comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culturas demonioꝵ: et adorauer̃t cre¬
aturam ꝯtempto creatore. Unde sub¬
dit. Et mutauer̃t głam in corrupti
bilis dei insimilitudinẽ ymaginis cor¬
ruptibilis hominis. Ecce qͦmͦ obceca¬
tum ẽ corilloꝵ. ut uideliez maiestatẽ
inuisibilis dei. quẽ ex creaturis agno¬
uerant. non in hoĩes sed qd̃ peuis est
et in excusabile crimen: insimilitudi¬
ne̾ hominũ ĩmutarent. ut forma cor¬
ruptibilis deus ab eis uocaret᷑. Hoc est
simulacru hoĩs ut quos uiuos hoc nõie
donare ñ audeant: mortuoꝵ ymagi¬
nes in gl̾am dei recipiant. Qͣnta he-¬
plus pot̾ ymago qm u̾itas ⁊̃ potiores
st̃ mortui qmͣ uiui. Auiuo enim deo
recedentes: mortuis fauent. De quoꝵ
numero et ip̃i st̃. sicut in libro sap̾ie¬
salomonis dicit᷑. mortuus mortuum

Expanded text:
culturas daemoniorum: et adoraverunt creculturas daemoniorum: et adoraverunt creaturam, contempto Creatore. Unde subdit: Etinem imaginis corruptibilis hominis. Sic obcaecatum est cor illorum, ut majestatem invisibilis Dei, quem ex his factis agnoverant, non hominibus, sed quod pejus est, et inexcusabile crimen, in similitudinem hominum mutarent; ut forma corruptibilis hominis Deus ab his vocetur, hoc est, simulacrum hominis: ut quos vivos hoc nomine donare non audent, mortuorum imagines in gloriam Dei recipiant. Quanta heplus potest imago quam veritas! et potiores sunt mortui quam vivi! A vivo enim Deo recedentes, mortuis favent. Ambros. De quorum numero et ipsi sunt, sicut in libro Salomonis dicitur: Mortuus mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Deum aute hoꝵ sꝑnebant: ideoq
stulti fc̃i sc̃. Si enim hec laudanda st̃.
qnͣto magis creator illoꝵ: Nider̃t gͦ qͦ
ueniendũ eẽt. s ingrati ei qui eis presti¬
tit ut uiderent: sibi uoluert tribuere
qͦd uidebant. et fc̃i suꝑbi amisert̃ etiã
tur. Initiũ omĩs peccati: suꝑbia est.
Suꝑbiert autẽ: dicentes se esse sapi¬
entes. Nõ debebant sibi arrogare qd̃
deus donauerat: nec se iactare ex eo
qd̃ ñ a seip̃is s ab illo habebant. Qd̃
utiq illis credendũ fuit. ut adhoc te¬
nendũ qd̃ uidere poterant: ab illo
sanarent᷑ qui ded̾at ut uiderent. Si
enim hoc facerent. humilitatẽ serua¬
rent: et possent purgari. atq illi bea¬
tissime cõtemplationi coherere. Qͥa
uero suꝑbia erat in eis: obumbrauit
eos cecitas. Qd̃ enĩ curiositate inuene¬
runt: ꝑ suꝑbiam ꝑdidert̃. Qd̃ enĩ deus
dedãt gratis: tulit ingratis. et conu̾si
st̃ au̾itate ad idola ⁊ simulacra. ⁊ ad

Expanded text:
rum; Deum autem eorum spernebant. Ideoque rum; Deum autem eorum spernebant. Ideoque stulti sunt. Si enim haec laudanda sunt, quanto magis Creator illorum? Viderunt ergo quo veniendum esset, sed ingrati ei qui illis praestitit ut viderent, sibi voluerunt attribuere quod videbant; et facti superbi, amiserunt etiam est: Initium omnis peccati superbia est . Superbierunt autem dicentes se esse sapientes. Non debebant sibi arrogare quod Deus donaverat, nec se jactare ex eo quod non a se ipsis, sed ab illo habebant. Quod utique illis credendum fuit, ut ad hoc tenendum quod videre poterant, ab illo sanarentur qui dederat ut viderent. Si enim hoc facerent, humilitatem servarent, et possent purgari, atque illi beatissimae contemplationi cohaerere. Quia vero superbia erat in eis, obumbravit eos caecitas. Quod enim curiositate invenerunt, per superbiam perdiderunt. Quod enim Deus dederat gratis, tulit ingratis. Et conversi sunt a veritate, ad idola et simulacra, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
eo ut faterent᷑ unũ eẽ pͥncipiũ. a quo
omia initium sortita st̃: non sicut de¬
um głificauer̃t. bñ iuuendo .s. ⁊ colen
ne. s sibi attribuert. in quo uani et fal¬
si fuert. Un subdit. Sed euanuer̃t in o¬
gitationib putantes se aliquid ẽẽ cũ
nichil sint. qd̾ uere uanitas erat. cogi¬
id÷ ratio eoꝵ qr ab eis credita est eẽ:
obscuratũ est cumore suꝑbie obum¬
brante ita ut sit insipiens .i. paula¬
tim usq ad insipientiam cor eoꝵ de¬
ductum est. Nebula enim erroris¬
contexit cor eoꝵ. qr cũ creatorem ex
creaturis cognouissent. nͨ sicut deu̾
głificassent: ampliꝰ obtusi st̃. Unde
obscuratũ est cor eoꝵ:. Eece ex hac su¬
ꝑbia. dicentes enim ore uł corde. se ẽẽ¬
sapientes a se non adeo: stulti fcĩ suñ
in deum. Ecce illa duo que dixerat.
ratũ ÷ cor eoꝵ: ibi. stulti fcĩsc̃. qd̾ ẽ uin¬
dicta. Sapientes enim in naturis re
enim rationẽ phisicam. ꝑscrutantes
cursus syderũ: et qnͣtitates elemento¬

Expanded text:
eo ut faterentur unum principium esse, a quo omnia initium sortita sunt, non sicut Deum glorificaverunt, bene vivendo et colendne, sed sibi attribuerunt, in quo vani et falsi fuerunt. Unde subdit: Sed evanuerunt in cogitationibus, putantes se aliquid esse, cum nihil sint, quod vere id est ratio eorum, quia ab eis credita est esse, obscuratum est, tumore superbiae obdurante, ita ut sit insipiens, id est paulatim usque ad insipientiam cor eorum deductum est. Nebula enim erroriscontexit cor illorum, quia cum Creatorem ex creaturis cognovissent, nec sicut Deum glorificassent, amplius obtusi sunt. Unde obscuratum est cor eorum? Ecce ex hac superbia, dicentes ore vel corde, se esapientes a se non a Deo, stulti facti sunt in Deum. Ecce illa duo quae dixerat, ratum est cor eorum, ibi, stulti facti sunt, quod est vindicta. Sapientes enim in naturis rerenim rationem physicam, perscrutantes cursus siderum et quantitates elemento
Abbreviated transcription (Latin):
fulgebt̃ ut sol in regno patͥs sui. ⁊ ho¬
norem qd ad dexta̾m dei fcĩ ert ⁊ inor¬
ruptionem. qr qd̃ habebt̃: ꝑmanebit
sine fine. Hoc ideo adiecit ut aliagła
⁊ alt̾ honor ille intelligeret᷑ qmͣ in p̾¬
senti habet᷑. In p̾senti eñ honor uł gła

Expanded text:
sol in regno Patris sui; et honorem, quia ad dexteram Dei sancti erunt. Et incorruptionem, quia quod habebunt permanebit sine fine. Hoc ideo adjecit, ut alia gloria et alter honor ille intelligeretur, quam in praesenti habetur. In praesenti enim honor et gloria
Abbreviated transcription (Latin):
ta expectans tp̃a. Hec nc̃ exhibet deus:
lentia differre. qr qͥ infirmitate ma¬
dis qm ꝓposito delinquũt: sustũtari ꝑ
bngamimitatẽ dicunt᷑. Qͥ li ꝑtinaci
mente exultant in delictis suis: ferri
non statim punit. Longanimitas ẽ
qͣ ꝑ infirmitatẽ et ñ delib̾ati animi
malitia peccantes: diu portat. expec¬
qui non sic utit᷑ ad penitentiã. ut deu
intendit: s ad ĩpunitatẽ uertit. Qũe
ut sollicitũ faciat apłs. atq aptiꝰ redar¬
guat: addit. Ignoras. qr. ꝯtẽpnis dei¬
bonitatẽ ⁊ etiã ignoras qm̃ benigni¬
tas dei adducit te qnͣtum in se est ad
penitentiam. Ecce d̾m nescis miseri¬
cordem. ⁊ an hoc facis: qi. Mirũ est.¬

Expanded text:
ta exspectans tempora. Hanc exhibet Deus, ta exspectans tempora. Hanc exhibet Deus, tientia differre, quia qui infirmitate magis quam proposito delinquunt, sustentari per longanimitatem dicuntur: qui vero pertinaci mente exsultant in delictis suis, ferri non statim punit. Longanimitas est qua per infirmitatem, et non deliberati animi malitiam peccantes diu portat, exspecpoenitentiam, ut Deus intendit, sed ad impunitatem vertit. Quem ut sollicitum faciat atque apertius redarguat, addit: Ignoras quare contemnis bonitatem Dei, et etiam: Ignoras quoniam benignitas Dei adducit te, quantum in se est, ad poenitentiam? Ecce Deum misericordem nescis. Et an hoc facis? Quas
Abbreviated transcription (Latin):
lis non sp̃uał om̃is qui iudicas eos qui
talia agunt: qualia supͣ memoraui¬
dei. Et an hoc facis: qĩ mirũ est. Et est
hic increpatio cum yronia. Irascit᷑
enim eis apłs: qr ĩpunitatem sibi ꝓ¬
ut cum puniendus sit: honore dignus
appareat. Simiłr ⁊ de iudeo qͥ simulat
qd̾ ñ est. ⁊ ideo congrue ait: uidicas qͣi
alioꝵ doctor. ñ te accusas: s alios. im¬
punitatẽ sꝑans: qr ħ potestas data ẽ
tibi. et nõ est in mundo ad p̃sens qui te
iudicet. S et si desit ad p̃sens qui te ui¬
dicet: effugẽ tñ udiciũ dei. qui in mũ¬
do euasisti: infutoͣ non potexis. Et qͣ il¬
le dicẽt. cur gͦ non punit: Ait apłs. Q
a bonꝰ deus expectat te: qd̾ tuignoras
it contẽpnis. Et hoc est: tu contẽpniᷤ
strat. blandiens ut ad penitũciam at¬
uahat: et ꝯtẽpnis diuitias patientie
d copiosam patĩam dei.que tot⁊ tan¬
ia peccantes sustinet: nec cito eos prinit.
Subdit: et ꝯtẽpnis diuitias longani

Expanded text:
lis, non spiritualis, omnis qui judicas eos qui talia agunt, qualia supra memoraviDei? et an hoc facis? Quasi dicat: Mirum est. Et est hic increpatio cum ironia. Irascitur enim eis Apostolus, quia impunitatem sibi put cum puniendus sit, honore dignus appareat. Similiter et de Judaeo, qui simulat quod non est. Et ideo congrue ait, judicas quasi aliorum doctor; non te accusas, sed alios, impunitatem sperans, quia haec potestas data est tibi, et non est in mundo, qui te judicet. Sed etsi desit ad praesens qui te judicet, effugere tamen judicium Dei quod in mundo evasisti, in futuro non poteris. Et quasi ille diceret: Cur ergo non punit? Ait Apostolus: Quia bonus Deus exspectat te. Quod tu ignoras, et ideo contemnis. Et hoc est: Tu contemnis dstrat, blandiens ut ad poenitentiam attrahat. Et contemnis divitias patientiae, id est copiosam patientiam Dei, quae tot et tanta peccantes sustinet, nec cito eos punit. Subdit, et contemnis divitias, longani
Abbreviated transcription (Latin):
ta ineis mirabilia fecit ᷑ Et itẽ dicit.
qd̃ excusatioem non habełit de pecc̃o.
infidelitatis: qr uenit ⁊locutꝰ ẽ eis. De
fugient dãpnatioẽm: qr qͥ sñ lege pec¬
cauert̃: sine lege ꝑibunt. leuiora tñ
passuri. Cui enĩ plus omittit᷑ plus ab
eo exigitur: et seruus sciens uolunta
dicẽt. dicis eos qui in lege peccauert ꝑ
leger udicari: s ñ ne sola lex saluat᷑.
Ait. Non: qr non facit iustos. Et hoc ÷.
solo aliqui iusti st̃ apd̃ dm̃. s fc̃ores le¬
gis .i. illi qui legem oꝑe implent .s. qͥ¬

Expanded text:
ia? Et item dicit quod excusationem non habebunt de peccato infidelitatis, quia venit et locutus est eis , de fugient damnationem, quia qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt, leviora tamen passuri. Cui enim plus committitur, plus ab eo exigitur; et servus sciens voluntatis diceret: Dicis eos qui in lege peccaverunt, per legem judicari, sed nonne lex sola salvat? ait enim, quia non facit justos. Et hoc estsolo aliqui justi sunt apud Deum; sed factores legis, id est illi qui legem opere implent
Abbreviated transcription (Latin):
nulla in ea linam̃ta remanserint: nõ
om̃ino deletum est. qd̾ ibi ꝑ ymaginẽ
dei cũ crearet᷑ impressum est. ꝓinde ui
tum est negata sit gr̃a. s potiꝰ ꝑ grãm re¬
rata natura. qͣ gr̃a: in int̾iori hoĩe inno¬
uato lex iusticie scribit᷑. qmͣ deleuerat
culpa. Hoc enim illic scribit᷑ ꝑrenoua¬
tionẽ: qͦd deletũ erat ꝑuetustatẽ ⁊ idõ
sał. ⁊ si legem scͥptã moysi ñ habeat:
credendꝰ ẽ bñ uł male oꝑari. ⁊ mĩto sal¬
uari uł dãpnari. Bñ oꝑari dico ⁊ fal¬
renouat naturalẽ ymaginem dei m
hoĩe sopitam. sine qd renouatione: ma¬
le oꝑafͤ quis ⁊ dãpnat᷑ accusante eum
lir q ⁊̃ gentes. Et hoc ẽ. Cum enĩ gi¬

Expanded text:
nulla in ea lineamenta remanserint. Non nulla in ea lineamenta remanserint. Non omnino deletum est quod ibi per imaginem Dei, cum crearetur, impressum est. Proinde vittum est, negata sit gratia, sed potius per gratiam reparata natura, qua gratia interiori homine innovato lex justitiae scribitur quam deleverat culpa. Hoc enim illic scribitur per renovationem quod deletum erat per vetustatem. Et ideo talis, etsi legem Mosi scriptam non habeat, credendum est bene vel male operari, et merito salvari sive damnari: bene operari dico, et salrenovat naturalem imaginem Dei in homine sopitam, sine qua renovatione male operatur quis et damnatur, accusante eum tur, quia etiam gentes. Et hoc est: Cum enim g
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaret᷑. ⁊ saluari si bene oꝑaret᷑ s cũ le¬
gem nõ habeat. qi nesciat qͥd sit bonũ
quid ue malũ: uidẽt᷑ sibi neutrũ deb̾e
ĩputari. Cont̃ qo apłt ait. ⁊ si non ha¬
beat scͥptam legem: ht tñ naturasẽ q
intelligit ⁊ sibi ꝯsciꝰ est qͥd sit bonũ ⁊ qͥd
sit malũ. Lex enim naturał est. ⁊ inui
riam nemini inferre. nicħ alienũ p̃ri¬
pere. a fraude ⁊ ꝑiurio abstin̾e. alieno
diugio non insidiari: ⁊ oetã talia. Et
ut breuit̾ dicat᷑ nolle alii facere qd̾ tibi
nõ uis fieri. qd̾ eunͣgłice ocordat doctne.
ꝓinde ñ uidet᷑ alios hic sig̃casse sub noĩe
gentiũ: qmͣ eos qͥ ad eunͣgliũ ꝑtinent slec
moneat: qd̾ naturalit dixit que legis st̃
facere: ñ spũ dei. ñ fide. ñ gr̃a. Hoc enĩa
ealit̾ fc̃i sumꝰ: instauret in nob. Nitium
qͥppe ꝯtͣ nataͣm est: qd̾ utiq sanat grã.
¶d gͦ usq adeo in aĩa humana. ymago
dei terrenoꝵ affẽuum labe detrita est. ut

Expanded text:
 salvari, si bene: sed cum legem non habeat, quasi nesciat quid sit bonum quidve malum, videtur sibi neutrum debere imputari. Contra Apostolus: Etsi non habeat scriptam legem, habet tamen naturalem: qua intelligit et sibi conscius est quid sit bonum et quid sit malum, riam nemini inferre, nihil alienum praeripere, a fraude et perjurio abstinere, alieno conjugio non insidiari, et caetera talia; et ut breviter dicatur, nolle aliis facere quod tibi non vis fieri: quod evangelicae concordat doctrinae. Proinde non videtur hic alios significasse sub nomine gentium quam eos qui ad Evangelium pertinent. Ne moveat quod naturaliter dixit quae legis sunt facereraliter facti sumus, instauret in nobis. Vitium quippe contra naturam est quod utique sanat gratia. Non ergo usque adeo in anima humana imago Dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
habebunt᷑ iusti deputabunt᷑: apd̾ dm̃
et hoĩes. uł ita factores legis iꝰcificabũ¬
tur .i. iusti fient a deo: ut sint factores.
Nõ enĩ ita ẽ intelligendũ. ut dicat eos
qui ante erant factores legis. pt̾ea iusti¬
ficari: s potiꝰsic. ut sciamꝰ alit̃ ñ ẽẽ fac¬
tores legis: nͥ iustificent᷑. ut ñ iustifica¬
tio factorib accedat: s ut factores iusti¬
ficatio p̃cedat. Ut si dicẽt᷑ hoĩes creabũ¬
t᷑ non poss intelligi eos creari qͥ ante e¬
rant hoĩes. s ip̃a creatiõe fieri: ut suit
hoĩes. Sic gͦ intelligñdũ est hic. facto
eos ut adimpleant legẽ. qr ñ faciunt ut
iustificent᷑: s ustificant᷑ ut faciant. In¬
facientes bonũ honorabunt᷑: et hoĩs
liberabunt᷑. Intelligit᷑ eqͥd̃ honoracce¬
dere iam bonis. ⁊ lib̾atio: ilł qui iam
erant hoĩes s ñ ita hic accipiendũ est
s potiꝰ sicut supͣdictũ est. Seqrͣ. Cum e¬

Expanded text:
Aug. justi deputabuntur apud Deum et homines. Vel ita lege, factores legis justificabuntur, id est justi fient a Deo, ut sint factores. Non enim ita est intelligendum ut dicat eos qui ante erant factores legis, postea justificari; sed potius sic, ut sciamus aliter non esse factores legis, nisi justificentur; ut non justificatio factoribus accedat, sed ut factores justificatio praecedat. Ut si diceretur, homines creabuntur, non possit intelligi eos creari, qui ante erant homines, sed ipsa creatione fieri ut sint homines. Sic ergo intelligendum est hic, factoreos, ut adimpleant legem, quia non faciunt ut justificentur, sed justificantur ut faciant. Facientes bonum honorabuntur, et homines liberabuntur. Intelligitur equidem honor accedere jam bonis, et liberatio illis qui jam erant homines, sed non ita hic accipiendum est, sed potius sicut supra dictum est. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ait iudicabunt᷑
non ita
est intelligendũ: ut qͣt
ignem salui fiant. sicut qͥdã di¬
merito fundam̃ti bñ intelligit᷑: de qͦ
ibi diebat apłc. Hic autẽ de uideis ait
apłs: qui sine fundam̃to xp̃o st̃. Qͥs añ¬

Expanded text:
autem ait, judicabuntur, non ita est intelligendum, ut quasi per ignem salvi fiant, ut quidam dimerito fundamenti bonum intelligitur, de quo ibi agebat Apostolus. Hic autem de Judaeis ait Apostolus, qui sine fundamento Christo sun
Abbreviated transcription (Latin):
tius oꝑm. opꝰ legis scͥptũ in cordib siuis.
id firmit̾ fixũ rationi eoꝵ: dũ illa oꝑa
laudant que lex iubet illa dãpnant q̃
tro habent in cordib .i. in intimo affc̃u
ubi fides ꝑdiłctionẽ oꝑat᷑ qmͣ cũ quis
exhibet deo: naturali iuditio ostendit
semet ip̃m legem sibi ẽẽ. quia qd̾ man¬
dat lex : facit.s. ut credat in xp̃m. Seqr᷑.
Bestimoniũ reddente illis ꝯscĩa ip̃oꝵ.⁊¬
gis habent scͥptũ in cordib: unde ip̃i
testes ert̃ sibi in fut᷑o boni uł mali. inde
scientes m̾ito dãpnari uł saluari. Ec ħ
est naturalit faciunt eaque legissc̃¬

Expanded text:
m, opus legis scriptum in cordibus suis, id est firmiter infixum rationi eorum, dum illa opera laudant, quae lex jubet, illa damnant, qutro habent in cordibus, id est in intimo affectu, ubi fides per dilectionem operatur, quam cum quis exhibet Deo, naturali indicio ostendit semetipsum legem sibi esse, quia quod mandat lex, facit, scilicet ut credat in Christum. Testimonium reddente illis conscientia ipsogis habent scriptum in cordibus suis, unde ipsi testes erunt sibi in futuro boni et mali: inde scientes merito damnari, vel salvari. Et hoc est, naturaliter faciunt ea quae legis
Abbreviated transcription (Latin):
mum .i. maxime. qr etiã scͥptã legem
coronet᷑ pͥmꝰ: aut dãpnet᷑ gͣuiꝰ. qui cre¬
dens ꝓpt̃ abraham honorificentior ẽ. dif¬
fidens autẽ peiis tͣctandꝰ est: ꝑ donum
ꝓmissũ patrib refutauit. Gła autẽ¬

Expanded text:
 est maxime, quia etiam scriptam legem coronetur prius, aut damnetur gravius qui credens propter Abraham honorificentior est, diffidens autem pejus tractandus est, quia donum promissum Patribus refutavit. VE
Abbreviated transcription (Latin):
ptꝰ carnis absolutionẽ: erit eis cribu¬
latio ⁊ angustia in aĩa sola. Pt uidi¬
ciũ autẽ erit ira zindignatio ut cdi¬
ctum est. Uł ita. ut duo seqnͣtia sint
in quo tñ om̃is tͣnqͥllitas. et nulla est
ꝑturbatio. Nã dei nataͣ ab hispassi¬
onib ĩmuntis est. Et neuideat᷑ irasci
et ñ uindicare: subdit. indignatio. i
addens suꝑ iram: iniuriã suam dm̃¬

Expanded text:
is tribulatio et angustia, in anima sola; post judicium autem erit ira et indignatio, ut dictum est. Vel ita ut duo sequentia sint in quo omnis tranquillitas et nulla est perturbatio. Nam Dei natura ab his passionibus immunis est. Et ne videantur irasci, et non vindicare, subdit: 12 indignatio, quia addens supra iram, in
Abbreviated transcription (Latin):
est passio uature. nec noĩanda. ptea tra¬
didic in ip̃m actũ libidinis: ⁊ uere. sa
temine eoꝵ mutauerunt naturalem
concubitu coeant. Contͣ natam uero:
lit masculus mascłm polluat. et mu¬
ler mulierem. Si quis ũ relicta coniu¬
ge aliam cognouerit: turpitudinem

Expanded text:
. Postea tradidit in ipsum actum libidinis, et vere. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem concubitu coeant; contra vero naturam, ut masculus masculum polluat, et mulier mulierem. Si quis vero relicta conjuge aliam cognoverit, turpitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qui sunt ex otentione .i. qui cõ¬
tendt̃ int̾ se: ut uos romani facitis. nł
qui contend̃t cũ deo nolentes penitẽ
cũ ip̃e multis modis ad penitũciã uocet
⁊ quiñ acqͥescunt ueritati: cum eis di¬
citur cred̃t̃ autẽ iniquitati .i. ĩpuni¬
tati diffidentes de iudicio futuro. his
inqͣm talib erit pt iudiciũ ira .i. pe

Expanded text:
utem qui sunt ex contentione, id est qui contendunt inter se, ut vos Romani facitis, vel qui contendunt cum Deo nolentes poenitere, cum ipse multis modis ad poenitentiam vocet. Et qui non acquiescunt veritati, cum eis dicitur: Credunt autem iniquitati, id est impunitati diffidentes de Dei judicio futuro. His, inquam, talibus erit post judicium ira, id est
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. Induratũ ẽ cor eiꝰ tanqmͣ lapis. A¬
lii uͦ dict̃ sdeo dici irremissibile: qr tali¬
ter peccantes ñqͣm penitent. cum tñ
possint: et ideo ñqm eis remittit᷑. Uter¬
q uͦ in assertione sue opimonis: aucto¬
ritates in medium confert̃. Augꝰ. nãq¬
dit. Ista impenitentia uł cor impeni¬
tens qm̃diu qͥsq in hac carne uiuit.
non potest iudicari. De nullo enĩ des
nitentiã adducit. Paganus est bodie.
uideus infideł est hodie. herecicus est ho¬
die. scismaticꝰ est hodie. qͥd si cras ampłe¬
tat᷑ chatolicam ꝑacem: et seqͣtur catho¬
licam u̾itatem᷑. Qͥd si isti quos in quo¬
cumq gn̾e erroris notas et tanqm deᷤ¬
ꝑatissimos dãpnas. anteqmͣ finiant
istam uitã agant penitentiã: et in¬
ueniant ueram uitam infutoͣ: Noli

Expanded text:
dicitur: Induratum est cor ejus tanquam lapis . Adicitur: Induratum est cor ejus tanquam lapis . Alii vero dicunt, ideo dici irremissibile, quia taliter peccantes nunquam poenitent, cum tamen possint, et ideo nunquam eis remittitur. Utrique vero in assertionem suae opinionis auctoritates in medium conferunt. Augdium: Ista impoenitentia vel cor impoenitens, quamdiu quisque in hac carne vivit, non potest judicari. De nullo enim despatientia Dei adducit: paganus est hodie; judaeus infidelis est hodie; haereticus est hodie: schismaticus est hodie; quid si cras amplectatur catholicam fidem, et sequatur catholicam veritatem? Quid si isti quos in quocumque genere erroris notas et tamquam desperatissimos modo damnas, antequam finiant istam uitam, agunt paenitentiam et inueniunt ueram uitam ? proi
Abbreviated transcription (Latin):
quũt: qui suã malitiã dei bonitatẽ¬
excellere putant.tollentes in hoc tur¬
bulentissimo iniquitatũ mari: portũ
indulgentie diuine. quo se recipiant
fluctuantes. atq ip̃a desꝑatione. addũt
peccata peccatis. dicentes: miscd̾ia nul¬
la est. et suꝑ peccatores neccessaria dãi¬
reptionẽ et penitñtiã undiq uocat.
Nocat enim bñficiis creature. uocat
imꝑtiendo tempꝰ uiuendi: uocat ꝑfla¬
gellũ correptionis. uocat ꝑ miscdiã
osolationis. S obserua. ne longitudĩe
miscd̃ie dei male utendo: thesaurites
tiburam. Nõ tͥ uideat᷑ sic d̾s̃ misericorᷤ
ut ñ uideatur iustus. nec ita iustus: ut
misereri ñ uelit. Ad hoc enĩ parcit᷑ ho¬
mini: ut ouertat᷑ et non sit qui dãp¬
diu̾si uarie sentiunt. Alii enim ideo di¬
ct dici irremissibile: qr talit̾ peccantes
penitere ñ possunt. habentes corda in¬
durata: uelud lapides sicut de diabolo

Expanded text:
tur, qui sua malitia Dei bonitatetur, qui sua malitia Dei bonitateexcedere putant, tollentes in hoc turbulentissimo iniquitatum mari, portum divinae indulgentiae, quo se recipiant fluctuantes. Atque ipsa desperatione addunt peccata peccatis, dicentes: Misericordia nulla est, et super peccatores necessaria damrectionem et poenitentiam undique vocat. Vocat enim beneficiis creaturae, vocat impartiendo tempus vivendi, vocat per flagellum correctionis, vocat per misericordiam consolationis; sed observa ne longitudine misericordiae Dei, male utendo thesaurizes tibi iram. Non tibi videatur sic Deus misericors, ut non videatur justus; non ita justus, ut misereri non velit. Ad hoc non parcitur homini, ut convertatur, et non sit, qui damtur. De quo diversi varie sentiunt. Alii enim ideo dicunt irremissibile, qui aliter peccantes poenitere non possunt, habentes corda indurata, velut lapides, sicut de diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
tione surrepit eis ut qͥcqͥd libuerit. tã¬
qmͣ dampnationi destinati: sñ petñ¬
tia faciant. Illi gͦ nimia spe. dm̃ non
iustum autumant: isti uero desꝑatio¬
ne dm̃ non bonũ existimant. Et utͦq
gͥ periclitabunt᷑: et sꝑando ⁊ desꝑan¬
do. Contͣriis reb contrariis affectioni¬
b laborantes ꝑ ibunt. Ista enim duo
occidunt animas: scilic deĩꝑatio et
ꝑu̾sa spes. Hiis duob fit blasphemia
xerit in sp̃m scm̃: ñ remittet᷑ ei hic uł
infuto. De quo ⁊ ioħes in epła canoni¬
ca ait. Est pcc̃m ad mortẽ: ñ ꝓ eo dico ut
quis oret. Pec̃cm ad mortem. uł in spi¬
ritũ sc̃m: cõmittit᷑ duob modis .s. ꝑ ob
stinationẽ uł desꝑatioẽm. Obstinatio
est indurate in malitia mentis ꝑtina¬
tia: ꝑ qm fit homo impenitens. Et hec
impenitñcia: est blasphemia in sp̃m
sc̃m. Desꝑatio ẽ: qua quis penitꝰ diffidit
filũ atq benignitas. que tanta est: cu

Expanded text:
tione subrepit eis, ut quidquid libuerit tantione subrepit eis, ut quidquid libuerit tanquam damnationi destinati sine poenitentia faciant. Illi ergo nimia spe Deum non justum autumant, isti vero desperDeum non bonum existimant. Ex utroque igitur periclitabuntur, et sperando et desperando. Contrariis rebus, et contrariis affectionibus laborantes peribunt. Ista enim duo occidunt animas scilicet desperatio, et perversa spes. His duobus fit blasphemia xerit, in Spiritum sanctum non remittetur ei hic neque in futuro . De quo et Joannes in Epistola canonica ait: Est peccatum ad mortem, non pro eo dico ut oret quis. Peccatum ad mortem, vel in Spiritum sanctum committitur dstinationem, vel desperationem. Obstinatio est indurare in malitia mentis pertinacia, per quam fit homo impoenitens; et haec impoenitentia est blasphemia in Spiritum sanctum. Desperatio est qua quis penitus diffidit Filii, atque benignitas qu
Abbreviated transcription (Latin):
tias ⁊c̃. Grauissime peccas: qr igno¬
ras te ꝯtẽpnere. Uñ ibi: ignoras ⁊ c̃.¬
Et an hoc facis. Increpatio ẽ qͣs mirũ
penitãtiam. s tu nõ addiiceris. ĩ mo
thesauritas tͥ iram .i. accumulas tibi
uindictam: ⁊ hoc scd̃m duritiã tuã:
es cor ĩpenitens .i. qr tu durus es et ꝑ¬
tinax in malo tuo: de quo nec corde pe¬
nites. St̃ enĩ quidã quib mala que
agunt displicent: et ducti penitenti¬
a cordis ꝗͥtum eis datur. ex eis exire
laborant. De quib non loquit᷑ hic
St̃ alii quib placent mala. ⁊ demise¬
ricordia dei nimis p̾sumentes. et pati¬
entia abutentes: in eis ꝑdurant ꝑtina
citer. in quo illius ostendt̃ patientiã.
et suam cumulant sarcinam. in deteriꝰ
peccando. Et sc̃ alii quib displicent qui¬
dẽ mala. s qm̃ ea gͣuia esse intelligũt:
putant sibi iam ñ posse ignoser. sicut ca¬
Yn qui dixit maior est iniquitas meai
qmͣ ut ueniam merear. Et hac desꝑa¬

Expanded text:
tc. Et gravissime peccas, quia ignoras te contemnere. Unde ibi, ignoras, etc. An hoc facis? Increpatio est; quasi dicpoenitentiam, sed non adduceris. Imo Thesaurizas tibi iram, id est accumulas tibi vindictam: et hoc, secundum duritiam tuam, et cor impoenitens, id est quia durus es, et in malo tuo pertinax, de quo nec corde poenites. Sunt, enim quidam quibus mala quae agunt displicent, et ducti poenitentia cordis, quatenus eis datur, ex eis exire laborant, de quibus non loquitur hic. Sunt alii quibus placent mala, et de misericordia Dei nimis praesumentes, et patientia abutentes, in eis pertinaciter pant. August. In quo illius ostendunt patientiam, et suam accumulant sarcinam deterius peccando. Sunt alii quibus displicent quidem mala, sed quoniam ea gravia esse intelligunt, putant sibi jam non posse ignosci, sicut Cain qui dixit: Major est iniquitas mea quam ut veniam merear . Et hac despera
Abbreviated transcription (Latin):
qui intenebris st̃ .i. confidis qd̾ illumi¬
nare potes eos qͥ in tenebris st̃. Cecos ⁊¬
intenebris existentes dicit gñtiles. qͥ
⁊ratione pͥuati ceci st̃ ⁊ si qͥd sciuint:
tũ intenebris st̃. ⁊ ꝯfidis te eẽ exudito

Expanded text:
unt, id est confidis quod etiam illuminare potes eos qui in tenebris sunt. Caecos tenebris existentes dicit gentiles, qui et ratione privati caeci sunt, et si quid sciunt tamen in tenebris sunt. Et confidis t
Abbreviated transcription (Latin):
que ñc st̃ in nob̾. qͣrũ note q̃dã ⁊ signa¬
cła relinquent᷑ incorde nr̃o ueld̾ incera.
que in occulto nẽ pectoris posita: in illa
uideus cognominaris. alia litcã. Hic
uideos specialit aggredit᷑. gͣuiꝰ accusaᷤ
eos de peccis: eo qd̃ pła habe̾nt auxilia.
autẽ uidee pła habes. qr cognominariᷤ
uideus a iuda pr̃iarcha. qi a cognati
beas obseruare. sicut uagant᷑ illi qui
st̃ sine lege ⁊ głaris in deo .i. de cogni¬
tione dei ⁊ nosti uoluntatem ei. de re¬

Expanded text:
t in nobis, quarum notae quaedam et signacula relinquentur in corde nostro velut in cera: quae in occulto nunc pectoris posita, in illa udaeus cogJudaeos specialiter aggreditur, gravius accusans eos de peccatis, eo quod plura habent auxilia; autem, o Judaee, plura habes, quia cognominaris Judaeus, a Juda patriarcha, quasi ex cognatiobeas observare, sicut vagantur illi qui nt sine lege. Et gloriaris in Deo, id est de cognitione Dei. Et nosti voluntatem ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
miscd̃ia inclinat᷑. Iudiciũ sͦ dei est scd̾m
iu̾tatem: qr unicuiq reddet scd̃m men¬
suram uł boni uł mali. Ueritas qͥppe
iuditii hoc postulat: ut malus mala¬
et bonus recipiat bona. S illd̃ in hoc
loco uidet᷑ ostendi. qd̾ soliꝰ dei sit sod̾m
ueritatẽ iudiciũ: q corda hõiũ nosse
soliꝰ dei ẽ. et m̃tis secreta dinoscere. St̃
enĩ q̃dã que omittunt᷑ oꝑe qͥd̃ malo
dĩo autẽ ñ malo: ut siquis ũbi causa
hoĩem ñ uoluntate occiderit. Alia ue¬
ro fiunt oꝑe qͥdẽ bono s aĩo ñ bono:
ut si quis miscd̃ie opꝰ nõ ꝓmandato¬

Expanded text:
 Dei est secundum veritatem, quia unicuique reddet secundum mensuram boni vel mali. Veritas quippe judicii hoc postulat, ut malus mala, bonus recipiat bona. Sed illud in hoc loco videtur ostendi, quod solius Dei sit secundum veritatem judicium, quia corda hominum nsolius Dei est, et mentis secreta dignoscere. Sunt enim quaedam quae committuntur opere quidem malo, animo autem non malo, ut si quis verbi causa hominem non voluntate occiderit. Alia vero sunt opere quidem bono, sed animo non bono, ut si quis misericordiae opus non pro ma
Abbreviated transcription (Latin):
utit᷑ apłs: ꝓ suis. qui erechiel ad iude¬
nõ aiaduertebant iudeos sibi tradi¬
tos ꝓ noxis suis s idolis suis dabant
sũpserit apłs: ostñdit dicens. sicut sc̃
ptum ẽ in erechiele de ꝯtẽꝑaneis su
oiudee cͥcũcisio qͥd̾ ꝓdest tͥ qͥ es de ge¬
que lex ꝓmisit. ut deponas om̃a tur¬
pia ut cor cͥcũcidas. ꝓdest gͦ aduitã ĩ¬

Expanded text:
hoc facis? Et qui abominaris idola, sacrinon animadvertebant Judaeos sibi traditos pro noxis suis, sed idolis suis dabant id est causa es quare alii inhonorent. Et vere. Nomen enim Dei, hodie blasphematuro Judaee, circumcisio quidem prodest tibi, qui es de gequem lex promisit, ut deponas omnia turpia, ut cor circumcidas. Prodest ergo ad vitam spir
Abbreviated transcription (Latin):
penam: s ꝑeam nichil mereri: sicut
merent᷑. Alii uͦ dñt illam malam uo¬
luntatẽ tm̃ penã ẽẽ: Iñ culpam. Si
enĩ inquiunt culpa est et puniri nõ
meret᷑: impimita remanet. et ita nõ¬
nullum ꝑeccm impunitũ relinqͥt de¬
us: cũ auctoritas clicat nullũ malũ ĩ¬
punitũ. ⁊ nullũ bonũ irremun̾atũ.
Ad qͦd alii respondent. illud accipien¬
dũ fore de omissis uite p̾sentis. nec tñ
illud impunitũ ocedunt: q mala illa
uoluntas. ñ tm̃ culpa: uerum ⁊ penaẽ.¬

Expanded text:
poenam, sed per eam nihil mereri, sicut merentur. Alii vero dicunt illam malam voluntatem tantum poenam esse et non culpam. Si enim, inquiunt, culpa est, et puniri non meretur, impunita remanet, et ita nonnullum peccatum impunitum relinquit Deus, cum auctoritas dicat nullum malum impunitum, et nullum bonum irremuneratum. Ad quod alii respondent illud accipiendum fore de commissis vitae praesentis, nec tamen illud impunitum concedunt, quia mala illa voluntas, non tantum culpa, verum e
Abbreviated transcription (Latin):
tionũ inuicẽ accusantiũ eos. Et dicit᷑
hoc de ñ credentib. aut ⁊̃ defendentiũ
hoc dicit᷑ de credentib. Nõ credentes enĩ
accusabunt cogitationes male creden¬
tes uͦ defendent bonez ⁊ hoc int̾ se. qr ille
illos accusabt̃: iste bos defendent.Uł
st̃ hic genitum ꝓ ablatiuis more gre¬
coꝵ qui ablatiis carent. Unde inlibͥs
quoꝵdã ꝑ ablatiuos scͥptũ reꝑitur: sic.
I int̾ se cogitationib inuicem accusã¬

Expanded text:
. Et dicitur hoc de non credentibus, aut etiam defendentium. Hoc dicitur de credentibus. Non credentes enim accusabunt cogitationes malae; credentes vero, defendent bonae. Et hoc, inter se, quia illae illos accusabunt, istae hos defendent. Vel sunt hic genitivi pro ablativis more Graecorum, qui ablativis carent. Unde in libris quorumdam per ablativos scriptum reperitur, sic: Et inter se cogitationibus invicem accusan
Abbreviated transcription (Latin):
tie: nolens aliquem ꝑire .i. digna mor¬
ie facere. uł adhuc dampnare. Suꝑ
mach̾m autẽ econt᷑ dicit᷑ Ganta est
labes illiꝰ pec̾ci: ut dep̃candi humili¬
tatem subire nõ possit. etiã si peccm
suũ mala conscientia agnoscere. ete¬
nuntiare cogat᷑. Suꝑ marcũ quoq
dicit᷑ qd̾ talit̾ peccans digne penitere
non potest. Adu̾tentes gͥ utrinq au

Expanded text:
nolens aliquem perire, id est digna morte facere, vel adhuc damnare. Super Matthaeum autem contra dicitur: Tanta est labes illius peccati, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiamsi peccatum suum mala conscientia cognoscere et enuntiare cogatur. Super Marcum quoque dicitur quod taliter peccans digne poenitere non potest. Advertentes igitur u
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ iudiciũ est scd̃m ueritatẽ in eos
qui talia agunt. In anem excusati
tate destruit hic apłs. Poss enim in
excusationem pcc̃i sui dicere iudeu.
Et si ead̾ ago que iudico: me tñ iuide¬
uin defendit genus et lex. Et econtͣ
gentilis. Me gentilem: defendit ig¬
norantia. Contͣ qd̃ apłs ait: scimꝰ ⁊c̃
rantia enim in eis qui intelligere
noluer̃t: pcc̃m est. et in eis qui ñ po
pinamini s nos scimꝰ qm̃ iuditiũ¬
⁊ ẽ. uł si est ibi enim. Ita lege..
siue gentiles sint .i. in eos qui illa fa¬
ciunt: que in alio rep̾hendt̃. Homineᷤ
in iuditio attñdt̃ ꝑsonas potentũ. di¬

Expanded text:
m Dei est, secundum veritatem in eos qui talia agunt. Inanem excusatioritate destruit hic Apostolus. Posset enim in excusationem sui peccati dicere Judaeus: et si eadem ago quae judico, me tamen Judaeum defendit genus et lex; et contra gentilis: me defendit ignorantia. Contra quod Apostolus ait: Scimus, etc., rantia enim in eis qui intelligere noluerunt, peccatum est; et in eis qui non popinamini, sed nos scimus quia judicium, etc., vel si est ibi enim, ita lege: Vsive gentiles sint, id est in eos qui illa faciunt quae in aliis reprehendunt. Homines in judicio attendunt personas potentium di
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ u̾tatem dei ꝯmutat in mendati¬
um: qui non uero deo estimat seruien¬
dum. Cõmutauert gͦ ueritatẽ dei in
mendatiũ. dum nomen dei qui est ue
rus: deder̃t his qͥ non sc̃ dii. Lapidib e¬
nim et lignis atq metalł. auferenteᷤᷤ
qd̾ st̃: dant qd̾ ñ st̃. ut dei ueritas sit mẽ¬
datium. ut qnͣdo lapidem diẽt esse dm̃:
non enu negant deum. s seruiunt
creature potius qm creatori. Hoc est
mutare uerum in falsũ. Ut enĩ uid̾e̾n¬
tur digne hoc colere:dei nom̃ et hono¬
rem his imposuer̃t. Ueritas qͥpe crea¬
ture a deo ẽ: s non est deus. qmͣ illi in
mendatiũ ouertunt. creaturas tanqͣ
creatorem colentes. S ne qͥs dicat non
colo simulachra sed res eoꝵ ut solem
t lunam et huiusmodi: addit. ⁊ colu¬
ert creaturam diligent̾ ornando eam
bant seruier̃t dico creature potꝰ qmͣ
creatori. qͣi illud esset meliꝰ. qui tñ licet
ab illis priuet᷑ suo honore: est benedi¬
ctus .i. suꝑ om̃ia exaltatus. ⁊ hoc in se¬

Expanded text:
eritatem commutat in mendacium, qui Deo non vero aestimat serviendum. Commutaverunt ergo veritatem Dei in mendacium, dum nomen Dei qui verus est, dederunt his qui non sunt dii. Lapidibus enim et lignis atque metallis auferentes quod sunt, dantes quod non sunt, ut Dei veritas sit mendacium, ut quando lapidem dicunt Deum esse, non enim negant Deum, sed serviunt creaturae potius quam Creatori: hoc est mutare verum in falsum. Ut enim viderentur digne haec colere, Dei nomen et honorem eis imposuerunt. Veritas quippe creaturae a Deo est, sed non est Deus, quam illi in mendacium convertunt, creaturas tanquam Creatorem colentes. Sed ne quis dicat: Non colo simulacra, sed res eorum, ut solem et lunam, et hujusmodi, addit, et coluerunt creaturam, diligenter orando eam; bant. Servierunt, dico, creaturae potius quam Creatori, quasi illud esset melius. Qui tamen licet ab illis privetur honore suo, est benedictus, id est super omnia exaltatus, et hoc, in sae
Abbreviated transcription (Latin):
tio u̾itatis ꝑ confidentiam clamoris
dolo dolus est qnͣdo aliud simulat᷑
et aliud agit᷑. Malignitate: malig¬
nitas ẽ mala uoluntas cũ ult̃ ñ pot̃
uł de bñficiis gr̃am ñ referre. Susur¬
rones. int̾ amicos discordias seminã¬
tes. Detractores: qui alioꝵ bona negãt.
uł inu̾tunt. Et ne leuia putarent᷑
susurratio ⁊ decͣctio q in u̾bis st̃ ad¬
dit de eis. Deo odibiles contumeliosoͤ.
qui dictis uł factis contumelias et
turpia inferunt: suꝑbos in honorib
Glałos elati sunt qui nolunt pati
priorem uł parem. Inuentores malo¬
rum. qui noũ genus mali cuiꝰcũq:
licet feris indomitiores: Insipientes.
s ñ discernentes int̾ bonũ ⁊ malũ in¬
compositos habitu ⁊ incessu. Imcõpo¬
sito corꝑis: indicat qͣlitatem mentis
ꝙ non cõpatiunt᷑ miseris. Seqͣr qui

Expanded text:
tio veritatis per confidentiam clamoris. tio veritatis per confidentiam clamoris. Dolo. Dolus est quando aliud simulatur, et aliud agitur. Malignitate. Malignitas est mala voluntas cum ultra non potest, vel de beneficiis gratiam non referre. Susurrones, inter amicos discordias seminantes. Detractores, qui aliorum bona negant vel invertunt, et ne levia putentur susurratio et detractio, quia in verbis sunt, addit de eis: Deo odibiles, et contumeliosos, qui dictis vel factis contumelias et turpia inferunt. Superbos in honoribus. Elatos. Elati sunt illi qui nolunt pati priorem vel parem. Inventores malorum, qui novum genus mali cujuscunqueedientes, scilicet feris indomitiores. Insipientes, id est non discernentes inter bonum et malum. Incompositos, habitu vel incessu. Incompositio corporis indicat qualitatem mentis.quia non compatiuntur miseris. VERS. 32.-- « Qui
Abbreviated transcription (Latin):
gant: nͥ qd̃ a ꝓbitate remotũ est. quoᷤᷤ
sua cecitas aueriatis lumine funditꝰ
excludit. Tradidit dico: ut faciant
oꝑe ea que ñ conueniũt rationi illoᷤ
dico: repletos om̃i iniquitate qͣi non
parũ habentes. Deinde enum̃at ini¬
quitatis partes ut aꝑtiꝰ eos accuset:
illos dico: repletos malitia. Malitiaẽ
qnͣdo qͥs dampnũ molit᷑ alicui: forn¬
catiõe. fornicatio ẽ om̃is usus carnał
cõmixtionis: p̃ter legittimũ ꝯcubitũ.
quaritia Auaritia est multa acqͥrẽ
nec suꝑflua pauꝑib erogare: nequi¬
tia sequitia: est tem̾itas. qñ quis au¬
det qd̃ nequit. Uł neqͥtia est intẽꝑan¬
tia sui. Illos dico plenos inuidia .i. do
alteriꝰ felicitate torquetur. et scin¬
dit᷑ in duplicem passionẽ: cũ aut qd̾
ip̃e est alium esse ñ uult. aut alium
uidens se esse meliorem: dolet se nõ
eẽ similem homicidiis. płalit̃ dicit
qr sc̾ homicidia actꝰ et uoluntatis
Contentione. Contio est: impugna¬

Expanded text:
gant, nisi quod a probitate remotum est, quos sua caecitas a veritatis lumine funditus excludit. Tradidit, dico, ut faciant opere ea, quae non conveniunt rationi. Illos dico repletos omni iniquitate, quasi non parum habentes. Deinde enumerat iniquitatis partes, ut apertius accuset. 10 Illos dico repletos malitia. Malitia est quando damnum molitur quis alicui. Fornicatione. Fornicatio est omnis usus carnalis commistionis praeter legitimum concubitum. Avaritia. Avaritia est multum acquirere nec superflua pauperibus erogare. Nequitia. Nequitia est temeritas, quando quis audet quod nequit; vel, nequitia est intemperantia sui. Illos dico plenos invidia, id est alterius felicitate torquetur, et sic scinditur in duplicem passionem, cum aut quod ipse est alium esse non vult, aut alium videns meliorem, dolet se non esse consimilem. Homicidiis, pluraliter dicit, quia sunt homicidia actus et voluntatis. Contentione. Contentio est impugna
Abbreviated transcription (Latin):
peccauert̃ .s. scͥpta que ꝑ moysen data
est sine lege peribune. Et quicũq in
lege̾ .i. legem scͥptam habentes pecca¬
tiam ꝓlegis p̃uaricatione. Inquo aggͦ.¬
uat eos. Qͥgͦ nouer̃t diuina mandã¬
ia. aufert᷑ abeis excusatio: qm solent
habere hoĩes de ignorantia. S nͨ ip̃i si¬
ne pena ert̃ qui legem nesciunt ⁊ licet
entẽ: non tñ ideo ẽ ꝯfugiendũ ad igno¬
rantie denebras ut in eis qͥsq excusa¬
tionẽ requiras. Aliud est enim nescis¬
se: aliud scire noluisse. Ignorantia qͥp
sat ut sempit̾no igne ñ ardeat s fortaᷤ¬
se ut mitiꝰ ardeat. siꝓꝑtẽa ñ credidit: qr
ũ audinit qͥd crederet. Id̾o in excusabi

Expanded text:
cet scripta quae per Mosen data est sine lege, peribunt. Et quicunque in lege, id est legem scriptam habentes, peccaetiam pro legis praevaricatione, in quo aggravat eos. Qui ergo noverunt divina mandata, aufertur ab eis excusatio quam solent habere homines de ignorantia, sed nec ipsi sine poena erunt qui legem Dei nesciunt; et licet entem, non tamen ideo fugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. Ignorantia quipsat ut sempiterno igne non ardeat, sed fortasse ut mitius ardeat, si propterea non credit quia non audivit quod crederet
Abbreviated transcription (Latin):
tas est: in dm̃ pecce: iqͥtas in hoĩes.
lege. Ira dei uerã suꝑ oẽm ĩpietatẽ et ĩ¬
iusticiam: reilat᷑ decelo. qd̾ accusat
eos qr indican eis creatorẽ: uł saluato¬
rem. Ex ip̃a eĩ celi fabricairatꝰ ilł deus
ostendit᷑. qudeo tam pulcra astra con¬
didit: ut ex ls qnͣtus ⁊ qmͣ admirabił
creator eoꝵst. possit agnosci. ⁊ solus ad
fabrica nundi testante: auctorem de¬
um solũdiligendũ. s iniusticia ⁊ im¬
pietas. i eis apparet. dũ hec uidentes:
dissimilant auĩtate. ñ fatentes unũ
dm̃. Unde subdit. eoꝵ qui ueritatẽ dei
in iniusticiã detinent. qͣ quis dicẽt.
Cur esteis ira de ĩpietate⁊ cũ non cogno¬
uerirt dm̃i: Ad qd̾ respondet. Merito
uer̃t. s sibi tollunt: malentes mora¬
riniuste insua uoluptate. Sic lege
littãm hominũ dico: eoꝵ qͥ u̾itatẽ

Expanded text:
tas est in Deum peccasse, iniquitas in homines; lege: Ira Dei, ventura super omnem impietatem et injustitiam, revelatur de coelo. Quod accusat eos quia indicavit eis Creatorem vel Salvatorem. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus ostenditur, qui ideo tam pulchra astra condidit, ut ex his quantus et quam admirabilis Creator eorum est possit agnosci, et solus adofabrica mundi testificante auctorem Deum solum diligendum; sed injustitia et impietas in eis apparet, dum haec videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum Deum. Unde subdit: Eorum qui veritatem Dei in injustitia detinent, quasi quis diceret: Cur est eis ira Dei de impietate, cum non cognoverunt Deum? ad quod respondet, merito verunt, sed sibi tollunt malentes morari injuste in sua voluptate. Haimo Sic lege litteram: Hominum, dico, eorum qui veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
dempnas. Supͣ. cont᷑ gengiles locutuᷤ
est. suꝑbiã eoꝵ et turpitudines in q̃t
ꝓpt̾ eam traditi st̃ detestans. Hic aũ
iudicabat gentilem scd̃m priorem
statum. ⁊ gentilis uideum: ⁊ut̃ꝙ ho¬

Expanded text:
 Supra contra gentiles locutus est, superbiam eorum, et turpitudines, in quas propter eam traditi sunt detestans: Haimo judicat gentilem, secundum priorem statum: et gentilis
Abbreviated transcription (Latin):
spetialit᷑ ꝓpt̾ iudeos hoc dicit ⁊si nõ¬
dũ eos noĩatim exprimit .qui inlege
głant᷑: et agunt ea que dãpnant in
aliis. sicut in sequenti ostñdit᷑. Et qr
nondũ nõĩatim eos exprimit: ĩdeo in
seqñti noĩat. Et q nõ solũ qui in le¬
ge peccauer̃t ꝑibunt. s etiam qui
sine lege peccauer̃t: ideo et de genti¬
b ibidẽ addidit: dicens. Ira in om̃em
aĩam hoĩs oꝑantis malũ idei et
greci: et gła om̃i oꝑanti bonũ uide¬
o ⁊ greco. Q. d ꝓpt̾ qͦd .s. qr gentiles¬
p̃dicta facientes sc̃ mexcusabiles: mul¬
tomagis o homo om̃is qui iudicas
id÷ o uideẽ qui ꝑ legem instructus a¬
hendis. Qd̾ aũ in excusabiles sint: ꝓ¬
bat. siue spetiałr de uideis. siue omu¬
niter de uideis et gentib .Q .d. Uere.

Expanded text:
specialiter propter Judaeos haec dicit, etsi nondum eos nominatim exprimit, qui in lege gloriantur, et agunt ea quae damnant in aliis, sicut in sequenti ostenditur. Et quia nondum nominatim eos exprimit, ideo in sequenti nominat. Et quia non solum qui in lege peccaverunt peribunt, sed etiam qui sine lege peccaverunt; ideo et de gentibus ibidem addidit dicens: Iram in omnem animam hominis operantis malum, Judaei et Graeci, et gloria omni operanti bonum Judaeo et Graeco. praedicta facientes sunt inexcusabiles, multo magis, o homo omnis qui judicas, id est o Judaee, qui per legem instructus ahendis. Quod autem inexcusabiles sint probat, sive specialiter de Judaeis sive communiter de Judaeis et ge
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ indignatio. Seqr᷑. In om̃em ani¬
iã hõĩs oꝑantis malũ uidei pximũ
et greci qd̾ suꝑͣ indiffinite dixerat. di¬
cendo his qui st̃ ⁊ c̃. hic uniu̾salit̾ di¬
cit ut includat uideũ ⁊ gentilem : q. d.¬

Expanded text:
prius indignatio. In omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum, et Graeci. Quod supra indiffinite dixerat, dicendo: his qui sunt, etc, hic universaliter dicit, ut includat Judaeum, et gentilem.
Abbreviated transcription (Latin):
ussent priꝰ ducȩ ratione iͦticiam dei
sd ẽ iustũ dĩ. ñ tñ intellexer̃t hoc
scilicet. qm̃ qui talia agt digni st̃
morte eterna. Ne putarent᷑ bis p̃
t addit hic ultimã mortem etñam.
Et non solũ qui faciunt ea sunt dig¬
ni morte: sed etiã qui consentiunt fa¬
re est tacere cũ possit arguere. uł er¬
rorem adulando fouere. ꝓpt̃ qd̾ in ex¬

Expanded text:
itia Dei, id est justum Deum. Non tamen intellexerunt, hoc scilicet quoniam qui talia agunt, digni sunt morte aeterna. Ne putarentur his poelectantur, addit hic ultimam mortem aeternam. Et non solum qui faciunt ea, digni sunt morte, sed etiam qui consentiunt fare est tacere cum possis arguere, vel errorem adulando fovere. CAPUT II.
Abbreviated transcription (Latin):
riin corde hõis ad inclinandã uolun¬
tatem eius admalũ. qd̃ ita ñ est intel¬
ligendũ. qͣi deus malitiam imꝑtiat᷑
s qr sicut apponit grãm unde incli¬
nat᷑ hominis uoluntas adbonum:
ita subtrahit qͥbdam. qua subtͣcta:
incuruatur eoꝵ uoluntas ad malũ
Seqrͣ. Q cõmutauer̃t ueritatẽ dei in
mendatium. ⁊ coluer̃t et seruier̃t cre¬
ature potiꝰ qm creatori: qui est bñdi¬
ctus in scła amen. Hic exequit᷑ latiuᷤ
ꝑ partes culpam eoꝵ et penam: ut cõ¬
ꝑet inuicem. et est hic repeticio p̾dic
feminas. mascłi in masculos turpitu¬
dinẽ oꝑabant᷑ in quib comꝑat penã¬
culpe ut sicut cont᷑ nataͣm creãtem pec¬
cauer̃t: ita in natura ꝓpͥa punirent᷑. uñ
ꝯcludit in seqñtr: sic et mercedem erro
id÷ deturpant corꝑasua: qui ꝯmutaue¬
runt ueritatẽ dei in mendatiũ .i. qd̾ de¬
Neritatẽ dei tenere: est unũ deun cole¬
re ueritatẽ inmendatiũ conuertere:

Expanded text:
ri in cordibus hominum ad inclinandam voluntatem eorum ad malum: quod non ita intelligendum est, quasi Deus malitiam impertiat, sed quia sicut apponit gratiam, unde inclinatur hominum voluntas ad bonum, ita subtrahit a quibusdam, qua subtracta incurvatur voluntas eorum ad malum. Quia commutaverunt veritatem Dei in mendacium, et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Amen. Hic exsequitur latius per partes culpam eorum, et poenam, ut coet invicem, et est hic repetitio praedifeminas, masculi in masculos turpitudinem operabantur; in quibus comparat poenculpae, ut sicut contra naturam creantem peccaverunt, ita in natura propria punirentur, unde concludit in subsequenti sic: Et mercedem errorid est deturpant corpora sua. Qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium, Veritatem Dei tenere, est unum Deum colere; veritatem in mendacium convertere,
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Et ostñdit᷑ h itẽ uindicta qͣ tra¬
diti st̃ ñ mͦ in desideria pͤua: s etiã in
ĩmundas actioẽs ⁊ otumeliosas. qͥb
afficiunt et inficiunt corꝑa sua. ip̃i
dico habentes hoc insemet ip̃is .i. non
aliunde: sa se ip̃is. No enim babet
homo hec adeo: s dicit᷑ his tradi q de¬
sertꝰ a deo cedit his atq consentit. uin¬
cit᷑. capitur trahit᷑. possidet᷑. Aquo
enĩ quis uictꝰ ẽ. huic ⁊ seruꝰ addictus
ip̃i dico agentes contumelias in se¬
metip̃is .i. insuosexu. masculi cum
mascuł: femine cũ feminis. Diligñ¬
litiam non facit: intẽptator enĩ malo¬
rũ est. Qͥ gͦ dicit dm̃ homines ad ista
nõ cogere. s dignos deseri tm̃ deserẽ:
uerissime dicit. Deserit autẽ deus:
ñ apponendo grãm. uł appositam
subtrabendo. Manifestũ est enim de¬
um oꝑari in cordib hominũ. ad incli¬
nandas uoluntates eoꝵ qͦ mͦcũq uolu¬
erit. siue ad bona ꝓ miscd̾ia sua: siue

Expanded text:
 Et ostenditur hic item vindicta, qua traditi sunt, non modo in desideria prava, sed et in immundas actiones et contumeliosas, quibus afficiunt et inficiunt corpora sua. Ipsi dico habentes haec, in semetipsis, id non aliunde, 9 sed a semetipsis. Non enim habet homo hs atque consentit: vincitur, capitur, trahitur, possidetur. A quo enim quis victus est, huic et servus addictus ipsi dico agentes, contumeliis in semetipsis, id est in suo sexu, masculi cum masculis, feminae cum feminis. Diligen qui hominum malitiam non facit, intentator enim malorum. Qui ergo dicit Deum homines ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere, verissime dicit. Deserit autem Deus non apponendo gratiam, vel appositam subtrahendo. Manifestum est enim Deum operari in cordibus hominum ad inclinandas voluntates eorum quocunque voluerit, sive ad bona pro mis