comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modi inspũlenitatis. considerantes uos me¬
tipsos ne& uos temptemini. & non plurali in¬
ferre numerũ singularẽ hebrȩusigitur ex he¬
brȩis. & qui ess& inuerna culo sermone doctissi¬
mus. ꝓfundos sensus aliena lingua ex primere non
ualebat neccurabat magnopere de uerbiscum
fine pandendus est ibi enim cũsimilites deescis&
obseruationibus scriber& iudeorũ & eos qui legis
iuaxta litterã prȩcepta contempterent fisnos
atq: perfectos : Illos uero qui adliuc antiqua
consuetudine ducebantur infirmos paruulosq
narra r& & uider& iurgiũ esse hiter spiritales
& carneos ad monuit spiritales necontemp¬
nerent carneos & ait. Infirmũ autẽ infide ad
sumite non in disceptationibus cogitationum
alius enim credit manducare om̃a. Quia ũt̃ i¬
sirmus est holus manduc& : is qui manducat
non manducantẽ non spernat . & qui non man¬
ducat : manducantẽ non ludic& ds enimillũ
ad sumpsit tu quies qui iudices ali enũ seruũ

Expanded text:
modi in spiritu lenitatis, considerantes vosmemodi in spiritu lenitatis, considerantes vosmetipsos, ne et vos tentemini; et non plurali inferre numerum singularem. Hebraeus igitur ex Hebraeis, et qui esset in vernaculo sermone doctissimus, profundos sensus aliena lingua exprimere non valebat: nec curabat magnopere de verbis, cufine pandendus est. Ibi enim cum similiter de escis et observationibus scriberet Judaeorum, et eos qui Legis juxta litteram praecepta catque perfectos: illos vero, qui adhuc antiqua consuetudine ducebantur, infirmos parvulosque narraret, et videret jurgium esse inter spiritales et carneos; admonuit spiritales ne contemnerent carnales, et ait, Infirmum autem sumite non in disceptationibus cogitationum alius enim credit manducare omnia qui autem infirmus est holus manducat is qui manducat non manducantem non spernat et qui non manducat manducantem non iudicet Dicas alienum servum?
Abbreviated transcription (Latin):
cato ut possit conpati& dolere infirmitatibus
nr̃is suo doctus exemplo quã difficilis sit incar¬
neuictoria. Siquis uirgo ad senectã usq pan¬
manserit Ignoscat ei quia adolescentiȩ quon¬
dam calore deceptus est sciens quantis dif¬
ficul tatibus illã transierit ȩtatẽ. Siqui ynomi
derit denegasse conpaciatur uul neribus nega¬
toris & nontã illũ uictũ . quã seuicisse miretur.
cautelã quoq scribentis adtende qui a nondixxe¬
rit considerans te ne& tu cadas sed ne&t tutẽp¬
teris : uinci quippe uel uincere nonnum quã in
nr̃a est potestate ceterũ temptariipotestate
temptantis est : si enm saluator temptatus est:
Quis potest esse securus in te̾mptatũ seuitȩ huiᷤ
inaria transire : Qui putant paulũ iuxta hu¬
militatẽ & non ueredixisse . & siimperitus ser¬
mone non tamenscientia defendant huiuslo¬
ci consequentiã debuit quippe scđm ordinẽ
dicere. uos qui spiritales estis instruite huius¬

Expanded text:
cato: ut possit compati, et condolere infirmitatibus cato: ut possit compati, et condolere infirmitatibus nostris, suo doctus exemplo, quam difficilis sit in carne victoria. Si quis virgo ad senectam usque permanserit; ignoscat ei qui adolescentiae quondam calore deceptus est, sciens quantis difficultatibus illam transierit aetatem. Si quis pro derit denegare, compatiatur vulneribus negatoris, et non tam illum victum, quam se vicisse, miretur. Cautelam quoque scribentis attendite, quia non dixerit: Considerans te, ne tu cadas; sed, ne et tu tenteris. Vinci quippe vel vincere, nonnumquam in nostra est potestate: 520 caeterum tentari, in potestate tentantis est. Si enim Salvator tentatus est, quis potest esse securus intentatum se vitae hujus maria transire? Qui putant Paulum juxta humilitatem, et non vere dixisse: Et si imperitus sermone, non tamen scientia, defendant hujus loci consequentiam. Debuit quippe secundum ordinem dicere: Vos, qui spirituales estis, instruite hujus
Abbreviated transcription (Latin):
an in caritate & sp̃ũ mansuetudinis. Sienim
ibi adpeccatores non inspũ mansue tudinissed
inuirga uenire sedicit : Quo modo hichis quiin
aliquo peccato preuentifuerint non uirgãad¬
hib& sed sp̃m mansuetudinis. uerũ ibi adeos
dicitur: Qui post peccatũ nonsentiemteserro¬
rem suũ nolebant maloribus subdi & peni¬
tentia corrigi. ubi uero peccator intelligens
uulnus suũ. tradit medicosecurandũ: ibi non
est uirga necessaria sed sp̃s lenitatis : Sed & il¬
lud forte quȩ ratur quod siꝓpterea instruere
quis debeat peccatorẽ insp̃u lenitatis quia
consider&se ne & ipse temptetur : ergo iustus
qui desuacertus estmente quiscit non possese
labi. non deb& instruere peccatorẽ in spũ lem¬
tatis : ad quod dicemus etiã siuicerit iustus sci¬
ensquanto labore superauerit : magis peccanti
uenia largietur . Nam & saluator ꝓꝑterea
temptatus est iuxta om̃a nobis similit̃ absq pec¬

Expanded text:
an in charitate, et spiritu mansuetudinis ? Si enim an in charitate, et spiritu mansuetudinis ? Si enim ibi ad peccatores, non in spiritu mansuetudinis, sed in virga venire se dicit: quomodo hic his qui in aliquo peccato praeventi fuerint, non virgam adhibet, sed spiritum mansuetudinis? Verum ibi ad eos dicitur, qui post peccatum non sentientes errorem suum, nolebant majoribus suis subdi, et poenitentia corrigi. Ubi vero peccator intelligens vulnus suum, tradit medico se curandum, ibi non est virga necessaria, sed spiritus lenitatis. Sed et illud forte quaeratur, quod si propterea instruere quis debeat peccatorem in spiritu lenitatis: quia consideret se, ne et ipse tentetur; ergo justus, qui de sua certus est mente, qui scit non posse se labi, non debet instruere peccatorem in spiritu lenitatis? Ad quod dicemus, etiamsi vicerit justus, sciens quanto labore superaverit, magis peccanti veniam largietur. Nam et Salvator propterea tentatus est, juxta omnia nobis similiter absque pec
Abbreviated transcription (Latin):
grȩco. perficiat hispulenitatis. Qui aut̃ perfici¬
tur non ei desunt uniuer sa sed aliqua deniq
non peccatis pluribus sed uitio aliquoprȩ occu¬
patus errauit . lenitatis sp̃m & mansuetudi¬
nis incorrectione peccantis spiritalis adhibe¬
at nerigidus nel ratus & tristis eigere cupiat
errantẽ sed ꝓuoc& eũ spondens salutẽ ueniã
repromittens xp̃itestimoniũ ꝓferat : quod
graui legis & peccatorũ inonere depressosad
hũmilis sit &mitis & mansuetus corde ut i¬
ueniant requiẽ animabus suis . Utamur hoc
testimonio aduersũ hereticos quidiuersa¬
rum fingentes fabulas naturarũ aiuntspi¬
ritalẽ bonã esse arborẽ & num quã malos
adferre fructus. ecce apłs cuius & ipsi auc¬
toritatẽ secuntur. dicit eos qui spãles suñ¬
posse peccare. siper altitudinẽ cordis inflent¬
poni nobis potest illud quod inscđa adcorinthios
scribitur. Qui duultis in uirgaueniã aduos

Expanded text:
Graeco perficiat in spiritu lenitatis. Qui autem perficiGraeco perficiat in spiritu lenitatis. Qui autem perficitur, non ei desunt universa, sed aliqua. Denique si non peccatis pluribus, sed vitio aliquo praeoccupatus erravit: lenitatis spiritum et mansuetudinis in correctione peccantis spiritualis adhibeat, ne rigidus, ne iratus et tristis corrigere cupiat errantem; sed provocet eum, spondens salutem; veniam repromittens: Christi testimonium proferat: quod gravi legis et peccatorum onere depressos, ahumilis sit et mitis, et mansuetus corde , et inveniant requiem animabus suis. Utamur hoc testimonio adversum haereticos: qui diversarum 519 fingentes fabulas naturarum, aiunt spiritualem, bonam esse arborem, et numquam malos afferre fructus. Ecce Apostolus, cujus et ipsi auctoritatem sequuntur, dicit eos qui spirituales sunposse peccare, si per altitudinem cordis sui inflentur etponi nobis potest illud quod ad Corinthios scribitur: Quid vultis? In virga veniam ad vos,
Abbreviated transcription (Latin):
ieo testimonio quod supra Sitradidero
ima interȩ parte distinguitur apudnr̃os er¬
rorino leuit sed & aputꝰ ipsos grȩcos ex empla¬
ria sunt diuersa : Frs& si pre occupatus fuerit
homo iali quo delicto uos qui spiritalos estis¬
is instruite huius modi in sp̃ũ mansue tudinis.¬
N considerans teipsũ ne& tu tempteris: Sciens
paulus eius dĩ esse cultorẽ quinoll& mortẽ pec¬
catoris sed penitentiã : & excepta trinitato
omnẽ creaturã lic& non pecc& tamen posse
peccare. eũ quo q̃. quispiritalis est cohortatur
suitimore nepecc&. manũ porrigere corru¬
enti & pulchrȩ preoccupatũ indelicto : honiinẽ
uocat qui moripossit. Ex ipso nomine fragillita¬
tem condicionis ostendens ut dignus situenia
qui ue lut homo errore deceptus. & mersus in
uoraginẽ seipsũ sine auxilio & ad lutoreerige¬
re non possit : spiritali autẽ non additur homo
sed quasidõ prȩcipitur. ut hominẽ prȩoccupa¬
tum indelicto instruat. siue ut melius habet᷑m

Expanded text:
eo testimonio quod supra 518 posuimusμαι, una litterae parte distinguitur, apud nostros error inolevit. Sed et apud ipsos Graecos exemplaria sunt diversa. Fratres, et si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu mansuetudinis: considerans teipsum, ne et tu tenteris. Sciens Paulus ejus Dei se esse cultorem, qui nollet mortem peccatoris, sed poenitentiam : et excepta Trinitate, omnem creaturam, licet non peccet, tamen posse peccare: eum quoque qui spirituales est, cohortatur sui timore ne peccet, manum porrigere corruenti. Et pulchre praeoccupatum in delicto, hominem vocat, qui mori possit: ex ipso nomine fragilitatem conditionis ostendens; ut dignus sit venia, qui velut homo errore deceptus, et mersus in voraginem, seipsum sine auxilio, et adjutore erigere non possit. Spirituali autem non additur homo: sed quasi Deo praecipitur, ut hominem praeoccupatum in delicto instruat: sive ut melius habetur in
Abbreviated transcription (Latin):
uos in quiđ fr̃s ut iudaica obseruatione con¬
tempta dierũ mensuũ temporũ atq amo
quȩ sunt umbra futurorũ meimitemim
quisine quȩ rella inlege uersatus om̃a arbi¬
tratus sum quasi purgamenta atq quisqui¬
lias ut xp̃m lucri facere᷑ fui quippe & egosic̃
uos nunc estis cum eisdẽ obseruatiomibus
non facer& per se quens deuastabam¬
inFratres obsecro uos nichil melesistis scitis¬
ii autẽ quia per hifirmitatẽ carnis euuan

Expanded text:
vos, inquit, fratres, ut Judaica observatione convos, inquit, fratres, ut Judaica observatione contempta, dierum, mensium, temporum, atque annorum, quae sunt umbrae futurorum, me imitemini, qui sine querela in Lege versatus, omnia arbitratus sum quasi purgamenta atque quisquilias, ut Christum lucrifacerem. Fui quippe et ego sicut vos nunc estis, cum eisdem observationibus non faceret, persequens devastabam. Fratres, obsecro vos, nihil me laesistis. Scitis autem quia per infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃  uos. Quod dicitta le est quo mođo
ego uobis infirmi ssum factus infirmus
& non potui lo qui ut spirita libus sed quasi
carnalibus & paruulis in xp̃o. & quia nec dũ
poteratis solido cibo uesci euuan gelico uos
tantum lacte potaui. nolens in ȩtate uose
in fantiȩ permanere sed paulatim ada dosa¬
scentia & iuuentutẽ usq perducere : ut soli¬
dum cibũ possetis accipere : Itauos debets
esse sic̃ & ego sum perfectiora uidelic&s
pere dimisso lacte ad forciores cibos & ado
bula transirẽ maiora . hoc autẽ loquitur
quasi saluatoris eͥmitator qui non rapinã
arbitratus est se esse equalẽ dõ sed seipũ
exinaniuit formã serui accipiens & habitu
inuentus ut homo ut nos dufieremur &xio¬
minibus & non ultra moreremur sed con¬
resurgentis xp̃o amici eius diceremur & fr̃i
&ut essa discipulus sic̃ magister & seruissso
dominus Potest autẽ &ita intelligii obsecro

Expanded text:
sicut vos. Quod dicit tale est, quomodo sicut vos. Quod dicit tale est, quomodo ego vobis infirmis sum factus infirmus, et non potui loqui ut spiritualibus, sed quasi carnalibus et parvulis in Christo, et quia necdum poteratis solido cibo vesci, 458 Evangelico vos tantum lacte potavi, nolens in aetate vos semper infantiae permanere, sed paulatim ad adolescentiam et juventutem usque perducere, ut solidum cibum possetis accipere: ita et vos debetis esse sicut et ego sum, perfectiora videlicet sapere, dimisso lacte, ad fortiores cibos, et ad pabula transire majora. Hoc autem loquitur quasi Salvatoris imitator, qui non rapinam arbitratus est se esse aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens; et habitu inventus est ut homo, ut nos dii fieremus ex hominibus, et non ultra moreremur; sed consurgentes Christo, amici ejus diceremur et fratres, et ut esset discipulus sicut magister, et servus sicut dominus. Potest autem et ita intelligi: Obsecro
Abbreviated transcription (Latin):
nicam accepto đni corpore indesinenter
celebrare gaudentibus: nonita & ludeus
fas est omni tempore immolare agnum
pente costenagere taber nacula figere
lelunare cottidie. Satis uero cauteli¬
ter auctoritatẽ a postoliet scĩ hominis le¬
nitatem uerba moderatus est ilnferens
Timeo uos neforte sine causa lahoden¬
uerim in uobis: Si enim abrupte condem¬
nare uoluiss& dieciss& utiq: timeo uossi¬
ne causa enim laboraui in uobisgnunc aũt
uidens eos zelũ dĩ habere sed secundum
scientiã nec penitus eorũ desperauitsa¬
lutem quipio fuerant errore decepti
nec rursum inrepre hensos reliquid.
ne& ipsi perseuerandi inerrore & ceterii
occasionem similiter tribuer& errandi
timeo autẽ uos posuit pro eo quod estti¬
meo de uobis sine causa laborat magister
cum ipse prouocat ad malora discipulos.
& illi retro lapsi adminora & humilia re¬
Nuoluantur: Estote sic̃ &ego quia & ego

Expanded text:
t diem Dominicam accepto Domini corpore indesinenter t diem Dominicam accepto Domini corpore indesinenter celebrare gaudentibus: non ita et Judaeis fas est omni tempore immolare agnum, Pentecostem agere, tabernacula figere, jejunare quotidie. Satis vero caute inter auctoritatem Apostoli, et sancti hominis lenitatem verba moderatus est, inferens: Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Si enim abrupte condemnare voluisset, dixisset utique: Timeo vos: sine causa enim laboravi in vobis. Nunc autem videns eos zelum Dei habere, sed non secundum scientiam, nec penitus eorum desperavit salutem, qui pio fuerant errore decepti, nec rursum irreprehensos reliquit, ne et ipsis perseverandi in errore, et caeteris occasionem similiter tribueret errandi. Timeo autem vos, posuit, pro eo quod est, timeo de vobis. Sine causa laborat magister, cum ipse provocat ad majora discipulos, et illi retro lapsi ad minora et humilia revolvuntur. Estote sicut et ego, quia et ego
Abbreviated transcription (Latin):
doma das inpente coste sed sp̃s scĩ uenera¬
muraduentũ : & ne inor. dinata congre¬
gatio populi fidẽ minuer& in xp̃o. propte
rea aliqui constituti sunt dies ut iunum
om̃s pariter ueniremus non quo celebri¬
orsit dies illa qua con uenimus. sed quoqua
opposite questioni acutius respondere co¬
natur: illud adfirmat. om̃s dies equales
esse: necper parasce uen: tantum xp̃meru
cifigi. & die dominicaresurgere. sed semꝑ
sc̃o resurrectionis esse diẽ. & semper eũ
carne uesci dominica: Ielunia autẽ & con¬
gregationes inter dies propter eos aui¬
ris prudentibus constituta quimagis scło
uacant quã đo. nec possunt. immonolumt
toto in eccłam suȩ uitȩ tempore congre¬
gari. & ante humanos actus dõ orationũ
suarũ offerre sacrificium: Quotus en
quisq: est qui saltem hec pauca que statii
sunt. uel orandi tempora uelle lunands¬
semper exerceat itaq: sic̃ nobis lice uel

Expanded text:
domadas in Pentecoste, sed Spiritus sancti veneradomadas in Pentecoste, sed Spiritus sancti veneramur adventum. Et ne inordinata congregatio populi fidem minueret in Christo, propterea dies aliqui constituti sunt, ut in unum omnes pariter veniremus. Non quo celebrior sit dies illa qua convenimus, sed quo quaoppositae quaestioni acutius respondere conatur, illud affirmat, omnes dies aequales esse, nec per parasceven tantum Christum crucifigi, et die Dominica resurgere, sed semper sanctum resurrectionis esse diem et semper eum carne vesci Dominica, Jejunia autem et congregationes inter dies propter eos a viris prudentibus constitutos, qui magis saeculo vacant, quam Deo, nec possunt, immo nolunt toto in Ecclesia vitae suae tempore congregari, et ante humanos actus, Deo orationum suarum offerre sacrificium. Quotus enim quisque est, qui saltem haec pauca quae statuta sunt, vel orandi tempora, vel jejunandsemper exerceat? Itaque sicut nobis licet vel
Abbreviated transcription (Latin):
amus. & ut posterioribus priora conectam.
quid delege moysi & desuper flua ciborum
curiositate. Inhac eadẽ epła sentiat statim
sub lungit &loquitur : Sic enim mortui
estis cum xp̃o ab elementis huius mundi
quid ad huc tam quã uiuentẽ sin hoc mundo
decernitis nete tigeritis. neq gusta ueri¬
tis. neq: contracta ueritis. quȩ sunt om̃ã
in interito ipso usu secundũ precepta. & doc¬
trinas hominũ: Dicat aliquis sidies obser¬
uare non lic& & menses & tempora & annos
nos quoq: simile crimen incurrimus quar¬
tam sabbati obseruantes & para sceuen&
diẽ domini cã & leluniũ quadra gesimȩ &
pascȩ festiuitatẽ. & pente costes lȩtitiam
& prouarietate regionũ diuersa in hono¬
rem martyrum tempora constituta: Ad
quod qui simpliciter res pondebit dic&
non edsdẽ iudeice obseruationis dies es¬
se quos nr̃os nos enimꝰ azimorũ pascha
celebramus sed resurrectionis & crucis, nec
septem iuata morẽ sbł numeramus eb¬

Expanded text:
amus. Et ut posterioribus priora connectam, amus. Et ut posterioribus priora connectam, quid de lege Moysi et de superflua ciborum curiositate in hac eadem Epistola sentiat, statim subjungit et loquitur: Si enim mortui estis cum Christo, ab elementis mundi hujus, quid adhuc tamquam viventes in hoc mundo decernitis? Ne tetigeritis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis, quae sunt omnia in interitu ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum. Dicat aliquis: Si dies observare non licet, et menses, et tempora, et annos, nos quoque simile crimen incurrimus quartam sabbati observantes, et parasceven, et diem Dominicam, et jejunium Quadragesimae, et Paschae festivitatem, et Pentecostes laetitiam, et pro varietate regionum, diversa in honore martyrum tempora constituta. Ad quod qui simpliciter respondebit, dicet: non eosdem Judaicae observationis dies esse quos nostros. Nos enim non azymorum pascha celebramus, sed resurrectionis et crucis. Nec septem juxta morem Israel numeramus heb
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis obseruant: tempora quoqͦ. colunt
quiterper annos singulos hiero solymã ue
nientes putant se dñi iplere prȩceptum
dicentis Tribus temporibus annidiẽ festun
agetis michi sollemnitatẽ azimorũ & sollem¬
tatẽ messis primitiuorum. & sollem nitatem
consummationis in exitu anni: & ali¬
bi: Tribus temporibus anni appa rebit mascu¬
linum tuũ in conspectu dñi dĩ tui: Quod autẽ
ait & annos. puto deseptimo remissionis an¬
no dici. & de quinquagesimo quȩ̃ illi lobeleũ
uocant : plenius hunc locũ ad colosenses a pos¬
tolus explicat dicens: Nemo ergo uos iudi¬
c& incibo aut in potu. aut in parꝰte diei festi.
aut neo menia. aut sabbatorum. quȩ sunt
umbra futurorum: Partẽ dieifesti ad dis¬
tinetionẽ perpetuȩ festiuitatis hic posuit.
ut non breue & utita dicam totius corporis
quandã portiun culã sed totũ uitȩ nr̃ȩ
spacium perpe tuȩ in xp̃o sollem nitatis habe¬

Expanded text:
veritatis, observant. Tempora quoque 456 colunt, veritatis, observant. Tempora quoque 456 colunt, qui ter per annos niebant, putantes se implere Domini praeceptum, dicentis: Tribus tempoagetis mihi, solemnitatem azymorum, et solemnitatem messis primitivorum; et solemnitatem consummationis in exitu anni . Et alibi: Tribus temporibus anni apparebit masculinum tuum in conspectu Domini Dei tui . Quod autem ait, et annos, puto de septimo remissionis anno dici, et de quinquagesimo, quem illi Jubileum vocant. Plenius hunc locum ad Colossenses Apostolus explicat, dicens: Nemo ergo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quae sunt umbra futurorum . Partem dici festi ad distinctionem perpetuae festivitatis hic posuit, ut non brevem, et, ut ita dicam, totius corporis quamdam particulam, sed totum vitae nostrae spatium perpetuae in Christo solemnitatis habe
Abbreviated transcription (Latin):
quitur ds̃ : Si in troierint in re quie mea :
& non deillis temporibus recordatur de
quibus scribtum est. Recor damini dierum
scłi : & a libi. Nemoratus sum dies anti¬
quos & annos ȩternos inmente habui:
dies iudeicos obseruat & menses & tempo¬
ra & annos: dies ut sabbati. & neo menie
& decima mensis primi. usq: ad quartam
decimã quo agnus corporeus uictimȩre¬
seruatur : & a quarta decima usq: aduice¬
simã primã eiusdẽ mensis. quando azima
commeduntur non sinceritatis & uerita¬
tis sed infermento ueteri. maliciȩ & ne¬
quitiȩ pharisȩorum: septẽ quoq: septima¬
nas quiritu iudaico post azima conputat di¬
es hisra heliticȩ pente costes colit. neo no
c& clangorum tubarũ. mense septimo
prima mensis decima quoq: eiusdẽ men¬
sis expiationẽ & leluniũ & scenophegias
exmore figentes iud aicos obseruant dies
Menses autẽ custodiunt: qui primũ & septi¬
mum mensem non intelligentes mysteriũ

Expanded text:
quitur Deus: Si introierunt in requiem meam : quitur Deus: Si introierunt in requiem meam : et non de illis temporibus recordatur, de quibus scriptum est: Recordamini dierum saeculi . Et alibi: Memoratus sum dies antiquos, et annos aeternos in mente habui . Dies Judaicos observat, et menses, et tempora, et annos. Dies, ut sabbati, et neomeniae, et a decima mensis primi usque ad quartam decimam, qua agnus corporeus victimae reservatur, et a quarta decima usque ad vicesimam primam ejusdem mensis, quando azyma comeduntur, non sinceritatis et veritatis, sed in fermento veteri malitiae et nequitiae Pharisaeorum. Septem quoque septimanas, qui ritu Judaico post azyma computat, dies Israeliticae Pentecostes colit. Nec non et clangorem tubarum mense septimo prima mensis. Decima quoque ejusdem mensis, expiationem et jejunium, et scenopegias ex more figentes, Judaicos observant dies. Menses autem custodiunt, qui primum et septimum mensem, non intelligentes mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
Rubusta quippe & diues est legis intelligen¬
tia spiritalis Itaut aut penitus elementũ
non debeat appellari. aut elementũ quidẽ
tutes: sensui uero iudaico conparata: non
tam elementũ hoc est iniciũ quã perfectio
nuncupetur : Quod autẽ ait. Nunc uero cog¬
noscentes đm̃. magis autẽ cogniti ab eo.
Illudostendit quod post idolorum cultũ đm̃
intellexerint galathȩ uel pocius ipsi cogni¬
tione eius dignisint iudicati. non quo d cre¬
ator omnium aliquidignor& sed quo eos
tantum scire dicatur : quierrorẽ pietate
mut auerint. Cogno scit dñs qui sunt eius: &
saluator ineuuangelio: Ego sum ait pastor
bonus & cognosco me as & cognoscunt me
meȩ: Contra ad impios nescio uos. Recedi¬
te ame operarii iniquitatis & adstultas uir¬
tis & men ses & tempora & annos timeo
uos. neforte sine causa labora uerim in uobis:
Qui non adorar patrẽ insp̃u & ueritate : ne¬
scit sabbatis mum scĩs repositũ. dequolo¬

Expanded text:
455 Robusta quippe et dives est Legis intelligen455 Robusta quippe et dives est Legis intelligentia spiritualis , ita ut aut penitus elementum non debeat appellari, aut elementum quidem tutes. Sensui vero Judaico comparata, non tam elementum, hoc est, initium, quam perfectio nuncupetur. Quod autem ait: Nunc vero cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, illud ostendit, quod post idolorum cultum, Deum intellexerint Galatae, vel potius ipsi cognitione ejus digni sint judicati. Non quod Deus Creator omnium aliquid ignoret; sed quod eos tantum scire dicatur, qui errorem pietate mutaverint. Cognoscit Dominus qui sunt ejus . Et Salvator in Evangelio: Ego sum, ait, pastor bonus, et cognosco meas, et cognoscunt me meae . Econtra ad impios: Nescio vos, recedite a me, operarii iniquitatis . Et ad stultas virtis, et menses, et tempora, et annos, timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Qui non adorat Patrem in spiritu et veritate, nescit sabbatismum sanctis repositum, de quo lo
Abbreviated transcription (Latin):
lia. post quã uero malus euuangelicȩ grȩ
lumen ob fulsit & soliustitie totomundo
se prodidit stellarum lumen absconditum
est & earum radui caligauerunt . Ita: ut
apostolus in alio loco diceret. Nam ne
glorificatum est. quod glorificatum fuiti
hac parte propter excellentem gloriam
Quod aliis uerbis nunc loquitur. ut dicat:
lex moysi quȩ ante euuangeliũ diues. &opu¬
lenta & clara fuitipostaduentum xp̃i ad com¬
parationẽ eius quasi infirma & egena in¬
minuta atq destructa est ab eo quimalor
fuit salo mone & templo & lona allena
Quod enim scribtum est: Illũ opor t& cresce¬
re me autẽ minui: Non tam e ioħis quã exle¬
gis persona dictũ puto. qui a semꝑcedunt
minora maloribus & perfecta lnicuis prȩpo¬
nuntur: alias autẽ infirma &egena elemen¬
ta iudȩorũ traditiones & scđm litteram uilẽ
intelligentiã confirmabimus. quȩ sunt lus¬
tificationes non bonȩ & precepta non bona.

Expanded text:
lia: postquam vero majus evangelicae gratiae lia: postquam vero majus evangelicae gratiae lumen effulsit, et sol justitiae toti mundo se prodidit, stellarum lumen absconditum est, et earum radii caligaverunt, ita ut Apostolus in alio loco diceret: Nam nec glorificatum est, quod glorificatum fuit in hac parte, propter excellentem gloriam . Quod aliis verbis nunc loquitur, ut dicat, Lex Moysi quae ante Evangelium dives, et opulenta, et clara fuit, post adventum Christi ad comparationem ejus quasi infirma et egena, imminuta atque destructa est ab eo qui major fuit Salomone, et templo, et Jona. Quod enim scriptum est: Illum oportet crescere, me autem minui : non tam ex Joannis, quam ex Legis persona dictum puto, quia semper cedunt minora majoribus, et perfecta initiis praeponuntur. Alias autem infirma et egena elementa, Judaeorum traditiones, et secundum litteram vilem intelligentiam confirmabimus, quae sunt justificationes non bonae, et praecepta non bona.
Abbreviated transcription (Latin):
sublege ut eos abidolis quibus inȩgypto ad su¬
euerant separarent: Ab surdum quippe est
mosen & ceteros confabulatores di in eafuis¬
se condicione ut non credamus eis. & prȩfini¬
tum tempus a patre uenisse . & redemptos eos
esse deseruitute legali. & adoptionẽ filiorum
consecutos . & hereditatem cȩpisse cum xp̃o
quȩ cumq: enim toto generi humanosapientia
dĩ quasi unifilio prȩstitiit :Hȩc eadẽ unicuo
sc̃orum semꝑ suo ordine & dispensatione lar¬
gita est: Legẽ nobis moysi infirma & egena
elementa dicentibus occasionẽ inueniunt
heretici ut detrahant creatori quimun¬
dum condiderit. & legẽ sanxerit᷑ : quibus
nos respondebimus id quod supradiximus
euuangelii gr̃am reuer tantur: Ante quã
uero prȩfinitum tempus uenir& a patre :
non tam infirma & egena appellata esse
elementa : quã mundi deniq prius quam
xp̃i in toto orbe euuangeliũ corus car& :
habuerunt suũ fulgorem precepta lega¬

Expanded text:
sub Lege, ut eos ab idolis, quibus in Aegypto assusub Lege, ut eos ab idolis, quibus in Aegypto assueverant, separarent. Absurdum quippe est Moysen et caeteros confabulatores Dei in ea fuisse conditione, ut non credamus eis, et praefinitum tempus a Patre venisse, et redemptos eos esse de servitute legali, et adoptionem filiorum consecutos, et haereditatem cepisse cum Christo. Quaecumque enim toto generi humano sapientia Dei quasi uni Filio praestitit, haec eadem unicuique sanctorum semper suo ordine et dispensatione largita est. Legem nobis Moysi infirma et egena dicentibus elementa, occasionem inveniunt haeretici, ut detrahant Creatori, quia mundum condiderit, et Legem sanxerit. Quibus nos respondebimus, id quod supra diximus,Evangelii gratiam revertuntur. Antequam vero praefinitum tempus veniret a Patre, non tam infirma et egena appellata esse elementa, quam mundi. Denique priusquam Christi in toto orbe Evangelium coruscaret, habuerunt suum fulgorem praecepta lega
Abbreviated transcription (Latin):
duĩ. aut legẽ obseruauerunt. Noyses & prophe¬
tȩ cũ non cognouerunt đm̃ nec cogniti sunt ab eo:
aut si cognouerunt đm̃: mandata legis mini¬
me conpleuerunt : quod ut rumq periculo sum
est dicere. aut illos non fecisse quȩ legis sunt:
& sic cognouisse đm. aut cognouisse đm : dum
infirma & egena legis elementa custodiunt.
Quod quidem sic solui potest . ut dicamus illos.
Quomodo paulus factus est iudeis: iud ȩus. ut
iudeos lucri facer& & incencris ex uoto comã
toton dit & nudipedalia atq caluitiũ hiero¬
solimis intemplo exercuit ut eorũ sedar& in¬
uidiã. qui catezizati de eo fuerant. Quod con¬
tralegẽ moysi & dm̃ facer& prophetarum
ita & scõs iuros fecisse quidem ea quȩlegis
erant: sed sensum magis legis secutos esse
quam interã. Qui non magis quã abra ham
firmo populo infirmi ut infirmos lucriface¬
rent & his qui sublege erant : quasi essent ipsi

Expanded text:
dii, aut Legem observaverunt Moyses et prophedii, aut Legem observaverunt Moyses et prophetae, et non cognoverunt Deum, nec cogniti sunt ab eo; aut si cognoverunt Deum, mandata Legis minime compleverunt. Quod utrumque periculosum est dicere: Aut illos non fecisse quae Legis sunt, et sic cognovisse Deum: aut non cognovisse Deum, dum infirma et egena Legis elementa custodiunt. Quod quidem sic solvi potest, ut dicamus illos, quomodo Paulus factus est Judaeis Judaeus, ut Judaeos lucrifaceret , et in Generis ex voto comam totondit , et nudipedalia atque calvitium Jerosolymis in templo exercuit, ut eorum sedaret invidiam, qui catechisati de eo fuerant, quod contra Legem Moysi, et Deum faceret prophetarum: ita et sanctos viros fecisse quidem ea quae Legis erant, sed sensum magis Legis secutos esse quam litteram. Qui non minus quam Abraham firmo populo infirmi, ut infirmos lucrifacerent , et his qui sub Lege erant quasi essent ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi infirma uocata sunt mundi ut supra dixi¬
mus nomen est tacitum: Puto itaq qua i diu
quis paruulus est nec statutũ apatre tem pus
impleuit ut filius & heres appellari queat sub
elementis eũ mundi lege ui delic& esse mosi
cum autẽ postlibertatẽ & adoptionẽ & he¬
reditatẽ filio debitã rursus reuersus fuerit
ad legem circumcidi uolens: & totã ludȩice
superstitionis litterã sequi tunc quȩ prius
ei mundi tantũ fuerant elementa. Infirma
quoq: & egena dicuntur exordia: intantum enim
nichil pro sunt cultoribus suis. ut ne hoc quidẽ
eis exhibere ualeant : quod ante prȩstiterũ
hiero solima templo altariq destructis : Res¬
pondeat aliquis & dicat . si lex & prȩcepta quȩ hi
lege conscribta sunt infirma & egena ele¬
menta sunt & hi qui cognouerunt đm̃. magis
autẽ cogniti sunt ab eo legẽ obseruarȩ non
debentꝰ ne lncipiant non tam dm̃ colere quo
cogniti sunt. quã ad eos reuerti qui non sunt

Expanded text:
ubi infirma vocata sunt mundi, ut supra dixiubi infirma vocata sunt mundi, ut supra diximus, nomen est tacitum. Puto itaque quia quandiu quis parvulus est, nec statum a patre tempus implevit, ut filius et haeres appellari queat, sub elementis eum mundi, lege videlicet esse Moysi. Cum autem post libertatem et adoptionem, et haereditatem filio debitam rursum reversus fuerit ad legem, circumcidi volens, et totam Judaicae superstitionis litteram sequi, tunc quae prius ei mundi tantum fuerant elementa, infirma quoque et egena dicuntur exordia. In tantum enim nihil prosunt cultoribeis exhibere valeant quod ante praestiterant, Jerosolyma, templo altarique destructis. Respondeat aliquis, et dicat: Si lex et praecepta quae in Lege conscripta sunt, infirma et egena elementa sunt, et hi qui cognoverunt Deum, magis autem cogniti sunt ab eo, Legem observare non debent ne incipiant non tam Deum colere a quo cogniti sunt, quam ad eos reverti qui natura non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
de toto genere hominũ . singularinumero dis¬
putari om̃s enim creden tes unum sumus
entes đm̃. seruistis his qui natura nonerant
diii nunc uero cognoscentes đm: magis autẽ
cognitiabeo. Quomodo conuertimini lterũ
ad infgrma & ȩgena elementa quibus rur¬
sum seruire uultis: Galathas quos abi dolo
rum cultu ad fidẽ dĩ ueri transtulerat. ar¬
guit. Quomodo idolis derelictis quȩ natu¬
ra non erant dii & cognoscentes đm. magis
autem cogniti ab eo sp̃ũ quoq: ad optionis accepto:
rursum quasi par uuli & subtutoribus & pedago¬
go esse cupientes ad ifirma & paupertina re¬
uertantur elementa . quȩ propterea infir¬
mo & pauperisensu populo data sunt in deserto
quia non poterant accipere & sustinere malo¬
ra eadẽ autem elementa quȩ nunc infirma &
egena appellauit . superius mundi tantum ele
menta posuit & ubi elementa mundi dicta suñ
ibi non est ad ditũ infirma &egena: hic rursũ

Expanded text:
de toto genere hominum singulari numero disde toto genere hominum singulari numero disputari. Omnes enim credentes, unum sumusentes Deum servistis his qui natura non erant dii. Nunc vero cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus rursum servire vultis? Galatas rum cultu ad fidem Dei veri transtulerat, arguit quomodo idolis derelictis, qui natura non erant dii: Et cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, spiritu quoque adoptionis accepto, rursum quasi parvuli, et sub tutoribus et paedagogo esse cupientes, ad infirma et pauperrima revertantur elementa, quae propterea infirmo et pauperi sensu populo data sunt in deserto, quia non poterant accipere et sustinere majora. Eadem autem elementa, quegena dicit, superius mundi elemementa posuit. Et ubi elementa mundi dicta sunt, ibi non est additum infirma et egena. Hic rursum,
Abbreviated transcription (Latin):
mescens scribtura clamorẽ uocauit : Quo modo
igitur qui sp̃m filii dĩ hab&. filius dĩ est: sic inreq¬
procum. qui sp̃m filii dĩ non hab&. dĩ filius non po¬
test appellari: Itaq: iam non esser uus. sed filius.
quod sifilius & heres per đm̃. Habentes inquit
serui cepistis esse sed filii: quiꝰ ante nichil diffe¬
rebatis a seruo : Cum essetis natura quidem
domini sed subtuto ribus & actoribus paruuli
degebatis: quodsi filii estis : consequenter uobis
debetur hereditas ut quomodo sp̃m filii di ac¬
cipientes facti estis filii dĩ : Ita in libertatem
de seruitutẽ mutati . here dessitis cũ herede
patre xp̃oshu. qui expersona hominis ad sump¬
ti Loquitur in psalmo dñs dixit adme filius
m̃s estu ego hodie genuite. postola a me & da¬
botibi gentes hereditatẽ tuã & possessionẽ
tuã terminos terrȩ: Quod autem in hoc loco
dicimus inceteris quoq: obseruare debemus

Expanded text:
miscens, Scriptura clamorem vocavit. Quomodo miscens, Scriptura clamorem vocavit. Quomodo igitur, qui Spiritum Filii Dei habet, filius Dei est; sic in reciprocum, qui spiritum Filii Dei non habet, Dei filius non potest appellari. Itaque jam non est servus, sed filius. Quod si filius, et haeres per Christum. Habentes, inquiter, non servi coepistis esse, sed filii. Quia ante nihil differebatis a servo cum essetis natura quidem Dei; sed sub tutoribus et actoribus parvuli degebatis: quod si filii estis, consequenter vobis debetur haereditas, ut quomodo spiritum Filii Dei accipientes, facti estis filii Dei: ita in libertatem de servitute mutati, haeredes sitis cum haerede Patris Christo Jesu, qui ex persona hominis assumpti loquitur in psalmo: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Quod autem in hoc loco dicimus, in caeteris quoque observare debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
hebrȩicũ est idipsum significans quod & pater
& hanc consuetudinem inpluribus locis scrb¬
tura conseruat. ut hebrȩicum uerbum cum
inter pretationesaponat : Bartimeus filius
timei aser: diuitiȩ ⁊ tabitha : dorcas & inge¬
nesi me sech: uer naculus. & cetera hissimi¬
lia : Cum autẽ abba pater. hebrȩo syroq ser¬
mone dicatur : & dñs nr̃ in euuangelio prȩ¬
cipiat. nullũ patrẽ uocandũ nisiđm. Nescio
qualicentia inmonasteriis uel uocemus hoc
nomine alios uocarinos adqui escamus: & cer¬
te ipse precepit hoc qui dixerat non esse luron¬
dum si non luramus nepatrẽ quidem quempũ
nominemus: side patre inter pretabimurali¬
ter : &delurando aliter sentire cogemur.
magnȩ uocis emissio sed scientiȩ intelligatur
& dogmatum magnitudo. Nam & in exodores¬
pondit dñs ad moysen. Quidclamas ad me : cum
penitus moysi uox nulla prȩcesserit: uerũ con¬
punc tum cor & propopulo lacrimabiliter inge¬

Expanded text:
Hebraicum est, idipsum significans quod et Pater. Hebraicum est, idipsum significans quod et Pater. Et hanc consuetudinem in pluribus locis Scriptura conservat, ut Hebraicum verbum cum interpretatione sua ponat. Bartimeus, filius Timei. Aser, divitiae. Tabitha, Dorcas : et in Genesi, Mesech, vernaculus , et caetera his similia. Cum autem Abba Pater Hebraeo Syroque sermone dicatur: et Dominus noster in Evangelio praecipiat, nullum patrem vocandum nisi Deum , nescio qua licentia in monasteriis vel vocemus hoc nomine alios, vel vocari nos acquiescamus. Et certe ipse praecepit hoc qui dixerat non esse jurandum . Si non juramus, nec patrem quidem quempiam nominemus. Si de patre interpretabimur aliter, et de jurando aliter sentire cogemur magnae vocis emissio, sed scientiae intelligatur et dogmatum magnitudo. Nam et in Exodo respondit Dominus ad Moysen: Quid clamas ad me ? cum penitus Moysi vox nulla praecesserit. Verum compunctum cor et pro populo lacrymabiliter inge
Abbreviated transcription (Latin):
tres sp̃s nominatos breuiter ostendã ꝓpheta
dicente: Cor mundum crea in meds. & sp̃m¬
me a facie tua: & sp̃m sc̃m tuum neauferas
ame: Redde michi letitiã salutaristui : & sp̃ũ
principale confirmame : Principalẽ sp̃m pa¬
trem appellat. quia filius ex patre. & non pater
mine uocat. quȩ quidẽ cum uocabulis perso¬
nisq dissentiant substantia naturaq sociata
sunt : & in differentẽ idẽ sp̃s obnaturȩ socie¬
tatem : uel patris dicitur esse uel filii : Argu¬
mentum autẽ quod adserere conatur nos
lam non esse sublege sed sub gr̃a dñi iħu. tali
fine concludit: superius dixerat ut adoptionẽ
fili orum reciperemus. numo dĩ esse nosfilios ex
sp̃u probat. quẽ habemus innobis. Num quã enim
inquit auderemus dicere. Pater nr̃ quies in
cȩlis. sanctificetur nomen tuum: Nis de consor¬
entia sp̃s habitantis in nobis & magna sensuũ
& dogmatũ uoce clamante. abba pater: Abba¬

Expanded text:
tres spiritus nominatos breviter ostendam, propheta tres spiritus nominatos breviter ostendam, propheta dicente: Cor mundum crea in me, Deus, et spifacie tua: et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Principalem spiritum, Patrem appellat: quia Filius ex Patre, et non Pater mine vocat. Quae quidem cum vocabulis personisque dissentiant, substantia naturaque sociata sunt: et indifferenter idem Spiritus ob naturae societatem, nunc Patris dicitur esse, nunc Filii. Argumentum autem quo asserere conatur, nos jam non esse sub Lege, sed sub gratia Domini Jesu, tali fine concludit. Superius dixerat, ut adoptionem filiorum reciperemus: nunc Dei esse nos filios, ex spiritu probat quem habemus in nobis. Numquam enim, inquit, auderemus dicere: Pater noster qui es in coelis: Sanctificetur nomen tuum, nisi de conscientia Spiritus habitantis in nobis, et magna sensuum et dogmatum voce clamante: Abba, Pater . Abba
Abbreviated transcription (Latin):
i:re adoptionemfiliorũ consideremus: Qm̃ autẽ¬
n estis filii dĩ. misit ds̃ sp̃m filii sui incorda nr̃acla¬
Nmantem abba pater:. Manifeste apostolus pau¬
lus tres sp̃s nominata sp̃m filii dĩ. ut in presentilo
illo. Quot quot sp̃u dĩ aguntur. hi filii dĩ sunt:
sunt. qui est inuobis: Alium autẽ sp̃m sc̃m esse :¬
quam filium dĩ Manifeste & in euuangelio conp¬
batur : Qui dixerit uerbũ contra filium homi¬
nis dimittetur ei. Quicumq autẽ dixerit con¬
tra sp̃m scm nec hic nec in futuro dimittetur
ei : Hoc ideo quia multi periperitiã scribtu¬
rarum. Quod& firmianus ioctauo addemi¬
trianũ epistolarũ libro facit. adserunt sp̃m
sc̃m sȩpe patrẽ. sepe filiũ nominari : & cum
perspicue intrinitate credamus. terciã
personã auferentes non substantiã eius
uolunt esse sed nomen: Ne autẽ longũ fa¬
ciam. non enim dialogus. sed commentari¬
us scribitur: de quin qua gesimo psalmo

Expanded text:
re adoptionem filiorum, consideremus. Quoniam autere adoptionem filiorum, consideremus. Quoniam autem estis filii Dei, misit Deus spiritum Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, Pater. Manifeste apostolus Paulus tres spiritus nominat, Spiritum Filii Dei, ut in praesenti loillo: Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt. sunt, qui est in vobis . Alium autem sanctum Spiritum esse quam Filium Dei, manifeste et in Evangelio comprobatur: Qui dixerit verbum contra Filium hominis, dimittetur ei. Quicumque autem dixerit contra Spiritum sanctum, nec hic, nec in futuro dimittetur et . Hoc ideo: quia multi per imperitiam Scripturarum quod et Firmianus in octavo ad Demetrianum Epistolarum libro facit asserunt Spiritum sanctum saepe Patrem, saepe Filium nominari. Et cum perspicue in Trinitate credamus, tertiam personam auferentes, non substantiam ejus volunt esse, sed nomen. Ne autem longum faciam non enim dialogus, sed 451 commentarius scribitur, de quinquagesimo psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
a nomus enim dicitur ille quisine lege est &
nullo iure constringitur. A dicus uero. R hni¬
uus siue iniustus: Unde & ipse apłs malio loco
cum non essem ait sine lege di. sed ilege essem
xp̃i. & certe in hoc quoq. testimonio AXONoS
ingrȩco scribtum est & qui hic bene inter prȩ¬
tatus est. potuit idem uerbum : & ibi similiter
interpreta: ri nisi eũ ambiguitas fefelliss&
alius uero ipsum uerbũ redimer& acutius i¬
tuebitur & dic& eos significari redemptos: qui
emi. Vnde & ad chorinthios inquibus audiebat᷑
fornicatio & talis fornicatio : quȩ ne htergen¬
tes quidem scribitur : Prȩcio empti estis non
redempti : sublege quippe non fuerant . Recipi¬
musigitur ad optionẽ filiorũ dĩ . & redempti
axp̃o : sub seruitute elementorũ mundi&tuto¬
rum potestate : esse desistimus : Quo modo autẽ
interredimere &emere quid inter ess& os¬
tendimus sic quid sit inter accipere &reei pe¬

Expanded text:
Ἄνομος enim dicitur ille, qui sine lege est, et Ἄνομος enim dicitur ille, qui sine lege est, et nullo 450 jure constringitur. Ἄδικος vero iniquus, sive injustus. Unde et ipse Apostolus in alio loco: cum non essem, ait, sine Lege Dei; sed in Lege essem Christi : et certe in hoc quoque testimonio ἄνομος in Graeco scriptum est; et qui hic bene interpretatus est, potuit idem verbum et ibi similiter interpretari: nisi eum ambiguitas fefellisset. Alius vero ipsum verbum, redimeret, acutius intuebitur; et dicet eos significari redemptos, qui emi. Unde et ad Corinthios, in quibus audiebatur fornicatio, et talis fornicatio quae ne inter Gentes quidem , scribitur: Pretio empti estis, non redempti: sub Lege quippe non fuerant. Recipimus igitur adoptionem filiorum Dei: et redempti a Christo, sub servitute elementorum mundi et tutorum potestate esse desistimus. Quomodo autem inter redimere et emere quid interesset, ostendimus, sic quid sit inter accipere, et recipe
Abbreviated transcription (Latin):
uersatione hominũ preterir&: Quȩrat quispiã
& dicat si ideo sublege factus est : ut eos qui sub
lege erant redimer&: Quoduidelic& inpossibi¬
le fuerit redimi eos qui erant sub lege. nisi
factus fuiss& ipse sub lege: aut sine lege factus
est utredi mer& eos qui sublege non erant :
aut si non est factus ipse sine lege : non rede¬
mit eos qui sublege non fuerantꝰ. Quod sipos¬
sibile erateos quisine lege erant redimi ita
ut sinelege ipse non fier&. ergo superflue
sublege factus est : ut redimer& eos qui suble¬
ge erant. Breuiter soluithanc questionẽ . si
quis illo utatur exemplo & cumhis quisinele¬
geerant: reputatus est. Nam lic& inlatinis
codicibus propter simplicitatẽ inter prȩta¬
tum maledictũ sit &cum iniquis reputatus
est. tamen sciendum aliud aput grecossigni¬
ficare. ANouox. Quod hic scribtum est alsud.
AdOX Quodinlatinis uoluminibus habetur:

Expanded text:
versatione hominum praeteriret. Quaerat quispiam, versatione hominum praeteriret. Quaerat quispiam, et dicat: Si ideo sub Lege factus est, ut eos qui sub Lege erant, redimeret: quod videlicet impossibile fuerit redimi eos qui erant sub Lege, nisi factus fuisset ipse sub Lege: aut sine Lege factus est, ut redimeret eos, qui sub Lege non erant: aut si non est factus ipse sine Lege, non redimit eos qui sub Lege non fuerant. Quod si possibile erat eos qui sine Lege erant, redimi; ita ut sine Lege ipse non fieret: ergo superflue sub Lege factus est; ut redimeret eos qui sub Lege erant. Breviter solvet hanc quaestionem, si quis illo utatur exemplo: et cum his qui sine Lege erant, reputatus est. Nam licet in Latinis codicibus propter simplicitatem interpretum male editum sit: Et cum iniquis reputatus est ; tamen sciendum aliud apud Graecos significare ἄνομον, quod hic scriptum est; aliud ἄδικον, quod in Latinis voluminibus habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
datus: Quod autẽ scam matrem dñi mulie¬
rem non uirginẽ nominauit : hoc idem & in
do uxor appellatur ioseph: & ab ipso dño quasi
mulier increpatur . Non enim necesse erat
semꝑ quasi cautȩ & timide uirginẽ dicere.
cum mulier sexũ magis signific&. Quã copulã
uiri & scđm intelligentiã grȩcitatis TVNN
tam unxor quã mulier ualeat interpretari:
sed ut cuncta pretereã. Quomodo sublege fac¬
tus est. ut eos qui sublege erant redimer& sic
propter illos quinati erant ex muliere & mu¬
liere nasci uoluit. Nam & baptismũ in lorda¬
nis flumento . idcirco quasi penitens cum
ess& apeccatis liber. accepit ut ceteros edo ce¬
r& mundandos esse perbaptismũ & infilios
noua sp̃s adoptione generari . Quod nequa¬
quam intelligens ioħs baptista eũ ad lauacrũ
prohibebat accedere dicens: Ego ate debeo
baptizari & statim sacramentum docetur : Sine
modo sic enim nos dec& adimplere omnẽ iustituã.
Nequi ob hominũ salutẽ uenerat aliquid de con¬

Expanded text:
mini, mulierem, non Virginem nominavit, hoc idem et in do uxor appellatur Joseph , et ab ipso Domino quasi mulier increpatur . Non enim necesse erat semper quasi caute et timide Virginem dicere, cum mulier sexum magis significet quam copulam viri: et secundum intelligentiam Graecitatis, γυνὴ tam uxor, quam mulier valeat interpretari. Sed ut cuncta praeteream: quomodo sub lege factus est, ut eos qui sub lege erant, redimeret: sic propter illos qui nati erant ex muliere, ex muliere nasci voluit. Nam et baptismum in Jordanis fluento idcirco quasi poenitens, cum esset a peccatis liber, accepit: ut caeteros edoceret mundandos esse per baptismum, et in filios nova Spiritus adoptione generari. Quod nequaquam intelligens Joannes Baptista, eum ad lavacrum prohibebat accedere, dicens: Ego a te debeo baptizari . Et statim sacramentum  Al. sacramento docetur: Sine modo: sic enim decet nos adimplere omnem justitiam, ne qui ob hominum salutem venerat, aliquid de con
Abbreviated transcription (Latin):
nis qui aduos quasi pater locitus sum ꝓea ca
perpetuo : Uellẽ nunc prȩsens esse si confes¬
sionis meuincula non artarent & blandam
uocem in obiurgantis uerba lmuta remec leui¬
tatis est sinuncblandiar nuncirascar. inpel¬
lit me caritas. inpellit dolor diuersis affecti¬
bus loqui. nescio enim inquȩ primũ uerba pro¬
rumpam. & quo uos debeã sanare medicami¬
nȩ quia confundor inuobis: Dicite michi qui
sublege uultis esse legẽ non audistis: Notandũ
legẽ hic dictã esse geneseos historiã non ut
uulgo estimant quȩ facienda sint que uitan¬
da sed totũ quod de abraham & eius uxoribus
liberisq contexitur legẽ appellatã : legimus
& malio loco ꝓphetas quoq legẽ uocari Audit
ergo legẽ qui iuxta paulũ non superficia
sed medullã eius intro spicit: non audit legẽ
quisi milis galatharũ & teriorẽ tantũ sequit᷑:¬

Expanded text:
nis, qui ad vos quasi pater locutus sum, pro eanis, qui ad vos quasi pater locutus sum, pro eaperpetuo, vellem nunc praesens esse si confessionis me vincula non arctarent, et blandam vocem in objurgantis verba mutare. Nec levitatis est, si nunc 469 blandiar, nunc irascar; impellit me charitas, impellit me dolor, diversis affectibus loqui. Nescio enim in quae primum verba prorumpam, et quo vos debeam sanare medicamine, quia confundor in vobis. Dicite mihi qui sub Lege vultis esse, Legem non audistis? Notandum Legem hic dictam esse Geneseos historiam, non ut vulgo aestimant, quae facienda sint, quaeve vitanda, sed totum quod de Abraham, et ejus uxoribus liberisque contexitur, legem appellatam . Legimus et in alio loco, Prophetas quoque Legem vocari. Audit ergo Legem, qui juxta Paulum non superficiem, sed medullam ejus introspicit. Non audit Legem, qui similis Galatarum, exteriorem tantum cort