comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cionis partibus qđ utilnis ⁊ qd̃ honestius. islli ascri
bendum ⁊ his ad conꝓbandum sit demonstrandũ
⁊ his siquid amplificacionis dabicur cominurnibus
utrisq locis uti oportebit¬
A scripto ⁊ sentencra controuersia consistit cum
alter uerbis iptis que scripta sunt utitur alter ad id qd̾
scriptorem semisse Aicet omnem ad iingit dictionem.
tum ex facto aut exeuentu aliquo ad tempus id qd̃ insti
pater familias cum liberorum habet nicħ. uxrem aũt
hab̾et intestamento itascripta sit. Si mͥ genitus tiliꝰ
unus pluresue. ismͥ heres esto. Peinde que assolent.
postea si filius ante moritur quam intutelam suam ue¬
nerit tummͥ dicebat scd̃s heres esto filius natusnon est.
Ambigint agnati cum eo qui est heres sifilius ante ꝙͣ
intutelam ueniat mortuus iit. In hoc genere non pt̃
hoc dict ad tempus atit adeuentum ad aliquam.
sentencram scriptorss oportere acommodari ꝑꝑea qđ¬

Expanded text:
tionis partibus, quid utilius et quid honestius et illi ad scri- tionis partibus, quid utilius et quid honestius et illi ad scri- bendum et his ad conprobandum sit, demonstrandum; et ex his, si quid amplificationis dabitur, communi- bus utrimque locis uti oportebitx scripto et sententia controversia consistit, cum alter verbis ipsis, quae scripta sunt, utitur, alter ad id, quod scriptorem sensisse dicet, omnem adiungit dictionem. nstrabitur; tum ex facto aut ex eventu aliquo ad tempus id, quod instpaterfamilias cum liberorum haberet nihil, uxorem autem haberet, in testamento ita scripsit: si mihi filius genitur unus pluresve, is mihi heres esto. deinde quae assolent. postea: si filius ante moritur, quam in tutelam suam venerit, tum mihi,  dicet, heres esto. filius natus non est. ambigunt adgnati cum eo, qui est heres, si filius ante, quam in tutelam veniat, mor- tuus sit. in hoc genere non potest hoc dici, ad tem- pus et ad eventum aliquem sententiam scriptoris opor- tere accommodari,
Abbreviated transcription (Latin):
cione. ⁊ exitum facilẽ eẽ ⁊ incominodi nicħ in ẽẽ.
acasligenter illud qq̃ attendere oportebit non
ilo ꝓbato qđ̃ aaueriarius intelligit utilior res¬
aut honestior. aut magi necessaria abseriptore
negleta ind̃eatur. Iã fiet si id qđ demonstra¬
bimus honestum aut utisle aut necessarnim de mõ
strabinus ⁊si iã qđ ab aduersariis dicetur mim
guo controuersu dareoꝑamõportebit ut de
monstrare quem admocum sc̾ripsimset si ia qđ
aduersarius accipiat fie̾ri aut inrcelligi uoluisset
ut in hac causa inqua deuasis argenteis queritur. possit
ͥ suisse cumheredi uellet cauere id asscribere quo
non asscripto nicħ ominus heredi caueretur. ꝙ
hoc genere magnoꝑe talibus incausis uti oportebit.¬
Si hoc modo seripsisset isto uerbo uius non eẽt. ñ isto
loco tierbum istud possuissẽt. Nam ex his sentencia sc̃¬
ptoris maxime ꝑspicitur. Neinde quo temꝑe scrip

Expanded text:
tionem et exitum facilem esse et incommodi nihil inesse. tionem et exitum facilem esse et incommodi nihil inesse. ac diligenter illud quoque adtendere oportebit, num illo probato, quod adversarius intellegat, res uti- lior aut honestior aut magis necessaria ab scriptore neglecta videatur. id fiet, si id, quod nos demon- strabimus, honestum aut utile aut necessarium demon- strabimus, et si id, quod ab adversariis dicetur, minguo controversia, dare operam oportebit, ut demon- strare, quemadmodum scripsisset, si id, quod adver- sarius accipiat, fieri aut intellegi voluisset, ut in hac causa, in qua de vasis argenteis quaeritur, possit igitur fuisse, cum heredi vellet cavere, id adscribere, quo non adscripto nihilominus heredi caveretur. quare hoc genere magnopere talibus in causis uti oportebit: hoc modo scripsisset, isto verbo usus non esset, non isto loco verbum istud con- locasset. nam ex his sententia scriptoris maxime perspicitur. deinde quo tempore scri
Abbreviated transcription (Latin):
inerit illud ambiguum deqͦ queritur totam
omnibus ex parcibits ꝑtemptare si qđ̃ aut ad
id appositum sit qđ nos interpretamur aut ei qł ad¬
uersarnis intelligatur aduersetur. Nam facile qd̃
um simile sit eum uoluisse quiscripsit ex õi
scriptura ⁊ exꝑsona scriptoris atq his rebus
que ꝑsonis attributa sunt considerabiturr. Ne¬
inde erit demonstrandũ siquid ex ipsa re ta cul¬
tatis dabitur id qd aduersarius intelligat mu¬
ito minis commode fieri posse quam ꝗid̃ qdđ nos
accipimus qđ illiꝰ rei neq amministracio neq¬
extu sexitus illius constet qđ nos dicamus fa¬
cile ⁊ commode transigiposse ut in hac lege nich
enim ꝓhibet factum exempli loco ponere quo
to. si habuerit publicaesto contra eum qui mere¬
tricem dicat pliplicari exlege oportere posset
ãici neq amministracionẽ ullam publice ẽẽ
meretricis neq exitum legis in meretrice pu¬
blicanda. At in auro publicando ⁊ admiutra¬

Expanded text:
inerit illud ambiguum, de quo quae- retur, totam inerit illud ambiguum, de quo quae- retur, totam omnibus ex partibus pertemptare, si quid aut ad id appositum sit, quod nos interpretemur, aut ei, quod adversarius intellegat, adversetur. nam facile, quid veri simile sit eum voluisse, qui scripsit, ex omni scriptura et ex persona scriptoris atque iis rebus, quae personis attributae sunt, considerabitur. deinde erit demonstrandum, si quid ex re ipsa dabitur facultatis, id, quod adversarius intellegat, multo minus commode fieri posse, quam id, quod nos accipimus, quod illius rei neque administratio neque exitus ullus exstet; nos quod dicamus, facile et commode transigi posse; ut in hac lege—nihil enim prohibet fictam exempli loco ponere, quoto; si habuerit, publica esto, contra eum, qui meretricem publicari dicat ex lege oportere, possit dici neque administrationem esse ullam publicae meretricis neque exitum legis in mere- trice publicanda, at in auro publicando et admini- stra
Abbreviated transcription (Latin):
uersia cum qđł senserit scriptor obscurum ẽ
qd̾ scriptum duas plures uero significat ad hc̃
modum. pater familias cum filium heredẽ
facere uasorum argenteorum pondo .c. que
uolet dato. post morte eius uasa magnifi¬
ca ⁊ preciose celata petit afilio mater. Ille se
que ipse uellet debere dicit. pͥmumsi fieri
poterit demonstrandumest nonẽe ambigue
scriptuim ꝓpt̾ea qd̾ om̃s inconsuetudie sermonis
sicuti solent eouerbo uno pluribus ue mea sẽ
tencia inqua is qui dicet accipiendum ẽẽ de¬
monstrabit. Hem̃ ex suꝑiore ⁊ inferiorie scͥp¬
tura docendum id qđ queratur fieri ꝓs̾picut¬
um. Qͣre si ipsa seꝑatim exse uerba confidꝰ¬
entur. omma autem pleraq ambigua uifut
que autem ex omm considata scripturi ꝓfpi
demñ qua insentencia scriptor fuerit ex ceteris
eiii scriptis factis dictis animo atq uita eius su¬
mi oportebit neam ipsam scriptaram inqua

Expanded text:
oversia, cum, quid senserit scriptor, obscurum est, oversia, cum, quid senserit scriptor, obscurum est, quod scriptum duas pluresve res significat, ad hunc modum: paterfami- lias, cum filium heredem faceret, vasorum arvolet, dato. post mortem eius vasa ma- gnifica et pretiose caelata petit a filio mater. ille se, quae ipse vellet, debere dicit. primum, si fieri poterit, demonstrandum est non esse ambigue scrip- tum, propterea quod omnes in consuetudine sermo- nis sic uti solent eo verbo uno pluribusve in eam sen- tentiam, in quam is, qui dicet, accipiendum esse demon- strabit. deinde ex superiore et ex inferiore scriptura docendum id, quod quaeratur, fieri perspicuum. quare si ipsa separatim ex se verba considerentur, omnia aut pleraque ambigua visum iri; quae autem ex omni considerata scriptura perspicnde, qua in sententia scriptor fuerit, ex ceteris eius scriptis et ex factis, dic- tis, animo atque vita eius sumi oportebit et eam ipsam scripturam, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
Rtrenius quos contiadaant compara ebi merier
Nitem qui pniuum petet fictisui am płifieio ⁊ eoꝵ
qui piio ntectisunt cumsuis faci contenuo. e¬
inde ceteros aiitutis. studio repulsum iri si
ipse p̃mio ñ sit afectus. s facultates autem con¬
siderantur cum aliquod peccumarum p̾mium
postulatur in quoutrum copta ne sit agri uesti¬
galium peccitne. autem pemiria considerat᷑
Nocicominunes facultates augere ñ minuere
oportere ⁊ inprudentemẽe qui ꝓbeneficio ñ gr̃am
uerũ incedem postulet. Nontra autẽ de pec¬
cuma rocinari sordidum eẽ cumdegra reteren¬
da deliberetur.i se p̃cium non facto s honorem tta
situcionibus ał secis dictum est. Hunc decon¬
trouersiis que inseriꝑto uersantur dicere du
uersia cum ex scriptio nis racione aliquid di¬
bii nascitur id fit ex ambiguo ex scripto nentencta
ex contrariis lȩgibus. F Ex rocinationib ex
diffinicione. Ex ambiguõ aut̾e nascitur contͦ¬

Expanded text:
quos contra dicas, com- paratio. eius autem, qui praemium petet, facti sui amplificatio, eorum, qui praemio affecti sunt, cum suis factis contentio. deinde ceteros a virtutis studio repul- sum iri, si ipse praemio non sit affectus. Facultates autem considerantur, cum aliquod pecu- niarium praemium postulatur; in quo, utrum copiane sit agri, vectigalium, pecuniae an penuria, conside- ratur. Loci communes: facultates augere, non minu- ere oportere; et, inpudentem esse, qui pro beneficio non gratiam, verum mercedem postulet; contra autem de pecunia ratiocinari sordidum esse, cum de gratia referunda deliberetur; et, se pretium non pro facto, sed honorem ita, stitutionibus quidem satis dictum est: nunc de iis controversiis, quae in scripto versantur, dicen- dursia, cum ex scriptio- nis ratione aliquid dubii nascitur. id fit ex ambiguo, ex scripto et sententia, ex contrariis legibus, ex ratio- cinatione, ex definitione. Ex ambiguo autem nascitur contr
Abbreviated transcription (Latin):
mus ꝯtrouersia. aut causa assumpaua. inferctur ꝙͣ¬
obrem scripto non potuerit aut non oportuerit ob¬
scripsisse dicatitr. isqui scripto utetur dicet non o-¬
portere de etus uoluntate nos argum̃tari qui ne d
facere possemus inditium nobis relinquerit sue uo¬
luntatis multa in cominota ꝯseqͥ si instituatur ut a
scrapto recedatur. Ham ⁊ eos qui aliquid scribebant noy

Expanded text:
mus, controversia, aut causa assumptiva inferetur, quammus, controversia, aut causa assumptiva inferetur, quamob- rem scripto non potuerit aut non oportuerit opscripsisse dicetur, is, qui scripto utetur, haec dicet: non oportere de eius voluntate nos argumentari, qui, ne id facere possemus, indicium nobis reliquerit suae voluntatis; multa in- commoda consequi, si instituatur, ut ab scripto rece- datur. nam et eos, qui aliquid scribant, non
Abbreviated transcription (Latin):
gare ausus sit se dic̾e desit̾um. Si neutrum neget
⁊ ꝯtra tam̃ dicat incħ eẽ quo hominẽ inprudencio¬
rem quisꝗͣ deuisurum arbitretur. In hoc ita cõmo¬
rariconueniet quisi nisi p̃terea dicendrat sit ⁊
quasi contradici mħ possit. Sepe id qd scriptum
est recitando sepe cumscripto factum aduersarii
comꝑando atq interdum acͥcum adiudicem illũ
reuertendo quo in loco uidici demonstrandum est
qͥiuratus sit qͥ sequi debeat. duabus de causis ui¬
dicem dubitare oportere. si aut scriptum sit obscu¬
it. aut neget aliquid aduersarius. Cum n scrip¬
tum sit aꝑͥte ⁊ ad uersarus omnia confiteatur.
tum uidicem legi parere non interp̃tari legere opor¬
tere hoc loco ꝯfirmato tum diluere ea. que contra
dici poterunt oportebit. ¶Tontra autem dicet᷑
si aut ꝓrsus aliquid sensisse scriptor iscripsissẽ alid̃
demonstrabitur ut ulla decestam̃to quam possui¬

Expanded text:
gare ausus sit, se dicere desiturum. si neu- trum neget gare ausus sit, se dicere desiturum. si neu- trum neget et contra tamen dicat: nihil esse quo hominem inpudentiorem quisquam se visurum arbi- tretur. in hoc ita commorari conveniet, quasi nihil praeterea dicendum sit et quasi contra dici nihil possit, saepe id, quod scriptum est, recitando, saepe cum scrip- to factum adversarii confligendo atque interdum acri- ter ad iudicem ipsum revertendo. quo in loco iudici demonstrandum est, quid iuratus sit, quid sequi debeat: duabus de causis iudicem dubitare oportere, si aut scriptum sit obscure aut neget aliquid adversarius; cum et scriptum aperte sit et adversarius omnia con- fiteatur, tum iudicem legi parere, non interpretari legem oportere. Hoc loco confirmato tum diluere ea, quae contra dici poterunt, oportebit. contra autem dicetur, si aut pror- sus aliud sensisse scriptor et scripsisse aliud demon- strabitur, ut in illa de testamento, quam posui
Abbreviated transcription (Latin):
ducetur ut imim qͥdam uolirisse scriꝑtor demonstra¬
ceatur. P Ergo isqui scriptum defender. his locte
plerimq omnib autem maiore parte semp poterit uti
prinum scriptoris collaudacione ⁊ loco eonmirtr nesb
cosqui iudicentur nsiqđ scriptum est spectare opor¬
tere. shoc eo magis silegitimum scriptum ꝓferretur.
idem aut lex ipsa aut aliquid exlege. postea qđ uehe¬
mentisimum facti aut intencionis aduersariorum q̃i
ipio scripto cum tencione qđ scriptim sit qđ factum
qͣ niratus iudex. ꝙ̃ lacum multis modis uariare opotaebit:
Tum ipsum fecit admirantem qpd ram contradici possit.
tum ad iudicis officium reuertere ab eo querentem
qd p̃ter ea audire aut expectare debeat. Tum ipsum
aduersarium quasi intemptantis loco ꝓducendo. ħ
intergando utrum. scriptum cẽt neget eo mͦ an ab se
cõtra factum eẽ. aut ꝯtra contendi neget utrum ne¬

Expanded text:
duce- tur, ut unum quiddam voluisse scriptor demonstrduce- tur, ut unum quiddam voluisse scriptor demonstr doceatur. Ergo is, qui scriptum defendet, his locis plerumque omnibus, maiore autem parte semper poterit uti: pri- mum scriptoris conlaudatione et loco communi, nihil eos, qui iudicent, nisi id, quod scriptum, spectare oportere; et hoc eo magis, si legitimum scriptum pro- feretur, id est aut lex ipsa aut aliquid ex lege; postea, quod vehementissimum est, facti aut intentionis adver- sariorum cum ipso scripto contentione, quid scriptum sit, quid factum, quid iuratus iudex; quem locum mul- tis modis variare oportebit, tum ipsum secum admi- rantem, quidnam contra dici possit, tum ad iudicis officium revertentem et ab eo quaerentem, quid prae- terea audire aut exspectare debeat; tum ipsum ad- versarium quasi in testis loco producendo, hoc est interrogando, utrum scriptumne neget esse eo modo, an ab se contra factum esse aut contra contendi neget; utrum ne
Abbreviated transcription (Latin):
tum diceret suam ẽẽ here ditatem defendit: Auce¬
rum autem eorum genus est qui sentencram in¬
ciuicunt inquo non simplex uoluntas scriptoris osten¬
ditur que momine tempus unomne factum idem
traleat s ex quodam ficto aut euentu adtempuis inter¬
preddanda dr̃ ex paribus uuridailis assumptiue mari¬
me sustrnetur Iam tum inducitur compacio. ut meũ
qui cum lex aꝑiri portas noctii uestaret apuit quodam
inbello ⁊ auxilia quedam inopidum recepit ne abhosti¬
bus opprimerentur si foris eent qđ ꝓpe hostesmuros hos¬
tes castra haberent. Tum relacio cranmis ut meomi¬
lite qui cum communis lex omniũ hominem occidere
uetaret tribunus militem suum quiuims affe̾re conare¬
tur occiãit. Tune remocio criminis ut ineo quicum lex
quibus diebiis inlegacione ꝓfisceretur p̃stituerat qui sũp¬
tim questor non dedit ꝓfectus ñest. t unc recum cesfio
perpugacionem ⁊ ꝑiprudenciam ut in uituli iimo.¬
te flumins magnitudine. Qitare aut ta sentenera in¬

Expanded text:
tum dicit, suam esse hereditatem defendit. aliud autem genus est eorum, qui sententiam inducunt, in quo non simplex voluntas scriptoris ostenditur, quae in omne tempus et in omne factum idem valeat, sed ex quodam facto aut eventu ad tempus interpretanda dicitur. ea par- tibus iuridicialis assumptivae maxime sustinetur. nam tum inducitur comparatio, ut in eo, qui, cum lex ape- riri portas noctu vetaret, aperuit quodam in bello et auxilia quaedam in oppidum recepit, ne ab hostibus opprimerentur, si foris essent, quod prope muros hostes castra haberent; tum relatio criminis, ut in eo milite, qui, cum communis lex omnium hominem occi- dere vetaret, tribunum militum suum, qui vim sibi afferre conaretur, occidit; tum remotio criminis, ut in eo, qui, cum lex, quibus diebus in legationem pro- ficisceretur, praestituerat, quia sumptum quaestor non dedit, profectus non est; tum concessio per purgatio- nem et per inprudentiam, ut in vituli immoEurotae magnitudine. quare aut ita sententia in
Abbreviated transcription (Latin):
attionis ꝓgyatione. acꝙ hutilitatis iudiciorũ demotir¬
sricio N de eo conquestione. qͥ sipplitiũ ded̾it idĩp¬
natus. in eꝰ quc̃ qͥ sumpsit auditiam ⁊ crudelitatẽ in¬
dignatio. ¶Abaefensore mes quem ultꝰ sit audatiam
sua conquestione. rem non ex nomine ipstꝰ nego cũ
parentes. auc lib̾os ꝑtinueric ad auc aliquã rem
mouet᷑ Cause remotionis hoc nob exemplo sicł odu
qͣsdam legar̾ athenas iegatis questores sumptũ qop
tuit. Questio: Oportuerit ne. Rõ ẽ Sumptꝰ enum
qͥ de publico dari solec aquestore datus ñẽ. ifir¬

Expanded text:
atione. atque hic utilitatis iudiciorum demonstratio et de eo conquestio, qui supplicium dederit indamnatus; in eius autem, qui sumpserit, audaciam et crudelitatem indignatio. ab defensore, in eius, quem ultus sit, audaciam cum sui conquestione; rem non ex nomine ipsius negotii,parentes aut ad liberos pertineret aut ad aliquam rem, movetur. causae remotioni hoc nobis exem- plo sit: Rhodii quosdam legarunt Athenas. legatis quaestores sumptum, quem tuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: sumptus enim, qui de publico dari solet, is ab quaestore non est
Abbreviated transcription (Latin):
nimi autem i laus honesta ⁊uituꝑacio ue hemens
est. Nunc qm̃ omne incause genus argumentandi
ratio est tradita. dein uentione prima ac maxima
parte rethorice satis dictum uidetur. Quare qm̃
iuna pars adexitum hunc asuꝑiore libro ꝑducta
est ⁊ hic liber non parum continet litt̾arum que

Expanded text:
nimi autem et laus ho- nesta et vituperatio vehemens est. Nunc quoniam omne in causae genus argumentan- di ratio tradita est, de inventione, prima ac maxima parte rhetoricae, satis dictum videtur. quare, quoniam et una pars ad exitum hoc ac superiore libro per- ducta est et hic liber non parum continet litterarum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
enmsaliquo qua ullo iupplicio clignusee aiode¬
atui enide ceteres ꝓterre quibui anaioro
ctesteta concesant. Ncmultum ꝓticiet sise
aui fuisse ostendet atq ipsum illas pecetcuo
ent extenu andum ut quam numnuam ob fuisres
indeaturant airpe aut initile de mouie uous
calicit umine iu pplicium sumered etude locñ

Expanded text:
o supplicio dignus esse videatur; deinde ceteros proferre, quibus maiora delicta concessa sint. ac multum proficiet, si se dum fuisse ostendet. atque ipsum illud pecca- tum erit extenuandum, ut quam minimum obfuisse videatur, et aut turpe aut inutile demonstrandum tali de homine supplicium sumere.
Abbreviated transcription (Latin):
uictor recepit. Is animadu̾tit sororem suã de
fr̾e acrũ morte non laborantem sponsi aut̃ nom̃
appellantem identibẽ curiatis cũ gemitu lam̃ta¬
tione. Ndigne passꝰ nrgmẽ occidit. Accusatui.
Intententio: Inuriã sororem occidisti. Depul¬
sio ẽ. Iure occidi. Questio: Iure ne occidĩt. ło :
Ila enĩ hostiũ mortem lugebat. frm negligebat.
afr̾e indãpnatam necari nõ oportuit. E x quo
iudicio sic. Cum oratia. fr̾m mortem neglige̾t. ho
cuerit ne afr̃t eã ĩd ãpnatłoe necari ħ ĩgn̾e causȩ
pͥmũ si qd excet̾is dabit᷑ constitutionibꝰ sumini opor

Expanded text:
victor recepit. is animadvertit sororem suam de fratrum morte non laborantem, sponsi autem nomen appellan- tem identidem Curiatii cum gemitu et lamentatione. indigne passus virginem occidit. accusatur. intentio est: iniuria sororem occidisti. depulsio est: iure occidi. quaestio est: iurene occiderit? ratio est: illa enim hostium mortem lugebat, fratrum neglegebmen a fratre indamnatam necari non oportuit. ex quo iudicatio fit: cum Horatia fra- trum mortem neglegeret, hostueritne eam a fratre indamnatam necari? Hoc in genere causae primum, si quid ex ceteris dabitur constitutioni
Abbreviated transcription (Latin):
cõmeniorare. siqua sua poterit bene ficia is poterit
ostendere ea maiora ẽẽ quam ħ que de relinquerit.
ut plus ab eobomquam mali ꝓtectum ẽẽ uadeatuꝵ. e¬
inde maiorum suorũ beneficia siqua exaltabund̾ ꝓfer¬
re. De inde ostendere non odio. neq crudelitate
fecisse qđ fecerit. s aut stulticia aut inpulsir al ic¬
cuiꝰ. aut aliqua honesta aut ꝓbabilicausa. ostea pol¬
liceri & confirmare se. ⁊ hoc peccato doctum. ibe¬
neficio earum qui ĩ ignouerint confirmatũ omni
tempe ab tali rõne cartum ab futurum Peinde
spem ostendere aliquo se in loco magno his qui
sibi concesserunt usui fut urum: postea luta¬
cuamom ane noluntatis nobiltatem eenetes
corum quise salium uelint digrenatem osten¬
dere nectera ea que ꝑsonis aclhonestatero ne

Expanded text:
commemorare, si qua sua poterit beneficia et, si poterit, commemorare, si qua sua poterit beneficia et, si poterit, ostendere ea maiora esse quam haec, quae deliquerit, ut plus ab eo boni quam mali profectum esse videatur; deinde maiorum suorum beneficia, si qua exstabunt, proferre; deinde ostendere non odio neque crudelitate fecisse, quod fecerit, sed aut stultitia aut inpulsu alicuius aut aliqua honesta aut probabili causa; postea polliceri et confirmare se et hoc peccato doctum et beneficio eorum, qui sibi ignoverint, con- firmatum omni tempore a tali ratione afuturum; de- inde spem ostendere aliquo se in loco magno iis, qui sibi concesserint, usui futurum; postea, si faitudinem suae vo- luntatis, nobilitatem generis, eorum, qui se salvum velint, dignitatem ostendere, et cetera ea, quae per- sonis ad honestatem et
Abbreviated transcription (Latin):
Ct oli mou est abeo qui pecraor iumdex ee debe
ut o nigroseit imbeciare Nuare parte eiusgees o
sunt beneticia dexeris. possis cum iuidearis i uti
modumn Quod siudices hic ꝓsuis beneficiis. ꝓsuo
studio qđ inuos semꝑ habuerit tali suo temꝑe in
ultorum suorũ recte factorum causa umidelicto ut
ignoscentes postularet. tam dignumitra mansue¬
tudine quam uirtute huiꝰ eẽt iudicet auobis hauc
rem hoc postulante impetrari. Deinde augere be¬
neficia licebit. nudices ꝑ locum communẽ ad ig¬
noscendi uoluntatem deducere. Quare hoc genus
qͦq p̃cepta ponemui Nam insenatu auit iuiconsi¬
lio de ẜface diu delib̾atum est ⁊dequinto iniito¬
rio pupillo. ap̃ .l. opunium ⁊euis consilium du ducfu
.p. fuisse nontam facile ꝓbabat cum cũ iecturali con
stitucione uteretur. quã ut ꝑꝑ posteriꝰ beneficium
signosceretur cum dep̾cacionis partes adiungeret.
Oportebit gͥ eum qui s ut ignoscatur postulabit

Expanded text:
cile est ab eo, qui peccatorum vindex esse debet, ut ignoscat, impetrare. quare parte eius generis, sunt beneficia, diceres, posses, cum videaris non uti modum: quodsi, iudices, hic pro suis beneficiis, pro suo studio, quod in vos semper habuit, tali suo tempore multorum suorum recte factorum causa uni delicto ut ignosce- retis postularet, tamen dignum vestra mansuetudine, dignum virtute huius esset, iudices, a vobis hanc rem hoc postulante impetrari. deinde augere beneficia licebit et iudices per locum communem ad ignoscendi voluntatem ducere. quare hoc genus quoque praecepta ponemus. nam in senatu aut in consilio de Syphace diu deliberatum est, et de Q. Numitorio Pullo apud L. Opimium et eius consilium diu dictum in populum Romanum fuisse non tam facile probabat, cum coniecturali con- stitutione uteretur, quam ut propter posterius bene- ficium sibi ignosceretur, cum deprecationis partes ad- iungeret. Oportebit igitur eum, qui sibi ut ignoscatur, postu- labit,
Abbreviated transcription (Latin):
posse danpnari: Inuoluntatem defendenũa cominarabit᷑
⁊ inea res augendaeit que uoluntati fuerit inpedim̃nto.
⁊ plusquam se fecerit facere ñpotunsse: sͣinoiniubis reb¬
Demnde nchil maigiius quam eum quiculpa eareat
supplicio ñ carere ⁊ꝰ oci autem cominines accusato¬
ris inconfessione. ⁊ quanta potestas pecemda relanqͣ¬
tur. si semel institutum sit. ut nonde facto .s de
factieaiisa queratur. PHefensoris est conquestio ca
lamitatis eiꝰ que nonculpa s iu maiore quadam ac¬
cidit ⁊ de fortune potestate ⁊de hominum in fu¬
mitate. niti suum animum non euentum considerẽt
inquibus omnibus conquestionẽ suarum erũpnarũ.
⁊crudelitatis aduersariorum indignacionem eẽ
oportebit. cneminem inirari conueniet staut in
ins aut maliisexemplis scͥptiqđq tontrouersiam.
aduinctam uidebit quiuos degenere post erit nob̾
q cautam tranferere qđ exeo q̃q̃ genere conueniet.¬
⁊ inhis exemplis concenionis inominbus est scpa cõ¬

Expanded text:
e autem in voluntate defendenda com- morabitur et in ea re adaugenda, quae voluntati fuerit inpedimento; et se plus, quam fecerit, facere non po- tuisse; et in omnibus rebdeinde nihil esse indignius quam eum, qui culpa careat, supplicio non carere. Loci autem communes: accusatoris in confessionem, et quanta potestas peccandi relinquatur, si semel in- stitutum sit, ut non de facto, sed de facti causa quaera- tur; defensoris conquestio est calamitatis eius, quae non culpa, sed vi maiore quadam acciderit, et de for- tunae potestate et hominum infirmitate et, uti suum animum, non eventum considerent. in quibus omnibus conquestionem suarum aerumnarum et crudelitatis ad- versariorum indignationem inesse oportebit. Ac neminem mirari conveniet, si aut in his aut in aliis exemplis scripti quoque controversiam adiunctam videbit. quo de genere post erit nobis amque causam transferre, quod ex eo quoque genere conveniet; ut in his exemplis concessionis inest omnibus scripti con
Abbreviated transcription (Latin):
stitutionibꝰ desfensionẽ cũꝓbͥt. Cet̾os aut̾ õs
locos qͥ ad iꝑ̃am cõꝑationẽ ꝑtimnebunt ex ꝯtͣrio
tractabit.  oci aut̃ cõmimes erunt accusa¬
toris ĩ eum qui cũ de facto tͦpi aliqͦ aut ĩutili
aut utroq fateat᷑ querat. tñ aliꝗͣ deffenfionem
⁊ facti mutilitatẽ auc tͦpitudinem ꝯ indignatio¬
ne ꝓferre.¶ Defensoris: nullũ factũ mutile
nẽq tͣpe neq item utile neq honestũ putai opor

Expanded text:
stitutionibus defensionem comparabit; ceteros autem omnes locos, qui ad ipsam comparationem pertinebunt, ex contrario tractabit. Loci communes autem erunt: accusatoris in eum, qui, cum de facto turpi aliquo aut inutili aut utroque fateatur, quaerat tamen aliquam defensionem, et facti inutilitatem aut turpitudinem cum indignatione pro- ferre; defensoris est, nullum factum inutile neque turpe neque item utile neque honestum putari opor
Abbreviated transcription (Latin):
tione ante occłos ponendo. Postea leuiꝰ reum
nsuum supplicium cum illius iniuria cũ
ab accusatore tractati ut refelli ⁊ cont̾riam
natio ꝑ quã ꝑt̾batio fore om̃ium uidiciorũ demon¬
strat. si de indampnato supplicii sumendi potestas
data sic alleinabit᷑. pͥm̃ si eiꝰ moĩ demonstrabit᷑ iniui¬
ria. ut nõ mͦ uiro bono uer̃ gm̃ino homini libero ui¬
deat᷑. non fuisse toleranda. Deinde ita ꝑspicua ut
ne ab ipso ꝗͥ qͥ fecisset indubiũ uocaret᷑. Deinde hꝰ¬
mõi ut inea is maxime debuerit inimad uerteret.
ut uiditiũ de ea re fieri nicħ accinuerit. PAtq
demonstrandũ ẽ. rationibꝰ ⁊ similib rebs ꝑmuiltas
icarutces ⁊ ꝑspicuas resesse ut deis non mͦ necesse

Expanded text:
tione ante oculos ponendo; postea levius demotione ante oculos ponendo; postea levius demopromeritum, et suum supplicium cum illius iniuria confab accusatore trac- tati, ut refelli et contrariam natio, per quam perturbationem fore omnium iu- diciorum demonstrant, si de indamnato supplicii su- mendi potestas data sit, levabitur, primum si eius- modi demonstrabitur iniuria, ut non modo viro bono, verum omnino homini libero videatur non fuisse tole- randa; deinde ita perspicua, ut ne ab ipso quidem, qui fecisset, in dubium vocaretur; deinde eiusmodi, ut in eam is maxime debuerit animum advertere, ut iudicium de ea re fieri nihil adtinuerit. atque hic demonstran- dum est rationibus et similibus rebus permultas ita atroces et perspicuas res
Abbreviated transcription (Latin):
se hunc ipsum de illa supplicium sume. Qore
eẽ indignũ eũ qui ne de dampnata ꝗ penas su¬
mĩe ipse potusset de ca supplitiũ sumꝑsisse. que
nec ducta qđ sit aduioitiũ. Dem̃ postulabit ut
legem qua lege fereric ꝓftrac. D einde quemadmodsi
incõꝑatione p̾cipiebamꝰ ut illuo qd ꝯꝑabac᷑ ex termi¬
naret᷑ abaccusatore ꝗ maxime sic inħ gn̾e oporte¬
bit illiꝰ culpã intͣ cͥm̃ tranfferret᷑ cũ hꝰ maleficio qͥ
seiure fecisse dicat cõꝑare. Post ea demonstrandũ
⁊ nõ ede illud bꝰmoi ut obid ħ fieri cõueniret. Extre¬
maẽ utͥ cõꝑatione assũptio iudicationis. & de ea ꝑam
plificationem exdelibatiorus p̾ceptis dictio. ¶ efen¬
sorauc̃ que ꝑ alias constituciones. inducunt᷑ ex his
locis qͥtraditisunt infirmabit. Ipsam autem re¬
lacionẽ comꝓbabit pͥmum augendo eiꝰ inquẽ.
ꝑ indignacionem si res feret uincta conques¬

Expanded text:
se hunc ipsum de illa supplicium sumere; quare se hunc ipsum de illa supplicium sumere; quare esse indignum eum, qui ne de damnata quidem poenas sumere ipse potuisset, de ea supplicium sumpsisse, quae ne adducta quidem sit in iudicium. deinde postu- labit, ut legem, qua lege fecerit, proferat. deinde quem- admodum in comparatione praecipiebamus, ut illud, quod comparareturaretur ab accusatore quam maxime, sic in hoc genere oportebit illius culpam, in quem crimen transferatur, cum huius maleficio, qui se iure fecisse dicat, comparare. postea demonstran- dum est non esse illud eiusmodi, ut ob id hoc fieri con- venerit. extrema est, ut in comparatione, assumptio iudicationis et de ea per amplificationem ex delibera- tionis praeceptis dictio. Defensor autem, quae per alias constitutiones indu- centur, ex iis locis, qui traditi sunt, infirmabit; ipsam autem relationem comprobabit, primum augendo eius, in quem per indignationem, si res feret, iuncta con- ques
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdliq̃ ꝯstitutionem illũ quẽ cͥm̃ crinsfertꝰ desfen¬
Qe . Qeide leuiꝰ eẽ illud qͥ in alt̾m peccatũ reus trans¬
ftrre. ꝗͣd ipse susceꝑit Postea translationis partib
de non oportuisse añ supplitiũ quã uditiũ intere¬
pon̾e. E c̃ leges qq ⁊ uidicia de monstranda s ꝓque
potuerit id peccatũ qͥ sponte sua reus pimitꝰ ñt mo¬
ribꝰ ⁊ udicio uindicari. einde negare debebit au¬
diri. oporit̃ id ꝗͥ in eum criminis conferat᷑. de qͦisip̃e
qͥ ꝯferat iudiciũ fieri noluerit. ⁊ io qͥ iudicatũ ñ fit
pͥmfecto hab̃i oport̾e. P ostea impudentiam demõ¬
strare corũ qͥ eũ nc̃ ap̃ iudices accusent ꝗͣ sm̃ iudicibꝰ
ip̃i ꝯdẽpnarĩt. et deo c̃ iuditiũ faciant de qͦiã ipsi sup¬
plitium sumpserint. ost ea ꝑturbationẽ iudicui
fuc᷑am dicemꝰ ⁊ iudices longiꝰ ꝗ potẽstatem hant ꝓ¬
peccatis ⁊ murias in uiriis ulciscant᷑ quantũ in¬
commodũ consequant᷑. esi idem face̾ qͥipse

Expanded text:
stitutionem illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod in alterum peccatum reus transferat, quam quod ipse susceperit; postea translationis partibusdere non oportuisse ante supplicium quam iudicium interponere. tum leges quoque et iudi- cia demonstranda sunt, per quae potuerit id pecca- tum, quod sponte sua reus poenitus sit, moribus et iudicio vindicari. deinde negare audire oportere id, quod in eum criminis conferatur, de quo is ipse, qui conferat, iudicium fieri noluerit, et id, quod iudicatum non sit, pro infecto habere oportere; postea inpuden- tiam demonstrare eorum, qui eum nunc apud iudices accusent, quem sine iudicibus ipsi condemnarint, et de eo iudicium faciant, de quo iam ipsi supplicium sump- serint; postea perturbationem iudicii futuram dice- mus et iudices longius, quam potestatem habeant, propeccatis et iniurias iniuriis ulciscantur, quan- tum incommodorum consequatur; ac si idem facere ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
stiaticia aut necessitudine qd̃ aliomꝰ agi ñ possit. a noc¬
casione agendi si sit iuditiũ. Anactio c̃stituta. anrecte
lationẽ induc̃ ⁊ fug̾e uiditiũ ac penã qr cause dissidat
¶Acranslatiõe aut̃ om̃ĩũ fore ꝑturbationẽ uidicior. si ñ
ita res agant᷑ iinuiditiũ ueniant qͦ pacto oporteat.
ħ ẽ. si aut cũeo agit᷑ qͥ c̾ ñ oporteat. aut aliapena. alio

Expanded text:
stultitia, an necessitudine, quod alio modo agere non possit, an occasione agendi sic sit iudicium aut actio constituta, an recte e iudicium ac poenam, quia causae diffidat. a trans- latione autem: omnium fore perturbationem, si non ita res agantur et in iudicium veniant, quo pacto oporteat; hoc est, si aut cum eo agatur, quocum non oporteat, aut alia poena, alio
Abbreviated transcription (Latin):
cendo totã infirmabit accusationẽ. Ueruintam̃ cetͥisᷤ
qͦq cͥminib defendendis ꝯiectutili ꝯsitutione cͣns¬
latione c̃firmabit. Explũ aũ tͣnslatioĩs incausa po
nissent. armati contͣ p̾sto fuer̃. icuidã eqͥti romano
qͥdã exarm̃tis fesistenti gladio manu p̾cidit. Agͥis

Expanded text:
bit accusationem. verumtamen ceteris quoque criminibus defendendis con- iecturali constitutione translationem confirmabit. Exemplum autem translationis in causa po armati venissent, armati contra praesto fuerunt et cuidam equiti Romano quidam ex armatis resistenti gladio manum praecidit. agit
Abbreviated transcription (Latin):
poscito magistratus ei concedito ⁊ altera lex tuanno oc¬
ciso quinq eius ꝓximos cognatione magntratus neca¬
to alexandrum qui apud phereos urhessalra tiranm¬
dem occuparat uxorsua cui nomen thebe fuit noctu cũ
similis cubabret occidit. ħ filium suum que ex tiranno
habebat s inp̃nii loco deposait. St̃ qui exlege occi¬
ae pauerum dicant opordere Res inulicio est. In hoc ge¬
nere eutramq. dpartem idem loci cadmq pcepota con¬
contender considerando utralex admdioes. poite.
adutiliores iohonestiores ac magis ne cailanasres pone¬
aut equo conficitir ut sidue leges aut psuec seruit

Expanded text:
poscito et magistratus ei con- cedito. et altera lex: tyranno ocposcito et magistratus ei con- cedito. et altera lex: tyranno occiso quinque eius proximos cognatione magistratus necato. Alexan- drum, qui apud Pheraeos in Thessalia tyrannidem occu- parat, uxor sua, cui Thebe nomen fuit, noctu, cum si- mul cubaret, occidit. haec filium suum, quem ex ty- ranno habebat, sibi in praemii loco deposcit. sunt qui ex lege occidi puerum dicant oportere. res in iudicio est. In hoc genere utramque in partem idem loci atque contendere considerando, utra lex ad maiores, hoc est ad utiliores, ad hone- stiores ac magis necessarias res pertineat; ex quo conficitur, ut, si leges duae aut
Abbreviated transcription (Latin):
mre quamiis leuiter ꝓbabili scripto ipse se defenderi. ĩcũ
equitate causa habimndabit necessario multum ꝓficiet io di
si id quo nititur aduersariorum causa subdigxerit. omne eiꝰ
illam ium. ⁊ acrimoniam lemerit acdiluerit. PLo ci aũ
communes ceteri exassumptionis partibus mutramq par-¬
tem cumuenient postea autẽ eius qui ascripto dice heges
ex se non ereias qui contra commiserit utilitate spectari o¬
porters ⁊ legibus antiquus babetur nicħoportere. ł¬
sontra scriptum leges in consilio scriptoris. uitil¬
te communi non inuerbis consistere. Quam indi¬
gnum sit equitatem literis urgeri. que uoluntatem
eius quiscripserit defendatur¬
u Aecontiariis autẽ legibis controuersia nascitur. cũ
inter se due uidentur. leges aut plures discerpare. hoc
modo. Lex qui tirannum occiderit olimparum premia
capito ⁊quamcũq uolet sibi rem amagistratum de¬

Expanded text:
in re, quamvis leviter probabili, scripto ipso se defenderit, cum in re, quamvis leviter probabili, scripto ipso se defenderit, cum aequitate causa abundabit, necessario multum proficiet, ideo quod, si id, quo nititur adversariorum causa, subduxe- rit, omnem eius illam vim et acrimoniam lenierit ac diluerit. Loci autem communes ceteris ex assumptionis parti- bus in utramque partem convenient. praeterea autem eius, qui a scripto dicet: leges ex se, non ex eius, qui contra commiserit, utilitate spectari oportere et legibus antiquius haberi nihil oportere. contra scrip- tum: leges in consilio scriptoris et utilitate com- muni, non in verbis consistere; quam indignum sit aequitatem litteris urgeri, quae voluntate eius, qui scripserit, defendatur. Ex contrariis autem legibus controversia nascitur, cum inter se duae videntur leges aut plures discrepare, hoc modo: lex: qui tyrannum occiderit, olympio- nicarum praemia capito et quam volet sibi rem a magistratu de
Abbreviated transcription (Latin):
ie aut quam honestum sit. Peinde leges nobis
dument udilitatem ⁊ eorum qui scripserint sapi¬
ecttm idiligentiam post ea quid sit lex desri
bere debet ut ea uideatur in sentencuis non inu
bis consistere iuidex isuideatur legiobtemꝑare.
quiserteneam eius nonqui scripeuiam sequatur.
deude quai esadrgniam sit eodem astici sitplat pcũ
uinqui honenta aut necessaria decausa non absentẽ¬
oportere demonstrabit. ⁊ qem admoclum ei diceba¬
nns. quai abscripto diceret hoc frxe utilisimui siqͥ
de equitade ea que cum aduersario staret derogasset si hu¬
ic qui contia scriptum dicet plitrimum ꝓderit siexipia
sriptura aliquod adsuam causam conuertere aant amui¬
gue aliquod scriptum ostendere. de inde ex ilo ambisuo
caii comodum craclucere aut̃ ex scripto nonscriptum aliq̃
inlicere pratiotmancionem de qua post dicemus quualcũ q aũ

Expanded text:
le aut quam honestum sit; deinde leges nobis le aut quam honestum sit; deinde leges nobis ptum est, utilitatem et eorum, qui scripserint, sa- pientiam et diligentiam; postea, quid sit lex, descri- bere, ut ea videatur in sententiis, non in verbis con- sistere; et iudex is videatur legi optemperare, qui sen- tentiam eius, non qui scripturam sequatur; deinde, quam indignum sit eodem affici supplicio eumeum, qui honesta aut necessaria de causa non ab sentenor- tere accipi demonstrabit. et quemadmodum ei dice- bamus, qui ab scripto diceret, hoc fore utilissimum, si quid de aequitate ea, quae cum adversario staret, derogasset, sic huic, qui contra scriptum dicet, pluri- mum proderit, ex ipsa scriptura aliquid ad suam cau- sam convertere aut ambigue aliquid scriptum osten- dere; deinde ex illo ambiguo causae commodum traducere aut ex scripto non scriptum aliquid inducere per ratiocinationem, de qua post di- cemus. quacumque autem
Abbreviated transcription (Latin):
ũ qđ intellegeret quales uiri res iudicaturi eent
iadcuto eum que ꝑspicua uidẽt eẽ non afserip
ssise. Neq enim uos scripti sui recitatores. sed uo
luntatis interpretes fore putauit post ea querere
ab aduersariis qui si hoc fecissem quid si hoc m̾ ac¬
cidlsser eorum aliquid in quibus aut causa sit ho¬
nestissima ac necessitudo certissima tamen nea
cusaretis me. Atqui heclex nusquam excepit. Nam
oma d ssiptis .s quedam que ꝑspicua sit̃ tacitus
erceptiomibus cauert̃ deinde nullam remneq le¬
gibus neꝙ ulla scriptura. Pemq ne in sermo¬
Neui q đ coidiano atq imꝑus clomestais recte pos¬
se aorministuari sumusqitsq uelit uerła expectare
anon aduoluntatem eius qui ea uerba habuerit
accedere. deuide exiitilitatis et honestatis partibus
ꝯttendere quam mitile quam turpe st id qeti
aduerlarsi ducam sieri oportuisse aut oportere
uid qđ nos fecerimus aut postulemus quãm uti¬

Expanded text:
uod intellegeret, quales viri res iudicaturi essent, uod intellegeret, quales viri res iudicaturi essent, idcirco eum, quae perspicua videret esse, non adscrip- sisse: neque enim vos scripti sui recitatores, sed vo- luntatis interpretes fore putavit; postea quaerere ab adversariis: quid, si hoc fecissem? quid, si hoc acci- disset? eorum aliquid, in quibus aut causa sit honestissima aut necessitudo certissima: tamenne ac- cusaretis? atqui lex nusquam excepit; non ergo omnia scriptis, sed quaedam, quae perspicua sint, tacitis exceptionibus caveri; deinde nullam rem ne- que legibus neque scriptura ulla, denique ne in ser- mone quidem cotidiano atque imperiis domesticis recte posse administrari, si unus quisque velit verba spectare et non ad voluntatem eius, qui ea verba habuerit, accedere; deinde ex utilitatis et honestatis partibus ostendere, quam inutile aut quam turpe sit id, quod adversarii dicant fieri oportuisse aut oportere, et id, quod nos fecerimus aut postulemus, quam uti
Abbreviated transcription (Latin):
sam assumet assũptionis partibus se defender. Ue
quibus ante dictum est. at in hoc loco cum diutuis
commoratus siu facti racionem ⁊equitatem carse
exoinauerit tam̃ ex his locis fere contra aduer sa¬
piorum dicet oportere causas accipi demonstrabit
nullam ee legem que aliquam rem inutilem abt
miquam fieri uelit omnia supplitia que alegib
ꝓficiscantur. culpe armalicie uindicande cauda
constituta ẽẽ scriptorem ipsum si existat
factum hoc ꝓbaturum ⁊idem ipsum siei cał
res accidissec faturum fuiset ca legis secipeo¬
renreito exordine udices certa etate preditos
constitiusse ut eet non qui scriꝑtum suum rectee¬
rent qł qui uis puer facere posset. sed qui cogi¬
tationem assequi possent nuoluntades uterpta
ii. deinde illian scriptorem si scrꝓta sua stultus
hominibus. ibarbaris uidicibus commatere
dmnia sinnina diligentia ꝑscriptian fuisse. H̃

Expanded text:
sam assumet, assumptio- nis partibus se defendet, de sam assumet, assumptio- nis partibus se defendet, de quibus ante dictum est. atque in hoc loco cum diutius commoratus sui facti rationem et aequitatem causae exornaverit, tum ex his locis fere contra adversarios dicet oportere causas accipi. demonstrabit nullam esse legem, quae aliquam rem inutilem aut iniquam fieri velit; omnia supplicia, quae ab legibus proficiscantur, culpae ac malitiae vin- dicandae causa constituta esse; scriptorem ipsum, si exsistat, factum hoc probaturum et idem ipsum, si ei talis res accidisset, facturum fuisse; ea re legis scriptorem certo ex ordine iudices certa aetate prae- ditos constituisse, ut essent, non qui scriptum suum recitarent, quod quivis puer facere posset, sed qui cogitatione assequi possent et voluntatem interpre- tari; deinde illum scriptorem, si scripta sua stultis hominibus et barbaris iudicibus committeret, omnia summa diligentia perscripturum fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus partibus uistius. ⁊ ꝓbalius accusare uide¬
atur. Nam suꝑior oratio hoc omnis faciebat ut ui¬
dices ĩ si nollent necesse ẽẽt. hec autem ⁊ sine ces¬
se nonẽẽt. ut uellent contra iuidicare. Id autem fia
si quibus ex locis culpa demonstrabitur non eẽ in
eo qui conꝑatione aut commotione aut rela¬
cione crimiis aut contessioni parcibus se de¬
fendit de quibus ante ut potiumus diligenter p̃scrip¬
simus. de his locis que res postulabit ad causam ad¬
uersariorum in ꝓbandam tranfemus. aut si cau¬
se ⁊ rõnes afferentur quare ⁊ quo consilio gasit i
lege aut intestamento scripeum ut sentencia q
exuoliuitate scriptoris non solum scriptore cauisa
confirmatum ẽẽ uideatur aut aliis qͦ constiuti¬
onibus factum coarguet. p Contra sautem seri¬
equitas cause demonstretur aut ostendere quo
animo quo consilio qua causa fecerit ⁊ quãcũq cau¬

Expanded text:
omnibus partibus iustius et probabi- lius accusare videomnibus partibus iustius et probabi- lius accusare videatur. nam superior oratio hoc omnis faciebat, ut, iudices etiamsi nollent, necesse esset; haec autem, etiamsi necesse non esset, ut vellent contra iudicare. id autem fiet, si, quibus ex locis culpa de- monstrabitur esse in eo, qui comparatione aut remotione aut relatione criminis aut concessionis partibus se defendet—de quibus ante, ut potuimus, diligenter perscripsimus—, si de iis locis, quae res postulabit, ad causam adversariorum inprobandam transferemus; aut causae et rationes afferentur, quare et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, ut sententia quoque et voluntate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa confirmata esse videatur; aut aliis quoque constitutionibus factum coarguetur. Contra scriptum aequitas causae demonstretur; aut ostendet, quo animo, quo consilio, qua de causa fecerit; et, quamcumque cau
Abbreviated transcription (Latin):
peccaret potiꝰ quã legis ipsius uerba cognoscere. his i
huiꝰ mõi racionibus ostenditur causam extra scriptiamm
acctpi nonoportere.p. Scd̾a pars inqua est ostenden¬
dum si inceteris legibus oporteat aut initale aut dur¬
pe aut nefas ẽẽ. tali uire non diligere nondiligentissime
monstrabitur. ita cautum unaquaq de re ista qͥ opor¬
tuerit exceptĩ. ut mimine conueniat quicꝙͣ intam
diligenti scriptum p̃t̾im arbitrari. Fercuisẽ
locus ei qui ꝑscripto dicet maxime e necessarrus. ꝑ
quem oportet ut ostendat si conueniat causam contra
scriptum accipi eam tam̃ inunme oportere que ab
aduersariis afferatur. Quilocus icirco huic est ne¬
cessarius qͥ semꝑqͥ is qui contra scriptum dicit eqͥ¬
tatis aliquid afferat oportet. ham summa inpruden¬
tia est eum qui contra qd̾ quam scriptum fe aliqͥd
ꝓbare uelit non equitatis p̃sidio id facere conari.
Siquid gͥ ex hac ipsa quiptam accusator deroget

Expanded text:
peccarit, potius quam legis ipsius verba cogno- scere. his et peccarit, potius quam legis ipsius verba cogno- scere. his et huiusmodi rationibus ostenditur causam extra scriptum accipi non oportere. Secunda pars est, in qua est ostendendum, si in cete- ris legibus oporteat, in hac non pe aut nefas esse tali in re non diligen- tissime monstrabitur, ita cautum una quaque de re, ita, quod oportuerit, exceptum, ut minime conveniat quicquam in tam diligenti scriptura praeteritum ar- bitrari. Tertius est locus ei, qui pro scripto dicet, maxime necessarius, per quem oportet ostendat, si conveniat causam contra scriptum accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis afferatur. qui locus id- circo est huic necessarius, quod semper is, qui contra scriptum dicet, aequitatis aliquid afferat oportet. nam summa inpudentia sit eum, qui contra quam scriptum sit aliquid probare velit, non aequitatis praesidio id facere conari. si quid igitur ex hac ipsa quippiam ac- cusator derogat,
Abbreviated transcription (Latin):
freqñter oꝑam .r.p. det nisi que causa inlege excepta sit. anse
legibus astrictos intantis molestiis ẽẽ equum censeant adu̾¬
sedicat exceptionibus tpx inlege aicribat passurine sint:
p̃ea id qd̾ faciat indignus inprudentius eẽ quã si ascribat.
Age porro. qui si ipii uelint uidices aescribere passuurus¬
ne sit popłs. Atq hocẽẽ indigniis quam uerbo iliteris mu¬
tare non possent. eam re ipsa. nudicio nc̃ mutare. de iñ in¬
dignum ẽẽ delege aliquid d̃exogari aut legem abrogari. aut
aliqua exparte comutari cũ popło cognoscendi ꝓ pbandi.
aut inꝑꝓbinãi potestas nulla frat. hoc ipsis iudicibus in
indio̾sumum fitatrum nonhẽ locum ẽẽ neq hoc tempꝰ
turise actiones uidere. ⁊dissuade uelle. Qd si ħ tñ sumne
mutilia tum multo turpissima fint. Legem cuiꝰ moi̾ in
presentia conseruari ab iuidicibus pꝰsidispliceat apło cor¬
rigi conuenire. deinde si scriptum non extaret magno¬

Expanded text:
rei publicae det, nisi quae causa in lege excepta sit; an se legibus obstrictos in tantis molestiis esse aequum censeant, advese dicat, exceptionem ipse in lege adscribat, passurine sint; postea hoc, quod faciat, indignius et inpuden- tius esse, quam si adscribat; age porro, quid? si ipsi vellent iudices adscribere, passurusne sit populus? atque hoc esse indignius, quam rem verbo et litteris mutare non possint, eam re ipsa et iudicio maximo commutare; deinde indignum esse de lege aliquid derogari aut legem abrogari aut aliqua ex parte com- mutari, cum populo cognoscendi et probandi aut in- probandi potestas nulla fiat; hoc ipsis iudicibus in- vidiosissimum futurum; non hunc locum esse neque hoc tempus pturi; se factiones videre et dissuadere velle; quodsi haec cum summe inutilia tum multo turpissima sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab iudicibus, post, si displiceat, a populo corrigi convenire; deinde, si scriptum non exstaret, magno
Abbreviated transcription (Latin):
pii ismiuim pecot n em inaertam eito uendi¬
dicet p̾cio aut non quo supplicium aliquod uitet. eo
p̃iium postulet ut de se p̃iudictum factum
ẽẽ uideatur. P Inp̃mii autem genere qd iquan¬
p̃mio digna sit conside ribitur. Demq̾e apudialo¬
res quibus hominib ⁊ quib decausis dalũ honoꝰ
habitus sit queretur. Deinde ne is honos nimi¬
um ꝑitagetur ¶ Atq hic eiꝰ qui contr aliquã
pͥmium postulantem dicet. locuserit comm¬
unis. p̃mia uiltutis ⁊officii sca ⁊ casta ẽẽ oport̾e.
neq ea aut cumuipbis cominumcari. aut in
mediocribus hominibus ꝑuulgari ⁊ alter
minus homines unrtutis crpidos eẽ iurtutis
p̃mio ꝑiuilzato. Quare enim rara iatdua fũt
ea excipiendo pulcra ⁊ iocunda hominibusiudi.
itercuis siexistant quiapud mapres nr̃os ob egre¬
giam uitudem cali honore dignati sunt non ue

Expanded text:
pus praemium petat et spem incertam certo vendipretio; aut num, quod supplicium ali- quod vitet, eo praemium postulet, uti de se praeiudi- cium factum esse videatur. In praemii autem genere, quid et quane res prae- mio digna sit, considerabitur; deinde, apud maiores quibus hominibus et quibus de causis talis honos habi- tus sit, quaeretur; deinde, ne is honos nimium pervul- getur. atque hic eius, qui contra aliquem praemium postulantem dicet, locus erit communis: praemia vir- tutis et officii sancta et casta esse oportere neque ea aut cum inprobis communicari aut in mediocribus hominibus pervulgari; et alter: minus homines vir- tutis cupidos fore virtutis praemio pervulgato; quae enim rara et ardua sint, ea experiendo pulchra et iu- cunda hominibus videri; et tertius: si exsistant, qui apud maiores nostros ob egregiam virtutem tali ho- nore dignati sunt, nonne