comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se latini. latenter arguit Turnũ: ꝙ sibi non obtemperauit¬
ste mauebit supplicium: Nam mõ hoc tompus reuoluit: ue¬
sa locutio quum quori mur non ee factum: quod fieri debuit
bellum importuniun: concepit grauem iracundiam & su in
haec uerba pro rupit: importunum aũt. quod caret portu
inuaufeagium fertur ista contentio. quia supra audiuerat peri¬
culum ee superare teoianos. cum gente deorũ. qui adiis origi¬
sed uictos ideo dicit. quia sequit᷑ nec uicti possunt absistere feno
possunt aũt absistere iuire ait. ac si diceret gͦ si uellent: eos
discedero abellis. natura non patitur. adscitis. euocatis adiunctis
sed haec ꝗ̃ angusta uidetis. caetera absolute dixit i exercitũ
auxilia iures imperii quae sie uidecis afficta: quid restat nis

Expanded text:
se Latini latenter arguit Turnum, ste manebit supplicium»: nam modo hoc tempus revolvit. VEsa elocutio, cum querimur non esse factum quod fieri debuit. BELLVM INPORTVNVM coepit grandem iracundiam, et sic in haec verba prorupit. ‘inportunum’ autem est quod caret portu, o fertur ista contentio, quia supra audierat periculum esse etiam superare Troianos. CVM GENTE DEORVM qui a diis origii Phryges». Sed invictos ideo dicit, quia sequetur ‘nec victi possunt absistere bello’. ‘Possunt’ autem ‘absistere’ mire ait, ac si diceret: etiam si velint, a bellis discedere natura non patitur. ADSCITIS evocatis, adiunctis. quam sit augustum, videtis. CETERA absolute dixit, id est exercitus, auxilia, vires imperii: quae quia sic videtis adflicta, quid restat, nis
Abbreviated transcription (Latin):
testudine accedatur ad murũ. ꝗͣ ꝗͣ possumus ĩtelligere ꝙ̃ ad
fossas eos uenisse facta testudine: effundere cõtra: propͥe .i.
tella nõ iaciuntur ĩsubiectos. sed fundũtur. ꝑ dicendo om̃e
genus tellorũ: ostendit telũ uocari omne: quod iacitur. quod

Expanded text:
testudine accedatur ad murum. Quamquam possumus intellegere etiam ad testudine accedatur ad murum. Quamquam possumus intellegere etiam ad fossas eos facta venisse testudine. EFFVNDERE CONTRA proprie: tela enim non iaciuntur in subiectos, sed funduntur. Et dicendo «omne genus telorum» ostendit telum vocari omne quod iacitur. AD
Abbreviated transcription (Latin):
tinos: lacmantis iuli: puero dat lacͥmas: cui potest sine
pudore uiris fortibus tm̃ mo doloremi sub tecta reponunt:
sed celoritatis. i destraptim tollũt: at tuba terribilem sonitum:
hemistichium ennii. Nam sequẽtia iste mutauit. Ille .N. ad expͥm.¬
endũ tuba sonitũ ait Tatatãtara dixit. ⁊ multa huiꝰ mõi Uirgi¬
lius cum aspera ĩuenerit: mutat. Bene tñ electis uerbis hic mu¬
tatur sonum tubarũ are canore: In creꝑuit: e ĩsonuit. e seg
aliqua thusciae dat turno auxilia: cum thuscos dixerimus a¬
spetialiter aenea fauere. Item e cõtra pars uenetiae auxiliũ p̃stat
ancae: quã tur ni fuisse suꝑius diximus: Testudine: restudo
ẽ scutorũ cõnexio curuata ĩ testudinis modum. Nanq ĩ armo¬
rum gnͣribus milites sumũt ab aĩalibus nomina: ut aries. Sa¬
iustius in modũ hirci militaris: fossas imꝑlere parãt: uertit
ordinem. Nam ante est ut impleat᷑ fossa. tollantur ualli. ꝓ sic

Expanded text:
tinos». LACRIMANTIS IVLI puero dat lacrimas, cui potest sine tinos». LACRIMANTIS IVLI puero dat lacrimas, cui potest sine pudore; viris fortibus tantum dolorem. SVB TECTA REPONVNT sed celeritatis, id est raptim tollunt. AT TVBA TERRIBILEM SONITVM hemistichium Ennii: nam sequentia iste mutavit. ille enim ad exprimendum tubae sonum ait "taratantara dixit" . et multa huius modi Vergilius cum aspera invenerit, mutat. bene tamen hic electis verbis imitatur sonum tubarum. Ad v. 502 Increpvit et insonuit et segnaliqua Tusciae dat Turno auxilia, cum Tspecialiter Aeneae favere. Item e contra pars Venetiae auxilium praestat Aeneae, quam Turni fuisse superius diximus. TESTVDINE testudo est scutorum conexio, curvata in testudinis modum. Namque in armorum generibus milites sumunt ab animalibus nomina, ut ‘aries’, Sallustius: «in modum erici militaris». FOSSAS IMPLERE PARANT vertit ordinem: nam ante est ut impleatur fossa, tollantur valli, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
discedite corpus.Terentius. ꝑ uin igitur dũ licet mecum
loquimini antipho: Nec te tua funera mater: idest funerea.¬
Nam apud maiores funeras dicebãt eas: ad quas funus ꝑtinȩ
ut sororemimatrẽ. Nam praefitȩ ut supradiximus: sũt pla¬
nctus principes non doloris. funeras aũt dicebãt q̃ĩ funereas
ad quas pertinet funus: funus lacerũ: dilaniatũ cadauer
Nam funus pro caclauere posuit: si qua ẽ pietas: si qua pie¬
tas ĩ occidendo ẽ: in me probetur: me pͥmã absũmite ferro: unꝰ¬
quisq enim impropͥę salutis desperatione credit uniuersa
ẽ posse cõsummi. Uñ est quod m̃o dixit me pͥmam: inuisũ¬
hoc deteude caput subtartara telo: ĩ uisunẽ quidem hoc g odi¬
osum caput. Uerũ miẜicordiae gnũs ẽ:si me ꝙ̃ iratus ĩteri
hinc traxit illũ colorem iuuenalis. quod facinus dignum
tam longo admiserit aeuo: torꝑent ĩfractae: antea ĩfeacta
nũc tñ torpent: ut turnus ut ĩfractos aduerso marte la¬

Expanded text:
discedite corpus" , Terentius "quin igitur, dum licet, loquimini nam apud maiores funeras dicebant eas ad quas funus pertinet, ut sororem, matrem; nam praeficae, ut et supra diximus, sunt pladebat amore». PRIMA PETIT ideo ‘prima’, quia solent in extrema ad quas pertinet funus. FVNVS LACERVM dilaniatum cadaver: tres». NON ILLA VIRVM NON ILLA PERICLI unum pudoris est, aliud satas in occidendo est, in me probetur. Ad v. 492 Me primam absumite ferro unusquisque enim in propriae salutis desperatione credit universa etiam posse consumi, unde est quod modo dixit 'me primam': quasqualitate caedis. SERA MEAE R. Euander «mea sera et sola voluptas». POTVISTI LINQVERE SOLAM ab intercepto solacio. CRVDELIS qui hinc traxit illum colorem Iuvenalis «quod facinus dignum tam longo admiserit aevo?». TORPENT INFRACTAE antea infractae, nunc tamen torpent, ut «Turnus ut infractos adverso Marte La
Abbreviated transcription (Latin):
gnauit. hoc de historia ẽ. ut dixinius. Nam sollicitata hele¬
na cum parin sequi noluissa egressus ille ciuitatem obsedit.
qua euersa helenam rapuit. unde & recipi meruit & merito
tela dedit. aut amnori aut bello. Decuit metuise. optimae
ellocutio. Nam utrunq practeriti est temporis. sera prosero¬
orabat: loquebat᷑ cum arto. unde & oratores dicimus: Ham rega¬
bat si dixeris non procedie quia magis conuitiabat iactas uen
tilas assensu uario. quia pars ueneri fauebat pars iunoni. teu
uiuenura: non tempesttitis facit comparationem. sed signa
tempestatis futurae. quadam enim arcana ratione fit ut
sit mueniur in sililis ante uentorum aduentũ. ut testatur¬

Expanded text:
VGNAVIT hoc de historia est, ut diximus: nam cum sollicitata HeleVGNAVIT hoc de historia est, ut diximus: nam cum sollicitata Helena Parin sequi noluisset, egressus ille civitatem obsedit. Qua eversa Helenam rapuit: unde et recipi meruit a marito. TELA DEDI aut amori aut bello. DECVIT METVISSE optima est elocutio, nam utrumque praeteriti est temporis. Si eOrabat loquebatur: unde et oratores dicimus. nam 'rogabat' si dixeris, non procedit, quia magis conviciabatur. Ad v. 97 Assensu vario quia pars Veneri favebat, pars Iunoni. Ad murmvra non tempestatis facit comparationem, sed signi tempestatis futurae: quadam enim arcana ratione fit ut sit murmur in silvis ante ventorum adventum: unde a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uera causa. nam foedera quae inter graccos es trosauos fu¬
orunt / ita foluta siuit. Heroules cum ex pugnato ilio filiam
launedontis hosionam priauii sororem tolamoni dedisset. pro¬
festi fut legati cum priamo: es eam ninime repetere
potuerunt illis dicentibus se eam hr̃e uite bellorum. uude
com̃otus priauis misit paridem cum exeratu ut aliquia
tale abclicerꝙ. aut uxorem regis aut filiam / qui expugna¬
ta sparta heleua i rapuit hinc ergo uirgilius utrunq tan¬
git & historiam istam. quam modo deximus ex ꝑꝑ iudiciũ
paridis. q̃uis fabula sit illa res q a poetis composita qui tro
i achiuis atꝗ de uenere loquit᷑. sea quia dei arsenothelis sunt
ut dixinius supra. ideo sic dixit. nam in subauditione ponient
pa quae non posimuss dicẽ aperte. dardanius ꝑꝑ iniuriam ae
uede hoo posuit. quia dardanus dicit᷑. nam perite dubiũ nõm
elegit. qui contunieliam cõmunitarq aeneae. spartam ecp¬

Expanded text:
est vera causa: nam foedera quae inter Graecos et Troianos fuest vera causa: nam foedera quae inter Graecos et Troianos fuerunt, ita soluta sunt. Hercules cum expugnato Ilio filiam Laomedontis Hesionam, Priami sororem, Telamoni dedisset, profecti sunt legati cum Priamo et eam minime repetere potuerunt, illis dicentibus se eam habere iure bellorum. unde commotus Priamus misit Paridem cum exercitu, ut aliquid tale abduceret, aut uxorem regis, aut filiam. qui expugnata Sparta Helenam rapuit. hinc ergo Vergilius utrumque tangit, et istam historiam quam modo diximus, et propter iudicium Paridis: quamvis fabula sit illa res et a poetis composita. foas achivis atqui de Venere loquitur: sed quia dei ἀρσενοθήλεις sunt, ut diximus supra, ideo sic dixit: nam in subauditione ponuntur ea quae non possumus dicere aperte. Ad v. neae hoc posuit, quia Dardanus dicitur: nam perite dubium nomen elegit, quod contumeliam communicaret Aeneae. SPARTAM EXP
Abbreviated transcription (Latin):
ssom conuertere nymphas. licet hoc mater deumfecerit
tñ hoc ueneri imputat quia in eius gratiam factum ẽ.
rit. sea ꝑꝑ philouienam: aut certe. quia uenerem dicunt
be matrem deunr. eneas ignarus abest. ea quae soluere nõ
possunus irridenius. ut hoo loco: Sic inbucolicis praemisit di¬
uini opus accimedontis. postea per irrisiouẽ ait : & nobis idem
alciniedon duo pocula fecit: Brauidambellis urbem: alibi. po¬
pulosq̃ feroces contundet urbem aũt prouinciam dicit. quõ
italiam quaero patriam: nos ne tibi fluxas. status relatiuus:
per quem ostendit uenerem magis troianis causam fuise
periculorum fluxas molles quaȩ possent & sine ininucis pe
in historiis ꝓ troiaui cum graecis foedus habuerunt: unde¬
s paris hospitio susceptus ẽ . ex sie cõmusit adiaterium ergo
soluere furto foedera. anucitias adulterio dissipare: Nam fur¬
tum est adulteriũ: unde est & dulcia furta. & euersi ilisi he

Expanded text:
otidem classem convertere nymphas licet hoc mater deum fecerit, tamen hoc Veneri inputatur, quia eius gratia factum est, rit, sed propter Philomelam: aut certe quia Venerem dicunt esse matrem deum. AENEAS IGNARVS ABEST ea quae solvere non possumus, inridemus, ut hoc loco. Sic in Bucolicis praemisit «divini opus Alcimedontis», postea per inrisionem ait «et nobis idem Alcimedon duo pocula fecit». GRAVIDAM BELLIS VRBEM alibi «populosque feroces contundet». ‘Urbem’ autem provinciam dicit, cuItaliam quaero patriam" . Ad v. 88 Nosne tibi fluxas status relativus, per quem ostendit Venerem magis Troianis causam fuisse periculorum. fluxas molles, quae possent etiam sine inimicisin historiis quod Troiani cum Graecis foedus habuerunt. tunc etiam Paris est susceptus hospitio et sic commisit adulterium. ergo 'foedera solvere furto' amicitias adulterio dissipare: nam furtum est adulterium, unde est "et dulcia furta" . et eversi Ilii haec
Abbreviated transcription (Latin):
Q sic distum ẽ post cogitatione quo de inde sieut terẽtiꝰ
e haud aliter turnus rotrocedeus petebat fluuium: ac so¬
let lio pssus multitudine. nec terga prebere. ꝑꝑ iran
uel pudorem. nec posse licet /cupiat in uenantes impetum

Expanded text:
et sic est dictum post cogitationem 'quo deinde'? sicut Terentius et sic est dictum post cogitationem 'quo deinde'? sicut Terentius est: haud aliter Turnus retro cedens petebat fluvium, ac solet leo, pressus multitudine, nec terga praebere propter iram et pudorem, nec posse, licet cupiat, in venantes impetum
Abbreviated transcription (Latin):
nus sed tantam uim ictus tuisse: ut ionge caput excuteret
rina Saue nec uugo nec imģentũ u recipit. Excepto uno
nomine ut unguen. unde ẽ & pingues ungine ceras. uir¬
tum nemabat ferrum quo uos armare consueuinus. amicũ
cretea nusis poctam lẏricũ. ꝙ tale ẽ schema per repetitionõ.
ut soquit᷑ puilcherrimus astur: astur equo fidens: nuimerosq
intendere neruis uhythinos face intentione ueruorũ nari
mameri sunt rhythini. ut ninteros memini siuerba tenerẽ.
hoturgo qͥicit. secundum chordas uerba componebat. Audita
aede suoru. seruat to gpe toa praesentibus ducibus tur¬
nus tot steages fecisse uideat᷑. Quo deinde fugari autma¬
Sat deiude ut tandem gentium. locorũ aut intelligamus
mente eum tractasse ꝗ de campis milites solent add costeu
trius & hoc est melius unde q sequit᷑ quos alios nuro

Expanded text:
mus, sed tantam vim ictus fuisse, ut longe caput excuteret.mus, sed tantam vim ictus fuisse, ut longe caput excuteret.ritia. sane nec 'ungo' nec 'ungentum' u recipit, excepto uno nomine, ut 'unguen'; unde est "et pingues unguine ceras" ctum ‘armabat ferrum’, quo nos armare consuevimus. AMICVM CRETHEA MVSIS poetam lyricum. Et tale est schema per repetitionem, ut «sequitur pulcherrimus Astur, Astur equo fidens». NVMEROSQVE INTENDERE NERVIS rhythmos facere intentione nervorum: nam numeri sunt rhythmi, ut «numeros memini, si verba tenerem». Hoc ergo dicit: secundum chordas verba componebat. AVDITA CAEDE SVORVM servat τὸ πρέπον, ne praesentibus ducibus Turnus tot strages fecisse videatur. QVO DEINDE FVGAM aut vacat ‘deinde’, ut ‘tandem’, ‘gentium’, ‘locorum’; aut intellegimus mente eum tractasse quod de campis milites solent ad castra terius? et hoc est melius; unde et sequitur 'quos alios muros'.
Abbreviated transcription (Latin):
rum fugam. succiso polite gygen excipit. ordo ẽ. excipit ꝙ
sciccidit poplitem. nam aũ fuit ut eum circumuenirꝗ in¬
si diis. poples aũt ipos correpta est sicut insereno legit᷑. sed pro¬
ducit᷑ positione hine nec loci ẽ: nec temporis sed ordinis
de inde. Raptas. aũt de hostilibus cadaueribus. nam quod dicit
Donatus ab ariuigero non procedit. nec enim lectus est. iuno
uires animũq ministrat. ne sit incongruũ umĩ tot occidi¬
sse iunonis dat auxiliũ: oratius in arte poetica ttec deus inter¬
sit uisi dignus uindice nodus inciderit. Alcaudrũq haliumq
nocmonaq̃ prytam̃s homeri uersus tm̃ coniũctione mutata¬
non ad historiam: sed ad ornatum poematis haec nomuina
longe iacuit caput: ad expͥniendam celeritatẽ praeterito
usus ẽ tẽpore. potiuisse aũt caprit cui galea longe iaci p̃missa
loci altitudo significat. ergo eum cõminus ꝑcussum intelliga¬

Expanded text:
rum fugam. succiso porum fugam. succiso posuccidit poplitem: nam ante fuit ut eum circumveniret insidiis. ‘Poples’ autem ‘po’ correpta est, sicut in Sereno legitur, sed producitur positione. HINC nec loci est, nec temporis, sed ordinis; id est ‘deinde’. RAPTAS autem de hostilibus cadaveribus: nam quod dicit Donatus «ab armigero», non procedit; nec enim lectum est. IVNO VIRES ANIMVMQVE MINISTRAT ne sit incongruum unum tot occidisse, dat Iunonis auxilium: Horatius in arte poetica «nec deus intersit, nisi dignus vindice nodus inciderit». ALCANDRVMQVE H. noemonaque prytanimque Homeri versus, tantum coniunctione mutnon ad historiam, sed ad ornatum poematis haec nomina p Cum galea longe iacvit caput ad exprimendam celeritatem praeterito usus est tempore. potuisse autem caput cum galea longe iaci, praemissa loci altitudo significat. ergo eum comminus percussum intellega
Abbreviated transcription (Latin):
occisus est ꝙ nihilonumis aencas postea non comparauit . Tertio
praelio niezentium occidit ascanius. hoc liuius dicit q cato in ori
ginibus. Telum. hoc loco telum gladum dixit d longitudine. Uñ
S iustella dicit᷑ quasi mus longus. tolum aũt posuisse peo gla¬
dio illud significat quod infert paulo post: consurgit in on
sem is teli par sinulis alte cõsurgit in ensem. genius ferrie¬
ndi gallicanum. Salustius. Regressi ad faciliores ictus loco
cedebant: Bello geniti q: fuissent: duo dicit gbellum finiri
potuit omnibus interemptis ꝙ gens ÷ progenies uel fanu¬
lia ponitus fuisset extiucta occiso ascanio : a quo romani du¬
ount originem: ideo bello genitiq: dixit. quia plerimq: bellũ
finit᷑ suꝑstite gente. ut in bello troiauo contigit. caedisq. in¬
sanai cupido excusat turnũ curnon a porta fugatis troianis po¬
nitus deleta sint castra: principio: intra castra post troiano

Expanded text:
occisus est, et nihilo minus Aeneas postea non conparuit: tertio occisus est, et nihilo minus Aeneas postea non conparuit: tertio proelio Mezentium occidit Ascanius. hoc Livius dicit et Cato in originibus. Ad v. 744 Telum hoc loco 'telum' gladium dixit a longitudine: unde et mustela dicitur, quasi mus longus. telum autem posuisse pro gladio illud signifisem». IS talis, par, similis. ALTE CONSVRGIT IN ENSEM genus feriendi Gallicanum: Sallustius «regressi ad faciliores ictus locos quaerebant». BELLO GENTIQVE FVISSET duo dicit: et bellum finiri potuit omnibus interemptis, et gens penitus fuisset extincta occiso Ascanio, a quo Romani ducunt originem. Ideo ‘bello gentique’ dixit, quia plerumque bellum finitur gente superstite, ut in bello Troiano contigit. CAEDISQVE INSANA CVPIDO excusat Turnum, cur non a porta fugatis Troianis, penitus deleta sint castra. PRIN
Abbreviated transcription (Latin):
Duro incertamine: liquit sine spe euadendi. Ast alios secũ
includit. Statius par operi iactura lucro : nanq hosto receptt
erclusere suos ultro insupor: deriens hoc ex affectione sua di¬
rit poeta. alibi. sed tum forte cauaro dum ꝑsonait aequora
illum eeuerũ eẽ cupibat. Notandum sane quia idagit ntose¬
ndit se non per imprudentiam turnum inclusise sed illis
ꝑ temeritatõ ibi mimime profutura castea penetrase olli subri¬
dens magnam confidentiam uirtutis ostondit. priamo nar¬
rabis achillem: ꝑꝑ illud sibyllae. Alius latio iam partus achi¬
ro meniẽto. Rudem nodis: non leuẽ nee pulcheam sed fortẽ
minentatores dieunt hoc loco occisum turnũ sed causa deco¬
nouuo gloriam a poeta ꝑneae ee sarnatam. qued falsuraẽ
tam si ueritatẽ historiae requiras primo peaeleo ieeon¬
ptus latinus ẽ. Inde ubi turenus aeneamudit fupioro
moz eneq i mplor auit auxiliũ. Secnndo praclio tue nus¬

Expanded text:
DVRO IN CERTAMINE LIQVIT sine spe evadendi. AST ALIOS SECVM DVRO IN CERTAMINE LIQVIT sine spe evadendi. AST ALIOS SECVM INCLVDIT Statius «par operis iactura lucro, namque hoste recepto exclusere suos». DEMENS hoc ex affectione sua posuit Poeta: alibi «cava dum personat aequora sola generum esse cupiebat. Notandum sane quia id agit, ut ostendat se non per inprudentiam Turnum inclusisse, sed illum per temeritatem sibi minime profutura castra penetrasdens magnam confidentiam virtutis ostendit. Ad v. 739 Priamo narrabis achillem propter illud Sibyllae "alius Latio iam partus Achi memento" . Ad v. 740 Rudem nodis non levem, nec pulchram, sed fortem. mmentatores dicunt, hoc loco occisum Turnum, sed causa oeconomiae gloriam a poeta Aeneae esse servatam: quod falsum est. nam si veritatem historiae requiras, primo proelio interemptus Latinus est in arce: inde ubi Turnus Aenean vidit superiorem, Mezentii imploravit auxilium: secundo proelio Turnus
Abbreviated transcription (Latin):
egcusus eubico baiarum littore: bñ baiarum addidit: no eu¬
beam ensulam intelligeremus. Inde calchidonses uenerunt.
qui condiderunt cumas. quae sunt mctnis bais uicinae: pro¬
na teahit. ita enim ex aedificat᷑ prochyta alta teonut atꝗ
hare insula plana ẽ. fed opitheton de praeterito traxititã
ut dicit plinius in naturali historia: inarimes mons fuit
qui terras motu diffusus alteram insulam fecit. qua ꝓchi¬
to ab effusione dicta ẽ. fundero enim ẽ groxuer prohy¬
ta uo alto quondam scilice durũq cubile mortiferum ad
poenam statutũ: sti mulos acres. saeuiendi s nam surit e timo¬
ris & libidinis stiniuli. Notauda qͦ occononua : quo id agit
ut uerisinuile sit Iurnũ uictorem tuise euasise de castris
Undiq conueninnt: illi sine dubio quibus mars iniecit au¬
datiam inuenta opportunitate irruperunt castea troiana

Expanded text:
̓ αὐτῷ. EVBOICO BAIARVM LITORE bene ‘Baiarum’ addidit, ne Eu̓ αὐτῷ. EVBOICO BAIARVM LITORE bene ‘Baiarum’ addidit, ne Euboeam insulam intellegeremus, unde Chalcidenses venerunt, qui condiderunt Cumas, quae sunt Bais vicinae. RVINAM PRONA TRAHIT ita enim exaedificatur. PROCHYTA ALTA TREMIT atqui haec insula plana est, sed epitheton de praeterito traxit; nam, ut dicit Plinius in naturali historia, Inarimes mons fuit qui terrae motu de ea fusus alteram insulam fecit, quae Prochyta ab effusione dicta est. Fundere enim est ἐκχέειν. ‘Prochyta’ ergo ‘alta’ quondam scilicet. DVRVMQVE CVBILE mortiferum, ad poenam statutum. STIMVLOS ACRES saeviendi scilicet: nam sunt et timoris et libidinis stimuli. Notanda quoque prooeconomia, quae id agit ut verisimile sit, Turnum victorem evasisse de castris. VNDIQVE CONVENIVNT illi sine dubio, quibus Mars iniecit audaciam, inventa oportunitate inruperunt castra Troiana.
Abbreviated transcription (Latin):
phalas dicta dicta ẽ phalarica. sicut a niuro muralis. sane
iaculari potuisse. Unde apparg aut a lucano ad aufco/y
illius. qui occidendus fuerat: ee dictum. aut a uirgilio ad
laudem turni. qui talem hastam manue iaculatus ẽ. fulmi¬
nis acta modo: amat tola cum impetu uenientia fulminib
comparare. Taurea terga: usurpauit pro taueina: alibi. tau¬
rinis folibus. Unde sicut ꝙ plinius dicit. de riuatioues fir¬
mas non habent rogulas. sed exeunt pro ut auctoribus placg
Bene aũt per transitum eius arma descripsit. Duplicisqua¬
ma & auro: idest duplicibus squanuis aureis. squamoe aũt
loricarum cateuae in modum squauiae compositae funt. Saue
ssquariea splendorem significat. si a piscibus ueniat. ꝙ sor¬
clipeum super intonant ingens aut ipse ingens suꝑ clipoum into¬
nat : aut ĩgens clipum suꝑ eum tonat : Nam lectum ẽ hos oli¬
peum ut peobat caper quod magis debemus accipe᷑. Ram ho¬

Expanded text:
falis dicta est falarica, sicut a muro muralis. sane falis dicta est falarica, sicut a muro muralis. sane iaculari potuisse: unde apparet aut a Lucano ad auxesin illius qui occidendus fuerat, esse dictum, aut a Vergilio ad laudem Turni, qui talem hastam manu iaculatus est. Ad v. 703 Fulminis acta modo amat tela cum impetu venientia fulminibus comparare. tavrea terga usurpavit pro 'taurina', alibi "taurinis follibus" : unde, sicut et Plinius dicit, derivationes firmas non habent regulas, sed exeunt prout auctoribus placet. bene autem per transitum eius arma descripsit. Ad v. 704 Duplici squama et auro id est duplicibus squamis aureis. squamae autem sunt loricarum catenae in modum squamae conpositae. sane squama et splendorem significat, si a piscibus veniat, et sorclipeum super intonanat, aut ingens clipeum supra ipsum tonat: nam lectum est etiam ‘hoc clipeum’, ut probat Caper, quod magis debemus accipere; nam Ho
Abbreviated transcription (Latin):
mptos mninuis discordibus hostilibus scilieg troianorũ . qui aru¬
tulis discordabant: featresq̃ scilicet quos supra dixit portamte¬
nere: se pͥmus agebat: se apebat: hoc est incedebat: ut se se pa¬
linurus agebat: tractus aũt ẽ sermo a ratione physica: Nam
agit᷑ corpus animi iudicio ut Terentius. Quo te agis: sorepe¬
donis alti: idest nobilis: itala cornus. telum de itala corno
co apgeratio: erimanta manu. idest gladio cõminus ferit. Aam
illi. de quibus superius dixit. non manu occisisunt: sed misso
iaculo. ergo ad differentiam teli iatti. accipe maie .i. gladio:
de hoc telo legit᷑ quia ẽ ingens torno factum: habens ferrum¬
cubitale & rotunditatem de ptornbo plunbo in modũ sperde
in ipsa sĩnitate. dicit᷑ etiam ignẽ hrẽ affixum: hoc autom¬
telo pugnat᷑ de turribus. quas phalas dici manifestum ẽ. iuue
nalis. consulit añ phalas delphinorumq coluñas: ergo a

Expanded text:
mptos. ANIMIS DISCORDIBVS hostilibus, scilicet Troianorum, qui a Rumptos. ANIMIS DISCORDIBVS hostilibus, scilicet Troianorum, qui a Rutulis discordabant. FRATRESQVE S. quos supra dixit portam tenere. SE PRIMVS AGEBAT ‘se agebat’, hoc est ‘incedebat’, ut «sese Palinurus agebat». Tractus autem sermo est a ratione physica: nam agitur corpus animi iudicio, unde Terentius «quo te agis?». SARPEDONIS ALTI id est nobilis. ITALA CORNVS telum de Itala cornu . Ad v. 699 Erymanta manu 'manu' id est gladio comminus ferit: nam et illi de quibus superius dixit, manu occisi sunt, sed misso iaculo. ergo ad differentiam teli iacti accipe 'manu', id est glade hoc telo legitur quia ecubitale et rotunditatem de plumbo in modum spere; in ipsa summitate dicitur etiam ignem habere affixum; hoc telo pugnatur de turribus, quas Greci falas vocant, et mittitur nalis "consulit ante falas delphinorumque columnas" . ergo a
Abbreviated transcription (Latin):
Liquetia flumina: iuxta padum atesim uenotiae flu.¬
mĩna gͥ ẽ fluuius liquetius quem nĩ comomorat
ergo liquetia propriuin ẽ nomien. non epitheton. ne in.¬
cipianus a gñalitate ad spetiem reuerti: quod uitiosum
ẽ ut sidicas circa fluruina nascint᷑ arbores & sic inferas
circa tiberim uel auienem. sufficit dexise circa flumina
gnabe. Unde apparet quia liquetia nõ legendum egnan
uquentia. tntonsaq. coelo attollunt capita eo suret a dictas
cristas refertur. geninae quȩceus non quia tantuã durs
nascunt᷑: sed ad istorum si militudinẽ aspexit. id est quando simi¬
les eleuant᷑ quęrcus pulcher equiculus arnis. pulcher uestibus. sic
pulcher armis. hoc est per arma. quod erat armoꝵ. rettulit ad
personam: praeceps animi. figurate gto iunxit. Nam dicimus prae¬
ceps furore: agnuinibus totis dest ab. & significat eos prsmos
fugatos eẽ. mox occisos. aut certe aliquos fugatos. aliquos intere¬

Expanded text:
LIQVETIA FLVMINA iuxta Padum et Athesin, Venetiae flumina, est etiam fluvius Liquetius, quem nunc commemorat. Ergo ‘Liquetia’ proprium est nomen, non epitheton, ne incipiamus a generalitate ad speciem reverti; quod vitiosum est, ut si dicas ‘circa flumina nascuntur arbores’, et sic inferas ‘circa Tiberim vel Anienem’: sufficit dixisse ‘circa flumina’ generaliter. Vnde apparet quia ‘Liquetia’ legendum est, non ‘liquentia’. INTONSAQVE CAELO A. C. hoc ad supra dictas cristas refertur. GEMINAE QVERCVS non quia tantum duae nascuntur, sed ad istorum similitudinem respexit, id est quando similes elevantur quercus. PVLCHER AQVICVLVS ARMIS ut ‘pulcher vestibus’, sic ‘pulcher armis’, hoc est per arma: quod erat armorum retulit ad personam. PRAECEPS ANIMI figurate genetivo iunxit: nam dicimus ‘praeceps furore’. AGMINIBVS TOTIS deest ‘ab’: et significat eos primo fugatos esse, mox occisos; aut certe aliquos fugatos, aliquos intere
Abbreviated transcription (Latin):
minatur: ut uersa hasta: Senectus debilitat uires cũ: bñ aĩ. quia
non ẽ ausus corporis dicere: nec .ti. potest fieri. ut quis robustus
senex ũires habeat pͥoris oetatis / & suae comparetur adolescentiae
Nũc ergo licet fortes ꝙ̃ senes ẽẽ: bona tamen usus est tempera.¬
tione ut diceret nihil fortes aĩor uigori de rogare temporis ue¬
tustatem: uobis picta croco: uituꝑatio troianorũ: ĩ qua uti tut᷑
arguniẽtis. qu& ĩ thetoricis cõmemorat cicero. a gente. ab habitu. a
gestu. ab aĩo: fulgenti muxice: purpirea. hanc uitio ȩ dedecori apud
maiores fuisse constat. Iuuenalis peregrina ignotaꝙ nobis adscelus
atq nefas quacũq est purpura ducit: desidia cordi: uobis sunt:
choreis. seruauit hoc loco naturam syłła idest Xopcicuo qua di
pħthongo longa est: quã ĩsexto metri causa corripuit. ut pars
pedibus plaudũt choreas & carmina dicunt: S tunicae manicas.
tunicae uestrae habent manicas. quod E uarro uituperat di¬

Expanded text:
in aliis ‘sera senectus’. DEBILITAT VIRES ANIMI bene ‘animi’, quia non est ausus ‘corporis’ dicere: nec enim potest fieri, ut quamvis robustus senex vires habeat prioris aetatis et suae comparetur adulescentiae. Nunc ergo licet dicat fortes esse etiam senes, bona tamen usus est temperatione, ut diceret nihil animorum vigori derogare temporis vetustatem. VOBIS PICTA CROCO vituperatio Troianorum, in qua utitur argumentis, quae in rhetoricis commemorat Cicero, a gente, ab habitu, a gestu, ab animo. FVLGENTI MVRICE purpura. Hanc autem vitio et dedecori apud maiores fuisse constat: Iuvenalis «peregrina ignotaque nobis ad scelus atque nefas quaecumque est, purpura ducit». DESIDIAE CORDI vobis sunt. CHOREIS servavit hoc loco naturam syllabae, quam inaturam syllabae, quam in sexto metri causa corripuit, ut "pars pedibus plaudunt choreas et carmina dicunt" . Ad v. 613 Et tunicae manicas tunicae vestrae habent manicas, quod etiam Cicero vituperat, di
Abbreviated transcription (Latin):
si diterꝵ maluernius tibi potius seruaro: ꝗ̃ in ui mpborã
nimuna commutari. teq por & quora quȩrinus haco nobis
uagandi est causa ut te inuenire posinus refecit. aut
re uacat aũt quia ñ in ip̃is forma fuerat nautum dedet
ce deas: ꝓraeca figura ut donat hr̃e uiro: iam loca iussa te¬
dum ost. Nam ẽtelligimus eum egtes miside ꝑ terrami nę
castris uiugant. aut so subaudis. aut iungant pro urmgñt¬
er asfina lux nea si non irrita dicta putaris ingentis rn¬
nlse spoctabit caedis aceruos nera spectabit est uera lectio
N ordo s. Si mea dicta irrita non putabris crasinuda
ctasra ingontos aceruos cedisspedabit Nam orale prader

Expanded text:
si diceret: malueramus tibi potius servire, quam in nympharum si diceret: malueramus tibi potius servire, quam in nympharum numina commutari. TEQVE PER AEQVOR QVAERIMVS haec nobis vagandi est causa, ut te invenire possimus. REFECIT aut ‘re’ vacat: aut quia ante in ipsis forma fuerat navium. DEDIT ESSE DEAS Graeca figura, ut «donat habere viro». IAM LOCA IVSSA TEdum est; nam intellegimus, eum equites misisse per terram. NE CASTRIS IVNGANT aut ‘se’ subaudis: aut ‘iungant’ pro ‘iungantur’. CRASTINA LVX MEA SI NON INRITA DICTA PVTARIS INGENTES RVTVLAE SPECTABIT CAEDIS ACERVOS ‘spectabit’ est vera lectio, et ordo est ‘si mea dicta inrita non putaris, crastina lux ingentes acervos caedis vid
Abbreviated transcription (Latin):
pitis comam rotantes ululatu futura praenuntiabant.Lu¬
canus. crinemq rotantes sanguinei populis ulularit
saus & duabus longis. Nam eybele aapaestus: ut hic mater
docea. poetice siout mutatio ipsa qͦ confingie. Nam stulcisi¬
nium est quod ait quidam ideo doctissima. quia ilinolio
minauis fuit donso fuit enunet poritia natandi ostendit
porrim. ham uigines ueste certa die ibant ad regõ sacroruũ
& dicebant uigilas nerex uigila quod uigilius iuire dat ue¬
neae qi & regi & quem uõiq & pontificem di sacrorũ peritũ¬
inducit. de uin gens ꝑꝑ diis genite & geniturs deo pinus
hoc loco socundum quartam declinationẽ dixit in bucolicis¬
sec indium fee iuixta secuudam ut mȩnolus angutumq ne¬
nus pinosq loquentes semper habet Nos suniuis loquit᷑ per di¬
ffinirionesi pertidus qui post foedus bella com̃ouit hine lati¬
nus ipsi has saclego pendetis sanguine poenasi inuitas. at

Expanded text:
pitis comam rotantes, ululatu futura praenuntiabant: Lupitis comam rotantes, ululatu futura praenuntiabant: Lucanus «crinemque rotantes sanguinei populis ulularunt acchius est; nam ‘Cybele’, anapaestus, ut «hic mater DOCEA poetice, sicut etiam mutatio ipsa confingitur: nam stultissimum est, quod ait quidam: ideo ‘doctissima’, quia Ilionei navis fuit. DORSO EMINET peritia natandi ostenditur. rorum; nam virgines Vestae certa die ibant ad regem sacrorum et dicebant 'vigilasne rex? vigila'. quod Vergilius iure dat Aeneae, quasi et regi et quem ubique et pontificem et sacrorum indlinationem, in bucolicis iuxta secundam, «ut Maenalus argutumque nemus pinosque loquentes semper habet». NOS SVMVS loquitur per definitiones. PERFIDVS qui post foedus bella commovit: hinc Latinus «ipsi has sacrilego pendetis sanguine poenas». INVITAE ac
Abbreviated transcription (Latin):
mari: cerula: cerulea freta non cerulea concha: nam uer¬
sus nonstat. hispida. horrida. setosa: frons hominẽ pfert.
uido frontem primam hominis partem intelligeͬ debenius.
Nam hoc dicit. ã capite usq adima latera hominis monstra¬
bat᷑ effigies Terdeuis trigiuta accipiamus naues fuisse nõ
ut quidam uolunt singulos duces tricenas habuise. nam
ennumieratoꝵ militum nõ conuenit nis. praesertim cũ
sequat᷑. subsidio troice i. paruo auxilio. Nam apud maiores
bella non ambitu sed uirtute constabant: phoebe: lima: sicut
sol phoebus. item titan sol e titanis luna. desebit aũt noctõ
mediam. ꝙ dicit finitum diem secundum romanũ ritui neo
Iunae fit sine causa comenioratio. Nam aliter nymphas ui.¬
dori non poterant: dauũq. regit. iam ei &t in quinto guber¬
ongar iny xouluo quod semper galli per furorem motu co¬

Expanded text:
mari. CAERVLA ‘caerula freta’, non ‘caerula concha’, nam vermari. CAERVLA ‘caerula freta’, non ‘caerula concha’, nam versus non stat. HISPIDA horrida, saetosa. FRONS HOMINEM PRAEFERT modo frontem primam partem hominis intellegere debemus; nam hoc dicit: a capite usque ad ima latera hominis monstrabatur effigies. TER DENIS triginta accipiamus naves fuisse, non, ut quidam volunt, singulos duces tricenas habuisse: nam enumeratorum militum non convenit numerus, praesertim cum sequatur ‘subsidio Troiae’, id est parvo auxilio: nam apud maiores bella non ambitu, sed virtute constabant. PHOEBE luna, sicut sol ‘Phoebus’, item ‘Titan’, et ‘Titanis’ luna. Describit autem noctem mediam et dicit finitum diem secundum Romanum ritum. Nec lunae fit sine causa commemoratio: nam aliter nymphae videri non poterant. CLAVVMQVE REGIT iam ei et in quinto dedit guber τὴν κεφαλήν, quod semper Galli, per furorem motu ca
Abbreviated transcription (Latin):
ues imiꝑabant: quos tota in thuscia duodecim fuisse manfestũ
est. & quibus unus omnibus praeexat. Hi aũt totius thusciȩ
diuisas habebaut quasi prȩfecturas. sed omnium populorum
principatum mantua possidebat. unde ẽ. ipsa capiit populis.
thusco de sauguiue uiresi Robur totum a lucumonibus ha¬
buit: in se iezentius armat. odio sui in arma compe¬
llit: patre bęnaco uelatus harundine glauca Mincius infe¬
sta ducebat in aequora pinu. Bęnacus lacus est uenetiae de
quo fluuius nascit᷑ mintius ture ergo dux uenetus fluiũ
prouincie suae depinxit in naui: quem henaci filiũ. quia
ex ip̃o habebat originem dicit. grauis fortis ut ferit ense
grauem tymbreus osyrim centenaq. arbore fluctum.. nõ
ait reniis sed mrboribus ad espriniendam nauis magnitu¬
diuem quȩ plures habuit remorũ ordines: unde ait lu¬
canuis & suminis longo ferit aequora renuis marmore

Expanded text:
nes imperabant, quos tota in Tuscia duodecim fuisse manifestum nes imperabant, quos tota in Tuscia duodecim fuisse manifestum est, ex quibus unus omnibus praeerat. Hi autem totius Tusciae divisas habebant quasi praefecturas, sed omnium populorum principatum Mantua possidebat: unde est ‘ipsa caput populis’. TVSCO DE SANGVINE VIRES robur totum a lucumonibus habuit. IN SE ARMAT odio sui in arma compellit. PATRE BENACO sta ducebat in aequora pinu. quo fluvius nascitur Mincius. Iure ergo dux Venetus fluvium provinciae suae depinxit in navi: quem Benaci filium, quia ex ipso habet originem, dicit. GRAVIS fortis, ut «ferit ense gravem Thymbraeus Osirim». CENTENAQVE ARBORE non ait remis, sed arboribus, ad exprimendam navis magnitudinem, quae plures habuit remorum ordines: unde ait Lucanus «et summis longe ferit aequora remis». MARMORE
Abbreviated transcription (Latin):
in sidera sicut uidemus in spera. aequales comitatus dasse catoruas
per naues habens aequaliter distributas cateruas. ocnus iste est ocnus
quem inbucolicis bianorem dicit ut ianq sepulerũ incipit app
terebianoris. Hic mantuam dicit᷑ condidisse: quam a matris
nomine appellauit. Nam fuit filius thyberis & mantus tyresie
thebaui uatis filię: quae post patris interitũ ad italiam uenit.
arptouo pt̃iis est graecus. Nam si latine declinaueris: manto.¬
nis facit: sicut in plauto leginius ionis: diues auis. a maioribus
praepotens. sed non genus ominibus imũ: quia origo mantua uoꝵi
& a thuscis uenit: qui in mantua regnabant. es a uenetis. Nam
in uenetia posita ẽ: quae er gallia cisalpina dicit: gens illi tripler
populi sub gente quaterni: quia mantua tres habuit tribus quae
in quaternas curias diuidebãt᷑ & singulis senguli iucumo¬

Expanded text:
n sidera, sicut videmus in sphaera. AEQVALIS COMITATVS CLASSE CATERVAS n sidera, sicut videmus in sphaera. AEQVALIS COMITATVS CLASSE CATERVAS per naves aequaliter habens distributas catervas. OCNVS iste est Ocnus, quem in Bucolicis Bianorem dicit, ut «namque sepulchrum incipit apparere Bianoris" . hic Mantuam dicitur condidisse, quam a matris nomine appellavit: nam fuit filius Tiberis et Mantus, Tiresiae Thebani vatis filiae, quae post patris interitum ad Italiam venit.MANTVS genetivus Graecus est: nam si latine declinaveris ‘Mantonis’ facit, sicut in Plauto legimus «Ionis». DIVES AVIS maioribus praepotens. SED NON GENVS OMNIBVS VNVM quia origo Mantuanorum et a Tuscis venit, qui in Mantua regnabant, et a Venetis: nam in Venetia posita est, quae et Gallia Cisalpina dicitur. GENS ILLI TRIPLEX POPVLI SVB GENTE QVATERNI quia Mantua tres habuit populi tribus, quae in quaternas curias dividebantur: et singulis singuli lucumo
Abbreviated transcription (Latin):
phactontem amatum ã eygno aut pie aut turpiter acci¬
amus necesse ẽ. si curpiter talis ẽ sensus. Crimen uestrus
est e cygue & phacthon ꝙsie amastis & hoc nobis tm̃ põt
obici dlii uesteum pro nũ acciprunt ꝙ ad solum ernim
reforunt. ut uos o calliopo p̃cor. si pie amauit secundum
asprum crimen erit causa ut alibi & crimiue ab emo
disee omnes ut sit sensus o phethontiandes sorores o ene
caussi uestrum. idest uestrȩ mutationis amor ẽ umbrãq
sororuin : ambitiose dictum pro inter arbores de sororibus
fuctas & ẽ unũ de his. quae habet uugilius ĩ nutabilia e
sua propria tale ẽ s sinuat ꝙ alterna uolinnina orurne
ttent cnm pͥmuni sulcos cequant sata. nusa carruine
cithara. cantilena. cauentom se uectam. qui comente
senartam mollisus te nusegit in plirus saere rore senstẽ
cunro tatutui eablum potentom uel ꝙ est reuera celatus in¬

Expanded text:
Phaethontem amatum a Cycno aut pie aut turpiter, accipiPhaethontem amatum a Cycno aut pie aut turpiter, accipiamus necesse est. Si turpiter, talis est sensus: crimen vestrum est, o Cycne et Phaethon, quod sic amastis; hoc vobis tantum potest obici. Alii ‘vestrum’ pro ‘tuum’ accipiunt, et ad solum Cycnum referunt, ut «vos, o Calliope, precor». Si pie amavit, secundum Asprum ‘crimen’ erit ‘causa’, ut alibi «et crimine ab uno disce omnes», ut sit sensus: o Phaethontiades sorores et o Cycne, causa vestrum, id est vestrae mutationis, amor est. VMBRAMQVE SORORVM ambitiose dictum pro ‘inter arbores de sororibus factas’. Et est unum de his, quae habet Vergilius inimitabilia et sua propria: tale est «sinuatque alterna volumina crurum», item «cum primum sulcos aequant sata». MVSA carmine, cithara, cantilena. CANENTEM SENECTAM qui canentem senectam mollibus transegit in plumis. SIDERA VOCE SEQVENTEM cum cantu caelum petentem: vel quod est re vera relatus
Abbreviated transcription (Latin):
hic cupano. o caupauo & declinatur cupauo sicut cicero decato.
Nanq ferunt eygnum luctu phaechontis amate : ꝓhaeton hy¬
mones & solis filios fuit. qui cum doleros obiectum sibi ab epo¬
pho rege negypti ꝙ eẽt non de sole sed do adulterio procreatus
duce matre uenit adsolem & poposcit ut siuere eius eset
filius petenda prestare. quod cum sol iurases per stgem pa
Tudoi se ẽẽ facturum. petit ille ut cius currus agitaret
Sol einf outrium iusiurandum negare non potuit accexeis
ienq currious phoethon cuin orbitoum solis excessisos os coepile
atpadus uocatire. huuius interitum flentes sorores fetusa & lan¬
pethusa deorum nuseratione in arbores niutate sunt ut hie¬
crgnus nomine phaethoritis amator qui cum cum fleren
otintur in auem sui nomiiuis conuersus est cuius nẽ
filium cupauonem dicit hr̃e cygni pennas ingalea qa fer¬
nice paternae insignemoustrandum: crimen aor uestrũ.

Expanded text:
o Cupavo: et declinatur ‘Cupavo’, sicut ‘Cicero ‘Cato’. o Cupavo: et declinatur ‘Cupavo’, sicut ‘Cicero ‘Cato’. Namque ferunt luctu cycnum phaethontis amati Phaethon Clymenes et Solis filius fuit. qui cum doleret obiectum sibi ab Epapho, rege Aegypti, quod esset non de Sole, sed de adulterio procreatus, duce matre venit ad Solem et poposcit, ut si vere esset eius filius, petenda praestaret. ludem se esse facturum, peciit ille ut eius se currus agitare liceret. Sol post iusiurandum negare non potuit, acceptis itaque curribus Pheton cum orbitam Solis exisset et lie fluuium, qui et Padus uocatur, cecidit. Huius interitum flentes sorores Phetusa et Lampedusa deorum miseratione in arbores commutate sunt in aCycnus nomine, amator Phaethontis. Qui cum eum fleret extinctum, in avem sui nominis conversus est. Cuius nunc filium Cupavonem dicit habere cycni pinnas in galea ad formae paternae insigne monstrandum. CRIMEN AMOR VESTRVM
Abbreviated transcription (Latin):
decunt dictas a ciuitate pristina: unde addic urbs hoteusa
solo: cum praemisiss& alpheae ab origine pissie: fidens equo:
cosus ostendit᷑. Tercontum adiciunt: accediut.  consenti.¬
unt eius uoluntati: unde ait mens omuibus uma sequen¬
sunt domo carthagine: cere aũt ut supradiximus . & agy
lina dicine: ne uideatur contrarium quod ait ducit agy¬
llina nec qui ꝙͣ ex urbe socutas. quasi & turno & ae neae p̃stet
auxiliũ: Nam illi lausum fugientem secuti sunt. hi uõ comnui
eo tempors quo thusci piraticam exercuerunt. intempe¬
snoqͥ gtauiscae. gr auista oppidum alꝙ intempestirat dciont
ssd uus & do mpestatibus care quod nulla petratione conti¬
ueere in tompestas g et auiseas accipimius pestilentes secnu&ã
plimum in naturali historia q catonẽ in originibus: ut inceras
entollignmus sine temperie ÷ tranquillitate. Ham ut ait cato
io grauistae dicte suit. ꝙ grauẽ aerem sustinent. cupano

Expanded text:
derunt, dictas a civitate pristina, unde addidit ‘urbs Etrusca derunt, dictas a civitate pristina, unde addidit ‘urbs Etrusca solo’, cum praemisisset ‘Alpheae ab Origine cosus ostenditur. Ad v. 182 Tercentum adiciunt accedunt et consentiunt eius voluntati: unde ait 'mens omnibus una sequensunt domo Carthagine'. Caere autem, ut et supra diximus, etiam Agyrium, quod ait "ducit Agyllina nequiquam ex urbe secutos" , quasi et Turno et Aeneae praestet auxilium: nam illi Lausum fugientem secuti sunt, hi vero communeo tempore quo Tusci piraticam exercuerunt; namSTAEQVE GRAVISCAE Graviscanum oppidum alii intempestum dicunt ventis et tempestatibus carens: quod nulla potest ratione contingere. Intempestas ergo Graviscas accipimus pestilentes secundum Plinium in naturali historia et Catonem in originibus, ut intempestas intellegas sine temperie, id est tranquillitate: nam ut ait Cato, ideo Graviscae dictae sunt, quod gravem aerem sustinent. CVPAVO
Abbreviated transcription (Latin):
tes inter se ita esse coniunctas: ut alterum sine altero esse nõ
possit. unde his quos perfectos uult probare uirgilius omniũ
diuinandi artium pstat scientiam. ut hoc loco: ita supra hele¬
aũt solus est post uarronem: licet ualo p̃cellat intheolo¬
gia. hic in com̃unibus litteris. nam uterq utrimq: sepserunt.
quod ad omnia referondum ẽ ad fibras. sidera. uoces auium:
& fulmina. Nam si uidentͤ tantũ accipias. cuius possinit us¬
deri nec tñ intelligi. Etem uoces auium non uident᷑. sed
coguoscunt auditae. Nec parent . obtemꝑant procedit. nam¬
qũõ sidera uel fibrae uel aues uel fulgura possunt obtempe¬
rare: rapit: raptim ducit. deusos acie in acier constriitos. g
con unctos. Afeat ab origine pisae: Alfeus fluuius est inter
pisam e helidem ciuitates arcadiae: ubi est tomplum iouis
olympici. ex quibus locis uenerunt qui pisas in italia condi¬

Expanded text:
tes ita inter sese esse coniunctas, ut alterum sine altero esse non tes ita inter sese esse coniunctas, ut alterum sine altero esse non possit: unde his quos perfectos vult probare Vergilius, omnium divinandi artium praestat scientiam, ut hoc loco, item supra Heleautem solus est post Varronem, licet Varro praecellat in theologia, hic in communibus litteris: nam uterque utrumque scripseruquod ad omnia referendum est, fibras, sidera, voces avium et fulmina: nam si 'videntur' tantum accipias, cuiuis possunt videri, nec tamen intellegi. item voces avium non videntur, sed agnoscuntcumodo sidera vel fibrae vel aves vel fulgura possunt obtemperare? RAPIT raptim ducit. DENSOS ACIE in acie constrictos et coniunctos. ALPHEAE AB ORIGINE PISAE Alpheus fluvius est inter Pisas et Elidem, civitates Arcadiae, ubi est templum Iovis Olympici: ex quibus locis venerunt qui Pisas in Italia condi
Abbreviated transcription (Latin):
costs ciuitas thusciae quae in ño dicit᷑ singulari secundum
salustium. unde apparss esse usurpationẽ. corytiꝙ coryti pro¬
armus exorcitu: populonia. ciuitas thuscie matrem aũs coꝵs
qu uouerunt dixit: alibi. insignem quem mater aritra ui¬
Nr eportos peritos nam expertes sunt ignari. dluo insula
adiacons thusciae: in exbaustis chalybum genorosa mecallis ꝗtum
exhausta fuerit: tanto generosior. ergo in exhaustis non ẽ una pars
orationis. Nanq plinius secundus dicit cum in aliis regionibus esto¬
ssis mietallis terrae sint uacuae: apud iluam hoc ẽ nurum quet
sublata renascunt: e rursum de cisdem locis effodiunt. uarro
& aliuddicit. nasci quidem illic ferrum sed instricturam: T¬
interpres honirũ diuiunqͥ interpres niediũ est. nam & deorumm
interpretator: &honnum: quibus diuinas indicat mentes
interpres uocat᷑. & notandum ꝙ ait nigidius figulus: has ar¬

Expanded text:
COSAS civitas Tusciae, quae numero dicitur singulari secundum COSAS civitas Tusciae, quae numero dicitur singulari secundum Sallustium: unde apparet esse usurpationem. CORYTIQVE coryti proarmis exercitus. POPVLONIA est civitas Tusciae. Matrem autem eorum qui venerant, dixit alibi «insignem quem mater Aricia misit». EXPERTOS peritos: nam ‘expertes’ sunt ignari. ILVA insula diacens Tusciae. IN EXHAVSTIS CHALYBVM GENEROSA METALLIS quanto exhausta fuerit, tanto generosior. Ergo ‘in exhaustis’ non est una pars orationis: namque Plinius Secundus dicit, cum in aliis regionibus effossis metallis terrae sint vacuae, apud Ilvam hoc esse mirum quod sublata renascuntur et rursum de isdem locis effodiuntur. Varro et aliud dicit, nasci quidem illic ferrum, sed in stricturam Interpres hominum divumque 'interpres' medium est: nam et deorum interpretator, et hominum, quibus divinas indicat mentes, interpres vocatur. et notandum quod ait Nigidius Figulus, has ar
Abbreviated transcription (Latin):
ssicum nolunt propriũ ese nomen sed appellatiuũ dicen¬
utes osi nium esse massicin regem nam paulopost dicta¬
rus est quare chusinis aduectus ciusiniusoris &t mint dic
qui moenia olusi. miulti aliura massicumn alium osiri
nium uolunt esse: tigri aerata. cuius rosteum erat in
similitudinem tigridis Nanq solent naues uocabula nccepe¬
rs a pictura tutelarum. hinc est. huuo uehit im̃anis tri¬
ton. Item q aurato fulgebat apolline puppis. Tigri aũt
secmudum regulam dixit. nam graeca nomina quae gtm̃
singularem insis nuittunt. in eo tm̃ & in dt̃o crescunt.
in acto es abłto paria sunt nt̃o ut tigtis tigridis tigridi
tigrin origris tigri Fsis isidis isidi isinisis ist si aliter sue¬
nerimus abusiue dictum ẽ: ut in lucano. ocior &e caeli
clusiũ dicit᷑. & est dictum poꝵ synaoresim sicut nec cura po¬
culi yro poculii. clusium aũt oppidum eius uexta masecgin

Expanded text:
ssicum nolunt proprium esse nomen, sed appellativum, dicenssicum nolunt proprium esse nomen, sed appellativum, dicentes Osinium esse Massicum regem: nam paulo post dicturus est "qua rex Clusinis advectus Osinius oris" , et nunc dicit 'qui moenia Clusi'. multi alium Massicum, alium Osinium esse volunt. 'tigri aerata' cuius rostrum erat in similitudem tigridis; namque solent naves vocabula accipere a pictura tutelarum. hinc est "hunc vehit inmanis Triton" , item "et aurato fulgebat Apolline puppis" . 'tigri' autem secundum regulam dixit: nam Graeca nomina quae genetivum singularem in 'dis' mittunt, in eo tantum et in dativo crescunt, in accusativo et ablativo paria sunt nominativo, ut 'tigris tigridis tigridi tigrin tigris a tigri', 'Isis Isidis Isidi Isin Isis Isi': si aliter invenerimus, abusive dictum est, ut in Lucano "ocior et caeli Clusium dicitur: et est dictum per synizesiculi» pro ‘peculii’. Clusium autem est oppidum iuxta Massicum.