comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab orco ĩ cadauera reuorasse. febrib uẽtis et
uirdis imperisse. ⁊ ĩ multio aliis signa sue di¬
uinitatio mõstrasse. post hec hora enis adue¬
niẽte eũ sacerdotũ hebreorũ ĩuidia ꝓcurante
lotio a se amicorũ pedib. ⁊ ĩgẽti illo celebra¬
to cõuiuio ĩ quo suis manib uorbisq ꝯfectũ
ẽ comunionio nr̃e sacrũ illud ĩ effabile qͦ corpiᷤ
eius ĩ cibũ ⁊ sanguine̾ eius ĩ potũ tã pñtib ꝙͣ
futuris exhibuit uno sccioꝵ nequã uendente
orone ĩ solitudine pacta a nephari a turba ex¬
quirẽte cũ fustib ⁊ lanternis captũ ⁊ ĩ pñtiã
deductũ prĩcipũ ⁊ ibidẽ nepharie accusatu
⁊ sua patiente humilitate false testãtib qdã
ĩsimulatũ.⁊ ĩ hĩc ĩp̃torio p̾sidis lusũ nrgio
cesũ coron ⁊ spinca insignitũ sputio ⁊ colafis

Expanded text:
ab Orco in cadavera revocasse, febribus, ventis, et ab Orco in cadavera revocasse, febribus, ventis, et undis imperasse, et in multis aliis signa sue divinitatis monstrasse. Post hec, hora eius adveniente, eum, sacerdotum Hebreorum invidia procurante, lotis a se amicorum pedibus, et ingenti illo celebrato convivio, in quo suis manibus verbisque confectum est communionis nostre sacrum illud ineffabile, quo corpus eius in cibum et sanguinem eius in potum tam presentibus quam futuris exhibuit, uno sociorum nequam vendente, oratione in solitudine peracta, a nepharia turba exquirente cum fustibus et lanternis captum, et in presentiam deductum principum, et ibidem nepharie accusatum, et, sua patiente humilitate, false testantibus quibusdam insimulatum, et hinc in pretorio, presidis lusum, virgis cesum, corona spin
Abbreviated transcription (Latin):
tũ carne uterũt¶ Insup certũ hẽo eũ ꝗ etherea
aice relicta. ⁊ ex deo serui assumpta forma et
qui ĩter homies uti hõ uersatus ẽ si ã trigesimũ
agentẽ etatio annũ ab hyspido atq silui cola
uate ⁊ ab utero mris satro pleno spũ ad aperi¬
enda eterne salutis i anua lotũ iordanis in
aluco dũ celũ ĩtonuit desuper ⁊ acre murmũ
sup ĩcubentis nubis ĩ uocẽ solutũ deitatis ai¬
entio. Hic ẽ filius meus dilectus ĩ quo n bñ
cõplacui audite eũ spterea credo ⁊ ratũ habeo
eũ aquis apud chana galilee ĩ uinũ uersis
ut sacro pectori abscondita diuinita tẽ osten¬
dẽt sumpto iã sacro consortio iudea urbes q
phenicũ sãm auã ⁊ galileã ambisse ⁊ celesti
dogm ate ĩ templo ⁊ syn agogis ticusse pplos.
lepras mirdasse elingues uocales fecisse. lum
cetis seu nͣa sen caũ perditũ rest aurasse. aĩas

Expanded text:
tum carne viderent. Insuper certum habeo eum, qui, etherea tum carne viderent. Insuper certum habeo eum, qui, etherea arce relicta et ex Deo servi assumpta forma, et qui inter homines uti homo versatus est, iam trigesimum agentem etatis annum, ab hyspido atque silvicola vate, et ab utero matris sacro pleno spiritu ad aperiendam eterne salutis ianuam, lotum Iordanis in alveo, dum celum intonuit desuper, et acre murmur superincumbentis nubis in vocem solutum deitatis aientis: hic est filius meus dilectus, in quo michi bene complacui, audite eum! Preterea credo et ratum habeo eum aquis apud Chana Galilee in vinum versis, ut sacro pectori absconditam divinitatem ostenderet sumpto iam sacro consortio. Iudeam, urbesque Phenicum, Samariam, et Galileam ambisse, et celesti dogmate in templo et synagogis docuisse populos, lepras mundasse, elingues vocales fecisse, lumen cecis seu natura, seu casu perditum restaurasse, animas
Abbreviated transcription (Latin):
atq omĩu eque opificẽ̾ rerũ carũq ppetua ri¬
tione gubernatorẽ scruatorẽ atq rectorẽ omi. a
intra se cõtine̾tẽ ⁊ a nulla cõtẽtũ.Et qd̾ miribi¬
li. ⁊ al in audito eiꝰdẽ diuinitatis artificio stũ
c. uerbũ scilic eius eternũ obubr atiõe sacri spi¬
rit᷑ ad abolendã humani generio labẽ ob ĩobe¬
dientiã primorũ parẽtũ cõtracta ingenue uir¬
ginis utero p̾nũciante celesti nũcio carnẽ fa¬
ctũ ⁊ uirginis illibata uirginitate ĩ tpr̃e pas¬
fano ĩ gremio mris asabeis regib oblatiᷤ mu¬
nerib adoratuo ẽ. ⁊ etate crescẽte ĩter sacre le¬
gis dirtores dum solue̾t nexus aibignos non
deuo s admirande ĩdolis puer ab cio creditꝰ ẽ.
Nondũ enĩ uitatio splendor eternus caliginẽ
asterserat a mẽtib corũdẽ. ut eũ scilicet deũ
illis repromissũ cognoscerẽt quẽ mortali sep¬

Expanded text:
atque omnium eque opificem rerum, earumque perpetua raatque omnium eque opificem rerum, earumque perpetua ratione gubernatorem, servatorem atque rectorem, omnia intra se continentem et a nulla contentum. Et, quod mirabili et alias inaudito eiusdem divinitatis artificio factum est, verbum scilicet eius eternum obumbratione sacri spiritus ad abolendam humani generis labem, ob inobedientiam primorum parentum contractam, ingenue Virginis utero, prenuntiante celesti nuntio, carnem factum, et Virginis illibata virginitate in tempore nafans in gremio matris a Sabeis regibus, oblatis muneribus, adoratus est, et, etate crescente, inter sacre legis doctores, dum solveret nexus ambiguos, non Deus, sed admirande indolis puer ab eis creditus est. Non dum enim veritatis splendor eternus caliginem absterserat a mentibus eorundem, ut eum scilicet Deum illis repromissum cognoscerent, quem mortali sep
Abbreviated transcription (Latin):
tra isistere acriter atq turare ne legẽtto ta¬
lia tãquã unco uetustatis tracti more canis
liũ nom̃ un⁊ tũ errorib suis ĩ exterminium
tenebr asq perpetuas pulsũ ẽ ⁊ uictrix ecliã
castra possidet hostiũ. Quã ob cam fere absq
periculo talia exquirũt᷑ ac tractat᷑. Nõ tamẽ
nego quĩ bñ fcũm sit si puer abstineat cui
memoria tenax ⁊ tenellũ adhuc ingeniu
tec dũ satis plencxpian ⁊ religio cognita.
Sic neofidus hõ quẽ nõdũ bñ frm ata credu¬
litas laxatis habenis facile ĩ lubricũ exorbi¬
tare pmnictẽt. Et si forsã aliqui duriores intã
obscenũ crim̃ se labi pmitterẽt ÷ si nil alud
studuero iux possum crede̾ hoc ĩ me contigere
possestiã ab utero mĩis mee ad fontẽ nostre
regeneratiois delatus lotuoq qd̃ ꝓ me cathe¬
tumino ꝓmisere qui me sustulerũt ab illo ut
gregatiõc psallitur unũ scilic ĩ triplici pso¬
nax̾ distinctionẽ deũ ẽẽ. ⁊ hunc uerũ ⁊ eternũ

Expanded text:
res insistere acriter, ne legentes talia, tanquam unco vetustatis tracti, more canislicium nomen una cum erroribus suis in exterminium tenebrasque perpetuas compulsum est, et victrix Ecclesia castra possidet hostium. Quam ob causam fere absque periculo talia exquiruntur atque tractantur. Non tamen nego, quin bene factum sit, si puer abstineat, cui memoria tenax et tenellum adhuc ingenium, nec dum satis plene Christiana religio cognita. Sic neofidus homo, quem non dum bene firmata credulitas laxatis habenis facile in lubricum exorbitare permitteret. Et si forsan aliqui duriores in tam obscenum crimen se labi permiserint, etiam si nil aliud studuero, vix possum credere hoc in me contingere posse. Nam ab utero matris mee ad fontem nostre regenerationis delatus lotusque, quod pro me cathecummino, promisere, qui me sustulerunt ab illo, utgregationem psallitur, unum scilicet in triplici personarum distinctione Deum esse, et hunc verum et eternum
Abbreviated transcription (Latin):
huic operi miscui. Quid ire mali ẽ. Eabulas
grocorũ scripsisse quaꝵ hic liber plenissimꝰ e
it manᷤ arpin. is supatis affris cymbris ⁊ theo¬
tonicis more liberi prĩs cantaro ĩ poculum uti.
Sic ⁊ e duelliꝰ qui penos primꝰ nanali certami¬
ne supauit a cen ⁊ domũ repetẽs sẽp lumine
fanalis cerei usus. Et hec quatũ cũq p̾ter morẽ
romane urbis ẽent cqͦ aĩo tulere romani. Ni¬
chi at irascũtur nõ nulli si p̾ter nr̃o euo solitũ
latinis greca caͣmĩa misceo. ⁊ ex labore meo
panculũ glorie sũmo. Rebar equidẽ latinita
ti aliquid decoris afferre nbi ĩ me liuoris nebu¬
La excitasse uideo. doleo quippe. Sr quid: arbi¬
tror tictos nõ ista trũros. de reliquis ⁊ si cura¬
dũ sit tolerari tñ pacic̃tia põt. postremo tñ p̃¬
cor om̃es ut placido ferãt uo memores nale¬
rio teste. quia nulla c̃ tã humilis uita q̃ dub :¬

Expanded text:
huic operi miscui. Quid hoc mali est? Fabulas huic operi miscui. Quid hoc mali est? Fabulas Grecorum scripsisse, quarum hic liber plenissimus eit Marius Arpinas, superatis Affris, Cymbris et Theotonicis, more liberi patris cantaro in poculum uti; sic et C. Duellius, qui Penos primus navali certamine superavit, a cena domum repetens, semper lumine funalis cerei usus. Et hec, quantumcunque preter morem Romane urbis essent, equo animo tulere Romani. Michi autem irascuntur non nulli, si preter nostro evo solitum Latinis Greca carmina misceo, et ex labore meo pauculum glorie sumo. Rebar equidem aliquid Latinitati decoris afferre, ubi in me livoris nebulam excitasse video. Doleo quippe. Sed quid? Arbitror doctos non ista dicturos, de reliquis et si curandum sit tolerari tamen patientia potest. Postremo tamen precor omnes, ut placido ferant animo, memores Valerio teste, quia nulla est tam humilis vita, que
Abbreviated transcription (Latin):
ĩter etruscos gretis uti carmib. Nõ ne ego
fui qui leontiu pylatũ a uenctiis atiduam
babilonẽ querẽtẽ a longa pegrin atioc meis
flexi consiliis ⁊ ĩ pria tenui. Ei illũ ĩ poren
domũ suscepi ⁊ diu hospite hui ⁊ ma ximoła¬
bore meo curaui ut ĩter tactores fiorẽtim stu¬
dii suscipet᷑. ei ex publico mer ce e apposita.
Fui equitẽ. Ipe̾ in super fui qui primus me¬
io sumptib homeri libros ⁊ alios quosoa
grecos ĩ etruri ã reuccaui. ex qua mltis. inte
seculis abierãt nõ redituri. nec ĩ etruria
tm̃ s ĩ priam deduxi. Ipe ego fui qui prim
ex latinis aleontio ĩpriuato yliare andiui.
Ipe ĩ super fui qui ut legerẽt᷑ publice hneri
homo ille uagus duitiꝰ penes nos qui pleni
pccpissẽ. S quãtulũcũq ex multis didiceri
nõ nullos tñ pceptoris temõstraciõe trebrai
itegre ĩtellexi. cosq put oportunũ uisũ est

Expanded text:
inter Etruscos Grecis uti carminibus. Nonne ego inter Etruscos Grecis uti carminibus. Nonne ego fui, qui Leontium Pylatum a Venetiis occiduam Babilonem querentem a longa peregrinatione meis flexi consiliis, et in patria tenui, qui illum in propriam domum suscepi et diu hospitem habui, et maximo labore meo curavi, ut inter doctores Florentini studii susciperetur, ei ex publico mercede apposita? Fui equidem! Ipse insuper fui, qui primus meis sumptibus Homeri libros et alios quosdam Grecos in Etruriam revocavi, ex qua multis ante seculis abierant non redituri? Nec in Etruriam tantum, sed in patriam deduxi. Ipse ego fui, qui primus ex Latinis a Leontio in privato Yliadem audivi. Ipse insuper fui, qui, ut legerentur publici Homeri homo ille vagus diutius penes nos, quin plenius percepissem. Sed quantulum cunque ex multis didicerim, non nullos tamen preceptoris demonstratione crebra integre intellexi, eosque prout oportunum visum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tiã cũ nemo sit qui grecas łras norit ẽ cosu¬
etudo uetus abolita. ast ego ĩsx latin ititi
cõpatior que sic oĩo greca abiecit studi atut
sit orbis soci ⁊te grecis lucidiores puuldubio
apparerẽt. Nec p̃terea omĩa secũ a gretta uc¬
teres traxere latini. multa supersut. ⁊ ꝑfecto
nob icognita quib possemꝰ sentiẽtes effici me¬
liores. O dehoc ał. Hi demũ nõ ꝑspect mt ro
quẽ hoc opus ego dingã. cui laborẽ impendã
iudisse̾t quippe qm̃ eruditissimo regi. ⁊ cui tã
grecarũ ꝙͣ latin arũ lraꝵ siuera fert fam a no¬
ticia ẽ. et quẽ penes cõtinue decti hoĩes greci
sint quib greca carmina ut his ignauo nõ
uidebũt᷑ suꝑflua. s quid mlt̾i: gexamꝰ piu¬
lulũ obiurgatorib morẽ. oñtacioĩs ẽ. ĩ gre¬
ca cãmĩa scripsi. quid in queso mordenduo
sum: cui ei ĩ uniã facio si uire ntai meo. Si
nescuit meũ ẽ hoc detus mea ẽglia stilicet

Expanded text:
nam, cum nemo sit, qui Grecas licteras norit est consunam, cum nemo sit, qui Grecas licteras norit est consuetudo vetus abolita. Ast ego in hoc Latinitati compatior, que sic omnino Greca abiecit studia, ut sit orbis, sociate Grecis lucidiores procul dubio apparerent. Nec preterea omnia secum a Grecia veteres traxere Latini, multa supersunt, et profecto nobis incognita, quibus possemus scientes effici meliores. Sed de hoc alias. Hi demum non prospectant, ad quem hoc opus ego dirigam, cui laborem impendam, vidissent quippe, quoniam eruditissimo regi, et cui tam Grecarum quam Latinarum licterarum, si vera fert fama, notitia est, et quem penes continue docti homines Greci sint, quibus Greca carmina, ut his ignaris, non videbuntur superflua. Sed quid multa? Geramus paululum obiurgatoribus morem. Ostentationis us sum? Cui enim iniuriam facio, si iure utar meo? Si nesciunt, meum est hoc decus mea gloria est, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
re̾ que hant aliquo mõ lectorẽ siste̾ ac ĩ oblecta¬
cionẽ seu quietẽ deducẽ ne pseueratiõe nimia
uniformitate lectioĩs tractus ĩ tediũ a lectura
desistat qd̾ ĩmixta caͣmĩ a forsã poterãt aliqn̾
fecisse. Insup quod ĩ ppria form a poitũ ẽ ht̃ uirẽ
testimonii pleniores si forsan obiurgator insi¬
stat. Si sit ergo qui scripto ame cammini fide
nõ pbeat adĩuenta yliade uel odissea facile po¬
terit uidisse nũquid uera aut falsa descripseñ.
Et siuera ent plenior testimonii certitudo. Nec
ĩ super ego solus sũ qui miscuerĩ grocalatinis.
uctus consuctudo ẽ. uoluat si libet uolumin q
aiceronis uidei̾t stripta m acrobu. ĩ tueat̃ apulen
libros. et ne plures afferi in aximi auxonu
opustul ⁊ legit. hos sepissime uersus grecos
latinis lrĩs inserẽtes ĩueniẽt. Horũ ego uesti¬
gia ĩ hoc sequutus sũ. Reor dicẽt illico suoit¬
dũ laudabille fuit hodic fruolũ ec saborem

Expanded text:
re, que abeant aliquo modo lectorem sistere, ac in oblectationem seu quietem deducere, ne perseveratione nimia uniformitate lectionis tractus in tedium a lectura desistat; quod in mixta carmina forsan poterunt aliquando fecisse. Insuper quod, in propria forma positum est, habet vires testimonii pleniores, si forsan obiurgator insistat. Si sit ergo, qui scripto a me carmini fidem non prebeat, adinventa Yliade vel Odissea, facile poterit vidisse, nunquid vera aut falsa descripserim, et si vera, erit plenior testimonii certitudo. Nec insuper ego solus sum, qui miscuerim Greca Latinis; vetus consuetudo est. Volvant, si libet, volumina Ciceronis, videant scripta Macrobii, intueantur Apuleii libros, et, ne plures afferam, Maximi Auxonii opuscula legant; hos sepissime versus Grecos Latinis licteris inserentes invenient. Horum ego vestigia in hoc secutus sum. Reor dicent illico, si dudum laudabile fuit, hodie frivolum esse laborem,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ me cognitis ĩprobatas.Et io tũ eis exhau¬
stis uirib acieq pulsis leuis c̃ pugna. Scio
eũ nõ passurũ. ut qui tã diu recto tramite eiꝰ
uestigia iuuenio sequutus sũ senex exorbitẽ
et si ĩl apsũ ueniã manũ pictate sua debili
porriget. ⁊ fessum placida quicte fouchit.i
S ut ĩ finẽ uenia satis ex p̾missis colligi
pot uti nõ om̃es tecet tractare gentilia sic

Expanded text:
a me cognitis improbatas, et ideo cum eis, exhaua me cognitis improbatas, et ideo cum eis, exhaustis viribus acieque pulsis, levis est pugna. Scio eum non passurum, ut, qui tam diu recto tramite eius vestigia iuvenis secutus sum, senex exorbitem, et, si in lapsum veniam, manum pietate sua debili porriget, et fessum placida quiete fovebit. Sed, ut in finem veniam, satis ex premissis colligi potest, uti non omnes decet tractare gen
Abbreviated transcription (Latin):
lũ flexis genib adorauit. Quid gͦ. Bu ne exis
fortior salomone aut circũspectiõe plenior. Ea¬
llimur de nobis nimiũ cõfidentes. hec quide
negari nõ possũt. uera sũt. attũ belli genus
mͥ cũ errorib gentiliciis ẽ ꝙͣ salomoni fuci̾t
cũ egipti aca cõuge. Que astu femineo aduer¬
tes qm̃ ĩfelicis uiri aĩa formositate sua laq̃ ⁊¬
sset. ⁊ deos suos extollere auida nũc amplexu
uenereo. nũc mellitis siuis. nũc bladiciis mu¬
liebribus nuic petulea lascuiuis. nii c p̾cib. nuic
lacrimis quas obsequiosissimas hñt femine.
nũc indignatioe cõpoĩta absq itormissione
nõ dieb omib tm̃ s noctib amãtis uiri ani¬
mũ impugnabat.o ꝙͣ grauia ⁊ ĩtolerabilia
sũt dilectarũ mulierũ ⁊ potissime nocturn a
dit. et uirib armate femine ĩermis succu¬
buit. Michi autẽ nõ tale aduersus deorum
gentiliũ nugas bellũ ẽ. Mille iã ueris rõib

Expanded text:
lum, flexis genibus adoravit. Quid ergo? Tune eris lum, flexis genibus adoravit. Quid ergo? Tune eris fortior Salomone aut circumspectione plenior? Fallimur de nobis nimium confidentes! Hec quidem negari non possunt, vera sunt! Attamen aliud belli genus michi cum erroribus gentilitiis est, quam Salomoni fuerit cum Egyptiaca coniuge, que, astu femineo advertens, quoniam infelicis viri animam formositate sua laqueasset, et suos deos extollere avida, nunc amplexu venereo, nunc mellitis saviis, nunc blanditiis muliebribus, nunc petulca lasciviis, nunc precibus, nunc lacrimis, quas obsequiosissimas habent femine, nunc indignatione composita absque intermissione non diebus omnibus tantum, sed noctibus amantis viri animum impugnabat! O quam gravia et intolerabilia sunt dilectarum mulierum, et potissime nocturna, dit, et viribus armate femine inermis succubuit. Michi autem non tale adversus deorum gentilium nugas bellum est, mille iam veris rationibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hĩc eorũ semper ĩepta displicuere facinora. Fa¬
teor tñ religione corũ sepoita quorũdã poctaru
mores ⁊ scripta placuisse.et ob nõ solum eos la¬
udasse s pro uirib ab obiectionib accusãtiu
defendisse ut apparet ĩ pͥcedentib liquido. Et hoc
iõ feci ut abignaris non ueniãt lacerandi qui
aliquis. Bene operatus es.p̾munuisse eniz se
aduersus hostes semper laudabile fuit. Sanc
picẽ tractantes coĩquinãt᷑ apice. iã plurimi dũ
se fortissimos extim arẽt impulsi ab hoste eciã
debili cecdere. Et si desint ceteri quorũ grãdis
ẽ nũs. Siloraon tñ adest testis ceitissimᷤ ĩbeci¬
diuitie om̃es ⁊ impiũ grãdesũm a cũ iusticia
populos sb̾ditos tenuit. deo templũ edificauit
mirabile. multa bona cõposuit. Et tandẽ iã eta¬
te matur᷑. tot honorũ largitore post poĩto. cõscẽ¬
so offensionis monte maloch egyptiorũ ydo¬

Expanded text:
et hinc eorum semper inepta displicuere facinora. Faet hinc eorum semper inepta displicuere facinora. Fateor tamen, religione eorum seposita, quorundam poetarum mores et scripta placuisse, et ob id non solum eos laudasse, sed pro viribus ab obiectionibus accusantium defendisse, ut apparet in precedentibus liquido; et hoc ideo feci, ut ab ignaris non veniant lacerandi, quialiquis: Bene operatus es, premunisse enim se adversus hostes semper laudabile fuit, sane picem tractantes coinquinantur a pice; iam plurimi, dum se fortissimos extimarent, impulsi ab hoste etiam debili, cecidere. Et, si desint ceteri, quorum grandis est numerus, Salomon tamen adest, testis certissimus imbecidivitie omnes et imperium grande, summa cum iustitia populos subditos tenuit, Deo templum edificavit mirabile, multa bona composuit, et tandem, iam etate maturus, tot honorum largitore postposito, conscenso offensionis monte, Maloch, Egyptiorum ydo
Abbreviated transcription (Latin):
minime memor sum. Preterea aduertes
qr cõtinus decipulis ⁊ explicatis ubiq re¬
tib antiquus hostis tãquã leo rugiens ut
ĩueniat quẽ deuoret ambiat ĩ mort alium
semitas/ eosq ĩ p̃cipitũ conet᷑ impellẽ̾ uti Mli¬
tridates senex ille rex ponti qui magnemimo
morabile traxit. a uiuentute sua aduersus
letale uenenũ farmacis pectus armauit. sic
⁊ ego meũ enãgelica ueritate sacro pauli
dogmate ⁊ augustini aliorũq pluriũ uenerã¬
dorũ prũm iussionib cõsiliis atq suasionib
armani. ex quo arma gentilitia pariupẽdo. Si
enĩ xpĩanus ho̾ gẽtiliũ tractam stulticias uissu
tuo rex ĩclite ⁊ ĩ derestacionẽ erronee credulita¬
ctissimi fecere uiri ut augustinus Ieronimus
⁊ cũ nõ nullis aliis ⁊ lactãcius Neofidus homo.
Michi quidẽ a teneris annis notissimũ ẽ psal¬
mista mõstrãte. quia om̃es dii gentiũ demoneᷤᷤ

Expanded text:
minime memor sum! preterea advertens, minime memor sum! preterea advertens, quia continuis decipulis et explicatis ubique retibus antiquus hostis, tanquam leo rugiens, ut inveniat, quem devoret, ambiat inmortalium semitas, eosque in precipitium conetur impellere, uti Mytridates, senex ille rex Ponti, qui magnanimomorabile traxit, a iuventute sua adversus letale venenum pharmacis pectus armavit, sic et ego meum evangelica veritate, sacro Pauli dogmate, et Augustini aliorumque plurium venerandissimorum patrum iussionibus, consiliis, atque suasionibus armavi; ex quo arma gentilitia parvi pendo! Si enim Christianus homo gentilium tractavi stultitias iussu tuo, rex inclite, et in detestationem erronee credulitactissimi fecere viri, ut Augustinus, Ieronimus, et cum non nullis aliis etiam Lactantius, neofidus homo. Michi quidem a teneris annis notissimum est, Psalmista monstrante, quia omnes dii gentium demones,
Abbreviated transcription (Latin):
uel tauros more ueteri ĩmolantes. Rec a
me fuit unꝙͣ ueritas hec amota quĩ credẽ
testimonio prũm diẽ uẽturã extremã ĩ qͣ
resolue̾t᷑ omĩa pituraan agnoq dei opere
ex cinerib ꝓpriis om̃s qui añ fueramus
mortales cum nr̃is corporib resurgemus
ipse uidex p̃torii ĩ maiestate ꝓpria residebit
et apparentibus cuntis suc passioĩs ĩsigͥ¬
merito s miser atioe diuina spero uidẽ deu̾
redemptorẽ meũ ĩ came mea ⁊ cũ beatis
letari in terra uruẽtiũ ¶Hec ig̾ ne plura
dixerĩ sincera fides. Hec eterna ueritas
adeo pectoi meo infixa ẽ. ut nedũ euelli
ab aliquo getilitatis ĩpulsu. s nec concuti
mõ aliquo aut labefactari queat. Nam ⁊
rea terrentianus adolescẽs sum qui dum
a tegulis ĩ gremiũ danis cadentẽ iouem
ĩ tabula pictũ ĩtueret᷑ ĩ ⁊̃ optatũ ase facinꝰ
animatus est. abiit cũ annis uniorib
leuitas illa si fuisset aliqũ circa iã dc̃a. qd̾

Expanded text:
vel tauros more veteri inmolantes. Nec a vel tauros more veteri inmolantes. Nec a me fuit unquam veritas hec amota, quin crederem testimonio patrum diem venturam extremam, in qua resolventur omnia peritura, magnoque Dei opere ex cineribus propriis omnes, qui ante fueramus mortales cum nostris corporibus resurgemusipse, iudex pretorii, in maiestate propria residebit, et apparentibus cunctis sue passionis insignmerito, sed miseratione divina spero videre Deum, redemptorem meum, in carne mea, et cum beatis letari in terra viventium. Hec igitur, ne plura dixerim, sincera fides, hec eterna veritas adeo pectori meo infixa est, ut nedum evelli ab aliquo gentilitatis impulsu, sed nec concuti modo aliquo aut labefactari queat. Nam, et rea, Terrentianus adulescens, sum, qui, dum a tegulis in gremium Danis cadentem Iovem, in tabula pictum, intueretur, in optatum a se facinus animatus est. Abiit cum annis iunioribus levitas illa, si fuisset aliquando circa iam dicta, quod,
Abbreviated transcription (Latin):
dio eorũ eis cernẽtib nilla corpore ⁊ ĩpeditũ
mole cũ uero corpore olim mortali proprisͤ
uirib ĩ celos ad eũ qui miserat euolasse.
Et iñ celestẽ illum ignẽ ex se prẽq optimo
piter ꝓdeuntẽ uiuificãtẽ oĩa ⁊ uera cunta
docẽte ĩ cõmilitones egregios ĩmisisse. Qͦ
illustrati bellum aduersus orbis prĩcipem
inuie̾ illico. perq suũ sanguinẽ ⁊ uulnera
multa sato ubiq uitatis semine ⁊ obtẽta
uictoria ducẽ suũ triũphãtes ĩ prĩ am sequu¬
ti sũt. Sic ⁊ ĩstitutã ab eodẽ dei unigenito
piã iustorũ cõgregacionẽ ⁊ s acrũ illd̃ rege¬
neratioĩs lau acrũ quo mala facinora abo¬
lentur mortalib cũ ceteris eiꝰdẽ cõuẽtioĩs
faustis probandisq sacris/ quib deo obse¬
quẽtes efficimur /atq lapsi nr̃a ĩbecillita¬
te resurgimꝰ. eiq uolentes concili am̃. nec
ob idhumanũ sanguinẽ effundr̃tes ut ef¬
ferati plures iã fecere gẽtiliũ aut hyrcos

Expanded text:
dio eorum, eis cernentibus, nulla corporea impeditum mole, cum vero corpore, olim mortali iamque immortali, propriis viribus in celos ad eum, qui miserat, evolasse; et inde celestem illum ignem, ex se patreque optimo pariter prodeuntem, vivificantem omnia et vera cuncta docentem, in commilitones egregios inmisisse. Quo illustrati, bellum adversus orbis principem inivere illico, per que suum sanguinem et vulnera multa sato ubique veritatis semine et obtenta victoria, ducem suum triunphantes in patriam secuti sunt. Sic et institutam ab eodem Dei unigenito piam iustorum congregationem, et sacrum illud regenerationis lavacrum, quo mala facinora abolentur mortalibus cum ceteris eiusdem conventionis faustis probandisque sacris, quibus Deo obsequentes efficimur, atque, lapsi nostra imbecillitate, resurgimus, eique volentes conciliamur, nec ob id humanum sanguinem effundentes, ut efferati plures iam fecere gentilium, aut hyrcos
Abbreviated transcription (Latin):
cruciq affixum sublimi ⁊ ĩ eadẽ accto ⁊ felle̾
potatii. Cuiꝰ cũ iã hum anitate uicta supplicii
in finc̃ suũ iuisset. Seu ⁊ meliꝰ reor ut thome
de aquino placet. cũ uoluntarie collectis uirib
spiritũ emisiss tremuit orbis oĩs ⁊ meridi a¬
nũ fere solis iub ar ꝑtres horas uut ĩ tenebriᷤ
luna ex oppoito offuscata. Esto alr ad policar¬
pũ scribat dyonisius arioptigita qd̾ ego mi¬
ror. In euis a ceco milite pforatũ lancea pectꝰ
sanguinẽ aqua mixtũ emisit. ex qͦ sacra oĩa
nr̃e salutis credo sũpsisse exordiũ. Nec minꝰ
certũ hẽo eũ ⁊ cruce depoitũ atq sepultũ. ac¬
uates post diẽ terciã cenIonas ex ntero ceti
sic ex uentre terre surrexisse supata morte

Expanded text:
aceto et felle potatum. Cuius cum iam humanitate victa suppliciis in finem suum ivisset seu, et melius reor, ut Thome de Aquino placet, cum voluntarie, collectis viribus, spiritum emisisset, tremuit orbis omnis, et meridianum fere solis iubar per tres horas ivit in tenebras, luna ex opposito offuscata esto aliter ad Policarpum scribat Dyonisius Ariopagita, quod ego miror. Inde eius a ceco milite perforatum lancea pectus sanguinem aqua mixtum emisit, ex quo sacra omnia nostre salutis credo sumpsisse exordium. Nec minus certum habeo, eum a cruce depositum atque sepultum anvates, post diem terciam, ceu Ionas ex utero ceti, sic ex ventre terre surrexisse, superata morte,
Abbreviated transcription (Latin):
reuerẽti ⁊ dignus. Quẽ cũ ĩter uenerabiles nõ
dedignet᷑ florentia ciues optimũ sc̃p ⁊ĩ om̃ib
fidedignũ hũi testẽ. ⁊ ĩter quoscũq uiros egre¬
gios nũ andu Traho p̾terea aliqnͣ barla ⁊ ba¬
silii cesariensis monaichũ calabrũ hoĩc olim
corpore pusillũ p̃grandẽ tñ scĩa. ⁊ gretis literis
⁊deo eruditũ ut imperatorũ ⁊ principũ grecor
atq dectorũ hou̾i priuilegia hr̃et testacia ne¬
dũ his tpr̃ib apud grecos ẽẽ s nec amultio se¬
culis titra fuisse uirũ tã insigni ta̾q grandi
scia p̾ditũ. Nõ ne ergo hine ⁊ potissime ĩ rebus
ad grecos spectantib ego credã. Nõ enĩ opus
suu̾̃ aliquod uidi esto cõposuerit nõ null au¬

Expanded text:
reverentia dignus, quem cum inter venerabiles non reverentia dignus, quem cum inter venerabiles non dedignetur Florentia cives, optimum semper et in omnibus fidedignum habui testem et inter quoscunque viros egregios numerandum. Traho preterea aliquando Barlaam, Basilii Cesariensis monachum, Calabrum hominem, olim corpore pusillum, pregrandem tamen scientia, et Grecis licteris adeo eruditum, ut imperatorum et principum Grecorum atque doctorum hominum privilegia haberet, testantia nedum his temporibus apud Grecos esse, sed nec a multis seculis citra fuisse virum tam insigni tanque grandi scientia preditum. Nonne ergo huic et potissime in rebus ad Grecos spectantibus ego credam? Non enim opus suum aliquod vidi, esto composuerit non nulla au
Abbreviated transcription (Latin):
etica eruditissim᷑. nec quicꝙ̃ illi laurea̾ abstulit
p̾ter exiliũ. Sic enĩ firm auerat aĩo nũꝙͣ nisi in
prĩa illi sũmẽ. qd̾ minime illi pmnissũ c̃. S qd
plura: Qu alis fuerit ĩclitũ eius testat᷑ opꝰ qd̾ sub
titulo comedie rithimis fiorẽtino ydiom ato mi¬
rabili artificio scripsit: In quo ꝓfecto se nõ mithicũ
quĩ umno eathrolicũ atq diui nũ potĩ ondit cẽe txolo¬
gu. et cũ fere i ã toto notus sit orbi nescio utrũ
ad celsitudinẽ tuã sui nõĩs fama pucn̾it. ¶ le¬
mini i super esto raro fra ciscũ de barbarino tra¬
xisse teste̾. hoĩe quidẽ honestate morũ ⁊ spect a.¬
bili uita laudabilẽ. Qui ⁊ si satros canones lage
magis ꝙͣ poeticã nou̾it. nõ nulla tñ opuscula n¬
thimis uulgi ydiom ate splendidis ingenu
sui nobilitatẽ testacia edidit. quest at ⁊ ipud
utalos ĩ p̾cio sunt. hic ĩtegerrime fidei hõ fuit ⁊

Expanded text:
eticam eruditissimus, nec quicquam illi lauream abstulit eticam eruditissimus, nec quicquam illi lauream abstulit preter exilium; sic enim firmaverat animo, nunquam nisi in patria illam sumere, quod minime illi permissum est. Sed quid plura? Qualis fuerit, inclitum eius testatur opus, quod sub titulo Comedie rithimis, Florentino ydiomate, mirabili artificio scripsit. In quo profecto se non mythicum, quin imo catholicum atque divinum potius ostendit esse theologum; et, cum fere iam toto notus sit orbi, nescio utrum ad celsitudinem tuam sui nominis fama pervenerit. Memini insuper, esto raro, Franciscum de Barbarino traxisse testem, hominem quidem honestate morum et spectabili vita laudabilem. Qui, et si sacros canones longe magis quam poeticam noverit, non nulla tamen opuscula rithimis vulgari ydiomate splendidis, ingenii sui nobilitatem testantia, edidit, que stant, et apud Ytalos in precio sunt. Hic integerrime fidei homo fuit et
Abbreviated transcription (Latin):
suuꝰ certior ftũo usu didicit. quod nos discimus
iuditu. Et ob io ⁊ si omĩb illi fidẽ pͥst and ÷ credi¬
deui circa ea tñ que ad astra spectare uidẽ e̾ non
alr̾ ꝙͣ ciceroni circi or atori ã at in aroni circa po¬
eticiꝰ exhibendã ce̾sco. huiꝰ ĩsuper plura stãt opui¬
scula astrorũ celiq motus on̾dẽtia que ꝙͣtũ sibi
cirea taliũ p̾minẽtie fuerit oñdũt. Uti senẽ hũc
sic ⁊ dante alligeru fiorẽtinũ poctã cõspicuum
tãgu ⁊ p̾cipiui aliqn̾ iuoco uirũ. meret᷑ quidẽ. Suit
enĩ ĩter ciues suos egregi a nobilitate uerẽdus.
Et ꝙͣtũ cũq tenues ẽent illi subst ãcic. ⁊ acura fi¬
mili ari ⁊ postremo a longo exilio angeͣt᷑. semper
studuis.⁊ ut idhuc Iuli ⁊ fitet᷑ parisiꝰ ÷ eadẽ sepr¬
sime ⁊duersus quoscũq cirea quãtũq faculta¬
tẽ uolẽtes rñsioĩb aut positioib suis obicere
disputãs ĩtrauit gymnasiũ. Suit ⁊ hic tirra po¬

Expanded text:
suum certior factus, visu didicit, quod nos discimus auditu. Et ob id, et si in omnibus illi fidem prestandam crediderim, circa ea tamen, que ad astra spectare videntur, non aliter quam Ciceroni circa oratoriam aut Maroni circa poeticam exhibendam censeo. Huius insuper plura stant opuscula, astrorum celique motus ostendentia, que quantum sibi circa talia preminentie fuerit, ostendunt. Uti senem hunc sic et Dantem Aligerii, Florentinum poetam, conspicuum, tanquam precipuum aliquando invoco virum. Meretur quidem, fuit enim inter cives suos egregia nobilitate verendus, et quantumcunque tenues essent illi substantie, et a cura familiari et postremo a longo exilio angeretur semperstudiis. Et, ut adhuc Iulia fatetur Parisius, in eadem sepissime adversus quoscunque circa quamcunque facultatem volentes responsionibus aut positionibus suis obicere, disputans intravit gymnasium. Fuit et hic circa po
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ uersari põt dũmodo uelit fabulaꝵ cõdi¬
tor. Quod fecisse nouimus nõ nullos poctas
ortodoxos ⁊ fictionib quorũ sacra documẽta
tegũt᷑. Nec sit his audisse difficile uti ⁊ poete
qm sacri possunt appellari theologi.sic ⁊ qui
satri sunt theologi oportunitate exigẽte deuc¬
nuit physici. Qõ si alitor nõ cõtingat salte
dũ sensũ exprimũt ex fabula lignoꝵ sibi re¬
ndecens eẽ quosdam xpĩanos tractare gẽtilia
Icc̃t alii cquo supiorib forsã aĩo ĩ decens
ẽc xpĩano hoĩ gentiliũ supsticiões ⁊ nepha¬
ria sacra sen genealogi as describere aut per¬
quirere cũ hant nõ nũquã talia m̃tes legen¬
tiũ ĩ erroneas opiões deducere.⁊ psepe opinã¬
tis peritulo detinere. Nõ ĩficiar. hoc quidẽ sãcti¬
ssime dcũm ẽ. Et arbitror nõ nullos ⁊ studio
taliũ amouendos. Et sic ⁊ aliquib absq aliqͥ

Expanded text:
tatem versari potest, dum modo velit fabularum conditatem versari potest, dum modo velit fabularum conditor. Quod fecisse novimus non nullos poetas orthodoxos, a fictionibus quorum sacra documenta teguntur. Nec sit his audisse difficile, uti et poete quandoque sacri possunt appellari theologi, sic et qui sacri sunt, oportunitate exigente, deveniunt phisici. Quod si alias non contingat, saltem dum sensum exprimunt ex fabula lignorum sibi retilia. Dicent alii equo superioribus forsan animo, indecens esse Christiano homini gentilium superstitiones, et nepharia sacra, seu genealogias describere aut perquirere, cum habeant non nunquam talia mentes legentium in erroneas opiniones deducere, et persepe opinantis periculo detinere. Non inficiar, hoc quidem sanctissime dictum est, et arbitror non nullos a studio talium amovendos, et sic etiam aliquibus absque aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ĩditũ auferri nõ posse. ne de mithica ul alia
possit intelligi theologia se nõ theologos tm̃
s sacre theologie asserunt ꝓfessores. Nec hoc ẽ
aliqua ĩstãcia improbandũ qiͣ xpĩano noĩ in¬
uiriosũ. Non ne nos om̃s hoĩes dicimus qͦscũ¬
q mortales scimus cõstare ex aĩa rõnali et
corpore.dato alii gentiles sint ⁊ isracliter alii
et alii agareni ac alii xpĩani ⁊ nõ nulli ad̾o
puersorũ morũ ut poti ĩmanc̾ belue ꝙͣ hoĩes
dẽptori nr̃o ĩ uiriã facimus quẽ ultͣ deũ uerũ
hominẽ fuisse cognoscimꝰ. Equo mõ siquis po¬
etas dicat theologos nulli facit ĩuiriã. Si sa¬
cros quis illos diceret. quis adco demẽs c̃ quĩ
patet circa honesta corũ theologia norset᷑ q̃
sepissime potiꝰ physiologia aut ethologia ꝙͣ
theologia dicenda ẽ.uum corũ fabule nͣalia cõ¬
tegũt aut mores. Et hec ⁊ circa catholicã uei̾¬

Expanded text:
inditum auferri non posse, ne de mithica vel alia inditum auferri non posse, ne de mithica vel alia possit intellegi theologia, se non theologos tantum, sed sacre theologie asserunt professores. Nec hoc est aliqua instantia improbandum, quasi christiano nomini iniuriosum. Nonne nos omnes homines dicimus, quoscunque mortales scimus constare ex anima rationali et corpore, dato alii gentiles sint, et Israelite alii, et alii Agareni, ac alii Christiani, et non nulli adeo perversorum morum, ut potius inmanes belue quam homines demptori nostro, iniuriam facimus, quem ultra Deum verum hominem fuisse cognoscimus. Equo modo, si quis poetas dicat theologos, nulli facit iniuriam, Si sacros quis illos diceret, quis adeo amens est, quin patet, circa honesta eorum theologia versetur, que sepissime potius physiologia aut theologia quam theologia dicenda est, dum eorum fabule naturalia contegunt aut mores. Et hec etiam circa catholicam veri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alis ẽ. nec nõ ⁊ moralis qm̃ mũdo utili ᷤ iu¬
deat᷑ laudabilis ẽ. Ciuilis uo sen politica qͥ
⁊ sacrificola dici põt ad urbẽ spectare dr̃. que
ob sacrorũ ueterum a bomin abilẽ turpitu¬
dinẽ ⁊ ueri dei cultu atq rectitudĩe fidei re¬
ꝓbanda ẽ Ex his eni phosica poctis egregi¬
is attribuit᷑. eo ꝙ sb̃ fictiõib sius nͣ ali ⁊ con¬
tegat atq morali a ⁊ uirorũ illustriũ gesta
et nõ nũꝙ̃ que ad suos deos spect are uidẽt᷑
⁊ potissime dii sitra cãmin ⁊ primo ĩ teorũ lau¬
des composuere / atq corũ magnalia sb̃ cortice
texere poetico ut ĩ superiorib dcũm ẽ. ex quo a
prisca gentilitate theologi nũcupati sũt. cos¬
qr primos fuisse theologigantes testat᷑ anstoti
nomen tale sortiti sint uenic̃tib ueris theolo¬
gis poidisse nequiuere iũ suã seruãte uocabu¬
lo. quod a quocũq deo exortũ c̃. quod reor ad¬

Expanded text:
naturalis est, nec non et moralis. quoniam mundo utilis vinaturalis est, nec non et moralis. quoniam mundo utilis videatur, laudabilis est. Civilis vero seu politica, que et sacrificola dici potest, ad urbem spectare dicitur, que ob sacrorum veterum abominabilem turpitudinem a veri Dei cultu atque rectitudine fidei reprobanda est. Ex his enim physica poetis egregiis actribuitur, eo quod sub fictionibus suis naturalia contegunt atque moralia et virorum illustrium gesta et non nunquam, que ad suos Deos spectare videntur, et potissime dum sacra carmina primo in Deorum laudes composuere, atque eorum magnalia sub cortice texere poetico, ut in superioribus dictum est, ex quo a prisca gentilitate theologi nuncupati sunt; eosque primos fuisse theologizantes testatur Aristotnomen tale sortiti sint, venientibus veris theologis, perdidisse nequivere, vim suam servante vocabulo, quod a quocunque Deo exortum est. Quod reor ad
Abbreviated transcription (Latin):
illatã/ dum poctas gentiles dicimꝰ eẽ theolo¬
gos quos solos diuinis lrĩs ĩstructos hoc in¬
signe faciamus xp̃iami decoros. Equidẽ hos
ego uenerandos homĩes puto. eisq si qnͣ
hec aliqui dicẽtes erũt ex nũc grãs ago. sa¬
lutis enĩ mee sollicitos sentio.uerũ dũ minꝰ
cirtũspituĩt que laquãt᷑ oñdũt liquido se
paucos uroisse libros.Nã si multos studu¬
isse̾t. liber celestis iorlm̃ ĩter ceteros famosi¬
ssimus ptrãsisse nõ debuisset ĩuisus. In eo
cnĩ legisse potiusse̾t augustinũ libro sextore¬
ferẽtẽ uarroniᷤᷤ doctissimi homĩs opĩonẽ qua
ip̃e uarro arbitrabat᷑ triplicẽ ẽẽ theologiam
Nithicã scilicet ⁊ physicã atq ciuilẽ. Mith¬
ca ãt d̃r fabulosa a mithicon grece qd̃ lati¬
ne fabula sonat. Et hec comodis de quib s̃
⁊ theatris accõmoda ẽ. que ob turpia ĩ sceniᷤᷤ
actitata ab illustrib poetis ⁊̃ improbat᷑. phy¬
sica ãt que ut ĩterp̃taciõe uocabuli pcipit᷑

Expanded text:
illatam, dum poetas gentiles dicimus esse theologos, quos solos divinis instructos licteris hoc insigne faciamus Christiani decoros. Equidem hos ego venerandos homines puto, eisque, si quando hec aliqui dicentes erunt, ex nunc gratias ago, salutis enim mee sollicitos sentio. Verum, dum minus circumspiciunt, que loquantur, ostendunt liquido se per paucos vidisse libros; nam, si multos studuissent, liber Celestis Ierusalem, inter ceteros famosissimus, pertransisse non debuisset invisus. In eo enim legisse potuissent Augustinum libro sexto referentem Varronis, doctissimi hominis, opinionem, qua ipse Varro arbitrabatur triplicem esse theologiam, mithicam scilicet, et physicam, atque civilem. Mithica autem dicitur fabulosa a mithicon Grece, quod Latine fabula sonat, et hec comedis, de quibus supra, et theatris accommoda est, que ob turpia in scenis actitata ab illustribus poetis etiam improbatur. Physica autem, que, ut interpretatione vocabuli percipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
his ego uelĩ obsistere. Possibile quidẽ reor cum
nũ ꝙͣ de me ausus sim tã magna p̾sũme̾ qm̃
per fcõ homine per ftũm exquiret opus. soliꝰ dei
time ĩpulsus egi. Et ob id si circa hãc ptẽ mi¬
nus bñ egerĩ impon at᷑ honus celsitudini tue.
quad⁊̃ sapientiorũ autoritate dẽtes ĩminus
bũ cõmissũ ĩfigãt ita pia hum anitate ⁊ ui
deãt᷑. Nõ enĩ insuctũ e̾ ut nedũ eruditos hoĩcᷤᷤ
uide̾ quod ĩdoctus nõ uiderat. s aliqũ ĩdoctos
uidisse qd̾ minime iuderãt eruditi. hõ enĩ sũ
ego.⁊ homine̾ peccasse. nec nouũ ẽ nec mira¬
bile. Ait enĩ flactus. qn̾ bonus dormitat ho

Expanded text:
his ego velim obsistere; possibile quidem reor, cum his ego velim obsistere; possibile quidem reor, cum nunquam de me ausus sim tam magna proprio motu perfecto homine perfectum exquiret opus ? Solius Dei time, impulsus egi, et ob id si circa hanc partem minus bene egerim, imponatur onus celsitudini tue. quadam sapientiorum autoritate dentes in minus bene conmissum infigunt, ita pia humanitate etiam medeantur. Non enim insuetum est, ut nedum eruditos homines videre quod indoctus non viderat, sed aliquando in doctos vidisse quod minime viderant eruditi. Homo enim sum ego, et hominem peccasse nec novum est, nec mirabile; ait enim Flaccus: quandoque bonus dormitat O
Abbreviated transcription (Latin):
dabiliter redarguere aut utilr̾ em̃dare.
Reter composiciois ĩ decentia paulo
añ redargutã multa ẽẽ omissa que
⁊ pponi debusse̾t. hi forsan supaddẽt uel
alii. He ego si ueli negare non possum
cũ memineri salte despectãtib ad supti¬
cic̃ fabulos a ob librori deftum cira hui opis
principiũ scripsisse multos ex ꝓle deorũ defu¬
turos hoĩes.Et si tñ libri reperiri dicaͥt̃ quis mͬo¬
taliuĩ tã audax erit ut ꝓrũpẽs dicat idisse
se om̃es atq legisse. Ego autẽ cũ nõ uideri ⁊̃
quos alii uidisse potuere absq frõtis rubore cõ¬
fitcor multos omissos fore. ⁊ nõ nullos forsã
ob labilis memorie tulpã. Nõ enĩ sufficit uisiᷤᷤ
et idcuro indulgeat queso memores. et quod
ignorãtia sen obliuone fcũm ẽ nolĩt equipe¬
rare malicie. Ad est ⁊res alia ĩ quã forsã pos¬
sũt obloqui uiri sublimes scilic circa explica¬
tiones sensuũ fabularũ exhibitas. Absit ut

Expanded text:
dabiliter redarguere aut utiliter emendarPreter compositionis indecentiam, paulo ante redargutam, multa esse omissa, que apponi debuissent, hi forsan superaddent vel alii. Hoc ego si velim negare, non possum, cum meminerim saltem despectantibus ad superficiem fabulosam ob librormn defectum circa huius operis principium scripsisse, multos ex prole deorum defuturos homines. Et si tamen libri reperiri dicantur, quis mortalium tam audax erit, ut prorumpens dicat vidisse se omnes atque legisse? Ego autem, cum non viderim etiam, quos alii vidisse potuere, absque frontis rubore confiteor multos omissos fore, et non nullos forsan ob labilis memorie culpam, non enim sufficit visis. Et idcirco indulgeant, queso, memores, et, quod ignorantia seu oblivione factum est, nolint equiperare malitie. Adest et res alia, in quam forsan possunt obloqui viri sublimes, scilicet circa explicationes sensuum fabularum exhibitas. Absit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
les libri plurimoꝵ scripta om̃e dubiũ enõdã¬
cia. Sic ⁊ sacre lr̃e multos hñt ĩ terptes. Nec
nõ ⁊ facultates ⁊ artes relique glosatorco p¬
prios hũere. ad quos si oportunũ sit uolẽs hẽt
ubi recurrat.⁊ quos uelit ex mltis cligat. So¬
la poesis qm̃ ꝑ paucorũ sc̃ꝑ domestica fuit ñ
aliquid afferre lucri auaris uisa sit nõ solũ ꝑ
secula mlt̾a neglecta atq deiect ẜs uauio¬

Expanded text:
scripta, omne dubium enodantia. Sic et sacre lictere multos habent interpretes; nec non et facultates et artes relique glosatores proprios habuere, ad quos, si oportunum sit, volens habet, ubi recurrat, et, quos velit, ex multis eligat. Sola poesis, quoniam perpaucorum semper domestica fuit, nec aliquid afferre lucri avaris visa sit, non solum per secula multa neglecta atque deiecta
Abbreviated transcription (Latin):
noia hostiati deferre. legãt pscrutẽt᷑ ⁊ ĩ ueniẽt
qd̾ nõ norũt. ⁊ pegrinis efficient᷑ tomestici cõ¬
periẽt cos sic autoritate ualere uti arbitr⁊ t̃
ualcãt quos legenit. Hec igͣ hẽo q̃ de autorib
ta noius ꝙͣ ueterib a me pductio dicenda reo
quorũ si me ad inducendũ nõ ꝓuocarẽt meu¬
ta ad id oportunitas coge̾t. Hnt enĩ ciuules et
canonice leges p̃ter textus multiplices spiu
ne quitia sẽp mictos apparatꝰ suos ⁊ mlt̾iona¬
ctenus dectorib editos. Hñt płorũ uolumi¬

Expanded text:
nomina hostiatim deferre! Legant, perscrutentur, et invenient, nomina hostiatim deferre! Legant, perscrutentur, et invenient, quod non norunt, et peregrinis efficientur domestici, et comperient eos sic autoritate valere, uti arbitrantur valeant, quos legerunt. Hec igitur habeo, que de autoribus tam novis quam veteribus a me productis dicenda reor, quorum si me ad inducendum non provocarent merita, ad id oportunitas cogeret. Habent enim civiles et canonice leges preter textus multiplices, hominum nequitia semper auctos, apparatus suos a multis hactenus doctoribus editos. Habent phylosophorum
Abbreviated transcription (Latin):
ad pñs dea sufficiãt. hec ig̾ que de nouis dice
huiis uerũ ne de ĩcognitis ãtiquis ab his iudeat᷑
omissũ pauca dicenda supsũt. dicẽt ig̾ hi me
ĩ auditos ase ĩduce̾ autores qĩ qr corũ noĩa nõ
audiuerit nõ illis ĩ tegra p̾standa sit fides In¬
sipientis cquidẽ ẽ credere nil pter qd udẽĩt fice¬
dignũ qi lectis fidẽ legendo ĩ uinxerit ip̃e. Eate¬
or me autorũ pluriũ quorũ forsã noĩa nõ nllis
modernoꝵ pegrina sũt dcã ⁊ fabulas retitasse.
co ꝙ ut iã dcũm ẽ antiquitate uideat᷑ probat.
Et hos om̃es aut uidi ⁊ legi aut a rec̾etioribus
allegatos comperi. Quos si hi q̃rili nõuiderut
aut eorũ nõ ⁊udiue̾ noĩa nõ autorũ s tesidie
corũ crim̃ ẽ. ⁊ io sibi ĩputare nõ de me ꝯq̃ri debẽt.
Nõ enĩ possũt uolumina cbibliothecis ĩ man
euolare torpetiũ. nec qui iuderũt tebẽt uisorur

Expanded text:
ad presens dicta sufficiant. Hec igitur, que de novis dicerem, ad presens dicta sufficiant. Hec igitur, que de novis dicerem, habui, verum, ne de incognitis antiquis ab his videatur omissum, pauca dicenda supersunt. Dicunt igitur hi me inauditos a se inducere autores, quasi, quia eorum nomina non audiverint, non illis integra prestanda sit fides. Insipientis equidem est credere nil preter quod viderit fidedignum, quasi lectis fidem legendo iniunxerit ipse! Fateor me autorum plurium, quorum forsan nomina non nullis modernorum preregrina sunt, dicta et fabulas recitasse, eo quod, ut iam dictum est, antiquitate videantur probata; et hos omnes aut vidi et legi, aut a recentioribus alligatos comperi, quos si hi queruli non viderunt aut eorum non audivere nomina, non autorum, sed desidie horum crimen est, et ideo sibi imputare, non de me conqueri debent. Non enim possunt volumina e bibliothecis in manus evolare torpentium, nec, qui viderunt, debent visorum
Abbreviated transcription (Latin):
Stat enĩ eritũ cupies adhuc sb̾ conclaui clau¬
sa diuina affrca heroico cãmic stripta cͥinu
affricani narrãs magnalia. Stat huccolitũ
carmẽ iã ubiq sua celebritate cogtus. otatt᷑.
liber eplaꝵ ad amicos mẽtrico scriptrftilo.
Stit p̾tcͣa ĩgenti a duo epłarũ prosaicirm
uolumina tata snĩar tanta rerũ gestiru
copia tãto ornato atificio splentẽtiũ ut ĩ nlio
ciceronianis postponendas eas cẽseat lector
equus. Et ĩt ĩ medicũ ĩuectiue. St at solitn̾e
uite liber. Et qui paucis post dieb ĩ lucẽ nouis¬
simꝰ uẽturus ẽ. de remediis ad utrãq fortuna.
Siit p̾terea ⁊ ĩ officin ⁊ plures quos cito eo ui¬
uẽte fabreftõs legemus ĩ publico. Quis ergo
hũc ĩ testẽ renuat. Quis trĩs euis fidẽ pstare
deneget. Onisi paulo an tenui cãlamo scrip¬
sisse quot ⁊ quas euis possẽ suꝑ aodẽ lautes
quib trorũ ab eo fides amplior teuciret. Sed

Expanded text:
Stat enim, exitum cupiens, adhuc sub conclavi clauStat enim, exitum cupiens, adhuc sub conclavi clausa, divina Affrica, heroyco carmine scripta, primi Affricani narrans magnalia; stat Buccolicum carmen, iam ubique sua celebritate cognitum; stat et liber Epistularum ad amicos metrico scriptarum stilo; stant preterea ingentia duo Epistularum prosaicarum volumina, tanta sententiarum, tanta rerum gestarum copia, tanto ornato artificio splendentium, ut in nullo Ciceronianis postponendas eas censeat lector equus; stant in medicum Invective; stat Solitarie vite liber, et, qui paucis post diebus in lucem novissimus venturus est, De remediis ad utramque fortunam. Sunt preterea et in officina plures, quos cito, eo vivente, fabrefactos emictet in publicum. Quis ergo hunc in testem renuat? Quis dictis eius fidem prestare deneget? O nisi paulo ante tenui calamo scripsissem, quot et quas eius possem superaddere laudes, quibus dictorum ab eo fides amplior deveniret, sed
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ affros quos penes hec ĩ pretio studi ⁊ sunt
equidẽ felix erat homo iste si no fuiss ar¬
dentior. aut liberaliori seculo natus. Quid
t ande. Et franciscũ petrarcã fiorẽtinũ u¬
nerandissimũ p̃ceptorẽ prem ⁊ dñm meũ
nuper Rome ex senatus consulto appbante
Roberto ierlm̃ ⁊ sicilie rege ĩclito sab ipsis
senaitorib laurea ĩsignitũ ĩter uetẽs illa¬
stres iuros nũandũ potiꝰ ꝙͣ ĩter moternos i¬
duco. Quẽ nõ dicã utali om̃s quorũ sigu¬
lare ⁊ pemne tecus ẽ. s ⁊ galli⁊ oĩs atq ger¬
mania ⁊ remotissimus orbis angulus an¬
glia greciq plures poctã nouere p̾cipuu.
Nec dubito qui usq cyprũ ⁊ ad aures usq
tue sublimitatis nomẽ eiꝰ iclita fama de¬
tulerit. Huiꝰ enĩ iã multa patẽt opi. ⁊ metri¬
ca ⁊ ꝓsayca memoratu uignissima. certu
de celesti eiꝰ ĩgenio testimonin hic in feretia.

Expanded text:
et Affros, quos penes hec in precio studia sunt. et Affros, quos penes hec in precio studia sunt. Equidem felix erat homo iste, si animo fuisset ardentior, aut liberaliori seculo natus. Quid tandem? Et Franciscum Petrarcam, Florentinum, venerandissimum preceptorem, patrem et dominum meum, nuper Rome, ex senatus consulto, approbante Roberto, Jerusalem et Sycilie rege inclito, ab ipsis senatoribus laurea insignitum, inter veteres illustres viros numerandum potius quam inter modernos, induco. Quem non dicam Ytali omnes, quorum singulare et perenne decus est, sed et Gallia omnis atque Germania, et remotissimus orbis angulus, Anglia, Grecique plures poetam novere precipuum; nec dubito, quin usque Cyprum et ad aures usque tue sublimitatis nomen eius inclita fama detulerit. Huius enim iam multa patent opera et metrica et prosaica, memoratu dignissima, certum de celesti eius ingenio testimonium hinc inde ferentia.