comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Wilł mꝰ instigatꝰ. dix bernardo dacigenȩ coram
cȩtis pͥncipib. Duris & obscenis uerbis me turpit̾
lacessisti. cũ me effeminatũ armisq frigidũ. qͥn
etiã nichilũ uocasti. Ecce p̾ibo signifer festina
& dissipabo castra eors. Non diutiꝰ segnes & timi¬
di moramini. uerũ me festinant᷑ sequimini: &
nardus animositatẽ constantiãq uirilẽ wilłmi
ducis. dix̃ adeũ u̾b humillimis. Dne dux p̾poten¬
tissime. noli irasci nr̃a allocutioẽ: qͥa conseqͥuens:
& utile. qđ nob̾ iubes facere. Tantũ exꝑiam qͥs tecũ
ibit adõliũ. qͥq subuenient tͥ in auxiliũ. Reꝑti sunt¬
aut̃ bernardo inqͥrente trecenti uiri. parati cũ
Wilłmo p̃liari & mori. Qui unanimes ante illũ
uener̃. inditiũq fedis fidĩq & adiutoriũ more da¬
cors fatientes. tela mutue uoluntatis pacto una
concusser̃. Cȩtera uͦ gens armis frigida. recessit

Expanded text:
Guillelmus instigatus, dixit Bernardo Dacigenae coram Guillelmus instigatus, dixit Bernardo Dacigenae coram caeteris principibus: « Duris et obscoenis verbis me turpiter lacessisti, cum me effeminatum, armisque frigidum, quin etiam nihilum vocasti. Ecce praeibo signifer festinanum, disrumpamque et dissipabo castra eorum. Non diutius segnes et timidi moramini, verum me festinanter sequimini, et nardus animositatem, constantiamque virilem Guillelmi ducis, dixit ad eum verbis humillimis: « Domine dux praepo tentissime, noli irasci nostra allocutione, quia consequens est et utile quod nobis jubes facere. Tantum experiamur quis tecum ibit ad praelium, quique subvenient tibi in auxilium. » Reperti sunt Bernardo inquirente trecenti viri, parati cum Guillelmo praeliari et mori. Qui unanimes ante illum venerunt, judiciumque foederis, fideique, et adjutorium more Dacorum facientes, tela mutuae voluntatis pacto una concusserunt. Caetera vero gens armis frigida recessit
Abbreviated transcription (Latin):
consilio & adiutorio hanc reuocabo t̾rã. om̃sq hos
exercitu francoꝵ hostilit̾ conterã. Delebo hos: eoꝵq
cognationẽ penitꝰ afatiȩ t̾rȩ. & ñ remanebit harũ
ꝓgenierũ ullus in toto orbe. Tc̃ dacigena bernar¬
dus respondisse fert᷑. Tecũ usq adep̾te fluuiolũ
ꝓꝑabiniꝰ. uerũ frantiã non penetrabimꝰ. quia
qͦndã cũpatre tuo eã sepe bellis repetiuimꝰ. multosq
culos patres. & patruos. materteras & amitas. conso¬
brinos & consanguineos: aut intͣuimꝰ aut captiua¬
uimꝰ. & qͦ modo qͥbimꝰ tantoꝵ inimicoꝵ fatiemus¬
p̾sentari: Aliena mauis quadra uilis nulliusq
utilitatis uiuere: quã regnũ regere & ꝓtegere.
Ego & consortes mei. te ñ sequem : neq qͣuo uis pro¬
ficiscem᷑. Nauigio gͦ datiã nr̃e natiuitatis t̾rã
repetemꝰ: quia duce & aduocato caremꝰ. Non uales
nob ultra uiribꝰ effeminatꝰ p̾ẽe : qr mortẽ metuis
his hostibꝰ imminere His asꝑrimis sermocinatiõibꝰ

Expanded text:
hos exercitus Francorum hostiliter conteram. Delebo hos, horumque cogitationem penitus a facie terrae, et non remanebit harum progenierum ullus in toto orbe. » Tunc Dacigena Bernardus respondisse fertur: « Tecum usque ad Eptae fluviolum properabimus, verum Franciam non penetrabimus; quia quondam cum patre tuo eam saepe bellis repetivimus, multosquculos, patres et patruos, materteras et amitas, consobrinos et consanguineos, aut interemimus, aut captivavimus. Et quomodo quiverimus tantorum inimicorum faciem subsistere? Aliena mavis quadra vilis, nulliusque utilitatis vivere, quam regnum regere et protegere? Ego et consortes mei te non sequemur, neque quo vis proficiscemur. Navigio erga Daciam nostrae nativitatis terram repetemus, quia duce et advocato caremus. Non vales nobis ultra viribus effeminatus praeesse, quia mortem metuis his hostibus imminere. » His asperrimis sermocinationibus
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ generositatis feminȩ exortꝰ. quẽ hotho pͥnceps militiȩ
nr̃e ut filiũ educauit: moribꝰq & studiis belli suffitient᷑
instruxit. Illũ p̾cor eligite ducẽ uob: & ꝓtectorẽ. patri¬
ciũ & comitẽ. Subueniat uob sagacit᷑ inconsiliis. ꝓsitq
uob̾ constant̃ in p̃liis. Ab adu̾sariis uos hostilit̾ ꝓtegat.¬
monasticis rebꝰ uult se mancipari. theoricisq mutato
habitu subnecti. Tẽ comites huiꝰ responsioĩs affimine
hilares. responder dicentes. Ille nob̾ erit dux heredita¬
fatiemꝰ ei accliuũ. Dux aut̃ suoꝵ militũ ub fauentium
suis uoluntatibꝰ hilaris. p̃cepit bothoni militiȩ pͥncipi:
ut addduceret spem popli. scilicet Wilłmũ adolescentẽ
sibi. b otho uͦ adpatre celerit᷑ Wilłmũ addux̃. accersitis

Expanded text:
e generositatis semine exortus, quem Botho princeps militiae nostrae ut filium educavit, moribusque et studiis belli sufficienter instruxit. Illum, precor, eligite ducem vobis et protectorem, patricium et comitem Subveniat vobis sagaciter in consiliis, prositque vobis constantm est mihi, vult se mancipari, theoricisque mutato habitu subnecti. » Tunc comites hujus responsionis affamine hilares, responderunt dicentes: « Ille nobis erit dux haereditafaciemus ei acclivium. » Dux autem suorum militum verbis faventium suis voluntatibus hilaris, praecepit Bothoni militiae principi, ut adduceret spem populi, scilicet Guillelmum adolescentem sibi. Botho vero ad patrem celeriter Guillelmum adduxit, accersitis
Abbreviated transcription (Latin):
hi necessitas urgueret. alteriꝰ solatio muniree
Decernens aut rex hoc consiliũ sibi & suis salutiferu
&ꝑuianũ tuã insuꝑ stabile & firriũ. misit me tͥ ut con¬
duras regẽ adplacitũ. p̃cepitq me ꝓobside qͥ mauis positũ
Audiens aut̃ Wilłmꝰ mirandȩ atq in estimandȩ legati¬
onis mandatũ: misit ad rege ludouicũ. & reddidit talis
legationis negotiũ iocundũ. Statute ꝓfectiois die.
congregat  innumei abiliũ multitudiȩ legionũ
dixu ditłmꝰ ad cononẽ auce saxonũ uolens exꝑiri
siquid cordi eiꝰ laterȩt obscurũ. Prepara tẽ itineri.
instrue te celerit᷑ ocreis: qr mitta te urbi buiocen¬
sis. donec ut dixisti reutam illesi. Tunc cono. Mate
Si batocensem ciuitate ꝑrexero. tuus fidelis incunctant
existo.Din uͦ qđ non credo tecũ ꝓfectus fuero. tuus ar¬
muider fidus. custosq uite tuȩ constans contra hostium
insidias ꝑmanelo. His dictis: occurrunt inan imet o
exercitũ magno ludouico regi laudunensi pigo. cum

Expanded text:
 necessitas urgueret, alterius solatio muniretur. Decernens autem rex hoc consilium sibi et suis salutiferum, et per manum tuam insuper stabile et firmum, misit me tibi, ut conducas regem ad placitum, praecepitque me Audiens autem Guillelmus mirandae atque inaestimandae legationis mandatum, misit ad regem Ludovicum, et reddidit talis legationis negotio jucundum. Statutae profectionis die congregata innumerabilium multitudine legionum, dixit Guillelmus ad Cononem ducem Saxonum, volens experiri si quid corde ejus lateret obscurum: « Praepara te itineri, et instrue te celeriter ocreis, quia mittam te urbi Bajocacensi, donec ut dixisti revertamur illesi. Tunc Cono: Mitte« Si Bajocacensem civitatem perrexero, tuus fidelis incunctanter existo. Sin vero, quod non credo, tecum profectus fuero, tuus armiger fidus custosque vitae tuae constans contra hostium insidias permansero. » His dictis, occurrunt unanimes cum exercitu magno Ludovico regi, Laudunensi pago cum
Abbreviated transcription (Latin):
inoportunitate: tibiq & nob non potes salubrit subue¬
nire. exterȩ g̾s iccuto iã nos affligunt: nr̃aq pęnitꝰ sibi
ctiripiunt. Int nos diuortiũ atq duelliũ agitur. consorsq
ut sit regnũ non stabilit᷑: idoq publica res anullata dis
nosq obsequent᷑ & ꝑsonalit̾ ei militemꝰ.  Tunc Rollo hunil¬
limis suoꝵ u̾b coactꝰ. huiꝰmodi responsionib : exhorsus. Qm̃¬
om̃em ualitudinẽ longeua ȩtatȩ auferri ñ ignoratis.
meq ñ p̃ualere ampliꝰ neq ꝓdesse uob cernitis. ur̃o consilio
uroq iuditio constituat᷑ dux uob: qͥ p̾sit studiose & pro sit¬

Expanded text:
inoportunitate, tibique et nobis non potes salubriter subveinoportunitate, tibique et nobis non potes salubriter subvenire. Exterae gentes idcirco jam nos affligunt, nostraque penitus sibi diripiunt. Inter nos divortium atque duellum agitur, consorsque ut sit regnum non stabilitur, ideoque publica res annullata dissnosque obsequenter et personaliter ei militemus. » Tunc Rollo humillimus suorum verbis coactus, hujusmodi responsionibus est exorsus: omnem valetudinem longaeva aetate auferri non ignoratis, meque non praevalere amplius, neque prodesse vobis cernitis, vestro consilio, vestroque judicio, constituatur dux vobis, qui praesit studiose
Abbreviated transcription (Latin):
innumerisq ꝑ noctationibꝰ defectꝰ: pluriũq plagarũ liuoribꝰ
infirmatꝰ. uiribꝰ infirmitate euacuatis ex haustꝰ: qͥnetiã
grandeui sitꝰ diut᷑nitate consũptus. ñ ualet regno ulteriꝰ
aux iliari & defende: sibiq & nob confident̾ p̾eẽ. & prodesse.
Sciscitem᷑ ab ipso. quẽ in regno plus adepto heredẽ sibi elege¬
rit. quẽq nob habilẽ p̃posuerit. Est nãq ei filiꝰ. nobilissi¬
ma francoꝵ stirpe ꝓgenitꝰ: qͥ & corpore uegetabili sospitate
iuigorato elegantissimꝰ. sensuq plurimarũ studiis rerũ in¬
formato ꝑitissimꝰ. fauente patre nob ducẽ. eũq p̾feramꝰ
nob patriciũ & comitẽ. Huiꝰ gͥ consilii dispensatione re¬
ꝑta: qͥn immo om̃ipotentis dĩ dispensante dem̃tia: uen¬
runt unanimes ad Rotb̾tũ. rotomagensi sede annosȩ
etatis semo fessũ: leniq sermone submissoq uultũ dixer

Expanded text:
innumerisque pernoctationibus defectus, pluriumque plagarum livoribus innumerisque pernoctationibus defectus, pluriumque plagarum livoribus infirmatus, viribus infirmitate evacuatis exhaustus, quin etiam grandivi situs diuturnitate consumptus, non valet regno alterius auxiliari et defendere, sibique et nobis confidenter praeesse et prodesse. Sciscitemur quem in regno praeliis adepto haeredem sibi clegerit, quemque nobis habilem praeposuerit. Est namque ei filius nobilissima Francorum stirpe progenitus, qui et corpore vegetabili sospitate vigorato elegantissimus, sensuque plurimarum studiis rerum informato peritissimus. Favente patre, nobis ducem, eumque praeferamus nobis patricium et comitem. Hujus igitur consilii dispensatione reperta, quin imo omnipotentis Dei dispensante clementia, venerunt unanimes ad Rotbertum, Rothomagensi sede annosae aetatis, senio fessum, lenique sermone, submissoque vultu ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
re scłm: seq Simegias fieri monachũ. Sepiꝰ animo id re¬
plicabat. crebrisq cogitatiõit m̃te de t̾minatis hereb̾at.
Explorabat seduliis quid suꝑhoc uellet xp̃s. Inditiũ quere¬
bat huiꝰ rei. si fo.te uenerit cęlitus illi. Qua ppt̾ lacri¬
nis sedulo incũbebat: corpꝰq abescis durit suspendebat.
Pnor. uigiliis insistebat: ciboq pauꝑes recreabat. Huiꝰ animo¬
sitatis estu infłamatꝰ. uouit se fieri monachũ: mundum
ũ aut p̾ueniente gr̃a diuinitatis
scđm uires ętatis polleret titulis istiꝰ bonitatis: eniteretq
ffluent studiis sc̃itatis. northinannoꝵ britonũq comites
pncipesq unanimit inunũ conuener̃: qͥdq agerent decre¬
turi. ad inuicẽ dixer̃. Dux nr̃ scilicet Rollo qͥ & Rotb̃tus
nimio belloꝵ lalore incessant̃ attritꝰ. plurimisq ȩstuantiᷤ
maris ꝑiculis fatigatꝰ: erũpnaq crebre nauigatioĩs afflictus.

Expanded text:
re saeculum, seque Gimegias fieri monachum. Saepius animo id' rere saeculum, seque Gimegias fieri monachum. Saepius animo id' replicabat, crebrisque cogitationibus mente determinatis haerebat. Explorabat sedulus quid super hoc vellit Christus. Judicium quaerebat hujus rei, si forte venerit coelitus illi. Quapropter lacrymis sedulo incumbebat, corpusque ab escis duriter suspendebat. Pernox vigiliis insistebat, ciboque pauperes recreabat. Hujus animositatis aestu inflammatus, novit se fieri monachum munduma divinitatis, secundum vires aetatis polleret titulis istius bonitatis eniteretque affluenter studiis sanctitatis: Northmannorum Britannorumque comites, principesque unanimiter in unum convenerunt, quidque agerent decreturi ad invicem dixerunt: Dux noster, scilicet Rollo, qui et Rotbertus, nimio bellorum labore incessanter attritus, plurimisque aestuantis maris periculis fatigatus, aerumnaque crebrae navigationis afflictus,
Abbreviated transcription (Latin):
penes orthodoxos uiteq onestissimȩ uiros famil iarit̾ degens.
diuȩ memoriȩ boneq indolis fore incipiens. suȩ iuuentutis
ȩtatẽ opimo quat̾nȩ uirtutis cõmertio. ꝓpensius pollentẽ:
iħu xꝑo consecrauit. seq diuinis totis nisibꝰ subactũ manci¬
pauit. Eñiuero chiuina ꝓfusius grã replebat᷑. septifluiq
muneris sapientia locupleciꝰ ditabat᷑: cotidieq meritoꝵ
astluentia gratiꝰ augebat᷑. diumis dogiatibꝰ affluent̃ instru¬
nectare habundant infundebat. Erat quipre effigie con¬
spicuus. statura ꝓcer: m̃te stremius. moꝵ ꝓhitate gͣndeuus.
uir fieri ꝑfectꝰ totis nitens uirsoꝰ. Huius scłi asꝑnabatur
iactantiã. uitabatq mundi uirilit pompam. Tȩtissimꝰ
plane erat. fatie serena: pacificꝰ m̃te. Dulcissimꝰ alloquio.
nansuetissimꝰ conu̾satiõis negotio. Cupiebat labile linque¬

Expanded text:
penes orthodoxos vitaeque honestissimae viros familiariter degens, penes orthodoxos vitaeque honestissimae viros familiariter degens, divaeque memoriae, bonaeque indolis fore incipiens, suae juventutis aetatem opimo quaternae virtutis commercio propensius pollentem Jesu Christo consecravit, seque divinis totis nisibus subactum mancipavit. Enimvero divina profusius gratia replebatur, septifluique muneris sapientia locupletius ditabatur; quotidieque meritorum affluentia gratius augebatur, divinis dogmatibus affluenter instrunectare abundanter infundebatur. Erat quippe effigie conspicuus, statura procerus, mente strenuus, morum probitate grandaevus, vir fieri perfectus, totis nitens viribus. Hujus saeculi aspernabatur jactantiam, vitabatque mundi viriliter pompam. Laetissimus plane erat facie, serena paci ficus mente, dulcissimus eloquio, mansuetissimus conversationis negotio. Cupiebat labile linque
Abbreviated transcription (Latin):
quinetiã aliena ꝓgeniei ipsiꝰ descendentiũ ad celestiũ p̾mia
gaudioꝵ: eaq nr̃ȩ fidei fundam̃tũ firmit solidet᷑: nr̃ȩ re¬
ligionis cultꝰ sollert̃ nutriat᷑. mundi labentis decipientisq
contentꝰ nascat᷑: desideriũ amorq suꝑnoꝵ fruge salutiferi
oꝑis ꝓfusius generet᷑. incentiuũ sc̃itatis augintet᷑. grad
ꝓuectionis erigat᷑. ianua suꝑnę contẽplatiõis salutifero iti¬
athleta dilectissimꝰ exꝓsapia insigni. patre daco sçilicet
Rollone: matre francigena uidelic& poppa. ut p̃denti
libro ꝑ oratũ ẽ. genitꝰ: Rotdmagensi urbe extitit orund.
Quẽ genitor om̃ium suppellectiliũ ubtate locuplex. rerũq
om̃iũ emblemate diues: hotoni cuidã ditissimo comiti sa¬
cro baptismate ꝑfusũ adeducandũ cõm̃dauit. eũq aderu¬
diendũ ut decebat tradidit. Deniq pulcherrimꝰ puer:

Expanded text:
quin etiam a linea progeniei ipsius descendentium, ad coelestium praemia quin etiam a linea progeniei ipsius descendentium, ad coelestium praemia gaudiorum. Eaque nostrae fidei fundamentum fortiter solidetur, nostrae Religionis cultus solerter nutriatur, mundi labentis decipientisque contemptus nascatur, desiderium amorque supernorum fruge salutiferi operis profusius generetur, incentivum sanctitatis augmentetur, gradus provectionis erigatur, janua supernae contemplationis salutifero itiathleta dilectissimus, ex prosapia insigni, patre Daco, scilicet Rollone, matre Francigena, videlicet Poppa, ut praecedenti libro peroratum est, genitus, Rothomagensi urbe exstitit oriundus. Quem genitor omnium suppellectilium ubertate locuples, rerumque omnium emblemate dives, Bothoni cuidam ditissimo comiti sacro baptismate perfusum ad educandum commendavit, eumque ad erudiendum ut decebat tradidit. Denique pulcherrimus puer
Abbreviated transcription (Latin):
etatisq suȩ defectu effecaq uiribꝰ corꝑe eqͥtare ñ ualenꝰ:
tegnũq pacificatũ. solidũ & quietũ tenens. lugubris
d apni passus dispendiũ: in euitabilisq mortis casũ.
plenꝰ dierũ migrauit ad xp̃m: cut ẽ. honor & gła¬
uogiaes exiorm głosissimoꝵ martyrũ dige¬
rendo luculentã p̃conia. eoꝵq p̾pollentissima
propalando elucidare gesta: illiꝰ extant ni¬
mia. qui illis brauiũ inp̾senti scło
contulit uictoriȩ: celestiq in regno emolum̃tũ p̾buit immar¬
cescibilis głȩ iccirco p̃potentissimi ducis Willmi uita actqͦ
atq triumphũ. non fucis uerboꝵ neq excellentis oratioĩs or¬
nam̃to sullimit᷑ p̃balteatũ: uerũ simplicit tenuiq naturalis
platiois sermone cõm̃tatũ: breuit p̃libando texemꝰ. quatinus
hystoria gestoꝵ eiꝰ sepissime retitata. excitet animos omniũ.:

Expanded text:
aetatis suae defectu, effetoque viribus corpore, equitare non valens, aetatis suae defectu, effetoque viribus corpore, equitare non valens, regnumque pacificatum solidum et quietum tenens, lugubris damni passus dispendium, inevitabilisque mortis casum plenus dierum migravit ad Christum, cui est honor et gQuoniam quidem gloriosissimorum martyrum digerendo luculenta praeconia, eorumque praepollentissima propalando elucidare gesta, illius exstant munia, qui illius bravium in praesenti saeculo contulit victoriae, coelestisque in regno emolumentum praebuit immarcessibilis gloriae: idcirco praepotentissimi ducis Guillelmi vitam, actusque, atque triumphum non fucis verborum, neqto sublimiter praebaltea tum; verum simpliciter tenuique naturalis prolationis sermone commentatum, breviter praelibando texemus: Quatenus historia gestorum ejus saepissime recitata excitet animos omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
cepit contra karolũ stare. euq ad nichilare. & sua depo¬
pulari. Misitq legatii ad notbtũ rocomagense dicens.
uo consilio tuoq suffulatis adiutorio. uolo istud regnũ
siꝑ harolũ acciꝑe: eũq frantia fugare. Te Rotbtul
rotomagensis. respondit legato francoꝵꝰ ducis. Modo
tuus semor nimis uult eqͥtare. ultraq leg̃e agere
ie regis sunt tantũ disꝑdat. regimen nolo ut᷑ accipiat.
rat aut̃ coniunx eiꝰ Gisla filia regis iam defunetatu
ud̾ accidit int̾ karolũ & notbtũ hic ñ memorabitur.
qr alias legit᷑. Rotb̾tꝰ itaq nort̾mannoꝵ patritiꝰ gran¬
deua etate nimioq labore p̾lioꝵ consũptꝰ. conuocatis
dacoꝵ brittonũq pͥncipib: dedit om̃em trã sue ditiou¬
filio suo w ełmo pope filio. atq int̾ manꝰ Willmi al¬
olescentis manꝰ suas mittentes principes: colligauit
illi coniuratiois sacramto. Postea uno lustro uiuense

Expanded text:
coepit contra Carolum stare, eumque adnihilare, et sua depocoepit contra Carolum stare, eumque adnihilare, et sua depopulari. Misitque legatum ad Rotbertum Rothomagensem dicens: « Tuo consilio, tuoque suffultus adjutorio volo istud regnum super Carolum accipere, eumque Francia fugare. » Tunc Rotberto Rothomagensis respondit legato Francorum ducis: « Modo tuus senior nimis vult equitare, ultraque legem agere. Quae regis sunt tantum disperdat, regimen nolo ut accipiat. » Erat autem conjux Gisla filia regis jam defuncta. Quid accidit inter Carolum et Rotbertum hic non memorabitur, quia alias legitur. Rotbertus Northmannorum patricius grandaeva aetate, nimioque labore praeliorum consultus, convocatis Dacorum Britonumque principibus, dedit omnem terram suae ditionis Guillelmo Popae filio, atque inter manus Guillelmi adolescentis manus suas mittentes principes, colligavit illi conjurationis sacramento. Postea uno lustro vivens,
Abbreviated transcription (Latin):
erant om̃ibꝰ bonis: non timentes exercitũ ulius hostiita¬
tis. ẽ aroł nãq rex qͦdã tepore misit duos milites. Gnle
filie sue. Rotbto duci conubio iunctȩ. Gisla autꝰ cum
uidisi& milites patris sui: quadã domo ne uident᷑ atoi¬
bto suo coniugi seposut: cunctaq bona illis largiene
nimis dni morari fec̃. Rotb̃tidȩ coinites admirantes qđ
milites karoli Regis Rotomo morarent᷑ & p̃sentia Rotb̾ti
inqͥt soceris mei legati: Responder. Uxoriꝰ es & effemi¬
natus. qr tuã p̾sentiã uitantes: coniugi tuȩ assunt.
icebant gͥ Rotb̃tũ ea non cognouisse maritali lege apta¬
tiq dux ĩra cõmotꝰ. tyrones suȩ domꝰ fec̃ absconsos conp̃¬
hendi: & adforũ uenaliũ rerũ duci. ibq concurrente
plebe iugulari. Audiens aut̃ Rotitꝰ dux francoꝵ qd
pnece duoꝵ militũ colligatȩ pacis int̾ rege ⁊ Rotb̃tũ
northinannoꝵ duce uincula soluta & disrupta eente

Expanded text:
erant omnibus bonis, non timentes exercitum ullius hostilitaerant omnibus bonis, non timentes exercitum ullius hostilitatis. Carolus namque rex quodam tempore misit duos milites Gislae filiae suae, Rotberto duci connubio vinctae. Gisla autem cum vidisset milites patris sui, quadam domo, ne viderentur a Rotberto suo conjuge, seposuit; cunctaque bona illis largiens, nimis diu morari fecit. Rotbertidae comites admirantes quod milites Caroli regis Rothomo morarentur, et presentia Rotberti sunt soceri mei legati? » Responderunt: « Uxorius es, et effeminatus; quia tuam presentiam vitantes, uxori tuae adsunt. » Dicebant igitur Rotbertum eam non cognovisse maritali lege, statimque dux ira commotus, tirones suae domus fecit absconsos comprehendi, et ad forum venialium rerum duci, ibique concurrente plebe jugulari. Audiens autem Rotbertus dux Francorum, quod pro nece duorum militum, colligatae pacis inter regem et Rotbertum Northmannorum ducem vincula soluta diruptaque essent,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑignis supolitrũ. Qui ussa cõplens. duci intimauit nini¬
nẽ se inuenisse culpabilẽ. Qui aratorẽ stati uocauit: & ab
inqͥrit. Agricola respondit. Uxori. Quȩ uocata uenit.
duxq ad eã dix̃. Qind deuomere cultroq mariti tui fe¬
cistis Illa se non habuisse negaint. Quȩ scopis diubata.
fidẽ furti omibꝰ fecit. Iunc Rotbtꝰ admaritu. Sciebas cui
uxore eẽ. fure: Cui ille. & notbtꝰ. Duob decretis
morieris. Uno qđ caput mulieris es & eã castigare debi.¬
isti. alt̾o qđ assensor furti fuisti. & indicare noluist
Statim utrũq laqueo fecit suspendi. crudeliq merte
tiir. Hoc iuditiũ. ext̾ruit habitatores t̾rȩ. nulliiꝰq
ausus ẽ. postea furari uł latrocinari: atq sic qͥeunt t̾i a
uacua furibꝰ & latronibꝰ : atq siluit priuata cun&
seditic nibꝰ. Sontinua gͥ pace diut̾naq reqͥe letabant᷑
bomines sub norb̾i ditione securi morantes. locuplete

Expanded text:
ignis supplicium. » Qui, jussa complens ducis, intimavit nemiignis supplicium. » Qui, jussa complens ducis, intimavit neminem se invenisse culpabilem. Qui aratorem statim vocavit, et at. Agricola respondit: « Uxori. » Quae vocata venit, duxque ad eam dixit: « Quid de vomere cultroque mariti tui fecisti? » Illa se non habuisse negavit. Quae scopis diverberata fidem furti omnibus fecit. Tunc Rotbertus ad maritum: « Sciebas tuam uxorem esse fumorieris, uno, quod caput mulieris es, et eam castigare debuisti. Altero, quod assensor furti fuisti, et indicare noluisti. » Statim utrumque laqueo fecit suspendi, crudelique morte finiri. Hoc judicium exterruit habitatores terrae. Nullusque ausus est postea furari, vel latrocinari. Atque sic quievit terra vacua furibus et latronibus, atque siluit privata cunctis seditionibus. Continua igitur pace, diuturnaque requie laetabantur homines, sub Rotberti ditione securi morantes; locupletesque
Abbreviated transcription (Latin):
ea quasi aliunde ueniens repetiuit domũ. Maritꝰ eiꝰ saturꝰ
surgens. suiq laboris cãpũ ꝑgens: necessaria aratri non
mnuenit. Inde tristis domũ reuertens: querulȩ coniugi
indicauit. Quȩ cepit eũ inuectiue & irrisorȩ increpans
dicere. Nullius utilitatis homo. uade nc̃ ad Rotb̾tũ ducẽ:
& iose fatiet cito te aratorẽ. Ille citꝰ ad Rotb̃tũ cucurrit.:
atq cõmoda aratri sibi frustrata duci retulit. Ilico Rotbr
conuocans quendã p̃positũ. dix̃ adeũ. Daquinq solidos isti
agricole. quibꝰ posiit quȩ ꝑdidit emere. Tu quantotiꝰ uillam
pete. atq actorẽ furti ignifero iuditio inqͥre. Uillicꝰ uero
habitatores illius uille cunctos igne examinauit. nulluq
ne igne tẽpeatũ nob huꝰ furti reii: & franco. Ađinicor¬
nis culpabilẽ non tetigit. Wrotbtꝰ ad p̃positũ. Uade it um
e habitatores affinũ uillarũ in nomine xp̃i ihu exantun¬

Expanded text:
ea, quasi aliunde veniens repetivit domum. Maritus ejus saturatus ea, quasi aliunde veniens repetivit domum. Maritus ejus saturatus surgens, suique laboris campum pergens, necessaria aratri non invenit: inde tristis domum revertens, querulae conjugi indicavit. Quae coepit eum invective et invisorie increpans dicere: « Nullius utilitatis homo, vade nunc ad Rotbertum ducem, et ipse faciet cito te aratorem. » Ille citus ad Rotbertum cucurrit, atque commoda aratri sibi frustrata duci retulit. Illico Rotbertus convocans quemdam praepositum, dixit ad eum: « Da quinque solidos isti agricolae, quibus possit quae perdidit emere. Tu quantocius villam pete, atque auctorem furti ignifero judicio inquire. » Villicus vero habitatores villae cunctos igne examinavit, nullumqune igne tentatum nobis furti reum. » Franco: « Adhud ignis culpabilem non tetigit. » Et Rotbertus ad praepositum: « Vade iterum et ad habitatores affinium villarum, in nomine Jesu Christ
Abbreviated transcription (Latin):
tũ & ꝓpugnacula refec & augm̃tauit. britannos rebelles sibi
subiugauit: atq decibariis britonũ tantũ regnũ sibi conces¬
sũ suffitient̃ pauit. Deniq int̾ra suȩ ditionis bannũ id ẽ.
ferram̃ta aratri domui deportaret: uerũ incampo cũ aratro
todẽ mitteret. Huiꝰ int̾dicti pauore. qͥdã agricola manens
inlonga petentis uilla. aratri utensilia in cãpo dimisit: atq
apꝓpinquante meridie. causa ȩdendi domũ suã uenit. Quẽ
uxor duris u̾bis & obstinato corde cępit increpare: cur dimis¬
isset aratri necessaria & adiacienda in suo labore. Diu moles¬
ta atq increpans uirũ: dedit ei manducare. Interĩ uolens
suũ maritũ facere huiꝰ rei ne dimitter&e ampliꝰ sollicitũ : citiꝰ
quã potuit clã expetiuit cãpũ. & sustulit sibi corrigias
ngi uomerẽq & cultrũ. atq ne uidet maritꝰ subducen do

Expanded text:
tum et propugnacula refecit et augmentavit. Britannos rebelles sibi tum et propugnacula refecit et augmentavit. Britannos rebelles sibi subjugavit, atque de cibariis Britonum totum regnum sibi concessum sufficienter pavit. Denique in terra suae ditionis bannum, id estdixit ut nullus ferramenta aratri domui deportaret; verum in campo cum aratro deret, custodem mitteret; hujus interdicti pavore quidam agricola manens in Longapetentis villa, aratri utensilia campo dimisit, atque appropinquante meridie causa edendi domum suam venit. Quem uxor duris verbis et obstinato corde coepit increpitare, cur dimisisset aratri necessaria, et adjacentia in suo labore. Diu molesta atque increpans virum, dedit ei manducare. Interim volens suum maritum facere hujus rei, ne dimitteret amplius, sollicitum, citius quam potuit clam expetivit campum, et sustulit sibi corrigias jugi pomeremque et cultrum; atque ne videret maritus subducendo
Abbreviated transcription (Latin):
Quarto. archangłi anchaeł eccłiȩ uicibꝰ inundatione ꝓcellarũ
maris circũ septe. scđm cursũ lune: increm̾tati septenarii
numeri dispositione. Quinto. sc̃i Petri sũ Audoeni ȩcelię
exto. scĩ petri sc̃iq Aiechadri gẽmeticensis eccłie. Septimo
brenneual cũ om̃ibꝰ appendentiis scõ dionisio aodit. S auo
emq p̾parato magno nuptialiũ rerũ cultu. Gislã filiã
regis uxorẽ sibi duxit. ꝓqua se francis concil iando pacifi¬
cauit. Securitatẽ om̃ib gentibꝰ in sua t̾ra manere cupientibꝰ
fecit. Illa t̾rã suis fidelibus funculo diuisit. uniu̾samq diu
aesertã re edificauit: atq desuis milrtibꝰ aduenisq gentibꝰ
refert̾a restrux̃. iura & leges sempit̾nas uolunͣte principui
sancitas & decretas plebi indix̃: atq pacifica conuersatioe
morari simul coegit. Eccłias funditꝰ fusas statuit. tẽpla
frequentia paganoꝵ destructa restaurauit: inuros ciuita¬

Expanded text:
archangeli Michaelis ecclesiae, vicibus inundatione procellarum maris circumseptae, secundum cursum lunae incrementati septenarii numeri dispositione. Quinto, sancti Petri sanctique Audocni ecclesiae. Sexto, sancto Petro sanctoque Aicardo Gemeticensis ecclesiae. Septimo, Brenneval cum omnibus appenditiis sancto Dionysio dedit. Octavo Denique praeparato magno nuptialium cultu, Gislam filiam regis uxorem sibi duxit, pro qua se Francis conciliando pacificavit. Securitatem omnibus gentibus in sua terra manere cupientibus fecit. Illam terram suis fidelibus funiculo divisit, universamque diu desertam reaedificavit, atque de suis militibus advenisque gentibus refertam restruxit. Jura et leges sempiternas voluntate principum sancitas et decretas plebi indixit, atque pacifica conversatione morari simul coegit. Ecclesias funditus fusas statuit, templa frequentia paganorum destructa restauravit, muros civita
Abbreviated transcription (Latin):
magensis urbis sedibus: ilicq eu honorifice plto¬
mens detmint cũ sins om̃ibꝰ. Morabat᷑ aut̃ rex in
domo Wilłmi ducis: ut domigena & uernula: eiꝰꝙ
pͥstol abat᷑ suplex suffragia. u iłłmꝰ itaq quenda

Expanded text:
magensis urbis sedibus, illicque eum honorifice multomagensis urbis sedibus, illicque eum honorifice multoties detinuit cum suis omnibus. Morabatur autem rex in domo Guillelmi ducis ut domigena et vernula, ejusque praestolabatur supplex suffragia. APOSTROPHA. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
du lłmꝰ ꝓamore regis alstemi recepit. & qdđeoret
tarmice regionis possedat reddidit. Ipseq alannus
postea Wiłłmi mandatis indesinenter inhent.
ransacto uͦ post unctionẽ regis unius lustri spatio
litigare: multeq modis eũ oppͥmere. qͥn etiã conatis
eũ ad regno extrudẽ. Uidens aut̃ rex se destitiu &
ꝑ nichilo adtracigenis duci: misit legatos adhenricũ
rege transrenanũ: reqͥrens ei adiutoriũ. insuꝑ & amici¬
tia colligari sibi inꝑpetuũ. Quibꝰ responsui non se
federari posse cũ rege francoꝵ. nisi ꝑdeilłmu duce
northinannoꝵ. His gͥ renuntiatis. rex ludouicus
multarũ tribulationũ contumeliis atteitꝰ plioni¬
marũq inoportunitatu calamitatibꝰ afflictꝰ uenit
adhaionis montẽ contra Wilłmu duce northinaꝵ¬
noꝵ depͥcans ut se adiuuaret & defendet contra
francos sibi rebellantes: amicitiaq hemrici res is
transrenani & adiutoriũ sibi adqͥreret. Iẽ witłmꝰ
afflictione regis pietate motꝰ. conduxit eũ Rotho¬

Expanded text:
 pro amore regis Alstemi recepit, et quidquid Britannicae regionis possidebat reddidit. Ipseque Alannus postea Guillelmi mandatis indesinenter inhaesit. Transacto vero post unctionem regis unius lustri spatio, litigare, multisque modis eum opprimere, quinetiam conati sunt a regno extrudere. Videns autem rex se destitui, et pro nihilo a Francigenis duci, misit legatos ad Henricum regem Transrhenanum, requirens ejus adjutorium, insuper et amicitia colligare illum sibi in perpetuum. Quibus responsum est non se foederari cum rege Francorum, nisi per Guillelmum ducem Northmannorum. His igitur renuntiatis, rex Ludovicus multarum tribulationum contumeliis attritus, plurimarumque inopportunitatum calamitatibus afflictus, venit ad Balonis montem contra Guillelmum ducem Northmannorum, deprecans ut se adjuvaret et defenderet contra Francos sibi rebellantes, amicitiamque Henrici regis Transrhenani et adjutorium sibi acquireret. Tunc Guillelmus, afflictione regis pietate motus, conduxit eum Rotho
Abbreviated transcription (Latin):
statim pedẽ regis arripiens. deportauit ados suũ: standoq
defix osculũ. regẽq fȩcit resupinũ. Itaq magnꝰ excitatur
risus. magnusq inplebe tumultus. Cȩtum harolꝰ rex durq
rotbtꝰ comitesq & ꝓceres. p̃sules & abtutes: iurauer sac̃m̃to¬

Expanded text:
statim pedem regis arripiens, deportavit ad os suum, standoque statim pedem regis arripiens, deportavit ad os suum, standoque defixit osculum, regemque fecit resupinum. Itaque magnus excitatur risus, magnusque in plebe tumultus. Caeterum Carolus rex, duxque Rotbertus, comitesque et proceres, praesules et abbates, juraver
Abbreviated transcription (Latin):
sed ille noluit p̃paluctu impeditione recipere. Itaq sponda
rex ei britanniã dare. quȩ erat inconfinio ꝓmisse t̾rȩ. Ilco noc¬
btꝰ & franco ep̃s. renuntiauer omĩa nolloni. & addurerꝰ alum
integritate xpiane fidi: obsidibꝰ datis harolo regi. Franci uͦ
intuentes Rollonẽ totiꝰ frantiȩ inuasore: dixer̃ ad inuicẽ.
Magne potentiȩ ÷ iste dux magneq uirtutis. atq magni con¬
silii & prudentiȩ: quinetiã laboris. qͥ tanta p̾lia exercuit cont̃
comites istiꝰ regni. Statĩ francoꝵ co actꝰ u̾b̃. manꝰ suas misit
Dedit itaq rex filiã sua Gislã nomine uxorẽ illi duci: t̾rãq
det̾minatã inalodo & infundo: a flumine eptȩ usq ad mare.
totãq britanniã: de qua posset uiuere. Rolloni pedẽ regis
deb& exƿetere pedẽ regis. & ille. Iunꝗͣ cur uabo genua
pcibꝰ conpulsus. iussit cuidã militi pedẽ regis osculari. Qui

Expanded text:
sed ille noluit prae paludium impeditione recipere. Itaque spondet sed ille noluit prae paludium impeditione recipere. Itaque spondet rex ei Britanniam dare, quae erat in confinio promissae terrae. Illico Rotbertus et Franco episcopus renuntiaverunt omnia Rolloni, et adduxerunt illum integritate Christianae fidei, obsidibus datis, Carolo regi. Franci vero intuentes Rollonem totius Franciae invasorem, dixerunt ad invicem: « Magnae potentiae iste dux, magnaeque virtutis, atque magni consilii et prudentiae, quin etiam laboris, qui tanta praelia exercuit contra comites istius regni. » Statim Francorum coactus verbis, manus suas misit Dedit itaque filiam suam Gislam nomine uxorem illi duci, terramque determinatum in alodo, et in fundo, a flumine Eptae usque ad mare, totamque Britanniam de qua posset vivere. Rolloni pedem regis debet expetere pedem regis. » Et ille: « Nunquam curvabo genua m igitur precibus compulsus, jussit cuidam militi pedem regis osculari. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. Quinetiã non conciliabit᷑ tibi. nisi t̾ra quã datur. e i
sacram̃to ⁊ ꝑiane religionis iuraueris tu & archip̃sules & ep̃i.
comites & abbates totius regni: ut teneat ipse & successores
eiꝰ ipsã t̾rã abeptȩ fluuiolo usq admare. quasi fundũ &alo¬
diũ insempiternũ. Iunc Rotbtꝰ dux froncoꝵ & qui aderant
comites & ep̃i cũ abbatibꝰ: dixer̃ regi. Non habeb̾ ducẽ tanti
honoris. nisi qđ concupiscit feceris. Sinon ꝓpt̾ seruitium
qđ̃ repetit ate ded̾is. saltẽ da illi ꝓpt cultũ rp̃ianȩ religiosi¬
tatis: ut adqͥrat᷑ tantus popłs xp̃o. qui irretitus ẽ. errore
diabolico. & ne culm̃ totiꝰ regni tui ȩccłiȩq ad nichiletur.
impetu infestantis exercitus. cuiꝰ aduocationis patrotinio
uice xꝑi fungens debes. ee. rex: & ad uocatꝰ constantissimus.
Tunc flandrensẽ t̾ram ut exea uiueret uoluit rexeidare.

Expanded text:
lium. Quin etiam non conciliabitur tibi, nisi terra, quam daturus es, in lium. Quin etiam non conciliabitur tibi, nisi terra, quam daturus es, in sacramento Christianae religionis juraveris, tu et archipraesules et episcopi, comites et abbates totius regni, ut teneat ipse et successores ejus ipsam terram ab Eptae fluviolo ad mare usque quasi fundum et alodum in sempiternum. » Tunc Rotbertus dux Francorum, et qui aderant comites et episcopi, cum abbatibus, dixerunt regi: « Non habebis ducem tanti honoris, nisi quod concupiscit feceris. Si non propter servitium quod reperit a te dederis, saltem da illi propter cultum Christianae religiositatis, ut acquiratur tantus populus Christo, qui interitus est errore diabolico. Et ne culmen totius regni tui, Ecclesiae, quae adnihiletur impetu infestantis exercitus, cujus advocationis patrocinio vice Christi fungens, debes esse rex et advocatus constantissimus. » Tunc Flandrensem terram, ut ex ea viveret, voluit rex ei dare;
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ dilectione ero illi ꝓfilio. Siccurrat m si necesse fuerit.
ut pat᷑ filio: ego illi ut filiꝰ patri. Gaudeat mea ꝑsꝑitate.
tr istet᷑ mea adusitate. Quȩ meȩ potestatis sunt sur uiris sunt
Notb̾to duci renuntiauit. Statuto iccirco tẽꝑe. uener̃ ad de¬
t̃minatũ locũ: qui dr̃ ad scm clarũ. Rollonis aut̃ cis epte flu¬
uiũ sedit exercitꝰ. regis uͦ & rotb̾ti: altrinsecꝰ. Extiplo nollo
misit ad regẽ franconẽ archiep̃m. uerba dicenda dicturũ.
Rollo non potest tecũ pacificari. qr t̾ra qua illi uis dare. in¬
culta ẽ. uomere. pecudũ & pecoꝵ grege om̃mo pͥuata. homi¬
nũq p̾sentia frustrata. Non habet᷑ mnea unde possit uiuere.
nisi rapina & p̾datione. Da illi aliqđ regnũ. unde conducat
sibi cibũ & uestitũ: donec impleat᷑ t̾ra quã illi das opulentiar
ongerie. red̃datq teporiuos fructus uictuũ: hominũ. anima¬

Expanded text:
filiorum dilectione ero illi pro filio. Succurrat mihi, si necesse fuerit, filiorum dilectione ero illi pro filio. Succurrat mihi, si necesse fuerit, ut pater filio; ego illi, ut filius patri. Gaudeat mea prosperitate, tristetur mea adversitate. Quae meae potestatis sunt, sui juris sint,  audivit, Rotberto duci renuntiavit. Statuto idcirco tempore venerunt ad determinatum locum, qui dicitur ad Sanctum Clerum. Rollonis autem cis Eptae fluvium sedit exercitus, regis vero et Rotberti altrinsecus. Extemplo Rollo misit ad regem Francorum archiepiscopum verba dicenda dicturum: « Rollo non potest tecum pacificari, quia terra quam illi vis dare inculta est vomere, pecudum et pecorum grege omnino privata, hominumque praesentia frustrata. Non habetur in ea unde possit vivere, nisi rapina et praedatione. Da illi aliquod regnum unde conducat sibi cibum, et vestitum, donec impleatur terra quam illi das opulentiarum congerie, reddatque temporinos fructus victuum, hominum, et anima
Abbreviated transcription (Latin):
concordiã tui & regis. & inde lȩtat᷑ nimus. Congrini ẽe. ł dicit.
te tuosq reqͥescere : trãq datã re edificare. urbes & menia res¬
taurare: teq ꝑpetua pace uiuere. Satis exercunti p̃lia. satis
demonstrasti arma uirilia: satis cuiꝰ uirtutis es declarasti.
satis plurimis ꝑiculis incubuisti: satis uas emeritꝰ satis toto
orbe laudatꝰ. Quin immo dux idẽ dep̃cans flexis animi genibꝰ
mand it tͥ ut testificatũ in xp̃i nomine. & infonte salutifero
baptismate lotũ. suscipi abeo te sinas. Hinc eritis sitibi pla¬
cuerit inseparabilit̾ fidi amici: nullusq contra uos stare pot̾it¬
fatietq incessant̾ tuũ seruitiũ. regẽq tibi om̃i tẽꝑe beniuolũ.
His dictis. consilio franconis ep̃i suoꝵq comitũ dit̃. Nolo consen¬
tire regi francisq ut ueniat ad denominatũ placitũ. meq re¬
dimat fonte inmersũ. Hic mͥ sit pat̾no amore ꝓpatre. ego

Expanded text:
concordiam tui et regis, et inde laetatur nimis. Congruum esse tibi dicit, concordiam tui et regis, et inde laetatur nimis. Congruum esse tibi dicit, te tuosque requiescere, terramque datam reaedificare, urbes et moenia restaurare, teque perpetua pace vivere. Satis exercuisti praelia, satis demonstrati arma virilia. Satis cujus virtutis esses declarasti, satis plurimis periculis incubuisti, satis vas emeritus, satis toto orbe laudatus. Quin imo dux idem deprecans, flexis animi genibus mandat tibi, ut testificatum in Christi nomine et in fonte salutifero baptismate lotum suscipi ab eo te sinas. Hinc eritis, si tibi placuerit, inseparabiliter fidi amici, nullusque contra vos stare poteritfacietque incessanter vestrum servitium, regemque tibi omni tempore benevolum. » His dictis, consilio Franconis episcopi, suorumque comitum dixit: « Volo consentire regi Francisque, ut veniat ad denominatum placitum, meque redimat fonte immersum. Hic mihi sit paterno amore pro patre, ego
Abbreviated transcription (Latin):
renuntiatis. congratulant᷑ franci: suggerq unanines regi. ut
aet filiã suã t̾raq Rolloni. Rexuͦ francoꝵ p̃ce coact. dedit filiã
suã uice Rollonis epõ ꝑpignus. inuinculo sacram̃ti & conuratiois.
is rerũ oportunitatib̾ factis det̾minatis & confirmatis. teꝑe locoq
de nominato atq sequestra pace data: redier̃ qͥq ad sua. Franco
rotomagensis archiep̃s Rollonẽ ad ut: & cunctaque fec̃ ordinatĩ
illi narrando expofuit. Rollo gͥ & sui. his renuntutis nimiũ ex¬
bylarati. tipicũ intellectũ rememorant uisionis. Rotħtꝰ autẽ
dux cũ audisset qđ rex karolꝰ filiã suã daret rolloni & pacifica¬
rent̾ uicissim. parq fiera&e totiꝰ regni: misit uerb̾ pacificis ad rol¬
lonẽ nuntiũ. subsequentia uͥba dicturũ. Cũq ad ẽet. Nolloni u̾b̾
p̃catiuis dix̃. Rotbtꝰ dux francoꝵ. tibi fidele seruitiũ. Audiuit

Expanded text:
renuntiatis, congratulantur Franci, suggeruntque unanimes regi ut renuntiatis, congratulantur Franci, suggeruntque unanimes regi ut det filiam suam terramque Rolloni. Rex vero Francorum, prece coactus, dedit filiam suam vice Rollonis episcopo per pignus, in vinculo sacramenti et conjurationis. His rerum opportunitatibus factis, determinatis, et confirmatis tempore locoque determinato, atque sequestra pace data, redierunt quique ad sua. Franco Rothomagensis archiepiscopus Rollonem adiit, et cuncta quae fecit ordinatim illi narrando exposuit. Rollo igitur et sui, his renuntiatis, nimium exhilarati, typicum intellectum rememorant visionis. Rotbertus autem dux cum audisset quod rex Carolus filiam suam daret Rolloni, et pacificarentur vicissim paxque fieret totius orbis, misit verbis pacificis ad Rollonem nuncium subsequentia verba dicturum. Cumque adesset, Rolloni verbis precativis dixit: « Rotbertus dux Francorum tibi fidele servitium. Audivit
Abbreviated transcription (Latin):
uulbm q d filiã regis habebis in coniugio fȩderũ. Reminsor¬
ie soni intp̃tationũ. mysticoꝵꝙ eius intellectiũ. Ut rem
ristis finibꝰ uertet᷑ nob in psꝑum. Satis p̃liati sum̃ francosa
debellauimꝰ: consequens uidet᷑ nob ut reqinescamꝰ: fruetibq
tre patient fruam̃. Remitte regi ep̃m. ut si dedir ł ođ
spopondit: te dicat suo seruitio eẽ. ꝓntũ. Remanda ei securitatẽ
tom sollo supradicta ep̃o intimauit. regiq ut hec diceret adeũ
remisit. Qui ueniens ad rege. conuocato ep̃oꝵ. comitũ atq abfutũ
cetu dix. Rollo dur nortͥmmnoꝵ. ł amoris &amicitiȩ iertri¬
cabilis quinȩtiã seruitii pactũ. Sidedis filiã tuã ei ut diristi
coruge tr̃aq maritimã insẽpitnã ꝑ ꝓgenies ꝓgenierũ posessi¬
one. manus suas se subiugando tibi dabit fidelitatis gr̃a tuuq
seruitiũ incessant explebit. Poterisq ꝑ eũ obstantiũ &e iurgantiũ

Expanded text:
vulsum, quod filiam regis habebis in conjugio foederum. Reminiscevulsum, quod filiam regis habebis in conjugio foederum. Reminiscere somnii interpretationum, mysticorumque ejus intellectuum. Ut remur, in istis finibdebellavimus; consequens videtur nobis ut requiescamus, fructibusque terrae patienter fruamur. Remitte regi episcopum, ut si dederit tibi quod spopondit, te dicat suo servitio esse promptum. Remanda ei securitatem nia securum. » Statim Rollo supra dicto episcopo intimavit, regique ut haec diceret ad eum remisit. Qui veniens ad regem, convocato episcoporum, comitum, atque abbatum coetu, dixit: « Rollo dux Northmanis filiam tuam, ut ei dixisti, conjugem, terramque maritimam in sempiternam per progenies progenierum possessionem, manus suas se subjugando tibi dabit fidelitatis gratia, tuumque servitium incessanter explebit. Poterisque per eum obstantium et jurgantium
Abbreviated transcription (Latin):
noimine inconiugio tͥ dabit. qua copula ꝓle letabis. regniq
tes senu intptationũ. direr n olloni. Terra hec peniti tesoenta
militib peneae aratro non exercita. arboris pens refertat
llmoris⁊ genere diu̾soꝵ pisenĩ plenis diuisa uenati oꝑieienta
umeis non ignara. glebis cultro elaboratis feronti opilenti
stluentu d iuersaru̾ rerũ daturo ex una parte circumndata.
alts ũe cursibꝰ aquarũ deportantiũ nauigiocunetri uinclata
masi frantiȩ regno discriminata: si fuerit trequentia ho¬
mi nus fificat̃a ual de erit fertilis e ubrima: nobꝙ ał habitan¬
lu suficiens & congrua. Filia quã t sponaet rex utriq. pgera¬
ei femine regalit̾ exorta. staturȩ ꝓceritate congrua. forma
ut arediumꝰ elegantissima. colloquio affabilissima i manuu
laebere ꝑitissima qͥnȩtiã uirginibꝰ unctis pcellenti siimua
nlecet ut copulet᷑ łͥ conubiali amicitia. & ex hoc inet᷑ salubri
nob consilut̃: & inmeliꝰ ꝓfuturũ & ab alicus rirȩ errore incon¬

Expanded text:
in conjugio dabit tibi; qua copula prole laetaberis, regnumque tes somnii interpretationum, dixerunt Rolloni: Terra haec penitus desolata militibus privata, aratro non exercita, arboribus bonis referta, fluviis genere diversorum piscium plenis divisa, venatu opulenta, vineis non ignara, glebis cultro elaboratis fecunda, mari affluentiam diversarum rerum daturo ex una parte circumdata, altera decursibus aquarum deportantium navigio cuncta bona, quasi Franciae regno discriminata, si fuerit frequentia hominum visitata, valde erit fertilis et uberrima: nobisque ad habitandum sufficiens et congrua. Filia quam tibi spondet, utriusque progeniei semine regulariter exorta, staturae proceritate congrua, forma, ut audivimus, elegantisslabore peritissima, quin etiam virginibus cunctis praecellentissima, decet ut copuletur tibi connubiali amicitiae. Et ex hoc videtur salubrius nobis consilium, in melius profuturum, et ab alicujus rixae errore incon
Abbreviated transcription (Latin):
humilis conuersationibꝰ. reb̾q forensibꝰ prudentissimꝰ: in iudi¬
tio iustus. insecretis cautissimꝰ: auro argentoq ditissimus.
crebrima militũ frequentia assidue constipatꝰ. quinetiã
om̃i bonitate ẽ. ex aggeratꝰ. Confestim karolꝰ his consultꝰ.
semꝑ condra francos pͥliubis semꝑ contra illos: Quia dete si
S erebo nt peot fiueris nec queꝗ̃ lacen en ialtra psip ahen sic

Expanded text:
humilis conversationibus, rebusque forensibus prudentissimus, in judihumilis conversationibus, rebusque forensibus prudentissimus, in judicio justus, in secretis cautissicimus, auro argentoque ditissimus, creberrima militum frequentia assidue constipatus, quin etiam omni bonitate est exaggeratus. » Confestim Carolus his consultus semper contra Francos, praeliaberis semper contra illos? Quid de te si Herebro, ut reor, frueris, nec quemquam lacesses ultra praeliis. Si
Abbreviated transcription (Latin):
gladio morit᷑. aut forte captiuat᷑. Tuere regnũ. si non armis:
ul consilio. Tc̃ rex karolꝰ his dix̃ furibundus. Date mͥ consiliũ.
qđ regno & nob̾ sit salubre & congritũ. Iunc franci. Dabimꝰ
si nob̵ credidis consiliũ. tͥ & regno condignũ & salutiferũ.
ut reqͥescat popłs nimis penuria afflictus: det t̾ra afluuio
andelle usq admare. paganoꝵ gentibꝰ. Filiã qͦq tuã Rollom
conubio iunge. & ex hoc potes multu contra gs tͥ obstantes
p̃ualescere: qr rollo suꝑbo regũ ducũq sanguine natiis. cor¬
pore pulcherrimꝰ armis feruidꝰ: consilio ꝓuidꝰ. aspectu de¬
corus: contra suos mansuetus. cui ꝓmittit fidus amicus:
cui adu̾sat᷑ atrox inimicꝰ. sagaci m̃te uassallus: constans &
lenis ut res expostulat in om̃ibꝰ. sermone instructꝰ. docilis
in rebus. actib beniuoliis: eloqͥo honestꝰ. uirtute uirili replet̾.

Expanded text:
gladio moritur aut forte captivatur. Tuere regnum si non armis, gladio moritur aut forte captivatur. Tuere regnum si non armis, vel consilio. » Tunc rex Carolus his dixit furibundus: « Date mihi consilium, quod regno et nobis sit salubre et congruum. » Tunc Franci: « Dabimus, si nobis credideris, consilium tibi et regno condignum et salutiferum; ut requiescat populus nimis penuria afflictus. Detur terra a fluvio Andellae usque ad mare paganorum gentibus; filiam quoque tuam Rolloni conjugio junge. Et ex hoc potes multum contra gentes tibi obstantes praevalescere; quia Rollo superbo regum ducumque sanguine natus, corpore pulcherrimus, armis fervidus, consilio providus, aspectu decorus, contra suos mansuetus, cui promittit fidus amicus, cui adversatur atrox inimicus; sagaci mente Vasallus, constans et lenis ut res expostulat in omnibus, sermone instructus, docilis in rebus, actibus benevolus, eloquio honestus, virtute virili repletus,
Abbreviated transcription (Latin):
accedat ad carneĩ crastrũ & mirabile. His dictis qͥq repedir
sua: daci uͦ nauiũ contubma. Rollo aut̃ uidens milites
suos. gratulant dix̾ ad illos. Orobiustissimi armisq asꝑrimi.
qͣmͦ p̾lia euasistise Tunc illi cunctaq accid̾ant. retuler̃ Rolloni.
Rollo uͦ ira ex agitatꝰ: furiis acerrimis baccatꝰ. cepit totã t̾rã
uastare. & delere: atq incendio concremare. Il ico om̃is salus
con clamat᷑. fidutiaq uiuendinũ repꝑit᷑. publica res ad nichi¬
lat᷑: ȩccłiȩq desertȩ habent᷑. Franci uͦ non ualentes paganis
resistere: totãq frantiã uidentes ad nichilũ uenire: unanimit̾
& p̃ẽe. debes sceptro: Cur ñ pax consilio adqͥrit᷑. quã necbellisᷤ
nec ullo defensionis obstaculo ad ipisci possumꝰ: Nonor & po¬
testas regalis subigit᷑. paganoꝵq insolentia erigit᷑. franciscȩ
regionis t̾ra quasi solitudo habet᷑. quia eiꝰ popłs aut fame aut

Expanded text:
accedat ad carneum castrum et mirabile. » His dictis, quique repedarunt accedat ad carneum castrum et mirabile. » His dictis, quique repedarunt sua, Daci vero navium contubernia. Rollo autem videns milites suos, gratulanter dixit ad illos: « O robustissimi, armisque asperrimi! Quomodo praelia evasistis? » Tunc illi cuncta quae acciderant retulerunt Rolloni. Rollo vero ita exagitatus, furiis acerrimis bacchatus, coepit totam terram vastare et delere, atque incendio concremare. Illico omnis salus conclamatur fiduciaque vivendi non reperitur, publica res adnihilatur, ecclesiaeque desertae habentur. Franci vero non valentes paganis resistere, totamque Franciam videntes ad nihilum venire, unanimiteret prodesse debes sceptro? Cur non pax consilio acquiritur, quam nec bellis nec ullo defensionis obstaculo adipisci possumus? Honor et potestas regalis subjicitur, paganorum insolentia erigitur. Franciscae regionis terra quasi solitudo habetur, quia ejus populus aut fame aut