comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hospites. ꝯ fiadent ordines suos. ⁊ solitos curs
deserent. ⁊ mutabt̃. sic ⁊ ip̃a sine dubio signa.
Pensa libre obliq̃ pendebt̃. ⁊ add .t. donec aries
rec̾ua cornua sua supponat. sub audi soli. Nam
q̃madmod̾ sol in libra ꝯsistent: eqͥnoctiũ autũ¬
nale faẽ xii. kł octobͥs. ita i cũ arietẽ intͣuerit.
eqͥnoctiũ u̾nale fac̃ xii. kł apͥł. Est aũ aries
sigñ pͥmi m̃sis. Qͥ aries appellat᷑. ꝓpt̃ iouẽ ã¬
monẽ cuiꝰ simulacͦ arietiñ cap̃. recͦuis cornibꝰ
gñtiles affingt̃. huic signo mediã mundi lineã
tͣdt̃ sic̃ ⁊ libre. Est aũ aries sigñ martii m̃sis.
qͣm ñ solũ hebrei. s ⁊ Romans pͥmũ ẽẽ m̃sẽ dict̃
in pͥncipio anni. Uñ ⁊̃ eũ ex noĩe ꝓgenitors

Expanded text:
hospites confundent ordines suos et solitos cursus deserent et mutabunt, sic et ipsa sine dubio signa. Pensa Libre oblique pendebunt, et addit: 38. donec Aries recurua cornua sua supponat, subaudi Soli. Nam quemadmodum Sol in Libra consistens equinoctium autumnale facit .xii. Kal. Octobris, ita et cum Arietem intrauerit equinoctium uernale facit .xii. Kal. Aprilis. Est autem Aries signum primi mensis, qui Aries appellatur propter Iouem Ammonem, cuius simulacro arietinum caput recuruis cornibus gentiles affingunt. Huic signo mediam mundi lineam tradunt sicut et Libre. Est autem Aries signum Martii mensis, quem non solum Hebrei, sed et Romani primum esse mensem dicunt in principio a
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ris Iustꝰq tulit cͥm̃ iniqͥ. Hil ꝑiuria. nil noeꝰ
ilł fraus m̃dacii cõpta colore. S cũ libuit ui¬
ribꝰ uti. qͦs ĩnum̾s metuũt popłi gaudent sũ¬
mos subd̾e Reges. O iam miseras respice t̾ras
qͥsqͥt rer̃ fed̾a nectis. Oꝑis tanti pars ñ uił hoĩes
qͣtim᷑ salo fortune. Rapidos rector ꝯpͥme fluc¬
tꝰ. ⁊ qͦ celũ regis ĩm̃sũ firma stabiles fed̾e t̾ris.
Uides certe qͦmͦ timor d̾i. ip̃iꝰ leges custodi¬
re ⁊̃ ip̃a syd̾a cogat. Tra licꝯ ĩ mobił sub timo
ip̃a qͦ insensibilia. suũ sentiunt creatorẽ. sur¬
da eum audiunt. muta ei logt᷑. Uñ ꝓpħa. Qui¬

Expanded text:
bris iustusque tulit crimen iniqui. Nil periuria, nil nocet bris iustusque tulit crimen iniqui. Nil periuria, nil nocet illis fraus mendacii compta colore, sed cum libuit uiribus uti, quos innumeri metuunt populi gaudent summos subdere reges. O iam miseras respice terras, quisquis rerum federa nectis! Operis tanti pars non uilis homines quatimur salo fortune. Rapidos, rector, conprime fluctus et quo celum regis inmensum firma stabiles federe terras! Vides certe, quomodo timor Dei ipsius leges custodire etiam ipsa sydera cogat. Terra licet immobilis sub timoripsa quoque insensibilia suum sentiunt creatorem, surda eum audiunt, muta ei loquuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Uñ idẽ boetiꝰ c̃ admiratione ex clamat
ridic̃. Ost ellifem oditor orb. qͥ ꝑpetuo naꝰ
solioo rapidõ celũ t᷑bine u̾sas. Legẽq pati sy¬
d̾a cog̃. Ut nc̃ pleno lucida cornu. totis frĩs
nhuia flãmis ꝯdat stellas luna mninores.
Nc̃ obscuro pallida corto phebo ꝓprorlu
gentes hesꝑus ortꝰ. solitas itm̃ iutet habe¬
nas phebi pallens lucifer ortu. Tu frondiflue
tp̃e brume. stͥngis lucẽ breuiore mora. Tu cũ
frruida uen̾it estas. agiles noctis diuidit ho¬
ras. Tua uis uariũ tẽꝑat dnnũ. ut quas bo¬
ie sp̃c aufert. referat mitis rephitꝰ frondes:
Queq arcturꝰ semina uidꝰ. syriꝰ allas urat se¬
gtes. Nicħ antiqͣ lege solutũ. linat pͥe statoĩs
puis actus. m̾ito rector cohib̾e mͦ. Ham cur
tantas lubͥca u̾sat fortuna uices. p̾mit in son¬
tes debita scełi noxia pena. at ꝑu̾si resident
celso mores solio. sc̃ãq calcant. In iusta uice colla
nocertes. Eatet obscuris ꝯdita uͥtꝰ clara tene¬

Expanded text:
tes. Vnde idem Boetius cum admiratione exclamat et dicit: O stelliferi conditor orbis, qui perpetuo nixus solio rapido celum turbine uersas legemque pati sydera cogis, ut nunc pleno lucida cornu totis fratris obuia flammis condat stellas Luna minores, nunc obscuro pallida cornu Phebo propior gentes Hesperus ortus, solitas iterum mutet habenas Phebi pallens Lucifer ortu. Tu frondiflue tempore brume stringis lucem breuiore mora; tu cum feruida uenerit estas agiles noctis diuidis horas. Tua uis uarium temperat annum, ut quas Boree spiritus aufert referat mitis Zephirus frondes, queque Arcturus semina uidit, Syrius altas urat segetes: Nichil antiqua lege solutum linquit proprie stationis puis actus merito rector cohibere modo. Nam cur tantas lubrica uersat Fortuna uices? Premit insontes debita sceleri noxia pena, at peruersi resident celso mores solio sanctaque calcant iniusta uice colla nocentes. Latet obscuris condita uirtus clara tene
Abbreviated transcription (Latin):
gda tñ multo ampliꝰ nocet. Bissenꝰ numerꝰ
domoꝵ sydum. deflebit hospites ita tͣnscurrere.
Bissenũ num̾ũ domoꝵ sydũ dic̃ xii signa rodi¬
aci q̃ st̃ domꝰ planetaꝵ ⁊ syd̾um. In his is tanꝙ̃
Nec aliud habitat᷑ in t̾ris. quã qd̾ illi subiae.
ꝵ odiacꝰ aũ dr̃ a zoe greco qd̾ ẽ aĩal. Q dam
nempe signa eiꝰ. aĩaliũ nõibus intitulantur.
uͥ aries. taurꝰ. ⁊c̃. Nodiacꝰ aũ a capͥcorno ꝑ
arietẽ ad cancrũ ascendit. De canero uͦ ꝑ libm¬
ad capͥnorñ descend̾. Ascend̾e aũ ⁊ descend̾e uiꝰ
iuxta sitũ t̾raꝵ. intellige. hic gͦ zodiacꝰ in xii.
partes ẽ diuisꝰ ꝑ fluxũ aq̃ ut ait macrobiꝰ qͣr
sit sol.⁊ alii planete.⁊ qͣ exierĩt.⁊ ad quã de¬

Expanded text:
ograda tamen multo amplius nocet. 33. Bissenus numerus ograda tamen multo amplius nocet. 33. Bissenus numerus domorum syderum deflebit hospites ita transcurrere. Bissenum numerum domorum syderum dicit .xii. signa zodiaci, que sunt domus planetarum et syderum. In his enim tanquam Nec aliud habitatur in terris quam quod illi subiacet. Zodiacus autem dicitur a zoe greco, quod est animal. Quedam nempe signa eius animalium nominibus intitulantur, ut Aries, Taurus et cetera. Zodiacus autem a Capricorno per Arietem ad Cancrum ascendit, de Cancro uero descendere eius iuxta situm terrarum intellige. Hic ergo zodiacus in .xii. 177v partes est diuisus per fluxum aque, ut ait Macrobius, qusit Sol et alii planete, et qua exierint et ad quam de
Abbreviated transcription (Latin):
cad̾. nͣ cad̾e potest. in illo tñ extremo ⁊ horrendo
iudicio furere ꝑhibeat᷑. ita ut ad furoẽ eiꝰ tre¬
mat̃ angłi. t̾ritiq purgent᷑. Exibit iupit̾
semitas licitas. ⁊ uenꝰ deseret statutas lineas.
Sic̃ abinicio create ad ꝯseruandã rerũ ꝯcgidĩã
planete ac syda. statutas sͥ leges ⁊ c̾tos t̾minos
seruauer̃. syc in ꝯsũmatione scłt ad dissoluendã
mundi ꝯpagẽ uolente. nichilomirsꝰ dño ac iu¬
bentẽ. cui uniu̾sa deseruiũt easdem leges dese¬
rent. ⁊ ꝓͥos fines suos exibunt. Nam sic̾ leges
in tꝑ̃e pacis sollicite ꝯseruant᷑. sic int̃ armã
silent. ꝙͣ ad mod̾ ait orator ille magnificꝰ. O a
turni sydis liuido corruet. ⁊ fauce recurua mor¬
tales ꝑimet. Liiido ⁊ liuoi id̾e. Dr̃ aũ liuido i¬
uidia. a u̾bo qd̃ ẽ liueo liues. nociuitas. lues ut
ei uuaq ꝯspecta. liuorẽ duc̃ ab uua .i. luis ꝯta¬
gium. Itaq liuido sat᷑ni syd̾is corruet. sub aud̾

Expanded text:
cadit nec cadere potest, in illo tamen extremo et horrendo iudicio furere perhibeatur, ita ut ad furorem eius tremant angeli territique purgentur? 31. Exibit Iupiter semitas licitas et Venus deseret statutas lineas. Sicut ab inicio creature ad conseruandam rerum concordiam planete ac sydera statutas sibi leges et certos terminosseruauerunt, sic in consummatione seculi ad dissoluendam mundi conpagem – uolente nichilominus Domino ac iubente, cui uniuersa deseruiunt – easdem leges deserent et proprios fines suos exibunt. Nam sicut leges in tempore pacis sollicite conseruantur, sic inter arma silent, quemadmodum ait orator ille magnificus. 32. Saturni syderis liuido corruet et fauce fauce tales perimet. Liuido et liuor idem. Dicitur autem liuido ‘inuidia’ a uerbo quod est liueo, liues, ‘nociuitas’, ‘lues’, ut ci uuaque conspecta liuorem ducit ab uua, id est luis contagium. Itaque liuido Saturni syderis corruet, subaudi s
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnta ex mortuoꝵ aĩaliũ cadau̾ibꝰ. alt̾iꝰ gn̾is aĩalia ꝓ¬
creant᷑. U̾bi grã ex cadau̾ibꝰ ustuloꝵ ⁊ tauroꝵ nas¬
tuis hoĩũ cadau̾ibꝰ ꝓcreant᷑ u̾mes. de uiuentibꝰ qͦ
ostia discurr&. ⁊ fluuiꝰ osce ꝑ .uii. m̃ses feruebit.
Pisces calore illiꝰ morient᷑. i ex eis ꝓcreabunt᷑. spente̾.
Qͤ qm̃ ã nob̾ ꝓut meliꝰ potuimꝰ elaborata s̃. ad se.¬
qͣntia tͣnsitũ faciamꝰ. Frigebt̃ badonis balnea ⁊ sa¬
lubres aq̃ eoꝵ mortẽ gen̾abunt. Bladud bͥtonũ Rex
nonꝰ abruto edificauit urbem in insula tꝑe qͦ ahab

Expanded text:
alium cadaueribus alterius generis animalia palium cadaueribus alterius generis animalia procreantur. Verbi gratia ex cadaueribus uitulorum et taurorum nastuis hominum cadaueribus procreantur uermes, de uiuentibus quoostia discurret et fluuius Osce per septem menses feruebit. Pisces calore laborata sunt, ad sequentia transitum faciamus: 35. Frigebunt Badonis balnea et salubres aque eorum mortem generabunt. Bladud, Britonum rex nonus a Bruto, edificauit urbem in insula tempore, quo Ahab
Abbreviated transcription (Latin):
hib̃nis tẽꝑibꝰ cõmorari solebant. Erat aũ in glano¬
gantia metͦpolitana olim sedes: ac totiꝰ demetie ab.
ameno locoꝵ situ. cũ ex una parte hab̾& p̃dicũ ro¬
bile flum̃. ex alia. pͣtis ac nemoribꝰ pollens talaq
habens palatia ut eome emula uidet᷑. aduen¬
ente aũ in insulam saxonica gente pagana :⁊ indi¬
gena britonũ natione deleta destructa ẽ ⁊ ad nichi¬
sũ pene redacta. ita ut paruissimi nc̃ opiduli p̃ferre
uidat᷑ imaginẽ. Seruat tñ antiquũ adhuc ł ex par¬
te nomen uͭ karliũ dicat᷑ qͣi karlegioñ .iiͦii. litn̾is
in niecdio sico patis.kar .ni. ciuitas. britoñ lingua
ꝓcreabunt᷑. mirũ qͥd uidebit᷑ his qͥbꝰ hꝰm̃i creatiõis
causa absꝯdita ẽ ⁊ occulta. res tñ incredibił ñ ẽ. cũ ꝑ
similia nat᷑e oꝑa q̃ ꝯgnita nob̃ s̃ .⁊ in usu habent᷑.
ea q̃ reꝯdita s̃ conic̾e ac cred̾e debeamꝰ. Qis .i. nescrat¬

Expanded text:
hibernis temporibus commorari solebant. Erat autem in Glamohibernis temporibus commorari solebant. Erat autem in Glamorgantia metropolitana olim sedes ac totius Demetie caput ameno locorum situ, cum ex una parte haberet predictum nobile flumen, ex alia pratis ac nemoribus pollens taliaque habens palatia ut Rome emula uideretur. Adueniente autem in insulam Saxonica gente pagana et indigena Britonum natione deleta destructa est et ad nichilum pene redacta, ita ut paruissimi nunc opiduli preferre uideatur imaginem. Seruat tamen antiquum adhuc uel ex parte nomen, ut Karlium dicatur, quasi Karlegionum quatuor litteris in medio sincopatis, kar enim ciuitas Britonum lingua procreabuntur, mirum quidem uidebitur his, quibus huiusmodi creationis causa abscondita est et occulta, res tamen incredibilis non est, cum per similia nature opera, que cognita nobis sunt et in usu habentur, ea, que recondita sunt, conicere ac credere debeamus. Quis enim n
Abbreviated transcription (Latin):
coltaas son inseo ferueant.⁊ in tm̃ ferueant ut ex
calars eont pisces moriant᷑. cũ estatis longtudo
nũ ẽ nat̃e ut ex nimio feruore arr nintidnt¬
pant᷑. ⁊ ex eaꝵ corruptõne. pisces indigene mo¬
riant᷑. Dĩs i nat᷑e corruptio. utentibꝰ u̾tit᷑ in coi¬
feruebit. ñ ẽ putand̾ qd̃ ⁊ alia in sule flumina
ñ sit̃ simłr ferbit᷑a cũ sub eadẽ cęli plaga oĩa ha¬
beant᷑. ⁊ parimͦ uł frigori obnoxia sint uł calori.
s idõ fortassis de ea tm̃mͦ intulit m̃tionẽ qi ⁊ si
alia qͦ parẽ sint passura feruorẽ: ñ tñ par erit in
cet̾is pisciũ mortalitas. aut simił ex mortuis piseib̾
.spentũ ꝓcͤeatio. Est aũ osca fluuiꝰ ꝓpe sabrinũ
mare. suꝑ ꝙͣ. belinꝰ fortissimꝰ qͦndã bͥtoñ rex ꝯdidit
ciuitatẽ nobilissimã in diebꝰ assueri ⁊ hester. q̃
pͥmo appellata ẽ kaerluse. pꝰea urbs legionũ po¬
cabulũ tͣhens a romanis qͦꝵ legiones ibi i marie

Expanded text:
tem menses ferueant et in tantum ferueant, ut ex calore eorum pisces moriantur, cum estatis longitudo rium est nature, ut ex nimio feruore apantur, et ex earum corruptione pisces indigene moriantur. Omnis enim nature corruptio utentibus uertitur in corferuebit, non est putandum quod et alia insule flumina non sint similiter ferbitura, cum sub eadem cȩli plaga omnia habeantur et pari modo uel frigori obnoxia sint uel calori, sed ideo fortassis de ea tantummodo intulit mentionem, quia et si alia quoque parem sint passura feruorem, non tamen par erit in ceteris piscium mortalitas, aut similis ex mortuis piscibus serpentum procreatio. 33. Est autem Osca fluuius prope Sabrinum mare, super quam Belinus, fortissimus quondam Britonum rex, condidit ciuitatem nobilissimam in diebus Assueri et Hester, que primo appellata est Kaerluse, postea Vrbs Legionum, uocabulum trahens a Romanis, quorum legiones ibi et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
Et useore uidenꝰ filios degenes ⁊ sia radioe indignos
sine ꝯsensu ⁊ ꝯscĩa illiuᷤ fecit sͥ eͣrꝰ ⁊ eqͥtes. ⁊ fuit illi
sermo cũ ioab filio saruie pͥncipe militie. ⁊ cũ abiathar
sac̾dote qͥ adiuuabant partes adonie: cũ qͥbꝰ ĩmo¬
latis hostiis fecit clamare. uiuat rex adonias. Sie
absalon parricida ꝓ oleis oliuarũ. q̃rcuũ glandes at-¬
tulit. cũ patrẽ ⁊ regno expelłe affectauit ⁊ uita. U
idõ cap̃ eiꝰ fugientis in q̃rcu hesit. ⁊ in figͣam iude
ꝓditoris inter glũ t̾ramq pependit. ut pote qͥ indignꝰ
essȩt ꝙ̃ uł cęlum reciꝑet. uł tra sustin̾et. Salomo qͦ¬

Expanded text:
t sepe uidemus, filios degeneres et sua radice indignos, sine consensu et conscientia illius fecit sibi currus et equites et fuit illi sermo cum Ioab, filio Saruie, principe militie, et cum Abiathar sacerdote, qui adiuuabant partes Adonie, cum quibus immolatis hostiis fecit clamare: “uiuat rex Adonias”. Sic Absalon, parricida pro oleis oliuarum quercuum glandes attulit, cum patrem et regno expellere affectauit et uita. Et ideo caput eius fugientis in quercu hesit et in figuram Iude proditoris inter celum terramque pependit, utpote qui indignus esset quem uel celum reciperet uel terra sustineret. Salomon q
Abbreviated transcription (Latin):
crino uiro suo c̾ca fluuiũ sturã. U loc̾nꝰ sagita ict̃
ualẽ suam .i filiã eiꝰ abren. iussit p̃cipitari in flum
nos aũ gloecestam crit. atq ad ꝑpetuandã huiꝰ facti
memonã. ip̃m Elum̃. abrinã. q̃ nẽ adiecta .s. lta sa

Expanded text:
crino, uiro suo, circa fluuium Sturam. Vbi Locrinus sagitta ictus crino, uiro suo, circa fluuium Sturam. Vbi Locrinus sagitta ictus ualem suam et filiam eius Abren iussit precipitari in flumen, quod apud Gloecestriam currit atque ad perpetuandam huius facti memoriam ipsum flumen Abrinam, que nunc adiec
Abbreviated transcription (Latin):
Ille uͦ in fugã u̾sꝰ. ꝑueñ ad qd̾dã flum̃. in qd̾ se p̃cipitaũ
n mortuꝰ ẽ. Uñ ⁊ ip̃m flum̃ hu̾brũ uocat᷑. Rapuerat aũ
humb̃ filiã curdã regis g̾manie astrildem nomine
q̃ nulli feminaꝵ. scd̾a in pulcͥtudine uidebat᷑. Quã cũ
locͥnꝰ in tm amare cepiss ut eã sͥ in uxorẽ copula¬
re affectar& repudiata ꝓpͥa sponsa sua guendo loena
filia corinei ducis cornubie. s timore eiꝰdem cormei
ñ aud̾et. fecit ei fac̾e qd̾dam subt̾raneũ infra londo¬
niam. uͥ eam inclusam familiaribꝰ suis custodiendã
cõmisit. furtiuam aũ cũ a uen̾em ex̾cens genuit
ex ea filiã ꝙͣ mat̃. abren noĩauit. Mortuo autẽ
cormeo. lo cͥnꝰ astͥldem edux̃. ⁊ amota guendoloena.
eam in reginam erexit. Un guendo loena furens
animi i mulieb ⁊elocipia in saniens. adiuit cornũ¬
bram i collecto ꝓbͥe. gentis excctu ꝯmisit p̃liũ cũ lo¬

Expanded text:
Ille uero in fugam uersus peruenit ad quoddam flumen, in quod se precipitauit Ille uero in fugam uersus peruenit ad quoddam flumen, in quod se precipitauit et mortuus est. Vnde et ipsum flumen Humbrum uocatur. Rapuerat autem Humber filiam cuiusdam regis Germanie Astrildem nomine, que nulli feminarum secunda in pulcritudine uidebatur. Quam cum Locrinus in tantum amare cepisset, ut eam sibi in uxorem copulare affectaret repudiata propria sponsa sua Guendoloena, filia Corinei, ducis Cornubie, sed timore eiusdem Corinei non auderet, fecit ei facere quoddam subterraneum infra Londoniam, ubi eam inclusam familiaribus suis custodiendam commisit. Furtiuam autem cum ea Venerem exercens, genuit ex ea filiam, quam mater Abren nominauit. Mortuo autem Corineo Locrinus Astrildem eduxit et amota Guendoloena eam in reginam erexit. Vnde Guendoloena, furens animi et muliebri zelotipia insaniens, adiuit Cornubiam et collecto proprie gentis exercitu commisit prelium cum Lo
Abbreviated transcription (Latin):
m łta flumina minoris fame ⁊ noĩs. in se recipit.
⁊ recipiendo pͥa eis noĩa aufert. Qͥbꝰ fluminibꝰ si
nat᷑ał ille lapsꝰ in seqͣnam qͣlic̃q labore ⁊ oꝑe. tol¬
leret᷑. ut ꝑ alios alueos ad ilsd̾ mare deflecterẽtur.
plura ꝓfecto hab̾& ostia ꝙͣ hãt mͦ. Sic gͦ fortassis
sabrino eqͦri fiet. Est aũ mare sabrinũ qͥdã occea¬
ni sinꝰ qui waliã claudit. ip̃amq in qͥbdam locis
ã loegͥa diuidit q̃ nẽ anglia ut supͣdictũ ẽ appellat᷑
Sabrinũ aũ mare d̃r a Sabrino fluuio qͥ in ipsũ
decurrit. Porro sabrina uocabulũ ħt. ab abrenti¬
lia locrini filii Bruti. Nam regnante locrino post
mortẽ pr̃is. humbea & ex hunoꝵ cũ ingenti classe q¬
plicuit in albaniam .i. scotiam. ⁊ ꝯmisso prelio cũ alba¬
necto Rege albanie int̾fecit eum. Qͦ audito locrinꝰ
associato sͥ cambro. ꝓcessit illi obuiã ad ultionẽ frĩs.

Expanded text:
multa flumina minoris fame et nominis in se recipit multa flumina minoris fame et nominis in se recipit et recipiendo propria eis nomina aufert. Quibus fluminibus, si naturalis ille lapsus in Sequanam qualicumque labore et opere tolleretur, ut per alios alueos ad illud mare deflecterentur, plura profecto haberet ostia, quam habeat modo. Sic ergo fortassis Sabrino equori fiet. 31. Est autem mare Sabrinum quidam occeani sinus, qui Waliam claudit, ipsamque in quibusdam locis a Loegria diuidit, que nunc Anglia, ut supra dictum est, appellatur. Sabrinum autem mare dicitur a Sabrino fluuio, qui in ipsum decurrit. Porro Sabrina uocabulum habet ab Abren, filia Locrini, filii Bruti. Nam regnante Locrino post mortem patris Humber, rex Hunorum, cum ingenti classe applicuit in Albaniam, id est Scotiam, et commisso prelio cum Albanecto, rege Albanie, interfecit eum. Quo audito Locrinus associato sibi Cambro processit illi obuiam ad ultionem fratris.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnẽ mutabit᷑. Istas adhuc rerũ nouitateᷤ in uisuis
fut᷑as ẽẽ p̾dic̃. Quas lic& simul posuerimꝰ. ñ tñ simul
nec subito tͣctare debemꝰ. s ꝑ singła capitula. singłas qͣq
distinguere. ⁊ tͣctare. nec debita diligentia defraudare.
Repetñd̾ gͦ ã pͥmo capłõ. ⁊ p̃misso ordine ꝓcedend̃. Sa¬
brinũ. inqͥt. mare ꝑ .uii. ostia discurret. Ostia fluminũ
dñr uͥ ip̃a flumina intrant in mare. Ostia uͦ maris.
st̃ portꝰ maris. Ostia maris. sinꝰ maris. Ostia maris. st̃
qͥdam secessus maris. q̃ uulgo brachia maris uocant᷑.
ꝑ q̃ ip̃m mare aꝓͥi aluei cͣsu aliorfũ secedit ad alias uidł
regiones. Porro ostia maris. alia nat᷑alia st̃. alia facticia
.i. humano labore ⁊ industͥa facta sic̃ in płibꝰ locis an-¬
tiqͥtꝰ factum ẽẽ ꝯgnouimꝰ. Et ut ea q̃ dm̃s ostenda¬
mꝰ exemplo Seqͣna ẽ fluuiꝰ qͥ ⁊ cͦsũ suũ ⁊ nom̃ suũ usq
ad mare occeanũ seruat. S añꝙͣͦ ad illd̾ ꝑueniat.

Expanded text:
uinem mutabitur. Istas adhuc rerum nouitates in insula futuras esse predicit. Quas licet simul posuerimus, non tamen simul nec subito tractare debemus, sed per singula capitula singulas quasque distinguere et tractare, nec debita diligentia defraudare, repetendum ergo a primo capitulo et premisso ordine procedendum. Sabrinum, inquit, mare per septem ostia discurret. Ostia fluminum dicuntur, ubi ipsa flumina intrant in mare. Ostia uero maris sunt portus maris: ostia maris, sinus maris. Ostia maris sunt quidam secessus maris, que uulgo brachia maris uocantur, per que ipsum mare a proprii aluei cursu aliorsum secedit ad alias uidelicet regiones. Porro ostia maris alia naturalia sunt, alia facticia, id est humano labore et industria facta, sicut in pluribus locis antiquitus factum esse congnouimus. Et ut ea, que dicimus, ostendamus exemplo: Sequana est fluuius, qui et cursum suum et nomen suum usque ad mare Occeanum seruat. Sed antequam ad illud perueniat,
Abbreviated transcription (Latin):
qrͣ simiłr surculi intrũcis uł stipitibꝰ aliaꝵ arboꝵ
in serti ñ coalescant ⁊ glandes afferant. Qd̾ idõ ñ tẽp¬
tat᷑ q ociosꝰ ac suꝑuacaneꝰ eẽt hꝰ modi labor cũ nul¬
la inde utilitas. laborantibꝰ ꝓuenir&. Multa ĩ iux¬
ta nat᷑am fieri posst̃ qͣ ñ fiunt. Ext̾ gͦ in diebꝰ lł hoĩes

Expanded text:
rinicis f. in truncis uel stipitibus aliarum arborum inserti non coalescant et glandes afferant. Quod ideo non temptatur, quia ociosus ac superuacaneus esset huiusmodi labor, cum nulla inde utilitas laborantibus proueniret. Multa enim iuxta naturam fieri possunt, que non fiunt. Erunt ergo in diebus illis homines
Abbreviated transcription (Latin):
ab est facinꝰq libidinis. ex qͦ sauꝑtas romana perit. hic̃
fiuxꝰ ad hostes. Uñ ⁊ hic cũ dixiss. pax erit ĩ tꝑe suo. ⁊
ub̃tate glebȩ multiplicabunt᷑ segetes. qͣnta luxuriȩ con¬

Expanded text:
abest facinusque libidinis ex quo paupertas Romana perit. hinc abest facinusque libidinis ex quo paupertas Romana perit. hinc fluxus ad hostes. Vnde et hic cum dixisset, pax erit in tempore suo et ubertate glebe multiplicabunt
Abbreviated transcription (Latin):
Pax erit in tp̃e suo. ⁊ ub̾tate glebȩ multiplicabunt᷑ segetes.
Sic̃ enĩ bella seqͥ solent pestilentiȩ ⁊ fames ⁊ oĩum bonoꝵ
inopia: sic pacis tꝑa comitant᷑ rer̃ abundantia . ⁊t̃rȩ ub̾¬
tas. p̃dictus itaq hircꝰ ueneriȩ uoluptatis qͣm bellicȩ e̾¬
citationis amantior. ppło suo istud boni de malo suo p̃sta¬
bit. qd̾ pacẽ in tꝑr suo seruabit. uñ gens t̾rȩ indigena.
fertilitate segetũ t̾rȩ ac fructuũ ꝑfruat᷑. S qm̃ sic̃ pacẽ
rer̃ copia. sic rer̃ effluentiã effusa luxuries seqͥ sol. sic̃ iu¬
uenał in satyra plang̃ dicens. p̃stabat castas humił for¬
tuna latinas Q uondam. nͨ uiciis ꝯtingi parua sinebat
tecta labor. somniq bues. ⁊ uelłe tusco uexatȩ dureq
manꝰ ⁊ ꝓximꝰ urbi hannibal. ⁊ stantes collina tre ma¬
riti. Nũc longȩ pacis patim̾ mala. seuior armis lux¬
uria incubuit. uictũq ulciscit᷑ orbem. Nullũ cͥmen

Expanded text:
Pax erit in tempore suo et ubertate glebȩ multiplicabuntur segetes. Sicut enim bella sequi solent pestilentiȩ et fames et omnium bonorum inopia, sic pacis tempora comitantur rerum abundantia et terrȩ ubertas. Predictus itaque hircus ueneriȩ uoluptatis quam bellicȩ exercitationis amantior populo suo istud boni de malo suo prestabit, quod pacem in tempore suo seruabit. Vnde gens terrȩ indigena fertilitate segetum terrȩ ac fructuum perfruatur. Sed, sicut pacem rerum copia, sic rerum effluentiam effusa luxuries sequi solet, sicut Iuuenalis in satyra plangit dicens. Prestabat castas humilis fortuna Latinas quondam, nec uiciis contingi parua sinebat tecta, labor, somnique breues et uellere Tusco uexatȩ durȩque manus et proximus urbi Hannibal et stantes Collina turre mariti. Nunc longȩ pacis patimur mala seuior armis luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem. Nullum crimen
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾a patñt. Comm̃ciũ dr̃. ẜ nominis sui echimo¬
logiam qͣiͣ ꝯmutatio m̃ciũ. Pot̾ gͦ ñ in ꝯuenient̃
intelligi. qd regnũ illd ẽpturꝰ sit uł argñti aut
auri p̾cio. ł t̾re alt̾iꝰ ꝯmutatione: qd̾ in eodem
debellauit.⁊ cepit. Q moriens noluit regnũ re¬
linq̃re pͥmogenito filio suo rob̃to. eo qd̃
exosum eum hab̾et. s dedit ilłs wilło rufo. uix
multoꝵ p̃cibꝰ relicta Rob̃to normannia. Unde pꝰ
mortẽ patͥs cũ Rob̃tꝰ regnũ reclamaret. ⁊ bellũ
frĩ inferre paret. multoꝵ exbaronibꝰ fauore:
auxilio fretꝰ. qͥ gͣuit̃ ferrent ip̃m pat̾s ira ex he¬
datum cũ pͥmogenitꝰ ẽẽt ⁊ cesare dignꝰ. ut pot¬

Expanded text:
mologiam quasi commutatio mercium. Potest ergo non inconuenienter intelligi, quod regnum illud empturus sit uel argenti aut auri precio, uel terre alterius commutatione, quod in eodem debellauit et cepit. Qui moriens noluit regnum relinquere primogenito filio suo Roberto, eo quod exosum eum haberet, sed dedit illud Willelmo Rufo uix multorum precibus relicta Roberto Normannia. Vnde post mortem patris cum Robertus regnum reclamaret et bellum fratri inferre pararet – multorum ex baronibus fauore et auxilio fretus, qui grauiter ferrent ipsum patris ira exheredatum, cum p
Abbreviated transcription (Latin):
sis reꝯd̾e. ñ mͥ uid̾r de antiqͥs regib ⁊ maxime de paga¬
nis i p̃dicta. Curbe sepultis hoc dictum. s potiꝰ de
uatura manuũ eiꝰ oculi cȩcoꝵ asꝑsi ⁊ loti lumen
reciꝑẽt. De quo uid̾at uisionẽ mirabilẽ britoldꝰ
ep̃e eo tp̃re quo dani ĩ anglia expulsis angloꝵ re¬
gib regni gub̾nacła obtinebãt̃. Is nanq bͥtoloꝰ
dũ nocte qͥdã cȩlestib lucubrar& excubiis. atq
aĩ dolore ꝯfectꝰ anxie cogitar& de regia stirpe
angloꝵ iã pene deleta. nimia mestitudĩe pressus

Expanded text:
sis recondere, non mihi uidetur de antiquis regibus et maxime de pagasis recondere, non mihi uidetur de antiquis regibus et maxime de paganis in predicta urbe sepultis hoc dictum, sed potius de uatura manuum eius oculi cȩcorum aspersi et loti lumen reciperent. De quo uiderat uisionem mirabilem Britoldus episcopus eo tempore, quo Dani in Anglia expulsis Anglorum regibus regni gubernacula obtinebant. Is nanque Britoldus, dum nocte quadam celestibus lucubraret excubiis atque animi dolore confectus anxie cogitaret de regia stirpe Anglorum iam pene deleta, nimia mestitudine pressus
Abbreviated transcription (Latin):
originẽ dimidiã partẽ insulȩ cum regio diademate optinuit.
partẽ quȩ ẽ ultra sabͥne flum̃ in sortẽ suam accep̃. ipsam¬
partes. eamq ex ꝓpͥa noĩs sui appelłone albaniã nuncupa¬
uit. Ipsa ẽ quȩ nc̃ scotia appellat᷑. sic̃ quȩ t̃c kamb̾radi¬
cta ẽ. nc̃ Walia dr̃ a qͦdã W alone rege eiꝰ. Sic quȩ pͥmo loc¬
gͥa nominata ẽ. nc̃ ab anglis possessorib anglia noĩat. se c̃¬
ut dicere cȩꝑam multoꝵ regum ⁊ pͥtonum ⁊ angloꝵ corpo¬
ra ꝯstat in p̃dicta londoniaꝵ urbe atẽpore bruti fuissose¬
pulta. quoꝵ ali pagani alii xͥni fuerunt incertũẽ qñ
illi fu̾nt. qͦ corpora oicit p̃stituto tempore ppalanda. ħ
ẽ reuelanda ⁊ in palam oĩb ostendenda. Herum qm̃ an-
tiqͥ moris habebant corpora defunctoꝵ regum sic̃ ⁊ alioꝵ
igne ꝯburere. ⁊ eoꝵ pulu̾ẽ in cadis aureis ac p̃ciosis ua¬

Expanded text:
originem, dimidiam partem insulȩ cum regio diademate optinuit originem, dimidiam partem insulȩ cum regio diademate optinuit partem, quȩ est ultra Sabrine flumen, in sortem suam accepit ipsampartes eamque ex propria nominis sui appellatione Albaniam nuncupauit. Ipsa est quȩ nunc Scotia appellatur, sicut quȩ tunc Kambria dicta est, nunc Walia dicitur a quodam Walone rege eius, sic quȩ primo Loegria nominata est, nunc ab Anglis possessoribus Anglia nominatur. ut dicere cȩperam, multorum regum et Britonum et Anglorum corpora constat in predicta Londoniarum urbe a tempore Bruti fuisse sepulta, quorum alii pagani alii Christiani fuerunt, incertum est quinam illi fuerint, quorum corpora dicit prestituto tempore propalanda, hoc est reuelanda et in palam omnibus ostendenda. 18. Verum quoniam antiqui moris habebant corpora defunctorum regum sicut et aliorum igne conburere et eorum puluerem in cadis aureis ac preciosis ua
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩa hec q̃ pꝰ restitutionem bͥtannicȩ nationis ĩ
patͥum solum euent᷑a in insula dixi. tͥum p̃dictoꝵ
cosum nõiauit. ⁊ hirci uenii castri .i. in castris uen̾is
militantis. Omĩa hȩc tͥa scł̃a uidebunt. don sepul¬
ti reges in urbe londoniar̃ ꝓpalabunt᷑. Multoᷤᷤ no¬
uimꝰ & b̾conũ & angloꝵ regeᷤ londoniȩ fuisse
tos a tempore bruti qͥ pͥmꝰ in insula pͥncipatum optinuit.ꝙͥ ipsam
ciuitatẽ sr̾ tamens ẽ fliuium edificauit. tͥnouantum qͣs t̾iam
nouã eam appellans. ea tempestate. qua duo filii helysacerdo¬
tis de sylo ofii ⁊ phineẽs int̾fecti st̃ aphilisteis. ⁊ archa dñi
capta. ⁊ in hac eadẽ ciuitate ꝯditor ip̃iꝰ orutus excedens a
scło sepult᷑am accepit relictis tͥb filũs iuuenib inclite ꝓbi¬
tatis ⁊ magnȩ spei. locͥno uidł kambro ⁊ albanecto.Ꝙ mor-¬
tuo patre diuiser̃ int̾ se regnum ip̃iꝰ in tͦs portiones. Lotnͦ

Expanded text:
omnia hȩc, quȩ post restitutionem Britannicȩ nationis in omnia hȩc, quȩ post restitutionem Britannicȩ nationis in patrium solum euentura in insula dixi dixi Pf; dixit cosum nominauit, et hirci Venerii castri, id est in castris Veneris militantis. Omnia hec tria secula uidebunt 17. donec sepulti reges in urbe Londoniarum propalabuntur. Multos nouimus et Britonum et Anglorum reges Londoniȩ fuisse sepultos a tempore Bruti, qui primus in insula principatum obtinuit, quique ipsam ciuitatem super Tamensem fluuium edificauit, Trinouantum, quasi Troiam nouam, eam appellans, ea tempestate, qua duo filii Hely sacerdotis de Sylo, Ofni et Phinees, interfecti sunt a Philisteis et archa Domini capta. Et in hac eadem ciuitate conditor ipsius Brutus excedens a seculo sepulturam accepit, relictis tribus filiis, iuuenibus inclitȩ probitatis et magnȩ spei, Locrino uidelicet, Kambro et Albanecto, qui mortuo patre diuiserunt inter se regnum ipsius in tres portiones. Locrin
Abbreviated transcription (Latin):
is corrigant᷑. De talib ꝯq̃ritur iheremias: ⁊ dic̃:
ꝑciissisti eos ⁊ ñ doluerunt. attͥnisti eos. ⁊ nolu¬
ert̃ reciꝑe disciplinã. Ip̃e qͦ dñs. Int̃feci ⁊ ꝑ¬
Subuerti uos sic̃ subũtit dñs sodomã ⁊ gomorrã.
⁊ facti estis uelut torris raptꝰ de incendio. ⁊ nͨ sic
redistis ad me dic̃ dñs. De taliũ desꝑato languo¬
re. qͥ uidł correpti ñ corrigunt᷑. flagellati ñ em̃dan¬
t᷑. ip̃i qͦ angłi quib hoium cura cõmissa est. int̾ se
relinqͣmus eam ⁊ eamꝰ unꝰquisq in t̾ram suã: qm̃
ꝑuenit usq ad celum iudiciũ eiꝰ. Om̃is gͦ humꝰ lux¬
uriabit. Metonomice continens ponit ꝓ ꝯtento. l ẽ
humũ ꝓ habitatorib eiꝰ. sic̃ in psalmo uͥ dr̃. ⁊ inter¬
fecta ÷ t̾ra in sangͥnib .i. habitatores t̾rȩ. Om̃is hu¬
mꝰ luxuriabit. ⁊ humanitas fornicari ñ desinet:

Expanded text:
is corrigantur. De talibus conqueritur Iheremias et dicit: is corrigantur. De talibus conqueritur Iheremias et dicit: Percussisti eos et non doluerunt, attriuisti eos et noluerunt recipere disciplinam. Ipse quoque Dominus: Interfeci et pSubuerti uos sicut subuertit Dominus Sodomam et Gomorram et facti estis uelut torris raptus de incendio; et nec sic redistis ad me, dicit Dominus. De talium desperato languore, qui uidelicet correpti non corriguntur, flagellati non emendantur, ipsi quoque angeli, quibus hominum cura commissa est, inter serelinquamus eam et eamus unusquisque in terram suam, quoniam peruenit usque ad celum iudicium eius. – Omnis ergo humus luxuriabit. Metonomice continens ponit pro contento, hoc est humum pro habitatoribus eius, sicut in psalmo, ubi dicitur: Et interfecta est terra in sanguinibus, id est habitatores terre. Omnis humus luxuriabit et humanitas fornicari non desinet.
Abbreviated transcription (Latin):
angli patͥo sermone stafort̾ apoelbant. Lingua nãq
angloꝵ. sta. bacłm sonat. ford̾: uadũ. sigẽ. Leenam de
uado bacłi uocat feminã aliꝙͣ leonine feritatis. ⁊
alte nobilitatis loci illiꝰ dñam uł in natam. cuiꝰ a¬
more succensi ⁊ capti duo reges. duellũ ꝯmittent.
uł ip̃i int̾ se pugnantes. uł ꝓse duos alios singłi
uidł singłos ꝯmittentes. Est it duellũ. bellũ duoꝵ
Erit aũ tanta hoĩum int̾necio ut fons diriuatꝰ
qd̾ ait. Fons anne u̾tet᷑ in sangͥnẽ. n duo reges due¬
lũ ꝓpt̾ leenam de uado bacł̃i ꝯmittent. Reges aũ
dñr. ñ solũ regali diamate iam insigniti ⁊ sacͦ eͥsma¬
te uncti. s ⁊ĩ filii regum. ⁊ maxime qͥ nutͥunt᷑ ⁊
instituunt᷑ ad regnũ. ł qui nati sũt ad regnandũ:
Seqr᷑. Om̃is humus luxuriabit. ⁊ humanitas for¬
nicari ñ desinet. ut nͨ tanta hominũ cȩde auici¬

Expanded text:
Angli patrio sermone Stafort appellant. Lingua namque Angli patrio sermone Stafort appellant. Lingua namque Anglorum sta baculum sonat, ford uadum significat. Leenam de Vado Baculi uocat feminam aliquam leonine feritatis et alte nobilitatis, loci illius dominam uel inde natam, cuius amore succensi et capti duo reges duellum committent, uel ipsi inter se pugnantes, uel pro se duos alios singuli uidelicet singulos committentes. Est enim duellum bellum duorum. Erit autem tanta hominum internecio quod ait: Fons anne uertetur in sanguinem et duo reges duellum propter leenam de Vado Baculi committent. Reges autem dicuntur non solum regali diademate iam insigniti et sacro crismate uncti, sed etiam filii regum et maxime qui nutriuntur et instituuntur ad regnum, uel qui nati sunt ad regnandum. Sequitur: 15. Omnis humus luxuriabit et humanitas fornicari non desinet, ut nec tanta hominum cȩde a uici
Abbreviated transcription (Latin):
ntela libidĩs exacuata atq limata. Sic semi¬
ramis illa qͦndã assyrioꝵ regina c̃ dimidiũ
pene orbẽ. ħ ẽ ab ethyopia usq ad ultiorem
indiã armis suo subiugass ĩꝑio. ⁊ illicito atq
incestuoso amore filii deꝑir&e. eũq: tand̾ effre¬
nata ĩsania ad sui concubitũ ĩuitũ lacͥman¬
tẽꝙ tͣriss: ad excusandũ ł attenuand̾ t᷑pe⁊¬
cunctis retͦ tꝑibꝰ ĩauditũ nefandi flagicĩ seelus.
legem in ꝯmune om̃ibꝰ qͥbꝰ ĩꝑabat gentibꝰ ꝓmulgaũ.
ut matres filiis ⁊ filii matͥbꝰ legitimo matͥmonio
iung̾ent᷑. Q̾ medi. ꝑse. derbices. bracti. hircani.
ente ᷤᷤ in ͥusũ n ꝯsuecudinẽ ꝯu̾terunt. ⁊ ꝑ multa scła
Fons anne u̾tet᷑ in fangͥnẽ. ⁊ duo reges duellũ ꝓpt̃
leenam de uãdo baculi cõmittent. Uadũ bacłi uo¬
cat oppidũ qddam in ep̃atu cestͥe sitũ. u̾sꝰ Waliã. qd̾ nc̃

Expanded text:
et tela libidinis exacuata atque limata. Sic Semiet tela libidinis exacuata atque limata. Sic Semiramis illa quondam Assyriorum regina cum dimidium pene orbem, hoc est ab Ethyopia usque ad ulteriorem Indiam armis suo subiugasset imperio et illicito atque incestuoso amore filii deperiret eumque tandem effrenata insania ad sui concubitum inuitum lacrimantemque traxisset, – ad excusandum uel attenuandum turpecunctis retro temporibus inauditum nefandi flagicii scelus – legem in commune omnibus quibus imperabat gentibus promulgauit, ut matres filiis et filii matribus legitimo matrimonio iungerentur. Quod Medi, Perse, Derbices, Bracti, Hircani entes in usum et consuetudinem conuerterunt et per multa secula Fons anne uertetur in sanguinem et duo reges duellum propter leenam Vado Baculi committent. Vadum Baculi uocat oppidum quoddam in episcopatu Cestrie situm uersus Waliam, quod nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis nr̃is iniciunt. ad cõplanand̃a uiã pedibu
nriᷤ lutũ plateaꝵ abst̾gt̃. Mulieres incessu serp̃u¬
tes fient ⁊ om̃s g̾ssus eaꝵ suꝑbia celebrabunt᷑. S
quo intuentes laqueo oculoꝵ capti.⁊ telo cupi¬
dinis letalit̾ sauciati. miserabili ardore int̾iora
iecoris depascente feralit̾ deꝑibunt. Uñ seqͥt᷑.
Penouabunt᷑ castͣ uen̾is nec cessabt̃ sagitte
cupidinis uulnerare. Castra ueneris per
antifrasim dicuntur. eo quod in eis neqq̃
caste uiuatur. Castra .ii. dicunt᷑ a castita¬
te. eo qͦd in eis milites caste uiuant. quasi
castrati. Et notandum qd̵ ait. renoua¬
buntur castra uenenisit :Cũ it regnas¬
tibꝰ bonis optimisq pͥncipib. fornicatões ⁊ adulte¬
ria seũis legib cohibent᷑. qͣi dissĩpata uidentur
castͣ uen̾is ⁊ tela cupidĩs ebetata. Cũ aũ sub pes
frena laxant᷑. tẽ cast᷑ uen̾is renouata uident᷑.

Expanded text:
oculis nostris iniciunt, ad complanandam uiam pedibus oculis nostris iniciunt, ad complanandam uiam pedibus nostris lutum platearum abstergunt. Mulieres incessu serpentes fient et omnes gressus earum superbia celebrabuntur. Ex quo intuentes laqueo oculorum capti et telo Cupidinis letaliter sauciati, miserabili ardore interiora iecoris depascente feraliter deperibunt. Vnde sequitur: 13. Renouabuntur castra Veneris nec cessabunt sagitte Cupidinis uulnerare. Castra Veneris per antifrasim dicuntur, eo quod in eis nequaquam caste uiuatur. Castra enim dicuntur a castitate, eo quod in eis milites caste uiuant quasi castrati. Et notandum, quod ait renouabuntur castra Veneris rentibus bonis optimisque principibus fornicationes et adulteria seueris legibus cohibentur, quasi dissipata uidentur castra Veneris et tela Cupidinis ebetata. Cum autem sub pessfrena laxantur, tunc castra Veneris renouata uidentur
Abbreviated transcription (Latin):
caluitiũ. Ecce qͣm diligent̾ uanitatis insige ia
ꝓpħa enumerat. ut ħ in qͥbꝰ hoĩes nullã uel
admodũ paruã culpã in ẽẽ putant: quam
distͥcte a do pensent᷑: ostendat. Posst̃ quid̃
ħ quȩ dicta sc̃ pudicis mulieribꝰ ⁊ modestiᷤ.
ad eruditionẽ tẽꝑantiȩ ⁊ humilitatis suf¬
ficere. S q sunt indomitȩ quȩdã feminaꝵ
atq iebelles. quȩ mor dacioribꝰ luꝑatis co
tes fient. sũmisso uideł sirmate. limbis dep̃n¬
dentib ĩmo ret᷑ seq̃ntib cai.dis. qͣtinꝰ ad instar
uulpiñ uestigia sua obducant. Bene ꝓfecto
ut postqͣm ꝑtͣnsierint. ꝑeat memoria eaꝵ. nec sunit
ampłiꝰ in recordatione in t̾ra uiuentiũ. Que ut
ostendant de illis se ẽẽ de qͥb ꝓpħa dic̃. ñ sic ĩpii
incesserint. qͣi tẽpestatis turbo puluer̃ẽ concitã.
spectacłm de se intuentib facere cupientes. E
tam̃ in qͦ de eis ⁊̃ in p̃senti uita uindictam su¬
mamꝰ. qr eisd̾̃ sirmatib suis qͥb nebulã pulius

Expanded text:
 uanitatis insignia propheta enumerat, ut hec, in quibus homines nullam uel admodum paruam culpam inesse putant, quam districte a Deo pensentur, ostendat. 12. Possunt quidem hec, quȩ dicta sunt, pudicis mulieribus et modestis ad eruditionem temperantiȩ et humilitatis sufficere, sed quia sunt indomitȩ quȩdam feminarum atque rebelles, quȩ mordacioribus lupatis cohtes fient, summisso uidelicet sirmate, limbis dependentibus immo retro sequentibus caudis quatinus ad instar uulpium uestigia sua obducant. Bene profecto, ut postquam pertransierint, pereat memoria earum, nec sint amplius in recordatione in terra uiuentium. Que ut ostendant de illis se esse, de quibus propheta dicit, non sic impii, incesserint, quasi tempestatis turbo puluerem concitant spectaculum de se intuentibus facere cupientes. Est tamen in quo de eis etiam in presenti uita uindictam sumamus, quia eisdem sirmatibus suis, quibus nebulam pulueris
Abbreviated transcription (Latin):
de. Pot̃ ih iuxta nat᷑e leges ei. lic fortasse adhe
uulgo gͣfios uocant. in alt̾iꝰ gn̾is arboribꝰ inserti co¬
alescunt ⁊ cresct̃:⁊ suign̾is fructꝰ affert̃. sic ñ uideo

Expanded text:
e leges fieri, licet fortasse adhuc uulgo grafios uocant in alterius generis arboribus inserti coalescunt et crescunt et sui generis fructus afferunt, sic non uideo
Abbreviated transcription (Latin):
sole ꝯinorante ap̃ nos in borealibꝰ signis ut aliqͥs
planeta calidꝰ ⁊⁊ siccꝰ. ut ẽ u̾bi gr̾ã mars cũ sole sit
in eodem signo. ex qͣ ꝯiunctione duplicatꝰ calor sic¬
citasq estatis q̃ similit̾ ẽ calida ⁊ sicca. ũn tantꝰ
in t̾ras descendit feruor. ut aliqnͣ t̾ra ex tali causa
incendat᷑ ⁊ ardeat. qd̾ multi ⁊̃ dieb nr̃is uidisse se
ꝑhibent. maxĩe in mat reschis.i paludũ locis. U onni
humore aqͥrũ ardore soł ebibito ⁊ exhausto. tra re¬
manet arida isitiens.⁊ ꝑ rimas deiscens. Qo aet ani¬
mio soł estu incensꝰ ⁊ feruens dũ p̃ nimia subtilitate
sua facile intrat ac penetͣt. t̾ramq illam ad instar
spongiaꝵ cau̾nosam inueniens sese int̾mitet. sues
dicto mͦ accensa ⁊ ardens. uicina qͦ ac ꝓrima pems¬
ꝯeatenꝰ inauditũ. Et hẽ qd̾ ait. In diebꝰ ill ardebus¬

Expanded text:
sole conmorante apud nos in borealibus signis, ut aliquis planeta calidus et siccus, ut est uerbi gratia Mars, cum sole sit in eodem signo, ex qua coniunctione duplicatur calor siccitasque estatis que similiter est calida et sicca, unde tantus in terras descendit feruor, ut aliquando terra ex tali causa incendatur et ardeat. Quod multi etiam diebus nostris uidisse se perhibent, maxime in mareschis et paludum locis, ubi omni humore aquarum ardore solis ebibito et exhausto terra remanet arida et sitiens et per rimas deiscens. Quo aer – a nimio solis estu incensus et feruens dum pre nimia subtilitate sua facile intrat ac penetrat terramque illam ad instar spongiarum cauernosam inueniens – sese intromittit suoque dicto modo accensa et ardens uicina quoque ac proxima nemoet eatenus inauditum. Et hoc est, quod ait: In diebus illis ardebu
Abbreviated transcription (Latin):
ag̾e consueuit inuida fatoꝵ series. sũmisq ne¬
gatũ. stare diu. ĩmensoq gͣues sub pond̾e lapsꝰ.
Inse magna ruunt. letis hc̃ numina rebꝰ. Cres¬
ristoteł .i ꝑ ipateticoꝵ dogmata arbitrem᷑ dĩ ꝓui¬
dentiam usq ad lunã descend̾e. eo qd̾ supͣ lunam
omĩa tͣnquilla sint ⁊ pacata. q̃ uͦ infra lunam st̃
tem̾ariis fortune rotatibꝰ agitari. Non ẽ ista reg¬
nor mutatio fortune ludibriũ. s ꝓfundũ atq inscru¬
qͥ balteos regũ dissoluit. ⁊ m̾entes erigit sospitate.
qͥ cũ omp̃s sit potestatẽ ht̃ in regno hõiũ. ⁊ cuicũq¬

Expanded text:
a. LUCANUS: Invida fatorum saevies, summisque negatum Stare diu; nimioque graves sub pondere lapsus . . . In se magna ruunt, laetis hunc numina rebus Cresristotelis et peripateticorum dogmata arbitremur Dei prouidentiam usque ad lunam descendere, eo quod supra lunam omnia tranquilla sint et pacata, que uero infra lunam sunt, temerariis fortune rotatibus agitari. Non est ista regnorum mutatio fortune ludibrium, sed profundum atque inscruqui balteos regum dissoluit et merentes erigit sospitate, qui cum omnipotens sit, potestatem habet in regno hominum et cuicumq
Abbreviated transcription (Latin):
niam latini regis filiam cũ regnã accept. &o
tẽpe qͦ labdon isrł iudicabat. Seqͥt᷑. Replebitur
cambria.i. Walia leticia. ⁊ robora cornubie uireᷤ¬
cent. cũ uidł regnũ antecessoꝵ suoꝵ recuꝑau̾int.
⁊i uelut ad pͥstinam iuuentutẽ reu̾si fuerint.

Expanded text:
niam, Latini regis filiam, cum regno accepit, eo tempore quo Labdon Israel iudicabat. Sequitur: 53. Replebitur Cambria, id est Walia, leticia et robora Cornubie uirescent, cum uidelicet regnum antecessorum suorum recuperauerint et uelut ad pristinam i
Abbreviated transcription (Latin):
tinebit. Porro qd̾ add̾ qr uolucres ext̾aꝵ rigionũ sus¬
tentabit. patͥis uͦ uolatilibꝰ nociuꝰ erit. qi timone ũbre
eiꝰ lib̃os uolatꝰ amittent. sic intellignd̃ ẽ qd̃ indigene
geatis ⁊ ppłi sui ut sepe fit opp̾ssor ⁊ ꝓscptor erit. alie¬
nigenis uͦ munificꝰ. Tał fuit in diebꝰ suis wills rufꝰ
rex anglie de qͦ sepiꝰ supͣ fecimꝰ m̃tionẽ. Cuiꝰ largitas
totũ pene excitabat occidentẽ. ita ut ad eũ ꝯfluertnt
& cũ tał in ext̾os eẽt. suis pessimꝰ ⁊ semꝑ formidabilł
erat. diuitũ expilator. pauꝑũ ext̾minator. sic largͥ
ut ꝓdigꝰ. sic magnanimꝰ ut suꝑbꝰ. sic seuerꝰ ut seuus

Expanded text:
s exterarum regionum sustentabit, patriis uero uolatilibus nociuus erit, quia timore umbre eius liberos uolatus amittent, sic intelligendum est, quod indigene gentis et populi sui, ut sepe fit, oppressor et proscriptor erit, alienigenis uero munificus. Talis fuit in diebus suis Willelmus Rufus, rex Anglie, de quo sepius supra fecimus mentionem. Cuius largitas totum pene excitabat occidentem, ita ut ad eum confluerenEt cum talis in exteros esset, suis pessimus et semper formidabilis erat, diuitum expilator, pauperum exterminator, sic largus ut prodigus, sic magnanimus ut superbus, sic seuerus ut seuus
Abbreviated transcription (Latin):
cit qr mulieres incessu serpentes fient. ⁊ om̃s ear̃ g̃ssus
suꝑbia celebrabunt᷑: ħ ÷. Tantꝰ in eis erit uestiõ luxꝰ.
⁊ tã longa p̾t se sẏrmata tͣhent q̃ uulgo caudȩ uocã¬
tur. ut m̾ito basiliscis serpñtib assimilent᷑. qͥ a media
sui parte .i. suꝑiori ardiii incedũt. media aũ post̾io¬
ri uideł ⁊ inferiori serpũt. nec tã ambulant qͣm tͣ᷑¬
bunt̾. Uñ ⁊ hꝰmõi mulieres suꝑbissimo fastu gͣdien¬
assecdis ⁊ ũnacuł opꝰ hñt. ut pote tanta uestiũ diffio¬
entia p̃pedite ⁊ hoc ẽ qd̾ ait. Muliere s serpñtes fiet̃.¬

Expanded text:
cit quia mulieres incessu serpentes fient et omnes earum gressus superbia celebrabuntur, hoc est: Tantus in eis erit uestium luxus et tam longa post se syrmata trahent, que uulgo caude uocantur, ut merito basiliscis serpentibus assimilentur, qui a media sui parte, id est superiori ardui incedunt, media autem posteriori uidelicet et inferiori serpunt, nec tam ambulant quam trahuntur. Vnde et huiusmodi mulieres superbissimo fastu gradienasseclis et uernaculis opus habent, utpote tanta uestium diffentia prepedite. Et hoc est, quod ait: mulieres inces
Abbreviated transcription (Latin):
sic art᷑um inclitũ regem suũ britannica gens
in p̃fata insula cõmorat᷑um ac uictum existi¬
inat. usq ad reuocationẽ sue
gentis ip̃o duce in insulã
regii patrũ suoꝵ. Niueũ aũ senem de qͦ supͣ
uiximꝰ putant eum ꝓpter uite longeuitatẽ appel¬
latũ. Nos aũ licn eoꝵ opinioni uł potiꝰ errori de
uita adhuc arturi nullomꝰ assentiamꝰ sed rideamus.
reditũ tñ britannici popłi in natale solum ⁊ it̾m
regnat᷑as si merlino creditur. negare ñ possumus.
Manifestissime ir ħ declarat cũ addit. Cadualadrꝰ¬

Expanded text:
sic Arturum inclitum regem suum Britannica gens sic Arturum inclitum regem suum Britannica gens in prefata insula commoraturum ac uicturum existimat usque ad reuocationem suȩ gentis ipso duce in insulam regni patrum suorum. Niueum autem senem, de quo supra diximus, putant eum propter uite longeuitatem appellatum. Nos autem licet eorum opinioni uel potius errori de uita adhuc Arturi nullomodo assentiamus, sed rideamus, reditum tamen Britannici populi in natale solum et iterum regnaturos, si Merlino creditur, negare non possumus. Manifestissime enim hoc declarat cum addit:
Abbreviated transcription (Latin):
suo constantino ⁊ filio cadoris ducis cornubie. Qͥa igit᷑
de morte tanti regis. nec hẏstoria ista nec alia qͥpiã
loquit᷑. nulla ratione ut dictum ẽ. britones ad credu-¬
litatẽ mortis eiꝰ adduci possunt. sed omis aut pene.
om̃is illa natio ad huc eum in insula auallonis qͦ
curatũ deportatꝰ est. delitere ac uiuere opinat᷑
Et si de diuinis oꝑibꝰ ⁊ excelsis. ad humana ac t̃¬
rena similitudinẽ duc̾e lic&: q̃madmodũ indubie.
diuina ac ꝓpħica scͥptura docente heliam cũ enoch
in paradiso credimꝰ reseruari usq ad tempꝰ iuda
tione. mittendi st̃ ad gentem suam: conu̾t̾e cor¬
da patrũ in filios: ⁊ incredulos ad prudentiã
iustoꝵ. parare dno plebem ꝑfectam. ut cũ hoc
factum fui̾t. ab antixp̃o ꝑempti. mortis debitũ
solu̾ent. quã utiq ñ euasert̃. s distulert᷑ dicente
scͥpt᷑a. qͥs est homo qͥ uiuet ⁊ ñ uidebit mottẽ.

Expanded text:
suo Constantino et filio Cadoris ducis Cornubie. 50. Quia igitur suo Constantino et filio Cadoris ducis Cornubie. 50. Quia igitur de morte tanti regis nec hystoria ista nec alia quepiam loquitur, nulla ratione, ut dictum est, Britones ad credulitatem mortis eius adduci possunt, sed omnis aut pene omnis illa natio adhuc eum in insula Auallonis, quo curatum deportatus est, delitere ac uiuere opinatur. Et si de diuinis operibus et excelsis ad humana ac terrena similitudinem ducere licet, quemadmodum indubie – diuina ac prophetica scriptura docente – Heliam cum Enoch in paradiso credimus reseruari usque ad tempus iuddi consummatione mittendi sunt ad gentem suam conuertere corda patrum in filios et incredulos ad prudentiam iustorum parare domino plebem perfectam, ut cum hoc factum fuerit ab Antichristo perempti mortis debitum soluant, quam utique non euaserunt, sed distulerunt dicente Scriptura: quis est homo, qui uiuet et non uidebit mortem?
Abbreviated transcription (Latin):
in btanniã cũ ualgano nepote suo fre qͥd̾ modredi ⁊ ĩsula¬
nis regibꝰ remeaũ. Portũ aũ btanniȩ cũ ĩm̃so tand̾ labore na
⁊ modredo uideł cũ ex̾citu suo fortit̾ ꝓhibñte ingͥssu. c̃¬
mifit eũ scelatissimo illo tditore p̃liũ. in qͦ tanqͣm folia in
autunno multa hõiũ milia in utq acie cecidert̃. Cecidit
elit ille nepos regis Salganꝰ suꝑ littꝰ occeani. qͣ meli¬
or̃e a mn bello fortiorẽ uix ulla unꝗͣ scła hũert̃. Deserunit
tand̾ campũ turpit᷑ ꝓditor ille. nec fug̾e cessaũ de ciuita¬
te in cuuitatẽ a facie inseq̃ntis. don fuge diffidens reuo¬
cala audatia. ⁊ resociatis eis qͥ ad huc ei remanserant. cep̃
ordinatis hincĩ t᷑mis cũ auũcło p̃liari. In qͦ p̃lio ip̃e t̾di¬
nus decubuit. ⁊ ip̃e artus letałr uuln̾atꝰ ĩ insulã auallo¬
nis ad curanda uuln̾a sua fecit se deportari.
ãno dince incanatiõis. d.xliiͦ. regniq
gubnacła dereliqͥt cognato

Expanded text:
in Britanniam cum Walgano nepote suo fratre quidem Modredi et insulanis regibus remeauit. Portum autem Britanniȩ cum immenso tandem labore nactus – Modredo uidelicet cum exercitu suo fortiter prohibente ingressum – commisit cum sceleratissimo illo traditore prelium, in quo tanquam folia in autunno multa hominum milia in utraque acie ceciderunt. Cecidit et inclitus ille nepos regis Walganus super littus occeani, quo meliorem et in bello fortiorem uix ulla unquam secula habuerunt. Deseruit tandem campum turpiter proditor ille nec fugere cessauit de ciuitate in ciuitatem a facie insequentis, donec fuge diffidens reuocata audacia et resociatis eis, qui adhuc ei remanserant, cepit ordinatis hinc inde turmis cum auunculo preliari. In quo prelio ipse traditor occubuit et ipse Arturus letaliter uulneratus in insulam Auallonis ad curanda uulnera sua fecit se deportari, anno dominice incarnationis .do.xoliio. regnique gubernacula dereliquit cognato