comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simit conspanse sextarii xii. paleis uł singulis modii uinaceoꝵ:
si his ut sũtuxi large pllee adisciant᷑ : uł si nibu hop ẽ ꝑ se fe¬
ni pondo quadraginta. Ned nõ ꝓderit cibus sacĩari pecora. nisi
bẽtur. Iq quat̾ año fieri debe ultims tpribr ueris estatis
autĩmi: hiem: sepe Rlangor ac nasea discutiũt᷑. si int̾ gallinaceũ
crudum om̃i Ieumi fautibus inẜas. At posto die spicas ulpiti uł
alii cum uino conteras. S in nar̃ibus infundas. Neq hec tm̃
remedia salubritatẽ faciũt multo largo sale miscent pabula
quidam in irrubiũ dederũt : cũ oleo gumo quita pdri fibras.
Alii grana triris: alii sabmã hrbem putaq iuni cum mero di¬
liũt: eaq meditamina potana sp̃bent multi caulib uitis albe
& balbulis albis bobus medent᷑: nõnulli pleble ẜpentis obrutã cũ
tuno miscent. Sed R remedio cũ dulci umo tritum serpulu &
ꝯcisa q in aqua materata Siylla: que om̃es p̃tuicte potiones triũ

Expanded text:
leis, vel singuli modii vinaceorum, si iis, ut supra dixi, large paleae adiciantur; vel si nihil horum est, per se faeni pondo quadraginta. Sed non proderit cibis3 satiari pecora, nisi habetur; idque quater anno fieri debet ultimis temporibus veris, aestatis, autumni, hiemis. Saepe etiam languor et nausea discutitur, si integrum gallinaceum crudum ovum ieiuni faucibus inseras, ae postero die spicas ulpici vel alii eum vino conteras, et in naribus infundas: neque haec tantum remedia salubritatem faciunt. Multi et largo sale miscent pabula; quidam marrubium deferunteum oleo et vino; quidam porri fibras, alii grana thuris, alii sabinam herbam rutamque pinsitammero diluunt, eaque medicamenta potanda praebent. Multi caulibus vitis albae et valvulis ervi bubus medentur: nonnulli pellem serpentis obtritam cum vino miscent. Est etiam remedio eum dulci vino tritum serpyllum, et concisa et in aqua macerata scilla. Quae omnes praedictae potiones trium
Abbreviated transcription (Latin):
adulatione uenito ut accedetes ꝯsuescãt aspice̾: dem̃ narres ꝑfpi¬
tato: ut hoiẽs descãt odorare̾: mox ꝙ̃ ꝯuenit tota t̾ggra ꝙ tai
Tae & resigere quo faĩliariores budulco fiant: uetis quoq &
sus femina manũ subiice & ad ciusmõi tractu pose mous puues¬
cãt. & ut redimi: qui plerũq femib inherent. eximant᷑. Itaq
cũ sint alate᷑ domitor stare debe. ne calte ytingi possine. Post
hec deducis malis teducito linguã: totũq eo suo palatum sile de
singulos soctarios ꝑ cornũ fautib infundito. Nam ꝑ hec blandip̃ta
triduo fere mĩsuescũt: iugũq quarto die accipiũt cui ramus in¬
ligatur temonis uice traiat᷑. Int̾dum e potius aliquod t̃tungit
ut᷑ maior nixu laboris exploret᷑ paccetitia: post eus mõi epi

Expanded text:
adulatione venito, ut accedentem consuescant aspicere. Deinde nares perfriadulatione venito, ut accedentem consuescant aspicere. Deinde nares perfricato, ut hominem discant odorari. Mox etiam convenit tota tergere mero, quo familiariores bubulco fiant: uteris quoque et sub femina manum subicere, ne ad eius modi tactum postmodum pavescant, et ut ricini qui plerumque feminibus inhaerent, eximantur. Idque cum fit, a latere domitor stare debet, ne calce contingi possit. Post haec diductis malis educito linguam, totumque os etpalatusingulos sextarios per cornu faucibus infundito: nam per haec blandimenta triduo fere mansucscunt, iugumque quarto die accipiunt, cui ramus illigatus temonis vice traicitur: interdum et pondus aliquod iniungitur, ut maiore nisu lab
Abbreviated transcription (Latin):
ne pauidi aut arboribus uit abracenti cuilib& rei Implicent
religati possint uiuc̃ti. diem dem̃ quo domiturã auspicetis bonũ a
tempestatibus &a religionibus matutinũ eligito: canabimsq fumb
cornua iumentoꝵ ligato: sedd laquei ꝗh copulant᷑ lauatis pedibus
ĩ uoluti st ne teneta fronde sub cornua ledantͫ cũ dem̃ buculos
comphenderis ꝑducite stabulũ: & ad stipites religato ita ut egiguũ
laxamenti hẽant: distentq int̾ se aliquãto spacio ne ĩ colustatte alt
alt̾i noceat. Si mitus asꝑi erũt patere unũ diẽ noctẽq
pluces qui sequũt᷑ tetinacidis cos ꝯtineit & unus cũ claua suili¬
ginea ꝓcedens modicis ienibus subinde impetus eoꝵ coheneat
Sin aũt placidi & quieti bones erũti uł codẽ diẽ quo alligaũis
pauore ambulare cũ demũ ꝑcduxis arcte ad scipites religato
ita ne capite moueri pessint: Tum denũ ad alligatos touies no
a pestiore ꝑte neq alace᷑: sed adulus placide: & cũ quadam uocis

Expanded text:
ne pavidi aut arboribus aut obiacenti cuilibet rei se implicent religari possint iuvenci. Diem deinde, quo domituram auspiceris, bonum a tempestatibus et a religionibus matutinum digito, cannabinisque funibus cornua iuvencorum ligato. Sed laquei, quibus capulantur, lanatis pellibus involuti sint, ne tenerae frontes sub cornua laedantur. Cum deinde buculos comprehenderis, perducito ad stabulum, et ad stipites religato ita, ut exiguum laxamenti habeant, distentque inter se aliquanto spatio, ne in colluctatione alter alteri noceat. Si nimis asperi erunt, patere unum diem noctemque omplures, qui sequuntur, retinaculis eos contineant, et unus cum clava salignea procedens modicis ictibus subinde impetus eorum coerceat. Sin autem placidi et quieti boves erunt, vel eodem die, quo alligaverispavore ambulare: cum domum reduxeris,arcte ad stipites religato, ita ne capite moveri possint. Tum demum ad alligatos boves neque a posteriore parte neque a atere, sed adversus, placide et cum quadam vocis
Abbreviated transcription (Latin):
neno loco natus ẽ uiduũ
rauc̃ mrite  ueribus uitibus lota nati palmites pampinicii
psleo se& pleriq ad tͥra gẽmã refetti iptime simitint
Nam Insequeti año matias fimdũt. Quisis cũt sumpis
loco natus in exputanto uł alligando fracias ẽẽ Nodo ut

Expanded text:
o loco natus est, ut viduum ramum maritet. Veteribus vitibus loco nati palmites pampinarii utiles sunt, et plerique ad tertiam gemmam resecti optime submittuntur. Nam insequenti anno materias fundunt. Quisquis autem pampinus loco natus in exputando vel alligando fractus est, modo ut
Abbreviated transcription (Latin):
alendi st̃ : quib ꝓ ꝯtione regionũ cibi p̃bent᷑ eosq nemo du¬
bitat: ꝗn optimi st̃. uitia in fascem ligata 4 circũlata Itẽt
pratense fenus mimis ꝯ mode tuemur armento paltisq que
redelentibus hordeũ p̃t̾ has p̃betur bobus: aut ꝓ tp̃rib ãni pabula
modies uł circule macerate se modios: S su hec affati palleis li¬
cet Q leguminũ sit mopia 4 elata 4 sictata umatia. que cto

Expanded text:
nditione regionum cibi praebentur: eosque nemo dubitat, quin optimi sintvicia in fascem ligata, et cicercula itemque pratense faenum. Minus commode tuemur armenta paleis, quae reddentibus hordeum praeter has praebetur. Bubus autem pro temporibus anni pabula modios, vel cicerculae maceratae semodios, et super haec affatim paleas.Licet e
Abbreviated transcription (Latin):
ueris tprĩb st̾: tͥciui quo ipas gẽmas cũ exigno cortice m ꝑtem
sui delibrata recipit. quã uocãt agricole emplastinationem
ut ut quidam moculatoẽs. hoc genus insitionis estiui ipris eotre
usupatr : iuaꝵ insitionũ ratione cum tracdiderims a nobis
reꝑtam quoq docebimꝰ. Om̃es arbores simul gemas agere ceꝑie¬

Expanded text:
veris temporis sunt. Tertium, quo ipsas gemmas cum exiguo cortice in partem veris temporis sunt. Tertium, quo ipsas gemmas cum exiguo cortice in partem sui delibratam recipit, quam vocant agricolae emplastrationem; vel, ut quidam, inoculationem. Hoc genus insitionis aestivo tempore optime usurpatur. Quarum insitionum rationem cum tradiderimus, a nobis repertam quoq
Abbreviated transcription (Latin):
sinito. diu aut̃ gnu ramꝰ arta. Fl. mertias ĩ ortis truta ẽ st̾to¬
rata t̾ra suꝑ pliuuos arecͥ̾s disponẽ quenit. Danda ẽ ꝗa. ut
dum tecietos ramulos hñt uelut Pampinet᷑: ꝙ ad imũ stillum
pͥmo año semina redigant: 4 cũ autũnus incespit añ ꝙ̃ frigusca¬
cumina adurat. emia folia dec̾ꝑe expedit: Sita crassis harundi¬
nibus: que abima ꝑte nodos integros heãt qi tilie sic ĩdue
atq a frigore ac gelicidiis tonenis addit ut uirgas tueri: post
ugintiquattuor cdem̃ mẽses sue trãsfere & dĩspone ĩ ordine¬
uoles siue inẜere satis tuto utr
sictulus inpri põt̃. si nõ ẽ ei cui inẜit᷑ arbori cortice dissimilis
Si uo ẽ similem fructus & eodẽ tpre offert sie scrupulo
egceoie insit᷑. Tria gn̾a poro infitionũ antiqui tradiderũt.
Unum qłio resetta & fixa arbor resettos surculos accipit: alta q
resecta int̾ librũ 4 mat̾iam semina admictit que utraq gaia

Expanded text:
 autem generum ramos circa cal. Martias in hortis subacta et stercorata terra super pulvinos arearum disponere convenit. Danda est opera, ut dum teneros ramulos habent, veluti pampinentur, et ad unum stilum primo anno semina redigantur. Et cum autumnus incesserit, ante quam frigus cacumina adurat, omnia folia decerpere expedit, et ita crassis arundinibus, quae ab una parte nodos integros habeant, velut pileis induere, atque a frigore et gelicidiis teneras adhuc virgas tueri. Post viginti quattuor deinde menses sive transferre et disponere in ordinvoles, sive insei inseri potest, si non est ei, cui inseritur, cortice dissimilis. Si vero etiam similem fructum et eodem tempore affert, sine scrupulo egregie inseritur. Tria genera porro insitionum antiqui tradiderunt. Unum, quo resecta et fissa arbor resectos 7 surculos accipit. Alterum, quo resecta inter librum et materiam semina admittit. Quae utraque genera
Abbreviated transcription (Latin):
die causa ut ouem tapellas ouem tñ de eo gntͣ pmt̃ dicetõ.
micupationẽ traxisse traedit᷑ quoł olim greciꝰ tauros talos uo¬
cant. 4 in ea urle cuiꝰ menibus glenctis si mas ꝙ femtaa ara
cetis q triptholemi feptur mimst̾: quod int̾ fulgentissima sidera
particeps celi : qued dem̃ laboriosissimus adhuc heis sotuis ĩ agri¬
cultura. cuuis tanta fuit apud antiquos ueneratio: ut tñta¬

Expanded text:
diae causa, ut ovem, capellam, suem, canem: de eo genere primum dicemus, nuncupationem. traxisse creditur, quod olim Graeci tauros italos vocabant,et in ea urbe, cuCereris et Triptolemi fertur minister: quod inter fulgentissima sidera particeps caeli sit: quod deinde laboriosissimus adhuc hominis socius in agricultura: cuius tanta fuit apud antiquos veneratio, ut tam ca
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita surtules aptare. Si pussillam artorẽ ẜre uoles imas
adbstindito ut sex quipedam e tra exto: &tug dem̃ p̃tideris
plagam diligent᷑ leuato ꝙ mediũ teũtu actuto stalpro modice
findito. Itã ut fissura digitoꝵ teiũ sit in ea : dem̃ cuneu
circa nbors adagerato usq ad ip̃m insitum ea res aueto & calore
maxime tuelie. Nes t̾tiũ genus insitionis cũ sit subtilissinum  po¬

Expanded text:
atque ita surculos aptare. Si pusillam arborem inserere voles, imam atque ita surculos aptare. Si pusillam arborem inserere voles, imam abscindito, ita ut sesquipede e terra extet. Cum deinde praecideris, plagam diligenter levato: et medium truncum acuto scalpello modice findito, ita ut fissura digitorum trium sit in ea. Deinde cuneum, circa arborem adaggerato usque ad ipsum insitum. Ea res a vento et calore maxime tuebitur. Nos tertium genus insitionis invenimus, quodcum
Abbreviated transcription (Latin):
apͣlis es qua artore inꝑere uoles: & surculos ad pisitionem
sunes uideto: ut lit tenera 4 ferax uallisq crebris: ꝙ cu
pͥmũ gminatum ibunt de ramulis qui solis ortum spectabut᷑
e integri erut eos legito crassitudine digiti minimi surculi
sine bifurti aut teifireci artorẽ quã inẜerẽ uoles serra diligeto.
exsetatio eaꝑte qua maxima nitida xisine citatrice ẽ: datisq
oꝑam nelibrũ ledas cũ dem̃ trũtu reddideris accuto fecam̃to
plagam leuato: dem̃ qͦi tenue̾ ferreũ ul osseu int̾ cortit̾
& maltia: ne minus digitos tres: sed ⁊ sideraçe diligent᷑ diuit¬
tito ne ledas aut numpas corticem. postea. surculos quos in¬
ẜere udeb falce acuta egima ꝑte cderudito tm̃ ꝙ̃tu cuneis
Idimisus spacq̃ dabit atq ita ne᷑ medulis neue alcuisꝰ ꝑtis
tiam fec̾is: ea aũt fne quo adrasis surtalos sit prẜito: ut semipeas
orboris lecũ semib sã face̾. Insectasq ꝑtes teuui stalpello leuare

Expanded text:
surculos ad insitionem sumes, videto ut sit tenera et ferax nodisque crebris: et cum primum germina tumebunt,de ramulis anniculis, qui solis ortum spectabunt, et integri erunt, eos legito crassitudine digiti minimi. Surculi sint bifurci vel trifurci. Arborem, quam inserere voles, serra diligenter exsecato ea parte, qua maxime nitida et sine cicatrice est:dabisque operam, ne librum laedas. Cum deinde truinter corticem et materiam ne minus digitos tres, sed considerate, demittito, ne laedas aut rumpas corticem. Postea surculos quos inserere voles falce acuta ex ima parte deradito tantum, quantum cuneus demissus spatii dabit, atque ita, ne medullam neve alterius partis teriam feceris. Ea autem fine, qua adraseris, surculos sic inserito, ut semipede arboris locum seminibus serra facere, insectasque partes tenui scalpello levare,
Abbreviated transcription (Latin):
tñ ĩ ageo frumtario seri uł ubi arbustus auet ilex steterãt.
Nã quercus ẽ excisas radices noxias oliueto reliꝗt: quara un¬
leã. Heo in uniu̾sus de toto gne hul artoris
habui uobis dice᷑: Nuc̃ ꝑ partis cultura ecũs exequar Se¬
minario oliueto pparetar celo libeo mõ modice ualido ⁊ futusso
neq dẽso neq soluto solo potius tñ resoluto id genus fert
tre nient c̃ quã cũ in tres pedes pastinauis & clia fossa
hoc E manubrii crassitadine feracissimos arboribus: & qñt
ectẽtissimo taleus rcidito ita ne cortice auit ullã aliui ptẽ
quãq fera p̃ciderit ledas: hoc aũt fuuile yingit si paus
ferꝰo aut stnam̃ts texeris :ut mollit̾ ut sie noga cortius¬

Expanded text:
n in agro frumentario seri, vel ubi arbutus, aut ilex steterant. Nam quercus etiam excisa radices noxias oliveto relinquit, quaruleam. Haec in universum de toto genere huius arboris habui dicere. Nunc per partes culturam eius exsequar. Seminarium 1 oliveto praeparetur caelo libero, terreno 2 modice valido et succoso, neque denso neque soluto solo, potius tamen resoluto; id genus fere terrae nigrae est. Quam cum in tres pedes pastinaveris, et alta fossa hoc est manubrii crassitudine, feracissimis arboribus adimitecentissimas taleas recidito, ita ne corticem aut ullam aliam partem, quam qua serra praeciderit, laedas. Hoc autem facile contingit, si prius faeno aut stram
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tñ ulla regio est ĩ qua mo ftumta gignant᷑ que nõ ut oĩu
uta arm̃toꝵo acliutor ugulator: unde & sum̃ta eg arm̃ta nome
are traxẽ : qued nr̃u laborẽ uł onera subnestendo uł aranto
tauaretit. Itaq situt uete̾s Romam p̃ceꝑint: ipe quoq tenseo
ti quissima est ratio pascendi eadem estuofissima pꝑ quod. ⁊oĩa qr¬

Expanded text:
Nec tamen ulla regio est, in qua modo frumenta gignantur, quae non ut hominum ita armentorum adiutorum laborem, vel onera subvectando vel arando iuvarent. Itaque sicut veteres Romani praeceperunt, ipse quoque censeo tiquissima est ratio pascendi eademque quaestuosissima, propter q
Abbreviated transcription (Latin):
instar hemune pari olei melure miscet᷑. Rcu iuni sextatĩ
potandus datirx diebus ꝯ plircibus. Int̾du 4 tumos plati citos
resput. crebrũq suspiriũ facit eͥt spẽ p̃oꝵ ue tos laeꝰ¬
pondere uideatirt palatu sauciare ut sanguis ꝓfluat exẽptã
ualuosis exuũ maceratu: iliridemq fronde uł aluid molle

Expanded text:
instar heminae pari olei mensurae miscetur, et cum vini sextario potandus datur diebus compluribus. Interdum et tumor palati cibos respuit, crebrumque suspirium facit, et hanc prodest et sauciare, ut sanguis profluat, et exemptum valvulis ervum maceratum, viridemque frondem, vel aliud molle
Abbreviated transcription (Latin):
retit ctomĩs hẽtet & duob digitis quadatis circulienato ut ge
mẽtliasite ut acucto stulpello circucisam diligentꝰ ne eag ledas teli¬
bato. Item alctus artoris : quã emplastaturus es nti dissiiũ raniũ
deligito. & eiusdem sꝑpacii corticem circũcidito: & mat̾iam delibrato.
Dem̃ in eam ꝑtem quã nudau̾is p̃paratum emplastcũ apto iea ut
alte delibrare parco ueniat. ubi ita hec fec̃is circa gema bñ
elligato cauetaꝵ ne ledas ipm germen dem̃ ꝯmissurag. & uĩtula
diem saluto emplostrã. & bot gne optime & olea inpitur. Quaro
illud genus insitionis iam dociums cũ de uitis disputauimus
taq supuacuũ est hot loto repetere traditã racionẽ threbra¬
tionis. Sed cum antiqui negauerũt posse om̃e genus surtuloꝵ
ĩ omem̃ arcerẽ inẜri. & es illa disłinitione: q̃ nos añ paielo

Expanded text:
ebit: eam duobus digitis quadratis circumsignato, ut gemma media sit: et ita acuto scalpello circumcisam diligenter, ne eam laedas, delibrato. Item alterius arboris, quam emplastraturus es, nitidissimum ramum digito, et eiusdem spatii corticem circumcidito, et materiam delibrato. Deinde in eam partem, quam nudaveris, praepara- tum emplastrum aptato,ita ut alterius delibratae parti conveniat. Ubi ita haec feceris, circa gemmam bene alligato, cavetoque ne laedas ipsum germen. Deinde commissuras et vincula diem solvito emplastrum. Et hoc genere optime etiam olea inseritur. Quartum illud genus insitionis iam docuimus, cum de vitibus disputavimus. Itaque supervacuum est hoc loco repetere traditam rationem terebrationis. Sed cum antiqui negaverint posse omne genus surculorum in omnem arborem inseri, et ex illa quasi finitione, qua nos an
Abbreviated transcription (Latin):
discutiẽdu tradendũq postis rationẽ: qua possit om̃e gens
surtuli onͣ gñi arto rispuseri. Quocd ne longiore exordio
legentem fatigemus unũ qĩ exemplu subiciiemꝰ. quo possit õe
gere scrobem dem̃ fici arbuscula degonito diligẽtiãq adhibito
ut robusta & nitida fiat. Post biẽniũ cuniiq sitis amplum
incremẽtu ceꝑit ramũ oliue qui uidetꝰ nitidissimꝰ deflecte adieus
arbor ficulnee religito atq ita ut amputatis cets ramis ea tã
e mediũ cuneã findito. cacumina dem̃ oliue sicuti matri co-¬
hecent utraq ꝑte abrade. & ita fissure fici in sece cuntũq
exime diligent̾ ramulos colliga: ne qua ui reuelatur. Sic int̾¬
polito trieruo ꝯualestet ficus cũ olea: ꝯstum demũ quarto año
cũ eno coierit uelut ꝓpagines ramulos duit a mt̃e resecabis.¬

Expanded text:
iendum, tradendam-que posteris, rationem, qua possit omne genus surculi omni generi arboris inseri. Quo ne longiore exordio legentem fatigemus, unum quasi exemplum subiciemus, -quo possit omne gere.In scrobem deinde fici arbusculam deponito, diligentiamque adhibeto, ut robusta et nitida fiat. Post biennium, cum iam satis amplum incrementum ceperit, ramum olivae, qui videtur nitidissimus, deflecte, et ad crus arboris ficulneae religa: atque ita amputatis ceteris ramis, ea tanet mediam cuneo finde. Cacumina deinde olivae, sicuti matri cohaerent, ex utraque parte adrade, et ita fissurae fici insere, cuneumque exime, diligenterque ramulos colliga, ne qua vi revellantur.Sic interposito triennio coalescet ficus cum olea, et tum demum quarto anno, cum ben
Abbreviated transcription (Latin):
culata testina pentiusiana: Ameriana syrita: melunella ħy.¬
donea: queꝵ gna tria st̾. Struthna: chrisomelina mustia: que
omĩa nõ solus uoluptatẽ: sed g̃ salubritatẽ afferũt. Sorbi qioq g
armeniaci atq p̾sci nõ minima ẽ grã & malle soeua. pͥma post
mediã messem urꝵ in Inus febr sito. maloꝵo ab iiclus febe usq

Expanded text:
culata, Cestina, Pelusiana,Amerina, Syrica, melimela, Cyculata, Cestina, Pelusiana,Amerina, Syrica, melimela, Cydonia: quorum genera tria sunt, struthia,chrysomelina, mustea. Quae omnia non solum voluptatem, sed etiam salubritatem afferunt. Sorbi quoque et Armeniaci atque Persici non minima est gratia. Mala, sorba, pruna, post mediam hiemem usque in idus Feb. serito. Mororum ab
Abbreviated transcription (Latin):
res artorẽ ad raditẽ ipm̃ cdli̾iꝰ. At si ia orbore sitas hilis
stillam secudum radicẽ artoris fito. Alio mõ cũ iam matura mala
frerĩt añ ꝙ̃ rumpant  fiam̃ulos ꝗluis dependes ĩ torqueto eo¬
dem mõ quib ẜuabunt ᷑ ĩc orupta ẽtoto año. y pirum autino
añ brumã sito ita ut minime dies rex̃o. ad Brumã suꝑsit:
qut ut stꝰ ferax cũ adolfiut alte ea allaqueato : ut uixtal.
ipãm racdicem trũtus findito. es fissurã cimeo tede pinge adicito
urãdũ est aũt ut ꝙ̃ gxołissimis piris pomaria ꝯẜamꝰ. El st
tuustamina. regia seguuia. Tarentina: que Sirĩa dicũt᷑ pur¬
pura supga pordeacea aniciana: Neruna Sauoniana late¬
ritana: dolabelliana: Turaniana: Uolema: mulsa p̃totia ue¬
neria. quedam alea quoꝵ enuatio nũc loga ẽ. Pretecca
malloꝵ grͣ hequirenda maxine gaudiona miciana: orbi¬

Expanded text:
seres arborem, ad radicem ipsam collocaveris.At si iam arborem satam habueris, seres arborem, ad radicem ipsam collocaveris.At si iam arborem satam habueris, scillam secundum radicem arboris serito. Alio modo, cum iam matura mala fuerint, antequam rumpantur, ramulos, quibus dependent, intorqueto. Eodem modo servabuntur incorrupta etiam toto anno. Pyrum autumno ante brumam serito, ita ut minime dies XXV ad brumam supersint. Quae ut sit ferax, cum adoleverit, alte eam ablaqueato, et iuxta ipsam radautem, ut quam generosis- simis pyris pomaria conseramus. Ea sunt Crustumina, regia, Signina, Tarentina, quae Syria dicuntur, purpurea, superba, hordeacea, Aniciana, Naeviana, Favoniana, Lateritana, Dolabelliana, Turraniana, volaema, mulsa,praecocia, venerea, et quaedam alia, quorum enumeratio nunc longa est. Praeterea malorum genera exquirenda maxime Scaudiana,Matiana, orbi
Abbreviated transcription (Latin):
cohercita recuruat᷑. & es sũmo dũs ramoꝵ ambas radices
omittit. Nuct̃ greta & auellanã. Tarentinã ficẽ hoc mõ
petis in quo scrobe desirnauis necc᷑ ẽ in eo tͥrã inuita ꝑ moũs
semi pedu ponito: Ibiq finẽ fercule repãgito cũ fercula fuit
enata findito. & ĩ medula eius sine pͥutamine nuce gretas
nti auellana ebsccdito. ezita adobruito. hot amñ. feł. mintias fa¬
cito uł &̃ intꝰ nonis eidus manrti eodem tnre ĩ glande ex
pineã e castaneã pere porteꝵ. Y Mcillus pimitu hr̃e
uisq ĩ. kl. aplis recte ẜrtͣ qued si accidu aut minus dulte
feuctus feret. hoc mõ emẽdadit᷑: sttore sullo es himino urina
uetere radices rigato: fanes es terulem arbore redig &pͥ.
mis anis Reuctiu umosum post ꝗnqueniũ dulcẽ & apͥmu facit
Nos exiguũ adm̃ou laseris umo diluimi᷑: q ut caciuina orto¬
ris sũma oblemmus. ea res emãdauit acorẽ malop mala
punita. ne ĩ arbore uentre medio exit. lapides tres sictus

Expanded text:
 in modum ramorum alias radices emittit. Nucem Graecam et Avellanam Tarentinam facere hoc modo poteris. In quo scrobe destinaveris nuces serere,in eo terram minutam in modo semipedis ponito, ibique semen ferulae repangito.Cum ferula fuerit enata, eam findito, et in medulla eius sine putamine nucem Graecam aut Avellanam abscondito, et ita adobruito. Hoc ante calend. Martias facito, vel etiam inter nonas et idus Mart. Eodem tempore iuglandem et pineam et castanusque in cal. Aprilis recte seritur. Quod si acidum aut minus dulcem fructum feret, hoc modo emendabitur. Stercore suillo et humano urinaque vetere radices rigato. Ea res et fertilem arborem reddet, et primis annis fructum vinosum; post quinquennium dulcem, et apyrenum facit. Nos exiguum admodum laseris vino diluimus, et ita cacumina arboris summa oblevimus. Ea res emendavit acorem malorum. Mala Punica ne in arbore hient,remedio suntlapides tres, si, cum
Abbreviated transcription (Latin):
A petus nõ aderit. ad eoq e peditior tutiorq
ratio domandi: quã nos ĩ nõis ugris sequem᷑ : Nam ubi plauist̃
aut aratro iuuencũ ꝯ fuestimꝰ ex domitis bobus ualẽtissmũ nułeq
placidessenũ cũ indomito imgimꝰ & pauentẽ terrihit Qũ
Rantem. pducit. Si uõ nõ pigeit iusgum faubatare: quo tres
ussima oꝑa nõ xetusent. Nam ubi piger iuuuientus medius int̾ duos
uettinos uingit᷑ aratroq uecto trra muli cogit. nuulla ẽ impiu re¬
souedi facultas. siue eił elteratur psilit duoꝵ arlitrio inhibetur

Expanded text:
 pecus non aderit; alioquiexpeditior tutiorque ratio domandi est, quam nos in nostris agris sequimur. Nam ubi plaustro aut aratro iuvencum consuescimus, ex domitis bubus valentissimum eundemque placidissimum cum indomitantem producit. Si vero non pigeat iugum fabricare, quo tres ves gravissima opera non recusent. Nam ubi piger iuvencus medius inter duos veteranos iungitur, aratroque iniecto terram moliri cogitur, nulla est imperium respu
Abbreviated transcription (Latin):
pauidi: net ad ingredienda flumina aue põtis frõdesi: multi
cii edaces ueꝵ in eo ꝯficiendo lenti. Nam in melius ꝯcoquũt
Ideoq rebora torpoꝵ cit᷑ maciem ꝯẜuãt : qui ex ꝯmała q̃ qui
festinaneꝭ maci̾at: seci tñ uirus ẽ bubultio piargue ꝙ̃ esrlemt¬

Expanded text:
pavidi, nec ad ingredienda flumina aut pontes formidolosi, multi pavidi, nec ad ingredienda flumina aut pontes formidolosi, multi cibi edaces, verum in eo conficiendo lenti. Nam hi melius concoquunt, ideoque robora corporum citra maciem conservant, qui ex commodo,quam qui festinanter ma
Abbreviated transcription (Latin):
matiam deponit: 4 ad pacientiã latoris prucissimis u̾derib pelu¬
cit᷑. Est ei post domaturã mollioris gn̾is bes : qui decũbit in sul¬
co cũ nõ scuitia sed ratione censco emẽtiandum. Nam qui stimu
ꝓpp quod utilius ẽ circa corꝑis uexetionẽ fame potius e liti culitorẽ
touẽ ęmendare. Nam cum uehem̃tuis afficiũt nalia desiieria ꝙ̃ pla¬
ge. Itaq si bos decubuit utilissimũ ẽ pedes eius sic singalis coli¬
eari. ne uit inliste aut ꝓgredi & per hoc pasti poslit quofadto
pmedia exsitti ꝯpulsus deponit gnauit qua e amarissima est
ĩ patce uernaculo: longeq omis bes indigena melior sip̃ ꝑegxinꝰ.
Q cui cogimur es lenginquo touesi irresee eiminib ẽ ut in
res infere̾ colecitꝰ acfere exitiũ mores hul pecudis ꝓbabiles ħent᷑ :¬
qui st̾ ꝓpriores placidis ꝙ̃ ꝯntatii : sea nõ mertes qui se̾ ueretes
plagaꝵ e adclamationũ: sed fiducia uiriũ: nec duditu nec uisu

Expanded text:
maciam de-ponit, et ad patientiam laboris paucissimis verberibus perducitur. Est etiam post domituram mollioris generis bos, qui decumbit in sulco: eum non saevitia, sed ratione censeo emendandum. Nam qui stimulis Propter quod utilius est citracorporis vexationem fame potius et siti cubitorem bovem emendare. Nam eum vehementius afficiunt naturalia desideria, quam plagae. Itaque si bos decubuit, utilissimum est pedes eius sic cingulis obligari, ne aut insistere aut progredi aut pasci possit. Quo facto inedia et siti compulsus deponit ignaviam; quae tamen rarissima est in pecore vernaculo: longeque omnis bos indigena melior est etiam, cum cogimur ex longinquo boves arcessere, curandum est, ut in res interiori celeriter affert exitum. Mores huius pecudis probabiles habent qui sunt verentes plagarum et acclamationum, sed fiducia virium nec auditu nec visu
Abbreviated transcription (Latin):
circas Iclus octobris remouere equã g̾minãt arbores deponito.
ac ne trina molesta sit semib ficulneis ĩ unũ scrobẽ letisti
taleã ĩ u̾so cacumine demitito. Sicu frigoribus ne
Pito: loca apca caltulosa glartosa int̾dum & saxeta amat: eiuis¬
modi arbor ato qualscit. si scrobes amplos patentesq fec̾is fico
gn̾ata: Etsi sapore atq hĩtu distant uno mõ idest ꝓ differẽtia¬

Expanded text:
arbores,deponito: ac ne tinea molesta sit seminibus ficulneis, in imum scrobem lentisci taleam inverso cacumine demittito. Ficum frigoribus ne serito. Loca aprica, calculosa, glareosa, interdum et saxeta amat. Eiusmodi arbor cito convalescit, si scrobes amplos patentesque feceris. Ficorum genera,etsi sapore atque h
Abbreviated transcription (Latin):
niet simulatq tolia agere cepint. Sicus rubacã am̾urga
dilue̾ & cũ st̾core himano ad radicẽ estinde ͫ. en res facit nderiorẽ
fructum: & partũ fici pleniorẽ ac meliozẽ Secẽtie st aut p̃cipue
liuiane affricine: calchidite fulte. lydie talistrucie: Topie :¬
calidum sutiis desiderat. Nam ÷ lotis duisis mice̾ si ddeposũs
plerũq puccescit. Ante ꝙ̃ nucẽ deponas ĩ aqua mulsa : net ni¬
mis dulti macerat. Ita iocũdioris saporis fructu cã actolesũt
pbebit: & interis melius atq Celexius srondebit: Ter nuce
ĩ trigonũ statuito. e niex genimine palme absit & onieps̃
ad faiuoniũ specta om̃is aũt nux radicẽ mictit s simplicii¬

Expanded text:
niet, simulatque folia agere coeperit ficus, rubricam amurca diluere, et cum stercore humano ad radicem infundere. Ea res efficit uberiorem fructum, et farctum fici pleniorem ac meliorem. Serendae sunt autem praecipue Livianae,Africanae, Chalcidicae, Fulcae, Lydiae, Calli-struthiae,Astropiae,calidum, siccum desiderat. Nam in locis diversis nucem si deposueris, plerumque putrescit. Antequam nucem deponas, in aqua mulsa nec nimis dulci macerato. Ita iucundioris saporis fructum, cum adoleverit, praebebit, et interim melius atque celerius frondebit. Ternas nuces in trigonum statuito, et nux a nuce minime palmo absit, et apex ad Favonium spectet. Omnis aut
Abbreviated transcription (Latin):
crassiudinẽ ht̃ potit aũt longe maioris increm̃ti egrodustiotis
tnfferĩ: qut̃ ita ꝯuenit poni: ut sui ꝑiculu a pecce̾e hẽat exi¬
guũ admous sup̃ strobem enineat. letus ei fronas: si tñ incursꝰ
pecoris ałr iutari nõ portit. celsior trũcus ꝯstituet᷑:ut sit ĩnoxil
ad iniuria pecorũ : atq g̃ riginde st̃ plante cum fucitates ĩce¬
serũt: nec ni pͥost biẽtuu ferõ tangi ac pͥmo surtulari debet̾
ta ut simples stillus altitadine mrximi scrobis excedat: dem̃
arencio coxa bos aliãq ꝓtẽ corꝑis offnd̾at ꝙtimũ ẽ 4̃ ꝯscituatis¬

Expanded text:
crassitudinem habet. Poterit etiam longe maioris incrementi et robustioris transferri. Quem ita convenit poni, ut, si non periculum a pecore habeat, exiguus admodum supra scrobem emineat: laetius enim frondet. Si tamen incursus pecoris aliter vitari non poterit, celsior truncus constituetur, ut sit innoxius ab iniuria pecorum. Atque etiam rigandae sunt plantae, cum siccitates incesserunt, nec nisi post biennium ferro tangendae.Ac primo surculari debent, ita ut simplex stilus altitudinem maximi bovisexcedat; deinde arando ne coxam bos, aliamve partem corporis offendat, optimum est eti
Abbreviated transcription (Latin):
semĩb. lata scrobibus arcũcidenda 4 auꝗd stcoris int̾ponẽttd
Quod ł cũ sua tra planta no̾ ꝯuenit : tnͣ eptinũ ẽ om̃i frade¬

Expanded text:
seminibus latera scrobis circumcidenda, et aliquid stercoris interponendum. seminibus latera scrobis circumcidenda, et aliquid stercoris interponendum. Quod si cum sua terra planta
Abbreviated transcription (Latin):
Bpaciũ uitis me dedere pngui &s trum̃tano solo sexagenũ pedũ
ĩ altas ꝑtem atq in altas quadragenũ macro neq idoneo segetib
quidam &suicesimũ: sed in fauonũu dirigi ordines ꝯuenet.
at s riuo ꝑflatur effrigerent᷑ : ip̃e cũt arbustule hoc mo
possint transfere ciñꝙͣ plantã ꝑs arbuscula sile rubrita no-¬
tato ꝑtem euisq midiem spectat ut eodem modo quo ĩ semi¬
nario gid deponatur. denĩ in arbuscule spaciũ pedalẽ in cir¬
cuitu relinquatur. Itaq tum suo cespite planta eruat: qui ces¬
pes in eximendo: ne soluatur modico surcalos uirguip int̾se
mecis face̾ pport eos: que pilla. que eximũt appilcare &
uimibi ita innectere. ut contrite t̾re uelut inclusa teneat .
Tum subrupta ꝑte ima lerut̾ pillam ꝯmoue & suppositis uirgis alli¬
gare: atq plantas transfere: que añꝙ̃ deponant  oportedit solũ
strobis copta fadere bidentibus: gem̃ t̾ram aratro sutultas: si tã

Expanded text:
ium esse debet pingui et frumcntario solo sexagenum pedum in alteram partem, atque in alteram quadragenum: macro nec idoneo segetibus, quinum et vicenumpedum. Sed in Favonium dirigi ordines convenit, ut aestivo perflatu refrigerentur. Ipsae autem arbusculae hoc modo possunt transferri: antequam explantes arbusculam solo,rubrica notato partem eius, quae meridiem spectat, ut eodem modo, quo in seminario erat,deponatur. Deinde arbusculae spatium pedale in circuitu relinquatur, atque ita cum suo caespite planta eruatur. Qui caespes in eximendo ne resolvatur,x modicos surculos virgarum inter se connexos facere oportet, eosque pilae,quae eximitur,applicare, et viminibus ita innectere,ut constricta terravelut inclusa teneatur. Tum subruta parte ima leviter pilam commovere, et suppositis virgis alligare, atque plantam transferre. Quae antequam deponatur,oportebit solum scrobis confodere bidentibus: deinde terram aratro subactam, si tame
Abbreviated transcription (Latin):
cacumine celus spectas deponat᷑. Nã si unuisa mgatr dnfi¬
tulter comphendit : & cũ ualidis ꝯualuit sterilis in pͤpetuũ ct:¬
Sed cgortetit pallor capita & unas ꝓtes mixto fimo cã cine᷑
alte suꝑueniat. Sed binis inducidus ee utraqs ꝑte himat ᵇ.
hi st̾ de qualibe arbores breui spacio uixta eas positi ge int᷑
se uinculo prexi: ne facile singuli dcũciant: hoc fate

Expanded text:
acumine caelum spectans deponatur. Nam si inversa mergatur, difficulter conprehendet, et cum validius convaluerit, sterilis in perpetuum erit.Sed oportebit talearum capita et imas partes mixto fimo cum cinere alte superveniat. Sed binis indicibus ex utraque parte muniantur: hi sunt de qualibet arbore brevi spatio iuxta eas positi, et inter se vinculo connexi, ne facile singuli deiciantur. Hoc facere
Abbreviated transcription (Latin):
tandus ẽ. Sic esulte quinquenii arbustule stabues traris lationi
sR. Plante aũt in oluieto disporũt optime siccis e uligino¬
sis agris ꝑ autunũ letis & hudis u̾no tpre paulo añ ꝙ g̾mingi
atq ipõs scrobes quat̾nũ pedus q̃parentᵈ año ante si ił teũs
noͣ largit᷑ prusꝙ̃ deponatur ardore sistam rectis in cena dantᵒ

Expanded text:
dus est. Sic excultae quinquennio arbusculae habilestranslationi sunt. Plantae autem in oliveto disponuntur optime siccis minimeque uliginosis agris per autumnum, laetis et humidis verno tempore, paulo antequam germinent. Atque ipsis scrobes quarternum pedum praeparantur anno ante, vel si tempus non largitur, priusquam de-ponantur arbores,stramentis atque
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ aqua macerari portes: q cũ tota nute ꝑmaduerit. posto die
exp̃ssi succi tnas heminas ꝑmisce̾ modico uino atq itꝗ potãdũ
dare sic ip̃a ualebũt: & pueri abundantia lactis ꝯfirmabũt.
Satio aut̃ ythisi uł autũno circa idus octobris uł uere fieri
pot̃: cũ tłram bñ subegeris areolas facito uliq uelut ottimi
semen tythisi autĩmo ẜito: plantes dem̃ uere disposito ita ut
int̾ se quequou̾sus quattuor pedu spacia distent Si semen
gerato: si pluuia nõ ingesserit rigato ꝗndecim ꝓcimis dieb

Expanded text:
it, postero die expressi succi ternas heminas permiscere modico vino, atque ita potandum dare: sic et ipsae valebunt, et pueri abundantia lactis confirmabuntur. Satio autem cytisi vel autumno circa idus Octobris, vel vere fieri potest. Cum terram bene subegeris, areolas facito, ibique velut ocimi semen cytisi autumno serito. Plantas deinde vere disponito, ita ut inter se quoquoversus quattuor pedum spatio distent. Si semengerato. Si pluvia non incesserit, rigato quindecim proximis diebus:
Abbreviated transcription (Latin):
mites extrenu trũto artoris aspicent: qui cacamẽ eiuis
speccent & ꝓut quisq ramus ꝯualuit. Itẽ accpit plenio rib
minis plures palantes: alius ad alio seꝑati ipponant᷑ graciliore
pauciores iuitisq nouella tribus thoris adarborẽ religetur:
Uno qui est ccure artoris atra quattuor pedibus distãt¬
alto: qui sina ꝑte uitẽ capit. Tercio qui mediã medilis
adimit᷑. Int̾dus tñ necessariues hctrar cũ auit arbor suie rams
trũcata ẽ: aut uitis pualens ĩ luixuriã euagat᷑. Cet̾a ꝓuta¬
tionis ratio talis est: ut ueteͬs palmites: ꝗb ꝓximi aũi frudes
pependit: om̃es. recidant᷑ noui arcũcisis undiq capridlis &
ne potibus ꝗ ex his nati sunt amputatis ꝯmitiant᷑. esi leta
uitis est ultimis potius palmites ꝑ cacuniina moꝵo p̃cipitẽt᷑
si gracilis trũto pepnis mediocris medit: cul ultirus palmes

Expanded text:
s extremi trunco arboris applicentur, qui cacumen eius spectent, et prout quisque ramus convaluit, vitem accipiat. Plenioribus ramis plures palmites alius ab alio separati imponantur, gracilioribus pauciores; vitisque novella tribus toris ad arborem religetur, uno, qui est in crure arboris a terra quattuor pedibus distans;altero, qui summa parte vitem capit; tertio, qui mediam s habetur, cum aut arbor sine ramis truncata est, aut vitis praevalens in luxuriam evagatur. Cetera putationis ratio talis est, ut veteres palmites, quibus proximi anni fructus pependit, omnes recidantur: novi, circumcisis undique capreolis et nepotibus, qui ex his nati sunt, amputatis, sub-mittantur et si laeta vitis est, ultimi potius palmites per cacumina ramorum praecipitentur; si gracilis, trunco proximi, si mediocris, medii; quoniam ultimus palmes
Abbreviated transcription (Latin):
cedito paucisq horis dum flauestat ĩ sole hẽto: dem̃ umbra
exsutato Mita condita. P hactenus S acboribus p̃tipisse abũde
est: teddituro peteris curam & remedia sequẽti uolumine
coris abnusse curam gregarioꝵq pastoꝵ ue¬
lut mimitam ꝓfessionis sue disciplinã con¬
stantis sime repudiasse. Infitior ideo reliqua
ratione fetisse: qua sit̃ agucole griu pastois
ꝓportu tum ille q̃maxime siubacto & puro

Expanded text:
 in sole habeto: deinde in umbra exsiccata, et ita condito. Hactenus de arboribus praecepisse abunde est, reddituro pecoris curam et remedia sequenti volumine.coris abnuisse curam, gregariorumque pastorum velut inimicam suae professionis disciplinam constantissime repudiasse. Neque infitior id eos aliqua ratione fecisse, quasi sit agricolae contrarium pastoris propositum: cum ille quam maxime subacto et pur
Abbreviated transcription (Latin):
tsta creta sabuo admixta ẽ. nõ minus ꝓtabule ẽ solus uli fĩguis
sabulo ẽ sed & denisior tra si iuiuila e leta ẽ ꝯmode  recayt
hãc achorẽ creta ex tom reputiancia E: migis E scaturisinosa¬

Expanded text:
erposita creta sabulo admixta est. Non minus probabile est solum, ubi pinguis erposita creta sabulo admixta est. Non minus probabile est solum, ubi pinguis sabulo est. Sed et densior terra, si uvida et laeta est, commode recipit hanc arborem. Creta ex toto repudianda e
Abbreviated transcription (Latin):
diat pr̃ttamilie face dictu docet. Omĩs aũt arboris
cultus simplicior ꝙ̃ uineuo ẽ: longeq ex cĩbr stirpibus minorẽ
pibris. Nam ꝙuis nõ ꝯtinuis añis. Sed fero atto qđq feu¬
dũ esferat: huimia tñ eius ratio ẽ: quod leui cultu sustinet
arboris diligant̾ p̃tiꝑe censiumꝰ. Oleaꝵo sicut uittũ plura gnaͦ
ẽẽ arbitror. Sed ĩ ineã notitiã detẽ año ꝑuenerũt posita. litia
stringit᷑ oleũ ptimũ luina dat plurimũ strgia omĩsq olea¬
& maior fere ad escas minori oleo daptior. Alulla dx his gũilz¬
aut pferẽ nidu aut statu gelidũ celi patiatur. Itaq ẽ estuosis
locis septẽttionali colle feigidis mericlinno gauda zed naq de¬
psla lota: que arduo magis sp̃ modicos cliuos am̃at : qualte in
Italia dadrnor ał toea pũcia baitica uidemus hãd artorẽ plexi¬
frigus pgiã aptissimũ genus t̾re ẽ oles cui garea subest ⁊  suꝑ¬

Expanded text:
diat patrifamilias facere, reditus docet. Omnis tamen arboris diat patrifamilias facere, reditus docet. Omnis tamen arboris cultus simplicior quam vinearum est, longeque ex omnibus stirpibus minorem . Nam quamvis non continuis annis, sed fere altero quoque fructum afferat, eximia tamen eius ratio est, quod levi cultu sustinetuarboris diligenter praecipere censuimus. Olearum, sicut vitium, plura genera esse arbitror, sed in meam notitiam decem omnino pervenerunt: Posia,Licinia,stringitur. Oleum optimum Licinia dat, plurimum Sergia: omnisque olea maior fere ad escam, minor oleo est aptior. Nulla ex his generibuaut praefervidum, aut gelidum statum caeli patitur. Itaque aestuosis locis septentrionali colle, frigidis meridiano gaudet. Sed neque depressa loca neque ardua, magisque modicos divos amat, quales in Italia Sabinorum vel tota provincia Baetica videmus. Hanc arborem plerifrigus Sergia. Aptissimum genus terrae est oleis, cui glarea subest, si sup
Abbreviated transcription (Latin):
tabulata disponãt᷑. plerũq aũt ea arlor ĩ tres ramos duuidit᷑
quidus singulis ab utraq ꝑte cũ plura brachia submittĩt᷑ͫ. Tu
omẽs pene uirge: ne umbr̃e eo tpẽe quo uitis putat᷑ͫ abeadimt
pedũ spacia ĩt̾ueniũt. At si segetibus indulgetͫ. ĩ alta ꝑte qͣtra¬
ginta pedes ĩ alta uigĩti relenquũt᷑: ceta simili ratione atqĩ ar¬
busto Italito admĩstrat᷑. ut uites longis strobibus deponãt᷑ ut
eadẽ diligentia curetur atqs ĩ ramis deducat᷑ ue nõiuͦ tradutes
onĩd annis int̾ se es artoribus ꝓximis ꝯmutãt᷑ & uetẽs de¬
cidant᷑. Si tradux ducẽ nõ ytingit media uirga int̾ eas
diliget. Cũ dem̃ fructus põdere urgebit soieatis admĩculis
lubstineat: hoc aũt genus arbusti cet̾eq omẽs arbores q̃to altiꝰ
arant᷑ & arcũfodũt᷑ maiore fructu exuberãt: quod an expe¬

Expanded text:
tabulata disponantur. Plerumque autem ea arbor in tres ramos dividitur, tabulata disponantur. Plerumque autem ea arbor in tres ramos dividitur, quibus singulis ab utraque parte complura bracchia submittuntur, tum omnes pene virgae, ne umbrent, eo tempore quo vitis putatur,apedum spatia inter-veniunt; at si segetibus indulgetur, in altera parte quadraginta pedes, in altera viginti relinquuntur. Cetera simili ratione atque in arbusto Italico administrantur, ut vites longis scrobibus deponantur, ut eadem diligentia curentur, atque in ramos diducantur,ut novi traduces omnibus annis inter se ex arboribus proximis committantur et veteres decidantur. Si tradux traducem non contingit, media virga inter eas deligetur. Cum ' deinde fructus pondere urgebit, subiectis adminiculis sustineatur. Hoc autem genus arbusti ceteraeque omnes arbores quanto altius arantur et circumfodiuntur, maiore fructu exuberant; quod an expe
Abbreviated transcription (Latin):
stum amendabili fructu & decore ẽ sic ubi uetuistate
rresat pie cum utile & ĩ uenistum ẽ: qued ne fat
diligentis pris familie .ẽ: pͥmã quã artor senio defectã
net t im iuuiradicĩ frequẽt̾ ea ut si sit faculttis : quod ẽ
longe molius ho ꝓpiimo ꝓpigare : cuiꝰ utidusꝙ racto ꝯluir e¬
quã trudimus Atq hec deitalito arbusto satis tradidimus: est g
altu genus arbusti gallici quod uocat᷑ upotinũ. Id desiderat arbo¬
tẽ humilẽ nec frõdosa cui rei maxima uidet᷑ idonea. Populus
similis: ꝗn ẽ cornus & carpinus &¬
ornus nõnũꝙ̃ & salix aplerisq ĩ hoc ip̃m disponit᷑ : Sed salix.
aquocissimis locis ubi alie axbores difficũr ꝯphendũt : ponẽtia nõ
est: qui uini saporẽ infestat: põt ẽ ulmos sic disponi: ut
huc tenera detatuminet᷑. ne altitudits quĩdetis pedus extedat.
Nam tere ita ꝯstitutũ sup̃ obtinetii aĩaduti & ad¬
pedes locis suis e cliuosis aduoitetis locis planis & uliginosis

Expanded text:
te rarescit, pariter inutile et invenustum est. Quod ne fiat, diligentis patris-familias est, primam quamque arborem senio defectam nec eam viviradice frequentare,ea etsi sit facultas, sed,quod est longe melius, ex proximo propagare. Cuius utriusque ratio quam tradidimus. Atque haec de Italico arbusto satis praecepimus. Est et alterum genus arbusti Gallici, quod vocatur rumpotinum. Id desiderat arborem humilem nec frondosam. Cui rei maxime videtur esse idonea opulussimilis. Quin etiam cornus et carpinus ornus non nunquam et salix a plerisque in hoc ipsum disponitur. Sed salix nisi aquosis locis, ubi aliae arbores difficiliter comprehendunt, ponenda non est, quia vini saporem infestat. Potest etiam ulmus sic disponi, ut adhuc tenera decacuminetur, ne altitudinem quindecim pedum excedat. Nam fere ita constitutum rumpotinetum animadpedes locis siccis et clivosis, ad duodecim locis planis et uliginosis
Abbreviated transcription (Latin):
Semina int̾ septenos pedes pene uoles: septenã ꝑtẽ longitudr̃s
latitũdis duces. & adiicies asses argulares: eode mõ eodeq ordie
ita sint sequetur ut ĩugerũ agri: qued ht pedes .oo xl. ligitudis
& latitudis pedes cxyx. recipiat int̾ pedes t̾mos: hoc tãtu spa¬
ciue minimũ eẽ placgs uctibus ponẽdes ꝑ lcgitudinẽ semia
.Lxxxi. ꝑ latitudinẽ int̾ ꝗnos pedes semina uigĩtiqumq: qui

Expanded text:
si inter septenos pedes ponere voles, septimam partem longitudinis et latitudinis duces, et adicies asses angulares, eodem modo eodemque ordine ita sint, sequitur ut iugerum agri, quod habet pedes CCXL longitudinis et latitudinis pedes cxx, recipiat inter pedes ternos hoc enim spatium minimum esse placet vitibus ponendis per longitudinem semina LXX
Abbreviated transcription (Latin):
Nam gnmodius enodant e refrigerantꝰ: cũ alio loro cali¬
gate st̾. minusq ledunt᷑ & melius qualestãt atq ip̃os
palmites ita tatrilatis suꝑponi ꝯuenit: e aitcid gẽma
uł quarta religati dependeit: eosq nõ ostringi. ne sar¬
mentu uinee p̃tidat: Q uod si ita longe tabulatũ est
ĩ mat̾ia parũ ꝯmodẽ id ꝑduci pesssit: palmitẽ ip̃m uiti
quiqͥs ꝑs palmitus p̾cipitata ẽ ex fruectrã ĩduit᷑ atq uincilo
abuexas usq tẽdit eas mat̾ias sequẽte año p̃ha  dedipõꝵo

Expanded text:
enodantur, et refrigerantur, cum alio loco alligatae sunt, minusque laeduntur, ac melius convalescunt. Atque ipsos palmites ita tabulatis superponi convenit, ut a tertia gemma vel quarta religati dependeant, eosque non constringi, ne sarmentum vimine praecidatur. Quod si ita longe tabulatum est, ut materia parum commode in id perduci possit, palmitem ipsum viti quia quae pars palmitis prae- cipitata est, ea fructu induitur: at quae vinculo adnexa sursum tendit, ea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmodius hetur quo quou̾sus cłar mẽsurã stribibus no emplius tñ
ꝙͣ tres pedeb altitudinis derssis. Cetiu quattuor angulis senmha
dem plitin subicta minita t̾ra e ita stedes ad obruent᷑ Set
do fargs eedmũ ecitoius p̃tipiendum hẽamis : ut intelligint agcolae
srs utateo uineus culturi sunt la xiota mt orchinia relique

Expanded text:
quo versus dare mensuram scrobibus, non amplius tamen quam in tres pedes altitudinis depressis. Ceterum quattuor angulis semina applicabuntur subiecta minuta terra, et ita scrobes adobruentur. Sed de spatiis ordinum eatenus praecipiendum habemus, ut intelligant agricolae, sive aratro vineas cult
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuenit Sed meoris ciusa stribis uiuiradici fieri deb
latus pedos duos. alus leui łra Era totidem pedũ graiũ
dupũdio & dodrante longus pedes sox ht̃ minimũ quĩq
Absit ciũt ad artore: nec minus ses quipedali spacio. Nas
radicibus ulmi Iunx̾is male uitis sphendet &tñ tenuit
ĩceem̃to arto arboris opprimet᷑. Nuc strobẽ si res ꝑmittit
auctũno facit.: ut pliuuis gelicidiis maceret crca uernũ dẽ
equinoctiũ bñ uiteg: quo celerius ulmũ uestiãt pedes int̾ distãtes
sccobibus disponẽde: cauẽtiũq ne aut septetrionalibus uẽtis
aut reculente: sed suce ferunt᷑ hãc obsuationẽ nõ soluig
ĩ uitaũ positionẽ : sed n ulmoꝵ cetoꝵq artoꝵo p̃cipto : Quiti
tũ de demgnio eximãt ͭ subrica noteꝰ ima ꝑs ꝑs: que nos
admonert ne małr arbores ꝯstituamis : sm̃ quẽ aumoũ ĩ semi¬
nario stettirt pluriiuũ eĩ refert uut ea ꝑte celi spectent

Expanded text:
maritandae causa scrobis viviradici fieri debet latus pedum duorum, altus levi terra totidem pedum gravi, dupondio et dodrante longus pedum sex aut minimum quinque. Absit autem hic ab arbore ne minus sesquipedali spatio. Nam si radicibus ulmi iunxeris, male vitis comprehendet, et cum tenuerit, incremento arboris opprimetur. Hunc scrobem, si res permittit, autumno facito, ut pluviis et gelicidiis macerctur. Circa vernum deinde aequinoctium binae vites, quo celerius ulmum vestiant, pedem inter se distantes scrobibus deponendae: cavendumque ne aut septentrio-nalibus ventis aut rorulentae sed siccae serantur. Hanc observationem non solum in vitium positioneximuntur, rubrica notetur una pars, quae nos admoneat, ne aliter arbores constituamus, quam quemadmodum in seminario steterint. Plurimum enim refert, ut eam partem caeli spectent
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ tres ꝑtes arbor diuidenda est ac tribus lat̾itus singuli rami
ratione usq ĩ cacumẽ ordinãda erit arbor: atq ĩ frõdationt̾
tauẽdũ est: ne aut ꝓlixiores polites fant: qui ex ampeitatis
uirgis relĩquant᷑: aut rursus ita adleuent᷑ ut q̃ẽ teũcus letet
aut debilitet᷑. Nam parũ gauda Ulmus : q̃ in corprs nudni

Expanded text:
in tres partes arbor dividenda est, ac tribus lateribus singuli ramuli in tres partes arbor dividenda est, ac tribus lateribus singuli ramuli ratione usque in cacumen ordinanda erit arbor. Atque in frondatione cavendum, ne aut prolixiores pollices fiant, qui ex amputatis virgis relinquuntur, aut rursus ita alleventur, ut ipse truncus laedatur, aut delibretur; nam parum gaudet ulmus in corpus nuda.