comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tercio dyaconi secrete et sigillatim sua uota deponũt. et ip̃i
etiã scrutatores ut alii suo ordine et loco deponũt. Que uota
Cardinaliũ dyaconꝰ Card̃ unꝰ ex scrutatoribꝰ collegii puca
dominꝰ Neapoleo scribe̾ consueuit. ¶A Lotandũ ꝙ
scrutatores tam collegni ꝙͣ scrutatoꝵ et Cardinales cũ sua
uota deponũt sedent et tenẽt birretũ si uolũt insi forte ex de¬
uotõne uel reuẽncia aliquis Cardinal stare uellet. birreto
deposito dum deponit.
Modus uero deponẽdi talis est

Expanded text:
tertio diaconi secrete et singillatim sua vota deponunt; et ipsi etiam scrutatores scrutatorum, ut alii suo ordine et loco deponunt; quae vota cardinalium diaconus cardinalis unus ex scrutatoribus collegii, puta dominus Neapoleo, scribere consuevit. Notandum quod scrutatores, tam collegii, quam scrutatorum, et cardinales, sua vota deponunt, cum sedent et tenent buretrum, si volunt; nisi forte ex devotione vel reverentia aliquis cardinalis stare vellet buretro deposito, dum deponit. IV. Modus vero deponendi talis est
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ppaͣ uixta eccłia bt̃i laurẽcii non sit cõsitonũ
Et sũt uespi papales sollepnes cantadi in ecclra
Et datui potus rome. et etiam in loco ubi dñs eet
¶Item in festo bt̃i laurẽ cii non fit cõsistoriũ
¶t in uigilia assuptoĩs bte marie ugnus nõ sit con¬
sistonũ et sũt bespi ppaͣles sollẽ pnes cãtandi ĩ ecca

Expanded text:
Laurentii, non fit consistorium; et sunt Vesperi papales solemnes cantandi in ecclesia; et datur potus Romae, et etiam in loco, ubi dominus Item in festo beati Laurentii non fit consistorium. Item in vigilia Assumptionis beatae Virginis non fit cons
Abbreviated transcription (Latin):
debent esse ꝑati in eccłia. Parati aũt non sunt
pales ut infra pounit᷑ ꝑ suigulos mẽses singula
festa. Ut aut̃ predc̃a gn̾alia clarius elucestant.
subicient᷑ per suigulos menses singula festa in
quib a cõsistoriis regularit̾ ꝯsueuerũt roma¬
in pontifices cessare.¬

Expanded text:
nt pales, ut infra ponitur per singulos menses. Ut autem praedicta generalia clarius elucescant, subjicientur per singulos menses singula festa in quibus a consistoriis regulariter consueverunt Romani pontifices cessare.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ n Epiphania dñi non fic cõsistoriũ nec ĩ octaua.¬
¶n festo sc̃i Anchonii non fit cõsistorium
¶n festo sc̃oꝵ fabiam et sebastiani nõ fit ꝯsisor
¶t in festo sc̃oꝵ uioẽcii ⁊ Anastasii nõ fit ꝯsistoriũ
¶Item in cõusione sc̃i pauli nõ fit ꝯsistoriũ¬

Expanded text:
 consistorium. Item in Octava Epiphaniae non fit consistorium. Item in festo sanctorum Fabiani et Sebastiani non fit consistItem in festo sanctorum Vincentii et Anastasii non fit consistorium. Item in Conversione sancti Pauli non fit consistoriu
Abbreviated transcription (Latin):
Otem a dñica palmaꝵ ielusiue usq ad dincam ꝓxnna
post pacha inclusine non fit consiscoriu hoc saluo
ꝙ si fieri debeant ꝑcessus in die iois sc̃e tũc cosue¬
uit esse cõsistoriũ in die m̾curii sto uel aliquo alio die
septimane sc̃e ad reuidendũ ꝓcesus qui fu̾int fa

Expanded text:
Item a Dominica Palmarum inclusive usque ad Dominicam proximam post Pascha inclusive non fit consistorium, hoc salvo, quod si fieri debent Processus in die Jovis sancto, tunc consuevit esse consistorium in die Mercurii sancto, vel aliquo die septimanae
Abbreviated transcription (Latin):
tem in die ascensiois dñ et die p̃cedenti ipam et
in occaua ascensiois non fit cõsistoriũ et sut uespr
ppales sollopnes in uigilia cantudi n eccłia erdit᷑
potus in aula ¶ Sed bene.qũq ipa de p̃cedẽti
ascensione ante uespos uel post uespos cofert duꝯ
pp̃a cum Cardmalib si sit ncc̃e de ꝓcessib qui fi̾

Expanded text:
t die praecedenti ipsa, et in Octava Ascensionis non fit consistorium, et sunt Vesperi papales solemnes in vigilia cantandi in ecclesia; et datur potus in aula. Sed bene quandoque ipsa die praecedenti Ascensionem ante Vesperos confert dominus papa cum cardinalibus, s
Abbreviated transcription (Latin):
Item a uigilia penthecoster inclusie in qua uiga¬
lia sunt uespe papales sollempnes qui sunt cantad
eccã et dat᷑ pts usꝵ ad diem marus ꝑrimi
post festum inclisiie non fit consisiona S die
Mercuri sequeti uel die uener cosueuenit card

Expanded text:
Item in vigilia Pentecostes inclusive, in qua vigilia sunt Vesperi papales solemnes, qui sunt cantandi in ecclesia, et datur potus, usque ad diem Martis proximi post festum inclusive non fit consistorium, sed in die Mercurii sequenti, vel die Veneris consueverunt card
Abbreviated transcription (Latin):
no onn stoꝵ non sit consisconum
¶tem in amusario consecratoĩs seu coronatõis Rom
pontifics psidentis non fit consiscorium
ut inferuis ponetur¬
¶ Item in fesne pn̾cipaliorib cuictatũ in quab c̾ica¬
tib dñs ppaͣ morat᷑ maxĩe qn celebrat noy sit
consistoriũ s hoc Ep̃i ordinare

Expanded text:
onsistorium. Item in anniversario consecrationis, seu coronationis Romani pontificis praesidentis, non fit consistorium.ut infra ponitur. Item in festis principalioribus civitatum, in quibus civitatibus dominus papa moratur, maxime quando celebrat, non fit co
Abbreviated transcription (Latin):
Ad octauas Epiphaĩe cotidie ad missam dicit᷑ or̃o
pͥma siue festiua siue ferialis. secũda sit ꝯmemora¬
cio de st̃a maria. Uidel. deus qui salutis et̾ne. Tcia
rificatoem bte marie ugnus CApurificatõne uo
usq ad qrtam feriam que est p̾ma ieuimii. p̾ma
oro dicit᷑ de die. Scda a cũctis. Ccia deus om̃i
Inspiciat ebdomidariꝰ diligẽt̾ ꝙ si tempꝰ breue ẽ¬
diebꝯ suis dici officia dnnicalia. uidel Inc̾itus et or̃ões
epłe et euuãgelia ita distribuat ꝙ si non põt here

Expanded text:
Ad Octavas Epiphaniae quotidie ad Missam dicitur Oratio prima, sive festiva, sive sit ferialis; secunda fit commemoratio de sancta Maria, videlicet, Deus qui salutis aeternae; tertia rificationem beatae Mariae. A Purificatione vero usque ad quartam feriam, quae est caput jejunii, prima Oratio dicitur de die; secunda, A cunctis; tertia, Deus omnium. Incipiat hebdomadaridiebus suis dici officia Dominicalia, videlicet Introitus et Orationes, Epistolae et Evangelia, ita distribuat, quod non potest habere
Abbreviated transcription (Latin):
regno intrat eccãm. ftaq oratõe uadit ad saciariũ
Et de poita planeta abba induit rubeam et celebrat
misam sicut hesterna die in om̃ibꝰ ad nussam do
¶Mi ssa uero funca resimit plinetam albat et ĩduit
regnum et reu̾tit᷑ ad palaciũ Cetera uo omia fuit

Expanded text:
regno, intrat ecclesiam, factaque Oratione vadit ad sacrarium; et deposita planeta alba, induit rubeam, et celebrat Missam, sicut hesterna die in omnibus ad Missam. Missa vero finita, resumit planetam albam, et induit regnum, et revertitur ad palatium. Caetera vero omnia fiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuenuit sũmo mane omos ordines ta clici
ꝙͣ layci induti panis senicis in basilica. Dyaconis Car¬
dinalibꝰ et subdiaconis exceptis qui induti dñm pprͣim
ducũt ad basilica ip̃am. ubi Cardinales et plati om̃es
exibũt ei ad reuenciam ibiq induit se planeta al¬
ba et destẽdes de palacio usq ad portioellũ. ibiq ĩue¬
int equũ faleratũ. S non ipius collũ nacta scarleti

Expanded text:
conveniunt omnes ordines, tam clerici, quam laici, induti pannis sericis, in basilica, diaconis cardinalibus et subdiaconis exceptis, qui induti dominum papam ducunt ad basilicam ipsam, ubi cardinales et praelati omnes exibunt ei ad reverentiam; ibique induit se planeta alba, et descendens de palatio usque ad porticellum, ibique invenit equum phaleratum, sed non ipsius collum, nacta
Abbreviated transcription (Latin):
ille uero Epũs Cardinalis qui seruit ppe debet esse
induitꝰ suꝑpellicio anuctu et pluuali et here mi-¬
tram simpłice. Et sic missa suo ordine procedit usq
ad finem. et cõmunicabit cum sollõpnitate non suꝑ
altare sed ad sodem eminẽtem.
De corona que uocatur Reginm imponẽda ppeͬ per
priorem dyaconoꝵ Cardinaliũ

Expanded text:
Ille vero episcopus cardinalis qui servit papae debet esse indutus superpellicio, amictu et pluviale, et habere mitram simplicem, et sic Missa suo ordine procedit usque ad finem; et communicabit cum solemnitate, non super altare, sed ad sedem eminentem. XIX. De corona, quae vocatur regnum, imponenda papae per priorem diaconorum cardinaliu
Abbreviated transcription (Latin):
suo modo in die palmaꝵ in palinis recipiẽdis¬
de osculatõne genu uel pedis de ꝑcessione et aliis
ut infra seriosuis dicet᷑ ¶ Aduertẽdum ꝙ si pro¬
cessiones huig . fierẽt rome ꝑ papã ⁊ sollepiit̾
in locis suis ubi ppaͣ hiis tribꝰ diebꝰ eẽt celebra-
turꝰ ter etiã in ꝑcessione om̃ibꝰ paramẽtis pon¬
tificalibꝰ et cũ palłio Et iret distalciatꝰ pp̃aͣ et
omes alii Cardinales et plati in ꝓcessione saltem
in hac die purficatõis ab ecca sc̃i Adriam usq
ad sc̃am mariã maiorẽ et in die cineꝵ ab eccã¬
¶Memoria ꝙ cantetur lumen ad reuelatõem
gencium
De officio Cmerum quarta fena

Expanded text:
suo modo in die Palmarum in palmis recipiendissuo modo in die Palmarum in palmis recipiendis, osculatione genu, vel pedis, Processione et aliis, ut infra dicetur. Advertendum quod si Processiones hujusmodi 347 fierent Romae per papam et solemniter inter etiam in Processione paramentis pontificalibus et cum pallio, et iret discalciatus ipse et omnes cardinales et praelati in Processione, saltem in hac die Purificationis, ab ecclesia sancti Adriani usque ad sanctam Mariam Majorem; et in die Cinerum ab eccleod cantetur Lumen ad revelationem gentium. LXXIX. De officio Cinerum quarta fe
Abbreviated transcription (Latin):
passione faculas et palmas cõmedant ẜuicorbꝰ¬
¶ Si uero ppaͣ celebrat hiis tribꝰ dieb purificatõis.
cinep et in die palmaꝵ. Cardinales et p̃lati non
deponũt ꝑamẽta uiolacea quousq fc̃a sit ꝓcessio
si fiat ¶ Et in ꝓcessione si fiat dñs ppaͣ inducꝰ
manco rubeo. ut dc̃m est habens mitrã de gͣuello
tenet faculam uel palmam in die palmap in ma¬
mi siistra qr uadens cum dextͣ signat. Om̃es ẽt
alii tenẽt faculas accensas uel palmas in ꝓcessiõe
Ordinat᷑ aũt ꝓcessio per pnore diacõꝵ i Quia
ordinata ultimꝰ dyaconor Cardinaliu dicit alta
uitorib uel palmas. ex tũc. hac die purificatõis¬
et in abbis om̃es tam dñs ppaͣ ꝙͣ alii more ꝯsue¬
to parant᷑. O in die cineꝵ et palmaritenẽt papa-¬
mẽta uiolaceasusiy quo missa sit cõnpletaa Ine
uuagelio uero dñs ppaͣ et om̃es resumũt ficulas
uel in passione palmas. et deo enuagello uel passi¬
one eas ẜuitoribꝰ recõmandãt. Item obẜnat᷑

Expanded text:
Passione, faculas et palmas commendat servitoribus. Si vero papa celebrat his tribus diebus, Purificationis, Cinerum, et in die Palmarum, cardinales et praelati non deponunt paramenta violacea, quousque facta sit Processio, si fiat; et in Processione, si fiat, dominus papa, indutus manto rubeo, ut dictum est, habens mitram de garnello, tenet faculam accensam vel palmam in die Palmarum in manu sinistra, quia vadens cum dextra signat. Omnes etiam alii tenent faculas accensas vel palmas in ProcessionOrdinatur autem Processio per priorem diaconorum; qua ordinata, ultimus diaconorum cardinalium dicit alta ervitoribus, vel palmas; et tunc hac die Purificationis in albis omnes, tam dominus papa quam alii more consueto parantur. Sed in die Cinerum et Palmarum tenent paramenta violacea, usquequo Missa sit completa. In Evangelio vero dominus papa et omnes resumunt faculas, vel in Passione palmas; et dicto Evangelio vel Passione, eas servitoribus recommendant. Idem observatur
Abbreviated transcription (Latin):
miliares ppẽ etia layci. et quicũq alii nõ familia¬
res qui possũt illuc uenire recipuĩt faculã de maine
ppͣe et osculant᷑ non genus pedem. Et sciendũ
ꝙ facule tã pp̃e. ꝙͣ aliis dant᷑ nõ accense s recepte
scatim̃ aiccendũtur ¶ NNotandu etiã ꝙ in ħ festo

Expanded text:
miliares papae, etiam laici, et quicunque alii non familiamiliares papae, etiam laici, et quicunque alii non familiares, qui possunt illuc venire, recipiunt faculam de manu papae, et osculantur non genu, sed pedem. Et sciendum est quod faculae tam papae, quam aliis dantur non accensae, sed receptae statim accenduntur. Sciendum ta
Abbreviated transcription (Latin):
dcione cõpleta asꝑgunt᷑ cerei a qua benedc̃a et thu-
biuitur cerei ut infra sequit᷑. nam ppaͣ inducus
manto rubeo tenẽs mitrã de maruello in capite ue¬
ut ad locum p̃paratum ad hoc more consueto cum
duobꝰ diaconib Tmnc sc̃a reue̾ncia cõsueta ꝑ car-¬
dinales et p̃latos et post reuenciã patis omibꝯ
tam Cardinalibꝰ ꝙͣ aliis uiolaceis. Dyacomibꝰ .s.
cocta amictu et planeta. et pb̃ris Cardinalib siłr
subprior ep̃oꝵ Cardinaliũ deposita iitra sua stas
ppe̾. sedenti in faldistorio et cum mitra faculam
nõ accensum que aliis maior est nichil dicendo
dat ostulando manũ ppe. Deinde ip̃e prior Ep̃oꝵ
uel subprior gemi flexo recipit faculam de ma-¬
ni ppeͣ non accensam. Et osculatur gemi dni pp̃e¬
parati mitris suis deposicis osculado genu nam p¬
uero notarii auditor ꝯtͣddaꝵ. et corrector etiã si aliqͥ
ꝯmesales qui debet esse in coctis ꝙͣ ali capellami
et siles necno peniceciarii. et breuit̾ omes alii fa¬

Expanded text:
dictione completa, aspergantur cerei aqua benedicta, et thure distribuantur cerei ut infra 344 sequitur. Nam papa indutus manto rubeo, tenens mitram de vernello in capite, venit ad locum praeparatum ad hoc more consueto, cum duobus diaconibus. Tunc facta reverentia consueta per cardinales presbyteros, et post reverentiam paratis omnibus, tam cardinalibus quam aliis, violaceis, diaconibus scilicet cotta, amictu et planeta, et presbyteris cardinalibus similiter scoporum cardinalium, deposita mitra sua, stans papae sedenti in faldistorio et cum mitra, faculam non accensam, quae aliis major est, nihil dicendo dat, osculando manum papae. Deinde ipse prior episcoporum, vel subprior, genuflexus, recipit faculam de manu papae non accensam, et osculetur genu parati, mitris suis depositis osculando genu, vero, notarii, auditor contradictarum, et corrector, etiamsi aliquicommensales, qui debent esse in cottis, quam alii capellani et similes, necnon poenitentiarii, et breviter omnes alii fa
Abbreviated transcription (Latin):
tone palinaꝵ Cardinales et p̃laci ut supdc̃m est
siuue ppaͣ celebratum sit siue no. parati esse debẽt
cum recipiũt faculas cineres uel palmam. Sed
dc̃o introitu cum ppaͣ si non celebrat Cardinales de¬
ponẽt paramẽta et resumũt capas laneas. Placi¬

Expanded text:
one palmarum, cardinales et praelati, ut supra dictum est, sive papa celebraturus sit, sive non, parati esse debent, cum recipiunt faculas cinerem vel palmam. Sed dicto Introitu cum papa, si non celebrat, cardinales deponunt paramenta, et resumunt cappas laneas; pra
Abbreviated transcription (Latin):
ubi morat᷑ dñs P. de colũpna uiius de familiarꝭ dñi
⁊ ꝑuenerit ad quadriuiũ ubi morat᷑ elcus uit̾bieñ idẽ
familiare faciet aliũ iactum peciũe Subsequẽt̾ cum
ꝑuenerit in int̾icum palacii idem familiarꝭ faciet ałiũ iactũ.
de hiis que sũt post ꝓcessionẽ tam de laudibꝰ fiendis per

Expanded text:
ubi moratur D. P. de Columna, 269 unus de familiaribus domini er cum pervenerit ad quadrivium, ubi moratur electus Viterbiensis, idem familiaris facit alium jactum pecuniae. Subsequenter cum pervenerit in introitum palatii, idem familiaris facit alium jactum. XLI. De his quae fiunt post Processionem, tam de laudibus fiendis per
Abbreviated transcription (Latin):
eodem loco donec ft̃a sit cõfessio per dyaconũ Cardial
et tũc anteꝙͣ pontifex det absolutõem dc̃us Cardinãl
qui predicauit ãmũciet indulgẽciam talibꝰ uel silibꝰ
uerbis. Dñs sumꝰ pontifex auc̃te omipotẽtis dei

Expanded text:
eodem loco, donec facta sit confessio per diaconum cardinalem; eodem loco, donec facta sit confessio per diaconum cardinalem; et tunc antequam pontifex det absolutionem, dictus cardinalis qui praedicaverit, annuntiet indulgentiam talibus vel similibus verbis: Dominus summus po
Abbreviated transcription (Latin):
acolici redemitis a loco in quo lectũ est enuãgeliũ
et incẽset ip̃m pontificem et est ꝯuẽinẽs ꝙ ĩcẽrado
ter admoueat thuribułũ añte pectꝰ poncificis. Hoc
sc̃o si pontifex ip̃e predicatuꝰ est Cardinalis ip̃e qui ser¬
uit pergat ad locum in quo faciendꝰ est sermo. et sic
in dext᷑ ꝑte poncifias dum predicat. uidel stans si põ¬
cifex stat aut sedens in aliquo apto loco si poncifex se¬
deat. Et sc̃o ẜ̾mone cum ip̃o poncifice redeat ad se¬
dem ip̃ius precedes ip̃m. Si aũt ip̃e qui ẜuit ẜmonẽ
fturus est postꝙͣ incensau̾it pontificẽ gemi flexo ante
ipm ostulat᷑ pedem eiꝰ et petat benedciõe dices. Iube
doꝑne benedic̃e. Recepta benedciõe reuenter querat
a pontisice ꝙͣtam indulgẽciam placeat ei concede̾. Et
audico bñplacito enis pergat ad locum ubi p̃dicare deb
et ꝑsequat᷑ ẜ̾monẽ suum. Quo finico maneat in

Expanded text:
acolythi redeuntis a loco in quo lectum est Evangelium; 284 acolythi redeuntis a loco in quo lectum est Evangelium; 284 et incenset ipsum pontificem. Et est conveniens quod incensando ter admoveat thuribulum ante pectus pontificis. Hoc facto, si pontifex ipse praedicaturus est, cardinalis ipse qui servit pergat ad locum in quo faciendus est sermo, et sit in dextera parte pontificis dum praedicat, videlicet stans, si pontifex stat; aut sedens in aliquo apto loco, si pontifex sedeat. Et facto sermone, cum ipso pontifice redeat ad sedem ipsius, praecedens ipsum. Si autem ipse qui servit sermonem facturus est, postquam incensavit pontificem, genu flexo ante ipsum osculatur pedem ejus, et petat Benedictionem dicens Jube, domne, benedicere. Recepta Benedictione, reverenter quaerat a pontifice quantam indulgentiam placeat ei concedere; et audito beneplacito ejus, pergat ad locum ubi praedicare debet, et prosequatur sermonem suum. Quo finito, maneat in
Abbreviated transcription (Latin):
idem Cardinalis et accipiat librũ missale tradendũ sibi
per aliquẽ cappellanũ sen aliũ clericũ cui liber ille fu̾it¬
ꝯmissus. et ip̃m̃ teneat aꝑtum suꝑ caput. uel alit̾ decẽti¬
modo put comoditas loci ꝑiẜit ance pontificem donec
dixit om̃ẽs oiõnes dicendas quas idem Cardmał pre¬
stire debet et diligent̾ in libro quer̾e ac ordinate pontifici
pñtare funtis oratõibꝰ Cardinał reddat librũ ei a quo
recepit et sedeat usꝙ ance horã qua legẽdum est enuã¬
geliũ ẽũc̃ surgens accipiat de manu acolici nauiculã
cum thure et exhibeat eam pontifici eo modo qui suꝑiꝯ
descriptus est. ut poncifex imponat incẽsum in churibio
quod portadum est ad enuageliũ. quo posico dcũs Car¬
diualis incerim sedeat donec inchoet᷑ enuãgeliũ qd̾ cũ
legit᷑ assistat poncifici in dexc̾a ꝑte sedis ¶ finto Smã¬
gelio dcũs Cardinał accipiat churibulũ de manu

Expanded text:
idem cardinalis, et accipiat librum Missalem tradendum sibi idem cardinalis, et accipiat librum Missalem tradendum sibi per aliquem capellanum, vel alium clericum, cui liber ipse commissus modo, prout commoditas loci permiserit, ante pontificem, donec dixerit omnes Orationes dicendas, quas idem cardinalis praescire debet, ac diligenter in libro quaerere, ac ordinate pontifici praesentare. Finitis Orationibus, cardinalis reddat librum ei a quo recepit, et sedeat usque ante horam qua legendum est Evangelium. Tunc surgens accipiat de manu acolythi naviculam cum thure, et exhibeat eam pontifici eo modo qui superius descriptus est, ut pontifex ponat incensum in thuribulo, quod portandum est ad Evangelium; quo posito, dictus cardinalis iterum sedeat, donec inchoetur Evangelium; quod cum legitur, assistat pontifici in dextra parte sedens. Finito Evangelio, dictus cardinalis accipiat thuribulum de manu
Abbreviated transcription (Latin):
chure et offerat pontifici ut chus in thuribulo ponat
iuxta modũ qui suꝑuis point᷑. Deinde Cardinal ip̃e
uadat et expectet pontificem iuxta sedem ip̃i poncifici
p̃piratam in dextra eius pte. Cumiq pontifex ad eandẽ
sedem ueniet accedat dñs Cardinał et assistẽs ei ex ꝓce
dext̃a dicat cum ip̃o introicũ misse. et kynel legẽdo
est ꝙ Cardinalis qui seruit in loco cappellam si est
Epũs faldistoriũ suũ habe̾ debet ad dext̾am partẽ sedis
predc̃e suꝑ alios Ep̃os Cardinales qui sedent in eadẽ
locuni ance pedes pontificas in dext̾a ꝑce nixta duos
dyaconos Cardinales qui eidem pontifici assistũt Cĩq
pontifex incepturus est yninũ angelicũ surgat dc̃us
Cardinalis qui seruit assistat pontifici et ꝑsequat᷑ cũ
eo ymnũ predc̃m. et deinde sedeat in loco suo. Cum ãt
dc̃um est pontifex. Pax uobis. uel dñs uobiscũ. singat

Expanded text:
pontifici, ut thus in thuribulo ponat pontifici, ut thus in thuribulo ponat juxta modum qui superius ponitur. Deinde cardinalis ipse vadat et exspectet pontificem juxta sedem ipsi pontifici praeparatam in dextra ejus parte. Cumque pontifex ad eamdem sedem venerit, ascendat dictus cardinalis, et assistens ei ex parte dextra, dicat cum ipso Introitum Missae et Kyrie, eleisonest quod cardinalis qui servit in loco capellani, si est episcopus, faldistorium suum habere debet ad dexteram partem sedis praedictae super alios episcopos cardinales qui sedent in eadem habebit ante pedes pontificis in dextera parte juxta duos diaconos cardinales qui eidem pontifici assistunt. Cumque pontifex incoepturus est Hymnum Angelicum, surgit dictus cardinalis qui servit, et assistat pontifici, et prosequatur cum eo Hymnum praedictum, et deinde sedeat in loco suo. Cum autem dicturus est pontifex Pax vobis, vel Dominus vobiscum, surgat
Abbreviated transcription (Latin):
dear ip̃m Cardinał predc̃us manũ eius ostulari deb
Et similit̃ faciat qñ poncifex coclear ip̃m reponit
in nauicula. hoc enĩ regulant̾ obẜuat᷑ ꝙ qncũq
aliquis Cardinalis aliquid tradit in manu poncifiais
ip̃a ꝑcessione per ipõs quoꝵ int̾ est Cardinał ip̃e pre¬
cedit si est Ep̃us cum aliis Epĩs tenẽdo locũ quẽ al
ten̾e solet. Si uero pb̃r est p̾cedat post omes pbros¬
cum aliis Cardinalibꝰ ip̃e qui ẜuit donec ad altare
ꝑuẽmiat et iuxta dextrũ corii altaris expectet do-¬
nec pontifer ip̃e ꝓuemat ad altare .¶ Q si dies ꝓces¬
sionalis non est sed talis in qua pontifex ꝓpe altaie sa¬
cris induit᷑ poscꝙͣ eardinał ip̃e pontifici dedent a nulu
statim ueniat ad dextrũ cornu altaris et expectet põ
tificem ut dcm est. Demente aũt poncifioe ad alcare
ad dextam pontificis donec ip̃e pontifex confessionẽ ⁊
absolutoem compleuent. ¶ In fine uero absolutõnis
accipiat dñs Cardinał de manu acolici nauicula cum

Expanded text:
ear ipsum, cardinalis praedictus manum ejus osculari debet; et similiter faciat quando pontifex cochlear ipsum reponit in naviculam. Hoc enim regulariter observatur, quando quicunque cardinalis aliquid tradit in manus pontificis, ipsa Processione per ipsos quorum interest, cardinalis ipse praecedit, si est episcopus, cum aliis episcopis, tenendo locum quem alias tenere debet; si vero presbyter est, praecedat prius omnes prcum aliis cardinalibus ipse qui servit, donec ad altare perveniant; et juxta dextrum cornu altaris exspectet, donec pontifex ipse perveniat ad altare. Quod si dies processionalis non est, sed talis in qua pontifex prope altare sacris induitur; postquam cardinalis ipse pontifici dederit annulum, statim veniat ad dextrum cornu altaris, et exspectet 283 pontificem, ut dictum est. Veniente autem pontifice ad altare,ad dextram pontificis, donec ipse pontifex confessionem et absolutionem compleverit. In fine vero absolutionis accipiat dominus cardinalis de manu acolythi n
Abbreviated transcription (Latin):
et ordinate scudeat presencare pontifia. Cumꝙ fi¬
xp̃m rcͣ. Cardinalis predc̃us osculat᷑ pͥmo altare
deinde cuicem pallii que est suꝑ dextrũ brachiũ pon¬
tificis et sic redeat ab altari et uadat ad locum in qͦ
sedit stans ibi donec post b̃ndciõem datam pontifex re¬
deat ad sedem suam. iuxta quã dcus Cardinal assistẽs
amoueat amilum de manu pontificis et reddat a co¬
lico ¶ Deinde diueites exuat se sacris uestib et in¬
duat cões ac denuo redeat ad pontificem et assistat
eidem et ẜuiat in hora illa que post missam dicẽda
est sicut dicticz est suꝑuis de hora que missam p̃cedit
Si aũt exuto pontisice sacris uestibꝰ imponẽda est
ei mitra dc̃us Cardinalis ad sit et nulłꝰ Cardinalis

Expanded text:
et ordinate studeat praesentare pontifici. Cumque, fiet ordinate studeat praesentare pontifici. Cumque, fictus osculatur primo altare, demum crucem pallii quae est super dextrum brachium pontificis, et sic recedat ab altari, et vadat ad locum in quo sedit, stans ibi donec post Benedictionem datam pontifex redeat ad sedem suam, juxta quam dictus cardinalis assistens amoveat annulum de manu pontificis, et reddet acolytho. Deinde divertens exuat se sacras vestes, et induat communes; ac denuo redeat ad pontificem, et assistat eidem, et serviat in Hora illa, quae post Missam dicenda est, sicut dictum est superius de Hora quae Missam praecedit. Si autem exuto pontifice sacris vestibus imponenda est ei mitra, dictus cardinalis adsit, et nullus
Abbreviated transcription (Latin):
ad extergendum digitos ¶ Prefatꝰ aũt Epũs qui
uinũ fundit uiceum reddes acolito uastulum cum ab¬
lucõne portet ad altare dyacono Cardiali qui enuãge¬
lium legit qui eandem ablucõem bibe̾ debet. et uasculu
Ep̃o redde̾ ac ip̃e Epũs uasculum redde̾ accolito et sic
redire ad locũ summ. Cardinalis uero qui ẜuit expec¬
tet manens sic gemiflexo donec subdyaconꝰ afferat
pontifici calicem cum uino. Et ip̃e poncifex sumat de
eo ad abluendum os. et tũc iteꝵ dc̃us Cardinalis poni¬
gat ei paniiũ predc̃m ad os abstergend̃ Et exinde Car¬
dinalis rescituẽs dcm pãnũ acolico surg̾e̾ debet. Et in¬
stante hora pontifex ad altare redire debet. Et ip̃e Car¬
dinalis precedat eum. et sit in dextra ꝑte habens ibi
librum missalez cum tobalea supposita ut supͣ dictus
Et uemonte pontifice ad altare assistat eidem dum
dicit oiõnes dicendas post coĩonem quas diligẽter q̃r̾e

Expanded text:
ad extergendum digitos. Praefatus autem episcopus qui ad extergendum digitos. Praefatus autem episcopus qui vinum fundit, urceum reddens acolytho, vasculum cum ablutione portet ad altare diacono cardinali qui Evangelium legit, qui eamdem ablutionem bibere debet, et vasculum episcopo reddere; ac ipse episcopus vasculum tradere acolytho, et sic redire ad locum suum. Cardinalis vero qui servit, exspectet manens sic genu flexo, donec subdiaconus offerat pontifici calicem cum vino, et ipse pontifex sumat de eo ad abluendum os; et tunc iterum dictus cardinalis porrigit ei pannum praedictum ad os abstergendum; et exinde cardinalis restituens dictum pannum acolytho surgere debet, et instante hora pontifex ad altare redire debet. Ipse cardinalis praecedat eum, et sit in dextra parte, habens ibi librum missalem cum tobalea supposita, ut supra dicitur; et veniente pontifice ad altare, assistat ei dum dicit Orationes dicendas post communionem, quas diligenter quaerere
Abbreviated transcription (Latin):
fex sumpẜit ꝑtom hostie que sumẽda est ab eo et debu¬
ent sum̾e sanguiem deus Cardinalis porrigit ei cala¬
niũ ostulas manũ eius. Cunq pontifex post datam
f sc̃am cõionem dyacon Cardinali et subdiacono resede-
extendẽdam ꝑ acolitum suꝑ gremiũ eiꝰ teneat manũ
sistrã eodem modo quo supuis stptum est Tunc ille ep̃s
qui a quã iminstiuerat accipiens de manui acolici
manu sua dexc̾a uireolum cum uino et manu sinist᷑
uasculum in quo ablucio reponẽda est uasculum ip̃m
supponat digitis pontificis et cum ui reolo suꝑfundat᷑
unium paulatim et modeste Et alius Ep̃us Cardinal
antiquior post ip̃m accipiat pelues exhibedas sibi
per aliquem de familiaribꝰ poncifias. Et subseꝙ t̾
suꝑ eosdem digitos a quã fundat eo modo qui supra
in ablucõne manuũ tradit᷑. Ablutis digitis sepedc̃us
Cardinalis qui seruit porrigat dẽm pãnum poncifia

Expanded text:
fex sumpserit partem Hostiae quae sumenda est ab eo, et debufex sumpserit partem Hostiae quae sumenda est ab eo, et debuerit sumere sanguinem, dictus cardinalis porrigit ei calamum, osculans manum ejus. Cumque pontifex post datam sacram communionem diacono cardinali et subdiacono resederiextendendam per acolythum super gremium ejus teneat manu sinistra, eodem modo quo superius scriptum est. Tunc ille episcopus qui aquam ministraverit, accipiens de manu acolythi manu sua dextra urceolum cum vino, et manu sinistra vasculum in quo ablutio recipienda est, vasculum ipsum supponat digitis pontificis, et cum urceo superfundat vinum paulatim et modeste, et alius episcopus cardinalis antiquior post illum accipiat 287 pelves exhibendas sibi per aliquem de familiaribus pontificis, et subsequenter super eosdem digitos aquam fundat eo modo, quo supra in ablutione manuum traditur. Ablutis digitis, saepe dictus cardinalis qui servit, porrigit dictum pannum pontifici
Abbreviated transcription (Latin):
dialis predc̃us uadat ad pb̃ros Cardinales et det pa¬
cem antiquiori in ꝑte sunstra. ultimo ad alios p̃latos¬
qui sacris iduti sunt et det pacem uni qui primũ
locum tenet uel pluribꝰ eorum si forte nõ omes fim̾it
in ordme eodem residentes. Ip̃m aut Cardinalem sic eũ¬
tem ad dandu pacem p̃cede debet uius de acolias uel ali¬
quis uel aliqui de cursorbꝰ dñi ppe. Data pace reuertat᷑
ad pontificem quẽ ĩueniat recessisse ab altari et ueĩsse
ad sedem suam eiq cõicanti assistat nec oportet mltũ
sollicicari enm de libro tpr̃e cõionis S ip̃e cui liber
est ꝯmissus tenẽ debet ante pontificem a ꝑte dextra
ipm librũ ut leg̾e posset que illo temꝑe dicenda sũt. Ipe
uero Cardinalis accipies de manu acoliti panuũ cum
quo abstersurꝰ est pontifex os et digitos post coionem
et ablucoem. et cum ip̃o pano accipiẽs calamũ cum
quo pontifex dnncum sangiie sum̾e deb quãdo ponti¬

Expanded text:
dinalis praedictus vadat ad episcopos cardinales, et det padinalis praedictus vadat ad episcopos cardinales, et det pacem antiquiori in parte qui sacris induti sunt, et det pacem uni qui primum locum tenet, vel pluribus eorum, si forte non omnes fuerunt in ordine eodem residentes. Ipsum autem cardinalem sic euntem ad dandam pacem praecedere debet unus de acolythis, et aliquis vel aliqui de cursoribus domini papae. Data pace, revertatur ad pontificem quem invenerat recessisse ab altari, et venisse ad sedem suam, eique communicanti assistat. Nec oportet multum sollicitari eum de libro tempore communionis; sed ipse cui liber est commissus tenere debet ante pontificem aptata dextra ut legere possit quae illo tempore dicenda sunt. Ipse vero cardinalis accipiens de manu acolythi pannum, cum quo abstersurus est pontifex os et digitos post communionem et ablutionem, et cum ipso panno accipiens calamum cum quo pontifex dominicum sanguinem sunere debet; quando ponti
Abbreviated transcription (Latin):
ciice pallii. De inde suꝑ eande crucem ponat manũ
dextre sue. et cum sinstra trahat pallium inferius
et collocet in loco debito suꝑ dextrũ brachiũ pontifi¬
cis postea digitos manꝰ sue sinistre suppõnẽs eidẽ
crua cum manu sua dext̾a trahat et aptet simstiã
ꝑtem pallii. Est aũt locus ꝯuemẽs pallii suꝑ brachia
ut uidel nec tantũ ascendet ꝙ aꝑpiquet ad cubitũ
s sit quasi in medio int̾ armũ et cubitũ ultimã ꝑtẽ
ant̾iorem pallii que uidel dependet inferiꝯ faciat ire
dependere per mediũ planete. ¶ Modus aut̃ aptãdi
planecã et palliũ ut supͣ tangit᷑ meliꝰ ꝑci pi põt
exemplo dyaconoꝵ Cardinaliũ quoꝵ est hoc sreꝙ̃ter
fac̾e in missa ꝙͣ possit per scripturã tradi. Hiis ꝑ¬
actis Cardinalis p̃dc̃us quertẽs se ad antiqͥorem ex
dyacon cardinalib qui cura altare assistũt dat ei

Expanded text:
cruce pallii; deinde super eamdem crucem ponat digitos manus cruce pallii; deinde super eamdem crucem ponat digitos manus dextrae suae, et cum sinistra trahat pallium inferius, et collocet in loco debito super dextrum brachium pontificis; postea digitos manus suae sinistrae imponens eidem cruci, cum manu sua dextra trahat et aptet sinistram partem pallii. Est autem locus conveniens pallii super brachia, ut videlicet nec tantum ascendat, quod appropinquet ad cubitum; sed sit quasi in medio . . . . . ut cubitum ultimam partem, anteriorem pallii, quae videlicet dependet inferius, faciat certe dependere per medium planetae. 286 Modus autem aptandi planetam et pallium, ut supra tangitur, melius percipi potest exemplo diaconorum cardinalium, quorum est hoc frequenter facere in Missa, quam possit per scripturam tradi. His peractis, cardinalis praedictus convertens se ad antiquiorem ex diaconibus cardinalibus, qui circa altare assistunt, det ei
Abbreviated transcription (Latin):
qũ fuit oportunũ. Sic aũt pontific assistat iuxta
librum actente et reue̾nter usq. ad Agnus dei.
¶In eleuatõne tamẽ dĩci corꝑis pot̾it ad modicum
flect̾e genua et idem simłr fac̾e̾ in eleuatõe calicis ad¬
orando uidel corpus et sangiuẽ consecͣtum/ Ceceꝵ
licto libro in sinistra ꝑte alcaris trãsserat se ad dexte¬
ram. et pontifice se cõuertẽte ad dandum ei pacem. ip̃e
Cardinal inclinet se ante eum ꝓfunde nõ tamẽ flec¬
tat genua et cito se engẽs reuenter accipiat pacem
a põtifice. ac subsequẽt̾ osculet᷑ crucem pallii que est
in pectore pontificis Deinde put oportunũ sore ꝓspexe¬
rit aptet ei planetã pͥmo suꝑ dextrũ postea suꝑ sinistiũ
brachiũ poterit etiã trahe̾ a ꝑte ant̾iori. Subse¬
quẽter aptet palliũ hoc modo ꝑtem illam fauom q̃
dependet ante pectꝰ põtificis aptet decent̾ sub p̃dca

Expanded text:
ando fuerit opportunum. Sic autem pontifici assistat juxta ando fuerit opportunum. Sic autem pontifici assistat juxta librum attentus et reverens usque ad Agnus Dei. In elevatione tamen dominici corporis poterit ad modicum flectere genua, et idem similiter facere in elevatione calicis, adorando videlicet corpus et sanguinem consecratum. Caeterum licto libro in sinistra parte altaris, transferat se ad dextram, et pontifice se convertente ad dandam ei pacem, ipse cardinalis inclinet se ante eum profunde; non tamen flectat genua, et cito se erigens, reverenter accipiat pacem a pontifice, ac subsequenter osculatur crucem pallii quae est in pectore pontificis; deinde prout opportunum fore prospexerit, aptet ei planetam primo super dextrum, postea super sinistrum brachium; poterit etiam trahere a parte anteriori. Subsequenter aptet pallium hoc modo. Partem illam fanonis, quae dependet ante pectus pontificis, aptet decenter sub praedicta
Abbreviated transcription (Latin):
surgat et accipiat pelues tradend sibi ab aliquo de
familiarib pontificis abluend̃ sicut suꝑuis de pͥma
ablucõne dc̃m est. Quibꝰ ablucis et extersis p̃dcus
Cardinał qui ẜuit mittat amĩłu ꝑ digito põtificis
et surgẽs scet iuxca põtificis sedem donec instance
hora qua pontifex ꝓcessurꝰ est ad altare ip̃e ꝓcedit
et p̃paret librum missalem in simistra ꝑte altaris.
Supposita ei tobalea plicata cum qua pontifex ma¬
nus abstergit. quam clericus qui eidem cardinali
seruit de mitra reciꝑe deb de manu a colici quãdo
poncifex singit et uenit ad altare. prefacꝰ autem
Cardinalis diligent̾ querẽ deb in p̃dc̃o loco om̃ia q̃
patenam et calice sine churificãdo siue et psequẽdo
secretas oĩones et cet̾a que ad officiũ misse spectãt¬
¶ Debet eciã cum opus est sollicite ac modeste uertere
folia et ostende pontifici digito que dicẽda sũt si et¬

Expanded text:
surgat et accipiat pelves tradendas sibi ab uno de surgat et accipiat pelves tradendas sibi ab uno de familiaribus ponablutione dictum est. Quibus ablutis et extersis, 285 praedictus cardinalis qui servit immittat annulum digito pontificis, et surgens stet juxta pontificis sedem, donec instante hora qua pontifex processurus est ad altare, ipse procedat, et praeparet librum Missalem in sinistra parte altaris, supposita ei tobalea complicata, cum qua pontifex manus abstersit, quam clericus, qui eidem cardinali servit de mitra recipere debet de manu acolythi, quando pontifex surgit ut veniat ad altare. Praefatus autem cardinalis diligenter quaerere debet in praedicto libro omnia quae patenam et calicem, sive thurificando, sive etiam prosequendo secretas Orationes, et caetera quae ad officium Missae spectant. Debent etiam, cum opus est, sollicite ac modeste vertere folia, et ostendere pontifici digito quae dicenda sunt, si qu
Abbreviated transcription (Latin):
et .xl. dioꝵ. uel plus sient põtisia placũt. Et cõse ꝙ̃t̾
daca absolucõne per pontificẽ ip̃e Cardinał redeat ad
eum et dicenti. Credo. si dicendũ est assistat et ꝓseqͣt᷑
cum eo simbolũ. et sedeat et cantato simbolo singat et
assistat poncifiai dicẽti. dñs uobiscum. Postea residẽte
eo acolitꝰ suꝑ ipĩs grenniũ debet extende cobalea
seu mapam et amouere car thecas eius amoto prius
a nulo pontificali de digito poncificis per Card pre¬
dc̃m qui eum seruare debet ĩmisso alicui digico suo
et genu flexo a dexc̾a ꝑte pontificis debet ten̾e tõ¬
baleam decent̃ obuolutam cura iucturã brachii et ma¬
nus dext̾e pontisias. Subdiacono tenẽte simłr a ꝑce
simstra. et aliquo de cubiculariis ip̃am tobaleã ele¬
uante paululum ante pectꝰ pontificis. ne forte dũ
pontifex lauat manus alique gutte ꝑsiliant de aqͣ
et sacras uestes maculare possint. ¶ Tunc Epus car¬
diualis anciquior ex aliis qui sedent circa pontific̃em

Expanded text:
 vel plus, sicut pontifici placuerit; et consequenter data absolutione per pontificem, ipse cardinalis redeat ad eum, et dicens Credo, si dicendum est, assistat et prosequatur cum eo Symbolum, et sedeat; et cantato Symbolo surgat et assistat pontifici dicenti Dominus vobiscum. Postea residente eo, acolythus super ipsius gremium debet extendere tobaleam seu mappam, et amovere chirothecas ejus, amoto prius annulo pontificali de digito pontificis per cardinalem praedictum, qui eum servare debet immisso alicui digito suo; et genu flexo a dextera parte pontificis, debet tenere tobaleam decenter obvolutam circa juncturam brachii et manus dexterae pontificis, subdiacono tenente similiter a parte sinistra; et aliquo de cubiculariis ipsam tobaleam elevante paululum ante pectus pontificis, ne forte, dum pontifex lavat manus, aliquae guttae prosiliant de aqua, et sacras vestes maculare possint. Tunc episcopus cardinalis antiquior ex aliis qui sedent circa pontificem,
Abbreviated transcription (Latin):
hec sunt. Calige. Sandala Anictꝰ alba Ongulum
cũ subcinctono qd̾ habet similicudĩem mampuli et de¬
pendẽ debet a cingulo in sunstra ꝑte. Cuio pectoral
Scola Tuincella dalmatica. Cirothece. planeta. seu
casula et mampulꝰ. palliũ cum tribꝰ spimilis aureis
si pontifex utit᷑. mitra. et amilus pontificalis. Cam¬
buca seu baculo pastorali. non ucunt᷑ sumꝰ pontisex
nec Ep̃i Cardiuales in Romana curia . ¶ Sñt ncia
pio ꝑ sona pontifias pectẽ et tobalea c̾cũponẽda collo
eius q̃ñ pectinat᷑ pelues ad lauandum. et tobalea ad

Expanded text:
haec sunt: caligae, sandalia, amictus, alba, cingulum haec sunt: caligae, sandalia, amictus, alba, cingulum cum subcinctorio, quod habet similitudinem manipuli, et dependere debet a cingulo in sinistra parte; crux pectoralis, stola, tunicella, dalmatica, chirothecae, planeta seu casula, et manipulus, pallium cum tribus spinulis aureis, si pontifex pallio utitur; mitra et annulus pontificalis. Cambuta seu baculo pastorali non utuntur summi pontifices, nec episcopi cardinales in Romana curia. Sunt necessaria pro persona pontificis pectem et tobalea circumponenda collo ejus quando pectinatur, pelves et tobalea ad
Abbreviated transcription (Latin):
hiis que obseruanda sunt c̾ca ñsterium quãdo
Epũs Cardinalis missarum sollẽpnia celebtat et qͦs
munistros debet habere. et de uestimẽtis seu ornanẽ¬
cis pontificis et ip̃orum.
lando Ep̃us Cardinalis missar sollepma cele¬
braturꝰ est in eccłia aliqua clici eius quibꝰ ca¬
pelle cura cõmitit᷑ precede̾ debent ad eandem eccl̃iam
cum ipã capella et sollicite ꝑuidere aut ꝙ omĩa defe¬
rant que nccͣia sunt ad misteriũ tam pr̃o ꝑsona pon¬
tificis ꝙͣ pro mĩstris eius et pro sacio altari ministri
aut quos poutifex om̃i tpr̃e here debet sunt hii capel¬
lanꝰ Dyaconꝰ. et Subdiaconꝰ. et qͣtuor acoliti admi¬
nꝯ. uidel unus qui mitrã ẜuare debet uiiuss qui sit̃
turiferariꝰ. et duo qui sint ceroferarii cum opus est
potu̾ntq inchiloĩꝰ aliqui alii de clicis celebr̃atis induci
suꝑpelliciis eidem assisce̾ cum predc̃is ministris ¶ Westi¬
mẽta uero seu ornamẽta pro ꝑsona pontificis deferẽda

Expanded text:
is quae observanda sunt circa mysterium, quando episcopus cardinalis Missarum solemnia celebrat; et quos ministros debet habere; et de vestimentis seu ornamentis pontificis et ipsorum. Quando episcopus cardinalis Missarum solemnia celebraturus est in ecclesia aliqua, clerici ejus, quibus capellae cura committitur, praecedere debent ad eamdem ecclesiam cum ipsa capella, et sollicite providere quod omnia deferant quae necessaria sunt ad ministerium tam pro persona pontificis quam pro ministris ejus, et pro sacro altari. Ministri autem, quos pontifex omni tempore habere debet, sunt hi: capellanus, diaconus et subdiaconus, et quatuor acolythi ad minus, videlicet unus qui mitram servare debet, unus qui sit thuriferarius, et duo qui sint ceroferarii. Cum opus est, poterunt nihilominus aliqui alii de clericis celebrantis induti superpelliciis eidem assistere cum praedictis ministris. Vestimenta vero seu ornamenta pro persona pontificis deferenda
Abbreviated transcription (Latin):
accedes ip̃e Cardinalis coram pontisice utramiq manũ
ꝓducat extͣ cappã iuxta modũ suꝑuis positũ. et de
manu alicuiꝰ ex familiaribꝰ poncisicis qui pelues cũ
aqua eidem Cardinali trade debẽt. ¶ Accipiat suꝑio¬
rem pelum sinistra manu et genu flexo coram põ¬
tifice supponat eam manibꝰ eiꝰ. et accipies supiorẽ
pelum dextͣ manu fundat a quã mambꝰ pontificis
ꝙͣ diu poncifex accipe uolet. deinde polues restituẽs
ei a quo receperat reuertat᷑ ad locum ad quem añ
diuerterat. ¶ Cumq pontifex planetũ accopenit
tũc et ip̃e Cardinał qui ẜuit depoĩta cappa assamat
coctam uel suppelliciũ amietũ et pluuiale coloris qui
epr̃ cõgruat. Et si sit pbr Cardinał ip̃e qui sibi seruit
ficalem anulu accedat ad põtificem cui cũ ꝑ diacon
Cardinale mitra ĩposita fu̾it. Item deposita mitrasua
eũdem anulũ ĩnictat auriculari digito dext̾e manꝰ

Expanded text:
accedens ipse cardinalis coram pontifice, utramque manum accedens ipse cardinalis coram pontifice, utramque manum producet extra cappam juxta modum superius positum; et de manu alicujus ex familiaribus pontificis, qui pelves cum aqua eidem cardinali tradere debet, accipiat superiorem pelvim sinistra manu; et, genu flexo coram pontifice, supponat eam manibus ejus; et accipiens inferiorem pelvim, dextera manu fundat aquam manibus pontificis, quandiu pontifex accipere volet. Deinde pelves restituens ei a quo acceperat, revertatur ad locum ad quem antea diverterat. Cumque pontifex planetam assumpserit, tunc et ipse cardinalis qui servit, deposita cappa, assumat cottam vel superpellicium, amictum et pluviale coloris qui tempori congruat; et si sit presbyter cardinalis, ipse qui sibi servit ficalem annulum, accedat ad pontificem, cui per diaconum cardinalem mitra imposita fuerit; ipse, deposita mitra sua, eumdem annulum immittat annulari digito dexterae manus
Abbreviated transcription (Latin):
sub hora cappe et accipiẽs duab manibꝰ librũ porrigẽ¬
d̃ sibi per aliquẽ de cappellanis astantibꝰ in quo dice ndar
oratio sc̾pta est teneat ip̃m suꝑ caput suũ ante ip̃m põ¬
tisiem dum dicit oiõem. Si uo sit dies ferialis in qͣ
pontifex incabes suꝑ faldistoriũ orrem dice debeat. Et¬
idem Cardinalis genui flexo coram pontifice lib̾iũ teneat
ad pectꝰ suum uel alio mõ qui pro ip̃o pontifioe ad le¬
gendam oroem accomodiꝰ uideat ¶ Dicta orõne Car¬
dinalis reddat librũ ei ꝰ quo recepĩt. et remaneat cũ
ip̃o pontifice donec finiat᷑ officiũ sc̃e marie si dicendũ
est In quo tñ liber ad orõnem dicendam teneri non
solet. ¶ funta hora duu̾tat Cardinał predc̃us ad locũ
aliquẽ non remotũ. Et si ep̃i Cardinals sedeant non
suu quousꝙ poncisice calciato sandaliis uocet᷑ ip̃e car¬
dinalis ab aliquo ex a colitis pontisici ẜuientibꝰ ad mi¬
instrãdum aquam manibꝰ eiuisdẽ pontificis. Tuc

Expanded text:
b ora cappae; et accipiens duabus manibus librum porrigendum sibi per aliquem de capellanis astantibus, in quo dicenda Oratio scripta est, teneat ipsum super caput suum ante ipsum pontificem, dum dicit Orationem. Si vero sit dies ferialis, in qua pontifex incumbens super faldistorium Orationem dicere debeat, idem cardinalis genu flexo coram pontifice librum teneat ad pectus suum vel alio modo, qui pro ipso pontifice ad legendam Orationem accommodius videatur. Dicta Oratione, cardinalis reddat ei a quo recepit, et remaneat cum ipso pontifice, donec finiatur officium beatae Mariae, si dicendum est, in quo tamen liber ad Orationem dicendam teneri non solet. Finita Hora, divertat cardinalis praedictus ad locum aliquem non remotum, et si episcopi cardinales sedeant, non suum, quousque pontifice 282 calceato sandaliis, vocetur ipse cardinalis ab aliquo ex acolythis pontifici servientibus ad ministrandum aquam manibus ejusdem pontificis. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
unus eoꝵ sit ꝑatus alius ad portandũ crucem. alius
ad faciend̃ letaniã in eccł̃ia et t̾cius ad ẜiẽdum de to¬
balea. et subdiacon qui cantauit epłam in ꝓcessione
portabit libru euuageliop. et p̾or eoꝵ portabit palliũ
suꝑ altare tempore debito.
ciendum est ꝙ Romano pontifici missap sollẽpma
diebus qui ꝑcessional uocat᷑ in quib uidel Idem põ

Expanded text:
unus eorum sit paratus ad portandum crucem, alius unus eorum sit paratus ad portandum crucem, alius ad faciendum litaniam, et tertius ad serviendum de tobalea; et diaconus qui cantavit Epistolam, in Processione portabit librum Evangeliorum, et prior eorum portabit pallium super altare tempore debito. Sciendum est quod Romano pontifici Missarum solemnia diebus qui processionales vocantur: in qui
Abbreviated transcription (Latin):
et ad portãdum soletũ et calcaria capellum et capã
contͣ aquanz ne pluat et micrale. Item ẜauẽtes
nigri portabũt capellam tapecia faldistoria scabella
et alia consueta qñ dñs ppaͣ uadit cantare in sollep¬
mbꝰ festis. Item micam de tribꝰ panibꝰ Item iiiiͦͫ.
incisoria de pane in una tobalea ꝑ mamibꝰ lauãdis
Item parabũt locum ubi se debet induere et locũ post¬
altare et alium iuxta altare ubi debet sede et faldisto¬
nũ eut paratũ ante altare in quo nicũb̾at cum fiat
letania. Item in eccl̃ia ꝑabit᷑ locus ad sedendũ ub̃i
fiat pb̃rium. et ubi erit faldistoriũ ad sedendũ. Itez
subdiaconi dni pp̃e tam cappellami ꝙͣ alii sut induci tu¬
incellis et ẜuiant et cancent laudes cum pͥore diaconoꝵ
Cardinaliũ. et faciãt ẜuicia que eiũt eis ĩiucta. et ha¬
beat equos et ueniãt eques cum ꝓcessione cũ ppͣa et

Expanded text:
et ad portandum soleclum et calcaria, capellum et cappam et ad portandum soleclum et calcaria, capellum et cappam contra aquam ne pluat, et mitrale. Item servientes nigri portabunt capellam, capitia, faldistoria, scabella et alia consueta, quando dominus papa vadit cantare in solemnibus festis. Item micam de tribus panibus. Item quatuor incisoria de pane in una tobalea pro manibus lavandisesia locum ubi se debet induere, et locum post altare, ubi debet sedere: et faldistorium erit paratum ante altare, in quo incumbat cum fiet litania. Item in ecclesia parabitur locus ad sedendum, ubi fiet presbyterium, et ubi erit faldistorium ad sedendum. Item subdiaconi domini papae, tam capellani, quam alii, sint induti tunicellis, et serviant et cantent laudes cum priore diaconorum cardinalium, et faciant servitia quae erunt eis injuncta: et habeant equos, et veniant eques cum Processione cum papa; et