comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
olũ tabernae cuiuspiã sede¬
bat. uidens moerẽtẽ flẽtẽq
amicus ꝗdnã est tibi inꝗt
nihil Nmatius ait. curnã
ergo si nihil habes ploras:
hoc solũ ꝙ nihil habeo ĩquit.
ad miratus ille quare ergo
ob hanc ipsam causa respon¬
nihil sibi reliquũ suꝑesse a lu¬
do plorabat.
aliqñ erat annonae caritas:
accessit pauꝑ luscus ad foru :
quaedã sestaria frumẽti ut di¬
cebat ep̃turus. Rogauit hũc
in fero ꝑcunctãtẽ pretiũ ꝗ¬
dam alter suꝑueniens quãti
sestariũ frumẽti uẽderetur:
hominis oculo inquit: cõstat.
designans iis uerbis ãnonae ca¬
ritatẽ. hoc audiens scitulus
qui aderat puer: cur tu er¬
go ait tam grandẽ sacculũ
portasti: cũ nõ amplius ꝗͣ
unũ sestariũ possis emere.
Iaduersa ualitudine diẽ suũ
obibat: memorans õnia boni
mariti officia sibi in uita prre¬
stitisse: ueniãq postulans:
siꝗd unꝗͣ aduer̾sus ea ini¬
que egisset. neq inter caete¬

Expanded text:
olum tabernae cuiusdam sedebat. Videns maerentem flentemque amicus, “Quidnam est tibi?” inquit. “Nihil” Minacius ait. “Cur nam ergo, si nihil habes, ploras?”. “Hoc solum quod nihil habeo” inquit. Admiratus ille: “Quare ergo “Ob hanc ipsam causam” responnihil sibi reliquum superesse a ludo plorabat. aliquando erat annonae caritas, accessit pauper luscus ad forum, quaedam sextaria frumenti, ut dicebat, empturus. Rogavit hunc in foro percontantem pretium quidam alter superveniens quanti sextarium frumenti venderetur. “Hominis oculo” inquit “constat” designans his verbis annonae caritatem. Hoc audiens scitulus qui aderat puer: “Cur tu ergo” ait “tam grandem sacculum portasti, cum non amplius quam unum sextarium possis emere?”adversa valetudine diem suum obibat, memorans omnia bona mariti officia sibi in vita praestitisse, veniamque postulans, si quid unquam adversus eam inique egisset; neque, inter caete
Abbreviated transcription (Latin):
nõ mirareris. si sepulturã
inter hoĩes meruit. fuit
enĩ plus ꝗͣ ingenio huma¬
no cũ in uita tũ precipue
in morte. Quidnã hoc est
ait epũs: Testamẽtũ in ꝗt
sacerdos: in fine uitae cõcles
sciẽsq egestatẽ tuã: tibi ꝗn¬
quagĩta aureos ex testamẽ¬
to reliꝗt: quos mecũ detu¬
li.Tum epũs et testamẽtũ
et sepulturã cõpbans accep¬
ta peciũa sacerdotẽ absoluit.
Omo adinodũ peciũosus e¬
rat in piceno in opido Cĩgu¬
lo. audiuit hoc tyrãnus lo¬
ci atq ad eripiẽdos nũmos
animũ adiiciens quesiuit
occasionẽ criminis: qua illi
pecunias auferret. uocato
ad se uiro dixit illũ crimine
laesae maiestatis reũ teneri.
Cũ nihil contra eius statu
aut dignitatẽ ab se factũ cõ¬
tenderet: ꝑstabat tyrãnus
asserens illũ capite esse mul¬
tandũ. homo insons ꝗd nã
tandẽ egisset cũ postularet.
hostes inꝗt meos ac rebelles
qui contra me cõspirarunt

Expanded text:
non mirareris si sepulturam non mirareris si sepulturam inter homines meruit: fuit enim plus quam ingenio humano, tum in vita, tum praecipue in morte”. “Quidnam hoc est?” ait episcopus. “Testamentum” inquit sacerdos “in fine vitae condens, sciensque egestatem tuam, tibi quinquaginta aureos ex testamento reliquit, quos mecum detuli”. Tum episcopus testamentum et sepulturam comprobans, accepta pecunia, sacerdotem absolvit.omo admodum pecuniosus erat in Piceno in oppido Cingulo. Audivit hoc tyrannus loci, atque ad eripiendos nummos animum adiiciens, quaesivit occasionem criminis, qua illi pecunias auferret: vocato ad se viro, dixit illum crimine laesae maiestatis reum teneri. Cum nihil contra eius statum aut dignitatem a se factum contenderet, perstabat tyrannus, asserens illum capite esse mulctandum. Homo inscius quidnam tandem egisset cum postularet, “Hostes” inquit “meos ac rebelles, qui contra me conspirarunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ac lucri cupiditate. In¬
gresso bonifacio urbẽ seque¬
batur turba pramoꝵ: inter
quos fratres erant et cateri
ex ea familia. Quidã cupidi¬
ores noscẽdoꝵi hominũ que¬
rebant: ꝗnam essent. ꝗ seque¬
rẽtur : dicebat unus et itẽ
alter: hic est andrris tor:¬
cellus: deiade hnic Ioannes
tomacellus: cõpluris eur¬
de tomacellos nõiatim recr̃¬
sendo. Tum ꝗdã facetus ho¬
he ꝑmagnũ nẽpe fuit iecur
istua inquit: ex quo tot to¬
macelli ꝓdierunt.¬
Rat sacerdos in luscia ꝗdã¬
opulẽtus. hic caniculũ si¬
bi caꝵ cũ mortuus esset: se¬
peliuit in cimiterio. Sẽsit
hoc ep̃us: et in eius pecu¬
nia animũ intẽdens sacer¬
dotẽ ueluti maximi crimi¬
nis reũ ad se puniendum
uocauit. Sacerdos qui ani¬
mũ epĩ satis nouerat: quĩ¬
quagĩta aureos secũ defe
sans iussit ad carceres sacer¬
dotẽ duci. hic uir sagax o
pater.inquit si nosceres qua
prudẽtia caniculus fuit:

Expanded text:
rum ac lucri cupiditate. Inrum ac lucri cupiditate. Ingresso Bonifacio urbem sequebatur turba primorum, inter quos fratres erant et caeteri ex ea familia. Quidam cupidiores noscendorum hominum, quaerebant quinam essent qui sequerentur. Dicebat unus, item alter: “Hic est Andreas Tomacellus”, deinde: “Hic Ioannes Tomacellus”, tum plures deinde Tomacellos nominatim recensendo. Tum quidam facetus, “Hohe! permagnum nempe fuit iecur istud” inquit, “ex quo tot Tomacelli prodieruntErat sacerdos rusticaopulentus. Hic caniculum sibi carum, cum mortuus esset, sepelivit in caemiterio. Sensit hoc episcopus et in eius pecuniam animum intendens sacerdotem veluti maximi criminis reum ad se puniendum vocat. Sacerdos, qui animum episcopi satis noverat, quinquaginta aureos secum defersans, iussit ad carceres sacerdotem duci. Hic vir sagax, “O Pater” inquit “si nosceres qua prudentia caniculus fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
et erat aqua modica magno
clamore auxiliũ caeterarũ
ĩplorauit. Accurrẽtes ꝗnq
biis ac lapidibus ꝑimũt. qđ
in littus abstractũ haud ⁊¬
paruũĩ terrorẽ aspiciẽtibus
prebuit. Erat corporis ma¬
nitudo paulo longior apli¬
orq forma hoĩs : hanc li¬
gneam ad nos ferrariã usq
delatã cõspexi. Cibi gratia
mulierẽ cõprehẽsa argu¬
mẽto fuere pueri nõ nulli :¬
ꝗ cũ diuersis tẽporibus ad
littus lauandi causa acces¬
sissent: nũꝗͣ postea cõꝑti sũt.
quos post modũ ab eo mon
natione fuit neapolitanꝰ
ex familia tomacelloꝵ. ap¬
pellantur autẽ uulgari ser¬
mone tomacelli cibus fac¬
tus ex iecore suillo ad modũ
cõtrito atq in modũ pili in¬
uoluto interiore pinguedi¬
ne porci. Cõtulit Bonifa¬
cius se ꝑusiũ secũdo sui põ¬
tificatus ãrio. aderant au¬
tẽ secũ fratres et affines ex
ea domo ꝑmulti: ꝗ ad eum
ut fit. cõfluxerant hono¬

Expanded text:
erat enim aqua modica, magno erat enim aqua modica, magno clamore auxilium caeterarum imploravit. Accurrentibus quibus ac lapidibus perimunt: quod in littus abstractum, haud parvum terrorem aspicientibus praebuit. Erat corporis magnitudo paulo longior ampliorque forma hominis. Hanc ligneam ad nos Ferrariam usque delatam conspexi. Cibi gratia mulierem comprehensam argumento fuere pueri nonnulli, qui cum diversis temporibus ad littus lavandi causa accessissent, nusquam postea comperti sunt, quos postmodum ab eo monsnatione fuit Neapolitanus ex familia Tomacellorum. Appellantur autem vulgari sermone “tomacelli” cibus factus ex iecore suillo admodum contrito, atque in modum pili involuto interiore pinguedine porci. Contulit Bonifacius se Perusium secundo sui pontificatus anno. Aderant autem secum fratres et affines ex ea domo permulti, qui ad eum, ut fit, confluxerant bono
Abbreviated transcription (Latin):
N agro quoq paduano mẽse
iunio cõstat natũ esse uitu¬
lũ duobus capitibus unico
corpore posterioribus ante¬
rioribusq cruribus duplica¬
tis: ita tame ut essent cõiun¬
Eta. hoc mõstrũ ꝗdã ad qua¬
scũ circũferebant: multiq¬
id uidisse affirmabant.
esse ferrariã imaginẽ ma¬
rini mõstri nuꝑ in littore
dalmatico inuẽti. Corpore
erat humano umbilicote¬
nus: deinceps piscis: ita ut
inferior pars quae in piscẽ
desinebat: esset bifurcata.
barba erat ꝓmissa duobus
tanꝗ̃ cornibus supra auricu¬
las einirẽtibus : grossioribꝰ
mãmis orelato: manibus
quatuortantũ digitos habẽ¬
tibiis: a manibus usq ad as¬
cellã atq ad imũ uẽtrem
alae pisciũ protẽdebantur:
ꝗbiis adnatabat. Captũ hoc¬
pacto ferebant. Erant com¬
plures foeminae iuxta littꝰ
lauãtes lineos pãnos. ad unã
eaꝵ accedens piscis cibi ut
aiunt causa: mulierẽ mani¬
bus cõprehẽdit ad se trahe¬
re conatus. Illa reluctans

Expanded text:
n agro quoque Paduano, mense Iunii, constat natum esse vitulum duobus capitibus, unico corpore, posterioribus anterioribusque cruribus duplicatis, ita tamen ut essent coniuncta. Hoc monstrum quidam ad quaestum circumferebant, multiquid vidisse affirmabant. esse Ferrariam imaginem marini monstri nuper in littore Dalmatico inventi. Corpore erat humano umbilico tenus, deinceps piscis, ita ut inferior pars quae in piscem desinebat esset bifurcata, barba erat profusa, duobus tanquam cornibus super auriculas eminentibus, grossioribus mammis, ore lato, manibus quatuor tantum digitos habentibus, a manibus usque ad ascellam atque ad imum ventrem alae piscium protendebantur, quibus natabat. Captum hocpacto ferebant. Erant complures feminae iuxta littus lavantes lineos pannos. Ad unam earum accedens piscis, ut aiunt, cibi causa, mulierem manibus apprehendens ad se trahere conatus est: illa reluctans
Abbreviated transcription (Latin):
aure hortati sunt. Ille se
exorari facile passus ac pre¬
locutus quaeda prout con¬
sueuerunt. fratres mei in¬
quie anno praeterito cum
hoc in loco uobis astãtibus
uerba facere de sanctitate
uita et miraculis huius
sancti nostri. nihil preter
nia uos credo memoria
tenere. post modũ nihil¬
signo igitur crucis facto
dĩcite cõfiteor et reliqua
quae sequũtur. et ita abiit.
disset: decidens ex ea costã¬
cõsolãdũ accessit Amati¬
us ꝗdã homo ꝑfacetus. ꝗ
inter loquedũ datuꝵ se nor¬
mã illi dixit: qua seruata
nũꝗͣ ex arbore caderet. uel¬
lẽ hoc antea inquit aeger
cõsuluisses: attamẽ et in
futuꝵ poterit ꝓdesse. Tu
ne sis celerior in descensu
ꝗ̃ in ascẽsu: sed ea qua ascẽ¬
dis tarditate. descẽdas. hoc
pacto nũꝗͣ praecipitẽ te ages

Expanded text:
lle se exorari facile passus, ac praelocutus quaedam prout consueverat, “Fratres mei”, inquit “anno praeterito, cum hoc in loco, vobis astantibus, verba facerem de sanctitate, vita et miraculis huius Sancti nostri, nihil praetermomnia vos credo memoria tenere. Postmodum vsigno ergo crucis facto, dicite “Confiteor” et reliqua quae sequuntur”. Et ita abiit. disset, decidens ex ea costaconsolandum accessit Minacius quidam, homo perfacetus, qui inter loquendum daturum se illi normam dixit, qua servata, nunquam ex arbore caderet: “Vellem hoc antea” inquit aeger “consuluisses, attamen in futurum poterit prodesse”. Tum ne sis celerior in descensu quam in ascensu: sed ea, qua ascendis, tarditate descendas. Hoc pacto nunquam praecipitem te ages
Abbreviated transcription (Latin):
bat sanctũ q christũ su¬
is humeris portasset. sae¬
pius interrogans et ꝗs
in terris prerogatiuã: ut
saluatorẽ ferret : et cũ mo¬
lestius in hac interroga¬
tione ꝑseueraret: ꝗs unꝗͣ
simili fuit gratia s ex as¬
tãtibus facetus ꝗdã fre¬
quẽti interrogatioe ꝑte¬
sus. asinus inꝗͣt ꝗ et fili¬
um et matrẽ portauit.

Expanded text:
bat Sanctum quod Christum subat Sanctum quod Christum suis humeris portasset, saepius interrogans: “Ecquis in terris praerogativam, ut Salvatorem ferret?”. Et cum molestius in hac interrogatione perseveraret: “Quis unquam simili fuisset gratia?”, ex astantibus facetus quidam frequenti interrogatione pertaesus: “Asinus” inquit “qui et Filium et Matrem portavit
Abbreviated transcription (Latin):
culari. aderant ad uoca¬
ti partiũ quisq sui chẽ¬
tis ius defendens. Alter
et sacerdos testes sire de¬
fesionis attulit clenen¬
tinã et nouellã certam
sentẽtiã eaꝵ referẽs. Tũ
ex iudicibiis grandaeuus
ꝯdã cui ea noĩa ignota
ne cõmerciĩ cõtraxerat :
timicinultu in aduocatũ
uersus. ꝗd diabole tuin¬
quit: nõ erubescis corã
talibus iuris foaninas
ĩpudicas tuas et meretri¬
culas nõiare : eaꝵ uer¬
ba pro sentẽtiisa nobis cõ¬
ꝓbari pritans: Existima¬
uit uir ille stolidus cle¬
mẽtinas et nouellas nõ
legũ sed foeninaꝵ noĩa
esse: quas ille pro cõcubi¬
nis haberet domi.
nocte frigus in lecto ui¬
taretur : eo inꝗt ꝗdã astãs
ait. quo sotius meus dum
uacarẽ studiis utebatur.
nã cũ somꝑ solitus esset
post coenã uẽtrẽ purga¬
re: qñq eo usu abstinẽ¬
bat. asserens retẽtũ ster¬
cus calefacere noctu cor¬
in festo sancti Christofo¬
ri multis uerbis ex tolle¬

Expanded text:
culari. Aderant advocaculari. Aderant advocati partium, quisque sui clientis ius defendens. Alter et sacerdos, qui testem suae defensionis attulit Clementinam et Novellam, certam sententiam earum referens. Tum ex iudicibus grandaevus quidam, cui ea nomina ignota ne commercii contraxerat, truci vultu in advocatum versus: “Quid diabole, tu” inquit “non erubescis coram talibus viris feminas impudicas et meretriculas nominare? Earum verba pro sententiis a nobis comprobari putas?”. Existimavit vir ille stolidus Clementinae et Novellae non legum, sed feminarum nomina esse, quas ille pro concubinis haberet domi. nocte frigus in lecto vitaretur: “Eo” quidam astans ait “quo socius meus, dum vacaret studiis, utebatur. Nam cum semper solitus esset post coenam ventrem purgare, quandoque eo usu abstinebat, asserens retentum stercus calefacere noctu corin festo Sancti Christopheri multis verbis extolle
Abbreviated transcription (Latin):
petere. Cõmater pietate
ntota suã operã pollicetur.
Ille ex uerecũdia loco te¬
nebroso opus esse dixit :
nõ enĩ se in luce ausurũ
tali obsequio uti. Cõsẽsit
mulier nil mali uerita.
Ille ut in obscuꝵ uẽtũ est
recubante muliere pri¬
mo digitũ deinde pria¬
pũ in iiluã inseruit.
quo facto ulcus aꝑtũ esse
dixit. et saniem emisis¬
se. ita index liberatus est.
dinalis in multis ꝑfacetus
cũ cardinalis graecus ad
curiã plixa de more barba
uenisset. mirãtibus aliꝗͣ¬
diu multis illũ barbã nõ
de ponere preter cõsuetu¬
dinẽ caeteroꝵ bene se hoc
habet inquit: nã interi
tot capras ꝑ cõmode resi¬
det unus hircus.
ingressũ ⁊ cũ ꝑ multicna¬
tura enĩ ad facetias sunt
prompti anteriori con¬
tra morẽ equi parte iocã¬
Ille faceto respõso atꝗ ita
est opus inꝗt in urbe fu¬
ribus et lationibus re¬
furta.
Ausa quaedã testamẽtaria
tractabatur Uenetiis apud
iudices in certa curia se¬

Expanded text:
petere. Commater pietate petere. Commater pietate mota suam operam pollicetur. Ille, ex verecundia, loco tenebroso opus esse dixit: non enim se in luce ausurum tali obsequio uti. Consensit mulier, nil mali verita. Ille, ut in obscurum ventum est, recumbente muliere, primo digitum, deinde priapum in vulva inseruit: quo facto, ulcus apertum esse dixit et saniem emisisse: ita index liberatus est. dinalis, in multis perfacetus, cum cardinalis Graecus ad Curiam prolixa de more barba venisset, mirantibus aliquandiu multis illum barbam non deponere praeter consuetudinem caeterorum: “Bene se hoc habet” inquit “nam inter tot capras, percommode residet unus hircus”. lti natura enim ad facetiam sunt prompti anteriori contra morem equi parte iocanille faceto responso: “Atqui ita est opus” inquit “in urbe furibus ac latronibus referta”. ausa quaedam testamentaria tractabatur Venetiis apud iudices in certa Curia sae
Abbreviated transcription (Latin):
aiunt. et exitus. oset na¬
tes ostẽdit dicens nullos
sibi nisi illos: alteꝵ intro¬
itus alteꝵ exitus libros
esse.
iniecerat oculos in com¬
matrẽ adolescẽtẽ pulchrã
maximeq torquebatur
amore illuis. Cũ puderet
aliꝗd inhonestũ ab eã pete¬
re: excogitauit uersitia
mulierẽ decipere. pluri¬
bus diebus fasciatũ detu¬
lit indicẽ digitũ: simu¬
lansse maximo dolore tor¬
queri. Tandẽ diutius cõ¬
querẽte illo rogauit cõ¬
mater nũ quae remedia
exꝑtus esset : multa ire
respondit sed nihil pro¬
fuisse. Uno autẽ medi¬
camẽto qđ̃ ꝗdã medicus
suasisset se uti nõ posse:
et id tale essẽ ut erubesce¬
ret ꝓferre. Hortante mu¬
liere ne puderet loꝗ quae
ad medelã tanti morbi
spectarent. ille uelut ad¬
modũ timidiis aut digi¬
tũ abscindẽdũ esse aĩt᷑
aut in naturã mulieris
aliquãdiu tenẽdũ: quoad
ex calore ulcus macerare¬
tur. sed nõ audere se ꝓp¬
ter honestatẽ id ab aliq̃

Expanded text:
aiunt, et exitus, os et naaiunt, et exitus, os et nates ostendit: dicens nullos sibi, nisi illos, alterum introitus, alterum exitus, libros esse. iniecerat oculos in commatrem adolescentem pulchram maximeque torquebatur amore illius. Cum puderet aliquid inhonestum ab ea petere, excogitavit versutia mulierem decipere. Pluribus diebus fasciatum detulit indicem digitum, simulans se maximo dolore torqueri. Tandem diutius conquerente illo, rogavit commater num quae remedia expertus esset: “Multa”, ille respondit, sed nihil profuisse; uno autem medicamento, quod quidam medicus suasisset, se uti non posse, et id tale esse ut erubesceret proferre. Hortante muliere ne puderet loqui quae ad medelam tanti morbi spectarent, ille, velut admodum timidus, aut digitum abscindendum esse ait, aut in natura mulieris esse aliquandiu tenendum, quoad ex calore ulcus maceraretur: sed non audere se propter honestatem id ab aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
saepius testis esset. Simili
iteꝵ cõuiuio pater post bi¬
enniu affuit. rex interĩ
uiderat saepius adolescẽtẽ.
quẽ omnes mutũ putabãt.
Hic cũ reginae ministraret:
petiit patrẽ rex casu ne an
natura filius mutus eua¬
sisset : neutrũ ille respon¬
dit: sed iussu suo ob lĩgua
maledicẽtia. Rogauit rex
ut licẽtiã ꝑmitteret loquẽ¬
di. cũ diutius pater resti¬
tisset dicens aliꝗd scanda¬
li secutuꝵ. Iandẽ regis
praecepto loqui filiũ si uel¬
let iussit. Ille in primis
ad regẽ cõuersus habes ux¬
orẽ inquit eam: qua nũꝗͣ
aliqua ꝓstituta meretrix
impudẽtior aut imꝓbior
fuit. Cõfusus rex ꝓhibuit
uamplius loqui.Uos est
quoꝵdã ut licet raro ta
ciuis florẽtinus relictus
tutor cuidã pupillo: cũ
bona illius diutius acd¬
ministrasset: õniaq gu-¬
lae causa absupsisset. Ianclẽ
cũ posceretur ratio gestoꝵ :
iussus a magistratũ produ¬
cere libros introitus ut

Expanded text:
saepe testis esset. Simili saepe testis esset. Simili iterum convivio pater post biennium affuit. Rex interim viderat saepius adolescentem, quem omnes mutum putabant. Hic cum reginae ministraret, petiit patrem rex, casune an natura filius mutus evasisset: neutrum, ille respondit, sed iussu suo ob linguae maledicentiam. Rogavit rex ut licentiam permitteret loquendi. Cum diutius pater restitisset, dicens aliquid scandali secuturum, tandem regis praecepto loqui filium, si vellet, iussit. Ille imprimis ad regem conversus: “Habes uxorem” inquit, “eam, qua nunquam aliqua prostituta meretrix impudentior, aut improbior fuit”. Confusus rex prohibuit amplius loqui. Mos est quorumdam ut, licet raro, tacivis Florentinus, relictus tutor cuidam pupillo, cum bona illius diutius administrasset omniaque gulae causa absumpsisset, tandem, cum posceretur ratio gestorum, iussus a magistratu producere libros introitus ut
Abbreviated transcription (Latin):
qui uere florẽtinus fuit:
campanulã caeteris sonis
iocũdiorẽ esuriẽtĩ uide¬
ri dixit. mos est enĩ car¬
dinalibus ut familiam
ad prandiũ atq ad coenã
seno cãpanula uocent.
qui cũ tardiusculus sit qñe
q̃ ferat multoꝵ appiritus
auditus fert sũmã suniẽ¬
ti uolugtatũ. Itao õnes
illũ recte sensisse uidica¬
runt: et hi praesert᷑ ꝗid
scepius fuerant exꝑti.
Ifilius adultus lnguar mna¬
Aledicte ac cõtumeliosae
qua ex re multoꝵ odia cõ¬
trayerat. Ob eani causam
pater filio ut ꝑpetuo sileret
cũ in dixisset: paruit ille
Accidit interea ut solẽni
cõuiuio regis praesente re¬
gina ambo interessent:
ad olescens ad caetera ĩdustri¬
us cũ ministraret ut mu¬
tus patri. regina ea ĩpu¬
dica eratꝰ uere mutum
surdũq existimans: et sibi
id cõducere: rogauit pa-¬
trẽ ut secũ esse filiũ tate¬
retur. Ia cũ impetrassẽt:
adhibuit eũ secretioribus
rebiis. ita ut ĩpudicitiae

Expanded text:
qui vere Florentinus fuit, qui vere Florentinus fuit, campanulam caeteris sonis iocundiorem esurienti videri dixit. Mos est enim cardinalibus ut familiam ad prandium atque ad coenam sono campanulae vocent, qui cum tardiusculus sit quandoque, quam ferat multorum appetitus, auditus fert summam esurienti voluptatem. Itaque omnes illum recte sensisse iudicarunt, et hi praesertim qui id saepius fuerant expertifilius adultus linguae maledicae ac contumeliosae, qua ex re multorum odia contraxerat: ob eam causam pater filio, ut perpetuo sileret cum indixisset, paruit ille. Accidit interea ut solemni convivio regis, praesente regina, ambo interessent. Adolescens ad caetera industrius cum ministraret, ut mutus, patri, regina ea impudica erat vere mutum surdumque existimans et sibi id conducere, rogavit patrem ut secum esse filium pateretur. Id cum impetrasset, adhibuit eum secretioribus rebus, ita ut impudicitiae
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtis medici inditus hos¬
pitale ingressus est. uisisq
diuersi generis ulceribus
cũ omnes cõuocasset: nul¬
la inꝗt medela utilis ad
sanandũ ulcera uestra
adhiberi potest: nisi ex pĩ¬
guedine hoĩs unguẽtu
fiat. Itaq inter uos hodie
sortẽ iaciam: qui pro salu¬
te cateroꝵ uiuus in aqua
poni ac coqui debeat. Sin¬
guli his uerbis territi au¬
fugerunt: ne mortis sors
in eũ caderet. eo modo hos¬
pitale ĩpẽsa sordidoꝵ ho¬
minũ liberauit.
Lorẽtinus ꝗdã habebat
domi iuuenẽ ꝗ filios lit¬
teras doceret. is diutina
cõsuetudine primo ancil¬
nam postremo etiã disci¬
pulos cognouit. Hoc cu
rescisset pater cerat eniz
homo ꝑfacetus uocato in
secretius cubiculũ utile¬
ne: postꝗ̃ inꝗt omnesme¬
os subegisti: qđ tibi uor
cii nora serino intquos¬
dam ꝗs ex oĩbus uicũdi¬
or et suauior esset sonus:
aliis aliũ praeferẽtibus. Li¬
tus imolẽsis sec retarius t¬
cardinalis florẽtini eius

Expanded text:
mentis medici indutus hosmentis medici indutus hospitale ingressus est, visisque diversi generis ulceribus, cum omnes convocasset: “Nulla” inquit “medela utilis ad sanandum ulcera vestra adhiberi potest, nisi ex pinguedine hominis unguentum fiat. Itaque inter vos hodie sortem iaciam quis pro salute caeterorum vivus in aqua poni ac coqui debeat”. Singuli his verbis territi aufugerunt, ne mortis sors in eum caderet: eo modo hospitale impensa sordidorum hominum liberavit.lorentinus quidam habebat domi iuvenem, qui filios litteras doceret. Is diutina consuetudine, primo ancilnam, postremo etiam discipulos cognovit. Hoc cum rescisset pater, erat enim homo perfacetus, vocato in secretius cubiculum iuvene: “Postquam” inquit “omnes meos subegisti quod tibi vertcii Noni sermo inter quosdam qui ex omnibus iocundior ac suavior esset sonus. Aliis aliud praeferentibus, Litus Imolensis, secretarius cardinalis Florentini, eius
Abbreviated transcription (Latin):
pos gesta parẽtũ imitatꝰ
et alterã Europã rapuit
et alter Ganimedẽ: de¬
notans eũ et uirginem
grecã Ioannis chrisolone
filiã abse stupratã in Ita¬
liam aduexisse. et quẽ¬
dam adolescẽtẽ pataui¬
nũ ab eo ꝓpter formã in
graeciã aduectũ.
Rat notarius gallicusa¬
uione in romana curi¬
a ad modũ scitus. quicũ
publici scorti amore cap¬
tus artẽ notarii desisset :¬
in quastu meretricio ui¬
tã ecgebat. Is cũ kalẽdis
imdar qđ se anni prin¬
issa inmanica litteris
argẽteis asscripsit uerbis
gallicis de bene in melius.
uisũ est sibi lenonis excitiũ
priori esse honori praeferẽ
tanus genere tenebat hos¬
pitale Uercellis in Gallia
citeriori: ex quo pari ꝑcipi¬
ebat emolumẽti ꝓꝑter ĩ¬
pẽsas quae in pauꝑes ibidẽ
fiebant. Misit ergo de
suis quẽdã petrillũ noĩe
ad colligẽdũ peciũas. At
ille cũ hospitale refertum
uariis languidis ac morbo¬
sis qui bona loci illius as¬
sumebant: cõspexissẽt: uesti¬

Expanded text:
s, gesta parentum imitatus, et alteram Europam rapuit, et alterum Ganymedem”, denotans eum et virginem Graecam, Ioannis Chrysolorae filiam, ab eo stupratam in Italiam advexisse, et quemdam adolescentem Patavinum ab eo propter formam in Graeciam advectum. rat notarius Gallicus Avenione, in Romana Curia admodum scitus, qui, cum publici scorti amore captus artem notarii descisset, quaestu meretricio vitam agebat. Is, cum Calendis Ianuarii, quod est anni prinisset, in manica litteris argenteis ascripsit verbis Gallicis: “De bene in melius”. Visum est sibi lenonis exercitium priori esse honore praeferendtanus genere, tenebat hospitale Vercellis in Gallia citeriori, ex quo parum percipiebat emolumenti, propter impensas quae in pauperes ibi fiebant. Misit ergo de suis quemdam, Petrillum nomine, ad colligendum pecunias. At ille, cum hospitale refertum variis languidis ac morbosis, qui bona illius loci absumebant, conspexisset, vesti
Abbreviated transcription (Latin):
steriori uetus testamenta.
quae epĩ tenere memoria
deberent. frocedens ulteri¬
us ꝑcunctator cũ quesisset
ꝗd etiã significarẽt duae ue¬
luti corrigiae quae a mitra
post renes pendent: neu¬
trũ illoꝵ inꝗt episcopossci¬
re. faceta respõsio et mul
secretarioꝵ cui et multi
iuri doctissimi cut solet. ad¬
erant. sermo de ĩpura in¬
quinataq uita scelestissimi
hominis francisci philelfi
ortus esset: multiq multa¬
in eũ scelera cõiecissent :
quesiuit ꝗspiã an filelfus
genere nobilis esset. Tu
unus cõtribulis eius opti¬
mus uir et ad modũ face¬
tus uultu ad grauitatẽ cõ¬
posito apprime inꝗt max¬
ima is fulget nobilitate.
nam pater suus semꝑ ma¬
ne uestes sericias indue¬
bat: de notans eu sacerilo¬
tis filiũ. uestimẽta eni¬

Expanded text:
steriori Vetus Testamentum, steriori Vetus Testamentum, quae ipsi tenere memoria deberent. Procedens ulterius percontator, cum quaesisset quid etiam significarent duae veluti corrigiae, quae a mitra post renes pendent: “Neutrum illorum” inquit “episcopos scire”. Faceta responsio et multsecretariorum, cui et multi viri doctissimi ut solet aderant, sermo de impura inquinataque vita scelestissimi hominis Francisci Philelphi ortus esset, multique multain eum scelera coniecissent, quaesivit quispiam an Philelphus genere nobilis esset. Tum unus contribulis eius, optimus vir et admodum facetus, vultu ad gravitatem composito: “Apprime” inquit, “maxima is fulget nobilitate, nam pater eius semper mane vestes sericas induebat” denotans eum sacerdotis filium. Vestimenta eni
Abbreviated transcription (Latin):
manitatis pauperẽ adole¬
scentẽ noĩe Ioannẽ quem
nouimus cõtribulẽ no¬
strũ adeo ut postea iur t¬
doctissimus euaderet. Flo¬
rẽtinus ꝗdã cõdiscipulus
Colures enĩ discendi gratia
ad sanẽ cõfluebant inui¬
dia motus coopit ecculrr
detrahere apud magisciũ
adolescẽti aserens eũ uelut
ingratũ male di eo et sen¬
tire et loqui. Iol cũ saeciuis
egisset. tũ senex qui erat
prudẽ tissimus quãto inꝗe
tẽpore Ioannẽ nosti : Cu
detractor haud amplius
anno respõdisset. miror
ait te adeo sapiẽtẽ existi¬
mari & me stultũ uelle :
ut putes te melius anno
q̃ me decenio quo mecũ
uixit: naturã et mores
Ioannis nosse. Sapiẽtissi¬
ma respõsio & detractan¬
tẽ nequitiae coarguens: et
adolescẽtis fidẽ cõmẽdãs.
Hoc si plures uterẽtur: mi¬
nor esset inuidiae et de
sibi uellent duo ueluti
apices in episcopoꝵ mitris
cõstituti: Respondit signi¬
ficari anteriori nouũ: po¬

Expanded text:
manitatis pauperem adolemanitatis pauperem adolescentem, nomine Ioannem quem novimus contribulem nostrum, adeo ut postea vir doctissimus evaderet. Florentinus quidam condiscipulus plures enim discendi gratia ad senem confluebant invidia motus, coepit occulte detrahere apud Magistrum adolescenti, asserens eum veluti ingratum male de eo et sentire et loqui. Id cum saepius egisset, tunc senex, qui erat prudentissimus: “Quanto” inquit “tempore, Ioannem nosti?”. Cum detractor haud amplius annum respondisset: “Miror” ait “adeo sapientem te existimari et me stultum velle, ut putes melius anno quam me decennio, quo mecum vixit, naturam et mores Ioannis nosse”. Sapientissima responsio, et detractantem nequitiae coarguens, et adolescentis fidem commendans! Hac si plures uterentur, minor esset invidiae et detsibi vellent duo veluti apices in episcoporum mitris constituti, respondit significari anteriori Novum, po
Abbreviated transcription (Latin):
grauiori depressus roga¬
uit mercatorẽ uelut in
arcto cõstitutus: ut pro
re ad modũ graui alios
ꝗngẽtos mutuaret: et sẽ
omnes infra mẽsem pol¬
licetur restitutuꝵ. Cũ
bonus uir diutius ino¬
piam prrae se ferens clene¬
gasset: tũ ne et reliquo¬
rũ solutio deficeret: mul¬
tis suspiriis et alios ꝗngẽ¬
tos attulit. Domũ reuer¬
sus moestus atq aiõ aeger
multa cogitans plurima
dubitans agebat noctes
insomnes uigilans sepi¬
us audiuit uxorẽ dormi¬
entẽ edere uẽtris crepi¬
tus. fost mẽsem dominus
mercatorẽ ad se uocauit:
sciscitans an postea unꝗͣ¬
uxorẽ crepitantẽ audisset.
lum ille errorẽ suũ con¬
fessus totiens inquit: ut
nedũ coena sed patrimo¬
niũ cõsumẽdũ fuisset.
Hoc dicto pecunie red¬
ditae et coena soluta est.
Multa itaq subterfugi
ne augustinẽsiũ fuit
nuꝑ florẽtue uir excel¬
lenti ingenio et doctri¬
na hic senex educauerat
ĩscitueratq in studiis hu¬

Expanded text:
graviori pressus, rogagraviori pressus, rogavit mercatorem, velut in arcto constitutus, ut pro re admodum gravi alios quingentos mutuaret et se omnes infra mensem pollicetur restituturum. Cum bonus vir diutius inopiam praeferens denegasset, tamen, ne et reliquorum solutio deficeret, multis suspiriis et alios quingentos attulit. Domum reversus maestus atque animo aeger multa cogitans, plurima dubitans, agebat noctes insomnes. Vigilans saepius audivit uxorem dormientem edere ventris crepitus. Post mensem, dominus mercatorem ad se vocavit, sciscitans an unquam postea uxorem crepitantem audisset. Tum ille, errorem suum confessus: “Totiens” inquit “ut nedum coena, sed patrimonium consumendum fuisset”. Hoc dicto, pecuniae redditae et coena soluta. Multa itaque subterfugiune Augustinensium, fuit nuper Florentiae, vir excellenti ingenio et doctrna. Hic senex educaverat institueratque in studiis hu
Abbreviated transcription (Latin):
Rant cõplures floren¬
tiae colloquẽtes et sibi di¬
tes. Cũ alter se põtificẽ
maximũ alter regem
alter quippiã aliud se
uelle asseueraret. Tum
puer loquaculus ꝗ aderat.
ego inquit pepo esse uel¬
lem. rogatus quã ob cau¬
sam: quonia omnes
mihi culũ olfacerent:
respõdit. est eĩz mos fre¬
quẽs ut melones emp¬
turi posteriorẽ olfaciãt
partem.
Ercator ꝗdã corã dñõ
cui subditus erat: uxorẽ
inter caetera cõmẽdans
cũ dixissẽt illã nũꝗͣ uen¬
tris crepitũ edidisse. ad¬
miratus dñs idq negãs
fieri potuisse posito ĩter
eos opipare coenae pi¬
gnore ꝙ anteꝗͣ tres exis¬
sent mẽses: aliquos cre¬
catorẽ postridie rogauit.
ut ꝗngẽtos sibi aurẽos in¬
fra octo dies reddẽdos mu¬
tuo concederet. Graua¬
batur ille obtantã sum¬
mã ab eo mutuo conce¬
dẽdã: assensit egre ta¬
mẽ et pecunia cõcessit.
Cũ sollicitus diem cõuen¬
tũ expectasset: accessit
poscens Alter tanq̃ re

Expanded text:
rant complures Florentiae colloquentes, et sibi difit. Cum alter se pontificem maximum, alter regem, alter quippiam aliud se velle esse asseveraret, tum puer loquaculus, qui aderat: “Ego” inquit “pepo esse vellem”. Rogatus quam ob causam: “Quoniam omnes mihi culum olfacerent” respondit. Est enim mos frequens ut melones empturi posteriorem olfaciant partem.ercator quidam, coram domino cui subditus erat, uxorem inter caetera commendans, cum dixisset illam nunquam ventris crepitum edidisse, admiratur dominus idque negans fieri potuisse, posito inter eos opiparae coenae pignore, quod, antequam tres exissent menses, aliquos crecatorem postridie rogavit ut quingentos sibi aureos infra octo dies reddendos mutuo concederet. Gravabatur ille tantam summam ab eo mutuo concedendam: assensit aegre tamen et pecuniam concessit. Cum sollicitus diem conventum expectasset, accessit poscens. Alter, tanquam re
Abbreviated transcription (Latin):
lii amico narrauit ꝑagran¬
di crbis cupiditotie se mil¬
le florenos uelle expẽde¬
mr ut quanti esset nosce¬
retuTũ alter cui probe
notus erat satius est in¬
quit duo milia oxpendas.
Senis esset: et aliqñ in ec¬
clesia minor cubito suꝑ al¬
tare posito cogitabũdus ali¬
ꝗd secretius scrutaretur a¬
nimo accessit ad eũ ꝗdam
nescio ꝗd molastius petẽs
sum Bantes dic mihi inꝗt
quae est maxima oĩu he¬
luaꝵ: at ille elaphas. re¬
spondit cui danteso ele¬
phas sine me inꝗt maio¬
ra uerbis tuis cogitantem:¬
et noli esse molestus
Lorẽtius cuus ꝑegre pro¬
fectus cũ post ãnũ qua die
rediit: uxorẽ parturiẽtẽ
deprehẽdisset: aegre hoc
ferebat suspicans uxoris pec¬
catũ. cõsilii tamẽ causa cũ
pẽderet aĩo: quesiuit a ui¬
cina matrona nobili et per¬
acuta an filius duodecim
mẽsiũ sibi nasci posset: At
illa stultitia hoĩs cõspecta
uiꝵ cõsolata certe inquit
nã si tua uxor qua die cõ¬

Expanded text:
lii, amico narravit peragranlii, amico narravit peragrandi orbis cupiditate se mille florenos velle expendere, ut quanti esset nosceretur. Tum alter, cui probe notus erat: “Satius est” inquit “duo milia expendas, Senis esset, et aliquando in ecclesia Minorum cubito super altare posito cogitabundus aliquid secretius scrutaretur animo, accessit ad eum quidam, nescio quid molestius petens. Tum Dantes: “Dic mihi” inquit “quae est maxime omnium beluarum?”. At ille: “Elephas” respondit. Cui Dantes: “O elephas! sine me” inquit “maiora verbis tuis cogitantem, noli esse molestuslorentinus civis peregre profectus cum post annum, qua die domum rediit, uxorem parturientem deprehendisset, aegre hoc ferebat, suspicans uxoris peccatum. Consilii tamen causa, cum penderet animo, quaesivit a vicina matrona nobili et peracuta an filius sibi duodecim mensium nasci posset. At illa, stultitia hominis conspecta, virum consolata: “Certe” inquit “nam, si tua uxor, qua die con
Abbreviated transcription (Latin):
misit ad amicũ suũ Degũ
noĩe. qui habitabat ꝓpe
trinitatis pontẽ. ad quem
cũ accessisset: rogatus ꝗdnã
a patrono afferret noui :
Ille oblitus patroni uerboꝵ
ueluti stupidus ac cogita¬
bũdus ꝗd diceret: haesita¬
bat. Cõspecta hoĩs quẽ ꝓpe
nouerat taciturnitate sta¬
tim scio inꝗt quid uelis: et
ostẽso ꝑgrandi lapideo mor¬
tario cape hoc ait. et ad pa¬
tronũ tuũ.nã id postulat
q̃primũ feras. Huc Rober¬
tus mortariũ ferẽtẽ a lon¬
ge cũ ispexisset: cogitans q
erat id ad puniendã famu¬
li obliuionẽ factũ: cũ appro¬
pinquasset ad illũ ter ĩsul¬
se ait qui nõ recte uerba
mea ꝑcepisti: redi inquit
euestigio: nã tam grande
nolo: et minusculĩ porta.
Ille sudans ac pondere fes¬
sus cũ se errasse fateretur:
ad amicũ reuersus aliud
quoddã tertio reportauit.
hoc pacto ĩsulsitas homi¬
nis est multata.
Uidã e nostris florẽtinis ad¬
blescens haud magni cõsi¬

Expanded text:
misit ad amicum suum, Degum misit ad amicum suum, Degum nomine, qui habitabat prope Trinitatis pontem; ad quem cum accessisset, rogatus quidnam a patrono afferret novi, ille oblitus patroni verborum, veluti stupidus ac cogitabundus, quid diceret haesitabat. Conspecta hominis, quem probe noverat, taciturnitate, statim: “Scio” inquit “quid velis” et ostenso pergrandi lapideo mortario: “Cape hoc” ait “et ad patronum tuum, nam id postulat, quamprimum feras”. Hunc Robertus mortarium humeris ferentem a longe cum aspexisset, cogitans quod erat id ad puniendam famuli oblivionem factum, cum appropinquasset: “Malum tibi, insulse” ait “qui non recte verba mea percepisti. Redi” inquit “e vestigio, nam tam grande nolo, et minusculum porta”. Ille sudans ac pondere fessus, cum se errasse fateretur, ad amicum reversus, aliud quoddam tertio reportavit. Hoc pacto insulsitas hominis est mulctata.uidam e nostris Florentinis adolescens, haud magni consi
Abbreviated transcription (Latin):
id agẽdũ esset. nã si iad sci¬
rẽ. nõ paterer me uerberi¬
bus a iuro caedi. Risit muli¬
etiã quae natura ꝑcipiũtur
foeminis: ignoraret. haec
ni fuit ad modũ muliero¬
sus is cũ aliqñ soliis in or¬
to semotis arbitris cũimi¬
liere quã amabat lasciuils
iocaretur suꝑuenit de im¬
puiso religiosus ꝗđã cõfes¬
patebant fores. erubuit
simul et indignatus est
princeps insperato cõfesso¬
ris aduẽtu: paulor cõmo¬
tior ut eũ in responso cape¬
ret. ꝗd inꝗt ageres: si tu
quoq cũ huiusiodi mu¬
liere secreto in loco esses:
At ille ꝗd me deceret ait
scio: quid facturus uero¬
essem nescio. hoc respõso
irã principis flexit: cum
se quoq hominẽ esse et la¬
Obertus ex albitioꝵ familia
Uur doctus et ꝑhuimanus
habebat famulũ quẽda
ĩsulsu obliuiosu et ĩge¬
nio tardo. quẽ ille magis
humanitatis ꝗͣ utilitatis
causa domi nutriebat. hũc
aliqñ cũ certis mãdatis

Expanded text:
id agendum esset: nam si id sciid agendum esset: nam si id scirem, non paterer me verberibus a viro caedi”. Simplietiam quae natura percipiuntur a feminis, ignoraret. Hoc ni, fuit admodum mulierosus. Is cum aliquando solus in horto, semotis arbitris, cum muliere quam amabat lascivus iocaretur, supervenit de improviso religiosus quidam, confespatebant fores. Erubuit simul et indignatus est princeps de insperato confessoris adventu, pauloque commotior, ut eum in responso caperet: “Quid” inquit “ageres, si tu quoque cum eiusmodi muliere in lecto esses?”. At ille: “Quid me deceret” ait “scio, quid vero facturus essem, nescio”. Hoc responso iram principia flexit, cum se quoque hominem esse et laobertus ex Albiciorum familia, vir doctus et perhumanus, habebat famulum quemdam insulsum, obliviosum, et ingenio tardo, quem ille magis humanitatis quam utilitatis causa domi nutriebat. Hunc aliquando cum certis mandatis
Abbreviated transcription (Latin):
multis uerbis plangere. Su¬
ꝑuenere ad ululatũ plora¬
tũq uicinia omnis uiri ac
milieres ob mortẽ tã repẽ¬
tinã. Iacebat eĩ uir atq ita
spiritũ cõtinebat clausis ocu¬
lis: ut oĩno expirasse uide¬
retur. Tandẽ cũ uisũ ei es¬
set satis ludoꝵ dedisse uo¬
ciferante muliere ac dicẽte
saepius mi uir quomõ nũc
faciã misera. Ille aꝑtis ocu¬
lis male inquit uxor mea
nisi euestigio potũ uadas.
Ex lacrimis ad risũ omnes
cõuersi sunt audita preser¬
tĩ fabula et causa sitis.
uiter nupta querebatur
apud honestissimã matro¬
nã mihi uicinã se acriter
nimiũ ac ꝑsaepe a uiro ua¬
pulare. querẽte quã obrẽ
matrona: respõdit uirum
aegre ferre eam dũ matri¬
monio uteretur ĩmobile
ĩmodũ trũci ꝑmanere
Cur nõ inꝗt illa uiro obse¬
queris in lecto & uolupta¬
ti pares : Tũ illa nescio dña
quomõ id fiat ait. nũꝗͣ eĩ
aliꝗs me docuit: quomodo

Expanded text:
multis verbis plangere. Sumultis verbis plangere. Supervenere ad ululatum ploratumque vicinia omnis, viri ac mulieres, ob mortem tam repentinam. Iacebat enim vir, atque ita spiritum continebat clausis oculis, ut omnino expirasse videretur. Tandem cum visum ei esset satis ludorum dedisse, vociferante muliere ac dicente saepius: “Mi vir, quomodo nunc faciam?”, ille, apertis oculis: “Male” inquit “uxor mea, nisi e vestigio potum vadas”. Ex lacrimis ad risum omnes conversi sunt, audita praesertim fabula et causa sitis. iter nupta querebatur apud honestissimam matronam mihi vicinam se acriter nimium ac persaepe a viro vapulare. Quaerente quamobrem matrona, respondit virum aegre ferre eam, dum matrimonio uteretur, immobilem in modum trunci permanere. “Cur non” inquit illa “viro obsequeris in lecto et voluntati pares?” Tum illa: “Nescio, domina, quomodo id fiat” ait. “Numquam enim aliquis me docuit quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
N monte uarchio oppido
nobis ꝓpinquo ortulanus
mihi notus cũ semel uxo¬
re iuuene qua pãnos lotũ
ierat absente. ex orto do¬
mũ reuertisset. cupiens
ꝗa mulier se mortuo dic¬
tura et quẽ adiodũ se ha¬
bitura esset audire: se in
aula ad terrã mortuo simi¬
lis resupinus ꝓstrauit. Ix¬
or cũ domũ õnerata linte¬
is uenisset. inuẽto mortu¬
o piout credehat marito
dubitans haerebat aĩõ ne¬
statĩ uiri mortẽ lamẽtare¬
tur: an priusuieruna cũ
meridiẽ usq ꝑmãserat. cõ¬
mederet: fame urgente
cibũ capere decreuit. et
frusto succidiae supra pru-¬
uas imposito ꝑpropere com¬
medit: nihil prae festinati¬
me potans. cũ sitiret ni¬
miu ob carnes salitas sup̃¬
to urceolo scalas coepit t¬
descẽdere: ut uinũ ex cel¬
lario s. auriret. Suꝑueni¬
di ignis gratia cũ subito
schalas ascẽdisset. statim
muliar abiecto urceolo si¬
tibũda ueluti tunt repẽ¬
te uir exalasset aĩaz: excla¬
mare coepit: et mortẽ erꝰ

Expanded text:
n Montevarchio oppido nobis propinquo hortulanus mihi notus cum semel, uxore iuvene, quae pannos lotum ierat, absente, ex horto domum revertisset, cupiens quid mulier, se mortuo, dictura et quemadmodum se habitura esset audire, se in aula ad terram mortuo similis resupinus prostravit. Uxor, cum domum onerata linteis venisset, invento mortuo, prout credebat, marito, dubitans haerebat animo statimne viri mortem lamentaretur, an prius ieiuna enim meridiem usque permanserat comederet. Fame urgente, cibum capere decrevit, et frusto succidiae super prunas imposito perpropere comedit, nihil prae festinatione potans. Cum sitiret nimium propter carnes salitas, sumpto urceolo, scalas coepit descendere ut vinum ex cellario hauriret. Supervenipetendi gratia, cum subito scalas ascendisset, statim mulier abiecto urceolo sitibunda, veluti tunc repente vir exhalasset animam, exclamare coepit et mortem eius
Abbreviated transcription (Latin):
cognouistiꝰ ad hoc legatꝰ
cũ id tẽporis dixisset: non
recte inquit alter arbitra¬
ris. tunc enĩ fatuus fui: cũ
te ignaꝵ legũ doctorẽ iu¬
ris ciuilis feci. erat enĩ do¬
ctor legatus et paꝵ doctus
hoc dicto ignorãtiã legati
ostẽdit.
cũ Cardinali neapolitano ho¬
mini stolido atq indocto a
uero ꝗa mos suus erat conti¬
nuo ridere. petiuit a sotio
quãnã ob causami cardina¬
se nescire respõdisset. atꝗ
inquit stultitiã põtificis ridet.
ab oratoribus iĩ duo abba¬
tes ordinis sancti benedi¬
cti erant cõcilii cõstãtiensis
dicta. qui cũ ad setrũ de
luna antea apud hispanos
et gallos pontificẽ noiẽ con¬
cilii uenissent: atq is illis cõ¬
spectis duos coruos se adire
dixisset. minime miꝵ ui¬
de⁊ debere alter respõdit
si corui ad eiectũ cadlauer
accederent. exꝓbrans ei qui
a concilio dãnatus ꝓ cadaue¬
re haberetur.

Expanded text:
cognovisti?”. Ad haec legatus cognovisti?”. Ad haec legatus cum id temporis dixisset, “Non recte” inquit alter “arbitraris: tunc enim fatuus fui, cum te ignarum legum doctorem iuris civilis feci”. Erat enim doctor legatus, et parum doctus: hoc dicto ignorantiam legati ostendit. “Cum cardinali Neapolitano, homini stolido atque indocto, alis vero, quia mos suus erat, continuo rideret, petivit a socio quamnam ob causam cardinase nescire respondisset, “Atqui” inquit “stultitiam Pontificis ridet, ab oratoribus hi duo abbates ordini S. Benedicti erant Concilii Constantiensis dicta. Qui cum ad Petrum de Luna, antea apud Hispanos et Gallos Pontificem, nomine Concilii venissent, atque is, illis conspectis, duos corvos se adire dixisset, minime mirum videri debere alter respondit si corvi ad eiectum cadaver accederent: exprobrans ei quod a Concilio damnatus pro cadavere haber
Abbreviated transcription (Latin):
a foenore et aĩae suce saluti
cõsulens et corporis quieti:
pluribusq suadebat uerbis
ut se ab ea molestia simul
et infamia uitae uẽdicaret.
Tũ ille ut suades inꝗt hãc
artẽ desinã. nã noĩa mea
ita male iam respõdent :
ut necesse sit uel muito
hoc excitiũ relĩquere. nõ
cõsciẽtia peccati sed timore
amittẽdi parta se foenus
tur similis hic fuit cõ¬
tribulis meus ait ꝑuetu¬
lae et nomẽ retulit mere¬
trici: quae iam etate con¬
fecta stipẽ in elemosinã
querẽs benefacite aiebat
ei quae peccatũ reliquit
artẽ meretriciã. Increpa¬
ta ab hoĩe noto q mẽdica¬
nemo me amplius reꝗrit.
necessitate ergo nõ uolun¬
tate ait ille peccatũ relin¬
quis. cũ peccandi nulla ad
cũ pontifice. Mlartino: ac
sermo de facetiis incidisset.
bonoĩensem: qui cũ a lega¬
to quid instãtius peterẽt :
fatiuis ac demens ab eo ap¬
pellatus est. hoc audito qñ
inquit me demẽtẽ esse

Expanded text:
a foenore, et animae suae saluti a foenore, et animae suae saluti consulens, et corporis quieti, pluribusque suadebat verbis ut se ab ea molestia simul et infamia vitae vindicaret. Tum ille, “Ut suades” inquit “hanc artem desinam. Nam nomina mea ita iam male respondent, ut recesse sit vel invito hoc exercitium relinqui”, non conscientia peccati, sed timore amittendi parta se foenus tur, “Similis hic fuit” contribulus meus ait “pervetulae” et nomen retulit “meretrici quae iam aetate confecta, stipem in eleemosynam petens, “Benefacite” aiebat “ei quae peccatum reliquit artem meretriciam”. Increpata ad homine noto quod mendica“Nemo me amplius requirit”. “Necessitate ergo, non voluntate” ait ille, “peccatum relinquis, cum peccandi nulla adscum Pontifice Martino, et sermo de facetiis incidisset, Bononiensem, qui, cum a legato quid instantius peteret, fatuus ac demens appellatus est. Hoc audito, “Quando” inquit “me dementem esse
Abbreviated transcription (Latin):
ut si secũ ꝓficisci uellet: equũ
ascẽderet. et causam morae
ꝑcunctabatur. Tum ille atꝗ
inꝗt tecũ ire cupio: sed equũ
meũ minime inter alios
recognosco. igitur expecto
quoad reliqui eꝗtarint: ut
qui solus equus in stabulo
remãserit: statĩ sciam esse
meũ. Cognito hominis stu¬
pore. Antonius paulũ cõmo¬
ratus est: quoad stultus ac
stipes ille unicũ relictum
prae nobis contemnere uolu¬
mus: ut dicamus ego te cen¬
ties oppignoratũ relinque¬
rẽ apud canipomilã taber¬
nã. Rag ello bonoĩensi uiro
prompto ad respõdẽdũ ꝗda
inter iurgandũ hoc idẽ in ce
do. cito eĩ resmagni pretii
et bonae dari pignori possunt.
at uero tu ita nequã uilis &
te ꝑ omnes fori tabernas et
caup̾onas circũferret: nemo
te nec ereo ꝗdẽ numo uel¬
let accipere. hoc dicto et
circũstãtibus risũ mouit :
et dicacitatẽ hoĩs dicacitate
cõpressĩt.
senẽ amicus ut desisteret

Expanded text:
ut, si secum proficisci vellet, equum ut, si secum proficisci vellet, equum ascenderet causam morae percontabatur. Tum ille: “Atqui” inquit “tecum ire cupio: sed equum meum minime inter alios recognosco. Igitur expecto quoad reliqui equitarint, ut qui equus solus in stabulo remanserit sciam esse meum”. Cognito hominis stupore, Antonius paulum commoratus est, quoad stultus ac stipes ille unicum relictum prae nobis contemnere volumus, ut dicamus: “Ego te centies in die oppigneratum relinquerem apud cauponulam tabernam”. Razello Bononiensi, viro prompto ad respondendum, quidam inter iurgandum hoc idem in coedo: cito enim res magni pretii et bonae dari pignori possunt. At vero tu ita nequam, vilis ei quis te per omnes fori tabernas et cauponas circumferret, nemo te nec pro aereo quidem nummo vellet accipere”. Hoc dicto, et circumstantibus risum movit, et dicacitatem hominis dicacitate compressit. 9senem amicus ut desisteret
Abbreviated transcription (Latin):
et coxam ꝑalbã ac mollem
aliꝗ̃diu tractasset: erecta est
mẽtula maiorẽ in modum:
ita ut sub ligaculo cõtineri
neꝗret: Tum suspirãs cum
assurrexisset: atq illa ꝗd pro
ea cura sibi dari uellet que¬
sisset: nihil sibi deberi respõ¬
dit. quesita causa: pares enĩ
in opere inquit sumus. ego
enĩ tibi mẽbrũ cõtortũ dĩrexi:
tu mihi itẽ aliud erexisti.
uiris de ĩsulsitate stultitiaq
multoꝵ narrauit Antoni¬
us luscus uir facetissimus
cũ olim a Roma Uincẽtia
ꝓficisceretur addidisse se in
suã sotietatẽ uenetũ quẽdã
qui ꝑraro ut uidebatur eꝗ¬
tasset. qui cũ Senis diuer¬
tisset ad hospitiũ: in quo et
alii ꝑmulti cũ eꝗs erant: ma¬
neq ad iter se ꝗsq pararet :
solus uenetus sedebat ad fo¬
res ociosus atq ocreatus. ad¬
miratus luscus hoĩs negligẽ¬
tiã ac tarditatẽ: qui cũ cae¬
teri ferme in eꝗs essent ipse
solus quiesceret. ad monitus

Expanded text:
et coxam peralbam ac mollem et coxam peralbam ac mollem aliquandiu tractasset, erecta est mentula maiorem in modum, ita ut subligaculo contineri nequiret. Tum suspirans cum assurrexisset, atque illa quid pro ea cura sibi dari vellet quaesisset, nihil sibi deberi respondit. Quaesita causa: “Pares enim in opere” inquit “sumus: ego enim tibi membrum contortum direxi, tu item mihi aliud erexisti”“viris de insulsitate stultitiaque multorum, narravit Antonius Luscus, vir facetissimus, cum olim ab Roma Vincentiam proficisceretur addidisse se in suam societatem Venetum quemdam, qui perraro, ut videbatur, equitasset. Qui cum Senis divertisset ad hospitium in quo et alii permulti cum equis erant, maneque ad iter se quisque pararet, solus Venetus sedebat ad fores otiosus atque ocreatus. Admiratus Luscus hominis negligentiam ac tarditatem, qui, cum caeteri ferme in equis essent, ipse solus quiesceret admonito