transcription (Latin):
dũt argenter prsces in gurgite iutreo. rani ꝓcul in pratis mugiũt bones
sibrlant aure salubres lemter ꝓcussis arbonb. uolucres canũt uarre in
ramis. et si tecũ meis me u̾sib uti sinis. Nocturnũ philomena genuit.
flet turtur amicam. Et maido de fonte cadens ĩnuirmurat conns. uil¬
licus autem sillet rer rustice intentus et acclinis in terram de attricis
ope ligonibus iucissim sonctũ elicit ac fauillas. deiq ut semel expe¬
diam habitacio est felix celestis anglica. Illuc gͦ quotiens uacat si quid
mn credis/ e tempestatibus curie uelut in portũ fuge Illic eĩ nõ aliter ꝙͣ
in portu bniudusii fluctuantem aĩ nauiculam teenulo fine cõpester. ut̾e
libellis nr̃is qui crebro inmis absentem dñm lugent. nutatũ q custodẽ.
ot̾e ortulo qui similem quẽ quidem ego uideñ. toto orbe non ħt tuam q

Expanded text:
Ludunt argentei pisces in gurgite vitreo, rari procul in pratis mugiunt boves, Ludunt argentei pisces in gurgite vitreo, rari procul in pratis mugiunt boves, sibilant aure salubres leviter percussis arboribus, volucres canunt varie in ramis, et si tecum meis me versibus uti sinis, Nocturnum philomena gemit, flet turtur amicam Et nitido de fonte cadens immurmurat amnis. Villicus autem silet rei rustice intentus et acclivus in terram, de attritis opere ligonibus vicissim sonitum elicit ac favillas; denique ut semel expediam, habitatio est felix celestis angelica. 8 Illuc ergo quotiens vacat, siquid michi credis, e tempestatibus curie velut in portum fuge; illic enim non aliter quam in portu Brundusii, fluctuantem animi naviculam tremulo fune compesces; utere libellis nostris, qui crebro nimis absentem dominum lugent mutatumque custodem; utere ortulo, qui similem, quem quidem ego viderim, toto orbe non habet tuamque
Abbreviated transcription (Latin):
Audio te nescio quot diebus ruris mei qd ad fontem sorgie est incolam
fuisse et curarũ tuarũ estus loci optimi refrigero tẽperasse placet. ꝯfilũ¬
q tuũ hoc laudo. nͥ enĩ me rerũ mearũ fallit amor ⁊ consuetudinis uis
antique. uere nis Illud locus est pacis/ ocii domus, requies laboruam
tranquillitatis hospiciũ. solitudis officia. nusꝙͣ iudice me p̾clara inge¬
iii oꝑa maguificencius excudũtur. loquor exptus. ita tñ si quid mar̃n¬
ficũ ex hoc paruo ⁊ angusto ꝓ dire posset ingem̃o Illie solicitudinũ grata
remissio et dulce diusorũ occupati aĩ. Illic silenciũ ⁊ libertas securũ gau¬
dium leta securitas. longe inde eoulant airbana negocia. et liciũ feruor
et comesancũ strepitus. nõ ibi sentitur armorũ fragor. nõ iamo letita
trũ phorũ. nõ intonsultus e contrano natus meror. quo nũc anginiur. la

Expanded text:
audio te nescio quot diebus ruris mei, quod ad fontem Sorgie est, incolam audio te nescio quot diebus ruris mei, quod ad fontem Sorgie est, incolam fuisse et curarum tuarum estus loci optimi refrigerio temperasse. Placet consiliumque tuum hoc laudo; nisi enim me rerum mearum fallit amor et consuetudinis vis antique, vere rus illud locus est pacis, otii domus, requies laborum, tranquillitatis hospitium, solitudinis officina. 5 Nusquam iudice me preclara ingenii opera magnificentius excuduntur: loquor expertus; ita tamen siquid magnificum ex hoc parvo et angusto prodire posset ingenio. 6 Illic solicitudinum grata remissio et dulce diversorium occupati animi; illic silentium et libertas, securum gaudium, leta securitas; longe inde exulant urbana negotia et litium fervor et comessantium strepitus; non ibi sentitur armorum fragor, non inanis letitia triumphorum, non inconsultus e contrario natus meror, quo nunc angimur. 7
Abbreviated transcription (Latin):
letiora uertendi. Audiui quidem te curis urgẽtibus urbe profugũ
nira sectari. Laudo morem hũc uerbo cõtinue. re dũ licet. sed de occupa¬
cionũ urbauarũ suppliciis de ꝙ solitana quiete latius aliquãdo. disse¬
rru et res est de qua et si mubta sepe dixer̃ mlta dicam si diubiuere
datum est. loquor ut nulgus. uere enĩ in rebus huiuanis ñcł est sui
nõ dica gaudia seu fugitiua ꝓspitas. ẜ nec dolor ip̃e nͨ gemitus qui
nobiscum ⁊ incipiũt ⁊ desuũt. ceterũ quid mͣ in his quãtislibet uice
tenus singulos tractatus edidi nõ tam aliis ꝙͣ michi. ne forte salẽ¬
cium obliuio consecuta nouis aĩum inplicaret affectibus. a quo me¬
tu iam ꝓcul esse uideor sic mea mecũ creuit opimo. Iam q ĩduruit.
atq ꝓtalluit. et ⁊̃ habitũ uersa est. Sz ut coĩa ista p̾teream et edo
id ueniam qd̃ inter multa retrahencia me nũc add seubendũ trahit.

Expanded text:
letiora vertendi. Audivi quidem te curis urgentibus urbe profugum letiora vertendi. Audivi quidem te curis urgentibus urbe profugum rura sectari. Laudo morem hunc verbo continue, re dum licet; sed de occupationum urbanarum suppliciis deque solitaria quiete latius aliquando disserui, et res est de qua, etsi multa sepe dixerim, multa dicam si diu vivere datum est. 2 Loquor ut vulgus; vere enim in rebus humanis nichil est diu, non dicam gaudia seu fugitiva prosperitas, sed nec dolor ipse nec gemitus, qui nobiscum et incipiunt et desinunt. Ceterum quid michi in his quantislibet vite tenus singulos tractatus edidi non tam aliis quam michi, ne forte silentium oblivio consecuta novis animum implicaret affectibus, a quo metu iam procul esse videor; sic mea mecum crevit opinio iamque induruit atque percalluit et in habitum versa est. 4 Sed ut comunia ista preteream et ad id veniam quod inter multa retrahentia me nunc ad scribendum trahit,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾diccum est. dño tuus quẽ expeccas dixit tibi. Exurget gens suꝑ
gentem. et regnũ suꝑ regnũ. hũt mutaciones regna terrena. uemẽt
consiliũ amice seu maneat cuutas nr̃a tenena seu pereat. Non sum
multus in psuadendo cui me tacente ꝑsuasum scio. maxime unr ꝑpum
celsi q aĩ et humana calcantis p̃paratum esse ad oĩa que possint
hõi accidere nõ solũ in istis bagis ac profugis ut aũĩt fortune bonis ẜ in ip̃io
eciam membris suis ac suonĩ deniq et in anncis/ et in patria que bno bono bea
se leserit/ ab altero ledi nequit. cetera oĩa magno toleranda sũt aĩõ. si em̃
et fortuitorũ casuũ fuga nulla est. et mala licet leuia ꝑ ĩpacientiam in¬
grauescũt. quid nͥ paciencie spes sola relinquitur. Uaa.
Ad eũdem ruralis uite laus.
ue spes qd solamen publice calamitatis audisti. tp̃s est stilluĩ ad

Expanded text:
predictum est; Dominus tuus quem expectas, dixit tibi: ‘Exurget gens super predictum est; Dominus tuus quem expectas, dixit tibi: ‘Exurget gens super gentem et regnum super regnum’; habent mutationes regna terrena, veniet tur Augustini consilium, amice, seu maneat civitas nostra terrena seu pereat. Non sum multus in persuadendo cui me tacente persuasum scio, maxime viri proprium celsique animi et humana calcantis preparatum esse ad omnia que possum homini accidere, non solum in istis vagis ac profugis, ut aiunt, fortune bonis, sed in ipsis etiam membris suis ac suorum, denique et in amicis et in patria, que viro bono vita se leserit ab altero ledi nequit”. 14 Cetera omnia magno toleranda sunt animo; si enim et fortuitorum casuum fuga nulla est et mala licet levia per impatientiam ingravescunt, quid nisi patientie spes sola relinquitur? Vale. 5 Ad eundem, ruralis vite laus. 1 Que spes, quod solamen publice calamitatis audisti; tempus est stilum ad
Abbreviated transcription (Latin):
rephensionibus pateam. qui si tatuero quid cogitem nõ uidebũt. ut
cetera p̾ternttam / que michi supra meũ sperandi morem multũ mͦ
spei afferũt/ Illud constat qd̾ a sapientib diffinitũ est. optimũ rei¬
p. statũ esse insto sub uñius imꝑio. uerũ ut ad oĩa parati sinus
cũ augustino desmam. Manet inquit ciuitas que nos carnaliter
genuit. deo gnicias. utmã ⁊ spuitaliter generetur ⁊ nobiscũ trãseat
ad efnitatem. S nõ manet ciuitas que nos carnaliter genuit. manz
ficiũ suũ ꝑdidit. aut nõ custodiendo hostes admisit. insi dñs custodiert
cuutatem ĩuanũ iugilant qui custodiũt eam. et quã ciuitatem non
dormiet neq dormitabit qui custodit istł. Et post pauca. Quid expauestis.
quia peũt regna terrena. ideo tibi celeste ꝓmissum est ne cũ tenenis ꝑnes
nam ista ꝑitura p̾dicta sunt. p̾dicta oĩno nõ eĩ negare possumꝰ quõd

Expanded text:
reprehensionibus pateam, qui si tacuero, quid cogitem non videbunt. Ut reprehensionibus pateam, qui si tacuero, quid cogitem non videbunt. Ut cetera pretermittam, que michi supra meum sperandi morem multum modo spei afferunt, illud constat quod a sapientibus diffinitum est, optimum reipublice statum esse iusto sub unius imperio. Verum ut ad omnia parati simus, cum Augustino desinam. 11 «Manet» inquit, «civitas que nos carnaliter genuit. Deo gratias; utinam et spiritaliter generetur et nobiscum transeat ad eternitatem: sed non manet civitas que nos carnaliter genuit, manetficium suum perdidit aut non custodiendo hostes admisit? Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam. Et quam civitatem? non dormiet neque dormitabit qui costodit Israel». 12 Et post pauca: «Quid expavescis quia pereunt regna terrena? Ideo tibi celeste promissum est, ne cum terrenis perires; nam ista peritura predicta sunt, predicta omnino; non enim negare possumus quod
Abbreviated transcription (Latin):
qS m oĩm ĩmota frons et intencio ⁊ silentium indicabant. Sic Ille uir
maxmiꝰ Ianuensiũ erũnis oõpati. sit magno aĩo uelde succiurere uifus est
ot si uita comes fuent in hoc eĩ rerĩtota uis u̾titur sit uł magne spes
certa bictonie uł honeste pacis. si eĩ mutato duce mutatã sepe fortuãm
bellisidimꝰ qd spandũ putes tot in suꝑ legionib tantaꝙ potentia. Ille
quidẽ si spes nr̃as impleuent et̾nũ decus ⁊ ĩmortalem gliam. ex aliẽna
sibi calamitate cõflauent. ꝙ si uolũtati optime aliqua fortune iuis obsti¬
tent ip̃e quidẽ pñ ꝓpositi merito nõ carebit. Ecte cũ duab epłis multa
Sixermꝰ. plura nũc eciam sut̃ q̃ restant p̾teriti ordinem ꝓñtis ꝙ statũ
tpñs audisti. de futuro quid sperem si me roges non audeo quidem
scuptis mãdare/ ne more suo forsitan debathãte fortuna p̃łimoraem

Expanded text:
quod michi omnium immota frons et intentio et silentium indicabant. 9 Sic ille vir quod michi omnium immota frons et intentio et silentium indicabant. 9 Sic ille vir maximus Ianuensium erumnis compati, sic magno animo velle succurrere visus est, ut, si vita comes fuerit — in hoc enim rerum tota vis vertitur —, sit vel magne spes certa victorie vel honeste pacis. Si enim mutato duce mutatam sepe fortunam belli vidimus, quid sperandum putes tot insuper legionibus tantaque potentia? Ille quidem si spes nostras impleverit, eternum decus et immortalem gloriam ex aliena sibi calamitate conflaverit; quodsi voluntati optime aliqua fortune vis obstiterit, ipse quidem pii propositi merito non carebit. 10 Ecce cum duabus epystolis multa dixerimus, plura nunc etiam sunt que restant. Preteriti ordinem presentisque statum temporis audisti; de futuro quid sperem si me roges, non audeo quidem scriptis mandare, ne more suo forsitan debachante fortuna, plurimorum
Abbreviated transcription (Latin):
in aurib imẜorũ pluris bnũ dñi uerbũ fore ꝙͣ quitq̾d ab alio dici posset
nec fefelli. Ita em̃ Ille respondit. ut aliquis forsan oruacius efficatius
nemo. cuiꝰ responsionis effectus fuit. Nõ se de ꝓpͥis unrb atq uͥtutib
s de diuina tm̃ ope confisum/ neq ulla cupidine t̾minos platandi ẜ
annce gentis compassione dũcaxat rem laborrosam acq arduã suste
pisse Reciꝑe gͥ se Illos in suam fidem et pollicer quithd ꝯsiliiꝰpo¬
tencie ꝙ sue fueit rer .p. opem quantam possit. plebi infirme fa¬
uorem exiiium oĩb iusticiam orare sese deum atq õs celicolas
in quib nõĩatum recẽsendis nõ modicam partem orõis absupfit
ut qd̵ ip̃e pie ac fideliter cõcepisset id feliciter consũmarent. Quid uĩsꝑ
am̃cicre fidem auro loquẽte Illo sine latrĩs nõ fu. Credo itidem affectos aliõs

Expanded text:
in auribus miserorum pluris unum domini verbum fore quam quicquid ab alio dici posset; in auribus miserorum pluris unum domini verbum fore quam quicquid ab alio dici posset; nec fefelli, ita enim ille respondit, ut aliquis forsan ornatius, efficacius nemo; cuius responsionis effectus fuit non se de propriis viribus atque virtutibus, sed de divina tantum ope confisum, neque ulla cupidine terminos prolatandi, sed amice gentis compassione duntaxat rem laboriosam atque arduam suscepisse. 8 Recipere igitur se illos in suam fidem et polliceri quicquid consilii potentieque sue fuerit, reipublice opem quantam possit, plebi infirme favorem eximium, omnibus iustitiam; orare se se Deum atque omnes celicolas, in quibus nominatim recensendis non modicam partem orationis absumpsit, ut quod ipse pie ac fideliter concepisset id feliciter consummarent. Quid vis? per amicitie fidem iuro: loquente illo sine lacrimis non fui; credo itidem affectos alios,
Abbreviated transcription (Latin):
mare tenas oppida spes/ opesq ⁊ fortunas suas postremo diuina et hu¬
mana oĩa in fidem dñi cõmitt̾e/ a como scilicet usq ad portũ herculeo
ut quidã putant nõĩe consecratũ qui meuecus olim nũc nulgo mona¬
cus atroq t̾mimno in dedicione comp̾henso certisq condicionibus adiectis
quas prosequi longum est. s tũc manu publica desc̃pte clara noce reti¬
cate sunt. fueram sero a quibusdam de consilio requisitus ut legatorũ
u̾dis responde/ et tanta de ie loqui ip̃e aliquid uellem. id em̃ ꝑgratũ
dño futurũ. et młta passim ꝙñis occurrerent seu miẜabiliter, seu
magiifice loquendũ esset seu restituendaspes seu deflenda calamitas. abũde¬
q suffice̾t nox Illa non mexptus tñ ꝙͣ difficile est aliẽnos sensus ad
plenũ mĩs u̾bis expͥmere excusaui tanto negocio tp̃s augustũ. ad hec et

Expanded text:
mare terras oppida spes opesque et fortunas suas, postremo divina et humare terras oppida spes opesque et fortunas suas, postremo divina et humana omnia in fidem domini committere, a Corvo scilicet usque ad Portum herculeo, ut quidam putant, nomine consecratum, qui Menecus olim nunc vulgo Monacus, utroque termino in deditione comprehenso certisque conditionibus adiectis, quas prosequi longum est, sed tunc manu publica descripte, clara voce recitate sunt. 6 Fueram sero a quibusdam de consilio requisitus ut legatorum verbis respondere et tanta de re loqui ipse aliquid vellem; id enim pergratum domino futurum. Et multa passim quamvis occurrerent, seu miserabiliter seu magnifice loquendum esset seu restituenda spes seu deflenda calamitas, abundeque sufficeret nox illa, non inexpertus tamen quam difficile est alienos sensus ad plenum nostris verbis exprimere, excusavi tanto negotio tempus angustum; 7 ad hec et
Abbreviated transcription (Latin):
apud quos nõ tin paiuidos aut temerarios ẜ infaustos duces enicib affixos sei¬
nius. huiꝰ uͦ tante deiectionis cam̃ didici nõ hostiũ metũ quib multo sãguũ
nudũ uictorre nomen constat nõ uniũ diffidenciam quib se nũc eciã supio¬
res esse confidũt ẜ qd̵ ab Inicio timebamꝰ intestine malũ metũ ꝙ discor¬
die pmorib procerũ qui miserari debuerant afflictã ꝓbebem tfrãmdĩs
causas ꝑ nefarram occasionem impia mente captantibus quibus tenitũ ppłn
et huic hostib hiic ciib quolibet hoste peiorib obsessum ad huiꝰ iustissĩ
principis confugisse p̾sidium. Inter hos ẜmiones ftã doquẽdi copia : intro¬
gressi om̃s ad dm̃i. non mediocris hõium cõcursus Illustriũ fuit. Ibi p̾ͥnceps
legacionis in hanc sentenciam u̾ba fecit Se iussu spłi urbem eiues/ agros

Expanded text:
apud quos non tantum pavidos aut temerarios sed infaustos duces crucibus affixos sciapud quos non tantum pavidos aut temerarios sed infaustos duces crucibus affixos scimus! Huius vero tante deiectionis causam didici, non hostium metum, quibus multo sanguine nudum victorie nomen constat, non virium diffidentiam, quibus se nunc etiam superiores esse confidunt, sed quod ab initio timebamus, intestine malum metumque discordie, primoribus procerum, qui miserari debuerant afflictam plebem, tyrannidis causas per nefariam occasionem impia mente captantibus; quibus territum populum et hinc hostibus hinc civibus quolibet hoste peioribus obsessum, ad huius iustissimi principis confugisse presidium. 5 Inter hos sermones facta loquendi copia, introgressi omnes ad dominum, non mediocris hominum concursus illustrium fuit. Ibi princeps legationis in hanc sententiam verba fecit, se iussu populi urbem cives agros
Abbreviated transcription (Latin):
tepidos indignacio acris et ardens quedam scintilla uindicte. multis q̃dẽ
res ata tractatib/ quos locus iste nõ capit. tandem sup̾mo dĩes assignata
colloquis. que ubr Illuxit uocati om̃s affiumꝰ. atq illis dum̃ expt̃antib
Iussũs comes esse cupide parii. ut qui optarem meste seriem histone
q uulgo barie iactaretur ex ore scientis addistere. Cõ sedimꝰ regie domꝰ
in medio. aula ingens est. auro uestitis muris ac trabib in signi fulgo¬
re mirabilis. Gbi cũ multi ex aulicis cõuenissent casu mͥ pͥnceps legatõis
in sortem datus Gir prdens et literarũ nõ ignaris. quo cũ ẜmo michi
y tpre uãnus. cuꝰ dete. quẽ ile ꝓbe nouerat p̃ma pars fuit ꝓxma
de statu pñe mestior at longiõr oratio. cuiꝰ hec sũma fuit. oĩs quidẽ infelitis
plii in unũ ducem culpa reflectitur. qui utinam carthagiẽsiũ dux fuisset

Expanded text:
tepidos, indignatio acris et ardens quedam scintilla vindicte. 2 Multis quidem tepidos, indignatio acris et ardens quedam scintilla vindicte. 2 Multis quidem res acta tractatibus, quos locus iste non capit. Tandem supremo dies assignata colloquio; que ubi illuxit, vocati omnes affuimus atque illis dominum expectantibus iussus comes esse, cupide parui, ut qui optarem meste seriem historie, que vulgo varie iactaretur, ex ore scientis addiscere. Consedimus regie domus in medio; aula ingens est, auro vestitis muris ac trabibus, insigni fulgore mirabilis. 3 Ubi cum multi ex aulicis convenissent, casu michi princeps legationis in sortem datus, vir prudens et literarum non ignarus, quocum sermo michi pro tempore varius, cuius de te, quem ille probe noverat, prima pars fuit, proxima de statu patrie, mestior ac longior oratio, cuius hec summa fuit. 4 Omnis quidem infelicis prelii in unum ducem culpa reflectitur, qui utinam Carthaginiensium dux fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
consolacio. ñõ p̾ripio tobi spem ẜ caucione ꝑmisteo. fortune blandicias
ninas q contemnito. et nõ tm̃ ad ea q̃ iam nõ euenisse nõ possũt ẜ̾ad
oĩa q̃ euemie possut᷑: tanꝙͣ ꝓysus euentura sinit artige. acri et ĩplacabili
cũ hoste bellũ gerimus. pacem sꝑare non possumus. bictonam possumus.
n cedinius n falsis opimonib locum damus stultũ est eteriũ hic aliquid
sibi hominem spare cum uideamus regna ip̃a mortalia. uale.
ad eundem de eodem
xpectatio supplicium est. hoc te ꝙͣ pͥmũ liberare disposu. Itaq
post nõ nultadies pͥmũ cladis nũciũ secuta legacio sole̾ns huc
uenit sobrra quadã et ut ita dixerim ben̾anda tusticia atq ut elegãter
ait Stacus: multa cũ maiestate malorũ. Erat in oculis accepte pudor
ignominẽ. et publici damm dolor et patrĩe miẜacio inter ꝙ tot affectus

Expanded text:
consolatio. Non preripio tibi spem sed cautione permisceo: fortune blanditias consolatio. Non preripio tibi spem sed cautione permisceo: fortune blanditias minasque contemnito et non tantum ad ea que iam non evenisse non possunt, sed ad omnia que evenire possunt, tanquam prorsus eventura sint, accingere. Acri et implacabili cum hoste bellum gerimus; pacem sperare non possumus, victoriam possumus nisi cedimus, nisi falsis opinionibus locum damus. Stultum est eternum hic aliquid sibi hominem sperare, cum videamus regna ipsa mortalia. Vale. 4 Ad eundem de eodem. xpectatio supplicium est; hoc te quamprimum liberare disposui. Itaque post non multos dies primum cladis nuntium secuta, legatio solemnis huc venit, sobria quadam et ut ita dixerim, veneranda tristitia atque, ut eleganter ait Statius, multa cum maiestate malorum. Erat in oculis accepte pudor ignominie et publici damni dolor et patrie miseratio interque tot affectus
Abbreviated transcription (Latin):
habut et suũ fatũ Illa om̃idi pars. mltis q laborũ gradibus ascend̃e
ut rueret quere carthagniem. nõ muemes uel nunam. ubi sunt inquit balenꝰ
supbe carchagnns alta menia uͥ marituua glia incliti portus. ubi cũtis licorib
tenibilis classis. uͥ tot exercitus. ubi tantus equitatus. uͥ ñnenso a fnce spatio
no contenti sp̃s. oĩa ista duobus scipionibus fortima partita est. S oro
te balori. obi sut̃ iidem Illi quos memoras Carthag̃s domitores. responde¬
bis hoies fuerũt. mors iure suo usa est. S u queso romanũ est impium
orum ultinũ atq fortissimũ. qd̵ ꝑ fenũ cui metallũ om̃e succũbit uisio
Iora regris assirii designauit. certe ip̃m quoq auro ⁊ argento atq ere pic¬
gida acie cõminutis ĩ ꝑmptũ teste qd pars uisionis nonissiã portendebat
ot uͦ iͥam cũ ultimo maxino q concludam magna tantis exemplis mest

Expanded text:
habuit et suum fatum illa mundi pars multisque laborum gradibus ascendit habuit et suum fatum illa mundi pars multisque laborum gradibus ascendit ut rueret. Quere Carthaginem, non invenies vel ruinam. «Ubi sunt» inquit Valerius, «superbe Carthaginis alta menia? ubi maritima gloria incliti portus? ubi cuntis litoribus terribilis classis? ubi tot exercitus? ubi tantus equitatus? ubi immenso Africe spatio non contenti spiritus? Omnia ista duobus Scipionibus fortuna partita est». 47 Sed oro te, Valeri, ubi sunt eidem illi quos memoras Carthaginis domitores? Respondebis: ‘Homines fuerunt, mors iure suo usa est’. Sed ubi, queso, romanum est imperium omnium ultimum atque fortissimum, quod per ferrum, cui metallum omne succumbit, visio illa regis Assyrii designavit? Certe ipsum quoque, auro et argento atque ere prerigida acie comminutis, impermixtum teste, quod pars visionis novissima portendebat, 48 Ut vero iam cum ultimo maximoque concludam, magna tantis exemplis inest
Abbreviated transcription (Latin):
sparsa conspicitur. assirrorũ sceptra cum mille tiecentorũ aut nõ multo setꝰ
annorũ spacio florussent effeminato rege ceso ꝑ arbattũ prefectum
in medos persas ꝙ trauslata sunt. Inde autem post nõ longũ tempus
macedonũ armis auecta ⁊ pellers m̾uecta sunt arcibus. inde eciam abi¬
tura uelocius. ꝙͣiuis enĩ inter matedomici regni pͥmondra recgem q nouis¬
suũ longũ tempus effluxerit. tñ ab alexandro quẽ cupiditas am̃puit
monarchie et quẽ magnũ grai uocant usq ad emiliũ paulũ qui regno
Illi finem dedit qui ꝙ matedonũ reges captos ante cuirrũ egẽt a ꝓ̃domita
et in ꝓiũcie formam redacta macedonia nomenshñs. nͥ fallit supputatiõ
centũ annos seu nõ multo plus minꝰ ue reꝑiẽs. cũ duplo amplius medonĩ
ac ꝑsarũ regna cõpleuerint. Ne autem euro forsan ⁊ boree auster muidat

Expanded text:
sparsa conspicitur. Assyriorum sceptra, cum mille trecentorum aut non multo secus sparsa conspicitur. Assyriorum sceptra, cum mille trecentorum aut non multo secus annorum spatio floruissent, effeminato rege ceso, per Arbatum prefectum in Medos Persasque translata sunt; inde autem post non longum tempus Macedonum armis avecta et pelleis invecta sunt arcibus, inde etiam abitura velocius. 45 Quamvis enim inter macedonici regni primordia regemque novissimum longum tempus effluxerit, tamen ab Alexandro, quem cupiditas arripuit monarchie et quem magnum Graii vocant, usque ad Emilium Paulum, qui regno illi finem dedit quique Macedonum reges captos ante currum egit, a perdomita et in provincie formam redacta Macedonia nomen habens, nisi fallit supputatio, centum annos seu non multo plus minus ve reperies, cum duplo amplius Medorum ac Persarum regna compleverint. 46 Ne autem Euro forsan et Boree Auster invideat,
Abbreviated transcription (Latin):
cõis. oĩa orta occidũt. et aucta senescũt. id si salustius nõ dixisset scimꝰ
tiĩ s dissimulanius. et nos ipos fallimꝰ itaq dũ factũ cernimꝰ quasi nesti¬
remus attoiiti, Lamentaniur Ego quidem. nõ id queror accidisse. ẜ in
nr̃m tp̃s incidisse doleo. ꝙͣu̾is et is ip̃e non sat nuulis aut masculus dolꝙ
sit. quid enĩ refert qualiter seras cunta ꝑire dumseras. Quidã romani
finemmꝑii uaticinati sunt cuiꝰ nondũ finẽ s peiorem fine statum cemi¬
nus. Ila gͥ periturũ p̾uderũt qd nos periisse conspicimꝰ itaq licet iĩꝙͣ
fatũ hoc Ianuensiũ uidissemus ignotũ tñ esse non poterat p̾tenti raciõnẽ
ad uentura trahentibus hũane q uaretatis ⁊ incõstancie non Ignans. Supli
babrlon conuit. et turris Illa famosa que celo minabatur iux nũc ꝓ tena

Expanded text:
comunis; «omnia orta occidunt et aucta senescunt». Id si Salustius non dixisset, scimus comunis; «omnia orta occidunt et aucta senescunt». Id si Salustius non dixisset, scimus tamen, sed dissimulamus et nos ipsos fallimus; itaque dum factum cernimus, quasi nesciremus, attoniti lamentamur. 43 Ego quidem non id queror accidisse, sed in nostrum tempus incidisse doleo, quamvis et is ipse non sat virilis aut masculus dolor sit. Quid enim refert qualiter scias cunta perire, dum scias? Quidam romani finem imperii vaticinati sunt, cuius nondum finem, sed peiorem fine statum cernimus; illi igitur periturum previderunt quod nos periisse conspicimus. Itaque licet nunquam fatum hoc Ianuensium vidissemus, ignotum tamen esse non poterat preteriti rationem ad ventura trahentibus humaneque varietatis et inconstantie non ignaris. 44 Superba Babilon corruit et turris illa famosa que celo minabatur, vix nunc per terram
Abbreviated transcription (Latin):
non tñ muliẽbu const̾nacione deiecta est ẜ pari arte regem
aggressa nictorem. iurtutem comitante fortima regem ip̃m cũ ducentis ꝑsanĩ mills
in et̾nũ anemorãbli ulcione mactauit.  hec et horũ similia dñ p̾ma face dic¬
tare magno ĩpetu aĩ cepissem ad aures meas pͥmo mane platum est nullũ
magnificis nocib locũ esse. cecidisse aĩõs nctis et agitari apido eos hũiliora
dicam an cauciora confilia. nescio quidẽ ad hec. expectabimꝰ finem iudiciũ¬
q facilius tũc tñ infremui fateor. abiectoq ꝓcul calamo me cũ ip̃e quid
ago mꝙͣ. an Illud oblitus sum/ untutem u̾ba non adde̾. Actũ est de gloria
urbis Illus. s ferendũ. Cuiꝰ em̃ gentis ĩmortalis eut u̾tus cũ fuerit᷑
romaua mortalis. et urbibus ⁊ orbi senectus est sua suũ decliuũ sua mors
ad finem cunta festinant subenuda magno aĩo creatarũ rerũ oĩum sors

Expanded text:
non tamen muliebri consternatione deiecta est, sed pari arte regem non tamen muliebri consternatione deiecta est, sed pari arte regem aggressa victorem, virtutem comitante fortuna, regem ipsum cum ducentis Persarum milibus in eternum memorabili ultione mactavit. 41 Hec et horum similia dum prima facie dictare magno impetu animi cepissem, ad aures meas primo mane perlatum est nullum magnificis vocibus locum esse, cecidisse animos victis et agitari apud eos humiliora dicam an cautiora consilia, nescio quidem adhuc; expectabimus finem iudiciumque facilius. Tunc tamen infremui, fateor, abiectoque procul calamo mecum ipse: ‘Quid ago?’ inquam, ‘an illud oblitus sum «virtutem verba non addere»?’ 42 Actum est de gloria urbis illius, sed ferendum. Cuius enim gentis immortalis erit virtus, cum fuerit romana mortalis? et urbibus et orbi senectus est sua, suum declivium, sua mors; ad finem cunta festinant, subeunda magno animo creatarum rerum omnium sors