comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luit: inuidiae uero quia ecclesiam cre¬
didisse doluit: scriptũ ẽ enĩ in actibus
a postolorũ : sequenti autem sabbato pȩ¬
ne uniuersa ciuitas conuenit. audire
uerbum dnĩ : uidentes autem turbas
iudei repleti sunt tȩlo. et contradice¬
bant his quaea paulo dicebantur: male¬
dicentes uiam dñi coram multitudine :
no liuexare illũ pereos hodieq dicit᷑.
qui ad eo destitutũ sinagogȩ statum
uident ut restaurari possenon credaNT
Ideoq: ꝓresuscitatione illius supplican¬
dum ẽe non ȩstiment : sedq̃ in possibilia
sunt apud homines. possibilia sunt
apud dm̃ : undesequitur : Ihs autem
audito hoc uerbo respondit patripu¬
elle: nolitimere credetantũ : et salua
erit : pat̃ puellae . coetus doctorũ legis
accipiturꝰ dequo dñs ait. suꝑ cathe drã
mo si seder̃ scribȩ et pharisȩi : qui sicre¬
dere ipse uo luerit etiam subiecta ei sina¬
goga salua erit : Et cũ ꝑuenis set domum

Expanded text:
luit; invidiae vero, quia Ecclesiam creluit; invidiae vero, quia Ecclesiam credidisse doluit. Scriptum est enim in actibus Apostolorum: Sequenti autem Sabbato, pene universa civitas convenit audire verbum Domini. Videntes autem turbas Judaei repleti sunt zelo, et contradicebant his, quae a Paulo dicebantur, maledicentes viam coram multitudine . Noli vexare illum, per eos hodieque dicitur, qui adeo destitutum synagogae statum vident, ut restaurari posse non credant, ideoque pro resuscitatione illius supplicandum esse non aestiment. Sed quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum . Unde sequitur: Jesus autem, audito hoc verbo, respondit patri puellae: Noli timere. Crede tantum, et salva erit. Pater puellae, coetus doctorum legis accipitur, de quo Dominus ait: Super cathedram Moysi sederunt scribae et pharisaei . Qui si credere ipse voluerit, etiam subjecta ei synagoga salva erit. Et cum veni
Abbreviated transcription (Latin):
cetse suo conamine saluari dicamus
ergonos quiauana salus hominis:
indõ faciemus uirtut̃ẽ : nã et ipseuirtu¬
tem q̃ ꝓpicie̾tur omnibus iniquita¬
tib: nr̃is et sanat om̃s languores nr̃os:¬
non de nobis ipsis sed dese nouit exire:
non ergo latet eũ qui fimbriam teti¬
gerit̃ Id ẽ in carnationis misteria do¬
nec admaiora capienda perueniat
perfecteamando crediderit: Atipse
dixit ille : filia fidestua tes aluã fecit:
uadein pace : Ideo filia quia fides tua
tes aluã fecit: nec dixit sidestua tesaluã
factura ẽ. sed saluã fecit: In co enĩ quod
credidisti:iam salua facta es: Ad huc
illo loquente uenitad principem sina¬
goge dicens ei quia mortua ẽ filia tua
no liuexare illum: saluata a proflu¬
uio sanguinis muliere mox filia princi¬
pis mortua nuntiatur quiadũ ecclesia
Auitiorũ labemundatco et obfidei meri¬
tũ filia ẽ. cognominata continuo sina¬
goga perfidiȩsimul inuidieq lctosoluta
ẽ : Perfidiȩ quidẽ quia in xp̃ocredereno¬

Expanded text:
cet, se suo conanime salvari. Dicamus autem nos, quia vana salus hominis, in Deo faciemus virtutem. Nam et ipse virtutem, quae propitietur omnibus iniquitatibus nostris, et sanet omnes languores nosnon ex nobis ipsis, sed de se novit exire. Non ergo latet eum qui fimbriam tetigerit, id est, incarnationis mysteria, donec ad majora capienda perveniat, perfecte amando crediderit. At ipse dixit illi: Filia, fides tua te salvam fecit; vade in pace. Ideo filia, quia fides tua te salvam fecit. Nec dixit, fides tua te salvam factura est, sed salvam fecit. In eo enim, quod credidisti, jam salva facta es. Adhuc illo loquente, venit quidam ad principem synagogae, dicens ei: quia mortua est filia tua, noli vexare illum. Salvata a profluvio sanguinis muliere, mox filia principis mortua nuntiatur, quia dum Ecclesia a vitiorum labe mundata, et ob fidei meritum filia est cognominata, continuo synagoga perfidiae simul invidiaeque lege soluta est. Perfidiae quidem, quia in Christo credere no
Abbreviated transcription (Latin):
qui ferre nesciebas reus depuberis at
simĩtẽ tetranquilliq pectoris eiusim ꝓ¬
bitas inuenerit. Et illead paenitentiã mo¬
uebitur. etcupatientiae p̃mio donabe¬
ris : qͥ cȩcũ uidente o culo hoc ẽ corde
sereno ducerecurabas adlumen: ñ ẽ
discipulus suꝑ magistrũ ꝑfectus tcutẽ
omnis erit.sisit sicut magis t̃ eius : sima¬
gis t̃quiutiq: quasids̃ potuit ñ suas ul .A. cȩ¬
tũire in iurias. sedipsos maluit insecu¬
tores patiendo red deremitiores. econdẽ
necesseẽ discipuli qui puri homines s̃.
regulam perfectionis sequant᷑: quidaũte
uides festucã in oculo fratristui trabẽ
aute quaei noculo tuo ẽ ñ consideras :
et hocad superiora respicit ubi caecũ
a ceco duciidẽ peccantem a peccatore
castigart ñ posse p̃monuit: Multienim
suꝑbi auł odio fi largiria uel a uaritia
uelalio quo libet crimine p̃uenti. le¬
uia haec aut nulla uidicantes a cerrime
corripiunt eos quos subitauiderint
iraturbatus oculũmentis a solito puri¬

Expanded text:
qui ferre nesciebas, reus deputaberis? At si mitem te tranquillique pectoris ejus improbitas invenerit, et ille ad poenitentiam movebitur, et tu patientiae praemio donaberis, quia caecum vidente oculo, hoc est, corde sereno, ducere curabas ad lumen. Non est discipulus super magistrum; perfectus autem omnis erit, si sit sicut magister ejus. Si magister, qui utique, quasi Deus, potuit non suas ultum ire injurias, sed ipsos maluit insecutores patiendo reddere mitiores, eamdem necesse est discipuli, qui puri homines sunt, regulam perfectionis sequantur. Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem quae in oculo tuo est, non consideras? Et hoc ad superiora respicit, ubi caecum a caeco duci, id est, peccantem a peccatore castigari non posse praemonuit. Multi enim superbia, vel odio, philargyria, vel avaritia, vel alio quolibet crimine praeventi, levia haec aut nulla judicantes, acerrime corripiunt eos, quos subita viderint ira turbatos, oculum mentis a solito puri
Abbreviated transcription (Latin):
filius dĩ uiur dm̃uiuũ appellat: ad distin¬
ctionem falsorũ deorũ quosuario delusa
errore gentilitas: uł demortuis sibi ho¬
minibus instituit. uł maiore dementia
de in sensibi limateria quos adoraret crea¬
uit: dequa libus canitur in psalmo: simu¬

Expanded text:
Filius Dei vivi. Deum vivum appellat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas, vel de mortuis sibi hominibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia quos adoraret, creavit, de qualibus canitur in Psalmo: Simu
Abbreviated transcription (Latin):
ros et quoscũq: maleficos quos contrale¬
ges publicas fecisse cognoscerent puni¬
ebant quomodo intellegendũ ẽ qđ ait dns
sidemundo essetis mundus qđ suũ erat
diligeret: neq enĩ quos punitdiligitmuns¬
dus a quouidemus su pradicta scelerũ
genera plerũq puniri. Nisiquia mundus
ẽ in eis a quib: talia scelera puniuntur
mundus et in eis a quib: talia scelera dili
impiis et odit qđ suũ ẽ ea parte hominum

Expanded text:
ros, et quoscumque maleficos, quos contra leges publicas fecisse cognoscerent, puniebant; quomodo intelligendum est quod ait Dominus, Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret . Neque enim quos punit diligit mundus, a quo videmus supra dicta scelerum genera plerumque puniri; nisi quia mundus est in eis a quibus talia scelera puniuntur, mundus et in eis a quibus talia scelera diligimpiis, et odit quod suum est, ex ea parte hominum
Abbreviated transcription (Latin):
ticũ congregari in horrea mani festũ ẽ he¬
reticos quosq et hypocritas fidei gehen¬
ne ignibus concremandos scõsuero qui
Appellantur triticum horreis. Id ẽ.
bunt sicut sol in regnopatris sui in p̃sen¬

Expanded text:
ticum congregari in horrea, manifestum est haereticos quosque et hypocritas fidei gehennae ignibus concremandos; sanctos vero qui appellantur triticum, horreis, id est,bunt sicut sol in regno Patris eorum
Abbreviated transcription (Latin):
te auertaris omnẽq: iniquitatẽ deposueris¬
tis clamas atq uociferas gratis exaltisuo¬
cem tuã dicens. dnẽ dne : testem in oboe dien¬
tientiae tuȩ uocans dñm eũ nomina s : ñti¬
mens sicut dnm neq: in tremore ei seruiens: hit
lat in troibit in regnum cȩlorũ sed quiope¬
ra digna meo nomine facit et c̃uersationẽ
dignã mea scĩ ficationea dimpleq haec¬

Expanded text:
tinueris, omnemque iniquitatem deposutis clamas, vociferas gratis, exaltas vocem tuam, dicens: Domine, Domine, testem inobedientiae tuae vocas, eum Dominum nominans, non timens sicut Dominum neque in tremore ei serviens. Non lat, introibit in regnum coelorum, sed quia opera digna meo nomine facit, et conversationem dignam meae sanctificationi adimplet. De
Abbreviated transcription (Latin):
tus hȩro disferitascũre¬
fertur. confusas uiscera
corda tremuer̃. calig auit
uisus hebuit intellectus. aufugit audi¬
tus: Aut quid constat insensibus huma¬
nis quando ꝑdidit uirtutũ magnitudine
criminũ magnitudo : hȩro desinquit
tenuit io hannẽ iet alligans posuit cũ in

Expanded text:
feritas dum refertur, concussa sunt viscera, corda tremuerunt, caligavit visus, intellectus hebuit, aufugit auditus. Aut quid constat in sensibus humanis, quando perdidit virtutum magnitudinem criminum magnitudo? Herodes, inquit, tenuit Joannem et alligavit eum, et posuit in
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe : ut sacerdo tes illius his quos per¬
cipiendos baptis mi sacramentis p̃paran
prius int̃ cetera consecrationis exordia¬
desaliuo oris sui nares tangant et aures:
dicentes effeta: persaliuũ qui dẽ oris sui
gustum quod initiandi sunt suꝑnȩ sapi¬
entiae designantes: ꝑtactum ueronariũ.
ut abiectis delectationibus noxiis solũ
xp̃i semꝑam plectantur odorem : dequo
loco: et ut meminerint se iuxta exẽ¬
plumbeatiiob donec super ẽ. alitus in eis
et sp̃sdĩ innaribus eorũ non loqui iniqui¬
tatem labiis nec lingua mendatium me¬
ditecri debere porro pertactũ aurium
ut relicto auditu linguȩ ne quã. audiant
uerbaxp̃i et faciant ea similes uiro pru¬
denti quia aedificauit domũ suam su¬
prapetram : Et unus quisq nr̃m fr̃s Rem̃i

Expanded text:
Ecclesiae, ut sacerdotes illius his quos percipiendis baptismi sacramentis praeparant, prius inter caetera consecrationis exordiade saliva oris sui nares tangant et aures, dicentes: Effeta. Per salivam quidem oris sui gustum, quo initiandi sunt, supernae sapientiae designantes; per tactum vero narium, ut abjectis delectatChristi semper amplectatur odorem, de quo loco . Et ut meminerit se juxta exemplum beati Job, donec superest halitus in eo et spiritus Dei in naribus ejus, non loqui iniquitatem labiis, nec lingua mendacium meditari debere. Porro per tactum aurium, ut relicto auditu linguae nequam, audiat verba Christi, et faciat ea: similis vero prudenti, qui aedificavit domum suam sup
Abbreviated transcription (Latin):
exẽplũ penitentiae uia peccatorũ uenia.
fidei disciplina: loħ maior homine par an¬
gelo si legis sũma euange lii satio a postoloꝵ
uoxsilentium ꝓphetarũ lucerna mundi p̃
medius trinitatis: et hictantus datur ince¬
stui. traditur adulterȩ. ad dicitur saltatri
temerauit regnum. corrupit quicquid

Expanded text:
venia, fidei disciplina; Joannes major homine, par angelis, legis summa, Evangelii sanctio, apostolorum vox, silentium prophetarum, lucerna mundi, prmedius Trinitatis, datur incestae, traditur adulterae, addicitur saltatrictemeravit regnum, corrupit quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
nitus filius iudex ẽ generis humani:
sed quis eius iustitiã ferret si prius quã nos
ꝑman suetudine colligeret culpas nr̃as
ꝑrelũ rectitudinis examinari uoluis set e
homo ergo prohominib factus mitẽ se homi¬
nib: p̃buit: noluit peccatores ferire. sed
colligere : Prius uoluit mansuete corrigere:

Expanded text:
nitus Filius judex est generis humani; nitus Filius judex est generis humani; sed quis ejus justitiam ferret, si priusquam nos per mansuetudinem colligeret, culpas nostras per zelum rectitudinis examinare voluisset? Homo ergo pro hominibnem praebuit. Noluit peccatores ferire, sed corrigere. Prius voluit mansuete corrigere
Abbreviated transcription (Latin):
tes et simplices sicut colũbȩ : qua in renotan¬
dũ ẽ quod discipulos suos nec de colũbasi¬
ne serpente nec deserpente si necolũ bauo¬
luit dñs amonere : quatinus et colũ bȩsim¬
plicitatẽ as tutia serpentis accenderet. et
serpentis astutiã columbȩ simplicitas tẽ¬
peraret: hinc paulus ait : noli te pueri effiq
sensib: ecce prudentiã serpentis audiuim :
nunc desimplicitate columbȩ moneamur :
sed malitia parucili es tote: hinc debeato
iobdicitur erat uirmĩ ple ot ractꝰ: quȩ est
autemrectitudo sinesim plicitate aut quȩ
simplicitas sinerectitudine quia ergo et
rectitu dinẽ docet istesps et sim plicitatem
etinigne monstrari debuit et in colũba
quatinus omnecor qd eius gratia tangitur
et mansuetudinis lenitate tranquillũ et
teloiustitiȩ accensũ fiat: Ad extremũ uero
quȩrendũ ẽ quurin ipso redẽptorenrome¬
diatore dĩ et hominũ ꝑ columbã apparu¬
it: indiscipulos uero ꝑignem : certeunige¬

Expanded text:
tes, et simplices sicut columbae . Qua in re notandum est quod discipulos suos nec de columba sine serpente, nec de serpente sine columba voluit Dominus admonere, quatenus et columbae simplicitatem astutia serpentis accenderet, et serpentis astutiam columbae simplicitas temperaret. Hinc Paulus ait: Nolite pueri effici sensibus . Ecce prudentiam serpentis audivimus, nunc de simplicitate columbae moneamur: Sed malitia parvuli estote . Hinc de beato Job dicitur: Erat vir simplex et rectus . Quae est autem rectitudo sine simplicitate, aut quae simplicitas sine rectitudine? Quia ergo et rectitudinem docet iste Spiritus et simplicitatem, et in igne monstrari debuit et in columba, quatenus omne cor quod ejus gratia tangitur, et mansuetudinizelo justitiae accensum fiat. Ad extremum vero quaerendum est, cur in ipso Redemptore nostro Mediatore Dei et hominum per columbam apparuit, in discipulis vero per ignem. Certe unige
Abbreviated transcription (Latin):
nuncloquitur consequent̃ : non neduo
passeres as seueneunt et unius ex illis
non cadet suꝑ terrã sine patreuro : et ẽ
sensus : si parua animalia et iulia absq
dõ auctore non decidunt: Et in omnib:
ẽ ꝓuidentia et quacin his peritura sur̃
sine dq̃ uo luntate non pereunt: uos qui
aeterniestis non debetistimere quod
absq dĩ uuctis prouidentia : Iste sen¬
sus et supra dictus respicite uolatilia

Expanded text:
enter, Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro? Et est sensus: Si parva animalia et vilia absque Deo auctore non decidunt, et in omnibus est providentia, et quae in his peritura sunt, sine Dei voluntate non pereunt: vos qui aeterni estis, non debetis timere quod absque Dei vivatis providentia. Iste sensus et supra dictus est: Respicite volatilia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nisi quimisereꝰ noluerit quia necquis¬
quã misereri desiderans poterit non
habere quod tribuat nullus petentẽ¬
pauperẽ poterit in anem relinquere
nisi qui ei noluerit commo dare:nenĩ
misericordiae definita sunt p̃tia: Aut
nisiquis multũ dederit acceptabi le eẽ
qđ dat̃ ñ poterit. Aut in opestantũ a quo¬
quã ex poscunt quantũ qui poscunt᷑ dare
non possunt. Aut exmodi comultũ. aut
deexiguo plurimũ dare quis piam cogit᷑
cũ libent̃ exmodicomodicũ at tributũ
diuina pietas gratulet᷑ deniq uidua he

Expanded text:
s, nisi qui misereri noluerit, quia neque quisquam misereri desiderans, poterit non habere quod tribuat. Nullus petentem poterit inanem relinquere, nisi qui ei noluerit commodare: non enim misericordiae definita sunt pretia; aut nisi quis multum dederit, acceptabile esse, quod datur, non poterit: aut inopes tantum a quoquam exposcunt, quantum qui poscuntur, dare non possunt; aut ex modico multum, aut de exiguo plurimum dare quispiam cogitur, cum libenter ex modico modicum attributum divina pietas gratuletur. » En dive
Abbreviated transcription (Latin):
rendo suspirat dormiens: seruando nec
uigiliae laetȩ nec somnus securus. nec dies
lȩtus nec nox qui eta ẽ dis currit. torque¬
tur etgemit et quasi illi proficiat qđ ad¬
quirit. sic augere desiderat qͥuod alii cũ
suocruciatu relinquat ut quale fue¬
rit patrimonii pondus: tcclis sollicitu¬
dinis habeatur et cumulus sseddicet

Expanded text:
rendo, suspirat dormiens reservando. Huic nec vigiliae laetae, nec somnus securus, nec dies laeta, nec nox secura est; discurrit, torquetur, gemit, et quasi illi proficiat quod acquirit, sic augere desiderat, quod alii etiam ingrato cum suo cruciatu relinquat, ut quale fuerit patrimonii pondus, talis sollicitudinis habeatur et cumulus. » 32. Et
Abbreviated transcription (Latin):
quis quã ñ habendi ex cusatione pur¬
gari. gratuita miseri cordiae indicunt
officia. Vt ostendaturꝰ dñm etiã ipsis pau¬
peribus õperandi imꝰposuisse obsequia:
Calicem frigidae ꝓphetȩ porrigere. p̃¬
mium ꝓphetȩ ꝓmittitur: Ae grotũ uł¬

Expanded text:
quiens, non habendi excusatione purgari, gratuita misericordiae indicuntur officia, ut ostendatur Dominum ipsis etiam pauperibus operandi imposuisse obsequia. Calicem aquae frigidae prophetae porrigere, praemium prophetae promittitur; aegrotu
Abbreviated transcription (Latin):
possint p̃mia dispensari caelestia ut cũ
coeperint mi sericordes ex purigi et
steriles condemnari et miscricors
quia misertus ẽ gaudeat. et steri lis
poenas quas nonsperauit inueniat

Expanded text:
praemia possint compensari coelestia; ut cum coeperint misericordes expungi, et steriles condemnari, et misericors quia misertus est, gaudeat, et sterilis poenas, quas non speravit, inveniat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe decibo aut potu aut indum̃to sed ex p̃s¬
sius quidinquit manducetis aut quid
bibatis et supraneq: corpori quidue¬
stiamini ubimibi uident᷑ arguiquis p̃ to
uictuuł uestitu cõmuniꝰ. lautiora sibi uł au¬
steriora p̃hiscũ quib: uitã ducunt᷑ alim̃ ta
uł indum̃ta requir̃ et nolite in sublime
to lli ꝓblt sollicitudine dealim̃tis conse

Expanded text:
esse de cibo, aut potu, aut indumento, sed expressius, Quid, inquit, manducetis, aut quid bibatis. Et supra, Neque corpori, quidstiamini. Ubi mihi videntur argui, qui spreto victu, vel vestitu communi, lautiora sibi vel austeriora prae iis cum quibus vitam ducunt, alimenta, vel indumenta, requirunt. Et nolite in sublime tolli. Prohibita sollicitudine de alimentis, conse
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ suo quiq tempore clarificat : quorũ
uestigia nos quoq: fr̃s mei nr̃o tempore se¬
qui oportet : et ui tȩ ui delicet nrãe ordinẽ
ad exemplabonorũ dirigendo. et inꝓpo¬
sit auitae rectitudine ad mortẽ usq ꝑ si¬
stendo ut socii conuersictionis eorũexi¬
stentes. societiam remunerationis mere¬
amur effici. hoc autemita ꝑficiemꝰ siuxta
huius sacratissimȩ lectionis tenorẽ redẽpto¬
rẽ nrm̃ debito affectu conplectimur et
ergo ꝓximorũ salutẽ frat̃nasollicitudine
uigilamus: Ipso opitulante qui haec et nos
facereiubet et sefacta remunerare pollicet

Expanded text:
Deum suo quique tempore clarificat. Quorum Deum suo quique tempore clarificat. Quorum vestigia nos quoque, fratres mei, nostro tempore sequi oportet, et vitae videlicet nostrae ordinem ad exempla bonorum dirigendo, et in proposita vitae rectitudine ad mortem usque persistendo, ut socii conversationis eorum existentes, socii etiam remunerationis mereamur effici. Hoc autem ita perficiemus, si juxta hujus sacratissimae lectionis tenorem, et Redemptorem nostrum debito affectu complectimur, et erga proximorum salutem fraterna sollicitudine vigilamus, ipso opitulante qui haec et nos facere jubet, et se facta remunerare pollicet
Abbreviated transcription (Latin):
sit Ego enĩ iam immolor ettẽpus meae reso¬
lotionis instat : Oquã p̃tiosa in conspectu
dñi mors sc̃i illius. quia ꝓtissime nouerat
quiberauoce p̃dixerat seo ccidi ꝓdnõ
ñ aliud ẽẽ quã gratissimam dõmundis¬
simãq hos titem offerri : Clarificauit ergo et
paulus dm̃ clarificauer̃ et ceteri apłiquia
et ipsi puro corde xpͥm̃diligebant ipsi sin¬
cera intentione oues xpͥi curabant qđ emĩ
petrodictũ ẽ pasceoues mecesomnibusutiq
dictum ẽ : Hoc namqerant ceteria płi qđ
fuit petrus : sed primatus petrodatur ut
unitas eccłȩ commendetur: pastores s̃
om̃s sed grex unus ostenditur quiaba
postolis omnibus tuncunanima consensio¬
ne pascebatur et deinceps a successorib
eorũ communicura pascitur: quorũ plu¬
rimi conditorẽ suũ morte : om̃s autẽ uita
sua clarificare ꝓbantur : ñ solũ autẽ maxi¬
mailla ecclesiae luminaria. sed etreliqua
electorũ turba uł uiuendo uł moriendo

Expanded text:
sit, Ego enim jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. O quam pretiosa in conspectu Domini mors sancti illius, qui apertissime noverat, qui libera voce praedixerat, se occidi pro Domino, non aliud esse quam gratissimam Deo mundissimamque hostiam offerri. Clarificavit ergo et Paulus Deum, clarificaverunt et caeteri apostoli, quia et ipsi puro corde Christum diligebant, ipsi sincera intentione oves Christi curabant. Quod enim Petro dictum est, Pasce oves meas, omnibus utique dictum est. Hoc namque erant caeteri apostoli quod fuit Petrus, sed primatus Petro datur, ut unitas Ecclesiae commendetur. Pastores sunt omnes, sed grex unus ostenditur, qui et ab apostolis omnibus tunc unanimi consensione pascebatur, et deinceps a successoribus eorum communi cura pascitur: quorum plurimi Conditorem suum morte, omnes autem vita sua clarificare probantur. Non solum autem maxima illa Ecclesiae luminaria, sed et reliqua electorum turba, vel vivendo, vel moriendo
Abbreviated transcription (Latin):
decim epistolis conclusit solo utitadixerim
xpͣo odoreres ꝑsit: quicquid enĩibi legeris
aut fidei arcana reuẽ lat. aut bonorũ ope
haec p̃dicans sustinuerit pandit. Aut quid
perit refert. aut generali hortatione qđ
omnib: qui pieuo lunt uiuere in xpo ꝑsecu¬
tiones deeẽ non possint insinuat: Testat᷑
quantũ uitasua dm̃clari ficauerit. cũ inuin¬
culis positus etapꝓpinquans passioni
timo theo ꝑepistolã exẽplũ sui operis ꝓpo¬
nit dicens: bonũ certamen certaui. cursũ
consũmaui fidem seruaui: monstrabat

Expanded text:
decim Epistolis conclusit, solo, ut ita dixerim, decim Epistolis conclusit, solo, ut ita dixerim, Christi odore respersit. Quidquid enim ibi legeris, aut fidei arcana revelat, aut bonorum operhic praedicans sustinuerit pandit, aut quod perit, refert; aut generali exhortatione, quod omnibus qui pie volunt vivere in Christo, persecutiones deesse non possunt, insinuat. Testatur quantum vita sua Deum clarificaverit, cum in vinculis positus, et appropinquans passioni, Timotheo per Epistolam exemplum sui operis proponit, dicens: Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem se
Abbreviated transcription (Latin):
ctis quantũds̃ eẽt colendus amandusq mon¬
strauit : dũ ipsedata optione mallet crucis su¬
bire tormentũ quã acȩlestis uerbi p̃dicatio¬
ne cessare : qui notandũ qđ ñ solũ morte sed
et uita sua et passionib: q̃: morte p̃cesseraNT
dm̃ clarificauit Clarificauit nãquita dm̃
quiꝑ om̃a q̃: gessit non suã propriã sed con¬
ditoris sui uoluntatẽ laudẽq q̃ rebat:
clarificauit et passionib: que aꝓpositis
supniamoris obsequus nulla ꝑsequentiũ¬
ualuit reuoccre pssura Verũ quia cũ memo¬
ria beati petri etiã coapostoli eius pauli hodie
nata licia cel ebramus. uideamus frs lemi¬
utrũ et ipse uł uitcuł passi onib: uł morte¬
dm̃ clarificauerit : Clarificauit utiq et ipse:
testat᷑ enĩ lucas euange listaqui librũ actuũ
apłorũ maxima ex partea gones ipsius et
labores ꝓxpo describendo cõpleuit Testat᷑
hoc et ipse quio pusscriptorũ suorũ qđ uu¬

Expanded text:
ctis quantum Deus esset colendus amandusque monctis quantum Deus esset colendus amandusque monstravit, dum ipse data optione mallet crucis subire tormentum quam a coelestis verbi praedicatione cessare. Qui notandum quod non solum morte, sed et vita sua et passionibus quae mortem praecesserant, Deum clarificavit. Clarificavit namque vita Deum, qui per omnia quae gessit non suam propriam, sed Conditoris sui voluntatem laudesque quaerebat. Clarificavit et passionibus quem a propositis superni amoris obsequiis nulla persequentiuvaluit revocare pressura. Verum quia cum memoria beati Petri etiam coapostoli ejus Pauli hodie natalitia celebramus, videamus, fratre passionibus, vel morte clarificaverit Deum. Clarificavit utique et ipse. Testatur enim Lucas evangelista, qui librum Actuum apostolorum maxima ex parte, agones ipsius et labores pro Christo describendo complevit: testatur hoc et ipse qui opus scriptorum suorum quod quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
cingebaste et ambulabas ubiuo lebas cũ
aut̃ senueris extendes manustuas et ali¬
us tecinget et ducet quo nonuis: In exten¬
sione et enĩ manuũ positionẽ mẽ brorũ eiꝰ
qua crucierat aptandus insinu at: iricin
ductu quonollet ĩ psã mortis ac passionis
A cerbitatẽ indicat quã corporalis ei infir¬
mitas horrebat : cuius animi firmitas spiri¬
talis : etiã aduersa ꝓdño letabat᷑ cuncta suf
Extendes in quiens manustuas et alius te
cinget et ducet quoñ uis: Ac si patent̃ dicat:
Quanta mecaritate diligas hinc liquido ꝓ¬
babis cũ ꝓparuulorũ meorũ uitausq ad
mortẽ certando ꝑueneris. et ut illi incorpo¬
re possint parit̃ et mente saluari ipsetor¬
menta corporis om̃aq̃: aduersariũ infli¬
gere libet fortimentis constantia tolerabis :
qđ ipse quoq: euange lista subsequent̃ in sinu¬
atcũ ait : hocaut̃ dix̃ significans qua morte
clarificaturus eẽodm̃: Clarifi cauit quippe
petrus mortesuadm̃ quando hoc inditiocun¬

Expanded text:
 et ambulabas ubi volebas: cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis . In extensione etenim manuum positionem membrorum ejus, qua cruci erat aptandus, insinuat; in cincductu quo nollet, ipsam mortis ac passionis acerbitatem indicat, quam corporalis ejus infirmitas horrebat, cujus animi firmitas spiritualis etiam adversa pro Domino laetabatur cuncta suffExtendes, inquiens, manus tuas, et alius te cinget et ducet quo tu non vis. Ac si patenter dicat: Quanta me charitate diligas, hinc liquido probabis, cum pro parvulorum meorum vita usque ad mortem certando perveneris; et ut illi in corpore possint pariter et mente salvari, ipse tormenta corporis omnia quae adversarium infligere libet forti mentis constantia toleraveris. Quod ipse quoque evangelista subsequenter insinuat cum ait: Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. Clarificavit quippe Petrus morte sua Deum, quando hoc indicio cun
Abbreviated transcription (Latin):
unde dñs in euangeliotales Non pas¬
tores sed mercennarios potius uocat.
dicens quia lupo ueniente mercennariis
fugit quia mercennarius ẽ t ñ ꝑtinet ad
eũ deo uib:: Veri autem pastores et cui since¬
ra ẽ cura deo uib: euidens acspeciale in
tã ꝓ gregexp̃i ponere in promptu habet :¬
undenunc ipse post quã pascendas suas
oues petro hoc ẽ plebes docengubernan¬
dasq cõmisit subsequent̃ ad didit dicens:

Expanded text:
Unde Dominus in Evangelio tales non pastores, sed mercenarios potius vocat dicens, quia, lupo veniente, mercenarius fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus . Veri autem pastoris, et cui sincera est cura de ovibus evidens ac speciale indtam pro gregeUnde nunc ipse, postquam pascendas suas oves Petro, hoc est, plebes docendas gubernandasque commisit, subsequenter addit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ergo triticimen suralo quimur. ex ipsa sicut
dñs diuidituniuersi pascamur: Indecdi¬
menta bonȩ uitȩ sumamus ut ad et̃nȩ uitȩ
p̃mia ꝑuenire possimus in illũ credentes in
illo sperantes illũ p̃omnib: et in omnib dih¬
gentes qui scipsũ nobis alimentũ pstaet nedefi¬
ciamus inuia et p̃miũ seruat ut gaudeamus in
ipsa satietas et exultatio quiescentium beatorũ :
Ad ipsã itaq tritici mensurã ptinet qđ dns ait.
uendite q̃ possidetis et date elr mosincem facite¬

Expanded text:
ergo tritici mensura loquamur . Ex ipsa, sicut ergo tritici mensura loquamur . Ex ipsa, sicut Deus dividit, universi pascamur, inde alimenta bonae vitae sumamus, ut ad aeternae vitae praemia pervenire possimus, in illum credentes, in illo sperantes, illum prae omnibus et in omnibus diligentes, qui seipsum nobis, et alimentum praestat ne deficiamus in via, et praemium servat ut gaudeamus in ipse 548 satietas et exsultatio quiescentium beatorum. Ad ipsam itaque tritici mensuram pertinet quod Dominus ait: Vendite quae possidetis, et date eleemosynam
Abbreviated transcription (Latin):
existimet. neglectoq militiae spiritalis offi¬
cio seruuspiger infidelit̃ in prudent̃q dor¬
mitet ipsebeatus apłs episcoposquoq: dis¬
pensatores eẽ ostendens ait O portet enĩep̃m
sine crimine ẽẽ : sicut dĩ dispensatorẽ : serui
ergo patris familias sumus dispensatores
dñi sumus men suramtriticiquã uobisero¬
gemus accepimus quae uero sit ista men su¬
ratritici siquaeramus ipsam quoq: nobis
beatus paulus apł̃s ostendit dicens : unicuiq
sicut ds̃ diui sit mensurã fidei : quãc ergo men
paulus appellat: ut cognos camus ñ aliud
eẽ spirita letriticum quã xpianȩ fidei
uenerabile sacramentũ : huiustriticimen¬
suram uobis in nomine dnĩ dacmus quoti¬
ens il luminati donogratiae spiritalis
secundũ regulam uere fidei disputamus:
et eandem triticimen surã ꝑ dominicos dis¬
pensatores accipitis cum cotidie ꝑdĩ famu¬
los uerbum ueritatis auditis : deipsa nunc

Expanded text:
existimet neglectoque militiae spiritalis offiexistimet neglectoque militiae spiritalis officio, servus piger infideliter imprudenterque dormitet, ipse beatus apostolus episcopus quoque dispensatores esse ostendens, ait: Oportet episcopum sine crimine esse sicut Dei dispensatorem . Servi ergo patrisfaDomini sumus, mensuram tritici quam vobis erogemus accepimus. Quae vero sit ista mensura tritici si quaeramus, ipsam quoque nobis beatus Paulus apostolus ostendit dicens: Unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei . Quam ergo mensPaulus appellat: ut agnoscamus non aliud esse spiritale triticum quam Christianae fidei venerabile sacramentum. Hujus tritici mensuram vobis in nomine Domini damus, quoties illuminati dono gratiae spiritalis, secundum regulam verae fidei disputamus; et eamdem tritici mensuram per dominicos dispensatores accipitis, cum quotidie per Dei famulos verbum veritatis auditis. De ipsa nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dñs fr̃s xp̃ssine dubio qui suis discipulis
Ait : uosuocatis me magist̃ et dñe : et bene
dicitis : sũ et enĩ quȩ ẽ etiã huius dñi fami¬
lia  nimirũ illa ẽ quã ipse dñs demanu
inimi. redemit et suo domino mancipa¬
uit haec autem familia scã ẽ ecclesia
catholica q̃ ꝑ orbem terrae copiosa fer¬
tilitacte diffundit᷑ : etredẽptã se p̃tiososui
dñĩ sanguine gloriatur: filius enĩ homi¬
nis sicut ipseait uenit non minis trari
sedministrare et dare animã suã redẽp¬
onẽ ꝓmultis ipse ẽ etam pastorbonus
quianimã suã posuit ꝓouib: suis grex
ergo boni pastoris ipsa ẽ familia re¬
dẽptoris dispensator uero qui sit qũe
oportet eẽ fidelẽ pariter et prudentẽ.
paulus nobis ostendat apłs quidesesuisq:
sociis loquens ait sic nos existim eclio¬
mout ministros xp̃iet dispensatores
mrsteriorũ dĩ . hiciam q̃ ritur int̃dis¬
pensatores ut fidelisquis inueniatur : nequis
autẽ nrm̃ solo sapłos dispensatores factos

Expanded text:
ipulis ait: Vos vocatis me Magister et Domine; et bene dicitis: sum etenim . Quae est etiam hujus Domini familia? Nimirum illa est quam ipse Dominus de manu inimici redemit, et suo dominio mancipavit. Haec autem familia sancta est Ecclesia catholica, quae per orbem terrae copiosa fertilitate diffunditur, et redemptam se pretioso sui Domini sanguine gloriatur. Filius enim hominis, sicut ipse ait, venit non ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis . Ipse est etiam Pastor bonus qui animam suam posuit pro ovibus suis. Grex ergo boni Pastoris ipsa est familia Redemptoris. Dispensator vero quis sit, quem oportet esse fidelem pariter et prudentem, Paulus nobis ostendit apostolus, qui de se suisque sociis loquens ait: Sic nos existimet hout ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei. Hic jam quaeritur inter dispenautem nostrum solos apostolos dispensatores factos
Abbreviated transcription (Latin):
quid quia paucis donatur ista ꝑfectio ꝓpter¬
eadebent eẽ pessimi quicũq: in bono non¬
dum possunt eẽ ꝑfecti : Numquid prop¬
terea xp̃ianus debetuitio rapacitatis
insis tere quia forte namdũ potest om̃s
ressuas pauperibus erogare : aut ideo
debetaliena concupiscere. quia propria
nec dumpotest omnino contempnere :
Ab sit hoc frs ab omnibus xp̃iani is auertat
hoc ds̃ afidelibus suis : a płsenim ueraciter
dicit : quianeq: auari neq: rapaces. re¬
gnũ dĩ possidebunt : mani festũ ẽ autẽ quia
omnes quia regnodĩ alien abuntur: inaet̃¬
no igne cudiabo lo eiusq angelis damna¬
buntur : pro inde dilectissimi siñ om̃s poss
implere qđ dñs ait uendite que possidetis
uoluntas : omnibus facile sinon adsi
dira cupiditas : omnibus salubre : si fer¬
ueat caritas : cunctis ergo debext ẽe com¬
mune : ut omnibus donetur aeterna felici¬
tas: quiergo tantã uirtutẽ accepit᷑ : ut om̃a

Expanded text:
quid quia paucis donatur ista perfectio, propterquid quia paucis donatur ista perfectio, propterea debent esse pessimi quicunque in bono nondum possunt esse perfecti? Nunquid propterea Christianus debet vitio rapacitatis insistere, quia forte nondum potest omnes res suas pauperibus erogare? Aut ideo debet aliena concupiscere, quia propria necdum potest omnino contemnere? Absit hoc, fratres, ab omnibus Christianis; avertat hoc Deus a fidelibus suis. Apostolus enim veraciter dicit quia neque avari, neque rapaces, regnum Dei possidebunt . Manifestum est autem quia omnes quia a regno Dei 549 alienabuntur, in aeterno igne cum diabolo ejusque angelis damnabuntur. 7. Proinde, dilectissimi, si non omnes possunt implere quod Dominus ait, Vendite quae possidetis voluntas; omnibus facile, si non adsit dira cupiditas; omnibus salubre, si ferveat caritas: cunctis ergo debet esse commune ut omnibus donetur aeterna felicitas. Qui ergo tantam virtutem accipit a Domino ut omnia
Abbreviated transcription (Latin):
multũ meuenda nobis ẽ fr̃s illa sententia cõ¬
minantis quadicit᷑ omnis arbor quȩ non facit
fructum bonũ ex cidetur et inignẽ mittetur :
deri et siuidicium sinemisericordia eritill
qui n on fecit miseri cordiã quale iuidicium
erit illi qui fecerit rcpinã : Timecemus ergo
fr̃s timeamus actus nr̃os o boediens xp̃o uen¬
dat quae possidet et a el pͣ mosinã det : ut de
terra coradeccelũ leuet ut a uaritiam calcet:
ut ad ꝑfectionis culmento tamentis intentio¬
ne festinet ut non sit sollicitus qua e suntmun¬
di sed que d ñi : ut mundum sibicruci fixum
habeat seque mundo crucifixum ex hibeat:
ut sit omnino pauꝑ in scło et diues in xp̃o:
quis ignorat boni huius magnitudinem
uidemus autemno n omnib: uendendccrum
rerũ suarũ in eẽ uirtutẽ : unusquisq: enim p¬
alius autem sic :eccehoc tã magnũ bonũ im¬
plere paucipos sunt : multi non possunt : nũ¬

Expanded text:
Multum metuenda nobis est, fratres, illa sententia comMultum metuenda nobis est, fratres, illa sententia comminantis, qua dicitur: Omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur, et in ignem mittetur . derit? Et si judicium sine misericordia erit illi qui non fecit misericordiam , quale judicium erit illi qui fecerit et rapinam? Timeamus ergo, fratres, timeamus actus nostros. Obediens Christo vendat quae possidet et eleemosynam det, ut de terra cor ad coelum levet, ut avaritiam calcet, ut ad perfectionis culmen tota mentis intentione festinet, ut non sit sollicitus quae sunt mundi, sed quae sunt Domini ; ut mundum sibi crucifixum habeat, seque mundo crucifixum exhibeat; ut sit omnino pauper in saeculo et dives in Christo. Quis ignoret boni hujus magnitudinem? 6. Videmus autem, non omnibus vendendarum rerum suarum inesse virtutem. Unusquisque enim palius autem sic . Ecce hoc tam magnum bonum implere pauci possunt, multi non possunt. Nun
Abbreviated transcription (Latin):
congruũ ua l de cõmodũ et maximex̃pianis
omnibus appetendũ ut unusquisq deficere
non de lectet᷑ in peius. sed om̃spficere studea¬
mus inmelius : Arbores sumus fr̃s inagro do¬
mico constitutȩ : ds̃ ẽ aut̃ nost̃ agricola: illenos
cõpluit: ille colit: ipse fecunditatem donat:
ipse fructi fican digratiã subministrat : Pluuia
dĩ sermoscãe p̃dicationis cultura dĩ ẽ infusio¬
uuil gratiae spiritaclis : dsigitur p̃cepto nos cõ¬
pluit : adiutorio colit :dũ cõpluit. au¬
fert a nobis ignorantiae siccitatẽ dũ colitbe¬
neuiuendo condonat ubertatẽ : dũ conplu¬
it. terrã nr̃i cordis irrigat . dumuero colit de
ipsa terra spinas et tribulos mundanȩ cupi¬
ditactis extirpat: debemus itaq fecunda¬
ri caelestibus pluuis debemus item con¬
grua fructificatione manibus superni re¬
spondere cultoris etͥñ poss̃ om̃s arbores
Aequales fructus afferre. nulla tamen
debet inagro dominico sterilis ꝑmanere:

Expanded text:
congruum, valde commodum, et maxime Christianis omnibus appetendum, ut unusquisque deficere non delectetur in pejus, sed omnes proficere studeamus in melius. 4. Arbores sumus, fratres, in agro dominico constitutae. Deus est autem noster agricola: ille nos compluit, ille colit, ipse fecunditatem donat, ipse fructificandi gratiam subministrat. Pluvia sermo sanctae praedicationis, cultura Dei est infusio gratiae spiritalis. Deus igitur praecepto nos compluit, adjutorio colit. Dum compluit, aufert a nobis ignorantiae siccitatem; dum colit, bene vivendi condonat ubertatem; dum pluit, terram nostri cordis irrigat; dum vero colit, de ipsa terra spinas et tribulos mundanae cupiditatis exstirpat. Debemus itaque fecundari coelestibus pluviis, debemus congrua fructificatione manibus superni respondere cultoris. Et si non possunt omnes arbores aequales fructus afferre, nulla tamen debet in agro dominico sterilis permanere.
Abbreviated transcription (Latin):
lutem consulit᷑ uni uersis. quos dñs sal¬
uare dignat᷑ Ibi ẽ qđ omni a etati con¬
gruat : ibi qđ omni ꝓfessioni conueniat :
Ibi audimus p̃cepta q̃ faciamus ibico¬
gnoscimus p̃mia quaes peremus : Ibi ẽius¬
sio q̃ nos ꝑ litterã doceat. etinstruat ad sci¬
entiam ibi ꝓmissio q ꝑgratiã trahat et ꝑ¬
ducat ad gloriã seruorũ igitur quos po¬
pulo suo p̃posuit dñs specia leuo lens of¬
ficid̃ de monstrareait qđ ex euangelio
modo audiuimus : quis putas. ẽ fidelis dis¬
pensator et prudens quẽ constituit dñs su
ꝑfamiliã suã. Vt detillis in tẽpore tritici

Expanded text:
lutem consulitur universis quos Dominus sallutem consulitur universis quos Dominus salvare dignatur; ibi est quod omni aetati congruat, ibi quod omni professioni conveniat; ibi audimus praecepta quae faciamus, ibi cognoscimus praemia quae speremus; ibi est jussio quae nos per litteram doceat et instruat ad scientiam; ibi promissio quae per gratiam trahat et perducat ad gloriam. 547 2. Servorum igitur, quos populo suo praeposuit, Dominus speciale volens officium demonstrare, ait, quod ex Evangelio modo audivimus: Quis putas est fidelis dispensator et prudens, quem constituit Dominus supra familiam suam, ut det illis in te
Abbreviated transcription (Latin):
mus omnes non solũ studiose
uerũ etiã sapient̃ audire c̃ui
nos o portet humilit̃ acde¬
lectebilit̃ oboedire. moderationis suae
tenen subiq tẽperiem ut nec ouib: desint
pabula nec pastoribus alimenta quaedã
specia lit̃ solis p̃cipit nobis quaedã uero
generc lit̃ et nobis etuobis : Nobis nãq: idẽ
seruis quos pat̃ ille familias rerũ omnium
dñs ad hoc in sua magna domo constituit.
ut populo eius uerbum gratiae minis tremis
specialiter iniungit᷑ scãe p̃dicationis offi¬
cium: generclit̃ uero et nobis et uobis salu¬
tacris indicitur oboedientia mandatorũ
inquibus denuo mandatis tã quã ditis simis
ferculis. siccȩlestium deliciarũ copia spi¬
ritalis exuberat : ut in uerbo dĩ abundec
qđ ꝑ fectus comedat abundet etiã qđ par¬
uulus sugat: Ibi ẽ enĩ simul et lacteus po¬
tus quotenera sidelium nutriatur infan¬
tia et solidus cibus quorobusta perfe¬
ctorũ iuuentus spiritalia scãe uirtutis
accipiat incrementa: Ibi prorsus adsa Vs¬

Expanded text:
studiose, verum etiam sapienter audire, cui nos oportet humiliter ac delectabiliter obedire, moderationis suae tenens ubique temperiem, ut nec ovibus desint pabula, nec pastoribus alimenta, quaedam specialiter solis praecipit nobis, quaedam vero generaliter et nobis et vobis. Nobis namque, id est servis quos pater ille familias, rerum omnium dominus, ad hoc in sua magna domo constituit, ut populo ejus verbum gratiae ministremus, specialiter injungitur sanctae praedicationis officium: generaliter vero nobis et vobis, salutaris indicitur obedientia mandatorum. In quibus denuo mandatis, tanquam ditissimis ferculis, sic coelestium deliciarum copia spiritalis exuberat, ut in verbo Dei abundet quod perfectus comedat, abundet etiam quod parvulus sugat. Ibi est enim simul et lacteus potus, quo tenera fidelium nutriatur infantia, et solidus cibus, quo robusta perfectorum juventus spiritalia sanctae virtutis accipiat incrementa. Ibi prorsus ad sa
Abbreviated transcription (Latin):
autunũ aũ diet. et colterũ. cantẽp̃net :
non potestis dõ seruire : et mã monae :
Audiebant autem haec om̃a pharisei
quierant auarii ec deride bant illum :
totum huius parabolȩ textũ posuuut
non nobis intellectum aliunde quace¬
ramus et in parabola certas nitamur
inuenire ꝑsonas sed int̃p̃temur eã qua¬
si parabolã hoc ẽ simili tudinẽ quae
ritatis ẽ: siergo dispensator iniqui

Expanded text:
aut unum audiet et alterum contemnet. aut unum audiet et alterum contemnet. non potestis deo seruire et mamonae. audiebant autem haec omnia pharisaei, qui erant auari, et subsannabant illum. totum parabolae huius textum posui, ut non nobis intellegentiam aliunde quaeramus et in parabola certas nitamur inuenire personas, sed interpretemur eam quasi parabolam, hoc est similitudinem, quae ueritatis est. si ergo dispensator iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
leo mendicare erubesco: scio quid faciã
ut quando sublatamihi fuerit dispen¬
satio recipiant me indomus suas : uoca uit¬
itaq: singulos debitores domini sui
et dixit primo quantũ debes domͥno
meo : quidixit: Centũ cados oler ait ill:
accipecautionem tuã et sedens cito scri¬
be quinquaginta: deindeadalium lo¬
cutus ẽ : Tuautem quantum debes: at il
le res ponditcentũ cbros triacrdic̃ ei:
tollecautionem tuã et scribeo ctoginta
Et lecudec uit dñs uilicũ siue dispensa¬
torẽ iniquitatis qđ prudent̃ fecerit
quia filii sȩculi huius prudentiores suñ.¬
filiis lucis in generationesua: et ego uobis
dico : facite uobis amicos deiniquomã mo¬
na ut cũ defeceritis. recipiant uosinaet̃¬
nata bernacula : qui fidelis ẽ in paruo.
et inmultis fidelis ẽ: qui in minimo ini¬
quus et in multis iniquus ẽ : siergo in ini¬
quo mammona fideles non fuistis qđ
enimunũ habet odio et alterũ diliget

Expanded text:
leo, mendicare erubesco. scio, quid faciam, leo, mendicare erubesco. scio, quid faciam, ut, quando sublata mihi fuerit dispensatio, suscipiant me in domos suas. uocauitque singulos debitorum domini sui et dixit primo: quantum debes domino meo? qui dixit ei: centum batos olei. ait illi: tolle cautionem tuam et sedens cito scribe quinquaginta. deinde ad alium locutus est: tu autem quale respondit: Centum coros tritici. Dixitque ei: Tolle cautionem tuam, et scribe octoginta. et laudauit dominus uilicum siue dispensatorem iniquitatis, quod prudenter fecerit: quia filii saeculi huius prudentiores sunt-filiis lucis in generatione sua. et ego dico uobis: facite uobis amicos de iniquo mamona, ut, quando defecerit, recipiant uos in aeterna tabernacula. qui fidelis est in paruo, et in multis fidelis est et, qui in minimo iniquus est, et in multis iniquus erit. si ergo in iniquo mamona fideles non fuistis, quod enim unum habebit odio et alterum diliget
Abbreviated transcription (Latin):
haud dubiũ quinparabolã sicut prius
adscribas et phariseos: quaa parabo¬
la ad clementiã discipulos hortacretur
et aliis uerbis diceret dimittite et dimit¬
tecuobis ut & in oratione dominica libera
fronte poscatis : dimitte nobis debita nr̃a
sicut et nos dimittimus debitoribus nr̃is
quae ẽ. ergo parabola adclementiã di¬
scipulos ꝓuocantis. homo quidã erat diues
qui habebat uilicũ siuedis pensatorem:
hoc autem : i conomos significat :uilicus
Autem propriae uillȩ gubernatom est:
Vnde et auilla uilicus nomen accepit:
i cõnomos autem tã pecuniae quã frugũ
et omnium quae dominus possidet
dispensator est unde et iconomicus xeno¬
fontis pulcerrimus liber ẽ qui nongu
bernationem uillae. sed dis pensatio¬
nem uniuersȩ domus. tullio int̃ p̃tan¬
tesignificat : Isteigitur dispensator
Accusatus ẽ ad dominum suũ quod dis¬
si paret substantiam eius : quouo catodi¬
xit: quid hoc audio dete : redderatio
a medis pensationem  fodere non ua¬

Expanded text:
haud dubium, quin \'parabolam\'—, sicut prius ad scribas et pharisaeos, qua parabola ad clementiam discipulos hortaretur et aliis uerbis diceret: dimittite et dimittetur uobis, ut in oratione dominica libera fronte poscatis: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. quae est ergo parabola ad clementiam discipulos prouocantis? homo quidam erat diues, qui habebat uilic u m siue dispensatorem; hoc enim olxovo/xog significat. uilicus autem proprie uillae gubernator est, unde et a uilla \'uilicus\' nomen accepit. olxovofioo, autem tam pecuniae quam frugum et omnium, quae dominus possidet, dispensator est. unde et Olxovojnixog Xenofontis pulcherrimus liber est, qui non bernationem uillae, sed dispensationem uniuersae domus Tullio interpretante significat. iste igitur dispensator accusatus est ad dominum suum, quod dissipasset substantiam eius. quo uocato dixit: quid hoc audio de t e ? redde rata me dispensationem? fodere non ua
Abbreviated transcription (Latin):
et p̃dicationẽ euangelii om̃s affectus con¬
tempserint atq: diuitias et sȩculiuo lupta¬
tes. isticentuplum recipient et uitã a et̃ nã

Expanded text:
et praedicationem Evangelii, omnes affectus contempserint, atque divitias et saeculi voluptates: isti centuplum recipient, et vitam aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
me qđ ꝓprixe a postolorũ ẽ atq credentiũ
in regeneratione cũ sederit filius hominis
in sede maies tactis suae: quando ex mor¬
tuis decorruptione resurgent in corru¬
pti. sedebitis et uos insoliisiudi cantium
condemnantes duo decimtribus isNł
quia uob̵credentibus illi credere noluer̃:
et omnis quireli quit domũ uł fr̃s. autsorores X
Aut patrem aut matrem aut uxorẽ aut filios

Expanded text:
rie apostolorum est atque credentium. In regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, quando ex mortuis de corruptione resurgent incorrupti, sedebitis et vos in soliis judicantium, condemnantes duodecim tribus Israel: quia vobis credentibus, illi credere noluerunt. Et omnis qui reliquerit domum, vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, au
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ patipulũ sed uirtutis ꝓpositũ: ⁊otaigit᷑
uita xp̃iani homines si secđ euangeliũ uiuat
crux ẽ atq martrrium : sed hoc ẽ qđ in nob̵
difficilere peritur ut om̃s actus nr̃i secđ¬
eu angeliũ dirigant᷑ : Atq ideo quotiens cũq
uo luptactibus uolutamur crucem saluatoris
A mittimus : Xp̃s enimẽ castitas. paxueri¬
tas mansuecudo quomodo ergo potes castitac¬
tites timonium ꝑhibere corruptus Aut quo¬
modo potest pacẽ p̃dicare. cuius animus sẽ ꝑ
in lite .ẽ quo pacto etiam ueritatẽ mendax seqͥt᷑¬
Aut mansuetudinẽ qualit̃ seruabit in cstans
quomodo in quã possumus admartrrii gloriã
ꝑꝓuenire cumdicat dns. Nolite possidere
Nolite inquit possidere aurũ : hoc aurum
habentib dicit : undesi habenuib aurũ possiderẽ
ꝓhibet ñ habentiũ cupiditatẽ quapoena con¬
dẽ nat et si qui propria retinent an imitte¬
re iubent᷑ : Illi quialiena diripiun quã grauit̃

Expanded text:
e virtutisque propositum. Tota igitur vita Christiani hominis, si secundum Evangelium vivat, crux est atque martyrium. Sed hoc est, quod in nobis difficile reperitur, ut omnes actus nostri secundum Evangelium dirigantur; atque ideo, quotiescunque voluptatibus volutamur, crucem Salvatoris amittimus. Christus enim est castitas, pax, veritas, mansuetudo. Quomodo ergo potest castitati testimonium perhibere corruptus? Aut quomodo potest pacem praedicare, cujus animus semper in lite est? Quo pacto etiam veritatem, aut mansuetudinem qualiter servabit inconstans? Quomodo, inquam, possumus ad martyrii gloriam pervenire, cum dicat Dominus: Nolite possidere Nolite possidere aurum . Hoc autem habentibus dicit; unde si habentibus aurum possidere prohibet, non habentium cupiditatem quae poena condemnat? Et si qui propria retinent amittere jubentur, illi qui aliena diripiunt quam graviter