comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mpgra. Inuasor locoꝵ. pena teneator
legitimã si tñ uiloca eadẽ tnuasisse cõsti¬
terit. Nam si ꝑerrorẽ. aut tñcuriam dñi lo¬
ca abalus possessa sunt: sine pena posses¬
sio restit᷑o deb.¬
Mp̾. gra. Memmerint cncti siue uulga¬
to rescripto mansuctudiriis nr̃e stue sen¬
tentia cuiuslib iudicis utantur: incas
comiemendos dños locoꝵ ẽe. aut si forte
glexiͣnt: omni negotio dequo urgare ce¬
ꝑant: priuabuntur. ¶ Sinaut̃ habito
plerumq coludio. curatores. uł tutores.
minoꝵ hifrem debitam ea occasione in¬
uadant. ut pupillis uł ad ułtis iurgã¬

Expanded text:
. Invasor locorum poena teneatur legitima, si tamen vi loca eundem invasisse constiterit. Nam si per errorem aut incuriam domini loca ab aliis possessa sunt, sine poena possessio restitui deb . Meminerint cuncti, sive vulgato rescripto mansuetudinis nostrae sive sententia cuiuslibet iudicis utantur in causis, conveniendos dominos locorum esse aut, si forteglexerint, omni negotio, de quo iurgare coeperant, privabuntur. Sin autem habito plerumque colludio curatores vel tutores minorum his rem debitam ea occasione pervadant, ut pupillis vel adultis iurga
Abbreviated transcription (Latin):
efflagitet. suptis ueterib amibagibus
int̾̃ ip̃a cognitionum auspitia. actioẽm
exprimere. ac suas aulegationes iubea¬
Mp. scũ: Herẽditatẽ eius qũe patrem
tuum fuisse dicis petiturus. iudicib quȩ
suꝑ ea recognituri gunt. defide intẽtiõis.
auega. Quãui enimbonoꝵ possessiõnẽ
ut pret̾itus agnonisti. tñ intdicto qͦre
bõr ñ alit̾ possessor constitui poteris:
quã si te defuncti filium ẽe. ⁊ adhedit᷑atẽ
uł bõr possõcm ad missum ꝓbaue̾ris.¬
mp̃. dio: Piexͤdicto sororis patruelis
tium integrum ẽ. quecum moreretur eiꝰ
dent.doloue malo fecerunt. quomagi
desierint possidere: tibi rector ꝓuintie
restitui effico¬

Expanded text:
efflagitet, ruptis veteribus ambagibus inter ipsa cognitionum auspicia rationem exprimere ac suas adlegationes iubea. Hereditatem eius, quem patrem tuum fuisse dicis, petiturus iudicibus qui super ea re cognituri erunt de fide intentionis adlega. Quamvis enim bonorum possessionem ut praeteritus agnovisti, tamen interdicto quorum bonorum non aliter possessor constitui poteris, quam si te defuncti filium esse et ad hereditatem vel bonorum possessionem admissum probaveris. Si ex edicto sororis patruelis tium integrum est, quae cum moreretur eiusdent dolove malo fecerint, quo magis desierint possidere, tibi rector provinciae restitui effic
Abbreviated transcription (Latin):
reliqua debitoꝵris ꝓquo satis faciebas tibi
cõpetens uidex ascripsit. ⁊tnstulitabhis
creditorib quib fũcus potior habetur:
res quas eo noĩe tenes ñ possunt inquie¬
cop̃ seũ: Octre debes priuilegiũ dotis.
quo mulieres utuntur. mnactione dedo¬

Expanded text:
reliqua debitoris, pro quo satisfaciebas, tibi competens iudex adscripsit et transtulit, ab his creditoribus, quibus fiscus potior habetur, res quas eo nomine tenes non possunt inquieoninus . Scire debes privilegium dotis, quo mulieres utuntur in actione de do
Abbreviated transcription (Latin):
di copia ⁊ fructus adimatur. his eattmis
subuenimus. ut costẽ non açte̾tat dãpno
culpa temmitatis aliene. f illicõ quid̾ pos¬
scssio eis aquib ẽ ablata recitatur curato¬
res ant uł tutores et̃na depõtaticẽ pimito̾.

Expanded text:
di copia et fructus adimatur, his eatenus subvenimus, ut eosdem non adterat damno culpa temeritatis alienae, sed ilico quidem possessio ei a quo est ablata reddatur, curatores autem vel tutore
Abbreviated transcription (Latin):
bonis mortui potiorẽ ẽe causam legatarioꝵ.
qui eumut pote prtẽ conuerare potuerunt:
quaeor quib iue leganit. manifestum ẽ.
cum prius legatum quasi es alienum Qtigit̃
Legatum autẽ amgrtuo relictum. post de¬
biti defctioẽm inducitur.
ptissimus. intc̃pnitatisq remediũ cdicto
p̃toris crecitorib reditariis demonstratũ
ut quotiens seꝑatiõem bonoꝵ postulant:
cã cegnita impetrẽt. p̃optabis igitur
uenientẽ desrceru tui fructum. site nonłe¬
dum fidẽ secutum: si exneccitate ad uiditiũ
q ꝓuocare danonstraũs.¬
da  Excontctu qui cessi cẽm rerumante¬
cessit debitorẽ cont niris ratiõem conuemies
cum cum equtas anxilio exceptioris inu¬
nat. actuc demum iteratam posfis desi¬
dare conuertiõm. cum tm̃ postꝑa quesiuit.
ꝙ p̃sidẽ at cĩ rcilicctiã debeat ꝓ mouere¬

Expanded text:
bonis mortui potiorem esse causam legatariorum, qui eum utpote heredem convenire potuerunt, quam eorum, quibus ipse legavit, manifestum est, cum prius legatum quasi aes alienum exigitur, legatum autem a mortuo relictum post debiti detractionem inducitur. ptissimus indemnitatisque remedium edicto praetoris creditoribus hereditariis demonstratum, ut, quotiens separationem bonorum postulant, causa cognita impetrent. Praeoptabis igitur convenientem desiderii tui fructum, si te non heredum fidem secutum, sed ex necessitate ad iudicium eos provocare demonstra. Ex contractu, qui cessionem rerum antecessit, debitorem contra iuris rationem conveniens, cum eum aequitas auxilio exceptionis muniat ac tunc demum iteratam possis desiderare conventionem, cum tantum postea quaesiit, quod praesidem ad eius rei licentiam debeat promovere
Abbreviated transcription (Latin):
op̃dio. Sĩcontrate uire ꝓnuntiatum ẽ
nec appellationis imploratum ẽ auxilium.
ꝑtelligis ad quiescere testatutis oportẽ.
tisacro enim comitatu nr̃o timere nicħ¬
cp̃. uli. Hisqui tp̃e cõpeteriti ñ appellãt:
rechategrante audientie facultas deneget᷑
om̃s igitar quiẽc p̃fec̃tos urbis magistratꝰ
offitioꝵ. magistros militum. seu ꝓconsule̾.
seucomites orientis. seu uicatios. seu p̃fec¬
tos augustales. uł alium iudicẽ fub sp̃e

Expanded text:
. Si contra te iure pronuntiatum est nec appellationis imploratum auxilium, intellegis adquiescere te statutis oportere. In sacro enim comitatu nostro timere ni . His, qui tempore competenti non appellant, redintegrandae audientiae facultas denegetur. Omnes igitur, qui contra praefectos urbi, magistros officiorum, magistros militum seu proconsules seu comites orientis seu vicarios seu praefectos augustales vel alium iudicem sub spe
Abbreviated transcription (Latin):
ui ꝓponas radicib arbore inuicina aga¬
thangeli area positis crescentib fundam̃ti
domus tue ꝑiculum afferri. p̃ses ad exẽplũ
int̃dictore que ĩn albo ꝓpõita h̃t. siarbor
inalienas ecles impendebit. itẽ siarbor in
alienumagrum impendebit: quib ostẽdit̃
nec ꝑarboris quid̃ occalioẽm uicino noc̃e
oportere. rẽ adsuamequitatẽ rediget.

Expanded text:
ponas radicibus arborum in vicina agathangeli area positis crescentibus fundamentis domus tuae periculum adferri, praeses ad exemplum interdictorum, quae in albo proposita habet: "si arbor in alienas aedes impendebit", item: "si arbor in alienum agrum impendebit", quibus ostenditur ne per arboris quidem occasionem vicino nocere oportere, rem ad suam aequitatem rediget.
Abbreviated transcription (Latin):
subas. que pattib acquari uetite sunit. necn̾
peculium uł castrense uł ꝙ patre uolẽnte õ¬
fident qua recessio bõꝵ cis tenegandasit. ⁊¬
cum ⁊ si nĩchil in suo censuhu qui inpote¬
state sunt paratum hant. tñ nepatiantur
inuitum teb bonoꝵ cessio admitti. si em̃
⁊pat familias admntendus ẽ. ꝑꝑ inuiriarũ
⁊timorẽ adcessiorus fl ebile ueniens ad uito¬
Ium. qr filns famlias utriusq sexus hocius
denegamus: cumaptissimi uitis t̃ ⁊ inter
patres famiuas ⁊ int̾ alicno uuri subiectos.
siquid postea cis piguiꝰ accesserit: rectm̃
usq ad modum tebiti posse acreditoribus
irgitimo mõ auelli.¬
dã Cum solito more anr̃a maiestate
petitur. ut admiserabilis cessionis tõrũ
toĩes uemant auxilium ⁊ electio detur cre¬
ditorib uł quinq̃nnale spatium eis indul¬
gire. uelhonor acciꝑecessicẽm. salua eoru̾
uidlic ẽstimatice. ⁊ oĩ corꝑali craciata se¬
moto. cottidie dubitabatur. siquadam ex

Expanded text:
as, quae patribus adquiri vetitae sunt, nec non peculium vel castrense vel quod patre volente possident, quare cessio bonorum eis deneganda sit? cum, etsi nihil in suo censu hi qui in potestate sunt parentum habeant, tamen, ne patiantur iniuriam, debet bonorum cessio admitti. Si enim et pater familias admittendus est propter iniuriarum timorem ad cessionis flebile veniens adiutorium, quare filiis familias utriusque sexus hoc ius denegamus? cum apertissimi iuris est et inter patres familias et alieno iuri subiectos, si quid postea eis pinguius accesserit, hoc iterum usque ad modum debiti posse a creditoribus legitimo modo avelli Cum solito more a nostra maiestate petitur, ut ad miserabilis cessionis bonorum homines veniant auxilium et electio detur creditoribus vel quinquennale spatium eis indulgere vel bonorum accipere cessionem, salva eorum videlicet existimatione et omni corporali cruciatu semoto: quotidie dubitabatur, si quidam ex
Abbreviated transcription (Latin):
mp.gor: Dipat̾ tuus ad decuriõatũ
deuocatus appellatĩce int̾posuit ea que
pendente cõcessit in fatum honoris cuis
questio morte finitiẽ.
dm̃io disceptabatur. ⁊arectore ꝓuintie c̃e
te ius dictatum fũat. infatum cõcesserit:
tñ cum appellaticem suꝑ ea int̾põitam fu¬
isse ⁊umũo cognitignum pendere ꝓpõas:
ca ꝓuocatio suo ordine ꝑꝑ peculium ancil¬
le audiri deb
pendete appeliatiõe defunctus sit: nonre¬
lios. iiii. m̃ses. Smaut addelib̾ationẽ heredi¬
tatis ccrtum tp̃c indulgetur: post lapsum
ignorantes negotium: ułetiam suꝑ adcũ¬
Da Reclitate dubitantes. priusqũa aliquid
cõmodum sentiant dãprus affici cõpeliãt᷑.¬

Expanded text:
. Si pater tuus ad decurionatum devocatus appellationem interposuit eaque pendente concessit in fatum, honoris eius quaestio morte finita estdominio disceptabatur et a rectore provinciae contra te iudicatum fuerat, in fatum concesserit, tamen cum appellationem super ea interpositam fuisse et in numero cognitionum pendere proponas, ea provocatio suo ordine propter peculium ancillae audiri debetpendente appellatione defunctus sit, non relios quattuor menses. Sin autem ad deliberationem hereditatis certum tempus indulgetur, post elapsum ignorantes negotium vel etiam super adeunda hereditate dubitantes, priusquam aliquod commodum sentiant, damnis adfici compellant
Abbreviated transcription (Latin):
formidinis ꝓuocationẽ non arbitrant̃
int̾ponendam. arcuocanda lite repeliãt᷑
Qui nõuim sustinuerint contestatione
publice p̃põita intradies udł̃ legitimos
quib appellarilicet. cãs appellationis cudẽ¬
ti affirmaticẽ distinguant. ut hoc facto: tã¬
quã int̃posita appellatioẽ histẽ equitatis ad¬
muncula tribuantur. Suimus explurib
tum fcũt unam eandẽq condẽpnationẽ
coꝵ quore quoq appeliatio iusta ꝓnurẽ¬
tata ẽ fuisse nec duisitate fictoꝵ scꝑatiõe
acciꝑe: emolum̃tumn uctoꝵe scdm ea quẽ
constituta sunt adte quoqͣ ꝑtinere: non

Expanded text:
formidinis provocationem non arbitrantur interponendam, a revocanda lite pellantur. Qui vero vim sustinuerunt contestatione publice proposita, intra dies videlicet legitimos, quibus appellare licet, causas appellationis evidenti adfirmatione distinguant, ut hoc facto tamquam interposita appellatione isdem aequitatis adminicula tribuantur. IUL. tum fuerit unam eandemque condemnationem eorum quoque, quorum appellatio iusta pronuntiata est, fuisse nec diversitate factorum separationem accipere, emolumentum victoriae secundum ea quae constituta sunt ad te quoque pertinere non
Abbreviated transcription (Latin):
mõ.omneius quod mnhisdẽ reb hr̃e
quicquid suꝑfluum imiñtam fu̾it. uł
amplius qua eis debetur: hoc moĩs õĩb
neceẽ ẽ cos p̃sentib tabulaniis signare.
memoratos tabularios conscribenda. p̃¬
sente ⁊̃ eo quires uendidĩt. ułinalias ꝑ¬
sonas t̃nstulit. ut ꝑ eam manifestetur
tam quantitas pecumarum: que ꝓuẽdi¬
tione rerum uł translatiõe p̃stite sũt.
quã earum que suꝑfluc post dissolutũ
debitum inuemantar ut siquis postea
creditor apparũit. ⁊ debiti cautiõem ostẽ¬
derit. possit exhis solutioẽm sibi facere.
prius scilicet rectore  ꝓuintie.sine aliquo
dãpno c̃ae faciente exammatic̃em.⁊ nõ
ꝯcedente. nec uiros reuerentissimos co¬
qua pecume deponuntur. aliquod detri¬
m̃tum ułdispendium sustitiere ꝑ suam
aut̃ int̾ locuticem creditorẽ p̃cipiente.
scłm modum debiti ex depõitis pecumis
suum acciꝑe debitum. ¶Ut aũt nonli¬

Expanded text:
modo omne ius, quod in isdem rebus habere modo omne ius, quod in isdem rebus habere quidquid superfluum inventum fuerit vel amplius quam eis debetur, hoc modis omnibus necesse est eos praesentibus tabulariis signare ememoratos tabularios conscribenda, praesente etiam eo qui res vendiderit vel in alias personas transtulerit, ut per eam manifestetur tam quantitas pecuniarum, quae pro venditione rerum vel translatione praestitae sunt, quam earum, quae superfluae post dissolutum debitum inveniantur, ut, si quis postea creditor apparuerit et debiti cautionem ostenderit, possit ex his satis sibi facere, prius scilicet rectore provinciae sine aliquo damno causae faciente examinationem et non concedente nec viros reverentissimos oecoqua pecuniae deponuntur, aliquod detrimentum vel dispendium sustinere, per suam autem interlocutionem creditorem praecipiente secundum modum debiti ex depositis pecuniis suum accipere debitum. Ut autem non li
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse.: p̃grauentur: rectum nobis ẽẽ
uidetur. tunc cõionẽ hrẽ inpossessicẽ
rerum alios creditores: qui non hocegis¬
se noscuntur: cum p̃sentes quid inima
eadẽq degentes ꝓuintix.inqua. ⁊ posses¬
sores rtrum cõmorantur. intraduorũ
annoꝵ spatia. absentes aũt intra qua¬
driennuum creditorib pofsessiõem. ant̃¬
lato mõ detinentib. suum debitum c̾tũ
faciant. ftexpensas. scđm quantitatẽ
ꝯsecuti sunt ꝑsacram̃tum manifestan¬
Das eor. qui eas adipiscende grã pos¬
sessionis carum rerum sustinuerũt. qr
⁊ scłm debita satis eis fieri. explorati
uiris ẽpost cõpletum aũt memoratũ
tp̃c. nullam cis cẽ licentiam: eos qui pos¬
sessionẽ adeptisunt molestare uł aliꝗb
dãpins afficere. actioẽs aut̃ quas ex le¬
gib sibi cõpetere putau̾int. cont̃ suos
exercere debitores. ¶ Sin aut̃ hiiquide¬
tinent possessiones. hł exscritñtia tudiciᷤ
res uendiderint. ułalio quot̃q legitimo

Expanded text:
fuisse, praegraventur, rectum nobis esse videtur tunc communionem habere in possessionem rerum alios creditores, qui non hoc peregisse noscuntur, cum praesentes quidem in una eademque degentes provincia, in qua et possessores rerum commorantur, intra duorum annorum spatia, absentes autem intra quadriennium creditoribus possessionem antelato modo detinentibus suum debitum certum fnsecuti sunt, per sacramentum manifestandas eorum, qui eas adipiscendae gratia possessionis rerum sustinuerunt, quia et secundum debita satis eis fieri explorati iuris est. Post completum autem memoratum tempus nullam eis esse licentiam eos qui possessionem adepti sunt molestare vel quibusdam damnis adficere: actiones autem, quas ex legibus sibi competere putaverint, contra suos exercere debitores. Sin autem hi qui detinent possessiones vel ex sententia iudicis res vendiderint vel alio quocumque legitimo
Abbreviated transcription (Latin):
Suio plures quidem sint creditores. ex di¬
ũsis tam̃ quantitatib ⁊ nunc amplior debi¬
ti cumnlus minori summe p̃feratur. siũ par
siuediscrepans ñis ẽ crectitor. cum ñ exfre¬
quentissuo ordine ftr̾ator. si ex quatitate
tebitic̃a trucinatur pariaũt quantitate debi¬
ti inuemenda. dispariuõ creditor nũo: tise
amplior pars creditor optineat. ut quod¬
 plurib placeat hoc statratur. ¶ Siuõ um¬
diq equalitas emergat. tam cebiti. quam
nũ creditoꝵ. tunc eos ante pom quiadhũ¬
maniore decuirant sent̾ntam. ñ cessionem
exigartes. si idutias smilia quid differ̃tiã

Expanded text:
o plures quidem sint creditores, ex diversis autem quantitatibus, et nunc amplior debiti cumulus minori summae praeferantur, sive par sive discrepans numerus est creditorum, cum non ex frequentissimo ordine feneratorum, sed ex quantitate debiti causa trutinatur. Pari autem quantitate debiti invenienda, dispari vero creditorum numero, tunc amplior pars creditorum obtineat, ut, quod pluribus placeat, hoc statueretur. Sin vero undique aequalitas emergat tam debiti quam numeri creditorum, tunc eos anteponi, qui ad humaniorem declinant sententiam non cessionem exigentes, sed indutias. Nulla quidem differentia
Abbreviated transcription (Latin):
uberum fieriposse ex parte seruum: qui
huiusmõi legatum ei dereliquit. aut
sihoc minime cogitauit. afectu socii fec̃
ut ei adquiratur. brdes aũt suos eundẽ
seruum possidere mtime uolu̾it: ut sit
manifestum asuo patrimonio: penituscẽ
eum alienatum. Intalictaq̃ cõꝑatiõe noᷤ
qui fauctores lib̾tatis simus: sic ambigu¬
am testatoris int̃p̃tamur uoluntate tã¬
qũa sinolit etm lib̾tatem in sua parte
tonare. Et cumiam decõib serus manui¬
mittendis statiumus quid in hinusmõĩ
casib fieri oportet. exillius sanctionis
tenore. ⁊ hmusmoĩ sp̃es sit definita. fat
itaq lib̾ exparte qurd̃ testatoris scdei̾
uoluntatẽ. ex altera aũt parte: ex nostͣ
diffimtiõe. p̃tio scłm p̾clicte constitutio¬
nis tenorem socio uł sociis abħr de p̾stã¬

Expanded text:
liberum fieri posse ex parte servum, qui liberum fieri posse ex parte servum, qui huiusmodi legatum ei reliquit, aut, si hoc minime cogitavit, adfectu socii fecit, ut ei adquiratur, heredes autem suos eundem servum possidere minime voluit, ut sit manifestum a suo patrimonio penitus esse eum alienatum: in tali itaque comparatione nos, qui fautores libertatis sumus, sic ambiguam testatoris interpretamur voluntatem, tamquam si voluit eum libertate in suam partem donare. Et cum iam de communibus servis manumittendis statuimus, quid in huiusmodi casibus fieri oportet, ex illius sanctionis tenore et huiusmodi species sit definita. fiat itaque liber, ex parte quidem testatoris secundum eius voluntatem, ex altera autem parte ex nostra definitione, pretio secundum praedictae constitutionis tenorem vel sociis ab herede pra
Abbreviated transcription (Latin):
alter ułalteri exhis: ip̃i sedixĩnt lib̾ta¬
tem uelle imponert.⁊ p̃tium dare. meli¬
or quidem c̃a erit. euis qui primus ad hãc
ei lib̾tatem imponere. peculio quid int̃
om̃s scłm partem dr̃ui distribuendo. Iu¬
raañt patroãtus scłm suinat̾am omnib
quilib̾tattm imposuerant: equalit̃ hñtib
Ius enim accrescendi ꝙ antiqua utra inco¬
munb serius manumttendis introdu¬
cebant. nullius ẽe moniti: nec inposterã
frequentari penitus cõcedimus.
citumẽ ut seruns cõĩs ap̃ unum qũeq
dĩ partim sit ꝓprius. partimalienus.
ut exhac cã possit np̃e legato honõtari.
np̃e legari: huiusmoĩ incidit questio.
duo ułplures dñi cõem serium habebãt.
hunus exhis ip̃i seruo suam partẽqͣm
tneo habebat legauit: ⁊ semel accepta
dubitationis occasicem: hoc uetustas in
magnum extulit certam̃. cum igitur
nos sensum buiismõi legati crebra in¬
dagatioẽ ad greclientes duplicem ẽẽ eũ
opinamur. aut enimputanit testator

Expanded text:
alter vel alteri ex his ipsi velle dixerint libertatem imponere et pretium dare, melior quidem causa erit eius, qui primus ad hanc ei libertatem imponere: peculio quidem in omnes secundum partem dominii distribuendo, iura autem patronatus secundum sui naturam omnibus qui libertatem imposuerunt aequaliter habentibus. Ius enim adcrescendi, quod antiqua iura in communibus servis manumittendis introducebant, nullius esse momenti nec in posterum frequentari penitus concedimus. citum est, ut servus communis apud unumquemque dominum partim sit proprius partim alienus, ut ex hac causa possit et ipse legato honorari et ipse legari, huiusmodi incidit quaestio. Duo vel plures domini communem servum habebant, sed unus ex his ipsi servo suam partem quam in eo habebat legavit. et semel accepta dubitationis occasione hoc vetustas in magnum extollit certamen. Cum igitur nos sensum huiusmodi legati crebra indagatione adgredientes duplicem esse eum opinamur: aut enim putavit testator
Abbreviated transcription (Latin):
ubertatẽ ꝑuemant. talis modus certa ⁊ ĩ¬
dubitata ꝓbatione manifestetur. Ut te¬
stib p̾sentib ñ minus quinq dñs ĩstru¬
ñita uł det famulo suo ułdeleat aut alio
mõ corrumpat. Et exeo igitur m̃o cuuta¬
tan rcaram ei cõpetere cersemus. saluo ui¬
re patrõatus: tam inrac sp̃ẽ quam pccti
nisi ubi specialit᷑ rec patronis denẽgͣauimꝰ
¶his tantummõ casib exõi uire antiq
latinitatis eicctis: ceteri om̃s qui inubriᷤᷤ
prutentium uł consittutiorib cnũati
sunt penitus cõquiescant. nec latim ab eis
ꝓcedant s⁊ maneant ut dictum ẽ scrui in
sua cõditicẽ nec tali remedio abuti cõce

Expanded text:
libertatem perveniant, talis modus certa et inlibertatem perveniant, talis modus certa et indubitata probatione manifestetur, ut testibus praesentibus non minus quinque dominus instrumenta vel det famulo suo vel deleat aut alio modo corrumpat. et ex eo igitur modo civitatem Romanam ei competere censemus, salvo iure patronatus tam in hac specie quam in ceteris, nisi ubi specialiter hoc patronis denegavimus. His tantummodo casibus ex omni iure antiquae Latinitatis electis ceteri omnes, qui in libris prudentium vel constitutionibus enumerati sunt, penitus conquiescant nec Latini ab eis procedant, sed maneant, ut dictum est, servi in sua condicione nec tali remedio abuti conce
Abbreviated transcription (Latin):
sonas fieri sol. idẽ dotalis instrum̃ticon¬
scͥptio ⁊ inhac ꝑsona adibita ẽ necessariũ
econsentancum effectum huirsmõi scͥpĩt
obsercari. ¶ Similiq mosidñs int acta
q̃ndam seruum suum filium suum nõia¬
uert᷑ uoci eius quantum ad lib̾am cõctitio¬
nam credendumẽ. sientin ip̃e tali affectic̃ẽ
fuat accensus ut ⁊̃ filium scruum suum
noĩart mndignetur. ⁊ hoc ñ secreto neq
unt̃ solos amicos. s etiam int̾uanientib
actis. ⁊ quasi iuditũ figura noĩauerit. quõ
põt eum seruum tt̃m saltim morientem
hr̃e. s ꝓlucatur ⁊ ip̃e inciuitatẽ roãnam
uera libertate ñfalso sermone dm̃ sui su¬
stentatus. ¶ Ie aũt nouissimus antiq
latmitatis madus inciuitatẽ romanam
tͣnslatus eligendus ẽ siquis instrum̃ta
ex quib seruus ostentebatur usdederit
seruo ułcorruꝑit. s⁊ nefurandi occasio ser¬
uis forsitan detur ⁊ sua malignitate in

Expanded text:
ersonas fieri solet, id est dotalis instrumenti conersonas fieri solet, id est dotalis instrumenti conscriptio, et in hac persona adhibita est, necessarium est consenobservari. Similique modo si dominus inter acta quendam servum filium suum nominaverit, voci eius quantum ad liberam condicionem credendum est. si enim ipse tali adfectione fuerat accensus, ut etiam filium servum suum nominare non indignetur, et hoc non secreto neque inter solos amicos, sed etiam actis intervenientibus et quasi in iudicii figura nominaverit, quomodo potest eum servum iterum saltem morientem habere? sed producatur et ipse in civitatem Romanam, vera liberalitate et non falso sermone domini sui sustentatus. Ille etiam novissimus antiquae Latinitatis modus in civitatem Romanam translatus eligendus est, si quis instrumenta, ex quibus servus ostendebatur, vel dederit servo vel corruperit. Sed ne furandi occasio servis forsitan detur et sua malignitate in
Abbreviated transcription (Latin):
imposut maneat lib̾tris.s in ant faerit ad¬
impleta necripiatur forsitan lib̾is icogͣtis
iis patroãtus ortinus lib̾tus indeatur. Et
ad eumuria patroãtus ꝑueniant cui legesꝰ
cedunt. ¶ Ilud. ⁊ fatis acerbum nob̾ uisũ
ẽ. qued putabat antiquitas si inlib̾ali uidi¬
cio suꝑatus fuat seruus atdño. dem̃ serui p̃ti¬
um abaliquo ei soutum ẽ in latinitate mo
rari. Quẽ ad moclum enim ratiõabile ẽ ⁊ p̃¬
tio eum ꝑfrin. ⁊ mortis lb̾titp̃ẽ denuo euco
inseruitute deducere: cum ñ sint ambo ca¬
sus sibi consentanci. ump̃senti igitur casu
lib̾tas roãria ei accedlat. uire patronatus mi¬
sumcei subnixo qr tp̃e quodam mõsibi lib̾¬
tus inuenitur. ¶ S ⁊ siquis hoĩ lib̾o suã
anculam inñmo collocaĩt. ⁊ dotẽ ꝓ ea
conscripserit quod solitam ẽ inlib̾is ꝑsõiꝰ
solis ꝓtecdere ancilla ñ latira sicuns effi¬
ciaturromara. siemmhoc quod freq̃ritissi¬
me inciues roãnas ⁊maxtine innobiles ꝑ¬

Expanded text:
imposuit, maneat libertus. sin autem fuerit adimpleta, ne eripiatur forsitan liberis et cognatis ius patronatus, orcinus libertus videatur et ad eum iura patronatus perveniant, cui leges concedunt. Illud etiam satis acerbum nobis visum est, quod putabat antiquitas, si in liberali iudicio superatus fuerat servus a domino, deinde servi pretium ab aliquo ei solutum est, in Latinitate eum remorari. quemadmodum enim rationabile est et pretio eum perfrui et mortis liberti tempore denuo eum in servitutem deducere, cum non sint ambo casus sibi consentanei? et in praesenti igitur casu libertas Romana ei accedat iure patronatus minime subnixa, quia ipse quodammodo sibi libertus invenitur. Sed et si quis homini libero suam ancillam inconscripserit, quod solitum est in liberis personis solis procedere, ancilla non Latina, sed civis efficiatur Romana. si enim hoc, quod frequentissime in cives Romanas et maxime in nobiles p
Abbreviated transcription (Latin):
Mꝑ gor. Suecumnupsisses mãcipia
ĩdotẽ dectisti. sine post datam dotan de
statu manumissoꝵ conaris inferre. ꝗ
cus ft̃ĩquicõꝑauit uł in dotẽ accepit᷑.
abeo uirȩ potuerunt manumiiti. de
quod is que tecłas uicariun infuga se
conũtit iugo seruitutis quod manumiᷤ¬
sione euasisti. iterato cogeris iuccedete.
rectoris ꝓumtie c̃o ꝓbauit. quo is uibta¬
tem acceꝑat cin postea fueras ut. ꝓpoi̾s¬
tininatrimomo copulata. natam ex
hiusmõi matrmonio ⁊ ciuem roma¬
nam eẽ ⁊ impatris põtestate. non ẽ in¬
cete oppimons.

Expanded text:
 Sive cum nupsisses mancipia in dotem dedisti, sive post datam dotem de statu manumissorum conaris inferre, qui eius facti, qui comparavit vel in dotem accepit, ab eo iure potuerunt manumitti. DE quod is quem dederas vicarium in fugam se convertit, iugo servitutis, quod manumissione evasisti, iterato cogeris succedere. rectoris provinciae comprobavit, quo is libertatem acceperat, cui postea fueras, ut proponis, matrimonio copulata, natam ex huiusmodi matrimonio et civem Romanam esse et in patris potestate non est incertae opinionis.
Abbreviated transcription (Latin):
imẽctionẽ intalialienatione sibi seruauit.
⁊cumadeum fui̾t reũsa. tp̃c ancillam ꝓsti¬
tucrit. illicomlbtatt romanam eripiatur.
⁊ quieam ꝓstituit ab õi patroãtus iure re¬
pellatur. Q uienm ita degeneret impusꝰ
stitutus ẽ ut talem exerceret mercatiõem.
quõ dignus ẽ ułanciliam uellib̾tam eã
hrẽ. ¶ S ⁊ qui dm̃funus pilleati ante ce¬
dunt. uł imp̃o lectulostantes. cadauer
uentilart intentur. si bec exuoluntate fi¬
at uł testatoris ułbrdis. fiant ilico cuies
toãm. Et ne qͣnis uͣ inalib̾alitate iactare
se cõcedatur ut populus quid cum quafi
huinanum respicaat. muitos pilleatos in
neant illi inpristina seruitute publico
testimomo defraudati. fiant itaq ⁊ hu
ut siquis suie intestõ siie iundicta quen¬
dammanumisent. licet hocdixit uł scrip¬
serit quod uolĩt eẽ latinum suꝑ nacua
adiectio latinitatis aboleatur. ⁊ fiat cunꝰ

Expanded text:
iniectionem in tali alienatione sibi servaverit et, iniectionem in tali alienatione sibi servaverit et, cum ad eum fuerit reversa, ipse ancillam prostituerit, ilico in libertatem Romanam eripiatur et, qui eam prostituerit, ab omni patronatus iure repellatur. qui enim ita degener et impius constitutus est, ut talem exerceret mercationem, quomodo dignus est vel ancillam vel libertam eam habere? Sed et qui domini funus pileati antecedunt vel in ipso lectulo stantes cadaver ventilare videntur, si hoc ex voluntate fiat vel testatoris vel heredis, fiant ilico cives Romani. et ne quis vana liberalitate iactare se concedatur, ut populus quidem eum quasi humanum respiciat multos pileatos in  deceptis maneant illi in pristina servitute publico testimonio defraudati: fiant itaque et hut, si quis sive in testamento sive vindicta quendam manumiserit, licet hoc dixerit vel scripserit, quod voluerit esse Latinum, supervacua adiectio Latinitatis aboleatur et fiat civis
Abbreviated transcription (Latin):
ducto dun claudii intraluctum. quod siquĩ
seruum suum egritudine ꝑiclitãutem sua do¬
mo publice eiecerit. neq ip̃e cum ꝓcur̃as. neq
alii cum com̃tans. cum cratei lib̾a fatultas fiñ
ip̃ẽ ad euic curã suffecerit: inxenonẽ eũ mit¬
ttre ułquopoterit mõcum aduiuare. unt̾moĩ
seruus inlib̾tate latina antea morabatur. et
quẽilemoriendo antea dereliq̃rit eius bona
tficum moreretur accipiebat. talis itaq
seruns lib̾tatem necessaram adnõ. ⁊ nolente:
reipã donatus. fiat illico cuius romanus.
nec additus iurra patronatus quondam
dñorescractur. qñe enam asua domo suaq
familia publi cerepulit. neq ip̃c cum ꝓcurãs.
neq alii comm̃dans. neq mucnerabilem ze¬
nonemeummittens: neq consueta ei p̃bers
sus. ¶ Similiq mõ siquis anciliam sua m sub
hac cectitice alierauĩt neprostituatur. no¬
tus aũt dñs impia mercatiõe eam ꝓstituen¬
dam cẽtẽpt᷑aũt. uelsipristinus dr̃s manus

Expanded text:
dicto divi Claudii introductum, quod, si quis servum suum aegritudine periclitantem sua domo publice eiecerit neque ipse eum procurans neque alii eum commendans, cum erat ei libera facultas, si non ipse ad eius curam sufficeret, in xenonem eum mittere vel quo poterat modo eum adiuvare, huiusmodi servus in libertate Latina antea morabatur et, quem ille moriendum dereliquit, eius bona iterum, cum moreretur, accipiebat. Talis itaque servus libertate necessaria a domino et nolente re ipsa donatus fiat ilico civis Romanus nec aditus in iura patronatus quondam domino reservetur. quem enim a sua domo suaque familia publice reppulit neque ipse eum procurans neque alii commendans neque in venerabilem xenonem eum mittens neque consueta ei praebens sus. Similique modo si quis ancillam suam sub hac condicione alienaverit, ne prostituatur, novus autem dominus impia mercatione eam prostituendam esse temptaverit, vel si pristinus dominus manus
Abbreviated transcription (Latin):
re partes socii ⁊ seruum lib̾tate donare.
s ⁊ alia constitutio seueri ⁊ antonim pͥn¬
cipum reꝑta ẽ. exquagn̾alit᷑ necc̃itas in¬
ponebatur socio partem suam suo socio lẽ¬
dere: quatenus lib̃tas seruo tmponatur.
licet nichil lucri ex sub̾a socii morientis
alii socio accecdat. p̃tio uidł arbitrio p̃¬
toris constituendo. scłm ea que ⁊ulpia¬
nus lib̃ sexto fidci cõmissors paulus libẽ¬
sexto fidei t̃tio fidei cõmissor refert.Ubi
⁊ hoc relatum ẽ qued sextus cccilius uiris
antiqui cõditor definiuit socium ꝑp̃to¬
rem cõpelli suam partẽ uendere quatenu̾
liber seruus efficiatur. Q uod ⁊ marcellꝰ
ap̃ uilianum in eius digastis notat. hoc
q marcellum cupiulianum notaret re¬
tulisse pallam ẽ. ¶ His itaq ap̃ uet̾es uin̾
anctores truentis. decidentes tales alter¬
catioẽs gn̾alit̾ sanccimus. ut nulla tridy¬
cat differentia militis sen priuati in ẜuiᷤᷤ¬

Expanded text:
ate donare. Sed et alia constitutio Severi et Antonini principum reperta est, ex qua generaliter necessitas imponebatur socio partem suam socio vendere, quatenus libertas servo imponatur, licet nihil lucri ex substantia socii morientis alii socio accedat, pretio videlicet arbitrio praetoris constituendo, secundum ea, quae et Ulpianus libro sexto fideicommissorum et Paulus libro tertio fideicommissorum refert, ubi et hoc relatum est, quod Sextus Caecilius iuris antiqui conditor definivit socium per praetorem compelli suam partem vendere, quatenus liber servus efficiatur: quod et Marcellus apud Iulianum in eius digestis notat: hocque et Marcellum, cum Iulianum notaret, rettulisse palam est. His itaque apud veteres iuris auctores inventis decidentes tales altercationes generaliter sancimus, ut nulla inducatur differentia militis seu privati in
Abbreviated transcription (Latin):
pariant. si ꝓnullis hãntur. Quis a patiat̃
talem c̃t libertatem ex qua imp̃o tp̃c mortis
meandem ꝑsonam simul ⁊ lib̾tas. ⁊ ẜuitiũ
cõcurrant: ⁊ qui quasi lber moratus eripit̃
eiboc facere. quinq: testib adhibitis qui
post eius littãs sine insubscriptiõe põitas.
siue ꝑtotum textum effusas suas litteras
supponentes: fidem ꝑpetuam possint car¬
tuie p̃bere. Et si hoc fecerit: sine ꝑsescribẽdo
siue ꝑtabularium lib̾tas seruo cõpetat qͣi
exinmitatiõe codicilli delata. ita t̃n ut ⁊
tp̃o patrono uip̃nte ⁊ lib̾tatem ⁊ cuutatẽ
hãt roãnam. ¶S siquis int̃ amicos lib̾¬
tatẽ dare suo serlio malũit. licebit ei ꝗnq
similit̾ testib adibitis suam explanare
uoluntattmꝰ ⁊ quod lib̾m cum ce uoluit
dicert Et hoc sũi int̾ acta fu̾it testificatus.
siue testium uoces adtestatiõem sunt ã¬
plexe. ⁊ litt̃as tampublicaram ꝑ sõare

Expanded text:
pariant, sed ut pro nullis habeantur. Quis enim patiatur pariant, sed ut pro nullis habeantur. Quis enim patiatur talem esse libertatem, ex qua in ipso tempore mortis in eandem personam simul et libertas et servitium concurrunt et, qui quasi liber moratus est, eriei hoc facere quinque testibus adhibitis, qui post eius litteras sive in subscriptione positas sive per totum textum effusas suas litteras supponentes fidem perpetuam possint chartulae praebere. et si hoc fecerit, sive per scribendo sive per tabularium, libertas servo competat quasi ex imitatione codicilli delata, ita tamen, ut et ipso patrono vivente et libertatem et civitatem habeat Romanam. Sed et si quis inter amicos libertatem dare suo servo maluerit, licebit ei quinque similiter testibus adhibitis suam explanare voluntatem et quod liberum eum esse voluit dicere: et hoc sive inter acta fuerit testificatus sive testium voces attestationem sunt amplexae et litteras tam publicarum personarum
Abbreviated transcription (Latin):
ducitur. cumenim iatimudti adsimititu¬
dinem antiqͦ latinitatis que incoł opas.
missa ẽ uidentur ẽẽ introducti. exqua ncs.
Aluid reipublice msibellum accessit cuule.
satis ab surdum ẽ ip̃a origine i sublata.
ymaginem cius terclinqui. ¶ cum ĩgitũ
multis moĩs ⁊ peneinim̃abilib latinors
introdurta ẽ conditio ⁊leges diu̾se. ⁊ senͣatꝰ
consulta introducta sunt. ⁊exhis difficul¬
tates maxime emergebant. tam ex lege
iuina. quã ex largiano senatus con sulto.
nec ñ exedicto dun traiam quor plene ꝗd̾
fũant nr̃e leges ñaũt inreb fũat eoꝵ exꝑi¬
m̃tum. studiosissimum nobis uisum ẽ.
hec quid̃ omnia ⁊ latiram lib̾tatẽ resecare.
certos aũt̃ modos eligere. exquib antea ꝗd̾
latinacõpetebat lib̾tas. imp̃senti aũt ro¬
mana defertur conditio. Ut is p̃senti lege
enumeratis ⁊ ciub romanis nascentibus
ceteri om̃s moĩ ꝑquos latinor nom̃ ĩ du¬
cebatur penitus conquiescãt. m̃latinos

Expanded text:
ur? Cum enim Latini liberti ad similitudinem antiquae Latinitatis, quae in coloniis missa est, videntur esse introducti, ex qua nihil aliud rei publicae nisi bellum accessit civile, satis absurdum est ipsa origine rei sublata imaginem eius derelinqui. Cum igitur multis modis et paene innumerabilibus Latinorum introducta est condicio et leges diversae et senatus consulta introducta sunt et ex his difficultates maximae emergebant tam ex lege Iunia quam ex Largiano senatus consulto nec non ex edicto divi Traiani, quorum plenae quidem fuerant nostrae leges, non autem in rebus fuerat eorum experimentum: studiosissimum nobis visum est haec quidem omnia et Latinam libertatem resecare, certos autem modus eligere, ex quibus antea quidem Latina competebat libertas, in praesenti autem Romana defertur condicio, ut his praesenti lege enumeratis et cives Romanos nascentibus ceteri omnes modi, per quos Latinorum nomen inducebatur, penitus conquiescant et non Latinos
Abbreviated transcription (Latin):
solidos p̃tiumcor redigi. siũ trinascul
siũ infemmnis. Sinaũt notarius sit uel
medicus siũ masculuᷤ suie femina: notatiꝰ
quid usq ad quin quagnita. medicus aũt
lisꝙ ad sexaginta taxctur. sinuõ eunu
tuaginta solidos minores enrm .x.ãnis
eunuchos ñ amplius triginta solidiᷤᷤ ex¬
timari uolumus: ⁊ eore partẽ cõpetẽtẽ
socii accipient ⁊ lib̾tatẽ eis ꝑcõpetentes

Expanded text:
solidos pretium eorum redigi sive in masculis sive in feminis. Sin autem notarius sit vel medicus sive masculus sive femina, notarius quidem usque ad quinquaginta, medicus autem usque ad sexaginta taxetur. Sin vero euntuaginta: minores etenim decem annis eunuchos non amplius triginta solidis aestimari volumus. Et eorum partem competentem socii accipientes libertatem eis per competen
Abbreviated transcription (Latin):
licentia ei cõcedenda quilibtatem moĩẽs
imponit. ⁊̃ eius peculium ꝙ ei attingit
lib̾to cõcedere. Inra aũt patrõatus ꝓcul
dubio suo ordine ad eum ꝑuenirequi
lid̾tatẽ donanit sinaũt seruus ratioci¬
mis suppõitus sit. neratiocima ꝑeant ł
lid̾tas impediatur. p̃sidẽ ꝓuintie ut
cõpetentem iudicẽ tp̃c statuere. Intͣ qd
debet ratiociniis antea fc̃is: ⁊ debitis que
exhis appari̾nt redditis ita adlib̾tatẽ
uentre. ¶ ne aũt quantitas seruilis p̃tii
sit incerta simanifesta. Sancciinus ẜui
p̃tium sĩĩ ancille sinulla artesunt tm¬
buti iuginti solidis taxari. his uidelicet
qui usq ad decimum annum sue uener̃¬

Expanded text:
licentia concedenda ei, qui libertatem moriens licentia concedenda ei, qui libertatem moriens imponit, etiam eius peculium quod ei attingit liberto concedere. dubio pro suo ordine ad eum venire qui libertatem donavit. Sin autem servus ratiociniis suppositus sit, ne ratiocinia pereant vel libertas impediatur, praesidem provinciae vel competentem iudicem tempus statuere, intra quod debet ratiociniis ante factis et debitis, quex his apparuerit, redditis ita ad libertatem venire. Ne autem quantitas servilis pretii sit incerta, sed manifesta, sancimus servi pretium sive ancillae, si nulla arte sunt imbuti, viginti solidis taxari, his videlicet, qui usque ad decimum annum suae vener
Abbreviated transcription (Latin):
det. siue dimidiam. sine t̾tiam. siue quan¬
tamcumq. Et si plures sint socii uno ex
his lib̾tatem imponere cupiente. alios õs
necc̃itatem hr̃e partes suas quas in seruo
possident uendere ip̃i. quiub̃tatem seruo
imponere desid̾ant uł hereli eius. licet
tp̃e cõĩs hrs institutus seruus sit si ⁊ hoc mo¬
riturus dix̾it. Ita tñ ut oĩmo ip̃e ꝗ pãtes
alias cõꝑauit uł b̾rdes eius lib̾tatẽ in po¬
nant. ¶ Sinaut̃ socius uł socii recusane¬
rint p̃tium acciꝑe. licentiam ei damus of¬
iloferrehoc. ꝑpublicas ꝑsonas ⁊ sigillo in¬
p̃sso medẽ sacram deponere. Et sic hre
facultatem seruum lib̾tate donare. ⁊ eũ
brẽ plenissimam lib̾tatẽ. ⁊ ciuitate rõa¬
na ꝑfrui. ⁊ nullum timere ex sociis.sibi
⁊ enim imputent sicumlicẽt lucrari p̃tĩ
hoc acciꝑe differunt. ¶ S⁊ ne circa peuliũ
serui aliqua fiat dubitatio: peculium euiᷤ
int̃om̃s socios ꝑtinere iubemus. expãtib
ꝓqu̾ib quisq ⁊ dñium serm possidet.

Expanded text:
det, sive dimidiam sive tertiam sive quantamcunque, et si plures sint socii, uno ex his libertatem imponere cupiente alios omnes necessitatem habere partes suas, quas in servo possident, vendere ipsi, qui libertatem servo imponere desiderat, vel heredi eius  licet ipse communis servus institutus sit, si hoc moriturus dixerit, ita tamen, ut omnimodo ipse qui partes alias comparavit vel heredes ei us libertatem imponant. Sin autem socius vel socii recusaverint pretium accipere, licentiam ei damus offerre hoc per publicas personas et sigillo impresso in aedem sacram deponere et sic habere facultatem servum libertate donare et eum habere plenissimam libertatem et civitate Romana perfrui et nullum timere ex sociis. Sibi etenim imputent, si, cum liceret lucrari pretium, hoc accipere differunt Sed ne circa peculium servi aliqua fuerit dubitatio, peculium eius in omnes socios pertinere iubemus ex partibus, pro quibus quisque et dominium servi possidet :
Abbreviated transcription (Latin):
M.ibertas adebitore fisciseruo data
tratur quasi hec fraudis corsilio effectũ
detegatuꝵ
uris ẽ. mnhis serius qui pignoris ln
creditore: cuui pignoris uire cumaliis
mancipus obligatus fuisti: adebitore
manumisfus es potristi ad lib̾tatemꝑ
o.a. Sicreditorib satis factum fu̾it.
ancilie que pignori obligate adebitoe
maninmisse erant. libere fiunt. siã tp̃e
tranumissor si fraud̃ fecifie creditoribus
ut reuoget lib̾tatem audeat dicere: audiri

Expanded text:
ibertas a debitore fisci servo data,matur, quam si hoc fraudis consilio effectum detegatur.iuris est in his servis, qui pignoris iure creditore, cui pignoris iure cum aliis mancipiis obligatus fuisti, a debitore manumissus es, potuisti ad libertatem o. Si creditoribus satisfactum fuerit, ancillae, quae pignori obligatae a debitore manumissae erant, liberae fiunt. nam ipse manumissor si fraudem se fecisse creditoribus, ut revocet libertates, audeat dicere, audiri
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe stultum pultamus ut huismõi ꝓfea̾t
condẽpnatioẽm.s⁊ silegatarius inmine¬
at quatenus ei seruus restituatur. ⁊ post
litem contestatam duorumm̃sium spati¬
um efluxĩt. censemus ilico adlib̾tatẽ eri¬
pi seruum. ⁊illum quid lib̾m cẽ. hrdẽ aũ¬
ꝓsua indeuotioẽ om̃s expensꝗs quas lega¬
tarius inlite fecit inquadrũplum eicon¬
dẽpnari iure patronatus integrolegatai¬

Expanded text:
esse stultum putamus, ut huiusmodi proferat esse stultum putamus, ut huiusmodi proferat condemnationem, sed si legatarius immineat, quatenus ei servus restituatur, et post litem contestatam duorum mensum spatium effluxerit, censemus ilico ad libertatem eripi servum, et illum quidem liberum esse, heredem ausua indevotione omnes expensas, quas legatarius in litem fecit, in quadruplum ei condemnari, iure patronatus integro legatari
Abbreviated transcription (Latin):
tarii uł fidei cõmissarii ꝑt̃riti ⁊uoluntatẽ
testatoris adimplere ꝓcurent. ⁊ sͥñ ex
õium lib̾tate quandam afferri patiant᷑
iacturam. quodsi reclumau̾int sibi tale
dispẽdium imputent ñ exnra lege si ex sua
lugentes instantta
Cumquidam seruum suum ita
legauent ut legatarius lib̾tatem ei ĩponat.
brs adhuiusmõi legatum iprobe ũ¬
satus seruum dare legatario decdignatus ẽ.
onẽ ꝓferat. uetens uiris interp̃tes dubi¬
tabant. nequod obstaculum lib̾tati exhac
cã ꝓceclat ⁊si placuit eandem deberi ub̃ta¬
tim aquodanda ẽ utrum neabħrde ana
legatario ⁊ si ħrs imponat lib̾tatem. an
legatanus quod expecumatia condẽpna¬
tione accepit. firmit̃ detim. siue totum
siue cxparte siue etiam mehil: talem ita¬
q alt̾ratiõem resecantes miramur: quare
urdex qui p̃positus ẽ. inp̃dicta c̃a non oufi
condẽpnatiõem inseruum. s in extimati
modi alt̾̃catiomi p̃buit occasicẽm. Uñ sitał
questio emerserit. nullum quiduidicẽ ita

Expanded text:
ti et voluntatem testatoris adimplere procurent et sibi non ex omnium libertate quandam adferri patiantur iacturam. quod si reclamaverint, sibi tale dispendium imputent, non ex nostra lege, sed ex sua lugentes instantiaCum quidam servum suum ita legavit, ut legatarius libertatem ei imponat, et heres ad huiusmodi legatum improbe versatus servum dare legatario dedignatus est, onem proferat: veteris iuris interpretes dubitabant, ne quid obstaculum libertati ex hac causa procedat et, si placuerit eandem deberi libertatem, a quo danda est utrumne ab herede an a legatario, et si heres imponat libertatem, an legatarius, quod ex pecuniaria condemnatione accepit, firmiter detinet sive totum sive ex parte sive etiam nihil. Talem itaque altercationem resecantes miramur, quare iudex, qui praepositus est in praedicta causa, non omnimodo condemnationem in servum, sed in aestimatimodi altercationi praebuit occasionem. Vnde si talis quaestio emerserit, nullum quidem iudicem ita
Abbreviated transcription (Latin):
dantur. et ne inposteramaliquod ius la¬
tine lib̾tatis nr̃is legib incurrat lex iu¬
nia taceat. largiano senatus consulto ces¬
sante sileat edictum diui traram quod ea
sequebatur. et siqua alia lex.ul senatus
consultum. uel et am constitutio loquit̃
delatinis. ea mefficax quantum meã par¬
temremaneat. Et triplex antea ina liõtatis.
qua multiplices introclucebant᷑ ambages.
nno directo tramite discat ambulare. Qd
sialiqua lex uł constitutio lib̾tatis faciat
m̃tionẽ nonaũt latinitatis: ea ꝓciuitate
romana loqui intelligatur.s ⁊siquidem
lib̾ti iam mortui sunt. ⁊ bona eore quasi
latmors: his quore intererat ad g̃gata
sunt. uł adbuc uuuit. nichil ex hac lege
innouetur. simaneant ap̃cos utre antiqͦ
firmit detenta. ⁊ uendicanda. Infut̾is aũt
lib̾tis p̃ses consiitutio locum sibi uedic:.
lb̾tates. ⁊ quando cindam dño pars lib̾ta¬
tem mponentis ad crescit nec ne:⁊ maxĩe
int̾ milites qui huusmoĩ imponunt li¬

Expanded text:
dantur. Et ne in posterum aliquod ius Latinae libertatis nostris legibus incurrat, lex Iunia taceat Lariano senatus consulto cessante, sileat edictum divi Traiani, quod ea sequebatur, et si qua alia lex vel senatus consultum vel etiam constitutio loquitur de Latinis, ea inefficax quantum in eam partem remaneat et triplex antea via libertatis, quae multiplices introducebat ambages, uno directo tramite discat ambulare. quod si aliqua lex vel constitutio libertatis faciet mentionem, non autem Latinitatis, ea pro civitate Romana loqui intellegatur. Sed si quidem liberti iam mortui sunt, et bona eorum quasi Latinorum his quorum intereat adgregata sunt, vel adhuc vivunt, nihil ex hac lege innovetur, sed maneant apud eos iure antiquo firmiter detenta et vindicanda. in futuris autem libertis praesens constitutio locum sibi vindicet. libertatem et quando cuidam domino pars libertatem imponentis adcrescit nec ne, et maxime inter milites, qui huiusmodi imponunt li
Abbreviated transcription (Latin):
siñ pareatur eius uoluntati. sinelubio
ex sententia testatoris om̃s adlib̾tatẽ ꝑ¬
uemant. Similemq ẽe diffinitioem cense¬
mus ⁊si ñ abhrde si alegatario uł fidei cõ¬
missario testator rogauerit lib̾tatom im

Expanded text:
n paretur eius voluntati, sine dubio ex sententia testatoris omnes ad libertatem perveniunt. Similemque esse definitionem censemus, et si non ab herede, sed a legatario vel fideicommissario testator rogaverit
Abbreviated transcription (Latin):
mobilib aut p̃clia idonea cõparent᷑: aut
si forte ut ad sok idonea ñ potiu̾nt inue¬
niri iuxta antiqui formam uiris usurar¬
accrescat accessio quarum exactio ad peri¬
culum tutoris ꝑtimꝰ.¬
mp̃. iusti Danccimus creatiõe tutoꝵ uł
curatorum cumomni ꝓceciente cautela
licere debitorib pupillors us adultors
ad eos solutioem facere. ita tñ ut prius
sentñtia iuditialis sinc omni dãpno ce¬
lebrata hoc ꝑmiserit. quo subsecuto. si ui
dex ꝓnuntiauĩt. ⁊ debitor ꝑsolũit. sequit̃
huiusmoĩ cãm plassimam securitas. ut

Expanded text:
mobilibus aut praedia idonea comparentur aut, si forte  ut adsolet idonea non potuerint inveniri, iuxta antiqui iuris formam usurarum crescat accessio, quarum exactio ad periculum tutoris nianus . Sancimus creatione tutorum et curatorum cum omni procedente cautela licere debitoribus pupillorum vel adultorum ad eos solutionem facere, ita tamen, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc permiserit. Quo subsecuto, si et iudex pronuntiaverit et debitor persolverit, sequitur huiusmodi causam plenissima securitas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
times adm̃inistrare res adolescentis cuiu̾
curatores. ne ex hoc anquis existm cõe ꝑi¬
tutum prioris tp̃is te recpisse. ¶s ⁊ eaque
ageda ꝓutas age. ⁊ ꝙ magis int̾ omniũ
partũiminsta:. ut uidex int̾te ⁊̃ tutores
datis qũaprius partib sus fungatur.¬
d. ̾a. ¶duersus curatorẽ adolescentis cui
couege datiestis qu̾a diu administratioco¬
munis durat. exerceri uiditum ñ po̾t᷑.¬
oꝑ añt: S umptus impupillum tuumine¬
cesfirio exronestis istisq cãis iudĩci. qui suꝑ
ea recogniturus ẽ si pͣrobab̾tint᷑ st̃i accepto fe¬
rentur ⁊ si p̃toris degitum declandis eis ñ sit
int̃põitum. ¶ Nam idꝙ atutorib sine cũã¬
torib fidebona erogatur potins iustitiaq̃
aliena auctoritate firmatur
libtum pat̾num tatorem finie tuc ratiõi
tio̾em̃ conũterit. remittetur ad p̃fectũ ut¬
dis scłm ea que constituta sunt arbitrio
eius puruendus.
scentium quors curam aministras uidica¬
tum faccre detͣctant cumexacta pecuma po¬

Expanded text:
times administrare res adulescentis, cuius curator es, ne ex hoc aliquis existimet commune periculum prioris temporis te recepisse: sed ea, quae agenda putas, age et, quod magis interest omnium partium, insta, ut iudex itimes administrare res adulescentis, cuius curator es, ne ex hoc aliquis existimet commune peri . Adversus curatorem adulescentis, cui collegae dati estis, quamdiu administratio communis durat, exerceri iudicium non pot . Sumptus in pupillum tuum necessario et ex honestis iustisque causis iudici, qui super ea re cogniturus est, si probabuntur facti, accepto ferentur, etiamsi praetoris decretum de dandis eis non sit interpositum. Nam quod a tutoribus sive curatoaliena auctoritate firmatur.libertum paternum tutorem filiae tuae rationi tionem converterit, remittetur ad praefectum urbis, secundum ea quae constituta sunt arbitrio eius puniendus. scentium, quorum curam administras, iudicatum facere detractant, cum exacta pecunia po
Abbreviated transcription (Latin):
tutoris nacuratoris bõa. si debitores exi¬
stant. tanquam pignorititulo obligatã
minores sibim⁊ uendicare mirame ꝓhi¬
dentur. Itẽ ẽ ⁊ si tutorulcurator quis con¬
stitutus res minore non amnistrauit.¬

Expanded text:
tutoris vel curatoris bona, si debitores existant, tamquam pignoris titulo obligata minores sibimet vindicare minime prohibentur. Idem est et si tutor vel curator quis constitutus res minorum non administravit