comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tempore quanꝗͣ me non ratio solum consolat᷑: quȩ plurimũ
debet ualere. sed etiam dies. quae stultis q mederi solet: tam̃
doleo ita rem omnẽ ee dilapsam. ut ne spes quidem. melius
aliquando fore relinquat᷑. Nec uero nunc quidem culpa in
eo est. in cuius potãte omnia sunt: nisi forte id ip̃m ee non
debuit. sed alia casu. alia etiam nr̃a culpa sic acciderunt: ut de
p̃teritis non sit quaerendum. Reliquam spem nullam uideo
Ouare ad pͥma redeo. sapienter hȩc reliquisti si consilio. felici¬
ter. si casu:¬

Expanded text:
tempore, quamquam me non ratio solum consolatur, quae plurimum tempore, quamquam me non ratio solum consolatur, quae plurimum debet valere, sed etiam dies, quae stultis quoque mederi solet, tamen doleo ita rem communem esse dilapsam ut ne spes quidem melius aliquando fore relinquatur. nec vero nunc quidem culpa in eo est in cuius potestate omnia sunt nisi forte id ipsum esse non debuit, sed alia casu, alia etiam nostra culpa sic acciderunt ut de praeteritis non sit querendum. reliquam spem nullam video. qua re ad prima redeo: sapienter haec reliquisti, si consilio, feliciter. si casu
Abbreviated transcription (Latin):
huãnitatiet suauitati tuȩ ꝗͣ tota peloponensus ne dum patras. nuc̃
contra. et uidisse mihi multum uideris. cum prope despatis his
rebus. te in graeciam contulisti. et hoc tempore non solum sapiens
qui hinc absis: s etiam beatus. quanꝗ quis qui aliquid sapiat. nẽ
beatus ee põt. S qđ tu cui licebat. pedibus es consequutꝰ ut ibi eẽs
ubi nec pelopidarum. nosti cȩtera. nos idem ꝓpemõm conseꝗm̃
alia rõne. Cum enim salutationi nos dedimus amicoꝵ: quae
sit hoc etiam freq̃ntius ꝗͣ solebat.q quasi auem albam uident̃
bene sentientẽ ciuem uidere: abdo me in bybliothecam. Itaq
opa efficio tanta quanta fortasse tu senties.Intellexi enim ex
tuo simone quodã cũ meam mȩsticiã et despationẽ accusares do¬
mi tuae. dicere te ex meis libris animũ meum desiderare: sed
me hercule. et tum rem.p. lugebam quȩ non solum suis erga
me: sed etiam meis erga se beneficiis erat mihi carior: et hoc

Expanded text:
bs, aptius humanitati et suavitati tuae quam tota Peloponnesus, nedum Patrae. nunc contra et vidisse mihi multum videris, cum prope desperatis his rebus te in Graeciam contulisti, et hoc tempore non solum sapiens, qui hinc absis, sed etiam beatus. quamquam quis, qui aliquid sapiat, nunc esse beatus potest? sed quod tu cui licebat, pedibus es consecutus ut ibi esses, 'ubi nec Pelopidarum' nosti cetera, nos idem prope modum consequimur alia ratione. Cum enim salutationi nos dedimus amicorum, quae fit hoc etiam frequentius quam solebat, quod quasi avem albam videntur bene sentientem civem videre, abdo me in bibliothecam. itaque opera efficio tanta quanta fortasse tu senties; intellexi enim ex tuo sermone quodam, cum meam maestitiam et desperationem accusares domi tuae, discere te ex meis libris animum meum desiderare. sed me hercule et tum rem publicam lugebam, quae non solum suis erga me sed etiam meis erga se beneficiis erat mihi vita mea carior, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aut te oblitum putem. Quare ut te uelle arbitror ita faciam.
atq ab eo quem om̃s gentes sciunt de me optime meritum bre¬
uiter petam. Si alii consules ad te ẽẽnt potissime paule mitte¬
rem: ut eos mihi ꝗͥ amicissimos redderes: nunc cum tua suma
potestas sũmaq auetas notaq omnib nr̃a necessitudo sit: ua¬
hementer te rogo: ut ꝗͣhonorificentissime cures decernendum
de meis rebus gestis: et ꝗ celerrime: Dignas res ẽẽ honore. et
gratulatione cognosces ex iis his. quas ad te et collegam et se¬
natum publice misi. omniumq mearum reliquaꝵ rerum ma¬
ximeq aestimationis meae ꝓcurationem susceptam uelim hẽas.:in
pͥmisq tibi curȩ sit: qđ abste supioribus quoq lris petiui: ne m

Expanded text:
aut te oblitum putem. qua re, ut te velle arbitror, ita faciam aut te oblitum putem. qua re, ut te velle arbitror, ita faciam atque ab eo, quem omnes gentes sciunt de me optime meritum, breviter petam. si alii consules essent, ad te potissimum, Paulle, mitterem ut eos mihi quam amicissimos redderes ; nunc cum tua summa potestas summaque auctoritas notaque omnibus nostra necessitudo sit, vehementer te rogo ut et quam honorificentissime cures decernendum de meis rebus gestis et quam celerrime. dignas res esse honore et gratulatione cognosces ex iis litteris, quas ad te et conlegam et senatum publice misi. omniumque mearum reliquarum rerum maximeque existimationis meae procurationem susceptam velim .habeas, in primisque tibi curae sit
Abbreviated transcription (Latin):
Axime mihi fuit optatum romae ẽẽ tecum multas ob
cãs: s p̃cipue ut et in petendo et in g̾endo consulatu
meum tibi debitum studium ꝑspicere posses. Ac petitionis ꝗ¬
dem tuae ratio mihi semꝑ fuit explorata: s tam̃ nauare oꝑam
uolebam in consulatu uero cupio equidem te minus hẽre ne¬
gocii. s moleste fero me consulem tuum studium adolescentis
ꝑspexisse: te meum cum id aetatis sim ꝑspicere non posse.S:
ita fato nescio quo contigisse arbitror: ut tibiad me ornandũ
semꝑ detur facultas: mihi ad remimerandum nihil suppetat
p̃ter uoluntatem. Ornasti consulatum ornasti reditum meum
incidit in eum tempus rerum gerendaꝵ in ip̃m consulatum tuũ
ltaq cum et tua suma amplitudo et dignitas. et meus magnꝰ¬
honos. magnaq aestimatio postulare uideat᷑ ut a te plurib u̾bis
gestis faciendum cures. non audeo uaehem̃ter a te contendere:
ne aut ip̃e tuae ꝑpetuae consuetudinis erga me oblitus ẽẽ uidar

Expanded text:
axime mihi fuit optatum Romae esse tecum multas ob causas sed praecipue ut et in petendo et in gerendo consulatu meum tibi debitum studium perspicere posses. ac petitionis quidem tuae ratio mihi semper fuit explorata, sed tamen navare operam volebam ; in consulatu vero cupio equidem te minus habere negoti, sed moleste fero me consulem tuum studium adulescentis perspexisse, te meum, cum id aetatis sim, perspicere non posse. sed ita fato nescio quo contigisse arbitror ut tibi ad me ornandum semper detur facultas, mihi ad remunerandum nihil suppetat praeter voluntatem. ornasti consulatum, ornasti reditum meum . incidit meum tempus rerum gerendarum in ipsum consulatum tuum. itaque cum et tua summa amplitudo et dignitas et meus magnhonos magnaque existimatio postulare videatur ut a te plurimis verbis  de meis rebus gestis faciendum cures, non audeo vehementer a te contendere, ne aut ipse tuae perpetuae consuetudinis erga me oblitus esse videar
Abbreviated transcription (Latin):
tio mandaui. ut siquid tu eum uelles ad me mitteͬ ne recusaret.
idq ut facias uelim. aut si quem tuoꝵ sidelium uoles ad me mit¬
tas. ne aut tibi exxire ex urbe necẽe̾ sit. aut mihi accedẽ. Ego tã¬
tum tibi tribuo. quantũ mihi fortasse arrogo: ut exploratũ hẽam
quidquid nos cõi sentĩa statuerimꝰ: id omnes hoĩes ꝓbaturos. Uale:¬

Expanded text:
tioque mandavi ut, si quid tu eum velles ad me mittere, ne recusaret, tioque mandavi ut, si quid tu eum velles ad me mittere, ne recusaret, idque ut facias velim aut, si quem tuorum fidelium voles, ad me mittas, ne aut tibi exire ex urbe necesse sit aut mihi accedere. ego tantum tibi tribuo, quantum mihi fortasse adrogo, ut exploratum habeam, quicquid nos communi sententia statuerimus, id omnis homines probaturos. vale
Abbreviated transcription (Latin):
candum putem. Nec enim clarissimoꝵ uiroꝵ quorũ similes
eẽ debemus exempla: neq doctissimoꝵ quos semꝑ coluisti pre¬
cepta fugiunt. Atq ip̃e antea ad te scripsissem te frustra in seã¬
tum siue potius in cõuentum senatoꝵ ẽe uentuꝵ. ni ueritus
ee̾m ne eius animum offenderẽ. qui a me ut te unitarer pete.¬
bat. cui quidẽ ego cum me rogaret ut adeẽm in senatu eadẽ
omnia. quae a te de pace et de hispanis dicta sunt ostendi me
eẽ dicturum. Res uides quomõ se hẽat orbem trarum impiis
distributis ardere bello. urbem sine legib sine iudiciis. sine iu¬
re. sine side relictam direptioni et incendiis. Itaq: mihi ueĩre
in mentem nihil põt non modo qđ sꝑem: s uix iam qđ aude¬
am optare. Sin aut̃ tibi homini prudentissiõ uidet᷑ utile esse
nos colloqui: quanꝗͣ longius etiam cogitabam ab urbe discedẽ.
cuius iam etiam nom̃ inuitꝰ audio tam̃ ꝓpius accedam. Treba¬

Expanded text:
candum putem; nec enim clarissimorum virorum, quorum similes candum putem; nec enim clarissimorum virorum, quorum similes esse debemus, exempla neque doctissimorum, quos semper coluisti, praecepta te fugiunt. atque ipse antea ad te scripsissem te frustra in senatum sive potius in conventum senatorum esse venturum, ni veritus essem ne eius animum offenderem, qui a me, ut te imitarer, petebat. cui quidem ego, cum me rogaret ut adessem in senatu, eadem omnia, quae a te de pace et de Hispaniis dicta sunt, ostendi me esse dicturum. res vides quo modo se habeat, orbem terrarum .imperiis distributis ardere bello, urbem sine legibus, sine iudiciis, sine iure, sine fide relictam direptioni et incendiis. itaque mihi venire in mentem nihil potest, non modo quod sperem, sed vix iam quod audeam optare. sin autem tibi, homini prudentissimo, videtur utile esse nos conloqui, quamquam longius etiam cogitabam ab urbe discedere, cuius iam etiam nomen invitus audio, tamen propius accedam, Treba
Abbreviated transcription (Latin):
Aius Trebatius familiaris meus ad me scͥ¬
psit te ex se quaesisse quib in locis ee̾m.
tuam cum ad urbem accessissem non ui¬
disses. et hoc tempore uelle te mecum si
ꝓpius accessissem de officio utriusq nr̃m cõmunicare.ti¬
nam Serui saluis rebus sic enim ẽ dicendum colloqui potu¬
issemus int̾ nos: profecto aliquid opis occidenti rei.p. tulissemꝰ
Cognoram enim iam absens te haec mala multo an ꝓuidentẽ
defensorem paeis et in consulatu tuo et post consulatũ fuisse.
Ego autem cum consilium tuum probarem. et idem ip̃e sentire
nihil ꝓficiebam. sero enim ueneram: solus eram: nuidis etsi uide¬
bar in causa incideram in hominũ pugnandi cupidorum in¬
sanias. Nunc quoniam nihil iam uidebunur opitulari posse
rei .p. si quid ẽ in quo nobismetipis consulẽ possimus: non ut ali¬
quid ex pͥstino statu nr̃o retineamus: sed ut ꝗͣ honestissime luge.¬
amus. nemo ẽ omnium qui cum potius mihi ꝗͣ tecum cõmuni¬

Expanded text:
 Trebativs, familiaris meus, ad me scripsit te ex se quaesisse, quibus in locis essem, mtuam, cum ad urbem accessissem, non vidisses, et hoc tempore velle te mecum, si propius accessissem, de officio utriusque nostrum communicare. utinam, Servi, salvis rebus sic enim est dicendum conloqui potuissemus inter nos! profecto aliquid opis occidenti rei publicae tulissemus. cognoram enim iam absens te haec mala multo ante providentem defensorem pacis et in consulatu tuo et post consulatum fuisse; ego autem, cum consilium tuum probarem et idem ipse sentirem, nihil proficiebam; sero enim veneram, solus eram, rudis esse videbar in causa, incideram in hominum pugnandi cupidorum insanias. . nunc, quoniam nihil iam videmur opitulari posse publicae, si quid est, in quo nobismet ipsis consulere possimus, non ut aliquid ex pristino statu nostro retineamus, sed ut quam honestissime lugeamus, nemo est omnium, quicum potius mihi quam tecum communi
Abbreviated transcription (Latin):
inter pretabere. Me uero nihil istorum ne uuenem quidẽ mo¬
uit unꝗͣ. ne nunc senem. Conuiuio delector ibi loquor aliꝗd¬
quod in solum ut dicitur. et gemitum. et in risus maximos trãs¬
quid quaereret dixisset cenam te quaere amoene dixeris. ille uero
te putabat quaesiturum unum cȩlum ẽẽt an ĩnumerabilia. ꝗd
ad te: At hercule coena mnquid ad te: tibi p̃sertim: sic igit
uiuitur. Ouotidie aliquid legitur. aut scribitur. Deinde ne aĩ¬
cis nihil tribuamus. epulamur una non modo non contra legẽ
si ulla nunc lex est.s etiam intra legem equidem aliquanto.
Quare nihil est.ꝙ aduentũ nr̃m extimescas. non multi cibi hoᷤ¬
pitem accipies sed multi ioci:¬

Expanded text:
interpretabere ; me vero nihil istorum ne iuvenem quidem mointerpretabere ; me vero nihil istorum ne iuvenem quidem movit umquam, ne nunc senem ; convivio delector ; ibi loquor quod in solum, ut dicitur, et gemitum in risus maximos transquid quaereret,' dixisset, cenam te quaerere a mane dixeris? ille baro te putabat quaesiturum, unum caelum esset an innumerabilia. quid ad te? at hercule †cena non quid ad te tibi praesertim. sic igitur vivitur: cotidie aliquid legitur aut scribitur ; dein ne amicis nihil tribuamus, epulamur una non modo non contra legem, si ulla nunc lex est, sed etiam intra legem et quidem aliquanto. qua re nihil est quod adventum nostrum extimescas ; non multi cibi hospitem accipies, multi ioci
Abbreviated transcription (Latin):
Ccubueram hora nona cum ad te lr̃arum exemplum
in codicillis exaraui. dices ubi: ap̃ uolumniũ eutra¬
pellum. et quidem supra me: atticus. infra uerrius familiares tui.
Miraris tam exhilaratam ẽẽ ẜuitutem nr̃am. Quid ego faciam
te consulo. qui ph̃m audis. Angar: excruciem ne me: quid
qͣ me aliud age censes: aut possem uiuẽ nisi in lr̃is uiuerem:
S est earum etiam nõ satietas. sed quidam modus a quib cu
discessi. et si minimũ mihi eẽt in coena qđ tu unum zetem¬
a Dioni ph̃o posuisti. tamen ꝗd potius faciam pͥusꝗͣ me dõmi¬
tum conferam non repio. Audi reliqua. infra eutrapelum cy¬
theris accubuit. In eo igitur inquis conuiuio. Cicero ille quẽ
spectabant. cuius ob os graii ora obuertebant sua: Non me ħ¬
cule suspicatus sum illum affore. S tam̃. Aristippus quidem
ille socraticus non erubuit: cum ẽẽt obiectum hẽre eum laida.
Habeo inquit non hẽor a laida. Grece hoc melius tu si uoles¬

Expanded text:
ccubueram hora nona, cum ad te harum exemplum in codicillis exaravi. dices: 'ubi?' apud Volumnium Eutrapelum, et quidem supra me Atticus, infra Verrius, familiares tui. miraris tam exhilaratam esse servitutem nostram? quid ergo faciam? te consulo, qui philosophum audis angar, excruciem me? quid .an quicquam me aliud agere censes aut posse vivere, nisi in litteris viverem? sed est earum etiam 'non satietas sed quidam modus ; a quibus cum discessi, etsi minimum mihi est in cena quod tu unum zh/thma Dioni philosopho posuisti, tamen quid potius faciam, prius quam me dormitum conferam, non reperio. audi reliqua: infra Eutrapelum Cytheris accubuit. 'in eo igitur,' inquis, 'convivio Cicero ille, quem aspectabant, cuius ob os Graii ora obvertebant sua? non me hercule suspicatus sum illam adfore. sed tamen ne Aristippus quidem ille Socraticus erubuit, cum esset obiectum habere eum Laida. 'habeo,' inquit, 'non habeor a Laide' Graece hoc melius ; tu, si voles
Abbreviated transcription (Latin):
ctam ẽẽ debere. P. luceium mihi meũ cõmendas: quem quibꝰ¬
cunq rebus potero diligent tuebor. Hirtium quidem et pã¬
sam collegas nr̃os homines in consulatu rei.p. salutaris. alieno
sane tempore amisimus: re. p. antoniano quidem latrocinio li¬
berata. s nondum omnino explicata: quã nos si licebit more
nr̃o tuebimur: quanꝗ̃ admodũ sumus iam defatigati. s nulla
lassitudo impedire officium et sidem debet. Uerum hȩc hactenꝰ.
ab aliis te de me. ꝗ a me ip̃o malo cognoscere. De te audiebamus ea
quȩ uellemus maxĩe. de En.minutio: quem tu quib dam lñs ad
cȩlum laudib extulisti rumores duriores erant. id quale sit oĩo¬
q quid istic agatur. facias ine uelim certiorem:¬

Expanded text:
ctam esse debere. P. Lucceium mihi meum commendas ; quem quibctam esse debere. P. Lucceium mihi meum commendas ; quem quibcumque rebus potero diligenter tuebor. Hirtium quidem et Pansam, conlegas nostros, homines in consulatu rei p. salutans, alieno sane tempore amisimus, re publica Antoniano quidem latrocinio liberata sed nondum omnino explicata. quam nos, si licebit, more nostro tuebimur, quamquam admodum sumus iam defetigati. sed nulla lassitudo impedire officium et fidem debet. verum haec hactenus. ab aliis te de me quam a me ipso malo cognoscere. de te audiebamus ea quae maxime vellemus. de Cn. Minucio, quem tu quibusdam litteris ad caelum laudibus extulisti, rumores duriores erant. id quale sit omninoque quid istic agatur facias me velim certiorem
Abbreviated transcription (Latin):
dis cãm. tum tentaret insidiis. quem ego ructãtem et nausean¬
tem confeci in sȩsaris Octauiani plagas. Puer enim egregius
p̃sidium sibi pͥmum et nobis deinde summȩ rei .p. compã¬
uit. qui nisi fuiss. antonii reditus a brundusio pestis patriȩ
suiss. Quȩ deinceps acta sint scire te arbitror. S redeamus
illuc unde deuertimus. Accipio excusationem tuam de Sem¬
pronio. neq enim statuti quid in tanta ꝑturbatione hẽre po¬
tusti. nunc hic dies aliam uitam defert. alios mores postulat.
ut ait Terentius. Q obrem mi Quinte conscende nobiscum.
et quidem ad puppim. Una nauis ẽiam bonoꝵ omnium.
quam quid nos damus oꝑam. ut rectam teneamus. utinam
ꝓsꝑo cursu. s quicunq uenti erunt: ars nr̃a certe nõ ab eit
Quid enim p̃stare aliud uirtus põt. Tu fac ut magno aĩosis
et excelso: Cogitesq omnẽ dignitatẽ tuam cum re.p. conum¬

Expanded text:
dis causam tum temptaret insidiis. quem ego ructantem et nauseandis causam tum temptaret insidiis. quem ego ructantem et nauseantem conieci in Caesaris Octaviani plagas. puer enim egregius praesidium sibi primum et nobis, deinde summae rei p. comparavit. qui nisi fuisset, Antoni reditus a Brundisio pestis patriae fuisset. quae deinceps acta sint scire te arbitror. sed redeamus illuc unde devertimus. accipio excusationem tuam de Sempronio ; neque enim statuti quid in tanta perturbatione habere potuisti. nunc hic dies aliam vitam defert, alios mores postulat, ut ait Terentius. quam ob rem, mi Quinte, conscende nobiscum et quidem ad puppim. una navis est iam bonorum omnium, quam quidem nos damus operam ut rectam teneamus, utinam prospero cursu! sed, quicumque venti erunt, ars nostra certe non aberit. quid enim prae stare aliud virtus potest? tu fac ut magno animo sis et excelso cogitesque omnem dignitatem tuam cum re p. coniun
Abbreviated transcription (Latin):
tiones meas non tulit. seq in urbem recepit inuitus neq so¬
lum spe. s certa re iam et possessione deturbatus est. meo iustissiõ
honestissimoq cõuicio. Te tuam dignitatẽ sum̃a tua uirtute te¬
nuisse ꝓuinciȩq honorib amplissimis affectum. uȩhem̃ter ga¬
udeo. Ꝙ te mihi de Sempnio purgas accipio excusationem
fuit enim illud qđdam
orum consilioꝵ auctor. dignitatisq fautor iratus temporib in
grȩciam desꝑata lib̾tate rapiebar cum me et ethesiȩ quasi boni
ciues relinq̃ntem rem .p. psequi noluerũt: austerq adu̾sus
maxĩo flatu me ad tribules tuos regium retulit: atq inde
uentis. remisq in patriam omni festinatiõe ꝓperaui. postri¬
dieq in sũma reliquoꝵ ẜuitute. liber unus sui. Sic sum in an¬
tonium inuectus. ut ille non ferret. omnẽq suum uinolentum
surorem in me unũ efsunderet: meq tum elicere uellet ad cȩ¬

Expanded text:
tiones meas non tulit seque in urbem recepit invitus neque sotiones meas non tulit seque in urbem recepit invitus neque solum spe sed certa re iam et possessione deturbatus est meo iustissimo honestissimoque convicio. te tuam dignitatem summa tua virtute tenuisse provinciaeque honoribus amplissimis adfectum vehementer gaudeo . quod te mihi de Sempronio purgas, accipio excusationem ; fuit enim illud quoddaorum consiliorum auctor dignitatisque fautor iratus temporibus in Graeciam desperata libertate rapiebar, cum me etesiae quasi boni cives relinquentem rem p. prosequi noluerunt austerque adversus maximo flatu me ad tribulis tuos Regium rettulit, atque inde ventis remis in patriam omni festinatione properavi postridieque in summa reliquorum servitute liber unus fui. sic sum in Antonium invectus ut ille non ferret omnemque suum vinulentum furorem in me unum effunderet meque tum elicere vellet ad cae
Abbreviated transcription (Latin):
Iiteras accepi tuas: quas mihi Cornisicius alter. cui cen¬
sum hodie ut dicebat: reddidit. Eo die non fuit seã¬
tus neq postero. Ouinquatrib freq̃nti senatu causam tuam egi
non inuita minerua. et enim eo ip̃o die senatus decreuit. ut mi¬
nerua nr̃a custos urbis quam turbo deiecerat restitueret᷑. Pan¬
sa tuas lr̃as recitauit: magͥna senatus approbatio consecuta ẽ
cum summo gaudio. et offensione minotauri .i. clauis et tau¬
ri. Factum de te. sc. hononsicum. Postulabatur aut̃ ut ẽt illi
notarent᷑. s pansa clȩmentior. Ego mi Corisici quo die pri¬
mum in spem libertatis ingressus sum. et cunctantib cȩt̾is ad
xiii.le. ian fundamẽta rei. p. ieci. eo ip̃o die prouidi multum. atq
hũi rõnem dignitatis tuȩ. mihi enim ẽ assensus senatus de
obtinendis ꝓuintiis. Nec uero postea destiti labefactare eum.
qui sũma cum tua inuiria. cõtumeliaq rei.p. ꝓuinciam ab¬
sens obtinebat. Itaq crebras uel potius quotidianas cõpella¬

Expanded text:
itteras accepi tuas quas mihi Cornificius altero vicesimo die, ut dicebat, reddidit. eo die non fuit senatus neque postero. Quinquatribus frequenti senatu causam tuam egi non invita Minerva ; etenim eo ipso die senatus decrevit ut Minerva nostra, custos urbis, quam turbo deiecerat, restitueretur. Pansa tuas litteras recitavit. Magna senatus approbatio consecuta est cum summo gaudio et offensione Minotauri, id est Calvisi et Tauri ; factum de te s. c. honorificum. postulabatur ut etiam illi notarentur ; sed Pansa clementior. ego, mi Cornifici, quo die primum in spem libertatis ingressus sum et cunctantibus ceteris a. d. xiii K. Ian. fundamenta ieci rei p. eo ipso die providi multum atque habui rationem dignitatis tuae ; mihi enim est adsensus senatus de obtinendis provinciis. nec vero postea destiti labefactare eum qui summa cum tua iniuria contumeliaque rei p. provinciam absens obtinebat. itaque crebras vel potius cotidianas compella
Abbreviated transcription (Latin):
Axima sum laeticia affectus cum audiui te consulẽ
factum eẽ: eumq honorem tibi deos fortunare uo¬
lo: atq a te pro tua. parentisq tui dignitate administrari.
Nam cum semꝑ te amaui dilexiq tum mei iam amantissi¬
mum cognoui in omni uarietate rerum meaꝵ: tum prĩs
tui pluribus beneficiis uel defensus tristibus temporibus
uel ornatus secundis. et sum totus ur̃: et ẽẽ debeo: cum p̃¬
sertim matris tu&e grauissim& atq optim& foemin&e maiora
erga salutem. dignitatemq meam studia ꝗͣ erant a muliere
postulanda ꝑspexerim. Quapp a te peto in maiorem modũ
ut me absentem diligas atq defendas:¬

Expanded text:
laetitia adfectus, cum audivi consulem te factum esse, eumque honorem tibi deos fortunare volo atque a te pro tua parentisque tui dignitate administrari. nam cum te semper amavi dilexique, tum mei amantissimum cognovi in omni varietate rerum mearum, tum patris tui pluribus beneficiis vel defensus tristibus temporibus vel ornatus secundis et sum totus vester et esse debeo, cum psertim matris tuae, gravissimae atque optimae feminae, maiora erga salutem dignitatemque meam studia quam erant a muliere postulanda perspexerim. quapropter a te peto in maiorem modum ut me absentem diligas atque defendas
Abbreviated transcription (Latin):
ex pleui ymo alicubi aut paucis in ipsa
narratione mutatis uerbis aut additis
quod te non ferente modo sed fauente
fieri credidi que licet a multis & lauda¬
ta & expetita fuerit ego rem tuam tibi ꝓ¬
non alteri dedicandam censui quam ꝗ¬
dem an mutata ueste deformauerim an
fortassis ornauerim tu iudica. Illic enim
orta illuc redit. Notus iudex nota do¬
mus notum iter ut unum & tu noris.
& quiquis hoc leget tibi non michi tu¬
aꝵ rationem reꝵ esse reddendamꝰ uis¬
quis ex me queret an hec uera sint hoc
est an historiam sciipserim an fabulam.
respondebo illud orispi. Fides penes autorem
meum scilicet Iohannem sit.

Expanded text:
explicui, imo alicubi aut paucis in ipsa explicui, imo alicubi aut paucis in ipsa narratione mutatis verbis aut additis, quod te non ferente modo sed favente fieri credidi. Que licet a multis et laudata et expetita fuerit, ego rem tuam tibi non alteri dedicandam censui. Quam quidem an mutata veste deformaverim an fortassis ornaverim, tu iudica; illuc enim orta illuc redit, notus iudex, nota domus, notum iter, ut unum et tu noris, et quisquis hec leget, tibi non michi tuarum rationem rerum esse reddendam. Quisquis ex me queret, an hec vera sint, hoc est an historiam scripserim an fabulam, respondebo illud Crispi: Fides penes auctorem, meum scilicet Iohannem, sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod cum breui postmodumq fecissem gra¬
tumq audientibus cognouissem subito
talis interloquendi cogitatio supeniemt fie¬
ri posse ut nostri etiam sermoiis ignotos
tam dulcis ystoria delectaret cum & mi¬
chi semper ante multos audita placuisset
& tibi usq adeo placuisse perpenderim ut
uulgari eam stillo tuo censueris non indi¬
gnam & fine operis ubi rethoꝵ disciplina
ualidiora quelibet collocari iubet. ¶ Itaq̃
die quadam cum inter uarios cogitaitur.
animum more solito discerpentes & illis
& michi ut sic dixerim iratus uale omni¬
bus ad tempus dic to calamum rapien
ys toriam ipsam tuam scribere sum aggres¬
sus te haud dubie grauissimum septane:
ultro reꝵ interpretem me tuaꝵ fore quod
non facile alteri cuicumq prestiterim.
Egit me tui amor et ystone ut tamen ne
oratianum illud poetice artis obliuiscerer.
N ec uerbum uerbo curabis reddere fidus
interpres historiam tuam meis uerbie

Expanded text:
Quod cum brevi postmodum fecissem graQuod cum brevi postmodum fecissem gratiamque audientibus cognovissem, subito talis interloquendum cogitatio supervenit fieri posse, ut nostri etiam sermonis ignaros tam dulcis historia delectaret, cum et michi semper ante multos annos audita placuisset, et tibi usque adeo placuisse perpenderem, ut vulgari eam stilo tuo censueris non indignam et fine operis, ubi Rhetorum disciplina validiora quelibet collocari iubet. Itaque die quodam, inter varios cogitatus, animum more solito discerpentes et illis et michi ut sic dixerim iratus, vale omnibus ad tempus dicto, calamum arripiens, historiam ipsam tuam scribere sum aggressus, te haud dubie gavisurum sperans, ultro rerum interpretem me tuarum fore. Quod non facile alteri cuicunque prestiterim, egit me tui amor et historie: ita tamen, ne Horatianum illud poetice artis obliviscerer: Nec verbum verbo curabis reddere fidus Interpres: Historiam tuam meis verbis
Abbreviated transcription (Latin):
ri talia uidebantur. Refert enim largit̾
quibus scribas moꝵq uarictate stilli ua.¬
rietas excusatur. ¶ Inter multa sane ioco¬
sa & leuia quedam grauia & pia deprehẽ¬
di de quibus diffimre tamen quid ui¬
dicem non habeo ut qui nusꝙͣ totus in¬
heserim. At quod fere accidit eo more
currentibus curiosius aliquanto qͣ cetera
libri principium finemq respexi quoꝵ
in altero patrie nostre statum illius scili¬
cet pestilentissimi temporis quod pre om̃i.¬
bus nostra etas lugubre ac miserum modo
uidit meo quidem iuditio & narrasti pro.¬
pne & magnifice deplorasti. ¶In alteror
autem ystoriam ultimam & multis pre.¬
cedentibus longe dissimilem posiusti quȩ
ita michi placuit meq detimut ut inter
tot curas que pene mei ipsius immemorẽ¬
me fecerant illam memorie mandare
uoluerim ut & ipse eam animo quociens
uellem non sine uoluptate repeterem &
amicis ut fit confabulantibus renarra¬
rem si quando tale aliquid incidisset.

Expanded text:
ri talia videbantur. Refert enim largiter, ri talia videbantur. Refert enim largiter, quibus scribas, morumque varietate stili varietas excusatur. Inter multa sane iocosa et lenia, quedam pia et gravia deprehendi, de quibus tamen diffinitive, quid iudicem, non habeo, ut qui nusquam totus inheserim: at quod vere accidit eo more currentibus, curiosius aliquanto quam cetera libri principium finemque perspexi; quorum in altero patrie nostre statum, illius scilicet pestilentissimi temporis, quod pre omnibus nostra etas lugubre ac miserum mundo vidit, meo quidem iudicio, et narrasti proprio et magnifice deplorasti. In altero autem historiam ultimam et multis precedentium longe dissimilem posuisti, que ita michi placuit meque detinuit, ut inter tot curas, que pene mei ipsius immemorem fecere, illam memorie mandare voluerim, ut et ipse eam animo, quotiens vellem, non sine voluptate repeterem, et amicis ut sit confabulantibus renarrarem, si quando aliquid tale incidisset.
Abbreviated transcription (Latin):
eloquio ut opinor olum̃ siuems edidisti fie̾¬
scio quidem unde uel qualiter ad me de¬
latum uidi. Nam si dicam legi mentiar:
Si quidem ipse magnus ualde & ad uul¬
eccupatio mea maiorae tempus angustũ
erat. Idq ipsum ut nosti bellicis undiq r
motibus inquietum a quibus & si animop¬
cul absim nequeo tamen fluc tuante re pu¬
blaca non mouen. ¶Quid ergo excur eũ
&e festim uiatons in morem hinc atq illiune
curtumspicien nec subsistens animaduerti ⁊¬
plicubi librum ipsum canum dentibus lices¬
situ tuo tam̃ baculo egregie tuaꝙͣ ucce desmn¬
sum ne miratus sum Nam & uite inge¬
nu tui noui & scio expetu es hominuꝰ
genus & insoleat &ł ignauum qui quic¬
quid ipsi uolunt uel nescuint uel non pos¬
sunt in aliis reprehendunt ad hoc unum
docti & arguti sed elingues ad reliqua.
D electatus sum ipso in transitu & siquid
lascuue liberioris occurreret excusabat tunc
etas tua dum id seriberes stillus ydioma
ipsa quoq reꝵ leuitis & eoꝵ qui lectu¬

Expanded text:
eloquio ut opinor olim iuvenis edidisti, nescio quidem unde vel qualiter, ad me delatum vidi. Nam si dicam legi, mentiar, siquidem ipse magnus valde, ut ad vulet occupatio mea maior, et tempus angustum erat; idque ipsum, ut nosti, bellicis undique motibus inquietum, a quibus et si animo procul absim, nequeo tamen fluctuante Republica non moveri. Quid ergo? Excucurri eum, et festini viatoris in morem, hinc atque hinc circumspiciens nec subsistens. Animadverti alicubi librum ipsum canum dentibus lacessitum, tuo tamen baculo egregie tuaque voce defensum. Nec miratus sum. Nam et vires ingenii tui novi, et scio expertus esse hominum genus et insolens et ignavum, qui quicquid ipsi vel nolunt vel nesciunt vel non possunt, in aliis reprehendant, ad hoc unum docti et arguti, sed elingues ad reliqua. Delectatus sum in ipso transitu, et si quid lascivie liberioris occurreret, excusabat etas tunc tua, dum id scriberes, stilus, idioma, ipsa quoque rerum levitas et eorum qui lectu
Abbreviated transcription (Latin):
ad imitandum huius uxoris patientiam que
michi uix imitabilis uidetur sed ut legen¬
tes ad imitandam saltem femine costantia
excitarem. ut quod hec uiro suo prestitit.
hoc prestare deo nostro audeant. qui licet
ut iacobus apostolus ait. ¶ Intemptator sit
maloꝵ & ipse neminem temptet. probat ⁊¬
tamen & sepe nos multis & grauibus flagel¬
lis exẽceri siit. non ut auimum nostrum ⁊¬
sciat quem sciuit ante qͣͣ crearetur sed ut
nobis nostra fragilitas notis ac domesticis
inditus innotescat obinde ego constanti¬
bus uiris ascripserim quisquis is fuerit qui
pro deo suo sine murmure patiatur quod⁊
pro suo mortali coniuge rustica hec mulier¬
eula passa est.

Expanded text:
ad imitandam huius uxoris patientiam, que ad imitandam huius uxoris patientiam, que michi vix imitabilis videtur, quam ut legentes ad imitandam saltem femine constantiam excitarem, ut quod hec viro suo prestitit, hoc prestare Deo nostro audeant, qui licet ut Iacobus ait Apostolus intentator sit malorum, et ipse neminem temptet. Probat tamen et sepe nos multis ac gravibus flagellis exerceri sinit, non ut animum nostrum sciat, quem scivit ante quam crearemur, sed ut nobis nostra fragilitas notis ac domesticis indiciis innotescat. Abunde ego constantibus viris ascripserim, quisquis is fuerit, qui pro Deo suo sine murmure patiatur quod pro suo mortali coniuge rusticana hec muliercula passa est.
Abbreviated transcription (Latin):
trarium crediderunt me curiosum atq
experientem esse non impium probasse
coniugem non dampnasse occultasse fi¬
lios non mac tasse. ¶Hec illa audiene.
pene gaudio exanimis & pietate amens
iocundissimisq cum lacrimis suoꝵ pigno¬
ne alacres & fauentes circumfuse uilibus exu¬
tam suis solitis uestibus induunt exornant¬
q. Plansusq letissimus & fausta omniu
uerba circumsonant multoq cum gaudio
& fletu ille dies celleberrimus fuit celleber¬
rior quoq qͣ dies fuerat nuptiaꝵ. Multos¬
q post ꝑ años ingenti pace concordiaq ui¬
xere. ¶ Et Ualterius inopem socerum quem
hac tenus neglexisse uisus erat ne quando
concepte animo obstaret experientie suam
in domum translatum in honore habuit.
Filiamq suam magnificis atq honestis nup.¬
tiis collocauit. filium suum sibi successorem
liquit & coniugio letus & sobole. ¶hanc̃ x¬
Istoriam stillo nunc alio retexere uisum fuit
non tam ideo ut matronas nostri temporis

Expanded text:
trarium crediderunt me curiosum atque trarium crediderunt me curiosum atque experientem esse, non impium; probasse coniugem, non damnasse; occultasse filios, non mactasse». Hec illa audiens, pene gaudio exanimis et pietate amens iocundissimisque cum lacrimis, suorum pignone alacres ac faventes circumfuse, vilibus exutam suis, solitis vestibus induunt exornantque; plaususque letissimus et fausta omnium verba circumsonant, multoque cum gaudio et fletu ille dies celeberrimus fuit, celebrior quoque quam dies fuerat nuptiarum. Multosque post per annos ingenti pace concordiaque vixere; et Valterius inopem socerum, quem hactenus neglexisse visus erat, nequando concepte animo obstaret experientie, suam in domum translatum in honore habuit, filiam suam magnificis atque honestis nuptiis collocavit, filiumque sui dominii successorem liquit, et coniugio letus et sobole. 9 Hanc historiam stilo nunc alio retexere visum fuit, non tam ideo, ut matronas nostri temporis
Abbreviated transcription (Latin):
lam agere poteris ac felicem uitam⁊ otq ita
sit cupio & spero. Unum bonas ptecor ac mo¬
neo ne hanc illis aculeis agites quibus aliã
agitasti. Nam q & iunior ac delicatiue
enutrita est. pati quantum ego auguror ⁊¬
non ualeret. ¶ Ialia dicenti alacritatem in¬
tuens atq constantiam totiens tanq acri¬
ter offense mulieris examinans & indignã
sortem non sic merite miseratus ac ferre
diutius non ualens. Ualterius. Satis in¬
quit mea Griseldis cognita & spectata mͥ
fides est tua nec sub celo aliquem esse pu¬
to qui tanta coniugalis amoris ex perimẽ¬
ta perceperit. Simul hec dicens caram con¬
iugem leto stupore perfusam & uelut a
sonmo turbido expeͬrec tam cupidis ulnis
amplec titur. ¶ Et tu ait sola uxor mea
es aliam non habuinec habebo. Ista aute
quam tu meam sponsam reris filia tua est.
Hic qui cognatus meus credebatur tuus
est filius. Que diuisim perdita uidebã¬
tur simul omnia recepisti. Sciant qui cõ¬

Expanded text:
lam agere poteris ac felicem vitam; utque ita lam agere poteris ac felicem vitam; utque ita sit cupio et spero. Unum bona fide te precor ac moneo: ne hanc illis aculeis agites quibus alteram agitasti, nam quod et iunior et delicatius enutrita est, pati quantum ego auguror non valeret». Talia dicentis alacritatem intuens, atque constantiam totiens tamque acriter offense mulieris examinans, et indignam sortem non sic merite miseratus, ac ferre diutius non valens, «Satis» inquit «mea Griseldis, cognita et spectata michi fides est tua, nec sub celo aliquem esse puto qui tanta coniugalis amoris experimenta perceperit». Simul hec dicens, caram coniugem leto stupore perfusam et velut e somno turbido experrectam, cupidis ulnis amplectitur et «Tu» ait «tu sola uxor mea es; aliam nec habui, nec habebo. Ista autem quam tu sponsam meam reris, filia tua est; hic qui cognatus meus credebatur, tuus est filius: que divisim perdita videbantur, simul omnia recepisti. Sciant qui con
Abbreviated transcription (Latin):
spetiosus accederet. ¶ Sicq̃ feruente conui¬
uii apparatu ubiq presens omnium solici¬
ta Griseldis nec tanto casu deiecta animo
nec uestis obsolite pudore confusa sed sereno
uultu intranti obuiam puelle. Griseldis. Be¬
ne uenent domina mea inquit. Dehinc ce¬
teros conuiuas leta fatie & uerboꝵ mira sua¬
uitate cum susciperet & immensam domus
multa arte disponeret ita ut omnes & presi¬
tium aduene unde ea maiestas moꝵ atq ea
prudentia sub tali habitu uehementissime÷
mirarentur. Atq imprimis puelle pariter
atq infantis cum laudibus satiari nullo mo¬
do posset sed uicisim modo uirgineam modo
infantilem ellegantiam predicaret. ¶ Ualte¬
rius eo ipso in tempore quo assidendum &¬
mensis erat in eam uersus clara uoce coram
ominbus quasi ludens. Ualterius. Quid
tibi uidetur inquit de mea sponsa satis nei¬
pulera est atq honesta. ¶ plãne ait illa.
Sriselelis. Nec pulcrior ulla nec honestior

Expanded text:
speciosus accederet. Sic fervente convispeciosus accederet. Sic fervente convivii apparatu, ubique presens omniumque solicita Griseldis, nec tanto casu deiecta animo nec obsolete vestis pudore confusa, sed sereno vultu intranti obvia puelle, «Bene venerit domina mea» inquit. Dehinc ceteros dum convivas leta facie et verborum mira suavitate susciperet, et immensam domum multa arte disponeret, ita ut omnes et presertim advene unde ea maiestas morum atque ea prudentia sub tali habitu vehementissime mirarentur, atque ipsa in primis puelle pariter atque infantis laudibus satiari nullo modo posset, sed vicissim modo virgineam, modo infantilem elegantiam predicaret. Valterius, eo ipso in tempore quo assidendum mensis erat in eam versus, clara voce coram omnibus, quasi illudens, «Quid tibi videtur» inquit «de hac mea sponsa? Satis pulcra atque honesta est?». «Plane» ait illa «nec pulcrior ulla nec honestior
Abbreviated transcription (Latin):
tura maginfice excipiatur uiriq & matrone
qui secum sunt simulq & nostri qui conui¬
uio intererunt ita ut locoꝵ & uerborum
honor integer singulis pro dignitate ser¬
uetur. domi tamen feminas ad hoc opus
ydoneas non habeo. proinde tu qͣruis ueste
inopi hanc tibi que mores meos optime ⁊¬
nos ti suscipiendoꝵ locandoꝵq hospi¬
tum curam sumes. Griseldis Non libent᷑
modo inquit illa sed cupide. & hoc & que¬
cunq tibi placita sensero fatiam semper neq
in hoc unꝙͣ fatigabor aut lentescam dum
spiritus huius reliquie ulle supererunt.
dicto seruilia mox instrumenta corripiens
domum uerrere mensas instruere lectoez
st̾nere ortari alias ceꝑat ancille in morem fide:¬
lissime. ¶Proxime lucis hora tertia Comes
superuenerat certatim omnes & puelle &
germani infantis mores ac pulcritudinem
um ac feliciter permnutasse ꝙ & sponsa hec
tenerior esset & nobilior. & cognatus tam

Expanded text:
tura magnifice excipiatur, virique et matrone tura magnifice excipiatur, virique et matrone qui secum sunt, simulque et nostri qui coniugio intererunt, ita ut locorum verborumque honor integer singulis pro dignitate servetur. Domi tamen feminas ad hoc opus ydoneas non habeo; proinde tu, quamvis veste inopi, hanc tibi, que mores meos nosti optime, suscipiendorum locandorumque hospitum curam sumes». «Non libenter modo» inquit illa «sed cupide et hoc et quecunque tibi placita sensero faciam semper, neque in hoc unquam fatigabor aut lentescam dum spiritus huius reliquie ulle supererunt». Et cum dicto, servilia mox instrumenta corripiens, domum verrere, mensas instruere, lectos sternere, ortarique alias ceperat, ancille in morem fidelissime. Proxime lucis hora tertia, comes supervenerat; certatimque omnes et puelle et germani infantis mores ac pulcritudinem um ac feliciter permutasse, quod et sponsa hec tenerior esset et nobilior, et cognatus tam
Abbreviated transcription (Latin):
spem mente conceperat semperq hoc euen¬
turum cogitauerat ne satietate sponse tam
humili exorte domo illam quandoq uir
tantus & more nobilium superbus abice¬
ret tunicam eius hispidam & atritam ⁊¬
senio abditam parue cdomus in partem
seruauerat. ¶Audito ergo non tam filie
tacite redeuntis ꝙͣ comitum strepitu oc¬
currit in limine & seminudam antiqua
ueste cooperuit mansitq cum patre pau¬
cos dies equamintate atq humilitate
mirabili ita ut nullum in ea signum ⁊¬
animi tristioris nulum uestigium fortu¬
ne prospertoris extaret quippe cum in me¬
dus opibus inops semper spiritu uixisset
atq humilis. ¶ Iam̃ panici comes propinqua¬
bat & de nouis niptus fama undiq fre¬
quens erat. Premissoq uno ex suis diem
quo salutias peruenturus esset acceperat:
pridie ¶gitur Ualterius ad se Griseldim
euocans deuotissime uenienti. Ualterus.
Cupio ut puella cras huc ad prandium uẽ¬

Expanded text:
spem mente conceperat semperque hoc evenspem mente conceperat semperque hoc eventurum cogitaverat, ut, satietate sponse tam humilis exorta, domo illam quandoque vir tantus et more nobilium superbus abiceret, tunicam eius hispidam et attritam senio, abdita parve domus in parte servaverat. Audito ergo non tam filie tacite redeuntis quam comitum strepitu, occurrit in limine et seminudam antiqua veste cohoperuit. Mansit illa cum patre paucos dies equanimitate et humilitate mirabili, ita ut nullum in ea signum animi tristioris, nullum vestigium fortune prosperioris extaret, quippe cum in mediis opibus inops semper spiritu vixisset atque humilis. 8 Iam Panici comes propinquabat, et de novis nuptiis fama undique frequens erat; premissoque uno e suis, diem quo Salutias perventurus esset acceperat. Pridie igitur Valterius, ad se Griseldim evocans, devotissime venienti, «Cupio» ait «ut puella cras huc ad prandium ven
Abbreviated transcription (Latin):
tuo sunt. Nuda e domo patris egressapt
nuda itidem reuertar nisi ꝙ indignum
reor ut hic uterus in quo filii fuerunt
quos genuisti populo nudus appareat.
Quamobrem si tibi placet & non aliter
oro atq obsecro ut in pretium uirguntatis
quam huc attuli quamq non refero unicã
nuchi camisiam linqui iubeas eaꝵ quibus
tecum uti soleo qua uentrem tue quondam
uxoris operiar. ¶Habundabant uiro lacri¬
me ut contineri iam amplius non posset.
Itaq faciem aduertens. & tibi camisiamt
unicam habeto uerbis trementibus uix ꝑ¬
expressit & abit illacrimans. ¶ Illa coram
cunctis sese exuens solam sibi retinuit ca¬
misiam qua contec ta nudo capite nucdis¬
q pedibus egreditur. Atq ita prosequenti¬
bus multis ac flentibus fortunamq cul¬
pantibus siccis una oculis & honesto uere¬
cundoq silentio ad paruam domum reme¬
auit. ¶ Senex qui has filie nuptias semper
suspec tas habuerat ineq unqͣ tantam ꝑ¬

Expanded text:
tuo sunt. Nuda e domo patris egressa, tuo sunt. Nuda e domo patris egressa, nuda itidem revertar, nisi quod indignum reor ut hic uterus in quo filii fuerunt quos tu genuisti, populo nudus appareat. Quamobrem si tibi placet, et non aliter, oro atque obsecro ut in precium virginitatis quam huc attuli quamque non refero, unicam michi camisiam linqui iubeas earum quibus tecum uti soleo, qua ventrem tue quondam uxoris operiam». Abundabant viro lacrime, ut contineri amplius iam non possent, itaque faciem avertens, «Et camisiam tibi unicam habeto», verbis trementibus vix expressit, et sic abiit illacrimans. Illa, coram cuntis sese exuens, solam sibi retinuit camisiam, qua contecta, nudo capite pedibusque nudis, egreditur; atque ita prosequentibus multis ac flentibus fortunamque culpantibus, siccis una oculis et honesto veneranda silentio, ad paternam domum remeavit. Senex, qui has filie nuptias semper suspectas habuerat neque unquam tantam
Abbreviated transcription (Latin):
cam coniugio sed seruitio dignam dux. Inq
hac domo in qua tu me dominam fecis ti
deum testor animo semper ancilla permasi.
De hoc igitur tempore. quo tecum multo cus
honore longe supra omne meritum mneuz
fui deo & tibi gratias ago. De reliquo pa¬
rata sum bono pacatoq animo paternam
domum repetere/ atq ubi pueritiam egi
senec tutem agere & mori felix atq ho¬
norabilis uidua que uiri talis uxor fue¬
rim. Noue conuigi uolens cedo que tibi
utinam felix adueniat atq hinc ubi io¬
cundissime degebam quomam ita tibi pla¬
citum est non inuita discedo. At ꝙ iubee
dotem meam mecum ut auferam quale sit
uideo neq enim exciddir ut paterne olim
domus in limine spoliata meis tuis indu¬
ta uestibus ad te ueni neq omnino alia
michi dos fuit qͣ fides & nuditas. Fece
igitur ut hanc uestem exuo anulum q
restituo quo me subarrasti. Reliqui anuli
& uestes & ornamenta quibus te donã¬
te adornata atq aucta eram in thalamo

Expanded text:
cam coniugio, sed servitio dignam duxi, inque cam coniugio, sed servitio dignam duxi, inque hac domo, in qua tu me dominam fecisti, Deum testor, animo semper ancilla permansi. De hoc igitur tempore quo tecum multo cum honore longe supra omne meritum meum fui, Deo et tibi gratias ago; de reliquo, parata sum bono pacatoque animo paternam domum repetere, atque ubi pueritiam egi senectutem agere et mori, felix semper atque honorabilis vidua, que viri talis uxor fuerim. Nove coniugi volens cedo, que tibi utinam felix adveniat, atque hinc ubi iocundissime degebam quando ita tibi placitum, non invita discedo. At quod iubes dotem meam mecum ut auferam, quale sit video, neque enim excidit ut paterne olim domus in limine spoliata meis, tuis induta vestibus ad te veni, neque omnino alia michi dos fuit quam fides et nuditas. Ecce igitur ut hanc vestem exuo, anulumque restituo quo me subarrasti; reliqui anuli et vestes et ornamenta quibus te donante ad invidiam aucta eram, in thalamo
Abbreviated transcription (Latin):
cellentem forna preclaro conspicuam orua¬
tu germanumq similem sui annum iam
septimum agentem ducens cum eximiax
gentium commitiua statuto die iter arri¬
puit. ¶ hoc interim ualterius solito ut uxo¬
rem retentaret ingenio doloris ac pudoi̾s
ad cumulum in publicum adducte corã
multis. Ualterius. Satis inquit tuo conui¬¬
gio delec tabar mores tuos non originem
respitiens. Nunc quoniam ut uideo ma¬
gna omnis fortuna seruitus magna esł
non michi licet quod cuilibet liceret ⁊¬
agricole. Cogunt enim mei & papa consen-¬
tit uxorem me alteram habere. Iam uxor
in uia est statimq aderit. Esto igitur ⁊¬
forti animo dansq locum alteri & dotẽ
tuam referens in antiquam domum eqͣ
mente reuertere. Nulli homini perpetua
sore est. ¶ Contra illa. Griseldis. Ego in¬
quit mi domine semper sciuu inter magni¬
tudinem tuam & paucitatem meam nulla
essẽ proportionem meq nunqͣ tuo non di¬

Expanded text:
cellentem forma preclaroque conspicuam ornacellentem forma preclaroque conspicuam ornatu, germanumque simul suum annum iam septimum agentem ducens, cum eximia nobilium comitiva, statuto die iter arripuit. 7 Hec inter Valterius, solito ut uxorem retemptaret ingenio, doloris ac pudoris ad cumulum, in publicum adducte coram multis, «Satis» inquit «tuo coniugio delectabar, mores tuos non originem respiciens; nunc quoniam, ut video, magna omnis fortuna servitus magna est, non michi licet quod cuilibet liceret agricole. Cogunt mei, et papa consentit, uxorem me alteram habere, iamque uxor in via est statimque aderit. Esto igitur forti animo, dansque locum alteri, et dotem tuam referens, in antiquam domum equa mente revertere. Nulla homini perpetua sors est». Contra illa, «Ego» inquit «mi domine, semper scivi inter magnitudinem tuam et humilitatem meam nullam esse proportionem; meque nunquam tuo, non di
Abbreviated transcription (Latin):
infamem odiosumq reddiderat nec ideo
trux animus flec tebatur sed in suscepta se-¬
ueritate experiendi sua dura illa libidine
procedebat. Itq cum iam ab ortu filie duo¬
decimus annus elapsus esset Romam mi¬
sit qui simulatas inde litteras apostolicas
refferrent quibus in populo uulgaretur
datam sibi licentiam a romano pontifice ut
pro sua cł suaꝵ gentium quiete primo ma¬
tiimonio reiecto aliam ducere posset uxorẽ
nec oposum sane fuit alpestribus rudibus ꝙ
animis quidlibet persuadere. Que fama cus
ad Griseldis notitiam peruenisset tristis ut
puto sed ut que semel de se suisq de sorti¬
bus statuisset inconcussa constitit expec¬
tans quid de se ille decerneret cui se & sua
cuncta subicerat. Niseratq iam ille Rono¬
mam cognatumq rogauerat ut ad se fi¬
lios suos adduceret¶ fama uncdiq effusa ⁊¬
uirginem illam sibi in coniugem adduci.
quod ille executurus puellam nobilem ex¬

Expanded text:
infamem odiosumque reddiderat. Neque ideo infamem odiosumque reddiderat. Neque ideo trux animus flectebatur, sed in suscepta severitate experiendique sua dura illa libidine procedebat. Itaque cum iam ab ortu filie duodecimus annus elapsus esset, nuntios Romam misit, qui simulatas inde literas apostolicas referrent, quibus in populo vulgaretur datam sibi licentiam a Romano Pontefice, ut pro sua et suarum gentium quiete, primo matrimonio reiecto, aliam ducere posset uxorem; nec operosum sane fuit alpestribus rudibusque animis quidlibet persuadere. Que fama cum ad Griseldis notitiam pervenisset, tristis, ut puto, sed ut que semel de se suisque de sortibus statuisset, inconcussa constitit, expectans quid de se ille decerneret cui se et sua cunta subiecerat. Miserat iam ille Bononiam, cognatumque rogaverat ut ad se filios suos adduceret, fama undique diffusa virginem illam sibi in coniugium adduci. Quod ille fideliter executurus, puellam iam nubilem, ex