comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
annos recuꝑasse inꝑpetuũ patres uiderentur. Ne id minus laetũ
parti alteri ess&:parua ut plerũque sol&, rem ingentẽ moliẽdi
causa interuenit. M. fabii Ambusti potentis uiri tum inter sui cor¬
poris homines:Mã tum ad plebem quod haud quaꝗͣ inter id genus
contemptor eius habebatur: filiae duae nuptae: Seruio sulpitio ma¬
ior.s. licinio scoloni minor erãt: illustri quid uiro tamen plebeio.
Eaq ipa affinitas haud spreta: fabio gr̃ãm ad uulgum quaesierat.
Forte ita incidit: ut in seruii sulpitii tribuni militum domo soro¬¬
res fabiae cum inter se ut fit sermonib tererent tẽpus:Lictor Sulpi¬
tii cum is de foro se domũ reciper&: forem: ut mos est uirga ꝑcu¬
ter& cum ad id moris eius insueta expauiss& fabia minor: risui so¬¬
rori: miranti ignorare id sororem. Caeteꝵ id risus stimulos paruis
reb: mobili animo muliebri subdidit. frequentia quoq persequẽtiũ

Expanded text:
annos reciperasse in perpetuum patres uiderentur. ne id nimis laetum annos reciperasse in perpetuum patres uiderentur. ne id nimis laetum parti alteri esset, parua, ut plerumque solet, rem ingentem moliundi causa interuenit. M. Fabi Ambusti , potentis uiri cum inter sui corporis homines tum etiam ad plebem, quod haudquaquam inter id genus contemptor eius habebatur, filiae duae nuptae, Ser. Sulpicio maior, minor C. Licinio Stoloni erat, illustri quidem uiro tamen plebeio; eaque ipsa adfinitas haud spreta gratiam Fabio ad uolgum quaesierat. forte ita incidit ut in Ser. Sulpici tribuni militum domo sorores Fabiae cum inter se, ut fit, sermonibus tempus tererent, lictor Sulpici, cum is de foro se domum reciperet, forem, ut mos est, uirga percuteret. cum ad id moris eius insueta expauisset minor Fabia, risui sorori fuit miranti ignorare id sororem; ceterum is risus stimulos paruis mobili rebus animo muliebri subdidit. frequentia quoque prosequentium
Abbreviated transcription (Latin):
ceps hostis & a fronte & ab tergo urger& ec ad pugnã ulla uis.
nec ad fugam quicquid loci suꝑess&: in medio caesi ad unũ oẽs
Recupato ab hostib tusculo. exercitus romam est reductus. Qnͣto
magis prospero eo anno bellis tranquilla omnia foris erant: tanta in
urbe uis patrum in dies miseriaeque plebis crescebant. cum eo ipso
quod necesse erat solui: facultas soluendi impediretur. Itaque cũ
iam ex re nihil dari poss& fama & corpore iudicati atq addicti
creditorib safisfatiebant: poenaq inuicẽ fidei cesserat. Adeo er¬
go obnoxios submiserant animos:non infimi solum:sed princi¬
pes &iã plebis: ut non mõ ad tribunatũ militum intra patritios ⁊¬
petendum: quod tanta ui ut licer& tetenderant: sed ne ad plebei¬
os quidẽ magr̾̃atus capescendos petendosq ullo uiro acri exꝑiẽtiq
animus ess&: possessionẽque honoris usurpari mõ a plebe ꝑ paucos

Expanded text:
ceps hostis et a fronte et a tergo urgeret nec ad pugnam ulla uis ceps hostis et a fronte et a tergo urgeret nec ad pugnam ulla uis nec ad fugam loci quicquam superesset, in medio caesi ad unum omnes. reciperato ab hostibus Tusculo exercitus Romam est reductus. quanto magis prosperis eo anno bellis tranquilla omnia foris erant, tanto in urbe uis patrum in dies miseriaeque plebis crescebant, cum eo ipso, quod necesse erat solui, facultas soluendi impediretur. itaque cum iam ex re nihil dari posset, fama et corpore iudicati atque addicti creditoribus satisfaciebant poenaque in uicem fidei cesserat. adeo ergo obnoxios summiserant animos non infimi solum sed principes etiam plebis, ut non modo ad tribunatum militum inter patricios petendum, quod tanta ui ut liceret tetenderant, sed ne ad plebeios quidem magistratus capessendos petendosque ulli uiro acri experientique animus esset, possessionemque honoris usurpati modo a plebe per paucos
Abbreviated transcription (Latin):
certiorem de suo casu senatum facerent miserunt. Haud segnius
ꝗͣ fide populi romani dignum fuit exercitus tusculũ ductus.L.
Quintius & seruius Sulpitius tribuni militũ duxere. Portas clau¬
sas tusculi latinosque simul obsidentiũ atq obsessor animo: Hĩc
moenia tusculi tueri uident: illinc arcem oppugnare terrere una
ac pauere. Aduentus romanor mutauerat utriusque ꝑtis animos.
Tusculanos ex ingenti metu insũmam alacritatem: Latinos ex pro-¬¬
pe certa fidutia mox capiendae arcis:qm̃ oppido potirent᷑ in exigu¬
am de ip̃is spem uerterat.Tollitur ex arce clamor ab tusculanis
excipitur aliqͣnto maior ab exercitu romano. urgentur latini nec
impetus tusculanor decurrentur ex suꝑiore loco sustinent: nec ro¬¬
manos subeuntes moenia molientesq obices portar arcere possũt
scalis prius moenia capta: inde effracta claustra portar. Et cũ an¬

Expanded text:
certiorem de suo casu senatum facerent, misere. haud segnius certiorem de suo casu senatum facerent, misere. haud segnius quam fide populi Romani dignum fuit exercitus Tusculum ductus; L. Quinctius et Ser. Sulpicius tribuni militum duxere. clausas portas Tusculi Latinosque simul obsidentium atque obsessorum animo hinc moenia Tusculi tueri uident, illinc arcem oppugnare, terrere una ac pauere. aduentus Romanorum mutauerat utriusque partis animos: Tusculanos ex ingenti metu in summam alacritatem, Latinos ex prope certa fiducia mox capiendae arcis, quoniam oppido potirentur, in exiguam de se ipsis spem uerterat. tollitur ex arce clamor ab Tusculanis; excipit aliquanto maior ab exercitu Romano. utrimque urgentur Latini: nec impetus Tusculanorum decurrentium ex superiore loco sustinent nec Romanos subeuntes moenia molientesque obices portarum arcere possunt. scalis prius moenia capta, inde effracta claustra portarum; et cum an
Abbreviated transcription (Latin):
consilioꝵ remonis: urbem agrosque romanis dederunt. Ita & rabies
latinor quia nec romanos bello ledere nec uolscos in armis retine
potuerunt: eo erupit:ut Satricum urbem: quae receptaculũ pri¬
mũ eis aduersae pugnȩ fuerat igne concremarent. Nec aliued te¬
ctum eius suꝑfuit urbis. cum faces ꝑiter sacris prophanisq inii¬
cerent: ꝗͣ matris Matutae templũ. Inde eos nec sua religio nec ue¬
recundia deum arguisse dicitur sed nox horrenda templo edi¬¬
ta cum tristib minis ni nefandos ignes procul delubris amouissẽ
ncensos ea rabie impetus tusculum tulit ob iram quod deserto cõ¬
muni consilio latinoꝵ non in sotietate mõ romanã: sed & in ci¬
uitatem se dedissent: patentib portis cum improuiso incidissẽt
primo clamore oppidũ praeter arcem captum est: & in artẽ op¬
pidam refugere cum coniugibus & liberis nuntiusq romã qui

Expanded text:
consiliorum remotis urbem agrosque Romanis dedunt. ira et rabies consiliorum remotis urbem agrosque Romanis dedunt. ira et rabies Latinorum, quia nec Romanos bello laedere nec Uolscos in armis retinere potuerant, eo erupit ut Satricum urbem, quae receptaculum primum eis aduersae pugnae fuerat, igni concremarent. nec aliud tectum eius superfuit urbis, cum faces pariter sacris profanisque inicerent, quam Matris Matutae templum; inde eos nec sua religio nec uerecundia deum arcuisse dicitur sed uox horrenda edita templo cum tristibus minis ni nefandos ignes procul delubris amouissent. incensos ea rabie impetus Tusculum tulit ob iram, quod deserto communi concilio Latinorum non in societatem modo Romanam sed etiam in ciuitatem se dedissent. patentibus portis cum improuiso incidissent, primo clamore oppidum praeter arcem captum est. in arcem oppidani refugere cum coniugibus ac liberis nuntiosque Romam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
co nocte quae prcelia proxima fuit fugae simile agmine petũt an-¬
nium. Et cum romanius exercitus prope uestigiis sequeretur: plus tñ
timor ꝗͣ ira celeritatis habuit. Prius itaque moenia intrauere hostes
ꝗͣ romanus extrema agminis capere aut morari poss&. Inde aliqͦt
dies uastando agro absumpti: nec romanis satis instructis apꝑatu
bellico ad moenia aggredienda: nec illis ad subeundũ pugnae casus.
Seditio tñ inter antiates latinos que coorta: cũ antiates uicti malis
subactique bello in quo & natierant & consenuerant deditionẽ ex¬
pectarent. Latinos ex diutina pace noua defectio recentibus ad huc
animis ferociores ad perseuerandũ in bello faceret. finis certamĩs
fuit. postꝗͣ utrisque apparuit nihil per alteros stare quo minus in¬
ccepta prosequerentur. Latini profecti ab sotietate pacis ut rebant᷑
inhoneste se uindicauerunt. Antiates in comodis arbitris salutariũ

Expanded text:
co nocte quae proelio proxima fuit, fugae simili agmine petunt Antco nocte quae proelio proxima fuit, fugae simili agmine petunt Antium; et cum Romanus exercitus prope uestigiis sequeretur, plus tamen timor quam ira celeritatis habuit. prius itaque moenia intrauere hostes quam Romanus extrema agminis carpere aut morari posset. inde aliquot dies uastando agro absumpti nec Romanis satis instructis apparatu bellico ad moenia adgredienda nec illis ad subeundum pugnae casum. seditio tum inter Antiates Latinosque coorta, cum Antiates uicti malis subactique bello in quo et nati erant et consenuerant deditionem spectarent, Latinos ex diutina pace noua defectio recentibus adhuc animis ferociores ad perseuerandum in bello faceret. finis certaminis fuit postquam utrisque apparuit nihil per alteros stare quo minus incepta persequerentur. Latini profecti, ab societate pacis, ut rebantur, inhonestae sese uindicauerunt; Antiates incommodis arbitris salutarium
Abbreviated transcription (Latin):
adactis: tres exercitus scriberent. Unum ad praesidium urbis. Alter
si quis alibi motus extitissent ad subita bella mitti possent.Tertium
longe ualidissimũ P. Ualerius & L. Emilius ad Satricum duxere.
Ubi cum atiem instructam hostium loco aequo inuenisset: extẽplo
pugnatum. Et ut non dum satis claram uictoriam sic prosperȩ spei
pugnam imber ingentib procellis fufus dirimit. Postera die itera¬¬
ta pugna & aliꝗͣ diu aequa uirtute fortunaque latinae maxime le¬
giones longa sotietate romanã militiã edoctȩ restabant.Sequẽs
imber ĩmissus ordines turbauit. turbatis signa peditum illata.Qnͣtũ¬
que romana se inuexit aties:tantũ hostes gradu remoti. Et ut
semel inclinauit pugna: iam intollerabilis romana uis erat fusi ho¬¬
stes: cum Satricum quod duo milia inde aberat: non castra pete¬
rent: ab equitatu maxime caesi. Castra capta direptaque. Ab satri¬

Expanded text:
adactis tres exercitus scriberent: unum ad praesidium urbis: alterum adactis tres exercitus scriberent: unum ad praesidium urbis: alterum qui, si qui alibi motus exstitisset, ad subita belli mitti posset: tertium longe ualidissimum P. Ualerius et L. Aemilius ad Satricum duxere. ubi cum aciem instructam hostium loco aequo inuenissent, extemplo pugnatum; et ut nondum satis claram uictoriam, sic prosperae spei pugnam imber ingentibus procellis fusus diremit. postero die iterata pugna; et aliquamdiu aequa uirtute fortunaque Latinae maxime legiones longa societate militiam Romanam edoctae restabant. sed eques immissus ordines turbauit; turbatis signa peditum inlata, quantumque Romana se inuexit acies, tantum hostes gradu demoti; et ut semel inclinauit pugna, iam intolerabilis Romana uis erat. fusi hostes cum Satricum, quod duo milia inde aberat, non castra peterent, ab equite maxime caesi: castra capta direptaque. ab Satri
Abbreviated transcription (Latin):
exustis non arbore frugifera non satis in spem frugũ relictis. Om̃iso
quae extra moenia fuit hominũ pecudũque praeda ab acta. Romã
utrinq exercitus reducti: paruo interuallo ad respirandũ debitori¬
bus dato. Postꝗͣ quieta res ab hostibus erant celebrari deintegro u¬
risdicio & tm̃ abesse spes ueteris leuandi fcenoris: ut tributo nouum
foenus contraheretur. in urbi a censorib locatum saxa quadrato fa¬¬
tiendum. Cui succũbere oneri coacta plebs: quia quẽ delectũ impe¬
dirent non hẽbant tribuni plebis.Tribunos & militares patritios om̃s
coacta principum opib fecit l. Emiliũ P. Ualeriũ quarto .C. uetruriũ
Seruiũ Sulpitium L. &t. Quintios tincinatos. Hisdẽ opib obtinu¬
ere ut aduersus latinos uolscosque: qui cõiunctis legionib ad Sa¬
tricum castra hẽbant: nullo impediente om̃ib iuniorib sacramẽto

Expanded text:
exustis, non arbore frugifera, non satis in spem frugum relictis, omni exustis, non arbore frugifera, non satis in spem frugum relictis, omni quae extra moenia fuit hominum pecudumque praeda abacta Romam utrimque exercitus reducti. paruo interuallo ad respirandum debitoribus dato, postquam quietae res ab hostibus erant, celebrari de integro iuris dictio et tantum abesse spes ueteris leuandi fenoris, ut tributo nouum fenus contraheretur in murum a censoribus locatum saxo quadrato faciundum; cui succumbere oneri coacta plebes, quia quem dilectum impedirent non habebant tribuni plebis. tribunos etiam militares patricios omnes coacta principum opibus fecit, L. Aemilium P. Ualerium quartum C. Ueturium Ser. Sulpicium L. et C. Quinctios Cincinnatos . iisdem opibus obtinuere ut aduersus Latinos Uolscosque, qui coniunctis legionibus ad Satricum castra habebant, nullo impediente omnibus iunioribus sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
donec conditiones impositae patrib ne quis quo ad bellum ess& tri¬
butum dar&: aut ius de pecunia diceretur. Eo laxamento plebi t¬
sumpto mora delectui non est facta. Legionib nouis scriptis placu¬
it duos exercitus in agrum uolscum legionib diuisis duci. Spi. fu¬
rius M. Noratius dextrorsus maritimã oram atque antiũ Q. Ser.¬
uilius &M. Geganius leua ad montes ad montes etetram ꝑgunt.
Neutra ꝑte hostis obuius fuit. populatio itaque non illi uage similis
ꝗͣ uolscus latrocinii more: discordia hostiũ fretus. & uirtutẽ metu¬
ens per trepidationẽ raptim fecerat: sed ab iusto exercitu iusta ira fa-¬
cta. spatioq tp̃ris grauior. Quippe a uolscis timentib ne interim¬
exercitus ab roma exira: incursiones in extrema finium factae erant
romano contra & in hostico morandi causa erat: ut hostes ad certamẽ
elicer&. Itaque omnib passim tectis agroꝵ: uicisque in quibusdam

Expanded text:
donec condiciones impositae patribus ne quis, quoad bellatum esset, tridonec condiciones impositae patribus ne quis, quoad bellatum esset, tributum daret aut ius de pecunia credita diceret. eo laxamento plebi sumpto mora dilectui non est facta. legionibus nouis scriptis placuit duos exercitus in agrum Uolscum legionibus diuisis duci. Sp. Furius M. Horatius dextrorsus <in> maritimam oram atque Antium, Q. Seruilius et L. Geganius laeua ad montes <et> Ecetram pergunt. neutra parte hostis obuius fuit. populatio itaque non illi uagae similis quam Uolscus latrocinii more, discordiae hostium fretus et uirtutem metuens, per trepidationem raptim fecerat sed ab iusto exercitu iusta ira facta, spatio quoque temporis grauior. quippe a Uolscis timentibus ne interimexercitus ab Roma exiret incursiones in extrema finium factae erant; Romano contra etiam in hostico morandi causa erat, ut hostem ad certamen eliceret. itaque omnibus passim tectis agrorum uicisque etiam quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
citatis latinoꝵ populis rebellarunt. Eodẽ anno ip̃is & quaerentibus
penuriam hominũ noui coloni ascripti: rebusque haud prosperis bello
domestica quies:quã tribunor militum ex plebe gratia maiestasq
inter suos obtinuit solatium fuit. Insequentis anni principia statim
seditioni ingenti arsere tribunis militum consulari potestate creatis¬
Spu. furio &. Seruilio scđo. licinio Menenio tertio.p. cloelio M.
noratio l. Greganio. Erat aut̃ & materia & causa seditionis aes ali-¬
enum. cuius noscendi gratia Spu. Seruilius: Priscusque tloelius
Siculus censores facti: ne rem agerent: bello impediti sunt.Nanq
trepidi nuntii: primo fuga. deinde ex agris legiones uolscoꝵ ingres¬
sas fines: populariq passim romanũ agrum attulere. In qua trepi¬
datione tm̃ abfuit: ut ciuilia certamina terror externus cohiberet:
ut contra & uiolentior potestas tribunitia impediendo delectui ess&

Expanded text:
citatis Latinorum populis rebellarunt. eodem anno Setiam ipsis querentibus citatis Latinorum populis rebellarunt. eodem anno Setiam ipsis querentibus penuriam hominum noui coloni adscripti; rebusque haud prosperis bello domestica quies, quam tribunorum militum ex plebe gratia maiestasque inter suos obtinuit, solacium fuit. insequentis anni principia statim seditione ingenti arsere tribunis militum consulari potestate Sp. Furio Q. Seruilio iterum Licinio† Menenio tertium P. Cloelio M. Horatio L. Geganio . erat autem et materia et causa seditionis aes alienum; cuius noscendi gratia Sp. Seruilius Priscus Q. Cloelius Siculus censores facti ne rem agerent bello impediti sunt; namque trepidi nuntii primo, fuga deinde ex agris legiones Uolscorum ingressas fines popularique passim Romanum agrum attulere. in qua trepidatione tantum afuit ut ciuilia certamina terror externus cohiberet, ut contra eo uiolentior potestas tribunicia impediendo dilectu esset,
Abbreviated transcription (Latin):
data. Cuius & ipõs postmodũ & patres qui dederant poenituit.
nexplorato pabulatum cohortes misere: quib uelut circũuentis cus
id falso nuntiatũ ess&: dum prasidio ut essent citati ferunt᷑. ne au¬
ctore quidẽ asseruato. qui eos hostis latinus pro milite romano fru¬
stratus erat. ip̃i in insidias praecipitauere. Ibi dum loco iniquo sola
uirtute militum restatur: caeduntur: castra interim romana licẽtia
in campo ab altera ꝑte hostes inuasere. Ab ducib utrobique prodi¬
ta temeritate atque inscicia res quicꝗd suꝑfuit fortune populi ro.
id militũ & sine rectore stabilis uirtus tutata est. Quae ubi romã
sunt relata: primũ dictatorẽ dici placebat. Deinde postꝗͣ quietȩ res
ex uolscis afferebantur & apparuit nescire eos uictoria & tp̃re uti.
Reuocati inde & exercitus ac duces: otiũ que inde qnͣtum a uolscis
fuiss&. Id mõ extremo anno tumultuatum est:quod praenestini cõ¬

Expanded text:
data; cuius et ipsos postmodo et patres qui dederant paenituit. data; cuius et ipsos postmodo et patres qui dederant paenituit. inexplorato pabulatum cohortes misere; quibus uelut circumuentis, cum id falso nuntiatum esset, dum praesidio ut essent citati feruntur, ne auctore quidem adseruato qui eos hostis Latinus pro milite Romano frustratus erat ipsi in insidias praecipitauere. ibi dum iniquo loco sola uirtute militum restantes caedunt caedunturque, castra interim Romana iacentia in campo ab altera parte hostes inuasere. ab ducibus utrobique proditae temeritate atque inscitia res; quidquid superfuit Fortunae populi Romani, id militum etiam sine rectore stabilis uirtus tutata est. quae ubi Romam sunt relata, primum dictatorem dici placebat; deinde, postquam quietae res ex Uolscis adferebantur et apparuit nescire eos uictoria et tempore uti, reuocati etiam inde exercitus ac duces; otiumque inde, quantum a Uolscis, fuisset; id modo extremo anno tumultuatum quod Praenestini con
Abbreviated transcription (Latin):
natae.Tum ad caput belli preneste uentum. Id non ui sed ꝑ dedicio¬¬
nem receptum est.T Quintius semel atie uictor binis castris hostiũ
nouẽ oppidis ui captis: preneste in deditionẽ accepto romã reuertit᷑
triumphansq: signum preneste deuectum iouis imꝑatoris in capi¬
tolium tulit. declitatũque inter iouis cellam & mineruȩ. Tabula¬
que sub eo fixa monumentũ rer gestarz his ferme incisa litteris
fuit. Iupiter atque dii omes dederunt: ut T.Quĩtius dictator oppi¬
da nouẽ caper& die uigesimo ꝗͣ creatus erat dictatura se abdica¬
uit. Comitia inde habita tribunoꝵ militũ consulari potestate.
Quibus aequatus patritior plebeior que numerus. Ex patrib creati
D&E. Manlii cum mi. iulio plebs E. Sextiliũ M. albium L. antisti¬
um dedit. Manliis quod genere plebeios gratiaque tuliũ antei-¬
bant uolscoꝵ prouintia sine sorte sine comꝑatione extra ordinẽ

Expanded text:
natae. tum ad caput belli Praeneste uentum. id non ui sed per deditionatae. tum ad caput belli Praeneste uentum. id non ui sed per deditionem receptum est. T. Quinctius , semel acie uictor, binis castris hostium, nouem oppidis ui captis, Praeneste in deditionem accepto Romam reuertit triumphansque signum Praeneste deuectum Iouis Imperatoris in Capitolium tulit. dedicatum est inter cellam Iouis ac Mineruae tabulaque sub eo fixa, monumentum rerum gestarum, his ferme incisa litteris fuit: 'Iuppiter atque diui omnes hoc dederunt ut T. Quinctius dictator oppida nouem caperet'. die uicesimo quam creatus erat dictatura se abdicauit. comitia inde habita tribunorum militum consulari potestate, quibus aequatus patriciorum plebeiorumque numerus. ex patribus creati P. et C. Manlii cum L. Iulio ; plebes C. Sextilium M. Albinium L. Antistium dedit. Manliis, quod genere plebeios, gratia Iulium anteibant, Uolsci prouincia sine sorte, sine comparatione, extra ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
debitas: simul uobis uiolatis nobisq per ur̃m numen deceptis: Non equitẽ
non peditem sustinere prenestini primo impetu ac clamore dissipati or¬
dines sunt. Deinde postꝗͣ nullo loco constabat aties.terga uertũt. con¬¬
sternatique & praeter tastra &. sua pauore praelati. Non prius se ab
effuso tursu sistunt: ꝗͣ in conspectu preneste fuit. Ibi ex fuga dissi¬
pati: locum quẽ tumultuario loco munirẽt capiunt: ne si intra moe¬
nia se recepissent ureretur extemplo ager: depopulatisq omib ob¬¬
sidio urbi inferretur. Sed postꝗͣ direptis ad alliam castris uictor
romanus aderat idque munimentũ relictũ: ut uix moenia tuta
rati oppido se preneste includunt. Octo praeterea oppida erãt sub
dictione prenestinor. Ad ea circũlatum bellum deinteps haud
magno certamine captis.Uelitras exercitus ductus. hae quoq expug¬

Expanded text:
debitas simul uobis uiolatis nobisque per uestrum numen deceptis.' non equitem, debitas simul uobis uiolatis nobisque per uestrum numen deceptis.' non equitem, non peditem sustinuere Praenestini. primo impetu ac clamore dissipati ordines sunt dein, postquam nullo loco constabat acies, terga uertunt consternatique et praeter castra etiam sua pauore praelati non prius se ab effuso cursu sistunt quam in conspectu Praeneste fuit. ibi ex fuga dissipati locum quem tumultuario opere communirent capiunt, ne, si intra moenia se recepissent, extemplo ureretur ager depopulatisque omnibus obsidio urbi inferretur. sed postquam direptis ad Alliam castris uictor Romanus aderat, id quoque munimentum relictum; et uix moenia tuta rati oppido se Praeneste includunt. octo praeterea oppida erant sub dicione Praenestinorum. ad ea circumlatum bellum deincepsque haud magno certamine captis Uelitras exercitus ductus; eae quoque expug
Abbreviated transcription (Latin):
obnoxia tenuerint. Locum insignem memoria cladis irritatur se potius
ad delendam memoriã dedecoris: ꝗͣ ut timorẽ fatiat ne qua terra sit
nefasta uictoria sua qn ip̃i galli si offerantur illo loco se ita pugnaturos
romae ut pugnauerint in repetenda patria ut postero die ad gabios tum
cum effecerint ne quis hostis qui moenia romana intrass&: nuntiũ secũ¬
dae aduersaque fortunae domũ perferrent. His utrinque animis ad
alliam uentũ est. Dictator romanus postꝗͣ hostes in conspectu erant in¬
structi intentique: uides ne tu inquit a. Semproni loci fortuna illos fre¬
tos ad alliam constitisse: Neque illis dii ĩmortales certioris quicꝗd fortu¬
nȩ maioris ue quod sit auxilii dederint.At tu fretus armis animisque
concitatis equis inuade mediã atiem:ego cum legionib in turbatos tre¬
pidantesq feram signa. Adeste dii testes foederis & expedite poenas

Expanded text:
obnoxia tenuerint: locum insignem memoria cladis inritaturum se potius obnoxia tenuerint: locum insignem memoria cladis inritaturum se potius ad delendam memoriam dedecoris quam ut timorem faciat, ne qua terra sit nefasta uictoriae suae; quin ipsi sibi Galli si offerantur illo loco, se ita pugnaturos ut Romae pugnauerint in repetenda patria ut postero die ad Gabios, tunc cum effecerint ne quis hostis qui moenia Romana intrasset nuntium secundae aduersaeque fortunae domum perferret. his utrimque animis ad Alliam uentum est. dictator Romanus, postquam in conspectu hostes erant instructi intentique, 'uidesne tu' inquit, ' A. Semproni , loci fortuna illos fretos ad Alliam constitisse? nec illis di immortales certioris quicquam fiduciae maiorisue quod sit auxilii dederint. at tu, fretus armis animisque, concitatis equis inuade mediam aciem; ego cum legionibus in turbatos trepidantesque inferam signa. adeste, di testes foederis, et expetite poenas
Abbreviated transcription (Latin):
Cincinatum creauere. Is magr̃m equitũ A. Semproniũ attracinum
dixit. Quod ubi auditum est tantus eius magr̃atus erat simul ho¬
stes a moenib recessere & iuniores romani adedcm̃ sine retractio¬
ne conuenere. Dum conscribitur romae exercitus castra interea hosti¬
um haud prope allia flumine posita: inde late agrum populantes
fatalem se urbi romanae locum cepisse inter se iactabant. similẽ pauo¬
rem ac fugam fore ac bello gallico fuit. Etenĩ si diem contractũ reli¬¬
gione: insignẽque nomine loci tenent romani: quanto magis alliensi
die alliam ipãm monumentum tantae cladis reformidaturos spẽs pro¬
fecto his cruces gallor sonũque uocis in oculis atque in aurib fore.
Has in aniũ rer in anes ip̃as uoluentes cogitationes fortunae loci dele¬
gauerant spes suas. Romani contra ubitunque ess& latinus hostis sa¬¬
tis scire eum esse quem ad regillum lacum deuictum centũ annor pace

Expanded text:
Cincinnatum creauere. is magistrum equitum A. Sempronium Atratinum Cincinnatum creauere. is magistrum equitum A. Sempronium Atratinum dixit. quod ubi auditum est— tantus eius magistratus terror erat—simul hostes a moenibus recessere et iuniores Romani ad edictum sine retractatione conuenere. dum conscribitur Romae exercitus, castra interim hostium haud procul Allia flumine posita; inde agrum late populantes, fatalem se urbi Romanae locum cepisse inter se iactabant; similem pauorem inde ac fugam fore ac bello Gallico fuerit; etenim si diem contactum religione insignemque nomine eius loci timeant Romani, quanto magis Alliensi die Alliam ipsam, monumentum tantae cladis, reformidaturos? species profecto iis ibi truces Gallorum sonumque uocis in oculis atque auribus fore. has inanium rerum inanes ipsas uoluentes cogitationes fortunae loci delegauerant spes suas. Romani contra, ubicumque esset Latinus hostis, satis scire eum esse quem ad Regillum lacum deuictum centum annorum pace
Abbreviated transcription (Latin):
Quae utroque simul auxilio tribunitio & consensu plebis ĩpediri coepta
Nam neque duci addictos tribuni sinebant: neque iuniores nomĩa da¬
bant. Cum patrib minor praesens cura credita& pecuniae itris exequẽdi
ꝗͣ delectus ess& quippe iam a praeneste profectos hostes in agro sabino
consedisse nuntiabatur. Interim tribunos plebis fama ea irritauerat
magis ad susceptum certamen ꝗͣ deterruerat: neque aliud ad seditio¬
nem extinguendã in urbe ꝗͣ prope illatum moenibus ip̃is bellũ ualuit.
Nam cum ess& praenestinis nuntiatũ nullum exercitum cõscriptum
Romae nullũ dutem certum esse. Patres ac plebem insemet ip̃os uersos
occasionem rati: duces eor raptim agmine facto ꝑuastatis protinus
agris: ad portam colinam signa intulere. Ingens in urbe trepidatio
fuit. conclamatum ad arma. concursumque in muros atque portas
est: tandẽque abseditione ad bellum uersi: dictatorem.T.Quĩtiu

Expanded text:
quae utraque simul auxilio tribunicio et consensu plebis impediri coepta; quae utraque simul auxilio tribunicio et consensu plebis impediri coepta; nam neque duci addictos tribuni sinebant neque iuniores nomina dabant. cum patribus minor <in> praesens cura creditae pecuniae iuris exsequendi quam dilectus esset —quippe iam a Praeneste profectos hostes in agro Gabino consedisse nuntiabatur—interim tribunos plebis fama ea ipsa inritauerat magis ad susceptum certamen quam deterruerat neque aliud ad seditionem exstinguendam in urbe quam prope inlatum moenibus ipsis bellum ualuit. nam cum esset Praenestinis nuntiatum nullum exercitum conscriptum Romae, nullum ducem certum esse, patres ac plebem in semet ipsos uersos, occasionem rati duces eorum raptim agmine facto, peruastatis protinus agris ad portam Collinam signa intulere. ingens in urbe trepidatio fuit. conclamatum 'ad arma', concursumque in muros adque portas est; tandemque ab seditione ad bellum uersi dictatorem T. Quinctium
Abbreviated transcription (Latin):
scrimine bella quaeri: ab antio Satritum. ab Satrico uelitras. inde
tusculum legiones ductas. latinis. hernicis. prenestinis iam inten¬
tari arma ciiũ magis ꝗͣ hostium odio: ut in armis terant plebem
nec respirare in urbe Aut per otium libertatis meminisse sinant aut
considere in contione ubi aliqñ audiant uocem tribunitiã de leuã¬
do foenore & finem aliaꝵ iniuriar agentem. Quod si sit animus
plebi memor patrum libertatis se nec additi quenꝗͣ ciuem romanũ ob cre¬
ditam pecuniã passuros neque delectum hr̃i donec in conspectu aere alie¬
no initaque rõne minuendi eius sciat unus quisque quid sui ꝗd alie¬
ni sit suꝑsit liber corpus an id quoque neruo debeatur. Mertes sediti¬
onis proposita confestim seditionẽ excitauit. Nã adiitiebant᷑ multi &
ad praenestini famã belli nouas legiones scribendas censuerant patres.

Expanded text:
scrimine bella quaeri: ab Antio Satricum, ab Satrico Uelitras, inde scrimine bella quaeri: ab Antio Satricum, ab Satrico Uelitras, inde Tusculum legiones ductas; Latinis Hernicis Praenestinis iam intentari arma ciuium magis quam hostium odio, ut in armis terant plebem nec respirare in urbe aut per otium libertatis meminisse sinant aut consistere in contione, ubi aliquando audiant uocem tribuniciam de leuando fenore et finem aliarum iniuriarum agentem. quod si sit animus plebi memor patrum libertatis, se nec addici quemquam ciuem Romanum ob creditam pecuniam passuros neque dilectum haberi, donec inspecto aere alieno initaque ratione minuendi eius sciat unus quisque quid sui, quid alieni sit, supersit sibi liberum corpus an id quoque neruo debeatur. merces seditionis proposita confestim seditionem excitauit. nam et addicebantur multi, et ad Praenestini famam belli nouas legiones scribendas patres censuerant;
Abbreviated transcription (Latin):
l.ouintio publio tertio & E. Sergio tertio licinio Menenio secundo.
P.Papirio. Sergio tornelio Maluginensi. Censorib quoque aequit an¬
nus maxime ꝑꝑ incertam famam aetis alieni aggrauantib &iã sũ-¬
mam inuidia eius tribunis plebis cum ab his eleuaretur quib fide
magis ꝗͣ fortuna debentiũ laborare & creditũ uideri expediebat. Cre-¬
ati censores E. Sulpitius tamerinus Spii. postumius Regilensis. coe-¬
ptaque iam res morte postumii: quia collegam suffici censori religio
erat interpellata est. Igitur cum Sulpitius abdicass&x se magistratũ
censores alii uitio creati non gesserunt mag̃ratum. Tertios creari
uelut diis non accipientib in eum annũ censurã religiosum fuit.
Eam uõ ludificationẽ tribuni plebis ferendã negabant. fugere sena¬
medicatura sit damnosam ꝑtem ab ꝑre ciuitatis: cum interĩ obera¬
tam plebem obiectari aliis ab aliis hostib passim iam sine ullo di-¬

Expanded text:
—Lucio quintum, Publio tertium—et C. Sergio tertium Licinio† Menenio iterum —Lucio quintum, Publio tertium—et C. Sergio tertium Licinio† Menenio iterum P. Papirio Ser. Cornelio Maluginense . censoribus quoque eguit annus, maxime propter incertam famam aeris alieni, adgrauantibus summam etiam inuidiae eius tribunis plebis, cum ab iis eleuaretur quibus fide magis quam fortuna debentium laborare creditum uideri expediebat. creati censores C. Sulpicius Camerinus Sp. Postumius Regillensis , coeptaque iam res morte Postumi, quia collegam suffici censori religio erat, interpellata est. igitur cum Sulpicius abdicasset se magistratu, censores alii uitio creati non gesserunt magistratum; tertios creari uelut dis non accipientibus in eum annum censuram religiosum fuit. eam uero ludificationem plebis tribuni ferendam negabant: fugere senaindicatura sit demersam partem a parte ciuitatis, cum interim obaeratam plebem obiectari aliis atque aliis hostibus; passim iam sine ullo di
Abbreviated transcription (Latin):
cem quã nos praestitimus eam a uobis petimus. Bellum eo sicubi est a¬
uertatis precamur. In nos quid polleant arma ur̃a si patiendo experi¬
endum est: experiemur inermes. Haet mens nr̃a est. dii ĩmortales fati¬
ent tam felix ꝗͣ pia quod adea crimina attinet quib moti bellũ in¬
dixistis. Et si re uicta rebus uerbis confutare nihil attinet: tñ &̃ si ue¬
ra sint uel fateri nobis ea dum tam euidenter potuerit tutum cense¬
mus. peccetur in nos dum digni sins quib ita satis fiat. Tm̃ fere uer¬
boꝵ ab tusculanis fcm pacem in praesentia. nec ita multo post ciuitatẽ
& impetrauerunt ab tusculo legiones deducte. Eamillus consilio &
uirtute in uolsco bello felicitate & tusculana expeditione: utrobiq sin¬
gulari aduersus collegam patientia & moderatione insignis magr̃atu
abiit. Creatis tribunis militarib in sequentẽ annum L. & .P. Ualeriis

Expanded text:
cem, quam nos praestitimus, eam a uobis petimus; bellum eo, sicubi est, acem, quam nos praestitimus, eam a uobis petimus; bellum eo, sicubi est, auertatis precamur; in nos quid arma polleant uestra, si patiendo experiundum est, inermes experiemur. haec mens nostra est—di immortales faciant—tam felix quam pia. quod ad crimina attinet quibus moti bellum indixistis, etsi reuicta rebus uerbis confutare nihil attinet, tamen, etiamsi uera sint, uel fateri nobis ea, cum tam euidenter paenituerit, tutum censemus. peccetur in uos, dum digni sitis quibus ita satisfiat'. tantum fere uerborum ab Tusculanis factum. pacem in praesentia nec ita multo post ciuitatem etiam impetrauerunt. ab Tusculo legiones reductae. Camillus, consilio et uirtute in Uolsco bello, felicitate in Tusculana expeditione, utrobique singulari aduersus collegam patientia et moderatione insignis, magistratu abiit creatis tribunis militaribus in insequentem annum L. et P. Ualeriis
Abbreviated transcription (Latin):
utrum plus ante an nunc ueniae meriti sitis. Non praeripiam grãm
publici benefiti deprecandi potestatem a me habueritis precibꝰ euẽ¬
tum ur̃is: senatus quẽ uidebitur dabit. Romã postꝗͣ tusculani uene¬
runt: senatusque paulo ante fidelium sotior in uestibulo curiae me
stus est conspectus. moti extemplo patres uocari eos iam tum hospita¬
liter magis ꝗͣ hostiliter iussere. dictator tusculanus ita uerba fecit.
Quibo bellum indixistis intulistisq prẽs conscripti sicut nunc uidetis
nos stantes in uestibulo curiae ur̃ae ita armati paratiq obuiã imꝑa¬
torib legionibusque ur̃is processimus. hic nr̃. hic plebis nr̃e hãtus
fuit. eritque semper nisi qñ a uobis: pro que uobis arma acceperimus
Gratias agimus & ducibus ur̃is & exercitib quod oculis magis qͣ au¬
ribus crediderunt. Et ubi nihil hostile erat ne ip̃i quidẽ fecerunt. pa¬

Expanded text:
utrum plus ante poenae an nunc ueniae meriti sitis. non praecipiam gratiam utrum plus ante poenae an nunc ueniae meriti sitis. non praecipiam gratiam publici beneficii; deprecandi potestatem a me habueritis; precibus euentum uestris senatus quem uidebitur dabit.' postquam Romam Tusculani uenerunt senatusque paulo ante fidelium sociorum maestus in uestibulo curiae est conspectus, moti extemplo patres uocari eos iam tum hospitaliter magis quam hostiliter iussere. dictator Tusculanus ita uerba fecit: 'quibus bellum indixistis intulistisque, patres conscripti, sicut nunc uidetis nos stantes in uestibulo curiae uestrae, ita armati paratique obuiam imperatoribus legionibusque uestris processimus. hic noster, hic plebis nostrae habitus fuit eritque semper, nisi si quando a uobis proque uobis arma acceperimus. gratias agimus et ducibus uestris et exercitibus, quod oculis magis quam auribus crediderunt et ubi nihil hostile erat ne ipsi quidem fecerunt. pa
Abbreviated transcription (Latin):
tas positis eadẽ ne forma pacis quae in agris ostentaretur & intra moe¬
nia ess& scire cupiens ingressus urbem ubi patentes ianuas & taber¬
nis apertis. proposita omnia in medio foro uidit intentos opifices suo
quenq operi & ludos litteraꝵ strepere discentiũ uocibus & repletas
semitas inter uulgus aliud pueroꝵ ac mulieꝵ huc atque illuc eun:¬
tium qua quenq suoꝵ usuum caus & ferrent. Nihil usquã non pa¬
uidis mõ: sed ne mirantib quid simile circũspitiebant. omnia in¬
quirens oculis ubi nam bellum fuiss& adeo nec admotae rei usꝗͣ nec
oblatae ad tempus uestigium ullum erat: sed ita omnia constanti ac¬
tranquilla pate: ut eo uix fama belli perlata uideri poss&. Uictus
igitur panentia hostium: senatum eor cõuocari iussit Soli adhuc
inquit tusculani uera arma uerasque uires. quib ab ira romanor
uos tut aremini inuenistis. Ite romam ad senatum aestimabũt pres

Expanded text:
tas positis, eademne forma pacis quae in agris ostentaretur etiam intra moetas positis, eademne forma pacis quae in agris ostentaretur etiam intra moenia esset scire cupiens, ingressus urbem ubi patentes ianuas et tabernis apertis proposita omnia in medio uidit intentosque opifices suo quemque operi et ludos litterarum strepere discentium uocibus ac repletas semitas inter uolgus aliud puerorum et mulierum huc atque illuc euntium qua quemque suorum usuum causae ferrent, nihil usquam non pauidis modo sed ne mirantibus quidem simile, circumspiciebat omnia, inquirens oculis ubinam bellum fuisset; adeo nec amotae rei usquam nec oblatae ad tempus uestigium ullum erat sed ita omnia constanti tranquilla pace ut eo uix fama belli perlata uideri posset. uictus igitur patientia hostium senatum eorum uocari iussit. 'soli adhuc' inquit, 'Tusculani, uera arma uerasque uires quibus ab ira Romanorum uestra tutaremini inuenistis. ite Romam ad senatum; aestimabunt patres
Abbreviated transcription (Latin):
camillus laturus culpam eius uidebatur qua data in tam praecipitẽ
erat cum uaria fortuna in uolscis res gesta ess& aduersa pugna fugae¬
que in l. furio culpam sedere.: detus omne penes .n. furiũ eisse. Intro¬
ductis in senatum captiuis: cum bello persequendos tusculanos patres
censuissent. Ca milloque id bellum mandassent adiutorem sibi eã rẽ
unum petiit: permissoque ut ex collegis optar& quem uell&. contra
spem omnium l. furiũ optauit. Qua moderatione animi tũ collegae
leuauit infamiam tum sibi gloriã ingentem peperit. Nec fuit cũ tuscu¬
lanis bellum. Pace constanti uim romanã arcuerunt. quã armis nõ
poterant. Intrantib fines romanis non demigratũ ex propinquis iti-¬
neris locis. non cultus agroꝵ intermissus: ꝑatentib portis urbis togati
obinam frequentes imꝑatorib processere. Comeatus exercitui comiter
in castra ex urbe & ex agris deuehitur. Tamillus castris ante por¬

Expanded text:
Camillus laturus culpam eius uidebatur, qua data in tam praecipitem Camillus laturus culpam eius uidebatur, qua data in tam praecipitem erat, cum uaria fortuna in Uolscis gesta res esset, aduersae pugnae fugaeque in L. Furio culpam, secundae decus omne penes M. Furium esse. introductis in senatum captiuis cum bello persequendos Tusculanos patres censuissent Camilloque id bellum mandassent, adiutorem sibi ad eam rem unum petit, permissoque ut ex collegis optaret quem uellet contra spem omnium L. Furium optauit; qua moderatione animi cum collegae leuauit infamiam tum sibi gloriam ingentem peperit. nec fuit cum Tusculanis bellum: pace constanti uim Romanam arcuerunt quam armis non poterant. intrantibus fines Romanis non demigratum ex propinquis itineri locis, non cultus agrorum intermissus; patentibus portis urbis togati obuiam frequentes imperatoribus processere; commeatus exercitui comiter in castra ex urbe et ex agris deuehitur. Camillus castris ante por
Abbreviated transcription (Latin):
peditum copias uident. Nihil neque apud duces neque apud mili¬¬
tes remittitur ab sũmo certamine animi. Sensit igitur euentus uir¬¬
tutis enixae opem: & uolsci quomõ simulato metu cesserant eo in ue¬
ram fugam effusi. Magna pars & in ip̃o certamine & post in fuga cae¬¬
si. Caeteri in castris quae capta eodẽ impetu sunt plures tñ capti ꝗͣ
occisi. Ubi in recensendis captiuis cum tusculani aliquot noscitarẽtur:
secreti ab aliis ad tribunos adducunt᷑. per contantibusq fas si publi¬
co consilio militasse. Cuius tam uitini belli metu Tamillus motus ex¬
templo se romam captiuos ductuꝵ ait: ut ne pres ignari essent tu¬
sculanos ab sotietate descissce: castris exercituq interim si uideatur
praesit collega. Documento unus dies fuerat: ne sua consilia meliorib
praeferr&. Nec tñ aut ip̃i aut in exercitu cuique satis placato animo

Expanded text:
peditum copias uident. nihil neque apud duces neque apud milipeditum copias uident. nihil neque apud duces neque apud milites remittitur a summo certamine animi. sensit ergo euentus uirtutis enixae opem et Uolsci, qua modo simulato metu cesserant, ea in ueram fugam effusi, magna pars et in ipso certamine et post in fuga caesi, ceteri in castris quae capta eodem impetu sunt; plures tamen capti quam occisi. ubi in recensendis captiuis cum Tusculani aliquot noscitarentur, secreti ab aliis ad tribunos adducuntur percontantibusque fassi publico consilio se militasse. cuius tam uicini belli metu Camillus motus extemplo se Romam captiuos ducturum ait, ne patres ignari sint Tusculanos ab societate descisse: castris exercituique interim, si uideatur, praesit collega. documento unus dies fuerat, ne sua consilia melioribus praeferret; nec tamen aut ipsi aut in exercitu cuiquam satis placato animo
Abbreviated transcription (Latin):
insignis triũphis & aetate uenerabilis inter prima signa ubi plu¬
rimus labor ꝑiculũque erant se offerebat increpare se singuli se
quisque & alios adhortatio inuicem totam alatri clamore ꝑuasit
atiem. Neque alter tribunus rei defuit: sed missus ab collega resti¬
tuente peditem atiem ad equites non castigando ad quam rem
leniorẽ auctorem eum culpae sonetas fecerat. sed ab imperio totus ad
preces uersus orare singulos uniuersosque ut sererz fortuna eius di¬
ei crimine eximerent. Abnuente ac prohibente collega temeritati me
omniũ ponus sotium ꝗͣ unius prudentiae dedi Camillus in utraque
ur̃a fortuna suam gloriã uidet. Ego ni restituatur pugna quod mi¬
serrimũ est fortunã cum omnib infamiã solus sentiã. Optimũ ui¬
sum est influctuantẽ atiem tradi equos & pedestri pugna inuadẽ
hostem. Cunt insignes armis animisque: qua premi parte maxime

Expanded text:
tot insignis triumphis, etiam aetate uenerabilis inter prima signa ubi plutot insignis triumphis, etiam aetate uenerabilis inter prima signa ubi plurimus labor periculumque erat se offerebat, increpare singuli se quisque et alios, et adhortatio in uicem totam alacri clamore peruasit aciem. neque alter tribunus rei defuit sed missus a collega restituente peditum aciem ad equites, non castigando—ad quam rem leuiorem auctorem eum culpae societas fecerat—sed ab imperio totus ad preces uersus orare singulos uniuersosque ut se reum fortunae eius diei crimine eximerent: 'abnuente ac prohibente collega temeritati me omnium potius socium quam unius prudentiae dedi. Camillus in utraque uestra fortuna suam gloriam uidet; ego, ni restituitur pugna, quod miserrimum est, fortunam cum omnibus, infamiam solus sentiam.' optimum uisum est in fluctuante acie tradi equos et pedestri pugna inuadere hostem. eunt insignes armis animisque qua premi parte maxime
Abbreviated transcription (Latin):
in locum iniquũ ꝑtractus oportunus huic eruptioni fuit. Uersus
itaque in uictorem terror & nouo hoste & supina ualle romanam
inclinauit aciem. Instant uolsci recentes qui e castris impetũ fece¬
rant integrant & illi pugnã qui simulata cesserant fuga. lã non
recipiebat se romanus miles: sed ĩmemor recentis ferotiae ueterisq de¬
coris terga passim dabat & effuso cursu castra repetebat. Tũ tamillus
subiectus a circũstantib in equum & raptim subsidiis oppositis. haec
est inquit milites pugna quã proposcistis : Quis homo quis deus est
quẽ accusare possitis. Uestra illa temeritas. ur̃a ignauia haec est: se¬
cuti alium ducem sequamĩ nunc Eamillũ: & ut ductu meo soletis uĩ¬
cite. Quid uallum & castra spectatis. Neminẽ ur̃m illa nisi uictorẽ
receptura sunt. Pudor primo tenuit effusos. Inde ut cirtũ agi signa
obuertique atiem uiderunt. ruunt in hostem. & dux praeterꝗͣ qđ

Expanded text:
in locum iniquum pertractus opportunus huic eruptioni fuit; uersus in locum iniquum pertractus opportunus huic eruptioni fuit; uersus itaque in uictorem terror et nouo hoste et supina ualle Romanam inclinauit aciem. instant Uolsci recentes qui e castris impetum fecerant; integrant et illi pugnam qui simulata cesserant fuga. iam non recipiebat se Romanus miles sed immemor recentis ferociae ueterisque decoris terga passim dabat atque effuso cursu castra repetebat, cum Camillus subiectus ab circumstantibus in equum et raptim subsidiis oppositis 'haec est' inquit, 'milites, pugna quam poposcistis? quis homo, quis deus est, quem accusare possitis? uestra illa temeritas, uestra ignauia haec est. secuti alium ducem sequimini nunc Camillum et quod ductu meo soletis uincite. quid uallum et castra spectatis? neminem uestrum illa nisi uictorem receptura sunt'. pudor primo tenuit effusos; inde, ut circumagi signa obuertique aciem uiderunt in hostem et dux, praeterquam quod
Abbreviated transcription (Latin):
se impedire diis bene iuuantib ager& quod e re .p. duter&. atati sue
se ueniam &. petere ne in prima atie ess&:: quae senis munia in bello sit
his se non defuturꝵ. Id ab diis ĩmortalib deprecari ne quis casus suũ
consiliũ laudabile effinat nec ab hominib salutaris sentẽtia nec ab
diis tam pie preces. auditae sunt. Primam atiem auctor pugnae in¬
struit: subsidia tamillus firmat. ualidamq stationẽ pro castris oppo¬
nit. Ipẽ edito loco spectator intentus in euentu alieni consilii cõstitit.
Simul primo concursu concrepuere arma.hostis dolo non metu pedẽ
retulit. Nam lenis ab tergo cliuus erat inter atiẽ & castra & qđ multi¬
tudo suppeditabat. aliquot ualidas cohortes in castris armatas instru¬
ctasque reliquerat: quae inter cõmissũ certamen ubi uallo appropin¬
quass& hostis erumperent. Romanus cedentẽ hostem effusa sequẽdo

Expanded text:
se impedire. dis bene iuuantibus ageret quod e re publica duceret: aetati suae se impedire. dis bene iuuantibus ageret quod e re publica duceret: aetati suae se ueniam etiam petere ne in prima acie esset. quae senis munia in bello sint, iis se non defuturum: id a dis immortalibus precari ne qui casus suum consilium laudabile efficiat. nec ab hominibus salutaris sententia nec a dis tam piae preces auditae sunt. primam aciem auctor pugnae instruit, subsidia Camillus firmat ualidamque stationem pro castris opponit; ipse edito loco spectator intentus in euentum alieni consilii constitit. simul primo concursu concrepuere arma, hostis dolo non metu pedem rettulit. lenis ab tergo cliuus erat inter aciem et castra; et, quod multitudo suppeditabat, aliquot ualidas cohortes in castris armatas instructasque reliquerant, quae inter commissum iam certamen, ubi uallo appropinquasset hostis, erumperent. Romanus cedentem hostem effuse sequendo
Abbreviated transcription (Latin):
sperantem: Quam octasionẽ: quod tempus:quẽ insidiis instruentẽ locum:
Frigere ac torpere senis consilia. Sed tamillo tum uitae satis tũ gloriae esse.
Quid attinere cum mortali corpore uno ciuitatis: quã immortalem esse
deceat. pati consenestere uires: Nis sermonibus tota in se aduerterat castra
Et cum omnib locis posteretur pugna sustinere inquit M. furi nõ possu¬
mus impetũ militũ. & hostis cuius animũ auximus cuntando iã mĩme
tolleranda suꝑbia insultat. Cede unus omnib & patere te uinci consi-¬¬
lio: ut maturius bello uincas. Ad ea Camillus. quae bella suo unius au¬
spitio gesta ad eam diem essent negare in eis neque se neq populũ. ro.
aut consilii sui aut fortunae poenituisse. nunc scire se collegã hr̃e iu¬
re imperioq parem uigore aetatis praestantem. Itaq se qđ ad exerci¬
tum attineat regere consuesse non regi. Collegae imꝑiũ se non pos¬

Expanded text:
sperantem? quam occasionem, quod tempus, quem insidiis instruentem locum? sperantem? quam occasionem, quod tempus, quem insidiis instruentem locum? frigere ac torpere senis consilia. sed Camillo cum uitae satis tum gloriae esse; quid attinere cum mortali corpore uno ciuitatis quam immortalem esse deceat pati consenescere uires? his sermonibus tota in se auerterat castra; et cum omnibus locis posceretur pugna, 'sustinere' inquit, ' M. Furi , non possumus impetum militum, et hostis, cuius animos cunctando auximus, iam minime toleranda superbia insultat; cede unus omnibus et patere te uinci consilio ut maturius bello uincas'. ad ea Camillus, quae bella suo unius auspicio gesta ad eam diem essent, negare in eis neque se neque populum Romanum aut consilii sui aut fortunae paenituisse; nunc scire se collegam habere iure imperioque parem, uigore aetatis praestantem; itaque se quod ad exercitum attineat, regere consuesse, non regi: collegae imperium se non pos