comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ceaior ommpotens & bemȩnus reꝵ moderator deus. inter
mirifica: ⁊ uere magnia : ipsa q multa bnficia quibusi
hant clumacensem eccłiãm ab ipso fundamine inirabilite
e fouit et dilatauit: d extulit. unro tamen. quodam o
magnis p̃ comis attollendo nr̃ĩo eam temporib. hros est
sud lonino potio abbe penorifitare at dilatare diat
Ot. Quod tuusmati sit: uł quoͦ acciderit iam mipt
pandere incipiemus. Ante los annos temporiburi
silicet iithaelis constantinopolitaro imperatouqman
seilicot suite oit Alexius: quo tempore gomo dei donnius
ꝗf uene ͤ hugo abbas agmẽ istud gregis dei passtebat
Iura geno execradilis. ac prefana longo q a deo. permis¬
sione dei de ꝑfida g de illis circa regiomb ebuluetes
sicut iam pene uniuso orti notisgimũ et impeta facto
occupauertunt syriam. palestinam. sapadociam ipsau p
oy uletissima cuutatẽ. antiochiam : at Roma num pene
iotami. Chrystianũ populum absq remedio apligentes.

Expanded text:
EATOR omnipotens, & benignus rerum moderator Deus, inter mirifica & vere magna, ipsaque multa beneficia, quibus hanc Cluniacensem Ecclesiā ab ipso fundamine mirabiliter & fouit, & dilatauit, & extulit, vno tamen quodammodo, magnis præconiis attollendo, nostris eā temporibus, hoc est sub dōno Pōtio Abbate honorificare, ac dilatare dignatus est. Quod cuiusmodi sit, vel quomodo acciderit, iā nunc pandere incipiemus. Ante hos annos, tēporibus scilicet Michaelis Constantinopolitani Imper. cui scilicet successit Alexius, quo tempore homo Dei domnus & venerabilis Hugo Abbas agmen istud gregis Dei pascebat, Turci, gēs execrabilis ac profana, longeque a Deo permissione Dei, de Perfida, & de illis circa regionibus ebullientes, sicut iam pene vniuerso orbi notissimum est, impetu facto, occupauerunt Syriam, Palæstinam, Capadociam, ipsamque opimatissimam ciuitatem Antiochiam, ac Romaniam pene totam, Christianum populum absque remedio affligentes,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Negula uirtutum pater hugo. decus monachor ẜ
Spes Inopum : contemtor opiu: port ꝯmis erorum
Uas: templum b dei: libamẽ t hostia chrysti
Carne locatur humi.: sy sp̃s astra peciuit.
O foelix currus: frelax auriga tuorin
fac ut ad astra uehas: quos hic biuẽdo regebas.
Altima lux uitae: periultima luixir aprilis :
Lux acterna dtus: tibi luceat᷑ om̃e ger aeun¬

Expanded text:
egula virtutum, Pater Hugo, decus monachorum, Spes inopum, contemptor opum, portus miserorum, Vas templumque Dei, libamen et hostia Christi, Carne locatur humi, sed spiritus astra petivit. O felix currus! felix auriga tuorum! Fac ut ad astra vehas quos hic vivendo regebas. Ultima lux vitae penultima luxit Aprilis. Lux aeterna, Deus tibi luceat omne per ae
Abbreviated transcription (Latin):
prior datus. Ibil aliquamdiu honeste ac sapienter
cõmorat. sandem a pio patre lontio Clumacena abbate iu¬
ygrata liceitia cam duob alus fratrib hiero solimã petut.
Electq ordinacione diuina i abbem sanctissimi se¬
puleliri matris dñi: de ualle fosaphat. Inde crm rege
Mheracolimitano consobrmo suo perrexit anthuochuraene.¬
I q deuenit edesam. Comitante frẽ suo Walarano

Expanded text:
Prior datus, ibique aliquamdiu honeste ac sapienter Prior datus, ibique aliquamdiu honeste ac sapienter cōmoratus tandem a pio Patre domno Pontio Cluniacensi Abbate impetrata licentia, cum duobus aliis fratribus Hierosolymam petiit, electusque ordinatione diuina in Abbatem sanctissimi Sepulchri matris Domini de Valle Iosaphat, inde cum Rege Hierosolymitano consobrino suo perrexit Antiochiam, sicque deuenit Edessam, comitāte fratre suo Walaranno
Abbreviated transcription (Latin):
¶ ERe mirabilis. Uereq gloriosus deris: in sanctis far¬
sius: perquos iyse mira atq ploriosa nõ aessat operari
At licet nidꝰ Igit sererit ttahatur q quot hidie ad
occasum: conditor tñ mũdi: sanctoꝵa suoee gloria
mũdo fmouiare incessanter dignatur: L Ipat. est alius
dulte ac p̃clarum miratulum: quod hio dieb nouisepgrit¬
Tuoluit deus om̃potens. Uir nainqs uenerabilis Edessenuo
arẽpus. euis dem martyris pacrut sacro sanctũ ossim :
inciam baciã bidelicet digiti diũ secum habuerat:
debita q ueneratione excoluerat. Iuod ꝑ quenidan
nobilem precum de capella cõstantmopolitam impera
toris edessem: fuerat olun allatum. euidentissimis
Inditus in mainis iysius deuenerat archrexi sInccã
ex nobili bidelice stẽmate puteatensium procedu
editꝰ. pro spe regm celestio sedui toriam seculi
pomyam deseruit. monaclus q effectꝰ. bolunta¬
riam chrysti piugtatem in clim cenobio arripuit.
ui etiam pro sua religiosa conũsione ecclerie lixxriaai

Expanded text:
ere mirabilis, vereque gloriosus Deus in Sanctis suis, per quos ipse mira atq. gloriosa non cessat operari. Et licet mundus hic senuerit, trahaturq. quotidie ad occasum, conditor tamen mundi sanctorum suorū gloriam mundo innouare incessanter dignatur. Hinc est aliud dulce ac præclarum miraculū, quod his diebus nouissivoluit Deus omnipotēs. Vir namque venerabilis Edessenus Archiepiscopus, eiusdē martyris sacrosanctorum ossium vnciam, videlicet digiti, diu secum habuerat, debitaq. veneratione excoluerat: quod per quendam nobilem Græcum de Capella Constantinopolitani Imp. Edessam olim fuerat allatum, euidentissimis indiciis in manus ipsius deuenerat Archiepiscopi. Inex nobili videlicet stemate Puteacēsium procerum editus, pro spe regni cœlestis, seductoriam seculi pōpam deseruit, Monachusq. effectus, voluntariā Christi paupertatem in Cluniacensi Cœnobio arripuerit. Qui etiam pro sua religiosa conuersione Ecclesiæ Luperciacensi
Abbreviated transcription (Latin):
defcare dem de Kariᵗͤ p̃ficitur. Abbas postmod̃ noui
monasterii prctauẽris oramatꝰ ulipi stremulrector
pcipiuis ordinio cultor sue religiom &t sagrentie clars¬
sima monimẽta reliquit. Succedeti tempore ꝗ año
Iimocentio yy. in patriarchia lateranen card ialis
potifex conserratur: coepus et coadiuter roman
potifius in partem solititudinis aduocatꝰ pa ntauer̃
et tusculanen eccłio titulo decora:. Sub domne quoq
Lucio paya legacõe fingens in angliam tra fẽtauit. ubi bices
agens apostoliras mamis fuas excutiens a turpi munere.
uonari. Tandem situtin boto. semper habuerat sn sexi
in stagno faciendo ꝙͣ in reliquis henesigris q̃ touuẽtui
glatanter inpendit amplius xl. in solig deucti excendit:¬

Expanded text:
de Charitate præficitur, Abbas postmodum Noui de Charitate præficitur, Abbas postmodum Noui Monasterij Pictauensis ordinatus, vbique strenuus rector, præcipuus Ordinis cultor, suæ religionis & sapientiæ clarissima monimenta reliquit. Succedenti tempore a Domno Innocentio Papa in Patriarchia Lateranensi Cardinalis Pontifex consecratur, coepiscopus & coadiutor Romani Pontificis, in partem sollicitudinis aduocatus, Lauconen. & Tusculanensis Ecclesiæ titulo decoratur. Sub domno quoque Lucio Papa legatione fungens in Angliā transfretauit, vbi vices agens Apostolicas, manus suas excutiens a turpi munere, ugnari. Tandem sicut in voto semper habuerat in sepulin stagno faciēdo, quam in reliquis beneficiis, quæ Conuentui gratanter impendit, amplius xliii. solid. deuotus expendit
Abbreviated transcription (Latin):
amio ordo p̃mõstrancium Incohauit.⁊¬
¶ Dõmis gelauinus: lui ex nobili temate pucae puteatẽ / ium
procerum editꝰ extititiuie magni guis fuit. pro spe requi cce¬
lestis seductoriam seruli pompam deseruit: monac hzus ħ
fect.ꝰ uoluntariam el grysti pauꝑtatem in clumaco cer¬
bio arripuit. Pro quã religrone n porem lugerciaa expuepta¬
fuur ourgi: assumptꝰ fent. E tandem acencia ab
abbe otenta: In abdem anctisimi sepulchri matris
Añi de ualle Ios aphat assuiuptꝰ est: Pnde cum rege dho¬
rosolmutani consobrino nuo autrochiam perrexit.
Eahec lemyore luius põtii floruit ymarus iustulanens ĩs ep̃o.
Hic apua sanctum martinũ de campis pariius. habitunꝰ
monatlzi sub domno matlxeo Tunc temparis. yore. postea
A quo suo priero clumatum durit᷑ ꝑ Temporedõm pontii
albio prosemone ranter e bñdictione compteta / mona¬
steridlib sacra mẽtis arctius pyolicat Inde uffra¬
gantib meritis custos ordins e icr̃. postͣ poratum

Expanded text:
anno Ordo Præmonstratensium inchoauit. Domnus Gelduinus, qui ex nobili stemmate Puteacensium procerum editus extitit, vir magni generis fuit, pro spe regni cœlestis seductoriam seculi pompam deseruit, Monachusque effectus voluntariam Christi paupertatem in Cluniacensi cœnobio arripuit. Pro sua religione in Priorem Luperciaci burgi assumptus fuit, & tandem licentia ab Abbate obtenta, in Abbatem sanctissimi sepulchri Matris Domini de valle Iosaphat assumptus est. Inde cum Rege Hierosolymitano consobrino suo Antiochiam perrexit. Ad hæc tempora huius Pontij floruit Ymarus Tusculanensis Episcopus. Hic apud sanctum Martinum de Campis Parisiis habitum Monachi sub domno Matheo tunc temporis Priore, posteaA quo suo Priore Cluniacum ducitur. Et tempore domni Pontij Abbatis professione pariter & benedictione completa monasterialibus sacramentis arctius implicatur. Inde suffragantibus meritis custos Ordinis efficitur. Post ad Prioratum
Abbreviated transcription (Latin):
ex karitate sibi seruientium ut nulloniodo ultra procede
preualens retro cogeret ur redire . Die quoq ad oimib mo¬
nasteri officims reiectus a conspectu priss ni redemetiris.
t gloriose uirginis matris eius. cum ea qua dignus est cen¬
fusrone pertifer ille recescits Cauti iẽr estote et pmmẽsas
gracias omuxotenti deo : E nusgicordiseio aluatori apite.
festum suuz celebraturꝰ remãsit. hec a sancto uno
frib dicta furientiu adũsus locum ixsum : malignor unteo
spintuu ostendunt nequiciam: act dm̃ eandem protegt̃tis¬
generaliter insidiarentur: nouiter tamen conũsis amplius n¬
festi instabant. Iolebat quĩde ueteranoꝵ prefecrib hnui¬
dente. s eyronũ suyaddita comdzione: quasi recẽti usexto
Uulnere atrius indignabantur. Et uelut longi temyoris
desperatione prioris prede s polia postponẽtes. contra ea que
ab oculis rapiedantur: longo uehemẽtius arendebantur. hinc

Expanded text:
ex charitate sibi servientium, ut nullo modo ultra procedere ex charitate sibi servientium, ut nullo modo ultra procedere praevalens, retro cogeretur redire. Sic quoque ab omnibus monasterii officinis rejectus, a conspectu piissimi Redemptoris et gloriosae Virginis Matris, cum ea qua dignus est confusione, pestifer ille recessit. Cauti igitur estote, et immensas gratias omnipotenti ac misericordissimo Salvatori agite, festum suum celebraturus remansit. Hæc a sancto viro fratribus dicta, furentium aduersus locum ipsum malignorum spirituum ostendunt nequitiam, ac Domini eundem protegentisgeneraliter insidiarentur, nouiter tamen conuersis amplius infesti, instabant. Dolebant quidem veteranorum profectibus inuidentes, sed tyronum superaddita conuersione, quasi recenti suscepto vulnere, acrius indignabantur. Et velut longi temporis desperatione, prioris prædæ spolia postponentes, contra ea quæ ab oculis rapiebantur, longe vehementius accendebantur. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
saltem reliquaꝵ eficinarum loco suscipiar. Uade ait filius
uirgmis. furcifer. et ne te mea potentia p̃fudicatum lame¬
teris tempta quod poteris At ille politus arctum apituli¬
hocum yetut. ⁊ ingredi cnatꝰ nõ potuit. Intantum inamq
⁊ se tumidum: T capituli introitum angastũ iuuenit: ut
nuliatiemis intrare ualeret. Uere uetusta superbie peste
inflatus: ꝑ huitem aditum transire nõ poterat.squia nõ
idem aditus supbum erectum. ꝗt hũilem copit ielinatuꝵ.
nde ad fratrum dormitorium greseinm conũtit. e pharitas
dlitis eos ise posse anquietare confidene: introire emptauit
hedeadem grosc ituame sua ab hostio regulus retes aita
Postremam ad reset torum nocendi spem tõtulit. Ibi propt
aliquãtar corporum curam: maiorem suspicatꝰ mer
incuriam. Ibi Eram tot obices duunoꝵ ee lectone uerdoꝵ.
lot trabes ex denocionib auditoꝵ. tot repagula effendit

Expanded text:
saltem reliquarum officinarum loco suscipiar.--Vade, ait, Filius saltem reliquarum officinarum loco suscipiar.--Vade, ait, Filius Virginis, furcifer, et ne te mea potentia praejudicatum lamenteris, tenta quod poteris » At ille solutus, arcum capituli petiit, et ingredi conatus non potuit. In tantum namque et se tumidum, et capituli introitum angustum invenit, ut nullatenus intrare valeret. Vere vetusta superbiae peste inflatus, per humilem aditum transire non poterat, quia non idem aditus superbum erectum et humilem capit inclinatum. Inde ad fratrum dormitorium gressum convertit, et phantasiis solitis eos se posse inquietare confidens, introire tentavit. Sed eadem grossitudine sua ab ostio repulsus recessit. Postremum ad refectorium nocendi spem contulit, ibi propter aliquantam corporum curam, majorem suspicatus mentium incuriam. Ibi etiam tot obices divinorum ex lectione verborum, tot trabes ex devotionibus auditorum, tot repagula offendit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmere. eiq sanctorum angelorum multitudinẽ cum ĩ mẽo
iue astare. L etabatur autem Apdem đs ꝓuer: e ĩmenso
gaudio exultabat : atq cordis leticiam igestu g̃teri corges:
tt ipsãꝵr plausu maniiu demõstrabat. Et conũsus ad
matrem aiebat ad illam. Cernis mater noctem que ĩminet
nee natiuitate gauduis illustrandam. in qua e propharur
oracula: E angelorum pcoma renouabuntur. Et meo de te
exortu onña. simul celestia: at Restia letabuntur. Ubi est
nĩc hostis danmnati perfidia. ubi eius p̃tas: qua añ hoc singri¬
are edudium: mundo dominabatur: Quo ille impudens
audito. de latibulo suo egrossus a longe p̃sentabat se: & igno.¬
minose decurpatꝰ cum imulto planctu. atq eiulatu: ut ad¬
teretur orabat. Quod eo uoto direbat: ut tante laritat.
paudia quib fimidebat suo more: uł in aliquo ob fustare
Ualeret. Et s ait in milla ecc: parte admictor. In aliquo

Expanded text:
continere, eique sanctorum angelorum multitudinem, cum immenso continere, eique sanctorum angelorum multitudinem, cum immenso lumine astare. Laetabatur autem idem Deus puer, et immenso gaudio exsultabat, atque cordis laetitiam gestu gloriosi corporis, et ipsarum plausu manuum demonstrabat. Et conversus ad Matrem, aiebat ad illam: « Cernis, Mater, noctem quae imminet, meae nativitatis gaudiis illustrandam, in qua et prophetarum oracula et angelorum praeconia renovabuntur, et meo de te exortu omnia simul coelestia atque terrestria laetabuntur? Ubi est nunc hostis damnati perfidia, ubi ejus potestas, qua ante hoc singulare gaudium mundo dominabatur? » Quo ille impudens audito, de latibulo suo egressus a longe se praesentabat, et ignominiose deturpatus, cum multo planctu atque ejulatu, ut admitteretur orabat. Quod eo voto dicebat, ut tantae claritatis gaudia quibus invidebat, suo more vel in aliquo obfuscare valeret. « Et si, ait, in nulla ecclesiae parte admittor, in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
tib: alacriter sollemirizare. Qua temgoris reuolucione
redeunte: fres more ulito se suaq onmia parauerunt.
et ecrleias ornando. aliaq monastern loca axtius composi¬
nendo intus et exterius festiuu aprarere sa tagebant. Sliper¬
erat adhui beatus ille. at uenerabilis pater: hupo: ultim
semo. morti quidem corporee: sed et uite eterne post mortem
uicimio. Qui tam instante ipsa poleminitate cagitulum ubi
frẽs conuenerãt ingressus. Hhec ad om̃es protutit ũba. No¬
ueritis frẽs tesum benignũ saluatorẽ hostrum. Sue natii¬
tag: nr̃eq liberationis solemmis interese. disposiusse qra
nr̃e deuocionis obseguium.: multo cum gaudio prestolari. Eliꝯͣ.
aliquas suarũ tenebraꝵ. nebulas: tanto s⁊ poss it splendori
intermis teat. Tanteq festiuitatis gloriam: saltem quãtulun¬
umq ĩminuat. frater enim aũ quidã se utiq dãs intelligi

Expanded text:
tibus alacriter solemnizare. Qua temporis revolutione tibus alacriter solemnizare. Qua temporis revolutione redeunte, fratres more solito se suaque omnia paraverunt, et ecclesias ornando aliaque monasterii loca aptius componendo, intus et extra festivi apparere satagebant. Serat adhuc beatus ille ac venerabilis pater Hugo, vltimo senio morti quidem corporeæ, sed & vitæ post mortem æternæ vicinus. Qui iam instante ipsa solennitate, capitulum vbi fratres conuenerant ingressus, hæc ad omnes protulit verba. Noueritis, fratres, Iesum benignum saluatorem nostrum suæ natiuitatis vestræque liberationis solenniis interesse eque devotionis obsequium multo cum gaudio praestolari. At conaliquas tenebrarum suarum nebulas tanto, si possit, splendori intermisceat, tantaeque festivitatis gloriam saltem quantulumcunque imminuat. Frater enim ait quidam, se utique dans intelligi,
Abbreviated transcription (Latin):
q simul & ailiu. E tres similiter cypłri / instar
nucis in calamo alto sperule q simul et silum. hoc
est opus sex calamoꝵ qui producuntur de hastili. S
cetã sq̃ ibi hũtur admatum illius dim candelabri sta
suui In isto nr̃o candelabro magno quod ex dono repnue
matldris habernus. In hoc stgd nr̃o candelabro
uersus instoti sunt sequentes.
a fidei normam: Uoluit deus hans dare formã
Uirtutes manãt: et in om̃ib omma sanant.
¶NUne uideamus Quid Beatꝰ Hugo uigilia natał domini
i capitulo narraude: Quod petrꝰ uenerabĩł in liͦ suo iͦ
miraculoꝵ c xim. narrat. s cuius tenor equit ur:
¶os est eiusdem mõͫ Clumacẽsis natiuitatem saluatori
ceteris olemnitatib quodam singulari affectie deuoturiapi
⁊ cantiu melodus. lectionum prolixitatib. cereorum nuli¬
pliciu accensionib ⁊ quod louge p̃stantius est : speciali der¬
uotione. multaq lachrymaꝵ prafusione. cum angelino pirr¬

Expanded text:
que simul, & lilium, & tres similiter cyphi instar que simul, & lilium, & tres similiter cyphi instar nucis, in calamo alto, sperulæque simul, & lilium. Hoc est opus sex calamorum, qui producuntur de hastili, & cætera quæ ibi habentur, ad modum illius diuini Candelabri facta sunt, in isto nostro Candelabro magno, quod ex dono Reginæ Matildis habemus. In hoc siquidem nostro Candelabro versus inscripti sunt sequentes. Ad fidei normam voluit Deus hanc dare formam,Virtutes manant, & in omnibus omnia sanant. Nunc videamus quid beatus Hugo vigilia Natalis Domini in capitulo narrauerit, quod Petrus Venerabilis in lib. suo I. Miraculorum cap. XV. narrat, cuius tenor sequitur. Mos est eiusdem Monasterij Cluniacensis Natiuitatem Saluatoricaeteris solemnitatibus singulari affectu devotius agere, et cantuum melodiis, lectionum prolixitatibus, cereorum multiplicium accensionibus, et quod longe praestantius est, speciali devotione, multaque lacrymarum profusione cum angelicis spiri
Abbreviated transcription (Latin):
Simus labetur: deuote q ab antiquo obseruatus semper .
Ut more illo: quo chrystus pauit discipulos in die cene.
Sacerdos maioris altaris pascit uos in satro sancto ministio
ministros. sub utraq sperie. uidelicet corporis sacri: S Aim
angninis chrysti. Diaconu scilice: Iubhyaconũ: ⁊ duo
sibi assistentes ministros. E istudfie quothidie i cele¬
brasione maioris misse.
¶hec in fota basilica sc̃a dnm añ eius magnũ altare : est
andelabrum cupreum mire magnitudimo et excellentie.
desuꝑ totumsauratum opere fusorio et mirifico operalui
apidib cristallims et berilimis omatum. Altitudinis
in Hastili decem et octo crateꝵ pedum. Et in mõd
traditum moyai a domino in exodo Ch. ca factum.
Hastile erñ eius.: et calamos aplros e sperulas:
ac lilia ex ipso procedencia. Sex nquidẽ calami eprediũ:
de laterib tres ex uno latere dt tres ex altero: lrez
cixhi quasi in nucis malum ꝑ talamos fingalos. Specule¬

Expanded text:
simus habetur, deuoteque ab antiquo obseruatus semper, simus habetur, deuoteque ab antiquo obseruatus semper, vt more illo, quo Christus pauit discipulos in die Cœnæ, Sacerdos maioris altaris pascit suos in Sacrosancto mysterio ministros sub vtraque specie, videlicet corporis sacri, & diuini sanguinis Christi, Diaconum scilicet, Subdiaconum, & duos sibi adsistentes ministros, & istud quotidie in celebratione maioris Missæ.hæc in ista basilica Cluniacensi, ante eius magnum altare est candelabrum cupreum miræ magnitudinis & excellentiæ, desuper totum deauratum, opere fusorio & mirifico operatum, lapidibus cristallinis & berillinis ornatum: altitudinis in hastili decem & octo circiter pedum, & in modum traditum Moysi a Domino in Exodo 25. cap. factum. Hastile enim eius & calamos, cyphos, & speculas, ac lilia ex ipso procedentia. Sex siquidem calami egrediuntur de lateribus, tres ex vno latere, & tres ex altero. Tres cyphi quasi in nucis modum per calamos singulos, sperulæ
Abbreviated transcription (Latin):
seruientium ꝑtinent: alicubi deydati fuuerint: nisi infrio
quadrarinta dies cõmoniti ablata fuerant restituerint
eos anathemati subiarere p̃cigimuo. et in tra eoꝵ
diuina y rolaibemus effina celedrari. Loca quoq in ꝗb
se receporint donec p̃ntes fuerint. ad minus obsequiis
preter infantium baptisina. & morientiu penitẽtias
cespare yapimus. Et nullus eorumdẽ p̃siunptreꝵ p̃ter
timorem mortis: nisi a romano põtifice alpoluatur.
porro luisquis ỹfatis frĩb ubicumq manẽtib queliber
alia yneter ed q̃ superius eimmerauimus abs tulerit
ablata rescituerit. ex toicationi subiaceat. nec absoluatur.
donec capitale yeddat. E cogrue sacisfaciat. Or n he
perpet rata epe noueritis: ant clamor suꝑ hoc ad aures
uestras peruererit. Uobis pcipiẽn. mandamus q̃tũs
p̃fatam ammadũsionis ententiam per br̃as faciatis
xarrochias firmiter oseruari. Datum ualentu
uiii. ydus marcii.
¶Mac sancta eccl̃ĩa lumacensi nox cõ uetꝰ et deuotis¬

Expanded text:
um pertinent, alicubi deprędati fuerint, nisi infra quadraginta dies commoniti ablata restituerint, eos anathemati subiacere præcipimus, & in terra eorum diuina prohibemus officia celebrari. Loca quoque in quibus se receperint, donec præsentes fuerint, a diuinis obsequiis, præter infantium baptisma, & moriētium pœnitentias cessare præcipimus: & nullus eorumdem præsumptorum, præter timorem mortis, nisi a Romano Pontifice absoluatur. Porro quisquis præfatis fratribus vbicumque manentibus, quælibet alia, præter ea quæ superius enumerauimus, abstulerit, ablata restituerit, excommunicationi subiaceat, nec absoluatur donec capitale reddat, & cōgrue satisfaciat. Quod si hæc perpetrata esse noueritis, aut clamor super hoc ad aures vestras peruenerit, vobis præcipientes mandamus, quatenus præfatam animaduersionis sententiam per vestras faciatis parochias firmiter obseruari. Datum Valentiæ viij. Idus Martij.ac Sancta Ecclesia Cluniacensi mos consuetus & deuotis
Abbreviated transcription (Latin):
t loriam đi nõi Iheru chrysti / natale  tanti cõtesor
totꝰ gt tantis uirtutib approluuit. festiuũ ħ freri de¬
creuit. ac obsyuari mandauit. Eadem q die cõmuni
suorũ asensu asidentiu largitꝰ ẽ ftege papa id calietꝰ
clumacensi ecliẽ scetiali et proye sue: ut abbas cluacẽs

Expanded text:
& gloriam Domini nostri Iesu Christi, natale tanti Confessoris tot & tantis virtutibus approbauit, festumque fieri decreuit, & obseruari mandauit. Eademque die communi suorum assensu assidentium largitus est Papa idem Calixtus Cluniacensi Ecclesiæ specia
Abbreviated transcription (Latin):
mire  iolicitat e gratie. Qui ꝙ̃nis religiosus uite
fuu et lamen ex an pocinditate alignãda subae
illa dicebat. De qua re cum sepius a sancto pr̃a hugont
ciua g monachꝯ erat argueretur. Quadã / dic io spũ
predixir en hua posty ab hac uita migare oree
spumoso ꝑ uisumꝰ ipse durãno alitue y frattũ uppareret
Quos ita factum est. Nam cuidam cappellano suo
nomines eruino yost decestum durãmie frater aꝑpiruit
edocet de oris sde formitate salice ꝙ uaniloquir culpa
renas lueret. Et ut pio pr̃i hugom̃ tausa enis aperiat
deposait. Cui postꝙ̃ reuelata uisio est. Uir plenus
pu sancto beatuo hugo: septem fratrib ebdomada una
elentim indicie. S unus ex eis uiolauit : quod sex.
Illibatim seruarunt. lumnẽ exo steꝵs p̃ ducto fratri. ore
quidẽ tam mĩdiore: sed aꝑte quadã adhiue quasi salula
defluente apparuit. diceñs se obediẽtia fratrum: quis¬
trum Inauerũt purgatum. d congri: quia uona penitꝰ

Expanded text:
miræ simplicitatis & gratiæ: qui quamuis religiosus vita fuisset, tamen ex animi iocunditate aliquando verba illa dicebat. De qua re cum sæpius a S. Patre Hugone, cuius & Monachus erat, argueretur; Quadam die in spiritu prædixit ei, quia postquam ab hac vita migraret, ore spumoso per visum ipse Durannus alicui fratrum appareret. quod ita factum est. Nam cuidam Capellano suo nomine Seguino post decessum Durannus frater apparuit;edocet de oris deformitate, scilicet quod vaniloquij culpa pœnas lueret. Et vt pio patri Hugoni causam eius aperiat, deposcit. Cui postquam reuelata visio est, vir plenus Spiritu sancto beatus Hugo septem fratribus hebdomada vna silentium indicit. Sed vnus ex eis violauit, quod sex illibatum seruarunt. Tūc Episcopus iterum prædicto fratri ore quidem iam mundiore, sed aperte quadam adhuc quasi saliua defluente apparuit, dicens se obedientia fratrum, qui silentium seruauerunt, purgatum, sed conqueri quia nundum penitus
Abbreviated transcription (Latin):
ammam enus deo iucrifecit. Nam monachus factus
ꝯmũ molliorib et p̃cigiorib uestibus sub cuculla indutꝰ
Icedebat. Deinde cum uideret fratilim humilitatem:
siul sz uite et habitꝰ simplicitatem : se inter oues chrysti
quasi leonem reprehendens: spontes sua setularia: e
pomposa queq abiecit: et at breui spacio conũs ioni
sue cirater uiginti dierum curriculum beato fins puieuit.

Expanded text:
animam eius Deo lucrifecit. Nam Monachus factus animam eius Deo lucrifecit. Nam Monachus factus primum melioribus & preciosioribus vestibus sub cuculla indutus incedebat. Deinde cum videret fratrum humilitatem, simulque vitæ & habitus simplicitatem, se inter oues Christi quasi Leonem reprehendens, sponte sua sæcularia & pomposa quæque abiecit. Et sic breui spatio conuersioni se circiter viginti dierum curriculum beato fine quieuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Nahut mñ romane endie subdiaronus cardmol beato uiro hu¬
uidu ⁊ quasi mn sngnł fudicus enus illi faueiet at sħ
siquidem xemtꝰ ignorãtib. tanto iudici assurgens : mediũ
Uolebat tõstitue̾ dominum. Tandem a pre fanc tissimo
hugone. Cur de sede Currexisset regureꝰ. Uisionem qua
qͥb ocũł uidiset nestire fateba. Ut plibauemiꝰ gexos uit
In quo ꝑpendere possumus: qua pliritate et egiutute
culpas Tistutiebat. qui iudicemo feculoꝵe assesorem hñt
merebatur. Iste pregorus fuit uie sanctꝰ. e multas
ꝓsecurões pro Iustia ꝓpesus est. Tundem in agulta morut.
miraculis lgorus tans. Hec in uita b̃ti hugonis
lec obrmctenditenseo de Uigone albionei onnte facto
monacho sancti hugonis. Qui mimirũ uuigo dum quão
die cum sancto pr̃e Igugone gniocmare. Inter alia nrõchu
se posse fieri deneŗauit. insi ues te seculari ad uotra
t semper indiu ꝑmicteretur. Quod ubi uir dei hugo
audiuit. et uolmitati eius acquiestendo satifferit: S

Expanded text:
adhuc, tamen Romanæ Ecclesiæ subdiaconus Cardinalis beato viro Huvidit, & quasi in singulis iudiciis eius illi faueret, beatosiquidem penitus ignorantibus, tanto Iudici assurgens medium volebat constituere Dominum. Tandem a Patre sanctissimo Hugone, cur de sede surrexisset requisitus, visionem, quam quibus oculis vidisset nescire fatebatur, vt perlibauimus, exposuit. In quo perpendere possumus qua puritate & æquitate culpas discutiebat, qui iudicem sæculorum assessorem habere merebatur. Iste Gregorius fuit vir sanctus, & multas persecutiones pro iustitia perpessus est. Tandem in Apulia moritur, miraculis coruscans. Hæc in vita beati Hugonis Nec obmittendum censeo de Wigone Albionensi Comite facto Monacho sancti Hugonis. Qui nimirum Wigo dum quadam die cum sancto patre Hugone sermocinaretur, inter alia Monachum se posse fieri denegauit, nisi veste sæculari ad votum & semper indui permitteretur. Quod vbi vir Dei Hugo audiuit, & voluntati eius æquiescendo satisfecit, &
Abbreviated transcription (Latin):
Hilebat. Quib uiuere chrystus erat et mori lucrum. Inter¬
suos fuit Widaricus qui cum geraldo dumiacum uenit : 4
ipro prẽ Hongone susceperũt labitum monachalero ꝑte
uero ꝓtraldus fuit Ratispenensio cnatatꝭ tholasticuns
Rogatus a sancto uuldarito adut romanara urbem con
Pdꝰ uuldanco. ⁊ obtenta absolucione s uorcam peccatorum.
exolorasores unrutum uenerunt ad sanctum hagent
E sul ipso in cliatẽa mosterio et iudam repena ns

Expanded text:
habebat, quibus viuere Christus erat, & mori lucrum. Wldaricus, qui cum Geraldo Cluniacum venit, & ab ipso patre Hugone susceperunt habitum monachalem. Iste vero Geraldus fuit Ratisponensis ciuitatis, scholasticus & rogatus a S. Wldarico adiit Romanam vrbem cum prædicto Wldarico, & obtenta absolutione suorum peccatorum exploratores virtutum venerunt ad sanctum Hugonem, & sub ipso in Cl
Abbreviated transcription (Latin):
spritꝰ obumbraͦne. e tode euisdẽ diñce cõcextonis. partus Ii
ersdem subi tucarnat.. Cirncisionis t agparitionis : In qua
trib magis apparere dignatꝰ ẽ. qui intrantes domũ snuener̃t
eum cum maria mr̃e eius. & adorãtes ei munã obteleriũ. Et
eiusdẽ mr̃is purificatritis purifica mt : ac filii euis in tenplui
p̃sentacionio lactacionis quos ablactamb. ostuloꝵ amplexuũ
pretum e supyliga nͦu ad filiu deũ : ac dmõ creatorẽ sium
Et i lronore amñce pascionis: qua gladius ꝓtrã suut aiãm eius de
gemtrias dei. Renueret troms queq et ascensionis addextcrã
urio. Et specialiter sanc tissie a sumptionio: qua ixra inte¬
merata e ploriosa uirgo ex altata suy choros angelerun
plata est : asq ad chrom̃ celsitudiem. ubi contemplatur ti¬
lium quem gennr in nr̃a lñãnitate. In pr̃io ac sant̾ta

Expanded text:
Spiritus obumbratione, eiusdem Dominicæ Cōceptionis, partus quoque eiusdem verbi Incarnati, Circumcisionis, & Apparitionis, in qua trib. Magis apparere dignat9 est. Qui intrantes domum inuenerunt eum cum Maria matre eius, & adorantes ei munera obtulerūt: & eiusdem Matris purificatricis Purificationis, ac Filij eius in templum præsentationis, lactationis quoq. ablactationis, osculorū, amplexuum, precum, & supplicationum ad Filium Deum, ac Dominum Creatorē suum: Et in honore Dominicæ Passionis, qua gladius pertransiuit animam eiusdē genitricis Dei, Resurrectionis quoque, & Ascensionis ad dexterā Patris: Et specialiter sanctissimæ Assumptionis, qua ipsa intemerata & gloriosa Virgo exaltata super choros Angelorum perlata est vsque ad throni celsitudinem, vbi contēplatur filium quē genui
Abbreviated transcription (Latin):
dictꝯ est. Iote urlanus py ⁊ꝯ statuit in c̃silio claror¬
montensi ꝙ hore btẽ marie nregimis quothadra denentiro
postea congrega uit consilium apud clara ndotem ymere
yascag io ultra m nanno in quo qua tetnm ocudẽtem cungnraues
m tere sancte sassiium : dt Speciab̃e reenũ anidie
UEt per sua media cuutas erisalem geuut. a chiis tams¬
S. de mami saraceroꝵ recuperata.
¶ luo uero dicenđ et de Goderano monacho et apellano.
sancti hugoms. De quo a quidẽ goderano legr. E cõtigit
aligñ santt un hugonem eukaristiam prebuisse cudãs
leproso / coĩom hornĩ corporalr subtracto. limne uero oicãt¬
lui tumẽtib labiis. et ulceroso ore corpus domim sacrum
siminiose mnꝗsticans: portiũculam impoitima secatione teicat
sequente nnrrum nausea & spuma hombili. Eays tamile
Caderamis qui aderat: domin sui sacrameta indigne cor¬
sitis satranẽţ ii ore no proiecit permtum naus cantis esai
Petalibuso soleris coherettib frielter ab serdenr sa na sr¬

Expanded text:
ecundus statuit in Concilio Claromontensi, quod Horæ beatæ Mariæ Virginis quotidie dicerentur. Postea congregauit Concilium apud Claromontem pro passagio vltramarino, in quo quasi totum Occidentem congregauit in terræ sanctæ subsidium, & specialiter regnum Franciæ. Et per sua media, ciuitas Hierusalem extitit a Christianis de manu Sarracenorum recuperata. Nunc vero dicendum est de Goderanno Monacho & Capellano sancti Hugonis. De quo siquidem Goderanno legitur & contigit aliquando sanctum Hugonem Eucharistiam præbuisse cuidam leproso, communioni hominum corporaliter subtracto. Tunc vero communicantqui tumentibus labiis & vlceroso ore corpus Domini sacrum iniuriose masticans, portiunculam importuna secatione reiecit, sequente nimirum nausea & spuma horribili; Christi miles Goderannus qui aderat, Domini sui sacramficis sacramentis, in ore suo projecit vomitum nauseantis aegri, lethalibus
Abbreviated transcription (Latin):
maxima h peritula de quib eum bemenus deuri siu nce¬
Chonarty lis meritis eũdenter arrixuit. Anno donunite
marnationis mᵒ Cxx Regnãte in ceł el intra
reliquias necuon e dentem sancti Iohamis baptisto
Tonis ac ueneratilis petrus abbas studio e diligcnitia
quã erga sacra e diuina omma gerit. singuł chr istal¬
Fimo philacterus gemis e auro pulcherrime decoratis
Incluidi honestiss ie feat. et unũ ad deeterã aliudad
simstram suꝑ altare mauis in carhers argenteis : uut
molo ceritur appendi mãdiuit:.L. Sabes igitur.

Expanded text:
maximaque pericula, de quibus eum benignus Deus sui Prmaximaque pericula, de quibus eum benignus Deus sui Protomartyris meritis euidenter eripuit, anno Dominicæ Incarnationis MCXX. regnante in cœlis & in terra reliquias, necnon & dentem sancti Baptistę Ioannis domnus ac venerabilis Petrus Abbas studio, & diligentia quam erga sacra & diuina omnia gerit, singulis crystallinis phylacteriis, gemmis & auro pulcherrime decoratis, includi honestissime fecit, & vnū ad dexteram, aliud ad sinistram super altare maius in catenis argenteis, sicut modo ce
Abbreviated transcription (Latin):
in somns audierat geꝑgefact ꝰ ceyit setum mirari
si uers exret quod uiderat. ꝓ aulatim q pedes extẽ¬
dens: et ad se retrahes: ag nouit bere redditam aibi
quam desiderauerat pospitatem. Sugensq facillime
sine humano auxilio: suꝑ stabellim ante sepositurar
ceyi immesas gras deo referre. & Te deum laudamꝰ cãtare
Quod Cleria audientes: iosumq suꝑ pedes nios stãter
cernentes: ceperũt ami eo cantãte. e ipsi santare
Dich factum est : ut die crastina miscam aꝑuotiscime
celebraret: tam clericis. ꝙ̃ layns in tanto obstuxestetib
miratulo. dei q orimpotentio demetiã collaudantibus
Antl iochiam letus q incolumis peruenit : Auantaro do¬
aut misgitordim ꝑ seatum stegham̃ diuina impe ndetu
drenatio palam t unctis notisitauit. Homis ubro gni¬
diumio fidele depoatum : per fidelem miaus tratremit
srot mundum cdimmacum fidbliter delegatum inter mulla

Expanded text:
insomnis audierat, expergefactus, cœpit secum mirari, insomnis audierat, expergefactus, cœpit secum mirari, si verum esset quod viderat, paulatimque pedes extendens, & ad se retrahens, agnouit vere redditam sibi quam desiderauerat sospitatem: surgensque facillime sine humano auxilio super scabellum ante se positum, cœpit immensas gratias Deo referre, & Te Deum laudamus, cantare. Quod clerici audientes, ipsumque super pedes suos stantem cernentes cœperunt cum eo cantante & ipsi cantare. Sicque factum est vt die crastina Missam deuotissime celebraret, tam clericis quam laicis in tanto obstupescentibus miraculo, Deique omnipotentis clementiam collaudantibus. Antiochiam lætus & incolumis peruenit, quantamq. sibi misericordiam per beatū Stephanum diuina impenderit dignatio, palam cunctis notificauit. Domnus vero Gelduinus fidele depositum per fidelem nuncium fratrem Frotmundum Cluniacum fideliter delegatum, inter multa
Abbreviated transcription (Latin):
it ad tam necessariu ueniret cõpliu: ⁊ aliquathenue
equitare ualeret. Si uero millathenus posse. portari
se ipsum illue faceret. Qub acceptis: uenerabilis
Leros suam q perpendẽs impossibititatem: plurimum
suy hio cepie prauari. Uidens q se in angustus budil
positum. totam pem suam ad dominũ comiertit. Sant¬
tosq eius apostolos petrum e paulũ. heatissimũ q
texhanũ. cum quadam retexeno querimonia: quid buo¬
lice pro eis egerit: quantam q fiducia in eorum
promissio Igabuerit Iam q ex ixsa necegitate adesse
tempus locum q sicut promiferant salutis recuperande
Mirum dictu. Postꝙ enimi uir pius inter has supplis¬
honorabilis. palpans q fortiter pedes eius. cunc ta
nnifirutatis locã: Iysum berigne cõpolando subrtutit
dicens. Q uomam uera fuu cuisio. ueraq post minas
promiscio: noueris to a domino: ex ipsa liberatum gga¬
fudme. Qui statim pregaudio optate salutis: quã

Expanded text:
vt ad tam necessarium veniret Concilium, si aliquatenus vt ad tam necessarium veniret Concilium, si aliquatenus equitare valeret. Si vero nullatenus posset, portari seipsum illuc faceret. Quibus acceptis venerabilis heros, suamque perpendens impossibilitatem, plurimum super his cœpit grauari, vidensque se in angustiis vndique positum, totam spem suam ad Dominum conuertit, sanctosque eius Apostolos Petrum & Paulū beatissimumq. Stephanum, cum quadā retexens querimonia, quid videlicet pro eis egerit, quantamque fiduciam in eorum promissis habuerit. Iamque ex ipsa necessitate adesse tempus locumque, sicut promiserant, salutis recuperandæ. Mirum dictu! Postquam enim vir pius inter has supplihonorabilis, palpansque fortiter pedes eius, cunctaque infirmitatis loca, ipsum benigne consolando, subintulit, dicens. Quoniam vera suit visio, veraque post minas promissio, noueris te a Domino ex ipsa liberatum ægritudine. Qui statim præ gaudio optatæ salutis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
transacta. S quid multis morer :
landem beatis
lotis manib. Ilud sacratissimũ ossum. de suo extraxit
seruatorio: Se Renm: se gehemra ipsa qͣ morte dignũ:
se q tam ucomparabilis thesauri patrocimo gtesfans
idignũ. Sic q cum multio lachiy mio tradidit ixsum:
Toni pelduini mamo. Ad Iurãs eum suꝑ fidem su
sanc tamq monachi profe sionem: ut ꝑse ixsum ul
pers certum fidelem q nũciu. sub testimomo aplos
aurum illum rep̃sentaret sancte ecclene climia¬
censi. Quo suscepto : alus qr simul sanctis donarus
dem gel duimis cum suis gaudens Anthichiã redut
paucis q dieb interpositis : rex pro diseonendis rei publui
negocius. maximeq pro comitatu urbio e dessene : con¬
uocauit ant hioctziam: nõ solum potifices: ueru etiã
totius pene illius prouicie princiyes. Sed quia totius
conselii pars maxima. in e depeno pendebat archiepo
mandauit ei pec illam quã abi debebat fidem ⁊ ediam̃.

Expanded text:
transacta. Sed quid multis morer? transacta. Sed quid multis morer? Tandem beatus totis manibus illud sacratissimum ossum de suo extraxit seruatorio, se reum, se gehenna, ipsaque morte dignum, seque tam incomparabilis thesauri patrocinio contestans indignum. Sicque cum multis lacrymis tradidit ipsum domni Gelduini manibus, adiurans eum super fidem suam, sanctamque monachi professionē, vt per se ipsum, vel per certum fidelemque nuncium, sub testimonio SS. Aaurum illum representaret sanctæ Ecclesiæ Cluniacensi. Quo suscepto, aliisq. simul sanctis donariis, idem Gelduinus cum suis gaudens Antiochiam rediit. Paucisque diebus interpositis Rex pro disponendis Reipublicę negotiis, maximeque pro Comitatu vrbis Edessenæ, conuocauit Antiochiam nō solum Pontifices, verum etiam totius pene illius Prouinciæ Principes. Sed quia totius consilij pars maxima in Edesseno pendebat Archiepiscopo, mandauit ei per illam quā sibi debebat fidem, & obedientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
premedatur: tanto mapis illam in romparabilẽ consola¬
tib amit t ere uetͣabat: Exitꝰ ergo. sed nõ absqr
⁊mnngo horrore: uociferasq fortiter clericos arcũia¬
cetes / nimium exterruit. suꝑ hũs que audiedat prauiter.
obstures tentes: g ne uir fanctꝰ extra se fieret: ad¬
modum metuetes. Iose uero demũ abi redditꝰ Iam nõ
xoterat dubitare de domini uolintate: sanc torun¬
q iysus: quã sbi trimna uisio: multa q cominatio:
insuꝑ e pia promissio tam atissime iudicas get
Undo totius noctis partem residuã : um isis dericia
Auxit insominẽ. nĩ lachrymis atq genitib. nũc dedit ꝰ
palmio e oromo. Reddita itaq die: Domiũ tõuocãs
Geldiuñ cum duob socus sius: psenti ecclexe thesau¬
rario. Aliioq quibusdam dericis. Indicauit cis cuma¬
magnis singultib totius rei ueritatem. Quãtas h
temptationes: atq pericula ꝑpessus fuerit: nocte

Expanded text:
premebatur, tanto magis illam incomparabilem consolapremebatur, tanto magis illam incomparabilem consolantibus amittere verebatur. Excitus ergo, sed non absque immenso horrore, vociferansq. fortiter, clericos circumiacentes nimium exterruit, super his quæ audiebant grauiter obstupescentes: & ne vir sanctus extra se fieret, admodum metuentes. Ipse vero demum sibi redditus, iam nō poterat dubitare de Domini voluntate, sanctorumque ipsius, quam sibi trina visio, multaque comminatio, insuper & pia promissio tam citissime indicasset. Vnde totius noctis partem residuam cum ipsis Clericis duxit insomnem: nunc lachrymis atque gemitibus, nunc deditus Psalmis & orationibus. Reddita itaque die domnum conuocans Gelduinum cum duobus sociis suis, præsenti Ecclesiæ thesaurario, aliisque quibusdam Clericis, indicauit cū magnis singultibus totius rei veritatem, quantasq. tentationes atque pericula perpessus fuerit nocte
Abbreviated transcription (Latin):
magis magibqz extra se fieri cexit: rem q altius
cõsiderans: quantamq conpolationẽ ꝑ hoc amissurus
eset mete retractans: elegir magis mortem Incur¬
rere. Ũ thesauꝵ ixsum a se peparare. Qua diu
fatigatus fluctuatione: rursus obdormiuit. Statim¬
Q ille tres beate pessone affuerunt: terribiliter de tam
nainfeste uisionis dubitatione eum Incregantes
minas luoq plurimas msi igroꝵ Iuss ioni adgesceret.
intentantes. Ꝙr scilice nron colum thesaurum
ixsum denderabilem. ueyr atiam cetera que sibi
cariora urdebatur in seculo cum dolore esss amissurꝰ
Di uero eis obediret : sciret se procullubio amplurẽ gr̃am
promereri. &t gloriam in futuro: e de p̃senti qua prmiig
grauabatur infirmitate atius liberari a domino trat
enim uir beatus longo podagre morbo misere cõfest
Immo sta tadesac ⁊ꝯ ut cum dolore unueret sorcoratdte
exiro ualrs Sed quanto amplius corporali nisi corsula

Expanded text:
magis magisque extra se fieri cœpit, remque altius magis magisque extra se fieri cœpit, remque altius considerans, quantāque cōsolationem per hoc amissurus esset, mente retractans, elegit magis mortem incurrere, quam thesaurum ipsum a se separare. Qua diu fatigatus fluctuatione, rursus obdormiuit: Statimque illæ tres beatæ personæ affuerunt, terribiliter de tam manifestæ visionis dubitatione eum increpantes, minas quoque plurimas nisi ipsorum iussioni adquiesceret intentantes: quod scilicet non solum thesaurum ipsum desiderabilem, verum etiam cętera quæ sibi cariora videbantur in seculo, cum dolore esset amissurus. Si vero eis obediret, sciret se proculdubio ampliorem gratiam promereri & gloriam in futuro, & de præsenti qua nimirum grauabatur infirmitate citius liberari a Domino. Erat enim vir beatus lōgo podagrę morbo misere confectus, immo ita tabefactus, vt cum dolore viueret, vixque a lecto exire valeret. Sed quāto amplius corporali infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
iq̃r hanc iysorꝵ trium existere uolunntatem : ut quod di
transacta qnasi dubius cogitauerat: Essum urdelicet em̃sde
sancti stephani clugmacũ destmare: opere adimplere:
nuillaterus oncteret. Co q clumacens eccł̃ia ipsis to
illa nut dormieno uiderit: que antea uigilãs cogita¬
uerat. Iotum itaq diuine comendas dispositioni. sopori
est redditꝰ: Cum eice ept edsdẽ eodem q habitu assi¬
stere ꝑ cõspiat xponas: cum multa iam austoritas
sibi spayientes: ut cogitata  me dilatione ꝑficiat ..¬
Patco erin ⁊ ipsos iteram ei apparuse protestant᷑
ne iose celestem uirionem quaai fantastitã reputaret
Eiugilas ergo subito uio sanctus: nmio q terrore
xculsus: estimauit se comprehendere: rorporalib
ocuł. quos tam ma nifeste uiderat in coinib
docans q ante se facentes clericos. si quas ibi Inter¬
friermi dephender int yonas : diligentius niquirit.
uuq neminem corpbraliter affrusse audierint:

Expanded text:
igitur hanc ipsorum trium existere voluntatem, vt quod die igitur hanc ipsorum trium existere voluntatem, vt quod die trāsacta quasi dubius cogitauerat, ossum videlicet eiusdē S. Stephani Cluniacum destinare, opere adimplere, nullatenus omitteret, eo quod Cluniacensis Ecclesia ipsis tribus illa nunc dormiens videret, quæ antea vigilans cogitauerat. Totum itaque diuinæ commendans dispositioni, sopori est redditus: cum ecce easdem, eodemque habitu assistere conspicit personas, cum multa iam authoritate sibi præcipientes, vt cogitata sine dilatione perficiat. Iccirco enim seipsos iterū ei apparuisse protestantur, ne ipse cœlestem visionem quasi fantasticam reputaret. Euigilans ergo subito vir sanctus, nimioque terrore perculsus, æstimauit se comprehendere corporalibus oculis, quos tam manifeste viderat in somnis, vocansque ante se iacentes cleriros, si quas ibi interfuisse deprehenderint personas, diligentius inquirit. Cumque neminem corporaliter affuisse audiret,
Abbreviated transcription (Latin):
setum: dẽo itut cte dinos inpirante tant ꝰ cogitare p̃tus
amiue sus Iummere periculu. si celestis ille thesa utus
quem abi indigno. diuina cõmenda uerat boritas. prque
mamus aliquało dercenaret gẽtiliu. Satis ꝑt enim metuebat.
ne urbo ipsa sarractenoꝵ perfide : Itegi darerus destrãeda
foelitem se inhillominuios future a deo uolẽte sancto¬
sanc tror q diuim seruitii cultꝰ. a tanta ut pote celes tiã
castroro caterua persilueretur. fd eñ fieri. posse. ormuno
uidebatur ei imposibile Sed quid multa. Quos deus om¬
inpotens uigilarti i oluit inspirare: hoc dormenti
lenuo dignatꝰ est intinare. Primo namq pomno
apparuerini ei due uenerabilas ꝑsone. ornamẽtis archi¬
exalibus insite.: ducentes aliam certiã . aliquãto Iumorẽ.¬
Le uite habitu honorifice indutam. uocantes er
nomine fupat / uo petrum et laulũ se ipsos initi afacus
professi sunt. Illum q mediu beatum esse steghanũ. Saret

Expanded text:
secum, Deo, sicut credimus, inspirante, tacitus cogitare, quātum animæ suæ immineret periculum, si cœlestis ille thesaurus, quem sibi indigno diuina commendauerat bonitas, in manus aliquando deueniret gentilium. Satis etenim metuebat ne vrbs ipsa Sarracenorum perfidiæ iterum daretur destruenda, felicem se nihilominus futurum si Deo volente, sanctosanctiorque diuini seruitij cultus, a tanta vtpote cœlestium castrorum caterua persolueretur. Id tamē fieri posse omnino ei videbatur impossibile. Sed quid multa? Quod Dominus omnipotens vigilanti voluit inspirare, hoc dormienti plenius dignatus est intimare. Primo namque somno apparuerunt ei duæ venerabiles personæ ornamentis Archiepiscopalibus insignitæ, ducentes in medio aliaocantes eum nomine suo, Petrum & Paulum seipsos esse miti affatu professi sunt, illūque medium, beatum esse Stephanum. Sciret
Abbreviated transcription (Latin):
fratribus. Archiepiscopis et existopis : ad quos lu tere
iste ꝑuenerint. Saluitem et sapostolicam henedic tioñe.¬
Liberalitat is. laudabile gemis est. Ut qui se beato cetro : e
sancte romane ecclesiẽ humili deuocione expozuu̾t
Maiorem familiaritatis prerogatiuam: Se dignior
benefsicia sortiantur. Audm grãtum deo Clumacense
monasterium famulatum impendat. et ꝙ̃tum a pria
Homines intore religionis fulgeat: eccleria dei nouit:
& uchemeter exultãt. Equitatis ig̃r postulat ratio
ut idem locus apos tolie dile tioms ptinulegio gauleat.
& tam in capite ꝙ̃ in menibris libertatem obtmeat. Nos
siquidem monas terium ixsum quod specialiter ad ins
beati pecri et sancte Romane spectat ecc̃ łie. per nosinsts
uinitauimus. Et eodem die quo reuolut ꝯ multorum dno¬

Expanded text:
litteræ istæ peruenerint, salutē, & Apostolicam benedictionLiberalitatis laudabile genus est, vt qui se beato Petro, & sanctæ Romanæ Ecclesiæ humili deuotione exponunt, maiorem familiaritatis prærogatiuam, & digniora beneficia sortiantur. Quam gratum Deo Cluniacense Monasterium famulatum impendat, & quātum apud homines nitore religionis fulgeat, Ecclesia Dei nouit, & vehementer exultat. Aequitatis igitur postulat ratio, vt idem locus Apostolicæ dilectionis priuilegio gaudeat, & tam in capite, quam in membris libertatem obtineat. Nos siquidem Monasterium ipsum, quod specialiter ad ius beati Petri, & sanctæ Romanæ spectat Ecclesiæ per nos ipsos visitauimus. Et eodem die quo reuolutis multorum an
Abbreviated transcription (Latin):
q nidi negonis alentum dño suo cũ duplicata reportas usra
meruir audire tngͥe soue bone e fideis Intͣ in paudiumm
domini Tin.
Danctum uero uuldaricum diuinis magnificu excaitus tuc
lingo abbas: ad sacerdotale promoueri fent offaiun
sibi q ꝯstituit capolianũ ⁊ ꝯsiliariu. Et qr snebat ena
ixtute ac sapia totu esse compositum . nio etiam gregi ui
illum cõfessionis pꝑauit aditu. unde arcedebat ad eum
tam senes ꝙ̃ inuenes diuers xasiono laborantes: tantus
sinterius g topeturis consuene uas illi apperiẽtos aose lõ¬

Expanded text:
ta reportans vsura, meruit audire, Euge serue bone & fidelis, intra in gaudium Domini tui. Sanctum quoque Wldaricum diuinis magnificum exercitiis Sanctus Hugo Abbas ad sacerdotale promoueri fecit officium, sibique constituit Capellanum & Consiliarium. Et quia sciebat eum virtute ac sapientia totum esse compositum, suo etiam gregi apud illum Confessionis præparauit aditum. Vnde accedebant ad eum tam senes quam iuuenes diuersis passionibus laborantes, tanto sincerius, quanto securius conscientias suas illi aperientes. Ipse ver