comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus. S emispatiũ gladius est. amedia spatę¬
longitudine appellatus. ñ ut imprudens
uulgus dicit sine spacio dũ sagitta uelocior
sit. Pugio apungendo et transfigendo uo¬
catus. Est enĩ gladiꝰ paruus. et bis acutus. la¬
teri adherens. Idẽ et cliabulũ dictũ qͦd re¬
liget᷑ ad climẽ. Celidoniacus gladiꝰ ferrum
est latum. cuiꝰ duplex mucro acbis furcus.
in modũ caude irundineę format᷑ unde et
cęlidoniacus dicit᷑. Sica. a sccanda dicta. Est
enim gladiꝰ breuis. quo marime utunt᷑ qui
apuad italos latrocinia exercent. aqͦ et sica¬
gladiatoris in ludũ emissũ gladiũ curuatum
fuisset. ex acie crecta ꝓcucurrit unꝰ ad id cor¬
rigendum. tumq apugnante responsum
est. sic hac pugnabo. inde sicę nomen datũ
Secures signa sunt quȩ ante consules fercha¬
tur. quas hispani ab usu francoꝵ ꝑdiriua¬
tionem franciscas uocantes. ea signa porta¬
ri. ne aut usũ ꝑderet belli. aut uacans. as¬

Expanded text:
bus. 5. Semispathium gladius est a media bus. 5. Semispathium gladius est a media longitudine spathae appellatus, non ut imprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. 6. Pugio a pungendo et transfigendo vocatur. Est enim gladius parvus, bis acutus, lateri adhaerens. Item et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. 7. Chelidoniacus gladius ferrum est latum, cujus duplex mucro, ac in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinia exercent; a quo et sicagladiatoris in ludum emissi gladius curvatus fuisset ex acie recta, procucurrit unus ad id corrigendum; tumque a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datum.' Secures signa sunt quae ante consules ferebantur; quas Hispani ab usu Francorum per derivationem Franciscas vocant. Ea signa portari ne aut usum perderent belli, aut vacans as
Abbreviated transcription (Latin):
ladius generaliter dicit᷑ ensis in pͣ¬
lig. sed ensis ferrũ tantũ gladiꝰ uero
totus. Proprie aũt appellatꝰ gladiꝰ quod
gulam diuidit id est ceruicẽ secat. Ad hoc
enim primũ. ẽ. factꝰ. Nam cetera membͣ
securibus magis cedunt᷑ collũ gl adio tan¬
tum. Acies aũt gladii ab acumine dicta.
Capulus uocatus uel quia caput est gladũ.
uel quia ibi capit᷑ ut teneat᷑. Nam allas
acies ferri non sinit. Mucro non tantum
gladii est. sed et cuiꝰlibet teli acumen. dictꝰ¬
a longitudine. Nã macron greci longũ
uocañt. hinc et machera. Machera aũt est
gladius longus ex una parte acutꝰ. Framca
uero gladius ex utraq parte acutus quã
uulgo spatã uocant. ipsa est et rũphea. Fra¬
mea aũt dicta. quia ferrea est. Nam sic̃ fer¬
ramentũ sic framca dicitur. ac ꝓinde omĩs
et patior et patit᷑ dic̃imus. Alii spatã latine
autum ant dictã. eo quod sꝑatiosa sit. id est
lata et ampla. Unde et spatula in pecori¬

Expanded text:
ladius generaliter dicitur ensis in proelio; sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est cervicem secat. Ad hoc enim primum est factus; nam cetera membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatus vel quia caput est gladii, vel quia ibi capitur ut teneatur: nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cuia longitudine, nam macron Greci longum vocant, hinc et machera: machera autegladius longus, ab una parte acutus. 3. Framea vero gladius ex utraque parte acutus, quam vulgo spathan vocant. Ipsa est et romphaea. Framea autem dicta quia ferrea est. Nam sicut ferramentum sic framea dicitur, ac proinde omnis et patior, et patitur dicimus. Alii spatham Latine autumant dictam eo quod spatiosa sit, id est, lata et ampla. Unde et spatula in pectori
Abbreviated transcription (Latin):
habeat. Sicq dũ hac expectatione dõꝵ cul¬
tibus atq atq elementis mundialibꝰ ꝓfanan¬
tur cosdem deos atq eadẽ el ementa ꝓcul¬
dubio colere noscunt᷑. Unde et animaduer
tere debes xp̃ianc. quod circũ numma im¬
munda possideant. Quappter alienꝰ erit
tibi locus quẽ plurimi sachanȩ sp̃s occupo¬
uerunt. Totũ erũ illũ diabolus et angłi ciꝰ
repleuerunt. De ⁊heatro et lodo scenico.

Expanded text:
habeat. Sicque, dum hac spectatione deorum culhabeat. Sicque, dum hac spectatione deorum cultibus atque elementis mundialibus profanantur, eosdem deos atque eadem elementa proculdubio colere noscuntur. Unde animadvetere debes, Christiane, quot circum nomina immunda possideant. Quapropter alienus erit tibi locus, quem plurimi Satanae spiritus occupaverunt. Totum enim illum diabolus et angeli ejus repleverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
spacio currunt. quia inter uitã et mortem
nichil. Sed hec igit᷑ ꝓpterea fingunt. ut ua¬
nitates suas et sacrilegia excusare conentuꝵ.
quoq elementoꝵs idt̃ gentiles etiã colo¬
res equoꝵ unx crunt. Roscos enĩ soli id est ig¬
ni. albos acri. prasinos terrę. uenetos marias¬
similantes. Item roscos estati currere uolue¬
runt. quod ignci coloris sint et cuncta tc̃ fla¬
uescant.: Albos hicmi quod sit glatialis et fri¬
goribus uniuersa canescant. Ueri prafmos. ui¬
ridi colore. quia tunc pampinꝰ densat᷑. Item
roseos currere marti sacrauerunt. aqͦ noma¬
ni exoriunt᷑. Et quia uexilla romanorum
cocco decorant᷑. siue qͦd mars gaudet sangui¬
ne. Albos. ⁊ ephiris et serenis c̃empestatibus.
Prasinos flori et terrę uenetos aquis ud ae¬
ri. quia ceruleo sunt colore. Luttos id ẽ. cro¬
ccos igni et soli. Purpureos iri sacrauerunt.
quẽ arcũ dicimꝰ. quod is plurimos colores

Expanded text:
spatio currunt, quia inter vitam et mortem spatio currunt, quia inter vitam et mortem nihil distat. Sed haec propterea fingunt, ut vanitates suas et sacrilegia excusare conentur. elementorum iidem gentiles etiam colores equorum 402 junxerunt, roseos soli, id est, igni; albos aeri, prasinos terrae; venetos mari assimilantes. Item roseos aestati currere voluerunt, quod ignei coloris sint, et cuncta tunc flavescant. Albos higoribus universa canescant. Veri prasinos viridi colore, quia tunc pampinus densatur. Item russeos currere Marti sacraverunt, a quo Romani exoriuntur, et quia vexilla Romanorum cocco decorantur; sive quod Mars gaudet sanguine. Albos zephyris et serenis tempestatibus, prasinos floribus et terrae, venetos aquis vel aeri, quia caeruleo sunt colore, luteos, id est croceos, igni et soli, purpureos Iri sacraverunt, quam arcum dicimus, quod is plurimos colores
Abbreviated transcription (Latin):
rotat. sicut ait enmus. Inde ꝑatcfacit ra¬
dus rota candida celũ. De eiiͣ. spaciis.
Eeptem spacia quadrigę curit̾ xxxuii.
Ireferentes hoc ad cursũ septẽ stellarũ
quibus mundũ regi dicunt. siuie ad cursũ
septem dierũ p̃sentiũ. quibus ꝑ actis uite t̾¬
minus consũmat᷑. quoꝵ finis est certa id
orro equites singulares ideo currere
dicunt. quia singularit̾ unꝰquisq cur-¬
sum uitȩ huiꝰ ꝑ agit atq transit. aliꝰ alio
tempore sequens aliũ. ꝑunã tamen uiã¬
mortalitatis usq ad ꝓpriã metam mortis.
uenerat desiliebat et currebat. siue qͦd de eqͦ
in equũ transiliebat. De peditisus. &l.¬
edites aũt aiunt ꝓpterea pede currere.
quia pedibus currit᷑ mortalitati. Obħ
asuꝑiore parte currunt ad inferiora. id est
aborientẽ ad occidentẽ. quia mortales ori¬
unt᷑ et occidunt. Nudi currunt. quia et ho¬
minis in scło nulle reliquiȩ sunt. Necto in¬

Expanded text:
rotat; sicut ait EnniusAnn. 558: Inde patefecit rarotat; sicut ait EnniusAnn. 558: Inde patefecit radiis rota candida caelum. § 37 De septem spatiis. Septem spatia quadrigae currunt referentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mundum regi dicunt, sive ad cursum septem dierum praesentium, quibus peractis vitae terminus consummatur; quorum finis est creta, id Porro equites singulares ideo currere dicunt quia singulariter unusquisque cursum vitae huius peragit atque transit, alius alio tempore sequens alium, per unam tamen viamortalitatis usque ad propriam metam mortis. venerat, desiliebat et currebat; sive quod de equo in equum transiliebat. § 40 De peditibus. Pedites autem aiunt propterea pede currere quia pedibus curritur mortalitati. Ob hoc a superiori parte currunt ad inferab Oriente ad Occidentem, quia mortales oriuntur, et occidunt. Nudi currunt, quia et homini in saeculo nullae reliquiae sunt. Recto
Abbreviated transcription (Latin):
nus tantũ medios iugauit. eisq singulos ex
utraq parte simplici uinculo applicuit.
quos greci siraforas. latini funarios uocant.
agenere uinculi quo priꝰ alligabantur.
qquorũ et iugo dicti ex quibus quadrigas
soli. bigas lune. trigas inferis. seuigas iomi.
defultores lucifero et espero sacrauerunt: Qͣ¬
drigã ideo soli iungunt. quia ꝑ quatuor tẽ¬
pora annus uertit᷑. Uere. estate. autũno
et hieme./ Bigas lunȩ. qm̃ gemino cursu cũ
sole contendit. siue quia et nocit et dic inde¬
tur. Iungunt enĩ unũ equũ nigrũ. alterũ
candidum. Trigas diis inferis. quia ñ per
tres ȩtates homines ad se rapiunt. Ia est ꝑ
infontiã. iuuentutẽ. atq seneccutẽ Seniga
maximus currus currit ioui. ꝓpt̾ qͦd maxi¬
mũ deoꝵ suoꝵ eũ esse credunt. Ideo aũt
rotis quadrigas currere dicunt. siue quia
mundus iste circuli sui celeritate tͣnscur¬
rit. siue ꝓpter solem quia uolubili abitu

Expanded text:
nius tantum medios iugavit, eisque singulos ex nius tantum medios iugavit, eisque singulos ex utraque parte simplici vinculo adplicavit, quos Graeci σειραφόρους, Latini funarios vocant, a genere vinculi, quo prius alligabantur. a numero equorum et iugo dicti. Ex quibus quadrigas soli, bigas lunae, trigas inferis, seiugas Iovi, desultores Lucifero et Hespero sacraverunt. Quadrigam ideo soli iungunt quia per quattuor tempora annus vertitur: vere, aestate, autumno et hieme. Bigas lunae, quoniam gemino cursu cum sole contendit, sive quia et nocte et die videtur. Iungunt enim unum equum nigrum, alterum candidum. Trigas diis inferis, quia is per tres aetates homines ad se rapit: id est per infantiam, iuventutem atque senectam. Seiuga maximus currus currit Iovi, propter quod maximum deorum suorum eum esse credunt. Ideo autem rotis quadrigas currere dicunt, sive quia mundus iste circuli sui celeritate transcurrit, sive propter solem, quia volubili ambitu
Abbreviated transcription (Latin):
rus. equites uel pedites Auriga ꝓpric
dictus. quod currũ agat et regat. siue qͥd lt¬
riat iunctos equos. Nl am haurit. ferit .ut.¬
latus haurit aꝑtũ. Ipse est et agicator idot
uerberator. ab agendo dictꝰ. Aurigę aũt do¬
obus coloribus sunt. quibus spetiẽ idolacnȩ
uestiunt. Nam prasinꝰ terrę. uenetus glo
et mari apaganis dicatus est:e &uadus
uit athenis primꝰ quãtuor equos um¬
xisse fert᷑. sicut uiagiliꝰ auctor est diccns.
Primꝰ ericthomiꝰ currus. et quatuor ausus
iungere equos. rapidisq rotis insistere uic¬
iadiica in terram libidine ut fabulȩ ferunt
procreatus. Portentũ demoniacũ. ĩmo dia¬
bolus. qui primo iinoni currũ dedicauit.
Tali auctore quadrige ꝓductȩ sunt. Le c̾ru.
urrus aũt acursu dictus. uel qͥa xxxx.
currũ. Quadrigarũ uero cͥurrus duplici
olim temone erant ꝑpetuoq et qui om̃ĩbꝰ
equis iniceret᷑. Iugo primu̾s ciristenes sicio¬

Expanded text:
rus, equites vel pedites. Auriga proprie rus, equites vel pedites. Auriga proprie dictus, eo quod currum agat et regat: sive quod feriat iunctos equos; nLatus haurit apertum. 2. Ipse est, et agitator, id est, verberator ab agendo dictus. Aurigae autem duobus coloribus sunt, quibus speciem idololatriae vestiunt. Nam prasinus terrae, venetus coelo et mari a paganis dicatus est. CAPUT XXit Athenis, primus quatuor equos junxisse fertur, sicut Virgilius auctor est dicens: Primus Ericthonius currus, et quatuor ausus Jungere equos, rapidisqe caduca in terram libidine, ut fabulae ferunt, procreatus, portentum daemonicum, immo diabolus, qui primus Iunoni currum dedicavit. Tali auctore quadrigae productae sunt. § 35 De curru. Currus autem a cursu dictus, vel quia rotascurrum. Quadrigarum vero currus duplici olim temone erant perpetuoque et qui omnibus equis iniceretur iugo. Primus Clisthenes Sicyo
Abbreviated transcription (Latin):
lolunt. ab co quod aliqui emensus finis esti
rex egypti primus fecisse fert᷑ taliex
causa.Cum quodam tempore nilus uio¬
lenti mundatione egẏptũ nocuisset in aig¬
natus rex tanquã penas aflumine crigeꝰ¬
ret sagitã in undas misit. non multo post
graui ualitudine correptus lumen amist.
Qui post cecitatt̃ usu recepto duos obolis¬
cos soli sacrauit. Oboliscus enĩ sagita dia¬
tur. qui ideo in medio circo ponit᷑ qͥa ꝑme
diũ mundũ sol currit. Medio aũt sꝑacio
ab utraq ineta consticutꝰ oboliscus fastiqi¬
um sũmitatẽq cęli significat. Cũ sol abu¬
troq spacio medio horarũ discrimine trais¬
cendit: sũmo obolisco suppositũ est qͦddam
auratũ. in modũ flãme formatũ. qm̃ sol
plurimũ in se caloris atq ignis habctd:
equi carceres dixerunt. ab ea re qua et ille
carcer qui est in ciuitate. quod ut ibi homi¬
nes dãnati atq indusi. ita hic equi cocron¬

Expanded text:
volunt, ab eo quod aliqui emensus finis est, volunt, ab eo quod aliqui emensus finis est, Aegypti primus fecisse refertur tali ex causa. Quum quodam tempore Nilus violenti inundatione Aegyptum nocuisset, indignatus rex tamquam poenas a flumine exigeret, sagittam in undas misit. Non multum post gravi valitudine correptus lumen amisit, qui post caecitatem visu recepto duos oboliscos Soli sacravit. Oboliscus enim sagitta dicitur, qui ideo in medio Circo ponitur quia per medium mundum sol currit. Medio autem spatio ab utraque meta constitutus oboliscus fastigium summitatemque caeli significat, quum sol ab utroque spatio medio horarum discrimine transcendit. Summo obolisco superpositum est quoddam auratum in modum flammae formatum, quoniam sol plurimum in se caloris atque ignis habet. equi, carceres dixerunt; ab illa re qua et ille carcer qui est in civitate, quod ut ibi homines damnati atque inclusi; ita hic equi coercen
Abbreviated transcription (Latin):
consecratus est apaganis. cuiꝰ sedes me¬
dio spacio et esfigies de fastigio edis cinicat. qͦd
non putauerint sub cecto consecrandũ qm
in aꝑco habent. Est aũt circus ome illud
spatiũ quod circũire equi solent. Hunc ro¬
mani dictũ putant a circũitu equorũ. eo qͦd
ibi circũ metas equi currant: Greci uero a
circe solisfilia quȩ patri suo hoc genꝰ certa¬
minis instituit asserunt nuncupatũ. et ab
ea circi appellationẽ argumentant᷑. Fuit
autem maga et uencfica. et sacerdos demo¬
num. In cuiꝰ habitu et oꝑe magicȩ artes et
cultus idolatriȩ recognoscit᷑. e ornam̃tis
oboliscus. carcer. Oua honori pollucis
et castoris asscribunt. qui illos o uo edicos cre¬
dendo de cigno ioue ñ erubescunt. Fingt̃
autem circensia Romani ad causas mũdi
referri. ut sub hac spetie supstitio nes uami¬
tatum fuarum excusent. D̾e accis. are¬
etarum quippe appellatione ꝓpric
terminum ac finem mundi designanꝰ

Expanded text:
onsecratus est a paganis, cuius aedis meonsecratus est a paganis, cuius aedis medio spatio et effigies de fastigio aedis emicat, quod non putaverint sub tecto consecrandum quem in aperto habent. Est autem circus omne illud spatium quod circuire equi solent. Hunc Romani dictum putant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Graeci vero a Circe Solis filia, quae patri suo hoc genus certaminis instituit, adserunt nuncupatum, et ab ea circi appellationem argumentantur. Fuit autem maga et venefica et sacerdos daemonum, in cuius habitu et opera magicae artis et cultus idolatriae recognoscitur. § 29 De ornamentis. oboliscus, carcer. Ova honori Pollucis et Castoris adscribunt, qui illos ovo editos credendo de cygno Iove non erubescunt. Fingunt autem Circensia Romani ad causas mundi referre, ut sub hac specie superstitiones vanitatum suarum excusent. § 30 De metis. Metarum quippe appellatione proprie terminum ac finem mundi designare
Abbreviated transcription (Latin):
Upi circenses sacroꝵ causa ac deorũ
gentilium celebrationibus insticuti st̃. Unde
et qui cosspectant. demonũ cultibus inserui¬
re uident᷑. Nam res equestris antea simplex
agebat᷑. it utiq cõmunis usus reatꝰ ñ crat s
cũm adludos coactus. c̃. naturalis usus. ad de¬
moniorũ cultũ translatus est. Itaq castori
et polluci deputant᷑ heç species. quibꝰ equos
a mercurio distributos historiȩ docent. Sed
et neptuno equestris ludus x̃. quẽ greci ippon
appellant. Sed et marti et ioui in ludis equi st̃
consecrati. et ipsi quadrigis presunt. Circenses
autem ludi ideo dicti ued a circũ eundo. uel
quod ubi nunc metę sunt. olim gladii pone¬
bant᷑. quos quadrigę circuibant. Et inde di¬
cti circenses ab ensibus circa quos currebant.
Si quidem et in litore circa ripas fluminũ cur¬
rus agitantes. gladios in oodine in ripę litore
ponebant. et erat artis equos circa ꝑicula tor¬
quere. Inde et circenses dicti putant᷑. qͣsi cͥc enses.

Expanded text:
Ludi Circenses sacrorum causa ac deorum gentilium celebrationibus instituti sunt: unde et qui eos spectant daemonum cultibus inservire videntur. Nam res equestris antea simplex agebatur, et utique communis usus reatus non erat; sed quum ad ludus coactus est naturalis usus, ad daemoniorum cultum translatus est. Itaque Castori et Polluci deputantur haec species, quibus equos a Mercurio distributos historiae docent; sed et Neptunus equestris ludi est, quem Graeci ἵππιον appellant; sed et Martis et Iovis in ludis equi sunt consecrati, et ipsi quadrigis praesunt. Circenses autem ludi ideo dicti, vel a circumeundo, vel quod, ubi nunc metae sunt, olim gladii ponebantur quos quadrigae circumibant; et inde dicti Circenses, ab ensibus circa quos currebant. Siquidem et in litore circa ripas fluminum currus agitantes, gladios in ordine in ripae litore ponebant, et erat artis equum circa pericula torquere. Inde et Circenses dicti putantur, quasi circum en
Abbreviated transcription (Latin):
cursus celeritas. sagittandi ꝑitia. stan¬
di pacientia. ad citharã quoq uel tibias
incedendi gestus. De moribus quoq de for¬
ma. de cantandi modulatione. terrestris
quoq belli. et naualis prdii ꝑpetiendoꝵq
suppliciorum certamina.

Expanded text:
cursui celeritas, sagittandi peritia, stancursui celeritas, sagittandi peritia, standi patientia, ad citharam quoque vel tibias incedendi gestus, de moribus quoque, de forma, de cantandi modulatione, terrestris quoque belli et navalis proelii, perpetiendorumque suppliciorum certamina.
Abbreviated transcription (Latin):
sagittas arcu emittere. e uirtute. xxxii.¬
ircus est immensitas uiriũ in labore et pon
uctatio a laterũ cõplexu uocata. qͥbꝰ
cõminus certantes innicunt᷑. qui greca ap
ocus aũt luctationis palestra dicit᷑. Pa¬
lestra. aũt uel a potu spalesi idest aluctatio¬
ne. uel apotu palem id est amotu rumę fortis¬
nominatã dicunt. scilicet qͦd in luctando cũ
medios arripiant fere quatiant. idq apud
grecos palin uocant᷑. Quidam opinant᷑ ar¬
tem luctandi ursoꝵ contentione monstratã.
Namq inter ceteras feras eos solos et erigic̃¬
gressos. et subsidere. celeriter ac reuerti et mͦ
ue latini certamina. greci agones uocant.
a frequentia qua celebrant᷑. Si quidem
ct omẽm cetũ atq conuentũ agona dici Alii
quod in circulis et quasi agoniis id est sine
angulo locis ederent᷑. nuncupatos agonas
dicunt. De Generisus aGonuar xxui.¬
gonum genera fuisse ĩmensitas uiriũ.

Expanded text:
sagittas arcu emittere. § 22 De virtute. Vsagittas arcu emittere. § 22 De virtute. Virtus est inmensitas virium in labore et pondione. Luctatio a laterum conplexu vocata, quibus comminus certantes innitent, ocus autem luctationis palestra dicitur. Palestram autem vel apo tis palesi, id est a luctatione, vel apo tu pallin, id est a motu runominatam dicunt, scilicet quod in luctando, cum medios arripiant, fere quatiant; idque apud Graecos πάλλειν vocatur. Quidam opinantur artem luctandi ursorum contentione monstratam: namque inter ceteras feras eos solos et erigi congressos et subsidere celeriter ac reverti, et modo ae Latine certamina, Graeci ἀγῶνας vocant, a frequentia qua celebrabantur. Siquidem et omnem coetum atque conventum agona dici; ali quod in circulis et quasi agoniis, id est sine angulo locis, ederentur nuncupatos agonas putant. § 26 De generibus agonum. Agonum genera fuisse: inmensitas virium,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. Ibi cxercent᷑ achlete. et cursoꝵs ueloci¬
tas cõꝓbat᷑. Hinc accidit ut omiũ ꝓpe artiũ
cxercitia ginmasia dicant᷑. Antea enĩ in locis
certantes cuicti erant ne nudarent᷑. Post rela¬
rato cingulo repente ꝓstratus. et examinatꝰ ẽ.
quidam cursor. Quare ex consilii decreto tẽ
arcon ipomenes. ut nudi deinceps om̃s exerci¬
tarentur ꝑmisit. Ex illo gimmnasiũ dictũ qͦd
uiuenes nudi exertent᷑ in campo. ubi sola tan
id est saltus. cursus. iactus. uirtꝰ. atq
luctatio. Unde ferunt quendã rege tot filios
adolescentes habentẽ. totidem generibꝰ de reg¬
no iussisse contendere. e salco. aix.
Caltus diccus quasi exilire in altũ. Est enĩ
saltus altius exilire uel longiꝰ e curgo.xx.
Iursus auelocitate crurũ uocat᷑. Est enĩ cur¬
sus celeritas pedũ. e iactu.
actus dictus a iaciendõ. Unde et piscatoꝵ rete
iaculũ dicit᷑. Huic arti usus est arreptos lapi¬
des ꝑcul ferire. hastas pondere librato iacere.

Expanded text:
i exercentur athletae et cursorum velocitas conprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. Ante enim in locis certantes cincti erant, ne nudarentur: post relaxato cingulo repente prostratus exanimatus est quidam cursor. Quare ex consilii decreto tunc archon Hippomenes ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod iuvenes nudi exercentur in campo, ubi sola tantque: id est saltus, cursus, iactus, virtus atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem totidem generibus de regno iussisse contendere. § 19 De saltu. Saltus dictus quasi exilire in altum: est enim saltus altius exilire vel longius. § 20 De cursu. Cursus a velocitate crurum vocatur; est enim cursus celeritas pedum. § 21 De iactu. Iactus dictus a iaciendo. Unde et piscatorium rete iaculum dicitur. Huic arti usus est arreptos lapides procul ferire, hastas pondere librato iacere,
Abbreviated transcription (Latin):
co nomine appellantur. quȩ latine dicun¬
tur rogationes. Inter letanias uero et exo¬
mologesin hoc differt. quod ex omologesin
pro sola confessione peccatoꝵ agunt᷑. Letamȩ
uero quȩ indicuntur ꝓpter rogandũ dm̃
et ĩpetrandam in aliquo miscdiam eiꝰ. Sed
nunc iam utrũq uocabulum sub una desig
quodam modo nunc ex gentilitate  etmnent
nam feriȩ aut legitimẽ erant. apud eos aut
indictȩ. Indictȩ aũt quia pauꝑtas antiqͣ
Romanoꝵ ex collatione sacrificabat. aut
certe de bonis dãnators unde supplicia di¬
cuntur supplicationes quȩ ficbant de benis
passorũ supplicia. Sacrȩ enim res dereb
crecrandors fiebant.

Expanded text:
co nomine appellantur, quae Latine dicunco nomine appellantur, quae Latine dicuntur rogationes. Inter litanias vero et exomologesin hoc differt, quod exomologesis pro sola confessione peccatorum agitur; litaniae vero, quae indicuntur propter rogandum Deum et inpetrandam in aliquo misericordiam eius. Sed nunc iam utrumque vocabulum sub una designquodammodo nunc ex gentilitate retinetur. Nam feriae aut legitimae erant apud eos aut indictae. Indictae autem, quia paupertas antiqua Romanorum ex conlatione sacrificabat, aut certe de bonis damnatorum. Unde supplicia dicuntur supplicationes, quae fiebant de bonis passorum supplicia. Sacrae enim res de rebus execrandorum fiebant.
Abbreviated transcription (Latin):
deficiens est miscdia. Ex hoc gͥ greco uocabu¬
lo exprimitur et frequentatꝰ exomologesis.
qua delictum nr̃m diso confitem᷑ Non qui¬
dem ut ignaro cuiꝰ cognitioni nichil occultũ
est. sed confessio est rẽi scilicet eiꝰ quę ignorat᷑
professa cognitio. Utile enim sibi ac iocundũ
quisquam esse existimauerat rapere. adulte¬
rari. furari. sub ubi hȩc ęternę dãnatiori ob¬
noria esse cognouit cognitis iis conficet᷑ aro¬
rem. Confessio aũt err̃oris ꝓfessio est desinen¬
di. Desinendum ergo apeccatis est: dũ confis¬
sio est Confessio aũt antecedit. Remissio se¬
quitur Cetcrum extra ueniam est qͥ pecca¬
tum cognoscit. nec cognitũ conficet᷑ Itaq
ex homõlogesis ꝓsternendi et humiliandiho¬
minis disciplina est. habitu atq uictu sacco
it cineri incubare. corpus sordibus obscurare.
ammũ meroribus deicere. illa quę peccauit
tristi tractatione mutare. Letanię aũt gre¬

Expanded text:
deficiens est misericordia. Ex hoc igitur Graeco vocabudeficiens est misericordia. Ex hoc igitur Graeco vocabulo exprimitur et frequentatur exomologesis, qua delictum nostrum Domino confitemur; non quidem ut ignaro, cuius cognitioni nihil occultum est; sed confessio est rei scilicet eius quae ignoratur professa cognitio. Utile enim sibi ac iucundum quisquam esse existimaverat rapere, adulterare, furari; sed ubi haec aeternae damnationi obnoxia esse cognovit, cognitis his, confitetur errorem. Confessio autem erroris professio est desinendi: desinendum ergo a peccatis est, dum confessio est. Confessio autem antecedit, remissio sequitur. Ceterum extra veniam est qui peccatum cognoscit nec cognitum confitetur. Itaque exomologesis prosternendi et humilificandi hominis disciplina est, habitu atque victu, sacco et cinere incubare, corpus sordibus obscurare, animum maeroribus deicere, illa, quae peccant, tristi tractatione mutare. Litaniae autem Grae
Abbreviated transcription (Latin):
runt impunitum esse ñ sinant. Eo qͥppe
modo sibi non parcentibus ille parcit. cuiꝰ
altum uistũq iudiciũ nullus contemptor
euadit. Per fecta est aũt pcintencia. prete¬
rita deflere. et futura non admittere. Hec
sccunda insimilicudine fontis est. ut si for¬
te impugnante diabolo aliqͦd peccatũ irrep¬
serit. huius satisfactione purget᷑. Satisfactio
autem est causas peccatoꝵ et suggestiones ex¬
cludere et ultra peccatũ non iterare. Recon¬
ciliatio uero est que post complementũ pe¬
nitentie adhibet᷑. Nam sicut conciliam᷑ dõ
quando primum agentilitate conuertimur.
ita reconciliamur q̃uando post peccatũ pem¬
tendo regredimur. Exomologesis greco uoca¬
bulo dicitur quod latine c̃fessio interpretat᷑.
cuius nominis duplex significatio est. Nut
enm in laude est confessio. sicut est. confice¬
or tibi pater dñe cęli et t̾rȩ. aut dũ quisq c̃¬
ficetur sua peccata. ab eo indulgenda ciuiꝰ m¬

Expanded text:
runt, inpunitum esse non sinant. Eo quippe runt, inpunitum esse non sinant. Eo quippe modo sibi non parcentibus ille parcit, cuius altum iustumque iudicium nullus contemptor evadit. Perfecta est autem poenitentia, praeterita deflere et futura non admittere. Haec secunda in similitudine fontis est, ut si forte inpugnante diabolo aliquod peccatum inrepserit, huius satisfactione purgetur. Satisfactio autem est causas peccatorum et suggestiones excludere et ultra peccatum non iterare. Reconciliatio vero est, quae post conplementum poenitentiae adhibetur. Nam sicut conciliamur Deo, quando primum a gentilitate convertimur, ita reconciliamur, quando post peccatum poenitendo regredimur. Exomologesis Graeco vocabulo dicitur, quod Latine confessio interpretatur, cuius nominis duplex significatio est. Aut enim in laude intellegitur confessio, sicut est: 'Confitebor tibi Domine Pater caeli et terrae': aut dum quisque confitetur sua peccata ab eo indulgenda, cuius in
Abbreviated transcription (Latin):
iunium est indifferenter ciiꝰlibet diei absti¬
nencia. non scđm legem sed scđm ꝓpriam
uoluntatem. Statĩo aũt est obseruatiosta¬
tutorum. uel dierum. uel tempoꝵ. Die¬
rum ut quartę ferię et sexte ferię ieiumũ
ex ueteri lege preceptum. de quastacione in
est quarta et sexta sabbati. Tempoꝵ aũt
quȩ legalibus ac ꝓpħicis institutionibꝰ t̾mi¬
natis: temporibus statuta sunt. ut iciuniũ
quarti. quinti. septum. ac decimi. uel sicut
sus. uel sicut obscruatio quadragesime q̃
inuniuerso orbe insticutione apłica ob¬
seruatur. circa confiniũ dnĩce passionis.
lis tercium genus quidam aditiunt. quã
xerofagiam dicunt. abstinentiam scilicet
cyboꝵ humentium. Vnde et nomen hoc
datum. eo qͦd siccis quidam escis utant᷑. Dẽ¬
nitencia appellata quasi p̾unitencia. co
quod ipse homo inse penitendo punit qͦd
mali admisit. Nam nichil aliud agunt qͦs
ueraciter penitet nisi ut id quod mali fecc¬

Expanded text:
iunium est indifferenter cuiuslibet diei abstiiunium est indifferenter cuiuslibet diei abstinentia, non secundum legem, sed secundum propriam voluntatem; statio autem est observatio statutorum dierum vel temporum. Dierum, ut quartae feriae et sextae feriae ieiunium ex veteri lege praeceptum: de qua statione inest quarta et sexta sabbati. Temporum autem, quae legalibus ac propheticis institutionibus terminatis temporibus statuta sunt, ut ieiunium quarti, quinti, septimi, ac decimi mensis; vel, sicutsus; vel sicut observatio quadragesimae, quae in universo orbe institutione Apostolica observatur circa confinium Dominicae passionis. His tertium genus quidam adiciunt quam Xerophagiam dicunt, abstinentiam scilicet ciborum humentium. Unde et nomen hoc datum, eo quod siccis quidam escis utantur. Poenitentia appellata, quasi punitentia, eo quod ipse homo in se poenitendo puniat quod male admisit. Nam nihil aliud agunt, quos veraciter poenitet, nisi ut id, quod male fece
Abbreviated transcription (Latin):
cẏbum non prius sumere. quã inter¬
posita orationẽ. Priora enĩ habenda
sunt sp̃s refrigeria. quia priora cęle¬
stia quã t̾rena. Qui aũt uult oratio¬
nem suam uolare addm̃ faciat illi du¬
as alas. iciuniũ et elemosinã. et ascen¬
dit celeriter. et exauditur. leuiniũ est par¬
simonia uictus. abstinentiaq cyborũ. Cui
nomen est inditũ ex quadam parte uis¬
cerum tenui semꝑ et uacua. quod uul¬
go ieuina uocat᷑. unde ieiunũ nom̃ cre¬
ditur diriuatũ. qͦd sui inedia uisceraua
cua et exinanita existant. leuimũ autẽ
et statio dicit᷑. Statio aũt de militari exem¬
plo nomen accepit. ꝓeo quod nulla leticia
obueinens castris stationem militũ resem¬
dit. Nam leticia libentius tristicia sollici¬
tius administrat disciplinam. Unde et mi¬
lites nunquam ĩ memores sacramenti ma¬
gis stationibus parent. Discernunt aũt qͥ¬
dam inter icumiũ et stationem. Nam ie¬

Expanded text:
cibum non prius sumere quam intercibum non prius sumere quam interposita oratione. Priora enim habenda sunt spiritus refrigeria, quia priora caelestia quam terrena. Qui autem vult orationem suam volare ad Deum, faciat illi duas alas, ieiunium et eleemosynam, et ascendet celeriter et exaudietur. Ieiunium est parsimonia victus abstinentiaque ciborum, cui nomen est inditum ex quadam parte viscerum tenui semper et vacua, quod vulgo ieiunum vocatur. Unde ieiunii nomen creditur derivatum, quod sui inedia viscera cua et exinanita existant. Ieiunium autem et statio dicitur. Statio autem de militari exemplo nomen accepit, pro eo quod nulla laetitia obveniens castris stationem militum rescindit. Nam laetitia libentius, tristitia sollicitius administrat disciplinam; unde et milites numquam inmemores sacramenti magis stationibus parent. Discernunt autem quidam inter ieiunium et stationem. Nam ie
Abbreviated transcription (Latin):
est obseruatio quarũdã horarum cõmu¬
nium. que diei interspacia signant. Ter¬
cia. Sexta et Nona. similiter et̃ noctis. Sed
ideo heç orandi horȩ diuisȩ sunt. ut si for¬
te aliquo fuerimus oꝑe detenti. ipsũ nos
ad officium tempus admoneat. que tẽ¬
pora inscripturis inueniunt᷑. Primus
enim sp̃s sc̃s congregatis discipulis hora
tercia infusus.ẽ. Pecrus qua die uisionẽ
communicationis in illo uasculo exꝑtꝰ
est: sexta hora orandi grã ascenderat. Idẽ
ȩtiam cum ioħe hora nona tẽplũ adiit.
quando paralyticũ sanitati reformauit.
Sed et damelem legimus hec tempora
in oratione obseruãsse. Et utiq ex isra¬
helis disciplina. ut neminus quã ter die
adoremus. Debitores enim sumustri¬
um. patris et filii et sp̃s scĩ. exceptisuti¬
q et aliis legitimis orationibus quȩ si¬
ne ulla ad monitione debent᷑. in ingres¬
su lucis ac noctis. siue uigiliarũ. Sẽa et

Expanded text:
est observatio quarundam horarum commuest observatio quarundam horarum communium, quae diei interspatia signant, tertia, sexta et nona; similiter et noctis. Sed ideo haec orandi horae divisae sunt, ut si forte aliquo fuerimus opere detenti, ipsud nos ad officium tempus admoneat; quae tempora in Scripturis inveniuntur. Primum enim Spiritus sanctus congregatis discipulis hora tertia infusus est. Petrus, qua die visionem communicationis in illo vasculo expertus est, sexta hora orandi gratia ascenderat. Idem etiam cum Iohanne hora nona templum adiit, quando paralyticum sanitati reformavit. Sed et Danielum legimus haec tempora in oratione observasse, et utique ex Israelis disciplina, ut ne minus quam ter die adoremus. Debitores enim sumus trium, Patris et Filii et Spiritus sancti; exceptis utique et aliis legitimis orationibus, quae sine ulla admonitione debentur, ingressus lucis ac noctis sive vigiliarum; sed et
Abbreviated transcription (Latin):
non creatura dei in infantibus exorcit at᷑
aut exsufflatur. sed ille sub quo st̃ om̃s
qui cũ peccato nascuntur. Est enĩ prin¬
cepspeccatoꝵ. Sỹmbolum ꝑ linguam
grecam signum uel cognitio interpreta¬
tur. Discessuri enim apłi adeuangelitan¬
dum ingentibus. hoc sibi predicationis
signum uel inditium posuerunt. Conti¬
net aũt confessionem trinitatis. et umi¬
tatem eccłiȩ. et om̃e xp̃iani dogmatis
sacramentum. quod symbolum̃ fidei et
spei nr̃e non scribitur incartha et atra¬
mento sed in tabulis cordis carnalibus.
Oratio petitio dicit᷑ nam orare est pete¬
re. sicut exorare impetrare. Constat aũt
oratio loco et tempore. Loco. quia ñ ubi¬
q cum ꝓhibeamur a xp̃o inpublicũ sed uͥ
oportumnitas dederit. aut necessitas impor¬
tauerit. Neq enim contra preceptũ repu¬
tatur ab apłis factum qͥ in carcere audien¬
tibus custodibus orabant et canebant dõ.
De tempore uero dictum est sine inter

Expanded text:
non creatura Dei in infantibus exorcizatur non creatura Dei in infantibus exorcizatur aut exsufflatur, sed ille sub quo sunt omnes qui cum peccato nascuntur. Est enim princeps peccatorum. Symbolum per linguam Graecam signum vel cognitio interpretatur. Discessuri enim Apostoli ad evangelizandum in gentibus hoc sibi praedicationis signum vel indicium posuerunt. Continet autem confessionem Trinitatis et unitatem Ecclesiae et omne Christiani dogmatis sacramentum. Quod symbolum fidei et spei nostrae non scribitur in carta et atramento, sed in tabulis cordis carnalibus. Oratio petitio dicitur. Nam orare est petere, sicut exorare inpetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco, quia non ubique, cum prohibeamur a Christo in publico, sed ubi opportunitas dederit aut necessitas inportaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab Apostolis factum, quio in carcere audientibus custodibus orabant et canebant Deo. De tempore vero dictum est 1 Thess. 5
Abbreviated transcription (Latin):
effectuis quo delictis mundamur. Hoc sig¬
inficat illud unguentũ quod peccatrix̃
mulier suꝑ pedẽs. et ea quȩ dicit᷑ ñ fuisse
peccatrix suꝑ caput iħu fudisse scribun¬
tur Manus impositio ideo fit ut ꝑ be¬
nedictionem aduocatus inuitet᷑ sp̃s sc̃s.
Tunc enim ille paraclstus post mũdata
et benedicta corpora libens apatre descẽ¬
dit et quasi suꝑbaptisim aquã tanquã
super pristinam sedem recognoscens qui¬
escit. Nam legitur quod in p̃rincipio aqͥs
superferebatur sp̃s sc̃s. Exorcismus gre¬
ce latine comuratio. siue sermo increpa¬
tionis est aduersus diabolum ut discedat.
Sicut est illud inzacharia. Et ostendit
michi iħm sacerdotẽ magnum stantem
coram angelo drũ. et sãthanstabat a
dextris eiꝰ ũt aduersaret᷑ ci. Et dixit dñs
ad sachan. Increpet dñs in te sathan. et
increpet dñs in te qui elegit ierłm. Hoc
est ȩxorcismum. increpare et comurare
aduersus diabolum. Unde sciendũ quod

Expanded text:
effectus, quod delictis mundamur. Hoc sigeffectus, quod delictis mundamur. Hoc significat illud unguentum, quod peccatrix mulier super pedes, et ea quae dicitur non fuisse peccatrix, super caput Iesu fudisse scribuntur. Manus inpositio ideo fit, ut per benedictionem advocatus invitetur Spiritus sanctus. Tunc enim ille Paracletus post mundata et benedicta corpora libens a Patre descendit, et quasi super baptismi aquam tamquam super pristinam sedem recognoscens quiescit. Nam legitur quod in principio aquis superferebatur Spiritus sanctus. Exorcismus Graece, Latine coniuratio, sive sermo increpationis est adversus diabolum, ut discedat: sicut est illud in Zacharia 3, 1: 'Et ostendit mihi Iesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Dei, et Satan stabat a dextris eius, ut adversaretur ei; et dixit Dominus ad Satan: Increpet Dominus in te, Satan, et increpet in te Dominus, qui elegit Hierusalem.' Hoc est exorcismus increpare et coniurare adversus diabolum; unde sciendum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum: ita hoc sacramentũ confirmat ter¬
narius numcrus nominum diuinoꝵ. Qa
autem ꝑ aquam baptisium datur. hȩc ra¬
tio est. Toluit enim dñs ut res illa inuisibi¬
et uisibile impenderetur elementum. suꝑ
quod etiam in principio ferebat᷑ sp̃s sc̃s̃. Nã
cendit sp̃s sc̃s de celis. et medicatis aquis sc̃m¬
cat eas de semctipso et accipiunt uim purga¬
tionis. ut in eis et caro et anima delictis inqui
nata mundetur. Chrisma grece. latine un¬
ctio nominat᷑. Ex cuiꝰ nomĩne et xp̃c dicit᷑.
et homo post lauachrum scĩficatur. Nam
sicut in baptisino peccatoꝵ remissio da¬
tur. ita ꝑ unctionem scĩficatio sp̃s adhi¬
betur. et hoc de pristina disciplina qua
ungi in sacerdotium et in regnũ solebant.
ex quo et aaron amoyse unctus est. Quȩ
dum carnaliter fit spũaliter ꝓficit. quo¬
modo et in ipsa baptisim gr̃ã insibilis actꝰ¬
Est qued in aquam mergĩmur. sed spũalis

Expanded text:
verbum , ita sacramentum confirmat terverbum , ita sacramentum confirmat ternarius numerus nominum divinorum. Quod autem per aquam Baptismus datur, haec ratio est. Voluit enim Dominus, ut res illa invisibibile et visibile impenderetur elementum, super quod etiam in principio ferebatur Spiritus sanctucendit Spiritus sanctus de coelis, et medicatis aquis sanctificat eas de semetipso, et accipiunt vim purgatinata mundetur. Chrisma Graece, Latine unctio nominatur; ex cuius nomine et Christus dicitur, et homo post lavacrum sanctificatur. Nam sicut in baptismo peccatorum remissio datur, ita per unctionem sanctificatio spiritus adhibetur; et hoc de pristina disciplina, qua ungui in sacerdotium et in regnum solebant, ex quo et Aaron a Moyse unctus est. Quae dum carnaliter fit, spiritaliter proficit; quomodo et in ipsa baptismi gratia visibilis actus, quod in aqua mergimur, sed spiritalis
Abbreviated transcription (Latin):
apostolico intempore uisibilibus apparebat
operibus: nec bonoꝵ meritis dispensatoꝵ am¬
plificantur hȩc dona nec maloꝵ attenuant᷑.
quia neq qui plantat est aliquid neq qui
rigat. sed qui incrementum dat ds̃. Unde
et grece misterium dicit᷑. quod secretamit
reconditam habeat dispositionẽ. Baptis¬
mum grece. latine tinctio interpretat᷑. Quę¬
iccircõ tinctio dicitur. quia ibi homo sp̃ũ
gr̃e in meluis iimitatur. et longe aliudqͥ
e̾rat efficitur. Prius enim fedi eram̃us deformi¬
tate peccatoꝵ. in ipsa tinctione reddimur
pulchri dealbatione uirtutum. Unde et in
canticis scribitur canticoꝵ. Quȩ est ista q̃
ascendit dcalbata. Cuiꝰ mysteriũ non alit̾
nisi sub trinitatis designatione idest patris
et filii et sp̃s scĩ cognominatione cõplet᷑ di¬
cente dño ad apostolos. Ite docete om̃s gc̃s.
baptitantes eos in nomine patris et filũ et
sp̃s sc̃i. Sicut enim in cribus cestibus stat om̃e

Expanded text:
apostolico in tempore visibilibus apparebat apostolico in tempore visibilibus apparebat operibus, nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur haec dona, nec malorum attenuantur, quia neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus'; unde et Graece mysterium dicitur, quod secretam et reconditam habeat dispositionem. Baptismum Gridcirco tinctio dicitur, quia ibi homo Spiritu gratiae in melius immutatur, et longe aliud, quam erat, efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum: in ipsa tinctione reddimur pulchri de albatione virtutum. Unde et in Canticis scribitur canticorum: Quae est ista, quae ascendit, quasi dealbata? . Cujus mysterium non aliter, nisi sub Trinitatis designatione, id est, Patris et Filii et Spiritus sancti cognominatione, completur, dicente Domino ad Apostolos: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Sicut enim in tribus testibus stat omne
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinem dicumis. quod dũ sit ex fructibꝰ
terrȩ scĩficatur et fit sacramentũ. oꝑante
inuisibilicer spũ dei. Cuiꝰ panis et calicis sa¬
cramentũ greci eucharistiam dicunt. qͦd la¬
tine bona grã interpretatꝰ. Et quid melius
sanguine et corpore xp̃i. Sacramentũ ẽ. in
aliq̃ua celebratione cum res gesta ita fit
ut aliquia significare intelligat᷑ qͦd sc̃ẽ ac¬
cipiendũ est. Sunt aũt sacramenta. baptis¬
inum et hcrisma. corpus et sanguis. quę
ob id sacramenta dicunt᷑. quia sub tegum̃¬
tocorporalium rerum uirtus diuina secre¬
tius salutẽ eoꝵdem sacramentoꝵs operat᷑.
unde et asecretis uirtutibus uel asacris sacra¬
menta dicuntur. Quȩ ideo fructuose penes
ecclesiam fiunt. quia scs̃ inea manens sp̃s co
rumdem sacramentoꝵ latenter oꝑat᷑ esfec¬
tum. Unde seu ꝑbonos seu ꝑ maloi ministros
intra dei eccłiam dispensentur. tamen qͥa sc̃s
spiritus mistice illa inuificat. qui quondam

Expanded text:
sanguinem dicimus. Quod dum sit ex fructibus sanguinem dicimus. Quod dum sit ex fructibus terrae, sanctificatur et fit sacramentum, operante invisibiliter Spiritu Dei; cuius panis et calicis sacramentum Graeci Eucharistian dicunt, quod Latine bona gratia interpretatur. Et quid melius sanguine et corpore Christi? Sacramentum est in aliqua celebratione, cum res gesta ita fit ut aliquid significare intellegatur, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacramenta baptismum et ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorumdem 286 sacramentorum operatur, unde et a secretis virtutibus, vel a sacris sacramenta dicuntur. 41. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eumdem sacramentorum latenter operatur effectum. 42. Unde seu per bonos seu per malos ministros intra Dei Ecclesiam dispensentur, tamen quia Spiritus sanctus mystice illa vivificat, qui quondam
Abbreviated transcription (Latin):
tum igne consuit᷑ quod offert᷑. Antiqͥ enĩ
cum maxima sacrificia administrarent.
solebant totas hostias in sacrorum consume¬
re flãma. et ipsa erant holo chaustomata.
Holo enim grece totum dicit᷑. ca̾usis incensi¬
o. Et holo chaustum totum incensis. Ceri¬
moniȩ apud latinos dicunt᷑. sacra omĩa. q̃
apud grecos orgia uocantur. Proprie aũt
uisum est doctoribus acarendo appellari
cerimonias. quasi carimonias. eo qͦd c̃as
quȩ in sacris diuinis offerunt᷑ in suo usu ca¬
rerent homines. quod nomen etiã musir ẽ.
licterarũ scãrum. Alii cerimonias ꝓpriȩ in
obseruationibus iudeoꝵ credunt. abstinen¬
tiam scilicet quarũdam escarum scđm uete¬
rem legem. eoquod obseruantes careant iis
rebus quibus se abstinuerint. Sacrificiũ dic¬
tum quasi sacrum factum. quia prece mysti¬
ca consecrat᷑. in memoriã ꝓ nobis dm̃cȩ pas¬
sionis. Inde hoc eo ubente corpus xp̃i et

Expanded text:
tum igne consumitur quod offertur. Antiqui enim tum igne consumitur quod offertur. Antiqui enim cum maxima sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flamma, et ipsa erant holocaustomata. Ὅλον enim Graece totum dicitur, καῦσις incensio, et holocaustum totum incensum. Caerimoniae apud Latinos dicuntur sacra omnia quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari caerimonias, quasi carimonias; eo quod ea quae in sacris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines; quod nomen etiam in usu est litterarum sanctarum. Alii caerimonias proprie in observationibus Iudaeorum credunt; abstinentiam scilicet quarundam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes careant his rebus quibus se abstinuerunt. Sacrificium dictum quasi sacrum factum, quia prece mystica consecratur in memoriam pro nobis Dominicae passionis; unde hoc eo iubente corpus Christi et
Abbreviated transcription (Latin):
cratur. Quod dedicat᷑ dicendo dat᷑ undeet
appellatur. Unde errant qui consecrationẽ
dedicationem putant significari. Immnolatio
ab antiquis dicta eoquod in mole altaris po
sita uictima cederet᷑. unde et mactatio post
immolationem est. nunc aũt ĩmolatio panis
et calicis conuenit. Libatio aũt tantũmodo
calicis obblatio est. Hinc est illud et libauit
de sanguine uuȩ. Sic et scłarium quidã poe¬
tarum. nunc inquit pateras libate ioui. Liba
re ergo proprie fundere est. sumptũq no¬
men ex libero quodam qui ingrecia usũ
repperit uitis. Hostiȩ apud ueteres diceban¬
tur sacrificia quę fiebant antequam adho¬
stem pergerent. Uictimę uero sacrificia quę
post uictoriam deuictis hostibus ĩmolabant.
et erant uictimȩ maiora sacrificia ꝙͣ hostię.
Alii uictimam dictã putauerunt quia ictu
percussa cadebat. uel quia uincta ad aras
ducebatur. Holo chaustum illud est ubi to¬

Expanded text:
cratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et cratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antisita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est: nunc autem immolatio panis et calicis convenit. Libatio autem tantummodo calicis oblatio est. Hinc est illud: Et libabit de sanguine uvae . Sic et saecularium quidam poetarum, nure ergo proprie fundere est, sumptumque nomen ex Libero quodam, qui in Graecia usum repperit vitis. Hostiae apud veteres dicebantur sacrificia quae fiebant antequam ad hostem pergerent. Victimae vero sacrificia quae post victoriam, devictis hostibus, immolabant. Et erant victimae maiora sacrificia quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat, vel quia vincta ad aras ducebatur. Holocaustum illud est, ubi to
Abbreviated transcription (Latin):
prioris uerbi ueniens excludit. et dicit᷑ hebra¬
ice osanna quod interpretat᷑ saluifica. subau¬
diendo uel populũ tuum uel totũ mundum.
Offertorium . tali ex causa sumpsit uocabulũ.
Fertum enim dicit᷑ obblatio quȩ altari offer¬
tur et sacrificat᷑ apontificibus aquo offertori¬
um nominat᷑. quasi ꝓpter fertum. Obblatio
uocatur quia offertur. Dona ꝓprie dĩ dicun¬
tur munera hominũ. Nam munera dicun
tur obsequia quȩ pauꝑes diuitibus loco mu¬
nerum soluunt. Itaq munus homini dat᷑
donum dõ Unde ętiam in templis donaria
dicimus. Munera aũt uocantur. quia ma¬
nibus uel accipiunt᷑ uel dant᷑. Duo sunt q̃
offeruntur. donum et sacrificiũ. Donũ dicit᷑
quicquid auro argentoq aut qualibet alia
specie efficitur S acrificium aũt est uictima.
et quęcũq in ara cremant᷑ seu ponunt᷑. Om̃e
autem quod dõ dat᷑. aut dedicat᷑ aut conse¬

Expanded text:
prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraprioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel: populum tuum, vel: totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus, a quo offertorium nominatum, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. Dona proprie divina dicuntur, munera hominum. Nam munera dtur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo. Unde etiam in templis donaria dicimus. Munera autem vocantur, quae anibus vel accipiuntur vel dantur. Duo sunt autem quae offeruntur: donum et sacrificium. Donum dicitur quidquid auro argentoque aut qualibet alia specie efficitur. Sacrificium autem est victima et quaecumque in ara cremantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur aut conse