comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mulier quae forma est
egregia maiori ex ꝑte
nudaretur: quo rectius
corporis mẽsura capipos¬
ser ad uestẽ recte ꝑficiẽ¬
dam. nudatã remotis arbi¬
tris sutor cõprimit: parẽ
morchũ medico reddẽs.
quod et et gostea obiecit ei.
uidebatur: uidine filiã
cũ descõdisset: uxoris do¬
dens absente aliqñ matre
adclescẽtulã cognouit. Ex
uultu filiae cognitare ma¬
ter ĩurgare acriter illã
cepit: qua se domũq de¬
honestasset. Demũ testãs
matrimoniũ illud mini¬
me ratũ esse futuri. at se
acturã enixe ut ia solue¬
retur. Rediens uir ꝗ id
obseruabat absente socru
cũ moestẽ iuuenẽ aepre¬
hẽdisset. quesita causa ma¬
tris sentẽtiam de distrahẽ.¬
domatrimonio intaellex¬
it ꝗani : ille matri ob¬
sequi uolo respondit. at¬
altera in tua potestate est
inquit. cũ illa modũ que¬
reret antea ut inferiores
cuadas oportet. ut
prt cr̃crariũ actũ dissolu¬
tio matrimonii fiat. cõ¬

Expanded text:
mulier, quae forma erat mulier, quae forma erat egregia, maiori ex parte nudaretur, quo rectius corporis mensura capi posset ad vestem recte perficiendam. Nudatam, remotis arbitris, sutor comprimit, parem vicem medico reddens: quod et postea obiecit ei. videbatur, viduae filiam cum desponsasset, uxoris dodens, absente aliquando matre adolescentulam cognovit. Ex vultu filiae cognita re, mater iurgare acriter illam coepit quae se domumque dehonestasset, demum testans matrimonium illud minime ratum esse futurum, et se acturam enixe ut id solveretur. Rediens vir, qui observabat, absente socru, cum maestam iuvenem deprehendisset, quaesita causa, matris sententiam de distrahendo matrimonio intellexit: “Quid tu?” ille. “Matri obsequi volo” respondit. Alter: “In tua est potestate” inquit. Cum illa modum quaereret: “Antea” ait “inferiores evadas oportet ut per contrarium actum dissolutio matrimonii fiat”. Con
Abbreviated transcription (Latin):
ret sacerdoti: ꝑsuasit eti¬
ani coitus decimã esset
reddẽdã. quã iuuẽcula
ut se cere alieno liberaret :
statĩ ꝑsoluit. domũ tar¬
dius reuersa admiranti
uiro causam morte absq
timore dixit sir eiz dis¬
simulans post quatridu¬
um erocianũ a&lrran¬
diũ uocauit nõ nullis
adhibitis quo res fieret no¬
tior. Cũ sederent in mẽ¬
sa uir narrata priusfabu¬
um uxoris mee debet̃
decima: et hanc quoq
accipies. et simul uas
stercore et urina uxo
in mẽsa bibere cõpulit.
uxorẽ nõ recte ualẽtẽ
medicũ sibi notũ rogauit
adire. Ille absente uiro
domũ ꝓfectus uxore
eius licet reluc̾tãtẽ cõ¬
pressit in lectulo. Uir
rediens cũ medicũ abe¬
cte curasse dixit: offẽ¬
disset. uxorẽ lacrimãtẽ
capite dissoluto inueĩt.
medici ꝑfidia cognitare
dissimulauit. Et post
ri pãno ad uxorẽ medi¬
ci ꝓfectus dixit se ab eo
missum quo sibi intari¬
ortunica Cea cotta ucca¬
tur. fieret.opuserat ut

Expanded text:
ret sacerdoti, persuasit etiret sacerdoti, persuasit etiam coitus decimam esse reddendam, quam iuvencula, ut se aere alieno liberaret, statim persolvit. Domum tardius reversa, admiranti viro causam morae absque ullo timore dixit. Vir rem dissimulans, post quatriduum parochianum ad prandium vocavit, nonnullis adhibitis, quo res fieret notior. Cum sederent in mensa, vir, narrata prius fabuum uxoris meae debetur decima, et hanc quoque accipias”. Et simul vas stercore et urina uxorin mensa libare compulit. uxorem non recte valentem medicum sibi notum rogavit adire. Ille, absente viro domum profectus, uxorem eius licet reluctantem compressit in lectulo Vir rediens, cum medicum aberem curasse dixit, offendisset, uxorem lacrimantem capite dissoluto invenit. Medici perfidia cognita rem dissimulavit, et post ri panno, ad uxorem medici profectus dixit se ab eo missum, quo sibi interior tunica ea “cotta” vocatur fieret. Opus erat ut
Abbreviated transcription (Latin):
modũ illi asini rugiunt :
in frumẽtũ susceptũ io¬
catus.
Iues quidã suffultus ue¬
stibus hieme Bononia
rustico qui unica tãtũ
et ea cõtrita tunica indit¬
tus erat: ad miratus in
tanta ui frigoris niues
enĩ et uẽtus erant ho¬
minis patiẽtiã: rogauit
nũꝗd frigeret: minime
alter cũ laeto respõdisset
uultu. stupẽti respõsu
dicẽtio ego sub pedibiis
algeo. tu seminudiis nõ
sentis frigus: si tu ille
inꝗt õnes tuas uestes fer¬
res: sicuti ego meas tu
mõtanus despõsare uni ⁊¬
ex uicinis iuueni filiam:
quã ille cõspicatus cũ ut
nimiũ tenerã et adole¬
scẽtiorẽ respueret. ĩsul¬
sus pater. maturior est
inꝗt ẽ opineris: tuas eñ
iam filios pegit q clri¬
co sacerdotis nostri
Nugis ea est nobilis in
occidẽte ciuitas. in qua
adolescẽtula ad modu¬
haud scita fatebatur ꝑro¬
chiano pectata sua. Ille
cũ inter catera quesisset.
ar debitas decimas trade¬

Expanded text:
modum illi asini rugiunt?” modum illi asini rugiunt?” in frumentum susceptum iocatus.ives quidam suffultus vestibus hieme Bononiam rustico, qui unica tantum et ea contrita tunica indutus erat, admiratus in tanta vi frigoris nives enim et ventus erant hominis patientiam, rogavit numquid non frigeret. “Minime” alter cum laeto respondisset vultu, stupenti responsum dicentique: “Ego sub pellibus algeo, tu seminudus non sentis frigus!”: “Si tu” inquit ille “omnes tuas vestes ferres, sicuti ego meas, tumontanus desponsare uni ex vicinis iuvenem filiam. Quam ille conspicatus, ut cum nimium teneram et adolescentiorem respueret, insulsus pater: “Maturior est” inquit “quam opineris: tres enim iam filios peperit ex clerico sacerdotis nostriugis, ea nobilis est in Occidente civitas, in qua adolescentula haud admodum scita fatebatur parochiano peccata sua. Ille, cum inter caetera quaesisset an debitas decimas trade
Abbreviated transcription (Latin):
fectũ foramẽ qđ quere¬
bat. Docta adolescẽtula
uiro gratulata est ami¬
ci laberes cõmẽdans. Stul¬
tus cũ uxorẽ ꝑforatam
inuenisset lactus et sotio
tano uxor cũ sacerdo¬
te cõsueuerat: e quo pu¬
erũ concepit. educauito
in pastoris domo. Cuntꝰ
puer esset septẽnis: sacer¬
uolũtate puer ad se migra¬
ret. Minime hoc fiet pas¬
tor inꝗt: ego pueꝵ ꝓ me
uolo: qui sit domi natus.
male enĩ ageretur mecũ
et cũ patrono meo inquit.
si omnes agnos qui ex oui¬
bus meis alieno ariete cõ¬
pressis oriũtur: traderẽ
eius patronis.¬
N cõcilio ꝑusino rusticus
cũ gratiã certã peteret tã¬
ꝗ̃ inhonestã: postulãti ciuis
unus cõtradixit. postridie
ad monitus homo tres asi¬
nos frumẽto onustos do¬
mũ eius qui cõtradixit
deducit. post quartũ diẽ
sententia mutata mul¬
tis uerbis rustici causa
egit. Tum uicinus eius in¬
terloquẽdũ ad sotios in¬
quit: auditis ne: quẽad¬

Expanded text:
fectum foramen quod quaerefectum foramen quod quaerebat. Docta adolescentula viro gratulata est, amici labores commendans. Stultus cum uxorem perforatam invenisset, laetus, et socio tano, uxor cum sacerdote consueverat coire, ex quo puerum concepit educavitque in pastoris domo. Cum puer esset septennis, sacer ut sua voluntate puer ad se migraret: “Minime hoc fiet” pastor inquit; “ego puerum pro me volo, qui sit domi natus. Male enim ageretur mecum et cum patrono meo” inquit “si omnes agnos qui ex ovibus alieno ariete compressis oriuntur traderem arietum patronisn consilio Perusino rusticus cum gratiam certam quaereret, tanquam inhonesta postulanti civis unus contradixit. Postridie admonitus homo tres asinos frumento onustos domum eius qui contradixerat deduxit: post quartum diem, sententia mutata, multis verbis rustici causam egit. Tum vicinus eius inter loquendum ad socios inquit: “Auditisne quemad
Abbreviated transcription (Latin):
Dolescens bonoiensis stupi¬
di ingenii et ĩsulsi uxorẽ
duxit adolescẽtulã forma
egregia. prima nocte igna¬
rus reꝵ ut ꝗ nũꝗͣ mulie¬
rẽ cognouisset: matri¬
moniũ nõ cõsũmauit.
mane rogatus a sotio quo¬
modo res nocturnae ꝓ¬
cessissent: suspirãs mole
inquit.nã cu cliu que¬
sisset uxoris cõcubitu :
tandẽ illã abso foranii¬
ne cõsueto ut aiebat a se
reꝑtã. Cognita illius e¬
stultitia sõtius tace ĩꝗt
obsecro: neq uerbũ his¬
cas cũ ressit magni põ¬
borẽ ꝓ te subibo aiẽ. hoc
forainã faciẽdi. si muihi
suc̃cuosam coenã uelis
prebere. sed octo dieri
spatio mihi cpiis est ad
admoaũ sit difficilis ꝑfi¬
ciẽda. Annuit stultus:
et secreto illũ cũ uxore
noctu collocaruit ipse in
alio lacto recubans. Irãs¬
acto spatio euĩ uia asset t
patens amici oꝑa ut sen¬
tes nõ essent timẽdi lac¬
cersito iura multũ liuq
se sudasse dixit in olsog¬
um auis et tandẽ con¬

Expanded text:
dolescens Bononiensis, stupidi ingenii et insulsi, uxorem duxit adolescentulam forma egregiam. Prima nocte, ignarus rerum, ut qui nunquam mulierem cognovisset, matrimonium non consummavit. Mane rogatus a socio quomodo res nocturnae processissent, suspirans, “Male” inquit; nam cum diu quaesisset uxoris concubitum, tandem illam absque foramine consueto, ut aiebant, ab se repertam. Cognita illius stultitia, socius: “Tace” inquit “obsecro, neque verbum hiscas, cum res sit magni puborem pro te subibo” ait “hoc foramen faciendi, si mihi sumptuosam coenam velis praebere: sed octo dierum spatium mihi opus est ad admodum sit difficilis, perficiendam”. Annuit autem stultus, et secreto illum cum uxore noctu collocavit, ipse in alio lecto recubans. Transacto spatio, cum via esset admodum patens amici opera ut sentes non essent timendi, accersito viro, multum diuque se sudasse dixit in obsequium eius, et tandem con
Abbreviated transcription (Latin):
cetus pollicitus est ab pru¬
culos nũmos se qutda
ferrariẽsem qui id uno¬
dũ cupiebat. anunũ es¬
se factuꝵ. accersito ut
una secu in lecto crbã¬
re homine uẽtũ taci¬
tũ uẽtris in lecto emisit.
dunde in interiorẽ lec¬
tũ sũ caput subaucere
ussit. quo facto cũ ille
fetore motus caputq sta¬
tim extrabens crepitũ
uẽtris edidisti ut uideo
dixisset. tũ gonella sol¬
ue nũmos nã recte di¬
fieret optanti unica in¬
quit pillula te diuinu
redda assentiẽti pillula
ex stercore cõfecta in os
prebuit. Ille prae fetore
uonutons stercus inquit
mauit: et pretiũ diuina¬
tionis poposcit.

Expanded text:
icitus est ob pauculos nummos se quemdam Ferrariensem, qui id admodum cupiebat, divinum esse facturum. Accersito, ut una secum in lecto cubart, homine, ventum tacitum ventris in lecto emisit, deinde eum in interiorem lectum caput subducere iussit; quo facto, cum ille foetore motus caputque statim exserens, “Crepitum ventris edidisti, ut video” dixisset, tum Gonnella: “Solve nummos, nam recte difieret optanti: “Unica” inquit “pillula te divinum reddam”. Assentienti pillulam e stercore confectam in os praebuit. Ille prae foetore vomitans: “Stercus” inquit mavit, et pretium divinationis poposcit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ubiq terraꝵ imꝑare ui¬
dentur. Amicus ꝗdã qui
aegre ferebat preferri sibi
multos. doctrina et ꝓbita¬
te inferiores: querebatur
apud angelottũ cardina¬
lem sancti marci nullam
haberi suae uirtutis ratiõe:
seq post poni his qui nulla
in re sibi pares essent. sua
ĩsuꝑ studia cõmemorauit.
et in discendo labores. Tũ
promptus ad lacessenda cu¬
rie uitia Cardinalis hic
sciẽtia et doctrina inquit
nihil ꝓsunt sed ꝑge et ali¬
esse.

Expanded text:
qui ubique terrarum imperare viqui ubique terrarum imperare videntur. Amicus quidam, qui aegre ferebat praeferri sibi multos doctrina et probitate inferiores, querebatur apud Angelottum cardinalem Sancti Marci nullam haberi suae virtutis rationem, sed postponi his, qui nulla in re sibi pares essent. Sua insuper studia commemoravit, et in discendo labores. Tum promptus ad lacessendum Curiae vitia cardinalis, “Hic scientia et doctrina” inquit “nihil prosunt. Sed perge et aliesse”.
Abbreviated transcription (Latin):
cum capis et cottis  sunt eĩ
Hae uestes sacerdotales ad
sinodũ ꝓficiscerẽtur. Qui¬
dã pres biter cui haec uesti¬
mẽta deerant: moestus do¬
mi erat. ignorans undenã
ea sibi pararet. hũc cogita¬
bũdũ uultu demisso cõspi¬
cata ancilla quã domi nu¬
triebat: cũ quesisset moe¬
roris causam: dixit sibi cũ
capis et cottis secũdũ episcopi
edictũ: eũdũ ad sinodũ essẽ
Atꝗinquit o bone uir non
recte iũ mandati huius co¬
gnosti. nõ enĩ capas et cot¬
tas sed capones coctos epus
postulat: ꝗ tibi sunt defe¬
rendi. Apprehẽdit sacerdos
muliebre cõsiliũ. et secum
capones coctos deferẽs: opti¬
me ab epõ fuit susceptus.
qui postea ꝑ risũ retulit. hũc¬
solũ sacerdotẽ rectius ꝗͣ cae¬
teros edictisnĩa cognouisse.
Ncuria romana ut plurimũ
fortuna dominatur. cum
prarolocus sit uel ingenio
uel uirtuti. sed ambitione
et ĩportunitate parantur
omnia ut de nũmis sileã.

Expanded text:
cum cappis et cottis sunt enim cum cappis et cottis sunt enim hae vestes sacerdotales ad Synodum proficiscerentur. Quidam presbyter, cui haec vestimenta deerant, maestus domi erat, ignorans undenam ea sibi pararet. Hunc cogitabundum vultu demisso conspicata ancilla, quam domi nutriebat, cum quaesisset maeroris causam, dixit sibi cum cappis et cottis, secundum episcopi edictum, eundum ad Synodum esse: “Atqui” inquit “o bone vir, non recte vim mandati huius cognovisti: non enim cappas et cottas, sed capones coctos episcopus postulat, qui tibi sunt deferendi”. Apprehendit sacerdos muliebre consilium, et secum capones coctos deferens optime ab episcopo fuit susceptus, qui per risum retulit hunc sacerdotem solum rectius quam caeteros edicti sententiam cognovisse.Curia Romana ut plurimum Fortuna dominatur, cum perraro locus sit vel ingenio, vel virtuti; sed ambitione et opportunitate parantur omnia, ut de nummis sileam,
Abbreviated transcription (Latin):
qui cancellariã apostolicam
regebat: cõuocatis aliqñ in¬
urbe certã ob causa discuti¬
endã aduocatis. nõ nullos
nescio ꝗd uerbis acriter casti¬
gauit. huic cũ unus prae
caeteris Homas biragus libe¬
rius respõdisset: uersus in
caput habes. At ille ut erat
homo ꝓmptus ad lacessen¬
dũ ac ꝑfacetus recte in ꝗt
ac uere loqueris: nihil enĩ
uerius potuit dici. nãsi bo¬
nũ caput haberẽ. satis me¬
licri loco res nostrae essent :
neq hac opus esset cõtro¬
uersia.Tẽ igitur ipsũ cul¬
pas: ait patriarcha. Tũm
ille nõ me inquit sed ca¬
put reprehẽdo. facete in
ipsum qui aduocatis oĩbus
praeerat: patriarchã lusit :
qui duro paulũ capite exis
xit. nãcũ ille nescio quid
acrius a pontifice peteret
malo capite es inquit urba¬
nus Tum ille hoc idẽ in¬
quit & de te uulgo dicũt
mine quẽ nouimus. aliqñ
cõuocauit ad sinodũ sacer¬
dotes suos: precipiens ut ꝗ
aliqua cũ dignitate essent.

Expanded text:
qui totem Cancellariam Apostolicam qui totem Cancellariam Apostolicam regebat, convocatis aliquando certam ob causam discutiendam advocatis, nonnullos nescio quidem verbis acriter castigavit. Huic cum unus prae caeteris Thomas Biracus liberius respondisset, versus in caput habes”. At ille, ut erat homo promptus ad lacessendum ac perfacetus, “Recte” inquit “ac vere loqueris: nihil enim verius potest dici. Nam, si bonum caput haberem, satis meliori loco res nostrae essent, neque hac opus esset controversia”. “Te igitur ipsum culpas” ait patriarcha. Tum ille: “Non me” inquit “sed caput reprehendo”. Facete in ipsum, qui advocatis omnibus praeerat, patriarcham lusit, qui duro paulum capite existxit. Nam cum ille nescio quid acrius a Pontifice contenderet, “Malo capite es” inquit Urbanus. Tum ille: “Hoc idem” inquit “et de te vulgi dicunt mine, quem novimus, aliquando convocavit ad Synodum sacerdotes suos, praecipiens ut qui aliqua in dignitate essent
Abbreviated transcription (Latin):
rebatur ꝗdã se spoliatũ chla¬
mide in uia a quodã suo mi¬
lite. hunc intuens fascinus
uestitũ tunica bona quesiuit
an illã cũ spoliaretur gestas¬
set : cũ ille ãnueret: abi ĩquit.
hic quẽ dicis te spoliasse: ne¬
quaꝗ̃ est ex meis militibus.
nã nullus meus unꝗͣ tibi tã
honã tunicã reliquisset.
Ardinalis hispaniensis bello
quod eo auctore gestũ est
in piceno aduersus põtificis
hostes: cũ aliqñ ad aciẽ uen¬
tũ esset: in qua uincere aut
uĩci eos qui põtificẽ sequebã¬
tur: necesse erat. hortaba¬
tur milites ad pugnã pluri¬
bus uerbis asserens qui in eo
proelio cecidissent: cũ deo &
angelis pransuros. peccatoꝵ
bẽtibis affirmabat. quo mor¬
ti se alacrius offerrẽt. his ex¬
hortatioĩbus usus accedebat
pugnã: lum unus ex astan¬
tibus militibus cur tu ĩquit
nõ & ad hoc prandiũ una no¬
biscũ accedis : At ille tẽpus
prandii nõdũ est mihi ĩꝗt:

Expanded text:
rebatur quidam se spoliatum chlarebatur quidam se spoliatum chlamyde in via a quodam suo milite. Hunc intuens Facinus vestitum tunica bona, quaesivit an illam, cum spoliaretur, gestasset. Cum ille annueret, “Abi” inquit: “hic quem dicis te spoliasse nequaquam est ex meis militibus. Nam nullus meus unquam tibi tam bonam tunicam reliquisset”. ardinalis Hispaniensis, bello quod eo autore gestum est in Piceno adversus Pontificis hostes, cum aliquando ad aciem ventum esset, in qua vincere vel vinci eos qui Pontificem sequebantur necesse erat, hortabatur milites ad pugnam pluribus verbis, asserens qui in illo praelio cecidissent, cum Deo et Angelis pransuros: peccatorum bentibus affirmabat, quo morti se alacrius offerrent. His exhortationibus usus, excedebat pugna. Tum unus ex astantibus militibus, “Cur tu” inquit “non et ad hoc prandium una nobiscum accedis?”. At ille: “Tempus prandii nondum est mihi, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Demde ꝑconctãti
ꝗdnã hoc esset barrtolemeo.
Iohãnes galeazius uicecomes
inꝗt antonius pater senio¬
ris ducis: Mediolani erat
uir magnus pinguis et cor¬
pulẽtus. Is cũ saepius mul¬
to cibo et potu uẽtrẽ farsis¬
set post coenã cũ iret cubi¬
tũ uocari ad se sutorẽ suũ
iubebat. quẽ acriter redar¬
guens aiebat fecisse illum
sibi farsitiũ nimis arctum:
mãdabatq ampliari: ne sibi
esset molestũ. factũ erit aie¬
bat sutor ut iubes: cras op¬
time erit. deinde acceptã
uestẽ ꝓiiciebat ad ꝑticam
nihil ĩmutans. Cũ dicerẽt
caeteri: cur nõ amplias ues¬
tẽ hanc quae nimiũ dnm
post digestionẽ surrexerit
ac ierit cacatũ: uestis erit
amplissima. Mane reporta¬
bat farsitiũ: quo ille induto
nũc bene est dicebat: nullo
in loco me offendit. Eodem
modo lntonius epistolã sua
digesto uino placiturã dixit.
delis ac dux praecipuus in
hac nostri tẽporis militia: que¬

Expanded text:
erunt”. Deinde percontanti erunt”. Deinde percontanti quidnam hoc esset Bartholomeo, “Ioannes Galeatius Vicecomes” inquit Antonius “pater senioris ducis Mediolani, erat vir magnus, pinguis et corpulentus. Is cum saepius multo cibo et potu ventrem farsisset, post coenam cum iret cubitum, vocari ad se sutorem suum iubebat, quem acriter redarguens aiebat fecisse illum sibi farsitium nimis arctum, mandabatque ampliari ne sibi esset molestum “Factum erit” aiebat sutor “ut iubes: cras optime erit”. Deinde acceptam vestem proiiciebat ad perticam, nihil immutans. Cum dicerent caeteri: “Cur non amplias vestem hanc quae nimium ventpost digestionem surrexerit, ac ierit cacatum, vestis erit amplissima”. Mane portabat farsitium, quo ille induto, “Nunc bene est”, dicebat “nullo in loco me offendit”“. Eodem modo Antonius epistolam suam digesto vino placituram dixit. delis ac dux praecipuus in hac nostri temporis militia, que
Abbreviated transcription (Latin):
tus legẽda sumens: statĩq
epistosã ueluti in cõditam
atq ineptã increpans non
bene est aiebat: ꝑge atq
emẽda. Setretarius ꝗ pa¬
troni sui stultitiã et mores
nouit: paulo post reuertens
ac eãdẽ epistolã nihilo ĩmu¬
tatã ferens et correxisse se et
rescripsisse dicebat. quã cu
ille tãꝗͣ lecturus in manus
sumeret: inspecta paulum
epistola nũc bene se habet
inꝗt: uade et obsigna: atq ad
ducẽ destina. hoc in oĩbus epi¬
stolis suis facere cõsueuit.
pontifex antonio lusco litte¬
ras quasdã cõficiẽdas: quas
cũ post modũ legisset iussit
põtifex illas legendas quoq
deferri ad quẽdã amicũ no¬
strũ in quo plurimũ fidebat.
Ille autẽ qui paulũ esset in
coena cõcale factus a uino
litteras penitus imꝓbauit :¬
et aliũ in modũ cõgoni iussit.
lunc Antonius Barptoleme¬
ode bardis qui aderat. fa¬
ciam in ꝗt in litteris meis
bat redibo: et litterae bene

Expanded text:
tus legendam sumens statimque tus legendam sumens statimque epistolam veluti inconditam atque ineptam increpans, “Non bene est” ait: “perge atque emenda”. Secretarius, qui patroni sui stultitiam novit et mores, paulo post revertens et eamdem epistolam nihilo immutatam ferens, et correxisse se et rescripsisse dicebat. Quam cum ille tanquam lecturus in manus sumeret, inspecta paululum epistola, “Nunc bene se habet” inquit “vade et obsigna, atque ad ducem destina”. Hoc in omnibus epistolis suis facere consuevit”.Pontifex Antonio Lusco litteras quasdam conficiendas, quas cum postmodum legisset, iussit Pontifex illas legendas quoque deferri ad quemdam amicum nostrum, in quo plurimum confidebat. Ille autem, cum paulo esset in coena concalefactus a vino, litteras penitus improbavit et alium in modum componi iussit. Tunc Antonius Bartholomeo de Bardis, qui aderat, “Faciam” inquit “in litteris meis, bat, redibo, et litterae bene
Abbreviated transcription (Latin):
uideo inꝗt ille quos in sub¬
lime extulisti: ꝗbiis hono¬
res et magistratus dedisti:
siiꝑbia et fastu elatos atq ĩso¬
lentes euasisse asinos. Itaq &
ego quoq asinus a te fiericu
simus ac doctissimus: cũ ei
notus ꝗdã litteras apud põ¬
tificẽ expediẽdas obtulisset:
atq ipse certo in loco corrige¬
re atq emẽdare iussisset.
Ille autẽ postridie litteras
easdẽ retulissẽt ueluti emẽ¬
datas: inspectis litteris tu
me inquit iannotũ uiceco¬
mitẽ forsitan putasti. Cum
quereremus: ꝗd nã hoc sibi¬
dictũ uellet. Iannottus ait
olim praetor fuit noster ui¬
centinus homo bonus sed
corpore et ingenio grosso.
Is saepius ad uocato secreta¬
rio mãdabat scribi epistolã
ad ducẽ. Mediolani seniorẽ:
quaꝵ particulã quãdã ipse
dictabat: quae spectabat ad¬
ad cerimonias uerboꝵ: re¬
liqua cõmittebat secretario:
qui afferebat epistolã post¬
modũ scriptã. eã sannot¬

Expanded text:
video” inquit ille “quos in subvideo” inquit ille “quos in sublime extulisti, quibus honores et magistratus dedisti, superbia et fastu elatos atque insolentes evasisse asinos. Itaque ego quoque asinus a te fieri cusimus ac doctissimus, cum ei notus quidam litteras apud Pontificem expediendas obtulisset, atque ipse in certo loco corrigere atque emendare iussisset, ille autem postridie litteras easdem retulisset, veluti emendatas, inspectis litteris, “Tu me” inquit “Iannottum Vicecomitem forsitan putasti!”. Cum quaereremus quidnam hoc dictsibi vellet: “Iannottus” ait “olim praetor fuit noster Vincentinus, homo bonus, sed corpore et ingenio crasso. Is saepius advocato secretario mandavit scribi epistolam ad ducem Mediolani seniorem, cuius particulam quamdam ipse dictabat, quae spectabat ad ceremonias verborum; reliqua committebat secretario, qui afferebat epistolam postmodum scriptam. Eam Iannot
Abbreviated transcription (Latin):
erat liberior in loquẽdo:
si florẽtini inꝗt tibi gustũ
atq appetitũ auferũt: qua
mea est culpa: cibi eni
mei et sapidi sunt: et sũ¬
ma arte cõpositi sed te
nimiũ cõcalefaciũt: et
appetitũ auferunt floren¬
tini. Risit ille ut erat hu¬
manissimus coqui facetã
in respondendo libertatẽ.
uigẽte iocatus ad mẽsani
ducis cũ uiderot eũ anxi¬
um atq afflictũ curis: nõ
miꝵ esse inꝗt illũ torqueri
nã duo ĩpossibilia dux cona¬
tur: unũ ne hẽat cõfinia:
alteꝵ ut pinguẽ reddat fran¬
cischũ barbauariã hominẽ
macilẽtũ sũmaq cupidita¬
te flagrantẽ hoc dicto per¬
stringens et dominandi
appetitũ ducis ĩmoderatũ:
et francischi ĩmẽsam oprĩ
atq ambitionis cupiditatẽ.
ria beneficii loco: sũmoꝑe
in coena ducẽ rogauit: ut
se asinũ faceret : miratus
duy ꝗd sibi ea postulatio ⁊¬
uellet: cur se asinũ ꝗͣ ho¬
minẽ mallet : atꝗ omnes

Expanded text:
erat liberior in eloquendo, erat liberior in eloquendo, “Si Florentini” inquit “tibi gustum atque appetitum auferunt, quae mea est culpa? Et cibi enim mei sapidi sunt et summa arte compositi: sed te nimium concalefaciunt et appetitum auferunt Florentini”. Risit ille, ut erat humanissimus, coci facetam in respondendo libertatem. vigente, iocatus ad mensam ducis, cum videret eum anxium atque afflictum curis, “Non mirum esse” inquit “illum torqueri: nam duo impossibilia dux conatur: unum, ne habeat confinia; alterum, ut pinguem reddat Franciscum Barbavaram, hominem opulentum summaque cupiditate flagrantem”. Hoc dicto perstringens et dominandi appetitum ducis immoderatum, et Francisci immensam opum atque ambitionis cupiditatem. ria beneficii loco, summopere in coena ducem rogavit ut se asinum faceret. Miratus dux quid sibi ea postulatio vellet, cur se asinum quam hominem mallet: “Atqui omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Ahoc eodẽ opido missi
sunt quidã aretiũ ad emẽ¬
dũ ligneũ crucifixũ: qui
in eoꝵꝰ eccĩa poneretur. de¬
ducti ad eiusmodi reꝵ opi¬
ficẽ quẽdã: cũ rudes et
ueluti scipites essent. opifex
risus materiã auditis hoĩ¬
bus querens: uiuũ ne an
mortuũ crucifixũ uellẽt:¬
postulauit. Illi sumpto
paulũ tẽporis ad cõsultan¬
dũ secreto collocuti demũ
responderunt se uiuũ mal¬
le. nã si eo modo suo popu¬
lo nõ placeret: se illũ euesti¬
gio occisuros.1
ceps in omnibus rebus ele¬
gantiae singularis habebat
coquũ egregiũ: quẽ usq ad
gallos ad ꝑdiscẽda obsonia
miserat. bello qđ ingenscũ
florẽtinis dux habuit : cũ
ei aliqũ nõ satis prosper nũ¬
tius aduenisset: ad modũ
turbauit ducis mẽtẽ. ob¬
latis post modũ ad mẽsam
epuilis sapores nescio quos
cũ dux ĩprobasset: epulas
insuꝑ ut nõ rite cõcditas
esset asꝑnatus: accitũ coquũ
ueluti ignaꝵ artis aspere
increpauit. Tum ille ut

Expanded text:
hoc quidem oppido missi sunt quidam Aretium ad emendum ligneum crucifixum, qui in ecclesia eorum poneretur. Deducti ad huiusmodi opificem quemdam, cum rudes et veluti stipites essent, opifex ridens materiam auditis hominibus quaerens, vivumne an mortuum vellent crucifixum postulavit. Illi, sumpto paulo temporis ad consultandum, secreto collocuti, demum responderunt se vivum malle: nam si eo modo suo populo non placeret, se illum e vestigio occisuros. 1ceps in omnibus rebus elegantiae singularis, habebat cocum egregium, quem usque ad Gallos ad perdiscenda obsonia miserat. Bello, quod ingens cum Florentinis dux habuit, cum ei aliquando non satis prosper nuncius advenisset, admodum turbavit ducis mentem. Oblatis postmodum ad mensam epulis, sapores nescio quos cum dux improbasset, epulas insuper ut non rite conditas esset aspernatus, accitum cocum veluti ignarum artis aspere increpavit. Tum ille, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uel soli quo uelit secure.
Descendite igitur. et hunc
festũ agamus diẽ. Notata
uulpis fallacia gallus bonũ
inquit affers nũtiũ & mihi
gratũ. et simul collũ alti¬
us ꝓtẽdens. ꝓspecturoq si¬
milis et admiranti similis
in pedes se erexit. Tis ꝗd nã
aspicis uulpes cũ dixisset: du¬
os inquit magno cursũ ore
patulo aduẽtantes canes.
Tũ tremebũda uulpes uale¬
te inquit: mihi fuga expe¬
dit. anteꝗ̃ illi adueniant.
et simul coepit abire. Hic
gallus quonã fugis aut ꝗd
times ait: siꝗdẽ pace con¬
stituta nihil est timẽdum.
Dubito inꝗt uulpes an ca¬
nes isti audierint decretũ
pacis. hoc pacto dolo illusus
est dolus.
quid audacius loquẽs in
palatio põtificis gesta iocaq
dissolutiori uteretur: ꝗđ ħ
agis inꝗt sotius ꝗdã: stultꝰ
glẽ diceris. Tumi ille hoc
inquit ꝑ magni lucri loco
ponerẽ. No eñz alio pacto
possũ carus esse iis ꝗ nunc

Expanded text:
vel soli, quo velit, secure. vel soli, quo velit, secure. Descendite igitur, et hunc festum agamus diem”. Agnita vulpis fallacia gallus, “Bonum” inquit “affers nuncium et mihi gratum” et simul collum altius protendens, prospecturoque longius et admiranti similis, in pedes se erexit. “Tu quidnam aspicis?” vulpes cum dixisset, “Duos” inquit “magno cursu, ore patulo adventantes canes”. Tum tremebunda vulpes: “Valete” inquit “mihi fuga expedit, antequam illi adveniant” et simul coepit abire. Hic gallus: “Quoram fugis, aut quid times?” ait “Siquidem pace constituta, nihil est timendum”. “Dubito” inquit vulpes “en canes isti audierunt decretum pacis”. Hoc pacto dolo illusus est dolus. quid audacius loquens in palatio Pontificis gestu iocoque dissolutiori uteretur “Quid ais?” inquit socius quidam “Stultus quidem diceris”. Tum ille: “Hoc” inquit “permagni lucri loco ponerem. Non enim alio pacto possum carus esse his qui nunc
Abbreviated transcription (Latin):
lapidibus acta res est: do¬
nec cõcurrẽtiũ interuẽtꝰ
proeliũ diremit. Siri dis¬
sensionis causam ignoran¬
tes inimicitiã seruant re¬
clusi in caueis more roma¬
no. fannus est apud quẽdã
obrẽ indiscussam nõdum
diuisus. sed occulte a mu¬
lieribus de diuidẽdo agit᷑.
queritur a doctoribus qđ
decipiẽdas gallinas quae
gallo duce arborẽ excelsi¬
orẽ quo sibi aditus nõ erat.
ascenderant. ad gallum
blande accessit. quẽ comi¬
ter cũ salutasset: ꝗd in ex¬
celso agis inquit  nũquid
nõ audisti noua haec recẽ¬
tia tam salutaria nobis:
nequaꝗͣ gallus cũ respõdis¬
set. atꝗ prenũtia huc ac¬
cessi ait ad coĩcandũ tecũ
a lacritatẽ. aĩaliũ oĩu cõ¬
ciliũ celebratũ est: in quo
pacẽ ꝑpetuã oĩu aĩantiũ
inter se firmarũt: ita ut
omni sublato timore nulli
ab altero ĩsidiae aut miuriae
fieri amplius queant: sed
pace et cõcordia õnes fru¬
antur. licet abire unicuiq

Expanded text:
lapidibus acta res est, dolapidibus acta res est, donec concurrentium interventus praelium diremit. Viri, dissensionis causam ignorantes, inimicitiam servant reclusi in caveis, more Romano. Pannus est apud quemdam ob rem indiscussam nondum divisus, sed occulte a mulieribus de dividendo agitur. Quaeritur a doctoribus quidecipiendas gallinas, quae, gallo duce, arborem excellentiorem quo sibi aditus non erat, ascenderant, ad gallum blande accessit, quem comiter cum salutasset: “Quid in excelso agis?” inquit “Numquid non audisti nova haec recentia tam salutaria nobis?”. “Nequaquam” gallus cum respondisset “atqui praenuncia”, “Huc accessi” ait “ad communicandum tecum alacritatem. Animalium omnium concilium celebratum est, in quo pacem perpetuam omnium animantium inter se firmarunt, ita ut omni sublato timore, nulli ab altero insidiae aut iniuriae fieri amplius queant, sed pace et concordia omnes fruantur. Licet abire unicuique,
Abbreviated transcription (Latin):
Ue romanae mulieres quas
noui diuersa etate & for¬
ma iuerũt domũ curialis
cuiusdã e nostris uolupta¬
tis ac premii causã. Is pul
chriorẽ cũ bis cognouissẽt.
alterã semel tãtũ attigit. tũ
ne se spret̾ã putaret: tũ ut
iteꝵ rediret cũ sotia. Ab eũ¬
tibus telã lineã dono dedit.
nõ discernẽs quãta esset fu¬
tura cuiusq portio. In diui¬
sione clancula cõtẽtio orta
est inter foeminas. altera
duas ꝑtes secũdũ opus ex actũ.
altera medietatẽ secũdum
ꝑsonas postulãte. diuerse u¬
trĩq uariaeq rationes affere¬
bantur. cum una maiorẽ
se laborẽ ꝑpessam esse: re¬
liqua parẽ fuisse cõtẽderet.
ex uerbis ad uerbera deue¬
nerũt ac unguinũ capillo¬
rũq certamẽ. primo uicini
inde etiã mariti cõcurrunt
dissidii causam ignorãtes.
utraq sibi uerboꝵ cõtuine¬
liã illatã asserẽte: uiris cu
iusq uxoris causam tuẽti¬
biis. mulieri pugna ad ui¬
ros descẽdit. uectibus et

Expanded text:
e Romanae mulieres, quas novi, diversa aetate et forma, iverunt domum Curialis cuiusdam e nostris, voluptatis ac praemii causa. Is cum pulchriorem bis cognovisset, alteram semel tamen attigit, tum ne se spretam putaret, tum ut iterum rediret cum socia. Abeuntibus telam lineam dono dedit, non discernens quanta esset futura cuique portio. In divisione, clancula contentio orta est inter feminas, altera duas partes, secundum opus exactum, altera medietatem secundum personas postulante. Diversae utrimque variaeque rationes afferebantur, cum una maiorem se laborem perpessam esse, reliqua parem fuisse contenderet. Ex verbis ad verbera devenerunt, ac unguium capillorumque certamen. Primo vicini, inde etiam mariti concurrunt, dissidii causam ignorantes, utraque sibi verborum contumeliam illatam asserente. Viris suae cuiusque uxoris causam tuentibus, mulierum pugna ad viros descendit: vectibus ac
Abbreviated transcription (Latin):
habemus hoc ãno ieiuni¬
um. cuius rei causa hanc¬
cognoscite. carnispriuiu
hoc ãnofuit tardũ ad modũ
ac lẽtũ. qđ ꝓpter frigora
et difficultatẽ itineꝵ hos mõ¬
tes nequit suꝑare. ideoq et
quad ragesinia ad eo tardo
ac fesso gradu accessit: ut
iã nil amplius ꝗ̃ ebdomadã
unã secũ ferat reliꝗs in uia
relictis. hoc ergo modico
tẽpore quo nobiscũ mãsu¬
ra est: cõfitemini et poeni¬
tẽtiã agite.

Expanded text:
habemus hoc anno ieiunihabemus hoc anno ieiunium, cuius rei causam cognoscite: Carnisprivium hoc anno fuit tardum admodum et lentum quod propter frigora et difficultatem itinerum hos montes nequivit superare; ideo et quadragesima adeo tardo ac fesso gradu accessit, ut iam nil amplius quam hebdomadam unam secum ferat, reliquis in via relictis. Hoc ergo modico tempore, quo vobiscum mansura est, confitemini et poenitentiam agite
Abbreviated transcription (Latin):
magna excitata turba muli¬
ere quoq pro uiro loquẽte
ingentem latẽti timorem
incussit. sedato tandẽ tu¬
multu: ambo in lectum
ꝓfecti ea nocte ueneri ope¬
ram dederunt. Uir delitu¬
nini mõtibus ad modũ rusti¬
canũ. in eo habitabat sacer¬
dos rudioris atq indoctioris
indolis. huic cum ignota
essent tẽpora anniq uarie¬
tates. nequaꝗͣ indixit qua¬
dragesimã populo. uenit
hic ad terrã nouã ad merca¬
tũ sabbato ante solẽnitatem
palmaꝵ. cõspectisq sacerdo¬
tibus oliuaꝵ ramos ac palmas
in diẽ sequẽtẽ parãtibus ad¬
mirans ꝗdnã id sibi uellet.
cognouit tuc̃ erratũ suum
et quadragesiniã iã nullat
obseruatione suoꝵ trãsisse:
Reuersus in opidũ et ipse
ramos palmasq in posteꝵ die
parauit. qui aduocata ple¬
becula. hodie in ꝗt est dies
quo rami oliuaꝵ palmaꝵq
dari ex cõsuetudine debẽt.
octaua die pascha erit. hac
tantũ ebdomada agenda
est poenitẽtia: neq lõgius

Expanded text:
magna excitata turba, mulimagna excitata turba, muliere quoque pro viro loquente, ingentem latenti timorem incussit. Sedato tandem tumultu, ambo in lectum profecti ea nocte Veneri operam dederunt. Vir delitunini montibus admodum rusticanum. In eo habitabat sacerdos rudior atque indoctior incolis. Huic cum ignota essent tempora annique varietates, nequaquam indixit quadragesimam populo. Venit hic ad Terram Novam, ad mercatum sabbato ante solennitatem Palmarum. Conspectis sacerdotibus olivarum ramos ac palmulas in diem sequentem parantibus, admiratus quidnam id sibi vellet, cognovit tunc erratum suum, et quadragesimam iam nulla observatione quorum transisse. Reversus in oppidum et ipse ramos palmasque in posterum diem paravit, qui, advocata plebecula, “Hodie” inquit “est dies, quo rami olivarum palmarumque dari ex consuetudine debent: octava die Pascha erit; hac tamen hebdomada agenda est poenitentia, neque longius
Abbreviated transcription (Latin):
rediit in crepusculo. Tu
illa subito collocato subtus
lectũ adultero in maritũ
uersa grauiter illũ incre-¬
pauit. ꝙ redisset. asserens
uelle eũ degere in carceri¬
bus: modo inquit praetoris
satellites ad te capiẽdum
uniuersam domũ ꝑscruta¬
ti sunt: ut te abriperẽt ad
carcerẽ. Cũ dicerẽ te fo¬
ris dormire solrtũ: abierũt
cõminãtes se paulo post re¬
uersuros. Querebat homo
ꝑterritus ab eũdi modum:
sed iam portae opidi clausãe
erant. lũm mulier: quid
agis infoelix : si caperis: ac¬
tũ est. cum ille uxoris cõ¬
siliũ tremẽs quereret: il¬
la ad dolũ prompta ascen¬
de inꝗt ad hoc colũbariũ:
eris ibi hac nocte. ego hosti¬
um extra occludã. et remo¬
uebo scalas: ne ꝗ te ibi esse
suspicari queat. Ille uxoris
paruit cõsilio. ea obserato ⁊¬
hostio ut uiro facultas egre¬
diendi nõ esset amotis sc̃a¬
lis hominẽ ex ergastolo e¬
duxit. Qui simulans licto¬
res praetoris iteꝵ aduenisse :

Expanded text:
rediit in crepusculo: tum rediit in crepusculo: tum illa, subito collocato subtus lectum adultero, in maritum versa, graviter illum increpavit quod redisset, asserens velle eum degere in carceribus: “Modo” inquit “praetoris satellites ad te capiendum universam domum perscrutati sunt, ut te abriperent ad carcerem: cum dicerem te foris dormire solitum, abierunt, comminantes se paulo post reversuros”. Quaerebat homo perterritus abeundi modum, sed iam portae oppidi clausae erant. Tum mulier: “Quid agis, infelix? Si caperis, actum est”. Cum ille uxoris consilium tremens quaereret, illa ad dolum prompta “Ascende” inquit “ad hoc columbarium: eris ibi hac nocte, ego ostium extra occludam et removebo scalas, ne quis te ibi esse suspicari queat”. Ille uxoris paruit consilio. Ac ab obserato ostio, ut viro facultas egrediendi non esset, amotis scalis, hominem ex ergastulo eduxit, qui simulans lictores praetoris iterum advenisse,
Abbreviated transcription (Latin):
quae ibi a se acta erant sin¬
gulatim. tũ dietim quo
in loco hospitio ue fuisset :
ac ꝗcꝗd ab eo gestũ quoq
de re esset: narrauit. Plu¬
res horae hac in oratione
trãsierant: et nõdũ ꝑue¬
nerat Senas. Cũ oĩbus ser¬
monis odiosi longitudo in¬
fẽsa esset. neq finis fieret
dicendi.udetur autẽ ille
uniuersũ diẽ in his fabellis
appropĩquaret. tũ unus ex
astãtibus ad aurẽ praetoris
accedens domine inquit
hora iam tarda est festine¬
tis iter oportet. nã nisi ho¬
die florẽtiã intraueritis
cũ hodiernus dies sit uobis
cõstitutus ad ueniendumꝰ
officiũ hoc amittetis. hoc
intellecto stultus homo ac
loquax tandẽ retulit se flo
us olim mihi narrauit fabu¬
lam ridẽdã et uersutia di¬
gnam muliebri.Ssrẽ habe¬
bat cũ foemina nupta agri¬
colae haud multũ prudẽti.
et is foris in agro saepius ob
pecunia debitã ꝑ noctabat.
Cũ aliqũ amicus intrasset
ad mulierẽ: uir insperatꝰ

Expanded text:
quae ibi a se acta erant sinquae ibi a se acta erant singulatim. Tum dietim quo in loco hospitiove fuisset, ac quicquid ab eo gestum, quaque de re esset narravit. Plures horae iam hac in narratione transierant, et nondum pervenerat Senas. Cum omnibus sermonis odiosi longitudo infensa esset neque finis fieret dicendi, videbatur autem ille universum diem in his fabulis appropinquabundus ad aurem praetoris accedens: “Domine” inquit “hora iam tarda est, festinetis iter oportet. Nam nisi hodie Florentiam intraveritis, cum hodiernus dies sit vobis constitutus ad veniendum, officium hoc amittetis”. Hoc intellecto, stultus homo ac loquax tandem retulit se Florus olim mihi narravit fabulam ridiculosam et versutia dignam muliebri. Is rem habebat cum femina nupta agricolae haud multum prudenti, et is foris in agro saepius ob pecuniam debitam pernoctabat. Cum aliquando amicus intrasset ad mulierem, vir insperatus
Abbreviated transcription (Latin):
uerẽtibus nõ respõderet.
Erambulãtes aliqñ urbẽ uir
facetissimus oĩu qui uiue¬
rent cucharus egoq ꝑueni¬
mus ad locũ ubi celebraban¬
tur nuptiae postridie ꝗͣ spon¬
sa domũ uenerat. stetimus
paulũ animi relaxandi gra¬
tia respiciẽtes una psallẽtes
uiros ac mulieres : Tũ subri¬
dens zucharus isti inꝗt ma¬
trimoniũ cõsumarunt: ego
iam patrimoniu cõsumpsi.
facete in se ipsũ dixit: qui
uẽditis paternis bonis: patri¬
moniu omne comedẽdo :
quã die urbẽ introiit. habu¬
it de more in maiori tẽplo
corã prioribus ciuitatis ser¬
monẽ longũ sane & mole¬
stũ. nã ordiri in suã cõmẽ¬
dationẽ cepit: se fuisse an¬
tea Romae senatorẽ: ubi
ꝗcꝗd abse itẽq ab reliquis
in suã laudẽ honorẽq dictũ
factũ ue extiterat. ꝓlixo
sermone explicauit. exitũ
deinceps ex urbe comitatũ¬
q recẽsuit. primo die Su¬
triũ contulisse se dixit: et

Expanded text:
verentibus non responderet.verentibus non responderet.erambulantes aliquam urbem vir facetissimus omnium qui viverent, Zucharus, egoque pervenimus ad locum ubi celebrabantur nuptiae. Postridie, quando sponsa domum venerat, stetimus paululum animi relaxandi gratia, respicientes una psallentes viros ac mulieres. Tum subridens Zucharus: “Isti” inquit “matrimonium consummarunt, ego iam patrimonium consumpsi”. Facete in se ipsum dixit, qui, venditis paternis bonis, patrimonium omne comedendo luqua die urbem introivit, habuit de more in maiori templo coram prioribus civitatis sermonem longum sane et molestum; nam ordiri in suam commendationem coepit se fuisse Romae senatorem, ubi quicquid ab se itemque a reliquis in suam laudem honoremque dictum factumve extiterat prolixo sermone explicavit. Exitum deinceps ex Urbe comitatumque recensuit: primo die Sutrium contulisse se dixit, et
Abbreviated transcription (Latin):
opipare uẽtrẽ cibo potuq
farsisset: mulier libidmis
impatienssuiꝵ amplectit̃
osculaturq asserens non
inde abituꝵ priusꝗͣse ca¬
gnoscat. Ille reluctãtisi¬
milis ac detestans milieris
inꝗt tantũ malũ tatrare
cupis: testor deu tuũ opus
erit ego ꝓcul absũ aculpa
tu ipsa iqt cape hac ma¬
ledictã carnẽ Uiam enim
uirga erecta erat et ipsa¬
met utere ut lubet. ego
enĩ eã minime hodie tan¬
gam. Iam inuitus muli¬
erẽ subegit: licet ꝓpter
abstinẽtia nõ tangeret car¬
nẽ suã: totũ peccatũ tri¬
Bam semel ad põtificis pa¬
latiũ. trãsibat ꝗdã e nostris
palliatis e quester. et forsã
implicitus curis. hũc ꝗs¬
piã cũ detecto capite reue¬
reretur: nõ aĩ aduertit
epus. At ille suꝑbia aut
arrogantia factũ existimãs
hic inꝗt asini sui medieta¬
tẽ nequaꝗͣ reliꝗt domi: to¬
tũ eĩ secũ defert: signifi¬
cans eũ esse asinũ: qui se re¬

Expanded text:
opipare ventrem cibo potuque opipare ventrem cibo potuque farsisset, mulier libidinis impatiens virum amplectitur osculaturque, asserens non inde abiturum, priusquam se cognoscat. Ille reluctanti similis, ac detestans mulieris inquit “tantum malum patrare cupis, testor Deum, opus tuum erit: ego procul absum a culpa. Tu ipsa” inquit “cape hanc maledictam carnem” iam enim virga erecta erat “et ipsamet utere, ut lubet: ego enim eam minime tangam”. Ita invitus mulierem subegit, licet propter abstinentiam non tangeret carnem suam, totum peccatum tribam semel ad Pontificis palatium. Transibat quidam e nostris palleatus equester et, forsan implicitus curis, hunc quispiam cum detecto capite revereretur, non animadvertit episcopus. At ille superbia aut arrogantia factum existimans: “Hic” inquit “asini sui medietatem nequaquam reliquit domi, stum secum defert”. Significans eum asinum, qui se re
Abbreviated transcription (Latin):
esset: dicerẽturq oĩa hyppo¬
critis redũdare: qui cũ di¬
gnitatũ atq honoꝵ ambiti¬
one ardeant: tamẽ simu¬
lando ac dissimulãdo agũt.
ut nõ sponte sed inuiti ac
suꝑioꝵ praecepto: honores
asseꝗ uideantur. Tũ ꝗdã ex
astãtibus dixit eossimile
saulo cuidam beato ꝗ habi¬
tabat pisis: unus ex eis qui
uulgo a postoli uocãtur. quo¬
rũ est cõsuetudo sedere ad
hostiũ domus nihil petẽtes.
Cũ ut nobis exponeret: ꝗs
is fuisset: rogaremus. fau¬
lus inquit qui ꝓpter uita
sanctimonia beatus uul¬
go cognoĩabatur: sedit ali¬
quando cuiusdã uiduae ad
hostiũ: quae sibi cibũ prebe¬
bat in elemosinã. Illa cõspi-¬
cata saepius uiꝵerat enĩ for¬
mosusꝰexarsit in paulum :¬
ciboq dato rogauit: ut pos¬
tridie rediret᷑: se ꝓmittẽs¬
curaturã: ut bene prãderet.
Quom frequens domum
mulieris accessisset illa t¬
tandẽ rogauit hominem:
ut intus accederet ad sumẽ¬
dũ cibũ ãnuit hic: et cũ

Expanded text:
esset, dicereturque omnia hypocritis abundare, qui, cum dignitatum atque bonorum ambitionem ardeant, tamen simulando ac dissimulando agunt, ut non sponte, sed inviti ac superiorum praecepto honores assequi videantur, tum quidam ex astantibus dixit eos similes Paulo cuidam Beato qui habitabat Pisis, unus ex eis qui vulgo Apostoli vocantur, quorum est consuetudo sedere ad ostium nihil petentes. Cum ut nobis exponeret quis is fuisset rogaremus: “Paulus” inquit “qui, propter vitae sanctimoniam, Beatus vulgo cognominabatur, sedit aliquando cuiusdam viduae ad ostium, quae sibi cibum praebebat in eleemosynam. Illa, conspicata saepius virum erat enim formosus, exarsit in Paulum ciboque dato rogavit ut postridie rediret, se curaturam ut bene pranderet. Cum frequens domum mulieris accessisset, illa tandem rogavit hominem ut intus accederet ad sumendum cibum; annuit hic, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
qua re uxor quoq subinur¬
murans strepitũ quẽdam
edebat. Tũnc uir timẽs
ne parts suas aggredere¬
tur serua inquit amice
inter nos cõuẽta et tua por¬
tione utere ineã intactã
relinquens. huic sacerdos
det mihi gratiã deus inꝗt.
nã tua ꝑuifacio: ut bonis tã¬
tũ ecclesiae uti possim. his
uerbis acꝗescens stultus ille:
quod ecclesie cõcesserat: li¬
bere uti iussit.

Expanded text:
qua in re uxor quoque submurqua in re uxor quoque submurmurans strepitum quemdam edebat. Tunc vir timens ne partes suas aggrederetur: “Serva” inquit “amice, inter nos conventa, et tua portione utere, meam intactam reliquens”. Huic sacerdos: “Det mihi gratiam Deus” inquit “nam tua parvi facio, ut bonis tantum Ecclesiae uti possim”. His verbis acquiescens, stultus ille quod Ecclesiae concesserat libere uti iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
Omo e nostris rusticanis
Let haud multũ prudẽs cer¬
te in coitu mulieꝵ rudis¬
sumpta uxore cũ illa ali¬
qñ in lecto renes uersus ui¬
rũ uoluens: nates in eius
gremio posuisset: erecto te¬
lo uxorẽ casu cognouit.
ad miratusq postmodum
ac rogans inulierẽ an duos
cũnos haberet : cũ illa an¬
nuisset. hohe inquit: unꝰ
mihi satis est: alter uero
suꝑfluus: Tum callida ux¬
or quae a sacerdote ꝑrochi¬
ano diligebatur: possumus
inquit ex hoc altero elemo¬
sinã facere. demus eum
ecclesiae et sacerdoti nostro :
cui hec reserit gratissima
et tibi nihil oberit: cum
unus sufficiat tibi. Assenti¬
tur iur uxori et in gratiã
sacerdotis ut se cnere suꝑ¬
fluo leuiaret Igitur eouo¬
cato ad coenã causaq expo¬
sita. cũ sumpto cibo lectũ
unũ tres ingrederẽtur: ita
ut mulier media esset uir
anteriori parte posterio¬
ri alter ex dono uteretur.
Gacerdos famelicus cõcuipi¬
tiq cibi auidus prior ag¬
greditur aciẽ sibi cõmissã.

Expanded text:
omo e nostris rusticanus et haud multum prudens, certe in coitu mulierum rudissumpta uxore, cum illa aliquando in lecto renes versus virum volvens nates in eius gremio posuisset, erecto telo uxorem casu cognovit. Admiratusque postmodum et rogans mulierem an duos cunnos haberet, cum illa annuisset: “Ho, ho” inquit “mihi unus satis est, alter vero superfluus”. Tum callida uxor, quae a sacerdote parochiano diligebatur: “Possumus” inquit “ex hoc eleemosynam facere: demus eum Ecclesiae et sacerdoti nostro, cui haec res erit gratissima et tibi nihil oberit, cum unus sufficiat tibi”. Assentitur vir uxori, et in gratiam sacerdotis, et ut se onere superfluo levare”. Igitur, eo vocato ad coenam causaque exposita, cum sumpto cibo lectum unum tres ingrederentur, ita ut mulier media esset, vir anteriori parte, posteriori alter ex dono uteretur, sacerdos famelicus concupitique cibi avidus prior aggreditur aciem sibi commissam:
Abbreviated transcription (Latin):
rosa fuit reliquoꝵq mo¬
ribus cõtraria ut nũꝗͣ
nisi cõtrario et aduerso
si subrusticis moribus et
uita incultus glã qui ei
seruiebat: ut se nobilem
faceret. id fit apud gallos
emptis possessioĩbus ex ꝗbus
solis ruri uitã nobiliũ du¬
cant. Tum dux ꝗ natura
hoĩs callebat: diuitẽ in ꝗt
te facillime possẽ facere:

Expanded text:
rosa fuit, reliquorumque morosa fuit, reliquorumque moribus contraria, ut nunquam nisi contrario et adverso si subrusticis moribus et vita incultus quidam, qui ei serviebat, ut se nobilem faceret. Id fit apud Gallos emptis possessionibus, ex quibus solis ruri vitam nobiles ducant. Tum dux, qui naturam hominis callebat: “Divitem” inquit “te facillime possem facere