comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶llloꝵ socrates: Nato maxius hesperiarꝵ
Moster aris toteles. logicis ꝗnmq fuer̃
Aut par: aut melior: stui dioꝵ cogmtꝰ orbi.
princeps. Higenio uaruss: subtilis. e acer.
Unmia ui suyerans ratronis. tt arte loquẽdi:
Ahaelardus erat. S time magis om̃a uicit:
um duniacersem monachum: morem q profęssus:
Ad Chrysti ueram transiuit philoz opl yam
In qua longeuę bene comples ultima uitae.
Ohilosochas quãdoq bonis se cõnumerandum:
Spem dedit : undenas maio reuou̾ãte Falendas.

Expanded text:
Gallorum Socrates, Plato maximus Hesperiarum, Noster Aristoteles, logicis quicunque fuerunt, Aut par, aut melior; studiorum cognitus orbi Princeps, ingenio varius, subtilis et acer, Omnia vi superans rationis, et arte loquendi, Abaelardus erat. Sed tunc magis omnia vicit, Cum Cluniacensem monachum, moremque professus, Ad Christi veram transivit philosophiam, In qua longaevae bene complens ultima vitae, Philosophis quandoque bonis se connumerandum Spem dedit, undenas Maio renovante Kalendas.
Abbreviated transcription (Latin):
feruorem ordims: Multa ete bona fert in h. mo sterio clim :
fent eñ 3ͭͣ ruces: unam aureã.: nm lapidib priosis . e
duas argexteas. ⁊ candelabrum añ mauis altare cũ tnq
ramio fent gtiam fieri nouem hachiles argenteae. e abas
deauratas plurimas. Et cappas. alia łz multa bona: landem
acqui suiit derem libras. cens ualer in hac uilla clumaci
ad rtfectionem fratrum: in die sui obitꝰ.
¶lnno uiꝯ steptã sexto tres poler nonis eptembris uiri t
in ꝑte occidentali. S duob paulatim deficientibus
u diei qui medi erat rema sit uerz ad occesum. Celi
Auob ano uite tres lime in celo smit uise et in medio
aȩnũ crucis.¬
¶ Anno insuꝑ eiusdẽ sẽpbi uni: beatus lhomas cãtuanorss
martyrio coronat ur.
Eodem tpre mnp̃r petrus comestor telebris haboͬ in fracia
uir facundisoniꝰ : et in diuinis quidi stytriris ex cellentor¬

Expanded text:
ona fecit in hoc Monasterio Clun. Fecit enim tres cruces, vnam auream cū lapidibus preciosis, & duas argenteas, & candelabrū ante maius altare cum quinque ramis. Fecit etiam fieri nouem bachiles argenteas, & albas deauratas plurimas, & cappas, aliaque multa bona. Tandem acquisiuit decem libras censuales in hac villa Cluniaci ad refectionem fratrum in die sui obitus. Anno huius Stephani sexto, tres soles Nonis Septembris visi sunt in parte Occidentali, sed duobus paulaterat, remansit vsque ad occasum. Et duobus annis vitæ tres lunæ in cœlo sunt visæ, & in medio signum crucis. Anno insuper eiusdem Stephani viij. beatus Thomas Cantuariensis martyrio coronatur. Eodem tempore magister Petrus Comestor celebris habetur in Francia, vir facundissimus, & in diuinis quidem scripturis excellen
Abbreviated transcription (Latin):
ad dominicã qua in eccłia de pastore bono: bom pastoris ũba
reritantur. ꝑ xu. ebdomadas dilatata est. Qui hugo
Anno dm̃i milliõ C. luui ͦ nicexit regere hoc mõ sterinuꝰ tlim.
Anno uero sequenti s. nuillio c. lix. e sue oramaconis srdo
uilla clugniaa combusta est
Temporib uus lrugonis treo magi a mediolano apud colo¬
mam trãslati sit.
Poruit Iius prĩs luponis sci et tp̃rib: magister petrasler¬
hardi pariuensio ep̃o: ria larus: Aui librum sententiadum.
quẽ nide in selolis do iheologi legu̾ti¬

Expanded text:
ad Dominicam, qua in Ecclesia de Pastore bono, boni Pastoris verba recitantur per XV. hebdomadas dilata est. Qui Hugo anno Domini 1158. incœpit regere hoc Monasterium Cluniacense. Anno vero sequenti, scilicet 1159. & suæ ordinationis secundo, villa Cluniacensis combusta est. Temporibus huius Hugonis tres Magi a Mediolano apud Coloniam translati sunt. Floruit huius Patris Hugonis tertij temporibus Magister Petrus Lombardi Parisiensis quas nunc in scholis Doctores Theologi legunt
Abbreviated transcription (Latin):
omam antiqui hostis a perta tõtra cheysti mmlites prelia in
Nuo memorabili oco exacta. et ab eis subatta .namauy
Dignĩ ẽ ut iosaꝵ uĩc toriarum palmas quibusdam etiane
apte collatas ostendam:Ut quemad nođ adũ suobeatos
Iomnes: malignorum spieituu mo st raui Inuudiam
lta de yorio pollicitam sanc toꝵ angeloꝵ de monstuende
custodiam eNm quos ab itt temptatos: ab istis aroiet
Iuu dei comptum est : glorificatos tetus sant deSirat¬
mens hostium congregnonlib queda retulli Cortouustt
celes tium uisionum miratuł pauta narrabo. etomuts
qnuida topo nomonarme inseot luto deato pate hngen eõm

Expanded text:
m antiqui hostis aperta contra Christi milites praelia, in illo memorabili loco exacta, et ab eis subacta narravi, dignum est, ut ipsarum victoriarum palmas quibusdam etiam aperte collatas ostendam, ut quemadmodum adversus beatos homines malignorum spirituum monstravi invidiam, ita de ipsis sollicitam sanctorum angelorum demonstrem custodiam. Nam quos ab illis tentatos, ab istis saepe jussu Dei compertum est glorificatos. Igitur, sicut de innumeris hostium congressionibus quemdam retuli, sic de multis coelestium visionum miraculis pauca narrabo. Teutonicus quidam, Eppo n
Abbreviated transcription (Latin):
diem totã psallendo: meditando. noc tem uiglando et orando
perigetur: lalebat idẽ beneductꝰ pro cella domum
oroms in turri altissima. atq remoti scima mhonoec
sanc ti michaẽl archangeli cõ etratam. tamaiensrce
sigula uitam desebe uelle ar̃o trãseniter de illo cõnico

Expanded text:
Diem totam psallendo, meditando, noctem vigilando et orando Diem totam psallendo, meditando, noctem vigilando et orando peragebat. Habebat idem Benedictus pro cella domum orationis in turri altissima, atque remotissima, in sancti Michaelis archangeli consecratam. Jam si ejus per singula
Abbreviated transcription (Latin):
¶UT et alius: ut de masno Benedic to legitur. prã
benedicłꝰ I nomine. Aui priusꝙͣ ad monas ticalẽ
ordinẽ uenissg religiouis ualde pb̃r getitiur. Qui aguad
liimacum mutato hyatitu: uer ꝯ factꝰ ẽ monachus.
orpus quiope attennatũ. fanes macilẽta. cagilli ĩcĩpt.
itentes. os sme requie sacra ũba xuminãs. nõ in era s
in crelo positum hoĩe indicabãt. Silebat pergetuo: nisi
cum eilz certa et grauis cã loqui cogebat. Uerba eius bre¬
uissnna. a mipis tocis. atq omni prorsus otiositate alic̃a
quando uero de spũalib Permo erat. miꝙͣ is sme suspa¬
rus: im̃ꝙͣ sme lacrymis fiebat. ꝓsalmolia ndeficiens: stotu¬
raꝵ sanc tars nocte dieq meditaͦ propter quod pt
psalcerium plozatum semo araĩferebat. Quomã psalno
nõ yfunc rorie : ut quibus dam moris est: S sima cum¬
intentione atq deuocõne cãtabat. Ubi si quid quod noya
itelligera osfendisse. ad glosas statim ocului gũtabuto

Expanded text:
Fuit et alius, ut de magno Benedicto legitur, gratia Benedictus et nomine. Qui priusquam ad monasticalem ordinem venisset, religiosus valde presbyter exstitit, qui apud Cluniacum mutato habitu, verus est factus monachus. Corpus quippe attenuatum, facies macilēta, capilli incompti, patentes: os sine requie sacra verba ruminans, non in terra, sed in cœlo positum hominem indicabant. Silebat perpetuo, nisi cum eum certa & grauis causa loqui cogebat. Verba eius breuissima, a nugis, iocis, atque omni prorsus ociositate aliena. Si quando vero de spiritualibus sermo erat, numquam sine suspiriis, numquam sine lacrymis fiebat, psalmodia indeficiens, scripturarum sanctarum nocte dieq.; meditatio. Propter quod & Psalterium glossatū semper circumserebat: quoniam Psalmos non perfuncattentione atque devotione cantabat. Ubi si quid quod non intelligeret, offendisset, ad glossas statim oculum convertebat.
Abbreviated transcription (Latin):
capitulum In quo yroba ꝙ chrystus nõ sit Iudei deripiũt
adhut uẽturus esse : sed iam certo et preordmato temipore
ad mũdi salutem uenisse.
fabulio Iudeore
ꝗt sipnit : cõtra petrobrusiams : eretitos : qui dicebant pueros
baptizari Initiliter : qr ccede̾ nõ poss unt
¶ error erat : quia dicunt baalicas uł altaria fieri nõ dere

Expanded text:
Capitulum ostendit quod Christus non sicut Iudæi desipiunt adhuc venturus sit, sed iam certo & præordinato tempore, ad mundi salutem venerit. fabulis Iudæorum. & scripsit contra Petrobrusianos hæreticos, qui dicebant primo pueros baptizari inutiliter, quia credere non possunt. Secundus error erat, quia dicebant basilicas vel altaria fieri non debe
Abbreviated transcription (Latin):
Iumanũ serorem. eius in comparabiliter tremẽdo birio¬
nis horror excederet.uare et ecce clamare seribilit᷑
cepit: nc q ꝑseuerater: ut oẽo fres de lectis. sius
furge: & ad se undiq cõciurẽ ogeret. Uui etiã lõnĩ
parum uenᷝ ͤ adłis aduocare coacti sunt. Ex. cuius bisiõe
terore ac formidmne ide armãnus exatatꝰ̃: omniuim
quod uiderat incipiẽs tõtemnẽ. Rursus quẽ dormiens
uiderat: integre uigilans suyͣ ixsum eunidem brãt
conspexit: tantum in aero subleriatum : quo eum.
uelle manie cõt igt̾ potuissde. Cuiꝗ sp̃es erat. Rictus
nefandi oris: ulera ommc̃ mod horrendi. ut de eo siptũ
est. per girum detiu eius formido Ungues longissiue
recurui. qt se ad ragiena auidisoie extrentet. tota
Ini uti corporio Habitudo : quas ii p̃dã. Iam iamgtos
raprendam dirissime infremebat. Et pe eum dyabolus

Expanded text:
humanum terrorem ejus incomparabiliter tremendae visiohumanum terrorem ejus incomparabiliter tremendae visionis horror excederet. Quare et ecce clamare terribiliter coepit, sicque perseveranter, ut omnes fratres de lectis suis surgere, et ad se undique concurrere cogeret. Qui etiam domnum Petrum Venerabilem advocare coacti sunt. Ex cujus visione, terrore, ac formidine, idem Armannus excitatus somnium quod viderat incipiens contemnere rursus quem dormiens viderat, integre vigilans supra ipsum eumdem ursum conspexit, tantum in aere sublevatum, quo eum si vellet manu contingere potuisset. Cujus stupendus erat rictus nefandi oris ultra omnem modum horrendi, ut de eo scriptum est: Per gyrum dentium ejus formido , ungues longissime recurvi, et se ad rapiendum avidissime exerentes, tota hirsuti corporis habitudo quasi in praedam jam jamque rapiendam dirissime infremebat. Et sic eum diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
bur: nomine armanus. Hic itas dum esset nobił e
diues miles n seculo. Iactus diuino spũ: ac mũdo renũtra¬
re dispones. prius equos e uestes multi p̾cii. magnumh
podus argenti: Et onña pene nia clumacum direxrt: Et sc
uper atq peregr inus sherosolimã petrt. ꝑbi domim ado¬
dato seyulclyro. e sanctissmuoꝵ lorose uigioue aliguãto
tempore recreatꝰ uui uite terminiu: que̾ ibi suioꝑe
Cun quo et anrmũ Ita ab oumi mũdauo affec tu niutauit
ut nec cõmunia bona: nec priuata: diũ surum. exercita iͦuii.
iugra. syũali ordis eis ardori satifacore: nostent.
lon ei dies ad or̃onem: non nox suffica poterat. uix ibo¬
aut sonmro. eo stridio indulgedat.
Tidem armo oucio cõtig post domini natale. nocto q̃
diem p̃cedit bĩ Iohannis euangeliste. ut in cella nouitioꝵ
cum alus noruitiis. Ipse adhut norutiꝯ Iaceret. Ipse solitis
rõnib fatieatꝰ. cum so in lectum colloasse: gt le
comnro colutꝰ. Ursum tam terribilẽ uidit. ut omnẽ

Expanded text:
buit, nomine Armanum. Hic itaque dum esset nobilis, et miles dives in saeculo, tractus divino spiritu, ac mundo renuntiare disponens, prius equos et vestes multi pretii, magnumque pondus argenti, et omnia pene sua Cluniacum direxit, et sic pauper et peregrinus Hierosolymam petiit. Ibi Domini adorattempore recreatus, cum vitae terminum, quem ibi summopere Cum quo et animum ita ab omni mundano affectu mutavit, ut nec communia bona, nec privata diversarum exercitationum lucra spirituali cordis ejus ardori satisfacere possent. Non ei dies ad oraut somno eo studio indulgebat. Eidem Armanno novitio contigit post Domini Natalem, nocte quae diem praecedit beati Joannis evangelistae, ut in cella novitiorum cum aliis novitiis ipse adhuc novitius jaceret, ipse solitis orationibus fatigatus cum se in lectum collocasset, et levi somno solutus, ursum tam terribilem vidit, ut omnem
Abbreviated transcription (Latin):
de charitate sux lipermꝰ.
irra tempora hius rolulphi forme himnberta et ete decesoitA
fuit. boneq gũsacionis geistens: fere ꝑ xxx. see annotus
in offino tamere fideliter et prudenter laborauit.. et cum
affluetia ꝓ polertia singulari fratrib nni strauit. Is der anus
⁊ sacrista fuit. e op̃us monas tery temt. Magnas d
plures terras arca hant uillam emit. Erangram de uacheria

Expanded text:
Charitate super Ligerim. Circa tempora huius Rodulphi floruit Humbertus & etiam decessit. fuit, bonæque conuersationis existens, fere per triginta sex annos in officio Cameræ fideliter & prudenter laborauit, & cum affluentia & solertia singulari fratribus administrauit. Is Decanus & Sacrista fuit, & opus Monasterij tenuit. Magnas & plures terras circa hanc villam emit. Grangiam de Vache
Abbreviated transcription (Latin):
S iuis nestientem uocauerat deꝯ: reditum Imnxedunt. Et
quia suy pauca fidelis fuerat. eum suy multa : ut exꝑtur
dipensatorem proniouit. Inugit ei oũn honore paxã hhons
xius 2ꝯ: maibris honoris et oneris pas toralem curã. E eum¬
latore labori suo potius adhibeis: n existogum abbanũ ꝙrecrat.
prouett ergo donus mathens. ad subliẽ põtificał ordmis
gradum ꝗt suꝑ eccł̃ie candelabrum: ad lucenđ omnib qui
i dono dei erant magnifice exaltatꝰ. inhil de monaclgo
quornndã more dimi sir.⁊ sed pcut de magno martino legitur
eadem in corde eius hĩulitas. eadem in bestitu enis bilitas mãsit.
Athil de officiis. inhil de tãtib. inhil de prolixa clumatẽri pralnodia.
uarũdibꝭ curaꝵ p̃textu raiquit. Seruabat in xalatio Insaituta
claustri. et mũto eggostꝰ firmo e lõgo bru. uelut Innato
religionis proposito. a serularius uarntatib se. quasi septo
firmiss mio perernebat:.xiui¬

Expanded text:
Sed qui nescientem vocauerat Deus, reditum impediuit, & Sed qui nescientem vocauerat Deus, reditum impediuit, & quia super pauca fidelis fuerat, eum super multa vt expertum dispensatorem promouit. Iniungit ei cum honore Papa Honorius secundus, maioris honoris & oneris pastoralem curam, & eum labori suo socium adhibens in Episcopum Albanum consecrat. Prouectus ergo domnus Matthæus ad sublimem Pontificalis ordinis gradum, & super Ecclesiæ candelabrum ad lucendum omnibus qui in domo Dei erant, maquorundam more dimisit, sed sicut de magno Martino legitur, eadem in corde eius humilitas, eadem in vestitu eius vilitas mansit. Nihil de officiis, nihil de cantibus, nihil de prolixa Cluniacensi psalmodia, quarumlibet curarum prætextu reliquit. Seruabat in palatio instituta claustri, & mundo expositus, firmo & longo vsu, velut innato religionis proposito, a secularium vanitatibus se quasi septo firmissimo secernebat.
Abbreviated transcription (Latin):
turba: domos unũpao.  Hospitia cuncta assidue penie
reglebat. Suscipiebantur alacriter om̃es. nec in piscpiente.
oni uultꝰ hilaritatem. Tanta duemẽtiu imigort uitas t¬
hare poterat. i Uruc ecar ꝙ inter cetos p̾ixes : qui eum¬
Ili de sius multa laegiebantur. Rudoiuirꝯ rex frantoꝵ. Rex¬
q anęlorum heiricꝰ: s ingulari iysum amore ampdec tebantaru
Aleintem a gaudenter sumnpiebant. multo sustgotum honore
colebant. ac discedentem: nũqͣ fere uacuu ⁊ enuetẽbat¬
de iypo tanta fama: ad ordinis adiutorius : sue uocanis amio
Pino elumanum euocauit. Ei ħ statim ordinis eł claust.
curam Imposuit. Ad ciuꝯ rei adiutoruis. mag nũ huut et
Uuee chrysti non eęnem operarium: uer Iusignẽ eum.
CCum ita s Iam syx noĩatꝰ donus mathens Tractꝰ ad urtem
fuuisse causa snsmatis põtiaui. erca et liam̃ climacensom
Iuatati. xanficandi: Quo stismate diffinito: et penitus
absorto. Lõnus mathus redire cum socus ad ppͥa fe tmabas

Expanded text:
turba: domos vniuersas, hospitia cuncta assidue pene replebat. Suscipiebantur alacriter omnes, nec in suscipiente boni vultus hilaritatem tanta aduenientium importunitas turbare poterat. illi de suis multa largiebantur, Ludovicus rex Francorum, rexque Anglorum Henricus, singulari ipsum amore amplectebantur. Adeuntem se gaudenter suscipiebant, multo susceptum honore colebant, ac discedentem nunquam fere vacuum remittebade ipso tanta fama, ad Ordinis adiutorium, suę vocationis anno primo Cluniacum euocauit, eique statim Ordinis & claustri curam imposuit. Ad cuius rei adiutorium magnum hunc, & vere Christi non segnem operarium, verum insignem eum actus ad vrbem fuisset, causa schismatis Pontiani erga Ecclesiam Cluniacensem incitati, pacificandi: Eo schismate diffinito & penitus absorpto domnus Matthæus redire cum sociis ad propria festinabat.
Abbreviated transcription (Latin):
matiscon⁊ apus sanctum xetrums: regularems uitã Anduxit
Demilde sat tus monacbies . zelo dei seruẽtisomius pruo
.xx. annis climmiaco custos ordimsꝰ exertit. Et eccliãm sani.
martelli in eadem uilla dumacensi cõ struxit.
¶ydo exũs beluatensis eccliẽ. Ius et iam dieb Noruit.ui
congregauem loci huui cdim̃ mirũ ĩ mođ dilexir. ac multa¬

Expanded text:
 regularem vitam duxit, deinde factus Monachus zelo Dei feruentissimus plus XX. annis Cluniaco custos Ordinis extitit, & Ecclesiam sancti Marcelli in eadem villa Cluniacensi construxit. Wido Episcopus Beluacensis Ecclesiæ his etiam diebus floruit, qui congrega
Abbreviated transcription (Latin):
au. ł ctum facio igr̃ ego frater petrus hñił. clinmaces
abbas om̃ib istud legentit &x qñ ad hoc officum añ
uigmti gdti annos assimxtus sum: magnã huidẽ eccliam
roligiosam ꝑt famosam. Inueni. s pauperrimã: magnaꝵ
expensaꝵ. & comparatis reddicib cum expensis nnillorum
peno reddituunꝯ reddituurs. Trecenti erant iul to amplius
nẽs net centum de proprus umꝑtib domus illa procueure
ualebat. Turba Hioppitum semꝑ pauperũ ꝓ nifinitꝰ minis uleo
Conq reꝑata de om̃nib derame ãnona : Uix quatuor menbi aligo
net tr̃ib unnuĩ: underinuq collec tum inuꝙ̃ duob aliquanido
mensib netmo sufficiebat. Panis pernus inger e fursureus
Unũ maxime aquatum. Insipidũ : e uere uillid. p̃ter alias.
E multo cum fenore / mutuo acceptas expensas In emerdo
iqtamerarius expendebar. Sas ãgustias exo bilẽs
Habito cum sapientib fr̃ib qui tunt uuebãt ꝯsilio put
hñs quid̃ trib ebdomadis. Quid fnditim : ꝗd octodiebs.

Expanded text:
. Notum facio igitur ego frater Petrus humilis Cluniacensis abbas omnibus istud legentibus quod quando ad hoc officium ante viginti sex annos assumptus sum, magnam quidem Ecclesiam, religiosam et famosam inveni, sed pauperrimam, magnarum expensarum, et comparatis redditibus cum expensis, nullorum pene reddituum. Trecenti erant vel eo amplius fratres, nec centum de propriis sumptibus domus illa procurare valebat. Turba hospitum semper, pauperum numerus infinitus. Congregata de omnibus decaniis annona vix quatuor mensibus, aliquando nec tribus: Vinum vndecumque collectum, numquam duobus aliquando mensibus, nec vno sufficiebat. Panis peruus, puger, & furfureus. Vinum maxime aquatum, insipidum, & vere villum, præter alias & multo cum fœnore acceptas expensas. In emēdo uniacensis Camerarius expendebat. Has angustias ego videns, habito cum sapientibus fratribus, qui tunc viuebant consilio, prout  tribus hebdomadis, quidam quindecim, quidam octo diebus,
Abbreviated transcription (Latin):
Elnno dñi mlłio c. Hz propter iiniam et eftrenatam
longe plus colito: pess iroꝵ raptoꝵ maliciam: quam p̃apue
n res clugnacenses furiose des eiuebãt. Roꝑatie domi petri
enliẽ cardinał: e aglice sedio legatus. Dõnus eracliu
lugdunẽas archiep̃s electꝯ. Mo suffraganeis lugduntẽab
enliẽ: hoc est eduẽsi: matistensi. cabilonẽti epis. Cum
connte etrã burgudionu. Williermo connte cabiloneri. altero
giulliermo. N umberto de bellofoco. Iocera nno prosco. Iugone
de bergiato. Ingone de scalciaro et alus burgimdie mabilibit:
non paucis. onuenerunt apud matisonẽ in ecclia sant ri¬
uintẽcii: ⁊ tractarunt ibi cc̃ spatiu triu diere de negonis : e
Pnigue de pace accliẽ cim reformanda. Ila ꝙ coram unĩso¬
iutatem q̃ castrim camonis quod e ultͣ cabilonẽ ꝯstituteñr.
psena & etura pace maneant: en quitũs pelos dmantean¬

Expanded text:
Anno Domini 1153. propter nimiam & effrenatam longe plus solito pessimorum raptorum maliciam, qui præcipue in res Cluniacenses furiose desæuiebant, rogatu domni Petri esiæ Cardinalis, & Apostolicæ sedis Legatus, domnus Eraclius Lugdunensis Archiepiscopus electus, cum suffraganeis Lugdunensis Ecclesiæ, hoc est Eduensi, Matiscensi, Cabilonensi Episcopis: cum Comite etiam Burgundionum Willermo, Comite Cabilonensi altero Guillelmo, Humberto de Belloioco, loceranno Grosso, Hugone de Berziaco, Hugone de Scalciaco, & aliis Burgundiæ nobilibus non paucis. Conuenerunt apud Matisconem in Ecclesia S. Vincentij. Qui tractarunt ibi circiter spatium trium dierum de negociis, & præcipue de pace Ecclesiæ Cluniac. reformanda: Ita quod coram vniitatem & castrum Camonis, quod est vltra Cabilonem, constitutæ sunt, plena & secura pace maneant. Et quicumq. per dict
Abbreviated transcription (Latin):
tomẽis ep̃s Rgatu dicti dñi petri abb̃is. ⁊ ab fariano
p̃p ii. Licteris iimitatꝰ. snmil et iam a rege frncie ludouico
Iumore ⁊ ommmib fere burgundie persons ẽ haronib euoiatꝰ
Clunatum uenit. Candem q eccłiam graui eris aliem pon¬
deris bypressam prudentia et exxensis suis. omn fere
debitoꝵp allenauir onere. sta ut tam in ysolusione debiti : ꝙ̃
etiam in comparandis possegiomb neressarus e iam reui
faimbiari somꝑandis. Nnit exore eius auditum fuit platũs
ab iysi. N plusꝙ̃ sextem iilia marchaꝵ aggenti sxpẽderut

Expanded text:
Episcopus, rogatu dicti dōni Petri Abbatis, & ab Adriano Papa IIII. litteris inuitatus, simul etiā a Rege Franciæ Ludouico Iuniore, & omnibus fere Burgundiæ personis & Baronibus euocatus, Cluniacum venit, eandemque Ecclesiam grauis alieni ponderis oppressam, prudentia & expensis suis omni fere debitorum alleuauit onere. Itaut tam ex persolutione debiti, quam etiam in comparandis possessionibus, necessariis etiam rei familiaris comparandis, sicut ex ore eius auditum fuit, prolatumque ab ipso, quod plusquam septem millia marcharum argenti expenderit.
Abbreviated transcription (Latin):
fote henticq̃ uintomeñ exis copus fudt olim uius n¬
moniasterii Clintatenssis aliungnas et mnonachus: ac iñm: nr̃i h
augusti obut
De Religiosis et mõchis illustrib lprẽ uenerabił
prĩs nr̃i petri ab̃is Clumacens d¬
Iuscepir uere clinacens eccłia: e sexo ut dixi suscipit.¬
mltoꝵ el diuersora : nõ in terra ed in coelo ⁊hesaurizã nũ
uzas. Auro ig̃r̃ et topazion longe ariora Clumacus a
asendienn eitia muba uscenit. Auãlo mae miłicos biros
Et pĩma cuim taude i ac dubcedime. retdendo.  ad nos be

Expanded text:
scopus fuerat olim huius Monasterij Cluniacensis alumnus & Monachus, ac nostrum nostriq. Augusti obiit. De Religiosis & Monachis illustribus tempore Venerabilis Patris nostri Petri Abbatis Clun. Svscepimultorum et diversorum, non in terra, sed in coelo thesaurizantium gazas. Auro igitur et topazio longe chariora Cluniacus a Leodiensi Ecclesia munera suscepit, quando magnificos viros, et summa cum la
Abbreviated transcription (Latin):
Iob đr̃: Iyse algerus uere simplex i ee rectꝰ timẽs deu
tꝭ recedensa malo erat. Sexe niultu q sibi Iuscitise
demone/ Uen ᷝͥ petro abbi ua rõquestus est
¶Dle Algeros Erat subtilis igenio facunduo eloqiuo Ipse namq
pro eccliãstius negonis ad diuersab personas. e ad eccliãs multas.
inisignes epistolas cõstͥssr. Et Item inter ceta ingenii sin
nommẽta duos tractatus edidit. eccsticis ualde utile
negocus: E catho ͦ fidei.
¶Quorx pͥmũ pntitulauit de prissicordia e insticia: quer
trib diuisit ꝑticulis.
¶Quayx pina temperendo insticiã mĩa. sufficienter agit de
¶Serimda de eccliãstiua pecratorib. ⁊ ẽoꝵo canonita conec tõẽ.
3 de de his qui exͣ. etcliam̃ sunt. et eorum saculega cõione.
¶Aliu uero Tractatum edidit: tanto nobiliorem q̃to sublinore
Ut pote de re ymirifica et ncc̃a. de facramento seilicet corpis
ele sang uinis diñ.
¶Hoc opus in 3ͨ ꝑtes duudit᷑ prmia sxpedete apit de beritate

Expanded text:
itur, ipse Algerus vere simplex & rectus, timens Deum, & recedens a malo erat. Sæpe multumque sibi institisse dæmones Venerabili Petro Abbati suo conquestus est. Iste Algerus erat subtilis ingenio, facūdus eloquio. Ipse namque pro Ecclesiasticis negotiis ad diuersas personas, & ad Ecclesias multas insignes Epistolas conscripsit. Et item inter cætera ingenij sui monumenta duos Tractatus edidit Ecclesiasticis valde vtiles negotiis, & Catholicæ fidei. Quorum primum intitulauit de misericordia & iustitia, quem tribus diuisit particulis. Quarum prima temperando iustitiam miserisecunda, de ecclesiasticis peccatoribus, et eorum canonica correctione; tertia de his qui extra Ecclesiam sunt, et eorum sacrilega communione. Alium vero tractatum edidit tanto nobiliorem quanto sublimiorem, utpote de re mirifica et necessaria, De sacramento scilicet corporis et sanguinis Domini. Hoc opus in tres partes dividitur: prima expedite agit de veritate
Abbreviated transcription (Latin):
dutente lugmatũ uenit cu uxore filuis ac filialquerer
xxxtͣmilitio siuo. qui oẽs monachi facti sant. Aibiouensis
etiam comes wigo noĩe segultꝰ ẽ in hroc loco qui et pos
Huiq eccłie muire deuaionis monachus getitit. Requit srãt
in pace. amer.
dte hugo ⁊ꝯ abbas dd obiit bii. Idus Iullii anno mułłio co

Expanded text:
acum venit cum vxore, filiis, & filiabus, & xxx. militibus suis, omnes Monachi facti sunt. Albionensis etiam Comes Wigo sepultus est in hoc loco, qui & ipse huius Ecclesiæ miræ deuotionis Monachus extitit, Requiescant in pace Amen. Iste Hugo II. Abbas octauus obiit VII. Idus Iulij, anno 1122. &
Abbreviated transcription (Latin):
tale quod sequitue de stosit.
Egregius semor: cui nnil fuuerule cohesit :
Bemardus prior. Hac pausat humati humo
Hic post militiam : celestia cast᷑ subitrãs.
Consermt certans hoc in apone diu
fote abi pro te nĩꝙͣ clumace pepercit.
Hinc ibi nulla dies absq labore fuit.
Sic bene totius pondꝰ tolerando diei
Numinũ promeritum sero regortat ouãs
Huius hos fratres memoreo estote sepulti
Let cadat ex annuo: quę tegat osa solam.¬

Expanded text:
tale quod sequitur descripsit. Egregius senior cui nil iuuenile cohæsit, Bernardus Prior hac pausat humatus humo. Hic post militiam cœlestia castra subintrans, Consenuit, certans hoc in agone diu. Iste sibi pro te numquam Cluniace pepercit, Huic sibi nulla dies absque labore fuit. Sic bene totius pondus tolerando diei, Nummum promeritum sero reportat ouans. Huius vos fratres memores estote sepulti, Nec cadat ex animo, quod tegat ossa solum.
Abbreviated transcription (Latin):
slbleuatꝰ : sed cõfestim dimissus corruit: euisq corporeqr
colliso brachium quoq illius : subita illa ruma rõfregit
Quas uidentes pocii: nrsus foramẽ Iostu. quod aperne ceperãt
layidib obtura uerunt. et ad xͥgemnem utrius qr
prodigii memoriam claus ura perpeua damnauerunt:¬

Expanded text:
subleuatus, sed confestim dimissus, corruit, eiusque corpore grauiter subleuatus, sed confestim dimissus, corruit, eiusque corpore grauiter colliso, brachium quoque illius subita illa ruina confregit. Quod videntes socij, rursus foramen ostij quod aperire cœperant, lapidibus obturauerunt, & ad perennem vtriusque prodigij memoriam, clausura perpetua damnauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Noc ita fusse post ꝯmunẽ ut dixi omnum faniã. quiddã
nõ quidem tantui inirabile: S tñ mirã: nostris
dieb accides attestatur¶ Nam ille de quo suyͣscripsi
traditꝰ dyabolo Comes: duin cum pocio maligno de palario ut
distum ẽ egredertur. post ostium muri palanio illi ꝓxmno
transitum Habuit. Auos ostiũ ciues dd tante rei horrorem
N memoriã posteris comendandam lapidib obtura ueri
Quod nuper otgerius Willi comitis ỹpositus renouarea
cupiens & mrooter quedã q̃ publico uł priuato usin netos sacia
ui debantur. pera porbiu fatere uolens. conductis quada
die operarus: obicem Iapidum ab hgostio remouebat. Epata
autem e iose proposte suo. acer eccłaꝵ persetuto: d bbi paeua
oatasio octurrebuat: res eacum. isib diueras ugxabat. hũ
ior hic operi Iamdicto instaret ecce Inuiabiliter a aalolo
raptus: ac uidentib qui aderãt: multo in aera spatio

Expanded text:
 ut dixi, omnium famam, quiddam  ut dixi, omnium famam, quiddam non quidem tam mirabile, sed tamen mirum nostris diebus accidens attestatur. Nam ille, de quo supra scripsi, traditus diabolo comes, dum cum socio maligno de palatio, uti dictum est, egrederetur, post ostium muri palatio illi proximi transitum habuit. Quod ostium cives. ob tantae rei horrorem et memoriam posteris commendandam, lapidibus obturaverunt. Quod nuper Otgerius Willelmi comitis praepositus, renovare cupiens, et propter quaedam quae publico, vel privato usui necessaria videbantur, pervium facere volens, conductis quodam die operariis, obicem lapidum ab ostio removebat. Erat autem et ipse, pro posse suo, acer ecclesiarum persecutor, et, ubi parva occasio occurrebat, res earum nisibus diuersis vexabat. Dum igitur hic operi iam dicto instaret, ecce inuisibiliter a diabolo raptus, ac videntibus qui aderant multo in aera spatio
Abbreviated transcription (Latin):
Iinisibili potentia cõstrictꝰ: net iam resistere ualens: sur-¬
rexit . atq usq ad hostium domus processit ubi eqnũ pa¬
ratum Inueniers: eumq ab eo constendero fussus: astendit.
Cuius statim habenas ille arripiens: statim cum uelociss imo
cursu per aera ferri. cunctio cõs piciẽtib cepit. umq ĩniẽso
eius clamore: ac miserabili eiulatu. tota ciuitas cũmota.
ad Iam Inuisum s pectaculum cocurrisset: tam diu eum
⁊ aera currentem . attoniti cons yexerunt: ꝙ̃ diu naturzali
oculoꝵ acie eum subsequi potuerunt. Qui cum dũ diu
succurrite ciues sua uirite uoriferantem audirẽt. nec iuuare
ualerẽt: subtract ꝰ tandem uisib Igominus : eterius
quod meruerat: factꝰ est rotius demonum sab hoc
tam horrendo soectaculo umuersi ad proya recedete
sicut supradixil gorrenã espe incidere in mauus dei
Uiueritis: exemplo maudito e missabili didicerint¬

Expanded text:
inuisibili Potentia constrictus, nec iā resistere valēs, surinuisibili Potentia constrictus, nec iā resistere valēs, surrexit atq. vsq. ad ostium domus processit. Vbi equum paratū inueniens, eumq. ab eo conscēdere iussus, ascendit. Cuius statim habenas ille arripiens, statim cū velocissimo cursu per aera ferri, cunctis conspicientibus cœpit. Cumq. immenso eius clamore ac miserabili eiulatu tota ciuitas cōmota, ad tam inuisum spectaculum concurrisset, tādiu eum per aera currentē attoniti cōspexerunt, quādiu naturali oculorū acie eum subsequi potuerūt. Qui cū eum diu, succurrite ciues, succurrite, vociferantē audirent, nec iuuare valerent, subtractus tandē visibus hominum, æternus, quod meruerat, factus est socius dæmonum. Ab hoc tam horrendo spectaculo vniuersi ad propria recedentes, sicut supradixi, horrendū esse incidere in manus Dei viuentis, exēplo inaudito & mis
Abbreviated transcription (Latin):
ennelat nec homniẽ uerebatur. umq du oncessa potestate
abusua : quo thidie se ipse deterior feret: nulla p Iam nes
correctionis eius existeret. Iram aduersum se omnigo¬
tentio dei Sam ñon renocandam cõmouit atpa uliẽt
dirisime expertus est striptunae sacrę sententiam. diẽttie
¶Horrend est incidere in manus dei uiuẽtis. Et quia neptia
eius non occulta sed yublita. non cum timore s cnm audatia.
deum yrouocauerat: non latenter:ta publice. nõ tnribisu¬
hilitei. sed gtiam uisibiliter. terribile fetus est trianes
pͥnaxib in exemplimꝰ . am cum polen dic̨ matiscon
In proyo palatio resedisset: enmuq multitudo tam
militum : ꝙ̃ diuezi ordims arcimis taret. repente ignotus¬
hromo epuo Iusidens. ꝑ ostium palasi ingres sus omib ⁊
a spiientib: at admirantib ust ad iosim equitando per¬
uert. umq ei astaret: se ei uelle colloguis diceo s ut suigergt
ae se sequeretur. non tam monuit ỹ imperauit. At ille

Expanded text:
imebat, nec hominem verebatur . Cumque diu concessa potestate abusus, quotidie seipso deterior fieret, nullaque jam spes correctionis ejus existeret, iram adversum se omnipotentis Dei jam non revocandam commovit, atque in se dirissime expertus est Scripturae sacrae sententiam dicentis: Horrendum est incidere in manus Dei viventis . Et quia nequitia ejus non occulta, sed publica, non cum timore, sed cum audacia Deum provocaverat, non latenter, sed publice; non tantum invisibiliter, sed etiam visibiliter, terribile factus est tyrannis principibus in exemplum. Nam cum solemni die Matisconi in proprio palatio resedisset, eumque multitudo tam militum quam diversi ordinis cihomo equo insidens per ostiū palatij ingressus, omnibus conspicientib. & admirantibus, vsq. ad ipsum equitando peruenit. Cumq. ei astaret, se ei velle colloqui dicēs, vt surgeret ac se sequeretur, nō tam monuit quā imperauit. At ille
Abbreviated transcription (Latin):
fale Habetur Iue requiescit uir celebrãde mẽorie.
ꝯnapnusq seculi cõtemptor lxugo. olim diy burgñdie
postea sacerdos et monachus huius sc̃ẽ eclie clim̃.
Pux yolonie. Anteꝙͣ dutatꝰ ille pis regnũ. Et nim bacare
uocatũ mapilicẽsel sub bocebulo axpłoꝵ xetri et pauli.
Nequaꝙ̃ p̃termictend̃ cẽsui. Auaħt̃ demon bisitiliter comit
matisrnensem import auit. et nr̃ hec tempora. Cuurs
rei mirandum. Iam adeamus facti seriem. quã hit
Iusere nr̃õ ueritꝰ sum. eo ꝥ Is comes magnus huiuo
lñn fuit monasterii ꝑpecutor. d quid moror aneiẽi
du bos suspẽros terieam arrigite ad hoc aures obserro i¬

Expanded text:
t vir celebrandæ memoriæ, magnusque seculi contemptor, Hugo olim dux Burgundiæ, postea sacerdos & Monachus huius sanctæ Ecclesiæ CluDux Poloniæ, antequam Ducatus ille esset regnum. Et cum vacaret vocatum Magilicense sub vocabulo Apostolorum Petri & Pauli.quam prætermittendum censui qualiter dæmon visibiliter Comitem Matisconensem importauit circa hæc tempora. Cuius rei mirandam iam adeamus facti seriem, quam hic inserere non veritus sum, eo quod is Comes magnus huius Cluniacensis fuit Monasterij persecutor. Sed quid moror? ne igitur diu vos suspensos teneam, arrigite ad hoc aures obsecro
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s uullarieꝰ ge illusta prosapia hauuarioro ratis pone niuiꝰ
procrentꝰ uelut luefer iuter eta poli yda. sit inter totius
cognatõnis sue relucehat nobue stema. Cetã eius uirtut
merita e miracula in lib: gestorz eius habentur.
Festruites siue ip̃me alerintat apud nos ap̃t derima die
mensio fuluis ad num tñ singulare in honoran huiuo sacri
monasterii nõ esse preterenmñđ a nostrop memoria tem¬
porum legi. quod in libro consueudinuĩ quas ipse fecit
uuldanca. frte libellus uenit in manus nos tras.
similans qr olim scriptus ess añ plures anos. sn quo
niter cetera habetus nostram esse cõsuetuamem in
hoc sacro monasterio cłm. It in natali dommi
minsterium coquine faciant dommnis abbas. et celatius
simul cuni. decars. Q uod Ileo face̾ nolui ut aimnad¬
uertas : a quauta sctate locus nr̃ incepit. h. ille.
Milaehertus fuit discipulus et monachus sancti hugonis. Aui
Iote fuit uio illustris e doc t is onnus specialt in uerabus

Expanded text:
ricus ex illustri prosapia Bannariorum Ratisponæ ciuitatis procreatus, velut Lucifer inter cætera poli sydera, sic inter totius cognationis suæ relucebat nobile stema. Cætera eius virtutum merita & miracula in libro gestorum eius habentur. Festiuitas seu ipsius solemnitas apud nos agitur decima die mensis Iulij. Vnum tamen singulare in honorem huius sacri Monasterij non esse prætereundum a nostrorum memoria temporum legi. Quod in libro Consuetudinum quas ipse fecit,Wldaricus, forte libellus venit in manus nostras, simulans, quod olim scriptus esset ante plures annos: In quo inter cætera habetur, Nostram esse consuetudinem in hoc sacro Monasterio Cluniac. vt in Natali Domini ministerium coquinæ faciant domnus Abbas & Cellerarius simul cum Decanis. Quod ideo tacere nolui, vt animaduertas a quanta sanctitate locus noster incepit. Hæc ille. Hildebertus fuit discipulus & Monachus sancti Hugonis, qui Iste fuit vir illustris & doctissimus, spēr in versibus
Abbreviated transcription (Latin):
QIIUH gitur ad terrorem et correctionem malor
nꝑum. quod mãsisconi gestum est proferatur.
Incolita quipperes. et preterꝙͣ tunt om̃ib ut puto
secuł maudita pbidem cõtigisse: omnium pene indi
tentorncorim uel romanoee imperio arat fluius a lotlo¬
⁊ingia sumes finciuni. Rodanus q in mare mediterraneum
hns prasturum disterminat. Que matiscuia quibusdar
oyyidim uocata. A quibusdam urbis nomine henorata mi
yrma iurdunẽse: quite edis obtinet Iocum. Het quãtum ardus
fransirum regi subditier. Huius urbis pͥncixatum qui don
tempore sub nomine connitis: quidam obtiñes : super ꝑsanas
Fres ea lesiasticas: ex etrandam tyrãnidem excercedar.
Longe enim exsuperans aliorum predonu nequiciã initr
ex parte ecclẽnarum substancias dirigiebat sedreallituer
ea amt onnesacam goydestionib siro abi hrã nia buolsĩa¬

Expanded text:
imum igitur ad terrorem et correctionem malorum principum, quod Matisconi gestum est proferatur. Insolita quippe res, et praeter quam tunc omnibus, ut puto, saeculis inaudita, ibidem contigisse, omnium pene indigTeutonicorum vel Romanorum imperio Arar fluvius a Lotharingia sumens initium, Rhodanusque in mare Mediterraneum habens profluxum disterminat. Quae Matiscus a quibusdam oppidum vocata, a quibusdam urbis nomine honorata, in primatu Lugdunensi, quintae sedis obtinet locum. Haec, quantum ad jus Francorum regi subditur. Hujus urbis principatum quodam tempore sub nomine comitis quidam obtinens super personas et res ecclesiasticas exsecrandam tyrannidem exercebat. Longe enim exsuperans aliorum praedonum nequitiam, non solum ex parte ecclesiarum substantias diripiebat, sed redditus earum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Que uidelicg. Ayspania: necnon e bracharẽsis ecclia.
tunc temporis graui admodum Inquietudme laborabat: lim
quia Ndesonsus rex nuper obierat. lum liua henriꝰ comes
ad repm̃i aspiradat. pre dictꝯ itaq arhic̃os : ubi turbatan
comyerit patriã . de illo loco incemxardibili the sduroplusꝙ̃
de se ipso sollicitꝰ: sapienti usus onsilio. in monas torio
Caruienensi quod dinacensis iuris est: illim occultare
disposiut. Sepius interim recogitans tam sanctas atqro
adorandas religuias: ubi melius: ac honorificẽtius collotare
potuisse tandẽ edit animo et uoluntati coplacuit. ut eas
lumacum tras micteret. ob mercedem bonã ad comparã dim
fratrem Palmatium reuerenter p̃sentate sunt. Et a dno
pontio albe cõuentu q clugmateus poleminter at hyono¬
rificentiss nne suscpte Anno e Hal augusti quib ẽ¬

Expanded text:
us ad Hispaniam. Nec non & Bracarensis Ecclesia us ad Hispaniam. Nec non & Bracarensis Ecclesia tunc temporibus graui admodum inquietudine laborabat, tum quia Ildefonsus Rex nuper obierat, tum quia Eynricus Comes ad regnum aspirabat. Prædictus itaque Archiepiscopus vbi turbatam cōperit patriam, de illo loco incomparabili thesauro plus quam de se ipso sollicitus, sapienti vsus consilio in Monasterio Carrionensi, quod Cluniacensis iuris est, illum occultare disposuit. Sæpiusque interim recogitans tam sanctas atque adorandas reliquias, vbi melius, ac honorificentius collocare potuisset, tandem sedit animo, & voluntari complacuit, vt eas Cluniacum transmitteret ob mercedem bonam animæ suæ ad comfratrem Dalmatium reuerenter præsentatæ sunt, & a domno Pontio Abbate conuentuque Cluniacensi solemniter ac honorificentiss
Abbreviated transcription (Latin):
uolintas. potentia est sponsam suam clugmatens ses qm̃o
utiqi enlesiam tali tanto s monili redimere predis mna¬
uerat. Quo sicut optauerat Impetrato semor gauuissati
est ualde. Et maturius petens ab Impoeratorẽ cõmeatuz
Unũ de palatims noĩe igne facium ab eo Impetrauit dui¬
torem sibi. sius q: usq ad fines constantinopolitam sui¬
perii. Ubi crm Iam ad Iinncem discessuri efrent. archie¬
xistopus securior factus. ostendit ei in capella suaꝗ
quicquid uł dono: uł precio de gretia repbrtabat. AAt
Benfaciutale bisi  gpedis ds ligni de muemna reliuer
conuersus ad eum Auomodo inꝗt. uł quib suffragiis . rem
ta facrosanctum e adorandam obtiere potiusti: Nam hi
est tabula magni e sancti baalii: magnam domime i
ligi portionem in se cõtines. quam meropotamius archidia¬
conus a cesarea capadocie constantmopalim aduexit. His
te stificatiomo certior factus t letror. deo e protegente

Expanded text:
voluntas potentia est, sponsam suam Cluniacensem voluntas potentia est, sponsam suam Cluniacensem vtique Ecclesiam tali tantoque monili redimire prædestinauerat. Quo, sicut optauerat, impetrato, senior gauisus est valde. Et maturius petens ab Imperatore commeatum, vnum de Palatinis nomine Bonifacium ab eo impetrauit ductorem sibi suisque vsque ad fines Constantinopolitani Imperij. Vbi cum iam ab inuicem discessuri essent, Archiepiscopus securior factus, ostendit ei in Capella sua quicquid vel dono, vel precio de Græcia reportabat. At Bonifacius visis sæpedictis ligni Dominici reliquiis, conuersus ad eum, Quomodo, inquit, vel quibus suffragiis rem istam sacrosanctam & adorandam obtinere potuisti? Nam hæc est tabula magni & sancti Basilij magnā Dominici ligni portionem in se continens, quam Mesopotamius Archidiaconus a Cæsarea Capadociæ Constantinopolim aduexit. His testificationibus certior factus & lætior, Deo se protegente
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo se Haberet: uł quomõ sibi osse. Non celauir pemi¬
riam suam. Culpauit eam semor. et mordacius catguit.
ne forte pro retentis apud se ligni domima religuuis: quas
potius in loco celetri et pancto a sernis dei dignis excu¬
bus e psalmodus concentib q lronorari oporteree : deus
sibi offensus esset. ⁊ idcrco iopa pauyerie tã graui
premeretur. Ram pauperies ixra roegerat eã de ips
facro ac mirifito opere lapides pnoores abstraxisse.
multo q distraxisse preno. Uerumtamẽ sic q conuenta
a sacerdotẽ suam expauit offensam E agens cum eo
multo leruiori pcio : pignus illud Canctitatis ei contradidit
ỹ greto ciuꝙ̃ aut fatuitiari suo si suꝑ hoc secum erissent:
Formidabat mime ut pote mulier imxeratoris uimi: qua
sexe miro attemptauerat mdes menter  moliebat pubqua¬
libe specie recti sacro sanc tuun istud pignus sus aoponere
reliquus. ded Imperatoris ⁊t ormum dominus: cuus

Expanded text:
quomodo se haberet, vel quomodo sibi esset. Non celauit penuquomodo se haberet, vel quomodo sibi esset. Non celauit penuriam suam. Culpauit eam senior & mordacius coarguit, ne forte pro retentis apud se ligni Dominici reliquiis, quas potius in loco celebri & sancto a seruis Dei dignis excubiis & psalmodiis cōcentibusque honorari oporteret, Deus sibi offensus esset, & idcirco ipsa pauperie tam graui premeretur. Nam pauperies ipsa coegerat eam de ipso sacro ac mirifico opere lapides pretiosiores abstraxisse, multoque distraxisse pretio. Verumtamen sic conuenta a sacerdote suam expauit offensam, & agens cum eo, multo leuiori pretio pignus illud sanctitatis ei contradidit, quam Græco cuiquam aut familiari suo, si super hoc secum egissent. Formidabat nimirum, vtpote mulier, Imperatoris vim, qui sæpenumero attentauerat, indesinenterque moliebatur, sub qualibet specie recti sacrosanctum illud pignus suis apponere reliquiis. Sed Imperator, & omnium Dominus, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
iys post annos aliquantos de fincRꝯ hyoc tale tantum
ornamẽtum: las sacratissimas reliquias san di 4
magni bas ilii ogus: inter cetera bona sua: nie reliquit
uxori. Sedlec post mortem uiri paulatim opibus
attennari cepit .Et xauꝑtate grauari. Dum her ag̃ut:
Domnuo Mauricius bracarensis arcdiiep̃s. post uotur
Nero solinam rediẽs: constant mopolim omi slus derũ
ubi aliquanidiu cõmoratꝰ maiorib urbis et palacii :.¬
posi quoq imperatori alexio: notꝯ factꝰ ẽ et carus.
Porro de multe qui ibi eum noszo ceperant: et amplocti. uoca¬
uit unũ. perguirẽs ab eo. utͫ in tanta urbe posset aliquio.
xeriri. quol seu pretio sen gr̃a obtentum admiratione dipñ
foret: ac ueneratione. Quodq ixse pecum reportans in prĩa
sua. pro magno. el predicare. & cõmendare deberet. At ille
iduduit ei de sarro sanctis relrꝗ miis: quas et nos yser
plura: Uentum est ad matronã. Interroganit eam archĩeps

Expanded text:
ipse post annos aliquantos defunctus, hoc tale, tantumque ipse post annos aliquantos defunctus, hoc tale, tantumque ornamentum, has sacratissimas reliquias Sancti & magni Basilij opus inter cætera bona sua suæ reliquit vxori. Sed hæc post mortem viri paulatim opibus attenuari cœpit, & paupertate grauari. Dum hæc aguntur, domnus Mauricius, Bracarensis Archiepiscopus post votum Hierosolymam rediens, Constantinopolim cum suis deuenit. Vbi aliquandiu commoratus, maioribus vrbis & palatij, ipsi quoque Imperatori Alexio not9 factus est, & carus. Porro e multis qui ibi eum nosse cœperant & amplecti, vocauit vnum, perquirens ab eo vtrum in tanta vrbe posset aliquid reperiri, quod seu pretio, seu gratia obtentum, admiratione dignum foret ac veneratione, quodque ipse secum reportans in patria sua pro magno & prædicare & commendare deberet. At ille indicauit ei de sacrosanctis reliquiis, quas & nos præsenti plura? ventum est ad matronam. Interrogauit eam Archiepiscopus
Abbreviated transcription (Latin):
libri textus seuãgelu factum. Q uod opus ut sorenr
magnus ille gẽ sant tuo basilius cesaree ⁊padaie olin
artliẽõs : multa diligentia summoq studio amxos uit.
ꝑt quoaduixit io magna labuit reuerentia. postquar
eino suitetores archiepi. unuo post inm̃ĩ parisreuerẽtia
e oberuatione habuerunt usq ad illum quẽ supͣ dixmeꝰ
paulo ante barbaricamo Irigtunem defrinctum. a quo iste
Moro potamius nepos eius illudiysum labuit. Cum quo ut
Iam dictum est regiam uibers ingrestus: a p̃duto mixatora
tam honorifice susreptꝰ est: ut yalatuum ei et dig intate
intes pͥmos tribueret. neptem quoq suam. Iuxta grecorimꝰ
morem in cõiugiu sociaret. Cum uero idem mithael ab
alexio pulsus Imperio et mutilatꝰ esset. e alexius michael
consanguineos at familiares infestatone acerbiseyma dam ⁊¬
naret et perderet: Hume tamẽ mesopotannum semper in
Igonore łabuit: nec exheredauit. Uoꝵ aleso potamius

Expanded text:
libri textus Euangelij factum. Quod opus, vt fertur, libri textus Euangelij factum. Quod opus, vt fertur, magnus ille & sanctus Basili9, Cæsareæ Cappadociæ olim Archiepiscopus, multa diligētia summoque studio composuit, & quoad vixit in magna habuit reuerentia. Post quem eius successores Archiepiscopi vnus post vnum pari reuerentia & obseruatione habuerunt, vsque ad illum quē supra diximus paulo ante barbaricam irruptionem defunctum, a quo iste Mesopotamius nepos eius illud ipsum habuit. Cum quo, vt iam dictum est, regiam vrbem ingressus a prædicto Imperatore tam honorifice susceptus est, vt palatium ei, & dignitatem inter primos tribueret, neptem quoque suam, iuxta Græcorum morem, in coniugium sociaret. Cum vero idem Michael ab Alexio pulsus imperio, & mutilatus esset, & Alexius Michaelis consanguineos ac familiares infestatione acerbissima damnaret & perderet; hunc tamen Mesopotamium semper in honore habuit nec exhæredauit. Verum Mesopotamius
Abbreviated transcription (Latin):
absq numero permentes. euertentes ecclesas. dei sarra¬
ria conculcantes. quirquid de pignorib sanctoꝵ. quiꝗd
de sacrĩs uasis uł ornamẽtꝭ ecclepe in eorum manue
uenire poterat : absq cimctatione peritꝰ disperdentes.
Sed paucis ante dieb quam genoł zec ferocissma tersareã
capadotie illo suo impetu occupasset. archiep̃s qui timne illi et¬
lessel prouincie preerat. ex uoluntate dei quieuit in pate
Archidiaconus ille ante penes quẽ eccliẽ desolate cura rem¬
ansit: uir prouidus et Honestus meropotamius nomieo
nepas ep̃i defuncti fuerat. Is barharos terroro percuisus.
cum iillam cõtra eos deferinonem sperare posset: queqr
cariora. ac sanctiora in chesauris repperit ecclie. setimis
c̃s tantmopolim detulit. Interq ornamẽtum quoddam gẽmis
ac lapidib. uel eis quos smaldos uocãt p̃aosissimũ. magna
ligni domimai portione sacratisonũ: quas ad formentue

Expanded text:
absque numero perimentes, euertentes Ecclesias, Dei sacraabsque numero perimentes, euertentes Ecclesias, Dei sacraria conculcantes, quicquid de pignoribus sanctorū, quicquid de sacris vasis vel ornamentis Ecclesię in eorū manus venire poterat, absq. cunctatione penitus disperdentes. Sed paucis ante dieb9, qua gēs hæc ferocissima Cæsareā Capadociæ illo suo impetu occupasset, Archiepiscop9 qui tūc illi Ecclesiæ vel Prouinciæ præerat, ex voluntate Dei quieuit in pace. Archidiaconus autem ille, penes quem Ecclesiæ desolatæ cura remansit, vir prouidus & honestus, Mesopotamius, nomine, nepos Episcopi defuncti fuerat. Is barbarorum terrore perculsus cum nullam contra eos defensionem sperare posset, quæque cariora ac sanctiora in thesauris reperit Ecclesiæ secum Constantinopolim detulit. Inter quæ ornamentum quoddam gemmis ac lapidibus, videlicet eis quos Smaldos vocant, preciosissimumque, magna ligni Dominici portione sacratissimum, quasi ad formam