comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diuntur hostes qui sinistro dimicant cornu.
Quod apertius explanabo ¶Siquando alaz sini¬
stram longe habueris meliore tũc eni fortiᷤᷤ¬
simos equites peditesq conuinge. et in congres¬
su ipam prima applica ad alam dextra hostiũ
cutuire festina. Tuam autẽ alam exertitus pã¬
tem in qua deteriores bellatores hr̃e te nosti a sini¬
xtra illius longissune separa ne uel gladiis ĩua¬
datur uel ad eam tela perueniant n hor ge¬
nere cauendu est ne mimicoru cuneis trans¬
uersa tua aties clidatur ¶oc autem modo y¬
no casu utiliter pugnabit᷑ si aduersarius in¬
furmius dextru cornu habuerit / ⁊ tu longe fõ¬
tius sinixtru. Quarta depugnatio talis ẽ
Cum ordinauens atiem ante quadringentos
uel quingencos passus ꝙͣ ad hostes peruenias ñ
sperante eo subito anbas alas tuas inçitare te
conuenit ex utroq cornu ut improuisos ho¬
stes uertas in fugam. et celerius uictoria con¬

Expanded text:
diuntur hostes qui in sinistro dimicant cornu. diuntur hostes qui in sinistro dimicant cornu. Quod apertius explanabo. Si quando alam sinistram longe habueris meliorem, tunc ei fortissimos equites peditesque coniunge et in congressu ipsam primam applica ad alam hostium dextram,circumire festina; tuam autem aliam exercitus partem, in qua deteriores bellatores habere te nosti, a sinistra illius longissime separa, ne vel gladiis invadatur vel ad eam tela perveniant. In hoc genere cavendum est ne inimicorum cuneis transversa tua acies elidatur. Hoc autem modo uno casu utiliter pugnabitur, si adversarius infirmiorem dextrum cornum habuerit et tu longe fortiorem sinistrum. Quarta depugnatio talis est. Cum ordinaveris aciem, ante quadringentos vel quingentos passus quam ad hostem pervenias non sperante eo subito ambas alas tuas incitare te convenit, ut ex utroque cornu inprovisos hostes vertas in fugam et celerius victoriam con
Abbreviated transcription (Latin):
tuam sinistre ale illius iunges. et ibi primu
incoha preliu ita ut cu equitib optimis ⁊ ꝓ¬
batissimis peditib sinistra partem illuiꝰ ad quã
te iunxeris aggredians at cutũeas ⁊ demuden¬
do atq supercurrendo ad hostiuz terga ꝑueniaᷤᷤ
Q si semel aduersarios ex inde pellere ceperis ac¬
cedentibus tius indubitandã uictoria conse¬
quens. et pars exeititus tui qua ab hoste
sũmouei̾s secura durabit. ¶Ad similitudinem
aute .a. litere uł libelli fabrilis aties in hoc di¬
micandi genere componũtur ¶Qsi tibi pͥor
aduersarius fecerit/ illos quos post atiem suꝑ
ꝙͣ pedites ad siuxtru tuũ colliges cornu ⁊ sic
aduersano resistes magnis uirib ne arte pel¬
larisErtia depugnatio est similis secunde
s in hoc deterior ꝙ a sinistro cornu tuo ẽ cũ illiꝰ
incipies dextro confligere Naz quasi manchu ᷤᷤ¬
est impetus coru. et aperti cũ difficultate aggͣ¬

Expanded text:
tuam sinistrae alae illius iunges, et ibi primum tuam sinistrae alae illius iunges, et ibi primum inchoa proelium, ita ut cum equitibus optimis et probatissimis peditibus sinistram partem illius, ad quam te iunxeris, adgrediaris atque circumeas et detrudendo atque supercurrendo ad hostium terga pervenias. Quod si semel adversarios exinde pellere coeperis, accedentibus tuis indubitatam victoriam consequeris et pars exercitus tui quam ab hoste submoveris secura durabit. Ad similitudinem autem A litterae vel libellae fabrilis acies in hoc dimicandi genere componuntur. Quod si tibi prior adversarius fecerit, illos quos post aciem supequam pedites, ad sinistrum tuum colliges cornum, et sic adversario resistes magnis viribus, ne arte pellaris. Tertia depugnatio est similis secundae, sed in hoc deterior, quod a sinistro cornu tuo cum illius incipis dextro confligere; nam quasi mancus impetus est eorum et aperte cum difficultate adgre
Abbreviated transcription (Latin):
solet preliu fieri sed hoc genus depugnatõnis
periti armoru non optimu iudicant quĩa in
prolixo spatio contenditur ¶aties non equalis
uel sinus aut curuatura fit et in eo loco aties
ficquent̾ irrumpit᷑ ¶Preterea si multitudine
aduersarius añtecedat a la teribus aut dextraz
aut sinistra alar cirtũueniat In quo periculu
magnu est nisi suꝑnumerarios habeas qui pro¬
currant hostesq substineant hoc geriere solus.
debet confligere qui plures ⁊ fortes habuei̾t bel¬
latores/ ut ex utroq cornu hoste circũueniat.
et quasi in sinum sui concludat exertitu. Se¬
cunda depugnatio est obliqua plurimis melior
neo etiam si multitudine hostiu et uirtute tur¬
beris tamen poteris reportare uictoriam ¶uiꝰ
talis ẽ modus. Cum instructe aties ad cõgressũ
ueniunt tunc tu sinistra alam tuam a dextͣ
aduersarii longius separabis ne uł missilia ad
eam uel sagicte perueniant extraz autẽ alaz

Expanded text:
solet proelium fieri. Sed hoc genus depugnationis solet proelium fieri. Sed hoc genus depugnationis periti armorum non optimum iudicant, quia in prolixo spatio cum tenditur acies non aequalis vel sinus aut curvatura fit et in eo loco acies frequenter inrumpitur. Praeterea, si multitudine adversarius antecedit, a lateribus aut dextram aut sinistram alam circumvenit, in quo periculum magnum est nisi supernumerarios habeas qui procurrant hostemque sustineant. Hoc genere solus debet confligere qui et plures et fortes habuerit bellatores, ut ex utroque cornu hostem circumveniat et quasi in sinum sui concludat exercitus. Secunda depugnatio est obliqua, plurimis melior; is, etiam si multitudine hostium et virtute turberis, tamen poteris reportare victoriam. Huius talis est modus. Cum instructae acies ad congressum veniunt, tunc tu sinistram alam tuam a dextra adversarii longius separabis, ne vel missibilia ad eam vel sagittae perveniant; dextram autem alam
Abbreviated transcription (Latin):
natio ponitur qua forfice uocant Nam ex ełc¬
tissimis militib in quintã litera ordo coponitur
et illum cuncũ excipit atq ex utraq parte con¬
cluditur. quo facto atiem non potest rumpere ¶t̃
sera dicitur que extremis directa ante fronte
opponitur hostib ut turbata aties reparet᷑. Glo¬
bus aute dicitur qui asua atie separatus ua¬
go superuentu incursat inimicos Contra quez
alter populosior. uł fortior ĩmictitur globus.
Obseruandu quoq est. ne sub tempore quo iã
cõmictitur pugna uelis ordines cõmutare. ac
de locis suis aliquos numeros ad alia trãsferre
Statim eni nascitur tumultus atq confusio
et quos imparatos turbatosq inuenerit faci¬
⁊ uirib ẽ ualeat obtinere.
Epugnationu septem sunt genera uł mo¬
di cum infesta ex utraq parte signa cõfli¬
gunt ¶ Na depugnatio est fronte longa
quadro exeititu sicut etiam nũc et prope sẽper

Expanded text:
natio ponitur quam forficem vocant; nam ex lecnatio ponitur quam forficem vocant; nam ex lectissimis militibus in V litteram ordo componitur et illum cuneum excipit atque ex utraque parte concludit, quo facto aciem non potest rumpere. Item serra dicitur quae ab strenuis directa ante frontem opponitur hostibus ut turbata acies reparetur. Globus autem dicitur qui a sua acie separatus vago superventu incursat inimicos, contra quem alter populosior vel fortior immittitur globus. Observandum quoque ne sub tempore quo iam committitur pugna velis ordines commutare aut de locis suis aliquos numeros ad alia transferre. Statim enim nascitur tumultus atque cet quos imparatos conturbatosque invenerit, faciET VIRIBVS EST VALEAT OBTINERE Depugnationum septem sunt genera vel modi cum infesta ex utraque parte signa confligunt.Una depugnatio est fronte longa quadro exercitu, sicut etiam nunc et prope semper
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus presentes scientes uidentes equa con¬
ditione pugnatur ¶Tamen ars belli nõ minuͤ
in hoc aperto conflictu ꝙͣ in occultis fraudibus
adiuuat eruditos. Cauendu est maxime ne
ab ala cornuq sinistro quod sepius euenit⁊
aut certe certe dextro quod licet raro ꝯtĩgat
circũueniant̾ tui a multitudine hostiũ aut
a uacantibus globis quos dicũt drongoᷤ q̃d
si acciderit unu remediu est ut ala cõnu¬
q replices ⁊ retundes. quatenus conuersi tui
sotioru terga defendant S in angulo ip̃ns
extremitatis fortissimi collocentur quia ibi
impetus amplior fieri consueuit Qtem aduer¬
sus cuneu hostiu certis resistitur modis Cũ¬
neus dicitur multitudo peditu qui iũcti cu
atie primo angustior deinde latior procedit et
aduersariorũ ordines rumpit quia a pluribi
in unu locum tela mictunt᷑ qua rem militeᷤᷤ
nominant caput portionur contra quod ordi¬

Expanded text:
adversus praesentes scientes videntes aequa conadversus praesentes scientes videntes aequa condicione pugnatur. Tamen ars belli non minus in hoc aperto conflictu quam in occultis fraudibus adiuvat eruditos. Cavendum vel maxime ne ab ala cornuque sinistro, quod saepius evenit, aut certe dextro, quod licet raro contingit, circumveniantur tui a multitudine hostium aut a vagantibus globis, quos dicunt drungos. Quod si acciderit, unum remedium est ut alam cornumque replices et rotundes, quatenus conversi tui sociorum terga defendant; sed in angulo ipsius extremitatis fortissimi collocentur, quia ibi impetus amplior fieri consuevit.Item adversus cuneum hostium certis resistitur modis. Cuneus dicitur multitudo peditum quae iuncta cum acie primo angustior deinde latior procedit et adversariorum ordines rumpit, quia a pluribus in unum locum tela mittuntur; quam rem milites nominant caput porcinum. Contra quod ordi
Abbreviated transcription (Latin):
ges confidentia et aduersariis fidutia minuiᷤᷤ
quia fortiores uidentur qui proͥcare nõ dubitãt
Onimici aute incipiũt formidare qui uidenti
contra se aties ordinari.huic additur magn¬
um comodu quia tu instructus paratusq ⁊
ordinante ⁊ trepidu aduersariu preoctupas
Pars enim uictorie est mimicu turbare ãte¬
ꝙͣ dimices. Quibus remediis uirtuti
uel dolis hostiu resistat̾ m̃ atie.
xceptis superuenientibus uel incursibus
repentinis ex octasione quam nũꝙͣ dux
exertitatus amictit nam in itineribus
iam fatigatis. fluminu trãsgressione diuisis
in paludib occupatis in uigis montiu laborã¬
tibus in campis sparsis atq securis in mansi¬
one dormientiu oportunu preliu semper ĩ¬
fertur cu aliis negotiis occupatus hostis pͥus
intermatur ꝙͣ preparare se possit. Qud̾si cauti
sint aduersarii et insidiaru nulla sit copia tt̃

Expanded text:
ges confidentiam et adversariis fiduciam minuis, ges confidentiam et adversariis fiduciam minuis, quia fortiores videntur qui provocare non dubitant, inimici autem incipiunt formidare qui vident contra se acies ordinari. Hinc additur maximum commodum, quia tu instructus paratusque ordinantem et trepidum adversarium praeoccupas. Pars enim victoriae est inimicum turbare antequam dimices. XVIIII QVIBVS REMEDIIS VIRTVTI VEL DOLIS HOSTIVM RESISTATVR IN ACIE Exceptis superventibus vel incursionibus repentinis ex occasione, quam numquam dux exercitatus amittit—nam in itineribus iam fatigatis, in fluminum transgressione divisis, in paludibus occupatis, in iugis montium laborantibus, in campis sparsis atque securis, in mansione dormientibus, oportunum proelium semper infertur, cum aliis negotiis occupati hostes prius interimantur quam praeparare se possint; quod si cauti sint adversarii et insidiarum nulla sit copia, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
matos de illis superfiuis setu hĩe debet ex quib¬
aut ip̃e cuneum fatiat et atiem rumpat aut
si aduersarii cuneum fecerint ip̃e forficem faciat
ut cunco illi possint octurrere. Un sinistra pã¬
te exeititus tertius tertius ẽẽ debet dux satis
bellicosus et prouidus quia sinistra pars diffici¬
lior est et uelut mancha inatie consistit Gic
cuta se bonos equites supnumerarios et uelo¬
cissimos pedites setu hr̃e debet de quib sinistnͣ
cornu semper extendat ne cirtũueniatur ab ho¬
stibus Camor autez que barbaticu uocant
prius non debet attolli ꝙͣ aties utraq se iun¬
serit mperitoru eni uł ignauorũ esti. uocife¬
rare de longe cu hostes magis terreantur si
cu teloru ictu clamoris orror accessert. Sẽꝑ
aute studere debes/ ut prior instruas atiem
quia ex arbitrio tuo potes facere quod tibi utile
iudicas cu nullus obsistit. Cdeinde et tuis au¬

Expanded text:
matos de illis superfluis secum habere debet ex quibmatos de illis superfluis secum habere debet ex quibaut ipse cuneum faciat et aciem hostium rumpat aut si adversarii cuneum fecerint ipse forficem faciat, ut cuneo illi possit occurrere.In sinistra parte exercitus tertius esse dux debet, satis bellicosus et providus, quia sinistra pars difficilior est et velut manca in acie consistit. Hic circa se bonos equites supernumerarios et velocissimos pedites habere debet de quibus sinistrum cornum semper extendat, ne circumveniatur ab hostibus. Clamor autem quem barritum vocant prius non debet attolli quam acies utraque se iunxerit; imperitorum enim vel ignavorum est vociferari de longe, cum hostes magis terreantur si cum telorum ictu clamoris horror accesserit. Semper autem studere debes ut prior instruas aciem, quia ex arbitrio tuo potes facere quod tibi utile iudicas cum nullus obsistit; deinde et tuis au
Abbreviated transcription (Latin):
bere breuiorez dũmodo in subsidiis colloces plunoᷤ
Nam plures per om̃ẽs partes campi ex peditib bñ
armatis debes hr̃e electissimos de quib cuneu fa¬
cias et statiz aties hostium rumpas Curta cornu
autez de contatis loricatisq equitib ad hoc reseruatiͤᷤ
et leui armatura peditu alas hostium curtũ ueniẽ
Ux qui precipuam sustinet potestate int̾ equi¬
tes et pedites in parte dextra stare consueuit
hic eni locus est in quo tota aties gub̾nat᷑
Ex quo rectus est ⁊ liber procursus deo aute int̾
utrosq consistit ut consilio regere et auctoritate
tam equites ꝙͣ pedites ad pugna possit ortari ħ
de equitibus suꝑnumerariis mixtis peditib expe¬
ditis aduersarioru simstrum cornu qui ꝯͣ ip̃ stat
cutuire debet et a tergo semper urgere SEcudꝰ
dux in media atie ponitur peditu qui ea sustin¬
eat et firmet Mic fortissimos pedites et bene ar¬

Expanded text:
bere breviorem, dummodo in subsidiis colloces plurimos; bere breviorem, dummodo in subsidiis colloces plurimos; nam circa medias partes campi, ex peditibus bene armatis debes habere lectissimos, de quibus cuneum facias et statim aciem hostium rumpas. Contra cornua autem de contatis loricatisque equitibus ad hoc reservatis et levi armatura peditum, alas hostium circumvenire ux qui precipuam sustinet potestatem inter equites et pedites, in parte dextra stare consuevitHic enim locus est in quo tota acies gubernatur, ex quo rectus est liberque procursus. Ideo autem inter utrosque consistit ut et consilio regere et auctoritate tam equites quam pedites ad pugnam possit hortari. Hic de equitibus supernumerariis mixtis peditibus expeditis adversariorum sinistrum cornum, qui contra ipsum stat, circumire debet et a tergo semper urgere. Secundus dux in media acie ponitur peditum qui eam sustentet et firmet. Hic fortissimos pedites et bene ar
Abbreviated transcription (Latin):
beat dux post atiem preparatos alios cuta cornu
alios cuta medium ut sicubi hostis uehementer
insistit ne rumpat᷑ aties prouolent subito ⁊ sup¬
pleant loca abdita uirtute/mimicoꝵ audatia frã¬
gant. hoc primi lacedemones inuenerũt imitati
sunt cartaginenses Id Romani postea ubique ẜ¬
uarunt. ac dispositione nulla melior inuenit᷑
Nam si diretta aties hoc solum agere debet ⁊ potest
ut hostem repellat aut fundat Si cuneus sit agẽ¬
dus aut forfex suꝑfluos habere debebis post atiez
xima ducenda sit terra iter ex habundãtib ducet᷑.
Mam si de loco suo ordinatum militẽ transfere ce¬
peris. uniuersa turbabis ¶Si globus hostiu seꝑatꝰ
alam tuam aut partem aliquaz urgere ceperit nͥ
superfluos habeas quos contra globu possis opponẽ
siue equites siue pedites de atie tuleris duz aliaz ui s¬
defendere aliam periculosius denudabis. ¶Ꝙ si bella¬
torum tibi copia non habundat melius est atiẽ ha¬

Expanded text:
beat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua beat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit, ne rumpatur acies, provolent subito et suppleant loca additaque virtute inimicorum audaciam frangant. Hoc primi Lacones invenerunt, imitati sunt Carthaginienses, Romani postea ubique servarunt. Hac dispositione nulla melior invenitur; nam directa acies hoc solum agere debet et potest, ut hostem repellat aut fundat. Si cuneus sit agendus aut forfix, superfluos habere debebis post aciem ucenda sit serra, item ex abundantibus ducitur; nam si de loco suo ordinatum militem transferre coeperis, universa turbabis. Si globus hostium separatus aut alam tuam aut partem aliquam urgere coeperit, nisi superfluos habeas quos contra globum possis opponere, sive equites sive pedites de adefendere, alia periculosius denudabis. Quod si bellatorum tibi copia non abundat, melius est aciem ha
Abbreviated transcription (Latin):
perfundenda. atq turbanda sunt ¶Scire dux de¬
bet/. contra quos drongos hor ẽ globos hostiũ quoᷤᷤ
equites oporteat poni Nam nescio qua occulta
ratione Inio pene diuino alii ꝯtra alios dimi¬
cant melius et qui fortiores uicerant ab inferio¬
ribus sepe uincuntur ¶Oꝵ si equites impares fu¬
erint more ueteru uelocissimi cum scutis leiuib
pedites ad hoc ip̃m ex̾citati eisdem miscenoi sunt¬
quos uelites noĩabant quo facto ꝙͣuis fortissimi
equites hostiu fuerĩt tñ aduersus mixtũ agmen
pares eẽ nõ possunt. Unu remediũ hoc omẽs duces
ueteres inuenenit ut assue facerent iuuenes currẽ¬
tes egregie et inter binos equites singules ex hiiᷤ
pedites collocarent cu leuioribus scutis gladiis ⁊¬
atq missilib.
De subsidiis que post atiem collocantur.
Et optima ratio est ⁊ ad uictoria plurimu
confert ut lectissimos de peditibus equitibus

Expanded text:
perfundenda atque turbanda. Scire dux deperfundenda atque turbanda. Scire dux debet contra quos drungos, hoc est globos, hostium quos equites oporteat poni; nam nescioqua occulta ratione, immo paene divina, alii contra alios dimicant melius, et qui fortiores vicerant ab inferioribus saepe vincuntur. Quod si equites impares fuerint, more veterum velocissimi cum scutis levibus pedites ad hoc ipsum exercitati hisdem miscendi suntquos velites nominabant; quo facto, quamvis fortissimi equites hostium fuerint, tamen adversum mixtum agmen pares esse non possunt. Unum hoc remedium omnes duces veteres invenerunt, ut adsuefacerent iuvenes currentes egregie et inter binos equites singulos ex his pedites collocarent cum levioribus scutis gladiis atque missilibus. XVII DE SVBSIDIIS QVAE POST ACIEM COLLOCANTVR Sed optima ratio est et ad victoriam plurimum confert ut lectissimos de peditibus et equitibus
Abbreviated transcription (Latin):
peditu fuerĩt uxta mensure podismum si ne
aliqua difficultate poterunt ordinan Mec dux
fallitur cui sciat qui locus ꝙͣtos capere possit
armatos. Deniq si angustus locus sit ne pꝰsit
plius aties ꝯuenit ordinari.¶Magis expedit ut
confesti pugnẽt ꝙͣ longius separari a suis Mã
si nimiũ fuerit aties tenuata cito ab aduẽsa¬
riis fcã impressi perrumpit᷑ ⁊ iuillu postea põt
eẽ remediu. Qui aute numeri indextro cõ¬
nu qui in sinistro qui in medio debeant or¬
dinari uł iuxta dignitates eorum seruatur ex
more uel certe pro qualitate hostiũ ꝯmutãtur.
De equitib ordinandis.
Onstituta atie peditum/ equites ponuntur
in cornubus ita loricati omnes etia cõtati
iũcti sint peditibus Sagictarii autẽ uel qui
loricas non hũt longius euagentur. ¶fortiorib
namq equitibus peditu protegenda sunt lateqͣ
et a uelotiorib atq expeditis hostiu cornua su¬

Expanded text:
peditum fuerint, iuxta mensurae podismum sine peditum fuerint, iuxta mensurae podismum sine aliqua difficultate poterunt ordinari, nec dux fallitur, cum sciat qui locus quantos capere possit armatos. Dicunt, si angustior locus sit vel plius acies ordinari. Magis enim expedit ut conferti pugnent quam longius separati; nam si nimium fuerit acies tenuata, cito ab adversariis facta impressione perrumpitur et nullum postea potest esse remedium. Qui autem numeri in dextro cornu, qui in sinistro, qui in medio debeant ordinari, vel iuxta dignitates eorum servatur ex more vel certe pro qualitate hostium commutatur. XVI DE EQVITIBVS ORDINANDIS Constructa acie peditum equites ponuntur in cornibus, ita ut loricati omnes et contati iuncti sint peditibus, sagittarii autem vel qui loricas non habent longius evagentur. A fortioribus namque equitibus peditum protegenda sunt latera et a velocioribus atque expeditis hostium cornua su
Abbreviated transcription (Latin):
U̾planato qualiter debeant aties instrui. Nẽ
podismu mensuraq ip̃ius ordinationis
exponam. In mille passibus campi una
aties. Mille sexcento ᷤs sexagĩtasex suscipiet pedi¬
tes propterea quia singuli pugnatores ternos
occupant pedes ¶Q si sex aties in mille passibuᷤᷤ
campi uoluei̾s ordinare nouẽmilia non gentoᷤᷤ
nonagintasex pedites sunt netessarii. Si autẽ
in ternos ordines hunc numeruz uolueris ten¬
dere/ duomilia passuu comprehendes s meliꝰ
est plures aties face̾ ꝙͣ milites expandere. Se¬
nos pedes a tergo/ inçer singulas aties in latum
diximus patere debere et ip̃i bellatores stantes
singulos obtinẽt pedes deoq si sex aties ordina¬
ueris. quadragintaduos pedes in latu ⁊ passuᷤᷤ
in longu mille passurs decemilia hominu te
uignntiunũ pedes in latu et duomilia ꝑassus ĩ
longum detẽmilib tenebit exertitus ¶Ad hanc
rationẽ siue uigintimilia. siue trigintamilia

Expanded text:
Explanato qualiter debeant acies instrui, nunc podismum mensuramque ipsius ordinationis exponam.In mille passibus campi una acies mille sexcentos sexaginta sex suscipit pedites, propterea quia singuli pugnatores ternos occupant pedes. Quod si sex acies in mille passibus campi volueris ordinare, novem milia nongenti nonaginta sex pedites sunt necessarii. Si autem in terno hunc numerum volueris tendere, duo milia passuum comprehendit; sed melius est plures acies facere quam militem spargere. Senos pedes a tergo inter singulas acies in latum diximus interpatere debere, et ipsi bellatores stantes singulos obtinent pedes; ideoque, si sex acies ordinaveris, quadraginta duo pedes in latum et mille passus in longum viginti unum pedes in latum et duo milia passuum in longum decem milium tenebit exercitus. Ad hanc rationem, sive viginti milia sive triginta milia
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝙͣ iuniores ⁊ postea additos nominabant. ¶Sex¬
tus ordo post omnes a firmissimis et scutatis. et
omni genere armoru munitis bellatorib tene¬
batur quos antiqui triarios appellabant hii ut
requieti et integri acrius inuaderent hostes pot
ultimas sedere consueuerunt/ Siquid eni pͥmiᷤ
ordinibus accidisset de eoru uiribus reparatioĩs
Spes tota pendebat.

Expanded text:
tamquam iuniores et postea additos nominabant.Sextamquam iuniores et postea additos nominabant.Sextus ordo post omnes a firmissimis et scutatis et omni genere armorum munitis bellatoribus tenebatur, quos antiqui triarios appellabant. Hi, ut requieti et integri acrius invaderent hostes, post ultimas acies sedere consueverant. Si quid enim primis ordinibus accidisset, de horum viribus reparationis spes tota pendebat.
Abbreviated transcription (Latin):
tertium et quartum ordinem ad prouocandu cu
missilibus et sagictis primo loco semper exire ¶Qp
si hostes in fugam uertere potuer̃t ip̃i cu equitib
persequnt᷑ Si uero ab hostib pulsi fuerĩt redeũt ĩ
primam ac secunda atiem et inter ip̃os recipiunt
se ad loca sua GPrima autem et secunda aties cum
ad spatas ⁊ pila ut dicitur uentu fuerit totu su¬
stinent bellum ¶In quint᷑a a tie ponebant᷑ int᷑edu
carobaliste manubalistarii. fundulatores funditreᷤ
fundibulatores sunt qui fustibalis lapides iaciunt
fustis est longus pedu quatuor/ cui ꝓpe medium li¬
gatur funda de corio et utraq manu impulsus qĩ
ad instar onagri dirigit saxa ¶Funditores sũt qui
fundis/. ex lino uel seta factis has eni dicũt eẽ me¬
liores/ contorto cita caput brachio dirigunt saxa.
Quib scuta deerant siue lapidibus manu iactis siuͤ
missilib in hoc ordine dimicabant / quos accessos

Expanded text:
tertium et quartum ordinem ad provocandum cum tertium et quartum ordinem ad provocandum cum missilibus et sagittis primo loco semper exire. Qui si hostes in fugam vertere potuerint, ipsi cum equitibus persequuntur; sin vero ab hostibus pulsi fuerint, redeunt ad primam ac secundam aciem et inter ipsos recipiunt se ad loca sua. Prima autem et secunda acies, cum ad spathas et ad pilam, ut dicitur, ventum fuerit, totum sustinet bellum.In quinta acie ponebantur interdum carroballistae manuballistarii fundibulatores funditores. Fundibulatores sunt qui fustibalis lapides iaciunt. Fustibalus fustis est longus pedibus quattuor cui per medium ligatur funda de corio, et utraque manu impulsus prope ad instar onagri dirigit saxa. Funditores sunt qui fundis lino vel setis factis—has enim dicunt esse meliores—contorto circa caput brachio dirigunt saxa. Quibus scuta deerant, sive lapidibus manu iactis sive missibilibus in hoc ordine dimicabant, quos accensos
Abbreviated transcription (Latin):
dinantur in longu ut nec aties interluceat ⁊ spa¬
tium sit arma tractandi Int̾ ordine ⁊ ordine a
tergo in latu / sex pedes distrahere uoluerũt ũt ha¬
beant pugnantes spatiu incedendi atq recedendi
Uehentius eni cu saltu ingressuq tela mictunt᷑
In hiis duobus ordinib et etate maturi ⁊ usu con¬
fidentes ⁊ muniti etia grauiorib armis collocat᷑
Hii eni aduice muri nec cedere nec sequi aliꝙͣdo
cogendi sunt ne ordines turbent s uenientes ad¬
uersarios excipere. et stando pugnandoq repellere
uł fugare ¶Tertius ordo disponitur de armatu¬
iis uelocissimis de sagictariis iuuenib de bonis
iaculatorib quos ante ferentarios nominabant.
¶Quartus item ordo constituitur de scutatis expe¬
ditissimis de sagictariis iuniorib de hiis qui alacͥ¬
ter uerutis uel martiobarbulis quas plũbatas no¬
minant dimicant qui dicebantur leuis armatuã
¶Sciendu ergo est stantib duobus primis ordĩbuᷤᷤ

Expanded text:
dinantur in longum, ut nec acies interluceat et spatium sit arma tractandi. Inter ordinem autem et ordinem a tergo in latum sex pedes distare voluerunt, ut haberent pugnantes spatium accedendi atque recedendi; vehementius enim cum saltu cursuque tela mittuntur. In his duobus ordinibus et aetate maturi et usu confidentes et muniti etiam gravioribus armis collocantur; hi enim ad vicem muri nec cedere nec sequi aliquando cogendi sunt, ne ordines turbent, sed venientes adversarios excipere et stando pugnandoque repellere vel fugare. Tertius ordo disponitur de armaturis velocissimis, de sagittariis iuvenibus, de bonis iaculatoribus, quos antea ferentarios nominabant. Quartus item ordo construitur de scutatis expeditissimis, de sagittariis iunioribus, de his qui alacriter verrutis vel mattiobarbulis, quas plumbatas nominant, dimicant, qui dicebantur levis armatura. Sciendum ergo est stantibus duobus primis ordinibus
Abbreviated transcription (Latin):
stro cum illius dextro ut aties hostiu rumpas in
cuneo exertitatissimos ordines bellatores Uictoria eͥ
per paucos fieri consueuit Seruandũ tam̃ est ut
electi. a duce sapientissimo in hiis locis in quibus
ratio et utilitas postulat ordinentur.
Uiam abscedendi hostib danda ut dele¬
antur facilius fugientes.

Expanded text:
olueris per quos acies hostium rumpas, in cuneo exercitatissimos ordines bellatores. Victoria enim per paucos fieri consuevit. Tantum est ut electi a duce sapientissimo in his locis in quibus ratio et utilitas postulat ordinentur. XXI VIAM ABSCEDENDI HOSTIBVS DANDAM VT DELEANTVR FACILIVS FVGIENTES
Abbreviated transcription (Latin):
tas ad uictoriam prõptior est /. Rudis autem et
in docta exposita est semper ad netem.
Ee quib regionib tyrones eligendi sũt .2.¬
Erum ordo deposcit ut exquib prouinctii
uel nationib tyrones eligenoi sint prima
parte tractetur. Constat quidẽ in omnibus
locis et ignauos ⁊ strenuos nasci. Sed tamẽ

Expanded text:
tas ad victoriam promptior est, rudis et tas ad victoriam promptior est, rudis et indocta multitudo exposita semper ad caedem. II EX QVIBVS REGIONIBVS TIRONES LEGENDI SINT Rerum ordo deposcit ut ex quibus provinciis vel nationibus tirones legendi sint prima parte tractetur. Constat quidem in omnibus locis et ignavos et stren
Abbreviated transcription (Latin):
Romadree euanes gentes sola armorum exer¬
citatione uicisse
Ulla enim alia re uidemus populu Eo¬
manum orbem subegisse terraru nisi
armoru exercitio. disciplina castroru
usuq militie. Quid eni aduersus galloru
multitudinem paucitas romana ualuisset.
Quid aduersus germanoꝵ proceritatem. bre¬
uitas potuisset audere. Yspanos quidem nõ
tantu numero sed etia uiribus corpoꝵ nr̃os
prestitisse manifestu est. Affroru dolis atq
diuitiis semꝑ impares fuimus. Grecorum
artibus prudentiaq nos uinci nemo dubita uͭ
Sed aduersus omnia profuit tyronẽ solerte
eligere. Ius ut itaq dixerim armoru docere¬
disciplina cotidiano exertitio laborare/ que¬
cumq euenire in atie et que in preliis possũt
omnia in campestri meditatione prenoscere a
seuere in desides uindicare. Scientia enim
rei bellice dimicandi nutrit audatiã. Nemo
face̾ metuit quod se bene didicisse confidit.i
Et eni et in certamine belloru exertitata pauci¬

Expanded text:
ROMANOS OMNES GENTES SOLA ARMORVM EXERCITATIONE VICISSE Nulla enim alia re videmus populum Romanum orbem subegisse terrarum nisi armorum exercitio, disciplina castrorum usuque militiae. Quid enim adversus Gallorum multitudinem paucitas Romana valuisset? Quid adversus Germanorum proceritatem brevitas potuisset audere? Hispanos quidem non tantum numero sed et viribus corporum nostris praestitisse manifestum est; Afrorum dolis atque divitiis semper impares fuimus; Graecorum artibus prudentiaque nos vinci nemo dubitavit. Sed adversus omnia profuit tironem sollerter eligere, ius, ut ita dixerim, armorum docere, cotidiano exercitio roborare, quaecumque evenire in acie atque in proeliis possunt omnia in campestri meditatione praenoscere, severe in desides vindicare. Scientia enim rei bellicae dimicandi nutrit audaciam: nemo facere metuit quod se bene didicisse confidit. Etenim in certamine bellorum exercitata pauci
Abbreviated transcription (Latin):
tat/ et moribus debet excellere ¶honestas enĩ
ꝑdoncum militem reddit uerccundia dum pro¬
hibet fugere facit ẽẽ uictorem. Quid enĩ pro¬
dest si exerteatur ignauus si plurib stipendiis
moretur in castris Gunꝙͣ exercitus tui ꝓficit
ip̃e cuius in probandis tyronib claudicauit⁊
electio set ꝙͣtum usu experimentisq cognouimꝰ
hinc tot ubiq ab hostibus illate sunt clades
dum longa pax militem incuriosius eligit dũ
honestiores quiq ciuilia sectantur offitia. dũ
indicti possessoribus tyrones ꝑ gratiã ac dissi¬
mulatione probantiu tales sotiant᷑ armis

Expanded text:
tat, et moribus debet excellere. Honestas enim tat, et moribus debet excellere. Honestas enim idoneum militem reddit, verecundia, dum prohibet fugere, facit esse victorem. Quid enim prodest si exerceatur ignavus, si pluribus stipendiis moretur in castris? Numquam exercitus proficit tempore cuius in probandis tironibus claudicarit electio. Et quantum usu experimentisque cognovimus, hinc tot ubique ab hostibus inlatae sunt clades, dum longa pax militem incuriosius legit, dum honestiores quique civilia sectantur officia, dum indicti possessoribus tirones per gratiam aut dissimulationem probantium tales sociantur armis
Abbreviated transcription (Latin):
magnopere dessideres Cotilius eniz est fortes
milites ẽẽ ꝙͣ grandes. Cuius artis uel eli¬
Equitur ut cuius artis eligendi uł penitꝰ
respuendi sint milites indagemus. Pisca¬
tores aucupeᷤ dulçianos lenones omnesqi
qui ad aliquid tractasse uidentur ad linitia ꝑ¬
tinens. longe arbitror pellendos a castris ¶Fa¬
bros ferranos carpentanos/ macellarios et
ceruoru aprorũq uenatores conuenit soti¬
are militie¶ Et hoc est in quo totius rei pub¬
lice salus uertitur ut tyrones non tantu
corporib sed etiã animis prestantissimi eligã¬
tur uires regni ⁊ Romani nominis funda¬
mentum/ in prima de electis examinatione
consistũt ¶Nec leue hoc putetur offitiu aud
passim quibusq mandandũ/. Quod apud ue¬
teres inter tam uaria genera uirtutu inẜ
torio precipue constat ẽẽ laudatu Quuentus
enim cui defensio prouĩctiaru/ cui belloru ẽ
cõmictenda fortuna/ et genere si copia suppe¬

Expanded text:
magnopere desideres. Vtilius est enim fortes magnopere desideres. Vtilius est enim fortes milites esse quam grandes. VII CVIVS ARTIS TISequitur ut cuius artis vel eligendi vel penitus repudiandi sint milites indagemus.Piscatores aucupes dulciarios linteones omnesque qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens longe arbitror pellendos a castris; fabros ferrarios carpentarios macellarios et cervorum aprorumque venatores convenit sociare militiae. Et hoc est in quo totius rei publicae salus vertitur, ut tirones non tantum corporibus sed etiam animis praestantissimi deligantur. Vires regni et Romani nominis fundamentum in prima dilectus examinatione consistunt. Nec leve hoc putetur officium aut passim quibuscumque mandandum; quod apud veteres inter tam varia genera virtutum in Sertorio praecipue constat esse laudatum. Iuventus enim cui defensio provinciarum, cui bellorum est committenda fortuna, et genere, si copia suppe
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. sed fortiorez armis fuisse significat.
Ed qui delectum acturus est uehementer ĩ¬
tendat ut ex uiltu oculis et ex omni cõ¬
formatione membroꝵ eos eligat qui imp¬
lere ualeant offitium bellatoris Namq non
tantũ in hominib sed etiã in equis et canibus
untus multis declaratur inditiis sicut doc¬
tissimoru hominũ disciplina comprehendit
Qued etiam in apibus mantuanus autor
dicit ẽẽ seruandu Nam duo sũt geneã rec¬
torum apiu hic melior insignis et ore et
riitilus et clarus squanus ille orridus. alt̾
desidia. latamq trahens inglorius aluum
Sit ergo adolescens operi martio deputanduᷤᷤ
uigilantibus oculis erecta ceruice lato pet¬
tore humeris musculosis ualentib bracchiis
digitis longiorib uentre modicus exilier cru¬
rib siiis ⁊ pedibus nõ suꝑflua carne distĩc¬
tis s neruoru duritia collectis.¶Cum hec ĩ
tyrone signa deprehenderis proceritatem nõ

Expanded text:
corpore sed fortiorem armis fuisse significat. corpore sed fortiorem armis fuisse significat.  Sed qui dilectum acturus est vehementer itendat ut ex vultu, ex oculis, ex omni conformatione membrorum, eos eligat qui implere valeant bellatores. Namque non tantum in hominibus sed etiam in equis et canibus virtus multis declaratur indiciis, sicut doctissimorum hominum disciplina comprendit; quod etiam in apibus Mantuanus auctor dicit esse servandum: Nam duo sunt genera: hic melior, insignis et ore et rutilis clarus squamis, ille horridus alter desidia latamque trahens inglorius alvum. Sit ergo adulescens Martio operi deputandus vigilantibus oculis, erecta cervice, lato pectore, umeris musculosis, valentibus brachiis, digitis longioribus, ventre modicus, exilior clunibus, suris et pedibus non superflua carne distentis sed nervorum duritia collectis. Cum haec in tirone signa deprenderis, proceritatem non
Abbreviated transcription (Latin):
enim parua aut leuis ars uidetur armoruz
siue equite siue peditem. sagictariu uelis
imbuere. siue scutatum armature num̾os
omnesq gestus docere ne locum deserat ne
ordines turbet ut missile et destinato ictu ⁊
magnis uiribus iaciat ut fossam duce̾. sudes
scienter figere nouerit et scutum tractare
et obliquis ictibus uenientibus ad tela deflet¬
tere plagam prudenter uitare audacter in¬
ferre/.huic taliter instructo tyroni pugnae
aduersus quoslibet hostes inatie formido nõ
nos pedes/ uel certe quinos et denas un¬
tias inter ilares equites/ ut in primis legio¬
num cohortibus probarentur. S tũc erat
amplior multitudo et plures militia seque¬
bantur armatam Nec dum eni ciuilis pãs
florentiore abduxerat iuuentutem. Si ergo
necessitas exigit nõ tam stature tyronu rati¬
onem conuenit hr̃e ꝙͣ uiriu et ip̃o homero
teste non fallimur qui Tideum minorẽ quidẽ

Expanded text:
enim parva aut levis ars videtur armorum, enim parva aut levis ars videtur armorum, sive equitem sive peditem sagittarium velis imbuere sive scutatum, armaturae numeros omnes omnesque gestus docere, ne locum deserat, ne ordines turbet, ut missile et destinato ictu et magnis viribus iaciat, ut fossam ducere, sudes scienter figere noverit, tractare scutum et obliquis ictibus venientia tela deflectere, plagam prudenter vitare, audacter inferre. Huic taliter instituto tironi pugnare adversus quoslibet hostes in acie formido non nos pedes vel certe quinos et denas uncias inter alares equites vel in primis legionum cohortibus probarentur. Sed tunc erat amplior multitudo, et plures militiam sequebantur armatam; necdum enim civilis pars florentiorem abduxerat iuventutem. Si ergo necessitas exigit, non tam staturae rationem convenit habere quam virium. Et ipso Homero teste non fallimur, qui Tydeum minorem quidem
Abbreviated transcription (Latin):
genera tantũ mutabat armoru quousque
adeo uentu est ut aranti quintio cincinato
dictatura constet oblatam. Ex agris ergo
Suplendum robur precipue uidetur exertitus
MNescio quomodo eni minus mortem timet qui
minus delitiarum nouit in uita.
Unc qua etate eligi conueniãt milites ex¬
probemus Equidem si antiqua con suetu¬
do seruanda est Incipientem pubertatẽ
ad delectuz cogendaz nullus ignorat. Non eniz
tantum celerius s ꝑfectius imbuuntur que
discunt apueris. Deinde militans alacritas sal¬
tu et cursu ante tentanda est ꝙͣ corpus etate pi¬
gresscat. Uelocitas enim est que pertepto exerci¬
tio strenuu efficit bellatore A dolescentes eniz¬
eligendi sunt sicut ait salustius. Nam simł¬
et cum iuuentus belli patiens erat in castris ꝑ
laboris usum militia discebant. Melius enim
est ut exercitatus iuuenis causetur etate mo¬
dum inuenisse pugnandi ꝙͣ doleat preteriisse.
Habrat etia spatium. uniuersa discendi. Neq

Expanded text:
mutabat armorum; quod usque adeo verum est ut aranti Quintio Cincinnato dictaturam constet oblatam.Ex agris ergo supplendum robur praecipue videtur exercitus. Nescioquomodo enim minus mortem timet qui minus deliciarum novit in vita. Nunc qua aetate milites legi conveniat exploremus. Et quidem, si antiqua consuetudo servanda est, incipientem pubertatem ad dilectum cogendam nullus ignorat; non enim tantum celerius sed etiam perfectius imbibuntur quae discuntur a pueris. Deinde militaris alacritas, saltus et cursus ante temptandus est quam corpus aetate pigrescat; velocitas enim est quae percepto exercitio strenuum efficit bellatorem. Adulescentes legendi sunt, sicut ait Sallustius; nam ‘simul ac iuventus belli patiens erat in castris per laborem usum militiae discebant’. Melius enim est ut exercitatus iuvenis causetur aetatem nondum advenisse pugnandi quam doleat praeterisse. Habeat etiam spatium universa discendi; neque
Abbreviated transcription (Latin):
dispersa et inuoluta celantur pro utilitate Ro¬
mana proferantur in medium. De delectu
igitur. atq exercitatione tyronu per quosda
gradus ac titulos/ antiqua consuetudinez co¬
namur ostendere. nõ ꝙ tibi imperator ista
uideantur incognita. sed utiq sponte pro rei
publice salute disponis agnoscas olim custo¬
disse romani imperii conditores. Et in hoc pã¬
uo libello quicquid de maximis rebus sẽꝑq
netessariis requirendũ credis. inuenies.
Rimus liber electione edocet iunioru exꝗb
locis uł quales milites probandi sint Aut ꝗ¬
bus armorum exertitiis imbuendi.¬
Ecundus liber /ueteris militie continet mo¬
rem aut quemadmodum pedestris instrui po̾¬
sit exercitus.¬
Ertius liber omnia armorum genera/ que ĩ
tirrestri prelio necessaria uidentur exponit.¬
Uartus liber/ uniuersas machinas/ quib uel
eppugnantur ciuitates uł defenduntur enu¬
merat. Naualisq belli precepta subnectit.¬
Nomni autẽ prelio nõ tam multitudo ⁊ uir¬

Expanded text:
Romana proferantur in medium. De dilectu igitur atque exercitatione tironum per quosdam gradus et titulos antiquam consuetudinem conamur ostendere, non quo tibi, imperator invicte, ista videantur incognita, sed ut quae sponte pro rei publicae salute disponis agnoscas olim custodisse Romani imperii conditores et in hoc parvo libello quicquid de maximis rebus semperque necessariis requirendum credis invenias. rimus liber electionem edocet iuniorum, ex quibus locis vel quales milites probandi sint aut quibus armorum exercitiis imbuendi.Secundus liber veteris militiae continet morem, ad quem pedestris institui possit exercitus.Tertius liber omnia artium genera quae terrestri proelio necessaria videntur exponit.Quartus liber universas machinas quibus vel oppugnantur civitates vel defenduntur enumerat; navalis quoque belli praecepta subnectit.In omni autem proelio non tam multitudo et vir
Abbreviated transcription (Latin):
¶lono ¶Ad gradu militarem. et cursu ⁊ sal¬
tum exercendos esse tyrones.¬
¶ DecimoAd usum natandi exertendi sunt
tyrones.¬
Ondecimo.Quemadinodu ad scuta uimi
nea uł palos antiqui exercebant tyrones.¬
Duo decimo. Non cesim set pũcti scrire
docendos esse tyrones.¬

Expanded text:
VIIII Ad gradum militarem et cursum et saltum exercendos tironesX Ad usum natandi exercendos tironesXI Quemadmodum ad scuta viminea vel ad palos antiqui exercebant tironesXII Non caesim sed punctim ferire docendos tirones
Abbreviated transcription (Latin):
Seytodetimo ¶Ad iactardos lapides fundis
exertendos eẽ tyrones.¬
Detimoseptimo. de exeititio plumbatarum.¬
Rigesimo. Quo armoꝵ genẽ usi sint tyrones.¬
Digesimoprimo.de munitione Castrorum.¬
¶Digesimosetũdo In quib locis constituenda⁊
Sint castra.¬
sint Castra.¬
sint Castra cum hostis immineat.¬
nes ut in atie ordines ⁊ ĩterualla custodiant.¬

Expanded text:
uendosXVI Ad iactandos lapides fundis exercendos tironesXVII De exercitio plumbatarumesXX Quo armorum genere usi sint antiquiXXI De munitione castrorumXXII In qualibus locis constituenda sint castraXsint castrasint castra cum hostis immineatnes ut in acie ordines et intervalla custodiant
Abbreviated transcription (Latin):
diuisi sunt partes hoc est inauxilia et legioneᷤ
S auxilia a sotiis et federatis gentib mictebãt᷑
Romana autem uirtus precipue in legionum
ordinatione prepollet legio autez ab eligendo ap¬
pellata est quod uocabulu eoru desiderat fidẽ
atq diligentia quib milites probant᷑ in auxi¬
liis minor / in legionib longe amplior numerꝰ
nilitum consueuit ascribi.
Quid inter legiones ⁊ auxilia intersit.
Enque aties macedones greti dardam flã¬
ges habuerũt et in una phalange arma

Expanded text:
divisi sunt partes, hoc est in auxilia et legiones. divisi sunt partes, hoc est in auxilia et legiones. Sed auxilia a sociis vel foederatis gentibus mittebantur; Romana autem virtus praecipue in legionum ordinatione praepollet. Legio autem ab eligendo appellata est, quod vocabulum eorum desiderat fidem atque diligentiam qui milites probant. In auxiliis minor, in legionibus longe amplior consuevit militum numerus adscribi. II QVID INTER LEGIONES ET AVXILIA INTERSIT Denique Macedones Graeci Dardani phalanges habuerunt, ut in una phalange arma
Abbreviated transcription (Latin):
In quot genera diuidit᷑ res militaris.
Es igitur militaris sicut latinoꝵ egregius ⁊¬
Autor carminis sui testatur exordio armis
constat et uinbus et hec in tres diuiditur
partes. Equites. pedites et classes. Equitum ale
dicuntur eo ꝙ ad similitudinẽ alaru ab utraq pã¬
te protegant atiem que mento uexilla toẽs uocant᷑
a uelo qr uelis hoc est famulis utunt᷑. Est aliud
genus equitum qui legionaiͣ uocant᷑ ꝓpterca ꝙ
ꝯnexi sunt legioni ad quoꝵ exemplu creatii sunt
equites instituti/. Classis item duo sunt genera
Unum liburnaru aliud lusuariu Equitib cãpi
Classidibus maria uł flumina peditibus collos pla¬
na et abrupta seruãtũ. Ex quo intelligit᷑ magis
rei publice netessarios pedites qui possunt ubique
prodesse et maior numerus peditum sũptu et ex¬
pensa minore nutritur. Exertitus ex re ip̃a atq
opere exertitii nomen accepit ut ei nũꝙ liceret
obliuisci qui uocabat᷑ Uerum ip̃i pedites ĩ dua ᷤᷤ

Expanded text:
IN QVOT GENERA DIVIDATVR RES MILITARIS Res igitur militaris, sicut Latinorum egregius auctor carminis sui testatur exordio, armis constat et viris. Haec in tres dividitur partes, equites pedites classem. Equitum alae dicuntur ab eo quod ad similitudinem alarum ab utraque parte protegant acies; quae nunc vexillationes vocantur a velo, quia velis, hoc est flammulis, utuntur. Est et aliud genus equitum qui legionarii vocantur propterea quod conexi sunt legioni; ad quorum exemplum ocreati sunt equites instituti. Classis item duo genera sunt, unum liburnarum, aliud lusoriarum. Equitibus campi, classibus maria vel flumina, peditibus colles, urbes, plana et abrupta servantur. Ex quo intellegitur magis rei publicae necessarios pedites, qui possunt ubique prodesse; et maior numerus militum sumptu et expensa minore nutritur. Exercitus ex re ipsa atque opere exercitii nomen accepit, ut ei numquam liceret oblivisci quod vocabatur. Verum ipsi pedites in duas
Abbreviated transcription (Latin):
turam stare pro muro.¬
¶Detimonono. Momina militum/ et gradus in scu
¶Uigesimoprimo donatiui partem dimidiã apud
putandi artem in tyronibus eligendam.
¶Digesimosecundo In legione ita fieri promotione u

Expanded text:
turam stare pro muroXVIII Nomina militum et gradus in scuteligendamXX Donativi partem dimidiam dputandi artem in tironibus eligendamXXXXI In legione ita fieri promotiones u
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sexto quot cohortes sint in una legione/ ⁊ quot o¬
milites in una cohorte sint.¬
¶ Septimo Nomina ⁊ gradus principioru legionum.¬
¶Octano. Nomina eorũ qui antiquos ordine̾ deder¬
¶Nono. de offitio prefecti legionis.¬
¶Duodecimo de offitio prefecti fabrorum.¬
¶ Quartodetimo. De centuriis ac uexillis peditum.¬

Expanded text:
 Quot cohortes in una sint legione, item quot milites in una cohorte sintVII Nomina et gradus principiorum legionisVIII Nomina eorum qui antiquos ordines duxeruntVIIII De officio praefecti legionisXI De officio praefecti fabrorumilitumXIII De centuriis atque uexillis peditum
Abbreviated transcription (Latin):
gere ꝙͣ ferro. DE equitatu sunt multa p̃¬
cepta S cum hec pars militie usus exertitio
armorum genere et equoru nobilitate pro¬
fecerit ex libris niclil arbitror colligendũ cũ
presens doctrina suffitiat. Ouo genere depu¬
gnaturus sis nesciant hostes ne aliquib reme¬
diis obsistere moliantur
Igesta sunt Imperator inuicte que nobilis¬
simi autores diuersis probata temporibus
per experimentorũ fidem memorie prodiderũt
ut ad peritiam sagictandi qua in serenitate tu
persi admirantur. Ad equitandi scientiaz uel de¬
corem quem morem alanorum natio uellet ĩ¬
mitari si posset Ad currendi uelocitatem. qua
Saracenus Indusq non equat Ad armature ɨ
exertitationẽ cuius campi doctores in toto uł¬
pro parte exempla intellexixe se gaudent quor¬
arte regula preliandi ymo uincendi artifitium
ingeratur. quatenꝰ uirtute pariter ac dispositioe
mirabilis rei publice tue et Imperatoris officiũ

Expanded text:
gere quam ferro. De equitatu sunt multa prgere quam ferro. De equitatu sunt multa praecepta; sed cum haec pars militiae usu exercitii, armorum genere, equorum nobilitate profecerit, ex libris nihil arbitror colligendum, cum praesens doctrina sufficiat. gnaturus sis nesciant hostes, ne aliquibus remediis obsistere molianturDigesta sunt, imperator invicte, quae nobilissimi auctores diversis probata temporibus per experimentorum fidem memoriae prodiderunt, ut ad peritiam sagittandi, quam in serenitate tua Persa miratur, ad equitandi scientiam vel decorem, quae Hunnorum Alanorumque natio velit imitari si possit, ad currendi velocitatem, quam Saracenus Indusque non aequat, ad armaturae exercitationem, cuius campidoctores vel pro parte exempla intellexisse se gaudent, regula proeliandi, immo vincendi artificium iungeretur, quatenus virtute pariter ac dispositione mirabilis rei publicae tuae et imperatoris officium