comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te ualuitrationem declarare. quõd
uolentib et ualentib legere com¬
probatur Cum ip̃orum quoq ar¬
rianorum ep̃o quõdam maximino
cum gochis et affricam uenientẽ
apud ippõnem quam plurib uo
t̃positis uiris contulit: et quid sin¬
gule ad seruerint partes scriptũ
est. Que si studiosi diligent legere
curauerint p roculdubio iudicabt̃
uł quid callida et irracionabilis he¬
resis ad seducendum et decipiendũ
profiteatur. uł quid eccł̃ia catholica
dediuina teneat et predicet trinita¬
tez ͨ qm̃ ille hereticus deppone re¬
diens ad cartaginem desuo multa
mentitus ẽ que utiq ñ facile a di¬
uine legis ignaris examinari et
diiuidicari possent: auenerabili¬
iuro augustino sequenti temporiͤs
stilo illius tocius collationis desin¬
gulis obiectis et responsis fac̃ta est
recapitulatio Et quam nichil il¬
le obiectis referre potuerit nichi¬
lominus demonstratum ẽi ad di¬
tis supplementis que in tempore

Expanded text:
tae rationem valuit declarare. Quod a tae rationem valuit declarare. Quod a volentibus et a valentibus legere comprobatur. Cum ipsorum quoque Arianorum episcopo quodam Maximino cum Gothis ad Africam veniente, apud Hipponem quam plurimis voterpositis viris contulit: et quid singulae asseruerint partes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et decipiendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de divina teneat et praedicet Trinitate. Sed quoniam ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa mentitus est; quae utique non facile a divinae legis ignaris examinari et dijudicari possent: a venerabili Augustino sequentis temporis stilo, et illius totius collationis de singulis objectis et responsis facta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est, additis supplementis, quae in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
monem. atq asseruit quid crede¬
ret. et ab illo quĩ teneret audiuit:
et uera ratione atq auctoritate
scripturarum plata. docuit et oste̾¬
dit nr̃e fidei firmamenta. Illius
autem ad deserta nulla ueritate
nulla scripturarũ scãrum auc̃to¬
ritate suffulta docuit. et frustrauit
Etut ase inuicem partes diq̃sse sũt
ille magis magisq iratus et furẽs
mendacia multa prosua falsa fi¬
deiactabat: uictum esse a seipso p¬
clamans multorum ore lauda¬
tum augustinum. q̃ cum mini¬
me laterent. coactus ẽ ad ipsum
scribere pascentium ꝓpt̃ illius me¬
tum: Omissis nominib confitẽ¬
tium et in eislitteris quicquid
inpartes dictũ uł gestum fuerrt
fidelit̃ intimauit. Adea si nega¬
rentur probanda magnam testi¬
um habens copiam: clarissimos
scilicet atq honorabiles qui tũc
ad erant uiros. Ille uero ad duo
directa sibi scripta unum iux
reddidit rescriptum. in quo ma¬
gis ia uiriam facere quam sue see¬

Expanded text:
monem, atque asseruit quid credemonem, atque asseruit quid crederet, et ab illo quid teneret audivit, et vera ratione atque auctoritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritate, nulla Scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens, mendacia multa pro fide sua falsa jactabat, victum esse a se ipso proclamans, multorum ore laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scribere Pascentium, propter illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, clarissimos scilicet atque honorabiles, qui tunc aderant, viros. Atque ille ad duo sibi directa scripta, unum vix reddidit rescriptum, in quo magis injuriam facere, quam suae sec
Abbreviated transcription (Latin):
sone fisciuehementissimus exac¬
torfidem catholicam atrocit̃ ac
igit̃ oppugnabat. et quam plu¬
rimos sacerdotes d̃i simpliciore
fideuiuentes: deea cuutate et po¬
testate exagitabat et ꝑturbabat.
int̃positu onoratis et nobilib ui¬
ris. apud cartaginem abillo pro¬
uocatus coram contulit. S idẽ he¬
ticus tabulas atq stilum quas
magist̾ nr̃ et ante cong̃ssum et
in congressu iistantissime fieri
uolebat: ne adessent.omnimo¬
do recusabat. Etdum idꝑnegas¬
set dicens quod legum metu pu¬
blicanorum ꝑiclitari talib scriptis
nollet. atq int̾positis id placere
augustinus ep̃s cum suis qui ad¬
erant cum sacerdotib uideret. ut
absq scriptura priuatĩ disputa¬
rent. collationem suscepit ꝓ̃dicenᷤ
Et post modum contigit. Quod pre po
solutum conuentum ẽẽ cuiqũa
posse liberum forte dicere nullo
scripture documento se dixisse qd̃
forte ñ dixerituł ñ dixisse quõddi¬
xerit. quod miscuit cum eõdem ser¬

Expanded text:
ersonae fisci vehementissimus exacersonae fisci vehementissimus exactor, fidem catholicam atrociter ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster et ante congressum et in congressu instantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum id pernegasset, dicens quod metu legum publicarum periclitari tabulis scriptis nollet; atque interpositis id placere Augustinus episcopus cum suis qui aderant consacerdotibus videret, ut absque ulla scriptura privatim disputarent, collationem suscepit: praedicens, ut postmodum contigit, quod post solutum conventum esse cuiquam posset liberum forte dicere, nullo scripturae documento, se dixisse quod forte non dixerit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem ser
Abbreviated transcription (Latin):
quos etiam scẽ memorie angusti
huiusmodi dampnabiles blas¬
phemias librorum quosilli accipi¬
unt manichei. usq ad confessio¬
nem eariumdẽ blasphemiarum
eos ꝑduxit: et q̃ int se illi suomore
malo inddigna et turpia facere cõ¬
sueueru̾nt. feminarum illarũ
uelut electarum proditione illis
eccłiasticis gestis declaratum ẽ. atq
ita pastorum diligentia dominico
gregi augmentum accessit: et adũ¬
sus fures atq latrones defensio cõ¬
petens procurata ẽ Cum quodam
etiam felice denumero eorum quoᷤ
electos dicunt manichei publicẽ
in ipponiensi eccłia notariis excipi¬
entib disputauit ppło astante.⁊ pꝰ
secuñdam uł t̾ciam collationem
ille manicheus frustrata uanita¬
teet errore ip̃ius sec̃te. ad nostram
conũsus ẽ fidem atq eccłiam: sicut
eadem relecta docere poterit scrip¬
tura Preterea cum quodam etiã¬
pascentio comite domus regie ar¬
riano. qui ꝑauctoritatem sue ꝑ¬

Expanded text:
quos etiam sanctae memoriae Augustinquos etiam sanctae memoriae Augustinejusmodi damnabiles blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticis gestis declaratum est. Atque ita pastorum diligentia, dominico gregi et augmentum accessit, et adversus fures atque latrones defensio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam vel tertiam collationem ille Manichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relecta docere poterit scriptura. Pascentio comite domus regiae Ariano, qui per auctoritatem suae p
Abbreviated transcription (Latin):
factum et referente eo nobisq õi¬
b sermonisseriem recognoscen¬
tib. profuñdũ consilium dĩ pro
salute animarum ad mirantes.
et obtupentes: głificauimus sc̃m
eisnomen et benediximus. Q
cum uoluerit et uũde uoluerit.
⁊ quomõdo uoluerit. et ꝑscienteᷤ
et ꝑnescientes salutem operatur
animarũ Et ex eo ille hõ pposito
seruoꝵ qi ad herẽs negociatoris dumis
nenret proficiens in eccłie m̃bris
malia regione ad prbrii quoq
deiuoluntate petitus et coactus
accessit officium: et tenens atq
custodiens propositiscĩtatem. et
forte ad huc usq in reb huma¬
nis uiuit transmare constitritꝰ¬
Apũd tartaginem quoq dum
ꝑ quendam domus regie procu¬
ratorem nomine Ursum fidei
catholice hominem. ad quosdã
manicheorũ quoselectos uł elet¬
tas dicunt p̃sentes ꝓueniretur:
atq ad eccłiam ab eodem dẽ duce¬
rentur et ꝑducerentur ab ep̃is
ad tabulas auditi sunt. Inter

Expanded text:
factum, et referente eo, nobisque omnifactum, et referente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus nomen, et benediximus; qui cum voluerit, et unde voluerit, et quomodo voluerit, et per scientes et per nescientes salutem operatur animarum. Et ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humanis vivit trans mare constitutApud Carthaginem quoque, dum per quemdam domus regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eodem deducerentur et perducerentur, ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
et nos et sermonesnr̃i. Nam cum
ꝓposite q̃stionis latera ꝑtractarem:
inaliũd sermonis excursu ꝑ rexi
Atq ita ñ conclusa uł explicata
questione disputationem f̾mina¬
ui magis ad ũsus manicheorum
errorem undenichil dicere decre¬
ueram disputans: quam de his
que ad serere proposueram. Et
post hec nisi fallor ecce alia die ⁊
post biduum uenit quidam fir¬
mus nomine negociator. et intͣ
monast̾ium sedente scõ augusti¬
no nobis coram ad pedes enis geni¬
b prouolutusse se iactauie: la¬
crimas fundens. et rogans ut pro
suis delictis sacerdos. cum suis de¬
um p̃earetur confitens qd̾ mani¬
cheorum sectam secutus fuisset:
et in ea quam plurimis annis¬
nixisset. Et propterea pecuniam
multam ip̃is manicheis ułin eis
quos dicunt electos in cassum ero¬
catholicum factum. Quõd et ip̃e
uenerabilis angustinus et nos qui
tunt ad eramus ab eodem diligen¬
terinquirentes. Exqua repotissi¬
munullo tractatu illi fuerit satiᷤ¬

Expanded text:
et nos et sermones nostri. Nam cum et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monasterium sedente sancto Augustino, nobis coram, ad pedes ejus genibus provolutus sese jactavit, lacrymas fundens, et rogans ut pro suis delictis sacerdos cum sanctis Dominum precaretur, confitens quod Manichaeorum sectam secutus fuisset, et in ea quam plurimis annixisset, et propterea pecuniam multam ipsis Manichaeis, vel eis quos dicunt electos, incassum erocatholicum factum. Quod et ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satis
Abbreviated transcription (Latin):
d̾i augmenta ac firmamenta ꝑ¬
uenerunt: Quisquis ergo diligẽ¬
tiam et oꝑa beatissime memorie
augustini proeccłie dei statu re¬
cognoscere plenius uoluerit: etrã
illa ꝑcurrat gesta.⁊ inueniet q̃
uł qualia ꝑtulerit: quib illum
doctum. eloquentem.⁊ p̃dicatũ
hominem prouocauerit horta¬
tulq fueris. ut prosue defensio¬
ne partis quod uellet ediceret illũ¬
q inuictum cognoscet. Scio item¬
ñ solusip̃euerum etiam alii frẽs
et conserui qui nobiscum tunc ĩ¬
tra ipponiensem eccłiam cum eodẽ
hodie in eccłia meum sermonem
euisq inicium et finem contra
meam consuetudinẽ processisse.
qm̃ ñ eam rem t̾minatam expli¬
cuerim quam pposueram. s pen¬
dentem reliquetum: Cui respondi¬
muł. Ita nosintempore miratos
fuissẽ scimus: et recognoscimus: at
ille. Credo ait forte aliquem erran¬
tem in ppło dominus ꝑ nr̃am ob¬
liuionem et errorẽ doceri ⁊ curari
uoluerit. in cuius manussumus

Expanded text:
Dei augmenta ac firmamenta pDei augmenta ac firmamenta provenerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae defensione partis quod vellet ediceret; illumque victum cognoscet. CAPUTnon solus ipse, verum etiam alii fratres et conservi, qui nobiscum tunc intra Hipponensem Ecclesiam cum eodem hodie in ecclesia meum sermonem, ejusque initium et finem contra meam consuetudinem processisse, quoniam non eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scimus et recognoscimus. At ille: Credo, ait, quod forte aliquem errantem in populo Dominus per nostram oblivionem et errorem doceri et curari voluerit, in cujus manu sunt
Abbreviated transcription (Latin):
buerunt defensorem uideret: ⁊ cũ
eodem publice in eccłia ppło adstã¬
te diũse cõmunionis ex hoc ipso
disputaret. et prouocaret gestis
eccłiasticis. ut qd̾ forte sicut dicebat
prosequi potuit incollatione ⁊ per
ñ thissus nõ erat. in p̃senti sine ali¬
cuius potestatis prohibitione aut
potentia securus dicere minime du¬
bitaret: et in sua ciuitate suis om̃i¬
b p̾sentib ciuib fiducialit̃ ꝓpriã
defendere cõmunionẽ ñ denegasset
Illene hac ortatione nec suorum pa¬
rentum et ciuium instante petici¬
one id facere uoluit. qui ei pollice¬
bantur se ad euis redituros cõmu¬
mionẽ: etiam cum discrimine pa¬
trimoniorũ salutisq sue tempora¬
lis: si modo catholicam suꝑaret as¬
sertionem: atille ampluis dicere
illis gestis nichil uoluit nec ualuit:
ta utrum uicerimus an uicti fue¬
rimus: Et alio loco dum anotari¬
o ut responderet ad moneremur:
manifestata diffidentia: eccł̃ie

Expanded text:
buerunt defensorem, videret, et cum buerunt defensorem, videret, et cum eodem publice in ecclesia populo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut dicebant, prosequi potuit in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione, nec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius dicere illis gestis nihil voluit, nec valuit, ta, utrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio loco, dum a notario, ut responderet, admoneretur, manifestata diffidentia, Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Porro autem qm̃ post illam que
cum donatistis facta ẽ collationẽ.
ñ defuerunt quidicerent ꝑmissoᷤᷤ¬
ñ fuisse eosdem ep̃os apũd potesta¬
tem que causam audiuit dicere
omnia prosuis partib. qm̃ catho¬
lice cõmunionis cognitorsue fa¬
uebat eccl̃ie. licet hoc deficientes
et iuicti ad excusationem iactarẽt:
quando quidem et ante controũ¬
siam ide heretici catholice cõmu¬
nionis ẽodem ẽẽ nouerant .⁊ dum
ab eodem conuenirent᷑ publicis
gestis quo ãd collationẽ occurre¬
rent: et se facturos prosecuti sunt:
poterant utiq suspec̾tum eum
habentes recusare congressum ta¬
men omnipotentis di prestitit au¬
xilium: ut pꝰea in cesariensi mau¬
ritanie cuutate constitutus uene¬
rabilis memorie augustinus ad¬
eẽt quo eum uenire cum aliis co
obt̃minandas uidelicet alias eccłie
necessitates hac ergo occassione
puenipur emerltum eiscem loc
donatistarum ep̃m quem suece se¬
c̃te p̃cipuum in illa collatione ha¬

Expanded text:
. Porro autem quoniam post illam, quae cum Donatistis facta est, collationem, non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud potestatem, quae causam audivit, dicere omnia pro suis partibus, quoniam catholicae communionis Cognitor suae favebat Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoquidem et ante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus venerabilis memoriae Augustinus, quo eum venire cum aliis ejuob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessitates: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatistarum episcopum, quem suae sectae praecipuum in illa collatione ha
Abbreviated transcription (Latin):
modis confutati atqy de errore
a catholicis conuicti sententia co¬
gnitoris notati sunt: et pꝰeorum
appellationem piissimi regis res¬
ponso. iniusti sunt hereticos con¬
dempnati sunt. Exqua ratione
solito ampliuseorum ep̃i cum su¬
is cl̾icis et plebib cõmunicauert̃.
et pacem tenentes catholicam. mił¬
tas eorum ꝑsecutiones usq adm̃¬
brorum amputationẽ et int̾̃iti¬
onem ꝑtulerunt. et totum illuil
bonum ut dixi ꝑ sc̃m illum homi¬
nem consencientib coepĩs ⁊ parit̃¬

Expanded text:
modis confutati, atque de errore modis confutati, atque de errore a Catholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationem, piissimi Regis responso juste inter haereticos condemnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eorum episcopi cum suis clericis et plebibus communicaverunt, et pacem tenentes catholicam, multas eorum persecutiones usque ad membrorum amputationem et internecionem pertulerunt. Et totum illud bonum, ut dixi, per sanctum illum hominem, consentientibus nostris epi
Abbreviated transcription (Latin):
solutum et consequent᷑ p̃ceptum
nullo prorsus loco hereticos dona¬
tistas esse debere. et eos adiũ legum
om̃ium contra hereticos latarum
ubiq teneri debere: Ex quo ⁊ uĩdex
et officium et sdem crispinus quod
minime fuerit exactus p̃cepti sũt
denas aurilibras fisci iurib ĩ ferre:
Protinus oꝑa data ẽ ꝑ catholicos e
stinum. ut illa om̃ium condemp¬
mitteretur indulgentia et dño
aduiuante ꝑfectum ẽ: Qua dili¬
gentia et sancto studio multum
paliam dedit: et apud se uisticie
coronam seruaure. acmagis ma¬
gisq iuuante xp̃o dedicindiem au¬
gebatur et multiplicabatur pa
id maxime factum ẽcollationẽ
que ab uniũsis ep̃is catholicis a¬
pud cartaginem cum isdem dona¬
tistarum ep̃is post mõdum factũ
ẽ. idiubente głosissimo et religio¬
sissimo imꝑatore honorio: Propt̃
quod ꝑficiendum etiam a suo la¬
tere tribunum et notarium mar¬
cellinum ad affricam iudicem
miserat.: In qua controũsia illi oĩ¬

Expanded text:
solutum, et consecutum est praeceptum, solutum, et consecutum est praeceptum, nullo prorsus loco haereticos Donatistas esse debere, et eos ad vim legum omnium contra haereticos latarum ubique teneri debere. Ex quo et Judex, et Officium, et idem Crispinus, quod minime fuerit exactus, praecepti sunt denas auri libras fisci juribus inferre. Sed protinus opera data est per catholicos epstinum, ut illa omnium condemmitteretur indulgentia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diligentia et sancto studio multum palmam dedit, et apud se justitiae coronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christo, de die in diem augebatur et multiplicabatur pacid maxime factum est post collationem, quae ab universis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta est, id jubente gloriosissimo et religiosissimo imperatore Honorio; propter quod perficiendum etiam a suo latere tribunum et notarium Marcellinum ad Africam judicem miserat. In qua controversia illi omni
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas: ut illi recedente eccł̃ie defẽ¬
sorẽ a catholico ep̃o resisteretur et
conunceretur id ẽẽ qd̾ se fuisse ne¬
gauerat Qm̃ si abeodem dissimu¬
laretur. forte catholicus ep̃s abig¬
norantib hereticus crederetur:. il¬
lo se qd̾ erat negante atq ita exhac
desidia infirmis scandalum nas¬
ceretur. Et memorabili augustino
antistite omnimodis instante
ad controũsiam ambo illi calam̃¬
ses ep̃i uenerunt: et de ip̃a diũsa cõ¬
munione t̾cio conflictum secum
egerunt magna ppłorum xanorũ
multitũdine cause exitum et ap̃d
cartaginem. et ꝑtotam affricam
expectante. Atq ille ẽ crispinus ꝓ¬
consulari et libellari sententiã
pronunciatus hereticusproquo ille
apud cognitorem catholicus in t̃ces
sit ep̃sne auraria multa exigeret᷑
et est ibi beneficium impetratum:
Uñ cum ingratus ad piissimum
principem prouocasset. et abimꝑa¬
torerelationi debitum ẽ responsũ

Expanded text:
cessitas, ut illi recedente Ecclesiae defencessitas, ut illi recedente Ecclesiae defensore, a catholico episcopo resisteretur, et convinceretur eum esse, quod se fuisse negaverat: quoniam si ab eodem dissimularetur, forte catholicus episcopus ab ignorantibus haereticus crederetur, illo se quod erat negante, atque ita ex hac desidia infirmis scandalum nasceretur. Et memorabili Augustino antistite omnimodis instante, ad controversiam ambo illi Calamenses episcopi venerunt, et de ipsa diversa communione tertio conflictum secum egerunt, magna populorum christianorum multitudine causae exitum, et apud Carthaginem, et per totam Africam exspectante: atque ille Crispinus proconsulari et libellari sententia est pronuntiatus haereticus. Pro quo ille apud Cognitorem catholicus episcopus intercessit, ne auraria mulcta exigeretur; et ei est beneficium impetratum. Unde cum ingratus ad piissimum Principem provocasset, et ab Imperatore relationi debitum est responsum
Abbreviated transcription (Latin):
ad laudem cdĩ ꝑ illiis tam egreqii
ineccłia uiri studium domusq di
⁊elum adũsus p̃dictos rebaptra¬
tores donatistas gestum ⁊ ꝑfectũ
c̃ Cum fortt iunius ex hii quos cesuo
monastio et cleros ep̃os eccłie propaga¬
uerat adsuam curam ꝑtinentem
calamensis eccłie diocesim uisitaret.
et q̃ didicerat propace eccł̃ie contra
illam heresim p̃dicaret. factum ẽ¬
ut in medio itinere eorum in sidi¬
as incurrisset. et ꝑuasum cum õib
ille comitantib sublatis anima¬
lib et reb. inuiriis et cede eum gra¬
uissima affecissent: De quare ne
non siluit: et ꝑceptus ẽ. crispinus
qui eisdem donatistis incalamen¬
si ciuitate et regione ep̃s p̃fuit. pre¬
dicator scilicet et multi temporis e
doctus ad multam teneri auraciã
publicis legib contra hereticoscõ¬
stitutam Qui resultans legib pre¬
sentatus. cum apud proconsulem
se negaret hereticum aborta ẽ ne¬

Expanded text:
ad laudem Dei per illius tam egregii ad laudem Dei per illius tam egregii in Ecclesia viri studium domusque Dei zelum adversus praedictos rebaptizatores Donatistas gestum et perfectum  Cum forte unus ex iis quos de suo monasterio et clero episcopos Ecclesiae propagaverat, ad suam curam pertinentem Calamensis Ecclesiae dioecesim visitaret, et quae didicerat pro pace Ecclesiae contra illam haeresim praedicaret, factum est ut medio itinere eorum insidias incurrisset, et pervasum cum omnibus illi comitantibus, sublatis animalibus et rebus, injuriis et caede eum gravissima affecissent. De qua re, nnon siluit. Et praeceptus est Crispinus, qui eisdem Donatistis in Calamensi civitate et regione episcopus fuit, praedicatus scilicet et multi temporis, et doctus ad mulctam teneri aurariam publicis legibus contra haereticos constitutam. Qui resultans legibus praesentatus cum apud Proconsulem se negaret haereticum, oborta est ne
Abbreviated transcription (Latin):
runt Atq hincut scriptum ẽ pec¬
cator uidens irascebaturdentib sui
fremebat et tabescebat. Serui autẽ
tiu ut dictum ẽ cum his qui õdert̃
pacem erant pacifici: et cum loque¬
rentur debellabãtur gratis ab eis.¬
Aliquociens uero uias armati idem
cirrum celliones contra famulum
d̃i augustinum obsederunt dum
forte iret rogatus adusitandas in¬
struendas et exorañdas catholicas
plebes: quod ip̃e etiam frequentisłi¬
me faciebat. Et aliquañdo contiõ
ut illi succenturiati actenus ꝑp̃de¬
rent captionem. Euenit enim dei
quidem prouidentia s cluctoris ho¬
minis errore ut ꝑaliam uiam cũ
sius comitib sacerdos quotende¬
bat uenisser: atq ꝑ hunc qũe post¬
ea cognouit errorem manus impi¬
as euasisset. Et cum inomnib libe¬
ratori dõ gr̃ãs egisset omnino suo
more illi nec laitis nec clericis ꝑce¬
perunt. sicut publica contestant᷑ͤ
gesta. Interea silendum ñ ẽ quõd

Expanded text:
runt. Atque hinc, ut scriptum est, pecrunt. Atque hinc, ut scriptum est, peccator videns irascebatur, dentibus suis frendebat, et tabescebat : servi autem Dei, ut dictum est, cum his qui oderant pacem, erant pacifici; et cum loquerentur, debellabantur gratis ab eisAliquoties vero etiam vias armati iidem Circumcelliones contra famulum Dei Augustinum obsederunt, dum forte iret rogatus ad visitandas, instruendas et exhortandas catholicas plebes; quod ipse frequentissime faciebat. Et aliquando contigit, ut illi succenturiati hactenus perderent captionem: evenit enim Dei quidem providentia, sed ducatoris hominis errore, ut per aliam viam cum suis comitibus, sacerdos quo tendebat venisset, atque per hunc quem postea cognovit errorem, manus impias evasisset. Et cum in omnibus liberatori Deo gratias egisset, omnino suo more illi nec laicis nec clericis pepercerunt, sicut publica contestantur gesta. Inter ea silendum non est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
et pauꝑtate profunda. exmonaste¬
rio qd̃ ꝑ illum memorabilem ui¬
rum et ẽẽ et crescere ceꝑat magno
desiderio poscereatq accipere ẽpos
et cdericos ꝑax eccłie atq unitas et
cepit primo. et postea consecuta est:
Nam ferme decem quos ip̃e noui
sanc̾tos ac uenerabiles uiros conti¬
nentes et doctosbeatissimus augu¬
stinus diuisis eccłiis ñ nullis quo¬
q eminentiorib rogatus dedit.
Similit̾q et ip̃i ex illo scõrum ꝑ¬
posito uenientes dei eccłiis propa¬
gati: et monasteria instituerẽ ⁊
studio crescente edificatio nis uer¬
bidĩ. ceteris eccł̃us promotos fres
ad suscipiendum sacerdotium
p̃stiderunt. Uñ ꝑ multos et in
multis salubri fidei et spei ⁊ cari¬
tatis eccłie in notescente doctrina.
ñ solum ꝑ omnes affrice partes.
uerum etiam intransmarinis.
et libros editos atq ingrecum
sermonem translatos: ab illo uno
homine et ꝑ illum multosfauen¬
te d̾o cunctis innotescere merue¬

Expanded text:
et paupertate profunda, ex monasteet paupertate profunda, ex monasterio quod per illum memorabilem virum et esse et crescere coeperat, magno desiderio poscere atque accipere episcopos et clericos pax Ecclesiae atque unitas et coepit primo, et postea consecuta est. Nam ferme decem, quos ipse novi, sanctos ac venerabiles viros continentes et doctissimos, beatus Augustinus diversis Ecclesiis, nonnullis quoque eminentioribus, rogatus dedit. Similiterque et ipsi ex illorum sanctorum proposito venientes, Domini Ecclesiis propagatis, et monasteria instituerunt; et studio crescente aedificationis verbi Dei, caeteris Ecclesiis promotos fratres ad suscipiendum sacerdotium praestiterunt. Unde per multos et in multis salubris fidei, spei, et charitatis Ecclesiae innotescente doctrina, non solum per omnes Africae partes, verum etiam in transmarinis, et per libros editos atque in graecum sermonem translatos, ab illo uno homine, et per illum multis, favente Deo, multa innotescere merue
Abbreviated transcription (Latin):
tesceret: qui uolebant et poterãt
sese inde ułeripiebant uł subdu¬
cebant. et paciatq unitati eccłie
cum sius quib poterant coherebãt.
Unde illi sui errous minui congre¬
gationes uidentes atq augien¬
tis eccłie inuidentes:  accensi ex¬
ardescebant ira grauissima. et in¬
tolerabiles ꝓsecutiones unitati
eccłie compactis faciebantip̃isq
aggressiones diurnas atq noctur¬
nas. direptionesq rerum om̃im
inferebant: Nam et multos dĩ ser¬
uos cedib debilitauerunt. aliqui¬
b etiam calcem cum aceto mocu¬
los miserunt: aliosq occiderunt.
Unde etiam suis idẽ donatiste reba¬
ptiratores in õdium ueniebant.
Proficientes porro doctrina diui¬
na sub sancto et cum scõ augusti¬
no inmonast̾io d̾o sermentes. eccł̃ie
ipponiensi cłici ordinari ceperiure:
ac deinde innotescente et clarescẽ¬
te dedie indiem eccłie catholice p̃¬
dicationis ueritate. scõrumq ser¬
uorum dei proposito: continentia.

Expanded text:
tesceret, qui volebant et poterant, tesceret, qui volebant et poterant, sese inde vel eripiebant vel subducebant, et paci atque unitati Ecclesiae cum suis quibus poterant cohaerebant. Unde illi sui erroris congregationes minui videntes, atque augmentis Ecclesiae invidentes, accensi exardescebant ira gravissima, et intolerabiles persecutiones unitati Ecclesiae compacti faciebant; ipsisque aggressiones diurnas atque nocturnas, direptionesque rerum omnium inferebant. Nam et multos Dei servos caedibus debilitaverunt. Aliquibus etiam calcem cum aceto in oculos miserunt, aliosque occiderunt. Unde etiam suis iidem Donatistae rebaptizatores in odium veniebant.Proficiente porro doctrina divina, sub sancto et cum sancto Augustino in monasterio Deo servientes, Ecclesiae Hipponensi clerici ordinari coeperunt. Ac deinde innotescente et clarescente de die in diem Ecclesiae catholicae praedicationis veritate, sanctorumque servorum Dei proposito, continentia,
Abbreviated transcription (Latin):
issent. nec deum timentes. nec
homines reuerentes. Et ut eorum
cause diffidentia cunctis in notes¬
ceret elaborauitet publicis gestis
conuentiñ sunt ausi conferre: ha
pene omnes eccłias in auditum
hominũ genus ꝑ ũsum ac iio¬
lĩtum uelut sub itsiori ꝓfesione ꝯ¬
nentium ambulantes qui circi¬
liones dicebantur Et erant ingẽ¬
ti numero. et turbis ꝑom̃s ferẽaf¬
fricanas regiones constituti. Q
malis imbuti doctorib auda¬
tia supba et temeritate illicita.
nec siuis nec alienis aliquando par¬
cebant. contra ius fasq incausis
int̃dicentes hominib. Et nisi o¬
bedissent damͦnis grauissimis
et cedib afficiebantur. armati
diũsis telis bachantes pagros.
uillasq usq ad sanguinis effu¬
sionẽ accedere ñ metuentes. Sẽd
dum ũbum dĩ sedulo p̃dicaretur.
et cum his qui oderant pacem pa¬
cis ratio haberetur: illi loquentẽ
debellabant gratis. Et cum adũ¬
sus eorum dognia ueritas in no¬

Expanded text:
issent, nec Deum timentes, nec issent, nec Deum timentes, nec homines erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, non sunt ausi conferre. CAPpene omnes Ecclesias inauditum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. Qui malis imbuti doctoribus, audacia superba et temeritate illicita, nec suis, nec alienis aliquando parcebant, contra jus fasque incautis interdicentes hominibus: et nisi obedissent, damnis gravissimis et caedibus afficiebant, armati diversis telis, bacchantes per agros villasque, usque ad sanguinis effusionem accedere non metuentes. Sed dum verbum Dei sedulo praedicaretur, et cum his qui oderant pacem, pacis ratio haberetur; illi loquentem debellabant gratis. Et cum adversus eorum dogma veritas inno
Abbreviated transcription (Latin):
ipponiensi uł uicina manentes
de aliquid dicerent.: aut asuis re¬
fellebantur. aut eãdem responsa
ad sanctum augustinuĩ deferebã¬
tum ẽ cum timore et tremore sa¬
lutem hominũ oꝑabatur: osten¬
dens quam nichililli referre uo¬
luerint acualuerint. quam qr
uerum manifestumq sit quõd
eccłie dĩ fidestenet. ac dici. Et hec
dieb ac noctib ab eõdem iugit̃
agebantur. Nam et epłas priua¬
tas ad quosq eiusdem erroris ep̃oᷤᷤ
eminentes scilicet dedit̃ et laicos
ratione reddita admonens at¬
q exortans ut uł ab illa sepra¬
uitate corrigerent: uł certe ad
disputationem uenirent./ at
illi causa diffidentie ne quiden
unqm̃ rescribere uoluerunt: leo
irati furiosa loquebantur. atq se¬
ductorem et deceptorem anima¬
rum augustinum esse et priua¬
tim et publice conclamabant:
Et ut lupum occidendũ esse rade¬
fensionem gregis sui dicebant:
ter esse crrdudum posse dimitu.
his qui h oc facere ac ꝑficere potu¬

Expanded text:
Hipponensi vel vicina manentes Hipponensi vel vicina manentes te aliquid dicerent, aut a suis refellebantur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum deferebantum est, cum timore et tremore salutem omnium operabatur : ostendens, quam nihil illi refellere voluerint ac valuerint, quamque verum manifestumque sit quod Ecclesiae Dei fides tenet ac docet. Et haec diebus ac noctibus ab eodem jugiter agebantur. Nam et epistolas privatas ad quosque ejusdem erroris episcopos, et eminentes scilicet laicos dedit, ratione reddita admonens atque exhortans, ut vel ab illa se pravitate corrigerent, vel certe ad disputationem venirent. At illi causae diffidentia ne quidem unquam rescribere voluerunt: sed irati furiosa loquebantur, atque seductorem et deceptorem animarum Augustinum esse, et privatim et publice conclamabant; et ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant ter esse credendum posse dimitti iis qui hoc facere ac perficere potu
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie suo uiuente ep̃o prb̃i recusa¬
bat Dumq illi fierisolere aboĩ¬
b suaderetur. atq idignaro tnͣs¬
marinis et affricanis eccłie exẽ¬
plis probaretur: compulsus atq
ci ordinationem suscepit. Quõd
inse post ea fieri si debuisse ut iu
uo ep̃o suo ordinaretur. et dixit
et scripsit propt̃ concilii uniũ¬
salis uetitum. q̃d iam oidinatu¬
didicit: nec quod sibi factum esse do¬
luit alus fieri uoluit. unde etiam
sat ẽgit. ut contilus constitueret᷑
ep̃orum ab ordinatorib debere or¬
dinandis. ł ordinatis. om̃ium sta¬
tuta sacerdotum innoticiam de
maiori auctoritate.iam ñ inuna
tantum regione. s ubicumq ro¬
gatus uenisset. ũbum salutis et̃¬
ne alacrit̃ ac suauit pullulante
atq crescente domini eccłia p̃dica¬
batꝰ paratus semꝑ poscentib rẽd¬
dererationem defide despe. que ĩ
deu̾m ẽ: et eius dicta atq facta ex¬
cepta maxime donatiste meadem

Expanded text:
Ecclesiae suo vivente episcopo presbyter recusaEcclesiae suo vivente episcopo presbyter recusabat. Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, compulsus atque ci ordinationem suscepit. Quod in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod jam ordinatudidicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constitueretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel ordinatis omnium statuta sacerdotum in notitiam esmajore auctoritate, non adhuc in una tantum regione, sed ubicumque rogatus venisset, verbum salutis aeternae alacriter ac gnaviter pullulante atque crescente Domini Ecclesia praedicaret, paratus semper poscentibus reddere rationem de fide et spe, quae in Deum est. Et ejus dicta atque excepta, maxime Donatistae in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
locum secretum eum transire
curasser. atq occultatum aque¬
rentib minime inueniri potu¬
isset. Uñ amplius formidansidẽ
uenerabilis senex. ⁊sciensse corpe
etetatein firmissimum. egit Se¬
cretił litceris apũd primatem ep̃o¬
rum cartaginiensem: allegans
in becillitatem corporis suretatis¬
q grauitatẽ. et obsecrans ut ippo¬
niensi eccłie ordinaretur ep̃s. qui
sue cathedre ñ tam succederet s cõ¬
sacerdos accederet augustinus. Et̃
quod optauit et rogauit satagẽs:
rescripto impetrauit. Et postea pe¬
tito adusitandumatq adueni¬
ente ad eccł̃iam ipponiensem tũc
primate numidre megalio cala¬
mense ep̃o et ualerio antistite. e¬
piscopis qui forte tunt aderant.
et dericis omnib ipponiensib.
et uniũse plebi. in oppmatam cũ¬
c̃tis suam in sinuante uolunta¬
teni. omnib q audientpb gra¬
tulantib atq id fieri ꝑficiq in¬
genti desiderio clamantib. ep̃a¬
tum suscipere contra mortem.

Expanded text:
locum secretum eum transire locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisque gravitatem, et obsecrans ut Hipponensi Ecclesiae ordinaretur episcopus, quo suae cathedrae non tam succederet, sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calamensi episcopo, et Valerius antistes episcopis qui forte tunc aderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem
Abbreviated transcription (Latin):
baptirandi donati parte maiori¬
parte multitudine afrorum sedu¬
cta et opp̃ssa iacebat. Obhoc eiusli.¬
bros atq tractatus mirabili d̾i gr̃a
procedentes ac profluentes. omni¬
instructoł rationis copia atq au¬
c̃toritate scãrum scripturarum:
ip̃i quoq heretiei concurrentes
cum catholicis. ingenti arlore
audiebant. et quisquisut uoluit
et potuit notarios adhibens. ea que
dicebantur excepta describebat.⁊
indeiam ꝑtotum affrice corpuscũ¬
p̃clara doctrina odorq suauissimꝰ
xp̃i diffusus et manifestus ẽ: Con¬
gandet quoq id comꝑta eccłia d̾i
transmarina: qm̃ sicut dum pa¬
titur unum m̃brum compatiũ¬
tur omnia m̃bra. ita cum glori¬
ficaturunum m̃brum. cũ gaudẽt
omnia menbra. Ille uero beatus¬
senex ualeruis ceteris ex hoc am¬
plius exultans et deo grãs agens
deconcesso sibi speciali beneficio.
metuere cepitut ẽ humanus a¬
nimus. ne abalia eccłia sacerdo¬
te priuata ad epãtum quereret᷑.

Expanded text:
baptizante Donati parte majobaptizante Donati parte majorem multitudinem Afrorum, seducta et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mirabili Dei gratia procedentes ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum Scripturarum, ipsi quoque haeretici concurrentes cum Catholicis ingenti ardore audiebant: et quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adhibens, etiam ea quae dicebantur excepta descripsit. Et inde jam per totum Africae corpus praeclara doctrina odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, congaudente quoque, eo comperto, Ecclesia Dei transmarina. Quoniam sicut dum patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; ita etiam cum glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra . senex Valerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur,
Abbreviated transcription (Latin):
refellere ñ potuit prosetutus est. Et
si iͣbi forte dehissatis minime fecis¬
sent. sue anime c̃sulturum. Ato
ita abomnib apũd quos magnuᷤ
et doctus uidebatur. nichil ualuisse
insue secte assertione iudicatus e̾
Qua ille confusione affectus.⁊ se¬
quenti tempore deipponiensi cuu¬
tate egressus:ad eam amplius ñ
remeauit. Ac sic ꝑ memoratum
dei hominẽ om̃ium cordib uł qͥ
aderant uł qui absentes illa que
gesta sunt cognouerunt:erroril¬
le abbatus. eatholica ẽ intimata
acretenta sincera religio Et doce
bat ac p̃dicabat ille priuatim ac
publice indomo etineccłia salutis
ũbum cum omin fiducia ad ũsꝰ
affricanas hereses. maximeq con¬
tra donatistas manicheos paganoᷤ.
libris confectis et repentinis sermo¬
nib in effabilit̾ ad mirantib xͥa¬
nis et collaudantib: et hoc ipsum
ubi poterant ñ tacentib. et diffa
put: q̃ multo tempore illił conua¬
lescentib hereticis. p̃cipueq re¬

Expanded text:
refellere non potuit, prosecutus est; et refellere non potuit, prosecutus est; et si sibi forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eam amplius non remeavit: ac sic per memoratum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, vel qui absentes illa quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sincera religio. bat ac praedicabat ille privatim et publice, in domo et in ecclesia, salutis verbum cum omni fiducia adversus Africanas haereses, maximeque contra Donatistas, Manichaeos et Paganos, libris confectis, et repentinis sermonibus, ineffabiliter admirantibus Christianis et collaetantibus, et hoc ipsum ubi poterant non tacentibus, sed diffamput, quae multo tempore illic convalescentibus haereticis, praecipueque re
Abbreviated transcription (Latin):
s utrum etiam ille hoc fieri uel¬
ler sesscitatus ẽ At illi confestu
ad illum fortunatum ĩd detulẽ¬
runt. petentes exortantes ac flagi¬
tantes. qd̾ id minime recusaret
Sane qm̃ idẽ fortunatus iam apd
cartaginem sanctum nouerat
augustinum. ad huc in eodem se¬
cum errore constitutum. cum eodẽ
congredi pauitabat. Ueruntamen
suoꝵ maxime instantia coactus ac
uerecundatus promisit ĩcõminimi
se esse uenturum. certam̃q dispu¬
tandi subiturum. Uñ conlicto die
et loco conuenerunt inunum: con¬
currentib quam plurimis studio¬
sisturbisq curiosis. Et aꝑtis nota¬
rii tabulis. disputatio et cepta pͥ¬
mo. ⁊ secunda finita ẽ dieinqua il¬
le manicheus p̃ceptor. ut se gestoꝵ
continet fides. nec catholicam ad¬
sertionem potuit euacuare nec
manicheoꝵ sectam subnixam ue¬
ritate ualuit comprobaresd res¬
ponsione deficiens ultima. collatu¬
rum secum suis maiorib. ea que

Expanded text:
Sed utrum etiam ille hoc fieri velSed utrum etiam ille hoc fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit in cominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille Manichaeus praeceptor, ut gestorum continet fides, nec catholicam assertionem potuit vacuare, nec Manichaeorum sectam veritate subnixam valuit comprobare: sed responsione deficiens, ultimo collaturum se cum suis majoribus ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dum mõdo factitaretur a prb̃ro: q̃d̾
a se ep̃s impleri minime posse cer¬
nebat. Unde accensa et ardens le¬
uata suꝑ candelabrum lucerna.
omnib qui in domo erant luce¬
bat. et postea currente et uolante
huius modifama. bono p̃cedentẽ
exemplo: accepta ab ep̃is potestate.
prb̃ri non nulli coram ep̃is ppłis tc̃¬
ipponiensi urbe manicheorum pe¬
stilentia quam plurimos ciues ł
pegrinos et infecerat et penetraue¬
rat. seducente et decipiente eius¬
dem heresis quodam prbro nomi¬
ne fortunato: ibidem conũsante
atq manente. Interea ipponienseᷤᷤ
ciues uł peregrini xp̃iam. tam ca¬
tholici quam donatiste:ad eunt
ut illum homine manicheorum
prb̃rm. quem doctum credebant
uideret: cum eo de lege scã tracta¬
ret. Quõdidem ut scriptum est
paratus ad responsionem omni
poscenti serationem defide et spe
que in deum ẽ. potensq exortari
indoctrina sana et contradicen¬
tes relarguere minime rennuit:

Expanded text:
dummodo factitaretur a presbytero, quod dummodo factitaretur a presbytero, quod a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, presbyteri nonnulli coram episcopis populis traHipponensi urbe Manichaeorum pestilentia quam plurimos vel cives vel peregrinos et infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Interea Hipponenses cives et peregrini Christiani tam catholici quam etiam Donatistae adeunt ut illum hominem Manichaeorum presbyterum, quem doctum credebant, videret, et cum eodem de Lege tractaret. Quod idem, ut scriptum est, paratus ad responsionem omni poscenti se rationem de fide et spe quae in Deum est , potensque exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere , minime renuit.
Abbreviated transcription (Latin):
pletum est desidium. Factus itaq
instituit. et cum dei seruis iuiuere
cepit secundum modum et regulã
subsanctis a płis constitutam. Ma¬
xime ut nemo quiequam propriũ.
i illa societate habet.s essent eis
omnia communia. et distribueret
unicuiq sicutopuserat. Quõdiã
ip̃e prior fecerat: cum detransmari¬
nis ad sua remeasset. Sanctus uo
Ualerius ordinator euisuterat uir
tus homo concederetur talis qui poᷤ¬
set ũbod̃i et doctrina salubri eccłiã
domini edificare cui rei se homo na¬
tura grecus minusq latina lingͣ
et litteris instructus minus utile
piũdebat̾et ẽdem pibro potestatem
candi. acfreqñtissime tractandi cõ¬
trausum quidem et consuetudinẽ
affricanarum eccłiarum. Uñ etiã
ñ nulli ep̃i detrahebant: S ille uͥ
uenerabilis ac prouidus. inorienta¬
lib eccłiis id exmore fierisciens et c̃¬
tuł. et utilitati eccł̃ie consulens. ob¬
trectantium ñ curabat linguas.

Expanded text:
pletum est desiderium. CAPUT pletum est desiderium. CAPUT instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir tus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem candi, ac frequentissime tractandi; contra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas,
Abbreviated transcription (Latin):
episcopatum gerebat. Qui cum
flagitantreeccłiastica necessita¬
te. depronidendo etor dinando
pb̃ro ciuitati plebem di alioq̃re¬
turer exortaretur:iam scientes
cathosicum scĩ augustimi ꝓposi¬
turum eẽt atcestabatur. solebat
ep̃ol suam abstinere p̃sentiam. Eum
ergo tenuerunt. et ut intalib cõ¬
suetum ẽ. ep̃o ordinandum intu¬
lerunt: omnib ĩduno consensu⁊
desiderio fieri ꝑficiq petentib. ma¬
gnoq stũdio et clamore slagitan¬
tibub̾tim eo flente: s̃i nullis qui¬
dei lacrumas cuisut nobis ip̃e re¬
tulit tunc supbe int̃p̃tantib. et tã¬
quam eum consolantib ac dicen¬
tib. quia et locus prb̃ii licet ip̃e ma¬
ior dignus esset: propinquaret tam̃
episcopatui.cum ille homo di ut no¬
bisretulit. maiore consideratione
intelligeret et gemeret. quam mul¬
ta et magna sue uide ꝑicula de regi¬
mine et gub̃natione eccł̃ie impen¬
dereiam ac prouenire sparet:ato
id̾o fieret. et eorum ut uoluerunt cõ¬

Expanded text:
episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositurum esset astabat: solebat erent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac provenire spectaret, atque ideo fleret. Et eorum, ut voluerunt, com