comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hoꝵ felicium facit. Iucanꝰ felici nõ fausta loco
maior una sillaba ⁊ quia neutro facit felicia. felicũ
dicere nõ debemꝰ ue ꝓpter alia genera huie rei¬
preuidicemꝰ nãq abeo ꝙ est felice ut feliciũ dica¬
mus ratio patitur uua enĩ crescit sulaba abeo ꝙ
est felici ut felicum dicamꝰ nõ ꝓcedit ne mi nor
sit gnts anoĩatiuo płari. similit̾ ⁊ ultriciũ ⁊ uic¬
tricũ dicimiꝰ licet inhis neutrũ genꝰ into singli
nõ inueniat᷑ ¶ Uiolarit uuluẽ̾ corpꝰ. qr dixerat
sacrũ ¶ Tros italus q michi. similiter accipiamiꝰ
Ita intelligamꝰ. siue eã troianus int̾emerit siue
aliꝗd enee auxilus. uãq alii uolũt ariontem
deturni ẽẽ partib ⁊ indignatũ femineũ sexũs
plus ĩ bello potuisse ꝙͣ uiros. Quã rem hie dicũt
prestruxisse uugiliũ ⁊ re uera sic ubiq loquitur
ut incertũ sit arruns de cuiꝰ partib fuerit. unde

Expanded text:
et ‘horum felicium’ facit: Lucanus «felici non fausta loco et ‘horum felicium’ facit: Lucanus «felici non fausta loco maior una syllaba. Et quia a neutro facit ‘felicia’, ‘felicum’ dicere non debemus, ne propter alia genera huic praeiudicemus. Namque ab eo quod est ‘felices’ ut ‘felicium’ dicamus, ratio patitur: una enim crescit syllaba: ab eo quod est ‘felicia’ ut ‘felicum’ dicamus non procedit, ne minor sit genetivus a nominativo plurali. Similiter et ‘ultricium’ et ‘victricium’ dicimus, licet in his neutrum genus in numero singulari non inveniatur. VIOLARIT VVLNERE CORPVS quia dixerat ‘sacrum’. TROS ITALVSQVE MIHI si simpliciter accipiamus, ita intellegamus: sive eam Troianus interemerit, sive aliquis de Aeneae auxiliis: namque alii volunt Arruntem de Turni esse partibus et indignatum, femineum sexum plus in bello potuisse, quam viros. Quam rem hic dicunt praestruxisse Vergilium: et re vera sic ubique loquitur, ut incertum
Abbreviated transcription (Latin):
a fluuio strimone. Sane sciendũ posse dici hic
g̾ce dñi. ¶Multe illã frustra ante quã rem dice¬
ret nõ preuidicauit sic Salustuis falso querit
de natura sua genus hũanũ. nã ante ꝙͣ diceret
querit᷑ dixit falso ¶ Matres. inter matrẽ ⁊ ma¬
trẽfamilias hoc interest ꝙ mater est p̃ter illam
significationẽ que est adaliqd que tantũ ꝯuenit
in matrimoniũ. mat̾familias uõ illa dr᷑ que in
matrimonio ꝯueuit ꝑ coemptͥonẽ. nã ꝑ quẽdã
uiris sollemnitatẽ in familiã migrat mariti.
¶Eternũ. eterne. nã nom̃ est ꝓ adu̾bio ¶ Conata
cũ conaretur ¶Fatis uigetur. a. ostendit etiã
de sideria exfati necessitate descendere ¶Comitti¬
tur hoĩe omine pugna. ꝓcomittetur. ¶ Hec cape
generalit̾ dixit. arcũ. faretram. ut sequẽtia in¬
dicant. Nã dicit ⁊ ultricem faretrã deꝓine sagit¬
que om̃is sũt generis. ut felix. uã ⁊ ab hoc felici

Expanded text:
a fluvio Strymone. Sane sciendum posse dici et ‘a fluvio Strymone. Sane sciendum posse dici et ‘graece dicuntur. MVLTAE ILLAM FRVSTRA antequam rem diceret, praeiudicavit; sic Sallustius «falso queritur de natura sua genus humanum»; nam antequam diceret ‘queritur’, dixit ‘falso’. MATRES inter matrem et matremfamilias hoc interest, quod mater est praeter illam significationem quae est ad aliquid, quae tantum convenit in matrimonium; materfamilias vero illa dicitur quae in matrimonium convenit per coemptionem: nam per quandam iuris sollemnitatem in familiam migrat mariti. AETERNVM aeterne: nam nomen est pro adverbio. CONATA cum conaretur. FATIS VRGETVR ACERBIS ostendit etiam desideria ex fati necessitate descendere. COMMITTITVR OMINE PVGNA pro ‘committetur’. HAEC CAPE generaliter dixit arcum, pharetram, ut sequentia indicant: nam dicit ‘et ultricem pharetra deprome sagitquae omnis sunt generis, ut ‘felix’; nam et ‘ab hoc felici’
Abbreviated transcription (Latin):
conubi¶Non moẽnib urbes accepere. non
tectis nõ moenib hoc est nec inciuitates nec⁊
in priuatã admissus est domũ ⁊ sic iste etiã ĩ
pͥmo separauit. urbe domo socias. Sciendũ etiã
moenia abusiue dici om̃ia publica edificia. ut
a sũt tantũ muri dicta. quasi munia amuni¬
tione ciuuitatis. ¶ Manus dedisset. ꝯsensisset
⁊ hoc dicit etiã si qui eũ uoluissent suscipere
ille tam̃ eoꝵ ꝯsortia moꝵ feritate fugisset.:
montib solis idest pastorali usus est uita ¶Ar¬
mentalis eque. indomite. unde sequit᷑. ⁊ lacte
ferino¶uestigia plantis institerat. signa pedũ⁊
primis plantis expiesserat. Mã hec sũt uestigia
¶Palmas onerauit. onus enĩ est quicqd teneris
ĩponitur manib ¶Prolonge .t. palle. palla
proprie est muliebris uestis deducta usq adue¬
stigia. unde ait longe. Sie supͣ. pallã signis au¬
roq rigente ¶ Strimoniaq gruem. thraciã

Expanded text:
conubii. non moenibus urbes accepere non conubii. non moenibus urbes accepere non tectis, non moenibus, hoc est nec in civitatem nec in privatam admissus est domum. et sic ista etiam in primo libro separavit "urbe domo socias" . sciendum autem 'moenia' abusive dici omnia publica aedificia, ut a' sunt tantum muri, dicta quasi 'munia' a munitione civitatis. Ad v. 568 Manus dedisset consensissetEt hoc dicit: etiam si qui eum voluissent suscipere, ille tamen eorum consortia morum feritate fugisset. Pmontibus solis, idest pastorali usus est vita. ARMENTALIS EQVAE indomitae, unde sequitur ‘et lacte ferino’. VESTIGIA PLANTIS INSTITERAT signa pedum primis plantis expresserat: nam haec sunt vestigia, da relinquunt». PALMAS ONERAVIT onus enim est quicquid teneris inponitur manibus. PRO LONGAE TEGMINE PALLAE palla proprie est muliebris vestis deducta usque ad vestigia, unde ait ‘longae’: sic supra «pallam signis auroque rigentem». STRYMONIAMQVE GRVEM Thraciam,
Abbreviated transcription (Latin):
pars. que ligno coheret. alibi. alta uber arte in
ulmo. Unde ⁊ liber dr in quo scribimus. ꝗa ante
usũ carte uł menbrane delibris arborũ uolumi¬
na ꝯpaginabant᷑ ¶Ipse pater famula noueo.
bene ip̃e pater quia auctorandi potestatem ni¬
ministra dicta est. minostros aũt et ministras
impuberes camillos ⁊ camillas in sacris uocaba¬
trusca lingua eam illus dicit᷑. quasi minister
deoꝵ¶Sonuere unde. hic distinguendũ.
¶Infelix camilla. nõ eo tempore quo euasit. s¬
Q nũc infelix. plerũq enĩ epitheta presentis
che ferre incomitata solebat ¶Nõ illũ tectis.¬
tũ. nã licet priuernas ẽẽt. tam̃ ꝗa intuscorũ
iure pene om̃is italia fuerat generalit̾ in me¬
tabum om̃iũ odia ferebant᷑. nã pulsus fuerat
agente uolscoꝵ que etiã et ip̃a etruscoꝵ pote¬
state regebatur. qd̾ eato plenissime ersecutus
est. Unde ⁊ infra. multe iliam frustra tyrrene

Expanded text:
pars, quae ligno cohaeret: alibi «alta liber aret in pars, quae ligno cohaeret: alibi «alta liber aret in ulmo». Vnde et liber dicitur in quo scribimus, quia ante usum chartae vel membranae de libris arborum volumina conpaginabantur. IPSE PATER FAMVLAM VOVEO bene ‘ipse pater’, quia auctoramenti potestatem niministra dicta est: ministros enim et ministras inpuberes camillos et camillas in sacris vocabatrusca lingua Camillus dicitur, quasi minister deorum. SONVERE VNDAE distinguendum. INFELIX CAMILLA non eo tempore quo evasit, sed nunc infelix: plerumque enim epitheta praesentis che ferre incomitata solebat». NON ILLVM TECTIStum: nam licet Privernas esset, tamen quia in Tuscorum iure paene omnis Italia fuerat, generaliter in Metabum omnium odia ferebantur. Nam pulsus fuerat a gente Vulscorum, quae etiam ipsa Etruscorum potestate regebatur: quod Cato plenissime exsecutus est. Hinc est «multae illam frustra Tyrrhena
Abbreviated transcription (Latin):
.a. firnuores enĩ antiquiores anucitie sũt.
Terentiꝰ ꝑ amicitiã que incepta aparuulis cũ
etate ad crenit. Sin iliter Iuueualis ille exclu
nus feritatẽ de disset ¶Antiqua. nobili urbe.
nã hoc priuernũ dicit ¶uga longa. idest lõ¬
ge posita remotiora. Salustiꝰ. ⁊ metello agente
longa spes auxilioꝵ idest longe posita ¶Sõ¬
lorũ nemorũ. deẜtorũ. Terentiꝰ. uenit medi¬
tatus aluĩde ex solo loco. ip̾e itẽ. nõ ne hunc
obici oportet ĩsolas terras ¶ fuge medio. dũ
fugit. interfugam. nã figuratũ est ¶ Caroq
idest onus amoris. ¶ Uix hec sententia se dit
i deo uix ꝗa natura est ut quotiẽs multa co¬
gitamꝰ uix aliquid ꝯꝓbemiꝰ unde uera distine¬
tio est s om̃ia secũ uersanti subito ¶ Et robo¬
re cocto. Aut antiquã hastam fuisse nã mul
q recoctus scriba exquĩqui uiro cornũ deludit
hiantẽ. Itẽ ꝑsuis ut ramale uetusti ac grandi
subere coctũ. Aut reuera cocto robore. haste¬

Expanded text:
 firmiores enim sunt antiquiores amicitiae: Terentius «per amicitiam, quae coepta a parvulis cum aetate adcrevit simul», Iuvenalis «ille excludnus feritate dedisset». ANTIQVA nobili urbe; nam ‘hoc Privernum’ dicitur. IVGA LONGA longe posita, remotiora: Sallustius «et Metello procul agente, longa spes auxiliorum», id est longe posita. SOLORVM NEMORVM desertorum: Terentius «venit meditatus aliunde ex solo loco», item ipse «nonne hunc abici oportet in solas terras?». FVGAE MEDIO dum fugit, inter fugam: nam figuratum est. CAROQVE id est onus amoris. VIX HAEC SENTENTIA SEDIT ideo ‘vix’, quia naturale est, ut, quotiens simul multa cogitamus, vix aliquid conprobemus: unde vera distinctio est ‘omnia secum versanti subito. ET ROBORE COCTO aut antiquam hastam fuisse significratius «plerumque recoctus scriba ex quinqueviro corvum deludet hiantem», item Persius «ut ramale vetus vegrandi subere coctum»: aut re vera ‘cocto robore’: hasta
Abbreviated transcription (Latin):
fuerũt qd̾ postea inlaconas ⁊ in totim g̾ciam
translatu. adeo. ut ⁊ cicero dicat inlibris de
re publica obpropriũ fuisse adolescentibus
si amatores nõ hr̃ent ꝓpter qd̾ poeta cydonẽ
inducit amatorẽ. ¶ SA ouinius autẽ cydo¬
ues cretenses dici. saue cydon quando no¬
men est ꝓpriũ. cy. naturaliter ꝓducit si ap¬
pellatiuu corripit. cy. ut partus siue cy don
telum inmedieabile torsit. tam̃ statius ⁊¬
iam inꝓprio corripuit. Ut hec regi ꝓpinissa
ꝙdon hec lampe dabamꝰ. qd̾ fecit abutens
licentia qua utimur in om̃ib ꝓpriis. ¶Fla¬

Expanded text:
fuerunt: quod postea in Laconas et in totam Graeciam fuerunt: quod postea in Laconas et in totam Graeciam translatum est, adeo ut et Cicero dicat in libris de re publica, obprobrio fuisse adulescentibus si amatores non haberent. Propter quod poeta Cydonem inducit amatorem. Novimus autem Cydonas Cretenses dici. Sane ‘Cydon’ quando nomen est proprium, ‘Cy’ naturaliter producit; si appellativum, corripit ‘Cy’, ut «Parthus sive Cydon, telum inmedicabile torsit». Tamen Statius etiam in proprio corripuit, ut «haec regi promissa Cydon haec Lampe dabamus»: quod fecit, abutens licentia qua utimur in propriis
Abbreviated transcription (Latin):
uincit eneas ¶ In uasit agrestes. quia dixit
⁊ latos uastant cultorib a gros¶Therone.⁊
hoc nom̃ in pindaro lectũ est tantũ ¶Tu¬
niean squalentem. splendentẽ loricam.¬
¶ Haurit. ferit. modo significat. Et tibi pbe¬
be sacrũ. omes qui secto matris uentre pro¬
creantur. ideo sũt appollini consecrati quia
deus est medicine ꝙͣ lucem sortiuntur. un
⁊ sculapius eiꝰ fingitur filius. ita enĩ eũ ꝓerea¬
tũ supra diximꝰ. cesarũ etiã familia sac̾ra re¬
tinebat apollinis ꝗa qui primꝰ de eoꝵ fami¬
lia fuit ex secto matris uentre natus uude
etiã cesar dictus est. licet uaria de ethimo¬
logia huiꝰ nois dicantur ut diximꝰ supra.n
¶ Qd̾ licuit paruo. legitur ⁊ cu licuit ¶Usq
tamdu. donec ¶Ecce faron. legitur.⁊ faro
de noĩatiuo transit addatiuũ dicens. clamã¬
ti¶ Infelix noua gaudia cidon. de cietensib
accepimꝰ. qd̾ in amores pueroꝵ intẽperantes

Expanded text:
vincet Aeneas. INVASIT AGRESTES quia dixit vincet Aeneas. INVASIT AGRESTES quia dixit «et latos vastant cultoribus agros». THERONE hoc nomen in Pindaro lectum est tantum. TVNICAM SQVALENTEM splendentem loricam. HAVRIT ‘ferit’ modo significat. ET TIBI PHOEBE SACRVM omnes qui secto matris ventre procreantur, ideo sunt Apollini consecrati, quia deus est medicinae, per quam lucem sortiuntur: unde Aesculapius eius fingitur filius; ita enim eum procreatum supra diximus. Caesarum etiam familia ideo sacra retinebat Apollinis, quia qui primus de eorum familia fuit, exsecto matris ventre natus est, unde etiam Caesar dictus est: licet varia de etymologia huius nominis dicantur, ut diximus supra. QVOD LICVIT PARVO legitur et ‘cui licuit’. VSQVE tamdiu, donec. ECCE PHARON legitur et ‘Pharo’, de nominativo transit ad dativum, dicens ‘clamatis. INFELIX NOVA GAVDIA CYDON de Cretensibus accipimus quod in amores puerorum intemperantes
Abbreviated transcription (Latin):
quilli. Breuibus uadis ¶ꝑremos.i dest
scaphis ¶Nam sperat legitur ⁊ sperant.
qd̾ ⁊ in eluis est. nã dũ uada ẽẽ nõ sperat in¬
hostis aduentũ. ¶ Statione. statio est portꝰ
tẽporalis. nã portus est ubi hiematur. s mo¬
do statio sicum litus signifieat. hoc enĩ dicit
potiar terra ⁊ nauem frangere significat¬
nõ recuso. In nocue. in uocuus est eui nõ
nocetur: in noxuis qui nõ nouit nocere. s
hoc poete plerumq ꝯfundu̾t. ¶Dorso miqͦ
dorsum est durior harena que remeantib
fluctib ⁊ enntib densatur ⁊ in modum
saxi durescit qd̾ anautis ꝓuluinus uocatur
¶niquo. sibi nocenti ¶ Eluctusq fatigat. sb̾¬
audis eam. nã fluictus noĩatiuus est singłaris¬
¶ Exponit inundis. ideo inundis. nõ inu̾das
ꝗa in ip̃o loco resagitur. nec est mutatio.¬
¶ Om̃ pugne. salustius pugnã illã ꝓ onũ bello
futurã. ideo ergo omen. ꝗa sicut nũc. sic uͥq

Expanded text:
quilli. BREVIBVS vadis. PER REMOS id est quilli. BREVIBVS vadis. PER REMOS id est scaphis. NON SPIRANT legitur et ‘sperat’, quod et melius est: nam dum vada esse non sperat, inhostis adventum. STATIONE statio est portus temporalis; nam portus est ubi hiematur. Sed modo statio siccum litus significat: hoc enim dicit: potiar terra, et navem frangere non recuso. INNOCVAE innocuus est cui non nocetur, innoxius qui non novit nocere; sed hoc poetae plerumque confundunt. DORSO INIQVO dorsum est durior harena, quae remeantibus fluctibus et euntibus densetur et in modum saxi durescit, quod a nautis pulvinus vocatur. INIQVO sibi nocenti. FLVCTVSQVE FATIGAT subaudis ‘eam’: nam ‘fluctus’ nominativus est singularis. EXPONIT IN VNDIS ideo non ‘in undas’, quia in ipso loco res agitur, nec est mutatio. OMEN PVGNAE Sallustius «pugnam illam pro omine bello futuram». Ideo ergo ‘omen’, quia, sicut nunc, sic ubique
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. armaq in auro tristia ¶ Quod uotis
optastis ad est. Magna ars ꝑsuadentis est. ut
qd̾ cupit fieri inpreuidiciũ trabat. sic hoc lo¬
co ꝗa uult turnus ut optent ꝑugnã eiꝰ socii.
hanc eos semꝑ dixit optasse ¶d fringere de¬
xtra fortiter facere ⁊ bene u̾bo usus est mili¬
tari ¶n manib. nõ iam inuotis. s ĩ manib
facta patrũ. Alii hic distingũt ut sit referat
modo unusquisq facta patrũ ⁊ laudes ⁊ se¬
cutus salustiũ hoc dixit. qui ait hispanoꝵ
fuisse ut iubella euntib uinuentib parentu
facta memorarentur a matrib. Alii distingũt
nũc magna referto facta. ut duas res dixerit
nã unusquisq ⁊ suoꝵ factoꝵ meminerit. ⁊¬
laudis parentũ ¶Uersat quos duceret ꝯtra
cogitat quidẽ s nõ facit nediuiso exercitu
utrobiq uincantur ꝙͦ sequentia indicant
nã paulopost dicturus est. ⁊ rapit acer to¬
tam aciem ĩ teucros. ¶Concredere. cõuacat.

Expanded text:
dicens «armaque in auro tristia». QVOD VOTIS dicens «armaque in auro tristia». QVOD VOTIS OPTASTIS ADEST magna ars persuadentis est, ut quod cupit fieri, in praeiudicium trahat. Sic hoc loco quia vult Turnus, ut optent pugnam eius socii, hanc eos semper dicit optasse. PERFRINGERE DEXTRA fortiter facere. Et bene verbo usus est militari. IN MANIBVS non iam in votis, sed in manibus FACTA PATRVM alii hic distinguunt, ut sit, referat modo unusquisque facta patrum et laudes. Et secutus Sallustium hoc dixit, qui ait, Hispanorum fuisse, ut in bella euntibus iuvenibus parentum facta memorarentur a matribus. Alii distinguunt ‘nunc magna referto facta’, ut duas res dixerit: nunc unusquisque et suorum factorum meminerit, et laudis parentum. VERSAT QVOS DVCERE CONTRA cogitat quidem, sed non facit, ne diviso exercitu utrobique vincatur: quod sequentia indicant, nam paulo post dicturus est ‘et rapit acer totam aciem in Teucros’. CONCREDERE ‘con’ vacat
Abbreviated transcription (Latin):
gilii fabulas ꝯmemorat. Plinius etiã scd̾s dic̃.
cometas stellas ẽẽ naturales que apparent
certis tẽporib. Itẽ hoc q̾qͥ ꝯmemorat cometas
fieri deplanetis quĩq. unde interdũ bona in¬
ter dũ pessima significant. nã si deuere ⁊ ioue
fiant optima prenũtiant. si de marte ⁊ satur¬
no deteriora. nã mercurialis semꝑ talis est
qualis cui coheret. Unde ⁊ minister deoꝵ fin¬
gitur. hi ne est qd̾ modo ait. comete sangui¬
nei lugubre rubent idest noxii ¶ Syrius ar¬
dor. siruis stella est more canis. que ut ĩ tertio
diximꝰ. quantũ in ip̃a est pestifera est. s pro
qualitate adiacentiu aut uncitur. aut ma¬
ioribus utitur uirib. hinc est qd̾ cũ certo tẽ¬
pore oriatur nõ semꝑ est noxia Meuo.
noxio. qd̾ au̾t ait contristat lumine cũ de
stella loqueretur quã armis splendentib cõ¬
paruit. bene hoc status ad ip̃a arma transtulit

Expanded text:
gilii fabulas, memorat. Plinius etiam Secundus dicit, gilii fabulas, memorat. Plinius etiam Secundus dicit, cometas stellas esse naturales, quae apparent certis temporibus. Item hoc quoque commemorat, cometas fieri de planetis quinque, unde interdum bonum, interdum pessima significant. Nam si de Venere aut Iove fiant, optima praenuntiant; si de Marte aut Saturno, deteriora: nam Mercurialis semper talis est, qualis ille cui cohaeret; unde et minister deorum fingitur. Hinc est quod modo ait ‘cometae sanguinei lugubre rubent’, id est noxii. SIRIVS ARDOR Sirius stella est in ore canis, quae, ut in tertio diximus, quantum in ipsa est, pestifera est, sed pro qualitate adiacentium aut vincitur aut maioribus utitur viribus: hinc est quod, cum certo tempore semper oriatur, non semper est noxia. LAEVO noxio quod autem ait ‘contristat lumine’, cum de stella loqueretur, quam armis splendentibus comparavit, bene hoc Statius ad ipsa arma transtulit,
Abbreviated transcription (Latin):
futurã. ut ingeoricis legimus aut illũ surgentem
uallibus imiserie fugiere granes. aut reuera notoᷤᷤ
hoꝵ enĩ calorẽ fuguĩt cũ reuertuntur intraciam.¬
¶ Adlabi classibus equor. cũ classib labi ¶ardet
apex capiti. ex sequentib in telligunus enee ar¬
moꝵ fieri descriptionẽ. nã dicturus at nõ auda¬
ci turno fiducia cessit ꝙͣuis talia arma ꝯspiceret.
si tam̃ primã respicias conexionẽ quasi de
turno uidetur dicere. qd̾ nõ procedit. apex
com altitudo hoc loco. est aũt homeri ⁊ locus
⁊ conparatio. hoc aũt iste uiolentius posuit.
qd̾ ille stelle facit coparationẽ. hic etiam
stelle pestifere respiciens. quas clades rutulis
ẽẽt illaturus eneas. ¶ Comete. sanguinei
lugubre ruent rubent. pro lugubriter. come¬
te aũt latine crinite appellantur ⁊ stoyci
dicũt has stellas ẽe ultra .xxx ui. quaꝵ nõia
⁊ effectus abienus qui ⁊ iam bis scripsit uir¬

Expanded text:
futuram, ut in georgicis lfuturam, ut in georgicis lvallibus imis aeriae fugere grues»: aut re vera ‘notos’; horum enim calorem fugiunt cum revertuntur in Thraciam. ADLABI CLASSIBVS AEQVOR cum classibus labi. ARDET APEX CAPITI ex sequentibus intellegimus Aeneae armorum fieri descriptionem; nam dicturus est ‘at non audaci Turno fiducia cessit’, quamvis talia arma conspiceret. Si tamen primam respicias conexionem, quasi de Turno videtur dicere: quod non procedit. ‘Apex’ coni altitudo hoc loco. Est autem Homeri et locus et comparatio. Hoc autem iste violentius posuit, quod ille stellae tantum facit comparationem, hic etiam stellae pestiferae, respiciens quas clades Rutulis sit inlaturus Aeneas. COMETAE SANGVINEI LVGVBRE RVBENT pro ‘lugubriter’. Cometae autem latine crinitae appellantur. Et stoici dicunt has stellas esse ultra XXXII. quarum nomina et effectus Avienus, qui iambis scripsit Ver
Abbreviated transcription (Latin):
poterat. ¶Omine augurio. pmisse uictorie.
¶Alma parens. ide.d. alma ꝓprie est tellus ab
terra aperitur uerno hiemali clauditur tẽpore
pingitur deũ. ¶Ad frena leones. ⁊deo hoc fin¬
gitur ꝙ om̃is feritas materne subiacet affecti¬
oni ⁊ subuigata est ¶ Propinques familiare
efficias. ut ⁊ ꝓprius res aspicias nr̃a ¶ Frigibus¬
q adsis. ac si diceret cultorib tuis. ¶ Tantum
effatus breuiter ut supͣ ait ꝓpter lucem iam
maturam idest plenam. nã nõ crepusculum
s lux matura describitur ¶ Reuoluta. aꝑta
sicut contra in uolutũ dicimus ẽẽ qd̾ clausũ
est. ¶Quebat aũt oriebat. ut ⁊ ruit oceano nox.
⁊ est insensu isteroproteron. prius enĩ fugat᷑¬
nox. sic dies oritur ¶ Socus edicit. scd̾m edic¬
ta nymphe ¶Signa sequantur uł tessere ul
¶Stumonie uõ graues. afluuio tracie strimo¬
ne uixta quẽ habitant. hec aut ꝯparatio nõ
frigidos. nam ⁊ ia grauẽ significant tẽpestatẽ

Expanded text:
poterat. OMINE augurio promissae victoriae. poterat. OMINE augurio promissae victoriae. ALMA PARENS IDAEA DEVM alma proprie est tellus ab terra aperitur verno, hiemali clauditur tempore.pingitur deum. gitur, quod omnis feritas maternae subiacet adfectioni et subiugata est. PROPINQVES familiare efficias, ut «et propius res aspice nostras». PHRYGIBVSQVE ADSIS ac si diceret, et cultoribus tuis. TANTVM EFFATVS breviter, ut supra ait, propter lucem iam maturam, id est plenam; nam non crepusculum, sed lux matura describitur. REVOLVTA aperta, sicut contra involutum dicimus esse quod clausum est. RVEBAT autem oriebatur, ut «et ruit Oceano nox». Et est in sensu hysteroproteron: prius enim nox fugatur, sic dies oritur. SOCIIS EDICIT secundum dicta nymphae. SIGNA SEQVANTVR vel tesserae vel Strymoniae vero grves a fluvio Thraciae Strymone, iuxta quem habitant. haec autem comparatio non frigidos: nam etiam grues significant tempestatem
Abbreviated transcription (Latin):
tinus. Ipsi has sacrilego pendetis sauguine penaᷤᷤ¬
¶ In uite. ac si diceret malueramꝰ tibi potuis ser¬
iire ꝙͣ in urmphaꝵ numina comutari ¶Te¬
q ꝑ equor querimꝰ hec nobis uagandi ẽ causo
nt te inuenire possimus ¶Refecit aut re uacat
aut ꝗa ante in ip̃is forma fuerat nauiuz ¶De¬
dit eẽ deas. greca figura. ut donat hr̃e iuro ¶az
misisse ꝑterram¶ Necastris uingant. aut se
lectio ⁊ ordo est si mea dicta irrita nõ putaris.
Crastina lux ingentes aceruos cedis nõ uidebit
nã male quidã spectabis legũt ⁊ adlucẽ referũt
qd̃ nõ procedit nullus enĩ sic loquit̾ o enea si
que dico minime credis. olux erastina ingen¬
tis cedis aceruos ui debis ¶Haud ignara modi.
moderationie. quippe que fuerat nauis ¶Aude
alie celerant. inde alie nymphe nauiũ cursus
celeriores efficuit si c̃ fecerat eymodocea ¶ñ¬
scius reꝵ quas audierat. nã credere exaperto nõ

Expanded text:
tinus «ipsi has sacrilego pendetis sanguine poenas»tinus «ipsi has sacrilego pendetis sanguine poenas». INVITAE ac si diceret: malueramus tibi potius servire, quam in nympharum numina commutari. TEQVE PER AEQVOR QVAERIMVS haec nobis vagandi est causa, ut te invenire possimus. REFECIT aut ‘re’ vacat: aut quia ante in ipsis forma fuerat navium. DEDIT ESSE DEAS Graeca figura, ut «donat habere viro». IAM misisse per terram. NE CASTRIS IVNGANT aut ‘se’ lectio, et ordo est 'si mea dicta inrita non crastina lux ingentes acervos caedis videbit’: nam male quidam ‘spectabis’ legunt et ad lucem referunt. Quod non procedit; nullus enim sic loquitur: o Aenea, nisi quae dico minime credis, o lux crastina ingentes caedis acervos videbis. HAVD IGNARA MODI moderationis: quippe quae fuerat navis. INDE ALIAE CELERANT inde aliae nymphae navium cursus celeriores efficiunt, sicut fecerat Cymodocea. INSCIVS rerum quas audierat; nam credere ex aperto non
Abbreviated transcription (Latin):
fit sine causa ꝯmemoratio. Nã alter nymphe
uideri nõ poterant. ¶Clanũq regit. iam ei ⁊
ĩquinto dedit gubernãdi peritiã ¶Oedio inspa¬
tio. inter nauigandũ ¶Cybele alma mater deũ
comam rotantes ululatu futura p̃nũtiabant
Lucanus. crinemq rotantes sanguinei populis
ulularũt tristia galli. eybebe au̾t bachus est nã
docea poetice sic̃ ⁊ iam mutatio ipa confingit᷑.
nã stultissimũ est qd̾ ait quidã. ⁊ deo doctissima
qa ilionei nauis fuit ¶Dorso eminet. peritia
natandi ostenditur. ¶ Subremigat. subuatat.⁊
cebant. iugilas ne rex: uigila. qd̾ uirgilius une
dat enee quasi ⁊ regi ⁊ quẽ ubiq ⁊ pontificem
⁊ sacroꝵ inducit peritũ ¶ Deñ gens. ꝓpter illud
quartam dixit declinationẽ in bucolicis uxta secũ¬
dam ut menalus argutũq nemus pinosq loquẽ¬
tes sẽꝑ h̃t ¶ Nos sumus. lo quit᷑ ꝑdiffinitiones.
¶Perfidus qui post fedus bella cõmouit. hine la¬

Expanded text:
fit sine causa commemoratio: nam aliter nymphae fit sine causa commemoratio: nam aliter nymphae videri non poterant. CLAVVMQVE REGIT iam ei et in quinto dedit gubernandi peritiam. MEDIO IN SPATIO inter navigandum. CYBEBE ALMA mater deum comam rotantes, ululatu futura praenuntiabant: Lucanus «crinemque rotantes sanguinei populis ulularunt tristia Galli». ‘Cybebe’ autem bacchius est; nam DOCEA poetice, sicut etiam mutatio ipsa confingitur: nam stultissimum est, quod ait quidam: ideo ‘doctissima’, quia Ilionei navis fuit. DORSO EMINET peritia natandi ostenditur. SVBREMIGAT subnatat. VIcebant ‘vigilasne rex? vigila’. Quod Vergilius iure dat Aeneae, quasi et regi et quem ubique et pontificem et sacrorum inducit peritquartam dixit declinationem, in bucolicis iuxta secundam, "ut Maenalus argutumqtes semper habet». NOS SVMVS loquitur per definitiones. PERFIDVS qui post foedus bella commovit: hinc La
Abbreviated transcription (Latin):
fortis. ut ferit ense grauẽ tymbreus osirim..
¶Centenaq arbore nõ ait remis. s arboribus
ad exprimsndam nauis magnitudiuẽ que plu¬
res hũit remor ordines. Unde ait lucanus. et
sũmis longe ferit equora renus.. Marmore.
mari ¶Cerula. cerulea firta. nõ cerula conca.
nam uersus nõ stat ¶Hispida. horrida. setosa.¬
¶ Erons hoĩem prefert. modo frontẽ primã partẽ
hoĩs intelligere debenus. nã hoc h dicit acapite
acipite usq adima latera hoĩs monstrabatur
effigies. ¶ Terdenis.xxx. accipiamus naues fuisse
nõ ut quidã uolut singłos duces tricenas hũisse.
nã enumeratoꝵ militũ nõ ꝯuenit numerus.
presertim cũ sequatur subsidio troie idest paruo
auxilio. nã apud maiores bella nõ ambitu. sed
uirtute ꝯstabant ¶ Rebe. luna sic̃ sol febus. Itẽ
titan ⁊ titanis luna. describit aũt mediã nocte
⁊ dicit finitũ diẽ secũdũ romanũ ritũ. nec lune

Expanded text:
fortis, ut «ferit ense gravem Thymbraeus Osirim». fortis, ut «ferit ense gravem Thymbraeus Osirim». CENTENAQVE ARBORE non ait remis, sed arboribus, ad exprimendam navis magnitudinem, quae plures habuit remorum ordines: unde ait Lucanus «et summis longe ferit aequora remis». MARMORE mari. CAERVLA ‘caerula freta’, non ‘caerula concha’, nam versus non stat. HISPIDA horrida, saetosa. FRONS HOMINEM PRAEFERT modo frontem primam partem hominis intellegere debemus; nam hoc dicit: a capite usque ad ima latera hominis monstrabatur effigies. TER DENIS triginta accipiamus naves fuisse, non, ut quidam volunt, singulos duces tricenas habuisse: nam enumeratorum militum non convenit numerus, praesertim cum sequatur ‘subsidio Troiae’, id est parvo auxilio: nam apud maiores bella non ambitu, sed virtute constabant. PHOEBE luna, sicut sol ‘Phoebus’, item ‘Titan’, et ‘Titanis’ luna. Describit autem noctem mediam et dicit finitum diem secundum Romanum ritum. Nec lunae
Abbreviated transcription (Latin):
genitiuus grecꝰ est. nã silitine declinaueris man ficit
tonis. sicut inplanto legiꝰ ionis ¶Diues auis
niniorib prepotens ¶ Sed nõ genus om̃ib unũ.
ꝗa ⁊ origo mantuanoꝵ ⁊ atuscis uenit qui in
mantua regnabant. ⁊ auenetis. nã in uenetia
posita est que ⁊ gallia cis alpina dẽ. gens illi
tripler populi subgente quaterni ꝗa in antua
tres hũit tribus que in quaternas curias diui¬
debant᷑ ⁊ singulis singuli lucumones impera¬
dant. quos tota intuscia .xii. fuisse manifestũ
ex quib unus om̃ib preerat. hi aũt totiꝰ tuscie
diuisas habebant quasi prefecturas s om̃iu
put populis. ¶ Tusco de sanguie uires. iobur¬
ta totũ aluco nom̃ib habuit. ¶In se aruiat
odio sui in arma cõpellit ¶atre penaco uelatꝰ
equora pinui. Benacus lacus est uenetie de qͦ
fluuius nascit᷑ mincuis. uire ergo dux uenetus
fluuiũ ꝓuincie sue depinxit in naui. quẽ pena¬
ei filiũ quia exip̃o habet originẽ dicit ¶ Grauis

Expanded text:
est: nam si latine declinaveris ‘Mantonis’ facit, sicut in Plauto legimus «Ionis». DIVES AVIS maioribus praepotens. SED NON GENVS OMNIBVS VNVM quia origo Mantuanorum et a Tuscis venit, qui in Mantua regnabant, et a Venetis: nam in Venetia posita est, quae et Gallia Cisalpina dicitur. GENS ILLI TRIPLEX POPVLI SVB GENTE QVATERNI quia Mantua tres habuit populi tribus, quae in quaternas curias dividebantur: et singulis singuli lucumones imperabant, quos tota in Tuscia duodecim fuisse manifestum est, ex quibus unus omnibus praeerat. Hi autem totius Tusciae divisas habebant quasi praefecturas, sed omniuput populis’. TVSCO DE SANGVINE VIRES robur totum a lucumonibus habuit. IN SE ARMAT odio sui in arma compellit. PATRE BENACO VELATVS A. PINV Benacus lacus est Venetiae, de quo fluvius nascitur Mincius. Iure ergo dux Venetus fluvium provinciae suae depinxit in navi: quem Benaci filium, quia ex ipso habet originem, dicit. GRAVIS
Abbreviated transcription (Latin):
uobis tantũ potest obici. alii ur̃m ꝓ tuũ acci
precor. Si pie amauit. scd̾m asperũ crimen est
causa. Ut alibi. ⁊ crimine abuno disce omes
soroꝵ. amibitiose dictũ ꝓuiter arbores desoro¬
ribus facta ⁊ est unũ de his que b̃t ungilꝰ mmi¬
mitabilia ⁊ sua ppria tale est. sinuatq alterna
uolumina crurũ. Itẽ cũ primũ sulcos equant
fata sata. iusa. carmine. cithara. cantilena.¬
¶ Cauentem senectã. qui canentẽ senectam mol¬
tibus transegit in plumis. ¶Sidera uoce sequẽtẽ
cũ cantu celũ petentẽ uł qd̾ est reuera relatus
tas cateruas¶Dehnus. iste est ochius quẽ inbu¬
colicis bianorẽ dicit. Ut nãq sepulerũ incipit
apparere bianoris. hic matuam d̾r ꝯdidisse quã
amatris noĩe appellauit nã fuit filius tyberis
⁊ mantoyis thyresie thebani uatis filie que post

Expanded text:
vobis tantum potest obici. Alii ‘vestrum’ pro ‘tuvobis tantum potest obici. Alii ‘vestrum’ pro ‘tuprecor». Si pie amavit, secundum Asprum ‘crimen’ erit ‘causa’, ut alibi «et crimine ab uno disce omnesSORORVM ambitiose dictum pro ‘inter arbores de sororibus factas’. Et est unum de his, quae habet Vergilius inimitabilia et sua propria: tale est «sinuatque alterna volumina crurum», item «cum primum sulcos aequant sata». MVSA carmine, cithara, cantilena. CANENTEM SENECTAM qui canentem senectam mollibus transegit in plumis. SIDERA VOCE SEQVENTEM cum cantu caelum petentem: vel quod est re vera relatus tas catervas. OCNVS iste est Ocnus, quem in Bucolicis Bianorem dicit, ut «namque sepulchrum incipit apparere Bianoris». Hic Mantuam dicitur condidisse, quam a matris nomine appellavit: nam fuit filius Tiberis et Mantus, Tiresiae Theba
Abbreviated transcription (Latin):
cupao sicut eicero. cato ¶Lamq ferũt cy¬
fut qui cũ doleret obiectũ sibi ab epapho
rege egopti qd̃ esset nõ desole s de adulteuo
procreatus duce matre uenit ad solem ⁊ po¬
poscit ut siuere eiꝰ eet filiꝰ petenda prestaret.
ꝙ cũ sol uirasset ꝑstigiem paludem se ẽẽ fac¬
turũ petit ille ut euis currus agitaret. sol poꝰ
us uirandũ negare nõ potuit. Acceptis itaq
currib pheton cũ orbitã solis excesset et
coeperet mundus ardere aioue fulminatus
ut hic dicit inpopulos ⁊ inbucolicis in aluos.
cũ eũ fleret extinctũ in auẽ sui nõis ꝯuersus
est cuiꝰ nũc filiũ cupaonẽ dicit hr̃e cigni pen¬
nas ingalea ad forme paterne insigne mon¬
strandũ ¶ Crimen amor ur̃m fetontẽ ama¬
tũ acigno aut pie aut turpiter accipia mus
necesse est. si turpiter talis est sensus. cruey
ur̃m est ocigne ⁊ pheton qd̾ sic amastis. hoc

Expanded text:
‘Cupavo’, sicut ‘Cicero ‘Cato’. NAMQVE FERVNT ‘Cupavo’, sicut ‘Cicero ‘Cato’. NAMQVE FERVNT fuit. Qui cum doleret obiectum sibi ab Epapho, rege Aegypti, quod esset non de Sole, sed de adulterio procreatus, duce matre venit ad Solem et poposcit, ut si vere esset eius filius, petenda praestaret. Quod cum Sol iurasset per Stygem paludem se esse facturum, petit ille ut eius currus agitaret. Sol post iusiurandum negare non potuit. acceptis itaque curribus Phaethon, cum orbitam solis exisset, et coepisset mundus ardere, a Iove fut hic dicit, in populos, ut in bucolicis, in alnos.cum eum fleret extinctum, in avem sui nominis conversus est. Cuius nunc filium Cupavonem dicit habere cycni pinnas in galea ad formae paternae insigne monstrandum. CRIMEN AMOR VESTRVM Phaethontem amatum a Cycno aut pie aut turpiter, accipiamus necesse est. Si turpiter, talis est sensus: crimen vestrum est, o Cycne et Phaethon, quod sic amastis; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
una sequendi. idest cõuirati sũt ¶ Qui cerete
domo. ac si diceret qui sũt domo cartagine
cere aũt ut supra diximus ⁊ iã agilla dr nec¬
nideatur contrariũ qd̾ ait ducit agillina ne¬
quiquã mille secutos quasi ⁊ turno ⁊ enee
prestet auxiliũ. nã illi lansu fugientẽ secuti
hi uero comuni odio in mezentiũ arma
comonerũt. ¶Minionis. fluuius minio.
¶Pyrgi ueteres. hoc castellũ nobilissimũ fuit
eo tẽpore quo tusci piratica exereuerũt nã
illie metropolis fuit. ¶Intẽpesteq grauisce.
grauiseinũ oppidũ dicũt. alii intẽpestũ di¬
cũt uentis ⁊ tẽpestatib carens qd̾ nulla ratio
ne potest cõtingere. intẽpestas ergo grauiscaᷤᷤ
accipiamꝰ. pestilentes sed̾m pliniũ innatura¬
li historia ⁊ catouẽ in originib ut intepestas
ĩ telligas sine tẽperie idest trãquilitate. uam
Ut ait eato ideo grauisce dicte sũt qd̾ gra¬

Expanded text:
una sequendi’, id est coniurati sunt. QVI CAERETE una sequendi’, id est coniurati sunt. QVI CAERETE DOMO ac si diceret ‘qui sunt domo Carthagine’. Caere autem, ut et supra diximusideatur contrarium, quod ait «ducit Agyllina nequiquam ex urbe secutos», quasi et Turno et Aeneae praestet auxilium: nam et illi Lausum fugientem secuti sunt, hi vero communi odio in Mezentium arma commoverunt. MINIONIS fluvius est Minio. PYRGI VETERES hoc castellum nobilissimum fuit eo tempore quo Tusci piraticam exercuerunt; nam illic metropolis fuit. INTEMPESTAEQVE GRAVISCAE Graviscanum oppidum alii intempestum dicunt ventis et tempestatibus carens: quod nulla potest ratione contingere. Intempestas ergo Graviscas accipimus pestilentes secundum Plinium in naturali historia et Catonem in originibus, ut intempestas intellegas sine temperie, id est tranquillitate: nam ut ait Cato, ideo Graviscae dictae sunt, quod gra
Abbreviated transcription (Latin):
parent aũt ẽ peritissime noscunt᷑ qd̾ adomĩa
referendũ est. fibras. sidera. noces auiũ ⁊ flumi¬
na. nã siuident᷑ tantũ accipias. cuiꝰ possũt ui¬
deri nec tam̃ intelligi. itẽ uoces aniũ nõ inden¬
tur s agnoscuntur audite. ¶Nec parent ob¬
tenperant nõ procedit. nã quo modo sidera uł
fibre uł aues uł fulgura possũt obtẽperare.
Rapit. raptim ducit. ¶Densos acie. macie
constrictos ⁊ conũctos ¶Alfea aborigine pise.
Aifeus fluuius est inter pisas ⁊ eliden enuuita¬
tes archadie ubi est tẽplũ iouis olim pici.
ex quib locis uenerũt qui pisas in italia con¬
diderũt dictas aciuitate pristina. Unde addidit
urbs ethrusca solo. cũ premisiss alfee abori¬
gine pise ¶eidens equo. eques optimus.
¶Uersicolarib armis. depictis. ꝑ qd̾ bellicosus
ostenditur. ¶ Tercentũ addiciũt. accedũt ⁊ cõ¬
sentuit euiꝰ uoluntati un de ait. mens om̃ib

Expanded text:
PARENT autem est ‘peritissime agnoscuntur’: quod ad omnia PARENT autem est ‘peritissime agnoscuntur’: quod ad omnia referendum est, fibras, sidera, voces avium et fulmina: nam si ‘videntur’ tantum accipias, cuiuis possunt videri, nec tamen intellegi. Item voces avium non videntur, sed agnoscuntur auditae. Nec ‘parent’ obtemperant procedit. Nam cumodo sidera vel fibrae vel aves vel fulgura possunt obtemperare? RAPIT raptim ducit. DENSOS ACIE in acie constrictos et coniunctos. ALPHEAE AB ORIGINE PISAE Alpheus fluvius est inter Pisas et Elidem, civitates Arcadiae, ubi est templum Iovis Olympici: ex quibus locis venerunt qui Pisas in Italia condiderunt, dictas a civitate pristina, unde addidit ‘urbs Etrusca solo’, cum praemisisset ‘Alpheae ab Origine Pisae’. EQVO FIDENS eques optimus. VERSICOLORIBVS ARMIS depictis: per quod bellicosos ostenditur. TERCENTVM ADICIVNT accedunt et consentiunt eius voluntati: unde ait ‘mens omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
peritos. nã exꝑtes su̾t ignari ¶Alba. insula adia¬
sta fuerit tanto generosior. ergo in exhaustio
nõ est una pars oronis. nãq plinius sed̾s dicit.
cũ mnaliis regionib effossis metallis t̾re sint ua¬
cue. apud illã hoc ẽẽ mirũ qd̾ sublata renascunt᷑.
⁊ rursu de isdem locis effodiunt᷑ uarro ⁊ aliud
dicit nasci quidem illic ferrũ. s instrietuitatẽ.¬
Interpres hoĩum duũq. interpres mediũ est
Nam deoꝵ interpretator ⁊ hoĩum quib diuinaᷤᷤ
indicat mentes interpres uocatur ⁊ notandu
qd̾ ait nigiduis figulus has artes iuter sese ita¬
eẽ ꝯuĩctas ut alterũ sine altero ẽẽ nõ possit.
unde qͣuos ꝑfectos uult ꝓbare uirgilut omĩium
diuinandi artiũ prestat sententiã scientiam ut
hoc loco. Itẽ supͣ heleno dequo ait trouigena
intheologia hic in comunib licteris. nã uterq
utrũꝙ serpserũt. ¶ Sibre iecoris extremitates.

Expanded text:
peritos: nam ‘expertes’ sunt ignari. ILVA insula adiaperitos: nam ‘expertes’ sunt ignari. ILVA insula adiasta fuerit, tanto generosior. Ergo ‘in exhaustis’ non est una pars orationis: namque Plinius Secundus dicit, cum in aliis regionibus effossis metallis terrae sint vacuae, apud Ilvam hoc esse mirum quod sublata renascuntur et rursum de isdem locis effodiuntur. Varro et aliud dicit, nasci quidem illic ferrum, sed in stricturaINTERPRES HOMINVM DIVVMQVE ‘interpres’ medium est: nam et deorum interpretator, et hominum, quibus divinas indicat mentes, interpres vocatur. Et notandum quod ait Nigidius Figulus, has artes ita inter sese esse coniunctas, ut alterum sine altero esse non possit: unde his quos perfectos vult probare Vergilius, omnium divinandi artium praestat scientiam, ut hoc loco, item supra Heleno, de quo ait «Troiugena, in theologia, hic in communibus litteris: nam uterque utrumque scripserunt. FIBRAE iecoris extremitates.
Abbreviated transcription (Latin):
osiniũ ẽẽ massicũ regem uã paulopost dictu¬
rus est qua rex clansinis aduectus osimus
oris ⁊ nũc dicit qui moenia clusi. multi
aliũ massicũ aliũ osimũ cẽ uolũt ¶ Tigri
erata cuiꝰ rostrũ erat adsimilitudinẽ trigri¬
apictura tutelarũ. hinc est. hunc nebit ĩ ma¬
nis triton. Itẽ ⁊ aurato fulgebat apolline puppis.
tigri aũt scd̃̾ni regula dixit. nã greca noĩa que
isis isi. si aliter in uenerimus abusine dictũ est.
Ut inlucano. ocior ⁊ flãmis celi ⁊ tigride feta.s
¶ Menia clusi. ꝓclusii. nã clusiũ dicitur ⁊ ẽ dictũ
psinigesm. sieut nec eura peculi. ꝓ peculii. clusiũ
aũt est oppidũ iuxta maxicum ¶ Cosas cuntas
arcuũ tece. dicũtur tam̃ ⁊ iam sagitaꝵ quas et
faretras noĩamus. ¶Toruus terribilis. ¶ Fulgebat
silicet pupis apolliue. armis exercitu ¶ Populana
ciuitas tuscie matrẽ aut. eoꝵ qui uenerant dixit
alibi inguiem quẽ mater aricia misit ¶ Exptos

Expanded text:
Osinium esse Massicum regem: nam paulo post dicturus est "qua rex Clusinis advectus Osinius oris" , et nunc dicit 'qui moenia Clusi'. multi alium Massicum, alium Osinium esse volunt. 'tigri aerata' cuius rostrum erat in similitudem tigria pictura tutelarum. Hinc est «hunc vehit inmanis Triton», item «et aurato fulgebat Apolline puppis». ‘Tigri’ autem secundum regulam dixit: nam Graeca nomina quae Isis Isi’: si aliter invenerimus, abusive dictum est, ut in Lucano «ocior et caeli flammis et tigride feta». MOENIA CLVSI pro ‘Clusii’: nam Clusium dicitur: et est dictum per synizesin, sicut «nec cura peculi» pro ‘peculii’. Clusium autem est oppidum iuxta Massicum. COSAS civitas arcuum thecae; dicuntur tamen etiam sagittarum, quas et pharetras nominamus. TORVVS terribilis. FVLGEBAT scilicet puppis Apolline, armis exercitus. POPVLONIA est civitas Tusciae. Matrem autem eorum qui venerant, dixit alibi «insignem quem mater Aricia misit». EXPERTOS
Abbreviated transcription (Latin):
re potuerũt illis dicentib se eam hr̃e uue belloꝵ
Unde comotus pͥamus misit paridẽ cũ exercitu¬
ẜ ut aliquid tale abduceret aut uxorẽ regis aut
filiã. qui expugnata e sparta helenam rapuit.
hinc uirgiliꝰ utrũq tangit. ⁊ istã historiã quã
modo diximꝰ ⁊ p̃pͥ idiciũ paridis ꝙͣuis fabula
sit illa res ⁊ apoetis ꝯposita. ¶Qui troas achiuis.
ponunt᷑ ea que nõ possũt dicere aꝑte. ¶Darda¬
nuis. nõ ꝓpt̾ inuriam hoc posuit qa dardanus
hoc de historia est ut diximꝰ. nã sollicita ta
helena cũ parim sequi noluisset eg̾ssus ille
ciuitatẽ obsedit. qua ensa helenã rapuit.
unde ⁊ recipi meruit amarito ¶Tela dedi. aut
amori. ant bello. ¶Decuit metuisse. optima
elocutio. nã utrilq p̃terti est tpris. ¶ Sera. ꝓ¬

Expanded text:
re potuerunt, illis dicentibus se eam habere iure bellorum. re potuerunt, illis dicentibus se eam habere iure bellorum. unde commotus Priamus misit Paridem cum exercitu, ut aliquid tale abduceret, aut uxorem regis, aut filiam. qui expugnata Sparta Helenam rapuit. hinc ergo Vergilius utrumque tangit, et istam historiam quam modo diximus, et propter iudicium Paridis: quamvis fabula sponuntur ea quae non possumus dicere aperte. FOEDniuriam Aeneae hoc posuit, quia Dardanus hoc de historia est, ut diximus: nam cum sollicitata Helena Parin sequi noluisset, egressus ille civitatem obsedit. Qua eversa Helenam rapuit: unde et recipi meruit a marito. TELA DEDI aut amori aut bello. DECVIT METVISSE optima est elocutio, nam utrumque praeteriti est temporis. Si
Abbreviated transcription (Latin):
irrisionẽ ait ⁊ nob̾ idem alcimedon duo pocu¬
la fecit. ¶Grauidam bellis urbem. alibi. popu¬
losq feoces ꝯtundet. urbem aut̃ ꝓuinciam
dicit quomodo italiã quero patriã¶Nos ne
tibi fluxas. status relatuius relatiuus. ꝑ quem
ostendit uenerẽ magis troianis causa fuisse
ericuloꝵ. fluxas molles. que possent etiã sine
inimicis perire. res fluxas. fuxam rem publieã¬
¶ Sedera soluere furto. legit̾ in historiis ꝙ tro¬
iani cũ grecis fedus habuerũt unde ⁊ iam
paris susceptus est hospitio ⁊ sic ꝯmisit adulteriũ
ergo federa soluere furto. amicitias adulterio dis¬
sipare nã furtũ est adulteriũ unde est ⁊ dulcia
furta. Et euersi ilii hec est uera causa. nã federa
que inter grecos ⁊ troianos fuerũt. ita soluta sũt¬
nã federa hercules cũ expugnato ilio filiã laome¬
dontis hesionã priami sororem telamoni de diss
profecti sũt legati cũ priamo ⁊ eã minime repete¬

Expanded text:
inrisionem ait «et nobis idem Alcimedon duo pocuinrisionem ait «et nobis idem Alcimedon duo pocula fecit». GRAVIDAM BELLIS VRBEM alibi «populosque feroces contundet». ‘Urbem’ autem provinciam dicit, cumodo «Italiam quaero patriam». NOSNE TIBI FLVXAS status relativus, per quem ostendit Venerem magis Troianis causam fuisse periculorum. FLVXAS molles, quae possent etiam sine inimicis perire. ‘Res fluxas’ fluxam rempublicaedera solvere furto legitur in historiis quod Troiani cum Graecis foedus habuerunt. tunc etiam Paris est susceptus hospitio et sic commisit adulterium. ergo 'foedera solvere furto' amicitias adulterio dissipare: nam furtum est adulterium, unde est "et dulcia furta" . et eversi Ilii haec est vera causa: nam foedera quae inter Graecos et Troianos fuerunt, ita soluta sunt. Hercules cum expugnato Ilio filiam Laomedontis Hesionam, Priami sororem, Telamoni dedisset, profecti sunt legati cum Priamo et eam minime repete
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝙͣ ait gremiis adducere tãꝙͣ iam urores.¬
¶ Prefigere pupibus arma. ꝓpter illud seuta urũ
fluuio pictas in nare carinas silicet quãdo ad
petenda enandri nauigauit auxilia ¶Patem
aut̃ orare. pͥp centũ oratores augusta adincenia
regis ire iubet ¶q uiro nebulã ad obp᷑priu m
pro uiro dixit nõ ꝓ filio. rem manẽ obpositam.
dieit aut quãdo cũ uenus adiomiede liberauit.
uł neptunus ab achille qd̾ ueneri inputatur. ꝗa
ueiꝰ gr̾am factũ est. ¶Uentos manes uacuos ⁊
licet hoc mater deũ fecerit. tam̃ hoc ueneri in pu¬
tatur ꝗa euis gr̾a factũ est. ut in illo loco. quas
tum filomela dapes eũ progne fecerit. s ꝓpter
filomelã. aut certe ꝗa uenerẽ dicu̾t matrez ẽẽ
deũ ¶Aeneas ĩguarus abest ea que soluere nõ
possumꝰ irridemꝰ ut hoc loco sic in bucholicis
premisit diuini opus alcimedontis postea ꝑ

Expanded text:
eo quod ait ‘gremiis abducere’, tamquam iam uxores.eo quod ait ‘gremiis abducere’, tamquam iam uxores. PRAEFIGERE PVPPIBVS ARMA propter illud «scuta virum fluvio pictasque innare carinas», scilicet quando ad petenda navigavit auxilia. Pacem autem orare propter «centum oratores augusta ad moenia regis ire iubet». PROQVE VIRO NEBVLAM ad obprobrium pro viro dixit, non pro filio, rem inanem obpositam. Dicit autem quando eum Venus a Diomede liberavit, vel Neptunus ab Achille: quod Veneri inputatur, quia in eius gratiam factum est. VENTOS INANES vacuos. Et NVERTERE NYMPHAS licet hoc mater deum fecerit, tamen hoc Veneri inputatur, quia eius gratia factum est, ut illo loco «quas illi Philomela dapes», cum Procne fecerit, sed propter Philomelam: aut certe quia Venerem dicunt esse matrem deum. AENEAS IGNARVS ABEST ea quae solvere non possumus, inridemus, ut hoc loco. Sic in Bucolicis praemisit «divini opus Alcimedontis», postea per
Abbreviated transcription (Latin):
ripere dignũ est. sic inbucolicis dic quib ĩters
inscripti noĩa regũ. p¶ilumnus aius. cõpuat
genus turm cũ enea dicens etiã auũ eiꝰ deũ eẽ
Itẽ adueneris obtrectationẽ dicit cui diua uenilia
mater nã uenilia nimpha est. Pilumnũ aũ auũ
turm ideo dicit ut auicino nobilis genere esse
uideatur sic̃ eneas. nã paulopost dicturus ẽ ip̃a
uio. pilimmnusq illi quartus pater ¶Atra fice
seuo bello ⁊ est belli definitio. nõ enĩ facibus tro¬
iam pugnauerat. ¶Auerte predas inuidiose ce¬
terũ nichil raptauerãt ¶ Legere furari. Uude ⁊
sicri legi dũr qui saca legũt. hoc est furantur.
alibi. uł que sublegi tacitus tibi carmina nuꝑ.
¶ Girmus ibducere pactas. i dest sponsas nã ante
nsũ tabularum matrimoni cantiones sibi in ui¬
est. ergo sponsus nõ ꝗa ꝓmittitur. s qa spondet
⁊ sponsores dat. Sane exaggeratio ẽ nimia in

Expanded text:
ripere dignum est. Sic in Bucolicis «dic, quibus in terris ripere dignum est. Sic in Bucolicis «dic, quibus in terris inscripti nomina regum». PILVMNVS AVVS comparat genus Turni cum Aeneae, dicens etiam avum eius deum esse. Item ad Veneris obtrectationem dicit ‘cui diva Venilia mater’: nam Venilia nympha est. Pilumnum autem avum Turni ideo dicit, ut a vicino nobilis genere esse videatur, sicut est Aeneas: nam paulo post dictura est ipsa «Pilumnusque illi quartus pater». ATRA FACE saevo bello. Et est belli definitio: non enim facibus Tro Avertere praedas invidiose: ceterum nihil rapuerant. Ad v. 79 Legere furari: unde et sacrilegi dicuntur, quia sacra legunt, hoc est furantur: alibi "vel quae sublegi tacitus tibi carmina nuper" . gremiis abducere pactas id est sponsas: nam ante usum tabularum matrimonii cautiones sibi inviest: ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. Sane exaggeratio est nimia in
Abbreviated transcription (Latin):
ti. qui cassandre insanenti crediderũt qd̾ fal
rebus ¶Nã puero sũma belli. exaggeratio est
abetate.¶Tyrrenãq fidem. mire sotietatem eũ
inimicis gentibus turno. aut certe disrumpere
federa que turnus cũ tyrrenis mierat. sciendũ
sane turnũ auxilioꝵ causa admezentiũ ꝯfugi¬
sse. ¶ Gentesq quietas. Nã licet uellent ĩ bella
prorũpere tamen erant quiete ꝓpter illud ora¬
culum. externos optate duces ¶Quis deus in
fraudẽ. inpericulũ ita enĩ inuire lectũ est fraudi
erit illa res. idest periculo ¶Dura potentia nr̃a
adillud respicit si nulla est regio tencris quã
det tua ꝯmux dura. ¶Aubibus iris ꝓpter illud.
aut actam nubibus irim¶Indignũ est italos
possumus soluere paria opponimus qd̾ nũc Iu¬
no facit. nã negare nõ potest nec soluere quia
obsident᷑ ꝗ troiam. un de dicit hoc indignum
est troianos obsideri. aliena eos matrimonia pre¬

Expanded text:
ti qui Cassandrae insanienti crediderunt: quod falsoti qui Cassandrae insanienti crediderunt: quod falsorebus. NVM PVERO SVMMAM BELLI exaggeratio est ab aetate. TYRRHENAMQVE FIDEM inire societatem cum inimicis gentibus Turno: aut certe disrumpere foedera, quae Turnus cum Tyrrhenis inierat. Sciendum sane Turnum auxi- liorum causa ad Mezentium confugisse. GENTES QVIETAS nam licet vellent in bella prorumpere, tamen erant quietae propter illud oraculum «externos optate duces». QVIS DEVS IN FRAVDEM in periculum: ita enim in iure lectum est «fraudi erit illa res», id est periculo. DVRA POTENTIA NOSTRA ad illud respicit «si nulla est regio Teucris quam det tua coniunx dura». NVBIBVS IRIS propter illud «aut actam nubibus Irim». INDIGNVM EST ITALOS possumus solvere, paria opponimus. Quod nunc Iuno facit: nam negare non potest nec solvere quia obsidentur Troiani: unde dicit, hoc indignum est, Troianos obsideri, aliena eos matrimonia prae