comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sedebunt filii isrł sine rege.
sine pͥncipe. si ne hostia. sine
sacrificio sine sacerdote. In
nr̃a autẽ Añica semꝑ dñs pluit
que nobis st̃ lecta. Illi infelices
suipirant quia manna sic̃ patres
eoꝵ non merent᷑ acciꝑe. Non
enĩ possunt manducare qͦd est
minutũ. siõ semen coriandri.
hoandidũ sicut pruina. Nichil
enĩ in uerbo dĩ minutũ subti¬
le ⁊ spiritale sentrunt. sed
dotum pingue ⁊ crassũ. In¬
crassatum ÷ enĩ cor popħ huiꝰ.
Manna enĩ int̃pretat᷑ qͥd ÷ hoc.
ipsauis noĩs ad discendũ inui¬
tat. ut cũ audis legẽ dĩ recita¬
ri inquiras semꝑ ⁊ dicas docto¬
rib qͥd e hoc : Tugͦsiuis mandu¬
care manna. id÷ susciꝑe uerbũ
dĩ scito minutũ ẽẽ.⁊ ualde
subtile sic̃ semen coriandri
ht̃ enĩ aliqͥd holeris. quo nu¬
trire ⁊ recreare possit infir¬
mos. Infirmus enĩ holus
autẽ ⁊ dulcedinis plurimũ.
Quid enĩ candidius ⁊ splendi¬
dius eruditione diuina: Quid
dulcius suauius eloquiis dĩ.

Expanded text:
sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine hostia, sine sacrificio, sine sacerdote. In nostra autem Dominica semper Dominus pluit nobis laeta sunt. Illi infelices suspirant etiam manna sicut patres eorum, et non merentur accipere; non enim possunt manducare quod est minutum sicut semen coriandri, et candidum sicut pruina. Nihil enim in verbo Dei minutum, subtile et spirituale sentiunt, sed totum pingue et crassum. IncrasManna enim interpretatur Quid est hoc? Ipsa vis nominis ad discendum invitat, ut cum audis legem Dei recitari, inquiras semper et dicas doctoribus, Quid est hoc? Tu ergo si vis manducare manna, et suscipere verbum Dei, scito minutum esse et valde subtile, sicut semen coriandri: habet enim aliquid oleris quo nutrire et recreare possit infirmos. Infirmus enim olus autem et dulcedinis plurimum. Quid est candidius, splendidius eruditione divina? quid dulcius, suavius eloquiis Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
Uel post resurrectionẽ mane factã
credentes repleuit panib quia
libros legis ⁊ ꝓpħarũ priꝰ ignotos
ad instructionẽ escłȩ concessit.
ut iꝑse sit panis in euũgłio.
uł historiarũ plures panes di¬
cant᷑. quib repleant᷑ credentes
exgentib. Unde. Ascendent
inmontem. bibent uinũ. un¬
guentur unguento. Sic gͦ odom¬
petent̃ carnes ad uesꝑam accipimꝰ
⁊ panib mane replem᷑. Quia nec
poteramꝰ mane carnes edere.
Nundũ enĩ erat tempꝰ. nec meui¬
die. Uix enĩ angħ edunt car¬
nes meridie. ⁊ illi fortassis ordi¬
ni meridianũ tempꝰ concedit᷑

Expanded text:
el post resurrectionem mane factam credentes replevit panibus, quia libros legis et prophetarum prius ignotos ad instructionem Ecclesiae concessit, et ipse fit panis in Evangelio, vel historiarum plures panes dicantur, quibus repleantur credentes ex gentibus. Unde: Ascendent in montem, et bibent vinum, unguento ungentur. Sic ergo competenter carnes ad vesperam accipimus et panibus mane replemur: quia nec poteramus mane carnem edere, nondum enim erat tempus; nec meridie, vix enim angeli edunt carnes meridie et illi fortassis ordini meridianum tempus conceditur.
Abbreviated transcription (Latin):
us ẽ. rex egipti. Dix̃ autẽ dñs
ad moysen in madĩan. Uade ꝑge
inegiptũ. Nc̾. Multũ in his u̾bis
notanda st̃ gn̾a locutionũ. pͥmo
enĩ inquit. Uade ꝑge i negiptũ.
tanꝗͣ ñ sufficeret alterũ. Deinde
mortui st̃ om̃s qui querebant
animã tuã. cũ solũ regẽ egipti
scriptura mortuũ dixerit. de
quosolo antea dictũ fuerit. quod
moysen querebat occidere.
An ipse post alios inimicos ultimꝰ
mortuus ẽ: Quod si ita ÷ non
locutio s sensus est:

Expanded text:
us est rex Aegypti. Dixit autem Dominus ad Mosen in Madian: Vade, perge in Aegyptum, etc. Multa in his verbis notanda sunt genera locutionis. Primo enim inquit: Vade, perge in Aegyptum, tanquam non sufficeret alterum, deinde, mortui sunt omnes qui quaerebant animam tuam, cum solum regem Aegypti Scriptura mortuum dixerit: de quo solo antea dictum fuerat quod Mosen quaerebat occidere: an ipse post alios inimicos ultimus mortuus est? Quod si ita est, non locutio, sed sensus est.
Abbreviated transcription (Latin):
instruam: In psalmo autẽ diẽ.
Onlata ostuũ re implebo illud. Ubi
fig̃cat in hoĩe uoluntatẽ accipi¬
eñdi. qd̾ ds̃ donat uolenti. ut ad
uoluntatis exordiũ ꝑtineat.
Dilata os tuũ. addĩ autẽ gr̃am:
⁊ implebo illud:.

Expanded text:
instruam. In psalmo autem LXXX: Dilata os tuum, et ego adimplebo illud. Ubi significat in homine voluntatem accipiendi quod Deus donat volenti, ut ad voluntatis exordium pertineat, Dilata os tuum, ad Dei autem gratiam, et implebo illud.
Abbreviated transcription (Latin):
Uidetur tanꝗͣ diffidenti ñ dedisse
plenissimam facultatem. quã
daturus erat. ⁊ ꝑ duos agi uoluisse.
dic̃. Nonne ecce a aron fr̃ tuus le¬
nites. scio qr loquens loquet᷑ ipse.
Quib uerbis ostendit᷑ potius in¬
idoneus. cũ hab̾et frẽm ꝑ quẽ posset
quãuis dedõ totũ sꝑare deberet.
rat. dixerat enĩ aꝑiam ostuum ⁊ instru¬
am te. Nunc aut̃ dic̃. aꝑiamostuũ
qos eiꝰ. ⁊ instruam uos q̃ faciatis.
S qr addidit. ⁊ loquet᷑ ipse tͥ ad ppłm.
moyses linguę se tardioris. De
uocis aut̃ gracihtate: nichil ei

Expanded text:
im tamquam diffidenti non dedisse plenissimam facultatem, quam daturus erat. et per duos agi uoluisse, dicit: nonne ecce Aaron frater tuus Leuites? scio quia loquens loquetur ipse. quibus uerbis ostenditur deus inidoneus, cum haberet fratrem per quem posset quanquam de Deo totum sperare deberet. cit. dixerat enim: aperiam os tuum et instruam te; nunc autem dicit: aperiam os tuum et os eius et instruam uos quae faciatis. sed quoniam addidit: et loquetur ipse tibi ad populum, Moyses linguae se esse tardioris. de uocis autem gracilitate nihil ei
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideat qr plures st̃ nobiscũ.
Auris uͦ quȩ ꝑ eruditione dñi ape¬
ritur: aliquando aꝑta ⁊ aliqͣndo
clausa. Unde. Ne recipias auditũ
uanũ. Si dñr uana. ꝓphana turpia
Qui nouit er uditionem dñi: clau
tes inuitat. uita resecat. aures pate¬
ant. ⁊ tota aĩȩ ianua. Notandũ aut̃
qr sũma moderatione usa ÷ lex. Uddi¬
ceret. ñ recipies anditũ uanũ ñ dr̃e.
contracreatorẽ disputantes : uana lo¬
quunt᷑. frequent̃ tam̃ audimꝰ. ut con¬
tradicamꝰ. s ñ recipimꝰ. qr illud os
diab olus aꝑit. Dignet᷑ dñs aꝑire¬

Expanded text:
ut videat, quia plures sunt nobiscum . Auris vero quae per eruditionem Domini aperitur, aliquando aperta est, aliquando clausa; unde: Ne recipias auditum vanum . Si dicuntur vana, profana, turpia, qui novit eruditionem Domini, claudtes invitat, vitia resecat, aures pateant et tota animae janua. Notandum autem quia summa moderatione usa est lex ut diceret: Non recipies auditum vanum; non dixit, contra Creatorem disputantes, vana loquuntur; frequenter tamen audimus ut contradicamus, sed non recipimus, quia illorum os diabolus aperit. Dignetur D
Abbreviated transcription (Latin):
ore nũ ue stiore iluus. & ostendã uobis quid
agere debeatis. Ipse loquet᷑ pro te ad popłm.
ꝙerit os tuum. Tu autẽ erisei inhis que ad
dm̃ ꝑtinent. Uirgam quoq hanc sume in
manũ tuam. inqua facturus es signa. Abĩt
moyses & reu̾sus ⁊ ad ietro socerũ fuũ. dixitq
ei. Uadam ꝙ reu̾tar ad frẽs meos inegyptũ.

Expanded text:
ore tuo, et in ore illius, et ostendam vobis quid agere debeatis: ipse loquetur pro te ad populum, et erit os tuum: tu autem eris in his quae ad Deum pertinent. Virgam quoque hanc sume in manu tua, in qua facturus es signa. Abiit Moyses, et reversus est ad Jethro cognatum suum, dixitque ei: Vadam, et revertar ad fratres meos in Aegypt
Abbreviated transcription (Latin):
icitur moysi ut intret ad pharaonem. S uade in occursum eiꝰ. ⁊c̃. In scd̾a uero constant̃ ⁊ fidelit̾¬
adeũ intra adphara¬
onem. ⁊c̃. Intercia uero scimphes inferuntur. magi cedunt. confitentes qͥa digitus
dei est hic. In quarta
quoq uigilare iub et᷑
moyses mane. ⁊stare contra pharaonem ꝓcedentem ad aquas. e¬
cũ cinomia replentur¬
Inquinta cũ pecora
delentur adpharaonem intrare iubetur. Insexta contempnitur¬
ipnitur pharao. nec dicit᷑¬
facta sunt ulcera ⁊ uesice cum feruore. etiã suꝑ maleficos.
⁊ non poterant resistere

Expanded text:
da vero, constanter et fideliteeum: Intra ad Pharaonem, etc. In tertia vero sciniphes inferuntur, magi cedunt confitentes, quia digitusDei est hic. In quarta vero vigilare jubetur Moses mane, et stare contra Pharaonem procedentem ad aquas, cum cynomyia replenturIn quinta cum pecora delentur, ad Pharaonem intrare jubetur. In sexta contemnitur Pharao, nec dicitfacta sunt ulcera et vesicae cum fervore etiam super maleficos, et non poterant resistere
Abbreviated transcription (Latin):
moysi. In septima ui¬
gilare iubetur ualde
mane.⁊ stare contra pharaonem. cũ grandinem ⁊ ignem prodũ¬
ducit ⁊ uoces. In octa ua
cũ locusta ꝓducitur. In nona rursũ contempnitur phara
⁊ moyses p̃cipit᷑ ad
celum extendere manꝰ.¬
ut fiant tenebre pal¬
pabiles. nec intrat s uocatur ad pharaonem. Similit̾ in deci
Ioum primitua¬

Expanded text:
Mosi. In septima vigilare jubetur valde mane, et stare contra Pharaonem, cum grandinem et ignem producit et voces. In octava cum locusta producitur. In nona rursus contemnitur PharaMoses praecipitur ad coelum extendere manut fiant tenebrae palpabiles: nec intrat, sed vocatur ad Pharaonem. Similiter in decima, cum primit
Abbreviated transcription (Latin):
SS. Mare rubrũ
baptismũ xp̃i san¬
guine conseoratum
significat. Hostes a
tergo sequentes: cũ
rege moriunt᷑. quia
peccata p̃terita in bap¬
tismo delent᷑. ⁊ diabolꝰ
suffocat᷑. p̃munt
egiptiĩ usq ad mare.
⁊ peccata usq ad bap¬
dismũ. post transitũ
maris rubri.cantat
ascendentes extinctis
peccatis hẏmnum
decantant dicentes

Expanded text:
. Mare Rubrum baptismum Christi sanguine consecratum significat; hostes a tergo sequentes cum rege moriuntur, quia peccata praeterita in baptismo delentur, et diabolus suffocatur: premunt Aegyptii usque ad mare, et peccata usque ad baptismum. Post transitum maris Rubri cantat ascendentes, exstinctis peccatis, hymnum decantant dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
.B. Quinqͣginta cubitis plage
orientalis gñadit᷑ initia credentrã
Isignant᷑. qr in remissionẽ peccatoꝵ
nspem future beatitudinis celebran¬
tur: quoꝵ sp̃alis distincto subui¬
fertur. que ad eiuidẽ finẽ bene conside¬

Expanded text:
. Quinquaginta cubitis plagae orientalis generaliter initia credentium signantur, quia in remissione peccatorum, et spe futurae beatitudinis celebrantur, quorum specialis distinctio subinfertur, quae ad eumdem finem bene conside
Abbreviated transcription (Latin):
uit qnue ad sinagogam siue ad eccłiam
gentiũ intuitũ mentis conu̾erit.
inuitraq parte fideliũ doctores inue¬
met fide fortes. spe sublimes. carita¬
teferuentes. ⁊ intimore dñi fundatos.
rentoria Sebisso retorta insuspendunt.

Expanded text:
nagogam, seu ad Ecclesiam gentium intuitum mentis converterit, in utraque portione fidelium doctores inveniet fide fortes, spe sublimes, charitate ferventes, in timore Domini fundatos, tentoria de bysso retorta in se suspendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aquas: ⁊ dices ad eum. Hec dicit dñs. Dimitte
popłm meum ut sacrificet mͥ. Qđ si non dimi¬
seris eum. ecce ego mittã in te.⁊ in seruostuos.
in popłm tuum. & indomos tuas. om̃e genus
muscarũ. ⁊ implebunt᷑ domus egyptiorum
muscis diuersi generis. & in uniu̾sa t̾ra in
qua fuerint. faciamq mirabilẽ in die illa
t̾ram gesen. inqua popłs meus est. ut non

Expanded text:
aquas: et dices ad eum: Haec dicit Dominus: Dimitte populum meum ut sacrificet mihi. Quod si non dimiseris eum, ecce ego immittam in te, et in servos tuos, in populum tuum, et in domos tuas, omne genus muscarum: et implebuntur domus Aegyptiorum muscis diversi generis, et universa terra in qua fuerint. Faciamque mirabilem in die illa terram Gesen, in qua populus meus est, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
one tab̾naculi misteriũ trini¬
tatis ostendit᷑. sic̃ in baptismo
& in transfiguratione. In bap¬
tismo enĩ in uoce insonuit pat̃
⁊ filiꝰ baꝑtizacus ÷. In specie
colũbe sp̃c apparuit. Ooliab
quoq qui in t̃pretat᷑ ꝓtectio
lehel uero qui in umbra dei.

Expanded text:
one tabernaculi mysterium Trinitatis ostenditur, sicut in baptismo et in transfiguratione. In baptismo enim in voce sonuit Pater: et Filius baptizatus est; in specie columbae Spiritus apparuit. Ooliab quoque, qui interpretatur protectio seleel quoque, qui in umbra Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt alia multa ob¬
na indicat᷑ sapientia.
Primo enĩ non flectit᷑
enim moẏsen ⁊ aaron dicens. Orate ꝓ me ad dñm.⁊c̾. In tercio magicedunt dicentes.
ꝑ cinomiam uerberatus dicit. Euntes immolate dño dõ ur̃o.⁊ c̃. In qͥnto ubi nece pecudũ
ceditur. non cedit ⁊ amplius induratur. Similit̾ in sexto. suꝑ plagam ulcerum. In seꝑ-¬
uastatur. ignib uocauit moysen ⁊ aaron. ⁊ ait. Peceaui etiã nunc. Dñs iustus est.
n decimo. cũ ꝑximitiua extinguuntur. uocat eos nocte ⁊ dicit. Surgite ⁊ exite de ꝑopło
meo. uos ⁊ filii srł. ⁊c̃. Et adiungit. Benedicite autẽ ⁊ me. Non possunt hec ex¬

Expanded text:
Sunt alia multa obna indicatur sapientia. Primo enim non flectiturenim Moysem et Aaron, dicens: Orate pro me Dominum, etc. In tertio magi cedunt, dicentes:  cynomyiam verberatus, dicit: Euntes immolate Domino Deo, etc. In quinto, ubi neces pecudum esse dicuntur, non cedit, sed amplius induravit. Similiter in sexto super plaga ulcerum. In sestatur et ignibus, vocavit Moysen decimo, cum primitiva exstinguuntur, vocat eos nocte et dicit: Surgite, exite de populo meo, vos et filii Israel, etc. Et adjungit: Benedicite autem et me. Non possunt h
Abbreviated transcription (Latin):
acduos renes. & adipem qui suꝑ eosest. & offeres incen-¬
sum suꝑ altare. Carnes uero uituli. ⁊ corium. ⁊ fimũ.¬
combures foris extra castra. eo quod propeccanor sicei
& filii eiꝰ manus. Quẽ cũ mactaueris. tolles de sangui¬
ne eiꝰ ⁊ fundes circa altare. ipsũ aucẽ arietẽ secabis
infrusta. Lota q incestina eiꝰ ac pedes. pones super

Expanded text:
ncensum super altare: carnes vero vituli et corium combures foris extra castra, eo quod pro peccato  Vulget filii ejus manus. Quem cum mactaveris, tolles de sanguine ejus, et fundes circa altare Ipsum autem arietem secabis in frusta, lotaque intestina ejus ac pedes pones super
Abbreviated transcription (Latin):
omnib eiꝰ uoluntati sicut homo dõ
paruerit: de dño autẽ saluatore.
quod sic̃ filiꝰ unigenitꝰ pat̾noꝵ sit in
om̃ib consoius archanoꝵ iuxta qͥb
de se ipse manifeste testat᷑ dicens.
Et ame ipso facio niohil: s sic̃ socu¬
it me pat̃ hec loquor. Et. Quime
misit mecũ est : & ñ reliquit me soli

Expanded text:
omnibus ejus voluntati sicut homo Deo omnibus ejus voluntati sicut homo Deo paruerit; de Domino autem Salvatore, quod sicut Filius unigenitus paternorum fit in omnibus conscius arcanorum, juxta quod de se ipse manifeste testatur, dicens: Et a meipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Et qui me misit, mecum est; et non relinquit me
Abbreviated transcription (Latin):
dieb: subfigura samuhelis de dño sal¬
uatore summo uidelicet ac ueropon¬
difice debet intelligi: quia nimir ũ
sic̃ samuhel defuncco heli successit
insacerdotiũ non destrrpe aaron s
dealia leui familia electus : fuit enĩ
hhel: filii thau. filiĩ suph. filii hel¬
cana. filii hiohel. filiĩ azariȩ. filiĩ
sophonie. filii thaath. filii asir. filii
abiasaph. filiĩ chore. filii ysaar. filii
chaath. filii leui. filii isr ł. ut uerba
diers̃ narrant: ita medrator dei ꝙ
hominũ ut & etiã nob̃ pontifer non
deleus s dealia utiq tribu id ÷ iuda.
earnis originẽ sũꝑsit: aliamq quã
legalem hostiã ide ipsam suã carnẽ
obtulic patri ꝓ nob̾: ailios quã degene¬
re aaron pontficatꝰ sui reliquit he¬
redes ͥ filios udelicet gr̃e noui testa¬
menti de uniu̾sa gentium natione
collectos. Quod uͦ quasi humano
more lo quens ds̃ dicit qͥ iuxta cor men
& animã meã faciat: de samuhole
quidem recte potest accipi: qͦđ in

Expanded text:
at. « Sub figura Samuelis, de Domino Salvatore summo videlicet, ac vero pontifice debet intelligi: qui nimirum, sicut Samuel, defuncto Heli, successit in sacerdotium, non de stirpe Aaron, sed de alia Levi familia electus. Fuit enim lihel, filii Thau, filii Sut, filii Helcana, filii Joel, filii Azariae, filii Sophoniae, filii Thaath, filii Asir, filii Abiasaph, filii Core, filii Isaar, filii Caath, filii Levi, filii Israel , ut verba Dierum narrant: ita Mediator Dei et hominum, ut esset nobis pontifex, non de Levi, sed de alia utique tribu, id est, Juda, carnis originem sumpsit; aliam quam legalem hostiam, id est, ipsam suam carnem obtulit Patri pro nobis; alios quam de genere Aaron pontificatus sui reliquit haeredes, filios videlicet gratiae novi testamenti, de universa gentium natione collectos. Quod vero quasi humano more loquens Deus dicit: Qui juxta cor meum et animam meam faciat; de Samuele quidem recte potest accipi, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
di uita. Quia enĩ dixerat suꝑius de¬
disse oibos domui aaron de uictimis
ueteris testam̃ti quȩ fuerant sacri¬
ficia iudeoꝵ: ideo hic dixit postulan¬
dam ad comedendũ buccellã panis.
Qđ ÷ in nouodestam̃to sacͥficiũ xp̃ia¬

Expanded text:
di vita . » Quia enim dixerat superius dedi vita . » Quia enim dixerat superius dedisse se cibos domui Aaron de victimis Veteris Testamenti, quae fuerant sacrificia Judaeorum, ideo hic dixit postulandam ad comedendum buccellam panis, quod est in Novo Testamento sacrificium Chri
Abbreviated transcription (Latin):
adeccłiam confugiunt. Et cũ intra¬
uerit plenitudo gentiũ: tẽ õis isrł
saluus fiet. Quicũq autẽ ex his
saluandus est: is & enĩ est qui re-¬
mansurus ẽẽ. dr̃ indomo ꝑeunte
sacerdodio heli: necesse ÷ ut ueniens¬
ad eccħam offerat ꝓse sacerdoti xp̃i¬
ano nũmum confessionis dõ deuotȩ
que in symbolo continet᷑. : breuem
quidẽ uerbo: s uirtute p̃cipuam.
Constat nãq argento claritatẽ u̾bi
celestis: sicut fulgorẽ sapientie spũ¬
alis auro sepe designari. Offerat &
panẽ sacͥficii salutaris: abiectis car-¬
nib legalũ uictimarũ : dicatq÷
dimite me obsecro ad unã partẽ sacer¬
dotalem: id ÷ ad ipsam plebem xp̃o
sacerdote p̾claram. Cui petrus ait.
Uos autẽ genꝰ electũ : regale sacdotrũ.
Quod aut̾eaddit. ut cõmedã bucellam
panis: etiã ipsũ sacrificii genus ele¬
ganter exp̃ssit: de qͦ dic̃ sac̃dos ipse.
Panisquẽ ego dabo caro mea ẽ: ꝓ mun¬

Expanded text:
ad Ecclesiam confugiunt; et cum intraad Ecclesiam confugiunt; et cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiet . Quicunque autem ex his salvandus est, is etenim est qui remansurus esse dicitur in domo. Pereunte sacerdotio Heli, necesse est ad ecclesiam offerat pro se sacerdoti Christiano nummum confessionis Deo devotae, quae in symbolo continetur; brevem quidem verbo, sed virtute praecipuam. Constat argento claritatem verbi coelestis, sicut fulgorem sapientiae spiritualis auro saepe designari. Offerat et panem sacrificii salutaris, abjectis carnibus legalium victimarum, dicatque: Dimitte me, obsecro, ad unam partem sacerdotalem , id est, ad ipsam plebem Christo sacerdote praeclaram, cui Petrus ait: Vos autem genus electum, regale sacerdotium . Quod autem addit: Ut comedam buccellpanis, » etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit. De quo dicit Sacerdos ipse: « Panis quem ego dabo, caro mea est pro mun
Abbreviated transcription (Latin):
cet sũmopontifice eunctis dieb: quia
nimirũ usq ad finẽ scħ suoꝵ augm̃¬
datione menbroꝵ eccłia scã ꝓficere
nunꝗͣ cessabit. Alioquin qͦm de samu¬
hele pot̃ accipi qd̃ edificata sit ei domꝰ
muhele cunctis dieb incederet: cũ
legamꝰ in sequentib qd̾ filii illius
a uersi de uiis etꝰ post auaritiã decli¬
nauerint &e ꝑuerterint iudiciũ⁊
nisi forte domũ eiꝰ hoc loco plebem is¬
raehdicam intelligamꝰ quȩ cuuctis
dieb sacerdotii eiꝰdño seriierit:
Dequa scriptũ. ẽ. Ed requieuit
omĩs domꝰ isrł post dñm. Et paulopt.
Abstulert̃ gͦfilii isrł baalim &e astareth
& seruiert dñosol. Quod uͦ subdidit:
futurũ ÷̃ autẽ ut quicũq remanserit
in domo tua ueniat ut oretur. ꝓ eo
& offerat nũmum argenteũ & tor¬
tam panis: & in p̃senti tẽpore ahiqͣn¬
tulũ solet impleri: & infine mundi
ꝑfecte complebit᷑. Nam & si panci.
tam̃ aliqui cotidie ex iudeoꝵ non
tantũ plebe: s & sacerdotali stirpe

Expanded text:
unctis diebus; quod nimirum usque ad finem saeculi suorum augmentatione membrorum Ecclesia sancta proficere nunquam cessabit. Alioquin quo modo de Samuele potest accipi, quod aedificata sit ei domust, ipso Samuele cunctis diebus incederet; cum legamus in sequentibus, quod filii illius aversi de viis ejus post avaritiam declinaverint, et perverterint judicium? Nisi forte domum ejus hoc loco plebem Israeliticam intelligamus, quae cunctis diebus sacerdotii ejus Domino servierit. De qua scriptum est: Et requievit omnis domus Israel post Dominum. Et paulo post: Abstulerunt ergo filii Israel Baalim e subditur: Futurum est autem, ut quicunque remanserit in domo tua, veniat ut oret pro eo, et offerat nummum argenteum, et tortam panis ; et in praesenti tempore aliquantulum solet impleri, et in fine mundi perfecte complebitur. Nam etsi pauci, tamen aliqui quotidie ex Judaeorum, non tantum plebeia, sed et sacerdotali stirpe
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc animal pennis suspen¬
dicur ꝑ aera uolitans.s
ita subcile ⁊ minimũ. ut
ntis effugiat. Corpus tam̃ cũ insederit acerbissimo terebrat
stimulo. ut quẽ uolantẽ uidere quis non ualet sentiat stimulantẽ. Hoc gͦ animalium
parat᷑. quȩ minutis ⁊ subcilib uerboꝵ stimulis animas terebrat. & tanta calliditate
circũuenit: ut deceptiis nec uideat nec intelligat unde decipit᷑:. dialectie¬
¶ Terciũ mandatũ. Mem̃to¬
ꝙ ꝑcite puluerẽ terre. ꝙ sint scinifes
diem sabbat scĩficare eũ.

Expanded text:
Hoc animal pennis suspenditur per aera volitans, sed ita subtile et minutum, ut ntis, effugiat. Corpus tamen cum insederit, acerbissimo terebrat stimulo, ut quem volantem videre quis non valet, sentiat stimulantem. Hoc ergo animal paratur, quae minutis et subtilibus verborum stimulis animas terebrat, et tanta calliditate circum venit, ut deceptus nec videat nec intelligat unde decipiatur. Moraliter. Tertium praeceptum: Memeoc animal pennis suspenditur per aera volitans, sed ita subtile et minutum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
longe latẽq circũ ibat: in hoc tanꝰ
priorib distans edib. qͦd orientalis
septẽti ionalis eiꝰ paries ostia mini¬
ie habebat eo qͦd uterq eoꝵ ad mu¬
os ꝑtineret ciuicatis. Hec autẽ
tatria quanto exteriora fierent:
anto altores haberent parietes.
pote inferiꝰ fundam̃ta habentes
deo ut ultma quadringentos in
ltitudine cubitos haberent᷑: nec tam̃
quande dempli altitudini aliquan¬
ulũ ꝓpinquarent. Quoꝵ omnium
n libro paralipomenon ita generalis
at mentio. Pedit autẽ dauid salomo
filio suo descriptionẽ porticus &

Expanded text:
longe lateque circuibat, in hoc tantum a longe lateque circuibat, in hoc tantum a prioribus distans aedibus, quod Orientalis et Septentrionalis ejus paries ostia minime habebat, eo quod uterque eorum ad muros pertineret civitatis. Haec autem ut atria quanto exteriora fierent, tanto altiores haberent parietes, ut pote inferius fundamenta habentes; adeo ut ultima quadringentos in altitudine cubitos haberent, nec tamen aequandae templi altitudini aliquantulum propinquarent. Quorum omnium in libro Paralipomenon ita generalis fit mentio: Dedit autem David Salomoni filio suo descriptionem porticus et
Abbreviated transcription (Latin):
gradus habebat in magnã se ꝓlyxitit̃
a templo ꝓtendebat. utpote qͦd inils
sui parte altare holocausti. in illi
literes bis quinos inquib hostieli¬
uarent᷑: in illa mare eneũ inquo
intraturi administeriũ sacerdotes
lauarentur. in illa sacerdotũ imno¬
landiũ & psallentiũ habebat chors
leuitarũ. C ircũdabat᷑ autẽ hoc
atriũ undiq uersũ alonge ede ꝑm¬
arima in quadrũ. cutꝰ incerior paris
id÷ qui templũ aquatuor mundi ps¬
tib respiciebat inferiꝰ erat ꝑ totũi
in arcub constructꝰ: ulterior nͦ fir¬
ma soliditate fundatꝰ. & ianuas haibet
exeas ut supͣ dictũ cõmemorauimꝰ e
ostia inbasilica quȩ texit ȩre: quȩ
etiã porticib cõmunita maximis de
oportunis erat discreta cenaculis.
At rursus extrahanc edem ingyro
altera simili scemate facta. s & det¬
cia nichilominꝰ circa illã eodem or¬
dine facta ꝑgẏrũ interiora omnia

Expanded text:
gradus habebat, in magnam se prolixitatem gradus habebat, in magnam se prolixitatem a templo protendebat, ut pote quod in illa sui parte altare holocausti, in illa luteres bis quinos, in quibus hostiae lavarentur, in illa mare aeneum, in quo intraturi ad ministerium sacerdotes lavarentur, in illa sacerdotum immolantium et psallentium habebat choros Levitarum. Circumdabatur autem hoc atrium undiqueversum a longe aede permaxima in quadrum. Cujus interior paries, id est qui templum a quatuor mundi partibus respiciebat, inferius erat per totum in arcubus constructus, ulterior vero firma soliditate fundatus. Et januas habens aereas, ut supra dictum commemoravimus. Et ostia in basilica, quae texit aere; quae etiam porticibus communita maximis, et opportunis erat discreta coenaculis. Et rursus extra hanc aedem in gyro altera simili schemate facta. Sed et tertia nihilominus circa illa eodem ordine facta per gyrum interiora omnia
Abbreviated transcription (Latin):
est latius alqua rephcent᷑. Templũ
quidẽ ipsũ exceptis porticib quib
omni ex parte sibi adherentib circun¬
dabatur habebat intra parietes: hec
est enĩ mensura pͥma quã uerba dierũ
nominant sexaginta cubitos longi¬
tudinis ÷ uiginti aucẽ latitudinis
Cuiꝰ om̃is ambitꝰ at ii tres cubitos
alto erat circũdatꝰ: habens intrord
parte orientis. Cuiꝰ inlibro regu
meminit seriptura ÷ & edificaut
um inter iꝰ ti ib ordinib lapidũ i¬
torũ. & uno didine lignoꝵ cedri
inter iꝰ uidelicet hoc appellans a
eo qͦd alia circa hoc exteriora sires
Porro inuerbis dierũ ita. fecit etir
atr iũ sacerdotũ & basilicã grandẽ a¬
inbasihca que texit ȩre: atriũ uide¬
cet sacerdotũ hoc nominans. qͥa nis¬
rũ adhoc erat factũ ut ab ingressie¬
idem atriũ ab austrad occidentali ahi
temtrionali parte uiciniꝰ muro tẽs
Porroad ortũ solis unde & introituã ꝑ

Expanded text:
est, latius aliqua replicentur. Templum est, latius aliqua replicentur. Templum quidem ipsum, exceptis porticibus, quibus omni ex parte sibi adhaerentibus circumdabatur, habebat intra parietes haec est enim mensura prima, quam Verba dierum nominant sexaginta cubitos longitudinis, viginti autem latitudinis. Cujus omnis ambitus atrii tres cubitos alto erat circumdatus, habens introitum a parte Orientis, cujus in libro Regum ita meminit Scriptura: Et aedificavit atrium interius tribus ordinibus lapidum politorum, et uno ordine lignorum cedri . Interius videlicet hoc appellans atrium, eo quod alia circa hoc exteriora sint facta. Porro in Verbis dierum ita: Fecit etiam atrium sacerdotum, et basilicam grandein basilica, quae texit aere . Atrium videlicet sacerdotum hoc nominans, quia nimirum ad hoc erat factum, ut ab ingressu teidem atrium ab Australi, Occidentali, et Septentrionali parte vicinius muro templi. Porro ad ortum solis, unde et introitum per
Abbreviated transcription (Latin):
acsi aꝑtedicat. Noli głari quas iam
uictor bellici discriminis: qui adhuc
in acie positus. quȩ uictoria sequat᷑
ignoras. Et uerũ ꝓfecto dicebat.
Nam mox inico cercamine benadab
non uictis aduersariis triumphans:
s ceso suo exercitu fugiens domũ rediit:¬
Uod ait ioiada pontifex Ix¬
sacerdotib & leuitis intẽplo. ꝓfe¬
rens ioas filũ atariȩ quẽ sexannis
quib regnauit a talia clam nutriebat
intemplo. tercia pars ur̃m introeat
sabbato & obseruet excubitũ domus
regis. tercia autẽ pars sit ad portam
siref. & tercia pars adportã quȩ. ẽ.
post habitaculũ scutariorũ eustodie¬
tis excubitũ domꝰ messȩ. duȩ uͦ partes
e uobis om̃s egredientes sabbato custo
diant excubias domꝰ dñi ciroũ regẽ.
& uallabitis eũ habentes arma in ma¬
nib urĩs. & cetera. quȩ ibidem diceta
uł facta cõmemorant᷑: meliꝰ intelli¬
gunt᷑ si de locis templi inquib actũ

Expanded text:
ac si aperte dicat: Noli gloriari, quasi ac si aperte dicat: Noli gloriari, quasi victor bellici discriminis, qui, adhuc in acie positus, quem victoria sequatur ignoras. Et verum profecto dicebat. Nam mox inito certamine Benadad, non victis adversariis triumphans, sed caeso suo exercitu fugiens domum rediitifex sacerdotibus et Levitis, proferens Joas filium Azariae, quem sex annis, quibus regnavit Athalia, clam nutriebat in templo: Tertia pars vestrum introeat Sabbato, et observet excubitum doregis tertia autem pars sit ad portam Sir et tertia pars ad portam quae est post habitaculum scutariorum et custodietis excubitum domus Messa duae vero partes e vobis omnes egredientdiant excubias domus Domini circum regem, et vallabitis eum, habentes arma in manibus vestris, et caetera, quae ibidem dicta vel facta commemorantur; melius intelliguntur, si de locis templi, in quibus actum
Abbreviated transcription (Latin):
pugnantes contra ciuitatẽ tela uł
faces mittere possent. Cuiꝰ temeri¬
tatẽ arrogantie modesto ser mone
cõpescens rex isrł ait. Dicite ei. ne
gloriet᷑ accinctꝰ ȩque ut discinctus.
Aliud ÷ autẽ accinctꝰ ÷ aliud discinetꝰ:
aliud ñ accinctꝰ. Accinctꝰ nãq est:
qui cingulo eircundatꝰ incedit. Dis¬
cinctꝰ. qui cingulũ nuꝑ deposuit:
uerbi gr̃a balneũ intraturus : uel
lectũ ascensurꝰ: uł alterã forte tunicã
induturus. Non acorsictꝰ: qui nuꝑ
tunicã indutus. necdũ se addita tone
circũpositione muniuit. Sicgͦ gᷤ
in expedicqone castrensi qui posit̃ est .
recte accinctꝰ nominat᷑. id est armis in¬
ducus. Qui pugna confecca uictor do¬
mũ redit. iure discinctꝰ uocat᷑.: quia
nmirũ depositis armis optatȩ pacis
ociũ gerit. Qui uͦ necdũ pugnare
neq se ad certamen parare iã ceꝑat:
cepisset samariã quã obsidere ceꝑat:
ne gloriet᷑ accinctꝰ eque ut discinetꝰ:

Expanded text:
pugnantpugnantfaces mittere possent. Cujus temeritatem arrogantiae modesto sermone compescens rex Israel ait: « Dicite ei, Ne glorietur accinctus aeque, ut discinctus. » Aliud est autem accinctus, aliud discinctus, aliud non accinctus. Accinctus namque est qui cingulo circumdatus incedit. Discinctus, qui cingulum nuper deposuit, verbi gratia, balneum intraturus, vel lectum ascensurus, vel alteram forte tunicam induiturus. Non accinctus, qui nuper tunicam indutus, necdum se addita zonae circumpositione munivit. Sic ergo in expeditione castrensi qui positus est, recte accinctus nominatur, id est, armis indutus. Qui pugna confecta victor domum rediit, jure discinctus vocatur, quia nimirum, depositis armis, optatae pacis otium gerit. Qui vero necdum pugnare, neque se ad certamen parare jam coeperacepisset Samariam, quam obsidere coeperat: « Ne glorietur accinctus aeque, ut discinctus; »
Abbreviated transcription (Latin):
uod benadab rex syrie obsidens .xuii¬
& impugnare incipiens sama¬
riam ait: hec faciant mͥ dii & hȩc
addant. si suffecerit puluis samarie.
pugillis om̃ĩs popł qui seqͥt᷑ me: hunc
habet sensũ. Samaria iuxta morẽ
ciuitatũ habebat t̾ram interiꝰ ꝓpt̃
muros. pene ipsis muris ȩqualẽ:
ne uidelicet eos sine subsidio terre
ad iacentis erectos creber insistente
manu hostih deiceret ictus arietis.
Extrinsecus autẽ muroꝵ altitudo
longe suꝑficiem t̾rȩ transcenderat:
maxime cũ in montis uertice ut
scriptura referc fuerit urbs eadem
posita. Ait gͦ rex suꝑbꝰ obsessam
terrens ciuitatẽ. qͦd tantã haberet
secũ exercitꝰ multitudinẽ : ut etiã
si quisq militũ eiꝰ unũ solũ modo
lapidem uł cespites uł stipitẽ ad
construendã contra urbẽ aggerem
apportasset: tam sublimis ex eopos¬
set agger ex surgere. qui suꝑficies
ciuicatis ip̃siꝰ quȩ erat intra muros
ẽẽ. uideretur ȩqualis: ita ut ex equo

Expanded text:
uod Benadab rex Syriae, obsidens et impugnare incipiens Samariam, ait: Haec faciant mihi dii, et haec addant, si suffecerit pulvis Samariae pugillis omnis populi qui sequitur me. Hunc habet sensum: Samaria, juxta morem civitatum, habebat terram interius prope muros pene ipsis muris aequalem, ut videlicet eos sine subsidiis terrae adjacentis erectos creber, insistente manu hostili, dejiceret ictus arietis; extrinsecus autem murorum altitudo longe superficiem terrae transcenderat, maxime cum in montis vertice, ut Scriptura refert, fposita. Ait ergo rex superbus, obsessam terrens civitatem, quod tantam haberet secum exercitus multitudinem, ut etiam si quisque militum ejus unum solummodo lapidem, vel cespitem, vel stipitem, ad construendum contra urbem aggerem apportasset, tam sublimis ex eo posset agger exsurgere, qui superficiei civitatis ipsius quae erat intra muros esse videretur aequalis, ita ut ex aequo
Abbreviated transcription (Latin):
destimoniũ: indiademate insigne ca¬
pitis regrũ. intestimonio designat de¬
ereta legis dei. quib qͥdagere rex de¬
beat. qualit᷑ uiuere p̃cipit᷑. Dẽniq
in libro uerboꝵ diersĩ aꝑtiꝰ. & imposu¬
ert inqͥt ei diadema: dedertq in
utiq erat salutarisq prudentiȩ. ut
succeent in regnũ filio regis legitims
cũ ipso regni habitu simuldisciplina
legis des seruanda cõmitteret᷑ : & qui
se p̃latũ popło regendo uideret: ipse
se regendũ diumis legib subdi debere
&x non fiebat ratio his hominib qui
prebant pecuniã ut distribuerent e
tificib s inside tractabant eam. c̃¬
nem ostendit eoꝵ dequib ser mo q¬
qr tantũ studii in religione habuer
ut nullus dubitauerit quin pecuna
dñi sine alicuiꝰ fraudis suspitione a¬
rent: & hanc de exario sublatã fid
artificib ad muniendã domũ ꝓuts¬
ꝑcussit edom in ualle salinar

Expanded text:
testimonium, in diademate insigne catestimonium, in diademate insigne capitis regium, in testimonio designat decreta legis Dei, quibus quid agere rex debeat, qualiter vivere praecipitur. Denique in libro Verborum dierum apertius: Et imposuerunt, inquit, ei diadema, dedeutique erat salutarisque prudentiae, ut succedente in regnum filio regis legitimi, cum ipso regni habitu simul disciplina legis Dei servanda comitetur; et qui se praelatum regendo videret, ipse se regendum divinis legibus subdi debere as dicitur; et non fiebat ratio his hominibus qui accipiebant pecuniam, ut distribuerent eam artificibus, sed in fide tractabant eam, devotionem ostendit eoquia tantum studii in religione habuerint, ut nullus dubitaverit quin pecuniam Domini sine alicujus fraudis suspicione tractarent, et hanc de aerario sublatam fideliter artificibus ad muniendam domum, prout spercussit Edom in valle Salinar
Abbreviated transcription (Latin):
porte soutarioꝵ in palatiũ: & sedit
suꝑ thronũ regũ. Ubi etiã porta
siref & domus messa quȩ cũ porta
scutarioꝵ nominant᷑ ẽẽ. uident᷑.
Scutarios autẽ dutores regis apes.¬
lat. destante libro parahipomenon:
qui cũ roboam scuta erea ꝓaureis
fecisse cõmemorasset. adiecit. Et
tradidit illos pͥncipib scutarioꝵ:
qͥ custodiebant uestibulũ palatii
n quo uidelicet libro distinetius hec
cuncta repheant᷑. Tercia pars ur̃m
qͥ ueniunt ad sabbatũ sacerdotũ &
leuitarũ & ianitoꝵ erit inportis.
tercia uͦpars addonũ regis. & tcia
i porta que appellat᷑ fundam̃t: ome
uͦ reliquũ uulgus sit in atriis domꝰ
dñi. Nec quisquã alius ingrediatur
domũ dñi nisi sac̃dotes & qui minis¬
trant deleuitis. Ipsi tantũ m̾ ingre¬
diant᷑. qͥa scĩficãti st̃: & om̃e resiquũ
uulgus obseruet custodias dñi. Leui¬
de aucẽ circundent regẽ: habentes
singularma sua. Et cȩta. xix
regis. & posuit suꝑ eũ diadẽma &

Expanded text:
portae scutariorum in palatium, et sedit super thronum regum, ubi etiam porta Siref, et domus Messa, quae cum porta scutariorum nominatur, esse videntur. Scutarios autem tutores Regum appellat, testante libro Paralipomenon: quia cum Roboam scuta aerea pro aureis fecisse commemorasset, adjecit: Et tradidit illa principibus scutariorum, qui custodiebant vestibulum palatii: in quo videlicet libro distinctius haec cuncta replicantur: Tertia pars vestrum, qui veniunt ad sabbatum Sacerdotum, Levitarum, et Janitorum erit in portis; Tertia vero pars ad domum regis, et tertia in porta quae appellatur Fundamenti. Omne vero reliquum vulgus sit in atriis domus Domini. Nec quisquam alius ingrediatur domum Domini, nisi sacerdotes et qui ministrant de Levitis; ipsi tantummodo ingrediantur qui sanctificati sunt, et omne reliquum vulgus observet custodias Domini. Levitae autem circumdent regem, habentes singuli arma sua , etc. 19. regis, et posuit super eum diadema et
Abbreviated transcription (Latin):
plũ possent incueri. Erant autẽ sortes
uiginti qͣtuor sac̾dotũ & leuitarũ & ia¬
nitoꝵ : qui ꝑ dotidem seꝑtimanas sibi ex
ordine succederent: sabbato noua tur¬
ma intrante ad officiũ : & post sabbatũ
ea que ꝓxima septimana ministrauerat
demũ redeunte. S hic pontifex ꝓpt̃ ne¬
cessitatẽ augendi circa nouũ regẽ exer¬
citus & eosqui intrandi septimanã ordinẽ
habebant suscepit: & illos qui iam suã
septimanã ministrando impleuerant
ne abirent retinuit. Qui alios qͦq leui¬
tas decunctis urbib iuda simul & pͥnci¬
pes familiarũ isrł missis in hoc centu¬
rionib iherosolimã congregauerat
ut uerba dierũ narrant: Quos eduo¬
turos filiũ regis tali ratione distinxit:
ut om̃s qui impleuerant sabbatũ &
egressuri erant induas diuisi partes
regẽ in inderiorib atrii locis armati
circũstarent: relqua uͦ multitudo
id ÷ hii qͥ ñerant destirpe leui exteri¬

Expanded text:
plum possent intueri. Erant autem sortes plum possent intueri. Erant autem sortes viginti quatuor, et Sacerdotum, et Levitarum, et Janitorum, qui per totidem septimanas sibi ex ordine succederent, sabbato nova turma intrante ad officium, et post Sabbatum ea, quae proxima septimana ministraverat, domum redeunte. Sed hic pontifex proponit necessitatem augendi circa novum regem exercitus, et eos, qui intrandi septimanam habebant ordinem, suscepit, et illos, qui jam suam septimanam ministrando impleverant, ne abirent, retinuit. Qui alios quosque Levitas de cunctis urbibus Juda simul, et principes familiarum Israel, missis in hoc centurionibus Hierosolymam, congregaverat, ut Verba dierum narrant, quos educturus filium regis tali ratione distinxit, ut omnes, qui impleverant sabbatum, et egressuri erant, in duas divisi partes regem in interioribus atrii locis armati circumstarent: reliqua vero multitudo, id est qui non erant de stirpe Levi, exteri
Abbreviated transcription (Latin):
iosephi seriptura uł pictura ab
uitiquis formata plenius quo sint
ocordine facta designauit. His uͦ
ta cõpositis. in scã scoꝵ sũmi tantũ
sacerdotis erat semel inanno cũ san
ficati introibant: inatrio interiore
sacerdotes om̃s & leuitȩ. Circa hoc
atriũ sub diuo uł sitẽpestas arcebat in
edib circũpositis uiri isrłite ad oran¬
dum siue adaudiendũ uerbũ conuenire¬
solebant. Intercio ordine atrioꝵ sta¬
bant ad orandũ muheres isrħitice sub
duio uł si tempestas ñ sinebat ꝓxima
circũpositarũ edium tecta sũbibant:
porro inultimũ ordinẽ atrioꝵ genti¬
lesqui ad orandũ forte conuenerant
intrabant. Ubi etiã post tẽpora disꝑsionis
hi qui degentib nuꝑaduenerant isrłitȩ¬
dieb septem purificati sic tande̾ interi¬
ora scã petebant. Quȩ autẽ int̾ atria
uł inatriis erant pauim̃ta : lapide
uario sunt omĩa strata. Ita uͦ ostia in
edib contra inuicẽ positaerant: ut &¬
hi etiã qui in ultimis consistebant dem¬

Expanded text:
Josephi scriptura, vel pictura ab antiquis formata, plenius quo sint haec ordine facta distinguit . His vero ita compositis, in sancta sanctorum summi tantum sacerdotis erat semel in anno ingredificati introibant; in atrio interiori sacerdotes omnes et levitae; circa hoc atrium sub divo, vel si tempestas arcebat, in aedibus circumpositis viri Israelitae ad orandum sive audiendum verbum Dei conveniebant. In tertio ordine atriorum stabant ad orandum mulieres Israeliticae sub divo, vel si tempestas non sinebat, proxima circumpositarum aedium tecta subibant. Porro in ultimo ordine atriorum gentiles, qui ad orandum forte convenerant, intrabant, ubi etiam post tempora dispersionis ii qui de gentibus nuper advenerant Israelitae, septem diebus purificati, sic tandem in interiora sanctorum petebant. Quae autem intra atria vel in atriis erant pavimenta, lapide vario sunt omaedibus contra invicem posita erant, ut ii etiam, qui in ultimis consistebant, tem
Abbreviated transcription (Latin):
et: & in nouissimo liberoꝵ ponat
portas eiꝰ. Quod uͦ aihel uiuens dõ.
hethel int̾pretat᷑ domꝰ dĩ: aihel de
bethel destructa a iosue atq anathe-¬
matizata hiericho menia restaurat:
cũ qͥs eoꝵ qui mneccłia habitũ religi¬
onis assũpserat ad agenda scelera
quȩ ei dñs iħe indie baptismatis do¬
nauerat redit: quasq ipse anathe¬
matizauerat diaboli pompas luxu¬
riose uiuendo repetit. Cũ erroꝵ
dogmata uł gentiliũ fabulas uer
est: quasi de bethel egrediens. rui¬
nas hiericho resuscicat. Meritoq
talis corã deo maledictꝰ & pͥmũ filioꝵ
in fundatione nefariȩ ciuitatis &
nouissimũ inportarũ positione
actionis quib ꝑfici debuerant ꝑdit.
Hec & allegorico sensu exposui. ut re¬
miniscaris quã sit uerꝰ apł sermo

Expanded text:
novissimo liberorum ponat portas ejus. Quia vero Achiel uniens Deo: Bethel interpretatur domus Dei, Achiel de Bethel destructa a Josue atque anathematizata Hierico moenia restaurat. Cum quis eorum, qui in Ecclesia habitum religionis assumpserat, ad agenda scelera, quae ei Dominus Jesus in die baptismatis donaverat, redit, quasque ipse anathematizaverat, diaboli pompas, luxuriose vivendo repetit: cum errorum dogmata, vel gentilium fabulas a est, quasi de Bethel egrediens, ruinas Hierico resuscitat: meritoque talis coram Domino maledictus, et primum filiorum in fundatione nefariae civitatis, et novissimum in portarum positione actionis, quibus perfici debuerat perdidit. Haec et allegorico sensu exposui, ut reminiscaris, quam sit verus Apostoli sermo,
Abbreviated transcription (Latin):
portabant archam qͥa paululũ lon¬
giores erant: capica parebant anti
oraculũ. Si uͦ quis paululũ fuisse.
extrinsecus: eos uidere ñ poterat
Ubi notandũ quod &e capita uectiũ
accedentib ꝓpius acdiligentiꝰ incu¬
entib parebant ante oraculũ ⁊ nor
tam̃ fieri poterat ut ipsa eoꝵ capiti
ante oraculũ eminẽrent: qͥa nimi¬
rũ necesse erat ut clauso oraculo &s
appenso ante ostia uelo. ipsi quoq.
uectes toti cũ archa & cherubin ab¬
derent᷑ interiꝰ. Quod fieri ñ poterat.
si ꝓminentes ulteriꝰ uectes ꝓducmn¬
dis ad elaudendũ ostiis locum non
⁊darent̃.
uoꝵ positionẽ uectiũ: scriptura ñ
ne causa. s magni intuitu sacram̃ti
tm diligent̃ expedire curauit.
onstat enĩ qd̾ domꝰ templi ex terior
egrinantẽ interius eccłiam: scã
utẽ scõꝵ internã suꝑnȩ patrie

Expanded text:
arcam, quod paululum longiores erant, capita parebant ante oraculum. Si vero quis paululum fuisset extrinsecus, eos videre non poterat . Ubi notandum, quia etsi capita vectium accedentibus propius, ac diligentius intuentibus, parebant ante oraculum; non tamen fieri poterat ut ipsa eorum capita ante oraculum eminerent, quia nimirum necesse erat, ut clauso oraculo, et appenso ante ostia velo, ipsi quoque vectes toti cum arca et Cherubin abderentur interius. Quod fieri non poterat, si prominentes ulterius vectes producendis ad claudendum ostiis locum non darent. Quorum positionem vectium Scriptura non sine causa, sed magni intuitu sacramenti tam diligenter expedire curavit. Constat enim, quod domus templi exterior peregrinantem in terris Ecclesiam, sancta autem sanctorum internam su
Abbreviated transcription (Latin):
de hac quã in t̾ris agimꝰ uita ad reqͥem
sp̃c infuturo quasi ad suꝑiorẽ domũ
tendimꝰ. Et ubi carne soluti ad reqͥem
sp̾o ascenderimꝰ: carnis ⁊̃ nr̃e recepti¬
onẽ in die resurrectionis qͣsi supremi
cȩnaculi expectamꝰ ascensũ: xiii¬
sunt tabulata quȩ sub posita trabib
affigunt᷑ clauis : decoremq picturȩ
sue solent aspectantib p̃monstrare
mirandũ. Terna autẽ erant intem¬
plo laquearia. Prima uidelicet

Expanded text:
de hac quam in terris agimus vita ad requiem de hac quam in terris agimus vita ad requiem spiritus in futuro, quasi ad superiorem domum, tendimus. Et ubi carne soluti ad requiem spiritus ascenderimus, carnis etiam nostrae receptione in die resurrectionis quasi supremi coenaculi exspectamus ascensum. sunt tabulata, quae supposita trabibus affiguntur clavis, decoremque picturae suae solent aspectantibus praemonsmirandum. Terna autem erant in templo laquearia. Prima videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
l erat templ latere. Hec ÷ enĩ dextra
pars domus abscondite fac̃tus: habens
ostiũ ꝑmodicũ inferius ab oriente
in ipso angulo dextri parietis. Unde
consequent᷑ adiungit᷑. Et ꝑ cocleam
ascendebant in mediũ cenaculũ: & a
medio int̃cium. Cuiꝰ disposigo as-¬
census mysteriũ nob̾ multũ memo¬
rabile cõmendat. Claret nãq quod
templũ hoc qͦd salomon fecit corpus
pacifici regis xp̃i ñsolũ illud qͦd est
eiꝰ eccłia tota ÷ uerũ etiã ipsũ quod
sacroscm de uirgine ut ẽet. caput
eccłiȩ suscepit: figurate insinuat.
Erat autẽ ostiũ lateris medii in par¬
te domꝰ dextrȩ. de quo occulte ab infe¬
riorib inmediũ cȩnaculũ. & a medio
ascenderet᷑ in terciũ: quia passo in
cruce dño unus militũ lancea latus eiꝰ
dextrũ aꝑuit: & continuo exiuit
sanguis & aqua. Qui est sanguis nr̃e
redẽptionis: que ÷ aqua nr̃e ablutionis.
Quib emundati & consecrati mysteriis:

Expanded text:
li erat templi latere hoc est enim dextra li erat templi latere hoc est enim dextra pars domus abscondite factus, habens ostium permodicum inferius ab Oriente in ipso angulo dextri parietis. Unde consequenter adjungitur: Et per cochleam ascendebant in medium coenaculum, et a medio in tertium. Cujus dispositio ascensus mysterium nobis multum memorabile commendat; claret namque quod templum hoc quod Salomon fecit corpus pacifici regis Christi, non solum illud quod est ejus Ecclesia tota, verum etiam ipsum quod sacrosanctum de Virgine, ut esset caput Ecclesiae, suscepit, figurate insinuat. Erat autem ostium lateris medii in parte domus dextrae, de quo occulte ab inferioribus in medium coenaculum, et a medio ascenderetur in tertium. Quod, passo in cruce Domino, unus militum lancea latus ejus dextrum aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua, qui est sanguis nostrae redemptionis, et aqua nostrae ablutionis, quibus emundati et consecrati mysteriis,
Abbreviated transcription (Latin):
c.xx. cubitoꝵ erat ÷ nequaꝗͣ discre¬
pare s utrũq uerũ ẽẽ. noscendũ est.
ã ut iosephi refert hẏstoria.xxͣx.
erant cubiti a pauim̃to usq ad mediũ
cenaculũ .xxx. rursus amedio usq
ad terciũ : quousq porticuũ quȩ
templo ab australi ce occidentali &
septẽtrionali latere coherebant al¬
in parte erat domꝰ dextre: non
ut quidã pritant. hoc indicat qd ostiũ
quo intraret᷑ in templũ ab australi
parte hocest in latere medio parietiᷤ
meridiani fuerit factũ. Ahoquin
simiht̃ diceret scriptura: ostrũ domꝰ
erat positũ contͣaastrũ. N unc uero
ostiũ quidẽ quo ad cotidiana templi
ministeria ingrediebat᷑ erat ad orien¬
dem ut iosephus refert: & porticus
ante faciem illiꝰ. & ipsa patens ad
orientẽ.⁊ itaut exoriens sol equinoc¬
tialis sine ullo obstaculo radios suos
ꝑ ostia templi & oraculi in ipsam ar
Porro ascensus qui indomũ suꝑiorem.
& a suꝑiore ducebat in t̾ciam: in austra¬

Expanded text:
 cubitorum erat, nequaquam discrepare, sed utrumque verum esse noscendum est. Nam ut Josephi refert historia, triginta erant cubiti a pavimento usque ad medium coenaculum, triginta rursus a medio usque ad tertium, quo usque porticorum, quae templo ab australi et occidentali et septentrionali latere cohaerebant, alin parte erat domus dextrae, non, ut quidam putant, hoc indicat quod ostium quo intraretur in templum ab Australi parte, hoc est, in latere medio parietis meridiani fuerit factum. Alioquin simpliciter diceret Scriptura: Ostium domus erat positum contra Austrum. Nunc vero ostium quidem, quo ad quotidiana templi ministeria ingrediebatur, erat ad Orientem, ut Josephus refert; et porticus ante faciem illius, et ipsa patens ad Orientem, ita ut exoriens sol aequinoctialis sine ullo obstaculo radios suos per ostia templi et oraculi in ipsam arcPorro ascensus qui in domum superiorem, et a superiore ducebat in tertiam, in Austra