comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est humtura s atura ut eeduabus substantus fieret una personał Solusigitur houo biet¬
tulit orucem sed propter unitatem personȩ &ds̃ dicitur pertulis ses hinc est quod scribit
sun en cugno sus senes qsum quia hhimꝰ gloriȩ cruci ficissent. N iluom enundi erueisteum fa

Expanded text:
est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Solus enim homo perest humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Solus enim homo pertulit crucem, sed propter unitatem personae et Deus dicitur pertulisse. Hinc est quod scribitur: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Filium e
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad nostrarumn passiondin scucarns contumelias descendsse cognoseiturs q uidam st łipa¬
tris co acternus ante sȩcula filius spost quamuenit plenitudo temoeris eroter silietem qram :
tors eoa scruias capit se sfadtus est filius hominis ilit de quaedam deillo inseripturas secdun
sormadei quaedam sccundumn forma set ii dicuntir quorum exempligratia duo quuedam eo¬
memori cu ut sim gualao dulsigulare feranturs Secundum formã enim di dese ipsodocit. Ego
apatem unium sum Decuntum sormam ser ui qm̃ pater maiormeest ¶ Homines autem inres
isucellie guntor quid & proquodicatur eaquae propter forma serui dicta sur łsuolunt transfer¬
re adsorme Iisuus susea quatibiota sunt ut adse iniucem persone reftrantur suo lant pcm
sse naturae atqua substantiae cusa ciunterrorem ip fides Si cautem difilio coniuneta

Expanded text:
usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Qui dum sit Dei Pausque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Qui dum sit Dei Patris coaeternus ante saecula Filius, postquam venit plenitudo tervi formam accepit , et factus est hominis filius. Inde quaedam de illo in Scripturis secundum formam Dei, quaedam secundum formam servi dicuntur; quorum exempli gratia duo quaedam commemorantur, ut singula ad singula referantur. Secundum formam enim Dei de seipso dixit: Ego et Pater unum sumus; secundum formam servi, Pater major me est. Homines autem minus intelligentes quid pro quid dicatur, ea quae propter formam servi dicta sunt, volunt transferre ad formam Dei; et rursus ea quae dicta sunt ut ad se invicem personae referantur, volunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. Sic autem Dei Filio conjuncta
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s ut facilius intellegatur ¶Dicitur enimpanis quia caro. Vlitis quia sangune ipsius redemo¬
tisumus ¶Flos quia decus CTia quiaper ipsum ad dm̃ imus sOstium quiaper ipsum ad dimꝰ in¬
gredinur Vsons quia sfortis is Petra quia fir initas est credentiums Lapis angularis uel quia du
carietes ediuer sosidest decircum cisiont & prae putio uenientes iiunam fabricam ecclesiae iun
suel quo d patom nseangelis & hominibus facit ¶Lapis offensionis quia ueniens humilis Tossende¬
ud quia super euimncatholica ceclesia construo taest s Nam oxa ps agnus proipno centia sc ouis
proqter patienitiam s& aries propter principatumł sexedus proptet similitudinem carnis pee¬
cats uutulus proco quod pronobis est immolatus E leo prorgno & fortitudine scserpens
pro morte & sapientia. sldem &uermis qua resur rexit Qquila propter quod postresar¬
omoneto asd ostmraemeau Quorsinri si talibus uilibus signi ficationibus figuretursq

Expanded text:
 ut facilius intellegatur. Dicitur enim Panis, quia caro. Vitis, quia sanguine ipsius redemti sumus. Flos, quia electus. Via, quia per ipsum ad Deum imus. Ostium, quia per ipsum ad Deum ingredimur. Mons, quia fortis. Petra, quia firmitas est credentium. Lapis angularis, vel quia duos parietes e diverso, id est de circumcisione et praeputio, venientes in unam fabricam Ecclesiae iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia veniens humilis offendevel quia super eum catholica Ecclesia constructa est. Nam et Christus Agnus pro innocentia; et Ovis propter patientiam; et Aries propter principatum; et Haedus propter similitudinem carnis peccati; et Vitulus pro eo quod pro nobis est immolatus; et Leo pro regno et fortitudine; et Serpens pro morte et sapientia; idem et Vermis, quia resurrexit; Aquila, propter quod post resurrectionem ad astra remeavit. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
eratihs nascitirus &strium pheaturusemundo gabrihel mittit᷑ ad mariam ut illum ad run¬
tarets qui adideb ellandas a erias potẽstates humilis uenire dignatus est A i chahel ipter¬
pretatur qui sicut dssquando eni aliquid hnmundo mire uirtutis fit huc arehangelus mittitur
esexipso opere it omen est euis quia ne mo ualet facere quod facere ꝓotest di a fahel iuter p¬
changelus ado mitticur &ipde medicina di uocatur T Vnde & ad cobiam idẽ archangelus
missus oculis eius curationem ad hibuit & aecitate detorsa iui sum ei restituet APer noruris
enim ifiter pretationemse angeli officium designatur ¶ Vrihel interpretatur ignis dificit
legimus apparius se ignem irrubo legimus etiam ignem missum desuper& implesse quod
praeceptum est. E hroni autem & dominationes & principatus & potestates &iur tutes quibus

Expanded text:
erat Dominus nasciturus, et triumphaturus de mundo, Gabriel venit ad Mariam, ut illum annunerat Dominus nasciturus, et triumphaturus de mundo, Gabriel venit ad Mariam, ut illum annunaret qui ad debellandas aerias potestates humilis venire dignatus est. Michael interpretatur, Qui sicut Deus. Quando enim aliquid in mundo mirae virtutis fit, hic archangelus mittitur. Et ex ipso opere nomen est eius, quia nemo valet facere quod facere potest Deus. Raphael interpreic archangelus a Deo mittitur; et inde medicina Dei vocatur. Unde et ad Tobiam idem archangelus missus oculis eius curationem adhibuit, et caecitate detersa visum ei restituit. Nominis enim interpretatione et angeli officium designatur. Uriel interpretatur ignis Dei, sicut legimus apparuisse ignem in rubo. Legimus etiam ignem missum desuper, et inplesse quod praeceptum est. Throni autem et dominationes et principatus et potestates et virtutes, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
potestates ¶Cunctiq caelestis nilitia e ordines quorum tamen illedns est. ¶ Omnes enim subipsosuNt
iusq dominatui subiacent ¶U. Quintum nomen dions quod interpretatur in latinum exceli
quia supercaelos est sicut scriptum est deeosexcelsus dñr supra caelos gloria eius excelsus autem dictus
proualde celsus exenim proualdeponitur sicut eximius quasi ualde eminens¶UI Sextum eieie. id
est qui est dsenim solus quia aeternus est hoc est quia exordium non habet essentiae nomen uerete
neturhoc enim nomen ad scm moy senper angelum est delatũ quaerenti enim quod esset nomen
ius qui eum pergere prȩcipiebat ad populũ exaegypto liberandum respondit Egosum quisu
&dices filiis israhel qui est misit me aduos tam quam in eius comparatione quiuere est quia incom¬

Expanded text:
et potestates, cunctique coelestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim sub ipso sunt, et potestates, cunctique coelestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim sub ipso sunt, ejusque dominatui subjacent. 9. Quintum Elion, quod interpretatur in Latinum excelsus, 295 quia supra coelos est, sicut scriptum est de eo: Excelsus Dominus, supra coelos gloria ejus. Excelsus autem dictus, pro valde celsus. Ex enim pro valde ponitur, sicut eximius, quasi valde eminens. 10. Sextum nomen Eie, id est, qui est. Deus enim solus, quia aeternus est, hoc est, quia exnet: hoc enim nomen ad sanctum Moysen per angelum est delatum: quaerenti enim, quod esset nomen ejus, qui eum pergere praecipiebat ad populum ex Aegypto liberandum, respondit: Ego sum qui sum, et dices filiis Israel, qui est, misit me ad vos , tanquam in ejus comparatione, qui vere est, quia incom
Abbreviated transcription (Latin):
EAtissimus hieronimus uir eruditis simus &imultarum .I. Dedo¬
linguarum peritus hebreorum nominum int̃ pretationem primus in
latinam linguam conuertit ex̃ quibus probreuitate pretermis sis
multis quaedam huic operi adiectis inter pretationibus inter po¬
nenda studiu¶ Vocabulorum enim expositio satis indicat quid
uelint intelligi habent enim quaedam & propriis causis nominũ
rationum ¶n principio autem decmnomina ponimus quibus
apud hebreos ds̃ uocatur. In Primum apud hebreos łinomen¬
firmitate opprimitur sed fortis est &sufficiens ad omni aperpetranda. ñ¬
Secundum nomen eloi . III Mlertium eloes quod utrumq in latinum diciturs Est autem nom
inlatipiuns ex greca appellatione trans latũ .¶ Nam ds̃ grece thcossfo ẽ bos dicitur id estti¬
mor unde tractum est dss quod eum colentibus sit timor¶ Os autẽ proprie nomen estfrinita¬
nim inhiuus modi ordinatione uirtutes multȩ s ut angeli archangeli uirtutes principatu

Expanded text:
eatissimus Hieronymus, vir eruditissimus et multarum linguarum peritus, Hebraeorum nominum interpretationem primus in Latinam linguam convertit. Ex quibus pro brevitate praetermissis multis quaedam huic operi adiectis interpretationibus interponenda studui. Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velit intellegi. Habent enim quaedam ex propriis causis nominum rationem. In principio autem decapud Hebraeos Deus vocatur. Primum apud Hebraeos Dei nomeeo quod nulla infirmitate opprimitur, sed fortis est, et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen, ELOIM. Tertium, ELOE. Quod utrumque in Latinum Deus dicitur. Est autem in in Latinum ex Graeca appellatione translatum. Nam Deus Graece δέος, φόβος dicitur, id est timor, unde tractum est Deus, quod eum colentibus sit timor. Deus autem proprie nomen est Trinitaenim in hujusmodi ordinatione virtutes multae, ut angeli, archangeli, principatus
Abbreviated transcription (Latin):
donũ est sempuernȩ saluts sp̃s sc̃s donum est distribuens singulis prout uult gratiant̃ dona.
am &s prophetias quibus uult ippertit & pececata quibus uult dimit tet. NNam pec¬
natura liter eos aquibus procetit coniungit & seunum cumeis esseostendit Uel quia i
nobis id agit᷑ iudõ maneamus &ipse innobis. Minde &indonisdi nihil maius est caritate
uocabulo caritatisłum se epater & silius uniuer saliter caritas ¶ Sp̃s scs digitusdi esse in libris¬
naedii apertissime declaratur ¶Cum enim unus euangelista dixisset indigitodi picio dȩ meni

Expanded text:
donum est; sed sempiterne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis, prout vult, gratiarum dona. donum est; sed sempiterne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis, prout vult, gratiarum dona. Nam et prophetias quibus vult inpertit, et peccata quibus vult dimittit. Nam pecnaturaliter eos, a quibus procedit, coniungit et se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis id agit ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil maius est caritate, uocabulo caritatis cum sit et pater et filius uniuersaliter caritas. De utroque autem prngelii apertissime declaratur. Cum enim unus evangelista dixisset: In digito Dei ejicio daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
porale amittunt CAlii paraclitum latine oratorem suel aduocatũ t̃ p̃tantur ¶ Ipseeniꝰ sp̃s sc̃s di¬
cit ipsedocet per ipsuimdatur sermno sapientiȩ s & ab ipso scã scriptura inspirata est Sp̃s scs
ideo septiforinis nuncupat᷑ s propt̃ dona quȩ deunitatis eius plenitudine particulatim. quique ut
dignisunt consequi promerentur IIpse enim sps sapientiae & intellectus sp̃s consilu & fortitu¬
dinis sp̃s puentiae & pietatis sp̃s timoris dñi Sp̃s autẽ principalis ippsalino quinquagesi
molegitur s ubiquia tertio sp̃s repetitur nonnulli trinitatem intellexerunt Ndeo quia scrip
n scm. Sp̃sses idedonũ dicitur coquoddaturs adando enĩ donũ est psincupatums Noris¬
disse spm̃ scmnꝰ quo credentes implet lingius ominui gentium loquebantursin tantũ enĩdi
donum est inquantum datur eis qui per eum diligunt dm̃ꝰ Apud se autẽ ds est sipudnos autẽ¬

Expanded text:
porale amittunt. Alii Paracletum dicunt Latine oratorem vel advocatum interpretantur. Ipse enim Spiritus sanctus diporale amittunt. Alii Paracletum dicunt Latine oratorem vel advocatum interpretantur. Ipse enim Spiritus sanctus dicit; ipse docet; per ipsum datur sermo sapientiae; ab ipso sancta Scriptura inspirata est. Spiritus sanctus ideo septiformis nuncupatur, propter dona quae de unitatis eius plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, consequi promerentur. Ipse enim Spiritus sapientiae et intellectus: Spiritus consilii et fortitudinis: Spiritus scientiae et pietatis: Spmo legitur. Ubi quia tertio spiritus repetitur, nonnulli Trinitatem intellexerunt, ideo quia scriptSanctus spiritus ideo donum dicitur eo quod datur. A dando enim donum est nuncupatum. Notisdisse Spiritum sanctum, quo credentes impleti linguis omnium gentium loquebantur. In tantum autem donum Dei est, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est: apud nos
Abbreviated transcription (Latin):
emit hiedreo doratus ex primitur sidẽ &appellatus est leui extribusi qua cortus fiaira
aeti no duteme operes pͥublicam pomen accepit s qui a expublicanis fuit electa l&ina¬
postolatum trans latis  Siy mnon cananeus ad distinctionem symonis petrideuieo ga¬
hletoe caras ubi aquas dñs mutauit itiuinum. Ips eest qui inalio euange lista seridet
ueloresscana quipoe telusiuter pretatur Cudas ia cobĩ qui a libi appellatur lebibeus
figuintum nomen habet acordes qđ ños diminutiue corculum possipus anpellas se
In sesialio euarigelista ł atheus scribitur ¶Quemecles acitachelndu is olss uo

Expanded text:
et appellatus Levi ex tribu a qua ortus fuit. In Latino autem ex opere Publicam nomen accepit, quia ex Publicanis fuit electus, et in apostolatum translatus. 18. Simon Cananaeus, ad distinctionem Simonis Petri, de vico Galilaeae Cana; ubi aquas Dominus mutavit in vinum: ipse est qui in alio evangelista scribitur Zelotes, Cana quippe zelus interpretatur. 19. Judas Jacobi, qui alibi appellatur Lebbaeus, figuratum nomen 337 habet a corde, quod nos diminutive corculum possumus appellare: ipse in alio evangelista Thaddaeus scribitur, quem ecclesiastica tradit Histo
Abbreviated transcription (Latin):
ta origo peo patet patribus equibus usq ad nos auctorus ueracium scripturarum certissima & notissima suc¬
sione peruenit inlis a pogriphis & siinuenitur alqua ueritas tamen proptermulta salsa pulla est
canonica auctoritas quȩ recte a prudentibus iudicantur non isse eorum credenda quibus ad scribunturs su
ulta & sub nominibus prophetarũ & recentiora sub nominibus a postolorum abherets proseruntur
omnia sulinomine apogriphorũ auetoritate capioni ca diligenti examinitione remota suNt.

Expanded text:
ta origo; nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veritatis Scripturarum certissima et notissima sucta origo; nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veritatis Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocryphis etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur non esse eorum credenda quibus ascribuntur. Nam multa et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur; quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinatione remota sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Actus a postolorum primordia fideixp̃ianȩ ingencibus &uscentis eeclesiae historiam digerit Aetu
& a posto lorum hustoria retinetur unde & actus a postolorũ dicitur ¶Apoca lipsin librum iohannes cun
lista scripsit eotempore quo obeuangeli i praedicatione in ipsula pithinos traditur releganis
lipsis autem exgreco in latinum reuelatio inter pretatur PReuelatio enimdicitur mani festatioeorũ quȩ
scura & abscondita erant iuxta quod & ipse iohannes dicit .¶ A pocalipsinihũ xp̃i quam dedit il
palam facere seruissuis :HisuN scriptores sacrorũ librorum quiper spinsem loquentes aderud¬
tionemnrnm & praecepta uiuendi &oredendi regulam conscripserunt praeter haec alaa uolumina a po¬
a poncurantur ¶pogripha autem dicta idest secreta quia indubium ueniant. Est enim corum occul¬

Expanded text:
Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus, et nascentis Ecclesiae historiam digerit. ActuActus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus, et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuet apostolorum historia retinetur. Unde et Actus apostolorum digelista scripsit eo tempore, quo ab Evangelii praedicatione in insulam Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem e Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio autem dicitur manifestatio eorum, quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis. Hi sunt scriptores sacrorum librorum qui per Spiritum sanctum loquentes, ad eruditionem nostram praecepta vivendi et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia volumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium veniunt. Est enim eorum occul
Abbreviated transcription (Latin):
alia quiaper iuimundi partes fidesxp̃ianȩ relegionis eorum praedicatione disseininata estan¬
lia autẽ dicta sunł qm̃ pronter animam hominis praedicatur euangelum xp̃i Nam & oculis plenaerg̃
intus &foris qũ praeuident euangelia eaquȩdic ta sunt aproplietis &quȩ promis serit ippriore sr
aute corum recta quianihil prauũ ineuangelus est & a las senas tegenies erura & faciessuas R
lata sunt enim quaetegebantur ipaduentuxp̃i Euangeliũ auteminter ptaturbona adnuntiatiol Cre
& filimoni IAd hebreos autem epistola plerisque sa lannis eius esseincerta est propter dissonan
sermonis: Eademq aliibarnaban conscripsisse Alii aclemente scriptam fuisse suspicantur Perus
ipsit duas nominis sui epistolas lacobus sohannes udas suas scripserunt epistolas quareathol
Ideo nominancurs quia non unitantum populo uel cuutati sed uniuersis gentibus genera liter scripserup̃¬

Expanded text:
 quatuor mundi partes fides Christianae religionis eorum praedicatione disseminata est. Animalia autem dicta sunt, quoniam propter animam hominis praedicatur Evangelium Christi. Nam et oculis plena erant intus et foris, quoniam praevident Evangelia, quae dicta sunt a prophetis, et quae promiserant in priore. Crura autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est. Alas senas habebant tegentes crura et facies suas, sed revelata sunt quae tegebantur in adventu Christi. Evangelium autem interpretatur bona annuntiatio; Ev et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse susscripsit duas nominis sui Epistolas. Jacobus et Joannes, et Judas suas scripserunt Epistolas; quae canonicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scrip
Abbreviated transcription (Latin):
em & relatiua quia ad se inuicem referuntur ¶ Cum enimhicitur ds̃ essentia est quia ad se ip
quia est ei patens sic spsses quia est patris filii quesps Ihis enim appellationibus hoc signisicat᷑¬
npuer non ad seipsum sed adfilium relatiuehatur iquia est ei filuis sic xfilius relatiue dicu¬
quo dad se inucem referuntur non ipsa substantia qua unum sunT QP rõinde trinitas iurelati¬
uis personarum nominibus est. ¶Deitas nantriplicatur sed in sigula ritate estsquia fstriplicat᷑
decrum dicimus pluralitatem QNomen autem deorunsi nangelissẽ scis haminihus ideo plumli¬

Expanded text:
em et relativa, quia ad se invicem referuntur. Cum enim dicitur Deus, essentia est, quia ad seipquia est ei Pater; sic et Spiritus sanctus, quia est Patris Filiique Spiritus. 8. His enim appellationibus hoc significater non ad seipsum, sed ad Filium relative dicitur, quia est ei Filius; 312 sic et Filius relative dicquod ad se invicem referuntur, non ipsa substantia, qua unum sunt. Proinde Trinitas in relativis personarum nominibus est; deitas non triplicatur, sed in singularitate est; quia si triplicatur, deorum inducimus pluralitatem. 9. Nomen autem deorum in angelis et sanctis hominibus ideo plural
Abbreviated transcription (Latin):
enim sa cramenti uisi bilis est  Aqua sp̃s inauisibilis est Esta abluit corpus & significat quod su
ichanne testante apistolo fqsua sicut elcum naturali pondere super fertur omnili quori ł liã iup¬

Expanded text:
enim sacramenti visibilis est: aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat quod fit enim sacramenti visibilis est: aqua Spiritus invisibilis est. Ista abluit corpus, et significat quod fit unctio dicitur, Iohanne testante apostolo, quia sicut oleum naturali pondere superfertur omni liquori, ita in p
Abbreviated transcription (Latin):
nia fuitem operatur umus at que ide st̃s diuidens singulis prout uult ¶ Sĩcut autem periptis ma
idcirco itcolinbȩ specie uenisse scribitur ut̃ natura eius perauꝑm simplicitatis &innocentiae decla¬
que eorum ⁊ Propter ea autem diuer sarum lingiurum gratiam apostolis dedit ut idonei efficeren¬
sur fide lium erudicione populorums q̃uõduero supr singulos sedissȩ memoraturs id cause ẽ ut ipid¬
lig tiur ber plures iuon fuis se diuĩiusss ał im apisis se inisitigulis cotus sicut sereignibus mos est ¶luanc
eum faritis uusum sucelucis imiperuat ¶ Tant̃is ministerium sui muneris cribuat scuipsenihil ominus
tessic̃us sitit ueniat admi eebilut s̃ q̃uicre dit irimẽ fliumina a quȩiuue feluent deuentreciuss Cun¬
gelista auuem es posuit. ¶Indecdiceret secittus eiuim aitTHoc enimdicebat despũ scõ quem accitꝰ ui
erant ereue iesipeums Sedaliud est aqua sacramenti Hliud aqua qesignificat somdila qua

Expanded text:
nia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult.' Sicut autem per baptismuus sanctus idcirco in columbae specie venisse scribitur, ut natura eius per avem simplicitatis et innocentiae declauemque eorum. 24. Propterea autem diversarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei efficerentur fidelium eruditioni populorum. 25. Quod vero supra singulos sedisse memoratur, id causae est, ut intelligatur per plures non fuisse divisus, sed mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. 310 26rint, tantis visum suae lucis impertiat, tantis ministerium sui muneris tribuat, et ipse nihilominus Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre eius.' Evangelista autem exposuit unde diceret. Secutus enim ait: 'Hoc enim dicebat de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum.' Sed aliud est aqua sacramenti, aliud aqua quae significat Spiritum Dei. Aqua
Abbreviated transcription (Latin):
genito informadi si ue inspũ sco quiunus sp̃s est di patris & filii eius unigeniti ¶Sunt & quȩ dam uoca¬
bula exusunro ad dm̃ sumpta demembris pris siue deinferioribus & quia in propria natura inuisi
s& incorporeus est proefficientiis tamen causarum in ipsorerum species ad scribuntur sut̃ more lo¬
cutionis nrȩ facilius seipsum insinuet quia omnia uidet dicatur oculus & propterea quod audit om̃a
dicatur auris .¶ Proeo autem quod auertitur ambulat . I Pro eo quod spectat stat sic &incete

Expanded text:
ncto, qui unus est spiritus Dei Patris, et Filii ejus Unigeniti. 34. Sunt et quaedam vocabula ex usu nostro ad Deum sumpta, de membris nostris, sive de inferioribus, et quia in propria natura invisibilis, et incorporeus est, pro efficientiis tamen causarum in ipso rerum species ascribuntur, ut more locutionis nostrae facilius seipsum insinuet, ut quia omnia videt, dicatur oculus; propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. 36. Sic, e
Abbreviated transcription (Latin):
nana ioue temperantiam. A sci turno humorem  Talis quippe extitit gentiliũ sultitua
tir quiapudhnos dies domini cusest quem gentiles soli declicauerunNT ¶ Secunda sabbati
secunda ferias quem saccu lares diem lunȩ uocant. ¶ Tertia sabbati tertia feria quem diem
illi martis uocant . Quarta sabbatis quarta feria squimercuru diesdicitur a paga
Quita sabbati quinta feria est idest quintus adiedominico qui apud gentiles iouis uo¬
catur & Sexta sabbatis secta feria dicitur quia apud eos dem paganos ueneris non¬
cupatur abbatum autem septimus ad ominico die sidest quẽ gentiles saturno dedica¬
uerun & saturni nomin a uerunT s̃ S abbatũ autẽ ex hebreo in latinũ requies interpreta¬
ur eo qđ ds ineo requie uisset ab omnibus operibus siuis Melius aute inuo cabulis dierũ
deore gõ anoritus loquendi ecclesiasticus pro cedidͥ tamen si quidem forte consuetudo tra¬

Expanded text:
nem, a Jove temperantiam, a Saturno humorem; talis quippe exstitit gentilium stultitia, nem, a Jove temperantiam, a Saturno humorem; talis quippe exstitit gentilium stultitia, tur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo tra
Abbreviated transcription (Latin):
minitas derellanis quod fiat totum unum see quibus damtrilius qua sitri initass ut memori
aeternum EsNater solus non est de alio ideo solus appellatur ui. gepus si filus solũs depatre est na¬
sps Qs thac trinitate PAlia appellatiua pomina. Pałia propria seꝑt ¶ Propria sunt essenti alia
ut ds dns oni potens sin mutabilis In mortalis E&drinde propria quia ipsam substantiam signifi¬
cant quaunum suNt Vppellatiua uero pater & filius & sp̃s scs In genitus & genitus & procedens

Expanded text:
a, quod fiat totum unum ex quibusdam tribus, quasi Triunitas, ut memoria, aeternum. 4. Pater solus, non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus. Filius solus de Patre est naquit, Trinitate alia appellatiua nomina, alia propria sunt. Propria sunt essentialia, ut Deus, Dominus, omnipotens, immutabilis, immortalis; et inde propria, quia ipsam substantiam significant qua unum sunt. Appellatiua uero Pater et Filius et Spiritus Sanctus et procedens
Abbreviated transcription (Latin):
a cunł ut celerem eoruꝰ incuncta discur sum significent ssicut & iuxta fabula s poetarum uen
pennas habere ehcuntur propter uel ocitatem scilicet  Vnde & scripturi &eradicitquam¬
bulat super pennas uentorum ¶ Nouẽ autem esse ordines augelorum sacrȩscripture testan
tursid est angeli archangelis thronĩ dõminationes t. riaetes s̃principatus s& porestater
cherubimsõ seraphim QNuorum officiorum uocabula curt diota sunt sut̃ ptando exsi qua¬
mur QAngeliuocantur spropter qđ dec celis atnuntiandum : Seminibus mittunt ut PAnge¬
lus enim grece latine nuntius hicitur Archangeli greca lingcia sui ꝓnununtis inrer p̃rantur

Expanded text:
acit, ut celerem eorum in cuncta discursum significent, sicut et juxta fabulas poetarum venti pennas habere dicuntur, propter velocitatem, scilicet. Unde Scriptura sacra dicit: Qui ambulat super pennas ventorum . 4. tur, id est angeli, archangeli, throni, dominationes, virtutes, principatus, potestates, cherubim et seraphim. Quorum officiorum vocabula cur ita dicta sint, interpretando exequimur. Angeli vocantur propter quod de caelis ad adnuntiandum hominibus mittuntur. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Archangeli Graeca lingua summi nuntii interpretantur
Abbreviated transcription (Latin):
autem dictus quia mensibus insere currentibus uoluitur : Vnde & anulus dicitur
nus Sicemꝰ apud aegyptios indicabatur ante iniuentas litteras picto dra cone cai¬
dam suam mordente quiainse recurrit.¶ Alui annũdicunt AΠΟTOIΑΝΑnΕΟΥCTΑΙ
est ab inno uatione renouatur enim semper Vria sunt aute genera annorum ¶ Auten
lunarissannus triginta dierum . Aut̃ solstitialis quixii continet menses saut magnus
nnibus planetis ireundem locuꝰ recurrentibus quifit post annos solstitia lesplurimos
¶Aerasigulorum amorũ estẽstituta: acȩsare augusto quando primu censu ecagitato
uineguan orbem deseripsit s bẽta autẽ acia coquodom iis erbis as reldere erorasur st rtpublicae:

Expanded text:
autem dictus quia mensibus in se recurrentibus volvitur. Unde et anulus dicitur, autem dictus quia mensibus in se recurrentibus volvitur. Unde et anulus dicitur, annus. Sic enim apud Aegyptios indicabatur ante inventas litteras picto dracone caudam suam mordente, quia in se recurrit. Alii annum dicunt ἀπὸ τοῦ ἀνανεοῦσθαι, id est ab innovatione; renovatur enim semper. Tria sunt autem genera annorum. Aut enim lunaris annus est triginta dierum; aut solstitialis, qui duodecim continet menses; aut magnus, omnibus planetis in eundem locum recurrentibus, qui fit post annos solstitiales plurimos. Aera singulorum annorum est constituta a Caesare Augusto, quando primum censu exagitato Romanum orbem descripsit. Dicta autem aera ex eo, quod omnis orbis aes reddere pro
Abbreviated transcription (Latin):
tunc breuiore soluitur circulo sunde & hoc tempus bruma dicitursquasi braxin id estbre¬
uis uel acibo quod inaior sit tunc uescendi appetitus : Edicita senim grece bruna appel¬
latur. NVnde & inbrumati dicuntur quibus fastidiũ est ciborums hibernus autẽ ireter
huemem Suernun quasi he uernus qui plerũq aparte toram hianem significat hacc
tempora singulis etiã caeli partibus ad seribuntur ¶Ver quiope orentidatirs quiatune
excerris omnia oriuntur Mestas uero meridianqdeo quod parseius calore flagrantior siet
emps septentrioniseo quod frigoribus & perpetuogelucor pet  Rutunus occiduo
Ipropter quod graues morbos habet sunde &tunc omnia folia arborũ defluunt : Vt autẽ
autuminus abundet morbis facit hoc confiniũ frigoris &ca loriss & com pugnantia ixtra
se contrariorũ aerum .UIIII. ¶DEANNIS

Expanded text:
tunc breviori sol volvitur circulo. Unde et hoc tempus bruma dicitur, quasi βραχύς, id est bretunc breviori sol volvitur circulo. Unde et hoc tempus bruma dicitur, quasi βραχύς, id est brevis; vel a cibo, quod maior sit tunc vescendi appetitus. Edacitas enim Graece βρῶμα appellatur; unde et inbrumarii dicuntur quibus fastidium est ciborum. Hibernus autem inter hiemem et vernum est, quasi hievernus; qui plerumque a parte totum, hiemem, significat. Haec tempora singulis etiam caeli partibus adscribuntur. Ver quippe orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero meridiano, eo quod pars eius calore flagrantior sit; hiems septemtrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpet; autumnus occiduo, propter quod graves morbos habet, unde et tunc omnis folia arborum defluit. Ut autem autumnus abundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris, et conpugnantia inter se contrariorum aerum. § 36 De annis.
Abbreviated transcription (Latin):
nus olim induas tantũ partes diuidebat᷑ ħoc est inaestiuũ &hiemale solstitiu &induo pen
Dic tasunt autẽ tempora a comiunionis tẽperam̃tos quod inuicem selmn oresiccitate ca¬
lore &frigore temperentshãc &curricula dicuntur quiañ stant sedeurrunt ¶Constit at
ł factũ mundũ exqualitate cursus solis tẽpora internos menses fuisse diuisas quoriu
porũ talem ueteres faciunt discretionemlut primom̃se uer nouum dicatur  Secundo adil¬
tum Pertio p̃cepssic Maestas insius tribus m̃sibus noua & adulta &pceps sic & autumnus
nouus adultus opreceps Nltom hiems noua adulta &̃p̃ ceps siue extrema undr est illud ecte¬
me sub casu huemis ¶ Der aute dictũ quodiuret tunc eniꝰ post hieme uertit᷑ tellus ber &i p
florem cunotarũ punitur. Bestas dicitur ab estuidest acalore & aestas quasius: ta idẽ
exusta &a rida nam calor ariđest. Qatumnus atem pestate uocatus quando asda
borũ cadunt eoma matures cunt  Hie mem uer oratio hiemnis peru noncupauit qu

Expanded text:
nus olim in duas partes tantum dividebatur, hoc est, in aestivum et in hiemale solstitium, et Dicta sunt autem tempora a communionis temperamento, quod invicem se humore, siccitate, calore et frigore temperent. Haec et curricula dicuntur, quia non stant, sed currunt. Constat autem post factum mundum ex qualitate cursus solis tempora in ternos menses fuisse divisa. Quorum temporum talem veteres faciunt discretionem, ut primo mense ver novum dicatur, secundo adultum, tertio praeceps. Sic et aestas in suis tribus mensibus, nova, adulta et praeceps. Sic et autumnus, novus, adultus et praeceps. Item hiems, nova, adulta et praeceps sive extrema. Unde est illud quod viret. Tunc enim post hiemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rumpuntur. Aestas dicitur ab aestu, id est a calore; et aestas quasi usta, id est exusta et arida. Nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus quando et folia arborum cadunt et omnia maturescunt. Hiemem ratio hemisphaerii nuncupavit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uel concilium a societate multorum iunum UII. DECILΟ ΡASCΗALI
T ascalem cselum ippolitus eps itmporibus alex andri imptratorissprimus conseripsit post
quem probatissimi auctores eusebius cacsariensis t heo philus alex andrinuss prosat
ioq ratione acqui tapius atque uictorinus ammplificatis eiusdem festiuitatis rationibus
Nultiplices circulos ediderunt cuius quidem rationem beatis simuscirillus alex andrinȩ urbis
piscopus innon aginta quinque annos perquinquies dec in nouies calculans quoto¬
die uelluna debeat pascalis sollemnitas celebrare summa breuitate notauit ¶idus autem
uocatus eo quod inorbem digestussit & quasi incirculo disposita ordinem complectatur
annorum sine uarietate & sine ulla arte : Vinde factum est ut cuique materiae carmina
simplici formitate facta sciclica uocarenturꝰ. hinc & laterculum dictums quodor dinem stra¬

Expanded text:
vel concilium, a societate multorum in unum. De cyclo paschali vel concilium, a societate multorum in unum. De cyclo paschali . Paschalem cyclum Hippolytus episcopus temporibus Alexandri imperquem probatissimi auctores Eusebius Caesariensis, Theophilus Alexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus atque Victorinus, amplificatis ejusdem festivitatis rationibus, multiplices circulos ediderunt. Cujus quidem rationem beatissimus Cyrillus Alexandrinae urbis episcopus in nonaginta quinque annos per quinquies decem noKalendas, vel luna debeat paschalis solemnitas celebrari, summa brevitate notavit. 3. Cyclus autem vocatus, eo quod in orbem digestus sit, et quasi in circulo dispositum ordinem complectatur annorum sine varietate et sine ulla arte. 4. Unde factum est ut cujusque materiae carmina simplici formitate facta cyclica vocarentur. Hinc et laterculum dictum, quod ordinem hab
Abbreviated transcription (Latin):
que custodiunt ¶ Atq in terbonos &mnalos habentes iudiciuꝰ  F ideles recipiunt Respuunt
infideles CXIII DEMONACHIS¬
A Monachis

Expanded text:
parte custodiunt: atque inter bonos et malos habentes judicium, fideles recipiunt: respuunt infideles. CAPUT VI. De Monachis. Monachus
Abbreviated transcription (Latin):
Nmnmondurest .¶ Daca iuis aut̃ des uł m primus dt ad qut recditur &a quorir sus chdomadi seris ei de

Expanded text:
Nam MANE lux est. Octavus autem dies, idem primus est, ad quem reditur, et a quo rursus hebdomadNam MANE lux est. Octavus autem dies, idem primus est, ad quem reditur, et a quo rursus hebdomad
Abbreviated transcription (Latin):
um autem noctis actucaret ergotẽ pestas inactuosa quasi sine temporefhõc est si nea ctu
ꝑ quẽ diuos citur tempus IVn de est in tempestiue uerusti ¶ Ergo intẽ pesta dicitur quia ca¬
t tempr id est actu ¶ E allicinium proptergallos lucis praenuntios dictũ ¶Matutinum
est inter absces sũ tenebrarum & aurorȩ aduentũ &dictũ matutinum quod hoc tempus
ichoantem auȩsit. VDiluculũ quasi quã incipiens parua lux hiei hȩc & aurora quae
solem precedit ¶Est autem aurora diei clarescentis exordium & primus splendor ae¬
is quigrece eo pͥsdicitur qua nosper diriuationem auro rã uocamus quasi eu roram.
bdomadadicta anumero septẽ dierũ quox repetitione cimenses & anni & saecula per¬
aguntur sE ptaens greci septemdicunT hanc nos septimana uocamus quasi septẽ luces

Expanded text:
um autem noctis actu caret 224 10. Ergo intempesta, inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, um autem noctis actu caret 224 10. Ergo intempesta, inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dignoscitur tempus; unde est, intempestive venisti. Ergo intempesta dicitur, quia caret tempore, id est, actu. 11. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. 12. Matutinum est inter abscessum tenebrarum el aurorae adventum; et dictum matutinum, quod hoc tempore inchoante mane sit. 13. Diluculum quasi jam incipiens parva diei lux. Haec et aurora, quae solem praecedit. 14. Est autem aurora diei clarescentis exordium, et primus splendor aeris, qui Graece ἠὼς dicitur, quam nos per derivationem auroram vocamus, quasi eororam.  De hebdomada. 1. Hebdomada dicta a numero septem dierum quorum repetitione, et menses, et anni, et saecula peraguntur; ἑπτὰ enim Graeci septem dicunt. Hanc nos septimanam vocamus, quasi septem luces.
Abbreviated transcription (Latin):
Nox anocendo dicta eo quod oculis noceatsquaridcroo lunȩ ac siderũ lucem habet nesudeco
iei alternatio propteruicis situdinẽ dormiendi uigi landi que effecta est &ut operis diur¬
ni laborẽ noctis requies temperet ¶Noc temautem fieri dicimus Aut quia longo itinerelas¬
ur sol&cũ adultimũ cȩlispatiũ peruenit elangescit ac tabefactus efflat suos igne A ut
quia eadem ui subterras cogit᷑ qua super terras pertulit lumen & sicumbra terre noc temfa
tes septẽ sun sidest uesperum serepus culum s conticinium intempestũ gallicinius mnatutinũ¬
diluculum ¶ Crepusculum est dubialux : Nam creperũ dubiuiꝰ dicius hoc est ipter lucẽ
sequentes praecedit idequa uirgilius amediem clauso compone tuesper olimpo Ven ebre
silereest. Vntempestum mediũ & inactuos ionnoctis tẽpusquando aginihil potest & omã
pore qui eta suNt IN am tempus perseñ intellegitur nisiper actus humanosMech¬

Expanded text:
Nox a nocendo dicta, eo quod oculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecdiei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quia eadem vi sub terras cogitur qua super terras pertulit lumen, et sic umbra terrae noctem ftes septem sunt, id est vesper, crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinudiluculum. Crepusculum est dubia lux; nam creperum dubium dicimus: hoc est, inter lucem sequentes praecedit, de qua Virgilius : Ante diem clauso componit Vesper Olympo. Inter. Usilere est. 9. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest, et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intelligitur, nisi per actus humanos; medi
Abbreviated transcription (Latin):
nius dicitur anceaenumpopulus incenturias seniorũ &iuniorum diuisus erat Nulius uero
& lagustus dehonoribus hominũ iulii & augusti caesarũ noncupati sunt I Namprius qui¬
tilis &seactilis uoca bantirs quintilis quiã quintus erat amartios quem principem anni testan¬
tiu qseromas uoeseaetilis simuliter qđsextus. & Septẽber nom̃ habeti a riumero dimbre
quia septunures⁊ amaruo auimbres habet ¶Sic & occober nouember atq december ex
puineeo anim bribus acceper t uocabulas quenimmerũ decurrentẽ slecember finit proeo
dies romans iustituer ut uel propter officia magistratuum. Nl rihisemi diebus conuenielant᷑¬
lauropu abidendo dictas puta uerunt̃ quad lidies apud ueteres epula rumessent s molio¬

Expanded text:
nius dicitur. Antea enim populus in centurias seniorum et iuniorum divisus erat. Iulius vero nius dicitur. Antea enim populus in centurias seniorum et iuniorum divisus erat. Iulius vero et Augustus de honoribus hominum, Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Martio et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula; quem numerum decurrentem December finit, pro eo dies Romani instituerunt; vel propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatLatinorum ab edendo dictas putant, quod hi dies apud veteres epularum essent, vel
Abbreviated transcription (Latin):
dt mens tretir sissẽ bruarius non cupatur a sebruaids ł plutone cui eo mense sacrificabatir
ã ranuaruicdus superis februariũ dus ianibus romam conscerauerunt Ergofebruarius
ascorua ndest plutone  afebre idest aegritudine nominatur Martius apellatus proptor
mrit r mane getis. nus toremsueł quodeo tempore cuncta animantia agant᷑ adm arensis
oradeonm aubenediuo luntatemy lidem appellatur &mensis nouorum quia annilnitiũ mensis
estid martius ldem & touember ab indicus sclicet germinum quia lneo uiridantibus
trietibus nouis trans ac torem probatur occasusł plis pro uenere dicitur quasi a frodis gre¬
crtnim a frodis uenus dicitur ł quia hocmense omnia aperiuntur inflorẽ quasi aperilis
Inus detus amaliam atre mercurisł amaioribus natu quierant principes rei publicȩ In
innomensem maioribus sequentem uero minoribus romani conseerauerunt ¶nde &iu¬

Expanded text:
demonstraretur. Februarius nuncupatur a Februo, id est Plutone, cui eo mense sacrificabatur. Nam Ianuarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est Plutone, non a febre, id est aegritudine nominatus. Martius appellatus propter Martem Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia agantur ad marem et ad concumbendi voluptatem. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver ab indiciis scilicet germinum, quia in eo viridantibus fructibus novis transactorum probatur occasus. Aprilis pro Venere dicitur, quasi Aphrodis; Graece enim Ἀφροδίτη Venus dicitur; vel quia hoc mense omnia aperiuntur in florem, quasi Aperilis. Maius dictus a Maia matre Mercurii; vel a maioribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem maioribus, sequentem vero minoribus Romani consecraverunt. Unde et Iu
Abbreviated transcription (Latin):
usque addauii  Quarto adauidusq ad trans mnigrationẽ iuda ixba bi loniã
Prima attas iuexordio sun continet creatione munexii di ouea eto ne tẽpoꝵ
ti appellatione caelosł Tertio indiscretionis uocabulo speqier Squara
terrt QQuarto luminaria caeli s Quinto animantia exaquis G+C
mantia exterra auhominem quem appellauit adam aPRIMA AT TaS¬
ccxxx. Adam anno

Expanded text:
usque ad David, quarta a David usque ad transmigrationem BabPrima aetas in exordio sui continet creationem mundi. Primo enim nti appellatione caelos; tertio in discretionis vocabulo speciem aquarum et terrae; quarto luminaria caeli; quinto animantia ex aquis; sexto animantia ex terra et hominem, quem appellavit Adam. Prima aetas. Adam ann.
Abbreviated transcription (Latin):
a in meta morfoseonim libris commemorat dicens ¶ Sunt quicum cdauso putrefactã spina sepul¬
chros Mut ari credant humanas angue medullassQ uod si creditur merito euenits ut sicut per
rpentem mors hominis. Ita & hominis morte serpens Itertur autem quod serpens homines
is est animal quod plerum q de carnes uel deligno suel dequacumq re terrena sineullo
Licet nonnum quã & deouis nascanturs sicut scorpio Sunt autẽ uermes saut. terrae fautaque
ut aeris . Taut carnium a ut frondiũ Iaut lignorũ saut uestimentorũ ¶Aranea uermis
aeris. ab aeris nutrimento cognominata squae exiguo corpores longafila deducid & telae
per intenta snumquam desinit labor aresperpetuum sustinens in sua arte suspendium

Expanded text:
dius in Metamorphosis libris commemorat, dicens: Sunt qui cum clauso putrefacta est spina sepuldius in Metamorphosis libris commemorat, dicens: Sunt qui cum clauso putrefacta est spina sepulcro, Mutari credant humanas angue medullas. Quod si creditur, merito evenit ut sicut per serpentem mors hominis, ita per hominis mortem serpens. Fertur autem quod serpens hominem mis est a concubitu gignitur; licet nonnumquam et de ovis nascuntur, sicut scorpio. Sunt autem vermes aut terrae, aut aquae, aut aeris, aut carnium, aut frondium, aut lignorum, aut vestimentorum. Aranea vermis aeris, ab aeris nutrimento cognominata; quae exiguo corpore longa fila deducit, et telae semper intenta numquam desinit laborare, perpetuum sustinens in sua arte suspendium
Abbreviated transcription (Latin):
uiam humore designent. Vestigia sunt serpentium talia sut cum pedibus carere uide antig
costistamen &squamarum pisibus repuntsquas a sum magutture usq. ad imam aluum
parili modo dispositas habent Squamis enim quasi ungiuibus scostis quasi eruribus inni
tuntur Iunde si in qualibet corporis partes ab aluo usq. adcaput ictu aliquo core lidatur
debilis redditas cursum habere non possit squia ubicumq ille ietus inciderit spinã soluit
per quam costarum pedes & motus corporis agebantur. Ser pentes autem diu uiuere¬
dicuntur¬
Adeo ut deposita uetere tunicas senectutem deponere satq iniuuentutẽ redire ꝑhibeantur
Tun cae serpentiũ exuiuae nuncupantur seo quod his quando sepescunt sese exuunt quil
exuti in iuuentã redeunt PDicuntur autem exuuiae & induuiaesquia exuntur & induuntur
thagoras dicit demedulla hominis mortui squae inspina est serpentem crearĩ quod etiã oui¬

Expanded text:
viam humore designent. Vestigia serpentium talia sunt ut, cum pedibus carere videantur, viam humore designent. Vestigia serpentium talia sunt ut, cum pedibus carere videantur, costis tamen et squamarum nisibus repant, quas a summo gutture usque ad imam alvum parili modo dispotuntur. Unde si in qualibet corporis parte ab alvo usque ad caput aliquo ictu collidatur, debilis reddita cursum habere non potest, quia ubicunque ictus ille ceciderit, solvit spinam per quam costarum pedes et motus corporis agebantur. Serpentes autem diu dicunturadeo ut, deposita vetere tunica, senectutem deponere atque in juventam redire perhibeantur. 47. Tunicae serpentum exuviae nuncupantur, eo quod iis quando senescunt, sese exuunt, quibus exuti in juventam redeunt. Dicuntur autem exuviae et induviae, quia exuuntur et induuntur. 48. Pythagoras dicit de medulla hominis mortui, quae in spina est, serpentem creari, quod etiam Ovi
Abbreviated transcription (Latin):
tetigerit sanguinem ¶Lucanus hoxia serpentum est ad mixto singiune pestiri
dmne autẽ uenenum frigidum est et ideo animasquȩ ignea est fugit uenenũ frig¬
dum ÷ nnatiralibusbonis quȩ nobis et in rationabi libus animantibus uidemus
sse communiasuiuacitate quadam sensus serpens excellits unde etlegitur ingenes
Serpens autem erat sapientior omnibus pecoribus terrȩ:¶Dicit autemplinussi
creditun quod serpentis caput setiam sicum duobus eua serit digitis nihil ominus liuit
Vndeet totum corpus obicit s pro capite ferientibus Angiubus uniuersis hebes
uisiis est rarõ inaduerso contuentur Nec frustracum oculos non infronteha
habeant sedintimiporibus adeo ut citius audiantquã aspiciant T nullum autem
ammal intantaceleritate linguã mouet ut serpenss. Adeo ut tripli cem linguam
hab ere uideatur cumuna sit. PSerpentium humida sunt corporas adeo ut qͥuaq eunt

Expanded text:
tetigerit sanguinem. Lucanus9, 614: Noxia serpentium est admixto sanguine pestis. tetigerit sanguinem. Lucanus9, 614: Noxia serpentium est admixto sanguine pestis. Omne autem venenum frigidum est, et ideo anima, quae ignea est, fugit venenum frigidum. In naturalibus bonis, quae nobis et inrationabilibus animantibus videmus esse communia, vivacitate quadam sensus serpens excellit. Unde et legitur in Genesi3, 1: 'Serpens autem erat sapientior omnibus pecoribus terrae.' Dicit autem Plinius, si creditur, quod serpentis caput etiam si cum duobus evaserit digitis, nihilominus vivit. Unde et totum corpus obicit pro capite ferientibus. Anguibus universis hebes visus est. Raro in adversum contuentur, nec frustra, cum oculos non in fronte habeant, sed in temporibus; adeo ut citius audiant quam aspiciant. Nullum autem animal in tanta celeritate linguam movet ut serpens, adeo ut triplicem linguam habere videatur, cum una sit. Serpentium humida sunt corpora, adeo ut quaque eunt,