comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem. p̃fectoꝵ honore aliquo habendo. ⁊ deoperaris qui prestabunt
alios. Cominunicandum quoq cũ hi quęciendasint oꝑa. ꝙ ita cũ fit.
minus seputant despici.atq ali quonũo haberi ad nõ. studiosiores ad
opus sieri liberalius tractando aut cibariis aut uestitu largiore. aut
remissione operis. concessioniue ut peculiare aliquid infiuido pasce¬
re liceat. huiuscemodi rerum aliis ut quib quid grauiussit imperatũ.
uolentiã indno. Defamilia cato derigit ad duas mest tas. ad certũ mo¬
duni agn. ⁊ genus sationis. srrbens deoliuetis ⁊ uineis. ut duas formu¬
cre oporteat. Dicit enĩ ineo modohec mancipiã. xiii. habenda. iulieũ.
uilicam. oꝑarios.u. subulcos. iii.asinarium.i. subulcum.i. opib¬
one .i. alteram formulasn seribit deuinearum iugerib .c. ut dicat
haberi oportere hec.xu. inancipie.uilicum. uilicam. oꝑariodecẽ. bu¬

Expanded text:
tem praefectorum honore aliquo habendo, et de operariis qui praestabunt tem praefectorum honore aliquo habendo, et de operariis qui praestabunt alios, communicandum quoque cum his, quae facienda sint opera, quod, ita cum fit, minus se putant despici atque aliquo numero haberi a domino. Studiosiores ad opus fieri liberalius tractando aut cibariis aut vestitu largiore aut remissione operis concessioneve, ut peculiare aliquid in fundo pascere liceat, huiusce modi rerum aliis, ut quibus quid gravius sit imperatum volentiam in dominum. XVIII. De familia Cato derigit ad duas metas, ad certum modum agri et genus sationis, scribens de olivetis et vineis ut duas formura CCXL instruere oporteat. Dicit enim in eo modo haec mancipia XIII habenda, vilicum, vilicam, operarios V, bubulcos III, asinarium I, subulcum I, opilionem I. Alteram formulam scribit de vinearum iugeribus C, ut dicat haberi oportere haec XV mancipia, vilicum, vilicam, operarios X, bu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ineo eoꝵ rerum en ouiciis reliquisino adpriorẽ dum̃ quid factita¬
oꝑanos quos dixi. fact. facilius enu ii quã minore natusunt nati¬
dicto audientes. Preterea potissimum eos p̃ee oportet.quiperitisunt
rerum rusticarum. non solum enĩ delere: imperare. s etiam facere
ut facientẽ imitemur. ⁊ ut animis aduertatxum cum causas ibi p̃cẽ.
ꝙ scientia p̃stit. neq illis concedendum ita unperare: ut uerberib
cuerceant potius quã uerbis simodoidẽ efficere possis. neq eiuidẽ nati¬
tionis plures parandos eẽ. exeo enĩ potissimũ solere offensiones domesti¬
cas fieri p̃fectos alacnores faciendum p̃miis ad facienda dandaq opa
ut habeant peculium. ⁊ coniunctas conẜuas equib habeant filioseo
enim. fiunt firmiores acconiunetiores fundo. Itaq ꝓpt̾ has cognatio¬
nes: epirotice familiesunt in lustriores. accanores initiendã uolupta¬

Expanded text:
et in eo eorum e noviciis requisitione, ad priorem dominum quid factitaet in eo eorum e noviciis requisitione, ad priorem dominum quid factitaoperarios, quos dixi. Facilius enim iis quam qui minore natu sunt dicto audientes. Praeterea potissimum eos praeesse oportere, qui periti sint rerum rusticarum. Non solum enim debere imperare, sed etiam facere, ut facientem imitetur et ut animadvertat eum cum causa sibi praeesse, quod scientia praestet. Neque illis concedendum ita imperare, ut verberibus coerceant potius quam verbis, si modo idem efficere possis. Neque eiusdem nationis plures parandos esse: ex eo enim potissimum solere offensiones domesticas fieri. Praefectos alacriores faciendum praemiis dandaque opera ut habeant peculium et coniunctas conservas, e quibus habeant filios. Eo enim fiunt firmiores ac coniunctiores fundo. Itaque propter has cognationes Epiroticae familiae sunt inlustriores ac cariores. Inliciendam volunta
Abbreviated transcription (Latin):
. uocale. ⁊ mutum. uocale inquosunt ẜui. semiuocale. in quosunt
boues. mutum in quosunt plaustra. Om̃s agr coluntur. hominib
seriuꝰᷤ aut lib̾is. aut utnsq lib̃is aut cum ipsicolunt ut plerisq pau¬
ꝑculi cui sua ꝓgenie. aut mercenanis. Cum conducticiis liberoꝵ
oꝑis resmaiores ut uindemias. acfenisicia administrant. ii que quo̾
oberarios nr̃i uocitarunt. ⁊ euam nunc sunt inasia. atq egipto⁊
in illirieo complures. Dequib uniuersis hocdico graua loca utili¬
uscẽ mercenarus colere quã serius. ⁊ insalubribus quoq locis o¬
pera rustica maiora ut sunt in condensis fructib uindemie aut me̾¬
sis. Deiis cuiꝰmoĩ ẽẽ oporteat fassius scrbit hec. Oꝑarios parandos eẽ.
quilaberem ferre possint. neminores annorum. xxii. ⁊ ad agricul¬
turam dociles. Eam coniecturã fieri posse: abarum rerum inperatiꝰ.

Expanded text:
vocale et mutum, vocale, in quo sunt servi, semivocale, in quo sunt vocale et mutum, vocale, in quo sunt servi, semivocale, in quo sunt boves, mutum, in quo sunt plaustra. Omnes agri coluntur hominibus servis aut liberis aut utrisque: liberis, aut cum ipsi colunt, ut plerique pauperculi cum sua progenie, aut mercennariis, cum conducticiis liberorum operis res maiores, ut vindemias ac faenisicia, administrant, iique quos obaerarios nostri vocitarunt et etiam nunc sunt in Asia atque Aegypto et in Illyrico complures. De quibus universis hoc dico, gravia loca utilius esse mercennariis colere quam servis, et in salubribus quoque locis opera rustica maiora, ut sunt in condendis fructibus vindemiae aut messis. De iis, cuius modi esse oporteat, Cassius scribit haec: operarios parandos esse, qui laborem ferre possint, ne minores annorum XXII et ad agri culturam dociles. Eam coniecturam fieri posse ex aliarum rerum imperatis,
Abbreviated transcription (Latin):
inussu diũ longius quã ut codẽ die redisiet neq id erbius ilia
opeẽt fundo : Quarto eundẽ fundum fructuosiorem faciunt uec¬
ture suuesunt qua plaustra agi facile possint. aut flumina ꝓpin
a scimus. refent enam ad fundi fructus. quẽ ad modum uiciniis
incon finio consitum agrum habeat. Sixium adlinitem quet que¬
tũ hab. nonpossis roete scđd̾m eã siluã sercre oleã. ꝙ usq eoẽ
contrarium natura. ut arbores uonsolum minus ferant s enã fu¬
gant. ut introssum in fundum sereclinent. ut uitis adsista adho¬
lus facẽ solet ut querquus suugulã des magne. ⁊ crebre finttime fũ¬
diorã faciunt sterilem.: Defundi quattuor partib que cum solohe¬
rent: ⁊ alteris quattuor quiextra fundum sunt ⁊ ad culturã ꝑtinert:
dixi mnedicam agri quibus rebus colantur. quas res: alii diuidunt ui¬
aduas partes. inhomines adminicula hominũ.sinequib rebus colere
non possunt. Alii intres partes. instrumti genus uocale.⁊ semiuo¬

Expanded text:
iniussu domini longius, quam ut eodem die rediret, neque id crebrius, quam opus esset fundo. Eundem fundum fructuosiorem faciunt vecturae, si viae sunt, qua plaustra agi facile possint, aut flumina propia scimus. Refert etiam ad fundi fructus, quem ad modum vicinus in confinio consitum agrum habeat. Si enim ad limitem querquetum habet, non possis recte secundum eam silvam serere oleam, quod usque eo est contrarium natura, ut arbores non solum minus ferant, sed etiam fugiant, ut introrsum in fundum se reclinent, ut vitis adsita ad holus facere solet. Ut quercus, sic iugulandes magnae et crebrae finitimae fundi oram faciunt sterilem. De fundi quattuor partibus, quae cum solo haerent, et alteris quattuor, quae extra fundum sunt et ad culturam pertinent, dixi. Nduas partes, in homines et adminicula hominum, sine quibus rebus colere non possunt; alii in tres partes, instrumenti genus vocale et semi
Abbreviated transcription (Latin):
a trac⁊ ulic inueetos oꝓportunos. que in funoo opsunt. ꝓ ptere¬
a fiuenio sau multieñ habent in predus. quil. frum̃tu aut
uinum aluidue quid desit inportandum contra non paueiꝗ
bealiquot sit exportandum. Itiq suburbe colere hortis lte ex¬
pedit. siciu olaria actosara. itemulta que ntps recipit. cũcadẽ
daongnquo p̾dio ubinonsit ꝙ defetri possit uenale non ex pe¬
sundum quib que suꝑsint uenire possint. ut quib dam pedam̃ta
aut ptice ant harund.o. fructuosior fit fundus quã silonge sint in¬
portanda. nonnum quã enam.quã sicolendo intuo ea parare possis.
taq in hoegenus coloni potius anniuersanos habem uicinos ꝗb
imperent medicos fullones fabros quã in uillas uos habeant qͦꝵ
longius absun oppida aut uicifabros parant quos habeant inulla
sigeteros uecessarios artifices. nede fundo familia ab opere disce¬
pui: ac plertis dieb ambulet fenata potius quã ore faciendo agr
fructosiore uonet. Itiꝙ ioo saserne libet p̃cipit. uequis de fundo

Expanded text:
unt, propter ea fructuosa. Multi enim habent, in praediis quibus frumentum aut vinum aliudve quid desit, importandum; contra non pauci, quibus aliquid sit exportandum. Itaque sub urbe colere hortos late expedit, sic violaria ac rosaria, item multa quae urps recipit, cum eadem in longinquo praedio, ubi non sit quo deferri possit venale, non expefundum, quibus quae supersint venire possint, ut quibusdam pedamenta aut perticae aut harundo, fructuosior fit fundus, quam si longe sint importanda, non numquam etiam, quam si colendo in tuo ea parare possis. Itaque in hoc genus coloni potius anniversarios habent vicinos, quibus imperent, medicos, fullones, fabros, quam in villa suos habeant, quolongius absunt oppida aut vici, fabros parant, quos habeant in villa, sic ceteros necessarios artifices, ne de fundo familia ab opere discedat ac profestis diebus ambulet feriata potius, quam opere faciendo agrum fructuosiorem reddat. Itaque ideo Sasernae liber praecipit, nequis de fundo
Abbreviated transcription (Latin):
naqr puma: auneub loule ad aucipossunt ad molas ⁊ ad ea liqis¬
nt que in fundo conueuntur. inquare. alii asellis. alii uacci
tuntur. exuide ut pabuli facultas ẽ. nãfacilius a sellus quã uacca alitur.
s fructuosior hecaneo agricole hoc spectandum ꝙ fastigiosit fundus. In
confragoso enihee ac difficili. ualentiora parandum. ⁊ potius eaque ꝑsfruc¬
tum reodere possint. cum idem oꝑis faciunt. Canes potuis cũdignitate:
ic res: paucos habendum. quã multos. quos consue facias. potius noctu
uigilare. ⁊ inter diuclausos dormire. Deindomitis quadripedib ac pecore
faciendum. si pratasunt in fundo neq pecu̾ hab. danda oꝑa ut pabulo uen¬
dito alienũ pecꝰ in suo fundo pascat acstabulet. Dereliquo instrum̃to muto.
inquosunt corbule. dolia. sic alia e̾e p̃cipienda. quenasei infundo ac fien

Expanded text:
facilius ad aratrum leve adduci possunt, ad molas et ad ea, siqnt, quae in fundo convehuntur. In qua re alii asellis, alii vaccis ac mulis utuntur, exinde ut pabuli facultas est; nam facilius asellus quam vacca alitur, sed fructuosior haec. In eo agricolae hoc spectandum, quo fastigio sit fundus. In confragoso enim haec ac difficili valentiora parandum et potius ea quae per se fructum reddere possint, cum idem operis faciant. Canes potius cum dignitate et acres paucos habendum quam multos, quos consuefacias potius noctu vigilare et interdiu clausos dormire. De indomitis quadripedibus ac pecore faciendum; si prata sunt in fundo neque pecus habet, danda opera ut pabulo vendito alienum pecus in suo fundo pascat ac stabulet. De reliquo instrumento muto, in quo sunt corbulae, dolia, sic alia, haec praecipienda. Quae nasci in fundo ac fie
Abbreviated transcription (Latin):
appendices. ⁊ ueheniter ꝓtinent ad eulturam ꝓpt̾ ad finitatẽ eiꝰ
species totidem. siuierna rigioe infesta siquoneq fnietus uros
exportaro expediat neꝙ inde que opussun ad portare. peicim suit̃
gantt fluini qua portetur:. aut nonsunt. aut idonei non sunt. quas¬
quutuor ꝙ ẽ pͥmum. refrrt infesta regio sit necue. multos enitu
agios egregios colere non expedit ꝓpt̃ latrotina uicinoꝵ ⁊tt in

Expanded text:
appendices et vehementer pertinent ad culturam propter adfinitatem. Eius species totidem: si vicina regio est infesta; si quo neque fructus nostros exportare expediat neque inde quae opus sunt adportare; tertium, si viae aut fluvii, qua portetur, aut non sunt aut idonei non sunt; quarquattuor quod est primum, refert infesta regio sit necne. Multos enim agros egregios colere non expedit propter latrocinia vicinorum, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
quauendas finis dicito pabulum frui occipito exkal. septembrib
prato sicco deceilat ubi prius florere ceꝑit. paato inriguo. ubi suꝑ
i fer queuitinus ꝓmittet. tum decedito. uł diem cerͣtam utriq fa¬
cito cct̃o papulo. Kal. mãtus cedito bubus domins bimis cantheri¬
ouini cum emptor pascet dnõpascere recipitur holeris asparagis
lignis a qua minere actu dñi usionis recipiur.siquid eptoi: aut pasto¬
ins aut familia aut pecus. emptori dampiu dedert: uiriboi
trature soluetur. donicum pecuniam satis fecerit. aut de legarrpecꝰ
⁊ familia que illicerit pignito sunto. siquid deus reb controu̾sie erit:
rome iudicium fiat.

Expanded text:
Qua vendas fini dicito. Pabulum frui occipito ex Kal. Septembribus. Prato sicco decedat, ubi pirus florere coeperit; prato inriguo, ubi super inferque vicinus permittet, tum decedito, vel diem certam utrique facito. Cetero pabulo Kal. Martiis decedito. Bubus domitis binis, cantherio uni, cum emptor pascet, domino pascere recipitur. Holeris, asparagis, lignis, aqua, itinere, actu domini usioni recipitur. Siquid emptor aut pastoesolvat. Siquid dominus aut familia aut pecus emptori damni dederit, viri boni arbitratu resolvetur. Donicum pecuniam solverit aut satisfecerit aut delegarit, pecus et familia, quae illic erit, pigneri sunto. Siquid de iis rebus controversiae erit, Romae iudicium fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
dem reb inemptione ant mitant. ut iuinanulli ⁊suonib: sunt ꝑscripta
E quinum pecus pascendum in pratis. ponissimu hr baaustabulis acp̃sepib
arido feno. Cumpeꝑrenunt. hordeo adiecto bis die data aqua. hoñi ferui¬
re initium admissionis face̾ oportet. ab equinoctio uerno ⁊ solstitium ut
ut partus idoneo tepore fiat. Duodecimo enim m̃se diede ermno aruuit na¬
sci. que post tempus nascuntur. fere uitiosa adq inuulia existuit. admit¬
tere oportet cum tẽpꝰ nascutur anu uenerat bisdie.mane ⁊ uespe.peor
Corigamissit appellatur quiqui admitut. eo enim ad iutãte.: equa alliga¬
tascelenus admittuntur. neq equi frustra cupuditate inpulsi semen
eiriunt quo ad satissit ad iitti. ipse signi ficant ꝙ sedefendunt. si fasti¬
dium saliendiẽ sille modium conterunt cũ aqua. ad mellis crassitudinẽ
tumeare nat᷑am eque cum m̃ses ferunt tangunt. conira ab locis eque

Expanded text:
dem rebus in emptione dominum mutant, ut in Manili actionibus sunt perscripta. dem rebus in emptione dominum mutant, ut in Manili actionibus sunt perscripta. Equinum pecus pascendum in pratis potissimum herba, in stabulis ac praesepibus arido faeno; cum pepererunt, hordeo adiecto, bis die data aqua. Horum feturae initium admissionis facere oportet ab aequinoctio verno ad solstitium, ut partus idoneo tempore fiat; duodecimo enim mense die decimo aiunt nasci. Quae post tempus nascuntur, fere vitiosa atque inutilia existunt. Admittere oportet, cum tempus anni venerit, bis die, mane et vespere, per origam; sic appellatur quiqui admittit. Eo enim adiutante, equa alligata, celerius admittuntur, neque equi frustra cupiditate impulsi semen eiciunt. Quoad satis sit admitti, ipsae significant, quod se defendunt. Si fastidium saliendi est, scillae medium conterunt cum aqua ad mellis crassitudinem; tum ea re naturam equae, cum menses ferunt, tangunt; contra ab locis equae
Abbreviated transcription (Latin):
bris confusis. si ẽ oculis nigris. narib non angustis. aurib adplicatis. an¬
i orem partem ceruicis. pectus latum ⁊ plenum. uineris latis. uentre modi¬
columbis deorsum uersus presis. scapulis laus. spina maxine duplici
sum nus non extanti. coda ampla subcrisꝑa. crurib rectis ẽqualib introu̾¬
sus ponius sigurata genib rutundis nemagnis. uigulis duris. teto corpo¬
re ut habeatuenas que anin aduerii possunt ꝙ huiusscemodisit ⁊ cum ẽ
eger ad medendum ad positus corpore multo⁊ destirpe: magiu iuterẽ
quasint.ꝙ genera sunt multa. Itaq adhognobiles a regionib dicuntur
signa. sicũ gregalib in papulo contendit indurendo alia uequare quopor¬
tior sit. sicum flum̃ triue hundum e grcẽi it piusus ꝓgre ditur ac non
respectaf alios Emptio equina: sim ilis fere aebolils asiorim. quo eis¬

Expanded text:
bris confusis si est, oculis nigris, naribus non angustis, auribus applicatis, bris confusis si est, oculis nigris, naribus non angustis, auribus applicatis, cata in dexteriorem partem cervicis, pectus latum at plenum, umeris latis, ventre modico, lumbis deorsum versus pressis, scapulis latis, spina maxime duplici, si minus, non extanti, coda ampla subcrispa, cruribus rectis aequalibus intro versus potius figuratis, genibus rutundis ne magnis, ungulis duris; toto corpore ut habeat venas, quae animadverti possint, quod qui huiusce modi sit, cum est aeger, ad medendum appositus. De stirpe magni interest qua sint, quod genera sunt multa. Itaque ab hoc nobiles a regionibus dicuntur, signa, si cum gregalibus in pabulo contendit in currendo aliave qua re, quo potior sit; si, cum flumen travehundum est gregi, in primis progreditur ac non respectat alios. Emptio equina similis fere ac boum et asinorum, quod eis
Abbreviated transcription (Latin):
piunt se uefrigidus locus sit. algor eniseas ⁊ fimis maxoeseere coguqn
alinioniis. armenticiũ pecus st contuendũ. lactantiᷤ cũmanib necu¬
bent ebterntur enĩ. adeas manus adigi epertit. ⁊ cũredierunt epa
stu. Concreuerint uituli leuande matres. pabulo uuili obicienoo
inpresepiis. item his ut fere inomib stabilis. lapides substernendi.
aui quid item neungule putescant. Ab equinoruo autiunnali una pa¬
scuntur cum matrib. Castrare nonoportet antebimũ.ꝙ difficulter sia¬
luer fecens serecipiunt. qui aut̃ postea castrantur: duri inutiles fiunt. Iẽ
i in reliquis gregib pecuatus: dilectus ꝗ̃tannis habendus.⁊ ueicole nia
unde ꝙ locum occupant cirum queferre possunt fructus. sique amastri¬
unulum. ei sub ponere oportet eos quib noniatis pbent in anres. semestr¬
b uituliꝰ obiciunt fui fures mucios ⁊ farinam bordersun cen plura quc¬

Expanded text:
piunt se, ne frigidus locus sit; algor enim eas et famis macescere cogit. In piunt se, ne frigidus locus sit; algor enim eas et famis macescere cogit. In alimoniis armenticium pecus sic contuendum. Lactantes cum matribus ne cubent; obteruntur enim. Ad eas mane adigi oportet, et custu. Cum creverunt vituli, levandae matres pabulo viridi obiciendo in praesepiis. Item his, ut fere in omnibus stabulis, lapides substernendi aut quid item, ne ungulae putrescant. Ab aequinoctio autumnali una pascuntur cum matribus. Castrare non oportet ante bimatum, quod difficulter, si aliter feceris, se recipiunt; qui autem postea castrantur, duri et inutiles fiunt. Item ut in reliquis gregibus pecuariis dilectus quotannis habendus et reiculae reiciundae, quod locum occupant earum quae ferre possunt fructus. Siquae amisit vitulum, ei supponere oportet eos, quibus non satis praebent matres. Semestribus vitulis obiciunt furfures triticios et farinam hordeaceam et tene
Abbreviated transcription (Latin):
Rapetum bocmͦ accomodare oport librator uti statit a iuppartter allabni
digitum minunum orbem abẽẽ oport absolo mortan orbes cauere opor¬
tet nequid mortanum terant. Inter orbem ⁊ miliarium unũ digitum iu¬
iercẽ opõtet. Siplus int̾erit. adque orbes nimium aberunt funi o̾cumli¬
guomiliarium arte. crebrorti expleas ꝙ nimiũ int̃ ẽ. siorbes altiorẽ
erunt atq iumuim mortanum deorsum teret orbiculos ligneos ꝑtu¬
sos inmilianum ucolumella supponito e altitudinem tẽperato eo¬
dẽmodolatinidinis orbiculis ligneis aut armilis ferreis tẽperata usq
oũrecte rẽperabitur. trapetus ẽptusẽ insuessano. It. coce. ⁊ olei.p.l.
conposci re. it.lx. uectura boum oꝑas .ui. homines.ui.cumbubul¬
pompeisemptus ornatus. it. cec.xxc.iiii. uecturam . it.ccxxx. domune¬
luis coneminantur ⁊ accomodatur cosũpi opu̾ẽ. ir.lx. d.d. it. dce. xxuiiii
Si orbes inueteres trapetos parabis medios crassos.p.i. digitos.iii. alto̾.

Expanded text:
rapetum hoc modo accommodare oportet. Librator uti statuatur pariter ab labris. Digitum minimum orbem abesse oportet ab solo mortari. Orbes cavere oportet nequid mortarium terant. Inter orbem et miliarium unum digitum interesse oportet. Si plus intererit atque orbes nimium aberunt, 2 funi circumligato miliarium arte crebro, uti expleas quod nimium interest. Si orbes altiores erunt atque nimium mortarium deorsom teret, orbiculos ligneos pertusos in miliarium in columella supponito, eo altitudinem temperato. Eodem modo latitudinem orbiculis ligneis aut armillis ferreis temperato, usque dum recte temperabitur. 3 Trapetus emptus est in Suessano HS CCCC et olei P. L. Conpsturae HS LX; vecturam boum, operas VI, homines VI cum bubulPompeis emptus ornatus HS CCCXXCIIII; vecturam HS CCXXC; domi melius concinnatur et accommodatur, eo sumpti opus est HS LX : S.S. HS DCCXXIIII . Si orbes in veteres trapetos parabis, medios crassos P. I digitos III , altos
Abbreviated transcription (Latin):
ubus. frondem ulmieam. popul neam.querneam. ficulna usq dumha¬
bebis dato oub frondem uiridẽ usq dũhabebis p̃beto ubi sem̃tim factu¬
rus eris. ibi oues delectata ⁊ frondem usq ad pabula matura. Iabulũ aridũ
ꝙꝓ condideni. inhiemẽ quã inaxime conseruato. cogitatoq hiemis quãsi lon¬
ga siet.
pus legatur utisit unde corbule fiant ⁊ uetes farciantur. si ule iuide fidiet
aride. i lignee. uliee. nucee. ficulnee fac instercus aut inaquã con.¬
nitantur. indeubiopus erit sibulas facito. uectes iligneas i agcrufoli¬
os. laureos. ulincos facito utiscient parati. preliuri excar pino atra po¬
tissimum facito. Ulmeam: pineam: nuceam. hauc atq aliam matiem
omẽm cũessodies. lun a decrescente exunito. post meridiẽs. sñuento austro.
tũent tempestiua eum sem̃ suum maturum erit cauetoq: pexorẽ traaᷤ
stro cauen nequã mat̃iem neue uinum t̾rides. nisi necessario.

Expanded text:
ubus frondem ulmeam, populneam, querneam, ficulneam, usque dum habebis, dato. Ovibus frondem viridem, usque dum habebis, praebeto; ubi sementim facturus eris, ibi oves delectato; et frondem usque ad pabula matura. Pabulum aridum quod condideris in hiemem quam maxime conservato, cogitatoque hiemis quam longa siet. pus legatur, uti sit unde corbulae fiant et veteres sarciantur. Fibulae unde fiant, aridae iligneae, ulmeae, nuceae, ficulneae, fac in stercus aut in aquam coniciantur; inde, ubi opus erit, fibulas facito. Vectes iligneos, acrufolios, laureos, ulmeos facito uti sient parati. Prelum ex carpino atra potissimum facito. 2 Ulmeam, pineam, nuceam, hanc atque aliam materiem omnem cum effodies, luna decrescente eximito post meridiem sine vento austro. Tum erit tempestiva, cum semen suum maturum erit, cavetoque per rorem trahas stro caveto nequam materiem neve vinum tractes nisi necessario.
Abbreviated transcription (Latin):
sic facito. mustiq xx. inabeneum aut plumbeñ infundito. ignẽ sub faci¬
ditoubibullabit uinũ: ignẽ subducito. ubi idunum refrixerit. indoto¬
lium quadragenanum infundito. scorsum inuas q dulcis.q.i. infim¬
dito salis.cħ.i. sinitomuriam fieri. ubimuna factaerit: eodẽ indoliũ
infundito schoenum ⁊ calamum ipila cenͣdito qued si sextarium

Expanded text:
sic facito. Musti Q. XX in aheneum aut plumbeum infundito, ignem subdito. Ubi bullabit vinum, ignem subducito. Ubi id vinum refrixerit, in dolium quadragenarium infundito. Seorsum in vas aquae dulcis Q. I infundito, salis Mͦ I , sinito muriam fieri. Ubi muria facta erit, eodem in dolium infundito. Schoenum et calamum in pila contundito, quod sati
Abbreviated transcription (Latin):
.S nichis desidenridicam inquid oefrctib maturis capiendis. Irinũ sd feno.¬
depratis sum missis herba cum crescere desut ⁊ estuareseit. subsecari de filcib
Abet. ⁊ quã aꝯꝑareseat. furcillis uersan. cũ parruit. ochis manipulos
fieri acuehi aduillam. tum depratis stipulam rastellis eradi adque adde¬
re fenisicie cumulum. Quo facto. sicilienda prata. idẽ falcib consectã¬
da que feniscices pretenerunt. ac quasiherba tuberosum reli querun
cam pum aqua sectione arbitror dictum sicilire pratum Nessis ꝓpͥ¬
ꝯnomine diettur: inus que metimus. maxine in frum̃to. ⁊ abeo eẽ¬
. uocabulo decliuata. Frum̃ti triagnã sunt messionis. unũ ut inubn¬
a ubi falce scđm t̃ram succidunt stram̃tum. ⁊ mani pulum ut quẽ¬
cumq subsicuenunt: ponent int̾ra ubieos fecerunt multos. itum
eos ꝑ censent. ac desingulis secant inter spicas ⁊ stram̃tum. spicas co

Expanded text:
s nihil desiderari, Dicam, inquit, de fructibus maturis capiendis. Pride pratis summissis herba, cum crescere desiit et aestu arescit, subsecari falcibus debet et, quaad perarescat, furcillis versari; cum peraruit, de his manipulos fieri ac vehi ad villam; tum de pratis stipulam rastellis eradi atque addere faenisiciae cumulum. Quo facto sicilienda prata, id est falcibus consectanda quae faenisices praeterierunt ac quasi herba tuberosum reliquerunt campum. A qua sectione arbitror dictum sicilire pratum. L. Messis pnomine dicitur in iis quae metimur, maxime in frumento, et ab eo esse vocabulo declinata. Frumenti tria genera sunt messionis, unum, ut in Umbria, ubi falce secundum terram succidunt stramentum et manipulum, ut quemque subsicuerunt, ponunt in terra. Ubi eos fecerunt multos, iterum eos percensent ac de singulis secant inter spicas et stramentum. Spicas co
Abbreviated transcription (Latin):
Ream sic facito. locum ubifacies confodito. postra a murca cõspargito
benesintto qure c̃obibat. postea cõminito glebas bene. inde coquito. ⁊ pa¬
uiculis uerberato. postea denuo amurca conspargito. sinitoq arescat.
Sita frceris.neq formice nocebunt. neq herbe nascentur frum̃to necurcu¬
rum̃to nenoceat curculio neumures tangant. lutum dea murca faci lio¬
cito. palearum paulum ad dito.sinito macerescant bene.⁊ subigite noce
bene. cogranarium totum oblugto crassoluto. postra conspargito a at.¬
murca omẽ quodluctaueris. ubi aruerit. eo frum̃tum refrigrratum

Expanded text:
ream sic facito. Locum ubi facies confodito. Postea amurca conspargito bene sinitoque conbibat. Postea conminuito glebas bene. Deinde coaequato et paviculis verberato. Postea denuo amurca conspargito sinitoque arescat. Si ita feceris, neque formicae nocebunt neque herbae nascentur. CAPUT 92 Frumento ne noceat curculio neu mures tangant. Lutum de amurca facito, palearum paulum addito, sinito macerescant bene et subigito bene; eo granarium totum oblinito crasso luto. Postea conspargito amurca omne quod lutaveris. Ubi aruerit, eo frumentum refrigeratum
Abbreviated transcription (Latin):
que in coliunellam conueniat. dextra sinistra foramina ubi fecens. lã¬
nis enrtum plectito replicato iu infenorem partẽ cupe oĩs quaruuor lã¬
nas pollulas nunutas supponito eas ur̃se seconfigito neforamina ma¬
iera fiant quocupe minuscule nulentur cupa quãfim in modiolos
ent utri mq secus imbricib ferreis quariuor. desuos ibi utruq secfa
eito quifiga imbrices medias clauulis figito supͣ imbrice̾ eximisecus
cupam ꝑtundito quadauus eat qui orbẽ claudat in suꝑforam libra¬
num ferreum digitos sex. Litum indito ꝑtusum utnmq secus qua
claiuis eat hec omĩa eiꝰ rei causa sunt ut necupam inlapide conte¬
ratur. Arnillas. iiii. facito quascͥeũ erbẽ uidas nccupa ⁊ clauiis
cõtriãtur. it minsecu̾ cupam matĩa ulmea arit faginea facito. fcrrũ
facium ꝙ opusent utudem faber figat. Is.lx. opissunt cum plumbum
cupam emito. is.iiii. cupam quiconcinent. ⁊ modiolos quiindat ⁊ plũ¬

Expanded text:
quae in columellam conveniat. Dextra sinistra, foramina ubi feceris, lamnis circumplectito. Replicato in inferiorem partem cupae omnis quattuor lamnas pollulas minuta supponito, eas inter sese configito, ne foramina maiora fiant, quo cupulae minusculae indentur. Cupa qua fini in modiolos erit, utrimque secus imbricibus ferreis quattuor de suo sibi utrimque secus facito qui figas. Imbrices medias clavulis figito. Supra imbrices extrinsecus cupam pertundito, qua clavus eat, qui orbem cludat. Insuper foramen librarium ferreum digitos sex latum indito, pertusum utrimque secus, qua clavus eat. Haec omnia eius rei causa fiunt, uti ne cupa in lapide conteratur. Armillas IIII facito, quas circum orbem indas, ne cupa et clavus conterantur intrinsecus. Cupam materia ulmea aut faginea facito. Ferrum quod opus erit uti idem faber figat; HS LX opus sunt. Plumbum in cupam emito HS IIII . Cupam qui concinnet et modiolos qui indat et plum
Abbreviated transcription (Latin):
ce. fundam̃ta supͣpeterrã pede.cetõsq parietes exlat̃e ugum̃ta. ⁊¬
a ante pogm̃ta que opꝰ erunt indicto cetalex ut iulla excal ce cem̃tr¬
p̃tium integulas singulas . n .s. loco salubri bonodũo hecque supra p̃¬
tia posita sunt exsigno mani p̾tium erit. locopestilenti ubi estate
fieri non potest bono dnõ pars quarta p̃tiaccedat.
acerias excalce. cem̃tis. silice. utidñs omĩa ad opꝰ can¬

Expanded text:
ce. Fundamenta supra terram pede, ceteros parietes ex latere, iugumenta ece. Fundamenta supra terram pede, ceteros parietes ex latere, iugumenta et antepagmenta quae opus erunt indito. Cetera lex uti villae ex calce caemPretium in tegulas singulas II S. Loco salubri bono domino haec quae supra pretia posita sunt: ex signo manipretium erit. Loco pestilenti, ubi aestate fieri non potest, bono domino pars quarta preti accedat. CAPUT 15 Macerias ex calce caementis silice. Uti dominus omnia ad op
Abbreviated transcription (Latin):
ab solo faber. hecfaciet. oportet panetes om̃s uti iuissi calce
⁊ cementis pilas ex lapide angulan tingna omĩa queopꝰ funt limina
.postes uigum̃ta. aseres fulm̃iaᷤ p̃sepis bubus. hibernas. estiuas fali¬
scas equile cellas familie. carnana.iii. orbẽ ahenea.ii. aras.x. focũ
ianuam in aximam.⁊ altã quãuolet dñs. fenestras clatros infenestraᷤ
a.niam .i. aute pagñta. nasatoreula.ii.herei materiem ique opꝰ
tenã dunitaxat. secabit. facietq conductor. lapidẽ calcẽ. harenã.
aquã paleas t̃ram uñlutum fiat. sidecelo uilla tacta siet. derare
ubauti fiat huic oꝑi p̃tium ab dño bono quibene p̃bebat queopuᷤᷤ
sunt. ⁊ nummos fidebuã soluat. integulas singulas.ii. idtectum
sienumerabitur tegula integra que erit quenonerit. un quarta
pars aberit. oue ꝓuna conliciares que erunt: ꝓbinis putabunt᷑.
ualus ꝙ erunt insingulas quat̃ne numerabuntur. Uilla labide cal¬

Expanded text:
ab solo, faber haec faciat oportet. 2 Parietes omnes, uti iussitur, calce et caementis, pilas ex lapide angulari, tigna omnia, quae opus sunt, limina, postes, iugumenta, asseres, fulmentas, praesepis bubus hibernas aestivas faliscas, equile, cellas familiae, carnaria III, orbem, ahenea II, haras X, focum, ianuam maximam et alteram quam volet dominus, fenestras, clatros in fenestras niam I, antepagmenta, vasa torcula II. 3 Hae rei materiem et quae opus ccidet, dolabit, secabit facietque conductor, lapidem, calcem, harenam, aquam, paleas, terram unde lutum fiat. Si de caelo villa tacta siet, de ea re verba uti fiant. Huic operi pretium ab domino bono, qui bene praebeat quae opus sunt et nummos fide bona solvat, in tegulas singulas II S. Tectum sic numerabitur: tegula integra quae erit, quae non erit, unde quarta pars aberit, duae pro una, conliciares quae erunt pro binis putabuntur; vallus quot erunt, in singulas quaternae numerabuntur. Villa lapide cal
Abbreviated transcription (Latin):
Rata pͥmouere stereerato luna silene. que uirgua nonerunt uͥfauo¬
mus flare ceꝑit. Cum prata defendes depurgato. herbasq malã
om̃sq ridicitus effedito. ubuuneam deputauens accrruũ ligno¬
rum uirgarumq facito. ficos interputato ⁊ mranea ficos subradi¬
cito alte ne eis uitis scandat. seminana facito ⁊ urta resarcito. hec

Expanded text:
rata primo vere stercerato luna silenti. Quae inrigiva non erunt, ubi favonius flare coeperit, cum prata defendes, depurgato herbasque malas omnis radicitus effodito. 2 Ubi vineam deputaveris, acervum lignorum virgarumque facito. Ficos interputato et in vinea ficos subradito alte, ne eas vitis scandat. Seminaria facito et vetera resarcito. Haec
Abbreviated transcription (French):
milieq nr̃e quouis rergͥ agrum trã sundũ que incũ soui tau¬
rilia cͥcum agi iussiutitum orbos iusos inuisos que iuduerta¬
tẽ uastitudinẽq calamitates intẽ penasq ꝓhibes sis defendas au̾¬
nincesq utiq tufruges frum̃ta iuneta uirgultaq grandiso
rerum ergo funditerre agriq mei lustrancdi lastr io faciendi.
gͥ sienti dixi macte hisces uoui taurilib lactentib immolendis
estom es poat encultro facito seruem ⁊ fertũueti adbiz inde obmo¬
uetou bi poreum immolabis agnum intulũq sico portet enus¬
ha conenito man pat si quidrbi millis ces uoui tauribeis lerrnibe¬

Expanded text:
miliaeqmiliaeqrilia circumagi iussi, uti tu morbos visos invisosque, viduertatem vastitudinemque, calamitates intemperiasque prohibessis defendas averruncesque; 3 utique tu fruges, frumenta, vineta virgultaque grandire e; harumce rerum ergo, fundi terrae agrique mei lustrandi lustrique faciendi ergo, sicuti dixi, macte hisce suovitaurilibus lactentibus inmolandis esto." 4 Item cultro facito struem et fertum uti adsiet, inde obmoveto. Ubi porcum inmolabis, agnum vitulumque, sic oportet: "Eiuserba concipito: "Mars pater, siquid tibi in illisce suovitaurilib
Abbreviated transcription (Latin):
ues feriis coniungere lic. heclie facẽ arueant ligna fal
siiifamiliast̃.
ucũ coneulcare. tomano more sic oportet. poreopiaculo facito sic.
uerba concipito sids sidee squouim illud sacrũ est itti tibi ius ẽ
porco piaculo facent illius cesan coercendi ergo harumq rerum
us mͥdomo familieq mee liberisq meis hacrucererum gͦ mutare
hoc perco piaculo immolaudo esto.
I fodere uelis altõ piaculo eodẽ modo facito ħam plius dicito oꝑi
faciundi causa dumopus cotdie ꝑ partes facito sunt misenis aut
ferie publice aut familiares intresserint altõ piaculo factto.
Grum lustrare sic opertet
imperas uolui taurilia cͥcum agi cũ diuis uolentib ꝙ que bene e¬
ueniat mandotibi mani uti illa es uoui taurilia fundum agrũ
tr̃amq meam. quota exparte siue cͥcum agi siue cͥcũ ferenda
censeas uticure lustrare ianum iouẽ queuino p̃famino siedi¬
cito marpat̃ tep̃cor quesoq utisues uolens ꝓpitius inͥ domo fa¬

Expanded text:
es feriis coniungere licet. Haec licet facere: arvehant ligna, fabsi in familia sunt. Lucum conlucare Romano more sic oportet. Porco piaculo facto, sic verba porco piaculo facere illiusce sacri coercendi ergo harumque rerum us mihi domo familiaeque meae liberisque meis; harumce rerum ergo macte hoci fodere voles, altero piaculo eodem modo facito, hoc amplius dicito: "operis faciundi causa." Dum opus, cotidie per partes facito. Si intermiseris aut feriae publicae aut familiares intercesserint, altero piaculo facitoAgrum lustrare sic oportet. Impera suovitaurilia o circumagi: "Cum divis volentibus quodque bene eveniat, mando tibi, Mani, uti illace suovitaurilia fundum agrum terramque meam quota ex parte sive circumagi sive circumferenda censeas, uti cures lustrare." Ianum Iovemque vino praefamino, sic dicito, "Mars pater, te precor quaesoque uti sies volens propitius mihi domo fa
Abbreviated transcription (Latin):
lium labrũ lipinarium.i. serias .x. ornam̃tabulilis ornam̃ta asinis
instrata. iii.semucinas .iii.sportas fecanas: iii. molas asinarias. iumo
las unas. trus atilis. feram̃ta. falces. sirpiculas.u. falces filuaticas.ui.
arbonas . ui.secures.u. cuneos.iiii. uomeres ferreas . x. palas. uirutra.
IIII. rastros quadridentes .ii. cratesstercorarias. nii sirpiam stercora¬
riam.i. faculas iuniancas.xl. faculas rustarias.x. faculos. for¬
pices: i rutabulum. corbulas amernas .xx. quala satana. uł alueo̾.

Expanded text:
lium I , labrum lupinarium I , serias X ; ornamenta bubus II , ornamenta asinis lium I , labrum lupinarium I , serias X ; ornamenta bubus II , ornamenta asinis instrata III , semuncias III , sportas faecarias III , molas asinarias III , molas trusatilis unas; ferramenta: falces sirpiculas V , falces silvaticas VI , arborarias III , secures V , cuneos IIII , vomeres II , ferreas X , palas VI , rutra IIII , rastros quadridentes II , crates stercorarias IIII , sirpiam stercorariam I , falculas viniaticas XL , falculas rustarias X , foculos II , forpices II , rutabulum I ; corbulas Amerinas XX , quala sataria vel alveo
Abbreviated transcription (Latin):
ilicum uilicam. oꝑarios. x. bubulcum.i. asuianum..salicta¬
num.i. subuleñ.i. Sĩna bomine̾. xuiboues iiasmos plostra¬
nos. uasinum molarum .i. uasa tercula instracta. iudolia ubiqĩ¬
q iundemne eẽ possint. culleum. decc. Dolia ubi uituceof con¬
act .xx. friuñtiria xx oꝑcula dolioꝵ. ⁊ tretaria pͥua. uruas
sp̃arteas. sexanphoras sparteas: uianfidibula.ii. cola urtilia. iu
cola ꝗ urẽ demant. ui urceos mustarios.x. plostra .ii. aratra.ii.
iugum plostrarium.i. iugũ uinarium .i. iugum asinanum .i. orbẽ
aheneũ .i. molile .i. ahentũ ꝙ capit culleum .i. opculũ aeni. iuncos
ferreos. iiiahenũ coculum ꝙ capeat cullrũ. urceniiis aquanos. iinassimã
.i. pellium.i. matellionẽ.i. trulleum.i. situlũ aquarium. i. scrutiscum
trullã. candelabrum matellã. lectos. iiii scamnum.i.m̃sas .ii. abacũ.
.i. arcauestiariam .i. armarium proptarium.i. scannalonga. rtixtã
aquariam .i. modium p̃feratum. i. semodiũ. i. labrũ eluacium.i. so¬

Expanded text:
salictarium I, subulcum I, summa homines XVI; boves II, asinos plostrarios II, asinum molarium I; vasa torcula instructa III, dolia ubi quinque vindemiae esse possint culleum DCCC, dolia ubi vinaceos condat XX , frumentaria XX , opercula doliorum et tectaria priva, urnas sparteas VI , amphoras sparteas IIII , infidibula II , cola vitilia III , cola qui florem demat III , urceos mustarios X ; plostra II , aratra iugum plostrarium I , iugum vinarium I , iugum asinarium I , orbem aheneum I , molile I ; ahenum quod capiat culleum I , operculum aheni I , uncos ferreos III , ahenum coculum quod capiat culleum I , urceos aquarios II , nassiternam I , pelvim I , matellionem I , trulleum I , situlum aquarium I , scutriscum I , trullam I , candelabrum I , matellam I , lectos IIII , scamnum I , mensas II , abacum I , arcam vestiariam I , armarium promptarium I , scamna longa VI , rotam aquariam I , modium praeferratum I , semodium I , labrum eluacrum I , so
Abbreviated transcription (Latin):
facito. ꝙ gn̾auoles. tot indito. salicem grecam. amplius. cͥculigato. litto
dẽptosto. stirpem obluito. digitos crassum ires in suꝑ lingua bubula
obregito. sipluat neaquam ulibru. ꝑmauet. eam linguam insu
ꝑlibrum alligato necadat postea stram̃tis cͥcumdato alligati
findito ꝑmedullam eo surculos pre acutos artito quos inseres in edullã
cum medullam cũponito. Alta insitioẽ siuites iiẽ contuiget. utruꝰ¬
a insitioẽ. terebrauitẽ quã inseres ꝑtundito. eoduo surculos uitigine¬
os ꝙ genus cẽ uoles insectos obliquos artito ad medulã facito is me¬
dullam cũ medulla cõiugas. artitoq ea qua terebrauens altum exal¬
tera parte eossurculos facito sint longi pedes binos. cos intram demit

Expanded text:
facito; quot genera voles, tot indito. Salicem Graecam amplius circumligato, luto facito; quot genera voles, tot indito. Salicem Graecam amplius circumligato, luto depsto stirpem oblinito digitos crassum tres. Insuper lingua bubula obtegito, si pluat, ne aqua in librum permanet. Eam linguam insuper libro findito per medullam; eo surculos praeacutos artito; quos inseres, medullam cum medulla conponito. Altera insitio est: si vitis vitem continget, utriusa insitio est: terebra vitem quam inseres pertudtio, eo duos surculos vitigineos, quod genus esse voles, insectos obliquos artito ad medullam; facito iis medullam cum medulla coniungas artitoque ea qua terebraveris alterum ex altera parte. Eos surculos facito sint longi pedes binos, eos in terram demit
Abbreviated transcription (Latin):
Ieiaride siuoles ut integresint. uiuas fic̾tile condito. id ami
leum summetretam nouã iuditurus eris amurea itautiẽ crada
pus colsuito. agitatoq ouuitbene coninbat iosi feceris metreta ole¬
um nonbibet.⁊ oleum melius faciet. ⁊ ip̃ametrȩta firmioliuage¬
IRgas murteas

Expanded text:
i aridae si voles uti integrae sint, in vas fictile condito. Id amurca  metretam novam inditurus eris, amurca, ita uti est cruda, prius conluito agitatoque diu, ut bene conbibat. Id si feceris, metreta oleum non bibet, et oleum melius faciet, et ipsa metreta firmioirgas murteas
Abbreviated transcription (Latin):
luum siuoles deicere supiorẽ: sumito brassice queleuissima eti
puiii uindefactto manipulos equales tres. conligatoq. postea ol¬
łã staruto cum aqua. ubi occipiet feruere paulis ꝑ demit tito ad¬

Expanded text:
2 Alvum si voles deicere superiorem, sumito brassicae quae levissima erit 2 Alvum si voles deicere superiorem, sumito brassicae quae levissima erit P. IIII inde facito manipulos aequales tres conligatoque. Postea ollam statuito cum aqua. Ubi occipiet fervere, paulisper demittito
Abbreviated transcription (Latin):
er hiemem aquam deagro depelli oportet. inmonte fossas incile
paras habere eportet. prima autumnitate eum pulius ẽ. tũma xi¬
me abaqua pieulum ẽ. cũ plueret incipiet familiam cũ fercis sar¬
eulisq exire oportet. incilia aperire aquam diducere inuas⁊ se
getem curare oporter incilia uifluat. inuilla cũ plu cͥcuinire opo¬
tet sicubi ꝑpluat. ⁊ signare carbone. cũdesierit pluere utttegula mu¬
tetur. ꝑsegetẽ infrum̃tis aut insegete aut infossis. sicubi aqua con¬
stat aut aliquid aque obstat: idemitere pate fieri remoueriq opõ¬
Ib rassica ꝙ concoquid. brassicaẽ. que om̃ib olerib antistit cam esto
uł coctã uł erudam. crudam siedes. in acetum intinguito miri fice
conquoquid. aluũbonã fac̃. lotiumq ad om̃s res salubreẽ.
Siuoles inconiuuio multum bibere cenareq libenter. ante cenam esto
enuidam quanto uoles exaceto. ⁊ itẽ ubi cenauens: comesto aliqua.ci.
folia. reddet te quasi nichil ederes. bibesq quantũ uoles.

Expanded text:
er hiemem aquam de agro depelli oportet. In monte fossas inciles puras habere oportet. Prima autumnitate cum pulvis est, tum maxime ab aqua periculum est. Cum pluere incipiet, familiam cum ferreis sarculisque exire oportet, incilia aperire, aquam diducere in vias et curare oportet uti fluat. In villa, cum pluet, circumire oportet, sicubi perpluat, et signare carbone, cum desierit pluere, uti tegula mutetur. Per segetem in frumentis aut in segete aut in fossis sicubi aqua constat aut aliquid aquae obstat, id emittere, patefieri removerique oportbrassica quod concoquit. Brassica est quae omnibus holeribus antistat. Eam esto vel coctam vel crudam. Crudam si edes, in acetum intinguito. Mirifice concoquit, alvum bonam facit, lotiumque ad omnes res salubre est. Si voles in convivio multum bibere cenareque libenter, ante cenam esto crudam quantum voles ex aceto, et item, ubi cenaveris, comesto aliqua V folia; reddet te quasi nihil ederis, bibesque quantum voles.
Abbreviated transcription (Latin):
ATer familias ubiaduillã uenit. ubilarẽ familiarem salutanit. fundũ
codẽdie si potest cireneat. Sinoneodie. ad postridie. ubicognouit
quomõ fundus cultus si i. oꝑa queq facta infectaq srietit. Post tridie
eius diei uilicũuoe. Roget quid oꝑis siei factum. quidrestet. satis ne
tempon oꝑasi confectã. po̾sit neq reliqua sient conficere. Et ꝗd factũ
uini frũti. aliarumq rerũ om̃ium. Ubiea cognouit. rauonẽ inre opõ¬
t oꝑarum dierum. Sieius opus non apparet. dicit uilicus sedo¬
losa fecise. seruo̾ uonualuisse. tempestares malas suisse. ẜuo̾ aufugiꝰ se.
opꝰ publicũ effecisse. Ulneas aliasq causas multa dixit. ad ranõem oꝑũ.
oꝑariumq ulicum reuoca. cum tempestate̾ pluue fueruit: queo ꝑa
ꝑimbrem fien potueruit. Dolialauari. picari. uillã purgari. frum̃¬
tum tranferti. sercus foras efferri. stercilinum fien. sem̃ purgas.
funes s.uiri. nouos fien. centones: cuculiones. fauulia opornus¬

Expanded text:
ater familias ubi ad villam venit, ubi larem familiarem salutavit, fundum eodem die, si potest, circumeat; si non eodem die, at postridie. Ubi cognovit, quo modo fundus cultus siet operaque quae facta infectaque sient, postridie eius diei vilicum vocet, roget, quid operis siet factum, quid restet, satisne temperi opera sient confecta, possitne quae reliqua sient conficere, et quid factum vini, frumenti aliarumque rerum omnium. Ubi ea cognovit, rationem inire oportet operarum, dierum. Si ei opus non apparet, dicit vilicus sedulo se fecisse, servos non valuisse, tempestates malas fuisse, servos aufugisse, opus publicum effecisse, ubi eas aliasque causas multas dixit, ad rationem operum operarumque vilicum revoca. Cum tempestates pluviae fuerint, quae opera per imbrem fieri potuerint, dolia lavari, picari, villam purgari, frumentum transferri, stercus foras efferri, stercilinum fieri, semen purgari, funes sarciri, novos fieri; centones, cuculiones familiam opportuis
Abbreviated transcription (Latin):
lea sifructum non feret ablaqueato. postea stram̃ta cͥcum ponito. po¬
stea amurcã cuniaquã cõmisceto equas. parte̾ deinde adoleam cͥcum¬
funditorad arborẽ maxin am ãuruã comyxsti satest. adminores arbo¬
res ꝓrauõe indito.⁊ idẽ ħsi facies ad arbores ferates: ce quoq melieres
fieut. ad eas stram̃ta neaddideris. ficiuti grosos teneant.¬
Ier ii grosos teneant. facito omĩa quemodo olee.⁊ hoc amplius cũuer¬
bre nonfient. ⁊ multo feratiores erunt.

Expanded text:
lea si fructum non feret, ablaqueato. Postea stramenta circumponito. Postea amurcam cum aqua conmisceto aequas partes. Deinde ad oleam circumfundito. Ad arborem maxumam urnam conmixti sat est; ad minores arbores pro ratione indito. Et idem hoc si facies ad arbores feraces, eae quoque meliores fient. Ad eas stramenta ne addideris. Fici uti grossos teneanti uti grossos teneant, facito omnia quo modo oleae, et hoc amplius, cubrae non fient et multo feraciores erunt.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ solstitium. hec fieri debent. iuneas nouellas federe aut arare ⁊ pꝰea
occare.⁊ pꝰea com minuere. nesit glelia.ꝙ ita occidunt. occare dictum.
ites panpinari s asciente. nam id. quã putare mauis.neq in arbusta
quos decerpere. nerelictis colib sarm̃tum neq it ministrare sucun.¬
i dõ inuiciario primitus cum exit uitis. teta resican solet. uifu mio

Expanded text:
et solstitium haec fieri debent. Vineas novellas fodere aut arare et postea et solstitium haec fieri debent. Vineas novellas fodere aut arare et postea occare, id est comminuere, ne sit glaeba. Quod ita occidunt, occare dictum. Vites pampinari, sed a sciente nam id quam putare maius, neque in arbusto, quos decerpere, ne relictis colibus sarmentum nequeat ministrare sucun vitiario primitus cum exit vitis, tota resicari solet, ut firmio
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ operiunt inporcis ⁊ sulcant fossas quo pluuia aqua delaba¬
tur. Nonnulli postea qui segetes nontam latus habent ut in apulia
⁊ idgenus prediis ꝑsartores occare solent: sique inporcis relicte gran¬
diores sunt glebe. Qua aratrum uomere lacunam striam feeit. sulcꝰ
uocatur. Mẽ inter duos sulcos elata terra dicitur porca ꝙ ea seges fiu¬
m̃tum porrigit. sic quoq extadeis cum dabant. porrigere dice¬
bant. Scdo interuallo. interuernum equinoctium ⁊ uergiliarũ
exortum. hec fieri. segetes runcari. herbam esegetibus expurgiribo¬
ues terrã ꝓscindere. salicem cedi. pratadefendi. que suꝑiore tẽ¬
pore fien õportuerit. ⁊ non sunt absoluta. ante quã gem mas agant
ac florescere incipiant. fieriꝙ sique folia mittere solent. ante fron
ciperunt. statim adserendum idonea non sunt. Olex
in terputariq oportet. Tercio interuallo inter uergilirum exortum

Expanded text:
mentum operiunt in porcis et sulcant fossas, quo pluvia aqua delabamentum operiunt in porcis et sulcant fossas, quo pluvia aqua delabatur. Non nulli postea, qui segetes non tam latas habent, ut in Apulia et id genus praediis, per sartores occare solent, siquae in porcis relictae grandiores sunt glaebae. Qua aratrum vomere lacunam striam fecit, sulcus vocatur. Quod est inter duos sulcos elata terra dicitur porca, quod ea seges frumentum porricit. Sic quoque exta deis cum dabant, porricere dicebant. Secundo intervallo inter vernum aequinoctium et vergiliarum exortum haec fieri. Segetes runcari, id est herbam e segetibus expurgari, boves terram proscindere, salicem caedi, prata defendi. Quae superiore tempore fieri oportuerit et non sunt absoluta, antequam gemmas agant ac florescere incipiant, fieri, quod, si quae folia amittere solent ante frondere inceperunt, statim ad serendum idonea non sunt. Oleam seri interputarique oportet. Tertio intervallo inter vergiliarum exortum