comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deuoris corporib in hostes ruentes. Cessiss& Papirius tursor: illo corpo¬
ris robore: illo animi. Uictus ess& consiliis iuuenis unius ne singulos no¬
minẽ senatus ille quẽ qui ex regib constare dixit unus ueram spetiem
romani senatus cepit. Id uo erat ꝑiculũ ne solertius ꝗͣ quilibet unus ex
his quos noĩaui castris locũ caper& comeatus ꝑar& ab insidiis praeca-¬
uer&. tp̃us pugnae deleger&: atiẽ instruer&: subsidiis firmar&. nõ cum
dario rem esse cdixiss&: quẽ mulier ac spadonũ agmẽ trahentẽ inter pur¬
purã & aur⁊ ornatũ fortunae apparatib suae. praedã uerius ꝗͣ hostẽ ni¬
hil aliud ꝗͣ bene ausus uana contẽnere incruentus deuicit. Lõge alius
italiae ꝗͣ indiae ꝑ quã temulento agmine cõmessabundus incessit. uisus
illi hĩtus esses saltus apuliae ac lucanos mõtes cernẽti: & uestigia recẽtia

Expanded text:
deuotis corporibus in hostem ruentes, cessisset Papirius Cursor illo corpodeuotis corporibus in hostem ruentes, cessisset Papirius Cursor illo corporis robore, illo animi. uictus esset consiliis iuuenis unius, ne singulos nominem, senatus ille, quem qui ex regibus constare dixit unus ueram speciem Romani senatus cepit. id uero erat periculum, ne sollertius quam quilibet unus ex his quos nominaui castris locum caperet, commeatus expediret, ab insidiis praecaueret, tempus pugnae deligeret, aciem instrueret, subsidiis firmaret. non cum Dareo rem esse dixisset, quem mulierum ac spadonum agmen trahentem inter purpuram atque aurum oneratum fortunae apparatibus suae, praedam uerius quam hostem, nihil aliud quam bene ausus uana contemnere, incruentus deuicit. longe alius Italiae quam Indiae, per quam temulento agmine comisabundus incessit, uisus illi habitus esset, saltus Apuliae ac montes Lucanos cernenti et uestigia recentia
Abbreviated transcription (Latin):
Torquatũ. Q publiũ philonẽ. L. Papiriũ fursorẽ. Q. fabiũ Maximũ
duos detios Uolũnius .M. furiũ. Deinceps ingentes sequerent uiri: si
punicũ romano ꝑuertiss& bellũ. seniorq: in italiã traieciss&. Nor in
quolibet tũ indoles eadẽ quae in alexandro erat aĩ ingeniiq: tũ discipli¬
na militaris iam iñ ab initiis urbis tradita ꝑ manus in arces. perpetuis prȩ¬
ceptis: ordinato mõ uenerat.Ita reges gesserant bella. ita demũ exacto¬
res regũ: iunii: ualeriiq:. ita deinceps fabii. Quintii. Cornelii. ita furius
Camillus: quẽ iuuenes hi. quib cũ alexandro dimitandũ erat senẽ ui¬
derãt. militaria oꝑa pugnando obeunti alexandro.Nã eo quoq haud
minus clar eũ faciũt. Cessiss& uidelic& in ate oblatus Manlius torqua¬
tus: aut ualerius coruus insignes ante milites ꝗ duces. Cessissẽt decii

Expanded text:
Torquatum , Q. Publilium Philonem , L. Papirium Cursorem , Q. Fabium Maximum , Torquatum , Q. Publilium Philonem , L. Papirium Cursorem , Q. Fabium Maximum , duos Decios, L. Uolumnium , M'. Curium ? deinceps ingentes sequuntur uiri, si Punicum Romano praeuertisset bellum seniorque in Italiam traiecisset. horum in quolibet cum indoles eadem quae in Alexandro erat animi ingeniique, tum disciplina militaris, iam inde ab initiis urbis tradita per manus, in artis perpetuis praeceptis ordinatae modum uenerat. ita reges gesserant bella, ita deinde exactores regum Iunii Ualeriique, ita deinceps Fabii, Quinctii, Cornelii, ita Furius Camillus, quem iuuenes ii quibus cum Alexandro dimicandum erat senem uiderant. militaris opera pugnando obeunti Alexandro—nam ea quoque haud minus clarum eum faciunt—cessisset uidelicet in acie oblatus par Manlius Torquatus aut Ualerius Coruus, insignes ante milites quam duces, cessissent Decii,
Abbreviated transcription (Latin):
Fortuna ꝑ omĩa humana maxĩe in res bellicas potens. Ea & singula in¬
tuẽti & uniuersa sicut ab aliis regib gentib ita ab hoc quoq fatilem
praestari inuictũ romanũ imꝑium. Nã primũ ut ordiar ab ducibus
comꝑandis haud equid ab uno egregiũ ducẽ alexandr fuisse. sed
clariorẽ tñ eũ facit: quod unus fuit: quod adolescẽs: qđ in increm̃to
rer nõdũ alterã fortunã exꝑtus decessit.Ut alios reges clarosq du¬
ces õmittam magna exempla casuũ humanor Cyrhum: quẽ maxĩe
graeci laudib celebrãt: quid nisi longa uita sicut magnũ mõ pompeiũ
uertiti prebuit fortun&: retenseã duces romanos: nec om̃s omniũ &¬¬
tatũ: sed eos ipõs cũ quib consulib aut dictatorib alex andro fuit bel¬
lum . M. Ualeriũ foruũ. E. Martiũ Rutiliũ. E. Sulpitiũ . T. Manlium

Expanded text:
fortuna per omnia humana maxime in res bellicas potens; ea et singula infortuna per omnia humana maxime in res bellicas potens; ea et singula intuenti et uniuersa sicut ab aliis regibus gentibusque, ita ab hoc quoque facile praestant inuictum Romanum imperium. iam primum, ut ordiar ab ducibus comparandis, haud equidem abnuo egregium ducem fuisse Alexandrum; sed clariorem tamen eum facit quod unus fuit, quod adulescens in incremento rerum, nondum alteram fortunam expertus, decessit. ut alios reges claros ducesque omittam, magna exempla casuum humanorum, Cyrum, quem maxime Graeci laudibus celebrant, quid nisi longa uita, sicut Magnum modo Pompeium, uertenti praebuit fortunae? recenseam duces Romanos, nec omnes omnium aetatium sed ipsos eos cum quibus consulibus aut dictatoribus Alexandro fuit bellandum, M. Ualerium Coruum , C. Marcium Rutulum , C. Sulpicium , T. Manlium
Abbreviated transcription (Latin):
ctor excide radice radicẽ hãc inꝗt in cõmodã ambulantib. ꝑfusũq ulti¬
mi supplicii metu mulcta indicta dimisit. Haud dubie illa aetate qͣ nulla
uirtutũ ferocior fuit: nemo unus erat uir quo ĩnixa magis res romanai
star&. ꝗn eũ parẽ destinant aĩs magno alexandro ducẽ si arma asia ꝑ¬
domita in europã uertissa. Nihil minus quaesitũ a prĩcipio huius operis
uideri potest: ꝗͣ ut plus iusto abreꝵ ordine declinarẽ uarietatibusq
distinguendo opere: & legentib uelut diuerticula amena & reꝗr aĩo
meo quȩrentẽ. Tñ tanti regis ac ducis mentio: ꝗbus saepe tacitis cogitati¬
onib uolitaui animũ. eas euocat in mediũ ut quȩxẽ libeat quis nam
euentus romanis reb sicũ alexandro for& bellatũ futurus fuerit. plu¬
rimũ in bello pollere uidetur militũ copia & uirtus ingeniaq imꝑatoꝵ

Expanded text:
ctor, excide radicem hanc' inquit 'incommodam ambulantibus', perfusumque ultictor, excide radicem hanc' inquit 'incommodam ambulantibus', perfusumque ultimi supplicii metu multa dicta dimisit. haud dubie illa aetate, qua nulla uirtutum feracior fuit, nemo unus erat uir quo magis innixa res Romana staret. quin eum parem destinant animis magno Alexandro ducem, si arma Asia perdomita in Europam uertisset.— nihil minus quaesitum a principio huius operis uideri potest quam ut plus iusto ab rerum ordine declinarem uarietatibusque distinguendo opere et legentibus uelut deuerticula amoena et requiem animo meo quaererem; tamen tanti regis ac ducis mentio, quibus saepe tacitus cogitationibus uolutaui animum, eas euocat in medium, ut quaerere libeat quinam euentus Romanis rebus, si cum Alexandro foret bellatum, futurus fuerit. plurimum in bello pollere uidentur militum copia et uirtus, ingenia imperatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ri ꝑcussit: praesidioq ualido imposito arma satricanis ademit. Inde ad
triũphũ decessisse romã Papiriũ tursorẽ scribũt: qui eo duce luceria
receptã: samnitesq sub iugũ missos auctores sunt. Et fuit uir haud du-¬¬
bie dignus omĩ bellita laude: nõ animi solũ uigore: sed & torporis uirib¬
praecipue pedũ ꝑnicitas merat: quẽ cognomĩ uiã dedit. Uictorẽq cur¬
ausos ab eo petere: ut sibi pro re bene gesta laxar& aliꝗd laboris.Quib
ille ne nihil remissũ dicatis: remitte inꝗt ne utiq dorsũ demulceatis: cũ
ex equis descendenis. Et uis erat in eo uiro imperii ingens piter in sotios
ciuesq. prenestinus praetor ꝑ timorẽ segnius ex subsidiis suos duxerat ĩ
primã atiẽ. Quẽ cũ ambulãs ante tabernaculũ uocari iussiss&: lictorem
expeclire securẽ iussit. Ad quã uocẽ exanimi stante prenestino: agedũ li¬

Expanded text:
ri percussit praesidioque ualido imposito arma Satricanis ademit. inde ad ri percussit praesidioque ualido imposito arma Satricanis ademit. inde ad triumphum decessisse Romam Papirium Cursorem scribunt, qui eo duce Luceriam receptam Samnitesque sub iugum missos auctores sunt. et fuit uir haud dubie dignus omni bellica laude, non animi solum uigore sed etiam corporis uiribpraecipua pedum pernicitas inerat, quae cognomen etiam dedit; uictoremque curausos ab eo petere ut sibi pro re bene gesta laxaret aliquid laboris; quibus ille 'ne nihil remissum dicatis, remitto' inquit, 'ne utique dorsum demulceatis cum ex equis descendetis'. et uis erat in eo uiro imperii ingens pariter in socios ciuesque. Praenestinus praetor per timorem segnius ex subsidiis suos duxerat in primam aciem; quem cum inambulans ante tabernaculum uocari iussisset, lictorem expedire securem iussit. ad quam uocem exanimi stante Praenestino, 'agedum, li
Abbreviated transcription (Latin):
ab ppło .ro. auctores. Altera fideliũ ciuiũ. Certatũ ab utrisq tñ est: ut
ad recõciliandã pacẽ. consuli oꝑa nauaretur. Pars altera cũ praesidium
samnitiũ: quia nihil satis praepati erat ad obsidionẽ tollerandã recessur:¬
ess&: proxima nocte nunciare consuli satis hũit:qua noctis hora: qua¬
q porta & quã in uiã egressurus hostis for&. Altera quib inuitis desci-¬
tũ ad samnites erat: eadẽ nocte portã &iã consulib aperuerũt: arma¬
tosq clã nocte in urbẽ acceperunt. Ita duplici proitione & praesidium
samnitiũ insessis circa uiã siluestrib locis: nec opinato oppressũ est. Et
ab urbe plena hostiũ clamor sublatus: momẽtoq: unius horae taesus sãnis.
satricanus captus: & omĩa in potestatẽ consulis erãt. Qui quaestione ha¬¬
bita quor oꝑa defectio ess& facta: quos sontes cõperit: uirgis caesos secu¬

Expanded text:
a populo Romano auctores, altera fidelium ciuium; certatum ab utrisque tamen est ut a populo Romano auctores, altera fidelium ciuium; certatum ab utrisque tamen est ut ad reconciliandam pacem consuli opera nauaretur. pars altera, cum praesidium Samnitium, quia nihil satis praeparati erat ad obsidionem tolerandam, excessurum proxima nocte esset, enuntiare consuli satis habuit qua noctis hora quaque porta et quam in uiam egressurus hostis foret; altera, quibus inuitis descitum ad Samnites erat, eadem nocte portam etiam consuli aperuerunt armatosque clam hoste in urbem acceperunt. ita duplici proditione et praesidium Samnitium insessis circa uiam siluestribus locis necopinato oppressum est, et ab urbe plena hostium clamor sublatus momentoque unius horae caesus Samnis, Satricanus captus, et omnia in potestate consulis erant; qui quaestione habita quorum opera defectio esset facta, quos sontes comperit, uirgis caesos secu
Abbreviated transcription (Latin):
sul alter cũ satricanis: qui ciues.ro. post caudinã cladẽ ad samnites
defecerãt: praesidiũq eorꝵ in urbẽ acceperant rẽ gessit. Nam cũ ad
moenia satrici admotus ess& exercinis: legatisq missis ad pacẽ cũ pre¬
cib petendã triste responsũ ab consule redlitũ ess&. nisi praesidio sã¬
nitũi interfecto aut tradito ne ad se remear&. plus ea uoce ꝗͣ armis
illatũ terroris colonis iniectũ. Itaq sub inde exequũtur querẽdo ad
consules legati quonã se pacto paucos &. infirmos crederẽt. praesidio tã
ualido & armato uim illaturos. ab iisdẽ consiliũ petere uissi: ꝗbiis au-¬
ctorib praesidiũ in urbẽ accepissẽt. Discedũt aegreq impetrato: ut de
eare consuli senatũ responsaq ad se referri sineret & ad suos redeunt.
uae factiones senatũ detrahebãt: una cuius principes erãt defectionis

Expanded text:
sul alter cum Satricanis, qui ciues Romani post Caudinam cladem ad Samnites sul alter cum Satricanis, qui ciues Romani post Caudinam cladem ad Samnites defecerant praesidiumque eorum in urbem acceperant, rem gessit. nam cum ad moenia Satrici admotus esset exercitus legatisque missis ad pacem cum precibus petendam triste responsum ab consule redditum esset, nisi praesidio Samnitium interfecto aut tradito ne ad se remearent, plus ea uoce quam armis inlatis terroris colonis iniectum. itaque subinde exsequentes quaerendo a consule legati quonam se pacto paucos et infirmos crederet praesidio tam ualido et armato uim allaturos, ab iisdem consilium petere iussi quibus auctoribus praesidium in urbem accepissent, discedunt aegreque impetrato ut de ea re consuli senatum responsaque ad se referri sineret ad suos redeunt. duae factiones senatum distinebant, una cuius principes erant defectionis
Abbreviated transcription (Latin):
sulũ ignomiã sub iugũ cũ caeteris est missus. Caeter id minus miror
obscur esse de hostiũ duce dedito misoq. Id magis mirabile est tñ¬
ambigi lne Fornelius dictator cũ l. papirio Fursore magr̃o equitũ
eas res ad caudiũ atq inde luceriã gesserit: ultorq unitus romanae
ignominiae, haud sciã an iustissimo triũpho ad eã aetatẽ scđm furiũ
Camillũ triũphauerit: an consulũ papiriiq praecipuũ id decus sit.
Seꝗtur hũc errorẽ alius error Cursor ne papirius proximis comitiis
cũ o. aulio Eeretano iter obrem bene gestã luteriae: cõtinuato magi¬
stratu consul tertio treatus sit: anl. papirius Mugilanus: & in cogno¬
mine erratũ sit. Cõuenit iã inde ꝑ consules reliqua belli ꝑfecta. Aulus
cũ ferentanis uno sccđo proelio debellauit: urbẽq ipam quo se fusa cõ¬
tulerat aties: obsidib impatis in deditionẽ accepit. Pari fortuna cõ¬

Expanded text:
sulum ignominiam, sub iugum cum ceteris est missus. ceterum id minus miror sulum ignominiam, sub iugum cum ceteris est missus. ceterum id minus miror obscurum esse de hostium duce dedito missoque; id magis mirabile est ambigi Luciusne Cornelius dictator cum L. Papirio Cursore magistro equitum eas res ad Caudium atque inde Luceriam gesserit ultorque unicus Romanae ignominiae haud sciam an iustissimo triumpho ad eam aetatem secundum Furium Camillum triumphauerit an consulum—Papirique praecipuum—id decus sit. sequitur hunc errorem alius error Cursorne Papirius proximis comitiis cum Q. Aulio Cerretano iterum ob rem bene gestam Luceriae continuato magistratu consul tertium creatus sit an L. Papirius Mugillanus et in cognomine erratum sit. conuenit iam inde per consules reliqua belli perfecta. Aulius cum Ferentanis uno secundo proelio debellauit urbemque ipsam, quo se fusa contulerat acies, obsidibus imperatis in deditionem accepit. pari fortuna con
Abbreviated transcription (Latin):
buisse eos pontiũ Nerẽnii filiũ : quo auctore romanos sub iugũ misiss&̃
consulere quid uictis paciscendũ censer&. Caeter qm̃ ab hostib ĩse
aequa statui quae in se ip̃i ferre muluerũt: nuntiare luceriam uissit
arma sarcinas iumẽta multitudinẽ omnẽ inbellẽ intra moenia relin¬
querẽt: militẽ se cũ singulis uestimentis sub iugũ missurꝵ: ulciscente il¬
latã nõ nouã inferentẽ ignominiã. Nihil recusatũ. Unde septẽ milia
militũ sub iugũ missa. Praedaq ingens luceriae capta. receptis omnib
signis armisq: quae ad caudiũ amissa erãt. Et quod oĩa suꝑabat gau¬
dia equitib recuꝑatis. quos pignora pacis recuꝑandae luceriae custodi¬
dos lucerianis samnites dederãt. Haud ferme alia mutatione subita re¬
bus inuenio pontius nerẽni filius samnitiũ imꝑator. ut expiar&. cõ¬

Expanded text:
buisse eos Pontium Herenni filium, quo auctore Romanos sub iugum misissent, buisse eos Pontium Herenni filium, quo auctore Romanos sub iugum misissent, consulere quid uictis patiendum censeret; ceterum quoniam ab hostibus in se aequa statui quam in se ipsi ferre maluerint, nuntiare Luceriam iussit arma, sarcinas, iumenta, multitudinem omnem imbellem intra moenia relinquerent; militem se cum singulis uestimentis sub iugum missurum, ulciscentem inlatam, non nouam inferentem ignominiam. nihil recusatum. septem milia militum sub iugum missa praedaque ingens Luceriae capta, receptis omnibus signis armisque quae ad Caudium amissa erant et, quod omnia superabat gaudia, equitibus reciperatis quos pignora pacis custodiendos Luceriam Samnites dederant. haud ferme alia mutatione subita ream in annalibus inuenio, Pontius Herenni filius, Samnitium imperator, ut expiaret con
Abbreviated transcription (Latin):
plitia eoꝵ agerent ꝑdere prius ꝗͣ perire optantes. Laudare ea milites lae¬
tariq obuiã itum irȩ sua& esse: ac ꝑfateri omĩa patienda pocius: ꝗͣ prode¬
retur salus tot principũ romanae iuuẽtutis.Dimissa contione cõsilium
hĩtum: omĩb ne copiis luceriã premerẽt: an altero exercitu & duce.A¬
puli gens dubia ad id uoluntatis tentarent᷑. publius consul ad ꝑ agran¬
dum profectus apuliã aliquot expeditione una ppłos aut ui subegit:
aut conditionib in societatẽ accepit. Papirio q qui obsessor luceri e
restiterat: breui ad spem euẽtus respondit. Nã insessis omib uiis per
quas cõmeatus ex samnio subuehebat᷑. fame domin samnites: ꝗ lui¬
ceriae in praesidio erãt legatos misere ad consulẽ: ut receptis equitibus
qui causa belli essẽt absister& obsidione. Nis Papirius ita respondit de¬

Expanded text:
plicia eorum ageret perdere prius quam perire optantes. laudare ea milites laeplicia eorum ageret perdere prius quam perire optantes. laudare ea milites laetarique obuiam itum irae suae esse ac fateri omnia patienda potius quam proderetur salus tot principum Romanae iuuentutis. dimissa contione consilium habitum omnibusne copiis Luceriam premerent an altero exercitu et duce Apuli circa, gens dubiae ad id uoluntatis, temptarentur. Publilius consul ad peragrandam profectus Apuliam aliquot expeditione una populos aut ui subegit aut condicionibus in societatem accepit. Papirio quoque, qui obsessor Luceriae restiterat, breui ad spem euentus respondit; nam insessis omnibus uiis per quas commeatus ex Samnio subuehebantur, fame domiti Samnites qui Luceriae in praesidio erant legatos misere ad consulem Romanum, ut receptis equitibus qui causa belli essent absisteret obsidione. iis Papirius ita respondit de
Abbreviated transcription (Latin):
& ulceratos ignominia aĩos stimular&: castra inuasere. Et prose ꝗsq:
nõ hoc ad furculas & caudiũ: nec saltus inuios esse: ubi errorem fraus
suꝑbe uiciss&: sed romanã uirtutẽ: quã nec uallũ nec fossa arcerent me¬
morantes. Caedũt ꝑiter resistentes fusosq inermes atq armatos. seruos:
liberos: puberes: impuberes hoĩes iumẽtaq. Nec unũ suꝑfuiss& aĩal: ni
consules receptui signũ dedissẽt: auidosq caedis milites: e castris hostium
imꝑio ac minis expulissẽt. Itaq apud infensos ob interpellatã dulcedinẽ
ita confestim oratio hĩta est: ut doceret᷑ miles minime cuiquã militu¬
uel consules odio in hostes cessisse aut cessuros: ꝗn duces sicut belli ita insa¬
tiabilis supplicii futuros fuisse:ni respectus equitũ sexcentor: ꝗ luceriae
obsides tenerẽtur praepedissẽt aĩos ne desꝑata uenia, hostes caetos in sup¬

Expanded text:
etiam exulceratos ignominia stimularet animos, castra inuasere; et pro se quisque etiam exulceratos ignominia stimularet animos, castra inuasere; et pro se quisque non haec Furculas nec Caudium nec saltus inuios esse, ubi errorem fraus superbe uicisset, sed Romanam uirtutem, quam nec uallum nec fossae arcerent, memorantes caedunt pariter resistentes fusosque, inermes atque armatos, seruos liberos, puberes impubes, homines iumentaque; nec ullum superfuisset animal, ni consules receptui signum dedissent auidosque caedis milites e castris hostium imperio ac minis expulissent. itaque apud infensos ob interpellatam dulcedinem irae confestim oratio habita est, ut doceretur miles minime cuiquam militum consules odio in hostes cessisse aut cessuros; quin duces sicut belli ita insatiabilis supplicii futuros fuisse, ni respectus equitum sescentorum qui Luceriae obsides tenerentur praepedisset animos, ne desperata uenia hostes caecos in sup
Abbreviated transcription (Latin):
& copias eduxit: uanissimã increpans gentẽ: quae suar impotens rer pra
domesticis seditionib discordiisq aliis: modũ pacis ac belli facere aequũ
censerent. Samnites ex ꝑte altera: cũ omnẽ curã belli remisissent: quia
aut pacẽ uere tupiebãt: aut expediebat simulare tarẽtinos sibi ut cõciliarã
cũ instructos repente ad pugnã romanos conspexissent: uociferari se ĩ au¬¬
ctoritate tarentinor manere: nec descendere iatiẽ: nee extra uallũ arma
ferre. deceptos potius. quocũque casus ferat passuros: ꝗͣ ut spreuisse pacis
auctores tarentinos uideant᷑. Accipere se omen consules aiũt: & eã precari
mentẽ hostib.:ut ne uallũ quid defendãt. Ip̃i inter se partitis copiis suc¬¬
cedũt hostiũ munimẽtis: & simul undiq adorti: cũ pars fossas explerẽ
Pars uellerẽt uallũ: atq in fossas proruerẽt: nec uirtus mõ insita: sed ira

Expanded text:
 copias eduxit uanissimam increpans gentem, quae, suarum impotens rerum prae  copias eduxit uanissimam increpans gentem, quae, suarum impotens rerum prae domesticis seditionibus discordiisque, aliis modum pacis ac belli facere aequum censeret. Samnites ex parte altera, cum omnem curam belli remisissent, quia aut pacem uere cupiebant aut expediebat simulare ut Tarentinos sibi conciliarent, cum instructos repente ad pugnam Romanos conspexissent, uociferari se in auctoritate Tarentinorum manere nec descendere in aciem nec extra uallum arma ferre; deceptos potius quodcumque casus ferat passuros quam ut spreuisse pacis auctores Tarentinos uideantur. accipere se omen consules aiunt et eam precari mentem hostibus ut ne uallum quidem defendant. ipsi inter se partitis copiis succedunt hostium munimentis et simul undique adorti, cum pars fossas explerent, pars uellerent uallum atque in fossas proruerent, nec uirtus modo insita sed ira
Abbreviated transcription (Latin):
luceriã castra hẽbant: undiq contractis uirib: signa cũ papirio cõferre:
Per id tp̃us parantib utrisq se ad prceliũ: legati tarẽtini interueniunt
denũtiantes samnitib romanisq ut bellũ omitterẽt. per utros stensset.
quo minus discederet᷑ ab armis aduersus eos se pro alteris pugnaturos.
Ea legatione ꝑapirius audita. ꝑinde ac motus dictis eoꝵ cũ collega se cõ¬
municatur respondit. accitoq eo cũ tp̃us omne in apparatu pugnę con¬
sũpsiss&: collocutus de re haud dubia signũ pugnae proposuit. Agẽtib
diuina humanaq quae assolẽt cũ atie dimicandũ est cõsulibo: legati
occursare responsũ expectantes:quib papirius ait auspitia secunda
esse carentini pullarius nunciat litatũ praeterea est egregie auctorib
diis ut uidetis ad rem gerendam proficiscimur. Signa inde ferre iussit:¬

Expanded text:
Luceriam castra habebant, undique contractis uiribus signa cum Papirio conferre. Luceriam castra habebant, undique contractis uiribus signa cum Papirio conferre. per id tempus parantibus utrisque se ad proelium legati Tarentini interueniunt, denuntiantes Samnitibus Romanisque ut bellum omitterent: per utros stetisset quo minus discederetur ab armis, aduersus eos se pro alteris pugnaturos. ea legatione Papirius audita perinde ac motus dictis eorum cum collega se communicaturum respondit; accitoque eo, cum tempus omne in apparatu pugnae consumpsisset conlocutus de re haud dubia, signum pugnae proposuit. agentibus diuina humanaque, quae adsolent cum acie dimicandum est, consulibus Tarentini legati occursare responsum exspectantes; quibus Papirius ait: 'auspicia secunda esse, Tarentini, pullarius nuntiat; litatum praeterea est egregie; auctoribus dis, ut uidetis, ad rem gerendam proficiscimur'. signa inde ferre iussit et
Abbreviated transcription (Latin):
uenire arpos exercitus romanus nequiss&: aut interiecta romã inter &
arpos penuria rer omĩum exclusos ab cõmeatib absũpsiss&. Tũc uero
profectos inde ad luceriã iuxta obsidẽtes & obsessos inopia uexauit.
Omĩa ab arpis romanis suppelitabant. Caeter adeo exigne ut milite oc¬
cupato stanonib uigiliis & opere: eques folliculis in castra ab arpis fru¬
mentũ ueheret: & interdũ occursu hostiũ cogeret᷑ abiecto ex equo frumẽ¬
to pugnare. & obsessis prius ꝗͣ alter consul cũ uictore aduenir& exerci¬¬
tu: & comeatus ex montib samnitib ĩuecti erant: & auxilia intromis¬
sa: artiora omĩa aduẽtus publii fecit. Qui obsidione delegata in curã
collegae: uacuus ꝑ agros cuncta infesta comeatib hostiũ fecerat. Itaq cũ
spes nulla ess& diutius obsessos inopiã laturos: coacti samnites qui ad

Expanded text:
uenire Arpos exercitus Romanus nequisset aut interiecta inter Romam et uenire Arpos exercitus Romanus nequisset aut interiecta inter Romam et Arpos penuria rerum omnium exclusos a commeatibus absumpsisset. tum quoque profectos inde ad Luceriam iuxta obsidentes obsessosque inopia uexauit: omnia ab Arpis Romanis suppeditabantur, ceterum adeo exigue ut militi occupato stationibus uigiliisque et opere eques folliculis in castra ab Arpis frumentum ueheret, interdum occursu hostium cogeretur abiecto ex equo frumento pugnare: obsessis priusquam alter consul uictore exercitu aduenit, et commeatus ex montibus Samnitium inuecti erant et auxilia intromissa. artiora omnia aduentus Publili fecit, qui obsidione delegata in curam collegae uacuus per agros cuncta infesta commeatibus hostium fecerat. itaque cum spes nulla esset diutius obsessos inopiam laturos, coacti Samnites, qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
in hostẽ ferũtur. Nihil illic imꝑatoriae artis ordinib ac subsidiis locan¬
dis fuit. Omĩa ira militaris prope uesano impetu fecit. Itaq nõ fusi mõ
hostes sũt: sed ne castris quid suis fugã impedire ausi. apuliã dissipati
petiere. Luceriã tũ coacto xursus in unũ agmẽ est ꝑuentũ. Romanus i¬
ira eadẽ quae ꝑ mediã aciẽ hostiũ tulerat & in castra ꝑtulit. Ubi plus ꝗͣ
in atie sanguinis ac caedis factũ: praedaeq ꝑs maior ira corrupta. Exer¬
citus alter cũ papirio consule lotis maritimis ꝑuenerat. arpos ꝑ omĩa
pacata: samnitiũ magis in iuriis & odio ꝗͣ benefitio ullo ppłi xo. Nã sam¬
nites ea tempestate in montib uicatim habitãtes cãpestria & maritim a
loca contẽpta cultu molliore: atq ut euenit fere locis simili genere ip̃i
mõtani agrestes depopulant᷑. Quae regio si fida samnitib fuiss& aut ꝑ¬¬

Expanded text:
in hostem feruntur. nihil illic imperatoriae artis ordinibus aut subsidiis locanin hostem feruntur. nihil illic imperatoriae artis ordinibus aut subsidiis locandis fuit; omnia ira militaris prope uesano impetu egit. itaque non fusi modo hostes sunt sed ne castris quidem suis fugam impedire ausi Apuliam dissipati petiere; Luceriam tamen coacto rursus in unum agmine est peruentum. Romanos ira eadem, quae per mediam aciem hostium tulerat, et in castra pertulit. ibi plus quam in acie sanguinis ad caedis factum praedaeque pars maior ira corrupta. exercitus alter cum Papirio consule locis maritimis peruenerat Arpos per omnia pacata Samnitium magis iniuriis et odio quam beneficio ullo populi Romani; nam Samnites, ea tempestate in montibus uicatim habitantes, campestria et maritima loca contempto cultorum molliore atque, ut euenit fere, locis simili genere ipsi montani atque agrestes depopulabantur. quae regio si fida Samnitibus fuisset, aut per
Abbreviated transcription (Latin):
dati custodiebant᷑. Publius in samnio substitit aduersus caudinas legi¬
ones. Distendit ea res samnitũ aĩos. quod nec ad luceriã ire. ne ab tergõ
instar& hostis: nec manere: ne luceria interim amitteret᷑. satis audebãt
Optimũ uisũ est rem cõmutere fortunae: & transigere cũ pubico certamẽ
łtaq in atiẽ copias educũt. Aduersus quos publius consul cũ dimicaturus
esset: prius alloquẽdos milites ratus. contionẽ aduocari iussit. Caterus
sicut ingenti alacritate ad praetoriũ concursũ est: ita prae clamore poscen¬
tiũ pugnã nulla adhortatio imꝑatoris audita est. Suus cuiq animus
memor ignominiae cohortator aderat. Uadũt igit᷑ in proeliũ urgẽtes
signiferos: & ne mora in cõcursu pilis emittendis stringendisq inde gla¬
diis ess&: pila uelut dato ad id signo abiitiunt: strictisq gladiis cursu

Expanded text:
dati custodiebantur, Publilius in Samnio substitit aduersus Caudinas legidati custodiebantur, Publilius in Samnio substitit aduersus Caudinas legiones. distendit ea res Samnitium animos, quod nec ad Luceriam ire, ne ab tergo instaret hostis, nec manere, ne Luceria interim amitteretur, satis audebant. optimum uisum est committere rem fortunae et transigere cum Publilio certamen; itaque in aciem copias educunt. aduersus quos Publilius consul cum dimicaturus esset, prius adloquendos milites ratus contionem aduocari iussit; ceterum sicut ingenti alacritate ad praetorium concursum est, ita prae clamore poscentium pugnam nulla adhortatio imperatoris audita est; suus cuique animus memor ignominiae adhortator aderat. uadunt igitur in proelium urgentes signiferos et, ne mora in concursu pilis emittendis stringendisque inde gladiis esset, pila uelut dato ad id signo abiciunt strictisque gladiis cursu
Abbreviated transcription (Latin):
nites defecerãt & fregellae colonia: nec opinato aduẽtu samnitiũ. & fuisse
satricanos cum his satis constat. nocte occupata est.Timor inde mutu¬
us utrosq ad lucẽ quietos tenuit. Lux pugnae initiũ fuit: quã aliꝗͣdiu
equã &: quia pro aris ac focis dimicabatur: & quia ex tectis adiuuabat
imbellis multitudo ium fregellani sustinuerũt. Fraus dem̃ rem ĩclinauit:
quod uocẽ audiri praeconis passi sunt incolumẽ abitur ꝗ arma posuiss&:
Ea spes remisit a certamĩe aĩos: & passi arma iactari coepta: ꝑtinatior ꝑs
armata per aduersã ꝑtem portae erupit. tutiorq audatia fuit. ꝗͣ ĩ cautus
ad credendũ caeteris pauor: quos circũdatos igni. neꝗtꝗͣ deos fidẽq inuo¬
tantes. samnites concremauerũt. Consules inter se partiti prouintias
Dapirius in apuliã ad luceriã ꝑgit ubi eꝗtes romani obsides ad caudiũ

Expanded text:
nites defecerunt, et Fregellae colonia necopinato aduentu Samnitium—fuisse nites defecerunt, et Fregellae colonia necopinato aduentu Samnitium—fuisse et Satricanos cum iis satis constat—nocte occupata est. timor inde mutuus utrosque usque ad lucem quietos tenuit; lux pugnae initium fuit, quam aliquamdiu aequam—et quia pro aris ac focis dimicabatur et quia ex tectis adiuuabat imbellis multitudo—tamen Fregellani sustinuerunt; fraus deinde rem inclinauit, quod uocem audiri praeconis passi sunt incolumem abiturum qui arma posuisset. ea spes remisit a certamine animos et passim arma iactari coepta. pertinacior pars armata per auersam portam erupit tutiorque eis audacia fuit quam incautus ad credendum ceteris pauor, quos circumdatos igni nequiquam deos fidemque inuocantes Samnites concremauerunt. consules inter se partiti prouincias, Papirius in Apuliam ad Luceriam pergit, ubi equites Romani obsides ad Caudium
Abbreviated transcription (Latin):
eant. Et illi quid forsitan & publica sua certe liberati fide: ab caudio in
castra romana inuiolati redierũt. Samnitib pro suꝑba pace infestissi¬
mũ cernentib renatũ bellũ: omĩaq qua deĩ uenerũt nõ in aĩo solũ:
sed prope in oculis esse. Et sero ac neꝗtꝗͣ laudare senis pontii utraq cõ¬
silia: inter qua se media lapsos uictoriae possessionẽ: pace incerta mutas¬
se: & beneficii a maleficii occasione amissa pugnaturos cũ eis quos potu¬
erũt in perpetuũ uł inimicos tollere uł amicos facere. Adeoq nullo dũ ter¬
tamĩe inclinatis uirib post caudinã patẽ animi se mutauerãt: ut clariorẽ
inter romanos deditio postumiũ ꝗͣ pontiũ incruẽta uictoria inter samni¬
tes facer&: & geri posse bellũ. romani pro uictoria certa hr̃ent samnites
simul rebellasse & uicisse crederẽt romanũ. Inter haec Satricani ad sã¬

Expanded text:
eant.' et illi quidem, forsitan et publica, sua certe liberata fide ab Caudio in eant.' et illi quidem, forsitan et publica, sua certe liberata fide ab Caudio in castra Romana inuiolati redierunt. Samnitibus pro superba pace infestissimum cernentibus renatum bellum omnia quae deinde euenerunt non in animis solum sed prope in oculis esse; et sero ac nequiquam laudare senis Ponti utraque consilia, inter quae se medio lapsos uictoriae possessionem pace incerta mutasse; et beneficii et maleficii occasione amissa pugnaturos cum eis quos potuerint in perpetuum uel inimicos tollere uel amicos facere. adeoque nullodum certamine inclinatis uiribus post Caudinam pacem animi mutauerant, ut clariorem inter Romanos deditio Postumium quam Pontium incruenta uictoria inter Samnites faceret, et geri posse bellum Romani pro uictoria certa haberent, Samnites simul rebellasse et uicisse crederent Romanum. inter haec Satricani ad Sam
Abbreviated transcription (Latin):
demistis: inter accipiendũ aurũ caesi sunt. Patẽ nobiscũ pepegistis ut le¬
giones uobis captas restitueremus. Eã pacẽ irritã facitis &: semꝑ aliquã
fraudi spẽm iuris ĩponitis. Non probat pplus.ro. ignominiosa pace legi¬
ones seruatas. Pacẽ hẽant sibi legiones captas uictori restituat. Noc
fide: hoc foederis: hoc fcetialib cerimoniis dignũ erat: ut tu quiđ quod
gentiũ dicitis. Ego uõ istos quos dedi simulatis. nec accipio nec dedi ar¬
bitror: nec moror quo minus in ciuitatẽ obruptã sponsione cõmissa
iratis omib diis. quor eluditur numẽ redeãt gerite bellũ: qñ spii.
bellũ esse.Nac ludibria religionũ. non pudet in lucẽ proferre: & uix pu¬
eris dignas ambages: senes ac consulares fallenda fidei exꝗrere: Ilictor
deme uincula romanis moratus sit nemo: quo minus ubi uisũ fuerit ab¬

Expanded text:
demistis; inter accipiendum aurum caesi sunt. pacem nobiscum pepigistis ut ledemistis; inter accipiendum aurum caesi sunt. pacem nobiscum pepigistis ut legiones uobis captas restitueremus; eam pacem inritam facitis. et semper aliquam fraudi speciem iuris imponitis. non probat populus Romanus ignominiosa pace legiones seruatas? pacem sibi habeat, legiones captas uictori restituat; hoc fide, hoc foederibus, hoc fetialibus caerimoniis dignum erat. ut quidem tu quod gentibus dicitis? ego uero istos quos dedi simulatis nec accipio nec dedi arbitror, nec moror quo minus in ciuitatem †oblactam† sponsione commissa iratis omnibus dis, quorum eluditur numen, redeant. gerite bellum, quando Sp. esse bellum. haec ludibria religionum non pudere in lucem proferre et uix pueris dignas ambages senes ac consulares fallendae fidei exquirere. i, lictor, deme uincla Romanis; moratus sit nemo quo minus ubi uisum fuerit ab
Abbreviated transcription (Latin):
Spu. postumi: si deos esse censes: aut omnia irrita facis: aut pactostas.
samniti ppło: om̃s quos in potestate habuerit restitue:aut pro his pax
habeat᷑. Sed quid ego te appello: qui te nunc captũ uictori cũ qua po-¬
tes fide restituis.ppłm .ro.appello.quẽ si sponsionis ad furculas cau¬
dinas factae poenit&. restituat legiones intra saltũ quo septae fuerunt.
Nemo quenquã deceperit: omĩa p̾ro infecto sint:recipiũt arma: quae
ꝑpactionẽ tradiderunt. Redeant in castra sua. quicꝗd pridie hũerũt
ꝗͣ in colloꝗum est uentũ hẽant.Tũ bellum & fortia consilia placeãt: tũc
sponsio & pax repudiet᷑. Ea fortuna his locis:quã ante pacis mẽtionẽ
habuimus geramus bellũ. nec ppłus.ro. consulũ sponsionẽ: nec nos fidẽ
ppłi.ro. incusemus. Nunꝗͣ ne causa defiti&: Cur uicti pacto nõstetis:
obsides porsena dedistis:furtim eos subduxistis. Auro ciuitatẽ a gallo re¬

Expanded text:
Sp. Postumi , si deos esse censes, aut omnia inrita facis aut pacto stas? Sp. Postumi , si deos esse censes, aut omnia inrita facis aut pacto stas? Samniti populo omnes quos in potestate habuit aut pro iis pax debetur. sed quid ego te appello, qui te captum uictori cum qua potes fide restituis? populum Romanum appello; quem si sponsionis ad Furculas Caudinas factae paenitet, restituat legiones intra saltum quo saeptae fuerunt. nemo quemquam deceperit; omnia pro infecto sint; recipiant arma quae per pactionem tradiderunt; redeant in castra sua; quidquid pridie habuerunt quam in conloquium est uentum habeant; tum bellum et fortia consilia placeant, tum sponsio et pax repudietur. ea fortuna, iis locis quae ante pacis mentionem habuimus geramus bellum; nec populus Romanus consulum sponsionem nec nos fidem populi Romani accusemus. nunquamne causa defiet cur uicti pacto non stetis? obsides Porsinnae dedistis; furto eos subduxistis. auro ciuitatem a Gallis re
Abbreviated transcription (Latin):
Progressi foetiales ubi ad portã uenere: uestẽ detrahi pacis spõsoribus
iubẽt: manib post tergum uinciri. Cũ apparitor ueretũdia maiestatis
postumii laxe uincira: ꝗn tu inꝗt adduces lor: ut iusta fiat deditio.
Tũ ubi in coetũ samnitiũ & ad tribunal uentũ Pontii est.:A. Cornelius
aruma fcecialis ita uerba fecit: Iñ quid hisce hoĩes inussu ppłiro ꝗ
ritiũ fcedus ictũ iri spoponderũt: atq ob eã rem noxa nocuerũt. ob eã
rem quo pplis.ro.scelere impio sit solutus:hosce hoĩes uobis dedo.Hat
ditenti foctiali: Postumius geni femer quanta maxima poterat ui per¬
culit: & clara uoce ait se samnitẽ ciuẽ esse: illũ legatũ foetalẽ ab se contͣ
ius gentiũ uolatũ romanos eo iustius bellũ gesturos. Tũ pontius: nec
ego istam deditionẽ accipiã inquit: nec samnites ratã hẽbant. In tu

Expanded text:
praegressi fetiales ubi ad portam uenere, uestem detrahi pacis sponsoribus praegressi fetiales ubi ad portam uenere, uestem detrahi pacis sponsoribus iubent, manus post tergum uinciri. cum apparitor uerecundia maiestatis Postumi laxe uinciret, 'quin tu' inquit 'adduces lorum, ut iusta fiat deditio?' tum ubi in coetum Samnitium et ad tribunal uentum Ponti est, A. Cornelius Aruina fetialis ita uerba fecit. 'quandoque hisce homines iniussu populi Romani Quiritium foedus ictum iri spoponderunt atque ob eam rem noxam nocuerunt, ob eam rem quo populus Romanus scelere impio sit solutus hosce homines uobis dedo.' haec dicenti fetiali Postumius genu femur quanta maxime poterat ui perculit et clara uoce ait se Samnitem ciuem esse, illum legatum fetialem a se contra ius gentium uiolatum; eo iustius bellum gesturos. tum Pontius 'nec ego istam deditionem accipiam' inquit, 'nec Samnites ratam habebunt. quin tu,
Abbreviated transcription (Latin):
Nos interĩ t. ueturi uosq caeteri uilia &x haec capita luenda&e sponsionis
auctor: nec caeteros solũ.: sed tribunos &̃ plebis: ut in senatus dicerẽt fo¬
re potestate. Magr̃atu iñ extẽplo abdicauerũt se traditiq fecialib
cũ caeteris caudiũ ducendis. Hoc senatus consulto facto lux quaedam
affulxisse ciuitati uisa est. Postumius in ore erat.: eũ laudib ad calum
ferebant. Deuonioni p. Detii consulis: aliisq claris facinorib &quabãt.
Emersisse ciuitatẽ ex obnoxia pace ip̃ius consilio & oꝑa ip̃m se crutia¬
tibo & hostiũ irae offerre: piaculaq pro ppło ro. dare. Arma cũcti spectãt
& bellũ. En unꝗͣ futur ut congredi armatis cũ samnite liceat In qiui¬
tate ira odioq ardente delectus prope omniũ uoluntarior fuit. Re¬
scripta ex eodẽ milite legiones nouae: ductusq ad caudiũ exertitus

Expanded text:
nos interim, T. Ueturi uosque ceteri, uilia haec capita, luendae sponsionis fnos interim, T. Ueturi uosque ceteri, uilia haec capita, luendae sponsionis fausa tum auctor, nec ceteros solum sed tribunos etiam plebei, ut se in senatus dicerent fore potestate. magistratu inde se extemplo abdicauerunt traditique fetialibus cum ceteris Caudium ducendi. hoc senatus consulto facto lux quaedam adfulsisse ciuitati uisa est. Postumius in ore erat; eum laudibus ad caelum ferebant, deuotioni P. Deci consulis, aliis claris facinoribus aequabant: emersisse ciuitatem ex obnoxia pace illius consilio et opera; ipsum se cruciatibus et hostium irae offerre piaculaque pro populo Romano dare. arma cuncti spectant et bellum: en unquam futurum, ut congredi armatis cum Samnite liceat? in ciuitate ira odioque ardente dilectus prope omnium uoluntariorum fuit. rescriptae ex eodem milite nouae legiones ductusque ad Caudium exercitus.
Abbreviated transcription (Latin):
pelitis erat. Interca in induciis res erat fuiss&. donec ab roma legati.
aut uictoriã illis certam aut pacem ferrent. Ea demũ sponsio ess&. quã
somnio laetiores: ꝗ̃ quod mentes eoꝵ capere possent. neꝗtqͣm̃ eluderen¬
tur nr̃m exertitũ eadẽ qua& impedierat fortuna expedir& uanã uicto¬
riã.: uanior irritã facer& pax sponsio interponeret᷑: quae neminẽ prae-¬
Quis uos appellare pot: quis se ab uobis dicere deceptũ: hostis an ciuis.
Nosti nihil spopondistis:. ciui neminẽ pro uobis spondere iussistis. Nihil
ergo uobis nec uobiscũ est quib nihil mandastis. nec cũ samnitib cum
quibo nihil egistis. Samnitib sponsores nos sumus rei satis locupletes ĩ
id quod nr̃m est. in id quod praestare possumus corpora nr̃a & animos.
in hoc saeuiant in hoc ferrꝑ in hoc iras actiant. Quod ad tribunos at¬
tinet consulite utꝵ praesens declitio eor fieri possit an in diẽ differat.

Expanded text:
peditis erat; interea in indutiis res fuisset, donec ab Roma legati peditis erat; interea in indutiis res fuisset, donec ab Roma legati aut uictoriam illis certam aut pacem adferrent. ea demum sponsio esset quam somnio laetiore quam quod mentes eorum capere possent nequiquam eluderentur, et nostrum exercitum eadem quae impedierat fortuna expediret, uanam uictoriam uanior inritam faceret pax, sponsio interponeretur quae neminem praequis uos appellare potest, quis se a uobis dicere deceptum? hostis an ciuis? hosti nihil spopondistis, ciuem neminem spondere pro uobis iussistis. nihil ergo uobis nec nobiscum est quibus nihil mandastis, nec cum Samnitibus cum quibus nihil egistis. Samnitibus sponsores nos sumus rei satis locupletes in id quod nostrum est, in id quod praestare possumus, corpora nostra et animos; in haec saeuiant, in haec ferrum, in haec iras acuant. quod ad tribunos attinet, consulite utrum praesens deditio eorum fieri possit an in diem differatur;
Abbreviated transcription (Latin):
at refert: consul an clictator an praetor spoponderit. Et hoc ip̃i & sam
nites indicauerũt: quib non fuit satis consules spondere: sed legatos
quaestores tribunos militũ spondere toegerunt. Nec tñ huc quisꝗͣ qua¬
siuit quid ita spoponderĩ: cũ hoc nõ consulis ius esse. nec illis spõdere
pacem qua mei nõ erãt arbitrii: nec pro uobis qui nihil mandaueritis
possem. Nihil ad caudiũ patres conscripti humanis consiliis gestũ est
Dii ĩmortales & ur̃is & hostiũ imꝑatorib mentẽ ademerũt. Nec nos
inbello satis tũc cauimus: & illi male partã uictoriã male ꝑdiderũt.
Dũ uix locis quib uicerant credunt. dũ de quacũq conditione arma
uiris in armanatis auferre festinant. an si sana mens fuiss&: diffici¬
le illis fuit: dũ senẽ ab domo ad consultandũ accerserunt mittere ro-¬
mã legatos cũ senatu cũ ppło de pace ac foedere agere.Tridiu iter ex¬

Expanded text:
at, refert, consul an dictator an praetor spoponderit. et hoc ipsi etiam at, refert, consul an dictator an praetor spoponderit. et hoc ipsi etiam Samnites iudicauerunt, quibus non fuit satis consules spondere, sed legatos, quaestores, tribunos militum spondere coegerunt. nec a me nunc quisquam quaesiuerit quid ita spoponderim, cum id nec consulis ius esset nec illis spondere pacem quae mei non erat arbitrii, nec pro uobis qui nihil mandaueratis possem. nihil ad Caudium, patres conscripti, humanis consiliis gestum est; di immortales et uestris et hostium imperatoribus mentem ademerunt. nec nos in bello satis cauimus et illi male partam uictoriam male perdiderunt, dum uix locis quibus uicerant credunt, dum quacumque condicione arma uiris in arma natis auferre festinant. an, si sana mens fuisset, difficile illis fuit, dum senes ab domo ad consultandum accersunt, mittere Romam legatos? cum senatu, cum populo de pace ac foedere agere? tridui iter ex
Abbreviated transcription (Latin):
solui religione ppłm: id istos magis ne cledantur: ꝗͣ quia ita se res ha¬
beat dicere: Quis adeo iuris foetialiũ expers est qui ignora: neque
ego inficiasse possum patres conscripti tam sponsores ꝗͣ fcedera sca esse
apud eos homines apud quos diuina religione fides humana colitur.
Sed in iussu ppłi nego quicꝗͣ sanciri posse: quod ppłm teneat. An si ead
suꝑbia qua sponsionẽ istam expresserunt nobis samnites coegissẽt nos uer¬
ba legittima dedentiũ urbẽ nũcupare deditũ ppłm .ro. nos tribuni di-¬
ceretis. & hanc urbẽ templa delubra fines aquas samnitũ esse: Omuto
deditionẽ qm̃ de sponsione agitur. Quid tandẽ si spopondissemus ur
habitur. si sub regib futur: Dii si meliora inquis atqui nõ indigni¬
ras reꝵ sponsionis uinculũ leuat. Si quid est in quo ppłus obligariꝰ ⁊
possit inomĩa potest. Et ne illud quid quod quosdã forsican moue-¬

Expanded text:
solui religione populum, id istos magis ne dedantur quam quia ita se res hasolui religione populum, id istos magis ne dedantur quam quia ita se res habeat dicere, quis adeo iuris fetialium expers est qui ignoret? neque ego infitias eo, patres conscripti, tam sponsiones quam foedera sancta esse apud eos homines apud quos iuxta diuinas religiones fides humana colitur; sed iniussu populi nego quicquam sanciri posse quod populum teneat. an, si eadem superbia, qua sponsionem istam expresserunt nobis Samnites, coegissent nos uerba legitima dedentium urbes nuncupare, deditum populum Romanum uos tribuni diceretis et hanc urbem, templa, delubra, fines, aquas Samnitium esse? omitto deditionem, quoniam de sponsione agitur; quid tandem, si spopondissemus urbsi leges non habiturum? si sub regibus futurum? di meliora, inquis. atqui non indignitas rerum sponsionis uinculum leuat; si quid est in quo obligari populus possit, in omnia potest. et ne illud quidem, quod quosdam forsitan moue
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ esse spu. postumiũ: qui auctor tam fcedae pacis fuissex. mõ mi¬
serentur: quod uirtalis & praecipuũ apud hostes suppliciũ passurus
pedibus irent. tentata paulisꝑ intercessio est ab l. liuio & & uelio tri¬
bunis pł. qui nec exsolui religione ppłm aiebat deditione sua nisi oĩa
samnitis qualia apud caudiũ fuiss&̃ restituerentur. Neq se pro eo qđ
spondendo pacem seruassent exercitũ ppłi ro. poenã ullam meritos esse
neq ad extremũ cũ sacro scĩ essent dedi hostib uiolari ue pos sent.
Tũ postumius interea dedite inꝗt prophanos nos. quos saluare religiõe
potestis. Deditis deinde &istos satro scõs cũ primũ magr̃atu abierint
Sed si me audietis prius ꝗ̃ dedant̾ hic in tomitio uirgis caesos hãc iã
ut intercalate poenae usurã hẽant. Nã quod deditione nr̃a negãt ex¬

Expanded text:
eundem esse Sp. Postumium qui auctor tam foedae pacis fuisset, modo mieundem esse Sp. Postumium qui auctor tam foedae pacis fuisset, modo miserarentur quod uir talis etiam praecipuum apud hostes supplicium passurus  sententiam eius pedibus irent, temptata paulisper intercessio est ab L. Liuio et Q. Maelio tribunis plebis, qui neque exsolui religione populum aiebant deditione sua, nisi omnia Samnitibus qualia apud Caudium fuissent restituerentur, neque se pro eo quod spondendo pacem seruassent exercitum populi Romani poenam ullam meritos esse, neque ad extremum, cum sacrosancti essent, dedi hostibus uiolariue posse. tum Postumius 'interea dedite' inquit 'profanos nos, quos salua religione potestis; dedetis deinde et istos sacrosanctos cum primum magistratu abierint, sed, se me audiatis, priusquam dedantur, hic in comitio uirgis caesos, hanc iam ut intercalatae poenae usuram habeant. nam quod deditione nostra negant ex
Abbreviated transcription (Latin):
ex ea praeter ꝗ̃ corpora nr̃a clebentur. Samnitib delant᷑ ꝑ focciales.
nudi uinctiq exsoluamus religione ppłm.: si qua obligauimus ne ꝗd
diumini humaniue obstet: quo minus iustũ piũq deintegro ineat᷑
bellum. Interea consules exercitũ scribere armatos educere placet.
Nec prius ingredi hostiũ fines: ꝗ̃ omnia iusta in deditionẽ nr̃am ꝑfecta
erunt. Uos dii ĩ mortales pretor quaesoq si uobis non fuit cordi Spu.
uidisse nos sub iugũ missos: uidisse sponsioni infami obligatos indere
nudos uinctosq hostib declitos. omnẽ irã hostiũ nr̃is capitib excipi¬
entes. nouos consules legionesq romanas ita gerere bellũ cũ samnite ue¬¬
litis: ut omnia ante nos consules bella gesta sunt. Quae ubi dixit tãta
simul admiratio miseratioq uiri incessit hoĩes ut mõ uix crederẽt illũ

Expanded text:
nec quicquam ex ea praeterquam corpora nostra debentur Samnitibus. dedamur per fetiales nec quicquam ex ea praeterquam corpora nostra debentur Samnitibus. dedamur per fetiales nudi uinctique; exsoluamus religione populum, si qua obligauimus, ne quid diuini humaniue obstet quo minus iustum piumque de integro ineatur bellum. interea consules exercitum scribere, armare, educere placet, nec prius ingredi hostium fines quam omnia iusta in deditionem nostram perfecta erunt. uos, di immortales, precor quaesoque, si uobis non fuit cordi Sp. Puidisse nos sub iugum missos, uidisse sponsione infami obligatos, uidere nudos uinctosque hostibus deditos, omnem iram hostium nostris capitibus excipientes; nouos consules legionesque Romanas ita cum Samnite gerere bellum uelitis, ut omnia ante nos consules bella gesta sunt.' quae ubi dixit, tanta simul admiratio miseratioque uiri incessit homines ut modo uix crederent illum