comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Si egregiam pulchritudinem: aut unicam turpitudinem eis attri¬
buemus. Si aliquam rem exornabimus: ut si coronis et uestei
purpurea. quo nobis notatior sit similitudo. aut si quam rem de¬
formabimus. turpem: ut si cruentam: aut coeno oblitam: aut rubri¬
ca delibutam inducamus. quo magis insiguita sit forma: aut si ri¬
diculas res aliquas imaginibus attribuamus. Nam eas res quo¬
q faciet ut facilius meminisse possimus. Nam quas res ueras
facile meminimus: easdem fictas. et diligenter notatas memĩsse
non difficile est. Sed illud facere oportebit: ut identidem pͥmos
quosq locos imaginum renouandarum causa celenter animo ꝑ

Expanded text:
si egregiam pulcritudinem aut unicam turpitudinem eis adtrisi egregiam pulcritudinem aut unicam turpitudinem eis adtribuemus; si aliquas exornabimus, ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior sit similitudo; aut si qua re deformabimus, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrica delibutam inducamus, quo magis insignita sit forma, aut ridiculas res aliquas imaginibus adtribuamus: nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisse valeamus. Nam, quas res ‹veras› facile meminerimus, easdem fictas et diligenter notatas meminisse non difficile est. Sed illud facere oportebit, ut identidem primos quosque locos imaginum renovandarum causa celeriter animo p
Abbreviated transcription (Latin):
culum: id diu meminisse consueuimus. Itaq quas res ante ora
uidemus. aut audimus: obliuiscimur plaerunq. qua accidert
in puericia. meminimus optime saepe. Nec hoc alia decausa
põt acciolere: nisi ꝙ usitata res facile memoria elabuntur: insi
occasus nemo admiratur. propterea. ꝙ quotidie fiunt. At eccli¬
psis solis mirantur: quia raro accidunt. et solis ecdipses magis
mirantur ꝗͣ lunae: propterea quoniam hae crebriores sunt. Do¬
cet ergo se natura uulgari. et usitata re: non exsucitari: nouitate¬
uero et insigni quodam negocio cõmoneri. Imitetur igitur are¬
naturam: et quod ea desiderat inueniat: quodq ostendit sequi¬
tur. Nihil enim est quod aut natura extremum inuenerit: aut
doctrina primum. Quia rerum principia ab ingenio profecta sũt¬
et exitus disciplina comparantur. Imagines igitur nos in eoge¬
nere constituere oportebit: quod genus liẽri in memoria diutissi

Expanded text:
culum, id diu meminisse consuevimus. ‹Itaque quas res ante ora culum, id diu meminisse consuevimus. ‹Itaque quas res ante ora videmus› aut audimus, obliviscimur plerumque; quae acciderunt in pueritia, meminimus optime saepe; nec hoc alia de causa potest accidere, nisi quod usitatae res facile e memoria elabuntur, insigoccasus nemo admiratur, propterea quia cottidie fiunt; at eclipsis solis mirantur, quia raro accidunt, et solis eclipsis magis mirantur quam lunae, propterea quod hae crebriores sunt. Docet ergo se natura vulgari et usitata re non exsuscitari, novitate et insigni quodam negotio commoveri. Imitetur ars igitur naturam et, quod ea desiderat, id inveniat, quod ostendit, sequatur. Nihil est enim, quod aut natura extremum invenerit aut doctrina primum; sed rerum principia ab ingenio profecta sunt, exitus disciplina conparantur. CAPUT 37 Imagines igitur nos in eo genere constituere oportebit, quod genus in memoria diutissim
Abbreviated transcription (Latin):
imaginibus uerba exprimamus hoc modo naturae suppeditabit
doctrina. nam utraq altera separata. minus erit firma: ita tam̃
ut multo plus in doctrina atq arte praesidii sit. quod docere nõ
grauaremur. nisi metueremus. ne cum ab instituto nr̃o recessisse¬
mus minus commode seruaretur haec dilucida breuitas p̃cepti¬
onis. Nunc quoniam solet accilere: ut imagines partim firnae
et ad monendum idoneae suit. partim imbecilles. et infirmae: q̃
uix memoriam possint excitare: qua decausa utrunq fiat con¬
siderandum est: ut cognita causa. quas uitemus. et quas sequa¬
mur imagines scire possimus. Docet igitur nos ip̃a natura quid
oporteat fieri. nam si quas res uidemus in uita paruas. usitataᷤᷤ
quotidianas: eas meminisse non solemus: propterea ꝙ nulla¬
nisi noua aut admirabili re commouetur animus. At si ꝗd
uidemus aut audimus egregie turpe. aut honestum in homi¬

Expanded text:
imaginibus verba exprimamus. Hoc modo naturae subpeditabitur imaginibus verba exprimamus. Hoc modo naturae subpeditabitur doctrina. Nam utraque altera separata minus erit firma, ita tamen, ut multo plus in doctrina atque arte praesidii sit. Quod docere non gravaremur, nei metueremus, ne, cum ab instituto nostro recessissemus, minus commode servaretur haec dilucida brevitas praeceptionis. CAPUT 35 Nunc, quoniam solet accidere, ut imagines partim firmae et acres et ad monendum idoneae sint, partim inbecillae et infirmae, quae vix memoriam possint excitare, qua de causa utrumque fiat, considerandum est, ut cognita causa, quas vitemus et quas sequamur imagines, scire possimus. Docet igitur nos ipsa natura, quid oporteat fieri. Nam si quas res in vita videmus parvas, usitatas, cottidianas, meminisse non solemus propterea quod nulla nova nec admirabili re commovetur animus: at si quid videmus aut audimus egregie turpe aut honestum, i
Abbreviated transcription (Latin):
memoriam hẽre poterimus. Item deinceps cȩtera crimina ex
ordine in locis ponemus et quotienscunq rem meminisse uolemꝰ
si formanum dispositione. et imaginum diligenti notatione ute¬
mur: facile ea quae uolemus memoria consequemur. Cum
uerborum similitudines imaginibus exprimere uolemus. plꝰ
negocii suscipiemus et magis ingenium nostrum ex ercebimus:
la nos hoc modo facere oportebit. lam domi ultionem reges at¬
dȩ parant. In loco constituere oportet. manus ad cȩlum tollen¬
tem domitium cum a regibus marciis loris caedatur. hoc eru
iam domi ultionem reges. In altero loco Esopum et cymbru
subornare uagantem ephigeniam. agamemnonem et menelaũ
hoc ent atridȩ parant. hoc modo omnia uerba erunt exp̃ssa.
S ed haec imaginum conformatio tum ualet. si naturalem me¬
moriam exsuscitauerimus hac notatione: ut uersu posito ip̃i no¬
biscum pͥmum transeamus bis aut ter eum uersum. Deinde cũ

Expanded text:
memoriam habere poterimus. CAPUT 34 Item deinceps cetera crimina ex memoriam habere poterimus. CAPUT 34 Item deinceps cetera crimina ex ordine in locis ponemus; et, quotienscumque rem meminisse volemus, si formarum dispositione et imaginum diligenti notatione utemur, facile ea, quae volemus, memoria consequemur. Cum verborum similitudines imaginibus exprimere volemus, plus negotii suscipiemus et magis ingenium nostrum exercebimus. Id nos hoc modo facere oportebit: Iam domum itionem reges Atridae parant  in loco constituere manus ad caelum tollentem Domitium, cum a Regibus Marciis loris caedatur: hoc erit «Iam domum itionem reges»; in altero loco Aesopum et Cimbrum subornari, ut ad Ephigeniam, in Agamemnonem et Menelaum: hoc erit «Atridae parant.» Hoc modo omnia verba erunt expressa. Sed haec imaginum conformatio tum valet, si naturalem memoriam exsuscitaverimus hac notatione, ut versu posito ipsi nobiscum primum transeamus bis aut ter eum versum, deinde tum
Abbreviated transcription (Latin):
sũmatim ip̃orum negocioꝵ unagines comparamus. Uerbo¬
rum similitudines constituunturꝰ. cum uniuscuiusq nominiᷤ
et uocabuli memoria imagine notatur. Nei totius memo¬
riam scepe una nota et unãgine simplici compraehendimnꝰ
hoc modo. ut si accusator dixent ab reo hominem ueneno necatum
et haereditatis causa factum arguerit: et eius rei multos dixerit testes
et cõscios ẽẽ si hoc primum ut ad defendendum nobis expeditũ
sit meminisse uolemus: in pͥmo loco rei totius imaginem confor¬
mabimus. Egrotum in lecto cubantem faciemus. ipͦsum illum de
quo agetur si forman eius detinebimus. si eum non agnouerimꝰ
aliquem xgrotum. non de minimo loco sumemus. ut cito in men¬
tem uenire possit. et reum ad lectum eius astituemus. dextrai
poculum sinistra tabulas. medio digyto testiculos arietinos te¬
nentem. hoc mõ et testium et haereditatis. et ueneno necati

Expanded text:
summatim ipsorum negotiorum imagines conparamus; verbosummatim ipsorum negotiorum imagines conparamus; verborum similitudines constituuntur, cum unius cuiusque nominis et vocabuli memoria imagine notatur. Rei totius memoriam saepe una nota et imagine simplici conprehendimus; hoc modo, ut si accusator dixerit ab reo hominem veneno necatum, et hereditatis causa factum arguerit, et eius rei multos dixerit testes et conscios esse: si hoc primum, ut ad defendendum nobis expeditum ‹sit,› meminisse volemus, in primo loco rei totius imaginem conformabimus: aegrotum in lecto cubantem faciemus ipsum illum, de quo agetur, si formam eius detinebimus; si eum non, at aliquem aegrotum ‹non› de minimo loco sumemus, ut cito in mentem venire possit. Et reum ad lectum eius adstituemus, dextera poculum, sinistra tabulas, medico testiculos arietinos tenentem: hoc modo et testium et hereditatis et veneno necati
Abbreviated transcription (Latin):
ueris: siue uaehementer procul admoueris id quod oportet ui¬
deri. Et quanꝗͣ facile est ei. qui paulo plura nouerit qͣuis
multos et ioloneos locos comparare: tamen si quis ad ista satiᷤ
idoneum inuenire se non putabit: ip̃e sibi constituat ꝗͣuoleti
multos licebit. Cogitatio enim ꝗͣuis regionem põt amplecti.
et in ea situm loci cuiusdam ad suum comiõm et arbitrium
fabricare et architectari. Quare licebit si hac prompta copiai
contenti non erimus nosmet ip̃os nobis cogitatione nr̃a regi¬
onem constituere: et idoneoꝵ locorum cõmiodissimam̃i
distinctionem comparare. De locis satis dictum est. nunc ad
imaginum rationem transeamus.
Uoniam ergo rerum similes imagines cẽ oportet: et ex
omnib uerbis nosmet notas nobis similitudines elige̾
debemus. Duplices igitur similitudines ẽẽ debent. una reꝵ
alterx uerborum. Rerum similitudines exp̾muntur. cumi

Expanded text:
veris sive vehementer prope admoveris id, quod oportet viveris sive vehementer prope admoveris id, quod oportet videri. Sed quamquam facile est ei, qui paulo plura noverit, quamvis multos et idoneos locos conparare, tamen si qui satis idoneos invenire se non putabit, ipse sibi constituat quam volet multos licebit. Cogitatio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architectari. Quare licebit, si hac prompta copia contenti non erimus, nosmet ipsos nobis cogitatione nostra regionem constituere et idoneorum locorum commodissimam distinctionem conparare. De locis satis dictum est; nunc ad imaginum rationem transeamus. CAPUT 33 Quoniam ergo rerum similes imagines esse oportet, ex omnibus rebus nosmet nobis similitudines eligere debemus. Duplices igitur similitudines esse debent, unae rerum, alterae verborum. Rerum similitudines exprimuntur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
regione locos comparare proptereaq frequentia. et obambu¬
latio hominum. conturbat et infirmat imaginum notas: soli¬
tudo conseruat integras simulacrorum figuras. Praeterea dis¬
simili forma atq natura loci comparandiꝰ sunt. ut distincte ĩ¬
terlucere possint. Nam si quis multa intercolumnia sumpẜit
conturbabitur similitudine locorum et ignorabit quid in quo¬
q loco collocant. Et magnitudine modica. et mediocres locoᷤ
here oportet. nam et praeter modum ampli. uagas inagines red¬
dunt: et nunis angusti saepe non uidentur posse capere imagi¬
num collocationem. Tum nec nimis illustres: nec uahement̾
obscuros locos here oportet: ne obcaecentur tenebris umagĩes
aut splendore p̃fulgeant. Interualla locorum mediocriã pla¬
cet ẽẽ. fere paulo plus aut minus licet pedum tricenum. nam
ut aspectus. ita cogitatio minus ualet. siue nimis procul remo¬

Expanded text:
regione locos conparare, propterea quod frequentia et obamburegione locos conparare, propterea quod frequentia et obambulatio hominum conturbat et infirmat imaginum notas, solitudo conservat integras simulacrorum figuras. Praeterea dissimilis forma atque natura loci conparandi sunt, ut distincti interlucere possint: nam si qui multa intercolumnia sumpserit, conturbabitur similitudine, ut ignoret, quid in quoquo loco conlocarit. Et magnitudine modica et mediocris locos habere oportet: nam et praeter modum ampli vagas imagines reddunt et nimis angusti saepe non videntur posse capere imaginum conlocationem. CAPUT 32 Tum nec nimis inlustris nec vehementer obscuros locos habere oportet, ne aut obcaecentur tenebris imagines aut splendore praefulgeant. Intervalla locorum mediocria placet esse, fere paulo plus aut minus pedum tricenum: nam ut aspectus item cogitatio minus valet, sive nimis procul remo
Abbreviated transcription (Latin):
ea qua mancdata erunt locis. uidere et proferre possimus. Nã
ut si in ordine stantes notos ꝗͣ plures uiderimus: nihil hoc nostra
intersit: utrum a summo uel abimo. an a medio nomina corumi¬
dicere incipiamus. Itaq in locis ex ordine collocatis ueniet. ut ĩ
quamlib partem quoquo loco libebit imaginibus commoniti dicẽ
possimus id quod locis mandauerimus. Quare placet et ex ordi¬
ne locos comparare: et locos quos sumpserimus egregie comme¬
ditari oportebit. ut perpetuo nobis herere possint. Nam imagĩes
sicuti luterae delentur. ubi nhilutimur. loci tanꝗͣ caera remane̾
debent. Et ne forte innumero loconun falli possimus. quintum
quenq placet notari. Quod genus si in quinto loco manum au¬
ream collocemus. et si in decimo aliquem notum. cui pranomẽ
sit decimo. deinde facile erit deinceps similes notis quinto quo¬
q loco collocare. Item commodius est in derelicta ꝗͣ in celebri

Expanded text:
ea que mandata locis erunt uidere et proferre possimus. Nam ea que mandata locis erunt uidere et proferre possimus. Nam ut, si in ordine stantes notas quam plures uideamus, nichil nostra intersit utrum a summo uel ab ymo aut in medio nomina eorum incipiamus, ita in locis ex ordine collocatis ueniet, ut in quamlibet partem quoquo loco lipossimus id, quod locis mandaverimus: CAPUT 31 quare placet et ex ordine locos conparare. Locos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possint: nam imagines, sicuti litterae delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere debent. Et, ne forte in numero locorum falli possimus, quintum quemque placet notari: quod genus, si in quinto loco manum auream conlocemus, ‹si› in decumo aliquem notum, cui praenomen sit Decumo; deinde facile erit inceps similis notas quinto quoquo loco conlocare. Item commodius est in derelicta, quam in celebri
Abbreviated transcription (Latin):
um. angulum. fornicem. et alia quae his similia sunt. Imagines
sunt foriae quaedam. et note. et simulacra cus rei quam memi¬
nisse uolumus. quod genus equi. leonis. aquilȩ. Si uolemus eoꝵ
Nunc cuiusmoi locos inuenire: et quo pacto reperire. et in locisi¬
magines constituere oporteat ostendemus. Quemadmodum
igitur qui luteras sciunt. possunt id quod dictum est scribere ⁊
recitare quod scripserint: ita qui immodica didicerunt possũt¬
ea qua didicerunt in locis collocare: et ex his memoriter pronũ¬
ciare. nam loci caerȩ aut cartae similluni sunt. imagines luteris.
dispositio. et collocatio imaginum scripturae. pronunciatio lectio
ni.Oportet igitur si uolumus multa meminisse. multos nobis
locos comparare: ut in multis locis. multas imagines collocare.
quando perturbatione ordinis impediamurꝰ quo setius quoto quo¬
q: loco libebit. uel a superiore. uel ab inferiore imagines sequi: ut

Expanded text:
um, angulum, fornicem et alia, quae his similia sunt. Imagines um, angulum, fornicem et alia, quae his similia sunt. Imagines sunt formae quaedam et notae et simulacra eius rei, quam meminisse volumus: quod genus equi, leones, aquilae; memoriam si vUT 30 Nunc, cuiusmodi locos invenire et quo pacto reperire et in locis imagines constituere oporteat, ostendemus. Quemadmodum igitur qui litteras sciunt, possunt id, quod dictatur, eis scribere et recitare quod scripserunt, item qui nemonica didicerunt, possunt, quod audierunt, in locis conlocare ‹et› ex his memoriter pronuntiare. Nam loci cerae aut cartae simillimi sunt, imagines litteris, dispni. Oportebit igitur, si uolumus multa meminisse, multos  nos  nobis locos comparare, ut in multis locis multas ymagines collocare p quando perturbatione ordinis impediamur quo serius, quoto quoque loco licebit, uel a superiore uel ab inferiore parte ymaginem sequi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
artificiosa. Porro haec artificiosa. naturae commoda retinet. et ã¬
plificat ratione doctrinae. Quappropter et naturalis memoria pra¬
ceptione confirmanda est ut sit egregia: et haec quae doctrina da¬
tur indiget ingenii. Nec hoc magis aut minus in hac re: ꝗͣ in
caeteris artibus fit: ut ingenio doctrina. praceptione natura nites¬
cat. Quare et illis qui natura memores sunt. utilis haec erit insti¬
tutio: quod tute paulo post poteris intelligere. Et si illi fraeti in¬
genio praeceptione nr̃a non indigent. tamen iusta causa daret:
quare us qui minus ingenii hñt adiumento uelimus eẽ. Nunc¬
de artificiosa memoria loquemur.
Onstat igitur artificiosa memoria locis et imaginbus
locos appellamus eos qui breuiter. perfecte. insignit̾
aut natura aut manu sunt absoluti: ut eos facile naturali me¬
mona comprahendere et amplecti queamus: ut ades intercolũni¬

Expanded text:
artificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda retineat et amartificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda retineat et amplificet ratione doctrinae; quapropter ‹et› naturalis memoria praeceptione confirmanda est, ut sit egregia, et haec, quae doctrina datur, indiget ingenii. Nec hoc magis aut minus in hac re, quam in ceteris artibus fit, ut ingenio doctrina, praeceptione natura nitescat. Quare et illis, qui natura memores sunt, utilis haec erit institutio, quod tute paulo post poteris intellegere: et si illei, freti ingenio, nostri non indigerent, tamen iusta causa daretur, quare iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nuncde artificiosa memoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis et imaginibus. Locos appellamus eos, qui breviter, perfecte, insignite aut natura aut manu sunt absoluti, ut eos facile naturali memoria conprehendere et amplecti queamus: ‹ut› aedes, intercolumni
Abbreviated transcription (Latin):
exercitationi. Hoc tamen scire oportebit pronunciationem bo¬
nam id ꝑficere: ut res ex animo agi uideatur. Nunc ad thesa¬
urum inuentoꝵ: atq ad omnium partium rhetorica custodem
memoriam transeamus
Emoria utrum hẽat quiddam artificii: an omnis ab natã¬
A
proficiscatur: aliud dicendi tempus magis idoneum da¬
bitur. Nunc proinde atq constet. inhac re multum ua¬
lere artem et p̃ceptionem. ita de ea re loquemur. Placet enim
nobis eẽ artificium memoriam. quare placeat. alias ostendemus.
in pñtia cuiusmoĩ sit ea apiemus.D unt igitur duae memoriae: u¬
na naturalis: altera artificiosa. Naturalis est ea quae nr̃is animiᷤ
insita est et simul cum cogitatione nata. Artificiosa est ea quam
confirmat inductio quaedam etratio p̃ceptionis. Et quia in ca¬
teris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam ars porrona¬
tura commoda confirmat et auget: ita fit in kac re: ut nonnun

Expanded text:
exercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronuntiationem boexercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronuntiationem bonam id perficere, ut res ex animo agi videatur. CAPUT 28 Nunc ad thesaurum inventorum atque ad omnium partium rhetoricae custodem, memoriam, transeamus. MEMORIA utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum dabitur. Nunc proinde atque constet in hac re multum valere artem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae; quare placeat, alias ostendemus; in praesentia, cuiusmodi sit ea, aperiemus. Sunt igitur duae memoriae: una naturalis, altera artificiosa. Naturalis est ea, quae nostris animis insita est et simul cum cogitatione nata; artificiosa est ea, quam confirmat inductio quaedam et ratio praeceptionis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae commoda confirmat et auget, item fit in hac re, ut nonnumq
Abbreviated transcription (Latin):
brachio celeri. mobili uultu. acri aspectu utemur. Ded si con¬
tentio fiet per distributionem: porrectione celeri brachii: in am
bulatione pedis dextii: rara supplausione. acri et defixo aspectu
uti oportebit.D in utemur amplificatione. per cohortationem
paulo tardiore. et consideratiore gestu. conueniet uti. similibus
caeteris rebus atq in conaentione per continuationem. Sin ute¬
mur amplificatione. per conquestionem focmineo plangore
et capitis ictu. nonnunꝗͣ sedato et constanti gestu maesto et
conturbato uultu uti oportebit. Non sum nescius. quantũ
susceꝑim negocii. qui motus corporis exprimere uerbis. et ⁊¬
mitari scriptura conatus sum uoces. Uerum ne hoc confisus sũ
posse fieri: ut de his rebus satis commode scribi posset. nec si
id fieri non posset: hoc quod feci fore inutile putabam: ꝑpea
ꝙ hic admonere uoluimus quidoporteret. reliqua trademus

Expanded text:
brachio celeri, mobili uultu, acri aspectu utemur. – Si in conbrachio celeri, mobili uultu, acri aspectu utemur. – Si in contentione fiet per distribulatione, pedis dexteri rara subplusione, acri et defixo aspectu uti oportet. Sin utemur amplificatione per cohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, similibus ceteris rebus atque in contentione per continuationem. Sin utemur amplificatione per conquestionem, feminis plangore et capitis ictu, nonnumquam sedato et constanti gestu, maesto et conturbato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi posset, nec, si id fieri non posset, hoc, quod feci, fore inutile putabam, propterea quod hic admonere voluimus, quid oporteret: reliqua trademus
Abbreviated transcription (Latin):
in uultu pudorem et acrimoniam inẽẽ. in gestu nec uenustatem
conspiciendam. nec turpitudinem ẽẽ. ne aut histriones: aut oꝑa
rii iudeamur ẽẽ Ad easdem igitur partes in quas uox est dis¬
stributa. motus quoq corporis ratio uidetur eẽ accommodãda.
Nam si erit sermo cum dignitate: stantes in uestigio leui dextͤ
motu loqui oportebit. hilaritate. trsticia. mediocritate uultus
ad sermonis sententias accõmodata. Sin erit in demonstratio¬
ne sermo: paululum corpus a ceruicibus demittemus. Nam
hoc est a natura cdatum: ut ꝗͣ proxime tum uultum ad moueamꝰ
ad auditores si quam rem docere eos et uaehementer instigare ue¬
limus. Sin erit in narratione sermo. idem motus poterit idoe¬
us eẽ. qui paulo ante demonstrabatur in dignitate. S in in ioca¬
tione. uultu quandam hilantatem debebimus significare: sine
cominutatione gestus. Si contendemus. per continuationez

Expanded text:
in vultu pudorem et acrimoniam esse, in gestu nec venustatem in vultu pudorem et acrimoniam esse, in gestu nec venustatem consrii uideamur esse. Ad easdem igitur partes, in quas uox distributa est, motus quoque corporis ratio uidetur accomod<and>a esse. Nam si erit sermo cum dignitate, stantes in uestigio leui dextre motu loqui oportebit, hilaritate, tristicia, mediocritate uultus ad sermonis sententias accomodata. – Si erit in demonstratione sermo, paululum corpus a ceruicibus dimittemus; nam hoc est a natura datum ut quam proxime uultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et uehementer instigare uolumus. – Si erit sermo in narratione, idem motus poterit ydoneus esse, qui paulo ante demonstrabatur in dignitate. - Si in iocatione, uultu quamdam hilaritatem debemus significare sine commutatione gestus. – Si contendemus in continuatione,
Abbreviated transcription (Latin):
tinuationem: aut per distributionem faciendum sit: in continuatio¬
ne ad aucto mediocriter sono uocis uerbis continuandis. uocem
quoq adiungere oportebit: et torquere sonum: et celeriter cum
clamore uerba conficere: ut uim uolubilem orationis uociferat̾o
consequi possit. In distrubutione uocem ab imis faucibus. ex¬
clamatione ꝗ clarissima adhibere oportet. et quantum spacu ꝑ
singulas exclam ationes sumpserimus: tantum in singula inter¬
ualla spacii consumere iubemur. In amplificationib cum cohorta¬
tione. utemur uoce attenuatissima. clamore leni sono equabili: cõ¬
mutationibus crebris. maxima celeritate. In conquestione utem᷑
uoce dep̃ssa. indinato sono. crebris interuallis. longis spacus.
magnis cõmutationib. De figura uocis satis dictum est. nunc õ
coiporis motu dicendum uidetur.
IOtus est corporis gestus. et uultus moderatio quȩdam: quȩ
probabiliora reddit ea. quae pronunciantur. Conuenit ig

Expanded text:
tinuationem aut per distributionem faciendumst, in continuatione, adaucto mediocriter sono voci, verbis continuandis vocem quoque augere oportebit et torquere sonum et celeriter cum clamore verba conficere, ut vim volubilem orationis vociferatio consequi possit. In distributione vocis ab imis faucibus exclamationem quam clarissimam adhibere oportet, et quantum spatii in singulas exclamationes sumpserimus, tantum in singula intervalla spatii consumere iubemur. In amplificationibus ‹cum› cohortatione utamur voce attenuatissima, clamore leni, sono aequabili, commutationibus ‹crebris,› maxima celeritate. In conquestione utemur voce depressa, inclinato sono, crebris intervallis, longis spatiis, magnis commutationibus. De figura vocis satis dictum est: nunc de corporis motu dicendum videtur. CAPUT 26 Motus est corporis gestus et vultus moderatio quaedam, quae probabiliora reddit ea, quae pronuntiantur. Convenit igitur
Abbreviated transcription (Latin):
tionem: quibus ex rebus laudem constituerimus: ex
contrariis rebus erit uituperatio comparanda. La¬
usigitur põt eẽ rerum externarum corporis et animi. Rerum
externarum sunt ea: quae casu aut fortuna secunda: aut ad¬
uersa accidere possunt. Ut genus. educatio. diuitiae. potestates
glixe. ciuitas. amiciciae: et quae huiusmoĩ sunt. et ea quae his cõ¬
traria. Corporis sunt ea quae natura corpori attribuit cõmo¬
da. aut incommoda. ut uelocitas. uires dignitas. ualitudo et
quae contraria sunt. Animi sunt ea qu x consilio et cogita

Expanded text:
tionem, quibus ex rebus laudem constituerimus, ex tionem, quibus ex rebus laudem constituerimus, ex contrariis rebus erit vituperatio conparata. Laus igitur potest esse rerum externarum, corporis, animi. Rerum externarum sunt ea, quae casu aut fortuna secunda aut adversa accidere possunt: genus, educatio, divitiae, potestates, gloriae, civitas, amicitiae, et quae huiusmodi sunt et quae his contraria. Corporis sunt ea, quae natura corpori adtribuit commoda aut incommoda: velocitas, vires, dignitas, valetudo, et quae contraria sunt. Animi sunt ea, quae consilio et cogita
Abbreviated transcription (Latin):
honestum nihil oportere existimari. quod non salutem pariat.
Qui tutae rei p̃ponet rationem honestam. his locis utetur. Uir¬
tutem nullo tempore relinquendam: uel dolorem si is timeat᷑
uel mortem si ea formidetur dedecore et infamia. leuiorem eẽ
Considerare. quae sit turpitudo consecutura: at non ĩmortali¬
tatem neq aternam incolumitatem consequi. nec ẽẽ explo¬
ratum illo uitato periculo nullum in aliud periculum uenturoᷤ
proficisci eẽ p̃larum. fortitudini. fortunam quoq adium̃toi¬
ẽẽ solere. Eum tute uiuere: qui honeste uiuat: non qui in pre¬
sentia sit incolumis. et eum qui turpiter uiuat incolumem in per¬
petuum ẽẽ non posse
Ondusionibus fere similibus in his. et in iudicialibus
causis uti solemus nisi ꝙ in his maxime conducit. quã
plurima rerum ante gestarum exempla proferre. Nunc ad
demonstratiuum genus causae transeamus.
Uoniam hȩc causa diuiditur in lau̾dem et uitupera¬

Expanded text:
honestum nihil oportere existimari, quod non salutem pariat. CAPUT 9 honestum nihil oportere existimari, quod non salutem pariat. CAPUT 9 Qui tutae rei praeponet rationem honestam, his locis utetur: virtutem nullo tempore relinquendam; vel dolorem, si is timeatur, vel mortem, si ea formidetur, dedecore et infamia leviorem esse; considerare, quae sit turpitudo consequtura: at non inmortalitatem neque aeternam incolumitatem consequi, nec esse exploratum illo vitato periculo nullum in aliud periculum venturum; clarum; fortitudini fortunam quoque esse adiumento solere; eum tute vivere, qui honeste vivat, non, qui in praesentia incolumis, et eum, qui turpiter vivat, incolumem in perpetuum esse non posse. Conclusionibus fere similibus in his et in iudicialibus causis uti solemus, nisi quod his maxime conducit quam plurima rerum ante gestarum exempla proferre. CAPUT 10 Nunc ad demonstrativum genus causae transeamus. Quoniam haec causa dividitur in laudem et vitupera
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quod in docendo rei dilucidandae causa dolum appellaui¬
mus: id in dicendo honestiore uocabulo consilium appellabimus.
Si rationis nostrae sententiam rectam ẽẽ dicemus: et omnes partes
recti incident: quadripartita diuisione utemur. Si non incidẽt:
quot erunt: tot exponemus in dicendo. In confirmatione et
confutatione utemur nostris locis. quos ante ostendimus cõfir¬
mandis. contrariis confutandis. Argumentationis artificios ae
tractandae ratio de secundo libro petetur. Sed si acciderit ut ĩ
consultatione alteri ab tuta ratione: alteri ab honesta sentẽtia
sit: ut in deliberatione eorum: qui a poenis circunsessi delibe¬
rant quid agant: qui tutam rationem sequi suadebit. his locis
utetur: nullam rem utiliorem ẽẽ incolumitate: uirtutibus uti ne¬
minem posse: qui suas rationes in tuto non collocarit. Nec de¬
os quidem ẽẽ auxilio eis qui se in consulto in ꝑiculum mittãt

Expanded text:
Nam quod in docendo rei dilucidae magnificandae causa dolum appellaviNam quod in docendo rei dilucidae magnificandae causa dolum appellavimus, id in dicendo honestius consilium appellabimus. Si rationem nostrae sententiae rectam esse dicemus et omnes partes rectei incident, quadripertita divisione utemur: si non incident, quot erunt, tot exponemus in dicendo. Confirmatione et confutatione utemur, nostris locis, quos ante ostendimus, confimandis, contrariis confutandis. Argumentationis artificiose tractandae ratio de secundo libro petetur. Sed si acciderit, ut in consultatione alteri ab tuta ratione, alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione eorum qui a Poeno circumsessi deliberant, quid agant, ‹qui› tutam rationem sequi suadebit, his locis utetur: nullam rem utiliorem esse incolumitate; virtutibus uti neminem posse, qui suas rationes in tuto non conlocarit; ‹ne› deos quidem esse auxilio is, qui se inconsulto in periculum mittant;
Abbreviated transcription (Latin):
gis placet recti appetendi uoluntas. Cum igitur erit demonstra¬
tum rectum laulabile ẽẽ demonstrabitur. aut ab idoneis hõib
ut si qua res honestiori ordini placeat: quae a deteriore ordine
improbetur: aut aliquibus socus: aut omnibus ciuibus. ext̾is
nationibus. posterisq nr̃is.
Um huiusmõi diuisio sit locorum in consultatione bre¬
uiter aperienda est tractatio totius causae. Exordiri
licebit uel a principio uel ab insinuatione: uel ab iisdem ratio¬
nibus quibus in uidiciali causa. Di cuius rei narratio incidet.
eadem ratione narrari oportebit. Quoniam in huiusmõi causis
sinis est utilitas. et ea diuiditur in rationem tutam atq honestã.
si utrunq ostendere poterimus utrunq pollicebimurꝰ nos in
dicendo demonstraturos ẽẽ. Sin alterum erimus demonstrati.
simpliciter quod dicturi sumus ostendemus. At si nr̃am ratio¬
nem tutam ẽẽ dicemus: diuisione utemur in uim et consilium

Expanded text:
duplicatur rectei adpetendi voluntas. Cum igitur erit demonstraduplicatur rectei adpetendi voluntas. Cum igitur erit demonstratum rectum esse, laudabile esse demonstrabimus aut ab idoneis hominibus - ut si qua res honestiori ordinei placeat, quae a deteriore ordine inprobetur - aut quibus sociis aut omnibus civibus, exteris nationibus, posterisque nostris. Cum huiusmodi divisio sit locorum in consultatione, breviter aperienda erit totius tractatio causae. Exordiri licebit vel a principio vel ab insinuatione vel isdem rationibus, quibus in iudicialei causa. Si cuius rei narratio incidet, eadem ratione narrari oportebit. CAPUT 8 Quoniam in huiusmodi causis finis est utilitas et ea dividitur in rationem tutam atque honestam, ‹si› utrumque poterimus ostendere, utrumque pollicebimur nos in dicendo demonstraturos esse; si alterum ‹erimus demonstraturi, simpliciter› quid dicturi sumus, ostendemus. At si nostram rationem tutam esse dicemus, divisione utemur in vim et consilium.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ: ut uirtutem possimus egregiam experiri: aut in contrariis po¬
tius rebus q̃ in his uirtus cõnstare ostendatur. Item si quo pacto
poterimus quam is qui contradicit iusticiam uocabit: eam nos de¬
Quam prudentiam appellarit: ineptam et garulam. et odiosaz
scientiam ẽẽ dicemus. Quam ille modestiam dicet ẽẽ: eam noᷤ
inertiam et dissolutam negligentiam eẽ dicemus. quam ille for¬
titudinem nominauit.: eam nos gladiatoriam et inconsidera¬
tam appellabimus temeritatem. Paudabile est quod conficit ho¬
nestam et praesentem et consequentem cõmemorationem. hoc nos
eo separauimus a recto. non q hae quatuor partes quae subiicuit
sub uocabulum recti hanc honestatis cõmemorationem dare non
soleant. Sed quanꝗͣ ex recto laudabile nascatur: tamen in dicẽ¬
do sehorsum tractandum est hoc ab illo. Neq enim solum la¬
udis causa rectum sequi conuenit: sed si laus consequitur. ma¬

Expanded text:
esse, ut virtutem possimus egregiam experiri, aut in contrariis poesse, ut virtutem possimus egregiam experiri, aut in contrariis potius rebus quam in his virtus constare, quae ostendantur. Item, si quo pacto poterimus, quam is, qui contra dicet, iustitiam vocabit, nos dequam prudentiam appellarit, ineptam et garrulam et odiosam scientiam esse dicemus; quam ille modestiam dicet esse, eam nos inertiam et dissolutam neglegentiam esse dicemus; quam ille fortitudinem nominarit, eam nos gladiatoriam et inconsideratam appellabimus temeritatem. CAPUT 7 Laudabile est, quod conficit honestam et praesentem et consequentem commemorationem. Hoc nos eo separavimus ‹a recto, non quod hae quattuor› partes, quae subiciuntur sub vocabulum recti, hanc honestatis commemorationem dare ‹non› soleant; sed quamquam ex recto laudabile nascitur, tamen in dicendo seorsum tractandum est hoc ab illo: neque enim solum laudis causa rectum sequi convenit, sed si laus consequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
qui. et appeti oportere. et item res humiles et indignas uiris fortib
uiros fortes contemnere oportere nec idoneas dignitate sua iudica¬
re. Item ab nulla re honesta periculi aut labois magnitudine de¬
duci oportere. Antiquiorem mortem turpitudine hẽri. nullo do¬
lore cogi ut ab officio recelatur. nullius pro rei ueritate metuere
inimicicias. quodlibet pro patria parentibus hospitibus. amicis¬
et us rebus quas iusticia colere cogit adire periculum. et quemlib
suscipere laborem. Modestiae partibus utemur si nimias libidiẽs
honoris. pecuniȩ. similium rerum uituperabimus. Si unam quã¬
q rem certo naturae termino definiemus. Si quoad cuiq satis sit
ostendemus: et nimium progredi dissu adebimus. et modum uni
cuiq rei statuemus. Huiusmodi partes uirtutis sunt amplificã¬
attenuentur quae supra demonstraui nam nemo erit qui cen¬
seat a uirtute recedendum. Uerum aut res non eiusmoĩ dicatur

Expanded text:
qui et appeti oportere; et item res humiles et indignas viris fortibusqui et appeti oportere; et item res humiles et indignas viris fortibus  vel viros fortes propterea contemnere oportere nec idoneas dignitate sua iudicare. Item ab nulla re honesta periculi aut laboris magnitudine deduci oportere; antiquiorem mortem turpitudine haberei; nullo dolore cogi, ut ab officio recedatur; nullius pro rei veritate metuere inimicitias; quodlibet pro patria, parentibus, hospitibus, amicis, iis rebus, quas iustitia colere cogit, adire periculum et quemlibet suscipere laborem. Modestiae partibus utemur, si nimias libidines honoris, pecuniae, similium rerum vituperabimus; si unam quamque rem certo naturae termino definiemus; si quoad cuique satis sit, ostendemus, nimium progredi dissuadebimus, modum uni cuique rei statuemus. CAPUT 6 Huiusmodi partes sunt ‹virtutis amplificanadtenuentur quae supra demonstravi. Nam nemo erit, qui censeat a virtute recedendum; verum aut res non eiusmodi dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
misereri dicemus oportere. Si ostendemus bene merentibus
ꝯratiam referri conuenire. Si demonstrabunus male mentos
conseruandam. Si leges et mores ciuitatis egregie dicemus opor¬
tere conseruari. Si societates atq amicicias studiose dicemus co¬
li conuenire. Si quod ius in parentes. deos patriam. natura com¬
parauit: id religiose colendum demonstrabimus. Si hospitia cliẽ¬
telas. cognationes. affinitates caste colendas cẽ dicemus. Si nec p̃¬
cio nec gratia nec periculo. nec simultate a uia recta ostendemus de¬
duci oportere. Si dicemus in omnibus aequabile ius statui conueĩ¬
re. His atq huiuscemoĩ partibus iusticiae si quam rem in concio¬
ne: aut in consilio faciendam censebimus iustam ẽẽ ostendemus:
contrariis iniustam. Ita fiet ut iisdem locis et ad suadendum. et ad
dissuadendum simus comparati. Sin fortitudinis retinendae cau¬
sa faciendum quid cẽ dicemus: ostendemus res magnas. excelsas se¬

Expanded text:
misereri dicemus oportere; si ostendemus bene merentibus misereri dicemus oportere; si ostendemus bene merentibus gratiam referre convenire; si demonstrabimus ulcisci male meritos conservandam; si leges et mores civitatis egregie dicemus oportere servari; si societates atque amicitias studiose dicemus coli convenire; si, quod ius in parentis, deos, patriam natura conparavit, id religiose colendum demonstrabimus; si hospitia, clientelas, cognationes, adfinitates caste colenda esse dicemus; si nec pretio nec gratia nec periculo nec simultate a via recta ostendemus deduci oportere; si dicemus in omnibus aequabile ius statui convenire. His atque huiusmodi partibus iustitiae si quam rem in contione aut in consilio faciendam censebimus, iustam esse ostendemus, contrariis iniustam. Ita fiet, ut isdem locis et ad suadendum et ad dissuadendum simus conparati. CAPUT 5 Sin fortitudinis retinendae causa faciendum esse dicemus, ostendemus res magnas et celsas se
Abbreviated transcription (Latin):
quod cum uirtute et officio fit. id diuiditur in prudenti¬
am. iusticiam. fortitudinem. modestiam. Piudentia est calli¬
ditas: qux ratione quadam põt hẽre delectum bonoꝵ. et ma¬
lorum. dicitur item prudentia scientia cuiusdam artificii. Item
appellatur prudentia rerum multaꝵ memoria. et usus complu¬
rium negociorim. Iusticia est aquitas ius unicuiq tribuetis ꝓ
dignitate cuiusq. Fortitudo est reium magnaꝵ appetitio: et
rerum humilium contemptio. et laboris cum utilitatis ratioe
perpessio. Modestia. est in animo coninens moderatio cupidi¬
tatum. P rudentiae partibus utemur in dicendo si commoclacũ
incommnodis conferemus. cum alterum sequi uitare alterum co¬
hortemur: aut si qua in re cohortabimur aliquid. cuius rei di
sciplinabilem aliquam scientiam poterimus hẽre. Qua in re¬
facile id quod uelimus exemplo allato peisuadere possimus.
Lusticiae partibus utemur si aut in nocentum: aut supplicum

Expanded text:
quod cum virtute et officio fit. Id dividitur in prudentiquod cum virtute et officio fit. Id dividitur in prudentiam, iustitiam, fortitudinem, modestiam. Prudentia est calliditas, quae ratione quadam potest dilectum habere bonorum et malorum. Dicitur item prudentia scientia cuiusdam artificii: item appellatur prudentia rerum multarum memoria et usus conplurium negotiorum. Iustitia est aequitas ius uni cuique re tribuens pro dignitate cuiusque. Fortitudo est rerum magnarum adpetitio et rerum humilium contemptio et laboris cum utilitatis ratione perpessio. Modestia est in animo continens moderatio cupiditatem. CAPUT 4 Prudentiae partibus utemur in dicendo, si commoda cum incommodis conferemus, cum alterum sequi, vitare alterum cohortemur; aut si qua in re cohortabimur aliquid, cuius rei aliquam disciplinam scientiam poterimus habere, quo facile id, quod velimus, exemplo allato persuadere possumus. Iustitiae partibus utemur, si aut innocentium aut supplicium
Abbreviated transcription (Latin):
moodabitur. In quibus extranea conficiet deliberationem: in iis
ex ip̃a causa erunt aut adaugendae: aut deprimendae omnes
sinem sibi conueniet utilitatis proponere: ut omnis ad eam to¬
tius orationis ratio conferatur.
Tilitas in duas partes in ciuili consultatione diuiditur. tutã¬
et honestam. Iuta est. quae conficit rei instantis. aut con¬
sequentis periculi uitationem. ratione qualib. haec distribuitur
in uim et dolum. quoꝵ alterum separatim: aut utrunq sumemꝰ
coniuncte. Uis decernitur per exercitus. &asses. arma. tormẽ¬
ta. reuocationes hominum. et alias huiusmoĩ res. Dolus cõsiũ¬
tur in pecunia. pollicitatione: dissimulatione maturatione men¬
tione. et caeteris rebus. de quibus magis idoneo tempore loque¬
mur. si quando de re militari: aut de administratione rei p. scͥ
bere uelimus:
Onesta res diuiditur in rectum et laudabile. Rectum ẽ

Expanded text:
modabitur; in quibus extranea causa conficiet deliberationem, in his modabitur; in quibus extranea causa conficiet deliberationem, in his ea ipsa causa erit adaugenda aut deprimenda. CAPUT sibi conveniet utilitatis proponere, ut omnis eorum ad eam totius orationis ratio conferatur. Utilitas in duas partes in civili consultatione dividitur: tutam, honestam. Tuta est, quae conficit instantis aut consequentis periculi vitationem qualibet ratione. Haec tribuitur in vim et dolum, quorum ‹aut› alterum separatim aut utrumque sumemus coniuncte. Vis decernitur per exercitus, classes, arma, tormenta, evocationes hominum et alias huiusmodi res. Dolus consumitur in pecunia, pollicitatione, dissimulatione, maturatione, mentitione et ceteris rebus de quibus magis idoneo tempore loquemur, si quando de re militari aut de administratione re ‹publica› scribere velimus. Honesta res dividitur in rectum et laudabile. Rectum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cuberationes partim sunt huiusmoĩ ut quaeratur u
trum potius faciendum sit: partim huursmoĩ: ut ꝗd
potissimum sit faciendum consideretur. Unum po¬
tius hoc modo. Cartago tollenda: an relinquenda uideatur.
Quid potissimum hoc pacto. Ut si annibal consultet cum ex
italia carthaginem accersitur: an in italia remaneat: an domũ
redeat: an in aegyptum profectus occupet alexandriam. Itẽ
deliberationes. partim ip̃ae propter se consultandae sunt. Ut si
deliberet senatus captiuos ab hostibus redimat an non. Parti
propter extraneam causam ueniunt in deliberationem et con¬
sultationem. Ut si deliberet senatus bello italico. soluat ne le¬
gibus scipionem: ut eum liceat ante tempus consulem fieri. Par¬
tim et propter se sunt deliberarandae: et magis ꝑꝑ extraneam cã
ueniunt in consultationem. ut si deliberet senatus bello italico so¬
cus ciuitatem det an non ad tuendum. In quibus causis rei o¬
natura faciet deliberationem: omnis oratio ad ip̃am rem accom¬

Expanded text:
berationes partim sunt eiusmodi, ut quaeratur, trum potius faciendum sit; partim eiusmodi, ut, quid potissimum faciendum sit, consideretur. Utrum potius, hoc modo: Kartago tollenda an relinquenda videatur. Quid potissimum, hoc pacto: ut si Hannibal consultet, quom ex Italia Kartaginem arcessatur, an in Italia remaneat, an domum redeat, an in Aegyptum profectus occupet Alexandriam. Item deliberationes partim ipsae propter se consultandae sunt, ut si deliberet senatus, captivos ab hostibus redimat, an non; partim propter aliquam extraneam causam veniunt in deliberationem et consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, solvatne legibus Scipionem, ut eum liceat ante tempus consulem fieri; partim et propter se sunt deliberandae et magis propter extraneam causam veniunt in consultationem, ut si deliberet senatus bello Italico, sociis civitatem det, an non. In quibus causis rei natura faciet deliberationem, omnis oratio ad ipsam rem adcom
Abbreviated transcription (Latin):
studio. labore. diligentia comprobetur. Quamplurimos locosi
ut hẽas et quammaxime ad praecepta accominodatos curare:
debebis. In imagimbus collocandis quotidie conuenit exerceti
Non enim sicut in cateris studus abducimur nonnunꝗ occupa¬
tione: ita ab hac re non põt causa deducere aliqua. Nunꝗͣ est e¬
nim quin aliquid memoria tradere uelimus et tum maxime cũ
aliquo maiore negocio detinemur. Quare cum sit utile facilei
meminisse: non te fallet quod tantopere utile sit quanto labore
sit appetendum. quod poteris existimare utilitate cognita. Plu¬
ribus uerbis ad eam te adhortari non est sententia: ne aut tu nr̃o:¬
aut nos tuo studio diffisi nimis ꝗͣ res postulat dixisse uideamur.
De quinta parte rhetoricae deinceps dicemus. Tu primas quaᷤᷤ¬
q partes in animo frequenta et quod maxime necẽe est exerci¬
tatione confirma:¬

Expanded text:
studio labore, diligentia conprobatur. Quam plurimos locos studio labore, diligentia conprobatur. Quam plurimos locos ut habeas et quam maxime ad praecepta adcommodatos curare poteris; in imaginibus conlocandis exerceri cotidie convenit. Non enim, sicut a ceteris studiis abducimur nonnumquam occupatione, item ab hac re nos potest causa deducere aliqua. Numquam est enim, quin aliquid memoriae tradere velimus et tum maxime, cum aliquo maiore negotio detinemur. Quare, cum sit utile facile meminisse, non te fallit, quod tantopere utile sit, quanto labore sit adpetendum: ‹quod› poteris existimare utilitate cognita. Pluribus verbis ad eam te hortari non est sententia, ne aut tuo studio diffisi aut minus, quam res postulat, dixisse videamur. De quinta parte rhetoricae deinceps dicemus: tu primas quasque partes in animo frequenta et, quod maxime necesse est, exercitatione confirma
Abbreviated transcription (Latin):
rationem damus quaerendi: non mille prooemioꝵ genera conscri¬
bimus. ita arbitramur de imaginbus fieri conuenire. Nunc ne
forte uerhorum memoriam aut nimis difficilem: aut parum utilẽ
arbitreris ip̃arumq rerum memoria contentus sis. ꝙ et utilior
sit. et plus hẽat facilitatis. ãmonendus es quare uerborum mẽo¬
riam non improbemus. Uam putamus oportere eos qui uelint
res faciliores sine labore et molestia facile meminisse in rebus
difficilioribus ante ẽẽ exercitatos. Nec nos hanc uerborum me¬
moriam inducimus. ut uersus meminisse possimus: sed ut hac
exercitatione illa rerum memoria. quae ꝑtinet ad utilitatem con¬
firmetur: ut ab hac difficili consuetudine sine labore ad illam fa¬
cilitatem transire possimus. Sed cum in omni disciplina infir¬
ma est artis praeceptio. sine magna assiduitate exercitationis.
tum uero in memoriis minimum ualet doctina. nisi industria

Expanded text:
rationem damus quaerendi, non mille prohemiorum ‹genera conscrirationem damus quaerendi, non mille prohemiorum ‹genera conscribimus, item arbitramur› de imaginibus fieri convenire. Nunc, ne forte verborum memoriam aut nimis difficilem aut parum utilem arbitrere, rerum ipsarum memoria contentus sis, quod et utilior sit et plus habeat facultatis, admonendus es, quare verborum memoriam ‹non› inprobemus. Nam putamus oportere eos, qui velint res faciliores sine labore et molestia facere, in rebus difficilioribus esse ante exercitatos. Nec nos hanc verborum memoriam inducimus, ‹ut versus meminisse possimus,› sed ut hac exercitatione illa rerum memoria, quae pertinet ad utilitatem, confirmetur, ut ab hac difficili consuetudine sine labore ad illam facultatem transire possimus. CAPUT 40 Sed cum in omni disciplina infirma est artis praeceptio sine summa adsiduitate exercitationis, tum vero in nemonicis minimum valet doctrina, nisi industria,