comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ erit heres ultra t̾rę huiꝰ.nec nr̃i ampliꝰ dña¬
bit᷑ : qr nob̃ ẽ. in congruus & obnoxiꝰ. Teraͣ uͦ quam
repmittit nob. dono eiꝰ non dabit᷑: qr dari non
poͬtest qđ ñ habet᷑. Si uͦ ciuitatẽ ñ deserere ma¬
luerit : nos eã inuademꝰ. eaq capta. W illmũ &
suos gladio conteremꝰ. Cũq int̾ nũtiꝰ quȩ audi¬
erat U iłłmo duci festinant᷑ retulisset. nouitate
rei stupens diriguit: conuocatisq pͥncipibꝰ exer¬
cituq co adunato urbe exit. montisq ꝓcliuia
ciuitati iminentis subiit. cupiens exercitũ inimi¬
coꝵ suoꝵ intueri: si forte dimicare posset cũ alis.
Nidens aut̃ exercitũ inimicoꝵ suoꝵ maiorẽ suo & copi¬
osiorẽ: dixit adbernardũ dacigenũ militẽ. Ibo ad

Expanded text:
enim erit haeres ultra terrae hujus, nec nostri amplius dominaenim erit haeres ultra terrae hujus, nec nostri amplius dominabitur; quia nobis est incongruus et obnoxrepromittit nobis, dono ejus non dabitur, quia dari non potest quod non habetur. Si vero civitatem non deserere maluerit, nos semper eam invademus, eaque capta, Guillelmum et suos gladio conteremus. » Cumque internuntius quae audisset Guillelmo duci festinanter retulisset, novitate rei stupens diriguit, convocatisque principibus, exercituque coadunato, urbe exiit, montisque procliva civitati imminentioris subiit: cupiens exercitum inimicorum suorum intueri, si forte dimicare posset cum illis. Videns autem exercitum inimicorum suorum majorem suo, et copiosiorem, dixit ad Bernardum Daci
Abbreviated transcription (Latin):
rotomo trudant᷑. Hincq maiori spẽ fidutiaq tuebim.
securiq seditionũ sine respectu erimꝰ. Hutꝰ pestiferȩ ex¬
hortationis u̾bo exercitu conglobato: transmeantes clã
sequanȩ alueũ. iuxta rotomagensẽ urbẽ in qͦdã prato cas
nis metuens impetũ. misit ad eos humillimis u̾b legatũ:
Mandat uͦ uob: ut honorẽ totiꝰ patriȩ secũ cũ municetis:
suoq consilio pͥmi &p̃marimi cunctis p̃cellatis. Terrã aut̃¬
quã dari uob petistis. non solũ usq ad Rislũ: uerũ
etiã usq ad sequanã libent conced& uob̃. Confidit
enĩ se tueri ur̃o adiutorio. uos aut ñ diffidatis foue¬
ri muniriq suo patrocinio. Quicqͥd concupiscitis
habeatis. qͥcqͥd rerũ uultis incunctant possideatis.
incentor huiꝰ mali neqͥssimꝰ. fraudisq diabolicȩ fu
dic Wilłmo & suis om̃ib ut exeat amenibꝰ qiuita¬
tis eiꝰ: petatq francos suos parentes citiꝰ. Non

Expanded text:
Rothomo tradantur. Hincque majori spe fiduciaque tuebimur, Rothomo tradantur. Hincque majori spe fiduciaque tuebimur, securique seditionum sine respectu erimus. » APOSTROPHA hortationis verbo exercitu conglobato, transmeantes clam Sequanae alveum, juxta Rothomagensem urbem in quodam prato castnis metuens impetum, misit ad eos humillimis verbis legatum Mandat vero vobis ut honorem totius patriae secum communicetis, suoque in consilio primi, et praemaximi, cunctis praecellatis. Terram autequam dari vobis petitis, non solum usque ad Riflum, verum etiam usque ad Sequanam libenter concedet vobis. Confidit enim se tueri vestro adjutorio: vos autem non diffidatis foveri munirique suo patrocinio. Quidquid concupiscitis habeatis, quidquid rerum vultis incunctanter possideatis. incentor hujus mali nequissimus, fraudisque diabolicae furidic Guillelmo et suis omnibus, ut exeat a moenibus civitatis hujus, petatque Francos suos parentes citius. Non
Abbreviated transcription (Latin):
narrassetq ei legationẽ tantȩ̨ humilitatis & mansue tudi¬
nis: illectꝰ arrogantia suȩ temeritatis. paruiq pendens
mandata humillime dep̾catiois U ilłmi ducis: conuo¬
catis pͥncipibꝰ sequacibꝰq suȩ p̾sũptiue uoluntatis. retulit
quȩ audierat ꝑ orante legato ore fraudulente calli-¬
ditatis. Tẽ ueneno ꝑfidiȩ̨ suffusus. m̃teq contumaci tur-¬
gidus: temerario ore garrit hȩc inpͥncipũ auribꝰ. Uerbo
tantȩ humilitatis quã audistis. p̾sagit nos qͥescere & so po¬
rari. sicq ꝓlixitate tantȩ dilationis francigenã parentelã
suȩ generositatis coniuratis pͥncipibꝰ & ascitis: suꝑnos
titur co adunari. Animadutamꝰ gͥ ne decipiam neue
franciscis gentibꝰ conteram̃. Non nos ꝑterat calliditate
argum̃tatioĩs dutiꝰ. uerũ occurramꝰ ei conglobato adro¬
tomagensẽ urbẽ exercitu citius. ut ipse & consiliarii eius

Expanded text:
narrassetque ei legationem tantae humilitatis et mansuetudinarrassetque ei legationem tantae humilitatis et mansuetudinis; illectus arrogantia suae temeritatis, parvipendensque mandata humillimae deprecationis Guillelmi ducis, convocatis principibus sequacibus suae praesumptivae voluntatis, retulit quae audierat perorante legato, ore fraudulentae calliditatis. Tunc veneno perfidiae suffusus, menteque contumaci turgidus, temerario ore garrit haec in principum auribus: « Verbo tantae humilitatis, quam audistis, praesagit nos acquiescere et soporari; sicque prolixitate tantae dilatationis Francigenam parentelam suae generositatis conjuratis principibus et ascitis, super nos nititur coadunari. Animadvertamus igitur, ne decipiamur, neve Franciscis gentibus conteramur. Non nos proterat calliditate suae argumentationis diutius, verum occurramus ei conglobato ad Rothomagensem urbem exercitu citius, ut ipse et consiliarii ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Hinq potentiores eo erimꝰ fortuna & uirtute. ille tantũ
int̾iuntio. explotoq legationis offitio: ipse obstupuit suꝑ
marandȩ p̾sũptionis uerbo. Accersitis gͥ pͥncipibꝰ suis con¬
sulturus suꝑ talibꝰ mandatis: remisit ad Riulfũ uerbis
pacificis legatũ. subsequentia dicturũ. Terrã quã a mę
reqͥris ñpossũ dare uob̃. om̃em tantũ suppellectilẽ quã
possideo concedã libent uob. Uidelicet armillas & bal-¬
teos loricas & galeas. atq canbitores: equos secures. ensesq
p̾cipuos: auro mirabilit ornatos. Grã mea continua¬
militieq palnu indomo mea fruemini: si iconbentes
in eo seruitio uoluntarię fueritis. Consiliũ meę ditiois
abicere pęnitꝰ abitia: quẽ pceꝑitis exaltare potent̃ exalta¬
bo. queq humiliari: atrocit᷑ humiliabo. Ur̃o consilio hec
patria reget᷑. & dñabit᷑ : & idõ ur̃a potestas in om̃ib excel-¬

Expanded text:
Hincque potentiores eo erimus fortuna et virtute, ille tantum Hincque potentiores eo erimus fortuna et virtute, ille tantum internuntio, expletoque legationis officio, ipse obstupuit super mirandae praesumptionis verbo. Accersitis igitur principibus suis, consulturus super talibus mandatis, remisit ad Riulfum verbis pacificis legatum subsequentia dicturum: « Terram quam a me requiris non possum largiri vobis, omnem tantum supellectilem quam possideo concedam libenter vobis: videlicet armillas, et balteos, loricas, et galeas, atque cambitores, equos, secures, ensesque praecipuos auro mirabiliter ornatos. Gratia mea continuama in domo mea fruemini, si incumbentes meo servitio voluntarie fueritis. Consilium meae ditionis abjicere, penitus abjiciam. Quae praeceperitis exaltare, potenter exaltabo; quemque humiliari, atrociter humiliabo. Vestro consilio haec patria regetur et dominabitur; et ideo vestra potestas in omni excel
Abbreviated transcription (Latin):
tis durit oppͥmere. Terrã aut̃ quã possidemꝰ. parent ħ
suis inberedũ suoꝵ possionẽ dabit: eosq muneribꝰ nr̃i
asflunt̃ ditabit. Contra gͥ illiꝰ moliminis cogitatum.
quȩramꝰ sagacit᷑ salubre nob consiliũ: fatiamꝰq int̾ nos
federis sepit̾ni pactũ: & teneamꝰ illud tenacis uolunta¬
tis ancora inconuulsũ. Subueniat qͥsq nr̃m. si quẽ ex
semetipsũ. Qum etiã sionis nos una uoluerit ꝑdere.
eiꝰ hostilit̾ resistamꝰ audatiȩ. Qđ molit᷑ subdolus: uafra
callidicate incessant᷑ noł facere: fatiamꝰ ei citiꝰ quam
oterimꝰ insꝑate. Mitcamꝰ ad eũ quendã int̾nuntium
ut si uoluerit nos proptos habe sibi ad seruiendũ. largi¬
atut nob t̾rã usq ad flum̃ Rislũ. Nlos frequentia militi
si dedit ditabim᷑. ille frustratꝰ milite anullabit᷑. nec
ultra uires indignationis suȩ mnos extende conabit᷑.

Expanded text:
tis duriter opprimere. Terram autem quam possidemus parentibus tis duriter opprimere. Terram autem quam possidemus parentibus suis in haeredum suorum possessionem dabit, eosque muneribus nostris affluenter ditabit. Contra igitur illius moliminis cogitatum, quaeramus sagaciter salubre nobis consilium, faciamusque inter nos foederis sempiterni pactum, et teneamus illud tenacis voluntatis anchora inconvulsum. Subveniat quisque nostrum, si quem ex si omnes nos una voluerit perdere, ejus hostiliter resistamus audaciae. Quod molitur subdolus vafra calliditate incessanter nobis facere, faciamus ei citius quam poterimus insperate. Mittamus ad eum quemdam internuntium, ut si voluerit nos promptos habere sibi ad serviendum, largiatur nobis terram usque ad flumen Rislum. Nos frequentia militum, si dederit, ditabimur. Ille frustratus milite annullabitur, nec ultra viris indignationis suae in nos extendere conabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
satione aptiꝰ congruentissime. colloquio prudenter
facondissime: muliebri exercitio cõptiꝰ & artifitialit᷑
ꝑitissime. Ĩ His supra scriptis & huicemodi talibꝰ ruri
lans athleta xꝑi beatissimꝰ: ppalabat᷑ p̃eunte bonita¬
tis fama incunctis trarũ finibꝰ locupletabat᷑ suffitient
labiliũ rerũ copia. ditabat᷑ ꝑfusius diuine augita¬
tionis gr̃a. Amabilis qͥnpe e̾rat cunctis t̾rigenis.
amabilior qͥn etiã dõ ecelicolis. Hugonis gͥ eo teꝑe
ducis amicitie mutua uoluntate & conpetentia
ducẽ scilic& dnm suũ amicoꝵ p̾sidio confortari
ualde & conualescere: anuocatis plurimis pͥncipum
northina inoꝵ. fraudulenta intulit uoce. Nr senior
Uilłmꝰ nobilissimo franciscȩ stirpis semine genituos.
francigenas amicos adqrit sibi: nr̃o consilio pͥuatius.
nrȩq afflictionis animositate instigatus. Nos uͦ conat
regno pęnitus extrude: remanentiũq colla seruitu¬

Expanded text:
satione aptius congruentissimae, colloquio prudenter satione aptius congruentissimae, colloquio prudenter facundissimae, muliebri exercitio compte et artificialiter peritissimae. lans athleta Christi beatissimus propalabatur praeeunte bonitatis fama, in cunctis terrarum finibus; locupletabatur sufficienter labilium rerum copia, ditabatur profusius divinae augmentationis gratia. Amabilis quippe erat cunctis terrigenis, amabilior quinetiam Deo et coelicolis. Hugonis igitur eo tempore ducis amicitiae mutua voluntate et competentia ducem, scilicet dominum suum amicorum praesidio confortari valde et convalescere, convocatis plurimis principum Northmannorum, fraudulenta retulit voce: « Noster senior Guillelmus nobilissimo Franciscae stirpis semine genitus, Francigenas amicos acquirit sibi, nostro consilio privatus, nostraeque afflictionis animositate investigatus. Nos vero conatur regno penitus extrudere, remanentiumque colla jugo servitu
Abbreviated transcription (Latin):
uitii sibi conexuit. Ulannũ uͦ qͥ huiꝰ rixe & iurgui
auctor & incentor fuit asꝑnatus ẽ. & abdicauit:
eũq hrittannica regione cũ suis obtruxit. Qui
nec inbrittannia nec deniq intota frantia usquã
morari obmetũ W ilłmi ducis neqͥuit. s ꝓfugꝰ expe¬
regni popłm strenue rex: potentiaq & uirtute ui¬
gere afflugent̃ cȩpit. Propalabat᷑ naq fama honita¬
tis eiꝰ ꝑclimata mundi. ꝓmulgabat᷑ ꝓfusius abstinentia
castit̾atis: nec incũbebat᷑ illecebris gignendȩ posteri¬
tatis. Cogentibꝰ igit᷑ comitibꝰ suis. nͥ urgente sexu hu¬
mane fragilitatis: sed ne deficeraneq ab ẽet. heres
tante ꝓgeniei tantiq honoris &ducaminis. conex uit
se geniali iure renouande successioĩs cuidã nobilissi¬
mȩ uirgini. elegantissimȩ forme: consilio ꝑfusiꝰ ꝓuidę
foronsium rerũ negotiis affluentiꝰ captissimȩ: cõnuer¬

Expanded text:
vitii sibi connexuit. Alannum vero, qui hujus rixae et jurgii vitii sibi connexuit. Alannum vero, qui hujus rixae et jurgii auctor et incentor fuit, aspernatus est et abdicavit, eumque Britannica regione cum suis extrudit. Ipse vero in Britannia, nec in tota Francia usquam morari ob metum Guillelmi ducis nequivit; sed profugus expeirtute vigere affluenter coepit. Populabatur namque fama bonitatis per climata mundi, promulgabatur profusius abstinentia castitatis, nec incumbebat illecebris gignendae posteritatis. Cogentibus igitur comitibus suis, non urgente sexu humanae fragilitatis, sed ne deficeret, neque abesset haeres tantae progeniei, tantique honoris et ducaminis, connexuit se geniali jure conservandae successionis, cuidam nobilissimae virgini elegantissimae formae, consilio profusius providae, forensium rerum negotiis affluentius cautissimae, conver
Abbreviated transcription (Latin):
e despitias nos petimꝰ. neq abhomineris seruitium
nr̃m ullatenꝰ: sed recipe nos ut seruos offenssos puis
dñs. Prauoꝵ nãq consiliis obcecati. negleximꝰ man¬
data imꝑii tui. Auertat᷑ furor tuus aseruis tuis.
& concedẽ nob omimodã felicitatẽ pacis. Inclina
berigna aurẽ tue magnificȩ pietatis: ad nequã
seruos scandali & ffensionis. Qđ eni sacram̃to xp̃i¬
anȩ religionis tibi ꝓmisimꝰ. male oꝑando actenus
contra te mentiti sumꝰ. Penitet nos contra te er¬
rasse. tuuq seruitiũ deserinsse. Huiꝰ naq neglectȩ
militationis & obedientie : de nominateq humilita¬
tis legatione Wilłmꝰ dux p̃potens usus. consultus
dacoꝵ pͥncipibꝰ suꝑhis rebus. berengerũ ducem
brittannoꝵ offensionis neglectiq seruitii at̾q impe¬
trandȩ miscđiȩ ponde onustũ gratuita pietate re¬
cepit : eũq sacram̃to ꝑseuerande fidelitatis & ser¬

Expanded text:
Ne despicias nos quaesumus, neque abomineris servitium Ne despicias nos quaesumus, neque abomineris servitium nostrum ullatenus, sed respice nos, ut servos offensos pius Dominus. Pravorum consiliis obcaecati, negleximus mandata imperii tui. Avertatur furor tuus a servis tuis, et concede nobis omnimodam felicitatem pacis. Inclina benignam aurem tuae magnificae pietatis ad nequam servos scandali et offensionis. Quod enim sacramento Christianae religionis tibi promisimus, male operando hactenus contra te mentiti sumus. Poenitet nos contra te errasse, tuumque servitium deseruisse. » Hujus namque neglectae militationis et obedientiae, denominataeque humilitatis legatione Guillelmus dux praepotens usus, consultis Dacorum principibus super his rebus, Berengerum ducem Britannorum offensionis, neglectique servitii, atque impetrandae misericordiae pondere onustum gratuita pietate recepit, cumque sacramento perseverandae fidelitatis et ser
Abbreviated transcription (Latin):
motiss Quits exhortationis alloqͥo wilłm attrociter
motus & instigat: congregauit uniussi regñi siu con
turus. Huiꝰ gͥ aduentu brittones extriti. nolentesq
uiltiio famulari: latuer. p̃sidus urbiũ recepti.
Tune Uillm ocupauit exercitu suo om̃em t̾ra prittan¬
noꝵ. & subuertit plurima loca munitionũ. Wilł mo
abrittannia regresso rotomagensi urbe. briteones
subsecut. deuastantes pagũ inuaser̃ baiocense. Igĩt
U illmꝰ reuocato cuncto exercitu. pocupauit regres¬
sũ illoꝵ: pugnauitq fortit᷑ contra illos. cesisq plu¬
rimis pͥncipib brittannoꝵ: obtinuit de inimicis tri¬
umphum. Hincq deuastauit t̾rã illoꝵ: affligens
illos fame &penuria. & oppͥmens cede pͥmarima.
Uidentes aut̃ berengerꝰ & alannꝰ cȩtiq brittones: quod̾
non sufficerent nec p̃ualerent aduersus wiłł mumi
muser̃ adeũ u̾bis depcatiuis legatũ. Patri tuo obȩ¬
dient seruiuimꝰ. tͥq incubentes famulari cupimiis

Expanded text:
ter. Hujus exhortationis alloquio Guillelmus atrociter motus et instigatus, congregavit universi regni sui concturus. Hujus igitur adventu Britones exterriti, nolentesque Guillelmo famulari, latuerunt praesidiis urbium recepti. Tunc Guillelmus occupavit exercitu suo omnem terram Britannorum, et subvertit plurima loca munitionum. Guillelmo vero a Britannia regresso Rothomagensem urbem, Britones subsecuti et devastantes pagum invaserunt bajocacensem. Igitur Guillelmus, revocato cuncto exercitu, praeoccupavit regressum illorum, pugnavitque fortiter contra illos, caesisque plurimis principibus Britannorum, obtinuit de inimicis triumphum. Hincque devastavit terram illorum, affligens illos fame et penuria, et opprimens caede praemaxima. Videntes autem Berengerus et Alannus, caeterique Britones, quod non sufficerent, nec praevalerent adversus Guillelmum, miserunt ad eum verbis deprecativis legatum: « Patri tuo obediente, servivimus, tibique incumbentes famulari cupimus
Abbreviated transcription (Latin):
rege ludomeo ad pdictĩ placiti locu: antece sit wm̃
cii quingentis militib̾: suo menitu pcdente ccron
duce. & p̃nuntiante regi his uerbis aduentũ eiꝰ & archio
dux: nochmannos abrittonũ uitĩ m̃. fideles tͥ maee¬
famulatꝰ. Molens me retinere ꝑ obuue. sacro sc̃e fidĩ tuȩ
tenore uenit adte: cupitq qͥđ agendũ sit int̾ te & rige
ludouicũ inqͥrere. Tc̃ rex hemi icꝰ. Quiꝰ potestatis cuius¬
ue dignitatis ł honoris atq honitatis est iste Willmꝰ.

Expanded text:
rege Luthdovico ad praedictum placiti locum, antecessit Guillelmus cum quingentis militibus, suo monitu praecedente Conone duce et praenuntiante regi his verbis adventum ejus: « Marchio duxque Northmannorum et Britonum Guillelmus fideles tfamulatus. Nolens me retinere pro obside, sacrosanctae fidei tuae tenore venit ad te, cupitque quid agendum sit inter te et regem Ludovicum inquirere. » Tunc rex Heinricus: « Cujus potestatis cujusve di
Abbreviated transcription (Latin):
pinquauer rustici ȩqͥtantes cũ peditibꝰ. Ilico rollo irruit
suꝑ uillanos. crudelibq nece usq ad int̾nitionẽ ꝓstrauit. &
contriuit eos. Cedeq p̾maxima ꝑacta. repedaunit ad suos.
Postea uͦ rollo nimio furoris estũ inhians & flagrans suꝑ
suos mimicos: ciuitatẽ carnotis hostilit̾ expetut. atq du¬
nensem comitatũ & carnotensẽ uastans. cũ magno exerci¬
tu obsedit. Quidã uͦ ep̃s nomine uualtelmꝰ urbi p̾erat.
religiosissimꝰ. Is merens & eiulans. continuisq orationibus
instans: misit adburgundionũ ducẽ Richardũ. & adpicta¬
uensem comitẽ ebalũ: ut subuenirent urbi morte p̾ocu
mestiferȩ legatiois nuntios. Qui celerit̃ Ricardo comiti
adherentes. inuaser Rollonẽ circa muros carnotis plian¬
te. Bollo uͦ more solito constant irruit suꝑ eos. atq inpͥ¬

Expanded text:
ropinquaverunt rustici, equites cum peditibus. Illico Rollo irruit ropinquaverunt rustici, equites cum peditibus. Illico Rollo irruit super villanos, crudelique nece illos usque ad internecionem prostravit, et contrivit eos, caedeque maxima peracta, repedavit ad suos. Postea vero Rollo nimio furoris aestu inhians, et flagrans super suos inimicos civitatem Carnotis hostiliter expetiit, atque Dunensem comitatum et Carnotensem vastans, cum magno exercitu obsedit. Quidam vero episcopus Guvaltelmus urbi praeerat religiosissimus. Is moerens et ejulans, continuisque orationibus instans, misit ad Burgundionum ducem Richardum, et ad Pictavensem comitem Ebalum, ut subvenirent urbi morte praeocmoestiferae legationis nuntios. Qui celeriter Richardo comiti adhaerentes invaserunt Rollonem circa muros Carnotis praeliantem. Rollo vero, more solito, constanter irruit super i
Abbreviated transcription (Latin):
rollo monasteriũ scĩ benedicti. illud contaminare noluit:
nec p̾dati illã ꝓuintiã ꝓpt̾ scm̃ benedictũ ꝑmisit. Stam¬
pas ȩquidẽ a diens. tota t̾rã adiacentẽ ꝑdidit. quã pluri¬
rimos captiuauit: Inde aduilemelz ueniens. finitimas
tras p̃dauit: hincq parisius remeare accelerauit. Rustici
uͦ uidentes francos robustissimos bellatores. & burgundioẽs
asꝑrimos pugnatores penitꝰ adnichilatos: congregatos incon¬
p̾hensibilẽ numero multitudinẽ. de sueta arma nec quicꝗͣ
gerentẽ. conant᷑ inuade Rollonẽ. Rollo aut̃ respitiens. ui¬
dit aerẽ puluerulentũ. creberrimoq concursu peditũ den-¬
sius obnubilatũ. conuocatis pͥncipibꝰ suis: dix̃. Popłs peditũ
nescio an eqͥtũ nos seqͥtur. Bedites gͦ nr̃i celerit᷑ uiã petant.
equites nob̾cũ remaneant: ut uideamꝰ cuiꝰ fortitudinis sint
qͥ nos ꝑde uolunt. Expectante aut̃ rollone cũ eqͥtibꝰ. app¬

Expanded text:
Rollo monasterium Sancti-Benedicti, illud contaminare noluit, Rollo monasterium Sancti-Benedicti, illud contaminare noluit, nec praedari illam provinciam propter sanctum Benedictum permisit. Stampas equidem adiens totam terram adjacentem perdidit, quamplurimos captivavit. Inde ad Villemez veniens finitimas terras praedavit, hincque Parisius remeare acceleravit. Rustici vero videntes Francos robustissimos bellatores et Burgundiones asperrimos pugnatores penitus adnihilatos, congregantes incomprehensibilem numero multitudinem, desueta arma nequicquam gerentem conantur invadere Rollonem. Rollo autem respiciens vidit aerem pulverulentum, creberrimoque concursu peditum densius obnubilatum; convocatis principibus suis dixit: « Populus peditum nescio an equitum nos sequitur. Pedites nostri celeriter viam petant, equites nobiscum remaneant; ut videamus cujus fortitudinis sint qui nos perdere volunt. » Exspectante autem Rollone cum equitibus, app
Abbreviated transcription (Latin):
petissent securitatẽ Rollonis. miser̃ adregẽ & ad comites
dicentes. Terrã quã tenetis: cur sinitis uastare apaga¬
nis: Cur non auxiliamini. qͥbꝰ p̾ẽẽ. & ꝓdesse debetis. Siuiꝰq
finibꝰ ext̾minatę cur non resistitis gentis: Nos uob si uolu¬
eritis auxiliabim. & si forte ingruerit contra uos bellum.
uoluntariȩ aderimꝰ. Francis uͦ his contumel iose sermonibꝰ
ex asꝑati. finito t̾mino securitatis: cęper rebellare paganis:
ilico rollo putans se ꝓpt̾ securitatẽ quã dedit. afrancis se¬
uilem ȩstimatũ: ferocit̾ & crudelit̾ deuastando ꝓuintias.
cȩpit laniare & affligere. atq delere popłm. Sui autẽ
inburgundiã ꝑgentes. ꝑq ionam: insigo nam nauigantes:
t̾rasq om̃ibꝰ affines. usq clarũ montẽ u̾ndiq secus deuas¬
tantes: senonis ꝓuintiã inuaser̃. atq cuncta depopulantes.:
ad scm̃ benedictũ contra rollonẽ reuener̃. Uidens autẽ

Expanded text:
petissent securitatem Rollonis, miserunt ad regem, et ad comites, petissent securitatem Rollonis, miserunt ad regem, et ad comites, dicentes: « Terram quam tenetis cur sinitis vastari a paganis? cur non auxiliamini quibus praeesse et prodesse debetis, suisque finibus exterminatae cur non resistitis genti? Nos vobis si volueritis auxiliabimur, et si forte ingruerit contra nos bellum voluntarie aderimus. » Franci vero his contumeliose sermonibus exasperati, finito termino securitatis coeperunt rebellare paganis. Illico Rollo putans se propter securitatem quam dedit, a Francis vilem aestimatum, ferociter et crudeliter devastando provincias, coepit laniare, et affligere, atque delere populum. Sui autem in Burgundiam pergentes, perque Jonam in Sigonam navigantes, terrasque amnibus affines usque Clarum montem undique secus devastantes, Senonis provinciam invaserunt, atque cuncta depopulantes ad Sanctum-Benedictum contra Rollonem revenerunt. Videns autem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. ẽe. debeo desolat᷑. Terra aratro non scindit᷑. resfpublica
captiuat᷑ & occidit᷑. Ob eẽ Rolloni nequeo. quia cotidie meis
priuor. Qua ꝓpt̾ pat̾nitatẽ sc̃itatis tue Rogo & dep̾cor. ut
adqͥras nob apud Rollonẽ sequestrã pacẽ triũ mensiũ. & si for-¬
te his diebꝰ xꝑianũ fieri se uoluerit: maxima benefitia ei da¬
bimꝰ magnisq donis eũ remunerabimꝰ. Franco uͦ his auditis
rotomo reuersus. Rolloni duci humillimis p̾cibꝰ dix̃. Rex
francoꝵ mandat. ut des illi pace triũ m̃siũ: forsitan ĩ terĩ¬
dabit᷑ salubre consiliũ. int̾ te & illũ. Rollo aut̃ his auditis.
consilio suoꝵ dedit regi pactũ triũ mensiũ. Spatio uero
huiꝰ breuissimi tẽꝑis. quieuit tra apaganis. Audientes aut̃
burgundiones: Richardus scilicet uł ebalus pictauensis
comes. qdđ franci imbelles. armisq frigidi: quasi effeminati

Expanded text:
praeesse debeo, desolatur. Terra aratro non scinditur. Respublica praeesse debeo, desolatur. Terra aratro non scinditur. Respublica et captivatur et occiditur. Obesse Rolloni nequeo, quia quotidie meis privor. Quapropter paternitatem sanctitatis tuae rogo, et deprecor, ut acquiras nobis apud Rollonem sequestram pacem trium mensium: et si forte his diebus Christianum fieri se voluerit, maxima beneficia ei dabimus, magnisque donis eum remunerabimus. » Franco vero, his auditis, Rotomo reversus, Rolloni duci humillimis precibus dixit: « Rex Francorum mandat ut des illis pacem trium mensium, forsitan dabitur salubre consilium inter te et illum. » Rollo autem, his auditis, consilio suorum dedit regi pactum trium mensium. Spatio vero hujus brevissimi temporis quievit terra a paganis. Audientes autem Burgundiones, Richardus scilicet, vel Ebalus Pictavensis comes, quod Franci imbelles, armisque frigidi, quasi effeminati
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ his dictis agens: dix̃. Dux p̃potentissime. pars animȩ
mee: ego tecũ ibo. regẽ. duces. & comites: ł humiliabo. Res¬
ꝑdesse iugi iuuamine debes. Ex timplo rollo amicabilit
rege relicto. congregata menarrabili multitudine iuue¬
nũ: transfretato portu fransciscũ aduehit᷑ regnũ. Stati
comites exercitꝰ sui diuidens. alios alueo sequanȩ. alios ligi
gatione misit. Ipse aut̃ parisius iterũ ueniens. cepit ur¬
bẽ oppugnare: & trã suꝑ inimicos deuastare. Rarolus
aut̃ rex audiens qđ rollo importunis bellis attritum
subiugass& regi & sibi transmarinũ regnũ consilio fran¬
copꝰ rogat ad se uenire franconẽ Rotomagensẽ ep̃m. Rol¬
loni iam attributũ. Cȩtu francoꝵ congregato suꝑ tan¬
tis importunitatibꝰ paganoꝵ consulturo: iamq ascito frar¬
cone ep̃o. condolens de egestate regni sui: dix. Regnũ cui

Expanded text:
super his dictis agens, dixit: « Dux praepotentissime, pars animae super his dictis agens, dixit: « Dux praepotentissime, pars animae meae, ego tecum ibo. Regem, duces, et comites tibi humiliabo. » Resprodesse jugi juvamine debes. » Extemplo Rollo, amicabiliter rege relicto, congregata inenarrabili multitudine juvenum, transfretato portu Franciscum advehitur regnum. Statim comites exercitus sui dividens, alios alveo Sequanae, alios Ligergatione misit. Ipse autem Parisius iterum veniens, coepit urbem oppugnare, et terram super inimicos suos devastare. Carolus autem rex audiens quod Rollo inopportunis bellis attritum subjugasset regi et sibi transmaritimum regnum, consilio Francorum rogat ad se venire Franconem Rotomagensem episcopum Rolloni jam attributum. Coetu igitur Francorum congregato super tantis importunitatibus paganorum consulturo, jamque ascito Francone episcopo, condolens de egestate regni sui, dixit: « Regnum, cui
Abbreviated transcription (Latin):
lonẽ. ẽẽ. moraturũ om̃i cursu tẽꝑis in anglisca t̾ra. de nomi-¬
nat ei medietatẽ regni. scilicet urbes & castra: uillas & op¬
pida. aulas & palatia: atq bonoꝵ suoꝵ suppellectilia. quin
etiã dep̃cat᷑ ut sinat se sacro fonte rectimi. seq cõmissis pi¬
ari. Rollo aut̃ sẽꝑ memor uisionis. p̃cibꝰ regis non adqͥeuit.
Uerũ quȩ suę sortis erant. obsidibꝰ ante regẽ con ductis:
inpendisti reddidi. Regnũ qđ mͥ ultro dedisti: ꝑ hunc mu¬
chronẽ .xii. libras auri capulo habentẽ reddo tͥ. Qumetiã
obsides qui mei iuris sunt &qui astant. iube recipi: p̾ cauens
ne patrũ suoꝵ̾ & auoꝵs ꝑfidia te itum respuendo decipiat.
Ego franciã celerit̾ repetã. meosq mnimicos affligã: & con¬
terã. disꝑgã. & conuincã. Tantũ te dep̃cor. ut qͥ me sequi
maluerint: non ꝓhibeas eis. Rex aut̃ admirans. & grãs

Expanded text:
lonem esse moraturum omni cursu temporis in Anglica terra, denomilonem esse moraturum omni cursu temporis in Anglica terra, denominat ejus medietatem regni, scilicet urbes et castra, villas et oppida, aulas et palatia, et quae bonorum suorum supellectilia; quin etiam deprecatur ut sinat se sacro fonte redimi, seque a commissis piari. Rollo autem semper memor visionis, precibus regis non acquievit, verum quae suae sortis erant, obsidibus ante regem conductis, ae mihi Walgris impendisti, reddidi. Regnum quod mihi ultro dedisti, per hunc mucronem duodecim libras auri capulo habentem, reddo tibi. Quin etiam obsides, qui mei juris sunt, et qui astant, jube recipi; praecavens ne patrum suorum et avorum perfidia te iterum respuendo decipiat. Ego Franciam celeriter repetam, meosque inimicos affligam et conteram, disperdam et convincam. Tantum te deprecor ut qui me sequi maluerint, non prohibeas eis. » Rex autem admirans, et gratias
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ñ p̃ualerent contra rege. sed defitientes affligebant᷑.
uener adrollone. flexisq genibꝰ dixer̃. Dacoꝵ potentissime.
nos regi alstemo pacificari & concordari parati sumꝰ. quia
in consulti contra regẽ p̾uaricati sumꝰ: fidelitatis uincula
rupentes. quã ei ꝓmisimꝰ. Nos ei obsides conseruande fidei
dabimꝰ. hincq eiꝰ sponte in conbentes fidelit̾ seruemꝰ. Rollo
uͦ his auditis. ad Regẽ alstemũ iuit: & qđ angli retulerunt
regi intimauit. Tunc rex motꝰ pietate condã suoꝵ dix̃. Nȩfla¬
gellet᷑ res publica diutiꝰ. si consulis o amice. ad seruiendũ nob̃
ꝑ mansure fidelitatis mͥ obsides recipiã. Ilico angłoꝵ quisq
offensus. comes honera offensionis ⁊ penitentiȩ deportans:
regi unũ. & Rolloni alterũ obsidẽ deder. Sicq flagellati
deder. & pacificati ꝑ rollonẽ: quieuer. Rex aut̃ estimans Rol¬

Expanded text:
quod non praevalerent contra regem, sed deficientes affligebantur, quod non praevalerent contra regem, sed deficientes affligebantur, venerunt ad Rollonem, flexisque genibus dixerunt: « Dacorum potentissime, nos regi Alstemo pacifica et concordare, quia inconsulti contra regem praevaricati sumus, fidelitatis vincula rumpentes quam ei promisimus. Nos ei obsides conservandae fidei dabimus, hincque ei sponte incumbentes fideliter serviemus. » Rollo vero his auditis ad regem Alstemum ivit, et quod Angli retulerunt regi intimavit. Tunc rex motus pietate quondam suorum dixit: « Ne flagelletur respublica diutius, si consulis, o amice, ad serviendum nobis permansurae fidelitatis mihi obsides recipiam. » Illico Anglorum quisque offensus comes, onera offensionis et poenitentiae deportans, regi unum, et Rolloni alterum obsidem dederunt. Sicque flagellati dudum, et pacificati per Rollonem quieverunt. Rex autem aestimans Rol
Abbreviated transcription (Latin):
redigat᷑. & qđ merent᷑ penis acrit luant. Medietatẽ gͦ
regni mei tͥ dabo. dimidiãq facultatẽ suppellectiliũ meoꝵ
ł s̃ponte concedã. sicq indissolubili coniunctȩ amitię fȩdere
conligati. teneamꝰ regnũ simul: totiꝰq honoris eiꝰq fungam᷑
bonis Nedit itaq rex alstemꝰ Rolloni regni dimidiũi. atq
medietatẽ bonoꝵ meoꝵs. Nux Rollo. statim regi respondit.
Tibi dnẽ rex ÷ imꝑare. mͥ obedire. Quos uis conterã qs uolue¬
ris disꝑdã. Subuertã urbes eoꝵ. uillasq & oppida incendã
illoꝵ. ꝓterã eos &disꝑgã: subitiã eos tͥ & occidã. uxores & sem̃
eoꝵ captiuabo: & arm̃ta eoꝵ deuorabo. His abinuicẽ expletis.
ꝑgunt unanimes contra anglos regi obstantes. Rollo uero
contra eos multa p̾lia exercuit. urbesq eoꝵ obsedit. Quarũ
multas igne crematas depopulauit. Uidentes aut angli

Expanded text:
redigantur, et quod merentur poenis acriter luant. Medietatem ergo redigantur, et quod merentur poenis acriter luant. Medietatem ergo regni mei tibi dabo, dimidiamque facultatem supellectilium meorum tibi sponte concedam. Sicque indissolubili conjunctae amicitiae foedere colligati, teneamus regnum simul, totiusque honoris ejus fungamur bonis, » Dedit itaque rex Alstemus Rolloni regni dimidium, atque medietatem bonorum suorum. Dux Rollo statim regi respondit: « Tibi, domine rex, est imperare, mihi obedire. Quos vis conteram; quos voluerit disperdam. Subvertam urbes eorum, villasque et oppida incendam ipsorum: proteram eos et dispergam, subjiciam eos tibi et occidam. Uxores et semen eorum captivabo, et armenta eorum devorabo. » His ab invicem expletis, pergunt unanimes contra Anglos regi obstantes. Rollo vero contra Anglos multa praelia exercuit, urbesque eorum obsedit. Quarum multa igne cremata depopulavit. Videntes autem Angli
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Tunc rex alstemꝰ dictis legati letior effeitꝰ. copiosȩ
multitudinis exercitũ uocauit: atq contra ẜollonẽ ducẽ
festinant ꝑrex̃. Qui simul congressi nimiũ amplexati.
atq amicabilit̾ sunt osçulati. Ilico rollo gratuita uoce
atq lardo onustas. misisti mͥ inuualgras. Tunc rex p̾saga
uoce dixit. Tibi p̾maximas debeo gr̃as. quia tͥ adõ datũ
regnũ ꝓpt̃ me dimisisti. michiq madiutoriũ festinant
subuenisti. Non ignoras cuꝰ rei causa mͥ succurrere tͥ
mandain: Regnutiũ p̃eẽ. & ꝓdesse debeo deuastat᷑. decusq
regiminis mei adnichilat᷑: qr angli insolentia temeritatis tu¬
midi & ꝑuersi: meis nolunt obȩdire p̾ceptis. Recedentes a me
sibi inuice ẽspirauer me meũq seruitiũ abdicantes floccipen¬
dunt: quinetiã usus fructꝰ meoꝵ oppidoꝵ sibi diripiunt. Pcor
gͥ. ut adiuues me eos elidere: & disꝑgere. eoꝵq contumacem
uirtutẽ conterere: & conculcare. quatinꝰ adseruitiũ lic& ĩuiti

Expanded text:
ior effectus, copiosae multitudinis exercitum vocavit, atque contra Rollonem ducem festinanter perrexit. Qui simul congressi, nimiumque amplexati, atque amicabiliter sunt osculati. Illico Rollo gratuita voce atque lardo onustas misisti mihi in Uvalgras. » Tunc rex praesaga voce dixit: « Tibi praemaximas debeo gratias, quia tibi a Deo datum regnum propter me dimisisti, mihique in adjutorium festinanter subvenisti. Non ignoras cujus rei causa mihi succurrere tibi mandavi. Regnum cui praeesse et prodesse debeo, devastatur, decusque regiminis mei adnihilatur, quia Angli insolentia temeritatis tumidi et perversi meis nolunt obedire praeceptis. Recedentes a me, sibi invicem conspiraverunt, meque meumque servitium abdicantes floccipendunt, quin etiam ususfructus meorum oppidorum sibi diripiunt. Precor igitur ut adjuves me eos elidere, et dispergere, eorum contumacem virtutem conterere et conculcare; quatenus ad servitium licet inviti
Abbreviated transcription (Latin):
concilies: sisq mͥ adiutor adu̾sus meos infideles.
quia infirmitate sub actus nequeo domare & op¬
pͥmere t̾re huiꝰ rebelles. Totius & enĩ galliȩ mo¬
narchiã salubri consilio dominaris. ideoq suꝑ
me meosq dux & marchio desidio ut habearis.
Esto mͥ defensor & aduocatus contra ludouicũ
regẽ herbtũq pͥncipẽ. aqhugonẽ p̃potentissimi
ducẽ: & quã diu suꝑstes fuero ero tibi tributa¬
rius: meiq seruient tͥ ut dño serui. Post meȩ
resolutionis excessũ. possideb̾ meȩ ditionis regn
H erluino tuo comiti: quȩ contra me offendit uolunta

Expanded text:
concilies, sicque mihi adjutor adversus meos infideles, concilies, sicque mihi adjutor adversus meos infideles, quia humilitate subactus nequeo dominari et opprimere hujus terrae rebelles. Totius etenim Galliae monarchiae salubri concilio dominaris, ideoque super me meosque dux et marchio desidero ut habearis. Esto mihi defensor et advocatus contra Ludovicum regem, Heribertumque principem atque Hugonem praepotentissimum ducem. Et quandiu superstes fuero, ero tibi tributarius, meique servient tibi, ut domino servus. Post meae resolutionis excessum, possidebis meae ditionis regnum. Herlu
Abbreviated transcription (Latin):
sitatis liuore infectis: uenit suꝑ corbeie riuulũ
cũ siuis omnibꝰ: misitq int̾ nuntiũ adducẽ W iłł mũ
depcans contra se uenire illũ usq adpinchiniatũ.
ut fiuenta sumȩ eent. obstacula int̾ utrũq exerciti
ne forte. ꝑpetrato qđ decernebat infelir dolo are¬
re : in pediret a northmannico exercitu suꝑ uenien
dens. p̃cibꝰq fraudulentis fauens: suarum legionũ
erercitũ illuc ire cogit. Ast arnultus suꝑ renun¬
tiatis letꝰ & hilaris. suꝑ ripã sũmȩ fluminis hic
utq resedit. Est nãq ibi insula puteulano ex¬
estuantis sũmȩ gurgite hinc inde altrinsecus
circũdata: quã petit nauigio arnulfꝰ cũ quattu
ꝑfidis. simulans se cũ W ilłmo duce scĩssimo con¬
ut ueniret illuc cũ duodecĩ ex militibꝰ suis. Trans¬
fus claudicans & subnixꝰ duobꝰ suis: cępitq illi di¬
cere simulando. & decipiendo eũ ꝓpositionbꝰ hu¬
millimis. Adte uenio supplex. ut meos tuosq

Expanded text:
ivulum cum suis omnibus, misitque internuntium ad ducem Guillelmum, deprecans contra se venire illum, usque ad Pinchiniacum, ut fluenta Somenae essent obstacula inter utrumque exercitum, ne forte perpetrato quod decernebat infelix dolo agere, impediretur a Northmannico exercitu superveniendens, precibusque favens fraudulentis, suarum legionum exercitum illic ire coegit. Ast Arnulphus super renuntiatis laetus et hilaris, super ripam Somenae fluminis, hic tra uterque resedit. Est namque ibi insula puteulano exaestuantis Somenae gurgite hinc inde et altrinsecus circumdata, quam petit navigio Arnulphus cum quatuor perfidis, simulans se cum Guillelmo duce sanctissimo cons pacificis, ut veniret illuc cum duodecim militibus suis. Transus claudicans, et subnixus duobus suis; coepitque illi dicere simulando et decipere eum propositionibus humillimis: « Ad te venio supplex, ut meos tuosque
Abbreviated transcription (Latin):
deficere. Sentiant robur nr̃m. huiꝰ regni conuersatione
non tabidũ: ugorẽq nr̃m exꝑiant robustissinũ. Cõp̃hen¬
dant̃ in consiliis quibꝰ cogitant. suꝑq responsiõibꝰ suis: ad
inẽitũ & correctionẽ sui. & nisi resipiscant disꝑgam̃ arrogan

Expanded text:
deficere. Sentiant robur nostrum hujus regni conversatione deficere. Sentiant robur nostrum hujus regni conversatione non tabidum, vigoremque nostrum experiantur robustissimum. Comprehendantur in consiliis, quibus cogitant, superque responsis suis, ad interitum et ad correptionem sui nequidquam resipiscant. Disperdamus arrogan
Abbreviated transcription (Latin):
subiccimꝰ. Anglis uͦ nr̃ȩ ditiõis arbitrio alstemo subactis: cũ
maiore pͥuri exercitu frantiã reu̾si sumꝰ. bellisq eã plurimis
contriuimꝰ. Uidens aut̃ rex karolus qđ non p̾ualeret
aduersũ nos : pacẽ & concordiã a nob̃ reqͥsiuit. filiãq sua
holloni tuo patri inconiugio dedit. Hancq t̾rã ꝓpigno¬
re pacis inꝑpetuã heredũ nr̃oꝵ possessionẽ nob uoluntarie
tradidit. brittonesq ad seruiendũ: t̾rãq ipsoꝵ aduiuendũ
seruitio se subdider̃. Post lugubre dãpnũ patris. fidẽ re¬
nouantes ł usq m seruier̃. Nunc & nos qͥd facimꝰ contra
de seuientes rebellesq brittannos. qͥ tanta & talia p̾lia ꝑ¬
egimꝰ: Effeminatos uiribꝰq exhaustos nos ẽẽ. recognoscunt:
idõ talia remandare ausi sunt. Alimonia huiꝰ t̾re qua
uegetam̃ corpore. putant nos inermes. ẽe:uiribꝰq pęnitus

Expanded text:
subjecimus. Anglis vero nostrae ditionis arbitrio regi Alstemo subactis, cum subjecimus. Anglis vero nostrae ditionis arbitrio regi Alstemo subactis, cum majore priore exercitu Franciam repedavimus, bellisque eam plurimis contrivimus. Videns autem rex Carolus, quod non praevaleret adversum nos, pacem et concordiam a nobis requisivit, filiamque suam Rolloni tuo patri in conjugio dedit. Hancque terram pro pignore pacis in perpetuam haeredum nostrorum possessionem nobis voluntarie tradidit, Britonesque ad serviendum, terramque ipsorum ad vivendum e fidei et servitio se subdiderunt. Post lugubre damnum patris, fidem renovantes tibi usque modo servierunt. Nunc et nos quid facimus contra deservientes rebellesque Britannos, qui tanta et talia praelia peregimus? effeminatos viribusque exhaustos nos esse recognoscunt, ideo talia remandare ausi sunt. Alimonia hujus terrae, qua vegetamur corpore, putant nos inermes esse, viribusque penitus
Abbreviated transcription (Latin):
rei causa ad consulendũ. Quib coadunatis. seriem istiꝰ mi¬
rande legationis in auribꝰ eos retulit. Tunc qͥda bernaraꝰ
minati. finesq angloꝵ ꝑ imino maris pelago iuix aogressi:
ipsos innos insurgere uolentes resistendo hostilit̾ deuicimiꝰ
eosq adusq int̾nitionẽ seuerit̾ ꝓstrauimꝰ. His rege alste mo
pacifice sedatis. nob̃q ui uentoꝵ t̾rã Ualgroꝵ ingreisis.
iꝑsi conglobato exercitu uoluer resistere nob̾. Quos opor¬
tune inuasimꝰ. eosq nob̃ p̾liis subiugauimꝰ. Deniq kadebodũ
frixonẽ. hinc÷ Rainerũ has bacensẽ penetrauimꝰ. illosq nob̾
tr ibutarios fecimꝰ. His ita se habentibꝰ frantiã uenimꝰ. eãq
bellii pocupauimꝰ: totãq p̾termunitioes urbiũ depopulauitã.
.ł ũ morantib̾ in obsidiõe circa parisiꝰ. ꝓpt̾ amorẽ regis alstemi
anglos itum repedauimꝰ. iniurios infigelesq eiꝰ ui & potestate

Expanded text:
rei causa ad consulendum. Quibus coadunatis, seriem istius mirei causa ad consulendum. Quibus coadunatis, seriem istius mirandae legationis in auribus eorum retulit. Tunc quidam Bernardus minati, finesque Anglorum permenso maris pelago vix aggresi, ipsos in nos insurgere volentes resistendo hostiliter deviximus, eosque usque ad internecionem severiter prostravimus. His rege Alstemo pacifice sedatis, nobisque vi ventorum terram Walgrorum ingressis, ipsi conglobatoque exercitu voluerunt resistere nobis. Quos opportune invasimus, eosque nobis praeliis subjugavimus. Denique Radebodum Frisonem, hincque Rainerum Hasbacensem penetravimus; illos nobis tributarios fecimus. His ita se habentibus, Franciam venimus, eamque bellis praeoccupavimus, totamque praeter munitiones urbium depopulavimus. Nobis vero morantibus in obsidione circa Parisios, propter amorem regis Alstemi Anglos iterum repedavimus, injurios infidelesque ejus vi et potestate
Abbreviated transcription (Latin):
piscerent celerit. & uenirent famulaturi sibi rotomo festi¬
nant. Illi aut̃ in infidelitatis suȩ ꝑseuerantia stultiꝰ com-¬
morantes: legatos remiser̃ adducẽ Willmũ dicentes. Nor
militabimꝰ tͥ ultra. nec famulabimͦ: qr sub imꝑio francisce
dñatiõis sẽꝑ uiximꝰ. Rollo uͦ tuus genitor. conglobatis bar¬
baroꝵ aduenarũq t᷑mis. frantiã olĩ inuasit: & t̾rã quã mͦ
possides ut pacific regno. ẽẽt. t dono regis adqͥsiuit. Teria
si quã tenemꝰ ñ eidata fuit inheredũ suoꝵ possessionẽ: sed
ad tributa t̾a dni ut ex ea uiueret. donec reȩdificaretur
t̾ra quã dono regis receꝑat uastata. Nichil nob̾ & tͥ: nisi ami¬
citia & concordia parilꝰ uoluntatib. Hulliꝰ t̾rȩ nisi franciȩ¬
incubuit brritannia seruitio: nec subigauit se ciuꝰpiam
imꝑio. Audiens aut̃ Wilłmꝰ dux dacoꝵ huiꝰ brittannicȩ
legationis mandatũ: conuocat pͥncipes northmannoꝵ istiꝰ

Expanded text:
piscerent celeriter, et venirent famulari sibi Rothomo festipiscerent celeriter, et venirent famulari sibi Rothomo festinanter. Illi autem in infidelitatis suae perseverantia stultitius commorantes, legatos remiserunt ad ducem Guillelmum, dicentes: « Non militabimus tibi ultra, nec famulabimus, quia sub imperio Franciscae dominationis semper viximus. Rollo vero tuus genitor, conglobatis barbarorum advenarumque turmis Franciam olim invasit, et terram, quam modo possides, ut pacificus regno esset, tibi regis dono acquisivit. Terra vero, quam tenemus, non ei data fuit in haeredum suorum possessionem, sed attributa tandiu ut ex ea viveret, donec reaedificaretur terra, quam dono regis receperat vastatam. Nihil nobis et tibi, nisi amicitia et concordia, paribus voluntatibus incubuit Britannia servitio, nec subjugavit se cujusquam imperio. » Audiens autem Guillelmus dux Dacorum hujus Britannicae legationis mandatum, convocat principes Northmannorum istius
Abbreviated transcription (Latin):
Uitȩ innocentis regula sedulus tenebat. ęccł iasticȩ dispensa¬
tionis gubnacula: laica ordine sagacit̾ administrabat.
Animi corꝑisq uirtute om̃ibꝰ p̾celled̾at: rerũ forensiũ pru¬
dentia om̃s exsuꝑabat. Bonȩ uoluntatis exẽplo om̃s in¬
formabat: doctrina patientiȩ & religionis om̃s cogebat.
Constans defensor erat inadu̾sis. consiliator sagacissimus
Sermone ueritatis arguebat delinquentes. correctione
seuerissima increpabat desides. Cũ aut̃ talibꝰ suꝑnę dispen¬
sationis muneribus habundantiꝰ polleret. bonȩ actioĩs
suȩ fama pęnȩ ꝑ uniusũ orbẽ largissimȩ ꝓpalata crebres¬
ceret: britones tenorẽ fidĩ quã ꝓmiserant pęnitꝰ abdican¬
tes. cęꝑunt contra Willmũ duce̾ relellare. Huiꝰ nãq in¬
estimatȩ opinionis ueritas. cũ ad noticiã ipsius p̾potentissi¬
mi ducis ꝑ uenisset. misit legatos suos adbritones: ut resi¬

Expanded text:
Vitae innocentis regulam sedulus tenebat, ecclesiasticae dispensaVitae innocentis regulam sedulus tenebat, ecclesiasticae dispensationis gubernacula laicali ordine sagaciter administrabat. Animi corporisque virtute omnibus praecellebat, rerum forensium prudentia omnes exsuperabat. Bonae voluntatis exemplo omnes informabat, doctrina patientiae et religionis omnes cogebat. Constans defensor erat in adversis, conciliator sagacissimus Sermone veritatis arguebat delinquentes, correptione severissima increpabat desides. Cum autem talibus supernae dispensationis muneribus abundantius polleret, bonaeque actionis suae fama pene per universum orbem largissime propalata crebresceret, tenorem fidei quam promiserant penitus abdicantes, coeperunt contra Guillelmum ducem eaestimatae opinionis veritas cum ad notitiam ipsius praepotentissimi ducis pervenisset, misit legatis suos ad Britones, ut resi
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ illiꝰ uice cordis deder̃: uouer̃q se militaturos. con¬
traq finitimas g̃s debellaturos. Ab hinc nãq ꝑacto
uniꝰ lustri spatio. Rollone defuncto & incȩlesti solio
felicit̾ ut credimꝰ coronato: northiani parit̾ & hitan¬
ni inunũ conuer̃. tenorẽq fidei Wilłoro p̾cluentissimo
duci & patricio. firmato nr̃e fidei itum sanserunt.
Adeptꝰ siqͥdẽ culm̃ tanti honoris & dignitatis. constipatꝰ
dignissime comitibꝰ militibꝰq con dignis. uouit xpisto
regno se auxiliturũ: nulliq unꝗͣm facturũ p̃iuditiũ
ullũ. Erat naq ditatꝰ honoribꝰ scimoniȩ ⁊ magnificen¬
tiȩ: illustratꝰ cõmertiis prudentiȩ & cautele. scĩ spus
clem̃tia p̾eunte. Terrena huiꝰ scłi animo parui pen¬
debat. sicuti inpueritia deuouerat. Legibꝰ pat̾ris.
popłm strenue regebat. hisq reos supplitiis dãpnabat.

Expanded text:
nibus illius vice cordis dederunt. Voveruntque se militaturos, connibus illius vice cordis dederunt. Voveruntque se militaturos, contraque finitimas gentes debellaturos. Ab hinc namque peracto unius lustri spatio, Rollone defuncto, et in coelesti solio feliciter, ut credimus, coronato, Northmanni pariter et Britanni in unum convenerunt, tenoremque fidei Guillelmo praecellentissimo duci et patricio, firmamento suae fidei iterum sanxerunt. Adeptus siquidem culmen tanti honoris. et dignitatatis, constipatus dignissime comitibus militibusque condignis, vovit Christo se regnum auxiliaturum, nullique unquam facturum praejudicium ullutiae, illustratus commerciis prudentiae et cautelae, sancti Spiritus clementia praeeunte. Terrena hujus saeculi animo parvipendebat, sicuti in pueritia devoverat. Legibus paternis populum strenue regebat, hisque reos suppliciis damnabat.
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Tunc Rollo pͥncipibꝰ conuocatis secretiꝰ. dix̃ postula¬
tiuis uerbis om̃ib. Ecce quẽ reqͥritis. ecce heres nr̃ȩ
possessionis: ecce qui p̾erit uob. Isti uob fauentibꝰ tͣdo
regnũ. lahore certaminũ: sudoreq p̾lioꝵ adeptũ. Iste
nr̃ȩ dñationis. Istiꝰ uirtutẽ imitamini: qͣntusq erit
p̾sago spũ: intuemini. Legibꝰ & statutis nr̃is constan¬
ter auxiliabit᷑. iusq &decretũ nrm hoc suꝑstite ñ de¬
lebit᷑. Uos quoq t̾ra quã sorte dedi uob non frustra¬
bit. insuꝑ augendo ampliabit. Qua ꝓpt̾. manꝰ uras
gr̃a seruande fidelitatis manibꝰ huiꝰ date: nr̃eq
fidĩ sacram̃to fidẽ continui insolubilisq seruitii &
militationis. isti p̾cor facite. His dictis: berengerus
comes & alannꝰ parit̃. cęt̾iq britones nec non norma¬
nnoꝵ pͥncipes. subdider̃ se uolent᷑ Wilłmo unanimes.
uramto sacre fidĩ illi se colligauer̃: manꝰq suas ma¬

Expanded text:
dit. Tunc Rollo, principibus convocatis secretius, dixit postulativis verbis omnibus: « Ecce quem requiritis, ecce haeres nostrae possessionis, ecce qui praeerit vobis. Isti, vobis faventibus, trado regnum, labore certaminum, sudoreque praeliorum adeptum. Iste nostrae dominationis. Istius virtutem imitamini, quantusque erit praesago spiritu intuemini. Legibus et statutis nostris constanter auxiliabitur, jusque et decretum nostrum, hoc superstite, non delebitur: vos quoque terra, quam sorte dedi vobis non frustrabgratia servandae fidelitatis manibus hujus date, nostraeque fidei sacramento fidem continui insolubilisque servitii, et militationis isti, precor, facite. » His dictis Berengerus comes, et Alannus pariter, caeterique Britones, nec non Northmannorum principes, subdiderunt se volentes Guillelmo unanimes, juramento sacrae fidei illi se colligaverunt, manusque suas ma
Abbreviated transcription (Latin):
rariȩ multitudinis. conterens eos &̧dilacerans mucro¬
nib & lanceis. Disrupit tentoria pͥncipũ. incendi
magalia militũ suoꝵ: ꝓst̾nit qͦs gladius reꝑit. obstan¬
tesq sibi horco transmisit. Optinente gͥ wilimo de
mimicis uictoria. Riulf fugiendo euanuit. Quem
sequens pars exercitꝰ. cop̃hende nequit: qr dẽsitate
silue se occulint. Plurimos aut̃ illoꝵ obsorbuit se¬
quana. multosq laceratos contexit silua. Tc̃ de ilł mꝰ
lustraus cãpũ cadauerũ. & non inueniens mortuũ
uilũ suord glificauit cũ suis dm̃: qͥ subuenit sꝑantib
ise madiutoriu. Locus aut inqͦ bellũ mirabie

Expanded text:
rariae multitudinis, conterens eos, et dilacerans mucrorariae multitudinis, conterens eos, et dilacerans mucronibus et lanceis. Disrupit tentoria principum, incenditque magalia militum suorum. Prosternit quos gladio reperit, obstantesque sibi Orco transmisit. Obtinente igitur Guillelmo de inimicis triumphum, Riulfus fugiendo evanuit. Quem sequens pars exercitus comprehendere nequivit, quia densitate silvae occuluit. Plurimos autem illorum absorbuit Sequana, multosque laceratos contegit et silva. Tunc Guillelmus lustrans campum cadaverum, et non inveniens mortuum ullum suorum, glorificavit cum suis Deum, qui subvenit sperantibus in se in adjutorium. Locus autem, in quo bellum m