comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicta acta preclare et nosse et animo semper agitare conuenit quę
profectonos ꝗͣ plura maioraq ꝗͣ in nostrȩ ciuitatis monumentis
reperientuR An fortitudinem iustitiam. fidem. continentiam fruga¬
lit̾atem contemptum doloris ac mortis melius alii docebunt ꝗͣ fabri¬
cii Curii reguili. decũ Mutii aliqua innumerabiles qnͣtum enim grȩci
preceptis ualent. tantum romani quod est mauis exemplis tantumꝙ
non cognatis ida rebus amoueri qui non modo proximum tempus
lucemq pñtem intueri satis credat sed omnem posteriratis moemoria
spatium uite honeste et curriculum laudis existim& mihi ille iusti¬
tie haustus bibat Hinc supra tam libertarem in eansis atq consilis
prestet Neq erit perfectus orator nisi qui honeste dicerc et sciet et
audebit.

Expanded text:
dicta ac facta praeclare, et nosse et animo semper agitare conveniet. quae dicta ac facta praeclare, et nosse et animo semper agitare conveniet. quae profecto nusquam plura maioraque quam in nostrae civitatis monumentis reperientur. An fortitudinem, iustitiam, fidem, continentiam, frugalitatem, contemptum doloris ac mortis melius alii docebunt quam Fabricii, Curii, Reguli, Decii, Mucii aliique innumerabiles? quantum enim Graeci praeceptis valent, tantum Romani, quod est maius, exemplis. tantum quod non cognitis ille rebus adquieverit, qui non modo proximum tempus lucemque praesentem intueri satis credat, sed omnem posteritatis memoriam spatium vitae honestae et curriculum laudis existimet. hinc mihi ille iustitiae haustus bibat, hinc sumptam libertatem in causis atque consiliis praestet. neque erit perfectus orator, nisi qui honeste dicere et sciet et audebit.
Abbreviated transcription (Latin):
nihis est necesse in cunusꝗͣ uirarȩ leges mauis enimopus arq prestan¬
tius ad quod ipse tendit et cuius est uelut candidatus siquidem est fu¬
turus cum uite tum etiam eloquentie laude perfectus. Quare in ex¬
emplum kxnedicendi facundusimum quemq proponat sibi ad mu¬
tandum. moribus uero formandus ꝗͣ honestissima precepta rectissi¬
maq ad uirtutem uiam diliget excitauone quidem uretur omni. sed
tamen erit plurimis in maximis quibusq ac natura pulc herrimis. nã
porest materia reperiri ad grauiter copioseq dicendum magis habun¬
dans ꝗͣ de ruirtute dere.p̾. de prouidentia de origine animorum de
amicitia Hec sunt quibus mens pariter atq: oratio insurgant. quȩ
rat bona.quid mitiget moctus coherceat cupiditates eximat. uos o¬
disciplinis continentur sed magis etiam quae sunt tradira antiquitus

Expanded text:
nihil est necesse in cuiusquam iurare leges. maius enim est opus atque praestannihil est necesse in cuiusquam iurare leges. maius enim est opus atque praestantius, ad quod ipse tendit, et cuius est velut candidatus, si quidem est futurus cum vitae, tum etiam eloquentiae laude perfectus. quare in exemplum bene dicendi facundissimum quemque proponet sibi ad imitandum, moribus vero formandis quam honestissima praecepta rectissimamque ad virtutem viam deliget. exercitatione quidem utetur omni, sed tamen erit plurimus in maximis quibusque ac natura pulcherrimis. nam quae potest materia reperiri ad graviter copioseque dicendum magis abundans quam de virtute, de re publica, de providentia, de origine animorum, de amicitia? haec sunt, quibus mens pariter atque oratio insurgat, quae vere bona, quid mitiget metus, coerceat cupiditates, eximat nos ouae talibus disciplinis continentur, sed magis etiam, quae sunt tradita antiquitus
Abbreviated transcription (Latin):
summum in uoluptate corporis bonum ponens ad hunc nos laborẽ
aihortetur Patronus quidem quas in hoc opere habere parces popest
cui uidices esse apud quos uerba fatiant: et rcum pro quo loquitur.
et senatum in quo sit dicenda sententia non liquebit Achademiam qͦ¬
quidam utilissimam credunt q ĩnox in utramq partem dnserendi
ad excirationem forensium causarum proxime accedan. additit
loco probationisq ea prestantissimos in eloquentia uiros ediderit Peri¬
patetici studio quoq se quodam oratorio iactant thesis dic̃e excita¬
tionis gratia fere est ab his institutum stoici sicut copiam nitoremq
eloquentiȩ fere preceptoribus suis defuisse concedant necesse est ita
nunos aut probare acrius aut concludere subtilius contentunt sed hȩc
intes ip̃sos qui uel sacramento tegati uel etiam supers titione consteti
nefas ducunt et suscepra semel persuasione obscedere. Orarori uero

Expanded text:
summum in voluptate corporis bonum ponens, ad hunc nos laborem summum in voluptate corporis bonum ponens, ad hunc nos laborem hortetur. pyrrhon quidem quas in hoc opere habere partes potest? cui iudices esse, apud quos verba faciat, et reum, pro quo loquatur, et senatum, in quo sit dicenda sententia, non liquebit. academiam quidam utilissimam credunt, quod mos in utramque partem disserendi ad exercitationem forensium causarum proxime accedat. adiiciunt loco probationis, quod ea praestantissimos in eloquentia viros ediderit. peripatetici studio quoque se quodam oratorio iactant; nam theses dicere exercitationis gratia fere est ab iis institutum. Stoici , sicut copiam nitoremque eloquentiae fere praeceptoribus suis defuisse concedant necesse est, ita nullos aut probare acrius aut concludere subtilius contendunt. sed haec inter ipsos, qui velut sacramento rogati vel etiam superstitione constricti nefas ducunt a suscepta semel persuasione discedere. oratori vero
Abbreviated transcription (Latin):
nescientis. Nȩc si rationi manifesta non essent. exemplis tamen crede¬
remus siquidem et peridem cuius eloquentie etiam si nulla ad nos mo¬
numenra uenerunt uim tamen quandam incredibilem. cum histo¬
rici tum etiam liberrimum hominum genus comici ueteres tradũt
Anaxagore phĩci pħia constat auditorem fuisse. Et semosthenem
principem omnium gretiȩ oratorum dedisse operam platoni. Nam
A sullius non tantum se debere scholis rhetorum quantum achade¬
mic spacis frequenter ipse restatus est. neq se tanta unꝗͣ in eo fuisse
ubertas si ingenium suum consepto fori non ip̃ius naturę finibus ter¬
minasset. Uerum ex hoc alio mihi quęstio exoritur quȩ secta confer¬
re plurimum eloquentiȩ poisit qm̃ꝗͣ ea non inter multos potest esse
contentio. Nam in primis nos epicurus a se ip̃e dimutit omnem dis¬
ciplinam nauigatione quam ueloxissime uib& Neq uero arisippꝰ

Expanded text:
nescientis? haec si ratione manifesta non essent, exemplis tamen credenescientis? haec si ratione manifesta non essent, exemplis tamen crederemus. siquidem et Periclem, cuius eloquentiae, etiamsi nulla ad nos monumenta venerunt, vim tamen quandam incredibilem cum historici, tum etiam, liberrimum hominum genus, comici veteres tradunt, Anaxagorae physici constat auditorem fuisse, et Demosthenem, principem omnium Graeciae oratorum, dedisse operam Platoni. nam M. Tullius, non tantum se debere scholis rhetorum, quantum Academiae spatiis, frequenter ipse testatus est; neque se tanta in eo unquam fudisset ubertas, si ingenium suum consaepto fori, non ipsius rerum naturae finibus terminasset. verum ex hoc alia mihi quaestio exoritur, quae secta conferre plurimum eloquentiae possit, quanquam ea non inter multas potest esse contentio. nam in primis nos Epicurus a se ipse dimittit, qui fugere omnem disciplinam navigatione quam velocissima iubet. neque vero Aristippus,
Abbreviated transcription (Latin):
redundat Ergo natura permixta est omnibus istis oratio quee
quidem oratio est uera.Nam ignara quidem huiusce doctrint lo¬
quacitas terret necesse est qua uel nullos uel falsos duces habeat¬
.pars uero naturalis cum est ad excitationem dicendi tanto cęteris
uberior quanto maiore spiritu diuinis rebus ꝗͣ humanis eloquen¬
dum est. Tum illam etiam moralem sine qua nulla esse ut docuimus
potest oratio toram complectitur.Nam si regitur prouidentia mundus
adminis trandda certe bonis uiris erit resp. si diuina nr̃is animis origo
tendendum ad uirtutem nec uoluptatibus terreni corporis seruien̾
an hȩc non frequenter tractabit orator. lam de auguriis rñsis. religio¬
ne deniq omni de quibus maxima sȩpe in senatu consilia uersata sunt
non erit ei disserendum siquidem ut nobis placet futurus est uir ciuilis
idem quȩ deniq inrelligi salrem porest eloquentia hominis optima

Expanded text:
redundat. ergo natura permixta est omnibus istis oratio, quae redundat. ergo natura permixta est omnibus istis oratio, quae quidem oratio est vere. nam ignara quidem huiusce doctrinae loquacitas erret necesse est, ut quae vel nullos vel falsos duces habeat. pars vero naturalis, cum est ad exercitationem dicendi tanto ceteris uberior, quanto maiore spiritu de divinis rebus quam humans eloquendum est, tum illam etiam moralem, sine qua nulla esse, ut docuimus, oratio potest, totam complectitur. nam si regitur providentia mundus, administranda certe bonis viris erit res publica; si divina nostris animis origo, tendendum ad virtutem nec voluptatibus terreni corporis serviendum. An haec non frequenter tractabit orator? iam de auguriis, responsis, religione denique omni, de quibus maxima saepe in senatu consilia versata sunt, non erit ei disserendum, si quidem, ut nobis placet, futurus est vir civilis idem? quae denique intelligi saltem potest eloquentia hominis optima
Abbreviated transcription (Latin):
nentia temperantia pietate non plurima dic& orator. sed ille uir bo¬
nus qui hec cum uixibus tantum sibi nota atq nominibus auriũ
tenus inusum lingua perceperit sed qui uirtutes ipsas menie com¬
plexus ita sentit nec in cogitando ita laborabit. sed quod seiet uere
dicet Cum autem omnis genenalis quęstio spetiali potentior quia u¬
niuersa pars continetur non utq accedit parti quod uniuersum
est profecto nemo dubitabit generales questiones in illo maxime
studiorum more uersitas. lam uero cum sint multa propriis bre¬
uibusq comprehensionibus fimenda Unde etiam status causarum
dicitur finitiuus nonne ad id quoq in strin ab his qui plus in hoc stu¬
dii dederunt oporret: quid non quȩstio iuris omnis aut uerborũ
proprietate aut ęqui disputatione aut uoluntatis coniectura conti¬
netur. quorum pars ad rationalem pars ad moralem tractatum

Expanded text:
nentia, temperantia, pietate non plurima dicet orator? sed ille vir bonentia, temperantia, pietate non plurima dicet orator? sed ille vir bonus, qui haec non vocibus tantum sibi nota atque nominibus aurium tenus in usum linguae perceperit, sed qui virtutes ipsas mente complexus ita sentiat, nec in cogitando ita laborabit sed, quod sciet, vere dicet. cum sit autem omnis generalis quaestio speciali potentior, quia universo pars continetur, non utique accedit parti quod universum est, profecto nemo dubitabit, generales quaestiones in illo maxime studiorum more versatas. iam veropr cum sint multa propriis brevibusque comprehensionibus finienda unde etiam status causarum dicitur finitiuus, nonne ad id quoque instrui ab iis, qui plus in hoc studii dederunt, oportet? quid ? non quaestio iuris omnis aut verborum proprietate aut aequi disputatione aut voluntatis coniectura continetur? quorum pars ad rationalem, pars ad moralem tractatum
Abbreviated transcription (Latin):
tem suam uires ipsa subtilitate consumet. Itaq reperias quosdam
mire callidos cum ab illa cauillatione discesserint non magis sufficẽ
in aliquo grauiore actu ꝗͣ parua quedam animalia quae in angustis
mobilia campo deprehenduntur lam quidem pars illa moralis qͤ
superibus libris diximus uarictate eum alia coniectura quȩrantus
alia finitionibus concludantur alia ures ũ moueantur uel transfe¬
rantur alia colligantur uel ipsa inter se concurrant uel in diuersũ
ambiguitate ducantua nulla fore dici potest: euius non parte in
aliqu̾a tractatus ȩqui ac boni reperiantur. Perasq uero esse quis
nescit quȩ̨ torȩ in sola qualitate consistant. In consiliis uero quac
ratio suadendi est abhonesti questione seposira Quin etiam illa
pars tertia quae laudandi ac uituperandi offitiis continetur nẽpe
in tractatu recti paruiq uersatur. An de ustitia fortitudine absti¬

Expanded text:
tem suam vires ipsa subtilitate consumet. itaque reperias quosdam tem suam vires ipsa subtilitate consumet. itaque reperias quosdam in disputando mire callidos, cum ab ilia cavillatione discesserint, non magis sufficere in aliquo graviore actu quam parva quaedam animalia, quae in angustiis mobilia campo deprehenduntur. iam quidem pars illa moralis, qusuperioribus libris diximus, varietate, cum alia coniectura quaerantur, alia finitionibus concludantur, alia iure summoveantur vel transferantur, alia colligantur vel ipsa inter se concurrant vel in diversum ambiguitate ducantur, nulla fere dici potest, cuius non parte in aliqua tractatus aequi ac boni reperiatur, plerasque vero esse quis nescit, quae totae in sola qualitate consistant? in consiliis vero quae ratio suadendi est ab honesti quaestione seposita? quin ilia etiam pars tertia, quae laudandi ac vituperandi officiis continetur, nempe in tractatu recti pravique versatur. An de iustitia, fortitudine, absti
Abbreviated transcription (Latin):
in ac tionibusc urendum q̃ in disputatiombus quia non docore mo
Eed mouere enam delectare deb& audientes orator ad quenm Nt
queq ac uiribus & decore est opus ut uis animom mnaiorem adui
ripis mulitq gurgitis tractu fluentium quam tenine oouiae & ob iec
turesultantis Set ũt patestrici doc tores ulos quos numeros uoc ni no
idcirco discentibus tradunt ut us omnibui n qui endroirart m ipso
luc tandi certamine utantur: plus enim pondere er firmirate & spa
agitur sea ut subsit copia illa ex qua unum aut alerurt euilii fedeca¬
dio dederit esitiant. ita hec pars ayaletica siue ulamiicee reciluomibiis
asputacriceen ut est uurilus iepe et fmmiriombus et compretensiomibusa
et seperandis qu& sunt differentia et resoluenda ambiguitate distin¬
guendo diuidenda illiciendo implicando ita si totum sibi uindica¬
uerit in foro certamen obistabit melioribus et sertas ad tenuita¬

Expanded text:
in actionibus utendum quam in disputationibus, quia non docere modo, in actionibus utendum quam in disputationibus, quia non docere modo, sed movere etiam ac delectare audientes debet orator, ad quod impetu quoque ac viribus et decore est opus; ut vis amnium maior est altis ripis multoque gurgitis tractu fluentium quam tenuis aquae et obiectu lapillorum resultantis. et ut palaestrici doctores illos, quos numeros vocant, non idcirco discentibus tradunt, ut iis omnibus ii, qui didicerint, in ipso luctandi certamine utantur plus enim pondere et firmitate et spiritu agitur, sed ut subsit copia illa, ex qua unum aut alterum, cuius se occasio dederit, efficiant, ita haec pars dialectica, sive illam dicere malumus disputatricem, ut est utilis saepe et finitionibus et comprehensionibus et separandis quae sunt differentia, et resolvenda ambiguitate, distinguendo, dividendo, illiciendo, implicando, ita, si totum sibi vindicaverit in foro certamen, obstabit melioribus et sectas ad tenuita
Abbreviated transcription (Latin):
tores qui de uirtute precipiunt in oraroris uita cum scĩa dimnarũ
rerum sit humanarumq conuincta. qu& ipse quanto maiores ac
pulchriores uiderentur si iia scilic& docerent qui etiam eloqui ꝓ¬
prestantissime poisent utinamq sit tempubunqm̃ quo perfectus a¬
liquis qualem optamus orator. hanc arten superbo nomine et uicus
quorumdam bona eius corrumpentium inuisam uindicet sibi ac
uelut rebus repetitis in corpiis eloquentia aaducat. Nua quidem
cum sit in tres diuisa parres. naturalem. inoxalem. rationalem. qua
tandem non est eum oratoris opere coniuncta. Namut ordinem re¬
tro agamus de ultima illa qua tota uersatur in uerbis nemo dobi¬
tauit sier proprictates uocis cuiusq nosse et ambigua aperue & per¬
plexa discernere et de falsis uidicare et colligere ae resoluer ecqu&
uelis orarorum est qmqͣ causa non tamest minute auq conen

Expanded text:
tores, qui de virtute praecipiunt, ut oratoris vita cum scientia diuinarum tores, qui de virtute praecipiunt, ut oratoris vita cum scientia diuinarum rerum sit humanarumque coniuncta. quae ipsae quanto maiores ac pulchriores viderentur, si illas ii docerent, qui etiam eloqui praestantissime possent? utinamque sit tempus unquam, quo perfectus aliquis, qualem optamus, orator hanc artem superbo nomine et vitiis quorundam bona eius corrumpentium invisam vindicet sibi ac, velut rebus repetitis, in corpus eloquentiae adducat. quae quidem cum sit in tris divisa partes, naturalem, moralem, rationalem, qua tandem non est cum oratoris opere coniuncta? nam ut ordinem retro agamus, de ultima illa, quae tota versatur in verbis, nemo dubitaverit, si et proprietates vocis cuiusque nosse et ambigua aperire et perplexa discernere et de falsis iudicare et colligere ac resoluere quae velis oratorum est. quanquam ea non tam est minute atque concise
Abbreviated transcription (Latin):
res cosdem fuiise morum dicendi Qua propier hec exhortatio mea nõ
eo pertinet ut esse oratorem phin uelim quando noualia uitet se a lon¬
guis a ciuilibus officiis atq ab omni munere oratoris recessit Nam
quis phorum aut in iudiciis frequens aut clarus in contionibus fuit.
none uersatus est. atq eo illum quem usq instituo romanum que¬
dam uelim esse sapientem qui non secretis dispurationibus sed reꝵ
experimentis atq operibus uere eunlem uirum exhibeat Sed quia
aeserta ab iis qui se ad eloquentiam contulerunt studia non iam in
actii suo atq in hac fori luce uersantur. sed in porticus & gynasia
primum mox in conuentus scholarum recesserunt id quod est ora¬
tori necessarium nec a dicendi preceptoribus traditur ab iis perer
in mirum uecesse est apud quos remansit cuoluendi penitus aue¬

Expanded text:
res eosdem fuisse morum atque dicendi. quapropter haec exhortatio mea non res eosdem fuisse morum atque dicendi. quapropter haec exhortatio mea non eo pertinet ut esse oratorem philosophum velim, quando non alia vitae secta longius a civilibus officiis atque ab omni munere oratoris recessit. nam quis philosophorum aut in iudiciis frequens aut clarus in contionibus fuit? administratione versatus est? atqui ego illum, quem instituo, Romanum quendam velim esse sapientem, qui non secretis disputationibus, sed rerum experimentis atque operibus vere civilem virum exhibeat. sed quia deserta ab his, qui se ad eloquentiam contulerunt, studia sapientiae non iam in actu suo atque in hac fori luce versantur, sed in porticus et in gymnasia primum, mox in conventus scholarum recesserunt: id, quod est oratori necessarium nec a dicendi praeceptoribus traditur, ab iis petere nimirum necesse est, apud quos remansit, evolvendi penitus auc
Abbreviated transcription (Latin):
bus constituta numeruditiore aliquo sermone tractarit. O ꝗͣ is¬
tud parum putant quibus tam facile uidetur. Sed hoc transeo de quo
neminem qui liurras uel primis ut aiunt libris degus tarit dubita¬
turum puto ad illud sequens pręuertar ne dicendi quidem satis pe¬
ritum fore qui non et natur& tñ omnium poenitus perspexerit &
mores preceptis et ratione formarit.Neq enim frustra in tertio de
oratore libro LCrassus cuncta quae de &quo iusto. uero. bono de¬
quo his qua sunt contraposita dicantur propria esse oratoris affir¬
mat. ac phyos cum ea dicendi uiribus tuentur uti rhetorum armis
non siuis idem tamen confitetur ea iam esse aphya petenda udelic&
quia magis haet illi uidetur inpossessione earum rerum fuisse. Hinc
etiam illud est quod Cicero pluribus libris et epistolis testatur dicendi
sacultatem ex intimis sapientia sontibus flucre Idecq aliq̃ diu prȩcepto¬

Expanded text:
bus constitutae, nunquam eruditiore aliquo sermone tractarit? O quam isbus constitutae, nunquam eruditiore aliquo sermone tractarit? O quam istud parvum putant, quibus tam facile videtur! sed hoc transeo, de quo neminem, qui litteras vel primis, ut aiunt, labris degustarit, dubitaturum puto. ad illud sequens praevertar, ne dicendi quidem satis peritum fore, qui non et naturae vim omnem penitus perspexerit et mores praeceptis ac ratione formarit. neque enim frustra in tertio de Oratore libro L. Crassus cuncta, quae de aequo, iusto, vero, bono deque iis, quae sunt contra posita, dicantur, propria esse oratoris adfirmat, ac philosophos, cum ea dicendi viribus tuentur, uti rhetorum armis, non suis. idem tamen confitetur, ea iam esse a philosophia petenda, videlicet quia magis haec illi videtur in possessione earum rerum fuisse. hinc etiam illud est, quod Cicero pluribus libris et epistolis testatur dicendi facultatem ex intimis sapientiae fontibus fluere, ideoque aliquamdiu praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
manente honesta uoluntate
Uando igitur orator est uir bonus. is aurs sormantue¬
tem eitra uirturem intelligi non potest. Cirtus etiam si eͦsdã
impetus ex natura sumit tamen perfitienda doctrina est No¬
res ante omnia oratori studiis erunt excolendi atq: omnis honesti.
iustiq disciplina pertractanda sine qua nemo nec uir bonus esse nec
dicendi peritus potest nisi accidemus forte iis qui natura constare
mores et nihil adiuuari disciplina potest putant scilic& ut ea ꝗͥem
quae manu fiunt atq eorum etiam contemptissima confiteantus¬
regere doctoribus uirtutem uero qua nihil homini quodd ad deos in¬
mortales propius accederer datum est obuiam elaboratam tantum
quia nati sumus habxamus abstinens erit qui id ipsum quid sit ab¬
stinentia ignor&. Et fortis qui moctus doloris mortis. supers titionis
nulla ratione purgauerit. Et uirtus qui es equi boniq tractatum. ꝗ
leges qu& natura sunt omnibus datę quęq preprię populis & genti¬

Expanded text:
manente honesta voluntate. manente honesta voluntate. quando igitur orator est vir bonus, is autem citra virtutem intelligi non potest, virtus, etiamsi quosdam impetus ex natura sumit, tamen perficienda doctrina est: mores ante omnia oratori studiis erunt excolendi atque omnis honesti iustique disciplina pertractanda, sine qua nemo nec vir bonus esse nec dicendi peritus potest. nisi forte accedemus iis, qui natura constare mores et nihil adiuvari disciplina putant; scilicet ut ea quidem, quae manu fiunt, atque eorum etiam contemptissima confiteantur egere doctoribus, virtutem vero, qua nihil homini, quo ad deos immortales propius accederet, datum est, obviam et illaboratam, tantum quia nati simus, habeamus. abstinens erit qui id ipsum, quid sit abstinentia, ignoret? et fortis qui metus doloris, mortis, superstitionis nulla ratione purgaverit? et iustus qui aequi bonique tractatum, qui leges, quaeque natura sunt omnibus datae quaeque propriae populis et genti
Abbreviated transcription (Latin):
Eragio suo fecit atq id intrantibus quibusdam rñdit a cuie sestoli¬
ari male q̃ ab hoste uenire ita hic si fuss& orator non defendisset
eunaiem rufinum uel manifesti peculatus reum Multa dica ꝓom̃
similia sea uel unium ex his quodlib& suffiero duon eauib se adita
ut istud illi quem formamius uiro socꝑe sit fanendum sed ut si palis
coegerit ratio sit tamen uera finitio oratoremesse uirum bonum di¬
cendi peritum prȩcipere uero ac discere quomodo etiam probatioe
difficilia tractentur. NamfrequenteR etiam optimȩ causȩ similes
sunt malis et innocens reus multis uerisimilibus peruenitur quo sit
ut eadem actionis ratione defendendus sit quasi nocens ess& lam
innumerabilia sunt bonis causis malisq cõmunia testes. littere
suspitiones.opiniones.non aliter autem uerisimilia ꝗͣ uera confir¬
mantur & refelluntuR. Qua propter ut res fier& flectatur oratio.

Expanded text:
fragio suo fecit atque id mirantibus quibusdam respondit, a cive se spolifragio suo fecit atque id mirantibus quibusdam respondit, a cive se spoliari malle quam ab hoste venire. ita , si fuisset orator, non defendisset eundem Rufinum vel manifesti peculatus reum? multa dici possunt similia, sed vel unum ex iis quodlibet sufficit. non enim hoc agimus, ut istud illi, quem formamus, viro saepe sit faciendum; sed ut, si talis coegerit ratio, sit tamen vera finitio, oratorem esse virum bonum divendi peritum. praecipere vero ac discere, quomodo etiam probatione difficilia tractentur, necessarium est. nam frequenter etiam optimae causae similes sunt malis, et innocens reus multis verisimilibus premitur; quo fit, ut eadem actionis ratione defendendus sit, qua si nocens esset. iam innumerabilia sunt bonis causis malisque communia, testes, litterae, suspiciones, opiniones. non aliter autem verisimilia quam vera et confirmantur et refelluntur. quapropter , ut res feret, flectetur oratio
Abbreviated transcription (Latin):
falsis ddefendet q̃ qui apud iudicem malam causam tuetur. Quis si
quedam benc facta damnaturus est iudtx nnsi ta non eise facta
conuicerimus non uel hoc modo seruabit ontor non innorentem
modo sed etiam laudabilem ciuem. Quid si quedam instanti cura
sed conditione temporum inutilia ciuitatis sciemus nonne uitin.
arte dicendi bona quidem sed malis artibus simili. ad hoc nemo dub¬
tabit quin si nocentes mutari in bonam moritm aliquonio posst sic̃
posse conceditur saluos eise eos magis t rep. sic q̃ puniri siliqueot
igitur oratori futurum bonum uirum tunc utra obitientur nom
ia̾ agit aget ut saluus sit da nunc ut cͥmine mainfesto prematur
Aux bonus et sine quo uintere honeste eiuitas non possit nonne
ei comunis utilitas oratorem aduocabitur Certe fabritius Corne¬
lium Rufinum et aliqui malum ciuem et sibi miucrm talers su¬
quia utuem sciebat ducem inminente belo palam consulem suf¬

Expanded text:
falsis defendet, quam qui apud iudices malam causam tuetur? quid si falsis defendet, quam qui apud iudices malam causam tuetur? quid si quaedam bene facta damnaturus est iudex, nisi ea non esse facta convicerimus, non vel hoc modo servabit orator non innocentem modo, sed etiam laudabilem civem? quid si quaedam iusta natura, sed condicione temporum inutilia civitati sciemus, nonne utemur arte dicendi bona quidem, sed malis artibus simili? ad hoc nemo dubitabit, quin, si nocentes mutari in bonam mentem aliquo modo possint, sicut posse conceditur, salvos esse eos magis e re publica sit quam puniri. si liqueat igitur oratori futurum bonum virum, cui vera obiicientur, non id aget, ut salvus sit? da nunc, ut crimine manifesto prematur dux bonus et sine quo vincere hostem civitas non possit: nonne ei communis utilitas oratorem advocabit? certe Fabricius Cornelium Rufinum, et alioqui malum civem et sibi inimicum, tamen, quia utilem sciebat ducem, imminente bello, palam consulem suf
Abbreviated transcription (Latin):
quoq asperrimi confitentur facturum aliquando bonum uirum ut
mendatium dicat. Et quidem non nunqm leuioribus causis ut in pui¬
eris egrotantibus utilitatibus eorum gratia multa fingimus multa
non facturi pronuntiamus. Nedum si ab homine occidendo gras¬
sator auertendus sit ut hostis pro salute patrie fallendus ut hoc ꝙ
alias inserius quoq reprehendendũs est. sit alias in ipso sapieniti
laudandum lasi constiterit muita iam uideo posse eucnire proptet
que orator bene suscipiat tale cause genus. qualt mota ratione ho¬
nesta non recepiss& Nec hoc dico quia scuctiores sequiplac& leges pro
patre fratre. amico ꝑiclitantibus tametsi enediotris hesitatio est huic
uistitie ꝓposita imagine inde pictas nihil dubii relinquamus. Sit ali¬
quis insidiatus tyranno. atq ob id reus utrum ne saluum eum nol¬
leris qui a nobis finitur orator ansi tuendum susecperit nontam

Expanded text:
quoque asperrimi confitentur, facturum aliquando virm bonum ut quoque asperrimi confitentur, facturum aliquando virm bonum ut mendacium dicat, et quidem nonnunquam levioribus causis, ut in pueris aegrotantibus utilitatis eorum gratia multa fingimus, multa non facturi promittimus; nedum si ab homine occidendo grassator avertendus sit aut hostis pro salute patriae fallendus; ut hoc, quod alias in servis quoque reprehendendum est, sit alias in ipso sapiente laudandum. id si constiterit, multa iam video posse evenire, propter quae orator bene suscipiat tale causae genus, quale remota ratione honesta non recepisset. nec hoc dico quia severiores sequi placet leges pro patre, fratre, amico periclitantibus, tametsi non mediocris haesitatio est, hinc iustitiae proposita imagine, inde pietatis. nihil dubii relinquamus. sit aliquis insidiatus tyranno atque ob id reus: utrumne salvum eum nolet is, qui a nobis finitur, orator? an, si tuendum susceperit, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
tas fit ex iniqui contemplatione manifestior & plurima cõnriis
probantur. debent ergo oratori sic esse aduersariorum nota con¬
silia ut hostium imperatori. Uerum et illud quod prima prȩposi¬
tione durum uidetur porest afferre ratio ut uir bonus in defensione
causae uelit aufferre aliquando iudei ueritatem quod siquis a me
proponi mirabitur. qmꝗͣ non est hȩc mea proprie sententia. sed coꝵ
quos grauissimos sapientię magistros atas uerus credidit sic iudicẽt
pleraq esse qu&c non tam factis ꝗͣ causis corum uel honesta fiant
uel turpia. nam si hominem occidere sacpe uirtus lberos nec are
non nunqm̃ pulcherrimum est. asperiora quȩdam ad huc dictu si coĩs
utulitas exegerit facere conceditur Ne hoc quidem nudum est in¬
tuendum qualem causam uir bonus. sea etiam quare & quamente
defendat ac primum concedant mihi omnes oportet. quod stoicoye

Expanded text:
tas fit ex iniqui contemplatione manifestior, et plurima contrariis tas fit ex iniqui contemplatione manifestior, et plurima contrariis probantur. debent ergo oratori sic esse adversariorum nota consilia ut hostium imperatori. verum et illud, quod prima proposition durum videtur, potest adferre ratio, ut vir bonus in defensione causae velit auferre aliquando iudici veritatem. quod si quis a me proponi mirabitur, quanquam non est haec mea proprie sententia, sed eorum, quos grauissimos sapientiae magistros aetas vetus credidit sic iudicet, pleraque esse, quae non tam factis quam causis eorum vel honesta fiant vel turpia. nam si hominem occidere saepe virtus, liberos necare nonnunquam pulcherrimum est, asperiora quaedam adhuc dictu, si communis utilitas exegerit, facere conceditur, ne hoc quidem nudum est intuendum, qualem causam vir bonus, sed etiam quare et qua mente defendat. ac primum concedant mihi omnes oportet, quod Stoicorum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam de confesso locutus es. nisi aliqñ uis ac facultas dicendi expug¬
nat ipsam ueritatem Bonus enim uir non agit nisi bonas causas. cal
porro etiam sine doctrina satis per se tuetur ueritas ipsa Quibus ego
cum de meo primum opere pñdero etiam pro boni uiri officio siqñ
eum ad defensionem nocentium ratio duxerit. satiffatiam ꝑtrat¬
tare enim quomodo aut pro falsis aut etiam pro iiustis aliqsi di
catur non est mutile uel ꝑꝑ hoc solum ut ea facilius & deprehendamꝰ
& refellamus quemadmodum remedia melius adhibebit. cui nota
quę nocent fuerint. Neq enim achademici cum in utramq disse¬
runt partem non secundum alteram uiuunt. ne Carneades ille qui
Romȩ audiente censorio Carone non minoribus uiribus contra
uistitiam dicitur disseruisse q̃ pridie pro iustitia dixerat inius tus ip̃e
uir fuit. Uerum et uirtus quid sit aduersa ei malitia deregit & eꝗ¬

Expanded text:
etiam de confessione locutus es, nisi aliquando vis ac facultas dicendi expugetiam de confessione locutus es, nisi aliquando vis ac facultas dicendi expugnat ipsam veritatem? bonus enim vir non agit nisi bonas causas, eas porro etiam sine doctrina satis per se tuetur veritas ipsa. quibus ego, cum de meo primum opere respondero, etiam pro boni viri officio, si quando eum ad defensionem nocentium ratio duxerit, satisfaciam. pertractare enim, quomodo aut pro falsis aut etiam pro iniustis aliquando dicatur, non est inutile, vel propter hoc solum, ut ea facilius et deprehendamus et refellamus; quemadmodum remedia melius adhibebit, cui nota quae nocent fuerint. neque enim Academici, cum in utramque disserunt partem, non secundum alteram vivunt, nec Carneades ille, qui Romae audiente Censorio Catone non minoribus viribus contra iustitiam dicitur disseruisse quam pridie pro iustitia dixerat, iniustus ipse vir fuit. verum et virtus quid sit, adversa ei malitia detegit, et aequi
Abbreviated transcription (Latin):
iarn udcii en am prudientes erunt. inuentio qu&e etiam si lenociniis
destituta sit satis tamen natura sua ornatur. Nec quicqm non diserit
luntati serum est tempus ullum mentibus totis huc tendamus in
haec elaboremus forsan et consummare contingant.Nam si natura
non prohibet et esse uirum bonum et esse dicendi peritum Cur non a¬
liquis etiam unus utrumq consequi poss&: Cur autem quisq non se spe¬
ret fore illum aliquem Ad quod si uires ingenii non suffecerint tamẽ
ad quem usq modum processerimus meliores erimus ex utraq Hoc
etiam procul eximatur animorum pulcherrimam eloquentiam cũ
uiciis mentis posse misceri facultas dicendi si in malis incidit et ip̃a
iudicanda est malum Peiores enim illos facit quibus contingit Uide¬
or mihi audire quosdam neq enim erunt unqm qui diserti esse: ꝗͣ
boni malint. illa dicentes. quid ergo tantum est artis in eloquentia :
Cur tu de coloribus et difficilium causarum defensione. non nihil

Expanded text:
idem etiam prudentes erunt inventio; quae etiamsi lenociniis destituta sit, satis tamen natura sua ornatur nec quidquam non diserte, luntati serum est tempus ullum totis mentibus huc tendamus, in hoc elaboremus; forsan et consummare contingat. nam si natura non prohibet et esse virum bonum et esse dicendi peritum, cur non aliquis etiam unus utrumque consequi possit? cur autem non se quisque speret fore illum aliquem? ad quod si vires ingenii non suffecerint, tamen ad quem usque modum processerimus, meliores erimus ex utroque. hoc certe procul eximatur animo, rerum pulcherrimam eloquentiam cum vitiis mentis posse misceri. facultas dicendi, si in malos incidit, et ipsa iudicanda est malum; peiores enim illos facit, quibus contigit. videor mihi audire quosdam neque enim deerunt unquam, qui diserti esse quam boni malint illa dicentes: Quid ergo tantum est artis in eloquentia? cur tu de coloribus et difficilium causarum defensione, nonnihil
Abbreviated transcription (Latin):
num optime locutum esse persice constat uel Mithrydates cin duas
et uiginti linguas quot nationibus imperabat traditur notas fuisse uel
Crassus ille diues. qui cum Asye pracess& quinq graccisermonis differẽ¬
tias sic tenuit ur qua quisq eum lingna postulauet eadem uis sibi readi¬
tum ferret Uel Cyrus quem omnium militum tenuisse creditum est
nomina Qui semel auditos qmlib& multos uersus protinus dicituR
reddidisse theodoctes dicebantuꝵ etiam nune esse qui facerent sed
mihi nunꝗͣ ut ego interessem contigit. habenda tamen fides est
uel in hoc ut qui crediderit et sper& le

Expanded text:
num optime locutum esse Persice constat; vel Mithridates, cui duas num optime locutum esse Persice constat; vel Mithridates, cui duas et viginti linguas, quot nationibus imperabat, traditur notas fuisse; vel Crassus ille Dives, qui, cum Asiae praeesset, quinque Graeci sermonis differentias sic tenuit ut, qua quisque apud eum lingua postulasset, eadem ius sibi redditum ferret; vel Cyrus, quem omnium militum tenuisse creditum est nomina. quin semel auditos quamlibet multos versus protinus dicitur reddidisse Theodectes. dicebantur etiam nunc esse, qui facerent, sed mihi nunquam, ut ipse interessem, contigit; habenda tamen fides est vel in hoc ut, qui crediderit, et spere
Abbreviated transcription (Latin):
tibus non nunꝗͣ ert dubitantibus similes quȩrere iudcamur quȩ
auulimus ergoquid sit optimum neminem fugit Si uero aut moc¬
moria natura durior erit aut non suffragabitur tempus eriam
mutile erit ad omnia se uerba alligare cum obliuio unius corum ca¬
cuiuslibet aut deformem hesitationem aut etiam silentium indicat¬
cat utriusq tutiusq multo comprehensis animo rebus ipsis liberta¬
tem sibi eloquendi relinquere non et inuitus perdit quisq: id quod
degerat uerbum nec facile reponit aliud dum id quoc scͥpserat quei̾t
sed ne hoc quidem insirmȩ memorie remedium est nisi in iis qui
sibi facultarem aliquam dicendi ex tp̃r parauerunt quo sicin u¬
trumq defuerit huic omittere oĩno totum actionum laborem
ac si quid in litreris ual& ad scribendum potius suadebo conuerix
sed hacc rara infeclicitas erit. Cocterum quantum natur a studio¬
q ualeat mormoriȩ uel themisthodes testis quem unum intra an¬

Expanded text:
tibus nonnunquam et dubitantibus similes quaerere videamur quae tibus nonnunquam et dubitantibus similes quaerere videamur quae attulimus. ergo quid sit optimum, neminem fugit. si vero aut memoria natura durior erit aut non suffragabitur tempus, etiam inutile erit ad omnia se verba adligare, cum oblivio unius eorum cuiuslibet aut deformem haesitationem aut etiam silentium inducat, tutiusque multo comprehensis animo rebus ipsis libertatem sibi eloquendi relinquere. nam et invitus perdit quisque id quod elegerat verbum, nec facile reponit aliud, dum id, quod scripserat, quaerit. sed ne hoc quidem infirmae memoriae remedium est nisi in iis, qui sibi facultatem aliquam dicendi ex tempore paraverunt. quodsi cui utrumque defuerit, huic omittere omnino totum actionum laborem ac, si quid in litteris valet, ad scribendum potius suadebo convertere. sed haec rara infelicitas erit. ceterum quantum natura studioque valeat memoria, vel Themistocles testis, quem unum intra an
Abbreviated transcription (Latin):
esfugi ut alioquin etiam scribẽ sit superuacuum idq precipue apue̾is
obtinendum atq in hanc consuetudinem ne moemoria excitatioe
redigenda ne nobis discamus ignoscere Ideoq et admoneri et ad
libeilum respicere uitiosum quod libertarem libertauem negli¬
gentit facit nec quisqm separum tenere iudicat quoci ne sun ex¬
cidat non timet Inde interruptus actionis impetus et resistens
ac salebrosa oratio et qui dicit ediscenti similis etiam omnem be¬
nescpitrrum gratiam perdit uel hoc ipso quod scͥpsuse consueiur
moemoria auiem facit etiam prampti ingenii famam ut illa que
dicimus non modo attulisse. sed in prouinus sumpsisse uideam
quod et oratori et ip̃i causa plurimum confert. Nam & magis
miratur ei minus timei uidex que non purat aduersus se prepa¬
rata Idq in actionibus interprecipua seruandum est utqueda
eriam quę optime unximus uelut soluta enuntiemus et cogitan¬

Expanded text:
effugiat; alioqui etiam scribere sit supervacuum. idque praecipue a pueris effugiat; alioqui etiam scribere sit supervacuum. idque praecipue a pueris obtinendum, atque in hanc consuetudinem memoria exercitatione redigenda, ne nobis discamus ignoscere. ideoque et admoneri et ad libellum respicere vitiosum, quod libertatem negligentiae facit, nec quisquam se parum tenere iudicat, quod, ne sibi excidat, non timet. inde interruptus actionis impetus et resistens ac salebrosa oratio; et qui dicit ediscenti similis, etiam omnem bene scriptorum gratiam perdit vel hoc ipso, quod scripsisse se confitetur. memoria autem facit etiam prompti ingenii famam, ut illa, quae dicimus, non domo attulisse sed ibi protinus sumpsisse videamur; quod et oratori et ipsi causae plurimum confert. nam et magis miratur et minus timet iudex, quae non putat adversus se praeparata. idque in actionibus inter praecipua servandum est, ut quaedam etiam, quae optime vinximus, velut soluta enuntiemus et cogitan
Abbreviated transcription (Latin):
uacuis et nudis in certamine urndum est. Non omitram etiam q
quotidianis experimentis depretenditur minime fidelem esse pau¬
lo tardioribus ingeniis recentem moxmoriam mirum dictum est
nec in promptu ratio quantum uox interposita asserat sirmitatis
siue qui scit iabor inle cuus sibi ipsa fatigatio obstabat siuc ma¬
uiratur atq concoquitur seu sirmissima cius pars est recordato
qua staum reserri non poterant contexiniur postera die com¬
sirmatq inormoriam Idem illud tempus quod esse in causa sol&
oblinonis. etiam illa pręuelox fere cuto esfuit et uelut presenti
rum magis herere animo quac diuius affixa sint ex hac ingen¬
torum diuersitate nata dubiratio est an uerbum sit ediscendum
dicturis anuim modo rerum atq ordinem complecti saus sit de
quo sine ddubno non pãt inuniuersum pronuntiari nam si mox¬
moria suffragatur tempus non desuit nulla me uelim syll aba

Expanded text:
vacuis et nudis in certamine utendum est. non omittam etiam, quod vacuis et nudis in certamine utendum est. non omittam etiam, quod cotidianis experimentis deprehenditur, minime fidelem esse paulo tardioribus ingeniis recentem memoriam. mirum dictu est nec in promptu ratio, quantum nox interposita adferat firmitatis, sive requiescit labor ille, cuius sibi ipsa fatigatio obstabat, sive maturatur atque concoquitur, quae firmissima eius pars est, recordatio; quae statim referri non poterant, contexuntur postera die, confirmatque memoriam illud tempus, quod esse in causa solet oblivionis. etiam illa praevelox fere cito effluit, et, velut praesenti rum, magis haerere animo quae diutius adfixa sint. ex hac ingeniorum diversitate nata dubitatio est, ad verbum sit ediscendum dicturis, an vim modo rerum atque ordinem complecti satis sit; de quo sine dubio non potest in universum pronuntiari. nam si memoria suffragatur, tempus non defuit, nulla me velim syllaba
Abbreviated transcription (Latin):
moriȩ quȩxar ex̃ciratio est. et labor multa ediscere multa cogi¬
care et si fieri põr quoudie potentissimum est. Nihil eque uel au¬
getur cura uel negligentia intercidit quare et pueri statim ut
precepi ꝗͣ plurima discant et quecunq ceras operam iuuandoe
studio moemoriȩ dabit deuoret initio tedium illua et septa &
lecta sepius reuoluendi et quasi ei eundem cibum remanendẽdi
quod ip̃m hoc ficĩ põt leuius si pauea primum et quȩ odium non
afferant rocperimus ediscere tum quotidie adicere singulos uen¬
sus quorum accessio labori sensum merementi non afferati in
summam ac infinitum uiq perueniat Et poruca prius tamen
oratorum nouissime etiam solutiora numeris et magis ab usu dicẽ¬
di remota qualia sunt uris consultorum. difficiliora enim debent
esse quae exercent quod sit leuius ipsum illud in quod exercent:
Ut athlere ponderibus plumbxis assucsatiunt manus. quibus

Expanded text:
moriae quaerat, exercitatio est et labor; multa ediscere, multa cogimoriae quaerat, exercitatio est et labor; multa ediscere, multa cogitare, et si fieri potest cotidie, potentissimum est. nihil aeque vel augetur cura vel negligentia intercidit. quare et pueri statim, ut praecepi, quam plurima ediscant, et, quaecunque aetas operam iuvandae studio memoriae dabit, devoret initio taedium illud et scripta et lecta saepius revolvendi et quasi eundem cibum remandendi. quod ipsum hoc fieri potest levius, si pauca primum et quae odium non adferant coeperimus ediscere, tum cotidie adiicere singulos versus, quorum accessio labori sensum incrementi non adferat, in summam ad infinitum usque perveniat, et poetica prius, tum oratorum, novissime etiam solutiora numeris et magis ab usu dicendi remota, qualia sunt iurisconsultorum. difficiliora enim debent esse, quae exercent, quo sit levius ipsum illud, in quod exercent, ut athletae ponderibus plumbeis adsuefaciunt manus, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nibus sea ctiam in exequendis simodo rectt dicimus prima ac se¬
cunda et deinceps coheret ꝙ omnis rerum copulatio ut ei nihił
neq subeundi subtrahi sine manifesto intellectu neq inseri põr
An uero Sceuola in lusu duodecim scͥptorum cumprior calculũ
ira factum esse confessus eit minus idem ordo ualcbit in oratioe
presertim totus nostro arbutrio constitutus cum tantum uie
ualcat. aluernus etiam que bene composita erant moe moriata
serie sua ducent. Nam sicut facilius uersus cdiscimus q̃ prosam
orationem ita prose uincta ꝗ̃ dissoluta sic contingit ut etiam qͤ
extempore uidebunt effusa ad uerbum repetita reddantur qđ
mee quoq mcemorie. medi ceritatem sequȩbantur siqn̾ inter¬
uentus aliquorum quihunc honorem mererentur iterare decla¬
rationis parrem cogitass& Nam est mendatio locus saluis ꝗ
interfuerunt si quis tamen unam maximam q a me artem me¬

Expanded text:
nibus, sed etiam in exsequendis, si modo recte dicimus, prima ac senibus, sed etiam in exsequendis, si modo recte dicimus, prima ac secunda et deinceps; cohaeretque omnis rerum copulatio, ut ei nihil neque subtrahi sine manifesto intellectu neque inseri possit. An vero Scaevola in lusu duodecim scriptorum, cum prior calculum ita factum esse confessus est? minus idem ordo valebit in oratione, praesertim totus nostro arbitrio constitutus, cum tantum ille valeat alternus? etiam quae bene composita erunt, memoriam serie sua ducent. nam sicut facilius versus ediscimus quam prosam orationem, ita prosae vincta quam dissoluta. sic contingit, ut etiam quae ex tempore videbantur effusa, ad verbum repetita reddantur. quod meae quoque memoriae mediocritatem sequebatur, si quando interventus aliquorum, qui hunc honorem mererentur, iterare declamationis partem coegisset. nec est mendacio locus, salvis qui interfuerunt. si quis tamen unam maximamque a me artem me
Abbreviated transcription (Latin):
tardatur ꝙ acrior est oculorum ꝙ aurium sensus in parre iuuãi
põt. quod cum semel autbis audierit continuo ini moemoriam
suam experiri licet et cum legenit contendẽ nam & alioquin
id maxime fatiendum est. ut nos subinde reniemus quia cõtinua
lectio et qua magis ex mimis hę̧renie qualter transit in experiendo
teneas ne et maior intentio est et nihil superuacui temporis perit q̃
ctiam que tenemus experiri solent ira sola quae exciderunt ut erc¬
bra reiteratione firmentur Iilud ecliscendo sc̃bendoq cõmune est ui¬
riq plurimum conferre bonam ualitudinem digestum cibum an¬
nuum cogitationibus aliis liberum. Uerum & m his quȩ scͥpsimus
complectendis. multum ualent et in his quae cogitamus continen¬
dis ꝓpe sola excepta que porentissima est et excitatione composi¬
tio et diuisio. nam qui recte diiserit nunqm porest in rcrum or¬
dine errare. Certa sunt enim non solum in digerendis quasno¬

Expanded text:
tardatur, quod acrior est oculorum quam aurium sensus; in parte iuvari tardatur, quod acrior est oculorum quam aurium sensus; in parte iuvari potest, quod, cum semel aut bis audierit, continuo illi memoriam suam experiri licet et cum legente contendere. nam et alioqui id maxime faciendum est, ut nos subinde temptemus, quia continua lectio et quae magis et quae minus haerent aequaliter transit. in experiendo teneasne, et maior intentio est et nihil supervacui temporis perit, quo etiam quae tenemus repeti solent; ita sola, quae exciderunt, r exciderunt. illud ediscendo scribendoque commune est, utrique plurimum conferre bonam valetudinem, digestum cibum, animum cogitationibus alis liberum. verum et in iis quae scripsimus complectendis multum valent, et in iis quae cogitamus continendis prope solae excepta, quae potentissima est, exercitatione divisio et compositio. nam qui recte diviserit, nunquam poterit in rerum ordine errare. certa sunt enim non solum in digerendis quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
omnia prigo quoq aliquando declinatorum tenendi magis cã
est ut in Cicerone Uerrio Aurelio si deb& misceri illud neminem
non uiuabit uisdem quibus scͥpserir ręteris ediscere Sequuntur enĩ
uestigiis quibusdam mocmoriam et uelut oculis intuentur nõ pagnus
mibi sed uersus ꝓpe ipsos quem cum dicit similis legenti. lam uero
si litore ut adicctio aliqua arq murata interueniat. signa sunt q¬
dam quȩ intuentes errare non possumus est ratio. ut est illa at
qua primum locutus sum arti non dissimilis itasiquid me exꝑimẽta
docuerunt et expeditior et potentior ediscere tacitt. Nam q ẽ
quod situm erat optimum non subirent ueluti otiosum animũ
plerumq alie cogitationes ꝑp quas excitandus est uoce ut dupli¬
ci motu iuuetur moemoria dicendi et audiendi. sea hȩc uox sit
modica et magis murmur. Qui aurem legente alio ediscit inpre

Expanded text:
nomina. origo quoque aliquando declinatorum tenendi magis causa nomina. origo quoque aliquando declinatorum tenendi magis causa est, ut in Cicerone, Verrio, Aurelio. sed hoc miserim. illud neminem non iuvabit, iisdem quibus scripserit ceris ediscere. sequitur enim vestigiis quibusdam memoriam, et velut oculis intuetur non paginas modo, sed versus prope ipsos, estque cum dicit similis legenti. iam vero si litura aut adiectio aliqua atque mutatio interveniat, signa sunt quaedam, quae intuentes deerrare non possumus. haec ratio, ut est illi, de qua primum locutus sum, arti non dissimilis, ita, si quid me experimenta docuerunt, et expeditior et potentior. ediscere tacite nam id quoque est quaesitum erat optimum, si non subirent velut otiosum animum plerumque aliae cogitationes; propter quas excitandus est voce, ut duplici motu iuvetur memoria dicendi et audiendi. sed haec vox sit modica et magis murmur. qui autem legente alio ediscit, in parte