comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
UIII DEOBLECATIONIBUS
blegationũ firmandarũ gratiastipulationis inductaes quae quadã
uerborũ sollẽnitate concipiuntur etappellatae quod pereas firmatas
oblegationẽ constringitꝰ stipulũ enĩ ueteris firmũ appellauer̃ istamt̃
Verborũ oblegatio int̃ p̃sentes non etiã in t̃absentes contrahitꝰ quod si scrip¬
tũ fuerit instrum̃ tũ promissaealiquẽ perinde habeatur atq siint̃roga¬
tione p̃cedente responsũsit. IN I¬

Expanded text:
ur. De obligationibus Obligationum firmandarum gratia stipulationes inductae sunt, quae quadam uerborum sollemnitate concipiuntur, et appellatae, quod per eas firmitas obligationum constringitur: stipulum enim ueteres firmum appellauerunt. Verborum obligatio inter praesentes, non etiam inter absentes contrahitur. Quod si scriptum fuerit instrumento promisisse aliquem, perinde habetur, atque si interrogatione praecedente responsu
Abbreviated transcription (Latin):
uel tradidit ueldonauit uel quaecũq exreisuae administra¬
tione proficit. totum retinendi acreuocandi habeat potes¬
tatem si uero huius modi personis aliquid aquib cũq: alus

Expanded text:
el tradidit vel donavit vel quacumque ex rei suae administratione profecit, totum retinendi ac revocandi habeat potestatem. Si vero hujusmodi personis aliquid a quibuscumque al
Abbreviated transcription (Latin):
quicumq: iusto iudicio uicti causa iterare temptauerint.
Calum niatores sunt quicum que quod adillos non pertinet
petunt aut in iudicio proponunt. Calumniatoressunt
qui sub nomine fisci facultates impetunt alienas et innocentes

Expanded text:
quicumque iusto iudicio victi causam iterare tentaverint. Calumniatores sunt, quicumque quod ad illos non pertinet petunt aut in iudicio proponunt. Calumniatores sunt, qui sub nomine fisci facultates impetunt alienas et innocentes
Abbreviated transcription (Latin):
in cautionẽ scripta sunt in traquin quenniũ tradita non probantur
iscuius cautio ẽ non tencatur obnoxius. Nãtrans acto quinquen¬
nio sidecauta sit et non consignata pecunia dixerit nulla tenus au¬
diatur. DepECUΝΙAC SEqUESΓRΑΠΟΧE pROΡta¬
Quotiens ab aliquo petuni a repetitur. Non prius cogatur seques¬
tr are pecuniã ille cui pedtur quã illequi repetit debitor ẽ suum cer

Expanded text:
in cautione scripta sunt, intra quinquennium tradita non probantur, is cuius cautio est non teneatur obnoxius: nam transacto quinquennio, si de cauta et non consignata pecunia debitor dixerit, nullatenus audiatur. DE PECVNIAE SEQVESTRATIONE PROQuotiens ab aliquo pecunia repetitur, non prius cogatur sequestrare pecuniam ille qui petitur, quam ille qui repetit debitorem suum cer
Abbreviated transcription (Latin):
illis qui aliena pracsum pserunt hoc conpetit ut in expensas
uel inpendia quaein his fecer̃ ad ominis quirem factã uindicant
recipere possint ad quiritur autẽ nobis non solũ pernos metipsis
sed et pereos qui in potestate nr̃ a sunt. sicut filii uel serui quia
quicquid his a qualibet persona donatũ uel uenditũ fuerit
aut here des fuerint instituti: id patrib: et dominis sine aliqua
dubitatione conquiritur p̃ter eos filios quib: perlegis aut castrin¬
sae peculiũ habere permissum est. hii uero serui qui inusu fructu
nr̃o et in proprietate alterius sunt hoctantũ usufructuario
adquirere possunt quod opere aut manib suis fecerint. aut demer¬
cedib operis sui acceperint nãsieis aut hereditas aut legatũ dimit¬
tatur autdonationis aliquid conferatur. id pro prietario domi¬
no non usu fructuario adquiritur

Expanded text:
illis, qui aliena praesumserint, hoc competit, ut expensas illis, qui aliena praesumserint, hoc competit, ut expensas uel impendia, quae in his fecerint, a dominis, qui rem factam uindicant, recipere possint. Adquiritur autem nobis non solum per nosmet ipsos, sed et per eos, qui in potestate nostra sunt, sicut filii uel serui; quia quidquid his a qualibet persona donatum uel uenditum fuerit, aut heredes fuerint instituti, id patribus et dominis sine aliqua dubitatione conquiritur: praeter eos filios, quibus per leges ut castrense peculium habere permissum est. Hi uero serui, qui in usufructu nostro et in proprietate alterius sunt, hoc tantum usufructuario adquirere possunt, quod opere aut manibus suis fecerint aut de mercedibus operis sui acceperint. Nam si eis aut hereditas aut legatum dimittatur aut donationis aliquid conferatur, hoc proprietario domino, non usufructuario adquiritur
Abbreviated transcription (Latin):
domino terrae ad quiruntur. quod decarthis uel pergamenis siali¬
enis scribat. licet aureis aut argenteis litteris similit̃ eiꝰ est scrip¬
tura cuius cartha aut pergamina fuerint quod et de tabula . hoc ẽ
si aliquis in tabula mea picturã fecerit obseruatur quiastatutũ ẽ
ut tabul aepictura caedat. quod siquis exuuis meis uinũ aut spicis
frumentũ aut ȩxoliuis oleũ fecerit eius uinũ tritticũ ueloleũ est
cuius spicae aut uuae aut oliuae fuerint. siquis etiã extabulis alie¬
nis. nauẽ aut armariũ aut quod cũq ad usũ pertinens fecerit:
simili ratione eiuser̃ quae facta sunt . decuius ligno facta proban¬
tur similit̃ etiã si ex lana ueblino alienũ uestimentum fecerit:
eiuser̃ uestimentacuius lana aut linũ fuisse probabitur. sed in his
omnib: superius conprehensis quicũq interrã alienã aliquid posue¬
rit aut aedificauerit aut haec quae dicta sunt aliquid fecerit:

Expanded text:
domino terrae adquirantur. Quod et de chartis uel pergamenis, si in alidomino terrae adquirantur. Quod et de chartis uel pergamenis, si in alienis scribat, licet aureis aut argenteis litteris, similiter eius est scriptura, cuius chartae aut pergamena fuerint. Quod et de tabula, hoc est si aliquis in tabula mea picturam fecerit, obseruatur, quia statutum est, ut tabulae pictura cedat. Quod si quis ex uuis meis uinum aut ex spicis frumentum aut ex oliuis oleum fecerit, eius uinum, triticum uel oleum est, cuius spicae aut uuae aut oliuae fuerint. Si quis etiam ex tabulis alienis nauem aut armarium aut quodcumque ad usum pertinens fecerit, simili ratione eius erunt, quae facta fuerint, de cuius ligno facta probantur. Similiter etiam si ex lana uel lino alieno uestimenta fecerit, eius erunt uestimenta, cuius lana uel lineum fuisse probabitur. Sed in his omnibus superius comprehensis quicumque in terra aliena aliquid posuerit aut aedificauerit aut horum, quae dicta sunt, aliquid fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
criptae et licet hereditas uelemptio aut diuersi contractus res
corporales in sehabeant iusta menipsius hereditatis uelemp¬
tionis aliorũq contractum incorporale est in corporalia
trae cloacȩ alcius crigendi domus aut non erigendietluminũ
ut ita aliquis fabricetut uicinae domuilumen non tollat pre¬
diorũ uerorusticorũ iura sunt uiae ueliter perquod pecus aut
animalia debeant ambulare. uel ad aquã duci. et a quaeduc¬
tus quae similiter. in corporalia sunt haeciura tamen rustico
rũ prediorũ seruitutis appellantur : itẽ regularit̃ constitutũ
est ut suꝑ positã in feriorib caedant᷑: id ẽ . ut siquis in solo nr̃o
si nenr̃õ permis sudomũ aedificauerit ad eũ cui terra ẽ. domus¬
aedificata perti neat : uel sialiquis in agronr̃o arbores aut uineam
uel plantas quascũq posuerit similit̃ suꝑ ficies solo caedit uelsi
messem in cãpo seminauerit omnia haec quae in trã alienã iactantꝰ.

Expanded text:
criptae. Et licet hereditas uel emptio aut diuersi contractus res corporales in se habeant, ius tamen ipsius hereditatis uel emptionis aliorumque contractuum incorporale est. Incorporalia trae, cloacae, altius erigendae domus aut non erigendae, et luminum, ut ita quis fabricet, ut uicinae domui lumen non tollat. Praediorum uero rusticorum iura sunt uia, uel iter, per quod pecus aut animalia debeant ambulare uel ad aquam duci, et aquaeductus; quae similiter incorporalia sunt. Haec iura, tam rusticorum praediorum, seruitutes appellantur. Item regulariter constitutum est, ut superposita inferioribus cedant: id est ut, si quis in solo nostro, sine nostro permissu, domum aedificauerit, ad eum cuius terra est, domusaedificata pertineat: uel si aliquis in agro nostro arbores aut uineas uel plantas quascumque posuerit, similiter superficies solo cedat; uel si messem in campo seminauerit, omnia haec, quae in terram alienam iactantur
Abbreviated transcription (Latin):
suum eseouodti a diedie etiam ut us pitionem suia ncpoole
obsiertonfidcuis oremi apatieuen ditoreoercipianeo qui
obliga onere rum su arum damnumem ptori nonfã caut
nlia ciefuncio patie licet filis ressias aquibi cũq perso¬
ns nueuendiret siuedonatae apatte fuerint insuumdom¬

Expanded text:
am ut suspicionem suam possit abstergere, fidejussore a patre venditore percipiat, qui obligatione rerum suarum damnum emptori non faciat: quia defuncto patre licet filiis res suas a quibuscumque personis, sive venditae sive donatae a patre fuerint, in suum dom
Abbreviated transcription (Latin):
STERETOΧE SUBLATA
ebi sentantinus aũg consulibus praccoribus tribunis
olebisi se natui salutem dicit. dat xfoaug a quil resia
ti etisnst iues reliqua pars in alis legibus continctur hoc
fantum derdiqur legib plus habet ut patris quifilio¬
di resgubernareiussi sunt negotia eorum sibminas¬
eio et integrara t agere procurent oibi permn¬
gentiam corum filis pertat sed fruccus erumater¬
ums por ans ab tnen eelegentia redigiueluendifacuant ut ex
fan siorca diosoedenti sicus le enouelladicit portiones sulo
filit sinenlidunminutione peraiiant res fliorio nes fibi
slien are nonli cers : hoc ẽ neuendere peconr quocds¬

Expanded text:
ET CRETIONE SUBLATA. Imp. Constantinus A. Consulibus, Praetoribus, Tribunis plebis, Senatui salutem dicit. Placuit, sa. Legis istius reliqua pars in aliis legibus continetur: hoc tantum de reliquis legibus plus habet, ut patres, qui filiorum res gubernare iussi sunt, negotia eorum summo studio et integritate agere procurent, nihil per neglegentiam eorum filiis pereat, sed fructus rerum maternarum sine aliqua neglegentia redigi vel vendi faciant, ut ex tempore conpetenti, sicut lex novella dicit, portiones suas filii sine aliqua inminutione percipiant, res filiorum patribus alienare non liceat, hoc est ne
Abbreviated transcription (Latin):
crimina sua in quaestione confessisunt dealiis sidicere uolue¬
rint aiudice non credantur qui aiire et legibus constitutũ

Expanded text:
crimina sua in quaestione confessi sunt, de aliis si dicere voluerint, a iudice non credantur, quia iure et legibus constitutu
Abbreviated transcription (Latin):
cedit dũ bsceuola sabinus iulianus atq martellus in siulscorperibi non
inuemiunt᷑ sedin prefatoru opere tenentur in serti: Gregorianum

Expanded text:
cedit duobus. Scaevola, Sabinus, Iulianus atque Marcellus in suis corporibus non inveniuntur, sed in praefatorum opere tenentur inserti. Gregorianum
Abbreviated transcription (Latin):
dos omniũ retro principũ statuta iudicarunt nec dissimu¬
lationẽ crimina nuper detecta patiuntur quae enĩ et

Expanded text:
dos omnium retro principum statuta iudicarunt. Nec dissimulationem crimina nuper detecta patiuntur. Quae enim et
Abbreviated transcription (Latin):
forte adulterã aut maleficã aut concilia tricem eã probare
sufficiat. quod sidocerenon potuerit dotẽ mulieri restituat
et ali q̃ ducere non p̃sumat uxorem. quod si forte tempta ueri

Expanded text:
fortasse adulteram aut maleficam aut conciliatricem eam probare sufficiat. Quod si docere non potuerit, dotem mulieri restituat et aliam ducere non praesumat uxorem. Quod si forte temptaveri
Abbreviated transcription (Latin):
Pat̃ si filio familiae aliquid donauerit etinea uoluntate pseuerans deces¬
serit mortepatris donatio conualescit. is tamt̃ non inđ S Cũ unius
rei induos donatio conferatur potior .ẽ. illecui restradita ẽ. nec interest
posterior quis ante primus acciperit et exceptae nec ne psonae sint.
prius etalteri postea non quadrendũ ẽ. in hisdonationib: qui prius qui

Expanded text:
Pater si filio familias aliquid donauerit et in ea uoluntate perseuerans decesserit, morte patris donatio conualescit. Cum unius rei in duos donatio confertur, potior est ille, cui res tradita est: nec interest, posterior is an prior acceperit, et exceptae nec ne personae sint. prius et alteri postea, non quaerendum est in his donationibus qui prius qui
Abbreviated transcription (Latin):
in famiã compositum et publicae cantatũ tam in eosqui hoccant a uerim
quã ineos qui conposuerint extraordinẽ uindicatur eo aerius sipes

Expanded text:
infamiam compositum et publice cantatum tam in eos qui hoc cantauerint quam in eos qui composuerint, extra ordinem uindicatur: eo acrius, si pe
Abbreviated transcription (Latin):
antur si ue ro uibentib: dominis uiolentiae crimen admiserint
donuno nor in licita precsperunt notantur in famia et nobilita

Expanded text:
antur. Si vero iubentibus dominis violentiae crimen admiserint, domini qui inlicita praeceperunt, notantur infamia et nobilita
Abbreviated transcription (Latin):
Creditor sisi ne conditione pignus sibi depositũ tenens. ter
debitorẽ suũ conuenerit ut soluco debito pignoras uarecipiat

Expanded text:
Creditor si sine conditione pignus sibi depositum tenens, ter debitorem suum convenerit, ut, soluto debito, pignora sua recipiat
Abbreviated transcription (Latin):
Mullus dominũ ad reddendum debitũ sicut hucusq fiebat adi¬
tringat tusi seruo suo uel actori pecuniã nmrogante domino
praestitis seconuicerit . et ideo siquis seruo colono conductor
procuratori uel actori pecuniã non rogante domino dederit
sciat dominus terrarum propterhoc debitum nulla tenus pos¬
sẽteneri sed qui non rogante domin opecuniã talib personis
crediderit aut fideiussores non acceperit eaqua e commodat
sunt senouerit perditurus nec a domino posse reposci

Expanded text:
ullus dominum ad reddendum debitum, sicut hucusque fiebat, adstringat, nisi si servo suo vel actori pecuniam rogante domino praestitisse convicerit. Et ideo si quis servo colono conductori procuratori vel actori pecuniam non rogante domino dederit, sciat dominos terrarum propter hoc debitum nullatenus posse teneri; sed qui non rogante domino pecuniam talibus personis crediderint aut fideiussores non acceperint, ea quae commodata sunt se noverint pe
Abbreviated transcription (Latin):
construxerit aut aliquid proutilitatesua crediderit faciendũ.
pernullius calũ niã penitu s repellat᷑ sed hoc perpetuo ineius iure
permaneat idẽmiles nr̃is utilitatib: seruiens silocũ putusi ł uefi

Expanded text:
construxerit aut aliquid pro utilitate sua crediderit faciendum, per nullius calumniam penitus repellatur, sed hoc perpetuo in eius iure permaneat. Idem miles nostris utilitatibus serviens, si locum publicu
Abbreviated transcription (Latin):
Vcet in criminalib causis pro alii: nulliliceat respondere¬
ep̃is tamen et prbris aclege praestatur ut in talib: causis
missoprocũratore respondeant sine dubio ut ad eos re

Expanded text:
cet in criminalibus causis per alium nulli liceat responderepis tamen et presbyteris hac lege praestatur, ut in talibus causis misso procuratore respondeant, sine dubio ut ad eos re
Abbreviated transcription (Latin):
actatis suae annosiam maior effectus si seruierit aut in reb:
emptoris attor aut cuius libedreiordinator fuerit constitu¬
tuscũ deunigenuitatesua proclamauerit sinȩ preiliaicuo se

Expanded text:
aetatis suae annos iam maior effectus si servierit aut in rebus aetatis suae annos iam maior effectus si servierit aut in rebus emptoris actor aut cuiuslibet rei ordinator fuerit constitutus, cum de ingenuitate sua proclamaverit, sine praeiudicio se
Abbreviated transcription (Latin):
sipersequi eos uoluerint ciusam quã pater aut actor inchoa¬
uerat etuicti fuerint ad supra scriptam satis factionẽ tenen¬
disunt ut aliatot mancipia malepulsatis satis faciant
si uero agerenoluerine pec persequi eos tẽptauerint sed
etiam incustodia. bactore redactos absoluerint erunt
amiltae condem natione securi quia non in auctoris sui uiium
perstiterunt quod si fortenti nores sint ectutor corumuela
rator causas corum aduersus in genuitate prosequi uelit e s¬
erit supẽratus ipsedepropriam facultatem ad satis factiono
tenendus .e. si uero post setuadam reparationẽ ad sertorim¬
uentus periculosuo ad dicti causam crediderit replicandam
uesi uincatur peculium aut seruitia susceptorum uelipsos
red dere debeat. similiter etillepulsat dato fideius sore
promittat se predictum numerũ uel meritum mancipiorũ
ul quod abhis inpeculiũ reposcit satis faciatcum fuerit su
ΙΧTΕRΡR U  inor uenditus si post aX etquinque

Expanded text:
si persequi voluerint causam quam pater aut auctor incoaverat, et victi fuerint, ad supra scriptam satisfactionem tenendi sunt, ut alia tot mancipia male pulsatis satisfaciant. Si vero agere noluerint nec persequi eos temptaverint, sed etiam in custodiam ab auctore redactos absolverint, erunt a multae condemnatione securi, quia non in auctoris sui vitium perstiterunt. Quod si forte minores sint et tutor eorum vel curator causas eorum adversus ingenuitatem prosequi velit et fuerit superatus, ipse de propria facultate ad satisfactionem tenendus est. Si vero post secundam reparationem assertor inventus periculo suo addicti causam crediderit replicandam, ut, si vincatur, peculium aut servitia susceptorum vel ipsos reddere debeat: similiter et ille qui pulsat dato fideiussore promittat se praedictum numerum vel meritum mancipiorum, vel quod ab his in peculio reposcit, satisfaciat, cum fuerit su. Minor venditus, si post viginti et quinque
Abbreviated transcription (Latin):
NIucestũ ẽe DCΥTUR Imp̃ alexander septime muse
Uacedonianus senatus consulti a uetoritas petitione eius pecuniae nonto¬
sumpcus quos patris patas non recus arpti credita .en sed ex contractu fibi p̃
mortẽ eius depeculio actiom patre compecene stademũ pocest si an iutilis
spatũ petitionẽ ñimpediti sane suus supatresdatũ ci probetur nec in quas
usus uersa sit pecunia disquiri necesse est etperpetuamn patrẽ etiã mertu¬
ũ eũ filio actio ẽ Dat̃ pnđ lc̃ manc̃ agricolae eeclementiano cons

Expanded text:
Imp. Alexander A. Septimiae Musae. Macedoniani senatus consulti auctoritas petitionem eius pecuniae non imecessarios sumptus, quos patris pietas non recusaret, credita est. Sed ex contractu filii post mortem eius de peculio actio in patrem competere ita demum potest, si anni utilis spatium petitionem non impedit. Sane si iussu patris datum mutuum probetur, nec in quos usus versa sit pecunia disquiri necesse est et perpetua in patrem etiam mortuo filio actio est. PP. prid. k. Mart. Agricola et Clemente cons
Abbreviated transcription (Latin):
tatus. eẽ dinoscit᷑. Etsi defunctus fuerit isqui p̃ces obtulerit uel is
contia que obtulit actio etheredib: deflincti et contra heredes¬
pulsati salua permanet quia causa aedone contestata. Ea quae

Expanded text:
tatus esse cognoscitur. Et si defunctus fuerit is qui preces obtulerit, vel is contra quem obtulit, actio et heredibus defuncti et contra heredepulsati salva permaneat, quia causa actione contestata ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
erSicriminis accusator intraxaradies abolutrone
petieriteciam in uitoreo auidiceconcedatur etiberi et accu¬
satus ct accusator absced ant post xrex uero dies quam accu¬
satus custodiae fuerit traditus nisi abolitionem etreus etac¬
cusator aiudicepetierint accus atori solo non esse praestandũ
quod si testes exhibiti adpetitionem accusatoris fuerint

Expanded text:
Si criminis accusator intra dies 30 abolitionem petierit, etiam invito reo a judice concedatur, et liberi et accusatus, et accusator abscedant. Post 30 vero dies quam accusatus custodiae fuerit traditus, nisi abolitionem et reus et accusator a judice petierint, accusatori soli non esse praestandam. Quod si testes exhibiti ad petitionem accusatoris fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
quid quid fuerit iudicatũ aut in p̃senti fideiussorem dederitutom¬
nia quae definita fuerint implere non differant dãt pridh

Expanded text:
quidquid fuerit iudicatum aut in praesenti fideiussorem dederint, ut omnia, quae definita fuerint inplere non differant. 382 Apr
Abbreviated transcription (Latin):
meus illi bocda aut illudilli abheredemeo dari iubeo inquo
generelegati etiã alien ae resperlegatũ dimitti possunt et ne¬
ces se est heredi aut redemere eam rem quaeiuris alieni ẽ
et legatario tradere autsi iscuius res est uendere noluerit
quantũ res illa ualuerit legatario in p̃cio compensari sedsi
testator remalienam quasi suã credens perhocgenus legatũ
reliquerit legatarius hoc abherede petere non potestetit
utile est legatũ nãsi sciens alienã eẽ perlegatũ dederit Ne¬
ces se est abherede aut ipsam rem aut aestimationẽ reunp̃
cio legatariodari ceterũ int̃damnationis legatũ etuindica¬
tionis hoc inter est quod peruindicationem res alienare¬
linqui non potest perdamnationẽ eopactu quo superius con¬
p̃bensum ẽ. potestillae etiã resquacinrerumꝰ natura non

Expanded text:
meus illi hoc da, aut: illud illi ab herede meo dari iubeo. In quo genere legati etiam alienae res per legatum dimitti possunt, et necesse est heredi, aut redimere eam rem, quae iuris alieni est, et legatario tradere, aut si is, cuius est res, uendere noluerit, quantum res illa ualebit, legatario in pretio comprensare. Sed si testator rem alienam quasi suam credens, per hoc genus legatum reliquerit, legatarius hoc ab herede petere non potest, et inutile est legatum. Nam si sciens alienam esse per legatum dederit, necesse est ab herede aut ipsam rem aut aestimationem rei in pretio legatario dari. Ceterum inter damnationis legatum et uindicationis hoc interest, quod per uindicationem res aliena relinqui non potest, per damnationem eo pacto, quo superius comprehensum est, potest. Illa etiam res, quae in rerum natura non
Abbreviated transcription (Latin):
Dos aut antecedit aut sequitur matrimoniũ : et ideo uelante
nuptias uel post nuptias dari potest. sed antenuptias data earu

Expanded text:
Dos aut antecedit aut sequitur matrimonium, et ideo uel ante nuptias uel post nuptias dare potest: sed ante nuptias data earu
Abbreviated transcription (Latin):
ingeonum maritum duxerit omnis mulieris agnttio ad
cius dominũ pertinebit quod hicminũs est decolonacagna

Expanded text:
ingenuum maritum duxerit, omnis mulieris agnatio ad eius dominium pertinebit. Quod hic minus est de colonae agna
Abbreviated transcription (Latin):
cumeor sẽ proaetate uel proabsentia patris aut tutores aut
suratore torceperint reuersus pater filios repuilsiscuratori¬
bus uel utorib cumomni facultate recipietxata mercon
dium ccurin filiorum ita adminis tret acregat ut non
colum degrimenta nonsentiant sed studio patris rese t fa

Expanded text:
tamen si pro aetate vel pro absentia patris aut tutores aut tamen si pro aetate vel pro absentia patris aut tutores aut curatores acceperint, reversus pater filios repubus vel tutoribus, cum omni facultate recipiet: ea tamen conditione, ut rem filiorum ita administret ac regat, ut non solum detrimenta non sentiant, sed studio patris res et fa
Abbreviated transcription (Latin):
quam an tenuptias procon iunctione perceperat uxor retine¬
at sibique uindicet abonis proscriptae facultatis aliena
quia mariti crimen uxor non potest obligari. Io auqͥc
studio com pr̃. Dat̾xiui kł febr̃ constantipłi uincentio
et frauito conss
onaeius qui proscribi meruerint a quocumq: intrabiep¬
nium non conpetentur. siquis uero in trabiennio pro¬
serpti bonã petierit quod merũit non ualebit quia soleta miser¬
cordie n r̃epictas commoueri etredderequȩmerito commota
toei tierit quactum que debonis propriis gessit̃ filius urxta sen¬
tentianri papiani ratae t firma permaneant nec contraaut
uenamentum aut contra transactionem fili reuersuspater
in uerepermittitur sanecum redierit patersifilium uiuum
in uenenit sidcuminius suum paterna potestaterecipiat
feuerumn quod derebus propriis ab sente patre filius gessit¬
a gues sas pater reuocare nom poterit quicquiduero filiim
dumis minorib conscituti fecerint penitus non ualebit qͥui

Expanded text:
quam ante nuptias pro coniunctione perceperat, uxor retineat sibique vindicet a bonis proscriptae facultatis aliena, quia mariti crimine uxor non potest obligari. 399 Decs indulta. Dat. XIIII kal. Feb. Constantinopoli Vincentio et Fravito conss. Bona eius, qui proscribi meruerit, a quocumque intra biennium non conpetantur. Si quis vero intra biennium proscripti bona petierit, quod meruerit, non valebit, quia solita misericordia nostra pietas commoveri et reddere, quae merito commota reliquerit, quaecumque de bonis propriis gessit filius, iuxta sententiam Papiniani rata et firma permaneant, nec contra aut testamentum aut transactionem filii reversus pater venire permittitur. Sane cum redierit pater, si filium vivum invenerit, filium in ius suum paterna potestate recipiet. Ceterum quod de rebus propriis absente patre filius gessit, reversus pater revocare non poterit. Quidquid vero filii in annis minoribus constituti fecerint, penitus non valebit: qui
Abbreviated transcription (Latin):
Comimunis seruus in caput alterius ex dominis torqueri non potest. istant᷑¬
s Quiseruũ ideo cõparauit ncin se torqueretur. restitutõ p̃cio poterit intr

Expanded text:
Communis seruus in caput alterius ex dominis torqueri non potest. Qui seruum ideo comparauit, ne in se torqueretur, restituto pretio poterit int
Abbreviated transcription (Latin):
admaximum pp̃m. Dat̃ xuiii kde cb gratiano aug̃ ni et
aequitio consułs¬
Siaccusationem raptus permetũ uel peruoluntate per
quinquennio quisque distulerit adieraptus expleto quin

Expanded text:
i. Dat. XVIII kal. Dec. Gratiano A. III et Equitio conssaccusationem raptus vel per metum vel per voluntatem per quinquennium quisque distulerit, a die raptus expleto quin
Abbreviated transcription (Latin):
ultio parentum silentium fuerit pretermissa si seruus ista
detulerit latinam percipiat libertatem silatinus fuerit ciuis
fiat romanus. parentes uero qui raptori in ea parte consen¬
serint: exilio deputentur. qui uero raptori solatia prebue¬
rint siue uiri siue feminae sint ignibus concrementur.

Expanded text:
ultio parentum silentio fuerit praetermissa, si servus ista detulerit, latinam percipiat libertatem, si Latinus fuerit, civis fiat Romanus. Parentes vero, qui raptori in ea parte consenserint, exilio deputentur. Qui vero raptori solatia praebuerint, sive viri sive feminae sint, ignibus concrementur.
Abbreviated transcription (Latin):
ciperit et ancilla facta peperit. liberũ parit idenĩ libertatis¬
diotẽ pore manumissa sit . rursus facta ancilla peperit. libe¬
rũ parit. media enĩ tẽpora libertati prodesse non enĩ nocereposs

Expanded text:
ceperit et ancilla facta pepererit, liberum parit: id enim fauor libertatisdio tempore manumissa sit, rursus facta ancilla pepererit, liberum parit: media enim tempora libertati prodesse, non nocere poss
Abbreviated transcription (Latin):
obetur.  Neq accusator peraliũ accusare neq reus ꝑaliũ defendipo¬
test nisiin gratũ libertũ patronus accuset aut regi absentia defendatur IN T¬
n criminalib causis necaccusator nisi persea liquẽ accus a repotest. nec accusator
libertũ patronus accuset. S Sipecuniadata iudicẽ reus absolutus eẽ di¬
catur id quaein eũ fuerit conprobatũ ea poena dãnatur . quã reus dã nari
potuisset is taint̃ ñ ind n conuictũ reum siue torqueri possit siue non
possit promodo aclmissi scoleris statuendũ .ẽ. IN T P Ineũ reũ qui deob

Expanded text:
oceatur. Neque accusator per alium accusare neque reus per alium defendi potest, nisi ingratum libertum patronus accuset aut rei absentia defendatur. n criminalibus causis nec accusator nisi per se aliquem accusare potest, nec accusatus dixerunt. Si pecunia data iudici reus absolutus esse dicatur idque in eum fuerit comprobatum, ea poena damnatur, qua reus damnari potuisset. In conuictum reum, suiue torqueri possit siue non possit, pro modo admissi sceleris statuendum est. Reis suis e
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ masculi studia anfeminae faciantiserui aut ingenui anlibertini
an suos anextraneos deferant omni enĩ modo puniuntur. istaint̃

Expanded text:
 mares istud an feminae faciant, serui an ingenui an libertini, an suos an extraneos deferant: omni enim modo puniuntur. Serui
Abbreviated transcription (Latin):
aeclexs pecialiter iubetut nullus iudacus ut nullus sa¬
maritanus ad nullum miliciae aut administrationis honorẽ

Expanded text:
aec lex specialiter iubet, ut nullus Iudaeus, nullus Samaritanus ad nullum militiae aut administrationis honore
Abbreviated transcription (Latin):
iquis aduersariũ suũ aut repetitionem c̃riminis obiectio¬
nepulsauerit. in prouincia in qua consistit illequipulsat᷑
suas exerat actiones Nec aestimet aduers arium suum alibi
aut longius adiudiciũ pertrahendum. illeuero qui pulsatus¬
fuerit siiudicem suspectum habuerit liceat appellari. si¬
milietiã et militantes ordine teneantur ut et ipsi apud con¬
pctentes iudices quas conpetere sibi credunt e eane actuei
nes qui a omnib legib constitutũ ẽ. ut actorrei forum

Expanded text:
quis adversarium aut repetitione aut criminis objectione pulsaverit, in provincia in qua consistit ille qui pulsatur, suas exerat, actiones, nec aestimet adversarium suum alibi, aut longius ad judicium pertrahendum. Illefuerit, si iudicem suspectum habuerit, liceat appellare. Simili etiam et militantes ordine teneantur, ut et ipsi apud conpetentes iudices, quas conpetere sibi credunt, exerant nes, quia omnibus legibus constitutum est, ut actor rei forum
Abbreviated transcription (Latin):
flagelliscedere neq: in eũ casum facto suo perducere usu fructua¬
rio potest quodeterior fiat. int̃ñ inđ. S Frucculegato siusis
non ad scribat᷑ magis placuit usũ fructũ uideri ad scriptũ fructus
enĩ sineusu. eẽ non potest int̃ñindG Sialterius usus alte¬
rius fructus legatus sit fruccuarios inusu concurrit quod in fructu

Expanded text:
flagellis caedere neque in eum casum facto suo perducere usufructuaflagellis caedere neque in eum casum facto suo perducere usufructuarius potest, quo deteriores fiant. Fructu legato si usus non adscribatur, magis placuit usumfructum uideri adscriptum. Fructus enim sine usu esse non possunt. Si alteri usus, alteri fructus legatus sit, fructuarius in usu concurrit, quod in fructu
Abbreviated transcription (Latin):
beri tutorẽ adscripserit ut sus pectus a cutela remouendus ẽ ad quã
tor siposte apignoris uel fiduciae dederint exeo uoluntatẽ mutas se
Usus fructus unius cuiusq reilegari potest. et aut ipso iureconstitue¬
tur aut perheredẽ praes tabitꝰ ex causadã nationis ꝑheredẽ praestabitꝰ
ipso iure peruindicationem istaint SEX Furioso etȩgrotan¬
ti etinfanti usus fructus utilit̃ relinqueturhorũ enĩ alios resipis¬
cere alios conualescere alios crescere potest ista int̃ ñ inđS¬
Ancillae usu fructu legato partus eius ad fructuario non ꝑ¬
tinent. istaint. S Creges usu fructu legato grege integro
manente foetus adusu fructuario pertinent saluo eo ut quicquid
grege deperierit ex foctib impleatur istaint̃ S A reȩ usu¬
fructu laegatae aedificia in ea constitui nom possunt. is ta int̃ ñ inđ¬
Accessio ab alluuione ad fructuariũ fundũ quia fructus fundi
non .ẽ non pertinet uenationis uero et aucupii reditus ad fructua¬

Expanded text:
beri tutorem adscripserit, ut suspectus a tutela remouendus est, ad quam tor si postea pignori uel fiduciae dederit, ex eo uoluntatem mutasse uctus uniuscuiusque rei legari potest et aut ipso iure constituetur aut per heredem praestabitur: ex causa damnationis per heredem praestabitur: ipso iure per uindicationem. Furiosi et aegrotantis et infantis ususfructus utiliter relinquitur. Horum enim alius resipiscere, alius conualescere, alius crescere potest. Ancillae usufructu legato partus eius ad usufructuarium non pertinent. Gregis usufructu legato grege integro manente fetus ad usufructuarium pertinent, saluo eo, ut quidquid gregi deperierit, ex fetibus impleatur. Areae usufructu legato aedificia in ea constitui non possunt. Accessio ab alluuione ad fructuarium fundum, quia fructus fundi non est, non pertinet: uenationis uero et aucupii reditus ad fructua
Abbreviated transcription (Latin):
pertinebit. SEñ Vsufructum legato demodo utendi cautio a fruc¬
tuario solet int̃poni etideo perindeomnia seusurũ hac sioptimus pater
familias uteretur fideius sorib: ab latis cauere cogetur. istaintpr
Vsus fructus amissus ad proprietatẽ recurrit amittitꝰ autẽ quinq
modis capitis minutione rei permutatione non utendo in iurecessio¬
ne dominii conparatione INT Capitis minutione amittitur
siin in sulã fructuarius deputetur. uel si ex causã met allis seruus
poenee fficiatur. et sistatũ ex adrogatione uel adoptione muta¬
uerit non utendo a mittitꝰ usus fructus si possessione fundi bien¬
nio fructuarios non utatur uel rei mobilis anno. SEÑ¬
Reimutationea mittitꝰ usus fructus sidomus legata incen¬
dio conflagrauerit aut ruina perierit licet postea restituatip
in iurecessione amittitur usus fructus quoties domino pro¬
prietatis eũ fructuarios in iurecesserit. S Finiturusus¬
fructus aut morte aut tẽporemorte cũ us ufructuarios moritur

Expanded text:
pertinebit. Vsufructu legato de modo utendi cautio a fructuario solet interponi, et ideo perinde omnia se usurum, ac si optimus pater familias uteretur, fideiussoribus oblatis cauere cogitur. ArVsusfructus amissus ad proprietatem recurrit. Amittitur autem quinque modis: capitis minutione, rei permutatione, non utendo, in iure cessione, dominii comparatione. Capitis minutione amittitur, si in insulam fructuarius deportetur, uel si ex causa metalli seruus poenae efficiatur, et si statum ex adrogatione uel adoptione mutauerit. Non utendo amittitur ususfructus, si possessione fundi biennio fructuarius non utatur, uel rei mobilis anno. Rei mutatione amittitur ususfructus, si domus legata incendio conflagrauerit aut ruina perierit, licet postea restituatur. In iure cessione amittitur ususfructus, quotiens domino proprietatis eum fructuarius in iure cesserit. Finitur ususfructus aut morte aut tempore: morte, cum usufructuarius moritur:
Abbreviated transcription (Latin):
Seruo fatalit̃ int̃empto logatarii dãno ẽ. quia legatũ nulla cul¬
ista int̃ ñ inđ S Sinendimodo tã corporales res quã quae
iniure consistunt legari possunt. et ideo debitori id quod debet
rectac legatꝰ: int̃ñinđ SEΝ Cius reiquae legata ẽ exemplo he¬
redes a partẽ agnoscere partẽ repudiare legatarius non potest¬
istaint̃S Legatũ nisicertu reisit etadcertã personã deferat᷑
nullius ẽ mom̃ti. istaint̃ ñ inđS Siquis sibi ettido legata
adscripserit magis ẽ ut totũ legatũ ad coniunctũ ꝑtineat. In¬

Expanded text:
Seruo fataliter interempto legatarii damnum est, quia legatum nulla cult. Sinendi modo tam corporales res quam quae in iure consistunt legari possunt: et ideo debitori id quod debet recte legatur. Eius rei quae legata est exemplo heredis partem agnoscere partem repudiare legatarius non potest. Legatum nisi certae rei sit et ad certa personam deferatur, nullius est momenti. Si quis sibi et Titio legatum adscripserit, magis est, ut totum legatum ad coniunctum pertineat.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ legatario tradat ualet legatũ peruindicationẽ legatũ et sinondũ
constituerit legatarius ad sepertinere atq: ita post a pertas tabulas
ante aditã hereditatẽ decesserit adheredẽ suum legatũ trans mit¬
de p̃sumitꝰ.S Sires oblegata creditori cuius causam testator
non ignorauit. perdam nationẽ legata sit solutio adheredes solu¬

Expanded text:
VS DARE DAMNAS ESTO. Per uindicationem legatum etsi nondum constituerit legatarius ad se pertinere, atque ita post apertas tabulas ante aditam hereditatem decesserit, ad heredem suum legatum transmitplacuit. Si res obligata creditori, cuius causam testator non ignorauit, per damnationem legata sit, luitio ad heredis soll
Abbreviated transcription (Latin):
consalibus INIP Contra iudicem aduersus cuius
potentiam non licuerit appellare iubet ha
oppressus est rerũ dominos supplicare ut illisiterũ audien

Expanded text:
atio. Contra iudicem, adversus cuius potentiam non licuerit appellare, iubet haobpressus est rerum dominis supplicare, ut illis iterum audien
Abbreviated transcription (Latin):
S Siqui pignora debitoris cibsaꝰ auctoritatẽ iudicuntis ab duxerit uiolentiae crim̃ ad mictc : S Tutorim
apud ẽsi dẽ puinciȩ deponenda est. Ist̃ inc̃
inus abemptore percepit mandatori complere conpellitur. uinditiota men

Expanded text:
 Si quis pignora debitoris citra auctoritatem iudicantis abduxerit, uiolentiae crimen admittit. Si tutor apud praesidem prouinciae deponenda est. Ob fenus inus ab emptore percepit, mandatori complere conpellatur. Venditio tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tatiano et symmachoconss̃. ITCRPRT
Quicumq cuius libet reidominium quo libet ordine ad qui¬
osier ĩ dontinuo proeaparte qua possessor effectus est

Expanded text:
Tatiano et Symmacho conss. Interpretatio. Quicumque cuiuslibet rei dominium quolibet ordine adquisierit, continuo pro ea parte, qua possessor effectus est
Abbreviated transcription (Latin):
possunt istaint̃ pinđ. U ii qui falsa euariae testimoniũ dixerint
uel utriusq parte prodider aut in exiliũ aguntur. aut in insulã religan¬
tur autcuria submouentur.  Inrepecuni aria torm̃ tanisi cũdere¬
b: hereditariis quaeritur non adhibentur alias autẽ iureiurando aut
testib: explicantur. ista int̃ f̃inđ. DESERUORŨQUAESTIONIB.
Seruũ defacto in sein terro gariposseratio aequitatis ostendit. nec enĩ
obesse eidebet qui ꝑseruũ aliquid sinecautione cõmodatũ deponit. Ix T̃¬

Expanded text:
n possunt. Qui falso uel uarie testimonia dixerunt uel utrique parti prodiderunt, aut in exilium aguntur aut in insulam relegantur aut curia submouentur. In re pecuniaria tormenta, nisi cum de rebus hereditariis quaeritur, non adhibentur: alias autem iureiurando aut testibus explicantur. De seruorum quaestionibus Seruum de facto in se interrogari posse ratio aequitatis ostendit: nec enim obesse ei debet, qui per seruum aliquid sine cautione commodat uel deponit. I
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩcũq persona iãperfecta aetate domũ suã regerepotest
siuillã domũ uel quo libet aliud habe. tip̃cii difinitione uen¬
diderit et forsitan postea opponere uellit quod minus p̃cuac

Expanded text:
Quaecumque persona iam perfecta aetate domum suam regere potest, si villam, domum vel quodlibet aliud habita pretii definitione vendiderit et forsitan postea opponere velit, quod minus p
Abbreviated transcription (Latin):
falsũ sciens dolom alo scripserit rectauerit subuecerit suppresserit a moueria resigna¬
uerit deleuerit quodue signũ adulterinũ sculpserit fecerit expraesserit amouerit
resigna uerit quiuanũ mos aureos argenteos adulterauerit lauerit conflauerit
ra serit corruperit uici auerit uultuue principũ signatã monetã praeter adulteri¬
nã reprobauerit honestiores quidem in in sulã deportantur humiliores autẽ aut in me¬
callũ dantur aut incrucẽ tolluntur serui autẽ post ad missũ manumis si capite
rũ non perbibendũ pecuniã acceperit dederit iudicẽ ueaut sententiã ferat uel
nonferat corruperit corrũ pendum uecurauerit humiliores capite puniuntꝰ
hon estiores publicatis bonis cũipso iudice in insulã deportantur ista int̃ p̃inđ
apud se recitatũ ẽ. pronuntiat in insulã deportatur

Expanded text:
falsum sciens dolo malo scripserit recitauerit subiecerit suppresserit amouerit resignauerit deleuerit, quodue signum adulterinum sculpserit fecerit expresserit amouerit reserauerit, quiue nummos aureos argenteos adulterauerit lauerit conflauerit raserit corruperit uitiauerit, uultuue principum signatam monetam praeter adulterinam reprobauerit: honestiores quidem in insulam deportantur, humiliores autem aut in metallum dantur aut in crucem tolluntur: serui autem post admissum manumissi capite rum non perhibendum pecuniam acceperit dederit iudicemue, ut sententiam ferat uel non ferat, corruperit corrumpendumue curauerit, humiliores capite puniuntur, honestiores publicatis bonis cum ipso iudice in insulam deportantur. Falsum est, quiapud se recitatum est, pronuntiat, in insulam deportatur
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq uid ex oblatas sibi iniudicio legis ueliuris species audirenoluerit et
contraeas iudi cauerit exhacre conuctus in insulã deportatur
Quirationis actalibellos allũ propositũ testationes cautiones cyrogra fa

Expanded text:
Quicumque iu lex oblatas sibi in iudicio leges vel iuris species audire noluerit et contra eas iudicaverit, ex hac re convictus in carcerem depoQui rationes acta libellos album propositum testationes cautiones chirographa
Abbreviated transcription (Latin):
unde discesserat adplicandas et sead seruicium ciuitatis in
suocorporer euocandum: nam et iudicem et officium eius
prouintiae si eos non reuocauerint graui sicut ipsalex loqui¬
tur dicit poena feriendos. Diaconos qui excurialibus uel

Expanded text:
unde discesserat, adplicandas et se ad servitium civitatis in suo corpore revocandum. Nam et iudicem et officium eius provinciae, si eos non revocaverint, gravi, sicut ipsa lex loquitur, poena feriendos. Diacones, qui ex curialibus vel
Abbreviated transcription (Latin):
theođ u agg̃. INTP Contra uolunta tẽdefunctiita omnia
quae superiori lege sunt stituta seruentur utet de in officioso
agereliceat. et siquis sepͣteritum dixerit audiatur: seditah aec
omnia obseruarq̃ precepimus ut siqua alia propositio fuerit de
testamento uel donatione quae possit opponiin omnib: audiatip

Expanded text:
terpretatio. Contra voluntatem defuncti ita omnia, quae superiore lege sunt statuta, serventur, ut et de inofficioso agere liceat et, si quis se praeteritum dixerit, audiatur. Sed ita haec omnia observari praecipimus, ut, si qua alia propositio fuerit de testamento vel donatione, quae possit opponi, in omnibus audiat
Abbreviated transcription (Latin):
Conditionis contraleges et decreta principũ uelbonos mores ad scriptae
nullius sunt momenti ueluti siuxorẽ non duxeris si filios non susciperis

Expanded text:
Condiciones contra leges et decreta principum uel bonos mores adscriptae nullius sunt momenti: ueluti SI VXOREM NON DVXERIS, SI FILIOS NON SVSCEPERIS
Abbreviated transcription (Latin):
uinciasit alia potestas ut putasi s int duo iudices unus priuata
etalius dominica iuragubernans si ab altero subhaccondi¬
tionẽ qua cũq persona prematur alterius tutela debeat de¬
fensari autcerte ad magnificã potestatem qui principis aur¬
bboc possit intimare recurrat.

Expanded text:
incia sit alia potestas, ut puta si sint duo iudices, unus privata et alius dominica iura gubernans, si ab altero sub hac condicione quaecumque persona prematur, alterius tutela debeat defensari, aut certe ad magnificam potestatem, qui principis auribus hoc possit intimare, recurrat.
Abbreviated transcription (Latin):
DELIBERALI EAUSA
uicontum platione extreme necessitatis aut alimente rum gra¬
tia filios suos uendiderit statũ singenuitatis eorũ nom piudicat
homo enĩ¬
io enĩ liber nullo p̃tio aestimatur . id .ẽ. nec pignori ab his aut fidu¬
tia edari possunt ex quo facto sciens creditor deportatur opera tam̃ eorũ
tatis manu missio quocũq modo facta ñ preiudicat. IN TP.¬

Expanded text:
De liberali causa Qui contemplatione extremae necessitatis aut alimentorum grtia filios suos uendiderint, statui ingenuitatis eorum non praeiudicant: homo enim liber nullo pretio aestimatur. Idem nec pignori ab his aut fiduciae dari possunt: ex quo facto sciens creditor deportatur. Operae tamen eorum tatis manumissio quocumque modo facta non praeiudicat.
Abbreviated transcription (Latin):
Siquando aliquae maiorss personae autaliecuicis dignitatis
uri uo cantur inerimine iddex adreruim dominas referat ut

Expanded text:
Si quando aliquae maiores personae aut alicuius dignitatis viri vocantur in crimine, iudex ad rerum dominos referat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
suas tali fraude agere p̃sum pserint. plũbatis caesi in met᷑allũ dãnati
perdurent unde quicũq conuentus dere in quadominus. ẽẽ. dinos:

Expanded text:
suas tali fraude agere praesumpserint, plumbatis caesi in metallum damnati perdurent. Vnde quicumque conventus de re, in qua dominus esse dinos
Abbreviated transcription (Latin):
depopulandi gratia tẽplũ in rũpunt bestiis subiciuntur siucro perdiẽ leueali¬
quid detẽplo abstulerint uel deportantur honestiores uel humiliores in metal¬
ista int̃ non inđ XXII DE INCENDIARIIS

Expanded text:
depopulandi gratia templum inrumpunt, bestiis obiciuntur: si uero per diem leue aliquid de templo abstulerint, uel deportantur honestiores uel humiliores in metali
Abbreviated transcription (Latin):
aliã rationẽ in pensum .e. ad omino recipi potest. istaint̃ ñ inđ¬
Si facto incendioruin amaufragio aut quolibet similicasu rescõ¬
modata amissa sit non tenebitꝰ eonomine i scui cõmodata ẽ ni forte

Expanded text:
aliam rationem impensum est, a domino recipi potest. Si facto incendio, ruina, naufragio, aut quolibet simili casu res commodata amissa sit, non tenebitur eo nomine is cui commodata est, nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
getur : sed cũ perfidei cõmis sũ libertas datur isquimanumissus
fuerit non testatoris sed heredis libertus ẽ. preterea int̃fidei¬
cõmissa edegatas quaedã distantiae fidei commissũ ad eũcui
aliquid dimis sum .ẽ. herede mortuo peruenire sitalis fuerit
condicio testamenti Nalegato itarelinqui non potest itelega¬
tum perto dicellũ relictũ nonualet nisi codicelli testamento
legacũ alteri relinqui nom potest sed fidei commis sũ potest
item̃ seruo alieno libertas dari non potest perfidei cõmissũ potest.¬
item percodicellum nemo heres institui potest quãuis testam̃to
confirmati sint sedis quites tamento heris fuerit institutus potest
perco dicellũ rogareut heredicaeẽ quae eidata ẽ. aliset totã uel
proparterestituat. quod ualidũ .ẽ. etiã sico dicellites tamento

Expanded text:
gitur. Sed quum per fideicommissum libertas datur, is, qui manumissus gitur. Sed quum per fideicommissum libertas datur, is, qui manumissus fuerit, non testatoris, sed heredis libertus est. Praeterea inter fideicommissa et legata sunt quaedam distantiae. Fideicommissum ad eum, cui aliquid dimissum est, herede mortuo poterit peruenire, si talis fuerit condicio testamenti: nam legatum ita relinqui non potest. Item legatum per codicillum relictum non ualet, nisi codicilli testamento legatum alteri relinqui non potest, sed fideicommissum potest. Item per legatum seruo alieno directa libertas dari non potest, per fideicommissum dari pItem per codicillum nemo heres institui potest, quamuis testamento confirmati sint: sed is, qui testamento heres fuerit institutus, potest per codicillum rogari, ut hereditatem, quae ei data est, alii eam totam uel pro parte restituat; quod ualidum est, etiamsi codicilli testamento
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissum dimitti possunt sed etiã ipsius heredes aut legatari aut
dimis sum ẽ. plus alii perfidei cõmissum quã id quod consequitꝰ
red dere iubeatur cũ autẽ alienas resperfidei commissum relito¬
quitur: Necesse est teneri heredi uellegatario remillam quac
auc precium eius seiquantũ acscimata fuerit. fideicõmissarionu¬
merare sicut indamnationis legato fieridiximus libertates
etiã seruis perfidei cõmis sũdaripossunt ut heres uellegatarius
ea mancipia manumittant quaetestator abeis ut manumitteret̃
sperauit. Nec int̃ ẽ utrũ hoctestator desuis seruis andcipsius
beredis uel delegatarii. aut dealiis fieri iubeat quod sidealienis
fecerit similiter cogetur herssemere ipseruũ et manumittere
sed si illum dominus suus nollit uendere peritper fidei cõmissũ
data libertas quibacreheres aestimationẽ in p̃cioda renonco¬

Expanded text:
icommissum dimitti possunt, sed etiam ipsius heredis aut legatarii aut icommissum dimitti possunt, sed etiam ipsius heredis aut legatarii aut dimissum est, plus alii per fideicommissum, quam id, quod consequitur, reddere iubeatur. Quum autem aliena res per fideicommissum relinquitur, necesse est heredi uel legatario rem illam, quaaut pretium eius rei, quantum aestimata fuerit, fideicommissario numerare, sicut in damnationis legato fieri diximus. Libertates etiam seruis per fideicommissum dari possunt, ut heres uel legatarius ea mancipia manumittant, quae testator ab iis ut manumitterent sperauit. Nec interest, utrum hoc testator de suis seruis an de ipsius heredis uel de legatarii aut de alienis fieri iubeat. Quod si de alienis fecerit similiter cogitur heres emere ipsum seruum et manumittere. Quod si illum dominus suus nolit uendere, perit per fideicommissum data libertas, quia in hac re heres aestimationem in pretio dare non co