comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoq: incidere constitutionẽ in hanc caula eã nos partẽ solã sumimus in
quã p̃cepit nobis dand a sunt : Om̃ib: aut̃ partib: hoc in libro explicatis
quȩuis om̃i in causa sidiligent᷑ at teudas. om̃s uidebis constitutiones
etearũ partes et contro uersias siquȩ forte in eas incident nad eom̃ib: ꝑscri¬
bemus Primusergo Accusatoris locus est eiꝰ nominis cuiꝰ deui quȩrit᷑ breuis
et aꝑta et exopinione hominũ definitio hocmͦ. Maiesti tẽ minuere ẽ de
dignitate autamplitudine aut potȩstate populi. aut c̃orũ quib potestatẽ
põpulus dedit aliquid derogare. Hoc sic breuit̃ expositũ plurib uerbisẽ
et rationib: c̃firmandũ et iteteẽ utdescripseris ostendendũ Postea ad id
quod defineris factũ eiꝰ qui accus abit᷑ adiungereo portebit Etexeo qđ
ostenderis eẽ uerbi caust maiestatẽ minuere. docere ad uersariũ ma¬
iestatẽ minuisse ethuac totũ locũ cõmunilo co c̃firmare. ꝑquẽ ipsius

Expanded text:
quoque incidere constitutionem in hanc causam, eam nos partem solam sumimus, in quam praecepta nobis danda sunt. omnibus autem partibus hoc in libro explicatis quivis omni in causa, si diligenter adtendet, omnes videbit constitutiones et earum partes et contro- versias, si quae forte in eas incident; nam de omnibus praescribemus. Primus ergo accusatoris locus est eius nominis, cuius de vi quaeritur, brevis et aperta et ex opinione hominum definitio, hoc modo: Maiestatem minuere est de dignitate aut amplitudine aut potestate populi aut eorum, quibus populus potestatem dedit, aliquid derogare. hoc sic breviter expositum pluribus verbis est et rationibus confirmandum et ita esse, ut descrip- seris, ostendendum. postea ad id, quod definieris, factum eius, qui accusabitur, adiungere oportebit et ex eo, quod ostenderis esse, verbi causa maiestatem minuere, docere adversarium maiestatem minuisse et hunc totum locum communi loco confirmare, per quem ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
ea quaeꝑsonis ad honestatem. et amplitudiuẽ sunt ad tributa
oum conquȩstione sine arrogantia in se esse demonstrabit. ut
bonore potus aliquo: quam ullo supplicio dignus eẽ uideatiur
einde cȩteros ꝓferre quib: maiora delictai concessa sint. Acmultũ
ꝓfioiet sise misericordem in potestate ꝓpeusum ad ignoscendum

Expanded text:
e per- sonis ad honestatem et amplitudinem sunt adtributa, cum conquestione, sine arrogantia, in se esse demon- strabit, ut honore potius aliquo quam ullo supplicio dignus esse videatur; deinde ceteros proferre, quibus maiora delicta concessa sint. ac multum proficiet, si se misericordem in potestate, propensum ad igno- scendum
Abbreviated transcription (Latin):
exnegotio separatim. partum cõmunit̃ exꝑsonis atq ex negotio pro¬
ficiscent᷑ Exnegotio ducipoter siea sresquȩ negotiis at tributȩ sunt
diligent̃ considerabimꝰ Ex his igit᷑ in hanc constitutionẽ c̃uenire ui¬
dent᷑ genera eorũ omĩa partes generũ plerȩq: Videre igit᷑ primũ
oportebit quȩ sint c̃tinentia cũipso negotio. hoc ẽ quȩ ab resepartri
non possint. Quo in loco satis erit diligent̃ considerare . quid sit anterẽ stictũ
ex quos pesꝑficiendinata et faciendi faccultas quȩsita uideat᷑. quid inipsare
gerenda quid posteta c̃secutũ sit. Deniq: ipsius ẽ nego tii gestio ꝑtractanda

Expanded text:
ex negotio separatim, partim communiter ex personis atque ex negotio proficiscentur. ex negotio duci poterunt, si eas res, quae negotiis adtributae sunt, diligenter con- siderabimus. ex iis igitur in hanc constitutionem convenire videntur genera earum omnia, partes gene- rum pleraeque. Videre igitur primum oportebit, quae sint continentia cum ipso negotio, hoc est, quae ab re separari non possint. quo in loco satis erit dili- genter considerasse, quid sit ante rem factum, ex quo spes perficiundi nata et faciundi facultas quaesita vi- deatur; quid in ipsa re gerenda, quid postea conse- cutum sit. Deinde ipsius est negotii gestio pertrac- tanda
Abbreviated transcription (Latin):
IXIMUS conquestionis opus hoc esse ut animos iudicantiũ ad miseri
cordiam moueat huic quoq: datproprios locos quindecim. in quib:
Hoc autẽ scire debemus esse multos communes locos et indignationi
et conquestioni Et recte. Neq enĩ iud ex potest nobis preberemiseri¬
cordiam nisiirt in aduersarium consequatur. Aut irascipoterit
aduersario nisun hoc ipsȩnobis auimum prebeat misericordem

Expanded text:
iximus conquestionis opus hoc esse, ut animos iudicantium ad misericcordiam moueat. Huic quoque dat proprios locos sedecim, in quibusHoc autem scire debemus, esse multos communes locos et indignationi et conquestioni, et recte; neque enim iudex potest nobis praebere misericordiam, nisi ira in aduersarium consequatur, aut irasci potent aduersario, nisi in hoc ipso nobis animum praebeat misericordem
Abbreviated transcription (Latin):
Ingeniũ ẽ uis quȩdã naturalit̃ animis ĩsita suis uirib p̃ualens. In genio
itaq & sapientia ẽ & elo q̃ntia. ut ĩ his ẽ qͦ singeni osissimos uocauit
Et in ingenio ẽ sola doquentia ut supͣ. Tũin genio fretamalitia. Quarem¬
uident᷑ postta c&erastudia recta atq honesta. ꝑ otiũ cesebrata ab optimis enituisse
Hoc uͦ aplerisq eoꝵdesertũ obsolcuisse. eo tẽporeqͦmulto uehem̃tiꝰ eratretinendũ
& studiosius ad augendũ¬
ABSO
succurrendũ. Eth qͣsi ꝑ ĩ dignationẽ ꝓñtiandũ. Qđ uͦ ait aplerisq :̃ rectedicit¬
Ñ enĩ om̃ssapientes are .I. recesserunt. Nã atheniensib: solon leges scripsit.
Etqrno rat multos et̃ ĩ rep corruptissimos. ĩ exiliõm ultro ꝓfectus. ẽs cripsit
hisdẽ atheniensib: leges & draconduoꝵq hominũ legibus utunt᷑. Ligurgͦ¬

Expanded text:
Ingenium est uis quaedam naturaliter animis insita, suis uiribus praeualens. In ingenio Ingenium est uis quaedam naturaliter animis insita, suis uiribus praeualens. In ingenio itaque et sapientia est et eloquentia, ut in his est quos ingeniosissimos uocauit. Est in ingenio et sola eloquentia, ut supra: 'tum ingenio freta malitia'. videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius adaugenduAbsolsuccurrendum, et 'hoc' quasi per indignationem pronuntiandum. Quod uero ait 'a plerisque', recte: non enim omnes sapientes a re publica recesserunt. Nam Atheniensibus Solon leges scripsit, et quia norat multos esse in re publica corruptissimos, in exilium ultro profectus est. Scripsit isdem Atheniensibus leges et Draco, duorumque hominum legibus utuntur; Lycurg
Abbreviated transcription (Latin):
traxit. lã exodio id excaus a necesse ẽ aliqͥs conseqͣtur euentus: Ergo ĩuidia
c̃secuta ẽ. Plerũq: enĩ exodio inuidianascit᷑. Plerũq ĩquã. Nã & alium
potesthabere euentũ. Si e nĩ hostẽ oderis. ñ ĩuides sꝯ inimiꝰc es. Si seruũ oderis¬
ñ inuidessꝯ irasceris. N gͦ semꝑ odiiẽ euent᷑. ĩ uidia. St̃ enĩ causae qͣ it̃ dũ
ñnecessarios euent habent. Vtsi pugno ꝑcutias. & occidas. St̃itẽ causae qͣ
necessarios habent euent. Vt ignis missus ĩstipulã faciat ĩcendiũ nec esse ẽ.
Quib: in reb: tantũ odiiatq ĩuidiȩ suscepit elo q̃ntia. Postꝗ ĩ qͥt res .ẜ. ab in
sipientib & dicacib coepit amministrari. sapientes illi elo quentiã odisse
litteris scriptisq exercereco eperunt. Atq idõ factũ ẽ. ut usq ad nr̃am me¬
moriã recti atq honesti. memoria ꝑuenir&. Ut homines ingenio sissimi.

Expanded text:
traxit; iam ex odio, id est ex causa, necesse est aliquis consequatur euentus. Ergo inuidia traxit; iam ex odio, id est ex causa, necesse est aliquis consequatur euentus. Ergo inuidia consecuta est: plerumque enim ex odio inuidia nascitur, plerumque, inquam: nam et alium habere potest euentum. Si enim hostem oderis, non inuides, sed inimicnon inuides, sed irasceris; non ergo semper odii est euentus inuidia. Sunt enim causae quae interdum non necessarios euentus habent, ut si pugno percutias et occidas, sunt item causae quae necessarios habent euentus, ut ignis missus in stipulam faciat incendium necesse est. QVIBVS EX REBVS TANTVM ODII ATQVE INVIDIAE SVSCEPIT ELOQVENTIAsipientibus et dicacibus administrari coepit, sapientes illi eloquentiam odisse litteris scriptisque exercere coeperunt. Atque ideo factum est ut usque ad nostram memoriam recti atque honesti memoria perueniret. VT HOMINES INGENIOSISSIMI.
Abbreviated transcription (Latin):
regim̃ accesserint homines temerarii atq aud aces. Hoc auit̃ int̃ ẽ int̃audacẽ & teme¬
rariũ. Aud ax potest int̃dũ & ꝓbono accipi. Temerari ñ nͥmalus. Audatia ergo
duplexẽ. Nam & illeqͥ in ꝓsperisreb: temere aliquid aggredit᷑. audax ẽ
Et ille qͥ prouisis rationib: fortit̃ aliqͥt ĩcipit. audax ẽ. Qñ gͦ audatia dupli¬
cemforitem hab& : hicp̃misittemerariũ. ut ĩtelligeremꝰ audacẽ. Temeritas
enĩ & in c̃siderantia causae s̃. harũ euentus audatia. Quib: reb: tantũ odii atq
inuidiȩ suscepit eloq̃ntia. Omis causa hab& euentũ suũ. omĩsq: euentꝰ causã.
Vt puta ignis cũi lignũ immissus fuerit. idẽ lignũ incendatur necesse ẽ. Hic ignis
ĩlignũ missus. caufa ẽ. Causȩ uͦ euentꝰ. ĩcendiũ. Ita ergo eloq̃ntia. pͥmo odiũ con¬

Expanded text:
regimen accesserint homines temerarii atque audaces. Hoc autem interest inter audacem et temeregimen accesserint homines temerarii atque audaces. Hoc autem interest inter audacem et temerarium: audax potest interdum et pro bono accipi, temerarius non nisi malus. Audacia ergo duplex est. Nam et ille, qui in prosperis rebus temere aliquid adgreditur, audax est, et ille, qui prouisis rationibus fortiter aliquid incipit, audax est. Quoniam ergo audacia duplicem frontem habet, hic praemisit temerarium ut intellegeremus audacem; temeritas enim et inconsiderantia causae sunt, harum euentus audacia. QVIBVS REBVS TANTVM ODII ATQVE INVIDIAE SVSCEPIT ELOQVENTIA. Omnis causa habet euentum suum omnisque euentus causam. Vt puta, ignis cum in lignum inmissus fuerit idem lignum incendatur necesse est. Hic ignis in lignum missus causa est, causae uero euentus incendium. Ita ergo eloquentia primo odium con
Abbreviated transcription (Latin):
quã probat᷑. Fiebat ut & multitudinis & suo iuditio dignus. qͥ rẽ .P. gerer& uide¬
ret᷑. Multitudinis ĩ qͥt iuditio lã in multitudine uarietas ipsauilis ẽ. Qđ aut̃
ait suo iuditio ħ qͦq irritũ ẽ. Quisnã aut̃ desepotest. aut deb& haber eiuditium:
Ad postremũ dignꝰuideret᷑ ut supͣ. Itaq: cũĩ dicendo saepepar. ñ nũ quã & ĩã superior
incnimirũ ñ in iuria cũ ad gubernacula rei .p. temerarii atq
audaces homines accesserant. maxima acmiserrima naufragi afiebant.
Quib rebus tantũ odu atq ĩuidiȩ suscepit eloqͣntia. ut homines in geniosis¬
simi. qͣsi ex aliqͣ turbida tẽpestate ĩ portũ. sic exseditiosa actumultũ o sauita
seinstudium aliqđ traderent quitũ. In metaphora ꝑmansit. gub naculũ nau
fragia. utrũq nauis. Negat gͦ cuiquã deberemirũ uideri rẽ .E. pessumdatã. cũ ad eiꝰ

Expanded text:
quam probatur. FIEBAT VT ET MVLTITVDINIS ET SVO IVDICIO DIGNVS, QVI REM PVBLICAM quam probatur. FIEBAT VT ET MVLTITVDINIS ET SVO IVDICIO DIGNVS, QVI REM PVBLICAM RETVR. 'Multitudinis', inquit, 'iudicio': iam in multitudine uarietas ipsa uilis est. Quod autem ait 'suo iudicio', hoc quoque inritum est: quisnam autem de se potest aut debet habere iudicium? Ad postremum 'dignus uideretur, 'ut supra: 'itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam etiam superior HINC NIMIRVM audaces homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines in- geniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in por- tum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum. fragia', utrumque nauis. Negat ergo cuiquam debere mirum uideri rem publicam pessum datam, cum ad eius
Abbreviated transcription (Latin):
int̃dũq meliores amultitudin e iudicati. cõmissã sibirẽp. pessũ deder̃. Nec uͦ
ad pͥuatas causas magnos acdisertos homines accedere. Idõ qr publica : fuer̃ ante¬
ponenda pͥuatis. Magnos ad sapientiã disertos adeloquentiã referamꝰ. Ar¬
bit᷑or alios fuisse ñĩ callidos homines. Callidis̃ qͥdolo ac fraude exitũ uirtutis
imitant᷑. Cũ saepem̃datio c̃trauerũ stare homines c̃suescerent. Multo meli us
res ipsas nominauit. quãsi has ĩ negotiis positas nominasset. Ut puta cũ sepem̃da
turatione c̃trauerã causãstare c̃suescerent : Itaq cũ ĩ dicendo saepepar. ñnũ quã¬
do inqͥt. Ergoiã omissa ẽ sapientia : si desola dicendicopia iuditiũ ẽ. Nonnũ quã
&iam superioruis eẽt. Ostendicuerũ iuditiũ ñ fuisse. ubiuincere aliqͥs uidet᷑ potius

Expanded text:
interdumque meliores a multitudine iudicati commissam sibi rem publicam pessum dederunt. NEC VERO interdumque meliores a multitudine iudicati commissam sibi rem publicam pessum dederunt. NEC VERO AD PRIVATAS CAVSAS MAGNOS AC DISERTOS HOMINES ACCEDERE. Ideo quia publica fuerunt anteponenda privatis: 'magnos' ad sapientiam, 'disertos' ad eloquentiam referamus. ARBITROR ALIOS FVISSE NON INCALLIDOS HOMINES. Callidi sunt qui dolo ac fraude exitum uirtutis imitantur. CVM SAEPE MENDACIO CONTRA VERVM STARE HOMINES CONSVESCERENT. Multo melius res ipsas nominauit quam si has in negotiis positas nominasset, ut puta 'cum saepe mendaci oratione contra causam ueram stare consuescerent'. ITAQVE CVM IN DICENDO SAEPE PAR. 'In do', inquit; ergo iam omissa est sapientia, si de sola dicendi copia iudicium est. NONNVMQVAM ETIAM SVPERIOR VISVS ESSET. Ostendit uerum iudicium non fuisse, ubi uincere aliquis uidetur potius
Abbreviated transcription (Latin):
& dicaces agere actractare coeper̃ : Et pͥmũ pͥuatarũ controuersiarũ. postre¬
mũ fortunarũ patronifieri coeper̃. Quicũ int̃dũ c̃traustitiã malascaus as de¬
fenderent. saepe& i amuincerent: coactis sapientes illirei .P. intenticiuib ac
necessariis suis resistere contra illos callidos ac disertos. qͥ assidui tatedicendi
notissimi populo atq amicissimi. eẽ coeperant. Itaq: isticallidi cũ c̃traillossapi¬
entesuiros dicerent. saepepares. in t̃dũ superiores fuisse. a populo iudicatisunt.
in cõmoda. multanaufragia c̃tiger̃. Ita gͦ factũ ẽ ut eloquentia qͣ pͥmũ ꝑfuerat
sꝯmixta sapientiae. pͥsola multũ offecerit utilitatib reipublicȩ. At cũ ꝑhos
male eloquentes cuncta gererent᷑. sapientes illide turbati. ea qͣ gerer e c̃sueue¬
bernatasit. pͥuatoꝵ negotia acallidissimis hominib:. Qui pꝰea pares sapientib

Expanded text:
et dicaces agere ac tractare coeperunt. Et primum paruarum controuersiarum, post oet dicaces agere ac tractare coeperunt. Et primum paruarum controuersiarum, post omnium fortunarum patroni fieri coeperunt. Qui cum interdum contra iustitiam malas causas defenderent, saepe etiam uincerent, coacti sunt sapientes illi rei publicae intenti ciuibus ac necessariis suis resistere contra illos callidos ac disertos qui adsiduitate dicendi notissimi populo atque amicissimi esse coeperant. Itaque isti callidi cum contra illos sapientes uiros dicerent, saepe pares, interdum superiores fuisse a populo iudicati sunt incommoda, multa naufragia contigerunt. Ita ergo factum est ut eloquentia, quae primum profuerat, sed mixta sapientiae, post sola multum offecerit utilitatibus rei publicae. At cum per hos male eloquentes cuncta gererentur, sapientes illi deturbati ea quae gerere consueuebernata sit, privatorum negotia a callidis hominibus, qui postea pares sapientibus
Abbreviated transcription (Latin):
lari suis qͥsq necessariis cogeret᷑. Nuncde in cõmodis eloquentiaȩ locus in
cipit. Querit᷑aut̃ qͥfieripotuerit ut eloquentia mixta sapientiae. q̃ẽ gregauit
homines quae ꝑsua sit utile atq honestum. q̃ urbes constituit. iurado cuit : quȩ
multũ hominib ꝓfuit. ut eloquentia ĩ quã mix ta sapientiae coeperit obetẽ ho¬
minib & ciuitatib. Hocscilic& fuit exordiũ malorũ. pͥmũ urbib constitutis
necesse ẽ creuisse easdeciui tates ꝓpͥadoctrina siueuicina multitudine. Iphis
deinde ñ om̃ssapientes atq eloquentes fuisse. sꝯpaucos. quanquã om̃s hanchaben¬
dimateriem continerent. Necesse ergo erat. ut auctis cumulatisq ciuitatib
sapientes homines atq eloqͣntes rem .P. gubernarent. ipsiusq tantũ curãgere¬
rent. Occupatis itaq circarẽ .P. sapientib : pͥuatorũ negotia callidihomines

Expanded text:
lari suis quisque necessariis cogeretur. lari suis quisque necessariis cogeretur. cipit. Quaeritur autem qui fieri potuerit ut eloquentia mixta sapientiae, quae congregauit homines, quae persuasit utile atque honestum, quae urbes constituit, iura docuit, quae multum hominibus profuit, ut eloquentia, inquam, mixta sapientiae coeperit obesse hominibus et ciuitatibus; hoc scilicet fuit exordium malorum. Primum urbibus constitutis necesse est creuisse easdem ciuitates propria siue uicina multitudine; in his deinde non omnes sapientes atque eloquentes fuisse, sed paucos, quamquam omnes hanc habendi materiem continerent. Necesse ergo erat ut auctis cumulatisque ciuitatibus sapientes homines atque eloquentes rem publicam gubernarent ipsiusque tantum curam gererent; occupatis itaque circa rem publicam sapientibus privatorum negotia callidi homines
Abbreviated transcription (Latin):
coepit uirtutis imitari. Atq idõ contigit ut malimores adepti copiã dicendi
circa cõmoda rei .P. sola eloqͣntia a omissa sapientia sint abusi. Cõmoditas aut̃
iđ prauauirtutis imitatrix t̃tia illaẽ honesto illisoli contraria. Peruertere
urbes acuitas hominũ labefactare assueuit. Sic sup̃. Bonine anmali plus attu¬
lerithominib &ciuitatib. Hisduob enĩ .R .P. conflataẽ. Uerisimillimũ
uersari nec u puatas ad causas magnos acdisertos homines accedere. socũa sũmis
urism aeimeres amministrarent᷑. arbitror alios fuisse ñ ĩ callidos homines
qui ad prauas controuersias pͥuatoꝵ accederent: Quib ĩ ẽtrouersis cũ sȩpe a
mdatio c̃trauerũ starehomines c̃suescerent. dicendi assiduitas ireduitaudatiã.
ut necessario superiores illi. propt̃ iniurias ciuiũ resistere audacib & opitu¬

Expanded text:
coepit uirtutis imitari; atque ideo contigit ut mali mores adepti copiam dicendi coepit uirtutis imitari; atque ideo contigit ut mali mores adepti copiam dicendi circa incommoda rei publicae sola eloquentia, omissa sapientia, sint abusi. Commoditas autem, id est praua uirtutis imitatrix, tertia illa est, honesto illi soli contraria. PERVERTERE VRBES AC VITAS HOMINVM LABEFACTARE ADSVEVIT. Sic supra: 'bonine an mali plus attulerit hominibus et ciuitatibus'; his duobus enim res publica conflata est. VERI SIMILLIMVM versari, nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere: sed cum a summis viris maxime resontroversias privatorum accederent. quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus et opitu
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ iđ qͥnatura humanas res nullo adiuncto in cõmodo munerata ẽ: duob
adplenum constat. Reipsa & spete atq: imagine sui. ut puta melhab& rẽ
scilic& dulcedinẽ. hab & spetiẽ iđ colorẽ. atq aspectũ. qͦqͣsi facile itaut est
dulcecredatur. Itauir fortis hab&rẽ . uirtut ẽscilic&: hab& spetiem iđ
pulcritu dinẽ corporis: In distorta enĩ mẽbra. nec quȩ iux tanaturã sui cõpe¬
tent̃ apposita sunt: uirtus non potest cadere. ut uirgłs. & c&eri qͦscũq fortes
& pulchros &i amfuissedixer̃. Sicuestis &iã hab&rẽ. utilitatẽ texturȩ
Hab& spetiem. gram̃sclic& circa aspectũ faciei. Ergo illenescio qͥs magnus uir
acsapiens & hi qͥ postea c̃secuti. acceptauita e p̃cepta tenuer̃ . ut ꝑfecti eent̃ habu
tutis dignissima p̃mia consecuti sunt. iđ magistratꝰ aut alias utilitates. Multidũ
solã dicendicopiã c̃secutis̃. Premiisitaq solis ĩducta cõmoditas. reignorata spetiẽ

Expanded text:
o natura humanas res nullo adiuncto incommodo munerata est, duobus ad plenum constat, re ipsa et specie atque imagine sui. Vt puta, mel habet rem, scilicet dulcedinem; habet speciem, id est colorem atque aspectum, quo quasi facie, ita ut est, dulce credatur. Ita uir fortis habet rem, uirtutem scilicet, habet speciem, id est pulchritudinem corporis. In distorta enim membra neque iuxta naturam sui competenter apposita uirtus non potest cadere, ut Vergilius et ceteri quoscumque fortes et pulchros etiam fuisse dixerunt. Sic uestis etiam habet rem, utilitatem texturae; habet speciem, gratiam scilicet circa aspectus faciem. Ergo ille nescio quis magnus uir ac sapiens et hi qui postea consecuti accepta uitae praecepta tenuerunt, ut perfecti essent, tutis dignissima praemia consecuti sunt, id est, magistratus atque alias utilitates, multi, dum solam dicendi copiam consecuti sunt. Praemiis itaque solis inducta commoditas re ignorata speciem
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰcrcaact nat afuerit disputauit. Ostendito pͥmo elo qͥntiã ꝓfuisse. siquandu
suerit mixta sapientiae. Post eandẽ eloq̃nti ã repudiata sapientia maxim a nau¬
fragia intulisse R .R. Magnũ q ex inde odiũ atiudiã ẽtraxisse. Neqͥs gͣ estim&
lo qntiã semꝑ et̃ fugiendã. qͦppe multa ĩcõmoda ꝑhanecontigisse monstrauit. nece ss¬
rioħ quar tathesis ẽstudendũ eloqͥntie. sa quaemix tasit sapitntie. Etehicqͣsi ex

Expanded text:
rca actus natura fuerit disputauit, ostenditque primo eloquentiam profuisse, sed quam diu fuerit mixta sapientiae; post eandem eloquentiam repudiata sapientia maxima naufragia intulisse rei publicae magnumque exinde odium atque inuidiam contraxisse. Ne quis ergo aestimet eloquentiam semper esse fugiendam, quippe multa incommoda per hanc contigisse monstrauit necessario, quarta haec thesis est, studendum eloquentiae, sed quae sit mixta sapientiae: et est hic quasi ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ergomaximȩ res paxatq bellum. Cum sũmis hominũ utilitatib. Cum
illa scilic& utilitate. quȩcũ honesto ẽ. Post quãuero cõmoditas quȩd ã praua
uirtutis imitatrix sineratione officiĩ dicendi copiã consecuta ẽ. tũ ingeni o¬

Expanded text:
Ergo maximae res pax atque bellum. CVM SVMMIS HOMINVM VTILITATIBVS. Cum Ergo maximae res pax atque bellum. CVM SVMMIS HOMINVM VTILITATIBVS. Cum illa scilicet utilitate quae cum honesto est. POSTQVAM VERO COMMODITAS QVAEDAM PRAVA VIRTVTIS IMITATRIX. Omne
Abbreviated transcription (Latin):
tu dine receder&. sꝯ a iocundissima ĩqͥt. Qmĩũ enĩ rerũ &iã malarũ¬
apud gerentes. iocundissima consuetudo ẽ. Quȩ p̃sertĩ iãnaturae
uĩ obtiner& ꝓpt̃uetustatem. Ergo hominũ naturabona ẽ. sꝯ malitia
ꝑ consuetudinẽ. natureuicẽ coeperat optinere. Ac pͥmo qͥdẽ sic & na¬
ta & pragressa longius eloq̃ntia uid et᷑ & itẽ rũ postea maximis in reb
pacis & belli cũ summis hominũ utilitatib: eẽ uersata. Catisfecit
ꝓpositionisuae. Supͣenĩdix̃. Ac si uo lumꝰ eiꝰ rei quȩ us cat᷑ eloquenti a
considerare pͥncipiũ repperiemus id exhonestissimis causisnatũ
atq optimisrationib ꝓfectum. Ita & hic. Ac pͥmo quidem sic &nata &¬
progressa longiꝰ eloquentia uidet᷑. Et itẽ Postea maximis in rebus
res oportunitas animifꝰ in eõt hominũ siquis eã poss& elicere¬

Expanded text:
tudine recederet', sed 'a iucundissimatudine recederet', sed 'a iucundissimaapud gerentes iucundissima consuetudo est. QVAE PRESERTIM IAM NATVRAE VIM OPTINERET PROPTER VETVSTATEM. Ergo hominum natura bona est, sed malitia per consuetudinem naturae uicem coeperat optinere. AC PRIMO QVIDEM SIC ET NATA ET PROGRpacis et belli cum sum- mis hominum utilitatibus esse versata; postpropositioni suae: supra enim dixit: 'ac si uolumus eius rei quae uocatur eloquentia considerare principium, reperiemus id ex honestissimis causis natum atque optimis rationibus profectum'. Ita et hic: 'ac primo quidem sic et nata progressa longiu eloquentia videtur: et item postea maximis in rebus res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ips amnaturã p̃ceptis ait. ad has uiuendirationes eẽ ꝑductã.
Grauiinqͥt acsuaui cõmotus oratione. Grauitatẽ ad sapientiam.
uincit᷑ ab eo qͥ eloquentior fuerit. Fortior ñ uincit᷑ nͥ ab eo qͥfortior fu¬
ent. Astutus ñ uincit᷑ nͥ ab eo qͥ astutior fuerit. Añĩ adũ tendũ gͦ acum̃ cice¬
ronis. Homines inqͥt fortissimi ad ȩqͣlitatẽ uiuendi ñ fortitũ dine qͣso¬
l& iunci ĩ ferior fortitudo. sꝯeloquentia deducti sunt. Ergo supͣ am̃s
uires eloq̃ntia ẽ. sꝰ quȩ sit mixtasa pienti ȩ. Vt ĩt̃quos poss& excellere.
cũhis sepateret᷑ aeqͥri. Excellere uirib: scilic& cũ his sepateret᷑ ueqͣri
Ita supͣ. Nonius ȩqͣbile quid utilitatis haber& acceperat. Et su auolun¬
tate. Non co acti uirib: corporis so ĩ bis iã fecerat eloquentiȩ ꝑsuasio uo¬
luntatẽ. Ab iocundissima consuetudine receder&. Nondix̃ a c̃ sue¬

Expanded text:
tamen ipsam naturam praeceptis ait ad has uiuendi rationes esse perductam. tamen ipsam naturam praeceptis ait ad has uiuendi rationes esse perductam. 'Graui', inquit, 'ac suaui commotus oratione'. 'Grauitatem' ad sapientiam, uincitur ab eo qui eloquentior fuerit; fortis non uincitur nisi ab eo qui fortior fuerit; astutus non uincitur nisi ab eo qui astutior fuerit. Animaduertendum ergo acumen Ciceronis: homines, inquit, fortissimi ad aequalitatem uiuendi non fortitudine, qua solet uinci inferior fortitudo, sed eloquentia deducti sunt. Ergo supra omnes uires eloquentia est, sed quae sit mixta sapientiae. VT INTER QVOS POSSET EXCELLERE, CVM HIS SE PATERETVR AEQVARI. 'Excellere' uiribus scilicet. 'Cum his se pateretur aequari': ita supra: 'non ius aequabile quid utilitatis haberet acceperant'. ET SVA VOLVNTATE. Non coacti uiribus corporis, sed in his iam fecerat eloquentiae persuasio uoluntatem. AB IVCVNDISSIMA CONSVETVDINE RECEDERET. Non dixit 'a consue
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd inc&eris desit. Ist eqdemmagnꝰuir acsaꝑiens. cognouit᷑in hominib natu¬
ram. multuq ex̃ ꝓfuturã. siꝑceptis melior fuiss& effecta: Ego ome qđ ꝑfec¬
tũ ẽ. natura & disciplina ꝑfectũ ẽ. Sed qr iste pͥmꝰuir disciplinã accipere ñ po¬
tuit. ꝑfectus fuit nat᷑a &usu. Cũm enĩ cognouit habitũ suũ. & diusecum
ꝑtractando cognouit et̃ in hominib bonãnaturã. quaeut ꝑ fecta ẽẽ. potu¬
iss&. p̃ceptoꝵ adhibuit disciplinã. Ergo in hominib fuit materi es
iđ ꝑfectanatura. quãꝑfectã p̃cepta fecepta fecer̃ inuenta ꝑsapientiã.
in sinuata ꝑeloquentiam. Profectonemo nisigraui acsuaui cõmotus
oratione cumuirib: plurimđm poss&: adius uolui ss& sine uidescendere.
ut int̃quos poss& excellere . cũ his sepateret᷑ a eqͣri. & suauolunta te
a iocundissima consuetudine receder&. quae p̃sertĩ iãnaturȩ uĩ õp
tiner& ꝓpt̃ uetustatẽ. Quanquã nat᷑a fuerit apta ad ꝑfectãuitam

Expanded text:
d in ceteris desit, iste quidem magnus uir ac sapiens cognouit bonam in hominibus naturam multumque esse profuturam, si praeceptis melior fuisset effecta. Ergo omne quod perfectum est natura et disciplina perfectum est. Sed quia iste primus uir disciplinam accipere non potuit, perfectus fuit natura et usu. Cum enim cognouit habitum suum, et diu secum pertractando cognouit esse in hominibus bonam naturam, quae ut perfecta esse posset praeceptorum adhibuit disciplinam. Ergo in hominibus fuit materies, id est natura, quam perfectam praecepta fecerunt inuenta per sapientiam, insinuata per eloquentiam. oratione, cum viribus plurimum posset, adius voluisset sine vi descendere: ut, inter quos posset excellere, cum eis se paterctur, et sua voluntate a iucundissima consuetudine rTVS ORATIONE. Quamquam natura fuerit apta ad perfectam uitam,
Abbreviated transcription (Latin):
nit adromanos. qͦs ostendit itas apientes atq elo q̃ntes fuisse. ut ñ quã rẽp deseru¬
erint neq quicquã illis tantũ disertis concessisse. Qđ cũ facit p̃ponit grecis
romanos. seq ꝑromanis. Uerũ exẽplacũꝓferimꝰ ñ unũ ali qđ so quã multa possumꝰ
Cũ decoretam̃ ꝓ ferredebemꝰ. ut nc̃ cicero cõmemoratocatone stati aliossubicit simulqu
ĩromanoꝵ laude. uni hominis quãus egregii ñ sifficit excẽplũ. Quib: i hominib
erat sumauirt᷑ & sum auirtute ã plificata auctoritas & q̃ his reb: ornam̃to & rei
eloq̃us haberedeb & quȩtotã efficit auctoritatẽ. Itaq si accedat sapientia ã pli¬
eloqutiã. Quarẽ meo qͥd c̃ animo nihi lominꝰ elo q̃nti estudendũ c̃ & si ca

Expanded text:
nit ad Romanos, quas ostendit ita sapientes atque eloquentes fuisse ut numquam rem publicam deserunit ad Romanos, quas ostendit ita sapientes atque eloquentes fuisse ut numquam rem publicam deseruerint, neque quicquam illis tantum disertis concessisse. Quod cum facit, praeponit Graecis Romanos seque per Romanos. Verum exempla cum proferimus non unum aliquod, sed quam multa possumus, cum decore tamen proferre debemus, ut nunc Cicero commemorato Catone statim alias subicit, simul quod in Romanorum laude unius hominis quamuis egregii non sufficit exemplum. QVIBVS IN HOMINIBVS BRAT SVMMA VIReloquens habere debet illam quae totam efficit auctoritatem; itaque si accedat sapientia, amplieloquentiam. QVARE MEO QVIDEM ANIMO NIHILO MINVS EL
Abbreviated transcription (Latin):
Namqͦ
indignius rẽ honestissimã & rectissimã uiolabat stultoꝵ & iꝓborũm temeri¬
tas &audatia. sũ mocũ rei .P. detrim̃to eostudiosius &illis resistendum
q: eor uut ueredicã discipulũ affricanũ neq grachos africani nepotes.
Quib: in hominib: eratsũmauirtꝰ & sũma uirtitte ãplificata auctoritas .: quȩhis
reb: ornam̃to. & rei .p. p̃sidio && eloq̃ntia. Quando aliqͥd faciendũ ꝑsuademus
ab honesto. abutili. apossibili ꝑsuademꝰ. in t̃dũ & necessariũ ponimꝰ. Hisdẽ p̃ceptis etiã
illã rẽ qͣñ sit factarep̃hendimꝰ. Ut hiccicero c̃querit᷑ sapientes are .p. recessisse. si¬
qͥdẽ ut id ñ facerent. sub erat honestas. Nã qͦ indignꝰirẽ honestissimã &rectis simã
romanũ. Nã rephensio illa superior sapientiũ atq: eloquentiũ degrecorũ pͥnci¬
pib: facta ẽ. qđ hi disertis acdicacibus hominib: facilerẽ .P. cesserint. Nc̃uꝰue¬

Expanded text:
nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas et audacia summo cum rei publicae detrimento, eo studiosius et illis re- sistendum que eorum, ut vere dicam, discipulum Africanum neque Gracchos Africani nepotes: quibus in hominibus erat summa virtus et summa virtute amplificata auctoritas et, quae et his rebus ornamento et rsto, ab utili, a possibili persuademus; interdum et necessarium ponimus. Isdem praeceptis etiam illam rem quae non sit facta reprehendimus, ut hic Cicero conqueritur sapientes a re publica recessisse, siquidem ut id non facerent suberat honestas: 'nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam est Romanum. Nam reprehensio illa superior sapientium atque eloquentium de Graecorum principibus facta est, quod enim disertis ac dicacibus hominibus facile rem publicam cesserint; nunc uero ue
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ cũ eloqͣntia. Aliã parũ
ꝓdesse solã sapientiã. tam̃ ꝓ¬
desse. Tertiã multũ nocere
eloqͣntiã si sine sapientia ea¬
sit: Et quia potest dici Ergo
eloqͣntiȩ studendũ tĩ eẽ . Nam
ubiq sapientiã laudas. res¬
pondetur. Studendũ eẽ elo¬
quentiȩ qr ꝑ eloq̃ntiã uĩsuã
sapientia exerit necessario
Quarta thesis. studendũ esse
eloqͣntie sed tam̃ quae sit
mieta sapientie Anĩ ad uer¬
tere tam̃ debemus in princi

Expanded text:
tiae cum eloquentia; aliam, parum tiae cum eloquentia; aliam, parum prodesse solam sapientiam, tamen prodesse; tertiam, multum nocere eloquentiam si sine sapientia sit. Et quia potest dici: “ergo eloquentiae studendum non est? nam ubique sapientiam laudas”, respondetur studendum esse eloquentiae, quia per eloquentiam uim suam sapientia exserit necessario. Quarta thesis: studendum esse eloquentiae, sed tamen quae sit mixta sapientiae. Animaduertere tamen debemus in princi
Abbreviated transcription (Latin):
Mis QUICUQ INCIPIT
cuiuscũq generis orationẽ.
haec tria in principiis ad¬
hibere deb&. ut auditores
faciat attentos. beniuolos. do¬
ciles Ergo hic cicero facitdo¬
ciles auditores. cũ quid sit elo¬
quentia ostendit. Attentos
cũ dicit se deeloquentia dic¬
turũ. rescilic& magna. Be¬
niuolos siquidẽ. quia osten¬
dit futurũ ei cõmodũ. qui his
artib: fuerit edoctꝰ Elo qͣn¬
tia igit᷑ qualis sit. ꝑseipsã ñ
ostendit. sed est capax quali¬
tatis. quãñ inse hab& sedac¬
cipit abagente. Nãut cuius¬
cũq ingeniũ fuerit eius qui
eautitur. ꝑ inde qualissit. ł
quid faciat demonstrat. Er¬
go qm quiius mediocriter
sapiens. potest uidere eloqͥn¬
tiã si in homine stulto sit ma¬
lã eẽ .si in sapiente bonã ẽẽ ꝓp¬
terea cicero Ñutrũ bonũ an
malũ sit eloqͣntia querit . s
utrũ plus boni. anplus mali
habeat ostendit: Tractat au¬
t̃ in principus .uiui. thesis
unã talẽ studendũ eẽ sapien¬

Expanded text:
is quicumque incipit cuiuscumque generis orationem, haec tria in principiis adhibere debet, ut auditores faciat attentos, beniuolos, dociles. Ergo hic Cicero facit dociles auditores, cum quid sit eloquentia ostendit; attentos, cum dicit se de eloquentia dicturum, re scilicet magna; beniuolos, si quidem ostendit futurum ei commodum qui his artibus fuerit edoctus. Eloquentiam igitur qualis sit per se ipsam non ostendit, sed est capax qualitatis quam non in se habet, sed accipit ab agente. Nam ut cuiuscumque ingenium fuerit eius qui ea utitur, proinde qualis sit uel quid faciat demonstrat; ergo, quoniam quiuis mediocriter sapiens potest uidere eloquentiam, si in homine stulto sit, malam esse, si in sapiente, bonam esse, propterea Cicero non utrum bonum an malum sit eloquentia quaerit, sed utrum plus boni an plus mali habeat ostendit. Tractat autem in principiis quattuor thesis: unam talem, studendum esse sapien
Abbreviated transcription (Latin):
se amministrari : siunꝰ quisq: uelit uerba expectare. &ñaduo¬
luntatẽ ei: quiea u̾ba habuerit accedere: deinde exutilita¬
tis & honestatis partib: ostendere. quã inutile. autquam
t᷑pesit. id qđ aduersarii dicant fieri oportus se. auto portere.
& id qđ nos fecerimꝰ. autpostulemꝰ quã utile. aut quã honestum
sit: deinde leges nobiscaraseẽ. ñ ꝓpt̃ litteras quae tenues. & ob¬
scure notae sint uoluntatis. sed ꝓpter earũ rerũ quib: descrip¬
tũ ẽ utilitatem & erdꝵ quiscripserint sapientiã & diligentiã
Postea quid sit lex describere. ut eauideat᷑ insententus nꝰ in
ũbis consistere: Et uid exis uideat᷑ legi obtẽperare : qui senten¬
tiã eiꝰ. ñ qui scripturã sequat᷑: deinðe qua in dignũ sit eo de
affici supplicio. eũ qui ꝓpt̾ aliqđ scelus & audatiã contra
leges feceritt. & eũ qui honesta. aut necessaria decausa fiab

Expanded text:
se administrari, si unus quisque velit verba spectare et non ad vose administrari, si unus quisque velit verba spectare et non ad voluntatem eius, qui ea verba habuerit, accedere; deinde ex utilitatis et honestatis partibus ostendere, quam inutile aut quam turpe sit id, quod adversarii dicant fieri oportuisse aut oportere, et id, quod nos fecerimus aut postulemus, quam utile aut quam honestum sit; deinde leges nobis caras esse non propter litteras, quae tenues et obscurae notae sint voluntatis, sed propter earum rerum, quibus de scriptum est, utilitatem et eorum, qui scripserint, sa- pientiam et diligentiam; postea, quid sit lex, descri- bere, ut ea videatur in sententiis, non in verbis con- sistere; et iudex is videatur legi optemperare, qui sen- tentiam eius, non qui scripturam sequatur; deinde, quam indignum sit eodem affici supplicio eum, qui propter aliquod scelus et audaciam contra leges fecerit, et eum, qui honesta aut necessaria de causa non ab
Abbreviated transcription (Latin):
certo exordine. iud. certa ȩtate praeditos constitiusse. uteerĩt
non quiscriptũ suũ recitarent. qđ quiuis puerfacere possa
sed quicogitatione assequi possent. & uoluntate int̃pry̧tari: dein¬
deillũ seriptorẽ si scripta sua stultis hominib: & barbari siudi¬
cib: cõmuter& om̃a sũma diligentia ꝑsoripturũ fuisse : Nunc
uero qđ intelliger&. quales uiri resiudicaturi eent. idcirco
eũ quae ꝑspicua uider&. eẽ. Nasscripsisse . Neq: enĩ uos scriptisui¬
recitatores. sed uoluntatis int̾p̃tes fore putauit. Postea quaere¬
re ab adũsaris quidsi ħ fecissẽ. ꝗd si ħ accidiss&. eoꝵ aliquod
inquib: aut causa sit honestissima. autnecessitudo certissima.
tũne accusar &is t atqui lex nusquã excepit . Ñergo om̃a scrip¬
tis sed quȩdã quae ꝑ spicua sint. tacitis exceptionib caueri.
deinde nullã re. neq legib neq scriptura ulla. deniq neq in
sermone qͥd ẽ cotidiano atq: imperus domesticis recte pos¬

Expanded text:
certo ex ordine iudices certa aetate prae- ditos constituisse, ut essent, non qui scriptum suum recitarent, quod quivis puer facere posset, sed qui cogitatione assequi possent et voluntatem interpre- tari; deinde illum scriptorem, si scripta sua stultis hominibus et barbaris iudicibus committeret, omnia summa diligentia perscripturum fuisse; nunc vero, quod intellegeret, quales viri res iudicaturi essent, idcirco eum, quae perspicua videret esse, non adscrip- sisse: neque enim vos scriptirecitatores, sed vo- luntatis interpretes fore putavit; postea quaerere ab adversariis: quid, si hoc fecissem? quid, si hoc acci- disset? eorum aliquid, in quibus aut causa sit honestissima aut necessitudo certissima: tamenne ac- cusaretis? atqui lex nusquam excepit; non ergo omnia scriptis, sed quaedam, quae perspicua sint, tacitis exceptionibus caveri; deinde nullam rem ne- que legibus neque scriptura ulla, denique ne in ser- mone quidem cotidiano atque imperiis domesticis recte pos
Abbreviated transcription (Latin):
ne infirma ẽ prõpositio nisia diunctta sit apꝓbatio separata ẽquidẽ
a propositione approbatio. Quodeni et adiungi etseparari abaliquo

Expanded text:
ne infirma est propositio, nisi adiuncta sit adprobatio, separatum est quiddam a propositione adprobatio. quod enim et adiungi et separari ab aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum natura neq exercitatione so &iam arte constat. Qm̃ artẽ discere in nr̃ipo¬
testate ẽ. possumus in qͥt eloquentiã consequi. In hacexortatione ẽ &iam auxesis
Aug& eñi laudes eloq̃ntiae. Auace sis porro duobus modis fit. Ratione & cõpara¬
tone Audit eloquentiã ratione ubiait ꝑhanc & puplicas &priuatas resad
eũ aitlo eutione solafieri ut beluis omnib antecellamus. cũ aliãs inferiores
sis p̃ceptis monstrauimꝰ. ad int̃p̃tationẽ in his positȩ orationis redeamꝰ. Quare
meo qͥdẽ animo nihi lominus eloq̃ntiae studendũ ẽ. Quarta illa thesisstudendũ ẽ
eloq̃ntiae. sꝯ quȩ sit mix ta sapientiae. Et iocunde in qͥt. meo animo neqͥd sibi usur

Expanded text:
NON SOLVM NATVRA NEQVE EXERCITATIONE, SED ETIAM ARTE CONSTAT; quoniam artem discere in nostra potestate est, possumus, inquit, eloquentiam consequi. In hac exhortatione est etiam auxesis; auget enim laudes eloquentiae. Auxesis porro duobus modis fit, ratione et comparatione. Auxit eloquentiam ratione ubi ait per hanc et publicas et privatas res adcum ait locutione sola fieri ut beluis omnibus antecellamus, cum alias inferiores sis praecepta monstrauimus, ad interpretationem in his positae orationis redeamus. QVARE MEO QVIDEM ANIMO NIHILO MINVS ELOQVENTIAE STVDENDVM EST. Quarta illa thesis: studendum est eloquentiae, sed quae sit mixta sapientiae. Et uerecunde 'meo', inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ostentes. P ronuntiatio ȩ ergo in duob inuoce etin corpore. Corpꝰ duo habet

Expanded text:
turus haec eadem moderatius ostentes. Pronuntiatio ergo in duobus est, in uoce et in corpore; corpus uero duo habetturus haec eadem moderatius ostentes. Pronuntiatio ergo in duobus est, in uoce et in corpore; corpus uero duo habet
Abbreviated transcription (Latin):
dispositionẽ. elocutionẽ. memoriam ꝓnuntiationẽ. Inuentionem et dicit adnogotu
fidem. autuerarum rerum. autuerisimilium ex cogitationẽ : sed orator inuerisimi¬
lib: mnaxime uersatur. Duo enim sunt genera argumentorum. necessarium et
ꝓbabile. Necessarium inueris reb ẽ. ꝓbabile inuerisimilib: Dispositionem dicit
esse utinuenta locis necessariis ꝑ ordinem disponam. E locutionẽ porro induob
ponit inidoneis uerbis. etinsententiis. Scilicet neimuerbis singula fib barbarism
sit pempluralib solo etismꝰ. Deinde siue uerba. siue sententias. ut competert̃
inuentionib: dispositis applicem. Memoriam uero illa essedicit ateirta in uer¬
tiones retinendas argumenta ł uerba firmit̃ concepta teneamꝰ. Ergo dicentis
hoc memorict ẽ. non neglegentis. Deinde. Pronuntiatio ẽ inquit exrerũetuer¬
borum dignitate uocis et corporis moderatio. Hac eadem moderatius uditt

Expanded text:
dispositionem, elocutionem, memoriam, pronuntiationem. Inuentionem esse dicit ad negotii fidem aut uerarum rerum aut ueri similium excogitationem; sed orator in ueri similibus maxime uersatur. Duo enim genera sunt argumentorum, necessarium et probabile; necessarium in ueris rebus est, probabile in ueri similibus. Dispositionem dicit esse ut inuenta locis necessariis per ordinem disponamus. Elocutionem porro in duobus ponit, in idoneis uerbis et in sententiis, scilicet ne in uerbis singulis barbarismus sit, ne in pluribus soloecismus, deinde siue uerba siue sententias ut competenter inuentionibus dispositis applicemus. Memoriam uero illam esse dicit, ut circa inuentiones retinendas argumenta uel uerba firmiter concepta teneamus. Ergo dicentis haec memoria est, non legentis. Deinde PRONVNTIATIO EST, inquit, EX RERVM ET VERBORVM DIGNITATE VOCIS ET CORPORIS MODERATIO, id est ut
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ ensex hocuerũ ẽ ut exartedicat Illud accidens ut artẽ dicendi tradat quo drhe¬
coris officiũ solũ est Ergo ñ quid ẽ mihi hermagoras uidet᷑ mendosissime artesscrip¬
sisse sed oratorimaiximũillud ẽ ñ ut artẽ tradat qđ rhetoris ꝓpriũ ẽ. sed ut ex ar¬
tedicat qđ orttorimaximũ ẽ necessciriũ Tollit ergo hermagorȩ exercitationẽ
exarte dicendi qđ eũ inquit minime potuisse om̃s uidemꝰ Minime inquit potuis¬
se Nechocillidat ut quomꝰ cũq potuerit Ergosi necsapienisfuit nec dicen dipe¬
ritus rette necquid dicit a teudere nec quid polliceat᷑ intelligere uide ÷ Ora¬
tor eñurbonꝰ cẽ debet. & dicendiperitꝰ Deindec̃ dusio Qucre c̃uictt her¬

Expanded text:
officium eius hoc uerum est, ut ex arte dicat. Illud autem accidens, ut artem dicendi tradat, quod rhetoris officium solum est. Ergo non quidem mihi Hermagoras uidetur mendosissime artes scripsisse; sed oratori maximum illud est, non ut artem tradat, quod rhetoris proprium est, sed ut ex arte dicat, quod oratori maxime est necessarium. Tollit ergo Hermagorae exercitationem ex arte dicendi; QVOD EVM, inquit, MINIME POTVISSE OMNES VIDEMVS. 'Minime', inquit, 'potuisse': nec hoc illi dat, ut quomodocumque potuerit. Ergo si nec sapiens fuit nec dicendi peritus, rede 'nec quid dicat attendere nec quid polliceatur intellegere uidetur'. Orator enim uir bonus esse debet et dicendi peritus. Deinde conclusio: quare conuict
Abbreviated transcription (Latin):
laat uhac Noportere hoc de monstrabit᷑ silex auta
utisat atau e aut nefas eẽ. tali inre ñ disigentissimȩ legi
obtẽperare. aut italex diligent̃ ꝑscriptaͤ de monstrabitꝰ
ita cautũ unaquaq dere. ita qđ oportuerit exceꝑtũ . ut mi¬
nime c̃ueniat. quicquã. intã diligenti scriptura. pͣteritum
arbitrari¶ Fertius ẽ. locꝰ ei qui ꝓscripto dic&. maxime
nec essarius. Perquae oport& ostendat. si conueniat causam
contra scriptũ acciprea tam̃ minimȩ oportere. quȩ ab adũ¬
sariis afferat᷑. Quilocꝰ id circoe huic necessarius. qđ sẽꝑ his

Expanded text:
ac non oportere. hoc de- monstrabitur, si lex aut ad res e aut nefas esse tali in re non diligen- tissime legi optemperare; aut ita lex diligenter per- scripta demonstrabitur, ita cautum una quaque de re, ita, quod oportuerit, exceptum, ut minime conveniat quicquam in tam diligenti scriptura praeteritum ar- bitrari. Tertius est locus ei, qui pro scripto dicet, maxime necessarius, per quem oportet ostendat, si conveniat causam contra scriptum accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis afferatur. qui locus id- circo est huic necessarius, quod s
Abbreviated transcription (Latin):
austoritatẽ dicioportebit Adtendendũ ẽ aut̃ et in hac et inomĩb:
nũ quos locos cõmunes p̃tereos quos nos exponimus ipsa resostendat
ΙΙSΟΑ om̃i innatyuã COΝSVETUΟΙΝẼ. LEaES dat p̃cepta
uc argum̃ta sumamus uł quȩ exipsec resumunt᷑ ułquȩ exsimili
aut maiore aut minore. Loco saut̃ cõmunes dares enegat posse
certos insingulas constitutiones: Et enĩ cũ duo genera sinst oruco

Expanded text:
auctoritatem dici oportebit. adtendendum est autem et in hac et in omnibus, num quos locos communes praeter eos, quos nos exponimus, ipsa res ostendat omni in naturam, consuetudinem, leges, dat praeceptum ut argumenta sumamus uel quae ex ipsa re sumuntur, uel quae ex simili aut maiore aut minore. Locos autem communes dare se negat posse certos in singulas constitutiones. Etenim cum duo genera sint, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enĩ ingenere spectabit᷑. Locus tẽpus occasio facultas. Modũ inc̃iectura
ñ posuit. quia in facinore confessio semper inspicitur
VNT autẽ aliquȩ suspiciones q̃ cõmunit̃ ex exnegotiorũ etex ꝑsonarũ
at tributionib: sumunt᷑ Nã etexfortuna et exnatura et exuictu. studio¬
stictis casu. orationib: consilio. et ex habitu animi aut corporis.
pleraq: ꝑtinent ad easdẽres. quȩ rẽ credibilẽ aut incredibilẽ facere
possunt et cũ seccti suspicione iunguntur. Maximeenĩ quȩri
oport& in hac constitutione primũ potueritne aliquid fieri

Expanded text:
HOC ENIM IN GENERE SPECTABITVR LOCVS, TEMPVS, OCCASIO, FACVLTAS. Modum in coniectura HOC ENIM IN GENERE SPECTABITVR LOCVS, TEMPVS, OCCASIO, FACVLTAS. Modum in coniectura non posuit, quia in facinore confessio semper inspicitur. SVNT AVTEM ALIAE SVSPICIONES QVAE COMMVNITER ET EX NEGOTIORVM ET EX PERSONARVM ATTRIBVTIONIBfactis, casu, orationibus, consilio et ex habitu animi aut corporis pleraque pertinent ad easdem res, quae rem credibilem aut incredibilem facere pos- sunt et cum facti suspicione iunguntur. maxime enim quaerere oportet in hac constitutione, primum po- tueritne aliquid fieri
Abbreviated transcription (Latin):
degotii locũ tempꝰ. occasionẽ facultates. De modo c̃ticescens: qđ reima¬
tufestȩ. & in c̃fessione habitȩ mođ semꝑ ÷ Item adiuncta pego tioł ma¬
iora łmiriora ł paria ł similia. maximeq euentus coniecturȩ ꝓdest:
Quarta etiã pars q̃ gestũ negptiũ c̃sequitur : ad c̃ iec turã tribuan ar gum̃ta
ubi q̃ritur lex csuetudo: actio usus exercitatio Atq haec sunt attri¬
buta niegotio ex quibuscũ dicitur argum̃tũ implet᷑ argum̃ tatio ex regotio
In uerutur autem argum̃ tatio p̃terea quȩ cõmuruter sumatur exat tributis
negotio & at tributis ꝑsonȩ. Vt at tributa ꝑsonȩ. non inihi ꝑsonã hocẽ. uitã
prȩteritã hominis declarent. sed hoc ftcinus ap probent qđ intendit᷑ sicut
declarabunt quȩ supponunt᷑ exemplo Suspitiones ducent᷑ id est c̃iectura
capiet᷑ ex ipsi s om̃ib: partib: ꝑ tẽptabitur ut non mixta sint at tributta ꝑsonȩ:
sed tantũ sola sint facta in ipsonegotio ułactione totius negotu implett

Expanded text:
egotii locum, tempus, occasionem, facultates, de modo conticiscens quod rei manifestae et in confessione habitae modus semper est. Item adiuncta negotio uel maiora uel minora uel paria uel similia maximeque euentus coniecturae prodest. Quarta etiam pars, quae gestum negotium consequitur, ad coniecturam tribuet argumenta, ubi quaeritur lex, consuetudo, pactio, usus, exercitatio. Atque haec sunt attributa negotio, ex quibus cum ducitur argumentum impletur argumentatio ex negotio. Inuenitur autem argumentatio praeterea quae communiter sumatur ex attributis negotio et attributis personae, ut attributa personae non modo personam, hoc est uitam praeteritam hominis declarent, sed hoc facinus adprobent quod intenditur, sicut declarabunt quae supponuntur exemplo. SVSPICIONES DVCENTVR. Id est coniectura capietur. EX IPSIVS OMNIBVS PARTIBVS PERTEMPTABITVR. Vt non mixta sint attributa personae, sed tantum sola sint facta in ipso negotio uel actione totius negotii impleta.
Abbreviated transcription (Latin):
nesẽꝑ eodẽ mͦ fiunt : Verũ adutilitates quoq: rerũ om̃iũ sunt ac cõmodatȩ
Etdiurnȩ noturnȩq uicissitudines pulla inre umquã mutatȩ quic quã no¬
cuerunt. Quȩ signo sunt omĩa ñ mediocri quodã c̃silio naturã mundiad

Expanded text:
unt, uerum ad utilitates quoque rerum omnium sunt accommodatae, et diurnae nocturnaeque uicissitudines nulla in re umquam mutatae quidquam nocuerunt. Quae signo sunt omnia non mediocri quodam consilio naturam mundi ad
Abbreviated transcription (Latin):
modisfit. Cũ aut multis rei reb: exclusis. unã q̃ reliqͣ est c̃firmas aut cũre
matur. ut supͣ ipse cicero contraherma gorans Nã cut nullũ causȩgenꝰ est
aut iudiciale solũ aut et iudiciale : et demonstratiuũ et deliberãtiuũ ÷¬

Expanded text:
modis fit, cum aut multis rei rebus exclusis unam quae reliqua est confirmas, aut cum omodis fit, cum aut multis rei rebus exclusis unam quae reliqua est confirmas, aut cum omatur, ut supra ipse Cicero contra Hermagoran: 'nam aut nullum causae genus est, aut iudiciale solum, aut et iudiciale et deliberatiuu