comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poma omĩa mollia mala dicta. s cum ad¬
ieclione t̾rarum in qͥb antea nata sunt:
ut ꝑsica. punica. maciana. cidonia. &
cȩt̾a. Amiglala grecum nom̃. quȩ latine
nux longa uocatur. Hanc alii nuciclam
uocant. quasi minorem nucem. De qua
et inflorem. Cunctis enĩ arborib prior
se flore conuectit. & ad in ferenda poma ar¬
busta sequentia p̾uenit. Ex his aliȩ sunt¬
medicari feruntur. ut ex amaris dulces
quã gc̃i pichen. nos piceam dicimꝰ. Quo
facto: suci amaritudo deponitur.
Abellanȩ ab abellano campaniȩ oppp¬
do ubi habundant cognominate st̃. Hȩ
ag̃cis ponticȩ appellant᷑. eo qͦd circa ponti¬
cum mare habundent. Castaneã latini
ag̃co appellant uocabulo. Hanc enĩ gci
ni in modũ testiculoꝵ intra folliculum
reconditi sint: qui dũ eitiunt᷑ quasi
castrant᷑. Hȩc arbor simul ut excisa fu¬
erit. tanquã silua expullulare consue¬

Expanded text:
poma omnia mollia mala dicta, sed cum adpoma omnia mollia mala dicta, sed cum adiectione terrarum in quibus antea nata sunt: ut Persica, Punica, Matiana, Cydonia, et cetera. Amygdala Graecum nomen, quae Latine nux longa vocatur. Hanc alii nuciclam vocant, quasi minorem nucem. De qua et florem. Cunctis enim arboribus prior se flore convestit, et ad inferenda poma arbusta sequentia praevenit. Abellanae medicari feruntur agricolae, ut ei amaris dulces quam Graeci πεύκην, nos piceam dicimus, quo facto suci amaritudo deponitur.Abellanae ab Abellano Campaniae oppido, ubi abundant, cognominatae sunt. Haec a Graecis Ponticae appellantur, eo quod circa Ponticum mare abundant. Castaneam Latini a Graeco appellant vocabulo. Hanc enim Graeci ni in modum testiculorum intra folliculum reconditi sunt, qui dum eiciuntur quasi castrantur. Haec arbor simul ut excisa fuerit, tamquam silva expullulare consue
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd fructus uł uirgultum eiꝰ rubet. Est
enĩ morus siluestres fructus afferens. quibꝰ
indeserto pastoꝵ fames ac penuria confo¬
uetur. Huiꝰ folia suꝑiecta serpenti. ferun¬
tur int̾imere eum.Dicomorꝰ sic̃ & morꝰ
gc̃a nomina st̃. Dicta li comorꝰ. eoqͦd sit
foliaᷤ similis moro. Hanc latini celsam ap¬
pellant ab altitudine. qͥa ñ ẽ breuis ut morꝰ.
Nux appellata. qđ umbra uł stalicidium
folioꝵ eiꝰ ꝓximis arborib noceat. Hane
alio nomine latini uiglandem uocant. qͦsi
iouis glandem. fuit enĩ hȩc arbor conse¬
crata ioui. Cuiꝰ pomũ tantam ium habet.
ut missum int̾ suspectos herbarum uel
fungoꝵ cibos. quicqͥd in eis uirulentum
⁊ excudat. rapiat. atq extinguat. Nuces
autẽ generalit̾ dicunt᷑ omĩa poma tecta
corio duriori. ut pineȩ nuces. auellanȩ.
glandes. castaneȩ. anugdalȩ. Hinc & nu¬
clei dicti. qͦd sint duro corio tecti. At contͣ

Expanded text:
eo quod fructus ejus velut virgulti rubent. Est eo quod fructus ejus velut virgulti rubent. Est enim morus silvestris fructus afferens, quibus in deserto pastovetur. Huius folia superiactata serpenti, fertur interemi eum. Sycomorus, sicut et morus, Graeca nomina sunt. Dictus autem sycomorus eo quod sit folia similis moro. Hanc Latini celsam appellant ab altitudine, quia non est brevis, ut morus. Nux appellata quod umbra vel stillicidium foliorum eius proximis arboribus noceat. Hanc alio nomine Latini iuglandem vocant, quasi Iovis glandem; fuit enim haec arbor consecrata Iovi. Cuius pomum tantam vim habet ut missum inter suspectos herbarum vel fungorum cibos, quidquid in eis virulentum est, excudat, rapiat atque extinguat. Nuces autem generaliter dicuntur omnia poma tecta corio duriore; ut pineae nuces, Abellanae, glandes, castaneae, amygdalae. Hinc et nuclei dicti, quod sint duro corio tecti. At contra
Abbreviated transcription (Latin):
gnari huiꝰ remedii. grossos arboris agrestis
alligant ad illam feracem arborẽ. & ita me¬
dentur eiꝰ infirmitati. ut possit frucdus
ꝓprios seruare. Ficus ȩgyptia fecundior
fertur. cuiꝰ ligirum in aqua missum ilico
mergitur. & cũ in limo aliquandiu iacue¬
rit denide insuꝑ ficiem extollitur uersa
uice naturȩ. quando madefactum debuit
humoris pondere residere. Antea athletȩ
ficis alebãtur. priꝰquã eos pytagoras exer¬
citatior ad carnis usum qui fortior cibuꝰ
ẽ transtulisset. Asenib in eibo sepiꝰ sump¬
ta ficus. rugas eoꝵ fertur distendere. Cau¬
ros qͦ ferocissimos ad fici arborem colligatoᷤ:
repente mansuescere dicunt. Caprificus
appellata. eoqͦd parietes quibꝰ innascitur
carpit. Rumpit euĩ & ꝓdit ex latebris qͥbꝰ
concepta est. Alii capͥsicum putant dictam.
qͦd ficꝰ arbor eiꝰ remedio fecundetur. Morꝰ
ag̃cis uocata. quam latini rubũ appellant.

Expanded text:
gnari huius remedii grossis arboris agrestis gnari huius remedii grossis arboris agrestis alligatis ad illam feracem arborem medentur eius infirmitati, ut possit fructus inatae. Ficus Aegyptia fecundior fertur, cuius lignum in aquam missum ilico mergitur, et cum in limo aliquandiu iacuerit, deinde in superficiem sustollitur versa vice naturae, quando madefactum debuit humoris pondere residere. Antea athletae ficis alebantur, priusquam eos Pythagoras exercitator ad carnis usum, qui fortior cibus est, transtulisset. A senibus in cibo saepius sumptae ficus rugas eorum fertur distendere. Tauros quoque ferocissimos ad fici arborem conligatos repente mansuescere dicunt. Cappellata eo, quod parietes, quibus innascitur, carpat: rumpit enim et prodit ex latebris, quibus concepta est. Alii caprificum putant dictum, quod ficus arbor ejus remedio fecundetur. Morus a Graecis vocata, quam Latini rubum appellant,
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ multȩ species. Ex quib crustuima st̃
pira ex parte rubentia. ab oppido crustunno
nominata. Poma piri iumentis imposita.
uł si pauca: uehement̃ onerosa eẽ dicunt᷑.
Cerasꝰ a ceraso urbe ponti uocata. Nam lu¬
cullus cum cerasum ciuitatẽ ponti deles¬
set. hoc genus pomi inde aduexit. & aciui¬
tate cerasium appellauit. Arbor autẽ cera¬
sus. pomũ cerasium dr̃. Hoc etiam & ante
lucillum erat in italia s durum. unde &
cornum appellatum ẽ. Est autẽ arbor ap¬
Ficus latine a fecunditate uocatur. feratior
÷ enim arboribꝰ cȩtĩs. Nam ter quatq ꝑ
singłos annos generat fructum. atq alt̾o
maturescente alter oboritur. Hinc & carice
pleriq infecundam domesticam & frucdife¬
ram sicum agrestem ficulneam referunt᷑
inserere. eo qͦd cito fructus fecundet illiꝰ. et
domesticȩ sicus uł aura temptate aliqua
uł estu: defluere ferunt᷑ int̾ram. Unde et¬

Expanded text:
Cuius multae species, ex quibus Crustumia sunt Cuius multae species, ex quibus Crustumia sunt pira ex parte rubentia, ab oppido Crustumio nominata. Poma piri iumentis inposita, vel si pauca, vehementer onerosa esse dicuntur. Cerasus a Ceraso urbe Ponti vocata. Nam Lucullus cum Cerasum civitatem Ponti delesset, hoc genus pomi inde advexit et a civitate cerasium appellavit. Arbor autem cerasus, pomum cerasium dicitur. Hoc etiam et ante Lucullum erat in Italia, sed durum; unde et cornum appellatum est. Est autem arbor apFicus Latine a fecunditate vocatur; feracior est enim arboribus ceteris. Nam terque quaterque per singulos annos generat fructum, atque altero maturescente alter oboritur. Hinc et caricae plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus uel aura temptati aliqua uel aestu defluere ferantur in terram. unde
Abbreviated transcription (Latin):
asportata ÷ dicta. cuiꝰ solum pomũ stoma¬
cho mederi ꝓbatur. nam cȩtera noxia ꝑhi¬
bentur. Hȩc sola arbor gũmi gluttinosum
& compactiuũ distillat. qͦ & medici & scͥpto¬
res utunt᷑. Oleomella nascit᷑ in palmaria
sẏriȩ ciuitate. ex eo ita appellata. qͦd ex trim¬
co oleũ defluat incrassitudinẽ mellis. sa¬
pore suaui. Pomelida sorbo similis. medi¬
ocris arbor. & flore candidulo. dicta qͦd
dulcedo eiꝰ sit fructus & acuto sapore cõmixta.
Hec arbor etate durat exigua. Meloflos
arbor in africa. punica lingua uocata. ex¬
qua ꝓfluit lentꝰ sucus. qui a loco ammoniacꝰ
nominat᷑. Mespila arbor spinosa. fructꝰ simi¬
litudine maloꝵ s paulo breuiori: unde et
appellata. qͦd pilulȩ formulam habeant eiꝰ
poma. Pirus uocata uidetur. qͦd in ignis
speciẽ deformata ẽ. Nam hoc genꝰ pomi ab
amplo incipit. & in angustum finit: sic̃
ignis. Pirꝰ autẽ arbor. fructus eiꝰ pirum est:

Expanded text:
asportata est, dicta. Cuius solum pomum stomaasportata est, dicta. Cuius solum pomum stomacho mederi probatur; nam cetera noxia perhibentur. Haec sola arbor gummi glutinosum et conpactivum distillat, quod et medici et scriptores utuntur. Oleomela nascitur in Palmyra, Syriae civitate; ex eo ita appellata quod ex trunco oleum defluat in crassitudine mellis, sapore suavi. †Pomelida† sorbo similis, mediocris arbor et flore candidulo; dicta quod dulcedo sit eius fructus et acuto sapore conmixta. Haec arbor aetate durat exigua. Melopos arbor in Africa Punica lingua vocata, exqua profluit lentus sucus, qui a loco ammoniacus nominatur. Mespila arbor spinosa, fructu similitudine malorum, sed paulo breviori; unde et appellata, quod pilulae formulam habeant eius poma. Prius vocata videtur quod in ignis speciem deformata est; nam hoc genus pomi ab amplo incipit et in angustum finit, sicut ignis. Pirus autem arbor, fructus eius pira est.
Abbreviated transcription (Latin):
dos ptolomei ferebant. Hȩc inꝑsida fructũ gene¬
rat int̾fectoriũ: apud nos autẽ iocundum
ac suaue. Hoꝵ aliud precox. aliud uocatur
cuiꝰ nom̃ etiam in carminib mantuanis
inclaruit asportata pͥmum amedis: unde
& uocabulum sumpsit. Hanc greci cedro¬
melam. latini citriam uocant. qͦd eiꝰ po
mum ac folia cedri odorem referant. Ma¬
lum eius inmicũ uenenis. & hoc ẽ quod
idem poeta intelligi uoluit. cum tradat
ex illo foueri animã. Hȩc arbor om̃ĩ pene
tempore plena ẽ pomis. quȩ in ea partĩ
matura. partim a cerba. partim adhuc
in flore sunt posita: qͦd incęt̾is arboribꝰ
rarum ẽ. Mella quã greci loton appel¬
lant. quȩ uulgo ꝓpt̃ formã & colorem
faba syriaca dr̃. arbor ÷ enĩ magna fructũ
suauẽ. de qua in laude sapientiȩ dr̃. & supͣ
enixi fructꝰ nixam appellant. cuiꝰ genis da¬
mascena melior. a damasco oppido unde priꝰ

Expanded text:
dos Ptolomaei ferebant. Haec in Persida fructum genedos Ptolomaei ferebant. Haec in Persida fructum generat interfectorium, apud nos autem iucundum ac suavem. Horum alium praecox, alium vocatur cujus nomen etiam in carminibis Mantuanis inclaruit, asportata primum a Medis, unde et vocabulum sumpsit. Hanc Graeci κεδρὸμηλον, Latini citriam vocant, quod pomum ejus ac folia cedri odorem referant. Malum ejus inimicum venenis, et 329 hoc est, quod idem poeta intelligi voluit cum tradat ex illa foveri animam. Haec arbor omni pene tempore plena est pomis, quae in ea partim acerba, partim matura, partim adhuc in flore sunt posita, quod in caeteris arboribus rarum est. 9. Mella, quam Graeci loton appellant, quae vulgo propter formam et colorem faba Syriaca dde qua in Laude sapientie dicitur ‘et super enixi fructus nixam appellant. Cuius generis Damascena melior, a Damasco oppido, unde prius
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ mella placent. Malũ punicum dr̃. eo
qͦd ex punica regione sit genꝰ eiꝰ trans latũ.
Idem & malogranatũ. eoqͦd intra corticis
rotunditatem granoꝵ contineat multi¬
tudinẽ. Arbor autẽ malus granata ẽ gene¬
ris feminini. pomũ uͦ neutri ẽ generis.
Hlores maloꝵ agrecis appellati sunt quiti¬
nes. latini caducũ uocant. Agrestiũ autẽ
quoꝵ alii albi. alii purpurei. alii rosei re¬
ꝑuinturr. similes florib mali punici. Ne¬
gant medici mali puniei cibo corpora nr̃a
nutriri. s eo sic opinant᷑ utendum. ut medi¬
care potius non alere uideatur. Malum
ꝑsicum cui breuis ad modum uita conces¬
sa ẽ trium generum fertur eẽ. duracenus.
armeniacus. & ꝑsicus. Duracenꝰ nuncupatꝰ.
eo qͦd pomũ eiꝰ in gustu aquorem referat.
Armeniacꝰ dr̃. qͦd pͥmũ genꝰ eiꝰ ab armenia
sit ad uectũ. Persicum uocatum. qͦd eã arbo¬
rem pͥmꝰ in egypto seuerit ꝑsius. aqͦ se oriun¬

Expanded text:
melimela placent. Malum Punicum dici eo melimela placent. Malum Punicum dici eo quod ex Punica regione sit genus eius translatum. Idem et malogranatum, eo quod intra corticis rotunditatem granorum contineat multitudinem. Arbor autem malusgranata est generis feminini; pomum vero neutri est generis. Flores malorum a Graecis appellati sunt κύτινος; Latini caducum vocant. Agrestium autem quorum alii albi, alii purpurei, alii rosei reperiuntur similes floribus mali Punici. Negant medici mali Punici cibo corpora nostra nutriri, sed eo sic opinantur utendum ut medicare potius, non alere videatur.a Malum Persicum, cuius brevis admodum vita concessa est, trium generum fertur esse: duracenum, Armeniacum et Persicum. Duracenum nuncupatur eo quod pomum eius in gustu acorem referat. Armeniacum dicitur quod primum genus eius ab Armenia sit advectum. Persicum vocatum, quod eam arborem primus in Aegypto severit Perseus, a quo se oriun
Abbreviated transcription (Latin):
& meclidies. quȩ nunc meridies dicit᷑.
Hanc arborem gei dafnem uocant. qͦd
nunquã deponat uiriditatẽ. Inde. illa
potiꝰ uictores coronabant᷑. Sola qͦ hȩc ar¬
bor uulgo fulminari minime creditur.
Malũ ag̃cis dictum. qͦd sit fructus eiꝰ pomoꝵ
om̃iũ rotundissimꝰ. Unde & hȩc sunt uera
mala: quȩ uehement̾ rotunda sunt. Ma¬
lum matianũ a loco uocatũ unde prius
aduectum ẽ. Nam multȩ arbores nomina
malo queri soleat ostendit. Malum ei do¬
nium nom̃ sumpsit ab oppido qͦd ÷ in in¬
sula creta. de quo g̃ci dicere solent urbiũ
cretensium matrẽ cidoniã: ex cuiꝰ pomo
cidonitum conficitur. fit quoq ex eo
& uinũ. quo languentiũ desideria fallun¬
tur. Nam specie & gustu & odore. cuiꝰlibet
uini uetĩs imaginem rep̃sentat. Malomel¬
lum adulcedine appellatum. qͦd frcictus
eiꝰ mellis saporem habeat: uł quod in mel
saturata cidonia melle ponent᷑: dicas. hȩc

Expanded text:
et medidies, quae nunc meridies dicitur. et medidies, quae nunc meridies dicitur. Hanc arborem Graeci δάφνην vocant, quod numquam deponat viriditatem; inde illa potius victores coronantur. Sola quoque haec arbor vulgo fulminari minime creditur. Malum a Graecis dictum quod sit fructus eius pomorum omnium rotundissimus: unde et haec sunt vera mala quae vehementer rotunda sunt. Mala Matiana a loco vocata unde prius advecta sunt. Nam multae arbores nomina malo quaeri soleat ostendit. Mala Cydonia nomen sumpsit ab oppido qui est in insula Creta; de qua Graeci dicere solent urbium Cretensium matrem Cydoniam; ex cuius pomo cydonitum conficitur. Fit quoque ex ea et vinum quo languentium desideria falluntur: nam specie et gustu et odore cuiuslibet vini veteris imaginem repraesentat. Malomellum a dulcedine appellata, quod fructus eius mellis saporem habeat, vel quod in mellsaturata Cydonia melle ponentur, dicas: Haec
Abbreviated transcription (Latin):
alma dicta. quia manus uictriciꝰ
ornatus est: uł quod oppansis :
tamis in modũ palmȩ hominis. Est
autẽ arbor in signe uictoriȩ. ꝓ ceroq
ac decoro uirgulto: diuturnisq uestita
froncdib. & folia sua sine ulla successione
conseruans. Hane greci fenicem dicunt
quod diu duret. ex nomine auis illiꝰ arabiȩ
quȩ multis annis uiuere ꝑ hibetur. Quȩ
dum in multis locis nascatur. ñ in omibꝰ
fructus ꝑficit maturitatẽ: frequenter
autẽ in egypto & sẏria. Fructus autem
eiꝰ dactili adigitoꝵ similitudine nun¬
cupati sunt: quoꝵ etiam & nomina ua¬
riantur. Nam alii appellantur palmu¬
lȩ similes myrobalani. alii thebaici qui
& nycholai. alii mueales. quos g̃ci cari¬
atos uocant. Laurꝰ auerbo laudis dicta.
Hac enĩ cum laudib uictoꝵ capita co¬
ronabantur. Apud antiquos autẽ lau¬
dea nominabatur. postea .d. littera sul¬
lata & surrogata.r. dicta ÷ laurꝰ: ut in
auriculis quȩ inicio audiculȩ dictȩ st̃.

Expanded text:
alma dicta, quia manus victricis ornatus est: vel quod oppansus est ramis in modum palmae hominis. Est enim arbor insigne victoriae, proceroque ac decoro virgulto, diuturnisque vestita frondibus, et folia sua sine ulla successione conservans. Hanc Graeci Phoenicem dicunt, quod diu durat, ex nomine avis illius Arabicae, quae multis annis vivere perhibetur. Quae dum in multis locis nascatur, non in omnibus fructus perficit maturitatem: frequenter autem in Aegypto et Syria, fruceius dactyli a digitorum similitudine nuncupati sunt, quorum etiam et nomina variantur: nam alii appellantur palmulae, similes myrobalani; alii Thebaici, qui et Nicolai; alii nucales, quos Graeci καρυωτάς vocant. Laurus a verbo laudis dicta; hac enim cum laudibus victorum capita coronabantur. Apud antiquos autem laudea nominabatur; postea D littera sublata et subrogata R dicta est laurus; ut in auriculis, quae initio audiculae dictae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
infecundas efficit. Popłs autẽ & salix et
tilium mollis materiȩ sunt. & ad scalptu¬
ram apte. Uimen uocari. eo qͦd ium habe¬
at muttam uiroris. Nlatura enĩ eiꝰ talis ẽ:
ut etiam arefacta abluat᷑ & uirescat. de¬
inde excisa atq in humo fixa radicibus
sese ipsa dimergat. Mirice quã latini tra¬
mariciam uocatit. ex amaritudine nomi¬
nata: gustus enĩ eiꝰ numis amarꝰ ÷. Hȩc
arbor insolitudine & saxosa humo nascitur.
ex qua etiam arbore malesicis artib iiiii

Expanded text:
infecundas efficit. Populus autem et salix et infecundas efficit. Populus autem et salix et tilium mollis materiae sunt et ad sculpturam aptae. Vimen vocari eo quod vim habeat multam viroris. Natura enim eius talis est ut etiam arefacta abluatur, virescat, deinde excisa atque in humo fixa, radicibus sese ipsa demergat. Myrice, quam Latini tamaricum vocant, ex amaritudine nominata; gustus enim eius nimis amarus est. Haec arbor in solitudine et saxosa humo nascitur; ex qua etiam arbore maleficis artib
Abbreviated transcription (Latin):
Nam inmontanis & asꝑis minꝰ leta ẽ. La¬
rex cui hoc nom̃ a castello larit᷑ino inditũ ÷:
ex qua tabulȩ tegulis affixȩ flaminã repel¬
lunt. neq ex se carbonẽ ambustȩ efficiunt.
Populus dicta. qͦd ex eiꝰ calce multitudo nas¬
catur: cuiꝰ genꝰ duplex ẽ. Nam alt̾a ÷ alba.
altera nigra. Alba autẽ popłs dicta. quia
folia eiꝰ una parte sunt alba. alt̾a uiridia.
hȩc gͦ bicolor. habens quasi noctis & diei
notas: quȩ tempora ortu solis occasiu con¬
stant. Generat etiam resinam quȩ elecbrũ¬
ut alii memorant infinib sẏriȩ. Cilium
dicunt uocatam. eoqͦd utilis sit ad usum te¬
loꝵ. nitore & leuitate iacunilandi. Est enĩ¬
ram utilis. Salix dicta qͦd celeriter saliat
id ÷ uelociter crescat. arborlenta. rutib¬
uinciendis habilis: cuiꝰ seminis hanc di¬
cunt eẽ naturam. ut si quis illud in pocu¬
lo hauserit. lib̾rs careat. Sed & feminas

Expanded text:
nam in montanis et asperis minus laeta est. Lanam in montanis et asperis minus laeta est. Larex, cui hoc nomen a castello Laricino inditum est, ex qua tabulae tegulis adfixae flammam repellunt, neque ex se carbonem ambustae efficiunt. Populus dicta quod ex eius calce multitudo nascatur. Cuius genus duplex est: nam altera est alba, altera nigra. Alba autem populus dicta quia folia eius una parte sunt alba, altera viridia. Haec ergo bicolor, habens quasi noctis et diei notas, quae tempora ortu solis occasuque constant. Generat etiam resinam cirut alii memorant, in finibus Syriae. 46. Tiliam dicunt vocatam, eo quod utilis sit ad usum telorum nitore et levitate jaculandi. Est en47. Salix dicta, quod celeriter saliat, hoc est, velociter crescat, arbor lenta, vitibinciendis. Cuius seminis hanc dicunt esse naturam ut si quis illud in poculo hauserit, liberis careat; sed et feminas
Abbreviated transcription (Latin):
mambre sub qua habritauit abrahã: quȩ
fertur usq ad constantis regis imꝑium
ꝑ multa scła ꝑdurasse. Huiꝰ fructus galla
appellatur. Ex quibꝰ una agrestis onfatiteᷤ
dicta. parua forma. s firmo corpore atq:
nodoso. quȩ medicaminibꝰ & in caustis ad¬
hibetur. altera balanis lenis ac leuis &
nimiũ ꝑforata: lucernarum tantum
usib necessaria. fraxinus uocari fertur.
eoqͦd magis inasꝑa loca montanaq fraga
nascatur. Hinc ꝑ dĩuationẽ fraxmꝰ. sicut
nus utilis hastis. Taxus uenenata arbor:
unde & toxica uenena expͥmuntur. Ex
Stereos autẽ dicit parchicos. Acer lignũ¬
colorib impar. Robur autẽ generaliter
dicitur ex omĩ materia quicqͥd ÷ firmissimũ.
Alnus uocatur. qͦd alatur amne. Proximo
enĩ aquȩ nascitur. nec facile extra uncdas
uiuit. Hinc & tenera & mollis. quia in hu¬
mecto loco nutritur. Ulinus nom̃ acepit.
qͦd uliginosis locis & humidis meliꝰ ꝓficit.¬

Expanded text:
Mambre, sub qua habitavit Abraham, quae Mambre, sub qua habitavit Abraham, quae fertur usque ad Constantis regis imperium per multa saecula perdurasse. Huius fructus galla appellatur. Ex quibus una agrestis ὀμφακίτης dicta, parva forma, sed firmo corpore atque nodoso, quae medicaminibus et incaustis adhibetur; altera βάλανος, lenis ac levis et nimium perforata, lucernarum tantum usibus necessaria. Fraxinus vocari fertur quod magis in aspera loca montanaque fraga nascatur. Hinc per derivationem fraxinus, sicut nus utilis hastis. Taxus venenata arbor, unde et toxica venena exprimuntur. Ex Ityraeos autem dicit Parthicos. Acer coloribus inpar. Robur autem generaliter dicitur ex omni materia quidquid est firmissimum. Alnus vocatur quod alatur amne; proxime enim aquae navivit; haec est tenera et mollis, quia in humecto loco nutritur. Ulmus nomen accepit, quod in uliginosis locis et humidis meli
Abbreviated transcription (Latin):
pullulat. Iumperꝰ grece dicta. siue quod
ab amplo in angustum finit ut ignis: siue
qͦd conceptum diu teneat ignẽ. adeo ut si
prunȩ ex eiꝰ cinere fuerint oꝑtȩ: usq ad
annum ꝑueniant. Piro enĩ apud grecos igniᷤ
in india & ethiopia nascitur. qui cesus dure¬
cit in lapidem. cuiꝰ lignũ nigrum est: et
cortex leuis ut lauri. Sed indicum macu¬
losum est in paruulis deistinctionib albis
ac fuluis. ethiopicum uͦ qͦd p̾stantiꝰ accipit᷑
in uullo ẽ maculatũ. s ẽ nigrum. lene &
corneum. Est autẽ mareotica palus inindia.
tiea linquit. Ebenꝰ autẽ crepundiis illigat᷑.
ut infantum uisus nigra non t̾reanit. Pla¬
tanus a latitudine folioꝵ dicta. uł qͦd ipsa
arbor patula sit & ampla. Nam platos g̃¬
ci latum uocant. Ex p̃ssit huiꝰ arboris scrip
mis foliis ac mollib. & uitiũ similis. Quer¬
cus siue quernꝰ. qͦd ea soliti erant dii gen¬
tium querentibꝰ responsa precinere. arbor
multum annosa. sic̃ legitur de quercu

Expanded text:
ae. Juniperus Graece dicta, sive quod ab amplo in angustum finit, ut ignis, sive quod conceptum diu teneat ignem, adeo ut si prunae ex ejus cinere fuerint opertae, usque ad annum perveniant: pyr enim apud Graecos ignis in India et Aethiopia nascitur, quae caesa durescit in lapidem, cujus lignum nigrum est, et cortex lelosum est in parvulis distinctionibus albis ac fulvis: Aethiopicum vero, quod praestantius accipitur, in nullo est maculatum, sed est nigrum, lene et corneum. Est autem Mareotica palus in India, tica, inquit. Ebenus autem crepundiis inligatur ut infantem visu nigra non terreant. Platanus a latitudine foliarum dicta, vel quod ipsa arbor patula sit et ampla; nam πλατύς Graeci latum vocant. Expressit huius arboris Scriptmis foliis ac mollibus et vitium similis. Quercus, sive quernus, quod ea soliti erant dii gentium quaerentibus responsa praecanere, arbor multum annosa; sicut legitur de quercu
Abbreviated transcription (Latin):
dicta qͦd p̃ cȩt̾is arborib longe eat: et
in excelsum ꝓmineat. Cuiꝰ natura ex¬
ꝑs ÷ t̾reni humoris. ac ꝑ inde habilis
atq leuis habetur. De qua uirgilius
ea naues fiunt. Hanc quidã gallicum
uocant. ꝓpt̃ candorẽ. Est autẽ sine nodo
arclentis. cuiꝰ folia ad cẏpssi similitudinẽ
respondent. lignum uͦ iocundi ÷ odoris
tus ẽ. Scilicet ꝓpt̾ durabilem ꝑpetuitatẽ.
Unde & in templis ꝓpt̾ diuturnitatẽ ex
hoc ligno lacunaria furat. Huiꝰ ligni resi¬
na cedria dr̃. quȩ in conseruandis libris
adeo ÷ utilis. ut ꝑliniti ex ea nec tineas pa¬
tiantur. nec tempore consenescant. Nasei¬
tur increta. africa. atq: sẏria. Cypressus
grece dr. qͦd caput eiꝰ a rotunditate in acu¬
menerigitur. unde & conon uocatur. id
÷ alta rotunditas. Hinc & fructus eiꝰ conus.
num cedro pene ꝓxiniã habet uirtutem.
Temploꝵ qͦ trabibꝰ aptum im penetrabi¬
li soliditate ñ ꝙͣ oneri cedit: si ea qua in pͥn¬

Expanded text:
dicta quod prae ceteris arboribus longe eat et in excelsum promineat. Cuius natura exers est terreni humoris, ac proinde habilis atque levis habetur. De qua Vergilius ea naves fiunt. Hanc quidam Gallicum vocant propter candorem. Est autem sine nodo.ardentis, cuius folia ad cypressi similitudinem respondent. Lignum vero iucundi odoris tus; scilicet propter durabilem perpetuitatem: unde et in templis propter diuturnitatem ex hoc ligno lacunaria fiunt. Huius ligni resina cedria dicitur, quae in conservandis libris adeo est utilis ut perliniti ex ea nec tineas patiantur nec tempore consenescant. Nascitur in Creta, Africa atque Syria. Cyparissus Graece dicitur quod caput eius a rotunditate in acumen erigitur. Unde et κῶνος vocatur, id est alta rotunditas. Hinc et fructus eius conus, num cedro pene proximam habet virtutem; templorum quoque trabibus aptum, inpenetrabili soliditate numquam oneri cedit, sed ea qua in prin
Abbreviated transcription (Latin):
hensiq uaria turpidine affecti sunt. Ex his
qͥdam postea adñis manumissi. ꝓpt̾ supplicioꝵ
mã conditam apud latinos fiebant. nunqͣ
ꝑ testamentum s ꝑ epłam lib̾tatẽ fumentes
Inde quia ꝑ testam̃tũ ñ fiebant. nec extestam̃¬
to aliqͥd capere. nec suos heredes facere poterant.
Ciues romani. pꝰ ea sub consulib ꝑ testamenta
in urbe roma effecti st̃. Dicti autẽ ciues roma¬
ni. quia testamento liberi effecti: innumerũ
romanoꝵ ciuium rediguntur. Hi pͥmũ aditꝰ
erat in urbe roma cõmorari. cȩt̾is autẽ lib̾tiᷤ
ꝓhibebatur. ne uł inurbe roma uł infra
septimũ ab urbe miliariũ cõmanerent.
De affinitate & gradibus.U.

Expanded text:
hensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his hensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum mam conditam apud Latinos fiebant, numquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliarium commanerent. De adfinitatibus et gradibus .
Abbreviated transcription (Latin):
putant᷑. Nam & ea quȩ inbestiarũ numero
sunt tunc uidentur mancipiũ eẽ: quando
capi siue domari ceꝑint. Ingenui dicti. qui
ingenere habent. libertatem non in facto. sic̃
liberti. Unde & eos greci eugenes uocant. qͦd
sint boni generis. Libertus autẽ uocatus. qͦ si
liberatꝰ. Erat enĩ priꝰ iugo seruitutis ad dictꝰ
Liberatoꝵ autẽ filii apud atiqͦs libertini
appellabantur. qͣsi delib̾tis nati. Nc̃ uͦ lib̾tinꝰ
aut a lib̾to factus: aut possessus. Manunris¬
sus dr̃. qͣsi manu emi̾tꝰ. Apud uetẽs enĩ qͦtienᷤ
manumittebant alapa ꝑcussos circuagebãt:
& lib̾os confirmabant. Unde & manumis¬
si dicti eo qͦd manumitterent᷑. Dedicii pͥmũ¬
adeditione st̃ nuncupati. Deditio enĩ dr̃.
quando se uicti aut uincendi hostes uictorib tra¬
dunt. Quib hec origo nonunis fuit. Duim
qͦndam adu̾sꝰ popłm romanum seruiarmis
sumptis dimicassent. uicti se dederunt. cõpre¬

Expanded text:
putantur; nam et ea quae in bestiarum numero putantur; nam et ea quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi, sive domari coeperint. 46. Ingenui dicti, qui in genere habent libertatem, non in facto, sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. 47. Libertus autem vocatus, quasi liberatus. Erat enim prius jugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati, nunc vero libertinus, aut a liberto factus, aut possessus. 48. Manumissus dicitur, quasi manu emissus. Apud veteres enim 437 quoties manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo qa deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt: quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt, conpre
Abbreviated transcription (Latin):
uł in colȩ aduentitii ꝑhibentur. s ꝑ manenteᷤᷤ.
Et inde incolȩ. qui iam habitatores abinco¬
lendo. Indigene sunt inde geniti. & in eodẽ
loco nati ubi habitant. Incola autẽ: ñ indige¬
nam s aduenam. indicat. Peregrini dicti. eo
qͦd ignorant᷑ eoꝵ parentes aquib orti exis¬
tunt. Sunt enĩ de longinqua regione. Urba¬
ni uocabant᷑ qͥ romȩ habitabant. qͥuͦ incȩt̾is
locis oppidani. Nam sola urbs roma. cet̾a oppi
da. Eamuli sunt ex ꝓpͥa seruoꝵ familia orti.
Serui autẽ uocabulũ inde traxerunt. qͦd hi
qͥ iure belli possent occidi. auictorib conser¬
uabant᷑ & serui fiebant. a seruando scilicet
serui appellati. Ancillȩ a sustentaculo uoca¬
tȩ. Ancon enĩ grece: cubitus dr̃. Unde & an¬
cone dicimꝰ. Mancipiũ ẽ. qͥcqͥd manu capi
subdiq potest: ut homo. equs. ouris. Hȩc enĩ
auimalia statim ut nata ft̃. mancipiũ eẽ

Expanded text:
vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibtunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur qui Rome habitabant. Qui vero ilocis oppidani. Nam sola urbs Roma, caetera oppida. 43. Famuli sunt ex propria servorum familia orti. Servi autem 436 vocabulum inde traxerunt, quod hi qui jure belli possent occidi a victoribus, conservabantur, et servi fiebant, a servando, scilicet servi appellati. 44. Ancillae a sustentaculo vocatae, ἀγκὼν enim Graece cubitus dicitur, unde, et anconem dicimus. 45. Mancipium est quidquid manu capi, subdique potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim, ut nata sunt, mancipium esse
Abbreviated transcription (Latin):
uillȩ s dispensationẽ uniu̾sȩ domꝰ tullio int̾¬
p̃tante significat. qͦd ÷ uniu̾sarũ possessionũ
& uillarum dispensatorẽ. Actores idem &
curatores. ab agendo & curando uocati. Procu¬
ratores uͦ. eoqͦd uice curatoris id ÷ actoris fun¬
gantur. quasi ꝓpt̾ curatores. sic̃ ꝓconsul ꝓ con¬
sule. Colioni sunt cultores aduenȩ. dicti. acul¬
tura agri. St̃ enĩ aliunde uenientes. atq ali¬
enum agrum locatũ colentes: ac debentes
conditionẽ genitali solo ꝓpt̾ agriculturam
sub dominio possessoris. ꝓeo qͦd his locatꝰ :
fundꝰ. Colioni autẽ qͣtuor modis dicuntur:
Nam colioni. aut romani st̃. aut coloni la¬
tini. aut coloni auxiliares. aut colom ru¬
ris pͥuati. Inquilini uocati. qͦsi incolenteᷤ
aliena. Non enĩ habent ꝓpriam sedem. s
in t̾ra aliena inhabitant. Differt autẽ int inqͥ¬
linum & ad uenam. Inquilini enĩ st̃ qui emi¬
grant. & ñ ꝑpetuo ꝑmanent. Aduenȩ autẽ

Expanded text:
sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo permanent. Advenae autem
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ patre incerto ꝓgenitũ. Priuati sunt:
extranei ab officiis publicis. Est enĩ nomen:
magistratũ habenti contrariũ. W dicti pͥua¬
ti. qͦd sint ab officiis curiȩ absoluti. Mercen¬
narii sunt. qͥ serurunt accepta mercede. Idẽ
& barones greco nomine. qͦd sint fortes in la¬
borib. Bari enĩ dr̃ grauis qͦd ÷ fortis. cui con¬
trariꝰ ÷ leuis id÷ infirmꝰ. Publicani appellan¬
tur conductores uectigalium fisci uł rerũ
publicarum. siue qui uectigalia publica
exigunt. uł qͥ ꝑ publica negotia scłi lucra
sectantur: unde & cognominati st̃. Uillicus

Expanded text:
hominum patre incerto progenitum. Privati sunt hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vepublicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, vel qui per publica negotia seculi lucra sectantur. Unde et cognominati sunt. Villicus
Abbreviated transcription (Latin):
Officium enĩ curiȩ ad ministrant. Unde ñ est
decurio qͥ sũmã ñ intulit. uł curiam parti¬
cipauit. Curiales autẽ idẽ & decuriones.
Et dicti curiales. quia ciuilia munera ꝓcu¬
rant & exequunt᷑. Principales. magistratꝰ.
& duũ iurales curalium officioꝵ ordines
st̃. P rincipales dicti. qͦd pͥmist̃ magistratib.
Magistrati uͦ. qͦd maiores sunt reliquis offici¬
is. Duũ iuralis tabellio uocatꝰ. eo qͦd sit por¬
titor. tabellarum. Idem & exceptor. idẽ & scri¬
ba publicꝰ. quia ea tantũ quȩ gestis publican¬
tur scribit. Burgarii aburgis dicti. qͥa crebra
ꝑlimites habitacula constituta burgos uul¬
go uocant. Unde & burgundionũ gentis
nom̃ inhesit. quos quondã subacta geriania
romani ꝑ castra disposuerunt. atq ita nom̃
ex locis sumpserunt. Collegati dicuntur.
qͦd ex eoꝵ collegio custodes deputent᷑. qͥ facinꝰ
aliqͦd cõmiserunt. Est enĩ sordidissimũ genꝰ

Expanded text:
Officium enim curiae administrant. Unde non est Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exequuntur. Principales, magistrati et duumvirales curialium officiorum ordines sunt. Principales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales  . Tabellio vocatus eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus
Abbreviated transcription (Latin):
Constituti sunt autẽ sexto anno pꝰ reges ex¬
actos. Dũ enĩ plebs asenatu & consulib pre¬
meretur. tunc ipsa tribunos qͣsi ꝓpͥos iu¬
dices & defensores creauit. qui eoꝵ lib̾tatẽ
tuerentur. & eos adu̾sus iniuriam nobili¬
tatis defenderent. Unde & defensores dicti.
eo qͦd plebem sibi cõmissam contra in sole̾ntiã
imꝓboꝵ defendant. At contra nunc quidã
euersores non defensores existunt. Nume¬
rarii uocati st̃. quia publicum nũmũ
exariis inferunt. Functi. ab eo quod fungũ¬
tur officio & honore aliqͦ dicti. Hincq desun¬
ctos mortuos dicimꝰ. qͥ compleuerunt uite offi¬
cia. Nichil enĩ iam faciunt. Municipes sunt
in eodem municipio nati. ab officio munerũ
dicti: eo qͦd publica munia accipiant. Mu¬
nia enĩ officia st̃. Unde & immnunes dicunt᷑.
qui nullũ gerunt officium. Municipales
originales ciues. & in locũ officrũ gerentes
Decuriones dicti. qͦd sint de ordine curiȩ.

Expanded text:
Constituti sunt autem sexto anno post reges exConstituti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensores dicti, eo quod plebem sibi commissam contra insolentiam inproborum defendant. At contra nunc quidam eversores, non defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummum aerariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco officium gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt usq ad legitimos annos eques romanꝰ
erat: deinde accipiebat honorem senatorie
dignitatis. Censores apud uet̾es romanos
erant. Est enim nom̃ censoris: dignitas iu¬
dicialis. Censere enĩ iudicare est. Item censore
sunt patͥmonioꝵ iudices. a censuris appellati
Iudices dicti. qͣsi ius dicentes popło: siue¬
iuste iudicare. Non ÷ autẽ iudex: sinon ẽ in
eo iusticia. Presides rectores ꝓuinciȩ sunt:
dicti qͦd presut. Pretores autẽ. quasi p̃cep¬
tores ciuitatis & pͥncipes. Idem & questores.
quasi quesitores: eo qͦd questi onib presunt.
Consiliũ & causa apud eosẽ. Proceres st̃ pͥnci¬
pes ciuitatis. qͦsi ꝓcedes. qͦd ante om̃s honore
p̃cedant. Unde & capita trabium quȩ emi¬
nent extra parietes ꝓces dicunt᷑. eo qͦd pͥmo
ꝓcedant. Hinc ad pͥmores facta translatio.
qͥd acȩt̾a multitudine ꝓminent. Tribum di¬
chi. quod plebi uł iura uł opem tribuunt.

Expanded text:
esset, usque ad legitimos annos eques Romanus esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti qiuste iudicare, non enim est iudex si non est in eo iustitia. Praesides rectores provinciae sunt, dicti quod praesunt. Praetores autem quasi praeceptores civitatis et principes. Idem et quaestores quasi quaesitores, eo quod quaestionibus praesunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt principes civitatis, quasi procedes, quod ante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae eminent extra parietes, proceres dicuntur, eo quod primo procedant. Hinc ad primores facta translatio, quod a cetera multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Uulgus ÷ passim in habitans multitu¬
do. quasi quisq qͦ uult. Tribꝰ dicuntur.
tanꝗͣ curiȩ & congregationes distinctȩ
popłoꝵ. Ꝙ uocatȩ tribus abeo quod
inpͥncipio romani trifarie fuerunt¬
a romulo disꝑtiti. id ÷ in senatorib militib
& plebibꝰ. quȩ tam̃ tribus nunc multipli¬
catȩ nom̃ pͥstinum retinent. Senatui
nom̃ ȩtas dedit. qͦd seniores eeñt. Alii asi¬
nendo dictos accipiunt senatores. ipsi
enĩ agendi facultatẽ dabant. Senatus¬
consultus. a consulendo & tractando ÷
dictus. qͦd sic fit ut consulat &. nocere ñ possit
ita illi rem publicam alebant. Patres
conscͥpti. quia dum romulus decem curiã
senatoꝵ elegisset. nomina eoꝵ p̾senti ppło
in tabulas aureas contulit: atq inde pa¬
tres conscͥpti uocati. Primi ordines senatoꝵ
dicuntur illustres. scdĩ expectabiles. ter¬
cii clarissimi. Iam inferiꝰ quartũ aliqͦd genꝰ
nonẽ. Quanuis enĩ senatoria qͥsq origine

Expanded text:
Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Tribus dicuntur tamquam curiae et congregationes distinctae populorum, et vocatae tribus ab eo quod in principio Romani trifarie fuerunta Romulo dispertiti: in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit.ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine
Abbreviated transcription (Latin):
cabulis exparte dictum ẽ: deinceps
ciuiũ nomina summatim subiungamꝰ.
Ciues uocati. qͦd in unum coeuntes uiuant:
ut uita cõmumis & ornatior fiat & tutior.
Domꝰ unius familiȩ habitaculũ ÷: sicut¬
urbs uniꝰ popłi. sic̃ orbis domiciliũ totiꝰ
generis humini. Est autẽ domꝰ: genus.
familia. siue coniunctio uiri & uxoris.
Incipit autẽ aduobꝰ. & ÷ nom̃ grecũ. Nam
domata. greci tecta dicunt. Familia ⁊̃. lib̃i
ex lib̾is legib suscepti: a femore. C enꝰ aut
agignendo & ꝓgenerando dictum. aut
a cdefinitione certoꝵ ꝓgnatoꝵ: ut natio¬
nes quȩ ꝓpriis cognationib terminate:
gentes appellantur. Popłs ẽ. humanȩ
multitudinis iuris consensu. & concor¬
di cõmunione sociatꝰ. Popls̃ autẽ eo distat
aplebib. qͦd popłs uniu̾si ciues sunt con¬
tota ciuitas ẽ: uulgꝰ uͦ plebs ẽ. Plebs aut̃
dicta a pluralitate. maior. ÷ enĩ numerꝰ

Expanded text:
cabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summatim subiungimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatior fiat et tutior. Domus unius familiae habitaculum urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus familie sive coniunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus et est nomen grecum, nam domata grece tecta dicuntur. Familia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. Genus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum, ut nationes, quae propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est humanae multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem eo distat a plebibus, quod populus universi cives sunt, contota civitas est; vulgus vero plebs est. Plebs autem dicta a pluralitate; maior est enim numerus
Abbreviated transcription (Latin):
ic etiam ab eleararo pontifice petens
scͥpturas uet̾is testam̃ti. in grecam
uocẽ ex hebrea lingua ꝑ septuaginta int̃¬
pretes tranfferre curauit. qͥs in alexandrina
bybliotheca habuit. Siqͥdẽ singuli in sin¬
discreparet. Fuerunt & alii int̾pretes. qui
ex hebrea lingua in grecũ sacra eloqͥatranᷤ¬
tulert̃. sic̃ aqͥla. sẏminachus. & theodotion:
sic̃ etiam & uulgaris illa int̃pretatio cuiꝰ¬
auctor ñ apparet. & ob hoc sine nomine int̾¬
p̃tis qͥnta editio nuncupat᷑. Preptẽa sextã
& septimã editionẽ origenes miro labore
ex hebreo in latinũ eloqͥum easdẽ scͥpturaᷤ
conu̾tit. eloqͣnt̃q transfudit. Cuiꝰ int̾̃p̃tatio
a xp̃iano int̾pretatio uerior.

Expanded text:
ic etiam ab Eleazaro pontifice petens scripturas veteris testamenti, in grecam vocem ex hebrea lingua per LXX interpretes transferre curavit; quas in alexandrina bibliotheca habuit. Siquidem singuli in sindiscreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex hebrea lingua in grecam sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam vulgaris illa intauctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas convertit, eloquenterque transfudit. Cuius interpretatio a Christiano, interpretatio verior.
Abbreviated transcription (Latin):
frigida: intꝰ occultum continet ignẽ. Unde¬
arserit aquis incenditur quib solet ignis ex¬
tingui. oleo extinguit᷑. quo solet ignis accen¬
di. U sus eiꝰ structuris fabricȩ necessarius.
Nam lapis lapidi ñ potest adherere fortius.
nisi calce conuunctꝰ. Calcis e lapide albo &
rib. Arena abariditate dicta. ñ ab adheren¬
do in fabricis. ut quidã uolunt. Huiꝰ ꝓbatio.

Expanded text:
frigida, intus occultum continet ignem. Nfrigida, intus occultum continet ignem. Narserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. Nam lapis lapidi non potest adhaerere fortius, nisi ad sit calce conjunctus. Calx e lapide albo et . Arena ab ariditate dicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probati
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃i puritate lenissimꝰ. Dictus autẽ calculꝰ
qͦd sine molestia breuitatis suȩ calcet᷑. Cui
contrarius ⁊ scrupulus lapillus minutus
& asper: qui si in cidĩt in calciamentũ nocet
& molestia ÷ animo. Unde & animi molestiã
scrupulum dicimus. hinc & scrupea sãxa
id ÷ asꝑa. Cotis nom̃ accepit. qͦd ferrum
ad incidendum acuat. Cotis enĩ g̃co ser¬
mone incisio nominatur. Ex his aliȩ aqͦ¬
riȩ sunt: aliȩ oleo indligent in acuendo. sed
oleo lenem. a qua aciem accerrimam reddunt.
Dumex uocatur. eo qͦd spumȩ densitate conere¬
tus fiat: & ẽ aridꝰ. candore paruus. tantamꝙ
naturam refrigerandi habens. ut inuase
missus. musta deferuere non sinat. Rudes
artisices appellant lapides contusos & calel
cognatum calciẽ: & ÷ grecum nom̃. Plura
eiꝰ genera. Omniũ autẽ optimũ. lapis specula¬
ris. Est autẽ signis ȩdificioꝵ. & coronis gratis¬

Expanded text:
et omni puritate lenissimus. Dictus autem calculus et omni puritate lenissimus. Dictus autem calculus quod sine molestia brevitate sui calcetur: cuius contrarius est scrupus, lapillus minutus et asper, qui si inciderit in calciamentum, nocet et molestia est animo; unde et animi molestiam scrupulum dicimus: hinc et scrupea saxa, id est aspera. Cotis nomen accepit quod ferrum ad incidendum acuat; †cotis† enim Graeco sermone incisio nominatur. Ex his aliae aquariae sunt, aliae oleo indigent in acuendo, sed oleum lenem; aquae aciem acerrimam reddunt. Pumex vocatur eo quod spumae densitate concretus fiat; et est aridus, candore parvus, tantamque naturam refrigerandi habens ut in vas missus musta fervere desinant. Rudus artifices appellant lacognatum calci est et est grecum nomen; plura sunt eius genera, omnium autem optimum lapis specularis, est enim insigniis edificiorum et coronis gratis
Abbreviated transcription (Latin):
Iapis a terra tanquam dẽsior etiam uulgs ..¬
cdiscernitur. Lapis autẽ dictus qͦd ledat pedẽ.
Lapis mollis ÷ & sparsui. Saxa herent . &e
amontibꝰ exciduntur. Petra grecum nom̃ ẽ¬
Silex ÷ durꝰ lapis. eo qͦd exiliat ignis ab eo di¬
ctus. Scopulus siue a saxo eminentiori quasi
aspeculando dictus. siue ategumento nauium
ap otoisRerin. Spelea grece. spelunca latine. Est
autẽ rupis cauata. Crepido ex tremitaᷤ saxi ab
rupta. Unde & crepido uocata qͦd sit abrupti spi
catur. Cautes asꝑa saxa in mari. dictȩ acauan¬
do quasi cautȩ. Murices petrȩ inlitore. simi¬
les muricis uiuis. acutissimȩ & nauibꝰ ꝑmci¬
ose: U con saxum ẽ. qͦd humanȩ uocis sonũ
captans. etiam uerba loqͤntium mutatur.
Us cor autẽ grece. latine imago uocatur: eoqͦd
ad uocem respondens alieni efficitur imago
sermonis. licet hoc quidem & locoꝵ natura
eueniat. ac plerumq conualliũ. Calculus
est lapillus t̾̃rȩ admixtꝰ. rotundꝰ atq durissimꝰ.

Expanded text:
apis a terra tanquam densior, etiam vulgo discernitur. Lapis autem dictus, quod laedat pedem. Lapis mobilis est, et sparsus. Saxa haerent et a montibus exciduntur. Petra Graecum est. Silex est durus lapis, eo quod exsiliat ignis, ab eo dictus. 2. Scopulus a saxo eminenti, quasi a speculando dictus, sive a tegumento navium ἀπὸ τοῦ σκέπειν. Spelaea Graece, spelunca Latine. Est autem rupis cavata. 3. Crepido extremitas rupta; unde et crepido vocata quod sit abrupti saxi catur. Cautes aspera saxa in mari, dictae a cavendo, quasi cautae. Murices petrae in litore similes muricis vivis, acutissimae et navibus perniciosae. Icon saxum est, qui humanae vocis sonum captans, etiam verba loquentium imitatur: icon autem Graece, Latine imago vocatur, eo quod ad vocem respondens alieni efficitur imago sermonis; licet hoc quidem et locorum natura evenit, ac plerumque convallium. Calculus est lapillus terrae admixtus, rotundus atque durissimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ec consanguinitas dũ se paulatim
ꝓpaginũ ordinib dirimens usq
ad ultimũ gradum subtraxerit.
& ꝓpinquitas eẽ desierit: eam rur¬
sus lex matrimonii uinculo repetit.
& quodam modo reuocat fugientẽ.
Ideo aut̃ usq ad sextũ generis gradũ
consangrunita̾ constituta ẽ: ut sic̃ sex
etatib mundi generatio & hominis
statꝰ finit᷑. ita ꝓpinqͥtas generis tot gra
dib terminetur
De conuigus.uiii.

Expanded text:
ec consanguinitas dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens usque ad ultimum gradum subtraxerit, et propinquitas esse desierit, eam rursus lex matrimonii vinculo repetit, et quodam modo revocat fugientem. Ideo autem usque ad sextum generis gradum consanguinitas constituta est, ut sicut sex aetatibus mundi generatio et hominis status finitur, ita guinitas dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens usque ad ultimum gradum subtraxerit,