comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ndita sunt eis antiquitus nomina. Primo idẽ grauissimo. ꝓtos uł archoos.
Scđo deuteros quitono distat apto. Tertio tritos quisemitonio distat ade¬
utero. Quarto tetrardus quirursus atrito tono distat. Signis quoq huius¬
modi notantur. Primo ẽ nota dasian inclinũ. ad caput ita.
adcaput ita
Tercio simplex iota & inclinum
ita.
Q uarto .c. supinum ad caput ita.
Quomodo his quatuor tantũ armonia acnon pocius sonoꝵ constat
multitudine Uidelicet innum erabilessunt. cantilenarum¬
soni. Sed quaternis & quaternis eiusdẽ conditionis in leuando.
& deponendo sese consequentibus sonoꝵ pluralitas accrescit. Id quoq
mecanente ꝓba. ðhiSicergo inom̃i concordi sonoꝵ seriȩ
ꝑ haec ueluti tetraebrda. & sursũ cantilȩna. & in usum
uadit. & quat̾nȩ socialit̃ sibi diuersȩ uocule: tã diu cõpe¬
tente sibi successione cohȩrent: donec ułnimium
at tenuate deficiant. uł grauatione conticescant.
reterea singuli soni ex predictis quatuor suis tetra¬

Expanded text:
ndita sunt eis antiquitus nomina, Primo, id est, gravissimo, Protos vel archoos: Secundo Deuteros, qui tono distat a Proto: Tertio Tritos, qui semitonio distat a Deutero: Quarto Tetrardos, qui rursus a Trito tono distinguitur. Signis quoque hujusmodi notantur, Primo est nota F dasian, inclinum S. ad caput, ita ad caput, ita  simplex et inclinum, ita /. Quarto c. supinum ad caput, ita . D. Quomodo his quatuor tantum harmonia, ac non potius sonorum constat multitudine? M. Videlicet innumerabiles sunt cantilenarusoni. Sed quaternis et quaternis ejusdem conditionis in levando et deponendo sese consequentibus sonorum pluralitas accrescit; id quoque me canente proba: . Sic ergo in omni concordi sonorum serie per haec veluti tetrachorda et in sursum cantilena, et in iusum vadit, et quaternae socialiter sibi diversae voculae tamdiu competente sibi successione cohaerent, donec vel nimium attenuatae deficiant, vel gravatione conticescant. Praeterea soni singuli ex praedictis quatuor suis tetra
Abbreviated transcription (Latin):
spetie diat̃ inchoans. tertiã speciem diapente deorsum insua melodia quȩ ẽ
NΟ ΕΟΕ ΑΝE ꝑagit usq ad paripate meson. quȩ ẽ sua finalis. Gradalis enin
A mese enarmonio remisso inchoat. ut statim chromaticum intensum
se ingerat. Seda speties enim diapason quae a para mese incipit in eo ẽ
singularis qđ .iii. tonos deorsum absq semitonio una serie directi
digerit. nec ineadem diapason int̃ .vi. ⁊ xii. octonarius incurrit.
atq id circo ibidem adiuuat plurimum. sinẽ meñ tetrachordum. Ał etiam
B catusuir a finali corda eiusdem tropi adoctauã sursum uersus totã quintam
spetiem diapason ꝑcurrit. In predictis uero numeris consonantia diapente
subm̃ sura quinaria cadit. qm̃ t̃ uiii. & quat̃ .ui. adbis xii. rediguntur.
Q uat̃ uͦ uiii. adt̃ xii. utbinarius & t̾narius quifitumt .U. conseruant suum
diapente.¬

Expanded text:
specie diatessaron, inchoans, tertiam speciem diapente deorsum in sua melodia, quae est specie diatessaron, inchoans, tertiam speciem diapente deorsum in sua melodia, quae est NOEOEANE, peragit usque in parypate meson, quae est sua finalis. Gradalis enim a mese enarmonico remisso inchoat, ut statim chromaticum intensum se ingerat. Secunda species enim diapason, quae a paramese incipit in eo est singularis, quod tres tonos deorsum absque semitonio una serie directim digerit, nec in eadem diapason inter VI. et XII. octonarius incurrit, atque idcirco ibidem adjuvat plurimum synemmenon tetrachordum. Alleluia etiam Beatus Vir a finali chorda ejusdem tropi, ad octavam sursum versus, totam quintam speciem diapason percurrit. In praedictis vero numeris consonantia diapente sub mensura quinaria cadit: quoniam ter VIII. et quater VI. ad bis XII. rediguntur. Quater vero VIIII ad ter XII. ut binarius et ternarius qui faciunt V. conservent suum diapente.
Abbreviated transcription (Latin):
& t̃ .VII. fatiunt .lx. In quib st̃ gradales. & Somine refugiũ. ⁊ Circũ dedert̃ me.
⁊ domine intua misericordia & nocturnales A Soluite templum hoc. Et Saluecrux
Et Rultauit spiritus meus. Hic nichil aliud quaerendum uideo. nͥ qđ ait quia numere
adbis diapente fatiendum propositi fatiant consonantiam diapason adxii. Duo
enim tantum idẽ quat᷑.Ui. ⁊ t̃.uIIi. ad eundem numerum diapa son fatiunt.
Nam quis intelligat qđ quat̃ .Uiii. ⁊ t̃ xii. in predicta ꝓportione sint. Unde in¬
telligendum ẽ quod ex duodenario oriatur dia pason adnumerũ bis xii. qui ad xl¬
VIII. alterã diapason ꝑficit. in quorũ medio hic tropꝰ suam proprietatẽ requirit.
quando quidem illa consonantia. quae ẽ .ter .xii. adt̃.uiii. hinc xii. illinc xl¬
vIIi. respicit. & ad t̃ .uiii. ut̃q: numerus diapason facit. Porro t̃xii. ad partem
grauem obseruat moetas eiusdem tropi. qm̃ atrite die ⁊ eugmeñ subtertia

Expanded text:
e Domine refugium, et ant. Circumdederunt me. Et Domine in tua misericordia. et nocturnales. ant. Solvite templum hoc, Et Salve crux. Et Exultet Spiritus meus. Hic nihil aliud quaerendum video, nisi quod ait, numeri ad bis diapente faciendum propositi, faciunt consonantiam diapason ad XII. Duo enim tantum, id est, quater VI. et ter VIII. ad eundem numerum diapason faciunt. Nam quis intelligat, quod qnater VIIII. et ter XII. in praedicta proportione sint? Unde intelligendum est quod ex duodenario oriatur diapason ad numerum bis XII. qui ad XLVIII, alteram diapason perficit, in quorum medio hic tropus suam proprietatem requirit, quandoquidem illa consonantia, quae est ter XII. ad ter VIII. hinc XII. illinc ad XLVIII, respicit, et ad ter VIII. uterque numerus diapason facit. Porro ter XII. ad partem gravem observat metas ejusdem tropi, quoniam a trite diezeugmenon, sub tertia
Abbreviated transcription (Latin):
AAbsonũ certe nec suaue quidresonans. hoc ergo intellecto qualit̃ sonusasono
falso metit᷑. uid eamus quomodo & hoc eueniat. ut si quotis locis oportet soni adsonos
non respondeant. concordantia mela ad inuicẽ non resonent. A Etidutiq posco
cHucinqua ades. acuide quomodo intetrachordis. uł penta chordis qͦt̾nȩ uarietatis
ordo disponitur. ut quotꝰ abalio quilibet c̃stet son iiquido contẽpleris: Nãsicut
in colorib si sint quat̃ni & quat̃ni locati ex ordine. Nerbi gr̃a. rubeus uiridis giluus

Expanded text:
Absonum certe, nec suave quid resonas. M. Hoc ergo intellecto, qualiter sonus a sono falso metitur, videamus, quomodo et hoc eveniat ut si, quotis locis oportet, soni ad sonos non respondeant, concordantia ad invicem mela non resonent. D. Et id utique posco. M. Huc, inquam, ades, ac vide, quomodo in tetrachordis vel pentachordis quaternae varietatis ordo disponitur, ut quotus ab alio quolibet constet sonus, liquido contempleris. Nam sicut in coloribus, si sint quaterni et quaterni locati ex ordine, in lineaque dispos
Abbreviated transcription (Latin):
S Semitonia uł
limata dicimus non plena sonorũ spacia. quae tam̃ suo loco posita: & suam
sonis proprietatem tribuunt. & inconcordiȩ suauitate cantilena c̃tinent.
Non suo aũt loco posita dissentire faciunt mela. Nã sciendũ in sonoꝵ serie tẽ
naturalẽ ordinari qualitatẽ . dũ naturali adiniucẽ spacio metiuntur.
Atsi falso metiatur sonus.: in aliã mox qualitatẽ migrat. cęptũq transuertit
ordinem. & haec ex supradictis duob uiciis. prior dissonantia est
Alucida rogo exemplificatione aperias qualiter huiusmodi sese absona habeat.
CTemptabo ꝓut possum tu attentus adsis. Sonus. . deuterus cũ sẽꝑ interuallo

Expanded text:
Semitonia vel limmata dicimus non plena sonorum spatia: quae tamen suo loco posita et suam sonis proprietatem tribuunt, et in concordiae suavitate cantilenam continent; non suo autem loco posita, dissentire faciunt mela. Nam sciendum, in sonorum serie tunc naturalem ordinari qualitatem, dum naturali ad invicem spatio metiuntur. At si falso metiatur sonus a sono, in aliam mox qualitatem migrat, ceptumque transvertit ordinem. Et haec ex supradictis duobus vitiis prior dissonantia est. D. Lucida, quaeso, exemplificatione aperias, qualiter hujusmodi absonia sese habeat? M. Tentabo, prout possum, tu attentus adsis. Sonus deuterus cum semper intervallo
Abbreviated transcription (Latin):
Uocine sensui tud patuit: A Patet prorsus. & describendo oculis & sonan¬
do aurib: inneutro latere ordinem prestitisse. Ulimmata ergo haec non
plena spatia uocari solent. & perea interdum uł modus amodo trans¬
fertur. uł ꝑ tadem restituitur : sicut incantib satis obseruari poterit.
Non ꝓuiciis ea reputabimus:Uitia nimirũ sunt sedsicut barbarismi
& soloecismi metris plerum que figuraliter intermiscentur. ita limmata
interdum de industria cantibus inscruntur. Sed adhuc alia uitia¬
uideamus. NTercia enim fit absonia primȩ contraria. ut pote
siinpriore latereA deutero ueluti a .&. proto
alius metiatur devterusrabusiuo Spatio. idẽ
iusto longiore sit itaque rur sus pentachordum
te trardi cui haee Species uicii subiunga tur.
A Deprehendo & absoniã istã.Uide & quartã absoniȩ formã in hocgenere. quȩ ẽ
tur. Sit penta cordum a proto
AEt id dinosco quiapeo qđ a trito sono  deuterus metiretur abusiuetritus

Expanded text:
cine sensui tuo patuit? D. Patet prorsus et describendo oculis, et sonando auribus, in neutro latere ordinem perstitisse. M. Limmata ergo haec non plena spatia vocari solent, et per ea interdum idem modus a modo transfertur, vel per eadem restituitur. Sicut in cantibus satis observari poterit. D. Num pro vitiis ea reputabimus? M. Vitia nimirum sunt. Sed sicut barbarismi et soloecismi metris plerumque figuraliter intermiscentur, ita limmata interdum de industria cantibus inseruntur. Sed adhuc alia videamus. Tertia enim fit absonia primae contraria: utpote si in priore latere a deutero veluti a proto alius metiatur deuter abusivo spatio, id est, justo longiore. Sit itaque rursus pentachordum tetrardi, cui haec vitii species subjungatur. . Deprehendo et absoniam istam. M. Vide et quartam absoniae formam in hoc genere, quae estur. Sit pentachordum a proto: D. Et id dinosco, quia pro eo, quod a / trito sono deuterus metiretur, abusive tritus
Abbreviated transcription (Latin):
M Numqͥd nã hic sentis haec gemina penta chorda ad inuicẽ nonc̃sentire:
deuenit quia inpriori latere non ꝑuenit admensurã. . deuteri. sedbrẽ¬
uiori interuallo sonus. tritus loco deuteri mensuratur. qđ linea non pa¬
ginula interiecta designat. Dic etiã pentachordũa &i. protos
D dixi. M dicã & ego hoc idem. dehinc paululũ ab hoc ordine declinans
insequenti latere.. deuterũ sonũ. . tetrardo quasi: trito subiun¬
ensisti & hic penta chordũ abordinȩ declinisse neortuerti ut eoepit: A Sensi
adsonũ a quo coepit redeat. Sit penta chordũ : tetrardi

Expanded text:
m quidnam sentis, haec gemina pentachorda ad invicem non consentire? devenit, quia in priori latere non pervenit ad mensuram deuteri ; sed breviori intervallo sonus / tritus loco deuteri mensuratur, quod linea non paginula interjecta designat. Dic etiam pentachordum a proto D. Dixi. M. Dicam et ego hoc idem; dehinc paululum ab hoc ordine declinans in sequenti latere deuterum sonum tetrardo quasi trito / subjunensisti, et hic pentachordum ab ordine declinasse, nec reverti, ut cepit? D. Sensi ad sonum, a quo coepit, redeat? Sit pentachordum tetrardi
Abbreviated transcription (Latin):
notabis intetra cordo hosduos ptongos. . te trardũ &  protũ. Sieni
ascendendo in sursũ ꝓxime post.. protũ sonũ metiatur.. tritus ueliti
post . M.deuterum. haec una crit absonia  Itẽ si descendendo iniusum
proxime post. te trardũ sonũ
metiatur. . deuterũ ueluti post.
tritũ: haecaltera erit absonia.
D Qualit̃. M Dic recensendo in
sursũ chordã A te trardo uti
hisdẽ descendas gradib. D dixi.
M Idẽ & ego dicã. mox subiungens aliud ubi aliquid apriore ordine transmutetur.
uidelicet loco t̃cio quasi post deuterũ metiendo tritũ ita.

Expanded text:
olibet tetrachordo hos duos phthongos tetrardum et protum. Si enim ascendendo in sursum proxime post protum sonum metiatur tritus, veluti post deuterum, haec una erit absonia. Item si descendendo in jusum proxime post tetrardum sonum metiatur deuterus, veluti post / tritum, haec altera erit absonia. D. Qualiter? M. Dic recensendo in sursum pentachordum a tetrardo, ut eisdem descendas gradibus. D. Dixi. M. Idem et ergo dicam: mox subjungens aliud, ubi aliquid a priori ordine transmutetur, videlicet loco tertio, quasi post deuterum, metiendo tritum, ita
Abbreviated transcription (Latin):
rȩmissȩ uoces non om̃s aeque suauit̃ sibi miscentur: nec quo quo modo iunctȩ: con¬
cordabiles incantu reddunt effectus. ut litterȩ sunt̃ se passi iungantur. sepe necuer¬
bis nec sillabis concordabunt copulandis. Sicinmusica quaedã certast̃ int̾̃ ualla quȩ
sx̃phonias possint efficere. Estaut̃ symphonia. uocũ dispariũ int̃ seuinctarũ

Expanded text:
emissae voces non omnes aeque suaviter sib miscentur, nec quoquo modo junctae concordabiles in cantu reddunt effectus; ut litterae, si inter se passim jungantur, saepe nec verbis nec syllabis concordabunt copulandis. Sic in musica quaedam sunt certa intervalla, quae symphonias possint efficere. Est autem symphonia vocum disparium inter se junctaru
Abbreviated transcription (Latin):
otus eam caesi multũ mouebat.¬
& adse diligenter considerandũ admonebat & iã ibi ꝑ constantissimas temporũ
uices. ꝑ astrorũ ratos diffinitosq cursus. ꝑ int̃uallorũ spatia moderata. intellexi
nihil aliud quã illã dimensionem numerosq dominari. Quaesi militer diffi
niendo acsecernendo inordinem nectens. astrologiam genuit. Hoc itaque
modo in matheseos disciplinis. occurrt̃ om̃a numerosa. & in mortaliũ numerorũ.
qui cogitando atq uoluendo intuentur hi quisentiuntur. umbrȩ potius & imaginesst̃.
Quseigo ntionẽnumerorũ mutabile dierit. autarte qualibet nomnp hane conta
S usscin tenou nia uidetur insinuitũ ponmus ca selũ sed a alas eres disiplincasr

Expanded text:
otus eam caeli multum mouebat et ad se diligenter considerandum inuitabat. etiam ibi per constantissimas temporum uices, per astrorum ratos definitosque cursus, per interuallorum spatia moderata intellexit nihil aliud quam illam dimensionem numerosque doniendo ac secernendo in ordinem nectens, Astrologiam genuit. Hoc itaque modo in matheseos disciplinis occurrunt omnia numerosa, et immortalium numerorum, qui cogitando atque volvendo intuentur, hi qui sentiuntur, umbrae potius et imagines sunt. Quis ergo rationem numerorum mutabilem dixerit, aut artem quamlibet non per hanc constare? D. Sufficienter nunc videtur insinuatum, non musicam solum, sed et alias tres d
Abbreviated transcription (Latin):
gitur quẽ in his studere delectat. detoperã quatinus ꝓpͥã cuiq soni uĩ calleat dinoscere.
S chinc inmiscendis sonis quo tũcũq ptongũ siue ingrauẽ seu inacutã partẽ celerit̃ capere.
ut & iuirtute & caractere quotꝰ quisq sit sonus a sono liquido contẽ pletur: Omissonus
musicus habet inutrãq sui partẽ quinto loco suꝑmet qualitatis sonũ. Tercio loco inutrũq
latussonũ eundẽ. & quẽ in hoc uł in illo latere scđm habet: in altero habet quartum.
Dandũ quoq aliqͥd eis ẽ quiminus adhuc in his exercitati sunt. quo uł in noto quolib et melo
sonoꝵ ꝓpͥas discant discernere qualitates. ułignotũ melũ ex nota eoꝵ qualitate & ordine
psigna inuestigare: Nonparuũ enĩ adirueseiamone ł aocifieat adudin uuordurise¬
ꝑsigna inuestigare: Non paruũ enĩ ad inuestigationẽ hanc ꝓficiat. dũ singuloꝵ ipsoꝵ
ꝑuicinossonos grȩca suo ordine modulantur uocabula hoc modo.¬

Expanded text:
gitur quem in his studere delectat, det operam quatenus propriam cujusque soni vim valeat dinoscere, dehinc in miscendis sonis quotumcunque phthongum sive in gravem sive in acutam partem celeriter capere, ut et virtute et charactere quotusquisque sit sonus a sono, liquido contempletur. Omnis sonus musicus habet in utramque sui partem quinto loco suimet qualitatis sonum: tertio loco in utrumque latus sonum eumdem, et quem in hoc vel in illo latere secundum habet, in altero habet quartum. Dandum quoque aliquid eis est, qui minus adhuc in his exercitati sunt, quo vel in noto quolibet melo sonorum proprias discant discernere qualitates, vel ignotum melum ex nota eorum qualitate et ordine per signa investigare. Non parum enim ad investisigna investigare. Non parum enim ad investigationem hanc proficit, dum singulorum ipsorum per vicinos sonos graeca suo ordine modulantur vocabula hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
sonantiam cõparari. Deinde t̃.vii. & .bis xii. in consonantia diapason dixit¬
ficri. ꝑ .ui. adxi. qđ nihil ẽ aliud. nͥ quia t̃.uiii. & bis xii. idẽ ualent.
adxi. qđ p̃dicta diapason inminorib numeris. h ẽ.vi. ad xii. Nã asua finali
quat c̃ parhypatemeson diapente suꝑius & diates seron inserius ex currit.
ex quib utrisq c̃sonantiis semꝑ diapason existit. sic̃ anĩaduertere potes
in antiphona quae ẽ om̃s gentes. Quando quidem & ad pari pate hypa¬
ton descendit. & ad tritendie ⁊ eugmeñ utdictũ ẽ diapason existit. Codẽ

Expanded text:
sonantiam comparari. Deinde ter VIII. et bis XII. in consonantia dixit diapason sonantiam comparari. Deinde ter VIII. et bis XII. in consonantia dixit diapason fieri per VI. ad XII. quod nihil est aliud, nisi quia t VI ad XII. Nam a sua finali, quae est parypate meson, diapente superius et diatessaron inferius currit. Ex quibus utrisque consonantiis semper diapason existit, sicut animadvertere potes in ant. quae est: Omnes gentes. Quandoquidem et ad parypate hypaton descendit, et ad trite diezeugm
Abbreviated transcription (Latin):
xii. & t̃ .uiii. quist̃ xlviii. sic̃ sexies .ui. & quat̃ .viii. st̃ .lxxii. Totꝰ enim
iste tonus aut ꝑdiapa son consonantiã iđ .vi. ad xii. aut ꝑdiapente dena¬
rio scilicet mensurabitur. Ut ingradalib & Osiusti. ⁊ Om̃s gentes.
hẽ principalis a suo subiugali non discrepet. autratione numeroꝵ aut na¬
tura symphoniarum. Qua propt̃ huiusmodi mensurȩ & numeri magis
lidio principali c̃petunt quã subiugali. qm̃ ille sextam partẽ debis .xii. qđ ẽ
quatuor. ⁊ quartam qđ ẽ vi. frequentius ꝑcurrit. Iste uͦ inquibus dam
antiphonis more subiugalium. uix adbis xii. ꝑtingit. Deniq qđ bidi
.xii. iđ xxui. sex ta parte uł quarta metiri p̃cc̾pit. hoc ẽ qđ pͥ modum
ait eidem tropi c̃sonantiã quac ẽ diapente denario mensurari. quando qͥđe
uͥ .& iii. denarii m̃surȩ cõpetit. Quoduͦ sexies sex. ad sexies .iii. qđ ẽ. lx
c̃parari uoluit. id ẽ ualet acsidiceret . xXXUI. ad xxiiii. ꝑdiapente con¬

Expanded text:
ater VIIII. sunt LXXII. Totus enim iste tonus aut per diapason consonantiam, id est, VI. ad XII. aut per diapente, denario scilicet, mensurabitur, ut in gradalibus ant. Os justi. Omnes gentes. hoc est, principalis a suo subjugali non discrepet, aut ratione numerorum, aut natura symphoniarum. Quapropter hujusmodi mensurae et numeri magis lydio principali competunt, quam subjugali: quoniam ille sextam partem de bis XII. quod est IIII. et quartam, quod es VI. frequentius percurrit: iste vero in quibusdam antiphonis more subjugalium vix ab bis XII. pertingit. Denique quod bis XII. id est XXIIII. sexta parte vel quarta metiri praecepit: hoc est, quod post modum ait ejusdem tropi consonantiam, quod est diapente, denario mensurari: quandoquidem VI et IIII denarii mensurae competit. Quod vero sexies VI. ad sexies IIII. quod est LX. comparari voluit, idem valet, ac si diceret, XXXVI. ad XXIIII. per diapente con
Abbreviated transcription (Latin):
RCũ suo uersu qđ ẽ Aspitiebam . & Esto nobis dnẽ. Adnete hy ꝑboleon ui¬
dentur ascendere. Ał etiam Om̃s gentes eiusdem tropi melodia quae ẽ
AIN NES intonando retinet. Siquidem ipsa melodia ascendendo
mesen tangit: Acpostea tertiã spetiem diatesseron descendendo remittit.
ITEM DESEXTO TONO NOUA CUIUSDAM EXBOSITIO:

Expanded text:
cum suo versu, quod est Aspiciebam, et Esto nobis: ad nete hyperbolaeon videntur ascendere. Alleluia Etiam Omnes gentes. ejusdem tropi melodia, quae est AANNES. intonando retinet. Siquidem ipsa melodia ascendendo mesen tangit, ac postea tertiam speciem diatessaron descendendo remittit. ITEM DE SEXTO TONO NOVA CUJUSDAM EXPOSITIO
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nũꝗ de illis quas exigebat possessionibꝰ uestiti
eẽnt aliis scͥptis ⁊ rationibꝰ ꝓponebant. his auditiꝰ
scđni illas quas p̃misimꝰ rationes ⁊ multas alias
in uestituram luxouiensibꝰ abiudicauerunt.
ita sane qđ ineostatu lux. uenses remanerunt
que erant qͣndo scĩtatis ur̃ȩ luteras acceꝑunt.
qut causa ista t̃m no a uob ꝯstituto u. ur̃a
t̃minet᷑ ꝑ di grãm p̃sentia ita eos remutimꝰ
ad uos. Illud aũ  ur̃e pat̾ñitatis pruden¬
tiã latere minime uolumꝰ. qͦd om̃s pene
illiꝰ t̾rę exceptis luxouiensibꝰ iusticiam
ut manuteneatis attentius Rogamus

Expanded text:
quam de illis quas exigebant possessionibus investiti essent, aliis scriptis et rationibus proponebant. His auditis, secundum illas quas praemisimus rationes et multas alias, investituram Luxoviensibus adjudicaverunt, ita sane quod in eo statu Luxovienses remanerent quo erant quando sanctitatis vestrae litteras acceperunt. Et ut causam istam termino a vobis constituto in vestra terminetur per Dei gratiam praesentia, ita eos remittimus ad vos. Illud autem vestrae paternitatis prudentiam latere minime volumus, quod omnes pene illius terrae, exceptis Luxoviensibus, justitiam ime Pater, ut manu teneatis attentius rogamus
Abbreviated transcription (Latin):
paschał litterarum tenorẽ. salua diuionensis mo¬
nast̾i iusticia si quã hab& luxouiense monastium
in uestias. Cet̾um diuignenses ut suõ ualeant
ħabere iusticiã. euocatis luxouien sibꝰ ꝓriuia beatȩ
marię purificatione nr̃o se conspectui rep̾sentent.
Data lateranni .iiii. noñ mani.
Matheus albañsis ecłe mitustꝰ lic& iuidignꝰ cũ sa¬
lute. fideliũ orationũ instantiã. ꝑ causa lu

Expanded text:
rem, salva Divionensis monasterii justitia si quam habet Luxoviense monasterium investias. Caeterum Divionenses, ut suam valeant habere justitiam, evocatis Luxoviensibus, proxima B. Mariae Purificatione nostro se conspectui repraesentent Data Laterani IV Nonas Maii.MATTHAEUS Albanensis Ecclesiae minister, licet indignus, cum salute fidelium orationum instantiam. Pro caus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma unda quã .vi.sequentes. Notiauͦ octauȩ similis c̃. Similit̃ intonitrius .vii. st̃
discrimina a quib phỹ tagoras. philosophus. hasuii. tonoꝵ c̃sonantias p̃fatas
a darmoniã cacłi in adlante monte qͥ c̃ ꝓximꝰ calo adinuenit. Cui ꝓportiones
instar .X. Zonarũ cȩli ꝑfecit quarũ tẽperie munđ iste moderat᷑. Omis enĩ

Expanded text:
prima unda, quam septem sequentes. Nona vero octavae similis est. Similiter in tonitruis octo discrimina, a quibus Pythagoras philosophus has octo tonorum consonantias praefatas ad harmoniam coeli in Atlante monte, qui est proximus coelo, adinvenit, cujus proportiones instar quinque Zonarum coeli perfecit, quarum temperie mundus iste moderatur. Omnis eni
Abbreviated transcription (Latin):
dhanc descriptionẽ canendo facile sentitur quomodo in descriptis duob m̃bris sicut
sultus te trardũ sonũ organalis uox responsũ incipere ñ potest. ita subtꝰ eun dẽ non
ualet positione ꝓgredi . & ob hoc infinalitate positionũ a uoce principali occu¬
patur. utãbe munũ conueniant.¬
tur. & nisi in tribus uelquatuor sonis organalis uox spacium habet.
Idcirco scđm particularum positionem & loca mutat. Uagantib
enim particulis. Dũ modo cantilena insursum prodeat. modo
inima deponatur. & nunc quaelibet particula positionem habeat
circa superiores sonos. N unc circa terminales. aliquando circa graues.
semper uox organalis positionum finalitatem eo iure subsequatur.
ut subtus tetrardum sonum inquem uel finalitas particula e
euenerit. uel qui proximus ipsi finalitati suberit. Ne
leuationem ualeat. necrite finalitatem deponere. coeptũ
carmen exempli grati ct.

Expanded text:
hanc descriptionem canendo facile sentitur, quomodo in descriptis duobus membris, sicut subtus retrardum sonum, organalis vox responsum incipere non potest, ita subtus eumdem non valet positione progredi, et ob hoc in finalitate positionum a voce principali occupetur, ut ambae in unum conveniant,tur, et nisi in tribus vel quatuor sonis organalis vox spatium habet; idcirco secundum particularum positionem et loca mutat, vagantibus enim particulis, dum modo cantilena in sursum prodeat, modo in ima deponatur, et nunc quaelibet particula positionem habeat circa superiores sonos, nunc circa terminales, aliquando circa graves, semper vox organalis positionum finalitatem eo jure subsequitur, ut subtus tetrardum sonum, in quem vel finalitas particulae devenerit, vel qui proximus ipsi finalitati suberit, nec ordiri levationem valeat, nec rite finalitatem deponere ceptum carmen exempli gratia:
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti .uiii. contra .vi. Quia maxime uero distant soni quidisdia pason
concinentiã resonant. Cimerito ꝓportioni assignamus quae quad ru pla¬
interualli dimensione discedit. ueluti xxiiii. contra vi. Acstat de inceps
concinentiarũ modus. quineq ultra qua druplũ possit extendi. neq infra partẽ
terciã coartari. Sicq hunc ordinem consonantiae sumpsert̃. quem dant innu¬
meris multiplicitatis augmenta . & eregione super particularitatis detrimenta.
Datur quoq & aliud idoneae probationis augmentũ. Quodnon auditu modo
sed & uisu fidem prȩdictȩ astruat rationi.
idiculȩ siue fystulȩ siae qualis grositudinis fuerint. & maiorminorem insua
longiorem bis habuerit. diapason ut su pradictum ẽ ad iuicem consonabunt.
Siter habuerit diapason & diapente respondent. Siquat̃ habuerit diapason
concordiam facient. Simaior dimidia minoris parte suꝑ habuerit. diapente fit

Expanded text:
veluti VIII. contra VI. Quia maxime vero distant soni, qui disdiapason veluti VIII. contra VI. Quia maxime vero distant soni, qui disdiapason concinentiam resonant, ei merito proportioni assignamus, quae quadruplaintervalli dimensione discedit: veluti XXIIII. contra VI. Ac stat deinceps concinentiarum modus, qui neque ultra quadruplum possit extendi, neque infra partem tertiam coarctari. Sicque hunc ordinem consonantiae sumpserunt, quem dant in numeris multiplicatis augmenta, et e regione superparticularitatis detrimenta. Datur quoque et aliud idoneae probationis argumentum, quod non auditu modo, sed et visu fidem praedictae astruat rationi. Fidiculae sive fistulae, si aequalis grossitudinis fuerint, et major minorem in sua longitudine bis habuerit, diapason, ut supra dictum est, ad invicem consonabunt: si ter habuerit, diapason et diapente respondent: si quater habuerit, disdiapason consonantiam facient. Si major dimidia minoris parte super habuerit, diapente fit
Abbreviated transcription (Latin):
uł continua quantitate. ꝓposito enim numero ł linea nihil est. facilius quã eiꝰ
duplum oculo ł animo intueri. Ueluti xii. contra .vi. Itẽ postdupli iudiciũ.
dupli descriptio. illi consonanciae merito deputatur. quae facilior ẽ. quã que¬
nsus apertior conprehendit. Ea ergo est prima suauisq conson
octaua fit regione. & diapason dr̃. P ost duplũ inquã ex tat. quod uincit me¬
dietate subdupli. id ẽ sẽscuplũ ueluti. uiiii. contra .vi. & illud quodbina
superat quantitate hoc ẽ triplũ. ueluti xuiii. contra .vi. Ergo cũ hae duȩ
proportiones proxime post duplũ contraria licet diuisione sequantur. recte
illis symphoniȩ hae asscribuntur. quas aure sentimus. postdiapason ee scđas
id ẽ diapente. itẽ diapason diapente. Dũ minimum uero consonantes sint
damus. ubi maior numerus tercia minoris parte transcendit. quae ẽ epytrita

Expanded text:
vel continua quantitate. Proposito enim numero vel linea, nihil est facilius, quam ejus vel continua quantitate. Proposito enim numero vel linea, nihil est facilius, quam ejus duplum oculo vel animo intueri: veluti XII. contra VI. Item post dupli judicium uoniam facilior est dupli descriptio, illi consonantiae merito deputatur, quae facilior est, quamque sensus apertior comprehendit. Ea ergo est prima, suavisque consonantia, quae octava fit regione, et diapason dicitur: post duplum inquam exstat, quod vincit medietate subdupli, id est, sescuplum; veluti VIIII. contra VI. et illud, quod bina superat quantitate, hoc est, triplum, veluti XVIII. contra VI. Ergo cum hae duae proportiones proximae post duplum, contraria licet divisione, sequantur, recte illis symphoniae ascribuntur, quas aure sentimus post diapason esse secundas, id est, diapente, itemque diapason et diapente. Dum minimum vero consonantes sint damus, ubi major numerus tertia minoris parte transcendit, quae est epitrita;
Abbreviated transcription (Latin):
um satis monstratum sit quod cõmensuralitatis ratio musicas uoces
ciet unde tamen sciriualet cui proportioni quaeq symphonia deputanda sit:
Ex quo enĩ cognoscitur diapa son duplȩ habitudini deputanda. diapente ses¬
cuplȩ dia tesseron epytritȩ. diapente acdiapa soñ triplȩ. disdiapason quadru¬
ple: rE st prima huiusrei probatio. qđ quẽ ad modũ semꝑ unum duplum
ses qualtero & ses quitercio cõpletur ut modo dictum est. ita unũ diapason.
ł octo uoculas continet. duȩ minores symphoniae. idẽ diap
uoculã metiaris : A quarta metiaris quintã uł quinta metiatur . cũ quarta.
ita cõpletur semꝑduab symphoniis una.
uod nonfier&. si essent uł alue quae conplerent uł aliae quac complerentur.
ehis quoq boecius. Inter om̃s inquit quasretulimus consonancias habendum
iudiciũ est & in aure & inratione: quã harum meliorẽ oporteat arbitrari.
Co nãq modo auris afficitur sonis uł oculus aspectu. quo animi iudicium numero

Expanded text:
um satis monstratum sit, quod commensuralitatis ratio musicas voces adinvicem associet, unde tamen sciri valet, cui proportioni quaeque symphonia deputanda sit? Ex quo enim cognoscitur, diapason duplae habitudini deputanda, diapente sescupiae, diatessaron epitritae, diapente ac diapason triplae, disdiapason quadruplae? M. Est prima hujus rei probatio, quod quemadmodum semper unum duplum sesquialtero et sesquitrito completur, ut modo dictum est, ita unum diapason, quod octo voculas continet, duae minores symphoniae, id est, divoculam metiaris, a quarta metiaris quintam, vel quinta metiatur cum quarta, ita completur semper duabus symphoniis una. Quod non fieret, si essent vel aliae quae complerent, vel aliae quae complerentur. De his quoque Boetius, inter omnes, inquit, quas retulimus, consonantias habendum judicium est, et in aure, et in ratione, quam harum meliorem oporteat arbitrari. Eo namque modo auris afficitur sonis, vel oculus aspectu, quo animi judicium numero,
Abbreviated transcription (Latin):
ab inuicẽ c̃cordi ꝓpͥetatis diuersitate differag̃ ẽoꝵq ut dictũ ẽ tetrachordo. ueluti elem̃to
armonia c̃texatur. Utiq quat̃nis & qͣt̾nis. continuatĩ sese c̃sequentib: necesse est
quintos sẽꝑ sonos eiusdẽ c̃ditionis emergere: & quintoꝵ collatione eiusdẽ ut monstratũ ẽ
condicionis uł qualitatis sibi symphonia respondere quae dr̃ diapente. Decuius ui quã¬
uis aliquid iã ꝑlatũ ẽ sicut & dealus : ut tam̃ quȩ deinceps st̃ dicenda lucidius ex planari
possint: subiecta iterũ cordarũ descriptione eius ratio contẽplanda tradatur. Sit ut
priusexsonoꝵ signis eregione positis cordarũ ꝓgressio. & int̃cordas diapente sympho¬
nia disponatur ita.¬

Expanded text:
ab invicem concordi proprietatis diversitate differant, eorumque, ut dictum est, tetrachordo veluti elemento harmonia contexatur, utique quaternis et quaternis continuatim sese consequentibus necesse est quintos semper sonos ejusdem conditionis emergere, et quintorum collatione ejusdem, ut monstratum est, conditionis vel qualitatis sibi symphoniam respondere, quae dicitur diapente. De cujus vi quamvis aliquid jam prolatum est, sicut et de aliis, ut tamen quae deinceps sunt dicenda lucidius explanari possint, subjecta iterum chordarum descriptione ejus ratio contemplanda tradatur. Sic ut prius ex sonorum signis e regione positis chordarum progressio, et inter chordas diapente symphonia disponatur ita
Abbreviated transcription (Latin):
trituq disiungi toni in ordine rimentur. E omox quis ille fuerit agnoscetur donec sonos posie
canere uł notare. Nonminus quã litteras scribere uł legere ipse usus efficiat. Et haecut cũq

Expanded text:
tritumque disjungi, toni in ordine rimentur, et mox, quis ille fuerit, agnoscetur: donec sonos posse notare vel canere, non minus, quam litteras scribere vel legere, ipse usus efficiat. Et haec utcumque
Abbreviated transcription (Latin):
quae ad musicã admittitur. cognatam comensurabilitatẽ cõprobare libet facies
cordã ad cordã scu fistulã ad fistulã sescuplo maiorem. Sescuplari appones
epytritã & sic effecisti duplã. Nam quae ad scdam epẏtrita ẽ duplo extat
ad primam longior. Rursus conuersim cordã ad cordam. fistulã ad fistulam mecieris
epitritam. epytrite appones ses qualterĩ & dupla effecta ẽ. haspone in ordine
ueluti .ui. uiii.uiii. xii. Inueniesq interduas medias epogdoum rite dimensum.
idẽ longiorem cordam aut fistulam octaua minoris parte p̾cellere. Itẽ alio modo.
Mecieris fistulam ad fistulam duplo longiorẽ. Adbreuẽ fistulam mecieris epytri¬
tam.adlongam fistulam mecieris Sub epytritã. Ponesq in ordine
subdupla epytritam. subepytrita duplam.

Expanded text:
quae ad musicam admittuntur, cognatam commensurabilitatem comprobare libet, facies quae ad musicam admittuntur, cognatam commensurabilitatem comprobare libet, facies chordam ad chordam, seu fistulam ad fistulam sescuplo majorem; sescuplari appones epitritam, et sic effecisti duplam. Nam quae ad secundam epitrita est, duplo exstat ad primam longior. Rursus conversim chordam ad chordam, fistulam ad fistulam metiaris epitritam, epitritae appones sesquialteram, et dupla effecta est. Has pones in ordine, veluti VI. VIII. VIIII. XII. inveniesque inter duas medias epogdoum rite dimensum, id est, longiorem chordam aut fistulam octava minoris parte praecellere. Item alio modo. Metieris fistulam ad fistulam duplo longiorem. Ad brevem fistulam metieris epitritam, ad longam fistulam metieris subepitritam, ponesque in ordine subduplam epitritam, subepitritam duplam.
Abbreviated transcription (Latin):
metitur ses qualterũ: qui ẽ octauus decimus. Sui tercia parte suum metitur eps
ꝙ sonum. necminus nec maius toniintegri ẽẽ poterit interuallũ quam sẽmel fueit.
ses qualteri acses quitereu differentia ꝑmensum. Igitur solisses quioctauis int̾¬
uallis cũses qualteris acsesqui tercus cõmensuralitas ẽ. quorũ scilic& interualla
toni cumsemitoniis ut dictum est cõmensuraliter complent. Sola rursus
ses qualtera ac ses qui tercia interualla cũ duplis & qua druplis cõmensurata st̃
quib: similiter eorum interualla complentur: Sesqui quartis uero Acses qui¬
quintis & reliquis decrescentib interuallis. neccũ duplo. nec cum triplo. nȩc
cũ quadruplo. neccũ sescuplo. quicquã commensurationis ẽ & id circo pͣter
musicam seponuntur.
VODSΙ EΠAN cordarum & fistularum dimensionib prefatarũ proportionum

Expanded text:
metitur sesquialterum, qui est octavus decimus; sui tertia parte suum metitur epitmetitur sesquialterum, qui est octavus decimus; sui tertia parte suum metitur epitet sonum nec minus nec majus toni integri poterit esse intervallum, quam quod semel fuerat sesquialteri ac sesquitertii differentia permensum. Igitur solis sesquioctavis intervallis cum sesquialteris ac sesquitertiis commensuralitas est: quorum scilicet intervalla toni cum semitonio, ut dictum est, commensurabiliter complent. Sola rursus sesquialtera ac sesquitertia intervalla cum duplis et quadruplis commensurata sunt, quibus similiter eorum intervalla complentur. Sesquiquartis vero ac sesquiquintis et reliquis decrescentibus intervallis nec cum duplo, nec cum triplo, nec cum quadruplo, nec cum sescuplo quidquam commensurationis est, et idcirco propter musicam seponuntur. Quodsi etiam chordarum et fistularum dimensionibus praefatarum proportionum,
Abbreviated transcription (Latin):
tonos capiat cũ semitonio. Epytritũ uero quod partis terciȩ interuallum ẽ
uos tonoscũ semitonio capiat. euenit ut minora deinceps interi
duorũ tonorum acsemitonii possint e̾ẽ capacia neccũ duob tonis siue
uno acdimidio cõm̃surabilia. Solũ ses quioctauũ interuallum quia tonum
metitur admittitur. A Quare toni mensura in hanc solam ꝓportionem
cidit: R Quia haec proportio solius sesqualteri acses quitercii cõpara¬
tione procreatur. A Quomodo ex comparatis sesqualteris acses qui ter cus
nascitur: AE Nonne facile intelligitur ut numerus uerbigrã senarius sui
medietate in suum concrescit ses qualterũ. id ẽ nouenariũ: sui parte tercia
in suum concrescit epytritũ idẽ octonarium. Sed nouenarius sicut sc̃s qualt̃
e senuno. ita ses quioctauus est epytrito. Itẽ duo denarius. sui medietate sum

Expanded text:
tonos capiat cum semitonio, epitritum vero, quod partis tertiae intervallum est, tonos capiat cum semitonio, epitritum vero, quod partis tertiae intervallum est, duos tonos cum semitonio capiat; evenit, ut minora deinceps intervalla nec duorum tonorum ac semitonii possint esse capacia, nec cum duobus tonis sive uno ac dimidio commensurabilia. Solum sesquioctavum intervallum, quia tonum metitur, admittitur. D. Quare tota mensura in hanc solam proportionem cadit? M. Quia haec proportio solius sesquialteri ac sesquitertii comparatione procreatur. D. Quomodo ex comparatis sesquialteris ac sesquitertiis nascitur? M. Nonne facile intelligitur, ut numerus verbi gratia senarius sui medietate in suum crescat sesquialterum, id est, novenarium? sui parte tertia in suum concrescat epitritum, id est, octonarium? Sed novenarius sicut sesquialter est senario, ita sesquioctavus est epitrito. Item duodenarius sui medietate suum
Abbreviated transcription (Latin):
ATE T IAM VBERI MSERTIONE PROBA NUA. non solum ut ex connumeratis. uł com¬
mensuratis numeris. musica gignatur. sedetiam quib: quȩq sẏmphoniȩ connume¬
ratoꝵ numeroꝵ specieb adiaceant. mirũ uero quid causȩ sit qđ nisi tresmulti¬
plicitatis. nec nisi tres suꝑ particularitatis formȩ admusicã admittantur.
Sed sola dupla. tripla. & quadrupla. habitudo sola ses qualtera. & sesquit̃ cia
cũ ses quioctaua consonantias modulentur. Mldeo ultrabis diapason. idẽ ultra
quadruplum non extenditur. quia hunc modũ sonis natura tribuit. ut ꝑsingula
septenarum indiapa son uocũ discrimina. singulȩ diapason consonanciȩ dis¬
ponantur. lamultra progredi duplȩ symphoniȩ non possint. Ideo uero infra
partẽ terciam hoc ẽ infra epytRIÑ interualla non coartantur. Qm̃ cũ mi¬
nor sit pars tercia quã dimidia. quarta quã t̃cia. quinta quã quarta. sexta
quã quinta. & deinceps. Cũq: ses qualterũ qđ medie tatis ẽ interuallũ tres

Expanded text:
atet jam uberi assertione probatum: non solum ut ex connumeratis vel commensuratis numeris musica gignatur: sed etiam quibus quaeque symphoniae connumeratorum numerorum speciebus adjaceant. Mirum vero, quid causae sit, quod non nisi tres multiplicitatis, nec nisi tres superparticularitatis formae ad musicam admittantur, sed sola dupla, tripla, et quadrupla habitudo, sola sesquialtera et sesquitertia cum sesquioctava consonantias modulentur? M. Ideo ultra disdiapason, id est, ultra quadruplum non extenditur, quia hunc modum sonis natura tribuit: ut si per singula septenarium in diapason vocum discrimina singulae disdiapason consonantiae disponantur, jam ultra progredi duplae symphoniae non possint. Ideo vero infra partem tertiam, hoc est, infra epitritum intervalla non coarctantur, quoniam cum minor sit pars tertia quam dimidia, quarta quam tertia, quinta quam quarta, sexta quam quinta, et deinceps; cumque sesquialterum, quod medietatis est intervallum, tres
Abbreviated transcription (Latin):
quia quodd uob tonis acsemitonio insursum disponitur. constat his soni
Hetrardo. Proto. Deutero. Irito. Quod disponitur tono. semitonio.
atq tono. constet sono proto Deutero. Trito. Tetrardo. Qđ
dis ponitur se̾mitonio ac duobus tonis. constet. Deute roTritor
Te trardo. Proto. Quod disponitur tribus tonis. constet.
Tetrardo. Proto. Deutero. Idque ut manifestius fiat.
singulorum descriptio.

Expanded text:
quia quod duobus tonis ac semitonio in sursum disponitur, constat his sonis, quia quod duobus tonis ac semitonio in sursum disponitur, constat his sonis, tetrardo, proto, deutero, trito. Quod disponitur tono, semitonio atque tono, constat sono proto, deutoro, trito, tetrardo. Quod disponitur semitonio atque duobus tonis, constat deutero, trito, tetrardo, proto. Quod disponitur tribus tonis, constat trito, tetrardo, proto, deutero. Idque ut manifestius fiat, sit hoc modo singulorum descriptio.
Abbreviated transcription (Latin):
loco sequitur. & tono altius ẽ. constat necessario semitonio acduob: tonis. Deinde
quod quarta uice succedit. & uno semitonio apriore distat. contingit esse Ionoꝵ
trium. Rursus quod quinto loco fuerit. primo ordine redeunte. duoꝵ tonoꝵ
erit acsemitonii. O Numquid nã hȩ singule positiones singulis tetrachordorũ¬
specieb st̃ propriȩ.
ASunt certe. Id circonamq ꝑ quintana loca eadẽ
cantionis redit qualitas. quia posicionis eiusdẽ ordo circũ agitur. O Qua ergo
ratione : M Sb̃nitoniũ int̃quossonos cadit superiori formã dat triti. inferiori
formam deuteri. reliquis uero prout quis asemitonio totꝰ uł totꝰ abfuerit. Nã
quo sono tonus unus adsuperiorẽ partẽ usq ad semitoniũ fuerit. Adii
periorẽ partem duostonos habuerit. ad feriorẽ partem tonum unum. fit
ille quem te trardum nominamus. Iam que facile interte trachorda discernis

Expanded text:
loco sequitur, et semitonio altius est, constat necessario semitonio atque duobus tonis. Deinde loco sequitur, et semitonio altius est, constat necessario semitonio atque duobus tonis. Deinde quod quarta vice succedit, et uno tono a priore distat, contingit esse sonorum trium. Rursus quod quinto loco fuerit, primo ordine redeunte duorum tonorum erit atque semitonii. D. Numquidnam hae singulae positiones singulis tetrachordoruspeciebus sunt propriae? M. Sunt certe. Idcirco namque per quinta loca eadem redit cantionis qualitas, quia positionis ejusdem ordo circumagitur. D. Qua ergo ratione semitonium inter quos sonos cadit? M. Superiori formam da triti, inferiori formam deuteri, reliquis vero, prout quis a semitonio tonus abfuerit. Nam a quo sono tonus unus ad superiorem partem usque ad semitonium fuerit, ad inperiorem partem tonos duos habuerit, ad inferiorem partem tonum unum, fit ille, quem tetrardum nominamus. Jamque facile inter tetrachorda discernis,
Abbreviated transcription (Latin):
Enimuero dempta non a parte . Mz. spaciierit. Bz. tonus. Dẽpta nona parte.
Bz. spacierit .cz. tonus. &. dz. semitonium. Cũ uero diatesseron
& diapente differencia sit tonus. erit quoq dz. ad. ez. tonus. Pẽp̃ta
non a parte. ez. spacii. erit Ezatonus. Sep̃ta non a parte. E⁊. spacii.
erit . G2. tonus & Hz. semitonium & finitum ẽ diapason interuallũ.
Codẽ modo inalio diapason. id ẽ ab. Ez. in.N P. spaciũ. ꝑ diatesseron &ꝙ̃ dia¬
pente int̃uallũ tonoscũ semitoniis ordinabis. diatonicae modulitionis ratione.
um sint quatuor tetrachordoꝵ species sibimet succedentes. quomodo possunt sin¬
gulȩ: cadem tonorũ aosemitonioꝵ positione constare: MM inime possunt.
Namcũ unum sit tetrachordũ qđ ꝑ duostonos & semitoniũ constat: qđ ꝓximum
& uno tonofit altius. euenit constare tono semitonio atq: tono. Qđ huno t̃tio

Expanded text:
Enim vero nona parte demta a. z. spatii, erit b. z. tonus. Demta nona parte b. Enim vero nona parte demta a. z. spatii, erit b. z. tonus. Demta nona parte b. z. spatii, erit c. z. tonus, et d. z. semitonium. Cum vero diatessaron et diapente differentia sit tonus, erit quoque d. z. ad e. z. tonus, demta nona parte e. z. spatii, erit f. z. tonus; demta nona parte f. z. spatii, erit g. z. tonus, et h. z. semitonium, et finitum est diapason intervallum. Eodem modo in alia diapason, id est, ab h. z. in h. p. spatium per diatessaron et diapente intervalla tonos cum semitoniis ordinabis diaconici modulaminis ratione. Cum sint quatuor tetrachordorum species sibimet succedentes, quomodo possunt singulae eadem tonorum ac semitoniorum positione constare? M. Minime possunt. Nam cum unum sit tetrachordum, quod per duos tonos et semitonium constat, quod proximum et uno tono fit altius, evenit constare tono, semitonio, atque tono. Quod huic tertio
Abbreviated transcription (Latin):
& mono cordi diuisionem ꝑ easdem regulas sumere. hoc prius cognito qđ produ¬
tiores cordȩ seu fistulae sonos grauiores ȩdunt. & eo acutiores quofuerint
breuiores. ut contrario modo medietas duplũ sonet quarta pras quadruplũ. Sit ergo
corda intensa ueluti ab. a. in .z. Tollã huius dimidiũ spacii. ueluti ab.h. in.℥.
& pulsa medietas diapason resonat adtotũ. Tollam medietatẽ dimidii. ueluti
ab N. in .P. & resonat bisdiapason. Itẽ inutroq diapason spacio. minores sym¬
phoniȩ disponanttr. id est. ab .a.z. in .AH. & rursus ab.N. in .H r. Tollã
quartã partẽ. Az. spacii. & respondet. D. z. diatesseron. Tollã tertium
partem. & respondet . e. z. diapente. Similit̃ in .H. s. spacio sublato
quarta parte . diatesseron sonat. Sublata parte tercia diapente erit.
Nunc diatesseron & diapente spatia epogdo is disponamus.

Expanded text:
et monochordi divisionem per easdem regulas sumere. Hoc ergo prius cognito, quod produet monochordi divisionem per easdem regulas sumere. Hoc ergo prius cognito, quod productiores chordae seu fistulae sonos graviores edunt, et eo acutiores quo fuerint breviores; ut contrario modo medietas duplum sonet, quarta pars quadruplum. Sit ergo chorda intensa, veluti ab a. in z. tollam hujus dimidium spatii, veluti ab h. in z. et pulsa medietas diapason resonat ad totum. Tollam medietatem dimidii, veluti ab h. in p. et resonat disdiapason. Item in utroque diapason spatio minores symphoniae disponantur, id est, ab a. z. in a. h. et rursus ab h. z. in h. p. Tollam quartam partem a z. spatii, et respondet d. z. diatessaron. Tollam tertiam partem a. z. et respondet e. z. diapente. Similiter in h. p. spatio sublata quarta parte diatessaron sonat; sublata parte tertia diapente erit. Nunc diatessaron et diapente spatia epogdois disponamus.
Abbreviated transcription (Latin):
sumens. Appones scđȩ. Octauã scđȩ sumens. appone tertiȩ. Octauam
tertiȩ sumere non poteris a dementiendam quartã quatiã mensuram accepit
a prima. contraquam scilic& facta ẽ epytrita. Similiter nonopusest iterato
metiri quintã ꝑ quartã. quia dum sit sescuplaris primȩ ses quioctaua efficitur
epytritȩ. Quintȩ rursus octauam tollens metieris sextã. Sexte octauã
smetieris septimam. Perseptimã octauã metiri non poteris. qu
octaua contra quintã factasit epẏtrita. septimȩ & octauȩ distancia.
semitonium erit. atq hoc inter ualloꝵ modo uoces diuersȩ suaui iunctura
conueniunt. O Mirum certe non posse aliter uoces concordare nisi nunc
intra epytritũ nunc intra sesqualterũ spacium. semitonioꝵ interualla
coartantur. ita ut nec admedietatẽ precodentis toni ꝑueniant. M. Uere mira
& deifica hoc euenit ratione. Sed ut adliquidum cuncta dinoscas. temptemus

Expanded text:
sumens appones secundae. Octavam secundae sumens appones tertiae; octavam sumens appones secundae. Octavam secundae sumens appones tertiae; octavam tertiae sumere non poteris ad emetiendam quartam, quae jam mensuram accepit a prima, contra quam scilicet facta est epitrita. Similiter non opus est, quintam iterato metiri per quartam, quia dum sit sescuplaris primae, sesquioctava efficitur epitritae. Quintae rursus octavam tollens metieris sextam, sextae octavam tollens metieris septimam. Per septimam octavam metiri non poteris, quia dum octava contra quintam facta sit epitrita, septimae et octavae distantia semitonium erit. Atque hoc intervallorum modo voces diversae suavi junctura conveniunt. D. Mirum certe, non posse aliter voces concordare, nisi nunc intra epitritum, nunc intra sesquialterum spatium semitoniorum intervalla coarctentur; ita ut nec ad medietatem praecedentis toni perveniant. M. Vere mira et deifica hoc evenit ratione. Sed ut ad liquidum cuncta dignoscas, tentemus