comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
h ẽ. Cũ temꝑe. cadualadri ultimi britonũ regis.
dira fames ⁊ mortalitatis lues totam britannie in¬
sulam a mari usq ad mare. depopularet᷑. ⁊ britone̾̃
cogente famis in edia. ad diu̾sas regiones diffugis¬
sent. cadua ladrꝰ qͦ eoꝵ rex. ad alanũ armoricanoꝵ
regẽ. tanꝙͣ ad confratres suos. ⁊ ex eadem nobilita¬
tis uena ꝓgenitos nauigauit. ⁊ ap̃ ip̃os aliqͣnto
tẽpe cõmoratꝰ ẽ satis honorifice sic̃ decebat tante.
reu̾entie uirũ a conciuibꝰ honorari. Cũ aũ ferał

Expanded text:
 est: Cum tempore Cadualadri, ultimi Britonum regis, dira fames et mortalitatis lues totam Britannie insulam a mari usque ad mare depopularetur et Britones cogente famis inedia ad diuersas regiones diffugissent, Cadualadrus quoque, eorum rex, ad Alanum, Armoricanorum regem, tanquam ad confratres suos et ex eadem nobilitatis uena progenitos, nauigauit et apud ipsos aliquanto tempore commoratus est satis honorifice, sicut decebat tante reuerentie uiru
Abbreviated transcription (Latin):
aurea ⁊ barbam argñteã. ut hirci metaforã more suo serua¬
ret. qui ⁊ cornua ht̃ ⁊ barbam: ł notandũ qͣnta sit usus distic̃¬
tione ũboꝵ. ut ñ barbam aureã dix̃it. cornita uͦ argentea. s
eꝯu̾so cornua aurea. barbã uͦ argñteam. Qr̃ sic ⁊ sliniirũ qr
maior ẽ aĩali uͥtus in cornib maiorq fiducia. qͥlpe quib
ꝓ armis utit᷑ qͣm sit in barba. Iiõ plus ab aĩali sua ip¬
siꝰ cornua diligunt᷑ qͣm barba. S ⁊ c̃ maiori det̾ͥm̃to ⁊ uehem̃ti¬
ori dolore sua cornua ei auellunt᷑ qͣm barba. licet neutr ei a¬
uelli possit sñ gͣndi aporia. Sic ꝓfecto aurũ apossessorib
suis plꝰ amat᷑ qͣm argentũ. ⁊ cũ maiori damno ⁊ acͥore plati¬

Expanded text:
aurea et barbam argenteam, ut hirci metaforam more suo seruaaurea et barbam argenteam, ut hirci metaforam more suo seruaret, qui et cornua habet et barbam. Et notandum quanta sit usus distinctione uerborum, ut non barbam auream dixerit, cornua uero argentea, sed e conuerso cornua aurea, barbam uero argenteam. Quare sic? Nimirum quia maior est animali uirtus in cornibus maiorque fiducia, quippe quibus pro armis utitur, quam sit in barba. Et ideo plus ab animali sua ipsius cornua diliguntur quam barba. Sed et cum maiori detrimento et uehementiori dolore sua cornua ei auelluntur quam barba licet neutrum ei auelli possit sine grandi aporia, sic profecto aurum a possessoribus suis plus amatur quam argentum et cum maiori damno et acriore plan
Abbreviated transcription (Latin):
cdarior eẽ debet.⁊ in omni honestate splendidior. Est .it. cuutã
sup̃ montẽ posita. in qͣm ocli õium respictunt. ita tit nͥ fulgor
eiꝰ latere possit nͨ fumꝰ. Unde ⁊ hircosum regẽ istum .i. luxͣio¬
sum ac putidum. tantã dicit ex na: ib suis nebulam effla¬
t̾um. ut iñ tota insula obumbret᷑. Sic̃ .n. ex laudabili fa¬
ma ⁊ claro nomine regis. tota imꝑũ eiꝰ t̾ra serenat᷑: sic ẽ
ꝯtͣrio ex nebulosa ⁊ obscura eiꝰ opinione. nebulosa caligine
obumbrabit᷑. feret hircꝰ. fetent uicia. fet& ⁊ uiciosoꝵ opinio.
fec̾e fecistis odorem nrm̃ coram pharaone. ⁊ seruis eiꝰ aiunt illi.
diuinꝰ. Memoria iosie in ꝯpositione odoris facti. oꝑe. pigñ¬
tarii. In omĩ ore qiͣ mel indulcabit᷑ eius memoria ⁊ qͣ mu-¬
sica in conuiuio uini. Eucced& hircꝰ uen̾ii castͥ aurea
cornua hñs i barbam argñteam. Est aliꝰ sensꝰ in his cornibꝰ au¬

Expanded text:
clarior esse debet et in omni honestate splendidior. Est enim ciuitas clarior esse debet et in omni honestate splendidior. Est enim ciuitas supra montem posita, in quam oculi omnium respiciunt, ita ut nec fulgor eius latere possit nec fumus. Vnde et hircosum regem istum, id est luxuriosum ac putidum, tantam dicit ex naribus suis nebulam efflaturum, ut inde tota insula obumbretur. Sicut enim ex laudabili fama et claro nomine regis tota imperii eius terra serenatur, sic e contrario ex nebulosa et obscura eius opinione nebulosa caligine obumbrabitur. Fetet hircus, fetent uicia, fetet et uiciosorum opinio. Fetere fecistis odorem nostrum coram pharaone et seruis eius, aiunt illi. diuinus: Memoria Iosie in compositione odoris facti opere pigmentarii. In omni ore quasi mel indulcabitur eius memoria et quasi musica in conuiuio uini. 8. Succedet hircus Venerii castri aurea cornua habens et barbam argenteam. Est alius sensus in his cornibus au
Abbreviated transcription (Latin):
sig̃cat qͦd in castͥs eiꝰ. ħ ÷ in domo eiꝰ ⁊ in pe¬
netͥlibꝰ eiꝰ uenꝰ obtent᷑a sit pͥncipattum.
Uł certe ueneriũ castr̃. uocat castellum
pu ellaꝵ uelsus albaniã sitũ. eo quod
ma ior sit in mulieribꝰ qͣm in uiris uenꝰ. ⁊ ad eo¬
itũ longe ardentior. Uñ aũ id iuxta fisicã rõnẽ
accid̾e pꝰsit. cũ certissim̃ sit feminas multo fri¬
gidioris ẽẽ nat᷑e ꝗͣ uiros. uñ ⁊ barbas ħre non
sic pot̃ intelligi qͦd barbã ꝓlixã ⁊ ad instar anguine
ꝯtortã habit᷑us sit ⁊ capillos siłr ad siłitudinẽ muli¬
ercłaꝵ calamistͣtos ⁊ longos. ⁊ ad dext̾am ⁊ sinistr̃a
qͣi duo cornua cõplicatoᷤ. redimicłisq deauratiᷤ ac de¬
aigñtatis astͥctoᷤᷤ ut sic qͦdãmͦ cornutꝰ appareat. De ta¬
liũ madida fuligĩe tinctũ. Obliqͣ ꝓducit acu. pin¬
cũ inõib uris indignꝰ ⁊ notabił hãt᷑. tũ maxĩe
regẽ om̃ino dedecce qͥ ꝗͣto cetiꝰ eminentior ta nto
⁊ utta

Expanded text:
est in domo eius et in penetralibus eius Venus obtentura sit principatum. Vel certe Venerium castrum uocat Castellum Puellarum uersus Albaniam situm, eo quod maior sit in mulieribus quam in uiris Venus et ad coitum longe ardentior. Vnde autem id iuxta fisicam rationem accidere possit, cum certissimum sit fȩminas multo frigidioris esse naturȩ quam uiros, unde et barbas habere non sic potest intelligi, quod barbam prolixam et ad instar anguine contortam habiturus sit et capillos similiter ad similitudinem muliercularum calamistratos et longos et ad dexteram et sinistram quasi duo cornua complicatos redimiculisque deauratis ac deargentatis astrictos, ut sic quodammodo cornutus appareat. De talium madida fuligine tinctum obliqua producit acu pincum in omnibus uiris indignus et notabilis habeatur, tum maxime regem omnino dedecet, qui quanto ceteris eminentior, tanto et uita
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnutatẽ spacii. tercia uͦ uixta partiũ
dinumerationẽ. P̃dictꝰ itaq aꝑ bellor ap¬
tarbo quidã uiolentꝰ ac uehem̃s ialo usq
impetũ eursus sui ꝓtend&. ita ut uicinis
gentibꝰ affricanoꝵ arrabũq timori habe¬
atur. utine eos idem exiciũ ⁊ simił casus
inuoluat. iuxta illud oracii. Nam mea
res agitur paries cũ ꝓximus ardet. Huiꝰ
aũ apri bellicosi successor uald dissimił
erit. utpote pacis qͥd̾ ⁊ qͥetis amator. et
cultor. s ueneriȩ uoluptati ex integͦ dedit᷑.
⁊ oĩbꝰ immundiciaꝵ spurcitiis. fetens. ita
ut merito luxuriosi ac putidi aĩ alis. ħ÷
hirci noĩe censeat᷑. Deniq seqrͣ. Succedet

Expanded text:
quantitatem spacii, tercia uero iuxta parcium quantitatem spacii, tercia uero iuxta parcium dinumerationem. Predictus itaque aper bellorum apturbo quidam uiolentus ac uehemens illo usque impetum cursus sui protendet, ita ut uicinis gentibus Affricanorum Arrabumque timori habeatur, uti ne eos idem exicium et similis casus inuoluat, iuxta illud Oracii: nam mea res agitur, paries cum proximus ardet. Huius autem apri bellicosi successor ualde dissimilis erit, utpote pacis quidem et quietis amator et cultor, sed uenerie uoluptati ex integro deditus et omnibus immundiciarum spurcitiis fetens, ita ut merito luxuriosi ac putidi animalis, hoc est hirci, nomine censeatur. Denique sequit
Abbreviated transcription (Latin):
suo eos tutamine manutenebit. Tale quid
ad laudẽ romanoꝵ ait quidã. Parce̾ subie¬
ctis. ⁊ debellare suꝑbosPorro ieo qd̃ ait.
qd̃ non de apro pecude. s de apro hoĩe
ħ loqͣtur. Alio quin contͣ nat᷑am aproꝵ
omnino ⁊ consuetudinẽ ẽẽ cognoscit᷑ maio¬
ra robora maiores arbores truncare. parce¬
re uͦ minoribus. cũ apri econtͣrio faciant
minora uidelicee ac tenera uirgulta trun¬
cando. maiora uͦ nec tangendo quidem.
Tremebũt illũ arabes. ⁊ affricani. nã im¬
petum cursus sui in ulteriorem hispaniã
ꝓtend&. Cit̾ior hispania galiȩ contigua ẽ.
tta ut sola pyrenei montis int̾positione.
ab inuicem disparent᷑. At uͦ ulterior quam
dic̃ hispania. usq ad gades herculis exten¬
ditur. ubi & europa terminat᷑. ⁊ affrica
sumit terciũ mundanȩ diuisionis iniciũ.
ꝑtingens usq ad nilũ flumen a qͦ incipit
asia quȩ ẽ dimidia pars orbis t̾rarũ iuxta

Expanded text:
suo eos tutamine manutenebit. Tale quid suo eos tutamine manutenebit. Tale quid ad laudem Romanorum ait quidam: Parcere subiectis et debellare superbos. Porro in eo quod ait: quod non de apro pecude, sed de apro homine hoc loquatur. Alioquin contra naturam aprorum omnino et consuetudinem esse cognoscitur maiora robora et maiores arbores truncare, parcere uero minoribus, cum apri econtrario faciant minora uidelicet ac tenera uirgulta truncando, maiora uero nec tangendo quidem. 5. Tremebunt illum Arabes et Affricani, nam impetum cursus sui in ulteriorem Hispaniam protendet. Citerior Hispania Galliȩ contigua est, ita ut sola Pyrenei montis interpositione ab inuicem disparentur. At uero ulterior quam dicit Hispania usque ad Gades Herculis extenditur, ubi et Europa terminatur et Affrica sumit tercium mundane diuisionis inicium, pertingens usque ad Nilum flumen, a quo incipit Asia, que est dimidia pars orbis terrarum iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
lacessere ñ u̾ebitꝰ. Qd̾ aũ ait. qi int᷑ gallicana nemora d¬
cum̃ dñtiũ suoꝵ ex̾cebit. seruat apͥ semel postti metas¬
ram. Apͥ i eni adu̾sꝰ se inuicẽ in nemoribꝰ pugnat᷑ dñte
suos exacuũt. qͥbꝰ ꝓ armis utunt᷑. Porro gallicana nit¬
mora uocat gallon terras. atq ꝓuincias. serua¬
ta apri methaphora. cuiꝰ in nemoribꝰ semꝑ habi¬
tatio ẽ. Ex conano ꝓced& aper bellicosus. qui
infra gallicana nemora acumen dentiũ suoꝵ
exercebit .i. galloꝵ gentẽ durissimis belloꝵ de¬
certationib infestabit. De quo adhuc sub¬
iungit. Truncabit nanq quȩq maiora robo¬
rã. minoribꝰ uero tutelam prestabit. Quod
dicit hunc h̃t intellectum. Potentes qͦsq ⁊ in
sublimi positos uł interficiendo temꝑalis
uitȩ iocunditate priuabit. ł eoꝵ substan¬
tias abradendo. propͥis possessionibꝰ detͥn¬
cabit: At uͦ pauꝑib humilibꝰq parcendo

Expanded text:
lacessere non uerebitur. Quod autem ait, quia intra Gallicana nemora alacessere non uerebitur. Quod autem ait, quia intra Gallicana nemora acumen dentium suorum exercebit, seruat apri semel positi metaforam. Apri etenim aduersus se inuicem in nemoribus pugnaturi dentes suos exacuunt, quibus pro armis utuntur. Porro Gallicana nemora uocat Gallorum terras atque prouincias, seruata apri methaphora, cuius in nemoribus semper habitatio est. Ex Conano procedet aper bellicosus, qui infra Gallicana nemora acumen dentium suorum exercebit, id est Gallorum gentem durissimis bellorum decertationibus infestabit. De quo adhuc subiungit: 4. Truncabit nanque queque maiora robora, minoribus uero tutelam prestabit. Quod dicit hunc habet intellectum. Potentes quosque et in sublimi positos uel interficiendo temporalis uite iocunditate priuabit, uel eorum substantias abradendo propriis possessionibus detruncabit. At uero pauperibus humilibusque parcendo
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ pꝰ reuocationẽ bͥtannice nationis in insulã bruti. pͥmꝰ
eoꝵ rex. conanꝰ uocabit᷑ ꝙ̃ bͥtoneᷤs ex longa ⁊ uaria dis-¬
ꝑsione ꝯgͣgati ex armorica gñte uocabt̃. ⁊ suꝑ se re-¬
gñtilitia ꝯsuetudo ẽ ut om̃s fere eoꝵ. ꝯsules conani seu
alani uocent᷑ ã duobꝰ inclitis regibꝰ antecessoribꝰ suis. conano
donauit. ⁊ alano. ad ꝙͣ cadualadrꝰ ultimꝰ bͥtoñ rex tp̃e
supͣdicte famis ⁊ pestilenti mortalitate ꝯfugit. Ex p̃dicto
itaq conano qͥ suꝑbͥtones antiq̃ ħeditati .⁊ natali patͥe resti¬
tutoᷤ. pͥmꝰ regnabit. nascet᷑ filiꝰ strenuuᷤ.⁊ belloꝵ amator.
ferocitatẽ apͥ bellicosi appellatione significat dicens. Et
conano ꝓced&. aꝑ bellicosꝰ qͥ infra gallicana nemora acũ
dñtiũ suoꝵ excebit. Pbat argum̃to ab effectu bellicosũ
fore. qd ꝓͥos fines egͣssus nec patͥo regno ꝯtentꝰ ferocili¬
mas gñs. ⁊ longe posita regna. belł gͣuissimis expete ax

Expanded text:
quod post reuocationem Britannice nationis in insulam Bruti primus eorum rex Conanus uocabitur, quem Britones ex longa et uaria dispersione congregati ex Armorica gente uocabunt et super se regentilitia consuetudo est, ut omnes fere eorum consules Conani seu Alani uocentur a duobus inclitis regibus antecessoribus suis, Conano donauit, et Alano, ad quem Cadualadrus ultimus Britonum rex tempore supradicte famis et pestilenti mortalitate confugit. 3. Ex predicto itaque Conano, qui super Britones antique hereditati et natali patrie restitutos primus regnabit, nascetur filius strenuus et bellorum amator, cens: Ex Conano procedet aper bellicosus, qui infra Gallicana nemora acumen dentium suorum exercebit. Probat argumento ab effectu bellicosum fore, quod proprios fines egressus nec patrio regno contentus ferocissimas gentes et longe posita regna bellis grauissimis expetere ac
Abbreviated transcription (Latin):
legem ad antiquũ ius reu̾tent᷑ babilonia captiui¬
tate solicta sic̃ loqͥt᷑ ysaias dicens. Et nc̃ qͥ redẽpti
st̾ a dño reu̾tent᷑ in syon laudanteᷤᷤ. ⁊ lecicia sẽpit̃¬
na suꝑ capita eoꝵ fugiet dolor igemitꝰ Fxpł lib ãci
aduobꝰ ilł draconibꝰ albo uidł ac rubeo qͥbꝰ duo
ppł saxoñ scił . ibritoñ ip̃o docente sig̾cabant᷑ oroi¬
entes usq ad restitutionẽ bͥtannice gentis in insul
regno patrũ suoꝵ ruxta historiaꝵ sidẽ ⁊ rerũ euetã
ꝓsecuti exponendo sumꝰ. Restat ñc ut de successicat
eoꝵ ⁊ de his q̃ ip̃is eoꝵ successoribꝰ siue eoꝵ diebꝰ in in¬
sula btannie euent᷑a idẽ ꝓpħa sigͣatis qͥd̾e eloquis.
i obsc̃is enigmatibꝰ more suo oĩa in uoluendo. nei
n de signis q̃ ĩ osũmatione mundi fict᷑a dic̃ in sole.
luna ⁊ stelł ip̃isq elem̃tis iuxta illa dñi in eũgłio u̾ba.

Expanded text:
legem ad antiquum ius reuertentur, Babilonia captiuitate soluta, sicut loquitur Ysaias dicens: Et nunc, qui redempti sunt a Domino, reuertentur in Syon laudantes et leticia sempiterna super capita eorum fugiduobus illis draconibus, albo uidelicet ac rubeo, quibus duo populi, Saxonum scilicet et Britonum, ipso docente significabantur, ordientes usque ad restitutionem Britannice gentis in insula et regno patrum suorum iuxta historiarum fidem et rerum euentus prosecuti exponendo sumus. Restat nunc, ut de successione eorum et de his, que ipsis eorum successoribus siue eorum diebus in insula Britannie euentura idem propheta figuratis quidem eloquiis et obscuris enigmatibus more suo omnia inuoluendo necnon et de signis, que in consummatione mundi futura dicit in sole et luna et stellis ipsisque elementis – iuxta ill
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ ꝯsusione sonitꝰ maris ⁊ fluctuũ. arescentibꝰ hõibꝰ p̃ti¬
more ⁊ expectõne q̃ sr̃uenient uniu̾so orbi. s ⁊ de
mundi renouatione seu ⁊̃ hoĩu resurrectõne qͥd sen¬
serit iuxta xͥane fidĩ disciplinã .i eũgłice ac ꝓpħice
contestatiõĩs irrefragabłem auctoritatẽ: ꝓ ut meli

Expanded text:
sonitus maris et fluctuum, arescentibus hominibus pre timore et expectatione que superuenient uniuerso orbi – sed et de mundi renouatione seu etiam hominum resurrectione, quid senserit iuxta christiane fidei disciplinam et euangelice ac prophetice contestationis irrefragabilem auctoritatem, prout mel
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ aũ crudeł ⁊ ferꝰ. qd̾ nec uultu qͥdẽ absꝯd̾e posset:
andem interuenientibus sapientĩs uitis. par unt̾
frẽs cõposita ẽ. ut rex ei comitatũ cenomãnis ad¬
qͥrer&. i f ob̃tꝰ ei regnũ werpiret. Iuratũ ẽ gͦ
isset absente p̾fato Rob̾to seniore frẽ eoꝵ ⁊ in ihe¬
rosolimitana expeditione in ꝗͣ uiribꝰ ⁊ armis
ualde claruit ꝯmorante. cũ redisset capta ihe¬
rosolima ⁊ ꝓ regno qͦ in iuste fraudabat᷑. redi¬
uiua denuo bella fr̃ĩ intend̾et. tandẽ int̾ueni¬
entibꝰ sapientibꝰ uiris. inm̃so argñtip¬
cio. Rex regni diadema redemit. Et dh satis dic¬
tũ. Iam sequentia uideamꝰ. Seqͥt᷑ .i. Ex in suꝑ¬

Expanded text:
uultu quidem abscondere posset – tandem interuenientibus sapientibus uiris, pax inter fratres conposita est, ut rex ei comitatum Cenomannis adquireret et Robertus ei regnum werpiret. Iuratum est erisset absente prefato Roberto, seniore fratre eorum, et in Iherosolimitana expeditione in qua uiribus et armis ualde claruit commorante, cum redisset capta Iherosolima et pro regno, quo iniuste fraudabatur, rediuiua denuo bella fratri intenderet, tandem interuenientibus sapientibus uiris, inmenso argenti precio rex regni diadema redemit. Et de hoc satis dictum. Iam sequentia uideamus. Sequitur en
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ram patrũ suoꝵ ex armorica gente pͥmũ sibi
regem assument. ut ad suam om̃ia recurrant ori¬
ginẽ muxta illd boetii. Repetunt ꝓpͥos q̃q recursꝰ.
Redituq suo singła gaudent. Nec manet ulli t̾ditꝰ
oido nͥ qd̾ fini sunx̾it ortum. Stabilẽ q su fec̾it orbẽ.
Ex armorico nempe regno.pat̾nam arturꝰ inclitꝰ
rex tͣxit originẽ. Ind i uenit ꝯstantinꝰ auus eius
qͣrtꝰ ã conano qͥ pͥmꝰ ex gente bͥtonũ ut p̾diximus

Expanded text:
in terram patrum suorum ex Armorica gente primum sibi in terram patrum suorum ex Armorica gente primum sibi regem assument, ut ad suam omnia recurrant originem, iuxta illud Boetii: Repetunt proprios queque recursus Redituque suo singula gaudent. Nec manet ulli traditus ordo Nisi quod fini iunxerit ortum Stabilemque sui fecerit orbem. Ex Armorico nempe regno paternam Arturus inclitus rex traxit originem. Inde enim uenit Constantinus, auus eius, quartus a Conano, qui primus ex
Abbreviated transcription (Latin):
reportatȩ. bͥtones ex armorico regno .i. ex minori b¬
tannia Ualiaq ⁊ abbania .i. scotia. atq cornuibi
uͥ nc̃ disꝑsi st̃. intelligentes ex reuełone reliqͥaꝵ cadua¬
ladri. tẽpꝰ suȩ reu̾siois in insulã aduenisse. scd̾m angłicȩ
denuntiatiõis oracłm. reu̾̃tent᷑ ⁊ resociabunt᷑ ĩ insulã.
⁊ int̾fectis alienis incubatoribꝰ. regñ bruti cũ eiꝰ appel¬
latiõe recipient. ut neꝗͣꝗͣ ult̾ t̾ra illa anglia s b̾tan
cabunt armorico ᷤᷤ bͥtones qui conani nomine de.¬
signant᷑: a conano pͥmo rege eoꝵ qͥ pͥmꝰ ibi regnauit
temꝑe beati martini turonoꝵ ep̃i. Cadualadrus
inꝙͣ uocabit conanũ:⁊ albaniã .i. scotiam in societa¬
tẽ accipiet. Tc erit strages alienigenaꝵ .i. saxoñ
angloꝵ. tẽ flumina sanguine manabt̃. Tc̃ erũpent¬
armoriti montes .i. armorici duces. ⁊ diademate bru¬
ti coronabunt᷑. Hĩc dat᷑ intelligi qd̾ reu̾si britoneᷤ

Expanded text:
o regno, id est ex Minori Britannia Waliaque et Albania, id est Scotia, atque Cornubia , ubi nunc dispersi sunt, intelligentes ex reuelatione reliquiarum Cadualadri tempus sue reuersionis in insulam aduenisse secundum angelice denuntiationis oraculum, reuertentur et resociabuntur in insulam et interfectis alienis incubatoribus regnum Bruti cum eius appellatione recipient, ut nequaquam ultra terra illa Anglia, sed Britanncabunt Armoricos Britones, qui Conani nomine designantur a Conano, primo rege eorum, qui primus ibi regnauit tempore beati Martini Turonorum episcopi. Cadualadrus, inquam, uocabit Conanum et Albaniam, id est Scotiam, in societatem accipiet. Tunc erit strages alienigenarum, id est Saxonum Anglorum, tunc flumina sanguine manabunt diademate Bruti coronabuntur. Hinc datur intelligi quod reuersi Britones
Abbreviated transcription (Latin):
nitione iubet᷑ cepto desift̾e. quia ñ ẽẽt dĩ uoluntas
britones ultͣ regnare usq ad tempꝰ a diuina dispo¬
sitione statutũ. Iret aũ ip̃e. romam ad sergiũ papã
& ab eo penitñtiã ꝓ pecc̃is suis acciꝑet. qͣ purificat᷑
atq purgatꝰ ad celestia regna mig̃ret. ⁊ int̾ bos collo¬
caret᷑. Britones aũ ꝑ m̾ita ip̃iꝰ in insula it̾m regnat᷑oᷤ.
ꝓpt̾ infestationẽ paganȩ saxoñ gñtis ĩ nemorib a¬
liȩ ⁊ aliis locis abscondite fuerãt. ⁊ tẽ eos natale solũ
⁊ regni potestatẽ it̾m habit᷑os. fec̃ itaq cadualadrꝰ¬

Expanded text:
nitione VH. cepto desistere – quia non esset Dei uoluntas Britones ultra regnare – usque ad tempus a diuina dispositione statutum. Iret autem ipse Romam ad Sergium papam et ab eo penitentiam pro peccatis suis acciperet, qua purificatus atque purgatus ad celestia regna migraret et inter beatos collocaretur. Britones autem per merita ipsius in insula iterum regnaturopropter infestationem paganȩ Saxonum gentis in nemoribus Walliȩ et aliis locis abscondite fuerant, et tunc eos natale solum et regni potestatem iterum habituros. Fecit itaque Cadualadr
Abbreviated transcription (Latin):
bus erit egñtib.⁊ lingua eiꝰ sedabit siientes. Metonomi
tento. hanc eiꝰ sap̃iam di¬
cit cibum fore ⁊ po¬
tũ egentibus.
Et addit. Exore ip̃iꝰ flumina manabt̃. que arentes hominũ
fauces rigabt̃. arentes hominum fauces dicit aĩas imbrẽ sap̃ie
siuentes. De hmodi sapĩe imbrib fluminib q ipsa dĩ sap̃ia di¬
cit. Si dñs magnꝰ uolu̾it sp̃u intellig̾ntie replebit illum .i.
ustum. Iipse tanqͣm imbres mitteteloqͥa sap̃ie suȩ. Collau-¬
dab̃t multi sap̃iam eiꝰ. ⁊ usq in scłm ñ delebr̃. N recedet me¬
moria eiꝰ. ⁊ nom̃ eiꝰ reqͥret᷑ a gen̾atione in gen̾ationẽ. Talis rex
fuit dd̾ in ppło dĩ uir utiq fortis ⁊ sapiens: tał ⁊ salomon. ta
⁊ ille qui dicebat. Cum sed̾em qͣsi rex circ̃stante exͥcitu. eram

Expanded text:
 sitientes, metonomictento, hanc eius sapientiam dicit cibum fore et potum egentibus et addit: 21. Ex ore ipsius flumina manabunt, que arentes hominum fauces rigabunt. Arentes hominum fauces dicit animas imbrem sapientie sitientes. De huiusmodi sapientie imbribus fluminibusque ipsa Dei sapientia dicit: Si Dominus magnus uoluerit, spiritu intelligentie replebit illum, id est iustum. Et ipse tanquam imbres mittet eloquia sapientie suȩ. Collaudabunt multi sapientiam eius et usque in seculum non delebitur. Non recedet memoria eius et nomen eius requiretur a generatione in generationem. Talis rex fuit Dauid in populo Dei, uir utique fortis et sapiens; talis et Salomon, talis et ille, qui dicebat: Cum sederem quasi rex circumstante exercitu, eram
Abbreviated transcription (Latin):
muliebrẽ poeta luxuriã notãs int̾ cet̾a ait. Ince¬
duit longo uerrentes syrmate t̾rã. Apd roma¬
nas nanqͣ.⁊ italas muliere s in tantũ suꝑflis
iste ac suꝑbus syrmatũ luxꝰ ab antiqͦ celeb̾rimꝰ fuit.
ut nunqͣm cohib̾i diu potu̾it. ł maritoꝵ indignatõe
testantib. maritis aũ nimiã uestiũ expensam causas¬
tib. muliercuł uͦ utrunq obdurata fronte dissi
in satrra .ui. de mulieꝵe impudicitiis c̃ acuta ac
uehem̃ti declamatiõe płima ꝑorafs: int̾ cet̾a hoc
qͦ ñ tacuit dic̃s. Pdigañ sentit ꝑeuntẽ femma censũ
Ac uelut ex hausta rediuiuꝰ pullul& archa: hũmꝰ ⁊¬

Expanded text:
muliebrem poeta luxuriam notans inter cetera ait: Incedunt longo uerrentes syrmate terram. Apud Romanas nanque et Italas mulieres in tantum superfluus iste ac superbus syrmatum luxus ab antiquo celeberrimus fuit, ut nunquam cohiberi diu potuerit, uel maritorum indignationetestantibus, maritis autem nimiam uestium expensam causantibus, mulierculis uero utrunque obdurata fronte dissimin satyra sexta de mulierum impudicitiis, cum acuta ac uehementi declamatione plurima perorasset, inter cetera hoc quoque non tacuit dicens: Prodiga non sentit pereuntem femina censum – ac uel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstantẽ. aureliũ cognom̃to ambͦsiũ. ⁊ ut̃pendra¬
gon. qd̾ bͥtoñ lingua int̃p̃tat᷑ cap̃ draconis. Ut̃pen¬
dragon aũ genuit art᷑um famosissimũ ac cele¬
berrimũ regem. Cui sñ ꝓle defuncto: successit
constantinꝰ cognatꝰ eiꝰ. Constantino: conanꝰ aureliꝰ.
Conano aurelio: uortiporiꝰ. Uortiporio: Malgo.
Malgoni: catheriꝰ. Catherio: caduanꝰ. Cadu¬
ano: caduallo. Cadualloni: cadualadrꝰ. de qͦ nc̃¬

Expanded text:
ntem, Aurelium, cognomento Ambrosium, et Vterpendragon, quod Britonum lingua interpretatur ‘caput draconis’. Vterpendragon autem genuit Arturum famosissimum ac celeberrimum regem. Cui sine prole defuncto successit Constantinus, cognatus eius, Constantino Conanus Aurelius, Conano Aurelio Vortiporius, Vortiporio Malgo, Malgoni Catherius, Catherio Caduanus, Caduano Caduallo, Cadualloni Cadualadrus, de quo n
Abbreviated transcription (Latin):
ses aqͥlonibꝰ arcet. Reg̃ opꝰ. stiłq diu palus aptaq
remis. uicinas alit urbes ⁊ gͣue sentit aratrũ
Seu cursũ mutauit iniquũ. frugibꝰ annis doctꝰ iter
iam feru̾e dict̃ incole loci ꝓͥis exꝑim̃tis edocti ꝙͣuis
satis adhuc calida satisq feruentia. H aũ balnea ñ
tã p̃fatꝰ carolꝰ rex ibi fecit. ꝙͣ ab alio qͦdam romano
olim cepta ꝑfecit. qd̾ ex noĩe ip̃iꝰ loci satis appar&. dr̃
ix oppidũ illd̾ aqͥsgͣni a gͣno p̃fato duce frẽ uidł agͥpe
illiꝰ qͥ in partibꝰ iłł coloniã edificauit ł cep̃. Uñ.i ex eiꝰ
mechanica arte elaborass ⁊ eos carolꝰ magnꝰ pꝰ qͥ¬
dringñtos fere pꝰea annos. dũ ibi uenatu cerũu

Expanded text:
ses Aquilonibus arcet, regis opus, sterilisve diu palus aptaque ses Aquilonibus arcet, regis opus, sterilisve diu palus aptaque remis vicinas urbes alit et grave sentit aratrum, seu cursum mutavit iniquum frugibus amnis doctus iter iam feruere dicunt incole loci propriis experimentis edocti, quamuis satis adhuc calida satisque feruentia. 37. Hec autem balnea non tam prefatus Carolus rex ibi fecit, quam ab alio quodam Romano olim cepta perfecit, quod ex nomine ipsius loci satis apparet. Dicitur enim oppidum illud Aquisgrani a Grano, prefato duce fratre uideillius, qui in partibus illis coloniam edificauit uel cepit. Vnde et ex eius mechanica arte elaborasset et eos Carolus Magnus post quadringentos fere postea annos, dum ibi uenatu ceruu
Abbreviated transcription (Latin):
nuit᷑ ꝑse ⁊ ñ aliũn corruptũ iri. ⁊ sic corrupt᷑a uten¬
Corrupta namq corrũpũt. ⁊ q̃ pꝰ dũ in corrupta ma¬
nerent salutaria erant. pꝰmod̾ incipiũt ẽẽ mortifera.
Talia balneoꝵ fom̃ta. egͥs mortalibꝰ apta. in płibꝰ t̾raꝵ
locis adiu̾sis oli ꝯditoribꝰ elaborata fuisse scimꝰ. de
tpe suapte nat᷑a sñ ullo humani laboris aminicło
ferbuerĩt. pꝰ longa tñ scła ã pͥstino calore tepuert̃.¬
sic̃ u̾bi grã illa q̃ ap̃ neapolĩ cãpanie ciuitatẽ. tp̃e
aug̾ti cesaris mechanica arte fec̃ iͥgiliꝰ multi mor¬
taliũ morb̾ utilia. q̃ ĩã dudũ friguisse assert̃ qͥ ui¬
dert̃ ⁊ nouert̃. Nicħ ix in humanis oꝑibꝰ indisso¬
lubie uł et̃nũ. s mortaliũ facta simili ꝯditione necẽe
t̃ diso lubiłia ẽ ⁊ morti obnoxia iuxta ilsd oratii.
Debem᷑ morti nos nr̃aq siue receptꝰ t̾ra neptunꝰ clas¬

Expanded text:
nuitur per se et non aliunde corruptum iri et sic corruptura utennuitur per se et non aliunde corruptum iri et sic corruptura utenCorrupta namque corrumpunt et, que prius, dum incorrupta manerent, salutaria erant, postmodum incipiunt esse mortifera. Talia balneorum fomenta egris mortalibus apta in pluribus terrarum locis a diuersis olim conditoribus elaborata fuisse scimus, detempore suapte natura sine ullo humani laboris amminiculo ferbuerint – post longa tamen secula a pristino calore tepuersicut uerbi gratia illa, que apud Neapolim, Campanie ciuitatem, tempore Augusti Cesaris, mechanica arte fecit Virgilius multis mortalium morbis utilia, que iam dudum friguisse asserunt, qui uiderunt et nouerunt. Nichil enim in humanis operibus indissolubile uel eternum, sed mortalium facta simili conditione necesse est dissolubilia esse et mortidebemur morti nos nostraque: sive receptus terra Neptunus clas
Abbreviated transcription (Latin):
citq in illa calida balnea. ad usus hoĩũ apta ac salu¬
b̃rima q̃ ñꝙͣ humano labore calefactari indigeant.
qͥbꝰdam aliis q̃ opꝰ Indicauit. p̾fecitq eis num̃ min̾ue.
In cuiꝰ ede in extingͥbiles posuit ignes qͥ ñꝙͣ deficie¬
bant in fauillas. s cũ tabesce incepissent. saxeos
u̾tebant᷑ in globos. hic ingeniosꝰ ad mod̾ fuit. ⁊ ni¬
gͦmantiã pͥmꝰ in regno britannie docuit. Hec ap̃sti¬
giis suis qͥeuit. donͨ ꝑatis sͥ alis uolare tẽptauit. fabu¬
lam dedali ꝓ u̾itate amplexꝰ. ⁊ siue m̃tis tͤpidatione.
siue põde corꝑis lapsꝰ. suꝑ tẽplũ apollinis infra ur¬
bem tͥnouantũ q̃ nc̃ londonia appellat᷑ cecidit ⁊ in
cia st̃. Nam alia ꝯmunia st̃ ad us hõui. alia q̃ dñr
balnea regis. frigebt̃ gͦ in diebꝰ ilł balnea ista utrũ
ꝑ se nat᷑alit̾. an destruenda abhõib uiolent̃ incertũ.
nͥ qd̾ in eo qd̾ add̾. ⁊ salubres aq̃ eoꝵ mortẽ gen̾abt̃. in¬

Expanded text:
ado, fecitque in illa calida balnea ad usus hominum apta ac saluberrima, que nunquam humano labore calefactari indigeant. quibusdam aliis, que opus iudicauit, prefecitque eis numen Minerue, in cuius ede inextinguibiles posuit ignes, qui nunquam deficiebant in fauillas, sed cum tabescere incepissent, saxeos uertebantur in globos. Hic ingeniosus admodum fuit et nigromantiam primus in regno Britannie docuit. Nec a prestigiis suis quieuit, donec paratis sibi alis uolare temptauit, fabulam Dedali pro ueritate amplexus et, siue mentis trepidatione siue pondere corporis lapsus, supra templum Apollinis infra urbem Trinouantum, que nunc Londonia appellatur, cecidit et in cia sunt: Nam alia communia sunt ad usus hominum, aliaque dicuntur balnea regis. 36. Frigebunt ergo in diebus illis balnea ista, utrum per se naturaliter, an destruenda ab hominibus uiolenter, incertum, nisi quod in eo, quod addit: et salubres aque eorum mortem generabunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
sublatis. ucteros calculcitor uaui parte duuiders qd relicũ foroe tenere
orro ad inuestigandũ qͦt sũ ep̃ce luncres annos dñ rite sumere. At.¬
Bere. s nullo dẽpto uł cid dito iubat qi mnurũ te uunt eieli cinno
incipientes ep̃c ad inueniẽdũ statĩ. addi qͥd uł dema. d cinnis dñi.
qͣ serũ incocuer t̃t minime poscebãt. ał Itẽ siuelimꝰ scire. ad¬
iecciones solis .i. c̃eurrentes septimcinȩ dies. sumere annos cͥ̃ iubae.
ad ditti quariti parte.uui insuꝑ r̃głes semꝑ adicere docos ciesic
ttindẽ. ꝓ uii. prtiri. qr nimir. iiͦiͬ. erĩt cõcuentes anno qͦ natꝰ
ẽ dñs. Et ut cõputtĩdi fixa series ꝓcumere poss. neçesse hebat
cõputtitor uͦu. qͣ p̃cesserat annectere. ałmItẽ ad inuenĩ.¬

Expanded text:
am partem dividens, quod reliquum foret teneret; orro ad investigandum quot sint epactae lunares, annos Domini rite sumere, ere, sed nullo dempto vel addito, jubet, quia nimirum secundo decennoincipientes epactae, ad inveniendum suum statum, addi quid vel demi de annis Domini qui secum inchoaverant, minime poscebant. Item si velimus scire adjectiones solis, id est, concurrentes septimanae dies, sumere annos Domini jubet, et addita quarta parte, IIII insuper regulares semper adjicere docet, ac sic tandem per VII partiri, quia nimirum V erant concurrentes anno quo natus est Dominus, ut et computandi fixa series procurrere posset, necesse habeat computator IIII quae praecesserunt annectere. His igitur i
Abbreviated transcription (Latin):
medio anni tp̃re uita uł regno decederte poterat euenire ut
eundẽ anm unꝰ istoricꝰ eius dẽ regis tp̃ribꝰ ascrib&. eo qd eusdem
anni pcrtẽ ig̃nara. Alt̾ uͦ istoricꝰ eundẽ cinm successori illiꝰ potuis
catitulandũ putarte. eo qͦd & ħͥ pcirtẽ ȩ eius. het inrgno. Uerͥ ne ꝑ
huiꝰ cemodi dissonãtiã error tp̃ribꝰ in olescerte. statuerũt indic̃nes
uas ꝓ fcicilittite qͦq calculandi. XU. eẽ uoluerũt. i plcinissi mo
numero &e ad multiplicandũ ꝓmtissimo. cõpendiosiꝰ trãsacti
tp̃ris sttitus in memoriã possit reduci. Quidã cuit̃ putãt qr̾
cõ dc̃ inre publica post censũ xͦͦ anno ꝑ aictũ. urbs roma lus¬
trabat᷑. ad inditiũ tnȩ lustrac̾nis oe̾ census indic̃nes eẽ cõditas.
paiscȩ inueniendũ ẽ cõpositu. eo qͦd lunci cuuis liba etatis post
tuntũ tp̃ris cideũdẽ redeit᷑ anni solaris diẽ. Qͥ etiã circulus

Expanded text:
medio anni tempore vita vel regno decederet, poterat evenire ut eundem annum unus historicus ejusdem regis adscriberet temccessori illius potius attitulandum putaret, eo quod et hic partem aeque ejus haberet in regno. Verum ne per hujuscemodi dissonantiam error temporibus inolesceret, statuerunt indictiones, quas pro facilitate quoque calculandi XV esse voluerunt, ut planissimo numero, et ad multiplicandum promptissimo, compendiosius transacti temporis status in memoriam possit reduci. Quidam autem putant, quia quondam in republica post censum quinto anno peractum urbs Roma lustrabatur, ad indicium ternae lustrationis et census indictiones esse conditas. Paschae inveniendum, composuit, eo quod luna cujuslibet aetatis post tantum temporis ad eumdem redeat anni solaris diem, non quod Aegyptus
Abbreviated transcription (Latin):
narẽ cursũ in leua manu. intrinsetꝰ aradice policis incipiũt ⁊ in un¬
gẽ minimi digiti. intrinsecꝰ eundẽ cõsumaĩt. Itẽ qi manꝰ buiȩ
articulos exceptis unguibꝰ. haboẽ .xauil. his singulis singulos ap¬
itintes cinnos in cohantes ab indice leue digito. & indrterȩ̨ police
cõpłntes. Nõ ut in lunari cutło. singulos ex ordine digitos expe¬
dientes. ad numere. s obititionẽ quadiantis. ꝑ quatt̾nos trt̃s usũ
digitos. quad nenniũ om̃e signantes. ita ut ab indice leue digitos
inqͥantes. minimi t̃ni articuli dicgiti. totidm bissextiles cõti¬

Expanded text:
narem cursum in laeva manu intrinsecus a radice pollicis incipiunt, et in ungue minoris digiti intrinsecus eumdem consummant. Item quia manus binae articulos, exceptis unguibus, habent viginti octo, his singulos atant, inchoantes a minimo laevae digito, et in dexterae pollice complentes, non ut in lunari cyclo singulos ex ordine digitos expedientes ad numerum, sed ob rationem quadrantis per quaternos transversim digitos quadriennium omne signantes, ita ut minimorum bis terni articuli digitorum totidem bissextiles conti
Abbreviated transcription (Latin):
sis ꝙ si ungat᷑ cum sucto ħbe eiꝰdẽ
nõis ⁊ in uas aqua plenũ ĩtuissus
facit sagumeũ solem andi sicut
patet᷑ ecdipsim cuiꝰ cã est qr totam
aquam ebullire facit in nebulam
que inspissando aetem inpedͭ solẽ
uidi̾ nͥ quasi in rubea ⁊ spissa nube
post modicum aũ descendit illa ne
tratꝰ sit ⁊ quibdam karactib mixtꝰ
do quetam p̾dicunt ꝓpt̾ ꝙ temploꝵ
pontifices isto lapide maxiẽ utebantꝰ

Expanded text:
SIS. Si ungatur cum succo herbe eiusdem nominis et in vas aqua plenum mittatur, facit sanguineum solem videri sicut si pateretur eclipsim, cuius causa est quia totam aquam ebullire facit in nebulam que inspissando aerem impedit solem videri, nisi quasi in rubea et spissa nube. Et post modicum descendit illa nebcratus sit et quibusdam karacteribus admixtus; do quedam predicant, propter quod templorum pontifices isto lapide maxime utebantur
Abbreviated transcription (Latin):
aries. donat sua tꝑa libre ¶Añt᷑ asta ui aigatis¬
bet lẽtos descẽde̾ pisces ¶par gẽinis htͦ¬
ro ⁊ idẽ ꝗ carchinꝰ ardens hiũdꝰ egio

Expanded text:
Aries donat sua tempora Librae, Aut Astraea iubet lentos descendere Pisces. Par Geminis Chiron, et idem quod Carcinos ardens Humidus Aego
Abbreviated transcription (Latin):
luna ⁊ decima existente. Uycũt
istente luna ht̃ u̾tutẽ in pꝰ hora
est ꝙ tũ est sb̾ ligua cogitat᷑ de
infigitur ita ꝙ auelli nõ p̃t
Si aũ non d fi statim̾ cor
resilit ab ip̃o. Fert᷑ ⁊̃ ꝙ curat

Expanded text:
a et decima existente. Dicunt existente habet virtutem in prima hora est, quod cum est sub lingua, cogitatur de infigitur ita quod avelli non potest; si autem non, statim cor resilit ab ipso. Ferunt
Abbreviated transcription (Latin):
Quintilis qui a quintus erat
amastio : Quẽ principẽ anni
testant᷑ cẽcromani: Sextił
similit̃ qđ sextus : Septbr
nom̃ hab& ãnumero &imbre
qui a septimus ẽ. amastio:
& imbres hab&: Sic & octob
noueb atq: decb. exnumero
&imbribus acceper̃ uocabula:
Quẽ numerũ decurrentem
decebrio finito. proeo quod
denarius numerus p̃cenden
romani instituer̃ : uł ꝓp̃t
officia ma gistratuũ
In his enĩ dieb: conueniebat᷑
inurbibus: Quidã autem
lł acolendo appellari existi¬
mant : Apudu&eres enim
omniũ mensiũ principia cole¬
bantur : sic̃ & apud hebreos :¬
dusautẽpleriq: latinorum
ab edendo dictosputant :
qđ hidies apudue tere sepu¬
larũ essent: Non aeã nun¬
dinis uocatȩ: Nundinae
tio qdđ tunc solestante cres¬
cant diesuł noctes : Nequi¬
nactiũ appellatũ : qđ tune
dies & nox horarũ spatioae qua¬
li consistunt : Duo sunt autem
solesticia : Unum ȩstiuum¬
de quo tempore remearesol
ad inferiores incipit circu¬

Expanded text:
Quintilis, quia quintus erat Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Martio et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula; quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedenRomani instituerunt; vel propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensuum principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies apud veteres epularum essent. Nonae a nundinis vocatae. Nundinae tio, quod tunc sole stante crescant dies vel noctes. Aequinoctium appellatum quod tunc dies et nox horarum spatio aequali consistunt. Duo sunt autem solstitia: unum aestivumde quo tempore remeare sol ad inferiores incipit circu
Abbreviated transcription (Latin):
nĩntar dior solis motus. facili¬
uspoterat conp̃hendi:
anmensis aianodictus cui fiuĩ
agentilib consecratus uł qui a
limes &i anua sitanni : Vnde¬
& bi fronsidẽ ianus pingit᷑
ut introitus anni& exitusde
cui eomense sacrificabat᷑
Naianuariũdiis superis febru¬
ariũ duismanib: romaniconse¬
crauer̃ : Ergo febrã februa
id ẽ plutone ñ ã febro id ẽ
egritudine nominatur
Mar appellat᷑ ꝓpt̃ maitcom
romanȩ gentis auccorẽ uł qđ
eo cẽporecuncta animantia
admarẽ agantur dadc̃cũben
uoluptatẽ : Itẽ appellatur
& mensisnouorũ quia anni
fructib: nouis. trans actorũ
uenere dr̃ quasi a frondis :
did quia hoc m̃ seomã aperi¬
ułã maiorib: natu quierant
principesreipublice: Nã
hunc m̃ sẽmaiorib:: sequentẽ
soniorũ. & iunioꝵ diuis userat
uł uero &a g̃si dehonorib ho¬
minũ iulu & augusticȩ sarũ
nuncupatis : Nã priusquin¬
tilis & sextilis uocabantur:

Expanded text:
quoniam tardior solis motus faciliquoniam tardior solis motus facilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis a Iano dictus, cuius fuit a gentilibus consecratus; vel quia limes et ianua sit anni. Undeet bifrons idem Janus pingitur, ut introitus anni et exitus decui eo mense sacrificabatur. Nam Januarium diis superis; Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februa, id est, Plutone, non a febre, quod est aegritudo, nominatur appellatur propter Martem, Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia ad marem agantur, et ad concumbendi voluptatem. 6. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni fructibus novis, transactorum Venere dicitur, quasi Aphrodis. ia in hoc mense omnia aperivel a majoribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem majoribus; sequentem seniorum et juniorum divisus erato et Augustus de honoribus hominum, Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur:
Abbreviated transcription (Latin):
culo : Vnde & hoc tẽpus bru¬
ta senĩ grece. bruma appel¬
latur : Vnde & inbrumati
dñr quib fastidiũ .ẽ. ciborũ:
Ver quippeorientidat᷑ qui tͦ
ex t̃risomã oriunt᷑: Aesta suero
meridiano eo qđ parseiusca¬
lore flagrantiorsit: Hiemps
septentrioni eo qđ frigorib:
Autumnus occiduo ꝓpter
quod graues morbos hab&:
Unde & tunc omã folia
arborum defluunt: Utau
tem autum nus ab und&
morbis : facit hoc confiniũ
frigoris & caloris & conpug¬
nantia int̃se contrariorũ
aerũ: Annus autem dic:¬
tus qui am̃sib: inserecurren no¬
tib uoluitur : Unde & anu¬
lus quasi annus id ẽ circulus
quod inseredeat : Vergił :
Atq in sesua ꝑ uestigia
uoluitur annus:¬
mene greco sermoneuocat᷑ :
Vnde & apud hebreosm̃ses
legitimi ñ ex soliscirculo sed
exlunaecur su enumerant᷑ qđ ẽ
denoua ad nouam : Aegyptu
autẽ primi ꝓpt̃ lunȩ ueloci¬
orẽcursũ & ne error cõputati¬
onisei uel ocitateaccder& ex
soliscursu diẽm̃ sis ad inuener

Expanded text:
culo. Unde et hoc tempus brutas enim Graece bruma appellatur. Unde et inbrumati dicuntur, quibus fastidium est ciborum. Ver quippe orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur. Aestas vero meridiano, eo quod pars ejus calore flagrantior sit. Hiems septemtrioni, eo quod frigoribus Autumnus occiduo, propter quod graves morbos habet. Unde et tunc omnia folia arborum defluuntem autumnus abundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris, et conpugnantia inter se contrariorum edit. Annus autem dictus, quia mensibus in se recurrentibus volvitur. Unde et annulus, quasi annuus, id est, circulus, quod in se redeat. Virgilius: Atque in se sua per vestigia volvitur annusmene  μήνη Graeco sermone vocatur. Unde et apud Hebreos menses legitimi non ex solis circulo, sed ex lunae cursu enumerantur, quod est de nova ad novam. Aegyptii autem primi propter lunae velociorem cursum, et ne error computationsolis cursu diem mensis adinvenerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
da conputabatur
Siuero iuxta hoc quod nos
supra do cuimus aianu¬
ario principium argu¬
menti sumere mauis
eodem ordine luna
rit quae iuxta argum̃¬
tum sexta fieri debuis¬
seputabatur. Quia
nimirum luna nouem¬
brimensis unam amit¬
tit diem & per xxx. con
xxx solũ dieb: cogitur es se
contenta: Quȩ profecto
om̃a melius conloquendo
quã scribendo docentur

Expanded text:
da computabatur. da computabatur. Si vero, juxta hoc quod nos supra docuimus, a Januario principium argumenti sumere mavis, eodem ordine luna rit, quae juxta argumentum sexta fieri debuisse putabatur, quia nimirum luna Novembris mensis unam amittit diem, et pro XXX consuetis XXIX solum diebus cogitur esse contenta. Quae profecto omnia melius colloquendo quam scribendo docentur
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt autem annitres
circulide cennouena¬
lis in quibus idẽ argu¬
mentum stabilitatem
suitenoris conseruare
nequeat: Oc tauus uide¬
lic& undecimus & nonus
decimus. Cui caus amnu¬
tandiuaria facit ac dis¬
ꝑ saꝑ annũ embolis mo¬
rum in sertio: Si qui¬
dem anno octauo luna
Ralen darum maiarum
iuxta rationem quidẽ
ar gumentiui cesima¬
& octaua conputatur:
sed ꝓpter embolismũ
qui in martio m̃se in se
propter adiectionem
diei quae super fluitas
embolismi adtulerat
tunc existere doceat
na embolis mi tertio
dienonarum martiarũ.
incipit : cogitlunam
dum argum̃ti calculati¬
onem calculatur. Quo
&iam annoratio saltus
lunaris de quo insequen¬
tibus dicemus fidem
eius dem argumentun
pugnat: Si enimipsũ
argumentum iuxta
egiptios aseptembrio
mense ubi principiũ .ẽ.
anni eorum inchoaue¬
ris : nec esse ẽ ut luna
uił m̃sis eo anno xxuiiu
dies : utnum quã alias
ratione saltus ammis¬
so.: Et obidluna Nł darũ
augustarum tertia red¬
datur: Quaeiuxta re¬

Expanded text:
Sunt autem anni tres circuli decennovenalis, in quibus idem argumentum stabilisui tenoris conservare nequeat, octavus videlicet, undecimus, et nonus decimus, cui causam mutandi varia facit ac dispersa per annum embolismorum insertio. Siquidem anno octavo luna Kalendarum Maiarum, juxta rationem quidem argumenti vicesima octava computatur. Sed propter embolismum, qui in Martio mense inseripropter adjectionem diei quem superfluitas embolismi attulerat,am nonam tunc existere doceat. quia luna embolismi tertio die Nonarum Martiarum incipit, cogit lunamdum argumenti calculationem canatur, quo etiam anno ratio saltus lunaris, de quo in sequentibus dicemus, fidem ejusdem argumenti impugnat. Si enim ipsum argumentum juxta Aegyptios a Septembri mense, ubi principium est anni eorum, inchoaveris, necesse est ut luna Julii mensis eo anno XXIX dies ut nunquam alias ratione saltus, amisso, et ob id luna Calendarum Augustarum tertia reddatur, quae juxta ar
Abbreviated transcription (Latin):
inspatio unius horȩ & IIII
punctorum & unius osten¬
ti & tertie partes unius
ostenti tantum cursus ꝑ¬
agit quantũ sol in .xxiiii
Quaerenda est natiuitas
tiarum usque in non apri¬
lis quȩ primim̃s nouorum
in itiũ ostendit. axiiuero
celebrationem scã paschȩ
ꝑduc&. Si uero xiniluna
ante vii hł a prił occur¬
lis luna non ẽ sed eandem
dienata fuerit in ipsa
caute scm̃ paschacele¬
brab Similiter cautus
mãi quo cumque domi¬
luna occurrerit scm̃
pas c̃modis omnibus
celebrabis. Quodsi an
siluna occurrat uł
si post uiilł maĩ pascha.
nullatenus celebrabis

Expanded text:
in spatio unius horae et IIII punctorum et unius ostenti, et tertiae partis unius ostenti tantum cursus peragit, quantum sol in XXIIII Quaerenda est nativitas Mart. usque in Nonas April., quae primi mensis novorum initium ostendit, a XII Kalcelebrationem sancti Paschae perducet. Si vero 14 luna ante XII Kalend. April. occulis luna non est: sed cum eamdem die nata fuerit, in ipsa caute sanctum Pascha celebrabis. Similiter cautus Maii, quocunque dluna occurrerit, sanctum Pascha modis omnibus celebrabis. Quod ante si luna occurrerit, vel post VII Kalend. Maii, Pascha nullatenus celebrabis.
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ anatale dñiusq: ad
natalem id .ẽ. lunȩ crlus
Item alius cõpotus ẽ apacha
usq: in pascha. Vbi prima
lun aerit in ianuario anno
p̃senti ibi item secundo an no¬
in eodem loco erit luna duo¬
decima. Cõmunis annus¬
nis cõmunibus adrationem
solaris anni xii dies lunȩ
de esse cernuntur inenibo¬
lismis uero xriui diebus

Expanded text:
tus est a Natali Domini usque ad Natalem, id est, lunae cyclus. Item alius computus est a Pascha usque ad Pascha, ubi prima luna erit in Januario anno praesenti. Ibi iterum in secundo, in eodem loco erit luna 11. Communis annusnis communibus ad rationem solaris anni undecim dies lunae deesse cernuntur. In embolismis vero novemdecim diebus
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendũ est qđ unus quisq
dies & una quaeq: nox in
crescendo duomomenta &
duas partes tertuimom̃ti
auge antur similiter & in
decrescondominuuntur:
Itaut in tribus diebus uiii mo¬
m̃ta uelcrescantuł decrescañ:

Expanded text:
Sciendum est quod unusquisque dies et unaquaeque nox in crescendo, duo momenta et duas partes tertii momenti augeantur. Similiter et in decrescendo minuuntur, ita ut in tribus diebus octo momenta crescant, vel decrescant:
Abbreviated transcription (Latin):
mens ẽ eregionehabeas ad notibis
ponam aliqđ quod ac&era lectoi
conualescat. Quaeris ubi sit luna
uerbi gratia in xiuii hłiuł anno
lis. A pericodicẽ quȩ re diem
ł alendarũ memoratarũ inuenies
c. litterã p̃scriptã. Recurre ad
paginã regularẽ uidebis anno¬
c. litterã repperies. Circũ fer
oculos ad latera hinc sagitraru ex¬
trema illinc decẽbriimsisinitia
dep̃hendis eẽ notata & siue erudit
siue sĩ plexes lector palãte qđ cupi¬
ebas inuestigas sel& aberis. Insuꝑ
& toto illo annoquib: cũq: dieb .c
litterãuideris adscriptã siuecres¬
centẽ seu de crescentẽ inisdẽ caeli
partib noueris eẽ uersatam.¬

Expanded text:
mensem e regione habeat adnotabis. Ponamus aliquod quod ad caetera, lector, convalescat exemplum. Quaeris ubi sit luna, verbi gratia, in Cal. Aprilis anno lis: aperi Codicem, quaere diem Calendarum memoratarum, invenies e litteram praescriptam; recurre ad paginam regularem, videbis annue litteram reperies, circumfer oculos ad latera, hinc geminorum extrema, illinc Junii mensis initia deprehendes esse notata. Et sive eruditus, sive simplex es lector, palam te quod cupiebas investigasse laetaberis. Insuper et toto illo anno quibuscunque diebus e litteram videris adscriptam, sive crescentem, seu decrescentem, in iisdem coeli partib
Abbreviated transcription (Latin):
c̃e memoriae teo phelus
Salexan drinus ep̃s datis
epistolis. Ad synodum apud
niceam ciuita tembithiniȩ
ubi cucxuiii pontifices conue¬
nerunt seu ad teudo sium im¬
peratorem in quo ad nuntians
xxuiiii qualiscumq: luna
nata fuerit in quolib& medio
spatioperib et facereinitiũ
primimensis xiuii. mas
inquiri &iam sidies sabba¬
torum inciderit conse¬
quente diedominico id est
lunaxu pascha celebrare
conscripserit & sidie domi
nico luna xiiii eius dem m̃¬
sis id est primimensis eue¬
nerit ipsa ebdomadatrans¬
missa ad alterum diem
dominicum paschasine
dubio celebrare conscripsit¬

Expanded text:
m memoriae Theophilus Alexandrinus episcopus, datis epistolis ad synodum apud Nicaeam civitatem Bithyniae, ubi CCCXIX pontifices convenerunt, seu ad Theodosium imperatorem, in quibus annuntians et 29, qualiscunque luna nata fuerit, in quolibet medio spatio perhibet facere initium primi mensis 14 a XII inquiri, etiamsi die sabbatorum venerit, consequente die Dominico, id est 16 luna, Pascha celebrare conscripsit. Et si die Dnico luna XIII ejusdem mensis, id est primi mensis, evenerit ipsa hebdomada transmissa in alterum diem Dominicum, Pascha sine dubio celebrare conscripsit