comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tio lib̾tatum pͥusegiis nuĩuerũt młtaiq sargitionũ libalitate ditatũt¬
illis si placet in hiio magnisicentia tua nõ p̃ferat sed cõsideret potius
si affluentia talium illor metas acaingas distutiat q̃s uiri prudentis
ingenium si mito titłm cibi multe deuotioĩs assumas dum bñficia ma¬
tris eccłie reuocare conaris in dubium tam᷑ꝙͣ si possent unius inficiatiõe
uniu̾salis notitia manifestat / Porro illa migͣc̃itudinis spes qua bñficia
ꝑcepta negantur aliquid turbatiõis cõsueuit afferre / s illa maioris
doloris halit acaleos qua in bono malum p̃suruit᷑ ciodium in diletaitẽ
Sicilie apłice sedis relicta a bñficior gr̃a excipis si tutele sit debitũ
sacissc̃m eo ꝙ fap inducebat ut firet  nephaꝵ si defice̾t᷑ notaret᷑
uer cum nullus neccͣitatis artil̃s tũc uxge̾t eccłiam ut in t̾e qui

Expanded text:
ltis libertatum privilegiis munierunt multaltis libertatum privilegiis munierunt multaillis placet in hiis se magnificentia tua non preferat, sed consideret potius, si affluentia talium illorum metas attingas. Discutiat, quesumus, viri prudentis ingenium, si merito titulum tibi multe devotionis assumis, dum beneficia matris Ecclesie revocare conaris in dubium, tanquam si unius possint inficiatione universalis notitia manifestat. Porro illa ingratitudinis species, qua beneficia percepta negantur, aliquid turbationis consuevit afferre ; sed illa maioris doloris habet aculeos, qua in bono malum presumitur et odium in dilectione Sicilie apostolice Sedi relictam, a beneficiorum gratia excipis, si tutele sit debito satisfactum, eo quod fas inducebat, ut fieret, et nefas, si deficeret, notaretur. Verum cum nullus necessitatis articulus tunc urgeret ecclesiam, ut in te, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ey ꝑfm̃to ꝓbata de quib aplĩce sedis cõstantia recte opinuõis uidiciũ sini¬
stre suggestĩois instantia ñ mutabit / cum sta p̃ferenda srat dc̃is a
certa piudicent posicius. Ecce de drchiuo eccł̃it munimata puͣ. ꝓdcũt que
finglioꝵ pene om̃ium pdncipum iniuita signacłis opituone tepudiãt quã
forte iuderis ingerere ꝯera illos eo ꝙ iuͣsimilitudo nõ recipit tantos ac ta¬
les uiros excellentie tue dedisse dõfilium ꝯͣium sccipto tu ⁊ ip̃or signato
sigillis. De p̾d̾ecessorib autem tuis siquid tertius maior dedisset exp̃ssio
bentis referat᷑ intentio moditum deuotiõis sufficiet ut eos dõꝑatiõe ꝑreco¬
das si tñ comꝑatio gradum inueĩat ubi iuix ꝑueĩt positiuus. od si ad illes
pdecessores intellectum paciaris extendi qui fide p̃clari caitate feruentes
deuotiõe finceri sibi ⁊ suldicis ꝓficientes uerbo ꝑiter c⁊ exempło eccl̃iam mł¬

Expanded text:
experimento probata, de quibus apostolice sedis constantia recte opinionis iudicium sinistre suggestionis instantia non mutabit, cum facta preferenda sint dictis, et certa preiudicent positivis. Ecce de archivo ecclesie munimenta publica prodeunt, que sigillorum pene omnium principum munita signaculis opinionem repudiant, quam forte videris ingerere contra illos, eo quod verisimilitudo non recipit tantos et tales viros excellentie tue dedisse consilium contrarium scripto tui et ipsorum signato sigillis. De predecessoribus autem tuis, si aliquid certius maior dedisset expressio, bentis referatur intentio, modicum devotionis sufficiet, ut eos comparatione precedas, si tantum comparatio gradum inveniat, ubi vix prevenit positivus. Quod si ad illos predecessores intellectum patiaris extendi, qui fide preclari, caritate ferventes, devotione sinceri sibi et subditis proficientes, verbo pariter et exemplo ecclesiam mu
Abbreviated transcription (Latin):
uitiũ ingͣcitudiuis madat qd̵ rephendit in emulo ci cubpam quã dampnat
in hoste ꝯmictat. Non ergo seducãt te ꝓsꝑa quẽ instruxisse deburrãt ad¬
ilsa cum fius pharaonis pincerna uecatus co ꝙ succedentib ꝓspis sui ẽ
cbl̃ituo interp̃tio ⁊ sex ncbisitatio.id h̃ie ut nobilium ĩntes excelsa nõ eleuent

Expanded text:
vitium ingratitudinis incidat, quod reprehendit in emulo, et culpam, quam dampnat vitium ingratitudinis incidat, quod reprehendit in emulo, et culpam, quam dampnat in hoste, committat. Non ergo seducant te prospera, quem instruxisse debuerunt adversa, cum fuerit Pharaonis pincerna notatus, eo quod succedentibus prosperis sui est oblitus interpretis, et lex nobilitatis id habeat, ut nobilium
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ꝓ terre sc̃e subfidio petiisses sicut decuerat formata petitio ad oxaudiciõis
gr̃am introisset ꝓuideas tam ut aduocatie uocabulum frequeat̾ tius lictid
repetitum tua si placeit nõ ⁊ trahat int̾pretatio in abusum. Qm̃ cum aduocat᷑
eccłie idem intelligi debeat q̃d̾ defensor si desensoris omictis officiũ roꝑpͥe
ostendisse uideris que contͣ iustinam occupata post illatamo iuiclentiã post
comodũ posẜionis adeptum factus de pecitore possessor offerens cõquerentib
te ius in tua Cur redditu. Suꝑ quo siqua noua iuira sunt tedita in pͣu
ꝓdeãt cum id nõ patiant᷑ antiqua. Quia uoͣ nõ est abreuiata manꝰ dñi
ut nõ possit sublimitatẽ incu̾uare hõium ⁊ altituditẽ hũiliare uirorp
nũc cum felicium tiuo uotis fuccessuũ splendor illuxerit huilitatem ir
tam discreti memoĩam nũꝙͣ̃ sio ad obliuonẽ deducet obluuo ut dĩo in

Expanded text:
aliud pro Terre Sancte subsidio petiisses, sicut decuerat, formata petitio ad exauditionis gratiam introisset. Provideas tamen, ut advocatie vocabulum, frequenter tuis litteris repetitum, tua, si placet, non protrahat interpretatio in abusum, quoniam cum advocatus ecclesie idem intelligi debeat quod defensor, si defensoris omittis effectum, nomen ostendisse videris, que detines contra iustititam occupata; post illatam violentiam, post commodum possessionis adeptum, factus de petitore possessor, offers conquerentibus te ius in tua curia redditurum. Super quo, si qua nova iura sint condita, in publicum prodeant, cum id non patiantur antiqua. Quia vero non est abbreviata manus Domini, ut non possit sublimitatem incurvare hominum et altitudinem humiliare virorum, nunc, cum felicium tuis votis successuum splendor illuxerit, in sereno humtam discreti memoriam nunquam sic ad exinanitionem deducet oblivio, ut omnino in
Abbreviated transcription (Latin):
fuint cum ama̾iuis infecunt᷑. adiecisti pretea ꝙ post redicũ cuũ in Regãũ
Sxcił reĩtegratis uirib cuis ꝓ temporr uarietate disꝑsis exclusis rebellib¬
dicis eccl̃iam contͣ matris officium suspectos filii : receptasse. Et quidẽ de
uirium reintegratic̃e gaudemꝰ ci ut̃ reiicegrãtis affeccio sic debitis fuisset
cõtenta limitib ꝙ a iustitia recuꝑatiõis in suis in alienis ad usurpatiõis in¬
iuiriam nõ traxissit/ quia p̃ter id qd in die nouissimo districti iudicis ultioe
reddetur cõsumaĩ felicib substantia nõ ꝯsucuit euentib augnatis nõ congre¬
ata legitumis ꝗn ĩm̃o grandis aceruus inficit᷑ ꝑtio adiecciõe corrupte suꝑ
exclusis responso suꝑsedẽ possemꝰ. nisi aliciũ iudicio crederet᷑ retardatum si¬
cenꝰ dissimlãtio distulit/ nũc extorquet̾ instantia cõquerentis a memõĩa
queꝙ tua excidisse nõ credimꝰ ꝙ comici Thomasio Raynabto de Auersa

Expanded text:
ecisti preterea, quod post reditum tuum in regnum Sicilie, reintegratis iuribus tuis pro temporum varietate dispersis, exclusis rebellibus, ecclesia contra matris officium suspectos filii receptavit. Et quidem de iurium reintegratione gaudemus ; et utinam reintegrantis affectio sic debitis fuisset contenta limitibus, quod a iustitia recuperationis in suis, in alienis ad usurpationis iniuriam non transisset, quia preter id, quod in die novissimo districti iudicis ultione reddetur, consumari felicibus substantia non consuevit eventibus, augmentis non aggregata legitimis, quin immo grandis acervus inficitur partis adiectione corrupte. Super exclusis responso supersedere possemus, nisi alicuius iudicio crederetur retardatum sipondentis dissimulatio distulit, nunc extorquet instantia conquerentis. A memoria quoque tua excidisse non credimus quod comiti Thomasio, Rainaldo de Aversa
Abbreviated transcription (Latin):
est hie ie tabucioño affeõ quen offerebas si griuano cec̾aterer/ Non dd mat
eape cuuit iat filio nĩõ id tutriꝵ expectare debuit a pupilło. ha deus ꝯ ue mat
tali failic. pupila Rtes celiguie alipo tełinqunt᷑ si mater taro dilican a defro
siriçerateire ho deus que in tali filio fragoñta fauons tete collacest
si tumiz tam utilio iaculio detracciõno imperitur. ha deus quot ⁊ quãtos
eceres aud sic e elia si palines quem nuilto sudore planctauuit ⁊ halaut
moo ditudiner uitio ꝯu̾titur aliene: cum sit nunbio disteridu auit᷑

Expanded text:
? Est hic retributionis affectus, quem offerebas, si gravamen occurreret ? Non id mater expectavit a filio, non id tutrix sperare debuit a pupillo. Ha Deus, que in tali filio aliis spei reliquie relinquuntur, si mater tam diligens deeus, que de tali pupillo fragmenta favoris ceteri colligent, si tutrix tam utilis iaculis detractionis impetitur? Ha Deus, quot et quantos labores amisit ecclesia, si palmes, quem multo sudore plantavit et coluit, in amaritudinem vitis convertitur aliene, cum sit minoris dispendii
Abbreviated transcription (Latin):
sua sea ⁊amen est quam semper in ore atꝗ in animo
hadere debemus. Nomincs nos ue ese meminerens
a lerea nasoraue omn sus telis fortuns proposita
eet puta postra. noz esse recusandum quontiauis.
ca qua nati iumus conditione uiuamus. neue:
tiom grauiter eos casus feramus. quos uitare
reperendis quihil accidisse nobis noui cogitemus.

Expanded text:
a maxime, quam semper in ore atque in animo habere debemus; Homines nos ut esse meminerimus ealege natos, ut omnibus telis fortunae proposita sit vita nostra: neque esse recusandum, quominus ca, qua nati sumus, conditione vivamus: neve tam graviter eos casus feramus, quos nullo crepetendis, nihil acci disse nobis novi, cogitemus.
Abbreviated transcription (Latin):
co xbis tuis. Equidem si talis est furor tinus:
qualem ip̃e modo õscripsi: nõ mõ indulgeo illi
qd me flagitas: uere etiam ultro te ad illum
cohortor. Qui ti. amorem uicupat. ꝗd tandẽ
dici pot: nisi dignũ esse illum ꝗ eatremo ĩ odio
tua. atꝗͣ hano scribendi amenitatem usq ađo
ꝓbo ut int̾ nasones et ꝓpertios. et libullos te
existimẽ collocandum hi enĩ emendatissime or¬
natissimeq omniũ legantia scripsisse putãtur
s unũ scias uolo me non tam tibi erimiam
hanc palmã tͥbuendam epistimare: ꝙ̃ amori.
Ille est enim qui liba tͥ dictat. ꝗ sententias
oñdit: qui uarietatem et copiam et elegatiam
sum̃inistrat. Qt uõ me tantope laudas car¬
minibus tuis fatcor idem mihi qđ Themisto¬
di cuenire. S nõ ego credules illis. tam co¬
natum esse me atq conari cat̾um longe
abesse. Te uõ nequaꝗͣ adulatum s bñiuolẽ¬
tia mei dceptum intelligo. Uale et quotti¬

Expanded text:
 sit provocato verbis tuis. Equidem si talis est furor tuus  sit provocato verbis tuis. Equidem si talis est furor tuus qualem ipse modo descripsi, non modo indulgeo illi quod me flagitas, verum etiam ultro te ad illum cohortor. Qui enim amorem vituperat, quid tandem dici potest nisi dignum esse illum qui extremo in odio tua atque hanc scribendi amoenitatem usque adeo probo, ut inter Nasones et Propertios et Tibullos te existimem collocandum; hi enim emendatissime ornatissimeque omnium elegiam scripsisse putantur. Sed unum scias volo, me non tam tibi eximiam hanc palmam esse tribuendam existimare quam Amori. Ille est enim qui verba tibi dictat, qui sententias ostendit, qui varietatem et copiam et elegantiam subministrat. Quod vero me tantopere laudas carminibus tuis, fateor idem mihi quod Themistocli evenire, “sed non ego credulus illis”. Nam conatum esse me atque conari, ceterum longe abesse, te vero nequaquam adulatum sed benivolentia mei deceptum intelligo. Vale et quoti
Abbreviated transcription (Latin):
ut inꝗt plato accedit: sperano q̃i arte qua¬
dum poctam se banũ euasuꝵ inanis ipse acq
eius poesis prce illa quae ex furore est : haecq:
ex prudentia disꝑditur. poctar ergo furor a
musis est. simantiũ uõ a uenore. oritur
aũt hic ex uene pulehri tudinis cõtem platiõe
cuius effigiem uisũ intuentes a cerrimo ac uiolentissi¬
mo sensiũ nostror. stupentes ac uelut exera
neos positi totis affectibus in illum corripimur
Ut nõ minus uere q̃ eleganter dictum sit amã¬
tis animã in alienoꝰ corpore uitam ducere hec
uocatur. Diuina quaedam alienatio ac sui ipius
obliio. et in id cuius pulchritudinem admiranur
transfusio quem si furorem ac uesaniam appellis
cõcedam egdem atq fatebor dũmodo intelligas ncq
poctam bonum esse ullum posse nisi hiusdemos
furore correptum. neq futura p̃uidere uaticina¬
tes nisi ꝑ huiusmodi furorem: neq ꝑfecte aut
eximie deum coli nisi ꝑ huius mõi mentis aliena¬

Expanded text:
ut inquit Plato, accedit, sperans quasi arte quaut inquit Plato, accedit, sperans quasi arte quadam poetam se bonum evasorum, inanis est ipse atque eius poesis. Prae illa quae ex furore est, haec quae ex prudentia disperditur. Poetarum ergo furor a Musis est; amantium vero a Venere. Oritur autem hic ex verae pulchritudinis contemplatione, cuius effigiem visu intuentes acerrimo ac violentissimo sensuum nostrorum, stupentes ac velut extra nos positi, totis affectibus in illum corripimur, ut non minus vere quam eleganter dictum sit amantis animam in alieno corpore vitam ducere. Haevocatur: divina quaedam alienatio ac veluti sui ipsius oblivio et in id quoius pulchritudinem admiramur transfusio. Quam si furorem ac vesaniam appellas, concedam etiam atque fatebor, dummodo intelligas neque poetam bonum esse ullum posse nisi huiusmodi furore correptum, neque futura praevidere vaticinantes, nisi per huiusmodi furorem, neque perfecte neque eximie deum coli, nisi per huiusmodi mentis aliena
Abbreviated transcription (Latin):
esse malas. primũ .ti. ut a misteriis incipiam: ꝗs ali¬
enationem istam ac furorem et q̃i abstractionẽ
raptum q hominis circa rem diuinam dixerit
esse malum: Quis uõ non bonũ atq laudabile.
Aamplo me in loco ꝵsari sentio. Ex tant enim
exempla pene innumerabilia diumnoꝵ hoũi :
si forte liberet hac in ꝑte orationẽ eatendere.:
S prolixitatem in re cõspicua respuendam cẽ¬
seo. Circa misteria ig̃ furorem nõ esse malũ con¬
stat. Quis aũe uaticinii furorem : Illum ꝗ
nõ esse malum ul es eo patet ꝙ bona ꝑmulta
ab illo ꝓueniunt. Sibylla quippe et heius mõi
furentes quidem dum essent publite et pͥuatim
multis ꝓ fuere. Sane uo exiguis aut nullis.
poctae q tunc demũ boni episcunt cũ suo
illo corripuintur furore. qua d̃ causa uates
eos nncupamus qi furore quodam correptes
ꝗ nõ aosq furore musarꝵ poeticas ad fores

Expanded text:
esse malas. Primum enim, ut a misteriis incipiam, quis aliesse malas. Primum enim, ut a misteriis incipiam, quis alienationem istam ac furorem et quasi abstractionem raptumque hominis circa rem divinam dixerit esse malum? Quis vero non bonum atque laudabile? Amplo me in loco versari sentio: extant enim exempla paene innumerabilia divinorum hominum, si forte liberet hac in parte orationem extendere, sed prolixitatem in re conspicua reiciendam censeo. Circa misteria igitur furorem non esse malum constat. Quid autem vaticinii? Furorem illum quoque non esse malum, vel ex eo patet quod bona permulta ab illo proveniunt. Sibyllae quippe et huiusmodi, furentes quidem dum essent, publice et privatim multis profuere, sanae vero exiguis aut nullis. Poetae quoque tunc demum boni existunt quom suo illo corripiuntur furore, qua de causa vates eos nuncupamus quasi furore quodam correptos. Qui vero absque furore Musarum poeticas ad fores,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq eandem fere detminationem recipit.
quam et d̃ uaticino supra dicebamus. tton
.ii. onme opus poema est nisi psibus ꝗdom
cõstet. s illua p̾stans illud hac honorata
nuncupatione dignum qđ afflatu quodam
diuino emiteitur. Itaq quantum uaticiniũ
coiectioni dignitati p̃stat. tato poema qd es fu¬
rore fit sanor hominũ artifico est añpone¬
dum. huic ille sunt a bono pocta quasi uesani
hominis emisse uoces. Uñ uibetis ire doce
Et uirgilius: Licam horrenda bella: dicam dcr¬
es. accosq animis in p̃lia reges. Tirrhenãq
manũ totumq so arma cohactam Exporiam
maiar rorz mihi nascitur ordo. Mauit opus
moueo: qd totum uaticinantis more platum
est a pocta. Quid ergo uatitiniũ. go misteriũ.
ꝗd ue poema mihi hactenus dictum sit. De amor
aut postea dicemus. Tunc aũt illud oñdendũ
est has furoris speties õ quibus supra dizimus nõ

Expanded text:
quoque eandem fere determinationem recipit quoque eandem fere determinationem recipit quam et de vaticinio supra dicebamus. Non enim omne opus poema est, ne si versibus quidem constet, sed illud praestans, illud hac honorata nuncupatione dignum quod afflatu quodam divino emittur. Itaque quanto vaticinium coniectationi dignitate praestat, tanto poema, quod ex furore fit, sanorum hominum artificio est anteponendum; hinc illae sunt a bono poeta quasi vesani hominis emissae voces: “unde iubetis / ire deae?”; et Virgilius “dicam horrida bella / dicam acies actosque animis in proelia reges / Tyrrhenamque manum totamque sub arma coactam / Hesperiam. Maior rerum mihi nascitur ordo, / maius opus moveo”. Quod totum vaticinantis more prolatum est a poeta. Quid ergo vaticinium, quid misterium quidve poema hactenus mihi dictum sit; de amore autem postea dicemus. Nunc autem illud ostendendum est, has furoris species, de quibus supra diximus, non
Abbreviated transcription (Latin):
una ex humanis ꝓueniens morbrs mala ꝓfecto
res ac detestanda. Alt̾a ex diuina rõtis aliena¬
tione: Diuini rursus furoris ꝑtos quatuor.
uaticinium. Misterium. poesis. et Amor. his uõ
deos totidem p̾esse ueteres putauerũt. Nam
Uaticinũ Apollini. Misteriũ Dionisio. pocticã
Musis. amorem uenori tbuebant. Et uaticinũ
ꝗd tandem sit. nemo fere qui mõ quicꝗ̃ lege¬
rit ignorat. Est .u. diuinatio ĩdam. S ne oĩs
diuinatio aticiniu est. S illam t̾mmodo
Magnã cui mentẽ animũq delius inspirat
uates aꝑicq futura ut Maro inge: tiam
mruspices ee augures. et coiectores et ext̾a
tia et ingeniosa rer futurar. cõrectatio Mi¬
steria uõ circa religionem expiationesq et pro¬
pitiationes diuini numinis ⁊santur cum uec¬
hementiori quadam añtis cõcieatione Qualia
in sacris libris ꝑmulta ad placandam celestẽ irã
ꝗgbusdam suppliciis factitata legunt᷑. poema uõ¬

Expanded text:
una ex humanis proveniens morbis, mala profecto una ex humanis proveniens morbis, mala profecto res ac detestanda, altera ex divina mentis alienatione; divini rursus furoris partes quattuor: vaticinium, misterium, poesis et amor. His vero deos totidem praeesse veteres putaverunt: nam vaticinium Apollini, misterium Dionyso, poeticam Musis, amorem Veneri tribuebant. Et vaticinium quid tandem sit nemo fere qui modo quicquam legerit ignorat: est enim divinatio quaedam, sed non omnis divinatio vaticinium est, sed illa tantummodo “magnam quoi mentem animumque / Delius inspirat vates aperitque futura”, ut Maro inquit. Nam haruspices et augures et coniectores ac ceteraorum hominum prudentia et ingeniosa rerum futurarum coniectatio. Misteria vero circa religionem, expiationes et propitiationes divini numinis versantur cum vehementiori quadam mentis concitatione, qualia in Sacris Libris permulta ad placandam coelestem iram quibusdam suppliciis factitata leguntur. Poema
Abbreviated transcription (Latin):
fons quidam si fabulis picturisq credimus
esse ꝑhibetur: in quo senet dmersi uiuentã
recipiant. optandissimae ꝑfecto limphie et quas
oꝑe p̃tium sit de ybernia trapanũ usq ꝑegrinã¬
do disquirere. S aliis siquidem ubinã gentium
repiantur inuestigare sit cura. Mihi uõ tu nũc
carminibus tuis mirabilissimi fontis huius latices
ut uere dizum suꝑ fudisti. Iuuenescere ꝑfecto
me sensi statim atq illa plegi. grauioriq de¬
posita cotate ao uiuentam reduci. Natura hoc fi¬
eri dicamus an alia quapiam ratione ut in coꝵ
affectione quos attente inspicimus similitudinẽ
traducamur:qd in risu et fletu litee intuori. Te
igitur amantem inspiciero ac toto affectu effu¬
se loquẽtom dispeam ni ip̃e quoq amare inceꝑim.
S inte omnia illus discutiendum est qd de furo¬
re scripsisti ingens. Indulgere uelis nr̃o arecine
peo quasi laudis furor sit. nõ ui tuꝑationes. sũt
eñ furoris ut a platone traditur speties duce:

Expanded text:
Fons quidam, si fabulis picturisque credimus, esse perhibetur in quo senes demersi iuventam recipiant: optandissimae profecto limphae et quas operae pretium sit de Hibernia Taprobanam usque peregrinando disquirere. Sed aliis quidem ubinam gentium reperiantur investigare sit cura; mihi vero tu nunc carminibus tuis mirabilissimi fontis huius latices, ut vere dixerim, superfudisti; iuvenescere profecto me sensi statim atqua illa perlegi graviorique deposita aetate ad iuventam reduci. Natura hoc fieri dicemus an alia quapiam ratione, ut in eorum affectuum quos attente inspicimus similitudinem traducamur? Quod in risu et fletu licet intueri. Te igitur amantem inspiciens ac toto effectu effuse loquentem, dispeream nisi ipse quoque amare incoeperim! Sed ante omnia illud discutiendum est quod de furore scripsisti inquiens: “Indulgere velis nostro, Arretine,e sic accipio, quasi laudis furor sit non vituperationis. Sunt enim furoris, ut a Platone traditur, species duae:
Abbreviated transcription (Latin):
lingua a uigari in muleis difert. plurimũ tamen tuir¬
natione in flexione sigficatione: cõstructione uł acẽ¬
tu. De glus ommibus simul dicamus: Nam seorsu
ꝓseꝗ singula longũ foret. Mulierculę ig̃ ille ac
nutrices tuce. si de suppellectili recte dicendum
erit suppellex: dicent rursus uõ si inclinandũ ita
ut possessionẽ et gubernationẽ significet suppellacti¬
lis dicent. et sĩ poscat intertio suppellectil suppes¬
leceilem uariabunt. Cedemq cũ pluralit᷑ dicendũ enit
suppellectilia uariato genere ꝓmuintiabunt et suppel

Expanded text:
lingua a vulgari in multis differt, plurimum tamen termlingua a vulgari in multis differt, plurimum tamen terminatione, inflexione, significatione, constructione et accentu, de quibus omnibus simul dicamus: nam seorsum prosequi singula longum foret. 33 Mulierculae igitur illae ac nutrices tuae, si de supellectili recte dicendum erit, supellex dicent. Rursus vero si inclinandum, ita ut possessionem vel generationem significet, supellectilis dicent, et si poscat intentio supellectili supelectilem variabunt, eaedemque cum pluraliter dicendum erit, supellecti
Abbreviated transcription (Latin):
bis potestas data ost: cõdecorandi ludos sce¬
nicos. Holite sinere ꝑ ues artẽ musicam reciore
et actoꝵ ꝑsonas spectandum mltitudinẽ conuenisse poe¬
tre aũt xba nec aactores ꝗdem ip̃os intellexisse nisi pͥus
docerentur. Nihil ig̃ poetae nihil eoꝵ fabule ad ẜ monẽ
uulgi ꝑtinent tion .i. intellectũ yboꝵꝵ : s pectacurũ
ludoꝵ Uulgus sequebatur. Quoniã illa quie putabas
firmissima cuce opinionis fundamta nihil ualero oñdi
Docebo am ĩpo imeossibile esse uulgus illo m̃o quo tu
auĩm iaucere potestis ut credatis mitrites et mir¬
lierculas et huiusmõi turbam ita nũc nascii ut quee
nos tot magistris tanto usu uia tenemus illi nullis
magiscris assequerentur. ut eo mõ loquerentur
quẽ ⁊dm̃ou ii ꝗlatine litterateq loquunt᷑ intellige¬
rentq poetar comedias millo pris eos decẽte
profecto ualde absurdum est ita cređre. Atꝗ latina

Expanded text:
Vobis potestas data est condecorandi ludos scaeVobis potestas data est condecorandi ludos scaenicos. Nolite sinere per vos artem musicam recidere et actorum personas spectandum multitudinem convenisse. Poetae autem verba ne actores quidem ipsos intellexisse, nisi prius docerentur. Nichil igitur poetae, nichil eorum fabulae ad sermonem vulgi pertinent. Non enim intellectum verborum, sed spectaculum ludorum vulgus sequebatur. 30 Quoniam illa, quae putabas firmissima tuae opinionis fundamenta, nichil valere ostendi, docebo iam ipse impossibile esse vulgus illo modo, quo tu animum inducere potestis ut credatis nutrices et mulierculas et huiusmodi turbam ita tunc nasci, ut quae nos tot magistris, tanto usu vix tenemus, illi nullis magistris assequerentur, ut eo modo loquerentur, quemadmodum hi qui latine litterateque loquuntur, intelligerentque poetarum comoedias nullo prius eos docente? Profecto valde absurdum est ita credere. 32 Atque latina
Abbreviated transcription (Latin):
fumabulo aĩuz occuparat. Et pnulo post in iis q̃d
primũ cotilii didici nouas ꝑtim̾ sum exactus.
partim uix sceti. quia sciebam dubiam forenna
esse scenicam spe ic̃ta c̾tum mibi laborẽ sustu¬
li easdem agere cepi. ut ab eodem alias disc
discerem aꝑte oñdit: nec actores ꝗdem ipas seri¬
eta poctaꝵ intelligere nisi a poetia primo illa
didicissent. Si igitur mag̃ri ĩp agendi nõ in teli¬
gebant m̃lto minus turba et mulcieudo. S2
lades spectabat turba nõ uͥba ex audiebat ocu¬
loꝵ tm̃ aspectu et tibiarꝵ sono distinebatur.
Quis aũt subicit. quia scredam dubiam fortima
esse scenicam idem ꝑbat qđ dixi. fortima enim
Scenicis ludis erat nõ in poctre stilo atq ingo¬
mo hoc .u. in eoꝵ ꝗ legunt udicio repositum
ost nec forcunce sbiacet᷑ Actio aũt et tibie et
huius mõi uidicia fortunce spectanciũ subiace¬

Expanded text:
funambulo animum occupaverat ». 23 Et paulo post: « In iis quas funambulo animum occupaverat ». 23 Et paulo post: « In iis quas primum Caecilii didici novas partim sum earum exactus, partim vix steti. Quia sciebam dubiam fortunam esse scenicam, spe incerta certum mihi laborem sustuli, easdem agere coepi, ut ab eodem alias discediscerem » aperte ostendit ne actores quidem ipsos scripta poetarum intelligere, nisi a poetis primo illa didicissent. Si igitur magistri ipsi agendi non intelligebant, multo minus turba et multitudo. 25 Sed ludos spectabat turba, non verba exaudiebat, oculorum tantum aspectu et tibiarum sono distinebatur. 26 Quod autem subiicit: « Quia sciebam dubiam fortunam esse scaenicam », idem probat quod dixi. Fortuna enim in scaenicis ludis erat, non in poetae stylo atque ingenio. Hoc enim in eorum qui legunt iudicio repositum est, nec fortunae subiacet. Actio autem et tibiae et huiusmodi ludicra fortunae spectantium subiace
Abbreviated transcription (Latin):
missarꝵ solemnia. S uare haec tua oratoꝵ maucta
prima fronte s si trite discutiaturr : mhil admoĩ
importat. De poetis aũt eoꝵ q fabulis uideo te
longe aliter senttre ꝗ̃ ego sentiam. Tu ii tmbam
cõuenisse putas ad carmina poetre intelligẽda
ego aũt cõuenisse puto ad ludos scenaicos spe¬
ctandos. Itaq nõ auditores qui aderant. ⁊
spectatores dicebantur. Agebatur ti fabula magno
ediliũ apparatu. nec solum gestibus. uoꝵ otiam
tibiaꝵ modis et psonati et scena ꝓdibant. Na
haec me hercule spectanda nõ miniro hodie
fecie flaccus claudii tibiis disparibus:. nõ dicit
recitata s acta. Agere uõ ꝗd est nisi repserr¬
tare. actuq referre. ꝗd tibiis modos facere.
nisi multiendinem ad spectandum allicere. hechira
ẽ huic nõm fabulee ea cũ acta est noua nom
int̃ uenit uitiũ et calamitas : ut neq spettari neq
cognosci potuerit. Ita populus studio stupidus in

Expanded text:
Missarum solemnia. 17 Quare haec tua oratorum inducta Missarum solemnia. 17 Quare haec tua oratorum inducta prima fronte, sed, si trite discutiatur, nichil admodum importat. 18 De poetis autem eorumque fabulis video te longe aliter sentire quam ego sentiam. Tu enim turbam convenisse putas ad carmina poetae intelligenda, ego autem convenisse puto ad ludos scenicos spectandos. Itaque non auditores qui aderant, sed spectatores dicebantur. 19 Agebatur enim fabula magno aedilium apparatu, nec solum gestibus, verum etiam tibiarum modis et personati e scena prodibant. Ad haec mehercule spectanda non minus hodie fecit Flaccus Claudii tibiis disparibus »: non dicit « recitata », sed « acta ». Agere vero quid est, nisi repraesentare actuque referre? Quid tibiis modos facere, nisi multitudinem ad spectandum allicere? 22 « Hecyra est huic nomen fabulae. Ea cum acta est nova, novum intervenit vicium et calamitas ut neque spectari neque cognosci potuerit: ita populus studio stupidus in
Abbreviated transcription (Latin):
et quor interat ꝗd populus decerneret orator
lo quehatur prestantes ig̃i homines oratorom
lacine litteratieq cocionantem p̃clare intellige¬
bant pistores uero et laniste et huiusmõi tur¬
ba sic incelligebant oratoris uba. ut nũc intol¬
ligune inissaꝵ solemmia. tam illus nos late
non d oratores ip̃os aliter scripsisse oratioes
suas ꝙ̃ dixerint: qđ et apua g̾cos et apud
latinas ex ploratissimũ est. Non qđ diu̾sum
scriberent: s Pornaturs et comptius id ip̃m qđ̃
dixerant. litteris mandabant: ue q̃dam in con¬
cione dicta u̾bis forsan uulgatis et aꝑtis : et
ad intelligentiam accõmodatis: limatins postea
cõtractiusq scripta logant. Et d̃ oratoribus
ꝗdem h ec mihi dicta sunt. Insenatu er̃a et uidiciis
as scientes litteras lo quebãtur litterate In cõcioni¬
bs uõ et ad stientes aderant qͦ indocti ꝗdam
n sic inteligebant oratoris ubauit nme intelligut᷑

Expanded text:
et quorum intererat quid populus decerneret, orator et quorum intererat quid populus decerneret, orator loquebatur. 14 Praestantes igitur homines oratorem latine litterateque concionantem praeclare intelligebant, pistores vero et lanistae et huiusmodi turba sic intelligebant oratoris verba ut nunc intelligunt Missarum solemnia. 15 Nam illud nos latere non debet, oratores ipsos aliter scripsisse orationes suas quam dixerant, quod et apud Graecos et apud Latinos exploratissimum est, non quod diversum scriberent, sed quod ornatius et comptius id ipsum quod dixerant litteris mandabant, ut quaedam in concione dicta verbis forsan vulgatis et apertis et ad intelligentiam accomodatis, limatius postea contractiusque scripta legantur. 16 Et de oratoribus haec michi quidem dicta sint. In senatu enim et iudiciis ad scientes litteras loquebantur litterate, in concionibus vero etiam ad scientes. Aderant quoque indocti quidam: hi sic intelligebant oratoris verba ut nunc intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
ac c̃tissima argum̃ta oppimonis tuce. Ego aũt
nõ maiora ista puto q̃ nunc sint euangelia mis¬
sar q solemnia latine ac litterate maudien¬
tiũ turba ꝓnuntiari. Intelligũt .ti. homines licet
illitterati sint : tñ ip̃i ita loquirat nec illo mõ
loqui scirent licet intelligant. ꝓpterea ꝙ lõge
facilius est intelligere alienũ ẜmonẽ ꝗ̃ ꝓferre
ualcant uideamus. Neq n signis et opinionibus
tam assentiri nos decet q̃ necossariis rationib
Nam opinio et existimatio sepissime fallitur. Duo
ꝗdem argumta ꝑ te inducunt: unu oratorũ. alter
oratoris ẜmo. Itaq hec duo loca nihil ad rera
ꝑtinent tuã. Restat cõtio in qua ad doctos simul
indoctosq habebatur oro. Neq enĩ appellatione
populi turba solum et in fime sortis homines :
nõ ad pistores tm̃ et lanistas: s młto magis ad
eos qui in rei publice gubernatione ꝑsabant

Expanded text:
ac certissima argumenta opinionis tuae. Ego autem ac certissima argumenta opinionis tuae. Ego autem non maiora ista puto quam nunc sint Evangelia Missarumque solemnia latine ac litterate in audientium turba pronunciari. 8 Intelligunt enim homines, licet inlitterati sint, nec tamen ipsi ita loquuntur nec illo modo loqui scirent, licet intelligant, propterea quod longe facilius est intelligere alienum sermonem quam provaleant videamus. Neque enim signis et opinionibus tam assentiri decet quam necessariis rationibus; nam opinio et existimatio saepissime fallitur. 10 Duo quidem argumenta per te inducuntur, unum oratorum, alterum oratoris sermo. Itaque haec duo loca nichil ad rem pertinent tuam. 12 Restat concio, in qua ad doctos simulque indoctos habebatur oratio. Neque enim appellatione populi turba solum et infimae sortis homines, s3 Itaque non ad pistores tantum et lanistas, sed multo magis ad eos qui in reipublicae gubernatione versabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
forsan eu alr accipias q̃ ego: uł ego q̃ tu: pla¬
cet añ oĩa cõstituere ꝗd nobis in cõtrousiam ue¬
nit. Questio nr̃a in eo cõsistit: ꝙ tu apuo uẽtes
unũ eundem q esse ẜmonẽ bũi putas. noc aliũ
uulgarem aliũ litteratũ. Ego aũt ut nũc est
sic ẽt tumne distinctam fuisse uulgarẽ linguam
litterata e pistimo. pressius qͦ si placeat ista cir¬
cunscribamus ue c̃to loco temporeq diffinant.
tlam ꝗ apus uet̾es dicit nec tp̃s ħet locũ satis cer¬
tum dessignat. Sit igitur q̃stio utͫ Romae por
Terentii poctre et Marci Tullii tpr̃a uulgus ita
Ioquebatur. ut loquũtur ii quos nño latine litto¬
rateq loꝗ dicimus: uł alius fuerit uulgi sermo
alius litteratoꝵ. Tua ꝗdem pͥma ac potissima
rõ est ꝙ oratores ĩ senatu uidiciis q et cõtioni¬
bus latine orabant. qd nõ fecissent nisi a cũctis
intelligerentur pratea Terentii plautiq corceddioe
rentuo  haec tibi firmissimce ꝓbationes uidont

Expanded text:
forsan tu aliter accipias quam ego, vel ego quam tu, placet ante omnia constituere quid nobis in controversiam venit. 2 Quaestio nostra in eo consistit, quod tu apud veteres unum eumdemque fuisse sermonem omnium putas, nec alium vulgarem, alium litteratum. Ego autem, ut nunc est, sic etiam tunc distinctam fuisse vulgarem linguam a litterata existimo. 3 Pressius quoque, si placet, ita circumscribamus, ut certo tempore locoque diffiniantur. Nam qui apud veteres dicit nec tempus nec locum satis certum designat. 4 Sit igitur quaestio utrum Romae per Terentii poetae et M. Tullii tempora vulgus ita loquebatur ut loquuntur hi quos nunc latine litterateque loqui dicimus, vel alius fuerit vulgi sermo, alius litteratorum. 5 Tua quidem prima ac potissima ratio est quod oratores in senatu iudiciisque et concionibus latine orabant, quod non fecissent nisi a cunctis intelligerentur. 6 Praeterea Terentii Plautique comoediae rentur? 7 Hae tibi firmissimae probationes videntur
Abbreviated transcription (Latin):
et nitrices alimnis profuisse ad elegantiam puto
nõ ꝙ casus inflecterent: aut u̾ba uariarent ac
t̾mmarent litterate: s ꝙ purũ et nitidum ac ma¬
nime barbaꝵ ẜmonẽ infumderẽt. Nlam et ht̃ uul¬
garis smo cõmendationẽ suam: ut apuo dantem
poetam et alios quosdam emẽdate loquẽtes. hcec
ad libellum tuũ respondisse uolui. Quibus si te m
sententiam traxi sacis dictum puto. Sin ꝑstaõ in
oꝑpinione tua nec rationũ necessitati cedis plura
etiam pollictor in eam sententiam me esse dictuꝵ¬

Expanded text:
et nutrices alumnis profuisse ad elegantiam puto. et nutrices alumnis profuisse ad elegantiam puto. Non quod casus inflecterent, aut verba variarent ac terminarent litterate, sed quod purum et nitidum ac minime barbarum sermonem infunderent. 53 Nam et habet vulgaris sermo commendationem suam, ut apud Dantem poetam et alios quosdam emendate loquentes apparet. 54 Haec ad libellum tuum respondisse volui, quibus si te in sententiam traxi, satis dictum puto; sin perstas in opinione tua, nec rationum necessitati cedis, plura etiam polliceor in eam sententiam me esse dictu
Abbreviated transcription (Latin):
Quis .n. negat mulieres quasdam doctas fuisse
ue corneliam etracchor. et epitarmi poetre filias¬
oratores numeratus splendore et copia optimoꝵ
xboꝵ. Credo studia maiora hcec nõ attigerat.
S idom Curio orationos suas. et dyalogos scri¬
psit. Qui aũt cogitationos suas litteris mart¬
darit: eũ dicemus litteras nesciuisse: Ae do¬
elegantissime loquũtur: et purius certe q̃ uiri.
gura ip̃a uborꝵ nitorq dicendi elequẽtiam adiu¬
uare: Me audiante matrona q̃dam romana ꝙ
ordines cuncti: gradus q dignit᷑atis. Dein con¬
beio patre: pledeioq uiro: me equestri familia
ortaui egtiq romano nuptã añcedere nõ erube¬
scis: Sed ꝗd ego d̾ me: Iam si deo placet ẽt te
patriciis mulieribus anpones. haec illa puro na¬
tiuoq romano ꝓferebat ẜmone ita ut adm̃ous
sim equidem delectatus cum et u̾ba intorem grauita¬
temq sententiae. et pronuntiatio ip̃a xnaculã quã¬
dam haberet suauitatem. hoc ego mõ filis matres

Expanded text:
Quis enim negat mulieres quasdam doctas fuisse, ut Cornelia Graccorum, et Epicarmi poetae filiasoratores numeratus splendore et copia optimorum verborum. Credo stadia haec maiora non attigerat; sed idem Curio orationes suas et dialogos scripsit. Qui autem cogitationes suas litteris mandarit, eum dicemus litteras nescivisse? 48 At doelegantissime loquuntur, et purius certe quam viri. gura ipsa dicendi nitorque verborum eloquentiam adiuvare. 50 Me audiente matrona quaedam romana, quod ordines cuncti gradusque dignitatis? » Deinde conbeio patre plebeioque viro, me equestri familia ortam equitique romano nuptam antecedere non erubescis? Sed quid ego de me? Iam, si Deo placet, etiam te patriciis mulieribus antepones? » 51 Haec illa puro nativoque romano proferebat sermone, ita ut admodum sim equidem delectatus, cum et verba nitorem gravitatemque sententiae et pronunciatio ipsa vernaculam quandam haberet suavitatem. 52 Hoc ego modo filiis matres,
Abbreviated transcription (Latin):
doro siluę ditissima tellus Hec pulcher gñges
atq auro turbidus hermus Laudibus italice
etent. nõ bactra nec indi. Iotaq churiferis
panchaia pinguis harenis. hrec loca nõ tauri spiran¬
tes narribus ignẽ inutere satis immanis dẽ¬
tibus ydri Hec galeis densisq uiꝵ seges hor¬
ruit hastis. S grauidae fruges et bacchi mas¬
sicus humor. Impleuere tenent oleae armtnq
lccta ł hinc bellator equus campo se se areuuq
Adde tot egregias Urbes. oꝑũq laborem. Tot
cõgesta manu praeruptis oppida saxis. flumi¬
naq antiquos soter labentia muros. An mare
q̃d supra memorẽ. qđ̃q abluit infra: An ne
lacus tãtos. te la yi mazome teq fluctibus
et fremitu in suegens benache marino : An me¬
morẽ portus. lucrinaq abdita claustra : Atq in¬
dignantũ magnis limiribus cequore : hiec ea
dem argẽti riuos: eris q metalla. Ostendit ue¬
nis atq auro plurima fluxit. haec genus acre
uirum iiios pubemq sabellam Assuctũq malo

Expanded text:
dorum, silvae ditissima, terra, nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi totaque turiferis Panchaia pinguis harenis. Haec loca non tauri spirantes naribus ignem invertere satis inmanis dentibus hydri nec galeis densisque virum seges horruit hastis; sed gravidae fruges et Bacchi Massicus humor inplevere; tenent oleae armentaque laeta. Hinc bellator equus campo sese arduus Adde tot egregias urbes operumque laborem, tot congesta manu praeruptis oppida saxis fluminaque antiquos subter labentia muros. An mare, quod supra, memorem, quodque adluit infra anne lacus tantos? Te, Lari maxume, teque, fluctibus et fremitu adsurgens Benace marino an memorem portus Lucrinoque addita claustra atque indignatum magnis stridoribus aequor Iulidem argenti rivos aerisque metalla ostendit venis atque auro plurima fluxit. Haec genus acre virum, Marsos pubemque Sabellam assuetumque malo
Abbreviated transcription (Latin):
dico t bonis. nõ bona. hrec ne q̃so mulierculae et
nutces: et uulgus illitteratũ dicent. quae nos
litterati uix dicere Valemus : Quid si ꝓbo ꝑea tpr̃a
Uulgarem ẜmonẽ distractum a litterato fuisse. nõ¬
ne desistere debes talia opinari: Quelliũ qui clas-¬
se penos suꝑauit. Uulgo bellum appellatũ fuisse
cicero tradit᷑. Ergo alitꝰ uulgus. aliter litterati ñt
cupabant uarro mulam a ueho dictã putat ad¬
ducit uõ ebiecturam ꝙ rustii ꝓ uilla uella dicũt
pro uectura q uelatura. Quid amplius egemus
tescibus: A Uulgo uellatura et uella. a littera¬
tis uectura et uilla dicebat᷑. Aluis ergo uulgi
smo. alius litterator. At .ti. cicero inꝗt de¬

Expanded text:
dico tibi bonis, non bona. Haec ne quaeso mulierculae et nutrices et vulgus illiteratum dicent, quae nos litterati vix dicere valemus? 41 Quid, si probo per ea tempora vulgarem sermonem distinctum a litterato fuisse? Nonne desistere debes talia opinari? 42 Duellium, qui classe Poenos superavit, vulgo Bellum appellatum fuisse Cicero tradit. Ero villam a veho dictam putat, adducit vero coniecturam, quod rustici pro villa vella dicunt, pro vectura quoque vellatura. Quid amplius egemus testibus? A vulgo vellatura et vella, a literatis vectura et villa dicebatur. Alius ergo vulgi sermo, alius literatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
pectora riton Appulerat. lapsosq freg̃ns exten¬
derat orbes. Continuo sblime uolans ad moenia
gallis Condita lanigeris ouis ostẽtãtia pellem.
peruenit. aduẽtu ueneris pulsata recedũt. Nue¬
bila clarescunt puris aglonibus alpes. Ego ig¬

Expanded text:
pectora Triton adpulerat lassosque fretis extenderat orbes. continuo sublime volans ad moenia Gallis condita, lanigeri suis ostentantia pellem, pervenit. adventu Veneris pulsata recedunt nubila, clarescunt puris Aquilonibus Alpes. laeti
Abbreviated transcription (Latin):
Dt ognita inquit quor luctus sub his tectis & o¬
lim fuexũt hodi quuẽsent᷑ & insequentib secu¬
lis sint futuri ac rute mõtaliu in comoda tamqͣ
Dropa deflere qua ꝗlolatione ut ait ualeciꝰ mõltrauit
iubes esse humanaꝵ claudius cõsepta miseranda tu arit¬

Expanded text:
nquit 'quam multi luctus sub his tectis et olim fuerint et hodieque uersentur et insequentibus saeculis sint habitaturi ac mitte mortalium incommoda tamquam propria deflere'. qua consolatione demonstrauit urbes esse humanarum cladium consaepta miseranda. i
Abbreviated transcription (Latin):
ficior ꝑte oculos cicũferret. Qđut factũ aĩad¬
uertit Cogita nũc tecũ inꝗt ꝗͣ młti luctꝰ sub
seculis sint hendi ac omitte mõtaliu ĩ cõmoda
tamꝗ̃ ꝓpa deflere Qua gso latione de: nõstrauit
Uebes es̃ humianaꝵ claudiu cõsepta miserãda.

Expanded text:
ficiorum partes oculos circumferret. quod ut factum animaduertit, 'cogita nunc tecum' inquit 'quam multi luctus sub sequentibus saeculis sint habitaturi ac mitte mortalium incommoda tamquam propria deflere'. qua consolatione demonstrauit urbes esse humanarum cladium consaepta miseranda.
Abbreviated transcription (Latin):
phia dug. Ou̾irtutis indigatri⁊ et &pultete uitiorum. quid
nõ modo nos sed õnmo uita hõii sine ue esse potusset eu
utbes peper isti. łu disipatos homines inuite. socrela cor
conuocali: lu eos inter se pacio domaiciliis de inde cõu¬
giis tũ luterarũ et uocũ comunione conũxisti lu
inuentuiꝵ legũ. Iu magistia morũ et disc ipliae sui

Expanded text:
phia dux, o virtutis indagatrix, expultrixque vitiorum! Quid non modo nos, sed omnino vita hominum sine te esse potuisset? Tu urbes peperisti, tu dissipatos homines in societatem vitae convocasti, tu eos inter se primo domiciliis, deinde conjugiis, tum litterarum et vocum communione junxisti; tu inventrix legum; tu magistra morum et dis
Abbreviated transcription (Latin):
S quidego querelis molior precibusue
insisto: Apiam ego tui pectoris ianuas.
apiam cordis. claustra ualidiora uectes¬
q ꝑfringam tẽreos. ⁊ si pessulum addide¬
ris impellam ualuas. patebit aditus fon¬
temq reuisam. Imo iam reclusa sunt ho¬
stia. iam patent omnia. Iam te pudico pe¬
nitentie rubore suffusum arripientẽ cerno
calamum. iam scribentẽ. Iam melliflua
uerba tua in auribus sonant meis. Iam
tibi placuisse iudeo scintillam huiꝰ dedignã¬
tis seu potius lamẽtantis amoris. Iam gau¬

Expanded text:
Sed quid ego querelis molior, precibusue Sed quid ego querelis molior, precibusue insisto ? Aperiam ego tui pectoris ianuas, aperiam cordis; claustra ualidiora, uectesque perfringam ferreos: et si pessulum addideris, impellam ualuas, patebit aditus, fontemque reuisam. Imo iam reclusa sunt hostia; iam patent omnia. Iam te pudico penitentie rubore suffusum, arripientem cerno calamum, iam scribentem. Iam melliflua uerba tua in auribus sonant meis. Iam tibi placuisse uideo scintillam huius dedignantis seu potius lamentantis amoris. Iam gau
Abbreviated transcription (Latin):
honestum q̃ tñ sine utili fere uiͣx sentẽ¬
tiam Ciceronis eẽ nõ põt Iã dudũ fir¬
masti animum. Uadimonium dedisti p¬
petuum. fidem scil quã cu integra fuit
auertere aut auferre nõ potes. Nidisses
prĩ de Amico si cordubensi lucillo suose¬
benti ascultare uoluisses ante ꝙͣcum eo
deliberatum iri procederes. Nerũ nedum
querelis locum dedero precib subtraha.
Reclude parump obsecro illam aureã ar¬
genteamq tuam eloquentie uenam
quã sapientia refertã facundiaq manã¬
tem ac protinꝰ nius amoto uentor in¬
petu suauit̾ cadẽtis instar aspiciam. Flu¬
at nũc uelut hactenꝰ ut ros eloquium¬
tuum quẽ precor siccis faucibus meis
atq labiis presitis adustione pretp̃̾ris
expectatione crustatis satienter infu̾das.
Letifica cor meum spiritum foue meũ
⁊ totam exoro uelis meam opple animam
camq rotunda illa acperinde quadratis¬
sima pleno manãte depectore orõe refora.

Expanded text:
honestum, quod tamen sine utili fere, iuxta sentenhonestum, quod tamen sine utili fere, iuxta sententiam Ciceronis, esse non potest. Iamdudum firmasti animum. Vadimonium dedisti perpetuum, fidem scilicet, quam cum integra fuerit, auertere aut auferre non potes. Vidisses prius de amico, si Cordubensi, Lucillo suo scribenti, ascultare uoluisses, antequam cum eo deliberatum iri procederes. Verum nedum querelis locum dedero, precibus subtraham. Reclude parumper obsecro illam auream argenteamque tuam eloquentie uenam, quam sapientia refertam, facundiaque manantem, ac protinus niuis amoto uentorum impetu suauiter cadentis instar aspiciam. Fluat nunc uelut hactenus, ut ros eloquiumtuum, quem precor siccis faucibus meis atque labiis pre sitis adustione, pre temporis expectatione crustatis, satienter infundas. Letifica cor meum. Spiritum foue meum, et totam, exoro uelis, meam opple animam, eamque rotunda illa ac perinde quadratissima, pleno manante de pectore, oratione reforma.
Abbreviated transcription (Latin):
tandẽ ad fontem auidior rediens ubi sua¬
uissima semꝑ ebibi pocula hauriam nũc
inde atq mutuabor diam amico tuo cui¬
dam scribens placidum michi satis dedisti
puncipium. Igitur ad teloquẽs quo cre¬
dis sp̃u inquio. Quid agis bone uir. q̃ de
Amico cogitas tuo amare quẽ tor ques
Quid tͥ hanc diuturnam taciturnitatem
imposuit. Tedio ne tͥ sum domine mi. ma¬
gistermi Amice mi. p̾dulce m̃tis solatiũ:
An torpor ꝯsuctũ tͥ scribendi amicotuo ca¬
lorem gelificat. An potius que uera dixiͣ
immerita mea te trabunt: Aut ꝙmͥ iam
censuarius factus eẽs stomacãtẽ inmẽ¬
tem uenit: Siue ꝙ amicitiam tuam un¬
portunus ⁊ iuolent̾ occupare ꝯtendam
tuq meam pinde quam nec utilẽ sed
onosam sentis hac uia uelis excutere ⁊
pededentim te abilla simulando silẽdo sub¬
trabere: Nichil agis.incassum niteris.i
utile nisi honestum fuerit uera nõ queit
amicitia. Imo utile nullum nͥ simplex

Expanded text:
tandem ad fontem auidior rediens, ubi suatandem ad fontem auidior rediens, ubi suauissima semper ebibi pocula, hauriam nunc inde atque mutuabor, quod iam amico tuo cuidam scribens, placidum michi satis dedisti principium. Igitur ad te loquens, quo credis spiritu inquio: Quid agis bone uir; quid de amico cogitas tuo, amare quem torques ? Quid tibi hanc diuturnam taciturnitatem imposuit ? Tedio ne tibi sum domine mi, magister mi, amice mi, perdulce mentis solatium ? An torpor consuetum tibi scribendi amico tuo calorem gelificat ? An potius, que uera dixerim immerita mea te trahunt ? Aut quod michi iam censuarius factus esses, stomacantem in mentem uenit ? Siue quod amicitiam tuam importunus et uiolentus occupare contendam, tuque meam perinde quam nec utilem, sed onerosam sentis? hac uia uelis excutere, et pedetentim te ab illa simulando, silendo, subtrahere ? Nichil agis; incassum niteris: utile nisi honestum fuerit, uera non querit amicitia. Imo utile nullum, nisi simplex
Abbreviated transcription (Latin):
crimosas integrare querelas. Sicq anceps
diu stetit mens. Terrentinũ illd̾ u̾ificãs i
dum in dubio ẽ animꝰ paulo momẽto
huc illuc impellitur. Ecce hinc tenemme
preces solutis crinib submissis humei̾s
crucificatis atq pressis pectoribus ulns
michi cateruati se offerunt ut prome
ad te nuntie sint. Hinc suspirose q̃rele¬
murmurali quadã uociferatioe strepentes
plenis uł assiduis imbribus sulcate genas
ualidioribus se ꝯfise remediis auellere pos¬
se promittunt. q ille non impetrant. pudi¬
cum te clamorẽ correptioẽq in ꝯspectu ue¬
rentem totaq haurientẽ ora tua rubore
sperantes. Qd igitur ubum huic ancipiti
xeptui dabit initium: Abest stilus omĩs
nec aliquis iam m placẽt nisi sinc stilo lo¬
quendi stilus. Uerũ cum multor . in castra
transiuerim Autor nõ tanꝙͣ transfuga ut
ait ille sut curiosus uenator plustratis
infra supraq circumq ut cũq finibus

Expanded text:
crimosas integrare querelas. Sicque anceps crimosas integrare querelas. Sicque anceps diu stetit mens, Terrentinum illud uerificans: dum in dubio est animus, paulo momento huc illuc impellitur. Ecce hinc tenerrime preces solutis crinibus, submissis humeris, crucificatis atque pressis pectoribus ulnis, michi caternatim se offerunt, ut pro me ad te nuntie sint. Hinc suspirose querelemurmurali quadam uociferatione strepentes, plenis uel assiduis imbribus sulcate genas, ualidioribus se confise remediis auellere posse promittunt, quod ille non impetrant, pudicum te clamorem correptionemque in conspectu uerentem, totaque haurientem ora tua ruborem sperantes. Quid igitur uerbum huic ancipiti conceptui dabit initium ? Abest stilus omnis, nec aliquis iam michi placet, nisi sine stilo loquendi stilus. Verum cum multorum in castra transiuerim autorum, non tanquam transfuga, ut ait ille, sed ut curiosus uenator, perlustratis infra supraque circumque utcumque finibus,