comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ualeret ñ cruciatꝰ pẽdẽtis:
s pietas cõfitẽtis. Acqͥsiuit latro ĩ
dolore: qd̾ petrus ꝑdidit in timore.
Scelus admisit. crucẽ ascendit: cau¬
sam mutauit: ꝑadisum comꝑauit.
Meruit omĩno causam mutare: qͥ
nõ cõtẽpsit ĩ xͦ similitudinẽ pene.
Iudei cõtẽpser̃t miracula faciẽtẽ:
ille credidit in cruce pendẽtẽ. Con
sortẽ crucis dñm agnouit. ⁊ regno
celoꝵ credẽdo uim fecit. ⁊̃ uc in xp̃o
latro eredidit: quando fides apłica
trepidauit. Merito audire meruit.
hodie mecũ eris in paradiso. Noc
idẽ sibi ipse nõ p̾sũpserat. Magne

Expanded text:
aleret, non cruciatus pendentis, sed pietas confitentis. Acquisivit latro in dolore, quod Petrus perdiderat in timore: scelus admisit, crucem ascendit; causam mutavit, paradisum comparavit. Meruit omnino causam mutare, qui non contempsit in Christo similitudinem poenae. Judaei contempserunt miracula facientem, ille credidit isortem crucis Dominum agnovit, et regno coelorum credendo vim fecit. Tunc in Christum latro credidit, quando fides apostolica trepidavit. Merito audire meruit, Hodie mecum eris in paradiso. Hoc quidem sibi ipse non promiserat: magnae
Abbreviated transcription (Latin):
edificemur. E dificĩ mimo edi¬
ficatio habet laborẽ: dedicatio ex¬
ultationẽ. Quod hic fiebat qñ
ista surgeba.t. hoc fit modo eũ
cõgregamur cred intes inxp̃i
Eredendo eñĩ: quasi de silius ⁊
montibꝰ ligna ⁊ lapides p̾cidi¬
tur. Cũ uͦ cate izantur: bapti¬
zantur: informantur: tantuã
int̾ manus fabroꝵ ⁊ opificii do¬
lantur. colliniantur: complanã¬
tur. Ueruntam̃ domus dei non
fiunt: nisi qñ caritate compagi¬
nãt᷑. Ligna ista. ⁊ lapides. si ñ sibi certo
ordine iohenrẽt. si ñ se parifice m̃ectem
si nõ se muct eoherendo sibi qͦ am
moco amarent me no hute
intraret. Deinde qñ uides in
aliqua fabrica lapides ⁊ ligna.
bene sibi coherere: securus in
re: tanquã edificando dicebat
Mandatũ nouũ do uob̾: ut uos

Expanded text:
edicemur. Aedificium, imo aedificatio habet laborem, dedicatio exsultationem. Quod hic fiebat, quando ista surgebant, hoc fit modo cum congregantur credentes in Christum. Credendo enim quasi de silvis et montibus ligna et lapides praeciduntur: cum vero catechizantur, baptizantur, formantur, tanquam inter manus fabrorum et opificum dolantur, collineantur, complanantur. Verumtamen domum Domini non faciunt, nisi quando charitate compaginantur. Ligna ista et lapides si non sibi certo ordine cohaererent, si non se pacifice innecterent, si non se invicem cohaerendo sibi, quodam modo amarent; nemo huc intraret. Denique quando vides in aliqua fabrica lapides et ligna bene sibi cohaerere, securus intre, tanquam aedificando dicebat: Mandatum novum do vobis, ut vos
Abbreviated transcription (Latin):
istis gͦ fr̃s mei. de istis pociꝰ disputemꝰ.
Qui nõ uult uid̾e qd̾ malũ ẽ. qͥ nõ uult
tẽ indi̾cit indomũ : uestit nudũ: cõ¬
cordat litigiosum. uisitat egrotũ: sepe¬
lit mortuũ: ecce uirgo. ecce habet lam¬
pades. Qͥo querimus ampliꝰ: Ad huc
quero. Qͥd adhuc queris inqͥt: Adhuc
quero. Intentũ me fecit eugłm. Etiam
dix̃ prudẽtes. alias stultas. Unde intue¬
mur uñ discernimꝰ: de oleo. Aliqͥd ma¬
gnũ significat oleũ. ualde magnum.
futasne caritas ẽ : Querẽdo dicimꝰ: nõ
sentẽtiã p̾cipitamꝰ. Uñ mͥ uideatur oleo

Expanded text:
istis ergo, fratres mei, de istis potius disputemus. Qui non vult videre quod malum est, qui non vult tem inducit in domum, vestit nudum, concordat litigiosum, visitat aegrotum, sepelit mortuum: ecce virgo, ecce habet lampades. Quid quaerimus amplius? Adhuc quaero. Quid adhuc quaeris, inquit? Adhuc quaero: intentum me fecit Evangelium sadixit prudentes, alias stultas. Unde intuemur? unde discernimus? De oleo. Aliquid magnum significat oleum, valde magnum. Putas, non charitas est? Quaerendo dicimus, non sententiam p
Abbreviated transcription (Latin):
facie ad faciem. tam̃ ꝑ fidẽ habitat
in nob̾ d̾s: ⁊ ei sic habitanti habi¬
taculũ ꝑ bona oꝑa eficimur:
que oꝑa ȩt̾na non s̃. s ad et̾nã¬
ꝑducinit. Ex q̃bꝰ ẽ ⁊ hoc opus.
quo ista basilica fabricata ẽ. Nõ
eñ tales fabricas ibi oꝑabim̃.
Nullus ibi locus ruiturus edifi¬
catur: quo nullus habitator in¬
tam̃ bonũ tẽporale opus ur̃m:
ut et̾na sit merces ur̃a. Hunc
inquã fidei ⁊ spei. domũ sp̃ali
dilectione cõstruite in oĩ oꝑe
bono: qd̾ tunc nõ erit. q indi¬
gentia nulla erit. Fundam̃ta gͦ
ur̃am sicut pauim̃tũ sine offe¬
nsione ꝓsternite. Salutarem
⁊ sermonibꝰ tanquã firmis pa¬
rietibus comimunite. Biumis
eos testimoniis. tanquã lumi¬
naribꝰ illustrata̾. Infirmos sicut
colũne suferte: mopes sicut tec

Expanded text:
facie ad faciem , tamen per fidem habitat in nobis Deus: et ei sic habitanti habitaculum per bona opera efficimur; quae opera aeterna non sunt, sed ad aeternaducunt. Ex quibus est et hoc opus, quo ista basilica fabricata est: non enim tales fabricas ibi operabimur. Nullus ibi locus ruiturus aedificatur, quo nullus habitator msit bonum temporale opus vestrum, ut aeterna sit merces vestra. Nunc, inquam, fidei et spei domum spirituali dilectione construite in omni opere bono, quod tunc non erit; quia indigentia nulla erit. Fundamenta ervestram sicut pavimentum sine offensione prosternite; salutarem et sermonibus tanquam firmis parietibus communite, divinis eos testimoniis tanquam luminaribus illustrate, infirmos sicut columnae sufferte, inopes sicut tect
Abbreviated transcription (Latin):
a deo aiit electũ. ⁊ honorificatũ. Hĩẽ
huic adherendo paceam̃. huic in¬
cũbendo firmam̃. Simul eñi ẽ. ⁊
fundam̃tũ: qr ipse nos regit: ⁊
angularis: q ipse cõiungit. Ipse
ẽ petra: suꝑ quã uir sapiens edi¬
ficans domũ suã ꝯtra õs huius scłi
tẽptationes tutissimꝰ ꝑseuerat.
Nec pluuia irruente illabit᷑: nec
flumine mundante subu̾titur:
nec uentis flantibꝰ cõmouetur.
Ipse ẽ ⁊ pax nr̃a: qͥ fecit utraq u¬
iũ. In ipso enĩ neq circũcisio qͥc¬
quã ualet. neq p̾puciũ: s noua
creatura. ħi eñi duo tãquã parie¬
tes ex diu̾so uenientes. longe ab
inuicẽ fuerant: oonec ad illũ tan¬
quã ad angulũ ducti etiã in illum
sibimet copulati s̃. Itaq sicut hoc¬
ꝑalit cõgregandis: ita illud edifici¬
um qd̾ nos ipsi sumꝰ. deo spalit̾ ha¬
bitaturo cõstruiturõ. tẽplũ enim

Expanded text:
a Deo autem electum et honorificatum . Huic adhaerendo, pacamur; huic incumbendo, firmamur. Simul enim est et fundamentalis, quia ipse nos regit; et angularis, quia ipse conjungit. Ipsa est petra, super quam vir sapiens aedificans domum suam, contra omnes hujus saeculi tentationes tutissimus perseverat: nec pluvia irruente labitur, nec flumine inundante subvertitur, nec ventis flantibus commovetur . Ipse est et pax nostra, qui fecit utraque unum : in ipso enim neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium, sed nova creatura . Hi enim duo tanquam parietes ex diverso venientes, longe ab invicem fuerant, donec ad illum, tanquam ad angulum ducti, etiam in illo sibimet copulati sunt. CAPUT poraliter congregandis; ita illud aedificium, quod nos ipsi sumus, Deo spiritualiter habitaturo construitur. Templum enim
Abbreviated transcription (Latin):
strat. Si linguis hominũ loquar ⁊ an¬
głoꝵ. caritatẽ aũt nõ habeã: factꝰ sum
eram̃tũ sonãs: aut cimbalũ tiniens.
Ipsa ẽ suꝑeminẽs uia. id est caritas. que
merito significat᷑. Dibꝰ em̃ humoribus.
funde aquã: oleũ suꝑeminet. Si ordi¬
nẽ seruaueris uincit: si ordinẽ muta¬
ueris uincit. Caritas nunquã cadit.

Expanded text:
uis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens. Ipsa est supereminens via, id est, charitas, quae merito oleo significatur. Omnibus enim humoribus ofunde aquam, oleum supereminet. Si ordinem servaveris, vincit: si ordinem mutaveris, vincit. Charitas nunquam c
Abbreviated transcription (Latin):
templo suo. Ipse habitator: ipse
habitatio. Qui enĩ habitant in
domo dei. ipsi s̃ etiã domꝰ dei: que
cõtẽplatur delectationẽ eiꝰ. ⁊ ꝑte¬
gitur in tẽplo eiꝰ: ⁊ absconditur in
abscõdito uultꝰ eiꝰ. hanc spem te¬
nemꝰ: rem nõdum uidemꝰ. Si aũt
qd̾ non uidemus sꝑamꝰ: ꝑ pacientiã
ex pectamus. ⁊ ꝑ pacientiã ȩdifica

Expanded text:
 Suis ipse habitator, ipsi habitatio. Qui enim habitant in domo Dei, ipsi sunt etiam domus Dei: quae contemplatur delectationem ejus, et protegitur templum ejus, et absconditur in abscondito vultus ejus. Hanc spem tenemus, rem nondum videmus. Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus , et per patientiam aed
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ uenite bñdicti patris mei ꝑ¬
cipite regnũ qd uob̾ ꝑatũ ẽ ab
initio mundi. que illa exultatio:
que securitas erit: Cantabit
claritas: nec compungetur infir¬
mitas. Cũ ostendet se ipsũ nob̾.
qͥ nos dilexit ⁊ tradidit semetip¬
sũ ꝓ nob̾: eũ apparuerit homini¬
bus qd̾ ẽ factus in matre: appa¬
rebit eis ds factor qd̾ erat ĩ patre.
Cũ ingredietur ꝑfectã ⁊ ornatã.
unitate stabilitam. immorta¬
ipse habitator domũ suã: imple¬
bit oĩa. fulgebit ĩ oĩbꝰ: ut sit
petiuit a dño qͥdã: ⁊ ipse qͥdã si
uolumꝰ nos sumꝰ. Huius desiderio
laborauit ingemitu suo: hinc
lauit ꝑ singłas noctes lectũ suũ :
⁊ lacrimis stratũ sinĩ rigauit. ꝓpt̾
hãc enĩ fuerunt ei lacrime suȩ
panes die hac nocte. dũ diceretur
ei ꝑ singłos dies ubi ẽ d̾s tuus. Ip¬
se qͥppe ait. Unã petii adñõ hanc
requirã: ut inhabitẽ in domodñi

Expanded text:
nite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi ; quae illa exsultatio, quae securitas erit? Cantabit claritas, nec compungetur infirmitas. Cum ostendet se ipsum nobis qui nos dilexit, et tradidit se ipsum pro nobis; et qui apparuit hominibus quod est factus in matre, apparebit eis Deus factor quod erat in Patre: cum ingredietur perfectam et ornatam, unitate stabilitam, immortaipse habitator domum suam; implebit omnia, fulgebit in omnibus, ut sit petivit a Domino quidam; et ipse quidam, si volumus, nos sumus. Hujus desiderio laboravit in gemitu suo, hinc lavit per singulas noctes lectum suum, et in lacrymis stratum suum rigavit . Propter hanc enim fuerunt ei lacrymae suae panis die ac nocte, dum diceretur ei per singulos dies, Ubi est Deus tuus ? Ipse quippe ait: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini
Abbreviated transcription (Latin):
fideliũ de sua tẽꝑa¬
li t̾renaq substan¬
tia. cũ in thesau¬
ris cȩlestibꝰ recon¬
duntur: fides hoc uidet que pie¬
tatis ocłm habet in corde. Uñ ⁊ ista
edificia que cõgregandis religiosis
cetibꝰ extruunt᷑. cũ ocło carnis in¬
spexerit : laudat int̾iꝰ qd̾ cernit
ext̾ius: ⁊ uisibili accipit lumine.
ad qd̾ gaudeat iuisibili ueritate.
Neq eñi occupata ẽ fides inspic̾e
quã pulchra s̃ m̃bra hunis habita

Expanded text:
fidelium de sua temporali terrenaque substantia, cum in thesauris coelestibus reconduntur, fides hoc videt, quae pietatis oculum habet in corde. Unde et ista aedificia, quae congregandis religiosis coetibus exstruuntur, cum oculo carnis inspexerit, laudat interius quod cernit exterius, et visibili accipit lumine ad quod gaudeat invisibili veritate. Neque enim occupata est fides inspicere, quam pulchra sint membra hujus
Abbreviated transcription (Latin):
Quia in edificatione labor ẽ: in
dedicatione leticia. Dũ cedunt᷑
de mõtibꝰ lapides. ⁊ ligna de silius.
dũ formantur. dolantur. coaptant᷑:
labor ⁊ cura ẽ. Cũ aut̃ ꝑfecti edifieu
dedicatio celebratur: gaudiũ ⁊ se¬
curitas laboribꝰ curisq succedũt.
Sic etiã edificatio spũalis: cuiꝰ
habitator d̾s non ad tẽpꝰ s mei̾ũ

Expanded text:
quia in aedificatione labor est, in dedicatione laetitia. Dum caeduntur de montibus lapides, et ligna de silvis, dum formantur, dolantur, coaptantur; labor et cura est: cum autem perfecti aedificii dedicatio celebratur, gaudium et securitas laboribus curisque succedunt. Sic etiam aedificatio spiritualis, cujus habitator Deus, non ad tempus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nõ t̾renis moribꝰ erigimꝰ. hoc enim
nc̃ uisitantibꝰ nob̾. illud infine scłi
dño ueniente dedicabitur: qñ cor¬
ruptibile hoc nr̃m induet in corrup¬
tionẽ: ⁊ mortale hoc nr̃m induet
Conu̾tisti luctũ meũ ingaudium
mͥ ꝯscidisti saccũ meũ. ⁊ accicti me
leticia: ut cantet tibi gła mea. ⁊

Expanded text:
ositis moribus erigamus. Hoc enim nunc visitantibus nobis, illud in fine saeculi Domino veniente dedicabitur, quando corruptibile hoc nostrum inducet incorruptionem, et mortale hoc nostrum induet Convertisti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum et accinxisti me laetitia
Abbreviated transcription (Latin):
suis. tã pie. tã hilarit᷑. tã de uote is¬
ta oꝑantibꝰ: ut eos quoq ipsos in
suȩ fabricȩ cõstructione cõponat.
quo currunt lapides uiui. fide for¬
mati: spe solidati: caritate cõpac¬
ti. ubi sapiens ille architectꝰ apłs¬

Expanded text:
pie, tam hilariter, tam devote ista operantibus, ut eos quoque ipsos in suae fabricae constructione componat, quo currunt lapides vivi, fide formati, spe solidati, charitate compacti. Ubi sapiens ille architectus Apos
Abbreviated transcription (Latin):
exhibeat m̃bra sua arma iusticiȩ deo.¬
hec ẽ fr̃s catholice fidei u̾a sanaq
doctrina: hec ẽ m̃sura tritici de qua
dñi redẽptoris ẽ. pascẽda familia. Ex
hac uob̾ quantũ cdñs tribuit damus:
ipsũq dñm iugit̾ exoramꝰ: ut uos
⁊ nos in timore gr̃ȩ. suo pascere dig¬
net̃ aurilio. Auferat a nob̾ oñationẽ
praue cupiditatis: donet oĩbꝰ ꝓfectũ
⁊ ꝑseuerãtiã caritatis. Lũbos nr̃os ipse
p̃eĩgat. luc̾nas nr̃as ipse ardere faciat:
ardẽtesq custodiat: ut nec refriges¬
cat nr̃a caritas. nec aliqua nobis
num sc̃ẽ illuminatioĩs ac uirtutis
infundat. Nob̾ donet. ut qd̾ ab illo
audimꝰ. recte intelligamꝰ: ⁊ sicut
oportet faciamꝰ: uob̾q faciendum
sermone sufficiẽti ⁊ ꝯgruo p̾dicemꝰ.
uob̾ quoq donet ut qd ab illo per
seruos eiꝰ auditis: ⁊ corde intelliga¬
tis. ⁊ oꝑe faciatis. Hoc gͦ diuina mĩa¬

Expanded text:
exhibeat membra sua arma justitiae Deoexhibeat membra sua arma justitiae Deo fratres, catholicae fidei vera sanaque doctrina. Haec est mensura tritici de qua Domini redemptoris est pascenda familia. Ex hac vobis , quantum Dominus tribuit, damus; ipsumque Dominum jugiter exoramus, ut et nos et vos in timore gratiae suo pascere dignetur auxilio. Auferat a nobis dominationem pravae cupiditatis, donet omnibus profectum et perseverantiam caritatis. Lumbos nostros ipse praecingat, lucernas nostras ipse ardere faciat ardentesque custodiat: ut nec refrigescat nostra caritas, nec aliqua nobis num sanctae illuminationis ac virtutis infundat. Nobis donet ut quod ab illo audimus recte intelligamus et sicut oportet faciamus, vobisque faciendum sermone sufficienti et congruo praedicemus. Vobis quoque donet ut quod ab illo per servos ejus auditis, et corde intelligatis, et opere faciatis. Hoc ergo divina mi
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ xͥanꝰ p̾cĩctos habeat lũbos: ut
fugiat libidinẽ: aroẽtẽ habeat lu-¬
cernã: ut custodiat castitatẽ. Pre¬
cĩctos habeat lũbos: ut aliqͥd alie¬
nũ nec rapiat nec furetur: arden¬
tẽ habeat luc̾nã. ut de suo mise¬
ricordit̾ oꝑet᷑. Precĩctos habeat lũ¬
bos : ut minorẽ nõ oppͥmat: ardẽ¬
tẽ habeat luc̾nã: ut opp̾sso tꝰticie
cĩctos habeat lũbos: ut habẽti nõ
auferat cibũ: ardẽtẽ habeat luc̾nã:
ut esuriẽti tribuat alim̃tũ. P recĩe¬
tos habeat lũbos: ut nõ expoliet
uestitũ: ardẽtẽ habeat luc̾nã. ut
uestiat midũ. Precĩctos habeat lũ
bos: ut fugiat elationẽ: ardẽtem
habeat luc̾nã. ut seruet hũilitatẽ.
precĩctos habeat lũbos: ut expellat
a se inuidiã ⁊ liuorẽ: ardẽtẽ habeat
luc̾nã. ut purã cũctis exhibeat cari¬
tatẽ. Prec̃ictos habeat lũbos: ut nõ
exhibeat m̃bra sua arma miqͥtatis
peccato: ardẽtẽ habeat luc̾nã. ut

Expanded text:
 praecinctos habeat lumbos, ut fugiat libidinem; ardentem habeat lucernam, ut custodiat castitatem: praecinctos habeat lumbos, ut aliquid alienum nec rapiat, nec furetur; ardentem habeat lucernam, ut de suo misericorditer operetur: praecinctos habeat lumbos, ut minorem non opprimat; ardentem habeat lucernam, ut oppresso vecinctos habeat lumbos, ut habenti non auferat cibum; ardentem habeat lucernam, ut esurienti tribuat alimentum: praecinctos habeat lumbos, ut non spoliet vestitum; ardentem habeat lucernam, 551 ut vestiat nudbos, ut fugiat elationem; ardentem habeat lucernam, ut servet humilitatem: praecinctos habeat lumbos, ut expellat a se invidiam et livorem; ardentem habeat lucernam, ut puram cunctis exhibeat caritatem: praecinctos habeat lumbos, ut non exhibeat membra sua arma iniquitatis peccato; ardentem habeat lucernam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ue sint decẽ uigi¬
prudentes : qͥnq
stulte : nõ facile
indagari potest.
ea que ꝯtinet ipsa lectio. quã ca
usitatiori uocabulo. scĩmoniales
appellare cõsueuimꝰ. S nisi fallor.
hȩc similitudo ad uniu̾sã eccłam
ꝑtinet. Quãuis ⁊ si illas solas in¬
telligeremꝰ. que seĩmoniales uo¬
cantur: nũqͥd decẽ s̃: Absit. ut tã¬
ta uirginũ multitudo: ad tã exi¬
guũ mmerũ reuocetur. Forte aũt
dicat aliqͥs. Iuid si multe s̃ noĩe.
⁊ tã pauce s̃ inu̾itate: ut uix decẽ
inueniantur: Non ita ẽ. Nã si so¬
las decẽ intelligi uellet bonas:
nõ ibi ostenderet qͥnq fatuas. Si
enĩ multe s̃ uirgines. que uocant᷑ ⁊
quare cõtra qͥnq ostia domꝰ magne

Expanded text:
e sint decem virgiprudentes et quinque stultae, non facile indagari potest. ea quae continet ipsa lectio quam Charusitatiore vocabulo Sanctimoniales appellare consuevimus: sed, nisi fallor, haec similitudo ad universam Ecclesiam pertinet. Quamvis etsi illas solas intelligeremus, quae Sanctimoniales vocantur, numquid decem sunt? Absit ut tanta virginum multitudo ad tam exiguum numerum revocetur. Forte autem dicat aliquis: Quid si multae sunt nomine, et tam paucae sunt in veritate, ut vix decem inveniantur? Non ita est. Nam si solas decem intelligi vellet bonas, non ibi ostenderet quinque fatuas. Si enim multae sunt virgines quae vocantur, quare contra quinque ostia
Abbreviated transcription (Latin):
sedeat suꝑ thronũ isrł: ita tamen
si custodierĩt filii tui uiã suã ut ã¬
bulẽt corã me: sicut tu ãbulasti in
cõspectu meo. Et nũc dñe ds̃ isrł
firm̃tur u̾ba tua: que locutꝰ es ser¬
uo tuo dł patri meo. Ergone putan¬
dũ ẽ qd̾ u̾e ds̃ habitet suꝑ t̾rã: Si

Expanded text:
 ita tamen, si custodierint filii tui viam suam, ut ambulent coram me, sicut tu ambulasti in conspectu meo. Et nunc, Deus Israel, firmentur verba tua, quae locutus es David servo tuo patri meo. Ergone putandum est quod vere Deus habitet super terram? Si
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ axꝰ fundam̃tũ nr̃m ibi positꝰ ẽ.
ut sursũ u̾sus ȩdificemur. Sicut
enĩ t̾renis molibꝰ ꝯestruendis. qͦꝵ
grauia corꝑa non utiq nisi ad ima
deu̾gunt: in imo ponitur funda¬
m̃tũ: sicͥ nob̾ ecõtrario sursũ est
positꝰ lapis ille. fundam̃tũ tale :
ut sursũ nos rapiat etiã pond̾e
caritatis. Alacrit᷑ gͦ cũ timore ⁊
tremore. ur̃m ipsoꝵ salutẽ oꝑami¬
ni. Ds̃ enĩ ẽ qͥ oꝑatur in nob̾: uo¬

Expanded text:
 fundamentum nostrum ibi positus est, ut sursum versus aedificemur. Sicut enim terrenis molibus construendis, quarum gravia corpora non utique nisi ad ima devergunt, in imo ponitur fundamentum: sic nobis e contrario sursum est positus lapis ille fundamentalis, ut sursum nos rapiat etiam pondere charitatis. Alacriter ergo cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini. Deus enim est qui operatur in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ ur̃m qͥ in cęlis ẽ. Itẽ discipuł dicit.
Sĩt lũbi ur̃i p̾cĩcti. ⁊ lucerne ardẽtes.
In lũbis accĩctis uirginitas: in luc̾nis
nitas utiq cõiugatis: tam̃ etiã ibi ẽ
fidei uirginitas. que exhibet pudici¬
nõ impoͬturne scd̾m aĩam. ⁊ scd̃m in¬
tegritatẽ fidei. qua etiã ab illicitis fide¬
abstinet᷑. ⁊ õꝑa bona fiunt: unũquẽq
uł imãquãq aĩam uirginẽ dici: tota
eccła que cõstat ex uirgimbꝰ ⁊ pueris.
⁊ maritatis feminis. ⁊ uxoratis uiris.
imo noĩe uirgo ẽ appellata. Uñ hoc ꝓ¬
monialibꝰ. s uniu̾se ꝓrsus ȩccłȩ. Des-¬
ponsaui uos uni uiro. uirginẽ castam
ne sicut serpens euã sedux̃ iu̾sutia
sua: sic ⁊ ur̃i sensꝰ corrũpant᷑ acastita¬
S aib illicitis abstinentia bona ẽ. uñ
uirginitas nom̃ accepit: ⁊ oꝑa bona
laudabilia s̃ que significant᷑ lãpadibꝰ:
quare qͥnq admittunt᷑. ⁊ qͥnq repel

Expanded text:
elis est . Item discipulis dicit: Sint lumbi vestri accincti, et lucernae ardentes . In lumbis accinctis, virginitas: in lucernisnitas utique in conjugatis: tamen etiam ibi est fidei virginitas, quae exhibet pudicinon importune secundum animam et secundum integritatem fidei, qua etiam fide ab illicitis abstinetur, et bona opera fiunt, unumquemque vel unamquamque animam virginem dici; tota Ecclesia quae constat ex virginibus et pueris, et maritatis feminis et uxoratis viris, uno nomine virgo est appellata. Unde hoc pmonialibus, sed universae prorsus Ecclesiae: Desponsaui uos uni uiro uirginem castam n e, sicut serpens Euam se-duxit in uersutia sua, sic et uestrae mentes corrumpantur a castitaSi ergo ab illicitis abstinentia bona est, unde virginitas nomen accepit, et opera bona laudabilia sunt, quae significantur lampadibus; quare quinque admittuntur, et quinque rep
Abbreviated transcription (Latin):
cõcupiscentias carnis sine dubio p̾¬
cipit refrenari. Imꝑans aũt ut luc̾¬
nas ardentes habeamꝰ. hoc utiq iubet
ut ⁊ lumine u̾e fidei splendeamꝰ: ⁊
scẽ caritatis oꝑibꝰ ferueamꝰ. Iubens
ut sĩt lũbi nr̃i p̾cĩcti: mandaͭ ut ma¬
la desideria atq oꝑa fugiamꝰ: iubẽs
ut sit nr̃e luc̾ne ardentes: monet
ut bona diligamꝰ. atq faciamꝰ. Ista
sermonibꝰ cõferamꝰ. Utrũq eñ tes¬
tam̃tũ d̾s instituit.⁊ unus dñs dedit.¬

Expanded text:
concupiscentias carnis sine dubio praecipit refrenari. Imperans autem ut lucernas ardentes habeamus, hoc utique jubet ut et lumine verae fidei splendeamus, et sanctae caritatis operibus ferveamus. Jubens ut sint lumbi nostri praecincti, mandat ut mala desideria atque opera fugiamus; jubens ut sint lucernae nostrae ardentes, monet ut bona diligamus atque faciamus. 10. Ista sermonibus conferamus. Utrumque enim Testam
Abbreviated transcription (Latin):
Oĩa facite sine murmuratioẽ: ⁊
tanquã lapides uiui coedificami¬
ii in tẽplũ dei: ⁊ tanquã ligna im¬
putribilia de uob̾ ipsis facite do¬
mũ dei. Conquadraminis: dolami¬
ni: in laboribꝰ: in necessitatibꝰ: in
uigilus : in negociis: ad om̃e opꝰ
bonum ꝑamini: ut in et̾na uita
uelut compage in societate an¬
geloꝵ reqͥescere mereamini. Iste¬

Expanded text:
facite sine murmuratione . Et tanquam lapides vivi coaedificamini in templum Dei : et tanquam ligna imputribilia de vobis ipsis facite domum Dei. Conquadramini, dolamini, in laboribus, in necessitatibus, in vigiliis, in negotiis, ad omne opus bonum paramini: ut in aeterna vita velut compage societatis Angelorum requiescere mereamini.
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi tui isrł: ⁊ ostende eis uiã bonã
ꝑ quã ambulent: ⁊ da pluuiã suꝑ¬
t̾rã tuã quã dedisti ppło tuo ĩ posses¬
sionẽ. ẜames si oborta fuerit ĩ t̾ra.
aut pestilentia. aut corruptꝰ aer.
aut erugo. locusta. rubigo.⁊ affli¬
xerit eũ inmicus eiꝰ portas obsidẽs:
oĩs plaga. uniu̾sa infirniitas. cuẽ¬
ta deuotatio ⁊ imp̾catio que accid̾it

Expanded text:
 bonam, per quam ambulent, et da pluviam super terram, quam dedisti populo tuo in possessionem. Fames si oborta fuerit in terra, aut pestilentia, aut corruptus aer, aut aerugo, aut locusta, vel rubigo, et afflixerit eum inimicus ejus portas obsidens, omnis plaga, universa infirmitas, cunctaque devotatio et imprecatio, quae
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ illa ẽ quã ipse dñs de manu
inimici redemit. ⁊ suo dñio manci¬
pauit. Hec aut familia. scã eccła ẽ
catholica : que ꝑ orbẽ t̾re copiosa fer¬
tilitate diffunditur: ⁊ redep̃tã se pͥci¬
oso sui dñi sanguine głatur. Filiꝰ enĩ
hoĩs sicut ipse ait. nõ uenit minis¬
trari s ministrare: ⁊ dare aĩam suam
redẽptionẽ ꝓ multis. Ipse ẽ enĩ pastor
bonꝰ. qͥ aĩam suã posuit ꝓ ouibꝰ suis.
Grex gͦ boni pastoris: ipsa ẽ familia re¬
dẽptouis. Dispẽsator uͦ qͥs sit. quẽ sem¬
ꝑ oportet ẽẽ fidelẽ parit̾ ⁊ prudentẽ:
paulꝰ nob̾ ostendat apłs qͥ de se suisq
sociis loquẽs: ait.Sic nos ex istimet
Neqͥs aũt nr̃m solos apłos dispensa¬
tores factos eristimet : neglectoq
milicie sp̃alis officio. serus piger in¬
fidelit̾ imprudent̾q donnitet: ipse
ep̃m sine crimine eẽ. ten sieut oei
dispaensatorẽ. Seruigͦꝰ patris fa¬

Expanded text:
mirum illa est quam ipse Dominus de manu inimici redemit, et suo dominio mancipavit. Haec familia sancta est Ecclesia catholica, quae per orbem terrae copiosa fertilitate diffunditur, et redemptam se pretioso Domini sui sanguine gloriatur. Filius enim hominis, sicut ipse ait, venit non ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis . Ipse est etiam Pastor bonus qui animam suam posuit pro ovibus suis. Grex ergo boni Pastoris ipsa est familia Redemptoris. Dispensator vero quis sit, quem oportet esse fidelem pariter et prudentePaulus nobis ostendat apostolus, qui de se suisque sociis loquens ait: Sic nos existimet Ne quis autem nostrum solos apostolos dispensatores factos existimet neglectoque militiae spiritalis officio, servus piger infideliter imprudenterque dormitet, ipse copum sine crimine esse sicut Dei dispensatorem . Servi ergo patrisfa
Abbreviated transcription (Latin):
uirgines: priꝰ iideamꝰ. ⁊ deinde cet̾a
ꝯsideremꝰ. Dĩs aĩa in corꝑe. ideo qͥna¬
rio noĩe censetur: qr qͥnq sensibus
aut tangẽdo. Qͥ gͦ se abstinet ab il¬
licito uisu: ab illicito auditu: ab illieito
odoratu: ab illicito gustu: ab illicito
tactu: ꝓpt̾ ipsam integritatẽ. uirgi
nere ab illicitis sentiendi motibꝰ.⁊ ideo

Expanded text:
rius videamus; et deinde caetera consideremus. Omnis anima in corpore ideo quinario numero censetur, quia quinque sensibus aut tangendo. Qui ergo se abstinet ab illicito visu, ab illicito auditu, ab illicito odoratu, ab illicito gustatu, ab illicito tactu, propter ipsam integritatem, virginnere ab illicitis sentiendi motibus, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam m̃surã fidei paulꝰ appellat.
ut agnoscamꝰ nõs aliud eẽ sp̃ale tri¬
ticũ. quã xͥane fidei uenerabile
sacram̃tũ. Huius tritici m̃suram
uob̾ innoĩe dñi damꝰ: quociẽs illu¬
m̃surã ꝑ dñicos dispensatores acci
m̃sura loquamur: ex ipsa sicut dñs
diuidit imiu̾sis pascam̃: inde alim̃¬
ta bone uite sumamus: ut ad ȩt̾ne

Expanded text:
ipsam mensuram fidei Paulus appellat: ut agnoscamus non aliud esse spiritale triticum quam Christianae fidei venerabile sacramentum. Hujus tritici mensuram vobis in nomine Domini damus, quoties illumensuram per dominicos dispensatores accipmensura loquamur . Ex ipsa, sicut Deus dividit, universi pascamur, inde alimenta bonae vitae sumamus, ut ad aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dicens. facite uob̾ amicos de ma-¬
mona iniqͥtatis : qͥ uos recipiant in
et̾na tab̾nacula. hodᷤ fr̃s necessariũ
ẽ oĩbus nob̾. ut in bonis oꝑibꝰ nemo
sit segnis nemo sit sterilis: nemo p̾¬
sentiũ dilectiõe futura cõtẽnat. nemo
ȩt̾na despiciens. sola tẽꝑalia ꝑu̾sus as¬
piciat: nemo sp̃alibꝰ corꝑalia p̾ferat:
nemo t̾rena celestibꝰ anteponat. The¬

Expanded text:
Dominus dicens: Facite vobis amicos de mamDominus dicens: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, qui vos recipiant in aeterna tabernaculest omnibus nobis, ut in bonis operibus nemo sit segnis, nemo sit sterilis, nemo praesentium dilectione futura contemnat, nemo aeterna despiciens, sola temporalia perversus aspiciat; nemo spiritalibus corporalia praeferat, nemo terrena coelestibus anteponat. The
Abbreviated transcription (Latin):
na uoluntas: oĩbꝰ facile si nõ assistat
dira cupiditas : oĩbꝰ salubre. si fer¬
ueat caritas. Cũctis gͦ debet eẽ
commune: ut õĩbꝰ donetur ȩt̾na
felicitas. Qui gͦ tantã uirtutem
accepit a dño. ut oĩa que in mun¬
do s̃ celestis regni amore cõtẽnat:
que ht̃ uẽdat. ⁊ egenis expẽdat.
ui uͦ tante uirtutis nõdũ ẽ: de
his que ht̃. inquantũ ht̃ elemosi¬
nã faciat. Tantũ oꝑetur bona uolu¬
ntas: quãtũ suppetit facultas. ꝑfec¬
tꝰ possideat pͥmũ uirtutis locũ. im¬
ꝑfectꝰ saltim ꝑueniat ad scd̾m. Effici¬
at᷑ ille głose indigus: sit iste lauda
ꝑũ piissimꝰ cõsolator. Habeat iste a¬
pud dm̃ patronos pauꝑes: quos ille
se gaudet uirtutis habe cõsortes. Sit
ille talis qͥ cũ dño iudicaturus sedeat.
sit iste talis qͥ ad dext̾am iudicandꝰ
assistat. Sit ille tał qͥ et̾na tab̾nacu¬
la ꝑpetuo iure possideat: sit iste talis
quẽ ille recipiat. Ad monet enĩ nos

Expanded text:
na voluntas; omnibus facile, si non adsit dira cupiditas; omnibus salubre, si ferveat caritas: cunctis ergo debet esse commune ut omnibus donetur aeterna felicitas. Qui ergo tantam virtutem accipit a Domino ut omnia quae in mundo sunt coelestis regni amore contemnat, quae habet vendat, et egenis expendat. Qui vero tantae virtutis nondum est, de his quae habet, in quantum habet, eleemosynam faciat. Tantum operetur bona voluntas quantum suppetit facultas. Perfectus possideat primum virtutis locum, imperfectus saltem perveniat ad secundum. Efficiatur ille gloriose dignus, sit iste laudabperum piissimus consolator. Habeat iste apud Deum patronos pauperes, quos ille se gaudet virtutis habere consortes. Sit iste talis qui cum Domino judicaturus sedeat; sit ille talis qui ad dexteram judicandus assistat. Sit ille talis qui aeterna tabernacula perpetuo jure possideat; sit iste talis quem ille recipiat. Admonet enim nos
Abbreviated transcription (Latin):
insinu matris ȩccłȩ longanimiter
ꝑseuerãt: dũ t̾rena cõtẽnũt: ⁊ cele¬
stia cõcupiscĩt: dũ solliciti pacẽ
custodiũt : dũ se inuicẽ pure dili¬
gũt: dũ mutuo se honore p̾ueniũt.
dũ mansuetudine cordis ⁊ hũilita¬

Expanded text:
sinu matris Ecclesiae longanimiter perseverant, dum terrena contemnunt et coelestia concupiscunt, dum solliciti pacem custodiunt, dum se invicem pure diligunt, dum mutuo se honore praeveniunt, dum mansuetudine cordis et humilita
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo u̾itas ait. Ubi enĩ thesaurꝰ ur ẽ:
ibi ⁊ cor ur̃m erit. Ut gͦ incelis the¬
saurizemꝰ: celestia diligamꝰ. Nis nos¬
se ubi thesaurizas: Attende qd̾ amas.
Uis nosse qd amas: Attende qd̾ cogi¬
tas. Ita fiet ut thesaurũ tuũ ex tuo
amore cognoscas: ⁊ amorẽ tuũ indi¬
tio tuȩ cogitatioĩs intelligas. Osten¬
dens aut̃ dñs qͦmͦ in ceł thesaurizare
possimꝰ: ait. Sint lũbi ur̃i p̾cincti. ⁊
luc̾ne ardentes. Si istũ dñi sermo¬
nẽ scd̾m litt̾am uelimꝰ acciꝑe: nicħ

Expanded text:
ait: Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum erit . Ut ergo in coelis thesaurizemus, coelestia diligamus. Vis nosse ubi thesaurizas? attende quid amas. Vis nosse quid amas? attende quid cogitas. Ita fiet ut thesaurum tuum ex tuo amore cognoscas, et amorem tuum indicium tuae cogitationis intelligas. Ostendens autem Dominus quomodo in coelis thesaurizare possimus, ait: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . 9. Si istum Domini sermonem secundum litteram velimus a
Abbreviated transcription (Latin):
nos oportet hũilit̾ ac delectabilit̾
obedire: mod̾atioĩs suȩ tenẽs ubiq
tẽꝑiem. ut nec ouibꝰ desinant pabu¬
la: nec pastoribꝰ alim̃ta: quedam
specialit̾ solis p̾cipit nobis. quedã
idest seruis quos pat̾ ille familias
rerũ oĩum dñs ad hoc insua mag¬
na domo cõstituit: ut ppło eiꝰ u̾bũ
gr̃e ministremꝰ: specialit̾ iiungi¬
tur scẽ p̾dicatioĩs officiũ: gen̾alit̾
uͦ ⁊ nob̾ ⁊ uob̾. salutaris indicitur ho¬
bedientia mandatoꝵ. In qͥbꝰ denuo
mandatis tanquã ditissimis fereuł:
sic cȩlestiũ deliciaꝵ copia sp̃ał exu¬
bat: ut in u̾bo dei habundet. quod
ꝑfectꝰ comedat. abundat etiã quod
paruulus suggat. Ibi ẽ enĩ ⁊ lacteus
potꝰ. quo tenera fideliũ nutriatur
infantia: ⁊ solidus cibꝰ. quo robusta
accipiat inerem̃ta. Ibi ꝓrsus ad sa
cõgruat: ibi qd̾ oĩ ꝓfessioni cõue¬
niat. Ibi audimꝰ p̃cepta que faciamꝰ.
ibi cognoscimꝰ pͥmia. que sꝑemꝰ. Ibi

Expanded text:
portet humiliter ac delectabiliter obedire, moderationis suae tenens ubique temperiem, ut nec ovibus desint pabula, nec pastoribus alimenta, quaedam specialiter solis praecipit nobis, quaedam id est servis quos pater ille familias, rerum omnium dominus, ad hoc in sua magna domo constituit, ut populo ejus verbum gratiae ministremus, specialiter injungitur sanctae praedicationis officium: generaliter vero nobis et vobis, salutaris indicitur obedientia mandatorum. In quibus denuo mandatis, tanquam ditissimis ferculis, sic coelestium deliciarum copia spiritalis exuberat, ut in verbo Dei abundet quod perfectus comedat, abundet etiam quod parvulus sugat. Ibi est enim simul et lacteus potus, quo tenera fidelium nutriatur infantia, et solidus cibus, quo robusta accipiat incrementa. Ibi prorsus ad salcongruat, ibi quod omni professioni conveniat; ibi audimus praecepta quae faciamus, ibi cognoscimus praemia quae speremus; ibi
Abbreviated transcription (Latin):
fectionis culmẽ tota m̃tis intentioẽ
festinet: ut nõ sit sollicitꝰ que s̃ mũ
fixũ habeat. seque mundo crucifi¬
uendendaꝵ rerũ suaꝵ mẽẽ uirtutẽ.
Unus qͥsq enĩ ꝓpͥum habet donum
tam magnũ bon̾ũ implere pauci
possũt: multi ñ possũt. Nunqͥd quia
paucis donatur ista ꝑfectio. ꝓpt̾ea de¬
bent ẽẽ pessimi. qͥcũq in bono ñdũ
debet uicio rapacitatis insist̾e̾: quia
forte nõdũ potest os̃ res suas pauꝑibꝰ
erogare. Aut ideo debet aliena cõcu¬
piscere: quia ꝓpͥa necdũ potest om̃i¬

Expanded text:
erfectionis culmen tota mentis intentione erfectionis culmen tota mentis intentione festinet, ut non sit sollicitus quae sunt  sibi crucifixum habeat, seque mundo crucifivendendarum rerum suarum inesse virtutem. Unusquisque enim proprium habet donum tam magnum bonum implere pauci possunt, multi non possunt. Nunquid quia paucis donatur ista perfectio, propterea debent esse pessimi quicunque in bono nondum debet vitio rapacitatis insistere, quia forte nondum potest omnes res suas pauperibus erogare? Aut ideo debet aliena concupiscere, quia propria necdum potest omni
Abbreviated transcription (Latin):
cõgruũ: ualde commodũ: et
maxim  e xͥanis oĩbꝰ appetendũ :
ut unusqͥsq defic̾e nõ delectetur
nos compluit. ille colit. Ille fecun¬
ditatẽ donat: ipse fructificandi gr̃ã
subministrat. Pluuia dei ẽ sermo
it: ad iitorio colit. dũ cõpluit. aufe¬
rt a nob̾ ignorantie siccitatẽ: dũ co¬
lit. bñ uiuendi cõdonat ub̾tatem.
dũ pluit. t̾rã nr̃i cordis irrigat: dũ
uͦ colit. de ipsa t̾ra spinas ⁊ tribulos
mũdane cupiditatis exstirpat. De¬
bemꝰ fecundari itaq celestibꝰ pluuiis:
debemꝰ cõgrua fructificatione ma¬
nibꝰ suꝑni respond̾e cultoris. Et si nõ
possũt õs arbores equales fructus af¬
ferre: nulla tam̃ debet ĩ agro dñico
Quod si sterilitas in ignẽ mittitur:
rapacitas qͥd merebitur: Aut qͥd re¬
cipiet qͥ alienũ tulerit: si sẽꝑ ardebit.
Timeamꝰ gͦ fr̃s: timeamus actꝰ nr̃os.
Obediens xͦ uendat que possidet: ⁊
elemosinã det. ut de t̾ra cor ad cȩlum
leuet: ut auariciã calcet: ut ad ꝑ¬

Expanded text:
congruum, valde commodum, et maxime Christianis omnibus appetendum, ut unusquisque deficere non delectetur nos compluit, ille colit, ipse fecunditatem donat, ipse fructificandi gratiam subministrat. Pluvia Dei est sermoit, adjutorio colit. Dum compluit, aufert a nobis ignorantiae siccitatem; dum colit, bene vivendi condonat ubertatem; dum pluit, terram nostri cordis irrigat; dum vero colit, de ipsa terra spinas et tribulos mundanae cupiditatis exstirpat. Debemus itaque fecundari coelestibus pluviis, debemus congrua fructificatione manibus superni respondere cultoris. Et si non possunt omnes arbores aequales fructus afferre, nulla tamen debet in agro dominico Quod si sterilitas in ignem mittitur, rapacitas quid meretur? Aut quid recipiet qui alienum tulerit, si semper ardebitTimeamus ergo, fratres, timeamus actus nostros. Obediens Christo vendat quae possidet et eleemosynam det, ut de terra cor ad coelum levet, ut avaritiam calcet, ut ad p
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm caret & sanguine: qui un¬
pedire dicit᷑ regnaturos. Ad huc
ergo paulus in t̾ris positus e
etiam in regni cęlestis substan

Expanded text:
m caret sanguine, qui impedire dicitur regnaturos. Adhuc ergo Paulus in terris positus, etiam in regni coelestis substan
Abbreviated transcription (Latin):
nae depositio est. in qua concu¬
piscere abicimus: cessamus yde.¬
linquere: peccare desinimus:
⁊ totum quicqͥd saluti ẽ graue.
quasi abiecta saremna oneris
exponimus. Nam ideo hȩc di¬
es ꝓ cęlebritate maxima ꝓcu¬
ratur. quia hȩc ẽ summa festi¬
uitas : mortuum ẽẽ uiciis. soli
uiuere iusticie. Uñ et depositio¬
nis ipsa dies natalis dr: quod
delictoꝵ carcere lib̾ati liberta¬
ti nascimur saluatoris. S ui
deamus sc̃s eusebius cum qua
gła ad hãc diem depositionȩsi
aduenerit. Dicitur enim ante
aliquantum temporis exitus
sui manifesta reuelatione ui¬
disse se halendis augustis de
monte ad montem uolare: ⁊
ꝓpħetia quadam hoc int̾pretatꝰ
est. hac die exiturum se ẽẽ de
corpore. In quo facto nescioᷤᷤ ds̃
sit ad mirandum. utrum quod
meruit exitus sui finem nosse :
an quod scire potuerit. que il¬
lum pꝰ exitum gr̃a ꝑmaneret.
Dicit sc̃s dauid. Notum mͥ fac
dñe finem meum. ⁊ mimerũ

Expanded text:
est depositio, in qua concuest depositio, in qua concupiscere abjicimus, cessamus delinquere, peccare desinimus, et totum quidquid saluti est grave, quasi abjecta sarcina oneris, exponimus. Nam ideo haec dies pro celebritate maxima procuratur; quia vere est summa festivitas mortuum esse vitiis, soli vigere justitiae; unde et depositionis ipsa dies natalis dicitur, quod delictorum carcere liberati, libertati nascimur Salvatoris. 2. Sed videatur sanctus Eusebius cum qua gloria ad hanc diem depositionis advenerit. Dicitur enim ante aliquantum temporis exitus sui manifesta revelatione vidisse se kalendis Augusti de monte ad montem volare, et prophetia quadam hoc interpretatus est hac die exiturum se esse de corpore. In quo facto nescio quid primum sit admirandum, utrum quod meruit exitus sui finem nosse, an quod scire potuerit quae illum post exitum gratia permaneret. Dicit sanctus David: Notum fac mihi, Domine, finem meum, et numerum
Abbreviated transcription (Latin):
cium fuerit subsequtum. In
qua passione scĩ eusebii mr̃is
licet fuerit cassatum caput. eli¬
sum corpus: mẽbra confracta:
animus tam̃ fidei mansit in-¬
uictus. Nam quanto plus illũ
arriana ꝑfidia corporaliter lace¬
rabat: tantomagis eum catholi¬
ca integritas sp̃aliter refouebat.
Quem quidem scalarum ascẽ¬
sum atq descensum. possumus
dicere: quod iacob somnians
ꝓpħaret. Et sicut ille uidit eti¬
am istas scalas ab imo usq ꝑtĩ
ascendit ad cęlum. ⁊ arriani ad
inferos descenderunt. Uñ fr̃s
scm̃ eusebium machabeorũ
mr̃m coro annum̾andũ puto:
siquidem illi singłis m̃bris
martirium ꝑtulerunt. hic
aũt tocius corporis passionẽ
dñm sit confessus. Nec eoꝵ
dies una in mr̃io copulauit.
q que sepeliendis in t̾ra m̃bro¬
rum reliquiis clericoꝵ. mani¬
bus ꝓcuratur. s illa qua hõo
uinculis carnalibtus absolutus:
liber iturꝰ uit ad cęlum. t̾re¬
num corpus exponit. Ipsa pla-

Expanded text:
cium fuerit subsecutum. In cium fuerit subsecutum. In qua passione sancti Eusebii martyris, licet fuerit quassatum caput, elisum corpus, membra confracta; animus tamen fidei mansit invictus. Nam quanto plus illum Ariana perfidia corporaliter lacerabat, tanto magis eum catholica integritas spiritaliter refovebat. 7. Quem quidem scalarum ascensum atque descensum possumus dicere, quem Jacob somnians prophetavit : et sicut ille vidit etiam istas scalas ab imo ad coelestascendit ad coelum, et Ariani ad inferos descenderunt. Unde, fratres, sanctum Eusebium Machabaeorum martyrum choro annumerandum puto. Siquidem illi singulis membris martyrium pertulerint, hic autem totius corporis passione Dominum sit confessus: nec dispdies una in martyrio copulavit. que, quae sepeliendis in terra membrorum reliquiis clericorum manibus procuratur: sed illa qua homo vinculis carnalibus absolutus, liber iturus ad coelum, terrenum corpus exponit. Ipsa plane
Abbreviated transcription (Latin):
rentes. Quos ille increpans ⁊ irri-¬
ribus polluo: neq filium meũ
uobiscum participare ꝑmitto.
Unde cum dicat euugłm in hac
gen̾atione prudentiores filios
tenebrarum ẽẽ quã lucis: ecce
hic ipsis tenebris prudentior filiꝰ
lucis inuentus ẽ. Tunc illi gra¬
uiter indignantes. ita nequiciã
suam fuisse delusam: nouis eũ
ꝑ constantinum pͥncipem passi¬
onibus necauerunt. Nam post
multas in iurias. orientis plage
illum ex ilio relagarunt. In quo
tanta passus est: ut martirii in¬
uictam głami reportaret. Dicit᷑
enim inter cętera passionis gn̾a
hoc penale passionis suppliciũ
ꝑtulisse: ut cum int̾rogaretur
ab arrianis. ⁊ se eoꝵ comunicare
ꝑfidie denegasset: scalarum
ꝓcliui tractu supinis pedibꝰ
ad immum usq ꝑtraheretur:
⁊ iterum reuocatus ad sũmũ.
int̾rogatus denuo cũ eãdem
respondisset. eadem pat̾etur:
ac si frequenti int̾rogatione
frequenter huiusmodi suppli-¬

Expanded text:
rentes. Quos ille increpans et irrirentes. Quos ille increpans et irriribus polluo, neque filium meum vobiscum participare permitto. Unde cum dicat Evangelium in hac generatione prudentiores filios tenebrarum esse quam lucis ; ecce hic ipsis tenebris prudentior filius lucis inventus est. 6. Tunc illi graviter indignantes, ita nequitiam suam fuisse delusam, novis eum per Constantium principem passionibus vexaverunt; nam post multas injurias orientis plagae illum exsilio relegarunt, in quo tanta passus est, ut martyrii invictam gloriam reportaret. Dicitur enim inter caetera passionum genera hoc poenale passionis supplicium pertulisse, ut dum interrogaretur ab Arianis, et se eorum communicare perfidiae denegasset, scalarum proclivi tractu supinis pedibus ad imum usque pertraheretur: et iterum revocatus ad summum, interrogatus denuo cum eadem respondisset, eadem pateretur, ac frequentem interrogationem frequenter hujusmodi suppli
Abbreviated transcription (Latin):
uatur. ut ẽẽt in ipsis contẽptꝰ
rerum.⁊ accuratio litt̾arum:
ut si uideres monast̾u lectulos.
instar orientalis ꝓpositi iudica¬
res. Si deuocionẽ cleri ꝑẜiceres :
angłici ordinis obseruatione gau¬
deres. Illud aũt tacendum om¬
nino non arbitror. quod cum
arrianoꝵ detestanda ꝑfidia. to¬
tam cum uniu̾so mundo itali¬
am ꝑ turbasset : atq eiusdem
pestilentie sacerdotes simplici¬
tatem scĩ dionisii mris captiua¬
ssent: ita ut subscriptionis eiꝰ
uinculum retinerent. qua il¬
sebius hereticis hereticum se eẽ
m̃titus ẽ. ut de heresi filiũ lib̾aret.
Dixit enĩ se eoꝵ consentire ꝑfi-¬
die: hoc sibi placere quod illis:
S quod sibi filium dionisium
in subscribendo p̾ponerent. gra-
dicitis filium dei patri deo equa¬
lem eẽ non pꝰse: cur mͥ filium
meum p̾tulisti᷑ Qua illi ratioẽ
ꝑ moti. statim scĩ dionisii cirogra-¬
phum deleuerunt: pͥorem locũ
subscribendi beato eusebio defe-¬

Expanded text:
vatur; ut esset in ipsis viris contemptus vatur; ut esset in ipsis viris contemptus rerum, et accuratio levitarum: ut si videres monasterii lectulos, instar orientalis propositi judicares: si devotionem clerici perspiceres, angelici ordinis observatione gauderes. 5. Illud autem tacendum omnino non arbitror, quod cum Arianorum detestanda perfidia totam cum universo mundo Italiam perturbasset, atque ejusdem pestilentiae sacerdotes simplicitatem sancti Dionysii martyris captivassent; ita ut subscriptionis ejus vinculum retinerent, qua ilsebius haereticis haereticum se esse mentitus est, ut de haeresi filium liberaret. Dixit enim se eorum consentire perfidiae, hoc sibi placere, quod illis: sed quod sibi filium Dionysium in subscribendo praeponerent, gravidicitis Filium Dei Patri Deo aequalem esse non posse, cur mihi filium meum praetulistis? Qua illi ratione permoti, statim sancti Dionysii chirographum deleverunt, priorem locum subscribendi beato Eusebio defe
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. Quicqͥd gͦ in hac scã ple¬
be potest ẽẽ uirtutũ ⁊ gr̃e : in
scĩ eusebii magist̾io reꝑitur. Ex
hoc aut̃ quasi quodam uirtu¬
tum fonte lucidissimo. riuuloꝵ
hȩc puritas emanauit. Nam
quia castitatis uigore pollebat.¬
ꝓni trista. positum uirginitatis
instituit. Quia abstinentie gła¬
batur angustiis: monachoꝵ
introduxit forte seruitium.
Qͥa blandim̃tis erat p̾ditus
lenitatis: cunctoꝵ ciuium in
dm̃ ꝓuocauit affectũ. Qͥa põ¬
tificii administratione fulge¬
bat: plures uli ediscipłis suis
sacerdotii elegit heredes. Quã¬
uis gͥ non nulli liberis suis
relinquant auri argentiq the¬
sauros. nemo tam̃ sc̃õ eusebio
ditiores reliquit. Siquidem
om̃s extiterunt᷑. sacerdotes
aut mr̃es. Nam ut cet̾a taceã.
illud quam mirabile ẽ. quod
in hac scã ȩccła eodem monac-¬
hos instituit: ẽẽ quos clericos.
atq hisdẽ penetralibꝰ sacerdota-¬
lia officia contineri. quibus et
singularis castimonia conser-¬

Expanded text:
nuit. Quidquid ergo in hac sancta plebe potest esse virtutum et gratiae, in sancti Eusebii magisterio reperitur. Ex hoc autem quasi quodam virtutum fonte lucidissimo rivulorum haec puritas emanavit. Nam quia castitatis vigore pollebat, propositum virginitatis instituit; quia abstinentiae gloriabatur angustiis, monachorum introduxit forte servitium; quia blandimentis erat praeditus lenitatis, cunctorum civium in Deum provocavit affectum; quia pontificii administratione fulgebat, plures e discipulis sacerdotii sui elegit haeredes. Quamvis igitur nonnulli liberis suis relinquant auri argentique thesauros, nemo tamen sancto Eusebio ditiores reliquit; siquidem omnes exstiterunt aut sacerdotes, aut martyres. 4. Nam ut caetera taceam, illud quam admirabile est, quod in hac sancta Ecclesia eosdem monachos instituit esse, quos clericos; atque iisdem penetralibus sacerdotalia officia contineri, quibus et singularis castimonia conser
Abbreviated transcription (Latin):
gła comittatur: mauult reti-¬
cere laudes pat̾nas: ne ꝓprias
pariter iactare uideatur. Qͥd
gͦ de mr̃is eusebii gła p̾dicem.
cuius tota plebs ista sit gła:
Et cũ dicit scriptura. gła patͥs
ẽ filiꝰ sapiens: quante huius
s̃ głe. qui tantoꝵ filioꝵ sapien¬

Expanded text:
gloria comitatur, mavult retigloria comitatur, mavult reticere laudes paternas, ne proprias pariter jactare videatur. Quid ergo de martyris Eusebii gloria praedicem, cujus tota plebs ista sit gloria? Et cum dicat Scriptura: Gloria patris est filius sapiens ; quantae hujus sunt gloriae, qui tantorum filio
Abbreviated transcription (Latin):
eusebi laudem aliqͥd
addere uelle: decerꝑe
est.Tam in effabilem
Lenim doctrinarum
magister extitit: ut mita eius
facilius oꝑibus cognosei pos¬
sint. quã sermonibus explica¬
ri.Tantũ aũt de eo concientia¬
tia retinet. qnͣtũ oratio enar-¬
rare nõ p̾ualet. Igitur gesta
illiꝰ non u̾bis ad ornanda sũt.:¬
s ꝑstringenda sententiis. p̾sertĩ
quia scimus eam rem comere nos¬
non debere sermonibus: quam
uidemus iam comptam eẽ uir¬
tutibus: cum dicat apłs. regnũ
dei non insermone ẽẽ. s in
sim: ⁊ litt̾arum imꝑitus sacra¬
rum.⁊ rudis sacerdotalium
functionum. Potuissent aũt
usu faciliꝰ. exꝑĩto probatius:
doctrina p̾clariꝰ. Dõnũ ⁊ patrẽ
specialit̾ beatum exuꝑantiũ
loquor. qui fuit eius minist̾
in sacerdotio: comes in mr̃io.
particeps in labore. In cinus uul¬
tibus sc̃m̃ quoq eusebium.
uidere nos credimus: ⁊ quasi
in quodam speculo bonitatis
illius imaginem contuemur.
facile enĩ cognoseimus qualis

Expanded text:
Eusebii laudem aliquid addere velle, decerpere est; tam ineffabilium enim doctrinarum magister exstitit, ut merita ejus facilius operibus cognosci possint, quam sermonibus explicari. Tantum autem de eo conscientia retinet, quantum oratio et narratio non praevalet. Igitur gesta illius non sed perstringenda sententiis; praesertim quia nos scimus eam rem promere non debere sermonibus, quam videmus jam comptam esse virtutibus; cum dicat Apostolus: Regnum Dei non in sermone est, sed in sim, et litterarum imperitus sacrarum, et rudis sacerdotalium functionum. Potuissent autemusu facilius, experimento probatius, doctrina praeclarius: domnum et patrem specialiter beatum Exuperantium loquor, qui fuit ejus minister in sacerdotio, comes in martyrio, particeps in labore. In cujus vultu sanctum quoque Eusebium videre nos credimus, et quasi in quodam speculo bonitatis illius imaginem contuemur; facile enim cognoscimus qualis
Abbreviated transcription (Latin):
dem suo exemplo xͥ nos fieri imitatores
iubet dicendo. Imitatores mei õxstote:
dei: sicut filii lim̃i. Iam uͦ demonstrãs.
quia nichil ita hanc imitationẽ pa-¬
riat. quam si ita uiuat aliquis. ut bo¬
num eiꝰ incomune ꝓficiat: atq uniu̾¬
sis utiliora ꝓuideat: ad iunxit. Ambu¬
late in caritate. Ideo cum dixisset
imitatores dei estote. continuo
de caritate desseruit: quia pci¬
pue uirtus. homines deo ꝓxi¬

Expanded text:
dem suo exemplo Christi nos fieri imitatores iubet dicendo: Imitatores mei estote, siDei, sicut filii carissimi. Iam vero demonstrans, quia nihil hanc imitationem ita pariat, quam si ita vivat aliquis, ut bonum eius in commune proficiat atque universis utiliora praevideat, adiunxit: Ambulate in caritate. Ideo cum dixisset, Imitatores mei estote, continuo de caritate disseruit, quia haec praecipue virtus homines Deo proxi