comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. qđ contra bonos potestatẽ suȩ crudelitatis ac¬
ceper̃: sicut idẽ cirnifex qui eundẽ uenerabilem
diconẽ uiuentẽ. ferire ꝑmissus ẽ. gaudere super
mortuũ ꝑmissus non ẽ: quod sacra quoq testañ¬
tur eloquia¬
contra samariam missus. quia
ꝑ inoboedientiã in itinere comedit⁊ hunc in eodẽ itine¬
re leo occidit: sed statĩ illic scriptũ . ẽ. quia stecit leo
iuxta asmnũ: & non comedit leo de cadiuere. Ex qua
re ostenditur. quod peccatũ in oboedientiȩ in ipsa
fuerit morte laxatũ : quia idẽ leo quẽ uiuentẽ pre¬
sumpsit occidere : contingere non presumpsit occisũ
Iui enĩ occidendi ausum habuit: de occisi cadauere
comedendi licentũ non accepit. Quia his qui culpa¬
bilis inuita fuerit: punita in oboedientia. erat iam
iustus exmorte. Leo ergo qui prius peccatoris uitam
necauerat: custodiuit postmodũ cadauer iusti.
ET RU S. Plic& quod dicis: sed nosse uelĩ

Expanded text:
tur quod contra bonos potestatem suae crudelitatis actur quod contra bonos potestatem suae crudelitatis acceperunt, sicut idem carnifex qui eumdem venerabilem diaconum viventem ferire permissus est; gaudere super mortuum permissus non est. Quod sacra quoque testantur eloquiacontra Samariam missus, quia r inobedientiam in itinere comedit, hunc leo in eodem itinere occidit. Sed statim illic scriptum est: Quia stetit leo juxta asinum, et non comedit de cadavere . Ex qua re ostenditur quod peccatum inobedientiae in ipsa fuerit morte laxatum, quia idem leo, quem viventem praesumpsit occidere, contingere non praesumpsit occisum. Qui enim occidendi ausum habuit, de occisi cadavere comedendi licentiam non accepit, quia is qui culpabilis in vita fuerat, punita inobedientia, erat jam justus ex morte. Leo ergo qui prius peccatoris vitam necaverat, custodivit postmodum cadaver justi. PETR. Placet quod dicis; sed nosse velim
Abbreviated transcription (Latin):
re non posse pondus sc̃ĩtatis eius dicer& terra quȩ tre¬
muiss& de TRAnsitu di ⁊onieccte maRsoR
lius quoq in marsorũ ꝓuincia. uitȩ ualde uenerabi¬
lis diaconus fuit quẽ inuentũ lango birdi tenuerunt
Quorũ unus educto gladio ciput eius amputauit.
Sed cũ corpus eiꝰ interrã cader&. ipse qui hunc capite
truncauerat. inmundo sp̃u correptus ad pedes eius¬
corruit: & quod amicũ dĩ occiderit. inimico dĩ tra¬
mortẽ cuius scĩtatis fuerint non patitur celari:
GREO ORIS Cum scripcũ sit iustus qua¬
cũq morte p̃uentus fuerit: iustitia eius non aufe¬
retur ab eo: Electi qui procul dubio ad ꝑpetuã uitã
tendunt quid eis ob .ẽ. si ad modicũ dure moriunt᷑
& est fortasse nonnumquã eorũ culpa lic& mim¬
maiquȩ in eadẽ debeat morte resecari. Vnde fit
ut reprobi potestatẽ quidẽ contra uiuentes acci¬
piant᷑ sed illis morientib hoc in eis griuius uindice¬

Expanded text:
re non posse pondus sanctitatis ejus diceret terrare non posse pondus sanctitatis ejus diceret terraXXIII. De transitu diaconi Ecclesiae Marsorum. Alius quoque in Marsorum provincia vitae valde venerabilis diaconus fuit; quem inventum Langobardi tenuerunt, quorum unus educto gladio caput ejus amputavit. Sed cum corpus ejus in terram caderet, ipse qui hunc capite truncaverat, immundo spiritu correptus, ad pedes corruit, et quod amicum Dei occiderit, inimico Dei tramortem cujus sanctitatis fuGREGORIUS. -Cum scriptum sit: Justus quacunque morte praeventus fuerit, justitia ejus non auferetur ab eo; electi qui procul dubio ad perpetuam vitam tendunt, quid eis obest si ad modicum dure moriantur? Et est fortasse nonnunquam eorum culpa, licet minima, quae in eadem debeat morte resecari. Unde fit ut reprobi potestatem quidem contra viventes accipiant, sed illis morientibus hoc in eis gravius vindica
Abbreviated transcription (Latin):
in monisterio positꝰ agnoui.: qđ hoc longo¬
birdoꝵ tempore iuxta ꝓyuinciã quȩ suri
nominatur. quidĩ monasterii pat̃ uicȩ ue¬
nerabilis suranus nomine fueritꝰ. Iui capti¬
Auis aduenientib atq alongobardorũ dep̃¬
datione fugientib cuncta quȩ in monasterio uideba¬
tur habere largitꝰ ẽ : Curiq in elemosinis uestim̃ta sua
Pac fratrũ om̃ia. ac celliriũ consumpsiss&: quicquid habe¬
re in horto potuit expendit. Expensis uero reb: om̃ib lon¬
gobardi ad eũ subito uener̃ eumq tenuer̃ : & a irũ petere
coeper. Quib: cũ ille dicer& se omnimodo nihil habere :
inuicino monte ab eis ductꝰ ẽ. in quo silua imm̃se magnitu
dinis stabat . Ibi captiuus quidã fugiens : incaua arbore
litebit. Vbi unꝰ ex longobardis educto glado p̃diccum
uenerabilẽ uirũ occidit. Cuius corpore in t̃ram caden¬
te . mons om̃is ꝓtinus & silua concussa. ẽ: ac si se fer¬

Expanded text:
in monasterio positus agnovi, quod hoc Langoin monasterio positus agnovi, quod hoc Langobardorum tempore iuxta in hac provincia, quae Sura nominatur, quidam monasterii pater vitae venerabilis Soranus nomine fuerit, qui captivis advenientibus atque a Langobardorum depraedatione fugientibus, cuncta quae in monasterio videbatur habere largitus est. Cumque in elemosinis vestimenta sua ac fratrum omnia et cellarium consumpsisset, quicquid habere in horto potuit, expendit. Expensis vero rebus omnibus, Langobardi ad eum subito venerunt eumque tenuerunt et aurum petere coeperunt. Quibus cum ille diceret, se omnimodo nil habere, in vicino monte ab eis ductus est, in quo silva inmensae magnitdinis stabat. Ibi captivus quidam fugiens in cava arbore latebat, ubi unus ex Langobardis educto gladio praedictum venerabilem occidit virum. Cujus corpore in terram cadente, mons omnis protinus et silva concussa est, ac si se fer
Abbreviated transcription (Latin):
delib crudeli multã ꝑ pessi sunt. Sui tam̃ ut p̃¬
diximus: ad ossa suu mortua signis qotidie et mi¬
XXII. LENTIONIS ABBATIS:
itȩ nãq uenerabilis ualentio qui post in
hac romana urbe mihi sicut nosti meoq
monasterio p̃fuit . prius inualeriȩ ꝓ¬
uincia suũ monasteriũ rexit . In quodũ
longobardi seuientes uenissent: sicut eiꝰ narritione di¬
dici : duos eiꝰ monachos in ramis unius arboris suspender
ut ipsi quoq qui eos occiderant cũ uoces psallentiũ
audissent nimiũ mirati terrerentur. Suas uidelic& uo¬
ces captiui quoq om̃s qui illic aderant audier̃t: itq
eoꝵ psalmodiȩ postmoxũ testes extiter̃. Sed his uoces
spirituũ om̃ps ds idcirco ꝑtingere uoluit ad aures cor¬
poꝵ : ut uiuentes quiq incarne discerent. quia si dõ serui¬
re studeant postꝰ cirnẽ uerius uiuant . XIII DETRAn¬
uibusdã religiosis uiris attestantib ad huc

Expanded text:
delibus crudelia multa perpessi sunt, qui tamen, ut prdelibus crudelia multa perpessi sunt, qui tamen, ut praediximus , ad ossa sua mortua signis quotidie et milentionis abbatis. Vitae namque venerabilis Valentio, qui post in hac Romonasterio praefuit, prius in Valeriae provincia suum monasterium rexit. In quo dum Langobardi saevientes venissent, sicut eius narratione didici, duos eius monachos in ramis unius arboris suspenderunt. ut ipsi quoque qui eos occiderant, cum voces psallentium audirent, nimium mirati terrerentur. Quas videlicet voces captivi quoque omnes, qui illic aderant, audierunt atque eorum psalmodiae postmodum testes extiterunt. Sed has voces spirituum omnipotens Deus idcirco pertingere voluit ad aures corporum, ut viventes quique in carne discerent, quia, si Deo servire studeant, post carnem verius vivant. 23. Quibuis quoque viris attestantibus adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
tus mundi habuerit. tã secura ꝑdebat m̃te: ma¬
gisq Cille dolebat. qui peccitũ cõmiserit: quã sibi
qui pecciti illius dampna tolerabat. Nec pensabat
quid ipse exterius. sed culpȩ reusquitũ ꝑdebat intus.
unc itiq cũ dies mortis egredi ecorpore urger&:
conuener̃ multi ut tã scẽ ainimȩ de hoc mundo rece¬
denti suis animas cõmendarent. Cũq lato illius hi i¬
qui conuenerant om̃s assisterent: alii ingredientes an
lii omnino nibil uiderunt : sed om̃s qui aderant ita
uehem̃tis simus timor ꝑculit : ut nullus ogrediente
illa scã anima illic stire potuiss&. Et hi ergo qui
uiderant. & biiqui omnino nihł uideraint. uno
timore ꝑculsi & t̾riti fuger. Ut palã daretur intelligi.
Ded int̾hȩc sciendũ .ẽ: quia aliquando animȩ merito
non ipso suo egressu ostenditur: post mortẽ uero
certius declaritur. Vnde & scĩ martyres : ab infi¬

Expanded text:
tus mundi habuerat tam secura perdebat mente, matus mundi habuerat tam secura perdebat mente, magisque illi condolebat qui peccatum commiserat, quam sibi qui peccati illius damna tolerabat; nec pensabat quid ipse exterius, sed culpae reus quantum perdebat intus. Hunc itaque cum dies 404 mortis egredi de corpore urgeret, convenerunt multi, ut tam sanctae animae de hoc mundo recedenti suas animas commendarent. Cumque lecto illius hi qui convenerant omnes assisterent, alii ingredientes angunt, alii omnino nil viderunt; sed omnes qui aderant, ita vehementissimus timor perculit, ut nullus, egrediente illa sancta anima, illic stare potuisset. Et hi ergo qui viderant, et hi qui omnino nihil viderant, uno omnes timore perculsi et territi fugerunt, ut palam daretur intelligi Sed inter haec sciendum est quia aliquando animae meritum non in ipso suo egressu ostenditur, post mortem vero certius declaratur. Unde et sancti martyres ab infi
Abbreviated transcription (Latin):
do possidens nil quȩrens solã cũ dõ pauꝑtatẽ
diligens. int̃ aduersa semꝑ patientiã amplec¬
dens: conuentus sȩcularium fugiens uacari se¬
per orationi concupiscens De quo unũ uirtutis¬
bonũ refero: ut ex hoc uno ualeant eius multa
pensari. Isnamq cũ quodã die messem quã sua
manu seuerit. decisam ad aret̃ deduxiss&¬
nilq aliud cum discipulis suis ad totius anni stipendiũ
haberet : quidã ꝑuersȩ uoluntatis uir antiqui hostis
stimulis instigatus. candẽ mes sem igni supposito. ita
ut erat in area incendit. Quod factũ dum alt̃ aspi¬
cer& eidem dĩ famulo cucurrit & nuntiauit. Quod
postquã indicauit: ad iunxit dicens. Uae uae pat̃
scephane : quid tibi contigit. Cui statĩ uultu ac m̃te
placidi. ille respondit. Uae illi contigit : qui hoc fecit
lã mibi quid contigit : in quib: uerbis eius ostendit᷑
in quo uirtutis culminȩ sedebat: qui unũ quod in sump¬

Expanded text:
do possidens, nihil requirens; solam cum Deo paupertatem do possidens, nihil requirens; solam cum Deo paupertatem diligens, inter adversa semper patientiam amplectens, conventus saecularium fugiens, vacare semper orationi concupiscens. De quo unum bonum virtutis refero, ut ex hoc uno valeant ejus multa pensari. Is namque cum quadam die messem quam sua manu severat decisam ad aream deduxissenihilque aliud cum discipulis suis ad totius anni stipendium haberet, quidam perversae voluntatis vir, antiqui hostis stimulis instigatus, eamdem messem, igne supposito, ita ut erat in area, incendit. Quod factum dum alter conspiceret, eidem Dei famulo cucurrit et nuntiavit. Quod postquam indicavit, adjunxit, dicens: Vae, vae, pater Stephane, quid tibi contigit? Cui statim vultu ac mente placida ille respondit: Vae illi contigit qui hoc fecit; nam mihi quid contigit? In quibus ejus verbis ostenditur in quo virtutis culmine sedebat, qui unum quod in sump
Abbreviated transcription (Latin):
qui me tollere uolunt. Iui cũ hoc dixiss&. maiesta¬
tis nom̃ ꝓtinus blasphemauit & inimã reddidit: Vt
enĩ om̃ps ds̃ ostender& pro quo reitu talib fuiss&¬
ex ecutorib traditꝰ unde uiuentẽ pat̃ suus noluit
corrigere. hoc morientẽ ꝑmisit iterare .: Vt qui diu
ꝑdiuinititis patientiuã blasphemus uixerit :  quatndo¬
que ꝑdiuinitatis iudiciũ blasphe maret & mo
reretur. Iuatinꝰ reatũ suũ pat̾ eius agnoscer& : qui
paruuli filii animã negligens non paruulũ pecco¬
torẽ gebenne ignib nutriss&: sed interim hoc triste
seponentes: ad ei que narrare coeperamlȩta rede¬
amus XXDE TRANSIT słe¬
PhANI SERUIDĨ
Redicto & enĩ probo aliisq religiosis¬
uiris narrantib agnoui: ea quȩ
indicare audientib de uenerabili
patre stephano. in omeliis eauan¬
gelii curaui łuit & enĩ uir sicut is¬
dem probus & multi alii testantur. nil in hoc mũ¬

Expanded text:
 nigri venerunt, qui me tollere volunt. Qui cum hoc dixisset majesta nigri venerunt, qui me tollere volunt. Qui cum hoc dixisset majestatis nomen protinus blasphemavit, et animam reddidit. Ut enim Omnipotens ostenderet pro quo reatu talibus fuissexauctoribus traditus, unde viventem pater suus noluit corrigere, hoc morientem permisit iterare; ut qui diu per Divinitatis patientiam blasphemus vixerat, quandoque per Divinitatis judicium blareretur; quatenus reatum suum pater ejus agnosceret, qui parvuli filii animam negligens, non parvulum peccatorem gehennae ignibus nutrisset. Sed interim hoc triste seponentes, ad ea quae narrare coeperamus laeta redeamusphani viri Dei. Praedicto etenim Probo aliisque religiosis narrantibus viris agnovi ea quae indicare audientibus de venerabili Patre Stephano in Homiliis Evangelii curavi . Fuit enim vir, sicut idem Probus et multi alii testantur, nihil in hoc mun
Abbreviated transcription (Latin):
REGORIUS. Et si om̃s baptira¬
tos infantes atq in eadẽ infaantia morien¬
tes in gredi regnũ cȩleste credendũ. ẽ.
om̃s tam̃ petruulos quisc lic& iam loqui possunt
regna cȩlestia in gredi credendũ non ẽ ⁊ Iuia non nullis
paruulis eiusdẽ regni cȩlestis aditus a parentib clau¬
ditur. si male nutriantur. Nam quidã uir cunctis in
hac urbe notissimus. ante triennium
hac urbe notissimus
ante triennium
filiũ habuit. innoꝵ sicut arbitror quinq. Quẽ
nimis carnalit̃ diligens remisse nutriebat : atq sdem
paruulus qđ dictu graue ẽ. mox cũ eius animo aliquid
obstitiss& : miestatẽ dĩ blasphemare consueuerat. Iui in I¬
hac ante trienniũ mortalitate ꝑcussus: uenit ad mortẽ.
umq eũ suus pat̾ insinũ tener& : sicut hi testati sunt qui
presentes fuer̃ malignos ad se sp̃s uenire trem̃tibus ocu¬
lis puer aspiciens coepit clamare. Obsta pat̃ : obsta pet̃¬
Qui clamans declinabat faciẽ ut st̃ ab eis insinu patris

Expanded text:
REGORIUS. Etsi omnes baptizatos infantes, atque in eadem infantia morientes ingredi regnum coeleste credendum est, omnes tamen parvulos qui scilicet jam loqui possunt, regna coelestia ingredi credendum non est, quia nonnullis parvulis ejusdem regni coelestis aditus a parentibus clauditur, si male nutriantur. Nam quidam vir cunctis in hac urbe notissimus, ante trienniumhac urbe notissimus ante triennium filium habuit, annorum, sicut arbitror, quinque, quem nimis carnaliter diligens remisse nutriebat, atque idem parvulus, quod dictu grave est, mox ejus animo ut aliquid obstitisset, majestatem Dei blasphemare consueverat. Qui in hac ante triennium mortalitate percussus venit ad mortem. Cumque eum pater in sinu teneret, praesentes fuerunt, malignos ad se spiritus venisse trementibus oculis puer aspiciens Qui clamans declinavit faciem, ut se ab eis in sinu patris
Abbreviated transcription (Latin):
RTGORIUS: Siculpȩ post mortẽ
insolubiles non sunt multũ sol& anima setiã
postmortẽ sacra oblatio hostiȩ salutaris ad¬
iuuare łta ut hoc nonnũ quã ipse defunctoꝵ anime
dioces centũ collensis urbis habitauit atq eccłe be
it ioh annis quȩ in loco qui ta uriana dicitur sita ẽ
pera inicognouisse se asserit quod idẽ prbt in codẽ
loco iquo aquȩ calidȩ uapores nimos set ciunt

Expanded text:
regorius: « Si culpae post mortem insolubiles non sunt, multum solet animas, etiam post mortem, sacra oblatio hostiae salutaris adjuvare; ita ut hoc nonnunquam ipsae defunctorum animae dioecesi Centumcellensis urbis habitabat, atque ecclesiae Beati Joannis quae in loco qui Tauriana dicitur sita est, praeerat, cognovisse se asserit quod idem presbyter in eo loco in quo aquae calidae vapores nimios
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando loci huius dñs fui: sed proculpis me
ic postmortẽ depututus sum: siaut̃ mihi prę¬
stare uis om̃potenti dõ ꝓme offer hunc panẽ
ut ꝓpoccatis meis inc̃uenics & tunc exauditum
et. eo. cognosce: cũ hic ad lauandũ ueneris. te

Expanded text:
aliquando loci hujus dominus fui, sed pro culpis meis aliquando loci hujus dominus fui, sed pro culpis meis hic post mortem deputatus sum. Si autem mihi praestare vis, omnipotenti Deo pro me offer hunc panem, ut pro peccatis meis intervenias. Et tunc exauditum te esse cognosce, cum huc ad lavandum veneris, e
Abbreviated transcription (Latin):
sueuerit. Ubidũ die quadã fuiss& ingressus inue¬
nie quendet̃ in cognitũ uirũ ad suũ obsequiũ p̃pa¬
racũ: qui sibi depedib alciam̃ta abstrahen: ues¬
tim̃ta susciperoe: & exeunti ec alorib sabunt p̃berte ⁊
atq om̃e ministeriũ cũ magno famulatii ꝑ ager&
neti iturus. intra sem& ipsum cogitans dixit: Vin
illi qui mihi sol& tam deuocissime ad lauandũ ob¬
sequi ingratꝰ apparere non debeo: sed aliquid mes
necesse .ẽ ei promunere portare : Tunc̃ducis secul
oblationũ coronas detulit: Iui mox ut peruenio
ad locũ: hominẽ inuenit atq exmore eius obsegͥo
in om̃ib usus t̃. Lauit itaq: & cũ iꝗ̃ uestitus uoluis¬
so egredi: hoc quod secũ detulerat obsequenti
sibi uiro ꝑro benedictione obtulitꝰ petens ut be¬
ngne susciper& quod ei haritatis gratia offer¬
r&̾. Cuulle merens afflictusq respondit: in ehi
ista quare das pat: iste panis sc̃s e Ego hunc
manducare non possum: me & enĩquẽ uides

Expanded text:
dam ex more fuisset ingressus, invenit quemdam incognitum virum ad suum obsequium praeparatum, qui sibi de pedibus calceamenta abstraheret, vestimenta susciperet, ut exeunti e caloribus sabana praeberet, atque omne ministerium cum magno famulatu perageret. nea iturus, intra semetipsum cogitans dixit: Viro illi qui mihi solet tam devotissime ad lavandum obsequi, ingratus apparere non debeo; sed aliquid me necesse est ei pro munere portare. Tunc duas secum oblationum coronas detulit: qui mox ut pervenit ad locum, hominem invenit, atque ex more ejus obsequio in omnibus usus est. Lavit itaque, et set egredi, hoc quod secum detulerat, obsequenti sibi viro pro benedictione obtulit, petens ut benigne susciperet quod ei charitatis gratia offerret. Cui ille moerens afflictusque respondit: « Mihi ista quare das, pater? Iste panis sanctus est, ego hunc manducare non possum. Me etenim quem vides,
Abbreviated transcription (Latin):
alomonis liber in qua bȩc scripta sunt.
ecclesastes cippellatus .ẽ. Ecclesastes
aut̃: propriȩ concionttor dicitur. Inconcione utro¬
sententia promitur . perquã tumultuose turbȩ se¬
ditio comprimatur. Et cũ multi diuersa sentiunt
ꝑcontionentis rationẽ ad unt̃ sententiã ꝑducunt᷑
Mic igitur liber idcirco contionator dicit. quia
selomon ineo quasi tumultuantis turbȩ suscipit st¬
sum ut et ꝑ inquisitionẽ dicat quȩ fortasse ꝑtemp¬
titionẽ imperiti mens sentiat Nã quot sententiu
quasi ꝑ inquisstionẽ mouet : quasi toc in se ꝑsonas di¬
cersorũ suscipit. Sed concionator uerax ulut exten¬
scomanu om̃ium tumultus sedat cosq id unã sententia
reuocat : cũ in eiusdẽ libri ẽmino ait: finẽ loquendi
om̃s pctrit̃ audidmꝰ Dm̃ time oe manditi eius ob¬
seruit: hoc ẽ enĩ om̃is homo Si onĩ inlibro codẽ ꝑlocu
dũ lo quendi finẽ secũ parit̃ om̃s ad monebat ĩ qui igitur

Expanded text:
alomonis liber in quo haec scripta sunt, Ecclesiastes appellatus est. Ecclesiastes autem proprie concionator dicitur. In concione verosententia promitur, per quam tumultuosae turbae sedi io comprimatur. Et cum multi diversa sentiunt, per concionantis rationem ad unam sententiam perducuntur. Hic igitur liber idcirco concionator dicitur, quia Salomon in eo quasi tumultuantis turbae suscepit sensum, ut ea per inquisitionem dicat, quae fortasse per tentationem imperita mens sentiat. Nam quot sententias quasi per inquisitionem movet, quasi tot in se personas diversorum suscipit. Sed concionator verax velut extensa manu omnium tumultus sedat, eosque ad unam sententiam revocat, cum in ejusdem libri termino ait: Finem loquendi omnes pariter audiamus: Deum time, et mandata ejus observa; hoc est enim omnis homo . Si enidum loquendi finem secum pariter omnes admonebat? Quia igitur
Abbreviated transcription (Latin):
bis dĩ ꝑfrui. beatoꝵ angłoꝵ spiritib cordis munditia & cel¬
situdine uisionis int̾̃ ẽẽ sed postquã huc cecidit: ab illo qͦ
implebatur m̃tis lumine recessit. Ex cuius uidelic& cir¬
ne nos in huius exilii cȩcitate nati audimꝰ quidẽ. ẽẽ. ce¬
lestẽ patriã: audimꝰ eius ciues angłos dĩ. Audimꝰ eorun¬
dẽ angłoꝵ socios. sps̃: iustoꝵ & ꝑfectoꝵ: Sed cirnales
quiq quu illa in uisibilii scire nonualent ꝑ experim̃¬
tũ : dubittint utrũne sit qđ corporalib oculis non ui¬
dent. Iuȩ nimirũ dubietas primo parenti nr̃o. eẽ non
potuit: quia exclusus a paradrsi gitudus. hoc qđ ami¬
serit uel qđ uiderat recolebat. hiaut̃ senare uel re¬
colert auditi non possunt : qui eoꝵ nullũ sicut ille
salten de p̃terito experim̃tum tenent : Ac si enĩ preg¬
inans mulier mictatur in circerẽ ibiq puerũ parit:
naupa tere nutrutur & crescit. Cui si fur¬
ctis se mat̾ que bane genuit solẽ. lunã. stellas. mon¬

Expanded text:
i, et beatorum angelorum spiritibus cordis munditia, et celsitudine visionis interesse; sed postquam huc cecidit, ab illo quo implebatur mentis lumine recessit. Ex cujus videlicet carne, nos in hujus exsilii caecitate nati audimus quidem esse coelestem patriam, audimus ejus cives angelos Dei, audimus eorumdem angelorum socios experimentum, dubitant utrumne sit quod corporalibus oculis non vident. Quae nimirum dubietas primo parenti nostro inesse non potuit, quia exclusus a paradisi gaudiis, hoc quod amiserat, quoniam viderat, recolebat. Hi autem sentire vel recolere audita non possunt, quia eorum nullum, sicut ille saltem, de praeterito experimentum tenent. Ac si enim praegnans mulier mittatur in carcerem, ibique puerum pariat: n carcere nutriatur et crescat, cui si fortasse mater quae eum genuit, solem, lunam, stellas, mon
Abbreviated transcription (Latin):
subleuatꝰ inm̃tis lumine extra mundũ fuit : quod
ciuc̃ collectꝰ mundus ante eiꝰ oculos dicitur ñcelũ
& t̃ra contracta ẽ ⁊ sed uidentis animꝰ dilatãt᷑.
qui indõ raptꝰ uidere sine difficultato potu¬
it om̃e quod infra dm̃ ẽ: In illa ergo luce quȩ
exteriorib: oculis fulsit lux interior inm̃ce
ad suꝑiora rapuit. ei quã angusta. ẽẽnt. omia
inferiora monstrauit PSTRUSN¬
ideor mihi utilit̃ non intellexisse que dixertis.
quando extarditate mea tantũ creuit expositio
tua. Sed quia hec liquide meis sensib infudisti: que so
ut ad narrationis ordinẽ redecis. CVΟΟRCCVLã¬
Monachorum SCRIPSERIT
RERORIUS. Lib& petre adhuc de
hoc uenerabili patre multa narrire: sed que¬
euoluenda festino. Hec aut̃ nolo te latecie qđ

Expanded text:
sublevatus in mentis lumine extra mundum fuit? Quod sublevatus in mentis lumine extra mundum fuit? Quod autem collectus mundus ante ejus oculos dicitur, non coelum et terra contracta est, sed videntis animus est dilatatus, qui in Deo raptus videre sine difficultate potuit omne quod infra Deum est. In illa ergo luce quae exterioribus oculis fulsit, lux interior in mente ad superiora rapuit, ei quam angusta essent omnia inferiora monstravit. Petr. Videor mihi utiliter non intellexisse quae dixeras, quando ex tarditate mea tantum crevit expositio tua. Sed quia haec liquido meis sensibus infudisti, quaeso ut ad narrationis ordinem redeas. CAmonachorum scripserit. Gregorius. Libet, Petre, adhuc de hoc venerabili Patre multa narrare: sed quaeevolvenda festino. Hoc autem nolo
Abbreviated transcription (Latin):
us que s subuno sclis ridio collectꝰ om̃is mundus
dductꝰ ̃ scuc nũ quã exꝑtus suitas net conus¬
cuis scio quonã q ordine fieri pocest ut mun¬
dus orñis ab homine uno uidecctur GREGON
icũ cene petre quod loquor: quici aninę
uidenti creatorẽ. angusta : ẽ. om̃is crecicura. Iuam¬
elib& et enĩ pcirũ deluce creatoris aspexerit: breue
ei fic om̃e qđ creatũ ẽ quia ipsa luce uisionis inti a¬
me m̃tis laxatur sinussi lantũq expanditur indõ
ut suꝑior existat mundoifit uero ipsa uidentis anim&:
ctĩ suꝑ sem& ipsc̃. Cũq indĩ lumine rapitur suꝑse
in inceriorib impliactur: Ꝙ dũ subsẽ conspicit ex al¬
tata cõprehendit quã breue sit qđ cõprehendere
humiliata ñ poterit: Uir ergo qui intuens globũ iȩ¬
neũ. angłos quoqi ad celũ redeunces uidebat: hȩc
ꝯcul dũbio cernere nonnisi indĩ lumine poterat :¬
ui i itetq mirũ simundũ ante se collectũ uidit. qui

Expanded text:
lis radio collectus omnis mundus adductus est, sicut nunquam expertus sum, ita nec conjicere scio quonam ordine fieri potest, ut mundus omnis ab homine uno videatur. Gregor. Fixum tene, Petre, quod loquor: quia animae videnti Creatorem angusta est omnis creatura. Quamlibet etenim parum de luce Creatoris aspexerit, breve ei fit omne quod creatum est: quia ipsa luce visionis intimae, mentis laxatur sinus, tantumque expanditur in Deo, ut superior existat mundo: fit vero ipsa videntis anima etiam super semetipsam. Cumque in Dei lumine rapitur super se, in interioribus ampliatur; et dum se sub se conspicit exaltata, comprehendit quam breve sit quod comprehendere humiliata non poterat. Vir ergo Dei, qui intuens globum igneum, angelos quoque ad coelum redeuntes videbat, haec procul dubio cernere nonnisi in Dei lumine poterat. Quid itaque mirum si mundum ante se collectum vidit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
etrinȩ quoq uerbo ñ mediocrit̃ fulsit Nã scripsic
monachoꝵ regulã . discretione p̃cipuat sermone lu¬
culentã Cuius siquis uelit subcilius mores uitãq
cognoscere: pocest in ecidẽ institutione regulae
om̃s magisterii illius accus inuenire : quia sc̃suir nul¬
romodo pocuit alic̃ docere quam uixit. dex enenai

Expanded text:
sit. Nam scripsit monachorum regulam, discretione praecipuam, sermone luculentam. Cujus si quis velit subtilius mores vitamque cognoscere, potest in eadem institutione regulae omnes magisterii illius actus invenire: quia sanctus vir nullo modo potuit aliter docere quam vixit.
Abbreviated transcription (Latin):
sentib: indiccins qđ uł quale eis signũ fier& quar¬
do eiꝰ anima decorpore exir&. Ante sextũ uero
sui exitꝰ diẽ apcriri sibi sepulturã iub&. Sui mox
correptꝰ febrib acri coepit ardore fatiguri Cũq
ꝑdies singulos languor ingrruescertẽ sexto dic
portari se in oratoriũ adiscipłis fecit. Ibiq exitũ suum
dominici corporis & sanguinis ꝑceptione muniuit : Atq

Expanded text:
sentibus indicans quod vel quale eis signum fieret quando ejus anima de corpore exiret. Ante sextum vero sui exitus diem aperiri sibi sepulturam jubet. Qui mox correptus febribus, acri coepit ardore fatigari. Cumque per dies singulos languor ingravesceret, sexta die portari se in oratorium a discipulis fecit, ibique exitum suum dominici corporis
Abbreviated transcription (Latin):
uidẽ dae dũ ad bedi ⁊osuirinis oretorat̃ qued
in ipsa montis celsitudine sitũ ẽ ꝓger& ei antiquus
hostis inmulo medici specie obuiã factꝰ ẽ. cornu&
tripedic̃ ferens Iuẽ cũ requisiss& dicens ubi uidis
ille respondit. Ecce ad fr̃s uado potionẽ eis cdire
Itaq prexit uenerabilis benedictꝰ adoritionẽ. Sua
cõpleta : concitꝰ reduit :malignꝰ uero sp̃s unũ seniorẽ
monaichũ iuenit aquã haurientẽ : In quo stitĩ in¬
gressus ẽ cũq int̾ruo proiecit : & uehem̃tissime

Expanded text:
uadam die dum ad beati Joannis oratorium, quod in ipsa mantis celsitudine situm est, pergeret, ei antiquus hostis in mulomedici specie obviam factus est, cornu et tripedicam ferens. Quem cum requisisset, dicens: Quo vadis? ille respondit: Ecce ad fratres vado potionem eis dare. Itaque perrexit venerabilis Pater Benedictus ad orationem; qua completa concitus rediit. Malignus vero spiritus unum seniorem monachum invenit aquam haurientem, in quem statim ingr
Abbreviated transcription (Latin):
sa ad monasteriũ recede. Ipse aut̃ exire extrer
tectũ non ualens: qui remanere sponte noluit
in loco mansit inuitus: sicq factũ. ẽ. ut totã noc¬
tẽ peruigilẽ ducerent: atq ꝑscera spiritalis
uitȩ colloqui& sese uicaria relatione satiarent. Iua
de re dixi eũ uoluisse aliquid sed minime pocuisse:
Iuia si uenerabilis uiri m̃tẽ aspicimꝰ : dubiũ non . ẽ. qđ
etindẽ serenitatẽ uoluerit inqua descenderat ꝑma¬
nere: sed contra hoc qđ uoluit inuirtute om̃i poten¬
tisdĩ exfeminȩ peccore miraculũ inuenit nec mirũ
qđ plus illo femina quȩ diu frẽm uidere cupiebat.
in eodẽ cẽpore ualuit. Iuia enĩ iuxta iohannis uocẽ
ds̃caritas ẽ. iusto ualde iudicio illa plus potuit quȩ
amolius amuiit. Pe T R̃IS: fateor multũ pla¬
neribilis femina ad cellã ꝓpriã recessissee ⁊ irdĩ ad
monisteriũ rediit : cũ ecce post triduũ incella con¬

Expanded text:
sa ad monasterium recede. Ipse autem exire extra sa ad monasterium recede. Ipse autem exire extra tectum non valens, qui remanere sponte noluit, in loco mansit invitus. Sicque factum est ut totam noctem pervigilem ducerent, atque per sacra spiritalis vitae colloquia sese vicaria relatione satiarent. Qua de re dixi eum voluisse aliquid, sed minime potuisse: quia si venerabilis viri mentem aspicimus, dubium non est quod eamdem serenitatem voluerit in qua descenderat permanere; sed contra hoc quod voluit, in virtute omnipotentis Dei ex feminae pectore miraculum invenit. Nec mirum quod plus illo femina, quae diu fratrem videre cupiebat, in eodem tempore valuit: quia enim juxta Joannis vocem, Deus charitas est , justo valde judicio illa plus potuit, quae amplius amavit. Petr. Fateor, multum planerabilis femina ad cellam propriam recessisset, vir Dei ad monasterium rediit. Cum ecce post triduum in cella con
Abbreviated transcription (Latin):
datio pluuiȩ erupit: ut neq uenerabilis benedictꝰ
neq fr̃s qui cũ eo aderant. extri loci lim̃ quo con¬
sederant pedẽ mouere pocuissent. Scĩmonialis
quippe femina caput in manib declinans. lacri¬
marũ fluuios in m̃sam fuderat. ꝑquos serenitatem
aeris ad pluuiã trixit: fieq paulo tardi uspost
orationẽ inundatio illa secuta .ẽ. Sed tanta fu¬
it conuenientia orationis & inundationis. ut de
m̃sci ciput iã cũ tonitruo leuar&: quatinus unũ
idẽq eẽt mom̃tum & leuare caput. & pluuiam
deponere. Tunc uir dĩ int̃ coruscos & tonitruos
atq ingentis pluiuȩ inundationẽ. uidens se ad
mondsceriũ non posse remeare : coepit conqueri
contristatꝰ dicens. Parcat tibi om̃ps ds̃ soror. Iuid
ẽ qđ fecisti: Cui illa respondit. Ecce te rogaui
& audire me noluisti :̃ rogaui dñm meũ &̃ exaudi¬
uit me. Modo ergo si potes egredere : & me dimis¬

Expanded text:
datio pulviae erupit, ut neque venerabilis Benedictus, datio pulviae erupit, ut neque venerabilis Benedictus, neque fratres qui cum eo aderant, extra loci limen quo consederant, pedem movere potuissent. Sanctimonialis quippe femina caput in manibus declinans, lacrymarum fluvios in mensam fuderat, per quas serenitatem aeris ad pluviam traxit. Nec paulo tardius post orationem inundatio illa secuta est, sed tanta fuit convenientia orationis et inundationis, ut de mensa caput jam cum tonitruo levaret: quatenus unum idemque esset momentum, et levare caput, et pluviam deponere. Tunc vir Dei inter coruscos et tonitruos atque ingentis pluviae inundationem videns se ad monasterium non posse remeare, coepit conqueri contristatus, dicens: Parcat tibi omnipotens Deus, soror; quid est quod fecisti? Cui illa respondit: Ecce te rogavi, et audiri me noluisti; rogavi Dominum meum, et audivit me. Modo ergo si potes, egredere, et me dimis
Abbreviated transcription (Latin):
oror nãq eiꝰ scolastica nomine: om̃i potenti
dõ ab ipso infantiȩ tẽpore ddicita. ad eũ
semel ꝑannũ uenire consueuerat. Ad
quã uir dĩ non longe extra ianuã: in
dĩ laudib sacrisq colloquiis ducentes: in cũben¬
tib ũ noctis tenebris simul acceper̃ cibos: Cũ¬
que ad huc adm̃sam sederent: & int̾ sacri col¬
loquia tardior se hori ꝓtraher&: eadẽ scĩ¬
monialis femina soror eiꝰ eũ rogituit dicens
Quȩso te. ne ista nocte me deseras ut usq
quamur. Cui ille respondit. Iuid ẽ quod
loqueris soror manere extra cellã nulla¬
tenus possũ Tanta uero erat cęli sereni¬
tas ut nulla inaere nubes apparer&. Scĩꝰ¬
monialis aut̃ femina : cũ uerba fris ngantis
audiss& : insertas digitis manꝰ suꝑ m̃scon po
suit: & caput in manib: om̃ĩpotentẽ dñm ro¬
gͥticura declinauit. Cũqi dem̃sa leuar& caput : tan¬
ta coruscationis & tonitrui uirtus. tantaq mun¬

Expanded text:
r namque ejus. Scholastica nomine, omnipotenti r namque ejus. Scholastica nomine, omnipotenti Domino ab ipso infantiae tempore dedicata, ad eum semel per annum venire consueverat. Ad quam vir Dei non longe extra januam in pi laudibus sacrisque colloquiis ducentes, incumbentibus jam noctis tenebris simul acceperunt cibos. Cumque adhuc ad mensam sederent, et inter sacra colloquia tardior se hora protraheret, eadem sanctimonialis femina soror ejus eum rogavit, dicens: Quaeso te ne ista nocte me deseras, ut usque quamur. Cui ille respondit: Quid est quod loqueris, soror? Manere extra cellam nullatenus possum. Tanta vero erat coeli serenitas, ut nulla in aere nubes appareret. Sanctimonialis autem femina, cum verba fratris negantis audisset, insertas digitis manus super mensam posuit, et caput in manibus omnipotentem Dominum rogatura declinavit. Cumque de mensa levaret caput, tanta coruscationis et tonitrui virtus, tantaque inun
Abbreviated transcription (Latin):
animã quã abstulisti. Uix inoratione uerba cõ¬
pleuerat: et regrediente anima ita corpusce¬
lũ pueri omne contremuit: ut sub oculis om¬
niũ qui aderaant. apparuerit concussione miri¬
fici trem̃do palpitasse Cuiꝰ mox manũ tenuit.
& eũ patri uiuentẽ. atq in columem dedit: li¬
qu& petre quia hoc miraculũ in potestate
non habuit : quod ꝓstratꝰ petiit: ut exibere
potuiss&. PEΤRLIS Siͨ. cuncta eẽ ut as¬
seris constat patent̃: quia uerba quȩ ꝓposu¬
eras reb probas: sed quȩso te indices si sc̃i uiri
om̃a quę uolunt possunt : & cuncta impetrant
quȩ desiderant obtinere. ar ar ar a¬
REGORIU. Quisnã erit o÷ a¬
petre in hac uita paulo sublimior: qͥ de
cirnis suȩ stimulo t̃ dñm rogeaut: & tam̃ quod
uoluit obtinere non ualuit: Ex qua re necesse
ẽ. ut tibi de uenerabili patre benedicto narrẽ:
quia fuit quoddã qđ uoluit: sed non ualuit im¬

Expanded text:
animam quam abstulisti. Vix in oratione verba comanimam quam abstulisti. Vix in oratione verba compleverat, et regrediente anima ita corpusculum pueri omne contremuit, ut sub oculis omnium qui aderant, apparuerit concussione mirifica tremendo palpitasse. Cujus mox manum tenuit, et eum patri viventem atque incolumem dedit. Liquet, Petre, quia hoc miraculum in potestate non habuit, quod prostratus petiit, ut exhibere potuisset. Petr. Sic cuncta esse, ut asseris, constat patenter: quia verba quae proposueras, rebus probas. Sed quaeso te, ut indices si sancti viri omnia quae volunt possunt, et cuncta impetrant quae desiderant obtinere. CAPUT regorius. Quisnam erit, Petre, in hac vita Paulo sublimior, qui de carnis suae stimulo ter Dominum rogavit , et tamen quod voluit, obtinere non valuit? Ex qua re necesse est ut tibi de venerabili Patre Benedicto narrem, quia fuit quiddam quod voluit, sed non valuit im
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Quẽ mox ut orbatꝰ rusticus respexit : cla¬
mare coepit Redde filiũ meũ : redde filium ma
Uir aut̃ dĩ in hac uoce substitit dicens: nunquid go
tibi filiũ tuũ abstuli: Cui ille respondit: mortu¬
us ẽ ueni resuscita eũ Quod mox ut dĩ famulus
audiuit: ualde contristitꝰ ẽ dicens: recedite fr̃s
recedite : hȩc nr̃a non sunt : sed scõrum a płorũ sum
Quid nobis honer uultis imponere : quȩ non pos¬
sumus portire : At ille quẽ nimius cogebat do¬
lor in succ petitione ꝑstitit ĩurans quod ñ recede¬
r& nsi eius filiũ resuscitar&. Quẽ mox dĩ fe¬
mulus inquisiuit : dicens. Vbi ẽ : cui ille repon¬
dit. lcce corpus eiꝰ adiconuã menasterii iacao
ubi dũ uir dĩ cũ fr̃ib ꝑueniss&: Flexit genu. & suꝑ
corpusculũ infantis incubuit: seseq erigens. Ad cȩ¬
lũ palmas tetendit: dicens: Dñe non aspicias pec¬
cata mea : sed fidẽ huius hominis. qui rogat re¬
suscitare filiũ suũ : & redde in hoc corpuscule᷑

Expanded text:
batur. Quem mox ut orbatus rusticus aspexit, clamare coepit: Redde filium meum, redde filium meum. Vir autem Dei in hac voce substitit, dicens: Nunquid ego filium tuum tibi abstuli? Cui ille respondit: Mortuus est, veni, resuscita eum. Quod ut mox Dei famulus audivit, valde contristatus est, dicens: Recedite, fratres, recedite; haec nostra non sunt, sed sanctorum apostolorum. Quid nobis onera vultis imponere, quae non possumus portare? At ille, quem nimius cogebat dolor, in sua petitione perstitit, jurans quod non recederet, nisi ejus filium resuscitaret. Quem mox Dei famulus inquisivit, dicens: Ubi est? Cui ille respondit: Ecce corpus ejus ad januam monasterii jacet. Ubi cum vir Dei cum fratribus pervenisset, flexit genua, et super corpusculum infantis incubuit, seseque erigens, ad coelum palmas tetendit dicens: Domine, non aspicias peccata mea, sed fidem hujus hominis, qui resuscitari filium suum rogat, et redde in hoc corpusculo
Abbreviated transcription (Latin):
ant signa monstrare : sicut & faciunt. & puri m̃te
querentib innumera miricula ostendunt: sed
qͥt ab infirmis pocest m̃tib: dubitari utrune ad ex¬
audiendũ ibi p̃sences sint ubi constatqͥa insius cir¬
porib ñ snnt: ibi eos necesse .ẽ. maiora signa osten
dere : ubi de eoꝵ p̃sentia pot est mens infirma du¬
bittire. Iuoꝵ uero mens in dõ fixa ẽ tancomigis
hab& fidei meritũ: quanto illic eos nouit & non
lacere corpore. & tam̃ non de .eẽ. ab exauditio¬
me. Vnde ipsa quoq÷ ueritas ut fidẽ disci¬
pulis auger&: dixit: ssñ abiero : paradrcus¬

Expanded text:
ant signa ostendere, sicut et faciunt, et pura mente ant signa ostendere, sicut et faciunt, et pura mente quaerentibus innumera miracula demonstrant. Sed quia ab infirmis potest mentibus dubitari utrumne ad exaudiendum ibi praesentes sint, ubi constat quia in suis corporibus non sint, ibi eos necesse est majora signa ostdere, ubi de eorum praesentia potest mens infirma dubitare. Quorum vero mens in Deo fixa est, tanto magis habet fidei meritum, quanto illic eos novit et non jacere corpore, et tamen non deesse ab exauditione. Unde ipsa quoque Veritas, ut fidem discipulis augeret, dixit: Si non abiero, Parac
Abbreviated transcription (Latin):
III PEREILIS SPECUM SANATA
uper nãq ẽ res gesta quã narro : quia quȩ¬
dã mulier mte capto dũ sensũ funditus
per didiss& ꝑmonces dialles siluas & cimpos
die noctuq ucigcibatur Ibiq tantũ modo qui¬
escebat. ubi hanc quiescere las sicudo coegiss&.
Iuadã uero die dũ uaga nimiũ errar&. ad beati
uiri benedicti patris specũ deuenit: ibiq nesci¬
ens ingressa mansit. Facto aut̃ mane ita sanato sen¬
su egressa .ẽ. acsi et̃ nũquã insania capitis ulla te¬
nuiss&. Iue om̃i uitȩ sue tẽpore : in eadẽ quã acce¬
perat sciluce ꝑmansit. HET RU Quid namqeẽ
dicimꝰ qđ plerũq in ipsis quoq pacrocinus marcy¬
rũ sic eẽ sentimꝰ ut non tanta ꝑ sua corpori quan¬
ta beneficia ꝑ reliquias ostendant. atq illic maiori
fticunt signa ubi minime ꝑsem& ipsos ucent.
GRE GORIbi insuis corporib scĩ mar¬
tyresicent dubiũ petre ñ est qđ multa uale¬

Expanded text:
in ejus specu sanata. in ejus specu sanata. Nuper namque est res gesta quam narro; quia quaedam mulier mente capta, dum sensum funditus perdidisset, per montes et valles, silvas et campos die noctuque vagabatur; ibique tantummodo quiescebat, ubi hanc quiescere lassitudo coegisset. Quadam vero die dum vaga nimium erraret, ad beati viri Benedicti specum devenit, ibique nesciens ingressa mansit. Mane autem facto ita sanato sensu egressa est, ac si eam nunquam insania capitis ulla tenuisset; quae omni vitae suae tempore in eadem quam acceperat salute permansit. Petr. Quidnamdicimus quod plerumque in ipsis quoque patrociniis martyrum sic esse sentimus, ut non tanta per sua corpora, quanta beneficia per reliquias ostendant, atque illic majora signa jaciant, ubi minime per semetipsos jacent? Greg. Ubi in suis corporibus sancti martyres jacent, dubium, Petre, non est quod multa vale
Abbreviated transcription (Latin):
incȩlũ manib: scetic : & ultimũ sp̃m int̃ uerba orationis
efflauit. Iua scilic& die duob de eo fr̃ib uni incella
cõmoranti. alteri aut̃ longius posito. r euelatio unius
atq ñ dissimilis uisionis apparuit. Vider̃ nãq: quia strir¬
ta pallus atq: innumeris corusca lampadib: uia re¬
cł dorientis tramite ab eiꝰ cella incęlũ usq tende:¬
baitur : Cui uenerando habitu uir de suꝑclarus assis
tens cuiꝰ. eẽt. uia quã cernerent inquisiuit. Illi autẽ
sẽ nescire ꝓfessi s̃t. Iuib ipse ait. Hȩc ẽ uia : qua di¬
lectꝰ dño cȩlũ benedictus ascendit. Tunc itaq scĩ uiri
obitũ sicut p̃sentes discipłi uider̃. ĩta absentes ex sig¬
no qđ eis p̃dictũ fuerat agnouer̃ : sepultꝰ uero ẽ in
oratorio beati baptistȩ iohannis : qđ destructa aror
a pollinis ipse construxit. Iui& in eo specii in qͦ priuꝰ
sublacus habitauit nunc usq si pecentiũ fides exi¬
gut . et miraculis coruscat. de insana mulieri

Expanded text:
um manibus stetit, et ultimum spiritum inter verba orationis efflavit. Qua scilicet die duobus de eo fratribus, uni in cella commoranti, alteri autem longius posito, revelatio unius atque indissimilis visionis apparuit. Viderunt namque quia strata palliis atque innumeris corusca lampadibus via recto orientis tramite ab ejus cella in coelum usque tendebatur. Cui venerando habitu vir desivit. Illi autem se nescire professi sunt. Quibus ipse ait: Haec est via qua dilectus Domino coelum Benedictus ascendit. Tunc itaque sancti viri obitum sicut praesentes discipuli viderunt, ita absentes ex signo quod eis praedictum fuerat, agnoverunt. Sepultus vero est in oratorio beati Joannis Baptistae, quod destructa ara Apollinis ipse construxit. Qui et in eo specu in quo prius Sublacus habitavit, nunc usque si petentium fides exigat, miraculis coruscat.
Abbreviated transcription (Latin):
uerat : Ecce . ẽ. petre quod dixi. quia huqui
om̃ipogenti dõ familiarius seruiunt ali¬
quando miri facere etũ ex potestate possunc
Iui enĩ ferocitatẽ gothi terribilim sedens re¬
pressit lora uero nodosq ligaturȩ que in¬
nocentis brachia astrinxeraut oculo dissol¬
uit: ipsã miraculi celeritate indicat. quia ex
potestite acceperat habere quod fecit
Zursũ quoq quale quantũq miraculũ orin¬
do ualuit obtinere. subiungam
XXXI.I.
de mortuo susciaalo
uadã die cũ fratrib ad agri operĩ fue¬
rat egressus. Quidã uero rusticus de¬
functi filii corpus in ulnis ferens. orbita¬
tis luctu aestuans ad monasteriũ uenit : be¬
nedictũ patrẽ quę siuit. Cui cũ dictũ essa.
quia ide̾ pat̾ cũ fr̃ib in agro moriretur : ꝓtinꝰ

Expanded text:
verat. Ecce est, Petre, quod dixi: quia hi qui verat. Ecce est, Petre, quod dixi: quia hi qui omnipotenti Deo familiarius serviunt, aliquando mira facere etiam ex potestate possunt. Qui enim ferocitatem Gothi terribilis sedens repressit, lora vero nodosque ligaturae quae innocentis brachia astrinxerant, oculis dissolvit, ipsa miraculi celeritate indicat, quia ex potestate acceperat habere quod fecit. Rursum quoque quale quantumque miraculum orando voluit obtinere, subjungamXXXII. De mortuo suscitato. Quodam die cum fratribus ad agri opera fuerat egressus. Quidam vero rusticus defuncti filii corpus in ulnis ferens, orbitatis luctu aestuans, ad monasterium venit, Benedictum patrem quaesivit. Cui cum dictum esset quia idem Pater cum fratribus in a
Abbreviated transcription (Latin):
cens Surge. surge: & resistius rustici redde.
quas accepisti Ad cuius uocem uir dĩ ꝓtinus
oculos leuauit alectione i cumq intuitus mo
etiã rusticũ qui ligatus tenebatur atrendit
Ad cuius brathia dum oculos deflexis s& miro
modo tinti se celeritate coeperunt illigtah
brrchus lori deuoluere. sut edis solui tã concite
hominũ festinatione potuissent: Cũq is qͥ ligatꝰ
uenerat coepiss& subito astare solutus.
ad tintȩ potestatis uim. treme factꝰ galla ad
terrã corruit: & ceruicẽ crudelitatis rigi¬
de ad eius uestigia indinans: oritionib sẽ
illius cõmendiuit. Uir aut̃ scs a lectione
minime surrexit: sed uocatis fr̃ib: eũ introrsus
tolli ut benedictionẽ acciꝑet p̃cepit. Iuem
aͤse reductũ: ut a tantȩ crudelitatis insinia
quiescere deber& adimonuit: qui fractꝰ re¬
cedens nil ulterius petere arustico p̃sumpsit.
quẽ uir dĩ non tangendo sed respiciendo sol¬

Expanded text:
cens: Surge, surge, et res istius rustici redde cens: Surge, surge, et res istius rustici redde quas accepisti. Ad cujus vocem vir Dei protinus oculos levavit a lectione, eumque intuitus, mox etiam rusticum qui ligatus tenebatur, attendit: ad cujus brachia dum oculos deflexisset, miro modo tanta se celeritate coeperunt illigata brachiis lora devolvere, ut dissolvi tam concite nulla hominum festinatione potuissent. Cumque is qui ligatus venerat, coepisset subito adstare solutus, ad tantae potestatis vim tremefactus Zalla ad terram corruit, et cervicem crudelitatis rigidae ad ejus vestigia inclinans, se orationibus illius commendavit. Vir autem sanctus a lectione minime surrexit, sed vocatis fratribus, eum introrsus tolli, ut benedictionem acciperet, praecepit. Quem ad se reductum, ut a tantae crudelitatis insania quiescere deberet, admonuit. Qui fractus recedens, nil ulterius petere a rustico praesumpsit, quem vir Domini non tangendo, sed respiciendo sol
Abbreviated transcription (Latin):
immanis sone crudelicatis exir sit : ica ut quisquis
dericus monachusue ante fticiẽ ueniss& ab eiꝰ
conib: uiuus nullo modo exir&: Quadam uero
e auariciȩ siae aestu succensus in raipinã rerum:
tus poenis rusticus sẽ se res sucis benedicto dĩ
mulo commendas se professus est: Vt dum
hoc atorquente creditur suspensae incerim crido¬
ltate aduitam hore raperentur iunc dem gal¬
le cessauit rusticum tormentis affligere sedd
eius brachiã loris fortibus idstringens inte
equum suum coepit impellere: ut quis es sec
benediccus qui eius res susceperat de monstroe¬
nt. Iuem ligatis brichis rusticus ainte eodens
duxit ad saneci uiri monasterium: tumque ance
ingres sum cellae solum sedentem repperit et
legentem Eidem autem subsequenti et seuien¬
ti gclle rusticus dixit. Ecce iste est dequo
dixeram : benedictus pater. Iuem dum feru¬
do spiritu cum peruersae mentis in sanice fuissa
intuitus eo terrore quo consucuerit accurum
sc̃ existinans magnis coepit uocibus clamare di¬

Expanded text:
delitatis exarsit; ita ut quisquis ei clericus monachusve ante faciem venisset, ab ejus manibus vivus nullo modo exiret. Quadam vero die avaritiae suae aestu succensus, in rapinam rerum aniaret, victus poenis rusticus, sese res suas Benedicto Dei famulo commendasse professus est, ut dum hoc a torquente creditur, suspensa interim crudelitate ad vitam horae raperentur. Tunc idem Zalla cessavit rusticum tormentis affligere, sed ejus brachia loris fortibus astringens, ante equum suum coepit impellere, ut quis esset Benedictus qui ejus res susceperat demonstraret. Quem ligatis brachiis rusticus antecedens, duxit ad sancti viri monasterium, eumque ante ingressum cellae solum sedentem reperit et legentem. Eidem autem subsequenti et saevienti Zallae rusticus dixit: Ecce iste est de quo dixeram tibi Benedictus Pater. Quem dum fervido spiritu cum perversae mentis insania fuisset intuitus, eo terrore quo consueverat, acturum se existimans, magnis coepit vocibus clamare, di
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ que fuerant gesta narrauit: statiq in cassinũ
castrũ religioso uiro theo probomandauit it
ad capuconã urbẽ subecidẽ nocce transmnitcera : It
quid de germano epo ageretur ignosceroe et in¬
dicera Fuaccũq ẽ & reuerentis simũ uirũ germa¬

Expanded text:
nem quae fuerant gesta narravit, statimque in Cassinum nem quae fuerant gesta narravit, statimque in Cassinum castrum religioso viro Theoprobo mandavit ut ad Capuanam urbem sub eadem nocte transmitteret, et quid de Germano episcopo ageretur agnosceret et indicaret. Factumque est, et reverentissimum virum Germa