comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Ab appio E laudio praetore retractũ quidã uideri uolũt: cũ ĩ sena¬
tu & apud ppłm: id qđ per lras saepe fecerat: terrorẽ belli etrusci augeret:
non suffectur ducẽ unũ: nec exercitũ unũ aduersus quatuor ppłos. Pe¬¬
riculosũ esse siue iuncti unũ premant: siue id diuersi gerant bellũ: ne
ad oĩa simul obire unus non possit. Duas se ibi legiones romanas reliꝗsse.
& minus quinq milib peditũ equitũ mille: cũ fabio uenisse. Sibi pla-¬
cere p. Deciũ consulẽ primo q tp̃r in etruriã ad collegã proficisci. L. Uo¬
lũnio samniũ prouintiã dari. Si consul mallit in suã prouintiã ire
uolũniũ in etruriã ad consulẽ cum exercitu iusto consulari proficisci:
Cũ magnã ꝑtem mouer& or̃o praetoris: P. Deciũ censuisse ferunt: ut omĩa
integra liberaq O. fabio seruarent᷑: donec uł ipẽ si per cõmodũ rei .p.¬

Expanded text:
sunt. ab Ap. Claudio praetore retractum quidam uideri uolunt, cum in senasunt. ab Ap. Claudio praetore retractum quidam uideri uolunt, cum in senatu et apud populum, id quod per litteras adsidue fecerat, terrorem belnon suffecturum ducem unum nec exercitum unum adversus quattuor populos; periculum esse, sive iuncti unum premant sive diversi gerant bellum, ne ad omnia simul obire unus non possit. duas se ibi legiones Romanas reliquisse et minus quinque milia peditum equitumque cum Fabio uenisse. sibi placere P. Decium consulem primo quoque tempore in Etruriam ad collegam proficisci, L. Uolumnio Samnium prouinciam dari; si consul malit in suam prouinciam ire, Uolumnium in Etruriam ad consulem cum exercitu iusto consulari proficisci. cum magnam partem moueret oratio praetoris, P. Decium censuisse ferunt, ut omnia integra ac libera Q. Fabio seruarentur, donec uel ipse, si per commodum rei pub
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ inꝗt affatim lignoꝵ. Redite & uellite uallũ. Redeunt in castra
terrorẽq uellentes uallũ. & his qui in castris remanserãt militib: & ipĩ
appio fecerunt. Tũ pro se quisq alii aliis dicere consulis se Q. fabii facere
iussu. Postero inde die castra mota. & Appius praetor romã dimissus.
nde nusꝗͣ statiua romanis fuere. Negabat utile esse uno loco sedeͬ exer¬
citũ: itinerib ac mutatione locoꝵ nobiliorẽ ac salubriorẽ esse. fiebant
aut̃ itinera: quae fieri sinebat hiems haud dũ exacta. Uere inde primo
relicta sccła legione ad clusiũ: qđ tamarisolima appellant: praeposito¬
que castris L. scipione propraetore: romã ipẽ ad consultandũ de bello
rediit: siue ipẽ sponte sua: quia bellũ maius in conspectu erat: ꝗͣ qnͣtũ esse
famae cretliderat: siue senatus consulto accitus. Nã in utrunq auctores

Expanded text:
igitur' inquit, 'adfatim lignorum; redite et uellite uallum'. redeunt in castra igitur' inquit, 'adfatim lignorum; redite et uellite uallum'. redeunt in castra terroremque ibi uellentes uallum et iis qui in castris remanserant militibus et ipsi Appio fecerunt; tum pro se quisque alii aliis dicere consulis se Q. Fabi facere iussu. postero inde die castra mota et Appius praetor Romam dimissus. inde nusquam statiua Romanis fuere. negabat utile esse uno loco sedere exercitum; itineribus ac mutatione locorum mobiliorem ac salubriorem esse; fiebant autem itinera quanta fieri sinebat hiemps hauddum exacta. uere inde primo relicta secunda legione ad Clusium, quod Camars olim appellabant, praepositoque castris L. Scipione pro praetore Romam ipse ad consultandum de bello rediit, siue ipse sponte sua, quia bellum ei maius in conspectu erat quam quantum esse famae crediderat siue senatus consulto accitus; nam in utrumque auctores
Abbreviated transcription (Latin):
sus turba: quatuor inꝗt milta peditũ & sextentos eꝗtes dũtaxat in¬
scribere in aĩo est. hodierno & crastino die. qui noĩa dederint mecum
ducam. Maiori mihi cure est: ut oẽs locupletes reducã: ꝗͣ ut multis rẽ
gerã militib. Profectus apto exercitu. & eo plus fiduciae ac spei gerẽte
quod desiderata multitudo non erat: ad oppidũ adarnahan unde
haud procul hostes erant: ad castra appii praetoris ꝑgit. paucis cura
milib lignatores ei cũ praesidio occurrunt. Qui ut lictores progredi ui¬
derunt. fabĩq consulẽ accepere: laeti ac alacres. diis ppłoq ro. gͣtes
agunt: qđ eũ sibi imꝑatorem misissent. Circũfusi dem̃ cũ consulẽ salu¬
tarent: quaerit fabius quo ꝑgerent. Respondentibq lignatũ se ire. ꝗ
tandẽ inꝗt. Nũ castra nũ uallũ non haberis: ad haec cũ succlamatum
esso. duplici quid̃ uallo & fossa. & tñ in ingenti metu esse. Habens

Expanded text:
sus turba 'quattuor milia' inquit, 'peditum et sescentos equites dumtaxat sus turba 'quattuor milia' inquit, 'peditum et sescentos equites dumtaxat scribere in animo est; hodierno et crastino die qui nomina dederitis mecum ducam. maiori mihi curae est ut omnes locupletes reducam quam ut multis rem geram militibus.' profectus apto exercitu et eo plus fiduciae ac spei gerente quod non desiderata multitudo erat, ad oppidum Aharnam, unde haud procul hostes erant, ad castra Appi praetoris pergit. paucis citra milibus lignatores ei cum praesidio occurrunt; qui ut lictores praegredi uiderunt Fabiumque esse consulem accepere, laeti atque alacres dis populoque Romano grates agunt quod eum sibi imperatorem misissent. circumfusi deinde cum consulem salutarent, quaerit Fabius quo pergerent, respondentibusque lignatum se ire, 'ain tandem?' inquit, 'num castra uallata non habetis?' ad hoc cum succlamatum esset duplici quidem uallo et fossa et tamen in ingenti metu esse, 'habetis
Abbreviated transcription (Latin):
neq cessur. Et si nihil aliud ex eo tertamine tulerit: illud terte latu¬
rum: ut quod ppłi sit: populus iubeat potius ꝗͣ patres gratificent᷑. louẽ
optimũ Maximũ deosq ĩmortales se precari. ut ita sibi sortẽ aequã
cum collega dent: si eandẽ uirtutẽ felicitatẽq in bello admĩstrando
daturi sint.Certe & id natura aequũ & exẽplo utile esse: & ad fa¬
mã ppłi id ꝑtinere eos consules esse: quoꝵ utrolib& duce: bellũ etruscũ
introuocarent᷑ ad suffragiũ tribus: appii flaudii praetoris allatas ex
etruria lr̃as audirent: comitia habuit. Nec minore ppłi consensii: ꝗͣ
senatus prouintia etruria extra sortẽ fabio decreta est. Concursus in-¬
de ad consulẽ factus om̃ium ferme iunioꝵ. & pro se quisq noĩa da¬
bant. tanta erat cupido sub eo duce stipendia faciendi. Qua circũ fu¬

Expanded text:
neque cessurum. et si nihil aliud ex eo certamine tulerit, illud certe latuneque cessurum. et si nihil aliud ex eo certamine tulerit, illud certe laturum ut quod populi sit populus iubeat potius quam patres gratificentur. Iouem optimum maximum deosque immortales se precari, ut ita sortem aequam sibi cum collega dent si eandem uirtutem felicitatemque in bello administrando daturi sint. certe et id natura aequum et exemplo utile esse et ad famam populi Romani pertinere, eos consules esse quorum utrolibet duce bellum Etruscum  priusquam intro uocarentur ad suffragium tribus, Ap. Claudi praetoris allatas ex Etruria litteras audirent, comitio abiit. nec minore populi consensu quam senatus prouincia Etruria extra sortem Fabio decreta est. concursus inde ad consulem factus omnium ferme iuniorum et pro se quisque nomina dabant; tanta cupido erat sub eo duce stipendia faciendi. qua circumfu
Abbreviated transcription (Latin):
sint non suffragia mõ populi: sed arbitria ẽs fortunae. & in plucoru
potestate uertantur. Om̃s ante se consules sortitos prouĩtias esse:nũc
extra ordinẽ fabio senatũ prouintiã dare: si honoris eius tã ita eũ ce
se deq re.p. meritũ esse: ut faueat q. fabii gloriae: quae mõ nõ sua
contumelia splendeat. Cui aut̃ dubiũ esse: ubi unũ bellũ sit asperi ac
difficile: cũ id alteri extra sortẽ mandet᷑. ꝗn alter consulũ pro suꝑua¬¬
caneo atq inutili hẽatur: Gloriari fabiũ rebus in etruria gestis. uelle
& P. Deciũ gloriari. & forsitan: quẽ ille obrutũ ignẽ reliquerit ita ut
totius nouũ ex improuiso incendiũ clar&: eũ se extinctur. Postremo
se collegae honores praemiaq concessur uerecũdia atatis eius maiesta¬
tisq: cum in ꝑiculũ dimicatio proposita sit: neque cedere sua sponte

Expanded text:
sint non suffragia modo populi sed arbitria etiam fortunae et in paucorum sint non suffragia modo populi sed arbitria etiam fortunae et in paucorum potestatem uertantur. omnes ante se consules sortitos prouincias esse: nunc extra sortem Fabio senatum prouinciam dare,—si honoris eius causa, ita eum de se deque re publica meritum esse ut faueat Q. Fabi gloriae quae modo non sua contumelia splendeat. cui autem dubium esse, ubi unum bellum sit asperum ac difficile, cum id alteri extra sortem mandetur, quin alter consul pro superuacaneo atque inutili habeatur? gloriari Fabium rebus in Etruria gestis; uelle et P. Decium gloriari; et forsitan, quem ille obrutum ignem reliquerit, ita ut totiens nouum ex improuiso incendium daret, eum se exstincturum. postremo se collegae honores praemiaque concessurum uerecundia aetatis eius maiestatisque; cum periculum, cum dimicatio proposita sit, neque cedere sua sponte
Abbreviated transcription (Latin):
in senatu: & postꝗͣ ibi fabius plus poterat: reuocata res ad ppłm est.
In contione ut inter militares uiros & factis potius ꝗͣ dictis fretos pau¬
ca uerba hĩta. Fabius quã arborẽ seruiss&. sub ea legere aliũ fru-¬
ctũ indignũ esse dicere. Se aperuisse timiniã siluã: uiãq ꝑ deuios
saltus romano bello fecisse. Quid se id aetatis solicitassent: si alio du¬
ce bella gestura essent: Nimir aduersariũ se nõ sociũ imperii legisse :¬
Sensim exprobrabant. & iniudiose Detiũ concordib collegus tribus.
postremo se tendere nihil ultra. ꝗͣ ut si dignũ prouintia ducerẽt ĩ eã
miterẽt. In senatus arbitrio se fuisse & in potestate ppłi futur. P. de¬
cius senatus in iuriã querebatur. Quoad potuerint prẽs adnixos.
ne plebis acditus ad magnos honores ess&. Postꝗͣ ipã uirtus ꝑuicerit
ne in nullo genere hoĩum in honorata ess&x.: queri quẽ ad modũ irrira

Expanded text:
in senatu et, postquam ibi Fabius plus poterat, reuocata res ad populum est. in senatu et, postquam ibi Fabius plus poterat, reuocata res ad populum est. in contione, ut inter militares uiros et factis potius quam dictis fretos, pauca uerba habita. Fabius, quam arborem conseuisset, sub ea legere alium fructum indignum esse dicere; se aperuisse Ciminiam siluam uiamque per deuios saltus Romano bello fecisse. quid se id aetatis sollicitassent, si alio duce gesturi bellum essent? nimirum aduersarium se, non socium imperii legisse—sensim exprobrat—et inuidisse Decium concordibus collegis tribus. postremo se tendere nihil ultra quam ut, si dignum prouincia ducerent, in eam mitterent; in senatus arbitrio se fuisse et in potestate populi futurum. P. Decius senatus iniuriam querebatur: quoad potuerint, patres adnisos ne plebeiis aditus ad magnos honores esset; postquam ipsa uirtus peruicerit ne in ullo genere hominum inhonorata esset, quaeri quemadmodum inrita
Abbreviated transcription (Latin):
blicũ redactũ est aenea in capitolio limina & triũ mensarz argentea
uasa in cella iouis. Iouẽq in culmine cũ quadrigis. Et ad ficũ rumina¬
lem simulaera infantiũ conditoꝵ urbis sub uberib lupae posuerunt.
Semitãq saxo quadrato ab capena porta ad martis aedẽ statuerunt
Et ab aedilib plebeis l. Elio peto. & E. fuluio furuo ex multatita ites
pecunia: quã exegerant ab pecuniariis damnatis: Ludi facti. patere¬
q aureae in cereris aedẽ positae. Q inde fabius qntũ & P. Detius qr̃¬
tum consulatũ ineunt. tribus consulatib censuraq collegae. Nec głia
magis rerx. quae ingens erat: ꝗͣ concordia inter se clari. Quae ne perpe¬
tua esses ordinũ magis. ꝗͣ ipõꝵ inter se certamine interuenisse reor:
patriciis tendentib: ut fabius etruriã extra ordinẽ prouintiã hr̃et:
Plebeis auctorib Decio: ut ad sortẽ reuocaret. Fuit certe contentio

Expanded text:
blicum redactum est aenea in Capitolio limina et trium mensarum argentea blicum redactum est aenea in Capitolio limina et trium mensarum argentea uasa in cella Iouis Iouemque in culmine cum quadrigis et ad ficum Ruminalem simulacra infantium conditorum urbis sub uberibus lupae posuerunt semitamque saxo quadrato a Capena porta ad Martis strauerunt. et ab aedilibus plebeiis L. Aelio Paeto et C. Fuluio Curuo ex multaticia item pecunia, quam exegerunt pecuariis damnatis, ludi facti pateraeque aureae ad Cereris positae. Q. inde Fabius quintum et P. Decius quartum consulatum ineunt, tribus consulatibus censuraque collegae, nec gloria magis rerum, quae ingens erat, quam concordia inter se clari. quae ne perpetua esset, ordinum magis quam ipsorum inter se certamen interuenisse reor, patriciis tendentibus ut Fabius †in† Etruriam extra ordinem prouinciam haberet, plebeiis auctoribus Decio ut ad sortem rem uocaret. fuit certe contentio
Abbreviated transcription (Latin):
rum penitere uero gloriaret᷑. facto dem̃ egregio magnifica uerba ad¬
auxit. In uico longo ubi habitabat ex ꝑte aediũ: quod satis ess&x loci: mo¬
dicosacello exclusit. arãq ibi posuit. Et conuocatis plebeis matrimoniis
conquesta in iuriã patritaꝵ. Hanc ego arã inꝗt pudicitia plebeiae de-¬
dico. uosq hortor: ut quod certamen uirtutis uiros in hac ciuitate ten&
hoc pudicitiae inter matronas sit. detisq operã ut haet ara ꝗͣ illa si ꝗd
potest sanctius & a castiorib coli dicatur. Eodẽ ferme ritu & haec ara
quo illa antiꝗor est culta. ut nulla nisi spectatae pudicitiae matrona:
& quae uni uiro nupta fuiss&s: ius sacrificandi hr̃et. Uulgata deinde
religio ab pollutis: nec matronis solũ: sed oĩs ordinis feminis. postremo
in coluuionẽ uenit. Eodẽ anno Cii. & Q. Ogninii aediles currules a¬¬
liquot ifeneratorib diẽ dixerũt. Quor bonis multatis ex eo qđ ĩ pu¬

Expanded text:
rum paenitere <ex> uero gloriaretur. facto deinde egregio magnifica uerba adrum paenitere <ex> uero gloriaretur. facto deinde egregio magnifica uerba adauxit. in uico Longo ubi habitabat, ex parte aedium quod satis esset loci modico sacello exclusit aramque ibi posuit et conuocatis plebeiis matronis conquesta iniuriam patriciarum, 'hanc ego aram' inquit 'Pudicitiae Plebeiae dedico; uosque hortor ut, quod certamen uirtutis uiros in hac ciuitate tenet, hoc pudicitiae inter matronas sit detisque operam ut haec ara quam illa, si quid potest, sanctius et a castioribus coli dicatur.' eodem ferme ritu et haec ara quo illa antiquior culta est, ut nulla nisi spectatae pudicitiae matrona et quae uni uiro nupta fuisset ius sacrificandi haberet; uolgata dein religio a pollutis, nec matronis solum sed omnis ordinis feminis, postremo in obliuionem uenit. eodem anno Cn. et Q. Ogulnii aediles curules aliquot feneratoribus diem dixerunt; quorum bonis multatis ex eo quod in pu
Abbreviated transcription (Latin):
praesides habendos: praetoresq ad reddenda iura creandos esse. his agendis
dies est consũptus. postridie ad praescriptũ consulis & consularia & praeto¬
ria comitia hĩta. Creati consules &. fabius & P. setius. Ap. Claudius prae
tiones inbiduũ senatus decreuit. Publice uinũ ac thus sacrificiis prebitu.
Supplicatũ iere frequẽtes uiri femĩeq. Insignẽ supplicationẽ fecit certamẽ
in sacello pudititiae patritiae: quod in foro boario est ad adẽ rotũdã hercu¬
lis inter matronas ortũ. Uirginiã Auli ẜ. filiã patritiã plebeio nuptã l. Uo¬
lũnio consuli: matron& qđ e patrib enupsisses sacris arcuerant. Breuis
altertatio inde ex iratũdia muliebri in contẽptionẽ aĩor exarsit: cum se
Uirginia & patritiã & pudicã in patriciae puditiciae templũ ingressã uni
nuptã ad quẽ uirgo deducta sit: nec se uiri honoꝵ ue eius ac rer gesta¬

Expanded text:
praesides habendos praetoresque ad reddenda iura creandos esse. his agendis praesides habendos praetoresque ad reddenda iura creandos esse. his agendis dies est consumptus. postridie ad praescriptum consulis et consularia et praetoria comitia habita. consules creati Q. Fabius et P. Decius , Ap. Claudius praettiones in biduum senatus decreuit; publice uinum ac tus praebitum; supplicatum iere frequentes uiri feminaeque. insignem supplicationem fecit certamen in sacello Pudicitiae Patriciae, quae in foro bouario est ad aedem rotundam Herculis, inter matronas ortum. Uerginiam Auli filiam, patriciam plebeio nuptam, L. Uolumnio consuli, matronae quod e patribus enupsisset sacris arcuerant. breuis altercatio inde ex iracundia muliebri in contentionem animorum exarsit, cum se Uerginia et patriciam et pudicam in Patriciae Pudicitiae templum ingressam, ut uni nuptam ad quem uirgo deducta sit, nec se uiri honorumue eius ac rerum gesta
Abbreviated transcription (Latin):
cõuincebatur consensu: uersa postremo ad collegã p. Detiũ poscendũ. hunc
senectutis suae adminiculũ fore: censura duobusq consulatib simul gestis
exptũ se. nihil concordi collegio firmius ad rem.p. tuendã esse: nouo imperii
socio uix iã assuescere senilẽ aĩum posse. Cũ morib notis facilius se cõmuni¬
catur consilia. Subscripsit orõni eius consul: tũ meritis p. Detii laudib: tũ
quae ex concordia consulũ bona: quaeq ex cliscordia mala in admĩstratiõe
rerz militariũ euenirent: memorando ꝗͣ prope ad ultimũ discrimẽ suis &
collegae certaminib nuꝑ uentũ for&. admonendo Deciũ fabiũq: ut uno
aĩo unamente uiuerent. Esse praeterea uiros gnaros militiae factis magnos
ad uerbor linguaeq certamina rudes. Ea ingenia consularia esse Calidos.
solertesq iuris atq eloquentiae consultos. qualis ap. Elaudius urbi ac foro

Expanded text:
uincebatur consensu, uersa postremo ad collegam P. Decium poscendum: id uincebatur consensu, uersa postremo ad collegam P. Decium poscendum: id senectuti suae adminiculum fore. censura duobusque consulatibus simul gestis expertum se nihil concordi collegio firmius ad rem publicam tuendam esse. nouo imperii socio uix iam adsuescere senilem animum posse; cum moribus notis facilius se communicaturum consilia. subscripsit orationi eius consul cum meritis P. Deci laudibus, tum quae ex concordia consultum bona quaeque ex discordia mala in administratione rerum militarium euenirent memorando, quam prope ultimum discrimen suis et collegae certaminibus nuper uentum foret admonendo: Decium Fabiumque qui uno animo, una mente uiuerent esse praeterea uiros natos militiae, factis magnos, ad uerborum linguaeque certamina rudes. ea ingenia consularia esse: callidos sollertesque, iuris atque eloquentiae consultos, qualis Ap. Claudius esset, urbi ac foro
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ. & crebre lr̃e appii monentis: ne regionis eius motũ negligerẽt: quatu¬
or gentes conferre arma. etruscos. samnites. umbros. gallos. Iam castrabifa
riã esse. quia unus locus capere tantã multitudinẽ non possit. Ob hoc &iam
appetebat tẽpus comitioꝵ. Tũ l. uolũnius consul romã reuocatus: qui
magnitudine etrusci belli disseruit. Iam tũ cu ipẽ ibi cũ collega rẽ ꝑiter gesse¬
rit: fuisse tm̃ bellũ: ut nec duce uno nec exercitii geri potuerit. Accessisse &iã¬
postea dici umbros. & ingentẽ exercitũ gallor: aduersus quatuor popłos
duos consules illo die deligi meminissẽt: se nisi consider&. eũ consensu ppłiro.
consulẽ declaratũ iri: qui haud dubie tũ primus õium ductor habeatur.
sensu destinaretur. Eũq & praerogatiuae: & primo uocatae omes centuriae
consulẽ cũ l. uolũnio dicebant. Fabii oro fuit: qualis biẽnio ante. Deiñ. ut

Expanded text:
bellum et crebrae litterae Appi monentis ne regionis eius motum neglegerent: quattubellum et crebrae litterae Appi monentis ne regionis eius motum neglegerent: quattuor gentes conferre arma, Etruscos, Samnites, Umbros, Gallos; iam castra bifariam facta esse, quia unus locus capere tantam multitudinem non possit. ob haec et—iam appetebat tempus—comitiorum causa L. Uolumnius consul Romam reuocatus; qui magnitudine belli Etrusci disseruit: iam tum, cum ipse ibi cum collega rem pariter gesserit, fuisse tantum bellum ut nec duce uno nec exercitu geri potuerit; accessisse postea dici Umbros et ingentem exercitum Gallorum; aduersus quattuor populos duces consules illo die deligi meminissent. se, nisi confideret eum consensu populi Romani consulem declaratum iri qui haud dubie tum primus omnium ductor habeatur, nium consensu destinaretur; eumque et praerogatiuae et primo uocatae omnes centuriae consulem cum L. Uolumnio dicebant. Fabi oratio fuit, qualis biennio ante; deinde, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est. Itaq & supplicationes obrem bene gestã consulis noĩe decernũt. iusti¬
tiũ remittitur: quod fuerat per dies decẽ & octo. supplicatioq plaeta fuit.
Tum de praesidio regionis depopulatae ab samnitib agitari ceptũ. Itaque pla¬
cuit: ut duae colomae circa uestinũ & falernũ agꝵ deducerent᷑. Una ad ostiũ
liris fluuii quae mĩturnae appellata. Altera in saltu uestino falernũ contin¬
gente agri: ubi sinope dicit̾ graeta urbs fuisse. Sinuessa deiñ ab colonis ro¬
manis appellata. Tribunis pl. negotiũ datũ est: ut plebiscito iuberet᷑ P. Sẽpro¬
nius praetor triũuiros in ea loca colonis deducendis creare. Nec qui noĩa da¬
rent facile inueniebant᷑. quia in stationẽ se prope perpetuiã infesta regionis
non in agros mitti rebantur. Auertit ab eis senatũ curis etruriae ingrauescẽs

Expanded text:
tum est. itaque et supplicationes ob rem bene gestam consulis nomine decernunt et iustitum est. itaque et supplicationes ob rem bene gestam consulis nomine decernunt et iustitium remittitur quod fuerat dies duodeuiginti; supplicatioque perlaeta fuit. tum de praesidio regionis depopulatae ab Samnitibus agitari coeptum; itaque placuit ut duae coloniae circa Uescinum et Falernum agrum deducerentur, una ad ostium Liris fluuii, quae Minturnae appellata, altera in saltu Uescino, Falernum contingente agrum, ubi Sinope dicitur Graeca urbs fuisse, Sinuessa deinde ab colonis Romanis appellata. tribunis plebis negotium datum est, ut plebei scito iuberetur P. Sempronius praetor triumuiros in ea loca colonis deducendis creare; nec qui nomina darent facile inueniebantur, quia in stationem se prope perpetuam infestae regionis, non in agros mitti rebantur. auertit ab eis curis senatum Etruriae ingrauescens
Abbreviated transcription (Latin):
rerz non extitit dñs: militi concessae coactiq uendere praedã: ne alibi ꝗ̃ in ar¬
mis animũ hr̃ent. Magnũ ea populatio campani agri tumultũ romae pre¬
buerat: & ꝑ eos forte dies ex etruria allatũ erat post deductũ inde uolũ nia¬
nũ exercitũ. etruriã concitatã in arma. & geliũ egnatiũ samninũ ducẽ
& umbros ad defectionẽ uocari: & gallos pretio ingenti solicitari. his nun¬
tiis senatus conterritus: iusticiũ indici. delectũq oĩs generis hoĩu hr̃i iussit
Net ingenui mõ aut iuniores sacramẽto acdacti: sed senioꝵ & cohortes factae
libertiniq centuriati. Et defendendae urbis consilia agitabant᷑. Sũ maq
rer praetor l. Sempronius praeerat. Caeteꝵ ꝑte curae exonerarũt senatum
L. uolũnii consulis literae: quib caesos fusosq populatores campaniae cogni¬

Expanded text:
rerum non exstitit dominus, militi concessae; coactique uendere praedam ne alibi quam in arrerum non exstitit dominus, militi concessae; coactique uendere praedam ne alibi quam in armis animum haberent. magnum ea populatio Campani agri tumultum Romae praebuerat; et per eos forte dies ex Etruria allatum erat post deductum inde Uolumnianum exercitum Etruriam concitam in arma et Gellium Egnatium, Samnitium ducem, et Umbros ad defectionem uocari et Gallos pretio ingenti sollicitari. his nuntiis senatus conterritus iustitium indici, dilectum omnis generis hominum haberi iussit. nec ingenui modo aut iuniores sacramento adacti sunt sed seniorum etiam cohortes factae libertinique centuriati; et defendendae urbis consilia agitabantur summaeque rerum praetor P. Sempronius praeerat. ceterum parte curae exonerarunt senatum L. Uolumni consulis litterae, quibus caesos fusosque populatores Campaniae cogni
Abbreviated transcription (Latin):
batũ erat: qui partĩ ipĩ soluti. uinctos soluebant: partĩ arma in sarcinis de-¬
ligata rapiebant. Tumultũq proelio ipõ terribiliorẽ intermixti agmĩ prae¬
bebant. Memorandũ deinde edidere facinus: nã Statũ Menatiũ ducẽ ade¬
untẽ ordines hortantẽq inuadunt. Dissipatis inde equitib qui cũ eo aderãt
ip̃m circũsistunt: insidentẽq equo captũ ad consulẽ romanũ rapiũt. Reuo¬
cata eo tumultu prima signa samnitiũ. prceliũq iã profligatũ integratũ ẽ.
Nec tñ diutius sustineri potuit. Caesa ad sex milia hominũ. Duo milia qngenti
capri. In his tribuni militũ quatuor. Signa militaria trigĩta. Et qđ laetissimu
uictorib fuit: captiuoꝵ recepta septẽ milia &. xl. praeda ingens sotioꝵ. Ac¬
citiq edicto dnĩ ad res suas noscendas recipiendasq praestituta die. Quari

Expanded text:
batum erat, qui partim ipsi soluti uinctos soluebant, partim arma in sarcinis debatum erat, qui partim ipsi soluti uinctos soluebant, partim arma in sarcinis deligata rapiebant tumultumque proelio ipso terribiliorem intermixti agmini praebebant. memorandum deinde edidere facinus; nam Staium Minatium ducem adeuntem ordines hortantemque inuadunt; dissipatis inde equitibus qui cum eo aderant ipsum circumsistunt insidentemque equo captum ad consulem Romanum rapiunt. reuocata eo tumultu prima signa Samnitium proeliumque iam profligatum integratum est; nec diutius sustineri potuit. caesa ad sex milia hominum, duo milia et quingenti capti—in eis tribuni militum quattuor—signa militaria triginta, et, quod laetissimum uictoribus fuit, captiuorum recepta septem milia et quadringenti, <et> praeda ingens sociorum; accitique edicto domini ad res suas noscendas recipiendasque praestituta die. quarum
Abbreviated transcription (Latin):
nec aduentus suus propinquitate nimia nosci poss&: & egredientẽ e ca¬
stris hostẽ opprimer&. Aliquanto ante lucẽ ad castra accessit. Gnarosq
hoste linguae exploratũ quid agatur mittit. Intermixti hostib: quod
facile erat in nocturna trepidatione: cognoscunt infrequẽtia armatis si¬
gna egressa. Praeda. praedaeq custodes. exire ĩmobile agmen. & sua quẽ¬
que molientẽ nullo inter alios consensu: nec satis certo imꝑio:aggrediendi
gmenq hostiũ aggreditur. Samnites praeda impediti infrequẽtes armati
pars addere gradũ: ac prae se agere praedã. pars stare incerti utr progre¬
di an regredi in castra tutius foret. inter cuntationẽ opprimũtur. Et ro-¬
mani iã transcenderãt uallũ. caedesq ac tumultus erat in castris. Sãniciu
agmẽ praeter ꝗͣ quod hostiũ tumultu: captiuor & repentina defectiõe tur¬

Expanded text:
nec aduentus suus propinquitate nimia nosci posset et egredientem e canec aduentus suus propinquitate nimia nosci posset et egredientem e castris hostem opprimeret. aliquanto ante lucem ad castra accessit gnarosque Oscae linguae exploratum quid agatur mittit. intermixti hostibus, quod facile erat in nocturna trepidatione, cognoscunt infrequentia armatis signa egressa, praedam praedaeque custodes exire, immobile agmen et sua quemque molientem nullo inter alios consensu nec satis certo imperio. tempus adgmenque hostium adgreditur. Samnites praeda impediti, infrequentes armati, pars addere gradum ac prae se agere praedam, pars stare incerti utrum progredi an regredi in castra tutius foret; inter cunctationem opprimuntur et Romani iam transcenderant uallum caedesque ac tumultus erat in castris. Samnitium agmen, praeterquam hostili tumultu, captiuorum etiam repentina defectione tur
Abbreviated transcription (Latin):
scendunt. Ingentes praedas fatiunt. Uolũniũ magnis itinerib in samnius
redeuntẽ iã .ni. decio fabioq prorogati imperii aderat finis fama de sã¬
nitiũ exercitu depopulationibusq cãpani agri ad tuendos sonos cõuertit.
Ut in calenũ agrum uenit: & ipẽ cernit recentia cladis uestigia. et caleni
narrant tm̃ praedae hostes trahere: ut uix explicari agmẽ possit. Itaq iã
propalã duces loqui extẽplo eundũ in samniũ esse: ut relicta ibi praeda
in expeditionẽ redeant. ne tam oneratũ agmẽ dimicationi cõmittãt. Ea
ꝗͣꝗͣ similia ueris erant: certius tñ exploranda ratus: dimittit equites: qui
uagos praedatores in agros palantes excipiant: ex quib in quirendo cogno¬
scit: ad uulturnũ flumen sedere hostẽ: tertia uigilia motuꝵ iter in sãniũ
esse. Nis satis exploratis. profectus tanto interuallo ab hostib consedit: ut

Expanded text:
scendunt ingentesque praedas faciunt. Uolumnium magnis itineribus in Samnium scendunt ingentesque praedas faciunt. Uolumnium magnis itineribus in Samnium redeuntem—iam enim Fabio Decioque prorogati imperii finis aderat —fama de Samnitium exercitu populationibusque Campani agri ad tuendos socios conuertit. ut in Calenum agrum uenit, et ipse cernit recentia cladis uestigia et Caleni narrant tantum iam praedae hostes trahere ut uix explicare agmen possint; itaque iam propalam duces loqui extemplo eundum in Samnium esse, ut relicta ibi praeda in expeditionem redeant nec tam oneratum agmen dimicationibus committant. ea quamquam similia ueris erant, certius tamen exploranda ratus dimittit equites, qui uagos praedatores in agro palantes intercipiant; ex quibus inquirendo cognoscit ad Uolturnum flumen sedere hostem, inde tertia uigilia moturum; iter in Samnium esse. his satis exploratis profectus tanto interuallo ab hostibus consedit ut
Abbreviated transcription (Latin):
ctoria incipiat annitũtur. Ergo fundunt fugantq hostes: maiorẽ molẽ
haud facile sustinentes: ꝗͣ cum qua manus conserere assuetus fuerat.
Urgendo cedentes. insequẽdoq effusos cõpulere ad castra. Ibi interuẽtu
Selii cohortiũq sabellaꝵ paulisꝑ recruduit pugna. his q moꝵ fusis
iã ab auxiliatorib castra oppugnabant᷑. Cũ Uolũnius ipẽ iã portae signa
inferr&. Appius Bellonã uictricẽ identidẽ celebrans accenderat militũ
aĩos: per uallũ per fossas irruperunt. Capta castra direptaq. praeda
ingens parta. & militi concessa est. Septẽ milia & ducenti hostiũ caesa.
duo milia & centũ uiginti capti. Dũ ambo consules oĩsq romana uis
in etruscũ bellum magis inclinat: in samnio noui exercitus exorti ad de¬
populandos imperii .ro. fines. per uestinũ in campanũ falernũq agr trã¬

Expanded text:
ctoria incipiat adnituntur. ergo fundunt fugantque hostes, maiorem molem ctoria incipiat adnituntur. ergo fundunt fugantque hostes, maiorem molem haud facile sustinentes quam cum qua manus conserere adsueti fuerant. urgendo cedentes insequendoque effusos compulere ad castra; ibi interuentu Gelli cohortiumque Sabellarum paulisper recruduit pugna. his quoque mox fusis iam a uictoribus castra oppugnabantur; et cum Uolumnius ipse portae signa inferret, Appius Bellonam uictricem identidem celebrans accenderet militum animos, per uallum, per fossas inruperunt. castra capta direptaque; praeda ingens parta et militi concessa est. septem milia octingenti hostium occisi, duo milia et centum uiginti capti. dum ambo consules omnisque Romana uis in Etruscum bellum magis inclinat, in Samnio noui exercitus exorti ad populandos imperii Romani fines per Uescinos in Campaniam Falernumque agrum tran
Abbreviated transcription (Latin):
samnitiũ dux Gelius Egnatius pabulatũ cũ cohortib paucis ierat: suo¬
q ĩpetu magis milites uel cuius ꝗͣ ductu uel imꝑio pugnã capescebant.
Et romani exercitus. nec ꝑiter ambo ducti: nec satis tpris ad instruẽ-¬
dũ fuit. Prius concurrit uolũnius: ꝗͣ appius ad hostẽ ꝑueniret. Itaq
fronte in aequali concursũ est. & uelut sorte quadã mutante assuetos
inter se hostes: etrusci Uolũnio. samnites parũꝑ cuntati: quia dux
aberat: Appio occurere. Dicit᷑ appius in medio pugnae discrimẽ ita ut
ad prima signa manib ad caelũ sublatis conspiceret᷑ ita precatꝰ esse.
Bellona si hodie nobis uictoriã dederis: ast ego tibi templũ uoueo. Haec
precatus. uelut instigante dea: & ipẽ college & exercitus uirtutẽ aqua¬
uit. Duces imꝑatoria opera exequũtur. & milites ne ab altera prius ui¬

Expanded text:
et Samnitium dux Gellius Egnatius pabulatum cum cohortibus paucis ierat suoet Samnitium dux Gellius Egnatius pabulatum cum cohortibus paucis ierat suoque impetu magis milites quam cuiusquam ductu aut imperio pugnam capessebant et Romani exercitus nec pariter ambo ducti nec satis temporis ad instruendum fuit. prius concurrit Uolumnius quam Appius ad hostem perueniret; itaque fronte inaequali concursum est; et uelut sorte quadam mutante adsuetos inter se hostes Etrusci Uolumnio, Samnites parumper cunctati, quia dux aberat, Appio occurrere. dicitur Appius in medio pugnae discrimine, ita ut inter prima signa manibus ad caelum sublatis conspiceretur, ita precatus esse: Bellona, si hodie nobis uictoriam duis, ast ego tibi templum uoueo.' haec precatus uelut instigante dea et ipse collegae et exercitus uirtutem aequauit ducis: †imperatoria opera exsequuntur et milites†; ne ab altera parte prius ui
Abbreviated transcription (Latin):
abste scire loqui clidicissẽ. Postremo se conditionẽ ferre quae decretui-¬
lior. etruriã & samniũ prouintias esse: utrã mallex eliger&. suo
exertitu se in etruriã uel in samniũ se gestur. Tũ militũ clamor or-¬
tus: ut simul ambo bellũ etrustũ susciperent. Quo aĩaduerso cõsen¬¬
su uolũnius: qm̃ in collegae uolũtate interpretanda inꝗt erraui: nõ
cõmittã: ut quid uos uelitis: obscurz sit. manere an abire me uelitis
clamore significate. Tũ uõ tantus est clamor exortus: ut hostes e ca-¬
stris excir&. armis arreptis in atiẽ descendunt. Et uolũnius signa
canere: ac uexilla efferri e castris iussit. Appiũ ad dubitasse ferunt
cernentẽ seu pugnante seu quieto se fore uictoriã collegae. deinde
ueritũ. ne suae q: legiones uolũnius sequerentur: & ip̃m flagitantib
suis signũ dedisse. Ab neutra ꝑte satis cõmode instructi fuerũt. Nam

Expanded text:
abs te scite loqui didicissem.' postremo condicionem ferre, quae decretuabs te scite loqui didicissem.' postremo condicionem ferre, quae decretulior. Etruriam et Samnium prouincias esse; utram mallet eligeret; suo exercitu se uel in Etruria uel in Samnio rem gesturum. tum militum clamor ortus, ut simul ambo bellum Etruscum susciperent. quo animaduerso consensu Uolumnius 'quoniam in collegae uoluntate interpretanda' inquit 'erraui, non committam ut quid uos uelitis obscurum sit: manere an abire me uelitis clamore significate.' tum uero tantus est clamor exortus ut hostes e castris exciret. armis arreptis in aciem descendunt. et Uolumnius signa canere ac uexilla efferri castris iussit; Appium addubitasse ferunt cernentem seu pugnante seu quieto se fore collegae uictoriam; deinde ueritum ne suae quoque legiones Uolumnium sequerentur, et ipsum flagitantibus suis signum dedisse. ab neutra parte satis commode instructi fuerunt; nam
Abbreviated transcription (Latin):
desertori magis ꝗ̃ deserto noxiae effefore. Eorem adductã: ut om̃is rei
bene aut secus gesta in etruria decus dedecusq ad L.uolũniũ sit de-¬
legatũ. Neminẽ quaesitur quae uerba appii: sed quae fortuna exerci-¬
tus fuerit. Dimitti ab appio eum: sed abre.p. ab exercitu retineri. Ex¬
periretur mõ militem. Haec monendo obtestandoq prope resistẽtes
consules in contionẽ ꝑtraxerunt.Ibi orõnes longiores hĩtae ĩ eandẽ
ferme sententiã: in quã ante Paucis certatũ fuerat uerbis. Et cũ. Uo¬
lũnius cã suꝑior: ne infacundus quiđ aduersus eximiã eloquentiã
collegae uisus ess&s: cauillansq appius sibi acceptũ referre diceret:
debere, qđ ex muto atq elingui facundũ miã consulẽ hrent. Prio¬
re consulatu primis utiq mensib hiscere nequisse: nũc iã popłares
orõnes serere. Qͣ mallẽ inꝗt uolũnius tu a me strenue fatere: ꝗͣ ego

Expanded text:
desertori magis quam deserto noxae fore; eo rem adductam ut omne rei desertori magis quam deserto noxae fore; eo rem adductam ut omne rei bene aut secus gestae in Etruria decus dedecusque ad L. Volumnium sit delegatum; neminem quaesiturum quae verba Appi sed quae fortuna exercitus fueperiretur modo uoluntatem militum. haec monendo obtestandoque prope restitantes consules in contionem pertraxerunt. ibi orationes longiores habitae in eandem ferme sententiam, in quam inter paucos certatum uerbis fuerat; et cum Uolumnius, causa superior, ne infacundus quidem aduersus eximiam eloquentiam collegae uisus esset, cauillansque Appius sibi acceptum referre diceret debere, quod ex muto atque elingui facundum etiam consulem haberent—priore consulatu, primis utique mensibus, hiscere eum nequisse, nunc iam populares orationes serere—, 'quam mallem' inquit Uolumnius, 'tu a me strenue facere quam ego
Abbreviated transcription (Latin):
Uix .n. salute mutua reddita: cũ obuiã egressus esses: Satin salue
inquit l. uolũnii: ut sese in samnio res heñt: quae te causa ut ꝓuintia
tua excederes induxit: Uolũnius in samnio res prosperas esse ait. lris
eius accitũ uenisse. Quae si falsae fuerint: nec usus sui sit in etruria ex¬
tur. Et .N. mĩme consentaneũ est: cũ bello tuo forsitan uix suffitias hic
te ad opẽ ferendã aliis glorieris uenisse. Bene uerter& hercules di¬
cere uolũnius: Malle frustra operã insumptã: ꝗͣ quicꝗͣ incidisse cur
non satis ess&s etruriae unus consularis exercitus. Digredientes iã cõ¬
sules legati tribuniq ex appiano exercitii circũsistunt. Pars imꝑa¬
torẽ suũ orare: ne collegae auxiliũ. qđ actipiendũ ultro fuerit sua spõte
oblatum sperneretur. Plures abeunti uolũnio obsistẽ atq obtestari:
ne praue cũ collega certamĩe rem.p. prodat.Si qua clades incidisset

Expanded text:
uix enim salute mutua reddita, cum obuiam egressus esset, 'satin salue' uix enim salute mutua reddita, cum obuiam egressus esset, 'satin salue' inquit, ' L. Uolumni ? ut sese in Samnio res htua excederes induxit? Volumnius in Samnio res prosperas esse ait, litteris eius accitum venisse; quae si falsae fuerint nec usus sui sit in Etruriam, ex quisquam moratur; etenim minime consentaneum est, cum bello tuo forsitan vix sufficias, huc hue te ad opem ferendam aliis gloriari venisse. bene Hercules verteret, dicere Volumnius: malle frustra operam insumptam, quam quicquam incidisse cur non satis esset Etruriae unus consularis exercitus. digredientes iam consules legati tribunique ex Appiano exercitu circumsistunt. pars imperatorem suum orare, ne collegae auxilium, quod acciendum ultro fuerit, sua sponte oblatum sperneretur; plures abeunti Volumnio obsistere; obtestari ne pravo cum collega certamine rem publicam prodat: si qua clades incidisset,
Abbreviated transcription (Latin):
der&. litteras ad collegã accersendũ ex samnio missas: in trinis ãna¬
libus inuenio. Pige&s tñ incertũ ponere: cũ ea ipã inter consules ppli ro.
iã iter eodẽ honore fũgentes disceptatio fuerit. Appio abnuẽte missas.
uolũnio affirmante appii lr̃is se accitũ. lã uolũnius in sãnio tria castel¬
la ceperat: in quib ad tria milia hostiũ caesa erant. Dimidiũ fere eius
captũ. Et lucanori seditiones ab plebeis & egentib ducib ortas: sũ ma
optimatiũ uoluntate ꝑ &. fabiũ proconsulẽ missũ eo cũ uetere exerci-¬
tu cõpresserat. Decio depopulandos hostiũ agros reliquit: ipẽ cũ suis
copiis in etruriã ad collegã pergit. Quẽ aduenientẽ laeti om̃s actepere.
Appiũ ex conscientia sua credo aĩum hũisse haud ĩmerito iratu: si
nihil scripserat: illiberali & ingrato aĩo: si aeguerat ope dissimulantẽ.

Expanded text:
deret. litteras ad collegam accersendum ex Samnio missas in trinis annaderet. litteras ad collegam accersendum ex Samnio missas in trinis annalibus inuenio; piget tamen in certo ponere, cum ea ipsa inter consules populi Romani, iam iterum eodem honore fungentes, disceptatio fuerit, Appio abnuente missas, Uolumnio adfirmante Appi se litteris accitum. iam Uolumnius in Samnio tria castella ceperat, in quibus ad tria milia hostium caesa erant, dimidium fere eius captum, et Lucanorum seditiones a plebeiis et egentibus ducibus ortas summa optimatium uoluntate per Q. Fabium , pro consule missum eo cum uetere exercitu, compresserat. Decio populandos hostium agros relinquit, ipse cum suis copiis in Etruriam ad collegam pergit. quem aduenientem laeti omnes accepere: Appium ex conscientia sua credo animum habuisse—haud immerito iratum si nihil scripserat, inliberali et ingrato animo, si eguerat ope, dissimulantem.
Abbreviated transcription (Latin):
fere omnes consciuerant bellũ. Traxerat contagio proximos umbriae poplos.
Et gallica auxilia mertede solicitabant᷑. Omnis ea multitudo ad castra
samnitiũ conueniebant Qui tumultus repens post ꝗͣ romã est ꝑlatus: cũ
iã l. uolũnius consul cũ legione scđa & tertia: sotiorꝵq milib ꝗndecĩ
profectus in samniũ ess& ap. flaudiũ primo q: tp̃r in etruriã ire
milia. Castra haud procul ab hoste posita. Caeter magis eo profectũ
est: quod adeo maturae uentũ erat: ut quosdã spectantes iã arma e¬
truriae populos metus magis romani noĩs cõprimer&:ꝗͣ quđ ductu cõ¬
sulis quicꝗͣ ibi satis scite aut fortunate gestũ est. & multa prcelia lo¬
cis & tẽporib iniquis cõmissa. spesq in dies grauiorẽ hostẽ facie¬
bat. Et iã prope erat: ut nec duci milites: nec militibus dux satis fi¬

Expanded text:
fere omnes consciuerant bellum; traxerat contagio proximos Umbriae populos fere omnes consciuerant bellum; traxerat contagio proximos Umbriae populos et Gallica auxilia mercede sollicitabantur; omnis ea multitudo ad castra Samnitium conueniebat. qui tumultus repens postquam est Romam perlatus, cum iam L. Uolumnius consul cum legione secunda ac tertia sociorumque milibus quindecim profectus in Samnium esset, Ap. Claudium primo quoque tempore in Etruriam ire  duodecim milia; castra haud procul ab hoste posita. ceterum magis eo profectum est quod mature uentum erat ut quosdam spectantes iam arma Etruriae populos metus Romani nominis comprimeret, quam quod ductu consulis quicquam ibi satis scite aut fortunate gestum sit: multa proelia locis et temporibus iniquis commissa spesque in dies grauiorem hostem faciebat, et iam prope erat ut nec duci milites nec militibus dux satis fi
Abbreviated transcription (Latin):
titus. quã uendere sicut priorẽ coactus est. Ferentinũ inde ꝗͣꝗͣ nihil ꝗe¬
tis cdabatur. tñ sũma alacritate deductus. Caeter ibi plus laboris ac picu¬
li fuit. Nã defensa sũma ui moenia sunt. & locus erat munimẽto & natu¬
ra tutus. Sed euicit oĩa assuetus praedę miles. Ad tria milia hostiũ circa
muros caesa. praeda militũ fuit. Huius oppugnataꝵ urbiũ decoris pars
maior in quibusdã annalib ad Maximũ trahitur. Murgantiã ab De-¬
tio: a fabio ferentinũ romuleãq oppugnatas tradunt. Sunt ꝗ nouorũ
consulũ hanc gloriã fatiant. Quidã non amboꝵ: sed alterius p. Uolũ¬
.nii. ei samnitiũ prouintia euenerat. Dũ ea in samnio cuiuscũq du¬
ctu auspitioq gererentur. romanis in etruria iteꝵ bellũ ingens multis
ex gentib concitur. cuius auctor Gelius egnatius ex samnitib erat. Tusci

Expanded text:
titus, quam uendere sicut priorem coactus; Ferentinum inde, quamquam nihil quietitus, quam uendere sicut priorem coactus; Ferentinum inde, quamquam nihil quietis dabatur, tamen summa alacritate est ductus. ceterum ibi plus laboris ac periculi fuit: et defensa summa ui moenia sunt et locus erat munimento naturaque tutus; sed euicit omnia adsuetus praedae miles. ad tria milia hostium circa muros caesa; praeda militis fuit. huius oppugnatarum urbium decoris pars maior in quibusdam annalibus ad Maximum trahitur; Murgantiam ab Decio, a Fabio Ferentinum Romuleamque oppugnatas tradunt. sunt qui nouorum consulum hanc gloriam faciant, quidam non amborum sed alterius, L. Uolumni : ei Samnium prouinciam euenisse. dum ea in Samnio cuiuscumque ductu auspicioque geruntur, Romanis in Etruria interim bellum ingens multis ex gentibus concitur, cuius auctor Gellius Egnatius ex Samnitibus erat. Tusci
Abbreviated transcription (Latin):
impedimẽtis grauib agmen oneraret: cõuocari milites Decius iub&.
N accine inquit uictoria sola: aut hac praeda contenti estis futuri : Uultis
uos pro uirture spes gerere : Omnes samnitiũ urbes fortunaeq in urbibus
relictae ur̃ae sunt: qñ legiones eor tot praeliis fusas: postremo finib repu¬
listis. Uendite ista & illicite lucro mercatores: ut sequant᷑ agmẽ. Ego sub¬
inde suggeram quae uendatis. Ad romulea hinc eamus. ubi labor uost
haud maior: praeda maior manet.Hi uendita praeda ultro adhortantes
imꝑatorẽ: ad romuleã ꝑgunt. Ibi qͦ: sine opere sine tormentis simtil ad¬
mota sunt signa: nulla ui deterriti a muris: qua cuiq proximũ fuit sca¬
lis raptĩ admotis in maenia euasere. Captũ oppidũ & direptũ est. Ad duo
milia tricenti occisi. & sex milia hostiũ capta. & miles ingenti praeda po¬

Expanded text:
impedimentis grauibus agmen oneraret, conuocari milites Decius iubet. impedimentis grauibus agmen oneraret, conuocari milites Decius iubet. 'hacine' inquit 'uictoria sola aut hac praeda contenti estis futuri? uoltis uos pro uirtute spes gerere? omnes Samnitium urbes fortunaeque in urbibus relictae uestrae sunt, quando legiones eorum tot proeliis fusas postremo finibus expulistis. uendite ista et inlicite lucro mercatorem ut sequatur agmen; ego subinde suggeram quae uendatis. ad Romuleam urbem hinc eamus, ubi uos labor haud maior, praeda maior manet.' diuendita praeda ultro adhortantes imperatorem ad Romuleam pergunt. ibi quoque sine opere, sine tormentis, simul admota sunt signa, nulla ui deterriti a muris, qua cuique proximum fuit, scalis raptim admotis in moenia euasere. captum oppidum ac direptum est; ad duo milia et trecenti occisi et sex milia hominum capta, et miles ingenti praeda po
Abbreviated transcription (Latin):
salute sua: non de intollerando italiae regno cogant. Samnitẽ illis ex¬
ercitũ ꝑatum instructũ armis. stipendio uenisse: confestĩ secuturos: uł
si ad ipãm romanã urbẽ oppugnandã ducant. Haec eos in etruria ia¬
ctantes atq molientes: bellũ clomi romanũ urebat. Nã p. Decius ubi
comperit per exploratores profectũ samnitiu exertitũ aduocato cõci¬
lio Quid ꝑ agros in quit uagamur: uicatĩ circũferentes bellũ: Quĩ
urbes & moenta aggredimur: Nullus iã exercitus samnio praesidet. Ces¬
sere finibus: ac sibi met ipi exiliũ consciuere. Approbantib cunctis ad
Murgantiã ualidã urbẽ oppugnandã ducit. Tantusq ardor militum
fuut & caritate ducis: & spe maioris:ꝗͣ ex agrestib populationib praedȩ
ut una die ui atq armis urbẽ caperent. Ibi duo milia samnitũ & centu
pugnantes tircũuenti captiq. & alia praeda ingens capta est. Quae ne

Expanded text:
salute sua non de intolerando Italiae regno cogant. Samnitem illis exsalute sua non de intolerando Italiae regno cogant. Samnitem illis exercitum paratum, instructum armis, stipendio uenisse, et confestim secuturos, uel si ad ipsam Romanam urbem oppugnandam ducant. haec eos in Etruria iactantes molientesque bellum domi Romanum urebat. nam P. Decius , ubi comperit per exploratores profectum Samnitium exercitum, aduocato consilio 'quid per agros' inquit 'uagamur uicatim circumferentes bellum? quin urbes et moenia adgredimur? nullus iam exercitus Samnio praesidet; cessere finibus ac sibimet ipsi exsilium consciuere'. adprobantibus cunctis ad Murgantiam, ualidam urbem, oppugnandam ducit; tantusque ardor militum fuit et caritate ducis et spe maioris quam ex agrestibus populationibus praedae ut uno die ui atque armis urbem caperent. ibi duo milia Samnitium et centum pugnantes circumuenti captique et alia praeda ingens capta est. quae ne
Abbreviated transcription (Latin):
to agmine armator mixtis terrore precibus acturos rati efficatius. po¬
stulauerunt principũ etruriae conciliũ. Quo coacto: per quot ãnos pro
libertate dimicent cũ romanis exponunt. Omnia exꝑtos esse. si suis¬
met ipõri uiribus tollerare tantã molem belli possent.Teptasse haud¬
& magnimomẽti finitimaꝵ gentiũ auxilia. Petisse pacem a ppło ro.
cũ bellũ tollerare non possent: rebellasse: quod pax seruientib graui¬
or: ꝗͣ libens bellum ess&: unã spem sibi reliquã in etruscis stare. Scire
genten it aliae opulentissimã armis. uiris. pecunia esse. hr̃e actolas gal¬
los inter ferꝵꝵ & arma natos: feroces cũ suo ingenio: tũ aduersus po-
pulũ ro. quẽ captũ ab se auroq redemptũ haud uana iactantes me¬
morent: nihil abesse si sit aĩmus etruscis: qui porsennae quondã maiori¬
busq eoꝵ fuerit: ꝗn romanos omni agro cis tyberĩ pulsos: dimicare ꝓ

Expanded text:
to agmine armatorum mixtis terrore precibus acturos efficacius rati, poto agmine armatorum mixtis terrore precibus acturos efficacius rati, postulauerunt principum Etruriae concilium. quo coacto, per quot annos pro libertate dimicent cum Romanis, exponunt: omnia expertos esse si suismet ipsorum uiribus tolerare tantam molem belli possent; temptasse etiam haud magni momenti finitimarum gentium auxilia. petisse pacem a populo Romano, cum bellum tolerare non possent; rebellasse, quod pax seruientibus grauior quam liberis bellum esset; unam sibi spem reliquam in Etruscis restare. scire gentem Italiae opulentissimam armis, uiris, pecunia esse; habere accolas Gallos, inter ferrum et arma natos, feroces cum suopte ingenio tum aduersus Romanum populum, quem captum a se auroque redemptum, haud uana iactantes, memorent. nihil abesse, si sit animus Etruscis qui Porsinnae quondam maioribusque eorum fuerit, quin Romanos omni agro cis Tiberim pulsos dimicare pro