comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim arserit aquis incendit᷑: quib solet
ignis extingui. Oleo extinguit᷑: qͦ solet
ignis accendi. Usus eius est ĩ structuris
fabrite necessarius. Nam lapis lapidi nõ
potest adhere. fortius: nisi calce ꝯiunctus.
Gipsũ cognatũ calci ẽ: ⁊ est nom̃ grecum.¬

Expanded text:
enim arserit, aquis incenditur, quibus solet enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. potest adherere fortius; nisi calce coniunctus. Gipsum cognatum calci est et est grecum
Abbreviated transcription (Latin):
ti madens est. Hic estate exhibĩ oportet:
nec ante bienniũ inse̾re in structuris domo¬
rũ. Fictiliũ oꝑum ad parietes ⁊ fundam̃ta
coctis lat̾ctulis: ad tecta imbriculis tegulis¬
qr aptant᷑. Tegule uocate ꝙ tegant edes.
et ymbrices. ꝙ accipiant ymbres. Tegule pͥ
me positõis nom̃: cuiꝰ diminutiuũ tegella.
Lat̾culi u̾o uocati. ꝙ lati forment᷑: circũactis
undiq .iiiiͦ. tabulis. Lateres crudi sunt:
qr ⁊ ip̃i inde noĩati sunt: ꝙ lati lineis
formis efficiunt᷑. Quoꝵ crates dicuntur:
in quib lutũ pro eisdem latib crudis por¬
tare solent. Sunt .ni. ꝯnexiones cannaꝵ
dicti. a notoycratm. idest ꝙ se inuicẽ tene¬
ant. Lutũ aut̃ uocatũ quidam ꝑ antifra¬
sin putant: ꝙ nõ sit mundum. Nam om̃e
lotũ mũdũ ẽ. Calcis uiua dc̃a: qr dũ sit
tactu frigida intꝰ occultũ ꝯtinet ignẽ. Uñ¬
Natura eius mirũ aliquid facit. Postqͣmͣ

Expanded text:
ti madens est. Hic aestate exhiberi oportet ti madens est. Hic aestate exhiberi oportet nec ante biennium inserere in structuris domorum. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis latque aptantur. Tegulae vocatae, quod tegant aedes, et imbrices, quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cujus diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati, quod lati formentur circumactis undique quatuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis formis efficiuntur, quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro iisdem lateribus crudis portare solent. Sunt enim connexiones cannarum, dicti apo tou cratein, id est, quod se invicem teneant. Lutum autem vocatum quidam per antiphrasim putant, quod non sit mundum, nam omne lorum mundum est. Calx viva dicta, quia dum sit tactu frigida, intus occultum continet ignem, Natura ejus mirum aliquid facit: postquam
Abbreviated transcription (Latin):
durus atq fortissimꝰ. Cocleaticus codeis
lapillisq ⁊ arena concretꝰ: asꝑrimꝰ. ⁊ int̾¬
dũ fistulosus. Colũbinꝰ a colore auis nũcu¬
patꝰ. natura uicinꝰ. gipso ⁊ mollicie similli¬
mꝰ. molaris in parietib utilis: qr est quedã
pinguior natã eius duraq ⁊ aspa: ex quo
fistulosꝰ ⁊ cameris aptꝰ. Silex durꝰ lapis:
ex cuiꝰ gen̾e nigri silices optimi quib dã ĩ
locis ⁊ rubentes. albi silices ⁊tͣ uetustatem
incorrupti. Idem ⁊ in monum̃tis sculpti ⁊ in¬
corrupti ꝑmanẽt: quib ne ignis quidẽ no¬
cet. Nam ex hiis etiam forme fuint in qͥb
era fundunt᷑. Uiridis silex uehem̃t̾ ⁊ ip̃e ig¬
ni resistens. s nusqmͣ copiosus: ⁊ ubi inue¬
nit᷑ lapis ñ saxũ ẽ. Pallidus in cem̃to raro
utilis est. Giluus ꝯtͣ iniurias fortis. ⁊ in
structura infidus: nisi fu̾it multa suffre¬
natõe deiũctꝰ. Fuuiatilis silex semꝑ uelu¬

Expanded text:
durus atque fortissimus. Cochleacius cochleis durus atque fortissimus. Cochleacius cochleis lapillisque et arena concretus, asperrimus et interdum fistulosus. Columbinus a colore avis nuncupatus, natura vicinus gypso et mollitie simillimus. Molaris in parietibus utilis, quia est quaedam pinguior natfistulosus et cameris aptus. Silex durus lapis, ex cuius genere nigri silices optimi, quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incorrupti: idem et in monumentis scalpti et incorrupti permanent, quibus ne ignis quidem nocet; nam ex his etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex vehementer et ipse igni resistens, sed nusquam copiosus; et, ubi invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in caemento raro utilis. Globus contra iniurias fortis, sed in structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. Fluviatilis silex semper velu
Abbreviated transcription (Latin):
ad instar pͥoris. Nam ĩstar uet̾es ꝓ simi¬
litudine ponebant: uñ ⁊ instaurare dice¬
bant. Constat aut̃ ꝯstructio: fundam̃to.
lapidib. calce. arena. ⁊ lignis. Fũdam̃tũ
des instructuris apti: albus. tiburtinꝰ. colũ¬
binꝰ. fluuiatilis. isfungia. rubens. ⁊ reliqͥ.
Albus lapis. alius durus. alius mollis. Mol¬
lis dentata serra secatur : tractabilis ĩ oꝑe
est ita ut in eo qͣiͣ in lignis litt̾e scribant᷑.
Tiburtinus a loco italie dictꝰ: qui dũ sit ad
fabricam fortis. uapore tñ dissilit. Tofus
edificiis inutilis ẽ. fundam̃tis aptꝰ. mortalita¬
te ⁊ mollicia: ex estu enĩ ⁊ halitu maris fͥ¬
cat᷑. ⁊ u̾berat᷑ imbrib. Arenacius lapis con-¬
cretꝰ maris arenis. Hic et bibulus dr̃: s̾uat
enim humorẽ acceptũ. Idem ⁊ in betica. Ga-¬
ditanus ab insula occeani: ubi plurimus
extidit᷑. Piꝑinꝰ subalbidus cũ punctis nigͥs:

Expanded text:
ad instar prioris. Nam instar veteres pro simiad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant: inde et instaurare dicebant. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena et lignis. Fundamentum des in structuris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mortalitate et mollitia. Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Hic et bibulus dicitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Oceani ubi plurimus exciditur. Piperinus subalbidus cum punctis nigris,
Abbreviated transcription (Latin):
atq tectoꝵ greci inuentorẽ dedalũ asserunt.
Iste enim pͥmꝰ didicisse fabricã a minerua
dr. Fabros enim siue artifices greci tecto¬
nos uocant: idest instructores. Architecti
aut̃ cementarii sunt: qui disponũt in fũ¬
inqͥt architectus. fundam̃tũ posui. Machi¬
ones dcĩ a machinis quib ĩsistũt. ꝓpt̾ alti¬
tudinẽ parientum.ii. De dispositõe.
dificioꝵ parietes sunt tres: dispositõ.
constructio. uenustas. Dispositio ẽ
terũ ⁊ altitudinis edificatio. Cõstru¬
ctio aũt uł instructio uocata. eo ꝙ instrin¬
gat ⁊ coh̾ere faciat: ut lapides luto. ⁊
ligna ⁊ lapides inuicẽ sͥ. Nam ⁊ intinctõ
ferri in aqͣ: instructura ẽ. Nisi enĩ cãdens
tinguatur: stringi ⁊ coh̾ere ñ potest ferrũ.
Itẽ ꝯstructio a multitudine lapidũ ⁊ ligno¬
rũ dicta: uñ ⁊ strues. Aliud est enĩ edifica¬
tio: aliud instauratio. Nam edificatio noua
ꝯstructio est: instauratio u̾o qd̾ reparatur

Expanded text:
m Graeci inventorem Daedalum asserunt. Iste enim primus didicisse fabricam a Minerva dicitur. Fabros autem sive artifices Graeci tectonas vocant, id est instructores. Architecti autem caementarii sunt, qui disponunt in funinquit 'architectus fundamentum posui.' Maciones dicti a machinis in quibus insistunt propter altitudinem parietum. De dispositione . Aedificiorum partes sunt tres: dispositio, constructio, venustas. Dispositio estt altitudinis aedificatio. Constructio autem vel instructio vocata eo quod astringat et cohaerere faciat, ut lapides luto et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde et strues. Aliud est enim aedificatio, aliud instauratio; nam aedificatio nova constructio est, instauratio vero quod reparatur
Abbreviated transcription (Latin):
canne. Sane canalẽ melius feminino gen̾e
dc̃e: ꝙ aqͣs fundant ⁊ mittant. Nam stola
grece mittere est. Forme earũ pro magnitu¬
dine aque ⁊ capacitate fiunt: ꝑ qͣs aq̃ per
certos modulos diuidunt᷑. Equib ẽ uncia
⁊ qͥnaria digitꝰ qͣdratꝰ. digitꝰ rotundꝰ: ⁊ ceteri
modi cuiq cause .iiii. De uenustate.

Expanded text:
ce. sane 'canalis' melius genere feminino, d aquas fundant et mittant. Nam στολα Graece mittere est. Formae earum pro magnitudine aquae et capacitate fiunt, per quas aquae per certos modulos dividuntur. E quibus est uncia et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus, et ceteri modi quique. De venustate
Abbreviated transcription (Latin):
quib calor sãguinis ex rubore pulchritu¬
dinẽ creat. Lima dc̃a: eo ꝙ lene faciat.
Nam linium lene est. Ciliũ est uñ oꝑant᷑
argentarii: a quo ⁊ celata uasa dicuntur.
De fabcis parietũ. Ui De crustis.¬

Expanded text:
quibus calor sanguinis ex rubore pulchrituquibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. Lima dicta eo quod lene faciat. Nam limum lene est. Cilium est unde operantur argentarii; a quo et caelata vasa dicuntur. De fabricis parietum . In fabricis
Abbreviated transcription (Latin):
post qnͣtalibet scła: fixumq lapidẽ limitẽ
eẽ cognoscant. uii. de instrumentis fabꝵ.
Ncus est in quo ferrũ tunditur: a cedendo dc̃a.
eo quod illic aliquid cudamꝰ. idest feriendo ꝓ¬
ducamꝰ. Cudere enĩ ced̾e̾ ⁊ ferire ẽ. Ueteres
autẽ ñ intudẽ uocabant. s intudẽ: eo ꝙ ĩ esi
metallũ tundit᷑. idest tendat᷑. Uñ ⁊ tudiͤs.
malleus a tundendo. idest tendendo dictꝰ. Mal¬
leus uocatꝰ: quia dum quid calet ⁊ molle
est cedit ⁊ ꝓducit. Martus malleus maior.
⁊ dc̃s marcꝰ ꝙ maior sit ⁊ ad cedendũ for¬
tior. Martellus mediotris: martulus malleꝰ
pusillus. luciliꝰ. Et uelut in fabricã fuẽs
multoꝵ magnis ictib tundit. Forcipes qͣi
ferricipes eo ꝙ ferrũ candens capiãt tene¬
ant q: siue ꝙ ab hiis aliquid forbũ capi¬
mꝰ et tenemꝰ: qiͣ forbicapes. Nam forbũ ẽ
calidũ. Uñ ⁊ feruidũ. Et formosos dicimus:

Expanded text:
post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem esse agnoscant. De instrumentis fabrorum . Incus est in quo ferrum tunditur, a caedendo dictus, eo quod illic aliquid cudamus, id est feriendo producamus; cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sed intudem, eo quod in ea metallum tunditur, hoc est tendatur; unde et tudis malleus, a tundendo, id est tendendo, dictus. Malleus vocatus quia, dum quid calet et molle est, caedit et producit. Marcus malleus maior; et dictus marcus quod maior sit ad caedendum et fortior. Martellus, mediocris. Marculus malleus pusillus. Lucilius 1165: Et velut in fabrica fervens m magnis ictibus tundit. Forcipes quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant teneantque, sive quod ab his aliquid forvum capimus et tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum; unde et fervidum; unde et formosos dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
Habet quoq ⁊ aliam in se diu̾sitatẽ ignis.
Nam alius ẽ qui usui humano. alius qͥ in
iudicio apparet diuino. siue qui de celo ful¬
men astringit: sue qui de t̾ra per uertices
montiũ. eructat. Ignis aut̃ dc̃s. ꝙ nichil
gigni potest ex eo. Est enim. inuiolabłe ele¬
m̃tũ absumens cuncta que rapit. fabrica
duab reb ꝯstat: uentis ⁊ flãma. Nãma
u̾o ꝓprie fornacis est dicta: ꝙ flatu folliũ
extitetur. Fornax u̾o ab igne uocata: fos enĩ
ignis. Caminus fornax grecũ ẽ: diriuatũ
a cauma. Fauilla est deserta igne scintilla:
pruna ẽ qͣmdiu ardet. cũ aut̃ extincta fu̾it¬
maioris fit uirtutis. Nam it̾m incensus for¬
tiori luce calescit. Cuius tanta ẽ etiã sine
igne firmitas: ut nullo humore corrũpat᷑.
nulla uetustate uincat᷑. Extinctꝰ enĩ tm̃ ĩ
corruptibilit̾ durat: ut hii qui limites fin¬
gunt eos infossos t̾ra subst̾nant. ⁊ desuper

Expanded text:
Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus quod nihil gigni potest ex eo; est enim inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim ignis est. Kaminus fornax Graecum est, dirivatum a καῦμα. Favilla est deserta igni scintilla. Pruna est qmaioris fit virtutis: nam iterum incensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est etiam igne firmitas ut nullo humore conrumpatur, nulla vetustate vincatur. Extinctus enim tantum incorruptibiliter durat, ut hi qui limites figunt eos infossos terra substernant, et
Abbreviated transcription (Latin):
nace gentiles uulcanũ auctorẽ dicunt. fi¬
guralit̾ ꝑ uulcanũ ignẽ significantes: sñ
quo nullũ metalli genꝰ fundi extendi q
potest. Nich̾ enĩ ẽ pene: qd̾ igne nõ efficia¬
tur. Alibi enĩ uitrũ. alibi argentũ. alibi
plumbũ. Alibi mineũ. Alibi pignienta. Ali¬
bi medicam̃ta efficit. igne. Lapides in ere
soluũt᷑. Igne ferrũ gignit᷑ ac domat᷑: igne
aurũ ꝑficit᷑: igne cremato lapide scementa
⁊ parietes ligant᷑. Lapides nigros ignis co¬
quendo candificat: lign᷑a urendo obfuscat.
Carbones ex pruna fulgida nigros facit: de
lignis duris fragiles. de putribilib impu¬
tribiles reddit: stricta soluit. soluta restrĩ¬
git. Dura mollit: mollia dura reddit. Hha-¬
bet et medicaminis usum: nam sepe ruri
ꝓdest. Pestilentie quoq obscuratõe sol con-¬
trahit᷑: auxiliari certũ ẽ. In oꝑe aliud gig¬
nit pͥmis ignib: aliud scd̃ĩs. aliud tertiis.

Expanded text:
nace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, finace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus fundi, extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi mineum, alibi pigmenta, alibi medicamenta efficit. Igne lapides in aere solvuntur, igne ferrum gignitur ac domatur, igne aurum perficitur, igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat, ligna candida urendo obfuscat, carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus inputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit. Habet et medicaminis usum. Nam saepe uri prode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis contrahitur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis.
Abbreviated transcription (Latin):
rete implagiũ dr᷑ a plagis. Nam ꝓprie pla¬
gas dicimꝰ funes illos quib retia tendũt᷑
cirra imã ⁊ sũmã partẽ. funda genꝰ est pi-¬
scatorie retis: dc̃a abeo ꝙ in fundũ mittat᷑.
genus retis: ab eo ꝙ tͣhit᷑ nuncupatũ. Nã¬
ip̃a ẽ ⁊ uerriculũ. Uerrire .n. tͣhere ẽ. Nas¬
sa. Cassis genus uenatorie retis. qd̾ capi¬
at. Hinc est ꝙ incassũ dicimꝰ. idest sñ cau¬
sa qiͣ sine cassib. sine quib uenatio ĩ anis
est. Conopeũ retis genꝰ a quo culices exclu¬
dunt᷑: in modũ tentorii quo magis alexan¬
drini utunt᷑. qr ibi ex nilo culices copiosi
nascũt᷑. uñ ⁊ conopeum dr᷑. nam canopea
egyptꝰ ẽ. ui. De fabroꝵ fornate.
aber a faciendo ferro impositũ nom̃
ht̃. Hinc diriuatũ nom̃ ẽ ad alias ar-¬
tium mat̾ias fabros uł fabricas dice̾ s cũ
adiectione ut faber lignarius ⁊ reliqͣ. ꝓpt̾
oꝑis scilicet firmitatẽ. In fabroꝵ aut̃ for¬

Expanded text:
rete synplagium dicitur a plagis; nam proprie plarete synplagium dicitur a plagis; nam proprie plagas dici funes illos quibus retia tenduntur circa imam et summam partem. Funda genus est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum mittatur. genus retis ab eo, quod trahitur, nuncupatum. Ipsa est et verriculum; verrere enim trahere est. Nassa. Cassis genus venatoriae retis, quod capiat. Hinc est quod incassum dicimus, id est sine causa; quasi sine cassibus, sine quibus venatio inanis est. Conopium retia qua culices excluduntur in modum tentorii; quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nascuntur. Unde et conopeum dicitur; nam Canopea Aegyptus est. De fabrorum fornace . Faber a faciendo ferro inpositum nomen habet. Hinc derivatum nomen est ad alias artium materias fabros vel fabricas dicere; sed cum adieoperis scilicet firmitatem. In fabrorum autem for
Abbreviated transcription (Latin):
su ueni ꝓlato pede usq ad safonẽ. Opife¬
ra funes qui cornib antẽpne dextͣ sinistqͣ
tendunt᷑ retro u̾so. Pronesiũ funis quo na¬
uis in littore religat᷑ ad palũ. Mitra funis
quo madia nauis uincitur. Anquina funis
quo ad malũ antẽpna ꝯstringit᷑. De qua
cuina. Atq anqͥna regat. stabilẽ fortissi
ma cursum. Remulcũ funis quo deligata
nauis trahitur uite remi. De quo uirgilius.
Hicq meam elongo succedens ꝓra remulco.
Lecantẽ gͣtis sistit in hospiciis. Struppi uĩcla
loro uł ligno fcã: quib remi ad scalmos re¬
ligant᷑. De quib libius. Tumq remos ius¬
sit religare struppis. Catapiorates linea cũ
massa plumbea: q̃ maris altitudo tẽptatur
lucilius ait. Hanc catapioratẽ puer eodem
de foro tt̃ eũ plũbi paucillũ rudꝰ lineeq ma¬
taxam. U. De retibus.
Etes uocate. siue a retinendis piscib:
siue a restib quib tendũt᷑. Minꝰ aut̃

Expanded text:
su veni prolato pede usque ad saphonem. 6. Opisphosu veni prolato pede usque ad saphonem. 6. Opisphora, funes, qui cornibus antennae dextra sinistraque tenduntur, et retroverso. Prymnesium, funis quo navis in littore religatur ad palum. Mitra funis quo navis media vincitur. 7. Anquina, quod ad malum antenna constringitur. De qua Cinna: Atque anquina regat stabilem fortma cursum. Remulcum funis quo deligata navis trahitur vice remi. De quo Valgius 4: Hic mea me longo succedens prora remulco laetantem gratis sistit in hospitiis. Struppi vincula loro vel lino facta quibus remi ad scalmos alligantur. De quibus Livius 10: Tumque remos iussit religare struppis. Catapirates linea cum massa plumbea, qua maris altitudo temtatur. Lucilius 1191: Hunc catapiratem puer eodem devoret unctum plumbi paucillum rudus lineique mataxam. De retibus . Retes vocatae sive a retinendis piscibus, sive a restibus quibus tenduntur. Minus autem
Abbreviated transcription (Latin):
quo iuuari nauigia solent in nauigatõe.
quociens ius uenti languescit. De quo lu
turas colligit auras: quod ex separatõne
existimant nõĩatũ. Pes extremꝰ angulꝰ ueli:
quẽ sic naute loquũt᷑ .iiii. De funibus.¬
unes dicti ꝙ antea in usũ luminis
fuerũt circũdati cera: unde ⁊ funalia.
Restes siue qͦd rates ꝯtineant: seu ꝙ hiis
rete tendebat᷑. Rudentes sunt funes naui¬
um: ex nimio stridore ita dcĩ. Spire funes
qͣs in tempestatib utũt᷑: qͣs nautici suo mo¬
re cocurbas uocant. Spire aut̃ a sparto
uocate. Propes funis quo pes ueli alliga¬
tur: qͣi ꝓpe pedes. De quo turpilius. Quasi
cũ uentis fert nauẽ in mare scdĩs. Si quis
ꝓpedon misit uelis sinistrũ. Torm̃tum fu¬
nis in nauib longus: qͥ a ꝓra ad puppim
extendit᷑. quo magis ꝯstringãtur. Torm̃ta
aut̃ a torto dc̃a. Restes funesqz sa fon fu nis
in ꝓra positꝰ. De quo cicilius. Uenerio cur¬

Expanded text:
quo iuvari navigia solent in navigatione quo iuvari navigia solent in navigatione quotiens vis venti languescit. De quo Lucturas colligit auras; quod ex separatione existimant nominatum. Pes extremus angulus veli, quem sic nautae loquuntur.Funes dicti quod antea in usum luminis fuerunt circumdati cera: unde et funalia. Restes sunt, sive quod rates contineant, seu quod his retes tendantur. Rudentes sunt funes naum ex nimio stridore ita dicti. 2. Spirae funes, quibus in tempestatibus utuntur, quas nautici suo more cucurbas vocant. Spirae autem a sparto vocatae. 424 3. Propes funis quo pes veli alligatur, quasi prope pedes. De quo Turpilius: Quasi cum ventus fert navim in mare secundus, si quis propedem misit, si veli sinistrum. 4. Tormentum funis in navibus longus, quo prora ad puppim extenditur, quo magis constringantur; tormenta autem a tortu dicta, restes, funesque. 5. Saphon, funis in prora positus. De quo Caecilius: Venerio cur
Abbreviated transcription (Latin):
uium illigant᷑. De quo enniꝰ. Tonsillas
capiunt. ꝯfigunt lutꝰ aduncas. Ancora dẽs
ferreus ex greca ethimologia nom̃ ducit.
qd̃ qͣi homines manus ꝯp̾hendat uł scopu¬
los ul arenas. Nam manꝰ grece kiro dr᷑.
apud hebreos aut̃ spirationẽ ñ ht̃. Nam
ancira dr᷑. Uñ ⁊ apud maiores sine aspi¬
ratione proferebat᷑. Puluini st̃ machine:
quib naues deducunt᷑. ⁊ subducunt᷑ ĩ por¬
tum. Ponsis scale nauiũ.iii. De uelis.
aere mouent᷑. Apud latinos autẽ
uel a uolatu dicta: uñ est illud. Ueloꝵ pã¬
dimꝰ alas. Gena ueloꝵ. accateon. ⁊ epidro¬
mos. dalũ. artemon. siparũ. mendicũ. Ex qͥ¬
b accateon uelum maximũ: ⁊ in media na-¬
ui constitutũ. Epidromon scde amplitudi¬
nis: s ad puppim. Dalum minimũ uelũ:
⁊ ad ꝓram defixum. Artemon dirigende po¬
tius nauis causa ꝯmendatũ qm̃ celerita¬
tis. Siparũ genus ueli unũ pedem hñs:

Expanded text:
vium illigantur. De quo Ennius Tonsillas vium illigantur. De quo Ennius Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas. 15. Anchora, dens ferreus, ex Graeca etymologia nomen ducit, quod quasi hominis manus comprehendat, vel scopulos, vel arenas. Nam manus Graece χεὶρ dicitur. Apud Graecos autem aspirationem non habet. Namcitur, unde et apud majores sine aspiratione proferebatur. 16. Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons scala navium. CAPUT III. De velis. aere moventur. Apud Latinos autem vela a volatu dicta. Unde est illud: Velorum pandimus alas. 2. Genera velorum Acation, Epidromos, Dolon, Artemon, Siparum, Mendicum. Ex quibus Acation velum maximum, et in media nave constitutum. Epidromos secundae amplitudinis, sed ad puppim. Dolon minimum velum, et ad proram defixum. Artemo dirigendae potius navis causa conmentatum quam celeritatis. Siparum genus veli unum pedem habens,
Abbreviated transcription (Latin):
antempnarũ sunt dc̃e ꝑ tropũ. malus est
arbor nauis qua uela sustinẽtur. malus
aut̃ dcũs. ꝙ habeat instar mali in sũmi¬
tate. ł qr qiͣ quibdã malleolis ligneis cĩ¬
gitur: quorũ uolubilitate uela facilius
eleuant᷑. Modius ẽ cui arbor insistit: ob
similitudinẽ m̃suralis uasis dictꝰ. Carceri¬
a st̃̾ loca in cacumine arboris. Troclie qͣi
.f. litt̾a: per qͣs funes tͣhunt᷑. Cinna. Luci¬
da cum fulgent. alti carceria mali. Troclie
aut̃ uocate ꝙ rotulas labeant: trocos enĩ
grece rota dicitur. Parastate stipites st̃
pares stantes: quib arbor sustinet᷑. Cato.¬
Malũ deligatũ. parastate iuncte. Clauus
est quo regit᷑ gub̾naculũ. De quo ennius.
ut clauũ rectũ teneam nauemq gub̾nem.
Porticulus malleus in manu portat᷑. quo
modus signũq datur remigantib. De quo
plautꝰ. Ad loquendũ atq tacendũ tute ha¬
ligneus: ad quem in littore defixũ funes na¬

Expanded text:
antemnarum sunt, dictae per tropum. Malus est antemnarum sunt, dictae per tropum. Malus est arbor navis qua vela sustinentur. Malus autem dictus quia habet instar mali in summitate, vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob similitudinem mensuralis vasis dictus. Carchesia sunt in cacumine arboris trochleae, quasi F littera, per qua funes trahuntur. Cinna 4: Lucida confulgent alti carchesia mali. Trochleae autem vocatae quod rotulas habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. Parastatae stipites sunt pares stantes quibMalum deligatum, parastatae vinctae. 12. Clavus est quo regitur gubernaculum. De quo Ennius: Ut clavum rectum teneam, navimque gubernem. 13. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datur remigantibus. De quo Plautus: Ad loquendum, atque ad tacendum tute haligneus, ad quem in littore defixum funes na
Abbreviated transcription (Latin):
noie littorarie dñr. Hee ⁊ caudice ex uno
ligno cauato fcẽ: ⁊ inde caudice qr a .iiiiͦʳ.
usq ad decẽ homines capiunt.ii. De par
ant̾ior pais. qͣiͣ priora. Cimba locꝰ imꝰ nauis.
ꝙ aquis mabat. Carina a currendo dcã
qͣiͣ currina. Fori nauiũ lat̾a concaua. a
ferendo oñe dcã: siue tabulata nauiũ
q̃ st̃nunt᷑: dc̃a ab eo ꝙ incessus ferunt.
ł foris emineant. De quib uirgilius.
t̾ib nauiũ loca concaua: ꝑ que eminẽt
remi. dc̃a ut credo ꝙ sint similia lati¬
bulis columbarũ in quib nidificant.
ageauia st̃ loca in naui: per que ad remi¬
ges hortator accedit. De quo enniꝰ. Mł
stra tabule st̃ ubi sedent remiges. ꝙ in tnͣs
dcĩ: sicut tonsores a tondendis ⁊ decutiẽdis
capillis. Palmula est extrema latitudo remi
a palma dicta: qͣ mare impellit᷑. Antẽpne
aut̃ dc̃e. ꝙ ante amnẽ sint posite: p̾t̾fluit
enim eas amnis. Cornua extreme partes

Expanded text:
nomine litorariae dicuntur. Haec et caudicae, ex uno nomine litorariae dicuntur. Haec et caudicae, ex uno ligno cavato factae; et inde caudicae quia a quattuor usque ad decem homines capiunt. De partibuanterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium latera concava, a ferendo onere dicta; sive tabulata navium quae sternuntur, dicta ab eo quod incessus ferant vel foris emineant. De quibus Vergilius teribus navium loca concava per qua eminent remi; dicta, credo, quod sint similia latibulis columbarum in quibus nidificant. Agea viae sunt, loca in navi per qua ad remiges hortator accedit. De qua Ennius Anstra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod in trdicti, sicut tonsores a tondendis et decutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae autem dictae quod ante amnem sint positae; praeterfluit enim eas amnis. Cornua extremae partes
Abbreviated transcription (Latin):
rati. Celones quos greci celectras uocãt:
idest ueloces. Piremes uel triremes agiles
uncta carina ꝑ equora cana celonis. Bire¬
mes aut̃ sunt naues hñtes remoꝵ ordinẽ
geminũ. Triremes ⁊ quadriremes triũ
quinos uel senos ordines hñtes. Acturie
naues sunt: que uelis simul ⁊ remis agũ¬
tur. Yppogauus in quo equos tnͣsueh̾e soli¬
tum erat. Pontoniũ nauigiũ fluminale.
tardum ⁊ gͣue : quod ñ nͥ remigio progredi
potest. Hinc ⁊ tnͣsiectus. idest extentus: ẽ
Lembus nauicula breuis que alia appella¬
tõe drͣ᷑ cimba ⁊ caupolus sicut ⁊ lintris
idest carabus quẽ in pado paludib q utũ¬
tur. Carabus parua scafa ex uimine fr̃a:
que ꝯtecto crudo corio genus nauigii p̾¬
bet. Portemia nauitula siriatici gen̾is. lata
⁊ sine carina: a portando uocata. Utunt᷑¬
u̾o hiis in pannonia. Trabarie amnice na-¬
ues. que ex singulis trabib cauant᷑: q̃ alio

Expanded text:
rati.' Celoces, quas Graeci κέλητας vocant, rati.' Celoces, quas Graeci κέλητας vocant, id est veloces biremes vel triremes, agiles 478: Labitur uncta carina per aequora cana celocis. Biremes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: estLembus navicula bretione et cymba et caupolus, sicuid est carabus, quem in Pado paludibusque utuntur. Carabus parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigii praebet. Portemia navicula Syriatici generis lata et sine carina, a portando vocata. Utuntur his in Pannonia. Trabariae amnicae naves quae ex singulis trabibus cavantur, quae alio
Abbreviated transcription (Latin):
nes nauicule: que ligna militib portant.
Anciromantꝰ dc̃s: pro eo ꝙ celeritate sui
anchoris ⁊ instrum̃tis reliquis nauiũ uehẽ¬
dis sit aptꝰ. Fãsellus ẽ nauigiũ: quẽ nos cor¬
rupte basclũ dicimꝰ. De quo uirgiliꝰ. Pictisq
nauis ꝯm̃cia ad lutꝰ portat. Hanc nauis ĩ
pelago ꝓpt̾ nimias undas suo suscipit gre¬
mio. Ubi enim appropinqͣuit ad portũ red¬
dit uicẽ barca naui quam accepit ĩ pelago.
Paro nauigiũ piratarũ aptũ: ⁊ ex hiis ita
uocatũ. Cicero. Tunc se fluctigero tradit
mandatq paroni. Et alibi. Parunculis ad
litꝰ ludit celerib. Mioparo. qiͣ minimꝰ paro.
Est enĩ scapha ex uimine fcã: que ꝯtecta
crudo corio genꝰ nauigii p̾bet. Quales utũt᷑
germanoꝵ pirate in occeani littorib ł pa¬
ludib ob agilitatẽ. De qͣlibꝰ in historia gẽ¬
inquit. Gens inquit saxonũ mioparonib
ñ uirib nitunt᷑: fuge potius qm bello pa-¬

Expanded text:
nes naviculae quae ligna militibus portant. nes naviculae quae ligna militibus portant. Ancyromachus dictus pro eo quod celeranchoris et instrumentis reliquis navium vehendis sit aptus. 17. Phaselus est navigium quod nos corrupte baselum dicimus. De quo Virgilius: Putisque navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem adpropinquaverit portum, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocatum. Cicero Mar. 3: Tunc se fluctigero tradit mandatque paroni. Et alibi Com. pall. inc. 21: Parunculis ad litus ludit celeribus. Mioparo quasi minimus paro. Est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigi praebet; quales utuntur Germanorum piratae in Oceani litoribus vel paludibus ob agilitatem. De qualibus Historia 'Gens,' inquit, 'Saxonum mioparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello pa
Abbreviated transcription (Latin):
tin̾e ⁊ gub̾nare nouit. ꝓpt̾ maritima ꝑicl̃a
⁊ casus. Uñ est illud salomonis. Incelligẽs
gub̾nacula possideb̾. Lidii aut̃ pͥmũ nauẽ
fabricauerũt: pelagiq incerta petentes ꝑ¬
uiũ mare usib humanis fecerunt. Rates
tignis asseribq consertũ: ad cuiꝰ similitu¬
dinem fabricate naues ratarie dc̃e. Nũc iã
rates abusiue naues. Nam ꝓprie rates st̃:
connexe inuicem trabes. Trieris nauis ma¬
gna. quã greci dulconẽ uocant: de qua in
ysaia dr᷑. Non tͣnsibit per eam trieris mag
na. Carphasia nauis a carphato insula no¬
minata: sicut a thodo rodia sicut ab alexã
dro alexandrina. Liburne dc̃e a libiis. na¬
ues enim negotiatoꝵ sunt. De qualibus
horatius. Ibis liburnis int̾ alta nauium.
Rostrate naues uocate ab eo ꝙ in fronte
rostra erea habeant. ꝓpt̾ scopulos: ne colli
tem a decurrendo dictus: cursum .n. greci
dromã uocant. Classis dc̃a a greco uocabu¬

Expanded text:
tinere et gubernare novit propter maritima pericula, tinere et gubernare novit propter maritima pericula, et casus, unde est illud Salomonis: Intelligens gubernacula possidebit. Lydii autem primum navim fabricaverunt, pelagique incerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. 9. Rates tignis asseribusque consertum. Ad cujus similitudinem 416 fabricatae naves ratariae dictae. Nunc jam rates abusive naves. Nam proprie rates sunt connexae invicem trabes. 10. Trieris navis magna, quam Graeci durconem vocant, de qua in Isaia dicitur: Non transivit per eam trieris magna. 11. Carpasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rhdria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; naves enim sunt negotiatorum. De qualibus Horatius Epod. 1, 1: Ibis Liburnis inter alta navium. Rostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantem a decurrendo dictus; cursum enim Graeci δρόμον vocant. Classis dicta est a Graeco vocabu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid fabricat᷑. ł instrum̃¬
ta artificũ. uł que minist̾i̾¬
um exhibent: atq aliqͥd
huĩ cemodi: deinceps ex ꝑte
notanda studui. Artifex gen̾ale nomen uo¬
cat᷑ : ꝙ artẽ. faciat. sicut aurifex quiã aurũ
facit: faxo enĩ pro facio antiqui dicebant.
N auclerus est dñs nauis: ita appellatꝰ ꝙ na
uis in sorte eius sit. Cleros enim gce sors
dicitur. Ceteri aut̃ in naui in contributõne
sunt. Gub̾nio qui ⁊ gub̾nator. qͣi cohiber¬
nator: ꝙ cohibeat prudentia sua hibernia:
idest tempestates maris. Nauta a naui dictꝰ
ꝑ diriuatõem. Nauita aut̃ ꝓ nauta. poeti¬
ce dr᷑. sicut mauors pro mars. Nam rectũ
est nauta. Remex uocatꝰ ꝙ remũ regit.
sic aut̃ remex quomͦ tubex pro nõiatiuo
casu. Epibata greco noĩe appellatͦ: qͥ latine
dicit᷑ suꝑueniens. hic nichil ht̃ negotii. sed
naulo dato in alias t̾ras tͣnsire disponit. Na¬
uẽ quidem ꝑhibent dcãm. eo ꝙ nauũ rec¬

Expanded text:
uid fabricatur, vel instrumeta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex generale nomen vocatur quod artem faciat, sicut aurifex qui aurum facit. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus domnus navis est, appellatus ita quod navis in sorte eius sit; κλῆρος enim Graece sors dicitur. Ceteri autem in navi in contributione sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi coibernator, quod coibeat prudentia sua iberna, id est tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem. Navita autem pro nauta poetice dicitur, sicut Mavors pro Mars; nam rectum est nauta. Remex vocatus quod remum gerit; sic autem remex quomodo tubex dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniens. Hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navem quidam perhibent dictam eo quod navum rec
Abbreviated transcription (Latin):
nis gͣtissimꝰ. Arena ab ariditate dc̃a: ñ ab
adherendo in fabricis in fabricis ut quidã
uolunt. Huiꝰ ꝓbatio si manu ĩpressa stͥdet.
aut si in uestẽ candidã sparsa nichil sordis
ditate uocate: in quib totiꝰ fabrice pondꝰ
erigitur. Antiqͣ ratio erat columpnarũ
altitudinis. tercia pars latitudinis. Ge-¬
mensura crassitudinis. ⁊ altitudinis int̾
se distantes. Qͥntũ genus est earũ que
uocant᷑ attice qͣt̾nis angulis aut amplius:¬
⁊ parib laterũ int̾uallis. Pases fulture
sunt colũpnaꝵ: que a fundam̃to ꝯsurgũt.
⁊ superposite fabrice sustinẽt pondꝰ. Basis
aut̃ nom̃ petre firmissime. syro sermone.
capitella columpnaꝵ ponũt᷑. et ẽ gretũ.
dant᷑. Uñ ⁊ pauor qr cedit cor. Ostratꝰ est
pauim̃tũ testaciũ: eo ꝙ fractis testis calce
admixta feriat᷑. Testam enĩ greti: ostra di¬

Expanded text:
n se ostendunt. Arena ab ariditate dicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis ditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genmensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitelture columnarum, que a fundamento consurgunt et supraposite fabrice sustinent pondus, bases autem nomen est Petre fortissime Syro sermone. capitella columnarum ponuntur et est grecum. dantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam enim Graeci ostracon di
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. Tuba: p̃liũ indicabat. Ut. at tuba
ut inseqnͣtur eos qui fugiunt: int̾dum
receptui. Nam receptus dr᷑: ꝙ se exercitus
recipit: uñ ⁊ signa receptui can̾e diciuit᷑.
Classica st̃ cornua que ꝯuocandi causa e¬
rant fcã: et a calando classica dicebantur.
De quo uirgiliꝰ. Classica iamq sonãt. Apud
amaronas aut̃ ñ tube sicut a regib: s a
regina sistro uocabatur ex̾citꝰ feminarum.

Expanded text:
dedit. Tuba autem praelium indicabat, ut: At tuba dedit. Tuba autem praelium indicabat, ut: At tuba ut insequantur eos qui fugiunt, interdum receptui. Nam receptus dicitur, quo se exercitus recipit, unde et signa receptui canere dicuntur. 5. Classica sunt cornua, quae convocandi causa erant facta, et a calando classica dicebantur. De quibus Virgilius: Classica jamque sonant. Apud Amazonas autem non tuba sicut a regibus, sed a regina sistro vocabatur feminarum
Abbreviated transcription (Latin):
ni: ꝙ manũ impleant. Cet̾a signa diu̾sis p̾¬
lata ymaginib. scdm̃ militarẽ ꝯsuetudinẽ
existunt: per qͣs ex̾citꝰ ꝑ mixtionẽ p̾liorũ
agnoscit.ii. De bucinis.
ucina est qͣ signũ datur in hostem:
dc̃a a uoce quasi uocina. Nam pa¬
gani agrestes q ad omnẽ usũ buciña ad
⁊pita conuocabant᷑. Proprie ergo hoc agre
cogebat priscos ad arma quirites. Huius
clangor bucinũ dr᷑. Tubam tirreni primi
p̾donib excogitata: cũ disꝑsi circa mariti¬
mas horas. ñ facile ad qmq p̾de occasionẽ
uoce aut bucina conuocari. uento plerũq
obstrepente. Hinc postea bellicis certami¬
nib adhibita est ad denũtianda belloꝵ¬
signa: et ubi exaudiri p̾co ꝑ tumultum
ñ pot̾at. sonitꝰ tube clangentis atting̾et.
tubam qiͣ tibiam. Int̾ tubam aut̃ ⁊ bu¬
cinam: uetẽs discernebant. Nam bucina
insonans. sollicitudinẽ ad bella denuntia¬
bat. Uirgilius. Qua bucina signa dira

Expanded text:
ni quod manum inpleant. Cetera signa diversis prni quod manum inpleant. Cetera signa diversis praelata imaginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem proeliorum agnoscitur. De bucinis . Bucina est qua signum datur in hostem, dicta a voce, quasi vocina. Nam pagani agrestesque ad omnem usum bucina ad conpita convocabantur: proprie ergo hoc agrescogebat priscos ad arma Quirites. Huius clangor bucinum dicitur. Tubam Tyrrheni primi praedonibus excogitatam, cum dispersi circa maritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut bucina convocantur, vento plerumque obstrepente. Hinc postea bellicis certaminibus adhibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exaudiri praeco per tumultum non poterat, sonitus tubae clangentis adtingeret. tubam quasi tibiam. Inter tubam autem et bucinam veteres discernebant. Nam buinsonans sollicitudinem ad bella denuntiabat. Virgilius: Qua buccina signum Dira
Abbreviated transcription (Latin):
igna belloꝵ dicunt᷑: quod hiis ex̾citꝰ
et pugnandi et uictorie receptꝰ. acci¬
pit simbolũ. Nam aut ꝑ uocẽ tube. aut ꝑ
simbolũ admonebat᷑ ex̾cit᷑. Legionũ pͥnci¬
palia signa: aquile. dracones. et pile. Aqͥle
ideo ꝙ eadem auis iouis in arnus auspicio
fu̾it. Nam dum idem ioius adu̾sus titanas
proficisceret᷑: aquilam ei in auspicio apparu¬
isse ferunt. Quam ille pro indicio uictorie ac¬
ceptam: tutele sue auspicatꝰ eam legioni sig¬
nũ dedit. Quo fcm̃ est ut deinceps nulitum
signis ꝯmittent᷑. Cuiꝰ meminit lucanꝰ dicẽs.
Signa pares aquilas. ⁊ pila minantia pilis.
draconũ signa. ab apolline morte phiconis.
serpentis inchoata sunt. Dehinc a grecis ⁊
romanis in bello gestare ceꝑunt. Pilã in
signo estituisse fertur augustus. ꝓpt̾ natio¬
nes sibi in cuncto orbe subiectas: ut malũ. fi¬
uelilũ. Sub romulo aut̃ fasciculos feni pro
uexillis milites habuerũt: hinc ⁊ maniplĩ
appellantur. Manipulos aut̃ dicimꝰ fasces fe¬

Expanded text:
igna bellorum dicuntur, quod iis exercitus et pugnandi et victorie receptui accipit simbolum. Nam aut per vocem tube, aut per symbolum admonetur exercitus legionum. Principalia signa sunt aquile, dracones et pile. Aquile ideo quod eadem avis Iovi in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Iovis adversus tytanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparvisse ferunt, quam ille pro indicio victorie acceptam tutele sue auspicatnum dedit; quo factum est ut deinceps militum signis committeretur. Cuius meminit Lucanus dicens 1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Draconum signa ab Apolline morte Pythonis serpentis inchoata sunt. Dehinc a Graecis et Romanis in bello gestari coeperunt. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in cuncto orbe subiectas, ut maius fivelxillum. Sub Romulo autem fasciculos feni pro vexillis milites habuerunt: hinc et manipuli appellantur; manipulos enim dicimus fasces fe
Abbreviated transcription (Latin):
a carnifice contingebantur id ẽẽ indiciũ:
ut ad tantũ fastigiũ euecti mediocritatis hu¬
mane cõmonerent᷑. Duob aut̃ gen̾ib dele¬
tur ex̾citus: aut int̾nirione aut disꝑsione.
sos ⁊ dissice corpora ponto. Spolia hostiũ:
p̾da. manubie. exuuie. partes. Preda a p̾dan¬
do uocata. Manubie. eo ꝙ manib detrahã¬
tur. Hxe ⁊ exuiue ab exeundo dicte: qr exuũ¬
tur. hee ⁊ partes a pari diuisione ꝓ per
sonarũ qͣlitate: ⁊ laborũ iusta decisione. Ex¬
polia a palleis. qͣiͣ expallia: uictis enĩ detͣhũt᷑

Expanded text:
a carnifice contingebantur, id erat indicio, a carnifice contingebantur, id erat indicio, ut ad tantum fastigium evecti mediocritatis humanae commonerentur. 7. Duobus autem generibus deletur exercitus, aut internecione, aut dispersione. sos, et disjice corpora ponto. 8. Spolia hostium: praeda, manubiae, exuviae, partes. Praeda a praedando vocata. Manubiae, eo quod manibus detrahuntur. Hae et exuviae ab exuendo dictae, quia exuuntur. Hae et partes a pari divisione  pro personarum qualitate, et laborum justa divisione. Spolia autem a palliis, quasi ex pallia, vic
Abbreviated transcription (Latin):
Nam pͥmũ de tͥumpho duci ꝯcedendo ex̾citũ
indicare solitũ erat: secundo senatũ. t̾cio po
qͣdrigis ueherentur: ex illo ꝙ soliti st̃ pͥores
duces hoc habitu bella inire. Quicũq autẽ
in ꝯflictu uicissent. palma aurea coronabã¬
tur: qr palma stimulos ht̃. Qui u̾o sine cõ¬
flictu hostem ꝓstrass laurea: eo ꝙ hec ar-¬
bor sine spinis est. Namq ⁊ purpureã et
palmatam togam triũphantes induebant᷑.
Et scipionẽ cum sceptro in manu gerebant.
ad imitatõem uictorie scipionis: licet ⁊ sci¬
pio baculus sit quo hoĩes ĩnitunt᷑. Uñ et
ille primꝰ cornelius scipio appellatꝰ est quia ĩ
foro pater eius cetus ĩnixus eo ambulabat. Su
ꝑ scipionẽ aut̃ aquila suꝑsedebat ob indiciũ
quod ꝑ uictoriã. qͣiͣ ad suꝑnã magnitudinẽ
acced̾ent. Uñ ⁊ colore rufo ꝑliniebant᷑: qͣsi
imitarent᷑ diuini ignis effigiem. Quod u̾o

Expanded text:
Nam primum de triumpho duci concedendo exercitum Nam primum de triumpho duci concedendo exercitum judicare solitum erat; secundo senatum, tertio poquadrigis veherentur, ex illo quod soliti sint priores duces hoc habitu bella inire. Quicunque autem in conflictu vicisset, palma aurea coronabatur, quia palma stimulos habet. Qui vero sine conflictu fugientem prostrasset, laurea, eo quod haec arbor sine spinis est. 5. Namque et purpuream et palmatam togam triumphantes induebantur, et scipionem cum sceptro in manu gerebant ad imitationem victoriae Scipionis, licet et scipio baculus sit, quo homines innituntur. Unde et ille primus Cornelius Scipio appellatus est, quia in foro pater ejus caecus innixus eo ambulabat. 375 Super scipionem autem aquila sedebat, ob indicium quod per victoriam quasi ad supernam magnitudinem accederent. 6. Inde et colore rufo perliniebantur, quasi imitarentur divini ignis effigiem. Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
dolo quesita uictoria. Certa aut̃ uictoria ẽ
uł occisio hostis: ẜ expoliatio. ł utrũq. Nõ
est aut̃ iocũda uictoria: que ꝑ imm̃sa detͥ¬
menta contiñgit. Et hoc est qd̾ laudat sa¬
lustiꝰ: duces uictoriam ĩcruento excitu depor¬
tasse. Pompa dcã ẽ greca significatõe: a no
toyNor nonỹn. hoc est publice ostentari.
Precedit aut̃ uictoria pompam: ideo ꝙ itu¬
ris ad hoc certam̃. pͥmũ ẽ. uictorie uotum.
Tropheũ dcm̃ a potes tropes. idest a conu̾sione
hostis ⁊ fuga. Nam ab eo ꝙ hostem quis
fugasset merebat᷑ tropheũ: ñ qͥ occidiss.
Triumphus qui dc̃s est a potes triambes:
idest ab exultatõe t̾na. Plene .n. uictorie trium¬
phus debet᷑. semiplene tropheũ: qui ñdũ ĩ ple¬
nũ est uictoriã ꝯsecutꝰ. Non enim obtinuit:
fundunt. Tranquillus aut̃ triũphũ latine
dic̃ potius appellatũ: ꝙ is qui triumphans
urbem ingrederet᷑. triꝑtito iudicio honoraret:

Expanded text:
dolo quesita victdolo quesita victvel occisio hostis, vel exspoliatio, vel utrumque. Non est autem jucunda victoria, quae per immensa detrimenta contingit. Et hoc est, quod laudat Sallustius, duces victoriam incruento exercitu deportasse. Pompa dicta est Graeca significatione apo tou pompeuein, hoc est, publice ostentari. Praecedit autem victoria pompam ideo, quod ituris ad hoc certamen prius est victoriae votum. Trophaeum dictum apo tes propes, id est, a conversione hostis et fuga: nam ab eo quod hostem quis fugasset, merebatur trophaeum: qui occidisset, triumphum, qui dictus est apo tes triambes, id est, ab exsultatione. Plenae enim victoriae triumphus debetur; semiplenae trophaeum, quia nondum plenam est victoriam consecutus. Non enim obtinuit, confundunt. Tranquillus autem triumphum Latine dicit potius appellatum, quod is qui triumphans urbem ingrederetur tripertito judicio honoraretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ab impͥmendo hostem. ⁊ uñ prela ligna qͥ¬
bus uua p̾mit᷑. Pugna uocata. eo e initio
usus fuiss in bello pugnis ꝯtende̾: ł ꝙ pͥmo
duoꝵ est aliqñ ⁊ sine ferro. Quatuor autem
in bello agunt᷑. pugna. fuga. uictoria: pax.
Pacis uocabulũ: uidet᷑ a pacto sumptũ. Post̾i¬
us aut̃ pax accipit᷑. fedus pͥmũ init᷑. fẽdus
est pax q̃ fit int̾ dimicantes: uł a fide. uł a fi¬
cialib. idest a sacerdotib dcm̃. ꝑ ip̃os enim
fiebant federa: sicut ꝑ scłares bella. Alii fe¬
dã dc̃a putant a porea fede ⁊ crudelit̾ occisa:
ciuꝰ mors optabat᷑ ei qui a ꝓace resilisset.
uirgilius. Et cesa ungebant᷑ porca. federis
partes inducie: ⁊ dc̃e inducie qiͣ indie so¬
cia. II. De triumphis.
m̃e regnũ scłi huiꝰ. bellis querit᷑ ui¬
ctorriis ꝓpagat᷑. Uictoria dcã: quod
ui. idest uirtute adipiscat᷑. Hoc est enĩ ius
gentiũ: uim ui expellere. Nam turpis est

Expanded text:
a premendo hostem: unde et prela ligna qua premendo hostem: unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata, eo quod in initio usus fuisset in duorum est aliquando sine ferro. 11. Quatuor autem in bello geruntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum initur. Foedus est pax, quae fit inter dimicantes, vel a fide, vel a foecialibus, id est, sacerdotibus dictum. Per ipsos enim fiebant foedera, sicut per saeculares bella. Alii foedera dicta putant a porca foede et crudeliter occisa, cujus mors optabatur ei qui a pace resilisset. Virgilius: Et caesa jungebant foedera porca. Foederis partes induciae. Et dictae induciae, quasi in dies ocia. CAPUT II. De triumphis. 1. mne regnum seculi huius bellis queritur, victoriis propagatur. Victoria dicta est, quod vi, id est virtute adipiscatur: hoc est enim ius gentium, vim vi repellere; nam turpis est
Abbreviated transcription (Latin):
lios eant. Alii existimant dissensionẽ aĩoꝵ¬
seditõẽm uocari: quam greci diastasin uocãt.
Qd̾ aut̃ differt utrũq cicero docet. Potest
tumultꝰ aut̃ eẽ sine bello nõ potest. Q uid ẽ
.n. aliud tumultꝰ. nͥ ꝑturbatio tanta. ut ti
qͣi timor multꝰ. Grauiꝰ aut̃ ẽe tumultum
qͣm bellũ. Nam in bello uocatões ualent: ĩ tu¬
multu ñ ualent. Differt aut̃ bellũ. p̾liũ. et:
pugna. Nam bellũ uniu̾sũ dr᷑ ut punicum.
Huius partes sunt pugne: ut canensis ter¬
mensis. Qursus in una pugna: multa sunt
pͥlia. Aliud .n. in cornib. aliud in media. ałiud
in extrema acie gerit᷑ Bellũ gͥ est totũ. pug¬
na unius diei: p̾liũ pars pugne ẽ. Bellũ
antea duellũ uocatũ eo ꝙ due st̃ dimican
dem̃ bellũ. Gellũ per antifrasin alii putãt
dictũ: eo ꝙ sit hortidũ. Qm̃ illud. Horrida bel¬
la. cũ bellũ ꝯt sit pessimũ. Prelia dicunt᷑

Expanded text:
lios eant. Alii lios eant. Alii seditionem vocari, quam Graeci διάστασιν vocant. Quo autem differat utrumque Cicero docet Phil. 8Tumultus autem esse sine bello non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maios, quasi timor multus. 'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent.' Differt autem bellum, pugna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae dictum bellum. Alii per Antiphrasin putant dictum, eo quod sit horridum, unde illud: horrida bella: cum bellum contra sit pessimum. Praelia dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
seditio. ⁊ ꝯcitati tumultꝰ. sicut int̾ sillam ⁊
mariũ: qui bellũ ciuile inuicẽ in una gente
gesserũt. Plusqm cuule bellũ ẽ uͥ ñ solum
ciues certant: s ⁊ cognati. qͣle actũ ẽ inter
cesarem ⁊ pompeiũ: qñ gener ⁊ socer inuicẽ
dimicauerũt. Siquidem in hac pugna fr̃
cum fr̃ẽ dimicauit. ⁊ pat̾ adu̾sus filium
seruilia. ⁊ solia ⁊ socialia. piratica. Nã pi¬
ratica bella st̃. sparsa latronũ ꝑ maria. ĩ mi¬
oparonib leuib ⁊ fugatib. ñ solũ nauib
cõmeatus. s ⁊̃ insulas prouuiciasq uastã-¬
tib. Quos pͥmũ gneus pompeiꝰ post młtã
uastatoẽm quã t̾ra mariq diuegerat: mi¬
ra celeritate comp̾ssit ac suꝑauit. Sicut au¬
tẽ bellũ uocat᷑. qd̃ cont᷑ hostes agit᷑  ita tu-¬
multꝰ qui ciuili seditõe concitat᷑. Nam sedi¬
cio ẽ dissensio ciuiũ: dcã ꝙ seorsũ alii ad a¬

Expanded text:
seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile invicem in una gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siqucum fratre dimicavit, et pater adversus filium servilia, socialia, piratica. Nam piratica bella sunt sparsa latronum agmina per maria myoparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas provinciasque vastantibus, quos primum Cn. Pompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate compressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur, quod contra hostes agitur: ita tumultus, quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium: dicta, quod seorsum alii ad a