comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantes. Tesseredecadite dci: qr qͣrtadecima
luna pascha cũ iudeis obseruandũ contẽ¬
ca decem. Nictages a sompno nuncupati
qd̃ uigilias noctis respuũt. suꝑsticionẽ eẽ
dicentes. iura temari diuina: qui noctẽ ad
requiem tribuit. Pelagiani. a pelagio mo¬
nacho. exorti. Hii liberũ arbitriũ diuine
implenda iussa diuina. Nestoriani a nesto
rio ꝯstantinopolitano ep̃o nuncupati: qui
beatam uirginem mariam ñ dei s hõis
tantũm̾ asseruit genit̾tem. ut aliã ꝑsonã
caris aliam fac̾et diuinitatis: nec unum
xp̃m m u̾bo dei ⁊ carne credidit: s separatĩ
assũptionem negauit existere duab nat̾is.
s soiam in eo diuinam asseruit ẽẽ naturã.
Acephali dc̃i. idest sine capite. quem sequũt᷑
heretici: nullus enim eoꝵ repperit᷑ auctor a
quo exorti ss̾. Hii triũ calcidonentiũ capitu¬
loꝵ impugnatores. duarũ in xp̃o substantia¬
rum ꝓpetatẽ negant: ⁊ unam mñ eiꝰ perso¬
na naturam p̾dicant. Theodosiani ⁊ gaia¬

Expanded text:
tantes. Tessarodecaditae dicti, quod quarta decima luna pascha cum Judaeis observandum contengnificat. Nyctares a somno nuncupati, quod vigilias noctis respuant, superstitionem esse dicentes, jura temerari Dei, qui noctem ad requiem tribuit. Pelagiani a Pelagio montatem ad inplenda iussa divina. Nrio Constantinopolitano episcopo nuncupati, qui beatam virginem Mariam non Dei, sed hominis tantummodo asseruit genitricem, ut aliam personam carnis, aliam faceret deitatis; nec unum Christum in Verbo Dei et carne credidit, sed separatim assumptionem negavit existere de duabus naturis, sed solum in eo divinam asseruit esse naturam. Acephali dicti, id est sine capite quod sequantur, haeretici; nullus enim eorum reperitur auctor a quo exorti sint: hi trium Chalcedonensium capitulorum impugnatores, duarum in Christo substantiarum proprietatem negant, et unam in ejus persona naturam praedicant. Theodosiani et Gaia
Abbreviated transcription (Latin):
recesserunt: ⁊ cũ ip̃o lucifero auctore suo
qui mane oriebat᷑ cadere meruerunt. Iouia-¬
niste a iouiano quodam monacho dci : asserẽ¬
tes nullam nuptarum et uirginũ ẽẽ distã¬
tiam: nullumq int̾ abstinentes ⁊ simplicit̾
epulantes ẽẽ discrimen. Eliudiani ab elui¬
post xp̃m natũ alios mariam filios de ui¬
ro ioseph peperisse. Paterniani a quodam
pat̾no exorti: qui inferiores corꝑis ꝑtes a dy¬
abolo fcãs opinant᷑. Arabiti nuncupati
eo ꝙ in arabia exorti sunt: dicentes ani¬
mam cũ corpore mori : atq in nouissimũ
utrũq resurg̾e. Tercullianiste dc̃i. a tercul¬
liano pbro affricane prouicie ciuitatis

Expanded text:
recesserunt et cum ipso Lucifero auctore suo, recesserunt et cum ipso Lucifero auctore suo, qui mane oriebatur, cadere meruerunt. Iovinianistae a Ioviniano quodam monacho dicti, adserentes nullam nuptarum et virginum esse distantiam, nullumque inter abstinentes et simpliciter epulantes esse discrimen. Elvidiani ab Elvipost natum Christum alios Mariam filios de viro Ioseph peperisse. Paterniani a Paterno quodam exorti qui inferiores corporis partes a diabolo factas opinantur. Arabici nuncupati, eo quod in Arabia exorti sunt, dicentes animam cum corpore mori, atque in novissimum utrumque resurgi. Tertullianistae dicti a Tertulliano presbytero Africanae provinciae, ci
Abbreviated transcription (Latin):
id qd̾ scriptum ẽ. fecit d̾s onĩia bona. Dona¬
tiste a donato quodam affro nuncupati: qͥ
de numidia ueniens. totam pene affricã
sua persuasione decepit: asserens minorẽ
pr̃e filiũ. ⁊ minorẽ filio sp̃m sc̃m. et re-¬
baptizans catholicos. Bonosiati. a bonosio
dc̃i sunt. eo qd̃ agrestes sint: quos catopitas
uocant. supͣdc̃e heresis habentes doctrinam.
Hiĩ amore martyrii semetip̃os perimunt:
tyres nominent᷑. Priscillianiste. a pͥscillia¬
no uocati: qui m̃ hyspania ab errore gnosticoꝵ
⁊ manicheoꝵ ꝑmixtum dognia ꝯposuit. Lu¬
ciferiani a lucifero sẏrmie ep̃o orti: qui ep̃os
in catholicam eccłam delegert̃: dampnãtes
siue qd̃ crediderũt. siue qd̾ se credidisse simu¬
lau̾ant. Qͦs eccła catholica mat̾no retepit si¬
nu: tamqͣmͣ post fletum negationis petrũ.
Hanc illi mr̃is caritatẽ suꝑbie accipientes.
eosq recipere nolentes. ab ecc̃e amunione

Expanded text:
id quod scriptum est: Fecit Deus omnia bona. Donaid quod scriptum est: Fecit Deus omnia bona. Donatistae a Donato quodam Afro nuncupati, qui de Numidia veniens, totam pene Africam sua persuasione decepit: asserens minorem Patre Filium, et minorem Filio Spiritum sanctum, et rebaptizans catholicos. Bonosaici a Bonoso qudicti eo quod agrestes sunt, quos Cothopitas vocant, supradictae haeresis habentes doctrinam. Hityres nominentur. Priscillianistae a Priscilliano vocati, qui in Hispania ex errore Gnosticorum et Manichaeorum permixtum dogma conposuit. Luciferiani a Lucifero Sirmiae episcopo orti, qui episcoin catholicam delegerunt, damnantes, sive quod crediderunt, sive quod se credidisse simulaverant; quos Ecclesia catholica materno recepit sinu, tamquam Petrum post fletum negationis. Hanc illi matris caritatem superbe accipientes eosque recipere nolentes ab Ecclesiae communione
Abbreviated transcription (Latin):
pullulasse dicũt᷑: cuiꝰ discipulũ ꝑhibent fu¬
isse sabellium. ex cuius noĩe maxime inno¬
tuerunt: unde ⁊ sabelliani uocati st̃. Hii
unam ꝑsonam pr̃is.⁊ filii ⁊ spc̃ scĩ astru¬
unt. Arriani ab arrio alexandrino pbro or¬
ti sunt: qui coet̾nũ patri filiũ ñ agnoscẽs
mus. Macedoniani a macedonio astantino¬
politano ep̃o dcĩ st̃ : negantes deum eẽ sp̃m̃¬
se. Antidicomarite appellati st̃ pro eo qd̃
marie uirginitati ⁊tradicunt: asserentes
eam post xp̃m natũ fuisse suo uiro com¬
mixtam. metanges nominati. ideo tale no
Asserunt enim sic ẽẽ in pr̃e filiũ: tanqͣm
uas minus intͣ uas maius. Patriciani. a
am humane carnis a dyabolo ꝯditam dicũt.¬
Colitiani a quodam colito nõiati: qui dicũt
deũ ñ facere mala ꝯtͣ illud qd̾ scͥptum est.
Ego dñs creans mala. Floriani. a florino.
qui e atͣrio dicunt deũ creasse mala ꝯtͣ

Expanded text:
pullulasse dicuntur, cujus discipulum perhibent fupullulasse dicuntur, cujus discipulum perhibent fuisse Sabellium, ex cujus nomine maxime innotuerunt, unde et Sabelliani vocati sunt: hi unam personam Patris et Filii et Spiritus sancti astruunt. Ariani ab Ario Alexandrino presbytero orti sunt, qui coaeternum Patri Filium non agnoscens, mus.' Macedoniani a Macedonio Constantinopolitano episcopo dicti sunt, negantes Deum esse Spirise. Antidicomaritae appellati sunt, pro eo quod Mariae virginitati contradicunt, asserentes eam post Christum natum viro suo fuisse commistam Metangismonitae ideo tale nomAsseruvas minus intra vas maius. Pam humane carnis a dyabolo conditam. PriscillianDeum non facere mala, contra illud quod scriptum est, Ego sum Deus creans mala qui e contrario dicunt Deum creasse mala, contra
Abbreviated transcription (Latin):
legem carnalit̾ seruent: adu̾sos quos ad gala-¬
thas apłs scribens iuenit᷑. Fotiniani. a fotino
gallo. gretie smirme ep̃o nuncupati. qui ebi¬
onitaꝵ heresim suscitans. asseruit xp̃m a mati¬
a per ioseph nuptiali coitu fuisse ⁊ceptum.
Eriani ab erio st̃ uocati. idemq eunomiani ab
eunomio quodam dyalectico erii discipulo. ex cuiꝰ
noĩe magis innotuerunt. dissimilem pr̃i asse¬
rentes filiũ. ⁊ filio sp̃m sc̃m. Dicunt enĩ nul¬
lum imputare. peccatũ in fide manentium.
Origeniani ab origene auctore exorti sunt:
dicentes ꝙ non possit filius uidere patrem.
nec sp̃c sc̃s filiũ: aĩas quoq in mũdi pͥncipio
dicunt peccasse. ⁊ pro diu̾sitate peccatoꝵ de
celis usq ad t̾ras du̾sa corpora qͣi uincula
merusse: eaq causa fcm̃ fuisse mundum.
Noetiani a quodam nõto uocati. qui dicebat
unt. Unde ⁊ patripassiani uocant᷑: qr pa¬
trem passũ dicunt. Sabelliani ab eodẽ noeto

Expanded text:
Legem carnaliter servent: adversus quos ad GalaLegem carnaliter servent: adversus quos ad Galatas Apostolus scribens invenitur. Photiniani a Photino Gallograeciae Sirmiae episcopo nuncupati, qui Ebionitarum haeresim suscitans adseruit Christum a Maria per Ioseph nuptiali coitu fuisse conceptum. Ethiani ab Ethio sunt vocati, idemque Eunomiani ab Eunomio quodam dialectico, Ethii discipulo, ex cujus nomine magis innotuerunt, dissimilem Patri asserentes Filium, et Filio Spiritum sanctum, dicunt etiam nullum imputari peccatum in fide manentium. Origeniani ab Origene auctore exorti sunt, dicentes quod non possit Filius videre Patrem, nec Spiritus sanctus Filium; animas quoque in mundi principio dicunt peccasse, et pro diversitate peccatorum e coelis usque ad terram diversa corpora quasi vincula meruisse, eaque de causa factum fuisse mundum. Noetiani a quodam Noetio vocati, qui dicebantunt: unde et Patripassiani vocantur, quia Patrem passum dicunt. Sabelliani ab eodem Noetio
Abbreviated transcription (Latin):
apłs imꝓbat elementis seruientes. Maniche¬
I a quodam ꝑsa extiterunt: qui uocatꝰ est
manes. Hic duas nat᷑as. ⁊ substantias ĩ¬
troduxit. idest bonam ⁊ malam: ⁊ aĩas ex
deo qͣi ex aliquo fonte manare asserunt.
et testamentũ uetꝰ respuũt: nouũ ex ꝑ¬
te recipiunt. Antropomorphite dc̃i pro eo
ꝙ simplicitate tustica deũ habere huma¬
na membra. que in diuinis libris scͥpta st̃
d̾s incorporeus est. Deus enim nec membris
distinguit᷑ nec corporis mole censet᷑. Cano¬
te ab eraclio auctore exorti. monachos tm̃ re.¬
cipiunt. ⁊iugia respuũt. pariulos hr̃e non
urbis rome pbro exorti: qui adu̾sus corneliũ¬
cathedram cathedrã sacerdotalẽ conatꝰ inua-¬
dere heresim instituit: nolens apostatas susci¬
pere. et rebaptizans baptizatos. Montani
heretici dci qd̃ in tempore persecutõis in mon¬
tib latuerunt: qua occasione se a catholice
ecclie corpore diuiserunt. Ebionite ab ebione
dc̃: hii semiuidei st̃ ⁊ ita tenent euñgłm ait

Expanded text:
probat, elementis servientes. Manichei a quodam Persa extiterunt, qui vocatus est Manes. Hic duas naturas et substantias introduxit, nt, animas ex Deo, quasi ex aliquo fonte manare asserunt: Vetus Testamentum respuunt, Novum ex pe dicuntur. Anthropomorphitae dicti, pro eo quod simplicitate rustica Deum humana membra habere, quae in divinis scripta sunt, est. Incorporeus est enim, nec membris distinguitur, nec corporis mole censetur. tae ab Heraclio quodam exorti. Hi monachos tantum recipiunt, conjugia respuunt, parvulos regnum courbis Rom. pm cathedram sacerdotalem conatus invadere, haeresim instituit, nolens apostatas suscipere, et rebaptizans baptizatos. Montani haeretici dicti, quod tempore persecutionis in montibus latuerunt; qua occasione se a catholicae Ecclesiae corpore diviserunt. Ebionitae ab Ebione dicti. Hi semiiudaei sunt, et ita tenent Evangelium ut
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s nos iusti sumꝰ. nos iustificamꝰ ĩmundos:
⁊ cet᷑a similia huius modi. Suꝑsticio dc̃a. eo
ꝙ sit suꝑflua: suit super instituta obseruati¬
.o. Alii dicũt a senib. qr młtis annis suꝑstites
per etatẽ. delirant. ⁊ errãt suꝑstitõe qͣdam
nescientes que uet̾a colant. aut que uere¬
rũ ignari adscisscant. Lucretius autẽ super¬
stitõem dicit suꝑstantiam rerũ. idest celestiũ
sci. Causas eoꝵ ł noĩa: demonstrare oportuit.
afessio: quos antea ꝑfidia possidebat. Hebrei
tnsitores dñr. quo noĩe ammonent᷑. ut de
exrores relinqͣnt. Pharisei ⁊ saducei: int̾ se
contrarii st̃. Nam pharisei ex hebreo in la¬

Expanded text:
homines, 'nos iusti sumus,' 'nos sanctificamus inmundos,' homines, 'nos iusti sumus,' 'nos sanctificamus inmundos,' et cetera similia. Superstitio dicta eo quod sit superflua aut superinstituta observatio. Alii dicunt a senibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant et errant nescientes quae veteres colunt, aut quae veterum ignari asciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantiam rerum, id est coelestiusci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. confessio, quos antea perfidia possidebat. Hebraei transitores dicuntur. Quo nomine admonentur ut de errores relinquant. Pharisaei et Sadducaei inter se contrarii sunt. Nam Pharisaei ex Hebraeo in La
Abbreviated transcription (Latin):
tici. achademici. ⁊ epicurei. ⁊ stoici. uel si¬
cut alii qui ꝑu̾sum dogina cogitantes ar-¬
bitrio suo de eccłia recesserunt. Inde er¬
go heresis dc̃a greca uoce ex int̾p̾tatõne
electionis qͣ quisq arbitrio suo ad iustituẽda
sue suscipienda quelibet ip̃e sibi eligit. Nob̾
nec elig̾e̾ qd̃ aliqui arbitrio suo induxerunt.
ex suo arbitrio qd̃ induc̾ent elegerunt: s
acceptam a xp̃o disciplnam fidelit̾ natoni
bus assignauerũt. Itaq si angls de celis alit̾
euñgelizau̾it. anathena uocabit᷑. Secta a
sequendo. ⁊ tenendo noĩata. Nam sectas dici¬
mus habitus animorũ ac instituta circa di¬
sciplinam uł ꝓpõitũ qd̾ tenendo secũt᷑: loge
alia m religionis cultu opinantes quã cet̾i.
stisma a scssura animorũ uocatũ. Eodẽ enĩ
cultu. eodem ritu credit ut cen̾: solo ⁊ grega¬
tõis delectat᷑ excidio. fĩt aut̃ scisma cũ dicũt

Expanded text:
tici, Academici, Epicurei et Stoici; vel sitici, Academici, Epicurei et Stoici; vel sicut alii, qui perversum dogma cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi eligit. Nobisneque eligere quod aliquis de arbitrio suo induxerit. Pex suo arbitrio, quod inducerent elegerunt; sed susceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus adsignaverunt. Itaque etiamsi angelus de caelis aliter evangelizaverit, anathema vocabitur. Secta a sequendo et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam vel propositum, quem tenendo sequuntur, longe alia in religionis cultu opinantes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu, eodem ritu credit ut ceteri; solo congregationis delectatur discidio. Fit autem schisma cum dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo ꝙ fit illud ꝙ iñt᷑ utrosq placitũ est
qr intꝰ deũ ⁊ hoĩem. hinc ⁊ fedus. Spes uo¬
cata qd̾ sit pes progrediendi: qͣi est spes. Un
de eꝯtrario desperatio. Seest enim ibi pes.
nulla q ibi progrediendi facultas est: qr dũ
quisꝙ peceatũ amat fut᷑am głam non sꝑat.
karitas grece latine dilectio int̾p̾tat᷑: qd̾ duos
n se liget. ⁊am dilectio a duob incipit: qd̾
do inquit legis est dilectio. maior est autem̃
hec ominib: q qui diligit ⁊ credit. ⁊ sꝑat.
Qui aũt ñ diligit. quãuis multa bona faci¬
at. frustra laborat. Om̃ĩs aut̃ dilectio carna¬
lis: ñ dilectio s magis amor dici solet. Di¬
lectionis aut̃ nom̃ tantũ in meliorib reb
accipi solet. iii De heresi ⁊ scismate.
eresis grece ab electõe uocat᷑: quod
scilicet uiiuis quisq id sͥ eligat. qd̾
mesius illi eẽ uidet᷑: ut philosophi. ꝑipate¬

Expanded text:
ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem; hinc et foedus. Spes vocata quod sit pes progrediendi, quasi 'est pes.' Unde et e contrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Caritas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a duobus incipit, quod do', inquit, 'legis dilectio.' Maior est autem haec omnibus, quia qui diligit et credit et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet. § 3 De haeresi et schismate. Haeresis Graece ab scilicet unusquisque id sibi eligat quod melius illi esse videtur, ut philosophi Peripate
Abbreviated transcription (Latin):
gam dixerũt. s semꝑ eccłam. siue discernẽ¬
goga. ⁊ conuocatõem uñ eccł̃ia nom̃ acce¬
pit. distat aliquid. Qd̃ scilicet ꝯgregari ⁊¬
pecora solent : quoꝵ ⁊ greges ꝓprie dicimꝰ.
Conuocari aut̃ magis ẽ utentiũ ratione
sicut st̃ homines .ii. De religione ⁊ fide.¬
ogma a putando philosophi nomina
Religio appellata qd̾ per eam uni deo religa¬
mus aĩas nr̃as ad cultũ diuinũ uinculo ser¬
uiendi. Qd̃ uerbum compositũ ẽ a religen¬
do idest eligendo. ut ita latinũ uideat᷑ reli¬
gio sicut eligio. Tria st̾ aut̃ que in religio¬
nis cultu ad colendũ deũ in hominibꝰ perqͥ¬
rũtur: idest fides. spes. karitas. In fide quid
credendũ ẽ. in spe quid sꝑandũ. in caritate
quid sit amandũ. fides est q̃ u̾acit̾ credimꝰ
id qd̃ neqͣquam uide̾ possumꝰ. Nam credere
iam nõ possumꝰ quod uidemꝰ. Proprie aut̃¬

Expanded text:
gam dixerunt, sed semper ecclesiam, sive discernengam dixerunt, sed semper ecclesiam, sive discernengoga, et convocationem, unde ecclesia nomen accepit, distat aliquid, quod scilicet congregari pecora solent, quorum et greges proprie dicimus, convocari autem magis est utentium ratione sicut sunt homines. Ut eDogma a putando philosophi nominavReligio appellata, quod per eam uni Deo religamus animas nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod verbum conpositum est a relegendo, id est eligendo, ut ita Latinum videatur religio sicut eligio. Tria sunt autem quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominibus perquiruntur, id est fides, spes, caritas. In fide, quid credendum; in spe, quid sperandum; in caritate, quid sit amandum. Fides est qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie aut
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m totum. Non enim sicut ꝯuenticula
hereticoꝵ in aliquib regionũ partib coar¬
tatur: s ꝑ totũ t̾rarũ orbem dilatata dif¬
nos dicens. Grãs ago deo meo pro omni¬
b uobis: qr fides uĩa annutiat᷑ in uniũ¬
so mundo. Hinc ⁊ uniu̾sitas ab uno cog¬
nominata ẽ : ꝓpt̾ qd̾ in unitatẽ colligit᷑.
Uñ dñs in euͣngłio. Qui mecũ ñ colligit.
spargit. Cur aut̃ eccłia cũ una sit a ioh̾e
septẽ scribunt᷑. nͥ ut una eccłia septiformi
plena sp̃u designet᷑: sicut ⁊ de dño nouimꝰ
dixisse salomonẽ. Sapientia edificauit sibi
domũ: ⁊ excidit columpnas septẽ. Que tñ
septem una ẽẽ ñ ambigit᷑: dicente apło.
Ecc̃a dei uiui que est colũpna ⁊ firmamẽ¬
tũ u̾itatis. Inchoauit aut̃ ecclesia a loco uͥ
co sedentes. Pro peregrinatõe aũt p̾senti
eccła syon dr᷑. eo qd̾ ab eius peregrinatõis
longitudine postea promissionem rerũ ce¬
lestiũ speculet᷑: ⁊ idcirco syon. idest specu¬

Expanded text:
universalis: non enim sicut conventicula hereticorum in aliquibus regionum partibus coartatur, sed per totum orbem terrarum dilatata difnos dicens : Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis: quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Hinc et universitas ab uno cognominata est, propter quod in unitate colligitur. Unde Dominus in Evangelio ait: Qui mecum non colligit, spargit . Cur autem, Ecclesia cum una sit, a Joanne septem scribuntur? nisi ut una Catholica septiformi plena Spiritu designetur: sicut et de Domino novimus dixisse Salomonem: Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem . Quae tamen septem una esse non ambigitur, dicente Apostolo: Ecclesia Dei vivi, quae est columna et firmamentum veritatis . Inchoavit uno loco sedentes. Pro peregrinatione autem praesenti Ecclesia Sion dicitur, eo quod ab huius peregrinationis longitudine posita promissionem rerum caelestium speculetur; et idcirco Sion, id est specu
Abbreviated transcription (Latin):
siue a saturitate. ⁊ copia. De plurib enim
simł reb loquunt᷑: seu ab illa lance que di
lium solebant deferri: aut a satiris nomẽ
ttum qui mlto hñt ea que ꝑ uinolentiã
dicũt᷑. Quidam aũt poete theologi dei st̃:
qm̃ de diis carmina faciebant. Officiũ aũt
poete m̃ eo est ut ea q̃ uere gesta st̃: ĩ alias
species obliquis figurationib cũ decore aliqͦ
conũsa tͣnsducant. Uñ ⁊ lucanꝰ ideo in num̃o
poetarũ ñ ponit᷑. qr uidet᷑ hẏstorias ꝯposuisse
ñ poema. Apud poetas autẽ tres caracteres
ẽẽ dicendi. U̾nũ mn quo tm̃ poeta loquitur.
ut est in libris uirgilii georgicoꝵ: aliud drag¬
maticon in quo nũqmͣ poeta loquit᷑ : ut est
in comediis ⁊ tragediis: t̾cium mixtũ. ut ẽ
in eneide. Nam poeta illic ⁊ introducte ꝑso¬

Expanded text:
sive a saturitate, et copia, de pluribus enim sive a saturitate, et copia, de pluribus enim simul rebus loquuntur; seu ab illa lance quae relium solebat deferri, aut a Satyris nomen tractum, qui inulta habent ea quae per vinolentiam dicuntur. 9. Quidam autem poetae theologi dicti sunt, quoniam de diis carmina faciebant. 10. Officium autem poetae in species obliquis figurationibus cum decore aliquo conversa transducant. Unde et Lucanus ideo in numero poetarum non ponitur, quia videtur historias conposuisse, non poema. Aesse dicunt, unum in quo tantum poeta loquitur, ut est in libro Virgilii georgicorum. Alium dramaticum, in quo poeta nunquam loquitur; ut est in comediis et tragediis. Tertium mixtum, ut est in eneide. Nam poeta illic et introducte perso
Abbreviated transcription (Latin):
num : unde ⁊ lira dc̃a est. Tragedi dc̃i. qd̾ mi¬
lentes in argumentis fabularum ad u̾itatis
ẜmaginẽ fc̃ĩs. Comedi appellati siue a loco.
quia curcũ pagos agebant quos greci comas
uocant. siue a ꝯmessationib. Solebant enĩ
post cibũ homines ad eos audiendos uenire:
s comedi p̾uatoꝵ hominũ p̃dicant acta. T̃ra¬
gedi uͥo respublicas ⁊ regũ hystorias. Itẽ tͣ¬
gicoꝵ argumenta ex reb st̃ luctuosis: comi¬
coꝵ e reb letis. Duo st̾ gen̾a comicorũ a dest
uet̾es. ⁊ noui. Seteres qui ⁊ ioco ridicłares
existunt. ut plautꝰ. atticꝰ. terentiꝰ: noui qui ⁊
iatiriti. ex quib gen̾alit̾ uitia carpuntur:
ut flactꝰ. ꝑsuis. iuuenalis. ⁊ alii. Hii enim
uniusoꝵ delicta corxipiũt: nec uitabat᷑ ab eis
pessimũ quẽq describere: nec culibet peccata
moiesq rep̾hend̾e. Unde ⁊ nudi pingunt᷑: eo
ꝙ per eos uicia singła denudent᷑. Satirici
aut dicunt᷑. siue qd̾ pleni st̾. om̃i facundia:

Expanded text:
num. Unde et lyra dicta. Tragoedi dicti, quod inilentes in argumentis fabularum ad veritatis imaginem fictis. Comoedi appellati sive a loco, quia circum pagos agebant, quos Graeci κώμας vocant, sive a comisatione. Solebant enim post cibum homines ad eos audiendos venire. Sed comici privatorum hominum praedicant acta; tragici vero res publicas et regum historias. Item tragicorum argumenta ex rebus luctuosis sunt: comicorum ex rebus laetis. Duo sunt autem genera comicorum, id est, veteres et novi. Veteres, qui et ioco ridiculares extiterunt, ut Plautus, Accius, Terentius. Novi, qui et Satirici, a quibus generaliter vitia carpuntur, ut Flaccus, Persius, Iuvenalis vel alii. Hi enim universorum delicta corripiunt, nec vitabatur eis pessimum quemque describere, nec cuilibet peccata moresque reprehendere. Unde et nudi pinguntur, eo  per eos vitia singula denudentur. 8. Satyrici autem dicti, sive quod pleni sint omni facundia,
Abbreviated transcription (Latin):
capita religare ceꝑunt. Nam eos penitus
capitib nudis incedere nefas erat: Uñ a fi¬
lo quo utebant᷑ flamines dcĩ st̃ qͣi filami¬
nes. Uerum festis dieb filo deposito pilleũ
imponebant pro sacerdotali eminentia. Pres¬
bit̾. grece. latine senior int̾p᷑: ñ pro etate¬

Expanded text:
capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretat
Abbreviated transcription (Latin):
tam. Pontifex pͥnceps sacerdotũ ẽ. qͣi uia se¬
quentiũ. Ip̃e ⁊ sũmꝰ sac̾dos. ip̃e pontifex maxi¬
mꝰ nũcupat᷑: ip̃e enim efficit sacerdotes atq
leuitas. ip̃e om̃s ordines ecclasticos disponit:
ip̃e qd̃ unꝰquisq face̾ debeat ostendit. Antea
enim pontifices ⁊ reges erant. Nam maioꝵ¬
hec erat ꝯsuetudo: ut rex enam eẽt sacerdos
uł pontifex. Uñ ⁊ romani imꝑatores potifi¬
ces dicebant᷑.
Uates a ui mentis appellatꝰ: cuiꝰ significan¬
o mlt̾iplex ẽ. Nam mͦ sacerdotẽ mͦ ꝓphetam
ab eo qd̃ ante stat. Primꝰ enim est in ordine
eccłie : ⁊ supͣ se nullum h̾t. Sacerdos autẽ
nomen ht̃ compositũ ex greco ⁊ latino: qͣi
sacrũ dans. Sicut enim rex a regendo: ita sa¬
cerdos a sacrificando uocatꝰ ẽ. Consecrat enĩ
⁊ scĩficat. Sacerdotes autẽ gentiliũ. flamines
dicebant᷑. Hii in capite habebant pilleũ: in
quo erat breuis uirga desuꝑ habens lane
aliquid. Qd̾ cũ ꝑ estũ ferre ñ possent. filo tm̃

Expanded text:
nceps sacerdotum est, quasi via sequentium: ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur: ipse enim efficit sacerdotes atque Levitas: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse, quid unusquisque facere debeat, ostendit. Antea autem pontifices et reges erant. Nam majorum erat haec consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et romani imperatores pontifices dicebantur. Vates a vi mentis appellati. Cujus significatio multiplex est. Nam modo sacerdotem, modo prophetam ab eo quod ante stat, primus enim est in ordineEcclesiae, et supra se nullum habet. Sacerdos autem nomen habet conpositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans; sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sacrificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃. ⁊ fcã ñ ht̃. Ubi autẽ nom̃ secutũ fuerit
lauit a quo ⁊ nomen tͣcit. Catholicus uniu̾sa
catholicon uocant. Orthodoxus est recte cͤdens:
⁊ ut credit uiuens. Ortho enim gͣce recte dr᷑ ÷
potest uocari. qui alit̾ uiuit qmͣ credit. Neo¬
phitꝰ grece latine nouellus ⁊ tudis fideł uł
nuꝑ renatꝰ interp̾tari potest. Cat̾icuminꝰ dr᷑
pro eo ꝙ adhuc doctrinam fidei audit: nͨ dũ
tñ baptismũ recepit. Nam caticuminꝰ grece
auditor interp̾tat᷑. Competens uocat᷑ qr post
instructõem fidei ꝯpetit gr̃ãm xp̃i. Inde et
a petendo ꝯpetẽtes uocati. Laicus popularis:
laos enim grece ppłs dr᷑. Proselitꝰ idest adue¬
na ⁊ circũcisus. qui miscebat᷑ ppło dei: gͣtũ ẽ.
De ecclesia synagoga. octaui.

Expanded text:
ta non habet. Ubi autem nomen secutum fuerit lavit, a quo et nomen traxit. Catholicus, universcatholicon vocant. Orthodoxus est recte credens: et ut credit, recte vivens. Orthos enim Graece, recte, dicitur: potest vocari, qui aliter vivit quam credit. Neophytus Graece, Latine novellus et rudis fidelis, vel nuper renatus interpretari potest. Catechumenus dictus pro eo, quod adhuc doctrinam fidei audit, necdum tamen baptismum recepit. Nam κατεχούμενος Graece auditor interpretatur. Conpetens vocatus, quia post instructionem fidei conpetit gratiam Christi; inde et a petendo conpetentes vocati. Laicus popularis. Λαός enim Graece populus dicitur. Proselytus, id est advena et circumcisus qui miscebatur populo Dei, Graecum De ecclesia et synagoga. Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
carnes ab hominant᷑. Alogĩi uocant᷑: tamqͣm
tanꝰ p̾sca ⁊ maxinulla fuerunt: hii aduen
Cataroe ꝓpt̾ mundiciam ita se nõiauerũt:
gloriantes enim de suis m̾itis negant peni¬
tentib ueniam peccatoꝵ. Uiduas si nupse¬
rint: tamqmͣ adult̾as dampnant: mundio¬
res se cet̾is p̾dicant. Qui nomen suũ si cog¬
dos uocarent. Pauliani a paulo samosate¬
no exorti st̃: qui dixit ñ semꝑ fuisse xp̃m:
s a maria sũpsisse mitiũ. Ermogimani. ab
ermogine quodam uocati: qui mat̾iam nõ

Expanded text:
s abominantur. Alogii vocantur tamquam tanus, Prisca et Maximilla fuerunt. Hi adventuCatharoe propter munditiam ita se nominaverunt. Gloriantes enim de suis meritis, negant paenitentibus veniam peccatorum: viduas, si nupserint, tamquam adulteras damnant: mundiores se ceteris praedicant. Qui nomen suum si cogdos vocarent. Pauliani a Paulo Samosateno exorti sunt, qui dixit non semper fuisse Christum, sed a Maria sumpsisse initium. Hermogeniani ab Hermogene quodam vo
Abbreviated transcription (Latin):
dant sicut ep̃i. Qui licet sint sacerdotes
tñ pontificatꝰ apicẽ ñ hñt : qr nec cͥsma¬
te frontem designant. nec paradytũ sp̃m
dant. qd̃ solis ep̃is deberi lectio actuũ apo¬
dignitatis est hoc etatis. Leuite ex noie¬
cramenti minist̾ĩa explebant᷑. Hii grece
dyacones. latine ministri dicũt᷑: qr sicut ĩ
sacerdote consecratio. ita in dyacono mini¬
sterii dispensatio habet᷑. Ippodyacones grece
quos subdiacones nos dicimꝰ. qui ideo sic ap¬
pellant᷑ quia subiacent p̾ceptis ⁊ officiis

Expanded text:
sbyteri licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Spiritum sanctum dant: quod solis episcopis deberi lectio Actus apodignitatis est, hoc aetatis - iubencramenti ministeria explebantur. Hi Graece diacones, Latine ministri dicuntur, quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiaconos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subiacent praeceptis et officiis
Abbreviated transcription (Latin):
int̾p̾t᷑: qr pͥmũ idest apłicum retinet locũ.
Et ideo qui summo honore fungit᷑ tali noĩe
censet᷑. sicut romanus antiochenꝰ ⁊ alexandͥ¬
nus. Archiep̃e greco uocabulo. qd̾ sit summꝰ
ep̃õꝵ. T̃enet enim uicẽ aplicam : ⁊ p̾sidet tã¬

Expanded text:
ia primum, id est apostolicum, retinet locum; et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graeco vocabulo quod sit summus episcoporum. Tenet enim vicem apostolicam
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑: ꝓpt̾ distinctionẽ potestatũ. quam sin¬
gularit̾ acceꝑunt. Patriarcha. pat̾ pͥncipũ:
archos enim princeps. Archiep̃t pͥnceps ep̃o
tẽdat: curam scilicet subditoꝵ gerens. Scopin
enim. latine suꝑintendere drͣ. Epĩ aut̃ grece:
tor ẽ p̾positꝰ in eccła : dc̃s eo qd̃ speculet᷑ atq¬

Expanded text:
pter distinctionem potestatum, quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim princeps. Archiepiscopus princepstendat, curam scilicet subditorum gerens. Scopin enim Latine intendere dicitur. Episcopi autem tore
Abbreviated transcription (Latin):
Degeneres aĩos timor arguit. A comparati
narũ siue causarũ sententie ratio sub im¬
pugnatõe format᷑ ut uirgilius. Tu potes
eneam manib subducẽ graiũ. Nos aliqͥd qͣ
rutulos uiuisse nefandũ ẽ. Itẽ argumenta q̃¬
diat᷑ extrinsecus. que greci tegnos. idest ar¬
tis expertes uocant. ut est testimoniũ. Testi¬

Expanded text:
'Degeneres animos timor arguit.' A comparati'Degeneres animos timor arguit.' A comparatipersonarum siue causarum sententiae ratio sub imputatione formatur – Vergilius: 'Tu potes Aenean manibus subducere Graium; nos aliquid contra Rutulos iuuisse nefandum est?' Argumenta ducuntur extrinsecus quae Graeci atechnos, id est artis expertes, uocant, ut est testimonium. Testi
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃tũ ẽ: qñ aliqͣ ex hiis que prius ge¬
sta st̃ ꝯprobant᷑. ut citero. pro milione cum
ñ dubitau̾it ł aperire id qd̃ cogitau̾it: uos
potestis dubitare. quid fec̾it. A repugnanti¬
bus argumentũ. ẽ: qñ illd̾ quod obitit᷑ aliqͣ
atͣrietate destruit᷑. ut cicero. Is igit᷑ ñ modo¬
de tali periculo lib̾at᷑: s honore amplissimo
ditatꝰ. domi te int̾fic̾e̾ uoluiss. Ariugatis¬
argumentũ ẽ cũ ꝯtͣ probabilit̾ ostenditur.
qͥd sit ex reqͣq uenturũ ut uirgilius. Nos
si pellant. nichil adfore credunt. Qͥn omnem
hesꝑiam penitus sua sub iuga mittant. A
causis argumentum ẽ. qñ ꝯsuetudine com¬
muni. res queq tractat᷑. ut terentiꝰ. Ego
nichil u̾itus sũ dudum abs te cau̾e. ne fa¬
ceres qd̃ uulgus seruoꝵ solet: dolis ut me
illuderes. Ab effectis argumentum est. cum
ex hiis que fcã st̃ aliqͥd approbat᷑. ut uirgiliꝰ.

Expanded text:
argumentum est, quando aliqua ex his quae prius geargumentum est, quando aliqua ex his quae prius gesta sunt comprobantur – Cicero pro Milone: 'Cum non dubitauerit aperire quid cogitauerit, uos potestis dubitare quid fecerit?' A repugnantibus argumentum est quando illud, quod obicitur, aliqua contrarietate destruitde tali periculo liberatus, sed honore amplissimo ditatus domi te interficere voluissetargumentum est cum probabiliter ostenditur quid sit exre quaque venturum, ut Virgilius: . . . . . Nos si pellant, nihil abfore credunt Quin omnem Hesperiam penitus sua sub juga mittant. 12. A causi sargumentum est, quando consuetudine communi res quaeque tractatur, ut Terent.: Ego nonnihil veritus sum dudum abs te, Dave, Ne faceres qdeluderes.' Ab effectis argumentum est, cum ex his quae facta sunt aliquid approbatur, ut Vergilius:
Abbreviated transcription (Latin):
uel nom̃ a u̾bo cum latrocinali drͣ latro. No
amentiũ. aut amantiũ dumm distet uniꝰ
appelssationis postremitas in alia uocis de¬
cliuatõe formata. Scõm argumentũ a ge¬
ne̾ est. cum de eodem gen̾e sententia dict .
questioni fidem species facit: ut at ñ sit fri¬
gius penetrat lacedemona pastor. At simi
frustra torserit in rutulos steterant q ĩ cor¬
pore graiũ illiacis campis. A differentia
argumentũ. ẽ: qñ per differentiã aliqͣ sepa¬
rant᷑ ut uirgilus. Non diomedis eqͦs. nͨͦ
currũ ternis acillis. A contrariis argumen¬
tũ dr᷑: qñ res discrepantes sibimet opponũ¬
tur. ut uirgiliꝰ. Mortali ne manu fcẽ ĩmor¬
tale. carine fas habeant: certus q incerta
peritula lustret eneas. A. ꝯsequentib argu¬
mentũ dr᷑. qñ positam rem aliquid ĩneuita¬
bilit̾ ꝯsequit᷑. ut uͥgilius. Non ea uis aĩo
nec tanta suꝑbia uictis. Ab aute dentibus

Expanded text:
vel nomen a verbo, cum latrocinari dicitur latro. Nomvel nomen a verbo, cum latrocinari dicitur latro. Nomamentium, haud amantium; dummodo distet unius appellationis postremitas, in alia vocis declinatione formata. Secundum argumentum a genere est, cum de eodem genere sententia dicitur, estioni fidem species facit: 'At non sic Phrygius penetrat Lacedaemona pastor.' A similfrustra torserit in Rutulos, steterunt quae in corpore Graium Iliacis campis.' A differentia argumentum est, quando per differentiam aliqua separantur – Vergilius: 'Non Diomedis equos nec currum cernis Achillis.' A contrariis argumentum dicitur, quando res discrepantes sibimet opponuntur – Vergilius: 'Mortaline manu factae immortale carinae fas habeant, certusque incerta pericula lustret Aeneas?' A consequentibus argumentum est, quando positam rem aliquid ineuitabiliter consequitur – Vergilius: 'Non ea uis animo, nec tanta superbia uictis.' Ab antecedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
mentoꝵ sedes. Fontes sensuũ ⁊ origiñes di.¬
ctionũ. De topicis
opica est disciplina inueniendoꝵ ar¬
gumentoꝵ. Diuisio topitoꝵ siue lo¬
coꝵ ex quib argumenta dicũt᷑. triplex ẽ.
Niam alia in eo ip̃o de quo agit᷑ herent.
Alia que dicunt᷑ effecta. que quodamm̃ er
reb aliis tͣctata noscunt᷑. Alia que assumũt᷑
extnsecus. Argumenta que m̃ eo ip̃o de qͥ agit᷑
herent: iñ tͥb diuisa sunt. Prima a toto.
Scda a parte. t̾cia a nota. Argum̃tũ a toto
cit̃ diffm̃tõ adhibet᷑ ad id quos querit᷑. sicut
que in republica fama mitoꝵ. Apartib est
argumentũ: cum is qui se defendit. aut ne¬
gat fc̃m. aut fcm̃ iure ẽẽ defendit. A nota
quem iñ isto maiali inuenure nõ poteram
Effecta argumenta st̃ quodã m̃ que ex rebi
aliis tractata noscunt᷑. Sunt autẽ numo
qͣ̃tuordecim. idest primũ a ꝯiũgatis. argũ¬
mentũ ẽ cum declarat᷑ a noĩe ⁊ fit u̾bum:
ut cicero. uerrem dicit eu̾tisse ꝓuinciam

Expanded text:
mentorum sedes, fontes sensuum et origines dictionum. De topicis . Topica est disciplina inveniendorum argumentorum. Divisio Topicorum, sive locorum ex quibus argumenta dicuntur, triplex est. Nam alia in eo ipso, de quo agitur, haerent; alia, quae dicuntur effecta, quae quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur; alia, quae adsumuntur extrinsecus. Argumenta, quae in eo ipso, de quo agitur, haerent, in tribus divisa sunt. Prima, a toto; secunda, a parte; tertia, a nota. Argumentum a toto, cum definitio adhibetur ad id, quod quaeritur, sicutque in republica fama meritorum'. A partibus est argumentum, cum is, qui se defendit, aut negat factum, aut factum esse iure defendit. A nota quem in isto maiali invenire non poteram'. Effecta argumenta sunt, quae quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur. Sunt autem numero quattuordecim; id est, primum a coniugatis argumentum est, cum declinatur a nomine et fit verbum, ut Cicero Verrem dicit everrisse provinciam;
Abbreviated transcription (Latin):
memorie quoq ꝯmendandũ ẽ. topica oratori¬
argumenta p̾stare. S qñ aliqͥd specialit᷑
pbant: ad rethores. poetas. uiros peritos ꝑti¬
nent. Qñ u̾o gen̾alit̾ disputant: ad pħos
ꝑtinere manifestũ ẽ. Mirabile est plane ge¬
nus oꝑis in unũ potuisse colligi. quicquid
mutabilitas aut uarietas humane mentis
in sensib exquirendis. per diu̾sas causas
poterat inuenire ꝯdusũ liberũ atq uolun¬

Expanded text:
Memoriae quoque condendum est Topica oratoriMemoriae quoque condendum est Topica oratoriargumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad rethores, poetas iurisperitosque pertinent, quando uero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. Mirabile plane genus operis, – in unum potuisse colligi quicquid mobilitas ac uarietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diuersas causas poterat inuenire, – conclusit liberum ac uolun
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate: tertius ex temporib auctoritatũ.
qͣrtꝰ ex dictis fcĩsq maloꝵ. qͥntꝰ ex tormẽtis.
Tercius ꝙͦ suꝑior modꝰ qui est ex temporib :
in octo speties diriuat᷑. Primꝰ ingenio. scd̃s
opibus. t̾cius etate. qͣrtꝰ fortuna. quintꝰ arte.
sextꝰ usu. septimꝰ necessitate octaũ ꝯcursio¬
ne fortuitoꝵ. Testimoniũ est om̃e qd̃ ab ali¬
qͣ ext̾na resumit᷑ ad faciendam fidem ꝑsona
ñ qͣliscũq est que testimonii pondꝰ ht̃ ad fa¬
ciendam fidem. s moꝵ ꝓbitate debet esse
laudabilis. Nate̾ auctoritas ẽ que maxima
uirtute cõsistit. Testimonia mlt̾a st̃ que ab¬
ferant auctoritatem. idest ingeniũ opes. etas
fortuna. ars. usus necessitas. ⁊ acsio rerũ
fortuitarum. a dcĩs fcĩsq maioꝵ petit᷑ fides:
cũ p̾scoꝵ dc̃a fcãq memorant᷑. A tormentis
fides probat᷑: post que nemo credit᷑ uelle ñ¬
tiri. Ea u̾o que tractant᷑ in tepore qr suis no¬
minib plana st̃ diffinitõne non indigent:

Expanded text:
x temporibus auctoritatum, quarto ex dictis factisque maiorum, quinto ex tormentis. Tertius ergo superior modus, qui est ex temporibus, in octo species derivatur. Prima ingenio, secunda opibus, tertia aetate, quarta fortuna, quinta arte, sexta usu, septima necessitate, octava concursione fortuitorum. Testimonium omne est, quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidem. Persona non qualiscumqciendam fidem; sed morum probitate debet esse laudabilis. Naturae auctoritas est, quae maxima uirtute consistit. Testimonia multa sunt quae afferant auctoritatem, id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necessitas, concursio rerum fortuitarum. A dictis factisque maiorum petitur fides, cum priscorum dicta factaque memorantur. A tormentis fides praebetur, post quae nemo creditur uelle mentiri. Ea vero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, definitionem non indigent.
Abbreviated transcription (Latin):
plina magnitudinis ⁊ formaꝵ. astronomiã. ẽ
disciplina que cursus celestiũ sỹderũ atq figu¬
ras ⁊templat᷑ atq omnes habitudiñes stella¬
rum. Quarum disciplinas deinceps paulo la¬
tĩus indicabimꝰ ut eacũ cause ꝯpetenter pos¬

Expanded text:
in sonis. Astronomia est disciplina quae cursus coelestium siderum atque figuras contemplatur, atque omnes habitudines stellarum. Quas disciplinas deinceps paulo latius indicabimus, ut earam causae competenter pos
Abbreviated transcription (Latin):
appellat᷑ ab eis ualde oppositum. siquidem et
t̃tiũ ñ recipit. Nam ex illis quide h̃e tertiũ
possunt. ut in ⁊traciis candidũ ⁊ nigrum.
T̃erciũ eiũs ẽ nec candidũ nec nigrũ: s fuscũ
uł pallidũ. In relatiuis ꝙ̃ ut multa ⁊ pair¬
ca. Tercium genꝰ nec multa nec pauca. s medio¬
cria. In habitu uł orbatione: ut uisio cecitas.
Tercium eius nec uisio nec cecitas. s lipoido. hic
gͦ legit. ñ legit: tertium nich ht̃. Orthogra

Expanded text:
appellatur ab eis valde oppositum, siquidem et appellatur ab eis valde oppositum, siquidem et tertium non recipit. Nam ex illis quaedam habere tertium possunt, ut in contrariis candidum et nigrum. Tertium eius nec candidum nec nigrum, sed fuscum vel pallidum. In relativis quoque, ut multa et pauca. Tertium eius nec multa nec pauca, sed mediocria. In habitu vel orbatione, ut visio et caecitas. Tertium eius, nec caecitas nec visio, sed lippitudo. Hic ergo legit, non legit: tertium nihil ha
Abbreviated transcription (Latin):
nec ad ea quocũq modo referant᷑. Si quidẽ ini¬
quitas iusticie ita ꝯtrariã est: ut ñ eiusdẽ
iusticie iniquitas sit aut ad illam m̃iqͥtas¬
sit. Terciũ. genꝰ oppositoꝵ. habitꝰ uel orbatio.
qd̾ genꝰ cicero pͥuationẽ uocat qua ostendit
aliquid quẽ piam habuisse unde priuatꝰ ẽ. Cu¬
ius species st tres. Quarũ pͥma est iñ ir: scõa¬
in loco. tercia in ꝯgruo tempore. In re: ut ce¬
citas. uisio. In loco: ut cecitatis ⁊ ilsionis
in oculis locus est. In tempore ꝯgreuo: ut in¬
fantẽ ñ dicere sine dentib eum cuiꝰ dentes
adhuc etas parua negauit: ñ ẽ enim pͥuats᷑
dentib quos ñdũ habuit. Qrͣtum u̾o genus
ex afirmatione et negatione opponit᷑: ut so
crates disputat. socrates ñ dispucat. Hec a
suꝑiorib id̾o differt. ꝙ illa sĩgillatim dici
possunt: hec nͥ ⁊ nexe dici ñ possunt. Q d̾ genꝰ
qͣrtũ apud dyalecticos multũ ht̃ aflitũ: ⁊

Expanded text:
nec ad ea quocumque modo referantur; siquidem ininec ad ea quocumque modo referantur; siquidem iniquitas iustitiae ita contraria est ut non eiusdem iustitiae iniquitas sit, aut ad illam sit iniquitas. Tertium genus est oppositorum habitus vel orbatio. Quod genus Cicero privationem vocat, qua ostendit aliquid quempiam habuisse, unde privatus est. Cuius species sunt tres: quarum prima est in re, secin loco, tertia in tempore congruo. In re, ut caecitas visio. In loco, ut caecitatis et visionis in oculis locus est. In tempore congruo, ut infantem adhuc etas parva negavit: non est enim privatus dentibus, quos nondum habuit. Quartum vero genus ex confirmatione et negatcrates disputat, Socrates non disputat. Haec a superioribus ideo differt, quod illa singillatim dici possunt, haec nisi conexe dici non possunt. Quod genus quartum apud Dialecticos multum habet conflictum, et
Abbreviated transcription (Latin):
cabulũ creat. Candidum ⁊ nigrũ mediũm
habent qr int̾ eos sepe color passidꝰ ł fuscus
inuenit᷑. Sine medio st̾ quotiens unũ de du¬
ob accidit. ut sanitas uł infirmitas: hoꝵ
nichil est mediũ. Ea enim quoꝵ media sine
noie st̃: ut felix infelix: mediũ hñt ñ felix.
Scd̾m genꝰ est relatiuoꝵ que ita sͥ opponũt᷑᷑
ut ad se ⁊f̾ant᷑ sicut duplũ simplũ. Hor so¬
lum oppositoꝵ genus ad se refert᷑. ñ est enim
maiꝰ nisi ad minꝰ referat᷑. ⁊ simplũ nisi ad
duplũ. Nam relatiuũ relatiuo ita opponit᷑.
ut hocip̃m qd̾ opponit᷑ aut euis cui opponit᷑
qd̾ opponit᷑ quocũq modo referat᷑. Dmnidiũ
enim opponit᷑ duplo. eiũsq dupłi dñnidium
est. s ita illi opponit᷑. ut eus sit cui opponit:
sic ⁊ si paruũ ip̃m opponit᷑ ⁊ magno. ⁊t̃at
ut ip̃m paruũ ad magnũ. cui opponit᷑ sit
paruũ. Nã suꝑiora que dicunt᷑ ꝯtria ita gͥ
opponũt᷑: ut eoꝵ ñ sint quib opponuntur.

Expanded text:
cabulum ei creet. Candidum et nigrum medium habent: quia inter eos sepe color pallidus vel fuscus invenitur. Sine medio sunt quoties unum de duobus accidit, ut sanitas et infirmitas; horum nihil est medium, ea autem quorum media sine nomine sunt, ut felix et infelix, medium habent non felix. Secundum genus est relativorum, que ita sibi opponuntur, ut ad se conferantur sicut duplum simplum. Terlum oppositorum genus ad se refertur. Non est enim maius, nisi ad minus referatur; et simplum, nisi ad duplum. Nam relativum relativo ita opponitur ut hoc ipsum, quod opponitur, aut eius sit, cui opponitur, aut ad id quocumque modo referatur. Dimidium enim opponitur duplo, eiusque dupli medium est, sed ita illi opponitur ut eius sit, cui opponitur. Sic et parvum opponit cui opponitur, sit parvum. Nam superiora quae dicuntur contraria ita sibi opponuntur ut eorum non sint, quibus opponuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
quod sͥ uelut ex adu̾so uident᷑ obsistere nt
s omĩa a ꝯtrario opposita st̃ Irim̃ genꝰ est
ꝯtrarioꝵ. qd̾ iuxta ciceronem diu̾sum uocat᷑:.
pro eo ꝙ tantũ ꝯtrarie sͥ opponunt᷑. ut nõ
eoꝵ sint quib opponũt᷑. ut sapientie stui

Expanded text:
elut ex adverso videntur obsistere, ut sed omnia a contrario opposita sunt. Primum genus est contrariorum, quod iuxta Ciceronem diversum vocatur, pro eo quod tantum contrarie sibi opponuntur, ut non eorum sint quibus opponuntur, ut sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
athematica. De mathematica.
latine doctrinalis scientia dicit᷑. que
abstractam ⁊sid̾a̾t qñtitatẽ. Abstracta
enim qͣntitas est que iñtellectu a matĩa se¬
parantes. ł ab aliis accidentib ut est par ĩpat
ł ab aliis huiuscemodi in sola ratiocinatõne
tractamꝰ. cuius species st̃ .iiiiͣ. idest archine¬
tica. musica. geometrica. ⁊ astronomia. Arit

Expanded text:
abet. Mathematica Latine dicitur doctrinalis scientia, quae abstractam considerat quantitatem. Abstracta enim quantitas est, quam intellectu a materia separantes vel ab aliis accidentibus, ut est par, inpar, vel ab aliis huiuscemodi in sola ratiocinatione tractamus. Cuius species sunt quattuor: id est Arithmetica, Musica, Geomet
Abbreviated transcription (Latin):
uage. Ideo alios ordinarios: alios ua¬
gos appellant. At u̾o qui omino mou̾i ñ pos¬
sunt: incitos dicũt. Uñ ⁊ egentes homines in¬
ti uocantur: quib spes ultͣ ꝓcedendi nulla
restat. ix. De int̾dictione alee. M¬
b hac arte fraus ⁊ mendaciũ ⁊ per¬
iuriũ ñ qmͣ ab est. Postremo ⁊ odiũ ⁊
dampna ⁊ ꝑiculũ. Uñ ⁊ aliqñ ꝓpt̾ hec scele¬
Era int̾dcã legib fuit. x. De pila.  a
ila ꝓprie dr᷑ : ꝙ sit pilis plena. hec
aut̃ ⁊ iffera a ferendo ł feriendo dicta.
de qͣrum gen̾e ⁊ pond̾e: dorcatiꝰ sic tradidit.
Neu tu parce pilos uiuacis ꝯd̾e cerui. unci¬
a donec erit gemina suꝑaddita libra. Inter
species pilaꝵ st̃ tͥgonaria ⁊ arenata. Trigo¬
naria ẽ qͣ int̾ tres ludit᷑. Arenata. qͣ iñ grege.
dũ ex circulo astantiũ aspectantiũq emis¬
sa. ultra iustũ spaciũ pilam exciꝑe lususq
inire ꝯsueuerunt. Cubitalẽ lusũ appellant.

Expanded text:
vage: ideo alios ordinarios, alios vavage: ideo alios ordinarios, alios vagos appellant; at vero qui moveri omnino non possunt, incitos dicunt. Unde et egentes homines inciti vocantur, quibus spes ultra procedendi nulla restat. § 68 De interdictione aleae. Ab hac arte fraus et mendacium atque periurium numquam abest, postremo et odium et damna rerum; unde et aliquando propter haec scelera interdicta legibus fuit. § 69 De pila. ie dicitur quod sit pilis plena. Haec et sphaera a ferendo, vel feriendo dicta, de quarum genere et pondere Dorcatius sic tradit: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminae superaddita librae. 2. Inter species pilarum sunt trigonaria et arenata. Trigonaria est, qua inter tres luditur. Arenata, qua in grege dum ex circulo astantium spectantiumque emissa, ultra justum spatium pilam excipere lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant,
Abbreviated transcription (Latin):
lea. idest lusus tabule inuenta a gre¬
cis in ocio troiani belli. a quodã milite
alea noĩe: a quo ⁊ ars nom̃ accepit. Tabula
ludit᷑ pirgo. calculus tesserisq .ii. De pir¬
siue ꝙ turris speciem habeat. Nam gͣ
culos uocant: eo ꝙ exiliendo discurrunt.
Olim aũt tessere iacula appellabant᷑. a
iaciendo. U. De figuris alee.
uidã aut̃ aleatores sibi uidentur
gere. Nam trib tesseris lude̾ ꝑhibent
locis distĩctas: ꝓpt̾ etates hominũ. t̾nariis
lineis ꝓpt̾ temꝑa argum̃tant᷑. Inde ⁊ ta¬
bulam t̾nis descriptã lineis dicũt. ui. De
latio singuloꝵ mutata ẽ. Et unionẽ ca-¬
nẽ. trinionẽ suppũ: qͣternionẽ planũ uo¬
cabant.uii. De iactu tesserarum.
actus tesserarũ ita a ꝑitis aleatorib cõ¬
ponit᷑. ut afferat quod uolu̾it: ut puta
senionẽ qui eis in iactu boni affert. Wi¬
tant aut̃ canẽ qr dampnosũs ẽ: unum e¬
nim significat .uiii. De calculoꝵ motu.
alculi partim ordine mouent᷑: partĩ

Expanded text:
lea, id est ludus tabule, inventa a Grecis in ocio Troiani belli a quodam milite Alea nomine, a quo etiam ars nomen accepit. Tabula luditur pyrgo calculant, sive quod turris speciem habeat. Nam Grasculos vocant, eo quod exiliendo discurrant. Olim autem tesserae iacula appellabantur, a iaciendo. De figuris aleae . Quidam autem aleatores sibi videntur gere. Nam tribus tesseris ludere perhibelocis distinctas propter aetates hominum ternariis lineis propter tempora argumentantur. Inde et tabulam ternis discriptam dicunt linelatio singulorum mutata est, et unionem canem, trinionem suppum, quaternionem planum vocabant. § 66 De iactu tesserarum. Iactus tesserarum ita a peritis aleatoribus conponitur ut adferat quod voluerit, utputa senionem, qui eis in iactu bonum adfert. Vitant autem canem quia damnosus est; unum enim significat. § 67 De calculorum motu. Calculi partim ordine moventur, partim