comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tribuendi potestatem nullam haberemus:
Nuncuero quid ego contra gaditanos
loquar cum id quod defendo uoluntate
eorum auctoritatelegatione ipsa com¬
prob&ur : quia principio suigeneris
autstudiorei .P ii abomnistudio sensumq
poenorum mentessuas ad nr̃m imperiũ
nomenq: flexerunt. Qui cummaxima
bella nobis ferentur moenibus excluse¬
runt classibus insecuti sunt corporibus
opibus copiis depulerunt : Quietueterem
illam speciem foederis marciani semper
omni sanctiore marte duxerunt : ethoc foe¬
dere catulisenatus qusa uctoritate s enobis cum
coniunctissimos esse arbi tracti sunt : Quorum
moenia de lubra agros uthercules ipse ui rum
aclaborumsuorum sicmaiores nr̃i iperii acno¬
minis populi. R terminos esse uoluerunt:
Testantur et mortuos nr̃os imperatores quo¬
rum uiuit innortalis memoria egloria sci¬
piones brutos horatioscassios metellos ehunc
pracesentem .cn. pompeium quem procul ab

Expanded text:
tribuendi potestatem nullam haberemus. tribuendi potestatem nullam haberemus. nunc vero quid ego contra Gaditanos loquar, cum id quod defendo voluntate eorum, auctoritate, legatione ipsa comprobetur? qui a principio sui generis aut studio rei publicae †ii ab omni studio sensuque Poenorum mentis suas ad nostrum imperium nomenque flexerunt; qui, cum maxima bella nobis inferrentur, moenibus hostem excluserunt, classibus insecuti sunt, corporibus opibus copiis depulerunt; qui et veterem illam speciem foederis Marciani semper omni sanctiorem arce duxerunt, et hoc foedere Catuli senatusque auctoritate se nobiscum coniunctissimos esse arbitrati sunt; quorum moenia, delubra, agros ut Hercules itinerum ac laborum suorum, sic maiores nostri imperi ac nominis populi Romani terminos esse voluerunt. testantur et mortuos nostros imperatores, quorum vivit immortalis memoria et gloria, Scipiones, Brutos, Horatios, Cassios, Metellos, et hunc praesentem Cn. Pompeium, quem procul ab
Abbreviated transcription (Latin):
Potestneigitur nr̃a maiestas gaditanis be¬
nigne conseruari siadeam retinendam
gaditanos praemiis eligere non possumus.
potestesse ullacdeniq: maiestas sumpedimur
quominus perpopulum romanum benefici¬
orum uirtutis causa tribuendorum potes¬
iatem imperactorib: nr̃is deferamus
Sed quid ego disputo quaemihi tum sigadita¬
ni contrame dicer euere possedici uideren¬
tur : illis enim repetentibus .l. cornelium
responderem. legem populum . R. iussisse
deciuitate tribuenda huic generilegum
fundas populos fieri non solere .Cn. pompe¬
ium de consilii sententia ciuitatem huic
dedisse Nullum populi nr̃iius sum gadita nos
habere. Itaq: nihilesse sacro sanctum quod
lege exceptum uider&ur. siess& tamen:
in foedere nihilessecautum proc&er pacem
additũs esseetiam illud ut maiestatem illi
nostram seruaredeberent quaecertemi¬
nueretur si aut adiutorib: illorum ciuibus
ut inbellis nobis non licer& aut proemii

Expanded text:
potestne igitur nostra maiestas a Gaditanis bepotestne igitur nostra maiestas a Gaditanis benigne conservari, si ad eam retinendam Gaditanos praemiis elicere non possumus? potest esse ulla denique maiestas, si impedimur quo minus per populum Romanum beneficiorum virtutis causa tribuendorum potestatem imperatoribus nostris deferamus? sed quid ego disputo quae mihi tum, si Gaditani contra me dicerent, vere posse dici viderentur? illis enim repetentibus L. Cornelium responderem legem populum Romanum iussisse de civitate tribuenda; huic generi legum fundos populos fieri non solere; Cn. Pompeium de consili sententia civitatem huic dedisse, nullum populi nostri iussum Gaditanos habere; itaque nihil esse sacrosanctum quod lege exceptum videretur; si esset, tamen in foedere nihil esse cautum praeter pacem; additum esse etiam illud, ut maiestatem illi nostram conservare deberent, quae certe minueretur si aut adiutoribus illorum civibus uti in bellis nobis non liceret aut praemi
Abbreviated transcription (Latin):
foederibus : maiestatem populi .R. comiter
conseruant sid hab& hancuim ut sitills
infoedere inferior primum uerbigenus
hoc conseruandi quomagis in legibus quã
infoederib: uti solemus imperantis est
non pracetantis : Deindecum alterius popu¬
limaiestas conseruari iubetur de altero
sileatur : certeille populus in superiore
conditione causaquae ponitur cuius maies¬
tas foederis sinctione defenditur : inquo
erat accusatoris interpric& atio digna inres¬
ponsione quiita dicebat comiter esse com¬
muniter quasi uero pricum aliquod aut
in solitum uerbum inter prxe tas&ur.
comes benigni faciles suaues homines esse
dicuntur quieranti comiter mons tr̃atiuam
benigne non gracuate communiter quidem
certe non conuenit & simul absurda res est
caueri foedere ut maiestatem populi R
communiter conseruent. Id estut populus
am itaess& utesse non posset : tamen de nr̃oc
maiestate nihildeillorum caueretur ::

Expanded text:
foederibus: Maiestatem popvli Romani comiter foederibus: Maiestatem popvli Romani comiter conservanto. id habet hanc vim, ut sit ille in foedere inferior. primum verbi genus hoc conservanto, quo magis in legibus quam in foederibus uti solemus, imperantis est, non precantis. deinde cum alterius populi maiestas conservari iubetur, de altero siletur, certe ille populus in superiore condicione causaque ponitur cuius maiestas foederis sanctione defenditur. in quo erat accusatoris interpretatio indigna responsione, qui ita dicebat, comiter esse communiter, quasi vero priscum aliquod aut insolitum verbum interpretaretur. Comes benigni, faciles, suaves homines esse dicuntur; qui erranti comiter monstrat viam, benigne, non gravate; communiter quidem certe non convenit. et simul absurda res est caveri foedere ut maiestatem populi Romani communiter conservent, id est ut populusiam ita esset, ut esse non potest, tamen de nostra maiestate, nihil de illorum caveretur.
Abbreviated transcription (Latin):
uelictum de quo foederepopulus &
sententiam nontulit quiiniussus uo nul¬
lopacto potestreligione obligarit.
peratorum testimoniis quoduetustate
quodq catulo summiuiri auctoritate
quodiudicio senatus quod foeder econse¬
cuta est quod publica religione s anciri
potuit : idabestꝰ populus senus enim¬
quam obligauit : Neq: id eo est gaditano¬
rum causadeterior graocuissimis enim
et pluris rebus est fulta sed estistedis pu¬
tationis certenihilest locisacro sanctum
nihil potest ẽẽ . nisi quod perpopulum
plebem sanctum est: Quod si hoc foedus
quod populus Rauctor esenatu commen¬
datione &iudicio uetustatis uoluntate & sen¬
tentiis suis comprobatidem suffrocgiis com¬
probass& quiderat cur exipso foederegidi¬
tanum inciuitatem nr̃am recipinon licer&:
Nihilestenimaliud infoedere nisiut pia &
aeterna pax sit : quod id ad ciuitatem adiunc¬
tam. Illud etiam est quod non estinomnibus

Expanded text:
vel ictum; de quo foedere populus Romanus vel ictum; de quo foedere populus Romanus sententiam non tulit, qui iniussu suo nullo pacto potest religione obligari. peratorum testimoniis, quod vetustate, quod Q. Catuli, summi viri, auctoritate, quod iudicio senatus, quod foedere, consecuta est; quod publica religione sanciri potuit, id abest; populus enim se nusquam obligavit. neque ideo est Gaditanorum causa deterior; gravissimis enim et plurimis rebus est fulta. sed isti disputationi hic certe nihil est loci; sacrosanctum enim nihil potest esse nisi quod per populum plebemve sanctum est. quod si hoc foedus, quod populus Romanus auctore senatu, commendatione et iudicio vetustatis, voluntate et sententiis suis comprobat, idem suffragiis comprobasset, quid erat cur ex ipso foedere Gaditanum in civitatem nostram recipi non liceret? nihil est enim aliud in foedere nisi ut pia et aeterna pax sit. quid id ad civitatem? adiunctum illud etiam est, quod non est in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
illis uerbis siquid sacro sanctum eẽt esse¬
exceptum uider&ur deiis cumpopulus R
nihilum quam iusserit : quicquam au desdi¬
cere sacro sanctum fuisse : Necuero oratio
mea ad infirmandum foedus gaditanorũ
iudices pertinet : Neq enim estmeum con¬
tricius optimae meritae citatis controcopi¬
nionem uetustatis contraauctoritatem
senatus dicere : Duris enimquondam tem¬
poribus rei .s. nostrae cum procepotens
terramariq: carthagonixaduabus hispa¬
nus huicimperio imminer&. Eumduo ful¬
mina nostri imperii subito in hispania
CN eosscipiones extinctioccidis sent : ł ma¬
rius primipilicinturio cumgaditanis foedus
fecissedicitur : Quod cum magis fidelius
populi iustitia nrae uetustatr deniq ipsa
quamaliquo publico uinculo religionis
teneretur : sapientes homines et publici
iuris periti gaditanim̃ lepidoq̃ catulocos
a senatu de foere postula uerunt : tum est
cumgaditanis foedus uel renouatum

Expanded text:
illis verbis Si qvid sacrosanctvm est illis verbis Si qvid sacrosanctvm est exceptum videretur, de iis, cum populus Romanus nihil umquam iusserit, quicquam audes dicere sacrosanctum fuisse? nec vero oratio mea ad infirmandum foedus Gaditanorum, iudices, pertinet; neque enim est meum contra ius optime meritae civitatis, contra opinionem vetustatis, contra auctoritatem senatus dicere. Duris enim quondam temporibus rei publicae nostrae, cum praepotens terra marique Carthago nixa duabus Hispaniis huic imperio immineret, et cum duo fulmina nostri imperi subito in Hispania, Cn. et P. Scipiones, exstincti occidissent, L. Marcius, primi pili centurio, cum Gaditanis foedus fecisse dicitur. quod cum magis fide illius populi, iustitia nostra, vetustate denique ipsa quam aliquo publico vinculo religionis teneretur, sapientes homines et publici iuris periti, Gaditani, M. Lepido Q. Catulo consulibus a senatu de foedere postulaverunt. tum est cum Gaditanis foedus vel renovatum
Abbreviated transcription (Latin):
peiociuitatem donandiderat sustuliss&:
Exceptum inqui Test foedus. siquidem sacro¬
sanctum estignosco tibi sinequepoenorum
iura calles reliquerasenim ciuitatem tuã
neq nrões potuisti leges inspicere: ipsȩ enĩte
agnitione sua iudiciopublico reppulerun:
quid fuitin rogatione eaquaede pompeio
agellio et alentulocos. lata est inqua aliqua
aliquid sacro sanctum exceptũ uider&ur.
Primum enim sacro sanctum eẽ nihil potest :¬
nisi quod populus plebesuxe sanxisset de¬
in de sinctiones sacrandaesunt aut genere
ipso autobtestatione et consecratione legis
aut poenae cũ caput eius contrafecit
consecractur
Quidhabes igitur dicere degaditano foedere
eius modi utrum acapitis consecratione an
obtestatione legis facre sacro sanctum esse
confirmas. nihil omnino umquam derste¬
deisto foedere ad populum nihiladplebem
quem ciuem reciperemus tamenidess& qđ
postea populus iussiss& ratum: nequicquam

Expanded text:
peio civitatem donandi dederat, sustulisset. peio civitatem donandi dederat, sustulisset. exceptum, inquit, est foedus, Si qvid sacrosanctvm est. ignosco tibi, si neque Poenorum iura calles reliqueras enim civitatem tuam neque nostras potuisti leges inspicere; ipsae enim te a cognitione sua iudicio publico reppulerunt. quid fuit in rogatione ea quae de Pompeio a Gellio et a Lentulo consulibus lata est, in quo aliquid sacrosanctum exceptum videretur? primum enim sacrosanctum esse nihil potest nisi quod populus plebesve sanxit; deinde sanctiones sacrandae sunt aut genere ipso aut obtestatione et consecratione legis aut poenae, cum caput eius qui contra fecerit consecratur. quid habes igitur dicere de Gaditano foedere eius modi? utrum capitis consecratione an obtestatione legis sacrosanctum esse confirmas? nihil omnino umquam de isto foedere ad populum, nihil ad plebem quem civem reciperemus, tamen id esset quod postea populus iussisset ratum, nec quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
huius urbis somulus foederes ab modocuit
etum hostibus secipiendis augeri. hane
ciuitatemoportere : cuius auctoritate
et exemplo numquam estin termissa a ma¬
ioribus nr̃is largitio et communicatio ciui¬
tatis Itaq et ex latio multiettusculani
etlanuuini et exceteris generib gentes uni¬
uersae inciuitatem sui receptae : ut sabino¬
rumuuiscorum hernicorum quibus exciui¬
tatibus necco actiessent ciuitatemutari
siqui noluissent Nec siquiessent ciuitatem
nrãm beneficio populi R. secuti uiolatum
foedus eorum uideretur
Etenim quaedam foedero exstant ut germa¬
Norum in subrium heluetiorum iapidum
Non nullorum idem exgallia barbarorum
quorum in foederib exceptum est : Nequis
eorum a nobisciuis recipiatur: quod siex¬
Vbi est igitur foederegaditanonequem
populus. R. gaditanum recipiat ciuitate :
nusquam : acsicubiess& lexidagellia et cor¬
nelia quae definita est potestatem pom¬

Expanded text:
huius urbis, Romulus, foedere Sabino docuit huius urbis, Romulus, foedere Sabino docuit etiam hostibus recipiendis augeri hanc civitatem oportere; cuius auctoritate et exemplo numquam est intermissa a maioribus nostris largitio et communicatio civitatis. itaque et ex Latio multi, ut Tusculani, ut Lanuvini, et ex ceteris generibus gentes universae in civitatem sunt receptae, ut Sabinorum, Volscorum, Hernicorum; quibus ex civitatibus nec coacti essent civitate mutari, si qui noluissent, nec, si qui essent civitatem nostram beneficio populi Romani consecuti, violatum foedus eorum videretur. etenim quaedam foedera exstant, ut Cenomanorum, Insubrium, Helvetiorum, Iapydum, non nullorum item ex Gallia barbarorum, quorum in foederibus exceptum est ne quis eorum a nobis civis recipiatur. quod si exVbi est igitur in foedere Gaditano, ne quem populus Romanus Gaditanum recipiat civitate? nusquam. ac sicubi esset, lex id Gellia et Cornelia, quae definite potestatem Pom
Abbreviated transcription (Latin):
nonis meaeiudices pertinet ad commune
ius mutandarum ciuitatum : ni hilhab&
quod sit proprium religionis acfoederum :
defendo enimrem uni uersam nullam esse
gentem ex omniregione terrarum. neq
tam dissidentem apopuli romani odio quo¬
dam atq discidiane qua etam fide beniuo¬
lentia quae coniunctam ex quanobis inter¬
dictum sit Neq ad sciscere ciuem auttiuitate
donare possimus ::
Diura praeclarac atq diuinitus iam in de
a principio somani nominis amaioribus nr̃is
cmparata : Nequis nr̃m plus quamunius
uuitatis cẽpossit: Dissimilitudo enim ciuitatũ
latiuris habeat necesse ẽ neqͥs inuitus ciuitate
uarietatemiltetur : neue inciuitate maneat
muitus: Haec suntenim fundamenta firmis¬
sima nostraelibertatis. suiquemq iuris
etretinendi & dimittendi eẽ dominum :¬
lluduero sineulla dubitatione maxime
nr̃m fundacuitimperium & populi romani
nomen auxit : quod princeps illecreator

Expanded text:
ionis meae, iudices, pertinet ad commune ionis meae, iudices, pertinet ad commune ius mutandarum civitatum: nihil habet quod sit proprium religionis ac foederum. defendo enim rem universam, nullam esse gentem ex omni regione terrarum, neque tam dissidentem a populo Romano odio quodam atque discidio, neque tam fide benivolentiaque coniunctam, ex qua nobis interdictum sit ne quem adsciscere civem aut civitate donare possimus. O iura praeclara atque divinitus iam inde a principio Romani nominis a maioribus nostris comparata, ne quis nostrum plus quam unius civitatis esse possit,—dissimilitudo enim civitatum varietatem iuris habeat necesse est,—ne quis invitus civitate mutetur neve in civitate maneat invitus! haec sunt enim fundamenta firmissima nostrae libertatis, sui quemque iuris et retinendi et dimittendi esse dominum. illud vero sine ulla dubitatione maxime nostrum fundavit imperium et populi Romani nomen auxit, quod princeps ille creator
Abbreviated transcription (Latin):
tos populos fieri fundos oportere Namid
non magis ẽ proprium foeratorum quam
omnium liberorum: Sed totum hociudices
in ea fuit positum semperratione ad que se¬
nos haberemus eadem in populo aliquotus¬
quam infundo resedisse ut cum legea denss
populus teneretur ñ onut denr̃o iure aliquie
deminuereturi sedut illi populi aut iure
ceeris concessum est : Itaq ingracecis
cuitatib: uidemus athenis rhodios lacedemo¬
nios ceteros undiq: ad scribi multarum qua e
esse eosdem homines ciuitatum : quo errore
ductos uidiego m& ponnullos imperitos
homines nr̃os ciuis athenis innumero iudi¬
cum atq: areo pagitarum certatribu cer¬
tonumero cumignorarent sgillam ciuitatẽ
essent adempti hanc seperdidisseperdidif¬
st nisi postliminio reciperassent : peritus
ueronr̃imoris aciuris nemoum quam
quihancciuitatem seiner euellet : in aliã
seciuitatem dicauitꝰ.
edhictotus locus disputationis atq: orna¬

Expanded text:
tos populos fieri fundos oportere? nam id tos populos fieri fundos oportere? nam id non magis est proprium foederatorum quam omnium liberorum. sed totum hoc, iudices, in ea fuit positum semper ratione atque sennos haberemus, eadem in populo aliquo tamquam in fundo resedisset, ut tum lege eadem is populus teneretur, non ut de nostro iure aliquid deminueretur, sed ut illi populi aut iure ceteris concessum est. itaque in Graecis civitatibus videmus Atheniensis, Rhodios, Lacedaemonios, ceteros undique adscribi multarumque esse eosdem homines civitatum. quo errore ductos vidi egomet non nullos imperitos homines, nostros civis, Athenis in numero iudicum atque Areopagitarum, certa tribu, certo numero, cum ignorarent, si illam civitatem essent adepti, hanc se perdidisse nisi postliminio reciperassent. peritus vero nostri moris ac iuris nemo umquam, qui hanc civitatem retinere vellet, in aliam se civitatem dicavit. sed hic totus locus disputationis atque orat
Abbreviated transcription (Latin):
cisitis industriae nehumanitatem opprimendã
neuirtutem poenitendam putetis: Illud petou
si causamipsamperse firmam ẽe et stabilem
uideritis hominis ipsius ornamenta adiumenti
causae totius quamimpedimento eẽ malitis
Nascitur iudices causa corneli ex ea lege qua
Igellius cucornelius exsenatus sententia tu¬
lerunti qua legẽ uideamus satis ẽẽ sanctiut
ues romani sint hi quos cu. pompeius de consili
sententia singillatim ciuitate donalierit dons¬
tumẽe l cornelium praesens pompeius dici
indicant publicae tabulae accusator fatetun
sed negat ex foederato populo quem quam
potuis se nisiispopulus fundus factus esset
in hanc ciuitatem uenise: O praeclarum
interpretemiuris auctorem antiquitatis
correctorem atque emendatorem nostras
ciuitatis qui hanc poenam foederibus ad scri¬
bat ut omnium praemiorum beneficioque
nostrorum expertis faciat foederatos. Quid
enim potuit diciimperitius quam foedera¬

Expanded text:
ci sitis industriae, ne humanitatem opprimendam, ci sitis industriae, ne humanitatem opprimendam, ne virtutem puniendam putetis. illud peto, ut, si causam ipsam per se firmam esse et stabilem videritis, hominis ipsius ornamenta adiumento causae potius quam impedimento esse malitis. nascitur, iudices, causa Corneli ex ea lege quam L. Gellius Cn. Cornelius ex senatus sententia tulerunt; qua lege videmus rite esse sanctum ut cives Romani sint ii quos Cn. Pompeius de consili sententia singillatim civitate donaverit. Donatum esse L. Cornelium praesens Pompeius dicit, indicant publicae tabulae. accusator fatetur, sed negat ex foederato populo quemquam potuisse, nisi is populus fundus factus esset, in hanc civitatem venire. O praeclarum interpretem iuris, auctorem antiquitatis, correctorem atque emendatorem nostrae civitatis, qui hanc poenam foederibus adscribat, ut omnium praemiorum beneficiorumque nostrorum expertis faciat foederatos! quid enim potuit dici imperitius quam foedera
Abbreviated transcription (Latin):
quam adgrediar aduscausam quecorneli:
quiddam de communi condicioneomniũ
nostrum de precandemaliuolentiae causa
breuiter commemorandum uidetur
Si quo quis quelo conostrum est iudices na¬
tus aut si inqua fortuna est nascendi initio
constitutus hunc uitestatumus que id senec¬
cutem optine debere esiomnes quos aułfor¬
tuna exculit aut ipsorum inlustrauit labor
et industria poenȩ sunt ad ficiendi non graui¬
or l cornelio quam multis uiris bonis atque
fortibus conticiui lex uieȩet condicio uidere¬
tur: Din autem multorum uirtus ingeniũ
humanitas ex infimo genere et fortunȩ gra¬
du non modo amicitias etrei familiaris
copias consecuta est : sed summam laudem
honores gloriam dignicatem : non incellego
Curpotius inuidia uiolatur a uirtute l. corne¬
lui quam ȩquitas ur̃a pudorem eius adiut or xuđ¬
atur : Ita que quod maxime petendum. ẽ auo
que deuestra humanitate dubi tareuidear est
autem petendum neo deritis ingenium neinimi¬

Expanded text:
quam adgrediar ad ius causamque Corneli, quam adgrediar ad ius causamque Corneli, quiddam de communi condicione omnium nostrum deprecandae malivolentiae causa breviter commemorandum videtur. si quo quisque loco nostrum est, iudices, natus, aut si, in qua fortuna est nascendi initio constitutus, hunc vitae statum usque ad senectutem obtinere debet, et si omnes quos aut fortuna extulit aut ipsorum inlustravit labor et industria poena sunt adficiendi, non gravior L. Cornelio quam multis viris bonis atque fortibus constitui lex vitae et condicio videretur: sin autem multorum virtus, ingenium, humanitas ex infimo genere et fortunae gradu non modo amicitias et rei familiaris copias consecuta est, sed summam laudem, honores, gloriam, dignitatem, non intellego cur potius invidia violatura virtutem L. Corneli quam aequitas vestra pudorem eius adiutura videatur. itaque quod maxime petendum est a voque de vestra humanitate dubitare videar: est autem petendum ne oderitis ingenium, ne inimi
Abbreviated transcription (Latin):
decoras set sinuncapud nosid quodis fecisse¬
contra focdus faccum diceretur quis audi¬
ret nemoprofecto morsenim cum extinretin¬
uidiam res eius gestȩ sempi terni nominis ni
terentur: Cuiusigitur audita uirtus clubi¬
tationi locum nondaret buius at que perfec¬
ta optrectatorum uocelaedetur Omittã
igitur: pompeum iamorationem earelinqua
sed uos iudices animis ac memori a tene cotedele¬
gedefoederedexemplis depertua consuctudi¬
neciuitatis nos crȩrenouabo ea quȩdicta sunt
nihi l mihi noui nihil integrineque i .eras¬
sus quitotam causam et profacultate et
profidesua diligentissime uobis explicauit:
neque en pompeius cuius oratio omnibus
ornamentis abundauit adicendum reliquit:
sed quam meretus ante placuit ambobus ad¬
hiberi hunca mequasi perpolendi quendam
operis extremum laborem peto a uobis ut me
offici potiusquam dicendistudio hancsus¬
cepis seo peram acmunus putetis At prius

Expanded text:
decorasset,—si nunc apud nos id quod is fecissedecorasset,—si nunc apud nos id quod is fecissecontra foedus factum diceretur, quis audiret? nemo profecto; mors enim cum exstinxisset invidiam, res eius gestae sempiterni nominis gloria niterentur. cuius igitur audita virtus dubitationi locum non daret, huius visa atque perspecta obtrectatorum voce laedetur? omittam igitur Pompeium iam oratione mea reliqua, sed vos, iudices, animis ac memoria tenetote. de lege, de foederene civitatis nostrae. Renovabo ca, quae dicta sunt: mhil enim mihi novi, nihil integri, neque M.sus, qui totam causam et pro facultate et pro fide sua diligentissime vobis explicavit, neque Cn. Pompeius, cuius oratio omnibus ornamentis abundavit, ad dicendum reliquit. sed quoniam me recusante placuit ambobus adhiberi hunc a me quasi perpoliendi quendam operis extremum laborem, peto a vobis ut me offici potius quam dicendi studio hanc suscepisse operam ac munus putetis. ac prius
Abbreviated transcription (Latin):
illarum quae sine summootio non facilediscuntꝰ
Cn pompeius excellat singularẽ quandam
laudẽ et praestabilẽ esse scientiã in foederibus
pactionib: condicionibus populorum.
regum et terrarum natinum ĩnuni uerso deni¬
que belliiure at que pacis nisi forte ea quae nos
libȩridocent inumbra at que otio ea cn pom¬
peium neque cumrequiescerec litterae neq
cũremgereret regiones ipsedocere potue¬
runt : Atque ut ego sentio iudices causa dicta
ẽ temporum magis egonuncut us inquam ge¬
nereiu dicii plura dicam est enim ha ec saeculi
quaedam macula ađque labesuirtut in ui¬
dereuelleĩpsum florẽ dignitatis infringere :
Et enimsi pompeius ab hincannos quingen¬
cos fuis sec̃s uira quo senatis adulescentulo
atquae equite r. sepe communi salutiauxi¬
lium expetis set cuius res gesteomnis gentes
cum clarissimauictoria terramariqueper¬
a grassent cuius crestriumphitestes essent
totum orbem terrarum nostro imperio

Expanded text:
illarum quae sine summo otio non facile discuntur, illarum quae sine summo otio non facile discuntur, Cn. Pompeius excellat, singularem quandam laudem et praestabilem eius esse scientiam in foederibus, pactionibus, condicionibus populorum, regum, exterarum nationum, in universo denique belli iure atque pacis; nisi forte ea quae nos libri docent in umbra atque otio, ea Cn. Pompeium neque cum requiesceret litterae, neque cum rem gereret regiones ipsae docere potuerunt. atque, ut ego sentio, iudices, causa dicta est. temporum magis ego nunc vitiis quam genere iudici plura dicam; est enim haec saeculi quaedam macula atque labes, virtuti invidere, velle ipsum florem dignitatis infringere. etenim si Pompeius abhinc annos quingentos fuisset, is vir a quo senatus adulescentulo atque equite Romano saepe communi saluti auxilium expetisset, cuius res gestae omnis gentis cum clarissima victoria terra marique peragrassent, cuius tres triumphi testes essent totum orbem terrarum nostro imperio
Abbreviated transcription (Latin):
quo non extent huius cum fortitudinis
tum uero humanitatis cum animi tum
consili in pressa uestigia : Huncquis¬
quam incredibili quodam que in audi¬
ta grauitate uirtute cons cancia prȩdicũ
foedera scientem neglesise uiolasserupis¬
sedicere audebit: Gratificatur mihi
gestu accusator: inscientem en pompeĩ
fecis sesignificat quasiuero leuus sit cum in
cantarei p uerseree maximis negotiis prae¬
sis. facere aliquid quod scias non licere an
omnino non scire quodliceat: Et enim
utrum hispania bellum acerrum umet
maximum gesserat quoiire gadicanaci¬
uitas esset nesciebat ancuius illius populi
nos sec interpraetationem foederis nonte¬
nebat: Idigitur quis quam cri
pompeium ignorasse dicere audebit. quod
mediocris homines quod nullo usu nullostudio
praeditimilitari quod librarioli denique
sure profiteantur : Equidem contra existimo
iudices cumin omnigenere acuarie arcium etiã

Expanded text:
quo non exstent huius cum fortitudinis quo non exstent huius cum fortitudinis tum vero humanitatis, cum animi tum consili impressa vestigia? hunc quisquam, incredibili quadam atque inaudita gravitate virtute constantia praeditum, foedera scientem neglexisse violasse rupisse dicere audebit? gratificatur mihi gestu accusator: inscientem Cn. Pompeium fecisse significat,—quasi vero levius sit, cum in tanta re publica versere et maximis negotiis praesis, facere aliquid quod scias non licere, quam omnino non scire quid liceat! etenim utrum qui in Hispania bellum acerrimum et maximum gesserat quo iure Gaditana civitas esse nesciebat, an, cum ius illius populi nosset, interpretationem foederis non tenebat? id igitur quisquam Cn. Pompeium ignorasse dicere audebit quod mediocres homines, quod nullo usu, nullo studio praediti militari, quod librarioli denique scire se profiteantur? equidem contra existimo, iudices, cum in omni genere ac varietate artium, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cum federibus omnia a cerbissima diligen¬
cia percendimus. Athenis aiunt cum qui¬
dam apud eos qui sancte grauiter queuixi¬
sec et testimonium plublicedixis sed etut mos
grecorum est iurandi causa ad aras acce¬
deret una uoce omnes uidices neis iura¬
ret reclamas socum grecihomines spectanꝰ
tiuiri noluerunt religionem uideri poti
in ipsa religione et legem et foederum con¬
seruanda qualis fuerit en. pompeius du¬
bitabimus Utrum enimͥ sicien¬
tem uoltis contrasoedera fecisse anscien¬
tem: Siscientem onomen nos nos crium pe¬
rii opopuli excellens dignitasor pom¬
peisiclate longequͤ difus a laus ut eius
gloriaed omicilium cominonis imperu
finibus terminetur : orationes urbes po¬
puli reges tecrarchaetrrannitestes .en.
pompei non solum uirturis in bello sed eti¬
am religionis inpaceuos denique mute
religiones inploro et sola terrarum ulti¬
marum uos maria portus in sulȩlitora
que est enim ora. quȩ sedes quilocus in

Expanded text:
cum foederibus, omnia acerbissima diligencum foederibus, omnia acerbissima diligentia perpendemus? Athenis aiunt, cum quidam apud eos qui sancte graviterque vixisset testimonium publice dixisset et, ut mos Graecorum est, iurandi causa ad aras accederet, una voce omnis iudices ne is iuraret reclamasse. tum Graeci homines spectati viri noluerunt religione videri potiuin ipsa religione et legum et foederum conservanda qualis fuerit Cn. Pompeius dbitabimus? utrum enim inscientem vultis contra foedera fecisse an scientem? si scientem,—O nomen nostri imperi! O populi Romani excellens dignitas! O Cn. Pompei sic late longeque diffusa laus ut eius gloriae domicilium communis imperi finibus terminetur! O nationes, urbes, populi, reges, tetrarchae, tyranni,—testes Cn. Pompei non solum virtutis in bello sed etiam religionis in pace! vos denique, mutae regiones, imploro, et sola terrarum ultimarum; vos, maria, portus, insulae, litora! quae est enim ora, quae sedes, qui locus in
Abbreviated transcription (Latin):
non postulanti imperi auerum etiam
recus antĩ huuis defacto iudices ita que¬
ruit idagatur liciuerit nei facere quod
fecit anuero non dicam non licuerit sed
ne fas fueritꝰ contra fedus enimid est con¬
trapopuli r religionem et fidem fecis¬
sedicitur non turperei p.non ne uobis
Audi hoc deparente meo puercum
.q. metellus. lf. causam depecunus
repecundis dicereille ille cui patriae s alis
dulcior quam conspectus fuit: quide
ciuita tedec ederequam desxntencia
maluit. hocigitur causam decente
cum ipsius tabulȩ circum ferrentur
inspiciendi nominis causa fu is seiudi¬
cem ex illis equitibus romanis graui¬
simis uiris neminem : qui remo ueret
oculos sctotum auerteret ne forte¬
quod illein tabulas publicas rectulisse
dubitas set quisquam uerum neanfalsum
es seuidereturꝰ nos enpompei decretum iu¬
dicium de consilisentencia pronunciatũ
recognoscemuscum legibus conferemus

Expanded text:
non postulanti, imperia vero etiam non postulanti, imperia vero etiam recusanti, huius de facto, iudices, ita quaeri ut id agatur, licueritne ei facere quod fecit, an vero non dicam non licuerit, sed nefas fuerit— contra foedus enim, id est contra populi Romani religionem et fidem fecisse dicitur—non turpe rei publicae, nonne vobis? audivi hoc de parente meo puer, cum Q. Metellus Luci filius causam de pecuniis repetundis diceret, ille, ille vir, cui patriae salus dulcior quam conspectus fuit, qui de civitate decedere quam de sententia maluit—hoc igitur causam dicente, cum ipsius tabulae circumferrentur inspiciendi nominis causa, fuisse iudicem ex illis equitibus Romanis gravissimis viris neminem quin removeret oculos et se totum averteret, ne fortequod ille in tabulas publicas rettulisset, dubitasse quisquam verumne an falsum esset videretur: nos Cn. Pompei decretum, iudices, de consili sententia pronuntiatum recognoscemus, cum legibus conferemus,
Abbreviated transcription (Latin):
usus nererum. quipuericia etempus extre¬
mȩprincipum habuit bellorum ad que
imperiorum maximorum cuius pleriq:
aequa lesminus sȩpecrastra uiderunt
quam hiccriũphauitꝰ quitot habetcrium¬
phos quođ orȩ sunt partes que terrarum tor
uictorias bellicas quođ sunt inrerum natu¬
ra generabellorum Ad genium inquideti¬
am ipseca sus euentus quererum nonducessed
comites eius consiliorum fuerunt in quo
unoita summa fortunacum sum mauirtute
certauit ut omnid iudicioplus hominiquã
detribueretur : &pudor an integricis in
religio in eo andiligentiaum quam requi¬
si ta est quem prouinciȩ nostraequem libe¬
ripopuliquem regesquemult raregen¬
tes castiorem moderatioremsanctiorem
non modouiderunt sed aue sperandoũ.¬
quam aut optando cogita uerunt
Quid dicam deuitoritatequae tanta
est quanta est iniistantis uirtutibus aclau¬
dibus essedebet cui senatus populuser
amplissime dignitatis prȩmia dedit

Expanded text:
Vsusne rerum? qui pueritiae tempus extreVsusne rerum? qui pueritiae tempus extremum principium habuit bellorum atque imperiorum maximorum, cuius plerique aequales minus saepe castra viderunt quam hic triumphavit, qui tot habet triumphos quot orae sunt partesque terrarum, tot victorias bellicas quot sunt in rerum natura genera bellorum. an ingenium? quin etiam ipsi casus eventusque rerum non duces, sed comites eius consiliorum fuerunt: in quo uno ita summa fortuna cum summa virtute certavit ut omnium iudicio plus homini quam deae tribueretur. an pudor, an integritas, an religio in eo, an diligentia umquam requisita est? quem provinciae nostrae, quem liberi populi, quem reges, quem ultimae gentes castiorem, moderatiorem, sanctiorem non modo viderunt, sed aut sperando umquam aut optando cogitaverunt? quid dicam de auctoritate? quae tanta est quanta in his tantis virtutibus ac laudibus esse debet. cui senatus populusque Romanus amplissimae dignitatis praemia dedit
Abbreviated transcription (Latin):
quod eum pompeiusciuitate donauit
huius crimen minimenisi honosignomi¬
ni aputanda est cuius igitur reuera nul¬
lius acciones accusatoreseius unius qui
don auit: Quisi ad ductus gratiaminus
idoneum hominem premio ad fecisset:
qui etiam siuirum bonum sed nonita me¬
ritum sidenique aliquid quod non con¬
tra acliceret factum diceretur. sed contra
ad queo portereo tamenes sec omnis eius
modi reprehensio a uobis iudices repudi¬
anda : Nunç uero quid dicitur quidait
accusator fecis se pompeium : quodei fa¬
cerenon licueritꝰ quod grauius est quã
si id faccum ab eodiceret : quod non opor¬
cuis set sed sienim aliquid quod non opor¬
teat eiam silicet quod quiuiro non licet
certenon oportet : Hicego nunc cuncter
sic agere iudices non esse fasdubitari quin quod
gn pompeium fecisse constaet id non solũ
decuisse sed etiam
debuisse fateamur
Quidenim ab est huichomini quod siab¬
es seciure haec et tribuet concediputaremus:

Expanded text:
quod eum Pompeius civitate donavit. quod eum Pompeius civitate donavit. huius crimen? minime, nisi honos ignominia putanda est. cuius igitur? re vera nullius, actione accusatoris eius unius qui donavit; qui si adductus gratia minus idoneum hominem praemio adfecisset, quin etiam si virum bonum sed non ita meritum, si denique aliquid non contra ac liceret factum diceretur, sed contra atque oporteret, tamen esset omnis eius modi reprehensio a vobis, iudices, repudianda. nunc vero quid dicitur? quid ait accusator? fecisse Pompeium quod ei facere non licuerit; quod gravius est quam si id factum ab eo diceret quod non oportuisset. est enim aliquid quod non oporteat, etiam si licet; quicquid vero non licet, certe non oportet. hic ego nunc cuncter sic agere, iudices, non esse fas dubitari quin, quod Cn. Pompeium fecisse constet, id non solum licuisse sed etiam decuisse fateamur? quid enim abest huic homini quod, si adesset, iure haec ei tribui et concedi putaremus?
Abbreviated transcription (Latin):
si e durien suinterfuis secum pompeio ad
excremum belli tempus fuisse haec sunt
assiduitas dimicatio uirtus digna summo
imperacore spes propericulis premiorum:
premia quidem ipsa non sunt in cius facto
quia deptus est sed in cius qui dedit:
Don atus igitur obeas causasa ei pompe¬
io ciuitate ilaccusator non negao sedre¬
preendit ut in cornelio causa ipsius probe¬
tur poena queratur in pompeio causale¬
datur poena sit nulla si famȩ si innocen¬
tis simi hominis fortunas prestantis su¬
mi imperatoris factum condempnam
uolunt: Ergo inuidicium caput corneli
tein qua sit nacus honestissimoloconatũ
esse concedis &ib ineunte a eta tereliccis
rebus suis omnibus in nostris bellis nostris
cumimperatoribus esse uersatum nullius
laboris nullius opsessionis nullius proelu
expertem fuissehaec sunt plena omnia cũ
laudistum propria corneli necinus rebis
crimen est ullum subuigitur est crimen

Expanded text:
si et Turiensi, interfuisse, cum Pompeio ad si et Turiensi, interfuisse, cum Pompeio ad extremum belli tempus fuisse. haec sunt adsiduitas, dimicatio, virtus digna summo imperatore, spes pro periculis praemiorum; praemia quidem ipsa non sunt in eius facto qui adeptus est, sed in eius qui dedit. Donatus igitur est ob eas causas a Cn. Pompeio civitate. id accusator non negat, sed reprehendit, ut in Cornelio causa ipsius probetur, poena quaeratur, in Pompeio causa laedatur, poena sit nulla nisi famae: sic innocentissimi hominis fortunas, praestantissimi imperatoris factum condemnari volunt. ergo in iudicium caput Corneli, ea civitate in qua sit natus honestissimo loco natum esse concedis, et ab ineunte aetate relictis rebus suis omnibus in nostris bellis nostris cum imperatoribus esse versatum, nullius laboris, nullius obsessionis, nullius proeli expertem fuisse. haec sunt omnia cum plena laudis tum propria Corneli, nec in iis rebus crimen est ullum. ubi igitur est crimen?
Abbreviated transcription (Latin):
it meesse ut apud eosdem uosudi¬
cesnuper in alia causa fuerit
et praedi catorem et auctorem : Aomi¬
hiquidem hoc dignum reiui detur. hoc
debederi huius excellentiuiri prestan¬
tissimȩ gloriȩ hoc propriumes se ues¬
triofficii hocsatis essec ausȩ ut quod
fecisse .eN. pompeium constetĩ domnes
ec licuis sec oncedant᷑ Namuirtus nihil
est quam quod hesterno die dixiti psõita .l
cornelium defortunis omnibus dimicare.
ut nullius in delicti crimen uocarctur:
Non enim furatus esseciuitatem non ge¬
nus suum ementitus non in aliquo impu¬
dentimendatione delituis se non in repsis¬
seincensum dicitur unum obicitur natum
essegadibus quod negat ne mocetera accu¬
sacurfacctur huncinis paniadurissimo
bellocum ꝙ metellocum .c. memmio et in
classeet in exercitu fuis se ut pompeuis in
hispaniamuenerit memmium qui habere
quescorem coeperit num quam amemmio
discessis sec artaginem pͥssepossessum acer¬
rimis illis proeliis et maximis sucr onen¬

Expanded text:
it me esse, ut apud eosdem vos, iudiit me esse, ut apud eosdem vos, iudices, nuper in alia causa fuerim, et praedicatorem et actorem. ac mihi quidem hoc dignum re publica videtur, hoc deberi huius excellentis viri praestantissimae gloriae, hoc proprium esse vestri offici, hoc satis esse causae ut, quod fecisse Cn. Pompeium constet, id omnes ei licuisse concedant. nam verius nihil est quam quod hesterno die dixit ipse, ita L. Cornelium de fortunis omnibus dimicare ut nullius in delicti crimen vocaretur. non enim furatus esse civitatem, non genus suum ementitus, non in aliquo impudenti mendacio delituisse, non inrepsisse in censum dicitur: unum obicitur, natum esse Gadibus, quod negat nemo. cetera accusator fatetur, hunc in Hispania durissimo bello cum Q. Metello, cum C. Memmio et in classe et in exercitu fuisse; ut Pompeius in Hispaniam venerit Memmiumque habere quaestorem coeperit, numquam a Memmio discessisse, Carthagine esse obsessum, acerrimis illis proeliis et maximis, Sucronen
Abbreviated transcription (Latin):
us nibil deipso molestius nihildecaus a et
crim in cornatius. ut mihi iamuerum
uideatur illudes se quod non nullilit¬
teris ac studus doctrinis deditis quasi
quiddam in credibile diccreputaban¬
tur ei quoiom nes animo uirtutes paeni¬
hominenato ad dicendis ingularem quan¬
dam facultatem sihanc causam agerent
maior esse ubertas uarictas copia quã
fuit in eo quantum potuit in pertire
huic studio temporis quantumipsea pu¬
eritia usqueadhanca etatem a conti¬
nuis bellis et uictoriis conquieuit Quo
mihi difficilior est hic exercitus pero¬
randi locus et enim ei succedorationi
quȩ non practer uecta sit aures uestras
sed in animis omnium penitus in sederit.
ut plus uoluptatis exrecordatione
illis oracionis quam non modo in mea
quam excuius quamoratione capere
possitis Sed mos est gerundus non
modo cornelio cuius egouoluntati
in eius periculis nullomodo deesse
possum : sed etiam .en. pompeio qui
suifacti sui iudicii su beneficii uolu¬

Expanded text:
us, nihil de ipso modestius, nihil de causa et us, nihil de ipso modestius, nihil de causa et crimine ornatius: ut mihi iam verum videatur illud esse quod non nulli litteris ac studiis doctrinae dediti quasi quiddam incredibile dicere putabantur, ei qui omnis animo virtutes penihomine nato ad dicendi singularem quandam facultatem, si hanc causam ageret, maior esse ubertas, varietas, copia quam fuit in eo qui tantum potuit impertire huic studio temporis quantum ipse a pueritia usque ad hanc aetatem a continuis bellis et victoriis conquievit? quo mihi difficilior est hic extremus perorandi locus. etenim ei succedo orationi quae non praetervecta sit auris vestras, sed in animis omnium penitus insederit, ut plus voluptatis ex recordatione illius orationis quam non modo ex mea, sed ex cuiusquam oratione capere possitis. sed mos est gerundus non modo Cornelio, cuius ego voluntati in eius periculis nullo modo deesse possum, sed etiam Cn. Pompeio, qui sui facti, sui iudici, sui benefici volu
Abbreviated transcription (Latin):
Sicuctoritatesẜatrono¬
rum iniudicus ualerent᷑ ampl¬
assimis uiris l corneli causa
defensa estsiusus aperitissimis si inge¬
nia abeloquentissimis sistudia ab ami¬
cissimis et cumbeneficis cum .l. cornelio
meaepartes auccoritatis tantaequan᷑ uo
in meesscuoluistis usus mediocris ingenu
minime uoluntatis parensnamceteris
a quibus est defensus hunc deberepluri¬
mum uideo egoquantum ei debeam ali
loco principorationis hocopponome
omnibus qui amicifuerint saluti et dignis¬
tati meȩ siminus adferenda gratiasa¬
tis facere potuerim pracdi canda etha¬
benda certesatis esseficturum:
Quȩfuerit hesternodie cN. pompei
grauitas indicendo uid: quȩ facultas quȩ co¬
pia nonopio netacita uestrorum animorum :
sed perspicua admiratione declarariuide¬
bantur nihilenimum quam audiui quod
nihi deuire s ubtilius diciuideretur nihl
dememoriamaiore de exemplis. nibil
peritius defoederibus nihilinlustriore
uctoritate debellis. nhildere .p. graui¬

Expanded text:
si auctoritates patronorum in iudiciis valent, ab amplissimis viris L. Corneli causa defensa est; si usus, a peritissimis; si ingenia, ab eloquentissimis; si studia, ab amicissimis et cum beneficiis cum L. Cornelio tmeae partes? auctoritatis tantae quantam vos in me esse voluistis, usus mediocris, ingeni minime voluntati paris. nam ceteris a quibus est defensus hunc debere plurimum video; ego quantum ei debeam, alio loco; principio orationis hoc pono, me omnibus qui amici fuerint saluti et dignitati meae, si minus referenda gratia satis facere potuerim, praedicanda et habenda certe satis esse facturum. quae fuerit hesterno die Cn. Pompei gravitas in dicendo, iudices, quae facultas, quae copia, non opinione tacita vestrorum animorum, sed perspicua admiratione declarari videbatur. nihil enim umquam audivi quod mihi de iure subtilius dici videretur, nihil memoria maiore de exemplis, nihil peritius de foederibus, nihil inlustriore auctoritate de bellis, nihil de re publica gravi
Abbreviated transcription (Latin):
licentiam optar& : Nec si sibi semel peri¬
culum ambitus subeundum puta r&ipse
alterum iterum ambitus crimine artesserc
Quod quanqam nec sapienter̃ & me inuito
facit : tamen est eius modi cupidus ut magis
insictarialterus in nocentiam quam dese
timide cogitare uideatur : Nam quod aes
alienum obiectum est : sumptus reproce¬
hensi : tabulae flagitate : uidete quam
pauca respondeami tabulas qui in patris
patestate est nullas conficitiuersuram
numquam omnino fecit ullam sumptus
unius generis obiectus est habitationis
trigintamilib: dixistis eum habitare:
nuncdemum intelego .s. lodi
insulam eẽ uenalem : cuius hic incediculis
habitat decemuto pinor militibus: uos aũt
dum illi placere uoltis ad tempus eius
mendacium uostrum reminierit qui¬
ungenta sumpserit quib&ias uiderit.
÷ quidem multos et uidiin hacciuitate
et audiui non modo qui primoribus lac¬
bris gustassent genus hoc uitte. et extro¬
mis utdicitur digitis ataigissent : sed qui

Expanded text:
licentiam optaret, nec, si sibi semel perilicentiam optaret, nec, si sibi semel periculum ambitus subeundum putaret, ipse alterum iterum ambitus crimine arcesseret. quod quamquam nec sapienter et me invito facit, tamen est eius modi cupiditas ut magis insectari alterius innocentiam quam de se timide cogitare videatur. nam quod aes alienum obiectum est, sumptus reprehensi, tabulae flagitatae, videte quam pauca respondeam. tabulas qui in patris potestate est nullas conficit. versuram numquam omnino fecit ullam. sumptus unius generis obiectus est, habitationis; triginta milibus dixistis habitare. nunc demum intellego P.Publii Clodi insulam esse venalem, cuius hic in aediculis habitat decem, ut opinor, milibus. vos autem dum illi placere voltis, ad tempus eius mendacium vestrum unguenta sumpserit, qui Baias viderit. equidem multos et vidi in hac civitate et audivi, non modo qui primoribus labris gustassent genus hoc vitae et extremis, ut dicitur, digitis attigissent sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
tionis inuidiam oratio est uestradelap¬
sã posuistis eñi atq id tamen titubanter
etstrictim coniurationis hunc propt̃
amicitiam catilinae participem fuisse:
in quo non modo crimen non haenebat
sed uix deserti adulescentis coherebat
oratio: Quienim tantus furor incaelio
quod tantum autinmorib: natura qua e
uolnus. autinre atq fortuna : ubi deni¬
q estinista suspicione caelinomen audi¬
tum : Nimium multa deremin ime dubia
loquor hoctamendico non modo sisocius
coniurationis sed nisi in imicissimus istius
sceleris fuiss& numquam coniurationis
accusatione adulefentiam suam potissimũ
commendare uoluisset : quod haud scio
ande ambitu et decriminib: istis sod alium
acsequestrium qñm huc incidi similiter
respandendum putem :̃num quam enim
tam caelius amens fuiss& utsiseisto infinito
ambitu commaculas set ambtus alterum
accusar& Neq eius faciti in alter o suspicio¬
nem quaereret : cuius ipsesibi perpetuã

Expanded text:
tionis invidiam oratio est vestra delaptionis invidiam oratio est vestra delapsa. posuistis enim, atque id tamen titubanter et strictim, coniurationis hunc propter amicitiam Catilinae participem fuisse; in quo non modo crimen non haerebat sed vix diserti adulescentis cohaerebat oratio. qui enim tantus furor in Caelio, quod tantum aut in moribus naturaque volnus aut in re atque fortuna? ubi denique est in ista suspicione Caeli nomen auditum? nimium multa de re minime dubia loquor; hoc tamen dico. non modo si socius coniurationis, sed nisi inimicissimus istius sceleris fuisset, numquam coniurationis accusatione adulescentiam suam potissimum commendare voluisset. quod haud scio an de ambitu et de criminibus istis sodalium ac sequestrium, quoniam huc incidi, similiter respondendum putem. numquam enim tam Caelius amens fuisset ut, si sese isto infinito ambitu commaculasset, ambitus alterum accusaret, neque eius facti in altero suspicionem quaereret cuius ipse sibi perpetuam
Abbreviated transcription (Latin):
natura cum omnis omnib: exterris
homines improbos audaces qua ecolle¬
gerat : tum etiam multos fortis uiros
et bonos speciequadam uirtutis ad simu¬
latae tenebat :nequmquam ex illo
tenendi huius imperii tam conscelera¬
tus impetus extitis set: nisitot uitiorũ
tantaimmanitas quibusdam facillitatis
et patientiaeradicibus niter etur:
Quareista conditio iudices respuatur:
neccatilinae familiaritatis crimen he¬
reat. Estenim commune cum multis et
cum quib:dam etiam bonis: meipsum
meinquam quondam paeneille decepit :
cum etciuis mihibonus et optumi cuiusq
cupidus et firmus amicus ac fidelis uide¬
retur cuius ego facinora oculis prius
quam opinionemanib: antequamsus¬
pitione de procehiendi: cuius inmagnis
cateruis amicorum si fuitetiam caelius:
magis est ut ipsemoleste feraterrasse
se sicuti nonnum quam in eodem homi¬
nem equoq: erroris mei paenitet: quã
utistius amicitiae crimen reformidet:
ltaq a maledictis pudicitiae ad con iura¬

Expanded text:
natura cum omnis omnibus ex terris homines improbos audacisque conlegerat, tum etiam multos fortis viros et bonos specie quadam virtutis adsimulatae tenebat. neque umquam ex illo delendi huius imperi tam consceleratus impetus exstitisset, nisi tot vitiorum tanta immanitas quibusdam facilitatis et patientiae radicibus niteretur. qua re ista condicio, iudices, respuatur, nec Catilinae familiaritatis crimen haereat. est enim commune cum multis et cum quibusdam bonis. me ipsum, me, inquam, quondam paene ille decepit, cum et civis mihi bonus et optimi cuiusque cupidus et firmus amicus ac fidelis videretur; cuius ego facinora oculis prius quam opinione, manibus ante quam suspicione deprendi. cuius in magnis catervis amicorum si fuit etiam Caelius, magis est ut ipse moleste ferat errasse se, sicuti non numquam in eodem homine me quoque erroris mei paenitet, quam ut istius amicitiae crimen reformidet. itaque a maledictis impudicitiae ad coniura