comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ una parsnitit᷑ legis paste alterarursus alia legis pastedimicat & repugnat: Apud
rhetores ÷ ista c̃trouersia : Rapta raptoris mostẽ aut indotatas nuptias opt& ut rapta
una paste nitat᷑ acdicat mortẽ se optaredeberereptoris. Altera Nuptia s inducat
acfiant leges contrariȩ exduplicipartelegis : Itẽ unalex c̃trarias leges facere pot est
hmodo : Cũlex ẽ ut uirfostis p&at p̃miũ qđ uol& Et duo adulescentes filufortit̃ fecer̃ : P&it
p̃mu nomine unus ut pat̃ eius quireus factꝰ fuera t ꝓditionis ante iudiciũ liber&᷑. Alt̃
p&itutagat᷑ iudiciũ : Ita exunalege diuersa p&entiũ uoluntate leges c̃trariȩ ẽẽ dicent᷑ :
Lerũ his omissis tullius definit quid sint leges contrariȩ : De inde ponit exemplũ deeo qui
tprannũ occiderit ut p̃miũ accipiat : Deinde alterã legẽ ꝓponit. ut trran noocciso quinq

Expanded text:
cum una pars nititur legis parte, altera rursus alia legis parte dimicat et repugnat. Apud cum una pars nititur legis parte, altera rursus alia legis parte dimicat et repugnat. Apud rhetores est ista controuersia: 'rapta raptoris mortem aut indotatas nuptias optet', ut rapta una parte nitatur ac dicat mortem se optare debere raptatoris, altera nuptias inducat ac fiant leges contrariae ex duplici parte legis. Item una lex contrarias leges facere potest, hoc modo, cum lex est 'uir fortis petat praemium quod uolet', et duo adulescentes falii fortiter fecerunt; petunt praemii nomine unus ut pater, reus qui factus fuerit proditionis, ante iudicium liberetur, alter petit ut agatur iudicium. Ita ex una lege, diuersa petentium uoluntate, leges contrariae esse dicentur. Verum his omissis Tullius definit quid sint leges contrariae; deinde ponit exemplum de eo qui tyrannum occiderit, ut praemium accipiat; deinde alteram legem proponit, ut tyranno occiso quinque
Abbreviated transcription (Latin):
causa habundabit Necessario multũ ꝓfici& Fit & hcc̃clusio Vt & his qui uoluntate sedefendit
operãd& ut ipsũ scriptũ ꝓsestciat ł abiguo aliquo rep̃henso uerbo ł c&eris ut nĩuoluntate
tantũ sed &iã scripto nitiuideat᷑: Quẽ ad modũ illupsi supra quise scripto defendit ita p̃ce¬
peratut Nĩ sola uerba ã plecter& sed &iã scriptoris ostender& uoluntatẽ : Lociaũt̃ cõmu¬
nes c&eris ex assũptionis pastib: inutrũq partẽ c̃uenient . Vt aut remoueat aut cõpens& aut
referat aut c̃dudat : : exc̃trarus aut̃ legib: c̃trouersia nascit᷑. De legalib: c̃tro uersiis testia ÷
quȩ ex contrarus legib: consicit : Nãdicta ẽ ãbiquitas dicta &iã contro uersia quȩ c̃stat ex
&iã ura simplex stice releges contrarias potest : At una duplex facit leges contrarias.

Expanded text:
CAVSA ABVNDABIT, NECESSARIO MVLTVM PROFICIET. Fit et hic conclusio, ut et is qui uoluntate se defendit, CAVSA ABVNDABIT, NECESSARIO MVLTVM PROFICIET. Fit et hic conclusio, ut et is qui uoluntate se defendit, operam det ut ipsum scriptum pro se faciat, uel ambiguo aliquo reprehenso uerbo, uel ceteris, ut non uoluntate tantum sed etiam scripto niti uideatur; quemadmodum illi ipsi supra qui se scripto defendit ita praeceperat ut non sola uerba amplecteretur, sed etiam scriptoris ostenderet uoluntatem. LOCI AVTEM COMMVNES CETERIS EX ADSVMPTIONIS PARTIBVS IN VTRAMQVE PARTEM CONVENIENT. Vt aut remoueat aut compenset aut referat aut concedat. EX CONTRARIIS AVTEM LEGIBVS CONTROVERSIA NASCITVR. De legalibus controuersiis tertia est quae ex contrariis legibus constat; nam dicta est ambiguitas, dicta etiam controuersia, quae constat ex etiam una simplex facere leges contrarias potest. Vna duplex facit leges contrarias,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩquitatẽ ostenderit insua causa eẽ plurimũ ꝓfici& & subduc& aduersario argum̃tũ suũ
Inquo ille posuit scriptatantũ iudices sequidebere : cũ & hic docere coeperit inscripto eẽ aliquid
qđ ꝑ sit ei uoluntati quã int̃p̃tat᷑ : Postremis loci cõmunes qui sumipoter̃ ex pastib: assũptiȩ
qualitatis qđ supͣ diximꝰ : uerũ erit ꝓprius locus eius qui scripta defendit leges ex seintellegi
alii loci cõmunes eius quis euoluntatedefendit leges in c̃silio scriptoris eẽ & utilitate cõmuni : De¬
inde indignũ eẽ aequitatẽ licteris p̃mere &urgere cũ ȩquitas magis inuo lunta te cernat᷑ : Ix his
locis. quos tres inpastitione supͣ posuit & accipicausã & in haclege accipi &ih hanc causa accipi:
Rep&it ꝑ anace faleosi inc̃clusionẽ tresillos quosin pastitione ponilo cosdix̃ & ꝓscripto & contra
scriptũ :  Aut exscripto ñ scriptũ aliqđ inducere. Id ÷ syllogisticȩ tractare : Cũ ȩquitate

Expanded text:
equitatem ostenderit in sua causa esse, plurimum proficiat; et subducet aduersario argumentum suum, in quo ille posuit 'scripta tantum iudices sequi debere', cum et hic docere coeperit in scripto esse aliquid quod prosit ei uoluntati quam interpretatur. Postremi sunt loci communes, qui sumi poterunt ex partibus adsumptivae qualitatis, quod supra diximus. Verum erit proprius locus eius qui scripta defendit leges ex se intellegi qui se uoluntate defendit; leges in consilio scriptoris esse et utilitate communi'; deinde 'indignum esse aequitatem litteris premere et urguere, cum aequitas magis in uoluntate cernatur'. EX HIS LOCIS. Quos tres in partitione supra posuit. ET ACCIPI CAVSAM, ET IN HAC LEGE ACCIPI, ET HANC CAVSAM ACCIPI. Repetit per anacephalaeosin in conclusione tres illos quos in partitione poni locos dixit et pro scripto et contra scriptum. AVT EX SCRIPTO NON SCRIPTVM ALIQVID INDVCERE: id est syllogistice tractare. CVM AEQVITATE
Abbreviated transcription (Latin):
uita aut fris aut amiciaccuscitor deb&uerũ argum̃tũ concedere. Estenĩ credibile sed c̃firma¬
redebebit hoc eiqui arguit᷑ ñ itauisũ fuisse. Et hioca ꝓꝓbare ex at tributis ꝑsonȩ nihancillũ ha¬
biusse opimionẽ . Eillã potius habuisse qđ talis ẽ. qđ sclic& ꝑsonȩ ẽ. Sic argum̃ tabit᷑ aocusator
deeo cuiꝰ opinio falsaẽ inre . Cũ aut̃ euentꝰ fcillit qđ accidit exemplimodo dĩ aliquimis sotelo
alterũ int̃ficit ut in scolȩ c̃trouersus ut nero in causis forensib: quiscũ eũdicat Neccissecuius
here s ñ sit sed tã m̃ sperarit herede accusatoris locusẽ cogitationẽ spectari debere ñ euentũ
E thȩc deratiocinatione Incausa aut̃ om̃isiue in impulsione siue inratiocinatione laborandũẽ.
fuisseillis potestatẽ aut facultatẽ aut uoluntatẽ potestas qua posse ostendit᷑ facultas ẽ. qua
adiutores & c&era de monstrant᷑. Voluntasẽ quauelle ł uoluisse aliqui declarat᷑ Ita aliud

Expanded text:
uita aut fratris aut amici, accusator debet uerum argumentum condere est enim credibile, sed confirmare debebit hoc ei qui arguitur non ita uisum fuisse, et hoc adprobare ex attributis personae, non hanc illum habuisse opinionem, uel iam potius habuisse, quod talis est, quod scilicet personae est. Sic argumentabitur accusator de eo cuius opinio falsa est in re; cum autem euentus fallit quod accidit, exempli modo, cum aliqui misso telo alterum interficit, ut in scholae controuersiis; ut uero in causis forensibus, cum quis eum dicatur necasse cuius heres non sit, se tamen sperarit heredem accusatoris locus est cogitationem spectari debere, non euentum. Et haec de ratiocinatione; in causa autem omni, siue in impulsione siue in ratiocinatione, laborandum est fuisse illis potestatem aut facultatem aut uoluntatem. Potestas est qua posse ostenditur; facultas est qua adiutores et cetera demonstrantur; uoluntas est qua uelle uel uoluisse aliquid declaratur. Ita aliud
Abbreviated transcription (Latin):
malũ puttint &rłq hoc intellecto qđ homines impellant᷑ ñ sola rdtigne uera rerũ uerũ &iã
ftlsa hoc intellecto qđ fefellit illũ res . Illut a ñ eẽ uisũ ut quã uis uerũ sit qđ diccit᷑ ipsitam̃

Expanded text:
mune. HOC INTELLECTO. Quod homines impellantur non sola ratiocinatione uera rerum, uerum etiam falsa; 'hoc intellecto', quod fefellit illum res. ILLI ITA NON ESSE VISVM. Vt quamuis uerum sit quod dicatur, ipsi tam
Abbreviated transcription (Latin):
qu elinopinione eiquẽ argu& fuerit Siostendipot est ei uisũ ẽẽ qui arguat᷑ ut uoluntatẽ crimi¬
n&tͣ &iã sieffectꝰ defuit ut ex eocausã habuerit quiatimuit quia sperauit &iã sinihil cõmodi.
aut in cõmodi acceperit. Nã opinio duplicit̃ fallit: Opinio fallit inre cũ opinio uera ñẽ &erra
ab eo qđ inuero ÷ Vt cũ resmala sit bona credat᷑. Velc̃tra. Euentꝰ fallitopinionẽ cũ opinio que
ueraẽ . Sed ect̃ int̃ueniens casus decipit ut cũ resbona ẽ & bona credit᷑ sed aliqͦ casum malũ¬
Aluis
uostit̃ ia inatusa ipsa hͦ modo possumꝰ dicere idutdicamꝰ ideo occidistiquia teheredẽ forepu¬
casti lic&ille aliũ heredẽ fecerit ita sẽꝑ in opinione ẽ Eteuentꝰ fallit &res cualius modiẽ
quã credit᷑ autalit̃ credit᷑ quã putat᷑ habuisse ꝓuenire . Aut ñ is euentꝰ ẽ quẽ arbitratis cũ aut

Expanded text:
 etiam quid sperauerit. SI OSTENDI POTEST EI VISVM ESSE QVI ARGVATVR. Vt uoluntatem criminetur etiam si effectus defuit; ut ex eo causam habuerit, quia timuit, quia sperauit, etiam si nihil aut commodi aut incommodi acceperit. NAM OPINIO DVPLICITER FALLIT. Opinio fallit in re, cum opinio uera non est et errat ab eo quod in uero est, ut, cum res mala sit, bona credatur uel contra. Euentus fallit opinionem, cum opinio quidem uera est, sed eam interueniens casus decipit, ut cum res bona est et bona creditur, sed aliquo casu in malum uertitur. Iam in causa ipsa hoc modo possumus dicere, id ut dicamus: 'ideo occidisti, quia te heredem fore putasti, licet ille alium heredem fecerit'; ita semper in opinione est. Et euentus fallit et res, cum aut alius modi est quam creditur, aut aliter euenit, quam putatur habuisse prouenire. AVT NON IS EVENTVS EST QVEM ARBITRATI
Abbreviated transcription (Latin):
factũ sit ostendit᷑ Quid sit causa quȩ parit uolantatẽ siue ꝑimpulsi onẽ siue ꝑratiocinationẽ
Accusator ergocũmpulsione aliquid factũ eẽ dicit : Locis confirmationis acaus a ꝑimpailsio¬
nẽ primodietis. Naq efirmatienis p̃ceptislits redit ad rep̃hensinis modos Qũisimilim pal¬
suali qđ cõmiser̃ & simlitudinũ conlatione Vt applices exemplũ & doceis simile cõparando
& ipsiusa nimiaffectionis explicatione curandũ ẽ ut ipsius affectionis hocẽ reisitexplicatio

Expanded text:
luntatem siue per impulsionem siue per ratiocinationem. ACCVSATOR ERGO, CVM IMPVLSIONE ALIQVID FACTVM ESSE DICET. Locis confirmationis a causa per impulsionem primo datis iamque confirmationis praeceptis datis, redit ad reprehensionis modos. QVI SIMILI IMPVLSV ALIQVID COMMISERINT, ET SIMILITVDINIS CONLATIONE. Vt adplices exemplum et doceas simile comparando. ET IPSIVS ANIMI ADFECTIONIS EXPLICATIONE CVRANDVM EST. Vt ipsius adfection
Abbreviated transcription (Latin):
ignis cal& putanta liqui habitũ eẽ quid ꝑpetuũ sit cũ ipsũ ignis hoesit utceleat. Itaq
potius iatura ẽ habitũ multi ñ nisido dant &uerũ ẽ ille hab& omã ꝑcepta. Atuera bonio
fũquã ita quid ꝑceptũ hab& ut ñ in ꝓfectu cotidiesit Ethuncꝓfectũ opaitix dixer̃
id ÷ ꝓgressionẽ quã opnien habitũ dixer̃ : Ergo ꝓexistimatione maioris ꝑceptionis in homine
habitũ intellegimꝰ utsi ciffectione quadđa aliquid quis agea ut ercitor inforon ꝑfect : Tam̃

Expanded text:
ignis hoc sit, ut caleat; itaque potius natura est. Habitum multi non nisi deo dant, et uerum est: ille habet omnia percepta. At uero homo numquam ita quid perceptum habet, ut non in profectu cotidie sit, et hunc profectum ὁρμὴν dixerunt id est progressionem, quam ὁρμὴν habitum dixerunt. Ergo pro existimatione maioris perceptionis in homine habitum intellegimus, ut si adfectione quadam aliquid quis agat: ut orator in foro non perfectus, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
plurimũ socrates us ẽ ꝓpterea
qđ nichil ipsẽ ad ferreadꝑsua¬
dendũ uolebat. sed exeo qđ il¬
le sibi dederat qͥ cũ dispucabat

Expanded text:
plurimum Socrates usus est, propterea quod nihil ipse afferre ad persuadendum volebat, sed ex eo, quod sibi ille dederat, quicum disputabat
Abbreviated transcription (Latin):
Inter officiũ & finẽ hoc
int̾ est. qđ in officio quid
fieri. in fine quid offi¬
cio conueniat consi¬
derat᷑. Vt medici offi

Expanded text:
inter officium et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, con- sideratur. ut medici offi
Abbreviated transcription (Latin):
Nuncitiq dicturus : deargum̃to Necnos c̃fundat qđ ꝓ argum̃to argum̃tationẽ ponit
Antiquigenꝰ ponebant argum̃tationẽ sub argum̃ tatione uero argumꝰtũ & irgum̃itationẽ
taq h oc uerbo cõmunit utebant᷑ ut ꝓ argum̃ torecte argum̃ tatio dicer& Verũ ante quã q̃¬
camꝰ quȩ genera sint argum̃torũ dicamꝰ prius quid c̃siderare & c̃ ferredebeamꝰ ut argum̃ tͦ
ficiamiꝰ Scđm aris totele decẽ cathegoriȩs id: decẽ res in quib: om̃a q̃ in mundos c̃tinent᷑ ł
Deinde natura eius eue¬
nire uulgo soleat. an in¬
solent ⁊raro. Postea ho¬
mines id sua auctorita¬
c̃seq: de inde postremo
ad tendendũ ẽ nũq̃ res
ex his reb q̃positȩ st̃ in par
tib honestatis aututi¬
litatis c̃seqͣnt᷑ de qͥb in¬

Expanded text:
Nunc itaque dicturus est de argumento. Nec nos confundat quod pro argumento argumentationem ponit. Antiqui genus ponebant argumentationem, sub argumentatione uero argumentum et argumentationem. Itaque hoc uerbo communiter utebantur, ut pro argumento recte argumentatio diceretur. Verum antequam dicamus quae genera sint argumentorum, dicamus prius quid considerare et conferre debeamus ut argumenta faciamus. Secundum Aristotelem decem categoriae sunt, id est decem redeinde natura eius, evenire vulgo soleat an insolenter et raro; postea homines id sua auctoritaconsequi. deinde postremo adtendendum est, num quae res ex iis rebus, quae positae sunt in par- tibus honestatis aut utilitatis, consequantur; de q
Abbreviated transcription (Latin):
generi ut amorduaria
a. Euentꝰ õ exitus alicu¬
ius negotu in quoqͣri sola
quid exqua q̃ re euene¬
rit eueniat. euenturũq

Expanded text:
generi, ut amor, ava- ritia. eventus est exitus alicuius negotii, in quo quaeri solet, quid ex quaque re evenerit, eveniat, eventuru
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde qđ ineuentuduos ut aerrogantia & odiũ in hac c̃secutione unũ Nã ipsisticto c̃secutio ẽ¬

Expanded text:
Deinde quod in euentu duo sunt, ut adrogantia et odium, in hac consecutione unum; nam ipsi facto consecutio eDeinde quod in euentu duo sunt, ut adrogantia et odium, in hac consecutione unum; nam ipsi facto consecutio e
Abbreviated transcription (Latin):
N superiorib: duob: ac tributis negotio negotiũ om̃e teriere diximꝰ : testiũ qđ ẽ adii no¬
tũ negotio uelũtiex traee p̃cepimꝰ sed naturalit̃ coherere extraipsã ΥΠΟΘΕCΙΝ Aut
aboratore assumi quã quã et eaq̃ extras ncituralit̃ ab ortitoresumant᷑ & de hoc p̃cẽpta iã de¬
dimꝰ : Quasta at tributio q̃ consecutio nominat᷑ &ipsã eatenent quȩ extras : adherentia
tam̃ reb: Negotii q̃ non aboratore ex uoluntate sumant᷑ sed q̃ ipsis reb: negotii rationabi¬
lit̃ accider̃ Ac ꝓpe en oma q̃ inquasta attributione in consecutiones iduident᷑ ẽe qđ euentꝰ
Verũ euentꝰ aliud ẽ aliud consecutio ł res c̃secutionis : Etenĩ euentꝰ consideratio ẽ qͣdã na¬
turarerũ quaqui ꝑspicit᷑ quid exquaq re euenerit eueniat euenturũ sit : In c̃secuti¬
oneaut̃ ñ exreb: quide ueniat tractat orator : sed quidreb: eueniat id ÷ quid reb: contingat

Expanded text:
n superioribus duobus attributis negotio negotium omne teneri diximus; tertium, quod est adiunctum negotio, ueluti extra esse praecepimus, sed naturaliter cohaerere extra ipsam ὑπόθεσιν aut ab oratore adsumi; quamquam et ea, quae extra sunt, naturaliter ab oratore sumantur. Et de hoc praecepta iam dedimus. Quarta attributio, quae consecutio nominatur, et ipsa ea tenet, quae extra sunt, adhaerentia tamen rebus negotii; quae non ab oratore ex uoluntate sumantur, sed quae ipsis rebus negotii rationabiliter acciderunt. Ac prope ea omnia, quae in quarta attributione in consecutione sunt, id uidentur esse quod euentus; uerum euentus aliud est, aliud consecutio uel res consecutionis. Etenim euentus consideratio est ex quadam natura rerum, qua perspicitur, quid ex quaque re euenerit, eueniat, euenturum sit; in consecutione autem non, ex rebus quid eueniat, tractat orator, sed quid rebus eueniat, id est quid rebus contingat.
Abbreviated transcription (Latin):
cue pax ⁊ beniuolentia p&itor.
Non modo ea non inuenit᷑ sed au¬
g& atq infłcmatur odĩ. n hu¬
miliaũ gnrẽ causȩ. contẽptionis

Expanded text:
cue pax et benivolentia petitur, non modo ea non inve- nitur, sed augetur atque inflammatur odium. in humili autem genere causae contemptionis
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ hicamicitiȩ copulari. Nra enĩ uoluntate nullo obsequimurnisi amicifuerimus. Antea aut siuirib:
corporis cuncta agebantur . Ñ suauo luntate quis quã alteri paruit nec potuitamicus amicus ẽẽ
qui cogebat᷑  Acñ modo labores excipiendos cõmunis cõmodicausa: Perfectũ ÷ inquit eloquentia
ergo egiteloquentia utilliuitã parui penderent quiiã dudũ sibiuictufero uitã ꝓpagabant
squitande fieri potuit :Q uaerit᷑ utrũ homines ad has rationes uiuendi pnaturã deducti sint anprȩ¬
ceptis uideant᷑ adducti. Erac quiđe in hominib: natura melior sedo ppressa corporis uitio ad ma

Expanded text:
tamen hic amicitiae copulari: nostra enim uoluntate nulli obsequimur, nisi amici fuerimus. Antea autem si uiribus corporis cuncta agebantur, non sua uoluntate quisquam alteri paruit nec potuit amicus esse qui cogebatur. AC NON MODO LABORES EXCIPIENDOS COMMVNIS COMMODI CAVSA. Perfectum est, inquit, eloquentia, ergo egit eloquentia, ut illi uitam parui penderent qui iam dudum 'sibi uictu fero uitam propagabant'. QVI TANDEM FIERI POTVIT? Quaeritur utrum homines ad has rationes uiuendi per naturam deducti sint an praeceptis uideantur adducti. Erat quidem in hominibus natura melior, sed oppressa corporis uitio ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
priuatas me quitot annis in causis uidiciisq publicis ita simuersatus nuncdeniq ut bonũ demons

Expanded text:
privatas: “me qui tot annis in causis iudiciisque publicis ita sim uersatus”. Nunc denique, ut bonum demons
Abbreviated transcription (Latin):
cutio. memoria. ꝓnun¬
tiatio. Inuentio est ex¬
cogitatio rerũ uerarũ
aut uerisimiliũ quȩ cau¬
sco ꝓbabilem reddiin

Expanded text:
cutio memoria pronuntiatio. Inuentio est excogitatio rerum uerarum aut uerisimilium, quae causam probabilem reddun
Abbreviated transcription (Latin):
nam fuit quodamtẽpꝰ
cum in agris homines
passim bestiarũ modo
uagabantur & sibiuic¬
cu fero ui tam propaga¬
baNt nec roctione animi
quicquã sed pleraq uirib

Expanded text:
nam fuit quoddam tem- pus, cum in agris homines passim bestiarum modo vagabantur et sibi victu fero vitam propagabant nec ratione animi quicquam, sed pleraque virib
Abbreviated transcription (Latin):
Simile autẽ ex specie con¬
aũ eac conferenda. atq
ad similanda natura lu¬
dicatur. Contrariũ ẽ qđ
positũ ingenere diuer¬
so. ab eodẽ cui contra¬
distat . ut friguscalori.
uitȩ mors. disparatũ
aũ ẽ id qđ ab aliquare
ꝑoppositionẽ negatio¬
nis separatur hoc modo
dapere & non sapere:¬

Expanded text:
simile autem ex specie conaut ex conferunda at- que assimulanda natura iudicatur. contrarium est, quod positum in genere diverso ab eodem, cui contradistat, ut frigus calori, vitae mors. disparatum autem est id, quod ab aliqua re praeposi- tione negationis separatur, hoc modo: sapere et non sapere
Abbreviated transcription (Latin):
punctoregotio ꝑ similitudinẽ quae sitimurte natue Sic inquit & leo magisimseit portũ
cẽ pontu snturas ait̃ Ut holenã inquie trouni itũ antonhius belli senĩfu sar ł somtanũ

Expanded text:
uncto negotio per similitudinem, quae sit in parte naturae. Sic, inquit, et leo magis irascitur postquam comparat naturas, ait: "ut Helena", inquit, "Troianis, sic tu, Antoni, huius belli semen fuisti". CON
Abbreviated transcription (Latin):
nobis rethoricȩ uid&ur
ea quam a ristoteliui¬
sam eẽ diximus partes.
aũ hȩ quas pleriq dixer
inuentio. dispositio. elo

Expanded text:
nobis rhetoricae videtur artis ea, quam Aristoteli visam esse diximus; partes autem eae, quas plerique dixerunt, inventio, dispositio, elo
Abbreviated transcription (Latin):
enda ẽ Poncimus itaq haectria. Vitor inꝰ doc& unũ sit intellegis aliud sit spẽ habes tertiũ
sit Itaq faciamꝰ syllogismũ a primo ad scđm Siuictorinꝰ doc& intellegis Nunc a scđo ad tertiũ
suntellegis spe habes. Deinde a primo ad tertiũ Ergo uictorin doc& spe habes. Primũ enĩ & ter
ootest uri simile ñ uideri medioillo quasi quadã ad ꝓbatione conius
ceroneuideamꝰ Primũ hoc sit Si constitutio &ipsci & parseius quae lib& intentionis depulsio est
sẽ. Scđm illud ẽ quae intentionis depulsioñ ẽ ea neccons¬
titutio Necpars c̃stitutionis ẽ. Tertiũ hoc sit deliberatio & demonstratio Neq c̃stitutio Nec parscons

Expanded text:
enda est. Ponamus itaque haec tria: 'Victorinus docet' unum sit, 'intellegis' aliud sit, 'spem habet' tertium enda est. Ponamus itaque haec tria: 'Victorinus docet' unum sit, 'intellegis' aliud sit, 'spem habet' tertium sit. Itaque faciamus syllogismum a primo ad secundum: 'si Victorinus docet, intellegis', nunc a secundo ad tertium: 'si intellegis, spem habet', deinde a primo ad tertium: 'Ergo, si Victorinus docet, spem habet'. Primum enim et terotest uerisimile non uideri, medio illo quasi quadam adprobatione coniungitur. Hoc ergo et in Cicerone uideamus. Primum hoc sit: 'si constitutio et ipsa et pars eius quaelibet intentionis depulsio est'; secundum hoc sit: 'quae intentionis depulsio non est, ea nec constitutio nec pars constitutionis est'. Terti
Abbreviated transcription (Latin):
monstratio neq nom̃ constitutionis Neq definitionẽ recipiant Nec constitutiones sunt Nec
partes constitutionis Ipsi aut̃ plac& constitutionẽ intentionis depulsionẽ ẽẽ. & c̃ceditei ali¬
as definitiones. Siue in quit constitutionẽ primã causae accusatoris confirmationẽ dicat siue
defensoris primã dep̃cationẽ necesse : deliberationẽ & demonstrationẽ Neq constitutionẽ
eẽ nec partẽ constitutionis . Hod oco anĩ aduestere debemꝰ genꝰ syllogismi qđ obscuritate
sui & cstificio colligatũ syllogis mis fere omnib: antecellit: Sic itaq iste colligit᷑ syllogis mꝰ
A primo ad scđm a scđo ad t̃tiũ a primo ad t̃tiũ Primũ enĩ & tertiũ simileẽẽ mediũ facit qđ
utriq c̃iungit᷑ Sedut melius possit astificiũ ciceronis intellegi prius quae lib& similitudo faci¬

Expanded text:
monstratio neque nomen constitutionis neque definitionem recipiunt, nec constitutiones sunt nec monstratio neque nomen constitutionis neque definitionem recipiunt, nec constitutiones sunt nec partes constitutionis. Ipsi autem placet constitutionem intentionis depulsionem esse, et concedit ei alias definitiones: 'siue', inquit, 'constitutionem primam causae accusatoris confirmationem dicat, siue defensoris primam deprecationem, necesse est deliberationem et demonstrationem neque constitutionem esse nec partes constitutionis'. Hoc loco animaduertere debemus genus syllogismi, quod obscuritate sui et artificio colligatum syllogismis fere omnibus antecellit. Sic itaque iste colligitur syllogismus, a primo ad secundum, a secundo ad tertium, a primo tertium: primum enim et tertium simile esse medium facit, quod utrique coniungitur. Sed ut melius possit artificium Ciceronis intellegi, prius quaelibet similitudo faci
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa & parseius quae lib& intentionis depulsio ẽ : quae intentionis depulsionon est ea nec const¬
tutio nec pars c̃stitutionis ẽ ut supra diximꝰ : Om̃is pars generis sui & nom̃ & definitionẽ deb&
recipere Genꝰ hicaut̃ c̃stitutio ẽ Subc̃stitutione quattuor c̃stitutiones Subqualitate de¬
monstratio deliberatio iuridicialis negotialis. litiq uid eamꝰ andeliberatio & demonstratio
generis nom̃ & definitionẽ recipiant. Generis nom̃ est constitutio Qđ nom̃ tollitcicero demo¬
strationi & deliberationi. Sed nedicat hermagoras cstitutiones diciposse ostendit definiti¬
one generis cadere ñ posse inde monstrationẽ &deliberationẽ Qđ sidefinitio ñ cadit nom̃ q̃ q̃
cadere ñ debebit. Constitutionẽ aut̃ sic definimꝰ. Constitutio ẽ intentionis depulsio Quã sci¬
lic& definitionẽ in deliberationẽ ł demonstrationẽ uidemꝰ ẽẽ ñ posse Qđ sideliberatio & de¬

Expanded text:
quae intentionis depulsio non est, ea nec constitutio nec pars constitutionis est'. Vt supra diximus, omnis pars generis sui et nomen et definitionem debet recipere; genus hic autem constitutio est, sub constitutione quattuor constitutiones, sub qualitate demonstratio, deliberatio, iuridicialis, negotialis. Itaque uideamus an deliberatio et demonstratio generis nomen et definitionem recipiant. Generis nomen est constitutio, quod nomen tollit Cicero demonstrationi et deliberationi. Sed ne dicat Hermagoras constitutiones dici posse, ostendit definitionem generis cadere non posse in deliberationem et demonstrationem; quod si definitio non cadit, nomen quoque cadere non debebit. Constitutionem autem sic definimus - 'constitutio est intentionis depulsio', quam scilicet definitionem in deliberatione uel demonstratione uidemus esse non posse. Quod si deliberatio et de
Abbreviated transcription (Latin):
tineat ꝗad ratiortẽ p̃ceptionis: &
aũ cõmodior illa partitio uideꝰ
eẽ q̃ inquinq partes distributaẽ
qom̃is ab aristocele : Itheo srasto
ꝓfectim axime secutis : Alã quẽ ad¬
modũ illud superigen argunita

Expanded text:
t quam ad rationem praeceptionis. Nobis autem commodior illa partitio videatur esse, quae in quinque partes tributa est, quam omnes ab Aristotele et Theophrasto profecti maxime secuti sunt. nam quemadmodum illud superius gen
Abbreviated transcription (Latin):
consecutione conficit᷑
hoc modo. suos me is tuc
eotẽ pore fecissedicitis. ego
aũ eo ipsotẽ pore transma

Expanded text:
consecutione conficitur, hoc modo: si vos me istuc eo tempore fecisse dicitis, ego autem eo ipso tempore trans ma
Abbreviated transcription (Latin):
sae suae confidere. Incontẽp
tionẽ adducentur. sieoꝵ iner¬
tia neglegentia ignauia
desidiosũ studiũ. luxuriosũ
otiũ ꝓferet᷑. Ab auditorum
ꝑsonabent uolentia captabit᷑
si res ab his fortit̃ sapienter
mansuete gestȩ ꝓferentoa
ut nequa ad sentatio nimia
significadur. si dehis quã ho¬
nesta existimatio quantaq
eoꝵ iudicii & auctoritatis ex¬
pectatiosi tostendet᷑ Abreb¬
ipsis si nrãncausa laudando
extollemꝰ aduersariorũ cau¬
sã ꝑcomtẽptionẽ deprime¬
mꝰ AAttentos aut̃ faciemus
si demonstrarbimꝰ eaquȩ die¬
turi erimꝰ magna noua incredi¬
bilia eẽ . aut a dom̃s aut adeos qͥ audi

Expanded text:
sae suae confidere; in contemp- tionem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus. Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea, quae dicturi erimus, magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, qui audi
Abbreviated transcription (Latin):
orueffectussunt Primoitaq illatria uideam inqua ꝓbabile diuidit argum̃tũ pidq d fero
sola fieri ꝓbabile argum̃ tũsicfic siea ad fide colligas quȩ inactus c̃suetudineuersant Vtpu
a laros lanone sitristes senes iedaces parasicos ẽe memorauit. Haec itaq ad fidẽ dictas ꝑ idqđ
mnusus agendi sedea quae inopinione sunt posita colligam. Sidicas inferos eẽ ximpis apua
inferos poenas sidicas om̃s quiphilo sophent᷑ c̃tradeosfacere. Multienĩ credt̃ qđ philosophi
contradeos faciant. Eteni sideos ad ser̃ & meforte scultũ eẽdicunt qm̃me tałẽ deus eẽ uoluit
c̃tra deos faciunt cũ merep̃henđt̃. Deinde in re p̃ cũ bella aut pax exdi uoluntate c̃tingant

Expanded text:
effectus sunt. Primo itaque illa tria uideamus in quae probabile diuiditur argumentum. Per id quod fere solet fieri probabile argumentum sic fit, si ea ad fidem colligas quae in actus consuetudine uersantur, uauaros lenones, tristes senes, edaces parasitos esse memorauit. Haec itaque ad fidem dicta sunt pein usu sunt agendi, sed ea quae in opinione sunt posita colligamus; si dicas inferos esse et impiis apud inferos poenas; si dicas omnes qui philosophentur contra deos facere; multi enim credunt quod philosophi contra deos faciant. Etenim si deos adserunt et me forte stultum esse dicunt, quoniam me talem deus esse uoluit, contra deos faciunt cum me reprehendunt. Dei
Abbreviated transcription (Latin):
̃ a ꝗ multcisinse ros habeat c̃ loccitas. Duplex tam̃ ẽ łaenĩ om̃a quȩ tollis quãuis multa sint in unatam̃
parte ponunt᷑ in altera id qđ c̃ cludis siue aliquid dereb: sit siue c̃trariũ rei ut supra docuimus
Atq hocdiligent̃ uidere oportebit Preceptũ dat ut necessari a argum̃ta ñ soladicendispecie
faciamꝰ id ÷ ne c̃plexio ł enume ratio in solo genere dicendiposita ee uideat᷑ sedut ratione sipse
&res neces sarie s int & hocgenere dice ndipferat̃ tripliciscilic& aut ꝑ c̃plexionẽ aut periu¬
merationẽ aut ꝑ simplicẽ conclusionẽ Dictũ ittiq denecessario argum̃to & quale sit & q̃t mo¬
dis dictionis ꝓferat᷑ Niue dȩꝓbabiliincipit disputatio. Qđ ut melius intellegamꝰ ꝓpt̃uim
expositionis hȩc prius nobis &iã pictura cernat᷑¬

Expanded text:
am multas in se res habeat conlocatas, duplex tamen est. Ea enim omnia, quae tollis, quamuis multa sint, in una tamen parte ponuntur; in altera id quod concludis, siue aliquid de rebus sit siue contrarium rei, ut supra docuimus. ATQVE HOC DILIGENTER VIDERE OPORTEBIT. Praeceptum dat ut necessaria argumenta non sola dicendi specie faciamus, id est ne complexio uel enumeratio in solo genere dicendi posita esse uideatur, sed ut rationes ipsae et res necessariae sint, et hoc genere dicendi proferantur, triplici scilicet, aut per complexionem aut per enumerationem aut per simplicem conclusionem. Dictum itaque de necessario argumento et quale sit et quot modis dictionis proferatur; nunc de probabili incipit disputatio. Quod ut melius intellegamus, propter uim expositionis haec prius nobis etiam pictura cema
Abbreviated transcription (Latin):
berio portere : Mentiris qđ dicis sororẽ fleuisse quia ñ ẽ inde iudicatũ Nunca pud iudices ac¬
cusent quã sine iudicib: ipsic̃ dẽ pnarint: Modo crim̃ ingeris postea quã poena sũ psisti desoron¬
Acsudẽ facere ipse quinuncaccus&i aluiss& nchoc quidẽ ipso quioqua opus fuis se iudicio : Vt

Expanded text:
BERI oportere: 'mentiris, quod dicis sororem fleuisse, quia non est inde iudicatum'. NVNC APVD IVDICES ACCVSENT, QVEM SINE IVDICIBVS IPSI CONDEMNARINT: 'modo crimen ingeris, posteaquam poenas sumpsisti de soroidem facere ipse, qui nunc accusat, voluisset, ne hoc quidem ipso quicquam opus fuisse iudicio;
Abbreviated transcription (Latin):
in aliã qq suspicionẽ duciposse demonstrabit᷑ sidicat᷑ quia pall& occidit hominẽ cũ sit palor &e
gritudinis leaq siquid ad ̃firmandũ signũfuerit ꝓ latũ his quinꝗ modis rephendiopor tebit¬
ferẽ ei quicũ confer&. id fieripo

Expanded text:
in aliam quoque suspicionem duci posse demonstrabitur, si dicatur 'quia pallet, occidit hominem', cum sit pallor et in aliam quoque suspicionem duci posse demonstrabitur, si dicatur 'quia pallet, occidit hominem', cum sit pallor et aegritudinis. Itaque si quid ad confirmanduferetur, ei, quicum conferetur. id fieri po
Abbreviated transcription (Latin):
rusit dem deuteiuis reidequaagimn signũ sit deinde utdoceamꝰ aut id faccũ eẽ qł ñoportuerit aut id
n factũqdio portuerit postremo &iã scisse eã utrũ fuerit faciendũ lñ faciendũ haeciũ  con¬
firmando signo attributas : Quorũ siaduer sarius qđ lib& ad ẽfirmandũ ꝓtulerie tiuid qui
modis rep̃hendes Dicere enĩ debebis inquit aut ñ eẽ signũ id÷ sidicat᷑ homicidiũ fecit Nã pul¬
uerulent : utiq ad homicidiũ puluis signũ ẽẽ ñ potest aut parũ magno eẽ signo &enĩñ modo
signũ ꝓferendũ ẽ sed & plenũ signũ unde illud in terentio iã scio magnũ signũ aut a se potius
qͥui ab aduersariis staresidicat᷑ scelus fecit nã erubuit cũtuc̃tra possis dicere im moscelus
n potuit sticere quia erubuit aut omnino falsodici sidicat᷑ nescioqui pallere cũ ñpalleat aut

Expanded text:
rum sit, deinde ut eius rei de qua agimus signum sit, deinde ut doceamus aut id factum esse quod non oportuerit, aut id non factum quod oportuerit, postremo etiam scisse eum utrum fuerit faciendum uel non faciendum. Haec quattuor confirmando signo attributa sunt; quorum si aduersarius quodlibet ad confirmandum protulerit, tu id quinque modis reprehendes. Dicere enim debebis, inquit, aut non esse signo, id est, si dicatur ‘homicidium fecit: nam puluerulentus est', utique ad homicidium puluis signum esse non potest; aut parum magno esse signo - etenim non modo signum proferendum est, sed et plenum signum, unde illud in Terentio: "iam scio magnum signum" - aut ab se potius quam ab aduersariis stare, si dicatur 'scelus fecit: nam erubuit', cum tu contra possis dicere 'immo scelus non potuit facere, quia erubuit', aut omnino falso dici, si dicatur nescio qui pallere cum non palleat, aut
Abbreviated transcription (Latin):
fiebant. Quib reb tantũ
odii atq in uidiȩ suscepit
eloquentia ut homines in
geniosissummi quasi ex aliqͣ
turbida tempestate inpor
qui &ũ. Quare mihi uident᷑
postea c&era studia recta
atq honesta ꝑ otiũ conce¬
lebrata ab optimis enitu

Expanded text:
fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines in- geniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in por- quietum. quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enitu
Abbreviated transcription (Latin):
ratitaq q̃ ista sint łuti cõmunia ut c̃sideremꝰ utrũ aliquis ualens aninbecilli ssit longus anbreu
formosus arde formis uelox aut tardus Haec om̃a corporiss quȩ facile uidemꝰ sȩpehominib:
exnatura sepe exarte c̃tingere deinde quid debemꝰ inspicere memor a nobliuiosussit comisof¬
ficiosus pudens  patiens an c̃tra haec rursus am̃ã animis q̃ similit̃ uidemꝰ tã ex natura nob quã ex
artȩpuenire Verũ cuncta istainquit q̃ animi & corporiss quan quã sȩpe ex disciplina &artec̃tingas
Tam̃ qualiał quanta sint ñ nis in sol natura c̃siderare debemꝰ E a aut̃ q̃ in dustria c̃parant᷑ in ha¬
bitu rectius csideralimꝰ inuictu c̃ siderire oport& Victꝰ hominis est omine illud tẽpus apueritia

Expanded text:
LENS AN IMBECILLVS sit, LONGVS AN BREVIS, FORMONSVS AN DEFORMIS, VELOX AN TARDVS; haec omnia corporis sunt, quae facile uidemus saepe hominibus ex natura, saepe ex arte contingere. Deinde, inquit, debemus inspicere MEMOR AN OBLIVIOSVS SIT, COMIS, OFFICIOSVS, PVDENS, PATIENS, AN CONTRA; haec rursus omnia animi sunt, quae similiter uidemus tam ex natura nobis quam ex arte prouenire Verum cuncta ista, inquit, quae animi et corporis sunt, quamquam saepe et ex disciplina uel arte contingant, tamen qualia uel quanta sint, non nisi in sola natura considerare debemus. Ea autem quae industria comparantur in habitu rectius considerabimus. IN VICTV CONSIDERARE OPORTET. Victus hominis est omne illud tempus a pueritia
Abbreviated transcription (Latin):
bli emiferre pcratis leo medontiã dȩ : Sed& hocargum̃tũ quasiex nomine fitriuid dir
cumnus laomodontiadȩ in sononominis nihil ẽ in actuaũt laomedontis ꝑefidiȩ postũ e argu¬
mntus Abutitẽ aũt inquit in spicere debemꝰ utrũ puerset angrandior ansenex ut cuiq a ati
crim̃ qđ agit aut c̃uenire aut ñc̃uenire diceamꝰ Hlaeedehis qͦ extrinsecus sunt quȩ tantũ a¬
turaes Niuncuenit ad ea q̃ corporis & animis̃ &quȩ tã Naturȩ quã disciplinȩ cẽ poss ł tenunt̃¬

Expanded text:
inferre paratis, Laomedontiadae". Sed et hoc argumentum quasi ex nomine fieri uidetur, cimus 'Laomedontiadae', in sono nominis nihil est, in actu autem Laomedontis perfidiae positum est argumentum. Aetatem autem, inquit, inspicere debemus, utrum puer sit an grandior an senex, ut cuicumque aetati crimen quo de agitur aut conuenire aut non conuenire doceamus. Haec de his quae extrinsecus sunt, quae tantum naturae; nunc uenit ad ea quae corporis et animi sunt et quae tam naturae quam disciplinae esse possint
Abbreviated transcription (Latin):
constitutionis & omĩs contro
uersia siue inratione. siue
inscripto uersat᷑ tractar
debeat &̃ in quã qͣ argumꝰ¬
tationes conueniant. singal¬
latĩ in scđo libro. deuno quaq
genere dicemꝰ. In pͣsentia tan¬
tũ modo numeros. & modos.
& partes argum̃ fandi. con¬
fuse & ꝑmixce. dispsimus

Expanded text:
ntro- versia, sive in ratione sive in scripto versabitur, tractari debeat et quae in quamque argumentationes conve- niant, singillatim in secundo libro de uno quoque ge- nere dicemus. in praesentia tantummodo numeros et modos et partes argumentandi confuse et permixtim dispersimus
Abbreviated transcription (Latin):
den fimnitõ ⁊ suꝑunatiie us el quici multis modus efficit̃ ł quia ominib medis addicendũ
una pceptio se. mis aut̃ trans latio apud antiquos tẽporib tullians inuipsecatusarũ
abtione aut erat aut rarior inueniebat᷑ : Pr&ores &eruĩ quiius dicebant &iudices
causȩ dabant & conrouersiȩ ł agendigenꝰ instituta actione formabant ita sibi p̃scri¬
bebat p̃tor quaaccusator qua reus deber& aotione uti p̃scribendo quid fier& excipien¬
doq quid ñ fierei trans lationis controuersiã accidentib: auferebat E rat p̃terea insti

Expanded text:
nfinitum et superuacuum est, uel quia multis modis efficitur, uel quia omnibus modis ad dicendum una praeceptio est. Omnis autem translatio apud antiquos temporibus Tullianis in ipsa causarum actione aut non erat aut rarior inueniebatur. Praetores etenim, qui ius dicebant, et iudices causae dabant et controuersiae uel agendi genus instituta actione formabant; ita si praescribebat praetor qua accusator, qua reus deberet actione uti, praescribendo quid fieret excipiendoque quid non fieret, translationis controuersiam actionibus auferebat. Erat praeterea inst
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ ad modũ igit᷑ hic &ad
pͥmã quãq partẽ pͥmũ de¬
cessit. &õnib absolutis fi¬
nẽ dicendi fec̃. sic nobis
plac& ⁊ ad singłas partes
accedere ionib: ab solũ¬
tis ꝑorare. Nc̃ decfirma¬
tione deincepsita ut or¬
do ipse postulat p̃cipita¬
dũ uidea TConfirmatio
ẽ ꝑꝗar gum̃tando nr̃e
causȩ fidẽ. ⁊auctortaate
i firmam̃tũ adiungit

Expanded text:
quemadmodum igitur hic et ad primam quamque partem primum accessit et omnibus absolutis finem dicendi fecit, sic nobis pla- cet et ad singulas partes accedere et omnibus abso- lutis perorare. Nunc de confirmatione deinceps, ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum videtur. Confirmatio argumentando nostre cause fidem et auctoritatem et firmamentum adiungit
Abbreviated transcription (Latin):
gum̃ tandi rationib: trac¬
tis c̃firmarȩ oporceat:
Om̃s res argum̃tando ẽfirm̃a¬
tur. dut exeo quod ꝑsonis. dut
exeo quod negotis ẽ adtri¬
butũ : ac ꝑsonis hasres ad¬
putamus.
Nom̃. Naturã uictũ
fortunã. habitũ. affecti¬
onẽ. studia c̃silia. facta
casus. orationes.

Expanded text:
ationibus tractis confirmari oporteat. Omnes res argumentando confirmantur aut ex eo, quod personis, aut ex eo, quod negotiis est adtributum. Ac personis has res adputamus: nomen, na- turam, victum, fortunam, habitum, affectionem, studia, consilia, facta, casus, orationes.
Abbreviated transcription (Latin):
qmouuns mediacriter sapiens por esfiudert doquentiã sun bominẽ stultost mala messe
sin cablen tem bonam eser proptertea cicero nonutrum bonum anmalumst eloquent e

Expanded text:
quiuis mediocriter sapiens potest uidere eloquentiam, si in homine stulto sit, malam esse, si in sapiente, bonam esse, propterea Cicero non utrum bonum an malum sit eloquent
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad gub̾nacula rei .p. te¬
merarii atq audaces homi¬
nes accesserant maximo
ac miserrima naufragia

Expanded text:
cum ad gubernacula rei publicae temerarii atque audaces homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde hoc ipsũ iurefeci aut licuisse sibi debebit ostendere quae ẽ qualitas ab soluta laut si ñ li¬
cuit deb& sibi extrinsecus ad sumere aliquid quo id ꝓb& qđ in iustefactũ uid&. Videamꝰ nc̃
quae sit dehis iiͦIͬ ad sũptionib: fortior ad sũ ptio Primo deb& dicere Fecised ꝓfuit : & ꝓba¬
replusse ꝓfuisse quã obfuisse quae ẽ qualitas cõpensatiua. Quã ideo cicero cõparationẽ uo

Expanded text:
Deinde hoc ipsum 'iure feci' aut licuisse sibi debebit ostendere, quae est qualitas absoluta; aut si non licuit, debet sibi extrinsecus adsumere aliquid, quo id probet quod iniuste factum uidetur. Videamus nunc, quae sit de his quattuor adsumptionibus fortior adsumptio. Primo debet dicere 'feci, sed profui, et probare plus se profuisse quam obfuisse, quae est qualitas compensativa, quam ideo Cicero comparationem uo
Abbreviated transcription (Latin):
ñtaleeẽ ł cõmođũ ł incõmodũ ut possit aliquẽ fallere maxime se ñ potusse Qđ firmabit᷑
ꝑsona. Post haec oma defensor uti poterit omnib: locis accusatoris sunalios crim̃trans fer¬
reuoluerit. Quẽ ad modũ enĩ accusator cũ c̃uincat defendit alios & utit᷑ partib: ac locis
defensoris ita & defensor ut sepurg& accuscibit alios & in hocutetͥ partib: aclocis accusatoris
aut si fuisse conced& extenuabit quia aug& accusator E xꝑsona autꝰ c̃iectura capi& : Expli¬
citis p̃ceptis om̃ib: ad causc̃ ptinentib: subiungunt᷑ p̃cepta ꝑsonȩ at tributa quẽ ad modũ
his ut i possit accuscitor quẽ ad modũ &iã defensor ac̃iecturali c̃stitutione : Et hȩc quidẽ ꝑsonȩ
atnbuta mnptinolibro quianquã singula ex posuerte a explieose heuañ. elio cur

Expanded text:
n tale esse uel commodum uel incommodum ut possit aliquem fallere, maxime se non potuisse, quod firmabitur persona. Post haec omnia defensor uti potent omnibus locis accusatoris, si in alios crimen transferre uoluerit. Quemadmodum enim accusator, ut reum conuincat, defendit alios et utitur partibus ac locis defensoris, ita et defensor, ut se purget, accusabit alios et in hoc utetur partibus ac locis accusatoris; aut si fuisse concedet, extenuabit, quia auget accusator. EX PERSONA AVTEM CONIECTVRA CAPIETVR. Explicitis praeceptis omnibus ad causam pertinentibus subiuhis uti possit accusator, quemadmodum etiam defensor in coniecturali constitutione. Et haec quidem personae attributa in primo libro quamquam singula exposuerit et explicarit, hic
Abbreviated transcription (Latin):
una qualitas ut sitdem onstratiuũ genꝰ deliberatiuũ iudiciale. De
genera trias̃. Lic& etidẽ sit substtntia alia tam̃ equalita s accidit Iniudiciale enis ue
alio genere causae inuenit᷑ & honestũ causaegenus & ad mirabile & humile & anceps&
obscurũ Ergo duplici hoc modo possumꝰ intellegere. Aut qđ substantiat multȩ sȩpeaccidt̃
qualitates ut hio substantie ẽ causa Acciditctusȩ ut sitiudicialis . Ittq iudicialis qualitas ẽ
Cursus bȩcipsa qualitassubsitintialis ẽ Nã accidit eiut habeat inse aut honestũ causȩ genꝰ
aulua dimirabile aut humile aut ancepsaut obscurũ Itẽ in deliberti tuio genere cuausȩ uͦel
aenonsertiauo potest uiuenire Quaro paullus herrdies coe uentdes ue samũ co tu do

Expanded text:
una qualitas, ut sit demonstratiuum genus, deliberatiuum, iudiciale. Deuna qualitas, ut sit demonstratiuum genus, deliberatiuum, iudiciale. DeGENERA QVINQVE SVNT. Licet eadem sit substantia, alia tamen ei qualitas accidit. In iudiciali enim siue alio genere causae inuenitur et honestum causae genus et admirabile et humile et anceps obscurum. Ergo duplici hoc modo possumus intellegere aut quod substantiae multae saepe accidunt  aliae accidere qualitates, ut hic substantia est causa; accidit causae, ut sit iudicialis; itaque iudicialis qualitas est. Rursus haec ipsa qualitas substantialis est. Nam accidit ei ut habeat in se aut honestum causae genus aut admirabile aut humile aut anceps aut obscurum. Item in deliberatiuo genere causae uel demonstratiuo potest usu uenire. Quare nullus hi
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciale curhic rursus genera causarũ quinq eẽ dix̃ Verũ haec quaestio occultanimis
ratione ac difficili disputatione dissoluit᷑ . Anĩ aduertere enĩ debemꝰ quid cicero secutus sit¬
tas potest & alia accidere sed quae ñ sit in eode genere in quo prima qualitasfuit . utputa
sidicas filiorũ genera duos̃ de mẽ brana & decharta : hic foliũ substantia ẽ accessit ei una
qualitas mẽbrana & chast ha potest tcim̃ eiđẽ substantiae id ÷ folio aliaqualitas acci¬
dere quaeñ sit in eode genere in quo prima qualitas Sidicas foliorũ generttrias̃ ẽ ob¬
longũ est latũ est quadratũ Quare si circa primã qualitatẽ Numerus definitionis uari¬
&uruitiũ ẽ Sinaut̃ in eadẽ substantia circa alias qualitates Numerus definitionis uari¬
&urñ ẽ uitiũ . Vt hicait primũ causarũ generatrias̃ . Causa hic substantia ẽ accidit ei

Expanded text:
iudiciale, cur hic rursus genera causarum quinque esse dixit? uerum haec quaestio occulta nimis iudiciale, cur hic rursus genera causarum quinque esse dixit? uerum haec quaestio occulta nimis ratione ac difficili disputatione dissoluitur. Animaduertere enim debemus quid Cicero secutus sittas, potest et alia accidere, sed quae non sit in eodem genere in quo prima qualitas fuit. Vt puta, si dicas: foliorum genera duo sunt, de membrana et de charta. Hic folium substantia est, accessit ei una qualitas, membrana et charta. Potest tamen eidem substantiae, id est folio, alia qualitas accedere, quae non sit in eodem genere in quo prima qualitas, si dicas: foliorum genera tria sunt, est oblongum, est latum, est quadratum. Quare si circa primam qualitatem numerus definitionis uarietur uitium est; sin autem in eadem substantia circa alias qualitates numerus definitionis uarietur non est uitium, ut hic ait primum: CAVSARVM GENERA TRIA SVNT. Causa hic substantia est; accidit ei
Abbreviated transcription (Latin):
ed quia &i nepilogis conpart mita ꝓpriũ complectit᷑ ut excludat &ic̃ epilogos Ad reliquãin¬
quit dictionẽ lta ergo exordii plena definitio ẽ Exordiũ ẽ ortitio animũ auditoris idoneae
comparans a d reliquã dictionẽ Verũ cũ aliquid fieri uolumꝰ primũ de finire debemꝰ quid
sit illud qđ fieriuolum ut hicde exordio definiuit quid eẽt exordiũ : ł xordiũ : inquit oratio
animũ audicoris idonea e c̃parans ad reliquã dictionẽ . De indellebemꝰ definire quid inde
fiat ut hiefecit : Qđ eueni& inquit sieũ beniuolũ attentũ docilẽ fecerit : Sed qui anbene
aliquid ftccimꝰ nisi priussciamꝰ ubiftciendũ sit priusostendit ubi faciendũ sit postremoque¬
ad modũ faciendũ sit Aitergo tunc nosoptime exordirisi causarũ genera cognoscam hocẽ
ubisticiendũ sit Senera causarũ quinq s̃. honestũ ad mirabile humile anceps obscurũ
sic qua estionascit᷑ . Cũ sup̃ dixerit genera causcrũ triaẽẽ de monstratiuũ delibertitiuũ

Expanded text:
 animi comparantur, ita proprium complectitur ut excludat etiam epilogos: 'ad reliquam', inquit, 'dictionem'. Ita ergo exordii plena definitio est: 'exordium est oratio animum auditoris idonee comparans ad reliquam dictionem'. Verum cum aliquid fieri uolumus, primum definire debemus quid sit illud quod fieri uolumus, ut hic de exordio definiuit quid esset exordium: 'exordium est', inquit, 'oratio animum auditoris idonee comparans ad reliquam dictionem'. Deinde debemus definire quid inde fiat, ut hic fecit: QVOD EVENIET, inquit, SI EVM BENIVOLVM, ADTENTVM, DOCILEM FECERIT. Sed quia non bene aliquid facimus nisi prius sciamus ubi faciendum sit, prius ostendit ubi faciendum sit, postremo quemadmodum faciendum sit. Ait ergo tunc nos optime exordiri, si causarum genera cognoscamus, hoc est ubi faciendum sit. GENERA CAVSARVM QVINQVE SVNT: HONESTVM, ADMIRABILE, HVMILE, ANCEPS, OBSCVRVM. Hic quaestio nascitur: cum supra dixerit genera causarum tria esse, demonstratiuum, deliberatiuum,
Abbreviated transcription (Latin):
positũ aosiderare debemꝰ Qd quidẽ sũptissuis & forma dictionis quantũ in seẽ integrũ ẽ
ed cũ in causa positũ quidoperet᷑ ad tendimꝰ tc̃ in eouitia possum inuenire : Iitq ipsũ genꝰ
instituit xii modis possumꝰ dephendere. Quae omã cicero partĩ quia aꝑitis solis pposit¬
onib partim quia obscurioras &iã exemplis posuit & explicauit . Nosetidẽ ꝑsequi immo
rep&ere longũ ac suꝑfluũ ẽ quartꝰ modus erit rep̃hensionis. Quartarep̃hensio ꝑte¬
nus ẽ & defectis omnib: extrema necessite iteponendã Nã & sũ ptae racẽ c̃cedimꝰ &c̃ di¬

Expanded text:
positum considerare debemus; quod quidem sumptis suis et forma dictionis, quantum in se est, integrum est, positum considerare debemus; quod quidem sumptis suis et forma dictionis, quantum in se est, integrum est, sed cum in causa positum quid operetur attendimus, tunc in eo uitia possumus inuenire. Itaque ipsum genus instituit duodecim modis possumus deprehendere, quae omnia Cicero, partim quia aperta sunt, solis propositionibus, partim quia obscuriora sunt, etiam exemplis proposuit et explicauit. Nos eadem persequi, immo repetere longum ac superfluum est. QVARTVS MODVS ERIT REPREHENSIONIS. Quarta reprehensio pertenuis est et defectis omnibus extrema necessitate ponenda. Nam et sumpta uera esse concedimus