comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uicta asia subsedit adulter. legit̃ ⁊ diuictã a¬
siam. ꝙ si est ita intelligimꝰ ut subsedit sit do¬
sidus tauros interimũt ⁊ hostiũ dolos sub sessa
uocamꝰ ut sit sensus. abagamienone deuictain
asiã adulter egistus factione possedit. melus
sedit erit iemansit ut extremus galeaq
ima sub sedit aceste ᷤᷤ ut sit sensus asia ꝓpter ad¬
ulteriũ ptulit bella que remanẽte adultero
finita ẽẽ nichil ꝓfuit ut cũ indignatione sit
dictũ. dũ pͥmũ uĩdicat᷑ adulterũ aliud rursuᷤ
emersit ¶Prima inter limina in p̃o lumine
ĩperu idest inlitore qr scd̃m homerũ cliteme¬
stra agamenoni occurit adlitus ⁊ illie eũ susce¬
ptũ cũ adulter o interepulas interemit. qd̾ ⁊
iui uenalis tangit dicens quippe deis auctorib
patris erat cesi media inter pocula alii au̾t
dicũt qd̾ in ip̃o regressu idest pͥma die qua
domus sue lim̃ ingressus est. ꝯ silio egisti ab

Expanded text:
VICTA ASIA SVBSEDIT ADVLTER legitur et ‘devictam AVICTA ASIA SVBSEDIT ADVLTER legitur et ‘devictam Asiam’: quod si est, ita intellegimus ut ‘subsedit’ sit dosidiis tauros interimunt, et hostium dolos subsessas vocamus - ut sit sensus: ab Agamemnone devictam Asiam adulter Aegisthus factione possedit. Melius sedit’ erit remansit, ut «extremus galeaque ima subsedit Acestes», ut sit sensus: Asia propter adulterium pertulit bella, quae remanente adultero finita esse nihil profuit, ut cum indignatione sit dictum, dum primum vindicatur adulterium, aliud rursus emersit. PRIMA INTRA LIMINA in ipso limine imperii, id est in litore, quia secundum Homerum Clytemestra Agamemnoni occurrit ad litus et illic eum susceptum cum adultero inter epulas interemit: quod et Iuvenalis tangit dicens «quippe ille deis auctoribus ultor patris erat caesi media inter pocula». Alii autem dicunt quod in ipso regressu, id est prima die qua domus suae limen ingressus est, consilio Aegisthi ab
Abbreviated transcription (Latin):
eu̾sa. qd̾ exsuꝑiorib ĩ telligit᷑. Porro aũt quid
ꝯtigent manifestũ ẽ. nã ut ĩ tertio legimꝰ cũ
uellet ducere ermionẽ orestis ante desponsatã
ab eo est inter aras apollinis ĩteremptus. unde
est. ⁊ sceleib furus agitatus orestes excipit ĩ¬
cautũ patriarq obtrũcat adarat ¶Uersosq
penates idomenei. i domeneus rex cretensuiz
fuit qui cũ cepestate laboraret uouit se sacri
cũ filius pͥmꝰ occurrisset quẽ cũ a ut alui dicũt
ĩ molasset. ut alii ĩ molare uoluisset oberudeli¬
tatẽ regno acib pulsus est. Un de ẽ fama uo¬
lat pulsũ regnis cessisse pat̾nis. i domenea du¬
cẽ. alii dicũt ꝙ abscecens cuidã suũ ꝯmẽdarit
regnũ ꝗ ꝑ eiꝰ absentiã occupauit ĩperiũ ⁊ reuer¬
sũ pepulit. Eigo uersos penates. aut eu̾sos et
funditꝰ dirutos accipiendũ. aut certe in aliena
de ferrerent᷑ pentapolim deqb nũc queritur
dicens libicone habitantes litore locros ¶De¬

Expanded text:
 posterioribus intellegitur. Pyrrho autem quid contigerit manifestum est: nam, ut in tertio legimus, cum vellet ducere Hermionen, Oresti ante desponsatam, ab eo est inter aras Apollinis interemptus: unde est "scelerum furiis agitatus Orestes excipit incautum patriasque obtruncat ad aras" . versosque penates idomenei Idomeneus rex Cretensium fuit: qui cum tempestate laboraret, vovit se sacrifprimus filius occurrit: quem cum, ut alii dicunt, immolasset, ut alii, immolare vellet, ob crudelitatem regno a civibus pulsus est: unde est "fama volat pulsum regnis cessisse paternis Idomenea ducem" . alii dicunt quod abscedens cuidam suum commendaverat regnum, qui per eius absentiam occupavit imperium et reversum pepulit. ergo 'versos penates' aut eversos et funditus dirutos accipiendum: aut certe in aliena deferrentur Pentapolim, de quibus nunc queritur dicens 'Libycone habitantes litore Locros
Abbreviated transcription (Latin):
culẽ querẽtẽ ila suscepere noluerũt. qui aũt
uolu̾t eã raptã aparide hoc dicũt ꝙ recepta
aprotheo ꝑ theseũ admenelaũ transitũ fecerit
⁊ sic eã paris rapuerit. scdm ꝙ ut supͣ diximꝰ
inenelius adegyptũ iouis uolũtate puenit. si¬
lice ne ab egisteo posset interum. ꝙ aũt ait pro

Expanded text:
culem, quaerentem Hylam, suscipere noluerunt. qui autem culem, quaerentem Hylam, suscipere noluerunt. qui autem volunt eam raptam a Paride, hoc dicunt, quod recepta a Proteo per Theseum ad Menelaum transitum fecerit et sic eam Paris rapuerit: secundum quod, ut supra diximus, Menelaus ad Aegyptum Iovis voluntate pervenit, scilicet ne ab Aegistho posset int
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ clata facula signũ dedit uicini portus quae
fataliter fuerant supplicio destinati. nãq atre¬
us ⁊ thiestes fre̾s fuerũt in se inuicẽ seui. adeo
ut thiestes cũ merope fris uxore ꝯuberet qd
dolens atreus liberos euis epulandos ei aposuit.
s cũ thiestes post cognitũ facinꝰ requireret ul¬
tionẽ ei apollo respondit posse alio scelere illiꝰ
facinoris uindicẽ nasci. silicet sicũ pelopia fi¬
la sua ꝯcuberet. Quo facto natus est egistus
fatalis inatrei gemunã subolẽ. s iuppit̾ mene¬
lai fata supatus est. p̾p̾ helene uigale ꝯsortiũ
⁊ eũ ꝑ diuersa errare maluit. quã egisti mani¬
bus interire. hic errans ad egiptũ usq uenit
unde quidã dicũt ꝙ adeam petendã mene¬
laus ad egyptũ ꝓfectuꝰ fit post bella troiana.
sũt qui uolũt nec raptã ẽẽ aparide heleua.
s aliã cã belli fuisse troum. illa silicet ꝙ her¬

Expanded text:
et elata facula signum dedit vicini portus, qua et elata facula signum dedit vicini portus, qua fataliter fuerant supplicio destinati. namque Atreus et Thyestes fratres fuerunt in se invicem saevi, adeo ut Thyestes cum Aerope, fratris uxore, concumberet: quod dolens Atreus liberos ei epulandos adposuit. sed cum Thyestes post cognitum facinus requireret ultionem, ei Apollo respondit, posse alio scelere illius facinoris vindicem nasci, scilicet si cum Pelopia, filia sua, concumberet. quo facto natus est Aegisthus, fatalis in Atrei geminam subolem. sed Iuppiter Menelai fata miseratus est propter Helenae iugale consortium, et eum per diversa errare maluit, quam Aegisthi manibus interire. hic errans ad Aegyptum usque pervenit, unde quidam dicunt quod ad eam petendam Menelaus ad Aegyptum profectus sit post bella Troiana. sunt qui volunt nec raptam esse a Paride Helenam, sed aliam causam belli fuisse Troiani, illam scilicet, quod Her
Abbreviated transcription (Latin):
cu uii ꝗait si pͥamꝰ ẽẽ adeẽt ⁊ ip̃e eiꝰ ꝯmiserescẽt.
uł ꝙ ei uictores ꝑ supbiã sacͥficare noluerut. Uñ
eos redeuntes grauissima tẽpestate fatigatos
iras abilio. Re uera aut ostat grecos tepestate la¬
mineruales. idest fulmina tẽpestates grauissi
mas comouent. uude perite dicendo sidus. utrũ¬
q ꝯplexus est. nã sidus ⁊ tepestates signifi ⁊ re
uera sidus. hec aũt numina que inter sidera nõ
uidemꝰ licet sua signa ꝓpria nõ hñt cũ alus po¬
testate ꝑmixta ut phiucus ip̃e esculapus ge¬
mini apollinis ⁊ herculis ẽẽ dicunt᷑. sic miner¬
ue aries ẽẽ din oscitur ¶Uitorq caphereus. to
est inqua mons caphereus. circa quẽ greci
perire naufragio. ultor aũt ideo dirit qr naupliꝰ
pala medis pater dolens filiũ suũ factione in¬
terẽptũ ut ĩ scd̾o memorauimꝰ cũ uidẽt g̾cos
tẽpestate laborare montẽ eaphereũ ascendit

Expanded text:
cuvii qui ait "si Priamus adesset, et ipse eius commiseresceret" cuvii qui ait "si Priamus adesset, et ipse eius commiseresceret" m uel quod ei uictores pre superbia sua sacrificare noluerunt. Quare eos redeuntes grauissima tempestate fatigatos iram ab Ilio». Reuera autem constat Grecos tempestate laMinerumas commovent. Vnde perite dicendo ‘sidus’ utrumque complexus est: nam sidus et tempestatem significat et re vera sidus. Haec autem numina quae inter sidera non videmus, licet sua signa propria non habent, cum aliis potestate permixta. Vt ophiuchus ipse est Aesculapius, gemini Apollinis et Herculis esse dicuntur, sic Minervae aries esse dinoscitur. VLTORQVE CAPHEREVS τὸ est in qua mons Caphereus, circa quem Graeci periere naufragio. 'ultor' autem ideo dixit, quia Nauplius, Palamedis pater, dolens filium suum factione interemptum, ut in secundo memoravimus, cum videret Graecos tempestate laborare, montem Caphereum ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
tunate gentes. qui habitatis regnia saturuia.
idest o uiri sẽꝑ pace gaudentes nã legimꝰ aurea
que ꝑhibent illo subrege fuerũt tẽpora sie
placida populos ĩ pace regebat ⁊ bene boc lau¬
silicet trounoꝵ. nõ omĩa generalit᷑ bella. nã
legimꝰ captiui pendent currus curueq ¶ Suadet¬
mus. qͦsi saera. nã uiolare dereligionib dm̃s.
⁊ ingenti arte dicit. ne aut uictoriã suã sileat
aut nõ ꝓcedendo ꝯtra eos quos uicit ꝯfiteatur
ignauiã dicẽs nõ ẽẽ ꝯtra eos puguandũ. quos
uincere ꝑuitiosissimũ est ¶ Quos symois pre
mit ille uiros idest coto orbe celebris. alibi.
ut tot simois correpta subundas scuta uirũ
galeasq et.f.c. ui¶Scelerũ penas expendimꝰ
om̃es. i dest luimꝰ omẽs penas que sũt statute
scelerib. alii sceleris om̃is legũt. nã omẽs nõ
potẽ adg̾cos referri. qr nõ om̃es ꝑtulere suppli
carmina uł celo possũt deducere lunã ẽ añt pa¬

Expanded text:
tunatae gentes qui habitatis regna Saturnia, id est o viri semper pace gaudentes! nam legimus "aurea quae perhibent, illo sub rege fuere saecula, sic placida populos in pace regebat" . et bene hoc lauscilicet Troianorum, non omnia generaliter bella: nam legimus "captivi pendent currus curvaeque semus quasi sacros: nam violare de religionibus dicimus. et ingenti arte agit, ne aut victoriam suam sileat, aut non procedendo contra eos quos vicit, confiteatur ignaviam, dicens non esse contra eos pugnandum, quos vincereMAT ILLE VIROS id est toto orbe celebris: alibi «ubi tot Simois c. s. scuta virum galeasque et f. c. v.». SCELERVM POENAS EXPENDIMVS omnes id est luimus omnes poenas, quae sunt statutae sceleribus. alii 'sceleris omnis' legunt: nam 'omnes' non potest ad Graecos referri, quia non omnes pertulere supplic"carmina vel caelo possunt deducere lunam" . est autem Pa
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ om̃s fortes hercules dicebant᷑. Unde uidet᷑
hoc affectasse uirgilius ut ꝓfinib ꝓthei colũnas
diceret quas hũit hercules ut ostenderet eũ etiã
hereulẽ dictũ ¶ Adusq colũnas ꝓthei. usq ad
ĩ medio stetit illa marib tẽpore uatis ꝓtheos at
nũc peleis est ꝓrima maris. ꝓthei aũt latinus ẽ¬
gut̃s ꝯstitutus ꝑ sineresin. adusq aũt sic ẽ die¬
tũ quẽ adinodũ siculo ꝓspexit abusq pachino.
ꝓprie. exulare dñr qui extra solũ eũt. sane sci¬
endũ qr quo tẽpore menelaus ut adegiptũ
ꝑ didit canobũ gub̾natorẽ aquo uicina ciu¬
tas nom̃ accepit. que hodie mutata lictera ca¬
nopos noĩatur¶ Cyclopas. grece declinationis
accusatiuus est unde grecũ habebit accentũ.
nã latine cyelopet diceret. s sic u̾sus stare ñ

Expanded text:
autem quod omnes fortes Hercules dicebantur: unde videtur hoc adfectasse Vergilius, ut pro finibus 'Protei columnas' diceret, quas habuit Hercules, ut ostenderet eum etiam Herculem dictum. advsque colvmnas protei usque ad in medio stetit illa mari sub tempore vatis Proteos, at nunc Pellaeis est proxima muris" . 'Protei' autem Latinus etrictus per synaeresin. ‘Adusque’ autem sic est dictum quemadmodum «Siculo prospexit abusque Pachyno»: proprie: nam exulare dicuntur qui extra solum sunt. Sane sciendum quia quo tempore Menelaus iit ad Aegyptum, perdidit Canobum gubernatorem, a quo vicina civitas nomen accepit, quae hodieque mutata littera Canopos nominatur. CYCLOPAS Graecae declinationis accusativus est. Vnde Graecum habebit accentum: nam latine ‘cyclopes’ dicimus; sed si
Abbreviated transcription (Latin):
au̾t dicit amor regine ad fauorẽ popularem
plurimũ ꝓderat turno. ¶Meritis sustenta
tropheis. ꝗa plurimos occiderat ut etiã ip̃e
dicturus est ¶ Ecte suꝑ. in suꝑ. adcumulatio¬
nẽ mialoꝵ ¶ Mesti. hoc ẜmone eos nichi egi¬
sse significat ¶ Magna diomedis aburbe. le¬
gitur ⁊ magni¶Nii dona neq aurũ. ordi¬
nẽ legationis ex sequit᷑ dicens manit̾ ꝑfecta
ẽẽ om̃ia. que possent efficaces legati ꝑficere
auro. precib. ꝓmissione. ¶Pacẽ troiano. ab
rege petendu sieut etiã sup̃ diximꝰ. eñ ꝑge¬
rundi modũ aliquid dicimꝰ ꝑ accusatiuũ elocu¬

Expanded text:
autem dicit: amor reginae ad favorem popularem autem dicit: amor reginae ad favorem popularem plurimum proderat Turno. MERITIS SVSTENTAT FAMA TROPAEIS quia multos occiderat, ut etiam ipse dicturus est. ECCE SVPER insuper, ad cumulationem malorum. MAESTI hoc sermone eos nihil egisse significat. MAGNA DIOMEDIS AB VRBE legitur et ‘magni’. NIL DONA NEQVE AVRVM ordinem legationis exequitur dicens, inaniter perfecta esse omnia, quae possent efficaces legati perficere auro, precibus, promissione. PACEM TROIANO AB REGE PETENDVM sicut etiam supra diximus, cum perundi modum aliquid dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cedẽ factã ẽẽ rutuloꝵ ¶ emitimos tollũt ĩ agros
qui enĩ elonginquo uenerant referri nõ pote¬
rant. ¶Orbiq .i. de est unicuiq. ⁊ memiit
autiq ꝯsuetudinis. nã ante etiã ĩ ciuitate ho¬
mines sepelliebant᷑. ꝙ postea duellio cõsule
honore. ꝗa nec nuͣo. nã aliud u̾bũ pendet ex
altero ¶Confusa ruebant ossa focis. aut ꝗa
dixit sumul multos erematos. aut si ad hono¬
ratorũ cadauera referas ut sup̃ diximꝰ ꝯ fuse
ꝓpter simul aĩlia ꝯcremata. ruebant. de cine¬
ribus eruebant ¶Tepidoq onerabant. a .t.
ypallage. hoc est ossa cepida ¶Prediuitis
more greco epitheton ĩ congruũ huie loco
filios. ant maritos. aut fratre. ¶Iubent. uolũt.
exposcũt. ¶In grauat. maiorẽ inuidiã ꝯcitat¬
¶ Testatur: testificatur. etiã legatoꝵ fidem. qui
cũ eo fuerũt ¶ Obumbrat. sub andis turnũ¬
¶ Tuetur. defendit. translatio ab arborib. hoc

Expanded text:
caedem factam esse Rutulorum. FINITIMOS TOLLVNT IN AGROS caedem factam esse Rutulorum. FINITIMOS TOLLVNT IN AGROS qui enim e longinquo venerant, referri non poterant. VRBIQVE REMITTVNT deest ‘unicuique’. Et meminit antiquae consuetudinis: nam ante etiam in civitatibus homines sepeliebantur, quod postea Duellio consule HONORE quia ‘nec numero’: nam aliud pendet ex alio. CONFVSA RVEBANT OSSA FOCIS aut quia dixit simul multos crematos: aut si ad honoratorum cadavera referas, ut supra diximus, ‘confusa’ propter simul animalia concremata. ‘Ruebant’ autem de cineribus eruebant. TEPIDOQVE ONERABANT AGGERE TERRAE hypallage, hoc est ‘ossa tepida’. PRAEDIVITIS more Graeco epitheton incongruum huic loco filios aut maritos aut fratres’. IVBENT volunt, exposcunt. INGRAVAT maiorem invidiam concitat. TESTATVR testificatur etiam legatorum fidem, qui cum eo fuerunt. OBVMBRAT subaudis ‘Turnum’: tuetur, defendit. Translatio ab arboribus. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tondi. cũ ꝯposita fuerint geminare nõ
tis tantũ duob do ⁊ sto ¶Clangorq tuba¬
rũ.ante enĩ mortui ad tubã deducebant᷑
Unde ꝑsius hinc tuba. candele tandẽq be¬
atulus alto.t.l ¶hic alii spolia. od.l. secũ¬
dũ sue gentis. alii hostilia arma. alii pemp¬
torũ cremabant. ¶ Seruẽtesq rotas. nimio
silicet cursu. alibi. nolat ui feruidus axis.
horatiꝰ. metaq feruidis euectit rotis ¶ Aõ
fecilia tela quib se defendere nõ poterant¬
¶odactant᷑ corpora morti. aut in morte. aut
morti ip̃i dee. Status inscopulis mors seua
sedet. Lucanꝰ ip̃amq uocatã quẽ petat enobis
mortẽ tibi coge fateri. Cirea au̾t ideo. ꝗa ut
homerus dicit in morte patroeli eirca corpus
aduectas. nã post ĩ ducias rapere nõ poterant.
aut certe raptas belli silicet tẽpore ¶Stellis ap
xere piras. hoc loco młtis reb ostendit᷑. ĩ mẽsa

Expanded text:
tondi’, cum composita fuerint, geminare non tondi’, cum composita fuerint, geminare non tis tantum duobus. CLANGORQVE TVBARVM ante enim mortui ad tubam deducebantur: unde Persius «hic tuba, candelae, t. b.». HIC ALII SPOLIA O. secundum suae gentis ritum alii hostilia arma, alii peremptorum cremabant. FERVENTESQVE ROTAS nimio scilicet cursu: alibi «volat vi fervidus axis», Horatius «metaque fervidis evitata rotis». NON FELICIA TELA quibus se defendere nequiverunt. MACTANTVR CORPORA MORTI aut ‘in mortem’: aut ‘Morti’ ipsi deae: Statius «in speculis Mors saeva sedet», Lucanus «ipsamque vocatam quos petat a nobis Mortem tibi coge fateri». Circa autem ideo, quia, ut Homerus dicit in morte Patrocli circa corpus advectas; nam per indutias rapere non poterant: aut certe ‘raptas’, belli scilicet tempore. STELLIS ARDAS STRVXERE PYRAS hoc loco multis rebus ostendit inmensam
Abbreviated transcription (Latin):
que aliqd facuĩt. sic̃ custodia dicit᷑ q̃ custodit
unt᷑ custodia dicant᷑ usurpatũ est unde male
Itẽ subiectiꝰq ignib atris ter circũ accensos
gentes diuersa fuerũt genera sepulture. Ind̾
est ꝙ alii obruũtur. alii exurunt᷑. alii ꝓprias
remittunt᷑ ad patrias. alii ꝑdiẽ ut nũc isti alii
ꝑ noctẽ ut sup̃ pallas. ⁊ perite has uarietates
nirgilius posuit. nãq eraclitus qui om̃ia
uuit exigne cõstare. debere dicit corpora ĩ
ignẽ resolui. Thalesus uõ ꝗ ꝯfirmat omia
possint bumoe̾ resolui ¶Ignib atris. atqui
ignes atri nõ sũt. s epitbeton traxit de ne¬
gotio ut atris diceret hoc est fimerib ut
paulopost mestũ funeris iguẽ i dest funebrẽ
nã mestus ẽẽ nõ potest ignis. ¶ Conditur
Cuicti fulgentib armis. frustra hoc epi¬
theton notant critici quasi circũ euntes
rogos. alia arma hr̃e debuerũt. cincti. in¬
structi ¶ De currere rogos ꝓeicũ rogos
geminant. ut curro cucurri. tondeo to¬

Expanded text:
 significamus; sicut 'custodia' dicitur quae custodit, untur 'custodiae' dicantur, usurpatum est. unde male item 'subiectisque ignibus atris ter circum accensos gentes diversa fuerunt genera sepulturae, inde est quod alii obruuntur, alii exuruntur, alii proprias remittuntur ad patrias; alii per diem, ut nunc isti, alii per noctem, ut supra Pallas. et perite has varietates Vergilius posuit: namque Heraclitus qui omnia vult ex igne constare, dicit debere corpora in ignem resolvi. Thales vero qui confirmat omnia possint in umorem resolvi. IGNIBVS ATRIS atqui ignes atri non sunt; sed epitheton traxit de negotio, ut ‘atris’ diceret, hoc est funebribus, ut paulo post «maestum funeris ignem», id est funebrem: nam maestus esse non potest ignis. CONDITVR INCINCTI FVLGENTIBVS ARMIS frustra hoc epitheton notant critici, quasi circumeuntes rogos alia arma habere debuerint. CINCTI instructi. DECVRRERE pro ‘circum rogos  primam syllabam geminant, ut ‘curro cucurri’, ‘tondeo to
Abbreviated transcription (Latin):
qua est ea gła̾ signent. Itẽ depallante. uano
mesti comitamur bonore. aut certe siqua
est ea cura mezentio. idest patͥ sacͥlego qui
suꝑos ĩferosq ꝯtẽpnit. ¶Aenee magͥ dextra
cadis. sic alibi. nom̃ haudleue patrũ manib
hoc referes telo cecidisse camuille ¶ Comptos de
more capillos. antiquo silicet. quo uiri sicut
mulieres cõponebant capillos qd uerũ ẽẽ ⁊
quãtũ adornartũ ꝑtinet capiti. ¶Interea. dũ
hec gerũtur. ⁊ omino sic est apud poetas inte¬
rea. sicut apd̃ salustiũ eodẽ tẽpore ¶ Uulnera
siccabat limphis. n oue ⁊ fisice locutus est nã
cũ aqua infundant᷑. ait siccari uulnꝰ fluxus
enĩ sanguinis a quaꝵ frigore cõtinetur ¶Leua¬
bat. inclinatione recreabat ¶Procũl. modo
iuxta significat. Ut serta procul tantũ capiti
delapsa iacebant ¶Grauia arma ꝗeseñt. bene
grauia. ut ⁊ galeã arma. s leuia ĩtelligamus. ⁊

Expanded text:
qua est ea gloria signant», item de Pallante «vano qua est ea gloria signant», item de Pallante «vano maesti comitamur honore»: aut certe, si qua est ea cura Mezentio, id est patri sacrilego, qui superos inferosque contemnit. AENEAE MAGNI DEXTRA CADIS sic alibi «nomen haud leve patrum manibus hoc referes, telo cecidisse Camillae». COMPTOS DE MORE CAPILLOS antiquo scilicet more, quo viri sicut mulieres componebant capillos: quod verum essequantum ad ornatum pertinet capitis. INTEREA dum haec geruntur. Et omnino sic est apud poetas ‘interea’, sicut apud Sallustium ‘eodem tempore’. VVLNERA SICCABAT LYMPHIS nove et physice locutus est; nam cum aqua omnia infundantur, ait siccari vulnus; fluxus enim sanguinis aquarum frigore continetur. LEVABAT inclinatione recreabat. PROCVL modo ‘iuxta’ significat, ut «serta procul, tantum capiti delapsa, iacebant». GRAVIA ARMA QVIESCVNT bene ‘gravia’, ut et galeam arma, sed levia intellegamus. Et
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat rũpũt. tam̃ legũt aut colligũt est. aut
transeũt ut litoraq epiri legimꝰ ¶ Erigit
ensem ꝑ mediũ ⁊ cetera poetica descriptio est
nã reuera fieri nõ potuit ut gladius ⁊ transi
re ꝑcorpꝰ uiuenis. ⁊ incorpore uiuenis abscõ¬
deretur. nã exigit est exeo agit transcorpus
¶Parmam. i dest leuia arma nõ clipeũ. ¶Mi¬
nacis aũt nõ lausi. nõ enĩ ip̃e minatus fuerat
abusiue dictũ est. nã adinferos simulacrũ
ꝑgit nõ anima ¶Plaudib istis. ꝗa ⁊ cõtra
fortiorẽ ⁊ ꝓpatris salute dimicare conatus
est ideo enĩ płariter laudib dixit¶ Iiuis
ymago quedã uirtutis future. ¶ Quib letatꝰ
habe tua. moris enĩ fuerat ut cũ his rebus ho¬
mines sepelirent᷑ quas dixerant iui¶Si quͣ
est ea cura remitto. aut more illo dixit qd
solet sepultura ad ip̃a cadauera nõ ꝑtinere
licet umbris. sic inseptimo legimꝰ ꝓsit. ut si

Expanded text:
fuerat ‘rumpunt’; tamen ‘legunt’ aut colligunt est, aut fuerat ‘rumpunt’; tamen ‘legunt’ aut colligunt est, aut transeunt, ut «litoraque Epiri legimus». EXIGIT ENSEM PER MEDIVM poetica descriptio est: nam re vera fieri non potuit, ut gladius et transiret per corpus iuvenis, et in corpore iuvenis absconderetur: nam ‘exigit’ est ‘ex eo agit trans corpus’. PARMAM id est levia arma, non clipeum. ‘Minacis’ autem non Lausi; non enim ipse minatus fuerat. abusive dictum est; nam ad inferos simulacrum pergit, non anima. PRO LAVDIBVS ISTIS quia et contra fortiorem et pro patris salute dimicare conatus est: ideo enim pluraliter ‘laudibus’ dixit. PIVS imago quaedam virtutis futurae. QVIBVS LAETATVS HABE TVA moris enim fuerat ut cum his rebus homines sepelirentur quas dilexerant vivi. SI QVA EST EA CVRA REMITTO aut more illo dixit quo solet sepultura ad ipsa cadavera non pertinere - licet umbris, sicut in sexto legimus, prosit - ut «si
Abbreviated transcription (Latin):
rologia ¶Inunicũ hastile. cuiꝰdã qͣsi picture
poma deseribitur. Mamq asurgentis dextre
umq subut inueronẽ enee dextre assurgentis
ac plagam ferentis¶M orando sustinuit. mo¬
ram uitiendo eiꝰ impetũ lusit.. Dñ genitor
pitant. precipitant᷑.¶Dũ pluit. hic distui¬
guendũ. nã si iunxeris dũ pluit interris erit
archismos. debuit enĩ dicere it̾ras. tam̃ sciẽ¬
dũ est enuistichiũ hoc lucretii ẽẽ. ꝙ ita ut in¬
uent uirgilius transtulit ¶ Exercere diem.
ypallage est ꝓipsi ꝑdiem exerceri ¶Nubem
belli dũ detinet. bellãtũ impetũ sustinet donec
de ferueat. ⁊ bene translationẽ fecit auicina
ꝯparatione ¶ Tallit te incautũ pietas tua. qd̃
credis idcirco me piũ tibi ueniã posse cõcedere
ꝗa ⁊ ip̃e pietatis intuitu dimicas ꝓpatris sa¬
lute tua aũt pietas prudenter est additũ qͣsi
nõ aparente descendens ¶gila legũt. ꝓpriũ

Expanded text:
rologia. INIMICVM HASTILE cuiusdam quasi picturae rologia. INIMICVM HASTILE cuiusdam quasi picturae pompa describitur. IAMQVE ADSVRGENTIS DEXTRAE iamque subiit mucronem Aeneae dextra adsurgentis et plagam ferentis. MORANDO SVSTINVIT moram iniciendo eius impetum lusit. DVM GENITOR PITANT praecipitantur. DVM PLVIT hic distinguendum: nam si iunxeris ‘dum pluit in terris’, erit archaismos; debuit enim dicere ‘in terras’. Tamen sciendum est hemistichium hoc Lucretii esse, quod ita ut invenit Vergilius transtulit. EXERCERE DIEM hypallage est pro ‘ipsi per diem exerceri’. NVBEM BELLI DVM DETINET bellantum impetum sustinet, donec deferveat. Et bene translationem fecit a vicina conparatione. FALLIT TE INCAVTVM PIETAS TVA quod credis idcirco me pium tibi veniam posse concedere, quia et ipse pietatis intuitu dimicas pro patris salute. ‘Tua’ autem ‘pietas’ prudenter est additum, quasi non a parente descendens. FILA LEGVNT proprium
Abbreviated transcription (Latin):
Ut alto quesiuit lucẽ celo. Itẽ hansit celũ
mentẽq recepit naturaliter enĩ moriẽtes
cupiñt saciari extremo lucis aspectu ¶ Dul¬
cis moriens reminiscit᷑ argos. Int̾ fisica si¬
gna moriturorũ ⁊ iã hoc legit᷑ patrie aspec¬
tum desiderare perituros.⁊ Linea terga. lino
enĩ tegebant᷑ senta ut posset inberere pic
inguine¶ Afemine. ut ⁊ia etĩã sup̃ diximꝰ
scdm caprũ erit noĩatiuus hoc femen. licet
nusꝙͣ lectũ sit ut etiã ip̃e ꝯmemorat. ¶La¬
crimeq pora uolute. nõ uiri fortis. s filii
est ꝯsiderata ꝑsona ¶Optima facta. alii
legu̾t optime ¶Hic in hoc loco uł bello.
nã adu̾biũ ¶ Siqua fide tanto est operi .l.
u. tanto operi. nõ desuis carminib dicit.
nec enĩ sibi arrogaret. s tanto operi. idest
pietati ⁊ uirtutitue. nã hic sensus est. ego
ꝗdẽ facta tua olause ⁊ mortẽ expietate ue¬
mentẽ nõ silebo sitam̃ crederet uetustas ex

Expanded text:
ut «alto quaesivit caelo lucem» item «hausit caelum ut «alto quaesivit caelo lucem» item «hausit caelum mentemque recepit»: naturaliter enim morientes cupiunt saciari extremo lucis aspectu. DVLCES MORIENS REMINISCITVR ARGOS inter physica signa moriturorum etiam hoc legitur, patriae aspectum desiderare perituros. LINEA TERGA lino enim tegebantur scuta, ut posset inhaerere pictinguine’. A FEMINE ut etiam supra diximus, secundum Caprum erit nominativus ‘hoc femen’, licet nusquam lectum sit, ut etiam ipse commemorat. LACRIMAEQVE PER ORA VOLVTAE non viri fortis, sed filii est considerata persona. OPTIMA FACTA alii legunt ‘optime’. HIC in hoc bello: nam adverbium est. SI QVA FIDEM TANTO EST OPERI L. V. ‘tanto operi’ non de suis carminibus dicit - nec enim sibi adrogaret - sed ‘tanto operi’, id est pietati et virtuti tuae: nam hic est sensus: ego quidem facta tua, o Lause, et mortem ex pietate venientem non silebo, si tamen credet vetustas ex
Abbreviated transcription (Latin):
culi precepta cõpleuit. nõ aut ĩcongrue fin¬
gitur ire potuisse ꝑmediũ pelagus quasi fili
ns ꝓparte neptuni. hec aut ꝯparatio pertinet
ad solam corporis ꝓceritatẽ. Merei stagna. eꝑi¬
theton elenautapinosin more suo ¶Imꝑt̾itus
tura corrũpitur ¶ Spatiñ emiẽsus quantũ
satis haste. spetiosa el ocutio ¶oueo. ꝯsecro.
⁊ dico ¶Predonis. predones qui populandã
alienã inuadũt ꝓiunciã. alibi ꝑfidus alta
petens abrepta uirgine predo ¶ Tropeum
abhostiũ u̾sione. Unde qui bostẽ fugasset
merebat᷑ tropeũ. qui aũt occidisset triũpbũ
fuisse pietatẽ qd̾ meũ pater mente sacrile¬
ga munera tranfferebat deoꝵ. ⁊ ei occisorũ
minatinus metri ratio nõ ꝓcedit. omĩa enĩ
greca noĩa or terminãtia in obliquis easib
corripuit ut bector hectoris. nestor nestoris
castor castoris¶Alieno nulnere. telũ qd̾ in
enean fuerat destinatũ ¶ Celũq aspicit.

Expanded text:
culi praecepta conplevit. Non autem incongrue finculi praecepta conplevit. Non autem incongrue fingitur ire potuisse per medium pelagus, quasi filius pro parte Neptuni. Haec autem comparatio pertinet ad solam corporis proceritatem. NEREI STAGNA epitheto elevavit tapinosin more suo. INPERTERRITVS tura corrumpitur. SPATIVM EMENSVS QVANTVM SATIS HASTAE speciosa elocutio. VOVEO consecro et dico. PRAEDONIS praedones sunt qui populandam alienam invadunt provinciam, alibi «perfidus alta petens abrepta virgine praedo». TROPAEVM ab hostium conversione: unde qui hostem fugasset, merebatur tropaeum, qui autem occidisset, triumphumfuisse pietatem, quod in eum pater mente sacrilega munera transferebat deorum et ei occisorum minativus, metri ratio non procedit: omnia enim Graeca nomina ‘or’ terminata ‘o’ in obliquis casibus corripiunt, ut ‘Hector Hectoris’, ‘Nestor Nestoris’, ‘Castor Castoris’. ALIENO VVLNERE telo quod in Aenean fuerat destinatum. CAELVMQVE ASPICIT
Abbreviated transcription (Latin):
montis. ¶ Cedebant. legit ⁊ cedebant. idest ter¬
ga uertebant. ẜin quod ruebant insequeban¬
tur significat. Si aũt cedebant idest occidebãt
anem. generalit̾ dicit om̃ez irã bellicã ubi
enĩ tam manis iracũdia est ꝙͣ ibello. ubi ut
pereamꝰ irascun᷑ ¶allida tisiphone. nõ ip̃a
dea s effectus furie hoc est insania. ¶Orion
etia inprimo diximꝰ oenopionis regis filius
fuit ⁊ concessus aioue. mercurio neptunoq
susceptis hospitio. hic uenator in mensi cor¬
poris fuit. qui quondã tẽpore susceptus arege
cũ uellet eiꝰ filiã iitiare. ille iratus oculos
sustulit ei. cecus itaq orion cũ ꝯsuleret ⁊¬
quẽadmodũ posset oculos recipere. responsũ
est ei posse lumina restitui. siꝑ pelagus ita¬
q contra orientẽ ꝑgeret. ut loca luminũ
radiis solis semꝑ offeret qd̾ ille efficere ita
potuit. Nã cũ audisset strepitũ cidopũ iom
fulmina fabricantũ sono ad eos ductus unũ
de his suis humeris suꝑ posuit ⁊ eo duce ora¬

Expanded text:
mortes. caedebant legitur et 'cedebant', id est terga vertebant, secundum quod 'ruebant' insequebantur significat. si autem 'caedebant', id est occidebant,ANEM generaliter dicit omnem iram bellicam: ubi enim tam inanis iracundia est, quam in bello, ubi ut pereamus irascimur? PALLIDA TISIPHONE non ipsa dea, sed effectus furiae, hoc est insania. ORION etiam in primo diximus, Oenopionis regis filius fuit, ei concessus a Iove, Mercurio Neptunoque, susceptis hospitio. Hic venator inmensi corporis fuit, qui quodam tempore susceptus a rege, cum vellet eius filiam vitiare, ille iratus ei oculos sustulit. Caecus itaque Orion cum consuleret quemadmodum oculos posset recipere, responsum est ei, posse lumina restitui, si per pelagus ita contra orientem pergeret, ut loca luminum radiis solis semper offerret. Quod ille efficere ita potuit: nam cum audisset strepitum cyclopum Iovi fulmina fabricantum, sono ad eos ductus, unum de his suis humeris superposuit et eo duce ora
Abbreviated transcription (Latin):
hanc solã ẽẽ cansã qua eũ cogat aduite pa¬
lerat lucem. Asinuis pollio ĩ ducit ubiq uir¬
giliũ in diei descriptione. ẜmonẽ aliquẽ po¬
nere aptũ p̃sentib rebus. ut hoc loco. quia fu¬
nerũ et sepulturarũ res agitur dic̃ extulerat
Itẽ ĩ quarto qr ẽ nauigaturꝰ eneas ⁊ relictur
didonẽ dicit titomi croceũ linquẽs aurora
cupile qd̾ licet suꝑfluũ sit in multis tam̃ in¬
uenitur¶ Miseris mortalib qui sũt subiecti
miseris mortalib nõ tiidis ¶Opera atq la¬
bores. hoc opus ⁊ hec opera cue dicimꝰ quãdo

Expanded text:
hanc solam esse causam, quae eum cogat ad vitae pahanc solam esse causam, quae eum cogat ad vitae palerat lucem Asinius Pollio dicit, ubique Vergilium in diei descriptione sermonem aliquem ponere aptum praesentibus rebus, ut hoc loco, quia funerum et sepulturarum res agitur, dicit 'extulerat': item in quarto, quia est navigaturus Aeneas et relicturus Didonem, dicit "Tithoni croceum linquens Aurora cubileinvenitur. MISERIS MORTALIBVS qui sunt subiecti miseris mortalibus, non timidis. OPERA ATQVE LABORES ‘hoc opus’ et ‘haec opera’ tunc dicimus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
iuẽdo uici uitã silicet filui mei. nã hoc est sup¬
stes restarẽ. ut genitor ut fata mea ꝑ exclami¬
tione dictũ sic. sciendũ tam̃ etiã irrationabiła
dolentibus dari¶Restarẽ. eẽm ¶ Dedissem. ied¬
didissem¶Pompa. exequi alis ¶Lec uos argue¬
rim. exonerat eoꝵ pudorem ne uideat᷑ ei cã
orbitatis fuisse dicens hoc sibi ficaliter debitũ.¬
¶ Senecte .i. etatis. nec senecta etas dicit᷑. Sa¬
lustius senecta iã etate. ꝑ se autẽ plenũ est si
quodã modo putat ĩ pendisse ꝓamicoꝵ felici¬
tate filiũ. qui morti fuerat acerbo flinere fata
hic enee ostendit᷑ pietas ꝗ mamici funus
hec sũt tropea. nã supͣ ait. Indutosq uibet .t.
mis. ab armis ⁊ hoc uidetur dicere dimittẽdi
sũt trdiam ut morte turni satis fiat dolorib
no ⁊ undices filiũ ⁊ patrẽ ꝯsoleris orbatum
¶Sed gnato manes ꝑferre. f .i. ac si diceret

Expanded text:
vivendo vici’ vitam scilicet filii: nam hoc est ‘supervivendo vici’ vitam scilicet filii: nam hoc est ‘superstes restarem ut genitor’: ut ‘mea fata’ per exclamationem dictum sit. Sciendum tamen, etiam inrationabilia dolentibus dari. RESTAREM essem. DEDISSEM reddidissem. POMPA exequialis. NEC VOS ARGVERIM T. exonerat eorum pudorem, ne videantur ei causa orbitatis fuisse, dicens sibi hoc fataliter debitum. SENECTAE deest aetati; nam senecta aetas dicitur: Sallustius «senecta iam aetate». Per se autem plenum est si quodammodo putat, inpendisse pro amicorum felicitate filium, qui morti fuerat acerbo funere fatalhic Aeneae ostenditur pietas, qui in amici funus haec sunt tropaea: nam supra ait «indutosque i.mis 'ab armis'. et hoc videtur dicere: dimittendi sunt Troiani, ut morte Turni satis fiat doloribus no et vindices filium et patrem consoleris orbatum. Ad v. 181 Sed gnato manes perferre sub imos ac si diceret
Abbreviated transcription (Latin):
talia ꝓmittebas ut crederẽ cautius te dimica¬
turũ ut ĩtelligamꝰ ꝓficiscentẽ pallantẽ pro¬
misisse patri uictoriã. cede. hostiũ. plurima
spolia. qui enĩ hec cogitat cautele oblunscit᷑
auidita te iũcendi. aut certe nõ ꝓuempe ut¬
nũc sit sensus. nempe hec mͥ dederas ꝓmissa
descendens. qa cautius fueras dimicatur ¶n
arinis. apud armatũ cuiꝰ ꝯsiliũ cupiditas .i¬
uictorie plerũq conturbat¶ Uota prrcesq mec.
supͣ. fors ⁊ uota facit ¶ Felir morte tua. ea ie
felir qa ceteri dolentur ¶biuendo uici mea fa¬
ta. diu uiuẽdo. ut ĩbucolicis. olicida uiui ꝑ¬
uenimꝰ uici aũt mea fata idest naturalẽ ordi¬
nem uita longiore suꝑaui. Nãq ordo natura¬
lis est. ut sint parentibus supstites filui. fata gͦ
generalia dixit. referens se ad naturalẽ ordiuẽ
nõ ad fatũ ꝓpriũ. nã fata suꝑare nemo hõium
potest. Unde multi sic distingũt. contra ego

Expanded text:
talia promittebas, ut crederem cautius te dimicatalia promittebas, ut crederem cautius te dimicaturum; ut intellegamus proficiscentem Pallantem promisisse patri victoriam, caedem hostium, plurima spolia; qui enim haec cogitat, cautelae obliviscitur aviditate vincendi. aut certe 'non' nunc sit sensus: nempe mihi haec dederas promissa discedens, quia cautius fueras dimicaturus. IN ARMIS apud armatum, cuius consilium cupiditas victoriae plerumque conturbat. VOTA parentum supra «fors et vota facit». FELIX MORTE TVA ea sorte felix, qua ceteri dolentur. VIVENDO VICI MEA FATA diu vivendo, ut in Bucolicis «o Lycida, vivi perv.». ‘Vici’ autem ‘mea fata’, id est naturalem ordinem vita longiore superavi: namque hic ordo naturalis est, ut sint parentibus superstites liberi. Fata ergo generaliter dixit, referens se ad naturalem ordinem, non ad fatum proprium; nam fata superare nemo hominum potest. Vnde multi sic distingunt ‘contra ego
Abbreviated transcription (Latin):
dies. pacti sũt. nã abeo qd̾ est paciscor ⁊ pepigi ⁊
dius interduos alt̾eantes apud quẽ aliquid ad
tẽpus se ponit̾. pacẽ ergo sequestrã inducias dic̃.
idest pacẽ tẽporale ⁊ media inter bellũ p̾teritũ ⁊
futurũ ¶ Mistiq impine latini. apud maio¬
res magna erat cura fidei. adeo int̾porsennã ⁊
romanos factis inducus cũ ludi circenser in ur¬
be celebraient᷑. in gressi hostiũ duces curuli
certamine contẽderent ⁊ uietores coronarẽ
nom̃ ꝓpriũ. uã bipennis ꝑse plenũ est. ⁊ se¬
¶Robora. modo genus ligni est. nã est inter
modo. uno enĩ eodẽq die ⁊ fortiter fecit ⁊ pe¬
rut. ut hec te prima dies bello dedit. hec eidẽ
ĩtra eiuitatẽ sut ¶ Demore uetusto. qa antea
ꝑ noctẽ cadauera ꝓferebantur cũ faculis ¶Ra¬
puere faces. raptim ⁊ festinant̾ tuł ¶ Discrimi¬
nat diuidit unde ⁊ diserimen capitis mulie¬
te reposto. posito pallantis feretro. nã antipto

Expanded text:
dies pacti sunt: nam ab eo quod est 'paciscor' et 'pepigi' et medius inter duos altetempus seponitur. ‘Pacem’ ergo ‘sequestram’ indutias dicit, id est pacem temporalem et mediam inter bellum praeteritum et futurum. MIXTIQVE INPVNE LATINI apud maiores enim magna erat cura fidei, adeo ut inter Porsennam et Romanos factis indutiis, cum ludi circenses in urbe celebrarentur, ingressi hostium certamine contenderent et victores coronarentnomen proprium: nam bipennis per se plenum est et se" . Ad v. 137 Robora modo genus ligni: nam est inter 'modo'; uno enim eodemque die et fortiter fecit et periit, ut "haec te prima dies bello dedit, haec eadem intra civitatem sunt. DE MORE quia antea per noctem cadavera funerabantur cum faculis. RAPVERE FACES raptim et festinanter tulerunt. DISCRIMINAT dividit: unde et discrimen capitis muliete reposto id est posito Pallantis feretro: nam antiptos
Abbreviated transcription (Latin):
¶Casus omẽs. itineris silicet. ⁊ bene uilitatem
singłarũ rerũ generalitate uitauit ne diceret
flumina latrones ⁊ cetera.¶Qua concidit illia
tellus. enfaticos dix̃ ꝓ urbs illa. nã terra nõ cõ¬
cidit s ciuuitas. ¶ Argrippã. diomedes fuit de ci¬
uitate que argo sippion dicit᷑. de qua honienis

Expanded text:
CASVS S. OMNES itineris scilicet. Et bene vilitatem singularum rerum generalitate vitavit, ne diceret flumina, latrones et cetera. QVA CONCIDIT ILIA TELLVS ἐμφατικῶς dixit pro ‘urbs Ilia’: nam terra non cecidit, sed civitas. ARGYRIPAM Diomedes fuit de civitate quae Argos Ippion dicitur, quia Homerus
Abbreviated transcription (Latin):
numina illuc depieta ne coꝵ simula cra
cadaneris polluerent᷑ aspectu. ut nõ nullis fru¬
unt. s ꝙ h abhis recedimꝰ eos nũꝙͣ insuri. hĩc
ortũ ẽ ut etiã maledicti sigͥficatiõe interdũ
uale ꝑtineat. ut terentiꝰ. ualeant ꝗ łter nos
discidiũ uolu̾t. hoc .t.t. Aa. ita a nobis disce¬
dant ut nũꝙͣ adnr̃m reu̾tant᷑ aspecũ ergo cũ
mortuo dicit᷑ uale nõ etimologia ꝯ sideranda
est s ꝯsuetudo ꝙ nullis uale dicimꝰ aqb rece¬
enĩ lucentes decebat. s instructi ⁊ ornati. adẽ
ĩ manib oliue ramos ferentes sic homerus

Expanded text:
numina illic depicta, ne eorum simulacra numina illic depicta, ne eorum simulacra cadaveris polluerentur aspectu, ut non nullis fruunt, sed quod ab his recedimus, eos numquam visuri. Hinc ortum est ut etiam maledicti significationem interdum 'vale' obtineat, ut Terentius "valeant qui inter nos discidium volunt" , hoc est ita a nobis discedant, ut numquam ad nostrum revertantur aspectum. ergo cum mortuo dicitur 'vale', non etymologia consideranda est, sed consuetudo, quod nullis 'vale' dicimus enim lugentes decebat, sed instructi et ornati, id est in manibus olivae ramos tenentes: sic Homerus
Abbreviated transcription (Latin):
q noĩa figi. ꝓinmicoꝵ. dicit aũt adfiros
tropeis titulos cũ noĩb occisoꝵ ¶Ducit᷑ in¬
felix acoetes quasi qui cõsternatus nimio
dolore ire nõ poterat ⁊ bene ex rerũ ꝑmuta¬
tione ex pressit doloris magnitudinẽ. ta do¬
luisse acceten ut pene carens humano sensu
ꝑ se ire nõ posset ⁊ equũ ita senssisse interitũ
dũi. ut in hũanũ migrasset affectũ. nã ⁊ la¬
crimabat ⁊ sponte sequebatur cadauer.
¶ Tedans. uł cruentans uł lacerans ¶Terre.
ĩterra. Positis insignib sine falleris ꝙ aũt
equũ dicit lacrimare nõ mirũ ẽ. cũ homerꝰ
etiã diuinãtẽ induxerit. ¶Aeton. nom̃ equi
das intelligimꝰ unde infert. teueriq tirrem¬
qi ⁊ hoc ẽ qd̾ ait supͣ ⁊ toto lectos exagmine
nuttit mille iuros ¶Uersis archades amis.
lugentũ more mueronẽ haste. nõ cuspide
cõtra terrã tenẽtes scuta etiã inuertẽtes ꝓpt̾

Expanded text:
QVE NOMINA FIGI pro ‘inimicorum’. Dicit autem adfixos QVE NOMINA FIGI pro ‘inimicorum’. Dicit autem adfixos tropaeis titulos cum nominibus occisorum. DVCITVR INFELIX quasi qui consternatus nimio dolore ire non poterat. Et bene ex rerum permutatione expressit doloris magnitudinem, dicens ita doluisse Acoeten, ut paene carens humano sensu per se ire non posset; equum ita sensisse interitum domini, ut in humanum migraret adfectum: nam et lacrimabat et sponte sequebatur cadaver. FOEDANS vel cruentans, vel lacerans. TERRAE in terram. POSITIS INSIGNIBVS sine faleris. Quod autem equum dicit lacrimare non mirum est, cum Homerus etiam divinitatem induxerit. AETHON nomen equi,das intellegimus: unde inferius ‘Teucrique hoc est quod ait supra «et toto lectos ex agmine mittit mil. v.». VERSIS ARCADES ARMIS lugentum more mucronem hastae, non cuspidem contra terram tenentes: scuta etiam invertentes propter
Abbreviated transcription (Latin):
amantis effectus ostenditur ¶Haꝵ unã.
duob aliũ dicamꝰ. ꝙ demłtis ꝓprie dicit᷑. Sa¬
ne figurate dixit uestem induit. ut exum¬
as indutus achillis cũ inusu sit induit illa
re ut in dutosq iubet truncos hostilib ar
Unde ⁊ nuptie dicunt᷑ qd̾ nubentũ capita
uelent ¶aurentis premia pugne. mittit
premia que depreda laurentis pugne sustu¬
lerat. nã ꝑ̃da est que eripitur premiũ qd̾
offertur. ¶ Equos ⁊ tela quib spoliauerat
h. uł pallas ui eneas. uã ambigue positũ est
spolia aut cũ ꝓprie ea tantũ sint quib hostis
spoliari potest. ut lorica uł uestis. abisiue iã
spoliũ dicit᷑ ꝗcꝗd hostib tollitur. unde est
inferias. ꝓprie nã inferie sũt sacra mortuoꝵ
suos silicet qui illis mille p̃erant melius tñ
est uibet truncos ferre ip̃os duces. hoc ẽ ducũ
spolia ut tropea duces ip̃os dixerit sic supͣ ma¬
nibusq meis mez entuis hie est ¶In unica

Expanded text:
amantis adfectus ostenditur. HARVM VNAMamantis adfectus ostenditur. HARVM VNAMduobus ‘alium’ dicamus, quod de multis proprie dicitur. Sane figurate dixit ‘vestem induit’, ut «exuvias i.», cum in usu sit ‘induit illa re’, ut «indutosque iubet truncos h. a.». ARunde et nuptiae dicuntur, quod nubentum capitavelantur. LAVRENTIS PRAEMIA PVGNAE mittit praemia, quae de praeda Laurentis pugnae sustulerat: nam praeda est quae eripitur, praemium quod offertur. EQVOS ET TELA QVIBVS SPOLIAVERIT HOSTEM vel Pallas, vel Aeneas: nam ambigue positum est. Spolia autem cum proprie ea tantum sint quibus hostis spoliari potest, ut lorica vel vestis, abusive iam spolium dicitur quicquid hostibus tollitur: unde est INFERIAS proprie: nam inferiae sunt sacra mortuorum. suos scilicet, qui illis mille praeerant. melius tamen est, iubet truncos ferre ipsos duces, id est ducum spolia, ut tropaea duces ipsos dixerit: sic supra "manibusque meis Mezentius hic est" de tropa
Abbreviated transcription (Latin):
fuiss uulueratꝰ atergo. ip̃e ei optares ĩteritũ¬
¶ Hec ub̃i defleuit. hoc est postꝙͣ hec cũ lacri¬
mis dixit. flere enĩ est cũ uoce lacrimarũ.
Und̾ habemꝰ ĩ .ui. cõtinuo audite uoces uagitꝰ
lectos exagmine. troianos. tuscos. archadas.¬
¶ Exigua. ꝙͣuis enĩ magna sint orbitati patͥs
ne capulus dr᷑. Unde ait plautus. capularis se¬
nex idest uicinus capulo. ⁊ dictus ẽ capulus
eo qd̾ corpus capiat. ¶Uimine querno. sũt
alique dure deriuationes tam̃ sic eis utim᷑
ut quernũ iumen. Itẽ colurnũ ueru. ut¬
pinguiaq inuerib torrebimꝰ exta colurnis
tu frontis in umbrant. ueluti camerã quãdã
capulo ramorũ extensione fecerũt ¶Agre¬
sti sublimẽ stramine .p. hoc est suꝑ frondes
ponũt. nã hic reddit qd̾ omiserat supra
dicens extruetos toros. nec addens unde.¬
¶ Demessu. participiũ est ueniẽs ab eo qd̾ ẽ
metor. sane ab eo qd̾ est meto p̃t̾itũ ꝑfectũ
messui facit ¶Sua forma recessit. ꝓpria

Expanded text:
fugisset vulneratus a tergo, ipse ei optares interitum. HAEC VBI DEFLEVIT hoc est postquam haec cum lacrimis dixit; ‘flere’ enim est cum voce lacrimare: unde habemus in sexto «continuo auditae voces, vagitus LECTOS EX AGMINE Troianos, Tuscos, Arcadas. EXIGVA quamvis enim magna sint, orbitati patrisne capulus dicitur: unde ait Plautus «capularis senex" , id est vicinus capulo, qui dictus est capulus ab eo quod corpus capiat. Ad v. 65 Vimine querno sunt aliquae durae derivationes; tamen eis sic utimur ut 'quernum vimen', item 'colurnum «pinguiaque in veribus t. exta colurnis»TV FRONDIS INVMBRANT veluti cameram quandam capulo ramorum extensione fecerunt. AGRESTI SVBLIMEN STRAMINE hoc est supra frondes ponunt: nam hic reddit quod omiserat supra dicens ‘extructos toros’, nec addens unde. DEMESSVM participium, veniens ab eo quod est ‘metor’. Sane ab eo quod est ‘meto’ praeteritum perfectum ‘messui’ facit. SVA FORMA RECESSIT propria
Abbreviated transcription (Latin):
rat argis. contra messapũ dimicaturus. qd̾
nequiuit efficere. nã aualero anteꝙͣ admessa¬
pũ ꝑueniret occisus est ¶Haud exꝑs. nõ igna¬
riis uirtutis parentũ.. Iaculo ⁊ longe fallente
sagita. Iactu longe fallentis sagite. nã endia

Expanded text:
RAT AGIS contra Messapum dimicaturus: quod RAT AGIS contra Messapum dimicaturus: quod nequivit efficere, nam a Valero, ante quam ad Messapum perveniret, occisus est. HAVD EXPERS non ignarus virtutis parentum. IACVLO ET LONGE FALLENTE SAGITTA iactu longe fallentis sagittae: na
Abbreviated transcription (Latin):
homeri au̾t moie morienti dedit scientiam
suit.. Subridens ꝑ iracũdiã ridens loquitur
unde ⁊ illud ꝑ irrisionẽ dictũ accipitur. ¶ Ast de
me diuuĩ pater atq hõium rex inderit. idest
uiderit utrũ mezentio possit nocere quẽ uos
deoꝵ ⁊ hõuim creditis rectorẽ. ¶ Edurit corpore
telũ. quo facilius posset perire. lucanꝰ nõ eget
ingestis s anuisis pectore telis ¶Dura quies
blande cõtraria. sic dictũ est ⁊ somnũ ferreus.¬
¶ Cedicus. alcatonũ. in hoc loco est ꝯfusio inali¬
quib noibus. Nã quis sit troianus ꝗs rutulus
ignoratur.. Rapo. rapon dr sicut tarebon. sed
metri causa detraxit .n. ut possit si nalifa fieri.
sieut supra. haud ꝓeul hinc tarcho ¶In freuis
casu equi. asꝑuni. qui frenoꝵ sꝑueret regũ.
infrenos aut ⁊ iam hõies dicimus. ut hinc
numide infrem cingũt. dicimꝰ aut̃. ⁊ ĩ frenus
⁊ infrenis. sicut in ermus ⁊ in ermis ¶ ꝓcesse¬

Expanded text:
Homeri autem more morienti dedit scientiam Homeri autem more morienti dedit scientiam suit. SVBRIDENS per iracundiam ridens loquitur: unde et illud per inrisionem dictum accipitur ‘ast de me divum pater atque hominum rex viderit’, id est viderit utrum Mezentio possit nocere ille quem vos deorum et hominum creditis esse rectorem. EDVXIT CORPORE TELVM quo facilius posset perire: Lucanus «non eget ingestis, sed avulsis pectore telis». DVRA QVIES blandae contraria: sic dictum est et ‘somnus ferreus’. CAEDICVS ALCATHOVM hoc loco est confusio in aliquibus nominibus: nam quis sit Troianus, quis Rutulus, ignoratur. RAPO Rapon dicitur, sicut Tarchon; sed metri causa ‘n’ detraxit, ut possit synaliphe fieri, sicut supra «haud procul hinc Tarcho». INFRENIS casu equi asperrimi, qui frenorum sperneret regimen. Infrenos autem etiam homines dicimus, ut «hinc Numidae infreni cingunt». Dicimus autem et infrenus et infrenis, sicut inermus et inermis. PROCESSE
Abbreviated transcription (Latin):
uelocẽ.. Singentẽ. crescentẽ. cornib eminẽ¬
tem ¶ Comasq arrexit. naturale enĩ est ut
irati leones erigant uibas ¶Lauit. abeo qd̾
est lauo lauis. nã hoc u̾bũ ⁊ prime est ꝯuiga¬
tionis ⁊ tertie a qua nũc ait lauit. Itẽ ora¬
tius lauit amne crines. Itẽ. neq dulci ma¬
la uino lauere ¶Infracta. aut ualde defrac¬
ta. aut re uera infracta ¶O roden. istũ oro¬
den uirũ fortẽ intelligiuꝰ infugam necessi¬
tate conuersũ. nã ip̃e paulopost dicturus est
ad hortandos sotios pars belli. haud tempnẽda
uiri iacet altus orodes ¶ Turto. insidiis.
¶Maud tempnenda uiri. asꝑ uiris legit¶CAltus
Magnus. ut sic pater ille deũ faciat. sic altꝰ
apollo ¶Peaua secuti. pean ꝓprie apollinis
laus est. s abusiue etiã alioꝵ dr. unde pin¬
darus opus suũ qd̾ ⁊ hoĩum ⁊ deoꝵ continet
laudes peanas nocauit ¶Nec longõ letabere.
duo dixit. nec diu letaberis. nec me in defenso

Expanded text:
velocem. SVRGENTEM crescentem, cornibus eminenvelocem. SVRGENTEM crescentem, cornibus eminentem. COMASQVE ARREXIT naturale enim est, ut irati leones erigant iubas. LAVIT ab eo quod est ‘lavo lavis’: nam hoc verbum et primae est coniugationis et tertiae, a qua nunc ait ‘lavit’, item Horatius «lavit amne crines», item «neque dulci mala vino lavere». INFRACTA aut valde fracta: aut re vera infracta. ORODEN istum Oroden, virum fortem, intellegimus in fugam necessitate conversum: nam ipse paulo post dicturus est ad hortandos socios ‘pars belli haud temnenda viri, iacet altus Orodes’. FVRTO insidiis. HAVD TEMNENDA VIRI Asper ‘viris’ legit. ALTVS magnus, ut «sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo». PAEANA SECVTI paean proprie Apollinis laus est, sed abusive etiam aliorum dicitur; unde Pindarus opus suum, quod et hominum et deorum continet laudes, paeanas vocavit. NEC LONGVM LAETABERE duo dixit: nec diu laetaberis, nec me indefenso.