comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicimꝰ eẽ exornationẽ quae uerbi causa c̃stet exsimilit̃ desinentib: uerbis ⁊ posuimꝰ ħ exc̃plũ¬

Expanded text:
cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex similiter desinentibus verbis et sumimus hoc exemplucum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex similiter desinentibus verbis et sumimus hoc exemplu
Abbreviated transcription (Latin):
mnodestia ÷ curqͥe quã scribunt autloquunt᷑ : Sin aliqͥd suũ scribunt. curquorsuis om̃a scribant
mpediunt᷑ modestia : Quasi si qͥs olipia c̃uenerit cursũ ⁊ steterit ut mutat᷑. impudentis dicat et̃
arint Sicisticũ in artis curriculũ desconder̃. illos qͥ in eo qđ ÷ artificii elaborent adic iut facere
nodeste. Ipsi aliquẽ antiquũ oratorẽ autpoetã laudant aut scripturã si
pdire ñ audeant. Ñausĩ dicere . s tam̃ uereor neꝗͣ inre laudẽ modestiae uenent᷑ in ea ipsare su
nxudentes. Quid enĩtͥuis aliqͥs ĩ qͥat : partẽ tuã scribis gignis nob̵ nouas p̃ceptiones eas ipse c̃firmareñ potes
ibaliis exẽplasumis. Vide nefacias inpudent̃ qͥ tuo nomini uelis exalioꝵ laborib: librare laudẽ. Nã si
or uolumina prenderint antiqͥ oratores ⁊ poetae isuũ qͥsq delibris tuis tulerit. nihilistis qđ suũ
sumi. Primũ om̃iũ ee ẽplaponunt᷑ nec c̃firmandi neq: testific andic aura s demonstrandi Ñ enĩ

Expanded text:
modestia est, cur quicquam scribunt aut locuntur? Sin aliquid suum scribunt, cur, quo setius omnia scribant, inpediuntur modestia? Quasi si quis Olympia cum venerit cursum et steterit, ut mittatur, inpudentis dicat essearint, sic isti, cum in artis curriculum descenderunt, illos, qui in eo, quod est artificii, elaborent, aiunt facere inmodeste, ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, siNon ausim dicere, sed tamen vereor, ne, qua in re laudem modestiae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina prenderint antiqui oratores et poetae et suum quisque de libris suis tulerit, nihil istis, quod suum sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim,
Abbreviated transcription (Latin):
caes ae accidissant abiegnae ad t̃rã ntbes. neue ĩ denauis ĩ choans ecordiũ cocpisset q̃nc̃ nominat᷑
nomino argo. qͣ arguu uecti peteb aont pellẽ in auratã arietis colehis imꝑiorgis peliaȩ ꝑdolũ
Uiatiosaratio ÷ q̃ ad ꝯpositionẽ ñ ÷ ac cõmodata. uł ꝓpt̃ ĩ sirmitatẽ iđ ꝓpt̃uanitatẽ. Infirmaratio t
q ñ necessario ostondit ta ẽẽ quẽ ĩ dmꝰ expositũ ÷ uelut ap̃ plautũ : Amicũ castigare obmentĩ noxã. in mu¬
no ÷ facinꝰ. uerus̃ in atate utile i c̃ducibile hexpositio ÷ uid eamꝰ q̃ ratio assirat᷑. Nãego amicũ
raciocinat᷑ Vnaratio ÷ qđ exfalsa causa c̃stit ħmͦ. A morfugiendus : nã exeo uerissima nascit᷑ a

Expanded text:
Caesae accidissent abiegnae ad terram trabes, Neve inde navis inchoandi exordium Cepisset, quae nunc nominatur nomine ArgVitiosa ratio est, quae ad expositionem non est adcommodata vel propter infirmitatem vel propter vanitatem. Infirma ratio est, quae non necessario ostendit ita esse, quemadmodum expositum est, velut apud Plautum: Amicum castigare ob meritam noxiam Inmune est facinus, verum in aetate utile Et conducibile. Haec expositio est. Videamus, quae ratio adferatur: nam ego amicum ratiocinatur. Vana ratio est, quae ex falsa causa constat, hoc modo: «Amor fugiendus non est: nam ex eo verissima nascitur a
Abbreviated transcription (Latin):
ciatis ñ c̃tinuo gloriemini nisi &iã si ur̃timanufabulas autorationes totas transscripsis sutis głosũ puta¬
ritis. Si nꝰ istud artificiosũ egirgiũ dicitis. uidetene ĩ sinuetis cũ maiones uideamini siuos paruares
sicutimagna delectaũ: Nã istomͦsile gernudis quidẽ nemopotest s sine sũmoartificio multi. Quisgͥs
id facere neno poterit cũ seceris telit teratissimũ putes. in eptꝰ sisꝓpt̃ ea qđ id sacilefaciat xusuis me¬
doerit̃ litteratꝰ Itẽsicũ exhortationib: aut poem atis elegeris. exẽpla quae certis signi
aliis signis mulita scireĩ tellegemꝰ Qđsi artificiosũ ÷ ĩ telligere quae sintex arte scripta. multo: artificioss ipsĩe
ber exarte. Qeni scribitartificiose ab aliis potꝰ eligendus quã alioꝵ bonis elector eẽ existimet᷑ Contra
ea quae abiis dicunt᷑ qͥ dic untalienis se ex ẽplis utio porteresatis ÷ dictũ nẽ q̃ separatĩ dicipossint p̃si derem

Expanded text:
ciatis, non continuo gloriemini; nisi etiam, si vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem nemo potest, sed sine summo artificio multi. CAPUT id facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signisus te nonnihil scire, aliis signis multa scire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis ‹commode scripta facile ea, quae ab iis dicuntur, qui dicunt alienis exemplis uti oportere, satis est dictum. Nunc, quae separatim dici possint, considerem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ a cerrimã formidine ñ tĩꝑasse : fortissinũ in tegerrimũ in imicitiarũ ꝑsequentissinũ in uiria¬

Expanded text:
propter acerrimam formidinem non temperasse? Virum propter acerrimam formidinem non temperasse? Virum
Abbreviated transcription (Latin):
c̃firm atio ÷ ea q̃ plurib: argum̃ us corroborat breuit̃ expositã rationẽ. Fxornatio: qͣ utim᷑ rt hones¬
tand&e ⁊ conlocuplotandaet ausa. c̃firmata argumĩ tatiõ. Cõplexio ÷ q̃ elludit. breuit̃ colligens
Exeositio. Causã osamdimꝰ ulixi susse. qͣreint̃secerit a iacen : Radio. In inicũ enĩ acerrimũ
dem edio tollere uolebat. a quosibi ñ in iuriã s sũmũ ꝑiculũ metuebat. Rationis ConEiRMatIO¬
Videbat illo ĩ colomi seĩ colomẽ ñ futurũ . sꝑabat illiꝰ morte ses alutẽ sibi cõparare. Esueueratsi uir
i malefici suscipiendi remouebat dubitationẽ. Exor natio. Om̃s enĩ
cũ causa suscipiunt. tũ uero illa qua multo marima r̃ maleficia. aliquocerte emolum̃to ĩ ducti
susci ꝑeconant᷑. Si multos indux̃ inpeccatũ pecuniae spes. si cõpluresse scelere sec̃ taminar imꝑu
iditate. si multileue cõpendĩ frttudem axim a cõmutar̃. Cuimirũ uidebit᷑ istũ amalefĩcio

Expanded text:
roborat breviter expositam rationem. Exornatio est, qua utimur rei honestandae et conlocupletandae causa, confirmata argumentatione. Conplexio est, quae concludit breviter, conligens em: «Causam ostendemus Ulixi fuisse, quare interfecerit Aiacen. Inimicum enim acerrimum de medio tollere volebat, a quo sibi non iniuria summum periculum metuebat. Videbat illo incolumi se incolumem non futurum; sperabat illius morte se salutem sibi conparare; consueverat, se candi maleficii suscipiendi removebat dubitationem. CAPUT 29 Omnes enim cum minima peccata cum causa suscipiunt, tum vero illa, quae multo maxima sunt maleficia, aliquo certo emolumento inducti suscipere conantur. Si multos induxit in peccatum pecuniae spes, si conplures scelere se contaminarunt imperii cupiditate, si multi leve conpendium fraude maxima commutarunt, cui mirum videbitur, istum a maleficio
Abbreviated transcription (Latin):
aut in hominẽ nr̃i peccaticausã c̃ferems. Sic ausa ĩ hominẽ c̃feret᷑. quaerendũ erit pͥmũ potueritne
ontũ quantũ reus demonstrabit. is inquẽ causa c̃feret᷑. ⁊ quone modo. hon este aut sinoꝑiculo potue¬
rit obsisti. Simaximeita sit .nc̃ eare c̃cedi reo c̃ueniat qđ alieno ĩductufecerit. Deĩde in c̃iecturalẽ
trahet᷑ c̃trouersiã ⁊edisseret᷑ nũ c̃sulte factũ sit: Si causa in rẽquandã c̃feret᷑. ⁊ ħ eadẽfere ⁊ om̃a
q̃ denecessitud ineꝑ cepimꝰ c̃ siđanda er̃: DꝑaRbVã TIS Qm̃satis ostendi seuidem᷑ qͥb argum̃ tatio

Expanded text:
eccati causam conferemus. Si causa in hominem conferetur, quaerendum erit primum, potueritne tantum, quantum reus demonstrabit, is, in quem causa conferetur: et, quone modo aut honeste aut sine periculo potuerit obsisti; si maxime ita sit, num ea re concedi reo conveniat, quod alieno inductu fecerit. Deinde in coniecturalem trahetur controversiam et edisseretur, num consulto factum sit. Si causa in rem quandam conferetur, et haec eadem fere et omnia, quae de necessitudine praecepimus, consideranda
Abbreviated transcription (Latin):
de᷑ eẽ accõmodanda Nãsiritsermocũ digitate stantis ĩ uestigio. leuid exteremotulo qͥoportehit
hilaritte tristicia medio oritate uultꝰ. ad semonis sententias io cõmodata. Sineritĩ de monstratĩo
qͥ paulo antedem onstrabat᷑ ĩ dignitate. Sin ĩ uocatĩo uultuquandã debebimꝰ hilaritatẽ signific ast
sine cõmutatĩo gestꝰ. Sin c̃tandemꝰ ꝑ c̃ tinuationẽ . brachio celeri mobuli uultu. acnaspestuutan᷑. Sin c̃ci¬
nuatiõ siet ꝑ distributionẽ porrtior ꝓgeleribrachio ĩ ãbulatĩo pedis decteri rara subplausĩo aer
⁊ desioñspectu utioporcet. Sinutem ã plificatiõ ꝑ cohortationẽ paulo tardiore ⁊ qideratiorges
c̃uenietuti similiceteris teb atq ĩ c̃tentiõ ꝑ c̃tinuationẽ Sinutem ãplificatĩõ ꝑ conquestionẽ. femins
quantũ sus coꝑĩ nogotu. qͥmotꝰ corpous ex pͥmꝗẽ uerbis ⁊imitari scriptura conat᷑sĩ uoces Vlcrũneh

Expanded text:
e. Nam si erit sermo cum dignitate, stantes in uestigio leui dextre motu loqui oportebit, hilaritate, tristicia, mediocritate uultus ad sermonis sententias accomodata. – Si erit in demonstratione doneus esse, qui paulo ante demonstrabatur in dignitate. - Si in iocatione, uultu quamdam hilaritatem debemus significare s. CAPUT 27 Sin contendemus per continuationem, brachio celeri, mobili vultu, acri aspectu utemur. Sin contentio fiet per distributionem, porrectione perceleri brachii, inambulatione, pedis dexteri rara subplusione, acri et defixo aspectu uti oportet. Sin utemur amplificatione per cohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, similibus ceteris rebus atque in contentione per continuationem. Sin utemur amplificatione per conquestionem, feminis quantum susceperim negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pliuagas imagines neddunt inimis angustiose ñ uident᷑ posseo aꝑtimaginũ collocationẽ. Tũnerni¬
mis ĩlustres nec uehem̃t̃ obscuros locos hab̾eopatet. nectut ob caecent᷑ tene bris imagines aut splendorep̃
S quã quã facile ÷ oi qͥ paulo exploraũ ⁊ quã uis multos uidoneos locos cõnarat. tam̃ siqͥs adista idonctis in¬
uenire señputaũ. ipse sibi c̃fatuat quã uolet̃ multos licebit. Cogitatio enĩ quãuis regionẽ potest ãplicti
unea sitũ loci cuedã ad suũ arbitriũ fabri carri aichitertari. Quarelicebit siħ acꝓpta copia c̃tenti

Expanded text:
agas ymagines reddunt, et nimis angusti sepe non uidentur posse capere ymaginum collocationem. Septimo, nec nimis illustres nec uehementer obscuros locos habere oportet, ne aut obsecentur tenebris ymagines aut splendore pred quamquam facile est ei, qui paulo plura noverit, quamvis multos et idoneos locos conparare, tamen si qui satis idoneos invenire se non putabit, ipse sibi constituat quam volet multos licebit. Cogitatio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architectar
Abbreviated transcription (Latin):
are qͥdo adhancutilitatẽ parit̃ nob̵cũ ꝓgredipossis. Nc̃ tufac attentũ tep̃beas. nos ꝑfiasci ad ĩstituta
dt causa deiisrRatiua. Deliberationes partĩr eiꝰmͦ. ut quaerat᷑
partĩ eiꝰ modi ut dd potissimũ faciendũ sit c̃siđ et᷑. Vtrũ potiꝰ h mͦ. Vartago tollendãt anrelin quenda
uideat᷑. Qđ potissimũ ħ pacto. Ut si annibal c̃sultat eũ ex italia carthaginẽ aocenat᷑ an initaliarema
nonẽ i c̃sultationẽ. uts delibetsinatꝰ belloitalico soluat ne legib scipionẽ. ut eũ liceat ante .E pꝰ ẽsulẽ fi
iri. pans ippeser delibandȩ ⁊ magis ꝓpĩ extraneã causã ueñiunt ĩ c̃sultationẽ ut side libet senatꝰ bello
italico socus ciuitatẽ anñ. In qͥb causis res natura faciet de libationẽ om̃is oratio ad ipsã tẽ ac cõmode¬
ꝑcrerc itꝰ lasses arma. torm̃ ta reuocatione hominũ ⁊ alias huimies. Dolus c̃sumit᷑ ĩ petunia pollicitatiõ

Expanded text:
are, quin ad hanc utilitatem pariter nobiscum progredi possis. Nunc tu fac attentum te praebeas: nos proficisci ad instituta pergemus. CAPUT 2 Deliberationes partim sunt eiusmodi, ut quaerainquenda videatur. Quid potissimum, hoc pacto: ut si Hannibal consultet, quom ex Italia Kartaginem arcessatur, an in Italia remtionem et consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, solvatne legibus Scipionem, ut eum liceat ante tempus consulem fi deliberandae et magis propter extraneam causam veniunt in consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, sociis civitatem det, an non. In quibus causis rei natura faciet deliberationem, omnis oratio ad ipsam rem adcommodper exercitus, classes, arma, tormenta, evocationes hominum et alias huiusmodi res. Dolus consumitur in pecunia, pollicitation
Abbreviated transcription (Latin):
scriptoris cõmoditatẽ atq breuitatẽ. qđ tantũ scripserit qđ necesse fuerit. illud
qđ sine scripto intelligi potuerit. ñ nec essariũ scribendũ putarit. Dẽde dicemꝰ calũniatoris et̃ osti
ad ea quata nob̵ facta sint iustissime facta. Deĩ de c̃trariãt sententiã aut nullã eõ autstultã aut in

Expanded text:
s: primum laudabimus scriptoris commoditatem atque brevitatem, quod tantum scripserit, quod necesse fuerit; illud s: primum laudabimus scriptoris commoditatem atque brevitatem, quod tantum scripserit, quod necesse fuerit; illud quod sine scripto intellegi potuerit, non necessario scribendum putarit. Deinde dicemus calumniatoris esse offiat ea, quae a nobis facta sint, iustissime facta. Deinde contrariam sententiam aut nullam esse, aut stultam, aut in
Abbreviated transcription (Latin):
saru id scriptũ fuisse ĩ lege aut testam̃to aut stipulatione aut quo libetscripto qđ ad eã rẽꝑtinebito
Deideclaudatione qͥd scripũ sit qͥd adã sarios Effecisse dirant. qͥd iudicẽ seqͥ c̃ ueniat Vtrũ
diligent̃ ꝑscriptũ sit. anid qđ acute sit ex cogitatũ. De ĩdea sententia q̃ ab adũ sarus sit excogitata
⁊scripto ad tributa. c̃tẽpnet᷑ i ĩsirm abit᷑: Dẽ de quaeret᷑ qͥd dici fuerat sud uoluisset ascribe. aut
ñ potuerit ꝑsoribi. Deĩ de a nob̵sententiarepiet᷑ io ausaꝓseret᷑ qͣre idscriptor senserit qđ scrip
nerit udem onstrabit᷑ scriptũ illud eẽ. diluꝰde. breuit̃. cõmode ꝑfecte cũ orationecerta: Deĩde
exepla ꝑfenent᷑ quaeres cũ ab adũsarus sententia i uoluntas asferet᷑. ab scripto potiꝰiudicatae sint

Expanded text:
sarii id scriptum fuisse in lege aut testamento aut stipulatione aut quolibet scripto, quod ad eam rem pertinebit; sarii id scriptum fuisse in lege aut testamento aut stipulatione aut quolibet scripto, quod ad eam rem pertinebit; deinde conlatione, quid scriptum sit, quid adversarii se fecisse dicant, quid iudicediligenter perscriptum sit, an id, quod acute sit excogitatum; deinde ea sententia, quae ab adversariis sit excogitata et scripto adtributa, contemnetur et infirmabitur. Deinde quaeretur, quid periculi fuerit, si id voluisset adscribere; aut num non potuerit serit; et demonstrabitur scriptum illud esse dilucide, breviter, commode, perfecte, cum ratione certa. Deinde exempla proferentur, quae res, cum ab adversariis sententia et voluntas adferretur, ab scripto potius iudicatae sint.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ illi aliqͥd turpitudinis afferat. neq tam̃ ei rumori nos fidẽ h abedicemꝰ. Idõ qđ quiuis unꝰ homopossit
quã uisturpẽ de quolibet rum orẽ ꝑferre ⁊ c̃sictã fabulã dissipar Veruntam̃ sirumor uehem̃t̃ ꝓbabilis
& inueris causis raepissime tractanda ÷ Eodiligentiꝰ om̃s eiꝰ partes ꝑscrutati sumꝰ ut neparuula qͥdẽ
titulatione aut offensatione .mpedirem᷑ : si adhancrationẽ p̃ceptionis. assiduitatẽ exercitationis aco¬
modassemsꝰ. Nc̃ adlegitimae c̃stitutionis partẽ transeamꝰ. o DESCRIE TOE TSEP TENTIA
Põuoluntas scriptous cũ scripto dissidere iudebit᷑ si as criptodicemꝰ. his locis utem᷑ sdđmn arrartionẽ
Primũ scriptoris c̃laudatione. deĩdes criptirecitatiõ. Deĩdeꝑ c̃laudationẽ scirent idõ ne aduer¬

Expanded text:
 illis aliquid turpitudinis adferat, neque tamen ei rumori nos fidem habere dicemus, ideo quod quivis unus homo possit  illis aliquid turpitudinis adferat, neque tamen ei rumori nos fidem habere dicemus, ideo quod quivis unus homo possit quamvis turpem de quolibet rumorem proferre et confictam fabulam dissipare. Verumtamen si rumor vehementer probabilis et in veris causis saepissime tractanda est, eo diligentius omnis eius partis perscrutati sumus, ut ne parvula quidem titubatione aut offensatione impediremur, si ad hanc rationem praeceptionis adsiduitatem exercitationis adcommodassemus. Nunc ad legitimae constitutionis partes transeamus. CAPUT 13 Cum voluntas scriptoris cum scripto dissidere videbitur, si a scripto dicemus, his locis utemur: secundum narrationem primum scriptoris conlaudatione, deinde scripti recitatione; deinde percontatione, scirentne idonee adver
Abbreviated transcription (Latin):
audire: Qđ cũ dixeris futurũ ħ disputatio cõꝓbabit᷑. si refellemꝰ quae ĩ questionib er̃ dicta
signis ⁊ argum̃tis credi quã testib ħ enĩ eomꝰ exponi quomͦ reueras int gesta testes corrũpi
ionsftrabimꝰ ullã iẽ eẽ quã ñ suspitionib quiuis possit criminari. Deĩ de unã quãq sbitionẽ
xtenuabis. ⁊ dabimꝰ oꝑã ut ostendamꝰ nihilo magir ĩ nos eã quã in aliũ quẽpiã c̃ uenin.
nascisolere quin sũpsit aliqͥd ⁊ sidicemꝰ causã ñ fiusse qͣ reqͥspiã confingert & eminiscet᷑. Et p̃terea siceteri falsi
soleant eẽ. argum̃ tabim᷑ hunc eẽ uerũ Etrarum ores dicemꝰ pͥmũ sidocebimꝰ multos eẽ. falsosrumores. ⁊ exẽpli
utem᷑ deqͥb: fam a salsa fuerit. ⁊ aut in umicos nr̃os aut homines naturamaliuolos ⁊ maledicos confinxisse
dicemꝰ & aliquã autfictã fibulã in adũ saros adferemꝰ quã dicamꝰ om̃ib: inoreeẽ. aut uerũ run¬

Expanded text:
inem doloris futurum. Haec disputatio conprobabitur, si refellemus, quae in quaestionibus erunt dicta, signis et argumentis credi quam testibus: haec enim eo modo exponi, quo modo re vera sint gesta; testes corrumpimonstrabimus nullam rem esse, quam non suspeam quam in alium quempiam convenire; nasci solere, quin supsit aliquid; et si dicemus causam non fuisse, quare quispiam confingeret et eminisceretur; et praeterea, si ceteri falsi soleant esse, argumentabimur hunc esse verum. Contra rumores dicemus: primum, si docebimus multos esse falsos rumores, et exemplis utemur, de quibus falsa fama fuerit; et aut iniquos nostros aut homines natura malivolos et maledicos confincxisse dicemus; et aliquam aut fictam fabulam in adversarios adferemus, quam dicamus omnibus in ore esse, aut verum ru
Abbreviated transcription (Latin):
sitme ã biguũ quaerendũ ÷ deĩ dequando scriptũ ÷ s ⁊ si id quł adũ saru in t̃p̃tant᷑ scriptor ficriuo¬
lus set ostendendũ ÷. Dec̃ deid qđ nos int̃p̃tem i ficriposse. honeste recte lege more. natura bono
⁊ a quo fieriposse. Qđ ad ũ sariunt̃ p̃tent᷑ exc̃ trario nec ẽẽ ãbiguescriptũ cũ intellegat᷑ utr
sententia uera sit. Snͥ arbitrent᷑ ad hano causã tractandã uehem̃ t̃ꝑtinore cognitionẽ ã phiboliarũ
qua abdialecticis ꝓfert᷑ : nos uͦ arbitram̃ ñmͦ nullo adium̃to eẽ s por
lieni s ermonis molesti in t̃pellatores & scripei tũ odiosi tũ obscuri int̃p̃tesr̃ . Et dũ caute ⁊ expedite loqͥ
uolunt in fandis simi reꝑiunt᷑ . Itadũ metuunt ĩ dic̃do neqͥdã biguũ dicant. nom̃ suũ ꝓr¬

Expanded text:
sitne ambiguum, quaerendumst; deinde, quomodo scriptum esset, si id, quod adversarii interpretantur, scriptor fieri voluisset, ostendendum est; deinde id, quod nos interpretemur, et fieri posse, et honeste recte lege more natura bono et aequo fieri posse; quod adversarii interpretentur, ex contrario; nec esse ambigue scriptum, cum intellegatur, utra sententia vera sit. Sunt, qui arbitrentur ad hanc causam tractandam vehementer pertinere cognitionem amphiboliarum eam, quae ab dialecticis proferatur. Nos vero arbitramur non modo nullo adiumento esse, sed lieni sermonis molesti interpellatores et scripti cum odiosi tum obscuri interpretes sunt; et dum caute et expedite loqui volunt, infantissimi reperiuntur. Ita dum metuunt in dicendo, ne quid ambiguum dicant, nomen suum pr
Abbreviated transcription (Latin):
dis positio ÷ una ꝑ orationes altent ꝑ argum̃ tationes abĩstitutĩõ artis ꝓfecta. Estaut̃ alia dispositio
q̃ cũ ab ordineofficioso secedendũ ÷ oratoris iudicio ad tẽpꝰ ac cõmodat᷑ ut abnarratĩo dicereĩ cipiamꝰ
aut ab aliqͣ firmissima argum̃ tatiõ. aut luterarũ aliquarũ recitatiõ : Autsi scđm pͥncipiũ c̃firmatiõ
utam᷑ des de narratiõ. autsiquã eiꝰ modiꝑmutationẽ ordinis faciemꝰ quoꝵ nihilnisi causa postulet
ficrio portebit. Nã si uehem̃t̃ aures auditoꝵoptunide ui debunt᷑ atq animi defatigati ab adũsa
magnã difficultatẽ uidebit᷑ hab̾̃e. ut nemo aequo animo pͥncipiũ possit audue. Abnarratiõ cũ in¬
ceperimꝰ. ad pͥncipi sententiã reuercem᷑. Sin arratio parũ ꝓbabilis exordiem᷑ ab aliqͣ firma argum̃ ta¬
tione his cõmutationib: ⁊ trans lationib: sape utineresse ÷ cũ ipsares artificiosa dispositionẽ artificios e

Expanded text:
dispositio est: una per orationes, altera per argumentationes, ab institutione artis profecta. Est autem alia dispositio, quae, cum ab ordine artificioso recedendum est, oratoris iudicio ad tempus adcommodatur; ut si ab narratione dicere incipiamus aut ab aliqua firmissima argumentatione aut litterarum aliquarum recitatione; aut si secundum principium confirmatione utamur, deinde narratione aut si quam eiusmodi permutationem ordinis faciemus; quorum nihil, nisi causa postulat, fieri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab adversamagnam difficultatem videbitur habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narratio parum probabilis, exordiemur ab aliqua firma argumentatione. His commutationibus et translationibus saepe uti necesse est, cum ipsa res artificiosam dispositionem artificiose
Abbreviated transcription (Latin):
gum̃ tatione sit qͥd deĩ de ratione c̃firmatione qͥd tota argum̃tatione demonstratũ. De c̃closionih¬
łotius rationis. Conclusiones q̃ ap̃gretas epiloginominant᷑. triꝑtitaes. Nã c̃stant exnum eratiõ. ãpli¬
ratio Et ordine ut quic qͥd ericdictũ referemꝰ. ut auditersi memoriae mandaaerit
adidẽ qđ ĩpse meminerit reducat᷑ Itẽ curandũ ÷ neautab exordio aut narratĩo repeat᷑ orationisenu¬
meratio ficta enĩ ⁊ dedita oꝑ a cõparata oratio uidebit᷑ eẽ artisicii signific andi ingenu uenditan di
memon e ostenden derausa: Quaꝓpi initiũ enum erationis sum̃ dũ: adiuisũ Dcĩordinełreuit o ponoh de

Expanded text:
 ratione, ‹quid› rationis confirmatione, quid tota argumentatione demonstratum. CAPUT 47 Conclusiones, quae apud Graecos epilogi nominantur, tripertitae sunt. Nam constant ex enumeratione, amplitur, non redintegretur oratio: et ordine, ut quicquid erit dictum, referemus, ut auditor, si memoriae mandaverit, ad idem, quod ipse meminerit, reducatur. Item curandum est, ne aut ab exordio aut narratione repetatur orationis enumeratio. Ficta enim et dedita opera conparata oratio videbitur esse artificii significandi, ingenii venditandi, memoriae ostendendae causa. Quapropter initium enumerationis sumendum est a divisione. D
Abbreviated transcription (Latin):
bimꝰ ⁊ nossubeoꝵ quoꝵmis cđã captabimꝰ potostatẽ subi ciemꝰ. si qͥ dnrĩs paientib: libis ceceris neces¬
sarus. causarũ sit ꝓpt̃nrãs calamitates aꝑiemꝰ i simul ostendemꝰ illoꝵ nossolicitudine ⁊ miseria
ñ nr̃is in cõmadis dolere si declem̃tia humanitate mis cđa nr̃a qͣ in alios uisi sumꝰ aꝑiemꝰ si nos
enit̃ ĩ cõmodoꝵ ostendenꝰ Futurã cõmis erationẽ . breuẽ eẽ oportet Nihilenĩ lacrim acitꝰarescit
fere locos obscurissimosto eiꝰ artificii tractauimꝰ in ħlibro qͣ ꝓpt̃ huic uolum ini modus hiosit. Reli¬
quas p̃ ceptiones quo ad uidebit᷑ int̾ciũ librũ transferemꝰ Haec sic̃ conqͥntescripsimꝰ. itautd li
gent̃ ⁊ nob̵ ⁊ nos ĩdustrie suctꝰ extua c̃scientia capiemꝰ: ⁊ tute nam dilig̃ tum laudabis tua p̃¬
turasatisscio teenĩ ñignoro Nos deĩceps ad dere p̃cepta transeamꝰ ut qđ libotissime faciamꝰ tue rec¬

Expanded text:
aptabimus, potestatem subiciemus: si, quid nostris parentibus, liberis, ceteris necessariis casurum sit propter nostras calamitates, aperiemus, et simul ostendemus illorum nos sollicitudine et miseria, non nostris incommodis dolere: si de clementia, humanitate, misericordia nostra, qua in alios entem incommodorum ostendemus futurum. Conmiserationem brevem esse oportet. Nihil enim lacrima citius arescit. Fere locos obscurissimos totius artificii tractavimus in hoc libro; quapropter huic volumini modus hic sit: reliquas praeceptiones, quoad videbitur, in tertium librum transferemus. Haec si, ut conquisiet nos industriae fructus ex tua conscientia capiemus, et tute nostram diligentiam laudabis, tua peendum. Verum haec futura satis scio; te enim non ignoro. Nos deinceps ad cetera praecepta transeamus, ut, quod libentissime faciamus, tuae rec
Abbreviated transcription (Latin):
uti regib quã utimalis legib. Nã ⁊ hoctã isi rei augendȩ causa potest sinema licia dici. tam̃ ꝓot̃po
si qͥsdicat iniuriã eẽ nullã nisiquae expulsatĩo autuitio c̃stet. Vulgaress̃ q̃ nihilominꝰãn aliã nẽ trans¬
ferripo sr̃ utsiqͥs dicat qͣdru plator ut breuit̃ scribã: Capitalis: Est enĩ imob ⁊ pestifercius. nã ni
qͣ dru platoris quã furis quã si caru. aut ꝓditoris attulitdesensi onẽ. Itẽi¬
uenit censonss istũ usb̵ satis facem̃. Qđ ait señ potiusse ad eẽ itaut uirat᷑suerit. Quid si ad exercitũ

Expanded text:
uti regibus, quam uti malis legibus.» Nam et hoc, tametsi rei augendae causa potest sine malitia dici, tamen proptesi quis dicat iniuriam esse nullam, nisi quae ex pulsatione aut convicio constet. Vulgares sunt, quae nihilominus in aliam rem transferri possunt, ut si quis dicat: «Quadruplator, ut breviter scribam, capitalis: est enim inprobus et pestifer civis.» Nam nihilo magis quadruplatoris quam furis, quam sicarii aut proditoris attulit definitionem. Iteenit, censores, istum vobis satis facere, quod ait se non potuisse adesse ita, ut iuratus fuerat. Quid? Si ad exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
nonis queuitia uitandas c̃siđeꝰ utecipsi abhis uitus iecede acadũsarioꝵ argum̃tationes hac
p̃ceptione in om̃ib partib tẽptare ⁊ ab aliqͣ partelabefactare possimus. Drexpositione uitiosa
Expositiouitiosat cũ ab aliquo aut a maiore parte ad om̃s c̃fert᷑ id qđ necessarioñ ÷ oñ¬
tueri: Sidħ mꝰ exposuerit argum̃tationẽ ut ñ ouiemꝰ quaerere qͣlis ratio autrationis e frmatio sit
ipsã facilerep heidemsꝰ expositionẽ cũ ostendimꝰ id qđ in aliquo pauꝑ e imꝓbosit ĩ om̃s pauꝑes falso
c̃sirri Itẽ uitios aex posito ÷ cũ id qđ rarosit fieri om̃no negatur . h nł
cũ illenemin ẽ dixerit. om̃ino nihildiffert Raro id sieri dũ maliquan dosieri autrossemꝰ fieri ĩ¬

Expanded text:
nsideremus, ut et ipsi ab his vitiis recedere, et adversariorum argumentationes hac praeceptione in omnibus partibus temptare et ab aliqua parte labefactare possimus. CAPUT 32 Expositio vitiosa est, cum ab aliqua aut a maiore parte ad omnes confertur id, quod non necessario est om tueri.» Si qui hoc modo exposuerit argumentationem, ut non curet quaerere, qualis ratio aut rationis confirmatio sit, ipsam facile reprehendemus expositionem, cum ostendemus, id, quod in aliquo paupere inprobo sit, in omnes pauperes falso Item vitiosa expositio est, cum id, quod raro fit, fieri omnino negatur, hoc mocum ille neminem dixerit, omnino nihil differt raro id fieri, dummodo aliquando fieri aut posse modo fieri i
Abbreviated transcription (Latin):
gł am possis. Aut quomͦ ĩ uidia uitet᷑ : Alterũ qđ ad aliquã cõmoditatẽ usũ q referat᷑: ut quẽ admͦ sit resp̃. ad mi

Expanded text:
gloriam possis agloriam possis a
Abbreviated transcription (Latin):
accusator miscđã mouesedeb et ⁊ defensorira cundiã. Enumeratio reliqͣ : laudatorinũ quã . suasori ñ sape accu¬
suscepta uideat᷑ eẽpuerilis. Id effugiet qui non om̃a minim a repetet. s breuia singula adtingens ponđa rerũ ipsa
ũsiae. In est enĩ infinitũ ĩ definito. ⁊ ad illud tam̃ refer̃ om̃a. Quã obrẽ priꝰdeꝓposito dicamꝰ Cuiꝰ genera
s̃ duo C̃ognitionis alterũ. eiꝰ scuntia : sinis. ut uerine sint sensus. Alterũ actionis qd refert᷑ ad faciendũ qͥd
ut si querat qͥbofficiis amicitia quaerenda sit. Rurrꝰ suꝑioris genet r̃tria. Sit. nec nesit. ⁊ qd sit ⁊ qͣlisit. Sit neo nesit
ut ius ĩ naturasit an ĩmore. Quid aut̃ sit. Sit ne ius id qđ maiori parti sit utile. Quedeaut̃ sit. Sit iusteuiuen
sit neue utile. Actionis aut̃ duo s̃ genert unũ ad ꝑsequendũ aliqͥd ã declinandũ. Utqͥb ieb adipisci

Expanded text:
accusator misericordiam movere debet et defensor iracundiam. enumeratio reliqua est, laudatori numquam, suasori non saepe, accum, ne ostentatio memoriae suscepta videatur esse puerilis. Id effugiet qui non omnia minima repetet, sed brevi singula attingens pondera rerum ipsa s causae controversiae ; inest enim infinitum in definito et ad illud tamen referuntur omnia. quam ob rem prius de proposito dicamus: cuius genera sunt duo, cognitionis alterum; eius scientia est finis, ut verine sint sensus: alterum actionis; quod refertur ad faciendum quid, ut si quaeratur quibus officiis amicitia colenda sit. Rursus superioris genera sunt tria: sit necne sit et quid sit et quale sit. Sit necne sit, ut ius in natura sit an in more; quid autem sit, sic: sitne ius id quod maiori parti sit utile; quale autem sit, sic: iuste vivere sitne utile. actionis autem duo sunt genera: unum ad persequendum aliquid aut declinandum, ut quibus rebus adipisci
Abbreviated transcription (Latin):
mat imaginũ notas. solitudo c̃seruat ĩ tegaui simulieroꝵ figuras. p̃terea dissimiles forma atq natura loci

Expanded text:
mat imaginum notas, solitudo conservat integras simulacrorum figuras. Praeterea dissimilis forma atque natura locimat imaginum notas, solitudo conservat integras simulacrorum figuras. Praeterea dissimilis forma atque natura loci
Abbreviated transcription (Latin):
natuitilis altera artificiose. Naturalis ÷ ea q̃ nr̃is animis insita ÷ ⁊ sin e mula c̃citatĩonata Arcficiost ÷ ei quã c̃fir¬
mat ĩ ductio q̃ dã uatio p̃ceptionis S qx ĩ ceteris reb s̃gemibonitas umitae᷑ sapedoctrinã. arsporronitura tõmo
Port ħartificiosa naturae cõmodaretinet ⁊ ã plificat rationedoctrine Quit ꝓpt̃ naturalis memoria p̃certione t̃fir
brouit̃ ꝑstcte ĩ signite. aut natura autmanur̃ ab soluta ut eussacienaturt dimenoria cõp̃henđe ⁊ ã plectiqueamꝰ
haedeir int̃ colũniũ angulã fornicẽ ⁊ alia q̃ hissimilias . Imaginess̃ formae q̃ iãnotae ⁊ simula craereiquã memi¬
mis imagineslict̃is dispositi oi collo catio imaginũ scriptur& ꝓñciatio leet
multa meminisse multos nob̵lo coscõparane. uti multis locis multas imagines collo can possimꝰ. Itẽputamꝰ o
ueniet. ut in quãlibet partẽ quoq loco libebit imaginib: cõmanitidicerepossimꝰ id qđ locis mandauerimꝰ¬

Expanded text:
naturalis, altera artificiosa. Naturalis est ea, quae nostris animis insita est et simul cum cogitatione nata; artificiosa est ea, quam confirmat inductio quaedam et ratio praeceptiporro haec artificiosa naturae commoda retineat et amplificet ratione doctrinae; quapropter ‹et› naturrfecte, insignite aut natura aut manu sunt absoluti, ut eos facile naturali memoria conprehendere et amplecti queamus: ‹ut› aedes, intercolumnium, angulum, fornicem et alia, quae his similia sunt. Imagines sunt formae quaedam nt, imagines litteris, dispositio et conlocatio imaginum scripturae, pronuntiatio lectioni. Oportet igitur, si volumus multa meminisse, multos ‹nos› nobis locos conparare, uti multis locis multas imagines conlocare possimus. Item putamus ois ex ordine collocatis ueniet, ut in quamlibet partem quoquo loco libebit ymaginibus admoniti dicere possimus id q
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ solet acride ut imagines partiũ. imbecillae ⁊ĩ firm a sint quae ui imemoriã possinc excitare . qͣdetaus ã utni
fiat c̃sidandũ ÷ ut cognita causa quas uitemꝰ ⁊ quasseqͣmꝰ ĩmnagines scure possimꝰ. Docegͥnos ipsanatura qͥlopor¬
tat fieri nã siqies inuita uidemꝰ panas usitatas cotidianas meminis se ñĩolemꝰ ꝓpt̃ ea qđ nullanoua nes
admirabili cõmouet᷑ animꝰ. Atsi qͥd uidemꝰ autaudimꝰ egregie. turpe aut honestũ. inusitatũ magnũ ĩ credibile
minimꝰ optime sape. Nech alia de causa pocestacciđe. nisi qđ usitatȩ res facile ememoria elabunt᷑ ĩ signe
accidunt Et solis eelipsis magis mirant᷑ quã lun& ꝓpt̃ ea qđ oraebreui oress̃ . Docet gͦsenatura uulgari ⁊ usitat

Expanded text:
inbecillae et infirmae, quae vix memoriam possint excitare, qua de causa utrumque fiat, considerandum est, ut cognita causa, quas vitemus et quas sequamur imagines, scire possimus. Docet igitur nos ipsa natura, quid oporteat fieri. Nam si quas res in vita videmus parvas, usitatas, cottidianas, meminisse non solemus propterea quod nulla nova nec admirabili re commovetur animus: at si quid videmus aut audimus egregie turpe aut honestum, inusitatum, magnum, incredibile, minimus optime saepe; nec hoc alia de causa potest accidere, nisi quod usitatae res facile e memoria elabuntur, insigneaccidunt, et solis eclipsis magis mirantur quam lunae, propterea quod hae crebriores sunt. Docet ergo se natura vulgari et usitat
Abbreviated transcription (Latin):
fieri quaeres inuiditiũ ñ uenerit . Locꝰ cõmunis accusatoris c̃tra eũ qͥplustenseat.:
uĩ quã iudicia ualere o portere. ⁊ ab adũsarus ꝑ c̃tabit᷑ arcusator qͥd suturũ sit si idẽ ceterifaci¬
ant ut de indẽnatis supplicias im ant. qđ eo sidẽ fecis sedicant. Qđ sups eac cusator idẽ facere uolius
Defensor eoꝵpeccatia trocitatẽ ꝓferet in quos erim̃ transseret . rẽ. lo oũ. tẽpus. anteo culosponeta
uthi qͥ audient existiment. aut ñ potuisse autñ inutile fiusse rẽ in iudiciũ uenire. Dec̃ cesSions¬

Expanded text:
fieri, quae res in iudicium non devenerit. Locus communis accusatoris contra eum, qui plus censeat fieri, quae res in iudicium non devenerit. Locus communis accusatoris contra eum, qui plus censeat vim quam iudicia valere oportere. Et ab adversariis percontabitur accusator, quid futurum sit, si idem ceteri faciant, ut de indemnatis supplicia sumant, quod eos idem fecisse dicant. Quid, si ipse accusator idem facere voluisset? Defensor eorum peccati atrocitatem proferet, in quos crimen transferet; rem, locum, tempus ante oculos ponet, ut ii, qui audient, existiment, aut non potuisse aut non inutile fuisse rem in iudicium venire. CAPUT 23 Conc
Abbreviated transcription (Latin):
tib inuiriã demonstrari ius c̃firmari c̃uenit. id qđ in absoluta iuridicali faciundũ uidetiri¬
De cõfaratiõ. Cũ excõparatione quaeret᷑. utrũ satius fuerit agere id qđ reus dicat sefec isse. aue
tordicat oportiuissefieri. pͥmũ quaeri c̃ueniet utrũ suerit utilius exc̃i
ueniret᷑ his ita tractatis. accus atorutet᷑ loco cõmuni in eũ qͥ inutile util
endiñ habuerit potestatẽ. Desensort̃traeos qui aquũ censeant ieꝑnitios &e utilẽp̃poni. utet᷑ loco
cõmuni. ꝑc̃ questionẽ simulquaret ab accusatorib a iudicib ipsis. qͥd facturiẽent sun eo loco fuisse N
Rans latio criminis ÷ cũ abreo facticausa in alioꝵ peccatũ transfert᷑. Primũ quaerendũ ÷ uerene in aliũ
reus suscepisse dicat᷑ . De inde oportueritne in earepeccare in qͣ aliꝰ ante peccarit : Deideo portue¬
rine uiditiũ antefieri. Deĩ decũ factũ uidiciũ ñ sit de illo crimine qđ in aliũ transserat᷑. op orteatne

Expanded text:
tibus iniuriam demonstrari, ius confirmari convenit, id quod in absoluta iuridiciali faciundum videtur. CAPUT 21 Cum ex conparatione quaeretur, utrum satius fuerit facere, id, quod reus dicat se fecisse, an id, quod accusator dicat oportuisse fieri, primum quaeri conveniet, utrum fuerit utilius ex conlocum veniretur. His sic tractatis accusator utetur loco communi in eum, qui inutile utiltetur loco communi per conquestionem: ‹et› simul quaerat ab accusatoribus, ab iudicibus ipsis, quid facturi essent, si in eo loco fuissent;ranslatio criminis est, cum ab reo facti causa in aliorum peccatum transfertur. Primum quaerendum est, iurene in alium sferatur, atque illud, quod reus suscepisse dicatur; deinde, oportueritne in ea re peccare, in qua alius ante peccarit; deinde, oportueritne iudicium ante fieri; deinde, cum factum iudicium non sit de illo crimine, quod in alium transferatur, oporteatne
Abbreviated transcription (Latin):
uto aut necessariofecis sedicemꝰ. ⁊ tam̃ ignosci nob̵ postulabimꝰ hic ignos c̃i
his locis siplura gutmatiora officia quã maleficia uidebunt᷑ c̃stare. Siqͣuirtꝰ aut nobilitas erit in eo qͥ suppli
speserit usui futurũ sisi ne supplicio discesserit. supse ille supplexmansue
decausa alus qq̃ ignotũ ÷ sinihilab eo ꝑiculi nob̵futurũ uidebit᷑ si eũ missũ fecerimꝰ sinulla a nr̃os ei¬
uidicialis fieriñ potest . ut ĩ libro pͥm o ostendimꝰ. s qđ potestu ł ad sena

Expanded text:
to aut necessario fecisse dicemus: et tamen ignosci nobis postulabimus. Hic ignoscendi ratio quaeritur ex his locis: si plura aut maiora officia quam maleficia videbuntur constare; si qua virtus aut nobilitas erit in eo, qui supplicabit; si qua spes erit usui futurum, ‹si› sine supplicio discesserit; si ipse ille supplex mansuede causa aliis quoque ignotum est; si nihil ab eo periculi nobis futurum videbitur, si eum missum fecerimus; si nulla ‹aut› a nrum. Haec causa iudicialis fieri non potest, ut in libro primo ostendimus, sed, quod potest vel ad sena
Abbreviated transcription (Latin):
Prunũ ÷̃ siđandũ ÷ nũ ꝑ culpã uentũ sit innec essitudinẽ. nũ culpã ueniendi nec essitudo fecerit De
uaerendũ ÷ quomͦ uis illa uitari potuerit ac leuari. Deĩ de in ecessitud in
possint quae significent id c̃sulto factũ eẽ qđ necessario cecidissedicit᷑. Deĩ desimaxime necessitud
nescire anñ potuerit. Deĩ de utrũ datasitoꝑa ut sciretꝰ anñ. Deĩ de utiũ cas uneseierit. anculpo nã ͥse
anignorauerit. ⁊ c̃sidabit᷑ satis ne in pruđtia p̃sidii debeat eẽ. cũ factũ eẽ constet De foꝵ ⁊ uua
causa c̃fert᷑. ⁊ a tedefensor ignosci se dicatoportere. eadẽ om̃a uident᷑ c̃siđanda quaȩdenec
loci cõmunes inhis causae accusatoris. C̃tra eũ qͥ cũ peccasse c̃fitet᷑ tam̃ oratione iuđ demoret᷑ desensio¬
nes de humanitate miscđa. uoluntatẽ in om̃ib reb spectari c̃uenire : q̃ c̃sulto factañ sint in ea frau

Expanded text:
randum est, num culpa ventum sit in necessitudinem num culpa veniendi necessitudinem fecerit. Deinde quaerendum est quo modo vis illa vitari potuerit ac levari. Deinde ‹is, qui› in necepossint, quae significent id consulto factum esse, quod necessario cecidisse dicitur. Deinde, si maxime necessitudo nescire an non potuerit; deinde utrum data sit opera, ut sciretur, an non; deinde, utrum casu nescierit an culpa. Nam quian ignoraverit; et considerabitur satisne inprudentia praesidii debeat esse, cum factum esse constet. Cum in fortunam causa confertur et ea re defensor ignosci reo dicet oportere, eadem omnia videntur consideranda, quae de neLoci communis in his causis: accusatoris contra eum, qui cum peccasse confiteatur, tamen oratione iudices demoretur; defensoris, de huma
Abbreviated transcription (Latin):
iudici autp̃tori aut c̃suli aut trib p. placitũ sit. Et fit utde eadẽ re sepealius aliud detreuerit. autiu¬
dicarit Qđgonꝰ m̃. drusus p̃r̃. urbanꝰ. qđ cũ haerede mandati ageret᷑ iudicip̃ reddidit. sex̃ iuliꝰ n red¬
didit : Itẽ caelsꝰ iudex ab soluit inuiria eũ qͥluciliũ poetã inseaenã nominati laeserat .p.muciꝰ eũ qͥ
Ex eouł nouũius constitui c̃uenit. excẽpore ni exhominis dignitate. Expactouis ÷ siqͥd int̃sepepiger

Expanded text:
iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iuiudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: M. Drusus praetor urbanus, quod cum herede mandati ageretur, iudicium reddidit, Sex. Iulius non reddidit. Item:‹C.› Caelius iudex absolvit iniuriarum eum, qui Lucilium poetam in scaena nominatim laeserat, P. Mucius eum, Ex eo vel novum ius constitui convenit ex tempore et ex hominis dignitate. Ex pacto ius est, si quid inter se pepigerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
libi dini maloꝵ restiti. maiestatẽ omnẽ interue ñ pas rsũ. pͥmũ gͥ uocabuli sententia breuit̃. ⁊ aducili¬
aut inutilis aut turpis aut inuiriosa. id qđ exiuris partib: sumet᷑ deiuridicali absoluta deqͣiã loquem:¬
dissimilib: similit̃ scriptũ aut iudicatũ sit. Deĩ deutrũ eares similis sit eirei quade agitat᷑. andissimilis
÷ Absoluta uiri dicali c̃saitutĩo utem᷑. cũ ipsã rẽ quã nos fecis sec̃fitem᷑ iure fac
assũptione extrariaedefensionis. In ea c̃uenit quaeri. uurene sit sactũ. Deeo causa posita dicerepo ce¬
rimꝰ. si ex qͥb partib:is constet cognouerimꝰ. Cstat gͥ ex his partib:. Natura. loge c̃suetudine. udicato¬
uraius ÷ qđ cognationis aut pietatis causa obseruat᷑. quo iurep arentes a liberis
rectepeterepossis . Iudicatũ ÷ iddequosententi alata ÷ aut decretũ int᷑positũ. Eas apediũ sas̃ ut aliudalio

Expanded text:
libidini malorum restiti, maiestatem omnem interire non passus sum.» Primum igitur vocabuli sententia breviter et ad utiliaut inutilis aut turpis aut iniuriosa: id quod ex iuris partibus sumetur de iuridiciali absoluta, de qua iam loquemudissimilibus similiter scriptum aut iudicatum sit; deinde, utrum ea res similis sit ei rei, qua de agitur, an dissimili19 Absoluta iuridiciali constitutione utemur, cum iadsumptione extrariae defensionis. In ea convenit quaeri, iurene sit factum. De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, cura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis,eris expensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio
Abbreviated transcription (Latin):
ris motũ Rigura uocis ÷ ea q̃ suũ quendã possidet habitũ ratione ⁊ ĩ dustria cõparata . Duudit̃ in tresparte s:
magnitudinẽ sirm itudinẽ . mollitudinẽ . Magnitudinẽ uocis maxime cõparat natunt. ñ nibilauget᷑.
atio declamationis Qua ꝓpt̃ demagnitudineuocis ⁊ firmitudinis parte . qm̃
Deca parce sirmitudinis q̃ c̃seruat᷑ orationis declamationib: ⁊ domollitudine uocis q̃ max imenecessaria ÷ o¬
c̃s euare siquã maxime sed acandep̃ssa uoce pͥncipia dicemꝰ Nãlȩdit᷑ aiteria si antequã uocebene ꝑ mulra ÷
acrilabore cõplet᷑ i int̃uallis longiorib: uti c̃ueniet. Rerreat᷑ enĩ spu uox ⁊ arteriae retioendo adqͥes

Expanded text:
ribitur. Figura uocis est ea que suum quemdam possidet habitum oratione et industria comparatum. Ea diuiditur in tres partes: magnitudinem, firmitudinem, mollitudinem. Firmitudinem maxime comparat natura, non nichil adauget axime taciet exercitatio declamationis. Quapropter de magnitudine vocis et firmitudinis parte, quoniDe ea parte firmitudinis, quae conservatur ratione declamationis, et de mollitudine vocis, quae maxime necessaria conservare, si quam maxime sedata et depressa voce principia dicemus. Nam laeditur arteria, si, antequam voce lenei permulsa est, acri clamore completur. Et intervallis longioribus uti convenit: recreatur enim spiritu vox et arteriae reticendo adquies
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tinens mođatio cupiditatũ: Pruđtiae partib utem᷑ ĩ dic̃do si cõmodacũ in cõmodis c̃senmꝰ. cũ alterũ
oterimꝰ hade. Quaũ re facile id qđ uelimꝰ exeplo allato ꝑsuadepossumꝰ. Iustit
innoc̃tiã aut suppliciũ mis ereri dicimꝰ oportere. Siostendemꝰ ĩ merentib gram referri c̃uenut side monstra¬
bimꝰ ulcisti malemeritosoportere sifidẽ magnoꝑe censebimꝰ c̃seruandã Sileges imaiores ciuitatis ogre
icemꝰ oportereseruari si societates atq amicitias studio sedicemꝰ coli c̃uenire
deos patriã natura cõparaũ. idreligiose colendũ demonstrabimꝰ. Si hospitia. dientelas. cognatione
utates. castecolenda eẽ dicemꝰ sineep̃cionee grã nec ꝑiculonecsimultate a
tione autĩ c̃silio facien dacensebumꝰ iustãeẽ ostendemꝰ c̃tritrus in uistã Itafiet ut idẽ locis ⁊ ad sua

Expanded text:
CAPUT 4 Prudentiae partibus utemur in dicendo, si commoda cum incommodis conferemus, cum alterum poterimus habere: qua in re facile id, quod velimus, exemplo allato persuadere possumus. Iustitinnocentium aut supplicium misereri dicemus oportere; si ostendemus bene merentibus gratiam referre convenire; si demonstrabimus ulcisci male meritos oportere; si fidem magnopere censebimus conservandam; si leges et mores civitatis egregie dicemus oportere servari; si societates atque amicitias studiose dicemus coli convenire; si, quod ius in parentis, deos, patriam natura conparavit, id religiose colendum demonstrabimus; si hospitia, clientelas, cognationes, adfinitates caste colenda esse dicemus; si nec pretio nec gratia nec periculo nec simultate a tione aut in consilio faciendam censebimus, iustam esse ostende
Abbreviated transcription (Latin):
animi ant sutquo adm̃ afsctisiniurttib iuiris. artib inertis. a quõ adid cõmoticupiditatn enetiuo
amari planianmonꝰtuos. leues anasꝑi. salubres anpestiłter opacian aprici. ⁊ illa fontiuta culti anis¬
culti. colebies andererti. coedificati anuasti. obscuri anrerũ gestarũ uestigus nobilitati e retratian
ꝓstini. Intepaib aut̃ p̃sentia p̃terita sutura cernunt᷑ In usiesis uec̾tate rec̃tia instantia paulo
eliquando futiua. Ins& is̃ intẽporib illa q̃ tẽꝑ orib qͣsin acorã netant. xthinrs ut astas utin¬

Expanded text:
quem ad modum adfecti sint, virtutibus vitiis, artibus inertiis, aut quem ad modum commoti, cupiditate metu, a mari, plani an montuosi, leves an asperi, salubres an pestilentes, opaci an aprici, et illa fortuita, culti an inculti, celebres an deserti, coaedificati an vasti, obscuri an rerum gestarum vestigiis nobilitati, consecrati an profani. in temporibus autem praesentia praeterita futura cernuntur; in his ipsis vetusta recentia instantia paulo post aut aliquando futura. Insunt etiam in temporibus illa quae temporis quasi naturam notant, ut hiemps, ut aestas
Abbreviated transcription (Latin):
Deĩde docuimꝰ iudicati. nẽ quẽ admͦ quaeric̃ ueniret. Qua ĩ uenta curandũ ut onũratio cociꝰ oran¬
onis adeã c̃serat᷑ Postea ã moninmꝰ et̃ causas cõplures ĩ qͥb plures c̃stitutiones aut partes c̃hi
tutionũ aceõ mo ditrent᷑. Reliquũ uidebant᷑ et̃. ut ostenderemꝰ q̃ratio posse inuentiones ad unã ꝑ

Expanded text:
Deinde docuimus, iudicationem quemadmodum quaeri conveniret: qua inventa curandum, ut omnis ratio totius oratDeinde docuimus, iudicationem quemadmodum quaeri conveniret: qua inventa curandum, ut omnis ratio totius orationis ad eam conferatur. Postea admonuimus esse causas conplures, in quas plurestutionum adcommodarentur. Relicum videbatur esse, ut ostenderemus, quae ratio posset inventiones ad unam qu
Abbreviated transcription (Latin):
osicusctis elabontare c̃uenint ⁊ ea efficia qͣratione facillima c̃seqͥ posset. Verũ qđ neqid eom̃ib: rebisi¬
mul dicip otenat i de marimis reb pͥmũ stribendĩ fuit quocetera t faciliora cognitu uiđent̃: na nobli
citũ ÷ ut ea q̃ difficillima eẽnepotinsimũ scrib̵emꝰ Causarũ tria generas Demonstiatiuũ de libaciuũ
iudicicle. Multo disficillimũ uidicido  ergo id pͥmũ absoluemꝰ. hoc ipͥore libro deoratoris oficus
uolum̃ tins fentmꝰ desexpartib: orationis pͥmũ scrib e ĩ cipiemsꝰ. In pͥmo libro locuti sumꝰ deerordio
nanatione. diusione nec plurib: uerbis quã necene fuit nec nunꝰdilucide quã te uello eristinabi¬
poꝰ Deĩ de x̃ iuncte dec̃sirmatiõ ⁊ c̃futatĩõ dicendũ fuit. qͣ regenent ẽstiturionũ ⁊ earũ partes aꝑuis
Equosimul ostendebat᷑ quomꝰ c̃stitutionẽ ⁊ parte ẽstitutionis causa posita rꝑirioportentt

Expanded text:
artis elaborare conveniret, et ea officia qua ratione facillime consequi posset. Verum, quod neque de omnibus rebus simul dici poterat et de maximis rebus primum scribendum fuit, quo cetera tibi faciliora cognitu viderentur, ita nobimonstrativum, deliberativum, iudiciale. Multo difficillimum iudiciale est; ergo id primum absolvimus hoc et priore libro. De oratoris officUT 2 De sex partibus orationis primum scribere incepimus: in primo libro locuti sumus de exordio, narratione, divisione, nec pluribus verbis, quam necesse fuit, nec minus dilucide, quam te velle existimabamus; deinde coniuncte de confirmatione et confutatione dicendum fuit. Quare genera constitutionum et earum partes aperuimus; ex quo simul ostendebatur, quomodo constitutionem et partem constitutionis causa posita reperiri oporteret.