comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quuir autem hic tenuerit casurum iustim quemoriur quĩ
sententia libris ipientiue quimeruit inec desa xp̃i degradu
nibus xp̃ianis abepis copis us quea dextremos lucor sideler
paenitentes catecumenos cum ueneratione diunae auctorita¬
tis audiri certeenim si dediuinarum scribturarum tracta¬
toribus qui fuerunt antenos proferrem defensionem huius ce
sententiae quam nunc solto dilgentius atq copiosius contra
nouum pelagianorum defendereurguemur errorem hoc
est gratiamdĩ non secundum merita nostra dari& gratis
daricuidatur quia neque uolentis neq currentis sed mise¬
rentir est dĩ Iusto autem iudicionon dari cui nondatur
quia nonest iniquitas apuddm̃ Si huius ergo sententiat
defensionem ex diuinorum eloquiorum nos praecedentibus
catholicis tractatoribus promerem irofecto hi fratres pro
quibus nunc agimus ad quiescerent hocenim significastis

Expanded text:
Cur autem hic tenuerit casurum justum, quem priusquam Cur autem hic tenuerit casurum justum, quem priusquam sententia libri Sapientiae, qui meruit in Ecclesia Christi de gradu ab omnibus Christianis, ab episcopis usque ad extremos laicos fideles, poenitentes, catechumenos, cum veneratione divinae auctoritatis audiri. Certe enim si de divinarum Scripturarum tractatoribus qui fuerunt ante nos, proferrem defensionem hujusce sententiae, quam nunc solito diligentius atque copiosius contra novum Pelagianorum defendere urgemur errorem; hoc est, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et gratis dari cui datur; quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; justo autem judicio non dari cui non datur, quia non est iniquitas apud Deum : si hujus ergo sententiae defensionem ex divinorum eloquiorum nos praecedentibus catholicis tractatoribus promerem; profecto hi fratres, pro quibus nunc agimus, acquiescerent: hoc enim significastis
Abbreviated transcription (Latin):
an secundum praescieitiam de qui hoc praesciuit quod
srum erat non quod futurum non erat Id est quodei
eem inmaturam fuerat largiturus. ut temtationum
eretur incerto : Nonquod pec caturus es s& qui
irus intemptatione noness&: dehac quippeuita
ar in libro hob: Numquid non temtatio est uita humana
iperterram : Sed quare aliis concedatur. ut ex huius uitae
peticulis dum iusti sunt auferantur alii uero iustidonec
iustitia cadant in eisdem periculis uita productiore tene¬
inur quis cognouit sensum dñi. Et tamen binc intellegi
utur etiam illis iustis quibo nos pios que moresus que
idsenectutis maturitatem &dien uitae huius ultimum
seruant non in suis meritis sed indnõ esse gloriandum
uõ qui uitae breuita te rapuit iustum nemalitia mutar&
inellectum eius ipseinquanta cumq uita e longitudine
ustodit iustum nemalitia mut& intellectum eius

Expanded text:
non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum non erat: id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incerto; non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. De hac quippe vita legitur in libro Job, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Sed quare aliis concedatur, ut ex hujus vitae periculis dum justi sunt auferantur; alii vero justi donec a justitia cadant, in eisdem periculis vita productiore teneantur; quis cognovit sensum Domini ? Et tamen hinc intelligi datur, etiam illis justis qui bonos piosque mores usque ad senectutis maturitatem et diem vitae hujus ultimum servant, non in suis meritis, sed in Domino esse gloriandum: quoniam qui vitae brevitate rapuit justum, ne malitia mutaret intellectum ejus, ipse in quantacumque vitae longitudine custodit justum, ne malitia mutet intellectum ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
res puis sedixistis. tam quam non delibro canonico ad hibi¬
tum quasi & excepta huius libri at testatione nes ipsa
non cdara sit quam uolumus hinc doceri quis enim audeat
nega rexp̃ianus iustum simorte praeoccupatus fuerit
in refrigerio futurum quilib& hoc dixerit quis homo sina
fidei resistendum putabit᷑ Item si dixerit iustum sascia
iustitia recesserit in quadiuuixit & inea fuerit impietate
defunctus inqua non dico unum annum sedunu diem
unxerit Inpoenis iniquis debitis hinciturum nibilibi
iaprieterita profutura iustitia. huic perspicua e uerititi
iusfidelium contradicit. porrosiquaeratur a nobis utrũ
situinc es s& mortuus quando erat iustus poenasess& in¬
enturus anrequiem: Arium quid requiem respondere
ibitamus: haec est tota causa. quurdictum est a quocũ
sit dictum : raptus est nemalitia mutar& intellectum
nis: dictum est enim secundum pericula uitie huius.

Expanded text:
respuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibirespuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibitum: quasi et excepta hujus libri attestatione res ipsa non clara, sit, quam voluimus hinc doceri. Quis enim audeat negare christianus, justum, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum ? Quilibet hoc dixerit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia recesserit, in qua diu vixit, et in ea fuerit impietate defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum diem vixerit, in poenas iniquis debitas hinc iturum, nihil sibi sua praeterita justitia profutura : huic perspicuae veritati quis fidelium contradicet? Porro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inventurus, an requiem; numquid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque sit dictum, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Dictum est enim secundum pericula vitae hujus,
Abbreviated transcription (Latin):
sillimum est Ideo nec pelagiam hoc dicere potueriad
et multo magis nec isti dicere debuerunt dicienim non
potest quaemoles teferam. quod uiderunt ꝓ ulagiani
erse falsissimum & absurdis simum hoc nonuidisser
qui nobiscum errorem illorum haeroticorum cathobea
tate ci.prianus multis acpaene omnibus quiec dessasti¬
cas litteras amant laudabiter notums In quo propterea
dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem.
uerum etiam utilem reperiri quõ peccandi periculis
hominem subtrahit & innon peccandi securitate consti¬
tuit: Sed quid prodest si etiam futura quae commisra
non sunt peccata puniuntur : agit tamen ille copiosis¬
me atq: optime peccandi pericula non dees se inistiuita
nec superes sepostistim cubi & illud testimonium ponit
delibro sapientiae Naptus est nemaltia mutar& intel¬
lectum eius : quoda mequoque positum fratres istos ita

Expanded text:
facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absurdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum catholicaitate Cyprianus, multis ac pene omnibus qui ecclesiasticas litteras amant, laudabiliter notum: in quo propterea dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec deesse in ista vita, nec superesse post illam. Ubi et ilud testimonium ponit de libro Sapientiae, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Quod a me quoque positum, fratres istos ita
Abbreviated transcription (Latin):
e quando conuincuntur non eos habere porseuitam
iernam quia non manduca uerunt carnem necbibe¬
ot sanguinem xp̃i et quia ineis qui nullum habent
ano peccatum. falsus est baptismur quin remisnonẽ
iur pet catorum: dicerent enim prorsus nullumena
ule peccatum : sed orosuis futuris siui uerent merts
iti tari uel non baptigari eos quidecorpore sluuntur
uter: et prosuis futuris meritir eos uel ac cipere uel
ccipere corpus & sanguinem xp̃i sine quouita morrsis
lere nom possunt et in uera remissione peccatorum
iotizari quamuis nullum ex adam traherent quõ
snit tuntur eis peccata de quibus illos dr̃ oaenitentiam
iuesciunt acturos Ita facillime agerent atq obtiner eti
disam suam quanegant esse origina lepeccatum
ratiamdĩ nondari nisi secundum merita nostra
nehdunt. Sed quia hominum futura quaenon sunt
itura proculdubio nulla sunt merita : & hoc uidere

Expanded text:
me quando convincuntur non eos habere posse vitam me quando convincuntur non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biberunt sanguinem Christi ; et quia in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse originale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, meritis vel baptizari vel non baptizari eos qui de corpore solvuntur infantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre
Abbreviated transcription (Latin):
quicum que enim dicit puniri tantum possedõ iudicante sutura
peccata dimiti autem dõ miserante non porse cogita re dobet
quantam dõ faciat gratiaeq: eius iniuriam. quasi futurum peo¬
catum praenoscipossit nec possit ignosci : Quods̃ absurdum est
magis ergo futurir si diu uiuerent pec catoribus cumin parua
aetatem oriuntur lauacro quo peccata diluuntur debuit
eos autem quibaptizantur & paruuli decorporibur exeunt
tis matemorientibus peccata originala uindicari setd sua
cuiusq futura s uiuere : Itemq baptizits nonoriginalia
nlui setisua futura siuiuerent quõ non pors& nis in maiore
u ttepeccare. Sedabos acturos puenitentiam aliornonactu¬
sfrtasse praeuisos ideo alios baptizator alior si nebaptis¬
oeris se dehacuita: hoc siaudirent pelagianinoniam
ibrarent negando originale peccatum qua erere puriulis
atare gnumdĩ nescio cuius suae felicitatir locum maxi¬

Expanded text:
Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitare debet quantam Deo faciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futurum peccatum praenosci possit, nec possit ingosci. Quod si absurdum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moriuntur, lavacro quo peccata diluuntur, debuiteos autem qui baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, tismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura si viveret: itemque baptizatis non originalia dilui, sed sua futura si viverent; quoniam non possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae felicitatis locum: maxi
Abbreviated transcription (Latin):
od igani negant sed xp̃ĩ ec desia confit&ur originale
secatdum : quosiue soluto ꝑdĩgratiam siue perdĩ iudicium
sonsoluto cum moriuntur in fanter aut merito regenerationi
Panscunt exmalis adbona. aut merito originis transcunt
imalis admala hoc citholicifides nouitin hoc etiam
poniub herdici si neulla contradictione consentiunt Iudi¬
canautem quem quam non sacun dimmerta quaehabuit
quam diufunt in corpore s ecsecundimmeriti quie suerat
habitura Sidiutius uxis & incorporti und copinari patt
hominer quorum in genia nonene contemtibiba uestractaduo¬
cant litterae muraur &stipens reperire non possim sdtore¬
dere auderemnis uobis non cridere non auderem sed pero
ad futurum dm̃ ut commoniticito uideant ea quae dicuintur
futura suis se peccata si perdĩ iudicium in nonbaptiratis
possunt iure puniri etiam dĩ gratiaba ptirratis pos sedimiti:

Expanded text:
Pelagiani negant, sed Christi Ecclesia confitetur, originale Pelagiani negant, sed Christi Ecclesia confitetur, originale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione consentiunt. Judicari autem quemquam non secundum merita quae habuit quamdiu fuit in corpore, sed secundum merita quae fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi vobis non credere non auderem. Sed spero adfuturum Deum, ut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccata, si per Dei judicium in non baptizatis possunt jure puniri, etiam per Dei gratiam baptizatis posse dimitti.
Abbreviated transcription (Latin):
essĩ siue bonum siuemalum ciessit inquit non a diunxit
lgesturus fuit Sed unde hoc talibus uiris inmente mueierit
nescio ut futura quaẽ non sunt futura puniantur: authono¬
entur merita paruulorum quur autem dictum est. secun¬
dim eaquae percorpus gessit hominem iudi candum
ungerantur imulta solo animo nom per corpusne ꝓullum
uperis membruno : et plerumq: tammagna ut talibus
ipitionibur poena iustissima debeatur sicutiest ut aba
ieim quod dixit insipitis incordesuo non est dr̃ q̃uid
lego secundum eaquae percorgusgessit : Nisi scrundũ
incorpore nisi resurrectione nouissima non adulla
itacorporanda sed adrecipienda probonis meritis
stemia promalis luehda suipplicia hoc autem mediotem pore
inr depositionem &receptionen corporis. setun dumeaque
Essunt ꝑcorporis tempus siue cruciantur animaa siue
suiescunt. Ad quod tempus corporis ꝑtin& etiam quod

Expanded text:
gessit, sive bonum, sive malum : gessit, inquit; non adjunxit, gessit, sive bonum, sive malum : gessit, inquit; non adjunxit, Vel gesturus fuit. Sed unde hoc talibus viris in mentem venerit nescio, ut futura quae non sunt futura, puniantur, aut honorentur merita parvulorum. Cur autem dictum est, secundum ea qua per corpus gessit hominem judicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus, nec per ullum corporis membrum; et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena justissima debeatur: sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo, Non est Deus ? Quid est ergo, secundum ea quae per corpus gessit; nisi, Secundum in corpore, nisi resurrectione novissima; non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia. Hoc autem medio tempore inter depositionem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod tempus corporis pertinet etiam quod
Abbreviated transcription (Latin):
maiorum iamutentium uoluntatis arbitrio: Sedubi uenitur
adoaruulos: & ad iꝓpsum mediatorem di & hominum hominen
xpm̃ ihm̃ omnis deficit praecedentium gratiamdi humanonũ
as sertio meritorumꝰ quia necilhꝰ ullis bonis practedentibus meri¬
tis discernuntur a c&eris ut pertineant adliberatorem hominũ :
Nec ille ullis humanis praecedentibus meritis. cumdipsesit
homo liberator factus est hominum Quis enim audiat quod
dicuntur paruub prosuis futuris meritis in ipsa infantilia¬
&atebaptizati exire dehac uita Et ideo alii non baptizati
ineadan aetatemori quia &ipsorum praes cita sunt merita
futura sed mala Non eorum uitambonam uel malam dõ
remunerante uel damnante sed nullã a postolus quidan
limitem fixitquem trans gredi non debeat hominis ut mitius
loquar incauta sis picio Aitenim omner adstabimus ante
rbura lxp̃ĩut serat unus quis que setundum eaquie ꝑcorpus

Expanded text:
maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei humanorum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio: ait enim: Omnes astabimus anteChristi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus
Abbreviated transcription (Latin):
umdicitur sicredideris saluuseris progosito praemio
slutis exigatur a nobis : Ideo enim haec & nobis praeci¬
pdiuntun & donadĩ esse monstrantur: ut intellegantur
quoda nos ea facimus &d r̃facit ut illa faciamus Sicut
peroro oh&am ez echielem a pertissime dicit quide ii
ipertius quamubi dicit ego faciam ut faciatis. locum
ipfm scnbturae attemdte &indebitis illidñ promittere factu¬
rum seu faciant quae ub & it fiant Nonsine ibita c&me ta
eorums edlmala quibus seostendt redidere promalisbonehoc
ipso quocos fact habere deimceps oꝑerabona cumipre ficitiesa
faciam diunimandita Sedomnis haecratio quidesendimus
dum mentanostradari quamuis euidertis sime diuinorum
elo quiorum testimonus asseratur: Tamen apudeor quinisi ali¬
qui d sibi adĩgnent quod oriorerdentutretribuiturei ab omni
studio pi&atis reprimi seputant Laborat aliquando in ȩtate

Expanded text:
cum dicitur: si credideris, saluus eris, proposito praemio cum dicitur: si credideris, saluus eris, proposito praemio salutis exigatur a nobis. ideo haec et nobis praecipiuntur et dona dei esse monstrantur, ut intellegatur, quod et nos ea facimus et deus facit, ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechihelem apertissime dicit. quid enim apertius quam ubi dicit: ego faciam, ut faciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendimus dum merita nostra dari, quamuis euidentissime diuinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate
Abbreviated transcription (Latin):
iffertur: Si spũ inquit facta carnis mortifica ueriti s uiudis:
utergo spũ facta carnis mortificemus exigitur ut autẽ
uuamus offertur Numigiair plac& ut facta carnis
urtificare non donumdi essedicamus : Neque so donum
hesse fateamur. quõ exigi audimus a nobis praemio
uae. si hoc fecerimus oblato : Absithocut placeat parti¬
cplus & defensoribus gratiae pelagianorum esterror
edinmnabilis : quorum mox a postolus ora obstruxit ad¬
niiis: quot quot enimspũdĩ aguntur hi filii sunt dĩ
rederemus : de quo di s gũ &i amibi loquebatur ubiait
ma autem haec operatur unus atq: idanspr̃ diuideir
noria unicuiq: pro ut uult : interquae omnia sicut scitis
unimauit a fidem Ssergo quamuis donumdi sit facta
umnis mortificare exigitur tamen anobis proposito
remio uitae. Itadonumdĩ est a fides quamuis &i psa

Expanded text:
offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii dei sunt, ne um spiritum crederemus. de quo dei spiritu etiam ibi loquebatur, ubi ait: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout. uult. inter quae omnia, sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis et ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
mitatisuae semalle conmittere quam firmitati promiss¬
onis dĩ Sed incerta est mibi inquit demeioso uoluntas dĩ
qui dergotua netibi uoluntas de ceipso certa est : nectimes
quiuid&ur stare timeat necadat : cumigitur utraq: incerta
sit : qur non homo firmiori quam in firmiori fidem suam
spem caritatem qu e commitit : Sed cumdicituir inquiuũ
sicredideris saluus eris unum horum exigitur alterum
offertur: quodexigitur in hominis: quod offertur indiest
potestate : qur non utrumq: indi & quo diubet & quod ofsert :
nogatur enim ut d& quodiub& Nogantcredentes ut sibi
augeatur fides nogant prononcredentibus uten don&ur
fider et in suis igitur in crementis & insuis initiis didonũ
est fides : Sic autem dicitur sicredideris saluus eris
quem ad modum dicitur sispũ facta carnis mortifica ueri¬
tis uiu&is: Nam & hic exhis duobus unum exigitur. alterũ

Expanded text:
mitati suae se malle committere quam firmitati promissmitati suae se malle committere quam firmitati promissionis dei. "sed incerta est mihi" inquit "de me ipso uoluntas dei". quid ergo? tuane tibi uoluntas de te ipso certa est nec times: qui uidetur stare, ne cadat, timeat? cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem caritatemque committit? ,,Sed cum dicitur" inquiunt "si credideris, saluus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur, in hominis, quod offertur, in dei est potestate". cur non utrumque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic autem dicitur: si credideris, saluus eris, quemadmo-is dum dicitur: si spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
ut Sedsi operagentium promisit non fidem proferto quo
consunt bona operanisi exfide sustus enim ex fideuiuit
Etomne quod non est ex fidepeccatum est & sine fide in porsi¬
ulest plicerot nibil ominus ut implent quodoro mist dr̃
in hominum est potestite nisi enim homo faciat quo ddõ
nondonante id hominem pertin& non faci& ipse quo d
don& hocest nsi babeat homo fidem exsem&ipsa non
impla dr̃ quod oromisit ut operaius titia edentur exde
acperhoc ut promis sa suadr̃ possit implere non estindi
sedin hominis potestate quod s̃i ueritas & pi&as noscrade¬
re uetat. credamus cum abrahamiquõ quae promisit
potenrest a facere : promisit autem filios abrahae: quõd
esse nom possunt si non habeant fidem : ergo ipse donat
&fidem : Sane cum a postolur dicat ideo ex fide ut secun¬
dum gratiam firmasit promissio : oniro homines infir¬

Expanded text:
dicit. sed si opera gentium promisit, non fidem, profecto, quoniam dicit. sed si opera gentium promisit, non fidem, profecto, quoniam non sunt bona opera nisi ex fide — iustus enim ex fide uiuit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, et: sine fide impossibile est placere — nihilominus, ut impleat quod promisit deus, in hominum est potestate. nisi enim homo faciat quod deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet, hoc est: nisi habeat homo fidem ex semet ipso, non implet deus quod promisit, ut opera iustitiae dentur ex deo. ac per hoc, ut promissa sua deus possit implere, non est in dei, sed in hominis potestate. quod si ueritas et pietas non credere uetat, Credamus cum Abraham, quoniam quae promisit potens est et facere. promisit autem filios Abrahae. quod esse non possunt, si non habent fidem. ergo ipse donat et fidem. Sane cum apostolus dicat: ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infir
Abbreviated transcription (Latin):
imines bona quaepertinent ad colendum dm̃ ipse facitut ilii
aciant quae praecepit. Non illi faciunt ut ipse faciat
quod oromisit: alio quin utdĩ promissa compleantur
onindĩ sed in hominum est potestate Et quod ad nõ pro¬
issumest abipsis redditura brahae Non autem sic oradidit
bhum sederedidit dans gloriamdõ quõ quae promisit
i est a facere Nonait praedicere non ait praescire
saliena facta potest praedicere atq praesciret sed
ens est & facere : Acperhoc facta non aliena sed sua
sorte operabona gentium dr̃ promisit abrabae insemine
ssus ut hoc promitter& quo dipse facit non autem promisit
Eingentium quam sibi homines faciunt sed ut promiter&
iodiosefacit illam praesciuit homines essefacturors non
uidn sic a postolus loquitur filios quipꝓedr̃ promisit
urabae qui fide eius uestigiasectarentur quodapertissime

Expanded text:
homines bona quae pertinent ad colendum Deum; ipse facit ut illi homines bona quae pertinent ad colendum Deum; ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit, potens est et facere : non ait, Praedicere; non ait, Praescirealiena facta potest praedicere atque praescire: sed ait, potens est et facere; ac per hoc facta, non aliena, sed sua. 20. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium, quam sibi homines faquod ipse facit, illam praesciuit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
scientia praedestinatione quippedr̃ ea praesciua quae
fuerat ipse facturus : unde dictum est fecit quae futura sup
Praescire autem potens est &um quaeipse non facit.
sicut quaecumque peccata : quia &si sunt quaedam quae
sta peccata sunt ut poenae sint etiam peccatorum unde
dictum est tradidit illis dr̃ in reprobam mentem ut facuan
quae non codueniunt : Nonibi peccatumdĩest sediudiciũ
Quocirca praedestinatiodi qua e in bono est gratue est
ut dixi praeparatio : cirati a uero est iosius praedestira¬
tionis effectus Quandoer go pro mist dr̃ abrabae in setp̃i
netius fidem gentium dicdis patremmultarum gentium
posuite unde dicit a postolus ideo exfide ut secundum gratiã
srmasit promissio omni semini non de nostraeuoluntatis
auestite sed desua praedestinatione promisit Promisita ñ
uodipse facturus fuerat. non quod homines : quia &si faciunt

Expanded text:
scientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae scientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus: unde dictum est, Fecit quae futura sunt . Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit; sicut quaecumque peccata: quia etsi sunt quaedam, quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est, Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio: gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Quando ergo promisit Deus Abrahae in semine ejus fidem gentium, dicens, Patrem multarum gentium posui te; unde dicit Apostolus, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini : non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
redicari doc trinam suam quando sciebat & ubi sciebatesse
quielecti suerant in ipso antemundi constitutionem sed quõ
sitadicer&ur letorem facer& intentum adea requiren da
quenunc ex ad monitione pelagiam erroris neces seest
opiossus &daboriosius disputari. uisummi ln est quod tuno
sitis erat breuiter ense dicendum excepta. ut dixi altitudine
sapientias & scientu edi &ine praeiudicio alia nicausarup
qui dignus fuit & dignum non fuisse cui defuit Sidiscutiatut
& quaeratur undequis que sit dignus nondesunt quidi cant
uoluntate humana : Nos autem dicimus gratiiu predesti¬
natione diuina Inter gratiam porro & praedestinationen
ratio gratiauero iam ipsa donatio: quoditaq: ait aposto¬
lus non exoperibus neforte quir extollatur Ipsus enim
sumus figmentum creati in xpõihũ inoperibus bonis gratia
est. Quod autem sequitur quae praeparauit dr̃ ut in illis
ambulemus praedestinatio est. quaesi ne praescientia non
potestesse potest autem esse sinepraedestinatione prae

Expanded text:
edicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem . Sed quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea requirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosius et laboriosius disputari; visum mihi est, quod tunc satis erat, breviter esse dicendum, excepta, ut dixi, altitudine sapientiae et scientiae Dei, et sine praejudicio aliarum causarumqui dignus fuit, et dignum non fuisse cui defuit; » si discutiatur et quaeratur unde quisque sit dignus, non desunt qui dicant, voluntate humana: nos autem dicimus, gratia vel praedestinatione divina. Inter gratiam porratio: gratia vero jam ipsa donatio. Quod itaque ait Apostolus: Non ex operibus, ne forte quis extollatur, ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, gratia est; quod autem sequitur: Quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus, praedestinatio est, quae sine praescientia non potest esse: pote
Abbreviated transcription (Latin):
inquagrati ficauit nos indilecto filiosuo in quo habemus
redemtionem pers anguinem ipsiur remis sionem peca¬
torum secundum diuitias gratiae eius qua e abunda uit
in nobis in omni sapientia & prudentia ut ostender & nobis
musterium uoluntatis suae secundum bonam uoluntatem
suam quam proposuit in illo indispositionem suam quam

Expanded text:
in qua gratificavit nos in dilecto Filio suo, in quo habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem 616 peccatorum, secundum divitias gratiae ejus, quae superabundavit in nobis in omni sapientia et prmysterium voluntatis suae secundum bonam voluntatem suam, quam proposuit in illo, in dispositionem plenitu
Abbreviated transcription (Latin):
aut quo fine sit facturus incertum est donu
nos trum fatigatio prouidente hoc praesenti sr
di gratia intuae caritatis & scientiae ingore spra
iode eruditionem humilibus ad de increpas¬
nonem superbis : Necessarium &utile est &iam
quie scribta sunt scribere : Neleue existimn& ur
quod non frequenter arguitur.: Sanum enim
putant esse quod nondolent : nec uulnus super¬
dictum cute sentiunt. Sed intellegant peruen¬
nrum adsectionem quodhabuerit perseueran
in deuirtute inuirtutem glorific& in adernũ
inie papa beatissime in effabiliter mirabilis
nunpirabiliter honorande. praestantis sime
airone

Expanded text:
aut quo fine sit facturus, incertum est et omnium aut quo fine sit facturus, incertum est et omnium nostrum fatigatio prouidente hoc praesenti saeculo dei gratia in tuae caritatis et scientiae uigore respirat, adde eruditionem humilibus, adde increpationem superbis. necessarium et utile est etiam, quae scripta sunt, scribere, ne leue existimetur, quod non frequenter arguitur. sanum enim putant esse, quod non dolet, nec uulnus superductum cute sentiunt; sed intellegant peruenturum ad sectionem, quod habuerit perseuerantem tem de uirtute in uirtutem glorificet in aeternum, domine papa beatissime, ineffabiliter mirabilis, incomparabiliter honorande, praestantissime patrone
Abbreviated transcription (Latin):
qua propositum & prae destinationem dĩ secundu
praescientiam receperunt. ut obhoc dĩ alios uasa
honoris alios contumeliae fecerit. quia finem
unius cinusq praeuiderit. & sub ipsogratiae adi¬
torio in qua futurus ess& uoluntate & action
praescierit: quibus omnibus enodatis. & multis
in super quae altiore in tuitu ad causam hane
pertinentia magis potes uidere dis cussis:
Credimus & speramus Nonsolum tenuitatem nostrĩ
dis putationum tuarum praesidio roborandm
Sed& iam ipsos quos meritis atque honoribus
claros caligo: istius opinionis obs curat. dese¬
catissimum lumen gratiae recepturos : Naman
eorum praecipuae auctoritatis & spiritalus
studiorum uirum scm̃ hilarium arelatensen
epis copum : sciat beatitudo tua ad miratorm
sec tatoremq: in aliis omnibus tuae esse doctrins
et dehoc quod inquaerellam traitiam pridim
apud sc̃ĩtatem tuam sensum suum perlitutras
uelle conferre : Sed quia utrum hoc facturis

Expanded text:
qua propositum et praedestinationem Dei secundum qua propositum et praedestinationem Dei secundum praescientiam receperunt; ut ob hoc Deus alios vasa honoris, alios contumeliae fecerit, quia finem uniuscujusque praeviderit, et sub ipso gratiae adjutorio in qua futurus esset voluntate et actione praescierit. 9. Quibus omnibus enodatis, et multis insuper, quae altiore intuitu ad causam hanc pertinentia magis potes videre, discussis; credimus et speramus, non solum tenuitatem nostram disputationum tuarum praesidio roborandam, sed etiam ipsos quos meritis atque honoribus claros caligo istius opinionis obscurat, defaecatissimum lumen gratiae recepturos. Nam unum eorum praecipuae auctoritatis et spiritualium studiorum virum, sanctum Hilarium Arelatensem episcopum, sciat Beatitudo tua admiratorem sectatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae; et de hoc quod in querelam trahit, jam pridem apud Sanctitatem tuam sensum suum per littuelle conferre. sed quia, utrum hoc facturus
Abbreviated transcription (Latin):
isti uarientur .: ut quia diuersae sunt uocatio¬
nes in his quinibil operaturi saluantur.
qusi solum di propositum uideatur existere.:
inus auteni qui aliquid boni acturis unt :
prpes cientiam possit stare propositum :
a nurini formiter lic& diuidi praescienti am
iprposio. temporali distinctione non possit
prisduentia: tamen quodam ordine sit subnixa
mrpsico : Et sicut nibilsit quorum cum que
ngociorum. quod non scientia diuina praeuenerit :¬
la nibil sit boni. quod in nosiram participationem
uindo auctore defluxerit: Pos tremo quemad
nadum per hanc praedicationem propositrdi
pofideles fiunt qui prae ordinati sunt aduitam
urnam. Nemo eorum qui cohortandi sunt
pediatur : Nec oc casionem neglegentiae
ibeant. Sise praedestinatos esse desperem.:
sud &tiam qualiter diluatur quae sumus pati¬
hter insipientiam noscram ferendo demonstres:
quod retractatis priorum dehacre opiniomibus
paene omnium par inuenitur &una sententia

Expanded text:
ista uarientur, ut, quia diuersae sunt uocatioista uarientur, ut, quia diuersae sunt uocationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quasi solum dei propositum uideatur existere, in his autem, qui aliquid boni acturi sunt, per praescientiam possit stare propositum, an uero uniformiter, licet diuidi praescientia a proposito temporali distinctione non possit. praescientia tamen quodam ordine sit subnixa proposito et. sicut nihil sit quorumcumque negotiorum, quod non scientia diuina praeuenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participationem non deo auctore defluxerit; postremo. quem ad modum per hanc praedicationem propositi dei, quo fideles fiunt, qui praeordinati sunt ad uitam aeternam, nemo eorum, qui cohortandi sunt, impediatur nec occasionem neglegentiae habeant, si se praedestinatos esse desperent. illud etiam qualiter diluatur, quaesumus, patienter insipientiam nostram ferendo dquod retractatis priorum de hac re opinionibus, pene omnium par invenitur et una sententia,
Abbreviated transcription (Latin):
male in homine collocatur. Si diuinae uoluntit
impiȩ uoluntas humana praefertur. ut ideo
quis adiuu&or quia uoluit. onideo quia adiu¬
uetur uelit. Si originaliter malus receptionem
boni: non a sumino bono. Sed asema ipso inchoare
male creditur : Si non aliunde dõ placetur
in hac causa pape bea tissime. pater optime
quantum iuuante dño potes diligentiam pil¬
tis tuae. ut quae in istis questionibus obscuro¬
ra & adpercipiendum difficiliora sunt. quam
luci dissimis expositionibus digneris aperire
Ac primum quia plerique Nonputant. xp̃ianom
fidem hac dissensione uiolari. quan tum
periculi sit in eorum persuasione pate facias.
de inde quomodo per istun prae operan tem
& co operantem gratiam. liberum non inpediatis
arbitrium : Tuniutrum praescientia dĩ ita
secundum propositum maneat. ut ea ipsa quae
sunt proposita sint accipienda priescita.
an pergenera causarum . &species personarum

Expanded text:
male in homine conlocatur, si diuinae uoluntati male in homine conlocatur, si diuinae uoluntati impie uoluntas humana praefertur, ut ideo quis adiuuetur, quia uoluit, non ideo. quia adiuuatur, uelit, si originaliter malus receptionem boni non a summo bono sed a semet ipso inchoare male creditur, si non aliunde deo placetur, t, tribue nobis in hac causa, papa beatissime, pater optime. quantum iuuante domino potes, diligentiam ptis tuae, ut, quae in istis quaestionibus obscuriora et ad percipiendum difficiliora sunt, quam lucidissimis expositionibus digneris aperire. Ac primum, quia plerique non putant Christianam fidem hac dissensione uiolari, quantum periculi sit in eorum persuasione, patefacias; deinde, quo modo per istam praeoperantem et cooperantem gratiam liberum non impediatur arbitrium; tum, utrum praescientia dei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa, quae sunt proposita, sint accipienda praescita, an per genera causarum et species personarum
Abbreviated transcription (Latin):
sdͥpiriat opem: pongratia sibi humanam subiciat
ueluintatem : Quod cum peruersissimum esse reue¬
linte dĩ misericordia & instruente nos tua beatitu¬
die nouerimus : pos sumus quidem ad noncreden
dum esse constantes. Sed ad auctoritatem talia
intientium non sumus pares.: Quia multum nos
dunae meritis ante cellunt : & aliqui eorum ad¬
so nuper summi sacerdotii honore super eminent:
p facile quisquam praderpaucos perfectae gratiae
in repidos amatores tanto superiorum disputatio¬
nbus ausus est contra ire : Ex quo non solum his
queos audiunt. uerum &iam ipsis qui audiuntur
cum dignitatibus creuit periculum. dum & inal¬
tos reuerentia eorum. aut in utili cohib& silen¬
tio. aut incurioso ducit adsensu. & saluberri¬
muni ipsis uid&ur. quol paene nullius contra¬
dictione reprebenditur. ⁊ Unde si in istis peli¬
gianae reliquus prauitatis non medioeris uin¬
lentia fibra nutritur. Si principium salutis

Expanded text:
sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subjiciat sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subjiciat voluntatem. 7. Quod cum perversissimum esse revelante Dei misericordia, et instruente nos tua beatitudine, noverimus, possumudum esse constantes, sed ad auctoritatem talia sentientium non sumus pares, quia multum nos et uitae meritis antecellunt et aliqui eorum adepto nuper summi sacerdotii honore supereminent; nec facile quisquam praeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores tanto superiorum disputationibus ausus est contra ire. ex quo non solum his. qui eos audiunt, uerum etiam ipsis, qui audiuntur, cum dignitatibus creuit periculum, dum et multos reuerentia eorum aut inutili cohibet silentio aut incurioso ducit adsensu et saluberrimum ipsis uidetur, quod paene nullius contradictione reprehenditur. unde si in istis Pelagianae reliquiis prauitatis non mediocris uirulentiae fibra nutritur, si principium salutis
Abbreviated transcription (Latin):
condere in honorẽ. aliud in contumeliam. quu
nemo nisi pergratiam iustific&ur. & nemo pisi
in praeuaricatione nascatur . : Sed refugiunt is tud
fateri : diuinoq: ascribere operi sanctorum merita
formidant. Nec adquiescunt praedestinatum
electorum numerum Nec augeri posse. pec mini
ne locum apud infideles acne glegentes coho¬
tantium in citamenta ponhabeant
Ac superflua sit induscriae ac laboris indictio.¬
cunus studium cessante electione frustrandum sit.⁊
iudemum enimposse unum quemque ad cor rectio¬
nem aut ad profectum uocari : Sisciat sesua diligentia
honum esse posse. & libertatem suam obhocdi auxilio
niandam. Si quod dr̃ manditelegerit : Acsic cum
inlis qui tempus acceperunt liberae uoluntatis duo
sn.quae humanam operentur salutem. di scilic&
rai & hominis oboedientia.: priorem uolunt
olidintiam esse. quam gratiam. ut initium salutis
nto qusaluatur. Non exeo credendum sit stare
quilut: Et uoluntas hominis diuinae gratiae

Expanded text:
condere in honorem aliud in contumeliam, quia condere in honorem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sed refugiunt istud fateri diuinoque adscribere operi sanctorum merita formidant nec adquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse nec minui, ne locum apud infideles ac neglegentes cohortantium incitamenta non habeant ac superflua sit induscujus studium cessante electione frustrandum sit. Ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum vocari, si se sciat sua diligentia bonum esse posse, et libertatem suam ob hoc Dei auxilio juvandam, si quod Deus mandat elegerit. Ac sic cum in his qui tempus acceperunt liberae voluntatis, duo sint quae humanam operentur salutem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia, priorem volunt obedientiam esse quam gratiam, ut initium salutis ex eo qui salvatur, non ex eo credendum sit stare qui salvat; et voluntas hominis divinae gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
nellegentia naturali: Et euangelium ideo non au¬
derint. quia nec fuerim recepturi: Pro uniuerso
autem humano genere mortuum esse dnm̃ nostrum
lim xpm̃: & neminem prorsus a redemtione sanguinis
eius exceptum. etiam siominem hanc uitam aliene¬
na a beomente pertranseit quia adomnes homus
pertineat diuinae misericordiae sacramentum:
Quo ideo plurimi non renouentur : quia quod na
Quantum autem ad arbitrii libertatem abhis can
ad prehendi quidõ sponte crediderint. & auxilio
gratiae merito credulitatis acceperint : Inistamm
talis gratiae praedicationem. hi quorum contra de¬
tione offendimur cumprius meliora sentirem.
Ideo se uel maxime contulerunt: quia si prositerm¬
tur abea omnia bona merita praeueniri. dab
ipsa ut possint esse donari necessitate. concata
dm̃ secundum propositum & consilium uoluntas
suae occulto iudicio &opere manifesto Aliudus

Expanded text:
intellegentia naturali et euangelium ideo non auintellegentia naturali et euangelium ideo non audierint quia nec fuerint recepturi. pro uniuerso autem humano genere mortuum esse dominum nostrum Iesum Christum et neminem prorsus a redemptione sanguinis eius exceptum, etiam si omnem hanc uitam alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines pertineat diuinae misericordiae sacramentum, quo ideo plurimi non renouentur, quia, quod nec aeternam, quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam adprehendi, qui deo sponte crediderint et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. in istam uero talis gratiae praedicationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se uel maxime contulerunt, quia, si profiterentur ab ea omnia bona merita praeueniri et ab ipsa, ut possint esse, donari, necessitate concederent deum secundum propositum et consilium uoluntatis suae occulto iudicio et opere manifesto aliud uas
Abbreviated transcription (Latin):
ultosib rationabilius uidentur astruere : cumad
erunnationum contemplationem uenitur. quae uel
ipnderitis saeculis dimis sae sunt ingredi uias suas.
ul munc quoque adhuc inuderis ignorantiae
indute depereunt. Nec ulla eis aut legis aut euan¬
si iluminatio corus cauit. Cum tamen inquan
mridicatoribus ostium apertum est. &iua facta
nt untum populus qui sedebat intenebris & inum¬
iri morts lucem uiderit magnam. & qui quon dam
anopulus. Nunc autem populus dĩ sit. et quorum
ilquando non misertus est. Nunc autem misereatur .::
pratiuisos inquiunt adnõ credituros. & ad unam quam¬
qe gentem ita dispensata tempora ac minis teria
ninstrorum exortura erat bonarum credulitas
uolintatum. Nec uacillare illud quod ds̃ omnes
mines uelit saluos fieri. & in agnitionem ueri¬
ds uenire : Quando quidem in excusabiles sint
ꝓ&adumus ueridi cultum potuerint instrui

Expanded text:
multo sibi rationabilius uidentur adstruere, cum ad multo sibi rationabilius uidentur adstruere, cum ad earum nationum contemplationem uenitur, quae uel in praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi uias suas uel nunc quoque adhuc in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis aut euangelii inluminatio coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gentium populus, qui sedebat in tenebris et in umbra mortis, lucem uiderit magnam et, qui quondam non populus, nunc autem populus dei sit et, quorum aliquando non misertus est, nunc autem misereatur, praeuisos inquiunt a domino credituros et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum. ut exortura erat bonarum credulitas uoluntatum; nec uacillare illud, quod deus omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, quando quidem inexcusabiles sint, qui et ad unius ueri dei cultum potuerint instrui
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc habentes uoluntates. Nullas proprias
actiones ponsine dĩ iudicio secernuntur
ut ante dis cr&ĩ onem boni ac mali deusu uitae
istius auferendi alii perragenerationem inter
caelestis regni adsumantur heredes. alii
sine baptismo inter mortis perpauie transcant
debitores.Tales aiuint perditalesq: faliuari.
quales futuros illos in annis maidribus si adac¬
tiuam seruarentur acatem scientia dicin
prae uiderit qec consideranti se gratiam di
quam comitem non praeuiam humanorum
uoluntsse meritorum. Etiam illis. uoluna¬
tibus subdere quas abea secundum suam phanta¬
siam non negantes se praeuentas : Sed in tantum
quibus cumque commenticus: meritis electionẽ
dĩ subiciunt : ut quia praeterita non exstant.
futura quae nonsit te futura confingant.
Nolo que apudillos absurditatis genere
& nmagenda praescita sint & praescita non actasis
hunc sane dehunianis meritis praescientiam di
rindum quam gratia uocantis operdur

Expanded text:
adhuc habentes voluntates, nullas proprias adhuc habentes voluntates, nullas proprias actiones, non sine Dei judicio secernuntur, ut ante discretionem boni ac 5 mali de usu vitae istius auferendi, alii per regeneratiocaelestis regni adsumantur heredes alii sine baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores, tales aiunt perdi talesque saluari. quales futuros illos in annis maioribus, si ad actiuam seruarentur aetatem, scientia diuina praeuiderit. nec considerant se gratiam dei, quam comitem, non praeuiam humanorum uolunt esse meritorum, etiam illis uoluntatibus subdere, quas ab ea secundum suam phantasiam non negant esse praeuentas. sed in tantum quibuscumque commenticiis meritis electionem dei subiciunt, ut, quia praeterita non extant. futura. quae non sint futura, confingant nouoque apud illos absurditatis genere et non agenda praescita sint et praescita non acta sint. hanc sane de humanis meritis praescientiam dei, secundum quam gratia uocantis operetur,