comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nam pompamq sumuntur Med ea nos cum iace¬
tia sustulimus e medio sicut mollissimam ceram ad
nostrum arbitrium formanius & fingimus Itaq tum
graues sumus tum subtiles. tum medium quiddam
tenemus Sor institutam nostram sententiam sequit᷑.
orationis genus Itaq ad omnem rationem & auriu
uoluptatem & animoriun ad modum mutatur or¬
& uertitur. sed ut in plerisq rebus in credibiliter hoc
natura est ipã fabricata. Sic in oratione ut ea que
maximam utilitatem in se continerent eadem plu¬
rimum haberent uel dignitatem uel sepe etiam ue¬
tustatis Incolumitatis etiam ac salutis omnium causa
uidemus hune statum esse huius tocius munoli atq
nature torundum ut celum terraq ut inedia sit ea¬
q sua in nutu steneatur Sol ut ad eam circumferat᷑
ut accedat ad bruniale signum. & inde sensim ascen¬
dat in diuersam partem ut luna accessu e recessu suo.
solis lumen accipiat. Ut cadem spana quinq stelle di¬

Expanded text:
nam pompamque sumuntur; sed ea nos cum iacenam pompamque sumuntur; sed ea nos cum iacentia sustulimus e medio, sicut mollissimam ceram ad nostrum arbitrium formamus et fingimus. Itaque ut tum graves sumus, tum subtiles, tum medium quiddam tenemus: sic institutam nostram sententiam sequitur orationis genus idque ad omnem aurium voluptatem et animorum motum mutatur et vertitur. Sed ut in plerisque rebus incredibiliter hoc natura est ipsa fabricata, sic in oratione, ut ea, quae maximam utilitatem in se continerent, plurimum eadem haberent vel dignitatis vel saepe etiam venustatis. Incolumitatis ac salutis omnium causa videmus hunc statum esse huius totius mundi atque naturae, rotundum ut caelum terraque ut media sit eaque sua vi nutuque teneatur, sol ut eam circum feratur, ut accedat ad brumale signum et inde sensim ascendat in diversam partem; ut luna accessu et recessu suo solis lumen accipiat; ut eadem spatia quinque stellae di
Abbreviated transcription (Latin):
rito dicendi ab ignaro q distinguat ꝙͣ quod ille ru¬
dis in condite fondit quantum potest. & id quod di¬
cit spiritu non arte deternunat Orator autem sic
illigat sententiam uerbis ut eam numero quodam
complectatur & astricto & soliͬto Nam cum iuinxit
molis & forma & relaxat & liberat immutatione or¬
diins ut uerba neq alligata sint quasi certa aliqua¬
lege uersus neq ita soluta ut uagentur Quoniam
igitur modo tantum minus insistemus ut arbitreniur
nos hanc uim numerose dicendi consequi posse Hon
est res tam ddifficilis ꝙͣ necessaria. Nihil est enim ta
tenerum neq tam flexibile neq quod tam facile se¬
quatur quocunq ducas ꝙoͣ oratio Sx hac uersus ex
eadem dispares numeri confitiuntur Ex hac hec ctiam
soluta uariis modis multorum q generum oratio
Non enim sunt alia sermonis alia contentionis uerba
neq ex alio genere ad usum quotidianum alio ad sce¬

Expanded text:
rito dicendi ignaroque distinguat, quam quod ille rurito dicendi ignaroque distinguat, quam quod ille rudis incondite fundit quantum potest et id, quod dicit, spiritu, non arte determinat, orator autem sic inligat sententiam verbis, ut eam numero quodam complectatur et astricto et soluto. Nam cum vinxit forma et modis, relaxat et liberat immutatione ordinis, ut verba neque adligata sint quasi certa aliqualege versus neque ita soluta, ut vagentur. Quonam igitur modo tantum munus insistemus ut arbitremur nos hanc vim numerose dicendi consequi posse? Non est res tam difficilis quam necessaria; nihil est enim tam tenerum neque tam flexibile neque quod tam facile sequatur quocumque ducas quam oratio. Ex hac versus, ex hac eadem dispares numeri conficiuntur; ex hac haec etiam soluta variis modis multorumque generum oratio; non enim sunt alia sermonis, alia contentionis verba, neque ex alio genere ad usum cotidianum, alio ad scae
Abbreviated transcription (Latin):
defetigationis nostre neq librariorum notis sed uerbo¬
rum & sententiarum modo interpunctatas clausulas
in orationibus esse uoluerunt Idq princops ysocrate
institusse fertur ut in conditam antiquorum dicendi
consuetudmem delectationis atq aurium causa quẽ
admodum scribit disaipulus eius nancrates nuͣis ab¬
stringeret Namq hec duo musici qui erant quondam
iidem poete machinati ad uoluptatem sunt uersiuim
atq cantuum ut & uerborum numero & uocum
modo delectatione uincerent aurium satietatem Hec
igitur duo uocis dico moderationem & uerborum
conciusionem quod orationis seueritas pati possit a
poetica ad eloquentiam traducendam dixerunt dux
runt In quo illud est uel maximum quod uersus
in oratione si efficitur conuinctione uerborum uitiu
ese & tamen etiam coniunctionem sicuti uersum nu¬
merose cadere & quadrare or perfici uolumus. Neq
est ex miultis res ulla que magis oratorem ab impe¬

Expanded text:
defetigationis nostrae neque librariorum notis, sed verbodefetigationis nostrae neque librariorum notis, sed verborum et sententiarum modo interpunctas clausulas in orationibus esse voluerunt; idque princeps Isocrates instituisse fertur, ut inconditam antiquorum dicendi consuetudinem delectationis atque aurium causa, quem ad modum scribit discipulus eius Naucrates, numeris astringeret. Namque hitem poetae, machinati ad uoluptatem sunt, uersum atque cantum, ut et uerborum numero et uocum modo et delectatione uincerent aurium satietatem. Haec igitur duo -uocis dico moderationem et uerborum conclusionem- quoad orationis seueritas pati possit, et a poetica ad eloquentiam traducenda duxerunt. runt. In quo illud est vel maximum, quod versus in oratione si efficitur coniunctione verborum, vitium est, et tamen eam coniunctionem sicuti versum numerose cadere et quadrare et perfici volumus. Neque est ex multis res una, quae magis oratorem ab impe
Abbreviated transcription (Latin):
ut tessurele omnes arte ꝑauimento atq emblemate
u̾niculato. Que cum dixisset in albritium impudẽs.
ne a me quidem abstinuit abstinuit Crassum habeo
generum ne uhetorico therostuses Quid ergo iste
Crassus quomam eus abuteris nomiine. quid ef¬
ficit. Idem illud scilicet ut ille uoluit. & ego uellem
melius aliquanto ꝙsͣ albutuis.Uerum in me qui¬
dem lusit ille ut solet Sed est tamen collocatio cõ¬
seruanda uerborum de qua loquor que iunctam
orationem efficit. que choherentem que leuem.que
equabiliter fluentem id assequemini si uerba extrema
cum consequentibus primis ⁊ta iungetis ut ne ue
aspere concurrant ne ue uastius deducantur Hane
diligentiam subsequitur modus etiam & forna ue¬
borum. quod iam uereor ne hiic Catulo uideatur es¬
se puerille uersus enim ueteres illi in a hac soluta ora¬
tione prope modum hoc est nũos quosdam nobis esse
dhibendos putauerunt Interspirationis enim non

Expanded text:
ut tesserulae omnes arte pavimento atque emblemate ut tesserulae omnes arte pavimento atque emblemate vermiculato. Quae cum dixisset in Albucium inludens, ne a me quidem abstinuit: Crassum habeo generum, ne rhetoricoterus tu sis. Quid ergo? Iste Crassus, quoniam eius abuteris nomine, quid efficit? Illud quidem; scilicet, ut ille vult et ego vellem, melius aliquanto quam Albucius: verum in me quidem lusit ille, ut solet. Sed est tamen haec conlocatio conservanda verborum, de qua loquor; quae vinctam orationem efficit, quae cohaerentem, quae levem, quae aequabiliter fluentem; id adsequemini, si verba extrema cum consequentibus primis ita iungentur, ut neve aspere concurrant neve vastius diducantur. Hanc diligentiam subsequitur modus etiam et forma verborum, quod iam vereor ne huic Catulo videatur esse puerile; versus enim veteres illi in hac soluta oratione propemodum, hoc est, numeros quosdam nobis esse adhibendos putaverunt: interspirationis enim, non
Abbreviated transcription (Latin):
pro paruo dicimus Uerum illa uidetis non esse nõ
uerbi sed orationis que ex pluribus ut ex posui trans¬
lationibus connexa sunt. hec autem que aut immu¬
tata esse dixi ut aliter intelligenda ac dicerentur sim
translata quodammodo Ita fit ut omnibi singuloru
uerborum uirtus atq laus tribus existat ex rebus.
sit aut uetustum uerbum sit quod consuetudo tanien¬
ferre possit. aut factum nouum mel conunctione
uel nouitate. in quo item est auribus consuetudiui¬
q parcendum aut translatum quod maxune tamꝙͣs
stellis quibusdam norat & illuminat orationem
Lquitur continuatio uerborum que
duas res maxime collocationem primum
deinde modum formamqr desiderat col¬
locationis est componere o struere uerba sic ut ne¬
ue asper corum concursus ne ue hinleus sit. sed quo¬
dam modo coagmentatus & leuis In quo leprde so¬
ceri mei persona lusit. is qui elegantissime facere¬
id potuit lucilius Quam lepida sinthesis composite

Expanded text:
pro parvo dicimus. Verum illa videtisne esse non pro parvo dicimus. Verum illa videtisne esse non verbi, sed orationis, quae ex pluribus, ut exposui, translationibus conexa sunt? haec autem, quae aut immutata esse dixi aut aliter intellegenda ac dicerentur, sunt translata quodam modo. Ita fit, ut omnis singulorum verborum virtus atque laus tribus exsistat ex rebus: si aut vetustum verbum sit, quod tamen consuetudo ferre possit; aut factum vel coniunctione vel novitate, in quo item est auribus consuetudinique parcendum; aut translatum, quod maxime tamquam stellis quibusdam notat et illuminat orationem. Sequitur continuatio verborum, quae duas res maxime, conlocationem primum, deinde modum quendam formamque desiderat. Conlocationis est componere et struere verba sic, ut neve asper eorum concursus neve hiulcus sit, sed quodam modo coagmentatus et levis; in quo lepide soceri mei persona lusit is, qui elegantissime id facere potuit, Lucilius: quam lepide le/ceis compostae!
Abbreviated transcription (Latin):
no. neptimiuni pro mari. Curiam pro senatu togam
& uirtutes ot urtia pro ipĩs in quibus illa sunt
appellantur. Luxuries quam in domum irrupit &
quo auaritia penetrauit. aut fides ualuit.iusticia con¬
fecit Uidetis profecto genus hoc totum cim inflero
comniutatoq uerbo cadem enun tiatur ornatius
cum sunt finituna illa minus ornata Sed tamen
ignoranda cum intelligi uolumus aliquid aut ex par¬
te totum. ut pro edifitiis cum parietes aut tectu di¬
cimus aut ex toto partem ut cum unam turinam
romianus homo tamen & si res bene gesta est corde
suo trepidat. Aut cum ex pluribus intelligitur u¬
num. nos sumus romani qui fuimus ante rrti¬
li aut quocunq modo non ut dictum est i eo griͣe
intelligitir. sed ut sensum est Ab utimur sepe etia¬
Uerbo non tam elegantir ꝙͣ in trausferendo. sed etiam
si licentius tamen interdum non pudenter ut cum
gran dem orationem pro magna minicum auiinus

Expanded text:
no, Neptunum pro mari, curiam pro senatu, campuno, Neptunum pro mari, curiam pro senatu, campuet virtutes et vitia pro ipsis, in quibus illa sunt, appellantur: "luxuries quam in domum inrupit," et "quo avaritia penetravit"; aut "fides valuit, iustitia confecit." Videtis profecto genus hoc totum, cum inflexo immutatoque verbo res eadem enuntiatur ornatius; cui sunt finitima illa minus ornata, sed tamen non ignoranda, cum intellegi volumus aliquid aut ex parte totum, ut pro aedificiis cum parietes aut tecta dicimus; aut ex toto partem, ut cum unam turmam eRomanus homo, tamenetsi res bene gesta est corde suo trepidat; aut cum ex pluribus intellegitur unum: nos sumus Romani, qui fuimus ante Rudini; aut quocumque modo, non ut dictum est, in eo genere intellegitur, sed ut sensum est. Abutimur saepe etiaverbo non tam eleganter quam in transferendo, sed etiam si licentius, tamen interdum non impudenter; ut cum grandem orationem pro longa, minutum animum
Abbreviated transcription (Latin):
patior iterum ad unum scopulum &t teliun class
achinum offendere. atq illud erras. erras. Nam
exultarẽ te & profidentem tibi repriment ualide
legum habene atq imperii insistent iugo Sumpta
re simili n uerba eius rei propria dennceps in rem
aliam ut dixi tranfferuntur. Est hoc magnum orna¬
nentum orationis in quo obscuritas fugienda est.
Et enim ex hoc genere fiunt ea que dicuntur enig¬
mata Non est autem in uerbo modus hic sed ĩ orati-
one in continuatione uerborum ne illa quidem tra¬
ductio atq unnutatio in uerbo quandam fabricatio¬
nem habet sed in oratione Affrica terribili tremit hor¬
rida terra tumultu pro afris est sumpta neq factu
ut mollitur miare. sed grnandi caula proprium propͥo
commutattun desine Roma tuos hostis. testes .s. cam¬
i magni Grauis est modus in ornatu orationis t se¬
pe sumiendus Ex quo genere h sunt. martem belli esse
comunẽ. cererem per frugibus liberum appellare pro ui¬

Expanded text:
patiar iterum ad unum scopulum ut olim classem patiar iterum ad unum scopulum ut olim classem Achivom offendere. atque illud, erras, erras; nam exsultantem te et praefidentem tibi repriment validae legum habenae atque imperi insistent iugo. Sumpta re simili verba illius rei propria deinceps in rem aliam, ut dixi, transferuntur. Est hoc magnum ornamentum orationis, in quo obscuritas fugienda est; etenim hoc fere genere fiunt ea, quae dicuntur aenigmata; non est autem in verbo modus hic, sed in oratione, id est, in continuatione verborum. Ne illa quidem traductio atque immutatio in verbo quandam fabricationem habet sed in oratione: Africa terribili tremit horrida terra tumultu; pro Afris est sumpta Africa, nequut "mollitur mare"; sed ornandi causa proprium proprio commutatum: desine, Roma, tuos hostis et testes sunt campi magni Gravis est modus in ornatu orationis et saepe sumendus; ex quo genere haec sunt, Martem belli esse communem, Cererem pro frugibus, Liberum appellare pro vi
Abbreviated transcription (Latin):
messatio tempestatis Nolo esse uerbum angustiis iel
quod translatum sit qo̾ fuisset illua proprium ac
suum. Quid nam est obsecro: Quid te adiri abuutal
melius esset uetas prohibes/ abscerres Quoniam ille
dixerat illico istic ne cogitatio mea bonis umbra ne
obsit Atq etiam si uereare ne paulo durior trans¬
latio esse uideatur molienda est proposito sepe uerbo
ut si olim .mn. Catoni mortuo pupillum senatum ꝗs
relictum diceret paulo duriuis Sin ut ita dicam pu¬
pillum aliquanto mitius est Et enim uerecunda de¬
bet esse translatio ut deducta esse in alienum locum
non irruisse Atq ut precario non muenisse uideat
Nodus autem nullus est florentior in singulis
uUerbis nec qui plus iuminis afferat orationi. Nam il¬
lud quod ex hoc genere profuit non est in uno uerbo
translato sed ex pluribus continuatis connectitur.
ut illud dicatur. aliua intelligendum sit Neq me

Expanded text:
issatio tempestatis"; nolo esse verbum angustius id, issatio tempestatis"; nolo esse verbum angustius id, quod translatum sit, quam fuisset illud proprium ac suum: quidnam est, obsecro? Quid te adirier abnutas? melius esset vetas, prohibes, absterres; quoniam ille dixerat: ilico istic, ne contagio mea bonis umbrave obsit Atque etiam, si vereare, ne paulo durior translatio esse videatur, mollienda est praeposito saepe verbo; ut si olim, M. Catone mortuo, "pupillum" senatum quis relictum diceret, paulo durius; sin, "ut ita dicam, pupillum," aliquanto mitius: etenim verecunda debet esse translatio, ut deducta esse in alienum locum, non inrupisse, atque ut precario, non vi, venisse videatur. Modus autem nullus est florentior in singulis verbis neque qui plus luminis adferat orationi; nam illud, quod ex hoc genere profluit, non est in uno verbo translato, sed ex pluribus continuatis conectitur, ut aliud dicatur, aliud intellegendum sit: neque me
Abbreviated transcription (Latin):
tamen in spera fornicis sumlitudo in esse non po¬¬
test. Uiue ulixes dum licet oculis postremum lu¬
men racdiatum rape. non dixit cape. non pete habeͣ
enim moram sperantis auinus esse uicturum. Sed
rape hoc uerbum est ad id aptatum quod ante dix¬
rat dum licet Deinde uidendum est non longe simile
sir ductum syrum patrimonii scopulum libentius dix¬
erim. Charibdem bonorum uoragnien potius. facili¬
us enim ad ea que uisa quam ad illa que audita sun
mentis oculi feruntur Et quoniam hec uel summa
laus est uerbi gratia transferendi ut sensum feriat id
quod translatum sit. fugienda est omnis tiupitudo
earum rerum. ad quas eorum amicos qui audiunt
trahit similitudo. Nolo morte dici affricani castra
tam esse rem pub. nolo stercus curie dici glantiam.
quam ius sit simile tamen est in utroq deformis co¬
gitatio similitudinis Nolo esse auteni maius ꝙͣ res
postulet tempestas commessationis aut minus. com¬

Expanded text:
tamen in sphaera fornicis similitudo inesse non potamen in sphaera fornicis similitudo inesse non potest. Vive, Ulixes; dum licet: oculis postremum lumen radiatum rape! non dixit "pete" non "cape,"—haberet enim moram sperantis diutius esse victurum—sed "rape": est hoc verbum ad id aptatum, quod ante dixrat, "dum licet." Deinde videndum est ne longe simile sit ductum: "Syrtim" patrimoni, "scopulum" libentius dixerim; "Charybdim" bonorum, "voraginem" potius; facilius enim ad ea, quae visa, quam ad illa, quae audita sunt, mentis oculi feruntur; et quoniam haec vel summa laus est in verbis transferendis, ut sensum feriat id, quod translatum sit, fugearum rerum, ad quas eorum animos, qui audiunt, trahit simtam" esse rem publicam, nolo "stercus curiae" dici Glauciam; quamvis sit simile, tamen est in utroque deformis cogitatio similitudinis; nolo esse aut maius, quam res postulet: "tempestas comissationis"; aut minus: "com
Abbreviated transcription (Latin):
genii specim̃ est quoddam transsilire ante pedes posita
& alia longe repetita sumere. Uel quod is audit alio
lucitur cogitatione neq tamen aberrat. que maxima
delectatio uel quod singulis uerbis res ac totum simi¬
le conficitur uel quo omnis translatio que quidem
sumpta ratione est ad sensus ipõs admouetur maxi¬
neq oculorum qui est sensus acerrimus Nam &
odor urbanitatis &t murmur maris o dulcitudo o¬
rationis sunt ducta a cetaris sensibus Illa uero oculo¬
rum multa acriora. que ponunt pene in conspectu
animi que cernere & uidere non possim Nihil est
in rerum natura cuuisnos non in aliis rebus possi¬
mus un uocabulo &t nomine Unde enim simile
duci potest potest autem ex omnibris in idem uer-¬
bum unum quod sumilitudiem continet transla¬
tum lumen afferre orationi Quo in genere pͥmum
est fugienda dissimilitudo. celi ingentes forinces

Expanded text:
geni specimen est quoddam transilire ante pedes posita geni specimen est quoddam transilire ante pedes posita et alia longe repetita sumere; vel quod is, qui audit, alio ducitur cogitatione neque tamen aberrat, quae maxima est delectatio; vel quod in singulis verbis res ac totum simile conficitur; vel quod omnis translatio, quae quidem sumpta ratione est, ad sensus ipsos admovetur, maxime oculorum, qui est sensus acerrimus. Nam et odor urbanitatis et mollitudo humanitatis et murmur maris et dulcitudo orationis sunt ducta a ceteris sensibus; illa vero oculorum multo acriora, quae paene ponunt in conspectu animi, quae cernere et videre non possumus. Nihil est enim in rerum natura, cuius nos non in aliis rebus possimus uti vocabulo et nomine. Unde enim simile duci potest, potest autem ex omnibus, indidem verbum unum, quod similitudinem continet, translatum lumen adferet orationi. Quo in genere primum est fugienda dissimilitudo: "caeli ingentes fornices"
Abbreviated transcription (Latin):
translatis per multi tudinem uerbis dicta sunt Aut
quo significetur magis res tota sine facti alicuius
siue consilii ut ille qui occultatem consulto ne il
quod ageretur intelligi posset duobus translatis
Uerbis similitudie ipã indicat quandoquidem ist
circum uescit dictis sepit sedulo. Non nunquam
etiam breuitas translatione conficitur ut illud sit
telum manu fugit imprudentia teli emissi. Breuis
propriis uerbis exponi non potuit q est uno siginficata
translato Atq hoc ingenere persepe mihi ammnirandu
uidetur quid sit quod omnes translatis & alienis mag
delectantur uerbis quam propriis & suis Nam si res
suum nomen & proprium uocabulum non habet ut
spes ignaui ut uerum quod libram agitur ut in ux¬
re diuortium necessitas cogit quid non habeas aliun¬
de sumere Sed cur suorum uerborum maxima ta¬
men in copia tamen honues aliena multo magis
si sunt translata delectant id accidere credo uel quod in¬

Expanded text:
translatis per similitudinem verbis dicta sunt; aut translatis per similitudinem verbis dicta sunt; aut quo significatur magis res tota sive facti alicuius sive consili, ut ille, qui occultantem consulto, ne id, quod ageretur, intellegi posset, duobus translatis verbis similitudine ipsa indicat: quandoquidem is se circum vestit dictis, saepit se dolo. Non numquam etiam brevitas translatione conficitur, ut illud "si telum manu fugit": imprudentia teli missi brevius propriis verbis exponi non potuit, quam est uno significata translato. Hoc in genere persaepe mihi admirandum videtur quid sit, quod omnes translatis et alienis magis delectentur verbis quam propriis et suis. Nam si res suum nomen et vocabulum proprium non habet, ut pes in navi, ut nexum, quod per libram agitur, ut in uxore divortium, necessitas cogit, quod non habeas, aliunde sumere; sed in suorum verborum maxima copia tamen homines aliena multo magis, si sunt ratione translata, delectant. Id accidere credo, vel quod in
Abbreviated transcription (Latin):
translato cum est dictum illustratꝰ id quod intelli¬
gi uolumus eius rei quam alieno uerbo posuimus
similitudo. Ergo he translationes quasi mutation
sunt. cum quod non habeas aliunde sumas Ille pau¬
lo audatiores que non inopiam uindicant sed orati¬
oni splendoris aliquid arcẽsunt Quare ego quid
nobis aut uiuenddi rationem/ aut genera ponam
similitudinis est ad u̾bum unum contrata breui¬
tas. quod uerbum in alieno loco tamquam in suo
positum sit si agnoscetur delectati Si simile nihil
habet repudiatu Sed ea transferri oportet qule
aut clariorem fatiunt rem. ut illa omnia in Hor¬
rescit mari at tenebre cum duplicantur. noctesq
& nimborum occecat nigror: flamma inter ni¬
hes choruscat celum tonitru contremit. grando pi¬
mixta imbri largifico subita precipitans cadit. Un¬
diq omnes uenti erumpunt sem existunt turbines
feruet estu pelagus Onma fere quo essent clariora

Expanded text:
ranslato cum est dictum, inlustrat id, quod intelleranslato cum est dictum, inlustrat id, quod intellegi volumus, eius rei, quam alieno verbo posuimus, similitudo. Ergo haec translationes quasi mutuationes sunt, cum quod non habeas aliunde sumas, illae paulo audaciores, quae non inopiam indicant, sed orationi splendoris aliquid arcessunt; quarum ego quid vobis aut inveniendi rationem aut genera ponam? Similitudinis est ad verbum unum contracta brevitas, quod verbum in alieno loco tamquam in suo positum si agnoscitur, delectat, si simile nihil habet, repudiatur; sed ea transferri oportet, quae aut clariorem faciunt rem, ut illa omnia: inhorrescit mare, tenebrae conduplicantur, noctisque et nimbum occaecat nigror, flamma inter nubis coruscat, caelum tonitru contremit, grando mixta imbri largifico subita praecipitans cadit, undique omnes venti erumpunt, saevi exsistunt turbines, fervit aestu pelagus: omnia fere, quo essent clariora,
Abbreviated transcription (Latin):
dior atq antionuor oratio uideri solet nouantur au¬
tem uerba. que ab eo qui dicit apo gignuntur ac
fiunt uel coniungendis uerbrs. ut hec tum pauor
sa pientiam omnem mihi exauunato exspectarat
Num uero ius huiis me uersutiloquas malitias
uidetis enim & uersutiloquas et exspectorat & cõ¬
uinctione facta esse non nata Uel sepe sine coniunt¬
tione uerba nouantur ut ille sensus difortus ui
di genitalis ut hac carum ubertate in tur gescere
Tercius illus modus transferendi uerbi late patet
quem necessitas genuit in opia coacta & angustus
Ut uestis frigoris depellende causa reperiri primo ꝑo
test heri cepta ad ornatum etiam corporis & dign¬
tatem sic uerbi translatio instituta est in opie causa
frequentata delectationis Nam genunare iutes lux¬
uriem esse in herbis. letas segetes etiam rustici ddiciu
quod enim de clarare uix uerbo proprio potest Iol t¬

Expanded text:
dior atque antiquior oratio saepe videri solet. Novantur audior atque antiquior oratio saepe videri solet. Novantur autem verba, quae ab eo, qui dicit, ipso gignuntur ac fiunt, vel coniungendis verbis, ut haec: tum pavor sapientiam omnem mi exanimato expectorat. num non vis huius me versutiloquas malitias videtis enim et "versutiloquas" et "expectorat" ex coniunctione facta esse verba, non nata; sed saepe vel sine coniunctione verba novantur ut "ille senius desertus," ut "di genitales," ut "bacarum ubertate incurvescere." Tertius ille modus transferendi verbi late patet, quem necessitas genuit inopia coacta et angustii Nam ut vestis frigoris depellendi causa reperta primo, post adhiberi coepta est ad ornatum etiam corporis et dignitatem, sic verbi translatio instituta est inopiae causa, frequentata delectationis. Nam gemmare vitis, luxuriem esse in herbis, laetas segetes etiam rustici dicunt. Quod enim declarari vix verbo proprio potest, id t
Abbreviated transcription (Latin):
dam quasi nostrali sensu uidicatur in quo non mag¬
na laus est uitare uitium. quanqua id est magnum
Uerum iam in hoc quasi solum quoddam atq funda¬
mentum est. uerborum usus a copia bonorum Sed
quid ipẽ edificet orator & in quo adiungat artem id el¬
se nobis querendum atq explicandum iudetur Tria
igitur in uerbo simplici que orator afferat ad illustran¬
dam atq exornandam orationem: aut in usitatum
Uerbum aut nouatum. aut translatum. In usitata sũt
prisca fere ac uetusta. ab usu quotidiani sermonis iaz
dui intermissa. que sunt poetarum licentia liberiora
ꝙͣ nostra Sed tamen raro habet etiam in oratione
poeticum aliquod uerbum dignitatem. Neq enim
illud fugerim dicere ut lelius qua tempestate penus
in ytaliam uenit. nec prolem. aut sbolem. aut fari.
aut nuncupari aut ut tu soles Catule non rebar
aut opinabar & alia multa quibus loco positis gran¬

Expanded text:
dam quasi naturali sensu iudicatur: in quo non magdam quasi naturali sensu iudicatur: in quo non magna laus est vitare vitium, quamquam est magnum, verum tamen hoc quasi solum quoddam atque fundamentum est, verborum usus et copia bonorum. Sed quid ipse aedificet orator et in quo adiungat artem, id esse nobis quaerendum atque explicandum videtur. Tria sunt igitur in verbo simplici, quae orator adferat ad inlustrandam atque exornandam orationem: aut inusitatum verbum aut novatum aut translatum. Inusitata sunt prisca fere ac vetustate ab usu cotidiani sermonis iam diu intermissa, quae sunt poetarum licentiae liberiora quam nostrae; sed tamen raro habet etiam in oratione poeticum aliquod verbum dignitatem. Neque enim illud fugerim dicere, ut Caelius "qua tempestate Poenus in Italiam venit," nec "prolem" aut "subolem" aut "effari" aut "nuncupare" aut, ut tu soles, Catule, "non rebar" aut "opinabar"; aut alia multa, quibus loco positis gran
Abbreviated transcription (Latin):
ne minutarum rerum reuertendum. Omnis igitꝰ
oratio conficitur ex uerbis. quorum primum nobi
simpliciter iudenda est denide coniuncte. Nam est
quidam ornatus orationis qui ef ex singulis uerbis
est alius qui ex continuatis conuinetisq constat.
Ergo utenuir uerbis aut his que propria sunt Et
certa quasi uocabula rerum pene una nata cum re¬
bus ipsis aut his que transferuntur & quasi alieno
in loco collocant. aut his que nominamus & facimus
ipi In propriis est igitur uerbis illa laus oratoris ue
abiecta atq obsoleta fugiat lectis atq illustribris uta¬
tur. in quibus plenum quiddam & sonans ia esse ui¬
deatur. Sed in hoc uerborum genere propriorum
dilectus est quidam habendus atq ins aurium quo¬
dam uiditio ponderandis. in quo consiretudo etiam be¬
ne loquendi ualet plurimum Etiam hoc quod uulgo de
oratoribus ab imperitis dici solet bonis is uerbis ⁊ut
aliquis non utitur non arte aliqua perpenditur sed quo¬

Expanded text:
ne minutarum rerum, revertendum. Omnis igitur ne minutarum rerum, revertendum. Omnis igitur oratio conficitur ex verbis; quorum primum nobis ratio simpliciter videnda est, deinde coniuncte. Nam est quidam ornatus orationis, qui ex singulis verbis est; alius, qui ex continuatis coniunctis constat. Ergo utimur verbis aut eis, quae propria sunt et certa quasi vocabula rerum, paene una nata cum rebus ipsis; aut eis, quae transferuntur et quasi alieno in loco conlocantur; aut eis, quae novamus et facimus ipsi. In propriis igitur est verbis illa laus oratoris, ut abiecta atque obsoleta fugiat, lectis atque inlustribus utatur, in quibus plenum quiddam et sonans inesse videatur. Sed in hoc verborum genere propriorum dilectus est habendus quidam atque is aurium quodam iudicio ponderandus est; in quo consuetudo etiam bene loquendi valet plurimum. Itaque hoc, quod vulgo de oratoribus ab imperitis dici solet "bonis hic verbis," aut "aliquis non bonis utitur," non arte aliqua perpenditur, sed quo
Abbreviated transcription (Latin):
Ic sulpitius ego uero in quit Crasse neq aris¬
tolem istum neq carneadem nec philosophoru
quemquam desidero. uel me licet existinies des¬
perare posse ista perliscere uel il quod fatio contemipieͬ
Mihi rerum forensium & comunium uulgaris hec
cognitio satis magna est ad eam quam specto eloquer¬
tiam & qua ipã tamen per multa nescio que tum deni¬
q cum causa aliqua que a me dicenda est desiderat
quero Quam obrem nisi forte es iam defessus & si i¬
bi non graues sumus refer ad illa te que ad ipsus
orationis laudem splendoremq pertinent Que ego
& te audire uolui non ut desperarem me eloquentia
consequi posse. sed ut aliquid adiscerem.
Um crassus peruulgatas res requiris
in quit a tibi uero in cognitas sulpiciQuis
tiam reliquit sed geram morem a ca diuntaxat que
mihi nota sunt breuiter ex ponam tibi Censebo tame̾
ad eos qui auctores & mnuentores sunt harum sa¬

Expanded text:
Hic Sulpicius 'ego vero,' inquit 'Crasse, neque ArisHic Sulpicius 'ego vero,' inquit 'Crasse, neque Aristotelem istum neque Carneadem nec philosophorum quemquam desidero. Vel me licet existimes desperare ista posse perdiscere vel, id quod facio, contemnere; mihi rerum forensium et communium vulgaris haec cognitio satis magna est ad eam, quam specto, eloquentiam; ex qua ipsa tamen permulta nescio; quae tum denique, cum causa aliqua, quae a me dicenda est, desiderat, quaero. Quam ob rem, nisi forte es iam defessus et si tibi non graves sumus, refer ad illa te, quae ad ipsius orationis laudem splendoremque pertinent; quae ego ex te audire volui, non ut desperarem me eloquentiam consequi posse, sed ut aliquid addiscerem.' Tum Crassus 'pervulgatas res requiris' inquit 'et tibi non incognitas, Sulpici: quitiam reliquit? Sed geram morem et ea dumtaxat, quae mihi nota sunt, breviter exponam tibi; censebo tamen ad eos, qui auctores et inventores sunt harum sa
Abbreviated transcription (Latin):
a terra abripuit atq in altum a conspectu pene omniun
abstraxit. Omnem enim rerum scientiam complexus
non tu quidem eam nobis tradidisti neq enim fuit tam
exigui temporis sed apud hos quidem profeceris nescio
me quidem totum in achademiam compulisti in qua
uelim sit illuad quod sope posuisti ut non necesse sit ton¬
sumere etatem atq non possit is illa omma cernere ꝙ a
tantum modo aspexerit. Sed etiam si est aliquanto spͥi¬
sius aut si ego sum tardior profecto nunquam con¬
quiescam neq defetigabor antequam illorum ancipi¬
tes uias rationes qs & pro ommbus a contra
omnia disputandi percepero.
Um cesar unum inquit me ex tuo sermõe
maxime commouit. quod eum negasti qui¬
Anon cito quia didicisset omnino posse per¬
discere. ut mihi non sit lifficile periclitari & aut sta¬
tim percipere ista que tu uerbis ad celum extulisti. aut
si non potuerim tempus non perdere cum tamen
his nostris possim esse contentus:

Expanded text:
a terra abripuit atque in altum a conspectu paene omnium a terra abripuit atque in altum a conspectu paene omnium abstraxit; omnem enim rerum scientiam complexus non tu quidem eam nobis tradidisti; neque enim fuit tam exigui temporis; sed apud hos quid profeceris nescio, me quidem in Academiam totum compulisti. In qua velim sit illud, quod saepe posuisti, ut non necesse sit consumere aetatem atque ut possit is illa omnia cernere, qui tantum modo aspexerit; sed etiam si est aliquando spissius aut si ego sum tardior, profecto numquam conquiescam neque defatigabor ante, quam illorum ancipitis vias rationesque et pro omnibus et contra omnia disputandi percepero.' Tum Caesar 'unum' inquit 'me ex tuo sermone maxime, Cnon cito quid didicisset, umquam omnino posse perdiscere; ut mihi non sit difficile periclitari et aut statim percipere ista, quae tu verbis ad caelum extulisti, aut, si non potuerim, tempus non perdere, cum tamen his nostris possim esse contentus.'
Abbreviated transcription (Latin):
sia est. Om eos disiungent hoc erunt inferiores quo
in oratore perfecto. in est illorum omnis scientia In
phylosophorum autem cognitione non continuo in¬
est eloquentia que quamuis contempnatur ab his ne¬
cesse est tamen aliquem cumulum illorum artibus
afferre uideatur. Hec cum Crassus dixisset parumper
& ip̃e conticuit. & ceteris silentium fuit
queri quod mihi uideare aliud quiddam.
& non id quod susceperis disputasse. plus
enim aliquanto attulisti quam tibi esset attributum
a nobis ac denuntiatum Si certe ce partes fuerant
de illustranda oratione ut diceres Et eras ip̃eiam in¬
gressus. atq in quatuor partes omnem orationis lau¬
dem descripseras Cumq de duabz primis nobis qui¬
dem satis sea ut ip̃ẽ dicebas celeriter exigueq dixisses
duas tib reliquas feceras. quem admodum primum
ornate dem etiam apte diceremus. Quo cum ingressus
esses repente te quasi quiddam estus ingenii tui procul

Expanded text:
sia est; sin eos diiungent, hoc erunt inferiores, quod sia est; sin eos diiungent, hoc erunt inferiores, quod in oratore perfecto inest illorum omnis scientia, in philosophorum autem cognitione non continuo inest eloquentia; quae quamvis contemnatur ab eis, necesse est tamen aliquem cumulum illorum artibus adferre videatur.' Haec cum Crassus dixisset, parumper et ipse conticuit et a ceteris silentium fuit.queri, quod mihi videare aliud quiddam, id quod non susceperis, disputasse; plus enim aliquanto attulisti, quam tibi erat tributum a nobis ac denuntiatum; sed certe ut eae partes fuerunt tuae, de inlustranda oratione ut diceres, et eras ipse iam ingressus atque in quattuor partis omnem orationis laudem discripseras, cum de duabus primis nobis quidem satis, sed, ut ipse dicebas, celeriter exigueque dixisses, duas tibi reliquas feceras, quem ad modum primum ornate, deinde etiam apte diceremus: quo cum ingressus esses, repente te quasi quidam aestus ingeni tui procul
Abbreviated transcription (Latin):
illustrauit doctrinam illam omnem rerum q cogni¬
tionem cum orationis exercitatione coniimxrt. Neq
uero hoc fugit sapientissimum regem philipprum quĩ
hunc alex andro suo filio doctorem acierit a quo codem
ille a agendi acciperet precepta & loquendi. Nunc su
qui uolet eum philosophum qui copiam nobis rerum
orationis q tracdat. per me appellet oratorem licet siue
hunc oratorem quem ego dico sapientiam unctam h¬
bere eloquentie philosophum appellare malit non in¬
pediandum modo hoc constet neq infantiam eius ꝗ
rem norit Sed ex plicare dicendo non queat neq in sci¬
entiam illius cui res non suppetit uerba non desint
esse laudanola Quorum si alterum sit optandum ma¬
lim equidem in disertam prudentiam quam stulticia
loquacem Sin querimus quid unum excellat ex om¬
nibus doctori oratori palma danda est. quem si pa¬
tiuntur eundem esse philosophum sublata controuer¬

Expanded text:
inlustravit doctrinam illam omnem rerumque cogniinlustravit doctrinam illam omnem rerumque cognitionem cum orationis exercitatione coniunxit. Neque vero hoc fugit sapientissimum regem Philippum, qui hunc Alexandro filio doctorem accierit, a quo eodem ille et agendi acciperet praecepta et eloquendi. Nunc sive qui volet, eum philosophum, qui copiam nobis rerum orationisque tradat, per me appellet oratorem licet; sive hunc oratorem, quem ego dico sapientiam iunctam habere eloquentiae, philosophum appellare malet, non impediam; dum modo hoc constet, neque infantiam eius, qui rem norit, sed eam explicare dicendo non queat, neque inscientiam illius, cui res non suppetat, verba non desint, esse laudandam; quorum si alterum sit optandum, malim equidem indisertam prudentiam quam stultitiam loquacem; sin quaerimus quid unum excellat ex omnibus, docto oratori palma danda est; quem si patiuntur eundem esse philosophum, sublata controver
Abbreviated transcription (Latin):
dam Haud scio an sumnum uirum unum omins
grecie Aut Tenophon hagesyalum aut philolaum
Architas terrentinus: aut ipẽ pirtagoras totam illaz
ueterem ytalie gretiam quo quondam magna uocita¬
ta est Equidem non arbitror sic enim uideo unam
quandam omnium rerum que esse homine eruci¬
to digne atq eo qui ni re pub. uellet excellere fuis¬
se doctrinam. ꝙ qui accepissent si idem ingenio ad
pronuntiandum ualussẽt & se ad dicendum quoq
non repugnante natura dedissent eloquintia prestins¬
sent Itaq ip̾e ⁊ristoteles cum florere ysocratem nobilli¬
tate discipillorum uideret quod ipẽ suas disputationes
a causis forensibus & ciuilibus ad mannem sermonis
elegantiam transtulisset. mutauit formam prope disci¬
pline sue. uersumq quendam de philocteta paulo sec
dixit Ille enim tuipe sibi ait esse tacere çum barbaris
hic cum ysocratem pateretur dicere Itaq armauit &

Expanded text:
dam, haud scio an summum virum unum omnis dam, haud scio an summum virum unum omnis Graeciae? aut Xenophon Agesilaum? aut Philolaus Archytam Tarentinum? aut ipse Pythagoras totam illam veterem Italiae Graeciam, quae quondam magna vocitata est? Equidem non arbitror; sic enim video, unam quandam omnium rerum, quae essent homine erudito dignae atque eo, qui in re publica vellet excellere, fuisse doctrinam; quam qui accepissent, si eidem ingenio ad pronuntiandum valuissent et se ad dicendum quoque non repugnante natura dedissent, eloquentia praestitisse. Itaque ipse Aristoteles cum florere Isocratem nobilitate discipulorum videret, quod ipse suas disputationes a causis forensibus et civilibus ad inanem sermonis elegantiam transtulisset, mutavit repente totam formam prope disciplinae suae versumque quendam Philoctetae paulo secus dixit: ille enim turpe sibi ait esse tacere, cum barbaros, hic autem, cum Isocratem pateretur dicere; itaque ornavit et
Abbreviated transcription (Latin):
Uim fuisse ut in eorum mentibris qui audissent quasi
aculeos quosdam relinqueret At hunc non clamator
aliqui a clepsidram latrare docuerat Sed ut accepims
Clazomenius ille Anaxagoras iur summus in maxi¬
marum rerum scientia. Itaq hic doctrina conscilio
eloquentia excellens.xl. annos prefuit athenis & urba¬
nis eodem tempore & bellicis rebis. quid critias. quia
alcibiades ciuitatibus suis quidem non boni sed certe
docti atq eloquentes nonne socraticis erant disputa/¬
tionibris eruditi: quis dyonem syracusium doctrinis
onimibus expoliuit. Non plato atq eum idem ille non
lingue solum uerum etiam animi ac uirtutis nia¬
gister ad liberandum patriam impulit. instruxit ar¬
mauit Aliis ne igitur artibus hunc dyonem instituit
plato Aliis ysocrates clarissimum uirum Thimothe¬
um cononis prestantissi imperatoris filium sumum
ipsum imperatorem hominemq doctissimum. Aut
alius prtthagoreus ille lysis thebanum epamiinun¬

Expanded text:
vim fuisse, ut in eorum mentibus, qui audissent, quasi vim fuisse, ut in eorum mentibus, qui audissent, quasi aculeos quosdam relinqueret. At hunc non declamator aliqui ad clepsydram latrare docuerat, sed, ut accepimus, Clazomenius ille Anaxagoras vir summus in maximarum rerum scientia: itaque hic doctrina, consilio, eloquentia excellens quadraginta annis praefuit Athenis et urbanis eodem tempore et bellicis rebus. Quid Critias? quid Alcibiades? civitatibus quidem suis non boni, sed certe docti atque eloquentes, nonne Socraticis erant disputationibus eruditi? Quis Dionem Syracosium doctrinis omnibus expolivit? Non Plato? Atque eum idem ille non linguae solum, verum etiam animi ac virtutis magister ad liberandam patriam impulit, instruxit, armavit. Aliisne igitur artibus hunc Dionem instituit Plato, aliis Isocrates clarissimum virum Timotheum Cononis praestantissimi imperatoris filium, summum ipsum imperatorem hominemque doctissimum? aut aliis Pythagorius ille Lysis Thebanum Epaminon
Abbreviated transcription (Latin):
nam ut uirtutes a nostris sic doctrine sunt ab illis ex¬
empla repetenda septem fuisse dicuntur uno tempoͬe
qui sapientes & haberentur & uocarentur. Hlis omne
preter millesimum chalem ciuitatibis suis prefuerunt
Quis doctior iisdem illis temporibz aut cuius eloꝙ¬
tia litteris instructior fuisse traditur qͣ pisistrati: Q
primus homeri libros confusos antea sic disposuisse
dicitur ut nunc habemus. Non fuit ille quidem ciuib
sius utilis sed ita eloquentia floruit ut litteris doctri.¬
na q prestaret. quid perides de cuius dicendi copia sit
accepinius u̾t cum contra uoluptatem Atheniensium
loqueretur pro salute pr̾ie. seue̾rius tamen id ipsum
quod ille contra populares homines diceret popiilare
onmibus & iocund̾e iuderetur cuius in labris. ueteres /¬
comiti etiam cum illi male dicerent. quod tum athenis
fieri licebat leporem habitasse dixerunt.tantamq in eo

Expanded text:
—nam ut virtutis a nostris, sic doctrinae sunt ab illis ex—nam ut virtutis a nostris, sic doctrinae sunt ab illis exempla petenda—septem fuisse dicuntur uno tempore, qui sapientes et haberentur et vocarentur: hi omnes praeter Milesium Thalen civitatibus suis praefuerunt. Quis doctior eisdem temporibus illis aut cuius eloquentia litteris instructior fuisse traditur quam Pisistrati? qui primus Homeri libros confusos antea sic disposuisse dicitur, ut nunc habemus. Non fuit ille quidem civibus suis utilis, sed ita eloquentia floruit, ut litteris doctrinaque praestaret. Quid Pericles? de cuius vi dicendi sic accepimus, ut, cum contra voluntatem Atheniensium loqueretur pro salute patriae severius, tamen id ipsum, quod ille contra popularis homines diceret, populare omnibus et iucundum videretur; cuius in labris veteres comici, etiam cum illi male dicerent quod tum Athenis fieri licebat, leporem habitasse dixerunt tantamque in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
aut quia poterat dicere iuris scientiam neggligebat:¬
At utroq in genere & laborauit & prestitit. Num ꝑ¬
propter hanc ex priuatorum negotiis coniectam gra¬
tiam tardior in re pub. capescenda fuit. Nemo apul
populum fortior nenio melior senator Idem faale opy
illis sciri disci ne potuit quod ille non cum inuestigai̾t
et scierit tum etiam conscripserit Nunc contra pleriq
ad honores adipiscendos & ad reni pub. gerendam
aliquis excellet unus e multis & effert se si unum aliꝗd
affert ut bellicam uirtutem / aut usum aliquem mi¬
litarem. que sane nunc quidem obsoleuerunt arit
iuris scientiam. ne eius quidem uniuersi. Nam pon¬
tificum quod est coniunctum nemo deficit/ aut eloquẽ¬
tiam. quam in clamore & in uerborum cursi posi-¬
tum putant Ominium uero bonarum artium dem¬
q uirtutum ipsarum sotietatem cognationem que
norunt Sed ut ad grecos referam orationem quib
carere in hoc quidem sermonis genere non possum

Expanded text:
aut quia poterat dicere, iuris scientiam neglegebataut quia poterat dicere, iuris scientiam neglegebat? Utroque in genere et elaboravit et praestitit. Num propter hanc ex privatorum negotiis conlectam gratiam tardior in re publica capessenda fuit? Nemo apud populum fortior, nemo melior senator; et idem facileillis sciri discive potuit, quod ille non cum investigarit et scierit tum etiam conscripserit. Nunc contra plerique ad honores adipiscendos et ad rem publicam gerendam aliquis excellit unus e multis, effert se, si unum aliquid adfert, aut bellicam virtutem aut usum aliquem militarem; quae sane nunc quidem obsoleverunt; aut iuris scientiam, ne eius quidem universi; nam pontificium, quod est coniunctum, nemo discit; aut eloquentiam, quam in clamore et in verborum cursu positam putant; omnium vero bonarum artium, denique virtutum ipsarum societatem cognationemque non norunt. Sed ut ad Graecos referam orationem, quibus carere hoc quidem in sermonis genere non possumus
Abbreviated transcription (Latin):
Meniinerant illi sex̃ elium M. uoͣ maulium nos
etiam uidimus transuerso etiam ambulantem foro
quod erat insigne eum qui ut faceret facere ciuibus
omnibus consilii sui copiam ad quos olun & ita am¬
bulantes & in solio sedentes domi sic adhibatur non
solum ut de iure ciuili. ad cos Uerum etiam de filia
tollocanda de fondo emendo/ de agro colendo de om¬
ni deniq aut offitio aut negotio referreretur. Hec fuit
Crassi illius ueteris. hec Tiberii coruncani. hec pro aui
generi mei Scipionis prudentissimi hominis sapientia
qui omnes pontifices maxinii fuerunt ut ad eos de om¬
nibus rebus diuinis atq humanis referetur. idemq¬
& in ei fenatu ae apud populum & in causis anucorura
& domi & militic consilium suum fidem q prestabãt¬
Quid enim Pal. Catoni preter hanc politissima
doctrinam transmarinam atq aduentitiam defuit.
num quia uis ciuile non didicerat causas non dicebat:

Expanded text:
Meminerant illi Sex. Aelium; M'. vero Manilium nos Meminerant illi Sex. Aelium; M'. vero Manilium nos etiam vidimus transverso ambulantem foro; quod erat insigne eum, qui id faceret, facere civibus suis omnibus consili sui copiam; ad quos olim et ita ambulantis et in solio sedentis domi sic adibatur, non solum ut de iure civili ad eos, verum etiam de filia conlocanda, de fundo emendo, de agro colendo, de omni denique aut officio aut negotio referretur. Haec fuit P. Crassi illius veteris, haec Ti. Coruncani, haec proavi generi mei Scipionis prudentissimi hominis sapientia, qui omnes pontifices maximi fuerunt, ut ad eos de omnibus divinis atque humanis rebus referretur; eidemque in senatu et apud populum et in causis amicorum et domi et militiae consilium suum fidemque praestabantQuid enim M. Catoni praeter hanc politissimam doctrinam transmarinam atque adventiciam defuit? Num, quia ius civile didicerat, causas non dicebat?
Abbreviated transcription (Latin):
atq excitatione sotiares Illi nati in litteris ardentes in
studiis otio uero diffluentes/ non modo nihil acquisie¬
rint Sed ne relictum quidem & traditum & siuinz
conseruarint.
Um Crassus inquit non in hac una Catule re
sed in aliis etiam compluribrs distributione par¬
tiuĩ ac separatione magnitudines sunt artium
deminute. An tu existimas cum esset ipocrates ille cons¬
non fuisse. tum alios medicos qui morbis alios qui uul¬
neribus alios qui oculis miederentur Non grometriam
Enclide aut archimede. num niusicam damone Aut
ariscoreno num ipãs lrãs aristophane ut Callimacho
tractante tam discerptas fusse ut nemo genus uni¬
uersum complecteretur Atq ut aliis aliam sib par¬
tem in qua elaboraret se poneret: Equidem fepe ha
audiui de patre & de socero meo nr̃os quoq homi¬
nes qui excollere sapientie gloria uellent. omnia que
quidem tamen hec ciuitas nosset solitos esse complecti

Expanded text:
atque exercitatione sociaris; illi nati in litteris ardentesque his atque exercitatione sociaris; illi nati in litteris ardentesque his studiis, otio vero diffluentes, non modo nihil acquisierint, sed ne relictum quidem et traditum et suum conservarint.' Tum Crassus 'non in hac' inquit 'una, Catule, re, sed in aliis etiam compluribus distributione partium ac separatione magnitudines sunt artium deminutae. An tu existimas, cum esset Hippocrates ille Cous, fuisse tum alios medicos, qui morbis, alios, qui vulneribus, alios, qui oculis mederentur? Num geometriam Euclide aut Archimede, num musicam Damone aut Aristoxeno, num ipsas litteras Aristophane aut Callimacho tractante tam discerptas fuisse, ut nemo genus universum complecteretur atque ut alius aliam sibi partem in qua elaboraret seponeret? Equidem saepe hoc audivi de patre et de socero meo, nostros quoque homines, qui excellere sapientiae gloria vellent, omnia, quae quidem tum haec civitas nosset, solitos esse complecti.