comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
att de uenere.u At non uenus aurea contra pauca refert: iddem di¬
do quasi regina paucis locuta est. ut tum breuiter dido.  O patero
hominum: & ticianus & caluus: qui themata omnia de uirgilio elicue¬
runt & deformarunt ad diceridi usum. in exemplo controuersiaꝵ has
duas posuerunt adlocutiones dicentes uenerem agere statu absolutiuo
cum dicit uinoni tu causa fiusti periculor his quib italiam fata con¬
cesserunt. uinonem uero niti statu relatiuo. ꝑ quem ostendit troianoᷤ
non sua causa laborare sed ueneris. i O pater: generaltter pater accipe
non tantum ueneris. nam supra ait duum pater atq hominum rex.
& bene in principiis fauorem sibi arte conciliat. s hominumq diuũ¬
que aeterna potestas. hunc locum probus quaerit. sed dicit unam rem
secundum physicos alteram scđm mathematicos. Nam duium potestaᷤᷤ
est. quia ipse est ether qui elemnentoꝵ possid& principatum. hominũ

Expanded text:
ait de Venere ‘at non Venus aurea contra pauca refert’. Item Diait de Venere ‘at non Venus aurea contra pauca refert’. Item Dido quasi regina paucis locuta est, ut «tum breviter Dido». O PATER O HOMINVM et Titianus et Calvus, qui themata omnia de Vergilio elicuerunt et deformarunt ad dicendi usum, in exemplo controversiarum has duas posuerunt adlocutiones, dicentes Venerem agere statu absolutivo, cum dicit Iunoni ‘causa fuisti periculorum his quibus Italiam fata concesserant’; Iunonem vero niti statu relativo, per quem ostendit Troianos non sua causa laborare, sed Veneris. O PATER generaliter ‘pater’ accipe, non tantum Veneris: nam supra ait ‘divum pater atque hominum rex’. Et bene in principiis favorem sibi arte conciliat. HOMINVM DIVVMQVE AETERNA Psecundum physicos, alteram secundum mathematicos. nam divum potestas est, quia ipse est aether, qui elementorum possidet principatum; hominum
Abbreviated transcription (Latin):
pit uira fecialia ꝑ quae bellum indicebatur. hoc modo sicut etiam de abba¬
nis retulit liuius. Nam si quando homines uel animalia ab aliqua gente
rapta essent populo.r. cum fecialib idest sacerdotib ꝗ faciendis praesurre
foederib. proficiscebatur etiam patratus pater. & ante fines stans clara uo¬
ce dicebat belli causam. & nolentib res raptas restituere uel audtores in¬
uiriae tradere: iaciebat hastam: quae res erat pugnae principiũ: etiam sic li¬
cebat more belli res raꝑe. Clarigatio autem dicta est aut a clara uoce qua
utebatur pater patratus aut a ranpoo hoc est sorte. nam ꝑ bellicam sor¬
tem inuadebant agros hostium. unde & rAnpoporos dicuntur grece qui
uire sorciuntur bona defundti. i Placidum nuhi scilic&. s lupiter haec
paucis: hab& personar consideracionem: ut suꝑiorib ꝑsonis d& bre¬
uiloquium. e contra inferiori potestati prolteam orationem. unde

Expanded text:
pit iura fetialia, per quae bellum indicebatur hoc modo, sicut etiam de Albapit iura fetialia, per quae bellum indicebatur hoc modo, sicut etiam de Albanis retulit Livius. Nam siquando homines vel animalia ab aliqua gente rapta essent populo Romano, cum fetialibus, id est sacerdotibus qui faciendis praesunt foederibus, proficiscebatur etiam pater patratus et ante fines stans clara voce dicebat belli causam, et nolentibus res raptas restituere vel auctores iniuriae tradere, iaciebat hastam, quae res erat pugnae principium, et iam sic licebat more belli res rapere. Clarigatio autem dicta est aut a clara voce, qua utebatur pater patratus, aut a κλήρῳ, hoc est sorte: nam per bellicam sortem invadebant agros hostium: unde et κληρονόμοι dicuntur Graece qui ure sortiuntur bona defuncti. PLACITVM mihi scilicet. IVPPITER HAEC PAVCIS habet personarum considerationem, ut superioribus personis det breviloquium, e contra inferiori potestati prolixam orationem, unde
Abbreviated transcription (Latin):
nolite belloꝵ tempora preoccupare. & bene satis facit ucori cum prohi¬
bitionem significat aut bellum punicum scłm. qđ hanibal ingressꝰ
italiam apud cannas uicum apuliae omnem populi .r. deleuit exercitũ.
Olim: quandoq. is Alpes imitit apertas. emphasis est. non enim dixit ꝑ alpes
ĩmitit exercitum sed ipsas alpes quas patefecit non sibi tantum sed om¬
nib gentib que scđm catonem & luuum muri uice tuebantur ita¬
liam. quas hanibal post bella hispanie: quae d̃.xiiii. annis confecit: ace-¬
to rupit. luuenalis & montem rupit aceto. Deniq loca ipsa quae rupit
apenninae alpes uocantur. s Res rapuisse licebit: Clarigacionem exertere
hoc est ꝑ feciales bellum indicere. Nam ancus mancus cum uiderdꝰ populũ
.r. ardentem amore bellor: & plerq bella inferre gentib nulla uista extan¬
te racione. & exinde ꝑicula creari: misit ad gentem equiculanam & acte¬

Expanded text:
nolite bellorum tempora praeoccupare. Et bene satis facit uxori cum prohinolite bellorum tempora praeoccupare. Et bene satis facit uxori cum prohibitione. Significat autem bellum Punicum secundum, quo Hannibal ingressus Italiam apud Cannas, vicum Apuliae, omnem populi Romani delevit exercitum. OLIM quandoque. ALPES IMMITTET APERTAS emphasis est; non enim dixit ‘per Alpes inmittet exercitum’; sed ‘ipsas Alpes’, quas patefecit non sibi tantum sed omnibus gentibus, quae secundum Catonem et Livium muri vice tuebantur Italiam: quas Hannibal post bella Hispaniae, quae XVII annis confecit, aceto rupit: Iuvenalis «et montem rupit aceto». Denique loca ipsa quae rupit, Poeninae Alpes vocantur. RES RAPVISSE LICEBIT clarigationem exercere, hoc est per fetiales bellum indicere: nam Ancus Marcius cum videret populum Romanum, ardentem amore bellorum, et plerumque inferre bella gentibus nulla iusta extante ratione, et exinde pericula procreari, misit ad gentem Aequiculanam et acce
Abbreviated transcription (Latin):
& dissensionem: aut certe quia ait in primo ternaq transierunt ru¬
tulis hiberna subactis illic enim docit eneam in italiam contra rutu¬
los tantum esse pugnaturi. nunc autem omnis est italia ilbella com¬
mota uinonis instinctu qđ & alecto promisit. ut finitimas inbel¬
la feram rumorib urbes. & uino pollictta est se magis esse facturam
ut ego siqua suꝑ fortuna labor est ipsa regam. s Abnueram: prohibu¬
eram. ut contra añuit ꝑmutit & consentit significat. i oue contra ue¬
titum discordia: prohibicionem meam & sic dixit uetitum ut equitũ
unde est & seruantissimus equi. sane sub com̃otione omnium deor
maxime solam tangit uinonem: cuius odia insequebantur. hoc etiam
bello troianos quod etiam sequentes iouis allocutiones manifestius indi¬
cant. is ferrumq lacessere: pro ferro lacessere.N Ne arcessite tempus:

Expanded text:
t dissensionem: aut certe quia ait in primo «ternaque transierint Rut dissensionem: aut certe quia ait in primo «ternaque transierint Rutulis hiberna subactis». Illic enim dixit Aenean in Italia contra Rutulos tantum esse pugnaturum, nunc autem omnis est Italia in bella commota Iunonis instinctu, quod et Allecto promisit, ut «finitimas in bella feram rumoribus urbes», et Iuno pollicita est se magis esse facturam, ut «ego, siqua super fortuna laborum est, ipsa regam». ‘Abnueram’ prohibueram, ut contra ‘adnuit’ promittit et consentit significat. QVAE CONTRA VETITVM DISCORDIA prohibitionem meam. Et sic dixit ‘vetitum’, ut ‘aequum’, unde est «et servantissimus aequi». Sane sub comminatione omnium deorum maxime solam tangit Iunonem, cuius odia insequebantur hoc etiam bello Troianos: quod etiam sequentes Iovis allocutiones manifestius indicant. FERRVMQVE LACESSERE pro ‘ferro se lacessere’. NE ARCESSITE, TEMPVS
Abbreviated transcription (Latin):
speciem. consequens enim ut omnes terras uidens cernat etiam castra
troiana. is Bipatentib: physice diocit. nam caelum pat&ꝰ ab ortu & occasu.
Est autem sermo ennianus tradtus ab hostiis: quae exc utraq parte aꝑun¬¬
tur. Unde & modo bipatentib apertis intelligimus. ss Caelicole magni:
orationis istius intentio hoc agit: ut ab odiis troianor uino reuocet᷑.
Quianam: cur ennianus sermo est.i: Uersa retro.: mutata. ut quae te geni¬
tor sententia uertit. i Certatis: aut contra uos aut contra meam sen¬
tentiam. i Abnueram bello italiam concurrere teucris: prohibueram italiã
contra troianos bella susciꝑe. Atꝗ dixit in primo bellum ingens gerdꝰ.
italia: quod ita soluitur: aut ꝗa cum uno deo uel dea alit̾ loquitur. Un¬
de est in primo. hic tibi fabor enim quando haec te cura remord&. aliter
uero cum omnibo diis utilitatis causa propter remouendã eoꝵ contentionẽ.

Expanded text:
speciem; consequens enim est, ut omnes terras videns, cernat etiam castra speciem; consequens enim est, ut omnes terras videns, cernat etiam castra Troiana. BIPATENTIBVS physice dixit: nam caelum patet ab ortu et occasu. Est autem sermo Ennianus, tractus ab ostiis, quae ex utraque parte aperiuntur: unde et modo ‘bipatentibus’ apertis intelligimus. CAELICOLAE MAGNI orationis istius intentio hoc agit, ut ab odiis Troianorum Iuno revocetur. QVIANAM cur: Ennianus sermo est. VERSA RETRO mutata, ut «quae te genitor sententia vertit?». CERTATIS aut contra vos, aut contra meam sententiam. ABNVERAM BELLO ITALIAM CONCVRRERE TEVCRIS id est prohibueram Italiam contra Troianos bella suscipere. Atqui dixit in primo «bellum ingens geret Italia». Quod ita solvitur: aut quia cum uno deo vel dea aliter loquitur - unde est in primo «hac tibi, fabor enim, quando haec te cura remordet» -, aliter vero cum omnibus diis utilitatis causa propter removendam eorum contentionem
Abbreviated transcription (Latin):
cum gurgite flauo: hysterologia est. cum ille eum excepit non etũ
sane quarunt multi cum tyberis aenee faueat. cur liberauerit tur¬
num. sed soluitur ista ratione. nam hoc turnum esse liberatum: ut
poeticum morem hoc dicit factus est dies. quia poetae di-¬
cunt in autumno tempore: aperiri celum: noctu uero cdau¬
di. Unde est illud ante diem clauso compon& uesꝑ olympo.
nam d̾ paulo post descripturus est noctem. ut iamq dies celo
concesserat: ut intelligamus alium diem esse consumptum. & nunc
eum more solito nodtis praetermisisse descriptionem: ꝗͣꝗͣ panditur cae¬
lum etiam simpliciter possimus accipere quouis tempore scilic& ad
numina conuocanda qđ & meluis est quia ait interea idest dum
haec geruntur. Nam interea particula: praeterita negocia coniungit su¬
turis.  Sideream in sedem: in astriferum circulum. non enim omnes cir
que cdardanidum spectat populosq latinos: post generalitatem intulit

Expanded text:
CVM G. F. hysterologia est cum ille eum excepit: non enim CVM G. F. hysterologia est cum ille eum excepit: non enim tis exciperet. Sane quaerunt multi cum Tiberis Aeneae faveat, cur liberaverit Turnum; sed solvitur ista ratione: nam ob hoc Turnum esse liberatum, ut poeticum morem hoc dicit ‘factus est dies’, quia poetae dicunt matutino tempore aperiri caelum, noctu vero claudi - unde est illud «ante diem clauso conponet Vesper Olympo» - nam et paulo post descripturus est noctem, ut «iamque dies caelo concesserat», ut intellegamus alium diem esse consumptum, et nunc eum more solito noctis praetermisisse descriptionem. Quamquam ‘panditur caelum’ etiam simpliciter possimus accipere, quovis tempore, scilicet ad numina convocanda: quod et melius est, quia ait ‘interea’, id est dum haec geruntur: nam ‘interea’ particula praeterita negotia coniungit futuris. SIDEREAM IN SEDEM in astriferum circulum: non eque dardanidum spectat post generali
Abbreviated transcription (Latin):
muros. & sic est dictum post coniugationem: quo deinde sicut tereti¬
est bona artenuatio. cum supradocerit. rutulum in medio nõ agmine
regem. s Infelicis patriae: troiam in qua nunc sunt. is Ueterq deor: pena¬
leonem: sensus hic est. haud altter turnus retro cedens petebat fliuuun
ac sol& leo pressus multitudine. nec terga praebere propter iram uel
pudorem uel posse: lic& cupiat in uenantes impetum facere. N Nec
buit ẽt contra multitudinem posse. sed hoc iupiter uetuit. s Haud
mollia uissa ferentem: meluis ꝗͣ homerus hunc locum ececutus est.
saluo enim sensui uitauit & fabulosa & uilia. Nam ille ipsas minas
exequitur. ⁊ Ergo. quia numinis est desertus auxilio. is Telis obruitur.
lucanus eundem sensum pro declamatione. telor nmbo ꝑttura &ꝰ pon
piceum nec spirare potestas flumen agit: ordo est sudor piceum flum̃
agit: hoc est sordidum quia sine respiratione pugnabat. i Tum dectiũ.¬

Expanded text:
muros». Et sic est dictum post cogitationem «quo deinde?». Sicut Terentimuros». Et sic est dictum post cogitationem «quo deinde?». Sicut Terentiet bona attenuatio, cum supra dixerit 'Rutulum in medio non agmine regem'. Ad v. 783 Infelicis patriae Troiae, in qua nunc sunt. vetervmque deorum Penaleonem sensus hic est: haud aliter Turnus retro cedens petebat fluvium, ac solet leo, pressus multitpudorem, nec posse, licet cupiat, in venantes impetum facere. NEC buit etiam contra multitudinem posse, sed hoc Iuppiter vetuit. HAVD MOLLIA IVSSA FERENTEM melius quam Homerus hunc locum exsecutus est: salvo enim sensu vitavit et fabulosa et vilia; nam ille ipsas minas exsequitur. ERGO quia numinis est desertus auxilio. TELIS OBRVITLucanus eundem sensum per declamationem "telorum nimbo peritura et pondpiceum nec respirare potestas flumen agit ordo est 'sudor piceum flumen agit', hoc est sordidum, quia sine respiratione pugnabat. Ad v. 811 fes
Abbreviated transcription (Latin):
cienitem impetum. s Cum galea longe iacuit caput. ad exprimẽ
telligamus. sed tantam uim idtus fuisse. ut longe caput exctuteraꝰ.
Felicuis: peritus. nam in unquendis telis non est felicitas sed perita.
s ane nec ungo nec unguentum .u. recipit᷑. excepto uno nomine &¬
uimus. i Amicum cretea musis: poetam hricum. & tale est scema
ꝑ repetitionem. ut sequitur pulcherrimus astur: astur eqͦ fidens.
Iumerosq intendere neruis: rithinos facere intentione neruoꝵ. Nã
numeri sunt rithini. ut numeros memini si uerba tenerem. hoc gͦ
nperop ne presertib ducib turnus tot strages fecisse uideaturr. u¬
Quo deinde fugam: aut uacat deinde. ut tandem gentium locori.
aut intelligimus mente cum tradtasse: quod de campis milites so¬
lent ad castra confugere. & sic dicisse quo deinde scilic& de castris
quo fugientis ulterius. & hoc est meluis. unde sequitur quos alios

Expanded text:
cientem impetum. Ad v. 768 Cum galea longe iacvit caput ad exprimendacientem impetum. Ad v. 768 Cum galea longe iacvit caput ad exprimendatellegamus, sed tantam vim ictus fuisse, ut longe caput excuteret. Ad v. Felicior peritior; nam in ungendis telis non est felicitas, sed peritia. sane nec 'ungo' nec 'ungentum' u recipit, excepto uno nomine, uvimus. AMICVM CRETHEA MVSIS poetam lyricum. Et tale est schema per repetitionem, ut «sequitur pulcherrimus Astur, Astur equo fidens». NVMEROSQVE INTENDERE NERVIS rhythmos facere intentione nervorum: nam numeri sunt rhythmi, ut «numeros memini, si verba tenerem». Hoc erπρέπον, ne praesentibus ducibus Turnus tot strages fecisse videatur. QVO DEINDE FVGAM aut vacat ‘deinde’, ut ‘tandem’, ‘gentium’, ‘locorum’; aut intellegimus mente eum tractasse quod de campis milites solent ad castra confugere, et sic dixisse ‘quo deinde?’. Scilicet, de castris quo fugietis ulterius? Et hoc est melius. Vnde et sequitur «quos alios
Abbreviated transcription (Latin):
Caedisq insana cupido: exccusat turnum cur non a porta fugatis troiatus
poenuitus deleta sint castra. ⁊ Principio: unttra castra post troianoꝵ fu¬
gam. s Succiso poplite gigen excipit: ordo est exccipit & succidit
poplitem. Nam ante fuit ut eum circũ uenira insicdiis. poples aũt
po. correpta est. sicut in sereno legitur: sed producit positione. s¬
Hinc: nec loci est: nec temporis sed ordinis idest deinde.i. Raptas aũt
de hostilib cadauerib. nam qđ dicit donatus ab armigero nõ pro¬
cedit. nec enim lectum est. s luno uires animumq mitustrat: ne sit
incongruum unum tot occidisse dat uinonis aucilium. Noratuis in
arte poetica. Nec deus intersit. nisi dignus uindice nodus inciderit.
ͥ lexandrumq haliumq nec mona pritamẽq: horeri uersus tantũ
conunetione mutata. Unde appar&ꝰ non ad historiam sed ad orna¬
tum poematis haec nomina ꝑtitere. N Tendentem contra: in se fa¬

Expanded text:
CAEDISQVE INSANA CVPIDO excusat Turnum, cur non a porta fugatis Troianis, CAEDISQVE INSANA CVPIDO excusat Turnum, cur non a porta fugatis Troianis, penitus deleta sint castra. PRINCIPIO intra castra, post Troianorum fugam. SVCCISO POPLITE GYGEN EXCIPIT ordo est: excipit et succidit poplitem: nam ante fuit ut eum circumveniret insidiis. ‘Poples’ autem ‘po’ correpta est, sicut in Sereno legitur, sed producitur positione. HINC nec loci est, nec temporis, sed ordinis; id est ‘deinde’. RAPTAS autem de hostilibus cadaveribus: nam quod dicit Donatus «ab armigero», non procedit; nec enim lectum est. IVNO VIRES ANIMVMQVE MINISTRAT ne sit incongruum unum tot occidisse, dat Iunonis auxilium: Horatius in arte poetica «nec deus intersit, nisi dignus vindice nodus inciderit». lcandrumque halivmque noemonaque prytanimque Homeri versus, tantum coniunctione mutata: unde apparet non ad historiam, sed ad ornatum poematis haec nomina pertinere. Ad v. 765 Tendentem contra in se fa
Abbreviated transcription (Latin):
si uerttatem historiae requiras: primo praelio interemptus latinus ẽ
inde ubi turnus eneam uidit suꝑiorem: mez entii implorauit au¬
xilium. secundo prelio turnus occisus est. & nibilominus aeneas po¬
stea non comparuit. tertio praelio mez encium occidit as canuis.
Soc liuius dicit & cato in originib. s ⁊ elum: hoc loco telum gladiũ
dixit a longitudine. unde & mustela dicitur quasi mus longum.
telum autem posuisse pro gladio illud significat: qđ infert paulopost.
consurgit in ensem. i ls teli: par similis. s Abte consurgit in ensem:
genus feriendi gallicanum. Salustius ingressi ad faciliores idtus: lo¬
co cedebant. s Bello gentiq fuiss&. Duo dicit & bellum finiri potu¬
it omnib intteremptis. & gens pęnitus fuiss& extincta occiso ascanio
a quo romana ducutit originem. ideo bello gentiq dixit: quia ple-¬
runq bellum finitur gente suꝑstite ut in bello troiano contigit.

Expanded text:
si veritatem historiae requiras, primo proelio interemptus Latinus est in arce: si veritatem historiae requiras, primo proelio interemptus Latinus est in arce: inde ubi Turnus Aenean vidit superiorem, Mezentii imploravit auxilium: secundo proelio Turnus occisus est, et nihilo minus Aeneas postea non conparuit: tertio proelio Mezentium occidit Ascanius. hoc Livius dicit et Cato in originibus. Ad v. 744 Telum hoc loco 'telum' gladium dixit a longitudine: unde et mustela dicitur, quasi mus longus. t«consurgit in ensem». IS talis, par, similis. ALTE CONSVRGIT IN ENSEM genus feriendi Gallicanum: Sallustius «regressi ad faciliores ictus locos quaerebant». BELLO GENTIQVE FVISSET duo dicit: et bellum finiri potuit omnibus interemptis, et gens penitus fuisset extincta occiso Ascanio, a quo Romani ducunt originem. Ideo ‘bello gentique’ dixit, quia plerumque bellum finitur gente superstite, ut in bello Troiano contigit.
Abbreviated transcription (Latin):
tanda quoq praeconia quae id agit ut uerisimile sit turnum iuidtorem e¬
uasisse de castris. s Undiq conuenuint: illi sine dubio quib mars inie
cit audaciam inuenta oportunitate: inruperunt castra troiana. i Duro
gia amatae: tibi data per dotem: & bene amate quae illum sola geneꝵ
esse cupiebat. Notandum sane quia id agit ut ostendat: se non per
imprudentiam turnum indusisse. sed illum per temeritatem: sibi
minime profutura castra penetrasse. s Olli subridens: magnam confi¬
dentiam uirtutis ostendit.  Priamo narrabis achillem: propter illum
sibillae. alius latio iam partus achilles. & dictum est ut illud. Degenerẽ¬
que neoptolemum natrare memento. ii Rudem nodis. non leuema. nec
pulchram sed fortis. ⁊ Cortice crudo: uiridi nam hastae torrentur.
mentatores dicunt hoc loco occisum turnum. sed causa occono¬
mie gloriam a poeta aeneae esse seruatam. quod falsum est. Nam

Expanded text:
tanda quoque prooeconomia, quae id agit ut verisimile sit, Turnum victorem etanda quoque prooeconomia, quae id agit ut verisimile sit, Turnum victorem evasisse de castris. VNDIQVE CONVENIVNT illi sincit audaciam, inventa oportunitate inruperunt castra Troiana. quoniamuper. DOTALIS REGIA AMATAE tibi data per dotem. Et bene ‘Amatae’, quae illum sola generum esse cupiebat. Notandum sane quia id agit, ut ostendat se non per inprudentiam Turnum inclusisse, sed illum per temeritatem sibi minime profutura castra penetrasse. OLLI SVBRIDENS magnam confidentiam virtutis ostendit. PRIAMO NARRABIS ACHILLEM propter illud Sibyllae «alius Latio iam partus Achilles». Et dictum est, ut illud «degeneremque Neoptolemum narrare memento». RVDEM NODIS non levem, nec pulchram, sed fortem. cortice crudo viridi: nam hastae igni plerumque torrentur. mentatores dicunt, hoc loco occisum Turnum, sed causa oeconomiae gloriam a poeta Aeneae esse servatam: quod falsum est. nam
Abbreviated transcription (Latin):
catenae in modum squame aquae compositae. Sane squama splendorẽ
significat si apiscib ueniat: & sordes si asqualore: sed in uirgilio splen
gens suꝑ clipeum intonat. nam lectum est etiam hoc clipeum ut pro-¬
bat caper qđ magis debemus accipere. Nam homeri imitatus est ꝗa ita
ne euboeam insulam intelligeremus. unde chalchidenses uenerunt.
qui condiderunt cumas. quae sunt bais uicinae. si Prona trahit: ita e¬
nm exedificatur. i ꝑrochita alta tremit: atqui haec insula plana est.
sed epitethon de prato traxcit. nam ut ducit plinius in naturali historia
inarimes mons fuit. qui terremotu diffusus alteram insulam fecit: quae
prochita ab effusione dicta est. fundere enim est xccip. Prochita ergo
alta quondam scilic&. s Durumq cubile: mortiferum: ad poenã statutũ.
Stimulos acres: setuendi scilica. Nam sunt & timoris & libidinis stimuli. No-¬

Expanded text:
catenae in modum squamae compositae. Sane squama et splendorem catenae in modum squamae compositae. Sane squama et splendorem significat, si a piscibus veniat, et sordes, si a squalore; sed in Vergilio splendsum tonat: nam lectum est etiam ‘hoc clipeum’, ut probat Caper, quod magis debemus accipere; nam Homerum imitatus est qui aine Euboeam insulam intellegeremus, unde Chalcidenses venerunt, qui condiderunt Cumas, quae sunt Bais vicinae. RVINAM PRONA TRAHIT ita enim exaedificatur. PROCHYTA ALTA TREMIT atqui haec insula plana est, sed epitheton de praeterito traxit; nam, ut dicit Plinius in naturali historia, Inarimes mons fuit qui terrae motu de ea fusus alteram insulam fecit, quae Prochyta ab effusione dicta est. Fundere enim est ἐκχέειν. ‘Prochyta’ ergo ‘alta’ quondam scilicet. DVRVMQVE CVBILE mortiferum, ad poenam statutum. STIMVLOS ACRES saeviendi scilicet: nam sunt et timoris et libidinis stimuli. No
Abbreviated transcription (Latin):
tur de turribo quas falas dici manifestum est est. luuenalis consulit
ante phalas delphynorq columnas. ergo a falis dicta est falarica. sicut
a muro muralis. sane falaricam lucanus docit. nerus mutit tortilibus¬
& quadam machina ut hunc aut tortilib iubrata falarica nerius obruat.
Uirgilius uero ait turnum manu iaculari potuisse. Unde appardꝰ ut a lu-¬
cano adauoces in illius qui occidendus fuerat esse dictum aut uirgilio ad
laudem turni qui talem hastam manu iaculatus est.ꝯ tulminus apta mͦ.¬
amat tela cum impetu uetuentia fulminib comparare. is Taurea ter¬
ga: usurpauit: pro taurina. alibi taurinis follib. Unde sicut & pliniꝰ
dicit: deriuationes firmas non habent regulas. sed exeunt prout au¬
&orib placaꝰ. bene autem ꝑ transitum eius arma descripsit.n Duplici
squamis & auro: idest duplicib squamis aureis. Squamea autem lorica

Expanded text:
tur de turribus, quas phalas dici manifestum est. Juvenalis: Consulit tur de turribus, quas phalas dici manifestum est. Juvenalis: Consulit ante phalas, delphinorumque columnas. A phalis igitur dicta est phalarica, sicut a muro muralis. Sane phalaricam Lucanus dicit nervis mitti tortilibuset quadam machina, ut «hunc aut tortilibus vibrata falarica nervis obruat» Vergilius vero ait Turnum manu iaculari potuisse: unde apparet aut a Lucano ad auxesin illius qui occidendus fuerat esse dictum, aut a Vergilio ad laudem Turni, qui talem hastam manu iaculatus est. FVLMINIS ACTA Mamat tela cum impetu venientia fulminibus comparare. TAVREA TERGA usurpavit pro ‘taurina’, alibi «taurinis follibus»: unde, sicut et Plinius dicit, derivationes firmas non habent regulas, sed exeunt prout auctoribus placet. Bene autem per transitum eius arma descripsit. DVPLICI SQVAMA ET AVRO id est duplicibus squamis aureis. Squamae autem sunt loricarum
Abbreviated transcription (Latin):
certe aliquos fugatos. aliquos interemptos.u Animis discordib: hostilib
scilic& troianor quia rutulis discordabant. s fratresq: quos supra doxit
portam tenere. N Se primus agebat: se agebat: hoc est incedebat: ut se¬
se palinurus agebat. tractus autem sermo est a ratione physica. Nam a.¬
agitur corpus animi uidicio. Unde terentius quo te agis. s. Sarpedonis
alti: idest nobilis. s ltala cornus: telum de italia cornu factum. s Sto.¬
macho: graetus sermo est.n Specus uulneris: poetica exaggeratio. ⁊ Erimã
ta manu. idest glactio cominus ferit. Nam illi de quibꝰ suꝑuis docit
manu occisi sunt. sed misso iaculo. ergo ad differentiam teli. iactu accipe
uenit: de hoc telo legitur: quia est ingens torno factum: habens fer¬
rum cubitale: & rotunditatem de plumbo in modum spere in ipsa
sumitate. dicitur etiam ignem habere afficum. hoc autem telo pugna

Expanded text:
certe aliquos fugatos, aliquos interemptos. ANIMIS DISCORDIBVS hostilibus, certe aliquos fugatos, aliquos interemptos. ANIMIS DISCORDIBVS hostilibus, scilicet Troianorum, qui a Rutulis discordabant. FRATRESQVE S. quos supra dixit portam tenere. SE PRIMVS AGEBAT ‘se agebat’, hoc est ‘incedebat’, ut «sese Palinurus agebat». Tractus autem sermo est a ratione physica: nam agitur corpus animi iudicio, unde Terentius «quo te agis?». SARPEDONIS ALTI id est nobilis. ITALA CORNVS telum de Itala cornu factum. STOMACHO Graecus sermo est. SPECVS VVLNERIS poetica exaggeratio. ERYMANTA MANV ‘manu’ id est gladio comminus ferit: nam illi de quibus superius dixit, manu occisi sunt, sed misso iaculo. Ergo ad diffe2 Falarica venit de hoc telo legitur quia est ingens, torno factum, habens ferrum cubitale et rotunditatem de plumbo in modum sphaerae. in ipsa summitate dicitur etiam ign
Abbreviated transcription (Latin):
uenetiae flumina. est etiam fluuius liquetius. quem nunc cõmemorat.
Ergo liquecia proprium nomen non epitethon: ne incipiamus a generali¬
tate ad speciem reuerti. quod uiciosum est. ut sicdicas cirta flumina
nascuntur arbores: & sic inferas cirta tyberim uel anienem. Sufficit euĩ¬
dixisse cirta flumina generaliter. Unde appardꝰ quia liquecia legen¬
dum est: non liquentia. s intonsaq caelo attollunt capita: hoc ad sup̾
dictas cristas refertur. s Geminae quaercus: non quia tantum duae nascũ¬
tur: sed ad hiscorum similitudinem aspexit: idest quando similes ele¬
uantur quaercus. s Pulcher equiculus armis: ut pulcher uestib sic pul.¬
cher armis. hoc est ꝑ arma: qđ erat armor retulit ad ꝑsonam. s ł raceps
animi: figurate genitiuo uinxit. nam dicimus praceps furore. is Agmi¬
nib totis: deest ab. & significat eos primos fugatos esse: mox occisos. aut

Expanded text:
enetiae flumina, est etiam fluvius Liquetius, quem nunc commemorat. enetiae flumina, est etiam fluvius Liquetius, quem nunc commemorat. Ergo ‘Liquetia’ proprium est nomen, non epitheton, ne incipiamus a generalitate ad speciem reverti; quod vitiosum est, ut si dicas ‘circa flumina nascuntur arbores’, et sic inferas ‘circa Tiberim vel Anienem’: sufficit dixisse ‘circa flumina’ generaliter. Vnde apparet quia ‘Liquetia’ legendum est, non ‘liquentia’. INTONSAQVE CAELO A. C. hoc ad supra dictas cristas refertur. GEMINAE QVERCVS non quia tantum duae nascuntur, sed ad istorum similitudinem respexit, id est quando similes elevantur quercus. PVLCHER AQVICVLVS ARMIS ut ‘pulcher vestibus’, sic ‘pulcher armis’, hoc est per arma: quod erat armorum retulit ad personam. PRAECEPS ANIMI figurate genetivo iunxit: nam dicimus ‘praeceps furore’. AGMINIBVS TOTIS deest ‘ab’: et significat eos primo fugatos esse, mox occisos; aut
Abbreviated transcription (Latin):
reri dedit esse magistros. ducis imꝑio commissa scimus. qđ mne¬
steo & aliis ducib impauerat eneas: ad petenda proficiscens audcilia
ne portas apirent. ut castra modo & tutos seruarent aggere muros.
I tem legimus ianestea & serestum duces fuisse & reri magistros: nõ
pandarum & biciam. Unde appar&ꝰ hunc locum quia male intellexe
donatus dicens. cõmissam portam ilest creditam pandaro & biciae
ꝗ duces non erant. Cornutus uere & meluis sensit dicens. portam quae
ducis imꝑio com̃issa fuerat hoc est clausa eam aꝑuerunt: cõmissura
enum dicitur tabular coniunctio. sicut cicero in fundaniana memi¬
nit. Ergo melius est ut cõmissam dicamus clausam: ꝗͣ creditam pan¬¬
daro & biciae. n Pro turrib: aut uice turrium: aut ꝑ defensione.is
A imati ferro: aut bene structi armis: aut ut asper dicit ferrea corda
habentes idẽ dura d cruenta comitãtes. ut ennium sit sequutus ꝗ ait.
Suctusti corda macheris. Liquentia flumina: uixta padum & athesim¬

Expanded text:
ribus exaequandos. DVCIS IMPERIO COMMISSA scimus quod Mnestheo et aliis ducibus imperaverat Aeneas, ad petenda proficiscens auxilia, ne portas aperirent, ut «castra modo et tutos servarent aggere muros». Item legimus Mnesthea et Serestum ductores fuisse et rerum magistros, non Pandarum et Bitiam: unde apparet quia hunc locum male intellexit Donatus, dicens «commissam portam, id est creditam, Pandaro et Bitiae» qui duces non erant! Cornutus vere et melius sensit, dicens «portam quae “ducis imperio commissa” fuerat, hoc est clausa, eam aperuerunt. Commissura enim dicitur tabularum coniunctio, sicut Cicero in Fundaniana meminit». Ergo melius est ut commissam dicamus clausam, quam creditam Pandaro et Bitiae. PRO TVRRIBVS aut vice turrium, aut pro defensione. ARMATI FERRO aut bene instructi armis, aut, ut Asper dicit, «ferrea corda habentes, id est dura et cruenta cogitantes»: ut Ennium sit secutus qui ait «succincti corda machaeris». LIQVETIA FLVMINA iuxta Padum et Athesin
Abbreviated transcription (Latin):
uidtoriae.s Caetera: deinceps & est aduerbium.i Orsus: modo lo¬¬
cutus: alias caepit. quod magis est proprium. ut sic uenus. & uene¬
ris contra sic filius orsus. i Mectio sermone: ideo mectio quia non
respondit ascanuis. s fuga: abscessu. s Pharetramq fuga sensere so
ditam orationem. s Numine: propter agnitum deum.si lntendunt¬
acres arcus: pro ipsi atres: ut enim & in primo diximus: arcum unꝰ¬
quisq hab&ꝰ pro uirib suis. i Amentaq torquent: pro tela amentiᷤᷤ
torquenit. Nam amentum est lori quo meodia hasta religatur: & ia¬¬
aitur. s flictu: pro adflictu idest ictu. nam detraxit more suo prae¬
positionem. ss Pluuialib aedis: suꝑ tauri cornua est signum: cui au¬¬
riga est nomen. hunc cum tauro una clara stella conuingit. retin&
autem auriga stellas duas in manu quae ediuo uocantur. quoꝵ & or¬
nis & occasus tempestates grauissimas facit. oruintur autem cum

Expanded text:
victoriae. CETERA deinceps, et est adverbium. ORSVS modo lovictoriae. CETERA deinceps, et est adverbium. ORSVS modo locutus, alias coepit, quod magis est proprium, ut «sic Venus, et Veneris contra sic filius orsus». MEDIO SERMONE ideo ‘medio’, quia non respondit Ascanius. FVGA abscessu. PHARETRAMQVE F. S. ditam orationem. numine propter agnitum deum. AdACRES ARCVS pro ‘ipsi acres’: ut enim et in primo diximus, arcum unusquisque habet pro viribus suis. AMMENTAQVE TORQVENT pro ‘tela ammentis torquent’: nam ammentum est lorum, quo media hasta religatur et iacitur. FLICTV pro adflictu, id est ictu: nam detraxit more suo praepositionem. PLVVIALIBVS HAEDIS supra tauri cornua est signum, cui auriga nomen est: hunc cum tauro una clara stella coniungit. Retinet autem auriga stellas duas in manu, quae Haedi vocantur, quorum et ortus et occasus tempestates gravissimas facit. Oriuntur autem cum
Abbreviated transcription (Latin):
lius ascanii intelligimus sic Statuis. De meo cȩto & laudib unplaꝰ ho¬
nestis .i. Enide: patronomicon hoc non uenit ab eo qđ est hic aeneas.
mam hanc pollicetur & aliam. Concedere autem se ideo docit. quia
sagutar deus est. & lic& eum iupiter uiuerit apollo tarnen sibi su¬
um officum uindicat. quod dicit se concessisse quia non prohibuit.
a enim quae ab aliis numinib poscimus: tunc implentur si non adu̾¬
secitur numina. quoꝵ propria sunt quae poscimus. Inde & in quarto
uitio att adero & tua si mihi certa uoluntas. hoc est quod in me est
iungam eos: restat ut & tuum impleri uelis officium. i Parib non
iuid& armis: pari glorie. Nam ut apollo puer occiso phitone ultus
est matris inuiriam: sic ascanus occiso numano: troianor castra raui¬
riasq defendit. parib ergo armis idest sumalib non peritie sed genere

Expanded text:
lius Ascanii intellegimus, sicut Statius de Menoeceo «et laudibus implet holius Ascanii intellegimus, sicut Statius de Menoeceo «et laudibus implet honestis». AENIDE patronymicon hoc non venit ab eo quod est ‘hic Aeneas’: mam hanc’ pollicetur et aliam. Concedere autem se ideo dixit, quia sagittarum deus est, et licet eum Iuppiter iuverit, Apollo tamen sibi suum officium vindicat, quod dicit se concessisse, quia non prohibuit. Ea enim quae ab aliis numinibus poscimus, tunc implentur, si non adversantur numina quorum propria sunt quae poscimus, unde et in quarto Iuno ait «adero et, tua si mihi certa voluntas», hoc est quod in me est, iungam eos: restat ut et tuum inpleri velis officium. PARIBVS NON INVIDET ARMIS pari gloriae: nam ut Apollo puer, occiso Pythone, ultus est matris iniuriam, sic Ascanius, occiso Numano, Troianorum castra iniuriasque defendit. ‘Paribus’ ergo ‘armis’, id est similibus, non peritia, sed genere
Abbreviated transcription (Latin):
pollio & ipse facit noua carmina: aut reuera noua ꝗͣtum ad bellum.
Dis genite: propter uenerem. Geniture deos. propter uilium cae¬
satem & augustum. s lure: merito.s Gente sub assarici: sub gente
romana. Asaracus enim pater est. capios auus anchisae. s Fato uentur:
magna: hec enim bella sunt grauia quae fatali ratione prouenuint
in qua nunc es. Lucanus de cesare. plus patria potuisse sua. is Spi¬
ratites uitales: quib spiramus & iuuimus. s Petit. notanctum pe¬
nt sine insidiis dictum. n fidusq ad limina custos. edituus fuit qđ
ut supra dicimus in ingenti honore apud maiores fuit. Illic enune
pulabantur. & duos colebant: census eriam om̃s illic seruabantur. qđ
& plautus doc& in asinaria: inducit sauriam seruum atriensem into¬
ta familia plurmum posse. s Seua sonorib arma: strepitu terribilia.
Ardentem: desiderio dirnicandi. unde animosq ad sidera tollirat. me¬

Expanded text:
«Pollio et ipse facit nova carmina»; aut re vera ‘nova’ quantum ad bellum. «Pollio et ipse facit nova carmina»; aut re vera ‘nova’ quantum ad bellum. DIS GENITE propter Venerem. GENITVRE DEOS propter Iulium Caesarem et Augustum. IVRE merito. GENTE SVB ASSARACI sub gente Romana: Assaracus enim pater est Capyos, avus Anchisae. FATO VENTVRA magna: haec enim bella sunt gravia, quae fatali ratione contingunt, vitas in qua nunc es: Lucanus de Caesare «plus patria potuisse sua». SPIRANTES vitales, quibus spiramus et vivimus. PETIT notandum ‘petit’ sine insidiis dictum. FIDVSQVE AD LIMINA CVSTOS aedituus fuit, quod, ut supra diximus, in ingenti honore apud maiores fuit. Illic enim et epulabantur et deos colebant; census etiam omnis illic servabatur, quod et Plautus docet in Asinaria, in qua inducit Sauream, servum atriensem, in tota familia plurimum posse. SAEVA SONORIBVS ARMA strepitu terribilia. ARDENTEM desiderio dimicandi, unde «animosque ad sidera tollunt» me
Abbreviated transcription (Latin):
nistra bona suitt.sed quod dextra caeli: nobis sinistra sunt. s sonat una
supra uaniloquum introduxcerat: & superbum. quod uitio capitis eue¬
nit. horatius. Attolens uacuum plus nimio gloria uerticem. Sic home¬
rus thesit enat ergo uulneratum dicit usq ad praecordia. Nam ait
uet&cpptpo. quia eum stultum induxcerat. Item de achille nod des u
Ruo &IMãs. quem legimus in talo esse uulneratum. i Uirtutem il¬
lude: illudo tibi & insulto tibi dicimus. Nam illudo te figuratum est.s
ut hoc loco. ltem insulto te. Salustius. Multos a pueritia bonos insultaue
lenit numina. iuno nec tu me aeriam solam nunc sede uideres:
digna indigna pati.i Macte: magis aucte affectate gloriae. Q est
sermo tractus a sacris. o uociens etum aut thus aut uinum: suꝑ ui¬
dtima fundebatur. dicebant mactus est taurus uno uel thure hoc est
cumulata est hostia.: & magis aucta.s Noua uirtute: aut magna: ut

Expanded text:
nistra bona sunt, sed quod dextra caeli nobis sinistra sunt. sonat una nistra bona sunt, sed quod dextra caeli nobis sinistra sunt. sonat una supra vaniloquum introduxerat et superbum: quod vitio capitis evenit: Horatius "attollens vacuum plus nimio gloria verticem" . sic Homerus Theμετάφρενα, quia eum stultum induxerat. Item de Achille dicit πόδας ὠκὺς Ἀχιλλεύς, quem legimus in talo esse vulneratum. VIRTVTEM INLVDE ‘inludo tibi’ et ‘insulto tibi’ dicimus: nam ‘inludo te’ figuratum est, ut hoc loco, item ‘insulto te’; Salent numina: Iuno "nec tu me aeria digna indigna pati». MACTE magis aucte, adfecte gloria. Et est sermo tractus a sacris: quotiens enim aut tus aut vinum super victimam fundebatur, dicebant «mactus est taurus vino vel ture», hoc est cumulata est hostia et magis aucta. NOVA VIRTVTE aut magna, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ria donis idest congrus. s Statuam ante aras: aptam se daturi uictimã
ostendit. Alibi & ductus cornu stabit sacer hircus ad aram. quociens
enim uictuna reludtabatur: ostendebat se improbari. Lucanus. discussa
fugit ab ara taurus. uiuencum autem scdm romanas cerimonias di¬
xit. Nam ioui de tauro non imolabatur: ut etiam in tercio dicimus.
nisi cum triumphi nomine suoue taurium fiebat. quod tamen
deo admissum est. quia non tantum ioui : sed & aliis diis qui bello prae¬
sunt sacrificabantur. s Aurata fronte: ita enim uictima ornari consue
uerat.si Candentem: candidum. luuenalis. Duc in capitolia magnum
cretatumq bouem.i. Caput cum matre ferentem: aequalem matri nõ¬
dum patri. luuenalis. quem iam pud&ꝰ ubera matris ducer& qui uexat
ria. s intonuit laeuum: prosperum. ut enim etiam supradocimus q̃
sinistra nobis uidentur intuentib celum: illic dextra sunt. non qđ si¬

Expanded text:
ria donis», id est congruis. STATVAM ANTE ARAS aptam se daturum victimam ria donis», id est congruis. STATVAM ANTE ARAS aptam se daturum victimam ostendit; alibi «et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram»: quotiens enim victima reluctabatur, ostendebat se inprobari; Lucanus «discussa fugit ab ara taurus». ‘Iuvencum’ autem secundum Romanas caerimonias dixit: nam Iovi de tauro non inisi cum triumphi nomine suovetaurium fiebat: quod tamen ideo admissum est, quia non tantum Iovi, sed et aliis diis qui bello praesunt, sacrificatur. avrata fronte ita enim victimae ornari consueverant. Ad v. 625 Candentem candidum: Iuvenalis "duc in Capitolia magnum cretatumque bovem" . caput cum matre ferentem aequalem matri, nondum patri: Iuvenalis "quem iam pudet ubera matris ducere, qui vexatv. 628 Intonvit laevum prosperum: ut enim etiam supra diximus, quae sinistra nobis videntur, intuentibus caelum, illic dextra sunt: non quod si
Abbreviated transcription (Latin):
iteratio. aut cedite ferro idest cum iari non sitis abscedite partẽ uiro
lactantem de suori gloria.n Dira canentem: ad iniuriam troianoꝵ
Ante iouem suplex ꝑ uota praetatus: atqui appollinem debuit inuoa¬
re iaculaturus sagutas. Sed docimus ideo iouem inuocatum ꝗa omne
initium ioui debetur. & ab ioue principium mule. Unde nunc alsa¬
nius non quid faciat cogitat. sed primum facit inde inuocat iouem.
upiter omnipotens: epitethon interctum ad gloriam numinis ponitur.
interdum ad causam dicentis. Namq hoc loco dicendo omniporens: ostẽ¬
dit eum etiam his qui ꝑ se minus ualent praestare posse uirtutem. is¬
Feram solemnia dona: feram: de uiuenco non dicimus: sed adducam
intelligimus. Ergo eum alia dona ferre promisisse. singulis enim nu¬¬
minib certa sunt dona quae offerunt᷑. Unde est strueremq suis alta¬

Expanded text:
iteratio; aut ‘caedite ferro’, id est cum viri non sitis, abscidite partem virorum. iteratio; aut ‘caedite ferro’, id est cum viri non sitis, abscidite partem virorum. IACTANTEM de suorum gloria. DIRA CANENTEM ad iniuriam Troianorum. ANTE IOVEM SVPPLEX P. V. P. atqui Apollinem debuit invocare iaculaturus sagittas, sed dicimus ideo Iovem invocatum, quia omne initium Iovi debetur, ut «ab Iove principium Musae». Vnde nunc Asnius non quid faciat, cogitat, sed quod primum: inde invocat Iovem. IVPPITER OMNIPOTENS hoc epitheton interdum ad gloriam numinis ponitur, interdum ad causam dicentis. Namque hoc loco dicendo ‘omnipotens’ ostendit eum etiam his qui per se minus valent, praestare posse virtutem. FERAM SOLLEMNIA DONA ‘feram’ de iuvenco non dicimus, sed ‘adducam’. Intellegimus ergo alia dona eum ferre promisisse: singulis enim numinibus certa sunt dona quae offeruntur, inde est «strueremque suis alta
Abbreviated transcription (Latin):
habitum unitati surit troiani. s Ouerȩ plrygie: ipsos uttuperat phriga¬
sed nunc ad maiorem inuiriam phrygias non phryges dicit. n Alta din¬
dimna: montes matris deum.  Biforem dat tybia catitum: bisonum
imparem. & seruauit eis tibiaꝵ suar naturam. tibiae aut serranae di¬
cuntur. que sunt pares & equales habent cauernas. aut phrygie quae
& pares sunt & in equales habent cau̾inas. Ergo biforem dissonum
dissimilem. Non eram suret pari modulatione composite. Ut enimait
uarro tibia phrygia: dextra unum foramen hab&: sinistra duo: quoꝵ
unum acutum sonum hab&ꝰ alteri grauem. s Buxusq uocat beretin¬
thia: a monte berecintho. dr̃ autem & haec buaus. & hoc buocum: ut
& torno rasile buxum. Unde suꝑ fluo quidam arborem generis fe¬
minini esse uolunt. cum hoc loco etiamꝰ de ligno generis feminitu
habeamus excemplum. s Q cedite ferro: aut ferrum relinꝗte & est

Expanded text:
habitum imitati sunt Troiani. O VERE PHRYGIAE ipsos vituperaverat Phrygehabitum imitati sunt Troiani. O VERE PHRYGIAE ipsos vituperaverat Phryges, nunc ad maiorem iniuriam ‘Phrygias’ non ‘Phryges’ dicit. ALTA DINDYMA montes matris deum. BIFOREM DAT TIBIA CANTVM bisonum, inparem. Et servavit eis tibiarum suarum naturam. Nam tibiae aut Serranae dicuntur, quae sunt pares et aequales habent cavernas; aut Phrygiae, quae et inpares sunt et inaequales habent cavernas. Ergo ‘biforem’ dissonum, dissimilem; non enim sunt pari modulatione compositae: ut enim ait Varro «tibia Phrygia dextra unum foramen habet, sinistra duo, quorum unum acutum sonum habet, alterum gravem». BVXVSQVE VOCAT BERECYNTIA a monte Berecynto. Dicitur autem et ‘haec buxus’ et ‘hoc buxum’, ut «et torno rasile buxum», unde superfluo quidam arborem generis feminini esse volunt, cum hoc loco etiam de ligno generis feminini habeamus exemplum. ET CEDITE FERRO aut ferrum relinquite, et est
Abbreviated transcription (Latin):
poris uerustate. s Nobis picta croco: uitupatio troianoꝵ. in qua utit᷑
argumentis. quae in rhetoricis cõmemorat cicero: a gente: ab habitu: a
gestu: ab animo .s fulgenti murice purpura: hanc autem uicio & de¬
cori apud maiores fuisse constat. luuenalis. Peregrina ignotaq nobis ad
scelus atq nesas quaecunq est purpura ducit. s Desidiae cordi. uobis Ꝙ.
Choreis seruauit: hoc loco naturam syllabe. quam in .Ui. metri causa cor¬
tunice uestre habent manicas. quod etiam cicero uituꝑat dicens. mani¬
catis & talarib tunicis. Nam colobiis utebantur antiqui. i. & habent
redimicula mitre: illud dicturus fuerat habetis in pileis redimicula.
quod conuertit in uituꝑationem maiorem: dicens religatas habetis nii.¬
tras. Nam pillea uiroꝵ sunt. mitrȩ mulieꝵ feminaꝵ. quas calaticas di¬
cunt. mitra autem proprie hdoꝵ fuit. ut moenia mentum mitra. quẽ

Expanded text:
poris vetustatem. VOBIS PICTA CROCO vituperatio Troianorum, in qua utitur poris vetustatem. VOBIS PICTA CROCO vituperatio Troianorum, in qua utitur argumentis, quae in rhetoricis commemorat Cicero, a gente, ab habitu, a gestu, ab animo. FVLGENTI MVRICE purpura. Hanc autem vitio et dedecori apud maiores fuisse constat: Iuvenalis «peregrina ignotaque nobis ad scelus atque nefas quaecumque est, purpura ducit». DESIDIAE CORDI vobis sunt. CHOREIS servavit hoc loco naturam syllabae, quam in sexto metri causa cortunicae vestrae habent manicas, quod etiam Cicero vituperat, dicens «manicatis et talaribus tunicis»: nam colobiis utebantur antiqui. ET HABENT REDIMICVLA MITRAE illud dicturus fuerat, habetis in pilleis redimicula, quod convertit in vituperationem maiorem, dicens religatas habetis mitras: nam pillea virorum sunt, mitrae feminarum, quas calauticas dicunt. Mitra autem proprie Lydorum fuit, ut «Maeonia mentum mitra», quem
Abbreviated transcription (Latin):
qđ plus est prius dicit. Si enuum duo essent aute aquam diceraꝰ sic
gelu. s Uenatu. pro uenatui. ut curru pro currui. ⁊ Siluasq fatigant
ipsi fatigantur in siluis. aut pro feris siluas posuit in quibo sunt fe¬
re .s flectere ludus equos: alioꝵ labor nostra pueritiae ludus est.
At paciens operi paruoq assueta uiuentus: hoc & in georgicis lau¬
dat. Nam magnae uirtutis est in nimio labore paruis esse contentũ.
Perram domat. bene bellico usus est uerbo & ne alege militari disce¬
animi. quia non est ausus corporis dicere. Nec enim potest fieri ut qͣuis
robustus senea uires habeat prioris aetatis & sue comparetũ adule
lterum: denuo iam tertio obsidentur. & iteꝵ non nisi de duob dicinꝰ.¬
scentiae. Nunc ergo lic dicat fortes esse etiam senes. bona tamen
usus est temperatione: ut dicer&dꝰ nihil animor uigori derogare tẽ¬

Expanded text:
»: nam nemo quod plus est prius dicit; si enim duo essent, ante aquam diceret, sic »: nam nemo quod plus est prius dicit; si enim duo essent, ante aquam diceret, sic gelu. VENATV pro ‘venatui’, ut ‘curru’ pro ‘currui’. SILVASQVE FATIGANT ipsi fatigantur in silvis; aut pro feris ‘silvas’ posuit, in quibus sunt ferae. FLECTERE LVDVS EQVOS aliorum labor nostrae pueritiae ludus est. AT PATIENS OPERVM P. A. I. hoc et in Georgicis laudat: nam magnae virtutis est in nimio labore parvis esse contentum. TERRAM DOMAT bene bellico usus est verbo; et ne a re militari disce‘animi’, quia non est ausus ‘corporis’ dicere: nec enim potest fieri, ut quamvis robustus senex vires habeat prioris aetatis et suae comparetur aduleterum denuo: nam iam tertio obsidentur, et 'iterum' non nisi de duobus dicimusscentiae. Nunc ergo licet dicat fortes esse etiam senes, bona tamen usus est temperatione, ut diceret nihil animorum vigori derogare tem
Abbreviated transcription (Latin):
na: intelligimus eum cecidisse trans murum: dicendo multa osten¬
dit corporis proceritatem. ss Minorem germanam: quia maior nrỹ¬
pha fuerat iouis uoluntate.⁊ Digna atq indigna relatu: indigna.
idest turpia & obscena. i Nouo regno: aut nouo regii generis affin¬
tate. aut quia etiam ipsi per regis filiam portio debebatur imꝑio.
ti praetendere muros: emphasis est. morti enim pro bello posuit. sic
supra laeti discrimina parua. i Nostra cõnubia: aut quasi turni cogna¬
tus loquitur: aut inuidiose retorquaꝰ & uult causam omnium esse
cõmunem. i Non hic atridae: excaggeratio uituꝑationis. Nam non tan¬
tum se troianis: sed etiam eor uidtorib prefert. u fandi uictor uli¬
xes: aut fallax. aut logodemedalos. idest quidolum caelat sertnonis or¬
tu. s Durum a stirpe genus: italie disciplinae & uita laudatur. quam
cato in originib. & uarro ingente populi cõmemorat. is Celu duramꝰ

Expanded text:
NA intellegimus eum cecidisse trans murum. Dicendo autem ‘multa’ ostenNA intellegimus eum cecidisse trans murum. Dicendo autem ‘multa’ ostendit corporis proceritatem. MINOREM GERMANAM quia maior nympha fuerat, Iovis voluntate. DIGNA ATQVE INDIGNA RELATV ‘indigna’ id est turpia et obscena. NOVO REGNO aut nova regii generis adfinitate; aut quia etiTI PRAETENDERE MVROS emphasis est: ‘morti’ enim pro ‘bello’ posuit, sic supra «leti discrimina parva». NOSTRA CONVBIA aut quasi Turni cognatus loquitur, aut invidiose retorquet et vult causam omnium esse communem. NON HIC ATRIDAE exaggeratio vituperationis: nam non tantum se Troianis, sed etiam eorum victoribus praefert. FANDI FICTOR VLIXES aut fallax, aut logodaedalus, id est qui dolum celat sermonis ornatu. DVRVM A STIRPE GENVS Italiae disciplina et vita laudatur, quam et Cato in Originibus et Varro in Gente Populi Romani commemorat. GELV DVRAMVS