comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te ÷ possumus in quiteloquentiã consequi. in hac exortatione ÷ &iã auxesis Aug& enĩ
laudes eloquentiȩ Auxesisporro duob modis fit : Ratione & c̃paratione. Auxit eloqin¬
tiã ratione ubiait ꝑhanc & publicas & priuatas res administrari posse ꝑhancuitã tutã
Aug& uero eloquentiã c̃paratione cũ ait locutione sola fieriutbeluis omnib: antecellamꝰ
cumalias inferiores beluissimus p̃clarũq ẽẽ si propt̃ qđ beluis prestas hocipsis &iã hominib:
antecellas qđ poterit fieri sieloquens fueris. Nuncqm̃ ex hortationis atq auxesis p̃cepta
monserauimus adint̃ p̃titionẽ in his positȩ orationis redeam Qua rẽ eoquid&̃ animo

Expanded text:
t, possumus, inquit, eloquentiam consequi. In hac exhortatione est etiam auxesis; auget enim laudes eloquentiae. Auxesis porro duobus modis fit, ratione et comparatione. Auxit eloquentiam ratione ubi ait per hanc et publicas et privatas res administrari posse, per hanc uitam te amicis prodesse posse; auget uero eloquentiam comparatione cum ait locutione sola fieri ut beluis omnibus antecellamus, cum alias inferiores beluis simus, praeclarumque esse si propter quod beluis praestas, hoc ipsis etiam hominibus antecellas, quod potent faeri si eloquens fueris. Nunc quoniam exhortationis atque auxesis praecepta monstrauimus, ad interpretationem in his positae orationis redeamus. QVARE MEO QVIDEM ANIMO
Abbreviated transcription (Latin):
dutimn oiñ rortuorie autia ñ factũ qdđoportuerit Sed quia itĩdũ ignorantis pueni tuans
adn faucqiuomnꝰ qdo portet autiad felciamꝰ qđ ñoport& cuncauẽ grauus delictũ sftascientꝰ quee nfa
cenda aut ñ fatiuamꝰ q̃u facienda quiaineo qdͥfacim faciendũ łte faciendũ mnest screntudel¬
quentis sc̃it enĩqula adt faciendũ⁊ aut p̃staciendũ id circopos tremũ illudad didic ad ẽfaro e

Expanded text:
d non oportuerit, aut id non factum quod oportuerit. Sed quia interdum per ignorantiam prouenit ut aut id non faciamus quod oportet, aut id faciamus quod non oportet, tunc autem grauius delictum est, si faciamus quae non facienda, aut non faciamus ququentis scit enim quia aut faciendum est aut non faciendum; idcirco postremum illud addidit ad co
Abbreviated transcription (Latin):
neralit̃ dictũ ẽ potest rep̃hendi Nã frequent̃ & semeluis pͥuella pot: ad amari. Vt ineunucho ad¬
ama cherea Etin uirgilio: Vt uidi ut perit ut memalus abstuliterror. Hisitaq quinq modis cre¬
dibile poterit rep̃hendi Siaut̃ ꝑspicue falsũ eẽ ostendat᷑ aut̃ uersũ ex c̃traria partenihilominꝰ credi¬
bilesit aut suncre dibile demonstrȩt aut si qđ paucorũ : omniũ eẽdicat᷑ Qđ aut̃ ꝓsigno đr id isđe exlocis a¬
quib cfirmabet in firmibit᷑ Dix̃ qđ modis credibile possit rep̃herdi Nunc transit ad signũ Suinquitab

Expanded text:
neraliter dictum est, potent reprehendi; nam frequenter et semel uisa puella potest adamari, ut in Eunucho adneraliter dictum est, potent reprehendi; nam frequenter et semel uisa puella potest adamari, ut in Eunucho adamat Chaerea, et in Vergilio: "ut uidi, ut perii, ut me malus abstulit error". His itaque quinque modis credibile potent reprehendi, si aut perspicue falsum ostendatur, aut conuersum ex contraria parte nihilominus credibile sit, aut si incredibile demonstretur, aut si quod paucorum est omnium esse dicatur, aut si quod raro fit, id QVIBVS CONFIRMATVR INFIRMABITVR. Dixit quot modis credibile possit reprehendi, nunc transit ad signum: si, inquit, ab
Abbreviated transcription (Latin):
tertiũ uidet᷑ exemplo illi qđ sub extremomodo positũ ẽ congruũ ñ tertiũ ÷ exemplũ sed secundic̃ lusio
ut primũ exemplũ a ꝑsonis sa quipauperes s̃. ius antiquiorofficio pecunia ẽ scđm exemplũ alo cosit qui
locus desertus ẽ in eocedẽ factẽ eẽ oport& in loco calebrihomo occidi qui potuit: Itaq hoc p̃ceptis
tenere debemꝰ qđ ex at tributis ꝑsonȩ inaxime credibile argum̃tũ c̃ficit᷑ eẽ ctum̃ & infactis credibili
signũ aut̃ ñ nistex factis c̃fici scire tam̃ debemꝰ excittributis ꝑ sonȩ fieri & Necessariũ argum̃tũ
Sidicas pedib: aeger. Emilia qui potuit ãbulare : Postremo credibile argum̃tũ potestrep̃hendi sud
qđ rarofit. nũ quã fieri posse dicat᷑ Vt puta Nemo ẽ quipuellã p̃teriens adam& Hoc rursus quiage¬

Expanded text:
tertium uidetur, exemplo illi quod sub extremo modo positum est congruum, non tertium est exemplum, sed secundi conclusio, tertium uidetur, exemplo illi quod sub extremo modo positum est congruum, non tertium est exemplum, sed secundi conclusio, ut primum exemplum a personis sit QVI PAVPERES SVNT, HIS ANTIQVIOR OFFICIO PECVNIA EST, secundum exemplum a loco sit QVI LOCVS DESERTVS EST, IN EO, CAEDEM FACTAM ESSE OPORTET; IN LOCO CELEBRI HOMO OCCIDI QVI POTVIT? Itaque hoc praeceptum tenere debemus, quod ex attributis personae maxime credibile argumentum conficitur; esse tamen et in factis credibile, signum autem non nisi ex factis confici. Scire tamen debemus ex attributis personae fieri et necessarium argumentum, si dicas: 'pedibus aeger quinquaginta milia qui potuit ambulare?'. Postremo credibile argumentum potest reprehendi, si id quod raro fit numquam fieri posse dicatur, ut puta 'nemo est, qui puellam praeteriens adamet'. Hoc rursus, quia ge
Abbreviated transcription (Latin):
taq sȩpeqđ uerũ ẽ. quod falsũ eẽ ñ pot: incredibile : Veru ẽ enĩ qđ symon uoltuit sedtam̃ in¬
credibile ẽ. Deindesidicas unodie duciscontro uersias ꝑscripsi cũ ñ ꝑscripseris. inre quidẽ falsũ
sed cam̃ quia fieripotuit credibile ẽ . Rursus credibile argum̃tũ rep̃hendipotest siqđ paucorũ ẽom¬
nũ eẽ dicat᷑ . Vt putaqui a pauperes s. his ñ officiũ magis quã pecunia cordiẽ hoc quia generalit̃ diciũ :
rephendi potest Nã poss aliqui pauperes inueniri quib: officiũ magis cordisit quã pecunit Nec nos
moueat qđ in argum̃ tocredibili qđ quidẽ ex ꝑsonisfieri diximꝰ exemplũ delocoposuerit. Credibileenĩ
argum̃tũ id ÷ ꝓbabile maxime quidẽ ꝑsonarũ ẽ. Sed fit&iã exat tributis negotio id ÷ exloco tẽpore
ł reliquis Itaq sub hoc modo rep̃hensionis duo exempla posuit. Vnũ aꝑsona aliud aloco. Illũ aut̃ qđ

Expanded text:
 quia falsum esse non potest, incredibile est. Verum est enim quod Simon uolauit, sed tamen incredibile est. Deinde si dicas: 'uno die duas controuersias perscripsi' cum non perscripseris, in re quidem falsum est, sed tamen, quia fieri potuit, credibile est. Rursus credibile argumentum reprehendi potest si quod paucorum est omnium esse dicatur, ut puta: 'qui pauperes sunt, his non officium magis quam pecunia cordi est'. Hoc quia generaliter dictum est, reprehendi potest; nam possunt aliqui pauperes inueniri, quibus officium magis cordi sit quam pecunia. Nec nos moueat quod in argumento credibili, quod quidem ex personis fieri diximus, exemplum de loco posuerit; credibile enim argumentum, id est probabile, maxime quidem personarum est, sed fit etiam ex attributis negotio, id est ex loco, tempore uel reliquis. Itaque sub hoc modo reprehensionis duo exempla posuit, unum a persona, aliud a loco. Illud autem quod
Abbreviated transcription (Latin):
aut hominib accidit. idõnib dicat᷑
usu uenireb pacto . qui pauperes
s. his antiquio officio. pecunia ẽ:
quilocus desertusẽ. in eocedẽ factã
eẽ oportebit. In lo coceles i. homo
occidi qui potuit Autsud qđ ra¬
rofit. fieriõnino negat᷑ utcurioꝓ
aspectu. neq p̃teriens in amore

Expanded text:
aut hominibus accidit, id omnibus dicitur usu venire, hoc pacto: qui pauperes sunt, iis antiquior of- ficio pecunia est; qui locus desertus est, in eo caedem factam esse oportet; in loco celebri homo occidi qui potuit? aut si id, quod raro fit, fieri omnino negatur, ut Curio aspectu neque praeteriens in amorem
Abbreviated transcription (Latin):
signũ ꝓpriũ. qͣ dereagit᷑ ut cruore
cedis demde factũ eẽ. quod ñ opor¬
tuerit. aut ñ factũ qđ opor tueri
riem. cũ separatĩ deipsa coniec¬
dic& qđ ab hominũ opinione dissentit. Et hoc interit int̃falsũ &ecredibile qđ stil suimipsare ẽ incre huit fili ue¬
dibileuero mopinione Itaq inquit in credibile : ut putasi auarus dicat᷑ mediocris officii couisa maxi¬
mã pȩcuniã c̃tẽpsisse. Hocitaq apud opinionẽ hominũ crediñ potest Quando enĩ auarus maxi¬
mã pecuniã c̃tẽpner& mediocris officii causa. quiobparuã pecuniã sȩpe officia magnac̃tẽpnit :¬

Expanded text:
 qua de agitur, ut cruorem caedis; deinde factum esse, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit; riemus, cum separatim de ipsa coniecur quod ab hominum opinione dissentit. Et hoc intererit inter falsum et incredibile, quod falsum in ipsa re est, incredibile uero in opinione. Itaque, inquit, incredibile est, ut puta, si auarus dicatur mediocris officii causa maximam pecuniam contempsisse. Hoc itaque apud opinionem hominum credi non potest: quando enim auarus maximam pecuniam contemneret mediocris officii causa, qui ob paruam pecuniam saepe officia magna contemnit? I
Abbreviated transcription (Latin):
te tractabit : Itẽ ꝑ p̃cepta c̃uertendã modõ adsuã partẽ argum̃ tando deducit eũ locis cõmu

Expanded text:
te tractabit. Item per praecepta conuertendo modo ad suam partem argumentando deducit eum locis commute tractabit. Item per praecepta conuertendo modo ad suam partem argumentando deducit eum locis commu
Abbreviated transcription (Latin):
ponie deindo q si relatior ehertaccus adalterũ ut se defendat Dic eñ fecisedillemera
Mec iario aua hicc& erorũ stitutionũ ratiotratabit᷑ : Cũ eñ coeperimꝰ dicere illent̃
merut & ciectura et potest & finis & que lib& alia c̃stitutio Ergo acusatorindefensione
eus inquẽreus transfer&crim̃ tratabit alias csatutiones : Horeactofit ut lic& translatio
animofecerit ł arca ꝑsonã illã inquãreus transfer& crum̃: Post hȩcugic᷑ tracta nidas ipsart
relatio criminis quã in p̃ceptis ab todẽ subieetis cuiuis facilȩ ẽrecognosetre usqadillã partẽ
quae sepsicut in superiore p̃ceptotraditũ ẽ ꝓpositionẽ hab& quasideliberatuã quȩ exuti¬
litacis honestatisq partib quid agendũ ẽ quasi res in c̃sultationesit dec larat᷑: Defensor ha¬
bebit cuncta c̃traria : Sed si incidentes consticutiones aliȩ fuerint omã ex earũ diuersa par¬

Expanded text:
oniam et relatio refert actus ad alterum, ut se defendat: dicit enim 'feci, sed ille meruit', necessario etiam hic ceterarum constitutionum ratio tractabitur. Cum enim coeperimus dicere 'ille non meruit', et coniectura esse potest et finis et quaelibet alia constitutio. Ergo accusator in defensione eius in quem reus transferet crimen, tractabit alias constitutiones. Hoc pacto fit ut, licet relatio animo fecerit', uel circa personam illam, in quam reus transferet crimen. Post haec igitur tractanda est ipsa relatio criminis, quam in praeceptis ab eodem subiectis cuiuis facile est recognoscere, usque ad illam partem quae semper, sicut in superiore praecepto traditum est, propositionem habet quasi deliberativam, qua ex utilitatis honestatisque partibus quod agendum est, quasi res in consultatione sit, declaratur. Defensor habebit cuncta contraria, sed si incidentes constitutiones aliae fuerint, omnia ex earum diuersa par
Abbreviated transcription (Latin):
tutione in ueniri plurimas rationes refutationesq rationũ & itẽiudicationes ut in haccausa :
Nacũratiosit ñ posse plurimis decausis unius pecuniȩ heredes eẽ diuersos. refutatio facta sit
ñ ẽunia pecurua in superiorib: omissa hacre futatione alia refucatio supponi potest utidicat᷑
eẽ posse unius pecuniȩ heredesdiuersis causis & apte in ipso tullio positũ q̃ rationes sint quȩ ra

Expanded text:
tutione inueniri plurimas rationes refutationesque rationum, et item iudicationes, ut in hac causa. tutione inueniri plurimas rationes refutationesque rationum, et item iudicationes, ut in hac causa. Nam cum ratio sit ‘non posse plurimis de causis unius pecuniae heredes esse diuersos', refutatio facta sit 'non est una pecunia' in superioribus, omissa hac refutatione alia refutatio supponi potest, uti dicatur esse posse unius pecuniae heredes plures diuersis de causis. Et aperte in ipso Tullio positum quae rationes sint, quae r
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽ siaut cũ eo igat᷑ quicũ Ñ oporteat: c̃eneralẽ constitutionẽ & partes eius conside rem
Qenueralis hoc ẽ qucalitatis constitutionis pcepta supponit. cui species ee du asista iuri¬
diciale & egotialũ : Duas erũ delibortnue & de monstratiua in priorilibro susculi:
Aopaunc prius deraegotiali traceat qm̃ sim plexõ et̃ pooscit᷑ iuridiciualis inspecues ẽ disons¬
buuins pirauo aegoticilis habe litẽ cui questio ẽ quid ẽẽ debeat qđ colligit̃ exiurp ia const
tuto quo modo id st habendũ urade c̃tro uersia ẽ : Supponit exomplũ qđ scđi heredes
sibi&ea hereditatẽ undicent quȩ uenerit pupillo quã sibi uindicant agnatis Facit
uterationẽ agnatorũ deinde depulsi one heredũ seđorũ tunc quȩstioñe quorũ sit
hereditas : Affert̃ ratiosecundis heredib: qđ uniuis pecuniȩ heredes diuersi ẽerĩposs̃ Fit refutatio
sed ñ una pecunia : Fritiudicatio anuna pecunia sit : Hicaidmon& possemuna & simplici consti¬

Expanded text:
C EST, SI AVT CVM EO AGATVR QVICVM NON OPORTEAT. GENERALEM CONSTITVTIONEM ET PARTES EIVS CONSIDEREMVS. Generalis, hoc est qualitatis constitutionis praecepta supponit, cuius species esse duas dixit, iuridicialem et negotialem; duas enim, deliberativam et demonstrativam, in priori libro sustulit. Ac nunc prius de negotiali tractat, quoniam simplex est, non ut iuridicialis in species distributa. Haec negotialis habet liituto, quo modo id sit habendum unde controuersia est. Supponit exemplum, quod secundi heredes sibi et eam hereditatem uindicent quae uenerit pupillo, quam sibi uindicant adgnati. Facit intentionem adgnatorum, deinde depulsionem heredum secundorum, tunc quaestionem, quorum sit hereditas. Adfertur ratio a secundis heredibus, 'quod unius pecuniae heredes diuersi esse non possunt' ; fit refutatio 'sed non est una pecunia', erit iudicatio 'an una pecunia sit'. Hic admonet posse in una et simplici consti
Abbreviated transcription (Latin):
tandũ uerũ malitia agat aliud cũ aliud simulet anstultitia an necessetate: Locus
nut cõmuxosupeus est contra trans lationẽ fugere iudiciũ & poenã eũ scilic& qui
agant᷑ quoo port& : Hae stres cstitutiones q̃ species ñ habent : Cconiectura finis
tans latio Trans lationẽ aut̃ intellegam formã eẽ statꝰ p̃scriptionẽ uero eanđẽ
a pellariposse & eanđe exceptionẽ sed ab oratorib: : Iniureaut psoriptionẽ dici ipsum
ꝓpositũius exceptionẽ aut̃ cũ ius ipsũ ꝓpositũ aduersus se actor alius excipit Int̃ positi
aliquac̃ditione sit nob̵ p̃scriptio iniuriarũ exceptioni sip̃iudicium facias decede :
disingula trans lationũ genera quȩ ramꝰ ut exemplũ quẽ a dmodũ alialege quẽ ad¬
modũ alio crimine : Et ad singula quibrtrans latio uidet᷑ impleri : Sedquia ratio
pceptorũ similis ẽ exemplorũ multitudine suꝑsedendũ ẽ: Cũ enĩpcepta in om̃i

Expanded text:
tandum utrum malitia agatur aliud cum aliud simuletur, an stultitia, an necessitate. Locus autem communis unus est contra translationem, fugere iudicium et poenam eum qui agatur quo oportet. Hae sunt tres constitutiones, quae species non habent: coniectura, finis, translatio. Translationem autem intellegamus formam esse status; praescriptionem uero eandem appellari posse et eandem exceptionem, sed ab oratoribus; in iure autem praescriptionem dici ipsum propositum ius, exceptionem autem, cum ius ipsum propositum aduersus se actor alius excipit interposita aliqua condicione. Sit nobis praescriptio 'iniuriarum', exceptio 'nisi praeiudicium facias de caede'. SI SINGVLA TRANSLATIONVM GENERA QVAERAMVS. Vt exemplum, quemadmodum alia lege, quemadmodum alio crimine et ad singula, quibus translatio uidetur impleri. SED QVIA RATIO PRAECEPTORVM SIMILIS EST, EXEMPLORVM MVLTITVDINE SVPERSEDENDVM EST. Cum enim praecepta in omni
Abbreviated transcription (Latin):
qui locus seds erat̃. dehis
q̃ negotiis ad tributa st̃
quȩret᷑ locus. tempus.
modus. oc casio. faculta¬
tes. locus c̃sideratur in quo
resgesta sit exoporcuni¬
tate quã uideat᷑ habuisse
ad negotiũ adminis¬
trandũ.
Ca autẽ oportunitas q̃ri.¬
tur ex magnitudine. int̃¬
uallo. longinquitate. pro¬
pinquitate. solitudine. ce¬
lebritate. natura ipsius
loci & uicinitatis & toti¬
us regionis. Ex his etiam
ad tributionib facer an¬
ꝓfanus. publicus anne
priuatus. alienus. anip¬
sius de quo agitur locus
sit. aut fuerit. Tempus
aũ ẽ id quonunc utimur
Nam ipsum quidẽ gene¬
raliterdefinire diffi¬
cile e Pars quedã ȩter¬
nitatis cũ alicuius an¬
nui. menstrui. diurni.
noct᷑muespacii. certa
significatione: In hoc &
q̃ pterierint conside.¬
rantur:

Expanded text:
qui locus secundus erat de iis, quae negotiis adtributa sunt, quaeretur locus, tempus, modus, occasio, facultas. locus consideratur, in quo res gesta sit, ex opportunitate, quam videatur habuisse ad negotium administrandum. ea autem op- portunitas quaeritur ex magnitudine, intervallo, longin- quitate, propinquitate, solitudine, celebritate, natura ipsius loci et vicinitatis et totius regionis; ex his etiam attributionibus: sacer profanus, publicus anne privatus, alienus an ipsius, de quo agitur, locus sit aut fuerit. tempus autem est—id quo nunc utimur, nam ipsum quidem generaliter definire difficile est—pars quaedam aeternitatis cum alicuius annui, menstrui, diurni nocturnive spatii certa significatione. in hoc et quae praeterierint, considerantur:
Abbreviated transcription (Latin):
lorinquu cis cius e side randa : Temp eẽ dixim spatiũ qđ inamiis mñ sib: dieb nõtibe horisq uea¬
setur lnhaei quit cq̃imuni cẽpore longinquitatẽ eius debem in spicere Inquialongin quitato
Quoo pentes ntitendane ut rum illo spatio huĩ negotu magnitudo potuerit impleri &uerũ

Expanded text:
 Tempus esse diximus spatium quod in annis, mensibus, diebus, noctibus horisque uersetur. In hoc, inquit, communiter tempore longinquitatem eius debemus inspicere: in qua longinquitate duo oportet adtendere, utrum in illo spatio huius negotii magnitudo potuerit impleri et utrum
Abbreviated transcription (Latin):
estorte nulagtbiai sunt dibi quaindo quẽ a dmodũ quib a dminiculis Addiditeicsro quenẽ
Sertsionẽ dequã post dicem Quinꝗitaq res scđo atributo subdidit Locũ tẽpus oecas iorie
modio fãcultui sł st rectehiet ingestione uegotute dix̃ Ila enĩs aperiora quinq suma nego¬
Negotin ecesset ut haecrursus quinq sint Locus tẽpus occasio modus facultates lt eni cũ
dicimꝰ milo insenatufuit domũ uenit postea ꝓfect÷ gescio negotii : quidẽ sedinĩpsa Niegotis
banũ imp&us inillũ factꝰ: gestio quidẽ negotuẽ sed in ipsa ne gotii gestione &occasionẽ osten¬
dimꝰ qđ necesse habuerit illuc iterfocere & locuostendimꝰ qđ deloco superiore imo p&cusinillũ
factussit. Et facultates qđ cdodius habuerit armatos E rgogestio Negotii si ne histrunq: eẽ
ñ potest. Loco tẽpore occasione modo facultatib: Qđsisinehis quinq: negouigestio eeñpoi

Expanded text:
estione negotii sunt: ubi, quando, quemadmodum, quibus adminiculis. Addidit Cicero quintam occasionem, de qua post dicemus. Quinque itaque res secundo adtributo subdidit, locum, tempus, occasionem, modum, facultates, et recte haec in gestione negotii esse dixit. Illa enim superiora quinque, summa nego gestione negotii necesse est ut haec rursus quinque sint, locus, tempus, occasio, modus, facultates. Etenim cum dicimus 'Milo in senatu fuit, domum uenit, postea profectus est', gestio negotii sa negotii gestione et occasionem ostendimus, quod necesse habuerit illa iter facere, et locum ostendimus, quod de loco superiore impetus in illum factus sit, et facultates, quod Clodius habuerit armatos. Ergo gestio negotii sine his quinque esse non potest: loco, tempore, occasione, modo, facultatibus. Quod si sine his quinque negotii gestio esse non
Abbreviated transcription (Latin):
auis E xairsuenĩsiderũ certis cẽporib: certũ nom̃ inpositũ ẽ Septẽ stellȩ septẽtiraulisetra
qlũ uoluunt᷑. Quaecũsingulȩ ad id signũ und ȩpfecces fuerint reuerş certũtepus includi
Qđ sioms septẽ simuladea signa und epfectes reueritint᷑ tunc fitullud tẽpus qđannꝰ magnꝰ dr¬

Expanded text:
cans; ex cursu enim siderum certis temporibus certum nomen impositum est. Septem stellae septem circulis contra cans; ex cursu enim siderum certis temporibus certum nomen impositum est. Septem stellae septem circulis contra caelum uoluuntur, quae cum singulae ad id signum unde profectae sunt fuerint reuersae, certum tempus includunt. Quod si omnes septem simul ad ea signa unde profectae sunt reuertantur, tunc fit illud tempus quod min
Abbreviated transcription (Latin):
lo cuscon side randusest sedex eo qualissit utexopor tumnitatt oiuis ali quidindo custreen ipecui¬
iseaur fieriñ potus sedoceamꝰ hocitaq sit pceptũ in locoqualitatt̃ eius atq oporunitit nos
inspicert atq estimare debere: Necesse : enĩ nosubicũq ee. Sedillud ubi sumꝰ qulle sit ẽ udt
utiũ bicot milia hominũ coeperit Deindeint̃uallũ in spicienũ : utin quintuna septirget a
Deinde ĩiderandũ sẽmotus ocus a ncdobrisit Demderiuatura ipsiuis lori uidendati mulosu
Dedius planꝰ saxosus plaustris siluestris Quȩsit pterea uiciitas sius locinqua tutuns ie
utideo ibi aliquia fieripotuerit i ñ potuerit qđ uicinia talissit lom̃is regio ł tiaho cinquit in loco
degotũ colligere possumꝰ argum̃ta Tepus aut̃ id quonuncutimꝰ : Lempꝰge neralicdliffi
oile l̃ tempussemꝑsuerit puecesse ÷ siue antemundũ siuiecũmundo Aultieni natũmin¬
empustinquit parsquȩdã a& ornititis aut annuũ autdiurnũ aut aoct᷑nũ spatiũ signifi¬

Expanded text:
portunitate eius aliquid in eo aut fieri potuisse aut faeri non potuisse doceamus. Hoc itaque sit praeceptum in loco, qualitatem eius atque opportunitatem nos inspicere atque aestimare debere. Necesse est enim nos ubicumque esse, sed illud ubi sumus quale sit considutrum ibi tot milia hominum ceperit, deinde interuallum inspiciendum est, ut in Quintiana, septingenta ndum semotus locus an celebris sit; deinde natura ipsius loci uidenda, tumulosus, decliuis, planus, saxosus, palustris, siluestris; quae sit praeterea uicinitas eius loci, in qua natura sit, ut ideo ibi aliquid faeri potuerit uel non potuerit, quod uicinia talis sit uel omnis regio. Etiam hoc, inquit, in loco negotium colligere possumus argumenta. TEMPVS AVTEM EST ID QVO NVNC VTIMVR. od tempus semper fuerit necesse est siue ante mundum siue cum mundo; multi enim natum munur: TEMPVS EST, inquit, PARS QVAEDAM AETERNITATIS, aut annuum aut diumum aut nocturnum spatium signifi
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt adiuncta niegotio Nominant᷑. Quartũ at tributũ: Negotio qđ gestũ Niegonũ
csequit᷑ Hlocqq ex trinsecus ẽ Neni in negotio ł ingestione negotũ c̃tin&ur sed an post
Negotiũ c̃tigerit c̃siderat᷑. Vt puta factũ milonis heres c̃secutȩs ut de eo de faciolegẽ
illa c̃sideremꝰ quȩ c̃tinentia cũ ipso negotio appellant᷑ sine quib: negotiũ &quȩ sine ne¬
gotio eeñ poss Haecitaq quinques sum a ipsuis negotii sũme causa & factitna tẽpora
ante in post. Qđ ftictũ int̃genera factorũ scđm ee memorauimꝰ . Sũ manegotutalis :
ut parentis occasio Patrẽ eni occidit negotiũ est negotu sũma : ut parentis occasio

Expanded text:
ueniunt, adiuncta negotio nominantur. Quartum adtributum est negotio, quod gestum negotium ueniunt, adiuncta negotio nominantur. Quartum adtributum est negotio, quod gestum negotium consequitur. Hoc quoque extrinsecus est: non enim in negotio uel in gestione negotii continetur, sed an post negotium contigerit consideratur; ut puta, factum Milonis hae res consecutae sunt, ut: de eodem facto legem ella consideremus quae continentia cum ipso negotio appellantur, sine quibus negotium et quae sine negotio esse non possunt. Haec itaque quinque sunt: summa ipsius negotii, summae causa et facti ria tempora, ante, in, post; quod factum inter genera factorum secundum esse memorauimus. Summa negotii talis est, ut parentis occisio. ‘Patre
Abbreviated transcription (Latin):
ad tributa partim
sunt continentia cũ
ipsonegotio. partim
ingestione negotu
considerantur. parti
ad iuncta negotio sunt
parti gestũ negotiũ c̃¬
Continentia cũ ipso ne goti¬
osunt. eaquȩ sẽꝑ ad fixa
eẽ uident᷑ adrẽ. neq ab
ea possunt separari. ex his
pͥmaẽ breuis cplexioto¬
tius negotu. q̃ sũmã c̃ti¬
n& facti. hoc modo: pa¬
tis occisio. patriȩ ꝓditio
Deinde causa eius sũme
ꝑquã & quã obrẽ. & cuius
rei causa factũ sit q̃retur
deinde ante gestã rẽ qͥ fac¬
ta sunt ẽtiñtur usq ad
ipsũ negotiũ de inde in
ipło gerendo negotio
qđ actũ sit. de inde ꝗd
postea factũ sit¬
estiũ at tributũ ÷ qđ adiunctũ negotio nominat᷑: Hoc neq Negotiũ Neq ingestione Negotii
sedextra negotiũ : Hocaboratorẽ sumit᷑ : Cuiꝰ ad sũptione res illa dequaquȩstio ẽ aut simi¬
lis autdissimilis demonstraibit᷑ . Itaq oma exempla at tributa negotios Sed qm̃ extrinsec

Expanded text:
attributa, partim sunt continentia cum ipso negotio, partim in gestione negotii considerantur, partim adiuncta negotiis sunt, partim gestum negotium coContinentia cum ipso negotio sunt ea, quae semper adfixa esse videntur ad rem neque ab ea possunt separari. Ex his prima est brevis complexio totius negotii, quae summam continet facti, hoc modo ‘patdeinde causa eius summae, per quam et quam ob rem et cuius rei causa factum sit, quaeritur; deinde ante gestam rem quae facta sint continenter usque ad ipsum negotium; deinde, in ipso gerendo negotio quid actum sit; deinde, quid postea factum sitertium adtributum est quod adiunctum negotio nominatur; hoc neque negotium neque in gestione negotii, sed extra negotium est; hoc ab oratore sumitur, cuius adsumptione res illa de qua quaestio est aut similis aut dissimilis demonstrabitur. Itaque omnia exempla adtributa negotio sunt,sed quoniam extrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ causes Nãut omã istana scant᷑ quȩ in mundos ecesse : causa p̃cedat. Et hocipsũ Ne

Expanded text:
quidem causae sunt. Nam ut omnia ista nascantur quae in mundo sunt, necesse est causa praecedat; et hoc ipsum nequidem causae sunt. Nam ut omnia ista nascantur quae in mundo sunt, necesse est causa praecedat; et hoc ipsum ne
Abbreviated transcription (Latin):
sactũ dequo questio÷ adseramꝰ Haee factai ꝑtriatẽpora ut sȩpe iã dictũ : diuidunt utc̃sideremꝰ
quid ante factũsit. quidinre ipsa factũ sit quid postea factũ sit ut milo quid antefecit in senatu
fuit. domũ uenit calceos & uestim̃ tamutauit ꝓfectꝰ est Deinde quid fecit inreipsa ad albanũ¬
ꝑuenit imp&us mnillũ fact ÷ Tuillẽ reuecit penula dereda desiluit sedefendit clodius occi¬
sus ẽ Posteci quid fecit ꝓfectꝰ ẽ lanuutus. flamines creauit ꝓpt̃ inuidiã romã cito noluit re¬
uerti Ergohis factis factũ ꝓbat᷑ aut defendit illud qđ inquȩstione ẽ. It milo clodiũ occidit
Vecesse ÷ iaꝗ hȩc quinq in eode negotio dequo questio : ctineri Frustra enĩ aliqđ factũ obi¬
cimꝰ immo ne factũ: nusieiꝰ summã dicantꝰ nisi causã eiusdẽ factidoceamꝰ. nisi quid ame
quid inre quid postea factũ sit demonstremꝰ Recteergo c̃tinenna cũ ipso negotio nomina¬

Expanded text:
 adseramus. Haec facta per tria tempora, ut saepe iam dictum est, diuiduntur, ut consideremus quid ante factum sit, quid in re ipsa factum sit, quid postea factum sit, ut: 'Milo quid ante fecit? In senatu fuit, domum uenit, calceos et uestimenta mutauit, profectus est'. Deinde est, tum ille reiecit paenuest'. Deinde est, tum ille reiecit paenulam, de raeda desiluit, se defendit, Clodius occisus est'. Postea quid fecit? 'Profectus est Lanuuium, flamines creauit, propter inuidiam Romam cito noluit reuerti'. Ergo his factis factum probatur aut defenditur illud quod in quaestione est, id est, Milo Clodium occidit. Necesse est itaque haec quinque in eodem negotio de quo quaestio est contineri. Frustra enim aliquod factum obicimus, immo nec factum est, nisi eius summam dicamus, nisi causam eiusdem facti doceamus, nisi quid ante, quid in re, quid postea factum sit demonstremus. Recte ergo continentia cum ipso negotio nomina
Abbreviated transcription (Latin):
omisis rtetissunis atq honescissimis ftudis rattonis &officipos tondit quidsit plena sapientia
apinis enĩ quidiuina atq humana optime nouit. Ergosteu recte rationis ad diuina studiũ
hone stiofficii ad humana referamus Qđ aut̃ aitstudiũ rectius dix̃ quã sidixissẽ quaresi qͥs
omissa ratione atq officio ihis em̃nominib ꝑfecta philosephra: quaquia pullus orator
plene pocest assequi Ideo nob horũ łstudiũ habendũ cẽ demonstratis Consumit omñe operã
inexercitatione dicendii consumit inquit. Iã in istso uerbo : inutilis labor qđ aut̃ ait in ex¬
eretatione dicendi tim& eloquentiã nominare ut supra diximus Nȩsensũ audientis offen¬
dat Itaiq haec definitio ÷ eloquentiȩ Eloquentia : exercitatio dicendil is inutilis sibiꝑniciosus
pariȩ ciuis alit . Om̃is homo aut̃ sibi aut patriȩ Reet eergo homines ad hȩc duomiscenda sapien

Expanded text:
OMISSIS RECTISSIMIS ATQVE HONESTISSIMIS STVDIIS RATIONIS ET OFFICII. Ostendit quid sit plena sapientia: sapiens est enim qui diuina atque humana optime nouit. Ergo studium rectae rationis ad diuina, studium honesti officii ad humana referamus. Quod autem ait 'studium', rectius dixit quam si dixisset 'quare si quis omissa ratione atque officio'. In his enim nominibus perfecta philosophia est, quam quia nullus orator plene potest adsequi, ideo nobis horum uel studium habendum esse demonstrat. CONSVMIT OMNEM OPERAM IN EXERCITATIONE DICENDI. 'Consumit', inquit; iam in ipso uerbo inest inutilis labor. Quod autem ait 'in exercitatione dicendi', timet eloquentiam nominare, ut supra diximus, ne sensum audientis offent. Itaque haec definitio est eloquentiae: exercitatio dicendi. IS INVTILIS SIBI, PERNICIOSVS PATRIAE CIVIS ALITVR. Omnis homo aut sibi aut patriae consulit aut plus sibi quam patriae. Recte ergo homines ad haec duo miscenda, sapien
Abbreviated transcription (Latin):
quentia mixiti sapientiȩ q̃ congregauit homines quȩ ꝑsua sit utileatq honestũ q̃ urbes
constituit. iura docuit quae multũ homonib: ꝓfuit. ut eloquentia in quã mixta sapientiȩ
coeperitobeẽ hominib: &ciuitatib: Hoc scilic& fuit exordũ malorũ Primũ urbib: constitu¬
tis necesse: creuisse easdẽ ciuitates ꝓpriadoctrina siue uicina multitudine In his deinde
IAcprimo quidem sic &
nata & ꝓgressa longius
eloquentia uidetur. &itẽ
postea maximis in reb

Expanded text:
quentia mixta sapientiae, quae congregauit homines, quae persuasit utile atque honestum, quae urbes constituit, iura docuit, quae multum hominibus profuit, ut eloquentia, inquam, mixta sapientiae coeperit obesse hominibus et ciuitatibus; hoc scilicet fuit exordium malorum. Primum urbibus constitutis necesse est creuisse easdem ciuitates propria siue uicina multitudine; in his deindeac primo quidem sic et nata et progressa longius eloquentia videtur et item postea maximis in reb
Abbreviated transcription (Latin):
faciendi quȩ sumit exratiocinatione ł boni ł mali siueic̃ pr&eritiboni siue faturis Qđ
nos diximꝰ malũ ł bonũ id ÷ ut gloriȩ caiusa ut amicorũ utinimicitiarũ ulciscendarũ
& m&us & pȩcuniȩ łlisigit᷑ cõmodis ł in cõmodis hos gradusdat primos Cõmo dir&inen
utiq qđ habes& augendi deindea dipiscendi idutiq : qđ ñ habebat : Contra in cõmodi
reiciendi parit̃ & id qđ habebat minuendi deuitandi unq qđ futurũ erat itatria
haec trib: superiorib: respondent cõmodis in cõmoda Illicr& inendi hic reiciendi Illic̃
augendi hicminuendi Illic adipiscendi hi deuitandi. Quib: &ic̃illa accident ut
aliquid cõmodisumamꝰ uel ut maiꝰ cõmodũ sonsequam uel ut maiꝰ in cõmodũ uitemꝰ
autrursũ cõmodũ aliqđ p̃tereamꝰ uelut maiꝰ cõmodũ adipis cam uel ut maiꝰ in cõmodĩ¬

Expanded text:
ti uel futuri. Quod nos diximus malum uel bonum, id est ut gloriae causa, ut amicitiarum, ut inimicitiarum ulciscendarum et metus et pecuniae. His igitur commodis uel incommodis hos gradus dat primos: 'COMMODI RETINENDI', utique quod haberet, 'AVGENDI', deinde 'ADIPISCENDI', id utique est quod non habebat; contra 'INCOMMODI REICIENDI', pariter et hic, quod habebat, 'MINVENDI, DEVITANDI', utique quod futurum erat. Ita tria haec tribus superioribus respondent, commodis incommoda, illic retinendi, hic reiciendi, illic augendi, hic minuendi, illic adipiscendi, hic deuitandi; quibus etiam illa accident, ut aliquid commodi sumamus, uel ut maius commodum consequamur uel ut maius incommodum uitemus; aut rursum commodu
Abbreviated transcription (Latin):
que bant fuctũ illudunde iudiciũ ẽ. Nã faccũ t riasignificat ł st factũ uite p̃terite qđ ꝑ
soncmi ꝓbat ẽ factũ &ilud qđ intendit᷑ ipsũ illud & digitur occidisti ȩ stetũ etiũ hoc qđ t
buit argum̃tũ ad ftactiũllud undeiudiciũ est Vt transistidam asti quib ꝓbat̃ occidisti
Ioc est ergoultimũ qđ dix̃ asticto qđ ipsũ ꝑspiciet᷑ intrib allis Antenegotiũ in negotio pest
negotiũ simulcũ suis ꝑ sequȩse xxplicent fticta. loco tepr modo occasione facultace. Ergo
haectrias quae ciecturȩ sugger argum̃ta causa ꝑsona factũ causa ipsa diuidit induo inin¬
pulsionẽ aratiocinationẽ smpulsio motũ hab& repentinũ ñ uoluntariũ. Vt amoriuino¬
lentia & om̃i no om̃a hulus modi quȩ ueniã merent᷑ sic fiteat᷑ id ipsũ qđ fecisse arguit᷑
Nc̃ sinegat argum̃ tas & causa ut sit fecistiquia uintlentus fuisti. fec istiquia a more

Expanded text:
at: est factum uitae praeteritae, quod personam probat, est factum et illud quod intenditur, ipsum illud quod dicitur 'occidisti'; est factum tertium hoc quod tribuit argumentum ad factum illud unde iudicium est, ut 'transisti, clamasti', quibus probatur 'occidisti'. Hoc est ergo ultimum, quod dixit 'a facto'; quod ipsum perspicietur in tribus illis, ante negotium, in negotio, post negotium, simul cum his per quae se explicant facta: loco, tempore, modo, occasione, facultate. Ergo haec tria sunt quae coniecturae suggerunt argumenta: causa, persona, factupulsionem et ratiocinationem. Impulsio motum habet repentinum, non uoluntarium, ut amor, uinolentia et omnino omnia huiusmodi, quae ueniam merentur, si confiteatur id ipsum quod fecisse arguitur. Nam si negat, argumenta sunt a causa, ut sit 'fecisti, quia uinolentus fuisti; fecisti, quia amore
Abbreviated transcription (Latin):
que sitintentio quȩ depulsio Ex quib: duob: quȩ sit c̃stitutio. De inde admon& qđ in c̃iectura

Expanded text:
quae sit intentio, quae depulsio; ex quibus duobus quae sit constitutio; deinde admonet quod in coniecturaquae sit intentio, quae depulsio; ex quibus duobus quae sit constitutio; deinde admonet quod in coniectura
Abbreviated transcription (Latin):
bne tantũ ipsa inuenta id argum̃ta ipsc ñ expolitionẽ aꝗdȩ sententiȩ dictionẽ consticutiones
onĩs iudiciali ingenere causarũ tractabunt Nunc ac̃iecturali constitutione ꝓficiscemꝰ Se
stindus liber c̃firmationẽ & rephensionẽ ipsis constitutionib: applicauit cũprimꝰ liberge ne¬
ralit̃ omnẽ materiã omnib: dederit. Ac primode c̃iectura ꝓponit exemplũ Niom ipsuexem¬
plũ traciaturus. Qm̃in exemplo ñ om̃a in eẽ poss q̃ciđt̃ inc̃iecturã Om̃a exĩ exempla quȩ in¬
ciecturã ueniunt ł uenire poss p̃cipienda fuerant In argum̃tis ergo de coniecturxerit p̃cep¬
tio quia exinde hithemaqđ lib& ciecturale qđ ecessariũ fuerit facile poterit deuocari hoo
aut̃ fieriatullio intellegamꝰ &iã in om̃ib c̃sticutionib: ut exemplũ cuius lib& c̃stitutionisd&
ñ tam̃ ipsũ tract& exemplũ Proposit oitiq: exemploc̃iecturali scđm p̃cepta primilibri doc&

Expanded text:
TVM IPSA INVENTA: id est argumenta ipsa, non et expolitionem. AVT AD SENTENTIAE DICTIONEM. Constitutiones omnes iudiciali in genere causarum tractabuntur. NVNC A CONIECTVRALI CONSTITVTIONE PROFICISCIMVR. Secundus liber confirmationem et reprehensionem ipsis constitutionibus adplicauit, cum primus liber generaliter omnem materiam omnibus dederit. Ac primo de coniectura proponit exemplum, non ipsum exemplum tractaturus, quoniam in exemplo non omnia Messe possuntconiecturam ueniunt uel uenire possunt praecipienda fuerant. In argumentis ergo de coniectura erit praeceptio, quia exinde in thema quodlibet coniecturale, quod necessarium fuerit, facile potent deuocari. Hoc autem fieri a Tullio intellegamus etiam in omnibus constitutionibus, ut exemplum cuiuslibet constitutionis det, non tamen ipsum tractet exemplum. Proposito itaque exemplo coniecturali secundum praecepta primi libri docet
Abbreviated transcription (Latin):
in postremalibri parte deliberatione & demonstrctiono ꝓpt̃ fine s ꝓprioseliqua traturꝰ
dispositio elocutio, memoria ꝓnuntiatio: Cenera c̃trouersiarũ id ÷ genera causarũ iudi

Expanded text:
in postrema libri parte de deliberatione et demonstratione propter fines proprios aliqua tractaturus. in postrema libri parte de deliberatione et demonstratione propter fines proprios aliqua tractaturus. dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio; 'genera controuersiarum', id est genera causarum, iud
Abbreviated transcription (Latin):
inationẽ & rephensionẽ ñ ad eausarũ species sicut oportuerat applicauit. Deditem̃ p̃ceptũ
quo mnodo in om̃i causarũ genere argum̃tandũ sit Ergonunc ad species applicata argum̃ iti¬
none dicturũ sepollicet᷑ Itatam̃ ut ũde expolitione argum̃ tationis quae in primo plenis sine
tra aiata ẽ sedde argum̃tis loquat᷑ in uno qq̃ genere caus arũ id in c̃iectura fine qualitate.
trans latione & c&eris hisincidentib: It potuit quidẽ hoc cẽ c̃tentꝰ ut specialit̃ de constitutio¬
nib: dicer& in quocũq genere caiusarũ quȩ eent c̃firmandi p̃cepta quae rephendendi Verũ
qm̃ ipsa qq̃ genera causarũ ꝓpt̃ sucͦs fines diuersos diuersa p̃cepta de sidertnt cũ uidicialis
habeat ȩquitatẽ demonstratio hone sitatẽ. deliberaitio hone statẽ & utilitatẽ confirmandi
& rep̃hendendi p̃cepta quȩ sint in constitutiones singulas diuisit iniudiciali genere causarũ

Expanded text:
ationem et reprehensionem non ad causarum species sicut oportuerat adplicauit; dedit enim praeceptum, quo modo in omni causarum genere argumentandum sit. Ergo nunc ad species adplicata argumentatione dicturum se pollicetur, ita tamen ut non de expolitione argumentationis, quae in primo plenissime tractata est, sed de argumentis loquatur in unoquoque genere causarum, id est in coniectura, fine, qualitate, translatione et ceteris his incidentibus. Et potuit quidem hoc esse contentus, ut specialiter de constitutionibus diceret in quocumque genere causarum quae essent confirmandi praecepta, quae reprehendendi ; uerum quoniam ipsa quoque genera causarum propter suos fines diuersos diuersa praecepta desiderant, cum iudicialis habeat aequitatem, demonstratio honestatem, deliberatio honestatem et utilitatem, confirmandi et reprehendendi praecepta quae sint in constitutiones singulas diuisit in iudiciali genere causarum,
Abbreviated transcription (Latin):
&iudiccitiones c̃tinaba. Propositurus quid dicendũ sit in scđo libro prius eriumerat. quid in prom
dixerit degenere artis deofficio define demateria departib: doiuentione &ei constitictio¬

Expanded text:
ET IVDICATIONES CONTINEBAT. Propositurus quid dicendum sit in secundo libro, prius enumerat quid in primo ET IVDICATIONES CONTINEBAT. Propositurus quid dicendum sit in secundo libro, prius enumerat quid in primo dixerit, de genere artis, de officio, de fine, de materia, de partibus, de inuentione et eius constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
digen dipotestas ideo hocopus ẽt̃ posse melius Principe illo atq inuentore tesia bora necdieu
Artes primiorticorꝰ apud grecosscripsissedicunt᷑ Sicut & ipsecuius in stituta sequebant fecerat
Gloria xenocratis philosophi motꝰ aristoteles philo sophia exercuit Gloria isocratis mot abie¬
iricȩ p̃cepta conscripsit : Artis sibicurã assumebat Voluit enĩ aristoteles ꝓpt̃ isocraten cũ philo¬
sophuis eẽt &iã p̃ceptr dicenditrtidere. Alterũ c̃muni hominũ in firmitati alterũ singula
Nonintellegere omniũ pot: c̃ẽ & est uitiũ cõmune Singula re uitiũẽ ut cũ ñ intellegatineo
am᷑ Arrogant̃ assonserimꝰ. Hoc enĩ magnũ uitiũ temere assensise igit᷑ primꝰ liber ex posito
genere hiuus artis & officiõ & fine & materia & partib: genera c̃trouersiarũ & nuentione

Expanded text:
ELIGENDI POTESTAS. Ideo hoc opus esse posse melius. PRINCIPE ILLO ATQVE INVENTORE TISIA. Corax et Tisias ELIGENDI POTESTAS. Ideo hoc opus esse posse melius. PRINCIPE ILLO ATQVE INVENTORE TISIA. Corax et Tisias artes primi oratorias apud Graecos scripsisse dicuntur. SICVT ET IPSE CVIVS INSTITVTA SEQVEBANTVR FECERAT. Gloria Xenocratis philosophi motus Aristoteles philosophisophiam exercuit, gloria Isocratis motus rhetoricae praecepta conscripsit. ARTIS SIBI CVRAM ADSVMEBAT. Voluit enim Aristoteles propter Isocraten, cum philosophus esset, etiam praecepta dicendi tradere. ALTERVM COMMVNI HOMINVM INFIRMITATI, ALTERVM SINGVLARI. Non intellegere omnium potest esse et est uitium commune, singulare uitium est ut, cum non intellegat, in amur. ADROGANTER ADSENSERIMVS. Hoc enim magnum uitium, temere adsensisse. IGITVR PRIMVS LIBER, EXPOSITO GENERE HVIVS ARTIS ET OFFICIO ET FINE ET MATERIA ET PARTIBVS, GENERA CONTROVERSIARVM ET INVENTIONES
Abbreviated transcription (Latin):
ns iuati iumerurent̃ Iunonis uero tẽplũ qđ locupl& are egregus picturis uoluer su& elo
tas helena ita inte&eras dictiones emin& sõꝑ oracoria: Etut ⁊euxis in femineis pingendis uil¬
tib sũmꝰ ita inorationib tullius Pinx teuxis multa quȩ usq ad nram memoriã manent. scła
posterioratenent quicquid pinx̃ oratio tulliana. Teuxis helene sesimula drũ pingere ue
dix Noneni helenã sedsimulachrũ fuerat traditurus Itacullius seribendo artesnꝰ orationes
nipsa eloquentiã sed simulachrũ doquentiȩ fuerat traditurus. hoc c̃uenit &illa sententia
qđex amimaliexemplo mucũ in simulacrũ ueritas trans ferebat Mutũ enũ simula hrũelo¬
quentig arsdiuis ipsa auit eloquentia quasianimal. Ita ꝓparte poterit eurei ad quã fert᷑
reuxis exunaciuuitate &unotẽpore cõparauit Acsiparin nob: finito p̃facionis unogenere

Expanded text:
is beati numerarentur'. 'Iunonis' uero 'templum, quod locupletare egregiis picturis uoluerunt': sictas Helena, ita inter ceteras dictiones eminet semper oratoria, et ut Zeuxis in femineis pingendis uultibus summus, ita in orationibus Tullius. Pinxit Zeuxis multa quae usque ad nostram memoriam manent; saecula posteriora tenent quidquid pinxit oratio Tulliana. Zeuxis Helenae se simulacrum pingere uelle dixit; non enim Helenam, sed simulacrum fuerat traditurus; ita Tullius scribendo artes, non orationes, non ipsam eloquentiam, sed simulacrum eloquentiae fuerat traditurus. Hoc conuenit et illa sententia: QVOD EX ANIMALI EXEMPLO MVTVM IN SIMVLACRVM VERITAS TRANSFEREBATVR. Mutum enim simulacrum eloquentiae ars eius, ipsa autem eloquentia quasi animal. Ita pro parte potent ei rei ad quam confertur Zeuxis ex una ciuitate et uno tempore comparauit. AC SI PAR IN NOBIS. Finito praefationis uno genere,
Abbreviated transcription (Latin):
uelde futuro incidere possunt poststatũ aliũ principalẽ. Ergone & hancconiecturã prin¬
cipalẽ eẽ posse credamꝰ bonone animo sint ergapopulũ romanũ fregellianiin hoc thema
lemonstratio contin& Nã describendi nobiss̃ fregelliani qr

Expanded text:
uel de futuro incidere possunt post statum alium principalem. Ergo ne et hanc coniecturam principalem posse esse credamus: BONONE ANIMO SINT ERGA POPVLVM ROMANVM FREGELLANI. In hoc themate demonstratio continetur: nam describendi nobis sunt Fregellani, q
Abbreviated transcription (Latin):
forteista quȩ secutꝰ fuerit. aut fugeriti nopinione tantũ habueritreus. Neq consecutꝰ sit cõmodi¬
tatẽ nequllũ malũ fugerit. Sed dicendũ ẽ eiita fuisse uisũ qui arguit᷑ & sit suaopimione deceptꝰ¬
esfaillit sima la credicur cũ bonasit ł contra ł neutrũ ł utrũq Ergocũ hȩc intellegipossi tsfus¬
lit homines : Cũ inrereusuti hacceperit forte defensione. ñ sibi antiquiorẽ Fuisse pecuna

Expanded text:
forte ista quae secutus sit aut fugerit in opinione tantum habuerit reus, neque consecutus sit commoditatem neque ullum malum fugerit; sed dicendum est ei ita fuisse uisum qui arguitur, ut sit sua opinione decepteditur cum bona sit, uel contra uel neutrum uel utrumque; ergo, cum hoc intellegi possit fallit homines. Cum in re reus uti hac coeperit forte defensione, non sibi antiquiorem fuisse pecun
Abbreviated transcription (Latin):
nemocciderii sludicatio q̃ exin¬
firmatione. & confirmatione
rationis nascit᷑ c̃ troũsia pa sitta
nob̵ expositaratio ꝗ paulo ante
exposuimꝰ illa enĩ meũ inqͥt pa¬
trẽ occiderat: At ñ inquit adũsa¬
rius abste filio matrẽ necariopor¬
tuit. Potuit em̃ sine tuo scelere
illus factũ pimri. Exhacdedo¬
ctione rationis illa sũmanas ci

Expanded text:
nem occi- derit. iudicatio est, quae ex infirmatione et confirma- tione rationis nascitur controversia. nam sit ea nobis exposita ratio, quam paulo ante exposuimus: illa enim meum, inquit, patrem occiderat: at non, inquiet ad- versarius, abs te filio matrem necari oportuit; potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri. ex hac de- ductione rationis illa summa nasci
Abbreviated transcription (Latin):
gestione Negotii continent᷑. Vt puta occidit negatiũ : in ipsius aut̃ Negotii gestione illa s
INotẽpore occidit inillo que occidit fuit occasio ut occider& &rłq quȩ in gestione negotiic̃tineNt

Expanded text:
gestione negotii continentur -; ut puta, 'occidit' negotium est. In ipsius autem negotii gestione illa sunt: 'illo tempore occidit, in illo loco occidit, fuit occasio ut occideret' et reliqua quae in gestione
Abbreviated transcription (Latin):
eius causaȩ quadeagit᷑ ut si homicida tibi accus andussit & tu ab ad ulterii facinorib: exordiũ
sumasi trans latũ est qđ aliud conficit quã causȩ genꝰ postulat Et supͣ dix Quare cũ tãdi¬
uersa sint genera causarũ ex ordiri quoq dispariratione in uno q̃q̃ niecesse ẽ Ergo trans¬
latũ inquit cũ ignorato genere causae. aut dociles ꝓattentis aut attentos ꝓbeniuolis faci¬
endos nobis uidices putam: Contra p̃ceptũ ÷ qđ nihileorũ efficit quorũ causade exordiis
p̃cepta tradunt᷑ IContra p̃ceptũ ẽ inquit qđ iudicũ animos sibi ñ conparat int̃dũ &iã infess¬
tos facit sQuare finitis ex ordii p̃ceptis. nunc nob̵ denarratione dicendũ ẽ
Parratio ẽ rerũ gestarũ aut ut gestarũ expositio Pefinit DENARRATIONE

Expanded text:
eius causae qua de agitur, ut si homicida tibi accusandus sit et tu ab adulterii facinoribus exordium eius causae qua de agitur, ut si homicida tibi accusandus sit et tu ab adulterii facinoribus exordium sumas. TRANSLATVM EST, QVOD ALIVD CONFICIT QVAM CAVSAE GENVS POSTVLAT. Et supra dixit: QVARE, CVM TAM DIVERSA SINT GENERA CAVSARVM, EXORDIRI QVOQVE DISPARI RATIONE IN VNO QVOQVE NECESSE EST. Ergo translatum est, inquit, cum ignorato genere causae aut dociles pro attentis aut attentos pro beniuolis faciendos nobis iudices putamus. CONTRA PRAECEPTVM EST, QVOD NIHIL EORVM EFFICIT, QVORVM CAVSA DE EXORDIIS PRAECEPTA TRADVNTVR. Contra praeceptum est, inquit, quod iudicum animos sibi non comparat, interdum etiam infestos facit. Quare finitis exordii praeceptis nunc nobis de narratione dicendum est. NARRATIO EST RERVM GESTARVM AVT VT GESTARVM EXPOSITIO. Definit qui
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ contro uersia utriusq partis. Itaq cõmune specie includit᷑ : Vulgare uero generale ẽ
Quare cõmune erit qđ tã a nob quã ab aduersariis dicipot : Nõmutabile qđ ab aduersario
pot÷ leuit̃ mutatũ exc̃traria parte dici ICõmutabile : inquit qđ ñ quiđe ab aduersariis ÷¬
dici ꝓse possit itautate ꝓlatũ ẽ : sed cõmutato uerbo ł addito possit in partẽ c̃trariã cõmu¬
tari NLongũ ẽ qđ plurimis uerbis aut sententus ultra quã satis ẽ ꝓducit᷑ IMeminimꝰ induob :
eẽ orationẽ nr̃am nunc in uerb singulis. nunc in c̃iunctis quȩ sententiȩ dicunt᷑. Itaq inquit
longũẽ qđ nimis aut in uerb aut in sententiis in uolutũ ẽ sseparatũ qđ non ex ipsa causa duc¬
tũ est nec sicut aliqđ mẽ brorũ ad nexũ orationi: Separatũ ẽ qđ non est ꝓprii Negoti neq s

Expanded text:
eadem controuersia utriusque partis: itaque commune specie includitur, uulgare uero generale est. eadem controuersia utriusque partis: itaque commune specie includitur, uulgare uero generale est. Quare commune erit quod tam a nobis quam aduersariis dici potest. COMMVTABILE, QVOD AB ADVERSARIO POTEST LEVITER MVTATVM EX CONTRARIA PARTE DICI. Commutabile est, inquit, quod non quidem ab aduersariis dici pro se possit ita ut a te prolatum est, sed commutato uerbo uel addito possit in partem contrariam commutari. LONGVM EST, QVOD PLVRIMIS VERBIS AVT SENTENTIIS VLTRA QVAM SATIS EST PRODVCITVR. Meminimus in duobus esse orationem nostram, nunc in uerbis singulis, nunc in coniunctis, quae sententiae dicuntur. Itaque, inquit, longum est quod nimis aut in uerbis aut in sententiis inuolutum est. SEPARATVM, QVOD NON EX IPSA CAVSA DVCTVM EST NEC SICVT ALIQVOD MEMBRVM ADNEXVM ORATIONI. Separatum est quod non est proprium negotii neque