comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possinnus cñcere Scd italie regione et ĩ plurimis gre¬
coꝵ cruitatib. Etramque auctorẽ hemꝰ Luciũ nũ miũ
qui diruto theatro corinthioꝵ ea ȩnea romã lepor¬
tauit et demanubiis ad adem lime dedicauit. Multi
ẽt solertos architecti qui ĩ opidis nd magnis theatra cõ¬
tituerunt ꝑꝑ inopiam fictilib doleis ita sonãtibus
electis: ac rõcitiatione cõpositis ꝓ fecerunt utilissios effect.
Ipsius aũt theatr edformatio sie est faciẽda/ uti q̃ magna
futura est ꝓhimetros ⁊mi centro medio collocato itũ¬
agatur linea rotundationis in eaq quattuor scribant
ex nis trigonis cuius latus fuerit ꝓximũ scaene : ea re¬
gione que precidit curuaturã arcinatiõis: ibiq fimãt
scene frons et ab eo loco ꝓ centrum ꝓalellos linea ducat
que disuingat ꝓsceni pulpitũ et ortheste regionem
Ita latius factum fuit pulpitũ qͣ grecoꝵ q̃d omnesan¬
tifices ĩ scaena dant o teram. in orthestra aũt senator

Expanded text:
ndere, sed in Italiae regionibus et in pluribus Graecorum civitatibus. etiamque auctorem habemus Lucium Mummium, qui diruto theatro Corinthiorum ea aenea Romam deportavit et de manubiis ad aedem Lunae dedicavit. multi etiam sollertes architecti, qui in oppidis non magnis theatra constituerunt, propter inopiam fictilibus doliis ita sonantibus electis hac ratiocinatione compositis perfecerunt utilissimos effectus. Ipsius autem theatri conformatio sic est facienda, uti, quam magna futura est perimetros imi, centro medio conlocato circumagatur linea rotundationis, in eaque quattuor scribantuex his trigonis cuius latus fuerit proximum scaenae, ea regione, qua praecidit curvaturam circinationis, ibi finiatur scaenae frons, et ab eo loco per centrum parallelos linea ducatur, quae disiungat proscaenii pulpitum et orchestrae regionem. Ita latius factum fuerit pulpitum quam Graecorum, quod omnes artifices in scaena dant operam, in orchestra autem senatorum
Abbreviated transcription (Latin):
ones. Item a medio ĩ ordie crescendo ad extre¬
mos septentriones sub altitudine caeli nationũ
sõs sonitu grauiori a nã reꝵ ex primit. Ita uidt
solis temꝑaturam ad armonia esse composita: lg̃r
qut nãtiones sunt ĩ ter assis meridia cardinem
ad septentrionalis medio posite uti ĩ miagmãte mu¬
sico mediane uocis hñt sonitũ ĩ sermone. Que
progredientib ad septetrionem sunt nationes que
altiores hñt distantias ad mũdi soẽ uocis hñtes
humore repulsos adhypatos et yslamba nomenoᷤᷤ

Expanded text:
us sonorum scansione. item a medio in ordinem crescendo ad extreus sonorum scansione. item a medio in ordinem crescendo ad extremos septentriones sub altitudines caeli nationum spiritus sonitibus gravioribus a natura rerum exprimuntur. ita videtur eraturam ad harmoniam esse composita. Igitur quae nationes sunt inter axis meridiani cardinem ac septentrionalis medio positae, uti in diagrammate musico medianae vocis habent sonitum in sermone; quaeque progredientibus ad septentrionem sunt nationes, quod altiores habent distantias mundi, spiritus vocis habentes umore repulsos ad hypatas et proslamban
Abbreviated transcription (Latin):
sint coꝵ membra cũ feruore ltaq corpora que
nascunt᷑ sub seprt̃rione. abfebrib sunt timndiora
t mibetilla sanguinis aũt habundantia firo resistut
sine timore. ⁊ Rõminus sonus nocis: generib getiũ
dispares et uarias hẽt qualitates laco qđ termina¬
tio orentis t occidentis cuta terre librationem
qr uicde diudt pars suꝑior et ĩferior mũdi here
mathematia ori Zenta dñt. lg̃r cũ idhem̃us cẽta
animo substinẽtes a labro q̃d est ĩ regione septetrio¬
nali linea traiecte ad id q̃d est supra menoianũ
axem ab eoq alterã obliquã ĩ altitudmẽ ad sũ¬
mũ cardmem qui est posts tellas septentrionũ
sme dubitatione animadutanꝰ ex eo esse stemͣtgom
mundo uti organi quã sambua graea đñt. ldeoq
qͥd est spatiũ ꝓxiũ mmo caromi abaxi linea ĩ
meridianis sinib sub eoloco que sunt natiões ꝓꝑ
brenitatem altitudmis ad mũdũ sonitũ uocis fa¬¬

Expanded text:
sunt eorum membra cum fervore; itemque corpora, quae sunt eorum membra cum fervore; itemque corpora, quae nascuntur sub septentrione, a febri silla, sanguinis autem abundantia ferro resistunt sine timore. Non minus sonus vocis in generibus gentium dispares et varias habet qualitates, ideo quod terminatio orientis et occidentis circa terrae librationem, qua dividitur pars superior et inferior mundi, habere i ori/zonta dicunt. igitur cum id habemus certum ab imo sustinens, ab labro, quod est in regione septentrionali, linea traiecta ad id, quod est supra meridianum axem, ab eoque altera obliqua in altitudinem ad summum cardinem, qui est post stellas septentrionum, sine dubitatione animadvertemus ex eo esse schema trigonii mundo, uti organi, quam sambu/kh Graeci dicunt. Itaque quod est spatium proximum imo cardini ab axis linea in meridianis finibus, sub eo loco quae sunt nationes, propter brevitatem altitudinis ad mundum sonitum vocis fa
Abbreviated transcription (Latin):
cdsideranda atq ẽt ex membris corporibq g̃ẽ tiu
obseruanda ttamq solquib locis mediccrite ꝓfudit
uapores Chis coseruat corꝑa tempata/ queq peie
currendo deflagrat eripit exurendo t praturã humo¬
ris. Contra uõ refirgtratis regionib ꝙ ab sunt a me¬
ridie longe/ nõ exaurit a calorib humor sedexalo
roscidus aer ĩ corpora fundãs humorẽ efficit ampl¬
ores corporaturas nocisq somtꝰ grauuores. Exeo qͥq¬
sub septentoib nutriũt getrsi manib corporib cd̃¬
didis colorib directo capillo et ruffo. oculis cesi
sanguine multo cb humoris plenitate creliq resti¬
geratioib̃ sunt ed formati. Qui aũt sunt proxim
ad axem meridianũ subiectiq solis cursui bre¬
morib corporib colore fusto crispo ca pillo ocłis
nigris cruribi ualidis sanguine exiguo solis
dorem ac febres subferunt sine timore q̃d mutta

Expanded text:
consideranda atque etiam ex membris corporibusque gentium consideranda atque etiam ex membris corporibusque gentium observanda. namque sol quibus locis mediocriter profundit vapores, in his conservat corpora temperata; quaeque proxime currendo deflagrat, eripit exurendo temperaturam umoris; contra vero refrigeratis regionibus, quod absunt a meridie longe, non exhauritur a caloribus umor, sed ex caelo roscidus aer in corpora fundens umorem efficit ampliores corporaturas vocisque sonitus graviores. ex eo qsub septentrionibus nutriuntur gentes, inmanibus corporibus, candidis coloribus, directo capillo et rufo, oculis caesis, sanguine multo ab umoris plenitate caelique refrigerationibus sunt conformati; Qui autem sunt proximi ad axem meridianum subiectique solis cursui, brevioribus corporibus, colore fusco, crispo capillo, oculis nigris, cruribus validis, sanguine exiguo solis dores ac febres sufferunt sine timore, quod nutrita
Abbreviated transcription (Latin):
romae. ltem caeleris terraꝵ et regͥiontb proprietatib
oportere iuident costitui gna edificioꝵ qđ alia parte
solis cursu premit tellus. a lia longe ab eo distat alia
ꝓ medium temperat᷑. Igit̾ uti costitatio mũdi ad łro
spatiũ incinatione signiferi arculi et solis cursu dispa¬
ribus qualitatib nãle est collocata ad ennde modũ
et ad regionũ rõnes caeliq uarietats uident edifi¬
ioꝵ rudetẽ dirigi collocationes. Sub septentrione ȩdi¬
ficia testidunata et maxĩe cõclusa et nõ patẽtia. S
cduersa ad calidas partes o portẽ fieri uident. edtra
aũt sub impeta solis mendianis regionib q̃d premũt
a calore patentiora cdũ aq aa septemtonez et aguilo¬
nẽ sunt facienda ita qͥd ultra nãm ledit arte erit
emẽdandũ. Item reliquis regionib ad eũdẽ modu
tẽ pari quecidmo ctelum est ad inclinatione mũdi
collocatu hac aũt ex na reꝵ sunt aĩadutenda et

Expanded text:
Romae, item ceteris terrarum et regionum proprietatibus oportere videntur constitui genera aedificiorum, quod alia parte solis cursu premitur tellus, alia longe ab eo distat, alia per medium temperatur. igitur, uti constitutio mundi ad terrae spatium inclinatione signiferi circuli et solis cursu disparibus qualitatibus naturaliter est conlocata, ad eundem modum etiam ad regionum rationes caelique varietates videntur aedificiorum debere dirigi conlocationes. Sub septentrione aedificia testudinata et maxime conclusa et non patentia, sed conversa ad calidas partes oportere fieri videntur. contra autem sub impetu solis meridianis regionibus, quod premuntur a calore, patentiora conversaque ad septentrionem et aquilonem sunt faciunda. ita, quod ultra natura laedit, arte erit emendandum. item reliquis regionibus ad eundem modum debet temperari, quemadmodum caelum est ad inclinationem mundi conlocatum. Haec autem ex natura rerum sunt animadvertenda et
Abbreviated transcription (Latin):
neq tabli nõ neq ale utlitatem poterũt here. Sin
aũt minor ĩ maiorib utem᷑ uasta et ĩmania
hiis ea erunt membra. Itaq gnãti magtudin
rõnes ex quisitas et utilitati et as cedtui cõ scribẽdas
putaui. Altitudo tablim ad trabem abiecta latitu¬
dmis ocfaua cdstituat lacimaria eius tertia lati¬
tudums os faua ad altitudmne adiecta ex tollantur
fauces minorib atriis e tablim latitudmne demptater¬
tia maiorib dmidia cõstituat᷑ i magniesita als

Expanded text:
neque tablina neque alae utilitatem poterunt habere, sin autem minorum in maioribus utemur, vasta et inmania in his ea erunt membra. itaque generatim magnitudinum rationes exquisitas et utilitati et aspectui conscribendas putavi. Altitudo tablini ad trabem adiecta latitudinis octava constituatur. lacunaria eius tertia latitudinis ad altitudinem adiecta extollantur. Fauces minoribus atriis e tablini latitudine dempta tertia, maioribus dimidia constituantur. Latitudines
Abbreviated transcription (Latin):
repentim ludos interpellauerint hr̃at popuilus quo
se recipiat ex theatro coragiaq laxamĩetm he mit
ad dparadũ uti sunt portieus pompeiame. Itemq
alenis porticus euͣmenici patrisq liberi famũ et
ne sirationiceũ trabibus. porticus ge utraq ꝓte
ut scene supra stadiũ ceterisq cuuitiatid que dilige¬
hores qũerunt architedtos encha theatra sunt porti
et ambulationes que uident᷑ ita oporteꝰ collocari un
aupacessint. hentq exteriores colũpnas dorita cã

Expanded text:
repentini ludos interpellaverint, habeat populus, quo repentini ludos interpellaverint, habeat populus, quo se recipiat ex theatro, choragiaque laxamentum habeant ad comparandum. uti sunt porticus Pompeianae, itemque Athenis porticus Eumenicae Patrisque Liberi fanum et nae Stratoniceum; Trallibus porticus ex utraque parte est scaenae supra stadium; ceterisque civitatibus, quae diligentiores habuerunt architectos, circa theatra sunt porticus et ambulationes. Quae videntur ita oportere conlocari, uti duplices sint habeantque exteriores columnas dori
Abbreviated transcription (Latin):
dñr ante cõtesi cõsonantesq quos appellant sỹnetotes
Dissonantes sunt ĩqnib uoꝵ prima cũ est elata ĩ
altitudmem offensa supiorib solidis corporib repul¬
saq residens ĩ nno opprimit ĩ sequẽtis uocis elatiõe
Circũ sonantes aũt ĩ guib circũuagando coacta ex¬
soluens ĩ medio sine extremuis ccũbus sonans ibi extĩ¬
guatur ĩ certa uboꝵ significatione. Resonantes uõ
ĩquib. cũ ĩ solicio tadtu pcussa resiliant / nnagmes
ex primedo. nouissimos casus duplices faciũnt
auitu. Ite cõsonantes sunt ĩ quib ab niis auxiliata
cum ĩcremẽto scandens ĩ gredrat ad aures diserta
uerboꝵ claritate. lta si i locoꝵ elechone fuerit dili¬
gens aĩaduersio emendatꝰ ent prucentia aduut¬
litatem. thecuiris loas efsectus. Formaꝵ nut desero¬
nuis laterib trigonoꝵ. Ita his pserptiomib qui uo¬
Luert uti emenlatas efficiet theatroꝵ ꝓfectiones
Post scenã portus sunt edstituẽde uti cum ibres

Expanded text:
consonantesque, quos appellant sunhxou=ntas. desonantes sunt, in quibus vox prima, cum est elata in altitudinem, offensa superioribus solidis corporibus repulsaque residens in imo opprimit insequentis vocis elationem; circumsonantes autem, in quibus circumvagando coacta exsolvens in medio sine extremis casibus sonans ibi extinguatur incerta verborum significatione; resonantes vero, in quibus, cum in solido tactu percussa resiliat, imagines exprimendo novissimos casus duplices faciat auditu; item consonantes sunt, in quibus ab imis auxiliata cum incremento scandens egrediatur ad aures diserta verborum claritate. ita si in locorum electione fuerit diligens animadversio, emendatus erit prudentia ad utilitatem in theatris vocis effectus. formarum autem describus lateribus trigonorum. ita his praescriptionibus qui voluerit uti, emendatas efficiet theatrorum perfectiones. Post scaenam porticus sunt constituendae, uti, cum imbres
Abbreviated transcription (Latin):
Ceteris ed clauib ÷ necus autupnalib estiuis
et atriis et ꝓistiliis costitute sunt ab ãtiquis. et cer¬
tis reb cer certe rones picturaꝵ. ⁊lamq pictura
nago fit euis qd ost seu põt esse/ uti hoĩes cedificia
naues reliquar q rerp e quib simib ceterisq cor¬
porie figurata similitudĩe sũmũt᷑ exẽpla ex eo
antigui qui intia expoliationib istituerunt
emitati sũt. Irmiu crustar marmoreareuarie¬
tates et collo cationes. demde cotonar si litalor
cuneoꝵ inter se uarias distributiones. Postea ĩgressi
sunt ut et cedificiaꝵ figuras colupnaꝵ et fasti¬
frontes tragico more aut cymico feu satirico desi
tatib imagines ex primẽtes pingunt᷑ .n. portus pro¬
montoria littora Numia. fonte seuripi fana luci
mõtes petora pastores nõ nullis locis. Item signoe
melagogra thiam hũtos deor simulacra seu fabu¬
laꝵ dispositas ex plicatiões. nd̃ mi nus troyanas pu¬
gnas seu ulixis errationes ꝑtopia ceteraq que

Expanded text:
 autumnalibus, aestivis, etiam atriis et peristylis, constitutae sunt ab antiquis ex certis rebus certae rationes picturarum. namque pictura imago fit eius, quod est seu potest esse, uti homines, aedificia, naves, reliquarumque rerum, e quibus finitis certisque corporibus figurata similitudine sumuntur exempla. ex eo antiqui, qui initia expolitionibus instituerunt, imitati sunt primum crustarum marmorearum varietates et conlocationes, deinde coronarum, †siliculorum, cuneorum inter sese varias distributiones. Postea ingressi sunt, ut etiam aedificiorum figuras, columnarum et fasti parietum scaenarum frontes tragico more aut comico seu satyrico desigtatibus imagines exprimentes; pinguntur enim portus, promunturia, litora, flumina, fontes, euripi, fana, luci, montes, pecora, pastores. nonnulli loci item signorum megalographiam habent et deorum simulacra seu fabularum dispositas explicationes, non minus troianas pugnas seu Ulixis errationes per topia, ceteraque, quae
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est ita ꝑ ficiant. Siy aũt ionice colupne
fient scagus praeter. spirã et capłm ĩ octo et dimidia
partem diuidat᷑ et ex hiis crassitudini colupne det
ita fiat uti ĩlͦ .3ͦ. est de mõ stratũ si corinthio erit
scapus et spira uti ĩ ionica. Capłm aũt quẽ almo¬

Expanded text:
scriptum est, ita perficiantur. Sin autem ionicae columnae scriptum est, ita perficiantur. Sin autem ionicae columnae fient, scapus praeter spiram et capitulum in octo et dimidiam partem dividatur, et ex his una crassitudini columnae detita fiat, uti in libro tertio est demonstratum. si corinthia erit, scapus et spira uti in ionica; capitulûm autem, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
alsitudme cdupne fuermt exteriores itantã lati¬
tuame heamt. ab ĩferiore ꝑte colupnaꝵ ex tremarũ
ad mecras ⁊ a mediais ad pietes qui circucludunt por¬
licus ambulatioes mediane aũt colupne quĩta ꝑ te
altiores sunt q̃ exteriore. Sed aut ionico/ aut co¬
rintno genere deformẽt. Colupnaꝵ aũt proportioẽs
et simetriȩ nõ erunt iisde rõib quib ĩ aedib sacris
scripsi. Aliam .i. i deoꝵ templis debent hẽre grauita¬
tem aliam ĩ porticib et caeteris operib subtilitab.
ltaq sidoricis genens etunt colupne. de metiantur
eaꝵ altitudies cũ capłis ĩ partes xu. ex eis pactib una
cõstituat᷑ et fiat modulus. ad cuius moduli rõnem
tudo fiat duoꝵ moduloꝵ intercolupniu.U. et
moduli dimidia parte altitudo colupne praeter
capłm .Xii. moduloꝵ. capłi altitudo moduli uni¬
us latitudo modulor. duoꝵ et mociuli sexte ꝓtis
Ceteri operis modulationes uti ĩ edib sacris . I ꝙ.

Expanded text:
ioris, tantam latiinem habeant ab inferiore parte columnarum extremarum ad medias et a medianis ad parietes, qui circumcludunt porticus ambulationes. medianae autem columnae quinta parte altiores sint quam exteriores, sed Aut ionico aut corinthio genere deformentur. columnarum autem proportiones et symmetriae non erunt isdem rationibus, quibus in aedibus sacris scripsi; aliam enim in deorum templis debent habere gravitatem, aliam in porticibus et ceteris operibus subtilitatem. itaque si dorici generis erunt columnae, dimetiantur earum altitudines cum capitulis in partes XV. ex eis partibus una constituatur et fiat modulus, ad cuius moduli rationetudo fiat duorum modulorum; intercolumnium quinque et moduli dimidia parte; altitudo columnae praeter capitulum XIIII modulorum; capituli altitudo moduli unius, latitudo modulorum duorum et moduli sextae partis. ceteri operis modulationes, uti in aedibus sacris in libro IIII
Abbreviated transcription (Latin):
aut eius erit qñta altitudo supcili q̃d sup ante pagrãto
q̃ ponit cextra atqr sunstro proiedtoure sic sumnt faciẽde
un cepidines ex currant et ĩ ungne ip̃o cimatio ediũ¬
ga̾tur. Sin aũt ionico gene fututa erunt / lumen
altam ad ennem modũ quẽ ad modũ ĩ doricis fieri nat
Latitudo cõstituat / ut altitudo diuidat in partes ouas
et dimidiã. eiusq partis unuis luinis fiat latitudo
qͣcture ita ut ĩ doricis crassitudo ante pagmẽtorum
altitudĩe liuĩs ĩ fronte xiuii ꝑte cimatiũ huius crasta¬
sitndinis .uiͣ. teligua pars praete cnmatiũ dimieõ

Expanded text:
itudo. supercilii, quod supra antepagmenta inponitur, dextra atque sinistra proiecturae sic sunt faciundae, uti crepidines excurrant et in unguem ipso cymatio coniungantur. Sin autem ionico genere futura erunt, lumen altum ad eundem modum quemadmodum in doricis fieri videtur. latitudo constituatur, ut altitudo dividatur in partes duas et dimidiam, eiusque partis unius ima luminis fiat latitudo. contracturae ita uti in doricis. crassitudo antepagmentorum ex altitudine luminis in fronte XIIII parte, cymatium huius crassitudinis sexta. reliqua pars pr
Abbreviated transcription (Latin):
efficiat ibi memorie stabilitate. Crraeci qͦ poete
comici interponentes echoro canticũ diuserũt
spatia fabulaꝵ. Ita phefubica rõne facientes
ĩ tercapedimb leuant auctoꝵ pronũptiationes
Cum gͦ hac nãli modo sint a maioĩs obsernata
aiõq aduertam ĩ usitatas et obscuras multis res
esse mihi scribendas/ quo faciluis ad sensui legẽtui
ꝓuenire possint breuib uolumĩb iudicau scribẽ
Ita .N. expedita erunt ad ĩtelligeaum eoꝵq or¬
di nationes ĩ stitiu uti no sint querentib seꝑatim
colligenda/ sed e corpore uno et ĩsingłis nolu¬
mimb geneꝵ herent ex plicationes. ltaq caescr
tertio etgnarto uolumĩe adiu saccaꝵ rones exposui
hoc Lͦ publicoꝵ locoꝵ ex pediã dispositionis. Primuꝙ
constituũt/ crebrisq colupnis et lapideis aut mar¬
moreis epistiliis a dornant et sup̃ ambulationes
ĩ cõtignationib faciunt. Italis uõ urbibus nd̃ ead̾

Expanded text:
efficiat ibi memoriae stabilitatem. graeci quoque poetae efficiat ibi memoriae stabilitatem. graeci quoque poetae comici interponentes e choro canticum diviserunt spatia fabularum. ita partes cybica ratione facientes intercapedinibus levant actorum pronuntiationes. Cum ergo haec naturali modo sint a maioribus observata animoque advertam inusitatas et obscuras multis res esse mihi scribendas, quo facilius ad sensus legentium pervenire possint, brevibus voluminibus iudicavi scribere; ita enim expedita erunt ad intellegendum. eorumque ordinationes institui, uti non sint quaerentibus separatim colligenda, sed e corpore uno et in singulis voluminibus generum haberent explicationes. itaque, Caesar, tertio et quarto volumine aedium sacrarum rationes exposui, hoc libro publicorum locorum expediam dispositiones. primumque constituunt crebrisque columnis et lapideis aut marmoreis epistyliis adornant et supra ambulationes in contignationibus faciunt. Italiae vero urbibus non eadem
Abbreviated transcription (Latin):
cbiẽsusq e membris oꝑum pronũcias ut me¬
moriȩ tradant breniter ex ponã sic .x. expeiliti
ea recipere polerunt mentes/ no minus cum
animadutis sem distenta occupatiomo ciuitate
publicis ꝙ pruatis negonis pancis mdicaui scri¬
bendum uti angusto spatio uacuitatis ea lege¬
tes bremter ꝓcipere possent. Etiã qui pitagore
qniq eiꝰ hesim fuerunt secuti / placuit cubicis
rõmo praeceptai uoluminib scribẽ cdstituerũtq
cubũ. Cc. et.L. u̾sus eosq nd̃ plusꝗͦ tres ĩ una cõ¬
scriptione oportẽ esse pritau̾nt. Cubus aũt est
corpus ex laterib equali lantudme planicier ꝓ
gnadratus. Is cum est iactus q̃ ĩ partem ĩcubuĩt
dũ est ĩ tactus ĩmotam hẽt stabilitatem. uti sunt
Et tesẜe quas ĩ aluco ludentes iacũt. hanc aũt
sumlitudmnem ex eo sup̃sisse iudent q̃d is nũs nͥ sui
uti cubus ĩ quẽtumq sensum ĩ sederit ĩ motam

Expanded text:
commensusque e membris operum pronuntians, ut mecommensusque e membris operum pronuntians, ut memoriae tradantur, breviter exponam; sic enim expeditius ea recipere poterunt mentes. Non minus cum animadvertissem distentam occupationibus civitatem publicis et privatis negotiis, paucis iudicavi scribendum, uti angusto spatio vacuitatis ea legentes breviter percipere possent. Etiamque Pythagorae quique eius haeresim fuerunt secuti, placuit cybicis rationibus praecepta in voluminibus scribere, constitueruntque cybum CCXVI versus eosque non plus tres in una conscriptione oportere esse putaverunt. Cybus autem est corpus ex lateribus aequali latitudine planitiarum perquadratum. is cum est iactus, quam in partem incubuit, dum est intactus, inmotam habet stabilitatem, uti sunt etiam tesserae, quas in alveosimilitudinem ex eo sumpsisse videntur, quod is numerus versuum, uti cybus, in quemcumque sensum insederit, inmotam
Abbreviated transcription (Latin):
Ui ampliorib noluminib ipator ĩgemi co¬
gitationes preceptaq ꝯplca uerũt / maxias
et egraegias adiecerut suis sociptis auctoĩtates qđ̃
autras i his praeceptis caiugeret. S io nõ est quẽ cu¬
modũ pntat᷑ ex peditũ. Nõ. u de airchitectura sic
scribe/ nti instoria sen poemata. historie ꝓseterẽt
elegans dispositio. et sententiaꝵ intex ꝑ sonas disti¬
ctas uersuũ pronũptatio prolettando sensus lege¬
tum ꝓduait sine offensa ad suma scriptoꝵ ter¬
minatos. lo aũt ĩ architetture cõ scriptionibus
nõ pot fieri q̃đ nocabula ex artis propria nectitate
escepta ĩ consucto sermone obitiunt sensib obsca¬
ritatem. Cum ergo ea ꝓse nõ sint aꝑta neo pate¬
ant eoꝵ ĩ cõsuetudine nomina tum ẽt pnecep¬
toꝵ late nagantes scriptare si nõ trahant et pau¬
cis et ꝓlucidis sententis/ ex plicent frequẽtia mul¬
titudineq sermonis impediente incertas legetin
efficiẽt rationes cogitationes. Itaq occultas rõnes

Expanded text:
ui amplioribus voluminibus, imperator, ingenii cogitationes praeceptaque explicaverunt, maximas et egregias adiecerunt suis scriptis auctoritates. quoet in his praeceptis augeretur; sed id non est, quemadmodum putatur, expeditum. non enim de architectura sic scribitur uti historia aut poemata. historiae per se teelegans dispositio et sententiarum inter personas distinctas versuum pronuntiatio prolectando sensus legentium perducit sine offensa ad summam scriptorum terminationem. Id autem in architecturae conscriptionibus non potest fieri, quod vocabula ex artis propria necessitate concepta inconsueto sermone obiciunt sensibus obscuritatem. cum ergo ea per se non sint aperta nec pateant eorum in consuetudine nomina, tum etiam praeceptorum late vagantes scripturae, si non contrahentur, ut paucis et perlucidis sententiis explicentur, frequentia multitudineque sermonis inpediente incertas legentium efficient cogitationes. itaque occultas nominationes
Abbreviated transcription (Latin):
et enaufragio una possent enatare Ilaamqi ea uera pre
cã sentetia augendo theofristue ortando doctos potuis
esse q̃ pecuniȩ cosidents ita pouit. Codtũ ex oĩbisolum
neq ĩ aliemis locis peregrium. neq agͥmissis famibia¬
ribus et necas ĩ opem anncoꝵ. S i om̃i cuutat esst
cuiem difsicilesq fortune smne tnnore posst cͥ spicere
casuz Itqui nõ doctrmaꝵ sel felicitatis presicbiis pute rl
t esse uallatum labidis iti nerib uadentm nd stabut
ses ifirma cõflictari uita. ł picurus no nõ cdissimiłi
ait. pauca sapiẽtib fortimã tribñ. que aut maxĩa
et neccia sunt animi mẽtisq cogitationib gubernari
tophanes max̃ie ẽt cũ hie alexis qui lehemenstait
oportere ideo laudari qd oĩuz quecoꝵ leges cogune pa¬
rents aliberis athemensium nd ces mnsi eos qui liberois
artib erudissent. omĩa ie munera fortane cum
dantur ab ea faciliter adimũtur discipline uer

Expanded text:
e naufragio una possent enatare. Namque ea vera praesam sententiam augendo Theophrastus, hortando doctos potius esse quam pecuniae confidentes, ita ponit: doctum ex omnibus solum neque in alienis locis peregrinum neque amissis familiaribus et necessariis inopem amicorum, sed in omni civitate esse civem difficilesque fortunae sine timore posse despicere casus; at qui non doctrinarum sed felicitatis praesidiis putaret se esse vallatum, labidis itineribus vadentem non stabili sed in firma conflictari vita. Epicurus vero non dissimiliter ait: pauca sapientibus fortunam tribuere, quae autem maxima et necessaria sunt, animi mentisque cogitationibus gubernari.des, Aristophanes, maxime etiam cum his Alexis, qui Athenienses ait oportere ideo laudari, quod omnium Graecorum leges cogunt parentes ali a liberis, Atheniensium non omnes nisi eos, qui liberos artibus erudissent. omnia enim munera fortunae cum dantur, ab ea faciliter adimuntur; disciplinae vero
Abbreviated transcription (Latin):
puolica lignca thẽtra tablationes bñt cõ plutes quas
necesse est sonare h uero licet aĩadutere ẽt catha¬
redis qui superiore tono cũ nolumt canere auertũt
se ad sccenc Ueluas et ita recigiũt abcaꝵ aux̾ilio cõ¬
sonantram uocis. Cum aũt ex solidis reb thecitra
cõstituũt idest ee struc̾tura cementoꝵ la pide maͬmore
que sonare nd possũt tune exhis hac rõne sunt explicade¬

Expanded text:
publica lignea theatra tabulationes habent complures, quas publica lignea theatra tabulationes habent complures, quas necesse est sonare. hoc vero licet animadvertere etiam ab citharoedis, qui, superiore tono cum volunt canere, avertunt se ad scaenae valvas et ita recipiunt ab earum auxilio consonantiam vocis. cum autem ex solidis rebus theatra constituuntur, id est ex structura caementorum, lapide, marmore, quae sonare non possunt, tunc ech
Abbreviated transcription (Latin):
et ad chromaticem meson diatesson hut cesonantie cõ¬
munitatẽ. ĩmedio tibal est collocandũ. io q̃đ sonitu
nulla alia qualitas ⁊ chromatico genere simphome
cõsonãtam por hẽre. In sum̃a uõ diuisione et regione
cellaꝵ i cornib primis ad diatonu hiꝑboleo fabricata
uasa sonita ponant. In sicũdis diatessaron ad ca¬
diatesẜon ao Diatonũ meson. Quĩtis biatesserõ ad diatonũ
hipaton. Sextis diatessaron ad proslamba nomenõ
maꝵ comunitates. Iteee aũt siquis noluit ad ꝑ fectũ
facile ꝓducere animadutat i extremolibro Diagrama
musica rone designatũ qđ leistoxemis magno iugore
et ĩ dustria generatim diuisis modulationib cõstitutũ
religuit Dẽquo siqui ratiocinacõib his actenderit. et
ad ñas uocis et audiẽtiũ delectationes facilius ualuerit
theatroꝵ efficẽ ꝓfechionos. dicet ciligius fors multa
theatra quotãnis romae facta esse neq ullam roñs
haꝵ rerumi . his fuisse. sed errauit ĩ eo qđ omnio

Expanded text:
emmenon diatessaron habet consonantiae communitatem. In medio nihil est conlocandum, ideo quod sonitûm nulla alia qualitas in chromatico genere symphoniae consonantiam potest habere. in summa vero divisione et regione cellarum in cornibus primis ad diatonon hyperbolaeon fabricata vasa sonitu ponantur, in secundis diatessaron ad diadiatessaron ad diatonon meson, quintis diatessaron ad diatonon hypaton, sextis diatessaron ad proslambanomenon, niarum communitates. Haec autem si qui voluerit ad perfectum facile perducere, animadvertat in extremo libro diagramma musica ratione designatum, quod Aristoxenus magno vigore et industria generatim divisis modulationibus constitutum reliquit, de quo, si qui ratiocinationibus his attenderit, ad naturas vocis et audientium delectationes facilius valuerit theatrorum efficere perfectiones. Dicet aliquis forte multa theatra quotannis Romae facta esse neque ullam rationem harum rerum in his fuisse; sed errabit in eo, quod omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ admodũ de tromatis ĩ quib quãto libro roñes
simetriaꝵ sunt exponte. Cõpluuii linnẽ latũ la¬
titudinis atrii ne minus quarta ne plustertia pte
relinquat᷑. longitudo ut atrii prorata parte fiat
Peristi lia aũt in trãsuerso tertia parte longiom sũ
ꝗ ĩt rorsus colupni tãm alte q̃ porticus late suerit
ꝓ histiuoꝵ ĩ tercolupnia ne minus triũ ne plus qua¬
tuor colupnaꝵ crassitudine ĩ terse distent. Sin aut
dorico more. ꝑistilo colupne erũt fanẽde uti
quarto libro dedoricis scribsi ita moduli sũmant
et ad eos modulos trigliforq roñes disponani: Tri¬
climoꝵ quãta latitudo fiũt bis tanta lo gitudo fier
debet. Altitudmnis oũ cõclaiuoꝵ que obloga fuint

Expanded text:
dmodum de thyromatis in quarto libro rationes symmetriarum sunt expositae. Compluvii lumen latum latitudinis atrii ne minus quarta, ne plus tertia parte relinquatur; longitudo, uti atrii pro rata parte fiat. Peristyla autem in transverso tertia parte longiora sint quam introrsus. columnae tam altae quam porticus latae fuerint peristyliorum; intercolumnia ne minus trium, ne plus quattuor columnarum crassitudine inter se distent. sin autem dorico more in peristylo columnae erunt faciundae, uti in quarto libro de doricis scripsi, ita moduli sumantur, et ad eos modulos triglyphorumque rationes disponantur. Tricliniorum quanta latitudo fuerit, bis tanta longitudo fieri debebit. altitudines omnium conclavioru
Abbreviated transcription (Latin):
ad rodiensiũ litus. ei animadutiss geometca
scemata descripta exclamauisse ad comites ita di. Bene
speremus. hoĩui u uestigia uido statiq ĩ oppidũ mdũ
contendit. et recte᷑ ginasiũ deuenit ibiq de phia.
disputans munerib est donatus ut nd tm se ornaret.
sea et eis qui una fuerunt et uestitu et caetera que
opuis essent ad iudtũ prestaret. Cũ aũt eius comins
ipatria reuerti uoluissent ĩ terrogarentq eũ guid na

Expanded text:
ad Rhodiensium litus animadvertisset geometrica schemata descripta, exclamavisse ad comites ita dicitur: 'bene speremus! hominum enim vestigia video.' statimque in oppidum Rhodum contendit et recta gymnasium devenit, ibique de philosophia disputans muneribus est donatus, ut non tantum se ornaret, sed etiam eis, qui una fuerunt, et vestitum et cetera, quae opus essent ad victum, praestaret. cum autem eius comites in patriam rever
Abbreviated transcription (Latin):
orem hũt. ltem centro collocato ĩ simstro cornu ab
beruallo dextro arc̃ag̃r al proscenii dextra ⁊tem.
tragica et comici auctorẽs ĩ scena ꝓ agunt. Reliqni
aut artifices suos ẜorchestram prestant adtionis.
ltaq ex eo scenia et hinielia graece sepatim noĩant
eius loci altitudo nõ minuis deb esse perles x. nõ plus
xii. gradacões scalaꝵ ĩ ter cumeos et sedes cõtra qua¬
dratoꝵ angulos dirigant ad prnnã precictionem
a precinctione ĩter easiteꝵ medie dirgant et ai
sumam quotiens precingunt altero tanto semẜ ãbai¬
ficant. Cum hee oia summa cura solerciaq ex pli¬
silens ĩ certas aurib referat significationes. Sunt
u. nõ nulli loci nãle impedientes uocis motus ut

Expanded text:
em; item centro conlocato in sinistro cornu ab intervallo dextro circumagitur ad proscaenii dextram partetragici et comici actores in scaena peragunt, reliqui autem artifices suas per orchestram praestant actiones; itaque ex eo scaenici et thymelici graece separatim nominantur. eius logei altitudo non minus debet esse pedum X, non plus duodecim. gradationes scalarum inter cuneos et sedes contra quadratorum angulos dirigantur ad primam praecinctionem, a praecinctione inter eas iterum mediae dirigantur, et ad summam quotiens praecinguntur, altero tanto semper amplificantur. Cum haec omnia summa cura sollertiaque explisiliens incertas auribus referat significationes. sunt enim nonnulli loci naturaliter inpedientes vocis motus, uti
Abbreviated transcription (Latin):
haedificioꝵ ronib. Satirice uõ ornant arborib spelũ¬
as montib religiusq agrestib rebus ĩ totedi spim
deformati. In gracoꝵ ihcatris nõ oĩa hisdem rõmbus
sunt facienda. Qđ primu ĩ una circinatione ut ĩ
latino tregonoꝵ iiiii eo guadratoꝵ triũ inguli cit¬
⁊natioris lineam tangunt et cuius quadrati latus
regione designat finitio proscenii et ab ea regione
ad extrem̃a cirtinatõe curnature. Parailellos hinea
designant ĩ qͦ costituit frons scene. ꝑcentrũq orchste
ꝑscemi regione paleltos linea describr. et que secat
aircinationes lnntas dexetra ae sinistra ĩ cormbemi¬
⁊clii centra signant/ et arcino collocato ⁊ dextra
ab ĩteruallo sinistro circũcigat̾ tirtinatio ad ssceni

Expanded text:
onibus; satyricae vero ornantur arboribus, speluncis, montibus reliquisque agrestibus rebus in topeodis speciem deformati. In Graecorum theatris non omnia isdem rationibus sunt facienda, quod primum in ima circinatione, ut in latino trigonorum IIII, in eo quadratorum trium anguli circinationis lineam tangunt, et cuius quadrati latus regione designatur finitio proscaenii. et ab ea regione ad extremam circinationem curvaturae parallelos linea designatur, in qua constituitur frons scaenae, per centrumque orchestrae proscaenii regioni parallelos linea describitur, et qua secat circinationis lineas dextra ac sinistra, in cornibus hemicycli centra signantur. et circino conlocato in dextra ab intervallo sinistro circumagitur circinatio ad proscaeni
Abbreviated transcription (Latin):
ex tremis diatesson ad neten sinhem̃enu tertia hiates¬
seron a nelen ad paremensem. quarta ad neten sin¬
hemmenu Quinta chatesson admesen. Sexta dia¬
tesson ad i patesemeno i pate meson i medio unuz
chatesseron adhi paten hi paton. Ita ħ ratitinatiõe

Expanded text:
extremis diatessaron ad neten diezeugmenon, tertia diatesextremis diatessaron ad neten diezeugmenon, tertia diatessaron ad paramesen, quarta ad neten synhemmenon, quinta diatessaron ad mesen, sexta diatessaron ad hypaten meson, in medio unum diatessaron ad hypaten hypaton. Ita hac ratiocinatione
Abbreviated transcription (Latin):
ronibi fiant uasa erea/ pro rone magntuainis thea¬
tri eaq ita fabricent̾ ut cũ tangant᷑ sonitũ facẽ
possint / interse diatessero diapente ex ordine ad disna¬
pasen postea inter seas treati cõstititis celis rõne¬
musica ibi collocent ita ut nullũ pietem tagant
circaq hñt locũ uaciũ et absum̃o capit spacium
bonant qr ĩuersa et heañt ĩ ꝑt. que spectat cad scenã
suspositos cuneos ne minus altos senged q̃q eas
cellas reliquãt aꝓtare ĩ terioꝵ graduũ cubilibi õge
pedes duo. alte sempede. De signatioes aũt eor ꝗbus
i locis cõstituant᷑ sic explicent. Si nõ erit ampla ma¬
Initudine theatrũ media altitudinis trã suersa rego
de signet et ĩ ea tresdeaim celle .xii. aequalib ĩ terualis
distantes cdforment uti echo que supra scripta sumnt
cu nõoent hiꝑboleon sonantia ĩ cellis que sunt i cormi
ge tremis utraq part prima collotent secũda ab

Expanded text:
rationibus fiant vasa aerea pro ratione magnitudinis thearationibus fiant vasa aerea pro ratione magnitudinis theatri, eaque ita fabricentur, ut, cum tangantur, sonitum facere possint inter se diatessaron, diapente et ex ordine ad disdiapason. postea inter sedes theatri constitutis cellis ratimusica ibi conlocentur ita, uti nullum parietem tangant circaque habeant locum vacuum et ab summo capite spatium, ponanturque inversa et habeant in parte, quae spectat ad scaenam, suppositos cuneos ne minus altos semipede; contraque eas cellas relinquantur aperturae inferiorum graduum cubilibus longae pedes duo, altae semipede. Designationes autem eorum, quibus in locis constituantur, sic explicentur. si non erit ampla magnitudine theatrum, media altitudinis transversa regio designetur et in ea tredecim cellaeicentur, uti ea echea, quae supra scripta sunt, ad neten hyperbolaeon sonantia in cellis, quae sunt in cornibus extremis, utraque parte prima conlocentur, secunda ab
Abbreviated transcription (Latin):
dt hipaton. Smn medianũ qđ appellatur meson Tertiũ
cdiunctum qđ sin. emmenon di. quartũ disiũctũ
qđ die Zeigmenõ nominat ꝗntũ qo est acutissimum
sioͣn. diapente. Diapaison et dischatessarõ et discdiapẽte
et oisoicpason. latoq a nũo noĩa ceperũt / q̃d cũ nox
costiterit ĩ una sonoꝵ finitione. ab eaq se flectens
mutau̾it et ꝑuenerit. quartam tecminatione appellar
Diatessan in quinta diapente i sextam diapason et ĩ
ortauam et dimidiam diapason et diatesseron ĩ uiui et
dinndiam dy apason dyapente ⁊ ano decima disdiapaso
ło. n ĩter duo ĩ lerualla cũ cordaꝵ sonitus aut nocis
cantus factus fuerit nec ĩtertia aut sexta aut septima
possunt edionantie fieri/ Sed uti supra scriptum est
biatesson et biaponti et exordine ad disdiapason cõ¬
ueniẽtia᷑ ex nã uocis congruentis hñt finitiones el
ei cõcent̾ procreantur ex cõiũctione somituũ qui grace
pthongi đ̃nt. Ita ex hiis ĩclagationib mathe maticis

Expanded text:
r me/son, tertium coniunctum, quod sunhmme/non dicitur, quartum disiunctum, quod diezeugme/non nominatur, quintum, quod est acutissimum,t sex: diatessaron, diapente, diapason, et disdiatessaron, et disdiapente, et disdiapason. Ideoque et a numero nomina ceperunt, quod, cum vox eaque se flectens mutaverit et pervenerit in quartam terminationem, appellatur diatessaron, in quintam diapente in sextam diapason, in octavam et dimidiam diapason et diatessaron, in nonam et dimidiam diapason diapente, in XII disdiapason. Non enim inter duo intervalla, cum chordarum sonitus aut vocis cantus factus fuerit, nec inter tria aut sex aut septem possunt consonantiae fieri, sed, uti supra scriptum est, diatessaron et diapente et ex ordine ad disdiapason convenientiae ex natura vocis congruenraece fqo/ggoi dicuntur. Ita ex his indagationibus mathematicis
Abbreviated transcription (Latin):
cum tonitrib repentine ĩ Ie ãdusent mutentq spẽ
ornationis i frontes. Sñi caloca uersufe sunt ꝓcutrẽtos
que efficiunt una a foro alt̾a aegre aditus ĩ sçenam.
Cenera aũt sunt scenaꝵ tria. Uñu qd dr tragicum
alteꝵ comicum fectim satcricũ. Hox aũt ornatus sũt
derse dissmnli dis sariqi roñe q̃o tragite de for mant

Expanded text:
ntinis ea versentur mutentque speciem ornationis in frontes. secundum ea loca versurae sunt procurrentes, quae efficiunt una a foro, altera a peregre aditus in scaenam. Genera autem sunt scaenarum tria: unum quod dicitur tragicum, alterum comicum, tertium satyricum. horum autem ornatus sunt inter se dissimili disparique ratione, quod tragicae def
Abbreviated transcription (Latin):
feriens singloꝵ uasoꝵ caua. excita uerit aucta
claritatom ex chcentu conuemiẽtem sibi ed Ionã¬
tiam. Sini aũt amplior erit magnitudo theata
tune altitudo diuidat ĩ partes quattuor. uti tres el¬
ficiant regiones cellar transuerse designate. Un a
armonie altera erromatos/ tertia diatoni et ab
imo gue erit prima ea ex armonia collocet: ita utu
minore theatro supra scriptũ est. In mediana aũt
pͥma ĩ ex tremis cormibus ad chromatiã hyperboleon
hñtia sonitum ponant᷑. In secũdis ab his diatesseron
ad cromaticen diereugmenu. In tertiis diatesseron
ael cromatiõe simhem menu. qualis diatesserõ cad̾cro¬
maticẽ meson. Entis diatesson ad chromatice hipatõ.

Expanded text:
vasorum cava excitaverit auctam claritatem et concentu convenientem sibi consonantiam. sin autem amplior erit magnitudo theatri, tunc altitudo dividatur in partes IIII, uti tres efficiantur regiones cellarum transverse designatae, una harmoniae, altera chromatos, tertia diatoni. et ab imo quae erit prima, ea ex harmonia conlocetur, Ita uti in minore theatro supra scriptum est. in mediana autem prima in extremis cornibus ad chromaticen hyperbolaeon habentia sonitum ponantur, in secundis ab his diatessaron ad chromaticen diezeugmenon, in tertiis ad chromaticen synhemmenon, quartis diatessaron ad chromaticen mes
Abbreviated transcription (Latin):
molestia tempestatũ se cõferre ĩ eas negoeratores
possint/ eciꝵq latitudies ne mimus q̃ ex tertia nee
plus ex dimidia longitudmis cõstitu ãt. nisi loci
natura impedierit et aliter coegerit si metriã
dmutari. Sin aũt locus erit amplior ĩ logitudiẽ
calaidica ĩ extremis constituat uti sumt ĩ uilla
aguilana. Colupne basilicaꝵ tam alt qͣ potre
late fuerint faciende uident. Porticus q mednum
spatiũ futur est ex tertia fimat colupne suꝑiores
minores q̃ inferiores uti sup̃ scriptũ est fimontin¬

Expanded text:
molestia tempestatium se conferre in eas negotiatores molestia tempestatium se conferre in eas negotiatores possint. earumque latitudines ne minus quam ex tertia, ne plus ex dimidia longitudinis constituantur, nisi si loci natura inpedierit et aliter coegerit symmetriam commutari. sin autem locus erit amplior in longitudine, chalcidica in extremis constituantur, uti sunt in Iulia Aquiliana. Columnae basilicarum tam altae, quam porticus latae fuerint, faciendae videntur; porticus, quam medium spatium futurum est, ex tertia finiatur. columnae superiores minores quam inferiores, uti supra scriptum est, constit
Abbreviated transcription (Latin):
crrtaq i portiab argentarie taberne menia naq
supiorib coaxationib collocentur quȩ ad usum
et ad uectigalia publica recte erunt disposita. ma¬
ꝗnitudũs au̾t ad copiã hoĩu oportet fieri ne ꝑuũ
spatiũ sit ad usum aut ne ꝑp inopr̃ã ppli uastũ
foꝵ nideat. Latitudo aut ita fimatur nti lõgutndo
⁊̃ tres pattes cũ diuisa fu̾it ex hiis duc ꝓfes iubent.
ita.ii. erit oblonga enis formacio et ad specticłoꝵ
bent esse q̃ superiora. td minus qd̃ et nascẽtiũ
opportet imuitani nãm/ ut ĩ arborib teretib a bniet
cupresso pinu e quib nulla nõ crassior estabra.¬
dicib deinde crescendo proceđt ĩ altitudiẽ nãli
cõtractura ꝑ aeguata nascens ad cacumen. Ergo
si nã nascentiũ ita postulat recte est cõstitutum
et altuoinib et crassitudmnib supiora ĩferioꝵ fieri
cõtractiora. Basilicaꝵ loca ad m̃cta foris. q̃ cali¬
dissimis partib opordet constitui. ut ꝑ hiemẽ smne

Expanded text:
 argentariae tabernae maenianaque superioribus coaxationibus conlocentur, quae et ad usum et ad vectigalia publica recte erunt disposita. Magnitudines autem ad copiam hominum oportet fieri, ne parvum spatium sit ad usum aut ne propter inopiam populi vastum forum videatur. latitudo autem ita finiatur, uti, longitudo in tres partes cum divisa fuerit, ex his duae partes ei dentur; ita enim erit oblonga eius formatio et ad spectaculorum bent esse quam superiora. non minus quod etiam nascentium oportet imitari naturam, ut in arboribus teretibus, abiete, cupresso, pinu, e quibus nulla non crassior est ab radicibus, dein decrescendo progreditur in altitudinem naturali contractura peraequata nascens ad cacumen. ergo si natura nascentium ita postulat, recte est constitutum et altitudinibus et crassitudinibus superiora inferiorum fieri contractiora. Basilicarum loca adiuncta foris quam calidissimis partibus oportet constitui, ut per hiemem sine
Abbreviated transcription (Latin):
riores cellaꝵ pronaiq distributiones explicate di¬
stribuit aũt longitũdo cedis/ uti latitudo sit logitudit
dimidie ptis lp̃aq cella parle guarta longior sit
ꝗ̃ est latitudo cum pariete cũm paries ualuarũ
hũit collocationem. Relique tres partes ꝓnai ae
antas ꝑietum ꝓcurrant. que ante colupnarum
crassitudĩẽ here debent. et si edes erit latitudie
maior ꝗ pedosxx. due colupne inter dnas ã tas
Terponantur quȩ disiungant pteremotos et ꝓnai
spatiũ. ltem ĩterco lupina tria que erunt intet
antas et colupnas pluteis marmoreis siue es t̾restmo
opere ꝑfectis intercludantur ita uti fores habeant
ꝑ guas itinera ꝓricio fiant. ltem si maior erit alti¬
nido ꝙ̃ pedes xl. colupne q̃ ngiones colupnaꝵo que
iter antas sunt ĩtrorsus collocent ⁊ hee altiubiẽ
hea̾nt eque q̃ que sunt ĩ fronte. Cras situames ciũt
eaꝵ extenuent hiis roib uti si octaua ꝑt erũt

Expanded text:
riores cellarum pronaique distributiones explicare. Diriores cellarum pronaique distributiones explicare. Distribuitur autem longitudo aedis, uti latitudo sit longitudinis dimidiae partis, ipsaque cella parte quarta longior sit, quam est latitudo, cum pariete, qui paries valvarum habuerit conlocationem. reliquae tres partes pronai ad antas parietum procurrant, quae antae columnarum crassitudinem habere debent. et si aedes erit latitudine maior quam pedes XX, duae columnae inter duas antas interponantur, quae disiungant pteromatos et pronai spatium. item intercolumnia tria, quae erunt inter antas et columnas, pluteis marmoreis sive ex intestino opere factis intercludantur, ita uti fores habeant, per quas itinera pronao fiant. Item si maior erit latitudo quam pedes XL, columnae contra regiones columnarum, quae inter antas sunt, introrsus conlocentur. et hae altitudinem habeant aeque quam quae sunt in fronte, crassitudines autem earum exte
Abbreviated transcription (Latin):
triũ trigiipoꝵ et triũ metho phaꝵ spatũ distabit
ꝙ latius mediũ ĩ tercolupniũ accedentib ad edem heãt
laxamentũ et ad usus simula chrũ deoꝵ aspectus
dignntale. Colupnas aũt striari xex striisofotter
que si plane ecunt angulos hẽant xx. designatos.
Si aũt ex cauabunt᷑ sic est forma fauenda ita uti
q̃ magnũ est . teruallũ strie tam magnis ftriature
panb laleribus quachratũ descrbant In medio cũt¬
quactrato cntim centrũ collocet eł agat lmearo¬
tundatiõis que quadrationis angulos tamngat et q̃tũ
exit curuature iter rotudationem et quad ratam
descriptionem tm̃ aa formã excauent ĩta dorica
colupna sui ge neris striature hẽbit ꝑ fectionem.
De adiectione eius quȩ media ad augetur uni
tertio uolum̃e de ionicis est ꝓ scripta. lta et ĩ his
transferat᷑. Om̃ exterior shẽs si metriaꝵ et cor̃ithioꝵ
et doricoꝵ et ionicoꝵ est ꝑscripta/ necesse est et ĩle¬

Expanded text:
trium triglyphorum et trium metoparum spatium distabit, quo latius medium intercolumnium accedentibus ad aedem habeat laxamentum et adversus simulacra deorum aspectus dignitatem. Columnas autem striari XX striis oportet. quae si planae erunt, angulos habeant XX designatos. sin autem excavabuntur, sic est forma facienda, ita uti quam magnum est intervallum striae, tam magnis striaturae paribus lateribus quadratum describatur; in medio autquadrato circini centrum conlocetur et agatur linea rotundationis, quae quadrationis angulos tangat, et quantum erit curvaturae inter rotundationem et quadratam descriptionem, tantum ad formam excaventur. ita dorica columna sui generis striaturae habebit perfectionem. De adiectione eius, qua media adaugetur, uti in tertio volumine de ionicis est perscripta, ita et in his transferatur. Quoniam exterior species symmetriarum et corinthiorum et doricorum et ionicorum est perscripta, necesse est etiam inte
Abbreviated transcription (Latin):
hario respondeat. Fumt aũt ȩdes rotude / eꝗb
alie monoptere fine cella colupnati esstituunt᷑
alie ꝓ ipteros dicunt que sine cella fuĩt tribunal
h̃t et asçensum ex sua diametro tertio ꝑtis. ⁊ suꝑsti¬
lobat colupne costituñt / tam alte ꝗ̃ta ab ex hrenuis
hietibi est diametros stilobataꝵ crasse altitudinis sue
cum capłis et spuris decinne ꝓris. epistiliũ ant altui
colupne crassitndinis dimĩdia parrte Ropboꝵ et re¬
iqua que ĩsuꝑ imponũt ita uti ĩ ꝗͣito uolumine
de sĩmetriis scripsi/ Sin aũt ꝑipteros eas edos cẽsti¬
tuet auo gradus et strlobata ab mio cõstituantur
demde celle paries collocetuꝵ / cũ recessu enis a
stillobata circa parte latitudinis quĩtam. medioq
ualuaꝵ locus ad aditus relignẽtur caq cella
tr̃ã hẽat diaetrũ pder parietes et arcuitiono/ q̃tam
altituamez colupna supra sti lobatas Colupne cir

Expanded text:
tiario respondeat. Fiunt autem aedes rotundae, e quibus tiario respondeat. Fiunt autem aedes rotundae, e quibus aliae monopteroe sine cella columnatae constituuntur, aliae peripteroe dicuntur. quae sine cella fiunt, tribunal habent et ascensum ex sua diametro tertiae partis. insuper stylobatam columnae constituuntur tam altae, quanta ab extremis parietibus est diametros stylobatarum, crassae altitudinis suae cum capitulis et spiris decumae partis. epistylium altum columnae crassitudinis dimidia parte. zophorum et reliqua, quae insuper inponuntur, ita uti in III volumine de symmetriis scripsi. Sin autem peripteros ea aedes constituetur, duo gradus et stylobata ab imo constituantur. deinde cellae paries conlocetur cum recessu eius a stylobata circa partem latitudinis quintam, medioque valvarum locus ad aditus relinquatur; eaque cella tantam habeat diametrum praeter parietes et circumitionem, quantam altitudinem colu