comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ aut passim quibustũ mãdatũ qued ap̃ ueteres
m̃ter tã uaria gna̾ xtutũ insertorio p̃tipue ꝯstat esse
landatũ Iuuentus enĩ tui defensio ꝓuĩtiaꝵ Cui bellorĩ ẽ
ꝯmittẽda fortuna/ et gne si copia suppetat/ et morbꝰ
deb excellere. Honestas enĩ ydoneũ militẽ reddit Aere¬
tũdia dñ ꝓhibet fugiꝰ facit esse uictorẽ Nuud eñĩ ꝓdest
sĩ ex̾teat᷑ ignauus si pluribꝰ stipẽdiis moret in rastris.
Nñꝙͣ excitus ꝓfecit tp̃re Cuiꝰ inprobandis tironibꝰ lan¬
ditarit electio. Et quãtũ usu exꝑimẽtisq ꝯgnouimꝰ hinc
tet ubiꝙ abhostibus illate sut clades dũ longa pax mi¬
litẽ turiesius legit dñ honestiores quiq tiulia sect ant̃
officia/ dũ indicti possesloribus tyrones per grã ac dissi¬
mulatione probantiũ tales sociant᷑ armis quales dñi hr̃e
fastidiñt. A magnis gͦ uiril magnaq daligẽtia ydoneos

Expanded text:
officium aut passim quibuscumque mandandum; quod apud veteres officium aut passim quibuscumque mandandum; quod apud veteres inter tam varia genera virtutum in Sertorio praecipue constat esse laudatum. Iuventus enim cui defensio provinciarum, cui bellorum est committenda fortuna, et genere, si copia suppetat, et moribus debet excellere. Honestas enim idoneum militem reddit, verecundia, dum prohibet fugere, facit esse victorem. Quid enim prodest si exerceatur ignavus, si pluribus stipendiis moretur in castris? Numquam exercitus proficit tempore cuius in probandis tironibus claudicarit electio. Et quantum usu experimentisque cognovimus, hinc tot ubique ab hostibus inlatae sunt clades, dum longa pax militem incuriosius legit, dum honestiores quique civilia sectantur officia, dum indicti possessoribus tirones per gratiam aut dissimulationem probantium tales sociantur armis quales domini habere fastidiunt. A magnis ergo viris magnaque diligentia idoneos
Abbreviated transcription (Latin):
dia latãq trahens ingloriꝰ aluũ. Sit S adeleserui
marcio oꝑi deputandꝰ uigilantibꝰ oculis eretta ceriute
lato pectore humeris musculosis ualentibus brachiis digi¬
tis longioribus uentie moditus exilioribꝰ clunibꝯ suris
et pedibus nc̃ suꝑflua carne distentis s neruoꝵ duritia
collettis. Cũ hec m tirone signa dep̃henderis ꝓteritatẽ
nõ magno oꝑe deside̾s. Utiluis enĩ est fortes milites eẽ
ꝙ grandes.
Squit᷑ ut auꝰ artis eligendi uel penitꝰ repudiãdi uel¬
respuendi sint miltes indagemꝰ Pistatores antupes
dultaruis lintheones omnesq qui aliquid trattasse ui¬
debũt. ad genitia ꝑtinẽi longr arbitior a tastris pellẽ¬
dos a castris fabios antẽ ferrarios carpentarios. maces¬
larios ⁊ ceruorũ aprorũq uenatores ꝯuenit sotiat ẽ
militie Et hoc est in quo totius rei p. salus xttur
deligant᷑. Uires regni ⁊ rõni nomĩs fũdamẽtũ in pͥma
de elertis examinatione ꝯsistũt.Net leue hoc putetur

Expanded text:
tamque trahens inglorius alvum. Sit ergo adulescens Martio operi deputandus vigilantibus oculis, erecta cervice, lato pectore, umeris musculosis, valentibus brachiis, digitis longioribus, ventre modicus, exilior clunibus, suris et pedibus non superflua carne distentis sed nervorum duritia collectis. Cum haec in tirone signa deprenderis, proceritatem non magnopere desideres. Vtilius est enim fortes milites esse quam grandes. equitur ut cuius artis vel eligendi vel penitus repudiandi sint milites indagemus.Piscatores aucupes dulciarios linteones omnesque qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens longe arbitror pellendos a castris; fabros ferrarios carpentarios macellarios et cervorum aprorumque venatores convenit sociare militiae. Et hoc est in quo totius rei publicae salus deligantur. Vires regni et Romani nominis fundamentum in prima dilectus examinatione consistunt. Nec leve hoc putetur
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina siuata est. Ut et doctores armoꝵ duplinbu
remunerarent᷑ in nonis ⁊ milites qui parũ in illa pdu¬
sione ꝑfeterant pro frumẽto ordeũ togerent᷑ ampere
Net ance eis reddet in tritito redderet᷑ innona ꝙ sub
pñtia pͣfecti legionis tribimoꝵ uel prĩtipũ exꝑrrẽtos
datis ostendissent se omiã que erant i militarĩ arte ꝯplere
Nlicdil enĩ necq firmiꝰ neq landabilius neq felitius est re publica
in qua habũdant milites eruditi. Non eñi uestiũ nitore. uelanri
abxs rebus situt ait eato Si quid erratũ est potest pꝰ modũ
torrg. Prelio⁊ delicta emĩdationẽ nõ respitũt recipiint
ũ pena statĩ Requat᷑ erorẽ. Nam aut ꝯfestim pereñt qni
igtraue inperiteq ꝑugnauerũt ant in fugã uersi uitoabꝰ
ultra pares esse nõ audent.
Tyrones ex̃tendos ad missilia iatienda. . i4
Pstd inceptũ redeo Tyro qui tñ laua exͣtet᷑ sd palũ

Expanded text:
disciplina servata est ut et doctores armorum duplis disciplina servata est ut et doctores armorum duplis remunerarentur annonis et milites qui parum in illa prolusione profecerant pro frumento hordeum cogerentur accipere nec ante eis in tritico redderetur annona quam sub praesentia praefecti legionis tribunorum vel principiorum experimentis datis ostendissent se omnia quae erant in militari arte complere. Nihil enim neque firmius neque laudabilius neque felicius est re publica in qua abundant milites eruditi. Non enim vestium nitor vel auri aliis rebus, sicut ait Cato, si quid erratum est, potest postmodum corrigi: proeliorum delicta emendationem non recipiunt, cum poena statim sequatur errorem; nam aut confestim pereunt qui ignave imperiteque pugnaverint aut in fugam versi victoribus ultra pares esse non audent. XIIII TIRONES EXERCENDOS AD MISSIBILIA IACIENDA Sed ad inceptum revertor. Tiro qui cum clava ex
Abbreviated transcription (Latin):
er dierũ artẽ campũ martiũ uitinũ tybr de seglrant
In quo Iuuentus post armoꝵ ex cinũ sudorẽ p̃nliitrex¬
daluerũt dilueret Ac lassitudmẽ tursus natandi labore
de ponẽt. Non solñ autẽ pedites s ⁊ equitis ipsosq ehs
uellixas quos ligarios uotant ad natam dũ exercere

Expanded text:
 Martium vicinum Tiberi delegerunt in quo iuventus post exercitium armorum sudorem pulveremque dilueret ac lassitudinem cursus natandi labore deponeret. Non solum autem pedites sed et equites ipsosque equos vel lixas, quos galliarios vocant, ad natandum e
Abbreviated transcription (Latin):
estis ꝯfiçienda sunt Poleno autẽ gradu qui citatior est
tur su pripus adsueti fatiẽdi sũt iuniore t muiore ipeti
aduenit urupent Uel adũsaris edem facẽ uelẽtibꝰ pocripẽt
en tuo explorndũ alatriter ꝑgant alacriꝰ redeant ut fugi¬
uel fesse tusiluĩt del mpediens aliqͣ altitudo suꝑat  xcẽ¬
dus est miles ut tũ huiõi diffinstates euenut sossaint susẽ
abore tnsire pterea in ioso ꝯflutu at dimi catione tesoꝵ
bellator eũ cursu saltuq ueniẽs adũsari ꝑstngit ocios mne¬
tẽqs deterret. prinsq polagã infligit ꝙ̃ ille ad cauendr̃
uelad resistendũ certe se pp̃aret De ex̃ttio gñ. rnpen
magui salustuis memorat. Cũ a lacribꝰ saltu cũ uelotib
curfues sẽ ualedis uette certabat heq enĩ ille alit petniss¬
p̃par esse ser torio nisi seq ⁊ milites frequẽtibꝰ excitis
p̃parass ad prelia.
Ad usũ natandi ex̃cendos iyrones :c.io.¬

Expanded text:
aestivis conficienda sunt. Pleno autem gradu, qui citatior est,aestivis conficienda sunt. Pleno autem gradu, qui citatior est,cursu praecipue adsuefaciendi sunt iuniores, ut maiore impetu advenerit occupent vel adversariis idem facere volentibus praeoccupent, ut ad explorandum alacriter pergant, alacrius redeant, ut fugivel fossae transiliuntur vel impediens aliqua altitudo superatur, exercendus est miles, ut cum eiusmodi difficultates evenerint possint sine labore transire. Praeterea in ipso conflictu ac dimicatione telorum bellator cum cursu saltuque veniens adversarii praestringit oculos mentemque deterret priusque plagam infligit quam ille ad cavendum vel ad resistendum certe se praeparet. De exercitio Gnaei Pompei Magni Sallustius memorat ‘cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis vecte certabat’. Neque enim ille aliter potuisset par esse Sertorio nisi seque et milites frequentibus exercitiis praeparasset ad proelia. X AD VSVM NATANDI EXERCENDOS TIRONES N
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯutiet ꝑuuissimis fimibꝰ inperiũ suũ pene solu regionibꝰ
⁊ modi ipsius fine distendit Het ncc̃itas ꝯpubia ꝓuo¬
lutis aurtoribꝰ ea me in hoc opustulo fideliter fitelissime
uite que sathe ille censormꝰ te discirlma miltaris epsit
que cornelis cessus que fiontinꝰ ꝑstrieidaeuxeũt
petigia qulde auggusti ⁊ traiani aduaniq ꝯstituniõibꝰ
rauta sunt Nithil enĩ michi auctoritatis assumo ased
hors quos supra retuli que disꝑsa sunt ueluti in ordinẽ
epithomata ꝯscribo.
egatã misiare ⁊ cirsũ ⁊ saltũ ex centol tirorer
Rimis eigo meditationũ anspitiis nuones militarem
et orendi sunt gradũ Nihil enĩ magis in atiere uł
in acie tustodiendũ est ꝙͣ ut omẽs milites incedendi ordĩei
seruent Quod alit nõ põt fieri nisi ut assiduo exeiost
senbinare teleriter ⁊ equalit̃ tascant. Periculũ enĩ ab hostbꝰ
sepis ssimũ suseiuit dinisus ⁊ ĩordinatus excu sl
tari ergo gradu .xx. milia passuũ horis quĩ dũtaxat

Expanded text:
ui ex parvissimis finibus imperium suum paene solis regionibus et mundi ipsius fine distendit. Haec necessitas compulit evolutis auctoribus ea me in hoc opusculo fidelissime dicere quae Cato ille Censorius de disciplina militari scripsit, quae Cornelius Celsus, quae Frontinus perstringenda duxerunt, redegit, quae Augusti et Traiani Adrianique constitutionibus cauta sunt. Nihil enim mihi auctoritatis assumo sed horum quos supra rettuli quae dispersa sunt velut in ordinem epitomata conscribo.ADVM MILITAREM ET CVRSVM ET SALTVM EXERCENDOS TIRONES Primis ergo meditationum auspiciis tirones militarem edocendi sunt gradum. Nihil enim magis in itinere vel in acie custodiendum est quam ut omnes milites incedendi ordinem servent, quod aliter non potest fieri nisi assiduo exercitio ambulare celeriter et aequaliter discant. Periculum enim ab hostibus semper gravissimum sustinet divisus et inordinatus exercitus. Militari ergo gradu viginti milia passuum horis quinque dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
sangiũs dicũt Ic pp̃ra ꝯltantiã ac fiduciã comin
nõ hr̃e pugnãdi / quia netuũt uuluera qui ex iguns
s. ingninẽ se hr̃e nouerũt Contia / seꝑtẽ trionales ppłi
renoti a solis ardoribul incõsultiores quide s tamen
largo sangiuẽ redũdantes. hi sut̃ ad bella ꝓmptissi
Tyrones igit᷑ di tẽperatiorbꝰ legendi sunt plagis
Sutibus er copia sangñis suppetat ad uulueꝵ mortisq
tẽptũ ⁊ nõ possit deesse prudentia que ⁊ modestra
seruat in castris ⁊ nõ parũ prodest mn dimicatione

Expanded text:
sanguinis dicunt. Ac propterea constantiam ac fiduciam comminus non habere pugnandi, quia metuunt vulnera, qui exiguum sanguinem se habere noverunt. Econtra septentrionales populi, remoti a solis ardoribus, inconsultiores quidem, sed tamen largo sanguine redundantes, sunt ad bella promptissimi. Tyrones igitur de temperatioribus legendi sunt plagis, quibus et copia sanguinis suppetat ad vulnerum mortisque contemptum et non possit deesse prudentia; que et modestiam servat in castris et non
Abbreviated transcription (Latin):
enpadmeteste ⁊ rrant rx cones ut in ane ordines et
int̾ualla tustodiant: c.26.¬
Ithil magis ꝓdesse ꝯstat in pugna ꝙͣ ut assiduo
ex̃ntio milites in acie dispositos ordines seruent
Nam et ꝯstipati ꝑ dũt spacia pougnãdi et sibi ĩnitẽ inpe¬
dimento sunt sit et pariores atq int̾lucẽtes ad itũ prĩ¬
pendi hostibus p̃stant Necesse est antẽ statĩ metu uinula
ꝯfundi. Si metisa atie ad dimicãtũ terga hostis attes¬
serit ple dugendi sunt gͦ tirones semꝑ ad tãpũ et sm
matuitule ordinẽ in aciẽ ordinandt dirigendi ita ut
nae semplex extensa sit aties ne quos smuis ne qͣs hẽat
tnr̾aturalqut equali legitimoq spano miles distet a
militeꝰ Tũt p̃cipiendũ ut subito disꝑ duplicẽt aciem
tauit in ipso inpetu il ad quẽ respondere solent ordo
feruet Tertio p̾cipiendũ ut quadratã anẽ repẽte ꝯ sti¬
toiant Suo facte in trigonũ quẽ tuneñ uotant acies¬

Expanded text:
EMADMODVM EXERCEANTVR TIRONES VT IN ACIE ORDINES ET INTERVALLA CVSTODIANT Nihil magis prodesse constat in pugna quam ut assiduo exercitio milites in acie dispositos ordines servent,Nam ut constipati perdunt spatia pugnandi et sibi invicem impedimento sunt, ita rariores atque interlucentes aditum perrumpendi hostibus praestant; necesse est autem statim metu universa confundi si intercisa acie ad dimicantium terga hostis accesserit. Prodmatriculae ordinem in aciem dirigendi, ita ut primo simplex extensa sit acies, ne quos sinus, ne quas habeat curvaturas, ut aequali legitimoque spatio miles distet a milite. Tunc praecipiendum ut subito duplicent aciem, ita ut in ipso impetu is ad quem respondere solent ordo servetur. Tertio praecipiendum ut quadratam aciem repente constituant, quo facto in trigonum, quem cune
Abbreviated transcription (Latin):
toribus liber prestet᷑ actessus Ꝙi ultra iactũ teli mn
liuo tamen cinitatis subierta sit uena Castellu ꝑuulũ
quod burgũ uotant inter tĩtatẽ et fontẽ ꝯueĩt fabͥ¬
cari Ibiq balistas sagittariosq ꝯstitui ut aꝯͣ defendat᷑
ab hostibꝰ Pretẽa in oĩbus publicis edificiis multisq
priuatis tisterne diligentissime sunt substituẽde ut
receptatula aquis pluuialibꝰ que de tectis affluãt p̃stãt
Diffitile enĩ eos litis uincit qui ꝙͣ uis exigua aqͣ ad
potũ tamẽ tantũ in obsidione sunt uli
beat nã hoc actidit / arenas quas extitato uento mare
suꝑtuderat alñ colligñt / et dulti aqua elut̃ que sole
sictate nithilomiꝰ mutant᷑ in sales.

Expanded text:
toribus liber praestetur accessus. Quod si ultra ictum teli, in toribus liber praestetur accessus. Quod si ultra ictum teli, in clivo tamen civitatis subiecta sit vena, castellum parvulum, quem burgum vocant, inter civitatem et fontem convenit fabricari ibique ballistas sagittariosque constitui, ut aqua defendatur ab hostibus. Praeterea in omnibus publicis aedificiis multisque privatis cisternae sunt diligentissime substruendae, ut receptacula aquis pluvialibus quae de tectis effluunt praestent. Difficile enim eos sitis vicit qui quamvis exigua aqua ad potum tamen tantum in obsidione sunt usi. XI am hoc accidit, harenas quas excitatusuperfuderit, aliquando colligant et dulci aqua perfundant, que sole siccata, nihilominus mutantur in salem.
Abbreviated transcription (Latin):
gatione tormẽtis cũ neruorũ copia defetisset matrone
absrisos crmes uiris suis obtulere pugnãtibus reparatisq
machinis aduersarioꝵ inpetũ reppulerũt. Maluerunt
enĩ puditissime feiẽ deformato ad tempus tapite libere
Uinere cũ maritis ꝙͣ hostibus in tegro decore serure
Cornua quoq uel truda coria ꝓfut tolligi ad tatafrat¬
tas texendas aliaq machin amẽta sme mimimenta.
Quid fatiendũ ne aque iõpiã patiant̃ s obsessi. t .io.¬
Agna urbis utilitas est tũ ꝑhẽnes fontes muris
includit Et si nat᷑ã nõ prestat tuiuslibet altitu¬
dinis effodiendi sunt putei aquarũq haustus fimibus
extrahendi. Sed interdũ situ sutiora sũt lota q̃ mõti¬
bus sunt / saxisq munita In quibꝰ suꝑꝑosita tastella ad¬
extrema muri inferiores reꝑint montiũ uenas et de
ꝓpuenaculis uel turribus destinatis ꝓtegiũt telis ut aqua¬

Expanded text:
gatione tormentis, cum nervorum copia defecisset, matronae gatione tormentis, cum nervorum copia defecisset, matronae abscisos crines viris suis optulere pugnantibus, reparatisque machinis adversariorum impetum reppulerunt. Maluerunt enim pudicissimae feminae deformato ad tempus capite liberae vivere cum maritis quam hostibus integro decore servire. Cornua quoque vel cruda coria proficit colligi ad cataractas tegendas aliaque machinamenta sive munimina. X QVID FACIENDVM NE AQVAE INOPIAM PATIANTVR OBSESSI Magna urbis utilitas est cum perennes fontes murus includit. Quod si natura non praestat, cuiuslibet altitudinis effodiendi sunt putei aquarumque haustus funibus extrahendi. Sed interdum sicciora sunt loca quae montibus sunt saxisque munita; in quibus superposita castella extra murum inferiores repperiunt fontium venas ac de propugnaculis vel turribus destinatis protegunt telis, ut aqua
Abbreviated transcription (Latin):
quas galeas uotant ut sint uolubiles lenigant᷑ que ꝑ ꝓxen
labentia subito inpetu bellatores solent equosq dẽterrere
Trabes quoq et tabulã uel du̾se magnitudinis clauos
ferreos esse oportet in ꝓmptu Nam oppugnãtiũ ma¬
chinis per alias machinas ꝯsueuit obsisti ptipuetum
subitis oꝑibus addenda sit muris uel propugnatulis al¬
titudo nẽ ad iariorũ mobiles turres suꝑemineãt et capiãt
ciuitatem.
Quid fatiendũ sit si neruoꝵ defuerit copia .c.9.
Eruorũ copiã sũmo studio expedit tolligi quiã
onagri uel baliste cetãq tormenta / nisi fimibus
neruinis intenta nichu prosunt Equoꝵ tamẽ sete de
caudis ac ubis ad balistas utiles asserũt Indubitati¬
Uo est et trines fem̃iarũ in huiꝰ ͥ tormẽtis nõ mĩorẽ
habere rigorẽ xtutẽ / romane nccĩtatis exꝑimento/
Nam in obsidione capitolii corruptis iugiãt lõga fati¬

Expanded text:
quas taleas vocant, ut sint volubiles levigantur, quae per pronum quas taleas vocant, ut sint volubiles levigantur, quae per pronum labentia subito impetu bellatores solent equosque deterere. Trabes quoque et tabulata vel diversae magnitudinis clavos ferreos esse oportet in promptu. Nam oppugnantium machinis per alias machinas consuevit obsisti, praecipue cum subitis operibus addenda sit muris vel propugnaculis altitudo, ne adversariorum mobiles turres superemineant et capiant civitatem. VIIII QVID FACIENDVM SIT SI NERVORVM DEFVERIT COPIA Nervorum quoque copiam sonagri, vel baliste, ceteraque tormenta, nisi funibus nervilibus intenta, nihil prosunt: equorum tamen sete de caudis ac iubis, ad balistas utiles asseruntur. Ist crines feminarum in eiusmodi tormentis non minorem habere virtutem Romanae necessitatis experimento. Nam in obsidione Capitolii corruptis iugi ac longa fati
Abbreviated transcription (Latin):
ria oppͥmeret armatos a quibus suabant᷑ menia.¬
Que spẽs pp̃arande sint pro defensione muroꝵ .c.d.¬
Itumẽ sulphur pitẽ liquidã oleũ quod ĩcẽdiariũ
uotant ad exurẽdas hostiũ machinas ꝯueit p̃pa¬
rari ad arma fatienda ferrũ utriusq temperature et
tarbones ẜuant᷑ in ꝯditis Ligna quoq hastilibꝰ sagit¬
tisq nctĩa reponũt᷑ Saxa rotũda de fluuiis qr pro so¬
liditate gͣniora sunt/ et aptiora mittentibꝰ diligẽtis¬
sime tolligut᷑ ex quibus muri replent᷑ et turrel/ mĩma
ad fundas siue fustibalos/ uel maibus iacienda/ maio¬
ra per onagros dirigũt᷑ Maxima ꝟo pondere forma¬
q uolubili i ꝓpugnaruł dirigũt / ut dimissa ꝑ preceps
nõ solũ hostes obruãt subeũtes s etiã mathinamẽta tõ¬
fringant. Rote quoq de lignis uiridibus ingentissime
fabritant᷑ uel inter scisis ex ualidissiis arboribus chilĩdri

Expanded text:
ria opprimeret armatos a quibus moeniaria opprimeret armatos a quibus moeniaPARANDAE SINT PRO DEFENSIONE MVRORVM Bitumen sulphur picem liquidam oleum quod incendiarium vocant ad exurendas hostium machinas convenit praeparari. Ad arma facienda ferrum utriusque temperaturae et carbones servantur in conditis. Ligna quoque hastilibus sagittisque necessaria reponuntur. Saxa rotunda de fluviis, quia pro soliditate graviora sunt et aptiora mittentibus, diligentissime colliguntur, ex quibus muri replentur et turres, minima ad fundas sive fustibalos vel manibus iacienda; maiora per onagros diriguntur, maxima vero pondere formaque volubili in propugnaculis digeruntur ut demissa per praeceps non solum hostes obruant subeuntes sed etiam machinamenta confringant. Rotae quoque de lignis viridibus ingentissimae fabricantur, vel intercisi ex validissimis arboribus cylindri,
Abbreviated transcription (Latin):
rata fame quãdo omnes ꝓhibuerit ꝯmeatus. Hot enĩ
contilio ipse ociosus at tutus fatigat ñmitũ. Ad quos casus
possessores ꝙuis leui suspitione pulsati omnẽ alimomã
uittus intra muros debenet studiosissime cõlocare ut ipĩs
ex uberet substantia adnͣsarios cogat ĩopia abscedere/
Non solũ aut̃ porcinũ s omẽ aĩaliũ genꝰ quod ĩclusu
huari potit deputari oportet ad lardũ et admĩculo
tarnis frumẽta sufficiant. Aues autẽ tohortales et
sme inpensa in cĩtatibus nutriũt᷑᷑ et pp̃r egrotãtes sũt
ncrie/. Pabula equis p̃tipue ꝯgreganda et q̃ apportari
Parũ autẽ proticit płimũ collegisse nisi ab exordio di¬
mensione salubri per ydoneos ꝓcuratores erogatio tẽpe¬
retur. Nũquã ꝑiclitati sut fame qui fuigalitatẽ inter
topias ceꝑ ant huare Inbellis quoq etas ac sexus propf᷑
nccĩtate uictus portis frequenter exclusa est/ Ne penu¬

Expanded text:
rat a fame, quando omnes prohibuerit commeatus; hoc enim rat a fame, quando omnes prohibuerit commeatus; hoc enim consilio ipse otiosus ac tutus fatigat inimicum. Ad quos casus possessores quamvis levi suspicione pulsati omnem alimoniam victus intra muros debent studiosissime collocare, ut ipsis exuberet substantia, adversarios inopia cogat abscedere. Non solum autem porcinum sed et omne animalium genus quod inclusum servari non potest deputari oportet ad laridum, ut adminiculo carnis frumenta sufficiant. Aves autem cohortales et sine impensa in civitatibus nutriuntur et propter aegrotantes sunt necessariae. Pabula equis praecipue congerenda et quae adportari Parum autem proficit plurimum collegisse nisi ab exordio dimensione salubri per idoneos erogatio temperetur: numquam periclitati sunt fame qui frugalitatem inter copias servare coeperunt. Inbellis quoque aetas ac sexus propter necessitatem victus portis frequenter exclusa est, ne penu
Abbreviated transcription (Latin):
opns subterraneũ ꝑ agi earũ altitudine et ĩundatione
prohibet
Ne sagitis hostiũ hoiẽs ledant᷑ in muro.t .6.¬
Ormidat᷑ ne multitudo sagittarioꝵ de ꝓpugne¬
tulis exterritis defensoribꝰ appositisq scalis ocrupet
murũ adũsũ quod tata frattas atq scuta in nitĩtatibꝰ
debent hrẽ ꝙplurimi Temde ꝓpugnatula duplicia
enĩ fatile transeunt spitula. rem que tredit ac fluituat
Inuẽtũ quoq remediũ ut de ligno crateres fatent quas
metallas uocauerũt lapidibusq ꝯpleuerũt conplerent
Ea arte inter bina ꝓpugnacula ꝯstitutas ut si per stalas
ostendisset hoestis et partẽ aliquã ipsius ꝯtigisset super
caput suũ xteret saxa.
Quibus modis ꝓuidendũ sit ne famẽ patiant᷑ obsessi.s.i.¬
ulta defensionũ oppugnationũq sunt gnaͣ que lotis
conpetentibus inseremꝰ. Nam sciendũ est obsidẽdi
duasspẽs esse. Una tũ adn̾sariis oportunis locis p̃sidiis
ordinatis uel aqua prohibet inclausos uel de ditione spe¬

Expanded text:
um altitudine et inundatione, prohibetur. VI NE SAGITTIS HOSTIVM HOMINES LAEDANTVR IN MVRO Formidatur ne multitudo sagittariorum de propugnaculis exterritis defensoribus appositisque scalis occupet murum. Adversum quod catafractas vel scuta in civitatibus debent rum. Neque enim facile transeunt spicula quod cedit ac fluctuat. Inventum quoque remedium est, ut de ligno crates facerent, quas metallas vocaverunt, lapidibusque complerent, ea arte inter bina propugnacula constitutas, ut si super scalas ascendisset hostis et partem aliquam ipsius contigisset, supra caput suum vergeret saxa. VII QVIBVS MODIS PROVIDENDVM SIT NE FAMEM PATIANTVR OBSESSI Multa defensionum oppugnationumque sunt genera, quae locis competentibus inseremus. Nunc sciendum est obsidendi duas species esse, unam cum adversarius oportunis locis praesidiis ordinatis vel aqua prohibet inclusos vel deditionem spe
Abbreviated transcription (Latin):
ferro / Et appellat᷑ łaries. Uel ꝙ habeat durissimam
frontẽ que subruit muros uel ꝙ more arietũ retrocedit
Ut cũ inpetu uehementius feriat. Testudo aut̃ a siłitudĩe
De uineis / de plutris de aggere://¬
Ineal dixerũt ueteres quas nũt militari barbari¬
coqͦ usu/ cautias uecant E lignis leuoribꝰ ma¬
china colligat᷑ lata pedibus .uiii. alta pedibꝰ .uii. lõ¬
ga pedibꝰ sex Huiꝰ tectũ munitione duplici tabnlis
tratibusq ꝯtexit᷑ latera quoq uimine sepiũt ne
soxorũ telorũq inpetu penetientꝰ Extrinset ꝰ aũt
ne ĩmisso ꝯcrement᷑ incendio trudis at recentib ꝰ to

Expanded text:
ferro et appellatur aries, vel quod habet durissimam frontem quae subruit muros, vel quod more arietum retrocedit ut cum impetu vehementius feriat. Testudo autem a similitudine XV DE VINEIS DE PLVTEIS DE AGGERE Vineas dixerunt veteres quas nunc militari barbaricoque usu caucias vocant. E lignis levioribus machina colligatur, lata pedibus octo, alta pedibus septem, longa pedibus sedecim. Huius tectum munitione duplici tabulatis cratibusque contexitur; latera quoque vimine saepiuntur ne saxorum telorumque impetu penetrentur; extrinsecus autem, ne immisso concremetur incend
Abbreviated transcription (Latin):
ruenda muroꝵ penetrãt fũdamẽta Phitei dnĩ
qui ad siłitudinẽ apsidis ꝯtexũt e uimine et tilitiis
uel coriis protegũt᷑ t̾nisq rotulis quarũ una ĩ medic
due in capitibus apponũt᷑ In quãcũq partẽ uoliuis
admouent᷑ mote tarpenti quos obsidentes applitãt
muris eorũq munitione protetti siue sagitis sũ
fundis uel misfilibꝰ defensorel omẽs de ꝓpugnatulis
ciuitatis exturbant ut scalis ascendenda fatilior p̃¬
Etemurudosio Agger autẽ ex terra lignisq extossis
trͣ murũ de quo tela iactant᷑¬

Expanded text:
nda murorum penetrant fundamenta. Plutei dicuntur qui ad similitudinem absidis contexuntur e vimine et ciliciis vel coriis proteguntur ternisque rotulis, quarum una in medio, duae in capitibus apponuntur, in quamcumque partem volueris admoventur more carpenti; quos obsidentes applicant muris, eorumque munitione protecti sagittis sive fundis vel missibilibus defensores omnes de propugnaculis civitatis exturbant, ut scalis ascendendi facilior praestetur occasio. Agger autem ex terra lignisque extollitur contra murum, de quo tela iactant
Abbreviated transcription (Latin):
p̃p̃arat᷑ mutuo ut̾rimq ꝑiculo s maiore oppus
piis spe deditionis formidiẽ geminant turbaru
strepitu hom̃q ꝑmixto Tunc qr tiõr magis frãgis
insuetos pͥmo inpẽtu stupentibus oppidanis si discͥminũ
exꝑimẽta nõ norũt/ admotis scalis m̃adit᷑ ⁊iuitas. Ꝙ si
a tidentibꝰ siue militaribus uiris repellat᷑ pꝰ ꝯgressio
statĩ tlansis crestit audatia / et iã nõ terrore is uiribꝰ
et arte ꝯfligit᷑᷑/¬

Expanded text:
paratur, mutuo utrimque periculo sed maiore oppugnpiis in spem deditionis formidinem geminant tubarum strepitu hominumque permixto; tunc, quia timor magis frangit insuetos, primo impetu stupentibus oppidanis, si discriminum experimenta non norunt, admotis scalis invaditur civitas. Quod si a fidentibus sive militaribus viris repellatur prima congressio, statim clausis crescit audacia, et iam non terrore sed viribus et arte confligit
Abbreviated transcription (Latin):
isficit᷑ pena i alo se ꝯffectũ esse nõ dubitat. Si igit᷑ sese pͣi
estimare uelint possũt̃ ne sibi supplici exꝑtes uid̾i. quose
bospena cumitet᷑. Omẽ nãq qd̾est uñuĩ esse ipsũꝙ unũ¬
bonũ esse paulomĩ diditisti. Cui gñi est ut om̃e qd este
to etiã bonũ esse uideat. Hor igit᷑ modo quidquid a bono
deficit esse desistit Quo fit ut mali desmat esseqd̃ fue¬
rant S fuisse hoĩes adhut ipsa hũani corporis reliqͣ spẽs¬
oñtat e ͣre dsi mn malitiã huãã quoq amisere nater est
 tũ ultra horẽs quẽq ꝓuehere sola probitas possit. uctẽ est
ut quos ab huãna ꝯditione deietit infra homũ mĩtũ detru¬
dat᷑ mprobitus suenit igit᷑ ut quẽ tnsformatũ uicis uid̾is
hpĩe estimare nõ possis Auaritia feruet alienarũ opũ uiolẽ¬
tus ereptor lupi siłem dixeris Ferox atq inquies linguã lix¬

Expanded text:
afficitur poena malo se affectum esse non dubitat. Si igitur sese ipsi afficitur poena malo se affectum esse non dubitat. Si igitur sese ipsi aestimare uelint, possuntne sibi supplicii expertes uideri, qubos poena comitetur; omne namque quod sit unum esse ipsubonum esse paulo ante didicisti. Cui consequens est, ut omne quod sit, id etiam bonum esse videatur. Hoc igitur modo quidquid a bono deficit, esse desistit: quo fit, ut mali desinant esse quod fuerant. Sed fuisse homines, adhuc ipsa humani corporis reliqua spentat; quare uersi in malitiam humanam quoque amisere naturam. Sed cum ultra homines quemque prouehere sola probitas possit, necesse est ut quos ab humana condicione deiecit infra homines merito detrudat improbitas; euenit igitur ut quem transformatum uitiis uideas hominem aestimare non possis. Auaritia feruet alienarum opum uiolentus ereptor: lupis similem dixeris. Ferox atque inquies linguam li
Abbreviated transcription (Latin):
conetur ait nõ tandẽ ꝓficiet quidqͣ adn̾sũ eũ quẽ iu re.
Prorsus inqͣ nchil ualeret Non est igit᷑ aliquid qd̾ sũmo
huic bono uel uelit uel possit obsistere Non inqͣ arbitior Est
igit᷑ inquit sũmũ bonũ qd̾ regit cutr̃a fortiter suanit̾h dispo
Tũ ego Qrm̃ inꝙͣ me nõ mõ ea que ꝯclusa est sũma rõnũ
Um mł̃tomagis hec ipsa quibꝰ uteris xba delectãt ut tãde
aliqñ stultitiã magna lacerantẽ sui pudeat. Accepisti inqͥt
m̃ fabuł lacessentes celũ gigantes s illos quoq uti ꝯdignũ
fuit benign a fortitudo discosuit s uisne rões ipsas mitẽ
collidamꝰ forsitã ex huioi ꝯflutatione quedã pultͣ uitat¬

Expanded text:
sus eum quem iure Prorsus, inquam, nihil ualeret. – Non est igitur aliquid quod summo huic bono uel uelit uel possit obsistere? – Non, inquam, arbitror. – Est igitur summum, inquit, bonum quod regit cuncta fortiter suauiterque dispoTum ego: Quam, inquam, me non modo ea quae conclusa est summa rationum, uerum multo magis haec ipsa quibus uteris uerba delectant, ut tandem aliquando stultitiam magna lacerantem sui pudeat! – Accepisti, inquit, in fabulis lacessentes caelum Gigantas; sed illos quoque, uti condignum fuit, benigna fortitudo disposuit. Sed uisne rationes ipsas inuicem collidamus? Forsitan ex huius modi conflictatione pul
Abbreviated transcription (Latin):
machina stabilis atq incorrupta seruat᷑/ uehementer as¬
sentior mqͣ et io te paulo ante dcũrã tenui licet suspitioe
nẽda ua oculos deduciss: quod ditã nõ minꝰ ad ꝯtuẽdũ¬
I patet. Quid inqͣ. Cũ deus inquit omia bonitatis clano
gub̾nare iure credat᷑ͦ eadẽq omiã situtiad bomt̃ docui ad
bonũ nãli intentione festinẽt nõ dubit ari pot̃ qͥn uolũtaru
regant᷑. seq ad disponẽtis nutũ ueluti ꝯueĩentia ꝯtẽperataq

Expanded text:
machina stabilis atque incorrupta seruatur. – Vehementer asmachina stabilis atque incorrupta seruatur. – Vehementer assentior, inquam, et id te paulo ante dicturam tenui licet suspicione ernenda uera oculos deducis. Sed quod dicam non minus ad contuendum patet. – Quid? inquam. – Cum deus, inquit, omnia bonitatis clauo gubernare iure credatur eademque omnia, sicuti docui, ad bonum naturali intentione festinent, num dubitari potest quin uoluntaria regantur seque ad disponentis nutum u
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯueniss msi unus eẽt qui tã diuersa ꝯm̃gẽt Cõiutt̃a uero
natãrũ ipsa du̾sitas ĩuitẽ discors dislociaret atq diueller et
nisi unus ess qui quod nexuit ꝯtine̾t Non tã uo tertus
nature ordo ꝓcederet nec tam dispositoi motus lotis. ⁊ pãbꝰ
efficientia. spaciis. qualitatibꝰ expłcaret. nisi unꝰ eẽt. qui
has mutationũ uarietates manẽs ipse disponẽt hoc ꝙͦqͥd
est quo ꝯdita manẽt atq agitant᷑ usitato cm̃itis u̾obulo
deũ nomino. Tũ illa Cũ hec inquit ita sentias ꝑuã michi
restare optiã pute ut felicitatis conpos prĩa sõspes reui¬
sas S que ꝓposiumꝰ intuea  Nonne mñ bcĩtudĩe suffi¬
niculis in digebit Alioquin si quo egeat plenã sufficientiã
disponit Negari inquã nequit At qͥ deus ipsũ bonũ eẽ mõ¬
per se regit omiã quẽ bonũ elle cõsensimꝰ Et hic ẽ ueluti
quidã chauuis atq gubnacłm quontẽ di machiraniõdina¬

Expanded text:
set nisi unus esset qui tam diuersa coniungeret. Coniuncta uero naturarum ipsa diuersitas inuicem discors dissociaret atque diuelleret nisi unus esset qui quod nexuit contineret. Non tam uero certus naturae ordo procederet nec tam dispositos motus locis, temporibus, efficientia, spatiis, qualitatibus explicarent nisi unus esset qui has mutationum uarietates manens ipse disponeret. Hoc, quicquid est, quo condita manent atque agitantur usitato cunctis uocabulo deum nomino. – Tum illa: Cum haec, inquit, ita sentias, paruam mihi restare operam puto ut felicitatis compos patriam sospes reuisas. Sed quae proposuimus intueamur. Nonne in beatitudine suffiniculis indigebit; alioquin si quo egeat, plenam sufficientiam disponit? – Negari, inquam, nequit. – Atqui deus ipsum bonum esse monper se regit omnia quem bonum esse consensimus, et hic est ueluti quidam clauus atque gubernaculum quo mundana machin
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ excitat᷑ uentilante doct̾na
Nam cur rogati sponte rcã censetis
Ni mersus alto uiuẽt fomes torde
& si psonis musa ꝑsonat uerũ
Qd̾ quisq distit ĩ memor retordat᷑
dehĩc cũ meroris mole p̃ssus misi/ Tñ illa/ Si pͥora ĩquit
tõcessa respitias neillud quidẽ longins aberit qͥn recorderis
ꝙ te dudũ nestire confessus es / Quid inq̃ Enbꝰ ait illa
mõdus gnbnatuł regat. Memĩ inquã me insatiã meã fuisse
ꝯfessũ sSed quid asseras licet iã ꝓspitiã planiꝰ tñ ex te audire
desidero. Mõdũ inqt hũc a deo regi panlo añ mĩme dubitãdũ
putabas. Nec nc̃ quidẽ arbitior inq nec umq dubitãdũ pu¬

Expanded text:
d excitatur uentilante doctrina; nam cur rogati sponte recta censetis ni mersus alto uiueret fomes corde? Quodsi Platonis Musa personat uerum, quod quisque discit immemor recordatur. – Tumdehinc cum maeroris mole pressus amisi. – Tum illa: Si priora, inquit, concessa respicias, ne illud quidem longius aberit quin recorderis quod te dudum nescire confessus es. – Quid? inquam. Quibus, ait illaus regatur. Memini, 246 inquam, me inscitiam meam fuisse confessum; sed quid afferas, licet jam prospiciam, planius tamen ex te audire desidero. Mundum hunc, inquit, a Deo regi paulo ante minime dubitandum putabas. Ne nunc quidem arbitror, inquam; nec unquam dubitandum pu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ mala tm̃mõ possint nichil posse inprobos liq̃t ꝑspicuũ
est/ Atqui ut tu intelligas quenã sit huiꝰ potẽtie uil
Est igitur inquit aliqius qui oiã posse hoiẽs putet. Nisi
quis insaniat nemo. Atquidez iidez possunt mala. utinaz¬

Expanded text:
cum mala tantummodo possint, nihilcum mala tantummodo possint, nihilest. - Atque ut intellegas, quaenam sit huius potentiae vis. - Est igitur, inquit, aliquis, qui omnia posse homines putet? - Nisi quis insaniat, nemo. - Atqui idem possunt mala. - Utina
Abbreviated transcription (Latin):
desistũt ħam qui cõem omĩ que sũt finẽ derelinquũt
pariter quoq esse desistũt Quod quide cuipiã mirũ
forte uideat᷑ ut malos qui plures honũ sunt eosdẽ nõ
esse dicamꝰ e ita sese res hab lam qui mali sunt
eostez malos esse nõ abmio s eosdez esse pure ac simpli
nego Nlam uti cadauer hoĩe mortuũ dixeris. simpłr Uo
cesserĩ s esse absolute nequeã confiteri est enĩ qd̾ ordĩe
retm et seruatq naturã Quod ꝟo ab hac defitit essẽ
etiã quod in sua nã sitũ est derelĩquit Sed pnt̃ ĩqͥes
mali Nec ego quidez negauerĩ s hec hoꝵ potentia nõ a
uiribus s ab inbetllitate descendit Possut̃ enĩ mala que
mĩme ualerent si in bonoꝵ efficientia manere patuissẽt
Que possibilitas eos eudentiꝰ nichil posse demr̃at. Nam
situti paulo ante mr̃auimꝰ uel collegimꝰ malũ nichil est

Expanded text:
desinunt. Nam qui communem omnium, quae sunt, finem relinquunt, desinunt. Nam qui communem omnium, quae sunt, finem relinquunt, pariter quoque esse desistunt. Quod quidem cuipiam mirum forte videatur, ut malos, qui plures hominum sunt, eosdem non esse dicamus: sed ita sese res habet. Nam qui mali sunt, 10 eos malos esse non abnuo: sed, eosdem esse, pure atque simpliciter nego. Nam uti cadaver hominem mortuum dixeris, simplicitecesserim, sed esse absolute nequeam confiteri. Est enim, quod ordinem retinet, servatque naturam: quod vero ab hac deficit, esse etiam, 15 quod in sua natura situm est, derelinquit. Sed possunt, inquies, mali: nec ego quidem negaverim; sed haec eorum potentia non a uiribus sed ab imbecillitate descendit. Possunt enim mala, quae minime ualerent si in bonorum efficientia manere potuissent. Quae possibilitas eos euidentius nihil posse demonstrat; nam si, uti paulo ante collegimus, malum nihil est,
Abbreviated transcription (Latin):
sceleratos homiẽs hẽat inpotentia Neq enĩ leuia aut lu¬
ditra p̃nnia petũt que consequi atq obtine̾ nõ possũt
s cirta ipsã rerũ sũmã utitẽq deficiut Nec in eo mi¬
seris ꝯtingit effcũs qd̾ solũ diei noctesq ei moliũt᷑ In
qua re bonoꝵ uires enmẽt/ Sicut enĩ eũ qui pedibꝰ
incedens ad eũ locũ usq ꝑueĩre potuils quo nch̾ ultiꝰ
ꝑuuũ iateret incessui abulindi potentislĩmũ ẽẽ tẽleres
ita eũ qui expetendoꝵ finẽ quo nichil ultra elt appre¬
esse deserti. Cur enĩ relicta utute uicia sectant᷑ Insci¬
tia ne bonoꝵ e quid eneruatiꝰ ignorãtie cecitate
An sectanda nouerũt d tñsissos eos libido p̃cipitat. Sit
quoq intemperantia fragiles sunt qui obluttari uitio
nequeñt an scientes uolentesq bonũ deserũt et ad uicia
deflectũt᷑  S hoc mõ nõ solũ potentes esse s õmo esse

Expanded text:
sceleratos homines habeat impotentia. Neque enim levia, aut lusceleratos homines habeat impotentia. Neque enim levia, aut ludicra 15 praemia petunt, quae consequi atque obtinere non possunt: sed circa ipsam rerum summam, verticemque deficiunt, nec in eo miseris contingit effectus, quod solum dies, noctesque moliuntur: in qua re bonorum vires eminent. Sicut enim eum qui pedibus incedens, ad eum locum usque pervenire potuisset, quo nihil ulterius pervium jaceret incessui, 20 ambulandi potentissimum esse censeres: ita eum, qui expetendorum finem, quo nihil ultra est, apprevideantur esse deserti. 267 Cur enim relicta virtute vitia sectantur? inscitiane bonorum? sed quid enervatius ignorantiae caecitate? An sectanda noverunt? sed transversos eos libido praecipitat, sic quoque intemperantia fragiles, qui obluctari vitio nequeunt. An scientes, volentesque bonum 5 deserunt, ad vitia deflectuntur? Sed hoc modo non solum potenteis esse, sed omnino esse
Abbreviated transcription (Latin):
naͣle pedũ officiũ delit manibꝰ nitẽs ambulareconetur
quil hoꝵ ire ualentior existiãri potest/ Conte xe inqͣ ceta᷑
Nam quin naͣli officio potens eo qui ide nequeat ualẽtior
sit nullꝰ dubitat ãbigit S sũmũ bonũ quod eq̃ malis
bonisq ꝓpositũ boni quide nãli officio ututũ petũt mali
uo uariã per cupiditate quod adipiscendi boni naͣle offiͫ
nõ est idipsũ conãt᷑ adipisci an tu aliter existĩas. mĩme
bonos quide potentes males xo ẽẽ antẽ est inbetilles. Rcẽ
inquit p̃cureil idq uti medici spare solent indiciũ est
ꝑmptissim̃ else ꝯspicio crebras coateruabo rõnes/ Uide
enĩ quãta uiciosoꝵ hõm pateat infirmitas qui nec ad
hoc quide ꝑuenire ad quod eos nãlis ducit ac pene cõ¬
pellit intentio Et quid li hoc tã magno ac pene ĩnicto
peũtis nature deserẽnt᷑ auxilio Considera xo quãta

Expanded text:
naturale pedum desit officium, manibus nitens ambulare conetur, naturale pedum desit officium, manibus nitens ambulare conetur, quis horum iure ualentior existimari potest? – Contexe, inquam, cetera; nam quin naturalis officii potens eo qui idem nequeat ualentior sit nullus ambigat. – Sed summum bonum, quod aeque malis bonisque propositum boni quidem naturali officio uirtutum petunt, mali uero uariam per cupiditatem, quod adipiscendi boni naturale officium non est, idem ipsum conantur adipisci; an tu aliter existimas? – Minibonos quidem potentes, malos uero esse necesse est imbecilles. – Recte, inquit, praecurris idpromptissimum esse conspicio, crebras coacervabo rationes. 10 Vide enim quanta vitiosorum hominum pateat infirmitas, qui ne ad hoc quidem pervenire queunt, ad quod eos naturalis ducit, ac pene compellit intentio. Et quid? si hoc tam magno ac pene invicto praeeuntis naturae desererentur auxilio? Considera vero quanta
Abbreviated transcription (Latin):
ad btĩtudinẽ festinare / memĩ inquã Illud quoq ẽẽ demõ¬
stratũ nũ recordaris btĩtudinẽ ipsũ esse bonũ. Eoq modo
cũ btĩtudo petit᷑ ab oĩbꝰ desid̾ari bonũ minime inq recor¬
dor qm̃ id memorie fixũ teneo Omẽs igit᷑ hoiẽs boni ꝑit᷑
ac mali indistreta intentione ad bonũ ꝓuẽire nitũtur
possent Ita est / Cum igit᷑ utriq bonũ petãt s hi quide
adipiscãt᷑ illi uo mĩme muĩ dubiũ est bonos quidẽ potẽtes
esse qui xo mal sunt inbecilles Quisquis inquã dubitat
nec uerũ naturã nec ꝯseq̃tiã potest ꝯsidare rõnũ Rursus
quid uelisiplamiꝰ tñ audire desidero Aimbulandi in ꝯuit
motũ secũdũ nã esse hoĩbꝰ nũ negãł̃. mĩme inqͣ Euis¬
q rei pedũ officiũ ẽẽ nale nũ dubitas. Ne hoc quidẽ inq̃
Si quis igit᷑ pedibꝰ incede̾ ualens ambulet Aliusq cui hoc

Expanded text:
ad beatitudinem festinare? – Memini, inquam, illud quoque esse demonad beatitudinem festinare? – Memini, inquam, illud quoque esse demonstratum. – Num recordaris beatitudinem ipsum esse bonum eoque modo, cum beatitudo petitur, ab omnibus desiderari bonum? – Minime, inquam, recordor, quoniam id memoriae fixum teneo. – Omnes igitur homines boni pariter ac mali indiscreta intentione ad bonum peruenire nituntupossent. –Ita est. – Cum igitur utrique bonum petant, sed hi quidem adipiscantur, illi uero minime, num dubium est bonos quidem potentes esse, qui uero mali sint imbecilles? – Quisquis, inquam, dubitat nec rerum naturam nec consequentiam potest considerare rationum. – Rursus, quid uelis, planius tamen audire desidero. – Ambulandi, inquit, motum secundum naturam esse hominibus num negabis? – Minime, inqu rei pedum officium esse naturale num dubitas? – Ne hoc quidem, inquam. – Si quis igitur pedibus incedere ualens ambulet aliusque, cui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tũ minoribus scafulis secreto ĩtidũt fimes quibꝰ aduͤ¬
sarioꝵ ligata sũt gũbnatula Quo facto statĩ capit᷑
tãꝙͣ ĩermis et debilis nauis Quid enĩ salutis suꝑest
ei quẽ amiseris dauiũ delusoriis que in danubio agra¬
rias cotidianis utant᷑ ex tubiis reticendũ puto quia
artis amplins in his fre quẽtior usus ĩueĩt quã uetus
doctͥna mõstrauerat.

Expanded text:
um minoribus scafulis secreto incidunt funes quibus adveum minoribus scafulis secreto incidunt funes quibus adversariorum ligata sunt gubernacula, quo facto statim capitur tamquam inermis et debilis navis; quid enim salutis superest ei quae amiserit clavum? De lusoriis, quae in Danubio agrarias cotidianis tutantur excubiis, reticendum puto, quia artis amplius in his frequentior usus invenit quam vetus doctrina monstraverat.
Abbreviated transcription (Latin):
qr pugnandũ inpetũ ꝑdñt qui detrudũt in tr̃it t̾ras
In eiusmodi ttamĩẽ tria armẽ arntẽ armamẽtoꝵ ge¬
nera płimũ ad uittoriã prodesse cõpertũ est Asseres fal¬
tes bipennes Asser dr̃ tũ trabes subtilis ac longa ad dis¬
ilitudinẽ antẽnependetm malo utroq capite ferrato
Hũc siue a dextra sine a smistra parte adusarioꝵ se
dixerit se dixm̃t nanes pronite arietis uĩ ĩpellũt
qͣui bellatores hostiũ siune nautas sme dubio ꝓsternũt
at ꝑimit ipsãq nauẽ sepiꝰ ꝑforat. Falx autẽ dicit᷑ a¬
cutissimũ ferrũ curuatũ ad siłitudinẽ faltis ꝙ contis
longioribus inditũ collo̾catorios fues ꝯuib ꝰ intẽna
suspendit᷑ repente p̃cidit colaxisq uelis liburnã prgri¬
orem et ĩntilẽ reddit/. Gipẽnis est securis hñs ex
utraq parte latissimũ et atutissimũ ferrũ ꝑ hasm
medio ardore pugnãdi ꝑitissimi naute. uel milites

Expanded text:
quia pugnandi impetum perdunt qui detruduntur in terras. quia pugnandi impetum perdunt qui detruduntur in terras. In eiusmodi certamine tria armamentorum genera plurimum ad victoriam prodesse compertum est, asseres falces bipinnes. Asser dicitur cum trabes subtilis ac longa ad similitudinem antemnae pendet in malo utroque capite ferrato. Hunc, sive a dextra sive a sinistra parte adversariorum se iunxerint naves, pro vice arietis vi impellunt; qui bellatores hostium sive nautas sine dubio prosternit ac perimit ipsamque navem saepius perforat. Falx autem dicitur acutissimum ferrum curvatum ad similitudinem falcis, quod contis longioribus inditum calatorios funes quibus antemna suspenditur repente praecidit collapsisque velis liburnam pigriorem et inutilem reddit. Bipinnis est securis habens ex utraque parte latissimum et acutissimum ferrum. Per has in medio ardore pugnandi peritissimi nautae vel milites
Abbreviated transcription (Latin):
tias tollocant᷑ insidie idq agit᷑ ut inparati uel inparati¬
imperiti fatilius deleant᷑ Si longo remigio fatigati sist̃
hostiũ naute si uento uigent᷑ adu̾so si pro rostro est
reuma si nithil suspicãtes dormint ĩniti et statio
quã tenẽt exitũ nõ habet. Si diiitandi optata eueĩt
ortasio fortune bñficiisq iũgende sũt manꝰ et ex opor¬
tunitate pliñ conserendũ Esi cautela hostiñ enitatis
insidiis publito marte ꝯfligat tũt liburnaꝵ ꝯͥstruẽde
sũt aties nõ dirette ut in tampis s turue ad silitudĩe
lune ita ut ꝓductis cornibusaties media simiet᷑ dum
adu̾sarii ꝑrũpere tẽptauerint ipsa ordinatione tirtũ¬
dati noepõmãt In cornibus aut̃ p̃cipitnt᷑ p̃tipuũ robur
liburnarũ collocet᷑ et militũ.
Siud fiat tũ aperto marte bellũ nauale ꝯmittit᷑ . c.46.¬
Neterea utile est ut alto et libero mari maritiã
semꝑ classis utat᷑ Inimitoꝵ uo pellat᷑ ad litus

Expanded text:
tias collocantur insidiae, idque agitur ut imparati facilius deleantur. Si longo remigio fatigati sunt hostium nautae, si vento urgentur adverso, si pro nostris est reuma, si nihil suspicantes dormiunt inimici, si statio quam tenent exitum non habet, si dimicandi optata evenit occasio, fortunae beneficiis iungendae sunt manus et ex oportunitate proelium conserendum. Quod si cautela hostium evitatis insidiis publico Marte confligat, tunc liburnarum instruendae sunt acies non directae ut in campis sed incurvae ad similitudinem lunae, ita ut productis cornibus acies media sinuetur, ut si adversarii perrumpere temptaverint ipsa ordinatione circumdati deprimantur. In cornibus autem praecipuum robur et liburnarum collocatur et militum. XLVI QVID FIAT CVM APERTO MARTE BELLVM NAVALE COMMITTITVR Praeterea utile est ut alto et libero mari tua semper classis utatur, inimicorum vero pellatur ad litus,
Abbreviated transcription (Latin):
tisq pontibꝰ in adu̾sarioꝵ tnͣsent̃ naues ibiq gladiis
manu ad manũ ut dicit᷑ commꝰ dimitant In maio¬
ribus etiã liburnis ꝓpugnatula tr̾esq ꝯstituũt ut
uulnerẽt uel ꝑimat᷑ ĩnmicos oleo ĩcendiario stuppa
sulphure/ et bĩtumĩe urolut obuolute / et ardẽtes sa¬
gitte per balistassm hostitarũ naniũ alueos ĩfigũt᷑
unctasq cera et pire uel resma tabulas tot fomẽtis
igniũ repẽte suctẽdũt. Aln ferro ĩtimũt᷑ et saxo Alii
ar dere cogũt in flurtibꝰ Intͤ tãta tñ mortiũ gnã/ qui
ꝯteprimꝰ casus est assumũt᷑ a pistibus et insepulta sunt
corpora.

Expanded text:
tisque pontibus in adversariorum transeunt naves ibique gladiis tisque pontibus in adversariorum transeunt naves ibique gladiis manu ad manum, ut dicitur, comminus dimicant. In maioribus etiam liburnis propugnacula turresque constituunt, ut vulnerent vel perimant inimicos. Oleo incendiario, stuppa, sulphure et bitumine obvolute ardentes sagitte, per balistas in hosticarum navium alveos infiguntur, unctasque cera et pice et resina tabulas, tot fomentis ignium repente succendunt. Alii ferro interimuntur et saxo; hi ardere coguntur in fluctibus. Inter tanta tamen mortuorum genera qui acerrimus casus est absumuntur a piscibus et insepulta sunt corpora.
Abbreviated transcription (Latin):
liburnarũq moles nõ uentoꝵ flatibus sed remorũ
pulsi a du̾sarios ꝑtutit rostris eorũq rursus inpetꝰ
uitat In quo opere lacerti remigiũ et ars dauũ re¬
gentis magistri uictoriã prestat :
nauale ctamẽ nõ sumit plures aymoꝵ spẽs U̾m
etiã machinas et tormẽta flagitat tꝙͣ in muris di¬
micet᷑ et turribꝰ Quid crudelus ꝯgressione nauali
ubi et aquis hoĩes ꝑimũt᷑ et flãmis P̃cipua gͦ esse
debet tegminũ tura ut catafratti uel loricati gale¬
ati etiã et ocreis muniti sint milites de onẽ nãq
armoꝵ nemo potest ꝯq̃ri qui stans pugnat ĩ naubꝰ
Stuta uo ualidiora ppr̃ itus lapidũ et ãpliora sumãt
ppr̃ faltes et arpagones aliaq naualia gn̾a teloꝵ ⁊a¬
gittis missilibꝰ tundis fustibalis plũbatis onagris balis¬
tis scorpionibꝰ iatula ĩuicẽ dirigũt᷑ et saxa Et quod
est gͣuiꝰ qui de utute p̃sumũt admotis liburnis ĩiec¬

Expanded text:
liburnarumque moles non ventorum flatibus sed remorum liburnarumque moles non ventorum flatibus sed remorum pulsu adversarios percutit rostris eorumque rursum impetus vitat, in quo opere lacerti remigum et ars clavum regentis magistri victoriam praestat. navale certamen non solum plures armorum species verum etiam machinas et tormenta flagitat, tamquam in muris dimicetur et turribus. Quid enim crudelius congressione navali, ubi et aquis homines perimuntur et flammis? Praecipua ergo esse debet tegminum cura, ut catafracti vel loricati, galeati etiam et ocreis muniti sint milites; de onere namque armorum nemo potest conqueri qui stans pugnat in navibus. Scuta quoque validiora propter ictus lapidum et ampliora sumuntur. Praeter falces et arpagones aliaque navalia genera telorum sagittis missibilibus fundis fustibalis plumbatis onagris ballistis scorpionibus iacula invicem diriguntur et saxa, et, quod est gravius, qui de virtute praesumunt admotis liburnis iniec