comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sura solis it auenta .ẽ. in huno modũ ꝓcedente in qui¬
sitionis ingenio & qui noctiali diante solis ortũ aequabilit̃
locatũ eꝰ saxeũ uas in hemis speri ispetie cauata
ãbitione curuatũ infra lineas designato duode oĩ dici
horarũ numero quas stellȩ ꝓminentis ũ bra cũ transitu
solis p̃ter eundo distinguit. Hoc aut̃ .ẽ. ut scimus huius
modi uãsis officiũ ut tanto tẽpore a priore ei : extremitate
ad alterã usq stili ũbra ꝑcurrat. quanto solmedia a te
cȩli ab ottu in occasũ unius scilic& hemis sperii conũsiopie
m&ĩtur nã toti cȩli integri conũsiodiẽ notẽq: concludit
Etideo constat quantũ sol in aircilo suo tantũ in hoouast
ũ brameare : Huic igitur &e quabilit̃ collocato circatõpus
solis ortiu ꝓpinquantis in hesit diligens obseruantis obtut :
&cũ ad primũ solis radiũ quẽ de emisit prima sũmitas

Expanded text:
mensura solis inuenta est, in hunc modum procedente inquimensura solis inuenta est, in hunc modum procedente inquisitionis ingenio. Aequinoctiali die, ante solis ortum, aequabiliter locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata ambitione curuatum, infra per lineas designato duodecim diei horarum numero quas stili prominentis umbra cum transitu solis praetereundo distinguit. Hoc est autem, ut scimus, huius modi uasis officium, ut tanto tempore a priore eius extremitate ad alteram usque stili umbra percurrat quanto sol medietatem caeli ab ortu in occasum, unius scilicet hemisphaerii conuersione, metitur. Nam totius caeli integra conuersio diem noctemque concludit, et ideo constat quantum sol in circulo suo, tantum in hoc uase umbram meare. Huic igitur aequabiliter collocato, circa tempus solis ortui propinquantis, inhaesit diligens obseruantis obtutus, et cum, ad primum solis radium quem de se emisit prima summitas
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rȩ parusq ad eundẽ circulũ mensura tendat᷑ integr
circuli ꝑ quẽ solcurrit diametros inuenitur. Dupli¬
catis igit᷑ quadragies ocies centenis milib erit intrgra
diametros cȩlestis circuli non agies sexies centenis milib:
stadiorũ & inuenta dia metros facile mensurã nobis
ipsius quoq ãbitus ꝓdit. Hanc enĩ sũmam quȩ dia metron
fec̃ debes t̃ multiplicare adiecta parte septima ut sepe
ĩ dictumẽ & ita inuenies totius circuli ꝑ quẽ sol currit ãbitũ
stadiorũ habere trecenties cente namilia & in suꝑ .c.
septuaginta milia His dictis quib: mensura quã terrȩ
uł ambitus ł diametros habet sed & circuli modus ꝑ quẽ
solcurrit uł diametri ei: ostenditur. Nẽ quã solis ee
mensurã uł quẽ ã modũ illi prudentissimi dep̃henderiNs
in dicem : Nã sic̃ exterrena ũbra potuit cir culi ꝑ quẽ
solmeat dep̃hendi magnitudo ita ꝑ ipsũ circulũ

Expanded text:
terrae par usque ad eundem circulum mensura tendatur, integra terrae par usque ad eundem circulum mensura tendatur, integra circuli per quem sol currit diametros inuenitur. Duplicatis igitur illis quadragies octies centenis milibus, erit integra διάμετρος caelestis circuli nonagies sexies centenis milibus stadiorum, et inuenta διάμετρος facile mensuram nobis ipsius quoque ambitus prodit. Hanc enim summam quae διάμετρον fecit debes ter multiplicare, adiecta parte septima, ut saepe iam dictum est; et ita inuenies totius circuli per quem sol currit ambitum stadiorum habere trecenties centena milia et insuper centum septuaginta milia. His dictis, quibus mensura quam terrae uel ambitus uel διάμετρος habet, sed et circuli modus per quem sol currit uel diammensuram uel quemadmodum illi prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut ex terrena umbra potuit circuli per quem sol meat deprehendi magnitudo, ita per ipsum circulum
Abbreviated transcription (Latin):
cũq ł in habitabilis iacet habere staliorũ milia ducofła
quinouaginta duo Cũ gͦ taritũ ambitis te neat sine
dubio octoginta miliã stadiorũ ł eon multo ãplius dia¬
maros babe secundũ triplicationẽ cũ septimȩ partis
adiectione quã superius de diametro & circulo regularit̃
dimsimus Et qr ad efficiendã t̃renȩ ũbrȩ longitudino
ñ ãbitus terrȩ sed dia metri mensura multiplicata ẽ
Lpsa .ẽ. enĩ quã sursũ constat excrescero sexagies mul¬
tiplicanda erunttꝰ octoginta milia quȩ t̃rȩdiam&ros
habet quȩ faciunt quadragies ocies centenamilia.
stadiorũ eẽ at̃rausq a sołis cursus. q uo ũbrã t̃re diximꝰ
ꝑuenire. Terra aut̃ in medio caelestis circuli ꝑquẽ solcurrit
ut centron locata : : Erge mensura t̃renȩ um̃brȩ medicta¬
tẽ dia metrica& lestis effici&. Et si ab altera quoq: parto

Expanded text:
scumque uel inhabitabilis iacet, habere stadiorum milia ducenta scumque uel inhabitabilis iacet, habere stadiorum milia ducenta quinquaginta duo. Cum ergo tantum ambitus teneat, sine dubio octoginta milia stadiorum uel non multo amplius διάμετρος habet, secundum triplicationem cum septimae partis adiectione quam superius de diametro et circulo regulariter diximus. Et quia ad efficiendam terrenae umbrae longitudinem non ambitus terrae, sed diametri mensura multiplicanda est — ipsa est enim quam sursum constat excrescere — sexagies multiplicanda tibi erunt octoginta milia quae terrae διάμετρος habet, quae faciunt quadragies octies centena milia stadiorum esse a terra usque ad solis cursum, quo umbram terrae diximus peruenire. Terra autem in medio caelestis circuli per quem sol currit ut centron locata est; ergo mensura terrenae umbrae medietatem diametri caelestis efficiet, et si ab altera quoque parte
Abbreviated transcription (Latin):
sire ꝑcentrũ & haec linea quȩ herbẽ sic a̧qualit̃ diuidit
orbis triplicata cũ agitiano septime pastissuȩ m̃ surã
facit circulis qͣ orbis includitur Id .ẽ siuncias septem
dia metrilonigicudo teneat & uelis exoa nosse quot
rationib ꝓbare possumus nisi & neminẽ de ipsis dubitare arbi¬
taremur & cauemuriusto plixiꝰ uolumꝰ extendore
Scienidũ & hoo qđũ bra t̃rȩ quã solpost occasũ in inferioro
hemis ꝓberi currens sursũ cogitẽita ex qua siꝑ terrã fit
obscuritas quȩ nox uocatur : sexagies in altũ multiplicat᷑
abea mensura quã terrȩ diama ros ħabo net hac longitudino
adipsũ circulũ ꝑquẽ solcurrit orecta exlusione luminuis
pasi diit consta quid possit sexagies multi plicata colligere
nde his pͣlibatis ad tradtatũ mensurarũ quas ꝓmisit oratio
reuertuntur Euidentis simis et dubitabilis dim̃sionib

Expanded text:
sire per centron; et haec linea, quae orbem sic aequaliter diuidit, sire per centron; et haec linea, quae orbem sic aequaliter diuidit, orbis, triplicata cum adiectione septimae partis suae, mensuram facit circuli quo orbis includitur; id est, si uncias septem teneat diametri longitudo et uelis ex ea nosse quot rationibus probare possemus, nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur et caueremus iusto prolixius uolumen extendere. Sciendum et hoc, quod umbra terrae quam sol post occasum in inferiore hemisphaerio currens sursum cogit emitti, ex qua super terram fit obscuritas quae nox uocatur, sexagies in altum multiplicatur ab ea mensura quam terrae διάμετρος habet, et hac longitudine ad ipsum circulum per quem sol currit erecta, exclusione luminis t terrae sit, ut constet quid possit sexagies multiplicata colligere; unde, his praelibatis, ad tractatum mensurarum quas promisit oratio reuertatur. Euidentissimis et indubitabilibus dimensionibus
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quoq: in maniis sumat netalẽ uaerũ ꝓmissionẽ quasi
insaniȩ ꝓximã aut horrescat Aut rideat: & enĩ adrem
quȩ natura inc̃p̃hensibilis uidebatur uiã sibi fecit inge¬
niũ & ꝑ terrã quȩ cȩlimo dussit repperierunit
Vt autẽ liquere possit ratio commenti prius regularit̃
panca dicenda sunt ut sit rerũ sequentiũ aditꝰ instrutior:
I n om̃i oibe ł sphera medi& as centrũ uocatur. Nihilq:
aliud circuli centron nisi punctũ qͦspherȩ aut orbis mediũ
certissima obseruatione distinguitur. Item dueta linea
de qͦcũq: loco circuli qui designa ambitũ in quacũq: gidẽ
circulis ũmitatẽ oibis partẽ aliquã diuidat ne cesse &
Sedom̃ĩ modo medietas ẽ orbis quã separat istadiuisio
Illa enĩ tantũ linea in partos equales orbẽ mediũ diuidit
quȩ a sũmo in sũmũitaducitur. lit necessesit eã tran¬

Expanded text:
haec quoque in manus sumat, ne talem ueterum promissionem, quasi haec quoque in manus sumat, ne talem ueterum promissionem, quasi insaniae proximam, aut horrescat aut rideat. Etenim ad rem quae natura incomprehensibilis uidebatur uiam sibi fecit ingenium, et per terram qui caeli modus sit repperunt. Vt autem liquere possit ratio commenti, prius regulariter pauca dicenda sunt, ut sit rerum sequentium auditus instructior. In omni orbe uel sphaera, medietas centron uocatur, nihilque aliud est centron nisi punctum quo sphaerae aut orbis medium certissima obseruatione distinguitur. Item ducta linea de quocumque loco circuli qui designat ambitum in quamcumque eiusdem circuli summitatem, orbis partem aliquam diuidat necesse est. Sed non omni modo medietas est orbis quam separat ista diuisio. Illa enim tantum linea in partes aequales orbem medium diuidit quae a summo in summum ita ducitur ut necesse sit eam tran
Abbreviated transcription (Latin):
adstruitur ne utrũ ꝓbabiliter adstruatur semꝑ in mediouicis sĩ
nitantẽ mutuo testimopio: Qudeniꝰ ꝑrem adhuc ꝓbandã ꝓb& ur
sedegiptii nihil adc̃ iecturã loquentes se questrato aclibero
argumenło nec in patrociniũ sibiluriȩ dofectũ uocantos. quanta
monsura solterra maior sit ꝓbare uoluerunt ut cũ demũ ꝑ
magnitudi nẽ eius ostenderent cur huna deficiat
Hoc autẽ nequaquã dubitabatur non posse alit̃ de p̃hendi
uisi mensura terre &solis inuerta ut fiera ex conlationie
dis craio & terrona quidẽ dimensio oculis rationẽ iuuanitib
defacili constabat Solis uͦ men surã aliter nisi ꝑmen surã
cȩli ꝑ quod dis currit in ueniri non possederurit
Ergo primũ metiendũ sibi cȩlũ illud id ẽ iter solis constitu¬
erunt ut ꝑ eũ possent modũ solis agnos cere. Sꝯ que so
siqͥs ũ quã tam ociosus tãq: ab om̃i erit serio feriatus. ut

Expanded text:
adstruitur, neutrum probabiliter adstruatur, semper in medio uicissim adstruitur, neutrum probabiliter adstruatur, semper in medio uicissim nutante mutuo testimonio. Quid enim per rem adhuc probandam probetur? Sed Aegyptii, nihil ad coniecturam loquentes, sequestrato ac libero argumento nec in patrocinium sibi lunae defectum uocante, quanta mensura sol terra maior sit probare uoluerunt, ut tum demum per magnitudinem eius ostenderent cur luna deficiat. Hoc autem nequaquam dubitabatur non posse aliter deprehendi nisi mensura et terrae et solis inuenta, ut fieret ex collatione discretio. Et terrena quidem dimensio oculis rationem iuuantibus de facili constabat. Solis uero mensuram aliter nisi per mensuram caeli per quod discurrit inueniri non posse uiderunt. Ergo primum metiendum sibi caelum illud, id est iter solis, constituerunt, ut per eum possent modum modum solis agnoscere. Sed, quaeso, si quis umquam tam otiosus tamque ab omni erit serio feriatus ut
Abbreviated transcription (Latin):
cũq uł quocũq casu abagitatione cossatio mox animalini¬
terimat Hec deeo quod mundimentẽ uocauit : Cur uͦ
& temperatio mundiditus sit ratio inaꝑto .ẽ. Itaenĩ
non solũ terra sedipsuꝰ quoq: cȩlũ qđ uere mundus uo¬
caturtẽ perarisole certissimũ ẽ. ut extremitates
eius quȩ auia solis longissime rocessorunt om̃i
careant beneficio calouis. & una frigous ꝑ p& uttato
torpescant qđ sequenti explicabitur Phisici hoc¬
maxime conseqͥ in omi circa magnitudinẽ solis in qͥsi¬
sitione uolucruNt quanto maior possit eẽ quã t̃ra
& eratos tenes in libris dimensionũ sicuia ait r¬
sura terrȩ septies & uicios multiplicata mansur a
solis efficia: Et possidonius multo multoq sepius
solẽ uolunt t̃ramaiore ꝑbare testimonio lunȩ desi¬
cientis utuntur. Cũ defectumꝰ lunȩ conantur adserere : ꝓbationis
desolis multitudine mutuantur : & sic euenit ut dũ utrũq deilt

Expanded text:
cunque casu ab agitatione ccunque casu ab agitatione cterimat. Haec de eo quod mundi mentem uocauit. Cur uero et «temperatio» mundi dictus sit, ratio in aperto est. Ita enim non solum terram, sed ipsum quoque caelum, quod uere mundus uocatur, temperari sole certissimum est, ut extremitates eius, quae a uia solis longissime recesserunt, omni careant beneficio caloris et una frigoris perpetuitate torpescant. Quod sequentibus maxime consequi in omni circa magnitudinem solis inquisitione uoluerunt, quanto maior possit esse quam terra, et Eratosthenes in libris dimensionum sic ait: «mensura terrae septies et uicies multiplicata mensuram solis efficiet»; Posidonius multo multoque saepiusolem uolunt terra maiorem probare, testimonio lunae deficientis utuntur, cum defectum lunae conantur adserere, probationem de solis magnitudine mutuantur, et sic euenit ut, dum utrumque de altero
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibeatur acoedere : agire trouid&tir &rursus cũ certã
parte recedendo contigerit. ad directi cursus corisueta
rouocatur : Ita solis uiis & potestas motus reliquorũ luminũ.
consucta de mensione moderatur. Mens munduta appellat
ut phisioi euꝰ corceli uocauerunt Inde nimiru qd om̃ia quȩ sta¬
tuta ratione ꝑ cȩlũ fieriuidemꝰ diẽ noctẽq: ⁊mi grantes
int̾ utrũq plixitatis breuitatisq: uices & certiste porib
equã utriũsq: mensura deinuoris demontetẽperiem
torridũ cancrii leonis ȩstũ molliciẽ autu̾nalis aurȩ uiꝰ
frigous intꝰ utramq: temperie omia haec soliscursus &
diuina ratione fieri uidemus Est & haec causa ꝓpter qua
iure cor cęli uocatur Quod natura ignis semꝑ in motu
ꝑ pauoq agitatũ ẽ : Solẽ aute ignis ȩtherei fonto dictum¬
eẽ retulimus. Hoc ẽ gͦ sol in atere qđ in animalicor: Cuius
istanaturaẽ ne u quã cessa̧tamotu. Aut breuis cius qua¬

Expanded text:
prohibeatur accedere, agi retro uidetur, et rursus, cum certam prohibeatur accedere, agi retro uidetur, et rursus, cum certam partem recedendo contigerit, ad directi cursus consueta reuocatur. Ita solis uis et potestas motus reliquorum luminum constituta dimensione moderaita ut physici eum cor celi vocaverunt; inde nimirum quod omnia, que statuta ratione per celum ferri videmus, diem noctemque et migrantes inter utramque prolixitatis brevitatisque vices et certis temporibus equam utriusque mensuram; deinde veris clementem temperiem torridum Cancri et Leonis estum, mollitiem autunnalis aure, vim frigoris inter utramque temperiem, omnia hec solis cursus et omnia, que divina ratione fieri videmus. Est et hec causa, propter quam iure cor celi vocetur, quod natura ignis semper in motu perpetuoque agitata est; solem autem ignis etherei fontem esse dictum retulimus. Sol ergo in ethere quod in animali cor, cuius ista natura est, ne unquam cesset a motu, aut brevis eius, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Ot auto ꝑipsos octo circuitus celeritatis & tarditatis
certa monsura sit & noscatur : ds in ambitũ supꝰ torra
secundo lumen acoendit qđ nc̃ solẽ uocamus. Vides
ut haec diffinitio uult eẽ om̃ium spherarũ lum̃ in solo
Sedcice rosciens& ta ceteras stellas habere lumꝰ suum
solãq: lunã ut sepe iã diximus pprio carere : obscuritatĩ
definitionis hunis liquidi absoluens & ostendens insole
maximũ lumenee : non solu ait dux sed& princeps
et moderator luminũ reliquorũ ad eo & ceteras stel¬
las sic et lumina sed liunc duce & principem. Que
heraditus fonte cȩ lostis luois appellat dux gͦ. e
emin& ut ꝓptea qđ talis solus appareat. soluoc&
Moderator reliquorũ dicit᷑ e ipse cursus eorũ recurs
moderatur : Na certa spacii definitio ẽ ad quã cũ una quȩq
erratica stella recedens a sole ꝑuenerit ta quã ultra

Expanded text:
«Vt autem per ipsos octo circuitus celeritatis et tarditatis «Vt autem per ipsos octo circuitus celeritatis et tarditatis certa mensura et sit et noscatur, deus in ambitu supra terram secundo lumen accendit quod nunc solem uocamus.» Vides ut haec definitio uult esse omnium sphaerarum lumen in sole; sed Cicero, sciens etiam ceteras stellas habere lumen suum, solamque lunam, ut saepe iam diximus, proprio carere, obscuritatem definitionis huius liquidius absoluens et ostendens in sole maximum lumen esse, non solum ait «dux», sed et «et princeps et moderator luminum reliquorum.» Adeo et ceteras stellas scit esse lumina, sed hunc ducem et principem quem Heraclitus fontem caelestis lucis appellat. «Dux» ergeminet ut propterea quod talis solus appareat, sol uocetur; «moderator reliquorum» dicitur, quia ipse cursus eorum recursusque moderatur. Nam certa spatii definitio est ad quam cum unaquaeque erratica stella, recedens a sole, peruenerit, tamquam ultra
Abbreviated transcription (Latin):
coniunit Curtamen & ipsi nonnũ quã opes uł claritatẽ
om̃ib: prestare credantur ad alterũ deb& ꝑtinere tra¬
tatu q hic sufficit a ꝑuisse ratione Cur alia t̃ribilis
alia salutaris existima ur & plotinus quidẽ in libro
qͥ in scribitur n faci nt astra ꝓnuntiat nichilui uł potestate¬
eorũ hominib euonire : So eaquȩ decreti ne cessitas in sin¬
gulos sancait itaꝑhorũ septr transitũ statione recessũ¬
ue monstrari Ntauos seu p̾t̃ uolando seustando futur
pennis uł uoco significant nescientes Sic quoq¬
tamen iure uocabitur hio salutaris ille terribilis cũ ꝑ hunc¬
ꝑspera ꝑ illũ significentur in cõmoda in his aut᷑ tot nominib
quȩ do sole dicuntur non frustra nec ad laudis ponpã lasciũ
ciatio sedros uere uocabulis exprimuntur dux ⁊ prin¬
ceps ait & moderator luminuͦ reliquorũ mens mundi& te¬
ꝑtatio plato intimeo cũ de octo spheris loq rotur sicait

Expanded text:
non iuncti. Cur tamen et ipsi nonnumquam opes uel claritatem non iuncti. Cur tamen et ipsi nonnumquam opes uel claritatem hominibus praestare credantur, ad alterum debet pertinere tractatum, quia hic sufficit aperuisse rationem cur alia terribilis, alia salutaris existimetur. Et Plotinus quidem, in libro qui inscribitur Si faciunt astrastellarum hominibus euenire, set ea, que decreti neccessitas in singulis sanxit, ita per horum septem transitum, stationem, recessumue monstrari, ut aues seu preteruolando seu stando futura pennis uel uocibus signant nescientes. Sic quoque iure uocabitur hec sprospera, per illum significentur incommoda. In his autem tot nominibus quae de sole dicuntur, non frustra nec ad laudis pompam lasciuit oratio, sed res uerae uocabulis exprimuntur. «Dux et princeps», ait, «et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio.» Plato in Timaeo, cum de octo sphaeris loqueretur, sic ait:
Abbreviated transcription (Latin):
Modo hoc nosse sufficiat quia sine hisnumeris. nulla conligatio nulla potest
eẽ concordia Vitã uͦ nram̃ p̃cipuȩ sol & luna moderantur Nsam cũ sint
caducorũ corporũ hȩc duo ꝓpria sentire uł crescere ẽ & hicon
adnos globositate ꝑueniunt Sicut utriusq: luminis. bene ficio
heo nob̵ constat uita qua friumur: Conuorsatio tam en nr̃a
& ꝓuentus aetuũ ta ad ipsa duo lumina qua ad quinq uagas stellas
refertur sꝙ harũ stellarũ alia sint̃ uenitus numeroiu̾. quoiu supͣ
fecimus mentionẽ cũ luminib bene iungit ac sociat. almͦs nullus
adplicat numerinexus ÷ ad lumina ergo ueneria ⁊ iouialis stella.¬
ꝑ hosnumeros lumini utriq: sociantur Sy io uialis soli: ꝑ om̃s huriȩ
luminib uite nre Aat orb numororũ ratione amaordes Sat᷑ni aiti
aspiciat ad lunã : Ideominus commodi uitȩ humanȩ existi¬
maritur quasi cũ uicȩ auctorib artanumeroꝵratione

Expanded text:
Modo hoc nosse sufficiat quia sine his numeris nulla colligatio, nulla potest Modo hoc nosse sufficiat quia sine his numeris nulla colligatio, nulla potest esse concordia. Vitam uero nostram praecipue sol et luna moderantur. Nam cum sint caducorum corporum haec duo propria, sentire uel crescere, αἰσθητικόν, ad nos globositate perueniunt. Sic utriusque luminis beneficio haec nobis constat uita qua fruimur. Conuersatio tamen nostra et prouentus actuum tam ad ipsa duo lumina quam ad quinque uagas stellas refertur; sed harum stellarum alias interuentus numerorum quorum supra fecimus mentionem cum luminibus bene iungit ac sociat, alias nullus applicat numeri nexus ad lumina. Ergo Veneria et Iouialis stella hos numeros lumini utrique sociantur, set Iouialis soli per omnes, luneluminibus uite nostre auctoribus numerorum ratione concordes. Saturni autem adspiciat ad lunam. Ideo minus commodi uitae humanae existimantur, quasi cum uitae auctoribus arta numerorum ratione
Abbreviated transcription (Latin):
Nã fulget iouis rutilat mertis &it̃um extractatu
eorũ q de his stellis ad hominũ uita manere uolunt
ad uersa ł ꝓspera: Nã plerũq demartis t̃ribilia.
dediuinis maliuolentia ut stellataalefica ee
dicatur sicꝰ demarcis & sat᷑ni stellͥs existimatus
Nut cur notabilior benignitas iouis & ueneris
int̃ gen& hlia logos habeatur. cũ sit idiuinoruaa
upanatura in mediu̾ ꝑferã ratione apud unuꝰ omino
quod scĩa lectã Nã prolomeus intrib libris quos
de armonia coposuit patefecit causa quã breuit᷑
explicabo Certis numeri ꝑ quos int̃ omĩa quȩ sibi
conueniun ungunt᷑ & aꝑtantur. fit iugabilis com¬
petentia nec quio quã potest alti nisi ꝑ hos numeros
conuenire. Sunt autem epitrit hemioli
epogdo usduplaris triplaris quadruplus Quȩ hoc
loco interiꝰ quasi nomina numeroru̾ accipias uolo
in sequentib: uͦ cũ dearmonia cȩli loq: mur. quid sint
hinumeri qui due possint oporcunius a periemus

Expanded text:
nam fulget Iouis, rutilat Martis —, alterum ex tractatu nam fulget Iouis, rutilat Martis —, alterum ex tractatu eorum qui de his stellis ad hominum uitam manare uolunt aduersa uel prospera. Nam plerumque de Martis terribilia, dedicatur, sicut de Martis et Saturni stellis existimatur, aut cur notabilior benignitas Iouis et Veneris inter genethlialogos habeatur, cum sit diuinorum una natura, in medium proferam rationem, apud unum omnino, quod sciam, lectam. Nam Ptolemaeus in libris tribus quos De harmonia composuit patefecit causam, quam breuiter explicabo. Certi sunt numeri per quos inter omnia quae sibi conueniunt, iunguntur, aptantur, fit iugabilis competentia, nec quicquam potest alteri nisi per hos numeros conuenire. Sunt autem hi epitritus, hemiolius, epogdous, duplaris, triplaris, quadruplus. Quae hoc loco interim quasi nomina numerorum accipias uolo; in sequentibus uero, cum de harmonia caeli loquemur, quid sint hi numeri quidue possint opportunius aperiemus.
Abbreviated transcription (Latin):
inter solẽ & saturnu quantũ interupũ &¬
Exis appar& totius a sumo inimu̾ spacucerta ex
media parte diuisione solis regione nonfieri:
Oo qr hic denumero loquebatur in qͦuero qr quar tu
& mediusẽ Ideo ꝓnunciauit quidem mediua
sed ꝓpt̃ laterite spaciorũ dimensione uerbũ qͦ hauo
de finitione tẽporaret : adiecit : Notandũ qđ et̃
stellã saturni & alterã iouis martis aliaNon
naturȩ constitutio sedhumana ꝑ suasio ẽ quȩ stellis
numeros & nomina facit Non eniait illa quȩ satͣnia
sed quã interris satur nia nominant: Et ille
fulgor qͥ dicitur iouis & que martiũ dicitis: Adeo
ex pressi insinglis uomina hae onon ẽe iñuora
naturȩ so hominũ cõmenta significationi disti notionis
acconmoda qđ uͦ fulgore iouis humapo geucrips perũ
salutarẽ conra Niartis rutiluꝰ & terribile tris
uocauit : Nterũ tractũ e exstellarũ colono:

Expanded text:
inter solem et Saturnum quantum inter unum einter solem et Saturnum quantum inter unum eEx his apparet totius a summo in imum spatii certam ex media parte diuisionem solis regione non fieri. Sed quia hic de numero loquebatur, in quo uere qui quartus et medius est, ideo pronuntiauit quidem medium, sed propter latentem spatiorum dimensionem uerbum quo hanc definitionem temperaret adiecit. Notandum quod esse stellam Saturni et alteram Iouis, Martis aliam, non naturae constitutio sed humana persuasio est, quae ... stellis numeros et nomina fecit. Non enim ait illa «quae Saturnia est» sed «quam in terris Saturniam nominant» et «ille fulgor qui dicitur Iouis», et «quem Martium dicitis»; adeo expressit in singulis nomina haec non esse inuenta naturae, sed hominum commenta significationi distinctionis accommoda. Quod uero fulgorem Iouis humano generi prosperum et salutarem, contra Martis rutilum et terribilem terris uocauit, alterum tractum est ex stellarum colore —
Abbreviated transcription (Latin):
uł quȩratio ꝑsuasiones huius diũ sitatis in duxerit :¬
&curdixerit tullius infimoq oibi lumaradiis solis
accensa conuertitur satis dictũ ẽ : Sohis hoc adicien¬
dũ .ẽ. curcicero cũ quartũ desolemus septem uelit
quartus aute inter septem nonfere aedius sed om̃
modo medius & sit & habeatur. non abrupte mediu̾
sole sed fere mediũ dixerit his uerbis deinde desep¬
tem mediã fere regionẽ soloptin&: Sꝯ nonuacat
adiectio qua haec ꝓnuntiatio temperatur Na sol quar¬
tũ locũ optinens media regionẽ tenebit numero¬
sedspacio nontenobit sunterternos eniꝰ sum mos
& imos locatur sine dubio medius .e. numero Sꝯ totĩ
spati qđ sept̾e spherȩ occupaNt dimensione ꝑspecta.
regio solis non inuenitur in medio spaciolocata Q
magis asumnio . qua ab ipso recessitima postremitas:
Quod sineulla dis ceptationis ãbage compendios a
tima unonaense nonintegro. Tanum gͦ interẽ

Expanded text:
uel quae ratio persuasionem huius diuersitatis induxerit et uel quae ratio persuasionem huius diuersitatis induxerit et cur dixerit Tullius «in infimoque orbe luna radiis solis accensa conuertitur», satis dictum est; sed his hoc adiciendum est cur Cicero, cum quartum de septem solem uelit, quartus autem inter septem non fere medius, sed omni modo medius et sit et habeatur, non abrupte medium solem, sed «fere» medium dixerit his uerbis: «deinde de septem mediam fere regionem sol obtinet.» Sed non uacat adiectio qua haec pronuntiatio temperatur. Nam sol quartum locum obtinens mediam regionem tenebit numero, spatio non tenebit. Si inter ternos enim summos et imos locatur, sine dubio medius est numero, sed, totius spatii quod septem sphaerae occupant dimensione perspecta, regio solis non inuenitur in medio spatio locata, quia magis a summo ipse quam ab ipso recessit ima postremitas: quod sine ulla disceptationis ambage compendiosa tima uno mense non integro. Tantum ergo interest
Abbreviated transcription (Latin):
aeris & aquȩ quȩ ꝑse concreta & densa suNt fex hab&ur
& ldeo extrema uastitate dens& a .o. necultra suꝑfaciõ
quauis luce pen&ratur Hlaec & ipsa finissit sy liquidissimȩ
lucis &igns &herei Ideo quauis densius corpus sit quã
cetera cȩlestia : ut multa tamen t̃renopurius fit ac¬
cepte lucipene trabile : adeo ut eã deserursus emitat
nullũ tam adnos ꝑferene sensũ caloris qr lucis radius
cũ adnos de origine sua id ẽ. de sole ꝑuenit naturam
secũ ignis de quo nascitur de uohit. Cũ uͦ in lunȩ
corps insunditur & inde resplend& sola refundit
claritudine non calorem: Hłaspeculũ cũ splendorena
dese uioppositi eminus ignis Emittit sola ignis simi¬
litudine caroniũ sensucaloris ot endit
Qu̾e soli ordine plato dederit uł cuis auctores quos¬
uectero secutus quartũ locũ globo eius ad signauorit.

Expanded text:
aeris et aquae, quae per se concreta et densa sunt, faex habetur aeris et aquae, quae per se concreta et densa sunt, faex habetur et ideo extrema uastitate denseta est, nec ultra superficiem quauis luce penetratur; haec licet et ipsa finis sit, sed liquidissimae lucis et ignis aetherii, ideo, quamuis densius corpus sit quam cetera caelestia, ut multo tamen terreno purius, fit acceptae luci penetrabile, adeo ut eam de se rursus emittat, nullum tamen ad nos perferentem sensum caloris: quia lucis radius, cum ad nos de origine sua, id est de sole, peruenit, naturam secum ignis de quo nascitur deuehit; cum uero in lunae corpus infunditur et inde resplendet, solam refundit claritudinem, non calorem. Nam et speculum, cum splendorem de se ui oppositi eminus ignis emittit, solam ignis similitudinem, carentem sensu caloris, ostendit. Quem soli ordinem Plato dederit uel eius auctores, quosue Cicero secutus quartum locum globo eius adsignauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriũ ceteras om̃sstellas iucere suo qđ ille supͣ solẽ locatȩ
in ipso purissimo & here sunt in quo om̃e qͥcquid: luxnatu¬
ralis & sua: Quȩ tota cuigne suo itasphero solis in eubit
ut Selitone quȩ ꝓcul a sole sunł ꝑpauo frigore oppresses int
sic̃ infra ostrndentur Lun auͦ quia sol&i psa subsoleõ &
caducorum iãregioni luco sua careti ꝓaime lucẽ nis
de suꝑ posito sole cui resplenda haberonon potint Deniq
q totius mundi ima pars terrae &eris autõ ima parr
iuna .ẽ. luna quoq: terra sed& herea uocauerunt. Immo¬
bilis tameN ut terra ee non potuit qu insphera. quȩ uol¬
uitur Nichil man& immobile p̾ter cenrũ Mundanȩ
autꝰ spherȩ terra centrum est ideo solaimmobilis ꝑseuerat
Rursus terra solis accepto lumine clarescit tantu mͦ n reluc&
huna speculi instar lumꝰ qͦ in lustratur ennitit. illa

Expanded text:
proprium, ceteras omnes stellas lucere suo, quod illae, supra solem locatae, proprium, ceteras omnes stellas lucere suo, quod illae, supra solem locatae, in ipso purissimo aethere sunt, in quo omni quicquid est, lux naturalis et sua est, quae tota cum igne suo ita sphaerae solis incumbit ut caeli zonae quae procul a sole sunt perpetuo frigore oppressae sint, sicut infra ostendetur. Luna uero, quia sola ipsa sub sole est et caducorum iam regioni luce sua carenti proxima, lucem nisi de superposito sole, cui resplendet, habere non potuit. Denique quia totius mundi ima pars terra est, aetheris autem ima pars luna est, lunam quoque terram, sed aetheriam uocauerunt. Immobilis tamen, ut terra, esse non potuit, quia in sphaera quae uoluitur nihil manet immobile praeter centrum; mundanae autem sphaerae terra centrum est; ideo sola immobilis perseuerat. Rursus terra accepto solis lumine clarescit tantummodo, non relucet, luna speculi instar lumen quo illustratur emittit, quia illa
Abbreviated transcription (Latin):
confundit Sꝯapud alios. Nã egiptiorum
sollertiã ratione fuit que talis ẽ  Cinculus
ꝑquẽ sol discurritamercurii circulo ut inferior
ambitur. Illũ quoq su perior circulus ueneris
includitAtq itafit ut h& duae stellae cũ ꝑsu
periores circulorũ suorũ uertices currunt᷑
intelligantur supͣ sole locate. Cũ uero ꝑ inferiora comeap
cis culorũ. soleis superior ȩstimetur Illis gͦ qui spheris earũ
subsole dixerunt hoc uisũ ẽ exillo stellarũ cursu qui nonmuĩ quã
ut diximus uid&ur inferior q & uere notabilior: qtc̃ liberus
ꝑsuasio ista conualuit & ab omib: pene hic ordo inusu receptꝰ ẽ
spicatior tam̃ obseruatio meliore ordinẽ dep̾hendit: quo p̾ter
indaginẽ uisus. haeo quoq: ratio cõmenbat Qđ lunã quę luce
ꝓpria çar& & desole muniatur necesse .õ. fonte luminis
siu ee subiectã haec enĩratio fuit lunã ñ habere lumeri

Expanded text:
confudit, sed apud alios: nam Aegyptiorum confudit, sed apud alios: nam Aegyptiorum sollertiam ratio non fugit, quae talis est. Circulus per quem sol discurrit a Mercurii circulo ut inferior ambitur; illum quoque superior circulus Veneris includit, atque ita fit ut hae duae stellae, cum per superiores circulorum suorum uertices currunt, intellegantur supra solem locatae, cum uero per inferiora commeant circulorum, sol eis superior aestimetur. Illis ergo qui sphaeras earum sub sole dixerunt, hoc uisum est ex illo stellarum cursu, qui nonnumquam, ut diximus, uidetur inferior, qui et uere notabilior est quia tunc persuasio ista conualuit, et ab omnibus paene hic ordo in usum receptus est. Perspicacior tamen obseruatio ueriorem ordinem deprehendit, quem praeter indaginem uisus hpria caret et de sole mutuatur, necesse est fonti luminis sui esse subiectam. Haec enim ratio facit lunam non habere lumen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe ÷ prima de septẽ usque ad spherã iouis a sũmo seđam
inter iecti spacu tanta distantia  ut todiaci ambitũ superior
tix annis duo de cĩuꝰ annis subiecta conficiat
ursus autũ aicue sphera martis recedit. ut eundẽ cur sũ
biennio pagat Uenus aut̃ tanto ẽ regionẽ artis in¬
ferior. ut ei annus satissit ad rodiacũ ꝑagrandum
L uero ita ueneri ꝑxuna ẽ stella mercurii & mercurio
sol ꝓpinquus ut hitres celũ suũ para tẽporis spagio idẽ
annoplus minus ue circũ erant ldeo & cicero hos duos
cursus comites solis uocauit q inspatio pari longe
ase nũ quã recedunt : Luna aut̃ tantũ abhis deor¬
sũ recessit. ut quod illi anno uiginci octo dieb ipsa con¬
ficiat Idõneq detriũ superiorũ ordinẽq mani¬
feste clareq distinguit inam ensadistantia .Neq
res aliqua dissensio fuit : Horũ uerotriũ sibi
ꝑximorũ ueneris mercuru & solis ordine uicina

Expanded text:
quae est prima de septem, usque ad sphaeram Iouis, a summo secundam, quae est prima de septem, usque ad sphaeram Iouis, a summo secundam, interiecti spatii tanta distantia est ut zodiaci ambitum superior triginta annis, duodecim uero annis subiecta conficiat. Rursus tantum a Ioue sphaera Martis recedit ut eundem cursum biennio peragat. Venus autem tanto est regione Martis inferior ut ei annus satis sit ad zodiacum peragrandum. Iam uero ita Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus, ut hi tres caelum suum pari temporis spatio, id est anno plus minusue, circumeant. Ideo et Cicero hos duos cursus comites solis uocauit, quia in spatio pari longe a se numquam recedunt. Luna autem tantum ab his deorsum recessit ut, quod illi anno, uiginti octo diebus ipsa conficiat. Ideo neque de trium superiorum ordine, quem manifeste clareque distinguit immensa distantia, neqres fuit aliqua dissensio. Horum uero trium sibi proximorum, Veneris, Mercurii et solis, ordinem uicinia
Abbreviated transcription (Latin):
nedubio eun conoario mori mecedere t̃l
sxedubaugum ostendimus He sauta que de sole
aeluno iximus & iam quinque stellarum
recessũ adsignare sufficienT Pari enĩ ratione in posteri¬
bia signa migrando sẽ ꝑmundanȩ uolubilitati contraria
rece ssione uersantur. His ad sertis de sperarũ ordine
hauca dicenda sunt in quo dissentire aplatone ciscero
udtri potest : Cũ hic solis spherã quartẽ deseptẽ .I
uimedio locatã dicat : Plato aluna sursũ secundã hoce
inter septẽ a summo lotũ sextũ tenere commemor &s
ireroni archimedes ⁊ caldeorũ ratio consentit : Plato egiptios
omiũ philo sophiae disciplinarũ parefses secutus est qͥ ita sole
int̃ lunã & mercuriũ locatũ uoluns ut ratione tamen &
de p̃henderint & edixerint cur a non millis solsup᷑ mer¬
curiũ supq uenere ẽe credatur Nanec illi qui ita
estimant a specie ueri ꝓcul ab erran Opimonẽ uͦ istius
pͥmutatiois huus modĩ ratione ꝑ suasit Asa turnis phera

Expanded text:
dubio eum contrario motu recedere quam caelum mouetur ostendimus. Haec autem quae de sole ac luna diximus, etiam quinque stellarum recessum adsignare sufficient. Pari enim ratione in posteriora signa migrando semper mundanae uolubilitati contraria recessione uersantur. His adsertis, de sphaerarum ordine pauca dicenda sunt, in quo dissentire a Platone Cicero uideri potest, cum hic solis sphaeram quartam de septem, id est in medio locatam, dicat, Plato a luna sursum secundam, hoc est inter septem a summo locum sextum tenere commemoret. Ciceroni Archimedes et Chaldaeorum ratio consentit, Plato Aegyptios, omnium philosophiae disciplinarum parentes, secutus est, qui ita solem inter lunam et Mercurium locatum uolunt ut rationem tamen et deprehenderint et edixerint cur a nonnullis sol supra Mercurium supraqueVenerem esse credatur: nam nec illi qui ita aestimant a specie ueri procul aberrant. Opinionem uero istius permutationis huius modi ratio persuasit. A Saturni sphaera,
Abbreviated transcription (Latin):
contin&. Ad uero ꝑseptima in xxti & septẽ fuit qu&¬
Alterius enĩ ut anĩ ad uertero facile ẽ ꝓcessit illa contexto¬
ut post monadẽ quae & par& impare Primus parnume¬
rus porter& ur idẽ duc deinde & sequeret primus
ĩpar iđ tria quarto loco Secundus par iđ quat ouor
quinto loco secundus inpar iđ touẽ Sextolo co t̃tiust
par niunieris mas hab&ur & femina expari & impari
idẽ exmare & femina uia scer&ur que erat uni uersa¬
so paritura &ad utriusq soliditate usq ꝓcatderos q si
soludũ om̃e penotrat᷑ deinde exhis numeris fuerat
cõponenda quisoli continent iugabilẽ conp& entiam
uia pmini mundo ipsa erat iugabilẽ prertat᷑ a con cor¬
sumphoniã nasciiã diximus Triauero ad duo hea so¬

Expanded text:
continet; at uero pars septima in uiginti et septem fuit, qucontinet; at uero pars septima in uiginti et septem fuit, qut animaduertere facile est, processit illa conteut post monadem, quae et par et impar est, primus par numerus poneretur, id est duo; deinde sequeretur primus impar, id est tria; quarto loco secundus par, id est quattuor; quinto loco secundus impar, id est nouem; sexto loco tertius par numerus mas habetur et par femina, ex pari et impari, id est ex mare et femina, nasceretur quae erat uniuersa paritura, et ad utriusque soliditatem usque procederet, quasi solidum omne penetratura. Deinde ex his numeris fuerat componenda qui soli continent iugabilem competentiam, quia omni mundo ipsa erat iugabilem praestatura concorsymphoniam nasci iam diximus; tria uero ad duo hemio
Abbreviated transcription (Latin):
runc ad ipsa płatonis uerba ueniamus :
Nã cũ dodõ animã mundi fabricante loquor& ur:
it prima exõni fermento partẽ tulit hanc sũpsit duplã
partem prioris tertiã uero secunde hemioliũ sed pri¬
me triplã & quartã duplã sec unde quintã tertia
triplã. sextã prim& octaplã. ⁊ septimã uities speties:
A prima multiplicatã post hoc spatio quae inter duplos
& criplos Numeros habitabanT : Ir sertis partib: ad im¬
plebat ut bine medixate singula spatia colligaren
ex qͥb: uinculis. hemilir& epitrici .& epogdoi nascebant
Iac platon irue haita an non nullis excepta sunt. ut pri¬
ma partẽ monoda crederent secundã quan dixi duplã
priolis dualẽ numerũ eẽ confidereN Tertiam
ternarũ Numerũ qui ad duo hemiolius ẽ adunum
triplus & quartũ quattuor qui ad secundũ idẽ aduͦ.
duplus est. Quintũ Nouenariuꝰ qui ad tertiũ iđ atria
triplus ẽ : Sextũ autẽ octoniriũ qui primũ octies

Expanded text:
Nunc ad ipsa Platonis uerba ueniamus. Nunc ad ipsa Platonis uerba ueniamus. Nam, cum de deo animam mundi fabricante loqueretur, ait: «Primam ex omni fermento partem tulit; hinc sumpsit duplam partem prioris, tertiam uero secundae hemioliam, sed primae triplam, et quartam duplam secundae, quintam tertiae triplam, sextam primae octuplam, et septimam uicies septies a prima multiplicatam. Post hoc spatia, quae inter duplos et triplos numeros hiabant, insertis partibus adimplebat, ut binae medietates singula spatia colligarent, ex quibus uinculis hemiolii et epitriti et epogdoi nascebantur.» Haec Platonis uerba ita a nonnullis excepta sunt ut primam partem monada crederent; secundam, quam dixi duplam prioris, dualem numerum esse confiderent; tertiam, ternarium numerum, qui ad duo hemiolius est, ad unum triplus; et quartam, quattuor, qui ad secundum, id est ad duo, duplus est; quintam, nouenarium, qui ad tertium, id est ad tria, triplus est; sextam autem octonarium, qui primum octies
Abbreviated transcription (Latin):
tã paris quã imparis numeri monas origo est
ernarius numerus pͥma linea eẽ credatur hic
triplicat᷑ no uenariũ Niumeru efficit qui& ipse quasi
deduab lineis longũ latũq sorpus efficit sicut quatter¬
narius secungus deparib efficit : ltẽ nouen arus
triplicat᷑ tertia dimentionẽ prestat. & itaaꝑte im¬
paris Nu merũ uiginti septẽ querunt t̃ terna ter
solidũ corpus monas nedessario e ut sex aliatuu
meri iđternia . pari & in paria pari duo quattuor
octo: Ab impari autẽ tria tuouẽ uiginti sqtẽ
imactus igit᷑ platonis in fabricanda mundi anima
consiliũ diuinitatis enuncians: Ait illã ꝑhos nu¬
meros suiss& contextã qui & apari uł abĩ pari cibũ
idẽ ꝑfectionẽ soliditatis efficiunt non quia aliquid
significar& illã haberecorporeũ. sed ut possit uni¬
uersititẽ animando penetrare & mundi solidũ
corpus implere ꝑnumero spliditatis effecta ist

Expanded text:
tam paris quam imparis numeri monas origo est, tam paris quam imparis numeri monas origo est, ternarius numerus prima linea esse credatur. Hic triplicatus nouenarium numerum facit, qui et ipse quasi de duabus lineis longum latumque corpus efficit, sicut quaternarius, secundus de paribus, effecit. Item nouenarius triplicatus tertiam dimensionem praestat. Et ita a parte imparis numeri in uiginti septem, quae sunt ter terna ter, solidum meri, id est terni a pari et impari: a pari quidem duo, quattuor, octo, ab impari autem tria, nouem, uiginti septem. Timaeus igitur Platonis, in fabricanda mundi anima consilium diuinitatis enuntians, ait illam per hos numeros fuisse contextam, qui et a pari et ab impari cybum, id est perfectionem soliditatis, efficiunt, non quia aliquid significaret illam habere corporeum, sed, ut possit uniuersitatem animando penetrare et mundi solidum corpus implere, per numeros soliditatis effecta est.
Abbreviated transcription (Latin):
efficit᷑ quid sine dubio angulis contin&tur quã uidemus i it
tessara qu&e graeco nomine erbos uocat᷑ his geo metris
eẽ ñ dicit᷑ s origo Numerorũ Primus ergo Numerus in
duob: ẽ qui similis ẽ linete depuncto sub gemina punoti
terminatione ꝓductae hic numorus duo geminat dese
essicit quattuor ad similitudinẽ mathe maticicorporis
quã sub iiiͦiͬ punctis longo latoq distenditur :
Quaterrius qͦq ipse t̃minat᷑ occo efficit quinumerus
solidũ corpus imitat᷑ sic̃ duas lmeas diximꝰ duab su ꝑ¬
positas octo angulorũ dimensione integrũ corporis
soliditatẽ creare & ẽ quã apud geonetricas dr̃his bi¬
nalis corpus eẽ iã solidũ. Ergopari numero accessio usque
adocto soliditas ẽ corporis ideo int̾ principia huic numero
plenitudinẽ eputauit : Nunc oport& ex iñplari qͦ que
fumero quẽ am modũ iđ efficiat᷑ insprepͥere & quia

Expanded text:
efficitur, quod sine dubio octo angulis continebitur: quod uidemus in efficitur, quod sine dubio octo angulis continebitur: quod uidemus in tessera, quae Graeco nomine κύβος uocatur. His geometricis esse non dicitur, sed origo numerorum. Primus ergo numerus in duobus est, qui similis est lineae de puncto sub gemina puncti terminatione productae. Hic numerus duo geminatus de se efficit quattuor, ad similitudinem mathematici corporis quod sub quattuor punctis longo latoque distenditur. Quaternarius quoque ipse geminatus octo efficit, qui numerus solidum corpus imitatur, sicut duas lineas diximus duabus superpositas octo angulorum dimensione integram corporis soliditatem creare; et hoc est quod apud geometras dicitur bis bina bis corpus esse iam solidum. Ergo a pari numero accessio usque ad octo soliditas est corporis; ideo inter principia huic numero plenitudinem deputauit. Nunc oportet ex impari quoque numero quem ad modum idem efficiatur inspicere. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
lucidiorẽ : Omne solidũ corpus trina dimensione distendit᷑
Hab& enĩ longitudiẽ latitudinẽ ꝓfunditatẽ nec potui
inueniri in colib& corpore quarta dimensio se his trib:
om̃e corpus solidũ contin&us Geo metre tamen aliasibi
corpora ꝓponunt que appollant mate matica cogitationi
Quippe quã innullas partes diuidi possit hoc ꝓtractum
efficit lineã iđ corpus unius dimensionis : Longũ ẽ enim
sinelato sine alto & duob punctis ex utraq parte solã
longitudine t̃minantib: contin&᷑ hanclineam sigemi¬
naucris alterũ mathematicũ corpus efficies qd̃ duab:
dimensionib estimat᷑ longo latoq sed altocar& & hoc ẽ
quã apud illos suꝑficies uocatur: Punotis autẽ quattuor
continent᷑ iđ ꝑsingulas lineas binis Si uero autẽ duae
linete fuerint dupłicate ut subieot is duab duaȩ super¬
ponant᷑ adici&ur ꝓfureditas. & hinc solitũ corpuis

Expanded text:
lucidiorem. Omne solidum corpus trina dimensione distenditur. lucidiorem. Omne solidum corpus trina dimensione distenditur. Habet enim longitudinem, latitudinem, profunditatem, nec potest inueniri in quolibet corpore quarta dimensio, sed his tribus omne corpus solidum continetur. Geometrae tamen alia sibi corpora proponunt quae appellant mathematica, cogitationi quippe quod in nullas partes diuidi possit. Hoc protractum efficit lineam, id est corpus unius dimensionis. Longum est enim, sine lato, sine alto, et duobus punctis ex utraque parte solam longitudinem terminantibus continetur. Hanc lineam si geminaueris, alterum mathematicum corpus efficies, quod duabus dimensionibus aestimatur, longo latoque, sed alto caret. Et hoc est quod apud illos superficies uocatur. Punctis autem quattuor continetur, id est per singulas lineas binis. Si uero hae duae lineae fuerint duplicatae, ut subiectis duabus duae superponantur, adicietur profunditas, et hinc solidum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
merus srmphoniarũ ad musi cãꝑtin& quã uel flatꝰ
humanus intendere uł capere põtest humanus audit
ultro autẽ se tetendit armoni& caelestis accessio
constat de duob: sonis & hemitonio ut nuntias qui additam¬
tosunt relinquamus ne difficultatiẽ creemus & fit exepi¬
trito dia pente constat extrib totis & fit deduplari uene
tonos xn & fit ex qua druplo hinc plato postquã & phrtago¬
ricae suc cessione doctrine & ingenu ꝓprudiuina ꝓfundita¬
te cognouit nullã eẽ posse si ne his riumeris iugabilẽ
conpecentiã intimeo suo mundi animã ꝑhistorũ numerorũ
contextionẽ in effabili ꝓuidentiadĩ fabricatoris instituit
cuiꝰ sensus si huc oꝑi fuerit appositus plurimũ nos aduer
borũ aducborũ ciceronis quaȩ circa disciplinã music& uident᷑
obscura intelleotũ iuuabit sed neq in patrociniũ alteri
expositionis adhib&᷑ ipsũ : ꝑse difficile credat᷑ paucã nobis
p̃mittanda sunt quȩ simul utriusq intelligentiã facian

Expanded text:
merus symphoniarum ad musicam pertinet quam uel flatus humanus intendere uel capere potest humanus auditus. Vltro autem se tendit harmoniae caelestis accessio,constat de duobus tonis et hemitonio ut minutias quae in additamento sunt relinquamus, ne difficultatem creemus, et fit ex epitrito; διὰ πέντε constat ex tribus tonis nos duodecim, et fit ex quadruplo. Hinc Plato, postquam et Pythagoricae successione doctrinae et ingenii proprii diuina profunditate cognouit nullam esse posse sine his numeris iugabilem competentiam, in Timaeo suo mundi animam per istorum numerorum contextionem ineffabili prouidentia dei fabricatoris instituit. Cuius sensus, si huic operi fuerit appositus, plurimum nos ad uerborum Ciceronis, quae circa disciplinam musicae uidentur obscura, intellectum iuuabit. Sed ne quod in patrocinium alterius expositionis adhibetur ipsum per se difficile credatur, pauca nobis praemittenda sunt quae simul utriusque intellegentiam faciant
Abbreviated transcription (Latin):
uallis ẽ disiunctus inparib: sed tamen ꝓrata parteratio
distinetis sicut a principio ipsa contexta est Sed hoc
interualla quae inanima quippe incorporett sola aesti¬
mant᷑ ratione non sensu quaerendũ ẽ utrũ & in ipso
mundi corpore dimensio librata seruauerit & trchi¬
medes quidẽ stadiorũ Numerũ dep̃hendisse se credi¬
dit quib: at̃r& suꝑficiae luna distar& aluna mer¬
curius a mercuriꝰł uenus sola uenese marsa solo
a martha iuppiter saturnus aioue Sed ad saturni
orbeusq ad ipsũ stelliferũ caelũ om̃s spatiũ caeli
nxtionẽ supputauit quaȩ tamen archi medis di¬
mensio aplatonis repudiata ẽ quasi dupla & tripla
initer ualla ñ seruans & statuer hoc eẽ credendũ
ut quantũ ẽ a terrausq ad solẽ quantũ que ẽ a t̾ra

Expanded text:
uallis» est «disiunctus imparibus sed tamen pro rata parte ratione uallis» est «disiunctus imparibus sed tamen pro rata parte ratione distinctis», sicut a principio ipsa contexta est. Sed haec interualla, quae in anima, quippe incorporea, sola aestimantur ratione, non sensu, quaerendum est utrum et in ipso mundi corpore dimensio librata seruauerit. Et Archimedes quidem stadiorum numerum deprehendisse se credidit quibus a terrae superficie luna distaret, et a luna Mercurius, a Mercurio Venus, sol a Venere, Mars a sole, a Marte Iuppiter, Saturnus a Ioue; sed et a Saturni orbe usque ad ipsum stelliferum caelum omne spatium se ratione mensum putauit. Quae tamen Archimedis dimensio a Platonicis repudiata est, quasi dupla et tripla interualla non seruans; et statuerunt hoc esse credendum, ut, quantu