comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&iã quae uel fossae trans siliuntur uel in pe¬
diens aliqua altitudo superatur exercenđ
est miles &cũ ei: modi difficultates euenerint
possint sinelabore transire : Pr&era in ipso
conflictu ac dimicatione telarũ. bellator
cum cursu scltuq ueniens ad uersaru ꝑstrin¬
git oculos mentẽ q d&err&. Prius que pla¬
gam infligi quã ille ad ccuendũ uel adresistẽ¬
dum ceste sep̃par& de exercitio pompei magni
salustius memoratcũ a lacrib: saltucum uelo ib
cur sucumualidis uestecestabat : Neq: enim ille
aliter potuiss& paresse sertorio nisi se & suos
milites frequentib exercitiis preparas s& ad pelia
AUSUMNATANDI EAICINDOS IURONIS
Iatandiusum aestiuis mensib omis aequaliter
deb& t rocondiscere nou enim semꝑ pontib
flumina transeuntur. sed&cedens & insequens
nata recogitur frequenter exercus siperepenti¬
nis imbrib elxiuib solent exundare torrentes

Expanded text:
etiam, quo vel fossae transiliuntur vel impeetiam, quo vel fossae transiliuntur vel impediens aliqua altitudo superatur, exercendus est miles, ut cum eiusmodi difficultates evenerint possint sine labore transire. Praeterea in ipso conflictu ac dimicatione telorum bellator cum cursu saltuque veniens adversarii praestringit oculos mentemque deterret priusque plagam infligit quam ille ad cavendum vel ad resistendum certe se praeparet. De exercitio Gnaei Pompei Magni Sallustius memorat ‘cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis vecte certabat’. Neque enim ille aliter potuisset par esse Sertorio nisi seque et milites frequentibus exercitiis praeparasset ad proelia. X AD VSVM NATANDI EXERCENDOS TIRONES Natandi usum aestivis mensibus omnis aequaliter debet tiro condiscere. Non enim semper pontibus flumina transeuntur, sed et cedens et insequens natare cogitur frequenter exercitus. Saepe repentinis imbribus vel nivibus solent exundare torrentes,
Abbreviated transcription (Latin):
TUM EXERCINDOS IYRONIS
rimis ergo meditationum auspicis tỹrones
militarem edocendi sunt gradum: ni hilenim
magis in itinere uel in ede custodiendum est.
quã ut om̃s milites incedendi ordinem seruent
qđ aliter non potest. fieri. nisi ut exercitio
ambula receleriter & equaliter discant
Periculum enim ab hostib: semꝑ grauissimum
sustin& diuisus & in ordinatꝰ exercitus militari
ergo graduuigint milia passuum horis qumnq
dumtaxat estiuis conficien da sunt. Plence aut̃
gradu quicitatior est. totidem horis uiginti
quattuor milia ꝑagenda sunt quicquid ad di¬
deris. lamcursus est cuius spatiũ non porest de¬
finire : sed cursup̃ cipue ad suae faciendi sunt
iuniores ut maiorem imp&um in hostem procur¬
rant ut loca oportuna caeleriter cum usus
aduenerit occupent uel aduersariis idem facere
uolentib: preoccupent ut ad explorandum
alicriter ꝑgunt. a lacrius redeant ut fugi¬
entum faciliusterga conp̃hendamt: Ad saltũ

Expanded text:
TVM EXERCENDOS TIRONES TVM EXERCENDOS TIRONES Primis ergo meditationum auspiciis tirones militarem edocendi sunt gradum. Nihil enim magis in itinere vel in acie custodiendum est quam ut omnes milites incedendi ordinem servent, quod aliter non potest fieri nisi assiduo exercitio ambulare celeriter et aequaliter discant. Periculum enim ab hostibus semper gravissimum sustinet divisus et inordinatus exercitus. Militari ergo gradu viginti milia passuum horis quinque dumtaxat aestivis conficienda sunt. Pleno autem gradu, qui citatior est, totidem horis viginti quattuor milia peragenda sunt. Quicquid addideris iam cursus est, cuius spatium non potest definiri.Sed et cursu praecipue adsuefaciendi sunt iuniores, ut maiore impetu in hostem procurrant, ut loca oportuna celeriter cum usus advenerit occupent vel adversariis idem facere volentibus praeoccupent, ut ad explorandum alacriter pergant, alacrius redeant, ut fugientium facilius terga comprendant. Ad saltum
Abbreviated transcription (Latin):
hui: rei usum dissimulatio longe securita sob¬
oleuitquem in uenias quido cere posset qđ ipse
nondidicit : Dehistorus ergo uellibris nobis
antiqua consueũdo rep&enda est : sedilli res
gestas & euentus tantum seripsere bellorum asta
quaenunc quacrimꝰ tam quã nottilin quenteso
lacedo momi quidem & ahenienses aluiq grecoriũ
qui ex paruissimis finib: imperium suum
poene solis regionib: & munhipsius fine distẽ¬
dit haec neces sitas compulit euolutis audtorib
ea me in hoc opus culo fidelissimedicere qͥ uaecato
ille censorius dedisciplina militari scriꝑsit
Quae cornelius celsus frontinus ꝑ stringenda du¬
xer̃ quae paternus diligentissimus iuris mi¬
litaris ad sertor in libros redegit. quae au¬
gusti eltraiani adrianiq constitutionib
cauta sunt : nihi lenim mihi auctoritatis ad¬
sumo sed horumquos supra r&uli quae disꝑsas
uelud ir ordinem epitomata conscribo:¬
MGRADUMMIIARIM & CVRSUM SSAL¬

Expanded text:
huius rei usum dissimulatio longae securitatis abhuius rei usum dissimulatio longae securitatis abolevit. Quem invenias qui docere possit quod ipse non didicit? De historiis ergo vel libris nobis antiqua consuetudo repetenda est. Sed illi res gestas et eventus tantum scripsere bellorum, ista quae nunc quaerimus tamquam nota linquentes. Lacedaemonii quidem et Athenienses aliique Graecorumqui ex parvissimis finibus imperium suum paene solis regionibus et mundi ipsius fine distendit. Haec necessitas compulit evolutis auctoribus ea me in hoc opusculo fidelissime dicere quae Cato ille Censorius de disciplina militari scripsit, quae Cornelius Celsus, quae Frontinus perstringenda duxerunt, quae Paternus, diligentissimus iuris militaris assertor, in libros redegit, quae Augusti et Traiani Adrianique constitutionibus cauta sunt. Nihil enim mihi auctoritatis assumo sed horum quos supra rettuli quae dispersa sunt velut in ordinem epitomata conscriboGRADVM MILITAREM ET CVRSVM ET SAL
Abbreviated transcription (Latin):
honestiores quiq ciuilia sectantur officia dum in dic¬
q pos sessorb ty rones ꝑgratiam aut dis simulationẽ
probantium tales sociamt᷑ armis. quales domi¬
ni habere fastidunt: A megnis ergo uiris
magnaq: diligentia idon eos eligicuenitiuniores
QUANDOTERONES SIGNANDI SINTIUIII¬
ed nonstatim punstis signorum scribendus est
tyro dilestus uerum ante exercitio pr&em ptan¬
dus ut utrum uere tuntum operiartus sit pos¬
sit ugnosci : & uelo citas in illo requirenda uid &ur
& robdi &utrum armorũ disciplinam edigere ua¬
leat. utrum habeat confidentiam milita rem:
pleriq enim quamuis non in probabiles uideant᷑
inspeciae. tamen experimentis conprobantur
in digni : repudiandi ergominus utiles & in locũ
eorum strenuis simi subrogandis̃ : Inel inienim
conflictu nontum prodest multitudo quum uir¬
tus signati s itaq: tyronib ꝑ cottidiana exercipa
armorum est demonstranda doctrina Sed

Expanded text:
honestiores quique civilia sectantur officia, dum indichonestiores quique civilia sectantur officia, dum indicti possessoribus tirones per gratiam aut dissimulationem probantium tales sociantur armis quales domini habere fastidiunt. A magnis ergo viris magnaque diligentia idoneos eligi convenit iuniores. VIII QVANDO TIRONES SIGNANDI SINT Sed non statim punctis signorum inscribendus est tiro delectus verum ante exercitio pertemptandus, ut utrum vere tanto operi aptus sit possit agnosci. Et velocitas in illo requirenda videtur et robur, et utrum armorum disciplinam ediscere valeat, utrum habeat confidentiam militarem. Plerique enim, quamvis non improbabiles videantur in specie, tamen experimentis comprobantur indigni. Repudiandi ergo minus utiles et in locum eorum strenuissimi subrogandi sunt. In omni enim conflictu non tam prodest multitudo quam virtus. Signatis itaque tironibus per cotidiana exercitia armorum est demonstranda doctrina. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
nit socuem miliciae & hocest in quo totius rti puplice
salus uestiti: ut trrones nontantum corporib: sed &iũ
animis prestantirsimi deliguntur: Vire regi &
romari nominis funda mertum in primĩ delect: ex umi¬
natione consistunt: Nedeue hoc putaur officiumaut
pcissim quib: cumq: mandundum qđ apud uetrer in¬
cestu uuria genera uirtutum in sertorio pracipuae cons¬
tat esselaudatũ : iuuentus enim cui defensio prouinciarũ.
cuibellor anest committenda fortuna egenere si copia
supp&at & moribi deb& excellere : Hon esta senim idoncũ
militem red dit : uerecundiadum prohib& fugere fic̃
esseuictoremo : Quidenim prodest si exerceatur ignauus
si plurib: stipendus mer&ur in castris numquã ex¬
ercitus profiat temporebelli cuius in probandis
ty ronib: claudicarit electio & quantũ usu ex perim̃¬
tisq: cognouimus hinc tot ubiq: ab hostib in latȩ sunt
cdades dumlonga pax militem incuriospus legit . dũ

Expanded text:
nit sociare militiae. Et hoc est in quo totius rei publicae nit sociare militiae. Et hoc est in quo totius rei publicae salus vertitur, ut tirones non tantum corporibus sed etiam animis praestantissimi deligantur. Vires regni et Romani nominis fundamentum in prima dilectus examinatione consistunt. Nec leve hoc putetur officium aut passim quibuscumque mandandum; quod apud veteres inter tam varia genera virtutum in Sertorio praecipue constat esse laudatum. Iuventus enim cui defensio provinciarum, cui bellorum est committenda fortuna, et genere, si copia suppetat, et moribus debet excellere. Honestas enim idoneum militem reddit, verecundia, dum prohibet fugere, facit esse victorem. Quid enim prodest si exerceatur ignavus, si pluribus stipendiis moretur in castris? Numquam exercitus proficit tempore cuius in probandis tironibus claudicarit electio. Et quantum usu experimentisque cognovimus, hinc tot ubique ab hostibus inlatae sunt clades, dum longa pax militem incuriosius legit, dum
Abbreviated transcription (Latin):
eos eligat qui implere ualecin : Uellatorum nãq
non tantum in hominib: sed &iam in aquis r canib:
uistus mulqs dedarat᷑ inditiis sicunt doltis simorũ
hominũ disciplina conp̃hendit qđ &iã inapib man¬
lio in signis &ore & rutulis durus squamis ille hor¬
ridus alter desidia latumq: trahens inglaius aduum
sit ergo id olestens martio operi deputandus uigiluo¬
tb: oculis er&ta ceruice lato petore humeris musco
exilior crurib: sarir& peđib: nonsuꝑ fluu carne disten¬
tis sed ner uorum durtua collestir̃: Cumhꝰ intrrone
si gnadep̃henderis procertatem non magopere
den deres utiliusest em̃ fortes milites esse quã grãdes
CUIUS ARTIS TRONI UN IGENDISINI UE
sint milgar indagemus piscatores aucupes dul¬
cirios linteo nes om̃q quialiquid tractusse
uidebuntur ad gyneciꝑtinens: longe arbitror
pellendos acustris fibros ferrarios. curpenturios
macellarios & ceruorum a prorumq: uenator es conue¬

Expanded text:
eos eligat qui implere valeant bellatores. Namque non tantum in hominibus sed etiam in equis et canibus virtus multis declaratur indiciis, sicut doctissimorum hominum disciplina comprendit; quod etiam in apibus Manlior, insignis et ore et rutilis clarus squamis, ille horridus alter desidia latamque trahens inglorius alvum. Sit ergo adulescens Martio operi deputandus vigilantibus oculis, erecta cervice, lato pectore, umeris musculexilior clunibus, suris et pedibus non superflua carne distentis sed nervorum duritia collectis. Cum haec in tirone signa deprenderis, proceritatem non magnopere desideres. Vtilius est enim fortes milites esse quam grandes. VII CVIVS ARTIS TIRONES VEL ELIGENDI SINT VEL sint milites indagemus.Piscatores aucupes dulciarios linteones omnesque qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens longe arbitror pellendos a castris; fabros ferrarios carpentarios macellarios et cervorum aprorumque venatores conve
Abbreviated transcription (Latin):
natura rer probata durare poterunt suꝑ terram
edificata: nec solũ ea ĩ quadratis lapidibus sunt ob¬
struanda sed et ĩ cementicuis structuris. Structurar
gña sunt haec reticulatũ quo nũc om̃es utũtur etã¬
tiquũ qõ incertũ ds̃. ⁊ xhis uenustius est reticulatũ
sed adrimar faciẽdas so paratũ qd ĩom̃es partes dis¬
soluta ht cubilia et coagmẽta ĩcerta uero cementa
alia suꝑalia sedentia interseq imbricata nõ speci¬
osc sed firmiorẽ qͣ reticulata prestant structurom
Utraq aũt ex minutissimis sunt ĩ struẽda uti ma¬
teria eo calce e ha rena crebriter parietes saciati diu¬
tus cõtineant Molli .. et rara potãte cũ sint excitãt
suggendo e m̃a succum cum aũt suparit et hũdarit¬

Expanded text:
natura rerum probata durare poterunt supra terram natura rerum probata durare poterunt supra terram aedificata. nec solum ea in quadratis lapidibus sunt observanda, sed etiam in caementiciis structuris. Structurarum genera sunt haec: reticulatum, quo nunc omnes utuntur, et antiquum, quod incertum dicitur. ex his venustius est reticulatum, sed ad rimas faciendas ideo paratum, quod in omnes partes dissoluta habet cubilia et coagmenta. incerta vero caementa alia super alia sedentia inter seque imbricata non speciosam sed firmiorem quam reticulata praestant structuram. Utraque autem ex minutissimis sunt instruenda, uti materia ex calce et harena crebriter parietes satiati diutius contineantur. molli enim et rara potestate cum sint, exsiccant sugendo e materia sucum; cum aut
Abbreviated transcription (Latin):
licet e monumẽtis quȩ sunt circa municipum
ferenta exhis facta la piadinis nãq hñt et statias
amplas factas egregie et mi nora sigilla. floresq
et achantoe elegtmter schulptos que cũ sint uetu¬
sta sic apꝑent recentia un sint modo fadta nõ
minus et fabri erarii de his laprcidinis maeris flatura
formas. coꝑatas hñt ex hi ad effunaendũ maxĩasuti¬
litates quę si ꝓpe urbẽ essent dignũ esset ut exhis offi-¬
cinis omĩa oꝑa ꝑficerent. Cũm ergo ꝑꝑ propĩꝗtatẽ
necitass cogat exrubris lapidianis et paliensibus
et que sunt urbi proxĩe copiis uti siqui uoliit sine
uiciis ꝑ ficere ita preparãdũ. Cum ad edificandũ
funit ante biennium ea saxa nõ hieme sed estate exi¬
mant et iacentia ꝑmaneant ĩ locis patentib que
aũt eo buennio a tempestatib lesa fuerint ea ĩfun¬
damenta coniciant᷑ caetera quȩ nõ erũt uiciata ab

Expanded text:
licet e monumentis, quae sunt circa municipium licet e monumentis, quae sunt circa municipium Ferenti ex his facta lapidicinis. namque habent et statuas amplas factas egregie et minora sigilla floresque et acanthos eleganter scalptos; quae, cum sint vetusta, sic apparent recentia, uti si sint modo facta. non minus etiam fabri aerarii de his lapidicinis in aeris flatura formis comparatis habent ex his ad aes fundendum maximas utilitates. quae si prope urbem essent, dignum esset, ut ex his officinis omnia opera perficerentur. Cum ergo propter propinquitatem necessitas cogat ex Rubris lapidicinis et Pallensibus et quae sunt urbi proximae copiis uti, si qui voluerit sine vitiis perficere, ita erit praeparandum. cum aedificandum fuerit, ante biennium ea saxa non hieme sed aestate eximantur et iacentia permaneant in locis patentibus. quae autem eo biennio a tempestatibus tacta laesa fuerint, ea in fundamenta coiciantur; cetera, quae non erunt vitiata, ab
Abbreviated transcription (Latin):
simulq sunt ab eo tacta dissiliunt ẽt dissipantur.
ldeo q̃d temꝑatura nali paruo sunt humore. ltem¬
que nõ multũ hñt f̾reni sedaeris pliu̾mũ et ignis
igitur cũ et humor et t̾renus in his minus in est tũ
et̃ ignistactu et ui uaporis ex hii aere fugato penitꝰ
ĩ sequens ĩ teruenaꝵ nacutates occupas ferues¬
cit et efficit a sus ardetia corpoib similia. Sunt¬
uõ item lapiadine copies i fmib tarquinẽ siu¬
quȩ dicũt amnane colore quẽad mõ albane quor
efficine maxiẽ sunt circa lacũ⁊ uulsiniẽst ltem
pne fectura statõnensi haecauit hñit ĩfmitas uir¬
tutis neq ui his grlicidior tempestis neo ⁊gnis tast
põt nocere sed est firma a duetustatm idto pma¬
nens qd par het̃ ex nature mixhione aeris et ignis
humoris aũt tẽꝑate. plurimĩq treni ita spissis
ed ꝑahonib solidata neq a tempostatib neq ab
ignis uehementia nocetur Id aũt maxie udicare

Expanded text:
simulque sunt ab eo tacta, dissiliunt et dissipantur, simulque sunt ab eo tacta, dissiliunt et dissipantur, ideo quod temperatura naturali parvo sunt umore itemque non multum habent terreni, sed aeris plurimum et ignis. igitur cum et umor et terrenum in his minus inest, tum etiam ignis, tactu et vi vaporis ex his aere fugato, penitus insequens interveniorum vacuitates occupans fervescit et efficit a suis ardentia corporibus carbone complures in finibus Tarquiniensiuquae dicuntur Anicianae, colore quemadmodum Albanae, quarum officinae maxime sunt circa lacum Vulsiniensem, item praefectura Statonensi. haec autem habent infinitas virtutes; neque enim his gelicidiorum tempestas neque ignis tactus potest nocere, sed est firma et ad vetustatem ideo permanens, quod parum habet e naturae mixtione aeris et ignis, umoris autem temperate plurimumque terreni. ita spissis comparationibus solidata neque ab tempestatibus neque ab ignis vehementia nocetur. Id autem maxime iudicare
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. Seguit erdo delapicidimos explicare de qb
et quad rata saxa et cemẽtor ad edificia ex imuntur
copiȩ et cõpant ᷑ Nic aũt ĩueniunt᷑ esse disparib
et dissiłib uirtutib sunt enĩ alie mõtes uti sunt molle¬
circa urbẽ rubre palenses fidenates albane. Alie
tempate uti tiburtine amtmne soractine et quest
his regionib nõ nulle durȩ uti silices. Sunt ẽt alia
gña plura iitis campania rubrũ et ingrũ tophum
iumbria et piceno et ĩ uenetia albus. qd et ẜya dẽtata
uti lignũ secatur. S haec oĩa quȩ mollia sunt hanc
hñt utilitatem qo ex his saxa cũ sunt exempta ĩoꝑe fao liteꝵ
tractot et si sint ĩ locis tectis substineant labore.
Si cauũt ĩ apertis patentib q geliaidus et pruma coiecta
fricant᷑ et dissoluũt. Item sm̃ orã maritimã ab sal
tempestatib in iurias. S ab igni nõ pñt esse tuta

Expanded text:
dixi. sequitur ordo de lapidicinis explicare, de quibus dixi. sequitur ordo de lapidicinis explicare, de quibus et quadrata saxa et caementorum ad aedificia eximuntur copiae et comparantur. haec autem inveniuntur esse disparibus et dissimilibus virtutibus. sunt enim aliae molles, uti sunt circa urbem Rubrae, Pallenses, Fidenates, Albanae; aliae temperatae, uti Tiburtinae, Amiterninae, Soractinae et quae sunt his generibus; nonnullae durae, uti siliceae. sunt etiam alia genera plura, uti in Campania rubrûm et nigrûm tofûm, in Umbria et Piceno et in Venetia albus, quod etiam serra dentata uti lignum secatur. Sed haec omnia, quae mollia sunt, hanc habent utilitatem, quod ex his saxa cum sunt exempta, in opere faciliter tractantur. et si sunt in locis tectis, sustineant laborem, si autem in apertis et patentibus, gelicidiis et pruina congesta friantur et dissolvuntur. item secundum oram maritimam ab salstempestatibus iniurias, sed ab igni non possunt esse tuta,
Abbreviated transcription (Latin):
derra. Maxĩe aũt id si sicet cõsiderare qd qua mons
a penninꝰ regioms italie etruriȩq arcũcingit p̃pe
oĩh locis nõ desunt fossita harenaria tra sapenniũ
u̾o quȩ par est ĩ ad raticũ more nulla qaem ĩueni¬
untur. ltem acaia asia oĩo trãsmare nec nõiat
quid̾. Lõrno ĩ oĩb locis quib efferuent aque calid
crebri foñtes eedem opportunitates pñt siłr edcurtẽ.¬
sed oĩa uti nã rer cõstitiut ndut ad uoluptatemi
hoium sedut fortuitu disꝑata procreant ł rigoqb
locis nõst terrosi mõtes. s gne matene ignis iũs per¬
cã painia exusta terra sic ĩ etruria ex cocta malia
effiat carbunculu. Utetiq aũt sunt egregia i strudie¬
ris. sed alia ĩ terrenis edificiis alia ẽt ĩ maritimis r¬
ue hemẽtia uaporis adusto nõ nullis locis ꝓcreaitur
ld genus harenae qđ đr carbuncłus de calat et hare¬
na quibus uarcetatib sint et guas heañt uirtutes

Expanded text:
terra. maxime autem id sic licet considerare, quod, qua mons terra. maxime autem id sic licet considerare, quod, qua mons Appenninus regiones Italiae Etruriaeque circa cingit, prope in omnibus locis non desunt fossicia harenaria, trans Appenninum vero, quae pars est ad Adriaticum mare, nulla inveniuntur, item Achaia, Asia, omnino trans mare, nec nominantur quidem. igitur non in omnibus locis, quibus effervent aquae calidae crebri fontes, eaedem opportunitates possuntsed omnia, uti natura rerum constituit, non ad voluptatem hominum, sed ut fortuito disparata procreantur. Ergo quibus locis non sunt terrosi montes sed genere materiae, est autCampania exusta terra cinis, sic in Etruria excocta materia efficitur carbunculus. utraque autem sunt egregia in structuris, sed alia in terrenis aedificiis, alia etiam in maritimis vehementia vaporis adusto, nonnullis locis procreatur id genus harenae, quod dicitur carbunculus. itna, quibus varietatibus sint et quas habeant virtutes,
Abbreviated transcription (Latin):
uentes inuenunt fontes. et ĩ oĩb excauans calidi ua¬
pores ip̃aq soca ab amntiquis memorant: ꝑuaginites
magris hũisse ardores uiđi esse certũ ab ignis uehe¬
mentia et tofo fraq quẽaamõ i fornaab et calce
ita ex his ereptum esse li guorem. lg̃r dissulib et dispa¬
ribus rebus correptis e ĩ unam p̃tatem collatis/ cali¬
dahumoris ieiunitas aque repente. saciata cõibus¬
corporibꝰ latenti calore cõferuescit et uehem̃ter
ex aqua calidi crebri fontes. quid ita nõ et ibi nascit̃
pulius e quo eadẽ rone sub aqua structura solascat.
itaq uisum est anteꝗ̃ desideraret de his reb quẽ ad¬
modũ esse uidant exponẽ. Sib locis et regionib
nõ ead̃ qña terrȩ/ nec lapides nascuntur. S nõ¬
nulla sunt terrena alia sabulosa l teniq gla reola
aliis locis harenosa nõ minus m̃a et oio dissili dispa¬
nq genere ĩ regionũ uarietarib qualitats in sut

Expanded text:
ventes inveniuntur fontes et montibus excavatis calidi vaventes inveniuntur fontes et montibus excavatis calidi vapores ipsaque loca ab antiquis memorantur pervagantes in agris habuisse ardores, videtur esse certum ab ignis vehementia ex tofo terraque, quemadmodum in fornacibus ex calce, ita ex his ereptum esse liquorem. Igitur dissimilibus et disparibus rebus correptis et in udam potestatem conlatis, calida umoris ieiunitas aqua repente satiata latenti calore confervescit et vehementer ex aqua calida crebri fontes, quid ita non etiam ibi nascitur pulvis, e quo eadem ratione sub aqua structura solidescat. itaque visum est, antequam desideraretur, de his rebus, quemadmodum esse videantur, exponere. Omnibus locis et regionibus non eadem genera terrae nec lapides nascuntur, sed nonnulla sunt terrena, alia sabulosa itemque glareosa, aliis locis harenosa, non minus materia, et omnino dissimili disparique genere in regionum varietatibus qualitates insunt in
Abbreviated transcription (Latin):
est fine liquore, Ergo cũ tres res simli cõrõne ignis
uehementia formate ĩ unam ꝑuenerint mixtiae
repente receptoliquore/ una coberescunt : et celent
himore durante solidant᷑ neg eas fluctus nequis
aque põt dissoluere. Ardores aut esse ĩ ihis locis etiã
hec res possimt indicare: qd ĩ montib cumanor
baiams sunt loca sudacionib excauata inquibus
uapor fernidus ab imo nascẽs ignis uehementia
imo nascens ĩ hia loci oritur. et ita sudicõmi egregas
efficit utilitates/ nõ mi nus et memorent᷑ ãtiquit¬
creuisse ardores. et hundauisse sb uesumo monte
gñẽ lapidis hanc redacta esse mdłt ge neris qualitate
la aũt genius spongie q̃d inde eximit nõ ĩ oĩb locis
nascitur nisi circum ethnã et collib nsie que
a gretis. catecetaumenoͤ noĩat et sique eius mõi st
Lo corũ orognetatos. Si ergo in his locis aquar. fer¬

Expanded text:
est sine liquore. ergo cum tres res consimili ratione ignis est sine liquore. ergo cum tres res consimili ratione ignis vehementia foratae in unam pervenerint mixtionem, repente recepto liquore una cohaerescunt et celeriter umore duratae solidantur, neque eas fluctus neque vis aquae potest dissolvere. Ardores autem esse in his locis etiam haec res potest indicare, quod in montibus Cumanorum Baianis sunt loca sudationibus excavata, in quibus vapor fervidus ab imo nascens ignis vehementia n his locis oritur et ita sudationum egregias efficit utilitates. non minus etiam memorantur antiquitcrevisse ardores et abundavisse sub Vesuvio monte genere lapidis in hanc redacta esse videtur generis qualitatem. Id autem genus spongiae, quod inde eximitur, non in omnibus locis nascitur nisi circum Aetnam et collibus Mysiae, quae a Graecis katakekau/menh nominatur, et si quae eiusdem modi sunt locorum proprietates. si ergo in his locis aquarum fer
Abbreviated transcription (Latin):
frigeratus reict ex calais corpe feruorem. ldeo aũt
quo pondere saya coniciunt ĩ fornacem cum
eximinit nõ pessunt ad id respondere sed cum
expendunt ꝑmanento ea magnitudĩe excocto
li quore circiter tertia ꝑte ponderis ĩminuta esse
ritates harene mixtionẽ ĩse corripiunt et ĩfa cohe¬
rescunt siccescendoq cũ cementis goeunt et effi¬
De Rluere baiano siunt structurar soliditorem ł st et genus pul¬
ueris qd efficit ñalr res ad mirandas nascitur i re¬
gionib baicinis ĩ agris muniapiore que sunt airca
uesuiuũ montem qd cõmixtũ cũ calce et cem̃to
nõ modicũ ceteris ȩdificis prestat firmitate . Sed
et moles quȩ construunt in man soagua solides
si nõ herent ĩ uno cut e sulphure aut alumĩe aut
bilumĩe ardents maxĩo ignes. Ig̃t penitus ignis et
flam̃e uapor ꝑ interuema ꝑmanans ȩtardens ef¬
fucit eam leuẽ terrã : et ibi qͥd nascit tonis ex irgene

Expanded text:
frigeratus reicit ex calcis corpore fervorem. igitur frigeratus reicit ex calcis corpore fervorem. igitur quo pondere saxa coiciuntur in fornacem, cum eximuntur, non possunt ad id respondere, sed cum expenduntur, permanente ea magnitudine, excocto liquore circiter tertia parte ponderis inminuta esse ritates, harenae mixtionem in se corripiunt et ita cohaerescunt siccescendoque cum caementis coeunt et efficiunt structurarum soliditatem. Est etiam genus pulveris, quod efficit naturaliter res admirandas. nascitur in regionibus Baianis in agris municipiorum, quae sunt circa Vesuvium montem. quod commixtum cum calce et caemento non modo ceteris aedificiis praestat firmitates, sed etiam moles cum struuntur in mari, sub aqua solidescsi non in imo haberent aut e sulphure aut alumine aut bitumine ardentes maximos ignes. igitur penitus ignis et flammae vapor per intervenia permanans et ardens efficit levem eam terram, et ibi quod nascitur tofus exsurgens,
Abbreviated transcription (Latin):
fõ mixhionis Re ꝑature et s̃ fluuiatica ul marina
si qui testam et sucretã et tertiã partim adicert
effiaet mateniȩ temꝑaturã ad usum meliore
Quare aũt cum retipit a quam et harenam cali
tunt cõ firmat structuram. Itec esse cã indetur
qd hiee principiũ uti corpa. cefa ita et saxa sunt
tẽperata et que olu hñtex aeris sunt cenera que
a que lenta sunt ab humore quȩ t̾re dura que gnis
fragiliora. ltaq ex hiu saxa siantẽ q̃ coguant con¬
tusa inn muite mixta harene i instructutã ediciãlꝰ
no solidescunt nec eam poterunt cõtinẽ. Cĩo uero
coiecta. fornacem ignis uehementi feruore cor¬
repta amiserint pristine solidititis uirtutẽ tũẽ
ex ustit atqr exꝰ austis eor uorib reliquũt ꝑatẽtibus
lapidͥis corpore et aer cum exustꝰ et ereptus fiũt
bũeritq ĩse residuũ calorem latentem ilinctus
trante ĩ foraminũ raritates cõfegnescit et ita re¬

Expanded text:
ratio mixtionis temperaturae. etiam in fluviatica aut marina ratio mixtionis temperaturae. etiam in fluviatica aut marina si qui testam tunsam et succretam ex tertia parte adiecerit, efficiet materiae temperaturam ad usum meliorem. Quare autem cum recipit aquam et harenam calx, tunc confirmat structuram, haec esse causa videtur, quod e principiis, uti cetera corpora, ita et saxa sunt temperata. et quae plus habent aeris, sunt tenera; quae aquae, lenta sunt ab umore; quae terrae, dura; quae ignis, fragiliora. itaque ex his saxa si, antequam coquantur, contusa minute mixta harenae in structuram coiciantur, non solidescunt nec eam poterunt continere. cum vero coniecta in fornacem ignis vehementi fervore correpta amiserint pristinae soliditatis virtutem, tunc exustis atque exhaustis eorum viribus relinquuntur patentibus lapidis corpore, et aer cum exustus et ereptus fuerit, habueritque in se residuum calorem latentem, prius qutrante in foraminum raritates, confervescit et ita re
Abbreviated transcription (Latin):
recentes si i ecempte diutius iacent absole et luna
et pruna cõcoctȩ resoluũtur et fiũt terrose Itaq
cum ĩstructuram cõiciũt᷑ nõ possut cõtinere i¬
cementa sed ea ruũt et labunt oneraq que ꝑietes
nõ possunt so̾stinere. Recentes aũt fossine cum
structuris tantas heant uirtutes. hee ĩ tettoriis
rõ nõ sut utilesqđ pĩgutudini eius calx palea¬
cõmixta ꝑꝑ uehementiã nõ põt sine rimis ĩ aresce
cipit soliditatem. De harenȩ copiis cũ hõat exsplica¬
tũ tum ẽt de calae diligentia est adhbenda uti
de albo saxo aut silice coquat᷑ et que erit ex spisso
et duriore erit utilis ĩstructura queaũt ex fistu¬
loso ĩ tectoriis cũ ea erit exfincta tunc materia
ita mi sccatur ut sierit fossitia tres harene etuna¬
comn calcis ĩfimdat si aũt fliuuatita aut marina
due harene una calas coninat. Ita .ii. erit uix

Expanded text:
recentes. si enim exemptae diutius iacent, ab sole et luna recentes. si enim exemptae diutius iacent, ab sole et luna et pruina concoctae resolvuntur et fiunt terrosae. ita cum in structuram coiciuntur, non possunt continere caementa, sed ea ruunt et labuntur oneraque parietes non possunt sustinere. recentes autem fossiciae cum in structuris tantas habeant virtutes, eae in tectoriis ideo non sunt utiles, quod pinguitudini eius calx commixta propter vehementiam non potest sine rimis inarescerecipit soliditatem. De harenae copiis cum habeatur explicatum, tum etiam de calce diligentia est adhibenda, uti de albo saxo aut silice coquatur; et quae erit ex spisso et duriore, erit utilis in structura, quae autem ex fistuloso, in tectoriis. cum ea erit extincta, tunc materia ita misceatur, ut, si erit fossicia, tres harenae et una calcis infundatur; si autem fluviatica aut marina, duo harenae, una calcis coiciatur. ita enim erit iusta
Abbreviated transcription (Latin):
et cũ ducunt a tempestatib nõ dissoluũt. In cemets
a ũt structuris primũ est de harena guaerendu
ut ea sit idonea ad matiam miscendam neghãt
terram cõmixtã. Qña aũt harene fossitiȩ st hec
nigra cana rubra carbunculũ. Ex his que ĩ manu
cõfricata fecerit stridorẽ erit optĩa. quę autem
terrosa fuĩt nõ hẽbit asperitatem. Item si ĩ uestim̃tũ
candidũ ea coiecta sit postra excussa uelicta id
nõ inquinarit neq ibi terra subsiderit erit ibonea
Sin aũt nõ erunt harenarea unde fodi at tune
de fluminib aut eglarea erit excenda nõ minꝰ
et delitore marino sed ea ĩstructuris hiec hẽt i
uitia difficulter siccescit teq onerari se cõtmẽter¬
recipit paries patit᷑ nisi intermissionib reꝗescat
neq concameratões recipit. Marina aũt ħ amph
salsuginẽ eoꝵ dissoluunt. Tossitiȩ uo celeriter
istructuris sicrescunt et tectonẽ ꝑmanent et cõca¬
merationes patiũt. S haec que st de arenarus

Expanded text:
em, a tempestatibus non dissolvuntur. In caementiciis autem structuris primum est de harena quaerendum, ut ea sit idonea ad materiem miscendam neque habeat terram commixtam. genera autem harenae fossiciae sunt haec: nigra, cana, rubra, carbunculus. ex his quae in manu confricata fecerit stridorem, erit optima; quae autem terrosa fuerit, non habebit asperitatem. item si in vestimentum candidum ea coniecta fuerit, postea excussa vel icta id non inquinarit neque ibi terra subsiderit, erit idonea. Sin autem non erunt harenaria, unde fodiatur, tum de fluminibus aut e glarea erit excernenda, non minus etiam de litore marino. sed ea in structuris haec habet vitia: difficulter siccescit, neque onerari se continenter paries patitur, nisi intermissionibus requiescat, neque concamerationes recipit. marina autem hoc amsalsugine eorum dissolvuntur. Fossiciae vero celeriter in structuris siccescunt, et tectoria permanent, et concamerationes patiuntur, sed eae, quae sunt de harenariis
Abbreviated transcription (Latin):
uti per eã exictescat stillando sucrus. lta qui ĩ est ĩ his
ĩutilis liquos effluens ꝑtorulũ nõ panet e mori ĩ eo
saniem nec corrũpi materiȩ qͥlitatem. Tum aũt
cum sicra et sine stillis erit arbor deiciatur et ita
erit apha ĩusu haec aũt ita esse licet aiadũtere
et de arbustis. ea .i. cũ suo qͦ tpr̃e adimũ ꝓforata
castrantur profumdut e medullit quẽ hñt ĩ se i¬
suꝑantem et uitiosum ꝑ foramĩa liguorem et ita

Expanded text:
uti per eam exsiccescat stillando sucus. ita qui inest in his uti per eam exsiccescat stillando sucus. ita qui inest in his inutilis liquor effluens per torulum non patietur emori in eo saniem nec corrumpi materiae aequalitatem. tum autem, cum sicca et sine stillis erit arbor, deiciatur et ita erit optima in usu. Hoc autem ita esse licet animum advertere etiam de arbustis. ea enim cum suo quoque tempore ad imum perforata castrantur, profundunt e medullis quem habent in se superantem et vitiosum per foramina liquorem, et ita
Abbreviated transcription (Latin):
sana. lao q̃d in corpore pͥseminaitio crescens ex oĩb
cibi ptatib defra bit alimentũ ĩse et qũo firmior ef¬
ficitur ad maturitatem ꝓtus eo minus patit esse
solioꝰ id exquo ip̃m procreatut. Itaq edito fetu
qdͥ pruis in aluio genus incrementi defra hebasur
cum aͥdis pationem procreationis est liberatũ ma¬
mbus et patentib uenis i se recipient lambẽdo
sucũ it solidescit et redit in pristinã naẽ firmitati
Ladẽ rõne autupnali tp̃e maturitate frnctuu
flacoscent frond et terra recipiẽtes radices arbor
i st sucũ recuꝑant et restiauuñt in antiguã solidita¬
tem Nt no ceris hiberni uis comprimit et cõso lidat
eas ꝑia ut sup̃ scriptũ est tempiu ergo ea roñe
Q eo tp̃re qđ est suprascriptũ si ceditur materies eris
tempestina. Cedi cũit ita opportet utr ĩcidatur ar¬
boris cnssitudo ad mediã medullam et relinquat

Expanded text:
sana, ideo quod in corpore praeseminatio crescens ex omnibus sana, ideo quod in corpore praeseminatio crescens ex omnibus cibi potestatibus detrahit alimentum in se, et quo firmior efficitur ad maturitatem partus, eo minus patitur esse solidum id ipsum, ex quo procreatur. itaque edito fetu, quod prius in aliud genus incrementi detrahebatur, cum disparatione procreationis est liberatum, inanibus et patentibus venis in se recipiens lambendo sucum etiam solidescit et redit in pristinam naturae firmitatem. Eadem ratione autumnali tempore maturitate fructuum flaccescente fronde, ex terra recipientes caudices arborum in se sucum recuperantur et restituuntur in antiquam soliditatem. at vero aeris hiberni vis comprimit et consolidat eas per id, ut supra scriptum est, tempus. ergo si ea ratione et eo tempore, quod est supra scriptum, caeditur materies, erit tempestiva. Caedi autem ita oportet, uti incidatur arboris crassitudo ad mediam medullam, et relinquatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tas aut i nopia aut ĩpendent loco disse ptio cagit
abruderȩ et pauimento obruta .u. ĩ hi is cũ fint
uetustaso maxie maraida fiunt. Deinde subside¬
tia proclinant et disrumpunt speciem tectonor
De panetib et apparinione gñatim marene eor
quib sint uirtutib et uitiis quẽtidm̃o potiũ ex¬
posui. De cõngnationib aũt et copiis earũ ꝗbus
cdparent et ad uetustatem nd̃ sint infirme ut
na tura rer mõstrat explicabo. Materies cedẽda
esta pͥmo autumpno adid tempus q̃derit ant q̃
flare ĩcipiat fauonius. Uere .i. om̃es arbores fuĩt
pregnãtes et om̃es suȩ proprietatis iurtutem ef¬
fermit ĩ frondem ã niuersaniorq fructus. Cum
engo ĩones et hunnide tp̃e necitates corũ fu̾ine
uane fiunt et raritatib imbeailles uti ẽt corꝑa
muliebria cũ cõceꝑint ad fetu a partu nd iuditãt
inbegra neq ĩ uenalib ea cũ sint pregnantia p̃stãt

Expanded text:
tas aut inopia aut in pendenti loco dissaeptio cogit,tas aut inopia aut in pendenti loco dissaeptio cogit,ab rudere et pavimento; obruta enim in his cum sunt, vetustate marcida fiunt; deinde subsidentia proclinantur et disrumpunt speciem tectoriorum. De parietibus et apparitione generatim materiae eorum, quibus sint virtutibus et vitiis, quemadmodum potui, exposui; de contignationibus autem et copiis earum, quibus comparentur, ut ad vetustatem non sint infirmae, uti natura rerum monstrat, explicabo. Materies caedenda est a primo autumno ad id tempus, quod erit antequam flare incipiat favonius. vere enim omnes arbores fiunt praegnantes et omnes suae proprietatis virtutem efferunt in frondem anniversariosque fructus. cum ergo inanes et tumidae temporum necessitate eorum fuerint, vanae fiunt et raritatibus inbecillae; uti etiam corpora muliebria, cum conceperint fetus, a partu non iudicantur integra, neque in venalibus ea, cum sunt praegnantia, praestantur
Abbreviated transcription (Latin):
strusturas De ipsa aũt testa si sit optĩa seu iutiosa
ad structurã statm nemo põt iudicare q̃đ intem¬
pestasibu et estate ĩ tecto cum est colloçata tune si
est firma probatur. Nãqo que nõ funt ex creta bona
aut par erit cocta ibi se ondit esse iuitiosam geli¬
cidis et pruina tasta. Ergo que nõ ĩtechs poterit
pati laborem ea nõ põt ĩstructutã omeri ferento
esse firma. quare maxĩe ex netenib tegnlis tecta
celeritate et loci laxamẽto prosut tanto maiori
et comuni st calamitati q nod ad ĩcendia uti faces
sunt parati. Itaso saciusesse mt̃ umpensa testacior
ĩ sumptu ꝗͣ compendio ꝯ̃ticioꝵ esse ĩ periculo ẽt̃¬
qui ĩ tectoris operib rimas i his fticunt atectari¬
orum et transuersariere dispositione Cum eni
liniunt recipientes himorem turgescunt deinde
siccͥscendo contrabunt᷑ et ita extenuati disrã pũt
tedtorioꝵ soliditaitem. Sed qm̃ nõ nullos celen¬

Expanded text:
structuras. De ipsa autem testa, si sit optima seu vitiosa structuras. De ipsa autem testa, si sit optima seu vitiosa ad structuram, statim nemo potest iudicare, quod in tempestatibus et aestate in tecto cum est conlocata, tunc, si est firma, probatur; namque quae non fuerit ex creta bona aut parum erit cocta, ibi se ostendet esse vitiosam gelicidiis et pruina tacta. ergo quae non in tectis poterit pati laborem, ea non potest in structura oneri ferendo esse firma. quare maxime ex veteribus tegulis tectaceleritate et loci laxamento prosunt, tanto maiori et communi sunt calamitati, quod ad incendia uti faces sunt parati. itaque satius esse videtur inpensa testaceorum in sumptu, quam compendio craticiorum esse in periculo. etiamque in tectoriis operibus rimas hi faciunt arrectariorum et transversariorum dispositione. cum enim linuntur, recipientes umorem turgescunt, deinde siccescendo contrahuntur et ita extenuati disrumpunt tectoriorum soliditatem. sed quoniam nonnullos celeri
Abbreviated transcription (Latin):
ltaq pilis la pideis structuris bestateis parietibus
cementisiis altituidines extruc̃te cõtignationibus
crebris coaxatã ce nacłoꝵ ad sum̃as uti litates pr̃o¬
ficiunt despectationes. Ergo maenib et cõtigna¬
tonibus uariis alto spacio multiplicatis pp̃ls rõan
egregiat habet sine impeditione hĩtationos. Qm̃
ex plicata rõ est guud ita ĩ uebt ꝑ ꝑ necessitatem an¬
gustiarũ nõ patiuint᷑ esse latericios pariers cũ ex ube
fanendum sumis ꝑietib strudtura testacia subtt¬
gula subitiatier cłntndine ciriter sexqmipecali bẽtq
proieturas coronaꝵ ita iuitari poterimt que solet
ihis fieri uatia. Cum.ie ĩ tec̾to tegule funt fracte
aut uentis deiccte qua possi ex imbribus agua:
pluere. nõ paheru lonca testaçea ledi la terem ⁊ Sed
proiectura coronaꝵ reiciet ex ꝑependiculũ stillas
et ea ratione sernabit integnas parietũ latericioꝵ

Expanded text:
itaque pilis lapideis, structuris testaceis, parietibus itaque pilis lapideis, structuris testaceis, parietibus caementiciis altitudines extructae contignationibus crebris coaxatae cenaculorum ad summas utilitates perficiunt despectationes. ergo moenibus e contignationibus areis alto spatio multiplicatis populus Romanus egregias habet sine inpeditione habitationes. Quoniam explicata ratio est, quid ita in urbe propter necessitatem angustiarum non patiuntur esse latericios parietes, cum extra urbem faciendum. summis parietibus structura testacea sub tegula subiciatur altitudine circiter sesquipedali habeatque proiecturas coronarum. ita vitari poterunt quae solent in his fieri vitia; cum enim in tecto tegulae fuerint fractae aut a ventis deiectae, qua possint ex imbribus aquae perpluere, non patietur lorica testacea laedi laterem, sed proiectura coronarum reiciet extra perpendiculum stillas et ea ratione servaverit integras parietum latericiorum
Abbreviated transcription (Latin):
latericiorum piẽtum structuras giub uectigalibus
et p̃dcͣ saepius licitũ fuerat nõ modo cemẽtitio aut
quadrato saxaͦ s et marmoreo here. nõ puto hẽre op¬
portere ĩ probare que sunt e la tericia structura fcã
cedificia dum̃odo recte sint tecta. Sed id genus quid
ita gognlo romano ĩ uthe fieri nõ o portrat ex pona
quaeq sunt eius rei caust et rones nõ pretermicta
Leges publice nd̃ patiũt᷑ maiores crassitudines ꝗ̃
sexqmpedales cõstitui loco cõi. Caeteri aũt parietes
ne spatia angustiora fierent eadẽ crassitudine collo¬
qui pedale crassitudme nd possunt plus unã sostm̃e
cõtgnatiõe. In ea aũt maiestate iubis et ciuium
ĩfinita frequẽtia ĩ numerabiles hĩtatiões opus est ex¬
plicare. Ergo cum reciꝑe nõ possunt area planata
tantam m̃łttudinem adhitandũ in urbe ad au-¬
xiliũ altitudinis edificioꝵ res ipsa coegit de uenire

Expanded text:
latericiorum parietum structuras, quibus ex vectigalibus latericiorum parietum structuras, quibus ex vectigalibus et praeda saepius licitum fuerat non modo caementicio aut quadrato saxo sed etiam marmoreo habere, non puto oportere inprobare quae sunt e latericia structura facta aedificia, dummodo recte sint tecta. sed id genus quid ita populo Romano in urbe fieri non oporteat, exponam, quaeque sunt eius rei causae et rationes, non praetermittam. Leges publicae non patiuntur maiores crassitudines quam sesquipedales constitui loco communi; ceteri autem parietes, ne spatia angustiora fierent, eadem crassitudine conloquipedali crassitudine non possunt plus quam unam sustinere contignationem. in ea autem maiestate urbis et civium infinita frequentia innumerabiles habitationes opus est explicare. ergo cum recipere non possint areae planatae tantam multitudinem ad habitandum in urbe, ad auxilium altitudinis aedificiorum res ipsa coegit devenire.
Abbreviated transcription (Latin):
baror eant famẽ oppidũ tradituros quicũ pene¬
trassent intra mure relictis nauib inanib Arte¬
misia repente fossa facta ĩ pelagũ eduxit classem ex
portuminore et ita ĩ uecta est in maiorem. Expo
altum. ita rͥodii nõ hñts quo se reciperent ĩ medio cõ¬
clusi in ip̃oforo sunt truadati. ltem artemisia ĩ na¬
uib rodior siusmilitib et remigib impositis rodũ
est profecta. Rodii aũt cũ prosfexissent suas naues
laureatas uenire opinantes ciues uictores reu̾ti hosbos
recepunt Iuno Artemisia rodo capta pͥncipib occisis
tropheũ in urbe rodo suae uictoriȩ costituit aeneasq
duas statuas focit unam Rodior ciuitatis Alterã sue
imaginis. et ita figurauit rodioꝵ ciuitati stigmata
nephas est trophea dedicata remoneri circa eñ locum.
edificũ strugerũt et id erecta graya statiõr texerunt
nequis posset aspaoere et ia abaton nocare iusserimt
Cum engo tam magna potentia regis nõ cõtempserit

Expanded text:
erique se oppidum tradituros. qui cum penetravissent intra murum relictis navibus inanibus, Artemisia repente fossa facta in pelagum eduxit classem ex portu minore et ita invecta est in maiorem. exposaltum. ita Rhodii non habentes, quo se reciperent, in medio conclusi in ipso foro sunt trucidati. Ita Artemisia in navibus Rhodiorum suis militibus et remigibus inpositis Rhodum est profecta. Rhodii autem, cum prospexissent suas naves laureatas venire, opinantes cives victores reverti hostes receperunt. tum Artemisia Rhodo capta principibus occisis tropaeum in urbe Rhodo suae victoriae constituit aeneasque duas statuas fecit, unam Rhodiorum civitatis, alteram suae imaginis, et ira figuravit Rhodiorum civitati stigmata nefas est tropaea dedicata removeri, circa eum locum aedificium struxerunt et id electa Graia statione texerunt, ne qui posset aspicere, et id a/baton vocitari iusserunt. Cum ergo tam magna potentia reges non contempserint
Abbreviated transcription (Latin):
occuparent : tũ Artemisie cũ essetid renũ pnatũ ĩ eo
portu abstrusam elassem ccelatis remigib et epibasis
eSꝑatis. reliquos aũt ciues ĩ muro esse iussit. Cũ aũt
rhodii ornata elasse ĩ portũ maiorem ex posussent
plausum iussit ex muro hie darent polliceri seq op

Expanded text:
occuparent. tum Artemisiae cum esset id renuntiatum, in eo occuparent. tum Artemisiae cum esset id renuntiatum, in eo portu abstrusam classem celatis remigibus et epibatis comparatis, reliquos autem cives in muro esse iussit. cum autem Rhodii ornata classe in portum maiorem exposuissent, plausum iussit ab muro his dare pollicerique se op
Abbreviated transcription (Latin):
moti ĩ grecoꝵ cõsuetudiẽ et suanitarm sua uolũ¬
tate reducebant᷑. Ergo ea agua nõ impridio mob
iuno sed ⁊̃humanitatis dulcedine mollitis cũis barta¬
roꝵ eam fanmã est adepta. Relinꝗr nũc q̃m̃ addex¬
slicationem maeniũ eoꝵ sum ĩ uectus totãm un
sut definiam guẽ adm̃o a. ĩ dextra ꝑto femũ est
Ueneris et fons suprascriptus ita ĩsinistro cornure¬
gia domus quam rex alausolus ad suam ronem
collocauit. Cõspicit enim exea ad dextrã partom
fore et portus meniũq tota finitio sub sinstram segret
sub montib latens portus ita ut nemo posset quidĩeo
gerat as pict̾ neo sare ut rex ip̃e de sua domo rẽmigib
et nlitib siue ullo sciente quã opus esset spectaret
ltaq post mortem iaiusoli Aremsiam uxorem eiꝰ
regnantem rodii indignants mulierẽ imparȩ ciui¬
tatib cariȩ totius armata classe pfecti st̃ uti rd regnũ

Expanded text:
mutati in Graecorum consuetudinem et suavitatem sua volunmutati in Graecorum consuetudinem et suavitatem sua voluntate reducebantur. ergo ea aqua non inpudico morbi vitio, sed humanitatis dulcedine mollitis animis barbarorum eam famam est adepta. Relinquitur nunc, quonialicationem moenium eorum sum invectus, ut tota uti sunt definiam. quemadmodum enim in dextra parte fanum est Veneris et fons supra scriptus, ita in sinistro cornu regia domus, quam rex Mausolus ad suam rationem conlocavit. conspicitur enim ex ea ad dextram partem forum et portus moeniumque tota finitio, sub sinistram secretus sub moenibus latens portus, ita ut nemo possit, quid in eo geratur, aspicere nec scire, at rex ipse de sua domo remigibus et militibus sine ullo sciente, quae opus essent, imperaret. Itaque post mortem Mausoli Artemisia uxore eius regnante Rhodii indignantes mulierem imperare civitatibus Cariae totius, armata classe profecti sunt, uti id regnum
Abbreviated transcription (Latin):
factam hanc aũt s tatuam alii teleo charis alis ti mo¬
thei putant esse in cornu aũt sum̃o dextro Uene¬
nset mercurii ftmid ad ip̃m psalmatiois fontem¬
ttis aũ flumĩa opinione gutat᷑ uenereo morbo
ĩplitare eos qni ex eobiberint. S hec opinio qͣre
p orbem terre falsoꝵ ore sit ꝓuagata nõ pigebit
exponete. ⁊ts̃ .u. qđ dr̃ molles et impudicos et exͣ a¬
qua fieri id põr ẽẽ sy ost ipsis fontis potas ꝑ lucida
sa porq egregius Cũ aũt melas et arenanias abangi
et troe eni coloniom cõem eo loci deduxerũt bar¬
baros caras et lelegas eiecerunt. hii aũt ad montes
fugati mter se congregantes discurrebant et ibi la¬
trecinia facientes crudeliter eos uastabant. Postea
de colonis unus ad eũ fontem ꝓꝑ honitatem aque
questua eom taberna om̃ib copiis i struxit eãq
&xcẽdo eos barbaros alledtaibat. Ita sig llatm & ier
rentesscid caetus cduenientis eduro feroq more cõ¬

Expanded text:
factam. hanc autem statuam alii Leocharis, alii Timofactam. hanc autem statuam alii Leocharis, alii Timothei putant esse. in cornu autem summo dextro Veneris et Mercurii fanum ad ipsum Salmacidis fontem. Is autem falsa opinione putatur venerio morbo inplicare eos, qui ex eo biberint. sed haec opinio quare per orbem terrae falso rumore sit pervagata, non pigebit exponere. non enim quod dicitur molles et inpudicos ex ea aqua fieri, id potest esse, sed est eius fontis potestas perlucida saporque egregius. cum autem Melas et Areuanias ab Argis et Troezene coloniam communem eo loci deduxerunt, barbaros Caras et Lelegas eiecerunt. hi autem ad montes fugati inter se congregantes discurrebant et ibi latrocinia facientes crudeliter eos vastabant. postea de colonis unus ad eum fontem propter bonitatem aquae quaestus causa tabernam omnibus copiis instruxit eamque exercendo eos barbarosd coetus convenientes e duro feroque more com