comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ergocũ adiungimus substantic̃ qualitati nahuic substantiã significat similis uͦ qualitatẽ. tant᷑
talis ꝓ nomina eẽ ñ poss̃ neq pnominib: reddunt᷑ sed nominib: hocẽ quantꝰ ł qualis: Tria aut̃ sunt
demonstratiua nomina talis. tantus. tot: & qđ a ꝓ nomine & nomine conponit᷑ huius modł hui¬
cemodi : Vnde hoc qq̃ aliud intrinsecus demonstrat id ÷ substantiã & aliud ex trinsecus intelle¬
git᷑ id ÷ qualitas quã ꝑsȩ ꝓnom̃ sin eadiunctione nominis habereñ potest Sciendũ tam̃ qđ qũ ulis
& tantꝰ & tot siad psentes dicđi &iã demonstratiuas sinaut̃ ad absentes relatiua ł redditiua
tantũ ut qualis hercules talis deseus fuit: Illud qq̃ ad notandũ qđ in uocatiuo om̃a nomina eus¬
capatia poss eẽ demonstratiua: Itaq in hocsolo finita uident᷑ habere scđam ꝑsonã nã in aliis ca

Expanded text:
ergo cum adiungimus substantiam qualitati, nam huic substantiam significat, similis uero qualitatem tantus, talis pronomina esse non possunt neque pronominibus redduntur, sed nominibus, hoc est quantus uel qualis. tria autem sunt demonstratiua nomina: talis, tantus, tot, et quod a pronomine et nomine componitur: huiusmodi uel huiuscemodi. unde hoc quoque aliud intrinsecus demonstrat, id est substantiam, et aliud extrinsecus intellegitur, id est qualitas, quam per se pronomen sine adiunctione nominis habere non potest. sciendum tamen, quod talis et tantus et tot, si ad praesentes dicantur, etiam demonstratiua sunt, sin autem ad absentes, relatiua uel redditiua tantum, ut qualis Hercules, talis Theseus fuit. illud quoque notandum, quod in uocatiuo omnia nomina ecapacia possunt esse demonstratiua; itaque in hoc solo finitam uidentur secundam habere persona
Abbreviated transcription (Latin):
minuti una syllaba reperio repperi. Simileẽ ptm̃ a comperio comperi. Sunt alia ex
hoc ipso composua deponenta experior opperior quorum participia exꝑtus & oꝑtus
ostendunt apariocẽ composita cuius participium partus est: salio saliui ł salu& s alui uir
in pratis unctos sali ere ꝑ utres Inquibus dam̃ tam̃ codicibus inuenitur &iam psal uere
scriptum. Idem in .xi. portisque ab equo regina sab ipsis desiluit Idem in .V. a ut mo
ereuadis magnoq: fragore solutus agger. Ouidius in .X. m&a morphoseon. Cõsȩpe

Expanded text:
minuto una syllaba, reperio repperi. simile est praeteritum a comperio comperi. sunt alia ex hoc ipso composita deponentia: experior, opperior, quorum participia expertus et oppertus ostendunt a pario esse composita, cuius participium partus est, salio saliui uel salii et salui.in pratis unctos saliere per utres». in quibusdam tamen inuenitur codicibus etiam saluere scriptum. idem in XI: «portisque ab equo regina sub ipsis / desiluit». idem in V: «haut mere uadis magnoque fragore solutus / agger». Ouidius in XI metamorphoseon : «cum saepe
Abbreviated transcription (Latin):
ta is Sicutin aluis quoqsol& uerbis amat amatis doc& docetis legit legitis fert fertis est estis
uuolt ael uult uolttis uel uultis Tertiae scđm formalã supradictȩ t̃tie conugationis apͥma
psona .o. in unt conũsa ꝓfert ur uolo uolunt. Perc& era quoq tempora indicatiui hocũbũ
seruat regulã c̃tiȩ coniugationis uolebã uolui uoluerã uolã uoles uol& imimperatiuo defi¬
cit nec mirũ quippecorrupta scđa ꝑsona indicatiui ex qua sol& imperatiui scđa ꝑ sona nasci

Expanded text:
ta is, sicut in aliis quoque solet uerbis: amat amatis, docet docetis, legit legitis, fert fertis, est estis, ta is, sicut in aliis quoque solet uerbis: amat amatis, docet docetis, legit legitis, fert fertis, est estis, uolt uel uult uoltis uel uultis. tertia secundum formam supra dictae tertiae coniugationis a prima persona o in unt conuersa profertur: uolo uolunt. per cetera quoque tempora indicatiui hoc uerbum seruat regulam tertiae coniugationis: uolebam uolui uolueram uolam uoles uolet. in imperatiuo deficit; nec mirum, quippe corrupta secunda persona indicatiui, ex qua solet imperatiui secunda nasci
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt. concisiones atinuocatiuis in .ie. desinentibus tamgrȩcorum quã latinorũ nominũ palladi
agrecis sumpsimus fero uolo edo sum qq ꝑ abscisionẽ ÷ finalis & ab ietionẽ s. in prin¬
cipio loco aspirationis sicut ez a sexetioa septem Oxrcy. semis & mutatione ei
in u eimi sum: ut didu dosoraouar. quo que forte breuitatis causa uolo fecerunt
diptongo mutata. ut borcsos torc noc. pes. Tertia quoque ꝑsona ꝑ concisionẽ i ꝓfer¬
tur uult puo uclit in hacquoq .o. in .V. conuertentes uult dicimus quamuis rationabi¬
lius sit uolt dicre quod nagis uetustis simiutuntur inpluralib prima quidẽ ꝑsona ꝓi u.
habe t penultimã uolum ꝓuolimus. scđam uero ꝑconcisionẽ ÷ ꝓfertur t̃tȩ ꝑsonȩ singulari a ddi¬

Expanded text:
faciunt concisiones, ut in uocatiuis in ie desinentibus tam Graecorum quam Latinorum nominum: Palladi faciunt concisiones, ut in uocatiuis in ie desinentibus tam Graecorum quam Latinorum nominum: Palladi a Graecis sumpsimus: fero, uolo, edo, sum quoque per abscisionem i finalis et additionem s in principio loco aspirationis, sicut ἕξ sex, ἑπτά septem, ἥμισυ semis, et mutatione ει in u: εἰμί sum, ut διδῶ do; βούλομαι quoque forte breuitatis causa uolo fecerunt diphthongo mutata, ut βοῦς bos, ut πούς pes. tertia quoque persona per concisionem i profertur: uolt pro uolit. in hac quoque o in u conuertentes uult dicimus, quamuis rationabilius sit uolt dicere, quo magis uetustissimi utuntur. in pluralibus prima quidem persona pro i habet paenultimam: uolumus pro uolimus. secunda uero per concisionem i profertur tertiae personae singulari addi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃tiae conuigationis ferebam ferã feres fer& in ominib: quoq aliis modisseruat rati¬
onemeiusdem coniugationis exceptis illis que solenta scđa ꝑsonanasci. In is enĩ seruat eiꝰ¬
dem ꝑsonȩ concisionẽ ut fers fer ferit ferto fertote ferferre Nã q̃ a prima ꝑsona ac¬
cipiunt regulã reccani ded in ationẽ sequantur fero ferebã ferã A uolo quoque scđam
ꝑsonã concistonẽ L consonantis & mutationẽ .o in .e. & adiectionẽ .is ꝑ drptongum ꝓferebant
antiquis simi uolo ueis ꝓuolis sed ei dyptongumini. longam postea conuerter unt more
ΒΟΘΟΤΙΟ& possumus in hoc quo quedicere qđ infero fers uerbo diximus differentie causa
hoces sefactum: Nesi uolis dicer&urdatiuus & ablatiuus pluralis existimaripossec
nominis quot ÷ uola ł quod ingrecis dictionibus plerũ que latini gaudentes breuitati

Expanded text:
tertiae coniugationis: ferebam feram feres feret. in omnibus quoque aliis modis seruat ratitertiae coniugationis: ferebam feram feres feret. in omnibus quoque aliis modis seruat rationem eiusdem coniugationis, exceptis illis, quae solent a secunda persona nasci. in his enim seruat eiusdem personae concisionem, ut fers fer ferte ferto fertote ferrem ferre. nam quae a prima persona accipiunt regulam, rectam declinationem sequuntur: fero ferebam feram. a concisionem l consonantis et mutationem o in e et adiectionem is per diphthongum proferebant antiquissimi: uolo ueis pro uolis, sed ei diphthongum in i longam postea conuerterunt more Boeotio. et possumus in hoc quoque dicere, quod in fero fers uerbo diximus, differentiae causa hoc esse factum, ne, si uolis diceretur, datiuus et ablatiuus pluralis existimari posset nominis, quod est uola, uel quod in Graecis dictionibus plerumque Latini gaudentes breuitate
Abbreviated transcription (Latin):
est. Dequibus non in congruũ eẽ uidecur in p̃senti que possumus rationabilũ tractare fero
ꝑ concissonẽ id ÷ sincopen i. lutere scđam & t̃tiã facit ꝑ sonã fero fers fert ꝓferis ferit qđ
puco differentiȩ causa fieri nesi feris ferit diceremus puta retur ab eo eẽ quod ÷ ferio feris
cum nulla scripturte ess& differentia quãuis temporũ sillabicorũ ess&. Hoc aut in multis
sol& fieri dictionibus ut p̃ter regulam habeant declinationes uel accentus differentiȩ causa
ut coniunx coniugis ꝓconiũgis neũbum putetur eẽ & nrã s ultima circũ flexa quando ÷
nominatiuus singularis ad differentiã pluralis accusatiui. Plurcilia supra dictiũ bi
in prima & in c̃tia ꝑsona scđm rationẽ t̃tiȩ coniugationis ꝓferuntur ferimus feñ in scđa
uero ꝑ concisionẽ fertis ꝓferitis inprȩcerito quoq in ꝑfecto & in futuro regulã seruat

Expanded text:
est, de quibus non incongruum esse uidetur in praesenti quae possumus rationabiliter tractare. fero est, de quibus non incongruum esse uidetur in praesenti quae possumus rationabiliter tractare. fero per concisionem, id est syncopen, i literae secundam et tertiam facit personam: fero fers fert pro feris ferit, quod puto differentiae causa fieri, ne, si feris ferit diceremus, putaretur ab eo esse, quod est ferio feris, cum nulla scripturae esset differentia, quamuis temporum syllabicorum esset. hoc autem in multis solet fieri dictionibus, ut praeter regulam habeant declinationes uel accentus differentiae causa, ut coniunx coniugis pro coniungis, ne uerbum putetur esse, et nostrâs ultima circumflexa quando est nominatiuus in prima et tertia persona secundum rationem tertiae coniugationis proferuntur: ferimus ferunt, in secunda uero per concisionem: fertis pro feritis. in praeterito quoque imperfecto et in futuro regulam seruat
Abbreviated transcription (Latin):
ne decernodecreui porrigo porrexi. Iinfine tantũ pando pandi defendo defendi EN&Io
inuenire q̃dã aba in quib: principiũ mouet᷑ & finis medio inte gromanente mordeomomordi
doces docebo eo is ibo lego legã audio audiã. Positio actiuorũ Eneutrorũ uerborũ
ino desinit & in prima quidẽ coniuigatione pares hab&
ma enĩ mutato in as & facit scđam ut amoamas meo mecs hio hias in scđa uero coniugatione
est scđa doceo doces moneomones Int̃tia uero si ÷ ante .o. habuerit prima ꝑsona ab iecta .o.
as sumit s & faci& scđam ita queminuitur illa siłła utcupio cupis facio facis sapio sapis, Alia
uero quacum que littera ante o posita o in his conuertens facit scđam ut ueho uehis ruoruis
lego legis gerogeris. Excipuntur fero uolo edo quȩ in equalem habent declinationẽ ut iup¬
piter iouis ueritineris femur feminis sic &iam in uerbis ut ferotuli uolo uis uult edo es

Expanded text:
ne: decerno decreui, porrigo porrexi; in fine tantum: pando pandi, defendo defendi. est etiam inuenire quaedam uerba, in quibus principium mouetur et finis medio integro manente: mordeo momordi, doces docebo, eo is ibo, lego legam, audio audiam. positio actiuorum uel neutrorum uerborum in o desinit. et in prima quidem coniugatione pares habet ma enim mutat o in as et facit secundam, ut amo amas, meo meas, hio hias. in secunda uero coniugatione est secunda: doceo docēs, moneo monēs. in tertia uero, si i ante o habuerit prima persona, abiecta o assumit s et facit secundam, itaque minuitur una syllaba, ut cupio cupis, facio facis, sapio sapis. alia uero quacumque litera ante o posita o in is conuertens facit secundam, ut ueho uehis, ruo ruis, lego legis, gero geris. excipiuntur fero, uolo, edo, quae inaequalem habent declinationem, ut Iuppiter Iouis, iter itineris, femur feminis; sic etiam in uerbis, ut fero tuli, uolo uis uult, edo es
Abbreviated transcription (Latin):
usiuedicitur casus quod exipso nascunt᷑ om̃s alii uel qđ cadens a suac̃minatione in alias. facitobliquos
casus Queritur aũt quid sit int̃in dedinabilia: & aptota & mono ptõta Etsciendũ qđ aptota

Expanded text:
usiue dicitur casus, quod ex ipso nascuntur omnes alii, uel quod cadens a sua terminatione in alias facit obliquos casus. quaeritur autem, quid sit inter indeclinabilia et aptota et monoptota? et sciendum est
Abbreviated transcription (Latin):
generis accepta his faciunt genitiuum unas yllaba h abundante ut aer
aeris carcer carceris mulierm ulieris suber suberis mulciber mulciberis & mulcibris ut cȩselli

Expanded text:
generis, accepta is faciunt genetiuum una syllaba abundantem, ut aer aeris, carcer carceris, mulier mulieris, suber suberis, Mulciber Mulciberis et Mulcibris, ut Caeselli
Abbreviated transcription (Latin):
genitiui hic accipit̃ huius accipiteris & accipitris opit̃ opiteris &opitris. maspit̃ maspiteris
& maspitris. diespit̃ diespiteris diespitris sic&iam iupit̃ iupiteris &iupitris. Vt cesellio uindici
plac& debuit ded in ari. Namiouis nominatiuo quoq: casuinuenitur. Cȩlius in aepistola Namno
uus quidẽ ds̃ reꝑtus iouis Actius in epinau simace lucifera lam pade exuratiouis ari&em. Ex quo&iam
pluralem pumerum plautus ꝓtulit in casina repente utemorianturhumani ioue .s. c̃ quoq antecedente
su pradictam seruant regulam idẽ er inris conuertunt ingenitiuo si sint communia uelin is facientia
traque terminatione utrius que generis inueniuntur hae Virgł in vi. deanchis adicens a lacris palmas utras¬
que tetendit peuius in carminebellipunici fames acer augescit hostibus. Ennius in xii om̃s mortales
uictores cordibus uiuis lae tantes uino curatos somnus repente in campos passim mollissimus ꝑculitacris

Expanded text:
genetiui: hic accipiter huius accipiteris et accipitris, Opiter Opiteris et Opitris, Maspiter Maspiteris et Maspitris, Diespiter Diespiteris et Diespitris. sic etiam Iuppiter Iuppiteris et Iuppitris, ut Caesellio Vindici placet, debuit declinari. nam Iouis nominatiuo quoque casu inuenitur. Caecilius in epistula : «nam nouus quidem deus repertus est Iouis». Accius in epinausimache : «lucifera lampade exurat Iouis / arietem». ex quo etiam pluralem numerum Plautus protulit in Casina : «repente ut emoriantur humani Ioues». c quoque antecedente supra dictam seruant regulam, id est er in ris conuertunt in genetiuo, si sint communia uel in is facientia atione utriusque generis inueniuntur haec Virgilius in VI de Anchisa dicens: «alacris palmas utrasque tetendit». Naeuius in carmine belli Punici : «fames acer / augescit hostibus». Ennius in XII: «omneis mortaleis uictores cordibus uiuis / laetantes, uino curatos somnus repente / in campo passim mollissimus perculit acris
Abbreviated transcription (Latin):
iam profecturus adbellũ troianũ. Allo cationũ uero quedam sunt simplices quando subponie
aliquis ipseꝑ seloquens. Quedam duplicos quando ad alios loquitur. ꝑ sequidẽ ut quibus uer
otuis s& scipio uictor reuertens. Ad alios uero quibus uerb̵ ut
uictoriã adexerctũ. Vbique aũt seruand ẽ ꝓpri&as ꝑsonarũ & tẽporũ Alia sunt enim
uorbauiuenis aliasinis Alia gaudentis alia dolentis Sunt aut̃ quȩ dã allo cutionesmora¬
les quȩ dũ passionales quȩ dac̃ mixtȩ Passio nales sunt in quibus pasio idẽ cõmiseratio ꝑpa¬
tua inducitur. ut quibus uerbis uti potu iss& androma mortuo heccore. Morales uero
in quibus obtinent mores ut quibus uerbi s atipotius set rusticus cũ primũ as pexitnauẽ
TXINt que atiũquehabent. Vt quibus uerb̵ iti potiussaeahilles urcerfaco egocl. Hiadis etum

Expanded text:
iam profecturus ad bellum Troianum. allocutionum uero quaedam sunt simplices, quando supponitur iam profecturus ad bellum Troianum. allocutionum uero quaedam sunt simplices, quando supponitur aliquis ipse per se loquens, quaedam duplices, quando ad alios loquitur; per se quidem, ut quibus uerbis uti potuisset Scipio uictor reuertens, ad alios uero, quibus uerbis utuictoriam ad exercitum. ubique autem seruanda est proprietas personarum et temporum. alia sunt enim uerba iuuenis, alia senis, alia gaudentis, alia dolentis. sunt autem quaedam allocutiones morales, quaedam passionales, quaedam mixtae. passionales sunt, in quibus passio, id est commiseratio, perpetua inducitur, ut quibus uerbis uti potuisset Andromache mortuo Hectore; morales uero, in quibus obtinent mores, ut quibus uerbis uti potuisset rusticus, cum primum aspexerit nauem; mixtae, quae utrumque habent, ut quibus uerbis uti potuisset Achilles interfecto Patroclo habet enim
Abbreviated transcription (Latin):
lia ostendimus quae comparamus. Est aut̃ quando alterutrũ uitu perantes preponinimꝰ
ad melius ut laudans ulixẽ cõparẽ illũ Nerculi minorem similẽ giaio¬
riuurtu tibus uolens ostendere. Exigit aut̃ huius ce modilocus fortem oratore tecal¬
lidum &celerẽ ut agiles possit facere sepe transiciones
Vlocutio est imitatio sermonis ad mores & sub positas ꝑsonas a comodata ut quibus uerbis
uti posuis sed andr& Ne hecto remortuo Conformatiouero quã gracci
no munant est quando rei. alicui contra naturã datur ꝑsonaloquendi ut cicero patris̃
&rei pluplicȩ in inuectiudat uerba. Est preerea si mulacri factio quã greciero pa
dodiã Liant aut̃ allo cutiones & finitarũ ꝑsonarũ : ut quibus uerbis uti potuissa ad suos
aliquis profecturus a patria. Finitarũ uero ut quibus uerb̵ uti potuis s& achilles ad dridã¬

Expanded text:
lia ostendimus, quae comparamus; est autem quando alterutrum praeponimus lia ostendimus, quae comparamus; est autem quando alterutrum praeponimus m comparatio etiam ad melius, ut si laudans Vlixem compares illum Herculi, minorem similem maiori uirtutibus uolens ostendere. exigit autem huiuscemodi locus fortem oratorem et callidum et celerem, ut agiles possit facere saepe transitiones. de allocutione allocutio est imitatio sermonis ad mores et suppositas personas adcommodata, ut quibus uerbis uti potuisset Andromache Hectore mortuo. conformatio uero, quam Graeci Ï€Ï�Î¿ÏƒÏ‰Ï€Î¿Ï€Î¿Î1á1⁄2·Î±Î1⁄2 nominant, est quando rei alicui contra naturam datur persona loquendi, ut Cicero patriae et rei publicae in inuectiuis dat uerba. est praeterea simulacri factio, quam Graeci Îμá1Clodiam. fiunt autem allocutiones et finitarum et ialiquis profecturus a patria, finitarum uero, ut quibus uerbis uti potuisset Achilles ad Deidam
Abbreviated transcription (Latin):
difficulter ad qui res. Dicesenim & degenere quod indigenȩ & deuictu quod ad eis niri
ꝑcõpit rationẽ crimina Assumitur tam̃ &iam in laude & inuituperatione eius dem rationis
causa: Qm̃ dam̃ doctis simi oratorũ ea quoque ꝑse p̃exercitatione sunt usi dicamus&iam dehac
ꝓcedentes igitur ploca laudationis cõparamus & urbem urbi exqua sunuiri & genusgenꝗt
& uiotũ uictui & ꝓfessiones profes sionibus & gesta gescis & quae accidunt extrinsequus
& diuersos mortis modos & quȩ eã sunt consecuta. Similiter si arbores cõpares conseres
& iam p̃sidentia eis numina &lo ca in quib: nascuntur & fructus & utilitate & similia Res
quo que si cõpares dices qui primi ea finuenerint & eos conferes. Pra& erea qualita tõ animi
& corporis Idẽ tibi sit prȩceptum in reliquis sic enim uel in omnibus uel in plerisq si mi¬

Expanded text:
difficulter adquires. dices enim et de genere, quod indigenae, et de uictu, quod a deis nutridifficulter adquires. dices enim et de genere, quod indigenae, et de uictu, quod a deis nutriper comparationem crimina. assumitur tamen etiam in laude et in uituperatione eiusdem rationis causa. quoniam tamen doctissimi oratorum ea quoque per se praeexercitatione sunt usi, dicamus etiam de hac. procedentes igitur per loca laudationis comparamus et urbem urbi, ex qua sunt uiri, et genus generi et uictum uictui et professiones professionibus et gesta gestis et quae accidunt extrinsecus et diuersos mortis modos et quae eam sunt consecuta. similiter si arbores compares, conferes etiam praesidentia eis numina et loca, in quibus nascuntur, et fructus et utilitatem et similia. res quoque si compares, dices qui primi eas inuenerunt et eos conferes; praeterea qualitatem animi et corporis. idem tibi sit praeceptum in reliquis. sic enim uel in omnibus uel in plerisque simi
Abbreviated transcription (Latin):
paratione & omnibus accidentibus locis uteris Resaut̃ laudes ab inuentoribus ut ue¬
nationẽ diana inuenit & appollo & abhis qui ea usi sunt ut hero es uenationibus ute bu¬
tur Maxima aut̃ facultas huiuscemo dirrum laudationibus datur exemplatio¬
neeorũ qui eas res affectant quales santtã animis quã corporibus ut uanantes
fortes acuti in egri corporibus hinc nonignores quo modo & iameas debeus lauda¬
re Similiter arbores ciloco in quogignuntur & adeo incuius sunt nula. Oliua mi¬
neruae laurus appollini &a pastu quo modo pascuntur & si multa cura egen id
mireris sinparua id quo quȩ lalidabis. Dicesaut̃ quo modo decorpore sta turã pulchritudinem
pullulationem qpodo demali arbore & quid utilehabeat. inquo maxime memorandũ
Copa rationes aut tibique ad sumende quin &iam urbiũ laudes e huius cemodilocis non

Expanded text:
paratione et omnibus accidentibus locis uteris. res autem laudes ab inuentoribus, ut ueparatione et omnibus accidentibus locis uteris. res autem laudes ab inuentoribus, ut uenationem Diana inuenit et Apollo, et ab his qui ea usi sunt: heroes uenationibus utebantur. maxima autem facultas in huiuscemodi rerum laudationibus datur ex contemplatione eorum, qui eas res affectant, quales sunt tam animis quam corporibus, ut uenantes fortes audaces acuti integri corporibus. hinc non ignores, quomodo etiam deos debeas laudare. similiter arbores a loco, in quo gignuntur, et a deo, in cuius sunt tutela, ut oliua Mineruae, laurus Apollini; et a pastu, quomodo pascuntur; et si multa cura egent, id mireris, sin parua, id quoque laudabis. dices autem, quomodo de corpore, staturam pulchritudinem pullulationem, quomodo de mali arbore, et quid utile habeat, in quo maxime morandum. comparationes autem ubique assumendae. quin etiam urbium laudes ex huiuscemodi locis non
Abbreviated transcription (Latin):
siquid mirabile in ipsa morte euenit ud&iã ab eo qui illu int̾ fecit ut achilles ab apolline in sectus
Ex quires &ia quȩ secuta sunt postmortem : sicertamina in honorẽ eius sunt caelebraa. quo¬
modo patrolo ab achulle & anchise ab aenea. sio raculũ aliqđ datũ sibus eius quo mido de
orefte& pallinuro si filios habuit laudabiles quo modo achilles prrrũ. Maximã uero oeca¬
sio nẽ inhuius cemodi orationibus subpeditant cõparationes quas ponas in quoloco tẽpus
admoneat. Consimilit̃ cum̃ iuta quoquȩ animalia quo modo conuenit & alo co inqua
nascuntur laudentur & ad eis in quorũ sunt tutela ut colũba ueneri equus neptuno
dicitur eẽ consecratus. Pr& ere adicos quomodo pascitur qualẽ habeat animu
quale corpus quod o pus aut quid utilicatis quale spatiũ tẽporis iuitȩ net non &iã cori¬

Expanded text:
si quid mirabile in ipsa morte euenit, uel etiam ab eo, qui illum interfecit, ut Achilles ab Apolline interfectus. si quid mirabile in ipsa morte euenit, uel etiam ab eo, qui illum interfecit, ut Achilles ab Apolline interfectus. et exquires etiam quae secuta sunt post mortem: si certamina in honorem eius sunt celebrata, quomodo Patroclo ab Achille et Anchisae ab Aenea, si oraculum aliquid datum est de ossibus eius, quomodo de Oreste et Palinuro, si filios habuit laudabiles, quomodo Achilles Pyrrhum: maximam uero occasionem in huiuscemodi orationibus suppeditant comparationes, quas pones in quo loco tempus admoneat. consimiliter tamen muta quoque animalia, quomodo conuenit. et a loco, in quo nascuntur, laudentur et a deis, in quorum sunt tutela, ut columba Veneri, equus Neptuno dicitur esse consecratus. praeterea dices, quomodo pascitur, qualem habeat animum, quale corpus, quid opus aut quid utilitatis, quale spatium temporis uitae. nec non etiam com
Abbreviated transcription (Latin):
medullis leonum pastus est & apud chironem h inceducitio quo modo eruditus ẽ inet non aiã
natura a nimicor porisq tractour & eorum utrũq ꝑdiuisionẽ dicesenim de corporequidẽ
qđ puleher quo d magnus quodcitus quod fortus. Dea nimo uero qđ iustus quod moderatus
quod sapiens qđ strenuus Poste alaudabis a professionibus id est quod officiũ professus est. pla¬
lo sophum iđ r&horicũ uł militare Omnibus aut̃ ẽ. exquisitissimũ degestis dicere ut militarẽ uitã
degens qui digne a ges sit. Laud ab is &i amudud uituperabis idẽ a cognatis amicis diuitus fi¬
lia fortunis & similibus. Prae terea &atẽporequantũ uixt multũ uel paruũ Vtrũ q enim peca¬
siones laudis uł uituperationis preba: Adhaec a qualitae mortis ut pro patria pugnans uel

Expanded text:
medullis leonum pastus est et apud Chironem; hinc educatio, quomodo eruditus est. nec non etiam medullis leonum pastus est et apud Chironem; hinc educatio, quomodo eruditus est. nec non etiam natura animi corporisque tractetur et eorum utrumque per diuisionem. dices enim de corpore quidem, quod pulcher, quod magnus, quod citus, quod fortis; de animo uero, quod iustus, quod moderatus, quod sapiens, quod strenuus. postea laudabis a professionibus, id est quod officium professus est, philosophum uel rhetoricum uel militare. omnibus autem est exquisitissimum de gestis dicere, ut militarem uitam degens quid in ea gessit. laudabis etiam uel uituperabis extrinsecus, id est a cognatis amicis diuitiis familia fortuna et similibus. praeterea et a tempore, quantum uixit, multum uel paruum; utrumque enim occasionem laudis uel uituperationis praebet. ad haec, a qualitate mortis, ut pro patria pugnans, uel
Abbreviated transcription (Latin):
non istũ nihid tendatisqui nuncla crimat an
teur̃ iconspectum. sed illum contempnentem d¬
.s. ađ euntẽ fana euellantẽ fores auferentẽ.
dona ria sacrorũ & postoma perores in exhortationẽ desinens quid moramini quid cogitatis deco
alicui accidunt per sonae uł cõmuniter uł priuatim. Cõmaniter ut laus hominũ priuatim ut
laus socratis Luudamustam̃ & iã res ut iustitiã. Et muta animalia ut equũ. Nec non &iã arbores
& semina & montes e fluos & similia. sciendũ aut̃ quod & laus & uituperatios subuno codẽq gene¬
srtidiatnte s lilonsilio dicimusur p nsĩ sescnius Llausait̃ ꝑse testi monũ uirtuas haba. locuue¬
rolaudis uł uituperationis haec sunt gens ut latinus grȩcus. Ciuuitas ut romanus at heniensis
urnus uca emilianus alc meo nides dices aut̃ &iam si quidnas indo euenit uerũ uel exomnus uł signis
at li uius cemo di quibus dam praenuntiationibus Deind sequitur uictus quo modo inhacilłe qđ

Expanded text:
non istum mihi attendatis, qui nunc lacrimat ante uestrum conspectum, sed illum contemnentem deos, adeuntem fana, euellentem fores, auferentem donaria sacrorum. et post omnia perores in exhortationem desinens: quid moramini? quid cogitatis de ealicui accidunt personae uel communiter uel priuatim, communiter, ut laus hominis, priuatim, ut laus Socratis. laudamus tamen etiam res, ut iustitiam, et muta animalia, ut equum, nec non etiam arbores et semina et montes et fluuios et similia. sciendum autem quod et laus et uituperatio sub uno eodemque geneforti dicentes eo consilio dicimus, ut praemium petamus, laus autem per se testimonium uirtutis habet. loca uero laudis uel uituperationis haec sunt: gens, ut Latinus, Graecus, ciuitas, ut Romanus, Atheniensis, genus, ut Aemilianus, Alcmaeonides. dices autem etiam, si quid nascendo euenit mirum, ut ex somniis uel signis uel huiuscemodi quibusdam praenuntiationibus. deinde sequitur uictus, quomodo in Achille, quod
Abbreviated transcription (Latin):
est in preexer atatione uerononẽ ut firt aliquis uendendos ẽẽ honores
tili possibili. decenti M anifesto isepud demnosthieno facilit̃. id omnibus discere& cog̃¬
norcere simpliciã& manifesta eẽ i ralegum : Legiumo sidicamus qđ contra ueteres lo¬
ges lust quandodicinus: qđ e contranaturũ & contamores Vtli quando dicimu
quonorbcimos modingloriũ est.

Expanded text:
est, in praeexercitatione uero non est; ut fert aliquis uendendos esse honores utili possibili decenti. manifesto, ut apud Demosthenen: «facile est id omnibus discere et cognoscere, simplicia et manifesta esse iura legum»; legitimo, si dicamus, quod contra ueteres leges; iusto, quando dicimus, quod et contra naturam et contra mores; utili, quando dicimus, quando dicimus, quod inglorium est.
Abbreviated transcription (Latin):
nes audent sacrilegis aut̃ contra ipsos sceleratã ex erc& aud aciã deos Trrannis istesimillimus sed
namen & illis non omnibus sed pessimis ommum illorũ enim facinus est seuissimũ qđ sacratas deis diuitias
auferunt. Ama io reuero adminus conparationes ꝑ ncrepationẽ induces neminuere crimen uide¬
aris. Vt nonẽ iniquissimũ furem quidẽ đ in uiriosum supplicio ad ficisa crilegũ uero absolii. Lic&
aut̃ &iam prae teritã eius uitã a present criminari q aparius cȩpit &ad hoc maximũ facinus progres¬
sus est Ergo nõ solũ sacrilegũ sed &iam furem atq

Expanded text:
nes audent, sacrilegus autem in ipsos sceleratam exercet audaciam deos. tyrannis iste simillimus, sed nes audent, sacrilegus autem in ipsos sceleratam exercet audaciam deos. tyrannis iste simillimus, sed tamen et illis non omnibus, sed pessimis omnium; illorum enim facinus est saeuissimum, quod sacratas deis diuitias auferunt. a maiore uero ad minus comparationes per increpationem induces, ne minuere crimen uidearis, ut non est iniquissimum furem quidem uel iniuriosum supplicio adfici, sacrilegum uero absolui? licet autem etiam praeteritam eius uitam a praesenti criminari, quod a paruis coepit et ad hoc pessimum facinus progressus est; ergo non solum sacrilegum sed etiam furem atq
Abbreviated transcription (Latin):
principii. Antequã in ipsã rẽueniamus de contrario ẽ dicendũ qđ leges constituerunt pruden¬
tissime deos placarearis. templaeis deuouerunt . dona riis or nauerunt hostiis hone s tauerunt
festis diebus reditibus celebra uerunt & inferes & iam approbationem tractando causã qđ iustissi¬
me hȩc leges constituerunt. Deorũ enim placatorũ prouidentia cuscoditur salua. respublica. uio¬
i uero proditione corrũpitur sic ꝓgredere ad ꝓpositũ. Quaecũ ita sint iste quid st
ausus facere . Ec exponis rẽ non qua si docens sed quasi ex aggerans qđ uni uersae nocuit ciui¬
tati & cõmonibus & priuatis rebus & tim̃dũ n& aleseculus consequatur scerelicas frugum ne
hostiũ superemur ar&similia. Post haec ad conparationes uenies qđ homicidis mulcoest
iste peior. quantȩ uero sit differentiȩ excelsis conicere possumus. Homicidȩ enim contra homi¬

Expanded text:
principii, antequam in ipsam rem ueniamus, de contrario est dicendum, quod leges constituerunt prudenprincipii, antequam in ipsam rem ueniamus, de contrario est dicendum, quod leges constituerunt prudentissime deos placare aris, templa eis deuouerunt, donariis ornauerunt, hostiis honestauerunt, festis diebus, reditibus celebrauerunt. et infers etiam approbationem tractando causam, quod iustissime haec leges constituerunt: deorum enim placatorum prouidentia custoditur salua res publica, uiolatorum uero proditione corrumpitur. sic progredere ad propositum: quae cum ita sint, iste quid est ausus facere? et exponis rem non quasi docens, sed quasi exaggerans, quod uniuersae nocuit ciuitati et communibus et priuatis rebus, et timendum, ne tale scelus consequatur sterilitas frugum, ne hostium superemur armis, et similia. post haec ad comparationes uenies, quod homicidis multo est iste peior; quanta uero sit differentia, ex laesis conicere possumus: homicidae enim contra homi
Abbreviated transcription (Latin):
busdã plac& pro omniuro sorti. Oport& aut̃ sic progredi ꝑ inquisitionẽ contrarii. deinde ponere ipsã
amoueas miseri cordiã ꝑcapitula quȩ finalia dicunt᷑ id est ut iliiuisto & similibus & perdemonstratio
seͥuent᷑ & ut exemplo tibi manifes cũfiat. sit locus cõmunis contra sacrilegũ principia igitur dicen¬
cda sunt usq: ad sormulã hoc modo Oñs equidẽ oport& maleficos homines in hodio ẽẽ uob iudices
Maxime eos qui contradeos aliquid audant. Scđm quasi principiũ Ego siuultis facere ut c&eri quo que
sint pessimi isti concedite si hoc mini meplac&. suppliciis istũ ad ficite meritis. Tertiũ uid&urenimreus
inpericulũ ducisolus reaut̃ uera uos quoque indis crimen maximũ uenitis. Contemptio enim uris iuran¬
di & fidei religionis. que uolatio nescio anminores debeat sa crilegio paenas. posthas igitur formulas

Expanded text:
busdam placet, pro omni uiro forti. oportet autem sic progredi: per inquisitionem contrarii, deinde ponere ipsam busdam placet, pro omni uiro forti. oportet autem sic progredi: per inquisitionem contrarii, deinde ponere ipsam amoueas misericordiam per capitula quae finalia dicuntur, id est utili iusto legitimo honesto seruentur, et, ut exemplo tibi manifestum fiat, sit locus communis contra sacrilegum. principia igitur dicenda sunt usque ad formulam hoc modo: omnes equidem oportet maleficos homines in odio esse uobis, iudices, maxime uero eos, qui contra deos aliquid audent. secundum quasi principium: ergo si uultis facere, ut ceteri quoque sint pessimi, isti concedite; sin hoc minime placet, suppliciis istum adficite meritis. tertium: uidetur enim reus in periculum duci solus, re autem uera uos quoque in discrimen maximum uenitis. contemptio enim iuris iurandi et fidei religionisque uiolatio nescio an minores debeat sacrilegio poenas. post has igitur formulas
Abbreviated transcription (Latin):
ab incredibili ab impossibili. ab in consequene. ab incedente ab in cõmodo. Ab incerto ut in cer¬
tũ erat tẽpus inquo narcissum fuissedicunt. Ab incredibili. incredibili ẽ arionẽ malis afsec¬
tũ uolu isse canere. Ab impossibili imposibileerat arionem ad elphino seruari. Ab in¬
consequente qđ & contrariũ dicitur ut contrariũ erat uoluisse ꝑdereliber tatemeum:
qui eam seruass&. Ab incedente indecen erat apollinẽ cũ sit ds̃ mulieri uoluisse iungi
mortali Ab in cõmodo cũdicimus quo dieque prodest haec audire confirmes uero
a contrariis
quasi argumentatiguibus iam ꝑactis. Non enim querimus in hocan istesa crilegus uł uirfortis
sed rei conuictae & mani festȩ ex aggerationẽ facimus cui tamen legibus sit suppliciũ definitũ uł pre¬
miũ, Dicitur aut̃ cõmunis locus quia conuenit contra omnem uerbi causa sacrilegũ uł &iam ut qui¬

Expanded text:
ab incredibili, ab impossibili, ab inconsequente, ab indecente, ab incommodo. ab incerto, ut incerab incredibili, ab impossibili, ab inconsequente, ab indecente, ab incommodo. ab incerto, ut incertum erat tempus, in quo Narcissum fuisse dicunt, ab incredibili: incredibile est Arionem malis affectum uoluisse canere; ab impossibili: impossibile erat Arionem a delphino seruari; ab inconsequente, quod et contrarium dicitur, ut contrarium erat uoluisse perdere libertatem eum, qui eam seruasset; ab indecente: indecens erat Apollinem, cum sit deus, mulieri uoluisse iungi mortali; ab incommodo, cum dicimus, quod neque prodest haec audire. confirmes uero a contrariis.quasi argumentationibus iam peractis. non enim quaerimus in hoc, an iste sacrilegus uel uir fortis, sed rei conuictae et manifestae exaggerationem facimus, cui tamen legibus sit supplicium definitum uel praemium: dicitur autem communis locus, quia conuenit contra omnem uerbi causa sacrilegum uel etiam, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
um saluti a conparatione quo modo enim gubernatores & sic&eri dormiant soli ꝓ cõmuni
uigilant salute sico port& imperatorescurare ꝓsuis ab exemplo haector enim noctu
uigilas & curans speculatorẽ ad naues greco rũmittebat dolonab cudicio ut salustius
quoquȩ hoc conprobat dicens sed multi mor tales dedit uentri atq: somno. indocti incultiq:
uitã sicuti peregrinantes transiere. Conclusio uero hab& exohrtationem plerũq ut oporta
nos necessarias res sucipientes nimia cura uigiliisq: eis consulere
ex contrario conꝓbatio. Que uero planissi naesunt falsa uł uera nec refutanda sunt nec confirman¬
da quale sunt fabule aesopicae uł historiȩ in dubi tabiles Oport& enim refutationes & confir¬
mationes deillis rebus fieriquȩ ancipitem alhibent oppinionem Refutandũ igitur ab incerto

Expanded text:
um saluti. a comparatione: quomodo enim gubernatores, etsi ceteri dormiant, soli pro communi um saluti. a comparatione: quomodo enim gubernatores, etsi ceteri dormiant, soli pro communi uigilant salute, sic oportet imperatores curare pro suis. ab exemplo: Hector enim noctu uigilans et curans speculatorem ad naues Graecorum mittebat Dolonem. ab iudicio, ut Sallustius quoque hoc comprobat dicens «sed multi mortales, dediti uentri atque somno, indocti incultique uitam sicuti peregrinantes transiere». conclusio uero habet exhortationem plerumque, ut oportet et nos necessarias res suscipientes nimia cura uigiliisque eis consulere.ex contrario comprobatio. quae uero planissime sunt falsa uel uera nec refutanda sunt nec confirmanda, quales sunt fabulae Aesopiae uel historiae indubitabiles. oportet enim refutationes et confirmationes de illis rebus fieri, quae ancipitem adhibent opinionem. refutandum igitur ab incerto,
Abbreviated transcription (Latin):
qua non aliud uel occius ullum. Operatio uero sententiae consimilis ÷ meditationi usus dequa
superius dictũ est prouenit enim alaude breui eius quidixit a simplici expositione ipsius sen¬
tentiȩ accusa a contrario a comparatione ab exemplo abiudicio a conclusione sit aut̃ senten¬
tia exemplicausa nono port& ꝑ totã noctem dor mire uirũ multis consulentẽ. Laudabis igitur
eum quidixit breuiter Deinde simplici expositione eloqueris sententiã ut non dec& uirũ in sũ¬
ma potestate multis presidentẽ ab hoc casusolis usquȩ ad ortũ opprimi somno. Acausa deb&
enim preses sẽper incuris eẽ somnus uero curo somnib: aufer&. A contrario contrariũ est
enim rex & priuatus & somnus & iugiliae . Quo modo ergo molestũ est si priuatus homo ꝑ
totã dormiat noctẽ sic intolerabile
si rex non uigiliis consulat curisq: sibi parenti¬

Expanded text:
qua non aliud uelocius ullum». operatio uero sententiae consimilis est meditationi usus, de qua qua non aliud uelocius ullum». operatio uero sententiae consimilis est meditationi usus, de qua superius dictum est. prouenit enim a laude breui eius qui dixit, a simplici expositione ipsius sententiae, a causa, a contrario, a comparatione, ab exemplo, ab iudicio, a conclusione. sit autem sententia exempli causa «non oportet per totam noctem dormire uirum multis consulentem». laudabis igitur eum qui dixit breuiter; deinde simplici expositione eloqueris sententiam, ut non decet uirum in summa potestate multis praesidentem ab occasu solis usque ad ortum opprimi somno, a causa: debet enim praeses semper in curis esse, somnus uero curas omnibus aufert. a contrario contrarium est enim rex et priuatus, et somnus et uigiliae: quomodo ergo molestum non est, si priuatus homo per totam dormiat noctem, sic intolerabile, si rex non uigiliis consulat curisque sibi parenti
Abbreviated transcription (Latin):
applicare precipites Demonstrans uero qualitatẽ regi ut prospere enim agentes indigni occasionem
accipiunt insipienter malefaciendi prȩxerea sententiarũ aliae sunt uere. aliȩ uerisimiles aliȩ
simplices aliȩ coniunctȩ aliȩ supralrelatiuȩ. Vere quidem ut non potest inueniriuita hominis carens
molestia & nihil inuitis fas quẽ quã fiderediuis. Ueri similes cut̃ ut siquis cũ malis conuersatur liben¬
ter nũ quã de hoc interrogaui uiro. sciens qm̃ talis ẽ quales illi cũ quibus conuersat᷑ & una salus uic¬
tis nullã spera resalutem. Simplices uero ut pos sunt diuitiȩ &clem̃tes facere & quid non morta¬
lia pectora cogis. Auri sacrafames coniunctae non ÷ bonũ multos ẽẽ reges unus rexit. Et obse¬
quiũ amicos uerita sodiũ par& supra relatiuȩ ut nihil ȩgrius terra pascit homine & fama malũ

Expanded text:
adplicare praecipites; demonstrans uero qualitatem rei, ut prospere enim agentes indigne occasionem adplicare praecipites; demonstrans uero qualitatem rei, ut prospere enim agentes indigne occasionem accipiunt insipientes male faciendi. praeterea sententiarum aliae sunt uerae, aliae uerisimiles, aliae simplices, aliae coniunctae, aliae superlatiuae. uerae quidem, ut «non potest inueniri uita hominis carens molestia» et «nihil inuitis fas quemquam fidere diuis»; uerisimiles autem, ut «si quis cum malis conuersatur libenter, numquam de hoc interrogaui uiro, sciens quoniam talis est, quales illi, cum quibus conuersatur» et «una salus uictis nullam sperare salutem»; simplices uero, ut «possunt diuitiae et clementes facere» et «quid non mortalia pectora cogis, / auri sacra fames?»; coniunctae, ut «non est bonum multos esse reges: unus rex sit» et «obsequium amicos, ueritas odium parit»; superlatiuae, ut «nihil aegrius terra pascit homine» et «fama, malum
Abbreviated transcription (Latin):
osissimȩ uero res excontrario. posthoc a conparatione quo modo enim a gricolas oport& laboran¬
tes in terra accipe refructus sic &iam eloquentes. De inde ab exemplo demostlenes indisit sese inȩ¬
dicu lis adlegendũ & multo labore postaccepit fructus coronas e predicationes practerea ab iu¬
ditio argum̃teris. Vtesiodus quidem dixit uircutis sudorẽ deilongeposuere Alius po&adix̃
laboribus uendunt dei nobis om̃abona postom̃a inferes exortationẽ qđ oport& parere illi qui
dixit aut fecit.
Sententia ẽ. oratio generalem pronuntiationẽ habens
hortans ad aliquã rem iđ deortans ul demonstrans qualesit aliquid dehortans quidem quomodo
in illoh merico Non o port& pertotã noctẽ dormire consultorẽ uirũ & in illo uirgiliano hor¬
tans uero ut in illo Oport& pau periem fugientẽ & iamlatissimũ pontĩgen&rare & ad scopulos

Expanded text:
osissimae uero res ex contrario. post hoc a comparatione: quomodo enim agricolas oportet laboranosissimae uero res ex contrario. post hoc a comparatione: quomodo enim agricolas oportet laborantes in terra accipere fructus, sic etiam eloquentes. deinde ab exemplo: Demosthenes inclusit sese in aediculis ad legendum et multo labore post accepit fructus, coronas et praedicationes. praeterea ab iudicio argumenteris, ut Hesiodus quidem dixit: «uirtutis sudorem dei longe posuere»; alius poeta dixit: «laboribus uendunt dei nobis omnia bona». post omnia inferes exhortationem, quod oportet parere illi qui dixit aut fecit. de sententia sententia est oratio generalem pronuntiationem habens, hortans ad aliquam rem uel dehortans uel demonstrans quale sit aliquid; dehortans quidem, quomodo in illo Homerico «non oportet per totam noctem dormire consultorem uirum» et in illo Virgiliano ; hortans uero, ut in illo oportet pauperiem fugientem etiam latissimum pontum penetrare et ad scopulos
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ usus hab& omnimodo ꝑsonã quȩ fecit uł dixit. sententia uero sine ꝑsonadicit᷑ Tra dun
tam̃ differentiae usuũ plures au&eribus. Ali i enim sunt indicatiui. alii int̃roga¬
tiui sed nunc ad inftasis ueniamus hoc ẽ. ad operationẽ & ordinittionem adusus ꝑͥ¬
anentiũ capitulorũ disponendum igitur sic primũ laus breuiter dicatur eius quidx̃
uel fecit deinde expositio ipsius usus hinc causa : ut i so crates dicebat stirpem quidem doctrine
eẽ amarã fructũ uero dulcem laus hiso crates sapiens fuit & ꝓducis pede temꝑ timlocum. postera
sequatur elocutio ipsius usus. Nono port& tamen ipsum ꝑsepone sedlatius eũ int̃pr&ari
Deinde causa maxima enim factorũ ꝑ laborẽ ꝑficisolent ꝑ fecta uero afferunt iucundita to
Deinde utendũ a contrario. Nã uilissimȩ rerũ nonegent labore & finẽ te terrimus habent studi¬

Expanded text:
quoniam usus habet omnimodo personam quae fecit uel dixit, sententia uero sine persona dicitur. traduntur quoniam usus habet omnimodo personam quae fecit uel dixit, sententia uero sine persona dicitur. traduntur tamen differentiae usuum plures a ueteribus. alii enim sunt indicatiui, alii interrogatiui. sed nunc ad instans ueniamus, hoc est ad operationem et ordinationem ad usus pertinentium capitulorum. disponendum igitur sic. primum laus breuiter dicatur eius qui dixit uel fecit; deinde expositio ipsius usus; hinc causa, ut Isocrates dicebat stirpem quidem doctrinae esse amaram, fructum uero dulcem; laus Isocrates sapiens fuit, et producis pedetemptim locum. postea sequatur elocutio ipsius usus; non oportet tamen ipsum per se ponere, sed latius eum interpretari. deinde causa: maxima enim factorum per laborem perfici solent, perfecta uero afferunt iucunditatem. deinde utendum a contrario: nam uilissimae rerum non egent labore et finem taeterrimum habent, studi
Abbreviated transcription (Latin):
uocant cõmemoratio orationis clicuius uel facti uł utriusq simul celerẽ
h abens demonserationem quȩ utilitatis alicuius plerumq: causa ꝓfertur. Vsuũ ait̃ aliist̃
orationales alii actiui. Orationales sunt quibus oratio inẽ sola ut plato dicebat muscas
in animis ẽe ingenio sorũ. Actiuȩ uero in quibus actus inẽ solus ut dio ge nescũ uidis sex puerũ
indecenter agentem pedissequũ uirga ꝑcussit. Velmixtȩ si a ddas ꝑcussit dicens quaresic erudi isti
int̃ est aut̃ inter usum & cõmemorationes hoc qđ usus breuiter ꝓfertur cõmemorationes
graeciuocant longi ora sunt. Sententi a uero dif¬
fert qđ sententia indicatiue ꝓfertur usus uero sepe &iam ꝑ interrogationẽ & ꝑresponsi¬
onem pr&erea qđ us us &iam in actusol& inueniri sententia uero in uerbis tantũ &

Expanded text:
m Graeci χρείαν uocant, commemoratio orationis alicuius uel facti uel utriusque simul, celerem m Graeci χρείαν uocant, commemoratio orationis alicuius uel facti uel utriusque simul, celerem habens demonstrationem, quae utilitatis alicuius plerumque causa profertur. usuum autem alii sunt orationales, alii actiui; orationales sunt, quibus oratio inest sola, ut Plato dicebat Musas in animis esse ingeniosorum; actiuae uero, in quibus actus inest solus, ut Diogenes, cum uidisset puerum indecenter agentem, pedisecum uirga percussit; uel mixtae, si addas percussit dicens: quare sic erudiisti? interest autem inter usum et commemorationem hoc, quod usus breuiter profertur, commemorationuas ἀπομνημονεύματα Graeci uocant, longiora sunt. sententiae uero differt, quod sententia indicatiue profertur, usus uero saepe etiam per interrogationem et per responsionem; praeterea, quod usus etiam in actu solet inueniri, sententia uero in uerbis tantum; et
Abbreviated transcription (Latin):
orationem casũ seruat nominatiuũ Indicati ua uero inclinata dicitur inqua obliquis utimur
casibus ut medeã ace gfiliã dicunt amauisse ia sonẽ & reliqua quae alios quoq casibus cis sumit
Conuictiua uero figura ẽ qua arguentes utimur. Vt quid enim non fecit media malũ: non a¬
mauit quidem ia sonẽ ꝓdidit autꝰ ciureũ uellus int̾fecit fratrẽ & sequentia. Dis solutũ uero
est. hoc medea a corȩ filia debens pudicitiã seruare amoris. turpitudini ꝓdidit eã & qua
decebat cus todem fraternȩ fieri salutis interfecit fratrẽ. & quȩ debuit cutaridureũ ullus. Tradi¬
dit in sidiutori ꝑtrectũ quidem historiae conuenit est enimplanius inclinatũ uero magiscer¬
taminibus rehoricis Conuistiuũ quoq: ad arguendũ ac cõmodatius disso lutũ uit̃ ꝑ orationibus
si ue conclusionibus est enim pasiuum. id est affectus animi cõmouens

Expanded text:
orationem casum seruat nominatiuum. indicatiua uero inclinata dicitur, in qua obliquis utimur orationem casum seruat nominatiuum. indicatiua uero inclinata dicitur, in qua obliquis utimur casibus, ut Medeam Aeetae filiam dicunt amauisse Iasonem et reliqua, quia alios quoque casus assumit. conuictiua uero figura est, qua arguentes utimur, ut quid enim non fecit Medea malum? non amauit quidem Iasonem, prodidit autem aureum uellus, interfecit fratrem? et sequentia. dissolutum uero est hoc: Medea Aeetae filia, debens pudicitiam seruare, amoris turpitudini prodidit eam et quam decebat custodem fraternae fieri salutis interfecit fratrem et quae debuit tutari aureum uellus tradidit insidiatori. et rectum quidem historiae conuenit; est enim planius. inclinatum uero magis certaminibus rhetoricis. conuictiuum uero ad arguendum accommodatius. dissolutum autem perorationibus siue conclusionibus; est enim passiuum, id est affectus animi commouens.
Abbreviated transcription (Latin):
bulȩret egitur quã epimrthonuocant qđ nos affabulationẽ possumus dicere a quibus dã prima sed
aplerisq rationabilius postrema ponit᷑ sciendũ uero qđ & iã oratores inter ex ẽpla solent fabulis uti
antenarationẽ. Sp&ies cut̃ sunt narrationũ quattuor fabularis fictilis historica ciuilis, fabu
laris ÷ adressu pradictas ꝑtinens. fictilis ad tragoedias fiue comedias ficta historica ad resgestas ex po¬
nendas. ciuilis quȩ ab oratoribus in exponendis sumitur causis. Nunc aut̃ deȩa quae ad exer¬
citationẽ ꝑtin& dicimus quã uariis ꝓfenre modis solemus : Perractũ indicatiulmn ꝑ indica¬
tiuũ indinatũ ꝑ conuictiuũ dissolucũ conparatiuũ Rectũ quidem indicatiuũ ut medea
ac&ȩ filia fuit hȩc ꝓdidit aurcũ uellus & sequentia. Rectũ aut̃ nominat᷑ qđ ꝑtotã uł ampliorẽ¬

Expanded text:
bulae retegitur, quam epimythion uocant, quod nos affabulationem possumus dicere, a quibusdam prima, sed bulae retegitur, quam epimythion uocant, quod nos affabulationem possumus dicere, a quibusdam prima, sed a plerisque rationabilius postrema ponitur. sciendum uero, quod etiam oratores inter exempla solent fabulis uti.narrationem. species autem sunt narrationum quattuor, fabularis fictilis historica ciuilis. fabularis est ad fabulas supra dictas pertinens, fictilis ad tragoedias siue comoedias ficta, historica ad res gestas exponendas, ciuilis, quae ob oratoribus in exponendis sumitur causis. nunc autem de ea quae ad exercitationem pertinet dicimus, quam uariis proferre modis solemus: per rectum indicatiuum, per indicatiuum inclinatum, per conuictiuum, dissolutum, comparatiuum. rectum quidem indicatiuum, ut Medea Aeetae filia fuit. haec prodidit aureum uellus et sequentia; rectum autem nominatur, quod per totam uel ampliore