comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uium. solam naualibus tuis materiam deue¬
hidat. Eite aũt subito cũ ĩam deduci libũnas
oporter& tibi urbes fontes. terra submisit. tibi
largos hymbres Iupp̃r fudit: tibi totis flumi¬
nũ alueis oteanus redundauit. Ita in aquas
sponte subeuntes impetũ nauigia fecerunt
leui modo cõmota nisu ducentiũ. Quoꝵ ad
felicissĩnũ illud exordũ magis opus erat nau¬
tito trimine ꝗͣ labore. Facile igitur quiuis in
ritima secuturi sunt. cui iam sic tempestatũ
oportunitas obsequeatur. Felix igit᷑ talibo Ro¬
ma principibus fas est enĩ ut hoc dicendi
munus pium unde tepimus termĩnenus.
runt tamen uter suũ tibi nomẽ imponeret
diuersosq montes et auspitia teꝑunt. Nii uõ
conseruatores tui. Sit licet nũc tuũ tanto ma¬
ius imp quãto latius est uetere pomerio ꝗ¬
quid homĩes colunt. nullo tirca te liuore cõ¬
tendunt. hii cũ primũ ad te redeũt triũpha¬
tes. uno cupiunt inuehi cuͣru. simul adire

Expanded text:
vium, solam navalibus tuis materiam devevium, solam navalibus tuis materiam devehebat. Ecce autem subito, cum iam deduci liburnas oporteret, tibi uberes fontes Terra submisit, tibi largos imbres Iuppiter fudit, tibi totis fluminum alveis Oceanus redundavit Oceanus. Ita in aquas sponte subeuntes impetum navigia fecerunt levi modo commota nisu ducentium, quorum ad felicissimum illud exordium magis opus erat nautico carmine quam labore. Facile itaque quivis intritima secuturi sint, cui iam sic tempestatum opportunitas obsequatur. Felix igitur talibus, Roma, principibus fas est enim ut hoc dicendi munus pium unde coepimus terminemus; runt tamen uter suum tibi nomen imponeret, diversosque montes et auspicia ceperunt. Hi vero conservatores tui sit licet nunc tuum tanto maius imperium quanto latius est vetere pomerio, quidquid homines colunt nullo circa te livore contendunt. Hi, cum primum ad te redeant triumphantes, uno cupiunt invehi curru, simul adire
Abbreviated transcription (Latin):
anũ ꝑuenere uictores. Iam cesoꝵ in illo lito¬
re hostiũ sanguinẽ recip̃ci fluctus sorbuert̃
Quid nũc animi habet ille pirata cũ fretum
ulud quo solo mortẽ suam hucusq remoratus
est pene ixcitus nostros uideat ingressos. obli¬
tosq nauiũ refugũ mare secutos esse. qua ce¬
deret. quã nunc̾ insulam remotiorẽ: quẽ aliũ
sibi optet oceanũ : quo ileniq pacto effugere
iut turbine aliquo in deuia saxa rapiat᷑ Edi¬
ficatȩ sunt ornatȩ pulchẽrimȩ dasses cunctis
simul aminibus occanũ petiture. Neq solũ ad
fere anno imꝑii quo tibi opus erat serenitate
ut naualia tȩxerentur: ut trades tederẽtur
ut artificũ animi uigerent. ut manus ne tor¬
pescer&. nullus fere dies hymbre fedatus est
Tlyems ipsa tẽperiem feris imitata ist Iam
nõ seprẽtrioni nos putauimus subiatere: sed
quasi translatis syderibus aut tẽris merediani
diu pluuiarũ pabulo farens imꝑatiens erat na¬

Expanded text:
anum pervenere victoria, iam caesorum in illo litoanum pervenere victoria, iam caesorum in illo litore hostium sanguinem reciproci fluctus sorbuerunt. Quid nunc animi habet ille pirata, cum fretum illud quo solo mortem suam hucusque remoratus est paene exercitus vestros videat ingressos, oblitosque navium refugum mare secutos esse qua cederet? Quam nunc insulam remotiorem, quem alium sibi optet Oceanum? Quo denique pacto effugere aut turbine aliquo in devia saxa rapiatur? Aedificatae sunt ornataeque pulcherrimae classes cunctis simul amnibus Oceanum petiturae; neque solum ad fere anno, imperator, quo tibi opus erat serenitate ut navalia texerentur, ut trabes caederentur, ut artificum animi vigerent, ut manus ne torpescerent, nullus fere dies imbre foedatus est. Hiemps ipsa temperiem veris imitata est. Iam non septentrioni nos putavimus subiacere, sed quasi translatis sideribus aut terris meridiani diu pluviarum pabulo carens impatiens erat na
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ fructus. nunc omia gentibus uniuersis
gẽmina debentur. Quõꝵ uos domini tã sane¬
te iustitiam et concordiam colitis. Tu quide
certe Tmp tantũ esse in tõcordia bonũ statu¬
is ut etĩam eos qui circa te potissimo fũgunt᷑
offitio necessitudine tibi et affinitate deuin¬
xeris: id pulcheͬrimũ arbitratus adherere la¬
teri tuo nõ timoris obseꝗa: sed uota piẽtatis
quoꝵ ductu ꝓxime cũ felicissimis uestris
auspitiis uterentur. lubrita illa fallaxq gẽs
barbaroꝵ ut merebatur affecta est. Uẽstrã hec
Imp uestra laus est. a uobis ꝓficiscitur ẽt qđ
per alios admĩstratur. Ut enĩ omia comoda
celo tẽraq parta licet diuersoꝵ numinũ ope
nobis ꝓuenirt iudeantur. a sũmis tñ auctoribo
manant. Ioue rectore celi et Hercule pacato¬
re terrarũ Sic omĩbus pulchẽrimis rebus etiã
quę alioes ductu geruntur dioditianus facit̃
tu tribuis effectũ. Uestrȩ inꝗͣ tortune uestie

Expanded text:
borum fructus, nunc omnia gentibus universis borum fructus, nunc omnia gentibus universis gemina debentur, quarum vos domini tam sancte iustitiam et concordiam colitis. Tu quidem certe, imperator, tantum esse in concordia bonum statuis, ut etiam eos qui circa te potissimo funguntur officio necessitudine tibi et adfinitate devinxeris, id pulcherrimum arbitratus adhaerere lateri tuo non timoris obsequia sed vota pietatis. Quorum ductu proxime, cum felicissimis vestris auspiciis uterentur, lubrica illa fallaxque gens barbarorum ut merebatur adfecta est. Vestra haec, imperator, vestra laus est; a vobis proficiscitur etiam quod per alios administratur. Vt enim omnia commoda caelo terraque parta, licet diversorum numinum ope nobis provenire videantur, a summis tamen auctoribus manant, Iove rectore caeli et Hercule pacatore terrarum, sic omnibus pulcherrimis rebus, etiam quae aliorum ductu geruntur, Diocletianus facem, tu tribuis effectum. Vestrae, inquam, fortunae, vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
regnaret. Cũ te Maximiane placasset ostẽdit
ille te identidẽ ut audio popularibus suis. et
intueri duu iussit: et obseꝗa discere cũ tibi ip̃e
seruiret. Hoc eodẽ modo rex ille persarum
nunꝗͣ se ante dignatus hoĩem contiteri tratri
tus supplicat: tõtũꝗ si ingredi ille dignaret᷑
regnũ suũ pandit offert. Interĩ uarĩa mira¬
cula. ex imię pulchritudinis feras mutit. ami¬
citie nomen impetrare cõtentus. promẽtur
obsequio. Uẽstra hoc concordia facit inuictus¬
simi principes. ut uobis tanta xqualitate suc¬
cessum etĩam fortuna respondeat. Rem .p. enĩ
una mente regitis Neq uobis tanta locoꝵ di¬
uersitas obest quo minus ẽt uelut inuidtis dex¬
tris gubnetis. Tta ꝗͣuil maiestatẽ regiã gemi¬
nato numine augeatis: utilitatẽ imp. singu¬
laris consentiendo retinetis. Quare si nõ t̾ra¬
stra greci paete homĩbus iustitiam colentib
regmuttunt binos gregũ fȩtus. & duplites ar¬

Expanded text:
regnaret, cum te, Maximiane, placasset? Ostendit regnaret, cum te, Maximiane, placasset? Ostendit ille te identidem, ut audio, popularibus suis et intueri diu iussit et obsequia discere, cum tibi ipse serviret. Hoc eodem modo rex ille Persarum, numquam se ante dignatus hominem confiteri, fratri tuo supplicat totumque, si ingredi ille dignetur, regnum suum pandit. Offert interim varia miracula, eximiae pulchritudinis feras mittit, amicitiae nomen impetrare contentus promeretur obsequio. Vestra hoc concordia facit, invictissimi principes, ut vobis tanta aequalitate successuum etiam fortuna respondeat. Rem publicam enim una mente regitis, neque vobis tanta locorum diversitas obest quominus etiam veluti iunctis dexteris gubernetis. Ita, quamvis maiestatem regiam geminato numine augeatis, utilitatem imperii singularis consentiendo retinetis. Quare, si non frustra Graeci poetae hominibus iustitiam colentibus repromittunt binos gregum fetus et duplices ar
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti. Utrũq pulchẽrimũ est. neq enĩ mino¬
rem laudem magnarũ rerũ emuli ꝗͣ ip̃i me¬
rentur auctores. Quinĩmo ꝗͣuis optimũ intẽ¬
te rei consiliũ fortunȩ cõmittitur. iteratum
uero ĩdẽ atq repetitũ ad tertam ĩuditii glo¬
riam ꝑtinet. Tideoq hoc nũc ambo sic Imp. ipo
am ꝓtulit. adeo numini illius simplicuer a
imꝑtire diuinę ꝓfecto ĩmortalitatisq fidutiȩ ẽ
quam cupiditas nulla ꝑturbet. Et tamẽ uides
Imp. nõ inuenire me ex om̃i antiꝗtate quod
comꝑarẽ uobis nisi herculeȩgentit exemplum
Nam ille quid magnus Alexander iam mihi
humilis uidetur indo regi sua regna redden¬
do. cũ tam multi reges imꝑatores uestri diẽtes
sint. Cũ per te regnũ receꝑit Genobau. de Sateh
uero munus acceꝑit. Quid enĩ aliud ille expe¬
tiuit: ad conspectũ tuũ cũ onũi sua gente ue¬
niendo. nisi ut tũc demũ in tegra auctoritate

Expanded text:
fecisti, utrumque pulcherrimum est; neque enim minofecisti, utrumque pulcherrimum est; neque enim minorem laudem magnarum rerum aemuli quam ipsi merentur auctores. Quin immo, quamvis optimum, intemptatae rei consilium Fortunae committitur; iteratum vero idem atque repetitum ad certam iudicii gloriam pertinet. Ideoque hoc nunc ambo, sacrati protulit: adeo numini illius simpliciter aimpartire divinae profecto immortalisque fiduciae est, quam cupiditas nulla perturbet. Et tamen vides, imperator, non invenire me ex omni antiquitate quod comparem vobis, nisi Herculeae gentis exemplum. Nam ille quidem magnus Alexander iam mihi humilis videtur Indo regi sua regna reddendo, cum tam multi reges, imperator, vestri clientes sint, cum per te regnum receperit Gennoboudes, a te vero munus acceperit. Quid enim ille aliud expetivit ad conspectum tuum cum omni sua gente veniendo, nisi ut tunc demum integra auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
inuicte feras illas indomitasq gentes uasta.¬
tione preliis tȩdibus. ferro. ioniq domuistĩ
Herculei generis hoc factũ est. uirtuti tuȩ de¬
dere ꝙ uindicas. Exinde ig̃r soluto animo ac
libero sumus. licet Rhenus arescat. tenusq lap¬
su uix leues talculos ꝑspituo uado pellat. Nui¬
lus inde metus est. Quicꝗed ultra Ahenũ ꝑspi¬
cuo Romanũ est. Ses Sit illa quondam Roma¬
ne potẽtię diu emula et inimita Carthago a
P. Scipione deuĩcta est. cũ traiecto in africam
exercitu Hãnibalẽ ab Ttaliȩ̨ uastatiõe reuo¬
cauit. Audieras hoc imp. an ipsa perte diui¬
na tua mente ꝑspexeras. Ita demũ hostes fũ¬
ditus posse subuerti si in propris sedibus uin¬
cerentur. Nec predam modo quam cepissent
mitterent: sed ip̃i toniuges et liberos suos et
ꝑentes suos et tarissima omĩa capta mererẽt
HNoc tu siue cognitũ secutus es. seu te auctore

Expanded text:
invicte, feras illas indomitasque gentes vastainvicte, feras illas indomitasque gentes vastatione, proeliis, caedibus, ferro ignique domuisti. Herculei generis hoc fatum est, virtuti tuae debere quod vindicas. Exinde igitur soluto animo ac libero sumus. Licet Rhenus arescat tenuique lapsu vix leves calculos perspicuo vado pellat, nullus inde metus est: quidquid ultra Rhenum prospicio, Romanum est. Sic illa quondam Romanae potentiae diu aemula et inimica Carthago a P. Scipione devicta est, cum is traiecto in Africam exercitu Hannibalem ab Italiae vastatione revocavit. Audieras hoc, imperator, an ipse per te divina tua mente perspexeras ita demum hostes funditus posse subverti, si in propriis sedibus vincerentur nec praedam modo quam cepissent amitterent, sed ipsi coniuges et liberos suos et parentes suos et carissima omnia capta maererent? Hoc tu sive cognitum secutus es seu te auctore
Abbreviated transcription (Latin):
sup̃mo tempore bis diuina res pari religione
celebrata est. Ioui dũ pro futuris uouetur. tibi
dũ pro uictoria soluitur Tale igitur auspitiũ
quid sequebatur nisi nouũ aliquod et ingens
miraculũ. Quod autẽ magis euenire potuie il¬
la tua in germaniam tranigressione. qua tu pͣ
esse terminũ nisi qui tuoꝵ esset armorum
At qui Rhenũ antea uideatur ipsa sit̃ natu¬
ra duxisse ut eo limite Romanę ꝓuintiȩ ab
ĩmanitate barbarię uindicarentur. Et quil un¬
ꝗͣ ante uos principes non gratulatus est galli¬
as illo amne muniri. Quando nõ cũ sũmo me
non cũ securitate nostra illius diluuia creue¬
rũt. Credo itidem optimã illam fertilẽq Sy¬
riam uelut amplexu suo regebat Eufrates an
teꝗͣ Dioditiano sponte se dederent regna ꝑ.¬
sarum Uerũ hoc Iouis sui more nutu illo pa¬
trio quo inũa contremiscunt. & maiestate
uestri nomĩs consetutus est. Tu autẽ imꝑator

Expanded text:
supremo tempore bis divina res pari religione supremo tempore bis divina res pari religione celebrata est: Iovi dum pro futuris vovetur, tibi dum pro victoria solvitur. Tale igitur auspicium illius anni quid sequebatur, nisi novum aliquid et ingens miraculum? Quod autem maius evenire potuit illa tua in Germaniam transgressione, qua tu priesse terminum nisi qui tuorum esset armorum? Atqui Rhenum antea videbatur ipsa sic Natura duxisse, ut eo limite Romanae provinciae ab immanitate barbariae vindicarentur. Ecquis umquam ante vos principes non gratulatus est Gallias illo amne muniri? Quando non cum summo metnon cum securitate nostra illius diluvia creverunt? Credo, itidem opimam illam fertilemque Syriam velut amplexu suo tegebat Euphrates, ante quam Diocletiano sponte se dederent regna Persarum. Verum hoc Iovis sui more nutu illo patrio, quo omnia contremescunt, et maiestate vestri nominis consecutus est; tu autem, imperator
Abbreviated transcription (Latin):
rit sufficere ꝑagendis. unoq sol cũriculo suo
coq breuissimo et offĩtia et consulis inchoan¬
tem uideret. et ora imꝑatoris implentẽ. Ui¬
dimus te Cȩsar eodẽ diẽ pro re.p. et uota su¬
sciꝑe et tõiuncta debere. Quod enĩ optaueãs
in futurũ fecisti cõtinuo transactũ ut in ip̃a
deoꝵ auxilia quȩ p̃tatus eras ꝑuenisse uide¬
aris. et quicꝗd illi ꝓmiserant ante fecisse. Ui¬
dimus te Cȩsar eodẽ die & in darissimo pa¬
cis habitu. et in pulchẽrimo uirtutis ornatu
Dona uenia deũ dixeri. Ne Iupiter quid ip¬
ce mutasti. Astam posito Scipione rapiusti.
A tribunali temet in tampũ.a turuli in equũ
transtulisti: et rursus ex acie cũ triũpho redi¬
isti. totamq hanc urbẽ repentina tua in hosteᷤ
cruptions sollicitã letĩtia et exultatione. et au¬
ris slagrantibus et sacrifitiis et odoribus actẽ¬
sis numini tuo implesti. Ita utroq illius olici

Expanded text:
rit sufficere peragendis, unoque sol curriculo suo rit sufficere peragendis, unoque sol curriculo suo eoque brevissimo et officia te consulis inchoantem videret et opera imperatoris implentem. Vidimus te, Caesar, eodem die pro re publica et vota suscipere et convicta debere. Quod enim optaveras in futurum, fecisti continuo transactum, ut mihi ipsa deorum auxilia quae precatus eras praevenisse videaris et, quidquid illi promiserant, ante fecisse. Vidimus te, Caesar, eodem die et in clarissimo pacis habitu et in pulcherrimo virtutis ornatu. Bona venia deum dixerim, ne Iuppiter quidem ipce mutasti, hastam posito scipione rapuisti, a tribunali temet in campum, a curuli in equum transtulisti et rursus ex acie cum triumpho redisti, totamque hanc urbem repentina tua in hostes eruptione sollicitam laetitia et exsultatione et aris flagrantibus et sacrificis odoribus et accensis numini tuo implesti. Ita utroque illius diei
Abbreviated transcription (Latin):
et qua cederet. et qua fugeret occũreres erro¬
rẽq ꝑiter adũsarĩs ac tuis faceres. Cũ neq
te barbari unũ putarent: neq milites. nõ di¬
co stipatione. atq comitatu: sed saltem oculis
sequi possent. Toto ferẽ prelio ferebare nõ ałr
ꝗͣ magnus amnis solet hybernis hymbribus
auctus et niuibus passim fluere qua campus
est. Ita cucti chaibones eruliq cuncti tanta
internitione celi intertectiq sunt. ut extinc¬
tos eos relictis domi cõiugibus ac matribus
nõ ꝓfugus aliquis ẽ prelio. sed uictoriȩ tue
osoria nũciaret. Transeo ĩnũabiles tua tota
głia prgnas atq uittorias. Quȩ enĩ tot fãtisq
rebus suffitiat oratio. Illũ tamẽ primũ con¬
sulatus tui auspĩtalem diem tacitus p̃terire
nullo modo possũ. Quo tu solus oĩm cõsetutus
es: ut quod tempus antea incipiendis tantũ¬
modo rebus aptũ uidebatur. tũc primũ potue¬

Expanded text:
et qua cederet et qua fugeret occurreres, erroet qua cederet et qua fugeret occurreres, erroremque adversariis pariter ac tuis faceres, cum neque te barbari unum putarent neque milites, non dico stipatione atque comitatu sed saltem oculis sequi possent? Toto quippe prquam magnus amnis solet hibernis imbribus auctus et nivibus passim fluere qua campus est. Ita cuncti Chaibones Erulique cuncti tanta internecione caesi interfectique sunt ut exstinctos eos relictis domi coniugibus ac matribus non profugus aliquis e proelio sed victoriae tuae gloria adnuntiaret. Transeo innumerabiles tuas tota Gallia pugnas atque victorias. Quae enim tot tantisque rebus sufficiat oratio? Illum tamen primum consulatus tui auspicalem diem tacitus praeterire nullo modo possum, quo tu solus omnium consecutus es ut, quod tempus antea incipiendis tantummodo rebus aptum videbatur, tunc primum potue
Abbreviated transcription (Latin):
to. cũ omẽs barbarę natĩones excidiũ uniuer¬
se galliȩ minarentur: Neq solu burgũdio¬
nel et Allemãni. sed et chaibones. Eruliq uiri¬
bus primi barbaroꝵ. locis ultimi p̃cipiti impetu
in has ꝓuintias tͣruissent. ꝗͣuis deus tam inspe¬
ratam salutẽ attulisset nisi tu affuisses. Tu enĩ
gerendũ curasti. Cȩteros quiđd ꝑduelles quibus¬
parebat ip̃a multĩtudo pestifera ne pastus es in
profundam famem. et ex fame pestilentiã.
mox ad triũphi ornamenta capienda. militu
manibus usurus. chaibonas tamen erulosq
nõ dignatus pari astu ꝑdere ati interimi diui¬
na uirtus tua exercitatione solita nõ careret
aꝑto Marte atq uno impetu ꝑtubisti. nõ uni¬
uerso ad id preliũ usus exercitu. sed paucis co¬
hortibus. Quid enĩ opus fuerat młtitudine
cũ ip̃e pugnares. Ipse omibus locis totaq acie
dimicares Ipsi hosti undiq et qua resisteret

Expanded text:
to, cum omnes barbarae nationes excidium univerto, cum omnes barbarae nationes excidium universae Galliae minarentur, neque solum Burgundiones et Alamanni sed etiam Chaibones Erulique, viribus primi barbarorum, locis ultimi, praecipiti impetu in has provincias inruissent, quis deus tam insperatam salutem nobis attulisset, nisi tu adfuisses? Tu enim gerendum ratus ceteros quidem perduelles, quibus ipsa multitudo pestifera erat, ire passus es in profundam famem et ex fame in pestilentiam, mox ad triumphi ornamenta capienda militum manibus usurus; Chaibonas tamen Erulosque non dignatus pari astu perdere atque ut interim divina virtus tua exercitatione solita non careret aperto Marte atque uno impetu perculisti, non universo ad id proelium usus exercitu sed paucis cohortibus. Quid enim opus erat multitudine cum ipse pugnares, ipse omnibus locis totaque acie dimicares, ipse hosti undique et qua resisteret
Abbreviated transcription (Latin):
ret: salutart̃ manũ gubnaculis addidistĩ sed
cũ ad restĩtuendam eam post prauor tempo¬
rũ labem diuinũ modo at ne id quiđ unicũ
sufficeret auxiliũ. precĩpitanti Romano noie
iuxta principẽ subisti. Eadẽ silicet auxilii op¬
portunitate qua tuus Hercules Touẽ recȩ¬
pit quondã teͬrigenarũ bello laborantẽ mag̃
uictoriẽ parte uiuit. Probauitq se nõ magis
a diĩs accepisse celũ quaq eisdem reddiłis¬
se. An non illud malũ simile mõstroꝵ bifor.¬
miũ in hĩisce teͬris fuit. qđ tua sȩsar nescio
utrũ magis formidine sit repressũ an demẽ¬
tia mitigatũ. cũ militares habitus ĩgnari
agricole appetiuerũt. Cũ arator peditem
cũ pastor eꝗtem. Cũ hostẽ barbarũ suoꝵ cul¬
ego cursim p̃tereo. Uideo enĩ te qua piẽtate
eł obluuonẽ illius uictoriȩ̃ malle ꝗͣ gloriam
Quẽo statim iux dũ misero illo furore sopi¬

Expanded text:
ret, salutarem manum gubernaculis addidisti, sed ret, salutarem manum gubernaculis addidisti, sed cum ad restituendam eam post priorum temporum labem divinum modo ac ne id quidem unicum sufficeret auxilium, praecipitanti Romano nomini iuxta principem subisti eadem scilicet auxilii opportunitate qua tuus Hercules Iovem vestrum quondam Terrigenarum bello laborantem magna victoriae parte iuvit probavitque se non magis a dis accepisse caelum quam eisdem reddidisse. An non illud malum simile monstrorum biformium in hisce terris fuit quod tua, Caesar, nescio utrum magis fortitudine repressum sit an clementia mitigatum, cum militaris habitus ignari agricolae appetiverunt, cum arator peditem, cum pastor equitem, cum hostem barbarum suorum culego cursim praetereo; video enim te, qua pietate es, oblivionem illius victoriae malle quam gloriam. vero? Statim, vixdum misero illo furore sopi
Abbreviated transcription (Latin):
orbe complectens ur̃oꝵ sunt ornamẽta mẽi¬
toꝵ. Pulthẽrima quid et augustissima sed
longe illa maiora sunt quȩ tu imptito tibi
imꝑio uice grã retulisti. Ad mittert in aĩm
tantę rei .p. curã et totius orbis fata suscipe
oblitũ quodã modo sui gentibus uiuere. et
in tam arduo hũanarũ rerũ stare fastigio
N quo ueluti terras om̃ẽs et maria despici¬
as uitissimꝗ oculis ac mente tollustres. ubi
sit terta serenitas. udi dubiã tẽpestas. Qui ui¬
stitiam ur̃am iudites emulentur. qui uirtu¬
nĩs uestrȩ glorsam duces seruent. acciꝑe ĩnu¬
merabiles undiq nuntios. totidẽ mandata
dimittere de tot urbibus & nationibus. de
ꝓuintiis cogĩtare. Noctes om̃es diesq perpeti
sollicitudĩe pro oĩm salute transigere. Hȩc
omĩa cũ a fratre optimo oblata susciꝑes. tu
fecisti fortiter. ille sapienter. Neq enĩ cui
rei p. nauẽ secũdus a puppi flatus impelle¬

Expanded text:
orbe complectens, vestrorum sunt ornamenta meriorbe complectens, vestrorum sunt ornamenta meritorum, pulcherrima quidem et augustissima; sed longe illa maiora sunt quae tu impartito tibi imperio vice gratiae rettulisti: admittere in animum tantae rei publicae curam et totius orbis fata suscipere et oblitum quodammodo sui gentibus vivere et in tam arduo humanarum rerum stare fastigio, ex quo veluti terras omnes et maria despicias vicissimque oculis ac mente conlustres ubi sit certa serenitas, ubi dubia tempestas, qui iustitiam vestram iudices aemulentur, qui virtutis vestrae gloriam duces servent, accipere innumerabiles undique nuntios, totidem mandata dimittere, de tot urbibus et nationibus et provinciis cogitare, noctes omnes diesque perpeti sollicitudine pro omnium salute transigere. Haec omnia cum a fratre optimo oblata susceperis, tu fecisti fortiter ille sapienter. Neque enim cum rei publicae navem secundus a puppi flatus impelle
Abbreviated transcription (Latin):
signa Emp. auspitiis in augurarint. quȩ della
susceꝑint. quę uictoriȩ auxerĩnt. Ibo scilic&
uirtutis tuȩ uestigiis colligendis ꝑ totũ histri
limitem: perꝗ om̃em qua tendit Eufratem
et ripas ꝑagrabo Rheni et litus oteani. Sed
qui uelit omĩa ista cõplectĩ. sȩcula sibi op¬
tare debet & ĩnuͣabiles ãnos quantã tu me¬
reris xtatẽ. Fatiam ig̃r compendio oratĩois
meȩ. sed damno uolutatis. qđ huit temporẽ
maxĩe tongruit. Omitam cetera ut potilli¬
mũ illud arripiã quoil multis fortasse mi¬
rum uidebitur. et tamẽ re ĩpsa uerissimũ ẽ
Te tũ ad restituendam rem p. a cognato tibi
Diodetsani numine fueris inuocatus plustri¬
buisse benefituĩ ꝗͣ acceꝑis. Neq enĩ spetĩe te.¬
nus ac nomĩe fortuna imperii cõsiderãda
est. Trabee ur̃e triũphales et fasces cõsula¬
res. et sellȩ̨ turules: et hec obseꝗoꝵ stipatio
et fulgur. et illa lux diuinũ uertitem daro

Expanded text:
signa imperatoriis auspiciis inaugurarint, quae castrasigna imperatoriis auspiciis inaugurarint, quae castraiduxerint, quae victoriae auxerint? Ibo scilicet virtutis tuae vestigiis colligendis per totum Histri limitem perque omnem qua tendit Euphraten et ripas peragrabo Rheni et litus Oceani? Sed qui velit omnia ista complecti, saecula sibi optare debet et innumerabiles annos et quantam tu mereris aetatem. Faciam igitur compendio orationis meae, sed damno voluntatis, quod huic tempori maxime congruit: omittam cetera, et potissimum illud adripiam quod multis fortasse mirum videbitur et tamen re ipsa verissimum est: te, cum ad restituendam rem publicam a cognato tibi Diocletiani numine fueris invocatus, plus tribuisse beneficii quam acceperis. Neque enim specie tenus ac nomine fortuna imperii consideranda est. Trabeae vestrae triumphales et fasces consulares et sellae curules et haec obsequiorum stipatio et fulgor, et illa lux divinum verticem claro
Abbreviated transcription (Latin):
toto quiđ orbe uctorem. Sed nũc cũ maxime
in eadẽ occidentis plaga nõ pastorẽ trino ca¬
pite deformem: sed ꝓdigiũ multo tetrius op¬
prĩmentẽ quicꝗd spũs & uocis habeamus.
Omẽ id tu in laudibus tuis non occupare mo¬
do: sed si res postat assumere. Unde igitur
ordiar: Cõmemorabo nĩmirũ patriȩ tuȩ
in re.p. merita. Quis enĩ dubitabat quĩ mul¬
tis iam sȩculis ex quo uires illius Romanũ
nomen accesserint. Italia quid sit gentiũ
domina gliȩ uetustate. sed lãnonia uirtu¬
te. An diuinam generis tui originẽ recense¬
bo quam tu non modo factis ĩmortalibus
sed etiã nomis successione testaris. An quẽ¬
ad modũ educatus institutusq sis p̃dicabo:
in illo limite. illa fortissimarũ sede legionũ
ĩter discursus strẽnus iuuentutis & armoꝵ¬
sonitus tuis uagitibus obstrepentes. fingũtur
hec de Toue. sed de te uera sunt imp An tu¬
as res gestas enu̾are tonabor que te primat

Expanded text:
toto quidem orbe victorem, sed nunc cum maxime toto quidem orbe victorem, sed nunc cum maxime in eadem Occidentis plaga non pastorem trino capite deformem sed prodigium multo taetrius opprimentem, quidquid spiritus et vocis habeamus, omne id in laudibus tuis non occupare modo sed, si res poscat, absumere! Vnde igitur ordiar? Commemorabo nimirum patriae tuae in rem publicam merita? Quis enim dubitat quin multis iam saeculis, ex quo vires illius ad Romanum nomen accesserint, Italia quidem sit gentium domina gloriae vetustate, sed Pannonia virtute? An divinam generis tui originem recensebo, quam tu non modo factis immortalibus sed etiam nominis successione testaris? An quemadmodum educatus institutusque sis praedicabo in illo limite, illa fortissimarum sede legionum, inter discursus strenuae iuventutis et armorsonitus tuis vagitibus obstrepentes? Finguntur haec de Iove, sed de te vera sunt, imperator. An tuas res gestas enumerare conabor, quae te prima
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis ortus dominȩ gentũ tiuitatis ura
pietate celebratur Tĩbr potissĩmũ imp. ĩuic¬
te laudes canimus et gnãs agĩmus. quẽ siłi¬
tudo ip̃a stirpis tuȩ̨ at uis tacite naturȩ ad
honorandũ natalem Romȩ diem liberalem
facit: ut urbem illam sic colas conditam. qͣ¬
si ipẽ condidoris. Reuera enĩ sa cratissime
imꝑ. merito quiuis te tuũꝗ fratrẽ Romani
imꝑĩ dixerit conditores. estis enĩ quod est¬
pximũ restitutores. Et sit lic̾et hic illi urbi na¬
imꝑii primi dies sunt principes ad salutem
Quare si nũc Romȩ omẽs ingratul et ponti¬
fites & sacerdotes uixta ꝑentes urbis et stato¬
res deos herculis templa uenerantur. quia ꝑtã
aliqñ ex iũctorĩa predam a fliuẽ hibero et cõ¬
scĩo occĩdui solis ocrano ad pabula tgͣreni com¬
pulerit. Et in palatino iugo uenturo tibi re¬
liquerit uestigĩa. Quanto tandẽ studio nos
hic cõuenit qui te presentẽ intuentur deũ

Expanded text:
mortalis ortus dominae gentium civitatis vestra mortalis ortus dominae gentium civitatis vestra pietate celebratur, tibi potissimum, imperator invicte, laudes canimus et gratias agimus, quem similitudo ipsa stirpis tuae ac vis tacita naturae ad honorandum natalem Romae diem tam liberalem facit, ut urbem illam sic colas conditam, quasi ipse condideris. Re vera enim, sacratissime imperator, merito quivis te tuumque fratrem Romani improximum, restitutores et, sit licet hic illi urbi nai, vestri imperii primi dies sunt principes ad salutem. Quare si nunc Romae omnes magistratus et pontifices et sacerdotes iuxta parentes Vrbis et statores deos Herculis templa venerantur, quia partam aliquando ex victoria praedam a flumine Hibero et conscio occidui solis Oceano ad pabula Tyrrhena compulerit et in Palatino iugo venturo tibi reliquerit vestigia, quanto tandem studio nos hic convenit, qui te praesentem intuemur deum
Abbreviated transcription (Latin):
UM OMMIBUS festis dicbus sacͣ¬
tissime imp. debeat honor ũr diui¬
nũ rebus equari: tũ p̃cĩpue celebẽ¬
rimo isto & imꝑantibus uobus lȩtissimo diẽ
ueneratiõ numinis tiũ cũ solteni sacrȩ ur¬
bis religione iũgenda est. Uerũ est enĩ ꝓfedo
quod de. origine illius ciuitatis accepimus
srimã in eo sedem num̃is nostri Sanctũ il¬
lud uenerandũq palatiũ regẽ aduenã con¬
didisse. seod Hercule hospitẽ fusce cõs eclisse
Neq enĩ fabula est de̾ licẽtia poetarũ. nec o¬
pinio de fama uererũ seculoꝵ. fed manites
ta. et ꝓbata.sicut hodteq restatur. Hercuł
ara maxima Eherculei facricustos fami¬
lia pinaria Principẽ illũ cui generis at no¬
minis pallantea mȩnia adisse iuctorẽ. et par¬
ua tunt licet regiã. sũma tamen religioe su¬
sceptũ futurę maiestatis dedisse primordia
ut esse posset domus cesarũ quȩ hercuł fu¬
isset hospitiũ. Iure igitur hoc dĩe quõ im¬

Expanded text:
um omnibus festis diebus, sacratissime imperator, debeat honos vester divinis rebus aequari, tum praecipue celeberrimo isto et imperantibus vobis laetissimo die veneratio numinis tui cum sollemni sacrae Vrbis religione iungenda est. Verum est enim profecto quod de origine illius civitatis accepimus, primam in ea sedem numinis vestri, sanctum illud venerandumque Palatium, regem advenam condidisse sed Herculem hospitem consecrasse. Neque enim fabula est de licentia poetarum nec opino de fama veterum saeculorum, sed manifesta res et probata, sicut hodieque testatur Herculis ara maxima et Herculei sacri custos familia Pinaria, principem illum tui generis ac nominis Pallantea moenia adisse victorem et, parva tunc licet regia, summa tamen religione susceptum futurae maiestatis dedisse primordia, ut esse posset domus Caesarum quae Herculis fuisset hospitium. Iure igitur hoc die quo im
Abbreviated transcription (Latin):
idem imꝑator induxerit. Hec est tua pre¬
teromnes diuos propria ĩmortalũas quãm
uidemus. filius similis animo par impi pote¬
state. Inuiderit licet nobis nihil tamen au¬
fere domui tue tata potuerũt. Nec Maximião
filius quał tu eras: neo Constantino paterde¬
est. Qunẽt ut oibo modis tua necessitudo reno¬
uet᷑ rursus hic socer rursus hic gener est ur
btissimus imꝑator suꝑ ex tua sobole ne potibus
augeatus¬

Expanded text:
idem imperator induxerit! Haec est tua praeidem imperator induxerit! Haec est tua praeter omnes divos propria immortalitas quam videmus: filius similis adspectu, similis animo, par imperii potestate. Inviderint licet nobis, nihil tamen auferre domui tuae Fata potuerunt: nec Maximiano filius qualis tu eras, nec Constantino pater deest. Quin etiam ut omnibus modis tua necessitudo renovetur, rursus hic socer, rursus hic gener est, ut beatissimus imperator semper ex tua subole nepotibus augeatu
Abbreviated transcription (Latin):
one syllana urbẽ recepit senex. Idq magno¬
tpͥum interuallo euenisse mẽorabilo est ta
Te pater ex ipso imperii uertite decet orbem
prospitere cõmunẽ. celestiq̃ nutu rebus hu¬
manis facta decernere. Auspitia bellis geren¬
dis dare. Cõponendis pacibus leges imponere:
Te iuuenis indefessum ĩre ꝑlimites qua Ro¬
manũ barbaris gentibus instat im̃ꝑium freqñ¬
tes ad socerũ uictoriarũ laureas mutere: pre¬
cepta petere. effecta restribere. Ita eueniet
ut et ambo consiliũ pectoris unius habeatis
et uterq uires duorum O felix in imperio et
post imꝑium felitior. Audis enĩ ꝓfecto hec et
uides duie Constanti quẽ curru pene cõspi¬
cuo dũ uicino ortus repetit octasu sol ip̃e &¬
lo inuecturus excepit. Quanto nunc gau¬
dio potiris : quanta uoluptate ꝑfrueris. cum
talem hũc filũ tuũ. qui te primus patrẽ fecit
imꝑii. In possessione idem pater. idem socer

Expanded text:
one Sullana Vrbem recepit senex, idque magnoone Sullana Vrbem recepit senex, idque magno intervallo temporum evenisse memorabile est, quam Te, pater, ex ipso imperii vertice decet orbem prospicere communem caelestique nutu rebus humanis fata decernere, auspicia bellis gerendis dare, componendis pacibus leges imponere; te, iuvenis, indefessum ire per limites qua Romanum barbaris gentibus instat imperium, frequentes ad socerum victoriarum laureas mittere, praecepta petere, effecta rescribere. Ita eveniet ut et ambo consilium pectoris unius habeatis et uterque vires duorum. O felix in imperio et post imperium felicior! Audis enim profecto haec et vides, dive Constanti, quem curru et paene conspicuo, dum vicinos ortus repetit occasu, Sol ipse invecturus caelo excepit. Quanto nunc gaudio potiris, quanta voluptate perfrueris, cum talem hunc filium tuum, qui te primus patrem fecit, in imperii tui possessionem idem pater, idem socer,
Abbreviated transcription (Latin):
inuitẽ ut facitis admirari & amare debetis
Restat ut illa ipsa quȩ seꝑatim de uirtutib
uestris locutus sum sicut huit uoto cõgruit. in
sermonis fine coniũgam Dũ ĩmortales quã¬
ta Romano imꝑio renouastis: quȩ iam ut
res est cesserant uetustati Maximiano eter¬
no imꝑ. Constantinus imꝑator nouus plus cx¬
pit esse ꝗͣ filius. faueat ille crescenti. adest
iste seniori ꝑpetus protecto pietatis stirpibus
affinitas ĩsta tohalescat. Quȩ semꝑ sũmos in
re ꝑ uiros ad cõcordiam copulauit. Et eũm
si ꝗͣuis dissidentes familias Gracchi et Corne¬
liȩ matrimoniũ reduxet in grãm Si pro diuo
Augusto acciatã iuctoriam tantũmodo genet
Agrip̃pa confecit. Quid sperandũ est cum
sempiternam patris ac filii caritatem etiam
nuptiarũ foedus astrinxerit : Q si P. Scĩ¬
pio bellũ punicũ suscepit adolescẽns ipsum
postea scꝑaturus ł lãnibalẽ. Si marius a facti¬

Expanded text:
invicem, ut facitis, admirari et amare debetis. invicem, ut facitis, admirari et amare debetis. Restat ut ipsa illa quae separatim de virtutibus vestris locutus sum, sicut huic voto congruit, in sermonis fine coniungam. Di immortales! quanta Romano imperio renovastis, quae iam, ut res est, cesserant vetustati! Maximiano aeterno imperatori Constantinus imperator novus plus coepit esse quam filius. Favet ille crescenti, adest iste seniori; perpetuis profecto pietatis stirpibus adfinitas ista coalescat, quae semper summos in re publica viros ad concordiam copulavit. Etenim si quamvis dissidentes familias Gracchi et Corneliae matrimonium reduxit in gratiam, si pro divo Augusto Actiacam victoriam tantummodo gener Agrippa confecit, quid sperandum est cum sempiternam patris ac filii caritatem etiam nuptiarum foedus adstrinxerit? Quod si P. Scipio bellum Punicum suscepit adulescens ipsum postea superaturus Hannibalem, si Marius a facti
Abbreviated transcription (Latin):
est imꝑiũ fẽre post ociũ. Solus hoc ut dicitur
potuit ille deus cuius ilona sunt ꝙ uiuimus
et uidemus ut habenas male creditas et cur¬
sum deuio uectore turbatũ reciꝑet. curs ũq
sti.Neq id mirũ. Cũ enĩ ante recessit impiũ
et priuatus licet dici uelles. inhȩsit tibi inge¬
nita maiestas. Omes exercitus uestri omesq ꝑ¬
iuntię requiescere te tanta oꝑa. ut cũq equo
animo tulerint imꝑare. desisse nunꝗͣ credi¬
derunt. Quid enĩ putas tibi Maximia ne
Iouẽ ipsum respondisse: cũ tu ingenti animo
diceres. Recipe Iupiter quod cõmodasti: hoc
profecto respondit Non mutuũ ĩstud tibi
luxit. posuere uenti fugere nubes fluctus re¬
siderunt. etiam sicubi adhuc in longinꝗorib
tẽris aliqua obuersatur securitas aut residuus
undarũ pulsus ĩmurmũat. necesse est tamen
ad tuos nutus dilutescat et sileat. Dixi ꝓ ra¬
tione tpͣis satratissimi principes ea quȩ iñ uod

Expanded text:
est imperium ferre post otium. Solus hoc, ut dicitur, est imperium ferre post otium. Solus hoc, ut dicitur, potuit deus ille, cuius dona sunt quod vivimus et videmus, ut habenas male creditas et currum devio rectore turbatum reciperet rursumque sti. Neque id mirum: non enim a te recessit imperium, et privatus licet dici velles, inhaesit tibi ingenita maiestas. Omnes exercitus vestri omnesque provinciae requiescere te post tanta opera utcumque aequo animo tulerunt, imperare desisse numquam crediderunt. Quid enim putas tibi, Maximiane, Iovem ipsum respondisse, cum tu ingenti animo diceres: «Recipe, Iuppiter, quod commodasti»? Hoc profecto respondit: «Non mutuum istud tibi luxit. Posuere venti, fugere nubes, fluctus resederunt, et iam sicubi adhuc in longinquioribus terris aliqua obversatur obscuritas aut residuus undarum pulsus immurmurat, necesse est tamen ad tuos nutus dilucescat et sileat. Dixi pro ratione temporis, sacratissimi principes, ea quae in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
mari portu intrare properasti. uade ꝑfluc¬
tus. mei quid amore sollicitus: sed tua ma¬
iestate sc̃curus. et tñ per te tibi steterit.
Iniuriã in mei restitutione patieris Impasti
quiđ rogatus a fratre. rursus imꝑa iuisus
a matre. O celestẽ imp. xterne pietatem
tuam quȩ tuũ illũ animũ semꝑ inuictũ so¬
la uicit Non potuisti resistere sancte illius
ꝑentis imꝑĩo et inuictus licet paruisti. et te
illis uigilis. illisq curis quas iuginti anuis exp¬
tus fueras reddidisti. Quibus iam tu domiina
gentiũ potes compensare bencfitus hoc tui
impatoris obsequiũ qui tanto ususciens ꝗͣtus
sit imꝑandi labor. propt᷑ nõ utit᷑ lla quam
suscipit post quietẽ facilius fuerat iugiter im¬
perasse. Ꝙuis enĩ magnũ laborẽ tõsuetudo nõ
sentit ĩtermissa desiderant nouas uires. Quã¬
ta recreares. dilapsa tolligeres. Mirabamur
te post imꝑiũ esse priuatũ multo magĩs mirã

Expanded text:
mari portum intrare properasti, vade per flucmari portum intrare properasti, vade per fluctus mei quidem amore sollicitus sed tua maiestate securus. Et tamen per te tibi steterit, si iniuriam in mei restitutione patieris. Imperasti pridem rogatus a fratre, rursus impera iussus a matre». O caelestem, imperator aeterne, pietatem tuam quae tuum illum animum semper invictum sola vicit! Non potuisti resistere sanctae illius rentis imperio, et invitus licet paruisti et te illis vigiliis illisque curis, quas viginti annis expertus fueras, reddidisti. Quibusnam tu, domina gentium, potes compensare beneficiis hoc tui imperatoris obsequium? — qui tanto usu sciens quantus sit imperandi labor, propter te non utitur illa quam e onus suscipit post quietem. Facilius fuerat iugiter imperasse: quamvis enim magnum laborem consuetudo non sentit, intermissa desiderat novas vires. Quanta recreares, dilapsa conligeres? Mirabamur te post imperium esse privatum; multo magis mirum
Abbreviated transcription (Latin):
tmissis interuulsa sui soliditate nutare. Ita
cuncta ltalia atq ĩpsa Roma subelucta repen¬
te qua sustentata fuerat dextera tua cõtre¬
muit ac penẽ cõsedit. Quod ego cursim̃ tr̃a¬
seo. Cur enĩ uel recordemur adu̾sa cũ uidea¬
mui om̃ia tuo reditu restituta. fecit ẽĩ Ro¬
ma ipsa pro maiestate nomĩs sui ut ostẽderet
posse et̃ imꝑatoribus imꝑare abductus et exor¬
tus suos at tibi reddidit Et cũ ad sedandos
animos austoritatẽ priuati principis aitulisses
supplites tibi manus tendens: uel potius querĩ¬
bunda tlamauit Quousq hoc Maximiane pa¬
ciar. ne quatite quiestere mihi libertatẽ adi¬
mere. usurpare tibi illicita missionẽ. Aut
annos non licu̾it. tam tito licuit tibi. Ideo¬
ne te mihi ille. cuius tot templa tot nomina
colo herculis dedit: ut tu in suburbano ociis
sedens usũ dicatę mihi uirtutis ãmitteres
Redde te gubnatulis meil Et qm̃ tranꝗllo

Expanded text:
immissis intervulsa sui soliditate nutare, ita immissis intervulsa sui soliditate nutare, ita cuncta Italia atque ipsa Roma subducta repente qua sustentata fuerat dextera tua contremuit ac paene consedit. Quod ego cursim transeo; cur enim vel recordemur adversa, cum videamus omnia tuo reditu restituta? Fecit enim Roma ipsa pro maiestate nominis sui ut ostenderet posse se etiam imperatoribus imperare. Abduxit exercitus suos ac tibi reddidit et, cum ad sedandos animos auctoritatem privati principis attulisses, supplices tibi manus tendens vel potius queribunda clamavit: «Quousque hoc, Maximiane, patiar me quati, te quiescere; mihi libertatem adimi, te usurpare tibi inlicitam missionem? An, annos non licuit, tam cito licuit tibi? Ideone te mihi ille, cuius tot aras tot templa tot nomina colo, Hercules dedit, ut tu in suburbano otiis cedens usum dicatae mihi virtutis amitteres? Redde te gubernaculis meis et, quoniam tranquillo
Abbreviated transcription (Latin):
impleueris. Sed tñ ut cũq tas fuerit cũ princi¬
pem quẽ anni cogerent aut ualitudo deficẽt
recxptũ canere Te ueo in quo adhuc iste sũt
integrȩ solideq uires hic totius corporis iugor
hic imꝑatorius ardor oculoꝵ ĩmaturũ oĩm
sperasse miramur. Quid enĩ aliua ꝑticipi ma.¬
iestatis tuȩ dare potuit ueniam quietis. qͣ
ut tu imꝑio suctederes pro duobus: Sed ꝓfecto
exegit hoc uarietas et natura fortunȩ̨ cũt nihil
nuiꝰtare licuerat. Dũ uos ĩmꝑiũ teneretis ut
illa uiginti annoꝵ cõtinua felititas interual¬
lo aliquo distigueretur. Aut ẽt dii ĩmortales
probare uoluerũt tibi ĩnixã stctisse rem p
quiđ̃ partibus pristina firiuitate. ibi uero
funditus coruit. unde tu Maximiane de¬
cesseras. Adeo hic płimũ habuenat stabilitatis
asserta. ubi deserta maxime uacillauit. No
aliter enĩ ꝗͣ solet terra uentis aut aquis subt̃

Expanded text:
impleveris? Sed tamen utcumque fas fuerit eum princiimpleveris? Sed tamen utcumque fas fuerit eum principem, quem anni cogerent aut valitudo deficeret, receptui canere, te vero, in quo adhuc istae sunt integrae solidaeque vires, hic totius corporis vigor, hic imperatorius ardor oculorum, immaturum otium sperasse miramur. Quid enim aliud participi maiestatis tuae dare potuit veniam quietis quam ut tu imperio succederes pro duobus? Sed profecto exegit hoc ipsa varietas et natura fortunae, cui nihil mutare licuerat, dum vos imperium teneretis, ut illa viginti annorum continua felicitas intervallo aliquo distiprobare voluerunt tibi innixam stetisse rem publicam, uidem partibus non caruit pristina firmitate, ibi vero paene funditus corruit unde tu, Maximiane, discesseras: adeo illic plurimum habuerat stabilitatis adserta, ubi deserta maxime vacillavit. Non aliter enim quam solet terra ventis aut aquis subter
Abbreviated transcription (Latin):
grandines ruũt. tẽrȩ dehiscũt. Urbes hauriũ¬
tur: quȩ nõ illis hauriũtur uolentibus: sed aue
aliorsũ respitientibus. aue fatali rerũ urgente
cursu uidẽtur accidere: Tale est Imꝑ. quod
omũbus nobis incluso gemitu merentibus facere
fuga aut desidiae cupiditatẽ ductus: sed con¬
siliiꝰ olim ut res est inter uos placiti cõstantia¬
et pietate fraterna. Ne quẽ totius uite sum¬
marũq rerũ sotiũ semꝑ haibusse malitiis fas¬
ti comitati desideres. ne uel illius uiderĩt qͣli
certe nouȩ laudi cederes. Uerũ longe diuesa
in uos erat causa declinandi ac sustinẽdi labo¬
An si maximus quisq natu gũbnator uectori¬
bus est certissimus ad salute non is est optumꝰ
qui usu ꝑitissimus imꝑitor Aut te unꝗ̃ cõstan¬
tine lideri nostri nepotesq patientur: uel cum
ad sũmam ꝑueneris senectutem .r p uela con¬
trahere. quȩ tam felicidus uentis ẽt uuenis

Expanded text:
grandines ruunt, terrae dehiscunt, urbes hauriungrandines ruunt, terrae dehiscunt, urbes hauriuntur. Quae non illis hauriuntur volentibus, sed aut aliorsum adspicientibus aut fatali rerum urgente cursu videntur accidere. Tale est, imperator, quod omnibus nobis incluso gemitu maerentibus facere fuga aut desidiae cupiditate ductus, sed consilii olim, ut res est, inter vos placiti constantiaet pietate fraterna ne, quem totius vitae summarumque rerum socium semper habuisses, in alicuius facti communitate desereres neve illius, viderit quali, certe novae laudi cederes. Verum longe diversa inter vos erat causa declinandi aut sustinendi laboAn si maximus quisque natu gubernator vectoribus est certissimus ad salutem, non is est optimus qui usu peritissimus imperator? Aut te umquam, Constantine, liberi nostri nepotesque patientur, vel cum ad summam perveneris senectutem, rei publicae vela contrahere quae tam felicibus ventis etiam iuvenis
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ. hic quod iam filõ traditũ de antiquis
impatoribus putabatur Romana trans Rhenũ
signa primus barbaris gentibus intulit. huius
cũ fratre rursus ac sępius expeditionibus do¬
mita germania ut boni consulit. ut quiescat
ac lȩtatur ut amita si pareat. Tu ferocissimos
mauritanie populos inaccessis montiũ iugis. et
naturali munitione fidentes expugnasti rece¬
pisti. trãstulisti. Te primo ingressũ tuo tanta
ad capitoliũ Iouis g̃mium uł oculis feͬre gesti¬
ret. stipatione sui uix ad portas urbis admrit¬
teret. Te rursus uicesimo ãno imꝑatorẽ. octauo
consulem ita ĩpsa amplexu quodam suo Roma
uoluit detinere. ut uideretur augurari iam et
timeres. inde factũ est: factũ est enĩ imp. eter¬
Audi doloris nostri liberã uocẽ. Si quiđ̃ etiã dii
ipsi ꝗ plęrũq hũanas res negligant dũ queri¬
nuir ignoscũt: quibus aliud fortasse curãtibus

Expanded text:
salutem. Hic, quod iam falso traditum de antiquis salutem. Hic, quod iam falso traditum de antiquis imperatoribus putabatur, Romana trans Rhenum signa primus barbaris gentibus intulit. Huius cum fratre rursus ac saepius expeditionibus domita Germania aut boni consulit ut quiescat aut laetatur quasi amica si pareat. Tu ferocissimos Mauritaniae populos inaccessis montium iugis et naturali munitione fidentes expugnasti recepisti transtulisti. Te primo ingressu tuo tanta ad Capitolini Iovis gremium vel oculis ferre gestiret, stipatione sui vix ad portas Vrbis admitteret. Te rursus vicesimo anno imperatorem, octavo consulem, ita ipsa amplexu quodam suo Roma voluit detinere, ut videretur augurari iam et timere quod factum est. Factum est enim, imperator aeterAudi doloris nostri liberam vocem, siquidem etiam di ipsi, quod plerumque humanas res neglegant, dum querimur ignoscunt, quibus aliud fortasse curantibus
Abbreviated transcription (Latin):
iple et impia sed sola donarũt. Tu animo maiõr
q ceteri piter indulges et quod pĩetas tua haber
catissimũ et fortuna p̃cipuũ Nec taniẽ ista¬
nuranda in te est Maximiane aninu magnĩtu¬
dore n quẽ dũ ĩmortales tanta cõgesserũt et n¬
ture bona et ornantẽta fortunt uͦt quis maxiã
lurgiaris ita penes te sunt om̃ia quasi ca so¬
lus obtincas. Det enĩ ille qui om̃es aquias celo
et tere prebet occanus. semꝑ tnt̃ in motibus
suis totus est. Ita tu potes imꝑiũ Maximiane
donare. nõ potes non habere. De quo ego cũ
licet optune scia̾s tamẽ audias ꝙͣ te principis
oriec asfinitas Nic est qui nomẽ acceptum
adeo principe gũs sui dedit uobis qui se ꝓgeniẽ
eise herculis nonꝰ adulationibus fabulosis: scd eq̃¬
tis uirtutibus compbauit. Hlic est qui in ip̃o
ortu num̃is sui gallias prioꝵ. tempoꝵ ĩuiriis ef¬
teratas .r.p. ad obsequiũ reddidit sibi ip̃as ad

Expanded text:
ipsa etiam imperia, sed sola donarunt; tu, animo maiore ipsa etiam imperia, sed sola donarunt; tu, animo maiore quam ceteri, pariter indulges et quod pietas tua habet carissimum et quod fortuna praecipuum. Nec tamen miranda ista in te est, Maximiane, animi magnitudo, in quem di immortales tanta congesserunt et naturae bona et ornamenta fortunae ut, quamvis maxima largiaris, ita penes te sint omnia, quasi ea solus obtineas. Vt enim ille qui omnes aquas caelo et terris praebet Oceanus semper tamen in motibus suis totus est, ita tu potes imperium, Maximiane, donare, non potes non habere. De quo ego, cum licet optime scias tamen audias quam te principis ornet adfinitas. Hic est qui nomen quod accepit a deo principe generis sui dedit vobis, qui se progeniem esse Herculis non adulationibus fabulosis sed aequatis virtutibus comprobavit. Hic est qui in ipso ortu numinis sui Gallias priorum temporum iniuriis efferatas rei publicae ad obsequium reddidit, sibi ipsas ad