comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
urpura apud latinos apuritate lucis uoca¬
ta: apud gretos autem purphira dr̃ cum
aspiratione. aput nos pͣpura. sine aspiratio¬
ne. Ferrugo color est ppure sub nigre. que fit ĩ
hispania: ut ferrugine clarꝰ syda. Dicta aut̃
ferrugo. quod om̃is pͣpure pͥma tinctura eiꝰ¬
modi coloris extat. Coctum greci. nos rubrum:
seu uermicłm dicimus. Est enĩ uermicuł ex sil¬
uestrib frondib. Coctus qͥa ignis ht̃ speciem:
merito flagrantissime scõꝵ cdilectioni cõparat᷑.
Uñ ⁊ quidam ex eis qui hanc p̃sentẽ & comitan¬
te secum dño cõceperant aiebant. Nonne cor
irrm ardens erat in nob̃ cũ loq̃ret᷑ in uia ⁊ aꝑi¬
ret nob̃ scripturas: Eui contͣ de reꝓbis dr̃. Et qm̃

Expanded text:
urpura apud Latinos a puritate lucis vocata; apud Graecos autem porphyra dicitur cum aspiratione, apud nos purpura sine aspiratione. Ferrugo color est purpurae subnigrae, quae fit in Hispania: ut: Ferrugine clarus Ibera. Dicta autem ferrugo, quod omnis purpura prima tinctura ejusmodi coloris existat. Coccum Graeci, nos rubrum seu vermiculum dicimus: est enim vermiculum ex silvestribus frondibus. Coccus, quia ignis habet speciem, merito flagrantissimae sanctorum dilectioni comparatur. Unde et quidam ex eis, qui hanc, praesente et comitante secum Domino, conceperant, aiebant: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum loqueretur in via, et aperiret nobis Scripturas? Cui contra de reprobis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ celi speciem imitat᷑. eoriumdem mentes electoꝵ
om̃i spe ac desid̾io celestia querentes sig̾cat. ẽuiꝰ
nobis coloris sacramentũ cõmendans apłs ait. Si
⁊ resurrȩxistis cũ xp̃o que sursum sunt queri¬
te. ubi xp̃c est in dext̃a dĩ sedens. De instru

Expanded text:
coeli speciem imitatur, eorumdem mentes electorum, omni spe ac desiderio coelestia quaerentes significat. Cujus nobis coloris sacramentum commendans Apostolus ait: Si conresurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in
Abbreviated transcription (Latin):
mio: cuiꝰ lapides ferrum st̃. Item ibi de eccłia dr̃.
ferrũ ⁊ es. calciamentũ enis. Rursum ferrum.
acum̃ ⁊ mentis sigc̾at. Nñ ꝑ salomonẽ dr̃. fer¬
rum ferro exacuitur ⁊ homo eracuit faciem ami¬
q sui. Iterum ferrum. sermo ẽ in crepationis.
ut est illud in deut̃õ nomio. Siquis abierit cum
amico suo simplicit̃ in siluam ad ligna ceden¬
da ⁊ ferrum de manubrio eiꝰ exierit ⁊ amicũ eiꝰ
occid̾it. Ruisum ferrũ insidie sunt inimici. sicut
ꝑ salomonem dr̃z Sicut ferũ eruginat malicia eiꝰ.

Expanded text:
mio: Cujus lapides ferrum sunt . Item ibi de Ecclesia dicitur: mio: Cujus lapides ferrum sunt . Item ibi de Ecclesia dicitur: Ferrum et aes calceamentum ejus . Rursum ferrum acumen mentis significat, unde per Salomonem dicitur: Ferrum ferro exacuitur, et homo exacuit faciem amici sui . Iterum ferrum est sermo increpationis, ut est illud in Deuteronomio: Si quis abierit cum amico suo simpliciter in silvam ad ligna caedenda, et ferrum de manubrio ejus exierit, et amicum ejus occiderit . Rursum ferrum insidiae sunt inimici, sicut per Salomonem dicitur: Sicut ferrum aeruginat malitia ejus
Abbreviated transcription (Latin):
semina frugũ t̃re condat. Item ⁊ chalibs a
chalibe fliurine. ubi ferrum optima acie
temperat᷑. Inde abuisiue dicit᷑ calibs ipsa ma¬
theries ut uulnificusꝰ calibs. ferri usꝰ post alia
metalla reꝑtus est. Cuiꝰ postea uersa i obꝓbri¬
um species. Nam uñ pridem tellus tractabat᷑
inde modo cruor effundit᷑. ferrũ mistice sig̾cat¬
tribłationẽ & angustiam. ait est illud in psal¬
mo de ioseph. ferrũ ꝑtnͣsiuit aĩam eiꝰ. ferrũ
aut̃ hic. indicat tribrilationẽ dure necessita¬
tis que instante aĩa ꝑuagat᷑. dũ defuturis
sollicite iam mala patit᷑. que time non desunt.
Talis est illa in eungłio locutio ẽ ub simeon di¬
Significans habituram matrem głosam tristi¬
ciam dñice passionis. Qd̃ geniis locutionis int̾
ꝓpria scripture druine credtimꝰ ad notandũ. Itẽ
ferrum. fortes quiq in eccłia ut est illud in gccłia¬
libro iob ferrum de t̾ra tollitur. Et indert̃ono¬

Expanded text:
semina frugum, terrae condat. Idem et chalybs a Chalybe flumine, ubi ferrum optima acie temperatur. Unde et abusive dicitur chalybs ipsa materies, ut: Vulnificusque chalybs. 2. Ferri usus post alia metalla repertus est. Cujus postea versa in opprobrium species. Nam unde prius tellus tractabatur, inde 293 modo cruor effunditur. Nullum autem ctribulationem et angustiam, ut est illud in psalmo de Joseph: Ferrum pertransivit animam ejus . Ferrum autem hic indicat tribulationem durae necessitatis, quae instante anima pervagatur, dum de futuris sollicite jam mala patitur, quae timere non desinit. Talis illa in Evangelio locutio est, ubi Simeon disignificans, habituram matrem gloriosam tristitiam Dominicae passionis. Quod genus locutionis inter propria Scripturae divinae credimus annotandum. Item ferrum fortes quique in Ecclesia, ut est illud in libro Job: Ferrum de terra tollitur ; et in Deuterono
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ enticam greco noĩe repositam rei copiosam sub¬
stantiam appellamꝰ.¬
Rgif terium. locus est ubi opus aliqͥd fit. Gre¬
co enĩ sermone erga oꝑa. sterio stacio idest
oparii. Ergastula quoq ⁊ psa a greco uoca¬
bło nuncupantur. ubi deputant᷑ noxĩ ad aliqͥd
opus faciendũ. ut solent gladiatores & exules. qͥ
marmora secant. ⁊ tñ uincłoꝵ custodiis alligati
feminarum. ad opus lanificii exercendum ꝯue¬
niat. Mulier enĩ: gene nuncupa tͣ. Pistrinũ
qͣiͣ pilistrinum. qͥa pilo antea tondebant granũ::
Ũ ⁊ ap̃ uet̾es ñ molitore s pistores dicti qͣ pisores a fideti gͣnis
frum̃ti. Molȩ enĩ usꝰ ñdũ erats gͣnũ pilo findebãt.Uñ ⁊ u̾giliꝰ¬

Expanded text:
et entecham graeco nomine repositam rei copiosam subet entecham graeco nomine repositam rei copiosam substantiam appellamurgasterium locus est, ubi opus aliquod fit: graeco etenim sermone erga opera, sterion statio, id est, operarii: ergastula quoque et ipsa a graeco vocabulo nuncupantur, ubi deputantur noxii ad aliquod opus faciendum, ut solent gladiatores et exsules, qui marmora secant, et tamen vinculorum custodiis alligati feminarum ad opus lanificii exercendum conveniat, mulier enim graece gyne nuncupatur. Pistrinum, quasi pilistrinum: quia pilo antea tundebant granum. Unde et apud veteres non molitores, sed pistores dicti: quasi pinsores a pinsendis granis. Molae enim usus nondum erat, sed granum pilo pinsebant. Unde et Virgili
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑis longi. ꝓmptuariũ dictũ eo qd̃ inde ne¬
cessaria iuctu ꝓmunt᷑. hoc est ꝓferuntur:
ꝓmptuaria. aliqñ in malam partem accipiunt᷑
ut est illud. ꝓmꝑtuaria eoꝵ plena eructantia ex
hoc in illud. ꝓmptuaria que cellaria uulgus ap¬
pellat. hereticoꝵ corda significant. ubi diuersa¬
rum rerum species epuleq reposite sunt. ista
qnͣtum copiose sarcita sunt. tantum diũsas eruc
auctoritate diuma ꝯiunct: ad interpretationũ
nequicias tnͣsferunt᷑. Cum iñ quoq fuerint dño
iruante suꝑati: ad sophistarum se uersutias ca¬
lumpniasq conuertunt. uagi instabiles. qui ra¬
dicem neqͥuerĩt hr̃e u̾itatis. Sic m̾ito asperis odo¬
rib cõparata siuit. que simplicia corda fetido ser¬
mone decipiũt. Apotheca autẽ uel horrea agreco
ũbo repostoria uel reconditoria dic possunt. eo
qd̃ inhis hoĩes elaboratas fruges reponunt. Nñ

Expanded text:
temporis longi. Promptuarium dictum, eo quod inde netemporis longi. Promptuarium dictum, eo quod inde necessaria victui promuntur, hoc est, proferuntur. mptuaria aliquando in malam partem accipiuntur, Vers. 14. Promptuaria eorum plena, eructantia ex hoc in illud. Promptuaria quae cellaria vulgus appellat, haereticorum corda significant, ubi diversarum rerum species epulaeque repositae sunt. Ista quantum copiose farcita sunt, tantum diversas erucauctoritate convincas, ad interpretationum nequitias transferuntur. Cum inde juvante superati, ad sophistarum se versutias calumniasque convertunt, vagi, instabiles: quia radicem nequeunt habere veritatis. Unde asperis odoribus comparata sunt, quae simplicium corda fetido sermone decipiunt. Apotheca autem vel horrea a graeco verbo repositoria vel reconditoria dici possunt, eo quod in his homines elaboratas fruges reponunt. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
columpnaꝵ capitib suꝑ posite retes ⁊ cathe¬
nule miracłm sue conexionis cunctis aspectã
Rarium uocatum. quia priꝰ es signatũ ibi
recondebat᷑. Hoc enĩ olim irusuerat auro
argentoq ñ dũ signato. Et quoꝵ mecallis
quaniuis postea facta fuiss peccunia. Nom̃ tam̃
etarii ꝑ maufit. ab eo metallo unde pecuria ini¬
cium sumpsit: Armarium locus est ubi qͣrũq
arciũ instrumenta ponunt᷑. Arma mentarium
uero ubi tantũ tela armoꝵ. Unde iuuenalis qͥcͥ¬
quid habet teloꝵ armam̃taria celi. Dicta aut̃
utraq ab armis idest brachiis quibus exercitat᷑.
bibliotheca est locus ubi repiinuntur libri. Bi¬
blio enĩ grece liber. theca repositorium dr̃. Cella¬
rium dictum qd̃ in eo colligant᷑ minist̾ia men¬
sarum uel que necessaria uictui suꝑ fẽ. Inter
ꝓmptuartum aut̃ ⁊ cellariũ hoc iiter est. qd̃ cel¬
larium est paucoꝵ dierum. ꝓmptuariũ uero

Expanded text:
columnarum capitibus superpositae retes et catecolumnarum capitibus superpositae retes et catenulae miraculum suae connexioms cunctis aspectant Aerarium vocatum, quia prius aes signatum ibi recondebatur. Hoc enim olim in usu erat, auro argentoque nondum signato. Ex quorum metallis quamvis postea facta fuisset pecunia, nomen tamen aerarii permansit ab eo metallo unde pecunia initium sumpsit. Armarium locus est, ubi quarumcunque artium instrumenta ponuntur: armamentarium vero, ubi tantum tela armorum. Unde Juvenalis: Quidquid habent telorum armamentaria coeli: dicta autem utraque ab armis, id est, brachiis quibus exercentur. Bibliotheca est locus, ubi reponuntur libri. Biblos enim graece liber, thece repositorium dicitur. Cellarium, quod in eo colligantur ministeria mensarum, vel quae necessaria victui supersunt. Inter promptuarium autem et cellarium hoc interest, quod cellarium est paucorum dierum, promptuarium vero
Abbreviated transcription (Latin):
pͥitibus erant suꝑ posita. duo sunt testam̃ta qͦꝵ
meditatõi atq obseruantie. doctores scĩ toto. ⁊
antmo subdunt᷑ ⁊ corꝑe. Unde bene utrũq capitel¬
lum .u. cubitos habebat altitudinis. qͥa nimmi
rum.u. libris scͥptura moysaice legis cõprehen¬
sa est. Qurnq etiam scł̃i etates tota uet̾is instru¬
menti series complexa est. Nouũ uero testam̃¬
tum ñ alia nobis aliqua p̃dicat. quamq moy¬
namq cathenarum ⁊ similitudo retis in capi¬
tellis. Harietas est uͥtutum spiritaliũ in scĩs. de
qua dño cantat᷑ in psalmis. Adstitit regina ã dex
tris tuis in uestitu de aurato circum amicta
uarietate. hoc est in uestitu fulgide dilectio¬
nis. Circum amicta uarietate diu̾soꝵ caris¬
matũ. Nel certe iłtiplex contertio cathenaꝵ
⁊ retis expansio. Multifarias electoꝵ ꝑsonas¬
insinuat. que cũ uerbis scõꝵ p̃dicatoꝵ fidełr
auscultando atq obediendo adherent quasi

Expanded text:
pitibus erant superposita, duo sunt testamenta: quorum pitibus erant superposita, duo sunt testamenta: quorum meditationi atque observantiae doctores sancti toto et animo subduntur et corpore. Unde bene utrumque capitellum quinque cubitos habebant altitudinis, quia nimirum quinque libris Scriptura Moysaicae legis comprehensa est, quinque etiam saeculi aetates tota Veteris Testamenti series complexa est. Novum vero Testamentum non alia nobis pnamque catenarum et similitudo retis in capitellis, varietas est virtutum spiritalium in sanctis, de qua Domino cantatur in Psalmo: Astitit regina a dtris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate ; hoc est, in vestitu fulgidae dilectionis circumamicta varietate diversorum charismatum. Vel certe multiplex contextio catenarum, et retis expansio, multifarias electoinsinuat: qui cum verbis sanctorum praedicatorum fideliter auscultando atque obediendo adhaerent, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
& ioħs. qui iudebantur colũne rẽ dextras dede¬
runt mͥ & barnabe societatis. ut nos in gentibꝰ
illi autem incircumcisione. Quib uerbis quas
exponere tudetur mist̾um columpnarum mat̾i¬
fortes nimiũ fide. atq oꝑe. ⁊ cõtemplatione ad su
ꝑna erectos. Due sunt autẽ. ut ⁊ gentes ⁊ circum¬
cisionem p̃dicando in eccłiam introducant. Sta¬
bant in portitu ante fores templi. & ingressum
illiꝰ suo decore. ac pulchritudine. ex utraq parte
mirabilr̃ ornabant. Ostiũ autẽ templi. dñs est.
qͥa nemo uenit ad patrem nisi ꝑ ipsum. Et sicut
alibi dicit. Ego sum ostiũ ꝑ me siquis introierit
saluabit᷑. Quod iudelicet ostium columpne ab
utroq latere coram posite circumstant. cũ mi¬
nistri sermonis. utriq popło introitum regni
suppremia pars earum p̃cordia sunt fidelium
doctoꝵ quoꝵ deo deuotis cogitationib sicut
capite membra. ita ipsoꝵ omnia ⁊ op̃a diri¬
gunt᷑ ⁊ uerba. Duo autem capitella que hisca¬

Expanded text:
bantur columnae esse, dextras dederunt mihi et Barnabae societatis, ut nos in gentibus, illi autem in circumcisione. » Quibus verbis, quasi exponere videtur mysterium columnarum materiFortes nimirum fide atque opere et contemplatione ad superna erectos. Duae sunt autem ut et gentes et circumcisionem praedicando in Ecclesiam introducant. Stabant in porticu ante fores templi, et ingressum illius suo decore ac pulchritudine ex utraque parte mirabiliter ornabant. Ostium autem templi Dominus est, quia nemo venit ad Patrem, nisi per illum; et sicut alibi dicit: Ego sum ostium; per me si quis introierit, salvabitur . Quod videlicet ostium columnae ab utroque latere coram positae circumstant, cum ministri sermonis utrique populo introitum regni suprema pars earum praecordia sunt fidelium doctorum, quorum Deo devotis cogitationibus sicut capite membra, ita ipsorum omnia et opera diriguntur et verba. Duo autem capitella, quae his ca
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ paralipo menon. Ut est illud. Compleuit tram
omne opꝰ regis in domo dei. hoc est columpnas
duas ⁊ epistilia. ⁊ capitai qͣiͣ quedam retiacła que
capita terge rent suꝑ epistilia. he sunt co¬

Expanded text:
et Paralipomenon, ut est illud: Complevit Hiram et Paralipomenon, ut est illud: Complevit Hiram omne opus regis in domo Dei, hoc est, columnas duas et epistylia et capita et quasi quaedam retiacula quae capita tegerent super epistylia II
Abbreviated transcription (Latin):
a fundamento osurgunt. ⁊ suꝑ posite fabrice sus¬
tinent pondus. Bases aut̃ nomen petre est fortis¬
rotunditate uocate in quib tociꝰ fabrice pondꝰ eri¬
git᷑. Antiqͣ ratio erat colũnaꝵ altitudinis t̾cia parᷤ
latitudinũ. Genera rotundarũ .iiͦiͬ. st̃. dorice. ionice.
thuscanie corinthee m̃sura crassitudinis. ⁊ altitudi¬
nis uit̃ se distantes. Quintũ geuꝰ est earum que uo¬
cant᷑ attice qͣternis angulis. aut ampliꝰ parib lat̾i¬
sunt int̃ uallis. Capitella dicta qd̾ sint colũpiuaꝵ
capita sicut suꝑ collũ caput. Epistilia sunt que
suꝑ capitella columpniarũ ponunt᷑ ⁊ est grecum.
idest suꝑ missa. Bases Auttẽ mistice possunt intel¬
ligi libri testam̃toꝵ diuinoꝵ. quib innitit᷑ om̃i
doctruia scor̃um p̃dicatoꝵ. Columne enĩ. sunt apħ.
⁊ doctores eunͣgłii. Hos p̃figurauer̃t ille due co¬
lumpne. quas legit᷑ fecisse hẏram in edificatio¬
ne templi dñi ficut scͥptum est in libro regum.

Expanded text:
a fundamento consurgunt et supraposite fabrice sustinent pondus, bases autem nomen est Petre fortisquibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitella dicta, quod sint columnarum capita, sicut super collum caput. Epistylia sunt, quae super capitella columnarum ponuntur, et est graecum, id est, supermissa. Bases autem mystice possunt intelligi libri Testamentorum divinorum, quibus innititur omnis doctrina sanctorum praedicatorum. Columnae enim sunt Apostoli et doctores Evangelii. Hos praefiguraverunt illae duae columnae, quas legitur fecisse Hiram in aedificatione templi Domini, sicut scriptum est in libro Regum
Abbreviated transcription (Latin):
Item legitur in libro regum qd̾ salomon parum̃¬
tum texerit auro intrinsecus. hoc est in oracło
tin ipso templo. Texit ergo salomon pauunen¬
in celis ꝑfecte ac plenarie dono dilectionis et̃¬
noꝵ: a mortaliũ iulitate secreuit. Compluui¬
um dictum. qr aqueꝰ partib que circa sut̃ eo¬

Expanded text:
. Item legitur in libro Regum , quod Salomon pavimen. Item legitur in libro Regum , quod Salomon pavimentum texerit auro intrinsecus et extrinsecus, hoc est, in oraculo et in ipso templo. Texit ergo Salomon pavimenustorum in coelis perfecte ac plenarie dono dilectionis aeternorum a mortalium vilitate secrevit. Compluvium dictum, quia aquae partes, quae circa su
Abbreviated transcription (Latin):
testudinis ueteres temploꝵ tecta faciebant. que
ideo sic fiebat ut celi ymaginẽ reddẽt. qd̾ constat ẽẽ
cõuexum. alii testudinẽ uolunt ẽẽ locum in partẽ
atrii aduersam uenientib. Arcus dicti qd̾ sint arta
conclusione curuati ipsi ⁊ fornices. Paiimentiori¬
ginem apud grecos elaborata arte picture litos¬
trota pariulis crustis ac tessellis tinctis in uarioᷤ
colores. Nocata autẽ pauimenta. eo qd̃ paueantun
idest cedant᷑. Unde ⁊ pauor. quia cedat cor. Ostrachuᷤᷤ
est pauimentũ testaciũ. eo qd̾ fraetis testiᷤᷤ
calice ad mixto feriatur. Testa eñ greqi ostra dict̃
dicit carni sue qd̾ uiciosũ ẽẽ ñ dubium est. Aĩa¬
eñĩ si ad hereat corꝑi deliclis fauet. si uoluntate sit
diuisa. iurtutib. Pauimentum humilitas fideliũ
doctrina scoꝵ pacient̃ suscipientiũ ut in erechie¬
le & ante gatofilatiũ parimentũ stratũ lapide

Expanded text:
testudinis veteres templorum tecta faciebant, quae testudinis veteres templorum tecta faciebant, quae ideo sic fiebat, ut coeli imaginem redderet: quod constat esse convexum. Alii testudinem volunt esse locum in parte atrii adversa venientibus. Arcus dicti, quod sint arta conclusione curvati, ipsi et fornices. Pavimenta originem apud Graecos habent elaborata arte picturae, lithostrota parvulis crustis ac tessellis tinctis in varios colores: vocata autem pavimenta eo quod paveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam enim Graeci ostracon dicunt. dicit carni suae: quod vitiosum esse non dubium est. Anima si adhaereat corpori, delictis favet: si voluntate sit divisa, virtutibus. Pavimentum humilitas fidelium doctrinam sanctorum patienter suscipientium, ut in Ezechiele: Et ante gazophylacium pavimentum stratum lapide
Abbreviated transcription (Latin):
pendant᷑. tota mente in hereant. Et bene tigna ħ
cedrina ⁊ laquearia dicunt᷑ eẽ cypsũna. quia utr̃a¬
quȩ hanc arborem imputribilis omnino nature.
altitudinis exinrie. ⁊ odoris constat eẽ p̃cipuri qd̾
eis apte conuenit. qui cũ apło discere posit̃. Xp̃i
bonit odor sumꝰ deo. Et nĩa conu̾atio in celis ẽ.¬
Lectum intentionẽ celestis oꝑationis sigc̃at. idest ui¬
tam cõptemplatiuam. ut in eungłio Et qui in tec¬
to est ñ descendat aliqͥd tollere de domo fua. Itẽ
tectum corpꝰ hoĩs. ut in eungłio. Qd̃ in aure audi¬
tis. p̃dicate suꝑ tectum. Tectum uelamen legis ⁊
obscuritas scãrum scͥpturarum in telligit᷑. Absi¬
da greco sermone latine interp̃tat᷑ lucida eo qd
lumine accepto ꝑ arcum resplendeat. Sed utrum
absidiam an abudem dicere debeamꝰ. hoc uerbi ge¬
nus ambiguũ quidam doctoꝵ existimant. Testu¬
do est camera templ obliqua. Nam in modum

Expanded text:
pendantur, tota mente inhaereant. Et bene tigna haec pendantur, tota mente inhaereant. Et bene tigna haec cedrina et laquearia dicuntur esse cypressina: quia utramque hanc arborem imputribilis omnino naturae, altitudinis eximiae, et odoris constat esse praecipui. Quod eis apte conenit, qui cum Apostolo dicere possunt: Christi bonus odor sumus Deo ; et: NTectum intentionem coelestis operationis signat, id est, vitam contemplativam in Evangelio: Et qui in tecto est, non descendat aliquid tollere de domo sua . Item tectum corpus hominis, ut in Evangelio: Quod in aure auditis, praedicate super tectum . Tectum velamen legis, et obscuritas sanctarum Scripturarum intelligitur. Absida graeco sermone latine interpretatur, lucida: eo quod lumine accepto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debemus, verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. Testudo est camera templi obliqua: nam in modum
Abbreviated transcription (Latin):
minat. equibꝰ om̃ib ipsa untu̾salis eccłia constat.
Tigna autẽ ⁊ laquearia diu̾sos in eisdem domi¬
bũs eccłie fideliũ ordines cdesignãt. Namq utͣq
in alto solent poni. sed tigna adminutionem fi¬
uut. laquearia uͦ magis decori domoꝵ. qmͣ mu¬
nicioni ꝓficiunt. Signficant ergo tigna. p̃di¬
catores scõs. quoꝵ ⁊ uerbo ⁊ exemplo structura
eidem eccłie ut subsistere possit ꝯtinetur: qui
sue robore doctrine turbines heretice inpua¬
sionis. Ne eam deiciant arcent: ad simulẽntur
laquearea simpliciorib xp̃i famulis. qui ꝓpriis
eccłie uirtutib pociꝰ exornare qmͣ doctrine uerbis
diffundere. Et contͣ ꝑuersoꝵ dogmnatum impetꝰ nor̃t
muutẽ. Dependu̾nt autẽ ad fyxti tingenis laquea¬
ria. qͥa necesse est. ut quicũq in scã eccłia subli¬
mes uͥtutib splendere desiderant. sũmoꝵ patrum
diclis atq exemplis quib a t̾renoꝵ ambitu sus¬

Expanded text:
minat, e quibus omnibus ipsa universalis Ecclesia constat. minat, e quibus omnibus ipsa universalis Ecclesia constat. Tigna autem et laquearia diversos in eisdem domibus Ecclesiae fidelium ordines designant. Namque utraque in alto solent poni: sed tigna ad munitionem fiunt, laquearia vero magis decori domorum quam munitioni proficiunt. Significant ergo tigna praedicatores sanctos, quorum et verbo et exemplo structura ejusdem Ecclesiae, ut subsistere possit, continetur: quia suae robore doctrinae turbines haereticae impulsionis, ne eam dejiciant, arcent. Assimilantur laquearia simplicioribus Christi famulis, qui propriis Ecclesiam virtutibus potius exornare, quam doctrinae verbis diffundere, et contra dogmatum impetus norunt munire. Dependunt autem affixa tignis laquearia: quia necesse est, ut quicunque in sancta Ecclesia sublimes virtutibus splendere desperant, summorum patrum dictis atque exemplis, quibus a terrenorum ambitu sus
Abbreviated transcription (Latin):
d
idest agoni qd̃ latine dr̃ genu. eo quod inflexu
speciem anguli ⁊formi qualitate restituit. Nã
apud grecos originem sui noĩs in diriuationib
omnino cũstodit. Ut tetragonum pentagonum
⁊ his similia. Culmina dicta sunt. quia apud an¬
tiquos tec ta culmo tegebant᷑. ut ñc rustica.
hinc tecti summitas culmen dr̃. Camere sunt uo¬
lumina introrsum respicientia appellate a curuo.
Camur enĩ grece. curuum est. Laquearia sunt.
que cameram sub tegunt ⁊ ornant. que ⁊ lacu¬
naria cdicunt᷑. Principałr aritẽ lacus dr̃. ut luci¬
lius. Resultant edesq lacusq. cuiꝰ diminutio
lacunar facit. ut oratius. neq aureum mea reti¬
net in domo lacunar. Inde fit alia diminutio
lacunariũ. Et ꝑ antisticon laqueariũ facit. Tecta
enĩ siuie laqitearia. sci doctores in telligi possũt.
Unde sponsa in cantica canticoꝵ ait. Tigna do¬
moꝵ nr̃oꝵ cedrina. laquearia cipressina. Domus
q̃ppe suas uarias ꝑ mundum fideliũ cõuenticła no¬

Expanded text:
d est, a gony, quod latine dicitur genu eo, quia inflexu speciem anguli conformi qualitate restituit. Nam apud Graecos originem sui nominis, in derivationibus omnino custodit, ut tetragonus, pentagonus, et his similia. Culmina dicta sunt, quia apud antiquos tecta culmo tegebantur, ut nunc rustica. Hinc tecti summitas culmen dicitur. Camerae sunt volumina introrsum respicientia, appellatae a curvo. Campulon enim graece curvum est. Laquearia sunt, quae cameram subtegunt et ornant, quae et lacunaria dicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit. Tecta enim sive laquearia, sancti doctores intelligi possunt. Unde sponsa in Cantico canticorum ait: Tigna domorum nostrarum cedrina, laquearia cypressina . Domos quippe suas varia per mundum fidelium conventicula no
Abbreviated transcription (Latin):
catur. in qua dixit ds. ꝓducant aque reptilia aĩa¬
rum uiuarum. ⁊ uolatilia sub firmam̃to celi. misti¬
de significans diuerse uͥtutis uiros. exaquis baptis¬
matis eẽ nascituros. Titłi ergo huiꝰ intentio talis
gationem. quinta sabb̃i baptismũ. Unde colligr᷑
psalmum in eccłia anĩ de regenerata congrega¬
tione cẽ locutũm. hinc enĩ asaph adhistoriam̃ qͥ
no. Lacus infernũ signiticat. Ut in psalmo. Posue¬
runt me in lacum inferiori ⁊ alibi. Deduxerunt
u lacum mortis uitam meam

Expanded text:
catur, in qua dixit Deus: Producant aquae reptilia animacatur, in qua dixit Deus: Producant aquae reptilia animarum vivarum, et volatilia sub firmamento coeli: mystice significans, diversae virtutis viros ex aquis baptismatis esse nascituros. Tituli ergo hujus intentio talis gationem: quinta sabbati, baptismum. Unde colligitur psalmum in Ecclesia Domini de regenerata congregatione esse locuturum. Hoc enim Asaph ad historiam quino. Lacus infernum significat, ut in psalterio. Posuerunt me in lacu inferiori, et alibi: Deduxerunt in lacum mort
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Inde ⁊ calcatorium dr̃. sed hoc nomen multa
significat. Torcular. altare ab eo qd̃ ibi oblationes
atq fructus conferant᷑. ut in cantico ysaie ⁊ tor¬
cular fodi in ea. Torcular. futa tribulatio. ut in¬
a pocalimpsin: ⁊ipse calcauit torcular uini irefu¬
roris añi. Itaq torcular qd̃ iuxta scͥpture scẽ cõ¬
fuetudinem. int̾ dũ ꝓultione atq suppliciis ponr̃
peccatoꝵ. int̾ dum in congregatione nouoꝵ fruo¬
tuũ. ꝓpenis ponr᷑ atq tormentis. quando ieremias
in lamentationib plangens euersionem iherusa¬
lem loqͥt᷑. Torcular calcauit dr̃s uirgini filie iu¬
da. Ideo ergo ploro: in bonam partem scribunt᷑
psalmi ꝓtorcłarib octauus ⁊ octogesimꝰ t̾ciꝰ. Le¬
grͣ enim in titulo octogesim psasmi ita infine
ꝓ torclarib asaph. Quinta sabb̃ĩ est. quinta die a
sabbo. q̃ agentilib dies iouis. a nob̃ qͥnta feria uo¬

Expanded text:
tur: unde et calcatorium dicitur: sed hoc nomen multa tur: unde et calcatorium dicitur: sed hoc nomen multa significat. Torcular tanquam fructus conferantur, ut in Esaia. Et torcular fodi in ea. Et aliter: Torculat tribulationum irae furoris Domini . Itaque torcular, quod juxta Scripturae sanctae consuetudinem interdum pro ultione atque suppliciis ponitur peccatorum, interdum in congregatione novorum fructuum: pro poenis ponitur atque tormentis, quando Jeremias in lamentationibus plangens eversionem Jerusalem loquitur: Torcular calcavit Dominus virgini filiae Judae: ideo ego ploro . In bonam partem scribuntur psalmi pro torcularibus, octavus et octogesimus tertius: legitur enim in titulo octogesimi psalmi ita: In fine pro torcularibus Asaph. Quinti sabbati est quinta dies a sabbato, quae a gentibus dies Jovis, a nobis quinta feria vo
Abbreviated transcription (Latin):
dieimꝰ cõbustio sempit̾na intelligr᷑. ⁊t in eungłio
Sicut eñt̃ fenum qd̾ hodie in agrum est ⁊ cras ĩ
clibanũ mittit᷑. Clibanus tribulatõ uite p̃sentis.
ut in iheremia: pellis nr̃a hoc est caro qiͣ dibanꝰ
exusta est a facie tempestatũ famis. Slibanus
est coq̃dis panib enei uascłi deducta rotundi¬
tas. que sub urentib flammis ardet intrinse¬
cus. In qua similitudine m̾ito peccatores po¬
nunt᷑. qui infut᷑o iudicio ⁊ merore animi ⁊ pẽ¬
nal exerutiatione torq̃di sunt qi cont᷑ reglas
dnĩ obstinata mente uixert̃. De quib dr in
psalmo. pones eos ut clibanũ ignis in temꝑe uul¬
tus tui. Hultꝰ uͦ dñi dies est iudicii. qñfiliꝰ hõis
iudebitur ab hominib. S soli eũ rusti etiam di¬
uinitatis sue contemplatione respiciunt. Torcu¬
lar dictum eo qd̾ ibi uue calcentur. atq extor¬
te ex pͥmant᷑. forus est locus ubi uua calcat᷑. dic¬
tus quod ibi ferat᷑ uua. uel ꝓpt̾ qd̃ ibi pedib feria¬

Expanded text:
na intelligitur, ut in Evangelio: Si enim fenum, quod hodie in agro est, et cras in clibanum mittitur . Unde clibanus tribulatio vitae praesentis, ut in Jeremia: Pellis nostra, hoc est, caro, quasi clibanus, exusta est a facie tempestatum famis . Clibanus est coquendis panibus aenei vasculi deducta rotunditas, quae suburentibus flammis ardet intrinsecus. In qua similitudine merito peccatores ponuntur, qui in futuro judicio et moerore animi et poenali excruciatione torquendi sunt, qui contra regulas ni obstinata mente vixerunt. De quibus dicitur in psalmo: Pones eos ut clibanum ignis in tempore vultus tui . Vultus vero Domini dies est judicii, quando filius hominis videbitur ab hominibus, sed soli eum justi etiam divinitatis suae contemplatione respiciunt. Torcular dictum eo, quod ibi uvae calcentur, atque exortae exprimantur. Forus est locus ubi uva calcatur, dictus, quod ibi feratur uva; vel propter quod ibi pedibus feria
Abbreviated transcription (Latin):
pe hoĩm ad huc in mundo unũ dñicolentes
edificare uidebantur. dũ cet̾e nationes ydoloꝵ
se cultura destruerent. Adificantes enĩ ten
tum soliditaᷤ impleat᷑. Iudei uͦ fidei sue fabri¬
cãui minime ꝑfecerunt. qũt ip̃m qui erat
lapis fortissimus angularis more cdementi
ꝑ tropologiam sicut in numeris locis constat
expositirm. ideo lapis dr̃ angularis. qd̾ duos ad
se popłos. ediu̾so uenientes. gentiliũ atq iudeo¬
rum. tanqmͣ geminos parietes. in unam solidi¬
tatis gr̃am colligauit. De hoc lapide ꝓph̃e. De
hoc apli. De hoc diu̾sa mult dyerunt. Angu¬
lus enim transactuf. est ex greco sermone

Expanded text:
pe hominum adhuc in mundo unum colentes pe hominum adhuc in mundo unum colentes aedificare videbantur, dum caeterae nationes idolorum se cultura destruerent. Aedificantes enim tendtum soliditas impleatur. Judaei vero fidei suae fabricam minime perfecerunt: quoniam ipsum, qui erat lapis fortissimus angularis, more dementiuChristus per tropologiam sicut innumeris locis constat expositum ideo lapis dicitur angularis: quia duos ad se populos a diverso venientes, Gentilium atque Judaeorum, tanquam geminos parietes in unam soliditatis gratiam colligavit. De hoc lapide prophetae, de hoc Apostoli, de hoc multi diversa dixerunt. Angulus enim tractus est ex graeco sermone,
Abbreviated transcription (Latin):
fulgebat. ac si calculo esset candido tecta Iux¬
ta sensus uero misticos. parietes templi sunt
fidelium popłi. ex quib sca unũsalis tonsis¬
tit eccłta. quoꝵ dilat̾ionem ꝑ orbem latitu¬
do designat parietum. Spem uero dintentionẽ
omnẽ ad celestia erectam. Congitudo. uel certe
altitudo parietes que exordinib lapidum suꝑ t̃¬
uicem positis constat. p̃sentis statum eccłie sigc̃at.
Nbi electi suꝑ fundamentũ xp̃i om̃s edificati si¬
bi inutcem in ordine ꝑ temꝑum curricla futce¬
dunt. seseq inuicem portantes legem xp̃i que est
caritas ad implent. Angulus qd̾ duos parietes
in unum coniungit. Angłs autẽ. siue lapisan¬
rietes comungat in unum. credentes uidelicet
ex iudeis ⁊ gentib. Unde scͥptum est in psalmo.
Lapidem queni reꝓbauerunt edificantes hic
fac tus est in caput᷑ angrili. Sub allusione fa¬
bricantiũ exponr̃ inranis oꝑa iudeoꝵ. Soli qp¬

Expanded text:
fulgebat, ac si calculo esset candido texta. Juxfulgebat, ac si calculo esset candido texta. Juxta sensus vero mysticos, parietes templi sunt fidelium populi, ex quibus sancta universalis consistit Ecclesia: quorum dilatationem per Orbem latitudo designat parietum, spem vero et intentionem omnem ad coelestia erectam longitudo: vel certe altitudo parietis, quae ex ordinibus lapidum super invicem positis constat, praesentis statum Ecclesiae significat, ubi electi super fundamentum Christi omnes aedificati, sibi invicem in ordine per temporum curricula succedunt, seseque invicem portantes, legem Christi, quae est charitas, adimplent. Angulus, quod duos parietes in unum conjungit. Angulus autem sive anuos parietes conjungat in unum, credentes videlicet ex Judaeis et Gentibus. Unde scriptum est in psalmo: Lapidem, quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . Sub allusione fabricantium exponitur inanis opera Judaeorum. Soli quip
Abbreviated transcription (Latin):
dificabunt parietem. Illi aut̃ liniebant cum
lito absq paleis. fenestre in pariete: Auditꝰ fidi.
uel cordis in tellectus. ut in canticis cantitoꝵ
cce ipse stat post parietem nr̃m respiciens ꝑ¬
ditus odoratus. ⁊ cet̃ sensus carnis. ut in iheri¬
mia. Intrauit mors ꝑfenestras ur̃as. fenestra.
cogitatõ cordis. uel ipsa mentis in tentio. ut in
sophonia. Nox cantãti in fenestra. coruus in su¬
ꝑliminarib eius. Pictura in pariete. cogitati
etes enim templi dei. fideles sunt ex itroq¬
popło. hoc est iudaico & gentili. ex qnib xp̃s
edificauit eccłiam suam. Unde legr̃ in regũ
de salomone: ⁊ edificauit parietes domus in¬
trinsecus tabulatis cedrinis aparuimento domꝰ
iisq ad summitatẽ parietum. ⁊ usq ad laque¬
aria oꝑuit lignis cedrinis intrinsecus. Intͥnse¬
cus quidem domus cedro erat uestita. Nam forĩ¬
secus tanto nitore lapis ipse de quo facta fuerat

Expanded text:
dificabant parietem, illi autem liniebant eum dificabant parietem, illi autem liniebant eum luto absque paleis . Fenestrae auditus fidei vel cordis intellectus, ut in Canticis canticorum: Ecce ipse stat post parietem nostrum, respiciens ditus, odoratus, et caeteri sensus carnis, ut in Jeremia: Intravit mors per fenestras nostras . Fenestra cogitatio cordis, vel ipsa mentis intentio, ut in Sophonia: Vox cantantis in fenestra, corvus in superliminaribus ejus . Pictura in pariete cogitationetes enim templi Dei, fideles sunt ex utroqpopulo, hoc est, Judaico et Gentili, ex quibus Christus aedificavit Ecclesiam suam. Unde legitur in Regum de Salomone: Et aedificavit parietes domus intrinsecus tabulatis cedrinis a pavimento usque ad summitatem parietum, et usque ad laquearia operuit lignis cedrinis intrinsecus. » Intrinsecus quidem domus cedro erat vestita: nam forisecus tanto nitore lapis ipse, de quo facta fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ qd̾ fundus sit domꝰ. idem ⁊ cementũ.
accedendo dictum. qd̃ grosso lapide surgat.
Fundamentũ enĩ allegorice xp̃c intelligr᷑ uel
fides eiꝰ catholica suꝑ quam fundata est eccłia.
Unde scriptum est in apło. ł undamentũ eñi
aliud nemo potest ponẽ pret̾ id qd̃ positum ẽ
doctrinam eorum. Item legr̃ in psalmo de ciui¬
continet. ut nulla possit quassatione titubare.
Merito ergo ab ipso sumpit ex ordium. quẽ re¬
rum onimium constat ẽẽ principium. Paries
nuncupat᷑. quia semꝑ duo sunt paries. uel ala¬
tere uel a fronte. Siue enim tetragonũ. siue exa¬
gonum sit. qui se ꝯspiciunt ex pariert̃. Alit̃
enim structura facta de formis est: parieti¬
nas dicimꝰ quasi parietum ruinas. Sunt enĩ
Paries. corpus saluatoris sigc̃at. ut est illud in
psalt᷑. Canqm parieti urrclinato ⁊ macerte cte pul¬
se. Et alibi. Ecce stat post parietem nr̃m. Pari¬
es. simulatõ hypocͥtarum. ut in ezechiel Ipsi e¬

Expanded text:
dictum, quod fundus sit domus, idem et caementum a caedendo dictum, quod grosso lapide surgat. Fundamentum enim allegorice Christus intelligitur, vel fides ejus catholica, super quam fundata est Ecclesia. Unde scraliud nemo potest ponere praeter id, quod positum est arum , hoc est, doctrinam eorum. Item legitur in Psalmo de civicontinet, ut nulla possit quassatione titubare. Merito ergo ab ipso sumpsit exordium, quem rerum omnium constat esse principium. Paries nuncupatur, quia semper duo sunt pares, vel a latere, vel a fronte. Sive enim tetragonum, sive hexagonum sit, qui se conspiciunt, ex pari erunt. Aliter enim structura facta deformis est. Parietinas dicimus, quasi parietum ruinas: sunt enim Paries corpus Salvatoris significat, ut est illud in Psalmo: Tanquam parieti inclinato et maceriae impulsae ; et alibi: Ecce stat post parietem nostrum . Paries simulatio hypocritarum, et in Ezechiel: Ipsi ae
Abbreviated transcription (Latin):
licta scłaris ꝯu̾sationis abstrach. ꝑ robtir c̃oti¬
nentie dirrescunt. ⁊ soliditatẽ recte fidei acbo¬
noꝵ oꝑum clecorem in se ostendunt. ita ut scis¬
simis itiris merito inde cõꝑari possint. Alaban¬
dina dicta abalabanando asie regione ppure
aspectu similis. Iste moriente igne liquatur:
atq in usit uutri fundit᷑. cuiꝰ color ꝑpe ad calce¬
donium similat᷑ s magis rubetis est. ⁊ sangui¬
nem martirũ ꝑfiguram ostendit. De

Expanded text:
litie saecularis conversationis abstracti, per robur contilitie saecularis conversationis abstracti, per robur continentiae durescunt, et soliditatem rectae fidei, ac bonorum operum decorem in se ostendunt: ita ut sanctissimis viris merito inde complacere possunt. Alabandina dicta ab Alabanda Asiae regione, purpurae aspectu similis. Iste in Oriente igne liquatur, atque in usum vitri funditur, cujus color prope ad Chalcedonium simulatur: sed magis rubeus est: et sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
lapis de negris geminis una est. reꝑta pͥmñ
in sicilia. iuxta flumum eiusdem noĩs. postea płi¬
mis int̾ris. Est autẽ nigra habens in medio cir-¬
cłos nigros ⁊ albos iunctos & uartatos similis ema¬
tiq. si creditur tempestates auertunt. flumina
sistunt. hinc etiam illos significare pot̾. qui ꝓpt̾
celestis uite desid̾ium dispec tum mundi hñt ⁊
coronam uite expec tant et̃ne. Coralliꝰ. gignit᷑
in mari. forma ramcisus. colore uiridis. & maxie
rubens. iue eiꝰ candide sub aqua ⁊ molles de tcͣ te
⁊festim durant᷑. ⁊ rubescunt. tactu Sq ꝓtinus
lapides ft̃. Itaq occupari euelliq retib solet aut
acriferͥam̃to p̃cidi qua de causa coralluis uocita¬
tuf. Quantum autẽ apd̃ nos margaritũ indi¬
cum p̃ciositm  est. tantũ apd̾ indos coralliũ
hunc magis fluminib resistere affirmant. si
credit᷑. hic ergo lapis eorum figurã mito ex¬
primit. qui de maris fluctib hoc est de mol¬

Expanded text:
lapis de nigris gemmis una est, reperta primum lapis de nigris gemmis una est, reperta primum in Sicilia juxta flumen ejusdem nominis, postea plurimis in terris: est autem nigra, habens in medio circulos nigros, et albos junctos et variatos, similis haematiti: si creditur, tempestates avertit, flumina sistit. Hic etiam illos significare potest, qui propter coelestis vitae desiderium despectum mundi habent, et coronam vitae exspectant aeternae. Corallius gignitur in mari, forma ramosus, colore viridis, et maxime rubens, venae ejus candidae sub aqua et molles: extractus confestim duratur et rubescit; tactusquo protinus lapidescit. Itaque occupari evellique retibus solet, aut acri ferramento praecidi: qua de causa corallius vocatus. Quantum apud nos margaritum Indicum pretiosum est, tantum apud Indos corallium. Hunc magii fulminibus resistere affirmant, si creditur. Hic ergo lapis eorum figuram merito exprimit, qui de maris fluctibus, hoc est, de mol
Abbreviated transcription (Latin):
uiter inuentam: S antiqͣ sibi patrum aucto¬
ritate traditam cẽ docuerit. Dupliq aut̃ rati¬
one hec in humeris portat uiet ipse p̃ceptis dñi¬
cis humilit̃ subditus incedat. ⁊ auditorib sitis
semꝑ celestia siue sua siue patrũ exempla que
sequant᷑ pp̃onat. Carbuncłs dictus qd sit ignitꝰ
ut carlio. cuiꝰ fulgor nec nocte uincitur. Cucet
pie potest significare uerbumdei. qd̾ ꝑ apłicũ¬
obscuro istius mutidi & effugat noctis teno¬
bras & caliginem pecatorum. Inde scrip¬
tum est. Lux intenebris lucet. & te. nebre
eam ñ comprehendert̃. Ligiriꝰ uocatꝰ. qd̾ fiat
exurina luncis bestie temꝑe in durata. Est aut̃
sicut ⁊ sucinum fulua ab tͣhens spũ folia
ꝓpiquantia. hec gemi Oma. quia de
rubris geminis una est. potest marti¬
ruta. passionem significare. qui qm̃ spu
res suos orando. sire p̃dicando sibi deibiant.
& adunitatem fidĩ ꝑdricunt. Athates nãq

Expanded text:
viter inventam, sed antiqua sibi Patrum auctoviter inventam, sed antiqua sibi Patrum auctoritate traditam esse docuerit. Duplici autem ratione haec in humeris portat: ut et ipse praeceptis dominicis humiliter subditus incedat, et auditoribus suis semper coelestia, sive sua, sive Patrum exempla, quae sequantur, proponat. Carbunculus dictus, quod sit ignitus, ut carbo, cujus fulgor nec nocte vincitur: lucet pis potest significare verbum Dei, quod pobscuro hujus mundi, et effugat noctis tenebras et caliginem peccatorum; unde scriptum est: Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Lyncurius vocatus, quod fiat ex urina lyncis bestiae tempore indurata; est autem, sicut et succinum, fulva, attrahens spiritu folia propinquantia. Haec gemma, quia de rubris gemmis est, potest martyrum passionem significare, qui quod spires suos orando sive praedicando sibi conciliant, et ad unitatem fidei perducunt. Achates namque
Abbreviated transcription (Latin):
lestis semꝑ regni in humiliũ animo memo¬
ria designetur. Duix appellata qd̃ habeat in se
ꝑmixtum candorem in similitudinem unguis hu¬
mane. Grece enĩ ungue monice cdict̃. Hanc india
uel arabia gignit. Distant aut̃ miticem ł am
indica ignicłos habet. albis cingentib onis:
arabica autẽ nigͣ est. cũ candidis tonis geuera
eiꝰ quinq. Legitur inexodo. qd dño iubente moy¬
ses faceret aaron fr̃ȩ suo suꝑ humerale exauro
lacincto. purpura coccoq bis tincto.⁊ bysso re¬
torta. duosq lapides onichinos: sculpans nomi¬
nib filioꝵ isrł. Insereret ipsqͥ suꝑ humeral
inclusos auro atq circum datos. criiꝰ significatio
mistica in ꝓmptu est. Lapides quippe p̃cios oꝑa
funt uirtutum sp̾italiũ. habetq sacerdos in hri¬
meris lapides p̃ciosos. ⁊ in eis noĩa patrum in¬
scripta tũ ⁊ ipsã claritate bonoꝵ oꝑm cunctis
ad mirandꝰ extiterit. ⁊ eãdem cdaritatem ñ ase no¬

Expanded text:
lestis semper regni in humilium animo memolestis semper regni in humilium animo memoria designatur. Onyx appellata, quod habeat in se permixtum candorem in similitudinem unguis humani; Graece enim unguem onycha dicunt: hanc India vel Arabia gignunt. Distant autem invicem; nam Indica igniculos habet albis cingentibus zonis: Arabica autem nigra est cum candidis zonis: genera ejus quinque. Legitur in Exodo, quod, Domino jubente , Moyses faceret Aaron fratri suo superhumerale ex auro, hyacintho et purpura, coccoque bis tincto, et bysso retorta, duosque lapides onychinos sculpens nominibus filiorum Israel, insereret ipsos superhumerali inclusos auro atque circumdatos. Cujus significatio mystica in promptu est: lapides quippe pretiosa opera sunt virtutum spiritalium: habetque sacerdos in humeris lapides pretiosos, et in eis nomina Patrum inscripta, cum et ipse claritate bonorum operum cunctis admirandus exstiterit, et eamdem claritatem non a se no
Abbreviated transcription (Latin):
sitis genib implorant. Dñe ne statitas illis hoc
peccatum. Atq inter calitem passionis bibenditm
illiꝰ potiꝰ uini. qd̃ letificat cor hoĩs. rugi recordati¬
one debriantur qd̃ dñs se nouũ cum̃ discipłis su¬
is urregno patris bibitu᷑m ẽẽ ꝓmisit. Sicq fit.
ut in iaspide. fidei uiriditatis: in saphiro. spei ce¬
lestis altitudo. in calcidone. flamina caritatis
int̃ne figuretur. In smaragdo autem: eiusdem
fidei fo. Rtis inter aduersa ꝯfessio. in sardoni¬
ce. scõꝵ int̾ iuitutes humilitas: in sardio:
reuerendꝰ martiriũ cruor expͥmitur:. In criso¬
lito uero. sp̾ita lis inter miracła p̃dicatõ. In
berillo p̃dicã Stiũ ꝑfecta oꝑatio. Intopa¬
tio. eorumdẽ ardens contemplatõ mon¬
strat᷑. Porro in crissoprasso. beatoꝵ mr̃m
opus parit̾ ⁊ p̃mium. In iacincto doctorum
celestis ad alta subleuatio ⁊ ꝓpter in firmos hu¬
milis ad hitmana descensio In amethisto: ce¬

Expanded text:
sitis genibus implorant: Domine, ne statuas illis hoc sitis genibus implorant: Domine, ne statuas illis hoc peccatum ; atque inter calicem passionis bibendum, illius potius vini, quod laetificat cor hominis, jugi recordatione inebriantur, quod Dominus se novum cum discipulis suis in regno Patris bibiturum esse promisit. Sicque fit, ut in jaspide fidei viriditas: in sapphiro spei coelestis altitudo: in chalcedone flamma charitatis internae figuretur: in smaragdo autem ejusdem fidei fortis in adversa conversio: in sardonyce sanctorum inter virtutes humilitas: in sardis reverendus martyrum cruor exprimitur, in chrysolitho vero spiritalis inter miracula praedicatio: in beryllo praedicantium perfecta operatio; in topazio eorumdem ardens contemplatio monstratur. Porro in chrysoprasso beatorum martyrum opus pariter et praemium: in hyacintho doctorum coelestis ad alta sublevatio, et propter infirmos humilis ad humana descensio: in amethysto coe
Abbreviated transcription (Latin):
in nob̃. Angustia animi aut̃ in uiscerib ur̃is Et
iterum. Nichil enĩ iudicaui me scire int̾ uos nͥ¬
iħm xp̃m ⁊ hc̃ crucifixũ. ⁊ qr inserena luce uisus
ait. Sapientiã aut̃ loquimur inter ꝑfectos. Duo¬
decimꝰ a metistus. Ametistus purpureꝰ est ꝑ mix¬
to iuolatio colore. ⁊ qiͣ rose nitore quasdamq le¬
niter flammulas fundens. S ⁊ quidem in ptir¬
pura illius non ex toto igneus. s qrͣ uinum ru¬
bens apparet. Purpureus ergo decor celestis regni
habitum. Roseus uero atq uiolatius. humile sc̃õ¬
rũ uerecũdiam p̃ctosamq mortem designan. qͦꝵ
uidelicet mens pͥncipalr in sũmis erigitur: etiam
cũ ext̃ius ꝑpeti abiecta cernunt᷑. Dñici semꝑ int̃
aduersa memoꝵ ꝓmissi. Holi timere pusillus grex
quia cõplacuit patri ur̃o dari uobis. regnumĩ¬
quiq flaminam caritatis non adse tantum inui¬
cem .s adipsos etiam ꝑsecutores spargentes po¬

Expanded text:
in nobis, angustiamini autem in visceribus vestris . Et in nobis, angustiamini autem in visceribus vestris . Et iterum: Nihil enim sum, et hunc crucifixum . Et quasi in serena luce visus ait: Sapientiam autem loquimur inter perfectos . Duodecimum amethistus. Amethistus purpureus est permisto violaceo colore, et quasi rosae nitore, quasdamque leniter flammulas fundens, sed et quiddam in purpura illius non ex toto igneum, sed quasi vinum rubens, apparet. Purpureus ergo decor coelestis regni habitum, roseus vero atque violaceus, humilem sanctorum verecundiam pretiosamque mortem designat. Quorum videlicet mens principaliter in summis erigitur, etiam cum exterius perpeti abjecta cernuntur, Dominici semper inter adversa memores promissi: Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro darquique flammam charitatis non ad se tantum invicem, sed ad ipsos etiam persecutores spargentes po
Abbreviated transcription (Latin):
reno aut̃ ꝑspicuus atq gratus est. nubilo corã
ocłis euanescit. atq marcestit. Indicat aiãs celesti
semꝑ intentione deditas atq angłice quodã¬
modo qntum mortalib fas est Su̾sationi ꝓpin¬
quantes. quib om̃i custodia discrettonis ꝯser-¬
uare p̃cipit᷑. ne uel nimia sensus subtilitate
callentes. altiora se querere. ⁊ fortiora se scru¬
tari audeant. Gła enĩ dñi celare uerbum .i. cau¬
te de deo. uel hoĩe xp̃o philosophari. uel rursũ
desidia tor pente ad infirma fidei inicia atq
elementa xxordii sermonum di relabantur¬
Quin pociꝰ ua regia gradientes adextris ⁊ afi¬
nistris ꝑ arma iusticie tutati ꝓcedant aptaq
temꝑis obseruantia cũ in celo faciem mutantes
suis inspectatorib dicant. Siue enĩ mente exce¬
dimꝰ deo. siue sobrii sumꝰ uob̃. Quasi enĩ iacinctꝰ
nubilo circumdatus loquitur. ⁊ ne angusteanrini

Expanded text:
reno enim perspicuus atque gratus est, nubilo coram reno enim perspicuus atque gratus est, nubilo coram oculis evanescit atque marcescit. Indicat autem animas coelesti semper intentioni deditas, atque angelicae quodammodo, quantum mortalibus fas est, conversationi propinquantes. Quibus omni custodia discretionis cor servare praecipitur, ne vel nimia sensus subtilitate callentes, altiora se quaerere et fortiora se scrutari audeant . Gloria enim Domini celare verbum, id est, caute de Deo vel homine Christo philosophari; vel rursum desidia torpente ad infirma fidei initia atque elementa exordii sermonum Dei relabanturQuin potius via regia gradientes, a dexteris et a sinistris per arma justitiae tutati procedant , aptaque temporis observantia cum coelo faciem mutantes, suis inspectatoribus dicant: Sive enim mente excedimus Deo, sive sobrii sumus vobis . Quasi hyacinthus nubilo circumdatus, loquitur: Non angustiamini