comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scientiamq pate fecit: Aet̾nitas igitur est
interminabilis uitȩ tota simul & ꝑfecta posses¬
sio. Quod excollatione tẽporaliũ clarius liquet
taquicquid uuit intẽpore id presens ap̃teritis
infutura pcedit nihilqi est intẽpore constitutũ
qđ corũ uite suae spatium pariter possit amplecti
sede rastinum quidem nondũ adphendit hesternũ
uero umꝑdidit . In hodierna quoq: uita non
amplius uiuitis quã in illo mobili transitorioq
momento. Qđigit᷑ tẽporis patittr conditionẽ licet
illud sicuti demundo censuit aristoteles nec ceꝑit
uinquam eẽ. nec desinat uitaq eius cũ tẽporis in¬
finitate tendatur : nondũ tamentale est ut
aeternũ eẽ iure credatur onenĩ totũ simul
infinite licet uitae spatiũ comp̃hendit atq
cõplectitur sed futura nondũ trasacta iam
non habet. Qđ igitur int̃minalibilis uitȩ
plenitudinem cotam pariter cõp̃hendit ac

Expanded text:
scientiamque patefacit. Aeternitas igitur est scientiamque patefacit. Aeternitas igitur est interminabilis uitae tota simul et perfecta possessio, quod ex collatione temporalium clarius liquet. Nam quidquid uiuit in tempore id praesens a praeteritis in futura procedit nihilque est in tempore constitutum quod totum uitae suae spatium paritsed crastinum quidem nondum apprehendit hesternum uero iam perdidit; in hodierna quoque uita non amplius uiuitis quam in illo mobili transitorioque momento. Quod igitur temporis patitur condicionem, licet illud, sicuti de mundo censuit Aristoteles, nec coeperit umquam esse nec desinat uitaque eius cum temporis infinitate tendatur, nondum tamen tale est ut aeternum esse iure credatur. Non enim totum simul infinitae licet uitae spatium comprehendit atque complectitur, sed futura nondum, transacta iam non habet. Quod igitur interminabilis uitae plenitudinem totam pariter comprehendit ac
Abbreviated transcription (Latin):
ł tliquido longi spatia aecdieris enatat uolatu
Haet p̃ssisse solo uestigia gressibiq guudent
Uel uirides campos transmittere uł subire siluas
Quae uariis uideas licet omnia discrepare formis
Prona tamen facies hebetes ualet ingauare senss
Vnicagens hominumcelũ leuat altius cacumen
Atq leuis recto stat corpore despicitq terras
Naec nisi terrenus male desipis admonet figura
Qureto eoelum uultu petis ex erisq frontem
In sublime feras amimũ quaq negriuata pessum
Inferior sidat mens corpore celsius leuato
Im̃ igitur uti paulo ante monstratũ ẽ ommne
& qdđ seitur nonexsua sed ex conphendentium
natura cognoscitur. Intucamur nume quantũ
fas est quissit diuine substantiae status ut quenã
& amscientia eiussit possimus agnoscere. Deum
igitur aet̃num et̃ conctorũ ratione degentium
commone iuditium est quidsit igitur aetenitas
consideremus. Hec nobis naturam parit̃ diuinã

Expanded text:
Et liquido longi spatia aetheris enatet uolatu, Et liquido longi spatia aetheris enatet uolatu, Haec pressisse solo uestigia gressibusque gaudent Vel uirides campos transmittere uel subire siluas. Quae uariis uideas licet omnia discrepare formis, Prona tamen facies hebetes ualet ingrauare sensus. Vnica gens hominum celsum leuat altius cacumen Atque leuis recto stat corpore despicitque terras. Haec nisi terrenus male desipis, admonet figura, Qui recto caelum uultu petis exserisque frontem, In sublime feras animum quoque, ne grauata pessum Inferior sidat mens corpore celsius leuato. Quoniam igitur, uti paulo ante monstratum est, omne quod scitur non ex sua sed ex conprehendentimn natura cognoscitur, iutueamur nunc quantum fas est, quis sit diuinae substantiae status, ut quaenam etiam scientia eius sit, possimus agnoscere. Deum igitur aeternum esse cunctorum ratione degentium commune iudicium est. Quid sit igitur aeterni tus consideremus; haec enim nobis naturam pariter diuinam
Abbreviated transcription (Latin):
habere non uideantur euentus eacerto euen¬
cura p̾sciri nequeunt. Hauruigitur rerum
nulla est p̃scientia. Quam sietiam inhis cẽ
credamus nihil erit ei qđ ñ ea necessitate pro¬
ueniat. Sugitur nltionis participes sumus ita
diuine iuditium mentis habere possemus: sicat
imaginationẽ sensũq rationi cedere oportere
iudicauimus. Sic diuinȩ se sementi humanam
submittere nationẽ iustissimũ censeremus
Quare in illius sũme intellegentiae cacumen
si possumus erigamur . Illic enĩ ratio uidebit
qđ inse non potest intueri. Idaũt est quonãmo¬
do &iam quaecertos exitus ñ habent: certa
tamen uideat ac definita p̃notio neq idsit
opimo sed sũme potius scientie nullis termi¬
nis inclusa simplicitas.
uã uariis tras animalia ꝑmeant siguris
Nlamq alia extento sunt corpore puluerẽ querr:
Eontinuumq trahunt ui pectoris incitata sulcũ
Sunt quib alarum leuitas uaga uerberetquents

Expanded text:
habere non uideantur euentus, ea certo euenhabere non uideantur euentus, ea certo euentura praesciri nequeunt. Harum igitur rerum nulla est praescientia, quam si etiam in his esse credamus, nihil erit quod non ex necessitate pro-ueniat. Si igitur uti rationis participes sumus, ita diuinae iudicium mentis habere possemus, sicut imaginationem sensumque lationi cedere oportere iudicauimus, sic diuinae sese menti humanam submittere rationem iustissimum censeremus. Quare in illius summae intellegentiae cacumen, si possumus, erigamur; illic enim ratio uidebit quod in se non potest intueri, id autem est, quonam modo etiam quae certos exitus non habent, certa tamen uideat ac definita praenotio neque id sit opinio sed summae potius scientiae nullis terminis inclusa simplicitas. Quam uariis terras animalia permeant figuris! Namque alia extento sunt corpore puiueremque uerrunt Continuumque trahunt ui pectoris incitata sulcum, Sunt quibus alarum leuitas uaga uerberetque uentos
Abbreviated transcription (Latin):
uł i maginabile est. id uniuersũ esse
nom posse. Aut igitur rationis uerũ esse
iudicium nec quicquam esse sensibile
aut quoniam sibi notum sit : plura sensib
& imaginationi eẽ subiecta in anẽ con¬
ceptionem eẽ rationis que qđ sensibilesit
ac singulare quasi quiddam uniuersale
considerat: Ad haec siratio contrares¬
pondeat sequidem & quod sensibile et
quod imaginabile sit mnuniuersi tatis
nitione conspicere . Illa uero adumniuer¬
sicatis cognitionem ad spirare nom posse quo¬
niam coruĩ notao corporales figuras nom posset
excedere. Dererũ uero cognitione firmiori
potius ꝑfectioriq iuditio eẽ credendũ. In huiꝰ¬
modi igitur lite nos quibi tam ratiocinandi
quam imaginandi & iam senciendiq uis
in est non nerationis potius causam ꝓbaremꝰ
simileest quod hiumana ratio diuinam intelle¬
gentiã futura nisi ut ipsa cognoset ñ putat
intueri Nuta disseris si quacertos ac necessarios

Expanded text:
uel imaginabile est, id uniuersum esse uel imaginabile est, id uniuersum esse non posse; aut igitur rationis uerum esse iudicium nec quidquam esse sensibile, aut quoniam sibi notum sit plura sensibus et imaginationi esse subiecta, inanem conceptionem esse rationis quae quod sensibile sit ac singulare quasi quiddam uniuersale consideret. Ad haec, si ratio contra respondeat se quidem et quod sensibile et quod imaginabile sit in uniuersitatis ratione conspicere, illa uero ad uniuersitatis cognitionem adspirare non posse, quoniam eorum notio corporales figuras non possit excedere, de rerum uero cognitione firmiori potius perfectumque iudicio esse credendum, in huiusmodi igitur lite nos quibus tam ratiocinandi quam imaginandi etiam sentiendique uis inest nonne rationis potius causam probaremus? Simile est quod humana ratio diuinam intellegentiam futura, nisi ut ipsa cognoscit, non putat intueri. Nam ita disseris: Si qua certos ac necessarios
Abbreviated transcription (Latin):
ñpassione in signit᷑ sed ex suaui subie etã corpora
iudicat passionẽ quantomagis ea quȩ cunetis
corporũ affectionibus ab soluta sunt in discer¬
nendo non obiecta ex trinsecus sequuntur.
sedactum suȩmentis expediunt: hacigitur
ratione : multiplices cognitiones diuersis.
acdifferentib cessert substantiis. sensus enĩ
solus cunctis aliis cognationib destitutus
iminobilibus animantibus cessit: quales
sunt conchemaris quȩq: alia saxis herentia
nutriuntur. Imaginatio uero mobibilius
beluis: quibus iam in eẽ fugiendi appeten¬
diue aliquis uid&ur affectus. Ratio uero
humani tantum generis est: sieut intelligentia
sola diuini: Quosit ut ea notitia caceris
prast& : quae su apte natura non modo
propriũ sedceterarum quoq notitiarũ
subiecta cognoscit: Quidigitur siratiocina¬
toni sensus imaginatioq refragentur:
Nihil cẽ illud umuersale dicentes qđ sese
in tueri ratio putet qđ enĩ sensibile

Expanded text:
non passione insignitur, sed ex sua ui subiectam corpori non passione insignitur, sed ex sua ui subiectam corpori iudicat passionem, quanto magis ea quae cunctis corporum affectionibus absoluta sunt, in discernendo non obiecta extrinsecus sequuntur, sed actum suae mentis expediunt? Hac itaque ratione multiplices cognitiones diuersis ac differentibus cessere substantiis. Sensus enim solus cunctis aliis cognitionibus destitutus immobilibus animantibus cessit quales sunt conchae maris quaeque alia saxis haerentia nutriuntur, imaginatio uero mobilibus beluis quibus iam inesse fugiendi appetendiue aliquis uidetur affectus, ratio uero humani tantum generis est sicut intellegentia sola diuini. Quo fit ut ea notitia ceteris praestet quae suapte natura non modo proprium sed ceterarum quoque notitiarum subiecta cognoscit. Quid igitur, si ratiocinationi sensus imaginatioque refragentur, nihil esse illud uniuersale dicentes quod sese intueri ratio putet? Quod enim sensibile
Abbreviated transcription (Latin):
Notis subdita corporum
Cessasq inspeculi uicem
Rerum reddit imagines
Vnde habet sic animis uiget
Cernens omnia notio
Quaeuis singula ꝑspicit
Aut que cognita diuidit
Quae diuisa recolligit
Alternũq legens iter
N unc summis caput inserit
Nunc decedit in infima
Tum sese referens sibi
Ueris falsa redarguit.
Haec est efficiens magis
Longe causa potentior
Quamq materiȩ modo
Inpressas patitur notas
Precedit tamen excitans
Acuires animi mouens
Uiuo incorpore passio
Cũ uellux oculos ferit
Uel uox auribus instrepit
Tum mentis uigor excitus
Quas intus species ten&
Admotus similes uocans
Nocis apiplicat exteris
Iitror sumq: reconditis
ł ormis mise& imagines
uod si in corporib senciendis quã uis afficiant
instrumenta sensuũ forinsecus obiecte qua¬
litates. animiq agentis uigorẽ passio corpo¬
ris antecedat: quȩ in se actũmentis ꝓuocet
excitetq interim quiefaentes in trinsecus for¬
massi in senciendis inquã corporib animus

Expanded text:
Notis subdita corporum Notis subdita corporum Cassasque in speculi uicem Rerum reddit imagines, Vnde haec sic animis uiget Cernens omnia notio? Quae uis singula perspicit Aut quae cognita diuidit? Quae diuisa recolligit Alternumque legens iter Nunc summis caput inserit, Nunc decedit in infima, Tum sese referens sibi Veris falsa redarguit? Haec est efficiens magis Longe causa potentior Quam quae materiae modo Impressas patitur notas. Praecedit tamen excitans Ac uires animi mouens Viuo in corpore passio. Cum uel lux oculos ferit Vel uox auribus instrepit, Tum mentis uigor excitus Quas intus species tenet Ad motus similes uocaus Notis applicat ex teris Introrsumque reconditis Formis miscet imagines. Quod si in corporibus sentiendis, quamuis afficiant instrumenta sensuum forinsecus obiectae qualitates animique agentis uigorem passio corporis antecedat quae in se actum mentis prouocet excitetque interim quiescentes intrinsecus formas, si in sentiendis, inquam, corporibus animus
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersale itadefinit : homo est animal.
bipes rationale: Quaecũ uniuersalis notio
sit tũ imaginabilem sensibilẽq esserensullus
ignorat qđ illa non imaginatione ł sensu
sed rationali conceptione considerat: Ima¬
ginatio quoq tametsi ex sensibus uisendi
formandiq figuras sumpsit exordiumr sensu
tamen absente sensibilia quaeq conlustrat:
Non sensibib sediniaginaria ratione iudicandi:
Uides neigit᷑ ut in cognoscendo cuneta sua patius
facultate quã eorũ quaȩ cognoscuntur ut ant̃.
Neq id iniuria : Nã cũomne iuditiũ iudicantis at
enstat necesse est ut suã quisq oꝑã ñ exaliena
sedex ꝓpria potestate ꝑficiat:
uondam porticus attulit¬
R Obscuros nimiũ senes
Quisensus & imagines
E corporibus extimis
Credant mentibus in primi
Vt quondã celeri stilo
Mosest aequore pagi nȩ
Quaenullas habeat notas
Pressas figere litteras:
Sid mens si propriis uigens
Nihil motibus explicat
Sedtantũ paciens iacet

Expanded text:
uniuersale ita definiuit: homo est animal uniuersale ita definiuit: homo est animal bipes rationale. Quae cum uniuersalis notio sit, tum imaginabilem sensibilemque esse rem nullus ignorat, quod illa non imaginatione uel sensu sed in rationali conceptione considerat. Imaginatio quoque tametsi ex sensibus uisendi formandique figuras sumpsit exordium, sensu tamen absente sensibilia quaeque conlustrat non sensibili sed imaginaria ratione iudicandi. Videsne igitur ut in cognoscendo cuncta sua potius facultate quam eorum quae cognoscuntur utantur? Neque id iniuria; nam cum omne iudicium iudicantis actus exsistat, necesse est ut suam quisque operam non ex aliena sed ex propria potestate perficiat. Quondam porticus attulit Obscuros nimium senes Qui sensus et imagines E corporibus extimis Credant mentibus imprimi, Vt quondam celeri stilo Mos est aequore paginae. Quae nullas habeat notas, Pressas figere litteras. Sed mens si propriis ingens Nihil motibus explicat, Sed tantum patiens iacet
Abbreviated transcription (Latin):
lus exstit: suꝑgressa nãq uniuersitatis abitũ.
ipsam illã simplicẽ formã puramentis acie¬
contu etur. Inquo illud maxime consideran¬
dũ est : Nã suꝑior cõprehendiuis amplectitur
inferiorẽ : inferior uero ad superiorem nullo
modo consurgit: Neq enĩ sensus aliquid extra
materiã ualet. uel uniuersales speties
imaginatio contu&ur uł ratio capit simpli¬
cem formã: Sed intellegentia quasi de suꝑ
speccans concepta forma. quae sub sunt miã
cuncta duudicat: Sedeo modo quo formã
ipsã. quacnulli alii nota esse poterat cõp̃hendit:
Nam & rationis uniuersum. & imaginationis
figuram aemateriale sensibile cognoscit.
necratione utens. nec imaginatione nec sen¬
sibus. sed illo uno ictu mentis formalit̃ ut
itadicã cuncta pspitiens : Ratio quoq: cuqͥd
uniuersale respicit: Nec imaginatione. nec
sensibus utens. i maginabilia uel sensibilia
cõphendit: haec ẽ. enĩ quȩ conceptionis suȩ

Expanded text:
lus exsistit; supergressa namque uniuersitatis ambitum lus exsistit; supergressa namque uniuersitatis ambitum ipsam illam simplicem formam puracontuetur. In quo illud maxime considerandum est: nam superior comprehendendi uis amplectitur inferiorem, inferior uero ad superiorem nullo modo consurgit. Neque enim sensus aliquid extra materiam ualet uel uniuersales species imaginatio contuetur uel ratio capit simplicem formam, sed intellegentia quasi desuper spectans concepta forma quae subsunt etiam cuncta diiudicat, sed eo modo quo formam ipsam, quae nulli alii nota esse poterat, comprehendit. Nam et rationis uniuersum et imaginationis figuram et materiale sensibile cognoscit nec ratione utens nec imaginatione nec sensibus, sed illo uno ictu mentis formaliter, ut ita dicam, cuncta prospiciens. Ratio quoque cum quid uniuersale respicit, nec imaginatione nee sensibus utens imaginabilia uel sensibilia comprehendit. Haec est enim quae conceptionis suae
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrari: ab integritate suentiae credis esse di¬
uersum: Cuius erroris causaẽ : qđ om̃a quactͥsqi
nouit exipsorũ tantũ atq natura cognoseiaestimat
quaesciantur: Qđ torũ contraest. Omne enimqđ
cognoscitur ñ scđm suiuim sed scđm cognoscentiũ
potius cõp̃hendit᷑ facultatẽ: Nã uthoc breui
liqueat exemplo : eandem corporis ratunditatẽ
alit̃ uisus. alit̃ tactiis agnoscit: Ille eminus
manens totum simul iactis radiis intuetur:
hicuero coherens orbi atq coniunctus circa
ipsum motus ambitum rotunditatem partib
conp̃hendit: Ipsum quoq hominem: aliter
sensus aliter imaginatio. alit̃ ratio. aliter
intellegentia contuetur. Sensus en imfigirã
insubiecta materia constitutã: Imaginatio
uero solã sine materia iudicat figuram. Ratio
uero hane quoq cranscendit spetiem quȩ ipã
quae singularib in est uniuersali consideratio¬
ne ꝑ pendit: Intelligentiae uero: celsior ocu¬

Expanded text:
arbitrari ab integritate scientiae credis esse diarbitrari ab integritate scientiae credis esse diuersum. Cuius erroris causa quod omnia quae quisque nouit ex ipsorum tantum ui atque natura cognosci aestimat quae sciuntur. Quod totum contra est; omne enim quod cognoscitur non secundum sui uim sed secundum cognoscentium potius comprehenditur facultatem. Nam ut hoc breui liqueat exemplo, eandem corporis rotunditatem aliter uisus aliter tactus agnoscit; ille eminus manens totum simul iactis radiis intuetur, hic uero cohaerens orbi atque coniunctus circa ipsum motus ambitum rotunditatem partibus comprehendit. Ipsum quoque hominem aliter sensus, aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intellegentia contuetur. Sensus enim figuram in subiecta materia constitutam, imaginatio uero solam sine materia iudicat figuram; ratio uero hanc quoque transcendit speciemque ipsam quae singularibus inest uniuersali consideratione perpendit. Intellegentiae uero celsior ocu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrustra enĩ eẽt artis effectus: si omĩa eo actã
mouerentur: P Quae igitur cũ fiunt arent
existendi necessitate: eadem priusqaã fiant.
sine necessitate futura sunt: Quare sunt quȩdã
euentura quorum exitus ab omni neccũtate
sit ab solutus: Nãillud quidẽ nullũ arbitrorẽe
fuerint: Haec igitur &iam p̃cognita liberos ha¬
bent euentus: Nã sicut scientia p̃sentiũ rerũ
Nihil his quae fiunt: It asscientia futurorũ nihil
his quaeuentura sunt necessitatis in portat:
Sed hoc inquis ipsũ dubitatur: anearũ rerũ quȩ
necessarios exitus non habent. ulla possit. ẽẽ p̃¬
noscio. Dissonare et enĩ uidentur putasq si p̃uide¬
antur consequi necessitatẽ: Sinecessitas desit. mi¬
nime p̃sciri. Nihilq scientia conp̃hendi posse.
nisicertũ. Qđ siquȩ incertisunt exitus. ea quasi
certa ꝓuidentur opinionis ideẽ caliginem non
scientiae ueritatẽ. Aliter enĩ acseseres habeat

Expanded text:
frustra enim esset artis effectus si omnia coacta frustra enim esset artis effectus si omnia coacta mouerentur. – Quae igitur cum fiunt carent exsistendi necessitate eadem prius quam fiant sine necessitate futura sunt. Quare sunt quaedam euentura quorum exitus ab omni necessitate sit absolutus. Nam illud quidem nullum arbitror essfuerint. Haec igitur etiam praecognita liberos habent euentus. Nam sicut scientia praesentium rerum nihil his quae fiunt ita praescientia futurorum nihil his quae uentura sunt necessitatis importat. Sed hoc, inquis, ipsum dubitatur an earum rerum quae necessarios exitus non habent ulla possit esse praenotio. Dissonare etenim uidentur, putasque si praeuideantur consequi necessitatem, si necessitas desit minime praesciri, nihilque scientia comprehendi posse nisi certum. Quodsi quae incerti sunt exitus ea quasi certa prouidentur, opinionis id esse caliginem non scientiae ueritatem; aliter enim ac sese res habeat
Abbreviated transcription (Latin):
prius est. Nihil non ex necessitate contingere
ut p̃notionẽ signum esse huius necessitatis
appareat: Alioquin si haec nulla est: ne illa
quidem eius rei signum poterit. ẽẽ. quae ñ est:
Iam uero ꝓbationẽ firmaratione subnixam
constat non ea signis. Neq p&itis extrinsetus
argumentis. sed exconuenientibus necessa¬
risq causis eẽ ducendam: Sed qui fieri potest
ut ea non ꝓueniant quae futura eẽ ꝓuidentur :
Quasi uero nos ea quae ꝓuidentia futura esse
p̃noscit non esse uentura credamus ac non
illud potius arbitremur. licet euemant. Niha
tam̃ ut euenirent sui natura necessitatis ha¬
buisse : Quod hine facile ꝑpendas licebit Plura
& enĩ dumfiunt subnecta oculs intuemur :
utea quae in quadrigis moderandis atq flec¬
tendis facere spectantur aurigae atq adhunc
modũ c&era : Numigitur quicquar: illorũ. ita
fieri necessitas ulla cõpellit: B Minime:

Expanded text:
prius est nihil non ex necessitate contingere, prius est nihil non ex necessitate contingere, ut praenotionem signum esse huius necessitatis appareat; alioquin si haec nulla est, ne illa quidem eius rei signum poterit esse quae non est. Iam uero probationem firma ratione subnixam constat non ex signis neque petitis extrinsecus argumentis sed ex conuenientibus necessariisque causis esse ducendam. Sed qui fieri potest ut ea non proueniant quae futura esse prouidentur? Quasi uero nos ea quae prouidentia futura esse praenoscit non esse euentura credamus ac non illud potius arbitremur, licet eueniant, nihil tamen ut euenirent sui natura necessitatis habuisse. Quod hinc facile perpendas licebit: Plura etenim dum fiunt subiecta oculis intuemur, ut ea quae in quadrigis moderandis atque flectendis facere spectantur aurigae, atque ad hunc modum cetera. Num igitur quicquam illorum ita fieri necessitas ulla compellit? – Minime;
Abbreviated transcription (Latin):
putati Ngnonim tu aliunde argumentũ
futurorũ necessitaus trahif᷑. Nisi qđ eas prȩ¬
sciuntur noneuenire nom possunt: Siigitur
p̃nocio nullam futuris tebus adiait necessi¬
tatem. qđ tuetiã paulo ante fatebare : quid:
qđ uoluntarii eaitus rerum. ad certũ cogant᷑
euentum: & enim post onis gratia. utquid
consequatur aduertas: statuamus Nullã eẽ
p̃scientiam. Numigitur quantũ ad hoo
atunet quacex arbitrio ueniunt adneces¬
sitatem cogantur B. Minime. P Statuamꝰ
iterũ eẽ sed nibil relus necessitatis iniungere.
manebit ut opinor eadem uoluntatis intepra
atq absoluta lib̾tas Sed p̃scientia inquies
tam & si futuris eueniendi necessicas nont
signu intamen ẽ necessario eaesse uentura
hoc igitur modo etiam si p̃ cognitio ñ fiunset:
necessarios futurorũ exitus esse constar&:
Omne &enĩ signũ tantum quid sit ostendit. non
uero efficit qđ designat: Quare demonstradũ

Expanded text:
putat. Num enim tu aliunde argumentum putat. Num enim tu aliunde argumentum futurorum necessitatis trahis nisi quod ea quae praesciuntur non euenire non possunt? Si igitur praenotio nullam futuris rebus adicit necessitatem, quod tu etiam paulo ante fatebare, quid est quod uoluntarii exitus rerum ad certum cogantur euentum? Etenim positionis gratia, ut quid consequatur aduertas, statuamus nullam esse praescientiam. Num igitur, quantum ad hoc attinet, quae ex arbitrio ueniunt ad necesitatem cogantur? – Minime. – Statuamus iterum esse, sed nihil rebus necessitatis iniungere; manebit, ut opinor, eadem uoluntatis integra atque absoluta libertas. Sed praescienta, inquies, tametsi futuris eueniendi necessitas non est, signum tamen est necessario ea esse uentura. Hoc igitur modo, etiam si praecognitio non fuisset, necessarios futurorum exitus esse constaret; omne etenim signum tantum quid sit ostendit, non uero efficit quod designat. Quare demonstrandum
Abbreviated transcription (Latin):
Sum maniq tenet singula ꝑdens
Igitur quis quis uera requirit:
Ueutri est habitu nam neq nouit
Nec penicus tamen omĩa nesuit
Sedquam retinens meminit sũmam
Consulit alte uisa retractans
Ut ser uacis queat oblitas
umilla. Uetus inquit harc est depui¬
dentia querela m̃que tullio cumdiuina¬
tionem distribuit uehementer agitata
tibiq ipsi res diu prorsus multũq: que¬
sita Sed haut quaquã abullo urm̃ hacte¬
nus satis diligenter acfirmiter expedita:
Cuius caliginis causaest qđ humanȩ ratio¬
cinationis motus addiumnȩ p̃scientiae
simplicitatem non potest admoueri: Que
si ullo modo cogitari queat: nihil ꝓrsus re¬
iinquetur ambigui Quodita demũ pate¬
facere atq ex pedire tẽptabo: sipriis ea
quibus moueris expendero. Quero enĩ
cur illã soluentium rationẽ minus efficacẽ
putes: Qui&  prescientiã non esse finturis.
rebus causam necessitatis existimat
Nihil impediri prescientia arbitrii li tatẽ

Expanded text:
summamque tenet singula perdens? summamque tenet singula perdens? Igitur quisquis uera requirit neutro est habitu; nam neque nouit nec penitus tamen omnia nescit, sed quam retinens meminit summam consulit alte uisa retractans, ut seruatis queat oblitas illa: Vetus, inquit, haec est de prouidentia querela M. que Tullio, cum diuinationem distribuit uehementer agitata tibique ipsi res diu prorsus multumque quaesita, sed haudquaquam ab ullo uestrum hactenus satis diligenter ac firmiter expedita. Cuius caliginis causa est quod humanae ratiocinationis motus ad diuinae praescientiae simplicitatem non potest ammoueri; quae si ullo modo cogitari queat, nihil prorsus relinquetur ambigui. Quod ita demum patefacere atque expedire temptabo, si prius ea quibus moueris expendero. Quaero enim cur illam soluentium rationem minus efficacem putes quae quia praescientiam non esse futuris rebus causam necessitatis existimat nihil impediri praescientia arbitrii libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
candi ratione coniungi. Quaesi recepta ftu¬
rorum necessitate. Nihil uiriũ habere credeit᷑:
Quiderit quo sũ mo illirerũ principi conectiatq
adherere possimus: Quarẽ necesse erit humanũ
genus. uti paulo ante cantabas. disseptumatq
atq dis iunetum suo fonte fatiscere:
Tausa resoluit quis tonta deus
Ueris statuit bella duobus
Utquae carptim singula constent
Eadem nolint mixta iugari:
Annulla est discordia ueris.
Semꝑq sibi certa coherent
Sedmens cecis obruta membris
Nequid obpressi luminis igne
Rerum tenues noscere nexus:
Sedcurtanto flagat amore
Ueri tectas repperire notas:
Scit ne qđ appecit anxia nosse
Sedquis nota scire laborat e
At sinescit quideȩca petit :
Quis enĩ quiequã nescius optet:
Aut quis ualeat nescrta sequi:
Quoue inueniat: quis reꝑtam
Queat ignarus noscere formam
Ancũmentem cerneret altam
Pariter sum mam & singula nonit
N unc menbrorũ condita nube
Montocm est oblita su

Expanded text:
candi ratione coniungi. Quae si recepta futucandi ratione coniungi. Quae si recepta futurorum necessitate nihil uirium habere credantur, quid erit quo summo illi rerum principi conecti atque adhaerere possimus? Quare necesse erit humanum genus, uti paulo ante cantabas, dissaeptum atque disiunctum suo fonte fatiscere. causa resoluit? Quis tanta deus ueris statuit bella duobus ut quae carptim singula constent eadem nolint mixta iugari? An nulla est discordia ueris semperque sibi certa cohaerent, sed mens caecis obruta membris nequit oppressi luminis igne rerum tenues noscere nexus? Sed cur tanto flagrat amore ueri tectas reperire notas? Scitne quod appetit anxia nosse? Sed quis nota scire laborat? At si nescit, quid caeca petit? Quis enim quicquam nescius optet? Aut quis ualeat nescita sequi quoue inueniat? Quis reppertam queat ignarus noscere formam? An cum mentem cerneret altam pariter summam et singula norat, nunc membrorum condita nube non in totum est oblita sui
Abbreviated transcription (Latin):
uidebitur maȩquissimũ iudicatur uł puniri
in ꝓbos uł remunari ꝓbos quos alterutrum
norꝓpriamittit uoluntas sed futuri cogit
certa necessitas. Neciti agitur nec urtutes
quicquã fuerint: sed om̃iũ meritorũ potius
mixta atq indiscreta confusioquoq Nihil
sceleratius exogitari potest: cũ o ꝓuidentia rerũ
omnis ordo ducatur: Nihilq consiliis liceat
humanise fit ut uitia quoq nr̃a ad bonorũ omiũ
referantur auctorẽ : Igitur nec sperandi aliqͥo
nec dep̾candi ulla ratio est. Iuidem̃ uł sꝑoe
quisq uł& iam dep̾c&ur. quando optanda om̃a
series inde flexa conectit: Auferetur igitur
unicũ illud int̃homines dm̃q cõmertium
sꝑandi scilicet acde p̃candi. Si quidem iuste
humilitatis p̃tio inaestimabilem uicem diuinȩ
gratiȩ ꝓmeremur. Quisolus modus est quocũdõ
colloqui homines posse uideantur. Illiq inacces¬
sȩ luci priusquoq quã in parent. ipsa suppli¬

Expanded text:
uod nunc aequissimum iudicatur, uel puniri uod nunc aequissimum iudicatur, uel puniri improbos uel remunerari probos, quos ad alterutrum non propria mittit uoluntas sed futuri cogit certa necessitas. Nec uitia igitur nec uirtutes quicquam fuerint, sed omnium meritorum potius mixta atque indiscreta confusio; quoque nihil sceleratius excogitari potest, cum ex prouidentia rerum omnis ordo ducatur nihilque consiliis liceat humanis, fit ut uitia quoque nostra ad bonorum omnium referantur auctorem. Igitur nec sperandi aliquid nec deprecandi ulla ratio est; quid enim uel speret quisque uel etiam deprecetur quando optanda omnia series indeflexa conectit? Auferetur igitur unicum illud inter homines deumque commercium, sperandi scilicet ac deprecandi, si quidem iustae humilitatis pretio inaestimabilem uicem diuinae gratiae promeremur; qui solus modus est quo cum deo colloqui homines posse uideantur illique inaccessae luci prius quoque quam impetrent ipsa suppli
Abbreviated transcription (Latin):
sed &i amuoce ꝓferre. At sita uti sunt Ita
ea futura eẽ. decernit. ut aequae ł fieri ea uel
non fieri posse cognoseat : quae ẽ haec p̃scientia
quae nihil certum. nihilstabile comp̃hendit :
a ut quid hoc refert uaticinio illo ridiculo tireses
Quie quid dicam: aut erit. aut non Quid & iam
diuma prouidentia humana opimone prȩs¬
uterit. sicuti homines incerta iudicat.
Quorum est incertus euentus : Quod si a pud
illum rerum omniũ certissimũ fontẽ nihil
incerti eẽ potest: Certus eorũ ẽ euentus
quae fentura firmit̃ ille p̃scierit: Quarẽ
nulla est humanis consiliis accionibusq
libtas quas diuina mens sine falitatis errore
cuneta prospitiens: Ad unum alligat & cons¬
tringn euentum quo semel recepto quantus
occasus humanarũ rerum consequatur. liq̃
frustra enim bonis malisq p̃mia poeneue
ꝓponuntur: quae nullus meruit liber ac
uoluntarius motus animorum Idq om̃iũ

Expanded text:
sed etiam uoce proferre, At si ita uti sunt, ita sed etiam uoce proferre, At si ita uti sunt, ita ea futura esse decernit, ut aeque uel fieri ea uel non fieri posse cognoscat, quae est haec praescientia quae nihil certum nihil stabile comprehendit? Aut quid hoc refert uaticinio illo ridiculo Tiresiae? Quidquid dicam, aut erit aut non. Quid etiam diuina prouidentia humana opinione praestiteris si uti homines incerta iudicat quorum est incertus euentus? Quod si apud illum rerum omnium certissimum fontem nihil incerti esse potest, certus eorum est euentus quae futura firmi ter ille praescierit. Quare nulla est humanis consiliis actionibusque libertas quas diuina mens sine falsitatis errore cuncta prospiciens ad unum alligat et constringit euentum. Quo semel recepto quantus occasus humanarum rerum consequatur liquet. Frustra enim bonis malisque praemia poenaeue proponuntur quae nullus meruit liber ac uoluntarius motus animorum. Idque omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentiae. Ad haec sicuti cumquid eẽ scio.
idipsum et̃ nescesse est. Ita cumquid futorũ
noui idipsum futurũ. eẽ. necesseest: Sie fit
igitur uteuentus p̃scrte rei. nequeat euitari
Postremo siquid aliquis aliorsũ atq seseres
hab& existiet: id nom inꝯdo scientia ñ est:
Sed est opinio fallax abscientiae ueritate
longe diuersa. Quare siquid ita futurũ est
uteius certus ac neccessarius non sit euentꝰ.
id euenturũ eẽ p̃sciri qui poterit. sicut aut̃
scientia ipsa imꝑmia taest falsitati. ta id
qd̃ abea concipitur eẽ aliter atq concipit᷑
nequit: Canamq causa est. curendatia sciatia
careat: qđ se itarẽ quãq habere necesseẽ
uti eã sese habere scientia cõp̃hendit. Quid
gitur : quonam modo ds̃ haec incerta futu¬
ra p̃noseit: Mamsi in euitabilit̃ euentura
cens&. quae & ĩam non euenire possibileẽ
fallitur : Quod nonsentire modo nefas est :

Expanded text:
prouidentiae? Ad haec sicuti cum quid esse scio, prouidentiae? Ad haec sicuti cum quid esse scio, id ipsum esse necesse est, ita cum quid futurum noui, id ipsum futurum esse necesse est. Sic fit igitur ut euentus praescitae rei nequeat euitari. Postremo si quid aliquis aliorsum atque sese res habet existimet, id non modo scientia non est, sed est opinio fallax ab scientiae ueritate longe diuersa. Quare si quid ita futurum est ut eius certus ac necessarius non sit euentus, id euenturum esse praesciri qui poterit? Sicut enim scientia ipsa impermixta est falsitati, ita id quod ab ea concipitur esse aliter atque concipitur nequit. Ea namque causa est cur mendacio scientia careat, quod se ita rem quamque habere necesse est uti eam sese habere scientia comprehendit. Quid igitur? Quonam modo deus haec incerta futura praenoscit? Nam si incuitabiliter euentura censet quae etiam non euenire possibile est, fallitur; quod non sentire modo nefas est,
Abbreviated transcription (Latin):
inferre: &enims quispiam sedeat. opinionẽ
quae eum sedere coniectat: Ueram eẽ neces¬
sc cst : Atq cconuerso rursus side quopiam
uerasit opino qm̃ sed& eum sedere necesse est:
Inutroq lgitur necessitas in est. In hoc quidem
sedendi atuero in altero ueritatis. Sed non
idurco quisq sedec. qm̃ uera ẽ opimo: sedhac
potius ueraẽ. cm̃ quempiam sedere p̃cessit.
Ita cumcausa ueritatis. ex altera parte ꝓce¬
dat: In est tamen commums in utraq neces¬
sitas similia de ꝓuidentia futurisq rebus
ratiqnari pater: Nam etiam si id circo qm̃
futura sunt prouidentur : Non uero ideoqm̃
prouidentur eueniunt : nihil ominus tamen
adẽ uel uentura prouideri uł ꝓuisa neces¬
seest euenire qd adperimendam arbitris
libtatem solum satisẽ: Iamuero quã p̃pos¬
terum ẽ ut ae ternȩ p̃scientiae tẽporaliũ
rerum euentus causa eẽ dicatur : Quidẽ
olim accrderint causam sũmae illius et̃

Expanded text:
inferre. Etenim si quispiam sedeat, opinionem inferre. Etenim si quispiam sedeat, opinionem quae eum sedere coniectat ueram esse necesse est; atque e conuerso rursus, si de quopiam uera sit opinio quoniam sedet, eum sedere necesse est. In utroque igitur necessitas inest, in hoc quidem sedendi, at uero in altero ueritatis. Sed non idcirco quisque sedet quoniam uera est opinio, sed haec potius uera est quoniam quempiam sedere praecessit. Ita cum causa ueritatis ex altera parte procedat, inest tamen communis in utraque necessitas Similia de prouidentia futurisque rebus ratiocinari patet. Nam etiam si idcirco quoniam futura sunt, prouidentur, non uero ideo quoniam prouidentur eueniunt, nihilo minus tamen ab deo uel uentura prouideri uel prouisa necesse est euenire,1 quod ad perimendam arbitrii libertatem solum satis est. Iam uero quam praeposterum est ut aeternae praescientiae temporalium rerum euentus causa esse dicatur! Quid est olim acciderunt causam summae illius esse
Abbreviated transcription (Latin):
tia diuina p̃senserit: Nams aliorsũ quã puises̃
de torqueri ualent. non iam erit futuri firma
prescientia sedopinio potius incerta qã dedõ ore¬
ere nefas iudico Neq enim illamꝑboratiomẽ:
qua se quidam credunt hunc que tionis nodũ
pose dissoluere: Aiunt enĩ. non ideo quid eẽ
ueniurũ qm̃ id ꝑuidentia futurũ et̃. ꝓspexerity
Sed econtrario potius qm̃ quid fucurũ ẽ iddi¬
uinam prouidentiã latere nom posie. Eoquemo¬
do necciiarium hoc incontrariam relabi par
tem. Neq eni necesse est contingert quae
ꝓuidentar.: sed necesse eẽ quae futuras̃ ꝓuidero¬
Quasi uero quae cuius rei causasit. Prescienti ne
futurorũ necessitãs anfuturorum necessitas
prouidentiae laboretur ac non illud de¬
monstrare nitamur quo quomodo sese ha¬
beat ordo causarum necessarium et̃ euentũ
prescitarum rerum &iam sipientia futuris
rebus eueniendi necessitatem non uideatur

Expanded text:
tia diuina praesenserit. Nam si aliorsum quam prouisa sunt tia diuina praesenserit. Nam si aliorsum quam prouisa sunt detorqueri ualent, non iam erit futuri firma praescientia, sed opinio potius incerta; quod de deo credere nefas iudico. Neque enim illam probo rationem qua se quidam credunt hunc quaestionis nodum posse dissoluere. Aiunt enim non ideo quid esse euenturum quoniam id prouidentia futurum esse prospexerit, sed e contrario potius quoniam quid futurum est id diuinam prouidentiam latere non posse eoque modo necessarium hoc in contem, neque enim necesse esse contingere quae prouidentur, sed necesse esse quae futura sunt prouideri—quasi uero quae euius rei causa sit praeseientiane futurorum necessitatis an futurorum necessitas prouidentiae laboretur, ae non illud demonstrare nitamur, quoquo modo sese habeat ordo causarum, necessarium esse euentum praescitarum rerum, etiam si praescientia futuris rebus eueniendi necessitatem non uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
ΠΑΚΟΥΕIN
Puro clarum lumine phȩbum
Melliflui canitoris homerus
Q ui tamen inrima uiscera terrae
n onualet ut pelagi radiorum
Infirma ꝑ rumpere luce.
haut sic magni conditor orbis
huto exalto cuncta tuenti
Nulla terrae mole resistunt
Nonnexatris nubihus obstat
Q uae sint quae fuerint ueniantque:
U nomentis cernit inictu.
Quemquia respicit om̃a solus
Uerum possis dicere solem
limego en inquam:. difficiliore runsus
amliguitate confundor .P. Quaenã inquit
ista est: Iamenim quibus ꝑturbare con¬
iecto .b. Nimium inquam ad uersari ac
repugnare uid&ur: p̃noscere uniuers adm̃
& esse ullum libtatis arbitrium. Nã sicune¬
ta ꝓspicit ds̃. Neq falli ullomodo potest
cuenire necesse est Quod prouidentia
futurum esse prȩuiderit. Quare si abeiro
non facta hominum modo sed oeiam consi¬
lia uoluntatesq prȩnoscit : nulla erit
arbi trii libertas. Neqi enim uł factũ
aliud ullum uel quae libet existe e poce¬
rit uoluntas: nisiquam nescia falli prouiden¬

Expanded text:
πακούειν puro clarum lumine Phoebum melliflui canit oris Homerus; qui tamen intima uiscera terrae non ualet aut pelagi radiorum infirma perrumpere luce. Haud sic magni conditor orbis: huic ex alto cuncta tuenti nulla terrae mole resistunt, non nox atris nubibus obstat; quae sint, quae fuerint ueniantque uno mentis cernit in ictu; quem quia respicit omnia solus uerum possis dicere solem. – Tum ego: En, inquam, difficiliore rursus ambiguitate confundor. – Quaenam, inquit, ista est? Iam enim quibus perturbere, coniecto. – Nimium, inquam, aduersari ac repugnare uidetur praenoscere uniuersa deum et esse ullum libertatis arbitrium. Nam si cuncta prospicit deus neque falli ullo modo potest, euenire necesse est quod prouidentia futurum esse praeuiderit. Quare si ab aeterno non facta hominum modo sed etiam consilia uoluntatesque praenoscit, nulla erit arbitrii libertas; neque enim uel factum aliud ullum uel quaelibet exsistere poterit uoluntas nisi quam nescia falli prouiden
Abbreviated transcription (Latin):
Instillabas enim aurib cogtationib q
cotidie meis pytbagoritum iura quulmunoiu
dec conuemebat ulis simorum mespirituum
p̃ũdia captare quemtu in hanc excellentiã
comporehas ut consimilem dõ faceres Pre¬
terta penetral innocens domus honestis
simoriu cȩtus anneorum. socer aeiam sc̃s &
criminis susprtione defendiant Sedonefas
illi uero dece tanti erminis fidem capuns
Atq hoc ipso uidebimur assines fusse mule¬
ficio quodicuis inbuti disciplinis. tius insticu¬
ti morib sumus. Ita non est sats nibil mͥ
tuam ꝓfuisse reuerentiam. nisi ultro cu
mea potius offersione lactreris atuero
hic &iam nr̃is malis cumulis accedit quo d
existimatio plumniorumauiomrorum mnerita
sed forcune spectat euentum. eaq tantum
iudicat esse prauisa que felicitas commen¬
diuerit Qua st ut enstimati boni prima
omniũ deserat infelices. quinunc pontlirum des
quam dissonȩ multiplicesq sentenaie

Expanded text:
Instillabas enim auribus cogitationibusque cotidie meis Pythagoricum illud ἕπου θεῷ. 1 Nec conueniebat uilissimorum me spirituum praesidia captare quem tu in hanc excellentiam componebas ut consimilem deo faceres. Praeterea penetral innocens domus, honestissimorum coetus amicorum, socer etiam sanctuscriminis suspitione defendunt. Sed, o nefas, illi uero de te tanti criminis fidem capiunt atque hoc ipso uidebimur affines fuisse maleficio, quod tuis inbuti disciplinis, tuis instituti moribus sumus. Ita non est satis nihil mihi tuam profuisse reuerentiam, nisi ultro tu mea potius offensione lacereris. At uero hic etiam nostris malis cumulus accedit, quod existimatio plurimorum non rerum merita sed fortunae spectat euentum eaque tantum iudicat esse prouisa quae felicitas commendauerit. Quo fit ut existimatio bona prima omnium deserat infelices. Qui nunc populi rumores, quam dissonae multiplicesque sententi
Abbreviated transcription (Latin):
h g̨reat. aut latum sub eant uena bulapcetus
Perferrum tanti securus uulneris et sotins¬
Nonte cadit modico paruisq impellitur undis
Puniceus rubico. cũ feruida canduit ȩstas
erq inimas serpit ualles & gallica cenrtus

Expanded text:
Haereat, aut latum subeant venabula pectus, Per ferrum, tanti securus vulneris, Fonte cadit modico, parvisque impellitur undis Puniceus Rubicon, cum fervida canduit aestas: Perque imas serpit valles, et Gallica certus
Abbreviated transcription (Latin):
Seuȩ quid insequeris : quidiam nolentibus instas
B ellumte ciuile fugit Isterit agge futai
Cespitis intrepidus uultu meruitq timeri
Non metuens atq: hec ira cꝰ retante ꝓfatur:
Quimodo in absentem uultu. dextraq furebas
Miles habesrdum pinptumo.. durinera pectus.
Hinc fuge. sibellifinis plac& enserelito
Deregit inbelles animas nilforittur au̾sa
Seditio ⁊ amuq: fugam medrtua auenius
adite: min rim adbella reunqui ñitis.
Inueniunt hȩccrina manus. uob ĩ pprepuliis¬

Expanded text:
eve, quid insequeris quid iam nolentibus instas? Bellum te civile fugit. Stetit aggere fulti Cespitis, intrepidus vultu, meruitque timeri Non metuens: atque haec ira dictante profatur: Qui modo in absentem vultu dextraque furebas, Miles, habes nudum promtumque ad vulnera pectus. Hic fuge, si belli finis placet, ense relicto. Detegit imbelles animos nil fortiter ausa Seditio, tantumque fugam meditata iuventus, Vadite, meque meis ad bella relinquite fatis: Invenient haec arma manus, vobi
Abbreviated transcription (Latin):
Midice megeritis quiquis iea signare linque
Nec pompeiani stradit sua partibus armo
Hic nũ quam uult eẽ meus. sunt ista ꝓ fecco
Curȩ castra de is. qui me committere tantis
Nonnisi mutato uoluerunt mili tebellis:
Heu quantum foruna humeris ampondere fis
÷ molitur emiis. sperantes omã dextras
xarmaredatur. quib: hic non sufficit orbis
Iamceto mihi bella geram. disceditȩ castris
Tiadite nr̃a uirisig naui signaquirites
At paucos quibus hec rabies auctoribus arsto
Noncȩsar sed poenatena: ꝓcumbite terra:
Infidumq: caput. feriendaq: tendite colla:
& tu quo solo stabunt iamrobore caftra.
Airorudis ipecta poenas & disce ferire.
Disce mori: tremuit seua subuoce niin antis
Mulgus mers unumq capit tam magnauiuent᷑
riuatum facturatima uelut ensibus ipsis
mpena: inuito moturus milite ferrum
Ip sepaua. ne tela sibi dextreq negentur
Ad scelus hoccȩsir: uicit patientia sei

Expanded text:
Nec duce me geritis. Quisquis mea signa relinquit, Nec Pompeianis tradit sua partibus arma, Hic numquam vult esse meus. Sunt ista profecto Curae castra deis, qui me committere tantis Non nisi mutato voluerunt milite bellis. Heu, quantum Fortuna humeris iam pondera fessis Amolitur onus! sperantes omnia dextras Exarmare datur, quibus hic non sufficit orbis. Iam certe mihi bella geram: discedite castris, Tradite nostra viris ignavi signa Quirites. At paucos, quibus haec rabies auctoribus arsit, Non Caesar, sed poena tenet. Procumbite terra, Infidumque caput feriendaque tendite colla. Et tu, quo solo stabunt iam robore castra, Tiro rudis, specta poenas, et disce ferire, Disce mori. Tremuit saeva sub voce minantis Vulgus iners: unumque caput tam magna iuventus Privatum factura timet: velut ensibus ipsis Imperet, invito moturus milite ferrum. Ipse pavet, ne tela sibi dextraeque negentur Ad scelus hoc Caesar: vicit patientia s
Abbreviated transcription (Latin):
Corripuit. quantoq gradumons sȩua cucurrit:
N obilitas cumplebeperit. lateq uagatur
Ensis. & anullo reuocatum pectore ferrum.
S tat cruor intemplis. multaq: rubentia cȩde
Lubrica saxa madaent. nullisua ꝓ fuit aetas
Nonsenis entremum piguit uergentibus annis
P recepissediem. non primo in limine uite
In fantis miseri nascentia rum perefata:

Expanded text:
Corripuit! quantoque gradu mors saeva cucurrit! Corripuit! quantoque gradu mors saeva cucurrit! Nobilitas cum plebe perit: lateque vagatur Ensis, et a nullo revocatum est pectore ferrum. Stat cruor in templis: multaque rubentia caede Lubrica saxa madent. Nulli sua profuit aetas. Non senis extremum piguit vergentibus annis Praecipitasse diem: nec prima in limine vitae Infantis miseri nascentia rumpere fat
Abbreviated transcription (Latin):
Deriguit. ferrumq manu torpente remisit
ident in mensam tenebroso martereluem
Tertibilesq deos scelerum mariumq futarum:
Audieniti pauens fs bec continger nonert
Collatbi : deb& multus inc legibus eui
nte suam mortes uanum depone furoiem
Silib& alcisci delete funera gentis.
Qunc cmmbra serute senem: nonille fauore
Nununis ingenti si perum ꝓtectus abira.
V ir feris. & romam cupienti ꝑderefato
Sufitiens idem pelago demissus unquo:
Res aler nutrram uacuisq mapalibus actus
Nucato am phati ucut perregia ugiot
& poc nos resit cinttes. solatia fia
Cartago mariusq tulit partaerq iacentes
I gnoueredeis. lybicas sibi colligit iras
Vtprimum fortuna redit : seruilia soluit
A gmina conflato seuas ergastula ferro
Exerueremanus nulligestanda dabantur
Signaducis. nisi qui scelerum iamfeceratusus m
Adtuleratq in castranefas: ꝓfata qui sille
Quis fuit illedies. marius ciuomoenia uictor

Expanded text:
Diriguit, ferrumque manu torpente remisit. Diriguit, ferrumque manu torpente remisit. Viderat immensum tenebroso in carcere lumen Terribilesque deas scelerum, Mariumque futurum; Audieratque pavens: Fas haec contingere non est Colla tibi: debet multas hic legibus aevi, Ante suam, mortes: vanum depone furorem. Si libet ulcisci deletae funera gentis, Hunc, Cimbri, servate senem. Non ille favore Numinis, ingenti superum protectus ab ira, Vir ferus, et Romam cupienti perdere Suffciens. Idem pelago delatus iniquo Hostilem in terram, vacuisque mapalibus actus, Nuda triumphati iacuit per regna Iugurthae, Et Poenos pressit cineres. Solatia fati Carthago Mariusque tulit: pariterue iacentes Ignovere deis. Libycas ibi colligit iras. Ut primum fortuna redit, servilia solvit Agmina: conflato saevas ergastula ferro Exeruere manus. Nulli gestanda dabantur Signa ducis, nisi qui scelerum iam fecerat usum, Attuleratque in castra nefas. Pro fata! quis ille, Quis fuit ille dies, Marius quo moenia victor
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla uac& tibi roma manis ł perdere nomen
Siplac& besperium superi: conlapsis ingnes
Plurimus ad terram ꝑfulmina decidat ather
Seueparens. utrasq simul partesq ducesq
Dum nondum meruereseri: tantone nouorum
Prouentu scelerum querunt uterimpere oibie
U ixtanti fuerat ciuilia bella mouere
tneuter tales pietas peritura querelas
Egerit : at miseros angit suacura parents
Oderuntq graues iiuiaummia fata senecte
Seruatosq iterum bellis ciuilibus annos
Atq aliquis magno quȩrens exemplatimori
N on alios in quid motustunc faca paribant.
Cum post teutonicos uicto Iybicosq triumphos
Exullimosa marius capud ab didit ulua: fugeri¬
Stagna auidi texeresoli. laxeq paludes
Depositum fortunatuum: moxuincula ftrri:
Excoere sinem. longusq: in carcere pedor
Sonsul& euersa felix moriturus inurbe
cenas ante dabat scelerum morsipsare fugit
Sepeuirum: frustraq: hosti concessa potestas
Saeguinis inuisi primo quicȩdis inictu

Expanded text:
Nulla vacet tibi, Roma, manus. Vel perdere nomen Si placet Hesperium, superi, collapsus in ignem Plurimus ad terram per fulmina decidat aether. Saeve parens, utrasque simul partesque ducesque, Dum nondum meruere, feri. Tantone novorum Proventu scelerum quaerunt, uter imperet Urbi? Vix tanti fuerat, civilia bella movere, Ut neuter. Tales pietas peritura querelas Egerit. At miseros angit sua cura parentes, Oderuntque gravis vivacia fata senectae, Servatosque iterum bellis civilibus annos. Atque aliquis, magno quaerens exempla timori, Non alios, inquit, motus tunc fata parabant, Cum post Teutonicos victor Libycosque triumphos Exsul limosa Marius caput abdidit ulva. Stagna udi texere soli laxaeque paludes Depositum, Fortuna, tuum: mox vincula ferri Exedere senem, longusque in carcere paedor. Consul e eversa felix moriturus in Urbe Poenas ante dabat scelerum. Mors ipsa refugit Saepe virum, frustraque hosti concessa potestas Sanguinis invisi: primo qui caedis in ictu
Abbreviated transcription (Latin):
Pallidaregna ꝓecunt regie suiem sps artus
Orbcalio longe canitis si cognita uitit¬
Morsmedia est: certe populi. quos despicit arccos¬
* ediceserrore suo. quos ille timorum

Expanded text:
Pallida regna petunt: regit idem spiritus artus Orbe alio: longae canitis si cognitMors media est. Certe populi, quos despicit Arctos, Felices errore suo, quos ille timorum
Abbreviated transcription (Latin):
Atqultra ꝓramtłmuit sinus: om̃a siquis
prouidus antemnȩ suffixit lintea summa
Vincitur & nudis auertitur arma mentifi:
Sors melior dussi qua fluctib inciditabus
Et certo iactata mariest: quaecũq leuatit

Expanded text:
Atque ultra proram tumuit sinus. Omnia si quis Providus antennae suffixit lintea summae, Vincitur, et nudis avertitur armamentis. Sors melior classi, quae fluctibus incidit altis, Et certo iactata mari. Quaecumque levat