comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ad quod respondet᷑ Ad districti iudi¬
cis iusticiam ꝑtinet ut ñꝗͣ careant sup¬
plicio: quoꝵ mens in hac uita ñꝗͣ uo
luit carere peccato. ⁊ nullus det᷑ ini¬
quo t̾minꝰ ultionis: qͥ qmdiu ualuit
hab̾e̾ noluit t̾minũ criminis. Postre¬
mo querit᷑ utr̃ mala uoluntas atq
scientia reꝑboꝵ in gehenna punitoꝵ
utr̃ ꝑ illd̃ mereant᷑ penã. Ad qͦd dm̃s
ptꝰ hanc uitã non esse tempꝰ misendi:
s recipiendi. Nullus enĩ meret᷑ nͥ dũ
in corꝑe est: sicut in ꝯseqñtib epłarũ
locis legit᷑. Ido qͥdã concedt̃ illã malõ¬

Expanded text:
Ad districti judicis justitiam pertinet, ut nunquam careant supplicio, quorum mens in hac vita nunquam voluit carere peccato; et nullus detur iniquo terminus ultionis, qui, quandiu valuit, habere noluit terminum criminis. Postremo quaeritur utrum mala voluntas atque conscientia reproborum in gehenna punitoruutrum per illud mereantur poenam. Ad quod dicimus, post hanc vitam non esse tempus merendi, sed recipiendi. Nullus enim meretur, nisi dum in corpore est, sicut in consequentibus epistolarum locis legitur. Ideo quidam conced
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibił ẽ. mutauer̃t qnͣtũ ad se
prus in similitudinẽ ymaginis
corruptibił hominis .i. in ymaginẽ
ei cuiꝰ erat assimilatã. ⁊ pꝰcea in simi¬
litudinẽ ymaginis uolucrũ. ecce ma¬
ior hebitudo. ⁊ inde: quadrupediũ. ⁊
lum hebitudinis ostñdendũ. Sic enĩ
dei maiestatẽ et głam minuer̃t. ut
hoꝵ que minima ⁊ parua sc̃ simili¬
tudini: dei honorificentiã darent. ħ
gͦ dampnat simulacra ĩpioꝵ: in qͥ¬
b alii solem. alii terrã. alii hoĩes
mortuos. ⁊ huiꝰmodi pła: uen̾ãbant᷑.
Id̾o autẽ dicit. insimilitudiẽm hõis ⁊
uolucrũ ⁊ qͣdrupediũ ⁊ serpentiũ: qr
hoꝵ simulacra diu̾sis tp̃ib a romamᷤ
colebant᷑. Mos enim fuit ab antiquo
romanis adorare simulacra hoĩum:
ut romuli. iouis ⁊ alioꝵ. et maxime
ab aduentu enee in italiam. Uolucrũ
autẽ et qͣdrupediũ ⁊ serpentiũ simu¬
lacra coluer̃t ex quo alexandria ab
augusto uicta est: et rome subiuga¬
contumeliis afficiant corꝑa sua inse¬

Expanded text:
 mutaverunt, quantum ad se, prius, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, id est in imaginem ejus cui erat assimilata. Et, postea, in similitudinem imaginis volucrum. Ecce major hebetudo! et, inde, quadrupedum, et hebetudinis ostendendum. Sic enim Dei majestatem et gloriam minuerunt, ut horum quae minima et parva sunt similitudini, Dei honorificentiam darent. Hic ergo damnat simulacra impiorum in quibus alii solem, alii terram, alii homines mortuos, et hujusmodi plura venerabantur. Ideo autem dicit, in similitudinem hominis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium, quia horum simulacra diversis temporibus a Romanis colebantur. Mos enim fuit ab antiquo Romanis adorare simulacra hominum, ut Romuli, Jovis, et aliorum, et maxime ab adventu Aeneae in Italiam. Volucrum autem et quadrupedum, et serpentium simulacra coluerunt, ex quo Alexandria ab Augusto victa est, et Romae subjugaco
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur. Qͥa enĩ adiniuriã creato¬
ris dei. figmenta et similitudines re¬
rũ deificauert: traditi sc̃ illudendi de¬
sideriis carnis ñ ut illa gererent q̃
ñ incitare aut ĩnuittere. Precedenti¬
b qͥppe culparũ causis iure et me¬
rito deserunt᷑ a deo: bi qͥ ueritatẽ dei
in iniqͥtate detentant. et creatoris glo¬
riam creature attͥbuunt: ⁊ ꝓ hoc de¬
serunt᷑ et tradunt᷑ desiderus. Ista ue¬
ro peccata q de suꝑbia sc̃: non solum
pecẽa sed etiã supplicia sc̃. Om̃e qͥ ppe
peccatũ qd̃ tñ citius penitendo ñ tegi¬
mox ad aliud trahit. Un fit ue non
solum peccatum sit: s et causa pecc̃i.
Ex illo dpe culpa subsequens oritur
Peccatũ uͦ qd̾ ex pecc̃o orit᷑ ñ solũ pecca¬
tũ s pena peci est: qr iusto iuditio deus
cor peccatis obnubilat ut p̾cedentis pec¬
cati merito: etiam in alia cadat. Que
enim libare noluit: deserendo ꝑcussit.

Expanded text:
osius Quia enim ad injuriam Creatoris Dei, figmenta et similitudines rerum deificaverunt, traditi sunt illudendi desideriis carnis, non ut illa gererent quanon incitare aut immittere. Praecedentibus quippe culparum causis, jure et merito deseruntur a Deo hi qui veritatem Dei in iniquitate detinent, et Creatoris gloriam creaturae attribuunt, et per hoc deseruntur, et traduntur desideriis. Ista vero peccata, quia de superbia sunt, non solum peccata, sed etiam supplicia sunt. Omne quippe peccatum quod tamen citius poenitendo non tegimox ad aliud trahit. Unde fit ut non solum peccatum sit, sed et causa peccati. Ex illo quippe culpa subsequens oritur. Peccatum vero quod ex peccato oritur, non solum peccatum, sed et poena peccati est, quia justo judicio Deus cor peccantis obnubilat, ut praecedentis peccati merito, etiam in alia cadat. Quem enim liberare noluit, deserendo percussit,
Abbreviated transcription (Latin):
obscuratio. uindicta ⁊ pena iam fuit.
et gͣuia peccata collapsi st̃. bradidit
dico: priꝰ in desideria cordis. cordis dico
qd̾ erat eoꝵ .i. a d̾o sibi ip̃is relictũ. aqͥb̃
sic ꝑatum erat ñ a dõ. ⁊ pt̾ea tradidit
illos in ĩmundiciam .i. in actũ ĩ mun

Expanded text:
obscuratio uindicta et poena iam fuit; et grauia dico, prius in desideria cordis, cordis dico; quod erat eorum, id est a Deo sibi ipsis relictum, a quibus sic paratum fuit, non a Deo, et post ea tradidit illos i
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ de deo . s. naturalem ratioẽm. Ideo
dicit qd̾ de deo noscibile est: qr multa
st̃ que de cdeo ꝑnataͣm sciri ñ possunt:
ut de myst̃ĩo redẽptionis et incarnati
onis. Notũ dei est hoc qd̾ ⁊ huiꝰ m̃di
dispositione et nataͣli ratione: asseqͥ
lum ratio naturał ad hoc ꝓfuit: s et
deus ill̃ reuelauit. uł manifestauit.
ꝑ opus suũ: ꝑ qd̾ eos adiuuit. Hoc dicit:
ne sola natura suffic̾e̾ uideretur. ut e¬
num deus qui natura inuisibił est. ⁊̃
a uisibilib poss sciri: opus fecit. qd̃ o¬
pificẽ uisibilitate sui manifestauit.
ut ꝑ certũ incertũ posset sciri. et ille
eẽ ds̃ om̃iũ credẽt᷑: qui hoc fecit quod
phi nobiles quesier̃t: qͣiint̾rogantes
creaturas de creatore. et om̃iũ spetie
ac dispositione qͣi uoce respondẽ¬
te: ex arte artificem cognouert̃.¬

Expanded text:
est de Deo, scilicet naturalem rationem. Ideo est de Deo, scilicet naturalem rationem. Ideo dicit quod de Deo cognoscibile est, quia multa sunt quae de Deo per naturam sciri non possunt, ut de mysterio redemptionis et incarnationis. Orig. Notum Dei est, hoc quod ex hujus mundi dispositione, et naturali ratione assequi lum ratio naturalis ad hoc profuit, sed et Deus illis revelavit, vel manifestavit per opus suum, per quod eos adjuvit. Hoc dicit, ne sola natura sufficere videretur. Ut enim Deus, qui natura invisibilis est, etiam a visibilibus posset sciri, opus fecit quod opificem visibilitate sui manifestavit, ut per certum incertum posset sciri, et ille esse Deus omnium crederetur qui hoc fecit quod phi nobiles quaesierunt, quasi interrogantes creaturas de Creatore, et omnium specie ac dispositione quasi voce respondente ex arte artificem cognover
Abbreviated transcription (Latin):
tes in iniusticia .i. in malo oꝑe. Bonũ
est qd̃ tenent s malũ ẽ ubi tenent. Ue¬
ritatem enum tenent:s in iniqui¬
tate. Inuenisti enim dm̃ o gentil
o phylosophe: et colis icolũ. Inue¬
nisti u̾tatem et ipãm detines in ĩ¬
iusticiã. et qd̃ ꝑ dei oꝑa cognonisti:
ꝑ hominis oꝑa ꝑdidisti. botũ consi¬
derasti rerũ ordinem. ⁊ ñ uis atcen¬
dere qd̾ mundꝰ opus dei sit: idolũ opͣ
fabri. Si faber idolo sicut dedit figu¬
ram daret et cor ab ip̃o idolo faber
adoraret᷑. Qmͦ gͦ o homo faber tuuᷤ
deus ñ est. si homo idoli faber est: Qs
ẽ deus tuus: Q fecit te. Qͥs est deus
fabriͦ Q fecit illũ. Ergo si idolũ cor
illũ: Ecce qͦmͦ detinent ueritatẽ dei
in iniusticia. Occurrebat autẽ apło
ut ei diceret᷑. unde illi ueritatẽ detinẽt
ad quos deus locutꝰ non ẽ. nec legem
acceper̃t sicut pp̾łs isrł᷑ Respondet
ill. ductu rationis:q. d. inse habent
unde noscere possunt qd̾ cognoscibile

Expanded text:
alo. Bonum est quod tenent, sed malum est ubi tenent. Veritatem enim tenent, sed in iniquitate. Invenisti enim Deum, o tu gentilis, o philosophe, et colis idolum; invenisti veritatem, et ipsam detines in injustitia; et quod per Dei opera cognovisti, per hominis opera perdidisti. Totum considerasti rerum ordinem, et non vis attendere quod mundus opus Dei sit; idolum opus fabri. Si faber idolo sicut dedit figuram, daret et cor, ab ipso idolo faber adoraretur. Quomodo ergo homo faber tuus Deus non est, si homo idoli faber est? Quis est Deus tuus qui fecit te? Quis est Deus fabri? Qui fecit illum. Ergo si idolum cor illud? Ecce quomodo detinent veritatem Dei in injustitia. Occurrebat autem Apostolo, ut ei diceretur: Unde illi veritatem detinent, ad quos locutus non est Deus? nec legem acceperunt, sicut populus Israel? Respondet, illis, ductu rationis; quasi dicat: In se habent unde noscere possint. Quod cognoscibile
Abbreviated transcription (Latin):
gere potuer̃t. Sicut enĩ ex motib ⁊ãmi¬
nistratiõe corporis. aĩam qmͣ ñ uides in¬
telligis: sic ex ãministratioe tociꝰ mun¬
di et regimine: om̃iũ creatorẽ intelle¬
xerunt. ita ut sinc in excusabiles. Illoᷤ
quippe scͥptura inexcusabiles dicit: qͦs
non latet ueritas. ⁊ in eis ꝑseuerat iniqͥ¬

Expanded text:
uirere. Sicut enim ex motibus et administratione corporis animam, quam non vides, intelligis, sic ex administratione totius mundi, et regimine omnium Creatorem intellexerunt. Ita ut sint inexcusabiles. Illos quippe scriptura inexcusabiles dicit, quos non latet ueritas et in eis perseuerat iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
fca st̃ a creatura mundi. Scd̾m hoc ui¬
det᷑ qd̾̃ ꝑ ea qͤ fc̃a st̃. illiꝰ sũme trmnita¬
tis noticiam habuerint gentiũ philo¬
sophi. Alibi uͦ dicit augͦ. philosophos
exodum. uͥ magi pharaonis defecert
in t̾cio signo: ñ in pͥmo uł in sed̾o. qr

Expanded text:
a sunt a creatura mundi. Secundum hoc videtur quod per ea quae facta sunt illius summae Trinitatis notitiam habuerint gentium philosophi. Alibi vero dicit Augustinus philosophos Exodum, ubi magi Pharaonis defecerunt in tertio signo, non in primo vel secundo,
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendũ autẽ alit̃ eẽ in abacus qm̃ hͥ¬
posuit apłs. In abacuc enĩ ita est. Iust̃
autẽ ex sua fide uiuit. S ⁊ hoc et alia
pła testimoni: a que ponit: ab he¬
braice ueritatiᷤ.  tͣnslatione qua nc̃
utim᷑: uidentur. L discordare. Qd̃ idõ
est: qr aliqnͣdo su  mit a .lxx. inter¬

Expanded text:
in Habacuc quam hposuit Apostolus. In Habacuc enim ita est: Justus meus, ex sua fide vivet. . Sed et hoc, et alia plura testimonia quae ponit ab Hebraicae veritatis translatione, qua nunc utimur, videntur discordare. Quod ideo est, quia aliquando sumit a LXX Inter
Abbreviated transcription (Latin):
maginaria iusione. s tm̃ intellecta ea
st̃. ⁊ si ñ ꝑ legem scͥptã qm nõ habue¬
runt conspiciunt᷑ a creatura mundi .i.
cellit int̾ alias creaturas: uł qr ꝯuemi¬
entiã habet cũ om̃i creatura. Est enim
localit̃ in loco ut qd̾libet corpꝰ. sentit: cũ
aĩalib. intelligit: cũ angłis Un in eimͣ¬
głio dñs ait. Predicate euͣngłiũ orñ cre¬
ras qͣs immensas et ꝑpetuas ẽẽ m¬
tellexert̃: ip̃m oditorem incõ para¬
bilem. ĩ mensũ. et̾num. mente conspe¬
xer̃t. Uider̃t enĩ sũmi philosophi om̃s
quos cetĩs ñ innũto fama atq gła pre

Expanded text:
intellectus. sunt, et si non per legem scriptam quam non habuerunt, conspiciuntur a creatura mundi, id cellit inter alias creaturas, vel quia convenientiam habet cum omni creatura.um animalibus, intelligit cum angelis. Unde in Evangelio Dominus ait: Praedicate evangelium omni creras, quas immensas et perpetuas esse intellexerunt, ipsum Conditorem incomparabilem, immensum, aeternum mente conspexerunt. Viderunt enim summi philosophi, quos caeteris non immerito fa
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ philosophati st̃ S int̾cio signo de¬
fecer̃t magi: qr usq ad terciam ꝑsonã
non ualuert ꝑuenire philosophi. Qͣ¬
mͦ gͦ ħ dicit᷑ qd tres ꝑsonas ꝑfcã intel¬
lexerunt uł cognouert᷑ Ad qd̾ dicimꝰ
eos hanc distinctioẽm sũme trinita¬
tis qmͣ fides catholica ꝓfitet᷑: nullate¬
nus habuisse uł habere potuisse abs¬
q doctrine uł int̾ne inspirationis re¬
uelatione. fit enim reuelatio trib mo

Expanded text:
 philosophati sunt. Sed in tertio signo defecerunt magi, quia usque ad tertiam personam non valuerunt pervenire philosophi. Q hic dicitur, quod tres personas per facta intellexerunt, vel cognoverunt? Ad quod dicimus eos hanc distinctionem summae Trinitatis, quam fides Catholica profitetur nullatenus habuisse, vel habere potuisse absque doctrinae, vel internae inspirationis revelatione. Fit enim revelatio tribus mo
Abbreviated transcription (Latin):
dedeo. et qͦmͦ scire potuert̃ ⁊ qi quis
quereret. qͦmͦ potuit id qd̾ notũ dei
est manifestũ ẽẽ in ilł qui non acce¬
pert̃ legemͤ Subdit. Inuisibłia enim¬
et cet̾a. Et notandũ qr cũ ds una sit
et simplex eẽntia. nͨ ex diu̾sitate ali¬
rũ etiã gub̾natione. uirtꝰ eius cons¬
picit᷑. et ex eo qd̾ om̃ia replet. eius di¬

Expanded text:
otuerunt, et quasi quis quaereret, quomodo potuit id quod notum est Dei, manifestum esse in illis qui non acceperunt legem, subdit: Invisibilia enim, etc. Et notandum quia cum Deus una sit et simplex essentia, nec ex diversitate alirum etiam gubernatione virtus ejus conspicitur; et ex eo quod omnia replet, ejus di
Abbreviated transcription (Latin):
sensum. Ecce item. qr non dũ resipis¬
cunt: in alia cadunt ꝓ eadẽ culpa ꝑ
hoc autẽ qd̃ dicit sicut: penã peccato
assimilat. ut sicut peccauer̃t in sen¬
su dei arbitrantes dm̃ nescire mala
sua: sic puniti st̃ in ꝓpͥo sensu. Et hoc
bat eis. Uł qr ꝓ bauert .i. putauert dm̃¬

Expanded text:
s. Ecce item quia nondum resipiscunt in alia cadunt pro eadem culpa. Per hoc autem quod dicit, sicut, poenam peccato assimilat, ut sicut peccaverunt in sensu Dei, arbitrantes Deum nescire mala sua, sic puniti sunt in proprio sensu. Et hoc bat eis.
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ scd̾i: ut utrũq credat. Ex fide pͥme
resurrectioĩs que est in aĩa infidem
scd̾e que erit iorꝑib Ex fide ꝓmissi¬
onis in fidem rditionis: ut credat
deum ꝓmisissecreddidisse. uł reddi¬
turũ fore. Ex fid̃dicatoꝵ infidẽ pͥpło¬
rũ: ut credat qd̃ edt̃ maiores et mi¬

Expanded text:
credat ex fide primae resurrectionis, quae est in anima, in fidem secundae quae erit in corporibus; ex fide promissionis, in fidem redditionis, ut credat Deum promisisse ac reddidisse, vel redditurum fore; ex fide praedicatorum in fidem populorum, ut credat quod credunt majores et mi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere: aliud beatum esse. s qd̃ ẽ
est illi esse. ꝓpt̃ hãc ĩ omutabilitatẽ ⁊
simplicitatem intellexerunt eũ et oĩa
ista fecisse: et a nullo fieri potuisse Cõ¬
ẽẽ qm corpꝰ. spẽmq corporis eẽ sensi
insenbilem sensibili p̃tulerunt. Sen¬
sibilia dicimꝰ que uisu tactuq corporĩ
sentiri queunt: intelligibilia que cõ¬
spectu mentis intelligi. Cũ gͥ in eoꝵ os¬
pectu et corpꝰ et animꝰ magis minꝰq
spetiosa eent. si autẽ om̃i spetie carere
aliqͥd. nͥ esset pͥma et incõmutabilis
speties. ideoq incõꝑabilis. atq ibi re¬
rũ esse pͥncipium: rectissime credide¬
r̃t. qd̾ fcm ñ esset. et ex quo fc̃a cun¬
cta essent. atq sic: inuisibilia dei in¬
tellecta ꝑ ea que fc̃a sunt conspicuum¬
tͣ. S mirũ est qd̾ dixit ẽẽ inuisibilia
⁊ rursũ dixit conspiciunt᷑ s addendo
intellecta: det̾minauit modũ uisi¬
hic cõmemorat apłs. Hac enim uisi¬

Expanded text:
intelligere, aliud beatum esse, quasi possest illi esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Coneeciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus quae visu tactuque corporis sentiri queunt; intelligibilia, quae conspectu mentis possunt intelligi. Cum ergo in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent; si autem omni specie carere aliquid ubi esset prima et incommutabilis species, ideoque incomparabilis atque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo cuncta facta essent: atque sic invisibilia Dei intellecta per ea quae facta sunt conspiciuntur. Sed mirum est quod dixit esse invisibilia; et rursus dixit, conspiciuntur; sed addendo intellecta, determinatur modus visihic commemorat Apostolus. Hac enim visi
Abbreviated transcription (Latin):
tres ꝑsonas sdeo dicunt᷑ intellexisse. qd̃
eas distincte. ueracit̾ et ꝓpͥe intellexert̃:
ħqr illa eẽ cognouert̃ indeo. que illis tͥb
ꝑsonis insacra scͥptura frequent᷑ solent
a. sapientia. bonitas. Potentia enim pa¬
tri sap̃ia filio. bonitas spũi sco sepe at¬

Expanded text:
tres personas ideo dicuntur intellexisse, quod eas distincte veraciter et proprie intellexerint: sed quia illa esse cognoverunt in Deo, quae illis tribus personis in sacra Scriptura frequenter solent cet potentia, sapientia, bonitas. Potentia enim Patri, sapientia Filio, bonitas Spiritui sancto saepe at
Abbreviated transcription (Latin):
qr de fide mentio fit hic. uidendũ est
qͥd sit fides. & qͦt modis accipiat᷑ fides
et de quib sit fides ẽ uirtꝰ qͣ redunt᷑:
que ñ uident᷑. Apparentia enĩnon ha¬
bent fidem: sed agnitioẽm. fides enĩ ẽ
que non uides credere. Accipit᷑ autẽ fi¬
quod credit᷑. fides enĩ qͣ credit᷑ cũ cari¬
tate uͥtꝰ est. Hec est fundam̃tũ om̃iũ
bonoꝵ in qͣ nemo ꝑit: hec fideles facit
formis qualitas mentis. que dicit᷑ in¬
formis: qr sociam nõ ht̃ caritatẽ. q̃
est forma om̃ium iltutũ. Deo aũ
qd̃ credit᷑ accipit᷑ fi des: sicut ibi. Hec
est fides catholica .q .n .q. f. ẜq cre¬

Expanded text:
quia de fide fit mentio hic, videndum est quid sit fides, et quot modis accipiatur fides, et de quibus sit. Fides est virtus qua creduntur quae non videntur, apparentia enim non habent fidem, sed agnitionem. Fides enim est, quod non vides credere. Accipitur autem fiquod creditur. Fides enim qua creditur, cum charitate virtus est, et hoc est fundamentum omnium bonorum, in qua nemo perit. Haec fideles facit,formis qualitas mentis, quae dicitur informis, quia sociam non habet charitatem, quae est forma omnium virtutum. Pro eo autem quod creditur accipitur fides, sicut ibi: Haec est fides Catholica, q
Abbreviated transcription (Latin):
tate fidei. qͣ iustificati gͣti deo esse de¬
bemꝰ: ot᷑rium detestando .i. ix impi¬
etatem. subinfert qd̾ gen ⁊l tileꝰ
inflati et leues in ydoloꝵ figm̃ en¬
ta tanqm deciderunt: ubi nõ requi¬
escẽnt. s confracti dissilirent in lapi¬
bonam nataͤm. et excusabant turpi¬
tudines ꝑ ignorantiã. Econt᷑ autẽ a¬
płs dicit: eos et priꝰ habuisse noticiã.
⁊ ꝑdidisse ꝑ culpam. et bonã nataͣm
sibi ip̃is a deo relictam: in om̃ia ma¬
la p̾cipitatam. Q.d. Ex fide est iusti¬
git᷑᷑ ñ ꝑturbatio animi eiꝰ est intelli¬
genda. s uiditiũ quo irrogat᷑ pena

Expanded text:
tate fidei, qua justificati grati Deo esse debemus, contrarium detestando, id est impietatem, subinfert, quod gentiles inflati, et leves in idolorum figmenta tanquam deciderunt, ubi non requiescerent, sed confracti desilirent in lapibonam naturam, et excusant turpitudines per ignorantiam. Econtra autem Apostolus dicit eos, et prius habuisse notitiam, et perdidisse per culpam, et bonam naturam sibi ipsis a Deo relictam in omnia mala praecipitatam. Quasi dicat: Ex fide est justigitur, non perturbatio animi ejus est intelligenda, sed judicium quo irrogatur poena
Abbreviated transcription (Latin):
da nob uident᷑. qͥ suscepit ⁊ qd̃ susceꝑit u¬
na est in tͥnitate ꝑsona .i. ita d̾s suscepit
hoĩem: qd̃ ead̃ ꝑsona q̃ pͥꝰ erat. ĩmutata
ꝑmansit. Unio enĩ suscipientis ⁊ suscepti:
est: una ꝑsona fcã ẽ ũbũ ⁊ hõ .i. tc fc̃m÷¬

Expanded text:
cepit, una est in Trinitate persona, id est ita Deus suscepit hominem quod eadem persona quae prius erat, immutata permansit. Unio enim suscipientis et suscepti uest, una persona facta est Verbum et ho
Abbreviated transcription (Latin):
mirabiles. ⁊ boni oꝑis cupidi studiosiq ma¬
gis agendi qmͣ bñ loquendi. In hoc tñ p̃ci¬
tiat᷑ in uniu̾so m̃do. qr roma capd̃ m̃die¬
rat. ⁊ id̾o fidei illoꝵ fama omẽm locũ ꝑagͣ¬
bat: unde ꝓfice̾nt multi. Et nota qd̃ ñ lau¬
dat apss fidẽ illoꝵ tanqm ꝑfcãm: s faci¬
litatẽ fidei qr in auditu auris crediderc̃.¬

Expanded text:
mirabiles, et boni operis cupidi, studiosique magis agendi bene quam loquendi in hoc tamen praecintiatur in universo mundo, quia Roma caput mundi erat, et ideo fidei illorum fama omnem locum peragrabat, unde proficerent multi. Et nota quod non laudat Apostolus fidem illorum, tanquam perfectam, sed facilitatem fidei, quia in auditu auris credider
Abbreviated transcription (Latin):
greco.q. d. in me ꝓmptũ est. et uere
q ñ erubesco euͣngłium sicut illi qui
falsa p̾dicant: uł qͥ crucẽ xp̃i putant
ignominiã. Hoc enĩ dicto: tangit illos
qui ũ recta tradiderant: uł qui de cru¬
ce confundebant᷑. De qua potiꝰ głari de¬

Expanded text:
dicat: In me promptum est, et vere, quia non erubesco Evangelium, sicut illi qui falsa praedicant, et qui crucem Christi putant ignominiam. Haimo Hoc enim dicto tangit eos qui non recte tradiderant; vel qui de cruce confundebantur, de qua potius gloriari de
Abbreviated transcription (Latin):
catũ dimittitur credenti. et cũ res ex¬
igit: fiunt miracula quib ꝯmendat᷑
doctͥna. Qͥa enĩ incredibile uidebat᷑ qd̾
predicabat᷑: ideo signis ac ꝓdigiis ab a¬
płis fcĩs firmabat᷑. ne diffiderent hoĩes
de his que dicebant: qui tanta faciebãt.
ideoq non se dicit apl̃s erubescere de
eungłio dei. Illos autẽ erubesc̾e sigc̃at
qui q̃uod tradidãnt in rep̾hensioẽm
ueniebat. nec quoqmͣ uͥtutis testimo¬
nio firmabat᷑: et discordabat a doct᷑na
denti. dũ peccata remittit et iustificat:
ut a scd̃a morte detineri ñ ualeat. sig¬
natus mist̾io crucis. Unde subdit. E¬
ungłiũ dico ualens in salutẽ om̃i cre¬
denti qd̃ uͦ dixit omni: det̾minat. iu¬
deo pͥmum credenti et greco .i. genti¬
li. qd̃ in greco manifestũ est. In greco
enĩ: gentilem sigc̃at. Qͣmus enim
p̃ponat uideum causa patrũ: tñ ip̃m
simili mͦ indige̾ dicit dono eungłii x¬

Expanded text:
res exigit, fiunt miracula quibus commendatur doctrina. Quia enim incredibile videbatur quod praedicabatur, ideo signis et prodigiis ab apostolis factis firmabatur, ne diffiderent homines de his quae dicebant qui tanta faciebant. Ideoque non se dicit Apostolus erubescere de Evangelio Dei; illos autem erubescere significat, quia quod tradiderant, in reprehensionem veniebat, nec quoquam virtutis testimonio firmabatur, et discordabat, a doctrindenti dum peccata remittit, et justificat, ut a secunda morte detineri non valeat, signatus mysterio crucis. Unde subdit: Evangelium dico, valens in salutem omni credenti. Quod vero dixit omni, determinat: Judaeo primum credenti, et Graeco, id est gentili, quod in Graeco manifestum est. In Graeco enim gentilem significat. Quamvis autem praeponat Judaeum causa patrum, tamen et ipsum simili modo indigere dicit dono Evangelii
Abbreviated transcription (Latin):
crepaturꝰ. Congaudet enĩ hic de bono eoꝵ
fides uloꝵ inoñ loco currebat. Quiiuse
luĩ fidẽ ñ accepissent scd̾m regłam ab auc
dierant int̾posito noĩe xp̃i ceperant uen̾ari:
gratulat᷑ apłs sciens illos posse ꝑficere. ꝑ qõ
etia caritatẽ suã circa illos ostñdit. et hor¬

Expanded text:
crepaturus. Congaudet enim hic de bono incofides illorum in omni loco currebat, quamvis enim fidem non accepissent, secundum regulam ab dierant, interposito nomine Christi coeperant venerari, gratulatur Apostolus, sciens illos posse proficere. Per quod etiam charitatem suam erga illos ostendit, et hor
Abbreviated transcription (Latin):
et confitet᷑: iustũ deum ꝓbat. et testis
misit d̾s. Scd̾m hoc ita lege. Bñdixi ẽẽ
insalutẽ om̃i credenti. qr in eo qui cre¬
dit siue uideus siue grecus reuelat᷑ iu¬
sticia dei .i. iustꝰ apparet deus et uerax
In eo uͦ qui ñ credit: in iustꝰ uidet᷑. Ne¬
gat enim ueracẽ dm̃: qui ñ credit eũ
dedisse qd̃ ꝓmisit. Unde subdit. ex fide
ex fide dei ꝓmittentis in fidem hoĩs
qui credit ei. qr in credente iustus deus¬
apparet. Uel scd̾m altãm p̾missam sen¬
tenciam: sic ꝓcede. Iusticia dei est ex fide.
hec autẽ iusticia fidei: est ei homini qͥ
transit ex fide in fidem. Hoc dicit ꝓpt̾
omnes partes fidei. ut om̃is qui uult ꝑ
fidem iustificari: uniu̾sos articłos sim¬
boli habeat. ut transeat uideus et qui¬
cũq alius ex fide ueti̾s testam̃ti ubi d̾s

Expanded text:
et confitetur, justum Deum probat, et testis romisit Deus. Secundum hoc, ita lege: Bene dixi esse in salutem omni credenti, quia in eo qui credit, sive Judaeus sit, sive Graecus, revelatur justIn eo vero qui non credit, injustus videtur; negat enim veracem esse Deum, qui non credit eum dedisse quod promisit. Unde subdit: Ex fide ex fide Dei promittentis in fidem hominis, qui credit ei, quia in credente justus apparet Deus. Vel secundum alteram praemissam sententiam sic procede: Justitia Dei est ex fide, haec autem justitia fidei, est ei homini qui transit ex fide in fidem. Haimo Hoc dicit, propter omnes partes fidei, ut omnis qui vult per fidem justificari universos articulos Symboli habeat, ut transeat Judaeus et quicunque alius ex fide Veteris Testamenti, ubi unus
Abbreviated transcription (Latin):
excelsa ⁊ sũma subuectio: ut qͦ atcolłet᷑ alti
ñ hrẽt. sicut ꝓ nob̾ ip̃a diuinitas qͦusq se de¬
ponẽt humiliꝰ ñ huit: qmͣ suscepta nataͣ hõiꝰ
cũ infirmitate carnis usq ad mortẽ erucis.
De hoc eod̃ haymo itaait. Nõ de ũbo loqͥt᷑¬

Expanded text:
 ut quo attolleretur altius non haberet, sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. De hoc eodem Haimo ait: Non de Verbo loq
Abbreviated transcription (Latin):
um ualet in salutẽ om̃i credenti. e¬
ungłiũ dico nec̃cium uideo et greco
id ẽ gentili s primũ .i. maxime ui¬
pote. etiã alios seducentes. Iusticia e¬
nim dei in eo reuelat᷑ ex fide in fidem
sicut scͥptum est: iustus autẽ ex fide ui

Expanded text:
omni credenti; Evangelium dico, necessarium Judaeo, et Graeco, id est gentili; sed primum, id est maxime Jupote etiam alios seducentes. VERS. 17.-- « Justitia enim Dei in eo revelatur ex fide in fidem, sicut scriptum est: Justus autem ex fide vi
Abbreviated transcription (Latin):
lo habere fructũ inom̃ib: qr debitor
sum omnib eunͣglitare grecis acbar¬
baris .i. om̃ib gentib. Grecos p̃posu¬
it: qr ab eis om̃is philosophia mun¬
dana exordiũ sumpsit. Barbaros uͦ
dicit qui st̃ qͣi exleges: qr nec hebrei
eruditi erant. insipientes: qui illar̃
rerũ imꝑiti st̃. His autẽ om̃ib se de¬
bitorem testat᷑. qr missus est ad om̃es.
Nulli enim gentiũ ppło spetialiꝰ de¬
bet᷑ hec p̃dicatio. qr ad hoc missus fu¬
it: ut om̃ib p̾dicaret. et ad hoc accepit
doctrinã: ut aliis traderet. De uideiᷤ
autem tacet: qr magr̃ gentiũ erat:
et sicut aliis debeo ita et uob qui ro-¬
me estis debeo eungłitare qr om̃ib de¬
bitor sũ. qd tale .s. uob̾ euñgłitare:
imie ꝓmptũ est. et si ego ad hoc pa¬
ratus sum. gͦ alt̾uis culpa remansit.
quamuis missũ selicat p̃dicare om̃i¬
b gentib: ꝓmptũ tñ rom anis se asse¬
rit eunͣgłitare. apud quos regni roma¬
ni caput est et sedes. ad menbra enim

Expanded text:
 habere in omnibus, quia debitor sum omnibus evangelizare. Graecis ac barbaris, id est omnibus gentibus. Graecos praeposuit, quia ab eis omnis philosophia mundana exordium sumpsit; barbaros vero eos dicit, qui sunt quasi exleges, qui nec Hebraei, ialibus rationibus eruditi erant, insipientes qui illarum rerum imperiti sunt. His autem omnibus se debitorem testatur, quia missus ad omnes; nulli enim gentium populo specialius debetur haec praedicatio, quia ad hoc missus fuit, ut omnibus praedicaret, qui ad hoc accepit doctrinam ut aliis traderet. De Judaeis autem tacet, quia magister gentium erat; et sicut aliis debeo, ita et vobis qui Romae estis debeo evangelizare, quia omnibus debitor sum. Quod tale scilicet evangelizare me promptum est. Et si ego ad hoc paratus sum, ergo alterius culpa remansit. Quamvis missum se dicat praedicare omnibus gentibus promptum tamen Romanis se asserit evangelizare, apud quos regni Romani caput est, et sedes. Ad membra enim
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ dicit se ꝓ eisd̃ orare. in qͦ etiã affc̃m su¬
ũ eca illos ostñdit: ut suadeat eis carita¬
tem. Ad hoc aũ testẽ dm̃ dat. cui seruit.
dicens testis ẽ mͥ ds̃. Ut meliꝰ sͥ credat᷑
qd̾ dicturꝰ est: p̃missa hic est auctoritaᷤᷤ
id uram̃tũ quo fit fides dicendis. nͥ for¬
s dixit testis ds̃ ẽ ridicłm est putare hoc.
Si dicas ꝑ dm̃: iuras. si dicas testis ẽ d̾s ñ

Expanded text:
nunc dicit se pro eisdem orare, in quo etiam affectum suum circa illos ostendit, ut suadeat illis charitatem. Ad hoc autem Deum testem dat cui servit, dicens: Testis est enim Deus ut melius sibi credatur quod dicturus est. Praemissa est igitur auctoritas, id est juramentum quo sit fides dicendis: Nisi forsed dixit testis est Deus: ridiculum est putare hoc; si dicas, per Deum, juras; si dicas, testis est Deus, non
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ: erat pꝰ.⁊ ñ erat. qñ ñ erat. Fc̃s ẽ dũ ut ita
dixerim humanatꝰ d̾s. qͥ ⁊̃ in assũptiõe car¬
nis. d̾s eẽ ñ destitit: mou̾tibił manens. assũ¬
pto dũtibili hõĩe. nata᷑m suã ñ minuens:
hoĩs assũpta nat᷑a. Scd̾m carnẽ gͦ ex semine

Expanded text:
us: et non erat quando non erat. Factus est autem, ut ita dixerim, humanatus Deus, qui etiam in assumptione carnis, Deus esse non destitit, inconvertibilis manens assumpto convertibili homine, naturam suam non minuens hominis assumpta natura. Secundum carnem ergo ex semine
Abbreviated transcription (Latin):
ciatis. Hec añ omĩa se agẽ dicit: qr fides il¬
loꝵ multis ꝓficit. Nã ⁊ illi qͥ credidãnt ro¬
borati st̃. uidentes pͥncipes suos. frẽs sͥ fc̃õs
infide. et qͥ ñ credidãnt: facile poterãt cre¬
dẽ eoꝵ exempło. ꝓmpte enĩ facit inferior:
qd̾ uidĩt fieri a potiore. Uł ita lege. Ago¬

Expanded text:
ciatis. Haec ante omnia se agere dicit, quia fides illorum multis proficit. Nam et illi qui crediderant roborati sunt, videntes principes suos fratres sibi factos in fide, et qui non crediderant, facile poterant credere eorum exemplo, prompte enim facit inferior quod viderit fieri a potiore. Haimo Vel
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis. Om̃is enĩ ambiguitas ⁊ diffidenti¬
a: resurrtiõe calcata ẽ et opressa. Nã inmor¬
te eiꝰ etiã discipłi dubitauert̃. s in resurrecti¬
mb one uͥtꝰ diuinitatis emicuit: sicut ip̃e ait. Cũ
cognoscar om̃iũ eẽ dñs. P̾scitꝰ ẽ itaq manife¬
stari filiꝰ dei inu̾tute. resuriͤtioĩs. ⁊ scd̾m spm¬

Expanded text:
mortuis. Omnis enim ambiguitas et diffidentia, resurrectione ejus calcata est et compressa. Nam in morte ejus etiam discipuli ejus dubitavere, sed in resurrectione virtus divinitatis emicuit, sicut ait: Cum ego ecognoscar omnium esse Dominus. Praescitus est itaque manifestari Filius Dei in virtute resurrectionis secundum Sp
Abbreviated transcription (Latin):
s putetis culpa ur̃a fieri: ut mͦ dignos uos
paretis. No gͦ otiose se ꝓhibitũ dicit s et
causas morar disceruit. et hos ut se p̃p̃a
cent auitiis carnalib abstinentes. ad ex¬
cipiendã eam. ꝓhibit᷑ dico: usq adhue .i.
usq in p̃sens. ꝑ hoc ostñdit᷑ id etiam cure

Expanded text:
 putetis culpa vestra fieri, ut modo dignos vos paretis. Non ergo otiose se prohibitum dicit, sed et causas morarum discernit, qui et hos ut se praeparcerent a vitiis carnalibus abstinentes ad excipiendam eam. Prohibitus sum dico usque adhuc, id est usque in praesens. Per hoc ostenditur, id etiam esse
Abbreviated transcription (Latin):
manitas aũ q̃ ñ erat antea: illa p̃destina¬
ta ẽ. sed̃m hoc sic lege litta̾m. qui xp̃e sed̾m¬
filiꝰ dei in uirtute .i. eẽt assũpta au̾bo exi¬
stenteͥ in ead̾ uͥtute diuinitatis cũ patre
et unita illi in unitate ꝑsone: seqͥt᷑ sed̾m

Expanded text:
manitas enim, quae non erat antea, illa praedestinata est, secundum hoc sic lege litteram: qui ChrisFilius Dei in virtute, id est esset assumpta a Verbo existente in eadem virtute divinitatis cum Patre, et unita illi in unitate personae. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
miũ acqͥram. Puti n litate gͦ omu¬
ni cupidũ se ue niendi adhos
declarat. ut et hii salutem sp̃uał gr̃e
conseqͣnt᷑. rectam habentes fidei ꝓfes¬
sionẽ. et hic fructũ habeat apud deũ:
ministerii sui. Fructũ habeam in uob̃̾
dico: sicut et in ceteris gentib. Exem¬
plo cet̾arũ gentiũ: lacessit illos adfi¬
dem rectam. ꝓmptior enim fit quis ad
rem sibi traditam: si illi multos uide¬

Expanded text:
is acquiram. Pro utilitate ergo communi, cupidum se veniendi ad hos declarat, ut et hi salutem spiritualis gratiae consequantur, rectam habentes fidei professionem: et hic fructum habeat apud Deum, ministerii sui. Fructum habeam in vobis, dico, sicut et in caeteris gentibus. Exemplo caeterarum gentium lacescit illos ad fidem rectam, promptior enim, fit quis ad rem sibi traditam, si illi multos vide
Abbreviated transcription (Latin):
uitũs. Est enĩ duplex resurrectio. una dĩe
altã corꝑis. De resurrꝰtiõe aĩe ait apłs in se¬
quenti. Surge qͥ dormis et exurge amortu¬
is: et illuminabit tͥ xp̃c. ex resuriͤtiõe dico
repotuit. Qlit aliqͥs curand̾ amedico. illꝰ me¬
dici dicit᷑ infirmꝰ E pot̾ etic̃ de humana na¬
ta hoc accipi qd̾ ait apss. qui p̃destinat᷑ꝰ ẽ.
ut et ipa uẽ dicat᷑ p̃destinata. Unde augꝰ.¬

Expanded text:
vitiis. Est enim duplex resurrectio una animae, altera corporis. De resurrectione animae ait Apostolus in sequenti: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit tibi Christus . Resurrectione, dico,re potuit, qualiter aliquis curandus a medico, illius medici dicitur infirmus. Potest etiam de humana natura hoc accipi, quod ait Apostolus, qui praedestinatus est, ut etiam ipsa vere dicatur praedestinata. 4 Unde a
Abbreviated transcription (Latin):
ũbo. cũ ille sit ꝑsona: ⁊ ꝑsona ñ sit assũp¬
ta. Alibi qͦ expresiꝰ id̾ dicit: qͦ magis mo¬
uem. Si quis dixerit atꝙ crediderit hoĩẽ
nathema sit. et ita uidet᷑ qd ꝑsona a ꝑso¬
nasit assũpta. qd̾ qi nefas ẽ dlic̃e aut sen¬
tire: p̾dictarũ auctoritatũ ũba sic intelli¬
dicat᷑ assũptꝰ a ũbo: qi aĩa et caro eꝰ in qͥ¬
b subsistit ho st̃ assũpta a ãbo uͭ ad ip̃i

Expanded text:
cum ille sit persona, et persona non sit assumpta. Alibi quoque expressius idem dicit quo magis movemur: Si quis dixerit atque crediderit hominemnathema sit. Et ita videtur quod persona a persona sit assumpta, quod nefas est dicere aut sentire. Praedictarum auctoritatum verba sic intellidicatur assumptus a Verbo, quia anima ejus et caro, in quibus subsistit homo, sunt assumpta a Verbo, ut ad ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
lem᷑ uob̾cũ alia littã. ꝑ eam que est
inuicẽ fides ur̃a atq mea. qͣi dicat. de¬
sid̾o uob̃ imꝑtiri grãm ad confirmatio¬
Hoc id̾õ dicit qr ⁊ si congaudeat facilita¬
ti fidei illoꝵ: dolet tñ de ñ recta fide. Ali¬
ena enĩ dolebat uitia: qͣ sua. Addit. si
uob̾cũ. qr ⁊ uos consolabimin. mͦ enim
ego sũ desolatꝰ. sic ⁊ uos: et si nõ sentitis.
s sic ꝯsolarem᷑ simł. Uł scd̾m aliã lit¬

Expanded text:
 est fidem vestram atque meam; quasi dicat: Desidero vobis impertiri gratiam ad confirmatioHoc ideo dicit, quia, etsi congaudeat facilitati fidei illorum, dolet tamen de non recta fide. Aliena enim dolebat vitia, quasi sua. Addit simuvobiscum, quia et vos consolabimini. Modo enim ego sum desolatus, sicut et vos, etsi non sentitis, sed sic
Abbreviated transcription (Latin):
sũꝑtione illa meffabisr faciente ꝑsone u¬
niꝰ in dõ ⁊ hoĩe u̾itatẽ. Hoc de ip̃a p̃desti¬
natioẽ sufficiat. deinde uideamꝰ utẽ de
und̾ sane ip̃m qͥ scd̾m carnẽ fẽ est ex se¬
mine dd̾: p̃destinatũ dicit filiũ diiutute.

Expanded text:
tione illa ineffabili faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Hoc de ipsa praedestinatione sufficiat. Deinde videamus, utrum umdem sane ipsum, qui secundum carnem factus est ex semine David, praedestinatum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ caro fc̃m. Unꝰ gͥ atq id̾÷ ds. filiꝰ natꝰ
dũ ꝯciperet᷑ u̾itatẽ carnis accepit ex uirgi¬
ne. et cũ nasc̾e̾t᷑: integͥtatẽ uͥginitatis serꝰ¬
uauit in matre. Istaq causa ẽ qͣ ds̃ fẽs est
filiꝰ uirginis. ⁊ uͥgo fc̃ã ẽ mat̾ unigenitid̾i
ut qu̾e pat̾ genuit ex et̾nitate. ip̃m uͥgo

Expanded text:
Filius, natus dum conciperetur, veritatem carnis accepit ex Virgine; et cum nasceretur, integritatem virginitatis servavit in matre. Istaque causa est qua Deus factus est filius Virginis, et Virgo facta est mater Unigeniti Dei, ut quem Pater genuit e
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnant. ⁊ sacͣm̃tũ uniꝰ dei. ⁊ incarnatiõiᷤ
filii dei: continent script᷑is dico fc̃ĩs ñ de qͥ¬
bꝰcũq s de filio. qr om̃s ad filiũ duct̃. Defi
toris quẽ ꝯm̃dat .iiͦiiͬ. modis. ab origine ibi. ex
semine dd̾. au̾tute ibi. Qui p̃destinatꝰ ẽ frd̾i.

Expanded text:
damnant, et sacramentum unius Dei et incarnationem Filii Dei continent. Scripturis dico sanctis, non de quibuscunque, sed, de Filio, quod omnes ad Filium ducunt. De Filtoris, quem commendat quatuor modis; ab origine, ibi, ex semine David; a virtute, ibi, qui praedestinatus est Filius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m legis dei ꝑ moysem date. destructorẽ fore
calũpniantiũ. eũq in odiũ iudeoꝵ tͣhentiũ qͦs
placatos hr̃e uolens: decẽ ad eccłias scͥpsit. Ut
sicut moyses isrłitico pͦpło. a pharaonis ⁊ egyp¬
ctna informaret. Id̾o etiã decẽ ⁊ qͣtuor scͥpsit.¬

Expanded text:
ipsum legis Dei per Moysen datae destructorem esse calumniantium, eumque in odium Judaeorum trahentium; quos placatos habere volens, X ad Ecclesias scripsit. Ut sicut Moyses Israelitico populo a Pharaonis et Aegypctrina informaret. Ideo et XIV
Abbreviated transcription (Latin):
abstrahebat. id̾o sui p̃sentiã nec̃ciam dic̃:
qr ea que scͥbit etiã ꝑu̾se posst̃ accipi. qr a
lit dicta solent ad aliud referri ab hecieis.
Idõ gͦ desidãt eos uide ut psens doctuã e¬
ungłicam sensu quo scͥbit: eis tradat ne
sub auctoritate litt̾arũ eiꝰ. ñ auferret᷑
s ꝯfirmaret᷑ error. et id̃o etiã ut que

Expanded text:
abstrahebat, ideo sui praesentiam necessariam dicit, quia ea quae scribit etiam perverse possunt accipi, quia aliter dicta solent ad aliud referri ab haereticis. Ideo ergo desiderat eos videre, ut praesens doctrinam evangelicam sensu quo scribit eis tradat, ne sub auctoritate litterarum ejus non auferretur, sed confirmaretur error, et etiam ideo, ut quae
Abbreviated transcription (Latin):
.t. nouũ suꝑ domũ isrł ⁊ suꝑ domũ iuda.
Et itẽ feriam inqͥt uob̾cũ pactũ sẽpiter¬
nũ. Id̃ ⁊ alii. Suos. qͥ ñ ex ses ex deo mag¬
ni st̃. ut ñ ex se m̃datiũ loq̃rent᷑: s ex deo
ũitatẽ. Ecce qͣm uera ⁊ magnifica ꝓmis¬
sio. Nemo enĩ rem uilẽ magnis p̃cursori¬
maiorẽ ꝯfirmatioẽm: addit. in scͥptis. qͣi

Expanded text:
 super domum Juda . Item: Feriam, inquit, vobiscum pactum sempiternum . Idem et alii, qui non ex se, sed ex Deo magni sunt, ut non ex se mendacium loquerentur, sed ex Deo veritatem. Ecce quam vera et magnifica promissio. Nemo enim rem vilem magnis praecursorimajorem confirmationem addi
Abbreviated transcription (Latin):
b excellentia ⁊ pͥulegio noĩs. Sicut excellen¬
t̃ cũ dr urbs intelligit᷑ roma. Seqͥt᷑ seg̃gatꝰ
dico: seg̃gatꝰ .i. a doctna scͥbar̃ ⁊ phariseoꝵ.
⁊ ab ut̾o sẏnagoge. uͥ locũ doctoris habebat.
utpote phariseꝰ: seꝑatꝰ in eingłiũ cli predican¬
dũ. et dr̃ hoc otͣ iudeos aqͦrũ lege dissimit¬
lauit. ut xp̃m p̃dicaret: qd̃ qͥd̾ lex ñ potuit.
credentes uistificaret. Uł seg̃gat᷑ .i. a g̾ge se¬

Expanded text:
ibus excellentia et privilegio nominis, sicut excellenter, cum dicitur Urbs, intelligitur Roma. Segregatus dico, segregatus, id est a doctrina Scribarum et Pharisaeorum et ab utero Synagogae ubi locum doctoris habebat, utpote Pharisaeus separatus in Evangelio Dei, praedicandum. Et dicitur hoc contra Judaeos a quorum lege dissimulavit, ut Christum praedicaret, qui quod lex non potuit credentes justificaret. Vel segregatus, Haim.
Abbreviated transcription (Latin):
Rincipia rerũ requirẽ¬
da st̃ priꝰ ut earũ notici¬
bunc enim demũ faci¬
lius potĩt cause ratiode¬
clarari: si eiꝰ origo dis

Expanded text:
rincipia rerum requirenda sunt prius, ut earum notitiTunc enim demum facilius poterit causae ratio declarari, si ejus origo dis
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ u̾itas lib̾tatis in paulo: qr om̃i lib̾tate nobi¬
lior ẽ seruitꝰ xͥ. Dicendo gͦ seruꝰ: nom̃ hũilita¬
tis ponit. ut ad eã ꝓuocet suꝑbos. qͥbꝰ scͥbebat.
Et ne misera seruitꝰ uideat᷑. nͨ simplicit̾ auit ser¬
uus. s addit iħu .i. saluatoris: cui merito om¬
nes seruire debent. Ei uͦ seruire: regnare est.
salĩ faciat popłm suũ apcc̃is eoꝵ Et addit.

Expanded text:
tur veritas libertatis in Paulo, quia omni libertate nobilior est servitus Christi. Dicendo ergo servus, nomen humilitatis ponit, ut ad eam provocet superbos quibus scribebat. Et ne misera servitus videatur, non simpliciter ait servus, sed addit, Jesu, id est Salvatoris, cui merito omnes servire debent: ei etenim servire regnare est. salvum faciat populum suum a peccatis eorum . Addit,
Abbreviated transcription (Latin):
subm̾siõẽ pharaonis ⁊ egyptioꝵ laudes dõ ꝑ¬
mamua celitꝰ datũ in deserto fastidistis: cu¬
pientes redire in egyptũ ad ollas carnium.
Sepe etiã deũ in iram irritastis. Eo ultimũ
nos ñ ex industria: s ex ignorantia deliqͥsse.
Si enĩ ꝓpħas aut apłes ante habuissemꝰ ydo¬
la ñ coluissemꝰ. Qd autẽ de gn̾̃is nobilitate
uos iactatis si qͣ taliũ gła ẽ: tc̃ ysmael ⁊e
sau posst̃ ꝑit̃ głari. cũ de eisd̾ ꝑentib sint na
qͣi bonꝰ ꝯtionator. uoce sonora illos alloquẽs:
ad unã om̃es ꝯcordiã addixxit. ostendẽs nulloᷤ
eoꝵ suis meritis ẽẽ saluatos. qr om̃s ⁊ iudei ⁊
debitũ iusticie reddita ẽ. s gͣcuito data. Et
reddita ẽ. ñ gr̃a cionata. Merito itaq hec
epła pͥma ponit᷑: qr om̃iũ maloꝵ ut p̃dictũ
ẽ radicẽ ꝑunit. ¶ Assignatis rationib o¬
ꝑis numeri ⁊ ordinis epłat̃. explicato qͦ uñ
tentio: monere ad obediendũ eungłice do

Expanded text:
nis et Aegyptiorum laudem Deo pmanna coelitus datum in deserto fastidistis, cupientes redire in Aegyptum ad ollas carnium. Saepe etiam Dominum in iram irritastis. Ad ultimum nos non ex militia sed ex ignorantia deliquisse. Si enim prophetas aut apostolos ante habuissemus, idola non coluissemus. Quod autem de generis nobilitate vos jactatis, si qua talium gloria est, tunc Ismael et Esau possunt pariter gloriari, cum de eisdem parentibus sint natquasi bonus concionator voce sonora illos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse salvatos quia omnes et Judaei et debitum justitiae reddita est, sed gratuito data. Quid reddita est, non gratia donata. Merito itaque haec Epistola prima ponitur, quia omnium malorum, ut praedictum est, radicem perimit. Assignatis rationibus operis, numeri et ordinis Epistolarum, explicato quoque, tentio, monere ad obediendum evangelicae
Abbreviated transcription (Latin):
roris destruit .s. suꝑbiã. om̃iũ maloꝵ radicẽ:
sicut scͥptũ ẽ. Initiũ om̃is pcc̃i suꝑbia ẽ. que
natione celestis. sullimiũ m̃tes inhabitat.
sub cinere ⁊ cilicio latitans. qͦ romanos adeo
occupau̾at: ut init̾ se alt̾cantes. ⁊ se sͥ inuicẽ
p̃ferentes. dissensioẽs ⁊ scismata face̾nt. Er̃ãt
enĩ romani de iudeiᷤᷤ ⁊ gentib ad xp̃m oũ¬
si. Iudei autẽ ꝓpt̾ scõs patres. a qͥbꝰ originem
ducebant. ⁊ ꝓpt̃ legẽ qmͣ soli int̾ cetãs gen¬
tes acceꝑant: gentiles credentes despiciebãt.
dicentes ꝓpt̾ obseruantiã legis cui serui erãt.

Expanded text:
 radicem, sicut scriptum est: Initium omnis peccati superbia est . Quae natione coelestis sublimium mentes inhabitat, sub cinere et cilicio latitans. Quae Romanos adeo occupaverat, ut inter se altercantes, et se sibi invicem praeferentes dissensiones et schismata facerent. Erant enim Romani de Judaeis et gentibus ad Christusi. Judaei autem proper sanctos Patres, a quibus originem ducebant, et propter legem quam soli inter caeteras gentes acceperant, gentiles credentes despiciebant, dicentes propter observantiam legis cui servierant
Abbreviated transcription (Latin):
pheben sororem nr̃ãm: ministrã eccsiȩ que ẽ
chencris. Chencris eñĩ dicit᷑ locꝰ coriitho uici¬
nꝰ: ĩmo portꝰ ipiꝰ corithi. Ex hoc gͦ apparet:
de coritho scͥpta. ⁊ ex eo qd̃ dicit. salutat uoᷤᷤ
gaius hospes meus: de quo scͥbens corinthiis.
memorat dicens. Grãs ago deo meo qd̾ nemi¬
nem ur̃m baptiraui: nisi crispũ ⁊ gaiũ. Hec
gͦ epła ad intelligendũ cetis difficilior. inqͣ ⁊
nitatis romanoꝵ qͥ tc temporis uniũsis gentibꝰ
imꝑabant. Int̾̃pretant᷑ romani sullimes suie
ta publica ⁊ pͥuata: eoꝵq fama om̃iũ hõiũ re¬
sonabat inore. Haimo autẽ ab athenis a¬
płm scͥpsisse dicit romanis: his u̾bis. Abathe¬
nis ciuitete grecoꝵ scͥpsit apłs romaniꝰ hãc epłã

Expanded text:
quae est Cenchris . Cenchris enim dicitur locus Corintho vicinus, imo portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hospes ; de quo scribens Corinthiis commemorat dicens: Gratias ago Deo meo, quod neminem vestrum baptizavi nisi Crispum et Caium . Haec ergo Epistola ad intelligendum caeteris difficilior, in qua nitatis Romanorum, qui tunc temporis universis gentibus imperabant. Interpretantur autem Romani sublimes sita publica et privata: eorumque fama omnium hominum resonabat in 2 ore. Haimo autem ab Athenis Apostolum scripsisse Romanis dicit his verbis: « Ab Athenis civitate Graecorum scripsit Apostolus Romanis hanc Epistolam,
Abbreviated transcription (Latin):
direxit. Unde qͦr̃dã insania ꝑcutit᷑. dicenti¬
ũ. epłam que ad hebreos scͥbit᷑. ñ fuisse pau¬
li s barnabe uł clem̃tis uł tertulliani uł
luce: quos in h̃c errorẽ occasio deduxit hꝰmo¬
⁊ longe facundiore ac splendidiore stilo qͣm
cetẽ: edita est. Quibꝰ sufficient̃ respondet᷑ hoc
mͦ. qr si id̾o ñ ÷ dicenda pauli qi nom̃ eiꝰ intitu¬
lo ñ ht̃: gͦ nͨ barnabe nec alicuiꝰ p̃dictoꝵ. cũ
nulliꝰ eoꝵ noĩe p̃titulata sit. nͨ ob id qͦ pauli
ñ ẽẽ putanda ẽ. qi diligentiꝰ ẽ scͥpta: cũ nataͣle
sit unicͥq płꝰ ualere in sua lingͣ. ꝗͣ in ꝑegri
erat: eum legis destructorẽ arbit᷑ntib. Quo¬
cͥca de legis atq cerimoniar̃ abolitiõe trac¬
taturꝰ. recte nom̃ suũ subticuit: ne p̾scͥpti no¬
minis inuidia. utilitatẽ seqñtis excludẽt
lectionis. Est itaq ⁊ illa epła pauli: sicut et

Expanded text:
direxerit. Unde quorumdam insania repercutitur, dicentium Epistolam, quae ad Hebraeos scribitur, non fuisse Pauli, sed Barnabae, vel Clementis, vel Tertulliani, vel Lucae. Quos in hunc errorem occasio deduxit hujusmo longe facundiore et splendidiore stylo quam caeterae edita est. Quibus sufficienter respondetur hoc modo: Quia si ideo non est dicenda Pauli, quia nomen ejus in titulo non habet: ergo nec Barnabae, nec alicujus praedictorum, cum nullius eorum nomine scripta sit. Nec ob id quoque Pauli non esse putanda est, quia diligentius est scripta, cum naturale sit unicuique plus valere in sua lingua quam in peregrinaeis odiosus erat, eum legis destructorem arbitrantibus. Quocirca de legis atque caeremoniarum abolitione tractaturus, recte nomen suum tacuit, ne praescripti nominis invidia, utilitatem sequentis excluderet lectionis. Est itaque et illa Epistola Pauli, sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hominũ hõ xp̃e iħe. Ille enĩ hõ ut a u̾bo
pat᷑ edet̾no inunitatẽ ꝑsone assũptꝰ filiꝰ
de unigenitꝰ eẽt uñ hoc meruit. qd̃ eiꝰ bo¬
nũ q̃let̃q pcessit: ut adbãc ineffabisẽ excel¬
lentiã ꝑueniret: tãciente ac suscipiente d̾o¬
ũbo ip̃e hõ ex quo eẽ cepit : fisiꝰ dei unicꝰ eẽ
cepit. filiũ dei unitũ femina ila gr̃a ple
na concepit de sp̃u sco. Ex uirgine maria
deus unic̃ natꝰ ẽ. ñ carnis cupidine: s solo
dei munẽ. lib̃a in illo uoluntas erat. ⁊ tan¬
tomagis: qnͣto magis peccare ñ potãt. Ap¬
paret itaq nob̾ in nr̃o capite ip̃e fons gr̃ẽ.
aqͦ in cuncta m̃b eiꝰ gr̃a diffundit᷑ ¶ ta enĩ
ab initio fidei sue hõ qc̃q gr̃a fit x̾anꝰ. si

Expanded text:
esus. Ille enim homo, ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus Filius Dei unigenitus esset; unde hoc meruit? quod ejus bonum qualecunque praecessit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit. Filium Dei unicum femina na concepit de Spiritu sancto. Ex Virgine Maria Deus unicus natus est, non carnis cupiditate, sed solo Dei munere. Libera in illo voluntas erat, et tanto magis, quanto magis peccare non poterat. Apparet itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, a quo in cuncta membra ejus gratia diffunditur. Ita enim ab initio fidei suae homo quicunque gratia fi
Abbreviated transcription (Latin):
dis. A tp̃is antiqͥtate. ab auctore. ci testib
amat̾ia. Atp̃is uͦ antiqͥtate. ⁊ ab auctore
simul om̃dat: sic dicens. qd̃ eun głiũ an¬
te ꝯpletioe̾m ꝓmiserat gͣtis d̾s pat̃. Nõ
uenit ut subitũ: s longe ante ꝓmissũ et
p̃nuntiatũ. Uñ in eungłio ioħis. in hoc ũ¬
bũ uerũ ẽ qr aliꝰ est qͥ seminat: ⁊ aliꝰ ẽ qui

Expanded text:
dis: A temporis antiquitate, ab auctore, a testibus, a materia. A temporis vero antiquitate et ab auctore simul commendat, sic dicens quod Evangelium ante completionem promiserat gratis Deus Pater. Non venit ut subitum, sed longe ante promissum et pronuntiatum. Unde in Evangelio Joannis: In hoc verbum verum est, quia alius est