comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
infirmiores a ualidioribus tuebantur.Suadebant: dissuadebantq et utilia
atq inutilia monstrabant.Horum prudentia ne quid deesset suis prouide¬
bat. Fortitudo arcebat pericula: beneficentia agebat:ornabatq: subiectos Of¬
ficium erat imperare:non regnum.Nemo quantum posset aduersus eos ex¬
periebatur per quos coeperat posse. Nec erat euiquam: aut animus in iniuriã
aut causa cum bene imperanti bene pareretur.Nihil rex maius minari male parẽ¬
tibus posset:quemut abirent e regno. Sed postquam surrepentibus uitus in tyran¬
nidem regna conuersa sunt:opus esse coepit legibus: quas & ipsas inter initia tu¬
lere sapientes.Solon qui Athenas equo iure fundauit:inter septem aeui sapiẽ¬
tia natos. Lycurgum si eadem aetas tulisset sacro illi numero accessisset.Artaui¬
& Altuci leges Chorondeq laudantur.Hi non in foro:nec in consultorum

Expanded text:
infirmiorem a validioribus tuebantur, suadebant dissuadebantque et utilia infirmiorem a validioribus tuebantur, suadebant dissuadebantque et utilia atque inutilia monstrabant. Horum prudentia ne quid deesset suis providebat, fortitudo pericula arcebat, beneficentia augebat ornabatque subiectos. Officium erat imperare, non regnum. Nemo quantum posset, adversus eos experiebatur, per quos coeperat posse, nec erat cuiquam aut animus in iniuriam aut causa, cum bene imperanti bene pareretur nihilque rex maius minari male parentibus posset, quam ut abirent e regno. Sed postquam subrepentibus vitiis in tyrannidem regna conversa sunt, opus esse legibus coepit, quas et ipsas inter initia tulere sapientes. Solon qui Athenas aequo iure fundavit, inter septem fuit sapientia notos. Lycurgum si eadem aetas tulisset, sacro illi numero accessisset octavus. Zaleuci leges Charondaeque laudantur. Hi non in foro nec in consultorum
Abbreviated transcription (Latin):
societatem auaritia distraxit: & paupertatis causa etiam his quos fecit locu¬
pletissimos fuit. Desiderant enim omnia possidere dum uolunt propria.
Sed primi mortalium quiq: ex his geniti naturam incorrupti sequebantur:
candem hahebant: & ducem: & regem: commissi melioris arbitrio. Nature
est enim potioribus deteriora submittere. Mutis quidem gregibus:aut maxi¬
ma corpora presunt: aut uehementissima. Non procedit armenta degener
taurus: sed qui magnitudine ac thoris caeteros mares uicit.Elephantorũ
gem excelsissimus ducit. Inter homines pro summo est optimus: animo ita¬
q rector eligebatur. Ideoq summa foelicitas erat gentium: in quibus non po¬
terat potentior esse nisi melior.Tantum enim quantum uult potest:qui se
nisi quod dehet non putat esse.Illo ergo seculo quod aureum prohibetur pe¬
nes sapientes fuisse regnum Possidonius iudicat.Hi continebant manu

Expanded text:
societatem avaritia distraxit et paupertatis causa etiam is, quos fecit locusocietatem avaritia distraxit et paupertatis causa etiam is, quos fecit locupletissimos, fuit. Desierunt enim omnia possidere, dum volunt propria. Sed primi mortalium quique ex his geniti naturam incorrupti sequebantur, eundem habebant et ducem et legem, commissi melioris arbitrio. Naturae est enim potioribus deteriora summittere. Mutis quidem gregibus aut maxima corpora praesunt aut vehcmentissimavehementissima. Non praecedit armenta degener taurus, sed qui magnitudine ac toris ceteros mares vicit. Elephantorum gregem excelsissimus ducit; inter homines pro summo est optimum. Animo itaque rector eligebatur, ideoque summa felicitas erat gentium, in quibus non poterat potentior esse nisi melior. Tuto enim quantum vult potest, qui se nisi quod debet non putat posse. Illo ergo saeculo, quod aureum perhibent, penes sapientes fuisse regnum Posidonius iudicat. Hi continebant manus et
Abbreviated transcription (Latin):
Uis dubitare mi Lucilli potest: quin deorum mortalium mu¬
nus sit quot uiuimus.Philosophie autem quot bene uiuimus.
Itaq tanto plus nos debere huic quem diis. Quanto maius
beneficium est hona uita quem uita. Pro certo deberetur nsi
ipsam diis philosophiam tribuissent: cuius scientiam nulli dederunt: faculta¬
tem omnibus. Nam si hanc quoq honum uulgare fecissent: & prudentes nas¬
ceremur: & sapientia quod in se optimum habet perdidisset q inter fortuita
nunc esset. Nunc enim hoc in illa preciosum atq magnificum est: quod nõ
obuenit. quod illam sibi quisq debet quod non ab alio petitur. Quid haberes
quod in philosophia suspiceres: si beneficiaria res esset. Huius opus unumẽ.
De diuinis humanisq uerum inuenire:ab hac nunquam recedit iusticia: pi¬
ctas: religio: & omnis alius comitatus uirtutum consertarum: & inter se
herentium. Hec docuit colere diuina humana diligere:& penes deos imperiũ
esse: & inter homines consortium:quod aliquando inuiolatum mansit anteꝗͣ

Expanded text:
uis dubitare, mi Lucili, potest, quin deorum immortalium munus sit quod vivimus, philosophiae quod bene vivimus Itaque tanto plus huic nos debere quam dis, quanto maius beneficium est bona vita quam vita, pro certo haberetur, nisi ipsam philosophiam di tribuissent. Cuius scientiam nulli dederunt, facultatem omnibus. Nam si hanc quoque bonum vulgare fecissent et prudentes nasceremur, sapientia quod in se optimum habet, perdidisset: inter fortuita non esse. Nunc enim hoc in illa pretiosum atque magnificum est, quod non obvenit, quod illam sibi quisque debet, quod non ab alio petitur. Quid haberes quod in philosophia suspiceres, si beneficiaria res esset? Huius opus unum est de divinis humanisque verum invenire. Ab hac numquam recedit religio, pietas, iustitia et omnis alius comitatus virtutum consertarum et inter se cohaerentium. Haec docuit colere divina, humana diligere, et penes deos imperium esse, inter homines consortium. Quod aliquandiu inviolatum mansit, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
cohortor: cum tibi admonitione magis ꝗ̃ ex hortatione opus sit. Non in diuer'¬
im tea natura tua ducimus:natus es ad ista: quae dicimus. Eo magis bonur
tium auge & exorna. sed iam finem epistole faciam:si illi signum suum impres¬
sero: idest aliquam magnificam uocem perferendam ad te mandauero. Inter cete¬
ra mala: hoc quoq habet stultitia proprium. semper incipit uiuere. Considera quid
uox ista significet Lucili uirorum optime & intelliges quem foeda sit hominum Ø¬
uitas. Quotidie noua uite fundamenta ponentium nouas etiam spes in exit
inchoantium. Circumspice tecum singulos: occurrent tibi senes qui se cum maxĩa
ambitione: ad peregrinationes: ad negociandum parent. Quid est autem turpius
quem senex uiuere incipiens: non adducerem auctorem huic uoci nisi eẽt secretior:
nec inter uulgata Epicuri dicta que mihi & laudare: et adoptare promisi. Uale E

Expanded text:
cohortor, cum tibi admonitione magis quam exhortatione opus sit. Non in diverscohortor, cum tibi admonitione magis quam exhortatione opus sit. Non in diversum te a natura tua ducimus; natus es ad ista, quae dicimus. Eo magis bonum tuum auge et exorna. Sed iam finem epistulae faciam, si illi signum suum inpressero, id est aliquam magnificam vocem perferendam ad te mandavero. " Inter cetera mala hoc quoque habet stultitia: semper incipit vivere." Considera quid vox ista significet, Lucili virorum optime, et intelleges, quam foeda sit hominum levitas cotidie nova vitae fundamenta ponentium, novas spes etiam in exitu inchoantium. Circumspice tecum singulos; occurrent tibi senes, qui se cum maxime ad ambitionem, ad peregrinationes, ad negotiandum parent. Quid est autem turpius quam senex vivere incipiens ? Non adicerem auctorem huic voci, nisi esset secretior nec inter vulgata Epicuri dicta, quae mihi et laudare et adoptare permisi. VALE.
Abbreviated transcription (Latin):
maius:si plures habebit sententias metus: nihilominus in hanc partem poti
inclina & perturbare te desine. Ac subinde hoc in animo uolue: maiorem partẽ
ortalium cum illic nec sit quicquam mali: nec pro certo futurum sit aestua
ac discurrere. Nemo enimresistit sibi cum coeperit impelli: nec timorem su¬
um redigit ad uerum. Nemo dicit uanus auctor est: aut finxit. aut credidit. Ø
damus nos referentibus: expauescimus dubia pro certis: non seruamus modũ
rerum: statim in timorem uenit scrupulus.Pudet me sic tecum Ioqui: & tam
uibus te remediis refocillare. Alius dicat: fortasse hoc non ueniet. Tu dic qu
porro si ueniet: Uidebimus utrum ueniet:fortasse pro me uenit: & mors uitas
istam honestabit. Cicuta magnum Socratem confecit. Catoni gladium asserto¬
rem libertatis extorque. magnam partem detraxeris glorie. Nimium diu te s¬

Expanded text:
mavis. Si plures habet sententias metus, nihilominus in hanc partem potius mavis. Si plures habet sententias metus, nihilominus in hanc partem potius inclina et perturbare te desine, ac subinde hoc in animo volve, maiorem partem mortalium, cum illi nec sit quicquam mali nec pro certo futurum sit, aestuare ac discurrere. Nemo enim resistit sibi, cum coepit inpelli, nec timorem suum redigit ad verum. Nemo dicit: " Vanus auctor est, vanus haec aut finxit aut credidit." Damus nos aurae ferendos. Expavescimus dubia pro certis. Non servamus modum rerum. Statim in timorem vertit scrupulus. Pudet me et triste tecum loqui, et tam lenibus te remediis focillare. Alius dicat: " Fortasse non veniet." Tu dic: "Quid porro, si veniet? Videbimus uter vincat. Fortasse pro me venit, et mors ista vitam honestabit." Cicuta magnum Socratem fecit. Catoni gladium adsertorem libertatis extorque; magnam partem detraxeris gloriae. Nimium diu te
Abbreviated transcription (Latin):
gladius ab ipsa ceruice reuocatus est:aliquis carmfici suo superstes fuit: habet
etiam mala fortuna leuitatem: fortasse erit: Fortasse non erit: interim non est.
meliora propone. nõnunquam nullis apparentibus signis: quae mali aliquid
praemincient animus sibi falsas imagines fingit: aut uerbum aliquod dubi&Ø
significationis detorquet in peius:aut maiorem sibi offensam proponit alicu¬
ius quem est. & cogitat non quantum iratus ille sit:sed quantum liceat irato.
Nulla autem causa uite est. nullus miseriarum modus si timent quantũ pot:¬
hic prudentia prosit hic robur minimi euidentem quoq metum respue. Si mi¬
is uitio. uitium repelle:spe metum tempera. Nihil tam certum est ex his qu.
timentur: ut non certius sit & formidata subsidere: & sperata decipere. Ergo &¬
spem ac metum examina:et quotiens incerta erunt omnia tibi faue:crede quod

Expanded text:
gladius ab ipsa cervice revocatus est; aliquis carnifici suo superstes fuit. Habet gladius ab ipsa cervice revocatus est; aliquis carnifici suo superstes fuit. Habet etiam mala fortuna levitatem. Fortasse erit, fortasse non erit; interim non est. Meliora propone. Nonnumquam nullis apparentibus signis, quae mali aliquid praenuntient, animus sibi falsas imagines fingit; aut verbum aliquod dubiae significationis detorquet in peius aut maiorem sibi offensam proponit alicuius quam est, et cogitat non quam iratus ille sit, sed quantum liceat irato. Nulla autem causa vitae est, nullus miseriarum modus, si timeatur quantum potehic prudentia prosit, hic robore animi evidentem quoque metum respue. Si minus, vitio vitium repelle; spe metum tempera. Nihil tam certum est ex his, quae timentur, ut non certius sit et formidata subsidere et sperata decipere. Ergo spem ac metum examina, et quotiens incerta erunt omnia, tibi fave; crede quod
Abbreviated transcription (Latin):
coarguimus illa: que nos in metum adducunt: nec excutimus: sed trepidamus.
et sic uertimus terga quemadmodum illi:quos puluis motus: fuga pecorum ex¬
uit castris: aut quos aliqua fabula sine auctore sparsa conterruit. Nescio quo¬
modo magis uana perturbant:uera enim modum suum habent:quicquid ex
pernitiosi:tam irreuocabiles quem lymphatici metus sunt. Ceteri enim sine ra¬
tione:hi sine mente sunt.Inquiramus itaq in rem diligenter. Uerisimile est ali¬
quid futurum mali. Non statim uerum est quem multa non expectata uene¬
runt. qͣ multa expectata nusquam comparuerunt etiam si futurum est:quid
iuuat dolori suo occurrere: Satis cito dolebit cum uenerit: interim tibi meliora
promitte.quid faciet lucri tempus:Multa interuenient:quibus uicinum peri'¬
culum uel prope ad motum: aut subsistat:aut desinat: aut in alienum caput tran¬
seat. Incendium ad fugam pateat: quosdam mollierruina deposuit aliquando

Expanded text:
coarguimus illa, quae nos in metum adducunt, nec excutimus, sed trepidamus coarguimus illa, quae nos in metum adducunt, nec excutimus, sed trepidamus et sic vertimus terga, quemadmodum illi, quos pulvis motus fuga pecorum exuit castris, aut quos aliqua fabula sine auctore sparsa conterruit. Nescio quomodo magis vana perturbant. Vera enim modum suum habent; quicquid ex perniciosi, tam inrevocabiles quam lymphatici metus sunt. Ceteri enim sine ratione, hi sine mente sunt. Inquiramus itaque in rem diligenter. Verisimile est aliquid futurum mali; non statim verum est. Quam multa non expectata venerunt! Quam multa expectata nusquam conparuerunt! Etiam si futurum est, quid iuvat dolori suo occurrere ? Satis cito dolebis, cum venerit; interim tibi meliora promitte. Quid facies lucri ? Tempus. Multa intervenient, quibus vicinum periculum vel prope admotum aut subsistat aut desinat aut in alienum caput transeat. Incendium ad fugam patuit; quosdam molliter ruina deposuit; aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
optime nosti quid est: quare isti me complorent: quid est quot trepident:quot
contagium quoq mei timeant:quasi transilire calamitas possit: Est aliquid istic
mali. An res ista magis infamis est quem mala: Ipse te interroga:Nunquid
causa crucior: Et moereo:& quod non est malum facio: Quomodo inquis intelli¬
gam:si uana sint:an uera quibus angor: Accipe huius rei regulam:aut praesen¬
tibus torquemur: aut futuris:aut uirisq. de praesentibus facile est iudicium: si
corpus tuum liberum est:sanum est: nec ullus ex iniuria dolor est. Uidebimus
ud futurum est. hodie nihil negocii habet:aut enim futurum est:aut non¬
Primum despice an certa argumenta sint uenturi mali. Plerumq: enim suspitio¬
nibus laboramus: & illudit nobis illa quae conficere bellum solet fama multo
autem magis singulos conficit.Ita est mi lucili: cito accedimus opimoni: non

Expanded text:
optime nosti: Quid est, quare isti me conplorent ? Quid est, quod trepident, quod optime nosti: Quid est, quare isti me conplorent ? Quid est, quod trepident, quod contagium quoque mei timeant, quasi transilire calamitas possit ? Est aliquid istic mali, an res ista magis infamis est quam mala ? Ipse te interroga: Numquid sine causa crucior et maereo et quod non est malum, facio ? " Quomodo," inquis, " intellegam, vana sint an vera, quibus angor ?" Accipe huius rei regulam: aut praesentibus torquemur aut futuris aut utrisque. De praesentibus facile iudicium est; si corpus tuum liberum et sanum est, nec ullus ex iniuria dolor est. Videbimus quid futurum sit. Hodie nihil negotii habet. " At enim futurum est." Primum dispice, an certa argumenta sint venturi mali. Plerumque enim suspicionibus laboramus, et inludit nobis illa, quae conficere bellum solet, fama, multo autem magis singulos conficit. Ita est, mi Lucili; cito accedimus opinioni Non
Abbreviated transcription (Latin):
nenda. Omittamus haec magna uerba:se dii bom uera. Illud tibi praecipio:ne
sis miser ante tempus.Cum illa qua uelut imminentia expauisti: forte nunꝗͣ
uentura sunt.Cerie nunquam uenerunt.Quedam ergo nos magis torquent
quem debent:quedam ante torquent ꝗ̃ debent:quaedam torquent cum omni¬
no non debeant.Aut augemus dolorem:aut fingimus:aut praeocupamus.Ø
Primum id: quia res in controuersia est:& litem contestatam habemus in pre¬
ntia differatur. Quod ego leue dixero:tu grauissimum esse contendes. Sci
alios:inter flagella ridere:alios gemere sub colapho. Postea uidebimus:utrum
ista suis uiribus ualeant: an imbecillitate nostra: illud praesta mihi:ut quotiẽs
circunsteierint: qui tibi te miserum esse persuadeant: non quid audias: sed s¬
quid sentias cogites: & cum patientia tua deliberes: ac te ipse interroges ꝗ tua

Expanded text:
nenda; omittamus haec magna verba, sed, di boni, vera. Illud tibi praecipio, ne nenda; omittamus haec magna verba, sed, di boni, vera. Illud tibi praecipio, ne sis miser ante tempus, cum illa, quae velut imminentia expavisti, fortasse numquam ventura sint, certe non venerint. Quaedam ergo nos magis torquent quam debent; quaedam ante torquent quam debent; quaedam torquent, cum omnino non debeant. Aut augemus dolorem aut fingimus aut praecipimus. Primum illud, quia res in controversia est et litem contestatam habemus, in praesentia differatur. Quod ego leve dixero, tu gravissimum esse contendes; scio alios inter flagella ridere, alios gemere sub colapho. Postea videbimus, utrum ista suis viribus valeant an inbecillitate nostra. Illud praesta mihi, ut, quotiens circumsteterint, qui tibi te miserum esse persuadeant, non quid audias, sed quid sentias, cogites et cum patientia tua deliberes ac te ipse interroges, qui tua
Abbreviated transcription (Latin):
que nunquam certam dare fiduciam sui possũt:
nisi cum multae difficultates hinc & illinc appa¬
rus arbitrium probatur.Hec eius probatio obstrusa est.Non potest Athleta¬
magnos spiritus ad certamen afferre:qui nunquam suggilatus est.Ille qui fu¬
dit sanguinem suum:cuius dentes crepuerunt sub pugno: ille qui supplantatꝰ
aduersarium toto tulit corpore:nec proiecit animum proiectus:qui quotiens
cecidit contumatior resurrexit: cum magna spe destendit ad pugnam. Ergo ui
similitudinem istam prosequar. Sepe iam fortuna supra te fuit: nec tame tra¬
didisti te: sed subsiluisti & acrior constitisti. Multum enim adncit sibi uirtus
lacessita. Tamen si tibi uidetur accipe a me auxilia:quibus munire te pol
Plura sunt Lucili que nos terrent quem que premunt: & sepius opinione qͣ re
laboramus. Non loquor tecum stoica lingua: sed hac submissiore. Nos enim
dicimus omnia ista que gemitus mugitusq exprimunt leuia esse & conten¬

Expanded text:
quae nunquam dare certam fiduciam sui possunt, quae nunquam dare certam fiduciam sui possunt, nisi cum multae difficultates hinc et illinc apparus arbitrium, probatur. Haec ejus obrussa estmagnos spiritus ad certamen adferre, qui numquam suggillatus est; ille, qui sanguinem suum vidit, cuius dentes crepuere sub pugno, ille, qui subplantatus adversarium toto tulit corpore nec proiecit animum proiectus, qui quotiens cecidit, contumacior resurrexit, cum magna spe descendit ad pugnam. Ergo, ut similitudinem istam prosequar, saepe iam fortuna supra te fuit, nec tamen tradidisti te, sed subsiluisti et acrior constitisti. Multum enim adicit sibi virtus lacessita; tamen si tibi videtur, accipe a me auxilia, quibus munire te possis. Plura sunt, Lucili, quae nos terrent, quam quae premunt, et saepius opinione quam re laboramus. Non loquor tecum Stoica lingua, sed hac submissiore. Nos enim dicimus omnia ista, quae gemitus mugitusque exprimunt, levia esse et contem
Abbreviated transcription (Latin):
possessor:qui crastinum sine solicitudine expectat. Quisquis dixi uixi: quotidie
ad lucrum surgit. Sed iam debeo epistolam excludere.Sic inquis sine ullo ad me
peculio ueniet:Noli timere aliquid secum fert:quare aliquid dixi multum.
uid enim hac uocem preclarius:quam illi trado ad te perferendam: Malum
in necessitate uiuere: sed in necessitate uiuere necessitas nulla est. Quid n nulla
si patent undiq ad libertatem uie multe: breues:faciles. Agamus deo gratias
quot nemo inuita teneri potest.Calcare iplas necessitates licet Epicurus inquis
dixit quid tibi cum alieno:quod uerum est:meum est.perseuerabo Epicurum
ingerere ut isti qui in uerba iurant ne quid dicatur estiment:sed a quo
nam etiam antequam instrueres te praeceptis salu
taribus & dura uincentibus:satis aduersus fortu¬
nam placebas tibi:& multo magis postquã cum
illa conseruisti manum:uiresq expertus es tuas

Expanded text:
possessor, qui crastinum sine sollicitudine expectat. Quisquis dixit " vixi," cotidie possessor, qui crastinum sine sollicitudine expectat. Quisquis dixit " vixi," cotidie ad lucrum surgit. Sed iam debeo epistulam includere. " Sic," inquis, "sine ullo ad me peculio veniet?" Noli timere; aliquid secum fert. Quare aliquid dixi ? Multum. Quid enim hac voce praeclarius, quam illi trado ad te perferendam ? " Malum est in necessitate vivere; sed in necessitate vivere necessitas nulla est." Quidni nulla sit ? Patent undique ad libertatem viae multae breves, faciles. Agamus deo gratias, quod nemo in vita teneri potest. Calcare ipsas necessitates licet. " Epicurus," inquis, "dixit. Quid tibi cum alieno ?" Quod verum est, meum est. Perseverabo Epicurum tibi ingerere, ut isti, qui in verba iurant, nec quid dicatur aestimant, sed a quo, Nam etiam antaribus, et dura vincentibus, satis adversus fortunam placebas tibi, multo magis postquam cum illa manum conseruisti, viresque expertus es tuas,
Abbreviated transcription (Latin):
inter se dies pares esse:quia nox habet quod dies perdidit. Alius ait parem
esse unum diem omnibus similitudine:nhil enim habet longissimi temporis
spatium:quod non in uno die inuenias lucem & noctem:& alternas mundi ui¬
ces. Planeta facitista non alias contractior alias productior dies. Itaq sic ordi¬
andus est dies omnis: tanquam cogat agmen & consumet atq expleat uitar
Pacuuius qui syriam usu suam fecit cum uino:& illis funereis epulis se sepelisset¬
quasi sibi parentauerit: sic in cubiculum ferebatur a cena:ut inter plausus exole¬
torum hoc ad symphoniam caneretur. Se heutoi Bebeuotoci. nullo non se die
extulit. hoc quod ille ex mala conscientia faciebat: nos in bona faciamus: & in sũ¬
ium ituri lenhilaresq: dicamus:Uixi:et quem dederat cursum fortuna pereg
Crastinum si adiecerit deus leti recipiamus. Ille beatissimus est & securus suis

Expanded text:
inter se dies pares esse, quia nox habet, quod dies perdidit. Alius ait parem inter se dies pares esse, quia nox habet, quod dies perdidit. Alius ait parem esse unum diem omnibus similitudine; nihil enim habet longissimi temporis spatium, quod non et in uno die invenias, lucem et noctem, et in aeternum dies vices plures facit istas, non alias contractior, alias productior. Itaque sic ordinandus est dies omnis, tamquam cogat agmen et consummet atque expleat vitam. Pacuvius, qui Syriam usu suam fecit, cum vino et illis funebribus epulis sibi parentaverat, sic in cubiculum ferebatur a cena, ut inter plausus exoletorum hoc ad symphoniam caneretur: βεβίωται, βεβίωται. Nullo non se die extulit. Hoc, quod ille ex mala conscientia faciebat, nos ex bona faciamus et in somnum ituri laeti hilaresque dicamus: Vixi et quem dederat cursum fortuna, peregi. Crastinum si adiecerit deus, laeti recipiamus. Ille beatissimus est et securus sui
Abbreviated transcription (Latin):
nortem ante oculos habere. Primum ista tam seni ante oculos debet esse que
iuueni. Non enim citamur excessu. Deinde nemo tam senex est:ut non impro¬
be unum diem speret. Unus autem dies gradus est uitae:tota aetas partibus cõ¬
stat et orbes habet circunductos maiores minoribus. Est aliquis qui omnes
complectatur et cingat: hic pertinet a natali ad diem extremum. Est alter qui
nnos adolescentie excludit. Etqui totam pueritiam ambitu suo astringi
Est demde per se annus in se omnia continens tempora:quorum multplica¬
tione uita componitur:mensis arctiore praecingitur cingulo.Angustissimum
haber dies gyrum:sed & hic ab initio ad exitum uenit:ab ortu ad occasum.
Ideo Herachius cui cognomen Scorinon fecit. orationis obscuritas. Unus
inquit dies par omm est. hoc alius aliter accepit. dixit enim parem esse horis. nec
ientitur.Nam si dies tempus est uigintiquatuor horarum: necesse est omn

Expanded text:
" mortem ante oculos habere." Primum ista tam seni ante oculos debet esse quam " mortem ante oculos habere." Primum ista tam seni ante oculos debet esse quam iuveni. Non enim citamur ex censu. Deinde nemo tam senex est, ut inprobe unum diem speret. Unus autem dies gradus vitae est. Tota aetas partibus constat et orbes habet circumductos maiores minoribus. Est aliquis, qui omnis conplectatur et cingat; hic pertinet a natali ad diem extremum. Est alter, qui annos adulescentiae cludit. Est qui totam pueritiam ambitu suo adstringit. Est deinde per se annus in se omnia continens tempora, quorum multiplicatione vita conponitur. Mensis artiore praecingitur circulo. Angustissimum habet dies gyrum, sed et hic ab initio ad exitum venit, ab ortu ad occasum. Ideo Heraclitus, cui cognomen fecit orationis obscuritas, " Unus," inquit, " dies par omni est." Hoc alius aliter excepit. Dixit enim parem esse horis, nec mentitur; nam si dies est tempus viginti et quattuor horarum, necesse est omnes
Abbreviated transcription (Latin):
go sum Felicio cui solebas sigillaria afferre: ego sum philosti uillici filius de¬
lum tuum perfecte inquam iste delirat: uetusus etiam delitiolum meum factus
est: prorsus potest fieri dentes illi cum maxime cadunt. Debeo hoc suburbanoØ
meo quod mihi senectus mea quocunq: auerteram apparuit. Complectamur
illam & amemus:plena est uoluptatis suilla scias uti. gratissima sunt poma cũ
fugiunt: pueritiae maximus in exitu decor est. deditos uino potio extrema delecta
illa quae mergit: que ebrietati summam manum imponit.Quod in se iucundissi¬
mum hominis uoluptas habet: in finem sui differt. iucundissima est etas deue¬
xa iam non tantum praeceps:& illam quoq: in extrema tantum regula stantem
iudico habere suas uoluptates: aut hocipsum succedit in locum uoluptatum nul¬
lis aegere quem dulce est cupiditates fatigasse ac reliquisse. Molestum est inquis

Expanded text:
go sum Felicio, cui solebas sigillaria adferre. Ego sum Philositi vilici filius, deliciogo sum Felicio, cui solebas sigillaria adferre. Ego sum Philositi vilici filius, deliciolum tuum." "Perfecte," inquam, "iste delirat. Pupulus etiam delicium meum factus est ? Prorsus potest fieri; dentes illi cum maxime cadunt." Debeo hoc suburbano meo, quod mihi senectus mea, quocumque adverteram, apparuit. Conplectamur illam et amemus; plena est voluptatis, si illa scias uti. Gratissima sunt poma, cum fugiunt; pueritiae maximus in exitu decor est; deditos vino potio extrema delectailla quae mergit, quae ebrietati summam manum inponit. Quod in se iucundissimum omnis voluptas habet, in finem sui differt. Iucundissima est aetas devexa iam, non tamen praeceps. Et illam quoque in extrema tegula stantem iudico habere suas voluptates. Aut hoc ipsum succedit in locum voluptatum, nullis egere. Quam dulce est cupiditates fatigasse ac reliquisse ! " Molestum est," inquis,
Abbreviated transcription (Latin):
Uocunq me uerto argumenta senectutis mee uideo.ueneram
in suburbanum meum: & querebar deimpensis edisicii dilaben-
Ait uillicus mihi non esse negligente sue uitium: omnia se facere sed uillan
ueterem esse. haec uilla inter manus meas creuit.quid mihi futurum est:si tam pu¬
trida sunt aetatis mee saxa: Iratus illi proximam occasionem stomachandi arripui.
Apparet inquam has platanos negligi: nullas habent frondes quem nodosi sunt:
et retorti rami: quem tristes & squalidi trunci. hoc non accideret:siquis has circun¬
oderet:si irrigaret. Turat per genium meum se omnia facere: in nulla re cessare
ram suam: sed illas uetulas esse. quod inter nos fit ego illas posueram:ego illarum¬
rerum primum uideram folium. Conuersus ad ianuam quis est inquam iste de¬
crepitus et merito ad hostium admotus: foras enim spectat. unde istum nactus
es:quid te delectauit alienum mortuum tollere: At ille non cognoscis me inꝗte¬

Expanded text:
uocumque me verti, argumenta senectutis meae video. Veneram in suburbanum meum et querebar de inpensis aedificii dilabentis. Ait vilicus mihi non esse neglegentiae suae vitium, omnia se facere, sed villam veterem esse. Haec villa inter manus meas crevit; quid mihi futurum est, si tam putria sunt aetatis meae saxa ? Iratus illi proximam occasionem stomachandi arripio. " Apparet," inquam, " has platanos neglegi; nullas habent frondes. Quam nodosi sunt et retorridi rami, quam tristes et squalidi trunci! Hoc non accideret, si quis has circumfoderet, si inrigaret." Iurat per genium meum se omnia facere, in nulla re cessare curam suam, sed illas vetulas esse. Quod intra nos sit, ego illas posueram, ego illarum primum videram folium. Conversus ad ianuam " Quis est iste ? " inquam, " iste decrepitus et merito ad ostium admotus? Foras enim spectat. Unde istunc nactus es ? Quid te delectavit alienum mortuum tollere ? " At ille "Non cognoscis me ?" inquit. " E
Abbreviated transcription (Latin):
ex tot conchyliis:tam longe aduectis peristum stomachum in explebilem la¬
qͣuentrem. Haec aliis dic ut dum dicis audias ipse. Scribe ut dum scripseris
legas. Omma ad mores: & ad sedandam rabiem affectuum referens stude. ut¬
non plus aliis scias: sed ut melius. Uale

Expanded text:
ex tot conchyliis tam longe advectis per istum stomachum inexpleex tot conchyliis tam longe advectis per istum stomachum inexpleventrem ? Haec aliis dic, ut dum dicis, audias ipse; scribe, ut dum scribis, legas, omnia ad mores et ad sedandam rabiem adfectuum referens. Stude, non ut plus aliquid scias, sed ut melius. VALE
Abbreviated transcription (Latin):
luxuria excitabuntur.Ubicunq: in aliquem sinum littus curuabitur:uos ꝓ¬
tinus fundamenta facietis: non contenti solo: nisi quod manu feceritis.Ar
ma agetis introrsus. Ommbus licet locis tecta uestra resplendeant:alicul
imposita montibus. Inuastum terrarum marisq prospectum: alicubi ex plano
in altitudinem montium educta. Cum multa aedificaueritis: cum ingentia ta¬
men & singula corpora estis & paruula.Quid prosunt multa cubicula: in uno
acetis. Non est uestrum uhicunq non estis.Ad uos deinde transeo:quo
profunda et in satiabilis gula. Hinc maria scrutantur: hinc terras.Alia ha
mis. alia laqueis:alia retium uariis generibus cum magno labore proseꝗtur.
Nullis animalibus: nisi ex fastidio pax est.Quantulum enim ex istis epulis
que per tot comparatis manus fesso uoluptatibus ore libatis: Quantulum ex
sta fera periculose capta dominus crudus:ac nauseans gustat.Quantulu

Expanded text:
luxuriae excitabuntur. Ubicumque in aliquem sinum litus curvabitur, vos proluxuriae excitabuntur. Ubicumque in aliquem sinum litus curvabitur, vos protinus fundamenta iacietis nec contenti solo nisi quod manu feceritis, mare agetis introrsus. Omnibus licet locis tecta vestra resplendeant, aliubi inposita montibus in vastum terrarum marisque prospectum, aliubi ex plano in altitudinem montium educta, cum multa aedificaveritis, cum ingentia, tamen et singula corpora estis et parvola. Quid prosunt multa cubicula ? In uno iacetis, Non est vestrum ubicumque non estis. Ad vos deinde transeo, quorum profunda et insatiabilis gula mis, alia laqueis, alia retium variis generibus, cum magno labore prosequitur. Nullis animalibus, nisi ex fastidio, pax est. Quantulum est quod ex istis epulis, quae per tot comparatis manus, fesso voluptatibus ore libatis? quantulum ex ista fera periculose capta dominus crudus ac nauseans gustat? quantulum
Abbreviated transcription (Latin):
populum coepit angustus est. Quousq aratiombus uestris porrigetis: ne pro¬
uinciarum quidem statione contenti: circunscribere pradiorum modum Illu¬
sirium fluminum per priuatum decursus & amnes magni: magnarumque
gentium termini usq ad hostium a fonte uestri sunt. Hoc quoq parum ẽ
nisi latis fundis uestris maria cinxistis:nisi trans Adrianum: & Ionium:
geumq uester uillicus regnet.Nisi insule ducum domicilia magnorum ĩter
uilissima rerum numerentur:ꝗͣ uultis late possidere.Sit fundus qui aliq̃do
imperium uocabatur. Facite uestrum quicquid potestis dum plus sit alienũ.
Nunc uobiscum loquor: quorum eque spatiose luxuria quem illorum auari¬
tia diffunditur.Uobis dico quousq: nullus erit lacus:cui non uillarumi
strarum fastigia immineant: nullum flumencuius non ripas edificia uestra
praetexant.Ubicunq scatebunt aquarum calentium uene:ibi noua diuersoria

Expanded text:
populum cepit, angustus est. Quo usque arationes vestras porrigetis, ne propopulum cepit, angustus est. Quo usque arationes vestras porrigetis, ne provinciarum quidem spatio contenti circumscribere praediorum modum ? Inlustrium fluminum per privatum decursus est et amnes magni magnarumque gentium termini usque ad ostium a fonte vestri sunt. Hoc quoque parum est, nisi latifundiis vestris maria cinxistis, nisi trans Hadriam et Ionium Aegaeumque vester vilicus regnat, nisi insulae, ducum domicilia magnorum, inter vilissima rerum numerantur. Quam vultis late possidete, sit fundus quod aliquando imperium vocabatur; facite vestrum quicquid potestis, dum plus sit alieno. Nunc vobiscum loquor, quorum aeque spatiose luxuria quam illorum avaritia diffunditur. Vobis dico: quo usque nullus erit lacus cui non villarum vestrarum fastigia immineant? Nullum flumen cuius non ripas aedificia vestra praetexant? Ubicumque scatebunt aquarum calentium venae, ibi nova deversoria
Abbreviated transcription (Latin):
que dicuntur uocabula: quibus dicuntur. Ingens deinde sequitur utriuse
diuisio. Etaq in eo loco finem faciam: & summa sequar fastigia rerum. Alio¬
quin si uoluero facere partium partes: questionum liber fiet. Haec Lucilli ui¬
rorum optime: quo minus legas non deterreo dummodo quicquid legeris ad
mores statm referas. Illos compesce: marcentia in te excita: soluta constringe
contumacia doma: cupiditates tuas publicasq quantum potes uexa: & istis
centibus quousq eadem responde. Ego debeo dicere quousq eadem peccabitis.
Remedia ante uultis quem uitia desinere. Ego uero eo magis dicam. et quia
recusatis perseuerabo.Tunc incipit medicina proficere:ubi in corpore aliena¬
to dolorem tactus expressit.Dicam etam inuitis profutura. Aliquando a
ad uos non blanda uox ueniet:& quia uerum singuli audire non uultis pu¬
blice audite. Quousq fines possessionum propagabitis. Ager uni domino qui

Expanded text:
ocabula quibus dicuntur. Ingens deinde sequitur utriusque ocabula quibus dicuntur. Ingens deinde sequitur utriusque divisio. Itaque hoc loco finem faciam et Summa sequar fastigia rerum; alioqui si voluero facere partium partes, quaestionum liber fiet. Haec, Lucili virorum optime, quo minus legas non deterreo, dummodo quicquid legeris, ad mores statim referas. Illos conpesce, marcentia in te excita, soluta constringe, contumacia doma, cupiditates tuas publicasque quantum potes vexa; et istis dicentibus " quo usque eadem?" responde: "ego debebam dicere 'quo usque eadem peccabitis?'" Remedia ante vultis quam vitia desinere? Ego vero eo magis dicam et, quia recusatis, perseverabo. Tunc incipit medicina proficere, ubi in corpore alicnatoalienato dolorem tactus expressit. Dicam etiam invitis profutura. Aliquando aliqua ad vos non blanda vox veniat, et quia verum singuli audire non vultis, publice audite. Quo usque fines possessionum propagabitis ? Ager uni domino, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ipiditates in tua potestate: si in ipsa rerum actione tempora ignores.Nec scias
quando quidq: et ubi. & quemadmodum agi debeat. Aliud est enim digni¬
tates et precia rerum nosse. Aliud articulos. Aliud impetus refrenare: & ad
agenda ire non ruere. Tunc ergo uita sibi concors est: ubi actio non destituit
impetum. Impetus ex dignitate rei cuiusq concipitur. Proinde remissus acri¬
rq: prout illa digna peti. Naturalis pars philosophie in duo scinditur. Co¬
poralia & incorporalia. Utraq diuiduntur in suos: ut ita dicam gradus. Cor¬
porum locus in hos primum in ea que faciunt: & que ex his gignuntur.Ø
Gignuntur autem elementa. Ipse elementis locus: ut quidam putani simplex
est. ut quidam in materiam & causam omnia mouentem. & elementa diuidi¬
tur. Superest ut rationalem partem philosophie diuidamus: Omnis oratio:
aut continua est: aut inter respondentem & interrogantem diffusa. Hanc A¬

Expanded text:
cupiditates in tua potestate, si in ipsa rerum actione tempora ignores nec scias cupiditates in tua potestate, si in ipsa rerum actione tempora ignores nec scias quando quidque et ubi et quemadmodum agi debeat ? Aliud est enim dignitates et pretia rerum nosse, aliud articulos, aliud impetus refrenare et ad agenda ire, non ruere. Tunc ergo vita concors sibi est, ubi actio non destituit impetum, impetus ex dignitate rei cuiusque concipitur proinde remissus vel acrior, prout illa digna est peti. Naturalis pars philosophiae in duo scinditur: corporalia et incorporalia. Utraque dividuntur in suos, ut ita dicam, gradus. Corporum locus in hos primum, in ea quae faciunt et quae ex his gignuntur; gignuntur autem elementa. Ipse de elementis locus, ut quidam putant, simplex est, ut quidam, in materiam et causam omnia moventem et elementa dividitur. Superest ut rationalem partem philosophiae dividam. Omnis oratio aut continua est aut inter respondentem et interrogantem discissa. Hanc δ
Abbreviated transcription (Latin):
trarias. Moralem quoq quam solam reliquerat:circuncidit. Nam eum locũ
qui monitiones continet sustulit: & pedagogi esse dixit: non philosophi: tan¬
quam quicquam aliud sit sapiens:ꝗ̃ humani generis pedagogus. Ergo cum
tripartita sit philosophia:moralem eius partem primum incipiamus disp¬
nere. Quam in tria rursus diuidi placuit:ut prima esset inspectio suu cuiq
distribuens. & aestimans quanto quidq dignum sit: maxime utilis. Quid enĩ
Tertia de impetu.Primum enim est:ut quantum quidq sit iudices. Secun¬
dum ut impetum ad illa capias ordinatum temperatumq. Tertium ut inter
impetum tuum actionemq conuenias. ut in omnibus istis tibupsi consentias¬
Quicquid ex his tribus defuerit turbat & cetera. Quid enim prodest intus estima¬
ta habere omnia: si sis impetu nimius. Quid prodest impetus repressisse: et habere

Expanded text:
trarias. Moralem quoque, quam solam reliquerat, circumcidit; nam eum locum, trarias. Moralem quoque, quam solam reliquerat, circumcidit; nam eum locum, qui monitiones continet, sustulit et paedagogi esse dixit, non philosophi, tamquam quidquam aliud sit sapiens quam humani generis paedagogus. Ergo cum tripertita sit philosophia, moralem eius partem primum incipiamus disponere. Quam in tria rursus dividi placuit, ut prima esset inspectio suum cuique distribuens et aestertia. Primum enim est, ut quanti quidque sit iudices, secundum, ut impetum ad illa capias ordinatum temperatumque, tertium, ut inter impetum tuum actionemque conveniat, ut in omnibus istis tibi ipse consentiasQuicquid ex tribus defuit, turbat et cetera. Quid enim prodest inter se aestimati habere omnia, si sis in impetu nimius ? Quid prodest impetus repressisse et habere
Abbreviated transcription (Latin):
ministrande rei familiaris scientiam. Quidam & de generibus uite locum se¬
parauerunt. Nihil autem horum in illa parte morali reperitur.Epicurci du
partes philosophie putauerunt esse: naturalem atq moralem. rationalem remo¬
uerunt. Deinde cum ipsis rebus cogerentur ambigua secernere: falsa sub spe¬
cie ueri latentia coarguere. Ipsi quoq locum quem de iudicio & regula appel¬
lant: alio nomine rationalem induxerunt. Sed cam accessionem esse naturalis
partis existimant. Cyrenaici naturalia cum rationalibus sustulerunt: et contẽ¬
ti fuerunt moralibus. Sed hi quoq qua remouent aliter inducunt.In quinq:
enim partes moralia diuidunt:ut una sit de fugiendis & expetendis. Altera
de affectibus. Tertia de actionibus. Quarta de causis.Quinta de argumentis.
Cause rerum ex naturali parte sunt:argumenta ex rationali.Aristonchiu
non tantum superuacuas esse dixit naturalem & rationalem:sed etiam con¬

Expanded text:
ministrandae familiaris rei scientiam. Quidam et de generibus vitae locum seministrandae familiaris rei scientiam. Quidam et de generibus vitae locum separaverunt. Nihil autem horum non in illa parte morali reperietur. Epicurei duas partes philosophiae putaverunt esse, naturalem atque moralem; rationalem removerunt. Deinde cum ipsis rebus cogerentur ambigua secernere, falsa sub specie veri latentia coarguere, ipsi quoque locum, quem de iudicio et regula appellant, alio nomine rationalem induxerunt, sed eum accessionem esse naturalis partis existimant. Cyrenaici naturalia cum rationalibus sustulerunt et contenti fuerunt monilibus, sed hi quoque quae removent, aliter inducunt. In quinque enim partes moralia dividunt, ut una sit de fugiendis et petendis, altera de adfectibus, tertia de actionibus, quarta de causis, quinta de argumentis. Causae rerum ex naturali parte sunt, argumenta ex rationali. Ariston Chius non tantum supervacuas esse dixit naturalem et rationalem, sed etiam con
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem. Nec iustus homo esse sine studio sui potest.Nec uirtutis stu¬
dium sinc ipsa. Non enim quemadmodum in his qui aliquid ex distanti
loco ferire conantuir alibi est qui petit. alibi quod peritur. Nec q̃admodũ¬
itinera que ad urbes perducunt extra ipsam sunt: sed ad uirtutem uenitur ꝑ
psam. Coherent ergo inter se philosophia uirtusq. Philosophie ires partes elle
dixerunt & maximi & plurimi auctores. Moralem: Naturalem: & Rationalems
prima componit animum. Secunda rerum naturam scrutatur. Tertia proprie¬
tates uerhorum exigir & structuram & argumentationes: ne pro uero falsa sur¬
repant. Ceterum inuenti: sunt et qui in pauciora philosophiam:& quim plu¬
ta diducereni. Quidam ex Peripateticis quartam partem adiecerunt: ciuile
Quia quandam propriam exercitationem desideret: & cirea aliam materiam
occupata sit. Quidam adiecerunt his partem quam oeconomicam uocant ad¬

Expanded text:
virtutem; nec virtus autem esse sine studio sui potest nec virtutis stuvirtutem; nec virtus autem esse sine studio sui potest nec virtutis studium sine ipsa. Non enim quemadmodum in iis, qui aliquid ex distanti loco ferire conantur, alibi est qui petit, alibi quod petitur. Nec quemadmoduitinera quae ad urbes perducipsam; cohaerent inter se philosophia virtusque. Philosophiae tres partes esse dixerunt et maximi et plurimi auctores: moralem, naturalem, rationalem. Prima conponit animum. Secunda rerum naturam scrutatur. Tertia proprietates verborum exigit et structuram et argumentationes, ne pro vero falsa subrepant. Ceterum inventi sunt et qui in pauciora philosophiam et qui in plura diducerent. Quidam ex Peripateticis quartam partem adiecerunt civilem, quia propriam quandam exercitationem desideret et circa aliam materiam occupata sit. Quidam adfecerunt his partem, quam οἰκονομικὴν vocant, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Aquibusdam dicta est appetitio rectae rationis. Ilud quasi constet:aliquid
inter philosophiam & sapientiam interesse. Neq enim fieri potest:ut idem
sit quod affectatur & quod affectat. Quomodo multum inter auaritiam &
pecuniam interest:cumilla cupiat: Haec concupiscatur sic inter philosophi¬
um& sapientiam. Hec enim illius affectus & praemium est.Illa uenit: ad
hanc itur. Sapientia est quam greci goouai uocant. Hoc uerbo quoq ro¬
mani utebantur: sicut philosophia nunc quoq utuntur. Quod & togatae
tibi antique probabunt:& inscriptus Dossemi monumento titulos. Hos¬
pes resiste. & philosophiam Dossemi lege. Quidam ex nostris qͣuis philo¬
sophia studium uirtutis esset:& hec peteretur:illa peteret:tamen non pi¬
tauerunt illas distrahi posse. Nam nec philosophia sine uirtute est: nec si¬
ne philosophia uirtus est. Philosophia studium uirtutis est:sed per iplã

Expanded text:
a quibusdam dicta est adpetitio rectae rationis. Illud quasi constitit, aliquid a quibusdam dicta est adpetitio rectae rationis. Illud quasi constitit, aliquid inter philosophiam et sapientiam interesse. Neque enim fieri potest ut idem sit quod adfectatur et quod adfectat. Quomodo multum inter avaritiam et pecuniam interest, cum illa cupiat, haec concupiscatur, sic inter philosophiam et sapientiam. Haec enim illius effectus ac praemium est; illa venit, ad hanc venitur. Sapientia est, quam Graeci σοφίαν vocant. Hoc verbo Romani quoque utebantur, sicut philosophia nunc quoque utuntur. Quod et togatae tibi antiquae probabunt et inscriptus Dossenni monumento titulus: Hospes resiste et sophian Dossenni lege. Quidam ex nostris, quamvis philosophia studium virtutis esset et haec peteretur, illa peteret, tamen non putaverunt illas distrahi posse. Nam nec philosophia sine virtute est nec sine philosophia virtus. Philosophia studium virtutis est, sed per ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
difficile est. Describitur in tribus populus: in centuriones exercitus.Quicꝗd
in maius creuit facilius agnoscitur: si discessit in partes: quam ut dixi innu¬
merabiles esse & paruas non oportet.Idem enim uitii habetur nimia quod
nala diuisio. Simile confuso est quicquid usq in puluerem sectum est.Pi¬
mum itaq sicut uidetur tibi: dicam inter sapientiam et philosophiam quid
intersit: Sapientia perfectum bonum est mentis humane. Philosophia sapi¬
entie amor est & affectatio. hec ostendit quo illa peruenit. Philosophia unde
dicta sit apparet.ipso enim nomine fatetur. Quidam enim sapientiam ita
inxerunt:ut dicerent eam diuinorum & humanorum scientiam.Quid a
ita: Sapientia est nosse diuina et humana & horum causas.Superuacua
sunt. Philosophiam quoq fuerunt qui aliter atq aliter diffinirent. Alii
tudium illam uirtutis esse dixerunt.Aln studium corrigendaementi

Expanded text:
difficile est. Discribitur in tribus populus, in centurias exercitus. Quicquid difficile est. Discribitur in tribus populus, in centurias exercitus. Quicquid in maius crevit, facilius agnoscitur, si discessit in partes, quas, ut dixi, innumerabiles esse et parvulas non oportet. Idem enim vitii habet nimia quod nulla divisio; simile confuso est, quidquid usque in pulverem sectum est. Primum itaque, si videtur tibi, dicam, inter sapientiam et philosophiam quid intersit. Sapientia perfectum bonum est mentis humanae. Philosophia sapientiae amor est et adfectatio. Haec eo tendit, quo illa pervenit. Philosophia unde dicta sit, apparet. Ipso enim nomine fatetur quid amet. Sapientiam quidam ita finierunt, ut dicerent divinorum et humanorum scientiam. Quidam ita: sapientia est nosse divina et humana et horum causas. Supervacua  divinorum sunt. Philosophiam quoque fuerunt qui aliter atque aliter finirent. Alii studium illam virtutis esse dixerunt, alii studium corrigendae mentis,
Abbreviated transcription (Latin):
EM UTILEM DESTDERAS. ETAD
sapientiam properanti utiq: necessariam diuidi
philosophiam:& ingens corpus eius in membra
disponi. Facilius enim per partes in cognitionẽ
totius adducimur. Utinam que madmodum Ø¬
uniuersa mundi facies in conspectu uenit.ita
philosophia tota nobis possit occurrerẽ sinfhi'¬
mum mundo spectaculum. Profecto enim oes
mortales in admirationem sui raperet: relictis
his que nunc magna: magnorum ignorantia credimus. Sed quia continge¬
re hoc non potest:et sic a nobis aspicienda quemadmodum mundi secretas
cernuntur: sapientis quidem animus totam molem eius amplectitur: nec
minus illam uelociter obit quem caelum acies nostra.Nobis autem quibus
perrumpenda caligo est:& quorum uisus in proximo deficit:singula quȩq
ostendi facilius possunt uniuersi nondum capacibus. Faciam ergo quod exi'¬
is: et philosophiam in partes non in frusta diuidam. Diuidi enim illam:no
concidi utile est.Nam comprehendere quemadmodum maxima ita minima

Expanded text:
em utilem desideras et ad sapientiam properanti necessariam, dividi philosophiam et ingens corpus eius in membra disponi. Facilius enim per partes in cognitionem totius adducimur. Utinam quidem quemadmodum universa mundi facies in conspectum venit, ita philosophia tota nobis posset occurrere, simillimum mundo spectaculum. Profecto enim omnes mortales in admirationem sui raperet relictis iis, quae nunc magna magnorum ignorantia credimus. Sed quia contingere hoc non potest, est sic nobis aspicienda, quemadmodum mundi secreta cernuntur. Sapientis quidem animus totam molem eius amplectitur nec minus illam velociter obit quam caelum acies nostra; nobis autem, quibus perrumpenda caligo est et quorum visus in proximo deficit, singula quaeque ostendi facilius possunt universi nondum capacibus. Faciam ergo quod exigis, et philosophiam in partes, non in frusta, dividam. Dividi enim illam, non concidi, utile est. Nam conprehendere quemadmodum maxima ita minima