comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ali loco seruetur affectio. Samo. Sic uiuenalis. & samia genitrix. quȩ delectat᷑ arena. hic illius arma
ĩgura. creberrima aduerbum peo aduerbo posuit. presentis loci. pro absentis. Debuit enim dicere illic. Armi
instructã armis. unonem in alio loco ipse testatur. ut ferro accineta uocat Currus autem aut uerre currũ
quo scđm homerum in bello uatur. aut thensam significat. qua sim mulachradeorum portantur: Thensa
autem cum aspiratione scribitur. AΠΟTΟΥ. TΕΙΟΥ id est aredi uina. hic illius arma hic currus fuit
uotienscumq nomina pluralis & singularis numeri. conectuntur. respondemus uiciniori. ut ecce hoc
loco currui. non armis respondit. Eadem& induiersis generibus est obseruatio ut magis uicino siue mas¬
culinum sit. siue semininum. respondeamus. ut puta uir. & muilier magna ad me uenit. Si autem plu¬

Expanded text:
ali loco servetur adfectio. SAMO Sic Iuvenalis «et Samia genetrix quae delectatur harena». HIC ILLIVS ARMA ali loco servetur adfectio. SAMO Sic Iuvenalis «et Samia genetrix quae delectatur harena». HIC ILLIVS ARMA figura creberrima adverbium pro adverbio posuit, praesentis loci pro absentis; debuit enim dicere ‘illic’. ‘Arma’ instructam armis Iunonem in alio loco ipse testatur, ut «ferro accincta vocat». CVRRVS aut vere currum quo secundum Homerum in bello utitur, aut thensam significat, qua deorum simulacra portantur. ‘Thensa’ autem cum aspiratione dicitur ἀπὸ τοῦ θείου, id est a re divina. HIC ILLIVS ARMA, HIC CVRRVS FVIT quotienscumque nomina pluralis et singularis numeri conectuntur, respondemus viciniori, ut ecce hoc loco ‘currui’, non ‘armis’ respondit. Eadem et in diversis generibus est observatio, ut magis vicino, sive masculinum sit sive femininum respondeamus, ut puta ‘vir et mulier magna ad me venit’. Si autem plu
Abbreviated transcription (Latin):
hostia quae in infero mari sunt: longe ualde salustius. longe alia michi mens est. p .c. diues opum. Modo
tantum diues dicimus. Antiqui adiugebant cuius rei. ut diues aequum. diuespictai uestis & auri. Iungente̾
tantum genitiuo casui. studisquȩ asperrima belli. Causam ostendit mirabilem. dicens hos eẽ bellicosos
& diuitescum otiosa semper sit opulentia. Iure ergo hano diligit iuino. & uult orbis regna sortiri : Studus
non studio. Iuia ter rebellauit contra populum. r fertur dicitus & ingenti aite uirgiluus. utitur¬
ne rebus fabulosis. aperte utatur poetarum licentia. quasi opinionem sequitur. Et per transitũ poetico utũ
more: Post habita. non contempta. sed in scđis habita. Naniq in superiore uersu dixt magis ut etia mori¬

Expanded text:
ostia’, quae in infero mari sunt. LONGE valde. Sallustius «longe alia mihi mens est patres conscripti». DIVES OPVM modo ostia’, quae in infero mari sunt. LONGE valde. Sallustius «longe alia mihi mens est patres conscripti». DIVES OPVM modo tantum ‘dives’ dicimus, antiqui adiungebant cuius rei, ut «dives equum, dives pictai vestis et auri», iungentes tantum genetivo casui. STVDIISQVE ASPERRIMA BELLI causam ostendit mirabilem, dicens hos esse et bellicosos et divites, cum otiosa semper sit opulentia. Iure ergo hanc diligit Iuno et vult orbis regna sortiri. ‘Studiis’, non ‘studio’, quia ter rebellavit contra populum Romanum. FERTVR dicitur. Et ingenti arte Vergilius, ne in rebus fabulosis aperte utatur poetarum licentia, quasi opinionem sequitur et per transitum poetico utitur more. POSTHABITA non ‘contempta’, sed ‘in secundis habita’; namque in superiore versu dixit ‘magis’, ut etiam origin
Abbreviated transcription (Latin):
rantis . A nimis dis celestib superis. Nam aput inferos conset et uracundiam ubisunte utce aiat
quo muri designabantur. Et antiqua autemͣ fuit. benediait. Namq & ante . lx .x. annosurbis romȩ con¬
dita erat &iam deleuerat emiluis scipio Quȩ autem nunc est postea aromanis est condita:. Unde antiquã
accipe ad comparationem. istius quae nunc est. & roma antiquiorem: Tiri i tenuere coloni deest
quam. a mant namq antiqui. per efferegesin dicere. quod nos interposito pio nomine. exprimimus:
Item. est locus italiam graicognomine dicunt. Deest quem. Coloni autem dicuntur cultores ad uen
Ehos de tro constat uenisse. qui cartaginem condiderunt: Italiam contra. constat tria latera ha¬
bere italiam: Superi maris. inferi. alpium: Unde tollendi erroris causã adiecit. contra tiberina

Expanded text:
rantis. ‘Animis caelestibus’ dis superis; nam apud inferos constat esse iracundiam, ubi sunt Furiae. Vrantis. ‘Animis caelestibus’ dis superis; nam apud inferos constat esse iracundiam, ubi sunt Furiae. Vquo muri designabantur. Et ‘antiqua’ autem et ‘fuit’ bene dixit; namque et ante septuaginta annos urbis Romae condita erat, et eam deleverat Scipio Aemilianus. Quae autem nunc est postea a Romanis est condita; unde ‘antiquam’ accipe et ad conparationem istius quae nunc est, et Roma antiquiorem. TYRII TENVERE COLONI deest ‘quam’. Amant namque antiqui per epexegesin dicere quod nos interposito pronomine exprimimus. Item «est locus Hesperiam Grai cognomine dicunt» deest ‘quem’. ‘Coloni’ autem dicuntur cultores advenae, et hos de Tyro constat venisse qui Carthaginem condiderunt. ITALIAM CONTRA constat tria latera habere Italiam, superi maris, inferi, Alpium; unde tollendi erroris causa adiecit ‘contra Tiberina
Abbreviated transcription (Latin):
quirit ii quo uinonis numen lesit aeneas : quia in ipsum certa non erant stuelia i sedingente
propter causas. paulo post ddicendas Uoluere casus. Idet casib uolui: Et est figura yppallesb
quae stt quotienscumq per contrarium uerba intelleguntur: Sie alibi: ł dcare eolcosil:¬
cum uentis naues demus. non nauibus uentos:. Item animuntq labantem. Impulat hoc est impello¬
Aosiseet labbantem. Insignem pietate uirum. quis patrem & dõspenates de troia sustulit. & hic ossi¬
dit merito se oiuocasse musam. Namsi uistus est aeneas our edio deorum. laborati naniras
animis e i. s. hic iam non de qualitate iracundiȩ. sed de quantitate qua ertt. Nimia &renim uaes
quars ietatis non habce consederationem: : & hoc quidem scđ msto icosdicit. Sed minetuo sd i
tantum Sam epicuri dicunt dõs non humana penitus curare: tantȩne: qua siexelamauo et ii¬

Expanded text:
quirit in quo Iunonis numen laesit Aeneas, quia in ipsum certa non erant odia, sed in gentem quirit in quo Iunonis numen laesit Aeneas, quia in ipsum certa non erant odia, sed in gentem propter causas paulo post dicendas. VOLVERE CASVS id est casibus volvi. Et est figura hypallage, quae fit quotienscumque per contrarium verba intelleguntur. Sic alibi «dare ccum ventis naves demus, non navibus ventos; item «animumque labantem inpulit», hoc est impellendo fecit labantem. INSIGNEM PIETATE VIRVM quia patrem et deos penates de Troia sustulit. Et hic ostendit merito se invocasse musam. Nam si iustus est Aeneas, cur odio deorum laborat? TANTAENE ANIMIS CAELESTIBVS IRAE hic iam non de qualitate iracundiae sed de quantitate quaerit; nimia etenim ira est quae pietatis non habet considerationem. Et hoc quidem secundum Stoicos dicit. Sed miratur cur tantam. Nam Epicurei dicunt deos humana penitus non curare. ‘Tantaene’ quasi exclamatio est mi
Abbreviated transcription (Latin):
marte poetia horitus. Nec deus inter sit. nisi dignus uindice modus. Inciderit. Bene orgo nuo¬
rat uirgluis. Non enim poterat persẽ iram numinis nosse. Item in nono libro. Nisi adderoe uinoiui¬
res. animumq minifer&s. quis creder& turnum euasisse de castris : Quo numine lesi quont
qͣuo: in qua. causa. &x est septimus casus & communis elocutio Bicimusenumn qductelest ot et
aua et posttios namq uino nuta habc&e numina: est cureais quae untur curru &eẽst at iest
hĩ ulius arma. hio curtus suit: est lucina quaȩ parabus prȩest ut uinolueno feropem etae¬
gina. ut qua diuumin cȩdo regina: Sunt & alia eius numina: Merund en ubuldtbitiẽ aus
numen aeneas leserit alii tamen dicunt separandum et̃: ut de odio uin onuis nom lubite que
rat autem quod aliud numen est lesum: Iuo numine leso Ideo trahitur in ambigurate matre¬

Expanded text:
in Arte Poetica Horatius «nec deus intersit nisi dignus vindice nodus inciderit». Bene ergo invoin Arte Poetica Horatius «nec deus intersit nisi dignus vindice nodus inciderit». Bene ergo invocat Vergilius; non enim poterat per se iram numinis nosse. Item in nono libro nisi adderet «Iuno vires animumque ministrat», quis crederet Turnum evasisse de castris? QVO NVMINE LAESO ‘quo’ quo, in qua causa. et est septimus casus et communis elocutio; dicimus enim 'quo te laesi'. est et alia expositio. namque Iuno multa habet numina: est Curitis, quae utitur curru et hasta, ut est "hic illius arma, hic currus fuit" ; est Lucina, quae partibus praeest, ut "Iuno Lucina fer opem" ; est regina, ut "quae divum incedo regina" ; sunt et alia eius numina. merito ergo dubitat quod eius laeserit numen Aeneas. alii tarat autem quod aliud numen est laesum. ‘Quo numine laeso’ ideo trahitur in ambiguitatem et re
Abbreviated transcription (Latin):
ut ante dicat latium. inde albam. Post romam quod & hoc locofecit. & in quinto libro. ut priscos
docuit celebrare latinos. & deinde albani docuere suos. nunc marima porro: Accepttrbena
&patruim seruauit honorem. Item in sẽpamo libros mos erat hosperio. in latio quem ꝓtinu surbes ar¬
aedifficia ingentia aut quia in montibus est posita. Musa michi causas memora quo nuriine leso
In trespartes auiidunt poetȩ caimen siuim. Eroponunt. Inuocant. narrant. Perumq tamer dinis
res faciuint. a ipsara ꝑpostionem miscent. inuocationi. qđ in utraa. opere homeruis facrtulia poq
Hoc meluis est: Lui canus tamen ipsum ordinem uerait . Primo enim proposuit. indema rsautt postra
enuocauit: ut est necsiai pectore uates accipio: Sane obseruandum est. ut non in om̃ibus carmninibus
nubnen aliquođ inuocetur: nisi cuma liquid ultra humanam posibilitatem reauirorus.. inue

Expanded text:
ut ante dicat Latium, inde Albam, post Romam. quod et hoc loco fecit et in quinto libro, ut "priscos ut ante dicat Latium, inde Albam, post Romam. quod et hoc loco fecit et in quinto libro, ut "priscos docuit celebrare Latinos" et deinde "Albani docuere suos, nunc maxima porro accepit Roma et patrium servavit honorem" . item in septimo libro "mos erat Hesperio in Latio quem protinus urbes Alter gloriam, aut propter aedificia ingentia, aut quia in montibus est posita. Ad v. 8 Musa mihi causas memora 'mihi' lotres partes dividunt poetae carmen suum: proponunt, invocant, narrant. Plerumque tamen duas res faciunt et ipsam propositionem miscent invocationi, quod in utroque opere Homerus fecit; namque hoc melius est. Lucanus tamen ipsum ordinem vertit; primo enim proposuit, inde narravit, postea invocavit, ut est «nec si te pectore vates accipio». Sane observandum est ut non in omnibus carminibus numen aliquod invocetur nisi cum aliquid ultra humanam possibilitatem requirimus. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
a troianis. sed & iam ab originibus Est autem uera ex positio haeo. Nouimus qđ uicti uutorũ nom̃ accpiunt
otuit ergo uictore aenca perire nomenlatinum Setl uolens sibi fauorem latuconciliare: nomenlatinum
non solum illis non sustulit. sed& iam troianis imposuit. Merito eigo illi tribuit quod in ipso fuerat ut pos¬
s& perire. Vnde & ipse inducit. in xiilibro. rogantem iinonem. ne pereat nomen latinum:. Item in
etetratione didonis legimus. net cum se sub legespacis. inque tradiderit: hnuqua enĩ pax est in qua.
nomen ammittit. ille qui uicit: Albaniq patres albã. ab ascanio conditam constat. Seil a quo incentũ
est . o trum a creusae. an. łauiniȩ filio. de quare: &iam liuiuis dubitat: hanc autem cum euertissoe tu¬
li hostilius. om̃s nobiles familias romam transtulit. Et seiendum hunc benc ordinem seruare uirgilium.¬

Expanded text:
a Troianis sed etiam ab Aboriginibus. Est autem vera expositio haec. Novimus quod victi victorum nomen accipiunt; a Troianis sed etiam ab Aboriginibus. Est autem vera expositio haec. Novimus quod victi victorum nomen accipiunt; potuit ergo victore Aenea perire nomen ‘Latinum’. Sed volens sibi favorem Latii conciliare nomen ‘Latinum’ non solum illis non sustulit, sed etiam Troianis inposuit. Merito ergo illi tribuit quod in ipso fuerat ut posset perire. Vnde et ipse inducit in duodecimo libro rogantem Iunonem ne pereat nomen Latinum; item in execratione Didonis legimus «nec cum se sub leges pacis iniquae»; iniqua enim pax est in qua nomen amittit ille qui vicit. ALBANIQVE PATRES Albam ab Ascanio conditam constat, sed a quo incertum est, utrum a Creusae an a Laviniae filio; de qua re etiam Livius dubitat. Hanc autem cum evertisset Tullus Hostilius, om
Abbreviated transcription (Latin):
cato uou riginib testat᷑ Dum enim haec fier&e ab agrestibus propter uulneratum ceruũ iyui. mota
sune belle :i uadtut l auro laumum & significatdũ donetꝰ: Tamdiu enim dimicauit quam diu at tempus
Suenes uso euttatis uenire. Idẽ donec ternus o coumberte: Aut romam : & et sonsusa nu arie doripus¬
suod nlinsati nuis lituerte. inftraeo doos latio hoc est uilatium & est figura usitata aput uirgiliuĩ
Quod enim per acusituum cum prepostione dicinus ule por letuum ponit sne pmpontione icit
aduerbuim unde: est de loco non dedũcio a persona. Tamen catto inori ginib hoc dicit : euus aueto. nat ẽ
Salustiuis sequitur. inbello catilinae. primo italiam tenuisse. quosdam qui appellabarten aborigine sihos
postea aduentũ sence frigibus uinctos latinos unosiomine nuncupatos: Engo descendunt latini non tuniti

Expanded text:
Cato in originibus testantur — dum enim haec fieret, ab agrestibus propter vulneratum cervum regium mota Cato in originibus testantur — dum enim haec fieret, ab agrestibus propter vulneratum cervum regium mota sunt bella: aut Laurolavinium, et significat 'dum' donec; tam diu enim dimicavit quam diu ad tempus faciendae civitatis veniret, id est donec Turnus occumberet: aut Romam, et est sensus dummodo condeest quod illic Saturnus latuerit. ‘Inferretque deos Latio’ hoc est ‘in Latium’, et est figura usitata apud Vergilium. Quod enim per accusativum cum praepositione dicimus ille per dativum ponit sine praepositione, sicut que ‘unde’ adverbium est de loco, non deductio a persona. Tamen Cato in Originibus hoc dicit, cuius auctoritatem Sallustius sequitur in bello Catilinae, «primo Italiam tenuisse quosdam qui appellabantur Aborigines. Hos postea adventu Aeneae Phrygibus iunctos Latinos uno nomine nuncupatos». Ergo descendunt Latini non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ad uerbio. ut est: hoc tunc ignipotens cȩlo descendit ab.a. hoc. prohuc & in participio: Ut & qua uectus
abbas. proqua uehebat᷑:. & in nomine ut memorem uinonis ob iram: H onquae memmerat. sed quae in
memoria ercet:. Pe his autem tantum̃ haẽt quae lecta sunt ponimus. ađ eorum erempli alia formamus
multa quoq & bello .p. duas coniunetiones separatas. natura liter nemo coniungit : Sed hoc plerumq
poetis eausa metrifit Ergo hic una uacat. Sicut alio locodixitq & prelia uoce diremit: Bello passusꝰ
contra turum: dum conder&e ubem: Tres hic sunt significationes. aut enim troiam dicit quam ut pͥmũ
initaliam uenit fecit aeneas Ne qua ait castorum in morem pmnis atq: aggere cingit: & alioloco
utorturius. Nec te troiam capit . Aut troram dicit. quam primum fecit aeneas : Ut lunus iprino E

Expanded text:
adverbio, ut est «hoc tunc ignipotens caelo descendit ab alto» pro ‘huc’; et in participio, ut «et qua vectus adverbio, ut est «hoc tunc ignipotens caelo descendit ab alto» pro ‘huc’; et in participio, ut «et qua vectus Abas» pro ‘qua vehebatur’; et in nomine, ut ‘memorem Iunonis ob iram’ non ‘quae meminerat’, sed ‘quae in memoria erat’. De his autem haec tantum quae lecta sunt ponimus nec ad eorum exemplum alia formamus. MVLTA QVOQVE ET BELLO PASSVS duas coniunctiones separatas naturaliter nemo coniungit, sed hoc plerumque a poetis causa metri fit. Ergo hic una vacat, sicut alio loco «dixitque et proelia voce diremit». ‘Bello passus’ contra Turnum. DVM CONDERET VRBEM tres hic sunt significationes: aut enim ‘Troiam’ dicit quam, ut primum in Italiam venit, fecit Aeneas, de qua ait «castrorum in morem pennis atque aggere cingit» et alio loco Mercurius "nec te Troia capit" — Troiam autem dici quam primum fecit Aeneas, et Livius in primo et
Abbreviated transcription (Latin):
tetigit dicens. uos quoq pergameȩ iam fas est parcere genti. diq deȩq om̃s: Latenter autem deffen¬
dit hac ratione troranos quod non suo mento eos in sequebantur numina. Sed uinonis inpulsi sacuae:
cum uuando dicta sit uino: querunt multi cur eam diterit sȩuam. Et putans temporale eẽ ephithethon
quasi serua crita troianos. nescientes. qđ saeuam dicebant ueteres magnam. Sic ennius induta fuit
sȩua stola:. Item uirgilius cum ubiq inducit pium aenean. att maternis seruus in armis aeneas : Id est
magnus: Alemorem uinionis obiram: Constat multa iauetorib: inueniri. per contrarium significantia: Pro
actiuis passiua. ut pictis bellant᷑ ama nones armis ꝓ passiuis actiua . ut populatq ingentem farrisaceriui
Et haet uarietas ł potius contrarietas inuenitur: Et̃am in aliis parab: orationis ut sit ad uerbium pro

Expanded text:
tetigit dicens «vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti, dique deaeque omnes». Latenter autem defentetigit dicens «vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti, dique deaeque omnes». Latenter autem defendit hac ratione Troianos, quod non suo merito eos insequebantur numina, sed Iunonis inpulsu. SAEVAE cum a iuvando dicta sit Iuno, quaerunt multi cur eam dixerit ‘saevam’, et putant temporale esse epitheton, quasi saeva circa Troianos, nescientes quod ‘saevam’ dicebant veteres magnam, ut Ennius «induta fuit eva stola». Item Vergilius, cum ubique pium inducat Aeneam, ait «maternis saevus in armis Aeneas», id est ‘magnus’. MEMOREM IVNONIS OB IRAM constat multa in auctoribus inveniri per contrarium significantia: pro activis passiva, ut «pictis bellantur Amazones armis», pro passivis activa, ut «populatque ingentem farris acervum». Et haec varietas vel potius contrarietas invenitur etiam in aliis partibus orationis, ut sit adverbium pro
Abbreviated transcription (Latin):
terram dici. Multum ille multille conlisio est. & ille hoc loco habundat. Est enim interposita par¬
possumus trahere: Sic alio loco. Nunc dextra ingeminans itus. nunc ille sinistra. est autem sar¬
camas & terris iactatus ae alto. fatigatus est enim aput trhachiã monstro illo quode tumulo polido¬
ri sanguis emanauit. A put crȩtam pestilentia: Aput strophadas insulas. arpiis: Tompestate uͦ
& in primo & intercio. Iactamur autent in mari fluctibus. fatiganiur in terris: ebene duorum elem̃torũ
mala. uno sermone complexus est. & alto modo mari : altum tanen sciendum est quod & superiorẽ
& inferiorem altitudinem significat. Namq mensurȩ est nomen altitudo ui superum uolentia de¬
orum: Scđm homerum qui dicit a unone rogatos eẽ deos in odium tioianorum qđ & uirgilius

Expanded text:
terram dici. MVLTVM ILLE ‘multille’ conlisio est. Et ‘ille’ hoc loco abundat. Est enim interposita parterram dici. MVLTVM ILLE ‘multille’ conlisio est. Et ‘ille’ hoc loco abundat. Est enim interposita parpossumus trahere. Sic alio loco «nunc dextra ingeminans ictus, nunc ille sinistra». Est autem archaismos. ET TERRIS IACTATVS ET ALTO fatigatus est enim apud Thraciam monstro illo, quod e tumulo Polydori sanguis emanavit, apud Cretam pestilentia, apud Strophadas insulas Harpyiis, tempestate vero et in primo et in tertio. Iactamur autem in mari fluctibus, fatigamur in terris. Et bene duorum elementorum mala uno sermone complexus est. ‘Et Alto’ modo ‘mari’. ‘Altum’ tamen sciendum est quod et superiorem et inferiorem altitudinem significat; namque mensurae nomen est altitudo. VI SVPERVM violentia deorum secundum Homerum, qui dicit a Iunone rogatos esse deos in odium Troianorum; quod et Vergilius
Abbreviated transcription (Latin):
uetusta gallorum. caeltȩ m .n. hiberis & exul. qui adhuc uagatur. Ut in salustio : QIuiniullo certo
exilio uagabantur:. Adeo exiliũ est ipsa uagatio. Lauinaq uenit iutora: haet ciuitastria habuit
nomina: Nam primum lauinum dictum est: a laui nolatni fratie. Postea laurentum a lauro. inuenta
a latino dum adepit imperio post mortem fratris ciuitatem agor& Postea lauinium a lauinia uxore
aenee:: Ergo lauina legendum est non lauinia : quia post aduentum aeneȩ lauinium nomen
accepit:. Et aut lauinuim debuit dicere sicut dixi : aut laurentuim quam̾uis quȩdam suꝑfluo ẽ
prolemsim uelint. littora. Lauro lauinium, constat ootomilib: amari remotam. Nec nos deb&
fallere. quia dirit lauina littora : Litus enimdicitur terra quoq mariuicina : Sicut ipse uirgili
in quarto. eui litus aranduni. cum pernaturam litus arari non possit. Ergo scire debemus litus posse:

Expanded text:
vetusta Gallorum Celtae miscentes nomen Hiberis», et ‘exul’ qui adhuc vagatur, ut in Sallustio «qui nullo certo vetusta Gallorum Celtae miscentes nomen Hiberis», et ‘exul’ qui adhuc vagatur, ut in Sallustio «qui nullo certo exilio vagabantur»; adeo exilium est ipsa vagatio. LAVINAQVE VENIT LITORA haec civitas tria habuit nomina. Nam prius a Latino dum adepto imperio post fratris mortem ciuitatem attigit, postea Lauinium a LauAeneae. Ergo ‘Lavina’ legendum est, non ‘Lavinia’, quia post adventum Aeneae ‘Lavinium’ nomen accepit, et aut ‘Lavinum’ debuit dicere, sicut dixit, aut ‘Laurentum’. Quamvis quidam superfluo esse prolepsin velint. LITORA Laurolavinium constat octo milibus a mari remotam. Nec nos debet fallere quia dixit ‘Lavina litora’. ‘Litus’ enim dicitur terra quoque mari vicina, sicut ipse Vergilius in quarto «cui litus arandum», cum per naturam litus arari non possit. Ergo scire debemus, litus posse et
Abbreviated transcription (Latin):
Italia autempars europȩ est. Italus enim rex siculorum. profectus desicilia uenit. ad loca
quae sit unta teberim Sex nomine suo appellauit italiam: Ibiautem habitasse siculos
ubi est lauro lauinium man̾ifestum est. Sicut ipse ał iolocodicit Siculi urteresq sicani.¬
& gentes uenere sicanae sepius fato profugus: Fato ad utrumq pertinae: : & qđ fugit & qđ
ad italiamuenit : Et bene addidit fato neuideatur aut causa criminis patriam deserusse
aut noui imperii cupiditate:  fugus autempropriȩ dicitur. qui procul a sedib: suis uage¬
quasi porro fugatus: Oulti tamen eta doffiniunt. ut  profugas eos dicant. qui exelusi
necenetate de sius sedibus. ad huc uagantur᷑ &ẽ simulat que inuenerint sedes non dicant prosugi se exules
ed utrumq falsum est: Nam & profugus lectus est qui iam sedes locauit. ut inlucano hrofiuriq agenti

Expanded text:
Italia autem pars Europae est. Italus enim rex Siculorum profectus de Sicilia venit ad loca, Italia autem pars Europae est. Italus enim rex Siculorum profectus de Sicilia venit ad loca, quae sunt iuxta Tiberim, et ex nomine suo appellavit Italiam. ibi autem habitasse Siculos ubi est Laurolaet «gentes venere Sicanae saepius». FATO PROFVGVS ‘fato’ ad utrumque pertinet, et quod fugit et quod ad Italiam venit. Et bene addidit ‘fato’, ne videatur aut causa criminis patriam deseruisse aut novi imperii cupiditate. quasi porro fugatus. multi tamen ita definiunt, ut profugos eos dicant qui exclusi necessitate de suis sedibus adhuc vagantur, et simul atque invenerint sedes, non dicantur profugi, sed exules. sed utrumque falsum est. nam
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse. sed ad galliã cis. alpinam. in quauenetia est. Postea promotis usq ad alpesitaliae finib
nouitas creauit errorem Pleriq: tamen questionem hanc uolunt exsequentib solui: Ut ui¬
deatur ob hoc ad disse uirgilius. ad lauina littora ne significarae antenorem Melior est¬
tamon superior expositio. Italiam. Ars quidem hoc exigit. ut nominib: prouinciarum p̃po
sitiones addamus. ciuitatum numquam:. Iamen plerumq peruerso ordine lectum est :
Nam exce hoc loco detraxit prouinciȩ prepositionem. dicensitaliam uenit. Tullius in uerrins
Ea die uerres ad messanam uerut. promessanam uenit. Sane sciendum ui furpari ab auctorib
ut addant. uel detrabant prepositiones: : Namq ait uirgilius. Siluis te thitirre ne feras
.a.p. pro insiluis. Ut ergo illo detraxit loco p̃positionem. Sic hic ꝓuintiae. & est figura.

Expanded text:
venisse, sed ad Galliam cisalpinam, in qua Venetia est. postea vero promotis usque ad Alpes Italiae finibus, venisse, sed ad Galliam cisalpinam, in qua Venetia est. postea vero promotis usque ad Alpes Italiae finibus, novitas creavit errorem. plerique tamen quaestionem hanc volunt ex sequentibus solvi, ut videatur ob hoc addidisse Vergilius 'ad Lavina litora', ne significaret Antenorem. melior tamen est superior expositio. sitiones addamus, civitatum numquam. tamen plerumque perverso ordine lectum est; nam ecce hoc loco detraxit provinciae praepositionem dicens 'Italiam venit' pro ad Italiam venit. Tullius in Verrinis "ea die Verres ad Messanam venit" pro Messanam venit. sane sciendum est usurpari ab auctoribus, ut vel addant vel detrahant praepositiones; namque ait Vergilius "silvis te, Tyrrhene, feras agitare putasti" pro in silvis. ut ergo illic detraxit loco praepositionem, sic hic provinciae. et est figura.
Abbreviated transcription (Latin):
quem. sed cirtum stantus ostendit aenean : cano. polisemus sermo est. Tria enim significat. Aliquando
laudo ut regemq canebant. Aliquando diuno. ut ipsa canasoro. Aliquando canto. ut in hoo loco
Iam proprie canto significat. Quia cantanda sunt carmina. Troie. Iroia regio est asiae : Ilium ciuitas
asiae. Plerumq tamen ufurpant portȩ & ꝓciuitate b regiõnem ł prouinciam ponunt. Ut uiuenał
dixerit. Cum paulo post dixerit antenorem. ante aduentum aeneȩ fundasse ciuitatem. Constat quidẽ.
Sed habita temporum ratione. peritissime. Uirgilius dixit. Namq eo tempore quo aeneas ad ita¬
liam uenit. finis erat italiae. usq ad rubiconem fluuum. Cuius rei meminit lucanus. & gal¬
lica certus : li mes ab ausonis disterminat arua colonis: Unde apparae antenorẽ non ad italiã

Expanded text:
, sed circumstantiis ostendit Aenean. CANO polysemus sermo est. Tria enim significat: aliquando , sed circumstantiis ostendit Aenean. CANO polysemus sermo est. Tria enim significat: aliquando ‘laudo’, ut «regemque canebant»; aliquando ‘divino’, ut «ipsa canas oro»; aliquando ‘canto’, ut hoc loco. Nam proprie ‘canto’ signifTroiae; plerumque tamen usurpant poetae et pro civitate vel regionem vel provinciam ponunt, ut Iuvenalis dixerit, cum paulo post dicat Antenorem ante adventum Aeneae fundasse civitatem. constat quidem, sed habita temporum ratione peritissime Vergilius dixit. namque illo tempore, quo Aeneas ad Italiam venit, finis erat Italiae usque ad Rubiconem fluvium: cuius rei meminit Lucanus et Gallica certus limes ab Ausoniis disterminat arva colonis. unde apparet Antenorem non ad Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
Lucanus bella . per hematͥios. Statius. Fraternasacies altereaq: regna Arma multi uarie. disserunt
Arma multi uarie. disserunt
cus ab armis. uirgilius coeperit : om̃s tamen in hanc sentire manifestũ est. cum eum const& aliunde. sũ psi
principum. Sicut in prȩmissa cius uita. monstratum est. Per arma autem: bellum significat. Et est tropui
metonomia. Ham arma quib: in bello utimur. probello posuit. sic ut toga qua in pace utimur. Pro pace
ponitur. Ut cicero. Ced ant arma togae id est bellum paci Arma uirumq figura usitata est:¬
Vt non in eo ordine respondeamus quo proposuimus. Nam priusde errorib: aeneȩ dicit. post de bello:
hacr autem figura &iam in prosa utimur. Sicut acero inuerrinis. Nam sine ullo sũptu nr̃o. copus
tunicis. frumento sub peditato maximus exercitus nr̃os uestiuit. aluit. armauit. Uirum mondicit¬

Expanded text:
, Lucanus "Bella per Emathios" 1.1 , Statius "Fraternas acies alternaque regna" . Ad v. 1 , Lucanus "Bella per Emathios" 1.1 , Statius "Fraternas acies alternaque regna" . Ad v. 1 Arma multi varie disserunt cur ab armis Vergilius coeperit, omnes tamen inania sentire manifestum est, cum eum constet aliunde sumpsisse principium, sicut in praemissa eius vita monstratum est. per 'arma' autem bellum significat, et est tropus metonymia. nam arma quibus in bello utimur pro bello posuit, sicut toga qua in pace utimur pro pace ponitur, ut Cicero "cedant arma togae" , id est bellum paci. alii iut non eo ordine respondeamus quo proposuimus; nam prius de erroribus Aeneae dicit, post de bello. Hac autem figura etiam in prosa utimur; sic Cicero in Verrinis «nam sine ullo sumptu nostro coriis, tunicis frumentoque suppeditato maximos exercitus nostros vestivit, aluit, armavit». VIRVM quem non dicit
Abbreviated transcription (Latin):
manifestus est. lic& quidam superflue dicant. Scđm. primum eẽ. Tercium scđm & primum t̃cium
deoquia ilium condidit. post errauit aeneas. inde ad didonis regna peruenit. neseientes hanc artẽ eẽ pocticã.
ut a mediis : incipientes ꝑnarrati mem prima reddamus : & nonnumquam futura preocupemus. ut
per uaticinationem. quod &iam oracius sic precepit in arte poetica. Ut iam nunc dicat. Iam nunc de¬
bentia dici Pleraq differat. & presens in tempus omittat. Vnde constat perite fecisse uirgilun: Sola super¬
est eaxplanatio quae in sequenti expositione probabitur:. Hȩc quantum ad aneidem pertin& dixisse sufficia
Nam bucolicorum & georgicorum. alia ratio est: Sciendum preterea. quod sicutte nunc dicturi thema
preponimus ita ueteres incipiebant carmen atitulo carminis sui: ut puta arma uirũq can¬

Expanded text:
ordo quoque manifestus est, licet quidam superflue dicant secundum primum esse, tertium secundum, et primum tertium, ordo quoque manifestus est, licet quidam superflue dicant secundum primum esse, tertium secundum, et primum tertium, ideo quia primo Ilium concidit, post erravit Aeneas, inde ad Didonis regna pervenit, nescientes hanc esse artem poeticam, ut a mediis incipientes per narrationem prima reddamus et non numquam futura praeoccupemus, ut per vaticinationem: quod etiam Horatius sic praecepit in arte poetica "ut iam nunc dicat iam nunc debentia dici, pleraque differat et praesens in tempus omittat" : unde constat perite fecisse Vergilium. sola superest explanatio, quae in sequenti expositione probabitur. haec quantum ad Aeneidem pertinet dixisse sufficiat, nam bucolicorum et georgicorum alia ratio est. sciendum praeterea est quod, sicut nunc dicturi thema proponimus, ita veteres incipiebant carmen a titulo carminis sui, ut puta "arma virumq
Abbreviated transcription (Latin):
these thescis. S ic uiuenalis. Uexitus tociens rauci thesei decodri: Qualitas carminis patot. Nam est
etrum heroicum. & tactus mutus. ubi & poeta loquitur: & alios inducit loquentes. Est autem
hercicum. quod constat ex diuinis humanisq personis conti ens uera cum factis. Nam aenean
au italian uenisse mani festum est. Gene rem uero locutam cum ioue. missumue mercurium constat
et̃ eompositum. Est autem salus gradiloquiis. qui constat alto sermone magnisq sententiis Seim
enim trna eñgenera dicendi humile. Melium. Grandiloquum Intentio uirgilii haet est
Somerum unstari. augustum laudare a parentib: Hamnq silui sesł actiȩ quae nata est de iuilu
sorore cosaris. Lulius autem cȩsar. ab iulo aeneȩ originem ducit ut confirrat ipse uigilius
a magno dimissum nomen uilo De nimero librorum nulla hic questio est licet in aliis inueniatur

Expanded text:
Theseo Theseis. Sic Iuvenalis «vexatus totiens rauci Theseide Codri». Qualitas carminis patet; nam est Theseo Theseis. Sic Iuvenalis «vexatus totiens rauci Theseide Codri». Qualitas carminis patet; nam est metrum heroicum et actus mixtus, ubi et poeta loquitur et alios inducit loquentes. Est autem heroicum quod constat ex divinis humanisque personis, continens vera cum fictis; nam Aeneam ad Italiam venisse manifestum est, Venerem vero locutam cum Iove missumve Mercurium constat esse compositum. Est autem stilus grandiloquus, qui constat alto sermone magnisque sententiis. Scimus enim tria esse genera dicendi: humile, medium, grandiloquum. Intentio Vergilii haec est: Homerum imitari et Augustum laudare a parentibus; namque est filius Atiae, quae nata est de Iulia, sorore Caesaris, Iulius autem Caesar ab Iulo Aeneae originem ducit, ut confirmat ipse Vergilius «a magno demissum nomen Iulo». De numero librorum nulla hic qu
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta fenrenti. Illa sibi infertos euersa ob pergama theucros && danaũ poenam & desert coniugisiras.¬
remetuens troiae. & patriae communis erinis abdiderat sese atq aris inuisa sedelat. Ecarsere enis
animo. subit ira cadentem. ulcisci patriam & summere sceleratas pocnas : scilico haec sportam in colo¬
nuise patriasqi nicenas aspicie partoq di reginã triumpho. Conuigiumq domumq patrer natosq
Surdanium tociens sudarit sanguint litus Non na naniq & sinullimi memorabile nomen fenunta
in poena est. bab& hȩc uctoria laudemexainxise nefas tamenae sipp̃ssise merentis. Laudabor poenan
animum expleuisse uiuabit. Uliticis famam &e cineris saciasse meorum. Talia iactabam & furiatto
moit̃ ferebamꝰ. Cum nichi se non antealias. Titulus est aeneis deruiatuium nonen ab eneu ut a

Expanded text:
cuncta fecuncta fepraemetuens, Troiae et patriae communis Erinys, abdiderat sese atque aris invisa sedebat. Exarsere ignes animo; subit ira cadentem ulcisci patriam et sceleratas sumere poenas. ‘Scilicet haec Spartam incolumis patriasque Mycenas aspiciet, partoque ibit regina triumpho, coniugiumque domumque patres natosque i? Dardanium totiens sudarit sanguine litus? Non ita. Namque etsi nullum memorabile nomen feminea in poena est habet haec victoria laudem, extinxisse nefas tamen et sumpsisse merentis laudabor poenas, animumque explesse iuvabit ultrici flamma et cineres satiasse meorum’. Talia iactabam et furiata mente ferebar, cum mihi se non ante oculos». Titulus est Aeneis, derivativum nomen ab Aenea, ut a
Abbreviated transcription (Latin):
sise. & enendasse : Irem proposuit mecenas georgica : quȩ scripsit emendauitq uii. annis. Postea ab
augusto. aeneidom propositam scripsit annis undecĩ : sed nec emendauit nec edidit Unde cam mo¬
riens precepti eara incendi: Augustus uero ne tantum opiis perirae tucam etuarumac lege uissit eñ
ut superflua demerent. nichil adderent tamen. onde & semiplenos eius inuenimus uersiculos
gracili modulatus auena. Carmen&e egressus siluis uicina coegi. ut quamuis auido parerent arua coloni
gratum opus agricolis at nunc horrentia maitis. Arma uirumq cano. Et in sodohos uersus. coustat
et̃ detractos. Aitignib egra dedere. Lamq ad eo super unuseram ciunlimina uaste seruantem & tacita
secreta in se de latentem. Iyndarida aspicio. dant clara incendia lucem erranti passimq o culos per

Expanded text:
sisse et emendasse. Item proposuit Maecenas Georgica, quae scripsit emendauitque septem annis. Postea ab sisse et emendasse. Item proposuit Maecenas Georgica, quae scripsit emendauitque septem annis. Postea ab Augusto Aeneidem propositam scripsit annis undecim, sed nec emendauit nec edidit, unde eam moriens praecepit incendi. Augustus uero, ne tantum opus periret, Tuccam et Varium hac lege iussit emendare, ut superflua demerent, nihil adderent tamen, unde et semiplenos eius inuenimus uersiculos, go, qui quondam gracili modulatus auena carmen, et egressus siluis uicina coegi, ut quamuis auido parerent arua colono, gratum opus agricolis, at nunc horrentia Martis arma uirumque cano et in secundo hos uersus constat esse detractos: aut ignibus aegra dedere. Iamque adeo super unus eram, cum limina Vestae seruantem et tacitam secreta in sede latentem Tyndarida aspicio; dant clara incendia lucem erranti passimque oculos per
Abbreviated transcription (Latin):
nec ponendis auctoribus haȩc consideranda st̃ poetȩ uita ⁊ itulus operis qualitas carmi¬
dedit: Nam & cremonae: & mediolani. & neapoli studuit Adeo autem uerecundissimu
fuit: ut ex moribus nomͦen acciper&. Nam dictus est parthenias. Om̃iuita probatus.
utio tantum morbo laborabat:. Nammnꝑatiens libidinis fuit Primum obhoc disticor
Priapeia. catalepton. Epigramata. copamdiras: Postea orcs bellis ciuiilibus. interi antoniũ
& augustum : augustus iuctor cremonensium agros quia pro antonio senserant dedit malitib suis.
Iuicum non sufficerent. his ad didit a grosmantuanos sublatos Non propter ciuum culpam sed ꝓpter
uicinitatem cremonensium: Unde ipse mbucolicis. Aantua ue miserȩ nimium uicina tremonae
Amissis ergo agris romaniuenit. & usus patrocinio pollionis & meconatis solus agrũ quem animisert
meruit: Tunc ei proposuit pollio ut carmenbucolicum scriber&e. Iuod eum constat triennio serip¬

Expanded text:
exponendis auctoribus haec consideranda sunt: poetae uita, titulus operis, qualitas carmidedit; nam et Cremonae et Mediolani et Neapoli studuit. Adeo autem uerecundissimus fuit, ut ex moribus cognomen acciperet; nam dictus est Parthenias, omni uita probatus. Vno tantum morbo laborabat; nam inpatiens libidinis fuit. Primum ab hoc distichoPriapeia Catalepton Epigrammata Copam Diras. Postea ortis bellis ciuilibus inter Antonium et Augustum, Augustus uictor Cremonensium agros, quia pro Antonio senserant, dedit militibus suis, qui cum non sufficerent, his addidit agros Mantuanos, sublatos non propter ciuium culpam, sed propter uicinitatem Cremonensium, unde ipse in Bucolicis: Mantua uae miserae nimium uicina Cremonae. Amissis ergo agris Romam uenit et usus patrocinio Pollionis et Maecenatis solus agrum, quem amiserat, meruit. Tunc ei proposuit Pollio ut carmen bucolicum scriberet, quod eum constat triennio scrip
Abbreviated transcription (Latin):
excussistar unde &iam achateneius comitem dixit. lectum est enim innaturali historia plinui.
quođ siquis hunc lapidem in anulo habuerit gratiosior est Succepit. pro suscepit. ut dni

Expanded text:
excusisse. unde etiam Achaten eius comitem dixit. lectum est enim in naturali historia Plinii, excusisse. unde etiam Achaten eius comitem dixit. lectum est enim in naturali historia Plinii, quod si quis hunc lapidem in anulo habuerit, gratiosior est. Ad v. 175 Succepit pro suscepit, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
ris bene dirit cum alio loco inueniamius tundente tenaci. anchora fundabat naues telluris
amore. Cuuscumq post pericula. unde & superuis dixit. Iuae proxima lit tora contendunt
paulo post infeit. Optata potiuntur troes arena : Tellurem autem pro terra posuit. cum tel¬
luremꝰ deam dicamus. terram. elementum. ut plenimq ponimus uulcanum proigne.
cererem pro frumento. Liberĩ. prouino: arena. queritur habeat. necne nomen hoe aspitatio¬
nem & uarro sic definit. Si ab ariditate dicitur: non hab&. Si ab herendo ut in fabricis. udom
exoudit a. Bene adiecit spetiem quia in lapidibus certis inuenitur ignis. Excudit autẽ et. ferien¬
do ciertt quia oudere est ferite Unde & incus dicitur. quod illic aliquid cudamus idest feri¬
amus aghates. allusitꝰ ad nomen. Nam agates lapidis surties est. Bene ergo ipsum dicit ignẽ

Expanded text:
ris bene dixit, cum alio loco inveniamus «tum dente tenaci anchora fundabat naves». TELLVRIS ris bene dixit, cum alio loco inveniamus «tum dente tenaci anchora fundabat naves». TELLVRIS AMORE cuiuscumque post pericula. Vnde et superius dixit ‘quae proxima litora cursu contendunt’, et paulo post infert «optata potiuntur Troes harena». ‘Tellurem’ autem pro ‘terra’ posuit, cum Tellurem deam dicamus, terram elementum; ut plerumque ponimus Vulcanum pro igni, Cererem pro frumento, Liberum pro vino. HARENA quaeritur habeat necne nomen hoc adpirationem. Et Varro sic definit: «si ab ariditate dicitur non habet, si ab haerendo, ut in fabricis videmuEXCVDIT bene adiecit speciem, quia in lapidibus certis invenitur ignis. ‘Excudit’ autem est ‘feriendo elicit’, quia ‘cudere’ est ‘ferire’; unde et ‘incus’ dicitur, quod illic aliquid cudamus, id est feriamus. ACHATES adlusit ad nomen; nam achates lapidis species est. Bene ergo ipsum dicit ignem
Abbreviated transcription (Latin):
oumbratio. & dicta scena. A Not it c̃ era iac. apud antiquos enim treatalis scena patiet
non habuit: sed de frondib umbracula querebant. Postea tabulata conponere coeperunt. in modum parutis
horrenti horror plerumq ad odium pertin&. Plerumq ad uenerationem et hoc loco: Sic lucanus. arbo
ribus suus orror in est : At rum nemꝰ. Tropus est. ser atrum nigrum ostendit. Per nigrũ umbrosum u
Umbrosum densum idest fiondibus plenum: uiuo naturali. Ut uitio preteruehor hostia saxo Nimph¬
domus. ait ueruin dicit & est bistoria. aut ad̃ saudem pertin&e loci. Talis inquit hocus est. dre
domius credatur et̃ nimpharum hic pro illic more suo anchora morsu hoc nomen cumingreci
unde originem Aucit. aspirationẽ non hab& : in latino aspiratur qđ est contrarium. Nam ma¬
gis gretorum est aspirata. Sed hoc in paucis nominibus inuenitur: Morsum autem de ancho¬

Expanded text:
inumbratio. Et dicta scaena ἀπὸ τῆϛ σκιᾶϛ. Apud antiquos enim theatralis scaena parietem inumbratio. Et dicta scaena ἀπὸ τῆϛ σκιᾶϛ. Apud antiquos enim theatralis scaena parietem non habuit, sed de frondibus umbracula quaerebant. Postea tabulata conponere coeperunt in modum parietis. HORRENTI horror plerumque ad odium pertinet, plerumque ad venerationem, ut hribus suus horror inest" 3.413 . atrum nemus tropus est; per atrum enim nigrum ostendit, per nigrum umbrosum, per umbrosum densum, id est frondibus plenum. Ad v. 167 Vivo naturDOMVS aut verum dicit, et est historia, aut ad laudem pertinet loci; talis, inquit, locus est ut domus credatur esse nympharum. HIC pro ‘illic’ more suo. ANCHORA MORSV hoc nomen cum in Graeco, unde originem ducit, aspirationem non habeat, in Latino aspiratur. Quod est contrarium; nam magis Graecorum est aspiratio. Sed hoc in paucis nominibus invenitur. ‘Morsum’ autem de ancho
Abbreviated transcription (Latin):
superus urbs antiqua fuit & sciendum est quia quotiens premitimus. nomen cuius libae generis.
genꝰ sequit᷑. Ut salustius. est in carcere locus quod tullianum appellatur. Eece proprio uimeit. ̃
appellatiuo. Tullianũ ẽnim proprum est. carter appellatiuum. Si autem utraq nonuna suerint
appellatiua. licent̃ cui uolumꝰ itspondomus inq sinus scindit sese unda reductos.  sundit se
unda in sinus reductos id est replicabiles: genimini. pares similes : interdum & duos significat::
linantui. Eminent ut minȩq: muitrum ingentes Item illa usq minatut Sub uertice hoc est cir¬
ca ra dices montis. quȩ ad rectamlineam suspiciunt saiumen. Id est ueraicem Tumilluis scena
chorus. Silius coruscis. hoc est siluarum coruscarũ qrispantium: ut uiuenalis ionga corus¬
cat serrte conueniente sabie. Et ꝑ osuit septimum progenitiuo. ut superius pulchra prole: Scena

Expanded text:
superius "urbs antiqua fuit" . et sciendum est, quia, quotiens praemittimus nomen cuiuslibet generis etsuperius "urbs antiqua fuit" . et sciendum est, quia, quotiens praemittimus nomen cuiuslibet generis etgenus sequitur, ut Sallustius "est in carcere locus, quod Tullianum appellatur" . ecce proprio iunxit, non appellativo; Tullianum enim propiva fuerint, licenter cui volumus respondemus. INQVE SINVS SCINDIT SESE VNDA REDVCTOS dividit se unda in sinus reductos, id est replicabiles. GEMINI pares, similes; interdum et ‘duos’ significat. MINANTVR eminent, ut «minaeque murorum ingentes». Item «illa usque minatur». SVB VERTICE hoc est circa radices montis, quae ad rectam lineam suscipiunt cacumen, id est verticem. TVM SILVIS SCAENA CORVSCIS ‘silvis coruscis’ hoc est silvarum coruscarum, id est crispantium, ut Iuvenalis «longa coruscat serraco veniente abies». Et posuit septimum pro genetivo, ut superius «pulchra prole». ‘Scaena’
Abbreviated transcription (Latin):
quent. & tractus est serino a sequentib id est pedissequis scđis Unde & scđam fortunam dicimꝰ.
qđ scdm nos est id est prope nos Iaeneade. Hunc troiani. Aliquando romani. ut aeneidȩ infer¬
rum prolibeitate ruebant.: cursu aut scđm quod superuis diximus. proxima cursu. idest cur¬
sii. aut contendunt cursu petere. & est septimus casus: uertuntur scilic& aproposito itinere . hoc
est ab italia. est in secossuloci positio. topothessia est. idest fictus scđm poeticam licentiam locus
Ne autem uid eatur penitus a ueritate discere: hispaniensis careaginis portum descripsit. cacterum huno
locum in affrica nusquam eẽ constat. Nec in congrue propter nominis similitudinem posuit. nam
Toto Tꝑa deia. est id est rei uerȩ descriptio. Secessu sinu seoreto locus Sub audisquomut

Expanded text:
quenti. Et tractus est sermo a sequentibus servis, id est pedisequis secundis; unde et ‘secundam fortunam’ dicimus, quenti. Et tractus est sermo a sequentibus servis, id est pedisequis secundis; unde et ‘secundam fortunam’ dicimus, quod secundum nos est, id est prope nos. AENEADAE nunc Troiani, aliquando Romani, ut «Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant». CVRSV aut, secundum quod superius diximus, ‘proxima cursu’, id est cursui, aut ‘contendunt cursu petere’, et est septimus casus. VERTVNTVR scilicet a proposito itinere, hoc est ab Italia. EST IN SECESSV topothesia est, id est fictus secundum poeticam licentiam locus. Ne autem videatur penitus a veritate discedere, Hispaniensis Carthaginis portum descripsit. Ceterum hunc locum in Africa nusquam esse constat. Nec incongrue propter nominis similitudinem posuit; nam topographia est rei verae descriptio. secessu sinu secreto. locus subaudis 'quem', ut
Abbreviated transcription (Latin):
cui dicat & iusticiam. & periciam dicendi. ut tum pietate grauem. & ille regit dictis animos. Orator
enimita definitur: uir bonus dicendi peritus. Genitor uenerabilis ut tibri pater. Ergo hoc nomen :¬
e ad uerum patrem pertin&: & ad honoren refertur.: Caeloq inuectus aperto. Non per caelum uectꝰ
sed caelo iam sereno. uectus per maria : Curru. Non ut quidam putant pro currii. posuit. nec est
apocope. sed ratio artis antiquȩ. Qua om̃is nominatiuus pluralis regit genitiuum singularem & is¬
sillabus et̃ deb&. ut hae musae. huius musae. hi doca. huius docti. Itema genituo singulari: dati¬
uus regitur singularis. ut isosillabus sit ut huius docti huic docto : Indeest. curruq abcisaduor
suspendit capita. & libra die ne si diei feciss&. maior eẽt nominatiuo plurali. Scđo troranis obse¬

Expanded text:
cui dat et iustitiam et peritiam dicendi, ut ‘tum pietate gravem’ et «ille regit dictis animos». Orator cui dat et iustitiam et peritiam dicendi, ut ‘tum pietate gravem’ et «ille regit dictis animos». Orator enim est «vir bonus, dicendi peritus». GENITOR venerabilis, ut «Thybri pater». Ergo hoc nomen et ad verum patrem pertinet et ad honorem refertur. CAELOQVE INVECTVS APERTO non per caelum vectus, sed caelo iam sereno vectus per maria. CVRRV non, ut quidam putant, pro ‘currui’ posuit, nec est apocope, sed ratio artis antiquae, quia omnis nominativus pluralis regit genetivum singularem et isosyllabus esse debet, ut ‘hae musae, huius musae’, ‘hi docti, huius docti’. Item a genetivo singulari dativus regitur singularis, ut isosyllabus sit, ut ‘huius docti, huic docto’. Inde ergo est «curruque abscisa duorum suspendit capita» et «libra die», ne, si ‘diei’ fecisset, maior esset nominativo plurali. SECVNDO Troianis obse
Abbreviated transcription (Latin):
crebra seditio. animis ignobile. Idẽ stultum contra nobilem ammum prudentium dicimus. Ideo
& iam paulopost ait. arrectis auribus. Sũ psit enim translationem ab animanilibus. Volg̾
& masculini generis & neutri lectum est Generis neutri hoo loco. a libi masculini ut in uul¬
gum ambiguas. & hoc est artis ut masculino utamur. Iuia omĩa latina nomina in us ercun¬
tia. si ncutra fuerint tertiae sunt declinationis ut petus. petoris. Si autem scđȩ fuerint de¬
clinationis. masculina sunt. Uulgi autem facit non uulgeris. ut docti clari orsurpatũ¬
tamen est neutrum genus. propter unum grecum nomen id est pelagus. Cumenim pclagi faciati
neutri est generis. furor arma ministrat. Sic alibi. Rimanti telum ira facit. grauem. ut nepi¬
bilem unde & contẽptibiles Icues dicimus & bene seruat cirta hunc rethoncam diffinitionẽ:

Expanded text:
crebra seditio. ANIMIS IGNOBILE id est stultum, ut contra ‘nobilem’ animum prudentium dicimus. Ideo crebra seditio. ANIMIS IGNOBILE id est stultum, ut contra ‘nobilem’ animum prudentium dicimus. Ideo etiam paulo post ait ‘arrectis auribus’; sumpsit enim translationem ab animalibus. VVLGVS et masculini generis et neutri lectum est: generis neutri hoc loco, alibi masculini, ut «in vulgum ambiguas». Et hoc est artis, ut masculino utamur, quia omnia Latina nomina in ‘us’ exeuntia, si neutra fuerint, tertiae sunt declinationis, ut ‘pecus pecoris’; si autem secundae fuerint declinationis, masculina sunt. tamen est neutrum genus propter unum Graecum nomen, id est pelagus. cum enim pelagi faciat, neutri bilem, unde et contemptibiles ‘leves’ dicimus. Et bene servat circa hunc rhetoricam definitionem,