comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uoluptatis hausit cominus uos intuendo. in¬
spitiendo sollicite et curiose. ab hilarĩtate illius
etatis uultus ĩ mobiles et serĩos exigendo. pro¬
merendo deniq amoris uestri tacita p̃sagia ut
quod inuitem uobis uerecũdia negabat᷑ libe¬
re uos in imagine cerneretis. Sed ꝓfecto hoc
iam tũc Maxĩmiane diuina mente p̃sump¬
seras hoc tũ ferret etas ut rogareris optauẽas
sui tibi in illa iocundissima sede letitie harum
nupticirũ gaudia p̃stinabis ut si mulult̃ paruu¬
lam et huñt intuendo crescentẽ du fruergar
expist itione uoti quod hac cõiunctione firmisĩ
Dura esĩ competentius. quid ꝓuidentia tua
digrius facere̾ potiusti ꝗͣ ut cius filio quẽ tĩdi
pridem & aftinitate asciueras et maiestate soti¬
auenas nũc ex intimis affectidus traderes sũmi
pignus impii Hec est tua Maximiane interoe
pisucipes largitio. Alii diuitias aut honores auc

Expanded text:
antum voluptatis hausit cominus vos intuendo, inantum voluptatis hausit cominus vos intuendo, inspiciendo sollicite, et curiose ab hilaritate illius aetatis vultus immobiles et serios exigendo, promendo denique amoris vestri tacita praesagia ut, quod invicem vobis verecundia negabat, libere vos in imagine cerneretis. Sed profecto hoc iam tunc, Maximiane, divina mente praesumpseras; hoc, cum ferret aetas, ut rogareris optaveras, cum tibi in illa iucundissima sede laetitiae harum nuptiarum gaudia praedestinabas, ut simul illam parvulam et hunc intuendo crescentem diu fruereris exspectatione voti quod hac coniunctione firmasti. Quid enim competentius, quid providentia tua dignius facere potuisti, quam ut eius filio, quem tibi pridem et adfinitate adsciveras et maiestate sociaveras, nunc ex intimis adfectibus traderes summi pignus imperii? Haec est tua, Maximiane, inter omnes principes propria largitio. Alii divitias aut honores aut
Abbreviated transcription (Latin):
eret.qui te iam olim sibi generũ ẽt̃ anteꝗͣ pe¬
tere posses sponte delegarat. hoc enĩ ut audio
imago illa declarat in aꝗlegiensi palatio ad
ipsũm cõuiuii posita aspectum. ubi puella iã
diuino decore uenerabilis. sed adhuc impar ho¬
neri suo substin& atq offert. Tibi ẽt̃ tũ puero
Constantine galeam auro gẽnisq radiantem
et pẽnis pulcdire alitis emenentẽ. ut te ꝙ uix
illa possunt habitus ornamenta p̃stare spon¬
sale munus faciat puldriorẽ Fortunatus il¬
Ie pictor quisꝗs fuit. et ꝗͣuis appellem ipsũ par¬
rhasiũ scientia uicerit. Materia tamẽ imagil
q̃ arte felitior. Quanꝗͣ enĩ ip̃i ferant difticili¬
mã esse p̃cipue ciuusq forme imitationẽ quia
certis suis notis cito deformitas exprimatur. Si¬
militudo taniẽ pulchritudũ tam sit ardua ꝗͣ
rara est pulchritudo. nõ tamẽ ille tantũ cxpit
laboris ex ore uestro dĩuinas spes transferẽdo ꝗͣ¬

Expanded text:
eret qui te iam olim sibi generum, etiam ante quam peeret qui te iam olim sibi generum, etiam ante quam petere posses, sponte delegerat. Hoc enim, ut audio, imago illa declarat in Aquileiensi palatio ad ipsum convivii posita adspectum, ubi puella iam divino decore venerabilis sed adhuc impar oneri suo, sustinet atque offert tibi etiam tum puero, Constantine, galeam auro gemmisque radiantem et pinnis pulchrae alitis eminentem, ut te, quod vix ulla possunt habitus ornamenta praestare, sponsale munus faciat pulchriorem. Fortunatus pictor ille, quisquis fuit, et quamvis Apellen ipsum et Parrhasium scientia vicerit, materia tamen imaginis quam arte felicior! Quamquam enim ipsi ferant difficillimam esse praecipuae cuiusque formae imitationem, quia certis sui notis cito deformitas exprimatur, similitudo autem pulchritudinis tam sit ardua quam rara est pulchritudo: non tamen tantum ille cepit laboris ex ore vestro divinas species transferendo qu
Abbreviated transcription (Latin):
ram gaudeas p̃dicari. Quicꝗd tu uiste ac libe¬
ualiter feceris filiũ constant̃ necessario p̃stisti
Nam quid ego de prudentiã dicam qua epe¬
ne credimusꝰ fore ipso patre potiorẽ qui uetẽs
te tam mature sumpto uincis imꝑio. Tentarũa
rerũ sustines molem incipiente uirtute. Gelle¬
ris enĩ licet multa fortiter: multa sapientert
tũ ꝑmaximo tribunatus stipendia prima con¬
fitias. Sentias necesse est tante ausputta forto¬
ne unꝑator adolestens. Quanꝙ quid ego in te
etatis tue potius ꝗͣ grauitatis nomẽ usurpo Cu¬
ius tanta maturitas est: ut cũ tibi pater impi¬
umt reliquissit. Cesaris tamẽ appellatione con¬
tentus expectare malueris ut idem te q illa
dedararet augustũ. Si quid ipsũ imꝑiũ hoc fo¬
de pulchrius udĩcabas. si id nõ hẽditariũ ex suc¬
cessione cxpisses Neꝙ enĩ dubiũ quin tibi ma
ture sacrũ ĩstud fastigiũ diuinę potestatis astru¬

Expanded text:
ram gaudeas praedicari: quidquid tu iuste ac liberam gaudeas praedicari: quidquid tu iuste ac liberaliter feceris, filium Constantii necessario praestitisti. Nam quid ego de prudentia dicam, qua te paene credimus fore ipso patre potiorem? — qui veteectos, tam mature sumpto vincis imperio, tantarumque rerum sustines molem incipiente virtute. Gesseris enim licet multa fortiter, multa sapienter, cum per maximos tribunatus stipendia prima conficeres, sentias necesse est tantae auspicia fortunae imperator adulescens. Quamquam quid ego in te aetatis tuae potius quam gravitatis nomen usurpo? Cuius tanta maturitas est ut, cum tibi pater imperium reliquisset, Caesaris tamen appellatione contentus exspectare malueris ut idem te qui illum declararet Augustum. Siquidem ipsum imperium hoc fore pulchrius iudicabas, si id non hereditarium ex successione crevisses, sed virtutibus ture sacrum istud fastigium divinae potestatis adstru
Abbreviated transcription (Latin):
animũ maritalẽ. nihil de uagis cupiditatibus
nuhil de concessis etati uoluptatibus. in hoc sa¬
crũ pectus admiteres. nouũ iam tũ miratu¬
lũ uiuenis uxorius. Sed ut res est mente pre¬
saga om̃ibus te uẽcũdie obseruatiõibus iibue¬
bas talem postea ducturus uxorẽ. Fortitudi¬
ne̾ autẽ illiuis iam tũ in principiis consecutus el
Aults ille trancoꝵ milia qui batauiã aliala
cis Ahenũ terras inuaserant. interfecit. depuliqꝰ
al sẽruituet tu et̃ nobiles illit oriendo fecisti
Purimas ille barbaras nationes iuctor ecdomu¬
it uenia mitigauit tibi cunctis hostibulua¬
critatus tue tenore cõpressus interĩ deest mite¬
ria uincendi. Iustitiã ueo patits a piẽtatun
sic̃ initaris et seq̃ris ut om̃ibus ad ꝑ eotupe¬
tibus diuersamꝙ opem aut tõtra alioꝵ inui¬
rias aut pro suis cõmodis postulantibus quat
legata patris uidcaris exoluere iaꝙ ipsũ co¬

Expanded text:
animum maritalem, nihil de vagis cupiditatibus, animum maritalem, nihil de vagis cupiditatibus, nihil de concessis aetati voluptatibus in hoc sacrum pectus admitteres, novum iam tum miraculum, iuvenis uxorius? Sed, ut res est, mente praesaga omnibus te verecundiae observationibus imbuebas, talem postea ducturus uxorem. Fortitudinem autem illius iam tum in principiis consecutus es. Multa ille Francorum milia, qui Bataviam aliasque cis Rhenum terras invaserant, interfecit depulit as servitute; tu etiam nobiles illic oriundo fecisti. Plurimas ille barbaras nationes victoriis domuit, venia mitigavit; tibi cunctis hostibus alacritatis tuae terrore compressis interim deest materia vincendi. Iustitiam vero patris atque pietatem sic imitaris et sequeris, ut omnibus ad te confugientibus diversamque opem aut contra aliorum iniurias aut pro suis commodis postulantibus quasi legata patris videaris exsolvere, idque ipsum co
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitas eũ ab pignus ip̃i carissimũ postulas¬
d Ita nũc quoq in hac gratulatione prius illa
ditenda sunt. quȩ in te cosiderans tantus ista¬
est et paterni ꝗ tui auctor imꝑii litatus estq
petisti O dũunũ tuũ Maximiane uiditiã qui
minc tibi iure adoptionis nepotẽ maiestatis or¬
dine filiũ ẽt̃ generũ esse uoluisti diui inꝗͣ cõ¬
stantũ filiũ. in quȩ se prima illius iũuenta tñs¬
fudit Intuius ore celestes illius uultus natũa
signauĩt: qui aspectũ illius ad deoꝵẜ corilium
trnslati adhuc desiderantibus nob sufficit pro
duodus neq enĩ forma tantũ in te patris Con¬
stantine. sed cõtinentia fortitudo. uistitia. pru¬
dentiã sese uotis gentiũ p̃ntant. Quõ eĩ mag̃
continentiã patris equare potiusti ꝗͣ ꝙ te ab
ipso fine pueritiẽ illico matrĩonii legibus tradi¬
disti. ut primo ingressu ad descentiȩ formares

Expanded text:
divinitas quam ab eo pignus ipsi carissimum postularesdivinitas quam ab eo pignus ipsi carissimum postulares, ita nunc quoque in hac gratulatione prius illa dicenda sunt quae in te considerans tantus iste et paterni et tui auctor imperii laetatus est quod petisti. O divinum tuum, Maximiane, iudicium, qui hunc tibi iure adoptionis nepotem, maiestatis ordine filium etiam generum esse voluisti, divi, inquam, Constantii filium, in quem se prima illius iuventa transfudit, in cuius ore caelestes illius vultus Natura signavit, qui adspectum illius ad deorum concilia translati adhuc desiderantibus nobis sufficit pro duobus! Neque enim forma tantum in te patris, Constantine, sed etiam continentia, fortitudo, iustitia, prudentia sese votis gentium praesentant. Quomodo enim magis continentiam patris aequare potuisti quam quod te ab ipso fine pueritiae ilico matrimonii legibus tradidisti, ut primo ingressu adulescentiae formares
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis sit om̃i posterĩtate res p. Quare si
leges heȩ et que multa telibes nocauerũt ꝑen.¬
ces premũs honorarũt. uere dicũtur esse tun¬
damenta .r.p. quia seminaria uiuentutis er
quasi fontẽ hũani corporis̃ semꝑ Romanis exeͣ¬
citibus instaurarunt. Quod huic uestro en rep̃
merito possumus dignũ nomẽ ascribere : qui ÷
non pledeia germina. sed t̃mꝑatoria scĩrpe
rem .p. propãgatis: ut quod millesimo anno
post urbem conditam euenisse. tandẽ gratula¬
banuit ane mutatoriarꝑ nouas. familias. cõis
salutis gũb̾nacula traderentur. Id ex om̃ibus
duret etatibus imꝑatores disti semꝑ herculĩ
Quẽnam igitur utriusq ur̃m ꝑconii ac uene̾a¬
tionis ordinem faciam : adhuc ent̃ de ambo
uhãt necessitudĩe cõgruentibus uodis cõiter
dixi et te quid̃ sentio senior auguste maiesta¬
tt p̃cedere sequi iunior imꝑator Sed ꝓtecto si¬
cus tuo Constantine socero ante est conciliata

Expanded text:
mortalis sit omnium in posteritate res publica. Quare si mortalis sit omnium in posteritate res publica. Quare si leges eae quae multa caelibes notaverunt, parentes praemiis honorarunt, vere dicuntur esse fundamenta quasi fontem humani roboris semper Romanis exercitibus ministrarunt, quod huic vestro in rem publicam merito possumus dignum nomen adscribere? Qui non per plebeia germina sed imperatoria stirpem rei publicae propagatis ut, quod millesimo anno post Vrbem conditam evenisse tandem gratulabamur, ne mutatoria per novas familias communis salutis gubernacula traderentur, idem omnibus duret aetatibus, imperatores semper Herculii. Quemnam igitur utriusque vestrum praeconii ac venerationis ordinem faciam? Adhuc enim de amborum in hanc necessitudinem congruentibus votis communiter dixi. Et te quidem sentio, senior Auguste, maiestate praecedere, te sequi, iunior imperator. Sed profecto sicut tuo, Constantine, socero ante est conciliata
Abbreviated transcription (Latin):
iuxisse ut si fieri possit eransire in pedtora
uestra cupiatis. Quid enĩ aut tu carius dare
aut tu carius acciꝑe potuisti. cũ hac affinitatt
uestra. ea tibi Miximiane per generũ uiuen¬
ta renouata sit. Et tibi constanti ꝑ socerũ no¬
incitimpatoris accreuerit. Maximas itaq uo¬
diseteriũ princĩpes publico nomĩe gr̃as agimus
ꝗ suscipiendis liberis optandisq tpibus feriem
nustri gͥeneris ꝓpagando om̃ibus in futurũ secut
ꝓuidetis et Nomana tes olim diuersis regentiũ
moribus fatisq uctata. tandẽ ꝑpetius domus
uestie radicibus cõualescat. tamq sit̃ ĩmorta¬
le allius impium ꝗͣ sempiterna soboles impacaꝵ
Hlec est uera pietał: heo uoltiptas tõseruandi o¬
neris hũani exemplũ dare genaibus ad malri¬
monia studiosius expetende et liberos educan¬
dos ut substituendis succ essimibus singuloꝵ
nibil obsit unũ quẽq esse mortalem t̃ im¬

Expanded text:
iunxisse ut, si fieri possit, transire invicem in pectora iunxisse ut, si fieri possit, transire invicem in pectora estra cupiatis. Quid enim aut tu carius dare aut tu carius accipere potuisti, cum hac adfinitate vestra et tibi, Maximiane, per generum iuventa renovata sit et tibi, Constantine, per socerum nomen imperatoris accreverit? Maximas itaque vobis, aeterni principes, publico nomine gratias agimus, quod suscipiendis liberis optandisque nepotibus seriem vestri generis prorogando omnibus in futurum saeculis providetis, ut Romana res olim diversis regentium moribus fatisque iactata tandem perpetuis domus vestrae radicibus convalescat, tamque sit immortale illius imperium quam sempiterna suboles imperatorum. Haec est vera pietas, haec voluptas conservandi generis humani, exemplum dare gentibus ad matrimonia studiosius expetenda et liberos educandos, ut substituendis successionibus singulorum nihil obsit unumquemque esse mortalem, cum im
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ nomẽ imꝑii. et istarũ cȩlestiũ nuptiarũ
testa celebrantur. Cetera enĩ in r .p. ur̃a bene
porũ p̃dicari. huic uoto propria nũo debetur
oratis quod seniel est factũ futurũ est sempi¬
ternũ. Equid scio gaudentiũ studia nũc ita
toto orbe florescere. quacũq fama ultra naturã
qua fingunt discursus uolucres mutuata. et
plusꝗ nulle uocibus sonora ꝑcrebuit. ut oĩm
nationũ gratulationibus cõsecretur. Quid re
bus hũanis cõtingere potuit uł nobilius ad glo¬
riam auc certui ad salutẽ. ꝗͣ ꝙ pristinȩ
uestrȩ cõcordiȩ ꝑpetuȩꝗ pietati hoc quoq pig¬
nus accessit̃ Sũ mo numenũ artissima cõune¬
tione uenerabile ut imꝑatori filiã collocaue¬
rit impator Sed tñ nos oportet omẽs hoĩes
cxultatione suꝑare. qui hoc tantũ r o dpnũ
Natione sencimus itacõuenisse uos. ita non
dexteras tantũ. sed ẽt fensus uestros mentesq

Expanded text:
ditum nomen imperii et istarum caelestium nuptiarum ditum nomen imperii et istarum caelestium nuptiarum festa celebrantur. Cetera enim in rem publicam vessorum temporum praedicari: huic voto propria nunc debetur oratio, quod semel factum futurum est sempiternum. Equidem scio gaudentium studia nunc ita toto orbe florescere, quacumque Fama ultra naturam qua fingitur discursus volucres mutuata et plus quam mille vocibus sonora percrebuit, ut omnium nationum gratulationibus consecretur. Quid enim rebus humanis contingere potuit aut nobilius ad gloriam aut certius ad salutem, quam quod pristinae vestrae concordiae perpetuaeque pietati hoc quoque pignus accessit, summorum nominum artissima coniunctione venerabile, ut imperatori filiam conlocaverit imperator? Sed tamen nos oportet omnes homines exsultatione superare, qui hoc tantum rei publicplatione sentimus ita convenisse vos, ita non dexteras tantum sed etiam sensus vestros mentesque
Abbreviated transcription (Latin):
nuentibus uictõiaꝑ nũtiis reuisunt: gemina
ꝑsidos flũta. et lybiẽ arua sitiẽtia. eiꝰ tõuexe
a henicornua et nili ora multifita Dũꝙ si¬
di ad hec singula intuentiũ animus aftict:
aut sub tua Diodetiane aug demẽtia egtoto¬
in furore posito quiescentẽ aut ce Maximione
t̃uet ꝑculsa mauroꝵ agmina fulmnantt. aut
sud dextera cua dñe con̾stanti Batuuia brita¬
niãq squalidũ caput siliis et fluctibus exerent¬
tem. Aut te maximiane ues ꝑsicos arcus farę¬
trasq calcantt̃. Nũt enĩ. nũc ddenũ uĩuas or¬
bem spectare depictũ cũ in illo nihil uidemus.
nõ grauẽis Si ꝗđ maxiũs ac pene solus fructis bt
recfa cupientiũ uolũcas eoꝵ ad daunam tancoꝵ
IXER NT licet płimi multiq
dicturi sunt ea quibus omĩa facta
uestra sũmarũq uirtutũ merita laudant᷑
Satratissimi principes Maximiane uelis no¬
uis semꝑ auguste & Constanti oriens imꝑa
sunt huius propria letitiȩ qua tibi cȩsar ad¬

Expanded text:
nientibus victoriarum nuntiis revisuntur gemina Persidos flumina et Libyae arva sitientia et convexa Rheni cornua et Nili ora multifida; dumque sibi ad haec singula intuentium animus adfingit aut sub tua, Diocletiane Auguste, clementia Aegyptum furore posito quiescentem aut te, Maximiane invicte, perculsa Maurorum agmina fulminantem aut sub dextera tua, domine Constanti, Bataviam Britanniamque squalidum caput silvis et fluctibus exserentem aut te, Maximiane Caesar, Persicos arcus pharetrasque calcantem. Nunc enim, nunc demum iuvat orbem spectare depictum, cum in illo nihil videmus anon graveris, siquidem maximus ac paene solus fructus est recta cupientium, ut voluntas eorum ad divinam tantorum Dixerint licet plurimi, multique dicturi sint, ea quibus omnia facta vestra summarumque virtutum merita laudantur, sacratissimi principes Maximiane, velis nolis semper Auguste, et Constantine oriens imperatermone complecti quae sunt huius propria laetitiae, qua tibi Caesari ad
Abbreviated transcription (Latin):
apibus nostris prospere ueniunt cõtinuatos fructo
terunt. nec magis recepta delectant ꝗ̃ expectata
iuiuerunt. Uerum quid agimus: uicenis aut ĩã
tiicenus annis tircũstribendo quȩ eterna sentimꝰ¬
ICTURUS Constantini augustissiãs¬
laudes qui tantũ ultra oĩm seculorum
principes et quantũ a priuatis ceteri prĩcipes

Expanded text:
cipibus nostris prospere veniunt, continuatos fructus cipibus nostris prospere veniunt, continuatos fructus ferunt, nec magis recepta delectant, quam expectata juverunt. Verum quid agimus, vicenis, aut jam tricenis annis circumscribendo, quae aeterna sentimicturus Constantini augustissimaslaudes, qui tantum ultra omnium saeculorum principes eminet quantum a privatis ceteri principes
Abbreviated transcription (Latin):
deuotio nec operata mentiũ rimari necesse est
extat iñ uultu cuiusq hilaritatis publicȩ detus
et in serinis frontibus animoꝵ inditia ꝑlegũtur
Non enĩ in se capit exundantis letitię magnĩtu¬
do sed dedignata pectoꝵ latebras ita multa
et candida foris ꝓminet ut intelligatur nõ ingẽ¬
tior esse qͣ uerior Nec uero medio cribus bonis
gaudent qui exultandi modũ nõdũ habent.
sed lenotinatur ĩs iam futuri ratio. Et quȩ tẽ¬
poribus olisꝑata sunt aĩoꝵ p̃sumptione iũgun¬
tur. Quintũ decimũ annũ maximus princeps
salutaris salutaris Imꝑii degit. sed auguriam᷑
um uicẽnalia et uenturi tidem suꝑiorũ felicita¬
te satiamus. Qũ quẽnalia beatissimoꝵ cȩsarũ
octupatos in gaudiis habent: sed iam in desti¬
natis detẽniss uota properantia et spes uolu¬
eres constĩtuerunt. horũ dehĩnc compotes ꝓ¬
pagauimus optabilis seriem. Ita om̃ia quȩ ex prin¬

Expanded text:
devotio. Nec operta mentium rimari necesse est; devotio. Nec operta mentium rimari necesse est; extat in vultu cujusque hilaritatis publicae decus; et in serenis frontibus animorum judicia praeleguntur. Non enim se capit exundantis laetitiae magnitudo, sed dedignata pectorum latebras, ita multa et candida foris prominet, ut intelligatur non ingentior esse quam verior. Nec vero mediocribus bonis gaudent, qui exultandi modum non habent. II.sed lenocinatur his jam futuri ratio; et quae temporibus disseparata sunt, animorum praesumptione junguntur. Quintumdecimum annum maximus princeps salutaris imperii degit, sed auguramur jam vicenalia, et venturi fidem superiorum felicitate sancimus. Quinquennalia beatissimorum Caesarum occupatos in gaudiis habent, sed in destinatis decenniis jam vota properantia et spes volucres constiterunt. Horum dehinc compotes, propagabimus optabilis boni seriem. Ita omnia, quae ex prin
Abbreviated transcription (Latin):
gissimũ habeat uita ꝓcessũ. Et certe sũma in
te bonitas et pietas est. et ĩdeo quȩ iusta st
Cuelle debes: nec abnuendi est tausa cũ pos¬
sis. Nam si est aliquid quod a te benemeritis
denegetur aut potestas cessauit aut bonitas.
Fat ĩgitur. ut quod optumũ hũ ano generi de¬
Edistiꝰ ꝑmaneat xternũ. om̃esq Constantinus
in terris degat xtates. Ꝙuis enĩ imp: ĩuicte
iam cliutina soboles tua ad r .p uota suctis¬
serit: et adhuc speretut futura nũosior. qua
tamẽ erit uere beata posteritas ut cũ liberos
tuos gub̃naculis orbis ad moueris. tu sis oĩm
maximus imperator
stientis quã tumulatiorẽ solito beatissimoꝵ Cesa¬
ñ quinquẽnie prima fecerũt.Sentio nullam elo¬
quentiam nec optari nec edcipi posse quȩ ddig¬
nam afferat aut tempori grãm aut materiȩ
copiam aut ur̃is studiis facultatem. Iactat ꝗꝑ¬
pe se nũc cũ maxime alacris oĩm studiũ et beatas

Expanded text:
gissimum habet vita progressum. Est certe summa in gissimum habet vita progressum. Est certe summa in te bonitas, est et pietas, et ideo quae justa sunt velle debes: nec abnuendi est causa, cum possis. Nam si est aliquid, quod a te benemeritis denegetur, aut potestas cessavit, aut bonitas. Fac igitur, ut quod optimum humano generi dedisti, permaneat aeternum, omnesque Constantinus in terris degat aetates. Quamvis enim, Imperator invicte, jam divina soboles tua ad reipublicae vota successerit, et adhuc speretur futura numerosior: illa tamen erit vere beata posteritas, ut cum liberos tuos gubernaculis orbis admoveris, tu sis omnium maximus imperatorstientis, quam cumulatiorem solito beatissimorum. Caesarum quinquennia prima fecerunt; sentio nullam eloquentiam nec optari nec concipi posse, quae dignam afferat aut tempori gratiam, aut materiae copiam, aut vestris studiis facultatem. Jactat quippe se nunc cum maxime alacris omnium ac beata
Abbreviated transcription (Latin):
Constantius quid habeam quod comꝑemi Italiȩ
africe Romȩ Merito igitur tibi Cõstantine
et nuꝑ senatus signũ ddea et paulo ante Italia
scutũ et coronã cuncta aurea dedicarũt. ut cõ¬
sciẽtiȩ debitũ aliqua ex parte releuarent. Debe¬
tur enĩ et sepe debetur et diuinitati simu lachrũ
aureũ et uirtuti scutũ & corona pietati. Ꝙ¬
obrẽ te sũme rerũ sator. euius tot noĩa sunt᷑¬
quot gentiũ linguas esse uoluisti. Quem enĩ te
ipse dici uelis scire nõ possumus. Siue in te q̃¬
dam uis mensq diuina est quę toto infusa
mundo om̃ibus mistcaris elementis: et sine ul¬
lo extrinsecus accidente uigoris impulsu per te
ipse mouearis. Siue aliqua supͣ om̃e celũ pote¬
stas est qua hot opus tuũ ex altiore naturȩ ar¬
te despitias. Te inꝗͣ onimus et quesumus. ut
Chunc in omia secula principẽ serues. Parũ est eĩ
optare tante uirtuti tanteq pietati quã lon¬

Expanded text:
Constantius: quid habeo quod comparem Italiae Constantius: quid habeo quod comparem Italiae Africae Romae? Merito igitur tibi, Constantine, et nuper senatus signum dei et paulo ante Italia scutum et coronam, cuncta aurea, dedicarunt, ut conscientiae debitum aliqua ex parte relevarent. Debetur enim et semper debebitur et divinitati simulacrum aureum et virtuti scutum et corona pietati. Quamobrem te, summe rerum sator, cuius tot nomina suntquot gentium ipse dici velis scire non possumus: sive in te quaedam vis mensque divina est, qua toto infusus mundo omnibus miscearis elementis, et sine ullo extrinsecus accedente vigoris impulsu per te ipse movearis: sive aliqua supra omne coelum potestas es, quae hoc opus tuum ex altiore naturae arce despicias: te, inquam, oramus et quaesumus, ut hunc in omnia saecula principem serves: parum est enim optare tantae virtuti tantaeque pietati, quem lon
Abbreviated transcription (Latin):
genera omĩa belloꝵ armoꝵ̃. hostiũ uni tib ce¬
aunt. Cidũt ẽt ex om̃i mẽoria cõdita lictr̃is
monimẽta uirtutũ. Nec uero tantũ modo ue¬
tera illa dictatorũ et consulũ. at deinceps mag¬
noꝵ principũ. sed ẽt rectissima et pulchẽri¬
ma duii patris tui suꝑasti. Sordet enĩ alios ex
proximo tp̃e comꝑare. Ipsũ inꝗͣ dicũ constanti¬
um iam primis imperĩ tiu lustris rerũ gesta¬
rũ laude cumulasti. Inuitus hoc forte accipil
Imp: sed ille dũ dicimus gaudet et celo ẽt pride
uocatus ad sydera adhuc trescit in filio. et glo¬
riarũ tuarũ gradibus ascendit. Purgauit ile
batauiã aduena hoste depulso. Tidi se ex ultima
darbaria indigenȩ populi dedere. Ile otẽm das¬
se transmisit: tu et alpes gradu et dassibus
portus ĩ talicos occupasti. Recuꝑauit ille brita¬
niam tu nobilissimas africi maris insulas. quȩ
po. Ro. fuere ꝓuintię Ignoscat inꝗͣ diuul ipse

Expanded text:
omnia genera bellorum, armorum, hostium uni tibi ceomnia genera bellorum, armorum, hostium uni tibi cedunt, cedunt ex omni etiam memoria condita litteris monimenta virtutum. Nec vero tantummodo vetera illa dictatorum et consulum ac deinceps magnorum principum, sed etiam recentissima et pulcherrima divi patris tui facta superasti sordet enim alios ex proximo tempore comparare; ipsum, inquam, divum Constantium iam primis imperii tui lustris rerum gestarum laude cumulasti. Invitus hoc forte accipis, imperator, sed ille dum dicimus gaudet e caelo, et iam pridem vocatus ad sidera adhuc crescit in filio et gloriarum tuarum gradibus ascendit. Purgavit ille Bataviam advena hoste depulso, tibi se ex ultima barbaria indigenae populi dedidere. Ille Oceanum classe transmisit, tu et Alpes gradu et classibus portus Italicos occupasti. Recuperavit ille Britanniam, tu nobilissimas Africi maris insulas, quae populi Romani fuere provinciae. Ignoscat, inquam, divus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
thrius quo cȩdibo hostiũ utit᷑ et ad nr̃m õim uo¬
luptatẽ et pompã et munerũ. de reliquis bar¬
barice dadis exaggerat : Tantã captiuorũ mul¬
titudinẽ bescis obiicit ut ingrati et ꝑfidi nõ
unius doloris ex ludibrio sui ꝗͣ ex ip̃sa morte
patiantur. hide est ꝙ cũ exitũ differre lice.¬
at. perire festinant. seseq lȩtalibus uulneribo
et mortibus offerunt. Ex quo ipso apparet
ꝗ magnum sit uicisse tam prodigos sui gacile
est uincere timidos et imbelles. quales ame.¬
na gratia et delitię orientis educunt.
uix leue pallium et serycos sinus uitando so¬
le tollerantes. Et si quando in pericula
uenerint. libertatis immemores. ut seriure
liceat orantes. Romanum uero militem
quem qualem ordinat disciplina. et sacra¬
menti religio confirmat ut trucem fran.¬
cum ferina sola carne sola carne dis¬
tentũ. qui uitam pro uictus sui uilitate con¬
dariȩ paulo ante fecisti. Ita sine ullo discrinĩe

Expanded text:
quo caedibus hostium utitur etiam ad nostrum omnium voluptatem, et pompam munerum de reliquiis barbaricae cladis exaggerat tantamque captivorum multitudinem bestiis obicit, ut ingrati et perfidi non minus doloris ex ludibrio sui quam ex ipsa morte patiantur? Inde est quod, cum exitum differre liceat, perire festinant seseque letalibus vulneribus et mortibus offerunt. Ex quo ipso apparet quam magnum sit vicisse tam prodigos sui. Facile est vincere timidos et imbelles, quales amoena Graeciae et deliciae Orientis educunt, vix leve pallium et sericos sinus vitando sole tolvenerint, libertatis immemores, ut servire liceat orantes. Romanum vero militem, quem qualemque ordinat disciplina, et sacramenti religio confirmat, aut trucem Francum, ferina sola carne distentum, qui vitam pro victus sui vilitate conbariae paulo ante fecisti. Ita sine ullo discrimine
Abbreviated transcription (Latin):
presente dicturus trepudauerit. eum
profecto me esse et ip̃se sentio. et iis qui cõsiliũ
tuũ ꝑticipant uĩderi posse uideo. Nam cũ semꝑ¬
te ultra omes principes laudare oportuerĩt.
nũt porro ultra ꝙ̃ alias preditatus es in ea ur¬
be conueniat dicendo celebrari: cuius et liber¬
tatem armatus asseruisti et auxisti dignĩtatẽ
Quo tandem modo consequi maiẽstatẽ utriusq
uestrum oratione mea potero. hoc p̃cipue tp̃e
quo ita mutuo ambo creuistis. ut nec tu fue¬
ris adhuc maior nec illa felitior: Huc accedit
auditor senatus. cui cũ difficile sit pro amore
quo in te preditus est. de te satisfieri: tũ diffi¬
cilius pro ingenita atq hereditaria orandi fa¬
cultate non isse fastidio rudem hũc et incul¬
tũ transalpini sermonis horrorẽ. p̃sertim cum
absurde sinistreq iactantiȩ possit uideri hiis ostẽ¬
tare fatundiam: quam de deorũ fonte manan¬
tem in nostros usq usus deriuatio seua tͣeluxit

Expanded text:
praesente dicturus iure trepidaverit, eum profecto me esse et ipse sentio et his qui consilium tuum participant videri posse video. Nam cum te semper ultra omnes retro principes laudari oportuerit, nunc porro ultra quam alias praedicatus es in ea urbe conveniat dicendo celebrari, cuius et libertatem armatus adseruisti et auxisti dignitatem togatus, quo tandem modo consequi maiestatem utriusque vestrum oratione mea potero hoc praecipue in tempore, quo ita mutuo ambo crevistis, ut nec tu fueris adhuc maior nec illa felicior? Huc accedit auditor senatus, cui cum difficile sit pro amore quo in te praeditus est de te satis fieri, tum difficilius pro ingenita atque hereditaria orandi facultate non esse fastidio rudem hunc et incultum Transalpini sermonis horrorem, praesertim cum absurdae sinistraeque iactantiae possit videri his ostentare facundiam, quam de eorum fonte manantem in nostros usque usus derivatio sera traduxit
Abbreviated transcription (Latin):
multis esse delatos. sed is post ĩ mensos labo¬
res honos quasi ilebitus restitutus est. Mihi cũ
iam honorem adeptus sim nũc demũ ut meru¬
erim laborandum est. Uersa ratione tempors
permutata muimerũ uice modo enitendũ est
ut premio dignus existimer cũ iam premcũ ce¬
perim .O mihi festinȩ beniuolentiȩ tuȩg̃uis¬
simũ pondus. uereor ne aꝑte exprimere diffi¬
tultatũ mearũ ordinẽ ualeam facilius est imp
bonis artibus mereri consulem fieri ꝗͣ industai
et labore perfitere ut uidearis meruisse cum
factus sis absit aug. et istud sancta duunitas
omen auertat: ut tu a quoꝗͣ mortaliũ expectes
uitem benefit̾ĩi. Utrũ tamen quod solũ uil ac¬
cipere potest ista fortuna uela nobis opibus tus
tribui ĩmortalitatẽ munerũ tuoꝵ tolam ofti¬
tiis sempiternis. omne negotiũ. om̃e otuĩ me

Expanded text:
multis esse delatos, sed iis post emensos labores honos quasi debitus restitutus est; mihi, cum iam honorem adeptus sim, nunc demum ut meruerim laborandum est. Versa ratione temporum, permutata munerum vice, modo enitendum est ut praemio dignus existimer, cum iam praemium ceperim. O mihi festinae benivolentiae tuae gravissimum pondus ! Vereor ut aperte exprimere difficultatum mearum ordinem valeam. Facilius est, imperator, bonis artibus mereri consulem fieri quam industria et labore perficere ut videaris meruisse, cum factus sis. Absit, Auguste, et istud sancta divinitas omen avertat, ut tu a quoquam mortalium exspectes vicem beneficii! Verumtamen quod solum vel accipere potest ista fortuna vel a nobis opibus tuis tribui immortalitatem munerum tuorum colam officiis sempi
Abbreviated transcription (Latin):
neq in aͦbeundis se res poposcerit ꝑiculis animũ
neq in sententia simplicĩter ferenda fidem. ne¬
q in hominũ uolũtatibus pro re .p. tegen leden¬
&dis libertatẽ. neq in laboribus ꝑferendis indu¬
striam. neq in augendis ĩmperii tui comodis
grati animi beniuolentiã de futurã. Id ꝙ om̃i
uitȩ meȩ tempore sũmis opibus enixurũ
elaboraturum effecturũ: ut honores in me
tui. non quia necesse fuerit ad quẽcunq de¬
lati: sed quiã it a oportuerit recte positi et

Expanded text:
es poposcerit, periculis animum, neque in sententia simpliciter ferenda fidem, neque in hominum voluntatibus pro republica teque laedendis libertatem, neque in laboribus perferendis industriam, neque in augendis imperii tui commodis grati animi benevolentiam defuturam; idque omni vitae meae tempore summis opibus enixurum, elaboraturum, effecturum, ut honores in me tui non quia necesse fuerit ad quemcunque delati, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sponte murũ uelut arte constituerẽt. Quãta
in ins impator et eesarũ luteris inest ꝙ dñi
eminors impetus estictusq rerũ ciendo sius ato¬
tere dignantur et cũ uel tacitas eoꝵ ac uil¬
tetenus significatas uolũcatis sũmi patris seo¬
turandortas. cuius nutũ ꝓmissionẽq firma¬
til totius mundĩ tremorsentit̃ Ipsi tamen

Expanded text:
sponte murum velut arte construerent, quanta sponte murum velut arte construerent, quanta in his imperatorum et Caesarum litteris inest ad omnes animorum impetus effectusque rerum ciendos vis atqdere dignantur et, cum vel tacitas eorum ac vultu tenus significatas voluntates summi patris sequatur auctoritas, cuius nutum promissionem confirmantis totius mundi tremor sentit, ipsi tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tr̾atione comꝑtam. Saluo igitur priuilegio dig¬
nitatis tuȩ hortamur ꝓfessionẽ oratoriam repe¬
tas. atq in supdicta ciuitate quam nõ ignoras
nos ad pristinam gloriam reformare ad uitȩ
melioris studiũ adolescentiũ excolas mentes
Nec putes hoc munere anteꝑtis aligad tuis ho¬
noribus derogarĩ. cũ honesta ꝓfessio ornet potiꝰ
omẽ ꝗ̃ destru̾ at dignitatẽ. Deniq et salariũ
te in sextẽtis mil: num: ex rei .p. uiribus con¬
sequi uoluimus: ut intelligas meritis tuis et̃
nostram consuluisse dementiam. Uale ta-
rissime nobis
pum exhortatione non solũ ex ocio iacens ad
pristinas artis animus attolii. Uerũ et̃ ip̃i quo¬
dãmodo ueterũ scholarũ ꝑiẽtes et testa cõsur¬
gere. Quod enĩ tantũ carmen amphioni. Quȩ
tanta plectro tĩdibusq dulcedo: quã secuta quon¬
dam saxa ꝑhibentur ut ucẽtibus subuecta
modulis et ad interualla carminũ resistẽtia

Expanded text:
tratione compertam. Salvo igitur privilegio digtratione compertam. Salvo igitur privilegio dignitatis tuae hortamur ut professionem oratoriam repetas atque in supra dicta civitate, quam non ignoras nos ad pristinam gloriam reformare, ad vitae melioris studium adulescentium excolas mentes, nec putes hoc munere ante partis aliquid tuis honoribus derogari, cum honesta professio ornet potius omnem quam destruat dignitatem. Denique etiam salarium te in sescenis milibus nummum ex rei publicae viribus consequi volumus, ut intellegas meritis tuis etiam nostram consulere clementiam. Vale, Eumeni carissime nobis»pum exhortatione non solum meus ex otio iacens ad pristinas artes animus attolli, verum etiam ipsi quodammodo veterum scholarum parietes et tecta consurgere? Quod enim tantum carmen Amphioni, quae tanta plectro fidibusque dulcedo quam secuta quondam saxa perhibentur, ut ducentibus subvecta modulis et ad intervalla carminum resistentia
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ultra oĩm uocũ potentiam uenerabũdus ac¬
cipiam. non ultra om̃es laureas colam. quas ego
duas oportet. Neq enĩ fas ip̃ius epłe satre tõ¬
memorationẽ solam sine obsequio recitatĩonis
inducereut ea ꝑlecta magis eluceat quantũ
me studiũ parsit impendere nõ ipsis modo
literis. std etiam et templis et sedibus lsãrũ
Crentur et galli nostri ut eoꝵ liberis quoꝵ
uita in anplisto clunẽsium oppido ingenuis
artibus eruditur et ip̃i adolescentes qui hila¬
ri tonsensu meũ constantũ cesaril ex italia re¬
uertentis susciꝑe comĩtatũ. ut eors indoli cõ¬
sulere cupiamus. Proinde quod aliua p̃miũ
qs ꝗ̃ illud conferre debemus. quod nec dare po¬
test̃ nec eriꝑe fortuna. unde adiũtorio huũ
quod uidetur interitu p̃ceptoris orbatũ te por¬
tissimũ p̃ficere debuimus cuius eloquentiam
et grauitatẽ morũ exactus nr̃i habeamus adñ̃¬

Expanded text:
non ultra omnium vocum potentiam venerabundus acnon ultra omnium vocum potentiam venerabundus accipiam, non ultra omnes laureas colam? Quas ego,buas oportet. Neque enim fas ipsius epistulae sacrae commemorationem solam sine obsequio recitationis inducere, ut ea perlecta magis eluceat quantum me studium par sit impendere non ipsis modo litteris sed etiam et templis ac sedibus litterarum. erentur et Galli nostri ut eorum liberis, quorum vita in Augustodunensium oppido ingenuis artibus eruditur, et ipsi adulescentes, qui hilaro consensu meum Constantii Caesaris ex Italia revertentis suscepere comitatum, ut eorum indoli consulere cupiamus. Proinde quod aliud praemium his quam illud conferre debemus, quod nec dare potest nec eripere Fortuna? Vnde auditorio huic, quod videtur interitu praeceptoris orbatum, te potissimum praeficere debuimus, cuius eloquentiam et gravitatem morum ex actus nostri habemus adminis
Abbreviated transcription (Latin):
asserenda non est. tamẽ sub hac tua hũanitate¬
et circustantiũ expectatione qua me audiri
sentio Aiquatenus ꝓsequenda est Nam primu
Siquiđ ipse usus petuniȩ bonis malisue artibo
pante ꝓmiscuus et uilis est. Neq enĩ syrus mẽ¬
cator aut deliatus aut indicus ad ubẽrima ista
compendia laudis aspirat. sed rare atꝗ inter
paucissimos opes sunt Contentȩ meritis cõsciẽ¬
tie. Quippe hoc ipso premũ gloriã continetur
ne iđd cupiditate querendi afectasse uidea m
Quod hoc uno assequi possumus si pro accepto du¬
camus oblatũ ut industriȩ sit assumende copi¬
am ꝑuenire potuisse continentia p̃terisse. An
si fortissimi uiri in sacris certam̃ibus sũ molabo¬
re atq ẽt uite ꝑitulo solam uocem p̃tonis et to¬
ronȩ testiõniũ petunt. Ego uerba illa dũuna
cilestesq luteras. quibus mihi tanti principes
instituendã uiuentutẽ cõmendare dignati sũt

Expanded text:
adserenda non est, tamen sub hac tua humanitateadserenda non est, tamen sub hac tua humanitateet circumstantium exspectatione qua me audiri sentio aliquatenus prosequenda est. Nam primusiquidem ipse usus pecuniae bonis malisve artibus partae promiscuus et vilis est, honestis vecator aut Deliacus aut Indicus ad uberrima ista compendia laudis adspirat, sed rarae atque inter paucissimos opes sunt contentae meritis conscientiae. Quippe hoc ipso praemii gloria continetur, ne id cupiditate quaerendi adfectasse videamur. Quod hoc uno adsequi possumus, si pro accepto ducamus oblatum, ut industriae sit ad sumendi copiam pervenire potuisse, continentiae praeterisse. An si fortissimi viri in sacris certaminibus summo labore atque etiam vitae periculo solam vocem praeconis et coronae testimonium petunt, ego verba illa divina caelestesque litteras, quibus mihi tanti principes instituendam iuventutem commendare dignati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
illud studĩis quibus optumi principes maxiẽ
fauent dedicatũ. in ipsa cĩuitatis fronte posi¬
tum celeberimis templis utrinq cõiunctũ. Nũc
quod in secundũ eundẽq locũ dĩstuli quẽ ad¬
modũ id sine sumptu publico et cũ laude sa¬
cre largitionis fieri possit ostendam
Salarui me liberalissimi principes. ex huius rei
p uiribus in sextenis milibus nummũ acciꝑe ius¬
serũt nõ qm̃ non amplius tribuere comodis
meis uellent inq multo maiora et prius et po¬
stea premia tõtulerũt. Sed ut tretena que sa
cre mẽoriȩ magister arceꝑam. in honore priua¬
ti huius magisterũ adita pari sorte geminarẽt
Noc ego salariũ quantũ ad honoremꝰ ꝑtinet
adoratũ accipio et in accepti ratione prescri¬
bo sed expensũ refeͬre patrię mee cupio: et ad
restĩtutionem huius oꝑis quo ad usus poposte¬
rit destinare. Cuius uolũtatis meȩ ratio et si

Expanded text:
illud studiis quibus optimi principes maxime illud studiis quibus optimi principes maxime favent dedicatum, in ipsa civitatis fronte positum, celeberrimis templis utrimque coniunctum. Nunc, quod in secundum eundemque locum distuli, quemadmodum id sine sumptu publico et cum laude sacrae largitionis fieri possit ostendam. Salarium me liberalissimi principes ex huius rei publicae viribus in sescenis milibus nummum accipere iusserunt, non quoniam non amplius tribuere commodis meis vellent, in quem multo maiora et prius et postea praemia contulerunt, sed ut trecena illacrae memoriae magister acceperam, in honore privati huius magisterii addita pari sorte geminarent. Hoc ego salarium, quantum ad honorem pertinet, adoratum accipio et in accepti ratione perscribo; sed expensum referre patriae meae cupio, et ad restitutionem huius operis, quoad usus poposcerit, destinare. Cuius voluntatis meae ratio etsi
Abbreviated transcription (Latin):
hat urbe pulcherima labes media de formet. pre¬
sertim tũ mihi uideatur ip̃e ille qui meniana
hec primus extruxit iccirco ea illie potissimũ
collorasse ut ueluti tognato uicinoꝵ sibi numi¬
nũ tenerentur amplexi. Cũ augustissima ter¬
ta litteris dedicata inde athenarũ conditrix
Menerua conspiceret. Hinc Apollo meduis ca¬
menarã. Igitur ibi maxime et oportit et fas ẽ
erentere uiuentutis ingenia ubitum propinqͣ
sunt numina amita doctrine ubi ix prorximo
uutat mens diuina sapientĩam & tarminum
ciam p̃scius tuturoꝵ ibi adolescentes optumi
discant nobis quasi solem ne carmen p̃fantib
maximoꝵ principũ facta celebrare. Quis ei
melior usus est eloquẽtiȩ. ꝗ ꝗ ante arast
quodã modo suas iouios herculiosq audiant p̃¬
dicari. Iup̃r pater et uenerua sotia. et Iuno
de eo quod mihi ad dicendũ prius constitue¬
ram qͣ sit ex usu atq offitio instaurari opus

Expanded text:
hac urbe pulcherrima labes media deformet, praehac urbe pulcherrima labes media deformet, praesertim cum mihi videatur ipse ille qui Maeniana haec primus exstruxit idcirco ea illic potissimum conlocasse, ut veluti cognato vicinorum sibi numinum tenerentur amplexu, cum augustissima tecta litteris dedicata inde Athenarum conditrix Minerva conspiceret, hinc Apollo medius Camenarum. Igitur ibi maxime et oportet et fas est exercere iuventutis ingenia, ubi tam propinqua sunt numina amica doctrinae, ubi ex proximo iuvat mens divina sapientiam et carminum tiam praescius futurorum. Ibi adulescentes optimi discant, nobis quasi sollemne carmen praefantibus, maximorum principum facta celebrare quis enim melior usus est eloquentiae?, ubi ante aras quodammodo suas Iovios Herculiosque audiant praedicari Iuppiter pater et Minerva socia et Iuno  Vir perfectissime, de eo quod mihi ad dicendum prius constitueram, quam sit ex usu atque officio instaurari opus
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ ad ipsa quȩ diuersissima uidẽtur militit
atq castroꝵ munia cõualescũt. Ideoq iis om̃is
industriȩ atq om̃is laudis nutricibus. aut
ut uerius loquar matribus. Cũ pceptorẽ Cȩsar
bereuliuãs dedarare dignatus sit necesse est se
ddem propriam cuprat reformari ut cũ ad an¬
tiquam fumitatc̃ cultũq repertũ sit multoho
mustius et uerius nũcupetur edes hercullato
bus excolũtur nõ intra priuatos ꝑietes sed t̃ pub¬
lica ostentatione. et in ip̃so urbis istiuis ore uxit¬
getentur. Quid autẽ magis in fatie uultusꝗ is¬
tius cuuitatis sitũ est ꝗͣ hec eadẽ meniana in ip̃¬
orti ansitu aduenientiũ. huc inuictissimoꝵ prin¬
cipũ conscituta. qui cũ se uitursio letȩ iuuentu¬
quod pretipuo est loco positũ quasi inter iposocu¬
los ciuitatis. inter apollinis templit atq capitot¬
um. Quo magis est ẽt satrosancta sedes utriusq
lateris ueneranda confinio ueriusq late num̃is
instauranda respectu. nt funia dĩm longe in

Expanded text:
diversissima videntur militiae atque castrorum mania convalescunt. Ideoque his omnis industriae atque omnis laudis nutricibus aut, ut verius loquar, matribus cum praeceptorem Caesar Herculius declarare dignatus sit, necesse est etiam sedem propriam cupiat reformari ut, cum ad antiquam firmitatem cultumque reparata sit, multo hic iustius et verius nuncupetur aedes Herculis atbus excoluntur non intra privatos parietes sed in publica ostentatione et in ipso urbis istius ore vegetentur. Quid autem magis in facie vultuque istius civitatis situm est quam haec eadem Maeniana in ipso transitu advenientium huc invictissimorum principum constituta? Qui cum se occursu laetae iuventuquod praecipuo est loco positum quasi inter ipsos oculos civitatis, inter Apollinis templum atque Capitolium. Quo magis est etiam sacrosancta sedes utriusque lateris veneranda confinio utriusque late numinis instauranda respectu, ne fana longe omnium in
Abbreviated transcription (Latin):
minis tributa laigitio. huic oꝑr dostrine atq
eloquentiȩ dedicata: ut quã admodũ ex terato
uite nostre comoda apud auxiliatoresscoꝵ deoᷤᷤ
colimus: ita singularẽ eorũdem erga literas
dignationẽ antiqua luterarũ sede cel ebremus
iddeat p̃terca in illis porticibus uiuentus. et
quotidie spectat om̃es terras et cũcta maria
et quicid inuictissimi principes. urbiũ. gentiũ
nationũ aut pietate restituũt. aut ui̾tute cõtipi¬
unt. aut tẽror deiuĩcũt. Si qđ illic ut ip̃e uidisti
credo ĩstruẽilȩ puc̃itiȩ tã quo mãifestius ocidis
dissent᷑ que difficilius ꝑcipiũtur auditu. g̃m
cũ nõidus sius locor situs spatia ĩterualia desepta
sunt quicꝗd ubiq fluminũ oritur et condicũp
qͣcũq litoꝵ sinus flectũt q uł ambitu lãigit
orbem uł ĩpetu ĩ rũpit occanus ubi fortisliot
imꝑatoꝵ pulht̃rime res gestȩ ꝑ diũsa regionũ

Expanded text:
minis tributa largitio huic operi doctrinae atque minis tributa largitio huic operi doctrinae atque eloquentiae dedicato ut, quemadmodum cetera vitae nostrae commoda apud auxiliatores eorum deos colimus, ita singularem eorundem erga litteras dignationem in antiqua litterarum sede celebremus. Videat praeterea in illis porticibus iuventus et cotidie spectet omnes terras et cuncta maria et quidquid invictissimi principes urbium gentium nationum aut pietate restituunt aut virtute devincunt aut terrore devinciunt. Siquidem illic, ut ipse vidisti, credo, instruendae pueritiae causa, quo manifestius oculis discerentur quae difficilius percipiuntur auditu, omnium cum nominibus suis locorum situs spatia intervalla descripta sunt, quidquid ubique fluminum oritur et conditur, quacumque se litorum sinus flectunt, qua vel ambitu cingit orbem vel impetu inrumpit Oceanus. Ibi fortissimorum imperatorum pulcherrimae res gest
Abbreviated transcription (Latin):
rege uiguerunt. nũc xternis auspitis louis
et herculis renascũtur. Sed enĩ Yp inter oĩa
sunt licet fortusse alia magnitudine atq utĩ¬
litate potiora. nihil est tamen ad miribilius
hac liberalitate. quã fouendis honorandisue
uiterarũ studiis imꝑtiunt. Quippenuit initio
dixi itulli unꝗ ante hac principes curas. bello
numiaq et huius modĩpacis otramentio. colue¬
runt. ꝑiuersissimus enĩ ad utranq partẽ ade¬
flexus est. Dispas natura mentũ et discre¬
pans in electione. iucditiũ Ipsoꝵ denĩq utrđsq
artibus p̃sidentiũ nominũ dissoni fonĩtuse
habitus q dissimiles: quo magos horũ noua et
increddibilis est uirtus et hitanitas. Qui inten
tanta oꝑa bellor ad hȩc quoq luterarũ exer¬
citia respitiũt: atq illũ tempoꝵ statũ quout
legimus Romana res płimũ tẽra et mari ualie¬
itꝰ Ita demũ integrari putantesi nõ potentia
sed ẽt eloquentia Nomana reuirescat. Decur

Expanded text:
rege viguerunt, nunc aeternis auspiciis Iovis rege viguerunt, nunc aeternis auspiciis Iovis et Herculis renascuntur. Sed enim, Vir perfectissint licet fortasse alia magnitudine atque utilitate potiora, nihil est tamen admirabilius hac liberalitate quam fovendis honorandisve litterarum studiis impartiunt. Quippe, ut initio dixi, nulli umquam antehac principes pari cura belli munia et huiusmodi pacis ornamenta coluerunt. Diversissimus enim ad utramque sectam deflexus est, dispar natura mentium et discrepans in electione iudicium; ipsorum denique utrisque artibus praesidentium numinum dissoni monitus habitusque dissimiles. Quo magis horum nova et incredibilis est virtus et humanitas, qui inter tanta opera bellorum ad haec quoque litterarum exercitia respiciunt atque illum temporum statum quo, ut legimus, Romana res plurimum terra et mari valuit, ita demum integrare putant, si non potentia sed etiam eloquentia Roma
Abbreviated transcription (Latin):
nibus uncolis frequẽtari. quod in egeo mar
semel contigit ut que opera fluctibus uagabt̃¬
tur. repentẽ uisula delos existeret eius nunt
sinule toc orientibus undiq̃ cĩuitatibus tor in¬
subus ae humanos tultus quasi renastentius
iuenirenisi forte non grauior oritãniamru¬
una depresserat ꝗͣ si suꝑfuso regeretur ptaio
que psundissimo penarũ gurgite tiberata ad
conispeldũ Romanȩ lucis emerlit Aut hec ipã
pite medo desinit etiam barbaria nõ magissi¬
ritate francoꝵ. uelut hausta ddecĩderat qͣsiet
Artũ fusa flumĩa et mare alluens opperiusset
Nam quid ego alarũ et cohortiũ caseni ꝑtense¬
unngoto Rheni et hystri et eufrate linuitet
restituta. qua uerĩs autumni ue dementia
manupositȩ arbores cõualescũt. Quo calore so¬
bs tot depressȩ hymbribus segetes resurgunt
teridus uestigiis excitantur. adeo ue res est au¬
rea illa secula que non dui quondã Satumo

Expanded text:
nibus, incolis frequentari; quod in Aegaeo mari nibus, incolis frequentari; quod in Aegaeo mari semel contigit ut, quae operta fluctibus vagabatur, repente insula Delos exsisteret, eius nunc simile tot orientibus undique civitatibus, tot insulis ad humanos cultus quasi renascentibus evenire? Nisi forte non gravior Britanniam ruina depresserat quam si superfuso tegeretur Oceano, quae profundissimo poenarum gurgite liberata ad conspectum Romanae lucis emersit, aut haec ipsa quae modo desinit esse barbaria non magis feritate Francorum velut hausta desiderat quam si eam circumfusa flumina et mare adluens operuisset. Nam quid ego alarum et cohortium castra percenseam toto Rheni et Histri et Euphrates limite restituta? Qua veris autumnive clementia tot manu positae arbores convalescunt, quo calore solis tot depressae imbribus segetes resurgunt, ntorum vestigiis excitantur! Adeo, ut res est, aurea illa saecula, quae non diu quondam Saturno