comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deus. Magoꝵ impudentie manifestissimũ in
hoc quoq gremplũ est. qͦd admixta herba eli¬
ctropio quibdã additis p̾cantationib gerentẽ
conspici negent. Giguit᷑ in cipro ⁊ affrica. sed
ielior in echiopia. Sacida gẽma prassini colo¬
ris apd̾ chaldeos cuiꝰ tanta uis e̾. ut ꝑmeantes
naues ⁊ ꝑfundo petat. ⁊ caris ita tenacit̾
adhereat. ut nisi abrasa a parte ligni uix
seꝑet᷑. Mirrites dicta est. qͦd in eo mirre color
est. Comp̾ssus aũt usq ad odorẽ uardi spirat
suauitatẽ. Aromatidis reꝑit᷑ in arabia uł egy¬
Melectros bicolor. ex una parte uiridis. ex al¬
tera melli simił. Coaspites a flumine ꝑsarũ
dicta e̾. ex uiridi fulgoris aurei. De RUBRIS.
forma ramosus. colore uiridis. ⁊ max¬
une rubens. Sacce eiꝰ candide sub a¬
qua ⁊ molles. detracte confestĩ durant᷑ ⁊ rubes¬
cunt. tactu q ꝓtinꝰ lapidescunt. Itaq occupari

Expanded text:
dens. Magorum impudentiae manifestissimum in dens. Magorum impudentiae manifestissimum in hoc quoque exemplum est, quod admista herba Heliotropio quibusdam additis precationibus, gerentem conspici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. 13. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cujus tanta vis est, ut permeantes naves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat, ut nisi abrasa parte ligni, vix separetur. 14. Myrrhites dicta est, quod in eo myrrhae color est. Compressus autem usque ad calorem, nardi spirat suavitatem. Aromatites reperitur in Arabia, vel Aegyet. 268 15. Melichloros, bicolor ex una parte viridis, ex altera melli similis. 16. Choaspites a flumine Persarum dicta est ex viridi fulgoris aurei. CAPUT VIII.forma ramosum, colore viride, et maxime rubens; venae ejus candidae sub aqua et molles, detractae confestim durantur et rubescunt, tactuque protinus lapidescunt. Itaque occupari,
Abbreviated transcription (Latin):
barũ radices effoderent. eruer̃t̃. ꝗue insula
ptea quesita nebulis cooꝑta. tandẽ a naui¬
gantib inuenta. s ob hoc locus ⁊ gemuina
iigia. significationẽ ht̃ querentis. Est aũt
amplisima gemimaꝵꝑ. eadem sola nobiliũ
linã sentit. fienera eiꝰ duo. Callatiea colore
uindis ⁊ pallens. ⁊ nunis crassa. Nichil iocun¬
dius aurũ decens. unde ⁊ appellata. Nascitur
inidia uł germania in rupib gelidis. oculi
modo ertuberans. Melocites. spissius uirens
& crassior qͣm sinaragdus. a colore malue nom̃
accepit. in redelendis iauclata signis. Nasct᷑t
in arabia. Fuctropia uiridi colore ⁊ nubilo. stel¬
lispuniceis. suꝑspersa cũ sangͥneis uenis. Cau¬
sa nominis de effectu lapidis est. Nam deiecta in
labris eneis radios solis mutat. sangͥneo reꝑcus¬
sui. xitra aquã auĩt speculi modo solẽ accipit.
deprehendit ꝙ defectus eiꝰ. subeuntẽ lunã osten¬

Expanded text:
barum radices effoderent, eruerunt. Quae insula barum radices effoderent, eruerunt. Quae insula postea quaesita nebulis cooperta tandem a navigantibus inventa. Sed ob hoc locus et gemma lingua significationem habet quaerendi. Est autem amplissima gemmarum, eadem sola nobilium limam sentit. Genera ejus duo. 10. Callaica colore viridis, sed pallens, et nimis crassa, nihil jucundius 267 aurum decet, unde et appellata. Nascitur in India, vel Germania, in rupibus gelidis, oculi modo extuberans. 11. Molochites spissius virens, et crassius quam smaragdus, a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Arabia. 12. Heliotropium viridi colore lis puniceis supersparsa cum sanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est; nam deiecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu; extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus eius subeuntem lunam osten
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ tradunt᷑. e quib nos ea tantũ que pͥncipalia
ft̃ siue notissima annotabimꝰ. Gemine uocate
qͦd iustar gũmi tͣnssuceant. Preciosi lapides idõ
dicti ft̃. qͥa care ualent. siue ut a iulib discern
possint. seu qͦd rari sint. Onĩe enĩ qͦd rarũ ẽ mag¬
nũ ⁊ preciosũ uocat᷑. Sient ⁊in samuheł uolu¬
mine legit᷑. ⁊ sermo dñi p̾ciosus erat in isrł. hoc
est rarus. De Uiridioribus Gemmis. uii.
MNIUM semMaꝵ iurentiũ sinarag¬
dus pͥncipatum ht̃. cui ueteres terciam
pt᷑ margaritas ⁊ uniones tͥbuunt dig¬
nitatem. Sinaraglus a nimia uiriditate uoca¬
tus. Omne enĩ satis uiride amarũ dr᷑. Nullis it
gẽmis uł herbis maior qͣm huic austeritas est.
Nam herbas urentes frondes ꝙ exuꝑat. inficiens
cura se uiriditate reꝑtussũ aerem. Sculpentib
quoꝙ geminas. nulla gratior oculoꝵ reseio
est. Cuiꝰ corpus si gientũ est sic̃ speculũ itanr¬

Expanded text:
esse traduntur, e quibus 264 nos ea tantum quae principalia esse traduntur, e quibus 264 nos ea tantum quae principalia sunt, sive notissima, annotabimus. 3. Gemmae vocatae, quod instar gumi transluceant. 4. Pretiosi lapides ideo dicti sunt, quia chare valent, sive ut a vilibus discerni possint, seu quod rari sint. Omne enim quod rarum est, magnum et pretiosum vocatur, sicut et in Samuelis volumine legitur: E sermo D. Omnium gemmarum virentium smaragdus principatum habet, cui veteres tertiam post margaritas et uniones tribuunt dignitatem. Smaragdus a nimia viriditate vocatus; omne enim satis viride amarum dicitur. Nullis enim gemmis vel herbis maior huic austeritas est; nam herbas virentes frondesque exsuperat, inficiens circa se viriditate repercussum aerem. Sculpentibus quoque gemmas nulla gratior oculorum refectio est. Cuius corpus si extentum est, sicut speculum ita ima
Abbreviated transcription (Latin):
gitos tres. Palmꝰ aũt .iiiͦiͦ. digitos ht̃. pes sedec̃i.
passus pedes .uͦ. ꝑtica passus duos .i. pedes.xͣ.
Pertica aũt a portando dicta. qͣiͣ portica. Om̃s
eñ precedentes mensure in corꝑe ft̃. ut palmꝰ
pes. passus. ⁊ reliqͣ. Sola ꝑtica portat᷑. Est enĩ
decẽ pedũ ad instar calami in erechiele templũ
mensurantis. Actus minimꝰ e latitudine pe¬
Climata qͦq undiq uersũ. pedes ht̃ .lx. iͥta.¬

Expanded text:
gitos tres; palmus autem quatuor digitos habet, pes sedecim, gitos tres; palmus autem quatuor digitos habet, pes sedecim, passus pedes quinque: pertica passus duos, id est, pedes decem, a portando dicta, quasi portica. Omnes autem precedentes mensure in corpore sunt, ut palmus, pes, passus et reliqua; sola pertica portatur. Est enim decem pedum ad instar calami in Ezechiele templum mensurantis. Actus minimus, est latitudine pemata quoque undique versum pedes habet LX.
Abbreviated transcription (Latin):
bis diuisus figurã denarii numeri efficit. Ar¬
ca ab arcendo uocata. fines enĩ agri custodit
eos q adiri ꝓhibet. Trifiniũ dictũ. eo qͦs tͥum¬
fines possessionũ astringit. Hinc ⁊ qͣdrisim¬
um. qͦo .iiͦii. reliqui luites angustiores. ⁊ int̾
se distant imparib int̾uallis ⁊ nominib de¬
signatis. De coensuris agroruoi.xx.¬
EngURa est qͥcqͥd pondere. capaci¬
tate. longitudine. altitudine. lati¬
tudine. animo ꝙ finit᷑. Maiores itaq orbem
in ꝑtib. partes in ꝓuinciis. ꝓuincias in regio¬
nib. regiones in locis. loca in t̾ritoruis. t̾ritoria
in agris. agros in centuruis. centurias in iuge¬
rib. iugera in climatib. deinde climata in
actus. ꝑticas. passus. gradus. cubitos. pedes.
palmos. uncias. ⁊ digitos diuisert̃. Tanta eñĩ
fuit eoꝵ sollercia. Digitꝰ est pars minuna a¬
grestiũ mensurarũ. Inde uncia. habens di¬

Expanded text:
bis divisus figuram denarii numeri efficit. Arbis divisus figuram denarii numeri efficit. Arca ab arcendo vocata: fines enim agri custodit eosque adire prohibet. Trifinium dictum eo quod trium possessionum fines adstringit. Hinc et quadrifinium, quod quattuor. Reliqui limites angustiores et inter se distant inparibus intervallis et nominibus designatis. De mensuris agrorum . Mensura est quidquid pondere, capacitate, longitudine, altitudine, latitudine, animoque finitur. Maiores itaque orbem in partibus, partes in provinciis, provincias in regionibus, rin agris, agros in centuriis, centurias in iugeribus, iugera in climatibus, deinde climata in actus, perticas, passus, gradus, cubitos, pedes, palmos, uncias et digitos dividerunt; tanta enim fuit illorum sollertia. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. Inde uncia habet di
Abbreviated transcription (Latin):
Cui ueceres romani nom̃ indidert̃. ab eo qͦd
ꝓtinꝰ sit paratus. nec magnũ laborẽ culture
desideret. Prata aũt ẽẽ. que secari possunt. Pa¬
ludes dictẽ a pale pastorali dea. qͦd palcã.i. pa
ues dicti. eo qͦd agri funiculis sint
diuisi. Mensurarũ eiũ linee in t̾raꝵ
Partitione tendunt᷑. ut dim̃sionis equalitas
deneat᷑. Limites appellati. antiquo uerbo trans¬
uersi. Nam tͣnsuersa omĩa antiqͥ lima dice
Hinc ⁊ limus uocabulũ accepit. Cingulum
qͦ serui publice cingebant᷑. oblica purpura.
Termini dicti. qͦd t̾re m̃suras distingt̃. atq de¬
clarant. His enĩ testimonia finiũ intelligunt᷑.
⁊ agroꝵ intentio ⁊ certam̃ aufert᷑. limttes in¬
est. Nam sine dubio. celũ uertit᷑ a septentͥo¬
nali orbe. Decumanꝰ e̾ qͥ ab oriente in occiden¬
tem ꝑ tͣnsuersũ dirigit᷑. qͥ ꝓ eo qͦd formas .xͭ.
faciat decumanꝰ est appellatus. Ager enim

Expanded text:
cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratum, nec magnum laborem culturae desideret. Prata autem esse quae secari possunt. Paludes dictae a Pale pastorali dea, quod paleam, id est nes dicti eo quod agri funiculis sint divisi. Mensurarum enim lineae in terrarum partitione tenduntur ut dimensionis aequalitas teneatur. Limites appellati antiquoo verbo transversi, nam transversa omnia antiqui lima dicebHinc et limus vocabulum accepit, cingulum quo servi publici cingebantur obliqua purpura. Termini dicti quod terrae mensuras distinguunt atque declarant. His enim testimonia finium intelleguntur, et agrorum intentio et certamen aufertur. Limiteest; nam sine dubio caelum vertitur in septentrionali orbe. Decumanus est qui ab oriente in occidentem per transversum dirigitur, qui pro eo quod formam X faciat decumanus est appellatus. Ager enim
Abbreviated transcription (Latin):
lis ager est pͥmũ ꝓscissus. siue qͥ alt̾nis annis
uacat. nouandarũ sibi uiriũ causa Noualia
enĩ semel cũ fructu erunt ⁊ stmel uacua.
Squalidus ager. qͣi excolidus. qͦd iam a cul¬
tura grierit. sic̃ exconsul qͦd a consulatu dis¬
cesserit. Uliginosus ager est semꝑ uiudus.
Nam humidꝰ dr̃ qͥ aliqͣndo siccat᷑. Iligo enĩ
humor terre est naturalis. ab ea nunqͣm re¬
cedens. Subsiciua ft̃ ꝓpͥe que sittor de ma¬
teria p̾cidens. qi suꝑuacura abicit. Inde ⁊ sub¬
siciua agri. qͦs in ꝑtica agri diuisos recusant.
qiͣ steriles uł palustres. Item subsicuia. que
in diuisura agri ñ efficiunt centuriã .i. iuge¬
ra ducenta. Area d̃r tabularũ equalitas. Dicta
aũt area a planicie atq equalitate. Unde ⁊
ara. Alii aream uocatã dicunt. qͦd ꝓ trituran¬
dis frugib eradat᷑. uł qͦd ñ tͥtureut᷑ in ea: nisi
arida. Pratum est cuiꝰ feni copia arm̃ta tuent᷑.

Expanded text:
lis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis lis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum sibi virium causa. Novalia enim semel cum fructu erunt et semel vacua. Squalidus ager quasi excolidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus ager est semper uvidus. Nam humidus dicitur qui aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii aream vocatam dicunt quod pro triturandis frugibus eradatur, vel quod non triturentur in ea nisi arida. Pratum est cuius feni copia armenta tuentur,
Abbreviated transcription (Latin):
perant. ut prede noie habebant. Om̃is aũ
ager ut uarro docet. quadrifariã diuidit᷑.
Aut enĩ aruus est ager .i. sationalis. aut con¬
situs .i. aptus arborib. aut pascuus. qͥ herbis
tantũ ⁊ animalib uacat. aut froreus qͦ ft̃
horti apily congruentes ⁊ florib. qͦd cẽ uirgi
lius in qͣtuor libris georgicoꝵ secutus est. Ru¬
ra ueteres incultos agros dicebant .i. siluas ⁊
pascua. agrũ uͦ qͥ colebat᷑. Nam rus est qͦ mel.
qͦ lac. qͦ pecus haberi potest. Unde ⁊ rusticus
nõiat᷑. Hec agrestiũ pͥma ⁊ ociosa felicitas. Se¬
pascuus ager dictus. qͥ a diuisorib agroꝵ re¬
lictus est: ad pascendũ cõmuntt̾ uicinis. Al¬
luinus ager est quẽ paulatĩ fluuiꝰ in agrũ
reddit. Arcifinius ager dictꝰ est. qͥa certis line¬
arũ mensuris ñ continet᷑. s arcet᷑ finis ciꝰ ob¬
iectu fluminũ. montiũ. arboꝵ. Unde ⁊ in
his agris nichil subsiciuoꝵ int̾uenit. Noua¬

Expanded text:
perant, ut praedae nomine, habebant. Omnis autem perant, ut praedae nomine, habebant. Omnis autem ager ut Varro docet quadrifarie dividitur: aut arvus est ager, id est, sationalis; aut consitus, id est, aptus arboribus; aut pascualis, qui herbis tantum et animalibus vacat; aut floreus, in quo sunt horti apibus congruentes et floribus. Quod etilius in quattuor libros Georgicorum secutus est. Rura veteres incultos agros dicebant, id est silvas et pascua; agrum vero, qui colebatur. Nam rus est quo mel, quo lac, quo pecus haberi potest; unde et rusticus nominatur: haec agrestium prima et otiosa felicitas. Seri agricolae. Conpascuus ager dictus qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. Alluvius ager est quem paulatim fluvius in agrum reddit. Arcifinius ager dictus est qui a certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines eius obiectu fluminum, montium, arborum; unde et in his agris nihil subsicivorum intervenit. Nova
Abbreviated transcription (Latin):
stello. ⁊ pago. Qiuitates aũt. aut colonie. aut
muicipia. aut uici. aut castella. aut pagi ap
ciuib condite. cuitates ñ colonie nuncupant᷑.
Colonia uͦ est. que defectu indigenarũ nouiscul¬
torib acdimplet᷑. Unde ⁊ colonia acultu agri
est dicta. Muincipiũ est. qͦd mauente statu ci¬
uitatis. iiis aliqͦd minoris aut maioris officu
a pͥncipe impetiat. Dictũ aũt muncipiũ a mu¬

Expanded text:
stello, et pago. 7. Civitates autem, aut coloniae, aut stello, et pago. 7. Civitates autem, aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appcivibus condite, civitates non colonie nuncupantur. Colonia vero est, que defectu indigenarum, novis cultoribus adimpletur; unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est, quod manente statu civitatis, ius aliquod minoris aut maioris officii, a principe impetrat. Dictum autem municipium a mu
Abbreviated transcription (Latin):
illuc transeunte iugniti a comitatu eiꝰ disceclen¬
tes construert̃. Hanc neguis imposito a se noĩe
pͥuatĩ głaret᷑. de condentiũ num̾o urbi hicosio no¬
m̃ datum. Cirene regina fuit libie. que ex suo
sem uocauit: ide edificiis publicis. ii.
IItas est hominũ multitudo so¬
cietatis unculo adunata. dicta a
qͦd płimoꝵ conciscat ⁊ contineat uitas. Nã urbs
ip̃ã menia st̃. ciuitas aũt ñ sara s habitatores uo-¬
sant᷑. Tres aũt sunt societates. familiariũ. urbiũ.
gentiũ. Urbs uocata ab orbe. qͦd antique ciuita¬
tes in orbe fiebant. uł ab orbo parte aratri. quo
muri designabant᷑. Uude.ẽ illud. Optauit qr
locũ tegno ⁊ concludere sulco. Locus enĩ future
ciuitali sulco designabat᷑.i. aratro. Cato. Qui
urbem inq̃uit nouã condet: tauro ⁊ uacca aret.
Uͥ arauerit iurũ faciat. uͥ portam uult ẽẽ. ara¬
trũ sustollat ⁊ portet. ⁊ portam uocet. Ieleo aũt

Expanded text:
illuc transeunte, viginti a comitatu eius discindenilluc transeunte, viginti a comitatu eius discindentes construxerunt. Hanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen datum. Cyrene regina fuit Libyae quae ex suo T II. De aedificiis publicis. 1. Civitas est hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a quod plurimorum consciscat, et contineat vitas. Nam urbs ipsa moenia sunt, civitas autem non saxa, sed habitatores vocantur. 2. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. 3. Urbs vocata ab orbe, quod antiquitus civitates in orbem fiebant, vel ab urbo parte aratri, quo muri designabantur, unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem
Abbreviated transcription (Latin):
seus edificauit. de qua cuuitate fuit paułꝰ apls.
Natus iuqͥt tarso cilicie. Quicdã etrã locus in¬
die. tarsis uocat᷑. Seleuciam isaurie condiait
seleucus. qui ⁊ antiochiam. Ilus aũt apollins
filiꝰ. in frigia iliũ condidit. Anazones. ephesũ
inasia construxert̃. Thestus uͦ sinirnã constru¬
xit que omero pocte patͥa extitit. ⁊ uocata sinir
na. qͦd eiꝰ ampos ermꝰ fluuiꝰ secat. Dioscortã colcoꝵ
urbem. aifiatus ⁊ circiꝰ aurige castoris ⁊ pollu¬
cis fabricaueit̃. ex eoꝵ noĩe eã cognominantes.
Nam castor ⁊ pollus grece dioscori appellatt.
Nichomedia a nichomede rege bithime edi¬
ficata est. Stchina conclita a fenice. que pͥ¬
mũ mirandina uocabat᷑. Constantinopolĩ
urbem trachie constantinꝰ ex noĩe suo con¬
stituit. solã rome meritis ⁊ potentia adiqua¬
tam. Hauc conditã pͥmũ a pausania rege
spartanoꝵ. & uocatam bizantiũ. uł qͦd tau¬

Expanded text:
erseus aedificavit. De qua civitate fuit Paulus apostolus: erseus aedificavit. De qua civitate fuit Paulus apostolus: Natus, inquit, Tharso Ciliciae. Quidam etiam locus Indiae Tharsis vocatur. 38. Seleuciam Isauriae condidit Seleucus, qui et Antiochiam. Ilus autem Apollinis filius in Phrygia Ilium condidit. Amazones Ephesum in Asia construxerunt. 39. Theseus vero Smyrnam construxit, quae Homero poetae patria exstitit, et Smyrna quod eius campos Ermus fluvius secat. Dioscoriam Colchorum urbem Amphitus et Cercius aurigae Castoris et Pollucis fabricaverunt, ex eorum nomine eam cognominantes; nam Castor et Pollux Graece Διόσκουροι appellantur. Nicomedia a Nicomedo rege Bithyniae aedificata est. Bithynia condita a Phoenice, quae primum Mariandyna vocabatur. Constantinopolim urbem Thraciae Constantinus ex nomine suo instituit, solam Romae meritis et potentia adaequatam. Hanc conditam primum a Pausania rege Spartanorum, et vocatam Byzantium, vel quod tan
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ac plerũ q conualiũ. Calculus e̾ lapil¬
lus t̾re admirtus. rotundꝰ atq durissimus.
⁊ om̃i puritate lenissimꝰ. Dictus aũt calculꝰ
qͦd sine molestia breuitate sui calect᷑. Cui
contrariꝰ ẽ scrupus lapillus munutus ⁊ asper
qui si inciderit in calciam̃tũ nocet. ⁊ molestia
est. Unde ⁊ animi molestiam scrupulũ dici¬
mus. hĩc ⁊ scrupea sara .i. asꝑa. Cotis nom̃
aecepit qͦs ferrũ ad incidenlũ acuat. Cotis enĩ
greco sermone uicisio nõiat᷑. ẜx his alie aqua¬
rie st̃. alie oleo indigent in acuendo. s oleum
lenẽ. aque aciem acerrunã reddunt. Pumex
uocat᷑. eo qͦd spume densitate concretꝰ fiat. ⁊ est
aridus. candore pariu̾is. tantãq naturã refri-¬
gerandi habens. ut in uase missus musta defer¬
uesc̾e desinant. Rudos artifices appellant la¬
pides contusos ⁊ calce admixtos. qͦs in paiuim̃¬
tis faciendis suꝑtundunt. unde ⁊ rudera dicuã

Expanded text:
it, ac plerumque convallium. Calculus est lapillus terrae admixtus, rotundus atque durissimus, et omni puritate lenissimus. Dictus autem calculus quod sine molestia brevitate sui calcetur: cuius contrarius est scrupus, lapillus minutus et asper, qui si inciderit in calciamentum, nocet et molestia est animo; unde et animi molestiam scrupulum dicimus: hinc et scrupea saxa, id est aspera. Cotis nomen accepit quod ferrum ad incidendum acuat; †cotis† enim Graeco sermone incisio nominatur. Ex his aliae aquariae sunt, aliae oleo indigent in acuendo, sed oleum lenem; aquae aciem acerrimam reddunt. Pumex vocatur eo quod spumae densitate concretus fiat; et est aridus, candore parvus, tantamque naturam refrigerandi habens ut in vas missus musta fervere desinant. Rudus artifices appellant lapides contusos et calce admixtos, quos in pavimentis faciendis superfundunt
Abbreviated transcription (Latin):
di facultatẽ relictꝰ. ⁊ ab ambulando dictus.
Orbita uestigiũ carri. ab orbe rote dicta. Por¬
ioactus. qͦ pecus agi solet. Cluiosũ. iter fle¬
xuosũ. Uestigia ft̃ pedũ signa. pͥmis plan¬
tis expressa. uocata qͦd his iue p̾currentiũ

Expanded text:
di facultatem relictus, et ab ambulando dictus. di facultatem relictus, et ab ambulando dictus. Orbita vestigium carri, ab orbe rotae dicta. Porro actus, quo pecus agi solet. Clivosum iter flexuosum. Vestigia sunt pedum signa primis plantis expressa, vocata quod his viae praecurrentium
Abbreviated transcription (Latin):
Iter uł itus ẽ uia qͣ iri ab hoĩe qͣquauersum
potest. Iter aũt ⁊ itiner. diu̾sam significations
habent. Iter enĩ locus transitu facilis. Unde
⁊ appellamꝰ aditum. Itiner aũt e̾̃ itus longe
ue. ⁊ ip̃e labor ambulandi. ut qͦ uelis ꝑuem¬
as. Sem.. ita itiueris dimidiũ est. a semi itu¬
dicta. Semita aũt hominũ t̃. callis feraꝵ ⁊ pe¬
cudũ. Callis ẽ iter pecudũ iit̾ montes angu¬
stũ ⁊ tritũ. a callo pedũ uocatũ. siue a callo
pecudũ preduratũ. Tramites ft̃ transu̾sain
agris itinera. siue recta uia. dicti qͦd tͣnsinit¬
tant. Diuortia st̃ flexꝰ uiarũ. hoc ẽ uie in di¬
u̾sa tendentes. Item diuerticła ft̃ hoc e̾ di
uerse ac diueise semite siue uie transu̾se q̃
st̃ altere uie Siuiũ qͥa duplex est uia. Com¬
peta. qͥa plures in ea cõpetunt uie. qͣi tͥiue.
quadriuie. Ambit᷑ ut̾ uicinoꝵ edifitia.
locus duoꝵ ꝑedũ ⁊ semipedis. ad cucũeun¬

Expanded text:
Iter vel itus est via, qua iri ab homine quaquaversum Iter vel itus est via, qua iri ab homine quaquaversum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim est locus transitu facilis, unde et appellamus itum. Itiner autem itus est longae viae, et ipse labor ambulandi, ut quo velis pervenias. Semita itidicta. Semita autem hominum est, calles ferarum et pecudum. Callis est iter pecudum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive a callo pecudum praeduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera, sive recta via, dicta quod transmittat. Divortia sunt flexus viarum, hoc est viae in diversa tenersae ac divisae viae, sive semitae transversae quae sunt a latere viae. Bivium, quia duplex est via. Conpeta, quia plures in ea conpetunt viae, quasi triviae, quadriviae. Ambitus inter vicinorum aedificia locus, duorum pedum et semipedis ad circumeun
Abbreviated transcription (Latin):
fine respirasset. suul q stecisset. Uia est qua
potest ire uehicłm. ⁊ uia dicta a uehicłoꝵ incur¬
su. Nam duos actus capit ꝓpt̾ euntiũ ⁊ uemi¬
entiũ uehicłoꝵ uod occuriũ. Om̃is aũt uia.
aut publica est. aut pͥuata. Publica est que
in solo publico est. que int̾ actus popło patit.
Hec aũt ad mare aut õppicla ꝑtinet. Priua¬
ta est. que uicino municipio data est. Strata¬
est dicta qͦi pedib uulgi trita. lucretiꝰ. Stra¬
ta iam uulgi pedib detrita uiarũ. Ip̃a est¬
⁊ delapidata .i. lapidib strata. Primmi aũ
peni dicunt᷑ lapidib uas strauiisse. Pt̾ea
romani eas ꝑ om̃em pene orbem disposuec̃c̃
ꝓpt̾ rectitudinẽ itinerũ. ⁊ ne plebs ẽẽt ociosa.
Agger est media strate eminentia. coaggera¬
tis lapidib. Strata ab aggere .i. coaceruatiõe
dicta. quã hystorici uiã militarẽ dicunt. ut
qualis sepe iue deprensus in aggere serpens.

Expanded text:
fine respirasset, simulque stetisset. 4. Via est qua fine respirasset, simulque stetisset. 4. Via est qua potest ire vehiculum, et via dicta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit propter euntium et venientium vehiculorum occursum. 5. Omnis autem via, aut publica est, aut privata. Publica est quae in solo publico est, qua iter actus populo patet. Haec aut ad mare, aut ad oppida pertinet. Privata est, quae vicino municipio data est. 6. Strata dicta, quasi vulgi pedibus trita. Lucretius: Strataque jam vulgi pedibus detrita viarum. Ipsa est et delapidata, id est, lapidibus strata. Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse, 243 postea Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt propter rectitudinem itinerum, et ne plebs esset otiosa. 7. Agger est media stratae eminentia coaggeratis lapidibus dicta, quam historici viam militarem dicunt, ut: Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens.
Abbreviated transcription (Latin):
.Cxx. ita.cxr. Dcer hunc betici arapennẽ
dicunt. ab arando scił. Actus duplieatꝰ ugerũ
facit. ab eo qͦd est iunctũ iugeri nom̃ accepit.
Iugerũ aũt constat longitudine peclũ ducentoꝵ¬
Actum ꝓuincie betice rustici. agrũ tiocant. Por¬
longitudine. defimunt ita .xxx.uU.
Sed porca est qͦd in arando extat. qͦd defossum
est. lira galli candetũ appellant. in areis urba¬
nis spaciũ centũ peclũ. qͣi centeũ. In agrestib
miliariũ facit. qͥ constat qͥnq milia pecib
Centuria aũt ager est. ducentoꝵ iugerĩ. ꝙͥ
apd̾ antiqͦs a centũ iugerib uocabat᷑. Seõ
pt̾ea duplicata est: nom̃ ꝙ pͥstinũ retinuit. In
mus. greci stadia. galli leuuas. e¬
U̾ milia leuua fiunit᷑ passily mille qͥngentis.
Stadiũ octaua pars milliarii est. constans pas
sibe.Cxxu. Hunc pͥmũ herculẽ statuisse dic̃t̃.
eũ q eo spacio det̾minasse. qͦd ip̃e sub uuo
spũ confecisset. ac ꝓũi stadiũ appellasset. qͦd in

Expanded text:
. fig.. Hunc Baetici arapennem dicunt, ab arando scilicet. Actus duplicatus iugerum facit; ab eo quod est iunctum iugeri nomen accepit. Iugerum autem constat longitudine pedum ducentoActum provincie Betice rustici agrum longitudine definiunt seq. fig.. Sed porca est quod in arando extat; quod defossum est, lira. Galli candetum appellant in areis urbanis spatium centum pedum, quasi centetum. In agrestibusmiliarium facit, qui constat quinque milia pedibus. Centuria autem ager est ducentorum iugerum, qui apud antiquos a centum iugeribus vocabatur, sed postea duplicata est nomenque pristinum retinuit. In mus, Graeci stadia, Galli leugas, Aequinque milia. Leuga finitur passibus mille quingentis. Stadium octava pars miliarii est, constans pasibus CXXV. Hoc primum Herculem statuisse dicunt, eumque eo spatio determinasse, quod ipse sub uno spiritu confecisset, ac proinde stadium appellasse, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ est earũ que uocant᷑ attice. qͣdernis au¬
gulis aut ampliꝰ. parib laterũ int̾uallis. Cã¬
pitella dicta qͦd sint colũnarũ capita. sicut
Tegule qͦo tegant edes. Q imbrices qd accipi¬
aut imbres. Lateres ⁊ laterculi. qͦd lati form̃t᷑.
curcũactis undiq iiiͦi. tabulis. Canalis. ab eo
qͦd caua sit in modũ canne. Sane caualem
meliꝰ gen̾e feminino qm masculino ꝓferinꝰ.

Expanded text:
genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angenus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitella dicta, quod sint columnarum capita, sicut Tegulae, quod tegant aedes, et imbrices, quod accipiant imbres. 16. Lateres, et laterculi, quod lati formentur, circumactis undique quatuor tabulis. Canalis, ab eo quod cava sit in modum cannae. 231 Sane canalem melius genere feminino, quam masculino proferimus.
Abbreviated transcription (Latin):
sum uenientib Arcus dicti qͦd sint arta conclu¬
sione curuati. ip̃i ⁊ fornices. Pauim̃ta. originẽ
paruulis crustis. ac tessellis tinctis in uarios co¬
cedant᷑. Uñ ⁊ pauor. qͥa cedit cor. Ostracus est
pauim̃tũ testaccũ. eo qͦo fractis testis. caloe admix¬
to feriat᷑. Testã enĩ greci ostra dicunt. Cõpluuiũ
dictum qͥa aque ꝑtib que cura ft̃ eo conueni¬
unt. Tessella st̃. a qiuilx domicilia st̾niuitur.¬
a tesseris noĩata .i. qͣdratis lapillis. ꝑ diminiti¬
onẽ. Bases fulture st̃ colũnarũ que a fundam̃¬
to consurg̃t. ⁊ suꝑposite fabrice sustinent pond̾.
Basis aũt nom̃ petre est fortissime. syro sermo¬
ne. Colu̾ne ꝓ longitudine ⁊ rotunditate uo¬
cate. in quib totiꝰ fabrice pondꝰ erigit᷑. Antiqͣ¬
ratio erat. colũuarũ altitudinis. tercia pars
latitudinũ. Genera rotundarũ. iii. Dorice.
diuis ⁊ altitudinis int̾ se distantes. Quintũ

Expanded text:
rsum venientibus. Arcus dicti quod sint arta conclursum venientibus. Arcus dicti quod sint arta conclusione curvati; ipsi et fornices. Pavimenta originem parvulis crustis ac tessellis tinctis in varios coedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam enim Graeci dictum, quia aque partes que circa sunt eo conveniant. Tessella sunt e quibus domicilia sternua tesseris nominata, id est, quadratis lapillis per diminutionem. Bases fulturae sunt columnarum, quae a fundamento consurgunt, et superpositae fabricae sustinent pondus. Bases autem nomen petrae est fortissimae Syro sermone. Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqratio erat columnarum altitudinis tertia pars latitudinum dinis et altitudinis inter se distantes. Quintum
Abbreviated transcription (Latin):
ut nẽ rustica. Hinc tecti sũmitas. culm̃ dr̃.
Camere st̃ uolumina intͦrsũ respicientia.
appellate a curuo. Camur enĩ grece curuũ
eit. Laquearia st̃ que camerã subtegunt.
⁊ ornant. que ⁊ lacunaria dicunt᷑. Pricipa¬
lit̾ aũt lacus dr̃. ut lucilius. Resultant edes¬
ꝙ lacus q. Ciuꝰ diminutio lacunar facit.
ut oratius. Neꝙ aureũ mea reclimet in do¬
mo lacunar. Inde fit alia diminutio lacu¬
nariũ. ⁊ ꝑ antisticon laqueariũ facit. absi
Dagrooo sermone. latine int̾pr lucida. eo
qͦd lumine accepto ꝑ arcũ resplendeat. Sed
utrũ absidam uł absidem dice debeamus.¬
hos uerbi genus ambiguũ qͥdam doctoꝵ
pristimant. Testudo est camera templi obli¬
⁊ ham in modũ destudinis ueteres temploꝵ
tecta faciebant. Que ideo sic fiebat: ut celi una¬
ginẽ redileret. qͦd constat ẽẽ conuexũ. Aui
testudinẽ uolunt ẽẽ locũ in ꝑtem atrii. adu̾

Expanded text:
ut nunc rustica. Hinc tecti summitas culmen dicitur. 5. ut nunc rustica. Hinc tecti summitas culmen dicitur. 5. Camerae sunt volumina introrsum respicientia, appellatae a curvo, κάμπύλον enim Graece curvum est. 6. Laquearia sunt, quae cameram subtegunt, et ornant, quae liter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium da Graeco sermone, Latine interpretatur lucida, eo quod lumine accepto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debemus, verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. Testudo est camera templi obliqua: nam in modum testudinis veteres templorum tecta faciebant, quae ideo sic fiebat, ut coeli imaginem redderet: quod constat esse convexum. Alii testudinem volunt esse locum in parte atr
Abbreviated transcription (Latin):
sa est. quales in horreis uidemꝰ dicte eo gͦo lud̃
positꝰ hõ: toras uideat. Ali senestira pitast
dictam eo qͦd domui luc̃ẽ ministrat. Cõm¬
positũ nom̃ ex greco latino ꝙ sermone fos
enĩ grece lux est. Cardo est locus in qͦ hosti
ianuã regat ac moueat. Unde ⁊ ꝓuerbia¬
le est. in cardine rem ẽe. Limina hostioꝵ
dicta. eo qͦd tͣransu̾se sint ut limes. ⁊ ꝑ ea sic̃
in agro aut iutroeat᷑ aut foras eatur. Postes
eedimꝰ. pͥusqm domũ ingrediam᷑. Postes
co qͦd p̾t hostiũ stent. De partib edifitioꝵ
sit domui. Idem ⁊ cem̃tũ. a oeclendo
ditum. qͦd grasso lapide surgat. Paries nun¬
cupat᷑. qͥa semꝑ duo st̃ pares. uł a latere uł a
fronte. Siue enĩ tetͣgonũ. siue exagonũ sit.
ctura facta deformis est. Parietinas dicimꝰ
qͣ parietũ rumas. Sunt enĩ parietes stan¬
tes sine tecto. sine habitantib Angulus qͦd
duos parietes in unũ uingat. Culmina di¬

Expanded text:
sa est, quales in horreis videmus, dictae eo quod lucem sa est, quales in horreis videmus, dictae eo quod lucem positus homo videt. Alii fenestram putant dictam eo quod domui lucem minestret, conpositum nomen ex Graeco Latinoque sermone; φῶς enim Graece lux est. Cardo est locus in quo ostiuianuam regat ac moveat. Unde et proverbiale est: 'In cardine rem esse.' Limina ostiorum dicta eo quod transversa sint ut limes, et per ea sicut in agro aut introeatur aut foris eatur. Postes cedimus prius quam domum ingrediamur; postes eo quod post ostium stent. DE PARTIBUS AEDIFICIORUM . sit domui. Idem et caementum a caedendo dictum, quod caeso crasso lapide surgat. Paries nuncupatus quia semper duo sunt pares, vel a latere vel a fronte. Sive enim tetragonum sive hexagonum sit, ctura facta deformis est. 3. Parietinas dicimus, quasi parietum ruinas. Sunt enim parietes stantes sine tecto, sine habitantibus. 4. Angulus, quod duos parietes in unum conjungat. Culmina di
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ pͥuate. uł spaciũ adiadens edilȩ publicis.
& uestibulũ dictũ eo qͦd eo uestiunt᷑ fores. aut
qͦd aditũ tecti uestiat. aut ab stando. Porticus.
qͦd transitꝰ sit magis qͣm uͥ standũ sit. qͣi por¬
ta ⁊ porticꝰ. eo qͦd sit aꝑtus. Ianua a iano qͦdã
appellat᷑. cui gentiles om̃em uitͦitũ uł exitũ
sacrauer̃t. Unde lucanꝰ. ferrea belligeri cõpes¬
cat limina Iani. Est aũt pͥmus domꝰ ingress.
cecera intra ranuã hostia uocant᷑. Seneralit̾
hostiũ est ꝑ qͦd ab aliqͦ arcemͦ ingressu. ab ob
Alii auuit hostiũ appellari. qͦd hostem morit᷑
Ibi enĩ nos adu̾sariis obicimꝰ. Hiuc ⁊ hostia
tiberina. qͥa hostib fc̃ opposita. fores ⁊ ualue
claustra st̃. Sed fores dicunt᷑ que foras. ualue
que uit᷑ reuoluunt᷑. ⁊ duplices cõplicabiles ꝙ ft̃.
Sed gen̾alit̾ usus. uocabula ista corrũpit̃
Claustra. ab eo qͦd claudant᷑ dicta. fenestre ft̃
quil pars erterior angusta. ⁊ interior dift¬

Expanded text:
ium adiacens aedibus publicis. Et vestibulum dictum eo quod eo vestiuntur fores, aut quod aditum tecto vestiat, aut ab stando. Porticus, quod transitus sit magis quam ubi standum sit, quasi porta; et porticus, eo quod sit apertus. Ianua a Iano quodam appellatur, cui gentiles omne introitum vel exitum sacraverunt. Unde Lucanus1, 62: Ferrea belligeri conpescat limina Iani. Est autem primus domus ingressus; cetera intra ianuam ostia vocantur generaliter. Ostium est per quod ab aliquo aAlii aiunt ostium appellari quia hostem moratur. Ibi enim nos adversariis objicimus, hinc et Ostia Tiberina, 227 quia hostibus sunt opposita. Fores et Valvae claustra sunt; sed fores dicuntur quae foras, valvae quae intus revolvuntur, et duplices complicabilesque sunt. Sed generaliter usus vocClaustra ab eo quod claudantur dicta. Fenestrae sunt quibus pars exterior angusta et interior diffu
Abbreviated transcription (Latin):
aseꝵnacula tentoria st̃ militũ. qͥb
in itinere solis ardores. tempestates¬
ꝙ imbriũ. frigoris iniurias uitant. Dicta
aũt tabernacła qͦd cortine distente funib ta¬
bulis uit̾stantib appenderent᷑. que tentoria su¬
stiunerent. Tentoriũ uocatũ eo qͦd tendat᷑ funb
atq palis. un ⁊ hodie p̾tendere dicut᷑. Papi¬
liones uocant᷑ a similitudine ꝑuuli animal
uolautis. qͥ maxime abundant florentib mal¬
uis. He st̃ auicłe que lumine accenso conueni¬
unt. ⁊ circa uolitantes. ab igne ꝓxune uiterire
aũt qͥiq in domo sua sepeliebat. pt̃ea
uetitũ est legil ne fetore ip̃o coꝵꝑa iuutimum
contacta inficerent᷑. Monum̃tũ icło muncupau᷑
eo qͦd mentẽ moneat ad defiuncti memoriã. Cũ
enĩ ñ uideris monum̃tũ illud est qͦd scͥptũ est
xicidi tanꝗͣ mortuus a corde. Cũ aũt uideris
monet mentẽ ⁊ ad memoriã te reclucit ut mor¬
tuu̾ recorderis. Monum̃ta itaq ⁊ memorie

Expanded text:
abernacula tentoria sunt militum, quibus in itinere, solis ardores, tempestatesque imbrium, frigorisque iniurias vitant. Dicta autem tabernacula, quod cottive distente funibus tabulis interstantibus appenderentur, que tentoria sustinerent. Tentorium vocatum eo quod tendatur funibus atque pilis; unde et hodie pretendere dicuntur. Papiliones vocantur a sivolantis, quod maxime abundat florentibus malvis. Hae sunt aviculae quae lumine accenso conveniunt, et circa volitantes ab igne proximo interire autem quisque in domo sua sepeliebatur. Postea vetitum est legibus, ne fetore ipso corpora viventium contacta inficerentur, Monumentum ideo nuncupatur, eo quod mentem moneat ad defuncti memoriam. Cum enim non videris monumentum, illud est quod scriptum est: Excidit tanquam mortuus a corde. Cum autem videris, monet mentem, et ad memoriam te reducit, ut mortuum recorderis. Monumenta itaque et memoriae
Abbreviated transcription (Latin):
gractor sedet. preciũ reb impositurꝰ. ⁊ uoce¬
impos a mercatorib flagitaus. Carcer est a
quo phibem̃ erire. Et dictꝰ carcer a coercendo
qͣm coerceri carcere uiderent᷑. De habitacuł.
abitatio ab habendo uocat᷑. ut habi
aũt domus uniꝰ familie habitatio. sicut urbs
uiuꝰ popli. sicut orbis domiciliũ totiꝰ generis
uert. Alii etem ab eclendo sumpsisse nom̃ ex¬
istimant. dantes gremplũ de plauto. Si uocas¬
sem uos in teem ad prandiũ. Hinc ⁊ edifitiũ
es qͦo fuerit pͥus ad edendũ factũ. Aula domꝰ
est regia. siue spaciosũ habitacłm. porticib q qͣ¬
tuor conclusum Atͥum magna ecles est. siue am¬
plior ⁊ spaciosa domus. E dictũ est atͥum eo qͦd
acdlant᷑ ei tres portic̃ ꝓxtͥnsec̃. Aui atͥum qi ab
igni ⁊ ligno atrum dixert̃. Atrum eiũ fit ex
fumo. Palatium a palante pͥncipe archadũ
dictum. in cuiꝰ honorẽ archaches palanteũ oppi¬

Expanded text:
exactor sedet pretium rebus inpositurus, et voceexactor sedet pretium rebus inpositurus, et voce a mercatoribus flagitans. Carcer est a quo prohibemur exire, et dictus carcer a coercendo.quam coerceri carcere viderentur.' § 3 De habitaculis. Habitatio ab habendo vocata, ut 'habitus famule familie habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis verunt. Alii aedem ab edendo quiddam sumpsisse nomen existimant, dantes exemplum de PlautoPoen. 529: Si vocassem vos in aedem ad prandium. Hinc et aedificium, eo quod fuerit prius ad edendum factum. Aula domus est regia, sive spatiosum habitaculum porticibus quattuor conclusum. Atrium magna aedes est, sive amplior et spatiosa domus; et dictum atrium eo quod addantur ei tres porticus extrinsecus. Alii atrium quasi ab igne et lychno atrum dixerunt; atrum enim fit ex fumo. Palatium a Pallante principe Arcadum dictum, in cuius honore Arcades Pallanteum oppi
Abbreviated transcription (Latin):
thia ab indis finib usq ad mesopotamiã gene¬
ralit̾ nominat᷑. Propt̾ inuictã enĩ uͥtittem par¬
thoꝵ. ⁊ assiria ⁊ religue ꝓrime regiones eiꝰ nom̃¬
media ⁊ ꝑsida. que regiones inueẽ sibi conun¬
cte. mitiũ ab indo flumine sumunt. sigri elau¬
dunt᷑ locis montuosis. ⁊ asꝑiorib site. habentes flu¬
uios iclaspẽ. ⁊ arbem. Sunt enĩ uit̾ se finib suis
discrete. nomina a ꝓpͥis auctorib ita trahentes. Ara¬
cusia ab oppido suo nuncupata. Parchiam. par¬
thi ab seichia uenientes occupauert᷑. eamq ex
suo nomine uocauer̃t. Huic a meridie rubrũ
mare est. a septentͥone ircanũ salũ. ab occiduo
solis plaga media. Regna u ea decẽ ⁊ octo ft̃
porrecta a caspio littore usq ad t̾ras scit̾arum
Assiria uocata ab assur filiosem. qͥ eam regi¬
onẽ pt᷑ diluuiũ pͥmus incoluit. hec ab ortu
indiam a meridie mediã tangit. ab occiduo

Expanded text:
thia ab Indiae finibus usque ad Mesopotamiam genethia ab Indiae finibus usque ad Mesopotamiam generaliter nominatur; propter invictam enim virtutem Parthorum et AssMedia et Persida, quae regiones invicem sibi coniunctae initium ab Indo flumine sumunt, Tigri clauduntur, locis montuosis et asperioribus sitae, habentes fluvios Hydaspem et Arbem. Sunt enim inter se finibus suis discretae, nomina a propriis auctoribus ita trahentes. Aracusia ab oppido suo nuncupata. Parthiam Parthi ab Scythia venientes occupaverunt, eamque ex suo nomine vocaverunt. Huius a meridie Rubrum mare est, a septentrione Hyrcanum salum, ab occidui solis plaga Media. Regna in ea decem et octo sunt, porrecta a Caspio litore usque ad terras Scytharum. Assyria vocata ab Assur filio Sem, qui eam regionem post diluvium primus incoluit. Haec ab ortu Indiam, a meridie Mediam tangit, ab occiduo
Abbreviated transcription (Latin):
uido flumine. quo ex parte occidentali clau¬
dit᷑. hec a mericliano mari porrecta usq ad ottũ
solis. ⁊ a septentͥone usq ad montẽ caucasum
ꝑuenit. habens gentes multas ⁊ oppicla. insu¬
iam qͦ. tabpbane gẽmis ⁊ elefantis resertam.
cisan ⁊ argieii. auro angentoq frcunclas. utdẽ¬
ꝙͥ arborib folus nungͣm carente. Habet ⁊ flu¬
uios gangen ⁊ nicdan ⁊ ipanem illustrantes
indos. Terra indis fauonii spũ saluberrima.
in amis bis metie fruges. uice hiemis cͥcheuias
patit᷑. siguit aũt tincti colons homines. elefan¬
tos ingentes. monoceron bestiã. psitacũ auem.
lamũ aromaticũ. Mitcit ⁊ ebur. lapides ꝙͦ pre¬
ciosos berillos. crisopassos. ⁊ aclamantẽ carbun¬
culũ ignites margaritas. ⁊ unionis. quib no¬
biliũ feminarũ arcdet ambitio. Ibi ft̃ ⁊ montes
aurei. quos adire ꝓpter dracones ⁊ griphes. ⁊
imm̃soꝵ hominũ monstra imposibile ẽ. Par¬

Expanded text:
Indo flumine, quo ex parte occidentali clauIndo flumine, quo ex parte occidentali clauditur. Haec a meridiano mari porrecta usque ad ortum Solis, et a septentrione usque ad montem Caucasum pervenit; habens gentes multas et oppida, insulam quoque Taprobanen gemmis et elephantis refertam, Chrysam et Argyren auro argentoq arborum foliis nunquam carentem. Habet et flavios Gangen et Indum et Hypasin illustrantes Indos. Terra Indiae Favonii spiritu saluberrima; in anno bis metit fruges, vice hiemis Etesiis potitur; gignit autem tincti coloris homines, elephantes ingentes, monoceron bestiam, psittacum avem, lamum aromaticum, mittit et ebur, lapides quoque pretiosos, berillos, chrysoprasos, et adamantem, carbunculos, lychnites, margaritas et uniones, quibus nobilium feminarum ardet ambitio. Ibi sunt et montes aurei, quos adire propter dracones et gryphes, et immensorum hominum monstra impossibile est. Par
Abbreviated transcription (Latin):
lis. a meridie oceano. ab occiduo nr̃o mari fi¬
nit᷑. a septentͥone meotidi lacu. ⁊tanai fluiuo
terminat᷑. Habet aut ꝓuincias multas ⁊ regi¬
ones. quarũ breuit̾ nomina ⁊ situs expecdiã.
sũpto untio a parachso. Parachsus. e̾ locus
in orientis partib constitutus. cuiꝰ uocabulũ
ex greco in latinũ uertit᷑ ortus. Porro hebraiee
Est enĩ genere om̃i ligni. ⁊ pomiferarũ arboꝵ
consitus. habens etiã ⁊ lignũ uite. Non ibi
frigus. ñ estuis. s ꝑpetua aeris temꝑies. E cuiꝰ¬
medio fons ꝓrumpens totũ nemus irrigat.
Diuidit᷑ ꝙ in quattior nascentia flumina. Cuiꝰ
loci pꝰt pecc̃m pͥmi hominis aditꝰ int̾clusus est
septus est enĩ undiq rũphea flãmea .i. muro
arceudis sp̃itib malis sr̃ rumphee fragrantiã
ordinatũ est. ut hoĩes flãme. angłos uͦ malos
angli sũmoueant. necui carni uł sp̃ui tͣnsg̾s
sionis aditꝰ parachsi pateat. Inclia uocata ab

Expanded text:
lis, a Meridie Oceano, ab occiduo nostro mari filis, a Meridie Oceano, ab occiduo nostro mari finitur, a Septentrione Maeotide lacu et Tanai fluvio terminatur. Habet autones, quarum breviter nomina et situs expediam, sumpto initio a Paradiso. Paradisus est locus in orientis partibus constitutus, cuius vocabulum ex Graeco in Latinum vertitur hortus: porro Hebraice est enim omni genere ligni et pomiferarum arborum consitus, habens etiam lignum vite; non ibi frigus, non estus, sed perpetua aeris temperies; et dimedio fons prorumpens totum nemus irrigat, dividiturque in quatuor nascentia flumina. Cujus loci post peccatum homini aditus interclusus est. Septus est enim undique romphaea flammea, id est muro arcendis spiritibus malis super rompheae flagrantiam ordinatum est, ut homines flammae, angelos vero malos angelisionis aditus Paradisi pateat. India vocata ab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibeat. Uallum est qͦd mole terre erigit᷑. ut
dicunt᷑ abstipitib scił. Agger est cuiꝰlibet rei
aceruatio. unde fosse aut ualles posst̃ repleri ab
aggregando Agger ꝓpͥe õr terra aggesta. que
longi quil unee aliaq claudunt᷑. Longũ
ciũ in africa ⁊ hispania parietes e terra appel¬
lant. qm̃ in forma circũdatis duab utrĩq ta¬
bulis inficiunt᷑ ueriꝰ qͣm instruut᷑. euis du¬
rant incorrupti. uentis. ignib om̃i q cem̃to
fortiores. Sepes mnunim̃ta satoꝵ ft̃. uncle ⁊

Expanded text:
er, scilicet quod mole terre erigitur ut dicuntur, a stipitibus scilicet. 3. Agger est cujuslibet rei acervatio, unde fossae, aut valles possunt repleri ab aggregando. Agger proprie dicitur terra aggesta, quae longi, quibus vinee alique clauduntur. Longum cium, in Africa et Hispania parietes e terra appellant, quoniam in forma circumdatis duabus utrimque tabulis inferciuntur verius quam instruuntur. Aevis durant incorrupti ventis, ignibus omnique caemento fortiores. Sepes munimenta satorum sunt; unde et
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥs intͦierit sine glomere liiii. exitũ inuenire
ũ ualet. Cuiꝰ eclificii talis est situs. ut aꝑientib
fores tonitruũ intꝰ terribile audiat᷑. Descendit᷑
centenis ultra gradib. litus simulacra et
monstrifioe effigies ui partes diu̾sas. transit᷑
innumeri ꝑ tenebras. ⁊ cet̾a ad errorẽ ingre¬
dientiũ facta. ita ut de tenebris eiꝰ ad lucem
uenire impossibile uideat᷑. Quatuo aũt st̃
laberinti. Primus egyptiꝰ. scds creticꝰ. tercius
ni in cõmune ex ip̃ius rei usu appellauer̃t.
eo qͦd flãmarũ inlicio longe uicdeat᷑ a naui¬
gantily. qualẽ ptholomens iurta alȩxan

Expanded text:
si quis introierit, sine glomere lini exitum invenire si quis introierit, sine glomere lini exitum invenire non valet. Cujus aedificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur descenditur centenis ultra gradibus. Intus simulacra et monstrificae effigies: in partes divisas transitus innumeri per tenebras, et caetera, ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris ejus in lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt labyrinthi: primus Aegyptius: secundus Creticus: tertius ni in commune ex ipsius rei usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum indicio longe videatur a navigantibus: qual
Abbreviated transcription (Latin):
titioꝵ locus. T̃amen apud athenas locus crat
uͥ discebat᷑ pͥylosophia. ⁊ sapĩe exercebat᷑ studi¬
um. Nam gininasiũ grece uocat᷑. qͦd latine
tertitiũ dr᷑ hoc est meditatio. Sed ⁊ balnee ⁊
loca cursoꝵ. ⁊ althictarũ gimnasia ft̃. eo qͦd illic
hoĩes in sue artis studiũ exercitent᷑. Capitoliũ
gionis caput sũmũ. Alii auint cũ tarqͥmus
pͥstus capitolii fundam̃ta rome aꝑuet. inloco
fundam̃ti caput hoĩs litt̾is tuscis notatũ inue
urbis excelse atq munite. Nam quecunq tu¬
tissima urbiũ ft̃. ab arcendo hoste arces uocant᷑.¬
tant a cuxuitu equoꝵ. eo qͦd ibi circũ metas
equi currant. Theatrum aũt a spectaculo no¬
desuꝑ atq spectaus. ludos sdeuicos contempla
atris cõpositũ. Nam au.fiteatrũ rotundum
est. Theatrũ uͦ: ex medio ansiteatro. ẽ. semcir¬
culi figurã habens. Laberuitꝰ est ꝑplexis pa¬
rictib edificiũ. qualis est apd̃ cretam a decla¬
lo factus. uͥ fuit ininotaurus inclusus. In quo

Expanded text:
citiorum locus. Ta men apud Athenas locus erat, ubi discebatur philosophia, et sapientiae exercebatur studium. Nam Gymnasium Graece vocatur, quod Latine exercitium dicitur, hoc est, meditatio. Sed et balnea et loca cursuum athletarum gymnasia sunt, eo quod illic homines in suae artis studium exercitentur. CAPUT X. Dgionis caput summum. Alii dicunt: Tarquinius Priscus dum capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenurbis excelsae atque munitae. Nam quaecunque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantutant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Theatrum autem ab spectaculo nodesuper atque spectans ludos scenicos contemplaratris compositum. Nam Amphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuram habens. Labyrinthus est rietibus edificium, qualis est apud Cretam a Delo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
uia pandimꝰ urbis. Propͥe aũt nema ft̃ tan¬
tũ muri. Murus ait̃t turrib ꝓpugnaculis q
ornat᷑. Turres uocate qͦd teretes sint ⁊ longe.
Teres est eñ aliqͥd rotundũ. cũ ꝓceritate ut colũ¬
na. Nam ⁊ qiͣus quadrate aut late constru¬
aut᷑ ꝓcultam̃ uidentib rotunde xxistimant᷑.

Expanded text:
nia pandimus urbis; proprie autem moenia sunt tantum muri. Murus autem turribus propugnaculisque ornatur. Turres vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur;