comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊brdes ẽe omnĩmo intelligantur᷑ ⁊ debi¬
ts ħelitariis insolidum teneantur nec
Aogis nr̃e bencfitio ꝑfruantut quã contẽp¬
nendamẽe censuerunt ¶Ethoc quid dehis
sanctimus quidelibatioẽm nullam petẽclã
curauint. qũã pntamus quid penitus põt
hanc legem ẽẽ suꝑuacuam. ⁊ debere ei dero¬
gari. cum cnim nonliceat ⁊adirȩ petita¬
tẽ ⁊ sine dãpno ab ea discedere. ¶ expre¬
sentis legis auctoritatequis locus deli
ꝓdelib̾ando nobis supplicand necessanũ
ẽẽ existimai̾ũt. quatenus cis liceat an¬
nale tp̃c tgi uersari ⁊ hecditatẽ inspicẽ.
⁊ alias cc̃eam machinatiões excogitaẽ
⁊ candem delib̾atiõem fiebilib ascrtiõi
b repetita p̃ce sepius: acciꝑe. nequis noᷤᷤ
putauĩt antiquitatis penitus ẽẽ contẽp¬
tores indulgeus quid eis petere deli¬
tñ amplius ab imꝑiali quid culmine
uno anno anrõis uõ iudicib noueor
m̃sib ut neq eximꝑiali largitate aliũ

Expanded text:
des esse omnimodo intellegantur et debitis hereditariis in solidum teneantur nec legis nostrae beneficio perfruantur, quam contemnendam esse censuerunt. Et haec quidem de his sancimus, qui deliberationem nullam petendam curaverint, quam putamus quidem penitus post hanc legem esse supervacuam et debere ei derogari: cum enim liceat et adire hereditatem et sine damno ab ea discedere ex praesentis legis auctoritate, quis locus delibdeliberando nobis supplicandum esse necessarium existimant, quatenus eis liceat annale tempus tergiversari et hereditatem inspicere et alias contra eam machinationes excogitare et eandem deliberatibus repetita prece saepius accipere: ne quis nos putaverit antiquitatis penitus esse contemptores, indulgemus quidem eis petere delitamen amplius ab imperiali quidem culmine uno anno, a nostris vero iudicibus novem mensibus, ut neque ex imperiali largitate aliud
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ omnib in solidum debitis Redita¬
riis honerib teneantur. ⁊ñ scdm modũ
patrimonii s. ⁊si exiguus sit census ħe¬
ditatis: tñ qͣiͣ hrtem eum intotum ob¬
ligari. ⁊ sibi imputet qui ꝓnouo bene
uolumus. ut sciantom̃s quod õim̃o
post petitam delibatiõem si adicrint uł¬

Expanded text:
tatem, omnibus in solidum debitis hereditariis teneatur et non secundum modum parimonii, sed etsi exiguus sit census hereditatis, tamen quasi heredem eum in totum obligari, et sibi imputet, qui pro novo bene volumus, ut sciant omnes, quod omnimodo post petitam deliberationem, si adierint
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tum inuistum ascucians postea
nichil se depat̾na successicẽ petitutum
ñexc̃ã donationis si tͣrsigerdi aĩo in
iure. ꝓfessus ẽ cum respuere quesitam
nequiret Reditatẽ transactio nullo da¬
to ułretento scu ꝓmisso mimine ꝓcedat
sub moucri non põt.¬

Expanded text:
testamentum iniustum adseverans postea nihil se de paterna successione petiturum non ex causa donationis, sed transigendi animo in iure professus est, cum respuere quaesitam nequiret hereditatem et transactio nullo dato vel retento seu promisso minime procedat, submoveri non pot
Abbreviated transcription (Latin):
nonputet sibi cẽnecesfaram delib̾aticem.
sradcat ẜeditatẽ uł sese mmisceat. õimodo
inuñtarium ab ip̃o confitiatur ut int trigĩ¬
tadies post aꝑtas tabulas uł postquam ei¬
nota fui̾t aꝑtura tabulatum uł deltam sibi
abintestato Recditatẽ cognoiuĩt mĩandos:
exordium caprat inuñtariũ suꝑbis rebus
õĩb impleatar sub p̾sentia tabulaͣtior ce¬
trrorumq qui ad huiusmõi confectiocm
necessarii sunt subscͥptioem tñ supponere
ħrdem necẽe ẽ significantẽ ⁊ quantitatem
rarum:⁊ quod nla malignitate cita eas
abeo facta. ui facienda res ap̃eum reman i.
uł si ignarus littarum sit. uił scribere p̃ pedit᷑.
speciali tabulario ad hoc solum adhibendont
ꝓeo inttas suppõat uersabilis signo antea ma¬
nu fedis p̃poito testib uidelicet asumendis
quibrtem cognoscant. ⁊iubeti ei tabulariỹ
ꝓse subscritere tnt̃ fuerunt s mañt alocis in¬

Expanded text:
non putet sibi esse necessariam deliberationem, sed adeat hereditatem vel sese immisceat, omni tamen modo inventarium ab ipso conficiatur, ut intra triginta dies, post apertas tabulas vel postquam nota ei fuerit apertura tabularum vel delatam sibi ab intestato hereditatem cognoverit numerandos, exordium capiat inventarium super his rebus, omnibus impleatur sub praesentia tabulariorum ceterorumque, qui ad huiusmodi confectionem necessarii sunt. 2b . Subscriptionem tamen supponere heredem necesse est, significantem et quantitatem rerum et quod nulla malignitate circa eas ab eo facta vel facienda res apud eum remanent, vel si ignarus sit litterarum vel scribere praepeditur, speciali tabulario ad hoc solum adhibendo, ut pro eo litteras supponat, venerabili signo antea manu heredis praeposito, testibus videlicet adsumendis, qui heredem cognoscunt et iubenti ei tabularium pro se subscribere interfuerint. Sin
Abbreviated transcription (Latin):
erit ut ñ postea camrepudi⁊ nullo indig
muñtano. cum õib creditorib suppõitus
ẽ ut ꝑote heditate ciex sua uoluntate in¬
fixas similiq mõ si ñ titubante aĩo respu¬
entam usabstinendam ci credidĩt hedita¬
tẽ ciaptissime intra triumm̃sium spatiũ
ex quo ei cognitum fu̾it scriptum se ẽe uel
uocatum hrd̃ renunti⁊. nullo nec tnũtaĩ¬
o faciento. nec alio circiitu expectanto. ⁊
sit alicnus huuismõi peditate. suichonero¬
sa siue lucrosa sit ss mant dubius ẽ utrũ¬
ne admittenda sit nec ne de functi h̾editã¬

Expanded text:
eam repudiet, nullo indiget inventario, cum omnibus creditoribus suppositus est, utpote hereditate ei ex sua voluntate infixa. Similique modo, si non titubante animo respuendam vel abstinendam esse crediderit hereditatem, ei apertissime intra trium mensuum spatium, ex quo ei cognitum fuerit scriptum se esse vel vocatum heredem, renuntiet nullo nec inventario faciendo nec alio circuitu expectando, et sit alienus huiusmodi hereditate, sive onerosa sive lucrosa sit. Sin autem dubius est, utrumne admittenda sit nec ne defuncti heredita
Abbreviated transcription (Latin):
a. Scimus iam duas eẽ ꝓmuigatas a
nr̃a clem̃tia constitutiões. unam̃ quid dehis
qui delibandum ꝓ ẜeditate sibi delata exi¬
stimanerunt aliam ant̃ deinprouisis debitĩ¬
⁊ ncerto exita ꝑuisas species eis impoito.
fietiam ucterẽ constitutioẽm ñ ignoramus
qũa duius cordianus ad platonẽ scripsit
demilitib qmꝑignorintam teclitatẽ adi¬
is ñ inquietentur. cuius sensus ad unam p̃¬
fatarum constitutionum anobis reclactuᷤᷤ
c̃ arm̃a ⁊ cnm magis quãuira sctre milites
sacratissimus legis lator ex istimauit. Ex
õib itaq istis unam legem colligere nob
apparint c̃ẽhumanum. ⁊ ñsolum milites
adulnarehuusmõi benefitio. fictiam adõs
boc extantere. ñ tm̃ simprouisum cir̾iserit
debitums ⁊̃ si honerosam quis iueiat ẽe
quam adierit ħeditatẽ. itaemmnec satis
necessarium delib̾ationis erit auxilium: m̃¬
si tõib formi dolõsis quri ea timcrit quẽ
nulla dignasunt suspitiõe ¶ Cumigitur

Expanded text:
. Scimus iam duas esse promulgatas a nostra clementia constitutiones, unam quidem de his, qui deliberandum pro hereditate sibi delata existimaverunt, aliam autem de improvisis debitis et incerto exitu per diversas species eis imposito. sed etiam veterem constitutionem non ignoramus, quam divus Gordianus ad Platonem scripsit de militibus, qui per ignorantiam hereditatem adiis non inquietentur: cuius sensus ad unam praefatarum constitutionum a nobis redactus est. arma etenim magis quam iura scire milites sacratissimus legislator existimavit. Ex omnibus itaque istis unam legem colligere nobis apparuit esse humanum et non solum milites adiuvare huiusmodi beneficio, sed etiam ad omnes hoc extendere, non tantum si improvisum emerserit debitum, sed etiam si onerosam quis inveniat esse quam adierit hereditatem. Ita enim nec satis necessarium deliberationis erit auxilium, nisi hominibus formidolosis, qui et ea timent, quae nulla digna sunt suspicione 1a . Cum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
Qcum noriht  ndreuetum est de mli tuihus.
d.a: Pitutor ancillam tuam contub̾nuo
suoconumxit. acpost brdeminstituit: neq
oñium exhuiusmõĩ facto tibi auferri po¬
tinͣt. ut ⁊ cius aditicẽ uissu tuo tibi ꝑ hãc
successio queratur uire cõcessam habes facł¬

Expanded text:
us . Si tutor ancillam tuam contubernio suo coniunxit ac post heredem instituit, neque dominium ex huiusmodi facto tibi auferri potuit et, ut eius aditione iussu tuo tibi per hanc successio quaeratur, iure concessam habes facu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uł adierit: Reclitatẽ uł mimiine eã re¬
pudiauĩt: nonsolum crechitorib in so¬
lidum tineatur s⁊ q̃ legis falcidie bene¬
fitiomimme utatur. quod si post delibe¬
randum recisauĩt inuentario minime
conscͥpto. t̃c res deditatis creditorib uł
his qui ad ħeditatẽ uocantur legibus
redtere cõpelletur. quantitate cer sac̃ra¬
m̃tores accipientium manifestanda cũ
taxatioe a iudice tr̃ statuerda nõtissi¬
mum aũt ẽ exhac constitutic̃ẽ. que om̃ᷤ¬
ꝓeod̾ capitulo ꝓmulgatis ẽẽ derogatũ
quarum alta ⁊ gordiane constitutiõis
sensus continebatur. cum enmãplioẽ
tͣctatu habito melior exitus inuentas
ẽ ⁊ trib constitutionib inunum cõgre¬
gatif imus apparet ⁊ inmilites ⁊ ina¬
lios oĩs uiris ꝓbabilis artictlus. qua ꝑꝑ
exanteriorib inquietati nr̃o subiectos
imꝑio patimur. scilicet ut milites. ⁊ si ꝑꝑ
simplicitatẽ p̃sentis legis subtilitatem

Expanded text:
ime eam repudiaverit, non solum creditoribus in solidum teneatur, sed etiam legis Falcidiae beneficio minime utatur. Quod si post deliberandum recusaverit inventario minime conscripto, tunc res hereditatis creditoribus vel his qui ad hereditatem vocantur legibus reddere compelletur, quantitate earum sacramento res accipientium manifestanda, cum taxatione tamen ab iudice statuenda. Notissimum autem est ex hac constitutione, quae omem capitulis promulgatis esse derogatum, quarum alteri et Gordianae constitutionis sensus continebatur. Cum enim ampliore tractatu habito melior exitus inventus est et tribus constitutionibus in unum congregatis unus apparet et in milites et in alios omnes iuris probabilis articulus, quapropter ex anterioribus inquietari nostro subiectos imperio patimur? scilicet ut milites, etsi propter simplicitatem praesentis legis subtilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
morataetate infans decesscrit tẽ parentem
quid suꝑstitem oĩa exquac̃q successic̃ẽ ad
cuns infantẽ deuoluta. uirt patriõ q̃i iam
ĩnfantĩ quesitacaꝑparente uõ ñ subsistẽ¬
te. si quid post eus obitum tutor infanti
sit uł datus fiũt. posse.⁊ cui ad huc infãte
pupillo constituto. nõic cus ad ire ẜecdita¬
adcũm deuolutam uelbõꝵe possoẽm petẽ¬
⁊ eit̾ mõ cittm infanti hecditatẽ querere. Sin
uõ ułnonsit tutor ułcumsit eam facere ne¬
glexi̾t. tunc cod̾ infante inea etate defũcto
om̃s heditãtes ad eum deuolutas ⁊ ñagnitaᷤᷤ
ita intelligi: q̃i abinitio noneẽt ad eum de

Expanded text:
tunc parentem quidem superstitem omnia ex quacumque successione ad eundem infantem devoluta iure patrio quasi iam infanti quaesita capere. Parente vero non subsistente, si quidem post eius obitum tutor infanti sit vel datus fuerit, posse eum etiam adhuc infante pupillo constituto nomine eius adire hereditaad eum devolutam vel bonorum possessionem petere et eo modo eidem infanti hereditatem quaerere. Sin vero vel non sit tutor vel, cum sit, ea facere neglexerit, tunc eodem infante in ea aetate defuncto omnes hereditates ad eum devolutas et non agnitas ita intellegi, quasi ab initio non essent ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
fo.a. Difris tui filius mortis tpẽ inpatͥs
fuifait potestate. sine exasse ħrs institutuᷤᷤ
ẽ. etiam clausis tabulis ħs potuit existẽ
adeius frĩs tui potes accedert sũccessicc̃m.
Quod sicum su uiris c̃et ante aditam ħx¬
ditata decessit. tuq fr̃i tuo legitimus prs
extitisti aut intra tpã ecdicto p̾finita bõr
possoem agnouisti quebrditariarum fa¬
cultatum sunt ułque abalio inuinia de¬
tientur. p̃sidis diligentia tͥ restituent᷑.

Expanded text:
fratris tui filius mortis tempore in patris sui fuit potestate, sive ex asse heres institutus est, etiam clausis tabulis heres potuit existeread eiusdem fratris tui potes accedere successionem. Quod si, cum sui iuris esset, ante aditam hereditatem decessit tuque fratri tuo legitimus heres extitisti seu intra tempora edicto praefinita bonorum possessionem agnovisti: quae facultatum sunt vel quae ab alio iniuria detinentur, praesidis diligentia tibi restituentur.
Abbreviated transcription (Latin):
mp. añt. Piapat̾re emancipata eo de¬
functo rõꝵ posso̾em ñ agnouisti. frust᷑
uetris neħrditati pat̾̃ne sis obligata.
Quod scruum cius nullo iuremanumi¬
sistires que ⁊ mancipia q̃dam ꝑꝑ fuñis

Expanded text:
 a patre emancipata eo defuncto bonorum possessionem non agnovisti, frustra vereris, ne hereditati paternae sis obligata, quod servum eius nullo iure manumisisti resque et mancipia quaedam propter
Abbreviated transcription (Latin):
cimus siuiuus ꝑ fectenatus ẽ licet ilico
postquam int̾racecidit. ułinmanib ob¬
stetricis deceffit nichilominus testam̃tũ
corrũpi hoc tm̃mõ requirendosi uñius¬
uo ad orbem totus ꝓcessit. adnullum de¬
clinans monstrum uł ꝓdiguio.¬

Expanded text:
cimus, si vivus perfecte natus est, licet ilico cimus, si vivus perfecte natus est, licet ilico postquam in terram cecidit vel in manibus obstetricis decessit, nihilo minus testamentum corrumpi, hoc tantummodo requirendo, si vivus ad orbem totus processit ad nullum declinans monstrum vel prodigi
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tum factum quopostumore suoꝵ
nullãm̃tĩcẽ testator fecit. filiam suscepit.
intestato uita functus ẽ cumagnatioe
postume cuius ñ meminit testam̃tũ rup¬
tum sit. ex cupto aut̃ testam̃to nĩchũ
deb̾i neq peti posse explorati uiris ẽ.
riti ñ solui. postumo uõ p̃terito quam¬
uis natus ilico decesserit. ñ restitui rup¬
teres nos decidimus. cum igitur is qui
inuentre portabatur p̃teritus fu̾at. ꝙ
si adlucem fuit redactus suus patriħrs
existeret sinaliꝰ eumante cederet. nascẽ¬
do ruptum testam̃tum faciebat. Si postu¬
mus inhunc quid deuolutus ẽ uoce aũt
ñemissa abhac luce subtͣctus ẽ dubitaba¬
tur sũs postumus ruptum testam̃tum
facere põt ueterum animmi turbati sũt
quid depat̾no elogio statuend̃ sit. cũq
sabiñi existimabant si uius natus ẽ ⁊
sinocem ñ cmisit ruptum testam̃tum a¬
paret ꝙ ⁊ simutus fu̾at. hoc ip̃m faciebat.¬
⁊ etiam nos laudamus snãm eors ⁊ san¬

Expanded text:
testamentum factum, quo postumorum suorum nullam mentionem testator fecit, filiam suscepit, intestato vita functus est, cum agnatione postumae cuius non meminit testamentum ruptum sit: ex rupto autem testamento nihil deberi neque peti posse explorati iuris est. riti non solvi, postumo vero praeterito, quamvis natus ilico decesserit, non restitui rupteres, nos decidimus. Cum igitur is qui in ventre portabatur praeteritus fuerat, qui, si ad lucem fuisset redactus, suus heres patri existeret, si non alius eum antecederet et nascendo ruptum testamentum faciebat, si postumus in hunc quidem orbem devolutus est, voce autem non emissa ab hac luce subtractus est, dubitabatur, si is postumus ruptum facere testamentum potest Veteres animi turbati sunt, quid de paterno elogio statuendum sit. Cumque sabiniani existimabant, si vivus natus est, etsi vocem non emisit, ruptum testamentum, appareteorum etiam nos laudamus sententiam et san
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. usti Piquis silium ꝓpͥum ita exbrda¬
nit. ille flius ms alienus mee sube fiat
emmmanifestissimus ẽ sensus testatoris
p̃bors int̃pretatio nusquam tm̃ ualeat.
utmelior sensu cxistat quitatis u ca cerrart¬
d.a ¶aximuin iutuun antique subti¬
utatis p̃senti lege corrigimus que putarat
ilia et iura obseruanda in successiõẽ parem¬
tum. sigetostamto uenant inmascoare ⁊
infemuns. cum abintestato simue iuis u
re tebere filium sanxerunt. ⁊ aliis filiam:
int uepotes ex hrdantos alia cunua urita¬

Expanded text:
. Si quis filium proprium ita exheredaverit:" ille filius meus alienus meae substantiae fiat"enim manifestissimus est sensus testatoris, verborum interpretatio nusquam tantum valeat, ut melior sensu existat IUST. A. IULIA. Maximum vitium antiquae subtilitatis praesenti lege corrigimus, quae putavit alia esse iura observanda in successione parentum, si ex testamento veniant, in masculis et in feminis, cum ab intestato simile ius uts exheredari debere filium sanxerunt, aliis filiam, et inter nepotes exheredandos alia iura ci
Abbreviated transcription (Latin):
fecissenamcum id̃ ħrdes bnstituti sunt nl¬
la ratio retldi põt. Quare uideatur inposte¬
rgre tncasu exħrdare uoluisse.¬
mp̃. alꝙ̃r. Hiauus tuus quipatr̃ẽ tuum
⁊ nou̾cam equis portionib frdes insti¬
tuit. cum te quoq hrẽt inpotestate: te¬
stam̃to noĩatim ñ exbrdauit mortuo pa¬
tre tuo uiuo ano. siñ ĩmpedim̃to legis uł¬
leie succeclendo inpatris tui locum. rupi

Expanded text:
fecisse. Nam cum idem heredes instituti sunt, nulla ratio reddi potest, quare videatur in posteriore tantum casu exheredare voluisse. Si avus tuus, qui patrem tuum et novercam aequis portionibus heredes instituit, cum te quoque haberet in potestate, testamento nominatim non exheredavit, mortuo patre tuo vivo avo sine impedimento legis vellaeae succedendo in patris tui locum rupist
Abbreviated transcription (Latin):
stituticem faciebat. ip̃m scruu̾m sinelibtate
pupillosuo substituit querebatur int̾ pru¬
tentes siex huiusmõĩ substitutioẽ ss necessa¬
rius pupillo existit. cã enm alĩtationis ex
ueter rogula orta ẽ. qr õib placũat. hunc

Expanded text:
stitutionem faciebat, ipsum servum sine libertate pupillo suo substituit, quaerebatur inter prudentes, si ex huiusmodi substitutione heres necessarius pupillo existat. Causa etenim altercationis ex vetere regula orta est, quia omnibus placuerat hunc
Abbreviated transcription (Latin):
facto subicigrauamini silibet ꝓnuntictur.
s ⁊ om̃e sulugum siũ dimpiium adeum
rttuntrare qui in senntuttm eumd etrebat
⁊ denegarici ⁊ adũsus cumom̃s fecutarias
actices nullo extoc ei p̃niditio gn̾anto sm
aũt quasi lid institutus ẽ nuilla dm̃ uł ser
um̃tione minstitutioẽ habita tunc nullo
cõpelli mõ eum adire beditatẽ nec denogari
decurrert ⁊lib̾ale uditium suam ex pectare
snam. siue agente eo siũ pulsato. ut siquidẽ
seruns ꝓnuntietur acdño suo heditatẽ ad¬
quͣrat. smau̾t lib̾ eam adipiscatur si ma

Expanded text:
facto subici gravamini, si liber pronuntietur, sed omne sive lucrum sive damnum ad eum redundare qui in servitutem eum trahebat et denegari ei et adversus eum omnes hereditarias actiones, nullo ex hoc ei praeiudicio generando. Sin autem quasi liber institutus est nulla domini vel servi mentione ino eum adire hereditatem nec denegari decurrere et liberale iudicium suam expectare sententiam sive agente eo sive pulsato, ut, si quidem servus pronuntietur, tunc domino suo hereditatem adquirat, sin autem liber, eam adipiscatur, si a
Abbreviated transcription (Latin):
iNobis itaq cand̾ alt̾̃catiõem decidentib mi¬
rabile uisum ẽ siquis putet exhuismõi scru¬
pulositatr inpediri testatoris uoluntatem.
⁊ maximedm̃. ⁊ existum⁊: ñ ficri seruum hr¬
dem necessarium. s⁊ eilicentiam pr̃et. ⁊ lib̾¬
tatẽ consequi. Peditatẽ tespuere. ⁊ dm̃ uolũ¬
tatẽ reclamare. quisi hoc differre tẽptauĩt
⁊ puniendus ẽ. Sit itaq ⁊ umo pupillo li¬
ber qr testator boc uoluit. ⁊ mortuopupillo
necessarius ħis qr ⁊ hoc testator uoluit.¬
d.ã Quidam cum testam̃ tum condẽt
duob. Heredib scrptis unum quid ex pãte
instituit. scruum añ sium cuis ⁊ nom̃ adi¬
dit exreliqua parte sinelibtate scͥpsit ħrdẽ
⁊ postea cunõ seruum alii legauit uł post
institutiõm teredis seruum ꝑ legatum alii

Expanded text:
Nobis itaque eandem altercationem decidentibus mirabile visum est, si quis putet ex huiusmodi scrupulositate impediri testatoris voluntatem, et maxime domini, et existimet non fieri servum heredem necessarium, sed ei licentiam praestet et libertatem consequi et hereditatem respuere et domini voluntati reclamare: qui si hoc differre temptaverit, etiam puniendus est. Sit itaque et vivo pupillo liber, quia testator hoc voluit, et mortuo pupillo necessarius heres, quia et hoc testator voluit. Quidam, cum testamentum conderet, duobus heredibus scriptis unum quidem ex parte instituit, servum autem suum, cuius et nomen addidit, ex reliqua parte sine libertate scripsit heredem et postea eundem servum alii legavit, vel post institutionem heredis servu
Abbreviated transcription (Latin):
recibtuis manifestius ex pͥmẽ
ebucras. maritus quondam tuus mile̾
Defunctus qũs testam̃tofcõ p̾rdem cõem
urum fiuum institirsse ꝓponis:. scłm¬
casun filio suo quẽ hũit in potestate mor¬
tis tp̃ean itia quartum decimm etati
sue amium anpostea decesserit : sam ñ ẽ
incerti uris ꝙ siquid inpatris militis po¬
situs potestate primo casu tr̃hu̾it sub¬
stmtum. ⁊ patrisħis extitit co defũcto.
adte onmnõcius ꝑtineat successis
nõ substitutiq uinscłm casum: uii exp̃s¬
sa. ulcõpendio nusq ad ccrtam ctatem
fcã reꝑiatur siquit̾ intra ꝑub̾tatẽ de

Expanded text:
recibus tuis manifestius exprimere debueras, maritus quondam tuus miles defunctus, quem testamento facto heredem communem vestrum filium instituisse proponis an filio suo, quem habuit in potestate mortis tempore, si intra quartum decimum aetatis suae annum an postea decesserit. Nam non est incerti iuris, quod, si quidem in patris militis positus potestate primo casu tantum habuit substitutum et patri heres extitit, eo defuncto ad te omnimodo eius pertineat successio. Si vero substitutio in secundum casum vel expressa vel compendio non usque ad certam aetatem facta reperiatur, s
Abbreviated transcription (Latin):
partes testatorẽ substitutioni tacitem
seruisse quãꝗ̃ manifeste mninstitutiõe
mp. seũ. Hereditatẽ quid intestati filii.
delatam tibi. dubitari noportet. Substi¬
tutio enm testamto patris fcã. ad pub̾ta¬
tis tp̃a porrigi ñ põt. qr ip̃o ⁊alus ñ euid̃
conditionis reredib institutis. ⁊ ĩuicẽ¬

Expanded text:
partes testatorem substitutioni tacite partes testatorem substitutioni tacite inseruisse, quam quae manifeste in institutione . Hereditatem quidem intestati filii delatam tibi dubitari non oportet. Substitutio enim testamento patris facta ad pubertatis tempora porrigi non potest, quia ipso et aliis non eiusdem condi
Abbreviated transcription (Latin):
igemicripsit ħr d̾ ip̃am quaid̾ uxore suã
exparte uentrẽ aũt eus ex alia parte.⁊ad
iecit si postumus natus ñ fu̾it alium sibi
prdem cẽ postumus aũt natus impubes
decessit dubitabatur ꝗd uiris sit: tamul¬
piano qu̾a papimano uiris dissertissimiᷤᷤ
uoluntatis cẽ questicẽm scribentib cum
oppmabatur papimanus ideo testatorẽ
uoluisse postumonato ⁊impubere defũ¬
cto matre magis ad eius uerare succefnio¬
nẽ quam substitutum. sienim ⁊ sue substã¬
tie. partẽ uxori derelinquit multomagiꝰ
luctuosam̃ hereditate admatrẽ uẽrre
inrac sp̃e resecantes: substitutionẽ quid
inhuiusmõi casni ubi postumus natus ad¬
huc impubes tuua matre decesserit: re¬
spuendam ẽẽ censemins. tunc aut̃ oĩo sub¬
scitutĩcẽ amittimus cum postumus mmi¬
nmeeditus fint ułposteins partum nat̃
diparib partib instituti.⁊ inuicẽ sub¬
stitnti sunt: nec in substitutiõe facta ẽ¬
tilla partium m̃tio:uerum ẽ non alias

Expanded text:
 ipsam quidem uxorem suam ex parte, ventrem vero ex alia parte, et adiecit, si non postumus natus fuerit, alium sibi esse heredem, postumus autem natus impubes decessit, dubitabatur, quid iuris sit, tam Ulpiano quam Papiniano viris disertissimis voluntatis esse quaestionem scribentibus, cum opinabatur Papinianus ideo testatorem voluisse postumo nato et impubere defuncto matrem magis ad eius venire successionem quam substitutum. si enim et suae substantiae partem uxori dereliquit, multo magis et luctuosam hereditatem ad matrem venire nem resecantes substitutionem quidem in huiusmodi casu, ubi postumus natus adhuc impubes viva matre decesserit, respuendam esse censemus. Tunc autem tantummodo substitutionem admittimus, cum postumus minime editus fuerit vel post eius partum mater disparibus partibus instituti et invicem substituti sunt nec in substitutione facta est ullarum partium mentio, verum est non alias
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuo sit: uł fiduouł plures isti fu̾int.
nuslus uõeoꝵ saꝑet. nceat is dẽ parc̃tib
legitima portione ei ułeis relicta quos
uoluint his substituere. ut occasiõe huiꝰ¬
mõi substitutionis ad exẽplum pupal¬
laris nllaquerela cont̾ testam̃tum coꝵ
oriatur. Ita tñ ut si postea resipint ułre¬

Expanded text:
duo vel plures isti fuerint, nullus vero eorum saperet, liceat isdem parentibus legitima portione ei vel eis relicta quos voluerint his substituere, ut occasione huiusmodi substitutionis ad exemplum pupillaris nulla querella contra testamentum eorum oriatur, ita tamen, ut, si postea resipue
Abbreviated transcription (Latin):
quiõ instituit hrdemlibtatem aũt subcõdi¬
ticẽ ei doãnit. si quid cõcditiotalis sit que ĩ
potestate serupoĩta ẽ. ille aut eam negle¬
xerit. minimeq cõpłit ⁊ lib̾tatecum ⁊ t̾s¬
ditate sia culpa tefrauidari Smnaut casuał ẽ
cp̃ditio ⁊ exfortune inscidus tefecetit. tũc
humanitati intuitu ubtatẽ quid̾ ei õmno
competere. Rechitatẽ aut si qurd̃ iolueridofit.
adalios ꝑuenire quos leges uocant. si non
aliquis fuiss substitutas. smaũt solũcdo¬
ñ sit: ut necessarius ħs institutus sumul
⁊ lib̾tatẽ ⁊ ħectitatẽ obtineat. tuncemim
scdm diffinitioem tamuetis quam nr̃e
dicisionis ⁊ lib̾. ⁊ ħrs existat necessarius.¬
pyrdatio scribatur.s iaditat testator ab
dĩb seg̃ddib exħrdare. ñĩdubitatur uiri

Expanded text:
redem instituit, libertatem autem sub condicione ei donavit, si quidem condicio talis sit, quae in potestate servi posita est: ille autem eam neglexerit minimeque compleverit, et libertate eum et hereditate sua culpa defraudari. Sin autem casualis est condicio et ex fortunae iumanitatis intuitu libertatem quidem ei omnimodo competere, hereditatem autem, si quidem solvendo sit, ad alios venire, quos leges vocabant, si non aliquis fuisset substitutus. Sin autem solvendo non sit, ut necessarius he res constitutus simul et libertatem et hereditatem obtineat. Tunc enim secundum definitionem tam veteris quam nostrae decisionis et liber et heres existat necessariedatio scribatur, si adiciat testator ab omnibus se gradibus exheredare, non dubitatur iuri
Abbreviated transcription (Latin):
neꝙ tamesfisus uet̾m neꝙ inextricabitas t̃e¬
tatus iocumrãt. neꝗemiifereridum ẽ fub¬
gatum euntꝰ seruum assignent ¶ Sicũ ue¬
ttres ⁊ aliam ꝓposucrunt ambiguitatẽ dicẽ¬
tes: siquis serium suum intestam̃to quid
ħram exparte sine lb̾tate s cͥpsiss incodiculłꝰ
aũt lib̾tatẽ reliquiff cisi posut instantio
ualere. ⁊ ille tambrs. quanter ficrine uideat᷑
ꝑoclicuios reroditas confirmari in quib be¬
ditas dari scam ueterem regulam ñ põt. Nos
intau disputaticẽ licet incodicillis fui̾t scͥo¬
ta ⁊lib̾tatẽ ⁊ łelitatẽ simul seruis ꝑ nĩam
ubalitatẽ ⁊ benignam int̾pritatiõem indul¬
eos nri numinis temuolentia effira ẽ ut si
ubtatem ẽẽ inderi. ¶ Et illo uidelicet obser¬
manto ut si legatumi uł fidei cõmissumcĩ
sinelib̃tate remquatur. maneant in ser̃
remmuratice defrudare conentur. ⁊ ñ pelictũ
ucet ad huc serus ꝯstitutis donent. ¶Quẽ
uiris nr̃idiffinitio ⁊ adaliam specim dubi¬

Expanded text:
effusus veterum atque inextricabilis tractatus locum habeat. Neque enim ferendum est supgatum eundem servum adsignent 1d . Sed cum veteres et aliam proposuerunt ambiguitatem dicentes, si quis servum suum in testamento quidem heredem ex parte sine libertate scripsisset, in codicillis autem libertatem ei reliquisset, si possit institutio valere et ille tam heres quam liber fieri, ne videatur per codicillos hereditas confirmari, in quibus hereditas dari secundum veterem regulam non potest: nos in tali dispositione, licet in codicillis fuerit scripta, et libertatem et hereditatem simul servis per nostram liberalitatem et benignam interpretationem induleos nostri numinis benivolentia effusa est, ut, etsi et libertatem esse videri. Illo videlicet observando, ut, si legatum vel fideicommissum eis sine libertate relinquatur, maneant in serviremuneratione defraudare conentur et non derelictum, licet adhuc servis constitutis, donent. Quae iuris nostri definitio etiam ad aliam speciem dubi
Abbreviated transcription (Latin):
d angust̃. Qm̃ preterite leges omna
queubis ex priore matriomo ꝓcreatis
mulier quid sccdo marito uir aũuxori se¬
cunte. dotis us antermptias dõatiõis no¬
mine uł alio quocumq mõ decłit. uł re¬
liquerit ampliora his que uni filio uel
filie ex anteriore mĩmo ꝓgenitis danda
uł relinquenda sunt. reuocata adsolos fi¬
los expͥore m̃tr̃uo natos ꝑuenire consti¬
tuerint. nullaq in hac patefilioꝵ exẜo
gentes oĩa quememorato mõ reuocant᷑.
non solum ad filios pͥoris matrimoniu
occasione repudii accedunt indistincte
post sccsas core nuptias lib̾is expriore
comugio ꝓcreatis: adsimilitudinẽ ma¬
trimonii morte dissoluti scruari. net de
ct̃o repudu camrequari. uł aliam in eare

Expanded text:
 Quoniam praeteritae leges omnia, quae liberis ex priore matrimonio procreatis mulier quidem secundo marito, vir autem uxori secundae dotis vel ante nuptias donationis nomine vel alio quocumque modo dederit vel reliquerit ampliora his, quae uni filio vel filiae ex anteriore matrimonio progenitis danda vel relinquenda sunt, revocata ad solos filios ex priore matrimonio natos pervenire constituerunt nullaque in hac parte filiorum ex gentes omnia quae memorato modo revocantur non solum ad filios prioris matrimonii, ptias donatione occasione repudii accedunt, indistincte post secundas eorum nuptias liberis ex priore coniugio procreatis ad similitudinem matrimonii morte dissoluti servari nec de cetero repudii causam requiri vel aliam in ea re
Abbreviated transcription (Latin):
quam ñ scriptum uł derelictum aut da¬
tum ułdõatum. adlibors ꝑsonas de¬
ferri ⁊ int̃ eas duudi uibemus. ¶omin
circum scriptionesiqua ꝑ int̃poĩtam ꝑ¬
soam uł alio quõcimꝙ m̃o fu̾it excogi¬
tata cessante. ¶ his illud aduingimuᷤ
ut mulier inhis casib inquib ante nu¬
ptias donatiões c̃tas ⁊̃ res amarito ad
se deuolutas sccłm priors legum statũ¬
ta lib̃is cõib ut pat̾nas seruare cõ pelli¬
tur. hoc ẽ ubi morte mariti m̃imo dis¬
soluto adalias nuptias ꝑuenĩt: tmino¬
biliumrtrum.⁊ mañcipiore. annõar¬
quoq cuulium usufructum dũ taxat
uite sue tp̃ib potiatur. alienatiõe ea
penitus int̃dicta. ¶ Mobilium uõ rerũ
iusti p̃tu extimatidẽ habita ꝑcos quoᷤᷤ¬

Expanded text:
derelictum vel donatum aut datum ad liberorum personas deferri et inter eas dividi iubemus: omni circumscriptione, si qua per interpositam personam vel alio quocumque modo fuerit excogitata, cessante. His illud adiungimus, ut mulier in his casibus, in quibus ante nuptias donationes, ceteras etiam res a marito ad se devolutas secundum priorum legum statuta liberis communibus ut paternas servare compellitur hoc est ubi morte mariti matrimonio dissoluto ad alias nuptias venerit, immobilium rerum et mancipiorum annonarumque civilium usu fructu dumtaxat vitae suae temporibus potiatur, alienatione earum penitus interdicta: Mobilium vero rerum, iustis pretiis aestimatione habita per eo
Abbreviated transcription (Latin):
minemutanit sibi adquisita ñ alienauit
nullomõcis cõcectunus. si pat̾ram ułmat̃¬
nam hrditatem ab intestato ex parte. si for¬
te alii ⁊̃ exanttriore mĩmo morienti parẽti
fili fint. sibi ad quisierint. ¶Iraillo etiaco¬
matͥmoro uetẽrem sanctiõem ad ĩpletes¬

Expanded text:
mutavit, sibi adquisita non alienavit, nullo modo eis concedimus, si paternam vel maternam hereditatem ab intestato ex parte  si forte alii etiam ex anteriore matrimonio morienti parenti filii sint sibi adquisierint. In illo etiam veterem sanctionem adimplentes
Abbreviated transcription (Latin):
cultates. tunc quoq ñ liccat plus eoꝵ
nou̾ce uł uitrico testantẽ relinquere.
uldonare. scudotis ułante nuptias
dõationis titulo conferre. qua filius ł
filia h̃t. cui minor portio ultima uo¬
luntate derelicta uel data fu̾it ant do¬
nata¶ta tñ ut quarta pars quehais dẽ
uberis debetur exlegib nullomõ mi¬
nuatur. nisi exhis causis que de inoffi¬
ciosis excludunt querclas. ¶ Quam ob¬

Expanded text:
at plus eorum novercae vel vitrico testantem relinquere vel donare seu dotis vel ante nuptias donationis titulo conferre, quam filius vel filia habet, cui minor portio ultima voluntate derelicta vel data fuerit aut donata, ita tamen, ut quarta pars, quae isdem liberis debetur ex legibus, nullo modo minuatur nisi ex his causis, quae de inofficioso excludunt querellas. Quam ob
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipimus exemplo matris ciius res pꝰt
sccłas nuptias filus expͥore m̃ĩio natis
suppõitesunt. adconseruanda eis lucraq̃
expriore marito ad eam ꝑuerãnt: patrĩ
quoq bõa queh̃t habiturusq ẽ fiiis expͥ¬
ore m̃ñuo natis post sccłas nuptias adea
conseruanda que exeoꝵ matrelucratus ẽ
suppõita ẽe ¶llius ⁊̃ patris qui isna pote

Expanded text:
cipimus exemplo matris, cuius res post secundas nuptias filiis ex priore matrimonio natis suppositae sunt ad conservanda eis lucra, quae ex priore marito ad eam pervenerunt, patris quoque bona, quae habet habiturusque est, filiis ex priore matrimonio natis post secundas eius nuptias ad ea conservanda, quae ex eorum matre lucratus est, supposita esse. Illius etiam patris, qui in sua pote
Abbreviated transcription (Latin):
b ante patris ułmatris obitum moricon¬
tingit. siue ante sccłas nũptias sine pꝰ ea.
filio uelfilia ułnepte: aut nepote. uł plu¬
rib patre suo ad huc uiuo. uł matre super¬
stite derelictis portioem que de functo filio
uł filie cõpetebat. uellucrum exea. ñ ad
fr̃s uelsorores mortui. si adfilios eius uł
filias ułnepotes utruisq sexus aut ꝓ ne¬
potes auis uł ꝓaiuis suꝑstitib ꝑ uentre

Expanded text:
ante patris vel matris obitum mori contigerit sive ante secundas nuptias sive postea, filio vel filia vel nepte aut nepote vel pluribus patre suo adhuc vivo vel matre superstite derelictis, portionem, quae defuncto filio vel filiae debebatur vel lucrum ex ea non ad fratres vel sorores mortui, sed ad filios eius vel filias vel nepotes utriusque sexus aut pronepotes a
Abbreviated transcription (Latin):
aũt inueteris unris obseruationib multas
ceres. que extrinisecus ad filios familias tie¬
nuint.⁊ minime patrib adquirunt᷑. que¬
ad moctum inmat̾ms bomis. ułque exmari¬
tali lucro adcos ꝑueniunt: ita ⁊ inhis que
exaliis cãis filiis familias ad quiruntur
certam induximus diffinitiõems Siquis
itaq filius familias uł patris suiułam uł ꝓ¬

Expanded text:
autem in veteris iuris observatione multas esse res, quae extrinsecus ad filios familias veniunt et minime patribus adquiruntur, quemadmodum in maternis bonis vel quae ex maritali lucro ad eos perveniunt, ita et in his, quae ex aliis causis filiis familias adquiruntur, certam introducimus definitionem. Si quis itaque filius familias vel patris sui
Abbreviated transcription (Latin):
sit constitutus ꝑmaneat foñium aũt fiiis
familias inhereat. ad exc̃plum tam mat̾nar̃
quã exnuptialib: cãs filiis familias adqui¬
sitarum rerum sic ⁊ parenti nichil derogabit̃
usufructam rerum possidenti ⁊ filii ñluge¬
bunt que exsius laborib sibi possessa sunt.
ad alios tnsferenda aspicientes. uł ad extͣ¬
neos uład fr̃s suos:. quod ⁊̃ grãui multi
c̃ẽ uidetur s exceptis castrensib peculiis qͦr
hr̃e ueteres leges cõcedunt. Inhis a nichil
nouamus: siuctam iura intacta seruamus¬
¶ eos obseruando ⁊̃ inhis peculũs queqͣi castrẽ¬
sia peculia ad instar castrensis peculii acces¬
scrunt sub hac tñ diffimtione hunc legis ar¬
ticulum inducimus: ut insuccessionibus
quid̃ earumterum quecxtrinsecus fuus sa¬
milias ad quiruntur. iura ead̾ obseruent᷑.
que minat̾ias ⁊uptialib reb stãtut᷑asũt.
nant ypot̾tecas filius familias ad u̾sui res

Expanded text:
sit constitutus, permaneat, dominium autem filiis familias inhaereat ad exemplum tam maternarum quam ex nuptialibus causis filiis familias adquisitarum rerum. Sic etenim et parenti nihil derogabitur usum fructum rerum possidenti et filii non lugebunt, quae ex suis laboribus sibi possessa sunt, ad alios transferenda adspicientes vel extraneos vel ad fratres suos, quod etiam gravius multis esse videtur. Exceptis castrensibus peculiis, quorum ere veteres leges concedunt: in his enim nihil novamus, sed vetera iura intacta servamus. Eodem observando etiam in his peculiis, quae quasi castrensia peculia ad instar castrensis peculii accesserunt. 1c . Sub hac tamen definitione hunc legis articulum inducimus, ut in successione quidem earum rerum, quae extrinsecus filiis familias adquiruntur, iura eadem observentur, quae in maternis et nuptialibus rebus statuta sunt. Non autem hypothecam filii familias advers
Abbreviated transcription (Latin):
atq dicertissimi uris ꝑiti opimonẽ seꝙ
quicum decdotali p̃cdio: tractatu ꝓpõito rõ
iustam deuxore quã desponsa obseruandũ
Sarbitratus sit. licet lex uilia deuxore tm̃ lo
sus sponsam suam lucrariuoluit ñ ad quari
patri si adeam ꝑuemre benignũ c̃e ꝑspicimꝰ.¬

Expanded text:
atque disertissimi iuris periti opinionem sequi. qui cum de dotali praedio tractatu proposito idem ius tam de uxore quam de sponsa observare arbitratus sit, licet lex Iulia de uxore tantumsus suam sponsam lucrari voluit, non adquiri patri, sed ad eam pervenire benignum esse perspexim
Abbreviated transcription (Latin):
pria nescdenͣti cõia cum fr̃ib tuis p̃dia
distraxisti: licet nullum instrum̃tum ĩ¬
t̃tesscrit. nec quicqua specialit ꝯu̾cnit:
aliene portionis euictice secuta: quati
int̃ est ẽptori solues. Rẽ aligã gerẽtib¬
Mp. seũ. U onẽ int̾lictum tutorib
ułcuratorib. ⁊ si exco titulo iudicati
debitores sunt ꝯstituti. cum sua c̃a res
suas alienare. potinit ergo curator tuuꝰ
fundum suum cum suo horiere obligaẽ
fisco nr̃o. Nam ⁊ pͥuato potuiss. depac¬
sti. ut nisi irtra certum tp̃c p̃tium fuis¬
s exsolutum: emptrex̃ arras ꝑderet. et
dominum adte ꝑtͣmẽt fides cont̃ccus

Expanded text:
pria nesciens communia cum fratribus tuis praedia distraxisti, licet nullum instrumentum intercesserit nec quicquam specialiter convenit, alienae portionis evictione secuta quanti interest emptoris solves. DI . Non est interdictum tutoribus vel curatoribus, etsi ex eo titulo iudicati debitores sunt constituti, cum sua causa res suas alienare. Potuit ergo curator tuus fundum suum cum suo onere obligare fisco nostro: nam et privato potuissesti, ut, nisi intra certum tempus pretium fuisset exsolutum, emptrix arras perderet et dominium ad te pertineret, fides contractus
Abbreviated transcription (Latin):
Prdes eoꝵ emptori p̃tium quandoq ł
int̾ certa tp̃a obtulissent restituerctur.
teq ꝑato satis facere cõditiomi dicte. ħe¬
Des emptoris ñ parent. ut cont̾ctus fides¬
ut nisi reliquum p̾tium int̾ certũ tp̃c
restitutum c̃et. ad se reũterctur: sũ ꝓre¬
cariam possessionẽ tradidit. rei uendi¬
catic̃em ñ ht̃. sactiõem exuendito.

Expanded text:
quandoque vel intra certa tempora obtulissent, restitueretur, teque parato satisfacere condicioni dictae heres emptoris non paret, ut contractus fidesut, nisi reliquum pretium intra certum tempus restitutum esset, ad se reverteretur, si non precariam possessionem tradidit, rei vindicationem non habet, sed actionem ex vendito.
Abbreviated transcription (Latin):
ta reritt Ranc conũntiõm rescͥpto nr̃o
ñiuire petis. s⁊ si se subtrahat ut iuire do¬
minii eand rem retmeat. denuntiatiõisꝙ̃¬
⁊ obsignationis depõitionisq remedio
contra frapdẽ uiti tuo potes consulere.¬
d.ãa. empore contractus int̾ emp¬
torẽ ⁊ ucrroitorẽ. Habitam conuñtioẽm
integram seruari. si abea posteriore t̃ĩ
receclatur pactõ certum ẽ.
ditionis uł alienationis contͣctu. ut no¬
uo dño nullomõ liceat in loco uẽdito
uł alio mõ sibi cõcesso monum̃tum exft¬
tuere.ułalio mõ humam iuris eum exi¬
mere. sanccimus. licet hoc ap̃ ueteres du¬
bitabatur. tale pactum exnr̃a lege esse

Expanded text:
ta, remitti hanc conventionem rescripto nostro non iure petis. Sed si se subtrahat, ut iure dominii eandem rem retineat, denuntiationis et obsignationis depositionisque remedio contra fraudem potes iuri tuo consulere. Tempore contractus inter emptorem et venditorem habitam conventionem integram servari, si ab ea posteriore non recedatur pacto, certum est.ditionis vel alienationis contractu, ut novo domino nullo modo liceat in loco vendito vel alio modo sibi concesso monumentum extruere vel alio modo humani iuris eum eximere, sancimus, licet hoc apud veteres dubitabatur, tale pactum ex nostra lege esse
Abbreviated transcription (Latin):
filius filia ñ solum pat̾ms bonis ad suor
similitudinẽ succcdant. sieciam infrm̃
ulsorore suarum successiones siuie om̃s¬
suisiue emancipati sunt siũ ꝑmixtisiũ
cumemancipatis sint om̃s integro iure
inuicem sibi succedant. ⁊ ñ scđm legẽ a¬
nãstasiamam partealiqua diminuta.
⁊ hoc quid̃ defiliis emancipatis bellissimũ

Expanded text:
filius et filia non solum in paternis bonis ad suorum filius et filia non solum in paternis bonis ad suorum similitudinem succedant, sed etiam in fratrum vel sororum suarum successione, sive omnes emancipati sint sive permixti sui cum emancipatis, aequo iure invicem sibi succedant et non secundum legem Anastasianam parte aliqua deminuta. et haec quidem de filiis emancipatis sancire bellissimum
Abbreviated transcription (Latin):
d.a. Meminimus añ diuinam ꝓuuil¬
gasse constitutiõem. ꝑquã aduestigia le¬
gis duodecim tabularum totam ꝓgeniẽ
exlẽgitima sobole descendentẽ. siũ mascu¬
linam siue femininam legitimo utre he¬
ditatẽ adipisci sanccimus. ut quẽ admo¬
dum ip̃is legitimis succeditur: ita ⁊ tp̃i
legitimarum ꝑsõarum amplectantur
successicẽm. inquaconstitutiõe unum gra¬
tutioẽm insuorobore ꝑmanere censemus.
cum. ⁊innrĩs institũtionib tenor cius ano¬
bis is relatus ẽss subtiliore tͣctatu habi¬
to necessarium dieximus:⁊liquid ex p̃¬
toriauiris dictiõẽ fragi muñtum ẽ ¶Et ħ
cum ꝑfectissima diffinitione dispoĩtono¬
stras leges ampliari cumigitur p̃torem
filium emancipatum licet subtili uire ca¬
pite fuãt diminitus. at tñ inpatris suc¬
cessione sinculla dimmntiõe uocarema
debant necessarium duximus hoc pͥmũ
corrigere ⁊ legẽ amastasiãm ũisto incre¬
m̃to ꝑfectam ostendere: ut emancipatus

Expanded text:
pp. Meminimus antea divinam promulgasse constitutionem, per quam ad vestigia legis duodecim tabularum totam progeniem ex legitima subole descendentem sive masculinam sive femininam legitimo iure hereditatem adipisci sanximus, ut, quemadmodum ipsis a legitimis succeditur, ita et ipsae legitimarum personarum amplectantur successionem. In qua constitutione unum graam constitutionem in suo robore permanere censemus, cum et in nostris institutionibus tenor eius a nobis relatus est. Sed subtiliore tractatu habito necessarium duximus, et si quid ex praetoria iurisdictione frugi inventum est, et hoc cum perfectissima definitione posito nostras leges ampliari. 1b . Cum igitur praetor filium emancipatum, licet subtili iure capite fuerat deminutus, attamen in patris successione sine ulla deminutione vocare madebant, necessaricorrigere et legem Anastasianam iusto incremento perfectam ostendere, ut emancipatus
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃ arcħ. Siquã queloca ad sacrum do¬
minum ꝑtinentiacunis lib tem̃itas cccũ¬
pauit. sccłm uet̾is census ftõinsua tia retra¬
hantur. Rescripta igitur obreptionib im¬
petrata cum p̃scripticẽ longi tp̃is ⁊ nor¬
tua. atq ita oĩa suo corꝑiquesũt anulsa
restitues.Ieq enim incabatio duuturna
ant nouella ꝓfessio. ꝓpͥetatis nr̃e priuile¬

Expanded text:
sacrum dominium pertinentia cuiuslibet temeritas occupavit, secundum veteris census fidem in sua iura retrahentur. Rescribta igitur obreptionibus inpetrata cum praescribtione longi temporis et notua adque ita omnia suo corpore que sunt avulsa restituet. Neque enim incubatio diuturna aut nobella professio proprietatis nostrę privile
Abbreviated transcription (Latin):
alicnas res retinendo ius sibi ꝓprietatis u¬
surpet. necogantur dñi aut amittere. ꝙ lo¬
cauerunt. aut cõductores utiles sibi forta̾siᷤᷤ
excludere. ant annis õib suꝑ dñio suopu¬
blice ꝓtestati.
lente ꝑsona quipignus ułypothecam ñ

Expanded text:
alienas res tenendo ius sibi proprietatis ualienas res tenendo ius sibi proprietatis usurpet, ne cogantur domini aut amittere quod locaverunt aut conductores utiles sibi fortassis excludere aut annis omnibus super dominio suo publice protestari. lente persona, qui pignus vel hypothecam n
Abbreviated transcription (Latin):
asseueras te adseñte eos quioculos p̃cłus
tuis inposuerant: oꝑam delisse ut anno¬
narie collationis p̃texta. uili p̃tio ab offõ
p̃sidali p̃clia tua distraberentor. silegitu
tpͣis spatium exuenditiorus die furxti: ꝗ
ꝓuintiam regit int̃uos cognoscet. et publi¬
cõumi p̃scriptum ẽ statm siaut̃ nondũ
ex die publiceuẽditionis legitimum tp̃c
tͣnsinissumfit: uidex examinatis allegati¬
onib tuis. ꝙ reiqualitas dictam̃t sequet᷑.
ñ ingnarus si inuistam ẽẽ uenditionẽ ꝓ spt¬
xerit p̃tium qd̃ ꝓuitioso contͣctu datumẽ
scałm principalium statutore tenorẽ male
fidei cmptotib restitui nonoportere.
post quadraginta annore spatia qualib⁊ ra¬
tione decursa inquietare ñliceat. cum lex
constantimana inbeat abhis poss essioĩs
trtium ñ requiri. qui sibi potius quã alti
possederunt. Eos aũt possessores ñ conuenit
appellari. qui ita tenerẽt. ut obhoc ip̃m de
qui ad possessioẽm conductor accedit diu

Expanded text:
adseveras te absente eos, qui oculos praediis tuis imposuerant, operam dedisse, ut annonariae collationis praetextu vili pretio ab officio praesidali praedia tua distraherentur, si legitimi temporis spatium ex venditionis die fluxit, qui provinciam regit inter vos cognoscet et, quure praescriptum est, statuet. Si autem nondum ex die publicae venditionis legitimum tempus transmissum sit, iudex examinatis adlegationibus tuis quod rei qualitas dictaverit sequetur, non ignarus, si iniustam esse emptionem perspexerit, pretium, quod pro vitioso contractu datum est, secundum principalium statutorum tenorem mala fide emptoribus restitui non oportere.post quadraginta annorum spatia qualibet ratione decursa inquietare non liceat, cum lex constantiniana iubeat ab his possessionis initium non requiri, qui sibi potius quam alteri possederunt, eos autem possessores non convenit appellari, qui ita tenent, ut ob hoc ipsum situr, qui ad possessionem conductor accedit, diu
Abbreviated transcription (Latin):
dã: Expeclitam antea questiõem in p̃¬
senti autẽ exnr̃a lege quã deasiertiõe tollẽ¬
da posuimus inquandam difficultatem in¬
cidere ꝑiclitantem cõpẽdioso remedio ful¬
ciendam ẽẽ censemus. cumenim ꝑ adserto¬
res fuꝑ lib̾tate uiditium agitabatur. s in
mecdio assertore litemagente assertus ab
racluce fũit subtractus. necc̾itas ĩponebatur
inchilominus assertori litemimplere. Et
emptor situctus erat ⁊ ꝓlib̾tate fu̾at ꝓnũ¬
tiatum habebat regressum adũsus uẽdito¬
rem⁊t ei qͣilibere ꝑsone uenditor reddat
ioquod emptionali instrum̃to continebat᷑.
uł natura cont̃ctus exigebat. In p̃senti añt
quia assetor uana nomina rciccta sunt. si
ꝑsona ꝓcuius cõclitionelis agitur mortua
fũit. quem ad modum uiditum põt ad un¬
pleri una tantummõ ꝑsona inurditiu ue¬
nnte: Sanccimus itaq inp̃senti casulicen¬
tiam ẽt emptori ad ũsus suum auctorẽ nem¬
re. Quatinus uł ostendat uenditor serͣuum

Expanded text:
 Expeditam antea quaestionem, in praesenti autem ex nostra lege, quam de adsertione tollenda posuimus, in quandam difficultatem incidere periclitantem, compendioso remedio fulciendam esse censemus. Cum enim per adsertores super libertate iudicium agitabatur, si in medio adsertore litem agente adsertus ab hac luce fuerit subtractus, necessitas imponebatur nihilo minus adsertori litem implere, ut emptor, si victus erat et pro libertate fuerat pronuntiatum, habeat regressum adversus venditorem, ut ei quasi liberae personae venditor reddat id, quod emptionali instrumento continebatur vel natura contractus exigebat. In praesenti autem, quia adsertorum vana nomina reiecta sunt, si persona pro cuius condicione lis agitur, mortua fuerit, quemadmodum iudicium potest adimpleri una tantummodo persona in iudicium veniente? Sancimus itaque in praesenti casu licentiam esse emptori adversus suum auctorem venire, quatenus vel ostendat venditor servum