comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
humore ꝯsumat. ac rursus longo tẽporf tractu ita
crescens humor altus iuincit ut terris infũndat᷑ eluiuo.
Rursus calor post hec uires relumit. & ita fit̃ ut ma¬
nente mũdo inter exuꝑantis calons humorisq̃ uices.
terraꝵ cultus cum houim gn̾e sẽpe intercidat. & reducta
tempie rursus mouet᷑. Nunꝗͣ im̃ seu eluuio seu exustio⁊
omnes terras seu hoĩim genus. uł oĩo oꝑit. uł penitus
exunt. Egypto certe ut plato in timeo fatet᷑. nũqͣ nimie¬
tas uł humoris nocuit uł caloris. Unde & infinita añoꝵ
milia in solis egyptioꝵ monum̃tis librisq releguntur.
Certe igĩt terraꝵ ꝑtes ĩterneciomi suꝑstites seminarius
istaurando gñi humano fiunt. Atq ita contĩgit. nte
nõ rudi mundo rudes hoses oe cultus inscii cͦuiꝰ me¬
moriã int̾cepit intentꝰ. tenis oberrent. & aspitate pa¬
ulati uage feritatis exuti. conciliabula ce cetus natura

Expanded text:
humore consumat. Ac rursus longo temporum tractu ita humore consumat. Ac rursus longo temporum tractu ita crescens humor altius uincit ut terris infundatur eluuio, rursusque calor post hoc uires resumit, et ita fit ut, manente mundo inter exsuperantis caloris humorisque uices, terrarum cultus cum hominum genere saepe intercidat, et reducta temperie rursus nouetur. Numquam tamen seu eluuio seu exustio omnes terras aut omne hominum genus uel omnino operit uel penitus exurit. Aegypto certe, ut Plato in Timaeo fatetur, numquam nimietas uel humoris nocuit uel caloris; unde et infinita annorum milia in solis Aegyptiorum monumentis librisque releguntur. Certae igitur terrarum partes, internecioni superstites, seminarium instaurando generi humano fiunt; atque ita contingit ut non rudi mundo rudes homines et cultus inscii, cuius memoriam intercepit interitus, terris oberrent et, asperitatem paulatim uagae feritatis exuti, conciliabula et coetus, natura
Abbreviated transcription (Latin):
nube figmẽti uerũ sãpientib intelligi dedit. iouem
cũ diis ceteris.i. cũ stellis ꝑfectu in occanu ethio¬
pib eu ad epulas imutantib. ꝑ qua imaginẽ fabu¬
losam homeru significasse uolũt. hauriri de humore
nutrim̃ta liderib. Ini ob hoc ethiopas epulaꝵ celesti¬
um dixit qm̃ circa oceam hora non nisi ethiopes
habitant. quos lolis uicinia usq ad spẽm nigri colo¬
ris exurit. Cum ergo calor nutriãt humore: hec nu¬
cissitudo contĩgit. ut mõ calor. mõ humor exuberet.
Euenit eĩ ut ignis usq ad maximũ enutritus augnẽ¬
tum. haustu iuncat humorẽ. ac sĩc aeris mistata tem¬
ꝑies licentia prestet incendio. & terra penitus hla¬
grantia ĩmissi ignis urat᷑. Sed mox impetu caloris ab¬
sumpto paulati uires reu̾tunt᷑ humori. Cu magna
pars ĩgnis incendiis egrotata. nimis ia de renascente

Expanded text:
nube figmenti, verum sapientibus intelligi dedit. Iovem nube figmenti, verum sapientibus intelligi dedit. Iovem cum diis ceteris, id est stellis, profectum in Occeanum, Ethiopibus eum ad epulas invitantibus, per quam ymaginem fabulosam Homerum significasse volunt hauriri de humore nutrimenta sideribus, qui ob hoc Ethiopas reges epularum celestium dixit, qhabitant, quos uicinia solis usque ad speciem nigri coloris exurit. Cum ergo calor nutriatur humore, haec uicissitudo contingit ut modo calor, modo humor exuberet. Euenit enim ut ignis, usque ad maximum enutritus augmentum, haustum uincat humorem ac sic aeris mutata temperies licentiam praestet incendio, et terra penitus flagrantia inmissi ignis uratur; sed mox, impetu caloris absumpto, paulatim uires reuertuntur humori, cum magna pars ignis, incendiis erogata, minus iam de renascente
Abbreviated transcription (Latin):
reꝵ repugnare. du opinari nos faciunt certo mũdi
pͥncipio paulati singula queq cepisse. Sed mundum
quidẽ fuisse semꝑ. pħia auctor est cõditore ꝗde deo.¬
s non ex tẽpore. Siquidẽ tẽpus ante mũdu esse non
potuit. cũ mhil aliud tẽpora insĩ cursus solis esticiat.¬
Rel uõ humane ex ꝑte maxima sẽpe occidũt. manẽte
mundo. & rursus orunt᷑. uł eluuione uicissim. uł ex¬
ustione redeunte. Cuiꝰ uicissitudims causa uł necessitas
Etalis est. Igne ethereu phisici tradiderũt humore nu¬
triri. asserentes ideo sub gona celi pusta qua uia solis
i. zodiacus occupauit. Occanu sicut sũp̃ retulimus a
natura locatu. ut omĩs latitudo ꝑ qua sol cu ꝗnq
uagis. & luna ultro citroq discurrunt. hẽat sũbiecti
Ehumoris alimoniã. Et hoc esse uolunt quod homerus
dinaꝵ oĩu muentionũ fons & origo sub poetici

Expanded text:
rerum repugnare, dum opinari nos faciunt certo mundi rerum repugnare, dum opinari nos faciunt certo mundi principio paulatim singula quaeque coepisse. Sed mundum quidem fuisse semper sed non ex tempore; siquidem tempus ante mundum esse non potuit, cum nichil aliud tempora nisi cursus solis efficiatRes uero humanae ex parte maxima saepe occidunt manente mundo, et rursus oriuntur, uel eluuione uicissim uel exustione redeunte. Cuius uicissitudinis causa uel necessitas talis est. Ignem aetherium physici tradiderunt humore nutriri, adserentes ideo sub zona caeli perusta, quam uia solis, id est zodiacus, occupauit, Oceanum, sicut supra descripsimus, a natura locatum, ut omnis latitudo, quam sol cum quinque uagis et luna ultro citroque discurrunt, habeat subiecti humoris alimoniam. Et hoc esse udivinarum omnium inventionum fons et origo, sub poetici
Abbreviated transcription (Latin):
damus. & inde natura ꝑ metalla uiliora degenerans
ferro se a postrema federau̾it. An ne totũ uidemꝰ de fa¬
bulis mutuari : quis non huc extimet quandoq mun¬
du cepissẽ. & nos longam retro euis etatẽ: cu ab hinc
ultra duo retro annoꝵ milia de excellenti reꝵ gestaꝵ
memoria ne greca quidẽ estet historia. Nam sup̃ ninu
a quo semiramis sedm quolda credit̃ ꝓtreata. nihil i libros
p̾claru relatu est. Si eim ab initio ĩmo ante iitin fuit
mũdus ut pħi uolunt. cur ꝑ ĩnũabiliu seriẽ seculoꝵ nõ
fuerat cultus quo nuc utimur inuẽtus. non lraꝵ uius
quo solo memorie fulcitur eterntas: Cur deniq młtaꝵ
reꝵ expientia ad aliquas gentes recenti etate puenit.¬
ut ecce galli uiteni uł cultũ olee roma ia adolescente
didicerunt. Alic uõ gentes adhuc multa nescuint. que
nobis inuenta placuerũt: Hec oĩa uident̃ eternitati

Expanded text:
damus, et inde natura, per metalla uiliora degenerans, damus, et inde natura, per metalla uiliora degenerans, ferro saecula postrema foedauerit? Ac ne totum uideamur de fabulis mutuari, quis non hinc aestimet mundum quandoque coepisse et nec longam retro eius aetatem, cum abhinc ultra duo retro annorum milia de excellenti rerum gestarum memoria ne Graeca quidem exstet historia? Nam supra Ninum, a quo Semiramis secundum quosdam creditur procreata, nihil praeclarum in libros relatum est. Si enim ab initio, immo ante initium fuit mundus, ut philosophi uolunt, cur, per innumerabilium seriem saeculorum, non fuerat cultus quo nunc utimur inuentus, non litterarum usus, quo solo memoriae fulcitur aeternitas? Cur denique multarum rerum experientia ad aliquas gentes recenti aetate peruenit,ut ecce Galli uitem uel cultum oleae Roma iam adolescente didicerunt, aliae uero gentes adhuc multa nesciunt quae nobis inuenta placuerunt? Haec omnia uidentur aeternitati
Abbreviated transcription (Latin):
cõtemptu głie compos dissuasor insinuet. & ait. Nec
ip̃a in ꝑte hac inquã sapientis &e fortis uiri nomen ser¬
pere potest. eternitatẽ noĩs posse durare. cu mõ exusti¬
one mõ elauione terraꝵ duturnitatẽ reꝵ int̾cidat oc¬
casũs. Quod quale sit disseremꝰ. In hic eĩ ꝑte tractatus illa
questio latenter absoluit᷑. que multoꝵ cogitationes de am¬
bigenda mũdi eternitate sollicitat. Nam quis facile mun¬
dum sẽmp fũisse cõsentiat. cum &e ip̃a historiaꝵ fides mul¬
tem esse fateat᷑. Cumq rudes pͥmu hoĩes ce incuria silue¬
stti non multũ afẽraꝵ aspitate dissimiles memĩerit uł fa¬
bulet᷑ antiquitas. tradat non hũc eis quo mie utimur nc¬
tum fuissẽ. s glande priu &e baccis altos lero de sulcis
sperasse alimoniã. Cumq exordiũ reꝵ oe ip̃ius huma¬
ne nationis opinemur. ut aurea pͥmu sẽcula fuissẽ cre¬

Expanded text:
contemptum gloriae compos dissuasor insinuet. Et ait nec contemptum gloriae compos dissuasor insinuet. Et ait nec in hac ipsa parte, in quam sapientis et fortis uiri nomen serpere potest, aeternitatem nominis posse durare, cum modo exustione, modo eluuione terrarum diuturnitati rerum intercedat occasus. Quod quale sit disseremus. In hac enim parte tractatus illa quaestio latenter absoluitur, quae multorum cogitationes de ambigenda mundi aeternitate sollicitat. Nam quis facile mundum semper fuisse consentiat, cum et ipsa historiarum fides multem esse fateatur, cumque rudes primum homines et incuria siluestri non multum a ferarum asperitate dissimiles meminerit uel fabuletur antiquitas, tradatque nec hunc eis quo nunc utimur uictum fuisse, sed glande prius et bacis altos, sero sperasse de sulcis alimoniam, cumque ita exordium rerum et ipsius humanae nationis opinemur, ut aurea primum saecula fuisse cre
Abbreviated transcription (Latin):
uir fõrtis intelligat. que in ta ꝑuo magna esse non
poterit. Quod doctiine ꝓpositu non minꝰ ĩsequẽtib
apparebit. Qum etia sĩ cupiat ꝓles usq s ne ddu¬
turnã quidẽ głia assequi possumꝰ. Uirtutis huctus
sapiens in cõscientia ponit. minꝰ ꝑfectus in glotiau
Unde Scipio ꝑfectionẽ cupiens infundẽ nepoti. auc¬
tor est. ut contẽtus ꝯscientie pͥmio głia nõ requirat.
In qua appetenda. qm̃ duo sunt maxĩe que preoptati
possint. ut & ꝗͣlatissĩme uagetur & ꝗͣ diutissime ꝑseue¬
ret. Postqͣ suꝑuis de habitationis nr̃e angustiis disseren
ri. nullius u̾õ głiam uł in illã totã ꝑtem potuisse distũ¬
di. si quidẽ gangen transnare uł transcendẽ cancasũm
romaĩ nomis fama non ualuit. sp̃em quã de propagã¬
da late głia ante oculos ponẽdo orbis angustias amputa¬
uit. uultꝰ & diturnitatis auferre ut plene aĩo nepotis

Expanded text:
uir fortis intellegat, quae in tam paruo magna esse non uir fortis intellegat, quae in tam paruo magna esse non poterit. Quod doctrinae propositum non minus in sequentibus apparebit: «quin etiam si cupiat proles turnam quidem gloriam adsequi possumus.» Virtutis fructum sapiens in conscientia ponit, minus perfectus in gloria; unde Scipio, perfectionem cupiens infundere nepoti, auctor est ut, contentus conscientiae praemio, gloriam non requirat. In qua appetenda quoniam duo sunt maxime quae praeoptari possint, ut et quam latissime uagetur et quam diutissime perseueret, postquam superius de habitationis nostrae angustiis disserendri, nullius uero gloriam uel in illam totam partem potuisse diffundi, si quidem Gangen transnare uel transcendere Caucasum Romani nominis fama non ualuit, spem quam de propaganda late gloria ante oculos ponendo nostri orbis angustias amputauit, uult et diuturnitatis auferre, ut plene animo nepotis
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. Ꝙ autẽ nr̃a habitabilẽ dixit angusta u̾tici¬
bus. laterib latiorẽ. in eadẽ descriptione poterimꝰ adu̾¬
tere. Nam quãto longior ẽ tropicus cireus septẽtiiona¬
li circo. tantu cona in u̾ticib ꝗͣ in laterib angustior
est. quia sũmit̾as eiꝰ in areu extremi cinguli brenita¬
te contrahit̃. Diductio autẽ lateꝵ cu longitudine
tropici ab utraq ꝑte distendit᷑. Deniq ueteres omẽs
habitabilẽ nr̃am extente clamidi similẽ esse dixerũt
Itẽ quia omĩs terra ĩ qua & cceanꝰ est. ad quẽuis ce¬
lestem circulũ. quasi centron pũcti obtinet locum.
q̃ sit paruus uides. Nam licet apud nos achlanticu
mare magnũ uocẽt᷑. de celo tm̃ despicientib nõ pot̾
magnũ uideri. cum ad celum terra signũ sit. qđ diui¬
di non possit in ꝑtes. Edeo autẽ terre breuitas tam
diligenter asseritur. ut pupendendũ ambitũ fame

Expanded text:
uerat. Quod autem nostram habitabilem dixit angustam uerticiuerat. Quod autem nostram habitabilem dixit angustam uerticibus, lateribus latiorem, in eadem descriptione poterimus aduertere. Nam quanto longior est tropicus circus septentrionali circo, tanto zona uerticibus quam lateribus angustior est, quia summitas eius in artum extremi cinguli breuitate contrahitur, deductio autem laterum cum longitudine tropici ab utraque parte distenditur. Denique ueteres omnem habitabilem nostram extentae chlamydi similem esse dixerunt. Item quia omnis terra, in qua et Oceanus est, ad quemuis caelestem circulum quasi centron puncti obtinet locum, ne quam sit paruus uides». Nam licet apud nos Atlanticum mare, licet Magnum uocetur, de caelo tamen despicientibus non potest magnum uideri, cum ad caelum terra signum sit, quod diuidi non possit in partes. Ideo autem terrae breuitas tam diligenter adseritur ut parui pendendum ambitum famae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ calidam ꝙ totam cingens. & rursũs utusq regionis
extrema sinib suis ambiens. binas in suꝑiore atq infe¬
riore .iterre suꝑficie insulas facit. Unde tulliꝰ ħ intelligi
uolens non dixit oĩs terra ꝑua queda est insula sed
omĩs terra que colitur a uobis ꝑua queda est insula.
quia singule de.iiiiͬ. habitatioĩb ꝑue quedã efficiunt᷑
insule. cecano bis eas ut diximꝰ ambiente. Omnia hec
ante cculos locare potest descriptio substituta exꝗͣ ⁊ ñr muoas
maris origine q̃ totiꝰ una ẽ. & rubri atq indici ortũ ui¬
debis. caspiuq mare unde oriat᷑ muenies licet non
ignorẽ non nullos qui ei de cecano ingressu negent.
Nec dubiu est in illã quoq australis generis temꝑatã
mare de cceano similiter influere. s describi hoe nr̃a
attestatione nõ debuit. cuiꝰ situs nobis in cognitꝰ ꝑse¬

Expanded text:
per calidam totamque cingens et rursus utriusque regionis per calidam totamque cingens et rursus utriusque regionis extrema sinibus suis ambiens, binas in superiore atque inferiore terrae superficie insulas facit. Vnde Tullius, hoc intellegi uolens, non dixit «omnis terra parua quaedam est insula», sed «omnis terra quae colitur a uobis parua quaedam est insula», quia et singulae de quattuor habitationibus paruae quaedam efficiuntur insulae, Oceano bis eas, ut diximus, ambiente. Omnia haec ante oculos locare potest descriptio substituta, ex qua et nostri maris originem, quae totius una est, et Rubri atque Indici ortum uidebis, Caspiumque mare unde oriatur inuenies, licet non ignorem esse nonnullos qui ei de Oceano ingressum negent. Nec dubium est in illam quoque australis generis temperatam mare de Oceano similiter influere, sed describi hoc nostra attestatione non debuit, cuius situs nobis incognitus perse
Abbreviated transcription (Latin):
meat. supiora terraꝵ & inferiora eingens. flexũ cir¬
ci eqnoctialis imitata. Ab oriente uo duos sĩnus refun¬
dit. unũ ad extremitatẽ septẽtrionis. ad australis alt̾m
Rursusq ab occidente duo pariter enascunt᷑ sims.
qui usq ad ambas quas supra diximꝰ extremitatees
refusi occurrũt ab oriente dimissis. & dũ ni summa
& impetu ĩmaniori milcent̃. iuicemq se feriunt. &¬
ip̃a aquaꝵ collisione nascit illa famosa oream accessio.
angustis fretis uł in planis forte littorib. ex ip̃is cce¬
ani sinib quos creanũ nc̃ uocamꝰ euei̾unt. quia nr̃m
mare ex illis influit. Ceteꝵ uerior ut ita dicam
eius alueus. tenet gonã ꝑustam. & ta ip̃e qui equi¬
noctialẽ qͣ sinus ex eo nati. qui oriçontẽ circulum
ambitu sue inflexionis imitant᷑. & omnẽ terrã qua¬
drisidam duudũt. & lingulas ut diximꝰ sup̃ hĩtatiois
insulas facĩt. Nam ĩ ternos & australes hoĩes means ille

Expanded text:
meat, superiora terrarum et inferiora cingens, flexum cirmeat, superiora terrarum et inferiora cingens, flexum circi aequinoctialis imitata. Ab oriente uero duos sinus refundit, unum ad extremitatem septentrionis, ad australis alterum, rursusque ab occidente duo pariter enascuntur sinus, qui, usque ad ambas quas supra diximus extremitates refusi, occurrunt ab oriente demissis. Et dum ui summa et impetu immaniore miscentur in uicemque se feriunt, ipsa aquarum collisione nascitur illa famosa Oceani accessio angustis fretis uel in planis forte litoribus, ex ipsis Oceani sinibus quos Oceanum nunc uocamus, eueniunt, quia nostrum mare ex illis influit. Ceterum uerior, ut ita dicam, eius alueus tenet zonam perustam, et tam ipse, qui aequinoctialem, quam sinus ex eo nati, qui horizontem circulum ambitu suae flexionis imitantur, omnem terram quadrifidam diuidunt et singulas, ut supra diximus, habitationis insulas faciunt. Nam inter nos et australes homines means ille
Abbreviated transcription (Latin):
cum eas. & inter eas uoluit᷑. non ꝑ eas. ergo pot̃ ꝯstare
nobis intellectus. si ꝑ ambas ꝓ inter ambasꝰ more ip̃ius
pocte dictũ extimemꝰ. Nobis aliud ad defensionẽ. ultri
hec que diximꝰ nõ cecurrit. Uerũ qm̃ ĩ medio posuimus
quos fines nũꝗͣ solis uia excedat. maĩfestu ẽ autẽ oĩb
qd maro dixerit. quẽ constat erroris ignarũ. erit inge¬
nii singłore inuenire. quid possit ampliꝰ ꝓ absoluẽda
hic questione cõferri. His quoq ut arbitror nõ otiosa
inspectione tractatis. Nunc de oecano qđ ꝓmisimus
astruamus. Non uno s ingenio eius ambitu t̾re
corpus omne circũflui. cuiꝰ
uerus & pͥmus meatus est
qui ab indocto hoũi gnͣe¬
nescitur. Is cĩ quẽ solum
cceanũ plures opinantur.
de sinb ab illo originali re ałs
fusis. ẜ ex necessitate ambi¬
tum fecit. Ceteꝵ pͥor euis
corona ꝑ çonã terre calidã

Expanded text:
cum eas et inter eas uoluitur, non per eas. Ergo potest constare cum eas et inter eas uoluitur, non per eas. Ergo potest constare nobis intellectus si «per ambas» pro «inter ambas», more ipsius poetae, dictum existimemus. Nobis aliud ad defensionem ultra haec quae diximus non occurrit. Verum quoniam in medio posuimus quos fines numquam uia solis excedat, manifestum est autem omnibus quid Maro dixerit, quem constat erroris ignarum, erit ingenii singulorum inuenire quid possit amplius pro absoluenda hac quaestione conferri. His quoque, ut arbitror, non otiosa inspectione tractatis, nunc de Oceano quod promisimus adstruamus: non uno, sed gemino eius ambitu terrae corpus omne circumflui. Cuius uerus et primus meatus est qui ab indocto hominum genere•nescitur. Is enim, quem solum Oceanum plures opinantur, de sinibus ab illo originali refusis secundum ex necessitate ambitum fecit. Ceterum prior eius corona per zonam terrae calidam
Abbreviated transcription (Latin):
rem. Cum ergo tantũ sp̃atii ex ꝑusta uitã mini¬
stret. & sine dubio circa nicinia alteriꝰ temꝑate
mansuetudĩe nõ neget᷑. paria.n. in utraq parte
sunt oĩa. ideo credendũ est ꝑ poeticã tubam que
omĩa semꝑ in maiꝰ extollit. dixissẽ ia solis sectã
ꝑ temꝑatas. qm̃ ex utraq ꝑte fĩnes puste ineo st̃
similes temꝑatis. ꝙ se patiunt᷑ habitari. An forte
portica licentia ꝑticula ꝓ simili pene ꝑticula
posuit. & pro sub ambas dicere maluit ꝑambaso.
nam re uera ductus godiaci sub ambas temꝑatas
ultro citroq ꝑuenit᷑. non tm̃ ꝑambas. Scimꝰ ait
& homeꝵ ip̃m. &e in omib imitatorẽ eius maro¬
Sodiacus .n. inter ambas temꝑatas uoluit̃ nõ ꝑ amlis.
familiariter autẽ ꝑ.pro. intra. ponere solet.sicut alibi quoq.
circũ perq duas in morẽ fliminis arctos. Neq angius si¬
dereus arctos secat. s dum & amplectit᷑ & int̾uenit cir¬

Expanded text:
rem. Cum ergo tantum spatii ex perusta uitam minirem. Cum ergo tantum spatii ex perusta uitam ministret, et sine dubio circa uiciniam alterius temperamansuetudinem non negetur paria enim in utraque parte sunt omnia, ideo credendum est per poeticam tubam, quae omnia semper in maius extollit, dixisse uiam solis sectam per temperatas, quoniam ex utraque parte fines perustae in eo sunt similes temperatis, quod se patiuntur habitari? An forte poetica licentia particulam pro simili paene particula posuit et pro «sub ambas» dicere maluit «per ambas»? Nam re uera ductus zodiaci «sub ambas» temperatas ultro citroque peruenit, non tamen «per ambas»; scimus autem et Homerum ipsum et in omnibus imitatorem eius MaroZodiacus enim inter ambas temperatas uoluitur, non per ambas. Familiariter autem «per» pro «inter» ponere solet, sicut alibi quoque: Circum perque duas in morem fluminis Arctos. Neque enim Anguis sidereus Arctos secat, sed dum et amplectitur et interuenit, cir
Abbreviated transcription (Latin):
ando. trans çodiacu uͬo circu.i. trans ꝑusta que tropicis
claudit᷑ ex utraq ꝑte incipe temꝑatas. queramꝰ quid
sit quod ait Uirgilius. quẽ nullius inꝗͣ discipline er¬
ror inuoluit. due mortalib egris munere concesse
diuĩ. & uia secta ꝑ ambas. obliquis quo se signoꝵ
uertit᷑ ordo. Uidetur.n. dicere his uersib sodiacum
ꝑ temꝑatas ductu. & solis cursu ꝑ eas fien. quod
nec opinari fas est. quia neutrũ tropicu cursus solis
excedit. Nu igit᷑ illud attendit quod diximꝰ. & in¬
tra tropicũ in ea puste ꝑte que uicina est temꝑate
habitatores esse: Nam siene sub ip̃o tropico est.
ne introrsũ recedit. & ab illa u̾lq ad terra cina¬
momiferacẽsũt stadia octoginta. & ꝑ hec oĩa spatia
ꝑuste. licet rari. tam̃ uita fruuntur habitantes.
Ultra uo iam ĩ accessũ est. ꝓpter nimiu solis ardo¬

Expanded text:
ando, trans zodiacum uero circum, id est trans ustam quae tropicis ando, trans zodiacum uero circum, id est trans ustam quae tropicis clauditur ex utraque parte, incipere temperatas — quaeramus quid sit quod ait Vergilius, quem nullius umquam disciplinae error inuoluit: duae mortalibus aegris munere concessae diuum, et uia secta per ambas obliquus qua se signorum uerteret ordo. Videtur enim dicere his uersibus zodiacum per temperatas ductum, et solis cursum per ipsas fieri; quod nec opinari fas est, quia neutrum tropicum cursus solis excedit. Num igitur illud attendit quod diximus: et intra tropicum in ea perustae parte quae uicina est temperatae habitatores esse? Nam Syene sub ipso tropico est, ne introrsum recedit, et ab illa usque ad terram cinnamomi feracem sunt stadia octingenta; et per haec omnia spatia perustae, licet rari, tamen uita fruuntur habitantes, ultra uero iam inaccessum est propter nimium solis ardo
Abbreviated transcription (Latin):
cine sunt. ceteris calidiores sunt. ut ethiopia. arabia. egyp¬
nus & libia. in quib calor ita circufusi aeris corpus exte¬
nuat. ut aut nũꝗͣ aut raro cogat᷑ in nubes. & ideo
nullus pene apud illos usus ẽ imbriu. Rursũs que ad
frigide fines pressius accedũt. ut ẽ palus meotis. ut re¬
giones quas preterfluũt. tanais. & hister. omĩaq suꝑ ci¬
tmam loca. quoꝵ incolas uetustas y ꝑboreos uocauit. quasi
originẽ borce. introrsu recedẽdo transissent adeo et̾na
sit frigide nimietatis inuiria. Loca u̾o que in medio
temꝑate sunt. qm̃ ab utraq nimietate in longu rece¬
dunt. uerã tenent salutaremq temꝑie. Locus nos am¬
monet ut qm̃ diximꝰ rem que a nullo possit refelli ut¬
rũq tropicu circũ çodiaco t̾minos facere. nec unꝗͣ solem
alterutrũ tropicã excedere posse. uł sursu uł deorsu me¬

Expanded text:
icinae sunt ceteris calidiores sunt, ut est Aethiopia, Arabia, Aegypicinae sunt ceteris calidiores sunt, ut est Aethiopia, Arabia, Aegyptus et Libya, in quibus calor ita circumfusi aeris corpus extenuat, ut aut numquam aut raro cogatur in nubes, et ideo nullus paene apud illos usus est imbrium. Rursus quae ad frigidae fines pressius accedunt, ut est palus Maeotis, ut regiones quas praeterfluunt Tanais et Hister omniaque super Scythiam loca, quorum incolas uetustas Hyperboreos uocauit, quasi originem boreae introrsum recedendo transissent, adeo aeterlis frigidae nimietatis iniuria. Loca uero quae in medio temperata sunt, quoniam ab utraque nimietate longum recedunt, ueram tenent salutaremque temperiem. Locus nos admonet ut - quoniam diximus rem quae a nullo possit refelli, utrumque tropicum circum zodiaco terminos facere, nec umquam solem alterutrum tropicum excedere posse uel sursum uel deorsum me
Abbreviated transcription (Latin):
tunc de se potest nmbrar creare. Et hoc est quod Lu¬
canis dicere uoluit. Nec tm̃ plene ut habetur absol¬
uit. Dicendo.n.atq umbras nũqͣ flectente siene.
rem quidẽ attingit. s turbauit ueru. Non .n. nũꝗͣ deflec¬
tit. s uno tẽpore quod cu sua rõne retulimꝰ. His relatis
cõstat solem nuꝗͣ egredi fines puste. quia de tropico ĩ tro¬
picu çodiacus obliquatus est. Manifesta est igit᷑ causa
cur hec çona flãmis sit semꝑ obnoxia. quippe quã sol totiꝰ
ethene flãmae & fons & ãministrator nũꝗͣ relinquit. ergo
ambe ꝑtes ultime.i. septẽtrionalis o australis ad quas
nũꝗͣ calor solis accedit. necessario ꝑpetua p̾munt᷑ pruina.
Duas uõ ut diximꝰ temꝑat hinc atq illine uicinia ca¬
loris o& frigoris. Deniq in hac ip̃a çona quã incolimus.
que tota dicit᷑ tempata. ꝑtes tam̃ que pusto cingulo u¬

Expanded text:
tunc de se potest umbram creare. Et hoc est quod Lutunc de se potest umbram creare. Et hoc est quod Lucanus dicere uoluit, nec tamen plene ut habetur absoluit. Dicendo enim atque umbras numquam flectente Syene, rem quidem attigit, sed turbauit uerum. Non enim numquam flectit, sed uno tempore, quod cum sua ratione rettulimus. His relatis constat solem numquam egredi fines perustae, quia de tropico in tropicum zodiacus obliquatus est. Manifesta est igitur causa cur haec zona flammis sit semper obnoxia, quippe quam sol totius aetheriae flammae et fons et administrator numquam relinquat. Ergo ambae partes ultimae, id est septentrionalis et australis, ad quas numquam calor solis accedit, necessario perpetua premuntur pruina; duas uero, ut diximus, temperat hinc atque illinc uicinia caloris et frigoris. Denique in hac ipsa zona quam incolimus, quae tota dicitur temperata, partes tamen quae perusto cingulo u
Abbreviated transcription (Latin):
Modio alr die quia sol metidiẽ tenet. in septõmone l
depellit᷑. In austrũ uõ circa nr̃am habitationẽ impossibile est
umbrã cuiꝰlibet corporis eadẽ. quia semꝑ in adu̾sam soli ꝑte
umbra iactat᷑. Adu̾sus autẽ austro apud nos sol esse nõ po¬
terit. cũ nũꝗͣ fines septẽtrionales attingat. Sane qm̃ pars
illa puste que tempate uicina est. admittit habitantes
illic.i. trans tropitũ. quecũq habitant᷑ spatia umbra mit¬
tunt ĩ austru. eo tẽpore quo sol cancrũ tenet. Tuc eĩm
fit ei sol septẽtrionalis cũ tropitu tenet. eo ꝙ ab illis ad
septẽtrionẽ recedit. Ciuitas aute̾ siene que ꝓiuntie the¬
baidos post supioꝵ montiu deẜta pͥncipiu est sub illo
estiuo tropico ꝯstituta est. ut eo die quo sol certã ꝑtem
inuenit᷑ u̾ticem ciuitatis. nulla illic potest in terram
de quolibet corpore umbra iactari. Sed nec stilus hemis¬
perii monstrans horas. quẽ stilũ gnomone uocant.

Expanded text:
autem die, quia sol meridiem tenet, in septentrionem umbra depellitur. In austrum uero circa nostram habitationem impossibile est umbram cuiuslibet corporis cadere, quia semper in aduersam soli partem umbra iactatur. Aduersus autem austro apud nos sol esse non poterit, cum numquam fines septentrionalis attingat. Sane quoniam pars illa perustae quae temperatae uicina est admittit habitantes, illic, id est trans tropicum, quaecumque habitantur spatia umbram mittunt in austrum eo tempore quo sol Cancrum tenet. Tunc enim fit eis sol septentrionalis cum tropicum tenet, quod ab illis ad septentrionem recedit. Ciuitas autem Syene, quae prouinciae Thebaidos post superiorum montium deserta principium est, sub ipso aestiuo tropico constituta est; et eo die quo sol certam parteinuenitur uerticem ciuitatis, nulla illic potest in terram de quolibet corpore umbra iactari sed nec stilus hemisphaerii monstrantis horas, quem gnomona uocant,
Abbreviated transcription (Latin):
aut ĩ quocũq aĩali auditus. uisus. gustus. odoratꝰ oo tac¬
tus. oo sĩmilia. Sed &e ĩ quiete ip̃a spirare. sõmniare. oĩa
hec motiis aĩe sunt. Deinde quis ip̃m corpus dicat im¬
mobile etiã dũ nõ uidẽt᷑ agitati. cũ increm̃ta mẽbroꝵ
aut si ia crescendi etas & tẽpus excessit. cu saltus cordis
cessãtionis impatiens cu cibi ordinata congenes natutali
dispensatione inter uenas. & uiscera. succũ ministraneo
cũ ip̃a collectio fluentoꝵ ꝑpetun corporis testet᷑ agitatũ.
Et aĩa igit᷑ eterno & sũo motu. s & corpus quã ab initio
& cansa motus aĩatus semꝑ mouet᷑. Hinc eide fomes

Expanded text:
aut in quocumque animali auditus, uisus, odorataut in quocumque animali auditus, uisus, odoratus et similia, sed et in quiete ipsa spirare, somniare, omnia haec motus animae sunt. Deinde quis ipsum corpus dicat immobile, etiam dum non uidetur agitari, cum incrementa membrorum, aut, si iam crescendi aetas et tempus excessit,cum saltus cordis cessationis impatiens, cum cibi ordinata digeries naturali dispensatione inter uenas et uiscera sucum ministrans, cum ipsa collectio fluentorum perpetuum corporis testetur agitatum? Et anima igitur aeterno et suo motu, sed et corpus, quamdiu ab initio et causa motus animatur, se
Abbreviated transcription (Latin):
crca aliu qmippe cũ ip̃e motus aĩẽ sit essentia. Ex hoc eĩ¬
ei ut sũp retulimꝰ nata est cocasio quarta certaminie.
Si aĩe essentia motus ẽ inquit. Cur ĩterdu qmesas.
cũ nulla alia res cõtrarietates ꝓprie admittat essentie.
lgnis cuiꝰ essentie calor ĩest calere nõ desinit. &e quia
fugidũ miis ̃ essentia eiꝰ est. non sibi semꝑ est frigida.
Et aĩa igit᷑ eadẽ rõne nũꝗͣ amotu in essentia cessãre de¬
beret. S dicat ueli quõ cessare a motu aĩa sũspicatur.
Si mouẽdo sẽ inquit moueat & corpus. necesse est
utiq quãdo nõ moueri corpus uideam. aĩam quoq
intelligamꝰ nõ moueri. Contra hoc ĩ ꝓmptu est ge¬
mina defensio. Primũ quia non in hoc dep̾hendit
motus aĩẽ si corpus agitetur. Nam & cũ nulla pars
corporis moueri uidetur in hoĩe. tam̃ ip̃a cogitatio i¬

Expanded text:
circa alium, quippe cum ipse motus animae sit essentia. Ex hoc ei,circa alium, quippe cum ipse motus animae sit essentia. Ex hoc ei, ut supra rettulimus, nata est occasio quarta certaminis. «Si animae essentia motus est», inquit, «cur interdum quiescit, cum nulla alia res contrarietatem propriae admittat essentiae? Ignis, cuius essentiae calor inest, calere non desinit, et quia frigidum niuis in essentia eius est, non nisi semper est frigida; et anima igitur eadem ratione numquam a motu cessare deberet.» Sed dicat uelim quando cessare a motu animam suspicatur? «Si mouendo se», inquit, «moueat et corpus necesse est, utique, quando non moueri corpus uidemus, animam quoque intellegimus non moueri.» Contra hoc in promptu est gemina defensio. Primum quia non in hoc deprehenditur motus animae si corpus agitetur; nam et cum nulla pars corporis moueri uidetur, in homine tamen ipsa cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
Nomn eim aĩam plato simpliciter motũ dixit. s motum
se mouentẽ. Inter ergo motũ se mouentẽ & motu qabe
monet ãia cetera quid intersit in aꝑto est. Si quidẽ ille
sine auctore est. hic aliis motus auetor est. Constitat
ergo neq ideo possẽ mitia ac de mitiis ꝓereata posse dif¬
ferre ut cõtraria sibi. nec tam̃ hio moderatã differẽtiam
de fuisse. Non igit᷑ stabit pͥncipin motus. ꝙ ille artifici
conclusione collegit. His ut meminimꝰ tertia succedit
obiectio. uni rei cotraria simul accidẽ nõ posse. Ut quia
õtraria sibi sũt morie & moueri non possẽ aĩa se mou̾e.
ne eadẽ ce moneat᷑ &e moueat᷑. Sed hoc supius assẽrta
dissoluũt. Si quidẽ constitit in aĩe motu duo non in¬
telligẽda quod moueat &e quod moueat᷑. quia nihil ali
u est ab se moueri ꝗͣ moueri alio non mouẽte. Nulla
igit est cõtrarietas ubi quod fit unũ est quia sit mõ alio

Expanded text:
Non enim animam Plato simpliciter motum dixit, sed motum Non enim animam Plato simpliciter motum dixit, sed motum se mouentem. Inter motum ergo se mouentem et motum quo mouet cetera quid intersit in aperto est: siquidem ille sine auctore est, hic aliis motus auctor est. Constitit ergo neque adeo posse initia ac de initiis procreata differre ut contraria sibi sint, nec tamen hic moderatam differentiam defuisse. Non igitur stabit principium motus, quod ille artifici conclusione collegit. His tertia, ut meminimus, successit obiectio: «Vni rei contraria simul accidere non posse; et quia contraria sibi sunt mouere et moueri, non posse animam se mouere ne eadem et moueatur et moueat.» Sed hoc superius adserta dissoluunt, siquidem constitit in animae motu duo non intellegenda, quod moueat et quod moueatur, quia nihil est aliud ab se moueri quam moueri alio non mouente. Nulla est ergo contrarietas ubi quod fit unum est, quia fit non ab alio
Abbreviated transcription (Latin):
sus obloquit᷑. & alia de initiis disputatione confligit.
Eadẽ.n. hic soluendo repetemꝰ. que supͣ in ordine ob¬
iecta digessimꝰ. Non possunt eadẽ inquit initiis suis
esse que inde nascunt᷑. & ideo aĩam que initiũ motꝰ
est non moueri. ne idẽ sit initiu & quod de mitio
nascitur. idest ne motus ex motu ꝓcessisse iudeat᷑. Ad
hec facilis & absoluta rñsio est. quia ut pͥncipia & hec
que de pͥncipiis ꝓdent̃ ĩ aliquo nõnũꝗͣ interse differre
la sibi sunt stare & moueri. Nam sic albi intium
nigrũ uocaret᷑. & siccũ esset humoris exordiũ. bomĩ de
malo ex amaro intio dulce ꝓcederet. S non ita est.
quia usq ad cõtrarietate initia & seqñtia dissidẽ natura
nõ patitur. Inuenit᷑ tam̃ inter ip̃a non nũqͣ talis disferẽta
qualis inter se origini ꝓgressioniq conueiat. Ut est hic
queq inter motũ qͦuo monet᷑ aĩa. ce quo mouet ceta.

Expanded text:
sus obloquitur et alia de initiis disputatione confligit. sus obloquitur et alia de initiis disputatione confligit. Eadem enim hic soluendo repetemus quae supra in ordinem obiecta digessimus. «Non possunt», inquit, «eadem initiis suis esse quae inde nascuntur; et ideo animam, quae initium motus est, non moueri, ne idem sit initium et quod de initio nascitur, id est ne motus ex motu processisse uideatur.» Ad haec facilis et absoluta responsio est, quia, ut principia et haec quae de principiis prodeunt in aliquo non numquam inter se differre rsa sibi sunt stare et moueri. Nam sic albi initium nigrum uocaretur, et siccum esset humoris exordium, bonum de malo, ex amaro initio dulce procederet. Sed non ita est, quia usque ad contrarietatem initia et sequentia dissidere natura non patitur. Inuenitur tamen inter ipsa non numquam talis differentia qualis inter se origini progressionique conueniat —ut est hic quoque inter motum quo mouetur anima et quo mouet cetera.
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ corpus hoĩem non mouet. Uidendũ ne forte anime
&. corporis ip̃a ꝑmixtio hũc sibi motũ ministret. S quia
constat motũ corpori non messe. si nec aĩe inest. ex dua¬
bus reb motu carentib nullus motus efficit᷑. sicut nec ex
duab dulcib amaritudo. nec ex duab amaris dulcedo
pueniet. Nec ex gemino frigore calor aut frigus ex ge¬
mino nascetur calore. Omnis eĩ qualitas geminata
crescit. Nunꝗͣ ex duplicatis similib cõtrarietates emergit.
ergo neo ex duob ĩmobilib motus erit. Hoĩem igitur
ꝑmixtio nõ mouebit. Hinc ĩ expugnabilis sillogismus
ex confessaꝵ reꝵ ĩdubitabili luce colligit᷑. Animal mo¬
uetur. motũ autẽ aĩali aut aĩa prestat aut corpue
aut ex utroq ꝑmixtio. Sed neq corpus neq ꝑmixtio
motũ prestat. Igit᷑ aĩa motũ prestat. Ex hii apparet aĩa
mitiũ motus esse. Initiũ autẽ motus tractatus suꝑior

Expanded text:
Igitur corpus hominem non mouet. Videndum ne forte animae Igitur corpus hominem non mouet. Videndum ne forte animae et corporis ipsa permixtio hunc sibi motum ministret. Sed quia constat motum corpori non inesse, si nec animae inest, ex duabus rebus motu carentibus nullus motus efficitur, sicut nec ex duabus dulcibus amaritudo nec ex duabus amaris dulcedo proueniet, nec ex gemino frigore calor aut frigus ex gemino calore naseetur. Omnis enim qualitas geminata crescit; numquam ex duplicatis similibus contrarietas emergit. Ergo nec ex duabus immobilibus motus erit. Hominem igitur permixtio non mouebit. Hinc inexpugnabilis syllogismus ex confessarum rerum indubitabili luce colligitur: «Animal mouetur. Motum autem animali aut anima praestat aut corpus aut ex utroque permixtio. Sed neque corpus neque permixtio motum praestat. Igitur anima motum praestat.» Ex his apparet animam initium motus esse. Initium autem motus tractatus superio
Abbreviated transcription (Latin):
quia potest se ip̃m ut diximꝰ moriẽ alio non monieto.
Eneruatꝰ ẽ ergo sillogismꝰ quẽ pͥmissa uaria & młtipli¬
ci diuisione collegerat. id est aĩa pͥncipiu motus ẽ. Prin¬
cipiũ autẽ motus nõ mouet᷑. Igit aĩa non mouet᷑. Re¬
stat ĩ qua constitit aliquid ꝑ se posse moueri alio non
mouẽte. aĩam hoc esse doccatur. Quod facile docebitur
si de maĩfestis & ĩdubitabilib argum̃ta sumamꝰ. Nomĩ
motũ aut aĩa prestat aut corpus. aut de utroq per¬
mutatio. Et quia tria sũt de quib inquisitio ista pcedit.
cũ neq a corpore neq a ꝑmutatione prestari hoc posse cõ¬
stiterit. ut ab aĩa moueri hoĩe nulla dubitatio sit. Nunc
de singulis ac pͥmu de corpore loquam᷑. Nullu in aĩum
corpus suo motu moueri maĩfestius est ꝗͣ ut asserendu
sit. Nihil est autẽ quod dũ ĩmobile sit aliud possit mou̾e.

Expanded text:
quia potest se ipsum, ut diximus, mouere alio non mouente. quia potest se ipsum, ut diximus, mouere alio non mouente. Eneruatus est ergo syllogismus quem praemissa uaria et multiplici diuisione collegerat, id est: «Anima principium motus est; principium autem motus non mouetur; igitur anima non mouetur.» Restat ut, quia constitit posse aliquid per se moueri alio non mouente, animam hoc esse doceatur; quod facile docebitur, si de manifestis et indubitabilibus argumenta sumamus. Homini motum aut anima praestat aut corpus aut de utroque permixtio. Et quia tria sunt de quibus inquisitio ista procedit, cum neque a corpore neque a permixtione praestari hoc posse constiterit, restat ut ab anima moueri hominem nulla dubitatio sit. Nunc de singulis ac primum de corpore loquamur. Nullum inanimum corpus suo motu moueri, manifestius est quam ut adserendum sit. Nihil est autem quod, dum immobile sit, aliud possit mouere.
Abbreviated transcription (Latin):
cũfusu sibi aerẽ uł undas monere. Euid antẽ ẽo
quod nõ possit aluid dũ ip̃m monet᷑ impelle ⁊ firgo
si uerũ non ẽ. ea que mouent᷑ alia non moueres
nõ constat illud ut aliquid qđ moueat nec tam̃ mo¬
ueat᷑: inuenias. Illa igit᷑ magis ꝓbanda ẽ in decimo der
legib aplatone. motuũ ꝓlata diuisio Siis motꝰ ĩquit
aut se mouet & alia. aut ab alio mouet᷑ & alia mo¬
uet &e prior ad aĩa. ad oĩa uõ corpora scds refert̃.
Hiergo duo motus & differẽtia seꝑant᷑ &. locietate
uingunt᷑. Comune hoc hñt quod &e prio &e. seđs mo¬
ueret alia. hoc autẽ differt ꝙ ille a se hic ab alio mo¬
uetur. Ex his omnib que eruta de platoincoꝵ sen¬
suu fecũditate collegimꝰ. constat nõ essẽ uerur omĩa
que mouent̃ ab alio moneri. Ergo nee pͥncipiui mo¬
tus ad de p̾randas alteriꝰ mouẽtis necessitatẽ stare dicet᷑.

Expanded text:
cumfusum sibi aerem uel undas mouere. Quid autem est cumfusum sibi aerem uel undas mouere. Quid autem est quod non possit aliud, dum ipsum mouetur, impellere? Ergo si uerum non est ea quae mouentur alia non mouere, non constat illud ut aliquid quod moueat nec tamen moueatur inuenias. Illa igitur magis probanda est in decimo de legibus a Platone motuum prolata diuisio. «Omnis motus», inquit, «aut se mouet et alia, aut ab alio mouetur et alia mouet.» Et prior ad animam, ad omnia uero corpora secundus refertur. Hi ergo duo motus et differentia separantur et societate iunguntur. Commune hoc habent quod et prior et secundus mouent alia. Hoc autem differunt, quod ille a se, hic ab alio mouetur. Ex his omnibus quae eruta de Platonicorum sensuum fecunditate collegimus, constitit non esse uerum omnia quae mouentur ab alio moueri. Ergo nec principium motus ad deprecandam alterius mouentis necessitatem stare dicetur,
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑ alunde. qñ finem ht̃ motus uiuendi fuem
hẽat enecesse ẽ. quod his u̾bis in ueniet ex psilsa dosi
signisficatione testantib nõ alumnde moueri. qd se ipsu
mouet. cũ aĩam hanc dicat eternã quia se ip̃u monet.
&e non mouet᷑ aliunde. Ergo se mouere hoc solũ sigͥficat
nõ ab alio moueri. Nec putes ꝙ idẽ moueat idq mo¬
ueat᷑ s moueri sine alio mouẽte se mouere est apte. Ergo
se quidẽ sic mouet̾. ut ĩ ip̃o aliud sit quod moneat. ali¬
ud qd moueat᷑. nec ex toto nec ex ꝑte ut ille ꝓponit.
s hec solũ se ip̃m mouere dicit᷑ ne ab alio moueri ex¬
cimet᷑. Sed illa de motib aristoteliea disio qua sũp
ixtulimꝰ subripiẽti magis apta ẽ q̃ ꝓbanti in qua ait
Si ẽ quod mouet̾ & nõ mouet. ita est qđ mouet a
nõ monet᷑. Constat eĩ ꝙ omne quieꝗd mouet᷑ mo¬
uet alia ut dicit᷑ aut gubernaculũ nauẽ. aut nauis cix¬

Expanded text:
mouetur alicunde, quando finem habet motus, uiuendi finem mouetur alicunde, quando finem habet motus, uiuendi finem habeat necesse est.» Quid his uerbis inuenietur expressius, clara significatione testantibus non aliunde moueri quod se ipsum mouet, cum animam ob hoc dicat aeternam quia se ipsam mouet et non mouetur aliunde? Ergo 'se mouere' hoc solum significat, non ab alio moueri; nec putes quod idem moueat idemque moueatur, sed moueri sine alio mouente 'se mouere' est. Aperte ergo se quidem sic mouetur ut in ipso aliud sit quod mouet, aliud quod mouetur, nec ex toto nec pro parte, ut ille proponit; sed ob hoc solum se ipsum mouere dicitur ne ab alio moueri existimetur. Sed et illa de motibus Aristotelica diuisio quam supra rettulimus subripienti magis apta est quam probanti, in qua ait «sicut est quod mouetur et non mouet, ita est quod mouet et non mouetur.» Constat enim quod omne quicquid mouetur mouet alia, ut dicitur aut gubernaculum nauem aut nauis cir
Abbreviated transcription (Latin):
mouet. quia nũꝗͣ deserit᷑ ase nũꝗͣ ue moueri qui¬
dem desinit. & aꝑte illu duo exp̃siisse ꝓelamat. his
u̾bis quod mouet & moueri. S uidetur m uir tan¬
tus ignorare nihil potuisse. S ⁊ excitio argutiaꝵ ta¬
lui cõiter sibi oꝑam sponte lusissẽ. Ceteꝵ qui non
auertat cũ quid dicitur se ip̃m mou̾e non duo intelli¬
genda sicut & cũ dicit᷑ heutontumerumenos.i. se ip̃m
puniens. nõ alter qui punit alter ẽ qui punit᷑. Et
cũ dicit᷑ sẽ ip̃m ꝑdere. se inuolue. se liberare. quis dict̃.
nõ necesse ẽ unu facientẽ.alteꝵ subessẽ patientem.
S hoc solũ intellectu huiꝰ elocutionis expͥmit᷑. ut qui
se punit aut qui sẽ liberat. nõ ab alio hoc accepisse.
dicit ut extimationẽ alteriꝰ mouẽtis excludat. Iuam
uolens plato de cogitatione legentis exrmere. Et eter
que pͥmisit exp̾ssĩt. Na quod semꝑ ait monẽt eter¬
nu est. Quod autẽ motu aste̾rt alicur. quodqnem¬

Expanded text:
quia numquam deseritur a se, numquam ne moueri quidem desinit». Et aperte illum duo expressisseproclamat his uerbis «quod mouet» et «moueri». Sed uidetur mihi uir tantus nihil ignorare potuisse, sed in exercitio argutiarum talium coniuentem sibi operam sponte lusisse. Ceterum quis non aduertat, cum quid dicitur se ipsum mouere, non duo intellegenda? Sicut et cum dicitur 'heauton timorumenos', id est «se puniens», non alter qui punit, alter est qui punitur; et cum 'se perdere', 'se inuoluere', 'se liberare' quis dicitur, non necesse est unum facientem, alterum subesse patientem. Sed hoc solum intellectu huius elocutionis exprimitur, ut qui se punit aut qui se liberat non ab alio hoc accepisse, dicitur ut aestimationem alterius mouentis excludat. Quam uolens Plato de cogitatione legentis eximere, his quae praemisit expressit. «Nam quod semper», ait, «mouetur aeternum est, quod autem motum a
Abbreviated transcription (Latin):
aliunde ꝓuenit passionẽ esso fateamur. Cum uo aut
ignis calere. aut moueri aĩa dicĩt. quia illiꝰ ĩ calore
&e ĩ motu huiꝰ essentia ẽ. nulliꝰ hic locus relinquitur
passĩonis. s ille calere sicut moueri ista dicet᷑. Hoc lo¬
co Aristoteles argutã de u̾bis caluma sarciens ꝑla¬

Expanded text:
aliunde prouenit, passionem esse fateamur. Cum uero aut aliunde prouenit, passionem esse fateamur. Cum uero aut ignis calere aut moueri anima dicetur, quia illius in calore et in motu huius essentia est, nullus hic locus relinquitur passioni, sed ille sic calere sicut moueri ista dicetur. Hoc loco Aristoteles, argutam de uerbis calumniam sarciens, Pla
Abbreviated transcription (Latin):
ce. quod tenet᷑. Ita hic moueri duaꝵ reꝵ signific̃atio¬
nem putes. que mouet. & que mouet̃. Na secari
quidẽ & teneri passio est. ideo conliderationẽ liłez¬
ex alio monet᷑ nulla potest suspitio passionis incel¬
ligi. Nam & stare licet passiũu u̾bu non e̾e̾ uideat᷑.
cu de eo tm̃ dicit᷑. ꝙ stat alio sistente. ut stant terre¬
defixe haste significat passionẽ. Sic & moueri licet pas¬
summ sonet. quando tm̃ nihil mest faciens patiens iesse
non poterit. Et ut absolutius liqueat non u̾bor ie rer
intellectũ passione significate. Eece ignis cum fertur
ad sũpna nihil patitur᷑. cũ deorsũ fertur sine dubio pacit
quia hoe nisi alio impellente non sustinet. Et cũ unũ idẽ¬
q ubum ꝓferat᷑ passĩonẽ tam̃ mõ messẽ mo abesse dicemꝰ.
Ergo & moueri idẽ in lignificatione ẽ quod calere. &
cũ calere ferru dicimꝰ uł stilu moueri. quia utriq hoc

Expanded text:
et quod tenetur, ita hic moueri duarum rerum significatioet quod tenetur, ita hic moueri duarum rerum significationem putes, quae mouet et quae mouetur. Nam secari quidem et teneri passio est; ideo considerationem eex alio mouetur, nulla potest suspicio passionis intellegi. Nam et stare, licet passiuum uerbum non esse uideatur, cum de eo tamen dicitur quod stat alio sistente, ut stant terrdefixae hastae, significat passionem. Sic et moueri, licet passiuum sonet, quando tamen nihil inest faciens, patiens inesse non poterit. Et ut absolutius liqueat non uerborum sed rerum intellectu passionem significari, ecce ignis: cum fertur ad superna, nihil patitur; cum deorsum fertur, sine dubio patitur, quia hoc nisi alio impellente non sustinet; et cum unum idemque uerbum proferatur, passionem tamen modo inesse, modo abesse dicemus. Ergo et moueri idem in significatione est quod calere, et cum ferrum calere dicimus uel stilum moueri, quia utrique hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nulla aduenticia cansa uł illũ calefãciente. uł hanc
mouẽte. Nam cũ ignẽ calidu dicimꝰ. non duo diu̾sa
concipimꝰ. unũ quod calefacit. alteꝵ quod calefit. sed
totũ calidu scđm suã nͣam uocamꝰ. Cũ niuẽ frigidam.
cũ mel dulce appellamꝰ. non alud ꝙ hanc qualitate
prestat. aliud cui p̾stat᷑ accipimꝰ. Ita & cũ aĩam ꝑ sẽ
moueri dicimꝰ nõ gemina cõsideratio sẽquit᷑ mouẽ¬
tisae moti. S in ip̃o motu essentiã eius agnosc̃imul.
quiã quod ĩ igne est nomen calidi. ĩ niue uocabulũ
fugidi. appellacio dulcis in melle. hoc necessẽ est de
anima
nom̃ intelligi. qđ latina
conu̾sio significat. ꝑ se moueri. Nec te confundat
q moueri u̾bu passiuũ est. Nec sicut secari cũ dicit᷑.
duo pariter cõsiderant̃. quod secat. & quod lecatur.
ltẽq cũ teneri dicit᷑ duo intelligunt᷑ quod tenet.

Expanded text:
nulla aduenticia causa uel illum calefaciente uel hanc nulla aduenticia causa uel illum calefaciente uel hanc mouente. Nam cum ignem calidum dicimus, non duo diuersa concipimus, unum quod calefacit, alterum quod calefit, sed totum calidum secundum suam naturam uocamus; cum niuem frigidam, cum mel dulce appellamus, non aliud quod hanc qualitatem praestat, aliud cui praestatur accipimus. Ita et cum animam per se moueri dicimus, non gemina consideratio sequitur mouentis et moti; sed in ipso motu essentiam eius agnoscimus, quia, quod est in igne nomen calidi, in niue uocabulum frigidi, appellatio dulcis in melle, hoc necesse est de animanomen intellegi, quod Latina conuersio significat «per se moueri». Nec te confundat quod moueri passiuum uerbum est; nec, sicut secari cum dicitur, duo pariter considerantur, quod secat et quod secatur, itemque cum teneri dicitur, duo intelleguntur, quod tenet