comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se seductũ : sed sociali necessitudine paruisse. Non enĩ frustra dixit apłs
Adam nonẽ seductus : mulieraũseducta est : qisi quia illa qd eiserpens lo scu¬
tus est tamquam uerum ess& accepit. illeaũ ab unico noluit consostio dirimi
nec in communione peccati nec ideo minus reus. Sisciens prudens q peccauit
mulier qui abonum est lignum: Patebant etũ oculi eoꝵ. sed aq hoc non
erant apesti. hoc est non attenti. ut cognoscerent. quid eis indumentũ gratiȩ
prestar&ur. quando inenbra eoꝵ uoluntati repugnare nesciebant. quagratia
remota ut poena reciproca in oboedienti a plec ter&ur.: & titit in motu corporis
quedam inpudens nouitas. unde o& in decensnuditas. & fecit ad tentos reddi¬

Expanded text:
se seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: se seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quia illa quod ei serpens locutus est, tamquam uerum esset, accepit, ille nec in communione peccati, nec ideo minus reus, si sciens prudensque peccavitgitur: Vidit mulier quia bonum esset lignum. Patebant enim oculi eorum: sed ad hoc non erant aperti, hoc est, non attenti, ut cognoscerent quid eis indumentum gratiae praestaret, quando membra eorum voluntati repugnare nescremota, ut poena reciproca inoboedientia plecteretur, extitit in motu corporis quaedam inpudens nouitas, unde esset indecens nuditas, et fecit adtentos reddi
Abbreviated transcription (Latin):
sost eineumꝰ mosti ferum õe᷑ & dum nilil ieo taleins pexit. considentius ȩceo
fustautt: comedit deditq uirosuo: Merttoscilic& animal lubricum. & tortu¬
osis anfractib mobile operisuo congruum ꝓ quemlo quer&ur elegit : eoq ꝑ ange¬
licam presentiam prestantioremq naturã sp̃ali nequitia sibi sub iecto: & tam
quam in strumento abutens fallaciam ser mocinatus est feminȩ. a parte scilic & in¬
feriore illius humanȩ copulȩ incipiens : ut gradatim ꝑ uenire: ad totum: Non
& istimans uirum facile credulum nec esrando posse decipi : sed dumalieno cȩdit
errori sicut & aardn erranti populo adidolum fabricandum÷ non consen¬
sit inductus : sed cessit obstrictus : Nec salo monẽ credibileest errore putasse
idolis seruiendum : sedblanditiis femineis adilla sacrilegda fuisse conpulsum:
Ita creden dumest illum uirum suȩ feminȩ uni unũ hominem. homini coniugẽ
coniugi addĩ legem trans grediendã nontamquam uerum lo quenti credidis¬

Expanded text:
dum nihil tale in eo prospexit, confidentius ex eo gustavit, comedit, deditque viro suo. Merito suo scilicet animal lubricum, et tortuosis anfractibus mobile, operi suo congruum per quem loqueretur elegit: eoque per angelicam praesentiam praestantioremque naturam spiritali nequitia sibi subjecto, et taquam instrumento abutens fallacia sermocinatus est feminae, a parte scilicet inferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei legem transgrediendam non tamquam uerum loquenti credidis
Abbreviated transcription (Latin):
sequatur effectus. quia & sinonest in factisculpa. in cons ensutamen rea tene&
conscientia. Hȩc scđm anogogen c&erũ uxta me aphoram poterit calli¬
dus serpens iste. her&icoꝵ uesrsutiam designare. Nonnulli enim loquacuis
atq subtilius ꝓmittunt inlicita curiositate. se r&oꝵ ad eꝑtionẽ. atq scien¬
tiam boni & mali. & inipso homine. tã quã in arbore quȩ plantata est in medio pa¬
radosi suam dinoscentiari nituntur demonstrare. Contrahune ser pentẽ lamat
apłs cumdicit M&uo ne sicut serpens euã sedixit astutia sua sics ensus ur̃icon¬
đt ut non comeder&is gomni ligno parachsi. sic her&icoꝵ curiosa cupiditas siep
dicentes. Quare fugitis scierã habere latentẽ. noua semꝑ oxquirtte. bomi mali
scient ã penerate un deest illud insalo mone quod mulier illa hiere&ieoꝵ speien
tenens diett. Aq fartiuȩ dulcioressunt. & panis abs conditas suauior Sul¬

Expanded text:
sequatur effectus, quia etsi non est in factis culpa, in consensu tamen rea tenetur sequatur effectus, quia etsi non est in factis culpa, in consensu tamen rea tenetur conscientia. Haec secundum anagogem: caeterum juxta metaphoram poterit callidus serpens iste haereticorum versutiam designare: nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tamquam in arbore, quae plantata est in medio paradisi, suam dignoscentiam nituntur demonsApostolus, cum dicit: Metuo ne sicut serpens Hevam seduxit astutia sua, sic sensus vestri corbis Deus ut comederetis ex omni ligno paradisi? Sic et haereticorum curiosa cupiditas, sic dicentes, quare fugitis scientiam habere latentem? Nova semper exquirite, boni malique scientiam penetrate. Unde est illud in Salomone, quod mulier illa, haereticorum speciem tenens, dicit: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior
Abbreviated transcription (Latin):
teo& aqua illir febat ut nuditas corporis nulla lege peccati eꝵ mentes repue
qui a non potest rationr̃a seduci ad peccandum. Nisi precedente delectatione. in
carnali in firmitatis affectu. Quimagis deb& obtem perare rationi. tamquã uiro
dñanti. Hocenim in uno queque homine geritur in occubto quoddam secr&oq
coniugio. Seiggestione quippe serpentẽ accipimus. mulierem uero animalẽ
corporis sensum rationẽ autemuirum. Ergo quando currit sm ala sugges¬
tio quasi serpens loquitur. Seds̃i sola cogitatio oblecteur illius suogestionis
& refrenante ratione consensus ex plendi operis non succedit. sola mulier uideui
comed isse in licitum. Quod si ipsũ peccatum. &iam &mens ꝑpetrãdũ decera
iamuir deceptus esti iammulier cybum dedisse uiro uid&ur. in lecelirȩ enim
consentire deligno ꝓ lubito manducare est. Tunc quippe iure auita beata
tamquã a paradyso epellitur homo. peccatũq ei. in patatur. &iam sinon

Expanded text:
t, a qua illis fiebat ut nuditas corporis in illa lege peccati eorum mentes repugnquia non potest ratio nostra seduci ad peccandum, nisi praecedente delectatione in carnalis infirmitatis affectu, qui magis debet obtemperare rationi, tamquam viro dominanti; hoc enim in unoquoque homine geritur in occulto quodam secretoque conjugio. Suggestionem quippe serpentem accipimus, mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum. Ergo quando occurrit mala suggestio, quasi serpens loquitur. Sed si sola cogitatio oblectatur illa suggestione, et refrenante ratione consensus explendi operis non succedit, sola videtur mulier comedisse illicitum: quod si ipsum peccatum etiam et mens perpetrandum decernat, jam vir deceptus est, jam mulier cibum dedisse viro videtur; illicito enim consentire, de ligno prohibito manducare est. Tunc quippe jure a vita beata, tamquam a paradiso, expellitur homo, peccatumque ei imputatur, etiam si non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ec tasin particeps fier& angeloꝵ u& intrans inscũariũ dĩ. intelle¬
zer& in nouissima : & euigilans tam quam ꝓph&ia plenus sacramentũ
quod comendat apłs eructar& : Tulit unam decostis eius & repleuit car¬
nemꝓea: Ista om̃a futura in xp̃o & ecła facta sunt : & sunt plena myste
niebatur ad iuitor similis eiusꝰ utiq qm̃ quanuis fidelis aut iustus quis¬
q: esitixp̃o. tamen equari non potest quianullus similis ei intes filiosdĩ
Nemo enimpoterat amorte gen: hominum liberare & ipsã mortẽ supe¬
rare nisixp̃s. Sequitur. Et mdisicaui trdapils ireoapaiuen adera

Expanded text:
per ecstasin particeps fieret angelorum; et intrans in sanctuarium Dei, intelliper ecstasin particeps fieret angelorum; et intrans in sanctuarium Dei, intelligeret novissima; et evigilans tamquam prophetia plenus, sacramentum, quod commendat Apostolus, eructaret: Tulit unam de costis ejus, et replevit carnem pro ea . Ista omnia futurniebatur adjutor similis ejus. Utique quoniam quamvis fidelis aut justus quisque sit, Christo tamen aequari non potest, quia nullus similis ei inter filios Dei; nemo enim poterat a morte genus hominum liberare, et ipsam mortem superare, nisi Christus. Sequitur: Et aedificavit Dominus Deus costa
Abbreviated transcription (Latin):
Vt ostender& quanto pre¬
uilegio homo pecoribus antecellit: quirationesua cuncta distinguere
& nominatim discernere poss& : adducta aninalia ad adã noncircuitu
locali. sed occulto nutu diuina potentia uoluitutuenirent. & homo u¬
telliger& seipsum quanto melior ẽ& bestus. dum cunctis nomina & lu¬
mologiarum in ponit : & eo magis conditorem suum diligere : quo semeli
cunetis uiuentibus. quib nomina inposuit ẽẽ scir&.¬
uit aũ adam nominibussuis: cuncta animantia & uolaploe¬
tias tesre signisicans gentes quȩ saluȩ fierent in ecła. & ꝑeundem dñm
nom̃en xp̃ianitatis erant accepture : quod prius non habuerant : Sicut
seriptumest: & uocabo sesuos ineos nominealio. Sequitur. Adamuero
Quia interomnia animan¬
tia terrȩ nullum rationale inueniebatur nisi illesolus. Inmisit ergo
dñs dr̃ soporem in adam. cumq obdoriniss& tulit unam decostis eius &
repleuit carnẽ ꝓea . Iste sopor adhoc intelligitur emissus : ut ipsius mens

Expanded text:
t ostenderet quanto privilegio homo pecoribus antecellit, qui ratione sua cuncta distinguere et nominatim secernere posset, adducta animalia ad Adam, non circuitu locali, sed occulto nutu divina potentia voluit ut venirent, et homo intelligeret se ipsum quanto melior esset bestiis, dum cunctis nomina etymologiarum imponit; et eo magis conditorem suum diligeret, quo se meliorem cunctis viventibus, quibus nomina imposuit, esse scirit autem Adam nominibus suis cuncta animantia, et volatias terrae, significans gentes, quae salvae fierent in Ecclesia, et per Christum nomen Christianitatis erant accepturae, quod prius non habuerant, sicut scriptum est: Et vocabo servos meos nomine alio . 7. Adae vero Quia inter omnia animantia terrae nullum rationale inveniebatur, nisi ille solus. Immisit ergo Dominus Deus soporem in Adam, cumque obdormisset, tulit unam de costis ejus; et replevit carnem pro ea. Iste sopor ad hoc Intelligitur emissus, ut ipsius mens
Abbreviated transcription (Latin):
Ous mulier interrogata.
aserpente respondit: nisi ut puaricatio eius e& in & cusabilis cum nil¬
lomodo dicere potuit scoblitã fuisse diuinimandati÷ quaten: e uolunta¬
rio libero arbitrio sesuando diuinum prȩceptum laudabilis apparere:
&in contempnendo. daminabalis e& E Ineo aum qđ dixit. aperientur
oculi uestri hoc ꝑsuadeit ut subdo ẽenollent. sed similes ei eẽnt: Qne
indigentes illius int̃ no lumine. seduiuentes ꝓpriaꝓ uidentia ad dinos¬
cendum bonum & malũ qđ illȩ ꝓhubuiss&. Sequitur. V. d
Ouomodo potuit mulier credere serpenti duu
quidã ꝓ priȩ potestatis. & quedã desuꝑb a prȩsumptio ÷ quaꝑ illane¬
tationẽ fuerat uincenda: & humilianda: Sequitar

Expanded text:
 mulier interrogata a serpente respondit? nisi ut praevaricatio ejus esset inexcusabilis, cum nullo modo dicere potuit se oblitam fuisse divini mandati, quatenus ex voluntario libero arbitrio, servando divinum praeceptum, laudabilis appareret, et in contemnendo damnabilis esset. In eo enim quod dixit: Aperientur oculi vestri, hoc persuadet, ut sub Deo esse nollent; sed similes ei essent, non indigentes illius interno lumine, sed viventes propria providentia ad dignoscendum bonum et malum, quod ille prohibuisset. Sequitur: Vido modo potuit mulier credere serpenti diviquidam propriae potestatis, et quaedam de se superba praesumptio, quae per illam tentationem fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
si gnificabatur habitar& peccatort utiq inmiseri orda. &ordinabit cherubys
& flammeã romfeam quȩ uestitur custodire uiã ligniuitȩ. Hoc ꝑ caelestes utiq po¬
tostatis & ix̃ in paradyso. uisibili factũ ẽẽ credendũ est ut ꝑ angelicum ministe¬
rium ess & illic ignea quedã custodia. Nontamen frustra factũ est. pisiquia si¬
nificari aliquid &iã despali parach sonon est utiq dubitandum. Sed alius sensus
in hobreo ẽ quã hic legitur. Ait enĩ eiecit adã. Aut dubiũ qunidñs. & habitare
fecit ante paradysum uoluptatis cherubyn & flam meũ gladium qui uertere
& custo dir&ꝰ uiam ligniuitȩ. Non quod ipsum adam quemeiecerat ds̃ habti
fecerit contra paradosã uoluptatis sed quo illo eiecto ante fores paradyi ch¬
bsn & flamm eum gladium posuerit. adcustodiendũ paradosi uestil
Nequis posser ntruere. T. Vocatur q debino. eua mo¬

Expanded text:
significabatur, habitaret peccator utique in miseria. Et ordinavit Cherubin significabatur, habitaret peccator utique in miseria. Et ordinavit Cherubin et flammeam romphaeam, quae vertitur custodire viam ligni vitae. Hoc per coelestes utique potestates etiam in paradiso visibiliter factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia: non tamen frustra factum est, nisi quia significari aliquid etiam de spiritali paradiso non est utique dubitandum; sed alius sensus in Hebraeo est quam hic legitur, ait enim, Ejecit Adam haud dubium quin Dominus et habitare fecit ante paradisum voluptatis Cherubin et flammeum gladium, qui verteretur, et custodiret viam ligni vitae: non quod ipsum Adam, quem ejecerat Deus, habitare fecerit contra paradisum voluptatis: sed quod illo ejecto, ante fores paradisi Cherubin et flammeum gladium posuerit ad custodiendum paradisi vestibulum, ne quis possit intrare. Vocaturque dehinc Eva m
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuerat consesuauit. Quoduero ad didit quasi unus &̧ nob̵ hoc ꝓptestrinitatẽ ꝗ
est. Sicut &illud faciamus hominẽ adimaginẽ & similitudinem nr̃am. Sequita¬
Vereut dementissimus dñs eisdem dignatus ei
consulere ad salutem. Nefoste ꝑ trangressionem indigni iã facti. deligno uitȩ presum¬
merent aed ere & ad ꝑp&uum uiuerent cruciatum. Exules itaq sunt abillius ȩsu
ad temp effecti. ut ꝑ congruam penitentiȩ satis factionẽ rursumilluc undeemissi
suerant reuesterentur. Potest esgo uideri ꝓpt̃ ea homo in labore huius uitȩ ẽẽ dimi¬
sus ut aliquandomanũ porrigat ad arborem uitȩ. Emisitq: eum dñs ds̃ deparadys
uoluptatis ut operar&ur terram dequa sumptus est. Id est in isto corporelabora ro
& ibi possit collo care sibi meritũ redeindi. & collo cauit eum ante parady sum
Uhoc significantia factum est. ut contra parady sum quobeatauita &iam spãlit̃

Expanded text:
tus fuerat conservavit. Quod vero addidit, Quasi unus ex nobis; hoc propter Trinitatem dictum est: sicut et illud, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. SequituVere ut clementissimus Dominus eisdem dignatus est consulere ad salutem, ne forte per transgressionem indigni jam facti de ligno vitae praesumerent edere, et ad perpetuum viverent cruciatum. Exsules itaque sunt ab illius esu ad tempus effecti, ut per congruam poenitentiae satisfactionem rursum illuc unde emissi fuerant reverterentur. Potest ergo videri propterea in laborem homo hujus vitae esse dimissus, ut aliquando manum porrigat ad arborem vitae. Emisitque eum Dominus Deus de paradiso voluptatis, ut operaretur terram, de qua sumptus est. Id est, in isto corpore laboraret, et ibi posset collocare sibi meritum redeundi. Et collocavit eum ante paradisum. Et hoc significantia factum est, ut contra paradisum, in quo beata vita etiam spiritaliter
Abbreviated transcription (Latin):
eo. Non aliquid idolatriȩ simile fecit. Noneni uł tuncuł postea frequentauit lapidẽ adorando uł esarr¬
si cando. sediqnũ fuit eꝓphaiȩ euidentisimȩ constititũ que ꝑtin& adunstionẽ undex p̃inomen acris
mate ẽ. Quod aũ uouit uotũ sipsperar&ur. eundo & redeundo & decimaspmist domuidt̃ futurȩ inlo¬
eoillo ꝓphie&iaẽ dom: dĩ ub & ipse rediens do sacrificauit Nomillis̃ lapidem dm̃ appellans seddomã di
iđ quia in eo loco futura erat dom: dĩ. Sq̃¬

Expanded text:
oleo, non aliquid idolatriae simile fecit. non enim uel tunc uel postea frequentauit lapidem adorando uel ei sacroleo, non aliquid idolatriae simile fecit. non enim uel tunc uel postea frequentauit lapidem adorando uel ei sacrificando: sed signum fuit in prophetia euidentissima constitutum, quae pertinet ad unctioere. Quod autem vovit votum si prosperaretur eundo et redeundo, decimasque promisit domui Dei futurae in loco illo, prophetia est domus Dei, ubi et ipse rediens Deo sacrificavit; non illum lapidem Deum appellans, sed domum Dei, id est, quia in illo loco futura erat domus Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
ad ipsumdescenditur ut in membrissuis paruilus iutriatꝰ. &pillũ solum se erigunt ut sublimit̃ ȩ pesten
ꝑ ipsumse &iã liumiliant. ut eũ sublimit̃ ac tẽperant̃ annutient. sẽ¬
Quocauit nomñ lociilliuis b& hel: cuius prius luza. uocabulumer at
ciuitatis antiq Quod nihil alud si enificat nisi ante autprius uł uestibulum. siu esuꝑ liminare d portes
Quoduero dit dñs est in loco isto & egonesciebam. & dixit. quamtesribilis locus luc non est huc aliud nisidon¬
a porte celi. Hȩo uerba adyphi&iã ꝑtinent quia ibi futurx erat tauer naculum quod constitu ⁊ ds in homi¬
nib inprimo populosuo portã caeliaũ sic intelleyeredebem: tã quã indefiataditus crecentib adcapascen¬
dũ regnã caelo. Quod statut lapidẽ ia cob. quẽ sibi ad caput posuerat. & constitut cum titulũ & pfudit illũ

Expanded text:
ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur, et per illum se erigunt, ut sublimiter exspectent; ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur, et per illum se erigunt, ut sublimiter exspectent; per ipsum etiam se humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Seocavit nomen loci illius Bethel, cujus prius Luza, vocabulum erat civitatis antiquae, quod nihil aliud significat, nisi ante aut prius, vel vestibulum, sive superliminare, vel postes. Quod vero ait, Dominus est in loco isto, et ego nesciebam; et dixit, Quam terribilis est locus hic! non est hic aliud nisia est caeli. haec uerba ad prophetiam pertinent, quia ibi futurum erat tabernaculum, quod constituit dominus in hominibus in primo populo suo. portam caeli autem sic intellegere debemus, tamquam inde fiat aditus credentibus ad capessendum regnum caelorum. Quod statuit lapidem Iacob, quem sibi ad caput posuerat, et constituit eum titulum et perfudit illum
Abbreviated transcription (Latin):
Somnus iste ia cob. mosł siue passio xp̃iest. lapis ad caput eius qui nominatim q̃đ an
detterx & ad calumascendit. Erestioaũ lapidis resurrestiox p̃ est. porro scala xp̃s ẽ. quidicit er
& ꝑscalam. duo accipi testamenta. autceste fides & opera. ꝑ quagentes heredes effesti sunt regni caelests
Ascendente sutiq cuma dintellegendã cius. suꝑeminentisimã diuinitatẽ ȩ cedunt uniuersam creaturã int
fastum & muliere. fastum sub lge. uteos quisublege erantredime&. In illa enĩ scala aterra usq in celum
a carne usq ad p̃m. quia hilla carnales ꝓficiendo uelut ascendendo spales fiunt. ad quos laste nut¬
endos &iam ipsi sp̃ales descendunt quodam modo cumeis nonpossun loqui quasi spalib: sed quasicar¬
nalib ipseẽ enim sursum in capite suo. ipsedeor sum incorporesuo quod ẽ gła ipsumergoscalã in telligim
quia ipsedcit. Nepotest intro ire ad patreminis ꝑme. &dipsumergo ascenditur ut inȩ celsis intellegatur

Expanded text:
Somnus iste Jacob, mors, sive passio Christi est. Lapis ad caput ejus, qui nominatim quodamde iterum ad coelum ascendit. Erectio autem lapidis, resurrectio Christi est. Porro scala, Christus est, qui diti. Possunt et per scalam duo accipi testamenta, aut certe fides et opera, per quae gentes haeredes effectae sunt regni coelestis; ascendentes utique cum ad intelligendam ejus supereminentissimam divinitatem, excedunt universamfactum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . In illa enim scala a terra usque in coelum, a carne usque ad spiritum, carnales proficiendo, velut ascendendo, spiritales fiunt: ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodammodo, cum eis non possunt loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Ipse est sursum in capite suo, ipse deorsum in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit, Nemo potest venire ad Patrem nisi per me . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
It
quodilli cum quib primo loquebatur ia cob interrogãti quȩ eãc que ueniebat cum ouib ipsidixerus
siliã eẽ labage quã utiq iacob non nouerat. Sedilius interrogatione ress onsionẽq illoꝵ scripara
p̃ter mittens intelligiuoluit. Quod scriptũ est osculatus ẽ io cob. Nachol & exclamans uocesua file¬
antiquoꝵ. ut ꝓpinqui ꝓpinquas suas oscularentur. & hoc odiefit in multis locis. Sed queri potest
quomodo abin cognito. illa osculũ acceperit. si postea indicauitia cob ꝓpinquitatẽ suam. ergo intelle¬
gendum est. aut illũ quiiã audierat quȩ illa eẽ fident̃ in os eius osculum in ruisse aut postea
scriptura narrasse ꝑrecapitulationẽ quod primo fastum erat .i đst ut indiueritia cob quis es &¬
paucidies. Cum magis &iam breue tempus longum ẽẽ soleat amantib: dictumẽ ergo ꝓpt̃

Expanded text:
im quod illi, cum quibus primo loquebatur Iacob. interrogati, quae esset quae ueniebat cum ouibus, ipsi dixerunt filiam esse Laban, quam utique Iacob non nouerat; sed illius interrogationem responsionemque illorum scriptura praetermittens intellegi uoluit. Quod scriptum est: et osculatus est Iacob Rachel et exclamans uoce sua fleantiquorum, ut propinqui propinquas oscularentur, et hoc hodie fit in multiquomodo ab incognito illa osculum acceperit, si postea indicavit Jacob propinquitatem suam. Ergo intelligendum est, aut illum qui jam audierat quae illa esset, fidenter in ejus osculum irruisse; aut postea Scripturam narrasse per recapitulationem quod primo factum erat, id est, quod indicaverit Jacob quis espauci dies ; cum magis etiam breve tempus longum esse soleat amantibus?-- Resp. Dictum es
Abbreviated transcription (Latin):
Sipar aduestatur rei hiuus narra¬
tio putabitur quod postra quãliam iacob duxit urorem. Deinde seruunt aliosseptẽ annos ꝓrachel
& tunc eamdixit. Nex aũ nonitaẽ s ed laliara eidixit. imple ebdomadã dierx huius copulȩ & hã
ꝑtinentes ad istam quam dixisti &d abo tibi & hanc ꝓeo qđ operaberis apud ine adhuc septẽ annos
Rachel filiȩ suȩ ballã ancillãs uam. & intrauit adrachel. Dilgitaũ rachel magis quamliam &scruiuit
ili septẽ annos alios. utiq appar& qua postea quã dixit rachel tuno seruuit ꝓ ea septẽ annos alios po¬
mis enundure & ualdeim quim fuit ut decptum adiuc disfern alios annos septem & tunc ea mtradere&x
quam primo dobuitꝰ. S ꝓtẽ aũ dieb solere nuptias celebrare &iam libr iudicum ostendit in samson
quando feri uotum sqtẽ diebus & addi dit scriptura qđ sic soloxnt facgre uuenes sq̃

Expanded text:
Si parum aduertatur rei huius narratio, putabitur, quod posteaquam Liam Iacob duxit uxorem deinde seruiuit alios septem annos pro Rachel et tunc eam duxit. uerum autem non ita est, sed Laban ei dixit: copertinentes ad istam quam duxisti, et dabo tibi et hanc pro eo quod operaberis apud me adhuc septem annos ancillam suam ei ancillam . et intrauit ad Rachel: dilexit autem Rachel magis quam Liam; et seruiuit illi septem annos alios. utique adparet quia, posteaquam duxit Rachel, tunc seruiuit pro ea septem annos alios. nimis enim durum et ualde iniquum fuit, ut deceptum adhuc differret alios annos septem et tunc eam traderet quam primo debuit. septem autem diebus solere nuptias celebrari etiam liber Iudicum ostendit in Samson, quando fecit potum septem diebus. et addidit scriptura, quod sic solerent facere iuuenes; fecit
Abbreviated transcription (Latin):
seueniss edñm nisi ad oues ꝑditas domus inrtił nec uoluisse panem accipere filioꝵ & dare canib:: &ber¬
e tranlatam. neq tamen maiorẽ silium pentas uidem: ẽẽ despeltum. Quid cum subinto

Expanded text:
venisse Dominum, nisi ad oves perditas domus Israel, nec voluisse panem accipere filiorum, et dare canibus et benvenisse Dominum, nisi ad oves perditas domus Israel, nec voluisse panem accipere filiorum, et dare canibus et benesse translatam; neque tamen majorem filium penitus videmus esse despectum: quia cum subin
Abbreviated transcription (Latin):
Hino iam intellegimus. segregatũ semeni a cob. ab alio semi¬
ne isaac quod fastũ est ꝑ esau. quando eium distumẽ inis aac uocabitur tibisemen. ꝑtinens utiq
adciuntatẽ dĩ. Separatumẽ inde aliud sem̃ abrahȩ quod erat in accillȩ filio & quod futurx erat in
filis c&hurȩ. Sed adiuc erat ambiguum deduob geminis filus isaac adutrũq an ad unũ eo
illaben edistio ꝑtiner&. & siadunã quis nã ẽ& illoꝵ qđ nune declaratũ est cũ ꝓph&icȩ a patre benedi¬
citur ia cob. & dicitur ei sis in curbas populoꝵ & possideas benedistiones abrahȩ patris auitui
conpulsus ꝓficiscitur in galileã indesibiegentib: sponsam sũpturus eclesiã & sicut ia cobdolos
sugiens fr̃ĩs relictadomo patria uł parentib: habut inre gione loneinqua ut acciper& sibiuco
nes iudeȩ. habut ingentib: accipiens sibi inde ecłam ut implerdur qđ distũ est ꝑ ꝓpheam
Populum quam non cognoui seruut miha ab auditu auris. obaudiurtmibi. Nos autẽ dicim: non

Expanded text:
Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semine Isaac, quod factum est per Esau. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cucitur Jacob, et dicitur ei, Sis in turbas populorum, et possideas benedictiones Abrahae avi tui. dulitate compulsus, proficiscitur in Galilaeam, inde sibi gentibus sponsam sumpturus Ecclesiam: et sicut Jacob dolos fugiens fratris, relicta domo, patria vel parentibus, abiit in regionem longinquam, ut acciperet sibi uxorem, ens sibi Ecclesiam, ut impleretur quod dictum est per prophetam, Populus quem non cognovi servivit mihi, obauditu auris obaudivit mihi. Nos autem dicimus non
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃m m̃m. Ita ei diabolus frĩcidas uideos incai antep̃meditans in esa manifestissime confitedur¬

Expanded text:
fratrem meum » . « Diabolus fratricidas Judaeos in Cain ante praemeditansfratrem meum » . « Diabolus fratricidas Judaeos in Cain ante praemeditans
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ hus decuius iob stirpe descendit sicut scriptũ est in ecordio uoluminis es
Vis fuit interra hus nomine iob. Male igitur quidã estimant. iob. degenere c̃
es au. si quidẽ illud quodinfine libriipsius hab&ur eo quod desyro sesmone trans¬
latus ẽ & quastus sitꝰ esau. & reliqua quȩibi continentur an hȩbreis uoluminib: non ha
tus. diciur in eodẽ libro & iratus heliũ. filius bara duelbuzitis. de huius uidelic
ꝓsyria scriptaẽ & ipso nomine legitur in esaia. Nonutiq illi qui nunti auerunt . nu
tiare patrẽ sy roꝵ potuerunt. &origine quippe illius syri. syroꝵ. gen: longȩ postea
ꝓpagatũ est. Sed distũ ẽ aꝑ sona scribentis. qui post omnia illa tẽpora hȩc seribend
narrauit. Cas & h quoq quostus. a quo Reasdeum id est chaldei postea uocati sunt¬
Quia igitur iniquitas ẽ imica iustitiȩ esauindis cordiã concitatur &ne¬
cem fraudulentus & cogitat dicens in cordesuo. Ad ꝓpinquent dies lustus patris met doccidam ia cob

Expanded text:
cujus stirpe Job descendit, sicut scriptum est in exordio voluminis ejus: Vir fuit in terra Us, nomine Job. Male igitur quidam aestimant, Job de genere esse Esau: siquidem illud quod in fine libri ipsius habetur, Eo quod de Syro sermone translatus est, et quartus sit ab Esau, et reliqua, quae ibi continentur, in Hebraeis voluminibus nonpatus. Diciturque in eodem libro: Et iratus Heliu filius Barachiel Buzites. De hujus videlicet e hic pro Syria scripta est et ipso nomine legitur in Isaia. Caseth tiare patrem Syrorum potuerunt: ex origine quippe illius Syri, Syrorum genus, longe postea propagatum est; sed dictum est a persona scribentis, qui post omnia illa tempora haec scribendo narravit. Caseth quoque quartus, a quo Casdaim, id est, Chaldaei postea vocati suntQuia igitur iniquitas est inimica justitiae, Esau in discordiam concitatur, et necem fraudulentus excogitat, dicens in corde suo: Appropinquent dies passionis patris mei, et occidam Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
datis supra cibariis muia. quifecerunt uta atilli portantes frum enta in asinis ꝓfeltis unt
Aꝑtoq unus saceo ut dar& iumento pabusum indiuersorio conteplatus pecuniã inoresacaul
dixit fisbũs siuis reldita ẽ mibi pecunia enhabi&ur in sacco & obstupe fasti turbatiq dicerut
mutuo quidnã est fioe quod fecit nob ilr Si enimdiligentius considerem: inueniem: quia
nũ quam fere in scm quis locum dicitur descendisse neq: aduitu perabilem conscendisse
memoratur. quȩ obseruationes ostendunt scripturã diuinã nonut plurimis uid&ur
inerudito & a grestisermone compositã. sed scđm disciplinȩ diunȩ eruditonis abtatã Nq
Cumaũ retepto fr̃e & cognito iosepli sed & beniamin in oculis eius oblato cuml&itia reuestuntꝰ
tuno dicitꝰ quia ascendorunt &̧gopto &uenerunt interra chanaan. adia cobpatrẽ suum. Sg

Expanded text:
datis supra eis cibariis in via. Qui fecerunt ita. At illi portantes frumenta in asinis profecti sunt: datis supra eis cibariis in via. Qui fecerunt ita. At illi portantes frumenta in asinis profecti sunt: apertoque unus sacco, ut daret jumento pabulum in diversorio, contemplatus pecuniam in ore sacculi, dixit fratribus suis, reddita est mihi pecunia, en habetur in sacco. Et obstupefacti turbatique dixerunt mutuo, quidnam est, quod fecit nobis Deus? Si diligentius consideremus, inveniemus quia numquam fere in sanctum quis locum dicitur descendisse, nisi vituperabilem conscendisse memoretur. Quae observationes ostendunt divinam Scripturam, non ut plurimis videtur, inerudito atque agresti sermone compositam, sed secundum disciplinam divinae eruditionis aptatam, neque Cum autem, recepto fratre et cognito Joseph, sed et Benjamin in oculis ejus oblato cum laetitia reverterentur: tunc dicitur: Quia ascenderunt ex Aegypto, et venerunt in terram Chanaan ad Jacob patrem suu
Abbreviated transcription (Latin):
pesciebant aũ quod intellerera iosephi: eo quodꝑ int prac loquer&ur edeos. Quid ẽst
quodinit̃ se penitentes filui srbł loquerentꝰ. defre suo iosephi. quod cum inillo male ggerint
& hoceis diuino iudicio redder&ur quod se pereditari uiderent. adiungit scriptura & dic̃
ipsi ignorabant quo d intelleger& io seph in t̃pres enim int̃ illos erat. Hoc scilica intellegen¬
dumẽ ideo eos putasse quod ille non intelleger& quȩ loqueb antꝰ. nec obaliut ad hibitx
putabant int̃pr&em nisi quod eoꝵ lingua ille nescir& nec curaerat int̃pr&is eadicere
illi aquopositus fuerat quȩ non adillam sed int̃se loquebantꝰ. SG̃. Auertitq se
parumꝑ a fleuit & reuessus locutus ẽ adeor. Nec adiungit quidillis dixerit. unde
intelligitꝰ hȩc eadem dixisse quȩ dixerat sg̃ ollens symeon & ligans illis presentib
uisuitministris ut implerent saccos eo trittico & reponerent pecunias singuloꝵ  sacculis sus

Expanded text:
 quod intelligeret Joseph, eo quod per interpretem loqueretur eis. Quid est cum inter se poenitentes filii Israel loquerentur de fratre suo Joseph, quod in illo male egerint, et hoc eis divino judicio redderetur, quod se periclitari viderent, adjungit Scriptura, et dicit: Ipsi ignorabant quod intelligeret Joseph, interpres enim inter illos erat: hoc scilicet intelligendum est, ideo eos putasse quod ille non intelligeret quae loquebantur: non ob aliud adhibitum putabant interpretem, nisi quod eorum linguam ille neillum, sed inter se loquebantur. Sequitur: Avertitque se parumper, et flevit, et reversus locutus est ad eos. Nec adjungit quid illis dixerit. Unde intelligitur haec eadem dixisse quae dixerat. Sequitur. Tollens Simeon, et ligans illis praesentibus, jussit ministris ut implerent saccos eorum tritico, et reponerent pecunias singulorum in sacculis suis,
Abbreviated transcription (Latin):
adminimũ canuent scy phũ insaccobematiun
Sedl quid ibiuult quod scepliuas
iosephi inuentus ẽ in sacco beniamin tusi quia in corpore pauli iã dostrinȩ celestis p̃fulgobat
doquiũ dũ c&r eruditus in lege sed quia subiestus nonerat dm̃e gratiȩ intras accũ erat
scyphus doctrina intra leggem iucerna submodio missus tam̃ ananias manũ posuit mar¬
suppiũ soluit mar suppio soluto argentx̧ resplenduit & decidentib: squamis uelut quibdã
sacci uinculis solutos acco iđ deposito logis uelamine: ad eptus ẽ gratiȩ libestatẽ & reuelata

Expanded text:
t scyphum in sacco Benjamin. Sed quid sibi vult, quod scyphus Joseph inventus est in sacco Benjamin, nisi quia in corpore Pauli jam doctrinae coelestis praefulgebat eloquium, dum esset eruditus in Lege: sed quia subjectus non erat divinae gratiae, intra saccum erat scyphus, doctrina intra Legem, lucerna sub modio. Missus tamen Ananias manum posuit, marsupium solvit; marsupio soluto, argentum resplenduit; et decidentibus squammis velut quibusdam sacci vinculis, soluto sacco, id est, deposito Legis velamine, adeptus est gratiae libertatem, et revelata
Abbreviated transcription (Latin):
abs conditur fortis pꝰ eos questio mou&ur mittitꝰ ut reducantꝰ addici inseruitutẽ decer¬
nitꝰ aputquẽ scyphus fuis& inuentus in sacco ultimi fr̃is inuenitꝰ tunobeniamin reducitꝰ
afflistiom̃s fir eẽ ad secuntꝰ. Otormenta misericordiȩ cruciat & amat. reuersi igitur
in terra cũ lacrimis ꝓstrati ueniã postulant memores enĩ quid deillo patri ꝓmiserant
merore intolerauili tabescebant. tunc seultra cohibere nonualens pi&as clausa ꝓrupit
in mediũ & ex cussit caritatis lacrimas deuultuseueritats d&errore ẽ quȩ apparebat

Expanded text:
absconditur, fortis post eos quaestio movetur, mittitur ut reducantur, addici in servitutem decerabsconditur, fortis post eos quaestio movetur, mittitur ut reducantur, addici in servitutem decernitur, apud quem scyphus fuisset inventus, in sacco ultimi fratris invenitur, tunc Benjamin reducitur, afflicti omnes fratres sequuntur. O tormenta misericordiae, cruciat, et amat. Reversi igitur, in terra cum lacrymis prostrati veniam postulant: memores enim quid de illo patri promiserant, moerore intolerabili tabescebant; tunc se ultra cohibere non valens, pietas clausa prorupit in medium, et excussit charitatis lacrymas de vultu serenitatis. De terrore est asperit
Abbreviated transcription (Latin):
in corde pseegriniuenerunt famis pore culũ fugiebant frumenta quȩ querebant non
acceperunt & feriri se insuꝑ obiestione criminis uidebant int̃ hȩc ducuntꝰ ad carcerem & p̃ꝰ
triduum edusti adhuc in eadẽ asperitate terrentꝰ. Iamreditꝰ adcor iamculpa memoria
pulsat animũ atq int̃se inuicẽ locuntꝰ merico hȩc patimur qui a peccauim: infr̃m nr̃m .Ni¬
dentes angustiã animȩ illius cũ depcardurnos & non eũ audiuim:. Inhis aũ uerbis
cor ios ephamore uincitꝰ secessum p&it soluit flendo quod piaati debuit seuerus ad f̃r re¬
uestitꝰ ut cruciatus eꝵ animus aculpaliberar&ur post hec un: religatꝰ incuinculis dimit¬
tumtꝰ e&ericũ frumento utun: fir̃ ueniat quẽ minimũ so habere dixerant ueniente post¬
modũ fr̃e uincebat mentẽ pi&as cumfrr̃ in nocens uideretur sed ꝑmanebat inostensi¬
one asperitas ut fĩr̃ noxii purgarentꝰ s. rumenta dantꝰ scoplius ł in sacco iunioris frĩs

Expanded text:
in corde, peregrini venerunt, famis periculum fugiebant, frumenta quaerebant, non acceperunt, et feriri se insuper criminis objectione videbant. Inter haec ducuntur ad carcerem, et post triduum educti adhuc in eadem asperitate terrentur. Jam reditur ad cor, jam culpae memoria pulsat animum, atque inter se invicem loquuntur: Merito haec patimur, quia peccavimus in fratrem nostrum, videntes angustiam oseph amore vincitur, secessum petit, solvit flendo quod pirevertitur, ut cruciatus eorum animus a culpa liberaretur. Post haec unus religatur in vinculis, dimittuntur caeteri cum frumento, ut unus frater veniat, quem minimum se habere dixerant: veniente postmodum fratre vincebat mentem pietas, cum frater innocens videretur: sed permanebat in ostensione asperitas, ut fratres noxii purgarentur: frumenta dantur, scyphus in sacco junioris fratris
Abbreviated transcription (Latin):
ȩbriastieam multiplicastiditare eam eo quod in laudebene distionis hocpositxẽ & donũ
dĩ comemoratꝰ Appar& ꝑhanc ebrielatẽ sati&atem significari. Nã ita in ebriari ut in¬
sacci. soiphũ aũ meum argenteũ & pr&iũ quoddadit tristici poneunore sacci iunioris.¬
uis cũ alogitꝰ quanto illis sit inopinatius. cũ quib agitur. Tamen sapientia illius graui
Mou& quid sibiuelit hoc factũ ioseph quasrẽ suos doneo eis apertr&
quis ess& toties ludificauit & tanta & pestatio ne suspendit. quod lic& tanto sit sua
quã modo ecequi exponendo suscepum: sẽ. Aput quem et̃q suera inaerox seruo

Expanded text:
ebriasti eam, multiebriasti eam, multiDei commemoratur, apparet per hanc ebrietatem, satietatem significari: nam ita inebriari, ut insacci, scyphum autem meum argenteum et pretium quodus cum legitur, quanto illis fit inopinatius cum quibus agitur, tamen sapientiae illius grauiMovet qui sibi velit hoc factum Joseph, quo fratres suos donec eis aperiret quis esset, toties ludificavit, et tanta exspectatione suspendit, quod licet tanto sit suavquam modo exsequi exponendo suscepimus. Sequitur: Apud quemcumque servorum
Abbreviated transcription (Latin):
quoq uididñs ilis paulum quandolux cisdumnfulsit eum qui ud eir cominim dieatꝰ. quia
nondum mamuiram in carne fidei gerelut &ate. Vnda diam & adulescons legitur quando¬
lapidamum stephanum uestimenta set uabat. plecut ios pli supbenamin &ceeritas pauli
floalio T epi. labat faciensuam it lumenei ad ninsum resituat: Lauit faciomsuati epi
ubi baptizarus opaulus ꝑ quem dñs il̃is xp̃s aplurimis udenar e
panes quib appositis seor sum ios eph & scorsum f̃busegipius quaqu quiues acbant᷑
conuiuium. Sederunt cora eo prenogenitus ux ta prino gentasua ci minimiaxeta
Natẽ suam & mirabant niis sumptis pastib quas iubeo acceperant mauorospos¬
Solent liino ebriosi adlibere testimonu patro oinium non ppt̃ illos filios schił sedyp̃r
ios eph quiualdes apiens cõmendatꝰ sed hoc uerbum & ꝓsatieate solere poni inscriptu¬
ris quidiligent̃ aduestit mubas in locis inueni&. Vndeẽ illud uisi tasti tesram & in¬

Expanded text:
ominus Jesus Paulum, quando lux circumfulsit eum, qui idcirco minimus dicitur, quia nondum maturam in carne fidei gerebat aetatem: unde et adolesclapidantium Stephanum vestimenta servabat. Flevit Joseph, et caecitas Pauli fletus est Christi. Lavat faciem suam, ut lumen ei amissum restituat. Lavat faciem suam Christus, ubi baptizatus panes quibus adpositis seorsum Ioseph et seorsum fratribus Aegyptiis quoque qui vescebantur convivium sederunt coram eo primogenitus iuxta primogenita sua et minimus iuxta aetatem suam et mirabantur nimis sumptis partibus quas ab eo acceperant maiorsolent hinc ebriosi adhibere testimonii patrocinium non propter illos filios Israhel sed propter Ioseph, qui ualde sapiens commendatur; sed hoc uerbum et pro satietate solere poni in scripturis qui diligenter aduerterit multis in locis inueniet. unde est illud: uisitasti terram et in
Abbreviated transcription (Latin):
potius euentura sit. sediras centis &minantis accipere debemus: Peccatum cũ uoce est cul¬
pa in altione. peccatũ uero cumlamore ẽ. culpacũ libertarȩ i actantia. Quod aũ dicit des
quasi dubitat. Nisi ut grauitatis nob̵ xemplũ ꝓponat nemalahominũ antep̃sumam: crede¬
re quam ꝓbare. E ecce ꝑ angelos ad cognos cenda mala descendt mox facinoro sosꝑcutit
atq ille patiens & mitis illedequo scriptũ est. Tuaũ dñe cũ tranquillitate iudicas om̃a
cum intanto erimine in uolutos inueniss&. quasi patientiã pr&er mist: & diẽ & gemi iu¬
dicii antediẽ iudicipuenit. Eccemalũ & quasi cũ difficultate credidit cumaudiit & tams
sine tarditato ꝑ cussit cũ uer cognoscendo reꝓperit ut nob̵ uiddice dar& ģemplum quod
maiora crimina & tardȩ credende sunt cum audiuntur &eitius punienda cumueracit agnos¬
cuntur s̃q Conaererunt que se mide & hiaburun sorsama abralia uero a dliuo sa

Expanded text:
potius eventurum sit, sed irascentis et minantis accipere debemus. Peccatum cum voce est culpa in actione; peccatum cum clamore est culpa cum libertate et jactantia. Quod autem dixit, Dquasi dubitat, nisi ut gravitatis nobis exemplum proponat, ne mala hominum ante praesumamus credere quam probare? Et ecce per angelos ad cognoscenda mala descendit, mox facinorosos percutit atque ille patiens et mitis, ille de quo scriptum est, Tu autem, Domine, cum tranquillitate judicas omnia: cum in tanto crimine involutos invenisset, quasi patientiam praetermisit, et diem extremi judicii praevenit. Ecce malum quasi cum difficultate credidit, cum audivit; et tamen sine tarditate percussit, cum cognoscendo reperit: ut nobis videlicet daret exemplum quod majora crimina et tarde credenda sunt, cum audiuntur, et citius punienda, cum veraciter agnoscuntur. Converteruntque se inde, et abierunt Sodomam, Abra
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ iudicandos ẽẽ carnales : Sicut eni afflistiociuitatis dĩ qualis antea nũquã fuit que suban¬
tiop̃o futur a speratur. significatur tenebroso timore abrahȩ : circasolis occasum id est ꝓpinquante
ũsinẽ scłi sic ad solis occasum id est adipsum iã sinẽ significatur isto ignȩ dies iudicu. dirimens car¬
nales ꝑignem saluandos & ingnedã nandos: Sq̃¬
Deinde testamentũ fastũ ad abraham. terrã chana an. ꝓpriȩ manifestat atio
minatinea undecĩ gentes afluminȩ gripti usq ad flumen magnũ efraten. Nonergo afluminȩ
magno egpt. hocest ulo. sel apas uo quqi diudit int giptum & palestinã ubiẽ cuitus rino coruri¬

Expanded text:
nem judicandos esse carnales. Sicut enim afflictio civitatis Dei, qualis antea nunquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, significatur tenebroso timore Abrahae circa solis occasum, id est, propinquante jam fine saeculi: sic ad solis occasum, id est, ad ipsum jam finem, significatur isto igne dies judicii dirimens carnales per ignem salvandos, et in igne damnandos. Deinde testamentum factum ad Abraham, terram Chanaan proprie manifestat, et minat in ea undecim gentes a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphratem. Non ergo a flumine magno Aegypti, hoc est Nilo; sed a parvo, quod dividit inter Aegyptum et Palaestinam, ubi est civitas Rhinocorur
Abbreviated transcription (Latin):
frustus & quiritur. sq̃¬
Deniq cũ ancilla graui¬
da dña stereli suꝑbir& & hoc sarra suspicione muliebri uiro potius imputar& : &iã ibidemons¬
trauit abram nonseamatorẽ seruũ sed liberx fuisse genitoremꝰ &inagar sarrȩ coniugis pudicitiã
custodise nec uoluntatẽ suam sed uoluntatẽ psius im plebissȩ . Accepissȩ nec peissẽ : Accessis se
Necessisie: Seminasse. nec amassȩ : Aitenim ecce ancilatua in manib tuis aterecã utlibes
Ouirx uirdlit utentẽ feminis. coniugẽ tep̃erant̃. Ancillã obtẽperanter nulla intẽperant᷑ Sq̃¬

Expanded text:
fructus exquiritur. fructus exquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspicione muliebri uiro potius inputaret, etiam ibi demonstrauit Abraham non se amatorem seruum, sed liberum fucustodisse, nec voluntatem suam, sed ipsius implevisse; accepisse, nec petisse; accessisse, nec cessisse; seminasse, nec amasse. Ait enim, Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea ut libet. O virum viriliter utentem feminis, conjuge temperanter, ancilla obtemperanter, nulla intemperant
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autẽ adtin& adrẽ gestã nullo modo
est inurendũ. dehac concubina crimen abrahȩ quia iam adoptionis cogitatione sublata cũ
deseipsosem̃ sperar& abraliã restabat incertũ utrũ ex sarra an&̧ alia quo dillidr̃ occultarȩ uo
accipientẽ sibiplẽ quẽ parerȩ ipsa non potuit ȩc famula sua & e marito ꝓuenire nonsuȩ cupiditate
cessit s ed coniugali potestate obtẽperadit. : Vsus ẽ eã abraham. ad generandã plem non ad ex̧¬
plendã libidinẽ. Nec in sultans sed potius oboedi ens coniugiq suȩ sterelitatis credidit ẽẽ solacũ
si fecundũ ancille uterx. q m̃natura non poterat uoluntatȩ facer& suum : & eo iuirȩ quo dicitapł̃s simni
lit̃ &uir non habeat᷑ potestatẽ  corporis sed mulier uter&ur mulier ad pariendũ ȩ altera quod
non poterat ꝙ̧ seipsa : Nulla ẽ huc cupido lasciuiȩ nulla ne quitiȩ turpitudo : Abuxore causa plis
ancilla marito traditur a marito causa ꝓlis accipitur ab uitroq nonculpȩ lixus sed naturȩ

Expanded text:
Quod autem attinet ad rem gestam, nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae, quia jam adoptionis cogitatione sublata, cum de seipso semen speraret Abram: restabat incertum utrucupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati obtemperauit. credens hoc Saram plendam libidinem, nec insultans, sed potius oboediens coniugi, quae suae sterilitatis credidit esse solacium, si fecundum ancillae uterum, quoniam natura non poterat, uoluntate faceret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae
Abbreviated transcription (Latin):
latorem. quiꝑ eandc̃ legem. aduentũ dũ indicaut. aliũ quinsine mundi uonturius est denui¬
tiaturus scđm aduentũ xp̃i atq eius euangelũ udeis pdicaturus : Vnde& inmonte dũ dis

Expanded text:
latorem, qui per eamdem legem adventum Domini indicavit, alium qui in fine mundi venturus est, denunlatorem, qui per eamdem legem adventum Domini indicavit, alium qui in fine mundi venturus est, denuntiaturus secund
Abbreviated transcription (Latin):
ab rahã adinũ loquer&ur dñmeũ appellans. & int̃cedons nesimul iustum cũ impios sodomis ꝑ¬
der& Illos aũduos sic susceptloni ut &iã ipse in conlo quiocum illis suo singularit dñm appellat
Namcumeis pluraliter dixiss&. eccedñi declinate in domũ pueriur̃i & c&eraquȩ ibidicuntur
postea tam̃ italogitur & tenuerunt angdi manũ eius & manũ uxoris eius & manus duare filiarx eus¬
Non nis iuellent possibilitate non necessi tate comederunt : Nonquia in digebant. sed quia uoleb as̃
ut hominib: congruerent. quadã humanitate fecerunt : neque in fantas mate credendũ est cos appa¬
ruisse. quando eos homines ospitio receperunt: Nonenĩ potestas sed egestas aed endi acbibendi tali¬
bi corporib aufestur . Taberna culum aũ illud abrahȩ typũ habuit terrenȩ ilĩrlm̃ ubt pre
cum quoduo angeli comitabantur quos pleriq moysen. &oliã accipiunt unũ pris ee lagis¬

Expanded text:
Abraham ad unum loqueretur, Dominum appellans et intercedens, ne simul iustum cum inpio in Sodomis perderet? Illos autem duos sic suscepit Loth, ut etiam ipse in conloquio cum illis suo singulariter Dominum appellet. Nam cum eis pluraliter dixisset: Ecce, domini, declinate in domum pueri uestri, et cetera quae ibi dicuntur, postea tamen ita legiturnon, nisi vellent, possibilitate, non necessitate comederunt: non quia indigebant, sed quia volebant, ut hominibus congruerent, quadam humanitate fecerunt. Neque in phantasmate credendum est eos apparuisse, quando eos homines hospitio receperunt: non enim potestas, sed egestas edendi ac bibendi talibus corporibus aufertur. Tabernaculum autem illud Abrahae, typum habuit terrenae Hierusalem: ubi pcum quo duo angeli comitabantur, quos plerique Moysem et Eliam accipiunt, unum priscae legis