comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paralticum iacentem in lecto etuidens
in quiti his̃ fidem illorũ dix̃ paralltico:
confide fili dimittuntur tibi peccatatua:
Audit ueniam ettacet paraliticus nec
ullã respondet gratiam quia plus corpo¬
ris quam animae tendebat ad curã et tẽ¬
porales ȩrumnas resoluti corporis sicde¬
flebat ut aet̃ nas poenas resalutionis a¬
nimae non defleret. gratiorem sibi p̃¬
sentem uitam iudi cans quã futurã meri
toxps offerentium fidem res picit etue¬
cordiã ñ respicit sic iacentis. ut fideiali¬
enȩ suffragioi paraVticianima antecũ¬
raretur quamcorpus : respiciens in¬
quit fidem illorũ Cernitis in huo. loca
frs dm̃ non quȩrere insipientium uolun¬
tates non expectare ignorantiũ fidẽ
ñ infirma stulta desideria ꝑscrutari
sed ad alterius fidem subuenire : et reũẽ¬
ra fr̃squando medicus languentiũ aut q̃¬
rqt aut respicit uolunta tescũ sẽꝑ contra¬
ria desideret etrequirat infirmus : hinc
ẽ qđ nunc ferrũ nunc ignẽ nuncamara

Expanded text:
paralyticum jacentem in lecto, et respiciens, inquit, Jesus fidem illorum, dixit paralytico: Confide, fili, dimittuntur tibi peccata tua. Audit veniam, et tacet paralyticus, nec ullam respondet gratiam, quia plus corporis quam animae tendebat ad curam: et temporales poenas resoluti corporis sic deflebat, ut aeternas poenas resolutionis animae non defleret: gratiorem sibi praesentem vitam judicans, non futuram. Merito Christus offerentium fidem non respicit, et vecordiam respicit sic jacentis, ut fidei alienae suffragio paralytici anima ante curaretur quam corpus. Respiciens, inquit, fidem illorum; cernitis in hoc loco, fratres, Deum non quaerere insipientium voluntates, non spectare ignorantium fidem, non infirmorum stulta desideria perscrutari, sed ad alterius fidem subvenire, qufratres, quando medicus languentium aut quaerit, aut respicit voluntates, cum semper contraria desideret et requirat infirmus; hinc est quod nunc ferrum, nunc ignem, nunc amara
Abbreviated transcription (Latin):
considerarenos ad monet. ne
nos quiplus ceteris in hocmundo acce¬
pisse aliquid cernimur ab auctore
mundi grauius in deiudicemur: Cũ enĩ
augent᷑ donarationes etiã crescunt do¬
norum tanto ergo eẽ humilior
spicit inreddenda ratione : eccehomo
qui peregre proficiscit seruos suos uocat:
eisq ad negotium ta lenta patit᷑: Postmul¬
tũ uero tẽporis positurus rationẽ reuercit᷑.
bene operantes ꝓapportato lucroremu¬
nerat seruũ uero ab ono opere torpen

Expanded text:
considerare nos admonet, ne nos, qui plus caeteris in hoc mundo accepisse aliquid cernimur ab auctore mundi, gravius inde judicemur. Cum enim augentur dona, rationes etiam crescunt donoruspicit in reddenda ratione. Ecce homo qui peregre proficiscitur, servos suos vocat, eisque ad negotium talenta partitur. Post multum vero temporis positurus rationem revertitur, bene operantes pro apportato lucro remunerat, servum vero a bono opere torpen
Abbreviated transcription (Latin):
lis alligatus ut uerbum dĩmolat dñm
caeliquȩrat sedo ꝑtem̃tis caecitate
suffusus uultum animierigere ad

Expanded text:
lis adligatus, ut uerbum emolat, deum quaerat, sed opertae mentis caecitate suffusus, ut uultum animi erigere ad
Abbreviated transcription (Latin):
quae sunt huius mundi quomodo placeat
uxorisilleuxorem habens quasi non habet.
qui sic studet placere coniugi utt̃amen ñ
dis plicetet conditori flet quoq sed tã¬
quam non fleat qui sic tempora libus dec̃nis
affligitur. ut tãmende aeternis lu¬
cris. semper animum consoletur z audet
uero sed tam quam non gaudeat: qui sic
detem poralibus bonis hilarȩscit. ut ta¬
men semper ꝑpeta tormenta conside¬
ret : et in hoc quod mentem gaudio sub¬
leuat. hanc continuo pondere prouidi
timoris p̃mat : emit autem. sed qua si ñ pos¬
sidens : qui et adusum terrena prȩpa¬
rat et tamen cauta cogitatione prȩ¬
uidet : Qquod haeccitius relinquat:
mundo quoq: utitur sed quasi ñ utatur.
qui et neces saria cuncta exterius aduitȩ
suae minis terium redigit. et tamen hȩc
eadem non sinit suae menti dominari
ut subiecta foris seruiant et numquam
intentionẽ animi adaltatendentis
frangant: quicumq igitur tales sunt.

Expanded text:
quae sunt hujus mundi, quomodo placeat quae sunt hujus mundi, quomodo placeat uxori , ille uxorem habens quasi non habet, qui sic studet placere conjugi, ut tamen non displiceat conditori. Flet quoque, sed tanquam non defleat, qui sic temporalibus damnis affligitur, ut tamen de aeternis lucris semper animum consoletur. Gaudet vero, sed tanquam non gaudeat, qui sic de temporalibus bonis hilarescit, ut tamen semper tormenta perpetua consideret; et in hoc quod mentem gaudio sublevat, hanc continuo pondere providi timoris premat. Emit autem, sed quasi non possidens, qui et ad usum terrena praeparat, et tamen cauta cogitatione praevidet quod haec citius relinquat. Mundo quoque utitur, sed quasi non utatur, qui et necessaria cuncta exterius ad vitae suae ministerium redigit, et tamen haec eadem non sinit suae menti dominari, ut subjecta foris serviant, et nunquam intentionem animi ad alta tendentis frangant. Quicunque ergo tales sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ptas carnis. non sollicitudo curiositatis non
aestuf ambitionis.  dominica caenã
p̃pediat sed ipsa quoq: quccehonesta in
mundo agimus quasi ex quod ccmmentis la¬
tere teengamus : ut terrena quace libe t
sic nr̃o  corpori seruiant. quatinus cordi
minime obsistant Nonergo fr̃s audemus
uobis dicere ut omnia relinquatis sed ta¬
men siuultis omnia etiam retinendo relin¬
quitis si si ctemporalia geritis. ui tã mentota
mente ad acterna tendatis hinc etenim
ẽ iut quihabent ux ores tam quã non
habentes sint et qui flent tam quã non flen¬
tes et qui gaudent tam quã non gaudentes
Et quiemunt tam quã non possidentes: et
quiutuntur hoc mundo tã quã non utunt᷑¬
P̃teritenim figura huius mundi : Vxorem
namq: habet sed qͥ si non habens qui sic
scit debita carnis ex soluere : utta menper
eam mundo totamente non cogatur in hȩ¬
rere namcum isdem rursum egregius p̃¬
dicatordicat : qui hab et uxorem cogitat

Expanded text:
ptas carnis, non sollicitudo curiositatis, non ptas carnis, non sollicitudo curiositatis, non aestus ambitionis a dominica coena praepediat, sed ipsa quoque quae honesta in mundo agimus quasi ex quodam mentis latere tangamus, ut terrena quae libent sic nostro corpori serviant, quatenus cordi minime obsistant. Non ergo, fratres, audemus vobis dicere ut omnia relinquatis; sed tamen, si vultis, omnia etiam retinendo relinquitis, si sic temporalia geritis, ut tamen tota mente ad aeterna tendatis. 12. Hinc etenim est, ut qui habent uxores tamquam non habentes sint, et qui flent tamquam non flentes sint, et qui gaudent tamquam non gaudentes sint et qui emunt tamquam non possidentes sint, et qui utuntur hoc mundo tamquam non utentpraeterit enim figura hujus mundi . Uxorem namque habet, sed quasi non habens, qui sic scit debita carnis exsolvere, ut tamen per eam mundo tota mente non cogatur inhaerere. Nam cum idem rursum egregius praedicator dicat: Qui habet uxorem, cogitat
Abbreviated transcription (Latin):
de uenientes clamant dñe dñe aperinob
sediamtunc Aditum quacerentibus di¬
citur amendico uobis nesciouos quid
debemus curas mundi post ponere. solis de¬
sideriis aeternisin hiareꝰ sed haec paucis da¬
ta sunt: a id monere uosuolo utre linquatis om̃a :
sed non p̃sumo siergo cunctamundi relinq:¬
re non potestis : sic tenete qua e huius mundis
utta menꝑea non teneamini inmundo Vt ter¬
rena respossideatur non possideat ut
submentis urã e sit dominiti . quod habetis
Nesimens ur̃a terrenarum rerum amore
uincitur. a rebus suis magis ipsa possidea¬
tur sit ergo restemporalis in usu: aeterna
in desiderio: sitrestemporalis initinere :
desi deretur aeterna in peruentione
qͣ si ex latere respiciatur. quicquid in hoc
mundo agitur : antenos autemtendant
mentis oculi dumto ta intentione illa con¬
spiciunt atdq̃ ꝑuenimus extirpentur fun¬
ditus uitic non solumꝰ actu operis. sed etiam
Acogitatione cordis euulsa non nosuolu¬

Expanded text:
de venientes clamant: Domine, Domine, aperi nobis; sed jam tunc aditum quaerentibus dicitur: Amen, dico vobis, nescio vos . debemus, curas mundi postponere, solis desideriis aeternis inhiare? Sed haec paucis data sunt. 11. Admonere vos volo ut relinquatis omnia, sed non praesumo. Si ergo cuncta mundi relinquere non potestis, sic tenete quae hujus mundi sunt, ut tamen per ea non teneamini in mundo; ut terrena res possideatur, non possideat; ut sub mentis vestrae sit dominio quod habetis, ne si mens vestra terrenarum rerum amore vincitur, a rebus suis ipsa magis possideatur. Sit ergo res temporalis in usu, aeterna in desiderio; sit res temporalis in itinere, desideretur aeterna in perventione. Quasi ex latere respiciatur quidquid in hoc mundo agitur. Ante nos autem tendant mentis oculi, dum tota intentione illa conspiciunt ad quae pervenimus. Exstirpentur funditus vitia, non solum ab actu operis, sed etiam a cogitatione cordis evulsa. Non nos volu
Abbreviated transcription (Latin):
quix p̃o in hȩserint paenitus reces suris :
sciendũ ẽ autẽ hanc eandẽ ñ eẽ lectionẽ.
qua mattheus et marcus binos denaui¬
culis piscatores. primo petrũ et andreã
deindefilios zebedȩiadnõ narrant uo ca¬
tos ñ enĩ eos lucas nuncad ño uocatos sed
tamen petro fuisse p̃dictũ qđ homines eet
capturus in sinuat qđ ñ ita dictũ ẽ quasi iã
pisces nũquã eẽt capturus nã et presurre¬
ctionẽ dñi legim eos eẽpiscatos Vnde dect᷑
intellegi eos ad capturã pisciũ ex more
remecsse. ut postea fieret qđ matheus
et marcus narrat quando eos bino suocauit :
Tunc enĩ ñ subductis a t̃ra nauib: tã quã
cura redeundo sed itcc eũ secuti sunt. tã qua
uocantem. Ac iubentẽ ut sequerentur

Expanded text:
o inhaeserint, penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem, qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos; non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum, quod homines esset capturus insinuat, quod non ita dictum est quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos ivisse piscatum, unde datur intelligi, eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret, quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis a terra navibus, tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem, ut s
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis sed eos subductis nauib: adlitus
ꝑduxit significat in bonis et spirita¬
libus uiris ñ eẽ oportere hancuo luntatẽ
ut peccatis turbarũ cõmotiquasi securius
tranquilliusq uiuitnt. munus eccle¬
si asticũ deserant. Et ait adsimone ils:
desua conscientiaeculpa tremens. uel de
aliorũ innocentia stupens scĩ tatis it̃ for¬
midet aggredi quod autẽ sequit᷑. ex hoc
iam homines eris capiens ad ipsũ petrũ
specialit̃ ꝑtinet: ex ponit enĩ ei dñs quid
haec captura piscium significet qđ uide¬
licet ipse sicut nunc ꝑretiapis ces. sicali¬
quando ꝑ uerba sit capturus homines to¬
tusq factihuius ordo quid in ecclesia cuus
ipsetdputenet cotidie gerat᷑ ostendat:
quoduero subiungit᷑ et subductis a t̃ra na¬

Expanded text:
ab eis, sed eos subductis navibus ad littus ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris non esse oportere hanc voluntatem. ut peccatis turbarum commoti, quod quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: de suae conscientia culpae tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi. Quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines: totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram na
Abbreviated transcription (Latin):
dicens Innouissimis dieber̃ tẽpora peri¬
culosa eter̃ homines seipsos amantes et
cetera nã merginauss ẽ homines in scłm
ex quo e latiꝑ fidẽ fuerant morũ pra¬
uitate relabi quales et ipse petrus ad¬
huc in in firmitate positus hoc loco de¬
monstrat: unde et sequitur: quod cũui¬
deret si monpetrus. procidit ad ienuai hu
dicens exia me quia homo peccator sũ
dñe quia carnales quiq: in ecclesia re¬
gimen spiritalium in quib: maxi mexpi
ꝑsona eminet a sequodã modore pellũn
ñenĩ hocuoce linguȩ dicunt bonis mi¬
nis tris dĩ ut eos a sere pellant seduoce
morũ et actuũ suorũ suadent a screcedi
ne ꝑ bonos regantur et eo uehementus :¬
quo defer̃ eis honorẽ et ta menfactis suis
a serecedere ammonent ut honorifi¬
centiã eorũ significauerit petrus cadens
adpedes dnĩ mores aut̃ẽ in eo quod ait
exia medñe quia peccator homosũ : Et
tamen quia ñ fecit dñs. non eni reces sit

Expanded text:
dicens: In novissimis diebus erunt tempora peridicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos c. . Nam mergi naves, est homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Quia carnales quique in Ecclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hoc voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini, mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus, non enim recessit
Abbreviated transcription (Latin):
piscibus impletur electis quia nouit dñs
qui sunt eius et apud ipsũ certus . ẽ suorũ
numerus electorũ dũq: tot iniudȩa cre¬
dituros noninuenit. quo Tad fidẽuitãq
p̃destinatos nouit a et̃nã quasi aliae na¬
uis receptacula piscibus q̃ rens suis. cor¬
da quoq gentium fidei gratia replet:
et benerupto rete socianauis aduocat:
qnm anteuidas ꝓditor. ante simon magis
pisces nequis simi captis. ante annanias
et sapphira fidei rete subdole temptaban
ingredi: Anteut ioħ testatur multidi¬
scipulorũ eius abier̃ retro et iam non cũ
illo ambulant : Ac de in debarnabas et
paulus ad gentium sunt a posto latum
segregati Et uener̃ etimpleuer̃ ambas
nauiculas Itacut mergerent᷑ : harũ im¬
pletio nauium usqunfinẽ scłi crescit:
sed quodimpletȩ mergunt᷑ hoc ẽ ansub¬
uersionẽ p̃muntur non enĩ subuersa sed
tamen sunt periclitate a płs ex ponit

Expanded text:
piscibus impletur electis, quia novit Dominus piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Cumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus, pisces nequissimi, capti sunt, ante Ananias et Sapphira fidei rete subdole tentabant ingredi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum impletio navium, usque in finem saeculi crescit. Sed quod impletae merguntur, hoc est in submersione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt periclitatae, Apostolus exponit,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptor ꝑtotã noctem laborantesni¬
hil cgepimus. inuerbo autemtuo laxabo
rete : Nisi dñs ȩdificauerit domũ. inua¬
nũ laborant quia edificant eã Nisi dñs
cor in lus trauerit auditorũ doctor
in nocte laborat nisi in uerbo suꝑnȩ gra¬
cis suae p̃dicator iaculũ mittit : quia fides
populorũ non sapientia uerbi composiq
sed diuinȩ uocationis munere ꝓuenit:
et cũ hoc fecis set concluser̃ pisciũ mul¬
titudinẽ copiosam: rũpebatur autem
rete eorũ p̃multtudine piscium: rete¬
rũ pebat᷑ quia nunc ad confessionẽ fidei
etiã cũ electis reprobitanti intrant. quip¬
sã quoq: ecclesiã heresibus scindant rũ¬
pit autẽ rete sednon labitur pis quia suos
dñs etiã int̃ ꝑ sequentiũ scanda seruat
et annuer̃ sociisquierant in alia nauł
ut uenirent et adiuuarent eos: Aliana¬
uis ut p̃diximus. ẽ ecclesia degentibus
quae et ipsa non sufficiente una n auicula

Expanded text:
Praeceptor, per totam noctem laborantes niPraeceptor, per totam noctem laborantes nihil cepimus, in verbo autem tuo laxabo rete. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam. Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat. Nisi in verbo supernae gracis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere provenit. Et cum hoc fecisset, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium reterumpebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumtur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis ut praediximus est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una navicula
Abbreviated transcription (Latin):
met cura gerenda: Ascendens autẽ
in unã nauem q̃ erat symonis rogauit
eum a t̃ra reducere pusillũ : et sedens.
docebitt denauicula turbas : Nauis symo¬
nis ẽ ecclesia primitiua : dequa paulis
ait: qui enĩ operatus ẽ petro in apo¬
sto latũ circũcisionis operatus ẽ et mihi
intergentes : bene una dicta quia mul¬
titudinis credentium erat coret anima
una dequado cebat turba si qui a deau¬
ctoritate eccle sue usq hodie gentes ad
loqui dixit ad si mone ducin altũ etla
gauit simonẽ nauẽ a terrare ducere
pusillũ significat uł temperate uten¬
dũ uerbo ad turbas. ut nec terrena eis
p̃cipiantur. necsica terrenis in ꝓftn¬
da sacramentorũ recedatur ut ea pe¬
nitus non intellegant uel prius in proxi¬
mis regionibus gentibus p̃dicandum:
ut quod dicit item petro duc in altum
alaxa teretia ur̃a incapturã adremo¬
tiores gentes quib: postea p̃dicͣtũ ẽ ꝑ
tineat : Et respondens simondix̃ illi:

Expanded text:
met cura gerenda. Ascendens autem met cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum, et sedens docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatu circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor et anima una , de qua docebat turbas, quia de auctoritate ecclesiae docet usque hodie gentes. loqui, dixit ad gat eum a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profundiora sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant: vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum; ut quod dicit item Petro, Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes, quibus postea praedicatum est, pertineat. Et respondens Simon dixit illi:
Abbreviated transcription (Latin):
pulimulti etdicent: uenite a scendamus ad
montem dñ i: et uidit duas naues secus
stagnũ duȩ naues secus stagnũ positȩ:
circũ cisionẽ et p̃puciũ figurant : quas
benei hs uidis se ꝑ hibetur: quia in utroq
populo nouit dñsqui sunt eius eorũq
cora fluctibus scłi huius ad futurȩ
uitȩ tranquillitatẽ quacsi adsolidita¬
tẽ litoris uidendo. hoc ẽ misericordit̃
uisitando ꝓuehit: piscatores autẽ de¬
scenderant et lauabant retia : piscato¬
res s. ecclȩ doctores quinos retefidei
cõnp̃ hensas. et de ꝓfundo ad lumen ela¬
tos quasi pisces litori sic terrȩ uiuen¬
tium adueunt : quasi enĩ quȩ dã recia
pis cantiũ s. cõplexȩ p̃dicantium dictio¬
nes quȩ eos quos coeperint infide ñ amit¬
tant : Vnde etretia quasi retinentia s.
uocata: sed haec retia modo laxant᷑
incapturã modo lota plicant᷑ quia ñ
omne tẽpus ẽ. habiledoctrinȩ. sed nunc
excercenda linguado ctori: nunc sui¬

Expanded text:
puli multi, et dicent: Venite et ascendamus ad puli multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidistagnum. Duae naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant, quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem, quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores qui rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt, quasi quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos coeperint in fide non amittant. Unde et retia quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exercenda lingua doctori, nunc sui
Abbreviated transcription (Latin):
tagnum genesarethidẽ
dicunt ẽẽ quod marega¬
lileae uel mare tiberia¬
dis: sed maregalileae
ab ad iacente prouintia
dictũ mare tiberiadis a proxi maciui¬
tate quȩ olimcinereth uocata sed ab
herodete trarcha instaurata in honorẽ
tiberii caesaris. tiberias appellata
Porroge nesar a laciipsius natura
quacris pantibus aquis deipsosibi ex¬
citareaurã ꝑhibetur: grȩco uocabulo qua¬
si generans sibi aurã dr̃ : Neq enĩ instagni
morem sternitura qua sed frequentib:
auris spirantibus agitatur : Austð dulcis
et ad potandũ habilis : sed hebreae linguȩs
consuetudine Omnis a quarũ congregatio
siue dulcis siuesalsa mare nuncupat : qui
sens scłm designatdns secus mare stat. post¬
quã uitcce labentis morta litatẽ deuin¬
cens i nea qua pas sus ẽ carne stabilitatẽ
ꝑ petuae qui etis adiit T urbarũ conuen¬
tus ad eumgentium infide concurren¬
tium trpus ẽ deqiuib: esaias. et fluent
in quit ad eumꝰ om̃s gentes : etibunt po¬

Expanded text:
tagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui aesens saeculum designat, Dominus secus mare stat, postquam, vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum gentium in fide concurrentium typus est. De quibus Isaias: Et fluent inquit ad eum omnes gentes, et ibunt po
Abbreviated transcription (Latin):
scetis eos demanifestis dictũ ẽ q̃ ñ poss̃
bono animofieri: sicuti s̃ stupra uelblas phe¬
miȩ uel furta. ue lebrietas. etsiquas
alia dequibus nobis iudicare ꝑmittint᷑ :
degenere autem ciborũ quia poss̃ bono
animo et simplicicor desineuitio concu¬
piscentiae quicũq: humani cibi in diffe¬
rent̃ sumi : prohibetapłs iudicarieos
qui carnibus uescebantur et uin ubibe¬
bant ab eis quise ab huius modi alim̃tis
tẽpercbant : quim anducat inquit. ñ
mandu cantẽ nonsꝑnat : Et qui ñ man¬
ducat : manducantẽ ñ iudicet: Ad huc

Expanded text:
 de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri, sicuti sunt stupra, vel blasphemiae, vel furta, vel ebrietas, et si qua sunt talia, de quibus nobis judicare permittitur. De genere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine vitio concupiscentiae quicunque humani cibi indifferenter sumi, prohibet Apostolus judicari eos qui carnibus vescebantur, et vinum bibebant, ab eis qui se ab hujusmodi alimentis temperabant. Qui manducat, inquit, non manducantem non spernat ; et qui non manducat, manducant
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ accederet elisit illũ daemonium
et dissi pauit. Ap̃ propinquante iHu.
puerum elidit dȩ mon et dis si pat tre
sae peconuersi ad dm̃. post peccata ma¬
ioribus nouisq: antiqui hostis pulsa¬
mur insidiis : agentis ui delicet. ut uel
odium uirtutis incutiat. uł expulsi¬
onis suae uindicet in iuriam: undeẽ
ut despecie transeamus ad genus.
quod ecclesiae primordiis totgra¬
uissima intulerit certamina. quod suo
regno doluit subito in lata dispendia
e tincre pauit iłis spm̃ inmundũ et sana¬
uit puerũ et reddidit illũ patn eius
Non puerum quiuim patiebatur sed
da emonem qui in ferebat increpat quia
qui peccantem emendare desiderat.
uitium utiq: arguendo ec odiendo de¬
pellere sed hominem debet amando
refouere donecsanatum spiritalibis
ecclesiae possitreddere patribus.

Expanded text:
Et cum accederet, elisit illum daemonium, Et cum accederet, elisit illum daemonium, et dissipavit. Appropinquante enim Jesu, puerum elidit daemon, et dissipat, quia saepe conversi ad Deum post peccata, majoribus novisque antiqui hostis pulsamur insidiis, agentis, videlicet, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae vindicet injuriam. Unde est ut de specie transeamus ad genus quod Ecclesiae primordiis tot gravissima intulit certamina, quod suo regno doluit subito illata dispendia. Et increpavit Jesus spiritum immundum, et sanavit puerum, et reddidit illum patri ejus. Non puerum, qui vim patiebatur, sed daemonium, qui inferebat, increpat, quia qui peccantem emendare desiderat vitium utique arguendo et odiendo depellere, sed hominem debet amando refovere, donec sanatum spiritalibus Ecclesiae possit reddere patribus.
Abbreviated transcription (Latin):
stactu permantes. nunc adhaec nunc
ad illauitia mutati crescunt atq: de¬
crescunt muti. non confitendo fidem.
surdi nec ipsum aliquatenus fidei au¬
diendo sermonẽ et rogaui discipulos
tuos ut eicerent illum et non potuer̃.
latenter hoc dicto accusat a posto lus
cum possibi litafcurandi interdum ñ
adinbecillitatẽ curantium. sed adeorũ
quicuran disunt fidem referatur. dicen¬
te dño fiattibi secundum fidem tua: re¬
spondens autem ibs̃ dixit Ogeneratio
infidelis et peruersa usq: quo ero apud
uos et patiaruos : non quotedio supera¬
tus sit mansuetus et mitis. qui non a peruit
sicut agnus coramtundente ossuum nec
in uerba furoris eruperit : sed quo insi¬
militudinẽ mediciȩ grotum uideat con¬
trasua p̃cepta segerere dicat usq quo
accedam ad domum tuã. quousq artis
perdam industriam mealiud iu bente
ettea liud perpetrante : Intantũ autẽ
hominem iudaetis arguit infidelitatis
ut statimintulerit ad duc huc filiũ tuũ :

Expanded text:
statu permanentes, nunc ad haec, nunc ad illa vitia mutati, crescunt atque decrescunt, muti non confitendo fidem, surdi nec ipsum aliquatenus fidei audiendo sermonem. Et rogavi discipulos tuos, ut ejicerent illum, et non potuerunt. Latenter hoc dicto accusat apostolos, cum impossibilitas curandi interdum non ad imbecillitatem curantium, sed ad eorum qui curandi sunt fidem referatur, dicente Domino: Fiat tibi secundum fidem tuam. Respondens autem Jesus, dixit: O generatio infidelis, et perversa, usquequo ero apud vos, et patiar vos? Non quod taedio superatus sit mansuetus ac mitis, qui non aperuit, sicut agnus coram tondente, os suum , nec in verba furoris erupit; sed quia in similitudinem medici, si aegrotum videat contra sua praecepta se gerere, dicat: Usquequo accedam ad domum tuam? quousque artis perdam industriam, me aliud jubente, et te aliud perpetrante? In tantum autem hominem Judaeos arguit infidelitatis, ut statim intulerit: Adduc huc filium tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
deini quomã mona : iniquũ autẽ mã mona
non hebrȩorũ sed sirũ lingua diui¬
tiae nuncu pant᷑: qđ deini quitacte col¬
lectes int :siergo iniquitas benedis pen¬
sata uertit᷑ in iustitiã quantomagis sermo
diuinus. inquonullaẽ iniquitas qui
apłis creditus ẽ sibene fuerit dispensa
tus dispensatores suos lȩuabit incȩlũ :
quã obrẽ sequit᷑: quifidelis ẽ in mini¬
mo. hoc ẽ in carnalibus et inmultis fide¬
lis erit : Id ẽ inspirita libus : quiautem
in paruo iniquus ẽ ut non det fratrib:
adutendũ quod a dõ ꝓomnib: ẽ creatũ :

Expanded text:
de iniquo mamona. iniquus autem mamona non Hebraeorum, sed Syrorum lingua diuitiae nuncupantur, quod de iniquitate collectae sint. si ergo iniquitas bene dispensata uertitur in iustitiam, quanto magis sermo diuinus, in quo nulla est iniquitas, qui et apostolis creditus est, si bene fuerit ditus, dispensatores suos levabit in coelum? Quamobrem sequitur: Qui fidelis est in minimo, hoc est in carnalibus, et in multis fidelis erit, hoc est in spiritualibus. Qui autem in parvo iniquus est, ut non det fratribus ad utendum, quod a Deo pro omnibus est creatu
Abbreviated transcription (Latin):
fructuosa et sub terra sterilis iacet in¬
fructuo se arboris desuperum braden¬
satur : etsolis radius ad terram descer¬
dere nequaquã permititdr : quiadũ
subiecti quilibet patroniperuersi per¬
uersa exempla conspiciunt. ipsi quoq:
infructuosi remanentes ueritatis lumi¬
ne priuantur et p̃ssiumbra calorem
solis non accipiunt quia inde rema¬
nent adõ frigidi unde in hosaeculo
male protegunt᷑ sed de hoc peruerso
quo libet et potenti. p̃ȩne lamrequisi¬
tio dõ nonẽ : post quã enĩ seperdidit¬
quacerendũ solũ modo ẽ ur et alios p̃¬
mit: undebene eiusdem uinea edñs dic̃

Expanded text:
fructuosa, et subtus terra sterilis jacet. Infructuosa, et subtus terra sterilis jacet. Infructuosae arboris desuper umbra densatur, et solis radius ad terram descendere nequaquam permittitur, quia dum subjecti quilibet patroni perversi perversa exempla conspiciunt, ipsi quoque, infructuosi remanentes, veritatis lumine privantur. Et, pressi umbra, calorem solis non accipiunt, quia 1584 inde remanent a Deo frigidi, unde in hoc saeculo male proteguntur. Sed de hoc perverso quolibet et potente pene jam requisitio Deo non est. Postquam enim se perdiditquaerendum solummodo est cur et alios premat. Unde bene ejusdem vineae dominus dic
Abbreviated transcription (Latin):
quia quorundã prauorũmentes nec
inspirata lex naturalis corrigit. nec p̃¬
cepta erudiunt. Nec in carnationis eiis
mira cula conuertunt : quiduero per
cultorem ficulneae. nisip̃positorũ or¬
do exprimitur e quidum p̃sunt ecclesie.
niiirũ dominicȩ uineae curã ger̃:
huius enĩ uineae primuscultor petrus
a postolus exutit hunc nos indigni sequi¬
magno iam timore audiendum ẽ quod
cultori uineae dȩ fructuosa arbore dr̃
succide eam ut quid etiam terram occu¬
pat : u nus quis que uxta modũ suũ
inquantũ locumuitȩ p̃sentis tenet si fructũ
bonȩ operationis non exhibet uelud in¬
fructuosa arbor terrã occupat quia in
eo loco inquoipseẽ et aliis operandi oc¬
casionem negat: sed in hoc saeculo potens
qui libet si fructum non habet bonȩ o pe¬
rationis etiamin pedimentũ pstatceteris.
quia quicũq: subipsosunt. exemplopra¬
uitectis illius quasium bra peruersita¬
tis eius p̃muntur stat desuꝑ arbor in¬

Expanded text:
quia quorumdam pravorum mentes nec quia quorumdam pravorum mentes nec inspirata lex naturalis corrigit, nec praecepta erudiunt, nec incarnationis ejus miracula convertunt. Quid vero per cultorem vineae, nisi praepositorum ordo exprimitur? Qui dum praesunt Ecclesiae, nimirum dominicae vineae curam gerunt. Hujus enim vineae primus cultor Petrus apostolus exstitit. Hunc nos indigni sequimagno jam timore audiendum est quod cultori vineae de infructuosa arbore dicitur: Succide illam; ut quid etiam terram occupat? Unusquisque juxta modum suum, in quantum locum vitae praesentis tenet, si fructum bonae operationis non exhibet, velut infructuosa arbor terram occupat, quia in eo loco in quo ipse est, et aliis operandi occasionem negat. Sed in hoc saeculo potens quilibet, si fructum non habet operationis bonae, etiam impedimentum praestat caeteris, quia quicunque sub ipso sunt, exemplo pravitatis illius, quasi umbra perversitatis ejus premuntur. Stat desuper arbor in
Abbreviated transcription (Latin):
quidmulier inclinata nisi eccdẽ naturã
significando denunciat: quȩ et hore plan¬
tatae ẽ sicut ficus. et bene creccta sicut mu¬
lier: sedincul pam propria spontela psa
neq fructũ seruat operationis neq sta¬
tũ rectitudinis : Ad peccatũ qui ppe
ex uoluntate corruens quia fructum
oboedientiae ferre noluit. statũ recti¬
tudinis amisit quae ad dĩ simi litudinẽ
conditadũ in suadignitate non persifat
quod plantata uł creata fuerat seruare
contephit : Tertio dominus uineae ad fi¬
culneã uenit quianaturã generis humani
antelegem sublege subgratia expe¬
haec et non inuenio : uenit antelegem
quia pernaturalẽ intellectũ quidunis¬
quisq: exemplo sui quali t̃ erga ꝓximũ
agere debuis set in notuit : uenitin lege :
quia p̃cipiendo docuit: Venit post legẽ
pergratiam quia pietatis suae p̃sentiam
ex hibendomonstrauit : sed tam̃ in tribis
annis fructũ senon in uenisse conq:rit᷑:

Expanded text:
Quid mulier inclinata nisi eamdem naturam Quid mulier inclinata nisi eamdem naturam significando denuntiat? Quae et bene plantata est sicut ficus, et bene ta sicut mulier; sed in culpam propria sponte lapsa, neque fructum servat operationis, neque statum rectitudinis. Ad peccatum quippe ex voluntate corruens, quia fructum obedientiae ferre noluit, statum rectitudinis amisit. Quae ad Dei similitudinem condita, dum in sua dignitate non perstitit, quod plantata vel creata fuerat, servare contempsit. Tertio dominus vineae ad ficulneam venit, quia naturam generis humani ante legem, sub lege, sub gratia, exspehac, 1583 et non invenio. Venit ante legem, quia per naturalem intellectum quid unusquisque exemplo sui qualiter erga proximum agere debuisset innotuit. Venit in lege, quia praecipiendo docuit. Venit post legem per gratiam, quia pietatis suae praesentiam exhibendo monstravit. Sed tamen in tribus annis fructum se non invenisse conqueritur,
Abbreviated transcription (Latin):
ñs etredẽptor nr̃t ꝑ euan¬
gelium suum aliquando
dorebus : Aliquando aliud
uerbis atq aliud rebus : aliquando autẽ
hoc uerbis quod rebus duasecenĩ res ex
euangelio fr̃s audistis: ficulneam in¬
fructuosam. et mulierem curuam: et
utriq rei ẽ pieta siepensa: Illud autem
dix̃ ꝑsimi litudinẽ : istudegit ꝑ ex hi¬
bitionẽ : sed hoc significat ficulnea infru¬
ctuosa qđ mulier inclinata : et hoc ficulnea
reseruata quod mulier erecta : d ñs̃ uinge
tertiouenit ad ficulneã et fructũ minime
inũenit . et mulierq̃: erecta ẽ decem et octo
annis fuerat curua: hoc autẽ decem
et octo annorũ numero signatur: q̃uod
tertio dñs uineae ad infructuosã sicul¬
neam uenisse per hibetur : quia igitur¬
p̃mittendo sũ m̃atim totã pers trinximus:
lam perlectionis ordinem singula disse¬
ramus : Arborem fici habebeat quidã
plantatam inuinea et uenit quaerens
fructu in illa et non inuenit : quid arbor
ficinisi humanam naturam signate

Expanded text:
nus et Redemptor noster per Evangelium suum aliquando do rebus loquitur; aliquando aliud verbis, atque aliud rebus; aliquando autem hoc verbis quod rebus. Duas etenim res ex Evangelio, fratres, audistis, ficulneam infructuosam, et mulierem curvam, et utrique rei est pietas impensa. Illud autem dixit per similitudinem, istud egit per exhibitionem. Sed hoc significat ficulnea infructuosa quod mulier inclinata, et hoc ficulnea reservata quod mulier erecta. Dominus vineae tertio venit ad ficulneam, et fructum minime invenit, et mulier quae erecta est decem et octo annis fuerat curva. Hoc autem decem et octo annorum numero signatur, quod tertio dominus vineae ad ficulneam infructuosam venisse perhibetur. Quia ergo praemittendo summatim tota perstrinximus, jam per lectionis ordinem singula disseramus. 2. Arborem fici habebat quidam plantatam in vinea sua; et venit quaerens fructum in illa, et non invenit. Quid arbor fici, nisi humanam naturam designat?
Abbreviated transcription (Latin):
Auctoritatis retinent firmitatẽ : nec ideo
eis euange licaputanda ẽ aduersa ꝑfe¬
ctio quia eturtutũ studia aduoluntaria
incitantur augmenta et ultiones crimi¬
nũ pȩnitentia e remediis relaxantur
dicit autẽ dñs: nisi abundauerit iustitia
ur̃a plus quã scribarũ et pharisȩorũ non
in trabitis in regnum caelorũ quomodo

Expanded text:
auctoritatis retinent firmitatem. Nec ideo auctoritatis retinent firmitatem. Nec ideo eis evangelica putanda est adversa perfectio, quia et virtutum studia ad voluntaria incitantur augmenta, et ultiones criminum poenitentiae remediis relaxantur. Dicit enim Dominus: Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in
Abbreviated transcription (Latin):
postolicainstitutio dilectis simi
ut legem ñ solueret sedimple¬
ret Itccueteris testam̃ti decretadistin x̃
ut q̃ dã ex eis sicut erant condita euange¬
licȩ eruditioni ꝓfutura decerperet
etq̃ dudũ fuerant consuetudinis iudaicȩ
fierent obseruantia e xpͣianȩ quãuis enĩ
uccrietttes hostiarũ differentiae baptis¬
matũ etotia sabbatorũ cũ ipsa carnis circũci¬
sione cessauerint manent ta menex ipsis
uo luminibus etiam apud nos plurimi p̃¬
cepta morali& et cũ indedicatur dili¬
ges dñm dm̃tuũ extoto cordetuo et diliges
ꝑximũ tuũ sicut teipsũ xp̃odnõ dicente co¬
gnouimus qñ minhis duobus mandatis tota
lexpendet et ꝓphetȩ tantaq ẽ sub huus
geminȩ caritatis edicto utriusq copula
testamenti ut sineis tarũ conexione uir¬
tutũ nec lex quẽ quã inueniatur iusti fi¬
casse nec gratia illȩ quoq partes lega¬
lium mandatorũ quibus quaedã p̃cipiunt᷑
ut fiant quȩdã int̃dicunt᷑ ut ñ fiant antiquae

Expanded text:
postolica institutio, dilectissimi, ut legem non solveret, sed impleret , ita veteris Testamenti decreta distinxit, ut quaedam ex eis, sicut erant condita, evangelicae eruditioni profutura decerperet, et quae dudum fuerant consuetudinis Judaicae, fierent observantiae Christianae. Quamvis enim varietates hostiarum, differentiae baptismatum, et otia sabbatorum cum ipsa carnis circumcisione cessaverint, manent tamen ex ipsis voluminibus etiam apud nos plurima praecepta moralia. Et cum inde dicatur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo; et diligecognoscimus, quod in his duobus mandatis tota lex pendet et prophetae ; tantaque est sub hujus geminae charitatis edicto utriusque copula Testamenti, ut sine istarum connexione virtutum nec lex quemquam inveniatur justificasse, nec gratia. Illae quoque partes legalium mandatorum ex quibus quaedam praecipiuntur ut fiant, quaedam interdicuntur ut non fiant, antiquae
Abbreviated transcription (Latin):
miseri cordiã : et quid tẽ aequũ quid¬
ux etã dignũ quã ut creatura adimagi¬
nẽ et simi litudinẽ dĩ condita suũ imitet᷑
Auctorem quire parationem scĩ ficatio¬
nẽq: credentium in peccatorũ remissio¬
ne constituit . ut remo seueritate uindi¬
ctȩ omniq: cessante supplicio reus in no¬
centiae redderecur et finis criminũ
fieret origo uirtutũ e quodigitur di¬
lectis simi ex ueteris p̃dicatione doctrine
adpurificationẽ animarũ corporũq
nr̃orũ leiunium septimi mensis ađ sumi
mus non lega libus non onerib: subi cimꝰ
seduti litatem continentiae q̃ xp̃i euan¬
gelio seruit am plectimur: quia et in hoc
potest suꝑscribas et pharisa eos xp̃iana
abundare iustitia ñ euacuando legẽ
sed intellegentiã refutando carnalẽ
nec enĩ nr̃a talia debent ẽẽ iei unia qua¬
lia erant illorũ quibus esaias ꝓpheta
spũsco in selo quente dicebat : neome¬
nia ur̃a et sabbata et diemmagnum ñ
sustineo ieiunium et ferias et dies uros

Expanded text:
icium ? Et quid tam aequum 359 quidque tam dignum est quam ut creatura ad imaginem et similitudinem Dei condita suum imitetur auctorem, qui reparationem sanctificationemque credentium in peccatorum remissione constituit, ut remota severitate vindictae, omnique cessante supplicio, reus innocentiae redderetur, et finis criminum fieret origo virtutum? CAP. II. Quod igitur, dilectissimi, ex veteris praedicatione doctrinae ad purificationem animarum corporumque nostrorum jejunium smus, non legalibus nos oneribus subjicimus, sed utilitatem continentiae quae Christi Evangelio servit, amplectimur. Quia et in hoc potest super Scribas et Pharisaeos Christiana abundare justitia, non evacuando legem, sed intelligentiam refutando carnalem. Nec enim nostra talia debent esse jejunia, qualia erant illorum quibus Isaias propheta Spiritu sancto in se loquente dicebat: Neomenias vestras et sabbata et diem magnum non sustineo, jejunium et ferias et dies fes
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur illip̃cepto eẽ contrarium¬
Aufertemalum demedio ur̃m et nequaquã Nuil¬
societaetem habendam cũ his qui fr̃s nomi¬
nentur et sint adulteri Ac fornicatores
sienim ꝓhibetur eradicatio etusq: ad mes¬
sem tenenda ẽ patientia quomodo eici¬
endi sunt quidam dȩdio nr̃m  int̃triti¬
cum et trzania quod nos appellamus
lolium quã diu herba ẽ et necdũ culmus
uenit ad spicam. grandis similitudo ẽ.
et in discernendo Aut nulla aut per¬
neubiquid ambiguum ẽ cito sententiã
ꝓferamus sed dõ iudici t̃minũ reserue¬
mus : et cũ dies iudici uenerit . ille non
suspitionẽ criminis sed manifestum re¬
Atũ descorũ coetueiciat quod autem dix̃
Trtaniorũ fascilis ignibus tradi ettri

Expanded text:
, videtur illi praecepto esse contrarium, videtur illi praecepto esse contrariumAuferte malum de medio vestrum ; et nequaquam societatem habendam cum his qui fratres 97 nominentur, et sunt adulteri et fornicatores. Si enim prohibetur eradicatio, et usque ad messem tenenda est patientia, quomodo ejiciendi sunt quidam de medio nostrum? Inter triticum et zizania, quod nos appellamus lolium, quamdiu herba est, et nondum culmus venit ad spicam, grandis similitudo est, et in discernendo aut nulla, aut perne ubi quid ambiguum est, cito sententiam proferamus; sed Deo judicii terminum reservemus: ut cum dies judicii venerit, ille non suspicionem criminis, sed manifestum reatum de sanctorum coetu ejiciat. Quod autem dixit, zizaniorum fasciculos ignibus tradi, et tri
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ut supra dixi quae ex posita sunt
ad nõ his debemus a d commodare fidẽ
quȩ autem tacita ee nr̃ae intellegentiae
derelicta perstringenda s̃ breuiter
homines quidormiunt magistros eccle¬
sia rum intellege seruos patris familiȩ
non alios accipias quamangelos qui coti¬
die uident faciem patris diabolus aut̃
ꝓoterea inimicus homo appellat᷑ quia
ds̃ eẽ desiuit et in nono psalmo scriptũ ẽ
deeo Ex surge dnẽ non confortet᷑ homo
quã obremnon dormiat qui ecclesiae p̃¬
positus ẽ neꝑ illius neglegentiam in imi¬
cus homo suꝑseminet ⁊rzania. hoc ẽ he¬
retichorũ dogmata quod autem dicit᷑
neforte colli gentes trzania eradice¬
tis simul et frumentũ datur locus paeniten¬
tiae : et monemur necito amputemus fra¬
trem. quia fieri potest utille qui hodie
noxiae᷑ de prauatus ẽdogmat&e cras
resipiscat. et defendere incipiat ue¬
ritatem Illud quoq: quod sequitur
sinite utraq crescere usq ad messem

Expanded text:
Ergo, ut supra dixi, quae exposita sunt Ergo, ut supra dixi, quae exposita sunt a Domino, his debemus accommodare fidem. Quae autem tacita, et nostrae intelligentiae derelicta, perstringenda sunt breviter. Homines qui dormiunt, magistros Ecclesiarum intellige. Servos patrisfamilias, ne alios accipias quam angelos, qui quotidie vident faciem Patris . Diabolus autem propterea inimicus homo appellatur; quia Deus esse desivit. Et in nono psalmo scriptum est de eo: Exsurge, Domine, non confortetur homo . Quamobrem non dormiat, qui Ecclesiae praepositus est, ne per illius negligentiam inimicus homo superseminet zizania, hoc est, haereticorum dogmata. Quod autem dicitur: Ne forte colligentes zizania, eradicetis simul et frumentum, datur locus poenitentiae, et monemur ne cito amputemus fratrem: quia fieri potest, ut ille qui hodie noxio depravatus est dogmate, cras resipiscat et defendere incipiat veritatem. Illud quoque quod sequitur: Sinite utraque crescere usque ad messem
Abbreviated transcription (Latin):
Aec secunda parabola est
cũ int̃ p̃tactione sua non sta¬
timposita sed int̃ iectis ali¬
is parabolis ẽdis serta
haec enĩ ꝓponit᷑ et postea dimissistur¬
bis uenitur domũ et accedunt ad eum
discipulieius rogantes dissere nobis pa¬
rabolam zrtaniorũ agri et reliqua
ñ ergo debemus p̃ꝓpere intelle gendi
desiderio ante cius notitiam quaerere quã
uenit indomũ et accesser̃ ad eum discipu¬
licius dicentes dissere nobis parabo¬
lam trtaniorũ agri dimitat turbasi lis̃
et domũ reuertitur. ut accedant deum
discipuli . et secreto interrogent quae
populus nec merebatur audire nec po¬
terat dissere nobis parabolã trta¬
niorũ quires pondens ait qui seminat
bonum semen ẽ filius hominis: perspicue
ex posuit quoda germundus sit satorfilius
hominis bonũ semen filii regni. ⁊rtana
filupessimi Trtaniorũ sator diabolus
messis consummatiomundi messores
angeli omnia scandala referunt adtr¬
zania iustire putantur infilios regni

Expanded text:
aec secunda parabola est cum interpretatione sua non statim posita, sed interjectis aliis parabolis edisserta. Hic enim proponitur, et postea dimissis turbis venitur domum et accedunt ad eum discipuli ejus rogantes: Dissere nobis parabolam zizaniorum agri, et reliqua. Non ergo debemus praepropero intelligendi desiderio ante ejus notitiam quaerere, quam m discipuli ejus, dicentes: Edissere nobis parabolam zizaniorum agri. Dimittit turbas Jesus, et domum revertitur, ut accedant ad eum discipuli, et secreto interrogent quae populus nec merebatur audire, nec poterat. Edissere nobis parabolam zizaniorum agri. Qui respondens, ait: Qui seminat bonum semen, est Filius homiexposuit quod ager mundus sit: sator, Filius hominis; bonum semen, filii regni; zizania, filii pessimi; zizaniorum sator, diabolus; messis, consummatio mundi; messores, angeli. Omnia scandala referuntur ad zizania; justi reputantur in filios regni.
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ afferatis et fructus ur̃t maneat ut
quod cũq petieritis patrem in nomine
meo detuobis : de quibus uerbis. iam nos
quod dedit dñs disseruis se meminis¬
tis hic autem dicit sequenti scilicet le¬
ctione quã modo cũ recitacretur audistis :
haec mando uobis ut diligatis inuicem
acꝑ hoc intellegere debemus. hunc eẽ
fructum ur̃m de quoait ego uos elegi
ut ecctis et fructum afferatis et fructus
urt̃ maneat : et qđ ad iunxit ut quod cũq
petieritis patrem in nomine meo det uob
tutc utiq: dabit nobis. sidiligamus
inuicem : cũ et hocipsũ ipsedederit nob̵.
qui nos elegit non habentes fructum quia
non eumnos elegeramus. et posuit nos ut
fructum afferamus hocẽ inuicẽ diliga¬
mus : quem fructũ sine illo afferre ñ
possumus sicut palmites faceresine
uite nihilpossunt : Caritas ergo ẽ fructis
nr̃t quã definit apłs decordepuro et
conscientiabona et fide non ficitȩ: ac dil¬
gimus inuicẽ acdiligimus dm : neq enĩ

Expanded text:
et fructus vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. De quibus verbis jam nos quod Dominus dedit, disseruisse meministis. Hic autem dicit, sequenti scilicet lectione, quam modo cum recitaretur, audistis: Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Emeo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
diligeret c̃ontinuo subecit : quia
uero demundo non estis. sed ego elegi¬
el uos demundo : ꝓpterea odit uos mundis:
ergo et ipsi indeerant unde ut non essen:
electi sunt inde non meritis suis. quorũ
nullabona p̃cesserant opera non natu¬
ra q̃ tota fuerat ꝓliberum arbitrium
in ipsa radice uitiata ĩ sedgratuita¬
hocẽ uera gratis quienim demundo mun¬
dum elegit fecit quod eligeret non in¬

Expanded text:
ontinuo subjecit: « Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo; propterea odit vos mundus. » Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla praecesserant bona opera, non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuitahoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non in