comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
octis autem partes. septem sunt. Crepusełm:¬
Sesꝑum. Corticiniũ. In tempestũ. Gallicinitim.
Matittinũ. Dilucłm. Crepuscłm est: dubia lux.
Nam creperũ. dubiũ dicimꝰ. hoc est inter lucem ⁊
tenebras. Nesꝑum. a stella occidentali uocatũ. que
solem occiduũ sequit᷑. & tenebras sequentes p̃cedit.
De qua uirgiliꝰ. Ante diem clauso cõponit uesꝑ
olimpo. Conticiniũ est. quando om̃s silent. Contieis¬
cere enĩ silere est. In tempestum est medrũ ⁊ in ac¬
tuosum noctis tempus: quando agi nichil potest.
⁊ omĩa sopore quieta sunt. Nam tempus ꝑ se non
in telligit᷑: nisi ꝑ actus humanos. Medium autem
noctis actu caret. Ergo tempestas in actuosa qͥsi
sine temꝑe. hoc est sine actu ꝑ quem dmoscitur¬
tempꝰ. unde est. in tempestiue uenisti. Ergo in tem¬
pesta dr̃. que caret temꝑe idest actu. Sallitiniũ
ꝓpter gallos lucis p̾nuntios dictum. Matutinĩ est
inter abscessum tenebrarum & aurore aduentũ.

Expanded text:
ptem sunt: crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum. Crepusculum est dubia lux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum a stella occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur, et tenebras sequentes praecedit. De qua Virgilius: Ante diem clauso componet vesper Olympo. Conticinium est, quando omnes silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus quando agi nihil potest, et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intelligitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actu caret: ergo tempestas inactuosa, quasi sine tempore, hoc est, sine actu, per quem dignoscitur. Unde est: intempestive venisti: ergo intempesta dicitur, quia caret tempore, id est, actu. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est, inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum:
Abbreviated transcription (Latin):
tur a dño: qm̃ p̾dicatio ꝓpħarum. ipso ueniente cõ¬
pleta est. Ignorantiam autem significant tenebre
in illa apłica sententia. qua dicit de peccatoribꝰ. tene¬
bris obscuratum habentes cor. Infidelitatem autem
iniquoꝵ illa eirnͣgłica sententia de notat ubi dr᷑.
lux in tenebris lucet. ⁊ tenebre eam ñ comp̃hende¬
illuminari merent᷑ corda hominum. sue p̃sentia
cognicionis illustrat. Tenebre autẽ stulti sunt ⁊ iniqͥ:
manifeste cognoscit. Quamuis ip̃si radios eiꝰdem luciᷤ.
nequaqmͣ capere ꝑ in telligentiam possint: ueluti
si quilibet cecus iubare solis obfundat᷑. nec tam̃
ipse solem cuiꝰ lumine fundatꝰ aspiciat. Tenebre. dia¬
błs uel demones: ut in ꝓpħa. Inimicos eiꝰ idest dñ:¬

Expanded text:
uoniam praedicatio prophetarum ipso veniente completa est. Ignorantiam autem significant tenebrae in illa apostolica sententia, qua dicit de peccatoribus: Tenebris obscuratum habentes cor . Infidelitatem autem iniquorum illa evangelica sententia denotat, ubi dicitur: Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehendeia qui illuminari merentur corda hominum suae praesentia cognitionis illustrat; tenebrae autem stulti sunt et iniqui, manifeste cognoscit: quamvis ipsi radios ejusdem lucis nequaquam capere per intelligentiam possint: veluti si quilibet caecus jubare solis obfundatur, nec tamen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Tenebrae, diabolus vel daemones, ut in Propheta: Inimicos ejus, id est, D
Abbreviated transcription (Latin):
te de luce uigilo & in matutinis meditabor inte qͥa
fuisti ad ritor m̃s. Ad ipsum irigilat᷑. quociens in mũ¬
Di ambicione dormit᷑. Nam illa sic consequimꝰ si ista
de serere festinemus. Bene aut̃ ad iecit: in matutinis
meditabor in te. Et alibi. Exurgam dilucło. quando tẽ¬
pus dnĩce resurrectionis eluxit. ut tunc eius lau¬
des caneret. quando genus humanũ exemplo sue resur-¬
rectionis animauit. Matutinum. iudicii dies siue
resurrectio mortuoꝵ: ut in psalmo. In matutinis int̾¬
ficiebam  om̃s petcatores t̃re. Aurora est eccł̃ia eo
quod post tenebras pectatoꝵ luce fidei in lustrata sit.
ut in iob. Et ostendisti aurore locum suum.
Penebras autem dictas. quod teneant umbras.
Tenebre autem significant aliquando ꝓfunditatẽ
scpt᷑aꝵ diuinaꝵͥ aliqñ ignorãtiã: aliqñ ĩtidlitatẽ patõꝵ. ⁊ aliq̃n

Expanded text:
s meditabor in te, quia factus es adjutor meus . Ad ipsum vigilatur, quoties in mundi ambitione dormitur. Nam illa sic consequimur, si ista deserere festinemus. Bene autem adjecit: In matutinis meditabor in te ; et alibi: Exsurgam diluculo; quando tempus Dominicae resurrectionis eluxit, et tunc ejus laudes cerneret, quando genus humanum exemplo suae resurrectionis animavit. Matutinum judicii dies sive resurrectio mortuorum, ut in psalmo: In matutinis interficiebam omnes peccatores terrae . Aurora est Ecclesia, eo quod post tenebras peccatorum luce fidei illustrata sit, ut in Job: Et ostendisti aurorae locum suum nebras autem dictas, quod teneant umbras. Tenebrae autem significant aliquando profunditatem Scripturarum divinarum: aliquando ignorantiam: aliquando infidelitate
Abbreviated transcription (Latin):
dringentoꝵ lxxu. annoꝵ. Sĩ ergo uis scire quot an¬
nos lunares facere possint: partire.d .xxx.ꝑ .xii. duo¬
manent menses uu. Hos iunge ad supta scriptos.
ccce lxec: fuint simul eccc lxxxuiiii. Adde ⁊ m̃¬
ses suꝑfluos uii. partemq. octau decimiann im¬
pii tibis quo dñs passus est.⁊ in uenies a temꝑe p̃si¬
nito ad eius usq passionem ebdomadas lxx adbre¬
iiatas. hoc est annos lunares cec exc. Ad eius uͦ
baptismum quando unctus est sc̃s scõrum descen¬
dente suꝑ eum spũ scõ sicut columba: non solum
ebdomadas uu ⁊ lx duas fuisse cõpletas. sed ⁊ partẽ
iam septuagesime ebdomadis in choatam ⁊ post ebdo¬
ebdomadas. sed infine septuagesime ebdomadis oe¬
cisus est xp̃c. quam ideo quantum couicere possumꝰ
segrogauit a cet̾is. quia de hac erat plura relaturꝰ.
modo in passione: uerũ continuo ex quo a ioħe p̃¬

Expanded text:
dringentorum LXXV annorum. Si ergo vis scire quot andringentorum LXXV annorum. Si ergo vis scire quot annos lunares facere possint, partire CLXXV per XII, duomanent menses VII. Hos junge ad suprascriptos CCCCLXXV, fiunt simul CCCCLXXIXX; adde et menses superfluos VII partemque octavi decimi anni imperii Tyberii, quo Dominus passus est, et invenies a tempore prefinito ad eius usque passionem ebdomadas LXX abbreviatas, hoc est annos lunares CCCCXC. 53. Ad eius vero baptismum, quando unctus est Sanctus sanctorum descendente super eum Spiritu sancto sicut columba, non solum eptomadas VII et LXII fuisse completas, sed et partem iam septuagesime eptomadis inchoatam. 'Et post ebdoebdomadas, sed in fine septuagesime eptomadis occisus est Christus. Quam ideo, quantum conicere possumus, segregavit a ceteris, quia de hac erat plura relaturus. modo in passione, verum continue, ex quo a Iohanne pre
Abbreviated transcription (Latin):
poris ꝑfecerit. Adeo scilicet a finitimis gentibꝰ im¬
pugnatꝰ. ut structores singłi gladio renes acem¬
cti uina manu pugnasse. Attera murũ recitperas¬
se narrent᷑. Ab hoc ergo tentꝑe. usq ad xp̃m du¬
cem ebdomadas lxx. computa. Hoc est annos
duodenoꝵ meniuĩ luuarum quadringentos
nonaginta: qui sunt anni solares quadringẽ¬
t seytuaginta qͥti a. Si quidem ꝑse ap̃fato
uicesimo anno regis artarxerxis. usq ad mortem dariĩ
regnauerunt annis centum sedecim. Et hinc ma-¬
cedones usq ad int̾itum cleopatre annis trescentis:
inde romani uiq ad septimũ decunũ tyb̃ii cesaris an¬
nũ annũ monarchiam tenuert̃ annis. luiuii qui
sunt simul ut diximꝰ anni cccelxxu. ⁊ continent᷑
crrculis decẽnouenalibus xxu. Decies nouies enim
uicen ⁊ quini: fiunt cccclxxu. Et quia singlis
circulis. embolismi uii ad crescunt. Multiplita .xxxu.
ꝑuui. frant clxxui qui sunt embolismi menses qua¬

Expanded text:
poris perfecerit: adeo scilicet a finitimis gentibus imporis perfecerit: adeo scilicet a finitimis gentibus impugnatus, ut structores singuli gladio renes accincti una manu pugnasse, altera murum recuperasse narrentur. Ab hoc ergo tempore usque ad Christum ducem hebdomades LXX computa, hoc est, annos duodenorum mensium lunarium quadringentos nonaginta: qui sunt anni solares quadringenti septuaginta quinque: siquidem Persae a praefato vicesimo anno regis Artaxerxis usque ad mortem Darii regnaverunt annis CXVI. Ex hinc Macedones usque ad interitum Cleopatrae annis trecentis: inde Romani usque ad septimum decimum Tiberii Caesaris annum monarchiam tenuerunt annis LIX, qui sunt simul ut diximus anni CCCCLXXV, et continentur circulis decennovenalibus XXV. Decies novies enim viceni et quini fiunt CCCCLXXV. Et quia singulis circulis embolismi VII accrescunt, multiplica XXV per VII, fiunt CLXXV qui sunt embolismi menses qua
Abbreviated transcription (Latin):
pleatur uisio ⁊ ꝓph̃ia. ⁊ ungeat᷑ sc̃s scorum. Null
dubiũ quin hec uerba xp̃i in carnationem designẽt.
qui tulit peccata mundi. legem ⁊ ꝓpħas impleuit.
unctus est oleo leticie p̃reparticipib fuis. ⁊ qd̾ ebdo¬
mades lxx. ꝑ septenos annos distincte. quadrin¬
gentos ⁊ nonaginta annos insinuent. S notan¬
dum quod easdem ebdomadas non simplicit̃ an¬
notatas. siue cõputatas. sed ad breuitas asserit. occul¬
te uidelicet lectorem cõmonens. ut breuiores soli¬
to annos nouerit indicatos. Scito ergo inquit. ⁊
Anrmnadu̾te abexitu sermonis. ut tteruid edifice¬
⁊ ebdomades seraginta due erunt: trursus edifi¬
cabit᷑ platea ⁊ muri in angustia temporis. Etra
narrante didicimꝰ. qd̾ neemias cum cẽt pincerna
regis artarxerxis. uitesimo anno regni eiꝰ m̃¬
se nisan impetrauerit ab eo restaurari muros ie¬
rłm. templo multo ante cyro ꝑ mittente constrac¬
to. ipsumq opus ut dictum est in angustia tem¬

Expanded text:
atur visio et prophetia et ungatur sanctus sanctorum . Nulli dubium, quin haec verba Christi incarnationem designent, qui tulit peccata mundi, legem et prophetas implevit, unctus est oleo laetitiae prae participibus suis: et quod hebdomades LXX per septenos annos distinctae, quadringentos et nonaginta annos insinuent. Sed notandum, quod easdem hebdomadas non simpliciter annotatas sive computatas, sed abbreviatas asserit, occulte videlicet lectorem commonens, ut breviores solito annos noverit indicatos. Scito ergo, inquit, et animadverte ab exitu sermonis, ut iterum aedificeaginta duae erunt: et rursus aedificabitur platea et muri in angustia temporis . Esdra narrante didicimus, quod Neemias cum esset pincerna regis Artaxerxis vicesimo anno regni ejus, mense Nisan, impetravit ab eo restaurari muros Jerusalem, templo multo ante, Cyro permittente, constructo, ipsumque opus ut dictum est in angustia tem
Abbreviated transcription (Latin):
dem uere lucis ad empta p̃sentia plene totũ quie-¬
quid nutauerat erexit. hunc opinor gallũ. aliquẽ
doctoꝵ intelligendum qui nos iacentes excitans ⁊ sõp¬
nolentos increpat. ditens. Cuigilate iusti ⁊ nolite pet¬
care. Matutinũ ergo. siue diludm. resurrectionis dñi¬
ce tempꝰ significat. uel hoĩs a peccatis ad iusticie ple-

Expanded text:
sdem verae lucis adepta praesentia plene totum, quidsdem verae lucis adepta praesentia plene totum, quidquid mutaverat, erexit. Hunc opinor gallum aliquem doctorum intelligendum, qui vos jacentes excitans et somnolentos increpat, dicens: Evigilate, justi, et nolite peccare. Matutinum ergo sive diluculum resurrectionis Dominicae tempus significat, vel hominis a peccatis ad justitiae pl
Abbreviated transcription (Latin):
noctis uel ꝓfunditatem peccatoꝵ sigc̃at. uel recessũ
amundanis negociis. ⁊ ad laudandum dm̃ bonoꝵ
hominũ studium. Unde ꝓpħ̃a ait in psalmo. Me-¬
dia nocte surgebam ad confitendum tibi: suꝑ ui¬
dicia iusticie tue. Non uacat quod dicto media
noc te surgebam. scit eñĩ hoc temꝑe primogenita egyp¬
tiorum fuisse ꝑcussa. scit etiam ea tempestate pe¬
tri ⁊ pauli. & silee. in carcere positorum uincła resolu¬
taͣ scit quoq sponsum medra nocte esse uenturum:
ideoq eodem temꝑe surgit ad laudes. ne int̾ fatuas
uirgines ianua clausa reinaneat. Nec uacat. quod
dicit surgebam: quia semꝑ surgit᷑. cum ad dñi p̃-¬
conia festinat᷑: ad confitendum hic significat ad lau-
tuam diceret. ñ suꝑ iudicia iusticie tue. Galliciniũ
aut̃: conu̾sionem peccatoꝵ significat. Unde eodem
temꝑe petrꝰ qui dñm negando intenebris oblruoĩs
errauit. ⁊ sꝑate iam lucis rememoratõe correxit. ⁊ eiꝰ¬

Expanded text:
cat, vel recessum a mundanis et ad laudandum Dominum bonorum hominum studium. Unde Propheta ait in psalmo: Media nocte surgebam ad confitendum tibi super judicia justitiae tuae . Non vacat quod dicitur: media nocte surgebam. Scit enim hoc tempore primogenita Aegyptiorum fuisse percussa: scit etiam ea tempestate, Petri, Paul et Silae in carcere positorum vincula resoluta; scit quoque sponsum media nocte esse venturum, ideoque eodem tempore surgit ad laudes, ne inter fatuas virgines janua clausa remaneat. Nec vacat, quod dicit: surgebam: quia semper surgitur, cum ad Domini praeconia festinatur. Ad confitendum, hic significat ad laudatuam, diceret: non, super judicia justitiae tuae. Gallicinium autem conversionem peccatorum significat. Unde eodem tempore Petrus, qui Dominum negando in tenebris oblivionis erravit, et speratae jam lucis rememoratione correxit, et eju
Abbreviated transcription (Latin):
uobis timentibꝰ nom̃ meũ sol iusticie: ⁊ sani¬
tas in pennis eiꝰ. Auster: ab auriendo aqͣs uocatꝰ.
unde ⁊ crassum aerem facit. ⁊ nubila mitrit.
hic grece nochus appellat᷑. ꝓpt̃ qd̾ int̾dum cor¬
rumpat aerem. Nam pestilentiam que ex cor¬
rupto aere nascit᷑. auster flans in reliquas re¬
giones tͣnsmittit. s sicut auster pestilentiam
gignit. sic aqͥlo repellit. Sigc̃at auster aliq̃n
calorem fidei. ut psał. Sicut torrens in austro.
tauit austrum de celo: ⁊ induxit in uͥtute sua
ardorem cupiditatis sigc̃at. qui peste uitioꝵ cor¬
ripit hominũ mentes: ⁊ egritudinẽ peccatoꝵ in
humanũ genꝰ introducit. Occidentał aũt uentꝰ.¬
qui zefirus greco nomine appellat᷑: eo qd̾ fio¬
res ⁊ g̾mina eiꝰ flatu uiuificent᷑. Hic latine fa

Expanded text:
timentibus nomen meum sol justitiae, et sanitas in pennis ejus . Auster ab hauriendo aquas vocatus. Unde et crassum aerem facit, et nubila nutrit: hic Graece Nothus appellatur, propter quod interdum corrumpat aerem. Nam pestilentiam, quae ex corrupto aere nascitur, Auster flans in reliquas regiones transmittit. Sed sicut Auster pestilentiam gignit, sic Aquilo repellit. Significat Auster aliquando calorem fidei, ut in psalmo: Sicut torrens in austro ;tavit Austrum de coelo, et induxit in virtute sua ardorem cupiditatis significat, qui peste vitiorum corripit hominum mentes, et aegritudinem peccatorum in humanum genus introducit. Occidentalis autem ventus, Zephyrus Graeco nomine appellatur eo quod flores et germina ejus flatu vivific
Abbreviated transcription (Latin):
gi uoluit. Simiłr illud qd̃ in iob legit᷑ in contͣ¬
riam partẽ intelligendum est. Tulit eum uenꝰ¬
tus urens. Uentꝰ urens. malignꝰ sp̃c uocat᷑: qͥ desi¬
dioꝵ flãmas in corde excitat. ut ad et̾nitatẽ sup¬
plicioꝵ trahat. Item uenti suꝑbie sp̃c intelligunt᷑.
uelut in oseẽ de hereticis d̾r. Ligauit eum sp̃c
in alis suis. Item alibi. Om̃s pastores tuos pascet
uentꝰ. Et alibi. Q intit᷑ mendatiis. hic pascit᷑ uentisa
Orientalis aũt uentꝰ. subsolanꝰ uocat᷑: qr sub soł

Expanded text:
gi volunt. Similiter illud, quod in Job legitur, in contrgi volunt. Similiter illud, quod in Job legitur, in contrariam partem intelligendum est: Tulit eum ventus urens . Ventus urens malignus Spiritus vocatur, qui desideriorum flammas in corde excitat, ut ad aeternitatem suppliciorum trahat. Item venti superbiae spiritus intelliguntur, velut in Osee de haereticis dicitur: Ligavit eum spiritus in alis suis . Item ibi: Omnes pastores tuos pascet ventus ; et alibi: Qui nititur mendaciis, hic pascitur ventis . Orie
Abbreviated transcription (Latin):
sr̃ pennas uentoꝵ : celeritatẽ nimiã decent̃
ostendit. qͣndo fama natiuitatis eiꝰ. passionis
mundum discurrit. Qd enĩ dici potest uel ocꝰ
qͣndo ip̃o in cunabulis iacente magis eum
claritas stelle nuntiauit̾. ⁊ mox ut natꝰ in
alia mundi parte est conspectus. Item uen¬
ti animas sig̾ant. unde scͥptum est. Qui fecit
uentis pondꝰ: uelocitate ac sublimitate uen¬
toꝵ. solent anime signari. Pondꝰ gͦ accipunt
anime. ut abintentione dei ñ iam leui motu
desiliant. s in eum fixa constantie grauitate
consistant. Uel certe uentis pondꝰ est. facere con¬
cessam hic electis de nͥtutibꝰ głam ꝑmixta infir¬
mitate temꝑare. In contͣriam uͦ partẽ uentꝰ ponr.
ut est illud in euͣngłio. Descendit pluuia ⁊ uene¬
runt flumina. flauerunt uenti ⁊ irruerunt
in domum illam. Hic ꝑ pluuiam młtimodas
diaboli tẽptationes: ꝑ flumina: aꝑtas manifestaᷤ¬
q ꝑsecutiones. ꝑ uentos. malignos sp̃c intelli¬

Expanded text:
super pennas ventorum, celeritatem nimiam decenter ostendit, quando fama nativitatis ejus, passionis mundum discurrit. Quid enim dici potest velocius, quando, ipso in cunabulis jacente, magis eum claritas stellae nuntiavit, et mox, ut natus, in alia mundi parte est conspectus. Item venti animas significant. Unde scriptum est: Qui fecit ventis pondus . Velocitate ac sublimitate ventorum solent animae designari. Pondus ergo accipiunt animae, ut ab intentione Dei non jam levi motu desiliant, sed in eum fixa constantiae gravitate consistant. Vel certe ventis pondus facere est, concessam hic electis de virtutibus gloriam permista infirmitate temperare. In contrariam vero partem ventus ponitur, ut est illud in Evangelio: Descendit pluvia, et venerunt flumina, flaverunt venti, et irruerunt in domum illam . Hic per pluviam multimodas diaboli tentationes, per flumina apertas manifestasque persecutiones, per ventos malignos spiritus intelli
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Sed qui non dormitauit neq obdormiet
iscł custodiens semꝑ: nob tam̃ sepe nauigantibꝰ qͣsi
int̾ equoris fremitiis obdormit: quando crebrescente
uit̾ medios ututum nisus uel in mundorum sp̃uum
uel hoĩm pͣuorum uel in ipso nr̃arum cogitationũ
impetu. fidei splendor obtenebrescit spei celsitudo
contabescit. amoris flamina refrigescit. Nerum int̾
huimi ꝓcellas ad illum necesse est gub̃natorem cur-¬
ramus. illum secdulo excitemꝰ: qui non seriuat. s
imꝑet uentis. Mox tempestatis tompescet᷑. refun-¬
det tranquillitatem: portum salutis in dulgebit.
De turbine

Expanded text:
mur: sed qui non dormitavit neque obdormiet mur: sed qui non dormitavit neque obdormiet Israel custodiens semper, nobis tamen saepe navigantibus, quasi inter aequoris fremitus obdormit, quando, crebrescente inter medios virtutum nisus vel immundorum spirituum vel hominum pravorum vel ipso nostrarum cogitationum impetu, fidei splendor obtenebrescit, spei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit. Verum inter hujusmodi procellas ad illum necesse est gubernatorem curramus, illum sedulo excitemus, qui non serviat sed imperet ventis. Mox tempestates compescet, refundet tranquillitatem, portum salutis indulgebit. De turbine
Abbreviated transcription (Latin):
cõmotõis ⁊ ignis non esse. dñs dr̃. Esse uero in sibilo
aure tenius ñ negatur: quia nimirum mẽs cum ĩ
contemplatoĩs sublimitate suspendit᷑: quicqͥd ꝑfecte
le conspicit: hoc est quod de in cõp̃hensibłi sub̃a et̃¬
nitatis audit. Quasi enĩ sibilum tenuis aure ꝑci¬
pimꝰ: cum soporem in circũ scͥpte ueritatis contem¬
platoẽ sub ita subtiłr̃ degestamꝰ. Tranquillitas aut̃
pelagi. quam altanũ uotant. patem eccł̃ie sigcãt in
pestatem in iiundo factam. Ad obtatum et̃ne quietis
portum. studet secura ꝑuenire. Sicut in illa nauiga¬
tione dñi cum discipłis in naui. cum nauiła oꝑi¬
retur fluctib. surgens dñs imꝑauit uentis & ma¬
ri: & facta est tͣnquillitas magna. Tropologice autẽ
⁊ nos singłi catholica fide instructi. & signo dñice
crucis imbuti: dum scłm relinquere disponimꝰ. na-¬
uem ꝓfecto cum iħu concendimꝰ mare transire cona-¬

Expanded text:
commotionis et ignis non esse Dominus dicitur: esse vero in sibilo commotionis et ignis non esse Dominus dicitur: esse vero in sibilo aurae tenuis non negatur: quia nimirum mens cum in contemplationis sublimitate suspenditur, quidquid perfecte id conspicit, hoc est, quod de incomprehensibili substantia aeternitatis audit. Quasi enim sibilum tenuis aurae percipimus, cum saporem incircumscriptae veritatis contemplatione subita degustamus. Tranquillitas autem pelagi, quam altanum vocant, pacem Ecclesiae significat in mpestatem in mundo factam ad optatum aeternae quietis portum studet secura pervenire: sicut in illa navigatione Domini cum discipulis in nave, cum navicula operiretur fluctibus, surgens Dominus imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna . Tropologice autem et nos singuli catholica fide instructi, et signo Dominicae crucis imbuti dum saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, mare transire cona
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. Tunc aũt in contͣriam parcem poñr. cũ
melioris uite defectum sig̃at: unde in ꝓpħa
peccatoribꝰ dr. Occidet uobis sol in meridie. Aquilo
dictus eo quod aqͣs stringat. ⁊ nubes dissipet. gelidusẽ
enĩ uentꝰ. & siccus. Significat autẽ uel diabłm uel
hoĩes infideles. uel iniquitatis abundartiã. & defectũ
caritatis. Uͥnde scriptum ẽ in ꝓph̃a ab aquilone exar
tus aeris. Agitatꝰ enim aer. auram facit unde ⁊
lucretiꝰ aerias auras. Altanꝰ qui in pelago est. ꝑ di¬
riuationẽ ab alto. idest mari uocatur. Nam alt̾ est
flatus in ripis. ꝗ̃ diximus auram. Nam aura in
t̃ra est. Aura.: sigc̃at tͣnqullitatem bone mentis cõ¬
templantis dm̃. Unde helias stans in monte corã
dño cum uide̾t uentum grandem subuertentem mõ¬
uixtt: non in igne dñs. ⁊ post ignem sibilus aure
tenuis. Quod cum uidisset helias oꝑuit uultuma su¬
um pallio. ⁊ eg̾isus stetit in ostio spelunce. sed in spu

Expanded text:
partem ponitur, cum melioris vitae defectum significat. Unde in propheta peccatoribus dicitur: Occidet vobis sol meridie . Aquilo dictus eo quod aquas stringat et nubes dissipet: gelidus est enim ventus et siccus. Significat autem vel diabolum vel homines infideles, ut iniquitatis abundantiam et defectum charitatis. Unde scriptum est in propheta: Ab aquilone exardtus aeris. Agitatus autem aer auram facit. Unde et Lucretius dicit aerias auras. Altanus qui in pelago est, per derivationem ab alto, id est mari, vocatur. Nam alter est flatus in ripis, quem diximus auram: nam aura in terra est. Aura significat tranquillitatem bonae mentis contemplantis Deum. Unde Elias stans in monte coram Domino, cum videret ventum grandem subvertentem mondixit: Non in igne Dominus: et post ignem sibilus aurae tenuis. Quod cum vidisset Elias, operuit vultum suum pallio, et egressus stetit in ostio speluncae. Sed in spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
poñr. Nam mutidꝰ istorialit̾ in eo intelligit᷑ uͥ euͦ¬
głista dic̃. In mundo erat ⁊ nundꝰ ꝑ eum factꝰ est.
Et illud uͥ dñs ait. Ego lux in hunc mundũ ueni.
In mundo qͥppe erat ⁊ mundꝰ ꝑ ip̃m factꝰ est: qr
In qͦ etiã mundo. qͦm pͥꝰ ꝑ diunitatẽ creauit. pꝰ¬
mod̾ homo natꝰ apparuit. Qd aũt seqͥt᷑ ⁊ mundꝰ
eum ñ cognouit: sig̃at homines mundi amore
deceptos. atq inherendo creat᷑e ab agnoscenda cre¬
atoris sui maiestate reflexos. Duobꝰ aũt mͦis ut dix¬
imꝰ mundꝰ intelligit᷑: alit̃ in peccatoribꝰ. alit̃ in sc̃ĩs.
Qd̾ aũt dñs dic̃ ad patrẽ ut mundꝰ credat. qr tu
me misisti. Et̃ alibiirit cognoseat mundꝰ qr diligo pa¬
trẽ. hic nominat mundũ eos qͥ credit᷑i eraut. ł qͥ
tunc credebant xp̃m filiũ dei ẽẽ ad salutẽ huma¬
ni geñis missũ a patre in mundũ. Qd̃ aũt ait pat̃
iuste mundꝰ te ñ cognouit. ego aũt ñ cognoui

Expanded text:
r. Nam mundus historialiter in eo intelligitur, ubi Evangelista dicit: In mundo erat, et mundus per eum factus est . Et illud ubi Dominus ait: Ego lux in hunc mundum veni . In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est: quia  divinitatem creavit, postmodum homo natus apparuit. Quod autem sequitur: Et mundus eum non cognovit , significat homines mundi amore deceptos atque inhaerendo creaturae ab agnoscenda Creatoris sui majestate reflexos. Duobus autem modis, ut diximus, mundus intelligitur: aliter in peccatoribus, aliter in sanctis. Quod autem Dominus dicit ad Patrem: Ut mundus credat, quia tu me misisti ; et alibi. Ut cognoscat mundus quia diligo Patrem ; hic nominat mundum eos qui credituri erant, vel quia tunc credebant Christum Filium Dei esse ad salutem humani generis missum a Patre in mundum. Quod autem ait: Pater juste, mundus te non cognovit, ego autem cognovi
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs meo. qm om̃e qd̃ in mundo est concupiscentia
carnis est .⁊ concupiscentia ocłoꝵ ⁊ suꝑbia uite. Om̃e
qd̾ in mundo est. dic̃ om̃s qͥ mente inhabitant. quoꝵ
Om̃e qd̾ in mundo est .i. om̃s mundi amatores. ñ
habent nͥ concupisceutiã caris ⁊ ocłoꝵ. ⁊ suꝑbi¬
am uite. qͥbꝰ uitioꝵ uocabuł om̃ia gen̾a uitioꝵ cõ¬
p̃hendit. Concupiscentia carnis est om̃e qd̃ ad uo¬
luptatẽ ⁊ delicias corꝑis ꝑtinet: in qͥbꝰ sc̃ maxima
cibꝰ ⁊ potꝰ. ⁊ concubitꝰ. que tria salomon sangiusugis
comparat. Concupiscentia ocłoꝵ. que fit in discendis
artibꝰ nefariis. in contẽplandis spectacłis turpibꝰ. ł
suꝑuacius. in adqͥrendis rebꝰ tẽporalibꝰ. in dinoscen¬
dis ⁊ carpendis ꝓximoꝵ uitiis. Suꝑbia uice ẽ: cum

Expanded text:
oncupiscentia carnis est, concupiscentia oculorum et superbia vitae . Omne quod in mundo, dicit omnes, qui mente inhabitant mundumOmne quod in mundo est, id est, mundi amatores non habent nisi concupiscentiam carnis et oculorum, et superbiam vitae. Quibus vitiost, omne quod ad voluptatem et delicias corporis pertinet, in quibus sunt maxima, cibus et potus, et concubitus: quae tria Salomon sanguisugis comparat. Concupiscentia oculorum, quae fit in discendis artibus nefariis, in contemplandis spectaculis turpibus vel supervacuis, in acquirendis rebus temporalibus, in dignoscendis et carpendis proximorum viti
Abbreviated transcription (Latin):
Demonũrmeridianũ est. inmane ꝑicłm feruore ꝑse¬
cutionis accensumt uͥ nuna plerũq metuit᷑. duster:
Qͥ habitatis int̾ra austri. ferte aqͣm sitienti .i. bap¬
tismũ credentibꝰ. Et in iob ab aqͥlone aurũ uenit. ⁊
do corpoꝵ partes tam minutissimas ut nͦ
uisiu pateant. nͨ tomen .i. sectionẽ recipiant.
Unde ⁊ athomi dicti st̾. hi ꝑmane totiꝰ mundi in reqͥ¬
eus motibꝰ uolitari: ⁊ huc atq illuc ferri dñr. sic̃ tenu¬
issimi pulueres qͥ infusi ꝑ fenestras radiis sot uident᷑.
Ex his arbores ⁊ herbas ⁊ fruges om̃s orui: ⁊ ex his
ignẽ ⁊ aqͣm ⁊ uniũsa gigni. atꝙ constare qͥdam phi¬
losophi gentiũ putauert. St̃ aũt athomi aud in

Expanded text:
ervore persecutionis accensum, ubi ruina plerumque metuitur. Auster, Qui habitatis in terra austri, ferte aquam sitienti , id est, baptismum credentibus. Et in Job: Ab aquilone aurum venit, abndo corporum partes tam minutissimas, ut nec visui pateant nec τομήν, id est sectionem, recipiant; unde et ἄτομοι dicti sunt. Hi per inane totius mundi inrequietis motibus volitare et huc atque illuc ferri dicuntur, sicut tenuissimi pulveres qui infusi per fenestras radiis solis videntur. Ex his arbores et herbas et fruges omnes oriri, ex his ignem et aquam et universa gigni atque constare quidam philosophi gentium putaverunt. Sunt autem atomi au
Abbreviated transcription (Latin):
conuocauit. Item in aqͥlone adũsa mundi. in austro
blandimenta designant᷑. q̃ gemina expugnatione
ꝓbat᷑ eccła. ⁊ ꝑ constanciã fidei mirum odorẽ uͥtutũ
disꝑgit. Unde sponsa in cantioo canticoꝵ dic̃. Surge
aqͥlo. ⁊ ueni auster. ꝑfla ortũ meum. ⁊ fluent aro¬
mata illiꝰ. Consurge ꝑmittentis uox ẽ: ñ inꝑantis.¬

Expanded text:
convocavit. Item in aquilone adversa mundi in austro convocavit. Item in aquilone adversa mundi in austro blandimenta designantur. Qua gemina expugnatione probatur Ecclesia et per constantiam fidei mirum odorem virtutum dispergit. Unde sponsa in Cantico canticorum dicit: Surge, aquilo, et veni, auster, perfla hortum meum, et fluant aromata illi
Abbreviated transcription (Latin):
gus infidelitatis de qͦ scͥptum est. Aqͥlonẽ ⁊ mare
tu coeasti: thabor ⁊ hermon in noie tuo exultabunt
tuũ brachiñ cum potentia. Paqͥlonẽ designans dia¬
bolũ qͥ dix̃: ponam sedẽ meã ad aqͥlonẽ. ⁊ ero simił
alassimo. Unde alibi legit᷑. Aqͥlo duiꝰ est uentꝰ. qͥ alio
nõĩe dext̃ uocat᷑. eo qd̾ diaboł nom̃ sͥ dextu p̃siunat.
tanꝙͣ boni. siue qd̾ occidentẽ .i. peccatũ respicientibꝰ¬
dext̃ fiat. Aqͥlo sigãt popłm gentiũ. ut in ysaia. Oicã
ahloni da. Et in psat. lat̃a aqͥlonis ciuitas regis
magni. Et in iob. Ab aqͥlone aursi uenit. Menidi¬
ana aũt plaga mundi. q̃ ⁊ austrał ab austro ien¬
to uocat᷑. calore suo frigꝰ dissipat. ⁊ glaciem sol
delitatis expellit. ⁊ peccatoꝵ duriciã dissoluit. Unde
scrpt̃ est. Conu̾te dñe captiuitatẽ nr̃am sic̃ torrens
lem intenebris infidelitatis ⁊ stulticia erroris degeu¬
tem: has ꝙͦ ambas gentes xp̃i gr̃a: ꝑ euͣngłium ad se

Expanded text:
 mare tu creasti. Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt, tuum brachium cum potentia ; per aquilonem designans diabolum, qui dixit: Ponam sedem meam in aquilone, et ero similis Altissimo . Unde alibi legitur: Aquilo durus est ventus, qui alio nomine dexter vocatur, eo quod diabolus nomen sibi dextri praesumat, tandextra fiat. Aquilo significat populum gentium, ut in Isaia: Dicam aquiloni: Da . Et in Psalterio: Latera aquilonis civitas regis magni . Et in Job: Ab aquilone aurum venit . Meridiana autem plaga mundique et australis ab austro vento vocatur, calore suo frigus dissipat et glaciem solvdelitatis expellit, et peccatorum duritiam dissolvit. Unde scriptum est: Converte, Domine, captivitatelem in tenebris infidelitatis et stultitia erroris degentem. Has quoque ambas gentes Christi gratia per Evangelium ad se
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptat᷑. ꝑ ħ adam.⁊ dñs ip̃e tẽptatꝰ est. Quatuor aũ
eẽ climata mundi auit .i. plagas orientẽ. ⁊ occi¬
dentẽ. septẽtͥonẽ. ⁊ meridiem. Oriens: ab exortu soł
est nuincupatꝰ. Occidens. qd̾ diem faciat occide̾. atq absc̃di¬
⁊ t̾ra. Abscondit enĩ lumen mundo. ⁊ tenebras sr̃induc̃.
Septẽtͥonẽ aũt. ex.uii. stellis axis uocatꝰ que in ip̃o re¬
uolute rotant᷑. hic ꝓpͥe uertex d̾r eo qd̃ uertit᷑ sic̃ po¬
eta ait. Uertit᷑ int̾ea celum. Meridies ł q ibi sol facit¬

Expanded text:
ec Adam et Dominus ipse tentatus est. Quatuor autem esse climata mundi aiunt, id est, plagas: orientem et occidentem, septentrionem et meridiem. Oriens ab exortu solis est nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic proprie vertex dicitur eo quod vertitur, sicut poeta ait: Vertit
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit qͥ cqͣm Hic enĩ ostendit diabolũ pͥnapem
ẽẽ peccatoꝵ hominũ ñ creat᷑aꝵ dei. Et qͦtiensõq mũ¬
di figͣa in mala significatione poñr: nichil osten
credamꝰ illũ pͥncipẽ ẽẽ celi ⁊ t̾re. ⁊ creat᷑aꝵ om̃iũ.
que gen̾alit̾ mundi nõie appellant᷑. Totꝰ itaq mũ
dꝰ seruit suo creatori. ñ deceptori. redẽptori. ñ intẽp¬
tori:. ⁊ regit᷑ dispensatione diuina: ñ mimic uersu¬
tia subuatit᷑ p̃ter homines partis uliꝰ qͥ ꝓpͥa uolum¬
tate ñ necessitate aliqͣ se subitiunt diabolo. Aliq̃n
eciã ip̃a ambitio t̾renaꝵ rerũ mundi noĩe designat᷑. Un¬

Expanded text:
 hinc enim ostendit diabolum principem esse peccatorum hominum, non creaturarum Dei, et quotiescunque mundi fuga in mala significatione ponitur non ostenditcredamus principem esse coeli et terrae et creaturarum omnium quae generaliter mundi appello servit Creatori, non deceptori, Redemptori, non interemptori, et regitur dispensatione divina, non inimici versutia subvertitur, praeter homines partis illius qui propria voluntate, non necessitate aliqua, se subjiciunt diabolo. Aliquando etiam ipsa ambitio terrenarum rerum mundi nomine designatur. Un
Abbreviated transcription (Latin):
dus latine a philosophis dictꝰ qd̾ in sẽpit̾no motu
sit ut celum. sol.luna. aer. maria. Nulla eni
reqͥes eiꝰ elementis concessa est: ideoq semꝑ in mo¬
tu est. Grea uͦ nom̃ mundo de ornam̃to accomo¬
dauer̾t. ꝓt̾ diu̾sitatẽ elem̃toꝵ: ⁊ pulchritudi¬
nẽ siderum. Apellat᷑ enĩ apd̃ eos cosmos: qd̾
sig̾ãt ornam̃tũ. nichil enĩ mundo pulchriꝰ. ocłis

Expanded text:
dus Latine a philosophis dictus, quod in sempiterno motu sit, ut coelum, sol, luna, aer, maria. Nulla enim requies ejus elementis concessa est, ideoque semper in motu est. Graeci vero nomen mundo de ornamento accommodaverunt propter diversitatem elementorum, et pulchritudinem siderum. Appellatur enim apud eos cosmos, quod significat ornamentum. Nihil enim mundo pulchrius oculis
Abbreviated transcription (Latin):
expetunt. De qͥbꝰ ad thessalonicenses paulꝰ sc̃bens
ait. Audiuimꝰ aũt qͦsdam int uos ambulantes
inqͥete. nichil oꝑantes. s curiose agentes. his aũt¬
xp̃out cum silentio oꝑantes suũ panẽ man¬
ducent. Scrabones. uocati a cabo .i. caballo. qd̃
ex eis creent᷑: ut qͥdam existimant. Sic̃ aũt scra¬
bones nascunt᷑ de equoꝵ carnibꝰ putridis. ex
eis it̾um sepe nascunt᷑ scaraber unde ⁊ cognomi
nati st̃. uespe aũt. siue scrabones. sig̾ant hostes
ꝑseqͣntes ł timores hostiũ. ut est illud dominicũ
ꝓmissũ in lege qd̾ ad isrł ꝑ moysen ait. Mittet
dñs añ intͦitum tuũ ancessores tuos uespas qui
ext̃minant cananeũ. cueũ. atq fere euim.
Non legit᷑ alicubi in historia uet̾is testam̃ti qd̃
nant. designant cimoris cõpugciones in hostes eoꝵ
q̃ t̾rebant᷑ atq sugabant᷑. De scarabeo aũt in ꝓpħa
qͥdam de dño dictũ qͥ incruce suspens ꝓ ꝑsecuto¬

Expanded text:
expetunt. De quibus ad Thessalonicenses Paulus scribens expetunt. De quibus ad Thessalonicenses Paulus scribens ait: Audivimus autem quosdam inter vos ambulantes inquiete, nihil operantes, sed curiose agentes. Iis autut cum silentio operantes suum panem manducent . Scabrones vocati a cabo, id est caballo, quod ex eis creentur, ut quidam aestimant. Sicut autem scabrones nascuntur de equorum carnibus putridis, ita ex eis iterum saepe nsimiles. Vespae autem sive scabrones significant hostes persequentes vel timores hostium, ut est illud Dominicum promissum in lege, quod ad Israel per Moysen ait: Mittet Dominus ante introitum tuum antecessores tuos vespas, qui exterminant Cananaeum, Aevaeum atque Pherezaeum . Non legitur alicubi historia Veteris Testamenti, quod nant, designat timores compunctionis in hostes eorum, quo terebantur atque fugabantur. De scarabeo autem in propquidam de Domino dictum, qui in cruce suspensus pro persecuto
Abbreviated transcription (Latin):
salomone. uade ad apem. ⁊ disce qͣlis oꝑałx sit.
git᷑. Sibilauit dñs musce ꝗͦ est in extremo flu¬
minis egipti in deserco. ⁊ api que est int̾ra as¬
sur.Ibi enĩ cipice ꝑ muscam pharaonẽ. ⁊ ꝑ apẽ
nabucho donosor demonstrat. qͥ popłm iudeoꝵ
peccantẽ dignis flagellis castigauer̃t. Et in
psał legit᷑. Circ̃ded̾unt me sic̃ apes. ⁊ exarser̃t
sic̃ ignis in spinis. Apes enĩ fauũ circũdant.
qͣndo ꝑ domos cereas liqͦres dulcissimos recondunt:
⁊ cum sͥ putant uictualia repon̾e. facutnt un¬
de homines possint sua desid̾ia satiare. qd̃ iudeos
implesse manifestũ est. qͣndo rem cuncto orbi dul¬
cissimã amaris conatibꝰ effecer̃t. Spine scłi pec¬
ie qͣm condid̾ant nescii. conu̾si ad dn̾m suaiuis¬
sime st̃ repleti. fuci enĩ qͥ alienos labores edunt.
ignauos ⁊ otio torpentes homines sig̾antꝰ magis
ex alioꝵ oꝑibꝰ sͥ pastum qͣm deꝓpͥo sudore exhiberi

Expanded text:
Salamone: uade ad apem et disce quam operatrix Salamone: uade ad apem et disce quam operatrix gitur: Sibilavit Dominus muscae, quae est in extremo fluminis Aegypti in deserto, et api, quae est in terra Assur . Ibi enim typice per muscam Pharaonem, et per apem Nabuchodonosor demonstrat: qui populum Judaeorum peccantem dignis flagellis castigaverunt. Et in psalmo legitur: Circumdederunt me sicut apes, et exarserunt sicut ignis in spinis . Apes enim favum circumdant, quando per domos cereas liquores dulcissimos recondunt: et cum sibi putant victualia reponere, faciunt, unde homines possint sua desideria satiare. Quod Judaeos implesse manifestum est, quando rem cuncto orbi dulcissimam amaris conatibus affecerunt. Spinae saeculi pecle, quod condiderant nescii, conversi ad Dominum suavissime sunt repleti. Fuci enim, qui alienos labores edunt, ignavos et otio torpentes homines significant, qui magis ex aliorum operibus sibi pastum, quam de proprio sudore, exhiberi
Abbreviated transcription (Latin):
gent. ł ꝓ eo qd̾ sine pedibꝰ nascunt᷑.
Nam pꝰea ⁊ pedes ⁊ pennas accipi¬
unt. he sollertes in gen̾andi mellis officio: assig¬
natas incolunt sedes. Domicilia menarrabili ar¬
te cõponunt᷑. ex uariis floribꝰ fauũ condunt.
textisq ceris mnum̾a ꝓle castra replent. exer¬
citũ. ⁊ reges habent. p̃lia mouentͥ. fumũ fugi¬
unt: tumultu exasꝑant᷑. has pleriq exꝑti st̃
de boum cadaueribꝰ nasci. Nam ꝓ his crean¬
dis uituloꝵ occisoꝵ carnes uerb̾ant᷑. ut ex pu¬
trefacto cruore uermes creent᷑. qͥ ꝓt̾ea efficiunt᷑
apes. Nam ꝓpͥe apes uocant᷑ orte de bubꝰ: sicu¬
ti scrabones. de eqͥs. fuci de muł. uespe de asinis.
Costros: greci apellant. qͥ inextremis fauoꝵ par¬
tibꝰ maiores creant᷑. qͦs aliqͥ reges putant dici.
qd̾ castra ducunt. fucus. est maior ape: scrabo¬
neminor. Dictꝰ aũt fucꝰ. qd̾ alienos labores edat.
qͣsi fagꝰ. Depascit᷑ enĩ qd̾ ñ laborauit. De qͦ uir¬

Expanded text:
gant, vel pro eo quod sine pedibus nascuntur. Nam postea et pedes et pennas accipiunt. Hae solertes in generandi mellis officio assignatas incolunt sedes, domicilia inenarrabili arte componunt, et ex variis floribus favum condunt, textisque ceris innumera prole castra replent, exercitum et reges habent, praelia movent, fumum fugiunt, tumultu exasperantur. Has plerique experti sunt de boum cadaveribus nasci; nam pro his creandis, vitulorum occisorum carnes verberantur, ut ex putrefacto cruore, vermes creentur, qui postea efficiuntur apes. Proprie tamen apes vocantur ortae de bobus, sicuti scabrones de equis, fuci de mulis, vespae de asinis. Costros Graeci appellant, qui in extremis favorum partibus maiores creantur: quos aliqui reges putant. Dicti quod castra ducant. Fugus est maior ape, scabrone minor. Dictus autem fugus quod alienos labores edat, quasi fagus; depascitur enim quod non laboravit. De qu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm nuinutiã. q̃ iam ñ sit q̃ duudi ł secari possit. ħ est
athomꝰ in corꝑibꝰ. In tempore uͦ. sic intelligit᷑ athonꝰ.
Amiũ ũbi gr̃a diuidis in menses. menses in dies. dies
in horas. ad huc partes horaꝵ admittunt diuisionẽ
quousq uenias ad tm̃ temporis punctũ. ⁊ qͣndã
a possit. ⁊ ideo iam diuidi ñ potest. hec est athomꝰ tem¬
poris. In nuñus ut putci. octo diuidunt᷑ in .iiii.¬
qr insecabił est. sic ⁊ lut̾a. Nam or̃onem diuidis
in uerba. uerba in sillabas: sillabam in lit̾as.
lut̃a pars minima achomꝰ est. ñ diuidi potest. Atho¬
mus gͦ est qd̃ diuidi ñ podest. ut in geometrica
punctꝰ. Nam thomꝰ. diuisio d̾r grece. athomiꝰ. indi¬

Expanded text:
 secari possit. Haec est atomus in corporibus. In tempore vero sic intellegitur atomus. Annum, verbi gratia, dividis in menses, menses in dies, dies in horas; adhuc partes horarum admittunt divisionem, quousque venias ad tantum temporis punctum et quandam ci possit; et ideo iam dividi non potest. Haec est atomus temporis. In numeris, ut puta octo dividuntur in quia insecabilis est. Sic et littera: nam orationem dividis in verba, verba in syllabas, syllabam in litteras. Littera, pars minima, atomus est, nec dividi potest. Atomus ergo est quod dividi non potest, ut in geometria punctus. Nam τόμος divisio dicitur Graece, ἄτομος indi
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. Pocidens aũt. sigãt uite melioris defcctũ.ł
ocrasum mortis. unde peccatoribꝰ in ꝓpħa scͥptum est.
Socdet uob̾ sol in meridie. Et psaluusta. Iter inqͥs
facite. ei qͥ ascendit sr̃ occasum. dñs nom̃ est ei. Item
occasus sig̃at pꝰ tẽptationis ardores incentiue libidi¬
nis refrigerationẽ. si c̃ in deutõnonio ꝓ eo qͥ notno
polluit᷑ somnio ħ est occulta cogitatione. ut ñ reũtat᷑
pꝰ incastra qͣm lauet uestimenta sua. ⁊ ocadad soi. Rur¬
sum oriens designat initiũ bone uite nr̃e. occasus
male conũsationis affectꝰ. ut ẽ illud in psalmo.
Qnͣtum distat oriens ab ocrasu. elongauit a nob̾
iniqͥtates nr̃as. In occasu enĩ eramꝰ cum peccati iu¬
culo tenebamꝰ astricti. In oriente aũt sumꝰ q̃n ꝑ aqͣmn
regñationis nos sol uerꝰ inuisitat. ⁊ tenebras fac̃¬
nr̃oꝵ discedere peccatoꝵ. Tantũ gͦ iniqͥtates nr̃e
longe st̃. cum nob peccata nr̃a donant᷑. qͣnto potest

Expanded text:
. Occidens autem significat vitae melioris defectum, vel occasum mortis. Unde peccatoribus in Propheta scriptum est: Occidet vobis sol in meridie . Et Psalmista: Tunc, inquit, facite ei qui ascendit super occasum, Dominus nomen est ei . Item occasus significat post tentationis ardores incentivae libidinis refrigerationem: sicut in Deuteronomio pro eo, qui nocturno polluitur somno, hoc est, occulta cogitatione, ut non revertatur prius in castra, quam lavet vestimenta sua, et occidat sol. Rursum Oriens designat initium bonae vitae nostrae: Occasus malae conversationis affectus, ut est illud in Psalmo: Quantum distat Oriens ab Occasu, elongabit a nobis iniquitates nostras . In Occasu enim eramus, cum peccati vinculo tenebamur ar aquam regenerationis nos Sol verus invisitat, et tenebras facnostrorum discedere peccatorum. Tantum ergo iniquitates nostrae longae sunt cum nobis peccata nostra denotantur, quantum potest
Abbreviated transcription (Latin):
mentes carualiũ sola sepe historia pascunt᷑:
loqͣute deo steat popłs alonge. Qa uͦ sp̃itales qͥꝙ¬
allegoriaꝵ nubem penetrant: ut sp̃italit̾ dei uer¬
ba cognoscant: moises accessit ad caliginẽ in qͣ erat
d̾s. Iocirco nos in ħ oꝑe uͥ de rerũ uaria significati¬

Expanded text:
mentes carnalium sola saepe historia pascuntur, mentes carnalium sola saepe historia pascuntur, loquente Deo, stetit populus de longe. Quia vero spirituales quiqallegoriarum nubem penetrant, ut spiritualiter Dei verba coDeus. Idcirco nos in hoc opere, ubi de rerum varietat
Abbreviated transcription (Latin):
um locuste comedet brucꝰ. Rubigo. irac̃dia cordis
in ioh̾el. Residuũ bruci comedet rubigo. Eru¬
ca prurigo luxurie de q̃ ⁊ supͣ. Residuum eruce
N sacro gͦ eloqͥo intelligentie magna discretio est.
Sepe enĩ in qͥbꝰdam locis illiꝰ ⁊ istoria seruanda ẽ.
⁊ allegoria: ⁊ sepe in qͥb̾dam sola exqͥrenda ẽ alle¬
goria. Aliq̃n uͦ sola necesse est ut teneat᷑ istoria.
Nam in qͥb̃dam locis sic̃ diximꝰ istoria simł te¬
nenda est ⁊ allegoria: ut et tardiores pascant᷑ ꝑ
istoriam. ⁊ uelociores ingenio ꝑ allegoriã. Unde
cum loqͣnte deo popłs lampades ⁊ sonitũ buci¬
ne ⁊ montẽ fumigantẽ cern̾et. ꝑterritꝰ petiit.
ut eis ꝑ moysen dñs loqueret᷑. unde scͥptũ est.
Stetit popłs delonge: ⁊ moyses accessit ad ca¬
liginẽ in qͣ erat d̾s. Turba qͥppe popłi allego¬
riaꝵ caliginẽ ñ ualet penetrare. qr ualde
paucoꝵ ẽ sp̃italẽ intellectũ rimare. E enĩ

Expanded text:
um erucae comedet bruchus . Rubigo iracundia cordis; um erucae comedet bruchus . Rubigo iracundia cordis; in Joel: Residuum bruchi comedet rubigo . Eruca prurigo luxuriae, de quo et supra: Residuum erucae n sacro ergo eloquio intelligentiae magnae discretio est. Saepe enim in quibusdam locis illius et historia servanda est et allegoria: et saepe in quibusdam sola exquirenda est allegoria, aliquando vero sola necesse est ut teneatur historia. Nam in qnenda est et allegoria, ut et thistoriam, et velociores ingenio per allegoriam. Unde cum loquente Deo populus lampades et sonitum buccinae et montem fumigantem cerneret, perterritus petiit ut eis per Moysen Dominus loqueretur. Scriptum est: Stetit populus de longe: Moyses accessit ad caliginem in qua erat Deus. Turba quippe populi, allegoriarum caliginem non valet penetrare, quia valde paucorum est, spiritualem intellectum rimari. Quia enim
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie cõꝑatur. Quia sicut palliũ subiecta cooꝑtt. ita il
l mundũ fedisfima suꝑsticione texert̃: ut non solũ
mediotres hoĩẽs. sed imꝑniciem suam ipsos quoq scõs
iuros atq eminentisfimos tormentis corꝑum obrue¬
liũ amictus eius:⁊ suꝑ montes stabunt aque. Item abys¬
sus corda hominũ facinorib tenebrosa ut in amos.
Nocauit iudiciũ dñs: ⁊ deuorauit abyssũ multã. Abys¬
sus. dampnatõ pectõꝵ sempit̃na: ut in iob. Estimauit
abyssum qiͣ senescentem. idest diabłs ꝑministros
suos putabit quia pena impioꝵ finem habita sit.
Abyssus in fernus: ut i eungłio. Et dep̃cabant᷑ eũ¬
sp̃c. idest demones: ne in abyssum eos mittet᷑.

Expanded text:
ecclesiae comparatur: quia sicut pallecclesiae comparatur: quia sicut pallli mundum foedissima superstitione texerunt; ut non solum mediocres homines, sed in perniciem suam ipsos quoque sanctos viros atque eminentissimos tormentis corporum obruelium amictus ejus; et sicut montes stabunt aquae . Item abyssus corda hominum facinoribus tenebrosa, ut in Amos: Vocavit judicium Dominus, et devoravit abyssum multam . Abyssus damnatio peccatorum sempiterna, ut in Job: Aestimavit abyssum quasi senescentem ; id est, diabolus per ministros suos putabit quod poena impiorum finem habitura sit. Abyssus infernus, ut in Evangelio: Et deprecabantur euspiritus, id est, daemones, ne in abyssum eos mitteret
Abbreviated transcription (Latin):
um. equibꝰ fontes ⁊ flumina ꝓceduint. uel qui ⁊
occulte subt̃ eunt. Unde ⁊ abyssus dictus. Nam om̃s
aquesiue torrentes. ꝑ occultas uenas ad matricem abys¬
sum reuertunt᷑. Abyssus intelligr᷑ ꝓfunditas scͥptura¬
rum: ut est illud in psalmo. Abẏssus abyssum inuo¬
cat. idest uetꝰ testamentũ nouũ annunciat. ⁊ nouũ uetꝰ
intestimoniũ uocat. In uoce cataractaꝵ tuarum. hoc ẽ
in p̃dicatõe scõꝵ. Item abyssus. aque in mensitas est. ut
ingenesi legr᷑. erupti sunt fontes abyssi magne. Item
abyssus in effabibia iudicia dei designat: ut est hoc ui¬
dicia tua abyssus multa. Item abyssus infernũ signifi¬
cat : ut apłs ait. Aut qͥs̃ descendit in abyssum. idest
xp̃m amorturis reducere: Item abyssus corda hoĩm
de notat facrnorib tenebrosa: ut est illud beati tob.
Abyssus dicet non est in me. ⁊ mare loquet᷑ non est me¬
cuim: nec non ⁊ abyssus suꝑsticiosis atq ꝑsecutorib

Expanded text:
um, quibus fontes et flumina procedunt, vel qui et occulte subtereunt. Unde et abyssus dictus. Nam omnes aquae torrentes per occultas venas ad matricem abyssum revertuntur. Abyssus intelligitur profunditas Scripturarum, ut est illud in psalmo: Abyssus abyssum invocat ; id est, Vetus Testamentum Novum annuntiat, et Novum Vetus in testimonium vocat: In voce cataractarum tuarum . hoc est, in praedicatione sanctorum. Item abyssus aquae immensitas est, ut in Genesi legitur: Et rupti sunt fontes abyssi magnae . Item abyssus ineffabilia judicia Dei designat, ut est hoc: Judicia tua abyssus multa . Item abyssus infernum significat, ut Apostolus ait: Aut quis descendit in abyssum? id est, Christum a mortuis reducere . Item abyssus corda hominum denotat facinoribus tenebrosa, ut est illud beati Job: Abyssus dicet: Non est in me, et mare loquetur: Non est mecum . Nec non et abyssus superstitiosis atque persecutoribus
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã addiscernendũ iudiciũ: ecce feci᷑
tͥ scdm sermones tuos. ⁊ deditͥ cor sapiens
⁊ intelligens. Intantũ : ut nullꝰ aute te
cunctisretͦ dieb. Si aut̾ ãbulaueris niuiis
meis. ⁊ cꝰtodieris p̃cepta mea ⁊ mandata

Expanded text:
feci tibi secundum sermones tuos et dedi tibi cor sapiens et intellegens in tantum ut nullus ante te cunctis retro diebus si autem ambulaveris in viis meis et custodieris praecepta mea
Abbreviated transcription (Latin):
relegi illud faciatis. Et si aliqͥd ieo dig¬
nũ em̃datioẽ reꝑtũ fuerit: cũ uris saga¬
crisimis lectorib ꝓ ut ratio dictat illud
em̃dare curetis. Sunt enĩ in eo pura
prudens ꝯtinuatĩ positã inuenirt. histo¬
ricã ⁊ misticã singłarẽ rerũ explautionẽ.
⁊ sic satisfac̾e̾ qͦdãmͦ posse tuo desiqio inqͦ¬

Expanded text:
relegi illud faciatis; et si aliquid in eo digrelegi illud faciatis; et si aliquid in eo dignum emendatione repertum fuerit, cum vestris sagacissimis lectoribus, prout ratio dictat, illud emendare curetis. Sunt enim in eo plura prudens continuatim positam inveniret historicam et mysticam singularum rerum explanationem: et sic satisfac