comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ideo stuprator capite ut mortis causa punetur: sed
x. milia quę pena stupratori constituta est dabit. Uer
in his quoq confessionibus est aliꝗd quod ex inuidia quã
expositio aduersarii fecit detrahi potest. Cum et serui
nr̃i de pectatis siuis mollius loquantur. Q uedam enim qi
non narrantes mitigabimus nõ quidem ut aduersarius
dicit consiliũ furti in templo autulit: nec dui captauit
eius rei tempus. Sed occasione et absentia custodum cõ¬
ruptus et pecunia quȩ nimiũ in aĩos hominũ potest
uictus est. Sed quid refert. peccauit et fur est nihil
actinet id defendere cuius penã nõ recusamus interdu
quasi dannemus ipi. uis te dicam impulsum errore lap¬
sum: nocte deceptũ. uera sunt ista fortasse. Tu tñ in¬
preparari potest causa et deinde exponi. contraria sũt
omnia. Tribus filiis qui ĩmortẽ prĩs coniurant sortiti
noctẽ singuli per ordinẽ cum ferro cubiculũ intrauert̃

Expanded text:
ideo stuprator capite ut causa mortis punietur, sed ideo stuprator capite ut causa mortis punietur, sed decem milia, quae poena stupratori constitute est, dabit. verum in his quoque confessionibus est aliquid, quod de invidia, quam expositio adversarii fecit, detrahi possit, cum etiam servi nostri de peccatis suis mollius loquantur. quaedam enim quasi non narrantes mitigabimus: Non quidem, ut adversarius dicit, consilium furti in templum attulit nec diu captavit eius rei tempus; sed occasione et absentia custodum corruptus et pecunia, quae nimium in animis hominum potest, victus est. Sed quid refert? peccavit et fur est; nihil attinet id defendere, cuius poenam non recusamus. interim quasi damnemus ipsi: vis te dicam vino impulsum? errore lapsum? nocte deceptum? vera sunt ista fortasse; tu tamen inositione praemuniri potest causa, deinde exponi. contraria sunt omnia tribus filiis, qui in mortem patris coniurarant: sortiti nocte singuli per ordinem cum ferro cubiculum intrarunt
Abbreviated transcription (Latin):
genus iam de his loquamur in quibus res contra nos
eri quo loco non nusli pretercundam narrationem
putauerũt. et sane nihil est facilius nisi prorsus totã
causam omnino non agere. Sed si aliqua iusta ratione
huimoĩ susceꝑis litem. cuius artis est malam et̃ causam
silentio confiteri : nisi forte tam hebes futurus est iudex
ut secundum id pronuntiet quod sciet narrare te uola¬
isse. Neque inficias eo in narratione ut aliqua neganda.
aliqua adiicienda aliqua mutãda. sit aliqua et tacenda
sed tacenda quȩ tacere oportebit. et liberum erit quod
fit nõ nunq̃ breuitatis quoq gr̃a quale illuod est Respo¬
dit quȩ ei uisum est. Distinguamus igitur gña causaꝵ
contra nos themata confiteri nobis licebit pecuniam
de templo sustulit. sed priuatã. Non ideo sacrilegus
est. Uirginem rapuit non tñ optio patri dabitur. Inge¬
nuum stuprauit: et stupratus se suspendit. non tamen

Expanded text:
genus, iam de iis loquamur, in quibus res contra nos genus, iam de iis loquamur, in quibus res contra nos erit, quo loco nonnulli praetereundam narrationem putaverunt. et sane nihil est facilius, nisi prorsus totam causam omnino non agere. Sed si aliqua iusta ratione huiusmodi susceperis litem, cuius artis est malam esse causam silentio confiteri? nisi forte tam hebes futurus est iudex, ut secundum id pronuntiet, quod sciet narrare te noluisse. neque infitias eo in narratione, ut aliqua neganda, aliqua adiicienda, aliqua mutanda, sic aliqua etiam tacenda; sed tacenda, quae tacere oportebit et liberum erit. quod fit nonnunquam brevitatis quoque gratia, quale illud est, respondit quae ei visum est. distinguamus igitur genera causacontra nos themata, confiteri nobis licebit: pecuniam de templo sustulit sed privatam, ideoque sacrilegus non est. virginem rapuit, non tamen optio patri dabitur. ingenuum stupravit et stupratus se suspendit, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt huic parti proprie assignata et uelut dedita
est uirtus quam theodectes huic uni proprie dedit. Nõ
enim magnificam modo uult et̃ uerum etiam iocundã
expositionẽ. Sunt ꝗ adiiciant his euidentiã quȩ
dissimulem eiceroni quoq plures partes placere. Nam
prȩterꝗͣ planã et breuem et credibilem uult ẽẽ eiudetẽ
moratam cum dignitate. Sed in oratione morata de¬
bent eẽ omnia cum dignitate quę poterũt euidentia
In narratione quantũ ego intelligo est quidem magna unrtꝰ
cum quid ueri non dicendum sed quodã modo et ostendẽ¬
dum est sed subiici perspiciutati potest quã quidam et̃
contrariã interim putauerũt. ꝗa in quibusdam causis ob¬
scuranda ueritas est quod est ridiculum. Nam qui obscu¬
pare uult narnat falza ꝓ ueris et in is quȩ narat
Eebet laborare ut uideant᷑ ꝗͣ eiuidentissima. Sed quat̃e
et forte quadam ꝑuenimus ad difficilius narrationum

Expanded text:
non sunt huic parti proprie adsignata et velut dedita. non sunt huic parti proprie adsignata et velut dedita. munis est virtus, quam Theodectes huic uni proprie dedit; non enim magnificam modo vult esse, verum etiam iucundam expositionem. sunt qui adiiciant his evidentiam, quae dissimulem Ciceroni quoque plures partes placere. nam praeterquam planam et brevem et credibilem vult esse evidentem, moratam cum dignitate. Sed in oratione morata debent esse omnia cum dignitate, quae poterunt. evidentia in narratione, quantum ego intelligo, est quidem magna virtus, cum quid veri non dicendum, sed quodammodo etiam ostendendum est; sed subiici perspicuitati potest, quam quidam etiam contrariam interim putaverunt, quia in quibusdam causis obscuranda veritas esset; quod est ridiculum. nam qui obscurare vult, narrat falsa pro veris, et in iis quae narrat debet laborare, ut videantur quam evidentissima. et quatenus etiam forte quadam pervenimus ad difficilius narrationum
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum est quomodo iudicem fefellerint quod uix
a lectore deprehendit᷑. Hęc sunt quę credibilem faciãt
tione dicamus: sicui precipiendum est. is eque frustra
docetur. etiam si quidam scriptores artium hoc quoq
tanquam occultum et a se prudent᷑ erutũ tradunt:
His tribus narrandi uirtutibus adiiciũt quidã magnificen¬
tiam quam uera aonpendaruocãt quȩ neq ĩ omnes causas
cadit. Nam quid in plerisque iudiciis priuatis decerta
credita locato. et conducto inter dictis habere loci potest
supra modum se tollens oratio. nec semper est utilis ut
uel proximo miloniano exemplo patet. et meminerimus
multas eẽ cãs inquibus confitendum excusandũ sũmitte¬
dum sit. quod exponimus. Quibus omnibus aliena est illa
magnificentiȩ uirtus. quare nõ magis propriũ narratio¬
nis est magnifice dicere ꝗͣ miserabilit: inuidiose. grauit᷑
dulciter urbane. Que cum quoq loco sint laudabilia

Expanded text:
manifestum est, quomodo iudicem fefellerit, quod vix manifestum est, quomodo iudicem fefellerit, quod vix a lectore deprehenditur. haec sunt quae credibilem faciant tione dicamus, si cui praecipiendum est, is reliqua frustra docetur, etiamsi quidam scriptores artium hoc quoque tanquam occultum et a se prudenter erutum tradunt. his tribus narrandi virtutibus adiiciunt quidam magnificentiam, quam μεγαλοπρέπειαν vocant, quae neque in omnes causas cadit nam quid in plerisque iudiciis privatis, de certa credita, locato et conducto, interdictis habere loci potest supra modum se tollens oratio? neque semper est utilis, velut proximo exemplo Miloniano patet. et meminerimus multas esse causas, in quibus confitendum, excusandum, summittendum sit quod exponimus; quibus omnibus aliena est illa magnificentiae virtus. Quare non magis proprium narrationis est magnifice dicere quam miserabiliter, invidiose, graviter, dulciter, urbane; quae, cum suo quoque loco sint laudabilia,
Abbreviated transcription (Latin):
tractaturi sumus personam causam. locum. tempus m¬
strumentũ occasionem narratione delibabimus. Aliquado
si destituti fucrimus his. fatebimur uixẽe credibile: sed ue¬
rum: et hoc maius habendũ scelus. nescire nos quomodo
factum sit aut quare mirari sed probaturos. optime
uero preparationes erunt quȩ latuerint ut a cicerone
sunt quiđ utilissime predicta oĩa ꝑ quȩ miloni clodius
non clodio milo insidiatus eẽ uideatus. Plurimum tñ
cum in senatu fuisset eo die quo a senatu dimissus est
domum uenit: calceos et uestimenta mutauit. Paulisp
dum se yxor ut fit comꝑat cõmoratus est ꝗ̃ nihil pre¬
parato nisi festinato fecisse uidetur milo. quod non so¬
lum rebus ipĩs uir eloquentissimus moras et lentum
profectionis ordinẽ ducit. Sed uerbis et̃ uulgaribus
et quotidianis et arte occulta consecutus est. quę si alit
citassent. Frigida uidentur ista plerisq. sed hoc ip̃m

Expanded text:
tractaturi sumus, personam, causam, locum, tempus, itractaturi sumus, personam, causam, locum, tempus, instrumentum, occasionem, narratione delibabimus. aliquando , si destituti fuerimus his, etiam fatebimur vix esse credibile, sed verum et hoc maius habendum scelus; nescire nos quomodo factum sit aut quare, mirari sed probaturos. optimae vero praeparationes erunt quae latuerint, it a Cicerone sunt quidem utilissime praedicta omnia, per quae Miloni Clodius non Clodio Milo insidiatus esse videatur; plurimum tamen fcum in senate fuisset eo die,  quoad senatus est dimissus, domum venit, calceos et vestimenta mutauit, paulisper, dum se uxor, ut fit, comparat, commoratus est. quam nihil festinato, nihil praeparato fecisse videtur Milo! quod non solum rebus ipsis vir eloquentissimus, quibus moras et lentum profectionis ordinem ducit, sed verbis etiam vulgaribus et cotidianis et arte occulta consecutus est; quae si aliter citassent. frigere videntur ista plerisque, sed hoc ipso
Abbreviated transcription (Latin):
posuerimus non omnibus sed de quibus queritur. Si ꝑso¬
nas conuenientes iis quȩ facta credi uolemus constituer¬
mus ut furti reũ cupidum adulterii libidinosum homi:¬
cidii temerariũ uel contra si defendimus preterea loca¬
et tempora et similia. Est aũt quidã conductus rei cre¬
dibilis qualis in cõmediis et̃ et ĩ numis. Aliqua enim
naturalit᷑ sequunt et eoherent. ut si bene priora narra¬
uenis udox ip̃c quod postea sis narraturus expeftet.
Ne illud quidem fuerit inutile semina quedam probationu:
spargere. Uerum sic ut narrationem esse meminerinio
non probationem. non nunquam etiam tñ argumento ali¬
quo confirmabimus quod proposuerimus sed simplici ꝗ
breui ut inueneficiis. Sanus bibit statim concidit liuor
ac tumor cõfestim est insecutus. hoc faciunt et ille pre¬
parationes. Cum reus dicitur robustus armatus contra
infirmos inermes. securos omnia deniq quȩ probatione

Expanded text:
posuerimus, non omnibus sed de quibus quaeritur, si persoposuerimus, non omnibus sed de quibus quaeritur, si personas convenientes iis, quae facta credi volemus, constituerimus, ut furti reum cupidum, adulterii libidinosum, homicidii temerarium, vel his contraria, si defendemus; praeterea loca, tempora et similia. est autem quidam et ductus rei credibilis, qualis in comoediis etiam et in minis. aliqua enim naturaliter sequuntur et cohaerent ut, si priora bene narraveris, iudex ipse quod postea sis narraturus exspectet. ne illud quidem fuerit inutile, semina quaedam probationum spargere, verum sic ut narrationem esse meminerimus non probationem. nonnunquam tamen etiam argumento aliquo confirmabimus, quod proposuerimus, sed simplici et brevi, ut in veneficiis: sanus bibit, statim concidit, livor ac tumor confestim est insecutus. hoc faciunt et illae praeparationes, cum reus dicitur robustus, armatus contra infirmos, inermes, securos. omnia denique, quae probation
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗa remota sunt a causa pretermittã. At partitio tediũ
leuat. dicam quȩ acta sint añ ip̃m rei contractũ. dicã
quȩ in re ip̃a. dicam quę postea. Ideo tres potius mo¬
dice narrationes uidebunt᷑. ꝗ una longa. Interĩ expe¬
diet expositiones breui interfatione distinguere. Au¬
distis quȩ ante acta sunt: accipite nũc quȩ insecunt᷑
Re ficietur enim uidex prioꝵ fine. et se uelut ad nouu
rursus mitiũ preparabit. Si tñ adhibitis quoq hs artib
in longum exierit ordo reꝵ erit nõ in utilis in extre¬
ma parte cõmotio. Quod cicero et̃ in breui narratione
facit. Adhuc cesar .s. Ligarius omniculꝑa caret. domo
est egressus nõ modo nullũ ad hellũ sed ne ad minimã
quid belli suspitionẽ et . 4. Credibilis aũt erit narratio
añ oĩa si prius consuluerimus nr̃m aĩum neꝗd naturȩ
dicamus aduersum deinde si cãs ac rationes factis pre¬

Expanded text:
quia remota sunt a causa, praetermittam. et partitio taedium quia remota sunt a causa, praetermittam. et partitio taedium levat: dicam quae acta sint ante ipsum rei contractum, dicam quae in re ipsa, dicam quae postea. ita tres potius modicae narrationes videbuntur quam una longa. interim expediet expositiones brevi interfatione distinguere: audistis quae ante acta sunt, accipite nunc quae insequuntur. reficietur enim iudex priorum fine et se velut ad novum rursus initium praeparabit. si tamen adhibitis quoque his artibus in longum exierit ordo rerum, erit non inutilis in extrema parte commonitio; quod Cicero etiam in brevi narratione fecit: adhuc , Caesar, Q. Ligarius omni culpa caret; domo est egressus non modo nullum ad bellum sed ne ad minimum i quidem belli suspicionem et cetera. credibilis autem erit narratio ante omnia, si prius consuluerimus nostrum animum, ne quid naturae dicamus adversum, deinde si causas ac rationes factis prae
Abbreviated transcription (Latin):
sit indocta. Nam et fallit uoluptas et minus longa quȩ
delectant uident᷑: ut amen̾ũ ac molle iter et si est spa¬
tii amplioris minus fatigat ꝗ̃ durũ arduũq compendiũ
N ec enim mihi unꝗ̃ tanta fuerit cura breuitatis ut nõ
ea quȩ credibilem faciũt expositionẽ instri uelim. Sim¬
plex enim et undiq precisa non tam narratio potest
uocari ꝗ̃ confusio. Sunt porto multe conditione ipa
rei longe narrationes quibus extrema ut pcepi premi
parte ad intentionẽ preparandus est iudex. deide cu¬
randum ut omni arte uel ex spatio eius detrahamus aliꝗd
uel ex tedio ut minus longa sit efficiamus quȩ poterimꝰ
differendo: non tam̃ sine mentione eoꝵ quȩ differimus.
Quas causas occidendi habuerit. quos assumpserit conscios
quemadmodum disposuerit insidias probationis loco dicã
Quedam uero ex ordine pretermitenda quale est apud
ciceronẽ. moritur fulcinius multa enim quę sunt in re

Expanded text:
sit indocta; nam et fallit voluptas et minus longa quae sit indocta; nam et fallit voluptas et minus longa quae delectant videntur, ut amoenum ac molle iter, etiamsi est spatii amplioris, minus fatigat quam durum aridumque compendium. neque mihi unquam tanta fuerit cura brevitatis, ut non ea, quae credibilem faciunt expositionem, inseri velim. simplex enim et undique praecisa non tam narratio vocari potest quam confessio. sunt porro multae condicione ipsa rei longae narrationes, quibus extrema ut praecepi prooemii parte ad intentionem praeparandus est iudex; deinde curandum, ut omni arte vel ex spatio eius detrahamus aliquid vel ex taedio. ut minus longa sit, efficiemus quae poterimus differendo, non tamen sine mentione eorum, quae differemus: quas causas occidendi habuerit, quos adsumpserit conscios, quemadmodum disposuerit insidias, probationis loco dicam. quaedam vero ex ordine praetermittenda, quale est apud Ciceronem: moritur Fulcinius; multa enim, quae sunt in re,
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc posset aliꝗd ex necessariis desiderare Nos aũt breuita¬
tem in hoc ponimus non ut minus sed ne plus dicatur
quas in narrationẽ uitandas quidam scriptores artiu
tradiderũt transeo: sunt enim hȩc uitia non tm̃ breuitatis
gratia fugienda. Non minus aũt cauenda erit quȩ nimi¬
um corripientes oĩa sequitur obscuritas. Satius ꝙ aliꝗd
breuitas: et abruptũ sermonis genus quod ociosum for¬
tasse lectorẽ minus fallat audientem transuclat. nec
dum repetat᷑ expectat. cum preserti lector non fere
sit nisi eruditus. iudicem rura plerũq in decurias mit¬
tant de eo pronuntiatuꝵ quod intellexerit. ut fortasse
ubiq ĩ narratione tñ precipue media hȩc tenẽda sit
uia dicendi. Quantum opus est: quãtu satis est. q̃tu
opus est aut non ita solum accipi uolo quãtum ad indĩ¬
tandum sufficit ꝗa nõ in ornata debet eẽ breuitas. Alioꝗn

Expanded text:
haec posset aliquid ex necessariis desiderare. nos autem brevitahaec posset aliquid ex necessariis desiderare. nos autem brevitatem in hoc ponimus, non ut minus, sed ne plus dicatur ίας, quas in narratione vitandas quidam scriptores artium tradiderunt, transeo; sunt enim haec vitia non tantum brevitatis gratia refugienda. Non minus autem cavenda erit, quae nimium corripientes omnia sequitur, obscuritas, satiusque est aliquid irtutis obtinet locum, brevitas et abruptum sermonis genus, quod otiosum fortasse lectorem minus fallat, audientem transvolat nec dum repetatur exspectat, cum praesertim lector non fere sit nisi eruditus, iudicem rura plerumque in decurias mittant de eo pronuntiaturum quod intellexerit; ut fortasse ubicunque, in narratione tamen praecipue, media haec tenenda sit via dicendi quantum opus est et quantum satis est. quantum opus est autem non ita solum accipi volo, quantum ad indicandum sufficit, quia non inornata debet esse brevitas, alioqui
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Breuis erit narratio ante oĩa si inde ceꝑimus rẽ
exponere unde adiudicẽ ꝑtinet. dem̃ si nihil extra
cam dixerimus tũ et̃ si recidenimus omnia qbus sub¬
latis nec cognitioni quicꝗ nec utilitati de trahatur. Solet
enim cẽ quedam partium breuitas quȩ longam tñ effi¬
cit suma. in portũ ueni. naue prospexi : quanti ueher&
interrogaui de pretio conuenit conscendi: sublate sunt an¬
chorȩ soluimus oram profecti sumus Nihil horum
dici celerius potest Sed sufficie dicere eportu nauigaui
et quo tiens exitus rei satis ondit priora debemus
hoc et̃ contenti. quo reliqua intelligunt᷑ Quare cum
dicere liceat. Est mihi filius iuuenis. oĩã illa supua¬
cua cupidus ego liberoꝵ uxorem duxi natũ sustuli
filiũ educaui. in adolescentiã perduxi ideoq grȩcoꝵ
aliq aliud cirtũ cisam expositionẽ id est conto ro
aliud breuem putauerunt ꝙ illa suꝑuacius careret

Expanded text:
mur. brevis erit narratio ante omnia, si inde coeperimus rem mur. brevis erit narratio ante omnia, si inde coeperimus rem exponere, unde ad iudicem pertinet; deinde, si nihil extra causam dixerimus; tum etiam,si reciderimus omnia, quibus sublatis neque cognitioni quidquam neque utilitati detrahatur. solet enim quaedam esse partium brevitas, quae longam tamen efficit summam. In portum veni, navem prospexi, quanti veheret interrogavi, de pretio convenit, conscendi, sublatae sunt ancorae, solvimus oram, profecti sumus. nihil horum dici celerius potest, sed sufficit dicere e portu navigavi. et quotiens exitus rei satis ostendit priora, debemus hoc esse contenti, quo reliqua intelliguntur. Quare , cum dicere liceat, est mihi filius iuvenis, omnia illa supervacua: cupidus ego liberorum uxorem duxi, natum filium sustuli, educavi, in adolescentiam perduxi. ideoque Graecorum aliqui aliud circumcisam expositionem, id est σύντομον, aliud brevem putaverunt, quod illa supervacuis careret,
Abbreviated transcription (Latin):
morẽ depositę uel et̃ forte circumfuse multitudinis cõ¬
positi non ferũt illud intentionis silentiũ nec sibi diẜti
uident᷑ nisi oia tumultu ac uociferatione concusserint
rem indicare sermonis quotidiani et in quẽcũq et̃ indoc¬
tiorũ cadentis eẽ existimãt. Cum ĩteri quod tanꝗͤ facile
contemnũt nescias prestare uelint minus an possint. neꝙ
se dicturos fusse onis putant postꝗ̃ audierũt: ꝗa nõ bo¬
na iudicant eẽ illa: sed uera. Tum aut̃ optime dicit
Orator cũ uidet᷑ uera dicere. At nũc uelut campum
nacti expositionis. ħ potissimũ et uocm flectunt. et
ceruicem reponũt. et brachiũ in latus iactant totoq¬
et reꝵ et uerboꝵ et uerboꝵ et compositionis gntͣ lasciui¬
Unt. Deinde quod sit monstro simile placet actio. cã
non intelligit. Uerũ hoc omittamus ne minus gratiȩ
p̃cipiendo recta ꝗ̃ offense reprehendendo praua. merea¬

Expanded text:
morem dispositae vel etiam forte circumfusae multitudinis commorem dispositae vel etiam forte circumfusae multitudinis compositi non ferunt illud intentionis silentium nec sibi diserti videntur, nisi omnia tumultu et vociferatione concusserint; rem indicate sermonis cotidiani et in quemcumque etiam indoctorum cadentis existimant, cum interim, quod tanquam facile contemnunt, nescias, praestare minus velint an possint. neque e dicturos omnes putant, postquam audierunt, quia non bona iudicant esse illa, sed vera. tum autem optime dicit orator, cum videtur vera dicere. At nunc, velut campum nacti expositionis, hic potissimum et vocem flectunt et cervicem reponunt et brachium in latus iactant totoque et rerum et verborum et compositionis genere lasciviunt; deinde, quod sit monstro simile, placet actio, causa non intelligitur. verum haec omittamus, ne minus gratiae praecipiendo recta quam offensae reprehendendo prava merea
Abbreviated transcription (Latin):
credibilia sicut falsa quoq frequent᷑ uerisimilia. Quare
nõ minus laborandum est ut udex quȩ uera dicimus ꝗ̃
quȩ fingimus credat. Sunt quiđ he quas supra retuli
uirtutes aliaꝵ quoq partiu.nam et ꝑ totam actionẽ
uitanda est obscuritas et modus ubiq custodiendus: et
credibilia eẽ oportet oĩa quȩ dicunt᷑. maxime tam̃
hȩc in ea parte custodienda sunt quę pͥa uidicem do¬
cet. in qua si acciderit ut aut nõ intelligat aut nõ me¬
minerit aut nõ credat frustra ĩ reliꝗs laborabimus
Erit aũt narratio aꝑta atq dilucida si fuerit p̾mũ expo¬
sita uerbis propriis et significationibus et nõ sordidis ꝗđ
nõ tñ ex quisitis et abusu remotis tum distincta rebus
ꝑ sonis. temporibus locis causis ipa et̃ pronũtiatione
in hoc accõmodata ut iudex quȩ dicunt᷑ ꝗͣ facillime
accipiat. Quȩ quiđ̃ uirtus negligit᷑ a plurimis ꝗ ad cla¬

Expanded text:
credibilia, sicut falsa quoque frequenter verisimilia. Quare credibilia, sicut falsa quoque frequenter verisimilia. Quare non minus laborandum est, ut iudex, quae vere dicimus quam quae fingimus, credat. sunt quidem hae, quas supra retuli, virtutes aliarum quoque partium. nam et per totam actionem vitanda est obscuritas et modus ubique custodiendus, et credibilia esse omnia oportet quae dicuntur. maxime tamen haec in ea parte custodienda sunt, quae prima iudicem docet; in qua si acciderit, ut aut non intelligat aut non meminerit aut non credat, frustra in reliquis laborabimus. erit autem narratio aperta atque dilucida, si fuerit primum exposita verbis propriis et significantibus et non sordidis quidem, non tamen exquisitis et ab usu remotis, tum distincta rebus, personis, temporibus, locis, causis, ipsa etiam pronuntiatione in hoc accommodata, ut iudex quae dicentur quam facillime accipiat. quae quidem virtus negligitur a plurimis, qui ad cla
Abbreviated transcription (Latin):
et lueidam breũt. uerisimilem. Net enim refert an luci¬
dam pro ꝑspicua pro uerisimili probabilẽ credibiltut
dicunus. Eadem nobis placet diuisio quanꝗͣ et aristoteles
ab iscerate parit ĩ una dissenserit preceptum breuitatis
irridens tanꝗ̃ necesse sit longam aut breuem expositi¬
onem nec liceat ine per medium: Teodorei quoq solam
relinquũt ultimã partem. ꝗa nec breuit᷑ utiq nec diluci¬
de semꝑ sit utile exponere. Quȩ diligentius distinguẽ¬
da sunt singula ut quid quoq loco prosit ostendam Mar¬
ratio est aut tota pro nobis: aut tota pro aduersario. aut
mixta ex utrisq Si erit tota pro nobis contenti sumus tri¬
bus partibus per quas efficit᷑ quo iudex facilius intelligat
meminerit credat nec quisquã reprehensione dignũ putãt
quod proposuerĩ eã quȩ sit tota pro nobis debere eẽ uerisi¬
milem cum uera sit. Sunt enim plurima uera quiđ sed paꝵ

Expanded text:
esse lucidam, brevem, verisimilem. neque enim refert, an pro luciesse lucidam, brevem, verisimilem. neque enim refert, an pro lucida perspicuam, pro verisimili probabilem credibilemve dicamus. eadem nobis placet divisio; quanquam et Aristoteles ab Isocrate parte in una dissenserit praeceptum brevitatis irridens, tanquam necesse sit longam esse aut brevem expositionem nec liceat ire per medium, Theodorei quoque solam relinquant ultimam partem, quia nec breviter utique nec dilucide semper sit utile exponere. quo diligentius distinguenda sunt singula, ut quid quoque loco prosit ostendam. narratio est aut tota pro nobis aut tota pro adversariis aut mixta ex utrisque. si erit tota pro nobis, contenti sumus his tribus partibus per quas efficitur, quo facilius iudex intelligat, meminerit, credat. nec quisquam reprehensione dignum putet, quod proposuerim eam, quae sit tota pro nobis, debere esse verisimilem, cum vera sit. sunt enim plurima uera quidem, sed parum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cum pro petitore dicũt et expositione tanꝗ̃ prius agãt
uti solent et contradictione tanꝗ̃ respondẽat. Idq fit¬
non recte. nam cũ sit declamatio forensiũ actionũ medi¬
tatio cur nõ utrũq protinus locũ exerceat. cuius natiõĩs
ignari ex more eui assuerũt nihil in foro putant eẽ mu¬
tandum. Sed in scholasticis quoq nõnunq euenit ut
pro narratione sit propositio. Nam quid exponet quȩ
rlotypum male tractationis accusat. aut qui eynicũ
apud censores reum de moribus facit. cum totũ crim
uno uerbo in qualibet actionis parte propositio satis ĩ¬
dicet᷑ Sed hȩc hactenus. nũc quȩ sit ratio narrandi
subiungam Narratio est rti facte aut ut facte utilis
ad persuadendũ expositio. Uel ut apollodorus fint oratio
docens auditonem ꝗd in controuersia sit. Fam pleriq¬
plerique scriptores maximeq qui sunt ab isoerate uolũt

Expanded text:
nam cum pro petitore dicunt et expositione, tanquam priores agant, nam cum pro petitore dicunt et expositione, tanquam priores agant, uti solent et contradictione, tanquam respondeant, idque fit recte. nam cum sit declamatio forensium actionum meditatio, cur non in utrumque protinus locum se exerceat? cuius rationis ignari ex more, cui adsueverunt, nihil in foro putant esse mutandum. Sed in scholasticis quoque nonnunquam evenit, ut pro narratione sit propositio. nam quid exponet, quae zelotypum malae tractationis accusat, aut qui Cynicum apud censores reum de moribus facit? cum totum crimen uno verbo in qualibet actionis parte posito satis indicetur. Sed haec hactenus. nunc , quae sit narrandi ratio, subiungam. narratio est rei factae aut ut factae utilis ad persuadendum expositio, vel ut Apollodorus finit oratio docens auditorem, quid in controversia sit. eam plerique scriptores, maxime qui sunt ab Isocrate, volunt
Abbreviated transcription (Latin):
non repetendum. ut iis defensis udut initiũ sit aliud
culpandi narratio. ut ĩ armoꝵ tatione antiquior cauẽdi
ꝗͣ ictum inferendi cura est. Erũt quedã causȩ nec id
raro crimine quid de quo cognitũ est faciles ad diluẽ¬
dum. Sed multis ante acte uite flagitis et grauibus
onerate. quȩ prius amolienda sunt ut propitius iudex
defensionẽ ipĩus negocii cuius propria questio est audiat
ut si defendendus est. M. celius nõ ne patronus occur¬
rat prius conutiis luxuriȩ petulantiȩ impudicitiȩ
uentficii. Inquibus solis oĩs ciceronis uersatur oratio.
deinde cum narret de bonis paulatimq pallę totamq
dem̃ explicet causam quȩ est ipius actione defensa. S
nos ducit scholarũ cõsuetudo inꝗbus certa q̃dam ponũt᷑
quȩ themata dicimus. preter quȩ nihil est diluendũ
I deoq narratio proemio semꝑ subiungit᷑. Inde libertas de¬
clamatoribus ut et̃ secũdo partis suȩ loco narrare uidẽat᷑

Expanded text:
nsferendum, ut his prius defensis velut initium sit alium culpandi narratio, ut in armorum ratione antiquior cavendi quam ictum inferendi cura est. erunt quaedam causae neque id raro crimine quidem, de quo cognitio est, faciles ad diluendum sed multis anteactae vitae flagitiis et gravibus oneratae; quae prius amovenda sunt, ut propitius iudex defensionem ipsius negotii, cuius propria quaestio est, audiat: ut, si defendendus sit M. Caelius, nonne optime patronus occurrat prius conviciis luxuriae, petulantiae, impudicitiae quam veneficii, in quibus solis omnis Ciceronis versatur oratio; tum deinde narret de bonis Pallae totamque de vi explicet causam, quae est ipsius actione defensa? Sed nos ducit scholarum consuetudo, in quibus certa quaedam ponuntur, quae themata dicimus, praeter quae nihil est diluendum, ideoque prooemio narratio semper subiungitur. inde libertas declamatoribus, ut etiam secundo partis suae loco narrare videantur.
Abbreviated transcription (Latin):
maxumne ualet Nemo enim accusat nisi quȩ facta sunt
N am et quȩ fiant et quȩ futura sint ex pretentis colligitur
Queritur et unde quid ortum ut pestilentia ira deum.: an
intempie gli an corruptis aquis an noxio terre halitu
runt uure ut ando adacti an exemplo moti an grati ficaute
uerdie  Sene duo genera non multum metise ⁊ ysansicãte
uero. ꝑues sunt pntio temporis si non argum̃tis quȩ nccest
est precesiste seloculs a prehienaonda suñte ibns geres ce¬
feotuara ut si apud lacedemonios quer at an abrenis mor
fient. dieds et illud potest uideri extra hȩe positn emic Muit
genus cum de aliquo homine querit qd sit ut est quesulit
cunora utr ban heredes sis ꝗ tanq̃ silius petibat hona si¬
rulius eẽt an sosipater. Nam̃ et sudostuntu eus sub ocuos sic¬
nit ae uon possit quer an sit quomodo an ultr a oc ccanum
nes quid sit met q̃uale sit. sed quod sit uerũ hoc quos gu

Expanded text:
maxime valet; nemo enim accusat, nisi quae facta sunt. maxime valet; nemo enim accusat, nisi quae facta sunt. nam quae fiant et quae futura sint ex praeteritis colliguntur. quaeritur et unde quid ortum? ut pestilentia ira deum an intemperie caeli an corruptis aquis an noxio terrae halitu.eges navigaverint iure iurando adacti an exemplo moti an gratificantes Atridis. quae duo genera non multum inter se distant. ea vero, quae sunt praesentis temporis, si non argumentis, quae necesse est praecessisse, sed oculis deprehendenda sunt, non egent coniectura, ut si apud Lacedaemonios quaeratur, an Athenis muri fiant. sed et illud, quod potest videri extra haec positum, coniecturae genus, cum de aliquo homine quaeritur, qui sit; ut est quaesitum contra Vrbiniae heredes, is qui tanquam filius petebat bona, Figulus esset an Sosipater. nam et substantia eius sub oculos venit, ut non possit quaeri, an sit, quomodo an ultra oceanum; nec quid sit nec quale sit, sed quis sit? verum hoc quoqu
Abbreviated transcription (Latin):
ut persequi ad ultimam spetiem id est ad singulas lites cõ¬
trouersiasq non possum ita in generalibus scribere licet
ut quȩ inquenq statum frequentissime incidant tradan
et qͥa natura prima questio est factum ne sit abhoc exõdiar
Conieltura omnis aut dere aut de aĩo est utriusq tria tp̃ra
preteritũ. presens. futurũ. de re et generales questiones sunt
et definite idest quȩ nõ continentur: et quȩ continentur
de aĩo queri non pot̾ nisi ubi ꝑsona est et de facto constat.
Ergo cum de re agitur aut quid factum sit in dubium uenit
aut quid sit: aut qđ sit futurũ. Ut in generalibus: an
a tomo ꝵ concursu mundus sit effectus. an prouidentia
regatur: an sit aliqñ casurus. Indefinitis an parricidũ
comiserit roscius: an regnũ affectet mãlius. an recte uer¬
rem sit accusaturus. Q cecilius. Iniudiciis preteritum tp̃s

Expanded text:
ut persequi ad ultimam speciem, id est ad singulas lites conut persequi ad ultimam speciem, id est ad singulas lites controversiasque, non possum, ita de generalibus scribere licet, ut, quae ex quemque statum frequentissime incidant, tradam. Et , quia natura prima quaestio est, factumne sit, ab hoc ordiar. coniectura omnis aut de re aut de animo est. utriusque tria tempora, praeteritum, praesens, futurum. De re et generales quaestiones sunt et definitae, id est, et quae non continentur personis et quae continentur. De animo quaeri non potest, nisi ubi persona est et de facto constat. ergo cum de re agitur, aut quid factum sit in dubium venit aut quid fiat aut quid sit futurum, ut in generalibus, an atomorum concursu mundus sit effectus, an providentia regatur, an sit aliquando casurus; in definitis: an parricidium commiserit Roscius, an regnum adfectet Manlius, an recte Verrem sit accusaturus Q. Caecilius. In iudiciis praeteritum tempus
Abbreviated transcription (Latin):
patrem. Ubi rursus raciocinamur. an restitutor accipi
debeat pro aduocato qñ id prestiterit quod aduocatus
petũt: nec improbum sit pro simili accipi quod plus est
relique iam etatis est utrius iustius sit desiderium¬
Id ip̃m adhuc diuditur etiam si uterque sibi totũ uẽdicaret
nunc utiq cum alter semissem alter uniuersa fratre exclu¬
so. Sed his tractatis et̃ ht̃ magnum momẽtum apud uidi¬
ces prĩs memoria. cum presertim de bonis querat᷑. Erit
ergo coniectura qua mente pater intestatus decesserit.
Sed ea pertinet ad qualitatem. Alterius status instrum̃tũ
est. plerunque autem infine causarũ de equitate tractabi¬
tur. qua nihil libentius iudices audiunt. Aliqñ tamen
hunc ordinẽ mutabit utilitas ut si in iure minus fiduciȩ
erit equitate iudicem preparemus. De. Coniectura.¬
I HIL habui amplius quod in uniuersum p̃ciperem
nũc eamus ꝓsingulas causarũ iudicialium partes: qͥs

Expanded text:
patrem. ubi rursus ratiocinamur, an restitutor accipi patrem. ubi rursus ratiocinamur, an restitutor accipi debeat pro advocate, quando id praestiterit quod advocatus petiit, nec improbum sit pro simili accipi quod plus est. reliqua iam aequitatis, utrius iustius sit desideriumid ipsum adhuc dividitur; etiamsi uterque sibi totum vindicaret, nunc utique, cum alter semissem, alter universa fratre excluso. sed his tractatis etiam habet magnum momentum apud iudices patris memoria, cum praesertim de bonis eius quaeratur. erit ergo coniectura, qua mente pater intestatus decesserit. sed ea pertinet ad qualitatem; alterius status instrumentum est. plerumque autem ex fine causarum de aequitate tractabitur, quia nihil libentius iudices audiunt. aliquando tamen hunc ordinem mutabit utilitas, ut, si ex iure minus fiduciae erit, aequitate iudicem praeparemus. nihil habui amplius quod ex universum praeciperem. nunc eamus per singulas causarum iudicialium partes, quas
Abbreviated transcription (Latin):
stiones. an quisquis an cuicũq. hec ex duabus ꝑsonis
quesita sunt. e tertia aũt quȩ est aduersarii nulla oriri
questio potest. quia nulla fit ei de sua parte controuersia
N on dum tam̃ cura deficiat. Ista enim omnia dici possent
non restituto patre. Nec statim eo tendamus quod occur¬
rit ultro & rustico restitutũ. ꝗ id suptilit᷑ queret aliꝗd
spectabit ultra Nam ut genus spẽs sequitur ita spetiem
genus p̃cedit. fingamus ergo ab alio restitutũ. Racioci¬
natiua atq collectiua questio orietur. An restituto pro sub¬
latione iudicii stet. et ꝑinde ualeat ac si iudicium nõ
fuisset ubi temptabit rusticus dicere ne impetrare quiđ
aliter potuisse suoꝵ restitutionem uno p̃mio nisi p̃rem
ꝑinde ac si accusatus non ẽẽt reuocatũ quȩ res aduocati
quoq penã tanꝗ̃ is non affuisset remiserit. Tum uenimꝰ
ad id quod primũ occurrebat. a rustico restitutũ eẽ¬

Expanded text:
stiones, an quisquis? an cuicunque? haec ex duabus personis stiones, an quisquis? an cuicunque? haec ex duabus personis quaesita sunt. ex tertia autem, quae est adversarii, nulla oriri quaestio potest, quia nulla fit ei de sua parte controversia. nondum tamen cura deficiat. ista enim omnia dici possent etiam non restituto patre. nec statim eo tendamus, quod occurrit ultro, a rustico restitutum. qui subtiliter quaeret, aliquid spectabit ultra; nam, ut genus species sequitur, ita species genus praecedit. fingamus ergo ab alio restitutum: ratiocinativa seu collectiva quaestio orietur, an restitutio pro sublatione iudicii sit et proinde valeat, ac si iudicium non fuisset. ubi temptabit rusticus dicere ne impetrare quidem aliter potuisse suorum restitutionem uno praemio nisi patre proinde ac si accusatus non esset revocato, quae res advocati quoque poenam, tanquam is non adfuisset, remiserit. tum venimus ad id, quod primum occurrebat, a rustico esse restitutum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ parentes suos non alunt. ut ea quę testimonũ in filiũ
peregrinantis reum dixit. eumq filium lenoni uendidit
I n hoc de quo loꝗ mur patre quod apphendi põt dannatꝭ
est. Nunꝗd igitur lex ad absolutos tñ patres ꝑtinet:
D ura prima fronte questio non desperemus. credibile ẽ
hoc uoluisse legum latorem. ne auxilia liberoꝵ ĩnocitibi
de essent. Sed hoc dicere rustico uerecundum esto ꝗa
innocentem fuisse patrem facet᷑. dat aliua argumentũ
controuersiȩ. dãnatus proditionis cum aduocato exula
uix iudetur posse fieri ut pena filio in codem patre dubi¬
um facit. disertus & uerbis in herebit inꝗb nulla exceptio
est. et ꝑꝑ hoc ip̃m penã eẽ constitutam eis qui non affuert
ne ꝑiculo exilii deterrẽat᷑ ab aduocatione. et rusticũ
innocenti non affuisse dicet Illud protinus non indignũ
quos annotetur posse ex uno statu duas gñales fieri que¬

Expanded text:
r ex vincula qui parentes suos non alunt, ut eam quae testimonium ex filium r ex vincula qui parentes suos non alunt, ut eam quae testimonium ex filium peregrinitatis reum dixit, eum, qui filium lenoni vendidit. In hoc, de quo loquimur, patre quid apprehendi potest? damnatus est. numquid igitur lex ad absolutos tantum patres pertinet? dura prima fronte quaestio. non desperemus; credibile est hoc voluisse legumlatorem, ne auxilia liberorum innocentibus deessent. sed hoc dicere rustico verecundum est, quia innocentem fuisse patrem fatetur. dat aliud argumentum controversiae damnatus proditionis cum advocato exulet. vix videtur posse fieri, ut poena filio ex eodem patreum facit; disertus et verbis inhaerebit, ex quibus nulla exceptio est, et propter hoc ipsum poenam esse constitutam eis qui non adfuerint, ne periculo exilii deterreantur advocatione, et rusticum innocenti non adfuisse dicet. illud protinus non indignum quod adnotetur, posse ex uno statu duas generales fieri quae
Abbreviated transcription (Latin):
disertus tu impie fecisti inquit cum ex heredationẽ me¬
riusti: licet te postea uel penitentia uel ambitus ad hoc
genus optionis adduxerit. Preterea ꝑꝑ te dannatus
est pater. uidebaris enim de causa pronuntiasse. Ad hec
rusticus. tu uero in causa dãnationis fuisti. multos offẽ¬
deras. inimicitias domi contraxeras. hec coniecturalia
Illud quoq quod coloris loco rusticus dicit prĩs fuisse tale
consiliũ ne uniuersam domũ ꝑiculo subiiceret. hec pͥma
questione scripti et uoluntatis continent᷑. intendamus
Ultra animum. uideamus ꝗ an aliꝗd ĩ ueniri p̃terea possit
quo id modo fiat sedulo imitor querentẽ. ut querẽ docẽa
& omisso speciosiore illo genere ad utilitatem me sub mito
discentium. Om̃s ad huc questiones ex ꝑsona petitoris
ipiũs duximus. Cur nõ aliꝗd circa patrem querimus.
Dictum non est. Cui quis non affuerit ex hr̃s erit. cur

Expanded text:
disertus, tu impie fecisti, inquit, cum exheredationem medisertus, tu impie fecisti, inquit, cum exheredationem meruisti, licet te postea vel paenitentia vel ambitus ad hoc genus optionis adduxerit. praeterea propter te damnatus est pater, videbaris enim de causa pronuntiasse. ad haec rusticus: tu vero ex causa damnationis fuisti, multos offenderas, inimicitias domui contraxeras. haec coniecturalia; illud quoque, quod coloris loco rusticus dicit, patris fuisse tale consilium, ne universam domum periculo subiiceret. haec prima quaestione scripti et voluntatis continentur. intendamus ultra animum videamusque, an aliquid inveniri praeterea possit. quo id modo fiet? sedulo imitor quaerentem, ut quaerere doceam, et omisso speciosiore stili genere ad utilitatem me summitto discentium. omnes adhuc quaestiones ex persona petitoris ipsius duximus; cur non aliquid circa patrem quaerimus? dictum non est, quisquis non adfuerit, exheres erit. cur
Abbreviated transcription (Latin):
uerba contra sint. de uoluntate queratur. Cieneralis igit
questio uerbis an uoluntate sit standum Sedenim ĩ cõe
de iure omni disputandum semꝑ nec unq̃ satis iudicatũ
est. Querendum igitur in hac ipa qua constitimus an aliꝗd
inueniri possit quod scripto aduersetur. Ergo ꝗsquis non af¬
fuerit exheres erit: Quisquis sine exceptione : lam se
et qui aberat et qui militabat et qui in legatione erat
I am multũ acti est posset aliꝗs non affuisse et heres ẽẽ
T ranseat nũc idem ille qui togitauit ut ait cicero cibii¬
cinis latini modo ad disertum ut ista concedam tu nec
infans es. nec affiusti nec militasti. Num aliud occurrit
ꝗͣ illud: sed rusticus sum. Contraq palam cum dicit
ut agere non potueris assidere potuisti. et uerũ est. quare
redeundum est rustico ad animũ legum latoris. Impieta¬
tem punire uoluit. Ego aũt impius non sum. Contraq

Expanded text:
verba contra sint, de voluntate quaeratur? generalis igitur verba contra sint, de voluntate quaeratur? generalis igitur quaestio, verbis an voluntate sit standum. sed hoc ex commune de iure omni disputandum semper nec unquam satis iudicatum est. quaerendum igitur ex hac ipsa, qua consistimus, an aliquid inveniri possit quod scripto adversetur. ergo , quisquis non adfuerit, exheres erit? quisquis sine exceptione? iam se et qui aberat et qui militabat et qui ex legatione erat? iam multum acti est: potest aliquis non adfuisse et heres esse. transeat nunc idem ille, qui hoc cogitavit, ut ait Cicero, tibicinis Latini modo ad disertum. Vt ista concedam, tu nec infans es nec abfuisti nec militasti. Num aliud occurrit quam illud, sed rusticus sum? contra , quod palam est dici: Vt agere non potueris, adsidere potuisti; et verum est. quare redeundum rustico ad animum legumlatoris: impietatem punire voluit, ego autem impius non sum. contra quod
Abbreviated transcription (Latin):
parerm ure gentiũ peto quis tam imꝑitus. quis tam procuha
luteris quimꝰ sic incipiat ctiam si nescierit quid sit propositio
H ane comunem omnium legem leuit adornabit. ut uistam
nempt sequatur. At queramus quid tam eque postulationi
respondeatur at id manifestum est. lex est quȩ iubet ex¬
hr̃dem eẽ cum qui prĩ proditionis reo non affucrit. Toaũ
non affiusti. Hanc propositionem necessario sequit᷑ legis
laudatio. et eius ꝗ non affuerit uituꝑatio. At hic uersam̃
in confessis Redeat auis ad petitorem. Nam aliꝗd hic co¬
gitet necesse est nisi quia sit plane heres si lex obstat nulla
lis est inane iudicium est atq et legem eẽ et hoc quod ea
puniat a rustico factum exͣ dubitationẽ est. quid ergo di¬
cimus rusticus erat sed lex erat. om̃s complectitur. nihil
proderit. Queramus ergo nũ infirmari in aliqua parte
lex possit quid aliud sepius dicam natura ꝑmutit ꝙ̃ ut cum

Expanded text:
partem iure gentium peto. quis tam imperitus, quis tam procul a partem iure gentium peto. quis tam imperitus, quis tam procul a litteris, quin sic incipiat, etiamsi nescierit, quid sit propositio? hanc communem omnium legem leviter adornabit ut iustam. nempe sequetur, ut quaeramus, quid huic tam aequae postulationi respondeatur? at id manifestum est. lex est, quae iubet exheredem esse eum qui patri proditionis reo non adfuerit; tu autem non adfuisti. hanc propositionem necessaria sequitur legis laudatio et eius, qui non adfuerit, vituperatio. adhuc versamur ex confessis; redeat animus ad petitorem; numquid non hoc cogitet necesse est, nisi qui sit plane hebes? Si lex obstat, nulla lis est, inane iudicium est. atqui et legem esse et hoc, quod ea puniat, a rustico factum extra dubitationem est. quid ergo dicimus? rusticus eram. Si lex omnes complectitur, nihil proderit. quaeramus ergo num infirmari ex aliquam partem lex possit. quid aliud saepius dicam natura permittit quam ut, cum
Abbreviated transcription (Latin):
contra ingratum pro eo qui ꝑte contẽtus sit cuntra eum
qui fratri nihil dare ex paternis uelit quȩ omnia sunt
in materia et multũ iuuant. Uictoriã tam̃ non tradunt
I n hac querentur sententię si fieri potuerit p̃cipites uel obscure
N am ea nunc uirtus est. et pulchre fuerit cum materia tumul¬
tu et clamore transactũ Illi uero quibus propositũ quid̃
melius sed cura in proximo est hec uelut uimn actantia uidebt
Acusatum eẽ rusticum ꝙ non interfuerit iudicio nihil
collaturus pr̃i Sed ne disertum quiđ habere quod igutet
reo cum is d annatus sit. dignum ec̃ hereditate restinstore¬
non auarum impium in gratum qui diuidere nolit cum
fratos uneat sic merito. questionem quoq illam primã sccipti
et uoluntate qua nũc est pugna non sit sub sequentibus
locus N qui naturam sequitut illa cogitabit proftecto pͥmũ
hoc disturum rusticum. pater intestatus duos nos filio : elicit

Expanded text:
contra ingratum, pro eo, qui parte contentus sit, contra eum, contra ingratum, pro eo, qui parte contentus sit, contra eum, qui fratri nihil dare ex paternis velit. quae omnia sunt ex materia et multum iuvant, victoria tamen non trahunt. In hac quaerentur sententiae, si fieri poterit, praecipites vel obscurae nam ea nunc virtus est, et pulchre fuerit cum materia tumultu et clamore transactum. illi vero, quibus propositum quidem melius, sed cura ex proximo est, haec velut innatantia videbunt: excusatum esse rusticum, quod non interfuerit iudicio nihil collaturus patri; sed ne disertum quidem habere, quod imputet reo, cum is damnatus sit; dignum esse hereditate restitutorem; avarum, impium, ingratum, qui dividere nolit cum fratre eoque sic merito; quaestionem quoque illam primam scripti et voluntatis, qua non expugnata non sit sequentibus locus. at qui naturam sequetur illa cogitabit profecto, primo hoc dicturum rusticunm: pater intestatus duos nos filios reliquit,
Abbreviated transcription (Latin):
xi naturam sequi ducem uelit. Sed pleriq eloquentiȩ famã
affectantes contenti sunt locis speciosis modo uel nihil ad
probationem conferentibus. Alii nihil uitare ac quȩ in ocu-¬
los incurrũt exquirenda putant. Quod quo facilius appa¬
reat unã de schola controuersiam non ita sane difficillimã
aut nouã proponã in exemplum. Qui reo proditionis pr̃i
non afuerit exħrs sit. Proditionis danatus cũ aduocato
exulet. Reo proditiois patri disertus filius affuit. rustiqi
non affuit. dãnatus abiit cum aduocato ĩ exilium Rusti¬
cus cum fortiter fecisset p̃mii noĩe impetrauit restitutionẽ
prĩs et frĩs. pater reuersus intestatus decessit. Petit rusti¬
cus partem bonoꝵ. Orator totum sibi uendicat. Hic illi elo¬
quentes quibusq nos circa lites raras solicitiores ridiculi ui¬
demur inuadent ꝑsonas fauorabiles. Actio pro rustico cõ¬
tra disertum pro forti contra imbellem. pro restitutore

Expanded text:
xi, naturam sequi ducem velit. sed plerique eloquentiae famam xi, naturam sequi ducem velit. sed plerique eloquentiae famam adfectantes contenti sunt locis speciosis modo vel nihil ad probationem conferentibus. alii nihil ultra ea quae ex oculos incurrunt exquirendum putant. quod quo facilius appareat, unam de schola controversiam, non ita sane difficillimam aut novam, proponam ex exemplum. qui reo proditionis patri non adfuerit, exheres sit. proditionis damnatus cum advocato exulet. reo proditionis patri disertus filius adfuit, rusticus non adfuit: damnatus abiit cum advocato ex exilium. rusticus cum fortiter fecisset, praemii nomine impetravit restitutionem patris et fratris. pater reversus intestatus decessit: petit rusticus partem bonorum, orator totum vindicat sibi. hic illi eloquentes quibusque nos circa lites raras sollicitiores ridiculi videmur, invadent personas favorabiles. actio pro rustico contra disertum, pro viro forti contra imbellem, pro restitutore