comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liberalitatẽ : fortis uero dolorẽ summũ malũ iudicans. aut temperans
uoluptatẽ summũ bonũ statuens eẽ certe nullo modo potest
Quae quam quã ita sunt in premptu : ut res disputatione Nonegeat
tamen sunt a nobis alio loco disputatahae disciplinae
gitur si sibi consentaneae uelint eẽ de officio nihilqueant dicere Neq
ulla officii praecepta firma stabilia coniuncta naturae tradipossuNt
nisi aut abiis qui solam aut ab hisquimaxime honestatẽ propt̃
sedicant & p&lendam Ita ꝑro pria est ea praeceptio sthoicorum
achademicorum ꝑeripatheticorum quoniam aristonis phir¬
ronis erilli iampridem &xplosa sententia ẽ : qui tamen haberent
iussuum disputandi de officio sirerũ aliquem dilectũ reliquis sent ut
ad officii inuentionẽ aditus esset : sequimurigitur hoc quidem tẽ¬
porẽ & hac in qua estione potissimũ sthoicos. Nonut inter p̃tes sed

Expanded text:
liberalitatem; fortis vero dolorem summum malum iudicans aut temperans liberalitatem; fortis vero dolorem summum malum iudicans aut temperans voluptatem summum bonum statuens esse certe nullo modo potest. Quae quamquam ita sunt in promptu, ut res disputatione non egeat, tamen sunt a nobis alio loco disputata. Hae disciplinae igitur si sibi consentaneae velint esse, de officio nihil queant dicere, neque ulla officii praecepta firma, stabilia, coniuncta naturae tradi possunt nisi aut ab iis, qui solam, aut ab iis, qui maxime honestatem propter se dicant expetendam. Ita propria est ea praeceptio Stoicorum, Academicorum, Peripateticorum, quoniam Aristonis, Pyrrhonis, Erilli iam pridem explosa sententia est; qui tamen haberent ius suum disputandi de officio, si rerum aliquem dilectum reliquissent, ut ad officii inventionem aditus esset. Sequemur igitur hoc quidem tempore et hac in quaestione potissimum Stoicos non ut interpretes, sed,
Abbreviated transcription (Latin):
ritatime aȩ : Namcũ multa sint in philosophia & grauia & utilia.
accurate copioseq: aphilo sophis disputata latissime patere uidenter
eaquae de officiis tradita ab illis & p̃cepta sunt. Nulla enĩ uitae
parsineq publicis Neq priuatis Neque forensibus Neq domesticis
in rebus. Neq sitecum agas quid Neque sicum altero contrahas :
uacare officio potest : in eoq excolendo sita uitae est honestas
omnis & neglegendo turpitudo : Atq: haec quidem quaestio com¬
munis est omnium philo sophorũ : quis est enĩ qui nullis officii
praeceptis tradendis philosophum se audeat dicere sed sunt
non nullae disciplinae quae ꝓpositis bonorum & limalorum
finibus officium omne ꝑ uertant : Nam qui summum¬
bonum sic instituit ut nihil habeat cum uirtute coniunctũ idq suis cõmo¬
dis ponhonestate m&itur. Hic si sibi ipse consentiat & non int̃dum na¬
turaebonitate uincatur. Neq amicitiã colere possit nec iustitiã Nec

Expanded text:
ritati meae. Nam cum multa sint in philosophia et gravia et utilia accurate copioseque a philosophis disputata, latissime patere videntur ea, quae de officiis tradita ab illis et praecepta sunt. Nulla enim vitae pars neque publicis neque privatis neque forensibus neque domesticis in rebus, neque si tecum agas quid, neque si cum altero contrahas, vacare officio potest, in eoque et colendo sita vitae est honestas omnis et neglegendo turpitude. Atque haec quidem quaestio communis est omnium philosophorum; quis est enim, qui nullis officii praeceptis tradendis philosophum se audeat dicere? Sed sunt non nullae disciplinae, quae propositis bonorum et malorum finibus officium omne pervertant. Nam qui summumbonum sic instituit, ut nihil habeat cum virtute coniunctum, idque suis commodis, non honestate metitur, hic, si sibi ipse consentiat et non interdum naturae bonitate vincatur neque amicitiam colere possit nec iustitiam nec
Abbreviated transcription (Latin):
tus ictus morsus impetus haec ergo ut dixi rariora : at ueroin¬
terius exercitũũ . Vt proxim etriũ saepemultorũ clades impe

Expanded text:
s ictus, morsus, impetus; haec ergo, ut dixi, rariora. At vero interitus exercituum, ut proxime trium, saepe multorum, clades impe
Abbreviated transcription (Latin):
us generis bominũ conciliationẽ & consotiationem colere. tueri ser-¬
uart debemusla dͥeartificuis & qua estib quiliberales habendiquisordidisint

Expanded text:
us generis hominum conciliationem et consociationem colere, tueri, servare debemus. Iam de artificiis et quaestibus, qui liberales habendi, qui sordidi sint
Abbreviated transcription (Latin):
gentiã Alterũ ẽ uitiũ quod quidã nimis magnũ studiũ multãq
operam in res obscuras atq difficiles conferunt easdẽq: non necessarias :
quibus uitiis declinatis quod in reb: honestis & cognitione dignis operȩ cura eq
pon&ur idiure laudabitur ut in astro logia. .C sulpicium audiuimus
ingeo m&riꝰ sex pompeium ipsi cognouimus multos india lecticis. plures
in iure ciuili quae om̃s artes inueri uestigatione uersantur cuius studio
areb: agendis ab duci contra officium ẽ : Virtũtis enĩ laus omnis in acti¬
one consistit: aquatam̃ fit int̃missio sepe : multiq: dantur adstudia

Expanded text:
gentiam. Alterum est vitium, quod quidam nimis magnum studium multamque gentiam. Alterum est vitium, quod quidam nimis magnum studium multamque operam in res obscuras atque difficiles conferunt easdemque non necessarias. Quibus vitiis declinatis quod in rebus honestis et cognitione dignis operae curaeque ponetur, id iure laudabitur, ut in astrologia C. Sulpicium audivimus, in geometria Sex. Pompeium ipsi cognovimus, multos in dialecticis, plures in iure civili, quae omnes artes in veri investigatione versantur; cuius studio a rebus gerendis abduci contra officium est. Virtutis enim laus omnis in actione consistit; a qua tamen fit intermissio saepe multique dantur ad studia
Abbreviated transcription (Latin):
tiamagnitudoq: cum in augendis opibusiutilitatib:q & sibi & suis cõparan¬
dis tũ multo magis inus ipsis despiciendis eluceat. Ordo aut̃ & constan¬
tia & moderatio &ea q̃ sunt hissimilia uersant᷑ in eo genere ad quod est
ad hilenda actio quaedã non solũ mentis agitatio. His enĩ reb: quȩ
tractantur inuita modũ quendã & ordinẽ adhibentes honestatẽ & de¬
cus conseruabimus : Ex quattuor aut̃ locis inquos hon esti naturã uiniq
diuisimus. Primus ille qui inueri cognitione consistit maxime natu¬
rã attingit humanã. Om̃s enĩ trahimur & ducimur ad cognitionis &
scientiae cupiditatẽ in qua excellere pulchrũ putamus Lbi autĩ et ra¬
re pescire decipi & malum & turpe dicimus: in hoc genere & naturali
& honesto duo uitia uitanda sunt : Vnum ne in cognita ꝓcognits habe¬
amus his que temere assentiamur : quod uitiũ effugere quiuo l&
om̃s aut̃ uelle debent : adhibebit ad considerandas res & tẽpus & dili¬

Expanded text:
tia magnitudoque cum in augendis opibus utilitatibusque et sibi et suis comparandis, tum multo magis in his ipsis despiciendis eluceat. Ordo autem et constantia et moderatio et ea, quae sunt his similia, versantur in eo genere, ad quod est adhibenda actio quaedam, non solum mentis agitatio. Iis enim rebus, quae tractantur in vita, modum quendam et ordinem adhibentes honestatem et decus conservabimus. Ex quattuor autem locis, in quos honesti naturam vimque divisimus, primus ille, qui in veri cognitione consistit, maxime naturam attingit humanam. Omnes enim trahimur et ducimur ad cognitionis et scientiae cupiditatem, in qua excellere pulchrum putamus, labi autem, errare, nescire, decipi et malum et turpe ducimus. In hoc genere et naturali et honesto duo vitia vitanda sunt, unum, ne incognitapro cognitis habeamus iisque temere assentiamur; quod vitium effugere qui volet omnes autem velle debent, adhibebit ad considerandas res et tempus et dili
Abbreviated transcription (Latin):
propter iudiciorũ metũ exitatũ tanta sublatis lergib: & iudici¬
is expilatio direptioq fociorũ : ut in becillitate aliorũ non nr̃a
uirtute ualeamus : laudat a fricanũ panaettus qđ fuerit absti¬
nens : Quid nilaud& sed in illa aliamaiora laussapientiae non
hominis est solũ sed &iã tẽporũ illorũ : Omnia macedonũ gaza
quae fuit maxima potitus ẽ : Paulus in aerariũ paecuniȩ in uex¬
it ut unius inperatoris praeda finem actullerit tributorum
athic nibil domũ suã intulit praeter memoriã nominis sempi¬
ternã imitatus patrem a fricanus nihilo locupletior car¬
thagine euersa Quid qui eius collega fuit in cessura .L.
mũmius nũ qui copiosior cũ copiosissimã urbẽ funditus
sustuliss& It aliã ornare quã domũsuã maluit : quã quam
italia ornata domus ipsami hiuidecur ornatior Nullum
igitur utaũ taetrius est ut eo unde egressa est referat se

Expanded text:
propter iudiciorum metum excitatum, tanta sublatis legibus et iudicipropter iudiciorum metum excitatum, tanta sublatis legibus et iudiciis expilatio direptioque sociorum, ut imbecillitate aliorum, non nostra virtute valeamus. Laudat Africanum Panaetius, quod fuerit abstinens. Quidni laudet? Sed in illo alia maiora; laus abstinentiae non hominis est solum, sed etiam temporum illorum. Omni Macedonum gaza, quae fuit maxima, potitus est Paulus tantum in aerarium pecuniae invexit, ut unius imperatoris praeda finem attulerit tributorum. At hic nihil domum suam intulit praeter memoriam nominis sempiternam. Imitatus patrem Africanus nihilo locupletior Carthagine eversa. Quid? qui eius collega fuit in censura. L. Mummius, numquid copiosior, cum copiosissimam urbem funditus sustulisset? Italiam ornare quam domum suam maluit; quamquam Italia ornata domus ipsa mihi videtur ornatior. Nullum igitur vitium taetrius est, ut eo, unde egressa est, referat se
Abbreviated transcription (Latin):
to ante erit prouidendũ sinquae necessitas huius muneris
alicuireip: obuenerit : malo enĩ quã nr̃a ae ominari neque
tam̃ denrã sed deomnirep. disputo danda erit opera ut
redebebunt ut earũ rerũ copiasit : quae sunt necessariae
Quarũ qualis cõparatio fierisoleat & debeat non est neces¬
se disputare : Et enimimpromptu tantũ locus attin¬
utinã inquit .c. pontius sã nis ad illa tempora me fortu¬
nare seruauis sa Et tũ essemnatus quandoromani dona
accipere coepissent Non essem passus diutius eos imperare
Neillimulta saccula ex pectanda fuerunt modo enĩ hocmalũ
in hancremp inuasit : Itaq facilepatior tũ potius pontiũ fuis¬
se si qui deminillo tantũ fuit roboris nondũ centũ & decem
anni sunt cũ depecuniis repetandis. Al pisone lata lex est
Nulla antea cũ fuiss& aut uero postea tot leges & proxumae
quaeque duriores totrei totdãnati. tantitmitalicũ bellum

Expanded text:
to ante erit providendum. Sin quae necessitas huius muneris to ante erit providendum. Sin quae necessitas huius muneris alicui rei publicae obvenerit malo enim quam nostrae ominari; neque tamen de nostra, sed de omni re publica disputo, danda erit opera, ut re debebunt, ut earum rerum copia sit, quae sunt necessariae. Quarum qualis comparatio fieri soleat et debeat, non est necesse disputare; est enim in promptu; tantum locus attinm, inquit C. Pontius Samnis, ad illa tempora me fortuna reservavisset et tum essem natus, quando Romani dona accipere coepissent! non essem passus diutius eos imperare. Ne illi multa saecula exspectanda fuerunt; modo enim hoc malum in hanc rem publicam invasit. Itaque facile patior tum potius Pontium fuisse, siquidem in illo tantum fuit roboris. Nondum centum et decem anni sunt, cum de pecuniis repetundis a L. Pisone lata lex est, nulla antea cum fuisset. At vero postea tot leges et proximae quaeque duriores, tot rei, tot damnati, tantum Italicum bellum
Abbreviated transcription (Latin):
taria magna largitio ex hauriebat igitur aerariũ modica .m
minis trabit ut suũ quisq teneat neq debonis priuatorũ publi¬
ce deminutio fiat ꝑniciose enĩ philippus intribunatu Cũ le¬
gem a grarũ ferr& quã tamen anti quari facilepasus est
& in eo uebementer semo deratũ praebuit sed cũ inagendo
multa populariter tũ illud malenon eẽ. inciuitate duo
milia hominũ quirẽ haberent capitalisoratio ẽ ad ae¬
quationẽ bonorũ ꝑtinens qua peste qua e potest ẽẽ maor
Hanc enĩ ob causam maxume ut suatenerentur : resp. ciui¬
tatesq constitutȩ sunt : Nã & siduce natura congregaban¬
turbomines tamen spe custodiae rerũ suarũ urbiũ prae¬
sidia quai erebant : Danda &iã opera est ne quoda pud maio¬
res nr̃os saepefiebat propter aerarii tenuitatẽ assiduita¬
tẽq bellorũ tributũ sit conferendũ : Idque ne eueniat mul¬

Expanded text:
taria magna largitio; exhauriebat igitur aerarium; modica M. taria magna largitio; exhauriebat igitur aerarium; modica M. administrabit, ut suum quisque teneat neque de bonis privatorum publice deminutio fiat. Perniciose enim Philippus, in tribunatu cum legem agrariam ferret, quam tamen antiquari facile passus est et in eo vehementer se moderatum praebuit—sed cum in agendo multa populariter, tum illud male, non esse in civitate duo milia hominum, qui rem baberent. Capitalis oratio est, ad aequationem bonorum pertinens; qua peste quae potest esse maior? Hanc enim ob causam maxime, ut sua tenerentur, res publicae civitatesque constitutae sunt. Nam, etsi duce natura congregabantur hominess, tamen spe custodiae rerum suarum urbium praesidia quaerebant. Danda etiam opera est, ne, quod apud maiores nostros saepe fiebat propter aerarii tenuitatem assiduitatemque bellorum, tributum sit conferendum, idque ne eveniat, mul
Abbreviated transcription (Latin):
fortas se adiuuat qui hab& Merd quidẽ semꝑ sed fac iuuare u¬
tentior sanesit honestior uero quomodo : Q uod si &iã bonus
erit uir ne impediant diuitiae quominus iuuetur modo
ne adiuuent sique omne iudiciũ non quã locuples sed qualis
quisq sit : Ex tremũ autẽ praeceptũ in beneficiis operaq danda
nequid contra aequitatẽ contendas Nequid prdiniuria fida¬
damentũ enĩ est ꝑpetuae cõmendationis & famae : iustitia si¬
nequa nibil potest c̃ẽ. laudabile sed quõ de eo generebeneficio¬
rũ dictũ ẽ. quae ad singulos spectant : Deinceps deiis quae ad u-¬
niuersos quaeq ad rẽ p. ꝑtinent disputandũ est : eorũ autẽ ip¬
sorũ quae partim eius modi suntͥut ad uni uersos ciues ꝑtineant :
Partĩ singulos ut ad tingat quae sunt &iã gratiora danda ope¬
ra ẽ omnino si possit utrisq nec minus ut &iã sigulis consulatur
sed ita ut eares aut prosit aut certene obsit reipi .c. grachi frumen¬

Expanded text:
fortasse adiuvat, qui habet. Ne id quidem semper; sed fac iuvare; utentior sane sit, honestior vero quo modo? Quodsi etiam bonus erit vir, ne impediant divitiae, quo minus iuvetur, modo ne adiuvent, sitque omne iudicium, non quam locuples, sed qualis quisque sit! Extremum autem praeceptum in beneficiis operaque danda, ne quid contra aequitatem contendas, ne quid pro iniuria; fundamentum enim est perpetuae commendationis et famae iustitia, sine qua nihil potest esse laudabile. Sed, quoniam de eo genere beneficiorum dictum est, quae ad singulos spectant, deinceps de iis, quae ad universos quaeque ad rem publicam pertinent, disputandum est. Eorum autem ipsorum partim eius modi sunt, ut ad universos cives pertineant, partim, singulos ut attingant; quae sunt etiam gratiora. Danda opera est omnino, si possit, utrisque, nec minus, ut etiam singulis consulatur, sed ita, ut ea res aut prosit aut certe ne obsit rei publicae. C. Gracchi frumen
Abbreviated transcription (Latin):
hii quib in ꝓbedatũ .ẽ. quã illi quib in iuste ad eptũ .ẽ.: Ideir coplus &ã
ualent non enĩ numero haec iudicantur sed pondere : Quã autẽ hab&
equitatẽ ut agrũ multis annis aut &iã saeculis antepossessum qui
nullũ babuit habeat: quiautẽ habuit amittat At propter hoc iniuri

Expanded text:
ii, quibus inprobe datum est, quam illi, quibus iniuste ademptum est, idcirco plus etiam ii, quibus inprobe datum est, quam illi, quibus iniuste ademptum est, idcirco plus etiam valent; non enim numero haec iudicantur, sed pondere. Quam autem habet aequitatem, ut agrum multis annis aut etiam saeculis ante possessum, qui nullum habuit, habeat, qui autem habuit, amittat? Ac propter hoc iniuri
Abbreviated transcription (Latin):
edidit sparta nullare alia nissa uaritiã ẽẽ periturã : Idiudetur non solũ
lace daemoniis sed etiã omnib opulentis populis praedixisse : Nullã aut̃
re conciliare facilius beniuolentiã multitudinis possunt ii quireip. praesunt :
quã abstinentia & continentia qui uero sȩpopulares uolunt obȩaq eciusam aut
agrariã rem temp tant ut possessores pellantur suis sedib aut pecunias cre-¬
ditas debitorib: condonandas putant labe factant fundamenta reip: con¬
cordiã primũ quae ẽẽ non potest : cũ aliis adimuntur: aliis condonan¬
tur pecunue : Deinde aequitatẽ quae collitur omnis sihabere suũ cuique
non lic& : Idenĩ ẽ. propriũ ut supra dixi ciui tatis atq urbis ut sit libera
ta ẽ. &iã dissimulat seaccipere uoluisse Et maxime in pecuniis cre¬
ditis ocultat suũ gaudiũ neuideatur non fuisse soluendo : aꝑuero ille qui
accipit in iuriã & meminit & p̃se sefert dolorẽ suũ. Nec siplures suNt

Expanded text:
edidit, Spartam nulla re alia nisi avaritia esse perituram, id videtur non solum Lacedaemoniis, sed etiam omnibus opulentis populis praedixisse. Nulla autem re conciliare facilius benivolentiam multitudinis possunt ii, qui rei publicae praesunt, quam abstinentia et continentia. Qui vero se populares volunt ob eamque causam aut agrariam rem temptant, ut possessores pellantur suis sedibus, aut pecunias creditas debitoribus condonandas putant, labefactant fundamenta rei publicae, concordiam primum, quae esse non potest, cum aliis adimuntur, aliis condonantur pecuniae, deinde aequitatem, quae tollitur omnis, si habere suum cuique non licet. Id enim est proprium, ut supra dixi, civitatis atque urbis, ut sit libera ta est, etiam dissimulat se accipere voluisse et maxime in pecuniis creditis occultat suum gaudium, ne videatur non fuisse solvendo; at vero ille, qui accepit iniuriam, et meminit et prae se fert dolorem suum, nec, si plures sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tureũ quipecunia non mouetur Quod in quo uiro ꝑspectũsit. Hunc igni
spectatũ arbri tranturitaq illa t̾ra quae proposita sunt ad lortã om¬
nia iustitia conficit & beniuolentia quod prodesse uult plurimis
& obeandem causã fidem& admirationẽ : quod eires spernit& negle¬
git : ad quas pleriq inflamati auiditate rapiuntur: Ac mea quidem
sententia omnis ratio atq: inftitutio uitaȩ adilimenta hominũ deside

Expanded text:
tur eum, qui pecunia non movetur; quod in quo viro perspectum sit, hunc igni spectatum arbitrantur. Itaque illa tria, quae proposita sunt ad gloriarm omnia iustitia conficit, et benivolentiam, quod prodesse vult plurimis, et ob eandem causam fidem et admirationem, quod eas res spernit et neglegit, ad quas plerique inflammati aviditate rapiuntur. Ac mea quidem sententia omnis ratio atque institutio vitae adiumenta hominum deside
Abbreviated transcription (Latin):
dinibus arcenda ẽ exercendaq in labore patientia quȩ & animi &
corporis ut eorum &inbellicis & incuilibus officus uigeat in dus-¬
tria atque euam cumre laxare animos & da rese iocunditati
uolent : Caueant intemperantiam meminerint uerecundiae

Expanded text:
dinibus est arcenda, exercendaque in labore patientiaque et animi et corporis, ut eorum in bellicis et civilibus officiis vigeat industria. Atque etiam cum relaxare animos, et dare se jocunditati volent, caveant intemperantiam, meminerint verecundiae
Abbreviated transcription (Latin):
io cosis leporem in primisq prouideat : nesermouitium aliquod in¬
dic& in esse in morib: quod maxũmetum sol& euenire : cumstudiose
deabsentibus detrabenticausa autperridiculum aut seuere ma¬
ledice contum eliose qr diciur : Eabentur autẽ plerumq sermones
aut dedo mesticis negotiis aũderep: aut de artium studis atq doc¬
trina : danda igitur opera est : ut etiam siaberrare ad alia coepe

Expanded text:
iocosis, leporem; in primisque provideat, ne sermo vitium aliquod indicet inesse in moribus; quod maxime tum solet evenire, cum studiose de absentibus detrahendi causa aut per ridiculum aut severe maledice contumelioseque dicitur. Habentur autem plerumque sermones aut de domesticis negotiis aut de re publica aut de artium studiis atque doctrina. Danda igitur opera est, ut, etiamsi aberrare ad alia coepe
Abbreviated transcription (Latin):
traditur liberis. omniq patrimonio praestantior gloria
uirtutis rerũq gestarum cui dedecori ẽẽ . nefas & uitium
iudicandũ est. Et quõ officia non eadem disparib: aetatibus tribu¬
cintur aliaq sunt iuuenum alia seniorum aliquidetiam deacdis
tinctione dicendum ẽ : est igitur adulescentis maiores natuuere

Expanded text:
traditur liberis omnique patrimonio praestantior gloria traditur liberis omnique patrimonio praestantior gloria virtutis rerumque gestarum, cui dedecori esse nefas et vitium iudicandum est. Et quoniam officia non eadem disparibus aetatibus tribuuntur aliaque sunt iuvenum, alia seniorum, aliquid etiam de inctione dicendum est. Est igitur adulescentis maiores natu vere
Abbreviated transcription (Latin):
cienda morum in fatutorũq. mutatio ẽ Eam mutationem
si tempora adiuuabunt. facilius commodiusq faciemus
sinminus. sensim erit pede temptimq facienda ut amicitias
quaeminus delectent & minus probentur. magis decere cen¬
seant sapientes sensim deluere quam repentẽ praec ĩcere: cõ¬
mutato autem genere uitae. omniratione curandum est ut¬
idbono consilio fecisse uideamur sed quoniam paulo ante
dictum ẽ imitandos eẽ maiores. primum illud exceptũ
sit neuitia fintimitanda. Deinde sinatura non ferr&
ut quae dam imitari posint : ut superioris filus africani qui¬
hunc paulo natũ adoptauit propter in firmitatem uale¬
tudinis nontam potuit patris similis eẽ quam ille fuerat sui
siigitur non poterit siue causas defensitare siue populum
contionibus tenere si uebella gerere : illa tamen praetare
debebit quae erunt in ipsius potestate iustitiamfidem libe¬
ralitatem modestiam : Tem ꝑerantiam quominus abeo id
quod desit requiratur optima autem hereditas apatribus

Expanded text:
cienda morum institutorumque mutatio est. Eam mutationem si tempora adiuvabunt, facilius commodiusque faciemus; sin minus, sensim erit pedetemptimque facienda, ut amicitias, quae minus delectent et minus probentur, magis decere censent sapientes sensim diluere quam repente praecidere. Commutato autem genere vitae omni ratione curandum est, utid bono consilio fecisse videamur. Sed quoniam paulo ante dictum est imitandos esse maiores, primum illud exceptum sit, ne vitia sint imitanda, deinde si natura non feret, ut quaedam imitari posit ut superioris filius Africanhunc Paulo natum adoptavit, propter infirmitatem valetudinis non tam potuit patris similis esse, quam ille fuerat sui; si igitur non poterit sive causas defensitare sive populum contionibus tenere sive bella gerere, illa tamen praestare debebit, quae erunt in ipsius potestate, iustitiam, fidem, liberalitatem, modestiam, temperantiam, quo minus ab eo id, quod desit, requiratur. Optima autem hereditas a patribus
Abbreviated transcription (Latin):
cetũ ce deb& utenim pueris non omnem ludendi licentiã damus sedeã quac
abhonestatis actionib: non sitaliena : sic in ipso ioco aliquod probi ingeniila¬
men elucer  Quplexomnino ẽ iocandigenus unũ in liberabepe tulans fta¬
gtiosum obscoenũ alterũelłgans urbanũ ingenio sum facetũ quogene¬
renon modo plautus noster & atticorũ antiqua comoeda ssedetiã philoso

Expanded text:
cetum esse debet. Ut enim pueris non omnem ludendi licentiam damus, sed eam, quae ab honestatis actionibus non sit aliena, sic in ipso ioco aliquod probi ingenii lumen eluceat. Duplex omnino est iocandi genus, unum illiberale, petulans, flagitiosum, obscenum, alterum elegans, urbanum, ingeniosum, facetum. Quo genere non modo Plautus noster et Atticorum antiqua comoedia, sed etiam philoso
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽẽ nolui sediam adinstituta ꝑgamus:quinq igitur rati¬
onib: propositis officii ꝑsequendi quarũ duae ad decus hone¬
statemq ꝑtinerent : duae ad commoda uitae copias. opes fa¬
cultates: quinta addeligendi iudiciũ siquando ea quae dixi
pugnare in t̃se uiderentur . honestatis pars confestaẽ quã
quidẽ tibi cupio eẽ potissimã. Hoc aut̃ dequo nunc agimus. id
ipsum est quod utile appellatur. in quo uerbo lapsa con¬
sicietudo deflexit deuia sensumq codeducta est ut honestatem ab uti

Expanded text:
ta esse nolui. Sed iam ad instituta pergamus. Quinque igitur rationibus propositis officii persequendi, quarum duae ad decus honestatemque pertinerent, duae ad commoda vitae, copias, opes, facultates, quinta ad eligendi iudicium, si quando ea, quae dixi, pugnare inter se viderentur, honestatis pars confecta est, quam quidem tibi cupio esse notissimam. Hoc autem, de quo nune agimus, id ipsum est, quod utile appellatur. In quo verbo lapsa consuetudo deflexit de via sensimque eo deducta est, ut honestatem ab uti
Abbreviated transcription (Latin):
sed illudpossit Neid quodutile uideatur. fieri non turpi¬
ter : Cũ collatino collegȩ brutus imperiũ ab rogabat pote¬
rat uideri facere idimuste : fuerat eni in regib expellen¬
dis, socius bruti consiliorũ & aduitor : cũ autẽ consilium
hoc principes cepissent cognatstionẽ suꝑbi nomenq: tar¬
quiniorũ & memoriã regnueẽ collendam quod erat utt¬
le patriae consulere : Id erat itahonestũ ut &iã ipsi colla¬
tino placere deber&. Itaq utilitas ualuit propter hones¬
tate sinequane utilitas quidem eẽ potuiss&. At in eo rege¬
quiurbem condidit nontte :species enĩ utilitatis animũ pe¬
pulit eius cui cũ uisum. eẽt utilius. solũ quã cũ altero reg¬
nare : fratrẽ interemit: omisit hic & pi&ate & humaitta

Expanded text:
sed illud, possitne id, quod utile videatur, fieri non turpiter. Cum Collatino collegae Brutus imperium abrogabat, poterat videri facere id iniuste; fuerat enim in regibus expellendis socius Bruti consiliorum et adiutor. Cum autem consilium hoc principes cepissent, cognationem Superbi nomenque Tarquiniorum et memoriam regni esse tollendam, quod erat utile, patriae consulere, id erat ita honestum, ut etiam ipsi Collatino placere deberet. Itaque utilitas valuit propter honestatem, sine qua ne utilitas quidem esse potuisset. At in eo regequi urbem condidit, non item; species enim utilitatis animum pepulit eius; cui cum visum esset utilius solum quam cum altero regnare, fratrem interemit. Omisit hic et pietatem et humanita
Abbreviated transcription (Latin):
Norib: adminis trandis adiuuat plurimũ sum maigit᷑
& ꝑfecta gloria constat extrib his sidiligit multitu¬
do sifidem hab& sicũ admiratione quadam honore dig¬
nosput& : haec autẽ si ẽ simplicrtater breuiterq dicendum
quibreb: pariuntur a singulis eis demfere amultitudine: sed
ẽ alius quoque quidã aditus admultitudinẽ ut in uni uersorũ
animos tamquã in fluere possimus acprimũ de illis tribus¬
naquae ante dixi beniuolentiae praecepta uideamus quae qui

Expanded text:
oribus administrandis adiuvat plurimum. Summa igitur et perfecta gloria constat ex tribus his: si diligit multitudo, si fidem habet, si cum admiratione quadam honore dignos putat. Haec autem, si est simpliciter breviterque dicendum, quibus rebus pariuntur a singulis, eisdem fere a multitudine. Sed est alius quoque quidam aditus ad multitudinem, ut in universorum animos tamquam influere possimus. Ac primum de illis tribus, quae ante dixi, benivolentiae praecepta videamus; quae qui
Abbreviated transcription (Latin):
maxime est aptanaturae sit etiam moderationimodestiaeq sẽ÷
ꝑante ponenda non plac& sunt enim qua edampartimita feda
partimita flagitiosa ut eanetonseruandae quidem patriae
causa sapiens facturus sit : Ca possidonius collegit ꝑ multa
seditata etra quae damita obfcoena ut dictu quo que uidean¬
dem prose suscipi uol& sed haec commodius seres hab& quod non
potest accidere tempus ut inter sit reip. quie quamillorum fa-¬
cere sapientem : quarehoc quidem effectum sit in officus deli-¬
gendis ut genus officiorum excellere quod teneatur homi¬
num societate etenim cognitionem prudentiamq sequetur
consideratactio Ita fit ut agere consideratepluris sit quã
cogitare prudenter at que haec quidem hactenus patefactus
enimlocus est ipse ut̃ ut non dificilesitinex quirendo officio
quid cutquesit praeponendum uidere in ipsa autem comunt¬
tate sunt gradus officiorum ex quibus quid cuiq: praestet:
intelligi possit ut primadus in mortalibus secunda patra

Expanded text:
maxime est apta naturae, sit etiam moderationi modestiaeque semper anteponenda. Non placet; sunt enim quaedam partim ita foeda, partim ita flagitiosa, ut ea ne conservandae quidem patriae causa sapiens facturus sit. Ea Posidonius collegit permulta, sed ita taetra quaedam, ita obscena, ut dictu quoque videandem pro se suscipi volet. Sed hoc commodius se res habet, quod non potest accidere tempus, ut intersit rei publicae quicquam illorum facere sapientem. Quare hoc quidem effectum sit, in officiis deligendis id genus officiorum excellere, quod teneatur hominum societate. Etenim cognitionem prudentiamque sequetur considerata actio; ita fit, ut agere considerate pluris sit quam cogitare prudenter. Atque haec quidem hactenus. Patefactus enim locus est ipse, ut non difficile sit in exquirendo officio, quid cuique sit praeponendum, videre. In ipsa autem communitate sunt gradus officiorum, ex quibus, quid cuique praestet, intellegi possit, ut prima dis immortalibus, secunda patr
Abbreviated transcription (Latin):
citate adcursum alios uirib: adluctandũ ualerẽ Itẽq informis
aliis dignitatẽ in eẽ . aliis uenus tatẽ sic inanimis existunt maio¬
res etiã uarietates eratin lcrasso in Iphilippo mults lepos
maior etiã magisq de induftriain claelio multa hilaritas in
eius familiari scipione ambitio maioruita tristior degrȩcis au¬
tẽ dulcẽ & facetũ festiuiq sermonis atq: in omni oratione simula
seueritus. iN
torem quemĩ ronia graeci nominarunt socratẽ accepimus contra
pbrtagoram & pertelem summam auctoritatem conse putos sinȩ
ulla hilaritate Calidũ hanibalem ex poenorũ ex nr̃is ducibq max-

Expanded text:
citate ad cursum, alios viribus ad luctandum valere, itemque in formis aliis dignitate inesse, aliis venustatem sic et in animis existunt etiam maiores varietates, erat in L. Crasso et Philippo multus lepos, maior etiam, magisque de industriaeius familiari Scipione ambitio maior, vita tristior. De Graecis autem dulcem et facetum festivique sermonis atque in omni oratione simulaseveritas, intorem, quem ei/rwna Graeci nominarunt, Socratem accepimus, contra Pythagoram et Periclem summam auctoritatem consecutos sine ulla hilaritate. Callidum Hannibalem ex Poenorum, ex nostris ducibus Q. Max
Abbreviated transcription (Latin):
morbo in om̃s uel repentino quodam quasi uento imp&u animi
incitati : quae bene ficia : aeque magna non sunt habenda atq:
ea quae iudicio considerate constaenterq: delata sunt : sed in
collo cando beneficio & in referenda gratia sicetera paria sunt.
hõc maxume officii est ut quisq maxume opis indigeat : ita ei
potissimũ opitulari quod contra fit a plerisq : A quo enim plu¬
rimũ spe faent & iamsi ille his non eg& tamen ei potissimũ in¬
seruiunt : optime autem societas hominũ coniunctioq ser¬
uabitur si ut quisq: erit coniunctissimus iita in eum benignita¬
tis plurimũ conferetur : Sed quae naturae principia sint¬
communitatis & societatis humanȩ repecendum uidetur altius
est enim primũ quod cernitur in uniuersi generis humani soci¬
etate cius autem uinculũ est ratio & oratio quae docendo discen¬
& communi cando disceptanido iudicando conciliat interse
homines coniungit ꝙ naturali quadã soci&ate neq ulla

Expanded text:
morbo in omnes vel repentino quodam quasi vento impetu animi incitati; quae beneficia aeque magna non sunt habenda atque ea, quae iudicio, considerate constanterque delata sunt. Sed in collocando beneficio et in referenda gratia, si cetera paria sunt, hoc maxime officii est, ut quisque maxime opis indigeat, ita ei potissimum opitulari; quod contra fit a plerisque; a quo enim plurimum sperant, etiamsi ille iis non eget, tamen ei potissimum inserviunt. Optime autem societas hominum coniunctioque servabitur, si, ut quisque erit coniunctissimus, ita in eum benignitatis plurimum conferetur. Sed, quae naturae principia sintcommunitatis et societatis humanae, repetendum videtur altius; est enim primum, quod cernitur in universi generis humani societate. Eius autem vinculum est ratio et oratio, quae docendo, discendo, communicando, disceptando, iudicando conciliat inter se homines coniungitque naturali quadam societate; neque ulla
Abbreviated transcription (Latin):
Maximã aut̃ partẽ adiniuriã faciendã aggrediuntur ut ad ipis cant
ea quae concupiuerunt. In quo uitio latissime pat& a uaritia
E xp&untur aut̃ diuitiae .cum adusus uitae necessarios.tum ad ꝑfru

Expanded text:
Maximam autem partem ad iniuriam faciendam aggrediuntur, ut adipiscantur Maximam autem partem ad iniuriam faciendam aggrediuntur, ut adipiscantur ea, quae concupiverunt; in quo vitio latissime patet avaritia. Expetuntur autem divitiae cum ad usus vitae necessarios, tum ad per
Abbreviated transcription (Latin):
dando accipiendo Tum artib: tum opera: tum facultatib: deuin¬
cere hominũ int̃ hominessoci&atẽ Fundamentũ aut̃ ẽ iustitiȩ
fides: id est dictorũ conuentorũqconstantia & ueritas: Ex quo
quã quã hoc uidebit᷑ fortasse cuipiã durius : tam̃ aud eamus imita¬
re sthoicos quistudiose & quirunt unde uerba sint ducta ere¬
damusq: quia fiat quod dictum est. appellatã fidem: sed in iusti¬
tiae genera duo sunt unum eorum qui inferunt. al terum eorum
qui ab his quib: infertur si pos sunt nom ꝓpulsant in iuriã : Nãmqui in¬
iuste imp&um inquẽ piã fcicit aut ira aut aliqua ꝑturbatione in ci¬
tatus is quasi manus afferre uid&ur socio ꝓquia ut̃ ñ defendit nec ob¬
sistit sipotest in iuriae tamt est inuitio quã si parentes aut amicos
aut patriã deserat : Atq. illȩ quidem in iuriae quae nocendi causa de
industria inferuntur : saepe am&u ꝓficiscuntur cũ is qui nocere alte¬
ricogitat tim& nisi id fecerit ipse aliquo afficiatur in commodo

Expanded text:
dando accipiendo, tum artibus, tum opera, tum facultatibus devincire hominum inter homines societatem. Fundamentum autem est iustitiae fides, id est dictorum conventorumque constantia et veritas. Ex quo, quamquam hoc videbitur fortasse cuipiam durius, tamen audeamus imitari Stoicos, qui studiose exquirunt, unde verba sint ducta, credamusque, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem. Sed iniustitiae genera duo sunt, unum eorum, qui inferunt, alterum eorum, qui ab iis, quibus infertur, si possunt, non propulsant iniuriam. Nam qui iniuste impetum in quempiam facit aut ira aut aliqua perturbatione incitatus, is quasi manus afferre videtur socio; qui autem non defendit nec obsistit, si potest, iniuriae, tam est in vitio, quam si parentes aut amicos aut patriam deserat. Atque illae quidem iniuriae, quae nocendi causa de industria inferuntur, saepe a metu proficiscuntur, cum is, qui nocere alteri cogitat, timet ne, nisi id fecerit, ipse aliquo afficiatur incommodo.
Abbreviated transcription (Latin):
in his operȩ studiiqponendũ ẽ : omnino illud honestũ quod exani¬
mo excelsomagnificoq: quae rimus animiefficitur non corporis uiri¬
b ex cercendũ ta men corpus: &ita afficiendũ ẽ ut oboedire consiliora¬
tioniq possit in exequendis negotiis & in labore tolerando: honestũ
autẽ id quod ex quirimus totũ ẽ positũ in animi cura et eogitatione
in quo non minorẽ utilitatẽ afferunt que togatireip prae sunt:¬
ł quã quibellũ gerunt : Itaq: eorũ cosilio saepe aut non suscepta aut
confecta bella sunt nonnũ quã etiã in lataut .m.catonis bellũ
tertiũ punicũ in quo &iã mortui ualuit auctoritas: quare expe¬
tenda quidẽ magis ẽ decernendiratio quã decertandi forti
tudo : sed cauendũ neidbellandi magis fuga quã utilitati sra¬
tionẽ faciamus bellũ autẽ ita suscipiatur ut nihil aliud nisi pax
quae sita uideatur fortis uero animi & constantis ẽ non ꝑtur ba¬
ri in reb: asperis Nec ti multuantẽ de gradudeiciut dicitur sed

Expanded text:
in his operae studiique ponendum est. Omnino illud honestum, quod ex animo excelso magnificoque quaerimus, animi efficitur, non corporis viribus. Exercendum tamen corpus et ita afficiendum est, ut oboedire consilio rationique possit in exsequendis negotiis et in labore tolerando. Honestum autem id, quod exquirimus, totum est positum in animi cura et cogitatione; in quo non minorem utilitatem afferunt, qui togati rei publicae praesunt, quam qui bellum gerunt. Itaque eorum consilio saepe aut non suscepta aut confecta bella sunt, non numquam etiam illata, ut M. Catonis bellum tertium Punicum, in quo etiam mortui valuit auctoritas. Quare expetenda quidem magis est decernendi ratio quam dtudo: sed cavendum, ne id bellandi magis fuga, quam utilitatis ratione faciamus. Bellum autem ita suscipitatur, ut nihil aliud, nisi pax quaesita v deatur. Fortis vero animi et constantis est, non perturbari is rebus asperis, nec tumultuantem de gradu deici, ut dicitur; sed
Abbreviated transcription (Latin):
litine corriguntur indiscendo quorũ uitia imitantur emendandi causa
magistri Nac uero alienũ est ad ea cligenda quȩ dubitationẽ afferuri adht¬
bere doctos homines ueledamusuͥperitos & quicqsis dequoq eofficti gene¬
replacat exquireri pmaior enim parscofere deferrisolã quo a natura
psa deducitur: in quib uidendũ est non modo quidquisq: loquatur sea

Expanded text:
lime corriguntur in discendo, quorum vitia imitantur emendandi causa magistri. Nec vero alienum est ad ea eligenda, quae dubitationem afferunt, adhibere doctos homines vel etiam usu peritos et, quid iis de quoque officii geneplaceat, exquirere. Maior enim pars eo fere deferri solet, quo a natura ipsa deducitur. In quibus videndum est, non modo quid quisque loquatur, se
Abbreviated transcription (Latin):
quide momnia quae magna & praeter opinionem suam
anim aduerterunt separatim autẽ insingulis. siꝑspiciunt nec es n dotii¬
õpinata quae dam bona itaq eos uiros suspiciunt maxumisq ea hont¬
efferunt laudibus inquib: existimant se excellentes quas¬
dã & singulares ꝑspicere uirtutes. Despicipiunt aut̃ eos &
contẽnunt in quib: nibiluirtutis nhilanimi nibilneruo¬
rũ putant non enim om̃s eos comtãnut Dequibus male existi¬
mant Nã quosimprobos maledicos fraudulentos putant & ad fa-¬
ciendã in iuriã instructos eos haud contẽ nunt quidem : sed ehis
male existumant : quã obrẽ ut ante dixi contẽpuntur ii qui-

Expanded text:
quidem omnia, quae magna et praeter opinionem suam animadverterunt, separatim autem, in singulis si perspiciunt necopinata quaedam bona. Itaque eos viros suspiciunt maximisque efferunt laudibus, in quibus existimant se excellentes quasdam et singulares perspicere virtutes, despiciunt autem eos et contemnunt, in quibus nihil virtutis, nihil animi, nihil nervorum putant. Non enim omnes eos contemnunt, de quibus male existimant. Nam quos improbos, maledicos, fraudulentos putant et ad faendam iniuriam instructos, eos haud contemnunt quidem, sed de iis male existimant. Quam ob rem, ut ante dixi, contemnuntur ii, qui
Abbreviated transcription (Latin):
pͥarius ex oculorũ obtutũ suꝑciliorũ aut remissione aut contraetione: Ex mes¬
tiua. ex hilanitate exrisu ex louitione: exreticentia : ex contentione uocis : Ex sum¬
missione exceteris similib: facileiudicabimur quideo rũaptefiat quid ab effr¬
cionaturaq discrep& : quo in genere non ẽ in commodũ : quale quid q: orũ sit ex
aliis iudicare: utsi quid seceat in illos uitemis ipsi: fiterum nescio quomodo¬
et magis in aliis cernomus quã in nobis m& ipsissi quid delinquitur: Ita qͦ facil

Expanded text:
parvis. Ex oculorum optutu, superciliorum aut remissione aut contractione, ex maestitia, ex hilaritate, ex risu, ex locutione, ex reticentia, ex contentione vocis, ex summissione, ex ceteris similibus facile iudicabimus, quid eorum apte fiat, quid ab officio naturaque discrepet. Quo in genere non est incommodum, quale quidque eorum sit, ex aliis iudicare, ut, si quid dedeceat in illis, vitemus ipsi; fit enim nescio quo modout magis in aliis cernamus quam in nobismet ipsis, si quid delinquitur. Itaque facil
Abbreviated transcription (Latin):
utiatq oratione prudenter & a gere quodagas considerate . Omniq:
in requid sit ueri uidere & ueri dec& : Contraq: falli errarelabidec

Expanded text:
uti atque oratione prudenter et agere, quod agas, considerate omnique in re quid sit veri videre et tueri decet, contraque falli, errare, l
Abbreviated transcription (Latin):
diftingunt quic quidenim iustũ set idetia utile cẽ censent
itẽqi quo db omestũi dem iustũ ex quo efficitar ut quic quidho¬
nestũsto idemsitutile quod qui parũ ꝑ spiciunt s ste peliersu¬
tos homines & callidos admirantes malitiã sapientia iudi¬
eatt quorũ erroreripiendus ẽ opinioq: omnis ad eã spẽ
traducenda aut honestis consiliis iustisq factis non fraude &
malitia scintellegant eaq̃: uelint consequiposses: quae ergoad
uitã hominũ tuendã ꝑtinent partim sunt in anima ut aurũ:
argentũ utea q̃ gignꝰuntur eterra ut alia generis eius dem¬
oppartĩ animalia quaehabent suosimpetus & rerũ appecitus
corũ autẽrationis exꝑtia sunt᷑ Aia ratione utentia exꝑtes
rationis equiboues reliquae pecudes apes quarũ opere effi

Expanded text:
distinguunt. Quicquid enim iustum sit, id etiam utile esse censent, itemque quod honestum, idem iustum; ex quo efficitur, ut, quicquid honestum sit, idem sit utile. Quod qui parum perspiciunt, ii saepe versutos homines et callidos admirantes malitiam sapientiam iudicant. Quorum error eripiendus est opinioque omnis ad eam spem traducenda, ut honestis consiliis iustisque factis, non fraude et malitia se intellegant ea, quae velint, consequi posse. Quae ergo ad vitam hominum tuendam pertinent, partim sunt inanima, ut aurum, argentum, ut ea, quae gignuntur e terra, ut alia generis eiusdem, partim animalia, quae habent suos impetus et rerum appetitus. Eorum autem alia rationis expertia sunt, alia ratione utentia; expertes rationis equi, boves, reliquae pecudes, apes, quarum opere effi
Abbreviated transcription (Latin):
petitus : cogtatio in uero ex quirendo maxiime uersatur : appetitus :¬
inpellit adagendum : curandum est igitur ut cogitatione adres
quam optumas utamur : appeatum rationi oboedientem praebeamus¬
T & quoniam magnauis orationis est eaq duplex altera contentionis
altera sermoniss contentio: disceptationibus tribuatur iudiciorum con¬
tionum senatus sermo incrlis disputationibus congressionibus fami¬
liarium uersetur sequatur etiam conuiuia contentionis praecep¬
tar&horum sunt nulla sermonis quam quam haud scio an possint
haec quoque esse sed discentium studiis inueniuntur magistrihuic
autem quistudeant sunt nulirethorum turbare ferta omnia quã¬
quam quoniam uerborum sententiarũq praecepta sunt eadem
ad sermonem pertinebunt sed cumorationis indicem uocem habe¬
amus inuoce autem duosequamur : ut clarasit ut suauis: utrumq
omnino anatura petundum est uerum alterum exercitatio au-

Expanded text:
petitus; cogitatio in vero exquirendo maxime versatur, appetitus impellit ad agendum. Curandum est igitur, ut cogitatione ad res quam optimas utamur, appetitum rationi oboedientem praebeamus. Et quoniam magna vis orationis est, eaque duplex, altera contentionis, altera sermonis, contentio disceptationibus tribuatur iudiciorum, contionum, senatus, sermo in circulis, disputationibus, congressionibus familiarium versetur, sequatur etiam convivia. Contentionis praecepta rhetorum sunt, nulla sermonis, quamquam haud scio an possint haec quoque esse. Sed discentium studiis inveniuntur magistri, huic autem qui studeant, sunt nulli, rhetorum turba referta omnia; quamquam, quae verborum sententiarumque praecepta sunt, eadem ad sermonem pertinebunt. Sed cum orationis indicem vocem habeamus, in voce autem duo sequamur, ut clara sit, ut suavis, utrumque omnino a natura petundum est, verum alterum exercitatio au
Abbreviated transcription (Latin):
quid honestũ eẽt: idutile ẽẽ. censerent : Nec utile quic quã
quod nonhonestũ : qđ sus essa panaetius quiuirtutẽ propterea
colendã dicer& quodea efficiens utilitatis eẽt ut fiquires expe¬
tendas uel uoluptate uel indolentia metiuntur . licer& ei dice¬
re utilitatẽ aliquando cũ honestatepugnare: sed cũ sit is quipꝰ
solũ bonũ iudic& quod honestũ sit. quaȩ autẽ huic repugneNT
specie quadã utilitatis eorũsquae accensionẽ meliorẽ uitam

Expanded text:
quid honestum esset, id utile esse censerent nec utile quicquam, quod non honestum. Quodsi is esset Panaetius, qui virtutem propterea colendam diceret, quod ea efficiens utilitatis esset, ut ii, qui res expetendas vel voluptate vel indolentia metiuntur, liceret ei dicere utilitatem aliquando cum honestate pugnare; sed cum sit is, qui id solum bonum iudicet, quod honestum sit, quae autem huic repugnent specie quadam uti
Abbreviated transcription (Latin):
una uirtute uiribonia ppellantur mirifica quđe clã multitu¬
diniuidetur Naec̃ in iuria: nemo enĩ iustus eẽ. potest. Quimor

Expanded text:
una virtute viri boni appellantur, mirifica quaedam res multitudini videtur. 1. Nec iniuria, nemo enim iustus esse potest, qui mor
Abbreviated transcription (Latin):
cumulataq: habeamus ꝑ eosdemq: si quidimportetur nobis in commo¬
dipropulsemus ulcis camurq: eosquinocere nobis conatisunt. Tantaq
pena efficiamus quantã aequitas bumanitasq: patitur: Quib: autem
rationib: hanc ffacultatẽ assequipossimus ut hominũ studia cõplecta¬
mur: Eaqyteneamus dicemus: Neq istamulto post sed pauca antedi

Expanded text:
cumulataque habeamus, per eosdemque, si quid importetur nobis incommodi, propulsemus ulciscamurque eos, qui nocere nobis conati sint, tantaque poena afficiamus, quantam aequitas humanitasque patitur. Quibus autem rationibus hanc facultatem assequi possimus, ut hominum studia complectamur eaque teneamus, dicemus, neque ita multo post, sed pauca ante di
Abbreviated transcription (Latin):
baecsere accepimus : primũ imꝓbanturdis qu estis qui inodia hominũ in¬
currunt ut portitorũ ut feneratorũ inliberales autẽ & sordidi quȩstui
mercennariorũ omniũ quarũ opera nonquorũ artes emuntur : Cenum
in illis ipsa merces auccoramentũ seruitutis: sordidietiã putan diqui
mercantur amer catorib: quod statim uendant nihi lenim ꝓficiant ni¬
si ad modũ mentiantur: Nec uero ẽ quicquã turpius uanitate: Opi

Expanded text:
aec fere accepimus. Primum improbantur ii quaestus, qui in odia hominum incurrunt, ut portitorum, ut faeneratorum. Illiberales autem et sordidi quaestus mercennariorum omnium, quorum operae, non quorum artes emuntur; est enim in illis ipsa merces auctoramentum servitutis. Sordidi etiam putandi, qui mercantur a mercatoribus, quod statim vendant; nihil enim proficiant, nisi admodum mentiantur; nec vero est quicquam turpius vanitate. Opi
Abbreviated transcription (Latin):
ta pasus ẽ ulix es in illo errore diuturno cũ & mulierib: sicircae & calipso
mulieres appellande sunt in seruir& & in omne sermone omnib: affabi
ꝑtulit ut adida liquando quod cupiebat uenir& at aiax quoa nimo
traditur milies oppetere mortem quã illa ꝑpetimaluiss & quae con¬
templantes expendere oportebit quid quis que habeat sui. Eaq mo-¬
derari nec uelle experiri quã sealiena deceant Id enim maxume quẽ

Expanded text:
ta passus est Ulixes in illo errore diuturno, cum et mulieribus, si Circe et Calypso mulieres appellandae sunt, inserviret et in omni sermone omnibus affabipertulit, ut ad id aliquando, quod cupiebat, veniret. At Aiax, quo animo traditur, milies oppetere mortem quam illa perpeti maluisset. Quae contemplantes expendere oportebit, quid quisque habeat sui, eaque moderari nee velle experiri, quam se aliena deceant; id enim maxime que
Abbreviated transcription (Latin):
Nibil nos magnopere mirari cũ praeserã ne que necessita¬
ti subueniatur. Niec dignitas augeatur: iꝑsaq illa delectatio

Expanded text:
nihil nos magnopere mirari, cum praesertim neque necessitati subveniatur, nec dignitas augeatur; ipsaque illa delinitio
Abbreviated transcription (Latin):
inres adbenigne faciendũ adiutores habebunt : De in consuetudine
beneficientiae partiores erunt . &tã quã exercitatiores: adbene n ꝓbat

Expanded text:
res ad benigne faciendum adiutores habebunt: deinde, consuetudine benficentiae paratiores erunt, et tamquam exercitatiores ad bene de mult
Abbreviated transcription (Latin):
honestiuides quae sioculis cerner&ur mirabiles amores ut aitplato ecitar&
sapientiae : sed omne quod ẽ honestũ id quattuor partiũ orit᷑ exaliqua
Aut enim in perspicientia ueri sollertiaq uersatur aut in hominũ soci&a

Expanded text:
honesti vides, quae si oculis cerneretur, mirabiles amores, ut ait Plato, excitaret honesti vides, quae si oculis cerneretur, mirabiles amores, ut ait Plato, excitaret sapientiae. Sed omne, quod est honestum, id quattuor partium oritur ex aliqua: aut enim in perspicientia veri sollertiaque versatur aut in hominum soci