comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
primus liber exposito genere huiꝰ artis et officio et fine & materia & partib ge
dicendũ sit in scđo libro prius enumerat quid in primo dixerit degenere artis:
deofficio define demateria departib: deinuentionie & eiꝰconstitutionib
cȩterisq reb: Itẽ departib: orationis Quascũ plenio p̃ceptorũ genere cõple¬
uerit confirpationẽ etrephensioniẽ ñ cid caus arũ species sic̃oportuerat cappli¬
cauit. Dedit tͥem p̃ceptũ quomͦ in om̃i causarũ genere ergum̃ tandũ sit. Ergo

Expanded text:
primus liber, exposito genere huius artis et officio et fine et materia et partibus,dicendum sit in secundo libro, prius enumerat quid in primo dixerit, de genere artis, de officio, de fine, de materia, de partibus, de inuentione et eius constitutionibus ceterisque rebus. Item de partibus orationis, quas cum pleno praeceptorum genere compleuerit, confirmationem et reprehensionem non ad causarum species sicut oportuerat adplicauit; dedit enim praeceptum, quo modo in omni causarum genere argumentandum sit. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ oportere audiri. cũiustũ ũuideat᷑ eẽ qđ dicit: Deinde descen̾den¬
dũ erit adassũptiuae qualitatis specres. Pertractatꝰ. ab̾eo ꝗ scrip¬
tonitit᷑. uti ꝑ ea p̃cepta. quae supra dicta sunt. cõpensitionis. & rela¬
tionis. remotionis. c̃cessionis explic& locos partissuae. ꝗ nititur
suptiuȩ qualitatis : deinderationes afferea dae sunt. & causae. quare
aut in lege. aut intestam̃to ita scriptũ sit qđ scriptũẽ. ut ex hoc mo¬
do ñ scripta tantũ defendere. ueru̾ uo luntates int̃p̃tari uideat᷑
ille qui scripta defendit. Primũ nulla inlege nullã causam. Prae

Expanded text:
n oportere audiri, cum iustum non uideatur esse quod dicit. Deinde descendendum erit ad adsumptivae qualitatis species per tractatus ab eo qui scripto nititur, uti per ea praecepta quae supra data sunt compensationis et relationis, remotionis, concessionis, explicet locos partis suae qui scriptsumptivae qualitatis; deinde rationes adferendae sunt et causae, quare aut in lege aut in testamento ita scriptum sit quod scriptum est, ut ex hoc modo non scripta tantum defendere, uerum uoluntates interpretari uideatur ille qui scripta defendit. PRIMVM NVLLA IN LEGE VLLAM CAVSAM. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
rẽiudicare. De inde & ipsisudicib udicandi. &cgeris ciuib ui¬
uendirationes ꝑt̾ batũ iri. si semel ablegib reces sũsit. Nã & iudi¬
cẽs neq quid sequant᷑ habituros. siabeo qđ soriptũ sit recedant :
neq qͥ pacto aliisimꝓbare possint. qđ contralege᷑ iudicariit.
& c&̧erosciues quidagant ignoraturos. si ex suo quisq consilio
& exearatione quȩ mm̃tẽ. autin libidinẽ uenerit . ñ ex cõmuni

Expanded text:
rem iudicare; deinde et ipsis iudicibus iudicandi et ceteris civibus virem iudicare; deinde et ipsis iudicibus iudicandi et ceteris civibus vivendi rationes perturbatum iri, si semel ab legibus recessum sit; nam et iudices neque, quid sequantur, habituros, si ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis probare possint, quod contra legem iudicarint; et ceteros cives, quid agant, ignoraturos, si ex suo quisque consilio et ex ea ratione, quae in mentem aut in libidinem venerit, non ex communi
Abbreviated transcription (Latin):
Prima pars his fere locis confirmabit᷑. Scriptori. neq: ingeni¬
ũ neq: operã neq: ullã facultatẽ defuisse. quominꝰ aꝑte poss& ꝑscri¬
bere id quod cogitar& non fuisse ei graue. nec difficile. eã causa
excipere quã aduersarii ꝓferant : Si quicquã excipiendũ putas¬
s& : Consuesse eos quileges scribant exceptionib: uti. De indeo port&
recitare leges cũ exceptionib: scriptas. & maxi me uidere haec.¬
Si qua in ea ipsa lege quadeagat᷑ sit exceptio aliquo incapite. aut
apud eundẽ legis soriptorẽ. quo magis ꝓbet᷑ eũ fuisse excepturum
si quidexcipiendũ putar& : & ostendere. Causã acciperenihi laliud
eẽ. nisi legẽ tollere. idõ qđ cũ se mel causa consideret᷑. nihilattineat
eã exlege considerare. quippequae inlege scripta nonsit. Qđ si sit
institutũ. om̃ib: daricausã & potestatẽ peccandi. cũ intellexerip
uos exingenio ei: qui contralegẽfecerit. ñ ex lẽge in quã uiratisitis

Expanded text:
Prima pars his fere locis confirmabitur: scriptori neque ingenium neque operam neque ullam faculta- tem defuisse, quo minus aperte posset perscribere id, quod cogitaret; non fuisse ei grave nec difficile eam causam excipere, quam adversarii proferant, si quic- quam excipiendum putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptionibus uti. deinde oportet recitare leges cum exceptionibus scriptas et maxime videre, ecquae in ea ipsa lege, qua de agatur, sit exceptio ali- quo in capite aut apud eundem legis scriptorem, quo magis probetur eum fuisse excepturum, si quid exci- piendum putaret; et ostendere causam accipere nihil aliud esse nisi legem tollere, ideo quod, cum semel causa consideretur, nihil attineat eam ex lege con- siderare, quippe quae in lege scripta non sit. quod si sit institutum, omnibus dari causam et potestatem peccandi, cum intellexerint vos ex ingenio eius, qui contra legem fecerit, non ex lege, in quam iurati sitis,
Abbreviated transcription (Latin):
reiquad eagit᷑ ad etĩrẽ quadeiudicatũ ẽ : Et cõmemorando ñ modo ñ eẽ
rep̃hensũ iudiciũ sed ab om̃ib: apꝓbatũ : etdemonstrando : difficilius et maiꝰ
fuisse idiudicatũ qđ adiudiccĩdũ affertit᷑ quã id qđ instet: contrarus locis si
resaut uerti autuerisimilis ꝑmittat in firmariopͥortebit: Atq erit obser¬
uidecit᷑ : Oporte taut̃ anĩ aduertere . necũ alit̃ sint multa iudicata so

Expanded text:
rei, qua de agitur, ad eam rem, qua de iudicatum est; et commemorando non modo non esse rei, qua de agitur, ad eam rem, qua de iudicatum est; et commemorando non modo non esse reprehensum iudicium, sed ab omnibus adpro- batum; et demonstrando difficilius et maius fuisse ad iudicandum, quod afferatur, quam id, quod instet: ex contrariis locis, si res aut vera aut veri similis permittet, infirmari oportebit. atque erit observideatur. oportet autem animadvertere, ne, cum aliter sint multa iudicata, so
Abbreviated transcription (Latin):
si plicẽ significationẽ hoc est illũ nescio qͥd qđ intelligimuscũ dictũ fue¬
rit sacrilegiũ Iã Magnitudo erit ipsiusuis exaggeractio uquta sacri¬
legiũ atrox In loco illã q̃iã habunde tractattie qualitatẽ lociinspiciamul
Tepus itdẽ suisinspectũ sẽꝑ partib c̃feramꝰ Vtsio portunitas oͣ portunitatem
Sispatiũ spatiũ c̃fercmꝰ PeR Sona aut̃ omĩ no manifesc ẽ Opinio uero :¬
ẽiuditiũ populi Hȩc ita conferet᷑ sidicamus Sic deilla reiudicatũ ẽ sic de hac
ludicatũ autiudicandũ ẽ Aut alit̃ deillare iudicatũ ẽ. alit̃ dehaciudicatũ
aut iudicandũ ẽ Vtsiꝓnobis ẽ c̃firmet᷑ sic̃tra mutet᷑ opimo. AAcsiuoΙ
numero illud qđ ꝑsimilitudinẽ affert᷑ Hoc ñ quasi alius aliqͥs moduscferendiẽ:
ne forteqͥscredat: sedopinionis expositio: Quȩqdẽ uncĩ partẽ tenesolã iđ illã
exhis locis incixime firmatur. Icude eorũ quiiudicarunt. Similitu dine eiꝰ

Expanded text:
plicem significationem, hoc est illud nescio quid, quod intellegimus, cum dictum fuerit ‘sacrilegium'. Iam magnitudo erit ipsius uis exaggeratio, ut puta: 'sacrilegium atrox'. In loco illam, quae iam abunde tractata est, qualitatem loci inspiciamus. Tempus itidem suis inspectum semper partibus conferamus, ut si opportunitas est, opportunitatem, si spatium, spatium conferamus. Persona autem omnino manifesta est. Opinio uero est iudicium populi; haec ita conferetur, si dicamus: 'sic de illa re iudicatum est, sic de hac iudicatum aut nobis est, confirmetur, si contra, mutetur opinio. AC SI QVO IN NVMERO ILLVD QVOD PER SIMILITVDINEM ADFERTVR. Hoc non quasi alius aliqui modus conferendi est, ne forte quis credat, sed opinionis expositio: quae quidem unam partem tenet solam, id est his locis maxime firmatur: laude eorum, qui iudicarunt; similitudine eius
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas Illud autẽ genus quod qualitatẽ significat cũ confert᷑ utile utili. hones¬
tũ honesto c̃ferimꝰ. Vt puta tã hocutilequã illud tt̃hochonestũ quã illud. Ter¬
tiũ illud genꝰ. quod auts anguinẽ ostendit aut patriã: ad locũ referrio porte¬
bit Natura aut̃ confert᷑ita ut in hoc ex ẽplo in qͦ populinatura cũ maris cõ¬
parcit᷑ Vt mare in qͥt qđ sua natura tranquillũ sit uentorũ uiagitari

Expanded text:
uoluntas. Illud autem genus quod qualitatem significat confertur cum utile utili, honestum honesto conferimus, ut puta: 'tam hoc utile quam illud, tam hoc honestum quam illud'. Tertium illud genus, quod aut sanguinem ostendit aut patriam, ad locum referri oportebit. Natura autem confertur ita ut in hoc exemplo, in quo populi natura cum maris comparatur: "ut mare", inquit, "quod sua natura tranquillum sit, uentorum ui agitari
Abbreviated transcription (Latin):
iustũ asserimꝰ. In assup̃tiua uͦ qualitate. ñ factũ iustũ. sed causã facti iustã fuisse con¬
tendimus. Itaq: in absoluta qualitate ae qui & recti natura quȩrit᷑ : In asũptiuaũ
sione remotione criminis relatione criminis cõparatione: Uerũ inc quat¬
tuor horũ locorũ cicero ordinẽ conuertit. Nã a postremo qđ hio posuit ueror¬
sũ uersus ordo ẽ & enĩ uĩ singularũ defensionũ corsierare debemꝰ Primo
hȩc ẽ in nocentis hominis. ut dicat nifeci. deinde feci sed ñsio uocat᷑ Tertio feor

Expanded text:
iustum adserimus, in adsumptiva uero qualitate non factum iustum, sed causam facti iustam fuisse contendimus; itaque in absoluta qualitate aequi et recti natura quaeritur, in adsumptiva usione, remotione criminis, relatione criminis, comparatione. Verum hic quattuor horum locorum Cicero ordinem conuertit: nam a postremo, quod hic posuit, retrorsum uersus ordo est. Etenim uim singularum defensionum considerare debemus. Primo hoc est innocentis hominis, ut dicat 'non feci', deinde 'feci, sed non sic uocatur', tertio 'fe
Abbreviated transcription (Latin):
iure nominatim ñ contin&ur affirmait Hocẽ qđ ait Cui diligentiae p̃er
Apud nos iuris consulti existimant᷑. Hoc qͦq tẽpus futurũ demonstrat cũ ait
quid iurissit considerat᷑. Consideratio enĩ deicerto ẽ & quia iuris consideratio ÷
defuturo r̃: Ac iuridicialis qͥdem ipsa & induas distribuit᷑ partes. absolutã &
assũptiuã Absoluta ÷ quȩ ipsa inse c̃tin& iuris & imuriae quȩstione Assũptiua :
quȩ ipsa exse nihildat firmi adrecusationẽ : foris aut̃ aliꝗd defensionis assumit
Eius partessunt .iiiͬ. c̃cessio remotio criminis. relatio criminis. cõparatio
Concessio ẽ cũrrus ñid qđ factũ ẽ defendit. sed ut ignoscat᷑ postulat Hac indu¬
as partis diuidit᷑ purgationẽ edep̃cationẽ. Purgatio ẽ cũ factũ concedit᷑
culpa rrmouet᷑ Hac partes hab& tres. in prudentiã. casũ. necessitatẽ. Pep̃catio

Expanded text:
it: CVI DILIGENTIAE PRAEESSE APVD NOS IVRIS CONSVLTI EXISTIMANTVR. Hoc quoque tempus futurum demonstrat, cum ait: 'quid iuris sit consideratur'. Consideratio enim de incerto est, et quia iuris consideratio est, de futuro adsumptivam. absoluta est, quae ipsa in se continet iuris et iniuriae quae- stionem; adsumptiva, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis ad- sumit. eius partes sunt quattuor, concessio, remotio criminis, relatio criminis, conparatio. concessio est, cum reus non id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur, postulat. haec in duas partes dividitur, purgationem et deprecationem. purgatio est, cum fac- tum conceditur, culpa removetur. haec parte
Abbreviated transcription (Latin):
Uanc deprȩmus consideremꝰ. Emc dare p̃cepta incipit. quȩseruanda
sunt cump̃mium postulamꝰ. Q uod solums uꝑerat de constitutione
uiridiciali tractata. Vtnatura aequi etrecti. autp̃mui. autpenȩ
ratio quęrat᷑. Dat exemplum in quo premiumpostulat᷑. Deeo qui
triumphumpetit. Post quod exemplum ad monet. neq: hic neq
indep̃catione. nos facta intentione et depulsione. ⁊ nata questi¬
one :: autrationem in qui rere. autdepulsionem rationis. sed ipsa mẽẽ
iudicationẽ quae sitquȩstio . In deprecatione bocmodo. Oporteatuȩ
afficipoenit In premii peticione oporteatne dariprȩmium. Diuidite
ergo dicenda in p̃mii peticione. inquattuor. Inbeneficia. In homine
In prȩmiigepꝰ. Infacultates. Quib singulis partes certas ipsesupponit
simulq docuit locos communes: quostantũ inhis partib ex iiͦiͦi. habem

Expanded text:
NC DE PRAEMIIS CONSIDEREMVS. Hinc dare praecepta incipit quae seruanda sunt, cum praemium postulamus; quod solum supererat de constitutione iuridiciali tractata, ut natura aequi et recti aut praemii aut poenae ratio quaeratur. Dat exemplum, in quo praemium postulatur, de eo qui triumphum petit; post quod exemplum admonet neque hic neque in deprecatione nos facta intentione et depulsione et nata quaestione aut rationem inquirere aut depulsionem rationis, sed ipsam esse iudicationem, quae sit quaestio. In deprecatione hoc modo 'oporteatne adfici poena', in praemii petitione ‘oporteatne dari praemium'. Diuidit ergo dicenda in praemii petitione in quattuor: in beneficia, in hominem, in praemii genus, in facultates, quibus singulis partes certas ipse supponit, simulque docuit locos communes, quos tantum in his partibus quattuor habem
Abbreviated transcription (Latin):
bet in expositione et aꝑta et probabilis Vt salustius sibi omĩa incatilina
tribuit Quãbreuissime potero paucis ab soluã Cũ aliis historiographis sin¬
gula tra didis secdulibro primo historiarum datctto nibreuitatem No¬
manigeneris dissertissimus paucis absoluit Fanniouero ueritatem Sed
ante quã dicamus ut breuis ncrratio fiat ut ciꝑtti . ut probabilis. principio
dicendũ uidetur quid sit ncirratio ortatorici quid agcit uł qluid distet

Expanded text:
bet in expositione et aperta et probabilis, ut Sallustius sibi omnia in Catilina bet in expositione et aperta et probabilis, ut Sallustius sibi omnia in Catilina tribuit: "quam uerissime potero, paucis absoluam", cum aliis historiographis singula tradidisset in libro primo Historiarum: dat Catoni breuitatem, "Romani generis disertissimus paucis absoluit", Fannio uero ueritatem. Sed ante quam dicamus, ut breuis narratio fiat, ut aperta, ut probabilis, principio docendum uidetur quid sit narratio oratoria, quid agat uel quo distet
Abbreviated transcription (Latin):
lius reuertitur: quȩ ipsã causã continet. et totius contro uersiȩ narrationem I¬
PORTE Tigitur ea intres habere uirtutes . Vt breuis. ut aperta ut probabiilis sit
Tresuirtutes sunt narrationis ut breuis sit narratio ut aꝑta . ut probabilis
Verũ uthȩctria semꝑ omĩa sint non unũ aliquod extrib: Ictiq: istȩ uirtutes nar¬
rationis licet et aliis partib: orationiscoaueniant narrationis tam̃ sunt ꝓpͥriȩ
Alicairũ autem partiũ orationis uirtutes narrationi conuenire non possunt
Quȩlibet rep̃hensio quȩ libet confirmatio quȩ libet criminatio. potestha¬
berehȩctria sed quasi aliena: Ipsa autẽ quȩ habent. Narrationi ñ conueni¬
unt ut inductiones ut ratiocinaitiones et reliqͣ huius modi quȩ fidei sunt non
effectus Igitur tresistȩ uirtutes naarrationi oratoriȩ conuenire possunt :¬
et illinarrationi quȩ extraciuiles causas .ẽ.: Nãq historia ebreuis essede¬

Expanded text:
lius reuertitur quae ipsam causam continet, et totius controuersiae narrationem. OPORTTres uirtutes sunt narrationis, ut breuis sit narratio, ut aperta, ut probabilis, uerum ut haec tria semper omnia sint, non unum aliquod ex tribus. Itaque istae uirtutes narrationis, licet et aliis partibus orationis conueniant, narrationis tamen sunt propriae; aliarum autem partium orationis uirtutes narrationi conuenire non possunt. Quaelibet reprehensio, quaelibet confirmatio, quaelibet criminatio potest habere haec tria, sed quasi aliena; ipsae autem quae habent narrationi non conueniunt, ut inductiones, ut ratiocinationes et reliqua huius modi, quae fidei sunt, non adfectus. Igitur tres istae uirtutes et narrationi oratoriae conuenire possunt et illi narrationi, quae extra ciuiles causas est. Namque historia et breuis esse de
Abbreviated transcription (Latin):
popdis ado lescente nobis : & reliqua. In hisom̃ib: etrigor eta usteritas obiur¬
gantis ostenditur Verũ nenos ꝑturbet quod & in illa narratione quȩ inne¬
dotis est sepeeciã ꝑsona describitur Nã describiturtatilina describitur ser¬
torius etreliqui Et illa rursus narratione quȩ deꝑsonis ẽ gesctietiã nanran
Nonin quã nospturberit quia mixta sunt. sed anĩaduertere debemus. quid pps
quid diccitur. Sȩpeenĩꝑsona describitur. ut negotiũ patescat Sȩpegessa
narrantur utaꝑtius qualis ꝑsona uidecitur Sed adp̃ceptũ parrationisi l¬

Expanded text:
perdis adulescentem nobis?" et reliqua. In his omnibus rigor et austeritas personae obiurgantis ostenditur. Verum ne nos perturbet quod et in illa narratione quae in negotiis est saepe etiam persona describitur nam describitur Catilina, describitur Sertorius et reliqui, et in illa rursus narratione quae de personis est gesta etiam narrantur; non, inquam, nos perturbent, quia mixta sunt, sed animaduertere debemus quid propter quid dicatur. Saepe enim persona describitur ut negotium patescat, saepe gesta narrantur ut apertius, qualis sit persona, uideatur. Sed ad praeceptum narrationis
Abbreviated transcription (Latin):
Ettadoceat et̃. maiona quam efffactũ undereus ẽ deinde ma¬
iorum suorum beneficia ostendat. de inde dicat seno nodio net
orudeltate fecissẽ. quod fecerit. sedstulticia: autalicuius impulsu
einde polliceatur sealicubi ꝓfuturũ. Peinde ostendat seconsan¬
guineum. magnis ac principalib: uiris. uł amicum. Demde
amplitudinẽ suã et uoluntatis et generis: Eteorum uoluntatẽ
ostendat qui desẽ uidicent:. Etomnia quaeꝑsone amplitudinem
honestatemq: demonstrent. Sed hȩc cum comquȩstione potus quã
cum arrogantia P ostbȩs adiunget  exemplã debet: Inquib doceat
auts mili decausa ignotummultis. autma ionĩ concessa delicla¬
De mde doceat. se inpotestate itemfuisse. ⁊ idignouisse quamplu¬
rimis : P ostremo ipsum peccatum extenuare debebre: etcompa¬
to Ptp̃t parium ad missum: schomine talihonore excelent̃ siplicio
asfici nonopertere . Quo afficiunt᷑ cȩteri quimaiora committuns. Pȩccon¬

Expanded text:
ea doceat esse maiora quam sit factum unde reus est; deinde maiorum suorum beneficia ostendat; deinde dicat se non odio neque crudelitate fecisse quod fecerit, sed stultitia aut alicuius impulsu; deinde polliceatur se alicubi profuturum; deinde ostendat se consanguineum magnis ac principalibus uiris uel amicum; deinde amplitudinem suam et uoluntatis et generis et eorum uoluntatem ostendat qui de se iudicent, et omnia quae personae amplitudinem honestatemque demonstrant, sed haec cum conquestione potius quam cum adrogantia. Post haec debet adiungere exempla, in quibus doceat aut simili de causa ignotum multis aut maiora delicta concessa; deinde doceat se in potestate item fuisse et id ignouisse quam plurimis. Postremo ipsum peccatum extenuare debebit et comparare: propter paruum admissum se hominem tali honore supplicio adfici non oportere, quo adficiuntur ceteri qui maiora committunt; haec con
Abbreviated transcription (Latin):
aut aduersarii uituperationẽ c̃tineat. aut in aliã causã deducat: ex qua
conficiat aliqͥd c̃firmationis aut rep̃hensionis. ñ argum̃ tando sed augendo
ꝑ quandã amplificationem Hanc̃siqui partẽ putarit orationis. seqͣtur

Expanded text:
aut ad- versarii vituperationem contineat aut in aliam causam deducat, ex qua conficiat aliquid confirmationis aut re- prehensionis, non argumentando, sed augendo per quandam amplificationem. hanc si qui partem putabit esse orationis, sequatur
Abbreviated transcription (Latin):
c ccidentigenꝰ ponut sed ñbene Parsenĩom̃s generisuo similis cẽ debet Sub¬
stantia porro resest quȩ alis reb sub.ẽ. capax accidentiũ qualitatũ Deide
accidens ẽ id quodin substantiãcadit. Quare ꝗm̃ illud superius on. utrũq eẽ
uon potest : ponrecte substantiȩ & accidenti stuctũ ẽ. Ergo qm̃ p̃cipimusut

Expanded text:
accidenti genus ponunt, sed non bene; pars enim omnis generi suo similis esse debet. Subaccidenti genus ponunt, sed non bene; pars enim omnis generi suo similis esse debet. Substantia porro res est quae aliis rebus subest capax accidentium qualitatum; deinde accidens est et quod in substantiam cadit. Quare, quoniam illud superius ὄí utrumque esse non potest, non recte substantiae et accidenti genus factum est. Ergo, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ partib: implicant᷑ Nã genus ẽ : quođ plures partes amplectitur
ut animal Pars ẽ quȩ sub est generi ut equus Sed sȩpe eadẽres alii
genus alii pars ẽ : Nã homꝰ animalis pars ẽ thebani aut troianigenꝰ
Hȩcid eo diligentius inducit᷑ descriptio ut aꝑte intellecta genertilipar
ttione paucitis generũ ippartitione seruaripossit:
Oaucitas in partitione seruator sigenera ipsarerũ ponunt᷑ neq ꝑmixte cũ partibĩ plicat᷑
Tunc inquit paucam partitione colloctomus cũ quid sit genis. quid sit spetiesiãsciamꝰ.
neccũ generib: species implicemus: Ittiq sistudere uolumꝰ paucitaq etiã genera pau¬
ca in partitione collo caredebemus Nã genus ẽ. quod plures partes amplectitur
ut animal Pars ẽ quȩ sub ẽ geueri ut equus Sed sȩpeet dẽ res aluigenus aluparsẽ
Nahomo animalis pars ẽ thebatuaut troiaini genus ON grati substantiȩ et

Expanded text:
cum partibus implicantur. nam genus est, quod plures partes amplectitur, cum partibus implicantur. nam genus est, quod plures partes amplectitur, ut animal. pars est, quae subest generi, ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus. haec ideo diligentius inducitur di- scriptio, ut aperta intellecta generum et partium ra- tione paucitas generum in partitione servari possit. AVCITAS IN PARTITIONE SERVATVR, SI GENERA IPSA RERVM PONVNTVR NEQVE PERMIXTE CVM PARTIBVS IMPLICANTVR. Tunc, inquit, pauca in partitione conlocamus, cum quid sit genus, quid sit species iam scimus, ne cum generibus species implicemus. Itaque si studere uolumus paucitati, etiam genera pauca in partitione conlocare debemus. NAM GENVS EST QVOD PLVRES PARTES AMVT ANIMAL, PARS EST QVAE SVBEST GENERI, VT EQVVS. SED SAEPE EADEM RES ALII GENVS, ALII PARS EST; NAM HOMO ANIMALIS PARS EST, THEBANI AVT TROIANI GENVS Ὄí Graeci substantiae et
Abbreviated transcription (Latin):
Inqua partitione uidendũ .ẽ nealiquod genus utilere linquat᷑ aut sero ex¬
trapartitionẽ id quod uitiosissimũ aut turpissimũ estia feratur :mus¬
Absolutionẽ tunc sticimꝰ si omia quȩ incidunt in causct̃ partieates pona
Hȩcquȩ incidunt omiã nunc specieb: conficipossunt. Nunc generib: Rm̃
autẽ specierũ maior .ẽ. multitudo angustior geuerũ uis et nactunx
quippe cũ genus multas insespecies continecit . qui sticit parqtionem de
specieb: om̃ib: causȩ incidentib: absolutionẽ quidẽ seruat qđ om̃s spe¬
cies in partitionẽ ꝓponit : sed peccat quod specierũ latior distributio
est et in partitione amplius quã quatuor partes omĩno. eẽ ñdebent
Ergo ut absoluciomelius in distributione seruet᷑ speciesillȩ ad genera
reseruandȩ s̃ ut paucis generib: cũs pecies om̃s cõnplexi fuerimũs. ab
tereamus aut postea causȩ quod est uitiosius inferamus : ꝑmixte¬
AVCITS In partitione seruatur : si genera ipsarerũ ponunt᷑ neq¬

Expanded text:
In qua partitione cavendum est, ne aut aliquod genus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac turpissimum est, inferatur. PauAbsolutionem tunc facimus, si omnia quae incidunt in causam partientes ponamus. Haec quae incidunt omnia nunc speciebus confici possunt, nunc generibus. Quoniam autem specierum maior est multitudo, angustior generum uis et natura, quippe cum genus multas in se spedes teneat, qui facit partitionem de speciebus omnibus causae incidentibus, absolutionem quidem seruat quod omnes species in partitione proponit, sed peccat quod specierum latior distributio est et in partitione amplius quam quattuor partes omnino esse non debent. Ergo ut absolutio melius in distributione seruetur, species illae ad genera referendae sunt, ut paucis generibus cum species omnes complexi fuerimus, absotereamus aut postea causae, quod est uitiosius, inferamus. PAVCITAS IN PARTITIONE SERVATVR, SI GENERA IPSA RERVM PONVNTVR NEQ
Abbreviated transcription (Latin):
uersies untquinq quȩ extraconstitutiones tractatussuod
habent. Exhis tullius primamtractauit ambiguitatẽ
Scriptum et uoluntas nunc explicatur. S criptum aut̃
omne acciperedebemus. quicquid autinlegib aut
intestamentis. autedictis. autinomib scriptis intel¬
ligitur. Hoc definit ita Cum altͥ utitur uerb. quae
scriptasunt: alterscriptoris sententiam interpretat᷑.
et adidquodscriptume. animumscribentis ad uingit. Idemtam
quisententia uitur. duplici modo asserit sententia scriptoris

Expanded text:
uersiae quinque sunt, quae extra constitutiones tractatus suos uersiae quinque sunt, quae extra constitutiones tractatus suos habent; ex his Tullius primam tractauit ambiguitatem, scriptum et uoluntas nunc explicatur. Scriptis autem omne accipere debemus quidquid aut in legibus aut in testamentis aut in edictis aut in omnibus scriptis intellegitur. Hoc definiuit ita: cum alter utitur uerbis quae scripta sunt, alter scriptoris sententiam interpretatur et ad id quod scriptum est adiungit. Idem tamen qui sententia utitur, duplici modo adserit sententiam scriptoris
Abbreviated transcription (Latin):
rogandum. ut rumscriptum negetẽe eomodo. anabse contra
factuinee. autcontra contendineget utrumnegare ausus
sit. sedicere desiturum: sineutrumneget. ec contratamen
dicat. nullumee quohominemimpudentiore. quisquã se
uisurum arbitretur. In hocita commorari conueniet. qͦͤsi
nihil preterea dicendumsit: et quas icontradici nihil possit.
sȩpeidq uodscriptume recitando. sȩpetumscripto factum
aduersarii confligendo. atq: intdum acrit adiudice ipsu
uertendo. quo in lo co iudicide monstrandur
sit. quid sequidebeat. duab decausis udicem dubitare
oportere. siautscriptumsit obscure. autneget aliquid
adũsarius: Cumets criptumaꝑtesit. et aduersarius oma
confiteatur : tum. uid. legiparere. non int̃ptarilegem
oporterȩ : Hocloco confirmato. tum diluere eaquãecon¬
tradicipoterant oportebit
s. ab aduersario
scripto ecsententia controuersia consistit. Lega ł contro¬

Expanded text:
errogando, utrum scriptumne neget esse eo modo, an ab se contra factum esse aut contra contendi neget; utrum negare ausus sit, se dicere desiturum. si neu- trum neget et contra tamen dicat: nihil esse quo hominem inpudentiorem quisquam se visurum arbi- tretur. in hoc ita commorari conveniet, quasi nihil praeterea dicendum sit et quasi contra dici nihil possit, saepe id, quod scriptum est, recitando, saepe cum scrip- to factum adversarii confligendo atque interdum acri- ter ad iudicem ipsum revertendo. quo in loco iudici demonstrandum est, quid iuratus sit, quid sequi debeat: duabus de causis iudicem dubitare oportere, si aut scriptum sit obscure aut neget aliquid adversarius; cum et scriptum aperte sit et adversarius omnia con- fiteatur, tum iudicem legi parere, non interpretari legem oportere. Hoc loco confirmato tum diluere ea, quae conpoterunt, oportebit aduersarius. EX SCRIPTO ET SENTENTIA CONTROVERSIA CONSISTIT. Legales contro
Abbreviated transcription (Latin):
specta ẽ etutilitas uisa Vin dicationẽ ꝓuindicta: pro altione : Adhanc
controuersiã id est causȩ genus iudicialE. Ilege uecustas cõꝓbarit

Expanded text:
specta est et utilitas uisa. VINDICATIONEM. Pro 'uindicta', pro 'ultione'. AD HANC CONTROVERSIAM. Id est causae genus iudiciale. CONSVETVDINIS AVT
Abbreviated transcription (Latin):
tam accusatori quam defensoridatis : quosi psesupponit. Postea siqua fa¬
cultas erit anterelationẽ criminis et eius argum̃ta ũ ȩteris constitutionib:
acousator. ⁊ reumhoneraredebebit. et illum defendere inquẽ reu trans¬
feret crim̃ Nam que dicipotest . Quod fecisti : non hoc animo fecisti
Quodẽ alteriuꝰ constitutioris. Deindeetille quẽ meruis sedicis. aut non
meruit : aut non hocpacto meruit. Quodutiq aliarum ẽ. constitutionũ
ta antequã exp̃ceptis relationis aliquid agamus t̃onstitutiomb reliqͥs
et oircarei ꝑsonã uti possumus ut eum arguamꝰ. et circaꝑsonãeius inquẽ
crimen transfert᷑. ut eum defendentes reum accusare possimꝰ: P ostea
trans lationis ut i partib: p̃scriptione. Non tibienim licuit occidere

Expanded text:
tam accusatori quam defensori datis, quos ipse supponit. POSTEA SI QVA FACVLTAS ERIT. Ante relationem criminis et eius argumenta ceteris constitutionibus accusator et reum onerare debebit et illum defendere, in quem reus transfert crimen. Namque dici potest 'quod fecisti, non hoc animo fecisti', quod est alterius constitutionis; deinde 'et ille, quem meruisse dicis, aut non meruit aut non hoc pacto meruit', quod utique aliarum est constitutionum. Ita antequam ex praeceptis relationis aliquid agamus, constitutionibus reliquis et circa rei personam uti possumus, ut eum arguamus, et circa personam eius, in quem crimen transfertur, ut eum defendentes reum accusare possimus. POSTEA TRANSLATIONIS VTI PARTIBVS. Per praescriptionem: 'non tibi enim licuit occidere
Abbreviated transcription (Latin):
enti firmã cirgum̃tationẽ alic ȩ que firma aut firmiorponit᷑ Ex his
quȩ sumunt᷑ aliquid ñ c̃cedit᷑ cũ aut id quod credibiledicunt. negtit᷑ eẽ eius modi. aut qđ cõ¬
parabileputant . dissimileostendit᷑ aut iudicatũ aliã in partẽ traducit᷑. aut omi noiu¬
diciũ imꝓbat᷑ aut quod signum eẽ aduersarudixer̃ ideiꝰ modinegat᷑ eẽ . autsi cõpheu

Expanded text:
mam argumentationem alia aeque firma aut firmior ponitur. Ex iis, quae sumuntur, aliquid non conceditur, cum aut id, quod credibile dicunt, negatur esse eiusmodi, aut, quod conparabile putant, dissimile ostenditur, aut iudicatum aliam in partem traducitur, aut omnino iudicium inprobatur, aut, quod signum esse adversarii dixerunt, id eiusmodi negatur esse, aut si conpre
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ naturã ñ eẽ sed dm̃ Voluntatẽ aut̃ dĩ quamundus ẽ : eandã eẽ naturã
Itaq hiccicero naturȩ principalẽ definitionẽ dimisit. Dix aut̃ eẽ difficilẽ
Partes aut̃ eiꝰ enumerat sed quarũ inquit indigemus

Expanded text:
mundum naturam non esse, sed deum; uoluntatem autem dei, qua mundus est, eandem esse naturam. mundum naturam non esse, sed deum; uoluntatem autem dei, qua mundus est, eandem esse naturam. Itaque hic Cicero naturae principalem defulitionem dimisit, dixit autem esse difficilem. Partes autem eius enumerat, sed 'quarum', inquit, 'indigemus
Abbreviated transcription (Latin):
ECEST ratio: utdifficilis sit naturȩ defiaitio terius est dicendum¬
Et enia pud sapientes c̃tentio ẽ quid prius sit ds̃ annatura. Sinatura priorẽ : ergo deus
natusest Atqͥds nasciñ potuit . Rursussids̃ prior est : nata est natura. Qđsinasci
potuit natura : incipit ñ eẽnatura Itaq naturȩ difficilis definitio ẽ Difficił¬
possedefiniri. Deniq: sapientes quidã sic definiere naturã Natura estignis
Arti fex quadã uia uadens in ressensibiles ꝓcreandas Et enĩ manifestũ est omĩa
principe igne generari. Plato aut̃ sic definiuit Natura ẽ dĩuoluntas : Et in¬
terceteras hȩc magis ꝓbanda definitio. Nã sids̃ & natura itti sunt ut ex his alte¬
uec natura : rectenaturã dĩdixit eẽ uoluntatẽ Ds̃enĩ sẽꝑ uoluerit. et uelit
necesseẽ Itaq: qm̃ nascinaturx ñ potuit. sed dĩ uoluntas ẽ : ut ds̃nasciñpo¬
tuit nec natura Illud aut̃ scire debemus. naturã illudeẽ qđ mundũ ultra

Expanded text:
ec ratio est ut difficilis sit naturae definitio; etenim apud sapientes contentio est, quid prius sit, deus an natura. Si natura prior est, ergo deus natus est; atqui deus nasci non potuit. Rursus si deus prior est, nata est natura; quod si nasd potuit natura, incipit non esse natura. Itaque naturae difficilis definitio est. Difficposse definiri. Denique sapientes quidam sic definiere naturam: "natura est ignis artifex quadam uia uadens in res sensibiles procreandas"; etenim manifestum est onlnia principe igne generari. Plato autem sic definiuit: 'natura est dei uoluntas'. Et inter ceteras haec magis probanda definitio; nam si deus et natura ita sunt ut ex his alteur nec deus est nec natura -, recte naturam dei dixit esse uoluntatem; deus enim semper uoluerit et uelit necesse est. Ita quoniam nasci natura non potuit, si dei uoluntas est, ut deus nasci non potuit, nec natura. Illud autem scire debemus, naturam illud esse quod mundum, ultra
Abbreviated transcription (Latin):
sarius intelligat. res utilior auth onestior. autmagis necessaria. abscrip¬
toreneglecta uideat. Idfiet. sud quod nosde monstrabimꝰ. honestum aut
utile. auttecessarium de monstrabimꝰ. Etsud quod ab ad uersariis dicet᷑.
minime eius modi. eẽdicemus Deinde si inlegeerit exambiguo con¬
trouersia: dare operam oportebit. utdeeo quoð aduersarius intelligat
alia inre.lege cautum. eẽ. doceat᷑. ꝑ multum autem ꝓficiet. uludde¬
monstrare: quẽ ad modum scripsisset. sud quod aduersarius accipiatt.

Expanded text:
sarius intellegat, res uti- lior aut honestior aut magis necessaria ab scriptore neglecta videatur. id fiet, si id, quod nos demon- strabimus, honestum aut utile aut necessarium demon- strabimus, et si id, quod ab adversariis dicetur, minime eiusmodi esse dicemus. deinde si in lege erit ex amb- iguo controversia, dare operam oportebit, ut de eo, quod adversarius intellegat, alia in re lege cautum esse doceatur. permultum autem proficiet illud demon- strare, quemadmodum scripsisset, si id, quod adver- sarius accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
ceditur cõmune quiddã dicere : cũ diligent aliquis ꝓprius causae locus
tractatus ẽ . et auditoris animus aut renouat᷑ ad etc q̃ restant. aut om̃ib:
aã dictis exsuscitat᷑. Omiã exũ ornam̃ta elocutionis inqͥh et suauita¬
tis et grauitatis plurimũ consistit. et omia q̃ inuentione rerũ et senten

Expanded text:
ceditur commune quiddam dicere, cum diligenter aliqui proprius causae locus ceditur commune quiddam dicere, cum diligenter aliqui proprius causae locus tractatus est et auditoris animus aut renovatur ad ea, quae restant, aut omnibus iam dictis exsuscitatur. omnia autem ornamenta elocutionis, in quibus et suavitatis et gravitatis plurimum consistit, et omnia, quae in in- ventione rerum et senten
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ generis causas transferri ñ satis cõmode possit : Pars aut̃ est ꝑua¬
gitior : et aut in om̃s eiꝰ dẽ geners aut in plerasq: causas accõmodattc
Hec ergo argum̃taa quȩ transferri inmultas causas possunt. locos cõmunes
nominamus Nã locus cõmunis aut certȩ rei quandã õtin& amplstationẽ
utsi qui hoc uelit ostendere: eũ qui parentẽ ne carit maximo supplicio
eẽ diguũ. Quoloco nisi ꝑoratt etꝓbata caust ñ est utendũ. A ut dubiȩ
quȩ ex contrario quoq: habeat ꝓbabiles rationes argum̃tandi. Vt suspicionib:
credioportere : etc̃ tra suspicionib: crediñ oportere : Acpars locoꝵ cõ¬
muniũ ꝑ indignationẽ autꝑ conquȩstionẽ inducit᷑ dequib: antedictũ ẽ.
pars. ꝑ aliquã ꝓbabilẽ utraq: ex parte prationẽ. Distinguit᷑ aut̃ oratio
atq: illustrat᷑ maximeraro inducendis locis cõmunib: et ali quolo co
iã certiorib: illis auditorib: argum̃tis confirmatis. Nã ettũ con¬

Expanded text:
eiusdem generis causas transferri non satis commode possit; pars au- tem est pervagatior et aut in omnes eiusdem generis aut in plerasque causas adcommodata. haec ergo argumenta, quae transferri in multas causas possunt, locos communes nominamus. nam locus communis aut certae rei quandam continet amplificationem, ut si quis hoc velit ostendere, eum, qui parentem ne- carit, maximo supplicio esse dignum; quo loco nisi perorata et probata causa non est utendum; aut dubiae, quae ex contrario quoque habeat probabiles rationes argumentandi, ut suspicionibus credi oportere, et contra, suspicionibus credi non oportere. ac pars locorum communium per indignationem aut per con- questionem inducitur, de quibus ante dictum est, pars per aliquam probabilem utraque ex parte rationem. distinguitur autem oratio atque inlustratur maxime raro inducendis locis communibus et aliquo loco iam certioribus illis auditoribus argumentis confirmato. nam et tum con
Abbreviated transcription (Latin):
Siquib: consilus aliquando usussit dicã : ꝑsonaẽ apꝓbata : Si quo
nunc usussit consilio ꝑsonȩ attributo factum ꝓbabo Ergo satis

Expanded text:
si quibus consiliis aliquando usus sit dicam, persona est approbata; si quo nunc usus sit consilio, personae attributo factum probabo. Ergo satis
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt aut̃ quatuor principales modi Siaut̃ sũpta rep̃hendamus aut condusionẽ
aut genus argum̃ tationis Atsihȩc tria nullomꝰ rep̃hendipoter. quodextre¬
mũ ẽfacere debemꝰ ut aliud c̃tra argum̃tũ firmũ aut firmius ꝓferamus

Expanded text:
Sunt autem quattuor principales modi, si aut sumpta reprehendamus aut conclusionem Sunt autem quattuor principales modi, si aut sumpta reprehendamus aut conclusionem aut argumentations; aut si haec tria nullo modo reprehendi poterunt, quod extremum est facere debemus, ut aliud contra argumentum firmum aut firmius proferamu
Abbreviated transcription (Latin):
si plex condusio stilsi aliqͥd contineredemonstrat᷑. Nã om̃e quod sumitur ad argum̃¬
tandũ siuȩ ꝓprobabili siue ꝓnecessario necesseẽ sumat᷑ ex his locis ut anteostendimis¬
Deconfirmatione. nunc scđm ordinẽ derep̃hensione tractandũ ẽ . Rep̃ hensio es
oratio q̃ postnrãm c̃firmationẽ aduersariorũ c̃firmationẽ rep̃hendit. Hȩc duo
agit aut om̃i notollit qđ aduers arius dixit . aut infirmat acleuius reddit : Verũ
ipsa rep̃hensio exillis locis argum̃ torũ capit᷑ ex qͥb: c̃firmatio iđ ex attributis ꝑsonȩ
et at tributis negotio Materia enĩ argumentorũ cõmunis ẽ tã confirmanti
quã rep̃hendenti Et cũtria sint data c̃firmationi materia argum̃tũ ar¬
gum̃tatio : materiã ñ rep̃hendimus q̃ nuda atq: cõmunis ẽ sed argum̃tũ aut
argum̃ tationẽ rep̃hendimus : Etqm̃ in c̃firmationẽ uł rep̃hensionẽ cõ¬
munit̃ actenus p̃cepta tradidimus debemusscire certosmodos rep̃hensionis

Expanded text:
simplex conclusio falsi ali- quid continere demonstratur. nam omne, quod su- mitur ad argumentandum sive pro probabili sive pro necessario, necesse est sumatur ex his locis, ut ante ostendimusde confirmatione; nunc secundum ordinem de reprehensione tractandum est. Reprehensio est oratio quae post nostram confirmationem aduersariorum confirmationem reprehendit. Haec duo agit: aut omnino tollt quod aduersarius dbdt, aut infirmat ac leuius reddit. Verum ipsa reprehensio ex illis locis argumentorum capitur ex quibus confirmatio, id est ex attributis personae et attributis negotio; materia enim argumentorum communis est tam confirmanti quam reprehendenti. Et cum tria sint data confirmationi, materia, argumentum, argumentatio, materiam non reprehendimus, quae nuda atque communis est, sed argumentum aut argumentationem reprehendimus. Et quoniam in confirmationem uel reprehensionem communiter hactenus praecepta tradidimus, debemus scire certos modos reprehensionis.
Abbreviated transcription (Latin):
tio ꝑ quã id qđ expositione adostendendũ ꝑtinet assumit᷑: ASSŨPTIONISAP¬
ꝓbatio : ꝑ quã id quod assũptũ ẽ rationib: firmat᷑. Cõ PIEXIO : ꝑquã id qđ con¬
ficit᷑ ex om̃ĩ argum̃ iatione breuit̃ exponit᷑ Quȩ plurimas habet argum̃¬
tatio partes et c̃sitit ex hisquinq partib: Secundari ẽ quad riꝑtita : Ter¬
tia triꝑtita Dembi ꝑtiat Quod in contro uersica ẽ : deunaquaq parte po¬

Expanded text:
id, quod ex propositione ad ostendendum pertinet, assumi- tur; assumptionis approbatio, per quam id, quod assumptum est, rationibus firmatur; complexio, per quam id, quod conficitur ex omni argumentatione, bre- viter exponitur. quae plurimas habet argumentatio partes, ea constat ex his quinque partibus; secunda est quadripertita; tertia tripertita; dein bipertita; quod in controversia est. de una quoque parte po
Abbreviated transcription (Latin):
ułdex. quemlocum multis modis uariare oportebit.
um ipsum secum ad mirante. quidnam contradici possit.
tum aduidicis officium reuertentem etabeoquerente

Expanded text:
udex; quem locum mul- tis modis variare oportebit, tum ipsum secum admi- rantem, quidnam contra dici possit, tum ad iudicis officium revertentem et ab eo quaerente
Abbreviated transcription (Latin):
m̃torũ aut̃ duo genñt : Vuũ quod ipsius causȩ propriũ ẽ aliud qđ & ipsius
etsimiliũ Hoc quod scđm ẽ : locus cõmunis appellat᷑ Verũ locorũ cõ¬
muniũ genera s duo Ntet ipse declarat. In om̃s eius guneris causas tracis¬
ferri ñ satiscõmode possit Hoc argum̃tũ ẽ solũ. non argum̃tũ ꝑlocũ co
munẽ Quȩ cxcontra rio quoq: habeat ꝓbabiles rationes. Credendũ &¬
credendũ Suspicionib: credi ñ oportere auto portere. Id est thesis
Perconquȩstionẽ quodẽ ꝓpriũ epilogorũ dequib: antedictũ ẽ iu lib

Expanded text:
torum autem duo genera: unum quod ipsius causae proprium est, aliud quod et ipsius et similium. Hoc quod secundum est locus communis appellatur; uerum locorum communium genera sunt duo, ut ipse declarat. IN OMNIS EIVSDEM GENERIS CAVSAS TRANSFERRI NON SATIS COMMODE POSSIT. Hoc argumentum est solum, non argumentum unt. QVAE EX CONTRARIO QVOQVE HABEAT PROBABILES RATIONES. Credenducredendum. SVSPICIONIBVS CREDI NON OPORTERE AVT OPORTERE. Id est thesis. PER CONQVESTIONEM. Quod est proprium epilogorum. DE QVIBVS ANTE DICTVM EST. In lib
Abbreviated transcription (Latin):
Suspicionib: credi o portere. et ñ oportere: Quȩstionib: credi
oportere etnon oportere. Vit̃ ante actat̃ specttrio portere
etuono portere Eiusdẽ eẽ qui in illa repeccarit : et hocquoq: ad misisse
etñ eẽ eiusdẽ caus& maxime spectari causa oportere et ñ oportere :
Atq hiquidẽ ecsiquibus modi exꝓprio argum̃to cõmunes locinasceNt
incontrarias partes diducunt᷑ Certus aut̃ locus ẽ accusatoris ꝑquẽ aug&
stctia trocitatẽ. et alt̃ ꝑquẽ negat malorũ misereri oportere: Defen¬
soris ꝑquẽ calũ pnia accuscatorũ cũ iudignatione ostenditur et ꝑquẽ
cũ conquȩstione miseri cordia captat᷑ Hieccȩceriloci om̃s cõmanes exhisdẽ
p̃ceptis sumunt᷑ quib: cȩterȩ argum̃ tationes Sedillȩ tenuius ets ub tiluis
et acutius tractant᷑ hi aut̃ grauiũs etornatius etcũ uerbis tũ etiã sententus
excellentib: In illis enĩ finis ẽ utid qđ dicit᷑ uerũ eẽ uid ecit᷑. in his tã ecsi hoc

Expanded text:
testibus credi oportere et non oportere; quaestionibus credi oportere et non oportere; vitam ante actam spectari oportere et non oportere; eiusdem esse, qui in illa re peccarit, et hoc quoque admisisse et non esse eiusdem; causam maxime spectari causam oportere et non oportere. atque hi quidem et si qui eiusmodi ex proprio argumento communes loci na- scentur, in contrarias partes diducuntur. certus autem locus est accusatoris, per quem auget facti atrocitatem, et alter, per quem negat malorum misereri oportere: defensoris, per quem calumnia accusatorum cum in- dignatione ostenditur et per quem cum conquestione misericordia captatur. hi et ceteri loci omnes com- munes ex iisdem praeceptis sumuntur, quibus ceterae argumentationes; sed illae tenuius et subtilius et acu- tius tractantur, hi autem gravius et ornatius et cum verbis tum etiam sententiis excellentibus. in illis enim finis est, ut id, quod dicitur, verum esse videatur, in his, tametsi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
In premii genere ⁊ infacultatib Heȩ enim du& partes affectꝰ tepen.
Et possunt audientes publicȩ rationis p̃miũ ⁊ facultas plurimum
commouere. Ac de constitutionib quidem: satis dictum est:
ꝗncoshis controuersus quȩ inscripto uersant᷑ dicendum uidet᷑¬
Inscripto uersatur controuersia. cum scriptionis ratione aliquid
dubie nascitur. Id fitexambiguo exscripto etsententia. ex con¬
trariis legib exratiocinatione. exdefinitione. Exambiguo aut᷑
nascitur contro uersia cumquid senserit scriptor obscurum: ẽ
Quod scriptum : duas pluresueres significat adhunc modũ. Pat̃¬
familias cumꝰ heredem filium faceret. uasorum argenteo rum pondo

Expanded text:
in praemio aut in facultatibus. Reliquae enim duae partes adfectus tenent, et possunt audientes publicae rationis praemium et facultas plurimum commouere. AC DE CONSTITVTIONIBVS QVIDEM SATIS DICTVM EST; VNC DE HIS CONTROVERSIIS QVAE IN SCRIPTO VERSANTVR DICENDVM VIDETIn scripto versatur controversia, cum ex scriptio- nis ratione aliquid dubii nascitur. id fit ex ambiguo, ex scripto et sententia, ex contrariis legibus, ex ratio- cinatione, ex definitione. Ex ambiguo autem nascitur controversia, cum, quid senserit scriptor, obscurum est, quod scriptum duas pluresve res significat, ad hunc modum: paterfami- lias, cum filium heredem faceret, vasorum argenteo- r
Abbreviated transcription (Latin):
reo dabimus hisaccusator adalios exculpa eximendos ab utetur. Verũ
clterũ uideat᷑: Atq: accus atori quidẽ hȩcferesunt incausc facienda

Expanded text:
reo dabimus, iis accusator ad alios ex culpa eximendos abutetur. verum alterum videatur. Atque accusatori quidem haec fere sunt in causa faciend
Abbreviated transcription (Latin):
uis ꝑpeti. Morideniq: satius fuissẽ quamenis modinecessitudiniob¬
temperare. Atq tumeahis locis quibus innegotialiparte dictũe :

Expanded text:
is perpeti, mori denique satius fuisse quam eius- modi necessitudini optemperare. atque tum ex iis locis, de quibus in negotiali parte dictum
Abbreviated transcription (Latin):
minis obseiterit magnitudo : suppliciis dignus nesit IN ecessitudo aut̃
infertur cum ui quadã reus id quodfecerit. fecisse defenditur hocmodo.
Lex ẽ apudrhodios. ut siquarostrata in portu. nauis dep̃hensasit:
publicetur. Cum magna in alto tempestas eẽt: iusuentorũ inuitis
nautis inrhodiorum portũ nauemcoegit. Quȩstor nauem populi
uocat. N auis dominus. negato portere publigari. Intentio ẽ : Ros¬
trata nauis in portu dep̃hensa est. Depulsio. concessio. Ratio. Viet
necessario sumus inportum coacti. Infirmatio ẽ. Nauem exlege tam̃
populieẽ oportet. Iudicatio ẽ. Cum rostratam nauem inportum
dep̃hensam lexpublicarit : cumq hȩ onauis in uitis nautis. ui tem¬
pestatis inportum coniectasit : oporteatnecam publicari. Horum
triumn generũ id cuto in unum locũ contulimus exempla : qd smlis nea pcepti¬
argumentoruntraditur. Namin his omnib: primumsi quidres ipsadabt̃
facultatis : coniecturam in duci abacousatore oportebit. utid qđ faccum

Expanded text:
minis obstiterit magnitudo, supplicio dignusne sit? Necessitudo autem infertur, cum vi quadam reus id, quod fecerit, fecisse defenditur, hoc modo: lex est apud Rhodios, ut, si qua rostrata in portu navis depre- hensa sit, publicetur. cum magna in alto tempestas esset, vis ventorum invitis nautis in Rhodiorum por- tum navem coe+git. quaestor navem populi vocat, na- vis dominus negat oportere publicari. intentio est: rostrata navis in portu deprehensa est. depulsio con- cessio. ratio: vi et necessario sumus in portum coacti. infirmatio est: navem ex lege tamen populi esse oportet. iudicatio est: cum rostratam navem in portu deprehensam lex publicarit cumque haec navis invitis nautis vi tempestatis in portum coniecta sit, oporteatne eam publicari? Horum trium generum idcirco in unum locum con- tulimus exempla, quod similis in ea praeceptiargu- mentorum traditur. nam in his omnibus primum, si quid res ipsa dabit facultatis, coniecturam induci ab accusatore oportebit, ut id, quod vol
Abbreviated transcription (Latin):
quiambil ꝓbatũm c̃onfirmat noneẽ damꝑnandũ : Uerũ tam̃ purganidis
lationis utatur. Ergo probatum illud.ẽ. trans lationẽ alia constitutionefir¬
mari. Subiungit uͦ exemplumtrans latioris. Cumagit iniuriarum ouipꝰ¬
oisa manus. ẽ. uisqui precidit exceptionẽ postulat. ut in hoc iudicio de
maleficio non fiatp̃iudiciũ. In hocgenere constitutionis. p̃ceptabȩ sun :
quȩ utriq partidentur. ut explicent quod fieri soleat. A quo ꝑquos
quomodo quo tempore. que mad modũ agi. que mad modũ iudicari
quemad modũstatui. quodutiq expartib iuiris agnoscitur. Dequib
partib inqualitate  contractaturꝰ. Debecetiam tractari. quid insimi¬
lib reb fierisoleat. Autenim inuire caiitum ẽ. id dequoquȩritur.
aut solet sicfieri. aunon solet. anadid quodiniure solitum ẽ. id qđ simile

Expanded text:
quia nihil probatum, confirmat non esse damnandum; uerum tamen purgandis um translationis utatur. Ergo probatum illud est, translationem alia constitutione firmari. Subiungit uero exemplum translationis, cum agit iniuriarum cui praecisa manus est et is qui praecidit exceptionem postulat, ut in hoc iudicio de maleficio non fiat praeiudicium. In hoc genere constitutionis praecepta haec sunt, quae utrique parti dentur, ut explicent quid fieri soleat, a quo, per quos, quo modo, quo tempore, quemadmodum agi, quemadmodum iudicari, quemadmodum statui; quod utique ex partibus iuris agnoscitur, de quibus partibus in qualitate est tractaturus. Debet etiam tractari quid in similibus rebus fieri soleat. Aut enim in iure cautum est id de quo quaeritur, aut solet sic fieri aut non solet, aut ad id quod in iure solitum est, id quod simile