comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desuꝑ contexta ꝑtotũ. Cũ aut̃ de illos
sortẽ miscrunt narrans: Dixer̃ g̃ ad ii
les eos habuisse partes. ut sortir nece si
ñ fuerit: In illa .ũ. una ñ eos habere pa¬
isse singulas partes . qr erat sorte aliqu
significet in tot partes uestimento fa
diuisio Et detunica illa sortio quadns¬
distributã: ꝓpt̃ qd alibi dicit Misuri so
angłos suos ut colligant electos suos an
uentis. Quod quid ÷ nisi aquatuor pid¬
b mundi. oriente. occidente. aqulen
& meridie: Tunica ũ. illa sortita on¬
niũ partiũ signi ficat unitatẽ. qcartad¬

Expanded text:
desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserint narrans: Dixerunt ergo adles eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit: in illa vero una non eos habere potuisse singulas partes. « Quaerat forte aliquis quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio? Quaddistributam. Propter quod alibi dicit missurum se angelos suos, ut colligant electos suos a quatuor ventis. Quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, oriente, occidente, aquilone et meridie? Tunica vero illa sortita omnium partium significat unitatem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. qui aut̃ sunt xp̃i. carnẽ suã crucifi¬
xer̃ cũ passionib & concupiscentus. quã
magnũ bonũ ÷ nec tam̃ hoc facit. nisi con¬
cupiscens aduersus carnẽ sp̃sbonus. cum
nisi crux xp̃i. Quod signũ nisi adhibeatũr
siue frontib credentiũ. siue ipsi aquȩ ex
qua renascunt᷑. siue oleo quo chrismate un¬
gunt᷑ siue sicrificio quo alunt᷑: nihil eorũ
ritt ꝑficit᷑. Quomodo gͦ. ꝑid qđ mali fa¬
eĩ bonũ nob̵ omẽ signat᷑. Crucifixo d̾no
postea quã diuisio uestim̃toꝵ eiꝰ. etiã missa
sors cõpleta ÷ : quȩ deinde narret iohannes
euangłta uideamus. Et milites quidẽ hoc
fecerunt: Stabant aut̃ iuxta crucẽ iħu
mat̃ eiꝰ & soror matris eiꝰ maria leope. & ma

Expanded text:
 sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis , » quam magnum bonum est? Nec tamen hoc facit, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum nisi crux Christi? Quid signum, nisi adhibeatur sive frontibus credentium, sive aqua ipsa, ex qua renascantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrificio quo aluntur, nihil eorum vita perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faejus bonum nobis omne signatur. Crucifixo Domino, postquam divisio vestimentorum ejus etiam missa sorte completa est, quae deinde narret Joannes evangelista, videamus. Et milites quidem haec fecerunt. Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophae
Abbreviated transcription (Latin):
qui se regẽ facit : contra dic̃ cȩsari. Aluosi
timorem seingerere putauerunt pilato
terrendo decȩsare ut occiderent xp̃m. qui
superius ubi dixerant Nos legẽ habemus
& scđm legẽ debet mori. qr filiũ di se feca
Eorũ quippe ille ñtimuit ut occideret. sa
magis filiũditimuit ne occideret Nu

Expanded text:
qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato, terrendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius, ubi dixerant: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Eorum quippe legem ille non timuit ut occideret, sed magis Filium Dei timuit ne occideret. Nu
Abbreviated transcription (Latin):
pluspeccat qͥ potestati in nocentẽ occida
liuore tradidit. quã potestas ipsa sicũ a¬
more alterius maioris potestatis occidit
quippe dĩ pilato dederat potestatẽ. ut ea¬
sub cȩsaris potestate. Qua ꝓpt̃ ñ haberisa
quit aduersũ me potestatẽ ulła. id÷ qui¬
Ppt̃ea qͥ tradidit metibi. maius peccatũ ib
Ille quippe me tuȩ potestati tradidit in ul¬
do tu. ũ eanđẽ potestatẽ in me exercitur
metuendo. nec timendo quidẽ. p̃serũm
tam̃ ÷ clando facere multo magis malumest
quã timendo. Et ideo ñ ait uerax magister¬
quȩrebat pilatus dimittere eũ. Quid: h
quod dictũ ÷ exinde quasi antea ñ quȩs¬
bat : Lege superiora. & inuenies iã ddi
eum quȩrere dimittere iħm. Exinde itaq
haberet peccatũ occidendo in nocenten
sibi traditũ. Quamuis minus peccansq
primo. seb abinicio quȩ rebat eũ diniũ¬
re. Iudei aut̃ clamabant dicentes Sihus¬
dimittis : ñes amicus cȩsaris. Omnis eni

Expanded text:
plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat potestatem, ut esub Caesaris potestate. Quapropter, non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quapropterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem praesertimtamen id zelando facere, multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait quaerebat Pilatus dimittere eum. Quid est hoc quod dictum est, exinde, quasi antea jam non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaqux hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quprimum, sed ab initio quaerebant eum dimittere. Judaei autem clamabant dicentes: Si hudimittis, non es amicus Caesaris: omnis enim,
Abbreviated transcription (Latin):
udas. & clarificat̃: filius hominis. Exeunte
itaq immundo : om̃s mundi remanser̃. & cũ
uomundatore manser̃. Tale aliquiderit cũ
uit axp̃o transeat hic mundus. cũ zizaniis
iritico separatis. iusti fulgebunt sicut sol in
tgno patris eoꝵ. Dehacclarificatione futu¬
a scoꝵ locuturus : uerbo p̃teriti temporis
susest Quia qđ futurũ inscĩs:: hoc in prȩ¬
destinatione đi factũ. eẽ đr̃. Nunc clari¬
sicat ÷ filius hominis. Tam ꝗ diceret. Icce
nilla mea clarificatione. quiderit ubi
naloꝵ nullus erit. ubibonoꝵ nullus perit:¬
scaut̃ non : dictũ. nunc significatꝰ: signifi¬
ditũ Petra significabat xp̃m. sed petra e¬
int xp̃c̃. Cũ aut̃ dixisset nunc clarificat᷑:
illũ ds in se clarificat. deniq tãꝗ ista ex¬
ponens. adiungit & dicit. Sidsclarificat᷑ :¬

Expanded text:
et clarificatus est Filius hominis. Exeunte itaque in mundo omnes mundi remanserunt, et cum suo mundatore remanserunt. Tale aliquid erit, cum victus a Christo transeat hic mundus cum, zizaniis a tritico separatis, justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui. De hac clarificatione futura sanctorum locuturus, verbo praeteriti temporis usus est. Quod enim futurum in sanctis est, hoc in praedestinatione Dei factum esse dicitur: « Nunc clarificatus est Filius hominis; » tanquam diceret: Ecce in illa mea clarificatione quid erit, ubi malorum nullus erit, ubi bonoSic autem non est dictum, Nunc significata est clarifidictum: petra significabat Christum, sed petra erat Christus. Cum autem dixisset: « Nunc clarificatus et illum Deus in se clarificat. Denique tanquam ista exponens adjungit, et dicit: « Si Deus clarificat
Abbreviated transcription (Latin):
fixus iħc. Eterat scriptũ hebraice. gr̃. &lat̃
rexiudeorum: Hȩ quippe tres lingue. ibi
prȩ ceteris imminebant. Hȩbrea : ꝓpt̃ udeos
diuinȩ operationis in cordib ignorantũ Nne
occulta uox quȩdã pilato int̾ quođa si dici
to ante inpsilmoꝵ literis ꝓphetatũ ÷ necor¬
rumpas tituli inscriptionẽ : Num quid .i.
rumpi potest quod ueritas dixit Sed
tia ego aut̃ constitutus sũ rexabeo. suꝑ

Expanded text:
fixus Jesus. Et erat scriptum Hebraice, Graece, et Latine. Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: Hebraea, propter Judaeos divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici to ante in Psalmorum litteris prophetatum est, Ne corrumpas tituli inscriptionem . Nunquid enim rumpi potest quod Veritas dixit? Sedtia: « Ego autem constitutus sum Rex ab eo super
Abbreviated transcription (Latin):
i megna disceptatio solet oboriri. cũ ad ipsum
cũ ubi crucifixus narrat᷑ uentũ fuerit ut po¬
erimus si dñs uoluerit disseremus um gͦ
tribunali sedisset pilat̾: dicit iudeis : Ecce
rxuester. Illi au llamabant. tolle tolle
tcifige eum. Dicit eis pilatus . Regẽ urm
nufigã : Ad huc terrorẽ quẽ decȩsare inges¬
tant superare conat᷑. deignominia eoꝵ uolens
n frangere dicendo rege urm crucifigam:
uos deignominia xp̃i mitigare ñ potuit.
dtimore mox uincit᷑. Responder̃ aut̃ pon¬
ifices Non hibemꝰ regẽ nisi cȩsirẽ Aꝑtissime

Expanded text:
 magna disceptatio solet oboriri, cum ad ipsum locum, ubi crucifixus narratur, ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum pro tribunali sedisset Pilatus: « Dixit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare ingesserant, superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere dicendo, Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non potuit: sed timore mox vincitur. 9. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc e
Abbreviated transcription (Latin):
marc̾ euangłta ait Erat aut̃ hora tercia & cru¬
cifixtrunt eũ. nisi qr horat̾cia crucifixus: dĩs
linguis uideoꝵ. hora sexta manib militum
Exqua hora usq ad nonã solẽ obscuratũ. tene¬
bras factas. triũ euangltarũ. mathei. marci
&lucę. c̃testat᷑ auctoritas. Sed qm̃ iudei faciñ
interfecti xp̃i a se in romanos. id÷ pilatũ & eiꝰ
milites transferre conati s̃: ꝓpt̾ea marcus sub¬
pressa ra hora qua xp̃c̃ amilitib crucifixus est
quȩ agi sextã iam coeperat terciã potius horã
recordat̃ expressit:. Qua hora intellegunt᷑
apud pilatũ clamare potiusse crucifige cruci¬
fige. ut ñ illitantũ reperiant᷑ cruci fixisse
iħm. id÷ milites qui eũ ligno sextahora suspen¬
derunt uerũ etiã iudei qͥ ut crucifigeret᷑ tercio
clamauer̃. Bauilans sibi crucẽ exiuit incum
qui đr caluarie locus. hebraice aut̃ golgotha
ubi cũ crucifixerunt. & cũ eo duos hinc & hinc.

Expanded text:
a tertia, et crua tertia, et crucifixerunt eum , nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum?ex qua hora usque ad nonam sole obscurato tenebras factas, trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas. Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, Pilatum et ejus milites transferre conati sunt, propterea Marcus subpressa ea hora, qua Christus a militibus crucifixus est, quae agi sexta jam coeperat, tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige: ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt, verum etiam Judaei, qui, ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. Bajulans ergo sibi crucem, exivit in eum qubi eum crucifixerunt, et cum eo alios duos, hinc et hinc,
Abbreviated transcription (Latin):
ypt hossermones eis tradiderat cũ occiden¬
irucifigeret᷑. Sed nũꝗd aliud & antecupie¬
lut cũ dicebat Accipite eũ uos x crucifigite.
pere noluer̃ dicentes Nobis ñ licet int̾ficere:
quemꝗ. & omnimodo instantes ut ñ abeis
ut ñ abeis sed ap̃side occideret᷑. Etideo eũ
occidendũ accipere recusantes. si nunc eum
accipiunt occidendũ : Aut sihoc ñfit. cur
dictũ ÷ Tc̃ gͦ. tradidit eisillũ ut crucifige¬
nt̃ : Aut aliquid inter est : plane inter est
lis traditũ dixit euangłta ut crimine im¬
plicatos. a quo alieni et conabant᷑ ostender&
Non enĩ pilatus hoc faceret. nisi ut id qđ eoscu¬
iã referri ł ad apparitores p̃sidis. Nã postea
euidentius đr. milites g̃. cũ crucifixissent eum
Quãuis euangłta etiã sitotũ iudeis tribuit. me¬
rito facit. Epsi enĩ susceper̃ qd auidissime fla¬
gitauerunt. & ipsi fecer̃ quicquid ut fieret ex
ceper̃ eum &eduxerunt. Ethaiulans sibi cru¬
ce golgotha ubi eũ crucifixerunt Quid÷ qđ

Expanded text:
ei tradiderunt occidencrucifigeretur. Sed nunquid aliud ante cupiebant, quando dicebat: Accipite eum vos, et crucifigite? pere voluerunt, dicentes: Nobis non licet interficere quemquam? et omni modo instantes ut non ab eison ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest, lis traditum dixit Evangelista, ut eos crimine implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet: non enim Pilatus hoc faceret, nisi ut id quod eos cujam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur: Milites ergo cum crucifixissent eum: quamvis evangelista, etiamsi totum Judaeis tribuit, merito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extceperunt eum et eduxerunt. Et bajulans sibi cruc
Abbreviated transcription (Latin):
filius m̃s estu. ego hodic genuitẽ. Postula
ame . & dabo tibi gentes hȩreditatẽ tuam.
Curg̃. magnũ uolumꝰ intellegere in hoctitulo
ceps facta a maritudinis oleastri. Nã ineoqb
Quis intellegendi uidei nisi semenꝰ habraȩ filii
pinissionis : qui sctiam filidi : Om̃ non qͥ
Quoꝵlaus ñ ex hominib. sed exdõ est n¬
tium adiersim liberã matrt̃ nram̃ attr
in cȩlis saram spualem ancillã & filiostua

Expanded text:
ego hodie genui te. Postula a me et dabo tibi gentes , etc. » Cur ergo magnum volumus intelligere in hoc tituloceps facta amaritudinis oleastri? Nam in eo qqui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii repromissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui um laus non ex hominibus, sed ex Deo, pertinentium ad Jerusalem liberam, matrem nostram, aeternam in coelis, Saram spiritalem, ancillam et filios ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dom̃ cayphȩ. curaut̃ ñ introier̃ inp̃toriũ:
xponens causã. ut ñ contaminarent᷑ in qͥt
sed manducarent pascha. dies .i. agi cot¬
per̃ atimoꝵ. quib dieb c̃taminatio illis
crat in alienũ habitaculũ intrare. Oim¬
pia. & stulta cęcitas. habita culo uidelic&
alieno seuiolare putarunt. & ñ ꝓpͥo scebere
inquinari seui debant Alierugene iudicis
domo c̃taminari timebant. & fr̃ĩs in nocentis
sanguine ñtimebant. Sciendũ ÷ quidsit
int̾ pascha & diesarimoꝵ. Pascha dicebat᷑
luna occidebat᷑: uii. dies sequentes. dies azi¬
moꝵ dicebant᷑. Diesazimoꝵ fuer̃. in qͥb nil
fermentatũ indomib illoꝵ debuit inueni¬
ri. Sed tam̃ diespaschalis inuenit᷑ int̃ diesari¬
moꝵ nominari. ut in alio euangło legit᷑. Pri¬
ma aut̃ die azimoꝵ: accesserunt adiħm disci
puli dicentes. Ubiuis parem̃ tibi pascha man

Expanded text:
 Caiphae, cur autem non introierunt in praetorium? Exponens causam: « Ut non contaminarentur, inquit, sed ut manducarent Pascha. » Dies enim agi coeperat Azymorum, quibus diebus contaminatio illis erat in alienum habitaculum intrare. O impia et stulta caecitas, habitaculo videlicet alieno se violari putaverunt, et non proprio scelere inquinari se videbant! Alienigenae judicis domo contaminari timebant, et fratris innocentis sanguine non timebant. Sciendum est quid sit inter Pascha et dies Azymorum. Pascha dicebatur rtadecima luna occidebatur; septem dies sequentes, dies Azymorum dicebantur. Dies Azymorum fuerunt in quibus nihil fermentatum in domibus illorum debuit inveniri: sed tamen dies paschalis invenitur inter dies Azymorum nominari, ut in alio Evangelio legitur: « Prima autem die Azymorum accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes: Ubi vis pare
Abbreviated transcription (Latin):
Abstulit a se suspitionẽ qua possit putari a se¬
metipso dixisse qđ iħm regẽ dixisset esse
uideoꝵ. id se auideis accepisse de monstras:
dicendo. quid fecisti: satis ostendit illud ei
pcrimine obiectũ tãꝙ diceret: Si regem
te negas. quid fecisti ut tradereris mihi.
Quasi mirũ non e&̃. si puniendus iudici trã¬
deret᷑. qͥse diceret regẽ et̃.: Si aut̃ hoc non
diceret: quȩrendũ ab illo e&̃ quid aliud for¬
te fecisset. unde tradi uidici dignꝰ esset R¬

Expanded text:
Abstulit a se suspicionem qua posset putari a seAbstulit a se suspicionem qua posset putari a semetipso dixisse quod Jesum regem dixerat esse Judaeorum; id se a Judaeis accepisse demonstrans. Dicendo: Quid fecisti? satis ostendit illud ei pro crimine objectum, tanquam diceret: Si regem te negas, quid fecisti ut tradereris mihi? Quasi mirum non esset, si puniendus judici traderetur, quid se diceret regem esse: si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud forte fecisset, unde tradi judici dignus esset
Abbreviated transcription (Latin):
õfalsi israhelitȩ ñ occidistiscũ quẽ ad p̃hen¬
distis. quẽ duxistis. quẽ p̃siditradidistis¬
qut̃ crucifigi poposcistis Audite quid
contrauos etiã ꝓpheta clamabat. filii ho¬
minũ dentes eoꝵ arma & sagitie. & lin¬
guaeoꝵ machera acuta. Ecce qͥb armis
qͥb sagittis. qua machera iustũ int̾fecistis.
Deinde sequit᷑ euangłta. Nlocaut̃ dixerunt.
ut sermo ihũ impleret̃ quẽ dix̃ significans:
qua morte. eã moriturus. Itaq intellegen¬
dũ ÷ dnm hoc significare . ñ mortt̃ crucis
sed illã mortẽ qua uidei eũ gentib trade¬
quam iudei qͥse isto modo ab eĩ int̃fectione
ulut alienos facere uoluerunt. ñ ut eoꝵ
in nocentia sed ut dementia monstraret᷑
Sciebat utiq dñs & qđ ipse in t̾rogabat. & quod
sed ꝓpt̃ nos . ut scriberet᷑ qđ nosscire uoluit¬
R pilatꝰ. Numqͥd ego uideussũ : Gens tua
& pontifices tradider̃ te mihi Quid fecisti:

Expanded text:
o falsi Israelitae, non occidistis eum quem appreheno falsi Israelitae, non occidistis eum quem apprehendistis, quem duxistis, quem pquem crucifigi poposcistis? « Audite, quod contra vos etiam Propheta clamat: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Ecce quibus armis, quibus sagittis, qua machaera justum interfecistis. Deinde sequitur: Hoc autem dixerunt, ut sermo Jesu impleretur, quem dixit, significans qua esset morte moriturus. « Itaque intelligendum est Dominum hic significare non mortem crucis, sed illam mortem qua Judaei eum gentibus tradequam Judaei, qui se isto modo ab ejus interfectione velut alienos facere voluerunt, non ut eorum innocentia, sed ut dementia monstraretur» Sciebat utique Dominus et quod ipse interrogabat, et quod sed p Pilatus: Nunquid ego Judaeus sum? Gens tua et pontifices tradiderunt te mihi. Quid fecisti?
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ hunc : Responder̃ & dixer̃ ci. Si ñ
esset hic malefactor. ñtibi tradissemꝰ eũ
Hunc .ii. habebant morẽ iudei. ut quẽ morte
dignũ diuidicarent: uinctũ cũ p̃sidi trade¬
rent In t̾rogent̾ atq respondeant ab inmun¬
dis spitib liberati. languidi sanati. leꝑsi mun¬
dati. surdi audientes. mutiloquentes. cȩci
uidentes. mortui resurgentes. utrũ sit ma¬
Dix̃ gͦ. eispilatus. Accipite cũ uos. & scđm legẽ
urãm iudicatẽ eũ Iustior fuit illis iudex genti¬
lis. Quasi diceret Legẽ habetis. & scđm legem
uram iudicate eũ. Uos melius nostis quid de
talib urã lexiudicet. scđm qd iustũ sciatis uidi
anñint̾ficiebant. quẽ int̾ficiendũ offerebant.
& alioꝵ reosscelerũ occidere ł lapidare : Nisi
forte hoc dixissent ꝓpt̃ scĩtatẽ diei festi. ut ñ
licerit eis scđm legẽ in die festo occidere homi¬
nẽ. ob cuĩ diei festi uenerationẽ etiã p̃torium
uidicis intrart nolucrunt. Quomꝰ oiudci

Expanded text:
hominem hunc? Et responderunt, et dixerunt ei: Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. Hunc enim habebant morem Judaei, ut quem morte dignum dijudicarent, vinctum eum praesidi traderent. « Interrogentur atque respondeant ab immundis spiritibus liberati, languidi sanati, leprosi mundati, surdi audientes, muti loquentes, caeci videntes, mortui resurgentes, utrum sit maDixit ergo eis Pilatus: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum. » Justior fuit illis judex gentilis. Quasi diceret: Legem habetis, et secundum legem vestram judicate eum: vos melius nostis quid de talibus vestra lex judicet: secundum quod justum sciatis, judican non interficiebant quem interficiendum offerebant? et talium reos scelerum occidere vel lapidare, nisi forte hoc ideo dixissent propter sanctitatem diei festi, ut non liceret eis secundum legem in die festo occidere hominem, ob cujus diei festi venerationem etiam praetorium judicis intrare noluerunt? Quomodo, o Judaei,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qđ dictũ ÷ primũ : ad superiorẽ sensũ ꝑtina:
Venerat .ii. nichodemus adiħmnocte primũ. qđ
idẽ icħs narrauit in priorib euangłi partibus
Hic .gͦ. intellegendũ ÷ adiħm nontunc solum:
sed tunc primũ uenisse nichodemũ. Uenti¬
tasse aut̃ postea ut ficret audiendo discipulus
qđ certe modo inreulatione corporis beatissim:
stephani fere omnib gentib declarat᷑. Erat h¬
ubi crucifixus : hortus. & inhorto monum̃tũ
nouũ. in qͦ nondu quisꝗ positus fuerat
Sicut in mariȩ uirginis utero nemo ante illum
ł post illũ conceptus : : ita in hoc monum̃to
nemo ante illũ. nemo post illũ sepultus est
monumentũ posuerunt iħm. Acceleratam
uult intellegi sepulturã ne aduesperasceret.
quando iam ꝓpt̾ parasceuen. quã cenã purã
iudei latine usitatius apud nos uocant. facere
aliquid non licebat

Expanded text:
em sensum pertineat. Venerat enim Nicodemus ad Jesum nocte primum, quod idem Joannes narravit in prioribus Evangelii sui partibus . Hic ergo intelligendum est ad Jesum, non tunc solum, sed tunc primum venisse Nicodemum; ventitasse autem postea ut fieret audiendo discipulus: quod certe modo in revelatione corporis beatissimi Stephani fere omnibus gentibus declaratur. ucifixus est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam positus erat. Sicut in Mariae virginis utero nemo ante illum, nemo post illum conceptus est; ita in hoc monumento nemo ante illum, nemo post illum sepultus est. monumentum, posuerunt Jesum. » Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret; quando jam propter parasceven, quam coenam puram Judaei latine usitatius apud nos vocant, facere tale aliquid non licebat
Abbreviated transcription (Latin):
strare: It misit annas ligatũ ad caypha
pontificẽ Hiduo annas & cayphas pͥnas
fuer̃ sac̃dotũ. & ꝑuices annuas sac̃ dotu
ministrabant: & trattc̃ annus carphȩ a
pass ÷ xpc̃. Et credendũ ÷ scđm uolunta
carphȩ factũ eẽ ut pͥus duceret᷑ adami
ut minoris culpȩ uideret᷑. & sic alterusq
c̃sacerdotis sui dã naret᷑ sententia. Sel
cũ dixisset euangłta qđ eũligatũ nis¬
rit annas ad cayphan : reuers ad locim
narratidnis ubi reliquerat petrũ uteh
stans & califaciensse Hocre capitulas
anteiam dixerat. deinde qͣ secuta s is¬

Expanded text:
strare. « Et misit eum Annas ligatum ad Caipham strare. « Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. » Hi duo Annas et Caiphas principes fuerunt sacerdotum, et per vices annuas sacerdotium administrabant: et erat tunc annus Caiphas. Et credendum est secundum voluntatem Caiphae factum esse, ut prius duceretur ad Annam, ut minoris culpae videretur, si alterius quoque consacerdotis sui damnaretur sententia. Sed cum dixisset evangelista quod eum ligatum miserit Annas ad Caipham, reversus est ad locum narrationis, ubi reliquerat Petrum, ut estans, et calefaciens se. » Hoc recapitulat quod ante jam dixerat; deinde quae secuta s
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi dixisset Quidme int̾rogas. aqͦueritatẽ
audire ñ desideras. sed quẽ dãnare cupis: In¬
terroga magiseos dequoꝵ dictis ñ habeas in¬
uidiã. Ita tẽperauit dñs responsionẽ suam.
ut nec ueritatẽ tacere. nec se defendere uide¬
ret᷑. Hȩc aut̃ cũ dixisset : unus ad sistensmini¬
stroꝵ dedit alapã iħu dics̃. Sic respondespon¬
tifici : Hic implet᷑ qđ ꝓphetatũ :÷ deeo dedi
te respondit. Simale locutus sũ : testimo¬
mansuetius. iustius : ꝙr si cogitemus quis
ceperit alapã. ñ ne uellemꝰ eũ qͥ ꝑcussit ap
cȩlestiigne c̃sumi. aut terra dehiscentes¬
mundus. nisi patientiã nos docere mau¬
set aqͦ uincit᷑ munđ  Forte aliquis had
quare alterã maxillã ꝑcutienti ñ darets
deđ maxillã ꝑcutienti. sed ctiã totũas
suũ ad crucifigendũ tradidit Et magi
uult p̃cepta sua dñs incordis tranquillt
seruare. fuã in corporis ostentatione don¬

Expanded text:
» Quasi dixisset: Quid me interrogas, a quo veritatem » Quasi dixisset: Quid me interrogas, a quo veritatem audire non desideras, sed quem damnare cupis? Interroga magis eos, de quorum dictis non habeas invidiam. Ita temperavit Dominus suam responsionem, ut nec veritatem tacere, nec se defendere videretur. « Haec autem cum dixisset, unus assistens ministrorum dedit alapam Jesu, dicens: Sic respondes pontifici? » Hic impletur quod prophetatum est de eo: « Dete respondit: « Si male locutus sum, testimomansuetius, justius? Si cogitemus quis acceperit alapam, nonne vellemus eum qui percussit aut coelesti igne consumi, aut terra dehiscente sor quem factus est mundus, nisi patientiam nos docere maluisset, a quo vincitur mundus? Forte aliquis hic dicit quare alteram maxillam percuti non daret? dedit maxillam percutienti, sed etiam totum corpus suum ad crucifigendum tradidit. Et magis vult praecepta sua Dominus in cordis tranquillitate servare, quam in corporis ostentatione demon
Abbreviated transcription (Latin):
romano p̃sid ad dãnandũ Re iħe Ego pała¬
locut̾ sũ mundo. ego sẽꝑ docui insynagoga
& init̃plo qͦ om̃s iudei c̃uenerant. & in occul¬
to locut̃ sũ nihil. Quid ÷ qđ pała sedic̃loqui¬
& inocculto nihilloqui. dũ in alio loco apłis
bolis  Intellegendũ ÷ ita cũ dixisse pałã
locut̾ sũ mundo ac si doxisset. multi me audi
rat .ꝙ multi audiebant. Etrurs nerat pa¬
lã qr ñ intellegebant. Et qđ seorsũ discipulis
loquebat᷑: ñ in occulto utiq loquebatur:
Quis nãq in occulto loquit᷑: qͥ corã tot homini¬
paucis qđ ꝑ eos uellet innotescere : Et mub¬
tis gͦ & hoc ipsũ qđ ab eo dici uidebat᷑ occulte:
quođa modo ñdicebat᷑ in occulto: quia ñ ita
dicebat᷑. ut abeis quib dictũ fuerat taceret᷑.
sedita potius ut usquequaq p̃dicaret᷑: Quid
me in t̃rogas: in t̾roga eos qͥaudier̃. quidlo¬
cut̃ si ipsis. Ecce hisciunt quȩ dixerim ego:

Expanded text:
Romano praesidi ad damnandum. RespRomano praesidi ad damnandum. Respsynagoga et in templo, quo omnes Judaei convenerant, et in occulto locutus sum nihil. » Quid est quod palam se dicet loqui, in occulto nihil loqui, dum alias apostolis bolis ? » Intelligendum est ita eum dixisse: « Palam locutus sum mundo, » ac si dixisset: Multi me palamrat quia multi audiebant, et rursus non erat palam, quia non intelligebant. Et quod seorsum discipulis loquebatur, non in occulto utique loquebatur. Quis namque in occulto loquitur, qui coram tot hominipaucis quod per eos vellet innotescere multis, ergo et hoc ipsum, quod ab eo dictum videbatur occulte, quodammodo non dicebatur in occulto. Quia non ita dicebatur ut ab his quibus dictum fuerat taceretur, sed ita potius ut usquequaque praedicatur. « Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis. Ecce hi sciunt quae dixerim ego.
Abbreviated transcription (Latin):
culosũ sit xpĩano. xpĩanũ se. et̃. negare.
Non .ii. petrus in hoc loco dixit se xpm̃ negare
negauit eẽ: Xp̃m negauit: Similit̃ qui se
xpianũ negat. et̃: ꝓpt̃ aliquẽ timorẽ : etiam
xpm̃ negat Stabant aut̃ scrui & ministri
ad prunas qr frigus erat & calefaciebant se
Frigus erat infidelitatis incordib illoꝵ. intan¬
tũ etiã ut ille princeps apłoꝵ in eo frigore
torpesceret: quia necdũ calore scĩsp̃s in flã¬
matus fuit. Inq̃ ñ solũ ipse iterũ postaccep¬
tore & ppło romano c̃fieri. sed etiã pueri
imberbes & puellȩ scĩ sp̃s calore in flammati
xpm̃ publice usq ad mortẽ c̃fitebant᷑. Et ꝓ
eo mori ñ metuebant. quẽ dauiger caeli con¬
fiteri ad unius ancillȩ uocẽ formidauit¬
Pontifexaut̃ interrogauit iħm dediscipulis
suis. & dedoctrina eiꝰ: Non cognoscendȩ
ueritatis amore int̾rogauit. sedut causã inue¬
niret qua eũ accusare potuisset & tradere

Expanded text:
culosum sit Christiano Christianum se esse negare. culosum sit Christiano Christianum se esse negare. Non enim Petrus in hoc loco dixit se Christum negare,num se negavit: similiter qui se Christianum negat esse propter aliquem timorem, etiam Christum negat. Stabant autem servi et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. Frigus erat infidelitatis in cordibus illorum, in tantum etiam ut ille princeps apostolorum in eo frigore torpesceret, quia necdum calore sancti Spiritus inflammatus fuit: in quo non solum ipse iterum post acceptore et populo Romano confiteri, sed etiam pueri imberbes et puellae, sancti Spiritus calore inflammati, Christum publice usque ad mortem confitebantur, et pro eo mori non metuebant, quem claviger coeli confiteri ad unius ancillae vocem formidaviPontifex ergo interrogavit Jesum de discipulis ejus, et de doctrina ejus. Non cognoscendae veritatis amore interrogavit, sed ut causam inveniret qua etiam eum accusare potuisset, et tradere
Abbreviated transcription (Latin):
mana curiositatt scire cupiens quid ponti¬
fex iudicaret deiħu. utrũ eũ neti addicr&
anflagellis cȩsum dimitteret: discipulus
ad hostiũ foras. Foris aut̃ stabat. qr negatur̃
ñ fuit ausus. Exiuit .g̃. discipulus alius
qͥerat not᷑ pontifici. & dix̃ hostiariȩ. & in¬
troduxit petrũ. Dix̃ ergo petro ancilla
hostiaria. Numquid & tu ex discipulis es
hominis istius: Dic̃ ille Ñsũ Hicagnos¬
cit᷑ quã uerũ sit. qđ ipsa ueritas paulo ante
ait Quia sineme nihil potestis facere. Ecce
colũna firmissima ad unius aurȩ impulsũ
tota contremuit. Ubi ÷ illa ꝓmittentis au¬
dacia. & dese plurimũ confidentis . Ubis̃
uerba illa qđo ait Quare ñ possum sequite :
animã meã ꝓte ponam: Hoc ñ ÷ seq ma¬
gistrũ. sed negare discipulũ eẽ. sicne ꝓ dño
anima ponit᷑ ut hoc ne fiat. uox ancille for¬
midet᷑. Sane hocloco c̃siderandũ ÷ quã ptri¬

Expanded text:
mana curiositate, scire cupiens quid pontimana curiositate, scire cupiens quid pontifex judicaret de Jesu, utrum eum neci addiceret, an flagellis caesum dimitteret. « Discipulus ad ostium foras. » Foras autem stabat, qui negaturus confiteri non fuit ausus. « Exivit ergo discipulus alius qui erat notus pontifici, et dixit ostiariae, et introduxit Petrum. Dixit erunquid et tu ex discipulis es hominis istius? Dixit ille: Non sum. » Hic agnoscitur quam verum sit, quod Veritas paulo ante ait: « Quia sine me nihil potestis facere . » Ecce columna fortissima ad unius aurae impulsum tota contremuit. Ubi illa promittentis audacia, et de se plurimum praesumentis? ubi sunt verba illa, quando ait: « Quare non possum sequi te modo? animam meam pro te ponam ? » Hoc non est sequi magistrum, se negare discipulum esse. Sic ne pro Domino anima ponitur, ut hoc ne fiat, vox ancillae formidetur? Sane hoc loco considerandum est quam peri
Abbreviated transcription (Latin):
rrinũ. & postea ad cayphan. ut cognatio
inguinis. sceleris eos faceret consortes
loses do iubente p̃ceperat. ut pontifices
pitrib succederent. ut generationis in sa¬
erdotib conseruaret᷑. Refert iosephus
stum caẏphan unius tantũ anni abhero¬
de pretio redemisse sacerdotiũ. Nergo
mirũ siiniquus pontifex. iniq iudicaue¬
rtt Sepe qͥ ꝑ auariciã ad sacerdotiũ acce
dit. ꝑ iniusticiã uersat᷑ in eo. & scderatũ
nciũ funesto fine c̃sumit᷑. Sequebat᷑
aut̃ in quit iħm sy monpetrus & alius dis¬
apulus. Quis nã sit iste discipulus: ñ te¬
nere affirmandũ ÷. qr tacet᷑. Solet aut̃¬
s idẽ ioħs ita significare. & addere quẽ
diligebat iħc Fortasses. gͦ. & hic ipse ÷
qui iuxta crucẽ iħustabat. cui ille matris
mandauit custodiã. Dic̃ & matheus depe¬
tro. setrus sequebat᷑ alonge. Sequebat᷑
dñm alonge. qui erat eum negaturus
tuideret finẽ: ł amore magistri. ł hu¬

Expanded text:
primum, et postea ad Caipham, ut cognatio sanguinis et sceleris eos faceret consortes. Moyses Deo jubente praeceperat ut pontifices patribus succederent, ut generationis in sacerdotibus series conservaretur. Refert Josephus istum Caipham unius tantum anni ab Herode pretio redemisse sacerdotium. Non ergo mirum, si iniquus pontifex inique judicaverit. Saepe qui per avaritiam ad sacerdotium accedit, per injustitiam versatur in eo, ut sceleratum initium funesto fine consummetur. « Sequebatur autem, inquit, Jesum Simon Petrus, et alius discipulus. » Quisnam sit iste discipulus, non temere affirmandum est, quia tacetur. Solet autem idem Joannes ita se significare, et addere, « quem diligebat Jesus . » Fortassis ergo et hic ipse est qui juxta crucem Jesu stabat, cui ille matris commendavit custodiam. Dicit et Matthaeus de Petro: « Petrus sequebatur eum a longe . » Sequebatur Dominum a longe, qui erat eum negaturus, ut videret finem. Vel amore magistri, vel hu
Abbreviated transcription (Latin):
tionis causa xp̃i caẏphas ꝑrexit inp̃toriũ
adpilatũ. aut pilatus in domo cayphȩ p̃to¬
rium habebat. & tanta fuit amplitudo. ut
utrosq capere potuisset. & seorsũ habitan¬
tẽ dominũ suũ. seorsũ iudicẽ ferret . Ec¬
cẽ quanta ÷ sollicitudo sacerdotũ in malo.
ient. Erat aut̃ mane. & ipsi. id÷ qͥ duce¬
bant iħm ñ introier̃ inp̃toriũ. hoc ÷ in eã

Expanded text:
tionis causa Christi Caiphas perrexit in praetorium tionis causa Christi Caiphas perrexit in praetorium ad Pilatum: aut Pilatus in domo Caiphae praetorium habebat, et tanta fuit amplitudo, ut utrosque capere potuisset, et seorsum habitantem Dominum suum, seorsum judicem ferret. Ecce quanta est sollicitudo sacerdotum in malum rent. Erat autem mane, et ipsi, id est, qui ducebant Jesum, non introierunt in praetorium. Hoc est in e
Abbreviated transcription (Latin):
ierũ sicut ante negauit petrus. Et statĩ
gillus cantauit. Ecce medici ÷ cõpleta p̃¬
ditio ȩgroti conui cta p̃sumptio. Non
m̃ factũ ÷ qđ afte dixerat. animã meã
qit ponã. sed factũ ÷ qđ ille p̃dixerat ter
ne negabis. Sed hȩc trina negatiotimo¬
ns trina c̃fessione amoris diluit᷑. Necdu
suit amor qui foras mitteret timorẽ. sed
adhuc timor seruilis ualuit incorde eius
idnecdu respex eum qͥhȩc p̃dixit ei. sed
loc magna đi dispensatione gestum esse
redere debemꝰ. quatenus ille cui ouessuas
i patrẽ rediens xpc̃ cõmendaturuserat ꝑ
iã disceret sfagilitatẽ aliismisereri. & fr̃m
ulpis ignosceret dũ suũ recordaret᷑ peccatũ.
ulioꝵ compati posset fragilitati qͥ sui cas
ent petri : reuers ÷ euangłta ad ordinem
urrationis suȩ ubi eam reliquerat:. Ad duct̃
nus dixerat missũ. Sed si ad caẏphan. cur
np̃toriũ : Quod nihilaliud uult intellegi
qua ubi p̃ses pilatus habitabat. aut dãna¬

Expanded text:
ergo, sicut antea, negavit Petrus, et statim gallus cantavit. » Ecce medici est completa praedictio, aegroti convicta praesumptio. Non enim factum est quod iste dixerat: « Animam meam pro te ponam, » sed factum est quod ille praedixerat: « Ter me negabis. » Sed haec trina negatio timoris, trina confessione amoris diluitur. Necdum fuit amor qui foras mitteret timorem; sed adhuc timor servilis valuit in corde ejus: necdum respexit eum qui haec praedixit ei. Sed et hoc magna Dei dispensatione gestum esse credere debemus, quatenus ille, cui oves suas ad Patrem rediens Christus commendaturus erat, per suam disceret fragilitatem aliis misereri, et fratrum culpas ignoscere, dum suum recordaretur peccatum, et aliorum compati posset fragilitati, qui sui caone Petri, reversus est evangelista ad ordinem narrationis suae, ubi eam reliquerat. VERS. 28.-ejus dixerat missum. Sed si ad Caipham, cur in praetorium? Quod nihil aliud vult intelligi, quam ubi praeses Pilatus habitabat: » aut damna
Abbreviated transcription (Latin):
b̃ modorẽ suauitatis. Cohors .gͦ. & tribunus
eministri iudeoꝵ cõp̃hender̃ ihm̃. & liga¬
uerunt cũ. Comp̃hender̃ adquẽ accessert̃
qñ diesille. illi uͦ. tenebrȩ ꝑmanserunt. nec
uidier̃. Accedite ad cum & illuminamini
unc aut̃ quando illo modo cõp̃henderunt:
iunc abeo longius recesserunt. Et ligauer̃
um aqͦ solui potius uelle debuerint sostea¬
qũ ꝑsecutores tradente iuda cõphensum
inm̃ligauer̃. qͥ nos dilexit. & tradidit se¬
ntipsum ꝓnob̾. & cui pat̾ ñ peꝑcit sed¬

Expanded text:
tribunus, et ministri Judaeorum comprehenderunt Jesum et ligaverunt eum. » Comprehenderunt ad quem accesserunt, quoniam dies ille, illi vero tenebrae permanserunt, nec audierunt: « Accedite ad eum, et illuminamini » Tunc autem, quando illo modo eum comprehenderunt, tunc ab eo longius discesserunt. « Et ligaverunt eum, » a quo solvi potius velle debuerunt. Postquam persecutores, tradente Juda, comprehensum Dominum ligaverunt, qui nos dilexit et tradidit semetipsum pro nobis, et cui Pater non pe
Abbreviated transcription (Latin):
ter inquit iħc c̃uenerat illuc cũ discipulis suis
Ibi .gͦ. lupus ouina pelle c̾tectus. & int̃ oues alto
patris familias consilio tolerat᷑ didic̃ ũbi ad tẽpꝰ
exiguũ disꝑgeret gregẽ. insidiis adpetendo

Expanded text:
ter, inquit, Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. ter, inquit, Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. Ibi ergo lupus, ovina pelle contectus, inter oves alto Patris familias consilio toleratus, didicit ubi ad tempus exiguum dispergeret gregem, insidiis appetendo
Abbreviated transcription (Latin):
Ubierat ortus. inquẽ introuut ipse & discipuli
eiꝰ Bene inorto miseriȩ nr̃ȩ cõprehensus est
ut nos in ortũ beatitudinissuȩ induceret.
orto paradysi. qd ort̾̃ deliciarũ interpretat᷑
primꝰ homo cõmisit deleret᷑. Sciebat aut̃ &
uidas qͥ tradebat eum locũ. qr frequent̃ iħc
c̃uenerat illuc cũ discipulis suis. Hoc qd̾ narrat
ingressũ dñm cũ discipulis inortũ: ñ continuo
factũ ÷. cũ eiꝰ in illa finita. e&̃ oratio de cuiꝰ uerb̾
ait. Hȩc cũ dixisset iħc. sed alia quȩda s̃ int̃ po¬
sita. quȩ ab ist& prȩt̃missa apud alios euan¬
gelistas legunt̾. sicut in hoc inueniunt̃ mul¬
ta. quȩ illi similit̃ insua narratione tacuert̃
Adhoc .ũ. ualet qd̾ dictũ ÷ hȩccũ dixisset iħe. ut
ñ eũ ante opinemur uenire inortũ. quã illa
uerba finiret & illã orationẽ quȩ legunt᷑: Et¬
iudas qui tradebat cũ: scicbut locũ Ordo uir¬
borũ ÷ Sciebat locũ qͥtradebat eũ. qd frequen¬

Expanded text:
Ubi erat hortus, in quem introivit ipse et discipuli ejus. » Bene in horto miseriae nostrae comprehensus est, ut nos in hortum beatitudinis suae induceret. horto paradisi, qui hortus deliciarum interpretatur, primus homo commisit, deleretur. « Sciebat autem et Judas, qui tradebat eum, locum, quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis. « Hoc quod narrat, ingressum Dominum cum discipulis suis in hortum, non continuo factum est, cum ejus illa finita esset oratio, de cujus verbis ait: Haec cum dixisset Jesus; sed alia quaedam sunt interposita, quae ab isto praetermissa, apud alios evangelistas leguntur: sicut apud hunc inveniuntur multa, quae illi similiter in sua narratione tacuerunt. Ad hoc vero valet, quod dictum est: Haec cum dixisset Jesus, ut non eum ante opinemur venire in hortum, quam illa verba finiret, » et illam orationem, quae leguntur Judas, qui tradebat eum, locum. Ordo verborum est: sciebat locum, qui tradebat eum. Quia frequen
Abbreviated transcription (Latin):
qr sedes animȩ in sanguine c̃sistit. incuꝰ
memoriã corp̃ & sanguinẽ illi sumimis :
qm̃ ipse ut totũ hominẽ saluũ faceritan
dimeret sanguinẽ suũ fundi ꝑmisit It
quicũq manduca uerit panẽ. ł bibenta¬

Expanded text:
 sedes animae in sanguine consistit. In cujus memoriam corpus et sanguinem illius sumimus, quoniam ipse ut totum hominem salvum faceret et redimeret, sanguinem suum fundi permisit. Itaque quicunque manducaverit panem hun
Abbreviated transcription (Latin):
camlibertatẽ Factũ tamen petri dñsm
Mitte gladiũtuũ inuaginã. Calicẽ quẽ da
mͥ pat̃. ñ bibã illũ. Nonbibã illũ intin¬
gatiue ł increpatiue legendũ ÷. quasid¬
xisset. Nĩbibã illũ calicẽ quẽ pat̾ mͥded
bibere : Quare resistere uis uoluntati
omni potentis patris. immo & salutis ts
calici. In suo quippe facto ille discr
quid ex hoc fieri uenturũ uoluisset Q
aut̃ apatre sibi dicit datũ calicẽ passionis
pepercit. sed ꝓnob omnibus tradidicu
Uerũ auctor calicis huiꝰ est. etiã pse qͥbil¬

Expanded text:
licam libertatem. Factum tamen Petri Dominu« Mitte gladium tuum in vaginam. Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum. » Non bibam illum, interrogative vel increpative legendum est, quasi dixisset: Non bibam illum calicem quem Pater mihi dedit bibere? Quare resistere vis voluntati omnipotentis Patris, imo et salutis tuae calici? In suo quippe facto ille discipquid ex hoc fieri venturum voluisset. « Quod autem a Patre sibi dicit datum calicem passionis,pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Verum auctor calicis hujus est, etiam ipse qui
Abbreviated transcription (Latin):
humana inqͣ ÷ filius hominis. quȩ a uerbo
at̃no suscepta ÷. etiã immortali ȩterni¬
tate tlonet᷑. Et continuo inquit clarifi¬
cauit eũ. Resurrectione scilicet sua. ñ
icut nrã infine scłi. sed continuo futura

Expanded text:
ana, in qua est Filius hominis, quae a Verbo aeterno suscepta est, etiam immortali aeternitate donetur: « Et continuo, inquit, clarificabit eum, » resurrectione scilicet sua, non sicut nostra in fine saeculi, sed continuo futura
Abbreviated transcription (Latin):
Egressus iħccũ disci¬
pulis suis. trans torrentẽ cȩdron o¬
Cedron genitiuus pluralis ÷ ingreco
qł pot : lat̃ cedronoꝵ dici Tunc appin¬
quauit tempꝰ de quo inpsalmis legit᷑.
detorrente inuiabibit. Id: inuia hui
uitȩ detorrente passionisbibit. ꝓpt̃ea

Expanded text:
egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron Cedron. Genitivus pluralis in Graeco, quod potest Latine Cedrorum dici. Tunc appropinquavit tempus, de quo in Psalmo legitur: De torrente in via bibit. In via hujus vitae de torrente passionis bibit: propterea
Abbreviated transcription (Latin):
reth nutritꝰ ÷ ut impleret᷑ ꝓphetia qm̃
nazareus uocabitur. Dicit eis. Ego sum
Non abscondit se sedoistendit. qr qui uo¬
luntate sua uenit inmundũ. uoluntate
sua posuit animã suã ꝓmundo. Stabat
aut̃ & uidas qͥ tradebat eum cũ ipsis. Vt .gͦ.
dixit eis qr ego sum: abier̃ retrorsũ. & ceci¬
derunt in terrã. Ubi tc̃militũ cohors &
ministri principũ ac phariseoꝵ. ubi terror
& munim̃ armoꝵ.Nempe una uox dicen¬
tis egosũ. tantã turbã odus ferocẽ. armisq
terribilẽ sine ullo telo ꝑcussit. reppulit &
strauit. Ds enĩ latebat in carne. & sempit̃¬
nus dies ita membris occultabat᷑humanis ut
laternis & facib quȩ rebat᷑. occidenđ ate¬
nebris: Egosum dic̃ & impios deiet̃ : Quid
iudicaturus faciet. qͥ uidicandus hoc fecit:
Quid regnaturus poterit. qͥ moriturus hoc po
deant. ut in terram cadant. Quare qͥ uener
ille quȩrebat nos redimere & uiuificare

Expanded text:
reth nutritus est, ut impleretur prophetia: Quoniam reth nutritus est, ut impleretur prophetia: Quoniam Nazareus vocabitur. Dicit eis: Ego sum. Non abscondit se, sed ostendit; quia qui voluntate sua venit in mundum, voluntate sua posuit animam suam pro mundo. Stabat autem et Judas, qui tradebat eum, cum ipsis. Ut ergo dixit eis: Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram. « Ubi nunc militum cohors, et ministri principum ac Pharisaeorum? Ubi terror et munimen armorum? Nempe una vox dicentis: Ego sum, tantam turbam odiis ferocem, armisque terribilem, sine ullo telo percussit, repulit, stravit. Deus enim latebat in carne, et sempiternus dies ita membris occultabatur humanis, ut laternis et facibus quaereretur occidendus a tenebris. Ego sum, dicit, et impios dejecit. Quid judicaturus faciet, qui judicandus hoc fecit? Quid regnaturus poterit, qui moriturus hoc potdeant, et in terram cadant?. » Quare qui venerunt ille quaerebat eos redimere et vivificare,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ laternis & facibus. & armis. Cohors ñiudeoꝵ.
sed militũ fuit. Ap̃side itaq intellegat᷑ accep¬
ta tamꝗ ad tenendũ reũ. seruato ordine legiti¬
mȩ potestatis. ut nullus tenentib auderet ob¬
sistere. Ideo tanta manus inimicoꝵ c̃gregata :
ut nullus adphendentib c̃tradicere ł defende¬
re iħm auderet. Ita quippe ei abscondebat᷑
potestas. & obtendebat᷑ infirmitas. ut hȩc inimi¬
cis necessaria uiderent᷑ aduersus eũ inquem
nihil ualuissent nisi qđ̵ ipse uoluisset. bene¬
utens boniss malis. & faciens bona demalis
omã quȩ uentura erant suꝑ eum. Sciebat
& uoluit ut cõprehenderet᷑. qr ad hocuenit
inmundũ ut hoc fieret qđ uoluit. & tunc
impleret᷑ qd̵o uoluit ꝓcessit & dix̃. Quẽ
quęritis : Pcessit paratus ad passionẽ. &
in t̾rogans qͣuẽ quȩ rerenT. Non quasi ig¬
narus eoꝵ uoluntatis. sedut scirent ipsũ cc̃
quẽ quȩrerent. Responder̃. Iħm nazare¬
num. Iħc nazarenus dicebat᷑. qr innaza¬

Expanded text:
 Cohors non Judaeorum, sed militum fuit. A praeside itaque intelligatur accepta tanquam ad tenendum reum, servato ordine legitimae potestatis, ut nullus tenentibus auderet obsistere. Ideo tanta manus inimicorum congregata est, ut nullus apprehendentibus, vel contradicere, vel defendere Jesum auderet. Ita quippe ejus abscondebatur potestas, et obtendebatur infirmitas, ut haec inimicis necessaria viderentur adversus eum in quem nihil valuissent, nisi quod ipse utens bonus malis, et faciens bona de malisomnia, quae ventura erant super eum. Sciebat et voluit ut comprehenderetur; quia ad hoc venit in mundum, ut hoc fieret quod voluit, et tunc impleretur quando voluit. Processit et dixit eis, quem quaeritis? Processit, paratus ad passionem, et interrogans quem quaererent; non quasi ignarus eorum voluntatis, sed ut scirent ipsum esse quem quaererent. Responderunt: Jesum Nazarenum. Jesus Nazarenus dicebatur, quia in Naza
Abbreviated transcription (Latin):
quȩritis quare ñ ad p̃henditis. nisi qr mas
qui uenit ut cõprehendat᷑ : Illi aut̃ dinxet
hm̃nazarenũ. Respondit iħe: dixi uoba
egosũ. Siergo mequęritis : sinite hos abm
nimicosuidete. & hoc faciunt qđ iubet su¬
te hos abire. quos ñ uult perire: Nũ qͥdas
ñ erant postea morituri. Cũr .gͦ. sitẽ mori¬
rent̾ ꝑderet eos. nisi qr nondũ in eũ sicqt¬
debant qͦmͦ credt̃ quicũq ñ pereunt:
mon. gͦ. petrus habens gladiũ: edux̃ eũ
ꝑcussit principis seruũ. & abscidit eiaun
cuła dextrã. Erat aut̃ nom̃ seruo malchis
Solus hic euangłta etiã nomen seruihui en¬
sit. si c̃ lucas solus qđ eiꝰ auricuła dñs tetig¬
rit. & sa nauerit cũ. Malchus aut̃ intptai
regnaturus. Quid gͥ auris ꝓdño ampoa¬

Expanded text:
quaeritis, quare non apprehenditis, nisi quia noqui venit ut apprehendatur? « Illi autem dixerunt: Jesum Nazarenum. Respondit Jesus: Dixi vobis quia ego sum. Si ergo me quaeritis, sinite hos abire. » Inimicos videte, et hoc faciunt quod jubet: sinite hos abire quos non vult perire. Nunquid autem non erant postea morituri? Cur ergo si tunc morerentur, perderet eos, nisi quia nondum in eum sic credebant, quomodo credunt quicunque non pereunt? Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit eum, et percussit principis servum, et abscidit auriculam ejus dextram. Erat autem nomen servo Malchus. Solus hic evangelista etiam nomen servi hujus expressit, sicut Lucas solus quod ejus auriculam Dominus tetigerit et sanavit eum . Malchus autem interpretatur regnaturus. Quid ergo auris pro Domino amputa
Abbreviated transcription (Latin):
mebat uerbũ salutis. Et nox noctiindia
scientiã: id÷ iudas uideis ꝓditoris maliã
ostendit. Nunc maiori intentione uem
dnĩ consideranda s̃. quȩ ipsa nocit ant
traditionis horã discipulis singularit
loquebat᷑̃ qr ꝓfundissima sunt in mrł¬
rus. Ideo ubi multũ laboraturus: gp
tat̃or. ñ remissus eẽ. debet auditor A¬
tius c̃sideranda s̃ altissimi dicta. qui ocad¬
tat ut quȩ̨ramꝰ. & manifestat ut inueni¬
amus Ipse ÷ qͥ claudit & aperit. Clauds
ut quęratnꝰ. aperit ut inueniamus Ut
in quisitor fructũ accipiat sudoris su
elargitor laudẽ. & grãs bonitatissuȩ hi¬

Expanded text:
mebat verbum salutis; « et nox nocti indicat scientiam, » id est Judas Judaeis proditoris malitiam ostendit. Nunc majori intentione verba Domini consideranda sunt, quae ipsa nocte ante traditionis horam discipulis singulariter loquebatur, profundissima sunt in mysteriis. Ideo ubi multum laboraturus est disputator, non remissus debet esse auditor. Altius consideranda sunt Altissimi dicta, qui occultat ut quaeramus, et manifestat ut inveniamus. Ipse est qui claudit et aperit: claudit ut quaeramus; aperit ut inveniamus: ut inquisitor fructum accipiat sudoris sui, et largitor laudem et gratiam bonitatis suae ha
Abbreviated transcription (Latin):
nũ tollere seddart. ñ minuere: sedai¬
gere: Regẽ se ñ contradixit. sed carni¬
lit̃ in hoc mundo seregnare ñdix̃. Qu&
enĩ regnũ eiꝰ nisi credentes in cũ. quos
tradet regnũ dõ patri infine scłi : Idest
adducet addm patrẽ. ut sine fine regnel
cũ illo. Seduthoc ꝓbaret ut regnũ eus
de hoc mundo ñ e&: adiecit: Si ex hoc
mundo eã. regnũmeũ : ministri mei
decertarent ut ñ traderer iudeis No
ait Nc̃ aut̃ regnũ meũ non ÷ hic sdi:

Expanded text:
num tollere, sed dare: non minuere, sed augere. Regem se, non contra dixit, sed carnaliter in hoc mundo se regnare non dixit. Quid est enim regnum, nisi credentes in eum? Quod tradet regnum Deo Patri in fine saeculi, id est adducet ad Deum Patrem, ut sine fine regnet cum illo. Sed ut hoc probaret, ut regnum ejus de hoc mundo non esset, adjecit: « Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent ut non traderer Judaeis. » Non ait: Nunc autem regnum me