comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adtu q̃ parua quedã animalia quȩ ĩ angustiis mobilia ĩ campo
dep̃henduntur. Iam pars illa moralis quȩ dicit᷑ ethice certe
tota oratoris est. Namin tanta causaꝵ ut supioribus libris
diximus uarictate cum alia coniectura querantur: alia fi¬
nitionibus concludantur. alia iure summoueant᷑ uel trans¬
ferantur alia colligant᷑ uel ipã interse concurrant. uel in
diuersum ambiguitate duant᷑ nulla fere dici potest ciuus
non parte in aliqua tractatus eq ac boni repiatua pleras q
uero quis nescit quȩ tote in sola qualitate consistant/ In cõ¬
silis uero quȩ ratio suadendi est ab honesti questione seposita :
Quid illa etiam pars tertia quę landandi ac uituꝑandi officiis
continetur nempe in tractatu recti prauiq uersatur. an
de iustitia fortitudine. abstinentia. temperãtia pietate: non
plurima dicet orator: Sed ille uir bonus ꝗ hec nõ uocibus

Expanded text:
actu quam parva quaedam animalia, quae in angustiis mobilia campo actu quam parva quaedam animalia, quae in angustiis mobilia campo deprehenduntur. iam quidem pars illa moralis, quae dicitur Ethice, certe tota oratori est diximus, varietate, cum alia coniectura quaerantur, alia finitionibus concludantur, alia iure summoveantur vel transferantur, alia colligantur vel ipsa inter se concurrant vel in diversum ambiguitate ducantur, nulla fere dici potest, cuius non parte in aliqua tractatus aequi ac boni reperiatur, plerasque vero esse quis nescit, quae totae in sola qualitate consistant? in consiliis vero quae ratio suadendi est ab honesti quaestione seposita? quin ilia etiam pars tertia, quae laudandi ac vituperandi officiis continetur, nempe in tractatu recti pravique versatur. An de iustitia, fortitudine, abstinentia, temperantia, pietate non plurima dicet orator? sed ille vir bonus, qui haec non vocibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ gurgitis tractu fluentium ꝗ̃ tenus aque et obiedu
lapillorum resultantis et ut palestrici doctores illos quos
numeros uocant non icarco discentibus tradunt ut iis oib
ii qui didicerint in ip̃o luctandi certamine utantur: plus
enim pondere et firmitate et spiritu agitur sed ut suo sit
copia illa ex qua unũ aut alterum cuus se occasio dederit
efficiant. Ita hȩc pars dialectica siue illã dicere malumus di¬
sputa tricem ut est ualis sepe et finitionibus et comp̃hensiob
et seperandis que sunt differentia et resoluenda ambiguitate
distinguendo diuidendo illiciendo implicando ita si totum
sibi uendicauerit in foro certamen obstabit melioribus et sec¬
tas ad tenuitatem suam uires ip̃a suptilitate consumet itaꝗ
reperias quosdã indisputando mire callidos. cum ab illa uero¬
cauillatione discesserint non magis sufficere ĩ aliquo grauiore

Expanded text:
que gurgitis tractu fluentium quam tenuis aquae et obiectu que gurgitis tractu fluentium quam tenuis aquae et obiectu lapillorum resultantis. et ut palaestrici doctores illos, quos numeros vocant, non idcirco discentibus tradunt, ut iis omnibus ii, qui didicerint, in ipso luctandi certamine utantur plus enim pondere et firmitate et spiritu agitur, sed ut subsit copia illa, ex qua unum aut alterum, cuius se occasio dederit, efficiant, ita haec pars dialectica, sive illam dicere malumus disputatricem, ut est utilis saepe et finitionibus et comprehensionibus et separandis quae sunt differentia, et resolvenda ambiguitate, distinguendo, dividendo, illiciendo, implicando, ita, si totum sibi vindicaverit in foro certamen, obstabit melioribus et sectas ad tenuitatem suam vires ipsa subtilitate consumet. itaque reperias quosdam in disputando mire callidos, cum ab ilia cavillatione discesserint, non magis sufficere in aliquo graviore
Abbreviated transcription (Latin):
U tinamq sit tempus unquam quo ꝑfectus aliq qualem op¬
tamus orator hanc partem suꝑbo nomine et uitiis quorũ¬
dam bona eius corrumpentiũ inuisam uendicet sibi. ac
uelut rebus repetitis in corpus cloquentiȩ adduccat. Quȩ
quidem cum sit in tres diuisa partes.naturalem: moralẽ.
rationalem quȩ tandem non est cum oratoris oꝑe cõiunc¬
ta: Nam ut ordinem retro agamus de ultima illa que
tota uersatur ĩ uerbis nemo dubitauerit si et proprieta¬
tes uocis cuiuscunq nosse et ambigua aperire et perplexa
discernere et de falsis iadicare et colligere ac resoluere
quę uelis oratorium est. quanquã ea nõ tam est minu¬
te atq concise in adtionibus utendum ꝗ̃ in disputatiõ ib
ꝗa non docre modo sed mouere et ac delectare audien¬
tes debet orator. ad quod impetu quoq et uiribus ac
decore est opus. ui us animũ maior est altis ripis multo¬

Expanded text:
utinamque sit tempus unquam, quo perfectus aliquis, qualem oputinamque sit tempus unquam, quo perfectus aliquis, qualem optamus, orator hanc artem superbo nomine et vitiis quorundam bona eius corrumpentium invisam vindicet sibi ac, velut rebus repetitis, in corpus eloquentiae adducat. quae quidem cum sit in tris divisa partes, naturalem, moralem, rationalem, qua tandem non est cum oratoris opere coniuncta? nam ut ordinem retro agamus, de ultima illa, quae tota versatur in verbis, nemo dubitaverit, si et proprietates vocis cuiusque nosse et ambigua aperire et perplexa discernere et de falsis iudicare et colligere ac resoluere quae velis oratorum est. quanquam ea non tam est minute atque concise in actionibus utendum quam in disputationibus, quia non docere modo, sed movere etiam ac delectare audientes debet orator, ad quod impetu quoque ac viribus et decore est opus; ut vis amnium maior est altis ripis multo
Abbreviated transcription (Latin):
frequens aut clarus in cõcionibus fuit : ꝗs denique ĩ
ipã quam maxime pleriq precipiunt rei .p. administra¬
tione uersatus est: atq ergo illum quem instituo romanũ
quendam uelim eẽ sapientem. qui non secretis disputa¬
tionibus sed rerum experimentis atq oꝑibus uere ciuile
uirum exhubeat.Sed ꝗa deserta ab iis qui se ad eloquentiã
contulerunt studia sapientię non iam in actu suo atq ĩ hac
fori luce uersantur. Sed in porticus et gymnasia primũ
mox in conuentus scholarum recesserunt id quod est ora¬
tori necessarium nec a dicendi preceptoribus traditur et
ab iis petere nimirũ necesse est apud quos remansit. Euol¬
uendi penitus auctores ꝗ de uirtute precipiunt ut orato¬
ris uita cum scientia diuinaꝵ reꝵ sithumanarum q cõiun¬
dta. Quę ip̃e quanto maiores ac pulchriores uiderent᷑
si illas ii docerent qui etiam eloqui prestantissime possent

Expanded text:
 iudiciis frequens aut clarus in contionibus fuit? quis denique in  iudiciis frequens aut clarus in contionibus fuit? quis denique in ipsa, quam maxime plerique praecipiunt, rei publicae administratione versatus est? atqui ego illum, quem instituo, Romanum quendam velim esse sapientem, qui non secretis disputationibus, sed rerum experimentis atque operibus vere civilem virum exhibeat. sed quia deserta ab his, qui se ad eloquentiam contulerunt, studia sapientiae non iam in actu suo atque in hac fori luce versantur, sed in porticus et in gymnasia primum, mox in conventus scholarum recesserunt: id, quod est oratori necessarium nec a dicendi praeceptoribus traditur, ab iis petere nimirum necesse est, apud quos remansit, evolvendi penitus auctores, qui de virtute praecipiunt, ut oratoris vita cum scientia diuinarum rerum sit humanarumque coniuncta. quae ipsae quanto maiores ac pulchriores viderentur, si illas ii docerent, qui etiam eloqui praestantissime possent?
Abbreviated transcription (Latin):
litteras uel primis ut auĩt labris degustarit dubitatu¬
rum puto. Ad illud sequens reuertarꝰ. ne dicendi quid
satis ꝑitum fore qui non et naturȩ Uim omnem penitus
ꝑspexit et mores preceptis ac ratione firmarit. Neq
enim frustra intertio de oratore libro L crassus cunta
que de equo iusto uero bono deq iis quę sunt contra
posita dicunt᷑. propria eẽ oratoris affirmat ac philoso¬
phos cum ea dicendi uiribus tuent᷑ uti rhetorum armis
rerum fuisse. hinc et̃ illud est quod cicero pluribus libris
et epłis testatur dicendi facultatem ex ĩtimis sa pientiȩ
fontibus fluere. Ideoq aliquandiu p̃ceptores eosdem
fuisse morum atque dicendi. Qua ꝑꝑ hȩc exortatio mea
non eo ꝑtinet ut ẽẽ oratorem pħm uelim quando nõ
alia uite secta longius a ciuilibus officiis acq ab omni
munere oratoris recessit. Nam quis phoꝵ aut ĩiudiciis

Expanded text:
litteras vel primis, ut aiunt, labris degustarit, dubitatulitteras vel primis, ut aiunt, labris degustarit, dubitaturum puto. ad illud sequens praevertar, ne dicendi quidem satis peritum fore, qui non et naturae vim omnem penitus perspexerit et mores praeceptis ac ratione formarit. neque enim frustra in tertio de Oratore libro L. Crassus cuncta, quae de aequo, iusto, vero, bono deque iis, quae sunt contra posita, dicantur, propria esse oratoris adfirmat, ac philosophos, cum ea dicendi viribus tuentur, uti rhetorum armis, rerum fuisse. hinc etiam illud est, quod Cicero pluribus libris et epistolis testatur dicendi facultatem ex intimis sapientiae fontibus fluere, ideoque aliquamdiu praeceptores eosdem fuisse morum atque dicendi. quapropter haec exhortatio mea non eo pertinet ut esse oratorem philosophum velim, quando non alia vitae secta longius a civilibus officiis atque ab omni munere oratoris recessit. nam quis philosophorum aut in
Abbreviated transcription (Latin):
tuti intelligi non potest. Uirtus et si quosdam impe¬
tus ex natura sumit. tñ perficienda doctrina est mores
añ oĩa oratori studiis erunt ex colendi atq omnis honesti
iustiq disciplina ꝑtractanda sine qua nemo nec uir
bonus eẽ nec dicendi ꝑitus potest nisi forte accedemus
iis ꝗ natura constare mores et nihil adiuuari discipli¬
na putant. scilicet ut ea quid quę manu funt atq eon
etiam contemptissima cofutantur egere doctoribus
uirtutem uero qua nihil homini quo ad deos ĩ mortales
proprius accederet datum est obuiam illaboratam em
stinentia ignoret: et fortis ꝗ mecus doloris mortis suꝑ¬
stitiois nulla ratione purgauerit: et iustus ꝙ equi boni¬
ꝗ tractatum qui leges quȩ naturo sunt omnibus date
queq proprie populis et gentibus constitute non erudi¬
tiore a liquo sermone tractauerit: O q̃ istud parũ putãt

Expanded text:
irtutem intelligi non potest, virtus, etiamsi quosdam impeirtutem intelligi non potest, virtus, etiamsi quosdam impetus ex natura sumit, tamen perficienda doctrina est: mores ante omnia oratori studiis erunt excolendi atque omnis honesti iustique disciplina pertractanda, sine qua nemo nec vir bonus esse nec dicendi peritus potest. nisi forte accedemus iis, qui natura constare mores et nihil adiuvari disciplina putant; scilicet ut ea quidem, quae manu fiunt, atque eorum etiam contemptissima confiteantur egere doctoribus, virtutem vero, qua nihil homini, quo ad deos immortales propius accederet, datum est, obviam et illaboratam, tantum stinentia, ignoret? et fortis qui metus doloris, mortis, superstitionis nulla ratione purgaverit? et iustus qui aequi bonique tractatum, qui leges, quaeque natura sunt omnibus datae quaeque propriae populis et gentibus constitutae, nunquam eruditiore aliquo sermone tractarit? O quam istud parvum putant
Abbreviated transcription (Latin):
se spoliari malle q̃ ab hoste uenire.ita hic si fuisset orato
non defendisset eundem Rufinũ uel manifesti peculatuᷤᷤ
reum: multa dici possunt similia. uel unum ex his qđ¬
libet sufficit. Non enim hoc agimus ut istud illi quem
formamus uiro sit sepe faciendum sed ut si talis coege¬
rit ratio. sit tñ uera finitio oratorem ẽẽ uirum bonum
dicendi ꝑitum. Precipere uero ac discere quõ et pro¬
batione difficilia tractent᷑ necesse est. Nam frequent᷑
etiam optime cause similes sunt malis et ĩnocens reus
multis uerisimilibus p̃mitur. Quo fit ut cadem actiõis
ratione defendendus sit quasi nocens ẽẽt. lam ĩnume¬
rabilia sunt bonis causis malisq coĩa. testes luterȩ
suspitiones opiniones non aliter uerisimilia q̃ uera
et confirmantur: et refellunt᷑. Qua ꝑꝑ ut res feret
flectatur oratio manete hon esta uoluntate.
Uando igitur orator est uir bonus is autem citra u¬

Expanded text:
se spoliari malle quam ab hoste venire. ita , si fuisset orator, se spoliari malle quam ab hoste venire. ita , si fuisset orator, non defendisset eundem Rufinum vel manifesti peculatus reum? multa dici possunt similia, sed vel unum ex iis quodlibet sufficit. non enim hoc agimus, ut istud illi, quem formamus, viro saepe sit faciendum; sed ut, si talis coegerit ratio, sit tamen vera finitio, oratorem esse virum bonum divendi peritum. praecipere vero ac discere, quomodo etiam probatione difficilia tractentur, necessarium est. nam frequenter etiam optimae causae similes sunt malis, et innocens reus multis verisimilibus premitur; quo fit, ut eadem actionis ratione defendendus sit, qua si nocens esset. iam innumerabilia sunt bonis causis malisque communia, testes, litterae, suspiciones, opiniones. non aliter autem verisimilia quam vera et confirmantur et refelluntur. quapropter , ut res feret, flectetur oratio manente honesta voluntate. ator est vir bonus, is autem citra v
Abbreviated transcription (Latin):
si quedam bene facta dannaturus est udex nsi ea non
ẽẽ facta coniunceremus : nõ uol hoc modo seruabit orator
nõ in nocentem modo sod etiam laudabilẽ ciuem: Quid
si quedam iusta natura sed conditione temporũ inutilia
ciuitati sciemus nõ ne utemur arte dicendi bona ꝗdem
sed malis artibus simillima Ad hoc nemo dubitabit quin
si nocentes mutari in bonam mentem aliquo modo possint
sicut posse conceditur saluos eẽ eos magis ere.p. sit ꝗͣ pu¬
niri. Si liqueat igitur oratori futurum bonũ uirum
cum uera obiscientur non id aget ut saluus sit: Da nũc
ut crimine manifesto prematur dux bonus. et sine quo
iuncere honeste ciuitas non possit. non ne ei cõmunis uti¬
litas oratorem aduocabit : Certe fabritius cornelium
ufinum et alioqui malum ciuem et sibi mimicu tñ ꝗa uti¬
lem sciebat ducem imminẽti bello palã consulem suffragio
suo fecit: atq id admirantibus quibusdam rñdit a ciue

Expanded text:
si quaedam bene facta damnaturus est iudex, nisi ea non si quaedam bene facta damnaturus est iudex, nisi ea non esse facta convicerimus, non vel hoc modo servabit orator non innocentem modo, sed etiam laudabilem civem? quid si quaedam iusta natura, sed condicione temporum inutilia civitati sciemus, nonne utemur arte dicendi bona quidem, sed malis artibus simili? ad hoc nemo dubitabit, quin, si nocentes mutari in bonam mentem aliquo modo possint, sicut posse conceditur, salvos esse eos magis e re publica sit quam puniri. si liqueat igitur oratori futurum bonum virum, cui vera obiicientur, non id aget, ut salvus sit? da nunc, ut crimine manifesto prematur dux bonus et sine quo vincere hostem civitas non possit: nonne ei communis utilitas oratorem advocabit? certe Fabricius Cornelium Rufinum, et alioqui malum civem et sibi inimicum, tamen, quia utilem sciebat ducem, imminente bello, palam consulem suffragio suo fecit atque id mirantibus quibusdam respondit, a cive
Abbreviated transcription (Latin):
facturum aliquando bonum uirum ut mendaciũ dicat
et quid non nunquã leuioribus causis ut ĩ pueris cogro¬
tantibus utilitatis eoꝵ gratia multa fingimus multa nõ
facturi promittimus nedum si abhomine occidendo grassa¬
tor auertendus sit. aut hostis pro salute prĩȩ fallenaus
ut hoc quod alias inserus quoq̃ rep̃hendendum est sit ali¬
as in ipo sapiente laudandum. Id si constiterit multa ia
uideo posse euenire propter quȩ orator bene suscipiat
tale cause genus quale remota ratione hon esta nõ rece¬
pisset. Nec hoc dico ꝗa seueriores seq placet leges pro pa¬
tre fraire. amico. ꝑiclitantibus tñ si mediocris hesitatio ẽ
hinc iustitiȩ proposita imagine inde pietatis. nhil du¬
bii relinquamus. Sit aliquis insidiatus tyrãno atque¬
atq obid reus utrũ ne saluũ eum nolet is qui a nobis
finitur orator: an si tuendum susceꝑit non tam falsis de¬
fendet ꝙ̃ ꝙ apud iudices malã causam tuetur: Quid

Expanded text:
facturum aliquando virm bonum ut mendacium dicat, facturum aliquando virm bonum ut mendacium dicat, et quidem nonnunquam levioribus causis, ut in pueris aegrotantibus utilitatis eorum gratia multa fingimus, multa non facturi promittimus; nedum si ab homine occidendo grassator avertendus sit aut hostis pro salute patriae fallendus; ut hoc, quod alias in servis quoque reprehendendum est, sit alias in ipso sapiente laudandum. id si constiterit, multa iam video posse evenire, propter quae orator bene suscipiat tale causae genus, quale remota ratione honesta non recepisset. nec hoc dico quia severiores sequi placet leges pro patre, fratre, amico periclitantibus, tametsi non mediocris haesitatio est, hinc iustitiae proposita imagine, inde pietatis. nihil dubii relinquamus. sit aliquis insidiatus tyranno atque ob id reus: utrumne salvum eum nolet is, qui a nobis finitur, orator? an, si tuendum susceperit, non tam falsis defendet, quam qui apud iudices malam causam tuetur? quid
Abbreviated transcription (Latin):
fit ex iniꝗ contemplatione manifestior et plurima contraris
probantur. Debent ergo oratori sic eẽ aduersarioꝵ nota
consilia ut hostium imꝑatori. Uerum et illud quod prima
propositione durũ uidetur potest afferre ratio ut uirbonus
in defensione cause uelit auferre aliquando iudici ueritatẽ
Quod siquis a me proponi mirabitur quãꝗͣ non est hec mea
proprie sententia sed eorũ quos grauissimos sapientiȩ
magistros etas uetus credidit sic iudicent pleraque ẽẽ
quȩ non tam fadtis ꝗ̃ causis eorum uel honesta fiant uel
turpia. Nam si hominem octidere sepe uirtus liberos ne¬
care non minq̃ pulchenrimum est asperiora quedã adhac
dictu si cõis ualitas exegerit facere concedit᷑ ne hoc ꝗđ
nudum est intuendum qualem causam uir bonuis sed ẽt
quare et qua mente defendat ac primũ concedant mn
om̃s oportet quod stoicoꝵ quoq asperrimi confitentur

Expanded text:
fit ex iniqui contemplatione manifestior, et plurima contrariis fit ex iniqui contemplatione manifestior, et plurima contrariis probantur. debent ergo oratori sic esse adversariorum nota consilia ut hostium imperatori. verum et illud, quod prima proposition durum videtur, potest adferre ratio, ut vir bonus in defensione causae velit auferre aliquando iudici veritatem. quod si quis a me proponi mirabitur, quanquam non est haec mea proprie sententia, sed eorum, quos grauissimos sapientiae magistros aetas vetus credidit sic iudicet, pleraque esse, quae non tam factis quam causis eorum vel honesta fiant vel turpia. nam si hominem occidere saepe virtus, liberos necare nonnunquam pulcherrimum est, asperiora quaedam adhuc dictu, si communis utilitas exegerit, facere conceditur, ne hoc quidem nudum est intuendum, qualem causam vir bonus, sed etiam quare et qua mente defendat. ac primum concedant mihi omnes oportet, quod Stoicorum quoque asperrimi confitentur,
Abbreviated transcription (Latin):
non nihil et de confesso locutus est nisi aliquando uis ac fa¬
cultas dicendi expugnat ipãm ueritatem bonus enim uir
non agit nisi bonas cãs. Eas porro sine dodtrina satis per
se tuetur ueritas ipã Quibus ego cum de meo primũ oꝑe
respondero et pro boni uin officio siquando eum ad defen¬
sionem nocentium ratio duxerit satisfaciam. Pertractare enĩ
quomodo aut pro falsis aut et pro iniustis aliqñ dicat᷑
N on est in utile uel ꝑp hoc solum ut ea facilius et dep̃hendamꝰ
et refellamus quem admodum remedia melius adhibebit
ciu nota quę nocent fuerint. neque enĩ academici cũ in
utranque disserũt partem non setundum altera uiuunt
neq carneades ille qui romȩ audiente censorio catone nõ
minoribus uiribus contra iustitiam dicitur disseruisse
qͣ pridie pro iusticia dixerat iniustus ipẽ uir fuit. Ueꝵ
et uirtus quid sit aduersa ei malicia detegit. et eꝗtas

Expanded text:
nonnihil etiam de confessione locutus es, nisi aliquando vis ac fanonnihil etiam de confessione locutus es, nisi aliquando vis ac facultas dicendi expugnat ipsam veritatem? bonus enim vir non agit nisi bonas causas, eas porro etiam sine doctrina satis per se tuetur veritas ipsa. quibus ego, cum de meo primum opere respondero, etiam pro boni viri officio, si quando eum ad defensionem nocentium ratio duxerit, satisfaciam. pertractare enim, quomodo aut pro falsis aut etiam pro iniustis aliquando dicatur, non est inutile, vel propter hoc solum, ut ea facilius et deprehendamus et refellamus; quemadmodum remedia melius adhibebit, cui nota quae nocent fuerint. neque enim Academici, cum in utramque disserunt partem, non secundum alteram vivunt, nec Carneades ille, qui Romae audiente Censorio Catone non minoribus viribus contra iustitiam dicitur disseruisse quam pridie pro iustitia dixerat, iniustus ipse vir fuit. verum et virtus quid sit, adversa ei malitia detegit, et aequitas
Abbreviated transcription (Latin):
quicquam non diserte quod honeste dicit᷑. Quare iuuetus
ĩmo omius ȩtas neque enim recte uolutati serum est tp̃s
ullum. totis mentibus huc terdamus in hac elaboremus
forsan et consumare contingat. nã si natura nõ prohib
et tẽ uirum bonũ et eẽ dicendi pitum. Cur nõ aliꝗs
etiam unus utrũq conseq possit  Cur aũt nõ se ꝗsq
speret fore illum aliquẽ ad quod si uires ingenii non
suffecerint: tñ ad quem usq modum processerimus me¬
liores erimus ex utroq. hoc certe procul eximatur aĩoꝵ
pulcherrimã eloquentiã cum iutiis mentis posse mi¬
sceri. Facultas dicendi si ĩmalos mnadit et ipa iudicãda¬
est malum. peiores enim illos facit quibus contĩgit. Uideor
mili audire quosdam nec enim deerunt unꝗͣ qui diserti eẽ
ꝗͣ boni malint illa dicentes. Quid ergo tantũ artis est ĩ elo¬
quentia. Curtu de colonbus et difficiliũ causarum defensione

Expanded text:
quidquam non diserte, quod honeste, dicitur. quare , iuventus, quidquam non diserte, quod honeste, dicitur. quare , iuventus, immo omnes aetates, neque enim rectae voluntati serum est tempus ullum totis mentibus huc tendamus, in hoc elaboremus; forsan et consummare contingat. nam si natura non prohibet et esse virum bonum et esse dicendi peritum, cur non aliquis etiam unus utrumque consequi possit? cur autem non se quisque speret fore illum aliquem? ad quod si vires ingenii non suffecerint, tamen ad quem usque modum processerimus, meliores erimus ex utroque. hoc certe procul eximatur animo, rerum pulcherrimam eloquentiam cum vitiis mentis posse misceri. facultas dicendi, si in malos incidit, et ipsa iudicandaest malum; peiores enim illos facit, quibus contigit. videor mihi audire quosdam neque enim deerunt unquam, qui diserti esse quam boni malint illa dicentes: Quid ergo tantum est artis in eloquentia? cur tu de coloribus et difficilium causarum defensione,
Abbreviated transcription (Latin):
dedit animi. Tum pietate grauẽ ac meritis si forte
uirum quem conspexere silent arrectis ꝙ auribus astãt
Habemus igitur ante omnia uirum bonũ. post hȩc adiecit
dicendi ꝑitum. Ille regit dictis aiõs et pectora mulat
Quid non in bellis quoq idem ille uir quem insticiumus
si sit ad prelium miles coortandus ex mediis sapientiȩ
p̃ceptis orationem trahet. Nam quo modo pugnam me¬
untibus tot simul metus laboris dolorum postremo mortis
ipiũs exciderint nisi ĩ eorũ locum pietas et fortitudo et
honesti pñs imago successerit. quȩ certe melius persuadebit
aliis qui prius ꝑsuaserit sibi. prodit enim se quelibet cu¬
stodiatur simulatio nec unquam tanta fuerit loquendi
tiunt uir autem malus aliud dicat necesse est q̃ sentit
bonos nunꝗͣ honestus sermo deficiet nunquã reꝵ opti¬
marum nam iidem et prudentes erũt. Inuentioq etiam¬
si lenociniis destituta sit satis tñ natura sua ornatur. nec

Expanded text:
dedit: tum pietate gravem ac meritis si forte dedit: tum pietate gravem ac meritis si forte virum quem conspexere , silent arrectisque auribus adstant? Habemus igitur ante omnia virum bonum, post haec adiiciet dicendi peritum: ille regit dictis animos et pectora mulcet. Quid? non in bellis quoque idem ille vir, quem instituimus, si sit ad proelium miles cohortandus, ex mediis sapientiae praeceptis orationem trahet? nam quomodo pugnam ineuntibus tot simul metus laboris, dolorum, postremo mortis ipsius exciderint, nisi in eorum locum pietas et fortitudo et honesti praesens imago successerit? quae certe melius persuadebit aliis qui prius persuaserit sibi. prodit enim se, quamlibet custodiatur, simulatio, nec unquam tanta fuerit loquendi ntiunt. vir autem malus aliud dicat necesse est quam sentit. bonos nunquam honestus sermo deficiet, nunquam rerum optimarum nam iidem etiam prudentes erunt inventio; quae etiamsi lenociniis destituta sit, satis tamen natura sua ornatur nec
Abbreviated transcription (Latin):
sed potest ẽẽ tam sit moribus q̃ dicendi uirtute ꝑfestus:
N on enim forensem quandam instituimus opam nec mercen¬
nariam uocem nec ut asperioribus uerbis parcamus non
inutilem sane lutiũ aduocatũ quem deniq causidicum
uulgo uocant. Sed uirũ cum ingenii natura prestantem
tum uero tot pulcherrimas artes penitus mente cõplexũ
datum tandem rebus humanis qualẽ nulla antea uetustas
cognouerit singularem ꝑfectum q undiq optima sentĩẽte
optima q dicentem. In hoc quota pars erit quod aut .¬
nocẽtes tuebitur aut improborũ scelera compescet. aut
in pecuniariis q̃stionibus ueritati cõtra calũniã aderit
Summus ille quid̃ in his quoq oꝑibus fuerit. sed ĩ maio¬
ribus clarius elucebit. cum regenda senatus consilia
et popularis error ad meliora ducendus. An non
talem quendã uidetur finxisse uirgilius quem in sedi¬
tione uulgi iam faces et saxa iaculantis maderatorẽ

Expanded text:
sed potest esse, tam sit moribus quam dicendi virtute perfectus? sed potest esse, tam sit moribus quam dicendi virtute perfectus? non enim forensem quandam instituimus operam nec mercennariam vocem nec, ut asperioribus verbis parcamus, non inutilem sane litium advocatum, quem denique causidicum vulgo vocant, sed virum cum ingenii natura praestantem tum vero tot pulcherrimas artes penitus mente complexum, datum tandem rebus humanis, qualem nulla antea vetustas cognoverit, singularem perfectumque undique, optima sentientem optimeque dicentem. in hoc quota pars erit, quod aut innocentes tuebitur aut improborum scelera compescet, aut in pecuniariis quaestionibus veritati contra calumniam aderit? summus ille quidem in his quoque operibus fuerit, sed maioribus clarius elucebit, cum regenda senatus consilia et popularis error ad meliora ducendus. An non talem quendam videtur finxisse Vergilius, quem in seditione vulgi iam faces et saxa iaculantis moderatorem
Abbreviated transcription (Latin):
qui ciceroni ac demostheni ne in eloquentia quidem satis
tribuunt. quanq̃ neque ip̃i ciceroni demosthenes satis¬
uideatur eẽ perfectus quem dormitare inteñ dicit. nec cice¬
ro bruto caluoq ꝗ certe compositionem illiud et̃ apud ip̃m
reprehendũt nec asinio uiriq qui uitia orationis eius
etiam inimice pluribus in locis insequuntus. Conceda¬
mus sane quom minime natura patitur. repertũ eẽ aliquẽ
malum uirum summe disertũ. nihilo tñ minus oratorem
eum negabo. Nam nec omnibus ꝗ fuerint manu prompti
uiri fortis nom̃ concesserim ꝗa sine uirtute in telligi non põt
fortitudo An ei qui ad defendendas causas aduocatur
non est opus fide: quam nec cupiditas corrumpat. nec
gratia auertat. nec metus frangat. sed proditorem trans¬
fugam p̃uaricatorẽ donabimus oratoris illo sacro nõĩe:
si mediocribus etiam patronis conuenit hȩc quȩ uulgo
dicitur bonitas. cur non orator ille qui nõ dum fuit

Expanded text:
qui Ciceroni ac Demostheni ne in eloquentia quidem satis qui Ciceroni ac Demostheni ne in eloquentia quidem satis tribuunt; quanquam neque ipsi Ciceroni Demosthenes videatur satis esse perfectus, quem dormitare interim dicit, nec Cicero Bruto Calvoque, qui certe compositionem illius etiam apud ipsum reprehendunt, nec Asinio utrique, qui vitia orationis eius etiam inimice pluribus locis insequuntur. concedamus sane, quod minime natura patitur, repertum esse aliquem malum virum summe diser tum: nihilo tamen minus oratorem eum negabo. nam nec omnibus, qui fuerint manu prompti, viri fortis nomen concesserim, quia sine virtute intelligi non potest fortitudo. An ei, qui ad defendendas causas advocatur, non est opus fide, quam nec cupiditas corrumpat nec gratia avertat nec metus frangat; sed proditorem, transfugam, praevaricatorem donabimus oratoris illo sacro nomine? quodsi mediocribus etiam patronis convenit haec, quae vulgo dicitur, bonitas, cur non orator ille, qui nondum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
bat. quanquã enim stetisse eum in fastigio eloquentiȩ factor
ac uix quid adiici potuerit inuenio fortasse inuenturus ꝗd
adhuc abscissurum putem fuisse. Nam fere sic docti iudica¬
uerunt plurimum ĩ eo uirtutũ: non nihil fuisse uitiorum
et se ipse multa ex illa uiuenili abundantia coercuisse te¬
statur tamen quando nec sapientis sibi nomen. minime
sui contemptor asseruit et melius dicere certe data longio¬
re uita et se ad componẽdũ securiore potuisset. non maligne
crediderim defuisse ei summã illam ad quam nemo prognis
accessit. Et licebat si alit̾ sentirẽ fortius id liberiusq de¬
fendere. An uero M. antonius neminem a se uisum elo¬
quentem quod tanto minus erat professus est. Ipẽ etiam
M tullius querit hũc tum et tantũ imagmatus ac fingit
ego nõ audeam dicere aliꝗd in hac quę suꝑ est eternitate
inueniti posse eo quod fuerit perfectius. Transeo illos

Expanded text:
bat. quanquam enim stetisse ipsum in fastigio eloquentiæ fateor, bat. quanquam enim stetisse ipsum in fastigio eloquentiæ fateor, ac vix, quid adiici potuerit, inuenio, fortasse inventurus, quod adhuc abscisurum putem fuisse nam fere sic docti iudicaverunt, plurimum in eo virtutum, nonnihil fuisse vitiorum, et se ipse multa ex illa iuvenili abundantia coercuisse testatur, tamen, quando nec sapientis sibi nomen, minime sui contemptor, asseruit et melius dicere, certe data longiore vita et tempore ad componendum securiore, potuisset, non maligne crediderim defuisse ei summam illam, ad quam nemo propius accessit. et licebat, si aliter sentirem, fortius id liberiusque defendere. An vero M. Antonius neminem a se visum eloquentem, quod tanto minus erat, professus est; ipse etiam M. Tullius quaerit adhuc eum et tantum imaginatur ac fingit, ego non audeam dicere, aliquid in hac, quae superest, aeternitate inveniri posse eo, quod fuerit, perfectius? transeo illos,
Abbreviated transcription (Latin):
ungeret. Parum fortis iudetur quibusdam. quibus opti¬
me rũdit ipse non timidum insuscipiendis sed in prouidẽ¬
dis pieulies. quod probauit morte quoq ip̃a quam pre¬
stantissimo suscepit animo ꝙ si defuit ins iuris summa
uirtus sic querentibus an oratores fuerint respondebo
quomodo stoici si interrogarent᷑ an sapiens ⁊eno an cde¬
anthes an chrysippus ipĩ respondeant magnos quiđ illos
ac uenerabiles non tñ id quod natura hõĩs summum habebat
consetutos. Nam et pythagoras nõ sapientem se ut ꝗ ante
eum fuerunt sed studiosum sapientiȩ uocan uoluit᷑ Ego
tamen secundum comunẽ loquendi consuetudinẽ seꝑe dixi
dicam q ꝑfectu oratorem esse ciceronem. Ut amicos et bonõ
uiros et prudentissimos dicimus uulgo quorum nisi nisi
ꝑfedte sapiena datua. Sed cum prope ad legem ip̃am ueritatis
loquendum erit. eum queram oratorem quem et ille quere¬

Expanded text:
publicae, iungeret. parum fortis videtur quibusdam, quibus optipublicae, iungeret. parum fortis videtur quibusdam, quibus optime respondit ipse, non se timidum in suscipiendis, sed in providendis periculis; quod probavit morte quoque ipsa, quam praestantissimo suscepit animo. quodsi defuit his viris summa virtus, sic quaerentibus, an oratores fuerint, respondebo, quomodo Stoici, si interrogentur an sapiens Zeno, an Cleanthes, an Chrysippus ipse, respondeant, magnos quidem illos ac venerabiles, non tamen id, quod natura hominis summum habet, consecutos. nam et Pythagoras non sapientem se, ut qui ante eum fuerunt, sed studiosum sapientiae vocari voluit. ego tamen secundum communem loquendi consuetudinem saepe dixi dicamque, perfectum oratorem esse Ciceronem; ut amicos et bonos viros et prudentissimos dicimus vulgo, quorum nihil nisi perfecte sapienti datur. sed cum proprie et ad legem ipsam veritatis loquendum erit, cum quaeram oratorem, quem et ille quaere
Abbreviated transcription (Latin):
tibus fides desit iudeatur q talis aduocatus male causȩ̃
argumentũ. Nunc de iis dicendum est quę mihi quasi cõ¬
spiratione quadã uulgi reclamari uidentiur. Orator gͦ
Demosthenes non fuit: atꝗ malum uirũ accepimus nõ citero:
atque huus quoq mores multi reprehenderũt. Quid agã:
magna responsi inuidia subeunda est mitigande sunt pus
aures. Mihi enim nec demosthenes tam graui morũ dignꝰ
uidetur inuidia ut oĩa quȩ in eum ab inimicis congesta.
sunt credam. Cum et pulcherrima eius rei.p. consilia et
finem uite clarum legam. Nec. M. tullio defuisse uideo¬
ĩ ulla parte cuus optimi uoluntatem. Testimonio est actus
nobilissime consulatus integerrime prouincia administra¬
ta. et repudiatus uigiti uiratus et ciuilibus belli quȩ
in etate cius grauissima inciderũt neque spe neq metu
declinatus aũĩs quo minus optimis se partibus id ẽ rei p

Expanded text:
tibus fides desit, videaturque talis advocatus malae causae tibus fides desit, videaturque talis advocatus malae causae argumentum. nunc de iis dicendum est, quae mihi quasi conspiratione quadam vulgi reclamari videntur. Orator ergo Demosthenes non fuit? atqui malum virum accepimus. non Cicero? atqui huius quoque mores multi reprehenderunt. quid agam? magna responsi invidia subeunda est, mitigandae sunt prius cures. mihi enim nec Demosthenes tam gravi morum dignus videtur invidia, ut omnia, quae in eum ab inimicis congesta sunt, credam, cum et pulcherrima eius in re publica consilia et finem vitae clarum legam, nec Min ulla parte civis optimi voluntatem. testimonio est actus nobilissime consulatus, integerrime provincia administrate et repudiatus vigintiviratus, et civilibus bellis, quae in aetatem eius gravissima inciderunt, neque spe neque metu declinatus animus, quo minus optimis se partibus, id est rei
Abbreviated transcription (Latin):
tatem obstinatus ut audeat dicere eodem ingenio. stu¬
dio doctrina preditũ nihilo deteriorem futurum oratorem
malum uirum ꝗͣ bonũ. cõuincamus hiuus quoq amẽtiã
N am hoc certe nemo dubitabit omnem oratorem id agere ut
iudici quę proposita fuerint. uera et honesta uideantur
utrum igitur hoc facilius bonus uir ꝑsuadebit an malus :
bonus quid et dicet sepius uera atq honesta. Sed etiã si qñ
aliquo ductus officio quod accidere ut mox docebimus põt
falso hȩc affirmatur conabitua maiore cum fide necesse ẽ
audiatur at malis hominibus ex contemptu opinionis et
ignorantia recti non nunquam extidit ipa simulatio. Inde
ĩ modeste proponunt sine pudore affirmant sequitur ĩ
iis quę certum est effici non posse deformis ꝑtinacia et irri¬
tus labor. Nam sicut in uita ita ĩ causis quoq spes impro¬
bas hñt. frequenter aut̃ accidit ut his etiam uera dicen¬

Expanded text:
tatem obstinatus, ut audeat dicere, eodem ingenio, stutatem obstinatus, ut audeat dicere, eodem ingenio, studio, doctrina praeditum nihilo deteriorem futurum oratorem malum virum quam bonum: convincamus huius quoque amentiam. nam hoc certe nemo dubitabit, omnem orationem id agere, ut iudici, quae proposita fuerint, vera et honesta videantur. utrum igitur hoc facilius bonus vir persuadebit an malus? bonus quidem et dicet saepius vera atque honesta. sed etiam si quando aliquo ductus officio quod accidere, ut mox docebimus, potest falso haec adfirmare conabitur, maiore cum fide necesse est audiatur. at malis hominibus ex contemptu opinionis et ignorantia recti nonnunquam excidit ipsa simulatio. inde immodeste proponunt, sine pudore adfirmant. sequitur in iis, quae certum est effici non posse, deformis pertinacia et irritus labor. nam sicut in vita, ita in causis quoque spes improbas habent. frequenter autem accidit, ut iis etiam vera dicen
Abbreviated transcription (Latin):
dine penitentia penarũ omniũ expectatione torquet᷑
Quis int᷑ hȩc litteris aut ulle bone arti locus: non herele
magis ꝗͣ frugibus ĩ terra sentibus ac rubis occupata. age
non ad ꝑferendos studicrum labores necessaria fruga¬
litas: Q uid ergo ex libidine ac luxuria spei: nõ precipue
acuit ad cupiditatem luteraꝵ amor laudis : Num igit᷑
malis esse laudem cure putamus: Iam hoc quis non
uidet maximã partem orationis in tractatũ eꝗ boniq
consistere : dicet ne de his secandũ debitam rerum
dignitatem malus atq iniquus. Deniq ut maximam
partem questionis eximã demus id qued nullo modo fie¬
ri pct idem ingenii. studii doctrinȩ pessimo atq optimo
uiro uter melior dicetur orator nimirim ꝗ homo
quoque melior. Non igitur unquã malus idem homo
lius est alud. Sed ne more socraticoꝵ nobis met ipsi re¬
sponsum finxisse uideamus. sit acleo aliquis contra ueri¬

Expanded text:
dine, paenitentia, poenarum omnium exspectatione torquetur. dine, paenitentia, poenarum omnium exspectatione torquetur. quis inter haec litteris aut ulli bonae arti locus? non hercule magis quam frugibus in terra sentibus ac rubis occupata. age , non ad perferendos studiorum labores necessaria frugalitas? quid ergo ex libidine ac luxuria spei? non praecipue acuit ad cupiditatem litterarum amor laudis? num igitur malis esse laudem curae putamus? iam hoc quis non videt, maximam partem orationis in tractatu aequi bonique consistere? dicetne de his secundum debitam rerum dignitatem malus atque iniquus? denique , ut maximam partem quaestionis eximam, demus, id quod nullo modo fieri potest, idem ingenii, studii, doctrinae, pessimo atque optimo viro: uter melior dicetur orator? nimirum qui homo quoque melior. non igitur unquam malus idem homo lius est aliud. sed , ne more Socraticorum nobismet ipsi responsum finxisse videamur, sit aliquis adeo contra veri
Abbreviated transcription (Latin):
turpiumq consortiũ et cogitare optima simul et deter¬
rima nõ magis est unius animi ꝗͣ eiusdem hominis bonũ
eẽ ac malum. Tum illa quoq ex causa ꝙ mentem tante
rei intentam uacare omnibus aliis etiam culpa carenab
curis oportet. Ita demum enim libera ac tota. nulla
destringente atq alio ducente causa spectabit ia solum
ad quod accingitur. & si agrorũ nimia cura et solicitior
rei familiaris diligentia uenandi uoluptas et dati spec¬
taculis dies multum studiis auferũt huic enim rei peit
tempus quod cunq alteri datur. quid put amus factu¬
ras cupiditatem auaritiã: inuidiam quarũ impoten¬
tissime cogitationes sõnos etiam ip̃os et illa ꝑ quietem ui¬
sa ꝑturbent. Nihil est enim tam occupatum tam multi¬
fonme tot ac tam uariis affectibus cõcisum atq lacera¬
tum ꝗͣ mala mens. Nam et cum insidiatur precuris labore
distringitur. Etiam cum sceleris compos fuerit sollicitu¬

Expanded text:
turpiumque consortium, et cogitare optima simul ac deterturpiumque consortium, et cogitare optima simul ac deterrima non magis est unius animi quam eiusdem hominis bonum esse ac malum; tum illa quoque ex causa, quod mentem tantae rei intentam vacare omnibus aliis etiam culpa carentibus curis oportet. ita demum enim libera ac tota, nulla distringente atque alio ducente causa, spectabit id solum ad quod accingitur. quodsi agrorum nimia cura et sollicitior rei familiaris diligentia et venandi voluptas et dati spectaculis dies multum studiis auferunt huic enim rei perit tempus, quodcumque alteri datur, quid putamus facturas cupiditatem, avaritiam, invidiam, quarum impotentissimae cogitationes somnos etiam ipsos et illa per quietem visa perturbent? nihil est enim tam occupatum, tam multiforme, tot ac tam variis adfectibus concisum atque laceratum quam mala mens. nam et cum insidiatur, spe, curis, labore distringitur; et etiam cum sceleris compos fuit, sollicitu
Abbreviated transcription (Latin):
ca fuerit. si facultatem dicendi sociam scelerũ aduesam
ĩnocentiȩ. hostem ueritatis inuenis. mutos enim nasci et
egere omni ratione satius fuisset q̃ prouidentię munera
ĩ mutuã ꝑnitiẽ conuertere. longius tendie hoc iudicium
meũ. Neque enim tantũ id dico cum qui sit orator
uirum bonum esse oportere. sed ne fucurum quiđ orato
rem nisi uirum bonum. Nam certe nec intelligentiam
concesseris iis qui proposita honestorũ ac turpium uia
peiorem seꝗ malent neque prudentiam cum in grauissi¬
mas frequenter legum semꝑ uero male conscientiȩ penas
a se met ipis improuiso reꝵ exitu induantur. Ꝙ si
neminem malum eẽ nisi stultum eundem nõ modo a sapi¬
entibus dicit᷑. sed uulgo quoq semꝑ est creditum cẽte
non fiet unquã stultus orator. Adde ꝙ ne studio quiđ̃
oꝑis pulcherrimi uacare mẽs nisi omnibus uitiis libera
potest. Primũ ꝙ in eorum pectore nullum est honestoꝵ

Expanded text:
ca fuerit, si facultatem dicendi sociam scelerum, adversam ca fuerit, si facultatem dicendi sociam scelerum, adversam innocentiae hostem veritatis invenir. Maros enim nasci, et egere omni ratione satius fuisset, quam providentiae munera in mutuam perniciem convertere. 2. Longius tend it hoc iudicium meum. Neque enim tantum id dico, eum qui sit orator virum bonum esse oprem nisi virum bonum. nam certe neque intelligentiam concesseris iis qui, proposita honestorum ac turpium via, peiorem sequi malent, neque prudentiam, cum in gravissimas frequenter legum, semper vero malae conscientiae poenas a semet ipsis improviso rerum exitu induantur. quodsi neminem malum esse nisi stultum eundem non modo a sapientibus dicitur, sed vulgo quoque semper est creditum, certe non fiet unquam stultus orator. adde quod ne studio quidem operis pulcherrimi vacare mens nisi omnibus vitiis libera potest: primum quod in eodem pectore nullum est honestorum
Abbreviated transcription (Latin):
quo sit usurus ꝑfectus orator satis ht̃ dicere. at nr̃a temeri¬
tas etiam mores ei conabitur dare et assignabit officia ita
nec antecedentem conseꝗ possumus et longius eundum est
ut res feret. probabilis tñ cupiditas honestoꝵ et tutioris auda¬
cie est cemptare quibus paratior uenia est
NTergo nobis orator quem instituimus is qui a.M
catone finitur uir bonus dicendi peritus. uerũ id quod
ille posuit prius et ipsa natura potius ac maius est utique
uir bonus id non eo tantum ꝙsi uis illa dicendi malitiam
instruxerit nihl sit publicis priuatis q rebus ꝑnitiosius
eloquentia. Nos q ipĩ qui pro uirili parte conferre ali¬
quid ad facultatem dicendi conati sumus pessime mere¬
amur de rebus humanis si latroni comparemus hiȩe ar
ma nõ militi. Quid de nobis loquor: rerum ipa natu¬
ra in eo quod p̃cipue indulxisse homini udetur quoq
nos a ceteris animalibus seperasse non parens sed nouer¬

Expanded text:
quo sit usurus perfectus orator, satis habet dicere. at nostra temeriquo sit usurus perfectus orator, satis habet dicere. at nostra temeritas etiam mores ei conabitur dare et adsignabit officia. ita nec antecedentem consequi possumus, et longius eundum est, ut res feret. probabilis tamen cupiditas honestorum et velut tutioris audentiae est temptare, quibus paratior venia est. ergo nobis orator, quem constituimus, is, qui a M. Catone finitur, vir bonus dicendi peritus; verum, id quod et ille posuit prius et ipsa natura potius ac maius est, utique vir bonus. id non eo tantum, quod, si vis illa dicendi malitiam instruxerit, nihil sit publicis privatisque rebus perniciosius eloquentia, nosque ipsi, qui pro virili parte conferre aliquid ad facultatem dicendi conati sumus, pessime mercamur de rebus ma, non militi. Quid de nobis loquor? Rerum ipsa natura in eo quod praecipue indulsisse homni videtur, quoque nos a ceteris animalibus separasse, non parens sed nover
Abbreviated transcription (Latin):
uel de ficere potius ꝗ̃ desperare. fefellit aũt ꝙ mitium a
parius ceperamus. mox uelut aura solic itante prouecti lon¬
gius dum tantum nota illa et plerisque artium scriptoribus
tractata precipimus ne adhuc a lutore procul uidebamur
et multos circa uelut usdem se uentis credere ausos habe¬
bamus. Iam cum eloquendi rationem nouissime retertã pau¬
cissimis ꝗ temptatam ingressi sumus rarus ꝗ iam procul
aporiu recessisset reꝑiebatur Postꝗ̃ uero nobis ille quen
instituebamus a dicendi magistris dimissus aut suo iam in¬
petu fertur aut maiora sibi auxilia ex ip̃is sapientiȩ penetra¬
libus petit. ꝗͣ i altum sumus ablati. sentire cepimus nuc̃
celum indiq et undiq pontus urlim modo in illa ĩ mensa
uastitate cernere uidemur. M. tulliũ qui tñ ipe quã uis
tanta atq ita instructa naue hoc mare ingressus contrahit
uela inlubet q remas. et de ipõ demum genere dicendi quo

Expanded text:
vel deficere potius quam desperare. fefellit autem quod initium a vel deficere potius quam desperare. fefellit autem quod initium a parvis ceperamus. mox velut aura sollicitante provecti longius, dum tamen nota illa et plerisque artium scriptoribus tractata praecipimus, nec adhuc a litore procul videbamur et multos circa velut iisdem se ventis credere ausos habebamus. iam cum eloquendi rationem novissime repertam paucissimisque temptatam ingrcssi sumius, rarts, qui tam procul a portu recessisset, reperiebatur. postquam vero nobis ille, quem instituebamus, orator a dicendi magistris dimissus aut suo iam impetu fertur aut maiora sibi auxilia ex ipsis sapientiae penetralibus petit, quam in altum simus ablati sentire coepimus. nunc caelum undique et untdique pontus. unum modo in illa immensa vastitate cernere videmur M. Tullium, qui tamen ipse, quamvis tanta atque ita instruct nave hoc mare ingressus, contrahit vela inllibetque remos et de ipso demum genere dicendi,
Abbreviated transcription (Latin):
molesta: et uocis imitationibus resultans nec in utili¬
ter ex gretis ueteres transtulerũt quod ab iis sumptũ
lenax popiliꝰ pouĩt tẽ hanc in ociosam actionem. Optime ig̃
similia in bruto de .M. antonio dicit sed iam recepta est
actio paulo agitatior et̃ et exigitur et quibusdam partib
conuenit. ita tñ temperanda ne dũ actoris captamus elegã¬
tiam . ꝑdamus uiri boni et grauis auctoritatem:
ENTUM EST AD PARTEM OPERIS
Idestinati longe grauissimam. Cuius equid onus¬
si tantum opinione prima concipere potussem
Aquanto me primi feres sentio maturius consuliusse
uires meas: sed initio pudor omutendi quȩ promiseram tenuit
mox quanquam ꝑ singulas prope partes labor cresceret ne
perderem quȩ iam effecta erant ꝑ omnes difficultates animo
me sustentaui. Quare nũc quoque luet maior ꝗ̃ inquam
moles prenat tñ prospicienti finem mibi constitũtum est

Expanded text:
molesta et vocis mutationibus resultans. nec inutilimolesta et vocis mutationibus resultans. nec inutiliter ex Graecis veteres transtulerunt, quod ab iis sumptum Laenas Popilius posuit, esse hanc negotiosam actionem. optime igitsimilia in Bruto de M. Antonio dicit. sed iam recepta est actio paulo agitatior et exigitur et quibusdam partibus convenit, ita tamen temperanda, ne, dum actoris captamus elegantiam, perdamus viri boni et gravis auctoritatem. ventum est ad partem operis destinati longe gravissimam. cuius equidem onussi tantum opinione prima concipere potuissem, quanto me premi ferens sentio, maturius consulmssem vires meas. sed initio pudor omittendi, quae promiseram, tenuit; mox, quanquam per singulas prope partes labor cresceret, ne perderem, quae iam effecta erant, per omnes difficultates animo me sustentavi. quare nunc quoque, licet maior quam unquam moles prernat, tamen prospicienti finem mihi constitutum est
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset fedissimũ uideret᷑. Quare norit se quis que nec tm̃
ex coibus preceptis.sed ẽt ex natura sua capiat consiliũ for¬
mande actionis. Neque illud tñ est nefas ut aliquem uel oĩa
uel plura deceãt. huius quoq loci clausula sit eadem necesse ẽ
quȩ ceteroꝵ ẽ regnare maxime modum. non enim comedũ
esse sed oratorem uolo. Quare nec ingestu persequemur
omnes argutias. nec in loquendo distinctionibus temporibus
affectionibus moleste utemur ut si sit in scena dicendum. Q đ
igitur faciam: non eam: ne nũc quidem cum accersor ultro:
an potius ita me comparem non perpeti mere tri cũ cõtu¬
melias: hc enim dubitationes moras uocis flexus uari¬
as manus. diuersos nutus. actor adhubebit. Aliud ora¬
tio sapit. nec uult nimium esse condita actione eni
constat non imitatione. Quare non immerito rebre¬
henditus pronuntiatio uultuosa: et gestic ulationibus

Expanded text:
fecisset, foedissimum videretur. Quare norit se quisque, nec tantum fecisset, foedissimum videretur. Quare norit se quisque, nec tantum ex communibus praeceptis, sed etiam ex natura sua capiat consilium formandae actionis. neque illud tamen est nefas, ut aliquem vel omnia vel plura deceant. huius quoque loci clausula sit eadem necesse est, quae ceterorum est, regnare maxime modum. non enim comoedum esse, sed oratorem volo. quare neque in gestu persequemur omnes argutias nec in loquendo distinctionibus, temporibus, adfectionibus moleste utemur. ut si sit in scena dicendurm: quid igitur faciam? non eam, ne nunc quidem, cum arcessor ultro? an potius ita me comparem non perpeti meretricum contumelias? Hic enim dubitationis moras, vocis flexus, varias manus, diversos nutus actor adhibebit. aliud oratio sapit nec vult nimium esse condita; actione enim constat, non imitatione. quare non immerito reprehenditur pronuntiatio vultuosa et gesticulationibus