comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
color: sapor. forma pondꝰ que pͥoris sub̃e accidẽ¬
tia fuert̃. que nec ipm xp̃i corpꝰ afficiuint: si in eo
fundant᷑. Si uͦ querit᷑ ubi fundent᷑: dicimꝰ nob̃
potiꝰ uideri. qd̃ sint sine subiecto qmͣ in subiecto.¬
¶ De fractiõe etiã illa queri solet que fierubi
stantia qiͣi corpꝰ xp̃i. si in aliqͣ sub̃a ẽ in ip̃o
corpore eẽ uidet᷑. S econtͣ cũ ip̃m corpꝰ incorru¬
tibile sit. qr ĩmortale est ⁊ inpassibile. in ip̃o
ñ posse eẽ uidet᷑. Unde z xp̃c: redarguit carna¬
lem sensũ discipłoꝵ qui putabãt xp̃i carnẽ si¬
eut aliã in partes eẽ diuidendã: et morsibꝰ la

Expanded text:
color, sapor, forma, pondus, quae prioris substantiae accidentia fuerunt, quae nec ipsum Christi corpus afficiunt, nec in eo fundantur. Si vero quaeritur ubi fundentur, dicimus nobis potius videri quod sint sine subjecto quam in subjecto. De fractione etiam illa quaeri solet, quae ibi fieri scorpore esse videtur, sed contra, cum ipsum corpus incorruptibile sit, quia immortale est et impassibile, in ipso non posse esse videtur. Unde et Christus redarguit carnalem sensum discipulorum, qui putabant Christi carnem sicut aliam in partes esse dividendam et morsibus la
Abbreviated transcription (Latin):
ual mentis sue. constituat se ante faciem
suã. atq consticuto in corde uditio: assit acꝰa¬
tͥr cogitatio ⁊ testiꝰ ꝯscĩa. ⁊ carnifex timor
inde: qͥdã sanguis die ꝯfitentiꝰ ꝑ lacͥmas ꝓflu
at. Postremo ab ip̃ã mente talis sententia ꝓ¬
ferat᷑: ut seindignũ homo iudicet participeti¬
one corporis ⁊ sanguinis dñi ut qͥ seꝑari areg¬
no timet ꝑultimã sentenciam: ad tempꝰ ꝑ ec¬
cłiasticã disciplinã a sacͣmento celestis panis
separet᷑. Indigne enĩ accipit: sitc̃ accipit cũ
debet agere penitentiã. Ergo pꝰ se iudicet. ⁊
seuitate penitentie se ex̾ceat. ut a se ip̃o uidi¬
catꝰ ñ iudicet᷑ a dnõ. Pecc̃a enĩ siue parua si¬
ue magna sint: impunita eẽ ñ posst̃. qr uł
hoĩe penitente. ł deo iudicante: ꝓlectunt᷑. Ces¬
sat audẽ uindicta diuina: si connerͦsio p̃cur

Expanded text:
nal mentis suae, constituat se ante faciem suam. Atque ita constituto in corde judicio, adsit accusatrix cogitatio, testis conscientia, carnifex timor. Inde quidam sanguis animi confitentis profluat. Postremo ab ipsa mente talis sententia proferatur, ut se indignum homo judicet participatione corporis et sanguinis Domini, ut qui separari a regno timet per ultimam sententiam, ad tempus per ecclesiasticam disciplinam a sacramento coelestis panis separetur. Indigne enim accipit, si tunc accipit, cum debet agere poenitentiam. Ergo prius se judicet, et severitate poenitentiae se exerceat, ut a seipso judicatus non judicetur a Domino. Peccata enim sive parva, sive magna sint, impunita esse non possunt, quia vel homine poenitente, vel Deo judicante plectuntur. Cessat autem vindicta divina, s
Abbreviated transcription (Latin):
tis dant᷑. id̾ autẽ sp̃c est dator om̃iũ. eq̃ qnͣtũ
do sebenignꝰ omibꝰ. et diuisioes ministratio¬
nũ st̃ qͥbꝰ alii aliis subseruiant. id̾ autẽ dñs.
salic filiꝰ dans singłis: ꝓ arbitrio suo. ⁊ diui¬
iones oꝑationũ st̃ qr sc̃ oꝑa maiora ⁊ oꝑa mi

Expanded text:
atis dantur; idem autem Spiritus est dator omnium, aeque quantum ad se benignus omnibus. Et divisiones ministrationum sunt, quibus alii aliis subserviant, idem autem Dominus, scilicet Filius dans singulis pro arbitrio suo. Et divisiones operationum sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ bene accipit᷑ malũ .i. dũ stimulus satha¬
ne ei dat᷑: et patient̾ portat᷑. Ecce ex his scõꝵ
testimoniis liquet: uerũ xp̃i corpꝰ ẽẽ in altari.
et nõ mͦ abonis: uer̃ etiã a mał sumi. His autẽ
quedã uident᷑ repugnare: que silentio p̾tere¬
unda non st̃. Ait enĩ augꝰ. Bonꝰ accipit sacͣm̃¬
tũ: ⁊rem sacͣmenti. malus uͦ sacmentũ: et nõ
rem. Ad qd̾ dicimꝰ sacͣmtũ ħ appellari corpuᷤᷤ
diũ. deu̾gine sũptũ. rem autẽ spũalẽ carnẽ
xp̃i. que est unitas fideliũ. Bonꝰ gͦ accipit sa

Expanded text:
cum bene accipitur malum, id est dum stimulus Satanae ei datur, et patienter portatur. Ecce ex his sanctorum testimoniis liquet verum Christi corpus esse in altari, et non modo a bonis, verum etiam a malis sumi. His autem quaedam videntur repugnare quae silentio praetereunda non sunt. Ait enim Augustinus: Bonus accipit sacramentum et rem sacramenti, malus vero sacramentum et non rem. Ad quod dicemus sacramentum hic appellari corpus Domini de Virgine sumptum; rem autem spiritualem carnem Christi quae est unitas fidelium. Bonus ergo accipit
Abbreviated transcription (Latin):
tet. hos gͦ notat qui in eccłia uͥ causa u¬
nitatis et mysterii conuenit᷑. suas obla¬
tioes causa dissensionis qm pseudo semi¬
nauert: sibi uendicabant. tantas enĩ diᷤ¬
sensiones int̾ eos pseudo seminauerant. ut
sual relarent oblationes et uendicarent. cũ
una ead̾q prece: oĩm oblationes benedi¬
cerent᷑. et hoc ita faciebant. ut ceceriunde of

Expanded text:
 notat qui in ecclesia, ubi causa unitatis et mysterii convenitur, suas oblationes causa dissensionis quam pseudo seminaverunt sibi vindicabant. Tantas enim dissensiones inter eos pseudo seminaverant, ut suas zelarent oblationes et vindicarent, cum una eademque prece omnium oblationes benedicerentur, et ho
Abbreviated transcription (Latin):
manducare: cũ dñs dicat. Qͥ manducat me. ipẽ
uiuet ꝓpt̃ me. Ad qd dicimꝰ duos ẽẽ modos mã¬
ducandi unũ sacͣm̃talẽ qͦ manducãt tã mali qm̃
boni: altm̃ spũalẽ qͦ soli boni manducãt sod̾m
illud. Qͥd ẽ xp̃m manducare. Nõ ẽ hoc solũ in
sacͣmto corpꝰ eiꝰ acciꝑe: s in ipo manere. ⁊ habe

Expanded text:
manducare cum Dominus dicat: Qui manducat me, ipse vivet propter me . Ad quod dicimus duos esse modos manducandi, unum sacramentalem quo manducant tam mali quam boni, alterum spiritualem quo soli boni manducant, secundum illud: Quid est Christum manducare? Non est hoc solum in sacramento corpus ejus accipere, sed in ip
Abbreviated transcription (Latin):
nis st̃ ad salutẽ: in mał ad iiditisi Utiq scm̃
ẽ qd̾ accipimꝰ. Nec id̾oreꝰ est qͥ accipit. qr illa res
mala ẽ qm accipit: s qr ille malus male acci¬
pit. qd̾ accipit. Qͣm cauendũ ẽ gͥ maleacciꝑe
bonũ qr male acceptũ obest malis: sicut eꝯu̾so
mala patienter portata ꝓst̃ bonis: ut paulo
steriũ eucharistie: qmͣ a xp̃o traditũ ẽ. ⁊ qͥ ñ
deuota m̃te accedit ad eucharistiã. ł in uolũ

Expanded text:
nis sunt ad salutem, in malis ad judicium. Utique sanctum est quod accipimus, nec ideo reus est qui accipit, quia illa res mala est quam accipit, sed quia ille malus male accipit, quod accipit. Quam cavendum est igitur male accipere bonum, quia male acceptum obest malis, sicut ediverso, mala patienter portata prosunt bonis, ut Paulo sterium eucharistiae quam a Christo traditum est, et qui non devota mente accedi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ morsib discerptũ ⁊ laceratũ ut putatis:
s integeũ ⁊ illesũ. ¶ Cum autẽ panis ł uinũ
a scĩs dicat᷑. ⁊ a cunctis fidelib credat᷑ tͣnsire
in sub̃am corꝑis ⁊ sanguinis: que sit illa dũ¬
uerti: ut ħ fiat illa nͨ tũ illa auget᷑ uͭ conce¬
dunt qd̃ ħ eẽ illa: u̾e dici possit. Alii antẽ
sic dicc̃. hãc in illã tͣnsire ł ou̾ti: qr subat¬

Expanded text:
is, sed integrum et illaesum. Cum autem panis vel vinum a sanctis dicatur, et a cunctis fidelibus credatur transire in substantiam corporis et sanguinis, quae sit illa converonverti, ut haec fiat illa, nec illa augetur, nec concequod haec esse illa vero dici possit. Alii autem sic dicunt hanc in illam transire vel converti, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ubi autẽ u̾ba xp̃i oꝑata fuerint: corpꝰ ⁊san¬
guis xp̃i efficit᷑. It̃ sermo xp̃i qui potuit ex
nichilo facere qd̃ ñ erat ⁊ ñ potest ea que st̃
mutare in id qd̃ ñ erant: Itẽ ensebiꝰ. Inuisi¬
bil̃ sacerdos uisibiles creaturas in sub̃am¬
corporis sui ⁊ sanguinis sui: uerbo suo secre¬

Expanded text:
ubi autem verba Christi operata fuerint, corpus et sanguis Christi efficitur. Item: Sermo Christi qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea quae sunt mutare in id quod non erant? Item Eusebius: Invisibilis sacerdos uisibiles creaturas in corpus et sanguinem suum uerbo suo secre
Abbreviated transcription (Latin):
tũ et sanguinis dedit apłis. ⁊ qͣre sub
alia spetie. ⁊ cũ sub alia: qͣre potiꝰ sub
ista. ⁊ cũ sub ista: qͣre sub duplici. Demde
qͣre aqͦ admisceat᷑ ptꝰ: qͥd abonis qͥd aͥma¬
lis sumat᷑. Deinde: que ibi uident᷑ eẽ us
fieri utrũ uere sint uł non. Sciendũ gͥ sc̃o
ptꝰ celebratũ uetꝰ pascha dñm corpꝰ et san¬
guinẽ suũ dedisse discipuł. ut ostendẽt
ueti̾s legis sacͣm̃ta cessatura: int̃ que p̃ci¬
puũ erat agni paschalis sacram̃tũ et no¬
ue legis sac̃menta substituenda. uit̃ que
excellit dũici corꝑis sacram̃tũ. Id̾o ⁊ pt a
lia dedit: ut memorie discipłoꝵ tenatiꝰ in¬
figeret᷑. ⁊ ab eccłia deinceps freqntaret᷑.
Sub alia uͦ spetie idõ tͣdidit. et afidelib¬
sumendũ deinceps instituit: ut fides habe¬
ret meritũ que ñ est dehis que uident᷑. qr fi¬
des ñ habet meritũ: cui humana ratio p̃bet

Expanded text:
re sub alia specie; et cum sub alia, quare potius sub t cum sub ista, quare sub duplici. Deinde quare aqua admisceatur, post quid a bonis et quid a malis sumatur; deinde quae ibi videntur esse vel fieri, utrum vere sint vel non. Sciendum igitur ideo, post celebratum vetus Pascha, Dominum corpus et sanguinem suum dedisse discipulis, ut ostenderet veteris legis sacramenta cessatura inter quae praecipuum erat agni paschalis sacramentum, et novae legis sacramenta instituenda inter quae excellit Dominici corporis sacramentum. Ideoque etiamemoriae discipulorum tenacius infigeretur, et ab Ecclesia deinceps frequentaretur. Sub alia vero specie ideo tradidit, et a fidelibus deinceps sumendum instituit, ut fides haberet meritum quae non est de his quae videntur, quia fides non habet meritum cui, h. r. p.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥc ꝓ corpore ur̃o offert᷑ sanguis uͦ ꝓ aĩa:
ideoq ñ manducandũ ẽẽ sanguinẽ lex
p̃cepie. Et qr de corꝑe dũi plenior hic tͣc¬
tatus occͣrit breuit᷑ que de sacͣm̃to cor¬
poris ⁊ sanguinis scienda sunt: uidecimꝰ.
uisibłia pat̾ne maiestatis tͣnsiturꝰ: ce¬
lebͣto sac̾m̃to uetĩs pasche. ptꝰ typicũ
agnũ. in ultimo corpꝰ suũ et sanguinẽ

Expanded text:
ro offertur; sanguis vero pro anima . Ideoque non manducandum esse sanguinem lex praecipit. Et quia de corpore Domini plenior hic tractatus occurrit, breviter quae de sacramento corporis et sanguinis scienda sunt videamus. Ivisibilia aeternae majestatis transiturus celebrato sacramento veteris Paschae, post typicum agnum in ult
Abbreviated transcription (Latin):
cͣmenti contenta .s. ⁊ sigc̃ata. ⁊ ñ ꝯtenta. R
contenta ⁊ sigc̃ata ẽ caro xp̃i qmͣ de uͥgine
tͣrit et sanguis quẽ ꝓ nob̾ fudit. Res aut̃
natis. uocatis. iustificatis ⁊ glificatis. Hec est
duplex caro xͥ. Unde ieronimꝰ ait. Dupłr

Expanded text:
icata et non contenta. Res contenta et significata est caro Christi quam de Virgine traxit, et sanguis quem pro nobis fudit. Res autemnatis vocatis, justificatis et glorificatis. Haec est duplex caro Christi. Unde Hier. ait: Dupliciter
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ bonũ solũ hoĩem eẽ. Ad hoc enĩ bonũ e¬
rat ut fieret. ut ñ solũ aĩa dñaret᷑ corpori
qd̃ seruilẽ locũ optinet: s etiã uirił ratio
subuigaret sibi aĩalẽ partem. ut appeti¬
tũ aĩe ꝑ qũe uoluptates corꝑis oꝑam᷑: ha¬
beas mens int̾ior tanqmͣ uirił ratio sub¬
iugatũ. Sit debet uir feminã regere: nͦ¬
eam ꝑmittere dñari in uirũ. Qd̃ siairi¬
ext̃iora ꝓlabit᷑ consentiente capite suo .s. ra
de illa que inspecła consilii p̾sidec uirili
portione: ꝑuersa est ⁊ misera domꝰ. uͥ mu¬
ler duał in uirũ inuetãt᷑ q intĩor homo
int̾ inimicos suos uͥtutis inuidos .s. de
eiꝰ ñ sit cũ illo. ⁊ sic ab illa illustratione
u̾itatis mox ambo nudati: aꝑtis ocłis
conscientie aduidendũ qmͣ uidecori et¬
inhonesti st̃. tanqmͣ folia dultiũ fructu¬
um sine ip̃is fructib .i. sine bonis oꝑi¬
b bona u̾ba contexunt. ut male uiuen¬
tes. bene loquendo turpitudinẽ suã cõ¬

Expanded text:
n est bonum solum esse hominem . Ad hoc enim bonum erat ut fieret, ut non solum anima dominaretur corpori quod servilem locum obtinet, sed etiam virilis ratio subjugaret sibi animalem partem, ut appetitum animalem per quem voluptates corporis operamur, habeat mens interior tanquam virilis ratio subjugatum; siin virum. Quod si aniexteriora prolabitur, consentiente capite suo, scilicte, illa quae in specula consilii praesidet virili portione, perversa est et misera domus ubi mulier dominatur in virum. Inveteraturque interior homo inter inimicos suos, uirtutis inuidos daemoneeius non sit cum illo; ac sic ab illa inlustratione ueritatis ambo nudati atque apertis oculis conscientiae ad uidendum, inhonesti sunt, tanquam folia dulcium fructuum sine ipsis fructibus, id est sine bonis operibus bona verba contexunt, ut male viventes bene loquendo turpitudinem suam con
Abbreviated transcription (Latin):
cerent᷑. et hoc ita faciebant ut ceceri unde of¬
ferrent non babentes. pudore confunde̾nt᷑ ñ
lumentes partem. et hoc tã cito agebant: ut
supuenientes nicħ inuenirent qd̾ ederent.
et dũ sic agerent: domi potiꝰ hec agenda di¬
cis qmͣ in eccłia subdens. Nũ qͥd domos que

Expanded text:
 ut caeteri unde offerrent non habentes, pudore confunderentur, non sumentes partem, et hoc tam cito agebant, ut supernae mentes nihil invenirent quod ederent. Et dum sic agerent domi potius haec agenda dicit quam in ecclesia, subdens: Nunquid domos, etc., quae
Abbreviated transcription (Latin):
quare in hac sp̃ẽ dedit. ¶ Cum autẽ totꝰ xp̃c
subspetie panis. totꝰ sub spetie uini sumat᷑⁊ cur
non inuna÷ s in duaib dedit: Ideo ut osten¬
deret᷑ xp̃c totã humanã naturam .i. aiam et
corpus assũpsisse: ut utrũq redimeret. Paniͤ
enĩ ad corpꝰ refert᷑ uinũ ad aiãm. qr uinũ oꝑa¬
tur sanguinẽ: in quo sedes aĩe aphisiciꝰ eẽ di¬
tit. I deo gͦ in duabꝰ speb celebt hoc sacͣmentũ:
ut dĩe ⁊ carnis susceptio in xp̃o. ⁊utꝰq lib̾atio

Expanded text:
quare in hac specie dedit. Cum autem totus Christus quare in hac specie dedit. Cum autem totus Christus sub specie panis, totus sub specie vini sumatur, cur non in una, sed in duabus dedit? Ideo ut ostenderetur Christus totam humanam naturam, id est animam et corpus assumpsisse, ut utrumque redimeret. Panis enim ad corpus refertur, vinum ad animam, quia vinum operatur sanguinem, in quo sedes animae a physicis esse dicitur. Ideo ergo in duabus speciebus celebratur hoc sacramentum, ut animae et carnis suscept
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ sacmentũ: est mystica caro xp̃i Porro
speties illa uisibilis sacͣmentũ est gemine rei
rit expressam similitudinẽ. Nam sicut panis
p̃cetĩs om̃ib cibis corpꝰ reficit et sustentat. et
uinũ hoĩem letificat adq inebriat: sic caro xp̃i
int̾iorem hoĩem magis cetũ gͣtiis sp̃ualit̾ re¬
ficit et saginar. que et sanguis xp̃i sp̃ualit̃
letificat. ⁊ sic inebriat: ut sobriũ reddat. Uñ.
Calix tuus inebͥans qmͣ p̃clarꝰ est. Habet etiã
similitudinẽ cũ re sigc̃ata tm̃. que ẽ unitas
fideliũ. qr sicut ex multis gͣnis conficit᷑ unꝰ
panis. et ex pl̃ib acinis uinũ in unũ con¬
fluit: sic ex multis fideliũ ꝑsonis unitas eccle¬
sie constat. cuiꝰ ⁊̃ sacͣmentũ ẽ corpꝰ xp̃i ꝓpͥum.¬
nib constat: ita et unitaᷤ eccłiastica ex mul¬
tis ꝑsonis mundis ⁊ ĩmaclatis consistit. In
cuꝰ rei tẏpofcã est archa dñi delignis sethim.
que st̃ inputͥbilia: et albe spine similia. Etce

Expanded text:
et non sacramentum est mystica Christi caro. Porro species illa visibilis sacramentum est geminae rei, rit expressam similitudinem. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat et vinum hominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem magis caeteris gratiis spiritualiter reficit et saginat, quem et sanguis spiritualiter laetificat, et sic inebriat, ut sobrium reddat. Unde: Calix tuus inebrians, quam praeclarus est . Habet etiam similitudinem cum re significata tantum, quae est unitas fidelium, quia sicut ex multis granis conficitur unus panis, et ex pluribus acinis vinum in unum confluit, sic ex multis fidelium personis unitas Ecclesiae constat, cujus etiam sacramentum est corputis constat, ita societas ecclesiastica ex multis personis mundis et immaculatis consistit. In cujus rei typo facta est arca Domini de lignis techni, quae sunt imputribilia et albae spinae similia. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
serentes uigilantiores ⁊ cautiores simꝰ.
.Pit̃ gͦ nob̾ heretici. ñ uerũ docendo qd̾ neᷤ¬
ciunt. s aduerũ querendũ ⁊ aꝑiendũ
catholicos excitando. Ideoq diuina ꝓui¬
dentia hereticos mulcos ẽẽ ꝑmictis ut
cũ insultant nob̾. et int̾rogant nos que
nescimꝰ: uł sic excutiamꝰ pigritiam. et di¬
uinas scͥpturas nosse cupiamꝰ. Unde a it
Oportet hereses eẽ. Non uult aplc nec
optat ut hereses sint. s qr sic futurũ est
dicit. et qr utile est. Ad qͥd est utile᷑. sub
dit ut non tm̃ reꝓbi. qui dicc̃ ego sũ pau¬
li. s ⁊̃ qui ꝓbati st̾ in uobis .i. int̾uos. sicut¬

Expanded text:
s simus. Prosunt ergo nobis haeretici, non verum docendo quod nesciunt, sed ad verum quaerendum et aperiendum Catholicos excitando. Ideoque divina providentia haereticos esse multos permittit, cum insultant nobis et interrogant nos quae nescimus, et sic excutiamus pigritiam, et divinas Scripturas nosse cupiamus. Unde ait: Oportet haereses esse. Non vult Apostolus nec optat ut haereses sint, sed quia sic futurum est, dicit, et quia hoc utile est. Ad quid autem est utile? ut non tantum reprobi, qui dicunt ego sum Pauli, sed etiam qui probati sunt in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideant eẽ qd̾ ñ est. Ad qd̾ illi dict̃. Nonfa¬
lit nos uitꝰ nͨ fallit᷑: qd̾ eẽt si credet᷑ sic frangi
ut uidet᷑. nͨ illusio est: qr ad utilitatẽ fidei ñ ad
deceptioẽm sic fit. Alii dict̃ qd̾ ibi sic fractio
ducat᷑. nͨ qñ manducamꝰ partes deillo facimꝰ

Expanded text:
ut videant esse quod non est. Ad quod illi dicunt: Non fallit nos visus nec fallitur: quod esset, si crederetur sic frangi, ut videtur; nec illusio est, quia ad utilitatem fidei, non ad deceptionem sic fit. Alii dicunt quod ibi fit fractio, ducatur vita manducatur, nec partes de illo facim
Abbreviated transcription (Latin):
ras ẽẽ int̃uos ⁊ etiã credo eẽ exparte .i.¬
erant in his qui dubitabant de resurrͤ¬
seri. ecin nom̃ lib̾antis mediatoris curre¬
re genꝰ humanũ: mouit hereticos. qui sb̃
uocabło xp̃iano. doctne resisterent xp̃ia¬
ne. Q enĩ in eccłia xͥ morbidũ aliqͥd pra¬
lũq sapiunt. si correpti ut sanũ rectũq
sapiant resistunt contumacit̾. suaq pe¬
stifera dogmata emendare nolunt. sed
lo suo ꝓst̃ ueris catholicis: dũ d̾s utit᷑ ma
lis bene. ⁊ diligentib eũ omĩa cooꝑant᷑
inbonũ. Om̃es enĩ inimici eccłie uł ex
rore cecati uł malitia depͣuati: ꝓst. qi
si accipiunt potestatẽ corꝑalit̾ affligen¬
di. exercent eiꝰ patientiã. si uͦ male seit¬
tiendo adu̾sant᷑: ex̾cent eiꝰ sapientiam.
Ab adu̾sario enĩ mota questio: dicendi
existit occasio. Multa qͥd̃ ad fidem ca¬
tholicam ꝑtinentia. dũ hereticoꝵ cal¬
lida inquietudine exagitant᷑: ut ad¬
u̾sus eos defendi possint ⁊ considerant᷑

Expanded text:
suras, id est discordias esse inter vos. Aerant in his qui dubitabant de resurreseri, et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, movit haereticos qui sub vocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae. Qui enim in Ecclesia Christi morbidum aliquid pravumque sapiunt, si correcti ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera dogmata emendare nolunt, sed lo suo prosunt veris Catholicis, dum Deus utitur etiam malis bene, et diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Omnerore caecati, vel malitia depravati prosunt, quia si accipiunt potestatem corporaliter affligendi, exercent ejus patientiam; si vero male sentiendo adversantur, exercent ejus sapientiam. Ab adversario enim mota quaestio, discendi existit occasio. Multa quidem ad fidem Catholicam pertinentia, dum haereticorum callida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur
Abbreviated transcription (Latin):
li Illeo gła est mulieri: qr comã natura¬
lit̾ habet ꝓuelamine. Unde subdit. qm̃ ca
nestũ est: ut uelata sit mulier. ⁊ obediat
ut nature uoluntas addat᷑ que ad hoc hi
uelam̃: ut ream se cognoscat ⁊ subdita.
⁊ id̾o gła ẽ illi si comã habet: qr natura¬
lit̾ habet. Ad hoc enĩ naturał ratio con¬
sentit. ⁊ id̾o uir ñ naturalit̃ comatꝰ est
qr ñ est uelandꝰ: ⁊ lex etiã ꝓhibet uirũ ẽ

Expanded text:
 gloria est mulieri, quia naturaliter hoc habet pro velamine. Unde subdit: Quoniamnestum est ut velata sit mulier, et obediat, ut naturae voluntas addatur, quae ad hoc habet velamen ut ream se cognoscat, et subditam, et ideo gloria est illi, si comam habet, quia naturaliter habet. Ad hoc enim naturalis ratio consentit, et ideo vir non naturaliter comatus est, quia non est revelandus, et lex etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sat est: simile adiutoriũ ex aĩe partib qͣs ꝯmu¬
nes cũ pecorib habemꝰ. ⁊ ideo qͥddã rationa¬
le nr̃m. ñ ad unitatis diuortiũ seꝑatũ. s
in auxiliũ sotietatis qͣi deriuatũ: in siuo
peris disꝑtit᷑ officio ⁊ sicut una caro ẽ duo¬
rũ in mascło ⁊ infemina. sic intellectum
rationẽ ⁊ appetitũ rationalẽ. uł si quo ali¬
o modo sigc̃antiꝰ dici posst̃: una mentis na¬
cura compłctit᷑. ut qͤm admodũ de ilł dc̃m
ẽ. er̃t duo in carne una. sic dehis dici poͤ¬
nͥ ꝑofficia geminamꝰ. Carnał autẽ uł sen¬
luał aĩe motꝰ qui in corꝑis sensus intendi¬
t᷑ nob̃ pecoribq ꝯmunis est. qui seclusus
ẽ a ratiõe sapientie. ratioĩ autẽ scientie uici¬

Expanded text:
satis est, simile adjutorium ex animae partibus quas commusatis est, simile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus . Ideoque rationale nostrum non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in suo dispartitur officio. Et sicut una caro est duorum in masculo et in femina; sic intellectum rationem et appetitum rationalem, vel si quo alio modo significantius dici possunt, una mentis natura complectitur: ut quemadmodum de illis dictum est, Erunt duo in carne una ; sic de his dici pos officia, geminamus. Carnalis autem vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est, qui seclusus est a ratione sapientiae, rationi autem scientiae vici
Abbreviated transcription (Latin):
tienda. qͣinre ammonem᷑ abeo qui nos fe¬
cit: ne meliore nr̃ parte .i. animo. si mileᷤ
pecorib simꝰ. aqͥbꝰ corporis erectione dista
mꝰ. Ascendentib itaq introrsus qͥb dã gͣ¬
dib consid̾atioĩs ꝑ aiẽ partes unde inci¬
pit aliqͥd occͣrere qd̾ ñ sic nob̾ ꝯmune cũ
bestiis: inde incipit ratio ubi iam homo in¬
terior possit agnosci. Rationis autẽ pars
suꝑior. et̃nis rationib ꝯspiciendis uł con¬
sulendis adherescit: portio inferior ad tẽ¬
poralia gub̃nanda deflectit᷑. Illud uͦ nr̃m¬
ut ñ si ͤ cõmune cũ pecore: rationale÷ qͥdẽ
s ex illa rationali nr̃e mentis sub̃a qͣ sub¬
heremꝰ intelligibili atq ĩꝯmutabili ueri¬
tati tanqm ductũ. ⁊ inferiorib tͣctandis
gubnandisq deputatũ. Sicut enĩ in oĩb
pecorib ñ inuentũ ẽ uiro adiutoriũ simile
rnti nr̃e q̃ suꝑnã ⁊ uit̾nã consulimꝰ uitatẽ.
nullũ ẽ ad usũ rerũ corꝑaliũ. qnͣtũ nate᷑ hõis

Expanded text:
in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distaXH. Ascendentibus itaque introrsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi iam homo interior posssuperior eternis rationibus conspiciendis vel consulendis adherescit, portio inferior ad temporalia gubernanda deflectitur ». ut non sit nobis commune cum pecore, rationale quidem est, sed ex illa rationali nostrae mentis substantia, qua subhaeremus intelligibili atque incommutabili veritati, tanquam ductum et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro adjutorium simile e qua supernam consulimus Veritatem, nullum est ad usum rerum temporalium, quantum naturae hominis
Abbreviated transcription (Latin):
nec xp̃c sic docuit .s. ut uir uelet caput
⁊ ñ mulier. Hoc autẽ qd̾ dcm ẽ de uelan¬
dis capitib: ego p̾cipio obseruari. Auc¬
toritate p̃cepti utit᷑ apłc: ut obtemꝑens.
Ualde enĩ iniquũ est: uelle s obtẽꝑari
aminoribꝰ. ⁊ nolle obtẽꝑare maiorib.
hic etiã ostendit quedã eẽ de qͥb nõ est
disputandũ: s auctoritati p̃cipienti ac¬
quiescendũ. Unde ait. Hoc dutẽ p̃cipio.
entis auctoritas attendat᷑. Non laudãs
zc̃. Ptͦqmͣ egit de uelamine capitis. ubi
płimũ aueritate deuiabant: incipit de
dñica cena agere. in quo id̃ ip̃i multũ
s imꝓbans qd̃ conuenitis ad dñcã cenã.

Expanded text:
nec Christus sic docuit, scilicet ut vir velet caput et non mulier. Hoc autem, quod dictum est de velandis capitibus, ego praecipio observari, auctoritate praecepti utitur Apostolus, ut obtemperent. Valde enim iniquum est velle sibi obtemperari a minEt hic ostendit quaedam esse de quibus non est disputandum, sed auctori praecipienti acquiescendum. Unde ait: Hoc autem praecipioentis auctoritas attendatur; non laudansc. Postquam egit de velamine capitis, ubi plurimum a veritate deviabant, incipit de Dominica coena agere, in qua ipsi iidem multum sed improbans, quam convenitis ad Dominicam coenam,
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ in xp̃o dño. admisso upro mulier
excludatur a salute: neq admissa
muliere uir excludat᷑. Reddit autem
causam qͣre altõ admisso: alt̾ ñ sit ex¬
cludendꝰ. subdens. Nam sicut mulier de
uiro: ita uir ꝑmulierem. hoc ñ mutat᷑.
Uos autẽ. Qͥa corichii eiꝰ cõitionẽ ñ ser¬
uauerant. ꝓꝓpt̾ qd̃ suꝑiꝰ eis succenset. ubi
tatẽ. s ex natura que docet ut uelate sĩt
mulieres in eccłia. uͥ eas reuelatas ẽẽ il¬
decet mulierem ñ uelatã orare dm̃: nec
ip̃a natura docet uos. Natura ñ docet. qd̾
idẽ qr uir qͥd̃ si comã nutriat: ignomini¬
a est illi. Hoc scd̾m legem locutꝰ est. que
ꝓhibet uirũ ẽẽ comatũ. Qd̃ si quis opponat
de samuele ⁊ ꝓpħis ueti̾s testam̃ti qui ca¬
pita sua ñ tondebant: cogitet qͥd int̾sit
int̾ illud uelam̃tũ mysticũ ⁊ hanc ton¬

Expanded text:
omino, ut, admisso viro, mulier excludatur a salute, neque, admissa muliere, vir excludatur. Reddit autem causam quod, altero admisso, alter non sit excludendus, subdens, nam sicut mulier de viro, ita vir per mulierem. Hoc non mutatur. Vos autem. Quia Corinthii ejus traditionem non servaverant, propter quod superius eis succenset, ubi ritatem, sed ex natura quae docet ut velatae sint mulieres in ecclesia, ubi eas revelatas esse ildecet mulierem non velatam, orare Deum? nec ipsa natura docet vos? Natura nos docet quod, id est quia vir quidem si comam nutriat, ignominia est illi. Hic secundum legem locutus est, quae prohibet virum esse comatum. Quod si quis opponat de Samuele, et prophetis Veteris Testamenti qui capita sua non tondebant, cogitet quod intersit inter illud velamentum mysticum et hanc ton
Abbreviated transcription (Latin):
ds i deo insignũ lib̾tatis. uir ñ debet habere
uelũ. qd̾ ẽ subiectioĩ signũ. qi uir om̃is enã
potens uł sapiens orans ali qͥd adeo: ant ꝓbe¬
tans .i. scͥpturas reserans uelato capite qii
sic libẽ mentis: detͣpat caput suũ .i. turpeẽ
ei: illud facere uelato capite. In aliis enĩ ubi
opꝰ est pot̃ uelare: s ñ dũ suaidici se ofert
et colloqͥt᷑ uͥ conditiotiẽ suã necc̃e est ꝓtiter.
Om̃is autẽ mulier que inferior̃ ⁊ subiecta ui¬

Expanded text:
signum libertatis, vir non debet habere velum, quod est subjectionis signum, quia vir omnis, etiam potens vel sapiens, orans aliquid a Deo, aut prophetans, id est Scripturas reserans, velato capite, quasi non sit liberae mentis, deturpat caput suum, id est turpe est ei illud agere velato capite. In aliis enim, ubi opus est, potest velare, sed nondum suo judici se offert, et colloquitur, ubi conditionem suam necesse est profiteri. Omnis autem mulier orans, quae inferior est et
Abbreviated transcription (Latin):
stra salute ꝯplent᷑: qr tc̃ futura p̃nin¬
tiabant᷑. nc̃ pretĩta legunt᷑. ⁊ p̃senti a
cognoscunt᷑. Et est sentꝰ. Om̃s in moyse
id illo duce. baptizati it̃ in nube ⁊ in
mari .i. signũ baptismi accepert̃: qd̃
⁊ credentib id̾ ualuit. Ecce qͥd est qd̾
dixerat: mare tͣnsiert. Hic exponit: c̃
speties baptisini qnͣtũ ualebit: Si qd̾ ge¬
stũ est infigura. tiectũ ppsm ad mãna
ꝑduxit: qͥd exhibebit xp̃c inueritate
hostib. Quo tͣicit: Ad manna. Qd ẽ man¬
na:. Panis uiuꝰ qui de celo descendit Seqtͣ

Expanded text:
tura pronuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. Et est omnes in Moyse, id est illo duce, baptizati sunt in nube et in mari, id est signum baptismi acceperunt, quod et credentibus idem valuit. Ecce quid est quod dixerat mare transierunt. Hic exponit cum species baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura trajectum populum ad manna perduxit, quod exhibebit Christus in veritate hostibus. Quo trajecit? ad manna. Quid est manna? Panis vivus qui de coelo descendit .
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sp̃c nob̾ adesse credendi sc̃. maxime
cũ diuinis mancipam᷑ obseqͥis .i. cũ eccłi¬
am ingressi. uł lctionib sacris aurem
accõ modamꝰ. uł psalmodie oꝑam damꝰ
uł orationi incũbimꝰ: uł missarũ sollen¬
nia celebramꝰ. Id̾o apłc monet mulieres:
habere uelam̃ ꝓpt̃ angłos. Nec dubitari
licet. ubi corꝑis dũici et sanguinis myste¬
ria gerunt᷑. suꝑnoꝵ ciuũ adesse iudent᷑¬
conuentꝰ. qui monum̃tũ quo uenabile
corpꝰ positũ fuerat: et unde resurgendo ab¬
cesserat: tam sedulis seruauert excubiis.¬
u qͣ altm̃ sine altõ ñ creat᷑. qui etiã pͥmitꝰ
creauit exuno arabos .i. ex una materia.
qr mulierẽ de iuro formauit. ⁊ ambos u¬
nũ innatura fecit. et qd̾ unũ in natura
de uiro fcã est: ita ⁊ uir ptꝰea nascit᷑ ꝑ mu
deo auctore sc̃. Hoc id̾o dicit: ut neq muli¬
er de subiectione doleat. nͨ uir de exal¬
tatione suꝑbiat. Uel ita. Uer̃ptũ. Qĩ. li¬

Expanded text:
enim spiritus nobis adesse credendi sunt, maxime cum divinis mancipamur obsequiis, id est cum ecclesiam ingressi vel lectionibus sacris aurem accommodamus, vel psalmodiae operam damus, vel orationi incumbimus, vel missarum solemnia celebramus. Ideo Apostolus monet mulieres habere velamen propter angelos. Nec dubitari licet, ubi corporis Dominici et sanguinis mysteria geruntur, supernorum civium adesse conventus, qui monumentum, quo venerabile corpus fuerat positum et unde resurgendo abscesserat, tam sedulis excubiisin quo alter sine altero non creatur, qui etiam primitus creavit ex uno ambos, id est ex una materia, quia mulierem de viro formavit, et ambos in natura fecit unum, et quod unum in natura de viro facta est, ita et vir Deo auctore sunt; hoc ideo dicit ut neque mulier de subjectione doleat, nec vir de exaltatione superbiat. Vel ita. Verumtamen.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sieut in ilł duob pͥmis hõĩb ꝑsonã
suã qͥiq portabat. ⁊ ideo si sola mulier ci¬
bũ edisset illicitũ. sola utiq mortis sup¬
plicio plecteret᷑. ita dicipot̾ in hoĩe uno. si
desctationib illicitis a qͥb continuo se de¬
beret auertẽ: cogitatio libent̃ sola pasca¬
iͦ. nͭ facienda dec̾nant᷑ mala. s tm̃ suaui¬
c̃ in recordatione teneant᷑: qͣi mulierẽ si¬

Expanded text:
enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus continuo se deberet avertere, cogitatio libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tamen suaviter in recordatione teneantur, quasi muliere
Abbreviated transcription (Latin):
dit apłc ex his ũbis mysteriũ eucharistie
int̃cenandũ celebratũ. ñ cenã ẽẽ medici¬
na enĩ sp̃uał est. que cũ reuẽntia degu¬
stata: purificat sͥ deuotũ. ⁊ memoria ẽ
ur̃e redẽptionis. ut redẽptoris nr̃i memo¬
res: maiora abeo consequi meream᷑. Et
qr in morte xp̃i lib̾ati sumꝰ. huiꝰ in edendo
⁊ bibendo carne̾ ⁊ sanguinẽ. memores
eẽ debemꝰ: in hoc consecuti nouũ testam̃¬
tũ qd̃ ẽ noua lex. que obedientẽ s. tͣdit
celestib regnis. Testam̃tũ gͦ sanguine
ꝯstitutũ ẽ: qr beneficii diuni sanguis
testis ẽ. Unde ad tuitione corꝑis ⁊ aĩe ꝑ¬

Expanded text:
dit Apostolus ex his verbis mysterium eucharistiae inter coenandum celebratum non coenam esse. Medicina enim spiritalis est, quae cum reverentia degustata purificat sibi devotum, et memoria est nostrae redemptionis, ut Redemptoris nostri memores, majora ab eo consequi mereamur. Et quia in morte Christi liberati sumus, hujus in edendo et bibendo carnem et sanguinem memores esse debemus, in hoc consecuti novum testamentum, quod est nova lex, quae obedientem sibi tradit coelestibus regnis. Testamentum ergo sanguine constitutum est, quia beneficii divini sanguis testis est. Unde ad tuitionem corporis et animae p
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdã intentione ⁊ sic ip̃a mens ex qͣ parte es¬
sulit u̾itatẽ ⁊ conpacit: ymago dei ẽ. Ex qͣl
parte inrdendit ad agenda ista inferiora.
ñ ẽ ymago dei. Qͥa ũ in his reb corpall
cemporalib q ꝑiculosa est nimiain infĩ¬
ora ꝓgressio. idõ habet potestatẽ suꝑ ca¬
pud qͣ cohibeat᷑. qd̾ indicat uelam̃ muli

Expanded text:
intentione, et sic ipsa anima ex qua parte consulit veritatem et conspicit, imago Dei est. Ex qua vero intendit ad agenda ista inferiora, non est imago Dei; quia vero in his rebus corporalibus temporalibusque periculosa est nimis in inferiora progressio. Ideo habet potestatem super caput qua cohibeatur, quod indicat velamen capi
Abbreviated transcription (Latin):
est ymago dei nͥ qd̾ inheret ĩ cõmucabili
uitati. In cuiꝰ rei figa᷑ apłc dicit uirũ tm̃
eẽ ymaginẽ ⁊ głam dei: mulierẽ autẽ
si ext̾ius sexus figuratũ sit: tñ in eodẽ
uno int̾iore̾ hoĩe intelligit᷑. cuiꝰ suꝑior uis .i.¬

Expanded text:
 Dei, nisi quod inhaeret incommutabili veritati. In cujus rei figura Apostolus dicit virum tantum esse imaginem et gloriam Dei, mulierem autem rsi exterius sexus figuratum sit, tamen in eodem uno interiori homine intelligitur, cujus superior vis, i
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓpt̾ unitatẽ diunctionis inqͥt fecit d̾s hõi
maginẽ d̾i. ⁊ ne qͥsqm putaret solũ sp̃m hoĩ
cłm et feminã fecit eos. Hoc scd̃m corpꝰ uͥ dao
ẽẽ disc̃nunt᷑ scd̾m sexũ: cũ priꝰ singłaren
numerũ ꝑosuerit ꝓpt̾ ꝯiunctioĩs unitat.
Est gͦ inmentib eoꝵ cõmunis nata s inse¬
xii corporis: sig̾cat᷑ distributio mentis. Est
eiũ pars mentis eminens. que se ex dendit
in id qd et̾nũ est: ꝯtemplando uitatẽ ⁊ ħ:¬

Expanded text:
ropter unitatem conjunctionis inquit: Fecit Deus hominem ad imaginem Dei. Et ne quisquam putaret solum spiritum hculum et feminam fecit eos, hoc secundum corpus, ubi duo esse discernuntur secundum sexum, cum prius singularem numerum posuerit, propter conjunctionis unitatem. Est ergo in mentibus eorum communis natura, sed in sexu corporis significatur distributio mentis. Est enim pars animae vel mentis eminens, quae se extendit in id quod aeternum est, contemplando veritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ de p̃dicatione et̾noꝵ. Sic enĩ ne¬
cessitas ẽ in ennͣgłizando: ñ uoluntas.
hi autẽ uolens .i. si sine ulla neccitate
huiꝰ uite hoc ago: mercedem habeo sem¬
pit̾nam. Si autẽ inuitꝰ hoc ago ut qui
necc̃itate huiꝰ uite cogat᷑. dispensatio
sensus. Si coactꝰ inopia earũ rerũ que

Expanded text:
nim necessitas est in evangelizando, non voluntas. Si autem volens, id est sine ulla necessitate hujus vitae, hoc ago, mercedem habeo, sempiternam; si autem invitus hoc ago, ut qui necessitate hujus vitae cogar, dispensatio sensus: Si co
Abbreviated transcription (Latin):
qui est peior ydolo. Et qr abydolatͥa ꝓhibe¬
bat. unde locꝰ iste sũpsit exordiũ. ne puta¬
rent id̾o ñ noc̾e̾ si de sacrifitũs edẽnt ydoloꝵ
eẽ ⁊ se ñ phibere ista. id̾o qd̾ ydolũ aliqͥd sit:
s qr demoniis ⁊ñ deo ĩmolant᷑. Nõ gͦ se ex¬
cusent: qr ydoł insensatis dediti ñ st̃. demo¬
niis magis dediti sc̃. qd̾ est ꝑiculosiꝰ. Nam
sitm̃ ydola colerent. sicut eos ñ adiuuarẽt:
isa ulł nich nocent. qr nͨ ydola nͨ eis ĩmolada
ue ad nocendũ s mał sp̃itib est insitti ma¬
ltia quedã. et maliuolentia nocendi nob̾.
Solo autẽ. Dico autẽ qd̾ ĩmolant demo¬
niis ego autẽ nolo uos qui fideles estis fie¬
risocios demonioꝵ qd̃ ñ est nataͣ rei ĩ mola

Expanded text:
qui est pejor idolo. Et quia ab idololatria prohibebat, unde locus iste sumpsit exordium, ne putarent ideo non nocere, si de sacrificiis ederent idolorum; esse, et se non prohibere ista, ideo quod idolum aliquid sit, sed quia daemoniis, et non Deo immolantur. Non ergo se excusent quia idolis insensatis dediti non sunt, daemoniis magis dediti sunt, quod est periculosius. Nam si tantum idola colerent, sicut eos non adjuvarent, ita illis nihil nocerent, quia nec idola, nec eis immolata sive ad nocendum, sed malis spiritibus est insita malitia quaedam, et malevolentia nocendi nobis. Nolo autem vos. Dico quod immolant daemoniis: ego autem nolo vos, qui fideles estis, fieri socios daemoniorum: quod non est ex natura rei immola
Abbreviated transcription (Latin):
etiã adymaginẽ dei fẽs. filiꝰ autẽ: ymago est¬
lis est patͥ: cuiꝰ soliꝰ ymago est. Homo aũ
ymago ẽ tͥnitatis: ⁊ ad ymaginẽ. Unde.
fecit d̾s hoĩẽm ad ymaginẽ suã. ut sicut
d̃s preest om̃ib creaturis ꝑ om̃ipotentiã:

Expanded text:
Filius autem imago alis est Patri, cujus solius imago est. Homo autem imago Trinitatis est, et ad imaginem. Unde: fecit Deus hominem ad imaginem suam, ut sicut Deus praeest omnibus creaturis per omnipotentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m qm̃lib animi partẽ s sed̾m ratio¬
nalem mentẽ uͥ potest ẽẽ agnitio dei lͥ zes
mina cũ uiro ⁊ mulier cũ uiro .i. tota sla
substantia una ymago dei est. qr natura
ip̃a humana. ⁊ ad ymaginẽ dei fc̃ã est:
ymago d̾i ẽ. ⁊ ip̃a tota ẽ ymago dei. qr in
utroq sexu ymago dei complet᷑: aqͣ yma¬
gine femina ñ seꝑat᷑. sicut uec a gr̃a reno¬
uationis ⁊ reformationis ymagiuis dei ex¬
cludit᷑. ¶habet utiq mnulier mentẽ suã ra¬
tionalem scd̾m qmͣ etiã ip̃a tc̃ã est adyma¬
ginẽ dei. Nich gͦ feminã alienat a cõsortio

Expanded text:
dum quamlibet animi partem, sed secundum rationalem mentem; ubi potest esse cognitio Dei, ubi et mina cum viro, et mulier cum viro, id est tota illa substantia una est imago Dei, quia natura ipsa humana et ad imaginem Dei facta est et imago Dei, et ipsa tota est imago Dei, quia in utroque sexu imago Dei completur, a qua imagine femina non separatur, sicut nec a gratia renovationis et reformatione imaginis Dei excluditur. Habet utique mulier mentem suam rationalem secundum quam et ipsa facta est ad imaginem Dei. Nihil ergo feminam alienat a consor
Abbreviated transcription (Latin):
lione. ⁊ in hoc ut nullũ offendatis: imita¬
tores mei estote: sicut et ego xp̃i. ⁊ ita ꝑ
me eritis imitatores .xͥ. qui nullũ offendit.
s om̃s saluare uenit. In eccl̃ia nãq gͣdꝰ
st̃ ordinati maioꝵ ⁊ minoꝵ. ut illi exem¬
plo p̃cedant: hii uͦ imitatiõe seqnt᷑ s ⁊
illi qui exemplo precedt̃: ñ qͥd neminẽ se¬
qunt᷑ : Si neminẽ secunt᷑: errabt̃. Sequnt᷑
gͦ⁊ illi alique: id ẽ xp̃m. Laudo aucẽ. H
agere incipit de uelationib in qͥbꝰ argu¬
it illos. suas tͣditiones ñ seruantes: qr illoꝵ
aliqui uiri uelato capite. ⁊ aliq̃ mulie¬
liis culpo.: tñ de hoc laudo. qd ꝑ oĩa estis
memores mei .i. mee auctoritatis. ⁊ meci
p̃cepta tenetis: tam ꝑfecte. sicut tͣdidi uo¬
bis. Yronia est: qd̃ sic loqͥt᷑ eis apłc. qr ñ¬

Expanded text:
sione. In hoc, ut nullum offendatis, imitatores mei estote, sicut et ego Christi, et ita per me eritis imitatores Christi, qui nullum offendit, sed omnes salvare venit. In Ecclesia namque gradus sunt ordinati majorum et minorum, ut illi exemplo procedant; hi vero imitatione sequantur. Sed et illi qui exemplo praecedunt, nunquid neminem sequuntur? Si neminem sequuntur, errabunt. Sequuntur ergo et illi aliquem, id est Christum. Laudo autem. Hic agere incipit de velationibus in quibus arguit illos suas traditiones non servantes, quia illorum aliqui viri velato capite, et aliquae mulieliis culpo, tamen de hoc laudo quod per omnia estis memores mei, id est meae auctoritatis, et mea praecepta tenetis, tam perfecte sicut tradidi vobis, ironia est quod sic loquitur eis Ap
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt. ut uniꝰ dei inuisibilis unꝰ homo isibi¬
lis ymaginẽ gerat int̾ris. ut unꝰ d̾s in uno
hõĩe auctoritatẽ uniꝰ pͥncipii uid̾et᷑ conser¬
uare ad confusionẽ diaboli. qui neglecto
uno deo: sibi dñiũ usurpare uoluit. Inde
gͥ uir ẽ ymago dei. qr sicut ex deo sc̃ omĩa:
sic ex adam om̃s hoĩes. ⁊ sic ꝯseruat aucto¬
litudinẽ dei qr sicut de latere xp̃i in morte
honsa qr inde assũpta est costa. de qͣ forma¬
sa ẽ eua. ⁊ sicut xp̃c p̃est ⁊ regit eccłiã. et ec

Expanded text:
ibilis imaginem gerat in terris, ut unus Deus in uno homine auctoritatem unius principii videretur conservare ad confusionem diaboli, qui neglecto uno Deo sibi dominium usurpare voluit. Inde igitur vir est imago Dei, quia sicut ex Deo sunt omnia, sic ex Adam omnes homines: et sic conservat auctolitudinem Dei, quia sicut de latere Christi in morte sponsa, quia inde sumpta costa de qua formata est Eva. Et sicut Christ
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ gͦ patͥs ⁊ filii ⁊ sp̃c sc̃ĩ ut subsisteret ho
ta s ab eo creata: huiꝰ rei sig̃cande causc
ita eẽ ymago dei dicit᷑. ut ⁊ ad ymaginẽ
fc̃s eẽ ñ sileat᷑. qr non est ei eqͣlis: s qͣdã
similitudine accedit. Non enĩ locoꝵ in¬
t̃uallis. s similitudĩe accedit᷑ ad dm̃: et diᷤ¬
similitudĩe recedit᷑ ab eo. Homo gͦ cũ sit

Expanded text:
nem ergo Patris et Filii et Spiritus sancti, ut subsisteret homta, sed ab illo creata, hujus rei significandae causa ita esse imago Dei dicitur, ut ad imaginem factus esse non sileatur, quia non est ei aequalis, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallo, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine receditur ab eo. Homo
Abbreviated transcription (Latin):
Mulier autẽ gła ẽ uiri ex quo ip̃a ẽ: et cui
subseruit. Uel uir dicit᷑ ymago dei ẽẽ: qr¬
yͥncipalit̾ creatꝰ est ad ymaginẽ dei. in quo
natalit̾ ampliꝰ qmͣ in muliere iuget ratio:
quipe sit ratio. Et attende diligent̃ qd ħͥ
gnẽ dei: uͥ dr̃ fatiamꝰ hoĩem ad ymaginẽ
limilitudinẽ nr̃am. Et nota etiã qd̾ pła

Expanded text:
Mulier autem gloria est viri. Ex quo ipsa est, et cui subservit. Vel vir dicitur esse imago Dei, quia principaliter creatus est ad imaginem Dei in quo naturaliter amplius quam in muliere viget ratio, quasi ipse sit ratio. Et attende diligenter quod ginem Dei , ubi dicitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Et nota et
Abbreviated transcription (Latin):
disputatio qua inmente uniusciuꝰq ho¬
minis quesiuimꝰ qd̃dã rationale ꝯiugi¬
um ꝯtemplationis et actionis. offitũs ꝑ
quedã singła distributis. tñ in utroq mẽ¬
tis unitate seruata: ad hoc tm̃ modo audi¬
enda est. ut incelligat᷑ apłc ymaginem
deiiuro tm̃ tribuendo non etiam femi¬
ne: qmͣuis in diu̾so sexu duoꝵ hõium.
aliqͥd tñ sigc̃are uoluisse: qd̾ in unohomi¬
ne quereret᷑. Non enim. Qĩ. Mulier .i. sen¬
ualitas ẽ gła uiri.i. rationis de qua non
i uir. Non enĩ est uir .i. ratio ex muliere
idẽ sensualitate. ut a sensuali portione re¬
gat᷑ rationalis: s mulier .i. sensualitas ẽ
ex uiro . s. ut ab eo regat᷑. Acsi dicẽt. Distͥbu¬
loutuso indieat: ut qd̵ spuale est regat
illud qd̾ aĩale ẽ. ⁊ ñ eꝯuerso. ⁊ sic decet.
ut subseruiat rationi. ⁊ id̾o mulier deb
⁊ ꝓpt̃ angłos. Grata ẽ enĩ scĩs angłis ⁊ sa¬
crata ⁊ ꝑia ista sigc̃atio. Nam ds̃ ñ ad tem¬

Expanded text:
disputatio qua in mente uniuscujusque hominis quaesivimus quoddam rationale conjugium contemplationis et actionis officiis per quaedam singula distributis, tamen in utroque mentis unitate servata, ad hoc tantummodo audienda est, ut intelligatur Apostolus imaginem Dei tantum viro tribuendo, non etiam feminae, quamvis in diverso sexu duorum hominum aliquid tamen significare voluisse quod in uno homine quaereretur. Non enim. Quasi diia viri, id est rationis de qua non est vir. Non est enim vir, id est ratio. Ex muliere, id est sensualitate, ut a sensuali portione regator rationalis, sed mulier; id est sensualitas est, ex viro, scilicet ut ab eo regatur. Ac si diceret, distributio utriusque indicat, ut quod spirituale est regat illud quod animale est, et non e diverso. Et sic decet; ut subserviat rationi: et ideo mulier debetPropter angelos, grata est enim sanctis angelis et sacrata et pia significatio. Nam Deus non ad tem
Abbreviated transcription (Latin):
tiunt᷑. ita dec̾nit᷑ qd̾ cũq pecc̃m. ut si poti¬
stas sit etiã corꝑe cõpleat᷑ intelligendaẽ
illa mulier declisse uiro suo secũ sumł eden¬
dũ illicitũ cibũ. Neq enũ potest peccm ũ
solũ cogitandũ suauit̃ uer̃ ⁊̃ efficacit̃ ꝑe¬
trandũ mente decerni: nͥ ⁊ illa mentis
intentio penes qmͣ sũma potestas ẽ me¬
bra in opꝰ moriendi uł ab oꝑe cohibendi
male actioni cedat et seruiat. Nec sane
cũ sola cogitatione mens oblectat᷑ illicit̾
ñ qͥd̾ dec̃nens eẽ facienda. tenens tñ ⁊ uolen
libent̃. que statĩ ut actiger̃t animũ rel¬
pui debuert̃: negandũ ẽ ẽẽ peccatũ.s. lõ¬
ge minꝰ qm̃ si ⁊ oꝑe statuatur implendã
nideo desalib quoq cogitatioib uenia
petenda est. pectꝰq ꝑcutiendũ atq dicen¬

Expanded text:
tiuntur, ita decernitur quodcumque peccatum, ut si potetiuntur, ita decernitur quodcumque peccatum, ut si potestas sit, etiam corpore compleatur; intelligenda est illa mulier dedisse viro suo secum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviat. 18. Nec sane, cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatuge minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, et dicen
Abbreviated transcription (Latin):
agenda infiora: ñ est ymago dei. Hec ẽ mu¬
tenderit in id qd̾̃ et̃nũ est. tanto magis inde
suꝑ caput. qd̾ indicat uelam̃tũ: quo sig̃a¬
duoꝵ pͥoꝵ hõiũ non manduc auit serpens de
arbore uetita s tm̃modo manducandũ psu¬
asit. mulier autẽ ñ manducauit sola. s uiro
suo dedit et simł manducauert̃: ita zmocel¬
rit᷑ ⁊ dinoscit᷑. cũ rationi scĩe .i. intentioni¬
mentis que in reb tp̃alib agendis ratio¬
sensus ingerit qnͣdã illecebrã: tt̃ uelud
serpens alloqͥt᷑ feminã. Huic autẽ illece¬
bre consentire: de ligno ꝓhibito ẽ man¬
ducare. S iste consensus si sola cogitati¬
onis dełctatioẽ contentꝰ est. suꝑioris uͦ ant¬
toritate consilii ita menbra retinent᷑. ut
ñ exhibeant᷑ iniqͥtatis arma peccato: lic
habendũ existimo. uelud cibũ uetitũ mu¬
lier sola comederit.Si autẽ in consensio¬
ne male utendi reb que ꝑsensũ corꝑis lei¬

Expanded text:
agenda inferiora, non est imago Dei. Et quotenderit in id quod aeternum est, tanto magis inde super caput, quod indicat velamentum quo significaunt, non manducavit serpens de arbore vetita, sed tantummodo manducandum persuasit: mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; ritur et dignoscitur, cum rationi scientiae, quae in rebus temporalibus agendis ratiosensus ingerit quamdam illecebram, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno prohibito manducare est. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniquitatis arma peccato ; sic habendum existimo velut cibum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensione male utendi rebus quae per sensum corporis sen
Abbreviated transcription (Latin):
dixit qnͣtũ in seip̃o est .i. qͣntũ ad eiꝰ uolunta¬
ĩ attinet. Acsi dice̾t. Si place̾ uellẽ si pla
suꝑbia est: et deo ñ placet. Cũ autẽ ꝓpt̃ ue¬
ritatẽ hoĩb placet: ñ iam homo s d̾s pla¬
cet. Utrũq gͦ recte dici pot̃. ⁊ ego placeo: ⁊
ego ñ placeo. Si enĩ assit bonꝰ intelłetor pi¬
usq pulsator: padebit utr̃q ⁊ nulla int̃
se repugnantia. repellet intͣntẽ. Illud etiã
imoueat qd̾ dicit placeo om̃ibꝰ. Nũ qͥd pla¬
ebat ꝑsecutorib suis: S placebat om̃i ge
intꝰ positis siue introducendis in eam. Et¬

Expanded text:
dixit, quantum in seipso est, id est quantum ad ejus voluntadixit, quantum in seipso est, id est quantum ad ejus voluntatem pertinet. Ac si diceret: Si placere vellem, si placsuperbia est, et ideo non placet. Cum autem propter veritatem hominibus placet, jam non homo, sed Deus placet. Utrumque ergo recte dici potest: Et ego placeo, et ego non placeo. Si enim adsit bonus intellector piusque pulsator, patebit utrumque, et nulla inter se repugnantia repellet intrantem. Illud etiam non moveat quod dico, placeo omnibus. Nunquid plaebat persecutoribus suis? Placebat omni genintus positis, sive introducendis in eam.