comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nemo in illo uiditio supplosit Credo ne stoitis renuntia¬
retur imitatus est honio romanus & consularis uetẽm illum.
Nocratem qui cum onimum sapientissimus esset. lanc¬
tissimeq iuxisset ita in uiditio capitis pro se ipĩs clixit. ut
ion supplex aut reus sed magister aut dominus uideretur
esse uidicum. quin etiam cum ei scriptam orationem diser¬
tissmius orator lysias attulisser quam si ei inderetur edis¬
ere ut ea pro se miuditio uteretur. non muitus legit. &¬
commode scriptam esse dixit Sed inquit ut si mihil calce¬
os sycionis attulisses non uterer quamiuis essent abiles
atq apti ad pedem quia non essent uiriles: sic illam orati¬
nem disertam sibi & oratoriam uideri. fortem & uirilem
non uideri Ergo ille quoq dampnatus est. neq solum pͥ¬
mis sententiis quibus tantum statuebant iudices. cdamp¬
uarent an absoluerent.sed etiam illis. quas iterum legi¬

Expanded text:
nemo in illo iudicio supplosit, credo, ne Stoicis renuntianemo in illo iudicio supplosit, credo, ne Stoicis renuntiaretur. Imitatus est homo Romanus et consularis veterem illum ocratem, qui, cum omnium sapientissimus esset sanctissimeque vixisset, ita in iudicio capitis pro se ipse dixit, ut non supplex aut reus, sed magister aut dominus videretur esse iudicum. Quin etiam, cum ei scriptam orationem disertissimus orator Lysias attulisset, quam, si ei videretur, edisceret, ut ea pro se in iudicio uteretur, non invitus legit et commode scriptam esse dixit; "sed" inquit "ut, si mihi calceos Sicyonios attulisses, non uterer, quamvis essent habiles atque apti ad pedem, quia non essent viriles," sic illam orationem disertam sibi et oratoriam videri, fortem et virilem non videri. Ergo ille quoque damnatus est; neque solum primis sententiis, quibus tantum statuebant iudices, damnarent an absolverent, sed etiam illis, quas iterum legi
Abbreviated transcription (Latin):
is quidem aut liberius causam dici suam quam sun plex
oratio ueritatis ferebat. Paulum huic cocte tribuit parti¬
um disertissimo adulescenti sororis sue filio. Dixit item
causam illam quadam ex parte ꝙ mutius more suo nu¬
lo apparatu pure ac dillucide. Quod si tu tunc crasse dix¬
isses qui subsidrum oratori ex illis disputatiombus qui¬
us philosophi utuntur ad dicendi copiam petendum e
paulo ante dicebas. Et si tibi pro .p. rutilio non philoso¬
phorum more sed nio licuisset dicere ꝙͣnis scelerati illi fu¬
issent sicuti fuerunt pestiferi ciues supplitioq digni tam
omnem corum importumitatem ex intimis mentibus euel¬
lisset us orationis tue. Nunc talis uir amissus est. dum
causa ita dicitur ut si in illa commentitia platonis ciuita¬
te res ageretur. nemo ingenuit.nemo inclamauit pati¬
norum. nihil cuiꝙͣ doluit. nemo est questus nemo rem
pub.implorauit. nemo supplicauit. quid multa: pedem

Expanded text:
tius quidem aut liberius causam dici suam, quam simplex tius quidem aut liberius causam dici suam, quam simplex ratio veritatis ferebat. Paulum huic Cottae tribuit partium, disertissimo adulescenti, sororis suae filio; dixit item causam illam quadam ex parte Q. Mucius, more suo, nullo apparatu, pure et dilucide. Quod si tu tunc, Crasse, dixisses, qui subsidium oratori ex illis disputationibus, quibus philosophi utuntur, ad dicendi copiam petendum esse paulo ante dicebas, et, si tibi pro P. Rutilio non philosophorum more, sed tuo licuisset dicere, quamvis scelerati illi fuissent, sicuti fuerunt pestiferi cives supplicioque digni, tamen omnem eorum importunitatem ex intimis mentibus evellisset vis orationis tuae. Nunc talis vir amissus est, dum causa ita dicitur, ut si in illa commenticia Platonis civitate res ageretur. Nemo ingemuit, nemo inclamavit patronorum, nihil cuiquam doluit, nemo est questus, nemo rem publicam imploravit, nemo supplicavit; quid multa? pedem
Abbreviated transcription (Latin):
originibus sius exposuit ip̃e. reprehendebat igitur gal¬
bam rutilius ꝙ is .gͦ. sulpitii galli propinqui sui.q. pupil¬
lum filium. ipẽ pene in humeros suos ex tulisset. qui pa¬
tris clarissimi recordatione & memoria fletum populo
mouerer: & duos filios suos paruulos tutelle populi cõ¬
mendasset. ac se tanquam in promptu testamentum
ere dixisser illorum orbitati. Itaq tum & inuidia & o¬
dio populi. Tum galba premeretur. iisos cum tragediis
libertatum ferebat. quod item apud Catonem scriptum
esse iudeo msi pueris & lacrimis usus esset penas eiun c¬
turum fuisse Hec rutilius ualde iituperabat. & huit
humilitati dicebat. el exilium fuisse uel mortem antepo¬
nendam. Neq uero hoc solum dixit. sed ipẽ & sensit & fi¬
cit. Nam cum esset ille uir exemplum ut scitis innocen¬
tie. cumq illo nemo integrior esset in ciuitate neq sanc¬
tior. non modo supplex uidicibus esse uoluit. Sed ne orna¬

Expanded text:
Originibus suis exposuit ipse. Reprehendebat igitur GalOriginibus suis exposuit ipse. Reprehendebat igitur Galbam Rutilius, quod is C. Sulpici Gali propinqui sui Q. pupillum filium ipse paene in umeros suos extulisset, qui patris clarissimi recordatione et memoria fletum populo moveret, et duos filios suos parvos tutelae populi commendasset ac se, tamquam in procinctu testamentum ere dixisset illorum orbitati. Itaque, cum et invidia et odio populi tum Galba premeretur, hisce eum tragoediis liberatum ferebat; quod item apud Catonem scriptum esse video, nisi pueris et lacrimis usus esset, poenas eum daturum fuisse. Haec Rutilius valde vituperabat et huic humilitati dicebat vel exsilium fuisse vel mortem anteponendam. Neque vero hoc solum dixit, sed ipse et sensit et fecit: nam cum esset ille vir exemplum, ut scitis, innocentiae cumque illo nemo neque integrior esset in civitate neque sanctior, non modo supplex iudicibus esse noluit, sed ne orna
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si corpora capta sint armis aut constructa uniculis
tamen suum is atq omnium uerum impunitam li¬
ertatem tenere debeat Que uero addidisti non modo se¬
natu seriure posse populo sed etiam debere: quis hoc philo¬
sophus tam mollus.tam languidus: tam eneruatus. tam
muna ad uoluptatem corporis doloremq referens pri¬
bare posser: senatum seruire populo. cui populus ip̃e mo¬
derandi. &t regenchi sui potestatem. quasi quasdam ha¬
benas tradidisser Itaq hec cum ate diuinitus ego di¬
ta arbitrarer ꝑ rutulius ruffus. homo doctus & philoso¬
phie deditus: non parum commode sed etiam turpiter
flagitiose dicta esse dicebat. Ĩdem .q. seruium galbar
quem hominem probe commeminisse se aiebat. per¬
grauiter reprehendeͦ solebat ꝙ is.L. scribonio questione
in eum ferentem populi misericordiam concitasset. Cum
R. Cato galbe grauuis atq acer mimicus asper apud.

Expanded text:
etiam si corpora capta sint armis aut constricta vinculis, etiam si corpora capta sint armis aut constricta vinculis, tamen suum ius atque omnium rerum impunitam libertatem tenere debeat. Quae vero addidisti, non modo senatum servire posse populo, sed etiam debere, quis hoc philosophus tam mollis, tam languidus, tam enervatus, tam omnia ad voluptatem corporis doloremque referens probare posset, senatum servire populo, cui populus ipse moderandi et regendi sui potestatem quasi quasdam habenas tradidisset? Itaque haec cum a te divinitus ego dicta arbitrarer, P. Rutilius Rufus, homo doctus et philosophiae deditus, non modo parum commode, sed etiam turpiter et flagitiose dicta esse dicebat; idemque Servium Galbam, quem hominem probe commeminisse se aiebat, pergraviter reprehendere solebat, quod is, L. Scribonio quaestionem in eum ferente, populi misericordiam concitasset, cum M. Cato, Galbae gravis atque acer inimicus, aspere apud
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia putabat a uite consuetudme & a ciuitatuu mo¬
ribis ab horrebant. Quod si ea probarentur in populis
atq ciuitatibus quis tibi Crasse concessisset clarissimo ui¬
roatq amplissimo principi ciuitatis ut illa diceres in
maxima contione tuorum ciuium que dixisti: eripit
rios ex miseriis eripite ex faucibus eorum quouum cru¬
delitas nostro sanguine non potest expleri: nolite smere.
nos quoqua seruire: nisi uobis uniuersis quibiis. &
possiunus & debemus. Ommitto miserias in quibrie
ut illi aiunt fortis uir esse non potest. ommitto fauces
ex quibuis te eripiius: ne uiditio mi quo exorbeatur san¬
uis tiuis. Quod sapienter negant accidere posse Seruire
uero non modo te. sed uniuersum senatum cuius tum
causas agebas ausus es dicere. Potest ne uirtus crasse
riure istis auctoribus: quorum tu precepta oratoris fa¬
cultate complecteris que & semper & sola libera est. queq

Expanded text:
iustitia putabat, a vitae consuetudine et a civitatum moiustitia putabat, a vitae consuetudine et a civitatum moribus abhorrebant. Quod si ea probarentur in populis atque in civitatibus, quis tibi, Crasse, concessisset, clarissimo viro et amplissimo et principi civitatis, ut illa diceres in maxima contione tuorum civium, quae dixisti? "Eripite nos ex miseriis, eripite ex faucibus eorum, quorum crudelitas nisi nostro sanguine non potest expleri; nolite sinere nos cuiquam servire, nisi vobis universis, quibus et possumus et debemus." Omitto miserias, in quibus, ut illi aiunt, vir fortis esse non potest; omitto faucis, ex quibus te eripi vis, ne iudicio iniquo exsorbeatur sanguis tuus, quod sapienti negant accidere posse: servire vero non modo te, sed universum senatum, cuius tum causam agebas, ausus es dicere? Potestne virtus, Crasse, servire istis auctoribus, quorum tu praecepta oratoris facultate complecteris? Quae et semper et sola libera est, quaeque,
Abbreviated transcription (Latin):
illud bonum in animo ne sit an in corpore: uirtute an
uoluptate definiatur: an hec inter se iungi copulari q p¬
sint.an uero ut quibusdam uisum nihil certum sciri nihil
plane cognosci & percipi possit. quarum rerum fateor
magnam multiplicenq esse disciplinam. & multas
piosas uariasq rationes. Sed aluia quiddam longe aliud
Crasse querimus. Acuto homine nobis opus est. & na¬
ira use usuq callido qui sagacitet per uestiget: qui d
siui ciues ii q hommes quibus aliquid dicendo persuadeͣ
uellit. cogitent. sentiant. opinentur: exspectent. Teneat
oportet uenas cuiusq generis etatis ordinis: & eopri
apuol quos aliquid aget aut erit acturus. mentes sen¬
sus q degustet. Philosophorum autem libros reseruet
ci dicendum erit de iustitia & fide mutuetur a platone.
cum hec exprimenda uerbis arbitrarctur. nouam quan¬
dam finxit in libris ciuitatem. usq eo illa que dicencda de

Expanded text:
illud bonum in animone sit an in corpore, virtute an illud bonum in animone sit an in corpore, virtute an voluptate definiatur, an haec inter se iungi copularique possint; an vero, ut quibusdam visum, nihil certum sciri, nihil plane cognosci et percipi possit; quarum rerum fateor magnam multiplicemque esse disciplinam et multas copiosas variasque rationes. Sed aliud quiddam, longe aliud, Crasse, quaerimus: acuto homine nobis opus est et natura usuque callido, qui sagaciter pervestiget, quid sui cives eique homines, quibus aliquid dicendo persuadere velit, cogitent, sentiant, opinentur, exspectent; teneat oportet venas cuiusque generis, aetatis, ordinis, et eorum, apud quos aliquid aget aut erit acturus, mentis sensusque degustet; philosophorum autem libros reservet ei dicendum erit de iustitia et fide, mutuetur a Platone; qui, cum haec exprimenda verbis arbitraretur, novam quandam finxit in libris civitatem; usque eo illa, quae dicenda de
Abbreviated transcription (Latin):
cdixit que a philosophis dici solent qui partu omnino
motus negant i animis ullos esse debere qui cuin eos
m iuditium mentibus concitent. scelus eos nepharium.
facere partim qui tollerabiliores uolunt esse & ad uerita¬
tem uite propius accedere per mechiocres ac potus leuel
motus debere esse odicunt. Orator autem omnia hec que
putantur in communi uite consuetudine mala ac moles¬
ta e fugienda multo maiora & acerbiora uerbis faci
ĩtemq ea que uulgo exspectenola atq optabilia rudentur
olicendo amplificat atq ornat. Neq uuilt ita sapiens inter
tultos uideri uti qui audiant aut illum ineptum aut g¬
culum putent aut etiam si ualde probent ingenium ora¬
toris sapientiam ammirentur se esse stultos moleste fe¬
rant. Sed ita peragrat per annos hominum ita sensus ho¬
minum. mentes q pertracstent ⁊t non desideret philoso¬
phorum descriptiones: neq exquirat oratione. suminu

Expanded text:
dixit, quae a philosophis dici solent? qui partim omnino dixit, quae a philosophis dici solent? qui partim omnino motus negant in animis ullos esse debere, quique eos in iudicum mentibus concitent, scelus eos nefarium facere; partim, qui tolerabiliores volunt esse et ad veritatem vitae propius accedere, permediocris ac potius levis motus debere esse dicunt. Orator autem omnia haec, quae putantur in communi vitae consuetudine mala ac molesta et fugienda, multo maiora et acerbiora verbis facit; itemque ea, quae vulgo expetenda atque optabilia videntur, dicendo amplificat atque ornat; neque vult ita sapiens inter stultos videri, ut ei, qui audiant, aut illum ineptum et Graeculum putent, aut, etiam si valde probent ingenium, oratoris sapientiam admirentur, se esse stultos moleste ferant; sed ita peragrat per animos, ita sensus hominum mentisque pertractat, ut non desideret philosophorum descriptiones neque exquirat oratione, summum
Abbreviated transcription (Latin):
dirent aut inflammare dicendo aut inflamantes
restinguere. cum co maxime ius oratoris magnitu¬
doq cernatur. nisi qui rerum ommum naturam mo
es hominum atq rationes penitus perspexerit In quo
philosophia sit oratori necessario percipienda. qio in stu¬
dio hominum. quo ingeniosissimorum otiosissimo¬
rum q totas etates uidemus esse contritas quorum
ego copiam magnitudinemq cognitionis atq artis.
non modo non contempno se etiam uehementer am¬
muror. Nobis tamen qui in hoc populo foro q uersa¬
miur satis est ca de moribrs hominum. et scire oe olice᷑
que non abhorreant ab hominum moribus quis enim un¬
ꝙͣ orator magnus & grauis cum iratum aduersario uidi¬
em facere uellet. hesitauit ob eam causam ꝙ nescire quid
esset uereconchia: feruor ne mentis an cupiditas poenien¬
di doloris: qiuis cum ceteros animorum motus aut iuoli¬
bus aut populo dicendo miscere atq agitare uellet ea

Expanded text:
audirent, aut inflammare dicendo aut inflammatas audirent, aut inflammare dicendo aut inflammatas restinguere, cum eo maxime vis oratoris magnitudoque cernatur, nisi qui rerum omnium naturam et mores hominum atque rationes penitus perspexerit, in quo philosophia sit oratori necessario percipienda; quo in studio hominum quoque ingeniosissimorum otiosissimorumque totas aetates videmus esse contritas. Quorum ego copiam magnitudinemque cognitionis atque artis non modo non contemno, sed etiam vehementer admiror; nobis tamen, qui in hoc populo foroque versamur, satis est ea de motibus animorum et scire et dicere quae non abhorrent ab hominum moribus. Quis enim umquam orator magnus et gravis, cum iratum adversario iudicem facere vellet, haesitavit ob eam causam, quod nesciret, quid esset iracundia, fervorne mentis an cupiditas puniendi doloris? Quis, cum ceteros animorum motus aut iudicibus aut populo dicendo miscere atque agitare vellet, ea
Abbreviated transcription (Latin):
les physicus egregium poema fecerit ad hoc ne philoso¬
pli quidem ip̃i qui omnia sicut propria sua esse ati
a se possideri uolunt dicere audent grometriam aut mu¬
sicam philosophi esse quia platonem omnes in illis artib
prestantissimum fiusse fateantur.c si iam placet¬
omnis artes oratori subiungere tollera biluis est. sit
potius dicere ut quoniam dicendi facultas non debeat
esse ieiuna atq inuida sed aspera atq distincta mul¬
tarum rerum iocunda quadam uarietate sit bom
ratoris multa auribus accipisse multa uidisse. multa
animo & cogitatione. multa etiam legendo percucur¬
isse neq ea ut sua possedisse sed ut aliena libasse. fateor
enim calidum quendam hunc & nulla i re tyronem
ac rudem nec peregrinum atq hospitem in agendo es¬
se debere
Eq uero istis tragediis tus quibus un philo¬
sophi maxime solent. Crasso per turbor ꝙ ita
dixisti neminem posse eorum mentes qui

Expanded text:
les physicus egregium poema fecerit. At hoc ne philosoles physicus egregium poema fecerit. At hoc ne philosophi quidem ipsi, qui omnia sicut propria sua esse atque a se possideri volunt, dicere audent, geometriam aut musicam philosophi esse, quia Platonem omnes in illis artibus praestantissimum fuisse fateantur. Ac si iam placetomnis artis oratori subiungere, tolerabilius est sic potius dicere, ut, quoniam dicendi facultas non debeat esse ieiuna atque nuda, sed aspersa atque distincta multarum rerum iucunda quadam varietate, sit boni oratoris multa auribus accepisse, multa vidisse, multa animo et cogitatione, multa etiam legendo percucurrisse, neque ea ut sua possedisse sed ut aliena libasse; fateor enim callidum quendam hunc et nulla in re tironem ac rudem nec peregrinum atque hospitem in agendo esse debere. Neque vero istis tragoediis tuis, quibus uti philosophi maxime solent, Crasse, perturbor, quod ita dixisti, neminem posse eorum mentis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ignitatem exornabant. Neq enim est interdictum au
arerum natura aut a lege aliqua atq more ut singu¬
lis hominibus ne amplus ꝙͣ singulas artes nosse lice¬
at. Quare non & sit sit eloquentissimus. athenis peri¬
cles idemo in ea ciuitate plurimos annos princeps
silii priblici fuit: id circo eiusdem hominis atq artis
utraq facultas existimanda est Nec si p. Crassus idem fu¬
it eloquens & iuris peritus ob eam causam in est infa¬
tate dicenoli iuris ciuilis scientia. Nam si quisq ut
in aliqua arte & facultate excellens aliam quoq artem
sibi assumpserit. is perfitiet. uit quod preterea sciẽt id
rus in quõ excellet pars quedam esse cideatur licet ista
ratione dicamus pila bene a duodecim scriptis ludere
proprium esse nuris ciuilis quomam utrumq cor
p. niutius bene fecerit Eadem q ratione dicantur. & qͦs
phisitos greci nominant/ iidem poete. quomam epedot¬

Expanded text:
dignitatem exornabant. Neque enim est interdictum aut dignitatem exornabant. Neque enim est interdictum aut a rerum natura aut a lege aliqua atque more, ut singulis hominibus ne amplius quam singulas artis nosse liceat. Qua re non, si eloquentissimus Athenis Pericles idemque in ea civitate plurimos annos princeps consili publici fuit, idcirco eiusdem hominis atque artis utraque facultas existimanda est, nec, si P. Crassus idem fuit eloquens et iuris peritus, ob eam causam inest in facultate dicendi iuris civilis scientia. Nam si ut quisque in aliqua arte et facultate excellens aliam quoque artem sibi adsumpserit, is perficiet ut, quod praeterea sciet, id eius, in quo excellet, pars quaedam esse videatur, licet ista ratione dicamus pila bene et duodecim scriptis ludere proprium esse iuris civilis, quoniam utrumque eorum P. Mucius optime fecerit; eademque ratione dicantur ei quos fusikou/s Graeci nominant eidem poetae, quoniam Empedoc
Abbreviated transcription (Latin):
mis sit de rebus assensus.. uero scaurus quem non
longe ruri apud se esse aucho uuir regende rei pub scier¬
tissimus si audierit hanc autoritatem grauitatis & con¬
silii su uindicari a te Crasse quod eam oratoris propriam
esse dicas ⁊am credo huc uemat & hanc loquacitãtem
nostram uultu ip̃o aspectuq conterreat. Qui quamqo
est indicendo minime contempnendus. prudentia tan
rerum magnarum magis ꝙͣ dicendi arte nititur. Neq
cyero si quis cotrumq potest aut ille consilii priblici auc¬
tor & senator bonis ob eam ipam̃ causam orator est.
aut hic disertus atq eloquens si est idem in procurat
ciuitans egregius aliquam scientia dicendi copiam est
consecutus. Multum inter se distant iste facultates. lon¬
eq sunt diuerse atq se iuncte. Neq cadem ratione.
ac uia. M. cato.p. affricanus.q. metellus. gͥ. lelius. qui
omnes eloquentes fuerunt. orationem suam & rei pub

Expanded text:
mis sit de rebus adsensus. M. vero Scaurus, quem non mis sit de rebus adsensus. M. vero Scaurus, quem non longe ruri apud se esse audio, vir regendae rei publicae scientissimus, si audierit hanc auctoritatem gravitatis et consili sui vindicari a te, Crasse, quod eam oratoris propriam esse dicas, iam, credo, huc veniat et hanc loquacitatem nostram vultu ipso aspectuque conterreat; qui quamquam est in dicendo minime contemnendus, prudentia tamen rerum magnarum magis quam dicendi arte nititur. Neque vero, si quis utrumque potest, aut ille consili publici auctor ac senator bonus ob eam ipsam causam orator est aut hic disertus atque eloquens, si est idem in procuratione civitatis egregius, illam scientiam dicendi copia est consecutus: multum inter se distant istae facultates longeque sunt diversae atque seiunctae neque eadem ratione ac via M. Cato, P. Africanus, Q. Metellus, C. Laelius, qui omnes eloquentes fuerunt, orationem suam et rei publicae
Abbreviated transcription (Latin):
omnium rerum diuinarum atq humanarum. uiin
naturam causasq nosse & omnem beneuiuendi rationẽ
enere & persequi nomine hoc appelletur. Oratorem ai¬
tem quomam deꝙ eo querimus. equidem non fatio cunder
quem crassus qui mihi uisus est omnem ominum re¬
rum atq artium scientiam comprehendere uno orator
offitio ac nomine abq eum puto esse qui & uerbis ad au¬
diendum iocundis & sententiis ad probandum accomo¬
latis uti possit in causibus forensibus atq comunibus
Hunc ego appello oratorem eumq esse preterea nistruc¬
tum uoce & actione & lepore quodam uolo Crassus uero
nihi noster uisus est oratoris facultatem non illius ar¬
tis terminis sed ingenii siu finibus immensis pene descri¬
bere. Nam & ciuitatum regendarum oratori guberna¬
cula sententia sua tradidit. in quo per mihi mirum uisum¬
st oratoris facultatemͣ Scerola te hoc illi concedere cur
sepissime tibi senatus breuiter impoliteq dicenti. maxi¬

Expanded text:
omnium rerum divinarum atque humanarum vim omnium rerum divinarum atque humanarum vim naturam causasque nosse et omnem bene vivendi rationem tenere et persequi, nomine hoc appelletur. Oratorem autem, quoniam de eo quaerimus, equidem non facio eundem quem Crassus, qui mihi visus est omnem omnium rerum atque artium scientiam comprehendere uno oratoris officio ac nomine; atque eum puto esse, qui et verbis ad audiendum iucundis et sententiis ad probandum accommodatis uti possit in causis forensibus atque communibus: hunc ego appello oratorem eumque esse praeterea instructum voce et actione et lepore quodam volo. Crassus vero mihi noster visus est oratoris facultatem non illius artis terminis, sed ingeni sui finibus immensis paene describere; nam et civitatum regendarum oratori gubernacula sententia sua tradidit, in quo per mihi mirum visum est, Scaevola, te hoc illi concedere, cum saepissime tibi senatus breviter impoliteque dicenti maxi
Abbreviated transcription (Latin):
gerctur.teneretur. hisq uteretur. hunc rei pub. rectore
e consilii publici auctorem esso habendim: predicar¬
q .p. lentulum principem illum. & tib. gracchum pa¬
&e .q. metellum ae .p. affricanum at. C lelium & in nume¬
rabiles alios: tum ex nostra ciuitate. tum ex ceteris:
Omnautem quereretur quisnam uiris consultus ue¬
re nominaretur: eum dicerem: qui legum & con suetudi¬
nis eius qua priuati in ciuitate Yterentur &e ad respon¬
denohun & ad agendum & ad cauendum peritus esset
Et ex eo genere. sextum elium. M. manilium .p. mutiu
nominarem atq ut iam ad leuiora artium studia uema.
si musicus si gramaticus: si poeta queratur possum si¬
nilit explicare quid corum quisq profiteatur a qu
non aniplius ab quoq sit postulandum philosophi demi¬
q ipĩ qui de sua in ac sapiẽntia uius onima pene profi¬
rtur: est tamen quedam descriptio. ut is qui studeat

Expanded text:
gereturque, teneret eisque uteretur, hunc rei publicae rectorem gereturque, teneret eisque uteretur, hunc rei publicae rectorem et consili publici auctorem esse habendum, praedicaremque P. Lentulum principem illum et Ti. Gracchum paet Q. Metellum et P. Africanum et C. Laelium et innumerabilis alios cum ex nostra civitate tum ex ceteris. Sin autem quaereretur quisnam iuris consultus vere nominaretur, eum dicerem, qui legum et consuetudinis eius, qua privati in civitate uterentur, et ad respondendum et ad agendum et ad cavendum peritus esset, et ex eo genere Sex. Aelium, M'. Manilium, P. Mucium nominarem. Atque, ut iam ad leviora artium studia veniam, si musicus, si grammaticus, si poeta quaeratur, possim similiter explicare, quid eorum quisque profiteatur et quo non amplius ab quoque sit postulandum. Philosophi denique ipsius, qui de sua vi ac sapientia unus omnia paene profitetur, est tamen quaedam descriptio, ut is, qui studeat
Abbreviated transcription (Latin):
sco: ut quid illud sit de quo disputetur explanet᷑
ne uagari at errare cogatur oratio: sibi qui inter se cdissen¬
serint non idem esse illucl de quo agitur intelligent. N
si forte quereretur que esset ars imperatoris constituen¬
dum putarem principio qui esset imperator. qui cum es¬
et constitutus administrator. quidam belli gerendi Tir
adungeremus de exercitu. de castris. de agminibus: de
signorum collocatiombis de opidorum oppiignatiomibus.
de commeatu: de insidiis fatiendis atq uicandis: De r¬
liquis rebus que essent prope belli adminstrandi qua¬
rum qui essent anmo ae scientia compotes eos esse mmi¬
peratores dicere: utererq exemplis affricanorum &
maximorum: epaminondam atq hannibalem: atq
eius generis homines nominarem. Sin autem quere¬
nius quis esset is qui ad rem pub morandam: usum
escientiam & studium suum contulisset.definirem ho
modo: qui quibus rebus ytilitas rei pub. pateretur. au¬

Expanded text:
seo, ut, quid illud sit, de quo disputetur, explanetur, seo, ut, quid illud sit, de quo disputetur, explanetur, ne vagari et errare cogatur oratio, si ei, qui inter se dissenserint, non idem esse illud, de quo agitur, intellegant. Nam si forte quaereretur quae esset ars imperatoris, constituendum putarem principio, quis esset imperator; qui cum esset constitutus administrator quidam belli gerendi, tum adiungeremus de exercitu, de castris, de agminibus, de signorum conlationibus, de oppidorum oppugnationibus, de commeatu, de insidiis faciendis atque vitandis, de reliquis rebus, quae essent propriae belli administrandi; quarum qui essent animo et scientia compotes, eos esse imperatores dicerem, utererque exemplis Africanorum et Maximorum, Epaminondam atque Hannibalem atque eius generis homines nominarem. Sin autem quaereremus quis esset is, qui ad rem publicam moderandam usum et scientiam et studium suum contulisset, definirem hoc modo: qui quibus rebus utilitas rei publicae pareretur au
Abbreviated transcription (Latin):
ea que uultis audatiuus: quod idem mihi spero usu esse uenturu
hac disputatione quod indicendo solet: ut nulla exspecte¬
tur ornata oratio. Neq enim sum de arte dicturus quam
nunqua didici: sed de mea con suetudine ipa q illa que
in commentarum meum retuli Sunt eusmoch non ali¬
qua mihi doctrina tradita. sed in rerum usu causisq tra¬
tata que si uobis hominibus eruditissimis non probabun¬
tur: Mestram iniquitatem accusatote qui ex me ea quesre¬
ritis que ego nescirem Meam facilitatem laudatote cin
uobis non meo uiolitio sed uestro studio moluctus non gra¬
uate respondero. Tum crassus. perge modo inquit antoni:
nullum est enim periculum ne quid tu eloquare nisi ita
prudenter ut e neminem nostrum peniteat adhunc for¬
monem impulisse
Go uero inquit pergam & id fatiam quod in prĩ¬
cipio fieri in omnibus disputationibris oportere cẽ¬

Expanded text:
ea, quae vultis, audacius, quod idem mihi spero usu esse venturum in ea, quae vultis, audacius, quod idem mihi spero usu esse venturum in hac disputatione, quod in dicendo solet, ut nulla exspectetur ornata oratio: neque enim sum de arte dicturus, quam numquam didici, sed de mea consuetudine; ipsaque illa, quae in commentarium meum rettuli, sunt eius modi, non aliqua mihi doctrina tradita, sed in rerum usu causisque tractata; quae si vobis, hominibus eruditissimis, non probabuntur, vestram iniquitatem accusatote, qui ex me ea quaesieritis, quae ego nescirem; meam facilitatem laudatote, cum vobis non meo iudicio, sed vestro studio inductus non gravate respondero.' Tum Crassus 'perge modo,' inquit 'Antoni; nullum est enim periculum, ne quid tu eloquare nisi ita prudenter, ut neminem nostrum paeniteat ad hunc te sermonem impulisse.' 'Ego vero,' inquit, 'pergam et id faciam, quod in principio fieri in omnibus disputationibus oportere cen
Abbreviated transcription (Latin):
onem diuturnii silentii nostri. Nam nunc quibus studen¬
um rebus esser accepinius quod ipsum est tamen magnũ
sed uuas carum rerum rationemq cupimus cognoscere
Quid si inquit Crassus quomam ego quo faciluis uos
pud me tenerem uestre potius obsecutus sum uoluntat
ꝙͣ aut consuetudini aut nature mee petimus ab antonio
ut & ea que continet neq adhuc protulit ex quibus unũ
bellum sibi excidisse iam dudum questus est explicet nobi
& illa ditendi misteria enimtiet ut uidetur nquit sulpi¬
tuis. nam antonio dicente etiam quid tu nitelligas senti¬
nus Peto igitur Crassus inquit a te quoniam id nobis
antoni hominibus id etatis oneris ab horum adulescenti¬
um studiis imponinir Ut exponas quid hisdem rebus qͣs
a te queri uides sentias.
Eprchensum equidem: me in quit Antonius pla¬
ne uideo atos sentio: non solum quod ea requirun

Expanded text:
onem diuturni desideri nostri; nam nunc, quibus studendonem diuturni desideri nostri; nam nunc, quibus studendum rebus esset accepimus, quod ipsum est tamen magnum; sed vias earum rerum rationemque cupimus cognoscere.' 'Quid si,' inquit Crassus 'quoniam ego, quo facilius vos apud me tenerem, vestrae potius obsecutus sum voluntati, quam aut consuetudini aut naturae meae, petimus ab Antonio, ut ea, quae continet neque adhuc protulit, ex quibus unum libellum sibi excidisse iam dudum questus est, explicet nobis et illa dicendi mysteria enuntiet?' 'Ut videtur,' inquit Sulpicius; 'nam Antonio dicente etiam quid tu intellegas, sentiemus.' 'Peto igitur' inquit Crassus 'a te, quoniam id nobis, Antoni, hominibus id aetatis oneris ab horum adulescentium studiis imponitur, ut exponas, quid eis de rebus, quas a te quaeri vides, sentias.' 'Deprehensum equidem me' inquit Antonius 'plane video atque sentio, non solum quod ea requirunt
Abbreviated transcription (Latin):
qui de dicendi ratione scripserunt expositam esse aut a me
posse exponi tam breui. uchementer errat: ne que solum in¬
cientiam meam sed ne rerum quidem magnitudmem
perspicit. Equidem uobis quoniam ita uoliustis fontos unde
haurietis atq itinera ipã ⁊ta putaui esse demonstranda
non ut ip̃e dux essem quod & infinitum est & non necessa¬
ium: sed ut commonstrarem tantum uiam. & ut fieri s¬
lec dignum ad fontes intenderem Mihi uero inquit mu¬
tius satis superq. abste cidetur istorum studiis si modo
t studiosi esse factum. Nam ut sotratem illum solitum
auint dicere. perfectun sibi opus esse: si quis satis esset con¬
citatus cohorratione sua ad studium cognoscende percipiende¬
q urtutis quibus enim persuasum esset: ut nihil mallent esse
ab hoc auditu ianuaq patefacta.
Obis uero in quit sulpitius ista sunt pergrata per¬
q iocunda sed pauca etiam requirimiis in primis

Expanded text:
qui de dicendi ratione scripserunt, expositam esse aut a me qui de dicendi ratione scripserunt, expositam esse aut a me posse exponi tam brevi, vehementer errat neque solum inscientiam meam sed ne rerum quidem magnitudinem perspicit: equidem vobis, quoniam ita voluistis, fontis, unde hauriretis, atque itinera ipsa ita putavi esse demonstranda, non ut ipse dux essem, quod et infinitum est et non necessarium, sed ut commonstrarem tantum viam et, ut fieri solet, digitum ad fontis intenderem.' 'Mihi vero' inquit Mucius 'satis superque abs te videtur istorum studiis, si modo sunt studiosi, esse factum; nam, ut Socratem illum solitum aiunt dicere perfectum sibi opus esse, si qui satis esset concitatus cohortatione sua ad studium cognoscendae percipiendaeque virtutis; quibus enim id persuasum esset, ut nihil mallent esse ab hoc aditu ianuaque patefacta.' 'Nobis vero' inquit Sulpicius 'ista sunt pergrata perque iucunda; sed pauca etiam requirimus in primisqu
Abbreviated transcription (Latin):
bent Non enim causidicum nescio quem neq proclamato¬
rem aut rabulam: hoc sermone nostro conquirimus. sed
cum uirum qui primum sit eius artis antistes: cuuis cum
ipã natura homini facultatem daret: tamen esse deus pri¬
tatur ut & ipsum quod erat hominis proprium non par¬
tum per nos sed diuitus ad nos delatum uideretur. denide
qud possit non tam caduceo quam nomine oratoris orna¬
tus in columis uel inter hostium tela uersari. Tum qui sce¬
lus fraudemq nocentis possit dicendo subicere odio ciuium
upplitio q constringere Idemq ingenii presidio in nocen¬
tiam iuditiorum pena liberare Idemq languentemq laben¬
temq populum aut decus excitare aut ab errore deducͣ.
ut inflammare improbos: aut in contitatum in bonos
mitigare. Qui deniq quencunq in animis hominum
motum res oe causa postulet eum discendo uel excitare
ossit uel sedare. Hanc uim si quis existimat aut ab hil

Expanded text:
bet. Non enim causidicum nescio quem neque clamatobet. Non enim causidicum nescio quem neque clamatorem aut rabulam hoc sermone nostro conquirimus, sed eum virum, qui primum sit eius artis antistes, cuius cum ipsa natura magnam homini facultatem daret, auctor tamen esse deus putatur, ut id ipsum, quod erat hominis proprium, non partum per nos, sed divinitus ad nos delatum videretur; deinde, qui possit non tam caduceo quam nomine oratoris ornatus incolumis vel inter hostium tela versari; tum, qui scelus fraudemque nocentis possit dicendo subicere odio civium supplicioque constringere; idemque ingeni praesidio innocentiam iudiciorum poena liberare; idemque languentem labentemque populum aut ad decus excitare aut ab errore deducere aut inflammare in improbos aut incitatum in bonos mitigare; qui denique, quemcumque in animis hominum motum res et causa postulet, eum dicendo vel excitare possit vel sedare. Hanc vim si quis existimat aut ab eis,
Abbreviated transcription (Latin):
ne res tenere tractent turbidas. Est enim sine dubio
domus uiris consulti tocuis oraculum ciuitatis Testis
est huiusce q. mutii ianua & uestibulum. quod i eiꝰ
infirmissima ualitudine affectaq iam etate maxime
cotidie frequentia ciuium ac summorum hominum
splendore celebratur. Iam illa non longam orationẽm
desiderant. quamobrem existimem publica quoq iura
que sunt propria ciuitatis atq imperii tum monumen¬
ta rerum gestarum & uetustatis exempla oratori nota
esse debere Nam & in rerum priuatarum causis atq
uiolitiis depromenda sepe oratio est exiure ciuili. & id arco
ut ante diximus oratori uiris ciilis scientia necessaria est: sic¬
hic in causis publicis iudiciorum contionum: senatus: om¬
nis hec antiquitatis menioria: & publici uuris auctoritas:
& regende rei publice ratio ac scientia tamꝙ aliqua mate¬
ies his oratoribus qui uersantꝰ in re pub. subiecta esse de¬

Expanded text:
ne res temere tractent turbidas: est enim sine dubio ne res temere tractent turbidas: est enim sine dubio domus iuris consulti totius oraculum civitatis; testis est huiusce Q. Muci ianua et vestibulum, quod in eius infirmissima valetudine adfectaque iam aetate maxima cotidie frequentia civium ac summorum hominum splendore celebratur. Iam illa non longam orationem desiderant, quam ob rem existimem publica quoque iura, quae sunt propria civitatis atque imperi, tum monumenta rerum gestarum et vetustatis exempla oratori nota esse debere; nam ut in rerum privatarum causis atque iudiciis depromenda saepe oratio est ex iure civili et idcirco, ut ante diximus, oratori iuris civilis scientia necessaria est, sic in causis publicis iudiciorum, contionum, senatus omnis haec et antiquitatis memoria et publici iuris auctoritas et regendae rei publicae ratio ac scientia tamquam aliqua materies eis oratoribus, qui versantur in re publica, subiecta esse de
Abbreviated transcription (Latin):
tus homo. catus elius sextus: multiq preterea qui cum
ingenio sibi auctoͬe: dignitatem reperissent perfecerũt
ut in respondendo iure auctoritate plus etiam quam
apõ ingemo ualerent. Senectuti uero celebrande & he
ornande quod honestiuis potest esse perfugium ꝙͣ iuris
interpretatio. Equidem mihi hoc subsidium iam indi
ab adulescentia comparaui: non solum ad causarum usum
forensem: sed ad decus ato ad ornamentum senectutis ut
cum me uires: quod fere iam tempus aduentat deficer
cepissent ista a solitudine domum meam undicarem
Quid est enim preclarius ꝙͣ honoribus rei pub munẽi¬
bus perfectum senem: posse suo iure dicere idem quod
pud ennium dicat ille pithius apollo: se esse eum unde sibr
si non populi e reges: at onmes sui ciues consilium ex¬
ectant suarum summarum rerum in certi. Quos ego
mea ope: ex incertis certos compotes consilii dimicto. ut

Expanded text:
tus homo, catus Aelius Sextus, multique praeterea, qui, cum tus homo, catus Aelius Sextus, multique praeterea, qui, cum ingenio sibi auctore dignitatem peperissent, perfecerunt ut in respondendo iure auctoritate plus etiam quam ipso ingenio valerent. Senectuti vero celebrandae et ornandae quod honestius potest esse perfugium quam iuris interpretatio? Equidem mihi hoc subsidium iam inde ab adulescentia comparavi, non solum ad causarum usum forensem, sed etiam ad decus atque ornamentum senectutis, ut, cum me vires, quod fere iam tempus adventat, deficere coepissent, ista ab solitudine domum meam vindicarem. Quid est enim praeclarius quam honoribus et rei publicae muneribus perfunctum senem posse suo iure dicere idem, quod apud Ennium dicat ille Pythius Apollo, se esse eum, unde sibi, si non populi et reges, at omnes sui cives consilium expetant, summarum rerum incerti: quos ego ope mea †ex incertis certos compotesque consili dimitto, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tia ceteris gentibus tum facilime intelligetis. si cum illo¬
m lycurgo ae dracone & solone: nostras leges con¬
ferre uolueritis. In credibile est enim quam sit omne
ius ciuile preter hoc nostrum in conditum ac sepe ridi¬
culum de quo multa soleo insermonibus quotdianis di¬
cere. cum hominum nostrorum prudentiam ceteris
omnibus & maxime grecis antepono. his ego de causis
dixeram sceuola his qui per fecti oratores esse uellent.
Iuris ciuilis esse cognicioniem necosarium. TIam uero
ipã persese quantum afferat his qui ei presunt: honoris:
gratie: dignitatis: quis ignorat: Itaq non ut apud grecos
infimi homines: mercedula adolcti ministros se preb
in uiditiis oratoribus. Hi qui apud illos pragmatici uo¬
cantur. sic in nostra ciuitate contra amplissimus quisq
& clarissimus uir ut ille qui propter hanc uiris ciuilis
scientiam sic appellatus a sumnio poeta est. Egregie corda¬

Expanded text:
tia ceteris gentibus, tum facillime intellegetis, si cum illotia ceteris gentibus, tum facillime intellegetis, si cum illorum Lycurgo et Dracone et Solone nostras leges conferre volueritis; incredibile est enim, quam sit omne ius civile praeter hoc nostrum inconditum ac paene ridiculum; de quo multa soleo in sermonibus cotidianis dicere, cum hominum nostrorum prudentiam ceteris omnibus et maxime Graecis antepono. His ego de causis dixeram, Scaevola, eis, qui perfecti oratores esse vellent, iuris civilis esse cognitionem necessariam. Iam vero ipsa per sese quantum adferat eis, qui ei praesunt, honoris, gratiae, dignitatis, quis ignorat? Itaque, ut apud Graecos infimi homines mercedula adducti ministros se praebent in iudiciis oratoribus, ei, qui apud illos pragmatikoi/ vocantur, sic in nostra civitate contra amplissimus quisque et clarissimus vir, ut ille, qui propter hanc iuris civilis scientiam sic appellatus a summo poeta est: egregie corda
Abbreviated transcription (Latin):
omnes licet: dicam quod sentio. bibliotecas me hercule
mnium philosophorum: unus mihi uidetur.xii. tabu¬
larum libellus. si quis legum fontes & capita uiderit.
& auctoritatis pondere & utiliratis ubertate superare
Ac si nos id quod maxime debet nostria patria delecta
cuius rei tanta est ius ac tanta natura ut itaeam illam
in asperrimis saxulis tamqͣ uidulum affixam. sapientis¬
simus immortalitati ante poneret quo amore tandem
iflamati esse debenus eiũsmodi patriam que una in
omnibus terris domus est: uirtutis: impcrii: dignitas:
uus primum nobis mens: olisciplina tota esse debet: uel
quia est patria parens omnium nostrorum. uel qua
tanta sapientia fuisse in iure custodiendo putanda est. quã¬
ta fuit mhis tantis opibris imperii comparandis. Percipi¬
etis etiam illam ex cognotione iuris leticiam & uolupta¬
tem quod quantum prestiterint nostri maiores prudẽ¬

Expanded text:
omnes licet, dicam quod sentio: bibliothecas me hercule omnes licet, dicam quod sentio: bibliothecas me hercule omnium philosophorum unus mihi videtur xii tabularum libellus, si quis legum fontis et capita viderit, et auctoritatis pondere et utilitatis ubertate superare. Ac si nos, id quod maxime debet, nostra patria delectat, cuius rei tanta est vis ac tanta natura, ut Ithacam illam in asperrimis saxulis tamquam nidulum adfixam sapientissimus vir immortalitati anteponeret, quo amore tandem inflammati esse debemus in eius modi patriam, quae una in omnibus terris domus est virtutis, imperi, dignitatis? Cuius primum nobis mens, mos, disciplina nota esse debet, vel quia est patria parens omnium nostrum, vel quia tanta sapientia fuisse in iure constituendo putanda est quanta fuit in his tantis opibus imperi comparandis. Percipietis etiam illam ex cognitione iuris laetitiam et voluptatem, quod, quantum praestiterint nostri maiores pruden
Abbreviated transcription (Latin):
quod & uerborum uetustas prisca cognoscitur. & actionu
genera quedam maiorum consuetudinem uitam q de¬
darant Siue quod cuulem sententiam quam sceuola nõ
putat oratoris esse propriam: sed cuuisdam ex alio genere
prudentie totam hanc descriptis ommbus ciuitatis unl¬
tatibus ac partibus. xii. tabulis contineri uidebitis Siue
quem prepotens ista & gloriosa philosophia delectat: di¬
cam audatius hosce habet fontes ommum disputationũ
suarum qui iure ciuili & legibris continentur Ex his
enim & dignitatem maxnne exspectandam iudemius:
cum uerus & iustus aeq honestus labor. hon oribus.pre¬
iiis: splendore decoratur. iitia autem hominum atq
tantur & docemur non in finitis concertationum q ple¬
nis disputatiomibris: sed auctoritate nutuq legum domi¬
tas habere libidmes: cohercere omnes cupichtates: nos
tueri: ab alienis: mentes: oculos: manus abstinere. fremãt

Expanded text:
quod et verborum vetustas prisca cognoscitur et actionum quod et verborum vetustas prisca cognoscitur et actionum genera quaedam maiorum consuetudinem vitamque declarant; sive quem civilis scientia, quam Scaevola non putat oratoris esse propriam, sed cuiusdam ex alio genere prudentiae, totam hanc descriptis omnibus civitatis utilitatibus ac partibus xii tabulis contineri videbit: sive quem ista praepotens et gloriosa philosophia delectat,—dicam audacius—hosce habet fontis omnium disputationum suarum, qui iure civili et legibus continentur: ex his enim et dignitatem maxime expetendam videmus, cum vera virtus atque honestus labor honoribus, praemiis, splendore decoratur, vitia autem hominum atque tantur; et docemur non infinitis concertationumque plenis disputationibus, sed auctoritate nutuque legum domitas habere libidines, coercere omnis cupiditates, nostra tueri, ab alienis mentis, oculos, manus abstinere. Fremant
Abbreviated transcription (Latin):
scuram atq interea tamen dum hec que dispersa sunt
toguntur: uel passim licet carpentem & colligentem un¬
diq replere istam iuris ciuilis scientiam Nonne uideti
equitem .x. hominem acutissimo omnium ingenio sed
minime ceteris artibus eruditum. C aculeonem qui me¬
cum uiuit semper q uixit ita tenere ius ciuile: ut ei cui
ab hoc discesseritis neme de iis qui peritissimi sunt ante¬
ponantur Omma enm sunt posita ante oculos: collocato
in usu quotidiano: in congressione hominum atq in forc
Neq ita multis litteris aut poluminibus magnis contine¬
retur Eadem enm elata sunt primum a pluribus demde
paucis uerbis commutatis: etiam ab iisoem scriptoribus
Tcripta sunt sepus. Accedit uõ quo faciluis percipi cognos¬
ciq uis ciuile possit: quod minime pleriq arbitrantur.
aliena stucha delectant plurima est in omni uire ciuili &
in pontificum libris & in .xii. tabulis antiquiratis effigies

Expanded text:
scuram. Atque interea tamen, dum haec, quae dispersa sunt, scuram. Atque interea tamen, dum haec, quae dispersa sunt, coguntur, vel passim licet carpentem et conligentem undique repleri iusta iuris civilis scientia. Nonne videtis equitem Romanum, hominem acutissimo omnium ingenio, sed minime ceteris artibus eruditum, C. Aculeonem, qui mecum vivit semperque vixit, ita tenere ius civile, ut ei, cum ab hoc discesseritis, nemo de eis, qui peritissimi sunt, anteponatur? Omnia sunt enim posita ante oculos, conlocata in usu cotidiano, in congressione hominum atque in foro; neque ita multis litteris aut voluminibus magnis continentur; eadem enim elata sunt primum a pluribus, deinde paucis verbis commutatis etiam ab eisdem scriptoribus scripta sunt saepius. Accedit vero, quo facilius percipi cognoscique ius civile possit, quod minime plerique arbitrantur,Aeliana studia delectant, plurima est et in omni iure civili et in pontificum libris et in xii tabulis antiquitatis effigies,
Abbreviated transcription (Latin):
uocanda. Genus autem id est quod sui similis commu¬
nione quadam. spetie autem differentis duas aut pluris
complectitur partis. Partes autem sunt que generib
his ex quibus emanat subitiuntur Omna queq sunt
cuel generum uel partium nomina diffinitiomibis quam
m habeant est exprimendum Est enim diffinitio re¬
rum earum que sunt euis rei proprie: quam diffinire
uolumus. breius & circun scipta quedam explicatio.
Hisce ego rebus exempla adiungerem nisi apud quos hec
deberetur oratio cernerem. Nunc complectar quod pro¬
proposui breui: si enm aut mihi facere licuerit quod iam
dui cogito aut alius quispiam: aur me impedito occuparet:
aut mortuo effecerit: ut primum omne iris ciuile in gene¬
ra digerat: que per pauca sunt.Demde eorum generum qua¬
si quedam membra dispertiat tum propriam cuuisq uim
diffinitione declaret. perfectam artem iuris cuuilis habe¬
bitis magis magnam atq uberem ꝙ difficilem atq ob¬

Expanded text:
vocanda. Genus autem id est, quod sui similis commuvocanda. Genus autem id est, quod sui similis communione quadam, specie autem differentis, duas aut pluris complectitur partis; partes autem sunt, quae generibus eis, ex quibus manant, subiciuntur; omniaque, quae sunt vel generum vel partium nomina, definitionibus, quam vim habeant, est exprimendum; est enim definitio rerum earum, quae sunt eius rei propriae, quam definire volumus, brevis et circumscripta quaedam explicatio. Hisce ego rebus exempla adiungerem, nisi apud quos haec haberetur oratio cernerem; nunc complectar, quod proposui, brevi: si enim aut mihi facere licuerit, quod iam diu cogito, aut alius quispiam aut me impedito occuparit aut mortuo effecerit, ut primum omne ius civile in genera digerat, quae perpauca sunt, deinde eorum generum quasi quaedam membra dispertiat, tum propriam cuiusque vim definitione declaret, perfectam artem iuris civilis habebitis, magis magnam atque uberem quam difficilem et ob
Abbreviated transcription (Latin):
Ded experiar & dicam si potero planuis. Omnia fere q̃
sunt conclusa nune artibus dispersa a dissipata quonda
fuerunt ut in musicis: & numẽri & uoces: & modi Ing¬
ometria. lunamenta: forme interualla: magnitudines.
In astrologia celi conuersio: ortus obitus motusq siderum
graminaticis: poetarum pertractio. historiarum cogni¬
tio: uerborum interpretatio. pronuntiandi quidam sonul
In hac demq ipã ratione dicendi. Excogitare ornare dis¬
ponere: meminisse agere: ignota quondam omnibus
& diffusa la te uidebantur Adhibita est igitur ars quedam
extrinsecus: ex alio genere quodam quod sibi totum phi¬
losophi ad sumunt que rem dissolutam diuuilsamq co¬
glutinaret a ratione quadam constringeret. Sic ergo
miure ciuili finis hic legitime atq ysitate in rebus caui¬
q ciuium equalitatis conseruatio.Tum sunt notan¬
da genera & ad certum numerum paucitatemq re¬

Expanded text:
sed experiar et dicam, si potero, planius. Omnia fere, quae sed experiar et dicam, si potero, planius. Omnia fere, quae sunt conclusa nunc artibus, dispersa et dissipata quondam fuerunt; ut in musicis numeri et voces et modi; in geometria lineamenta, formae, intervalla, magnitudines; in astrologia caeli conversio, ortus, obitus motusque siderum; in grammaticis poetarum pertractatio, historiarum cognitio, verborum interpretatio, pronuntiandi quidam sonus; in hac denique ipsa ratione dicendi excogitare, ornare, disponere, meminisse, agere, †ignota quondam omnibus et diffusa late videbantur. Adhibita est igitur ars quaedam extrinsecus ex alio genere quodam, quod sibi totum philosophi adsumunt, quae rem dissolutam divulsamque conglutinaret et ratione quadam constringeret. Sit ergo in iure civili finis hic: legitimae atque usitatae in rebus causisque civium aequabilitatis conservatio. Tum sunt notanda genera et ad certum numerum paucitatemque re