comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cautius erga conmissos agat.
quanto durius axp̃o iudicari
formidat ⁊ Tenebit quoq.
illam supereminentem donis
omnibus caritatem sine qua
omnis uirtus nihil est ⁊ Custos
enim scĩtatis : caritas est
Locus autem huius custodis
humilitas: Habebit &iam
interhaec omnia & castitatis
eminentiam : Ita ut mens xp̃i
corpus confectura. ab omni
inquinamento carnis sit
munda & libera, INter haec
oportet eum sollicita dispena¬
tione curam pauperum gerere
esurientes pascere. uestire
nudos. suscipere per egrino
captiuos redemere. uidua
acpupillos tueri. peruigilt̃
incunctis ex hibere curam.
prouidentiae distributione
discreta: IN quo &iam & hosp¬
talitas ita erit praecipua
ut omnes cum benignitate
& caritate suscipiat
Si enim omnes fideles illud
euangelicum audire desi de¬
rant᷑ hospes fui & suscepisti
me quanto magis ep̃s cuius
diuersorium cunctorum
deb& esse receptaculum
Laicus enim unum aut duos

Expanded text:
cautius erga sibi commissos agat, cautius erga sibi commissos agat, quanto durius a Christo judicari formidat. Tenebit quoque illam supereminentem donis omnibus charitatem, sine qua omnis virtus nihil est. Custos enim sanctitatis, charitas est: locus autem hujus custodis, humilitas est. Habebit etiam inter haec omnia et castitatis eminentiam, ita ut mens Christi corpus confectura, ab omni inquinamento carnis sit munda et libera. Inter haec oportet eum sollicita dispensatione curam pauperum gerere, esurientes pascere, vestire nudos, susscipere peregrinos, captivos redimere, viduas ac pupillos tueri, pervigilem in cunctis exhibere curam providentia et distributione discreta. In quo etiam et hospitalitas ita erit praecipua, ut omnes cum benignitate et charitate suscipiat. Si enim omnes fideles illud evangelicum audire desiderant, Hospes fui, et suscepistis me , quanto magis episcopus, cujus diversorium cunctorum debet esse receptaculum? Laicus enim unum aut duos
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarios repercutere
Quinisi refutati fuerint atq con¬
uicti facile possunt simplicũ
corda peruertere : Huius
autem sermo deb& esse purus
simplex & apertus plenus
grauitate & honestate : plenus
suauitate & gratia. tractans
demosterio legis dedoctrina fidei
deuirtute continentiae. dedisci¬
plina iustitiae : Vnumquẽq
diuersa ammonens exortatione
que qualitatem Vi delic&
ut praenoscat : quid cui quando
uel quomodo proferat
Cuius prȩcȩteris speciale officiũ
est scripturas legere. per¬
currere canones exempla scõrũ
imitari : Uigilus. ieiuniis.
orationibus incumbere:
Cum fratribus habere pacem
nec quem quam ex menbris
suis discerpere: Nullum
damnare Nisi conprobatũ
Nullum ex communicare nisi
discussum: Quiq ita humili¬
tate pariter & auctoritate
praestabit ut nec pernimiã
humilitatem suam subditorũ
uitia conualescere faciat.
Nec per in moderatam aue¬
toritatem seueritatis potes¬
tatem exerceat : Sedtanto

Expanded text:
adversarios repercutere. adversarios repercutere. Qui nisi refutati fuerint atque convicti, facile possunt simplicium corda pervertere. Hujus autem sermo debet esse purus, simplex et apertus, plenus gravitate et honestate, plenus suavitate et gratia, tractans mysterio legis, de doctrina fidei, de virtute continentiae, de disciplina justitiae: unumquemque diversa admonens exhortatione, que qualitatem: videlicet ut pernoscat, quid, cui, quando, vel quomodo proferat. Cujus prae caeteris speciale officium est, Scripturas legere, percurrere canones, exempla sanctorum imitari. Vigiliis, jejuniis, orationibus incumbere: cum fratribus habere pacem, nec quemquam ex membris suis discerpere. Nullum damnare, nisi comprobatum: nullum excommunicare, nisi discussum. Quique ita humilitate pariter et auctoritate praestabit, ut nec per nimiam humilitatem suam, subditorum vitia convalescere faciat; nec per immoderatam auctoritatem severitatis potestatem exerceat: sed tanto
Abbreviated transcription (Latin):
retrahitur quanto magisante
ordinationem sipeccator in¬
uentus est ut non ordinetur
res asacerdotio remouet
se abhoc non tam honore quã
onere & aliorum locum qui
digni sunt non ambiat occupare
uĩ enim in erudiendis atq in¬
struendis deuirtute populis
bilis habeatur Qui enim alium
depeccatis arguit ipse apec¬
cato debet esse alienus
Nam qua fronte subiectos ar¬
guere poterit. cum illi statim
possit correctus ingerere : ante
docete quae recta sunt ep̃i
Qua propter qui neglegit recta
facere desinat recta docere :
Prius quippe sem& i psum cor¬
rigere deb& qui alios adbene
docendum monere stud&
Ita ut in omnibus sem& ipsum
formam uiuendi praebeat.
cunctusq ad bonum opus & doc¬
trina. & opere prouoc&
Cui &iam scientia scriptura¬
rum necessaria est : quia si ep̃i
tantum sit sc̃ã uita. sibi soli
potest prodesse sic uiuens
Porro si & doctrina fuerit eru¬
ditus potest c&eros quosq
instruere : & docere suos &

Expanded text:
retrahitur: quanto magis ante retrahitur: quanto magis ante ordinationem repudiari peccator inventus debet, ut non ordinetur?res a sacerdotio removet,se ab hoc non tam honore quam onere, et aliorum qui digni sunt, locum non ambiat occupare. Qui enim in erudiendis atque instruendis de virtute populis bilis habeatur. Qui enim alium de peccatis arguit, ipse a peccato debet esse alienus. Nam qua fronte subjectos arguere poterit, cum illi statim possit correptus ingerere? Ante doce te quae recta sunt, episcope. Quapropter qui negligit recta facere, desinat recta docere. Prius quippe semetipsum corrigere debet, qui alios ad bene vivendum monere studet, ita ut in omnibus semetipsum formam vivendi praebeat, cunctosque ad bonum opus et doctrina et opere provocet. Cui etiam scientia Scripturarum necessaria est: quia si episcopi tantum sit sancta vita, sibi soli potest prodesse sic vivens. Porro si et doctrina fuerit eruditus, potest caeteros quosque instruere, et docere suos, et
Abbreviated transcription (Latin):
esse seduitae meritum INT¬
dum autem & iuxta meritum
plebium eliguntur per¬
sonae rectorum Vn de
nouerint populi sui fuisse
meriti regimen peruersi
suscepisse pontificis Quod
autemis qui post baptismum
aliquo mortali peccato cor¬
ruptus ad sacerdotium non
proueatur lex ipsa testa¬
tur Moyses enim inlege
praecepit acerdotibus
adaram dĩ offerant Quod
ipsum post ea offerentibus
sacerdotibus i srahel: per
malachiam in properauit ds̃
dicens  Vos sacerdo tes qui pol¬
luistis nomen meum & dixistis
Nquo polluimus eume offe¬
rentes super altare meum
panem pollutum. & offereba¬
tis caecum & languidum
Inde & innumeris. uitula ru¬
facuiuscinis expiatio popubi¬
est Non aliter iubecurofferri
adaltare dñi nisi qui terrena
opera non fecerit . iugumq de¬
licti non traxerit. Nec uinculis
peccatorum fuerit alligata
ed quid plura subiciamus
enim is qui in epis copatum uel
praes biterium positus mortale
aliquod peccatum admiserit

Expanded text:
esse, sed vitae meritis . Intesse, sed vitae meritis . Interdum autem et juxta meritum plebium eliguntur personae rectorum: unde noverint populi sui fuisse meriti, regimen perversi suscepisse pontificis. Quod autem is, qui post baptismum aliquo mortali peccato corruptus, ad sacerdotium non provehatur, lex ipsa testatur. Moyses enim in lege praecepit sacerdotibus, ad aram Dei offerant ; quod ipsum postea offerentibus sacerdotibus Israel per Malachiam improperavit Deus, dicens: Vos sacerdotes qui polluistis nomen meum, et dixistis: In quo polluimus eum? Offerentes super altare meum panem pollutum, et offerebatis caecum et languidum . Unde et in Numeris vitula rufa, cujus cinis expiatio est populi, non aliter jubetur offerri ad altare Domini, nisi quae terrena opera non fecerit, jugumque delicti non traxerit, nec vinculis peccatorum fuerit alligata . Sed quid plura subjiciamus? Si enim is, qui in episcopatu vel presbyterio positus, mortale aliquod peccatum admiserit,
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit manuscito nemini in¬
posueris Etiterum Non
neo fitum ne in superbi a elatus
putet se non tam ministeriũ
humilitatis. Quam administra¬
tionem saecularis potestatis
adeptum : Et condemnatio¬
nem superbiae sicut diaboł
periactantiam deiciatur
Quo modo enim ualebit saecula¬
ris homo sacerdotii magiste¬
rium adimplere cuius nec
officium tenuit nec discipli¬
nam cognouit : Aut quid
docere poterita cum ipse
non didicerit: Nunc uero
saepe cernimus plurimis
ordinationem talibus facere
nec eligunt qui ecclesiae ꝓsint:
sed quos uel ipsi amant uel
quorum sunt obsequus deliniti
uel pro quibus maiorum quis¬
piam rogauerit: Et ut de¬
teriora dicam qui ut ordina¬
rentur muneribus impetrar̃
Taceo de reliquis: Alii successo¬
res filios uel parentes faciun
& conantur posteris praesula¬
tus relinquere dignitatem
cum hoc nec moyses amicus dĩ
facere potuit : sediosue de
alia tribu elegit. ut sciremu
principatum in populo. non
anguinem defendendum

Expanded text:
 dicit: Manus cito nemini im dicit: Manus cito nemini imposueris . Et iterum: Non neophytum , ne in superbiam elatus, putet se non tam ministerium humilitatis quam administrationem saecularis potestatis adeptum; et in condemnationem superbiae, sicut diabolus, per jactantiam dejiciatur. Quomodo enim valebit saecularis homo sacerdotii magisterium adimplere, cujus nec officium tenuit, nec disciplinam cognovit? aut quid docere poterit, cum ipse non didicerit? Nunc vero saepe cernimus plurimos ordinationem talibus facere: nec eligunt qui Ecclesiae prosint, sed quos vel ipsi amant, vel quorum sunt obsequiis deliniti, vel pro quibus majorum quispiam rogaverit; et ut deteriora dicam, qui ut ordinarentur, muneribus impetrarunt. Taceo de reliquis. Alii successores filios vel parentes faciunt, et conantur posteris praesulatus relinquere dignitatem, cum hoc nec Moyses amicus Dei facere potuit, sed Josue de alia tribu elegit, ut sciremus principatum in populo non sanguine defendendum
Abbreviated transcription (Latin):
moniae sint. qui eliguntur in
ordine pontificatis & inueteri
lege mandatum est & plenius
scribit a postolus dicens unius
uxoris uirum  Sacerdo tem
quaerit ecclesia aut demono¬
ep̃s non abuno sed a cunctis
prouincialibus ep̃is ordinatur
ideo est institutum Nealiquid
contrafidem ecclesiae unius
tyrannica auctoritas moliretꝰ
Propter ea ab omnibus conueni¬
entibus constituitur ac non
minus a tribus presentibus
ceteris tamen consentientibus
testimonium litterarum
Huic autem dum consecratur.
datur baculus ut eius indicio
subditam plebem uel regat.
uel corrigat. uel in firmitates
infirmorum sustineat : datur
& anulus propter signum pon¬
tificalis honoris: uel signaculũ
secretorum  Nam multa
sunt quae carnalium minusq
sacerdotes quasi subsignaculũ
condunt: xe in dignis quibusq
sacramenta dĩ aperiantur
Iam uero quod sacculares uiri
Nequa quam ad ministerium
ecclesae ad sumantur eadem
auctoritas a postolica docet¬

Expanded text:
monii sint qui eliguntur in monii sint qui eliguntur in ordine pontificatus, et in veteri lege mandatum est, et plenius scribit Apostolus dicens: Unius uxoris virum . Sacerdotem quaerit Ecclesia, aut de monoepiscopis non ab uno, sed a cunctis provincialibus episcopis ordinatur, ideo institutum est, ne aliquid contra fidem Ecclesiae unius tyrannica auctoritas moliretur. Propterea ab omnibus convenientibus constituitur, ac non minus, quam a tribus praesentibus, caeteris tamen consentientibus testimonio litterarum. Huic autem, dum consecratur, datur baculus, ut ejus indicio subditam plebem vel regat, vel corrigat, vel infirmitates infirmorum sustineat. Datur et annulus, propter signum pontificalis honoris, vel signaculum secretorum. Nam multa sunt, quae carnalium minusquesacerdotes, quasi sub signaculo condunt, ne indignis quibusque sacramenta Dei aperiantur. Jam vero quod saeculares viri nequaquam ad ministerium Ecclesiae assumantur, eadem auctoritas apostolica docet et
Abbreviated transcription (Latin):
tutio ssaac autem patri archa
sc̃s ponens manum suam super
capudia cob: & benedixit ei
imiliter & ia cobfiliis suis bene¬
dictionem dedit : Moyses
supercapudio sue manũ suã
in poneni dedit ei sp̃m uirtutis
& ducatus in populo isrł Sic
& super impletor legis & prophe¬
manus inpositionem a postolos
benedixit sicut in euangelio
lucae scriptum est  Et per¬
duxit illos transbechaniam
& eleuauit manus suas & bene¬
dixit eos Paccumq: est cum
bene dixisset illis discessit ab
eis. & ipsi reuersi sunt hieru¬
salem cum gaudio magno
ł in actibus apostolorum
inposita est in episcopatum
& sic missi iunt ad euangeli¬
tandum Quod autem
atriginta annis sacerdos effi¬
citur ab aetate scilicet xp̃i
sumptum est exqua idem orsus
est predicare : Haec enim
aetas profectum iam nonindiget
paruulorum sed perfectioni¬
sui plena est & robusta & ad
omne disciplinae: ac magisterii
exercitium praeparata Quod
uero unius uirginalis matri¬

Expanded text:
tutio. Isaac autem patriarcha tutio. Isaac autem patriarcha sanctus ponens manum suam super caput Jacob, benedixit ei . Similiter et Jacob filiis suis benedictionem dedit . Sed et Moyses super caput Josue manum suam imponens, dedit ei spiritum virtutis et ducatus in populo Israel. Sic et superimpletor legis et prophemanus impositionem apostolos benedixit, sicut in Evangelio Lucae scriptum est: Et perduxit illos trans Bethaniam: et elevavit manus suas, et benedixit eos. Factumque est cum benedixisset illis, discessit ab eis: et ipsi reversi sunt in Jerusalem cum gaudio magno . Et in Actibus apostolorum,imposita est in episcopatum, et sic missi sunt ad evangelizandum . Quod autem a triginta annis sacerdos efficitur, ab aetate scilicet Christi sumptum est, ex qua idem orsus est praedicare. Haec enim aetas profectu jam non indiget parvulorum, sed perfectionis vi plena est, et robusta, et ad omne disciplinae ac magisterii exercitium praeparata. Quod vero unius virginalis matri
Abbreviated transcription (Latin):
Haec dicit dñs ds̃ israhel
Dixi domustua & domus pad¬
tui permanebunt coram mȩ
tes me glorificabo: Quime
spernit. spernetur : quattuo
enim sunt genera apostolorũ
Vnum adõ tantum ut moyses
Alterum per hominem & dm̃
ut io sue Tertium tantũ ꝑ
hominem : sicut his temporibi
fauore populi & potestatum
insacerdotium subrogantur
Quartum autem genus exse est
sicut pseudo prophecarum
& pseudo a postolorum: Quid
sit autem nomen a postolorum
Apostoli: in latina lingua misi
inter praetantur. quia ipsos
misit dñs eu angelitare: ad in¬
minationem omnium populor
Epis copus autem. ut quidam pn¬
dentium ait: Nomen est oper
non honoris. Crecum est enin
atq: in deductum uocabulum
intendit: curam scilicet subdi
super intendere possumus dice¬
re. ut intellegat non se esse
ep̃m qui non prodesse sed prae¬
esse dilexerit Quod uero
permanus inpositionem apre¬
cessoribus dĩ sacerdo tibus ep̃i
ordinantur: antiqua est insti¬

Expanded text:
Haec dicit Dominus Deus Israel: Haec dicit Dominus Deus Israel: Dixi, domus tua et domus patris permanebunt coram me utes me glorificabo: Qui me spernit, spernetur . Quatuor enim sunt genera apostolorum. Unum a Deo tantum, ut Moyses. Alterum per hominem et Deum, ut Josue. Tertium tantum per hominem, sicut his temporibus multi favore populi et potestatum in sacerdotium subrogantur. Quartum autem genus ex se est, sicut pseudoprophetarum et pseudoapostolorum. Quid est autem nomen apostolorum? Apostoli in Latina lingua missi interpretantur, quia ipsos misit Dominus evangelizare ad illuminationem omnium populorum. Episcopus autem, ut quidam prudentium ait, nomen est operis, non honoris. Graecum est enim, atque inde ductum vocabulum,perintendit, curam scilicet subditsuperintendentem possumus dicere: ut intelligat non se esse episcopum, qui non prodesse, sed praeesse dilexerit. Quod vero per manus impositionem a praecessoribus Dei sacerdotibus episcopi ordinantur, antiqua est insti
Abbreviated transcription (Latin):
saeculorum amen: Actenus
deprimordiis sacerdo talibus
inueteri testamento In nouo
autemtestamento post xp̃m
sacerdo talis ordo apetro coepit:
Ipsi enim primum datus est pon¬
tificatus in ecclesia xp̃igic
enim loquitur ad eum dñs
Tues inquit pecrus & superhanc
petram aedificabo ecclesiam
meam & portae inferi non p̃¬
ualebunt aduersus eam &
tibi dabo claues regnicaelorũ
Hic ergo ligandi soluendiq
potestatem primus coepit :
primusq: ad fidem populum
uirtute suae predicationis
adduxit : Si quidem & ceteri
sortio honoris & potestatis
acceperunt : Qui etiam in
toto orbe dispersi: euangeliũ
predicauerunt : Quibusq
decidentibus suc cesserunt ep̃i
qui sunt constituti percotum
mundum in sedibus a postolorũ
Quinoniam ex genere carnis
& sanguinis eliguntur. sicut
primum secundum ordinem
aaron sed pro unius cuiusq
merito quod in eum gratia
diuina contulerit: Sicut eo
adheli dñs pronuntiauit dice

Expanded text:
saeculorum. Amen. Hactenus saeculorum. Amen. Hactenus de primordiis sacerdotalibus in Veteri Testamento: in Novo autem Testamento, post Christum, sacerdotalis ordo a Petro coepit. Ipsi enim primum datus est pontificatus in Ecclesia Christi. Sic enim loquitur ad eum Dominus: Tu es, inquit, Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam: et tibi dabo claves regni coelorum . Hic ergo ligandi solvendique potestatem primus accepit, primusque ad fidem populum virtute suae praedicationis adduxit. Siquidem et caeteri sortio honoris et potestatis acceperunt. Qui etiam in toto orbe dispersi, Evangelium praedicaverunt; quibusque decedentibus successerunt episcopi, qui sunt constituti per totum mundum in sedibus apostolorum. Qui non jam ex genere carnis et sanguinis eliguntur, sicut primum secundum ordinem Aaron, sed pro uniuscujusque merito, quod in eum gratia divina contulerit. Sicut etiam ad Heli Dominus praenuntiavit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet & liberos eius & in po¬
nes eis mitras. eruntq sacer¬
detes mei religione perpecua
uo loco contemplari oportet
aaron summum sacerdotem
eius praes biterorum figurã.
premonstrasse : fuerunt
enim filii aaron & ipsi sacerdo¬
tes : quibus merito adstare
debuissent leuitae sicut summo
sacerdoti: & hoc fuit inter
aaron summum sacerdotem.
& interfilios eiusdem aaron.
qui & ipsi erant sacerdotes
quod aaron supertuni cam
accipiebat poderem stolam
scãm & coronam auream
mitram & gonam auream.
& super humerale. & cetera
quae supra memorata sunt:
filii autem aaron supertuni¬
cas lineas cincti tantũ modo
& thiarati ad stabant sacrifi¬
cio dĩ i Sed forsitan quaeri¬
tur & hoc cuiusfiguram faci¬
ebat moyses : Si enim aaron
silu praesbiterorum figuram
faciebant & aaron summisa¬
cerdotis: idest ep̃i moyses
cuius  indubitanter xp̃i.
pulorum uerus princeps sa¬
cerdotum & dñs pontificum
cui est honor & gloria inscła

Expanded text:
scilicet et liberos eius et inposcilicet et liberos eius et inpones eis mitras eruntque sacerdotes mei in religione perpetua Quo loco contemplari oportet, Aaron summum sacerdotem,ejus, presbyterorum figuram praemonstrasse. Fuerunt enim filii Aaron et ipsi sacerdotes, quibus merito astare debuissent levitae, sicut summo sacerdoti. Sed hoc fuit inter Aaron summum sacerdotem et inter filios ejusdem Aaron, qui et ipsi erant sacerdotes: quod Aaron super tunicam accipiebat poderem, stolam sanctam, et coronam auream, mitram et zonam auream, et superhumerale, et caetera quae supra memorata sunt. Filii autem Aaron, super tunicas lineas cincti tantummodo et tiarati astabant sacrificio Dei. Sed forsitan quaeritur et hoc, cujus figuram faciebat Moyses? Si enim filii Aaron presbyterorum figuram faciebant, et Aaron summi sacerdotis, id est episcopi, Moyses cujus? Indubitanter Christpulorum, verus princeps sacerdotum, et dominus pontificum, cui est honor et gloria in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
tissimos ordines & singula¬
riter demonstremus quod
est sacerdotii fundamentum
uel quo auctore. pontificalis
ordo adoleuit in saeculo ⁊
initium quidem sacerdotii aaron
fuit : quam quam & melchise dech
prior obtulerit sacrificium
& post hunc abraham isaac
&ia cobi sed isti spontanea
uoluntate non sacerdotali
auctoritate ista fecerunt:
Ceterum. aa ron primus in lege
acerdotale nomen accepit
primusq pontificalistola in¬
dutus uictimas obtulit iuben¬
te dño ac loquente ad moysen:
Accipe inquit aaron & filios
ens & adplicabis adhostiũ
taberna culi testimonii :Cũq
laueris patrem cumfiliis aqua
indues aaron ueftimentis suis
idest lineam & tonicam & suꝑ¬
humerale. & rationale quod
constringes balteo & pones
tyaram incapite eius & lami¬
nam sc̃ãm supertyaram &
oleum unctionis fundes super
capud eius. atq hocritu con¬
secrabitur filios quoq illi¬
us adplicabis & indues tuni¬
cis lineis cingesq balteo a xon

Expanded text:
tissimos ordines, et singulatissimos ordines, et singulariter demonstremus, quod est sacerdotii fundamentum, vel quo auctore pontificalis ordo adolevit in saeculo. Initium quidem sacerdotii Aaron fuit. Quanquam et Melchisedech prior obtulerit sacrificium, et post hunc Abraham, Isaac et Jacob. Sed isti spontanea voluntate, non sacerdotali auctoritate ista fecerunt. 2. Caeterum Aaron primus in lege sacerdotale nomen accepit, primusque pontificali stola infulatus victimas obtulit, jubente Domino, ac loquente ad Moysen: « Accipe, inquit, Aaron, et filios ejus, et applicabis ad ostium tabernaculi testimonii. Cumque laveris patrem cindues Aaron vestimentis suis id est linea et tunica et superumerali et rationali quod constringes balteo et pones tiaram in capite eius et lamminam sanctam super tiaram et oleum unctionis fundes super caput eius atque hoc ritu consecrabitur filios quoque illius adplicabis et indues tunicis lineis cingesque balteo Aaron
Abbreviated transcription (Latin):
scribit. Cum una ciuitas plu¬
res epos habere non possit
Et mactibus apostolorum
praes biteros ecclesiae iturus
hierusolima congregauit
quibus intercetera : Videte
tales in ecclesia praesbiteros
constituendos esse sicut epõs:
& apostolus adtitum loquitur
& canones ipsitestantur
Praes biteros autem: merito
& sapientia dici. non a&ate :
Nam & morsi praecipitur.
ut eligat praes biteros : Vnde
& in pro uerbus dicit ⁊ Eloria
senum: canies ⁊ Quae est
haec camties. Haud̃ dubium
quin sapientia dequa
scriptum est ⁊ Canities
hominum prudentia est
Cumque nongentos & amplius
annos abadam usque adabrahã
uixisse homines legerimus
nullus alius primus appella¬
tus est praes biter id est senior
nisi abraham. qui multo pau¬
cioribus annis uixisse conuin¬
citur ⁊ Nonergo propter
decrepitam senectutem
sed prorter sapientiam praei¬
biteri inominantur : Quodsi
ita inirpm quur insipientes
constituuntur ⁊
eniamus ergonũne ad sacra¬

Expanded text:
scribit, cum una civitas pluscribit, cum una civitas plures episcopos habere non possit , et in Actibus apostolorum presbyteros Ecclesiae, iturus Hierosolymam, congregavit, quibus inter caetera ait: Videte tales in Ecclesia presbyteros constituendos esse, sicut episcopos, et Apostolus ad Titum loquitur, et canones ipsi testantur. Presbyteros autem merito et sapientia dici, non aetate . Nam et Moysi praecipitur, ut eligat presbyteros. Unde et in Proverbiis dicitur: Gloria senum canities . Quae est haec canities? Haud dubium quin sapientia, de qua scriptum est: Canities hominum prudentia est . Cumque nongentos et amplius annos ab Adam usque ad Abraham vixisse homines legerimus, nullus alius primus  Deest primus appellatus est presbyter, id est senior, nisi Abraham, qui multo paucioribus annis vixisse convincitur. Non ergo propter decrepitam senectutem, sed propter sapientiam, presbyteri nominantur. Quod si ita est, mirum cur insipientes cVeniamus ergo nunc ad sacra
Abbreviated transcription (Latin):
& indoctrina populorum : &
mofficio praedicandi ⁊ De
solam praeter auctoritatẽ
summi sacerdotii. clericorum
ordinatio & consecratio reserua¬
taest: ne a multis disciplina
ecclesiae uindicata. coneordiã
soluer& scandala generar&
Nãpaulus apł eosdẽ praesbite¬
ros. ut uere sacerdotes sub nonine
epis coporum. Ita ad seuerat lo¬
quens adtitum: Huius inquit¬
rei gratia reliquite crete ut ea
quae desunt corrigas. & consti¬
tuas perciuitates praes biteros.
quem ad modum egotibi disposui
Siquis sinecrimine est: unius
uxoris uirum. filios haben¬
tem fideles. non in accusatio¬
ne luxoriae. aut non subditos:
Oport& enim episcopũ. sine
crimine esse : Qua sententia
ostendit &iam praesbiteros.
subepiscoporum nomine taxa¬
ri÷ Vnde & adtimodieum
deordinatione ep̃i & diaconi
scribit de prbis omnino ta¬
cuit. quia eos mepiscoporum
nomine conprebendit :
Secundus enim primo comiune¬
tus gradus est ⁊ Sicut & ad
philippenses ep̃is &dia conibus

Expanded text:
et in doctrina populorum, et in et in doctrina populorum, et in officio praedicandi. Ac sola propter auctoritatem summo sacerdoti clericorum ordinatio et consecratio servata est, ne a multis Ecclesiae disciplina vendicata concordiam solveret, scandala generaret. Nam Paulus apostolus eosdem presbyteros, ut vere sacerdotes, sub nomine episcoporum ita asseverat, 426 loquens ad Titum: « Hujus rei, inquit, gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt corrigas, et constituas per civitates presbyteros, quemaSi quis sine crimine est, unius uxoris virum, filios habentem fideles, non in accusatione luxuriae, aut non subditos. Oportet enim episcopum sine crimine esse. Qua sententia ostendit, etiam presbyteros sub episcoporum nomine taxari. Unde et ad Timotheum de ordinatione episcopi et diaconi scribens, de presbyteris omnino tacuit, quia eos in episcoporum nomine comprehendit . Secundus enim primo conjunctus est gradus, sicut et ad Philippenses episcopis et diaconibus
Abbreviated transcription (Latin):
paulus plenissime scribit ad
timotheum ⁊ Namcum prae¬
misiss& desacerdotom electi¬
one . Continua sub iunxit:
Dia cones similiter inreprȩhen¬
sibiles. hoc est sine macula
sicut ep̃i ⁊ Pudici utiq idest
alibidine continentes : Non
bilingues. scilic& necontur¬
multum uino delito sinquia
bus quam defuturis cogitare:
posthaec subiecit : Hiautẽ
probentur primum e &sic
ministrent ⁊ Nullum crimen
habentes ⁊ Hi utiq sicut ep̃i
ante ordinationem probari
sumpsit ut dictum est afiluis
aaron⁊ Quienim sacerdotes
uocantur inue teri testamento
hi sunt quinunc appellantur
presbiteri ⁊ Et qui nuncupa¬
bantur principes sacerdotum:
nunc ep̃i nominantur ⁊ Praes¬
biteri autem Inter prae tantur
seniores ⁊ Quia seniores aetate
graeci pres bitbros uocant ⁊
His enim : sicut epĩs dispensatio
ministeriorum dĩ commissa
est ⁊ Prae sunt enim ecclesiae
xp̃i & inconfectione diuini
corporis & sanguinis: consortes
cum epis copis sunt ⁊ Cimiliter

Expanded text:
postolus plenissime scribit ad postolus plenissime scribit ad Timotheum. Nam cum praemisisset de sacerdotum electione, continuo subjunxit: Diaconi similiter irreprehensibiles , hoc est, sine macula sicut episcopi. Pudici utique, id est, a libidine continentes. Non bilingues, scilicet ne conturmulto vino dediti: quia bus quam de futuris cogitare. Post haec subjecit: Hi autem probentur primum, et sic ministrent, nullum crimen habentes. Hi utique sicut episcopi, ante ordinationem probari sumpsit ut dictum est a filiis Aaron. Qui enim sacerdotes vocabantur in Veteri Testamento, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri, et qui nuncupabantur principes sacerdotum, nunc episcopi nominantur. Presbyteri autem interpretantur seniores, quia seniores aetate Graeci presbyteros vocant. His enim, sicut episcopis, dispensatio mysteriorum Dei commissa est. 2. Praesunt enim Ecclesiae Christi, et in confectione divini corporis et sanguinis consortes cum episcopis sunt, similiter
Abbreviated transcription (Latin):
lectionibus audiendo: Ipsi
atiam ut aures habeamus ad
dñm: clamant : Ipsiquoque
euangelizant:. Gine ipsis
sacerdos nomen hab&: officus
non hab& : Nlam sicut insacer¬
dote consecratio : Ita in ministi
dis pensatio sacramenti est
Ille orare: hic psallere
mandat: Ille oblata scĩficare
hic sc̃ĩ ficata dispensat, Ipsis
atiam sacerdotibus propter p̃¬
sumptionem non lic& demen¬
sa dñi tollere calicem isiens
traditus fuerit adiacono
Laeuitȩ inferunt oblationes
operiunt arcam testa menti
Ponenim omnes uident alta
mysterio rum quae operiunt
aleuitis: neuide ant qui uideri
nondebent. & sumant qui ser¬
uare non possunt ⁊ Quipp̃tel
altario albis induti adsistuNT
ut caelestẽ uitam habeant.
candidiq adhostias & inmacu¬
lati accedant. mundiscilic&
corpore . & incorruptipudore
Tales enim decadnm habere
ministros: qui nullo carnis
corrumpantur contagio. sed
splendeant .⁊. Quales autem
dia coni ordinentur a postł¬

Expanded text:
lectionibus audiendis. Ipsi lectionibus audiendis. Ipsi etiam, ut aures habeamus ad Dominum, clamant. Ipsi quoque evangelizant. Sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet. Nam sicut in sacerdotio consecratio, ita et in ministro dispensatio sacramenti est. Ille orare, hic psallere mandat. Ille oblata sanctificat, hic sanctificata dispensat. Ipsis etiam sacerdotibus propter praesumptionem non licet de mensa Domini tollere calicem, nisi eis traditus fuerit a diacono. Levitae inferunt oblationes operiunt arcam testamenti. Non enim omnes vident alta mysteriorum quae operiuntur a levitis, ne videant quii videre non debent, et sumant qui servare non possunt. Qui propterea altari albis induti assistunt, ut coelestem vitam habeant, candidique ad hostias et immaculati accedant, mundi scilicet corpore, et incorrupti pudore. Tales enim decet Dominum habere ministros, qui nullo carnis corrumpantur contagio, sed splendeant. Quales autem diaconi ordinentur, Paulus a
Abbreviated transcription (Latin):
it aleguntur : Conuocantes aũ
duo decim a postoli multitudinẽ
ergo est fratres: Considerate
ex uobis uiros. bonitestimonii
septem plenos spũ sapientiae:
quos constituamus in hanerẽ
Nos uero erimus orationi&
ministerio sermonis instan¬
tes ⁊ Et placuit hic sermo
coram multitudine: Etele¬
gerunt statim stephanũ uirũ
Et cum orasseNt: in posuerunt
illis manus : uerbumq: dĩ
crescebat. & multiplicabatur
numerus credentium : E
hinc iam decreuerunt apͥostoli.
uel successores apostolorum.
per omnes ecdesias. septem
diacones : qui sublimiori gradu
& cȩteris proxime circaa ram
xp̃i. quasi columnae altaris
adsistereNt & nonsine aliquo
septe narii numeri mysterioꝵ
Hlienim sunt  quos in a pocalip¬
sinlegimus. septem angeli tu¬
bas canentes : Hisunt: septẽ
candelabra aurea : Hi uoces
tonitruorum ⁊ Ipsienim cla¬
rauoce in modum prae conis
ammonent cunctos. siue ino¬
rando. siue inflectendo geni¬
bus siue inpsallendo. siue in

Expanded text:
ita leguntur: Convocantes autem ita leguntur: Convocantes autem duodecim apostoli multitudinem ergo est, fratres? Considerate ex vobis viros boni testimonii septem, plenos spiritu sapientiae, quos constnos vero erimus orationi et ministerio sermonis instantes. Et placuit hic sermo coram multitudine, et elegerunt statim Stephanum virum et cum orassent, imposuerunt illis manus, verbumque Dei crescebat, et multiplicabatur numerus credentium . Ex hinc jam decreverunt apostoli, vel successores apostolorum, ut per omnes Ecclesias septem diacones, qui sublimiori gradu caeteris, proxime circa aram Christi quasi columnae altaris assisterent, et non sine aliquo septenarHi sunt enim, quos in Apocalypsi legimus, septem angeli tubis canentes . Hi sunt septem candelebra aurea, hi voces tonitruorum. Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive in orando, sive in flectendis genibus, sive in psallendo, sive in
Abbreviated transcription (Latin):
uasa dñi : Hi igitur cumordinan¬
tur. sicut sacerdotes & leuitae
manus inpositionem non suscipiuNT:
sed patenam tantum & calicem de
manu ep̃i. & abarchidiacono.
scypphum aquae. cũ a quamanile
& manutergium accipiunt ⁊
iaconorum ordo ã tribuleui
accepit exordium ⁊ Praecepit
enim dñs moysi. ut perordinatio¬
nem. aa ron sacerdotis & filiorũ
eius rursus leui tribus indiuini
cultus ministerio ordinaretur
& consecrarentur dño proominib:
primogenitis & seruireNT pro
is rahel coram aaron & filiis eius.
intabernaculo dĩ. excubantes in
templo die acnocte ⁊ Ipsiq gesta¬
runł arcã & tabernaculum.
& omnia uasa eius. & in circuitu
tabernaculi castra ipsi constitue
culo ipsi deponeneNT : rurius
ipconponerent : Auiginti
quinque annis & sũpra intaber¬
naculo seruire mandatũ est
Quam regulam sc̃i patres & in
nouo testamento constituerunt:
INeuangelio autem primordia
eorum & mnactibus apostolorũ :¬

Expanded text:
vasa Domini . Hi igitur cum ordinanvasa Domini . Hi igitur cum ordinantur, sicut sacerdotes et levitae, manus impositionem non suscipiunt: sed patenam tantum et calicem de manu episcopi, et archidiacono scyphum aquae cum aqua manili et manutergium accipiunt. CDiaconorum ordo a tribu Levi accepit exordium. Praecepit enim Dominus Mosi, ut post ordinationem Aaron sacerdotis et filiorum ejus, rursus Levi tribus in Divini cultus ministerio ordinarentur et consecrarentur Domino pro omnibus primogenitis, et servirent pro Israel coram Aaron, et filiis ejus, in tabernaculo Dei, excubantes in templo die ac nocte. Ipsique gestarent arcam et tabernaculum et omnia vasa ejus, et in circuitu tabernaculi castra ipsi rursus  Dculo ipsi deponerent, rursus ipsi componerent. A viginti quinque annis, et supra, in tabernaculo servire ipsis mandatum est. Quam Regulam sancti Patres et in Novo Testamento constituerunt. In Evangelio autem primordia eorum, et in Actibus Apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
eotemporerutil&. sed ad signũ
latitiae demonstrandum. ut
sulitipo luminis corporalis. illa
lux ostendatur. dequa ineuan
quae inluminat omnem homnẽ
uenientem in mundum
IT̃ ESIPORI DESUS DIACONITVS¬
ubdia con. qui apud grecos yp¬
po diaconi uocitantur. Ines¬
dra inueniuntur: appellanturq
ibi nathanei. id est in humilitate
dño seruientes : Exeorum or¬
dine fuit ille nathanael: quim
euengelio iohannis diuina pro¬
ditione commonitus. saluatorẽ
meruit c̃fiteri : Ouique &iã
ad primũ diuinitatis indicium.
acdicente : Ecceuere israheli¬
tam quodolus ñ est : Denique:
istioblationes intẽplo dñi suscipiuNT
apopulis ⁊ Isti obaediuNT officiis leus¬
tarum ⁊ Isti quoq uasa corpo¬
ris & sanguinis xp̃i dia conibus
ad altari a dñi offerunt ⁊ De
quibus quidem placuit patrib.
tant casti & continentes sint
abuxoribus: & ab omni carnali
inmunditia liberi ⁊ Tuxta
quod illis prophata dicente
iubetur: mundamini quifertis

Expanded text:
eodem tempore rutilet, sed ad signum eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur de qua in Evanquae inluminat omnem hominem venientem in hunc mItem Isidori de subdiaconis. Subdiaconi, qui apud Graecos hypodiaconi vocantur, in Esdra inveniuntur, appellanturque ibi Nathinaei, id est, in humilitate Domino servientes . Ex eorum ordine fuit ille Nathanael, qui in evangelio Joannis divina proditione commonitus, Salvatorem meruit confiteri. Quique etiam ad primum divinitatis indicium ac dicente: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Denique isti oblationes in templo Domini suscipiunt a populis. Isti obediunt officiis levitarum. Isti quoque vasa corporis et sanguinis Christi diaconibus ad altaria Domini offerunt . De quibus quidem placuit patribus, tant, casti et continentes sint ab uxoribus, et ab omni carnali immunditia liberi, juxta quod illis propheta dicente jubetur: Mundamini qui fertis
Abbreviated transcription (Latin):
aut delapsa : ꝑ eosdem acto¬
res dethes auris dominicis refi¬
cerentur atq. excolerentur
Ergo actores templi: ex orcistae
sunt inpopulo dĩ  Quomos
enim actor pnudens & bonus
scit quid sit dominisui census
& omnis substantie modus
&redigit apud se totius posses¬
sionis instrumenta originalia
sic & eorcista redigit insua
diligentia totius regni dñi seen¬
ta: ut memoriae mand& de scr¬
turarum sacramentis: unde
a postoli prae conium Ex¬
orcistas enim memorat. apłs
cum dicit: Numquid omnes
donationes habent. sanationũ
Hienim cumordinantur
sicut ait canon. accipiunt de
manu ep̃i libellũ. in quo scrip¬
tisunt exorcismi. accipientes
potestatem inponendi manus
super merguminos siue cati¬
cuminos
ccolia grecȩ latine cerose¬
rarii dicuntur. adeportand
cereis quando legendum est
euangelium aut̃ sacrificium
offerendum  Tunc enim
accenduntur luminaria ab
eis & deportantur: non ad
effugandas tenebras dũ sol

Expanded text:
aut delapsa, per eosdem actoaut delapsa, per eosdem actores de thesauris Dominicis reficerentur atque excolerentur. Ergo actores templi, exorcistae sunt in populo Dei. Quomodo enim actor prudens et bonus scit quis sit domini sui census et omnis substantiae modus, et redigit apud se totius possessionis instrumenta originaria: sic et exorcista redigit in suam diligentiam totius regni Domini secreta, ut memoriae mandet de scripturarum sacramentis, unde Apostoli praeconium. Exorcistas enim memorat Apostolus, cum dicit: Nunquid omnes donationes habent sanationum ? Hi enim cum ordinantur, sicut ait canon , accipiunt de manu episcopi libellum, in quo scripti sunt exorcismi, accipientes potestatem imponendi manus super energumenos, sive catechumenoshi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis, quando legendum est Evangelium, aut sacrificium offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol
Abbreviated transcription (Latin):
deb&lector. non oculis : Ne
potius exseipso ex spectato¬
res magis: quam auditores
faciat ⁊ Vetus opinio est
lectoris pronuntiandi causa.
praecipuam curam uocis ha¬
buisse : ut ex audiri in tumultu
possit : Vnde & dudum lectores:
praecones uel proclamatores
uocabantur
esse ex orcistas secundum offsi¬
cia quae intemplo salomonis
erant disposita. quaeq posteri
us sunt abesdra dispertita :
res memorat templi. eos nunc
esse ex orcistas in ecclesia dĩ
Fuerunt enim subes dra actores
templi seruorum salomonis
filii : qui actum templi totius
subcuram suam haberent:
aut sacris oblationibus. deser¬
uirent I Et cum fuis sent ex
ordine & ministerio tempłi.
longe fuerunt ab officio alta¬
ris dĩ ÷ Quia necsalmistis.
nec ostiariis. nec sacrorum ser¬
uis at tingere licebat admunera
altaris : nisi tantũ modo leui¬
tis : Quidergo est : nullam
aliam curam habebant actores
templi. nisi ad sacratecta fa¬
cienda. aut quae cumq fuisseNt

Expanded text:
debet lector, non oculis, ne debet lector, non oculis, ne potius ex seipso eos spectatores magis, quam auditores faciat. Vetus opinio est, lectores pronuntiandi causa praecipuam curam vocis habuisse, ut exaudiri in tumultu possent. Unde et dudum lectores praecones vel proclamatores vocabantur. esse exorcistas, secundum officia quae in templo Salomonis erant dispus sunt ab Esdra dispertita. Et res memorat templi, nunc eos nunc esse exorcistas in ecclesia Dei. Fuerunt enim sub Esdra actores templi, servorum Salomonis filii, qui actum templi totius sub cura sua haberent, ac aut sacris oblationibus deservirent. Et cum fuissent ex ordine et ministerio templi, longe fuerunt officio ab officio altaris Dei: quia nec psalmistis, nec ostiariis, nec sacrorum servis attingere licebat ad munera altaris, nisi tantummodo levitis. Quid ergo est? Nullam aliam curam habebant actores templi, nisi ad sartatecta facienda, ut aut quaecunque fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã  Sicutiest⁊ Quis ac¬
cussauit aduersus electos dĩ.
ds qui iustificat quodq sicon¬
firmatiue non seruato genere
pronuntiationis suae dicatur
magna ꝑuersitas oritur ⁊
Sic ergo pronuntiandum est ⁊
Acsidicer&⁊ dsne. qui iusti¬
se est ergo intantis rebus
scientiae ingenium. quo pro¬
pride singula. conuenienterq:
pronuntienter ÷ Proptereans¬
& accentuum u̾im oport& leq¬
torem scire ut nouerit inqua
syllaba uox. protendatur
pronuntiantis ⁊ Plerum que
enim imperitilectores. inuer¬
borum accentibus errant.
& solent in riderenos imperiti.
hiqui uidentur habere notitiam
detrahentes & iurantes. peni¬
tus nos nescire quod dicimus:
Porro uox lectoris. simplex erit
&clara. ad omne pronuntiatio¬
nis genus ac commodacta. plena
ticum effugiens sonum
Non humilis. nec adeo sublimis
non fracta uel tenera: nihilq
femineũ sonans. neq cum mo¬
tu corporis. sed tantum
cum grauitate speciȩ, Nuribus
enim & cordi consuleri

Expanded text:
tentiam: sicuti est: Quis actentiam: sicuti est: Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat? Quod si quasi confirmative, non servato genere pronuntiationis suae, dicatur, magna perversitas oritur. Sic ergo pronuntiandum est, ac si diceret: Deusne qui justitur, non. Necesse est ergo in tantis rebus scientiae ingenium, quo proprie singula convenienterque pronuntientur. Propterea et accentuum vim oportet lectorem scire, ut noverit in qua syllaba vox protendatur pronuntiantis. Plerumque enim imperiti lectores in verborum accentibus errant, et solent irridere nos imperitiae hi qui videntur habere notitiam, detrahentes et jurantes penitus nos nescire quod dicimus. Porro vox lectoris simplex erit, clara, ad omne pronuntiationis genus accommodata, plena ticum effugiens sonum, non humilis, nec adeo sublimis, non fracta vel tenera, nihilque femineum sonans, neque cum motu corporis, sed tantum cum gravitatis specie. Auribus enim et cordi consulere
Abbreviated transcription (Latin):
bumdĩ praedicant ⁊ Quib:
dicitur ⁊ Clamanecesses
quasituba ex alta uocem tuã
Isti quippe dum ordinantur
primum de eorum conuersa¬
tione. ep̃s uerbum faert ad
populum ⁊ Demde coram
plehe. tradit eis codicem apici
diumnorum. addĩ uerbum
adnuntiandum  Qui aute
adhunis modi prouehitur gra¬
dum iste erat doctrina &
libris inbutus. sensuumq
Acuerborũ scientia pornatus
Ita ut distinctionibus senten¬
tiarum intellegat. ubifimatꝰ
iunctura. ubi ad huc pendeat
oratio ubisententia extremo
claud atur ⁊ Sicq expeditus.
uim pronuntiationis tenebit:
ut ad intellectum omnium
mentes sensumq: promoueat :
Discernendo genera pronun¬
tiationum. adq: ex primendo
tus. modo indicantis uoce.
modo dolentis. modo incre¬
pantis. modo exhortantis.
siue hissimilia secundũ geñ
propriae pronuntiationis
sententiarũ adhibenda cog¬
nitio est ⁊ Multa enim in
scripturis sunt: qua enisi pro¬
prio mo pronuntientur.
in contrarium recedunt sen¬

Expanded text:
bum Dei praedicant, quibus bum Dei praedicant, quibus dicitur: Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam . Isti quippe dum ordinantur, primum de eorum conversatione episcopus verbum facit ad populum, deinde coram plebe tradit eis codicem apicum divinorum, ad Dei verbum annuntiandum. Qui autem ad hujusmodi provehitur gradum, iste erit doctrina et libris imbutus, sensuumque ac verborum scientia perornatus, ita ut distinctionibus sententiarum intelligat ubi finiatur junctura, ubi adhuc pendeat oratio, ubi sententia extrema claudatur. Sicque expeditus vim pronuntiationis tenebit, ut ad intellectum omnium mentes sensumque promoveat, discernendo genera pronuntiationum, atque exprimendo tus, modo indicantis voce, modo dolentis jubentis, modo increpantis, modo exhortantis, sive his similia, secundum genus propriae pronuntiationis,sententiarum adhibenda cognitio est. Multa enim sunt in Scripturis, quae nisi proprio modo pronuntientur, in contrariam recidunt sen
Abbreviated transcription (Latin):
coma nutritur & sic tondetur
Sed qui haec exquirunt ad¬
uertant quid sit inter illud
propheticum uelamentums
& hanc euangelii reuelatio¬
nem ⁊ Dequa apostolus dicit.
cum transieris ad xp̃m. aufe¬
retur uelamen ⁊ Quod au¬
tem significabat ue lamen
interpositum inter faciem
moysi & aspectum populi
isrł. hoc significabat illis
temporibus &iam coma scorũ ⁊
Nam & apostolus comam
prouelamento esse dicit
Proinde iam non oport& ut
uelentur crinibus capita¬
eorum qui dño consecrantur.
sed tantum ut reuelentur
Quia quod erat occultum in
sacramento prophatiaesiam
ineuangelio declaratum est:
uocabantur. qui prae aerant
portis hierusalem⁊ Quiq or¬
dinati peruices suas: omnia
interiora templi uel exterio¬
ra custohebant ⁊ Hudeni
inter scm & iniquum discer¬
nentes: eostantum in ecclesia
qui sunt fideles recipiunt
Ntrare enim templum nisi
tambonos recipiendi quam
Lectorum ordo: formam &
mitium a prophetis accepit
Cunt igitur lectores: qui uer¬

Expanded text:
coma nutritur, et sic tondetur. coma nutritur, et sic tondetur. Sed qui haec exquirunt, advertant quid sit inter illud pret hanc euangelii reuelationem, de qua dicit apostolus: cum transieris ad Christum, auferetur uelamen. quod enim significat uelamen interposiMoysi, et aspectum populi Israel, hoc significabat illis temporibus etiam coma sanctorum. Nam et Apostolus comam pro velamento esse dicit. Proinde jam non oportet, ut velentur crinibus eorum capita, qui Domino consecrantur : sed tantum ut revelentur, quia quod erat occultum in sacramento prophetiae, jam in Evangelio declaratum est. vocabantur; qui praeerant portis templi Hierusalem, quique ordinati, per vices suas omnia interiora templi vel exteriora custodiebant . Hi denique inter sanctum et iniquum discernentes, eos tantum in ecclesia qui sunt fideles, recipiunt. Intrare enim templum nisi tam bonos recipiendi, quam . Lectorum ordo formam et initium a prophetis accepit. Sunt igitur lectores, qui ver
Abbreviated transcription (Latin):
amur. atq inde in nouatis sen¬
sibus ut comis rudibus enites ca¬
mus. expoliantes nos iuxta.
a postolum u&erem hominem
cum actibus suis & induentes
nouum qui renouatur magni¬
tione dĩ ÷ Quã renouatinẽ
inmente oport& fieri. sed in ca¬
pite demonstrari. ubi ipsa
mens noscitur habitare :
Quoduero de tonso capite
superius. inferius circuli
corona relinquitur. sacer¬
dotium regnumq ecdesiae
in eis. existimo figurari i
Thyara enim aput ueteres. con¬
stituebatur. incapite sacer¬
dotum  Haee exbysso con¬
fecto. rotunda erat quasi
sphera media. & hoc signifi¬
catur in parte capitis tonsa
Corona autem. latitudo au¬
rei est circuli: quae regum
capita cingit I Utrumq
ltaq signum exprimitur
incapite clericorum ut im¬
pleatur &iam corporis quadã¬
similitudine. quod scriptũ est :
patro a postolo perdocente
Uos estis genus electũ. regale
sacerdotium  Quaeritur
autem. quur sicut apud anti¬
quos nagoreos non ante

Expanded text:
amur, atque inde innovatis senamur, atque inde innovatis sensibus ut comis rudibus enitescamus, exspoliantes nos, juxta Apostolum, veterem hominem cum actibus suis , et induentes novum, qui renotionem Dei . Quam renuvationem in mente oportet fieri, sed in capite demonstrari, ubi ipsa mens noscitur habitare. Quod vero de tonso capite superius, inferius circuli corona relinquitur, sacerdotium regnumque Ecclesiae in eis existimo figurari. Tiara enim apud veteres constituebatur in capite sacerdotum. Haec ex bysso confecta rotunda erat, quasi sphaera media, et hoc significatur in parte capitis tonsa. Corona autem latitudo aurea aurei est circuli, quae regum capita cingit. Utrumque itaque signum exprimitur in capite clericorum, ut impleatur etiam quadam corporis similitudine, quod scriptum est, Petro apostolo perdocente: Vos estis genus electum, regale sacerdotium . Quaeritur autem cur, sicut apud antiquos Nazaraeos, non ante
Abbreviated transcription (Latin):
onsurae ecclesiasticȩ usus
a nagoreis nisi fallor exortus
estI Qui prius crine seruato.
pleta. caput radebant. & ca¬
pillos migne sacrificii. ponere
iubebantur scilic&. ut perfec¬
tionem deuotionis suȩ dño
consecrareNT  Nuius ergo
exempliusus. ab apostolis in¬
troductus est Athnqui in
diuinis cultibus. mancipati dño
consecrantur. quasi nagorei
uentur ⁊ Hoc quippe &eze¬
chieli prophetae iubetur: di¬
cente dño ⁊Tufili hominis
sume tibi gladium acutum
& duces percaput tuum & bar¬
ban  Uidelic&: quia & ipse
sacerdotaligenere dõ inmi¬
nisterium sc̃i ficationis deser¬
uiebat ⁊ Hoc & nazore cos
illos. priscillam &aquilã cq
mactibus a postolorumpri¬
mum fecisse legimus: paulum
quoq: apostolum. & quosdam
discipulorum xp̃i qui in huius
terunt ⁊ Est autem inclericis
tonsura: signum quoddam
quod incorpore figuratur.
sed manimo agitur ⁊ Seilic&.
ut hoc signo in religionẽ uitia
resecantur. & criminibus car¬
nis nr̃ae quasi crinibus exu¬

Expanded text:
onsurae ecclesiasticae usus a Nazaraeis, nisi fallor, exortus est. Qui prius crine servato, completa caput radebant, et capillos in igne sacrificii ponere jubebantur, scilicet ut perfectionem devotionis suae Domino consecrarent. Hujus ergo exempli usus ab apostolis introductus est, ut hi qui in divinis cultibus mancipati Domino consecrantur, quasi Nazaraeiventur. Hoc quippe et Ezechieli prophetae jubetur, dicente Domino: Tu fili hominis, sume tibi gladium acutum, et duces per caput tuum et barbam . Videlicet quia et ipse sacerdotali genere Deo in ministerium sanctificationis deserviebat. Hoc et Nazaraeos illos, Priscillam et Aquilam, in Actibus apostolorum primum fecisse legimus: Paulum quoque apostolum, et quosdam discipulorum Christi, qui in hujusmterunt . Est autem in clericis tonsura signum quoddam, quod in corpore figuratur, sed in animo agitur, scilicet, ut hoc signo in religione vitia resecentur, et criminibus carnis nostrae, quasi crinibus exu