comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Crossaq ceu digitus. radix diu̾sa maioris.
Ducit̾ ĩ plures radices. ħ bñ purgat
Post partũ potata steras uino sociata.
Incũctis reliquis similari dr̃ illis.
Erbã quã greti dixerũt melli sophyllos.
Boracũ nr̃ dicũt uulgarit̾ illã.
P recũctis apib gratissima dr᷑ herba
Nec gaude̾ mag̃ illiꝰ flore uidẽtur.
Contritis folus ⁊ apũ siuasa ꝑ ungas.
Nõ fugiẽt. mel ius facies si lac sͥ uingas
Unguine cultores retinẽt ex muna tali
A uxiliũ p̃sens ittus f̾ert apib illã.
I ctus de trita regit᷑ si ꝓtinꝰ herba
Trita sglet uet̾es ꝯpescere cũ sale stiumas.
Hocq mͦ uicus dicũt sucturẽ fedis.
F emma cutat᷑ de cocto cũ sale suco.
Tili discurit᷑ ĩ flatio naxia potu.
Eius si uiridis decoctio sepe bibat᷑
Intiqͦs dissinticos uiuat.s ⁊ ciliacos.
A smaticis cadẽ ꝓdẽ ortonoicisꝙ.¬
I lcera purgãtur. s morbos leuat articuloꝵ.

Expanded text:
grossaque ceu digitus; radix divisa minoris grossaque ceu digitus; radix divisa minoris dicitur in plures radices, haec bene purgat post partum potata steras vino sociata, in cunctis reliquis similis vis dicitur illis. rbam, quam Graeci dixerunt mellisophyllon, barrocum nostri dicunt vulgariter; ilia prae cunctis apibus gratissima dicitur herbis. Nec gaudere magis ullius flore videntur; contritis foliis apium si vasa perungas, non fugient, meliusque facis, si lac sibi jungas, unguine cultores retinent examina tali; auxilium praesens apium fert ictibus ilia, ictus detrita tegitur si protinus herba, Trita solet veteres compescere cusuccurrere sedis, femina purgatur decocto cum sale succo, tali discutitur inflatio noxia potu; ejus si viridis decoctio saepe bibatur, antiquos dysentericos juvat et ciliacos, asthmaticis eadem prodest orthopnoicisque, ulcera depurgat, morbos levat articulorum.
Abbreviated transcription (Latin):
P ressuras ĩ ferre solẽt quas sõma nocte.
P conie sem̃ bibitũ sic sepiꝰ arcet.
Illiꝰ radix pueris sirspẽsa caducis
Rõ modicũ ꝓdest .sgalienꝰ aẜit auctor.
Q uẽdã se puerũ nartat iudisse caducũ.
Etas cuiꝰ erat anor circit̾ octo.
ꝑ eonie puer hic radicẽ ferre solebat
Appensã collo. quadã uice decidit illa.
Moxq puer cecidit. solito qua more ligata.
P tinꝰ euasit. galienꝰ uõ ꝓbare
R ein plene cpiẽs. radicẽ denno dẽpsit.
Decollo pueri. decidit. surgitq resũpta.
Cognita uis herbe fuit sic manifeste.
pẽ diascorides cũctis ait ẽẽ caducis.
Aptã. sibibit᷑. uł si suspẽdetit illã.
Seminis illiꝰ tꝗnq rubẽcia grana
Cñ uino. fluxũ matrias sup̃ta cohercẽt.
Rigra solet uarios matricis pellere in orbos.
Si totidẽ dãtur cũ uino nocte bibenda.
Cuiꝰ sũt gemine spẽs. mars dr̃ una.
Al ta q̃ minor ẽ spẽs. ẽ femna dicta.
Radie maioris. palmis ẽ longa duab

Expanded text:
pressuras, inferre solent quae somnia nocte, paeoniae semen, bibitur si saepius, arcet. Illius radix pueris suspensa caducis non modicum prodest, Galienus ut asserit auctor; quendam se puerum narrat vidisse caducum, aetas cujus erat annorum circiter octo, paeoniae puer hic radicem ferre solebat appensam collo; quadam vice decidit illa, moxque puer cecidit, solito qua more ligata protinus evasit; Galienus vera probare rem plene cupiens radicem denuo dempsit de collo pueri, cecidit, viguitque resumpta; cognita vis herbae fuit hujus sic manifeste. Ipse Dioscorides cunctis ait esse caducis aptam, si bibitur vel si suspenditur illa. Seminis illius ter quinque rubentia grana cum vino fluxum matricis sumpta coercent; nigra solent varios matricum pellere morbos, si totidem dantur cum vino nocte bibenda. Hujus sunt geminae species, mas dicitur una, altera, quae minor est, species est femina dicta: radix majoris est palmis longa duabus
Abbreviated transcription (Latin):
Ceruse miscẽs oleo nec nõ et aceto.
Illius succũ mirãdũ ꝯficis unguen.
Addepellendũ sacrũ quẽ dicimꝰ ignẽ.
Et scabie derte. q̃ dr̃ serpeta grece.
Et grece dictas acoras hoc unguine purgas
Ulcera sũt capitis humore fluencia pingui.
Curat ⁊ hoc ocimas immissũ narrib. ħ sũt.
Que grauit̾ ferẽt. in narrib ultera narra.
Obstat pora nimis. uł cruda comesta uenenis.
Boc meindates rexponti sepe ꝓbauit.
Q ui rute foliis . xx. cũ sale pauco.
Et magnis nucib binis. cancisq duab.¬
Ieiunus uesci cõsurgõs mane solebat.
Armatͦq cibo tali quascũq ueneno.
Q lib ĩ sidias sibi tẽdẽ auti metuebat.
Mustelleq ꝓbãt obsistere posse uenenis.
M irifice nitã comedũt q̃ pͥmitꝰ illã.
Cũ pugnature sint cũ ẜpẽtib atris.

Expanded text:
cerussae roseoque oleo miscens et aceto illius succum mirandum conficis unguen ad depellendum sacrum quem dicimus ignem, et scabiem derte, quae dicitur herpeta graece, et graece dictas achoras hoc unguine purgas: ulcera sunt capitis humore fluentia pingui. Curat et hoc ozinas immissum naribus, haec sunt quae graviter foetent in naribus ulcera nata, obstat pota mero vel cruda comesta venenis hoc Metridates rex Ponti saepe probavit, qui Rutae foliis viginti cum sale pauco et magnis nucibus binis caricisque duabus vesci consurgens mane solebat, armatusque cibo tali, quascunque veneno quilibet insidias sibi tenderet, haud metuebat. Mustelaeque docent obsistere posse venenis mirifice rutam, comedunt quae primitus illam, cum pugnaturae sunt cum serpentibus atris.
Abbreviated transcription (Latin):
Im calidã sictãq gradu fẽt m̃ta scd̾o.
CIlliꝰ potu uis digestina iuuat̃.
C õfortat stomacũ uoĩtũ qͦ detinet hausta.
I ũbricosq modo depellc̾ fertur eo dẽ.
D u̾rsis morbis occunit testiculoꝵ.
Si foueãtur aqua qua mñte cocta sit herba.
Cõcietũ soluar lac mãmis addita trita.
Iustillata fugat auris cũ melle dolorẽ.
Aspitas ligue fugit illa sepe fucate.
Haustaq ẽ sapa partũ solet accelerare.
Trita canis morsũ suꝑ addita c̃ sale aitat.
H ec emoptoics ꝯmixto succurrit accto.
M atrici succꝰ si subdit᷑ illiꝰ añ.
Q uã fiat coitꝰ mulier nõ ꝯcipit inde.
Cascleos succꝰ putrescere nõ sit eiꝰ.
Adnuxtꝰ. uł si uitidis suꝑ addit᷑̾ herba.
E cepis medici nõ ꝯset̃ire uidẽt᷑¬
¶ N ãqr diascorides ĩ flare caputq gͣuare.¬

Expanded text:
 siccamque gradu fert mentha secundo. IIlius potu vis digestiva juvatur, confortat stomachum, vomitum quoque detinet hausta, lumbricosque modo depellere fertur eodem. Diversis morbis occurrit testiculorum, si foveantur aqua, qua menthae cocta sit herba; concretum solvit lac mammis addita trita, instillata fugat auris cum melle dolorem, asperitas linguae fugit illa saepe fricatae, haustaque cum sapa partum solet accelerare, trita canis morsum superaddita cum sale curat. Haec haemoptoicis mixto succurrit aceto; matrici succus si subditur illius, ante quam fiat coitus, mulier non concipit inde. Caseolos succus putrescere non sinit ejus admixtus vel si viridis superadditur herba. e cepis medici non consentire videntur: namque Dioscorides inflare caputque gravare
Abbreviated transcription (Latin):
Rigida letifere uis c̃ nat᷑a cicute.
Uñ necat gelidi potãtes more uenem.
Qui ꝑit hac herba cutis eiꝰ fit maculosa.
Wñ genꝰ mortis ualet ħ ꝑ signa ꝓbari.
Publica pena reis ħ cẽ solebat athenis.
F orte merũ tepidũ bibat euadetq ꝑicłum.
S quãnis potu solet ħ assũpta nocẽ
Magͥfice tñ appositũ solet illa iuuare.
Est mas mire iuuat epiferas oculor.
Si frons ꝯtritis foliis sit oꝑta uirẽtis.
ł si sĩt eiꝰ ciitũlita lumina succo.
H ac qͦ pellent᷑ sacer ignis ⁊ herpeta cura.
Tradit anasialas si succo sepiꝰ eiꝰ.
Uirgo linat mãmas sibi ꝯturgescere pͥmũ.
I ncipit̃: modicas sẽꝑ stãtesq manere.
L ac ꝯtrita uirẽs mãmis suꝑ addita siccat.
Extĩguit uenerẽ. fluxũ quoq seminis oẽm.
S i pectẽ trita cataplasmes sepiꝰ illa.
Argentis spume ꝯmiscẽs hãc adipiq.
A pponas calide cataplasma salubre podagre.
Singula cur memiorẽ nocuũ quẽtũq calorẽ.

Expanded text:
rigida letiferae vis est natura cicutae, unde necat gelidi potantes more veneni; qui perit hac herba cutis ejus fit maculosa, unde genus mortis valet haec per signa probari; publica poena reis haec esse solebat Athenis, forte merum tepidum bibat evadetque periclum. Sed quamvis potu solet haec assumpta nocere, magnifice tamen appositu solet illa juvare; aestivas mire juvat epiphoras oculorum, si frons contritis foliis sit operta virentis, vel si sint ejus circumlita lumina succo; hac quoque pellentur sacer ignis et herpeta cura. Tradit Anaxilaus, si succo saepius ejus virgo linat mammas, sibi cum turgescere primum incipient, modicas semper stantesque manere; lac contrita virens mammis superaddita siccat; extinguit venerem, fluxum quoque seminis omnem si pecten trita cataplasmes saepius illa. Argenti spumae commiscens hanc adipique apponas calidae cataplasma salubre podagrae singula cur memorem, nocuum quemcunque calorem
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ młsa bibitũ lociũ ꝓducit abũdãs.
Io erba recens eiꝰ  olerũ simore coquat᷑.
D etur. n illiꝰ de coctio molliet aliium.
Ore duu clansus succꝰ si uoluit᷑ ciꝰ
Sue nõ moditũ pote̾it sedare tumorẽ.
Sudoiẽ monet ex oleo de cũcta ꝑũctis.
S i quadrupes quecũq marẽ ꝑferre recusat.
Gic naturalẽ calor excitat ille calorẽ.
Se fluuiũ capitis si succo seminis huiꝰ.
Snguas sepe capit. repͥmi dicit galienꝰ.
I lliꝰ scm̃ collectũ tp̃r messis.
E t desttatũ multis crit utile causis.

Expanded text:
cum mulsa bibitum lotium producit abundans. Herba recens ejus olerum si more coquatur, detur et illius decoctio, molliet alvum. Ore diu clausus succus si volvitur ejus uvae non modicum poterit sedare tumorem. Sudorem movet ex oleo decocta perunctis. Si quadrupes quaecunque marem perferre recusat, sic naturalem calor excitat ille calorem. Defluvium capitis, si succo seminis hujus ungas saepe caput, reprimi dicit Galienus. Illius semen collectum tempore messis Et desiccatum multis erit utile causis.
Abbreviated transcription (Latin):
cnigis q̃ erat forma equalie ẜ nobilitatt
supior marsora qui ꝑꝑ generis ⁊ paritatt̃
sepulsa passus mt uirgines uirginali habi¬
tiuatꝰ et tañdẽ uix essit dẽp̃nsus ad suo rt¬
missi est. pentib uirginũ eaꝵo indicat t
reditum ea ꝙ lege ut ciꝰ ꝙ̃ petriet uti conui

Expanded text:
 forma paris sed nobilitate superioris, inarserat; sed generis imparitate repulsam passus, inter virgines virginali habitivatus et tandem vir esse deprehensus, ad suos remissus est. Parentibus virginum earum facilem dictat reditum, ea tamen lege ut eius quam peteret uti coni
Abbreviated transcription (Latin):
dri Nõ obscura uania est aduitũ terentiũ ĩ stp̃tis clelio
et stipione eand ip̃e haxit nũq em̃ nisi teuit setutari co¬
uat᷑ ut ĩ prologo ad elphorũ. nã quid ip̃i dicũt maliuo¬
ti hoĩes nobiles luic̃ aduitae̾ assidueq una stribe̾ qd̃
posterioã tꝑa ualuit. Q. memius in orac̃one pro pe ait
Pafricanꝰ qr terentio ꝑsonã mutuat q̃ domi luxerat ip̃e
nonuẽ illiꝯ ĩstenã detulit nepos a reore cer rio compa¬
risse se ait.c. leliũ quãdã inputeo lano. Rl. mare.
ad monitũ abuxore temparius ut discumbrt petisse ab
ea. ne interpellaret᷑ Seruius tand ingressꝰ cridimum
dixisse nõ sepe ĩ stribendo magis fuccessisse sibi. demñ ro

Expanded text:
Terentium in scriptis a Laelio et Scipione, eamque ipse auxit numquam nisi leviter refutare conatus, ut in prologo "Adelphorum": Nam quod isti dicunt malevoli, homines nobiles Hunc adiutare assidueque una scribere; Quod iposteriora tempora valuit. C. Memmius in oratione pro se ait: "P. Africanus, qui a Terentio personam mutuatus, quae domi luserat ipse, nomine illius in scenam detulit." Nepos auctore certo comperisse se ait, C. Laelium quondam in Puteolano Kal. Martiis admonitum ab uxore temperius ut discumberet petisse ab ea ne interpellaret, seroque tandem ingressum triclinium dixisse, non saepe in scribendo magis sibi successisse; dein
Abbreviated transcription (Latin):
uiuita foret uis comica ut equato uirtus palleret
nonore Cum grecis neq hat despecta parte iaceres
uirũ hoc maceror et doleo ti de te terẽti. hec suetoni¬
meti quorũ alter fragellau fu̾at terenti libertus
alter libertia terentĩ afex patria de quo nũc logm᷑. Otipio¬
due ab appollodoro translate esse dicunt᷑ comite fa̾mio
et hecira Qruatuor reliqua amenandro ex quibus
magno successit et p̃cio stetit Riucus fabula hecyã
arebus diuinia in coratũ quibus pro fruetibꝰ̃ nota
soluentes operadant antiqͥ Nam ĩ censis iaui altaĩ¬
bus et adioto tryrco id genꝰ carininis qd sac̃ carus
reddebat libero patri tragedia dicebat
eius carminis poeta. uł qd ut eius multiplenꝰ so¬
lemine p̃miũ cantoribus fuãt. uł qd ora sua fecibꝰ
prolimebant stenici añ usum ꝑlonarũ abtreschilo

Expanded text:
iuncta foret vis, Comica ut aequato virtus polleret iuncta foret vis, Comica ut aequato virtus polleret honore Cum Graecis neve hac despectus parte iaceres! Unum hoc maceror ac doleo tibi desse, Terenti. ViMaecius, quorum alter Fregellanus fuerit Terentius alter libertinus Terentius Afer patria, de quo nunc loquimur. ScipioDuae ab Apollodoro translatae esse dicuntur comico, Phormio et Hecyra: quattuor reliquae a Menandro. Ex quibus magno successu et pretio stetit Eunuchus fabula, Hecyra, a rebus diuinis est incohatum, quibus pro fructibus uota soluentes operabantur antiqui. Namque, incensis iam altaribus et admoto hirco, id genus carminis, quod sacer chorus reddebat Libero patri, ‘tragoedia’ dicebateius carminis poeta, uel quod uter eius musti plenus sollemne praemium cantatoribus fuerat, uel quod ora sua faecibus perlinebant scaeni
Abbreviated transcription (Latin):
fabularũ quas nouas feceat. fuisse dẽtmediotii statuã.
nupsit Item ortulos .xx. iger uia appĩa. admartis
uillam cruo magis miror portum scribere uapro ñl
profuit inhil lelius. ñl furius tres ꝑidem tp̃us ꝗ agi¬
tabant nobiles facillime eoru ille oꝑam ne guid domũ
lĩabuit conctutitiam saltem ne esset quo referet obitũ
diũ. Deruulus ãuic afram᷑ quid om̃ibꝰ comicis p̃¬
feri stuberes ĩ copitalibꝰ terencio nõ himilem dicens
quepram uulcatius aut non solum nemo et plarto
et recilio ued liuio quoq et afilio post poni. Licero
in limone haccenus laudat tu guoq gui solꝯ lecto
ẜuone terenty conuersum expressum latina uace
menadium inmediũ ppłi secłatis uotibꝰ affers qd qd
rome logiũs ac omĩa dultia dicens . C. cesar tu qd¬
non tam sumisso diidrate menander poneris et me¬
rito puris himonis amator tenibus atꝙ ut scp̃tis ad¬

Expanded text:
fabularum, quas novas fecerat. Fuisse dicitur mediocri statura, fabularum, quas novas fecerat. Fuisse dicitur mediocri statura, nupsit; item hortulos XX iugerum via Appia ad Martis villam. Quo magis miror Porcium scribere: Scipio nihil profuit, nil Laelius, nil Furius, tres per idem tempus qui agitabant nobiles facillime. Eorum ille opera ne domum quidem habuit conducticiam, saltem ut esset quo referret obitum domini servulus. Hunc Afranius quidem omnibus comicis praefert scribens in Compitalibus: Terenti non similem dicens quempiam. Vulcatius autem non solum Naevio et Plauto et Caecilio, sed Licinio quoque et Atilio postponit. Cicero in "Limone" hactenus laudat: Tu quoque, qui solus lecto sermone, Terenti, Conversum expressumque Latina voce Menandrum In medium nobis sedatis vocibus effers, Quiddam come loquens atque omnia dulcia dicens. Item C. Caesar: Tu quoque, tu in summis, o dimidiate Menander, Poneris, et merito, puri sermonis amator. Lenibus atque utinam scriptis ad
Abbreviated transcription (Latin):
cantũui uatis poti prot̾ue/ me urri ꝓmissa luc in dux¬
eiũt. satra terentiũ existumat Si mõ instribendo ad¬
uitoribꝰ indignerit nõ tam sciprque et lelio uti potuo¬
sse qui tũc adolestentuli fuere.. quã. Q. diu̾pitio ga¬
dandarũ uł. Q fabio labeone. et. M. popilio consu¬
lari utrocs ac poeta. ⁊deo ip̃m̃ nõ uiuenes designae
q̃ se aduiuari dicerent᷑. Sr iuros quorũ eꝑami et in
belto/ et in otio/ et inuegecio polq sit exꝑtꝰ. post edi
te eius nulcatiꝰ sic tradit. Sed ut afer ppło sex dedit᷑ co¬
medias iter ħ in asiã fecit nauim ut semel instendit
uifus nnꝗ̃ est sic uita uacat Q constotiꝰ redemte
egietia perisse ĩ mari dicit cum. C. et occo fabulis con¬
uersis amenandeo ceteri mortuũ eẽ i arciiadia utimi¬
phali sino teuctiadie tradut. lm. Cor. dolobella. ⁊i. fu¬
liuo nobilior conꝰ morbo implicitũ. acri dolore. ac te:¬
dio amissaꝵ fabularũ quasi ĩ naui p̃miseãt ac liml

Expanded text:
no": Satis pol proterve me Syri promissa huc induxerunt. Santra Terentium existimat, si modo in scribendo adiutoribus indiguerit, non tam Scipione et Laelio uti potuisse, qui tunc adulescentuli fuerunt, quam C. Sulpicio Ga Q. Fabio Labeone et M. Popillio, consulari utroque ac poeta; ideo ipsum non iuvenes designare qui se adiuvare dicantur, sed viros "quorum operam et in bello et in otio et in negotio" populus sit expertus. Post editte eius Vulcatius sic tradit: Sed ut Afer populo sex dedit comoedias, Iter hinc in Asiam fecit, et navem ut semel Conscendit, visus numquam est; sic vita vacat. Q. Cosconius redeuntem e Graecia perisse in mari dicit cum C. et VIII. fabulis conversis a Menandro. Ceteri mortuum esse in Arcadia Stymphali sive Leucadiae tradunt Cn. Cornelio Dolabella M. Fulvio Nobiliore connave praemiserat, ac simul
Abbreviated transcription (Latin):
tillheme eoru ille oꝑani ne domũ quidẽ habuit coducti¬
tiam saltent ut esset quo ĩferet obitu dm̃ deruulus seri¬
at comedias sex Exquidꝰ pimiam audriã cũ edilibus daet᷑
lectulum rediens legisse post pauces ũs uersus ĩ uitatꝰ ut
accumberet cenasse una de inde cetã ꝑciorisse. nõ sinem¬
agua cerri adunacõne. Et hãc aũt qũq ieliquas eq̃lit᷑
submet᷑ łi ir trecyra sexta ex tris fadula tninecũ quid᷑ ois
die acta est meruit q p̃ciũ crntũ in alla antea cꝯq ca¬

Expanded text:
a ne domum quidem habuit conducticiam, Saltem ut esset quo referret obitum domini servulus. Scripsit comoedias sex, ex quibus primam "Andriam" cum aedilibus daret, lectulum residens legisse, post paucos vero versus invitatus ut accumberet cenasse una, dein cetera percucurrisse non sine magna Caecilii admiratione. Et hanc autem et quinque reliquas aequaliter Sumetur Hecyra sexta ex his fabula. "Eunuchus" quidem bis die acta est meruitque pretium quantum nulla antea c
Abbreviated transcription (Latin):
aslius terentius afer tarta
nium et fõmã nõ institutus
modo trberalr sed et matue̾
manumissus ẽ Criudã cap¬
tum ẽẽ existimant quod fiei
nullo mõ potuisse fenescetla
docet cũ infine scdi punici belli et iitio terty natꝰ ẽ et mõ¬
cuus. ne si anmudis et geculis capta sit ad ducẽ. romanuẽ
ꝑuentre potuisse nullo comertio int̾ italicos et afros ñ pest
deletam tarcagiñe cepto ħ̾ cũ mltĩs nobilibus familiarit
uixit. Sed maxime cũ stipione affricano et cũ telio quibus
⁊ corporis pulchritudine cõtiliatꝰ existimat᷑ qd et ipm̃
tẽnestetta docet contendens utroq maiorẽ natu fuisse
qp̃ius cor. nepos eq̃les omẽs fuisse tradit et portuis de con¬
laudes petit. dum africaui uoce diuina miat auidis auri¬
dum se amari ab tris credit crebro in albanũ rapi ad flerem

Expanded text:
ublius Terentius Afer, Carthnium et formam non institutus modo liberaliter sed et mature manumissus est. Quidam captum esse existimant, quod fieri nullo modo potuisse Fenestella docet, cum inter finem secundi Punici belli et initium tertii natus sit et mortuus; nec si a Numidis et Gaetulis captus sit, ad ducem Romanum pervenire potuisse, nullo commercio inter Italicos et Afros nisi post deletam Carthaginem coepto. Hic cum multis nobilibus familiariter vixit, sed maxime cum Scipione Africano et C. Laelio. Quibus etiam corporis gratia conciliatus existimatur, quod et ipsum Fenestella arguit, contendens utroque maiorem natu fuisse, quamvis et Nepos aequales omnes fuisse tradat et Porcius ucosas petit, dum Africani vocem divinam inhiat avidis auridum se ab his amari credit, crebro in Albanum  ̆ ˉ ˉ  ̆ ˉ  ̆
Abbreviated transcription (Latin):
uenduui ppłm instituti dum pompa fimeri decre¬
ta inhonore patricy utri plene ĩ struit᷑ plebi qui
prosalute płi ludunt. appellinares apollini cõ¬
sacrati instena due are pomi solebant dextera li¬
ĩ saniam simulauit gruo tp̃r tectum se esse uoluit
ut agnitus togeret᷑ inbella prodire seu obsnn¬
glarem sapientiã quatenus muiit᷑ꝙ plirinũ
otee protuit duiꝙ emim uirtatis eat animũ iemꝑ deci¬
pore tis ingeny. Nõ nulli itaq icolas sicut sortas fius

Expanded text:
nendum populum instituti, dum pompa funeri decrenendum populum instituti, dum pompa funeri decreta in honorem patricii uiri plene instruitur; plebei, qui pro salute plebis eduntur; Apollinares, Apollini consecrati. In scaena duae arae poni solebant: dextera Lid aliquando insaniam simulauit, quo tempore tectum se esse uoluit, ne agnitus cogeretur in bella prodire, seu ob singularem sapientiam, qua tectus munitusque plurimum sociis profuit; huius enim uirtus erat animi semper decipientis ingen
Abbreviated transcription (Latin):
Relatus a quo aut adueriario aut srĩe
argumentũ Mistus omĩa hec ĩse cõtinens esti inter
prologum et prologiũ quidã hoc int̾ esse uoluerũt qr
prologus est udi aut pocta excusat᷑ aut sabula con¬
mendat᷑. prologiũ aute est cum tantã de arguiẽto
deducit᷑ Protalis est p̾mus actus fabule quo pars
argumenti explicat᷑ pars reticet᷑ ad ppli expecta¬
tionẽ tenendã epithasis inuolutio argumenti cuiꝰ
elogantia cõnertit. Cathastrophie explitatio fabile
nullis poetarũ q̃ fabularũ ciuo moris diuersitate
antiquitas probat Nam cũ pͥmun aliqui fagulas
ederent ip̃arũ noiã quã prouũtiabant᷑ añquara
porte pronũtiarent ne aliqua muidra astribendo
de tẽreri posset. Cum autẽ peditionem multarum
poete iam esset auctoritas acquisita ruxtus pri
gra poetarũ noiã proferebant᷑ ut ꝑ ipõrũ uaca¬
bula fabulis accentio acquiret
Accas diuersis ludis maifestum est ĩ stribi. Nam lu

Expanded text:
relatiuus, quo aut aduersario maledictumargumentum; μικτός mixtus, omnia haec in se continens. Inter prologum et prologium quidam hoc interesse uoluerunt, quod prologus est, ubi aut poeta excusatur aut fabula commendatur, prologium autem est, cum tantum de argumento dicitur. Πρότασις est primus actus fabulae, quo pars argumenti explicatur, pars reticetur ad populi exspectationem tenendam; ἐπίτασις inuolutio argumenti, cuius elegantia conectitur; καταστροφή explicatio fabulae, nullis poetarum quam fabularum, cuius moris diuersitatem antiquitas probat. Nam cum primum aliqui fabulas ederent, ipsarum nomina pronuntiabantur, antequam poetae pronuntiaretur, ne aliqua inuidia ab scribendo deterreri posset. Cum autem per editionem multarum poetae iam esset auctoritas adquisita, rursus priora nomina poetarum proferebantur, ut per ipsorum uocabula fabulis attentio adquireretur. Actas diuersis ludis manifestum est inscribi. Nam sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cõnutat᷑ dennibra instriones prouunciabant tan¬
tita uõ temperabant mõis nõ a poeta sed apeito
artis musice factib nec em omiã gistem modisi
ynio tantico agebant᷑ sed sepe mutatis ut signifitãt
qui tres nrͣos incomedys ponunt q̃ res cautinet
mutatos modos cantici illiq ꝗ luia modi modos
faciebant nomen inprincipio fabule et stptoris
et actoris suꝵ ponebat᷑ inuꝯ madi addeo adtibias fie¬
uant ut tus auditis multi ex populo añ disterẽt
tr fabulã acturi stenici essent ꝙ oĩo ppectatoridus¬
fabula instribebat mixtim ioci et grauitates de¬
nuntiabantur ic̃¬

Expanded text:
commutantur. Deuerbia histriones pronuntiabant, cancommutantur. Deuerbia histriones pronuntiabant, cantica uero temperabantur modis non a poeta sed a perito artis musicae factis. Neque enim omnia isdem modis in uno cantico agebantur sed saepe mutatis, ut significant qui tres numeros in comoediis ponunt, qui tres continent ‘mutatis modis cantici’. Eius qui modos faciebat nomen in principio fabulae post scriptoris et actoris superponebatur. Huiusmodi carmina ad tibias fiebant, ut his auditis multi ex populo ante dicerent, quam fabulam acturi scaenici essent, quam omnino spectatoribusfabula inscribebatur, mixtim ioci et grauitates denuntiabantur
Abbreviated transcription (Latin):
metule iiuentute ad gerenda cũ troiams della sacta¬
nienta conuiratiomis mierũt nec nũquã sub aga¬
me nonis imperio fuerut. Comicis seuidus candidus
uestitus inducit᷑ quod nys anticriusisfimis fiusse me¬
morat. Adolestentulis distolor attuibuit᷑ Serui com̃o
amictu exigno contegunt pauꝑtatis antiꝙ grẽ ud
cruo expeditiores agant parastiti cũ in sordis pallys
uemiunt. leto uestitꝰ candida erũ noso odsoletus pur¬
pureus diuiti pauperi feniti dat᷑ militi danus pux¬
parea puelle habitus peregrinus inducit᷑ leno pallio
uaro toloris utitur Meretut obauariciã luteum da
Dirmata dicta sũt ab eo qd trahunt᷑ q̃ res ad stentan
luxuriã ĩstituta est eadem in luctuosis ꝑsomis ĩ tu¬
riam sui ꝑnegligentiã significat
ulea quoes ĩ stena interra sternunt quod ꝑictus ona¬
tus erat ex atlialica regione Romam usts platus ẽ
pro quibus supera etas posterior accepit est aut in¬
mntum uelum qd ppło obsistit dum fabularũ acto

Expanded text:
Graeciae iuuentute ad gerenda cum Troianis bella sacramenta coniurationis inierunt nec umquam sub Agamemnonis imperio fuerunt. Comicis senibus candidus uestitus inducitur, quod is antiquissimus fuisse memoratur, adulescentibus discolor attribuitur. Serui comici amictu exiguo teguntur paupertatis antiquae gratia uel quo expeditiores agant. Parasiti cum intortis palliis ueniunt. Laeto uestitus candidus, aerumnoso obsoletus, purpureus diuiti, pauperi phoenicius datur. Militi chlamys purpurea, puellae habitus peregrinus inducitur. Leno pallio colore uario utitur, meretrici ob auaritiam luteum datur. Syrmata dicta sunt ab eo quod trahuntur, quae res ab Ionica luxuria instituta est. Eadem in luctuosis personis incuriam sui per neglegentiam significant. Aulaea quoque in scaena intexta sternuntur, quod pictus ornatus ex Attalica regia Romam usque perlatus est; pro quibus siparia aetas posterior accepit. Est autem mimicum uelum, quod populo obsistit, dum fabularum actus
Abbreviated transcription (Latin):
negacia continet es ꝑsonarũ inticribus aut cenacu¬
lis fiabitantium sunt sed inplano ac trumuli loco ꝑ¬
sonatũ. pun egisse dite comedia lincio et falsica trage¬
Qmniũ aũt comediarũ stãta ex qruatuor redus dĩo simũ
nomine loco facto euentu noie ut formio hyttra gur¬
gulio epidicus loco ut andria eucadra orũdusina facto
ut cuuitus asiuaria Captiua euentu comorientes crim̃
entãtumerumenos. Comediarũ fõme sunt tres palliate
grecũ liabtidã referentes qͦs nõ nulli tabernarias uocãt¬
attellanesalibus et iocis composite que ĩ se nõ habent
nisi uetustatiõ elegãtias
Comedra autẽ diuidit᷑ in guatuor ꝑtes prologum protasimn¬

Expanded text:
negotia continet, quae personarum in turribus aut in cenacunegotia continet, quae personarum in turribus aut in cenaculis habitantium sunt, sed in plano atque in humili loco. Personati primi egisse dicuntur comoediam Cincius Faliscus, tragoeOmnium autem comoediarum inscripta ex quattuor rebus omnino sumuntur: nomine, loco, facto, euentu. nomine, ut Phormio Hecyra Curculio Epidicus; loco, ut Andria Leucadia Brundisina; facto, ut Eunuchus Asinaria Captiui; euentu, ut Commorientes Crimen Heautontimorumenos. Comoediarum formae sunt tres: palliatae Graecum habitum referentes, toAtellanae salibus et iocis compositae, quae in se non habent nisi uetustatum elegantias. Comoedia autem diuiditur in quattuor partes: prologum
Abbreviated transcription (Latin):
plaustris uexisse poemata thiespus que canẽt ageretq
puneti Recidꝰ ora post hunc ꝑsone palleq repertor
honeste keschilus et modicis instrauit. pulpita tigio
et docuit magnũcs loqi intiqꝙ loqui uitia coturno fuccesit
uetus lus cõmedia nan sine multa laude muitium
libertas excidit et uim dignã lege regi lex est acce¬
pta cliorusq turpit̾ obtituit fublato utre nocendin
intentatũ na lique̾ poete. nec minimũ meruere deei
uestigia gretas ausi deserera et celebraẽ̾ domestica
faeta uł qui pretextas uł es docue̾ cogatas. fabula ge
dia si latina argumentatio sit pretestata di Comedra
autẽ multas spẽs habet. aut .n. pallutia aut togata
aut tabernaria aut attellana. aut minus aut uintõica
aut plampedia
plampedra autẽ dicta obhumilitate argumenti eus
al iulitatem actorũ ꝙ nõ cotitino aut socco utuntitr
instena aut pulpito sed plano pede uł ideo qd non ea

Expanded text:
plaustris uexisse poemata Thespis, quae canerent agerentque plaustris uexisse poemata Thespis, quae canerent agerentque peruncti faecibus ora. Post hunc personae pallaeque repertor honestae Aeschylus et modicis instrauit pulpita tignis et docuit magnumque loqui nitique coturno. Successit uetus his comoedia non sine multa laude: sed in uitium libertas excidit et uim dignam lege regi. Lex est accepta chorusque turpiter obticuit sublato iure nocendi. Nil intemptatum nostri liquere poetae: nec minimum meruere decus uestigia Graeca ausi deserere et celebrare domestica facta, uel qui praetextas uel qui docuere togatas.’ Fabula gendia, si Latina argumentatio sit, praetexta dicitur. Comoedia autem multas species habet: aut enim palliata est aut togata aut tabernaria aut Atellana aut mimus aut Rinthonica aut planipedia. Planipedia autem dicta ob humilitatem argumenti eius ac uilitatem actorum, qui non coturno aut socco nituntur in scaena aut pulpito sed plano pede, uel ideo quod non ea
Abbreviated transcription (Latin):
int. attienienses nãq attica custodientes flegantia cũ
uellet maleiuentes notae ĩ uicas et tompita ex oĩbꝰ
locis leti a lacrosq ueniebant ibiq tũ nomimbꝰ suigłorũ
uitia publicauit unde nomen cõpositũ ut comedia uo¬
taret᷑. hec autẽ carima pmitus in pratis mollibus
offerebant quo libentĩ iocundo uocis flexu ad dulcedin
cuibus cum partificos in houorem liberi prĩs agerent
et ip̃i tomediarũ trageditã q stp̃tores t̾nuꝰ dei ued
presens nũm tolere uenerariq cepere tiuq rei proba¬
bilis racio extitit ita .n. carmina ĩ chioata proferebantur
ut ꝑ ea laudes euis facta gloriosa celebrari ꝓferic
constaret tum paulatim fortuã uiris artis ĩ trebuit
thespis aũt p̃mus nec stpta in om̃ibus notitiam pro¬
tulit. postea tiescamnus secutus p̃oris exemplũ pub¬
tĩcauit de quibus oratius ita aracius in arte poetica lo¬
quit᷑ Ignotũ tragice genus in uenisse camene dt̃ ex

Expanded text:
ue prouenit. Athenienses namque Atticam custodientes elegantiam cum uellent male uiuentes notare, in uicos et compita ex omnibus locis laeti alacresque ueniebant ibique cum nominibus singulorun uitia publicabant, unde nomen compositum, ut comoedia uocaretur. Haec autem carmina in pratis mollibus offerebantur, quo libentius iucundo uocis flexu ad dulcedineQui lusus cum per artifices in honorem Liberi patris agerentur, etiam ipsi comoediarum tragoediarumque scriptores huius dei uelut praesens numen colere uenerarique coeperunt. Cuius rei probabilis ratio exstitit. Ita enim carmina incohata proferebantur, ut per ea laudes eius et facta gloriosa celebrari proferrique constaret. Tum paulatim fama huius artis increbruit. Thespis autem primus haec scripta in omnium notitiam protulit, postea Aeschylus secutus prioris exemplum publicauit. De quibus ita Horatius in arte poetica loquitur ‘ignotum tragicae genus inuenisse Camenae dicitur et
Abbreviated transcription (Latin):
gnis comicis inueniz ͦ illud ꝙͦ interentranas uirtutes
mirabile qd eius fabule eo sunt temperamẽto. neq ex
ad instoricis regurendũ sit qd sepia plautus facit et eo
est oosturior pluribus ilocis adde ꝙ argumenti ac
stili ita accente memor est ut nusꝙͣ claudicarit aut ex¬
auerit que od ẽẽ potuerũt tum ꝙ media primiͦ al
postremꝰ ita nexuit ut ñl additũ alteri sed actum sed ex
tissimũ est. illud ec̃ int̾ cetã euis laude digna uidetur
quod locupleciora argumenta et duplic⁊ negorys
delegerit adstabendũ naui excepta hycira ĩqua st̃dit
pamptrili amorẽ cetere qnꝙ omos adolescentulos

Expanded text:
gnis comicis inuenimus. Illud quoque inter Terentianas uirtutes gnis comicis inuenimus. Illud quoque inter Terentianas uirtutes mirabile, quod eius fabulae eo sunt temperamento, ut nequeab historicis requirendum sit, quod saepius Plautus facit et eo est obscurior multis locis. Adde quod argumenti ac stili ita attente memor est, ut nusquam non aut cauerit aut curauerit quae obesse potuerunt, tum quod media primis atque postremis ita nexuit, ut nihil additum alteri, sed et aptum ex ntissimum. Illud etiam inter cetera eius laude dignum uidetur, quod locupletiora argumenta ex duplicibus negotiis delegerit ad scribendum. Nam excepta Hecyra, in qua unius Pamphili amor est, ceterae quinque binos adulescentes
Abbreviated transcription (Latin):
argumentis ex narandis macamatos ceteri latini instã
id est ꝑsonas extra argumentũ accersitas nõ facile
ceteri hñt quidꝰ terentiq ieꝑe utit ut ꝑharũ inductiões
facilius pateat aegumentũ. ueteres et si ip̃i quoq in
metus negligẽti usi funt iambici uersus: dimitaxat
insecundo et quarto loco. inͥ a terentio uncunt ueso¬
sucione hua metri q̃ tuzpot cõnuiniti adimaginẽ pro¬
se drõnis. tum ꝑsonarũ leges terca liabitã. etatẽ officiũ
partes agendi uenio diligẽtius terencio custodiuit. On
etiam solus ausus est fictis argumentis cũ fidem uei̾¬
tatis assegueret᷑: et̃ contra prostp̃ta comica meretates
terentiꝰ fecũ tñ illud est admixandũ quod et moror rͥ¬
tinuit ut comediam stabẽt et temperauit affectũ ne
ĩtragedia. transittret q̃ tũ alys rebus ninime adtẽtũ
et aplauco et ab afframo. et accio. et multis fere ma¬

Expanded text:
argumentis narrandis machinatos, ceteri Latini ad instar argumentis narrandis machinatos, ceteri Latini ad instar id est personas extra argumentum accersitas, non facile ceteri habent, quibus Terentius saepe utitur, ut per harum inductiones facilius pateat argumentum. Veteres etsi ipsi quoque in metris neglegentius egerunt, iambici uersus dumtaxat in secundo et quarto loco, tamen a Terentio uincuntur resolutione huius metri quantum potest comminuti ad imaginem prosae orationis. Tum personarum leges circa habitum, aetatem, officium, partes agendi nemo diligentius a Terentio custodiuit. Quin etiam solus ausus est, cum in fictis argumentis fidem ueritatis assequeretur, etiam contra praescripta comica meretrices Terentius fecerit, tum illud est admirandum, quod et morem retinuit, ut comoediam scriberet, et temperauit affectum, ne in tragoediam transiliret. Quod cum aliis rebus minime obtentum et a Plauto et ab Afranio et appio et multis fere ma
Abbreviated transcription (Latin):
ritudinis spectationibus et eadem oꝑa iltiũ delictatiõis
afferet loncinua argumento consuetudine congrua¬
lnitilis sententys grata saliba atz metro ut dẽ suprores
cũ multa dicenda sunt sat erit tn uelut admonendi lec¬
toris tã qd de arte comica ueter cartis contine᷑ ex po¬
nere lõmedia uetus abinitio chorus fuit paulotio ꝑ
sonarũ nuo inqnꝙ actus processit ita paulatuu uelut
accrito al extenuato clioio adnouã comediã sic ꝑueĩt
ut in ea nõ mõ nõ inducat᷑ cliorus. sed ne locus quid ullus
iam ueliunquat᷑ ch̃oro postea q̃ ocioso tꝑe fastidiasor ppectator
effectus est tũc tũ ad actores ab auctoribus fabula crãsiebat
tã nou ut aly existimat aly inproscenno ne locũ cruid relin¬
querũt qd tatini fecerũt conici. unde apud ulos diemiere
actus trumq ꝑtertitos difficile est cũ et greci prologos nõ

Expanded text:
ritudinis spectatoribus et eadem opera multum delectationis ritudinis spectatoribus et eadem opera multum delectationis afferret, concinna argumento, consuetudini congrua, utilis sententiis, grata salibus, apta metro. Vt igitur superiores cum multa dicenda sint, sat erit tamen uelut admonendi lectoris causa quod de arte comica in ueterum chartis retinetur exponere. Comoedia uetus, ut ab initio chorus fuit paulatimque personarum numero in quinque actus processit, ita paulatim uelut attrito atque extenuato choro ad nouam comoediam sic peruenit, ut in ea non modo non inducatur chorus, sed ne locus quidem ullus iam relinquatur choro. Nam postquam otioso tempore fastidiosior spectator effectus tum, cum ad cantatores ab actoribus fabula transibat, causa, non ut alii existimant, alia —; postremo ne locum quidem reliquerunt — quod Latini fecerunt comici, unde apud illos dirimere actus quinquepartitos difficile est —. Tum etiam Graeci prologos non
Abbreviated transcription (Latin):
ria fides uere narrationis et denominacio omm
penitꝰ ficta argumenta sed res geste aciuidus pala
cũ earũ sepe ꝗ gesserãt noĩe decantabant᷑. id qd ipã
suo tp̃re moribus mlt̾m profuit et ciuitatis cũ unus
qẽꝙ cauerit culpa ne ppectatulo ceteras extitisset et
domestico probro Sed tũ poete abuti licẽtius scilo et
passum ledere ex libidine cepissent. plures bonos
agresti mõ de uitys tiuiũ tñ fue ullo propry nomins titulo
carmen esset. Quod item genus comedit multis obfuit
poetis. cũ insuspitionẽ potentibus ciubus uenissẽt illoꝵ¬
sentencia rescp̃sisse impeius ac defõmasse genus stilo cã¬
minis quod p̃mo lutilli nouo constp̾sit. non ut noesimm
inde Recisset id est uio carminis plures lebros hoc igit
quod snpra dixiniꝯ malo cotracti enuictere satiram aliud
poete in argumẽte cca magis et gñaliter ad om̃s hioiẽt
qui mediocribus fortanis agunt ꝑtineret et ninus ama¬

Expanded text:
rica fides uerae narrationis et denominatio ciuinunc, penitus ficta argumenta, sed res gestae a ciuibus palam cum eorum saepe, qui gesserant, nomine decantabantur, idque ipsum suo tempore moribus multum profuit ciuitatis, cum unus quisque caueret culpam, ne spectaculo ceteris extitisset et domestico probro. Sed cum poetae licentius abuti stilo et passim laedere ex libidine coepissent plures bonos, agresti ioco de uitiis ciuium, tamen sine ullo proprii nominis titulo, carmen esset. Quod item genus comoediae multis obfuit poetis, cum in suspicionem potentibus ciuium uenissent illorum facta descripsisse in peius ac deformasse genus stilo carminis. Quod primus Lucilius nouo conscripsit modo, ut poesin inde fecisset, id est unius carminis plurimos libros. Hoc igitur quod supra diximus malo coacti omittere satyram aliud poetae, quae argumento communi magis et generaliter ad omnes homines, qui mediocribus fortunis agunt, pertineret et minus ama
Abbreviated transcription (Latin):
medrã esse cicero ait nnitacionẽ uite speculũ confue¬
grecos ut in ytalia cõpitalicis ludicris admixto pronũtti¬
ationis modulo quo dum actus commutant᷑ pło deti
habitabat obmediocritatẽ fortunarũ Naui ĩ aulis r̾gys
ut sunt ꝑsone tragedie prouu̾etiatione confistit¬

Expanded text:
ediam esse Cicero ait imitationem uitae, speculum consueGraecos — ut in Italia compitaliciis ludicris —, admixto pronuntiationis modulo, quo, dum actus commutantur, populushabitant ob mediocritatem fortunarum, non in aulis regiis, ut sunt personae tragi
Abbreviated transcription (Latin):
alter libertia terentĩ afex patria de quo nũc logm᷑. Otipio¬
due ab appollodoro translate esse dicunt᷑ comite fa̾mio
et hecira Qruatuor reliqua amenandro ex quibus
magno successit et p̃cio stetit Riucus fabula hecyã
arebus diuinia in coratũ quibus pro fruetibꝰ̃ nota
soluentes operadant antiqͥ Nam ĩ censis iaui altaĩ¬
bus et adioto tryrco id genꝰ carininis qd sac̃ carus
reddebat libero patri tragedia dicebat
eius carminis poeta. uł qd ut eius multiplenꝰ so¬
lemine p̃miũ cantoribus fuãt. uł qd ora sua fecibꝰ
prolimebant stenici añ usum ꝑlonarũ abtreschilo

Expanded text:
alter libertinus Terentius Afer patria, de quo nunc loquimur. Scipioalter libertinus Terentius Afer patria, de quo nunc loquimur. ScipioDuae ab Apollodoro translatae esse dicuntur comico, Phormio et Hecyra: quattuor reliquae a Menandro. Ex quibus magno successu et pretio stetit Eunuchus fabula, Hecyra, a rebus diuinis est incohatum, quibus pro fructibus uota soluentes operabantur antiqui. Namque, incensis iam altaribus et admoto hirco, id genus carminis, quod sacer chorus reddebat Libero patri, ‘tragoedia’ dicebateius carminis poeta, uel quod uter eius musti plenus sollemne praemium cantatoribus fuerat, uel quod ora sua faecibus perlinebant scaeni
Abbreviated transcription (Latin):
dio amissaꝵ fabularũ quasi ĩ naui p̃miseãt ac liml
fabularũ quas nouas feceat. fuisse dẽtmediotii statuã.
nupsit Item ortulos .xx. iger uia appĩa. admartis
uillam cruo magis miror portum scribere uapro ñl
profuit inhil lelius. ñl furius tres ꝑidem tp̃us ꝗ agi¬
tabant nobiles facillime eoru ille oꝑam ne guid domũ
lĩabuit conctutitiam saltem ne esset quo referet obitũ
feri stuberes ĩ copitalibꝰ terencio nõ himilem dicens
quepram uulcatius aut non solum nemo et plarto
et recilio ued liuio quoq et afilio post poni. Licero
in limone haccenus laudat tu guoq gui solꝯ lecto
ẜuone terenty conuersum expressum latina uace
rome logiũs ac omĩa dultia dicens . C. cesar tu qd¬
non tam sumisso diidrate menander poneris et me¬
rito puris himonis amator tenibus atꝙ ut scp̃tis ad¬
uiuita foret uis comica ut equato uirtus palleret
trãcriullus Nami duos terẽtios portas fuisse stribit
meti quorũ alter fragellau fu̾at terenti libertus

Expanded text:
nave praemiserat, ac simul fabularum, quas novas fecerat. Fuisse dicitur mediocri statura, nupsit; item hortulos XX iugerum via Appia ad Martis villam. Quo magis miror Porcium scribere: Scipio nihil profuit, nil Laelius, nil Furius, tres per idem tempus qui agitabant nobiles facillime. Eorum ille opera ne domum quidem habuit conducticiam, saltem ut esset quo referret obitum aefert scribens in "Compitalibus": Terenti non similem dicens quempiam." Vulcatius autem non solum Naevio et Plauto et Caecilio, sed Licinio quoque et Atilio postponit. Cicero in "Limone" hactenus laudat: Tu quoque, qui solus lecto sermone, Terenti, Conversum expressumque Latina voce omnia dulcia dicens." Item C. Caesar: Tu quoque, tu in summis, o dimidiate Menander, Poneris, et merito, puri sermonis amator. Lenibus atque utinam scriptis adiuncta foret vis, Comica ut aequato virtus polleret  duos Terentios poetas fuisse scribit Maecius, quorum alter Fregellanus fuerit Terentius
Abbreviated transcription (Latin):
qd a poetis solem die uł amatoribus iustimentibꝰ
coris comitis nou ad surdum esse itaq ne reru ita
et tporũ reperte ordine tragedia prolata esse tas¬
nostit: Naui ut abãcultu et feris moridus paula¬
tum puentũ est admansuetudinẽ urbesq sunt cõ¬
dite uita minor at aciosa processit ita res tragie
lange aute comicas nuente quãuis igit᷑ retro
p̾sta uoluentibus reperiat tespis tragedie odissiã

Expanded text:
die uel amatorie lasciuientibus choris comicis non absurdum est. Itaque, ut rerum, ita etiam temporum reperto ordine, tragoedia prior prolata esse cognoscitur. Nam ut ab incultu ac feris moribus paulatim peruentum est ad mansuetudinem urbesque sunt conditae et uita mitior atque otiosa processit, ita res tragicae longe ante comicas inuentae. Quamuis igitur retro prisca uoluentibus reperiatur Thespis tragoediae primus
Abbreviated transcription (Latin):
quoq olim tragedia. fimplex carmen o que admedum iã
diximus fuitq toris circa aras fumãtes nũc spticiat
ꝓsona subducta est cantoribꝯq respondens alteruis id
est coro locuplectauit uaxiauite xem musicã cũ alteã
tũ tertia et ad postremũ crestente mĩo per actores di¬
uersos ꝑsone palle coturm sacci et ceteri oruatꝰ atz in¬
signia stonitorũ reperte ad hoc uincuiꝙ̃ suus habit et
adultinũ qui p̾marũ ꝑtium ꝙ secudarũ tertiarua

Expanded text:
quoque olim tragoedia, simplex carmen, quemadmodum iam diximus, fuit, quod chorus circa aras fumantes nunc spatiatuspersona est subducta cantatoribus, quae respondens alternis id est choro locupletauit uariauitque rem musicam; tum altera, tum tertia, et ad postremum crescente numero per auctores diuersos personae, pallae, cothurni, socci et ceteri ornatus atque insignia scaenicorum reperta, et ad hoc unicuique suus habitus; et ad ultimum qui primarum partium,
Abbreviated transcription (Latin):
sũt aut statarie aut miste motorie turoulente. Stataie
quietiores miste ex utraq actu cõsistentes Comedra ꝑ
guatuor ꝑtes diuidit᷑. prolagã prochasim epithasim
Cactiastroptĩen. prolagus est uelut prefatio quedam fa¬
bule nni quo solo licet prẽt argumentu aliqd̃ ad połm
uł expoete uł ex ipñ fabule iũ exactoris comodo loqui
prochasis p̾mus actus est mnitunq dragnatis bpicaa¬
sis nicrementã procesfus q turdarũ ac toti ut ita dixerĩ
modis etoris. Cathastrophe conusio rerũ et adiucũdos ex¬
itus patefacta cunctis cogitacone gestorũ. Comedia ẽ¬

Expanded text:
sunt aut statariae aut mixtae. Motoriae turbulentae, statariae sunt aut statariae aut mixtae. Motoriae turbulentae, statariae quietiores, mixtae ex utroque actu consistentes. Comoedia per quattuor partes diuiditur: prologum, protasin, epitasin, catastrophen. Est prologus uelut praefatio quaedam fabulae, in quo solo licet praeter argumentum aliquid ad populum uel ex poetae uel ex ipsius fabulae uel actoris commodo loqui; protasis primus actus initiumque dramatis; epitasis incrementum processusque turbarum ac totius, ut ita dixerim, nodus erroris; catastrophe conuersio rerum ad iucundos exitus, patefacta cunctis cognitione gestorum
Abbreviated transcription (Latin):
ascenicis al argumente latinis pretestatas ad dignitatem
ꝑsonarũ tragicarũ et latina tnstorã attellanas a ciuitate
cõparie udi accitate sũt plui̾nus Rhitonitas ab actoris noie
tabernarias ab humilltate argumẽti ac stili Mnmos ad¬
iurna in imuitatione iuliũ rerũ ac leuiũ ꝑsonarũ et inter
tragediam et comediã cũ młta tum ĩ p̾mis hoc distat ql̃
ĩ comedie mediotres fortune tĩonũ pari impetus pidem
letiq sunt exitus accionũ ac intragedia. onna totraiã
intente ꝑsone magini timeres ex itus fimesti habentur
et illic turbulenta pma trãcuilla ultima. Iutragedia con¬
trario ordine res agunt᷑ dum quod intragedia fugienda
uita nicõmedia capissenda exp̾mitꝰ. postremo ꝙ omĩs co¬
media de sea facctis est argumentis tragedia. sepe de
trystoria fide potit lãtine fabule p̾mo aliuio audrouicho
stp̃te sunt adcunctas res et cum recentius idem poete
et actorũ fabulorũ suarũ fuisset. Comediẽ aut motoie

Expanded text:
scaenicis atque argumentis Latinis, praetextatas a dignitate personarum tragicarum ex Latina historia, Atellanas a ciuitate Campaniae ubi actitatae sunt primae, Rhintonicas ab auctoris nomine, tabernarias ab humilitate argumenti ac stili, mimos a diuturna imitatione uilium rerum ac leuium personarum. Inter tragoediam autem et comoediam cum multa tum inprimis hoc distat, quod in comoedia mediocres fortunae hominum, parui impetus pericula laetique sunt exitus actionum, at in tragoedia omnia contra: ingentes personae, magni timores, exitus funesti habentur; et illic prima turbulenta, tranquilla ultima, in tragoedia contrario ordine res aguntur; tum quod in tragoedia fugienda uita, in comoedia capessenda exprimitur; postremo quod omnis comoedia de fictis est argumentis, tragoedia saepe de historica fide petitur. Latinae fabulae primo a Liuio Andronico scriptae sunt adet actor suarum fabularum fuisset. Comoediae autem motoriae
Abbreviated transcription (Latin):
cantũui uatis poti prot̾ue/ me urri ꝓmissa luc in dux¬
eiũt. satra terentiũ existumat Si mõ instribendo ad¬
uitoribꝰ indignerit nõ tam sciprque et lelio uti potuo¬
sse qui tũc adolestentuli fuere.. quã. Q. diu̾pitio ga¬
dandarũ uł. Q fabio labeone. et. M. popilio consu¬
lari utrocs ac poeta. ⁊deo ip̃m̃ nõ uiuenes designae
q̃ se aduiuari dicerent᷑. Sr iuros quorũ eꝑami et in
belto/ et in otio/ et inuegecio polq sit exꝑtꝰ. post edi
te eius nulcatiꝰ sic tradit. Sed ut afer ppło sex dedit᷑ co¬
medias iter ħ in asiã fecit nauim ut semel instendit
uifus nnꝗ̃ est sic uita uacat Q constotiꝰ redemte¬
uersis amenandeo ceteri mortuũ eẽ i arciiadia utimi¬

Expanded text:
no": Satis pol proterve me Syri promissa huc induxerunt." § 4 Santra Terentium existimat, si modo in scribendo adiutoribus indiguerit, non tam Scipione et Laelio uti potuisse, qui tunc adulescentuli fuerunt, quam C. Sulpicio Ga Q. Fabio Labeone et M. Popillio, consulari utroque ac poeta; ideo ipsum non iuvenes designare qui se adiuvare dicantur, sed viros "quorum operam et in bello et in otio et in negotio" populus sit expertus. Post editte eius Vulcatius sic tradit: Sed ut Afer populo sex dedit comoedias, Iter hinc in Asiam fecit, et navem ut semel Conscendit, visus numquam est; sic vita versis a Menandro. Ceteri mortuum esse in Arcadia Stym