comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gnaralitterarum. Perhanc discimꝰ om̃i auitia deuitare. Haeccũ dico cũq
phanc uitareuitia dico ñ tam̃ qͦmodouitent᷑ ostendo. artẽ illã extrinsecꝰ
doceo ꝑ quãsola scientia discitur: siaut̃ dicã q̃ sintpartes orationis. quȩ sylla¬
bȩ. quaelitterae qͥbq modis om̃ailla constent. qͦpac touitia uitent᷑. tc̃ erit
illa ars cui ẽ nom̃ ĩ trinseꝰ. ñ q̃ ad scientiã nrãm tantũ ꝓficit. sꝯqͣĩ actusit. Ergo&
ars rhethorica duplex ẽ: nam ẽ extrinsecꝰ & intrinsecus. Intrinsecus
aut̃ illa ẽ. que nobis adactus p̃cepta artis in sinuat. Ex trin secus porro. quȩ
nobis quid sit rethorica demonstrat. Quã cũ de monstrauerit . scimustan¬
tũ sꝯ exercere ñ possumꝰ. Hancitaq artẽ extrinsecꝰ. q̃ solã scientiã parit.
quinq: reb: tulliꝰostendit. Genereartis. offitio fine matheria partib:

Expanded text:
gnara litterarum; per hanc discimus omnia uitia deuitare: haec cum dico cumque gnara litterarum; per hanc discimus omnia uitia deuitare: haec cum dico cumque per hanc uitari uitia dico, non tamen quo modo uitentur ostendo. Artem illam extrinsecus doceo per quam sola scientia discitur; si autem dicam quae sint partes orationis, quae syllabae, quae litterae quibusque modis omnia illa constent, quo pacto uitia uitentur, tunc erit illa ars, cui est nomen intrinsecus, non quae ad scientiam nostram tantum proficit, sed quae in actu sit. Ergo et ars rhetorica duplex est; nam est extrinsecus et intrinsecus. Intrinsecus autem illa est quae nobis ad actus praecepta artis insinuat, extrinsecus porro quae nobis quid sit rhetorica demonstrat; quam cum demonstrauerit, scitnus tantum, sed exercere non possumus. Hanc itaque artem extrinsecus, quae solam scientiam parit, quinque rebus Turnus ostendit, genere artis, officio, fine, materia, partibus.
Abbreviated transcription (Latin):
est hominũ etbeluarũ et int̃ sehominũ Hocsi forte nonnatura modo neq exer¬
citatione conficit᷑ uerũ etiã artificio quodã cõparat᷑. V supͣ diamus possibile hic
tractatur idẽ posse ab hominib ꝑ artẽ eloquentiã cõp̃hendi Necessario ergo
prius qua eloquentiȩ p̃cepta trader& exhortatus ẽ. ab honesto abutili. apossi¬
bili & debere ab hominib: et posse eloquentiã cõp̃hendi Sed antequã dep̃ceptis
oratoriis dicamus uidet̃ dicendũ degenere ipsius artis Om̃is arsduplex. ẽ idef
duplicẽ faciẽ habet secundũ p̃ceptũ sententiãq uarronis. qui ait. ẽẽ artẽ eatri¬
nsecus unã. aliam in trinsecus. Ars extrinsecus talis ẽ. que no bisscienti am
solã tradit: Intrinsecus. quae itadatscientiã. ut illud ipsũ qđ scientiãdat.: qͥb
rationib faciamus ostendat: Ita illa ad scientiã solã ꝓficit. ħ adscientiã quȩiactu
sit u puta sidicã grãmatica ars ẽ. gnara partiũ orationis. gnara syllabarũ

Expanded text:
est hominum et beluarum et inter se hominum. HOC SI FORTE NON NATVRA MODO NEQVE EXERCITATIONE CONFICITVR, VERVM ETIAM ARTIFICIO QVODAM COMPARATVR. Vt supra diximus, possibile hic tractatur, id est, posse ab hominibus per artem eloquentiam comprehendi. Necessario ergo priusquam eloquentiae praecepta traderet exhortatus est ab honesto, ab utili, a possibili, et debere ab hominibus et posse eloquentiam comprehendi. SED ANTE QVAM DE PRAECEPTIS ORATORIIS DICIMVS, VIDETVR DICENDVM DE GENERE IPSIVS ARTIS. Omnis ars duplex est, id est, duplicem faciem habet secundum praeceptum sententiamque Varronis, qui ait "esse artem extrinsecus unam, aliam intrinsecus". Ars extrinsecus talis est quae nobis scientiam solam tradit, intrinsecus quae ita dat scientiam, ut illud ipsum quod scientia dat quibus rationibus faciamus ostendat. Ita illa ad scientiam solam proficit, haec ad scientiam quae in actu sit. Vt puta si dicam 'grammatica ars est gnara partium orationis, gnara syllabarum,
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia fecerit. ansapientia sed cũ eloquentia. Primoitaq cognoscerede¬
bemus quot modis. quidꝑsuadeat sapientia. & possumus intelligere:
multum hi celoquentiã ualuisse. Sapientia igitur sola duobus modis ali¬
quid ꝑsuad&:. Aut cũtac& & aliquidfacit. &id qd̾ facit qui abonũ ẽ alter
imitatur. iđ ut quicquid tacitꝰ fecerit sapiens: id alter. re. ñ uerbis doctus
imitetur: Aut cũ aliqd faciendũ. ł ñ faciendũ uerbis ꝑsuad&. & hoc duplici
modo. Nuncnaturalib uerbis. nc̃peloquentiã. Hoclo co negat᷑ sapientiã

Expanded text:
sapientia fecerit an sapientia, sed cum eloquentia. Primo itaque cognoscere desapientia fecerit an sapientia, sed cum eloquentia. Primo itaque cognoscere debemus quot modis quid persuadeat sapientia; et possumus intellegere multum hic eloquentiam ualuisse. Sapientia igitur sola duobus modis aliquid persuadet: aut cum tacet et aliquid facit, quod quia bonum est alter imitatur, id est, ut quidquid tacitus fecerit sapiens, id alter re, non uerbis ductus imitetur; aut cum aliquid faciendum uel non faciendum uerbis persuadet, et hoc duplici modo: nunc naturalibus uerbis, nunc per eloquentiam. Hoc loco negat tacita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficerepotuisse. ut homines a consuetudine subito conuerter&.
& addiuersas rationes uitae traducer&. nr ard¬
Gunt multa quac solo habitu sii ꝑfecta sunt. st̃ multa quȩ & habitu &
teu utathletasi habeat corporis magnitudinem non continuo
ꝑfectus t̃. nisi ei & usus accedat. Ut orator concepto tocius sente¬
tiachabitu: ñ continuo ꝑfectus e nisi & eiusus accedat. Sapien¬
tia uero habitusui ꝑfecta ẽ. nec in dig& uocis .i. usus. Sufficit ei aut̃ intra
animos contineri Asuergo nihilconsequitur. Et siquando concepta uerbis uo¬
luerit indicart. nonidõ sapiens sapientiorfit. quia indicat᷑ sapientẽ. sed ꝑfec¬
ta acsaluasapientia: quiddã ei adactus alios accedit. Ergo homines ex in¬
manib acferis. mites redditi acmansueti. paulatim quoq honestũ atq utile didi¬
cerunt. Sed quia deexordio eloquentia eloquitur. uideamus utrũ haec sola

Expanded text:
perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret et ad diversas rationes vitae traduceret. aunt multa quae solo habitu sui perfecta sunt, multa quae et habitu et usu; ut athleta si habeat corporis magnitudinem, non continuo perfectus est nisi ei et usus accedat; ut orator concepto totius scientiae habitu non continuo perfectus est, nisi ei et usus accedat; sapientia uero habitu sui perfecta est nec indiget uocis, id est usus. Sufficit ei autem intra animos contineri: usu ergo nihil consequitur. Et si quando concepta uerbis uoluerit indicare, non ideo sapiens sapientior fit quia indicat se sapientem, sed peta ac salua sapientia quiddam ei ad actus alios accedit. Ergo homines ex inmanibus ac feris mites redditi ac mansueti, paulatimque honestum atque utile didicerunt. Sed quia de exordio eloquentiae loquitur, uideamus utrum hoc sola
Abbreviated transcription (Latin):
reclamantes. Nihil egerat eloquentia. sistatim ut in sinuarecoepit
quid eẽt honestum atq: utile persuasiss&. Sed ostendit magnas in.ẽe.
uires eloquentiae si adid quoderat optimum traduxit in uitos. & ne
uideant᷑ idcrco reclam asse. quod resoptima non eẽt ideo ait propt̃ inso¬
lentiã primoreclam antes Deinde neeloquentiae quibusdam uene¬
nis &iam ad malãrem traductiuideantur. propt̃rationem inqͥt.
atq orationem studiosius audientes. Ergo ubi ratio .ẽ. & sapientia:
malitia in eẽ non potest. Rationem adsententiarũ grauitatem
referendã sciamus. orationem ad ornam̃ta uerborũ. Exferis & in¬
manibus mites red didit & mansuetos. Difficile ẽ rem aliquã cui¬
cũq tollere difficilius aliamdare: Hic utrũq factũ ẽ. Sublata
ẽ hominib feritas atq in manitas. &data ẽ humanitas &m ansuetudo
cmihi quidem hõc nec tacita uidetur. nec in opsdicendi sapientia

Expanded text:
RECLAMITANTES. Nihil egerat eloquentia, si statim, ut insinuare coepit RECLAMITANTES. Nihil egerat eloquentia, si statim, ut insinuare coepit quid esset honestum atque utile, persuasisset. Sed ostendit magnas inesse uires eloquentiae, si ad id quod erat optimum traduxit inuitos. Et ne uideantur idcirco reclamasse quod res optima non esset, ideo ait 'propter insolentiam' et 'primo reclamitantes'. Deinde ne eloquentiae quibusdam uenenis etiam ad malam rem traducti uideantur, PROPTER RATIONEM, inquit, ATQVE ORATIONEM STVDIOSIVS AVDIENTES. Ergo ubi ratio est et sapientia malitia Messe non potest. 'Rationem' ad sententiarum grauitatem referendam sciamus, 'orationem' ad ornamenta uerborum. EX FERIS ET IMMANIBVS MITES REDDIDIT ET MANSVETOS. Difficile est rem aliquam cuicumque tollere, difficilius aliam dare. Hic utrumque factum est: sublata est hominibus feritas atque immanitas, data humanitas et mansuetudoac mihi qui- dem hoc nec tacita videtur nec inops dicendi sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
xta sunt. ut secerni posse ui¬
deant᷑ quẽ ad modũ si fiat ater¬
uus extritico & hordeo Quã¬
quã ergo hȩc duo mixtasint.
tam̃ aliquomodo & secerni
possunt. Et enĩ siquid alicui pͣ¬
sto. nec gratiã reposco. ne hone¬
stũ ẽ. Ađ id ipsũ qđ p̃sto. sigra¬
tiã reposco. fit utile Ergo pri¬
mũ sit illud solũ honestũ quod
ꝑseplac&. nulla ad iuncta gra¬
tia. Hoc mediũ honestũ utile.¬
qđ cũ utilitate ẽ. Tertia sit cõ¬
moditas. quȩ solis lucris in¬
tentaẽ. abiecta om̃i honestate.
Honestũ uero philo sophicũ
soliglori a estud&. ab iecta &iam utilitate: Nunc ergo qm̃ collectis
hominibus & congregatis ciuitas facta ẽ. quid debet ꝑsuaderi. quid homi¬
nibus in sinuarie Non honestum illud solum quo dphilosophorũ ẽ. non
commoditas quȩ hominũ ꝑditoꝵ ẽ. sedilludm edium honestum atq: utile:
qđ in omi republica. qđ in om̃i ciuitate uersat᷑. Primo propter insolentiã

Expanded text:
xta sunt ut secerni posse uixta sunt ut secerni posse uideantur, quem ad modum si fiat aceruus ex tritico et hordeo. Quamquam ergo duo haec mixta sint, tamen aliquo modo et secerni possunt. Etenim, si quid alicui praesto nec gratiam reposco, honestum est; at id ipsum quod praesto, si gratiam reposco, fit utile. Ergo primum sit illud solum honestum quod per se placet nulla adiuncta gratia; hoc medium honestum quod cum utilitate est; tertia sit commoditas, quae solis lucris intenta est abiecta omni honestate. Honestum uero philosophicum studet abiecta etiam utilitate. Nunc ergo, quoniam collectis hominibus et congregatis ciuitas facta est, quid debet persuaderi? quid hominibus insinuari? Non honestum illud solum quod philosophorum est, non commoditas, quae hominum perditorum est, sed illud medium honestum atque utile quod in omni re publica, quod in omni ciuitate uersatur. PRIMO PROPTER INSOLENTIAM
Abbreviated transcription (Latin):
qui soli gloriȩ student. nichil¬
q ad sui utilitatẽ ger. Quicꝗd
sanciunt. consideratione bo¬
ni maliq: generati sanciunt.
ã gratia in eodẽ uersantiũ ꝑso¬
narũ. Honestũ uero illud cũ
utili . ideo honestũ uocat. qui¬
a id quod iunctũ ac duplexẽ.
ab eo qđ mauis ẽ nom̃ accepit. Ve¬
dent. qui inciuitate uersantur:
Quod quidẽ honestũ. utilitati se¬
ꝑ adiunctũ ẽ. & utilitas hones¬
tati Hoc &iã socrates ait. Nichil
ẽẽ utile. qđ ñ honestũ sit. nichil
honestũ. qđ ñ utilesit. Sed ut
ipsũ intelligamꝰ. rerũ exẽpla ꝓ¬
ferenda sunt. Esse iudicẽ hone¬
stũ ẽ. lunctaẽ tam̃ utilitas ho¬
nestati. Na nemo ei inuiriã facit.
nemo seruis eius. prodest poste¬
ris. liberis eius prodest. Amicis
ergo siquid p̾stat. etiã utile ẽ.
Sed quã quã hȩc duo iuncta suñ
Ñ tam̃ ita mixta sunt. ut uino
aqua miscet᷑. scilic& ut secerm
nullo modo possunt: sed itami¬

Expanded text:
qui soli gloriae student nihilqui soli gloriae student nihilque ad sui utilitatem gerunt; quidquid sanciunt, consideratione boni malique generatim sanciunt, non gratia in eodem uersantium personarum. Honestum uero illud cum utili ideo honestum uocatur, quia id quod iunctum ac duplex est ab eo quod maius est nomen accipit. Vedent, qui in ciuitate uersantur. Quod quidem honestum utilitati semper adiunctum est et utilitas honestati. Hoc etiam Socrates ait, nihil esse utile quod non honestum sit, nihil honestum quod non utile sit. Sed ut ipsum intellegamus, rerum exempla proferenda sunt. Esse iudicem honestum est; iuncta est tamen utilitas honestati; nam nemo ei iniuriam facit, nemo seruis eius; prodest in posterum, liberis prodest. Amicis ergo si quid praestat, etiam utile est. Sed quamquam haec duo iuncta sint, non tamen ita mixta sunt ut uino aqua miscetur, scilicet ut secerni nullo modo possint, sed ita mi
Abbreviated transcription (Latin):
ad actꝰ fuisse rationes. Etut in¬
tellegas. iã de causis eẽ dictum.
ratione quadã inquit cõpulit
unũ in locũ & congregauit. Dix¬
imus rationẽ eẽ rei gerendae
ordinẽ necessariũ. ut puta. hoc
primũ deb& fieri. hoc deinde
actertio. Vt nunc primo cõpel¬
luntur homines post congre¬
gantur. de inde in unã quãq: re
inducunt᷑ utilẽ atq honestã
Cõpulit unũ in locũ. & congre¬
gauit. Cõpulit. quasi inuitoꝵ
est lã uolentiũ congregauit
Sed debemus scire. quid sit cõpu¬
lit. & c̃gregauit. quasi ciuitate
fecit Nã ut supra diximꝰ ciui¬
tas ẽ collecta hominũ multitu¬
do adire uiuendũ. Ergo elo¬
quentia plurimũ ꝓdest. Nã
facit ciuitatẽ. & quic quidu¬
tile. atq honestũ ẽ insinuat
Et eos in unã quãq re induces
utilẽ atq: honestã. Cicero du¬
plex eẽ honestũ doc&. Vnum
illud solũ atq purũ Aliud qđ
cũ utili indactum sit. Sed solũ
illud apud paucos ẽ. eosscilic&

Expanded text:
ad actus fuisse rationes. Et ut intellegas iam de causis esse dictum, 'ratione quadam', inquit, 'compulit unum in locum et congregauit'. Diximus rationem esse rei gerendae ordinem necessarium, ut puta, hoc primum debet fieri, hoc deinde, hoc tertio, ut nunc primo compelluntur homines, post congregantur, deinde in unamquamque rem inducuntur utilem atque honestam. COMPVLIT VNVM IN LOCVM ET CONGREGAVIT. 'Compulit' quasi inuitorum est, iam uolentium 'congregauit'. Sed debemus scire quid sit 'compulit et congregauit', quasi ciuitatem fecit. Nam, ut supra diximus, ciuitas est collecta hominum multitudo ad iure uiuendum. Ergo eloquentia plurimum prodest: nam facit ciuitatem et quidquid utile atque honestum est insinuat. ET EOS IN VNAM QVAMQVE REM INDVCENS VTILEM ATQVE HONESTAM. Cicero duplex esse honestum docet, unum illud solum atque purum, aliud quod cum utili iunctum sit. Sed solum illud apud paucos est, eos scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
it. honestissimas fuisse. optimas¬
q: rationes. ut ad actus eloq̃n¬
tia nasceretur. Explicitiser¬
go honestissimis causis. incip
ostendere optimas eloquentiȩ¬

Expanded text:
it, honestissimas fuisse causas optimasque rationes, ut ad actus eloquentia nasceretur. Explicitis ergo honestissimis causis incipit ostendere optimas eloquenti
Abbreviated transcription (Latin):
redebet hȩctria breuitatẽ absolutionẽ paucitatẽ. Breuitasin uerbis ẽ
Absolutio intoto paucitas i ngenerib: Preuitas est : cũ uuis ine cesseriũ
ullũ assumit᷑ uerbũ Hȩc in hoc genere idcrco ẽ utilis qđ reb: ipsis et par¬
tib causȩ ñ uerbis neq extra neisornam̃tis auimus auditoris teuendasefe
dedecuma no frumto deindedeempto poscremo deȩstimetto. Nunedi¬
cem dedecuma uo frumeaito Deinde ubima ius ẽ. crim̃ deeo qđ solet publi¬
csspcus copanar i. Postremo ubinihil auaricia uerri sintactũ reliquit
dicemeti ã deestimato frum̃to ł lȩcitiq suꝑfiu uerborũ uobreuitate
partitionis uitaredebemꝰ ut animꝰ auditoris ñ uerbis sed reb: potius occupet᷑
Hȩc in hoc genere id circo ẽ utilis In hoc genere iđ in distributione. breuitas
utilis est̃ ad animos auditorũ ñ uerbis sed reb: potius occupandos splectim᷑¬
BSOLUTIO est : ꝑ quã omĩa q̃ incidunt in causct̃ generi de quib: dicendũ ẽ am

Expanded text:
re debet haec tria, breuitatem, absolutionem, paucitatem. Breuitas in uerbis est, absolutio in toto, paucitas in generibus. BREVITAS EST, CVM NISI NECESSARIVM nullum assumitur verbum: quae idcirco est utilis, quod rebus ipsis et partibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus ede decumano frumento, deinde de empto, postremo de aestimato', non 'dicemus de decumano frumento, deinde, ubi maius est crimen, de eo quod solet publicis pretiis comparari, postremo, ubi nihil auaritia Verris intactum reliquit, dicemus etiam de aestimato frumento'. Haec itaque superflua uerborum in breuitate partitionis uitare debemus, ut animus auditoris non uerbis sed rebus potius occupetur. HAEC IN HOC GENERE IDCIRCO EST VTILIS. In hoc genere, id est in distributione, breuitas utilis est ad animos auditorum non uerbis, sed rebus potius occupandos. ABSOLVTIO EST, PER QVAM OMNIA, QVAE INCIDVNT IN C
Abbreviated transcription (Latin):
hermagoras fuerat c̃fessus sine dubio ñ hȩc debuit sub qualitate ponere : Sinne
ꝗtc uerit docebit acero genera. eẽ causarũ Igitꝰ malehermagoras deliberatio¬
nẽ & demonstrationẽ sub qualitate collocauit : Ac primo ꝑ conditionalẽ quȩstio¬
nẽ iđ rpotheticat in gredit᷑ ꝓpositionẽ. Ubicũq: enĩ si ẽ sub quadã conditionẽ

Expanded text:
Hermagoras fuerit confessus, sine dubio non haec debuit sub qualitate ponere, sin Hermagoras fuerit confessus, sine dubio non haec debuit sub qualitate ponere, sin negauerit, docebit Cicero genera esse causarum. Igitur male Hermagoras deliberationem et demonstrationem sub qualitate collocauit. Ac primo per condicionalem quaestionem, id est hypotheticam, ingreditur propositionem. Vbicumque enim 'si' est, sub qua
Abbreviated transcription (Latin):
bere rep̃hendere & id breuit. Nesi in quit taceamus qđ primũ ẽ herma¬
gorȩ artes apꝓbare uideam᷑ etquare eiꝰ dẽ crtes ñ simꝰ secuti. causas dare nequeamꝰ
Deinde inquit nesilatissime hermagorȩ peccatũ ꝑ seqͥ uoluerimꝰ qđ quidẽ ẽ tertiã
nri sinquit p̃ceptis morã uideamꝰ afferre: Sed qđ mediũ .ẽ. depeccato hermagore
breuit̃ disputabimꝰ. GIDELBERATIO et de monstratio generas causarũ ñ pos
sunt rectepartes alitui generis causȩ putari : Eadẽ enĩ resalu genꝰ. eẽ . alupars
potest eidẽgenꝰ cẽ et pars ñ potest Deliberatio autẽ & demonstratio genera sunt cau
uestiohȩc ẽ qđ non rectehermagoras deliberationẽ & de monstrationẽ sarum
subqualitate posuerit : Cicero ergo ait ñ recte deliberationẽ & demonistratio¬
nẽ sub qualita te positas quia genera causarũ sunt: Qđsi genera causcrũ eẽ.

Expanded text:
bere reprehendere, et id breuiter, ne si, inquit, taceamus, quod primum est, Hermabere reprehendere, et id breuiter, ne si, inquit, taceamus, quod primum est, Hermagorae artes adprobare uideamur, et quare easdem artes non simus secuti, causas dare nequeamus; deinde, inquit, ne si latissime Hermagorae peccatum persequi uoluerimus, quod quidem est tertium, nostris, inquit, praeceptis moram uideamur adferre. Sed qratio et demonstratio genera sunt causarum, non sunt recte partes alicuius generis causae putari; eadem enim res alii genus esse, alii pars potest, eidem genus esse et pars non potest. deliberatio autem et demon- stratio genera sunt cauestio haec est, quod non recte Hermagoras deliberationem et demonstrationem sub qualitate posuerit. Cicero ergo ait non recte deliberationem et demonstrationem sub qualitate positas, quia genera causarum sint; quod si genera causarum esse
Abbreviated transcription (Latin):
exeplũ. Utrũ iustũ añ iniustũ sit. utrũ utile. an inutile sit. Iđd cũ quȩrit᷑.
ñ nom̃ rei. sedrri qualitas quȩrit᷑. & ideo qualitas appellataẽ. Incipit
hermagoramrip̃hendere. qui demonstrationẽ & debberationẽ subqͥlitate
constituerit: Quic generi hermagoras partes .iiii. subposuit. delibera¬
tiuã demonstratiuã uiridicialẽ. negocialẽ. Quod eiꝰ ut nos putamꝰ ñ¬
mediocre peccatũ rep̃hendendũ uidetꝰ: uerũ breui. neaut sitaciti p̃te¬
rierimus sine causa ñsecuti putem᷑ : aut si diucius in hoc c̃stiterimꝰ morã
atq impedim̃tũ reliquis p̃ceptis intulisse uideam᷑. Rep̃hendit ut dixi¬
mus hermagoram qđ demonstrationẽ & deliberationẽ subqualitate posu¬
erit cũ ipsa qualitas. iđ c̃stitutio. subdeliberatiua & demonstratiua sit.
Dequare. inc̃segentib: latius disputabit᷑. Iđ eius ut nos putamꝰ ñ medio¬
cre pec catũ. rep̃hondendũ uidet᷑. Ait graue hermagore percatũ sede¬

Expanded text:
AN INIVSTVM SIT, VTRVM VTILE AN INVTILE. Quod cum quaeritur, non nomen rei, sed rei qualitas quaeritur, et ideo qualitas appellata est. Incipit Hermagoran reprehendere, qui demonstrationem et deliberationem sub qualitate constituerit. HVIC GENERI HERMAGORAS QVATTVOR PARTES SVPPOSVIT, DELIBERATIVAM, DEMONSTRATIVAM, IVRIDICIALEM, NEGOTIALEM. Reprehenmediocre peccatum reprehendendum videtur, verum brevi, ne aut, si taciti praeterierimus, sine causa non secuti putemur aut, si diutius in hoc constiterimus, moram atque impedimen- tum reliquis praeceptis intulisse videamurmus, Hermagoran, quod demonstrationem et deliberationem sub qualitate posuerit, cum ipsa qualitas, id est constitutio, sub deliberativa uel demonstrativa sit. De qua re in consequentibus latius disputabitur. QVOD EIVS, VT NOS PVTAMVS, NON MEDIOCRE PECCATVM REPREHENDENDVM VIDETVR. Ait graue Hermagorae peccatum se de
Abbreviated transcription (Latin):
certũ hoc solo certũ. qđ neicio qͥd factũ ẽ : Infine itaq: factũ constat.
sedres ñ constat: & quia rei nom̃ seꝑ adiunc tuẽ. idõ de nomine c̃tro¬
uorsla ẽ Iđ inquit nom̃ breuit̃ nobis definiendũ .ũ &e contra atq: ad¬
uersarius dicat describendũ. &dat exẽplũ : Vt siquis sacrũ expriuato sur
ripuerit. fur ansacrilegus sit iudicandus: Factum c̃stat : Nã sacrũ¬
expriuato cstat ex̃ sublatum : De nomine incertũ ẽ . ut rũ ille fur ansa¬
crilegus iudic&ur: Iuarẽ definitionib: nr̃is. nom̃ illi aliud qua aduersarii
uolunt in uonene debemus: definienda rr̃serit uerbis & brruit̃ descri¬
benda: Adunũ quidẽ utrũq tendit: Sed quia multimodȩ st̃ defim¬
tiones iuideamꝰ interĩ ꝗd int̃sit int̃ definitionẽ & descriptionẽ: Definitio
talisẽ Nlomo amimal rationale bipes risus capax : Nescriptio uꝰ talir
Ergo qni defietra  taunmꝰ numc qͦ q quid tracteti deoseuat ln cribonus

Expanded text:
certum, hoc solo certum, quod nescio quid factum est. In fine itaque factum constat, sed res non constat. Et quia rei nomen semper adiunctum est, ideo de nomine controuersia est. Quod, inquit, nomen breuiter nobis definiendum est et contra atque aduersarius dicat describendum; et dat exemplum: VT Sripuerit, utrum fur an sacrilegus sit iudicandus; nam id cum quaerex privato constat esse sublatum; de nomine incertum est, utrum ille fur an sacrilegus iudicetur. Quare definitionibus nostris nomen illi aliud quam aduersarii uolunt imponere debemus. DEFINIENDA RES ERIT VERBIS ET BREVITER DESCRIBENDA. Ad unum quidem utrumque tendit, sed quia multi modi sunt definitionis, uideamus interim quid intersit inter definitionem et descriptionem. Definitio talis est: 'homo animal est rationale, bipes, risus capax'. Descriptio uero taliErgo quoniam de fine tractauimus, nunc quoque quid tractetur de qualitate uideamus.
Abbreviated transcription (Latin):
Secundũ partes generis causȩ iđ coniecturã finẽ qua litatẽ trans lationẽ
Tertiũ sit illud quicquid qualitati subicitꝰ ubi herma goras deliberationẽ &
demonstrationẽ c̃sticuit: Ergocicero primũ dic̃ de liberationẽ & demons¬
teatiorẽdiẽ q prima sunt scđa eẽ ñ pos sunt. Qđ si scđa ñsunt multominus
tertia eẽ posse qđ hermagoras constituis se corispicit᷑ Itaq meminisse
lebemꝰ. cue ronẽ deduob: tractare iđ de primo & scđo scilic& degenere tau

Expanded text:
cundum partes generis causae, id est coniecturam, finem, qualitatem, translationem, tertium sit illud quidquid qualitati subicitur, ubi Hermagoras deliberationem et demonstrationem constituit. Ergo Cicero primum dicit deliberationem et demonstrationem, quia prima sunt, secunda esse non posse; quod si secunda non sunt, multo minus tertia esse posse, quod Hermagoras constituisse conspicitur. Itaque meminisse debemus Ciceronem d
Abbreviated transcription (Latin):
aperire tantũ causã resenu mertndo: Atcũ uerba iungunt᷑ uł oratio quȩdicat
dehis eẽ dicendũ tunc constituit᷑ contro uersia. Quȩstor uerres fuit legatus
p̃torurbanꝰ p̃tor siciliensis Hoc solũ dicere aperire causc̃ ẽ sed partitione
ꝑdistributionẽ Atu illud adiungere. quare hȩcerit qua driꝑtita distributio
totius accusationis meȩ hoc ẽconstituere controuersiã Itaq ut diximus
partitiospecies habetduas. Vnã quȩ quid cũ ad uersarus c̃ueniat docet et
quidinc̃ trouersicsit Alterã quȩ discributionẽ habet mẽ brorũ in reliquã
orectionẽ : Illa superior speciescũ proposuerit quid conueniat id ipsũ ad se
indinat ut prosesticiat id quod aduersarius conficet᷑. Postetiuꝰ subiungit id

Expanded text:
aperire tantum causam res enumerando; at cum uel uerba iunguntur uel oratio quae dicat aperire tantum causam res enumerando; at cum uel uerba iunguntur uel oratio quae dicat de his esse dicendum, tunc constituitur controuersia: 'quaestor Verres fuit, legatus, praetor urbanus, praetor Siciliensis'. Hoc solum dicere aperire causam est, sed partitione per distributionem. At uero illud adiungere: "quare haec erit quadripertita distributio totius accusationis meae", hoc est constituere controuersiam. Itaque, ut diximus, partitio species habet duas, unam quae quid cum aduersariis conueniat docet et quid in controuersia sit, alteram quae distributionem habet membrorum in reliquam orationem. Illa superior species cum proposuerit quid conueniat, id ipsum ad se inclinat, ut pro se faciat id quod aduersarius confitetur; postea uero subiungit id
Abbreviated transcription (Latin):
auid qđ constiuit c̃trouersiã Nãq aperit᷑ causa et narratione in quaetiã
suntelligit᷑ quȩ sit c̃trouersia ñttim̃ abortore constituit᷑ Constituere esterũ
ꝓponerẽ & dicere quid in controuersic sit Ergo in narratione aperit᷑ causct
pon constitut᷑ c̃trouersica: At in partitione tãetsi aperit᷑ causci tam̃ ettons¬
pait̃ contiouersia ut ñ unũsit sedutrũq ficit: Nã aperitutiq causã quia
partat̃ quã quã aliomodo aperit quãin narratione Cũ enĩ dic̃ dicturus sũde
illo apca ẽ causci partitione hocẽ distributione Itẽmalic partitione
cũ dicitur. illud manifestũ ẽ ñ negatur illud negatur. utiq aperit᷑ causa.
sed partitione utdiximꝰ : In eotã et constituitur c̃trouersia cũ quid in c̃fessio¬
ue e docet᷑ quid innegatione : Alia autẽ partiꝗo quȩ distributionuncupat᷑ potest

Expanded text:
aliud quo constituitur controuersia. Namque aperitur causa et narratione, in qua etiam aliud quo constituitur controuersia. Namque aperitur causa et narratione, in qua etiam si intellegitur quae sit controuersia, non tamen ab oratore constituitur: constituere est enim proponere et dicere quid in controuersia sit. Ergo in narratione aperitur causa, non constituitur controuersia. At in partitione tametsi aperitur causa, tamen et constituitur controuersia, ut non unum sit sed utrumque fiat. Nam aperit utique causam quia partitur, quamquam alio modo aperit quam in narratione: cum enim dicit 'dicturus sum de illo', aperta causa est partitione. Hoc in distributione; item in alia partitione, cum dicitur 'illud manifestum est, non negatur; illud negatur', utique aperitur causa, sed partitione, ut diximus; in eo tamen et constituiturcontrouersia, cum quid in confessione sit docetur, quid in negatione. Alia autem partitio, quae distributio nuncupatur, potest
Abbreviated transcription (Latin):
signatur auditori in quo animũ debeit habere occupatum
n tequam dep̃ceptis partitionis dicamꝰ . prius dicendũ uidet᷑ quid intersit
interpartitionẽ et diuisionẽ Partitio ẽ tocius causȩ ꝑ partes constitutio
Diuisio ẽ rerũ sub partitione iacentium : Verũ hichoc anĩ ad uertendũ ÷
ut definitionẽ partitionis ñ ab eo quid sit. sed ab eo quid stcciat collegerit
Recte inquit abita incausi partitio illustrẽ etꝑspicuã totũefficitora¬
tionẽ Narrationis porro definitionẽ ab eo quid sit scimus eẽ collectt̃
Marratio ẽ. rerumgestarum aut ut gestarũ expositio. Dicit ittiq partitio¬
nemduas habere partes Distributionẽ et alic̃ quȩ ostendit quid aduerscc¬
ruc̃fiteant᷑ et quid in c̃tentione uerset᷑. Verũ utrtirũq: harũ partiũ duplex
effectus ẽ. Aperit causã et contro uersi ã c̃stituit: Aliud ẽ enĩ qđ aperitcausa

Expanded text:
stinatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum. stinatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum. ntequam de praeceptis partitionis dicamus, prius dicendum uidetur quid intersit inter partitionem et diuisionem: partitio est totius causae per partes constitutio, diuisio est rerum sub partitione iacentium. Verum hic hoc animaduertendum est, ut definitionem partitionis non ab eo 'quid sit', sed ab eo 'quid faciat', collegerit: 'recte', inquit, 'habita in causa partitio inlustrem et perspicuam totam efficit orationem'. Narrationis porro lo definitionem ab eo, quid sit, scimus esse collectam: 'narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expositio'. Dicit itaque partitionem duas habere partes, distributionem et aliam quae ostendit quid aduersarii confiteantur et quid in contentione uersetur. Verum utrarumque harum partium duplex effectus. Aperit causam et controuersiam constituit: aliud est enim quo aperitur causa,
Abbreviated transcription (Latin):
teriri poter᷑ p̃tereundo. quȩ dicendaer leuit̃ attingendo su diligenter
etenodate narrando: Acdenarratione quidẽ satis dictũ uidetur deui
obscuritate dicamꝰ. Aut utilia aduersariorũ manifeste atq aꝑte profercam
Verũ hȩctunc uitia sunt sicũ id faccimus. nihil nob ꝓdest̃ : Sȩpeenĩ prodest ut
tcili p̃uaricatione aliud qđ uolumꝰ optine repossimus Nc̃ ut obtinect daus
nechremes det filic̃ pãphilo aꝑtenarrat id qđ contra pã philũ poterat
uideri ilũ peregrinã amare : et filiũ exeta suscepisse: Nunc scđm ordinẽ positȩ
narrationis ad partitionis prȩcepta ueniamus. PARTITIO:¬
ECTENABITA Incausa partitio illustrẽ et ꝑspicuã totã efficit orationẽ
Partesei sunt duȩ: quarũ utraq magno pere ad aperiendã caustam ec constitu¬
endã ꝑtinet controuersiam: Vnapars est quȩ quid cũ aduersarus conueni¬
at et quid in controuersi relinquatur ostendit. Ex qua certũ quiddã de¬

Expanded text:
teriri poterunt, praetereundo, quae dicenda erunt, leviter attingendo, sua diligenter et enodate narrando. Ac de narratione quidem satis dictum videtur; deibscuritate dicamus, aut utilia aduersariorum manifeste atque aperte proferamus. Verum haec tunc uitia sunt, si cum id facimus nihil nobis prodest: saepe enim prodest ut tali praeuaricatione aliud, quod uolumus, obtinere possimus. Nam ut obtineat Dauus ne Chremes det filiam Pamphilo, aperte narrat id quod contra Pamphilum poterat uideri, illum peregrinam amare et filium ex ea suscepisse. Nunc secundum ordinem positae orationis ad partitionis praecepta ueniamus. RECTE HABpartes eius sunt duae, quarum utraque magno opere ad aperiendam causam et constituendam pertinet controversiam. una pars est, quae, quid cum adversariis conveniat et quid in controversia relinquatur, ostendit; ex qua certum quiddam de
Abbreviated transcription (Latin):
necbonum Hoc intellecto siqui negabit eẽ. ullã pecuniã uita fratris aut
amici aut deniq: officio suo. antiquiorẽ aut sua uioruẽ : non hocerit accu¬
satorio negandũ Ncm in eũ culpa et sũ mũodiũ traais feret. qui quod
tam uere etpie dicet᷑ negabit: Verũ illud dicendum erit. illuta non eẽ
uisum. Quod sũ mioportet ex hisquȩ ad ꝑsonã ꝑtinent de quo postdi¬
cendũ ẽ Euentus aut̃ tũ fallit cũ aliter accidit atq: hiquiarguunturar¬
bitrati eẽ dicuntur: Atsiquidicatur aliũ occidisse acuoluerit. quod aut
similitudine aut suspicione. aut demonstratione stclsa deceptus sit aut
eũ necasse cuius cestam̃to non sitheres. quod eo testam̃ toseheredem arbi¬
tratussit : Non enĩ exeuentu cogitationẽ spectari oportere. sed qua co¬
gitatione nimus etspe ad maleficiũ profectus sit considerare. quo arumo

Expanded text:
nec bonum. hoc intellectu si qui negabit esse ullam pecuniam fratris aut amici vita aut denique officio suo antiquiorem aut suaviorem, non hoc erit accusatori negandum. nam in eum culpa et summum odium transferetur, qui id, quod tam vere et pie dicetur, negabit. verum illud dicendum est, illi ita non esse visum; quod sumi oportet ex iis, quae ad personam pertinent, de quo post dicendum est. even- tus autem tum fallit, cum aliter accidit, atque ii, qui arguuntur, arbitrati esse dicuntur: ut, si qui dicatur alium occidisse ac voluerit, quod aut similitudine aut suspicione aut demonstratione falsa deceptus sit; aut eum necasse, cuius testamento non sit heres, quod eo testamento se heredem arbitratus sit. non enim ex eventu cogitationem spectari oportere, sed qua cogi- tatione animus et spe ad maleficium profectus sit, con- siderare; quo animo
Abbreviated transcription (Latin):
coniectur p̃cipiendũ putant utdicant alias diuisionẽs eẽ ad ꝓbationẽ
comiecturȩ : Non quas su p̃ diximus causã ꝑsonã. facctũ: Nã eteius qui in
quȩstione aliquid dixerit. eteiꝰqui in testimoruio etipsius rumoris causat
Vt eta quȩ materiã argum̃tis p̃bent ettũ illa quȩ quasi habere artẽ negĩ
hisdẽ at tributionib: tribuant tractatũ : probatio ex hisdẽ at tributiomb
repperiet᷑ : Quȩ semal p̃cepita sunt deconiectura. Omĩ aut̃ in causa¬
pars argum̃ torũ ẽ adiunciti ei causȩ et locus cõmunis argum̃tũ ẽ Arg

Expanded text:
CONIECTVRA PRAECIPIENDVM PVTANT. Vt dicant alias diuisiones esse ad probationem coniecturae, non quas supra diximus, causam, personam, factum. NAM ET EIVS QVI IN QVAESTIONE ALIQVID DIXERIT ET EIVS QVI IN TESTIMONIO ET IPSIVS RVMORIS CAVSA. Vt ea quae materiam argumentis praebent, et illa quae ributionibus tribuant probationi tractatum. EX ISDEM ATTRIBVTIONIBVS REPERIETVR. Quae semel praecepta sunt de coniectura OMNI AVTEM IN CAVSAARGVMENTORVM EST adiuncta ei causae. Et locus communis argumentum est, arg
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃ tationes Alia sad partitiones singula genera referre . Alias ab¬
abauditore quid desideret quȩrere: Alias hȩcsticere ꝑ cõparationẽ sucirũ
et c̃trariarũ argum̃ tttionũ Res aut̃ inducet᷑ sialicuirei huimodi. lẽal
LOCO VRBI MOMV MENTO oraitio at tribuet᷑ ꝑ enumerationẽ hoc modo
Quid silegespossent nonnehȩc apuduos que rerent᷑ : Quid nã amplius desi

Expanded text:
argumentationes, alias ad partitionis singula genera referre, alias ab auditore, quid desideret, quaerere, alias haec facere per comparationem suarum et contrariarum argumentationum. res autem inducetur, si alicui rei huiusmodi, legi, loco, urbi, mo- numento oratio attribuetur per enumerationem, hoc modo: quid? si leges loqui possent, nonne haec apud vos quererentur: quidnam amplius desi
Abbreviated transcription (Latin):
Honenim p̃ceptor omnia tribuitꝰ. sedex dictisꝰ adsimilitudinẽ.
non dicta intelligenda supponit. Non facile autem ideo dixit.¬
quodinfinitũ sit illis om̃ib p̃ceptis exempla supponere. quomodo
anterem dicat accusator : quomodo defensor. quomͦuire. quomͦ
postrem. Item abaquȩ multa sunt. Nuc accedit qͦ maior difficul

Expanded text:
on enim praeceptor omnia tribuit, sed ex dictis ad similitudinem non dicta intellegenda supponit -, non facile autem ideo quod infinitum sit illis omnibus praeceptis exempla supponere, quomodo ante rem dicat accusator, quomodo defensor, quomodo in re, quomodo post rem, item alia quae multa sunt. Huc accedit, quo maior difficul
Abbreviated transcription (Latin):
tendamus apta int̃seeẽ intelligimus hȩc quȩ negotiis. et illa quȩ ꝑsonis
riorib: partib: quo pacto quidq: accusatorẽ et quo modo defensorẽ
tractare oporteat Non VECESSΑRIũ propterea qđ causa posita
quid in quãq: c̃ueniat resipsa docebit eos. qͥ non omĩa hicseinuenturos
putabunt sed modo quandã in cõmune mediocrẽ intelligentiã confereti pon
NoΝFACILE aut̃ quod et infinitũ ẽ tot dereb: utrã qͦ: in partẽ singillatĩ

Expanded text:
tendamus, apta inter se esse intellegimus haec, quae negotiis, et illa, quae personis tendamus, apta inter se esse intellegimus haec, quae negotiis, et illa, quae personis ribus partibus, quo pacto quicque accu- satorem et quomodo defensorem tractare oporteat. non est necessarium, propterea quod causa posita, quid in quamque conveniat, res ipsa docebit eos, qui non omnia hic se inventuros putabunt, si modo quandam in commune mediocrem intellegentiam conferent; non facile autem, quod et infinitum est tot de rebus utram- que in partem singillati
Abbreviated transcription (Latin):
Dende et quo ab alio potuerit Deinde sticultas dequa ante diximus: deinde
utrũ
nũid stacinꝰ sit qđ penitere fuerit necesse . quod spẽcelandinon haber&
Dein denecessitudo inqut nũ necesse fuerit id aut fieri aut itt fieriq̃rit᷑
quorũ pars ad consiliũ ꝑtin& quod ꝑsonis at tributũ ẽ . ut in ea caust
quã exposuimus Ante. Rem erit qđ in itinere setã familirit̃ applica¬
uerit quod sermonis causã quȩsierit . quod simuldiuerterit. deinde
cȩnarit : Iure .Nox. SõΝus : Postrẽ quod solus exierit quodillũ tãsta¬
miliarẽ comitatũ tã ȩquo animo reliquerit qđ cruentũ gladiũ habu¬
eẽ habita et ex cogitata. anitac temere : ut ñ uerisimile sitquenquã tã
temere ad maleficiũ accessisse In quo quȩrit᷑ nũ quo al io modo cõmodius
potuerit fieri partĩa foriuna amministrari Nã sȩpe si pecuniȩ adium̃ta¬
si adiutor esde sunt facultas fuisse faciendi ñ uidet᷑. Hocmͦ. sidiligent᷑ at¬

Expanded text:
deinde ecquo ab alio potuerit; deinde facultas, de qua ante diximus; deinde utrum id facinus sit, quod paenitere fuerit necesse, quod spem celandi non haberet; deinde necessitudo, in qua necesse fuerit id aut fieri aut ita fieri, quaeritur. quorum pars ad consilium pertinet, quod personis adtributum est, ut in ea causa, quam exposuimus: ante rem, quod in itinere se tam familiariter adplicaverit, quod sermonis causam quaesierit, quod simul deverterit, deinde cena- rit. in re nox, somnus. post rem, quod solus exierit, quod illum tam familiarem tam aequo animo reli- querit, quod cruentum gladium habuesse habita et excogitata, an ita temere, ut non veri simile sit quem- quam tam temere ad maleficium accessisse. in quo quaeritur, num quo alio modo commodius potuerit fieri vel a fortuna administrari. nam saepe, si pecuniae, adiumenta, adiutores desint, facultas fuisse faciundi non videtur. hoc modo si diligenter at
Abbreviated transcription (Latin):
bationem conecturȩ. triplex materia collocatur. Monet tam̃
ratioduo. ꝑ sonam scilicet atq factum ad unam fidem posseconso¬
ciari. ut exutroq materiae generenegotiorum iđ factorum etꝑ sõ¬
intellectuq capiat᷑. meminis sedebemꝰ. at tributa ꝑsonis. quȩ utiq
cum sunt ipsam uidentur apꝓbareꝑsonã. Quam cum ꝓbauerint:
iam coniecturȩ locꝰ .ẽ. a tali uiro id quodintendit᷑ facinus non

Expanded text:
bationem coniecturae triplex materia conlocatur. Monet tamen ratio, duo, personam scilicet atque factum, ad unam fidem posse sociari, ut ex utroque materiae genere, negotiorum, id est factorum, et intellectuque capiatur, meminisse debemus attributa personis, quae utique cum sunt ipsam uidentur adprobare personam; quam cum probauerint, iam coniecturae locus est, a tali uiro id quod intenditur facinus non
Abbreviated transcription (Latin):
clusione unaq̃q: argum̃ tatio c̃ludenda sit. Quotien s in qͥt longa fuerit argu¬
m̃tatio aut ꝓpt̃ memoriã ACΕΦΑΛ ΕΟCΙN facere in c̃dusione debemꝰ : Autsier

Expanded text:
clusione una quaeque argumentatio concludenda sit. Quotiens, inquit, longa fuerit argumentatio, aut propter memoriam anacephalaeosin facere in conclusione debemus, aut si er
Abbreviated transcription (Latin):
bantur sic̃ uirgilius. Hec ne mo¬
ra indigenȩ fauni. nĩphȩq: te¬
nebant. Gensq uirũ truncis
& duro robore nata. Quis neq
mos. neq: cultus erat. nec iunge¬
re tauros aut cõponere opes
norant. aut parcere parto. Et
sibi uictu fero uitã ꝓpagabant.
Sapiens om̃is memoriȩ stud&.
llliinquib: uis animi. mole corpo¬
ris opp̃ssa delitescit. Ñ memoriȩ
student. sed ferinoritu subsidia
solis ꝓspiciunt dieb: Sic salus¬
tius Et qm̃ uita ipsa qua fru¬
imꝰ breuis ẽ. memoriã nr̃i quã
maxime longã efficere conue¬
nit. non pecoꝵ more uiuere.
quaenatura prona. atq: uentri
obedientia finxit ut isti homi¬
nes fuer. qui sibi uictufero uita
ꝓpagabant.
ligionis ñ humani officirati¬
ocolebat᷑. Nemo nuptias uide
rat legitimas Ncertos quis quã
inspexerat liberos ñius a equa¬
bile quid utilitatis haber& ac¬
ceperat. Ita propt᷑ errorẽ. atq
inscientiã cȩca ac temeraria
dominatrix animi cupiditas. ad

Expanded text:
bantur'. Sic Vergilius: "Haec nemobantur'. Sic Vergilius: "Haec nemora indigenae Fauni Nymphaeque tenebant Gensque uirum truncis et duro robore nata; Quis neque mos neque cultus erat, nec iungere tauros Aut componere opes norant aut parcere parto". ET SIBI VICTV FERO VITAM PROPAGABANT. Sapiens omnis memoriae studet. Illi, in quibus uis animae mole corporis oppressa delitescit, non memoriae student, sed ferino ritu subsidia singulis prospiciunt diebus. Sic Sallustius: "Et quoniam uita ipsa qua fruimur breuis est, memoriam nostri quam maxime longam efficere conuenit, non pecorum more uiuere, quae natura prona atque uentri oboedientia finxit", ut isti homines fuerunt qui sibi 'uictu fero uitam propagabant'. LIGIONIS, NON HVMANI OFFICII RATIO COLEBATVR. rat legitimas, non certos quisquam inspexerat liberos, non, ius equabile quid utilitatis haberet, acceperat. Ita propter errorem atque inscitiam ceca ac temeraria dominatrix animi cupiditas ad
Abbreviated transcription (Latin):
ad id ipsu quodẽ natasit. sed circa
agendũ principiũ sumpserit.
ut supra diximus. Aiint philo¬
sophi eduob hominẽ constare.
anima & corpore. Anima uero
ẽẽ ꝑfectã. sed impediri crassi¬
tucline corporis. quominꝰ se talẽ
exerat. qualis est ꝑnaturã. Ergo
mundo constituto. erant homi¬
nes nimis impediti corpore. &
in quib: uis animȩ obruta. atq:
opp̃ssa cẽt. Tunc necessario rap¬
to uiuebant & malis morib: op¬
pͣsso animȩ bono. cirta res om̃s
uirib corporis ab utebant᷑. Sed
quia natura Ñ aequalit᷑ se ꝑ
om̃s fundit. aliquando unus ex¬
titit. qui sebene intelliger&.
& qui uider& eẽ in hominibis
animã illã diuinã quȩ haber&
inse multas utilitates. si tamex
poss& ab aliquo elatebris quib:¬
dã elici atq proferri. Ergo his
causis eloqͣntia in itiũ Ñ nascen¬
di sed agendi sumpsit. Nã fuit
qđdã tempus. cũ in agris homi¬
nes passim bestiarũ modo uaga¬

Expanded text:
ad id ipsum quod est nata sit, sed circa ad id ipsum quod est nata sit, sed circa agendum principium sumpserit. Vt supra diximus, aiunt philosophi e duobus hominem constare, anima et corpore; animam uero esse perfectam, sed impediri crassitudine corporis quo minus se talem exserat qualis est per naturam. Ergo mundo constituto erant homines nimis impediti corpore et in quibus uis animae obruta atque oppressa esset; tunc necessario rapto uiuebant et malis moribus, oppresso animae bono, circa res omnes uiribus corporis abutebantur. Sed quia natura non aequaliter se per omnes fundit, aliquando unus extitit qui se bene intellegeret et qui uideret esse in hominibus animam illam diuinam quae haberet in se multas utilitates si tamen posset ab aliquo e latebris quibusdam elici atque proferri. Ergo his causis eloquentia initium non nascendi, sed agendi sumpsit. 'Nam fuit quoddam tempus cum in agris homines passim bestiarum modo uaga
Abbreviated transcription (Latin):
dit nascat᷑ eloqͣntia. Siue ex arte
inquit. siue eastudio. siue exerci¬
tatione. siue anatura. Huius in¬
quit eloqͣntiȩ cuius incerta ẽ ori¬
go si uolumꝰ consilerare princi¬
piũ. inuenimꝰ inquit id ex honestis¬
simis causis natũ. atq: optimis ra¬
tionib ꝓfectũ. Causa ẽ animi
impulsus. ad aliquid agendũ. Ra¬
tio ẽ gerendoꝵ ordo ex causa ue¬
nientiũ ut quid quo loco facias
acdicas intellegas. Ergo inquit
si eloqͣntiȩ principiũ considerare
uolumꝰ. primũ causa attenderi
daẽ Hȩc causa honesta e. Dem¬
de rationes. & easdẽ optimas
animi ad aliquid agendũ ꝑtina¬
tia. Exercitatio ẽ. suscepti actꝰ
continuatio. Ex his quoq supra
diximꝰ nasci eloquentiã posse
Nam fuit quoddã tẽpus cũ in a¬
gris homines passim bestiarũ
modo uagabantur. & sibi uictu
fero uita propagabant nec rati¬
one animi quicquã sed pleraq
uirib: corporis administrabant
ncipit cõmemorare. causas fuis¬
se honestas. quib: eloqͣntia non

Expanded text:
de nascatur eloquentia. SIVE EX ARTE, inquit, SIVE EX STVDIO SIVE EXERCITATIONE SIVE AB NATVRA, huius, inquit, eloquentiae, cuius incerta est origo, SI VOLVMVS CONSIDERARE PRINCIPIVM, INVENIMVS, inquit, ID EX HONESTISSIMIS CAVSIS NATVM ATQVE OPTIMIS RATIONIBVS PROFECTVM. Causa est animi impulsus ad aliquid agendum, ratio est gerendorum ordo ex causa uenientium, ut quid quo loco facias ac dicas intellegas. Ergo, inquit, si eloquentiae principium considerare uolumus, primum causa attendenda est. Haec causa honesta est; deinde rationes et easdem optimas : studium est animi ad aliquid agendum pertinacia, exercitatio est suscepti actus continuatio. Ex his quoque supra diximus nasci eloquentiam possenam fuit quoddam tem- pus, cum in agris homines passim bestiarum modo vagabantur et sibi victu fero vitam propagabant nec ratione animi quicquam, sed pleraque viribus corporis administrabantncipit commemorare causas fuisse honestas, quibus eloquentia non
Abbreviated transcription (Latin):
ortitionis
ΟNCLΥSIO Est inquit finis ac terminus orationis sed totius
Hos epilogosaccipiamus Huius concdusionis partes sunt tres
Enumeratio Indignatio Conquȩstio Verũ hoc distant. quod
indignatio etconquȩstio tantũ animos mouent diuerso tamen
exitũ Nuncuͦ irti cundiaa c̃tra aduersarios cõmouet᷑ nunc miseri¬
cordieourcnos Enumeratio uero et animosmouet. et
fidẽ sticitꝰ Nã cũ repetit q̃ dicta sunt fidẽ cũ uero omĩa coacer

Expanded text:
ORATIONIS. Conclusio est, inquit, finis ac terminus orationis, sed totius orationis. Hos epilogos accipiamus. Huius conclusionis partes sunt tres, enumeratio, indignatio, conquestio. Verum hoc distant, quod indignatio et conquestio tantum animos mouent, diuerso tamen exitu; nunc uero iracundia contra aduersarios commouetur, nunc misericordia circa nos; enumeratio uero et animos mouet et fidem facit. Nam cum repetit quae dicta sunt, fidem, cum uero omnia coacer
Abbreviated transcription (Latin):
bebat minuendi deuitandi utiq qđ futurum erat Ita tria hȩc tribus
supiorib respondent. Cõmodis in cõmodac illic retinendi hicreici edi
lllic augendi hicminuendi Illic adipiscendi hicdeuntendi. Quibus
etim illat eeccident. ut aliquid commodi suma m ł utmauiꝰ cõmodũ

Expanded text:
bebat, 'MINVENDI, DEVITANDI', utique quod futurum erat. Ita tria haec tribus bebat, 'MINVENDI, DEVITANDI', utique quod futurum erat. Ita tria haec tribus superioribus respondent, commodis incommoda, illic retinendi, hic reiciendi, illic augendi, hic minuendi, illic adipiscendi, hic deuitandi; quibus etiam illa accident, ut aliquid commodi sumamus, uel ut maius commodu
Abbreviated transcription (Latin):
explicant facta. loco tẽpore modo occasione facultate Ergo hȩctria sufl
quȩ coniecturȩ suggerunt argum̃tta causa ꝑsona sictũ Causa ipsa diuidit᷑ induo
In impulsionẽ etratiotinationẽ Impulsio motũ hab& repentinũ non uoluntariũ ut a¬
mor uino lentia & om̃ino om̃i ahuius modiquȩ ueniã merent᷑ si coufiteat᷑ id ipsũ quod
fecisse arguit᷑ Nã sinegat : argum̃tasunt a causa ut sit Fecisti quia uinolentus fusti
fecisti quia a more fersti fecistiquia iracuaduses : Quib causis probat facene
potusse quodouegat RATIoCiatio aut̃ causa ẽ etiã ipsa uolintobs fiȩetre¬
tione faciendi fuisse ostendit uoluntatẽ aut ñ faciendi Quꝑ sumit᷑ ex ratio cinacio¬
ne uelbonił mal siueiã ꝑreteritiboni siue futuri parit᷑ maliued p̃teritiuisito¬
dit prinos Eõmodiretineudi utiq quod habet & augendi Demde adiostenas:
idutiq est qđ non habebat Contra i cõmodireiciendi pariter ednc quo Abu¬

Expanded text:
explicant facta: loco, tempore, modo, occasione, facultate. Ergo haec tria sunt quae coniecturae suggerunt argumenta: causa, persona, factum. QVAESTIO EADEM COin impulsionem et ratiocinationem. Impulsio motum habet repentinum, non uoluntarium, ut amor, uinolentia et omnino omnia huiusmodi, quae ueniam merentur, si confiteatur id ipsum quod fecisse arguitur. Nam si negat, argumenta sunt a causa, ut sit 'fecisti, quia uinolentus fuisti; fecisti, quia amore fecisti; fecisti, quia iracundus es'; quibus causis probatur facere potuisse quod negat. Ratiocinatio autem causa est etiam ipsa uoluntatis; haec ratione faciendi fuisse ostendit uoluntatem aut non faciendi, quae sumitur ex rariocinatione uel boni uel mali, siue iam praeteriti boni siue futuri, pariter mali uel praeteriti uel futudat primos: 'COMMODI RETINENDI', utique quod haberet, 'AVGENDI', deinde 'ADIPISCENDI', id utique est quod non habebat; contra 'INCOMMODI REICIENDI', pariter et hic, quod ha
Abbreviated transcription (Latin):
oportere. possetdici. neq ad ministrationemeẽ ullã publicȩ me¬
retricis. neq exitum legis. in meretrice publicanda. At in auro publicap

Expanded text:
oportere, possit dici neque administrationem esse ullam publicae meretricis neque exitum legis in mere- trice publicanda, at in auro publica