comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bracchii cu tremor qr brachiũ erat spoliatu
bona ꝑte tanis solide et firme q ut audisti un
demon extirpauãt sibi unu lacertu quan delli
fuoro un poco rapaciati .i. repacifichati quietah
erga illus incuius destructiõ qui rauerant
õs Chie cului da cui di cħ facesti mala partita
q̃ esse hic inter istos per uenire ad ꝓda .i. ad ex¬
tremitatẽ picis uix st̾ra. ⁊ subdit responsiõe
Ciampoli ad quesita ꝗ specificat ꝗ fui̾t ille sardi.
Ad cuiꝰ cognitione est sciend̃ ꝙ iste fr̾ Somita de
quo fit hic m̃tio fuit uicanius et locu tenẽs Indi¬

Expanded text:
brachii cum tremore, quia brachium erat spoliatum bona parte carnis solidae infirmae, quia, ut audisti, unus daemon extirpaverat sibi unum lacertum, quand'elli foro un poco rappaciati, idest repacificati, requietati erga illum, in cuius destructionem coniuraverant omnes, chi fu colui, da cui di' che facesti mala partita?quam esse hic inter istos, per venire a proda; idest, ad extremitatem picis iuxta terram. Et subdit responsionem Ciampoli ad quaesita, qui specificat quis fuerit ille sardus. Ad cuius cognitionem est sciendum, quod iste frater Gomita, de quo fit hic mentio, fuit vicarius et locu
Abbreviated transcription (Latin):
onerid. Et io .o. ego bantes respondi
litoi ragionamenti .i. tua ratiocinia uera
mi son si certi et prendon si mia fede
qi totam fidem prebeo dictis tuis cħ lialtti
dtã mortua et uana respecta tuoꝵ Seq
satis dcũ est de Mantua inc̃ reuertamũ
ad mã ppriam et prinipalem duunatoꝵ¬
l dimi Ista est quarta ꝑo gñalis in qua
auctor regreditur ad m̃ãz pptia diurnator
et noĩai aliquos diumnatorea gretos et
latinos antiquos et modernos/. Et pͥmo
oñdit se auidum ad audiendũ aliqo de aliis
dicit gͦ Ma dĩmi de la gente cħ ꝑͥcede .i
quȩ seꝗtur alios diuinatores de ꝗb dru
est supra. se tu ne uedi alcun degnõ di nota
q d. uelle dicere de om̃ib uł de pluribus
ess ĩutile et ĩpossibile tot sunt Iceo dicas
tm de quibidam pautis notabilioribus cħ
la mente mia solam̃te refede .i. refert se

Expanded text:
o, scilicet ego Dantes respondi, i toi argomenti, idest tua ratiocinia vera, mi son sì certi e prendon sì mia fede, quia totam fidem praebeo dictis tuis, che gli aldicta mortua et vana respectu tuorum. Sed satis dictum est de Mantua; nunc revertamur ad materiam propriam et principalem divinato dimme. Ista est quarta pars generalis, in qua nunc autor regreditur ad materiam primam divinatorum; et nominat aliquos divinatores graecos et latinos, antiquos et modernos, et primo ostendit se avidum ad audiendum aliquid de aliis. Dicit ergo: ma dimme de la gente che procede, idest quae sequitur alios divinatores, de quibus dictum est supra, se tu ne vidi alcun digno di nota, quasi dicat: velle dicere de omnibus vel de pluribus esset inutile et impossibile, tot sunt; ideo dicas tantum de quibusdam paucis notabilioribus, che la mente mia solamente rifede, idest refert se
Abbreviated transcription (Latin):
el consine .I. oricentem dambo due li emispeti
hoc dicit qr sol et luna uidetur tanget̃ mar
qñ facit occasum socto sibilia. qr sibilia e mag
u pluta disceret er notit a plutibi expietia
magistra. Sic dicit ualeri de pictagora et pla¬
tone ꝙ tam oni prrogrinas sunt et tam mita
pe egemando didcerunt Et forte hoc dicit
qlũna pena redq om̃io opa meliora. Et¬

Expanded text:
il confine, idest horizontem, d'ambedue li emisperiihoc dicit quia sol et luna videtur tangere mare quando facit occasum, sotto Sibilia, quia Sibilia est ut plura disceret et nosceret et a pluribus, experientia magistra, sicut dicit Valerius de Pithagora et Platone qui tamdiu peregrinati sunt, et tam multa peregrinando didicerunt; et forte hoc dicit, quia luna plena red
Abbreviated transcription (Latin):
au et offitialiũ quon aliꝗ iueni¬
unt sepe beractarii aquoz fraudibi nõ põt
ibi cane et iustus dñs qualis fuit ip̃e augu¬
stus un bocditianꝰ pbissim ipator dicebat
dnꝰ sanitus optimus u nditur imperelor

Expanded text:
fficialium, quorum aliqui inveniuntur saepe baratarii, a quorum fraudibus non potest sibi cavere etiam iustus dominus qualis fuit ipse Augustus. Unde Dioclitianus probissimus imperator dicebat: bonus, sanctus, optimus venditur imperator.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ d uhil Satio e potuit adułliu et porate
tuz tota elõ quentia sua ꝙ eugdat amanib
nt̃is certe lacerabitud et sbme gran
dictio et est uẽrbu et debet legi istalca
doce exaltatat ad terrorem. Aliq m̃ texi¬

Expanded text:
 nihil; satis enim poterit adulari et perorare cum tota eloquentia sua quod evadat a manibus nostris, certe lacerabitur et submergetudictio et est verbum, et debet legi ista litera voce exaltata ad terrorem. Aliqui t
Abbreviated transcription (Latin):
spo p̃cipitatus mecsit st sopice t torno ol
uoleo su .i. supra qua. En in hoc recte tangit
actu natantis ꝗ deiectꝰ ĩ paqua tadit i¬
Et tangit quõ demones hũint se io istur i moo
q̃tum ad uetbia. un dicit ma idemon ħ huucan
tope icho del ponte .i. ꝗ stabant conoꝑti so ponte
qi semꝑ in occulto faciunt baractaras eono
qui nõ ha loco el sancto uolto q d. hic nõ es op

Expanded text:
praecipitatus mersit se sub picem, e tornò col volto su, idest supra aquam. Et in hoc recte tangit actum natantis, qui deiectus in aquam cadit t tangit quomodo daemones habuerint se ad istum primo quantum ad verba; unde dicit: ma i dimon ch'avian coperchio del ponte, idest, qui stabant cooperti sub ponte, quia semper in occulto faciunt baratarias, gridaro: qui non ha loco il santo volto; quasi dicat: hic non
Abbreviated transcription (Latin):
rat aĩal iugulattm nigrũ ad matellu ad
excoriandum et uendendu ip̃m. Nunc cõ
et superbo .i. altu rectum con anbo lanche
intellige ꝙ anche petratoris firmabantur
suꝑ spatula lemonis. et quei . a demon.
tenea ghermito el nerbo de pes. sicut rec

Expanded text:
at animal iugulatum nigrum ad macellum ad excoriandum et vendendum ipsum. 34-36 e superbo, idest altus rectus, con ambo l'anche, intellige quod anchae peccatoris firmabantur super spatula daemonis, e quei, scilicet daemon, tenea ghermito il nerbo de' piè, sicut rec
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc ĩ tegru colit᷑ ibi cum magna uenãtio
na habet egregios baractatores ĩ cõĩ licet
hãt coĩt legales mercatores. fingit gͦ
auͦ ꝙ iste portatus a demont erat unus
p̃aipulis offitial ex illis. Ergo de mon por tãs
istu dicit aliis mectetel socto .i. so pice
ad tequendu ano torneto per anche .i
ut uadas pr̃o aliis ainçianis offitialun ad

Expanded text:
adhuc integrum colitur ibi cum magna venerationa habet egregios baratatores in communi, licet habeat communiter legales, mercatores. Fingit ergo autor quod iste portatus a daemone erat unus praecipuus officialis ex illis. Ergo daemon praesentans istum, dicit aliis: mettetel sotto, idest sub picem ad coquendum, ch'io torni per anche, idest ut vadam pro aliis antianis et offi
Abbreviated transcription (Latin):
Construe sic lr̃a que est ualde intricata
Ille diabolus dixẽ del nr̃o ponte .i. stans m
ponte ꝗnto in quo nos tramus que au. appel¬
lat nostru qr tunt stalant ibi ad ꝯside ratiõe
istius baractarie ubi hẽbant locu. Et erta
quid dixit O male branche. uocabat iste dia¬
bolus alios ꝗ erant insexius ut traderet
eis istu sp̃m puniendu sub pice et io clam¬
ut illis qui ꝑueniunt ad manꝰ eoꝵ. Et
ꝑtitularis tu qr logtir ĩ plurali cu dicit
mectetilo socto simiti diat paulo ĩfra ma
idemonii. tum qr sequẽtur ꝙ demones
istius bulgis eẽnt plires uñ uidebis ꝙ in

Expanded text:
Construe sic literam, quae est valde intricata: ille diabolus: disse del nostro ponte, idest stans in ponte quinto in quo nos eramus, quem autor appellat nostrum, quia tunc stabant ibi ad considerationem istius baratariae, et ibi habebant locum. Et ecce quod dixit: o Malebranche, vocabat iste diabolus alios qui erant inferius, ut traderet eis istum spiritum ponendum sub picem, et ideo clamvae illis qui perveniunt ad manus eorum. Et particularis, tum quia loquitur in plurali cum dicit: mettetel sotto, similiter dicit paulo infra, ma i demonii, tum quia sequeretur quod daemones istius bulgiae essent plures; unde videbis quod in
Abbreviated transcription (Latin):
optimu exemplu ĩ cutia pp᷑.Pix bulliens
in arsenatu est baractatia que feruet ĩ ta
biractarii laborant et ꝑcurant sibi gr̃am
ꝯͣpu ñ post ꝓspere nauitare ut sic postea
adueniẽte uere ꝓspecitatis hãnt eor ligna
bñ firmata et fortia q̃ os impetus undaꝵ sur¬
gentiu ⁊ sic marsenatu sunt tot et tos uaĩa
oꝑa et exticitia hõius. Ita inrurcia tam multa
tam diusa studia et offitia hõn ꝗ om̃s ĩ gradu
suo st̾ solliciti ad baractandus aligo a magno
magr̃o usq ad mimu me ⁊cennariũ.Ideo bn
fingit ał ꝙ aliꝗs facit lignu nouu quia
aliga de nouo cu magna arte pcurat intrar̃
cur̾ia et hr̃e aliqe̾ bonũ offitiu cu quo possit
nauicar. Alius uõ nititur refice et repar̃
ligñ uitas qd̾ hẽt plures rimas et foramiã
ꝑforatu in quoꝵ scõpulos incidit .s. in in
aluis multis modia se regẽre et pallia t̃ nitit¬
ne rempestas aliqua uia intret nauu suam
et faciat naustague cuy amissiõt er̃is ⁊ pt

Expanded text:
optimum exemplum in curia papae. Pix bulliens in arsenatu est barataria quae fervet in ea baratarii laboranunt prospere navigare, ut sic postea, adveniente vere prosperitatis, habeant eorum ligna bene firmata et fortia contra omnes impetus undarum insurgentium. Et sicut in arsenatu sunt tot tam varia opera et exercitia hominum, ita in curia tam multa et tam diversa studia et officia hominum, qui omnes in gradu suo sunt solliciti ad baratandum aliquid a magno magistro usque ad minimum mercenarium; ideo bene fingit autor quod aliquis facit lignum novum, quia aliquis de novo cum magna arte procurat intrare curiam, et habere aliquod bonum officium cum quo possit navigare; alius vero nititur reficere et reparare lignum vetus, quod habet plures rimas et foramina orum, in quorum scopulos incidit, scilicet aliis multis modis nititur se tegere et palliare, ne tempestas aliqua via intret navim suam, et faciat naufragium cum amissione aeris et
Abbreviated transcription (Latin):
hostes ormatos quib fetetant malta dana
tuñtes pacta puari ita isti ꝓmissa sibn ipuni¬
tate eblnt int demones armatos quibus
fecrrant magna daña sicut sepe dictam e
m isto inferno tum̃tes imissa fuaq sibi⁊
Et ficut illi famuli ecant paua in trre
inter tot hostes Ita ip̃i ex ant tm̃ duo ĩ hiemes
int̾. ⁊ demones armatos uncia uncrnis
unguil et dentib. Et sicut illi famuli tra¬
suitet illesi et ĩ tacti quis tm̃ timerent
o hn et piculu magnũ in quo fuat di
so macrostai ton tacta la pecsona longol mio

Expanded text:
hostes armatos, quibus fecerant magna damna, timentes pacta servari, ita isti, promissa sibi impunitate, ibant inter daemones armatos, quibus fecerant magna damna, sicut saepe dictum est in isto inferno, timentes promissa servari sibi; et sicut illi famuli erant pauci inermes inter tot hostes, ita ipsi erant tantum duo inermes inter decem daemones armatos uncis, uncinis, unguibus et dentibus; et sicut illi famuli transiverunt illaesi et intacti quamvis tantum timerent, is et periculum magnum in quo fuit, dicens: Io m'accostai con tutta la persona lungo il mio
Abbreviated transcription (Latin):
loco n sum praticus ca talib nͨ scio quid
itam. Et ueꝵ erat qr au. in mccc nõ
uiderat ad hut curias magnas qr nõ suat
pulsus sicut postea uidit et didicit E
chira nõ bona. Im̃o mala qr uioebantur
uano i raffi ꝗ me feriẽdu et dicea lun
se ĩ spm̃a de isto t̃pre. Ita recte dicũt barat¬
tatii. ⁊ si nõ ore saltem corded et rispon
ibi unde dicebant fa cħ glilactochi .i. fac
ꝙ ru affigias eu et attaches eu ibi ĩ grop¬
pone Ita ꝙ sentiat ad uiuu Ita ꝙ si ẽ uiuus
quat ali quid de puo uł de pelle Salte op
adulari eis et supplicar qd̾ honesto ualde est

Expanded text:
loco, nec sum praticus cum talibus, nec scio quid agam: et verum erat, quia autor in MCCC non viderat adhuc curias magnas, quia non fuerat expulsus, sicut postea vidit et didicit; qch'era non bona, imo mala, quia videbantur van i raffi, contra me feriendum, e dicea l'un se in spinam de isto tempore? ita recte dicunt baratarii, et si non ore, saltem corde, e responde eum ibi, unde dicebant, fa' che li accocchi, idest fac quod affigas eum et attaches eum ibi in grepone, ita quod sentiat ad vivum, ita quod si est vivus quat aliquid de pilo vel de pelle; saltem oportet adulari eis, et supplicare, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
uindi. hic au aescribit prna adulatorũ
qũli. Ad cuẽ intelligenti est notandũ
sbmesi in unauille scertoris bullientis e
uo̾ ꝗ fuit rigidus ut Cato amator honesta
stercore aut purgãs lat̾nas est ita fastidi¬
endus et fetidꝰ sicut adulator uñ ista uall
est max᷑ plena mẽtͥcib et Ioculatorib qui
max ͤ student adulatõi de qua uiuunt
S auͣ ꝯdigne soluit eis . di Quindi.s

Expanded text:
uindi. Hic autor describit poenam adulatorum in generali. Ad cuius intelligentiam est notandum quod submersi in una valle stercoris bullientis, evero, qui fuit rigidus, ut Cato amator honestatis, stercore, aut purgans latrinas est ita fastidiendus et foetidus sicut adulator; unde ista vallis est maxime plena meretricibus et ioculatoribus, qui maxime student adulationi de qua vivunt. Sed autor condigne solvit eis, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
et purã hic prx nigua et obstuta: Ibs natatu
ad solatiũ hit ad sũpliciũ Iorẽ aquarectas
fuigida in qua iuuenes pelauantur tpee tala¬
ris hnc pix fetida et talida inqua iss m ar
coquũtur. Ior natatur ueluntarie hic cohatte
Ibi ad hora hic ꝑpetuo. Et minantꝰ sibi frio¬
ra dicentes peronõ far souerchio sopra le
pegola ÷ nõ uenias supra picez se tu no uoide
nostes raffi. Et hie .no ꝙ auor dat arma co¬
uenientia istis .s. oncos et uncinos qr semo
st armat et p̃pati ad rapiendus et trahẽ dto¬

Expanded text:
, pura; hic pix nigra et obscura; ibi natatur ad solatium, hic ad supplicium; ibi est aqua recens frigida in qua iuvenes relevantur tempore caloris, hic pix foetida, calida, in qua isti in ardore coquuntur; ibi natatur voluntarie, hic coacte; ibi ad horam, hic perpetuo. Et minantur sibi peiora, dicentes: però non star soperchio sopra la pegola, idest non venias supra picem, se tu non vuoi di nostri graffi. Et hic nota, quod autor dat arma convenientia istis, scilicet uncos et uncinos, quia semper sunt armati et parati ad rapiendum et trahend
Abbreviated transcription (Latin):
tis quando ristemo.i. firmanimꝰ nos ibi qr
Ut uioere potes qĩ emꝑ de medio pentis respit
penas omis bulgit qr losus est magis idontus
ad spertandu uñ dict per oeder laltra fessura
di male bolge. In ꝗnta ualle rauatam et glaltͥ
pianti uani .i. alias penas nouas uanas quia

Expanded text:
 firmavimus nos ibi, quia, ut videre potes, quasi semper de medio pontis respicit poenam omnis bulgiae, quia locus est magis idoneus ad spectandum: unde dicit: per veder l'altra fessura di Malebolge, idest quintam vallem cavatam, e gli altri pianti vani; idest alias poenas novas, varias, quia
Abbreviated transcription (Latin):
lamor et tumore sutioso et ipe tuoso the
i cani estono ad dosso al pourrello tũ latrata
magno che chiede di subbito. s. ele mosinam
ouẽ saresta. Sicut p̃npus ad domũ diuitis
qr coit paures firmant se ad domũ diuiis
centem ꝗ petit aliꝗd iuste amore dei etn¬
hil portat dicẽtes  Pauꝑtas tua tecu sitn
perditione. Et sicut tanes si uidissent pano
paupe stantem ad hostiũ añ q̃ peteret notr
ruat ĩ eu uł saltem min ip̃etuose. Ita isti
qn uident unu notu ꝙ fu̾i̾t et stete it alias
ĩ curia nõ sperant ita tredam de eo. S si ue¬
anes statim mordent et lacerant paupem
nisi reuocentu et puibant᷑ a dño domus

Expanded text:
clamore et rumore impetuoso et furioso, che i cani escono in dosso al poverello, cum latratu magno, che chiede di subito, scilicet eleemosinam, ove s'arresta, sicut praecipue ad domum divitis; quia communiter pauper firmat se ad ostium divitis, centem qui petit aliquid iuste amore Dei, et nihil portat, dicentes, paupertas tua tecum sit in perditione; et sicut canes si vidissent primo pauperem stantem ad ostium antequam peteret, non ruunt in eum, vel saltem minus impetuose, ita isti quando vident unum notum, qui fuerit vel steterit alias in curia, non sperant ita praedam de eo; sed si vecanes statim mordent et lacerant pauperem, nisi revocentur et prohibeantur a domino domus,
Abbreviated transcription (Latin):
auulgo ꝗ̃ amor̃ ͥ in quo paꝵ credebut. Et ene
statis cetidit lapillus suꝑ taput nudu et patu
lesit catis quo accepto et pondato Michaeł repit
ꝙ tanti erat pondeuis q̃ti p̃uidãt Quãt de hor¬
te sua cectus di sposiat ero siua et ex to uulne
mortuus est. Nunt ad lc̃a bic uaꝰ Quellat

Expanded text:
amore Christi, in quo parum credebat. Et ecce statim cecidit lapillus super caput nudum, et parum laesit cutim; quo accepto et ponderato, Michael reperit, quod tanti erat ponderis, quanti praeviderat; quare de morte sua certus, disposuit rebus suis, et eo vulnere mortuus est. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
post eum nominat diuinatorens uulga łin¬
uulgarem mertanicũ .d. uedi asdente iste
fuit ꝗdam caltistx de parma ꝗ dimissa que
sua dedit se totu diuinationi et sepe multa
uentura p̃dixit q̃ uentura erant cui magia

Expanded text:
post eum nominat divinatorem vulgarem, dicens: e vedi Asdente. Iste fuit quidam calcifex de Parma, qui dimissa arte sua dedit se totum divinationi, et saepe multa ventura praedixit, quae ventura erant, cum magna
Abbreviated transcription (Latin):
tarie uł mĩnister tiꝰ. Sicut e̾ dĩabolus iste
ponitur inger. Ita tal est tnfamis et dem¬
agilis et uolatilis . Ita ẽ iste ꝓmptus et p̃sto
ad batactaria ĩqua nõ negligit ñ dormit
Et sicut de mon est nguatus Ita iste habet
man unguatas aptas ad rapiendu. Et
sirut biabolus est malitiosus Ita baractati
ei iusit malitia tu diabolo et maiorem¬
ad culpã in seꝑabił sequitur pena. Nuncor¬
dina sic lucteram. Dicit au. Et uiddi on dia¬
uol nero uenir correndo/ letus preda quam
portabat dietro ad noi su per lo scoglo.i. p̃o
idolent refero quanto eglera fiero nello¬
aspecto qr terribilis uisu et quanto mi parea
et trudus in ip̃o acta baractarie ꝗ uendit et
reuendit cã pauꝑis pupilli et uidue ꝓ mo¬
dita pecuniola et ꝑuo denariolo sinȩ aliqua
mifitordia. Et diãt cõ ali aperit et sopra pie
leagietoueniebat ita ueloctei qr fececat

Expanded text:
iste ponitur niger, ita talis est infamis et denagilis et volatilis, ita iste promptus et praesto ad baratariam in qua non negligit, nec dormit; et sicut daemon est unguatus, ita iste habet manus unguatas aptas ad rapiendum; et sicut diabolus est malitiosus, ita baratarius divisit malitiam cum diabolo, et oad culpam inseparabiliter sequitur poena. Nunc ordina sic literam. Dicit autor: e vidi un diavol nero venir correndo, laetus praeda, quam portabat, dietro a noi su per lo scoglio: idestidest dolenter refero, quanto egli era fiero nell'aspetto, quia terribilis visu, e quanto mi parea et crudus in ipso actu baratariae, qui vendit et revendit causam pauperis, pupilli et viduae pro modica pecuniola et pro parvo denariolo sine aliqua misericordia. Et dicit: con l'ali aperte e sopra piè leggiero, veniebat ita velociter, quia fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
In sa desct quosdam diuinatores antiques fu¬
mosos in diueriis spe diu natioriol iba
Driça la testa. In .iiĩ fatit unaz disgresios
in qua destribit Mantua pria ogꝰ ibi
fitur ad pͥma mã et nominat aliques alios
diuinatortes tam antiquos q̃ modernos ibi

Expanded text:
nda describit quosdam divinatores antiquos famosos in diversis speciebus divinationis, ibi: Driccia la testa. In tertia facit unam digressionem, in qua describit Mantuam patriam Virgilertitur ad primam materiam, et nominat aliquos alios divinatores tam antiquos quam modernos, i
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ comitatus ĩ intͦitu alamanie ubi hodie¬
gna de llacqua cħ stagna .. stat et uonicit
nel dicto loto per mille fonti et pui trrdo. loꝗt
so credulitatem ne poss errare. Scecte cc̃e¬
do ꝙ fint plures q̃ mille gngenti ĩnumabi

Expanded text:
unus comitatus in introitu Alemaniae, ubi reunus comitatus in introitu Alemaniae, ubi regna dell'acqua che stagna, idest stat, non currit, nel detto laco per mille fonti e più credo. Loquitur sub credulitate, ne possit errare; sed certe credo, quod sint plures quam mille quingenti; i
Abbreviated transcription (Latin):
gram tempo per lo mondo ut hr̃et expecie
digna tali patee uscio diuita . i. mortiisẽ
et postia cħ la cita de baccho .i. ciitas thoba
quam de nominat a baccho qr Pagchus fiut The¬
linus natus ex Se mele de sanguint cadmi
ꝗ pͥmus reꝑit usum uitis ĩ regionẽ suam
Ioes ꝑꝑ illũs bñfitiũ hĩtus est ꝑ deo post mote
totam indiam debellauit uenne serua. pͥmo
Creontis dem̃ so Theseo facta est tributlaa
descbit lacas benacũ ex quo nastit᷑ aa incius
fluuiꝰ et lacus Mantuanꝰ ut sic deuemiat
bñ fingit ꝙ uirgiliꝰ faciat istam descͥptione
tum qr fuit Mantuanꝰ tum qr facit intios
de ista manthos et lacu senaco .uii. Ency
Dicit gͦ un laco cha nome benaco.Intelligas
olim. Nuns e uocatur lacus garde et est
pulteerim latꝰ giace qr planus est suso
nulla est pulccior regio in mundo al pie de¬
lalpi cħ serra la magna .i. ĩ ꝯfimo ite
alomanias et italiam souta tiralli. est

Expanded text:
gran tempo per lo mondo, ut haberet experdigna tali patre, uscìo di vita, idest, mortuus est, e poscia che la città di Bacco, idest civitas Thebarum quam denominat a Baccho, quia Bacchus fuit thebanus natus ex Semele de sanguine Cadmi, qui primus reperit usum vitis in regione sua; ideo propter illud beneficium habitus est pro deo post mortem, totam Indiam debellavit, venne serva, primo Creontis, deinde sub Theseo facta est tributariadescribit lacum Benacum, ex quo nascitur Mincius fluvius, et lacus mantuanus, ut sic deveniatne fingit, quod Virgilius faciat istam descriptionem, tum quia fuit mantuanus, tum quia facit mentionem de ista Mantho, et lacu Benaco IX Eneidos. Dicit ergo: un laco c'ha nome Benaco, intelligas, olim; nunc enim vocatur lacus Gardae, et est pulcherrimus lacus, giace, quia planus est, susonulla est pulcrior regio in mundo, a piè dell'Alpe che serra Alamagna, idest in confinio inter Alemaniam et Italiam, sopra Tiralli, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯꝑationem ꝯdigna ad manifestanda istam
transmutatione Q nlla est passio palitita
tom potens q̃ poss ita mutare ordme men¬
broꝵ uñ dt Alcun forsi si trauolse cusi del
tucto. sicut quałib istoꝵ erat totali muta¬
tus in facie gia per força di parlasia pa¬
calisis e est passio ne ruoꝵ que aliqñita
extorquet dislorat et de otomat tollus hõio
ꝙ hõ respicit sibi transuersalr sicut alate

Expanded text:
ationem condignam ad manifestandam istam transmutationem, quia nulla est passio paralytica tam potens, quae possit ita mutare ordinem membrorum. Unde dicit: alcun forse si travolse così del tutto, sicut quilibet istorum erat totaliter mutatus in facie, già per forza di parlasia; paralysis enim est passio nervorum, quae aliquando ita distorquet, dislocat et deordinat collum hominis, quod homo respicit sibi transversaliter sicut a late
Abbreviated transcription (Latin):
poras cepit tonare et facta est magna efpiso
sus magna indignatione dicẽs quas mne delusit
quus mt ꝯfundit Et fuit diu magñ solatus
in ppło t hunc errore fecit dñs digaso ma¬
gularem astrologum solu qr fuit excillens me
nõ hũit parem tpr̃e suo uloe aobes u¬
metare caudones int̾ diuirito es mecamo¬

Expanded text:
facta est magna effusio cum magna indignatione et risu: quis me delusit? quis me confudit? et fuit diu magnum solatium in populo. Et hunc honorem fecit dominus Agaso magularem astrologum solum, quia fuit excellens, imo non habuit parem tempore suo. Unde non debes numerare Guidonem inter divinatores mec
Abbreviated transcription (Latin):
cepit ꝯtendẽ cu iunont et diccr ꝙ maier
erat luxuria ĩ mulierib q̃ ĩ masculis Illa
negabat. Post longam ꝯtemptiõs in tandem cõ¬
mĩꝑunt decisionem istius litis Thiresie sa¬
pienti qr fuerat exptas sorte uttusꝙ segũ¬

Expanded text:
coepit contendere cum Iunone, et dicere quod maior erat luxuria in mulieribus quam in masculis; illa negabat: post longam contentionem tamen commiserunt decisionem huius litis Thiresiae sapienti, quia fuerat expertus forte utriusque sexus
Abbreviated transcription (Latin):
atione satta hebat capillos spacsos ꝑ pectus
et sit tegit mamillas ita ꝙ nõ uidentar con le
srerte stiolte In hoc tanqit actum mulis  ĩgm
pueron et accipiunt quedam acta ad eo male¬
parte pectoris et mamilla ogni pelle pilosa
hoc dicit qe Manthos solebat ante pueisions
nre so uentre pellem pilosam ĩ femore et pudea¬
dis solũmodo nt̃ uo̾ hẽt dcãm pellem et bua
nunc est mantua que enominata e ab to
t statim dicetur. Et reddit u̾t bante altentu
Et hic .no. ꝙ auͬ hoc dicit ut oñdat
⁊ hãt honestam causam faciendi singularem

Expanded text:
atione facta habet capillos sparsos per pectus, et sic tegit mamillas quae non videntur, con le trecce sciolte: in hoc tangit actum mulierum incpuerorum, et accipiunt quaedam apta ad eorum maleparte pectoris et mamillarum, ogne pelle pilosa; hoc dicit, quia Mantho solebat ante perversionem habere sub ventre pellem pilosam in foemore et pudendis solummodo, nunc vero habet dictam pellem, et etiam nunc est Mantua, quae denominata est ab ea, ut statim dicetur. Et reddit Virgilius Dantem atEt hic nota quod autor hoc dicit ut ostendat, quod habeat honestam causam faciendi singularem
Abbreviated transcription (Latin):
usum uidendi qr uid at̾go ioeo dicit guarda
diretro et fa retroso tallẽ .÷ et ĩcedit retꝰ¬
grade metito per che uolle ueder troppoda¬
uante. Nam ut dicunt uetule uulgalutei
fingit in .xi. odisset ꝙ apparuit ulixi in ĩ¬
ferno et mlta p̃dixit futura de quo statius
facit magnam mentionem et deñ. intrage¬

Expanded text:
usum videndi, quia videt a tergo; ideo dicit: e guarda di retro e fa ritroso calle, idest et incedit retrograde, et merito, perchè volle veder troppo davante; nam, ut dicunt vetulae vulgariter: um, quem Homerus fingit in XI Odisseae quod apparuit Ulyxi in inferno et multa praedixit futura, de quo Statius facit magnam mentionem in Ma
Abbreviated transcription (Latin):
obstinatissimi hõĩu ĩ ꝓpoĩto suo sicut ego uidi
i mutis Nam quãto plua mlunt tanto plus
dicũt se dice̾ uere sicut ego noui unu ꝗ delu¬
sus et ꝯfusus ꝑꝑ suam astrologiam im̃o potius

Expanded text:
obstinatissimi hominum in proposito suo, sicut ego vidi obstinatissimi hominum in proposito suo, sicut ego vidi in multis; nam quanto plus mentiuntur, tanto plus dicunt se dicere verum. Sicut ego novi unum, qui delusus et confusus per suam astrologiam, imo potius
Abbreviated transcription (Latin):
dixĩt qr nũq̃ dieb uite mee aliquem uidi
cum in hu̾im notitiam et famiharitate m̃łtaꝵ
Certe fateor astra non mentiunt S astro¬
logi bñ m̃tiuntur de astris. Et spenficat
ꝯpassionem magna qua hẽbat ad istos et re¬
sponsionẽ uͥgilii ad se. bict̃ gͦ uẽ lector no po¬
era tenẽ oculos sictos Im̃o cecto ioplati¬
gea poggiato ad un de rochiꝰ .i. ad herens uni
tuoꝵ qui iuste ꝯpatiũtur istis. Et .no ꝙ utꝭ¬
secure potuerat argaere hantem de istoer¬
core qr ip̃s młto plus fuerat deditus huit ua¬
ntat dilirationus sicut claẽ p maxit le
plirare uã Neonis uł iude Ergo uõ
pitas ẽ nõ hr̃e hic pietatem s crudelitatem
pitam crudeles quoꝵ alt p̃didit nãm alt̾ ipuu¬
ie dñ. Ita ĩ ꝓposito nõ debes hẽt ꝯpassioe
erga istos qui ultra facultate nẽ humane
ce ingrendo futura il li soli cognita. Et ile
uno maxĩe nõ merentur ꝯpassient qr fut

Expanded text:
dixerit, quia numquam diebus vitae meae aliquem vidi, cum tamen habuerim notitiam et familiaritatem multorum. Certe fateor, quod astra non mentiuntur, sed astrologi bene mentiuntur de astris. 25-27 Et specificat compassionem magnam, quam habebat ad istos, et reprehensionem Virgilii ad se. Dicit ergo: vere, lector, non poteram tenere oculos siccos, imo: certo i' piangea, poggiato ad un de' rocchi, idest adhaerens uni fatuorum, qui iniuste compatiuntur istis? Et notsecure poterat arguere Dantem de isto errore, quia multo plus ipse fuit deditus huic vanitati divinationis, sicut patet clare maximedeplorare animam Neronis vel Iudae. Ergo vera pietas est non habere hic pietatem, sed crudelitatem contra tam crudeles, quorum alter prodidit natue. Ita in proposito: Non debes habere compassionem erga istos, qui ultra facultatem naturae humanae officium, inquirendo futura, illi soli cognita. Et vere in uno maxime non merentur compassionem, quia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
seppe el gioco .i. delusionem dele magine frodo
qr magiciut dc̃ est facũt illusiones nõ res uas
Et ihor a guitu rot uulqi ꝗ oĩa que uidet
mirabilia attbuit magice arti de quo hẽmus
gite qd̾ est penitus fulsum ut alibi dicetur Imo¬

Expanded text:
giche frode, quia magi, ut dictum est, faciunt illusiones non res veras; et in hoc arguitur error vulgi qui omnia quae videt mirabilia attribuit magiae, in quo habemus ogice, quod est penitus falsum, ut dicetur
Abbreviated transcription (Latin):
ficto cu magno tumultu et plausu ppłi
et famosas ferro et igne domos euẽtens
uiros mactans et relegans int quos fue¬
punt coĩtes de casalialto Illi de ripa Illi
aliqui de sancola ⁊ alii plurimi. Dicit gͦ
bñ Le gente sue .s. Mantue fuor piu spesse
ma cħ la mactia i: matetia mactecte
fatutas qr Comes ille fuit ita simꝑleꝵ
honestare dc̃us. S d dici macthia riceues¬
se ĩgaño da pienamontẽ ꝙ fuit astutissi¬
mus Et iste et illi de domõ sua dui regna¬
uerunt. Et ultio u̾gꝰ facta longa nar¬
ratione admonet auitorem ut defeadat ue¬
ritatem p̃scciptam de origine mgatue
i om̃ib tris sicut dixi supra de florentia

Expanded text:
facto cum magno tumultu et plausu populfacto cum magno tumultu et plausu populet famosas ferro, et igne, domos evertens, viros mactans et relegans, inter quos fuerunt comites de Casali Alto, illi de Ripa, illi aliqui de Saviola, et alii plurimi. Dicit ergo bene: le genti sue, scilicet Mantuae, fur più spesse ma che la mattia, idest materia maccia matana: quia comes ille fuit ita simplex honestare dictum, sed debet dici, la mattia recevesse inganno da Pinamonte, qui fuit astutissimus, et iste, et illi de domo sua diu regnaverunt. Et ultimo Virgilius facta longa narratione admonet autorem, ut defendat veritatem praescriptam de origine Mantuaein omnibus terris, sicut dixi supra de Florentia
Abbreviated transcription (Latin):
tatam donbardit. Et d sencaltra sode h
i secundo Nihil apud muores olum fiebat
puolice uł pͥuatim insi pͥus habito augurio
et hoc facit ad presens negotiu qr augu¬
⁊ riu est spẽs diuinationis. crignie uibis
fle em ne forte quis uideno ĩfirmioiẽ
cius statum hodie ignoret magraficentia
suam.Mantua pĩ sicut est pulcra tiuitas
sta fuit olim opulenta pplosa et plena us
ad tpra comitum de casa lodi. Ad qd̾ stid
est ꝙ casalodi est Castellum ĩ teritorio
buisi ensi unde fuer̃t nobiles comites oli
dñatores ciuitatis Mantuane quo pie¬
namonte de bonaccursis cuus Mantuan
fallacit et sagatit᷑ seduxit. Erat siꝗde
pienamonte magnꝰ et audax hñs magna
sequelam ĩ ppło. Et cũ Mantue eẽt młta
nobilctas odiosa et ĩfesta ppło. Pienamõte
ꝑsuasit coiti albecto tunt regenti otmit¬
feret certos nobiles p̃apuos suspectos ex ꝑ
castella ad certum tp̃o ⁊ ip̃e interim
placaret futiam plebeioꝵ icatoꝵ Quo

Expanded text:
tatum Lumbardiae. Et dicit: senza altra sorte. Hoc in secundo, nihil apud maiores fiebat olim publice vel privatim nisi prius habito augurio. Et hoc facit ad praesens negotium, quia augurium est species divinationis. 94-96 - florem, ne forte quis videns infirmiorem eius statum hodie, ignoraret magnificentiam primam. Mantua enim sicut est pulcra civitas, ita fuit olim opulenta, populosa et plena usque ad tempora comitum de Casalodi. Ad quod sciendum est quod Casalodi est castellum in territorio brixiensi, unde fuerunt nobiles comites, olim dominatores civitatis mantuanae, quos Pinamonte de Bonacosis, civis mantuanus, fallaciter et sagaciter seduxit. Erat siquidem Pinamonte magnus et audax, habens magnam sequelam in populo. Et cum Mantuae esset multa nobilitas odiosa et infesta populo, Pinamonte persuasit comiti Alberto tunc regenti, ut mitteret certos nobiles, praecipuos suspectos, extra per castella ad certum tempus, et ipse interim placaret furiam plebeiorum iratorum. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
bi ꝙ au. logtur de inferno morali. Nam loquẽ¬
do de inferno essentiali nõ est ꝯpatiendu aliqbi
danãtis ⁊ tñ ut dcu est auͬ sepe oñdit se
tunari dicimꝰ dignu et equu ẽ qr credebat
scite ꝗcquid deus facit in celo. Im̃o uidi de scõ
ꝙ õs rident et truffant᷑ de eis et dicãt male
scunt diuinare diuinator nr̃ Sicut stati dicet

Expanded text:
 loquitur de inferno morali; nam loquendo de inferno essentiali non est compatiendum aliquibus damnatis, et tamen, ut dictum est, autor saepe ostendit se tunari, dicimus, dignum et iustum est, quia credebat scire quicquid Deus facit in coelo; imo vidi de facto quod omnes rident et truffantur de eis, et dicunt: male scivit divinare divinat
Abbreviated transcription (Latin):
et fuit Rex et uacerdos sicut dicitur de Mes¬
infelicem fie illius belli ideo dissuadebat gͣcis
us sicut scͥbit Statius in .uii. Theb. pfectas m̃
aliis ĩ bellum uolens sua uice aciẽ pugnare
Rex ꝑsaꝵ uenit q̃ alexandrũ magnu. Et qr
amphiaraus erat pscius sue mortis recom̃dans
domiũ et filiu Aapollini ardebat amore belli quia
bilem casum Nam tra subito apraẽ fro oit
uaus car toto curru armis et eguus absor tus est
atra et desirudens eespicrbat᷑ solum et doluit

Expanded text:
et fuit rex et sacerdos, sicut dicitur de Melinfelicem finem illius belli; ideo dissuadebat graecis ergo, sicut scribit Statius in VII Thebaidos, profectus cum aliis in bellum, volens sua vice acie pugnare, rex persarum contra Alexandrum magnum. Et quia Amphiaraus erat praescius suae mortis recommendans domum, et filium Apollini ardebat amore belli, quia bilem casum: nam terra subito aperta est, facraus cum toto curru, armis et equis absortus est a terra, et descendens respiciebat coelum, et doluit
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ fatiebant isti infelices. uñ dicit maio
matio aĩoꝵ uitiosa est młto peror q̃ trans¬
formatio corpoꝵ accidentał . ẜ. Nõ. Et ꝙ cõ
paratio ꝑalitici est ꝓprissima Sicut e ꝑalitieꝰ
totus tremit et nunq ten m̃bra fiꝑma

Expanded text:
nc faciebant isti infelices, unde dicit: ma imatio <animarum vitiosa est multo peior, quam transformatio> corporum accidentalis. Nota etiam quod comparatio paralytici est propriissima: sicut enim paralyticus totus tremit, et nu
Abbreviated transcription (Latin):
som delle parole uetie ex prosse qrita
cte et libere rapiefat illi uelitatem
Cusi con tenta labbia sempre attese qrs
dictu erat de tali mã. mi prese cõ ambo le
braccia. qr sicut auͣ nõ potuerat dostendere
ad fandus uall ꝑ se Ita multo min potuisset
reascender ꝑ ripam ido dicit et rimõto per
la uia onde discese qr nlla erat ibi uiamin
uecta poi cħ me sebbe tucto su alpecto .i. posta¬
me hũit totũ sibi suꝑ pectore int bracchia.¬

Expanded text:
on de le parole vere espresse, quia ita audacter et libere expresserat illi veritatem, con sì contenta labia sempre attese, quisatis dictum erat de tali materia, mi prese con ambo le braccia, quia sicut autor non potuerat descendere ad fundum vallis per se, ita multo minus potuisset reascendere per ripam; ideo dicit: e rimontò per la via onde discese, quia nulla erat ibi via minus recta, poi che mi s'ebbe tutto al petto, idest postquam habuit me totum sibi supra pectore inter brac
Abbreviated transcription (Latin):
istam lra S ista ur᷑ mibi sm̃a uera et propͥa
de mente auctoris Et si obicis quo dannati
om̃s st sb t̾ra positi l diu̾simode sicut un car¬
cn trenũs sub traneus ꝯtini mitos denatos
in diua sis mansionib qr aliꝗ stant in terca

Expanded text:
tur mihi sententia vera et propria de mente autoris; et si obiicis quomodo damnati omnes sub terra positi, licet diversimode; sicut unus carcer terrenus subterraneus continet multos damnatos in diversis mansionibus, quia aliqui stant in terra
Abbreviated transcription (Latin):
le cuns qr usq ad infatitulos ducebant
ad ꝑxercitum qr stetert ibi ꝑ detẽniu. Tam̃
au loꝗtui hic ipbolite et diede il punito
ad taglar la prima fune .a. ad soluendum
tassem in aulide. insula quã descbit Stati
pͥmo acchiłł. Et nominat inadent aliu

Expanded text:
le cune, quia usque ad infantulos ducebant le cune, quia usque ad infantulos ducebant ad exercitum, quia steterunt ibi per decennium; tamen autor loquitur hyperbolice, e diede il punto a tagliar la prima fune, idest ad solvendam classem, in Aulide, insula quam describit Statius primo Achilleidos; et nominat incidenter alium
Abbreviated transcription (Latin):
Et est argum̃tu ꝗ fu̾ĩt celeberrimꝰ augur
Curipilus gͦ erat ꝗ semꝑ tractabat au¬
guria et dabat horas tp̃otu et petebat
õs Reges grecoꝵ essent ꝯgregati apud au¬
lidem insulam. Iste fuit ꝗͦ pͥmo dedit sigñ
ripilu ab habitu cõporis et a scia animi.
quel cħ porge la barba da la gota ĩ su le spal¬
lt brune. Unde .no. ꝙ Euripilus ante
ꝑ pectus Nũc uõ hẽt ip̃am ptensa et
pendentem ꝑ renes. Item . nõi ꝙ uirgiliꝰ
notant dat᷑ istis barbam qr de more gre¬
coꝵ antigssimo est nutxire barba et cri¬
nes uñ ħomeiꝰ sepe dic comosi ãcniui
et usq ĩhodiernu diem ut ĩ aliquibus
uidi portant barbam longam cũ capilł sub
capello. fu augure .s. principalis qñ¬
ẜo iliados int̾ducit agamenonẽ ꝯtinãtem
ad suos qui dicit ꝙ si greci essent diuisi ꝑ
decinas et singuli troyani disponẽnt᷑ addan¬
dum potum sragulis detinis nõ sufficerẽt
ad ẜurtiu Ideo dit̾ si chappena rimaset per

Expanded text:
et est argumentum quod fuerit celeberrimus augur Euripilus ergo erat qui semper captabat auguria et dabat horas temporum et petebat omnes reges graecorum essent congregati apud Aulidem insulam, iste fuit qui primo dedit signum ripilum ab habitu corporis et a scientia animi: quel che porge la barba da la gota in su le spalle brune; unde nota quod Euripilus ante per pectus; nunc vero habet ipsam protensam et pendentem per renes. Item nota, quod Virgilius notanter dat isti barbam, quia de more graecorum antiquissimo est nutrire barbam et crines; unde Homerus saepe dicit: comosi achivi, et usque in hodiernam diem, ut in aliquibus vidi, portant barbam longam cum capillis sub capello, fue augure, scilicet principalis, qo Ilyados introducit Agamemnonem concionantem ad suos qui dicit, quod si graeci essent divisi per decimas, et singuli troiani disponerentur ad dandum potum singulis decinis non sufficerent ad servitium. Ideo dicit: sì ch'a pena rimaser per
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ao similitudinem illius passus plarhi.
cħ fanno le letame ĩ questo mondo .i. illi
tacite dic isti intedebant nõ et alique
uetule lagͥmantes ex ꝯpassione cordis ul de¬
uotione hñtes memoliam picto suoꝵ Sic

Expanded text:
 ad similitudinem illius passus plani, che fanno le letane in questo mondo, idest illi tacite, sicut isti incedebant nunc, et aliquae vetulae lacrymantur ex compassione cordis vel devotione, habe
Abbreviated transcription (Latin):
derans punctas moita minuta im̃o ꝙ ẽ
peius penãs auiu Im̃o pũcta facta intra
Et qd̾ est riduculosius aliqñ ste⁊mata Im̃o
ꝙ ẽ peuis stat ĩ tremore ꝙ ñ inueratur
dixisse mendatium ex quo recipiat dam
ul dedrtus gͦ bñ maledicta taue uua¬

Expanded text:
derans puncta, momenta, minuta; imo, quod est peius, pennas avium, imo puncta facta in terra; imo, quod est ridiculosius, aliquando sternuta, imo quod est peius stat in tremore quod non inveniatur dixisse mendacium, ex quo recipiat damnum vel dedecus; ergo bene maledicta ta
Abbreviated transcription (Latin):
pene .d. et tiastum parue esẜ trauolto mi¬
rabilm̃te qr uidebantur monstruosi mu¬
principio del casso.i. in collo qd est mꝑ m̃tu
et pͥntip corpotis Ita ꝙ hẽbant gula apra
post comel uiso mi fesse piu basso in lolo a.¬

Expanded text:
ens: e ciascun apparve esser travolto mirabilmente, quia videbantur monstruosi muprincipio del casso, idest in collo quod est inter mentum et principium corporis, ita quod habebant gulam a parte post, come 'l viso mi s
Abbreviated transcription (Latin):
XIIͦ. et ultio Thelindos finito bello dãnabali
mn illo bello p̃r solu Regem adasteũ duab
frat᷑bi e chiotle et pollinice simul crudeliter
it fectis ꝗdam crudeł et tyrãnꝰ thebanꝰ
noĩe Ercon occupauit dñiu Thebaꝵ qui
int alia crudelia mandauit ut cõpora pemo
st mulante amore uiroꝵ mortuor accesfut
athenas ad ĩplorandum auxiliu ĩcliti thespi
it repecierũt ꝙ ip̃e tunt reu̾ttoatur cum
triupho et uictoria amaconu ducens srcum
assũpẜat. Theseus gͦ motus p̃cib mulioꝵ

Expanded text:
XII et ultimo Thebaidos, finito bello damnabili in illo bello praeter solum regem Adrastum, duobus fratribus Ethiocle et Polinice simul crudeliter interfectis, quidam crudelis tyrannus thebanus nomine Creon occupavit dominium Thebarum, qui inter alia crudelia mandavit ut corpora peremstimulante amore virorum mortuorum, accesserunt Athenas ad implorandum auxilium incliti Thesei, et reperierunt quod ipse tunc revertebatur cum triumpho a victoria Amazonum, ducens secum in uxore. Theseus ergo motus precibus m
Abbreviated transcription (Latin):
obtinuit sumũ pontificatu symoniate a fege
fancie filippo ꝗ tyranice et ĩpie ꝯtulcabat
ecclia sanctam occiso Bonifatio. Sic gͥ est
mhonestia Ita ꝙ õs baractabãt sicut scribit
Ricobaldus fera tiens ĩ cronita sua. de isto
Clem̃te et siua uasconita dicet᷑ ad huc ꝑadisi

Expanded text:
obtinuit summum pontificatum simoniace a rege Franciae Philippo, qui tirannice et impie conculcabat ecclesiam sanctam, occiso Bonifacio. Sic ergo est inhonestis, ita quod omnes baractabant, sicut scribit Ricobaldus ferrariensis in chronica sua. De isto Clemente et suis vasconibus dicetur adhuc Paradisi
Abbreviated transcription (Latin):
infama cius excinguet infamiã bonifati
Iouo pastouis uentirii ꝑ simile tangeno
implicite ꝯuentione quãs hũĩt Clemens
u filippo Ad cuiꝰ eiudentia ost sciend ꝙ sic̃
tenebat tu successiss ĩ regno anthiotus
⁊ appellabatur nobil quidam iason fr Ome
ũmi sacerdotis et urii optimi cupiens ambi¬
tiose sumũ sacerdotiu accessit ad Regem
ntiocum et ꝓmisit dare sibi marimae
muantiates petuniaꝵ si ꝯredẽt sibi pͥnçipata
uo obrento cepit reduc̃e suo ad morem
gentiliuz oĩa enormia faciens t̾łam sub
lupanari Ex quo ꝑꝑ nephariũ et ĩ auditũ
stelus Iasonis Sacerdoteo spieto templo et
negletis sacrifitis cepunt dare se palestre
et ludis ⁊ ꝑ oĩa cũpiebant esse similes eio
quos hostes et ocascies habuerant. Iason
uo̾ post triẽniu priuatus sat̾ dotio expulsus
est de regno qui fratrem ꝓpriũ capti uauat
Nũc ad hr̃a hicit Nicolas Ille pastor uen¬
et simił illi dicui si leggt nelli Machabei lib

Expanded text:
infamia eius extinguet infamiam Bonifaciitius pastoris venturi per simile, tangens implicite conventionem quam habuit Clemens cum Philippo. Ad cuius evidentiam est sciendum, quod occupatam, cum successisset in regno Antiochus qui appellabatur nobilis, quidam Iason frater Oniae summi sacerdotis et viri optimi, cupiens ambitiose summum sacerdotium, accessit ad regem Antiochum, et promisit dare sibi maximas quantitates pecuniarum, si concederet sibi principatum. Quo obtento, coepit reducere suos ad morem gentilium, omnia enormia faciens; nam sub lupanari. Ex quo propter nefarium et inauditum scelus Iasonis, sacerdotes, spreto templo et neglectis sacrificiis, coeperunt dare se palestrae et ludis, et per omnia cupiebant esse similes eis, quos hostes et occisores habuerant; Iason tamen post triennium privatus sacerdotio expulsus est de regno, qui fratrem proprium captivaverat. Nunc ad literam dicit: Nicola, ille pastor venet similis illi, di cui si legge nei Machabei, libro
Abbreviated transcription (Latin):
Lado ateto. qr ħ Nicolaus optaret destrut¬
tiones Ratoli nõ tn fuissi ausus dare opar
ꝑditioni Sicilie nͥ el ectuariu auti afortissi
dat dicit gͦ Io usarei parole ancor piui grau
q̃te et alios pontifuto symoniatos si nõ fus¬
se chancor la riuerentia celle som̃e chiaue
lo mi ueta. ẽt post morte l ressauit am̃i
diquitas ĩ uobis. Et ecce quo bene retram

Expanded text:
a licet Nicolaus optaret destructionem Caroli, tamen non fuisset ausus dare operam perditioni Siciliae, nisi electuarium auri confortasset dicit. Dicit ergo: e io userei parole ancor più grave, contra te et alios pontifices simoniacos, se non fosse ch'ancor la riverenza de le somme chiave lo mi vieta, sed etiam post mortem, licet cessaverit omnis dignitas in vobis. Et ecc
Abbreviated transcription (Latin):
lrãs uai destribens Ampha⁊ut ⁊ mixabili
morte etus dicit Danti Driççala testa .i. etge
oculos m̃tis et repetit issud ue̾rbu dricta. Ut
magis taingat cum. q. d nõ slcas amplins
fatue nõ fleas s dimute ip̃os flere et ĩten¬
de ad tognoscendaz aliquos et pmo amphiara
supple ad cui latra saperst in qua pugnabat
a glocchi de thebani.i. añ ocalos chebangtũ
qr bellum erat apud thebas per chers. theba¬
ni gridauan tutti. de mirris cuutatis eoꝵ
o Aaphiarao doue eui Nam sicut dit Sta¬
oiaa pridelunt mortem augurls ignari et
uctabant suu Thicesia. Tam̃ greti p̃stite¬
runt sibi tanta reuereñtia ꝙ ꝯstruerunt
sibi templu ĩ loco sepulture sue siat scribit
Ualerius maxiꝰTebani gͦ clamabant deci¬
uirgꝭ et nõ resto di riunar adualle fine ad
minos .i. usq ad infernu cui Mmos est

Expanded text:
lius describens Amphiaraum a mirabili morte eius, dicit Danti: driccia la testa, idest, erige oculos mentis, et repetit istud verbum driccia, ut magis tangat eum, quasi dicat: non fleas amplius, fatue, non fleas, sed dimitte ipsos flere, et incede ad cognoscendum aliquos; et primo Amphiarausupple, a cui la terra s'aperse, in qua pugnabat, agli occhi de' teban, idest ante oculos thebanorum, quia bellum erat apud Thebas, perch'ei, scilicet thebani, gridavan tutti, de muris civitatis eorum: O Anfiarao dove rui; nam, sicut dicit Statius, irridebant mortem auguris ignari et iactabant suum Thiresiam; tamen graeci praestiterunt sibi tantam reverentiam, quod constituerunt sibi templum in loco sepulturae suae, sicut scribit Valerius Maximus. Thebani ergo clamabant deriVirgilius: e non ristò di ruinare a valle fin a Minos, idest, usque ad infernum, cuius Minos est
Abbreviated transcription (Latin):
tragecto.i ꝗ pans est transitus dal quarto
mine arcus suauem̃te neledereri aliquo
soaue per lo scoglo sconcio et erto .i. gr iste
pons erat altus et asper in tantu cħ sareobe
i. uiris acutissimi ĩtellectus sicut cap̃ habent
uisum acutissimu. Et concludit Indi .i. de
ponte fuit manifistata et oblata oculis meis

Expanded text:
t qui pons est transitus, dal quarto mine arcus, soavemente, ne laederer in aliquo soave per lo scoglio sconcio e erto, idest, quia iste pons erat altus et asper in tantum, che serebbidest viris acutissimi intellectus, sicut caprae habent visum acutissimum. Et concludit: indi, idest de ponte, fuit manifestata et oblata oculis meis
Abbreviated transcription (Latin):
mitio q bon erat extinitus est ueneno t
quidam dire tunnt mortuo bñdicto et sepualto pusu
migo ⁊ discordia fuit int̾ maledictos Cardi¬
nales. Etant eͥ diuisi in duas septis q̃i eqͣ les
et unisꝰ ecut caput dñs Macteus Rubtus de
astas cus dño francisto gaetano ne pote boni

Expanded text:
t, nam extinctus est veneno, ut quidam dixerunt. Mortuo Benedicto et sepulto Perusii, magna discordia fuit inter maledictos cardinales. Erant enim divisi in duas sectas quasi aequales; et unius erat caput dominus Matthaeus Rubens de Ursinis cum domino Francisco Gatano nep
Abbreviated transcription (Latin):
tauit q̃here affintate cu Rarulo primo
ueteii et uoluit dare una suam nepotem
uni nepoti tiꝰ Cuii Rarolus respondit ꝙl
hãt calciam̃ta rubea nõ est etꝰ sanguis dign
ña affinitate Ex quo Nicolaus indignatue
et clam in om̃ibi erat sibi hostis infestus
en aseasit aebrllioni Sicilie ꝓ qua recepit
magna quanitatt petunie ꝑ man dm̃ sohro

Expanded text:
tavit contrahere affinitatem cum Carolo I veteri, et voluit dare unam suam neptem uni nepoti eius. Cui Carolus respondit: licet habeat calceamenta rubea, non est eius sanguis dignus nostra affinitate. Ex quo Nicolaus indignatus et clam in omnibus erat sibi hostis infestus, unde consensit rebellioni Siciliae pro qua recepit magnam quantitatem pecuniae per manus do