comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Lit̃. Iii fortunis alicui inducq amicitiã ei secutis. hi simul
ac forturiat dilapsaẽ deuolant om̃s. Cũ enĩ recessit ea
res qͥ fuit c̃suetudmis caust pihil suꝑẽ. qͣre possint ma¬
micitia teperi. Sitẽ sententiȩ q̃duplicit̃ efferunt ħmdo
ignosci putant upintero. fallunt᷑. ꝓ pt̃ ea qđ etas illa nẽ
inpedim̃to bonis studiis. At ii sapient̃ faciunt. qͥ idoles¬
cerles mexime iastigant. ut qͥb. uiruitib omẽm uitã
tueri possint. eas inꝑtatę maturissimͣ uelint ẽpurare.
Sedentias int̃pomi pare c̃uetit. utrei Auctores ñuiundip̃¬

Expanded text:
Item: «Qui fortunis alicuius inducti amicitiam eius secuti sunt, hi, simul ac fortuna dilapsa est, devolant omnes. Cum enim recessit ea res, quae fuit consuetudinis causa, nihil superest, quare possint in amicitia teneri.» Sunt item sententiae, quae dupliciter efferuntur. Hoc modo ignosci putant oportere, falluntur, propterea quod aetas illa non est inpedimento bonis studiis. At ii sapienter faciunt, qui adulescentes maxime castigant, ut, quibus virtutibus omnem tueri vitam possint, eas in aetate maturissima velint conparare.» Sententias interponi raro convenit, ut rei actores, non vi
Abbreviated transcription (Latin):
gadus cangipotest. Ntã utile. Ntã ho¬
atftũ uontã necessariũ. Quȩ partes iđ
tus honesti. nec essarii. plenius intelligen ł
inpieptis deliberatiuȩ Siefucta separa¬
done et eꝰ benefieii qđ presticisse sedicit
isinuleficiiqđ ad misit. astio postrema

Expanded text:
adus tangi potest, non tam utile, non tam honestum, non tam necessarium; quae partes, id est utilis, honesti, necessarii, plenius intellegentur in praeceptis deliberativae. Sic facta separatione et eius beneficii quod praestitisse se dicit, et eius maleficii quod admisit, actio
Abbreviated transcription (Latin):
Denomintio ẽ qͥ abreb ꝓpͥnqͥs nfinitimis trahit orationẽ.
qͣ possit intelligi.res q̃ ñsuo uocabulo sit appellata issib uomino
auta binuentore ẽficit᷑. utsiqͥs detarpeio loquens. eũ capitolipiũ
appellet. Aut in instrumntd̃ domino. ut siqͥs macedorias appel¬

Expanded text:
est, quae ab rebus propinquis et finitimis trahit orationem, qua possit intellegi res, quae non suo vocabulo sit appellata. Id a ut ventorum conficitur, ut si quis, de Tarpeio loquens, eum Capitolinum appellet, aut instrumento dominum, ut si quis Macedones appel
Abbreviated transcription (Latin):
moritur. quam in tutelam suam uenerit.
tum mihi dicebat. secundus heres esto. filios
natus non est. Ambigunt agnati cũ eo qui est

Expanded text:
moritur, quam in tutelam suam venerit, tum mihi,  dicet, heres esto. filius natus non est. ambigunt adgnati cum eo, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
ponerde cause sic. hic initaliã tumultꝰ exꝑge fet t̃rore
subito. Breuitatis causa sic. Retens aduentꝰ exerenꝰ. ꝯxtinx̃
subito ciuitatẽ. Obscenitatis uitaride causa sic. Cuiꝰ mat̃
cotidicenis nuptis delettet᷑. Augendi causa sic pulliꝰ
ure formȩ cͤalamitas istiꝰ explere immicitias ⁊ pefariã
crudelitatẽ sat̾are potuit. Minuendi causa sic. Magnose
p̃dicat auxilio fiusse. q paululũ inreb difficillimis aspiraũ.

Expanded text:
ponendae causa, sic: «Hic Italiam tumultus expergefecit terrore subito.» Brevitatis causa, sic: «Recens adventus exercitus extincxit subito civitatem.» Obscenitatis vitandae causa, sic: «Cuius mater cottidianis nuptiis delectetur.» Augendi causa, sic: «Nullius maeror et calamitas istius explere inimicitias et nefariam crudelitatem saturare potuit.» Minuendi causa, sic: «Magno se praedicat auxilio fuisse, quia paululum in rebus difficillimis aspiravit.»
Abbreviated transcription (Latin):
ordiũ suũ simulom̃s stellȩ reuertunt᷑ annꝰ magnꝰ dr
certis uocabulis ñtenet᷑ Nã satͥnicursus hab& tẽpꝰ
sꝯ tẽpꝰipsũ ñ hab& nom̃. Itẽ iouis. martis. ueneris
atq mercurii. Solis uͦcursus cũ se expleuerit annꝰe:
tẽpre hermestris megiscuscũ e& inegipto sacrũ
qđdã animal serapidedicatũ. cũ in totodieduo de
q̃ scđm musicã rationẽ in .xii. partes dr̃ eẽdiuisa
horas .xii. eẽnominatas A quã pꝑtotũ diẽ exce¬
per̃. tenuissima cauerna defluentẽ & hanc
aut inm̃se. aut indieb ułdie aut in noctib it
nocte. aut in horis uł horauł mom̃to. Verũ h tẽpis
nr̃m philosophi induo tepora diuiser̃ in ptitũ a¬

Expanded text:
ordium suum simul omnes stellae reuertantur, annus magnus ordium suum simul omnes stellae reuertantur, annus magnus  tenetur. Nam Saturn cursus habet tempus, sed tempus ipsum non habet nomen, item Iouis, Martis, Veneris atque Mercurii. Solis uero cursus cum se expleuerit annus est, tempore Hermes Trismegistus, cum esset in Aegypto sacrum quoddam animal Serapi dedicatum, quod in toto die duodequae secundum musicam rationem in duodecim partes dicitur esse diuisa, horas duodecim esse nominatas. Aquam enim per totum diem exceperunt tenuissima cauerna defluentem, et hanc aut in mense aut in diebus uel die aut in noctibus uel nocte aut in horis uel hora uel momento. Verum hoc tempus nostrum philosophi in duo tempora diuiserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
monim̃ta certa in litteris exstant. & quȩ nuꝑ gesta
sint. Quȩ scire pleriq possint. & itẽ quȩ instent in
p̃sentia & q̃maxime fiant. & q̃ consequant᷑ inqͥb pot÷
c̃siderari qͥđ otiꝰ & qͥd seri futurũ sit Qđtẽpseꝑfuerit¬
necesse ẽ. siue antemundũ . siue cũ mundo Multieñi
natũ mundũ. multinatũ nẽe. c̃tendunt Ergohitẽpꝰ
generale. qr nec initiũ nec finẽ hab&. ȩt̃nitasẽ. quã
tis. aut annuũ. aut diurnũ. aut nocturnũ spatium
significans. Excursuꝑsyderũ certis tẽporib cercũ
nom̃ inpositũ ẽ. Septẽ stellȩ. septẽ circuliẽ tracȩlum
uoluunt᷑. Quȩcũ singłȩ adid signũ unde ꝓfestȩsunt
fuerint reuersȩ certũ tẽpus includunt. Qđ siom̃s
septẽ simul ad easigna unde ꝓfestȩs reuertantur.
tefit illud tẽpꝰ qđ annꝰ magnꝰdicit᷑ & necessẽ om̃ia rur¬
sus ꝑ ordinẽ suũ quȩ antenatas renasci Ergosiadex¬

Expanded text:
monumenta certa in literis extent; et quae nuper gesta monumenta certa in literis extent; et quae nuper gesta sint, quae scire plerique possunt; et item quae instent in praesentia et cum maxime fiant, et quae consequantur, in quibus potest considerari, quid ocius, quid serius futurum sit. Nam saenecesse est siue ante mundum siue cum mundo; multi enim natum mundum, multi natum non esse contendunt. Ergo hoc tempus generale, quia nec initium nec finem habet, aeternitas est, quam TIS, aut annuum aut diumum aut nocturnum spatium significans; ex cursu enim siderum certis temporibus certum nomen impositum est. Septem stellae septem circulis contra caelum uoluuntur, quae cum singulae ad id signum unde profectae sunt fuerint reuersae, certum tempus includunt. Quod si omnes septem simul ad ea signa unde profectae sunt reuertantur, tunc fit illud tempus quod minus magnus dicitur, et necesse est omnia rursus per ordinem suum, quae ante nata sunt, renasci. Ergo si ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpinquitate. De inde considerandũ semotꝰ locus
ancelebrissit. De indenatura ipsius loci uidenda
tumulosus decliuis. planꝰ saxosus. palustris. siluestris
Quȩsit p̃tẽa uicinitas eiꝰ loci inqͣnatura sit ut ideo ibi
aliqͥd fieri potuerit uł ñ potuerit qđ uicinia talissit
uł om̃is regio E&iã l inqͥt in loco c̃siderare debemꝰ
sacer an ꝓfansit. publicus anpͥuatꝰ. alienꝰ. anipsius
de qͦagit᷑. Qđ supsius ñerit & ĩal iudendũ an aliq̃ndo
ipsius fuerit Ex hisgͥ tot oportunitatib loci
multa ad negotiũ colligere possumꝰ argum̃ta
Cempus aut̃ ẽ ĩd qͦnc̃utimur Nã ipsũ quidẽ gera¬
lit̃ definire difficile est Pars quȩdã ȩt̃nitatis
cũ alicuiꝰ annui. menstrui. diurni. nocturniue
obsoluer̃. aut ineredibilia uideant᷑ ut iã in fabu¬
larũ numerũ reponant᷑ & q̃ia diugesta & amemora
nr̃a remota. tam̃ faciant fidẽ. uere traditaeẽ. qđ eoꝵ

Expanded text:
'et propinquitate'; deinde considerandum semotus locus 'et propinquitate'; deinde considerandum semotus locus an celebris sit; deinde natura ipsius loci uidenda, tumulosus, decliuis, planus, saxosus, palustris, siluestris; quae sit praeterea uicinitas eius loci, in qua natura sit, ut ideo ibi aliquid faeri potuerit uel non potuerit, quod uicinia talis sit uel omnis regio. Etiam hoc, inquit, in loco considerare debemus, sacer an profanus sit, publicus an privatus, alienus an ipsius de quo agitur; quod si ipsius non erit, etiam hoc uidendum, an aliquando ipsius fuerit. Ex his igitur tot opportunitatibus bei multa ad negotium colligere possumus argumenta. em est — id quo nunc utimur; nam ipsum quidem generaliter definire difficile est — pars quaedam aeternitatis cum alicuius annui, menstrui, diurni nocturnive obsoleverint aut incredibilia videantur, ut in fabularum numerum reponantur; et quae iam diu gesta et a memoria nostra remota tamen faciant fidem vere tradita esse, quod eorum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipiat : quisint alu lociiudeamꝰ. Ac pͥmo seđm lu¬
cretii cȩteroꝵq sententiã in anetotũ. locus est
Qđ in anepat& rebus occupatͥq: ab elem̃tis igni
aerauib aqͣnatantib tragradientib uł his om̃ib quȩ
in eadẽ nascunt᷑ Itaq & tra om̃is locusẽ & rursus
int̾ra locus ẽ: Qui locus nob ñ exeo qđ locꝰ ẽ c̃si deranđẽ
sꝯ ex eo qđ qualissit ut exoportunitate eꝰ aliqͥd in eo
aut fi eripotuisse autfieri ñ potuisse doceamꝰ ħ itaq
sit p̃ceptũ in loco qualitatẽ eiꝰ atq: oportunitatẽ nos
inspicere atq ȩstimare debere. Neccesse ẽ pnos ubi¬
cũq eẽ. S illud ubi sumꝰ quale sit considerandum est
Atq hoportumtas loci ꝑmulta c̃sideranda ẽ Nã &
magnitudo loci inspicienda ẽ : utrũ ibi tot milia
hominũ coeꝑit Deinde int̃uallũ inspiciendũ ẽ. ut in
quintiana. septingenta miliabiduo eẽ decursa
tqm̃ int̃ ualliduogeneras longinqͥtate inquit

Expanded text:
int alii loci uideamus. Ac primo secundum Lucreti ceterorumque sententiam inane totum locus est, quod inane patet rebus occupaturque ab elementis, igni, aer auibus, aqua natantibus, terra gradientibus uel his omnibus, quae in eadem nascuntur. Itaque et terra omnis locus est et rursus in terra locus; qui locus nobis non ex eo quod locus est considerandus est, sed ex eo, qualis sit, ut ex opportunitate eius aliquid in eo aut fieri potuisse aut faeri non potuisse doceamus. Hoc itaque sit praeceptum in loco, qualitatem eius atque opportunitatem nos inspicere atque aestimare debere. Necesse est enim nos ubicumque esse, sed illud ubi sumus quale sit considerandum est. Atque haec opportunitas lod per multa consideranda est; nam et magnitudo loci inspicienda est, utrum ibi tot milia hominum ceperit, deinde interuallum inspiciendum est, ut in Quintiana, septingenta milia biduo esse decursa. Et quoniam interualli duo genera sunt, 'longinquitate', inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
le possumꝰ agnoscere Infortuna q̃rit᷑ seruus sit an
lib Pecuniosus antenius. Priuatꝰ ancũ potestnte
icũ potestate iure an iniuria. Felix. clarus a nẽtra
uales libos habeat aut sid eñ iuuo q̃ret᷑ & iã qlimor¬
tesit ad festꝰ erit c̃siderandũ sre fortuna q̃rit᷑ Hoc
eruipsepenascunt᷑. Sꝯut taceamꝰ ut multi sȩpe ex
fortuna seruisint &iã illos qͥnascunt᷑ exfortuna
seruos eẽ manifestũ ẽ Et ue captiuis pͥmũ seriufac¬
tis. Captiuitas bello. inbello ñnisi irt forira
taq seruũ ẽẽ : fortunȩ est : Hoc &
infortuna c̃siderandũ pecunio¬
sussit antenuis pͥuatꝰ ancũ potestar¬

Expanded text:
e domestica sit. in fortuna quaeritur, servus sit an liber, pecuniosus an tenuis, privatus an cum potestate: si cum potestate, iure an iniuria; felix, clarus an con- tra; quales liberos habeat. ac si de non vivo quaeretur, etiam quali morte sit affectus, erit consideraenim saepe nascuntur. Sed ut taceamus ut multi saepe ex fortuna serui sint, etiam illos qui nascuntur ex fortuna seruos esse manifestum est. Etenim ex captiuis primum serui facti sunt; captiuitas bello; in bello non nisi incerta fortuna; itaque seruum esse fortunae est. Hoc etiam in fortuna considerandum, PECVNIOSVS SIT AN TENVIS, PRIVATVS AN CVM POTESTA
Abbreviated transcription (Latin):
bonunciet᷑ ⁊ lȩti eẽ incipiamꝰ. siqduideõ¬
ipsũ concupiscamꝰ uł aliqͥd timere incipiamꝰ si moleste
ferre Istȩ om̃s animis affectiones. De inde corporis
si subito in morbũ incidam si aliqͥd in nob̵ debilidẽt sed
ad tr̃pꝰ post aũt sanet᷑. Hec itaq er̃ affestiones cor
& uehemens ad aliquã rẽ applicata. magna cũ udun¬
tate occupatio Ut phylosophiȩ. poeticȩ. geo metri

Expanded text:
eti esse incipiamus, si quidipsum concupiscamus, uel aliquid timere incipiamus, si moleste ferre, istae omnes animi sunt adfectiones; deinde corporis, si subito in morbum incidamus, si aliquid in nobis debilitetur, sed ad tempus, post autem sanetur. Hae itaque erunt adfectet vehemens ad aliquam rem applicata magna cum voluptate occupatio ut philosophie poetrie» et reli
Abbreviated transcription (Latin):
defuturo argum̃tũ possumꝰ facere. sita ⁊ ante fuisse
ẽẽ Negotiis aut̃ q̃ s at tributa: partĩs c̃tinentia
cũ ipsonegotio. partĩnagestione negotii c̃siderant᷑
partĩ adiuncta negotios : partĩ gestũ negotium
Deinde causa ei sũmȩ ꝑ quã ⁊ quã obrẽ. ⁊ ciui reicausa
qͥd astũ sit Deinde qͥd postea factũ sit Septẽs quidẽ
quã cũq rẽ Quis QVIO CVR. QUANDO VDI. QUEM¬
AOMODUM QVIBVT ADAVNICVLIS Hoꝵ duo pͥma :¬
om̃ia c̃tinent: Nihil aut̃ aliud q̃rit᷑ nisi qͥsfecert
& qđ fastũ sit Atq hi psacicero ꝓp̃is ⁊ aꝑtiorib ⁊ ad
rẽ uitiniorib nominib appellauit. Quiss ꝑsonã
posuimꝰ quȩ eã at tributa iãdictũ ẽ. Nc̃ ante quã
dicamꝰ quȩ negotio at tributa sint qͥđ sit ipsũ nego¬
tiũ iuideamꝰ Negotiue fastũ deqꝰ quesbo e Uerũ
h factũ nc̃in factũ nc in facto ẽ nc̃ indicto. nc̃ in cogi¬

Expanded text:
de futuro argumentum possumus facere, si ita et ante fuisse de futuro argumentum possumus facere, si ita et ante fuisse a: negotiis autem quae sunt adtributa, partim sunt con- tinentia cum ipso negotio, partim in gestione negotii considerantur, partim adiuncta negotio sunt, partim negotium deinde causa eius summae, per quam et quam ob rem et cuius rei causa quid actum sit; deinde, quid postea factum sit. In gestione quamcumque rem: quis, quid, cur, quando, ubi, quemadmodum, quibus adminiculis. Horum duo prima omnia continent; nihil autem aliud quaeritur, nisi quis fecerit et quid factum sit. Atque haec ipsa Cicero propriis et apertioribus et ad rem uicinioribus nominibus appellauit: 'quis' enim pposuimus, quae essent adtributa iam dictum est; nunc antequam dicamus quae negotio adtributa sint, quid sit ipsum negotium uideamus. Negotium est factum de quoquaestio est; uerum hoc factum nunc in facto est, nunc in dicto, nunc in cogi
Abbreviated transcription (Latin):
dui si ut philosophiȩ inqͥt ñ philosophia. aut poeticȩ
aut grometricȩ. lit terarũ. Non poetica & geome¬
trca. litterȩ Itaq siquid uehem̃t ⁊cũ magnauo¬
luntate uolumꝰ studiũ ẽ. Deindesi id qđ uolumꝰ aliqͣ
agendo exercere uoluerimꝰ erit uictꝰ Itaunũ qͣli¬
tate diuersa inmulta at tributa conuercitur:
unẽ Aut ut faciamꝰ aliqͥd q̃rimꝰ aut ut ñ faciamꝰ
Aut fieri iubent autfieriphibent So qr cũ dere
aliqͣ dibitamꝰ incerta q̃dã ratio in ancipiti cogi¬
catione uersat᷑ p̃quã idipsũ statueris erit excogi¬
tata ratio Et ideo ex cogitata. qr fueritt iam
ante cogitata ratio. qđ consiliũ ẽ Lacta aut̃
st qdipsi casurũ sit quasi tusurus oratione:¬
xhis q̃q ñminima colligimꝰ argum̃ta ut defastis
esone argum̃ta capiamꝰ dedistis. dehisq̃ei accide¬
rul dĩpnũ ut morb: ut orbitas & reliqͣsimilia
enilie ptriuin qͥt tepora debemꝰ inspicere Tc̃eri

Expanded text:
dium sit: VT PHILOSOPHIAE, inquit, non 'philosophia', ut POETICAE AVT GEOMETRICAE, LITTERARVM, non 'poetica et geometrica, litterae'. Itaque si quid uehementer et cum magna uoluntate uolumus studium est; deinde si id quod uolumus aliqua uel semiplenum agendo exercere uoluerimus, erit uictus. Ita unum qualitate diuersa in multa adtributa conuertitur. nim ut faciamus aliquid quaerimus, aut ut non faciamus. aut fieri iubent aut fieri prohibent. Sed quia cum de re aliqua dubitamus incerta quaedam ratio in ancipiti cogitatione uersatur, postquam id ipsum statueris, erit excogitata ratio, et ideo excogitata, quia fuerit iam ante cogitata ratio, quod consilium est. FACTA AVTEM sit, quid ipsi casurum sit, qua sit usurus orationehis quoque non minima colligimus argumenta, ut de factis personae argumenta capiamus, de dictis, de his quae ei acciderunt, ut damnum, ut morbus, ut orbitas et reliqua similiaer tria, inquit, tempora debemus inspicere; tunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
necesse habũerit illac iterfacere. ⁊ locũ ostendimꝰ
qđ deloco suꝑiore impetꝰ in illũ factussit. & faculta¬
tes qđ clodius habuerit armatos. Ergo gestione¬
gotii si nehis quinq eẽ ñ potest. loco tẽpr  occasione
modo facultatibus. Qd sisinohis qͥnq negotiigestio
eẽ ñpotest resteh ingestione negotii c̃ siderare debe¬
cate quã uideat᷑ habuisse adnegotiũ ad ministran¬
dũ Ea aut̃ oportunitas. quȩrit᷑ x magnitudine:
intuallo Longinquitate. ꝓpinqͥtate. solitudine
celebricate. naturaipsius loci & uicinitate coti
ragionis Exhis &iã at tributionib sacor anꝓ¬
fanꝰ public. annepͥuatꝰ alienꝰ anipsius deqͦagit lo cꝰ

Expanded text:
t illa iter facere, et locum ostendimus, quod de loco superiore impetus in illum factus sit, et facultates, quod Clodius habuerit armatos. Ergo gestio negotii sine his quinque esse non potest: loco, tempore, occasione, modo, facultatibus. Quod si sine his quinque negotii gestio esse non potest, recte haec in gestione negot ̧ considerare debetate, quam videatur habuisse ad negotium administrandum. ea autem op- portunitas quaeritur ex magnitudine, intervallo, longin- quitate, propinquitate, solitudine, celebritate, natura ipsius loci et vicinitatis et totius regionis; ex his etiam attributionibus: sacer profanus, publicus anne
Abbreviated transcription (Latin):
roborem. siuelocitatẽ nob̵ exercendi studios
paremꝰ. Verũ & animi & corporis habtũcu
rombonis collocauit Quippe habitũ dix̃ete
tutẽ aut artis ꝑceptionẽ. deinde aliquã con¬
ris cõmoditatẽ. Ita & aristoteles habitũoñ
inbonis posuit. cũ scđm definitionẽ possit a
malis habitꝰ eẽ Nã sidem sẽꝑ oꝑã ut nihiliita¬
gamꝰ studiostultisumꝰ. erit hichabitꝰ indust
cõparatꝰ Et rursus si exercitiũ corporis de¬
tem. studio in becillisumꝰ. erit ȩ quehi habit
aristotele Nãsi hoc ipsũ nom̃ inspiciam. ie
sonũ uideamꝰ. habitũ distũ eẽ ab eo qđ haber
uoluerimꝰ. Nat᷑ a aũt nr̃atalis ÷ ut nũꝙ ma

Expanded text:
roboremus, si uelocitatem nobis exercendi studio roboremus, si uelocitatem nobis exercendi studio comparemus. Verum et animi et corporis habitum Cicero in bonis collocauit; quippe habitum dixit esse uirtutem aut artis perceptionem, deinde aliquam corporis commoditatem. Ita et Aristoteles habitum omnem in bonis posuit, cum secundum definitionem possit et in maus habitus esse. Nam si demus semper operam ut nihil intellegamus studio stulti sumus, et erit hic habitus industria comparatus; et rursus si exercitium corporis deuitemus studio imbecilli sumus; erit aeque hic habitus Aristotele; nam si hoc ipsum nomen inspiciamus et eius sonum, uideamus 'habitum' dictum esse ab eo quod 'habere' uoluerimus. Natura
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes. It apẽ habit definitꝰ Habitũ appellamꝰ
animi aut corporis constantẽ & absolutã aliqͣiire
ꝑfestionẽ Absolutaẽ ut plenasit Constans ut seꝑ
eadẽsit: Neq aliqͥndo aserecedat &tc̃ ẽ uerehabitus:
Deinde aut artis inqͥt alicui ꝑceptionẽ. Vt putaego
rhetoricuã pleneqͥdẽnoui sed exercere nolo Itaq lic&
ñ exerceã in eotam̃ qđ r hetoricã plenenoui. habeo
oratoris habitũ. ita & in c&eris artib plenaꝑcep¬
tio habitus est Aut ꝗuisscientiã¬
nt̃ scientiã ⁊ artẽ hoc intẽ Ars qͥde duplexẽ un in
cientia alia mastu. Uerũ scientia rursusdi¬
plexẽ Est scientia artis. Est ñ artis. Neq eã
aurũ gemas ꝓbare artis ẽ aut scire qͦt miliab¬
minũ in illos põpło qͥnto spaciohȩc urbs abil
quȩ lib& in qͥt scientia siplena in nob fuerit ha
nuncupat᷑ Sꝯhue usq dehabitu animi bed
inqͥt & corporis aliq̃ cõmoditas. studio undis¬
tria cõparatit habitusdicit᷑. Ut si corpus pilas

Expanded text:
finitus, HABITVM APPELLAMVS ANIMI AVT CORPORIS CONSTANTEM ET ABSOLVTAM ALIQVA IN RE PERFECTIONEM; absoluta, ut plena sit, constans, ut semper eadem sit neque aliquando a se recedat, et tunc est uere habitus. Deinde AVT ARTTIS, inquit, ALICVIVS PERCEPTIONEM, ut puta: ego rhetoricam plene quidem noui, so sed exercere nolo. Itaque licet non exerceam, in eo tamen quod rhetoricam plene noui, habeo oratoris habitum; ita et in ceteris artibus plena perceptio habitus est. AVT QVAMVIS SCIENTIAMnter scientiam et artem hoc interest. Ars quidem duplex est, una in scientia, alia in actu. Verum scientia rursus duplex est: est scientia artis, est non artis; neque enim aurum, gemmas probare artis est, aut scire quot milia hominum in illo sint populo, quanto spatio haec urbs ab illa quaelibet, inquit, scientia, si plena in nobis fuerit, habitus nuncupatur. Sed hucusque de habitu animi. Deinde, inquit, et corporis aliqua commoditas studio et industria comparata habitus dicitur, ut si corpus palaestra
Abbreviated transcription (Latin):
staq ñ utrũ habuerit magstros utrũ uiuendi p̃ceptores¬
&iã hic aniadũtendus ordo ẽ. Post quã litt̃asq̃s didicerit
& certã uiuendi acceꝑit disciplina. tc̃ necesse ẽ ut habe
questu. & artificiosit ocupatꝰ q̃ rendũ Neceseẽput
inuita nr̃a aliqͥdagamꝰ qͦ nos occupemꝰ: Ethic altꝰ inuita
aliquid agentiũ triplexẽ : Nã aut negotiũ ẽ ut mer¬
catura. aut militia. aut agricultura ⁊ cetrã
ut questusẽ ut p̃co ut parasitꝰ: ut scenicꝰ aut similia
ut artificiũ ut artẽ scilic& aliquã plenscognitã. aut
exerceas aut tradas. utorator ut rhetͥor ⁊ aliahuiꝰ¬
modi alio qͥnscire aliqͥd ꝑfeste ⁊ exercehmnolle habitꝰ ÷
Seinde aliqͥd ñ plene scire. neq qđ cũq exeroere affestioẽ
erũ uniꝰ cuiꝰq rei ⁊ habitꝰ ⁊ affestꝰ siexerceat᷑ unastsit:

Expanded text:
stros, utrum uiuendi praeceptoresetiam hic animaduertendus ordo est: postquam litteras quis didicerit et certam uiuendi acceperit disciplinam, tunc necesse est ut habere QVAESTV ET ARTIFICIO SIT OCCVPATVS quaerendum; necesse estin uita nostra aliquid agamus quo nos occupemus. Et hic actus in uita aliquid agentium triplex est: nam aut negotium est, ut mercatura, ut militia, ut agricultura et cetera, aut quaestus est, ut praeco, ut parasitus, ut scaenicus et similia, aut artificium, ut artem scilicet aliquam plene cognitam aut exerceas aut tradas, ut orator, ut rhetor et alia huiusmodi. Alioqui scire aliquid perfecte et exercere nolle habitus est; deinde aliquid non plene scire neque id quodcumque exercere adfectio est; uerum uniuscuiusque rei et habitus et adfectio si exerceatur et in
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ ñutrũ libos habeit qđ naturȩ ẽ siqles
libos habeat. Vt ẽ illud inuirgilio Vade ait ofelix na¬
tipictate ñ natofelix synatipi& ate Itaq in eo for¬
ñde morte. sode mortis eiꝰgenere q̃ret᷑. alioqͥn mors
naturȩ ẽ. Habitũ aut̃ hunc appellamꝰ animi aut¬
corporis constantẽ & absolutã aliqͦ in reꝑfectionẽ.
aut uirtutis. aut artis alicui ꝑceptionẽ aut ꝙuis
scientiã & itẽ corporis aliquã cõmoditatẽ ñtura
datã sꝯstudio & industria partã Habitꝰ inqͥt
iste ẽ: alicuiꝰ reisiue in animo siue in corpore. a
natura corpta: squsu corrobonita ⁊ plena ꝑfestio
Scirenplenae aliquid habit ẽ lãsiid uolueris exer¬
cere uist ẽ. Uide amitaq habitũ qͣlẽ eẽdicat Aut
urtutis inqͥt Hichabitꝰ animi Virtꝰ aut̃ qͣdru

Expanded text:
debemus non utrum liberos habeat, quod naturae est, sed QVALIS LIBEROS HABEAT, ut est illud in Vergilio: "uade" ait, "o felix nati pietate". Non 'nato felix', sed 'nati pietate'; itaque in eo fornon de morte, sed de mortis eius genere quaeretur; alioqui mors naturae est. HABITVM AVTcorporis constantem et absolutam aliqua in re perfectionem, ut virtutis aut artis alicuius perceptionem aut quamvis scientiam et item corporis aliquam commoditatem non natura datam, sed studio et industiste est alicuius rei siue in animo siue in corpore a natura coepta, sed usu conroborata et plena perfectio; scire enim plene aliquid habitus est, iam si id uolueris exercere uictus est. Videamus itaque habitum qualem esse dicat; 'ut uirtutem', inquit; hic habitus animi. Virtus autem quadr
Abbreviated transcription (Latin):
tio at tributa sunt: QUO CVR QUANDO VBI. SUEMADMODV
Quaus abninicuiis. Ex his rursusduo quid etcur iđ
fastũ illud triplex & facticausa continentia. cũ ipso
negotio eẽ monstrauimꝰ. reliqͣ qͣt tuor ingestione negi
TIs VBI QUANDO QUEMADMODUM QVID ADMINICUVS
Ad didit cicero quintã occasionẽ. deqͣ̃ postdicemus
uinq: itaq res scđo at tributo subdidit. Locu. T ERVS
occasionẽ a opũ. łacuitatem Et recte hingestione¬

Expanded text:
tio adtributa sunt: quid, cur, quando, ubi, quemadmodum, quibus adminiculis; ex his rursus duo, 'quid' et ‘cur', id est factum illud triplex et facti causam, 'continentia cum ipso negotio' esse monstrauimus. Reliqua quattuor in gestione negotii sunt: ubi, quando, quemadmodum, quibus adminiculis. Addidit Cicero quintam occasionem, de qua post dicemus. Quinque itaque res secundo adtributo subdidit, locum, tempus, occasione
Abbreviated transcription (Latin):
quȩstio ẽ asseramꝰ Hȩefacta ꝑtria tẽpora utsepe
iãdistũ ẽ diuidunt᷑. ut consideremꝰ qͥd ante factũsit
qͥd inreipsa factũ sit quid postea faltũsit. Ut miloqui
ante fec̃ : Insenatufuit. domũ uenit. calceos ⁊ ust̃¬
reda desiluit sedefendit. clodius occisus est Posteiqu
fec̃ : Profest : lauiniũ flamines creunt ꝓpt̃ in uidn
romã cito noluit reuerti Ergohis factis. fastuĩplt
demonstremꝰ Recte gͦ c̃cinentia cũpsonegotio
nominatas̃. De inde causa eiꝰ sũmȩ ꝑquã & quã cbi¬

Expanded text:
adseramus. Haec facta per tria tempora, ut saepe iam dictum est, diuiduntur, ut consideremus quid ante factum sit, quid in re ipsa factum sit, quid postea factum sit, ut: 'Milo quid ante fecit? In senatu fuit, domum uenit, calceos et uestiraeda desiluit, se defendit, Clodius occisus est'. Postea quid fecit? 'Profectus est Lanuuium, flamines creauit, propter inuidiam Romam cito noluit reuerti'. Ergo his factis factum probatur demonstremus. Recte ergo continentia cum ipso negotio nominata sunt. DEINDE CAVSA EIVS SVMMAE, PER QVAM
Abbreviated transcription (Latin):
uitã apud qͦ seducat᷑ sit Ex his ꝑ iuuendipotuit ca¬
e desciplinã Sꝯqr homines int̃dũ . ñ ut uolunt
educant. aliqͥnecessitatẽ cõpulsi. qͥppe & seueriore
sepedissolutiꝰ. ⁊ dissoluciores sȩpeseueri educant:
reste q̃rendũdic̃ ñ solũ apud quos educatussit s &iã
qͦmore educat sit Deinde in qͥt inspiceredebemꝰ ad cuiꝰ
arbitriũ sit educatꝰ iđ patris. patrui. cognati. ana-¬
lienioris. Animadũ tamꝰ itaq ut uictꝰ apͥmis annis.
usq ad etates alisꝓtendat᷑ ut dix̃pͥmo q̃ rendũ quẽ¬
ad modũ sit educatꝰ Hocquẽ ad modũ. intriadiuisit.
Apud qͦs qͦmore ciuiꝰ arbitratu Deinde educat᷑ puer
sola discendas litteras sortiri. easdẽq libales
taq qͥliberales litteris discit duplices habedeb&
mugistros qͥfaciant uirũ bonũ & qͥfaciant dicen¬
diperitũ & his duob plenũ oratorẽ Restegꝰ aiã¬

Expanded text:
uitam apud quos educatus sit; ex his enim uiuendi potuit capere disciplinam. Sed quia homines interdum non ut uolunt educant, aliqua necessitate compulsi - quippe et seueriores saepe dissolutius et dissolutiores saepe seuerius educant - recte quaerendum dicit non solum apud quos educatus sit, sed etiam quo more educatus sit. Deinde, inquit, inspicere debemus ad cuius arbitrium sit educatus, id est patris, patrui, cognati, alienioris. Animaduertamus itaque ut uictus a primis annis usque ad aetates alias protendatur. Dixit primo quaerendum quemadmodum sit educatus; hoc 'quemadmodum' in tria diuisit, apud quos, quo more, cuius arbitratu. Deinde educatus puer solet discendas litteras sortiri easdemque liberales; itaque qui liberales litteras discit duplices habere debet magistros, qui faciant uirum bonum et qui faciant dicendi peritum, et his duobus plenus orator. Recte
Abbreviated transcription (Latin):
uideamꝰ q̃ natura in hõesit. ex trinsecꝰ ut sexus
ingere. ita& natio & patria & cognatio. et eas
tantũ naturȩs̃. Natio ÷ in qͥt ut consid resin
atria ÷ inqͥt ut consideres atheniensis anlacedeo
daqͥleiensis anmediolanensis sit Cognatioen
ut consideres quib maiorib oriundussit undea¬
guinẽ ducat. Litq hinc optimũ argum̃tũ ui
tiadȩ S & hoc arguiñtũ qͣsi ex nomine fient
qđ ait lao medontiadȩ cũ hic ex natura colleg
nobin sinu& argum̃tu. Hoc itaq int̃ẽ qđ in nom
ex sono ipso nominis colligimꝰ argum̃tũ. ut exi
re qđ euertat ꝓnuͥntiã: innatura aut̃ ñex non¬
nissono. sꝯ ex eiꝰ actuuł morib: cuiꝰ nom̃ẽ. coll

Expanded text:
uideamus quae natura in homine sint extrinsecus, ut sexus.contingere; ita et natio et patria et cognatio et aetas tantum naturae sunt. Natio est, inquit, ut consideres utrum Patria est, inquit, ut consideres Atheniensis an Lacedaemonius, Aquileiensis an Mediolanensis sit. Cognatio est, inquit, ut consideres quibus maioribus oriundus sit, unde sanguinem ducat; fitque hinc optimum argumentum, udontiadae". Sed et hoc argumentum quasi ex nomine fieri uidetur, quod ait 'Laomedontiadae', cum hic ex natura colligenda nobis insinuet argumenta. Hoc itaque interest, quod in nomine ex sono ipso nominis colligimus argumentum, ut ex Verre quod euerrat prouinciam, in natura autem non ex nominis sono, sed ex eius actu uel mo
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽ uidere. Aliud ẽ ipsũ negociũ aliud illa q̃ inges¬
tione negoti continent᷑. ut puta occidit. negotium est
nipsius aut̃ negotu gestione illas. Illo te p̃r occidit. in il¬
lo loco occidic. fuit occasio ut occider&. & reliqͦ quȩ
ingestione negotii c̃tinent᷑. Tertiũ tributũ ẽ qđ ad¬
iunstũ negotionominat᷑ Hoc qͦꝗ neq negotiũ inqingos¬
tione negotii sqex tra negotiũ ẽ Hoc ab oratore sumit
cuiꝰ assuptione resilla deqͣq̃stio ÷ aut similis autdessim
nant᷑ Quartũ at cributũ ẽnegotio qđ gestũ negotũ
conseqͥe Hoc qͦq ex crinsecẽ Nonꝑinnegotio ł ingis¬

Expanded text:
enim ipsum negotium, aliud illa, quae in gestione negotii continentur -; ut puta, 'occidit' negotium est. In ipsius autem negotii gestione illa sunt: 'illo tempore occidit, in illo loco occidit, fuit occasio ut occideret' et reliqua quae in gestione negotii continentur. Tertium adtributum est quod adiunctum negotio nominatur; hoc neque negotium neque in gestione negotii, sed extra negotium est; hoc ab oratore sumitur, cuius adsumptione res illa de qua quaestio est aut similis aut dissimnantur. Quartum adtributum est negotio, quod gestum negotium consequitur. Hoc quoque extrinsec
Abbreviated transcription (Latin):
in.Eoci. Est ũtiũgenꝰ facti qđ ex tranegotiũ e
ex qͦ adld fastũ detꝰ q̃stio ẽ trabit̃ argum̃tũ. ut clu¬
entii fastũ ẽ iudiciale deueneno qđ occiderit
oppianicũ Deinde extrah negotiũ facta eiꝰ alia.
ad arguintũ qđ ꝓponit trahunt᷑ qđ mulcos ante
ueneno necarit Hoc t̃tiũ fastũ in at tributis ꝑsonȩ
accepimꝰ facta casus & orationes Tria itaq genera¬

Expanded text:
. Est tertium genus facti quod extra negotium est, ex quo ad id factum de quo quaestio est trahitur argumentum, ut Cluentii factum est iudiciale de ueneno, quod occiderit Oppianicum; deinde extra hoc negotium facta eius alia ad argumentum quod proponitur trahuntur, quod multos ante ueneno necarit. Hoc tertium factum in adtributis personae accipimus, 'facta, casus et orationes'. Tria itaque genera
Abbreviated transcription (Latin):
sint ad argum̃tũ ducenda uideamꝰ Ne pͥmo illa consi¬
deremꝰ q̃ continentia ciũpso negotio appellant᷑ si¬
ante in. post. Qd factũ intgenera factoꝵ scđ mec̃
memorauimꝰ. Sũma negotu talis ẽ : ut parencis occdio
atrẽ poccidit negotiũ ẽ Nego tii suma ẽ it paren¬

Expanded text:
uideamus. Ac primo ella consideremus quae continentia cum ipso negotio appellantur, siante, in, post; quod factum inter genera factorum secundum esse memorauimus. Summa negotii talis est, ut parentis occisio. ‘Patre
Abbreviated transcription (Latin):
in reb aliqͥd agit. pͥncipalit̃ induoscindit̾. indiui¬
nã naturã & in mortalẽ. Ac diuina qͥdẽ natura
drhetͥoricã ñ ꝑtin& ⁊ ideo hanc omisit Sciri
tam̃ deb& . qr loco argum̃ti sȩpererũ diuinarũ
inducitͥ dis putatio Ut illud ẽ. quȩ resfaciat ut
rhetͥorica descendit. Itaq confert se ad morta¬
lẽ naturã. rususq hanc induo diuidit in homi¬
nes & inbestias. Om̃e qđ extra hominẽ uiuit
cũ anima & corpore. bestias nominauit. Re¬
moueamꝰ itaq inaturã illã martalẽ q̃ bestiãrũ
ẽ hancq: solã inspiciamꝰ inqͣ hominess̃ & de
endẽ natura circa certã ꝑsonã. inuenta du¬
nẽ tantũ nature s̃ nc̃itanaturae. ut & industriȩ id
artis. eẽ credant᷑: Triplicit̃ aut̃ debemꝰ in homincis¬
picere atq ex ploraire naturã q̃sit natura anim¬

Expanded text:
in rebus aliquid agit, principaliter in duo scinditur, in diuinam naturam et in mortalem. Ac diuina quidem natura ad rhetoricam non pertinet, et ideo hanc omisit. Sciri tamen debet, quia loco argumenti saepe rerum diuinarum inducitur disputatio, ut illud est: 'quae res faciat ut rhetorica descendit. Itaque confert se ad mortalem naturam, rursusque hanc in duo diuidit, in homines et in bestias. Omne quod extra hominem uiuit cum anima et corpore bestias nominauit. Remoueamus itaque et naturam illam mortalem quae bestiarum est, hancque solam inspiciamus in qua homines sunt, et de eadem natura circa certam personam inuenta duunc tantum naturae sunt, nunc ita naturae ut et industriae uel artis esse credantur. Tripliciter autem debemus in homine inspicere atque explora
Abbreviated transcription (Latin):
anbreuis. formosus andeformis uelox antardus
ex natura sȩpe &x arte contingare Deinde inquit
debemꝰinspicere memor a nobliuiosussit. conis.
oniciosut prudens patiens anc̃tra. Hȩcrursus om̃a
qͣnta sint ñ nisi insola natura c̃siderare debemꝰ Eaaut̃
q̃ in difria cõparant᷑ in habitu rectiꝰ considerabimus
magistros qͦsuiuendi p̃ceptores qb amicis utatur
luo innegiotio questu. artificiosit ocupatꝰ Quomͦ
rẽ familiarẽ administrat. Qua consuetudine do¬

Expanded text:
AN BREVIS, FORMONSVS AN DEFORMIS, VELOX AN TARDVSex natura, saepe ex arte contingere. Deinde, inquit, debemus inspicere MEMOR AN OBLIVIOSVS SIT, COMIS, OFFICIOSVS, PVDENS, PATIENS, AN CONTRA; haec rursus omniaquanta sint, non nisi in sola natura considerare debemus. Ea autem quae industria comparantur in habitu rectius considerabimus. magistros, quos vivendi praeceptores, quibus amicis utatur, quo in negotio, quaestu, artificio sit occupatus, quo modo rem familiarem administret, qua consuetu- dine do
Abbreviated transcription (Latin):
Ea÷ huimͦ. Cũ luciꝰsat᷑ninꝰ legẽ frum̃tariã dese
questor urbanꝰ erat. docuit senatũ erariũ pati
eã facere. Sat᷑mnꝰ ferre cȩpit. college int̃¬
cedẽ. ille nichil ominꝰ cistellã d& ulit. Cȩpio
ut illũ c̃t᷑ int̃ cedenlib colle
uiris
bonis impa ũ fac̃. pontes disturbat.
cistas deicit. impedim̃to ÷ quosa ius ferat᷑.
accersit᷑ cȩpio maiȩstatis. Constitutio
legitima exdeͤfinitio. Nloc abulũ enim dt
aut iudices mutandos reus dic̃. Hac parte
c̃stitutionis gra& i ĩ iudicus nos iniure ciuli
plerũq utimꝰ In hac parte nos iuris ciuilis
sciettia iuuabit. liiudiciis tam̃ ñ nichil utim
ut hocmͦ. Siqͥs peculat᷑ accusat᷑ qđ uasa ar¬
geu̾eu publica deloco pͥuato dicit᷑ sustulisse. possit
dicere cũ definitione sit us. qͥd sit furtũ quid
perulat᷑. secũ furtiagi ñ peculatͦ oportere:
ħ partitio legitimȩ c̃stitutionis his decausis
raro uenit ĩ iudiciũ. qđ i pͥuata actione

Expanded text:
Ea est huiusmodi: Cum Lucius Saturninus legem frumentariam de seper id temporis quaestor urbanus erat, docuit senatum aerarium pati ea facere. Saturninus ferre coepit. Collegae intercedere, ille nihilominus sitellam detulit. Caepio, ut illum, contra intercedentibus collegviris bonis impetum facit; pontes disturbat, cistas deicit, impedimento est, quo setius feratur: arcessitur Caepio maiestatis. Constitutio legitima ex definitione. Vocabulum enim deftorem mutandum aut iudices mutandos reus dicit. Hac parte constitutionis Graeci in iudiciis, nos in iure civili plerumque utimur in hac parte nos iuris civilis scientia iuvabit: in iudiciis tamen nonnihil utimur ut hoc modo: Si quis peculatus accusatur, quod vasa argentea publica de loco privato dicatur sustulisse, possit dicere, cum definitione sit usus quid sit furtum, quid peculatus: secum furti agi, non peculatus oportere. Haec partitio legitimae constitutionis his de causis raro venit in iudicium, quod in privata actione
Abbreviated transcription (Latin):
Exratiocinatione c̃troũsia constat
cũ ressine ꝓ pͥalege uenit ĩ iudiciũ que
tam̃ ab aliis legib similitudinẽ quadam
aͥgnatũ geniliũ qͣ ineo pecunia q enus
potestas adesto. & lex. Oparentem necasse
iudicatꝰ erit. ut is obuolutꝰ. ⁊ obligatꝰ corio
deuehat᷑ ĩ ꝓfluentẽ. & lex pat familias
uti suꝑ familia pecuniaue sua le auerig
itaius ȩsto. &lex. Sipat̃ familias pecuniaq¬

Expanded text:
tione controversia constat, cum res sine propria lege venit in iudicium, quae tamen ab aliis legibus similitudine quadam adgnatum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. Et lex: qui parentem necasse iudicatus erit, ut is obvolutus et obligatus corio devehatur in profluentem. Et lex: paterfamilias uti super familia pecuniave sua legaverit, ita ius esto. Et lex: si paterfamilias ‹int
Abbreviated transcription (Latin):
iuratus udex. id ẽ inquã rẽ uratꝰ iudex sedeat.
hoc est in leges sedeat iuratꝰ. Sineutrũ neg&
id ẽ aut scriptã eẽ legẽ. Aut hoc sȩ fecisse.

Expanded text:
IVRATVS IVDEX. Id est, in quam rem iuratus iudex sedeat, hoc est, in leges sedeat iuratus. SI NEVTRVM NEGET. Id est, aut scriptam esse legem aut hoc se fecisse.
Abbreviated transcription (Latin):
desisterit. ubet aduocari. ctnet ipse interea sclere ⁊ medis cogitationib:
redundadꝰ. euolat etẽplo iouis stttus oculis crdentib erecto capillo etorta
toga cũplurib alis ire oeleriꝰ cepit. ille p̃eo faciebat audicbet hie sub¬
selliũ qͣ dc̃ scors gille p̃ses dexc̃ a pecdẽ defringit.: ⁊ h elios uibet idem
facere: cũ gracdius deos incipet p̃cerĩ cursi isti ĩpetũ faciunt nȩediis
mꝗ demnde uaga mulaitudo subito timore ꝑt̾ritta fugere cepit. At iste
spum̃is ȩxore sedus anhelcos ȩxinfimo pettore crudelitatẽ. c̃torquet

Expanded text:
desisteret, iubet advocari contionem. Iste interea scelere et malis cogitationibus redundans evolat e templo Iovis: sudans, oculis ardentibus, erecto capillo, contorta toga, cum pluribus aliis ire celerius coepit. Illei praeco faciebat audientiam; hic, subsellium quoddam excors calce premens, dextera pedem defringit et hoc alios iubet idem facere. Cum Graccus deos inciperet precari, cursim isti impetum faciunt et ex aliis inquam.» Deinde vaga multitudo, subito timore perterrita, fugere coepit. At iste, spumans ex ore scelus, anhelans ex infimo pectore crudelitatem, contorquet
Abbreviated transcription (Latin):
sigłae si pecuniae. sidenic. ut om̃a generitam
amplectamur alicuiꝰr&ĩnendi. augendi ad¬
ipis cendiue cõmodi. aut c̃tra reiciendi. dimir¬
endi. deuitandiue in cõmodicausa. Nã inhor ũ
genus alterutrũ. illa quoq. incident in quib¬
ipis cendicausa. aut maioris uitandi in cõmodi
suscipit᷑. aut aliquod cõmodũ maioris adipis¬
cendi cõmodi. aut maioris uitanditicõmodi
p̃tiru Hilocus sicut aliquo isundam̃tũ

Expanded text:
iae, si pecuniae, si denique, ut omnia generatim amplectamur, alicuius re- tinendi, augendi adipiscendive commodi aut contra re- iciundi, deminuendi devitandive incommodi causa. nam in horum genus alterutrum illa quoque incident, in quibipiscendi com- modi causa aut maioris vitandi incommodi suscipitur aut aliquod commodum maioris adipiscendi commodi aut maioris vitandi incommodi praeteritur. Hic locus sicut aliquod fundamentu
Abbreviated transcription (Latin):
queneq id tẽpus fingi neq illomͦ mutari posit facere
iudiciũs Sinaũt in anteata uita aliquȩ turpitudineser
Aut falso uenisse in eã existimationẽ dicent᷑ ⁊ex aliquoꝵ
inuidia aut obtretatione ditfalsa opinione. aut in pru¬
dentie necess tate ꝑsuasi one idolescentiȩ aut alicui ñ

Expanded text:
neque ullo modo mutari possit, facere iudicium. sin autem in ante acta vita aliquae turpitudines erunt: aut falso venisse in eam existimationem dicetur ex aliquorum invidia aut obtrectatione aut falsa opi- nione; aut inprudentiae, necessitudini, persuasioni, adulescentiae aut alicui n
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alienũ ẽ. qđ ad multa ꝑtineat. Neaut nusquã
aut usq quaq dicat᷑ hic admonere Sunt causȩ

Expanded text:
n alienum est, quod ad multa pertineat, ne aut nusquam aut usquequaque dicatur, hic ad- monere. sunt caus
Abbreviated transcription (Latin):
on dusio ẽ inquid finis act̃ minꝰ ortrtienis
Qsed totiorationis Hosepilogos accipus
Huiꝰ c̃clusionis pastes s̃tres. Enumertetio
Indignatio Conquestio Verũ hoc diston
quod indignatio & conquestio ammos in

Expanded text:
onclusio est, inquit, finis ac terminus orationis, sed totius orationis. Hos epilogos accipiamus. Huius conclusionis partes sunt tres, enumeratio, indignatio, conquestio. Verum hoc distant, quod indignatio et conquestio tantum an
Abbreviated transcription (Latin):
s om̃s homines sollicitenł. m&ꝰ cupiditas. egri¬
tudo. Ditis enĩ fuerat dixisse. m&ũ. cupidi¬
tatẽ. qͣm egritudinẽ cũ utraq re c̃ninctã
ẽ ẽ. necesse ÷. Itẽ uitiosa expositio ÷. qͥ nimiũ

Expanded text:
 omnes homines sollicitent, metus, cupiditas, aegritudo.» Satis enim fuerat dixisse metum, cupiditatem, quoniam aegritudinem cum utraque re coniunctam esse necesse est. Item vitiosa expositio est, quae nimium
Abbreviated transcription (Latin):
singulis ꝓprios locos Indignationi quis
conquestioni sed ecĩ. Nec nos locoꝵ ipeu
Nulla &em̃ in ipso or dinererũ. AUXESIS est
nullus graedus aut admaiꝰ. ad ad minꝰ Sed
idcirco locis ipsis numerus datꝰẽ. qr melus
& tenent᷑ sepe p̃cepta. nullãq recipiuns ẽ¬
fusionẽ si ad meniorĩ num̃ĩs collocentur
Quĩquã indignationis primũ locũ recte sũp¬
serit qđ exreb: om̃ib anuminib: traxit
exordiũ Sed ut diximꝰ in hoc locoꝵ numeyd
srũ ordinẽ nolo quȩ ybrmꝰ sed ex mor mani¬
festioris p̃cepti fac tũ ee. meminerim. Iã
ipsi loci diligent᷑ inspicientib manifesti r̃
idest resquȩ p̃cipiunt᷑ facile ꝑspicipos sus
Illud tam̃ p̃ceptũ tenere debemꝰ siue in indi¬
gnatione: siue in c̃questione nos locisom̃ib
uti ñ opostere sed hns quos causa suggenti

Expanded text:
singulis proprios locos, indignationi quindecim, conquestioni sedecim. Nec nos locorum ips etenim in ipso ordine rerum auxesis est, nullus gradus aut ad maius aut ad minus, sed idcirco locis ipsis numerus datus est, quia melius et tenentur saepe praecepta nullamque recipiunt confusionem si ad memoriam numeris conlocentur. Quamquam indignationis primum locum recte sumpserit, quod ex rebus omnibus a numinibus traxit exordium: sed, ut diximus, in hoc locorum numero rerum ordinem nolo quaeramus, sed ex more manifestioris praecepti factum esse meminerimus. Iam ipsi loci diligenter inspicientibus manifesti sunt, id est res quae praecipiuntur facile perspici possunt. Illud tamen praeceptum tenere debemus, siue in indignatione siue in conquestione nos locis omnibus uti non oportere, sed his quos causa sugge
Abbreviated transcription (Latin):
nib urẽ rationes deserant᷑. qđ causã nram pemo scipiat. si¬
qđ se prmo urĩ defensorẽ ꝓͥfiteat᷑. Ia tribuite urẽ culpe ꝗe¬
sinite mirari. Quid ẽ enuĩ qͣre ñoms istã rt̃ fugere ac uitare
debcant: Recordamini qͦs hadueritis defensores. studia eoꝵ
uob̾ ante oculos ꝓponite. deinde exitꝰ om̃iũ c̃siderate. tum
uob ueruat im̃tẽ utuere dicã neglegentia urã siue igna¬
uia potiꝰ. illos oms ante oculos ur̃os trucidatos. eẽ. mimi¬
cos eoꝵ urĩs suffragiis in ẽ plissimũ locũ ꝑuenisse. Itẽ.
Nã qͥd fuit uid̾ qͣre insententiis ferundis dubitauertos. aut istũ
c̃dẽpnassetis necrudeles exst. m̃ remini : dũ eã uitatis uituꝑatione

Expanded text:
antur? Quod causam vestram nemo suscipiat? Quod se nemo vestri defensorem profiteatur? Adtribuite vestrae culpae, desinite mirari. Quid est enim, quare non omnes istam rem fugere ac vitare debeant? Recordamini, quos habueritis defensores; studia eorum vobis ante oculos proponite; deinde exitus omnium considerate. Tum vobis veniat in mentem, ut vere dicam, neglegentia vestra sive ignavia potius illos omnes ante oculos vescos eorum vestris suffragiis in amplissimum locum pervenisse.» Item: Nam quid fuit, iudices, quare in sententiis ferendis dubitaveritis aut istum condemnassetis, ne crudeles existimaremini? Dum eam vitatis vituperatione
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̃ ꝗ qđ sciat. aut audierit argum̃tari ⁊ c̃ieccura ꝓseqͥ patie¬
ris ius accusatoris c̃iure testi monii c̃miscebis. testis in ꝓbi
cupiditatẽ c̃ fitmͣbis. eo duplicẽ defensionẽ parab. Est hȩc
exornatio copͥosa. Ep̃hendit enĩ breui multa. ⁊ suũ cuiq
tribuets offitiũ. sep̃ratĩ res diuidit plures. HICENIA

Expanded text:
 quod sciat aut audierit, argumentari et coniectura prosequi patieris, ius accusatoris cum iure testimonii commiscebis, testis inprobi cupiditatem confirmabis, reo duplicem defensionem parabis.» Est haec exornatio copiosa. Conprehendit enim brevi multa, ‹et› suum cuique tribuens officium separatim res dividit plures. C
Abbreviated transcription (Latin):
quelã aut̃ sibi aliud qͦq aliqđ conoro uersiȩ genꝰ assumua
Quare om̃ib cognitis. ñ erit difficile in unã quãq trans
sionis in hẽ om̃ib: script conatũsia. ea quȩ exscriptri sen¬
terta nominat᷑ S qr de cencessi onelo quebam᷑ incam
p̃certa dedimꝰ alic aũc laco descripto ⁊ desententi di¬
cemꝰ Nc̃ in altam c̃cessionis partẽ. considerationẽ inten¬

Expanded text:
quaedam autem sibi aliud quoque aliquod controversiae genus assu- munt. quare omnibus cognitis non erit difficile in unam quamque causasionis inest omnibus scripti controversia, ea quae ex scripto et sententia nominatur; sed, quia de concessione loque- bamur, in eam praecepta dedimus, alio autem loco de scripto et de sententia dicemus. Nunc in alteram concessionis partem consideratio- n
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ demde efficut ꝑagt. Ei modi ẽ homipis pat᷑e. ut q̃ singulis
dieb. efficiat gła atq ostentittione ta uix annuo sermorie
sit upiꝰcuiꝰq patt̃e. uehem̃t̃ habent magnã delectationẽ. Iotã
enĩ paturã cuipiã poriunt ante oculos autgłlosi. utpios exc̃pli
causa ceꝑamꝰ. aut inuidi auttumidi aut auari ãbitiosi ama¬
toris. luxuriosi furis qͣd ruplatoris deniq cui iuis studiũ ꝓtrahi
porest inmediũ tali potatione.
ermꝰcipatio ẽ. cũ dicui ꝑ sone sermo adtribuit᷑.⁊ his exponit̃
cũratione dignitatis. h pacco. Cũ militib urbs redundetret.

Expanded text:
de efficiat, narem? Eiusmodi est hominis natura, ut quae singulis diebus efficiat gloria atque ostentatione, ea vix annuo sermone esit unius cuiusque naturae, vehementer habent magnam delectationem: totam enim naturam cuiuspiam ponunt ante oculos, aut gloriosi, ut nos exempli causa coeperamus, aut invidi aut tumidi aut avari, ambitiosi, amatoris, luxuriosi, furis, quadruplatoris; denique cuiusvis studium protrahi potest in medium tali notatione. Sermocinatio est, cum alicui personae sermo adtribuitur et is exponitur cum ratione dignitatis, hoc pacto: «Cum militibus urbs redundaret
Abbreviated transcription (Latin):
tuilloꝰ mrttas. oportet inqͥt si hodie uis trs pumerari. Age inqͥt duc
tecũ libapiũ ⁊isosiã. siquȩ deinde casu uepiunt. hospites homipii. qͥ stãreceper̃ splendu¬
Quos iste dũsplendide pe regrinat. exeare homohercule sane et bat̃.
s tam̃ cuitio pature ñ recedet. Bene in qͥt facitis cũuenitis.
s rettiꝰ ferissetis siuadimẽ domũ recte abissecis. Ia fecissemꝰ inqͥunt
illi. si domũ pouissem. At istud qͥdẽ facile fuit unde libet mucure.
Uerũ  sequunt ili. sermo nt ea huiꝰ ẽsumit᷑ omis mostentatione.
Querit magris frum̃ta cuiꝰ mͦdisint. peget se  uille miense sint.

Expanded text:
ures› mittas oportet», inquit, «si hodie vis transnumerari.» «Age» inquit, tecum Libanum et Sosiam.» «Sane.» Deinde casu veniunt hospites homini, quos iste, dum splendquos iste, dum splendide peregrinatur, ‹invitat.› Ex ea re homo hercule sane conturbatur; sed tamen a vitio naturae non recedit. «Bene», inquit, «facitis, cum venitis: sed rectius fecissetis, si ad me domum recta abissetis.» «Id fecissemus», inquiunt illi, «si domum novissemus.» «At istud quidem facile fuit undelibet invenire. mequum.» Secuntur illi. Sermo interea huius consumitur omnis in ostentatione: q