comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ a sene senectus. ita ab anu anilitas nomina¬
ta est. Canities autẽ uocata a candore. quasi can¬
dities. Unde est illud. Forida iuuentus. lactea
canities. ꝓ ut diceret candida. Senectus autem.
mutta secum & bona affert & mala. Bona. quia
nos apotentissimis dñis liberat. uoluptatib
imponit modum. libidinis frangit impetus.
auget sapientiam. dat mat᷑iora consilia. Mala
autem: quia senium miserrimum ÷ debilitate
res. senectus & morbus. Mors dicta quod sit et¬
amara. uł amarte qui ÷ effector mortiũ. siue
amorsu hominis pͥmi. qui uetite arboris po¬
mum mordens mortẽ incurrit. Cria st̃ autem
genera mortis. acerba. immatura. naturalis.
Acerba infantum. ĩ matura iuuenũ. matura
id ÷ naturał senũ. Mortuus autẽ. ex qua parte
orationis declinetur incertum est. Nam sic̃ ait
cesar abeo qͦd ÷ morior inparticipio preteriti
temporis intus exire debuit. ꝑ unum scilicet

Expanded text:
autem a sene senectus, ita ab anu anilitas nominaautem a sene senectus, ita ab anu anilitas nominata est. Canities autem vocata a candore, quasi candities. Unde est illud: 'florida iuventus, lactea canities,' prout diceret candida. Senectus autem multa secum et bona adfert et mala. Bona, quia nos ab inpotentissimis dominis liberat, voluptatibus inponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, quia senium miserrimum est debilitate res, senectus et morbus. Mors dicta, quod sit amara, vel a Marte, qui est effector mortium sive mors a morsu hominis primi, quod vetitae arboris pomum mordens mortem incurrit. Tria sunt autem genera mortis: acerba, inmatura, naturalis. Acerba infantium, inmatura iuvenum, merita, id est naturalis, senum. Mortuus autem ex qua parte orationis declinetur incertum est. Nam sicut ait Caesar, ab eo quod est morior in participio praeteriti temporis in 'tus' exire debuit, per unum scilice
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. Ad olescentior non utiq magis¬
utiq magis adolescens s minus. ut senior minꝰ
senex. ubi comꝑatiuus gradꝰ minus significat
apositiuo. Ergo senior ñ satis. sicut iuuenior
intra iuuenem. sic̃ pauꝑior intra pauꝑem.
Senecta autẽ: ipsa sors ÷ siue conditio. senectu¬
ti accedens. Senes autem quidam dictos putant¬
a sensus diminutione. eo qͦd iam ꝑ uetuistatẽ
desipiant. Nam physici dicunt stultos ẽẽ ho¬
mines frigidioris sanguinis. prudentes calidi.
Unde & senes in quib iam friget. & pueri inqͥb
necdum calet: minus sapiunt. Indeẽ: quod
conuenit sibi infantium ȩtas & senũ. Senesenĩ
ꝑnimiam ȩtatẽ delirant. pueri ꝑ infantiam
& lasciuiam ignorant quid agant. Senex aut
tantũ masculini generis ẽ: sicut anus femim¬
ni.Nam anus dr̃. sola mulier. Anus autem
appellata a multis annis. quasi annosa. Nam
si commune eẽt nomen. cur diceret therentiꝰ. senẽ
mulierem: Hinc & uetula. quasi uetusta. Dicut

Expanded text:
. Adolescentior non utique magis adolescens, sed minus; ut senior minus senex; ubi comparativus gradus minus significat a positivo. Ergo senior non satis senex, sicut junior intra juvenem, sicut pauperior intra pauperem. Senecta autem est ipsa sors siue conditio senectuti accedens. Inter a sensus diminutione, eo quod jam prae vetustate desipiant. Nam physici dicunt stultos esse homines frigidioris sanguinis: prudentes, calidi. Unde et senes, in quibus jam friget, et pueri, in quibus necdum calet, minus sapiunt. Inde est, quod convenit sibi infantum aetas et senum. Senes enim per nimiam aetatem delirant, pueri per lasciviam, et infantes ignorant quid agant. Senex autem tantum masculini generis est, sicut anus feminini; nam anus dicitur sola mulier. Anus autem appellata a multis annis, quasi annosa. Nam si commune esset nomen, cur diceret Terentius Eun. 357: 'senem mulierem'? Hinc et vetula, quia vetusta. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
go dr̃. ut amatonȩ. Quȩ uͦ nunc femina. antiqͥtꝰ
uira uocabatur: sicut a seruo serua. sic̃ a famu¬
lo famula. ita a uiro uira. Hinc & uirginis no¬
men quidam putant. Femina uͦ a partib fȩmoꝵ
dicta. ubi sexus species a uiro distinguitur. Alii
greca ethimologia feminam ab ignea ui dictã
putant. quia uehementer concupiscit. Libidi¬
nosiores enĩ uiris feminas eẽtam in mulieribus
quam in animalib. Unde nimiꝰ amor apudan¬
tiquos femineus uocabatur. Inter senium et
senectutẽ hoc int̃ ẽ. Senectus ÷ grauior ȩtas.
post senectam succedens. Denium autẽ: ultima¬
etas. post grauitatẽ ueniens. Sic & senex & senior.
Nã senior ÷ adhuc uiridior. ut illud uirgilianu.
sã senior. s cruda dõ uiridisq senectꝰ In sexto libro¬

Expanded text:
go dicitur, ut Amazona. Quae vero nunc femina, antiquitus go dicitur, ut Amazona. Quae vero nunc femina, antiquitus vira vocabatur; sicut a servo serva, sicut a famulo famula, ita a viro vira. Hinc et virginis nomen quidam putant. Femina vero a partibus femorum dicta, ubi sexus species a viro distinguitur. Alii Graeca etymologia feminam ab ignea vi dictam putant, quia vehementer concupiscit. Libidinosiores enim viris feminas esse tam in mulieribus quam in animalibus. Unde nimius amor apud antiquos femineus vocabatur. senectutem. Senectus est gravior aetas post juventutem succedens, senium autem ultima aetas post gravitatem veniens. Sic senex et senior. Nam senior adhuc viridior. Ut illud Virgilianum: Jam senior, sed cruda deo viridisque senectus. Et Ter
Abbreviated transcription (Latin):
& porrigitur a quintodecimo annousq in ui¬
cesimũ octauũ: ita post hȩc succedens iuuentus
tribus ebdomadis ꝑ manet. ꝓpt̾ tria illa. intelle¬
ctum. et actionem. corporisq uirtutẽ. Uirr¬
nom̃ accepit. siue qͦd ui agat feminam. Mu¬
Utriq enĩ fortitudine & imbecillitate corpoꝵ
separantur. S ideo uirtꝰ maxina uiri. mulie¬
feminis repugnantib libido cogeret uiros ali¬
ud appetere. aut in alium sexum ꝓruere. Di¬
citur gͥ mulier scđm femineũ sexum. ñ scdm
corruptionẽ integritatis. & ex hoc ex lingua
sacrȩ scripture. Nam eua statim facta de
dicta ẽ: sicut & uirga. sicut & uitula. Alias:
ab incor ruptione quasi uirago. qͦd ignoret fe¬
mineam passionẽ. Uirago uocata. quia uirũ
agit hoc ẽ oꝑa uirilia facit. & masculini uigo¬
ris est. Antiqui eñi fortes feminas ita uocabant.
Uirgo autẽ non recte dr̃ uirago. si non uiri offi¬
cio fungitur. Mulier uͦ si uirilia facit recte uira¬

Expanded text:
 aetas a quinto decimo anno usque ad uicesimum octauum. Post haec succedens iuuentus tribus ebdomadibus permanet, propter tria illa, intellectum et actionem corporisque uirtutem. Isnomen accepit, sive quod vi agat in feminam. Muutrique enim fortitudine et imbecillitate corporum separantur. Sed ideo viro maxima virtus, muliefeminis repugnantibus libido cogeret viros aliud appetere, aut in alium sexum proruere. Dicitur igitur mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis, et ipsius Scripturae. Nam et Eva statim facta de dicta est, sicut et virga, sicut et vitula. Alias ab incorruptione, quasi virago, quod ignoret femineam passionem. Virago vocata, quia virum agit, hoc est opera virilia facit et masculini vigoris est. Antiqui enim fortes feminas ita vocabant. Virgo autem non recte virago dicitur, si non viri officio fungitur. Mulier vero si virilia facit, recte vira
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Adolescens dictus. eo qͦd sit ad gignendũ
adultus: siue a crescere & augeri. Iuuenis uocatꝰ.
qͦd iuiuare posse incipit : ut in bobꝰ iuuenci eũ a
uitulis discesserint. Est enĩ iuuenis in ipso
ȩtatis in cremento positꝰ. & ad auxilium p̃pa¬
ratus. Nam iuuare hominis ÷ opus aliqͦd
conferentis. Sicut autẽ tricesimus anuꝰ ꝑfectȩ

Expanded text:
unt. Adolescens dictus, eo quod sit ad gignendum unt. Adolescens dictus, eo quod sit ad gignendum adultus, sive a crescere et augeri. Iuvenis vocatus, quod iuvare posse incipit; ut in bubus iuvenci, cum a vitulis discesserint. Est enim iuvenis in ipso aetatis incremento positus, et ad auxilium praeparatus. Nam iuvare hominis est opus aliquod conferentis. Sicut autem trecesimus perfectae aet
Abbreviated transcription (Latin):
uiri. ad olescentuli lenes. Puer autẽ tribus
est nob̾. filiꝰ datus ÷ nob̃. Pro ȩtate. ut octoenniᷤ.
decennis. Unde ÷ illud. Iam puerile iugum
tenera ceruice regebat. Pro obsequio & fidei
li timere. dum iam hieremias longe pueri¬
Quella ÷ paruula quasi pulla: unde et
pupillos non ꝓconditione s ꝓȩtate pue¬
rili uocamus. Pupilli autẽ dicti quasi sine
serunt. quam ab his nom̃ acciꝑent. Cȩteri:
orbi uocant᷑. Orfani. idem qui & pupilli.
Illud enĩ nom̃ grecum est: hoc latinũ. Nã¬
& in psalmo ubi legitur pupillo tu eris ad¬
uitor. grecus habet orphano. Puberes apube
hȩc loca in pͥmis lanuginem ducant. Quidã
autẽ ex annis pub̾tatẽ existimant. id ÷ͥ eum
puberem eẽ qui quatuordecim annos ex
pleuerit: quanuis tardissime pub escat. Cer¬
tissimũ autẽ puherem eẽ qui & ex habitu cor¬
poris pub̾tatẽ ostendit: & generare iam possit.
Puerꝑe sunt: quȩ annis puerilib pariunt.
partu grauantur. uł qͦd primũ pueros pari¬

Expanded text:
iri, adolescentuli lenes. Puer autem tribus 9, 6: 'Puer natus est nobis.' Pro aetate, ut octoennis, decennis. Unde est illud: Iam puerile iugum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei li timere,' dum iam Ieremias longe pueriuella parvula, quasi pulla, unde et pupillos non pro conditione, sed pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem dicti, quasi sineserunt quam ab his nomen acciperent. Caeteri orbi vocantur. Orphani iidem qui et pupilli. Illud enim Graecum nomen est, hoc Latinum. Nam in Psalmo ubi saepe legitur: Pupillo tu eris adjutor ; Graecus habet orphano. Puberes a pubehaec loca tunc primam lanuginem ducunt. Quidam autem ex annis pubertatem existimant, id est eum puberem esse, qui quatuordepleverit, quamvis tardissime pubescat: certissimum autem puberem esse qui et ex habitu corporis pubertatem ostendit et generare iam possit. Puerperae sunt, quae annis puerilibus pariunt. partu gravantur, vel quod primum pueros pari
Abbreviated transcription (Latin):
tus firmissima ȩtatum omniũ. finiens
id ÷ grauitas. quȩ est declinatio a iuuentute in
senectutem. nondũ senectus. sed iam nondũ
iuuentus. quia senioris ȩtas ẽ: quã greci
presbiten uocant. Nam senex apud grecos
quagesimo anno incipiens. septua gesimo
nullo annoꝵ numero terminatur. sed
post quinq illas ȩtates quantumẽq uitȩ
ẽ: senectuti deputatur. Seniũ autẽ pars
ultima ẽ senectutis. dicta qͦd sit terminus
sextȩ ȩtatis. In his gͥ sex spatiis phylosophi
uitã descripserunt humanam. in quibus
mutatur & currit. & ad mortis t̃minum
ꝑuenit. Egamꝰ gͦ breuiter ꝑp̃dictos gradus
ȩtatum. ethimologias earũ in homine de¬
monstrantes. Infans dr̃ homo pͥmȩ ȩtatis.
Dictus autẽ infans quia ad huc fari nescit:
id÷ loqui non potest. Nondũ enĩ bene ordi¬
natis dentib. minus ÷ sermonis ex pressio.
Duer apuritate uocatus. quia purꝰ ẽ: &
necdum lanuginem floremq genarum ha-¬

Expanded text:
firmissima aetatum omnium, finiens id est gravitas, quae est declinatio a iuventute in senectutem; nondum senectus sed iam nondum iuventus, quia senioris aetas est, quam Graeci πρεσβύτην vocant. Nam senex apud Graecos quagesimo anno incinullo annorum tempore finitur, sed post quinque illas aetates quantumcunque vitae est, senectuti deputatur. 8. Senium autem pars est ultima senectutis, dicta quod sit terminus sextae aetatis. In his igitur sex spatiis philosophi vitam descripserunt humanam, in quibus mutatur, et currit, et ad mortis terminum pervenit. Pergamus ergo breviter per praedictos gradus aetatum etymologias earum in homine demonstrantes. 9. Infans dicitur homo primae aetatis; dictus autem infans quia adhuc fari nescit, id est, loqui non potest; nondum enim bene ordinatis dentibus, minor est sermonis expressio. 10. Puer, a puritate vocatus, quia purus est, et necdum lanuginem floremque genarum ha
Abbreviated transcription (Latin):
radus ȩtatis sunt. Infantia. pueri¬
tia. adolescentia. iiuentus. graui¬
tas. atq senectus. Prima ȩtas infantia :
pueri nascentis ad lucem. quȩ porrigitur
in septem annis.D cd̃a etas pueritia. id ÷
pura & necdum ad generandum apta:
tendens usq ad quartũdecimũ annũ. Cer¬
cia adolescentia ad gignendum adulta. qͦ¬

Expanded text:
radus aetatis sex sunt: infantia, pueritia, adolescentia, iuventus, gravitas atque senectus. Prima aetas infantia est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. Secunda aetas pueritia, id est pura et necdum ad generandum apta, tendens usque ad quartumdecimum annum. Tertia adolescentia ad gignendum adulta, q
Abbreviated transcription (Latin):
oldũ igneus sit. p̃nimio motu con¬
u̾sionis suȩ ampliꝰ incalescit: cuiꝰ
ignẽ dicunt phylosophi aqua nutriri.
& excontrario elemento uirtutẽ lumi¬
nis & caloris acciꝑe. Unde uidemꝰ eum
sepiꝰ madidum atq rorantẽ. De ci¬

Expanded text:
ol dum igneus sit, prae nimio motu conversionis suae amplius incalescit. Cujus ignem dicunt philosophi aqua nutriri, et e contrario elemento virtutem luminis et caloris accipere. Unde videmus eum saepius madidum, atque rorantem. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
ro apud latinos innumerabiles
lbros scͥpsit. Apud g̾cos qͦ calcenterꝰ miris
attollit᷑ laudib. qͦd tantos ubros edide
possit. De nr̃is qͦ apud grecos origenes in scͥp¬
turarũ labore tam grecos ꝙͣ latinos oꝑũ
suoꝵ numero suꝑauit. Deniq hieronimꝰ
sex milia libroꝵ eiꝰ legisse fatet᷑. Hoꝵ tam̃
omiũ studia. augustinꝰ ingenio uł scien¬
tia sua uicit. Nam tanta scͥpsit. ut dieb
ac noctib ñ solum scrib̾e libros eiꝰ qͥs quam:
s nec leg̾e qͥdem occurrat.
de generib opus

Expanded text:
ro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Graecos quoque Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderpossit. De nostris quoque apud Graecos Origenes in scripturarum labore tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit ut diebus ac noctibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat. De generibus opus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: in armos tantum clausa: quasi armiclau¬
sa .c. littera ablata. Camisiam uocari. qͦd in
his dormimꝰ incamis id ÷ instratis nr̃is. siue
ta. eo qd̾ femora tegant. Ipse & braccȩ qd̾ sint
breues. & uerecunda corporis his uelentur. Tu

Expanded text:
est, in armos tantum clausa; quasi armiclauest, in armos tantum clausa; quasi armiclausa, C littera ablata. Camisias vocari quod in his dormimus in camis, id est in stratis nostris. Feta, eo quod femora tegant. Ipsa et brachae, quod sint breves, et verecunda corporis iis velentur. 30.
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. Pannitia nuncupata. qͦd sit diuersis
pannis obsita. Colobium dictum. dictum.¬
quia longum ÷ & sine manicis. Antiqui enĩ
magis hoc utebantur. Leuitonarium ⁊ colo¬
brum laneũ sine manicis. qͣli egyptii monachi
utuntur. Lumbare uocatur qd̾ lumbis relige¬
tur. uł qd̾ lumbis hereat. Hoc in egypto & sy¬
ria ñ tantum feminȩ s & uiri utuntur. Un¬
de & hieremias transeufraten tulit lumbare
suũ. ibiq illud inforamine petre abscondit:
& postea scissum repꝑit. Hoc aqͥbdã & renale
dr̃. quia in renibꝰ alligatur. Limus ÷ uestis.
quȩ ab umbilico usq ad pedes ꝓducitur. Hȩc
autẽ uestis habet in extremo sui purpuram
limã id ÷ flexuosam. unde & nom̃ accepit. Nã
limum obliquum dicimꝰ. Lacinum uocatũ
qͦd textura eiꝰ ligata sit in totũ. qͣsi diceret ligi¬
num.c. ꝓ.g. littera cõmutata. Armelausa
uulgo uocata. qͦd ante & retro diuisa atq aꝑta

Expanded text:
ratur. Pannucia nuncupata quod sit diversis ratur. Pannucia nuncupata quod sit diversis pannis obsita. Colobium dictum quia longum est et sine manicis; antiqui enim magis hoc utebantur. Levitonarium est colobium lineum sine manicis, quale Aegyptii monachi utuntur. Lumbare vocatur quod lumbis religetur, vel quod lumbis haereat. Hoc in Aegypto et Syria non tantum feminae sed et viri utuntur. Unde et Ieremias trans Euphraten tulit lumbare suum, ibique illud in foramine petrae abscondit, et postea scissum repperit. Hoc a quibusdam et renale dicitur, quia in renibus alligatur. Limus est vestis quae ab umbilico usque ad pedes producitur. Haec autem vestis habet in extremo sui purpuram limam, id est fluxuosam; unde et nomen accepit, nam limum obliquum dicimus. Licinum vocatum quod textura eius ligata sit in totum; quasi diceret liginum, C pro G littera commutata. Armilausa vulgo vocata quod ante et retro divisa atque aperta
Abbreviated transcription (Latin):
lanam habet. Recta dr̃ uestis. quã sursũ
uersum stantesq texuerunt. Segmentata.
zonis quib dam & qͦsi p̾cisam̃tis ornata.
Nam & particulas cuiꝰcũq materiȩ ab¬
scĩas: p̃segminas uocant. Le uidensis. qͥd
raro filo sit leuitq densata. Pauidensis.
contraria leuidensi: dicta qͦd grauit p̾ssa
atq calcata sit. Citrosa quasi concrispa. ad
similitudinẽ citri. Neuiꝰ. Huiꝰ pulchramq
ex auro uestemq citrosam. Uelenensis cuni¬
ca est : quȩ affertur ex insulis. Exotica uestiꝰ
ꝑ egrina. deforis ueniens: ut inhispania ag̾ci.
Polunta: multi coloris. Polimitꝰ enĩ. textꝰ mul¬
toꝵ coloꝵ est. Acupicta uestis. acu textilis
uł acu ornata: eaclem & frigia. Huiꝰ enĩ artiᷤ
ꝑiti frigii om̃s dict᷑. siue qͦd infrigia inuenta
ẽ. Unde & artisices qui id faciunt frigiones di
quȩ uulgo rasilis dr̃. Int̾pola uestis illa uoca¬
tur. quȩ dũ sit uetꝰ. ad nouam speciem recu¬

Expanded text:
lanam habet. 18. Recta dicitur vestis, quam sursum lanam habet. 18. Recta dicitur vestis, quam sursum versum stantesque texunt. Segmentata zonis quibusdam et quasi praecisamentis ornata. Nam et particulas cuicunque materiae abscissas praesegmina vocant. 19. Levidensis, quod raro filo sit, leviterque densata. Pavitensis contraria levidensi dicta, quod graviter pressa atque calcata sit. 451 20. Citrosa, quasi concrispa ad similitudinem citri. Naevius: . . . Pulchramque ex auro, vestemque citrosam. 21. Velensis tunica est quae affertur ex insulis. Exotica vestis est peregrina de foris veniens, ut in Hispaniam a Graecis. Polymina, multi coloris. Polymitus enim textus multorum colorum est. 22. Acupicta vestis, acu textilis, vel acu ornata. Eadem et Phrygia. Hujus enim artis periti Phrygii omnes dicuntur, sive quia in Phrygia inventa est; unde et artifices, qui id faciunt, Phrygiones dicquae vulgo rasilis dicitur. Interpola vestis illa vocatur quae dum sit vetus ad novam speciem recu
Abbreviated transcription (Latin):
tio & indicium futurȩ pugne. Laculata¬
uestis est: que lacus quadratos qͦsclam cũ
pictura habet intentos aut additos acu.
Iacinctina uestis est: aerio colore resplendenꝰ.
Molicina. quȩ a maluarum stamine confi¬
citur. quã alii melocinam. alii mauellam
uocant. Bombicina ÷ ab ombice uermiculo
qui longissima ex se fila generat. quoꝵ tex¬
tura bombicinum dicitur. conficit᷑q in insu¬
la coo apocalama. Derica aserico dicta. uł
qͦd eã seres pͥmi miserunt. O loserica tota se¬
rica. olo enim totum. Cramoserica. stamine
lineo. trama ex serico. Olophora: tota ex pur¬
pura. olo enim totum. Bissina candida. con¬
fecta ex qͦdam genere lini grossioris. Sunt &¬
qui genus qͦddam lini bissum ẽẽ existimant.
Fibrina uestis. tramam de fibri id ÷ castoris¬
lana habens. Caprina. de caprarum pilis
ma uestis ÷ ex lana linoq contexta. & dicta
linostema: quia instamine linum in trama

Expanded text:
tio et indicium futurae pugnae. Laculatatio et indicium futurae pugnae. Laculata est quae lacus quadratos quosdam cum pictura habet intextos aut additos acu. Iacinthina vestis est aerio colore resplendens. Molochinia, quae malvarum stamine conficitur; quam alii molocinam, alii malvellam vocant. Bombycina e bombyce vermiculo qui longissima ex se fila generat, quorum textura bombycinum dicitur; conficiturque in insula Coo. Apocalama. Serica a serico dicta, vel quod eam Seres primi miserunt. Holoserica tota serica; ὅλον enim totum. Tramoserica stamine lineo, trama ex serico. Holoporphyra tota ex purpura; ὅλον enim totum. Byssina candida confecta ex quodam genere lini grossioris. Sunt qui et genus quoddam lini byssum esse existimant. Fibrina lana habens. Caprina de caprarum pilis ma vestis est ex lana linoque contexta. Et dicta linostema, quia in stamine linum, in trama
Abbreviated transcription (Latin):
eisdẽ iuuenes qͥ nudi exercentur in
campo pridenda oꝑiunt. Tunica uestiꝰ
antiquissima. appellata qͥa in motu in¬
cedentis sonũ facit. Tonus enĩ sonꝰ est.
adam & eua induti sunt. Calaris tunica
dicta. eo qͦd talos usq descendat & ad pe¬
des defluat: sic̃ pectoralis. quia apud
antiquos breuis erat ut tantũ pectus
oꝑiret. licet nunc ꝓfusior sit. Manielea¬
ta tunica id est manicata. eo qͦd habeat
manicas quã cyroditam greci uocant.
Dalmatica uestis pͥmũ indalmatia pro¬
uincia grecie texta est: tumea sac̃ dotalis¬
candida. cum clauis ex purpura. Rosa¬
ta quam greci feniceam uocant nos cocci¬
neam. reꝑta a lacedemoniis ad celandum
coloris similitudine sanguinẽ quotiens
qͥs in acie uulneraretur: ne contemplanti
adu̾sario animꝰ aͣugeiceret. Hac sub consulibꝰ
romanis usisunt milites. unde etiam rosati
uocabant᷑. Solebant etiam pͥdie quã dimi¬
candum eẽt ante pͥncipia ꝓponi qͣsi admoni¬

Expanded text:
eisdem iuvenes, qui nudi exercentur in eisdem iuvenes, qui nudi exercentur in campo, pudenda operiunt. Tonica vestis antiquissima appellata quia in motu incedentis sonum facit; tonus enim sonus est. Adam et Eva induti sunt. Talaris tunica dicta eo quod ad talos usque descendat et ad pedes defluat; sicut pectoralis, quia apud antiquos brevis erat ut tantum pectus operiret, licet nunc profusior est. Manicleata tunica, id est manicata, eo quod habeat manicas: quam χειροδύτην Graeci vocant. Dalmatica vestis primum in Dalmatia, provincia Graeciae, texta est, tunica sacerdotaliscandida cum clavis ex purpura. Russata, quam Graeci phoeniceam vocant, nos coccinam, repertam a Lacedaemoniis ad celandum coloris similitudine sanguinem quotiens quis in acie vulneraretur, ne contemplanti adversario animus augesceret. Hanc sub consulibus Romani usi sunt milites; unde etiam russati vocabantur. Solebat etiam pridie quam dimicandum esset ante principia proponi, quasi admoni
Abbreviated transcription (Latin):
i uersitas uestimentoꝵ: tegnnen. te¬
gumen. indumentũ. uestimentũ.
& reliqua. Teginen dictum. eoqͦd tegat
membra: sic̃ tegumentecta. quȩ tegunt
talaris. Sed & hoc consuetudo sermonis
actoꝵ confundit. Indumentũ qͦd intus
ad corpꝰ induitur: qͥsi intumentũ amictꝰ.
Discernit᷑ autẽ uestitus acultu. qm̃ lautiꝰ
intelligitur cultꝰ. Item cultus ab habitu.
nam habitꝰ ad naturã ꝑtinet. cultꝰ ad ho¬
mines. Plerȩq autẽ uestium aut a tem¬
pore quo maxime inusu sunt appellant᷑.
aut alocis ubi uł pͥmũ confectȩ uł maxi¬
me uenditantur. aut agenere coloꝵ.
aut anomine reꝑtoꝵ. Uestis antiquissi¬
ma hominum fuit ꝑizomatũ. id ẽ suc¬
cinctorium. quo tantũ genitalia conte¬
guntur. Hoc pͥmum pͥmi mortales e fo¬
liis arboꝵ sibi fecerunt. qͥndo pꝰ p̃uarica¬
tionem erubescentes pudenda barbarȩ¬
uelarunt: cuiꝰ usum quȩdam barbarȩ
gentes dum sint nudȩ usq hodie tenent.
Hȩc & campestria nuncupant᷑. ꝓ eo qͦd

Expanded text:
iversitas vestimentorum: tegmen, tegumen, indumentum, vestimentum, et reliqua. Tegmen dictum eo quod tegat membra; sicut tegumen tecta, quae tegunt talaris. Sed et hoc consuetudo sermonis auctorum confundit. Indumentum, quod intus ad corpus induitur, quasi intumentum. Amictus. Discernitur autem vestitus a cultu, quoniam latius intellegitur cultus. Item cultus ab habitu; nam habitus ad naturam pertinet, cultus ad homines. Plerique autem vestium aut a tempore, quo maxime in usu sunt, appellantur, aut a locis, ubi vel primum confectae vel maxime venditantur, aut a genere coloris, aut a nomine repertorum. Vestis antiquissima hominum fuit perizomatum, id est subcinctorium, quo tantum genitalia conteguntur. Hoc primum primi mortales e foliis arborum sibi fecerunt, quoniam post praevaricationem erubescentes pudenda velarunt. Cuius usum quaedam barbarae gentes, dum sint nudae, usque hodie tenent. Haec et campestria nuncupantur, pro eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
ger latine appellari dicitur. eo qͦd in eo
agatur aliquid. Alii agrum ex g̃co¬
nominari manifestius credunt. Unde & uilla
grece coragros dr̃. Uilla a uallo id ÷ aggeret̾rȩ
nuncupata qͦd ꝓlimite constitui solet. Posses¬
siones sunt agri late patentes publici pͥuatiq.
quos initio non mancipatione s qͥsq ut po¬
tuit occupauit atq possedit: unde & nun¬
cupatȩ. Fudus dictus qͦd eo fundatur uł
stabiliatur  patrimonium. Fundꝰ autẽ & ur

Expanded text:
ger Latine appellari dicitur eo quod in eo agatur aliquid. Alii agrum ex Granominari manifestius credunt. Unde et villa Graece †coragros† dicitur. Villa a vallo, id est aggere terrae, nuncupata, quod pro limite constitui solet. Possessiones sunt agri late patentes publici privatique, quos initio non mancipatione, sed quisque ut potuit occupavit atque possedit; unde et nuncupati. Fundus dictus quod eo fundatur vel stabiliatur patrimonium. Fundus autem et ur
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt. Matheus. Marchꝰ. Lucas. Ioħes.
Sed̾s in qͥb tres: matheus. Marcꝰ. Lucas.
Tereiꝰ inquib tres: matheus. lucas. Ioħes.
Quartus in quibꝰ tres: matħs. marcꝰ. Ioħ̃es
Quintꝰ in quibꝰ duo. Matheus. Lucas.
Dextus in quibus duo. Matheus. marcus.
Septimꝰ in quib duo. Matheus. Iohannes.
Octauus in quibus duo. Lucas. Marcus.
Nonus in quibus duo. Lucas. Iohannes.
Decimꝰ in qͥb singłi eoꝵ ꝓpͥa quȩdã dixerunt.
quoꝵ expositio hȩc ẽ. Per singłos enĩ euange
listas numerꝰ qͥdã capitulis affixus adiacet.
ui qͥb numeris subdita est exa quȩdã minio
notata: quȩ indicat in quoto canone positꝰ
sit numerꝰ cui subiecta ẽ exa Uerbigr̃a. Si ÷¬

Expanded text:
Matthaeus, Marcus, Lucas, Iohannes. Secundus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matthaeus, Lucas, Iohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Matthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Iohannes. Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in quibus duo: Lucas, Iohannes. Decimus, in quibus singuli eorum propria quaedam dixerunt. Quorum expositio haec est. Per singulos enim Evanlistas numerus quidam capitulis affixus adjacet, quibus numeris subdita est aera quaedam minio notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus cui subjecta est aera. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
er est manitas plurimũ
habens ad mixtum raritatis quam
cȩcera elementa. De quo uirgiliꝰ. Longum
ab eo quod ferat t̾ram. uł ab eo quod feratur.
Hic autẽ partim ad terrenam. partim ad cȩles¬
tem mat̾iam ꝑtinet. Nam ille subtilis ubi
uentosi ac ꝓcellosi motus ñ possunt existere ad
cȩlestem ꝑtinet partem. iste uͦ tur bulentior
qui exhalatiombus humidis corporescit
t̃rȩ de putatur: quiq ex se multas species
reddit. Nam commnotꝰ uentos facit. uehe¬
mentiꝰ concitatus ignes & tonitrua. contra¬
ctus nubila. conspissatꝰ pluuias. congelatiᷤᷤ
nubib niuem. turbulentius congelantibꝰ.
densioribꝰ nubibus grandinem. distentus
serenum. Nam aerem densum nubem ẽẽ.
nubem. rarefactam & solutã: aerem
ubes dictȩ ab obnubendo. id ÷ oꝑi uiii.¬
endo cęlum. Unde & nuptȩ quod
uultiis suos uelent᷑. Unde & neptunꝰ. qͦd¬

Expanded text:
er est inanitas plurimum habens admixtum raritatis quam cetera elementa. De quo Vergilius Aen. 1ab eo quod ferat terram, vel ab eo quod feratur. Hic autem partim ad terrenam, partim ad caelestem materiam pertinet; nam ille subtilis, ubi ventosi ac procellosi motus non possunt existere, ad caelestem pertinet partem; iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporescit, terrae deputatur; quique ex se multas species reddit. Nam commotus ventos facit; vehementius concitatus ignes et tonitrua; contractus nubila; conspissatus pluviam; congelantibus nubilis nivem; turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem; distentus serenum efficit. Nam aerem densum nubem esse, nubem rarefactam et solutam aerem. Nubes dictae ab obnubendo, id est operiendo, caelum; unde et nuptae, quod vultus suos velent; unde et Neptunus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
& mendacium atq ꝑuirium nunꝗͣ
abest. postremo & odium & dampna rerũ
Unele & aliquando ꝓpt̾ hȩc scelera. int̃cticta
legibus fuit.
De pila .Lx uiiii.

Expanded text:
 mendacium atque periurium numquam abest, postremo et odium et damna rerum; unde et aliquando propter haec scelera interdicta legibus fuit. De pila . Pi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑissologia. pleonasmo. & his similia. At
contͣ orationẽ extollit & exornat ĩ ergia tu
menfasis: qͣ plꝰ qͥdẽ quã dixerit intelligi
facit. ut si dicas. ad głam scipionis ascendet.
eit lapsi: altitudinẽ imaginiᷤᷤ suggerit.
huic contͣria uirtꝰ ẽ: u̾bis minuere: qͣ
natirra sui magna st̃.¬

Expanded text:
Perissologia, Pleonasmos et his similia. At Perissologia, Pleonasmos et his similia. At contra orationem extollit et exornat †energia tum† Emphasis, quae plus quiddam quam dixerit intellegi facit; ut si dicas: 'Ad gloriam Scipionis ascendit',nem. Cum enim dicit lapsi, altitudinis imaginem suggerit. Huic contraria virtus est, verbis minuere quae natura sua magna s
Abbreviated transcription (Latin):
N u̾bis qͦ cauenda st̃ uitia. ut ñ imꝓpͥa
u̾ba ponant᷑: quȩ g̾ci acy rologiã uocant.
Amanda ÷ gͦ ꝓpͥetas. sic tam̃ ut ñ aliqͣndo
ꝓpt̃ humilitatẽ sordidi aut spurci uoca¬
buli trans latiꝰ nominibꝰ sit ittendũ. ñ tñ
longe accitis. s ut ueriꝰ ꝓxima & cognata
uideant᷑. Fugienda etiã hyꝑbata longiora
q̃ fieri sine alioꝵ sensuũ confusione non
posst̃. Ambiguitaᷤ qͦ & uitiũ illud cauen¬
dũ. cũ qͥdã iactatione eloqͤntiȩ ducti. qd̃
imo arit duob u̾bis significare poterant.
int̃positiꝰ inanib uocib longa & cͥcũflexa¬
ambage concludunt: qd̾ uitiũ ꝑissologian
uocant. Cui contͣriũ cͥminis uitiũ :.: ad
breuitatiꝰ studiũ etiã necessaria u̾ba furari.
Fugienda st̃ qͦ sic̃ inlitt̾is & u̾bis ita & in sen¬
tentiis uitia. ꝗͣ int̾ pͥma grãmaticoꝵ stu¬
dia cognoscunt᷑. St̃ aut̃. cacenfaton. tau¬
tologia. eclypsis. acirologia. macrologia.

Expanded text:
n verbis quoque cavenda sunt vitia, ut non impropria verba ponantur, quam Graeci acyrologiam vocant. Amanda est ergo proprietas, sic tamen, ut aliquando propter humilitatem sordidi, aut spurci vocabuli, translatis nominibus sit utendum; non tamen longe accitis, sed ut veris proxima et cognata videantur. 2. Fugienda etiam hyperbata longiora, quae fieri sine aliorum sensuum confusione non possunt. Ambiguitas quoque et vitium illud cavendum, cum quidam, jactatione eloquentiae ducti, quod uno aut duobus verbis significare poterant, interpositis inanibus vocibus, longa et cambage concludunt: quod vitium Perissologian vocatur. Cui contrarium criminis vitium est et brevitatis studio etiam necessaria verba furari. Fugienda sunt quoque, sicut in litteris et verbis, ita et in sententiis vitia, quae inter prima Grammaticorum studia cognoscuntur. Sunt autem Cacemphaton, Tautologia, Ellipsis, Acyrologia, Macrologia,
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicamini. Scd̃a causa adiutorii. de
qua ibi in genesi legitur. N on ÷ bonũ homi
nem eẽ solum. faciamꝰ ei adiutorium simile¬
do marito qͦttuor expectari solent. uirtus.
genus. pulchritudo. sapientia. Ex his: sapi
entia potentior est. Ad amoris affectũ refert
hȩc qͣttuor uirgiliꝰ de enea. qͦd his dido impul¬
sa ẽ in amorẽ eiꝰ. Pulchritadine. qͦd sese eo re
ferens. Uirtute. quam forti pectore & armis.
ex hausta canebat. G enere. credo ȩquidem
dam uxorem qͣttuor res impellunt hominẽ
ad amorẽ. pulchritudo.genꝰ. diuitiȩ. mores.
decipiunt᷑. Unde & equũ erat eas uiri au¬
ctoritate repͥmi. Proinde uet̾es uoluert̃
feminas in nuptas quanuis ꝑfectȩ etatis
eent ꝓpt̾ ipsam animi leuitatẽ intutela con¬
fistere.¬

Expanded text:
multiplicamini': secunda causa adiutorii, de multiplicamini': secunda causa adiutorii, de qua ibi in Genesi dicitur2, 18: 'Non est bonum esse hominem solum; faciamus ei adiutorium similedo marito quattuor spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, saentia potentior est ad amoris affectum. Refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impulsa est in amorem ejus. Pulchritudine: Quem sese ore ferens Virtute: Quam forti pectore, et armis. exhausta canebat! Genere: Credo equidem, da uxore, quatuor res impellunt hominem ad amorem: pulchritudo, genus, divitiae, mores. decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctoritate reprimi. Proinde et veteres voluerunt feminas innuptas, quamvis perfectae aetatis essent, propter ipsam animi levitatem in tutela consistere.
Abbreviated transcription (Latin):
unt. ut puta. ciues romani. pari utiq dig¬
nitate. Conubium autẽ ñ ẽ: cũ ciuis roma¬
nus cũ latina iungitur. Quotiens autẽ
conubium ñ ẽ: filii patrẽ ñ sequuntur.
U meneus dr̃ a quodam ymeneo qui priꝰ
quȩ in m̃brana uirginitatis est claustrum.
Contub̾nium ẽ: ad tempꝰ coeundi conuen-¬
tio. Unde & tab̃naculum qͦd mͦ huc. mͦ illuc
p̃sigitur. Repudiũ dictũ ẽ. qͦd sub testimonio
testium. uł p̾senti uł absenti mittit᷑. Diuor¬
tium ẽ. qͦtienscũq dissoluto matrimonio
alter eoꝵ alt̾as nuiptias sequitur. Diuortiũ
autẽ dictũ aflexu uiarum. hoc ẽ uias indiu̾¬
so tendentes Friuolũ ẽ. cum eo animo sepa
rantur. ut rursũ ad se iuicem reu̾tantur.
Nlam friuolum ẽ: uelut qͦssȩ mentes & affluxȩ.
uasa fictilia inutilia. Cribus autẽ ex causis
ducit᷑ uxor. Prima ÷ͥ causa ꝓlis. dequa legit᷑
ingenesi: & benedixit eos dicens. crescite &

Expanded text:
unt, ut puta cives Romani, pari utique digunt, ut puta cives Romani, pari utique dignitate. Conubium autem non est, cum civis Romanus cum Latina iungitur. Quotiens autem conubium non est, filii patrem non sequuntur. Hymenaeus dicitur a quodam Hymenaeo, qui primus quae membrana virginitatis est claustrum. Contubernium est ad tempus coeundi conventio; unde et tabernaculum, quod modo huc, modo illuc praefigitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Frivolum est cum rantur ut rursus ad se invicem revertantur: nam frivolum est velut sementis effluxe  fictilia vasa inutilia. Tribus autem ob causis ducitur uxor: prima est causa prolis, de qua legitur in Genesi1, 28: 'Et benedixit eos,' dicens: 'Crescite et
Abbreviated transcription (Latin):
namitis quȩ solebat heliseum recipere
& uictũ illi ministrare. Extat & iudithilla
ammirabilis uidua. quȩ de holoferne as
dnm̃ cognouit infantẽ: quȩ meruit gram̃
diuinitatiseiꝰ agnoscere. anteꝗͣ. potuerit
u̾bũ eiꝰ audire. Cuiꝰ quidẽ gradus. gradui¬
uirgiuitatis pene coniunctus est. Unde &
xpm̃ quẽ uirgo peꝑit. uidua pͥma cogno¬
uit. Felix gͦ uirgo quia in tacta. fortior ui
Uidua eligatur. non minꝰ annoꝵ sexaginta. qͣ¬
ianuam terentes: uł ꝑ eandẽ ianuam iter
habentes. Uiri soror galos appellatur. Soro¬
ris uir speciale nom̃ non ht̃. nec uxoris fr̃.
Matrimoniũ ẽ nobilium iusta conuentio
& conditio. Coniugiũ ẽ: legitimarũ ꝑsona¬
rum int̾ se coeundi & copulandi nuptiȩ.
Coniuigium dictum. qͥa conuncti st̃. uł a
iugo quo in nuptiis copulantur. ne resolui
aut separari possint. Conubiũ autẽ. non
anupta s anubendo formatũ. Dicit᷑ autẽ
conubium. cum ȩquales in iruptias coe¬

Expanded text:
namitis, quae solebat Elisaeum recipere, namitis, quae solebat Elisaeum recipere, et victum illi administrare . Exstat et Judith illa admirabilis vidua, quae de Holoferne AssDominum cognovit infantem, quae meruit gratiam divinitatis ejus agnoscere, antequam potuisset verbum ejus audire . 2. Cujus quidem gradus virginitati pene conjunctus est; unde et Christum, quem virgo peperit, vidua prima cognovit. Felix ergo virgo, quia intacta; fortior vidVidua eligatur non minus sexaginta anianuam terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos appellatur. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. Matrimonium est nubilium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: coniugium dictum quia coniuncti sunt, vel a iugo quo in nuptiis copulantur, ne resolvi aut separari possint. Conubium autem non a nupta, sed a nubendo formatum. Dicitur autem conubium, cum aequales in nuptias coe
Abbreviated transcription (Latin):
laneis uittis. & oleo ungerent: & inde uxo¬
res dictȩ quasi unxiores. Quȩ ideo uetaban¬
tur limina calcare: qͦd illic ianuȩ coeant¬
& separentur. Matrona est quȩ iam nubsit.¬
& dicta matrona qͣsi mat̾ nati. uł qͦd iam
mat̃ fieri potest. Unde & matrimoniũ di¬
ctum. Distinguitur autẽ int̾ mattonam
lias que ꝑ quandam iuris sollempuitatẽ
infamiliã mariti transierunt. Monoga¬
mus dictus. quia uni tantũ nupsit. Mo
nos enĩ apud grecos unũ dr̃. gamos nuptiȩ
int̃pretant᷑. Digamꝰ autẽ & trigamꝰ a nume¬
ro uxoꝵ uocatꝰ. qͦsi duab uł trib maritus.
Uidua uocata. qͦd cum uiro duo fuerint.
nec circa consortium alteriꝰ uiri pꝰ mortẽ
pꝰ mortẽ pͥoris uiri nupserint: uiduȩ non¬
dicuntur. Item uidua dicta qͦd sola sit:
nec circa consortium uiri conugalia iu¬
empla st̃: quarum pͥma in scͥpturis le¬
gitur noemi. Legitur & uidua ad quã
heliam missũ eẽ scͥptum est: & uidua su¬

Expanded text:
laneis vittis et oleo unguerent. Et inde uxolaneis vittis et oleo unguerent. Et inde uxores dictae, quasi unxiores: quae ideo vetabantur limina calcare, quod illic ianuae et coeant separentur. Matrona est quae iam nupsit, et dicta matrona, quasi mater nati, vel quia iam mater fieri potest, unde et matrimonium dictum. Distinguitur autem inter matronamlias, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam mariti transierunt. Monogamus dictus, quia uni tantum nos enim apud Graecos unum dicitur: gamos nuptiae interpretantur. Digamus autem et trigamus a numero uxorum vocatus, quasi duarum vel trium maritus. Vidua vocata, quod cum viro duo fuerint, nec circa conpost mortem prioris dicuntur. Item vidua dicta, quod sola sit, nec circa consortium viri conjugalia juempla sunt, quarum prima in Scripturis legitur Noemi , et vidua, ad quam Elias missus esse scribitur , et vidua Su
Abbreviated transcription (Latin):
cubitus. sicut maria ioseph coniunx uoca¬
tur. int̾ quos nec fuerat nec futura erat
carnis ulla commixtio. Nuptȩ dictȩ. quod
uultꝰ suos uelent. translatũ nom̃ anubib.
quibꝰ tegit᷑ cęlũ. Unde & nuptiȩ dicuntur.
qͦd ibi pͥmũ nubentium capita uelantur.
Obnub̃e enĩ. cooꝑire est. Cuiꝰ contraria in¬
nuba. hoc est innupta: quȩ adhuc uultũ
Infide. ut attendatuir ne p̾ter uinculũ
coniugale cũ altera uł alt̾o concũbatur.
Inprole: ut amant᷑ suscipiatur. benigne
nutriat᷑. religiose edoceat᷑. In sacramento:
ut coniugiũ ñ separetur. & elimissus aut
dimissa nec causa ꝓlis alteri conrũgatur.
Hȩc ÷ tanꝗͣ regula nuptiarum. qͣuł natu¬
rȩ decorat᷑ fecunditas: uł in continentiȩ
regitur prauitas.Uxores uocatȩ. quasi¬
unxiores. Moris enĩ erat antiquitꝰ. ut nu¬
bentes puellȩ simul uenirent ad lim̃ mariti.
& postes antequam ingrederent᷑ ornarrent᷑

Expanded text:
cubitus; sicut Maria Ioseph coniux vocacubitus; sicut Maria Ioseph coniux vocatur, inter quos nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. Nuptae dictae, quod vultus suos velent. Translatum nomen a nubibus, quibus tegitur caelum. Unde et nuptiae dicuntur, quod ibi primum nubentium capita velantur. Obnubere enim cooperire est. Cuius contraria innuba, hoc est innupta, quae adhuc vultum in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. unde quunxiores. Moris enim erat antiquitus ut nubentes puellae simul venirent ad limen mariti, et postes, antequam ingrederentur, ornarent
Abbreviated transcription (Latin):
consentire iniura matrimonii: & fide¬
iussores dabant. Unde ad missũ ẽ. ut
sponsũ dicamꝰ uirum ab spondendo.
& sponsã similit̾. Cȩterũ spondere ꝓpͥe
uelle ẽ. Ergo sponsꝰ ñ qͥa ꝓmittit᷑. s qͥa
spondet & sponsores dat. Arrabodicta:
qͣsi arrabona. Qd̃ enĩ dat᷑ ꝓconiuigio bene
iccirco arrabo non est. Dicta alitẽ arra.
are ꝓ qua tradit᷑. Est autem arra non
solum sponsio coniugalis. sed etiam
proqualibet promissa redata:
petitores aprecando & petendo dicti.¬
nubentibꝰ preest. quȩq nubentẽ uiro con¬
iungit. Ipsa ÷ & paranympha. Nã nympha
sponsa innuptiis. & nẏmpha ꝓlauationiꝰ
officio: qͦd ad nomen nubentis alluditur.
Coniuges appellati. ꝓpt̾ iugum qͦd imponi¬
tur matrimonio coniungendis. Iugo enĩ
nubentes subici solent ꝓpt̾ futurã concor¬
diam. ne siparentur. Coniuges autẽ ueriꝰ
appellantur a pͥma desponsationis fide. qͦn¬
uis int̾ eos ad huc ignoretur coniugalis con¬

Expanded text:
consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant. Unde admissum est ut sponsum dicamus virum, ab spondendo, et sponsam similiter. Ceterum proprie spondere velle est. Ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. Arrabo dicta, quasi arra bona. Quod enim datur pro coniugio, beneum est, idcirco arrabo non est. Dicta autem arra a re, pro qua traditur. Est autem arra non solum sponsio coniugalis, sed etiam pro qualibet promissa re, ut apetitores, a procando et petendo dicti.nubentibus praeest, quaeque nubentem viro coniungit. Ipsa est et paranympha. Nam nympha sponsa in nuptiis; et nympha pro lavationis officio, quod et ad nomen nubentis adluditur. Coniuges appellati propter iugum, quod inponitur matrimonio coniungendis. Iugo enim nubentes subici solent, propter futuram concordiam, ne separentur. Coniuges autem verius appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos ignoretur coniugalis con
Abbreviated transcription (Latin):
& nubes pluant iustum. aꝑiatur t̃ra & ger¬
minet saluatorẽ: & iusticia oriatur simul.
ra maria. quȩ fide aꝑta non corruptione ge¬
nuit saluatorem: quia solus dñs ereauit¬
eum. ñ uirilis commixtione seminis: sicut¬

Expanded text:
luant justum; aperiatur terra, et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul; ra Maria, 26 quae, fide aperta, non corruptione, genuit Salvatorem, quia solus Dominus eum creavit, non virilis commistio seminis. 8. U
Abbreviated transcription (Latin):
quo ꝑ ysaiam ds̃ loquitur. Ecce mitto infun¬
damentis syon lapidem p̾ciosum. electum.
angularem. & qui credidit in eum ñ consun¬
detur. Hinc enim uidit danihel abscisum
de monte id ÷ depopło iudeoꝵ. sine manibꝰ
id ÷ sine cõmixtione uirili natũ ex maria
urgine

Expanded text:
 Isaiam Deus loquitur: Ecce mitto in fundamentis Sion lapidem pretiosum, electum, angularem, et qui crediderit in eum non confundetur . Hunc enim vidit Daniel abscissum de monte, id est, de populo Judaeorum, sine manibus, hoc est, sine operatione virili, ex Maria virgine
Abbreviated transcription (Latin):
subiciant. Ecce enĩ quem uirgo genuit. no¬
mentientes udei. qͦd in hoc loco ñ uirginẽ
s iuuenculam ostendat sermo ꝓpheticus
signũ ad rei nouitatem siuirgo pariat qͦd
est integritatis. Dum enĩ dicit dñs dabit
signum. insinuat qͦddam insigne miracu¬
lum: uirginem uidelicet parituram. quod
ꝓculdubio signũ non eẽt. nͥ nouum existeret.
de eo. Butirum & mel comedet. Butirum
fructus ÷ eccłȩ uenientis excircuncisione.
qͣsi boiuis sub iugo id ÷ sub lege positȩ. Mel

Expanded text:
t nomentantur Judaei quod in Hebraeo non virginem, sed juvenculam ostendat sermo propheticus signum ad rei novitatem, si Virgo pariat, quod est integritatis. Dum enim dicit: Dominus dabit vobis signum, insinuat quoddam insigne miraculum, virginem videlicet parituram, quod procul dubio signum non esset, nisi novum existeret. de eo: Butyrum et mel comedet. Butyrum fructus est Ecclesiae venientis ex circumcisione, quasi bovis sub jugo, id est, sub lege positae; mel
Abbreviated transcription (Latin):
a dño dõ tuo in ꝓfundum inferni: siue
in excelsuim supra. Et subiecit. Audite
itaq domꝰ dauid id ÷ genus dauid. Nam
pem regiam: de qua descendit maria.
M adiecit. Propt̃ hoc dabit dñs ipse uobis
signum. Ecce uirgo concipiet inutero &

Expanded text:
a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra . Et subjecit: Audite itaque, domus David, id est, genus David. 2. Nam pem regiam, de qua stirpe descendit Maria, et adjecit: Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum: Ecce virgo in u
Abbreviated transcription (Latin):
uixta illud qͦd ingenesi dr̃. dicente
dño ad abraham. Nunc cognoui qͦd
tumeas dnm. id ÷ nc̃ cognoscere feci.
Ab sit enim apud dm̃ eẽ ignorãtiam. ut tunc
cognosceret qd̾ ante nesciret. Sed iam ad ꝓposi¬

Expanded text:
juxta illud quod in Genesi scribitur, dicente Domino ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum , id est, nunc cognoscere te feci. Absit enim apud Deum esse ignorantiam, ut tunc cognosceret quod ante nesciret. 5. Quantae
Abbreviated transcription (Latin):
onachus greca ethimologia uocatꝰ.
eo qͦd sit singularis. Monas enĩ gre
Cenobitȩ. qͦs nos in cõmune uiuentes
possumꝰ appellare. Cenobiũ enĩ plurimoꝵ
est. Anachoritȩ st̃: qͥ post cenobialem uitã
deserta petunt. & soli habitant ꝑdeserta:
& ab eo qͦd ꝓculab hominib recessert̃ tali
nomine nuncupant᷑. S anachorite heliã
& ioħ̃em. cenobite aplõs imittant᷑. Here¬
mite hi st̃ qͥ & anachorite. ab hominum
conspectu remoti. heremũ & desertas soli¬
tudines appetentes. Nã heremũ dr̃ qͣsi remo¬
tũ. Abba autẽ sẏrum nom̃ significat in
latinũ pat̃. qͦd paulus romanis scri
bens ex posuit dicens. in qͦ clamamꝰ ab¬
ba pat̾. in uno nomine duab usꝰ lingius.
Dicit enĩ abba sẏro nomine patrẽ. & rursꝰ
latine nominat itidẽ patrẽ.
De cȩt̾iᷤ fidelib .ix.

Expanded text:
onachus Graeca etymologia vocatur, eo quod sit singularis. Monas enim GraeCoenobitae, quos nos in communi viventes possumus appellare. Coenobium enim plurimorum est. Anachoritae sunt, qui propter coenobialem vitam deserta petunt, et soli habitant per deserta: et ab eo, quod procul ab hominibus recesserunt, tali nomine nuncupantur. Sed anachoritae Heliam et Joannem, coenobitae apostolos imitantur. Eremitae ii sunt qui et anachoritae, ab hominum conspectu remoti, eremum et desertas solitudines appetentes. Nam eremum dicitur quasi remotum. Abba autem, syrum nomen, significat in latinum pater. Quod Paulus Romanis sbens exposuit, dicens: In quo clamamus: Abba Pater  , in uno nomine duabus usus linguis. Dicit enim abba Syro nomine patrem, et rursus Latine nominat itidem patrem. De ceteris fidelibus .
Abbreviated transcription (Latin):
pars diei. qͣndo sol cursũ suũ inoccasũ uertit:
dicta qd̾ suꝑ ẽ ad partẽ ultimã diei. Serum
uocatũ aclausis seris. qͣndo iam. nox uenit:
ut unꝰqͥsq sonno tutior sit. Hodie qͦsi hocdie.
& cotidie quasi quoto die. ut sit qͦt diebꝰ. Cras
abeo qd̃ iam dies ipse sit a nob̃ extraneus: & p̃te¬
reundo alienꝰ. Pridie autẽ: qͣsi prioridie. Pe¬
rendie id ÷ ꝑ ante diem. uł in antecessũ: id ÷
prius.

Expanded text:
pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Perendie, id est per ante diem, vel in antecessum, id est prius.