comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniant. quo pacto oporteat. hoc est si aut cum eo agãtur et in iu¬
qui cum non oporteat: aut alia poena: alio crimine. alio tempoe
atq hanc rationem ad perturbationem iudiciorum omnium pei
tinere. Tres igitur hae constitutiones. quae partes non hñt ad hẽ
modum tractabuntur
Unc generalem constitutionem et partes eius considere¬
inus. Cum et in facto et facti nomine concesso neque
ulla actionis illata controuersia uis et natura. et genus
ipius negocii quaeritur: constitutionem generalem appellam᷑us.i
huius primas ẽẽ partes duas nobis uider diximus negocialem et
iuridicialem.
ẽgocialis est quae in ip̃o negocio iuns ciuilis hẽt implicitam
controuersiam. Ea est huiusmõi. Quidam pupillum hare¬
dem fecit. pupillus autem ante mortuus est ꝗͣ in suam tutelam
ueniret. de haereditate illa quae pupillo uenit. inter eos qui patris
pupilli heredes secundi sunt. et inter agnatos pupilli controu̾sia

Expanded text:
veniant, quo pacto oporteat; hoc est, si aut cum eo agatur, veniant, quo pacto oporteat; hoc est, si aut cum eo agatur, um non oporteat, aut alia poena, alio crimine, alio tempore; atque hanc rationem ad perturbationem iudiciorum omnium per- tinere. Tres igitur haec constitutiones, quae partes non ha- bent, ad hunc modum tractabuntur. nunc generalem constitutionem et partes eius consideremus. Cum et facto et facti nomine concesso neque ulla actionis inlata controversia vis et natura et genus ipsius negotii quaeritur, constitutionem generalem ap- pellamus. huius primas esse partes duas nobis videri diximus, negotialem et iuridicialem. Negotialis est, quae in ipso negotio iuris civilis habet implicatam controversiam. ea est huiusmodi: quidam pupillum heredem fecit; pupillus autem ante mortuus est, quam in suam tutelam venit. de hereditate ea, quae pupillo venit, inter eos, qui patris pupilli heredes secundi sunt, et inter adgnatos pupilli contro- versia
Abbreviated transcription (Latin):
rum satis ne causa sit. quare cum de ea re iudicetur: de aliquo
maiore maleficio. de quo iudicium comparatum sit prauidi¬
cetur. atq exemplum hoc quidem est.
N omni autem causa ab utroq quaeri oportebit a quo
et per quos. et quo modo. et quo tempore aut agi aut iu¬
dicari: aut quid statui de ea re conueniat. Ad ex partibus iu¬
ris. de quibus post dicendum est sumi oportebit: et ratioci¬
nari. quid in sunilibus rebus fieri soleat. et uidere utrum mali¬
cia quid aliud agatur: aliud simuletur. anstulticia. an necessitu¬
dine. quod alio modo agi non possit. An occasione agendi. sic sit
iudicium aut actio constituta an recte sine ulla re eiusmõi res agat᷑
Locus autem cõmunis contra eum qui translationem inducet: fu
gere iudicium ac poenam quia causae diffidat. T translatione aut̃
omnium fore perturbationem si non ita res agantur et in iudicium

Expanded text:
rum satisne causae sit, quare, dum de ea iudicatur, de aliquo rum satisne causae sit, quare, dum de ea iudicatur, de aliquo maiore maleficio, de quo iudicium conparatum sit, praeiudicetur? atque exemplum quidem hoc est. in omni autem causa ab utroque quaeri oportebit, a quo et per quos et quo modo et quo tempore aut agi aut iudicari aut quid statui de ea re conveniat. id ex partibus iuris, de qui- bus post dicendum est, sumi oportebit et ratiocinari, quid in similibus rebus fieri soleat, et videre, utrum malitia quid aliud agatur, aliud simuletur, an stultitia, an necessitudine, quod alio modo agere non possit, an occasione agendi sic sit iudicium aut actio constituta, an recte sine ulla re eiusmodi res agatur. Locus autem communis contra eum, qui translationem inducet: fu- gere iudicium ac poenam, quia causae diffidat. a trans- latione autem: omnium fore perturbationem, si non ita res agantur et in iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. Uerumtamen caeteris quoq criminib defendendis cõ
iecturali constitutione. translationem confirmabit. Exẽplu:
autem translationis in causa nobis positum sit huiusmõi. Cũ
ad uim faciendam quidam armati uenissent: armati praesto o¬
contra fuerunt: et cuidam equiti romano quilam ex armatis
resistenti. gladio manum p̃cidit. Agit is cuius manus p̃cisa ẽ
iniuriarum. postulat is qui cum agitur a praetore exceptionem
extra quam in reum capitis preuidicium fiat. hic is qui agit iu¬
dicium purum postulat. Ille qui cum agitur exceptionẽm ad¬
di ait oportere. Quęstio est excipiendum ne sit an non. Rat̾o¬
autem. non enim oportet in recuperatorio iudicio eius malefi¬
cii. de quo inter sicarios quaeritur praeiidicius fieri. Infirma¬
tio rationis. Eiusmoĩ sunt iniuriȩ ut de his indignum sit: non
primo quoq tempore iudicari. Iudicatio est. Atrocitas iniuria¬

Expanded text:
tionem. verumtamen ceteris quoque criminibus defendendis con- tionem. verumtamen ceteris quoque criminibus defendendis con- iecturali constitutione translationem confirmabit. Exemplum autem translationis in causa positum no- bis sit huiusmodi: cum ad vim faciendam quidam armati venissent, armati contra praesto fuerunt et cuidam equiti Romano quidam ex armatis resistenti gladio manum praecidit. agit is, cui manus praecisa est, iniuriarum. postulat is, quicum agitur, a praetore exceptionem: extra quam in reum capitis prae- iudicium fiat. hic is, qui agit, iudicium purum postulat; ille, quicum agitur, exceptionem addi ait oportere. quaestio est: excipiundum sit an non. ratio: non enim oportet in recuperatorio iudicio eius male- ficii, de quo inter sicarios quaeritur, praeiudicium fieri. infirmatio rationis: eiusmodi sunt iniuriae, ut de iis indignum sit non primo quoque tempore iudicari. iudicatio: atrocitas iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt ut perse minus hẽant firmitudinis. Confirmantur
autem sumpta aliqua alia constitutione: ut in quodam iudi¬
cio cum uenefici cuiusdam nomen ẽẽt delatum. et quia pãrici¬
cidii causa subscripta ẽẽt extra ordinem ẽẽt acceptum. cum ĩ
accusatione alia quaedam crimina testibus et argumentis confir¬
marentur parricidii autem mentio solum facta ẽẽt. defensor ĩ
hoc ip̃o multum oportet. et diu consistat cum de nece parẽtis
nihil demonstratum sit: indignum facinus ẽẽ. ea poena afficere i¬
eum: qua parricidae afficiuntur. id autem si damnaretur fieri
necẽe ẽẽt: quoniam et id causae subscriptum: et ex ea renomen
extra ordinem sit acceptum. Ea igitur poena si affici reum non
oporteat.damnari quoq: non oportere:quoniam ea poena dã¬
nationem necessario consequetur. Hic defensor poenaxe cõmutati¬
onem ex translatiuo genere inducendo totam infirmabit accusa¬

Expanded text:
di sunt, ut per se minus habeant firmitudinis, confirmentur di sunt, ut per se minus habeant firmitudinis, confirmentur autem assumpta alia aliqua constitutione: ut in quodam iudicio, cum veneficii cuiusdam nomen esset de- latum et, quia parricidii causa subscripta esset, extra ordinem esset acceptum, in accusatione autem alia quaedam crimina testibus et argumentis confirmaren- tur, parricidii autem mentio solum facta esset, defensor in hoc ipso multum oportet et diu consistat: cum de nece parentisnihil demonstratum esset, indignum facinus esse ea poena afficere reum, qua parricidae afficiuntur; id autem, si damnaretur, fieri necesse esse, quoniam et id causae subscriptum et ea re nomen extra ordinem sit acceptum. ea igitur poena si af- fici reum non oporteat, damnari quoque non oportere, quoniam ea poena damnationem necessario consequa- tur. hic defensor poenae commutationem ex transla- tivo genere inducendo totam infirmabit accusa
Abbreviated transcription (Latin):
Um autem actio translationis. aut cõmutationis indi¬
gere uidetur: ꝙ non aut is agit. quem oportet: aut cũ
eo qui cum oportet: aut apud quos. qua lege: quai
poena. quo criminȩ: quo tempore oportet constitutio transla¬
tuia. appellatur. Nuius nobis exempla permulta opus sunt:
si singula translationum genera quaeramus. Sed quia ratio p̃¬
ceptorum similis est exemplorum multitudine suꝑsedendu
est. Atq in ña quidem consuetudine: multis decausis fit: ut
rarius incidant translationes. Nam ex praetonis exceptionib
multae exduduntur actiones: et ita uis ciuile hẽmus constitu¬
tum: ut a causa excidat is: qui non quemadmõm oportet ege¬
rit. Quare in iure plaerunq uersantur. ibi ẽim et exceptiones
postulantur. et quod ammodo agendi potestas datur: et omĩs
exceptio priuatorum iudicionim constituitur. In ip̃is autes
iudiciis rarius incidunt: et tamen si quando incidunt: eiusmo¬

Expanded text:
Cum autem actio translationis aut commutationis indiCum autem actio translationis aut commutationis indigere videtur, quod non aut is agit, quem oportet, aut cum eo, quicum oportet, aut apud quos, qua lege, qua poena, quo crimine, quo tempore oportet, con- stitutio translativa appellatur. eius nobis exempla permulta opus sint, si singula translationum genera quaeramus; sed quia ratio praeceptorum similis est, exemplorum multitudine supersedendum est. atque in nostra quidem consuetudine multis de causis fit, ut rarius incidant translationes. nam et praetoris excep- tionibus multae excluduntur actiones et ita ius civile habemus constitutum, ut causa cadat is, qui non quem- admodum oportet egerit. quare in iure plerumque ver- santur. ibi enim et exceptiones postulantur et agendi potestas datur et omnis conceptio privatorum iudi- ciorum constituitur. in ipsis autem iudiciis rarius incidunt et tamen, si quando incidunt, eiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
exemplis. et rationibus. postea sui facti ab illa diffinitione sepa¬
ratio. Deinde locus communis per quem facti utilitas aut hõe¬
stis augeatur:. Peinde sequetur aduers atorum difinitionis re¬
prȩhensio quaæ iisdem ex locis omnibus quos accusatori praescripsi¬
mus conficitur et caetera post eadem praeter communem locum ĩ¬
ducentur. Locus autem cõmunis est defensoris is per quem indi
gnabitur: Accusatorem sui periculi causa. non res solum conuer¬
tere: uerumetiam uerba cõmutare conari. Nam illi quidem cões
loci: qui aut calumniae accusatoꝵ demonstrandae: aut misericor¬
dixe captancde: aut facti indignandi: aut a misericordia deter¬
rendi causa sumunt̾: ex periculi magnitudine: non ex causae ge¬
nere ducunt᷑. Quare nonin omnem causam: sed in omne genus
causae incidunt. Eorum mentionem in coniecturali constitutioẽ
fecimus. Inductione eorum autem cum causa postulabit ute¬
mur

Expanded text:
exemplis et ra- tionibus; postea sui facti ab illa definitione sepaexemplis et ra- tionibus; postea sui facti ab illa definitione separatio. deinde locus communis, per quem facti utilitas aut honestas adaugetur. deinde sequitur adversariorum definitionis reprehensio, quae iisdem ex locis omnibus, quos accusatori praescripsimus, conficitur; et cetera post eadem praeter communem locum inducentur. Lo- cus autem communis erit defensoris is, per quem indi- gnabitur accusatorem sui periculi causa non res solum convertere, verum etiam verba commutare conari. nam illi quidem communes loci, aut qui calumniae accu- satorum demonstrandae aut misericordiae captandae aut facti indignandi aut a misericordia deterrendi causa sumuntur, ex periculi magnitudine, non ex cau- sae genere ducuntur. quare non in omnem causam, sed in omne causae genus incidunt. eorum mentionem in coniecturali constitutione fecimus, inductione autem, cum causa postulabit, utemur.
Abbreviated transcription (Latin):
berationis praceptis exponemus. et si cum diffinitione nr̃a ad¬
uersariorum diffinitionem conferemus. et nrãm ueram. hones¬
tam. utilem ẽẽ demonstrabimus. Illorum contra. quaeremus au¬
tem res aut maiori. aut minori aut pari in negocio similes ex
quibus affirmetur nr̃a descriptio. Iam si res plures erunt diffiniẽ¬
dae: ut si quaeratur fur sit an sacrilegus qui uasa ex priuato sa¬
era subripuerit erit utendum plunbus diffinitionibus: deinde
simili ratione causa tractanda. Locus autem cõmunis in eius ma¬
liciam qui non modo rerum: uerum etiam uerborum potestate
sibi arrogare conetur ut et faciat quod uelit. et id quod fecerit.
quo uelit nomine appellet. einde defensoris primus locus est
item nominis breuis et apta et ex opinione hominum descriptio
hoc modo. maiestatem minuere est aliquid de re.p. cum potestatẽ
non hẽas administrare. Deinde huius consirmatio similibus et

Expanded text:
berationis praecep- tis exponemus—et si cum definitione nostra adberationis praecep- tis exponemus—et si cum definitione nostra adver- sariorum definitionem conferemus et nostram veram, honestam, utilem esse demonstrabimus, illorum con- tra. quaeremus autem res aut maiore aut minore aut pari in negotio similes, ex quibus affirmetur nostra descriptio. iam si res plures erunt definiendae: ut, si quaeratur, fur sit an sacrilegus, qui vasa ex privato sacra subripuerit, erit utendum pluribus definitionibus; deinde simili ratione causa tractanda. Locus autem communis in eius malitiam, qui non modo rerum, verum etiam verborum potestatem sibi arrogare cona- tus et faciat, quod velit, et id, quod fecerit, quo velit nomine appellet. Deinde defensoris primus locus est item nominis brevis et aperta et ex opinione hominum descriptio, hoc modo: Maiestatem minuere est aliquid de re publica, cum potestatem non habeas, administrare. deinde huius confirmatio similibus et
Abbreviated transcription (Latin):
tem dedit aliquid derogare. hoc sic breuiter expositum plurimi
uerbis. et rationib est confirmandum. Fost ad id quod diffinie¬
ris factum eius qui accusabitur adiungere oportebit. et ex eo qđ
ostenderis eẽ. uerbi causa. maiestatem minuere: docere aduersari¬
um maiestatem minuisse. et hunc totum locum cõmuni loco cõ¬
firmare: per quem ipĩus facti atrocitas. aut indignitas: aut oĩo
culpa cum indignatione augeat. Post erit infirmanda ad uersari¬
orum descriptio. E a autemꝰ infirmabitur si falsa demonstrabitur
hoc ex opinione hominum sumet᷑ cum quemadmõm. et quibus
in rebus homines inconsuetudine scribendi aut sermoncinandi
eo uerbo uti soleant considerabitur. Item infirmabitur si turpis
aut si inutilis eẽ ostendetur. eius descriptionis approbatio et quae
in cõmoda consequutura sint eo contesso ostendetur. Id autem
ex honestatis et ex utilitatis partibus sumetur: de quibus in deli¬

Expanded text:
tem dedit, aliquid derogare. hoc sic breviter expositum pluribus tem dedit, aliquid derogare. hoc sic breviter expositum pluribus verbis est et rationibus confirmandum et ita ris, factum eius, qui accusabitur, adiungere oportebit et ex eo, quod ostenderis esse, verbi causa maiestatem minuere, docere adversarium maiestatem minuisse et hunc totum locum communi loco confirmare, per quem ipsius facti atrocitas aut indignitas aut omnino culpa cum indignatione augeatur. post erit infirmanda ad- versariorum descriptio. ea autem infirmabitur, si falsa demonstrabitur. hoc ex opinione hominum sumetur, cum, quemadmodum et quibus in rebus homines in consuetudine scribendi aut sermocinandi eo verbo uti soleant, considerabitur. item infirmabitur, si turpis aut inutilis esse ostenditur eius descriptionis adprobatio et, quae incommoda consecutura sint eo concesso, ostendetur—id autem ex honestatis et ex utilitatis partibus sumetur, de quibus in deli
Abbreviated transcription (Latin):
statem infirmat. minuit is maiestatem. Iudicatio. minuerit ne
is maiestatem: qui in tribunitiam potestatem patria potestate
utatur. Ad hanc iudicationem argumentationes omnes affer¬
ri oportebit.
Cne quis forte arbitretur nos non intelligere: aliam qͦ:
incilere constitutionem in hanc causam: eam nos par¬
partem solam sumimus in qua praecepta nobis danda sunt. Oĩb
autem partibus hoc in libro explicatis quiuis omni in causa
si diligenter attendet omnes uidebit constitutiones et earu
partes et controuersias si quȩ forte in eas incident. nam de oĩ¬
bus perseribemus. P rimus ergo accusatoris locus est eius¬
nominis cuius de ui quaeritur breuis et apta ex opinione homiũm
diffinitio hoc modo maiestatem minuere est de dignitate aut ã¬
plitudine. aut potestate ppli. aut eorum quibus põpulus potesta¬

Expanded text:
statem, hoc est populi potestatem, infirmat, minuit is maiestatem. iudicatio est: minuatne statem, hoc est populi potestatem, infirmat, minuit is maiestatem. iudicatio est: minuatne is maiestatem, qui in tribuniciam po- testatem patria potestate utatur? ad hanc iudicationem argumentationes omnes afferre oportebit. Ac ne qui forte arbitretur nos non intellegere aliam quoque incidere constitutionem in hanc causam, eam nos partem solam sumimus, in quam praecepta nobis danda sunt. omnibus autem partibus hoc in libro explicatis quivis omni in causa, si diligenter adtendet, omnes videbit constitutiones et earum partes et contro- versias, si quae forte in eas incident; nam de omnibus praescribemus. Primus ergo accusatoris locus est eiusominis, cuius de vi quaeritur, brevis et aperta et ex opinione hominum definitio, hoc modo: Maiestatem minuere est de dignitate aut amplitudine aut potestate populi aut eorum, quibus populus potesta
Abbreviated transcription (Latin):
tamet si hoc quoq uideri oportet: tamen finis est amplitudo. Nũc
ad aliam constitutionem transeamus.
Um est nominis controuersia. quiauis uocabuli diffiniẽ¬
da uerbis est constitutio diffinitiua dicitur. Eius gnĩs
exemplo nobis posita sit haec causa. Caius flaminius
is qui consul rem .p. male gessit bello punico secundo. cum tribunꝰ
plaebis ẽẽt inuito senatu. et omnino contra uoluntatem omniui
optimatum per seditionem ad ppłm legem agrariam ferebat. Hũc
pater suus concilium plaebi hñtem de tempło eduxit. accersitur¬
reus maiestatis. Intentio est. maiestatem minuisti ꝙ tribunum p̃¬
plebis de templo eduxisti. Depulsio est non minui maiestatem.
Quaestio est. maiestatem ne minuerit. Ratio est. in filium enim
quam hẽbam potestatem: ea sum usus. Rationis infirmatio.At eĩz
qui patria potestate. hoc est priuata quadam tribunitiam pote

Expanded text:
tametsi hoc quoque videri oportet, tamen finis est amplitudo. Nunc tametsi hoc quoque videri oportet, tamen finis est amplitudo. Nunc ad aliam constitutionem transeamus. Cum est nominis controversia, quia vis vocabuli definieda verbis est, constitutio definitiva dicitur. eius generis exemplo nobis posita sit haec causa: C. Flaminius, is qui consul rem male gessit bello Punico secundo, cum tribunus plebis esset, invito senatu et omnino contra voluntatem omnium opti- matium per seditionem ad populum legem agrariam ferebat. hunc pater suus concilium plebis habentem de templo deduxit; arcessitur maiestatis. intentio est: maiestatem minuisti, quod tribunum plebis de templo deduxisti. depulsio est: non minui maiestatem. quaestio est: maiestatemne minuerit? ratio: in filium enim quam habebam potestatem, ea sum usus. rationis infirmatio: at enim, qui patria potestate, hoc est pri- vata quadam, tribuniciam pote
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. qui loci cõmunes incidere soleant. Suspicionibus credi
hominis ẽẽ qui in illa re peccarit et hoc quoq admisisse quod di¬
citur: et non eẽ eiusdem. Maxime spectari causam oportere et
non oportere. Atq hi quidem et si qui eiusmõi ex proprio argu¬
mento cõmunes loci nascentur in contrarias partes deducentur.Cer¬
tus autem locus accusatoris est per quem auget facti atrocitatem. et
alter per quem negat malorum misereri oportere. Defensoris ꝑ
quem calumnia accusatorum cum indignatione ostenditur. et ꝑ
quem cum conquestione misericordi a captatur. Si et cxeteri loci õs
cõmunes ex iisdem p̃ceptis sumunt᷑ quibus catera argumentatio¬
nes. Sed illi tenuius et subtilius et acutius tractantur. hi autem gͥ¬
uius et ornatius. et tum uerbis tum etiam sententiis excellentibus
In illis enim finis est ut iod quod dicitur uerum ẽẽ uideatur. in his

Expanded text:
tionem qui loci communes in- cidere soleant: suspicionibus credi tionem qui loci communes in- cidere soleant: suspicionibus credi esse, qui in illa re peccarit, et hoc quoque admisisse et non esse eiusdem; causam maxime spectari causam oportere et non oportere. atque hi quidem et si qui eiusmodi ex proprio argumento communes loci na- scentur, in contrarias partes diducuntur. certus autem locus est accusatoris, per quem auget facti atrocitatem, et alter, per quem negat malorum misereri oportere: defensoris, per quem calumnia accusatorum cum in- dignatione ostenditur et per quem cum conquestione misericordia captatur. hi et ceteri loci omnes com- munes ex iisdem praeceptis sumuntur, quibus ceterae argumentationes; sed illae tenuius et subtilius et acu- tius tractantur, hi autem gravius et ornatius et cum verbis tum etiam sententiis excellentibus. in illis enim finis est, ut id, quod dicitur, verum esse videatur, in his,
Abbreviated transcription (Latin):
raro in ducendis locis communib et aliquo loco iam certioribus
illis auditoribus. argumentis confirmatis. Nam et tum concedi¬
tur commune quidclam dicere: cum diligenter aliquis proprius
causae locus tractatus est. et auditoris animus aut renouatur ad
ea quae restant: aut omnibus iam dictis exsuscitatur. Omnia ẽi
ornamenta eloquutionis: in quibus suauitatis et grauitatis plu¬
rimum consistit. et omnia quae in inuentione uerborum et sentẽ¬
tiarum aliquid hẽnt dignitatis in cõmunes locos transferuntur
Quare non ut causarum: sic oratorum quoq multoꝵ cõmunes
loci sunt. Nam nisi ab iis qui multa in exercitatione: magnam si¬
bi uerborum et sententiaꝵ copiam comparauerint tractari non
poterunt ornate: et grauiter quem admodum natura ip̃orum desi¬
derat. Atq hoc sit nobis dictum cõmuniter de omni genere lo¬
corum cõmunium. N unc exponemus in coniecturalem constitu¬

Expanded text:
raro inducendis locis communibus et aliquo loco iam certioribus raro inducendis locis communibus et aliquo loco iam certioribus illis auditoribus argumentis confirmato. nam et tum conceditur commune quiddam dicere, cum diligenter aliqui proprius causae locus tractatus est et auditoris animus aut renovatur ad ea, quae restant, aut omnibus iam dictis exsuscitatur. omnia autem ornamenta elocutionis, in quibus et suavitatis et gravitatis plurimum consistit, et omnia, quae in in- ventione rerum et sententiarum aliquid habent digni- tatis, in communes locos conferuntur. quare non, ut causarum, sic oratorum quoque multorum communes loci sunt. nam nisi ab iis, qui multa in exercitatione magnam sibi verborum et sententiarum copiam con- paraverint, tractari non poterunt ornate et graviter, quemadmodum natura ipsorum desiderat. Atque hoc sit nobis dictum communiter de omni genere locorum communium; nunc exponemus, in coniecturalem constitu
Abbreviated transcription (Latin):
causae solum quae dicitur: et ab ip̃a ita ducta ut ab ea separatim
in omnes eiusdem generis causas transferri non satis commode
possit. pars aut̃ est peruagatior. et aut in omnes eiusdem geneĩs
aut in plaerasq causas accommodata. Haec ergo argumenta: quȩ
transferri in multas causas possunt locos cõmunes nominamus.
Nam locus aut certae rei quandam continet amplificationem. ut
si quis hoc uelit ostendere eum qui parentem necarit maximo sup¬
plicio ẽẽ olignum quo loco nisi perorata. et probata causa non ẽ
utendum: ant dubixe rei quae ex contrario quoq hẽat probabiles
rationes argumentandi: ut suspicionibus credi oportere. et con¬
tra suspicionibus credi non oportere. Ac pars locorum cõmuni¬
um per indignationem aut conquestionem inducitur de quib
ante dictum est. pars per aliquam probabilem utraq ex parte
rationem. Distinquitur autem oratio atq illustratur maxime

Expanded text:
causae solum, quae dicitur, et ex ipsa ita ducta, ut ab ea separatim causae solum, quae dicitur, et ex ipsa ita ducta, ut ab ea separatim in omnes eiusdem generis causas transferri non satis commode possit; pars au- tem est pervagatior et aut in omnes eiusdem generis aut in plerasque causas adcommodata. haec ergo argumenta, quae transferri in multas causas possunt, locos communes nominamus. nam locus communis aut certae rei quandam continet amplificationem, ut si quis hoc velit ostendere, eum, qui parentem ne- carit, maximo supplicio esse dignum; quo loco nisi perorata et probata causa non est utendum; aut dubiae, quae ex contrario quoque habeat probabiles rationes argumentandi, ut suspicionibus credi oportere, et contra, suspicionibus credi non oportere. ac pars locorum communium per indignationem aut per con- questionem inducitur, de quibus ante dictum est, pars per aliquam probabilem utraque ex parte rationem. distinguitur autem oratio atque inlustratur maxime
Abbreviated transcription (Latin):
cedent. de quibus ante dictum est. et tum ex singulis. tum ex
coniunctis argumenta certa nascentur: quorum argumentoꝵ
pars probabili pars necessario in genere uersabitur.
Ccedunt aut̃ sape ad coniecturam. quaestiones. testimo¬
nia iumores. quae contra omnia. uterq simili uia pra¬
ceptorum torquere ad suae causȩ cõmodum debebit. Nam et ex
quaestione suspiciones et ex testimonio. et ex rumore aliquo pari
ratione: ut ex causa: et ex persona. et ex facto duci oportebit. Quꝰ¬
re nobis et hi uidentur errare qui hoc genus suspicionum arti¬
ficii non putant indigere. et hi qui aliter hoc de genere: ac de
omni coniectura p̃cipiendum putant. Omnis enim iisdem ex
locis coniectura sumenda est. nam et eius qui in quȩstione aliꝗͥ
dixerit. et eius qui in testimonio et ip̃ius iumoris causa et u̾itas
ex iisdem attributionibus reperietur.
alni autem in causa pars argumentorum est adiuncta ei

Expanded text:
cedent, de quibus ante dictum est; et tum ex singulis, tum ex cedent, de quibus ante dictum est; et tum ex singulis, tum ex coniunctis argumenta certa nascentur, quorum argumentorum pars probabili, pars necessario in genere versabitur. accedunt autem saepe ad coniecturam quaestiones, testimonia, rumores, quae contra omnia uterque simili via praeceptorum torquere ad suae causae commodum debebit. nam et ex quae- stione suspiciones et ex testimonio et ex rumore aliquo pari ratione ut ex causa et ex persona et ex facto duci oportebit. Quare nobis et ii videntur errare, qui hoc genus suspicionum artificii non putant indigere, et ii, qui aliter hoc de genere ac de omni coniectura praeci- piundum putant. omnis enim iisdem ex locis con- iectura sumenda est. nam et eius, qui in quaestione aliquid dixerit, et eius, qui in testimonio, et ipsius rumoris causa et veritas ex iisdem adtributionibus re- perietur. Omni autem in causa pars argumentorum est ad- iuncta ei
Abbreviated transcription (Latin):
care. et alias aliter. hae inutranq partem causae solent inuenire.
Quare considerare hac quae exposuimus oportebit. Facilius
autem animus ad inuentionem incidet. si gesti negocii et suã
et aduersarii narrationem saepe et diligenter pertractabit et quid
quaeq pars suspicionis hẽbit eliciens considerabit. Quare quo
consilio. qua spe perficiendi quidq factum sit. hoc cur modoi
scius: aut cur sit: aut cur hic sit. cur hoc ante factum sit. cur
hoc ante factum non sit. cur hoc in ip̃o negocio. cur hoc posti
negocium. aut quid factum de industria: aut rem ipãm con¬
secutum sit. Constet ne oratio aut cum re: aut ip̃a secum hoc
huius ne rei signum. an illius. an et huius et illius. et utrius potiꝰ
quid factum sit. quid non oportuert. aut non factum quod o¬
portuert. Cum animus hac intentione onmes. totius negocii
partes considerabit. tum illi ip̃i in medium conseruati loci pro¬

Expanded text:
care et alias aliter haec in utramque partem causae solent convenire. care et alias aliter haec in utramque partem causae solent convenire. quare considerare haec, quae exposuimus, oportebit. facilius autem ad inventionem animus in- cidet, si gesti negotii et suam et adversarii narrationem saepe et diligenter pertractabit et, quod quaeque pars suspicionis habebit, eliciens considerabit, quare, quo consilio, qua spe perficiundi quicque factum sit; hoc cur modo pscius aut cur sit aut cur hic sit; cur hoc ante fac- tum sit; cur hoc ante factum non sit; cur hoc in ipso negotio, cur hoc post negotium, an factum de industria an rem ipsam consecutum sit; constetne oratio aut cum re aut ipsa secum; hoc huiusne rei sit signum an illius, an et huius et illius et utrius potius; quid fac- tum sit, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit. cum animus hac intentione omnes totius negotii partes considerabit, tum illi ipsi in medium coacervati loci pro
Abbreviated transcription (Latin):
et excogitata: anita temere: ut non uerissimile sit quenquam
ita temere ad maleficium accessisse. In quo quaritur num quo
alio modo commodius potuerit fien uel fortuna administrari.i
nam saepe si pecunixe: si adiumenta. si adiutores desunt facultas
fuisse faciendi non uidetur hoc modo si diligenter attendamꝰ
apta interse c̃ẽ intelligimus haec quae negociis. et illa qua per¬
sonis sunt attributa. Hic neq facile est neq necessarium dis
stinguere ut in superioribus quo pacto quidq accusatorem et
quomodo defensorem tractare oporteat. Non necessarium. ꝓro¬
pterea ey causa posita quid in quanq conueniat res ip̃a docebit.
eos qui non omnia hic se inuenturos putabunt: sed ad ea quȩ¬
p̃cepta sunt. comparationis mõ quandam in cõmune mediocrẽ
intelligentiam conferent. Non facile autem q et insinitum est
tot de rebus utranq in partem singillatim de unaquaq expli¬

Expanded text:
et excogitata, an ita temere, ut non veri simile sit quem- quam et excogitata, an ita temere, ut non veri simile sit quem- quam tam temere ad maleficium accessisse. in quo quaeritur, num quo alio modo commodius potuerit fieri vel a fortuna administrari. nam saepe, si pecuniae, adiumenta, adiutores desint, facultas fuisse faciundi non videtur. hoc modo si diligenter attendamus, apta inter se esse intellegimus haec, quae negotiis, et illa, quae personis sunt adtributa. Hic non facile est neque necessarium est distinguere, ut in superioribus partibus, quo pacto quicque accu- satorem et quomodo defensorem tractare oporteat. non est necessarium, propterea quod causa posita, quid in quamque conveniat, res ipsa docebit eos, qui non omnia hic se inventuros putabunt, si modo quputabunt, si modo quandam in commune mediocrem intellegentiam conferent; non facile autem, quod et infinitum est tot de rebus utram- que in partem singillatim de una quaque expli
Abbreviated transcription (Latin):
et ex fortuna. et ex natura. et ex uictu studio. factis. casu. orati¬
ombus. consilio. et ex habitu animi aut corporis plaeraq per¬
tinent ad eas res quae rem credibilem facere possunt. et cum fa¬
cti suspicione iunguntur. Maxime enim quaeri oportet in hac
constitutione: primum potuerit ne aliquid fieri. Deinde si hoc¬
quo ab alio potuert. Deinde facultas de qua ante diximus. De¬
inde utrum id facinus sit quod poenitere fuerit necẽe. Item q¬
spem celandi non hẽret. Deinde necessitudo. inqua non necẽe
fuerit id aut fieri: aut ita fieri quaentur. Quorum pars ad con¬
silium ꝑtinet. quod psonis attributum est. Ut in ea causa quã
exposuimus. ante rem erit. ꝙ in itinere se tam familianter appli¬
cauerit ꝙ sermonis causam quaesierit.q simul diuerterit: deiñ
caenarit. In re. nox. somnus. Post rem:q solus exient qui illuz
tam familiarem comitem. tam xquo animo reliquerit: ꝙ cruet¬

Expanded text:
et ex fortuna et ex natura et ex victu, studio, factis, casu, oratiet ex fortuna et ex natura et ex victu, studio, factis, casu, orationibus, consilio et ex habitu animi aut corporis pleraque pertinent ad easdem res, quae rem credibilem aut incredibilem facere pos- sunt et cum facti suspicione iunguntur. maxime enim quaerere oportet in hac constitutione, primum po- tueritne aliquid fieri; deinde ecquo ab alio potuerit; deinde facultas, de qua ante diximus; deinde utrum id facinus sit, quod paenitere fuerit necesse, quod spem celandi non haberet; deinde necessitudo, in qua necesse fuerit id aut fieri aut ita fieri, quaeritur. quorum pars ad consilium pertinet, quod personis adtributum est, ut in ea causa, quam exposuimus: ante rem, quod in itinere se tam familiariter adplicaverit, quod sermonis causam quaesierit, quod simul deverterit, deinde cena- rit. in re nox, somnus. post rem, quod solus exierit, quod illum tam familiarem tam aequo animo reli- querit, quod cruen
Abbreviated transcription (Latin):
omnino confici non põt. consideranda est. D einde uidendu
est. quid adiunctum sit negocio. hoc est quid maius. quid mi¬
nus. quid xque magnum sit. quid simile: ex quibus coniectura
quaedam ducitur: si quemadmodum res maiores. minores aq̃
magnae similesq agi soleant diligenter considerabitur. Quo in
genere euentus quoq uidendus erit. hoc est quid ex una quaq:
re soleat euenire magnopere considerandum est: ut metus laeti¬
cia titubatio. Quarta autem pais erat ex us quas negocus dice¬
bamus ẽẽ attributas consequutio. In ca quaeruntur ea quae ge
qua udebimus. et quae consuetudo sit et quae lex et quae acto
et quod eius rei artificium: aut usus: aut exercitatio hominum
aut approbatio: aut offensio. ex quibus nonnunꝗͣ elicitur aliqͥ
suspicionis. Dunt aũt aliae suspiciones quae cõmuniter. et ex
negociorum. et ex personarum attributionibus sumunt᷑. Nam

Expanded text:
omnino confici non potest, consideranda est. De- inde videndum omnino confici non potest, consideranda est. De- inde videndum est, quid adiunctum sit negotio, hoc est, quid maius, quid minus, quid aeque magnum sit, quid simile; ex quibus coniectura quaedam ducitur, si, quemadmodum res maiores, minores, aeque magnae, similes agi soleant, diligenter considerabitur. quo in genere eventus quoque videndus erit, hoc est, quid ex quaque re soleat evenire, magno opere consi- derandum est, ut metus, laetiaudacia. Quarta autem pars rebus erat ex iis, quas negotiis di- cebamus esse adtquo videbimus, ecqua consuetudo sit, ecqua lex, ecqua pactio, ecquod eius rei artificium aut usus aut exercitatio, hominum aut adprobatio aut offensio; ex quibus nonnumquam elicitur aliquid suspicionis. Sunt autem aliae suspiciones, quae communiter et ex negotiorum et ex personarum adtributionibus su- muntur. nam
Abbreviated transcription (Latin):
igitur primum oportebit. quae sint continentia cum ip̃o negocio
hoc est quae abre separari non possint. Quo in loco satis erit diligẽ¬
ter considerare quid sit ante rem factum: ex quo spes ꝑficiendi
nata et faciendi facultas quaesita uideatur: quid in ip̃a re gerẽ¬
da. quid postea consecutum sit. Deinde ip̃ius est negocii gestio
Nam hoc genus earum rerum quae negocio sunt attributae: secũ¬
do in loco nobis est expositum. hoc ergo in genere spectabitur. lo¬
cus. tempus occasio facultas. Quorum uniuscuiusq uis diligen¬
ter in confirmationis praeceptis explicata est. Quare ne. aut hĩci
non monuisse: aut ne eadem iterum dixisse uideamur breuit̾¬
demonstrabimus. quid quaq in parte considerari oporteat.
In loco igitur opportunitas. in tempore longinquitas. in occasio¬
ne commoditas ad faciendum idonea. In facultate copia et po¬
testas earum rerum ꝑꝑ quas aliquid facilius fit. aut sine quib

Expanded text:
igitur primum oportebit, quae sint continentia cum ipso negotio, igitur primum oportebit, quae sint continentia cum ipso negotio, hoc est, quae ab re separari non possint. quo in loco satis erit dili- genter considerasse, quid sit ante rem factum, ex quo spes perficiundi nata et faciundi facultas quaesita vi- deatur; quid in ipsa re gerenda, quid postea conse- cutum sit. Deinde ipsius est negotii gestio pertrac- tanda. nam hoc genus earum rerum, quae negotio sunt adtributae, secundo in loco nobis est expositum. hoc ergo in genere spectabitur locus, tempus, occasio, facultas; quorum unius cuiusque vis diligenter in con- firmationis praeceptis explicata est. quare, ne aut hic non admonuisse aut ne eadem iterum dixisse videamur, breviter iniciemus, quid quaque in parte considerari oporteat. in loco igitur opportunitas, in tempore longinquitas, in occasione commoditas ad faciendum idonea, in facultate copia et potestas earum rerum, propter quas aliquid facilius fit aut quibus sine
Abbreviated transcription (Latin):
uidia aut obtrectatione. aut falsa opinione: aut impudentiae i
necessitudini et pessuasioni alolescentiae: aut alicui non malicio¬
sae animi affectioni attribuentur. Aut dissimili in genere uicioꝵ
ut animus non omnino integer: sed ab tali culpa remotus esse
uideatur. Ac si nullo mõ uitae turpitudo. aut infamia lenirii
potent oratione. negare oportebit de uita eius. et de monbus
quȩri. sed de eo crimine. quo de arguatur. Quare ante factis
omissis. illud quod instat agi oportere:
x facto autem ip̃o suspiciones ducentur si totius admini¬
stratio negocii ex omnib partibus pertentabitur. Atq
hae suspiciones partim ex negocio separatim partim cõmuniter
ex personis atq ex negocio p̾rosiciscentur. Ex negocio duci
poterunt si eas res. quae negociis attributa sunt diligenter con
siderabimus. Ex his igitur in kanc constitutionem conuenire.
uidentur genera eorum omnia. partes generum plaereq. Uidẽ

Expanded text:
vidia aut obtrectatione aut falsa opi- nione; aut inprudentiae, vidia aut obtrectatione aut falsa opi- nione; aut inprudentiae, necessitudini, persuasioni, adulescentiae aut alicui non malitiosae animi af- fectioni attribuentur; aut dissimili in genere vitio- rum , ut animus non omnino integer, sed ab tali culpa remotus esse videatur. at si nullo modo vitae turpitudo aut infamia leniri poterit oratione, negare oportebit de vita eius et de moribus quaeri, sed de eo crimine, quo de arguatur; quare ante factis omissis illud, quod instet, id agi oportere. Ex facto autem ipso suspiciones ducentur, si to- tius administratio negotii ex omnibus partibus per- temptabitur; atque eae suspiciones partim ex negotio separatim, partim communiter ex personis atque ex negotio proficiscentur. ex negotio duci poterunt, si eas res, quae negotiis adtributae sunt, diligenter con- siderabimus. ex iis igitur in hanc constitutionem convenire videntur genera earum omnia, partes gene- rum pleraeque. Videre
Abbreviated transcription (Latin):
quo arquetur integerꝰ ante fuisse demonstrabitur: Ut si cum aua¬
riciae causa fecisse arguetur: minime omni in uita pecuniae cupidꝰ
fuisse doceatur. hic illa magna cum grauitate: inducetur indigͣ¬
tio iuncta conquestioni. per qͣmiserum facinus ẽẽ. et indignum
demonstrabitur: cum animus fuerit omni in uita a uiciis remotissizꝰ
eam causam putare: quae homines audaces in fraudem rapere sole¬
at castissimum quoq hominem ad peccandum potuisse impelle
aut iniquum eẽ et optimo cuiꝗͣ perniciosissimum non uitam hõe¬
ste actam tali in tempore: ꝗͣ plurimum prodẽe: sed subita ex crimi¬
natione: quæe consingi facile possit: non exacta ante uita: quaei
neq ad tempus fingi. nec ullo modo mutari possit. facere iudici¬
um. Sin autem in anteacta uicta aliquae turpitudines erunt
aut falso uenisse in eam existimationem dicent̃. ex aliquorum in¬

Expanded text:
quo arguetur, integer ante fuisse demonstrabitur: ut si, cum avaquo arguetur, integer ante fuisse demonstrabitur: ut si, cum avaritiae causa fecisse arguatur, minime omni in vita pecuniae cupi- dus fuisse doceatur. hic illa magna cum gravitate inducetur indignatio, iuncta conquestioni, per quam miserum facinus esse et indignum demonstrabitur; ut, cum animus in vita fuerit omni a vitiis remotissimus, eam causam putare, quae homines audaces in fraudem rapere soleat, castissimum quoque hominem ad pec- candum potuisse inpellere; aut: iniquum esse et op- timo cuique perniciosissimum non vitam honeste actam tali in tempore quam plurimum prodesse, sed subita ex criminatione, quae confingi quamvis false possit, non ex ante acta vita, quae neque ad tempus fingi neque ullo modo mutari possit, facere iudicium. sin autem in ante acta vita aliquae turpitudines erunt: aut falso venisse in eam existimationem dicetur ex aliquorum in
Abbreviated transcription (Latin):
re. Sin uita ante acta ignorabitur. hoc loco praeterito: et cur p̃te¬
reatur demonstrato. argumentis statim confirmare oportebit. De¬
fensor autem primum si poterit: debebit uitam eius qui insumila¬
bitur ꝗͣhonestissimam demonstrare. Id faciet si ostendet aliqua
eius nota et cõmunia officia. Quod genus in parentes. cognatos
amicos. affines. necessarios quae magis rara. et eximia sunt. si ab
eo cum magno aliquo labore: aut periculo: aut utraq re: cum ne¬
cẽẽ non ẽet officii causa aut in rem .p. aut in parentes: aut in ali¬
quos eorum qui modo expositi sunt facta ẽẽ dicet. Deinde se ni¬
hnil deliquisse: nulla cupiditate impeditum ab officio recessisse. qd̾
eo confirmatius erit. si cum potestas impune aliquid faciendi minꝰ
honeste fuisse dicetur: uoluntas ei faciendi demonstrabitur abfuis¬
fuisse. Hoc autem ip̃m genus erit eo firmius. si eo ip̃o in geneͣ

Expanded text:
ere. sin vita ante acta ignorabitur, hoc loco praeterito et, cur praeteere. sin vita ante acta ignorabitur, hoc loco praeterito et, cur praetereatur, demonstrato argu- mentis accusationem statim confirmare oportebit. Defensor autem primum, si poterit, debebit vitam eius, qui insimulabitur, quam honestissimam demon- strare. id faciet, si ostendet aliqua eius nota et com- munia officia; quod genus in parentes, cognatos, ami- cos, affines, necessarios; etiam quae magis rara et eximia sunt, si ab eo cum magno aliquid labore aut periculo aut utraque re, cum necesse non esset, officii causa aut in rem publicam aut in parentes aut in aliquos eorum, qui modo expositi sunt, factum esse dicet; denique si nihil deliquisse, nulla cupiditate in- peditum ab officio recessisse. quod eo confirmatius erit, si, cum potestas inpune aliquid faciendi minus honeste fuisse dicetur, voluntas a faciendo demon- strabitur afuisse. hoc autem ipsum genus erit eo firmius, si eo ipso in genere,
Abbreviated transcription (Latin):
ses demonstrare non possis aliis asfinem uiciis ẽẽ doceas. et ex
ea re. non ẽẽ mixandum qui in illa turpis. aut cupidus. aut petu¬
lans fiuĩt: hac quoq: in re eum deliquisse. Quantum enim de ho¬
nestate: et auctoritate eius qui arguitur detractum est: tantum d̾
facultate totius est defensionis diminutum. S i nulli affinis pote¬
rit uicio reus ante admisso demonstrari: locus inducetur ille per
quem hortandi iudices erunt. ut ueterem famam hominis nihil
ad rem putent ptinere. Nam eum ante celasse: nunc manifeste
tenen. Quare non oportere hanc rem ex supenore uita spectari. s
supiorem uitam ex hac re improbari. et aut potestatem ante pec¬
candi non fuisse. aut causam: aut si haec dici non poterunt: dicẽdũ
illuderit extremum non ẽẽ mirum si nunc primum deliquerit.
Nam necẽe est eum qui uelit peccare: aliquando primum delinq̃¬

Expanded text:
ses, demon- strare non possis, aliis adfinem vitiis esse doceas, et ex ses, demon- strare non possis, aliis adfinem vitiis esse doceas, et ex ea re non esse mirandum, qui in illa re turpis aut cupidus aut petulans fuerit, hac quoque in re eum deliquisse. quantum enim de honestate et auctoritate eius, qui arguitur, detractum est, tantundem de facul- tate eius totius est defensionis deminutum. si nulli affinis poterit vitio reus ante admisso demonstrari, locus inducetur ille, per quem hortandi iudices erunt, ut veterem famam hominis nihil ad rem putent per- tinere. nam eum ante celasse, nunc manifesto teneri; quare non oportere hanc rem ex superiore vita spec- tari, sed superiorem vitam ex hac re inprobari, et aut potestatem ante peccandi non fuisse aut causam; aut, si haec dici non poterunt, dicendum erit illud extremum, non esse mirum, si nunc primum deliquerit: nam necesse esse eum, qui velit peccare, aliquando primum delinqu
Abbreviated transcription (Latin):
dere. leue est: si animus. nulli minus honestae rationi affinis osten¬
ditur. Quare uitam eius quem arguit ex ante factis accusator im¬
probare debebit. et ostendere. si quo in pari ante peccato conuictꝰ
sit. Si id non potent. monstrare debebit. si quam in similem ante
suspicionem uenerit. ac maxime si fieri potuerit. simili aliquo in
genere: eiusdem mõi causa aliqua commotum peccasse: aut in aeq̃
magna re: aut in maiore. aut in minore: ut siquidem pecunia di¬
cat inductum fecisse: possit demonstrare aliqua in re eius aliqd̾
factum auarum. Item in omni causa naturam aut uictum. aut
studium. aut fortunam: aut aliquid eorum qua personis attri¬
buta sunt. ad eam causam. qua cõmotum peccasse dicet. poterit¬
adiungere. Atq ex dispari quoq genere culparum. si ex pari su¬
mendi facultas non erit: improbare animum aduersarii oportebit.
Si auaricia inductum argues fecisse. et auarum eum quem. accu¬

Expanded text:
dere leve est, si animus nulli minus honestae rationi affinis ostendere leve est, si animus nulli minus honestae rationi affinis ostenditur. quare vitam eius, quem arguit, ex ante factis accusator inprobare debebit et ostendere, si quo in pari ante peccato con- victus sit; si id non poterit, si quam in similem ante suspicionem venerit, ac maxime, si fieri poterit, simili quo in genere eiusdemmodi causa aliqua commotum peccasse aut in aeque magna re aut in maiore aut in minore, ut si qui, quem pecunia dicat inductum fecisse, possit demonstrare aliqua in re eius aliquod factum avarum. item in omni causa naturam aut victum aut studium aut fortunam aut aliquid eorum, quae personis adtributa sunt, ad eam causam, qua commotum pec- casse dicet, adiungere atque ex dispari quoque genere culparum, si ex pari sumendi facultas non erit, inpro- bare animum adversarii oportebit: si avaritia inductum arguas fecisse et avarum eum, quem accu
Abbreviated transcription (Latin):
faciles cogniti sunt. Studium autem quoniam est assidua et
uxehemens aliquam ad rem applicata magna cum uoluntate occu¬
patio. facile ex eo ducetur argumentatio quam res ip̃a desiderabit
in causa. I tem ex consilio sumetur aliquid suspicionis. nam con¬
silium est aliquid faciendi. non faciendi ue excogitata ratio. Nam
facta et casus et orationes: quae sunt omnia ut in confirmationis.
p̃ceptis dictum est. in tria tempora distributa. facile erit uidere: et¬
quid afferant. ad confirmandam coniecturam suspicionis. Ac per¬
sonis quidem res hae sunt attributae. ex quibus omnib unum in
locum coactis. accusatons erit improbatione hominis uti. Nam cã
facti parum firmitudinis hẽbit. nisi animus eius qui insimulatur
in eam suspicionem adducetur: ut a tali culpa non uideatur abhor¬
ruisse. Ut enim animum alicuius improbare nihil attinet. cum
causa quare peccauerit. non intercesserit: sic causam peccati interce¬

Expanded text:
facile est cognitu. studium autem quod est adsidua et facile est cognitu. studium autem quod est adsidua et vehementer aliquam ad rem adplicata magna cum voluptate occupatio, facile ex eo ducetur argumentatio ea, quam res ipsa desidera- bit in causa. item ex consilio sumetur aliquid suspi- cionis; nam consilium est aliquid faciendi non facien- dive excogitata ratio. iam facta et casus et orationes, quae sunt omnia, ut in confirmationis praeceptis dic- tum est, in tria tempora distributa, facile erit videre, ecquid afferant ad confirmandam coniecturam suspi- cionis. Ac personis quidem res hae sunt adtributae, ex qui- bus omnibus unum in locum coactis accusatoris erit inprobatione hominis uti. nam causa facti parum fir- mitudinis habet, nisi animus eius, qui insimulatur, in eam suspicionem adducitur, uti a tali culpa non videa- tur abhorruisse. ut enim animum alicuius inprobare nihil attinet, cum causa, quare peccaret, non intercessit, sic causam peccati interce
Abbreviated transcription (Latin):
faciendam ꝑtinebunt. Et ex uictu multae trahuntur suspiciones
cum quemadmodum et apud quos et a quibus educatus et eru¬
ditus sit quaritur: et quibuscum uiuat qua ratione uita: quo mo¬
re domestico uiuat. Ex fortuna saepe argumentatio nascitur cũ
seruus an liber pecuniosus an pauper nobilis anignobilis. felix
an infelix priuatus an in potestate sit aut fuerit. autꝰ futurus sit cõ¬
sideratur: aut deniq aliquid eorum quaeritur. quae fortunae esse
attributa intelliguntur. Habitus autem quotnam in aliqua ꝑfe¬
cta et constanti animi aut corporis absolutione consistit: quo ĩ
genere est uirtus scientia et quae contrariae sunt res. ip̃a causa ap¬
sita docebit et quid hic quoq locus suspicionis ostendat. Nã
affectionis quidem ratio peispicuam solet prae se gerere conie¬
cturam: ut amor. iracundia. molestia propterea q et ip̃orum
uis intelligitur et quae res harum aliquam rem consequantur

Expanded text:
faciendam pertinebunt. et ex victu multae trahuntur suspiciones, faciendam pertinebunt. et ex victu multae trahuntur suspiciones, cum, quemad- modum et apud quos et a quibus educatus et eruditus sit, quaeritur, et quibuscum vivat, qua ratione vitae, quo more domestico vivat. et ex fortuna saepe argu- mentatio nascitur, cum servus an liber, pecuniosus an pauper, nobilis an ignobilis, felix an infelix, privatus an in potestate sit aut fuerit aut futurus sit, conside- ratur; aut denique aliquid eorum quaeritur, quae for- tunae esse adtributa intelleguntur. habitus autem quon- iam in aliqua perfecta et constanti animi aut corporis absolutione consistit, quo in genere est virtus, scientia et quae contraria sunt, res ipsa causa posita docebit, ecquid hic quoque locus suspicionis ostendat. nam af- fectionis quidem ratio perspicuam solet prae se gerere coniecturam, ut amor, iracundia, molestia, propterea quod et ipsorum vis intellegitur et, quae res harum aliquam rem consequatur,