comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iam statim a principio in ipsius au¬
due probenno et riemi et planti una
tum enno eodem meniit uersicu¬
lo In emnicho et Niemi itidem et pla̾¬
ti. In adelphis plarti solius mentio¬
nem fecit. Eorumdẽ quoq sumulatie¬
nĩnt Cicero in senectute. Et agelli¬
us in uoctib athicis. ubi midorim
epigramata desccibit sermone uetu¬
stissimo. Sed quid ago: quis enim
queso ũqm̃ poetrie nomen abso illo¬
nim nominib audiuit: Itaq stupo¬
rem tuum stupeo. et cum bona uemia
patet obsecto ne in manus alieuas
ista ꝑueniant. Quo enm datior fa¬
ma est tua eo sibi studiosus con¬
sulendum est. Mecum quidem non
aliter qni tecum omina loqm potee
Et quod setum decti faciunt muitae
aic retrattate que dixetis. At postom
in uulgus dicta ꝑuenenint ea demu
catultas etipitur et multorum nd¬
cisi subeuida siuit. Ego eplam tuĩ
ad te sub fida custodia remto. ⁊ al
di alligatam nitto. ciuus exeias
apud ine manebit. non ob al iaun
causam insi ut si quid adhue iehor¬

Expanded text:
in ipsius Andrie proemio et Nevii et Plauti una cum Ennio eodem meminit versiculo; in Eunucho et Nevii itidem et Plauti, in Adelphis Plauti solius mentionem fecit; eorundem quoque simul meminit Cicero in Senectute et Agellius in Noctibus Athicis, ubi amborum epygrammata describit sermone vetustissimo. Sed quid ago? quis enim, queso, unquam poetrie nomen absque illorum nominibus audivit? 12 Itaque stuporem tuum stupeo, et cum bona venia, pater, obsecro ne in manus alienas ista perveniant; quo enim clarior fama est tua, eo sibi studiosius consulendum est. Mecum quidem non aliter quam tecum omnia loqui potes et, quod secum docti faciunt, mutare ac retractare que dixeris; at postquam in vulgus dicta pervenerint, ea demum facultas eripitur et multorum iudicia subeunda sunt. Ego epystolam tuam ad te sub fida custodia remitto et hanc illi alligatam mitto, cuius exemplum apud me manebit, non ob aliam causam nisi ut, siquid adhuc respon
Abbreviated transcription (Latin):
meditina non aduiuat. quod lou¬
grd uu didicinuis. longna desuetu¬
duse dediscendum est habes de adole¬
ccente tuo presagnim meum quod iu
calsun fuisse res deceat. Et terte po¬
teus eit excelsi dextert mutacione il¬
la duntica dicto cicius abnno uuse¬
rianu fundo msericorditer attolle

Expanded text:
medicina non adiuvat; quod lonmedicina non adiuvat; quod longo usu didicimus, longa desuetudine dediscendum est. 10 Habes de adolescente tuo presagium meum, quod utinam falsum fuisse res doceat; et certe potens est Excelsi dextera, mutatione illa davitica, dicto citius ab imo miseriarum fundo misericorditer attollere;
Abbreviated transcription (Latin):
tut cinus in asinaria que tumidũ
et inincicem adolescentem sic allo¬
quitur. fixus hic apud uos est añis
tuus dauo cupidinis. Nemigio uelo¬
q quantum pot̾is festiua et fuge ꝙͣ
magis te in altum capessis. tñ estus
scentium successibus ꝑleuam intã
experiendo didicerat ad hec ego tibi
nunc nichil adieceam insi hoc uiũ.
ut cogites lapsu temporis ruere qui¬
deui ibes. regna transferti uanan
habitus. innouari leges. Que uero
naturalitet insunt non mutari et
artuuos homimum et ammorum
morbos prope onmes eosdem esse qui
fuerint dum plantus ista fiigebat.
nuod ad uor sime crebio iactati solitũ
ais arsisse se quidem s amplius nou
arsere si id passim preditat sigium
an dor morbo mortiferuui est. Scitus
ett nasonis uersiculus. Qui ninũ
iultis non amo dicit amat. Nion
uerbis s ed operibus credo. his q non
ccitim sod si pertina titer institent cõ¬
crania uita matulas inte superions
eluere. retustam egritudinem repẽs

Expanded text:
tur anus in Asinaria? que tumidum tur anus in Asinaria? que tumidum et minacem adolescentem sic alloquitur: Fixus hic apud nos est animus tuus clavo Cupidinis; Remigio veloque quantum poteris festina et fuge, Quam magis te in altum capessis, tam estus scentium successibus plenam vitam experiendo didicerat. 8 Ad hec ego tibi nunc nichil adiecerim nisi hoc unum: ut cogites lapsu temporis ruere quidem urbes, regna transferri, variari habitus, innovari leges; que vero naturaliter insunt, non mutari, et animos hominum et animorum morbos prope omnes eosdem esse qui fuerint, dum Plautus ista fingebat. 9 Quod ab hoc sane crebro iactari solitum ais, arsisse se quidem sed amplius non ardere, si id passim predicat, signum in hoc morbo mortiferum est; scitus est Nasonis versiculus: Qui nimium multis ‘non amo’ dicit, amat. Non verbis sed operibus credo, hisque non statim, sed si pertinaciter institerit contraria vita maculas vite superioris eluere. Vetustam egritudinem repens
Abbreviated transcription (Latin):
au. ⁊ lam quod ille. muit uel attoci¬
ter minatur uel iratus secum cogi¬
tat. Ego ne illam que illum. que me.
que non. et que sequinitur in hã sen¬
tencia similia. hec omnnia uua me her¬
de falsa lacrimula ut terentius idẽ
ait quani oculos terendo misere uix
ui expresserit restinguet et se ultro
accusabit. dabit ei ultro supplicium.
magno licet clamore desemat. seq
tumultuose in libertatem asserat.
Ego si uidex sim secudum inutiur
anicule in seruitutem asserentis i¬
ducias dabo. Cur queso: quia nom
qmͣ sit illud uuruuit hoc clamore po¬
tencius. quautum ue artes artibus
antecellant. Nulla recum paritas.
nulla ꝓportio est. nnde fertũ. huic luc¬
tum. ide ignis. hinc stipula. iude fui¬
gendi celeritas. huic facilitas cre¬
dendi. Iude unci ninuuetabiles hic
totidem anse sunt. nosti ommia. Et
quãqmͣ ab his te curis etas ab scca¬
retiti nl tibi tñ ignotum loquor. pa¬
rum ne his fidere plantina tibi inde¬

Expanded text:
am. 5 Nam quod ille nunc vel atrociam. 5 Nam quod ille nunc vel atrociter minatur vel “iratus secum cogitat”: Ego ne illam, que illum, que me, que non et que sequuntur in hanc sententiam similia, hec omnia una mehercle falsa lacrimula, ut Terrentius idem ait, Quam oculos terendo misere vix vi expresserit, Restinguet, et se ultro accusabit, et dabit Ei ultro supplicium. Magno licet clamore deseviat seque tumultuose in libertatem asserat, ego si iudex sim, secundum murmur anicule inservitutem asserentis, vindicias dabo. 6 Cur, queso? Quia novi quam sit illud murmur hoc clamore potentius, quantum ve artes artibus antecellant. Nulla rerum paritas, nulla proportio est: inde ferrum, hinc lutum; inde ignis, hinc stipula; inde fingendi celeritas, hinc facilitas credendi; inde unci innumerabiles, hinc totidem anse sunt. 7 Nosti omnia, et quanquam ab his te curis etas abstraxerit, nil tibi tamen ignotum loquor. Parum ne his fidere plautina tibi vide
Abbreviated transcription (Latin):
ut est etas honinus atq amñs infi
presentissimo dei auxilio iutricatũ
iti magis magisq illum reor. Illa¬
queate uoluctis uios est. ut extigitã¬
do sese antius nuplicet. Melius spe¬
tarem si non odio amoreui ac liti¬
gio s oblunone ac silencio fiuiret.
Illud sane mentis. hoc lesi amoris
iudicium est. Tnneo et illud terẽcu
i andria. amancium ire amoris in¬
tegracio est. Tuneo illud senete tid
lucilrum ⁊ Iichil facilius retrudescit
qm̃ amor. Tuneo uirgilianum illud.
Improbe amor quid nõ mortalia pec¬
toa cogis. Tumeo quicꝙ quarto die
acero de hac re in tusculano suo di¬
soutat. ad postremum tunes cuncto¬
num hac in parte concordium ꝑdõr
farias aites. et menorcuea iau ne
pauesco. borreo syrenum blandicias
et iuscum tenacissime uoluptatis.
importuostm danc ipsam torteo qui
is nunc nauigat. Caribdim. multoꝵ
naufragiis infamem. demq nichil
est quod rebus sic euntib non tune¬

Expanded text:
ut est etas hominis atque animus, nisi ut est etas hominis atque animus, nisi presentissimo Dei auxilio, intricatum iri magis magisque illum reor. Illaqueate volucris mos est, ut exagitando sese arctius implicet. 3 Melius sperarem, si non odio amorem ac litigio, sed oblivione ac silentio finiret; illud sane mentis, hoc lesi amoris indicium est. Timeo illud Terrentii in Andria: Amantium ire amoris integratio est; timeo illud Senece ad Lucilium: «Nichil facilius recrudescit quam amor»; timeo virgilianum illud: Improbe amor, quid non mortalia pectora cogis? timeo quicquid quarto die Cicero de hac re in Tusculano suo disputat; ad postremum, timeo cuntorum hac in parte concordium philosfarias artes et inenodabiles laqueos pavesco; horreo Sirenum blanditias et viscum tenacissime voluptatis; importuosam hanc ipsam horreo, quam is nunc navigat, Caribdim, multorum naufragiis infamem; denique nichil est quod, rebus sic euntibus, non time
Abbreviated transcription (Latin):
cominmi uel amicum ex sonne
donilit ueq quia hie obiit. Ile
ienrit. Ceterum in uttoꝵ uel quod oꝑ¬
tabiu uł quod uorrebam ceruere uisꝰ
sum. et cumi uisis meis fortuna com¬
tidit. idcnto sominus fidem habeo nõ
magis qm cicero ipse propter uinus
sui somini fortuitam u̾itatem mul¬
torum ambagib implicatur. uale.
uiͦ. lis. Iaũ. Ad Euudem super statu
el dolescentis luxurio si
adolescente tuo quid michi
uideatur et quid sperem: a¬
sepe cogitur. Hec natura amoris. hec
amautium uita est. Irascuntur et
litigant. et frequens bellum crebra
letos. sepe mestos. semper uarios. uni¬
fonnes nuqmͣ uideas Illum tu mo¬
do deliciis sius acciter uifensum scci¬
bis. Credo. quin aliter esse non posse
certe scio. Quis enim tam obstinate
miser est ut non interdum oculos aꝑ¬
iat. mserias q suas dum uidet ode¬
tit. S tecum in eo quod sequitur nõ
sentio. Tu enim spem optimani huc
elicis posse eum uniculis resilite. Ego

Expanded text:
dominum vel amicum somnus dominum vel amicum somnus obtulit, neque quia hic obiit, ille revixit, ceterum in utroque vel quod optabam vel quod horrebam cernere visus sum, et cum visis meis fortuna coincidit, idcirco somniis fidem habeo; non magis quam Cicero ipse, propter unius sui somnii fortuitam veritatem, multorum ambagibus implicatur. Vale. IV Kal. Ianuarias. 8 Ad eundem, super statu adolescentis luxuriosi. 1 De adolescente tuo quid michi videatur et quid sperem? asepe cogitur. Hec natura amoris, hec amantium vita est; irascuntur et litigant et frequens bellum crebra letos, sepe mestos, semper varios, uniformes nunquam videas. 2 Illum tu modo delitiis suis acriter infensum scribis; credo, quin aliter esse non posse, certe scio. Quis enim tam obstinate miser est, ut non interdum oculos aperiat miseriasque suas dum videt oderit? Sed tecum in eo quod sequitur, non sentio; tu enim spem optimam hinc elicis, posse eum a vinculis resilire; ego,
Abbreviated transcription (Latin):
tra. ego ut duceret instabam. Ille
me seniel et iterum mami opposita
sugter repulso tandem alio ⁊ ons
hĩt et uocis sono. desine ait nolote
niuic conntem. figo eculos atq ex¬
augium pallore mortuum aquosco
et uetu inesticia q tactus exdamo
ita ut eo ipso momiento tempons ex¬
perrectus accentus ultimos meicla¬
mioris audietiui. diem signo. rem ou¬
nen et presentibus amicis narro
et absentib scribo post uigesuri
quintum diem nuncius ad me me¬
tis allatus est tollatis teroporibe
eo ipso die quo uita decesserat lie
michi illum apparisse compeno.
neliquie enis. qd̾ uec sciebam ne. su¬
spicabat quidem. Nomam eo de¬
mum tercio reportate sunt. Seu̾s
emm it spero et cupio celoredi¬
tus triumphat E iam satis son
matum est. expergiscamur lor
addito Neq quia cesar auguit
suiminus uir et imperio et detria
cuitse legitur in opimone contia¬
tia leltiq hodie in hec secum seu¬
ciat Neq quia michi aueioñ

Expanded text:
tra ego ut ducerer instabam; ille, tra ego ut ducerer instabam; ille, me semel et iterum manu opposita suaviter repulso, tandem alio et oris habitu et vocis sono: ‘Desine’, ait, ‘nolo te nunc comitem’. Figo oculos, atque exangui pallore mortuum agnosco; et metu mestitiaque tactus, exclamo, ita ut, eo ipso momento temporis experrectus, accentus ultimos mei clamoris audierim. 15 Diem signo, rem omnem et presentibus amicis narro et absentibus scribo; post vigesimum quintum diem nuntius ad me mortis allatus est; collatis temporibus, eo ipso die quo vita decesserat, sic michi illum apparuisse comperio. Reliquie eius — quod nec sciebam, nec suspicabar quidem — Romam, anno demum tertio, reportate sunt; spiritus enim, ut spero et cupio, celo redditus triumphat. iatum est; expergiscamur. Hoc addito: neque quia Cesar Augustus, summus vir et imperio et doctrina, fuisse legatur in opinione contraria, multique hodie in hoc secum sentiant, neque quia michi anxio vel
Abbreviated transcription (Latin):
ne tirm reliquas ubiq mag uaice
tum partem iite extiemam uelut
mustiuitis presagiis t̾umu proisus e¬
pistornlite ac deuotissie tinsegit
ego sutem uon patuo fĩatum spacio
ppso in ortulo unde tibi bec scribe dulai
tuuc ocio fruetar/ Pertulerat ad me
fama quosdam egritudiuis sue ru¬
mustulos. s ita ut tuter spem et me¬
tum fluctuans cetciores assidue nũ¬
cios expectarem. Iurresco nunc eciam
nemorans locus ipse sub oculis est
eumm ubi eũ nocte ꝑ quietem indeñ.
Incontatus erat. et hunc ipsum orti
riuuliun transibat. Obinam ferebar
admuitans. et de multis intertogans.
unde quo pergeret. quid tam propere
quid tam solus incederet. Ille nichil
aid reliqua s ut erat in sermone io¬
cundissims subridens. menimsti aie¬
bat olun dum trans garum nam
uietum degeres. ut moleste tybi pbre¬
nee tempestates erant. Illis ego nõ
fatigatus et irrediturus abieus ro¬
mam peto. Hec dicens iam loci extre¬
mum festinabiuidus actigerat. con¬

Expanded text:
llic, cum reliquas ubique magnifice, llic, cum reliquas ubique magnifice, tum partem vite extremam, velut instantis presagus termini, prorsus epyscopaliter ac devotissime transegit. Ego autem, non parvo terrarum spatio ipso in ortulo unde tibi hec scribo, dulci tunc otio fruebar. Pertulerat ad me fama quosdam egritudinis sue rumusculos, sed ita ut inter spem et metum fluctuans, certiores assidue nuntios expectarem. Horresco nunc etiam memorans; locus ipse sub oculis est enim, ubi eum nocte per quietem vidi. 13 Incomitatus erat, et hunc ipsum orti rivulum transibat; obviam ferebar admirans et de multis interrogans: unde, quo pergeret, quid tam propere, quid tam solus incederet. Ille nichil ad reliqua, sed ut erat in sermone iocundissimus, subridens: ‘Meministi’ aiebat, ‘olim, dum trans Garumnam mecum degeres, ut moleste tibi Pirenee tempestates erant? illis ego nunc fatigatus, et irrediturus abiens, Romam peto’. 14 Hec dicens, iam loci extremum festinabundus attigerat; con
Abbreviated transcription (Latin):
d meis interesse sustimut de lon¬
ginqus uocuit et nulerasse aures
contenta pepercit cculis. Multa de
illo unro dici possent que pretereo.
quomam a propõito longe sunt. et
de moribus quidem enis mltu no¬
iu cudire potes qui e cuictis epi¬
scopis hunc unum tidi collendiem
uenerandium q delegeras. Aorenti
orerte geneto lissum adolescentis ea¬
miam iudolem ingeniorum soler¬
tisimus agtitola de flore fcuctum
cogitans fouisti. uirtutem mox i¬
tilis auim optine tibi cognitam
amasti. tandem debitos bouores di¬
gnitati ac sacerdocio detuliserpo¬
stremo de precursu tantaꝵ reruet
e mediis inte laborib qmͣins ad meli¬
orem translatum tamen himanta¬
dis affectu pus lactinus prosecutus
es dignitate prẽm etate filum fa¬
unliaitite gerianu. Sed ad rei
trdio perosus ille igiti ite mortas
cccepitum uerendum genitorem et
fcatres ac pattiam fugert. seq pre¬
sui egcegns sedem suam reperens
n uascome recessibus abdiderat. I¬

Expanded text:
bus meis interesse sustinuit, de lonbus meis interesse sustinuit, de longinquo nocuit et vulnerasse aures contenta, pepercit oculis. 11 Multa de illo viro dici possent que pretereo, quoniam et a proposito longe sunt et de moribus quidem eius nil tu novum audire potes, qui e cuntis epyscopis hunc unum tibi colendum venerandumque delegeras. Florenti etate, generosissimi adolescentis eximiam indolem, ingeniorum solertissimus agricola, de flore fructum cogitans, fovisti; virtutem mox virilis animi optime tibi cognitam amasti; tandem debitos honores dignitati ac sacerdotio detulisti; postremo, de procursu tantarum rerum et e mediis vite laboribus, quamvis ad meliora, translatum, tamen humanitatis affectu piis lacrimis prosecutus es, dignitate patrem, etate filium, familiaritate germanum. 12 Sed ad rem redeo. Perosus ille igitur vite mortalis strepitum, verendum genitorem et fratres ac patriam fugerat; seque, presul egregius, sedem suam repetens, in Vasconie recessibus abdiderat. I
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid desperaret in homine preser¬
tii tam inuene dumi ulle spiitus re¬
li quie superessent. Ille autem subta¬
stis manem et moportunam sollici¬
tudinem admirari curandi nõ susci¬
tandi scienciam se professum dicere.
boc est medicum esse nõ deum. Ego
contra. contra. nocturius ad huc lacri¬
mis madens quid corpore sobrio licet
cnis ebrius uidissem erposi affusi
openi tebs afflictis pecii. Cund multa
luctantem impuli. Iuit. et mox re¬
usus nescio quid spei meliors attu¬
lio. fude certatim qui defuerant om¬
nes redicre. Sic sicus meus ex
ipsa michi morte restituitur. Eoꝙ
qmͣ dulcedine captus in reb propu¬
is sun longior. tamen qd̃ sequitur
non silebos Iacobus de columnai hic
nimior non ur̃a tantum etate uit
cartissimus sed ingemo preditus fu¬
it facile quibusins seculis in altũ
euasuro. huic ego dumi ureit satis
tiuiliariter catus fui. ueruum ht̃c
unaii asperioris fortime leurtate
erpenor. ꝑtaro supremtis me dolori¬

Expanded text:
aliquid desperaret in homine preseraliquid desperaret in homine presertim tam iuvene, dum ulle spiritus reliquie superessent. Ille autem, subtristis, inanem et importunam solicitudinem admirari; curandi, non suscitandi scientiam se professum dicere; hoc est medicum esse, non deum. 9 Ego contra, nocturnis adhuc lacrimis madens, quid corpore sobrio, licet curis ebrius, vidissem, exposui; affusus opem rebus afflictis petii. Quid multa? luctantem impuli. Ivit, et mox reversus, nescio quid spei melioris attulit. Inde certatim, qui deseruerant, omnes rediere; sic amicus meus ex ipsa michi morte restituitur. Et quanquam, dulcedine captus, in rebus propriis sim longior, tamen quod sequitur non silebo. 10 Iacobus de Columna hic iunior, non nostra tantum etate vir clarissimus, sed ingenio preditus fuit facile quibusvis seculis in altum evasuro; huic ego, dum vixit, satis familiariter carus fui. Verum hanc unam asperioris fortune levitatem experior: perraro supremis me dolori
Abbreviated transcription (Latin):
miserati. turbidam me. qmͣ nullam
quietem suscipere maluerunt. Eger
auteu amicus ad me accedere lacci¬
nias q mea ᷤ leuiter abstergere ude¬
datur. et orare ut dolori quem ex fal¬
sai causa suscepissem fiuem facerem.
Cumq ego dictum refellete ⁊ mul¬
ta aduersus fortuam meam di ce̾
parareu. int̾rumpentem querelas me¬
as audire illuui uidebat et dicentem.
Tace. quicquid dicturus es scio. Sed
en adest qui collequium hoe nrm̃mn di¬
timat. Illi oro te salutis mee spemi re¬
stitue. et sic habeto me nequaqmͣ exħ
morbo pitutum esse unsi deserẽo hec
uter impulsum cubituli ostumi
strepuit quo sonitu et uuago parit̾
et sominus euaruit niespicio ⁊ iam
albescente aurora unus ex medicis
auncior ambrdus qui de illo despe¬
tans omne studium ad me solandũ
sauandum q conuerterat ante lec¬
tulum uieum stabat aggredior cla¬
rissimum et indulgentissimum mi¬
chi uirum multis obsegationibus
ut ad amicum ueum pergeret neue

Expanded text:
miserati, turbidam me quam nullam miserati, turbidam me quam nullam quietem suscipere maluerunt. 7 Eger autem amicus ad me accedere lacrimasque meas leniter abstergere videbatur, et orare ut dolori, quem ex falsa causa suscepissem, finem facerem. Cumque ego dictum refellere et multa adversus fortunam meam dicere pararem, interrumpentem querelas meas audire illum videbar, et dicentem: ‘Tace; quicquid dicturus es scio; sed en adest qui colloquium hoc nostrum dirimat: illi, oro te, salutis mee spem restitue, et sic habeto, me nequaquam ex hoc morbo periturum esse, nisi deseror’. Hec inter, impulsum cubiculi ostium strepuit; quo sonitu et imago pariter et somnus evanuit. 8 Respicio, et iam albescente aurora, unus ex medicis, amicior ambobus, qui de illo desperans omne studium ad me solandum sanandumque converterat, ante lectulum meum stabat; aggredior carissimum et indulgentissimum michi virum multis obsecrationibus, ut ad amicum meum pergeret, neve
Abbreviated transcription (Latin):
Alieiis autem exemplis que ibi mul¬
ta collegi duo hic michi ipsi quoniã
bic postulais per quietem iusci subia¬
am alterum leti. alterum mesti. sed
utrumiq certissum euentus. utriusq
tites uinint. qui hec ex me int som¬
num et sonnu exitum audiere. Sic
emimi et tibi scitisfiet. et dulce mit
fiet aiudorum recordari. Q incus i
pinis sub anims fuemit. quo inchul
canius ettis illa. uel a uatur uel ai
fertuua datin hũit hic repente gra¬
in pressus egritudine nec medicis
sue. uec michi mee uite spem reluiq̃¬
rit. quod superent genus solacii lu¬
gebam. et per dieui ac noctem recen¬
tes nuchu sempet erant laccune. ⁊ ioc¬
te quadam usq sub auroram puigil
sominum tristem fatigatis tandem
oculis excepi. Imago mor illius affu¬
it: cuius ad conspectum horrendos edẽs
geuntus socios extii qui sicut post ex
eis didici ut dorientem me uiderũt
et si graui alio somino ĩplicitum co¬
gitarent longuas tamen ingilias

Expanded text:
Alienis autem exemplis, que ibi mulAlienis autem exemplis, que ibi multa collegi, duo hic michi ipsi — quoniam id postulas — per quietem visa subiciam, alterum leti, alterum mesti, sed utrunque certissimi eventus; utriusque testes vivunt, qui hec ex me inter somnium et somnii exitum audiere; sic enim et tibi satisfiet et dulce michi fiet amborum recordprimis sub annis fuerat, quo nichil carius etas illa, vel a natura vel a fortuna datum, habuit; hic repente gravi pressus egritudine, nec medicis sue nec michi mee vite spem reliquerat. Quod unum supererat genus solatii, lugebam; et per diem ac noctem recentes michi semper erant lacrime. Nocte quadam, usque sub auroram pervigil, somnum tristem fatigatis tandem oculis excepi; imago mox illius affuit, cuius ad conspectum horrendos edens gemitus, socios excivi, qui — sicut post ex eis didici — ut dormientem me viderunt, etsi gravi aliquo somnio implicitum cogitarent, longas tamen vigilias
Abbreviated transcription (Latin):
drum sertum ubi de somniis clara et
breui distictione disseruit. habes de
his et horum adiacentus. aristoteili¬
cum uolumen habes demirui cicerom¬
aue diuinacionis libros ubi quid ali¬
is. quid sibi uideatur mucies. Quid
me iubes replicare notissima. Sane
post ueterum auctoritatem oꝑinio¬
nem meam audux uelle curiosum ẽ.
Qmippe curiosa est omnis aunticia.
Si quid ueto momienti repoĩtum apd̃
te in indicio meo est. et quid michi
ecian pluceat ad rem pertinete arbi¬
traris tum in multis tum in hoc cice¬
rom meo aflentior mĩniẽ quidem per¬
tmaciter. sed paratus cum ecdeni iu¬
tare sententiam. si quid certius afful¬
serit affirinandi superbiam tementu¬
temq declinans. et id ip̃e michi de acha¬
denue sue fontibus consilum prebet. hiec
sumia est. Si quid de hac re uerbosius
agentem audire uoluetis. est in ma¬
uib ubet memorandarum retum qui
si unguͣi in publicum erierit prima
operis pars de his lactus tecim aget.

Expanded text:
brum sextum, ubi de somniis clara et brum sextum, ubi de somniis clara et brevi distinctione disseruit; habes de his et horum adiacentiis aristotelicum volumen; habes demum ciceroniane Divinationis libros; ibi quid aliis, quid sibi videatur invenies. Quid me iubes replicare notissima? sane, post veterum autoritatem, opinionem meam audire velle curiosum est, quippe curiosa est omnis amicitia. 4 Siquid vero momenti repositum, apud te, in iudicio meo est, et quid michi etiam placeat, ad rem pertinere arbitraris, cum in multis, tum in hoc Ciceroni meo assentior; minime quidem pertinaciter, sed paratus cum eodem mutare sententiam, siquid certius affulserit, affirmandi superbiam temeritatemque declinans. Id ipse michi de Achademie sue fontibus consilium prebet. 5 Hec summa est. Siquid de hac re verbosius agentem audire volueris, est in manibus Liber Memorandarum Rerum; qui si unquam in publicum exierit, prima operis pars de his latius tecum aget.
Abbreviated transcription (Latin):
dem et de hac patria dictum islud
accipiam. et unsi aliud audieais
ante tridinm uel infectis rebus
effugisse me credito in cisalpinã
pmnum gassitm. Inde intans¬
alpmam et ad te. qui omne tẽ¬
pus: oumie michi pretet equoreũ
delectabile tter facis uale. A eapol
ka. detembrrb Ad ioliẽm Andire
bonome decretorum pro fessorem qͥml
tum scribis usq adeo ut
uisi quia quod̾ sommnasti
ex illorum genere est que ampli¬
us qm̃ semel fieri nequeuut. et
uigilantem te indisse credrtctus
fueris quod dormiens uideras. et
seciusto cernere quod ingilas d¬
disti. itaq confestim subsequẽs
enentus ut memoras imie
itembilis rei dociit sommu an
culi sui argumnenta suppeditant. ut n
tanto disceptancium strepitu uerũ
muenire difficile sit. ⁊ ieq enm nul¬
gus modo s docti quoq dissentiunt:
quorum ounium sentencias nosti.
uisi quia industria ic ad scribendũ
elicis. habes et calcidii inthuneum ⁊
macrobii cõmetum in rei publice li¬

Expanded text:
dem et de hac patria dictum illud dem et de hac patria dictum illud accipiam; et nisi aliud audieris, ante triduum vel infectis rebus effugisse me credito in Cisalpinam primum Galliam, inde in Transalpinam et ad te; qui omne tempus, omne michi preter equoreum delectabile iter facis. Vale. Neapoli, Kal. Decembris. 7 Ad Iohannem Andree, Bononie decretorum professorem, quanttum scribis usque adeo ut, nisi quia quod somniasti ex illorum genere est que amplius quam semel fieri nequeunt, et vigilantem te vidisse crediturus fueris quod dormiens videras, et secundo cernere quod vigilans vidisti. Itaque confestim subsequens eventus, ut memoras, minime iterabilis rei docuit somnium ftuli sui argumenta suppeditant; ut in tanto disceptantium strepitu verum invenire difficile sit. 3 Neque enim vulgus modo sed docti quoque dissentiunt; quorum omnium sententias nosti, nisi quia de industria me ad scribendum elicis. Habes et Calcidii in Thimeum et Macrobii commentum in Reipublice li
Abbreviated transcription (Latin):
ienarabilis ad celum tollit᷑ Cim̃¬
adolescens rigido uuicrone transto¬
sus ante pedes meos corruit. obstu¬
pu. et toto corpore cohorrescens e¬
quo calcarib adacto terrũ atq tar¬
tarcum spectaculum effugi comitũ
fraudem spectatoꝵ seniciam et lu¬
sorum in samam identide̾ actustĩs.¬
¶ Hec genua pestis pater optĩe
quasi ꝑ manus tradita a maiori¬
b ad posteros sempet crescendo per¬
uenit. eoq progressa est. ut iam
dignitaitis ac libertatis nomen ba¬
beat licencia delinquendi. Sed de
his hactenus. ⁊ Iam et tragicum
opus est. et multa super his inter
obsimatos cines uerba iam perfidi.
Mmime uero mirabere auitos tu¬
os tanto auarcie premio proposi¬
to. in ea urde unictos esse. in qua
hominem innoxium occidere ludꝰ
esti Quam licet unam ex om̃b
uirgilius dudem uocet. non miq.
tamen ut nunc est uiscomia notas¬
set infaua. heu fuge crudeles ter¬
ras. fuge litus auarum. Ego qui¬

Expanded text:
inenarrabilis ad celum tollitur. Circuminenarrabilis ad celum tollitur. Circumadolescens, rigido mucrone transfossus, ante pedes meos corruit. Obstupui, et toto corpore cohorrescens, equo calcaribus adacto, tetrum atque tartareum spectaculum effugi, comitum fraudem, spectatorum sevitiam et lusorum insaniam identidem accusans. Hec gemina pestis, pater optime, quasi per manus tradita a maioribus, ad posteros semper crescendo pervenit, eoque progressa est, ut iam dignitatis ac libertatis nomen habeat licentia delinquendi. 6 Sed de his hactenus; nam et tragicum opus est et multa super his inter obstinatos cives verba iam perdidi. Minime vero mirabere amicos tuos, tanto avaritie premio proposito, in ea urbe vinctos esse, in qua hominem innoxium occidere ludus est; quam licet unam ex omnibus Virgilius “dulcem” vocet, non inique tamen, ut nunc est, Bistonia notasset infamia: Heu fuge crudeles terras, fuge litus avarum. Ego qui
Abbreviated transcription (Latin):
dus in urte italia celebretur pluscͣ
barbarica feritate. Ubi more pecudũ
sangis humanus funditur. Et se¬
pe plandentib insamorum cuicis ss̃
cculis miserorum parentum infeli¬
ces filii igulantur. Inguloq gla¬
dium cunctantius excepisse infa¬
uuti summina est. quasi pro re publi¬
ca ant ꝑro eterne inte premiis cer¬
tetur ¶ Illuc ego pridie ignais
omumili ductus summ ad locum urbi
contigninu quem carbonatiam uo¬
cant non indigno uocabulo. ubi sai¬
licet ad mortis incudem cruentos fa¬
dros demgrat in humane fulgiuosa
officiua aderat Regina et audreas
regilus puet alti amini si uuqͣm
dylatum dĩadema susceꝑit. Aderat
omnis neapolitana mlicia q̃ milla
compcior. nullla decencior. uulgus
certatim ouine conflurerat. Ego
itaq tanto concursu tanttio ca¬
torum hominum intentione suspõ¬
sus ut grande aliquid usurus ocu¬
los intenteram. dum repente. qua¬
u ietum quidam actidii et plausus

Expanded text:
dus in urbe itala celebretur, plusquam dus in urbe itala celebretur, plusquam barbarica feritate? ubi more pecudum sanguis humanus funditur, et sepe, plaudentibus insanorum cuneis, sub oculis miserorum parentum infelices filii iugulantur, iuguloque gladium cuntantius excepisse infamia summa est, quasi pro republica aut pro eterne vite premiis certetur. 4 Illuc ego pridie ignarus omnium ductus sum, ad locum urbi contiguum, quem Carbonariam vocant non indigno vocabulo, ubi scilicet ad mortis incudem cruentos fabros denigrat inhumane fuliginosa sevitie officina. Aderat regina et Andreas regulus, puer alti animi, si unquam dilatum dyadema susceperit; aderat omnis neapolitana militia, qua nulla comptior, nulla decentior; vulgus certatim omne confluxerat. 5 Ego itaque, tanto concursu tantaque clarorum hominum intentione suspensus, ut grande aliquid visurus, oculos intenderam; dum repente, quasi letum quiddam accidisset, plausus
Abbreviated transcription (Latin):
animos. Seps ille tabificus resol¬
uisset. ⁊ on ore psiltis prompcius¬
qm̃ ego aute uinus aguonii. Sustiti de¬
curtere sed iam uereor ue letale ma¬
lum sit. Retentabo tamen donec ulle
spei relique superuit et forsan beti
ad nesperam uel expulse repulse
gratiam metuissem infi consilium
diremisset festinata uor et domũ
maturius corgisset inmedictibilis
egritudo huus urbis: que multis
in rebus precl arissima unum hoc
obscurum habet et obscenii et ĩ¬
ueteratum malum. ⁊ Iecturinim
iter hic non secus ꝯtq inter densissi¬
mas silutis anceps ac piculis ple¬
nuim est obsidentibus mas nobili¬
dus adolescentulus armatis. quoꝵ
licentiam milla unqmͣ uel patrum
disciplina uel magistratuum aucto¬
titas uel regum maiestas atq imꝑ¬
uiui frenare quiuit Quid autemi
uuri est. si quid per nubram uoctis
muiłlo teste peculantius andeant cũ
luce media inspectantib regibus aic
populo uifamus ille gladiatorns hi¬

Expanded text:
animos “seps” ille “tabificus resolanimos “seps” ille “tabificus resolvisset”. Non ore “Psyllus promptiusquam ego aure virus agnovi; institi occurrere, sed iam vereor ne lethale malum sit. Retentabo tamen, donec ulle spei reliquie supererunt. 2 Et forsan heri ad vesperam vel repulse gratiam meruissem, nisi concilium diremisset festinata nox et domum maturius coegisset immedicabilis egritudo huius urbis; que, multis in rebus preclarissima, unum hoc obscurum habet et obscenum et inveteratum malum: nocturnum iter, hic non secus atque inter densissimas silvas, anceps ac periculis plenum est, obsidentibus vias nobilibus adolescentulis armatis, quorum licentiam nulla unquam vel patrum disciplina vel magistratuum autoritas vel regum maiestas atque imperium frenare quivit. 3 Quid autem miri est, siquid per umbram noctis nullo teste petulantius audeant, cum luce media, inspectantibus regibus ac populo, infamis ille gladiatorius lu
Abbreviated transcription (Latin):
ualib. sed toto anno libertate utar.
Quid enim oro michi amplius fu¬
adeas aut quib me unqm̃ uerbis
aggcediaris ut nainge: firiam pu¬
pim. doctos uantas elige. at his utcũ¬
q contingerat. euui sole portum pe¬
te. noctu anthoram demitte. hostis
occursumm cane lege litoris oram. At
ii diuturius horis in portu. anchora
harenis tenatibus affira et pene li¬
tus ipsum reugio tangentes inter
tot millia miserantium auncorũ
piereshec ego non legi. nõ audiui.
s oculis meis indi. Itaq desine iã¬
tandeui. et in hoc saltem panori meo
pudoi tuus ignoscat. Scio quid ad¬
uersus loc a doctioribus disputeni
Ubiq par periculum. et si n mari
danius appareat. sit ita. in tamen
ingenue feceris si in tertis ortum
i tertis mori pmiseris. Ure ullum¬
ullum inter nos mare est: cimis nõ
sepe naufragus fuerim. cum tamẽ
niter laudatas publii sentencias
illa sit. Improde neptunum accu¬
sut arditror uisi contactos pietate

Expanded text:
nalibus, sed toto anno libertate utar. 20 nalibus, sed toto anno libertate utar. 20 Quid enim, oro, michi amplius suadeas, aut quibus me unquam verbis aggrediaris, ut navigem? ‘Firmam puppim, doctos nautas elige’? At his utrunque contigerat. ‘Cum sole portum pete, noctu anchoram demitte, hostis occursum cave, lege litoris oram’? At hi, diurnis horis, in portu anchora arenis tenacibus affixa, et pene litus ipsum remigio tangentes, inter tot milia miserantium amicorum, periere. Hec ego non legi, non audivi, sed oculis meis vidi. Itaque desine iantandem; et in hoc saltem pavori meo pudor tuus ignoscat. 21 Scio quid adversus hec a doctioribus disputetur: ubique par periculum, etsi in mari clarius appareat. Sit ita; tu tamen ingenue feceris, si in terris ortum in terris mori permiseris. Vix ullum inter nos mare est, cuius non sepe naufragus fuerim; cum tamen inter laudatas Publii sententias illa sit: «Improbe Neptunum accuut arbitror, nisi constrictos pietate
Abbreviated transcription (Latin):
euasere. sine quia seruat multes
tortima nocentes ut lucamis. siue
quia diis aliter usum est ut uit¬
gilius ait. sme ut intelligi detur.
ee iuter mortis pericula tucio¬
is. quib uilior uita est. ¶ Nec he¬
steme hystorie summa est. que ne
austra digites meos autes q tuas
tamierit qmͣius humanorum di¬
lcominum amplam preferat ina¬
tenam de quibus multa quidem se¬
⁊ si potei quatiente pnuca semp
a sapientidus dici solent loc unũ
michi certe prestiterit ut te obsectẽ
ne me unqmi amplius uitam uen¬
tis ac fluitib credere uibeas. hoc enĩ
est in quo neq tibi neq romano
pontifici neq patri meo si ad tucẽ
derem uoluctib. itre pistibus re¬
liiquo. t̾remimi aĩal terrestre iter e¬
ligo̾. Dumi pes meus terram calcet
nec pharetratum sarmatam nec
ludentem in hospitib mautum ad¬
ire remio. Mitte me quo ins ne in¬
deos quidem extipio. Alioquni parte
confesso uon decembrib tm̃ satur¬

Expanded text:
evasere; sive quia servat multos evasere; sive quia servat multos fortuna nocentes, ut Lucanus, sive quia Diis aliter visum est, ut Virgilius ait; sive ut intelligi detur, illos inter mortis pericula tutiores, quibus vilior vita est. 19 Hec hesterne historie summa est, que ne frustra digitos meos auresque tuas detinuerit — quamvis humanorum discriminum amplam preferat materiam, de quibus multa quidem sepe, sed pro rei qualitate pauca semper a sapientibus dici solent —, hoc unum michi certe prestiterit, ut te obsecrem ne me unquam amplius vitam ventis ac fluctibus credere iubeas. Hoc enim est in quo neque tibi neque Romano Pontifici neque patri meo, si ad lucem rem volucribus, mare piscibus relinquo; terrenum animal, terrestre iter eligo. Dum pes meus terram calcet, nec pharetratum Sarmatam, nec ludentem in hospitibus Maurum adire renuo; mitte me quo vis, ne Indos quidem excipio; alioquin — parce confesso — non decembribus tantum Satur
Abbreviated transcription (Latin):
getant: pari sine cousumpte sunt.
una de tam multis sola suꝑfuit.
ouerata latronibus quibus iustũ
supplicium renussum erat. ut in
expedicionem siculam mitterentur.
et huic gladio erepti in illos incide¬
rent. Horum ingens quedam et for¬
tissima et taurinis coriis armata
nans cum usq sub ortasum solis
nm pelagi pertulisset tandem et
ipa uniti ceperat. Illi uero undiq
fatistenti carne sup̾ms urgentib
ꝑiculis occurtunt. Erant enim ut
aiunt quadringenti numeto tur¬
ba classi. ne dum nauigio sufficiẽs
et erant urribus pollentes. et qui
a morte liberati ml iam graunis
tormndarent. eoq ꝑtiuacius atq a¬
unmosius obficterent. Itaq dum
diferunt sensimq merguntur
usq usq ad proxime noctis par¬
tem naufragium trarere. Tni uicti
desertis atmis ariius in superiora
uauis eruperant. dum ecce preter
spem et celi uultus serenan. et fes¬
si matis ira lentescere cepit. Ita
cunctis perenntib pessum omiũ

Expanded text:
gerant, pari fine consumpte sunt. 17 gerant, pari fine consumpte sunt. 17 Una de tam multis sola superfuit, onerata latronibus; quibus iustum supplicium remissum erat, ut in expeditionem siculam mitterentur, et huic gladio erepti, in illos inciderent. Horum ingens quedam et fortissima et taurinis coriis armata navis, cum usque sub occasum solis vim pelagi pertulisset, tandem et ipsa vinci ceperat; illi vero undique fatiscenti carine, supremis urgentibus periculis, occurrunt; erant enim, ut aiunt, quadringenti numero, turba classi, nedum navigio, sufficiens; et erant viribus pollentes et qui, a morte liberati, nil iam gravius formidarent eoque pertinacius atque animosius obsisterent. 18 Itaque, dum differunt sesimque merguntur, usque ad proxime noctis partem naufragium traxere; tum victi, desertis armis, in superiora navis eruperant; dum ecce preter spem et celi vultus serenari et fessi maris ira lentescere cepit. Ita, cuntis pereuntibus, pessimi omnium
Abbreviated transcription (Latin):
penettante domitus ruebat. eripui
ionis ac ueptum faciem mortalis
acies nou ferebat. mille inter capie¬
as atq neapolim fluitabant unda¬
rum montes. Non ceruleun aut
quod in magnis tempestatib solt
ingrum sed canum hororifico spu¬
maꝵ candore fretum ceruebatur. Re¬
gnia interum numor uuda pedes
inculta comas et cum ea femmeũ
uigens agnien expugnata periti¬
lis ueretundia regia egrediutur.
et ad regine uirginis templa festi
paiide insi fallor expectas. Egte uos
in tertis en asimus. In alto nauis
miłla perr flnctib uiuenta ne ii
pertu quidem. Tres massiliensumi
longuas naues. quas galeas uorat
que cipro reduces et tot maria emĩese
mane naiugature iii anchoris sta¬
bant. illacrimantib uiuersis ne¬
mine autem ferte aurilium ualẽ¬
te auctib mergi uautarum atq
uectorum ne uno quidem saluo ui¬
dums. Alie quoq maiores et om¬
ins generis uaues. que nni portum
uelud in arcem tutissuman confu¬

Expanded text:
penetrante domitus, ruebat; eripuimpenetrante domitus, ruebat; eripuimIovis ac Neptuni faciem mortalis acies non ferebat. Mille inter Capreas atque Neapolim fluitabant undarum montes; non ceruleum, aut, quod in magnis tempestatibus solet, nigrum, sed canum horrifico spumarum candore fretum cernebatur. Regina interim iunior, nuda pedes et inculta comas, et cum ea femineum ingens agmen, expugnata periculis verecundia, regia egrediuntur; et ad Regine Virginis templa festinpavide, nisi fallor, expectas. Egre nos in terris evasimus; in alto, navis nulla par fluctibus inventa, ne in portu quidem. Tres Massiliensium longas naves, quas galeas vocant, que Cypro reduces et tot maria emense, mane navigature in anchoris stabant, illacrimantibus universis, nemine autem ferre auxilium valente, fluctibus mergi, nautarum atque vectorum ne uno quidem salvo, vidimus; alie quoque maiores et omnis generis naves, que in portum velut in arcem tutissimam confu
Abbreviated transcription (Latin):
fragium sparses equore miseros et
iauam tertami manib prendere
molientes unda saxis impegerat. et
ceu totidem tenera oua disiecerat. to¬
tum elisis adhuc palpitantidus re¬
fertum cadanerib litus erat hinc
cerebrum. Illi precordia fluebant.
hec inter tantus uirorum strepitus
tantaq mulierum emlacio ut ma¬
ris celiqz fragorem uincerent. acce¬
debat edium ruma quaꝵ multas
funditus molentior fluctus euectit
Qui nullus die illo limes. nulla uł
humane manus reuerentia. uł na¬
ture. statutos fines et litora consue¬
ta transceuderat. et tam moles illa
ingens studio hoĩnum aggesta que
obiectu laterum ut ait maro por¬
tum efficit. qmͣ omnis uicina mati
regio undis obruta. et ubi palaciũ¬
planum siccis pedibus iter fuerat
pericu losa uanigacio facta erat.
Mille illic uel eo amplius neapoli¬
tam equites uelut ad exequias pa¬
trie conuenerant. et ego turbe ĩmu¬
tus iai partius tunere ceperan
tanta cum acie periturus. dum no

Expanded text:
fragium; sparsos equore miseros et fragium; sparsos equore miseros et vicinam terram manibus prehendere molientes, unda saxis impegerat et, ceu totidem tenera ova, disiecerat. Totum elisis et adhuc palpitantibus refertum cadaveribus litus erat; huic cerebrum, illi precordia fluebant. Hec inter, tantus virorum strepitus tantaque mulierum eiulatio, ut maris celique fragorem vincerent. 13 Accedebat edium ruina, quarum multas funditus violentior fluctus evertit; cui nullus, die illo, limes, nulla vel humane manus reverentia vel nature: statutos fines et litora consueta transcenderat; et tam moles illa ingens studio hominum aggesta, que “obiectu laterum”, ut ait Maro, “portum efficit”, quam omnis vicina mari regio undis obruta; et ubi planum siccis pedibus iter fuerat, periculosa navigatio facta erat. 14 Mille illic, vel eo amplius, neapolitani equites, velut ad exequias patrie, convenerant; et ego turbe immixtus, iam parcius timere ceperam, tanta cum acie periturus, dum nov
Abbreviated transcription (Latin):
tramstendet oratio. quis iuiber. qui
uenti. que fuliia. quis celi fragor.
quis terrarum tremor. quis mugitꝰ
pelagi. quis hominum ululatus.
¶Cum in hoc statu quasi magitis
cantaminibus geminato noctis spa¬
tio ad antoram uixtandem ueuisse¬
uus. et diei uicinitas magis cõiec¬
tura anim. qmͣ lutis indicio appa¬
reret. Amicti sacerdotes sacca alta¬
rib instaurant. Et uos celum nmi¬
dum uitueri ausi in ñda et unda ci¬
cum telline prosterimmur. Ceterũ
cum iam haud dubia licet nocti si¬
nullima dies esset et omins repẽte
clamor hominum supetiore urdis
parte siluisset. s de litorea regione
magis magis q eceb crebresceret.
neq ꝑcontando quid rei esset appa¬
teret: desperacione ut fit in aidaci¬
am nersa equos asceudimus. et ad
portum insim moritinisq descen¬
dimus. Dii bom. quando unqmͣ ta¬
le aliguid auditum est: decrepiti
nanite rem sine exemplo asserunt. In
pp̃o portus medio fedum ac triste uan¬

Expanded text:
transcendet oratio. Quis imber, qui transcendet oratio. Quis imber, qui venti, que fulmina, quis celi fragor, quis terrarum tremor, quis mugitus pelagi, quis hominum ululatus! Cum in hoc statu, quasi magicis cantaminibus geminato noctis spatio, ad auroram vix tandem venissemus, et diei vicinitas magis coniectura animi quam lucis inditio appareret, amicti sacerdotes sacra altaribus instaurant, et nos, celum nondum intueri ausi, in uda et nuda circum tellure prosternimur. 11 Ceterum, cum iam haud dubia, licet nocti simillima, dies esset, et omnis repente clamor hominum superiore urbis parte siluisset, sed de litorea regione magis magisque crebresceret, neque percontando quid rei esset appareret, desperatione, ut fit, in audaciam versa, equos ascendimus et ad portum visuri moriturique descendimus. 12 Dii boni, quando unquam tale aliquid auditum est? decrepiti naute rem sine exemplo asserunt. In ipso portus medio, fedum ac triste nau
Abbreviated transcription (Latin):
fragore uon tantum feuestre s mutꝰ
ipe sarea tertudine solidus ab mus
fundamentis npulsus treuit ⁊ ncc¬
tumĩ lumen sopito michi ugilare so¬
litum extingnitur. Excutunur stcatis.
et in locum somini uitiue metus mor¬
tis ingreditur. Ecce autem dum int̾
tenebras alter alterum quent et be¬
neficio dire lucis ostenses crepidis in¬
incem nos uorib cobortanuir. Religiosi
uir quorum in edibus hĩtanius et et
sanctissimus eonii prior quem ho¬
noris cansa nomino dauid: qui ex mo¬
re ad uocturuas xpisti laudes surge¬
bant. repentino malo territi trutib¬
q ac sanctorm reliquiis armati et
alta uoce dei miseri cordiam implo¬
rantes thtilamum ubi ego eram p̃¬
latis facibus irtumpunt. Rieuxi tan¬
tisꝑ omnes inde ad eclĩam pergnuꝰ.
Ibiq affusi multis cum genntib ꝑ
credereunis. Iongius eam si omnem
illius inferue uoctis horrorẽ uerbis
amplecti uelim. Et quͣuns longe ci¬
tra uerumi sistat ueri tamen fidem

Expanded text:
fragore non tantum fenestre, sed murus fragore non tantum fenestre, sed murus ipse saxea testudine solidus ab imis fundamentis impulsus tremit, et nocturnum lumen, sopito michi vigilare solitum, extinguitur. Excutimur stratis, et in locum somni vicine metus mortis ingreditur. 8 Ecce autem, dum inter tenebras alter alterum querit, et beneficio dire lucis ostensos trepidis invicem nos vocibus cohortamur, religiosi viri, quorum in edibus habitamus, et sanctissimus eorum prior, quem honoris causa nomino, David, qui ex more ad nocturnas Cristi laudes surgebant, repentino malo territi crucibusque ac sanctorum reliquiis armati et alta voce Dei misericordiam implorantes, thalamum ubi ego eram, prelatis facibus irrumpunt. 9 Revixi tantisper. Omnes inde ad ecclesiam pergimus, ibique affusi multis cum gemitibus pcrederemus. 10 Longius eam si omnem illius inferne noctis horrorem verbis amplecti velim, et quamvis longe citra verum sistat, veri tamen fidem
Abbreviated transcription (Latin):
uemiant. et multas eo tempore celi
minas audieram ac uideram que
gielidis in regionib iñtate solito i¬
stai instar hiemali frigore in metũ
ac pene in religionem uecterant. Qd
plura: nor aderat quam lur susper¬
ta seguebatur. Trepidula femmarũ
turba petituli pocius qmͣ pudoris me¬
mor ꝑ uicos plateas q discuitere atq
ad ubera pressis infantib suppler et
larrimosa templorum lumnb obũ¬
san. Trepidatioue igitur publita pet¬
motus prima uespera domsi redii.¬
¶ Solito quidem tranquislius telũ
etat. qua fidutia qui miecum sunt
matuus in tubitulum cõcesserant
Michi erpectate in sum est contempla¬
turo qua luna fronte occumiberet. Etat
autem uisi falloꝵ septana iustiti igi¬
nit ad cccasum spectantib fenestris
donec eam obuolutam iniubis ⁊ me¬
stu facie ante medium uoctis priniᷤ
monis abscondit. Tum deium et egͥo
lectulum meum dilatum soporem
excepturus ingredior. uir dum totus
obdorineram cum repente borribili

Expanded text:
veniant; et multas eo tempore celi veniant; et multas eo tempore celi minas audieram ac videram, que, gelidis in regionibus habitare solito, monstri instar hiemali frigore, in metum ac pene in religionem verterant. 5 Quid plura? nox aderat, quam lux suspecta sequebatur; trepidula feminarum turba, periculi potius quam pudoris memor, per vicos plateasque discurrere atque, ad ubera pressis infantibus, supplex et lacrimosa templorum liminibus obversari. Trepidatione igitur publica permotus, prima vespera domum redii. Solito quidem tranquillius celum erat: qua fiducia qui mecum sunt, maturius in cubiculum concesserant. 6 Michi expectare visum est, contemplaturo qua luna fronte occumberet; erat autem, nisi fallor, septima. Institi igitur ad occasum spectantibus fenestris, donec eam obvolutam nimbis et mesta facie, ante medium noctis, proximus mons abscondit; tum demum et ego lectulum meum, dilatum soporem excepturus, ingredior. 7 Vixdum totus obdormieram, cum repente horribili
Abbreviated transcription (Latin):
tur fuerit. michi ueapolitana est
quia me neapoli graues moras a¬
gentem reperit. ¶ Sane qnͣtum ĩt̾
pesentis temporis angustias et fe¬
stmnationem nĩcii loqui datum hoc
tibi ꝑsuade uithil ũqu̾i bortidilius
nehil concitatius insum eam esse.
dreuenerat quideni mirũ dictũ
instantis uali fauia religioso quo¬
dam episcopo astrorum q studioso e
uitnia quadam insula aliquot ante
diebus peritulum ninciante. s ut
fere nunqmͣ comecture ad uetimi
penetrant nou maritimum sed ter¬
restrem motum predixerat. ruiturã
ta tertorib inpleuerat ut magna
pars populi. peccatorum peniteatie
et sub mortem mmutando intestatin
uitenta omne aliud negoci gems
abiceret. multis. contra. nanos ine¬
tus irtidentib eoq mcigis ꝙ per ees
dies nou parius quibusdam tempe¬
statib in die ertatum et tota uati¬
ciru fides ab supta indebatur. Ego
moreui.⁊ani et fere hoc in rebus est
ut seguius sperata qmͣ formidata pre¬

Expanded text:
tur, fuerit; michi neapolitana est, tur, fuerit; michi neapolitana est, quia me Neapoli graves moras agentem repperit. 3 Sane, quantum inter presentis temporis angustias et festinationem nuntii loqui datum, hoc tibi persuade, nichil unquam horribilius, nichil concitatius visum esse. Prevenerat quidem, mirum dictu, instantis mali fama, religioso quodam epyscopo astrorumque curioso e vicina quadam insula aliquot ante diebus periculum nuntiante; sed, ut fere nunquam coniecturis ad verum penetrant, non maritimum sed terrestrem motum predixerat, ruituramqta terroribus impleverat, ut magna pars populi, peccatorum penitentie et sub mortem mutando vite statui intenta, omne aliud negotii genus abiceret, multis contra vanos metus irridentibus, eoque magis quod, per eos dies non parvis quibusdam tempestatibus, in die erratum et tota vaticinii fides absumpta videbatur. Ego morem; nam et fere hoc in rebus est, ut segnius sperata quam formidata pro