comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliu s. Cardinalem Octauianũ de ubal¬
hic multi dubitant ⁊ dicũt qr debeo plus
ĩtelliger̃ de Octauiano ꝗ̃ de alio exquor
auctor dicit ita simply el cardinale ne¬
minem nominando. Dico br ꝙ antonoma¬
sice loquit de eo qr fuit uir ualentissi¬
mus tpr̃e suo sagaꝵ ⁊ audax ꝗ curia
ꝑ aliquot menses ⁊ sepe defendebat pa
fuit magnus ꝓtector et fauctor gibelli
bardia. Erat młtu honoratus ⁊ formida¬¬
tus Id̾o qñ dicebatur tunt Cardinalis dix̃
octauiano de ubaldinis ꝑꝑ excellentiam¬
telligebatur. fuit tñ Epicurꝰ ex gestis
et uerbis eiꝰ Namcu semel petiiss agibel¬
et irate in hanc uoce/ Si aĩa est ego
ꝑdddi ea milies ꝓ gibellinis.⁊ ꝯcludit
farinata et delli altri mi tacciõ quia
nimis ess longum enarrare uiros ma¬
gnificos de secta epicureoꝵ ⁊ ẽt ess ĩho
retraxit se intra arca ⁊ posuit se adia¬
cendu nu aliis Et iõ uolsi e passi .i. redi¬

Expanded text:
alium, scilicet cardinalem Octavianum de Ubalalium, scilicet cardinalem Octavianum de Ubalhic multi dubitant et dicunt: quare debeo plus intelligere de Octaviano, quam de alio; ex quo autor dicit ita simpliciter e 'l Cardinale, neminem nominando? dico breviter quod anthonomasice loquitur de eo, quia fuit vir valentissimus tempore suo, sagax et audax, qui curiam aliquot menses; et saepe defendebat palfuit magnus protector et fautor ghibelinobardia: erat multum honoratus et formidatus; ideo, quando dicebatur tunc: Cardinalis dixitOctaviano de Ubaldinis per excellentiam. Fuit tamen epicureus ex gestis et verbis eius; nam cum semel petiisset a ghibeignanter et irate in hanc vocem: si anima est, ego perdidi ipsam millies pro ghibelinis. Et concludit Farinata: et degli altri mi taccio, quia nimis esset longum enarrare viros magnificos de secta epicureorum, et etiam esseretraxit se intra arcam, et posuit se ad iacendum cum aliis, et io volsi i passi, idest redi
Abbreviated transcription (Latin):
captus ẽ amõr cuiꝰdam pͥncipisse de anthio¬
chia Nam fuit mltu pnus ad libidinem
S cu illa se excusaret᷑ ad stntĩr sibi qr fet¬
dericus hẽbat uxore ip̃e fraudulenter
ordinauit ad tp̃s ꝙ uenirent dus galee
tote nigre cu uelis remis ⁊ oĩb ĩstru¬
te seduxit istam quã optabat hr̃e et huĩt
tanq̃ legitima ꝯ̃uigem ⁊ ex ea hũit flliu
qui uocatus est fredeatus primus de quo¬
Et dicetur ꝗ postea fuit aliqñ uicariꝰ ĩ tlstia
peo et fuit missua a frederico florenti¬
am cum mille .U̾. eꝗtibi in subsidiu gibel¬
dicam mortuus est excoĩtatus et ut aliꝗ
aixer̃t suffocatus a filio suo Manfredo ⁊
sic male fimuit cu tota strrpe sua ut
dofederico. Dictus est secundꝰ ad differẽ¬
na aui sui barbarusse ꝗ uocatus ẽ frede¬
ricus pͥmus de quo ẽt̃ alibi dicetur sepe
.i. intra arca istam ĩ qua su cui nõ suf¬
ficiebant tot regna ĩ mundo nc̃ iacet ĩ¬
dusus iisto carcer ceto. Postea nominat

Expanded text:
captus est amore cuiusdam Principissae de Antiochia; nam fuit multum pronus in libidinem. Sed quum illa se excusaret assentire sibi, quia Federicus habebat uxorem, ipse fraudulenter ordinavit ad tempus, quod venirent duae galeae totae nigrae cum velis, remis, et omnibus instrute seduxit istam quam optabat habere, et habuit tamquam legitimam coniugem, et ex ea habuit filium, qui vocatus est Federicus de Antiochia, qui postea fuit aliquando Vicarius in Tuscia pro eo, et fuit missus a Federico Florentiam cum MD equitibus in subsidium ghibeldicam, mortuus est excommunicatus, et ut aliqui dixerunt, suffocatus a filio suo Manfredo; et sic male finivit cum tota stirpe sua, ut do Federico, dictus est secundus ad differentiam avi sui Barbarussae, qui vocatus est Federicus primus, de quo etiam alibi saepe dicetur, non sufficiebant tot regna in mundo, nunc iacet inclusus isto carcere caeco. Postea nominat
Abbreviated transcription (Latin):
Etgo eoꝵ q̃ uiderũt ꝯiecturar post alies
futura ꝯtingentia sicut uidemus hi ꝙ
ꝑtudes et exꝑtus aliqñ p̃dicit aliꝗt futita
sicut mutatiõe status sue prie ⁊ bñ
sto modo farmata/ Ciaccus ⁊ ꝗda alii fi¬
eos moriendo ꝑgunt. Tost̾ ẽt̃ ab anglis au
qõez ꝯclusionẽ.s. ꝙ oĩmoda ignorãtia
et nlła scĩa erit ĩ istis post nouissimũ die¬
io dicit ꝑ ero poi comp̃ndere .i. ex u̾bis
.i. nr̃a cognitio uł scĩa. fia tucta morta .i.
erit oĩo ꝑdita da quel puncto cħ la porta
dellinfetno fia chiusa.i. post die iuditii
Qͦ post sententia magnas nihil erit am¬
plius futuꝵ qr õia erũt ad ĩplera ita q.

Expanded text:
re possunt aliqua futura contingentia, sicut videmus hic quod prudens et expertus aliquando praedicit aliquid futurum, sicut mutationem status suae patriae, eisto modo Farinata, Ciachus et quidam alii fieos moriendo pergunt; possunt etiam ab angelis audconclusionem, quod omnimoda ignorantia et nulla scientia erit in istis post diem novissimum; ideo dicnostra cognitio vel scientia, fia tutta morta, idest erit omnino perdita, da quel punto che la porta del inferno fia chiusa, idest post diem iudicii, quia post sententiam magnam nihil erit amplius futurum, quia omnia erunt adimpleta, ita quod
Abbreviated transcription (Latin):
a farinata p̃nũptiato. uolẽs gͦ facere
Dicit gͦ ꝯtinuãs dicta dicendis. Et gia el
maistro mio mirichiamaua. qr dicebat
ꝙ nõ erat amplius expendende tp̃s cu illo
cieca talia per chio pregai lo spirito piu
auaccio.i. uelocuto q̃ fecissem cħ mi dices¬
de aliis magnis epicureis ꝗ simul secu in
Ille farinata dixeme io giactio qui .s. in
ista arca ĩ sexto cͥculo ĩfernali con piude
mille. Ponit nũm ĩcertu qr isti epicure
tales sunt ĩ nuãbiles. Uñ potat ita dicere
cu płib centũ milib ĩmo mille milib diõ
ex mũo oĩu dicit duos magnos epituneos

Expanded text:
a Farinata. Volens ergo facere Dicit ergo continuans dicta dicendis: e già il maestro mio mi richiamava, quia dicebat quod non erat amplius expendendum tempus cum illo circa talia, perch'io pregai lo spirito più avaccio, idest velocius quam fecissem, che me dicesde aliis magnis epicureis qui iacebant ille Farinata disseme: io giaccio qui, scilicet in ista arca in sexto circulo infernali, con più di mille: ponit numerum incertum, quia isti epicurei tales sunt innumerabiles; unde poterat ita dicere cum pluribus centum millibus, immo mille millibus. Ideo ex nu
Abbreviated transcription (Latin):
s uidisti unꝗͣ ĩmundo ĩtransitu alicuiꝰ alpis ali¬
quẽ destensu totũ saxosu siluestre dese et ult
ci de illa ripa alta ĩ frti ĩ ualle flumalem
era al pestro.i. altus ⁊ asꝑ ĩ modu alpis
ialis ꝗdem erat in se S et erat alpestis pꝑ aliũ
un dicit Et per quel cħ uera anco .i. ad huc et̃

Expanded text:
 vidisti unquam in mundo in transitu alicuius alpis aliquem descensum totum saxosum silvestrem de se, et ultra dendum de illa ripa alta inferius in vallem fluvialem, era alpestro, idest altus, asper in modum alpis, et talis quidem erat in se, sed etiam erat alpestris propter aliud; unde dicit: e per quel che v'era anco, idest adhuc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
et tuibatio totius tuscie. Tunt faeata ma¬
qanimꝰ libera uoce ñdixit et dixit ꝙ nũq
hoc pateretur ⁊ ꝙ uolebat potiꝰ ppotuo ex ala¬
te ⁊ mori q̃ nobilis pria sua ita eũteretur
ense euaginato dixit ꝙ qui de hoc urrbum
facẽt recipet ferrũ ꝑ pectus stiu secitus in

Expanded text:
et turbatio totius Tusciae. Tunc Farinata magnanimus libera voce contradixit, et dixit quod nunquam hoc pateretur, et quod volebat potius perpetuo exulare et mori, quam nobilis patria sua ita everteretur; et evaginato ense dixit, quod qui de hoc verbum faceret, reciperet ferrum per pectus suum. Sequutus i
Abbreviated transcription (Latin):
in forti bracchio cepit cuutate athenaꝵ cui du¬
rissimas leges ĩposuit ⁊ int alia istaz dirris¬
simas aditioe ꝙ singłis annis micterentur
.eii. iuuenes ciues ĩ eltam huit tere stuissime¬
Minothauro quẽ fecat ĩ laborĩtho ĩludi ope¬
sorerraneo ĩ tratissimo sta ꝙ ĩtrans nũqͣ uale
hat ĩtrando ⁊ sequat s̃redundo. Tractu tp̃r̃s
sors ueĩt se Thesens filiũ Egei duas athena¬
eus et missus est ĩ treta Quo uiio adriana
filia Minois ex phisite ĩtensa ei amor ma¬
gna spetiositate ꝓbitate et nobilitate Thestido¬
cuit cus sũo post ꝯsequi uittoriã felicit dt
accipet ip̃as Adrianã in uxore ⁊ haret phe¬
dra sorores ei filio suo ypolito. Chestus itaq
mactato Minochauto et receptis dual soro ilbi
recessit de Creta clandestine  iitinẽ reliet
adriana dormũte i insula desta phedra uo

Expanded text:
in forti brachio cepit civitatem Athenarum, cui durissimas leges imposuit, inter alias istam durissimam conditionem, quod singulis annis mitterentur septem iuvenes cives iin forti brachio cepit civitatem Athenarum, cui durissimas leges imposuit, inter alias istam durissimam conditionem, quod singulis annis mitterentur hat intrando et sequatur in redeundo. Tractu temporis sors venit super Theseum filium Egei ducis Athenarum, et missus est in Cretam; quo viso Adriana filia Minois ex Pasiphe incensa eius amore, magna speciositate, probitate, nobilitate Thesei, docuit eum quomodo posseacciperet ipsam Adrianam in uxorem, et daret Phoedram sororem eius filio suo Hipolito. Theseus itaque mactato Minotauro, et receptis duabus sororibus, recessit de Creta clandestine, et in itinere reliquit Adrianam dormientem in insula deserta; Phoedram vero
Abbreviated transcription (Latin):
ego bantes rndi Obuon duca .i. o ui. gili
n ln me dociusciloꝗ modicum io nõ regno
nastosto ad te mio iore.i. nõ tuceo ꝯteptus to¬
dis mei se non per dicen poto n. ut sl ꝑ uilo¬
q s qi tuneo esse t malostus Et tumãi dis¬

Expanded text:
ego Dantes respondi: o buon duca, idest o Virgili qui bene me docuisti loqui modicum, io non tegno nascosto a te mio core, idest non taceo conceptus cordis mei, se non per dicer poco, idest ut sim parviloquus, quia timeo esse tibi molestus, e tu m'hai dis
Abbreviated transcription (Latin):
Et inc .no. ꝙ ꝑ istu actu alictor sigur  ma¬
qnam uirtute et potentia mirabile plaquetie
que rupit oĩa obstantia sibi imo aliga frangit
ira hostiu armatoꝵ sicut ualetius narrat de
intonio nloquentissimo oratore ꝙ fut auus ao¬
fent magnas crudelitatos ĩ uibe q̃ nobiles sa¬

Expanded text:
 istum actum autor figurat magnam virtutem et potentiam mirabilem eloquentiae, quae rumpit omnia obstantia sibi, imo aliquando frangit iram hostium armatorum, sicut Valerius narrat de Antonio eloquentissimo oratore, qui fuit avus Antofecit magnas crudelitates in urbe contra nobiles
Abbreviated transcription (Latin):
Ma quellaltro magnanimo. & farinata
de cuius magnancinitate aĩ stati dicetur
stare ĩ questo loco. Nõ muto aspecto..
nõ mututus uł turbatus fuit ĩ facie l di¬
xissem sibi rem molestissima s ꝙ sui gib
xit se paꝵ uł multu: ⁊ ꝑ hoci notat huiꝰ¬

Expanded text:
ma quel altro magnanimo, scilicet Farinata, de cuius magnanimitate animi statim dicetur, stare in questo luoco, non mutò aspetto, idest non mutatus vel turbatus fuit in facie, licet dixissem sibi rem molestissimam, scilicet quxit se parum vel multum; et per hoc notat i
Abbreviated transcription (Latin):
no tu redeas ad ĩst cnũ piuentul ꝗ est dul
respectu istius mundi de functoꝵ dim̃e per¬
cħ quel popolo o florentinus e si empio qr
cuna sua legge. Es semꝑ qn fit aliqua refor¬
Capitaneũ potate uł alius officiale uolũt
ꝙ õs usq ad mĩmu sint uẽ quelfi. Et sb̃dit
auctor ensione suam ad quẽsitu ⁊ brdicit
ꝓ crudel occisio facta de ciuib florentins
In ꝯflictu montis aꝑti ẽ cã que saacit ppłm
ita ĩpiu ꝯ gibellinõs. A cuiꝰ cognitiont

Expanded text:
no tu redeas ad infernum viventium, qui est dulcis no tu redeas ad infernum viventium, qui est dulcis respectu istius mundi defunctorum, dimme perchè quel popolo, scilicet florentinus, èe sì impio, quia cuna sua legge, quia semper quando fit aliqua reforcapitaneum, potestatem, vel alium officialem, volunt quod omnes usque ad minimum sint vere guelphi. Et subdit autor respo crudelis occisio facta de civibus florentinis in conflictu Montis-aperti, est causa quae fecit populum ita impium contra ghibelinos. Ad cuius cognitionem
Abbreviated transcription (Latin):
entes muati de eo ꝙ dicit hit auctor qula
nõ intelligunt modu loquendi poeticum
⁊ dicunt quid ẽ dicere ꝑ luna est regina
inferm. Bebes gͦ scire ꝙ luna fingẽ a poetis
esse regina ĩ ferni .÷. istoꝵ infecioꝵ. Na
maꝵ regit ista t̃feriora trena primo
ratione sue uicinitatis gi ẽ infetior aete¬
ris planetis ⁊ dicitur fex planetaꝵ sict
tra elem̃toꝵ ⁊ est mat inimoris sicut sol¬
est fons caloris. Secundo ratiõe sue ueloci¬
totu cõdiatu uñ fucilr mutit aere et
facit uenctos ⁊ pluuias ⁊ mutat ⁊ mouer
aqua Ꝙa luna attrahit humores de lon¬
ginquo sicut magnes ferrũ. Tertio quia
est significatx om̃ius planetaꝵ suꝑioꝵ uñ
necaꝵ ⁊ transsundit suꝑ nos sõo fere in
om̃ib sequim motu lims sicut ĩ nauigan¬
ꝯtra suos gibellinos exules. uñ adurat auc¬
tore dicens. Et si tu regge mai nel dolce mo¬
do .i. si deus det tibitanta gr̃a ꝙ ex isto ĩfer¬

Expanded text:
ari de eo quod dicit hic autor, quia non intelligunt modum loquendi poeticum, et dicunt: quid est dicere quod luna est regina Inferni? Debes ergo scire quod luna fingitur a poetis esse regina Inferni, idest istorum inferiorum; nam maxime regit ista inferiora terrena; primo, ratione suae vicinitatis, quia est inferior caeteris planetis, et dicitur fex planetarum, sicut terra elementorum, et est mater humoris, sicut sol fons caloris: secundo, ratione suae velocitotum zodiacum, unde faciliter mutat aerem, et facit ventos et pluvias, et mutat et movet aquam, quia luna attrahit humorem de longinquo, sicut magnes ferrum: tertio, quia est significatrix omnium planetarum superiorum; netarum et transfundit super nos; ideo fere in omnibus sequimur motum lunae, sicut in navigancontra suos ghibelinos exules; unde adiurat autorem, dicens: e se tu redi mai nel dolce mundo, idest si Deus det tibi tantam gratiam, quod ex isto infer
Abbreviated transcription (Latin):
ego Uenĩmo ⁊ sopra piu cruele stipa. Et
hic .no. ne fullatis sb equoto ꝙ scipa sit̃ alibi
qñ est ubu uulgnr bononiensiu et idẽ ĩportat
ꝙ sit. aliqñ est nom̃ et ht̃ diusa sig̾ficata.
Aliqñ est caua sius galna ⁊ qua ꝯtinẽt pulli.

Expanded text:
ego, venimo sopra più crudele stipa. Et hic nota, ne fallaris sub equivoco, quod stipa, sicut alibi quando est verbum vulgare Bononiensium, et idem importat quod sit; aliquando est nomen et habet diversa significata; a
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑꝰ negando et bastenuando quella. et si¬
milt in reb spregiando nã et sua bontate
tͥbus sigilla et sodoma. i sõdomitas et
Caorsa .i. usurrarios. Cartuf Cartusiũ
gͦ est ciuitas ĩ gallia ĩ qua q̃i os sunt fene¬

Expanded text:
nam, negando e biastemando quella; et similiter in rebus, spregiando natura e sua bontate, tribus, sugella Sodoma, idest sodomitas, e Caorsa, idest usurarios. Caturgium enim est civitas i
Abbreviated transcription (Latin):
rrsione unde dicit ⁊ ille sp̃s ricadde supin
.s. intra arcam quãdo saccorse dalcuna
reos suos Ita ꝙ addita ẽ afflictio aff licto
S hantes nõ fecit istam tardatione ad ist
finẽ s qr ĩcurrerat una dubitatiõe de q¬

Expanded text:
 unde dicit: et ille spiritus ricadde supin, scilicet intra arcam, quando s'acorse d'alcuna reos suos, ita quod addita est afflictioni afflictio; sed Dantes non fecit istam tardationem ad istum finem, sed quia incurrerat unam dubitationem, de
Abbreviated transcription (Latin):
qr s. ills petierat qẽ filius suus nõ erat
que batur de Guidone qr bñ sciebat ꝙ illo
tpr̃e infloren᷑ nõ frat aliud ĩgeniu par
eum int epicureos mauean gia lecto il
sp̃s stati ex u̾bis auctoris p̃sumpsit ne filiꝰ
siuis suido ẽẽt mortuus. bicit gͦ ⁊ ille
Caualcante diriçato di subito ⁊ qr ex suspi¬
tions surrexit in pedib ubi p̃ stabat in
genib intra arcas Et grido come dicesti
et nõ dicis habet de p̃senti. Uñ attende hic
ꝙ auctor nr̃ respondendo caualtunti dixãt
ꝓ biudo filiꝰ eiꝰ huit ad ĩddignatõe u̾gilium
⁊ sic usus fuerat xbo p̃teuti temporis ñ
ꝙ uell dicere biudone fore mortuũ s ꝙ
quido aiiuentute ꝯgeuo tpr̃e nõ uataue¬
rat poetis sicut ip̃e dantes. S caualcãte
subito surrtx̃ totutꝰ t̾ritus ⁊ dicit quõ di

Expanded text:
 ille petiverat, quare filius suus non erat  loquebatur de Guidone, quia bene sciebat quod illo tempore in Florentia non erat aliud ingenium par eum inter Epicureos, m'avean già letto il spiritus statim ex verbis autoris praesumpsit ne filius suus Guido esset mortuus; dicit ergo: et ille Cavalcante dricciato di subito quia ex suspitione surrexit in pedibus, ubi primo stabat in genibus intra arcam, gridò come dicesti et non dicis habet de praesenti? Unde attende hic quod autor noster respondendo Cavalcanti dixerat, quod Guido filius eius habuit ad indignationem Virgilium, et sic quod vellet dicere Guidonem fore mortuum, sed quod Guido a iuventute congruo tempore non vacaverat poetis sicut ipse Dantes; sed Cavalcante rexit subito totus territus, et dicit: quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
accenso corde ⁊dicit Col segno suo .÷ cu
flãmis igneis que cadunt suꝑ os p̃dictos
et ĩ urũt et ĩpmunt signa in eos ita ꝙ re¬
manẽt cicatces in delebiles ut .i patebit
Et sic bñ sigillant᷑ et signantur. Et hec
de molentia. Seꝗtur de fraudulentia.
La frode. Nũc uirgiꝰ acredit ad distingue¬
du spẽs fraudulentie Et ad ĩtelligenti¬
est e una fraus gñalis gue rũpit unũ uni¬
nałr est amitus Uñ ẜm istu uincl natu¬
re Nullas d fate̾ alteri qd̾ nõ uult sibi fi
Sicut cu quis fraudat dñm parente ami¬

Expanded text:
accenso corde, et dicit: col segno suo, idest cum flammis igneis, quae cadunt super omnes praedictos, et inurunt et imprimunt signa in eos, ita quod remaneant cicatrices indelebiles, ut patebit infra, et sic bene sigillantur vel signantur. Et hoc de violentia: sequitur de fraudulentia.La frode. Nunc Virgilius accedit ad distinguendum species fraudulentiae; et ad intelligentiEst enim una fraus generalis, quae rumpit unum vinr est amicus; unde secundum istud vinculum naturae, nullus debet facere alteri quod non vult sibi fiesicut cum quis fraudat dominum, parentem
Abbreviated transcription (Latin):
Et hic .no. ꝙ hantes fuit guelfus ⁊ ex guel¬
fis parentib: quis multi ꝯ̃riu dicere
et affirmay conens uł ex ignorantia ules
uositate Et ut als ratianes obmicta dan¬
tes nõ fuiss florentie ĩ magno statu in . M¬
cccͦ unꝰ de regentib et regnantib si fuissi
gibellinus nobilia cum iam ꝑ tot tp̃ra ante
gibellini essent explsi et disꝑsi de florẽtia
Tam̃ auctor nr̃ guelfus originalr post ex¬
pulsione sua fcũs est gibellinꝰ ĩmo gibel¬
linissimꝰ sicut apte Boccatiꝰ de certaldo¬

Expanded text:
Et sic nota quod Dantes fuit guelphus et ex guelphis parentibus, quamvis multi contrarium dicere et affirmare conentur, vel ex ignorantia, vel ex animositate. Et ut alias rationes omittam, Dantes non fuisset Florentiae in magno statu, et in MCCC unus de regentibus et regnantibus, si fuisset ghibelinus nobilis, quum iam per tot tempora ante ghibelini essent expulsi et dispersi de Florentia. Tamen autor noster guelphus originaliter, post expulsionem suam factus est ghibelinus, imo ghibelinissimus, sicut aperte scribit Bocca
Abbreviated transcription (Latin):
dentis ⁊ ceꝑũt recedẽ ab isto de ambulato¬
rio ꝑ qd̾ am̃bulauãnt ad dextra int̾ arcas
pͦ ibant secus muꝵꝭ dextrorsu Et gĩmo
per lo megço.i. uersus corpus ciuitatis
per unsentier .i. ꝑ unu aliu calle st̾ctu
cha una ualle fiẽde. i. qui callis feruti
suo leggo .i. suu fetores. Legiu eͥ applla¬
tur fetor ꝯtinius qͥl est fetor yrciuł car¬
ceris iõ bñ ꝯpetit hic In fin lassu .s. ĩ calla¬

Expanded text:
dentis; et coeperunt recedere ab isto ambulatorio, per quod ambulaverant ad dextram inter arcas primo ibant muro tenus dextrorsum, e gimmo inver lo mezzo, idest versus corpus civitatis per un sentier, idest per unum alium callem strictum, ch'a una valle fede, idest qui callis ferit et suo lezzo, idest suum foetorem;<leggium, enim, appellatur foetor continuus qualis est foetor hirci vel carceris, ideo bene
Abbreviated transcription (Latin):
inimiatia quã hũit in coĩ tã cu p̃decesso¬
rib bantis dicens siche per due fiate li dis
bis guelfos de florentia p̃cipue nobiles
fredericus letat ꝙ gibellini de florentia
amia sui expulerant guelfos Im̃o frede¬
ricus quosdam nobiles guelfos captos secũ
ĩ apulia duxit quos õs fecit exoculari et
macerari ĩ mari uñ ip̃e fredericꝰ uenit
semel ĩ comitatu florentie s nũqͥ uoluit
ciuitatem ĩ trare qr audiera ab astrologis
sius ꝙ ip̃e erat moriturus florentie S
mortuus est tande in alia florentia que
ẽ in apulia. S Dantes bñ reddat sibi uicẽ
si ille obicãt sibi expłsiõe suoꝵ un dicit¬

Expanded text:
inimicitiam, quam habuit in communi cum praedecessoribus Dantis, dicens: sì che per due fiate li dispbis guelphos de Florentia, praecipue nobiles,Federicus laetatur, quod ghibelini de Florentia amici sui expulerunt guelphos; imo Federicus quosdam nobiles guelphos captos duxit secum in Apuliam, quos omnes fecit exosculari et macerari in mari: unde ipse Federicus venit semel in comitatum Florentiae, sed numquam voluit intrare civitatem, quia audiverat ab astrologis suis quod erat moriturus Florentiae; sed mortuus est tandem in alia Florentia, quae est in Apulia. 49-51 Sed Dantes bene reddit sibi vicem, si ille obiecerat sibi expulsionem suorum:
Abbreviated transcription (Latin):
tor ꝑ wledusa dit ĩtelligi figurale in gñali
libidiuẽ siue mulierõ libidinosam Qd irgu¬
unt qr Modusa fuit oli pulcerima ⁊ apsr¬
titus talis roddidit hoĩos ĩ memores ⁊ obliui¬
osos sicat scͥbit plineꝰ de pulcerima puolia
statua muta sine sensu. Qd uideno alexan¬
dee fecit ip̃m desponsars eam. Modo iste uota¬
bãt uedusa spantes hr̃e uictoria de auctor
qr młtu laborauit morbo amoris libidino¬
si ⁊ quia mulisr uruct uiros fortes sapiẽtes
de libidine tractat᷑ que possut ex ista aiui¬
tate n muliee poss tollere sibi istus iter.
Alii dicũ ꝙ uedusa figurat astutia ĩ qñali
u. Nec ista expositio est de mente auctoris
qi anctor tractabit de ea plene sb̾ figura be¬
rionis. Alii dicũt ꝙ Medusa rep̃sentat cu
lxã appellatur Gorgon ꝗ̃ int̾petrat terre
cult̾x et excultura tre nascit cupiditas q̃
mi au̾te oclos acupiditato trenoꝵ qr si respi¬
sis eas nõ połis ĩtrare ciuitate .i. ꝑuenite

Expanded text:
tor per Medusam dat intelligi figuraliter in generali libidinem sive mulierem libidinosam; quod arguunt quia Medusa fuit olim pulcerrima, et aspectus talis reddit homines immemores, obliviosos, sicut scribit Plinius de puella pulcerrima statua muta sine sensu; quod videns Alexander fecit ipsum desponsare eam. Modo istae invocabant Medusam sperantes habere victoriam de auctore, quia multum laboravit morbo amoris libidinosi, et quia mulier vincit viros fortes, sapientesde libidine, quae punitur extra istam civitatem, nec mulier posset tollere sibi istud iter. Alii dicunt quod Medusa figurat astutiam in generali, tissimum animalium; nec ista expositio est de mente autoris, quia autor tractabit de ea plene sub figura Gerionis. Alii dicunt quod Medusa repraesentat cua, appellatur Gorgon, quod interpretatur terrae cultrix, et ex cultura terrae nascitur cupiditas, quae mi, averte oculos a cupiditate terrenorum, quia si respicis eam non poteris intrare civitatem, idest pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ tanta erat mititudo et nuetas sepliroꝵ
bonensi et apud ciuitate pole in histria.
Modo ordina lr̃a sic ͥse polcri fano futo¬
et ꝓpe micg istiꝰ ciuitatis ficome suppie
fucuent ad arli. Ista ciuitus ẽ ĩ ptũsier
tres legas uix qua est maxo młtudõ ar¬

Expanded text:
 tanta erat multitudo et varietas sepulcrorum bonensi et apud civitatem Polae in Histria: modo ordina literam sic: i sepulcri faet prope murum istius civitatis, sì come, supple faciunt, ad Arli. Ista civitas est in provincia tres leucas, iuxta quam est maxima multitudo ar
Abbreviated transcription (Latin):
um esse mundu inisi istu uñ om̃ib moctis
studebat excellere in ista uita breui qr nõ
sꝑbat alias meliore id̾o auctor fingit istu
nũt surgẽ de archa magna Epicuri et alloꝗ
eum tug captatione hñtuolentie sb ista forma
O tosco Iste sp̃s audiuãt auctore ꝯferentẽ
cu urrgilio lo qui tusce ⁊ florentine sdo fts
cuidus uidendi ⁊ audiendi fu subito surre
et uocauit eu tuscu ⁊ dicit che ten uai uiuo
.I. nõ mortuus in aliqua sp̃ẽs hr̃sis/ nõ epi¬
urus nõ uoluptuosus sicat nõs. Et uere
auctor nost fuit sum̃e catolicus ultͦ õs postas
añ tum Cusi parlando honesto .i. honorable
et ornate loquendo de modo loquendi breuit
foco. appellat ciuitute hitis ciuitate ignis
Nͣ quis in ip̃a sit maximũ frigus sicut ĩ
fundo tñ in ĩt̾itu pͥma pena est ignea ⁊ ita
alibi. ⁊ petit dicens piacciate di restare ĩ
questo loto .i. fuc modicũ morã metu hic ut
possim modicũ loqui tecu. Et ꝓbat ꝙ debeat

Expanded text:
e alium mundum nisi istum; unde omnibus modis studebat excellere in ista vita brevi, quia non sperabat aliam meliorem. Ideo fingit istum nunc surgere de arca magna Epicuri, et alloqui eum cum captatione benivolentiae sub ista forma. - O Tosco, iste spiritus audiverat autorem conferentem cum Virgilio loqui tusce et florentine; ideo factus avidus videndi et audiendi eum, subito surrexit et vocavit eum tuscum, et dicit: che non mortuus in aliqua specie haeresis, non epicureus, non voluptuosus sicut nos; vel vere autor noster fuit summe catholicus ultra omnes poetas ante eum, così parlando onesto, idest honorabiliter et ornate loquendo de modo loquendi brevitefoco; appellat civitatem Ditis, civitatem ignis, quia quamvis in ipsa sit maximum frigus sicut in fundo, tamen in introitu prima poena est ignea, et ita alibi; et petit dicens: piacciate di restare in questo loco, idest facere modicum moram mecum hic, ut possim modicum loqui tecum; 25-27 et
Abbreviated transcription (Latin):
expulsi et ĩ ip̃o tumultu int fectus fuit ꝗdai
Schiactutius de ubectis ⁊ alius nom̃ie uUlne
Carena captus ⁊ decapitatus fiut. farinata
cu aliis ubertis ⁊ qbidam nobilib qibellinis
ibit Senas ubi tunt uigebat ꝑa gibelline
post duos anõs ui. M cc̃ lx. florentim ai

Expanded text:
e, et in ipso tumultu fuit interfectus quidam Schiatucius de Ubertis, et alius nomine Ubertus Cairia captus decapitatus fuit; Farinata cum aliis Ubertis et quibusdam nobilibus ghibelinis ivit Senas, ubi tunc vigebat pars ghibelina. Post duos annos, videlicet MCCLX, Florentini
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯflictu multus fuer̃t debilitate uires pactis
guelse ĩ tuscia De qua uictoria Cardinalis
Octauianꝰ de ybaldinis fecit magnu gaudiumi
tiria. Tunt aliꝰ catomalis dictus Albus dixit se
ꝓpħa qr usq ĩ hodiernũ diem gihellini de floren
suunt exclusi. Fuit at iste infelix aflictus una
dic sabbati.iiii septenbris Qua dere guelsi trui
recessũt do flocentia et iuert luctas ⁊ die
dñica . Xui. septẽbris gibellini reusi sunt floie

Expanded text:
li, multum fuerunt debilitatae vires partis guelphae in Thuscia; de qua victoria cardinalis Octavianus de Ubaldinis fecit magnum gaudium in curia; tunc alius Cardinalis, dictus Albus, dixit: a usque in hodiernam diem ghibelini de Florentia sunt exclusi. Fuit autem iste infelix conflictus una die sabati quarta septembris. Qua de re guelphi territi recesserunt de Florentia et iverunt Lucam, et die dominica XVI septembris ghibelini reversi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
loquela bñ dicit qr nlla loquela ẽ płerior
aut ꝓpria ĩ italia q̃ florentina ti famanise¬
si foi tropro molesto Qtum e iste fecerit ma¬
gna daña pr̃ie dicetur.I. Et dicit notanter
forsi qr tunq̃ expłsus potãt excusabile hoc
hoc factre sicut olum Martus cauolonus

Expanded text:
loquela, bene dicit quia nullum loqui est pulcrius aut proprius in Italia quam florentinum, ti fa manifesi fui troppo molesto, quantum enim iste fecerit magna damna patriae dicetur infra; et dicit notanter: forsi, quia tamquam expulsus poterat excusabiliter hoc facere, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ fecit int̾ alia una Cantilena de amor
ita ꝓfunda ꝙ Egidiꝰ Romanꝰ nõ erubuit
sacere com̃tu suꝑ eã : Nuiꝰ florentinus
magnus phisicus simile glosauit eaz. Mo¬
do ad ppositu Suido sicut aliꝗ alii sepe fu¬
cũt non dignabatur legere poetas quon
pͥnceps est urrgileꝰ S certe Dantes aliũ
honore et fructu ꝯsecutus est ex sacra¬
poesi ꝗ̃ Gindo ex sola phya. Oa errore¬

Expanded text:
de amore ita profunde quod Aegidius romanus non erubuit facere comentum super eam; et Dinus florentinus magnus physicus similiter glosam fecit. Modo ad propositum Guido, sicut et aliqui alii saepe faciunt, non dignabatur legere poetas, quorum princeps est Virgilius; sed certe Dantes alium honorem et fructum consecutus est ex poe
Abbreviated transcription (Latin):
ei opoem de uoluptute ⁊ mltu ĩ degnatu cor
illos ꝙ dicebant ip̃m nõ intelliget dicta epicuti
tuus et sepłtu qui posuit erpore maxĩe isti
optimo oꝑi suo ꝯtrariu Data eͥ aĩaꝵ motalitate
facit totu opis Ido bñ dicit Tulliꝰ ꝙ̃ illu erto¬
res iam p̾dem epicureoꝵ deos negantiu es
negare s dicit eos nihil agẽt nihilq cutare
Ergo bñ epicatus nũq̾ poss satis uictupa q d

Expanded text:
eius opinionem de voluptate, et multum indignatur contra illos qui dicebant: ipsum non intelligere dicta Epicuri;tuum et sepultum, qui posuit errorem maxime contrarium isti optimo operi suo; data enim mortalitate facit totum opus; ideo bene dicit Tullius contra illum errorem: Iampridem Epicureorum deos negantium omnnegare, sed dicit eos nihil agere, nihil curare. Ergo bene Epicurus numquam posset satis vi
Abbreviated transcription (Latin):
archas magnas ⁊ ꝑuas ad denotandu ma¬
quiludĩe et ꝑuitatẽ culpe pene ⁊ numeq
ita ꝙ de unã septa st̃ plures et magis ⁊ mi
et declarat dicens em Simile ei sepolto
con simile qui .s. ĩ istis arcis qr arriani
sunt cu arrio ⁊ ita de ceteris qr septe
funt multe quas nõ intendo hic numera¬
re sicut aliꝗ fecert ut uidẽnt dict᷑ in sta
et pr̾misunt ignorant utilia ⁊ necria et

Expanded text:
 magnas et parvas ad denotandum magnitudinem et parvitatem culpae, poenae et numeri, ita quod de una secta sunt plures et magis et miet declarat, dicens: simile èe sepolto con simile qui, scilicet in istis arcis, quia Ariani sunt cum Ario, et ita de caeteris, quia sectae sunt multae quas non intendo hic numerare, sicut aliqui fecerunt, ut viderentur dicere multa, et praetermiserunt ignoranter utilia et necessaria, e
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ erronea dicut Nestorius Arcius fau¬
stus ⁊ fotinus cu sius sequatib iõ diat
con lor sequaci. Ita ꝙ se quates stant ĩ une¬
et endem ꝑ atcha qi in ona eit᷑ clausi dogni
secta. ⁊ io dict ꝙ oĩs archa atins toriosan

Expanded text:
eius erroneam, sicut Nestorius, Arrius, Faustus, et Fotinus cum suis; ideo dicit: coi lor sequaci, ita quod sequaces stant in eadem arca quasi in una Ecclesia clausi, d'ogne secte. Et ideo dicit quod omnis arc
Abbreviated transcription (Latin):
tes et fecit coronari Regem arclatensem
iux̃ Rodanu Ido eict doue fodanosta¬
gna .i. ĩundat. Et etre alia ꝯꝑatione Si
Et come ad pala. Iux̃ polam ciuitate est
⁊ magna multitudo atchrꝵ audio ꝙ q̃i st

Expanded text:
tem et fecit se coronari regem Arelatensem iuxta Rhodanum. Ideo dicit: dove Rodano stagna, idest inundat: et ecce aliam comparationem; sì come a Pola: iuxta Polam civitatem est etiam magna multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfusi erubis mercutii Et io chauea disio de
ueder la ronditione cħ tal fortegça serra
.i. ꝗ affectabam tognoscere ꝯditigne eoru
quos tam fartis ciuitas in se claudit et
ꝯtin in uio locchia ĩtorno .i. dirigo uisu
circa mema ciuitatis .i. sperulatignẽ intel¬
lectuale come fui denteo .i. stati sine

Expanded text:
fusi ex verbis Mercurii; et io ch'avea disio di veder la condizion che tal fortezza serra, idest qui affectabam cognoscere conditionem eorum quos tam fortis civitas in se claudit et continet, invio l'occhio intorno, idest dirigo visum circa moenia civitatis, idest speculationem intellectu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ subdit ꝙ ugiliꝰ no ꝯtentus dixisse hos xobis
ĩpulit eum manib uñ dicit Et le mani animo¬
se et pronte del duca .i. manꝰ u̾gilii ꝗ suit ut
magnanimus ut dr̃u est.tͦ. iiͦ. mĩ pinser tra
le sepulture allui. qr auctor libent erat locu¬
turus isci de gestis ⁊ mutationib sue pr̃ie qͦꝵ¬

Expanded text:
 quod Virgilius non contentus dixisse hoc verbis, impulit eum manibus; unde dicit: e le man animose e pronte del duca, idest manus Virgilii, qui fuit vere magnanimus, ut dictum est II capitulo, me pinser tra le sepolture a lui, quia autor libenter erat locuturus isti de gestis et mutationibus suae pa
Abbreviated transcription (Latin):
hic dicentes ꝙ iste fuit unꝰ angelus Qd
ta alienũ est est amte auctoris en no uel¬
ligãt motiuu eiꝰ Nam mercuri poetite
loquendo est nuptiꝰ ⁊ int̾pres deoꝵ qui
mactit᷑ a suꝑio ad infeos ad executionemn
omis diuine uoluntatis sicut p apud home¬
multos Ner opotei ꝙ auctor fingat diua

Expanded text:
unus angelus, quod tamen alienum est a mente autoris, unde non intelligunt motivum eius: nam Mercurius poetice loquendo est nuncius et interpres Deorum, qui mittitur a superis ad inferos ad executionem omnis divinae voluntatis, sicut patet apud Homemultos. Nec o
Abbreviated transcription (Latin):
chomo huam cui altra cura stringa et morda
ꝑ istu actig auctor figurat tacite ꝙ
iuaret nc̃ bantes Ita potãt suuartalib
poeta uł oratore ĩ alio oꝑe uł mercato¬
re ĩ negotio suo Im̃o prẽdicãte disputã¬
rem et ẜmotinantem ⁊gñ Mercurius
hẽt fere locu ĩ or om̃ib humanis actib¬
ido bñ dicit Sen. Magna ꝗdem res⁊ uaĩa¬
⁊ est eloquentia ñ se alicui indulsit ut to¬
ta ꝯtingẽt Satis felix est qui ĩ aliqua etꝰ
ꝑte receptus est. Et tangit eoꝵ ĩtro¬
itu ĩ ciuitatem dolentem dicens Et noi
mouẽmo ipie securi ubi pus eramus timi¬
di et stupe facti in uer la terra cuiꝰ porta
erat patefacta nuꝑ nobis appresso le ꝑa¬
tole sancte .i. post aliqua uerba que stẽ
fererat ille Mercutiꝰ increpando uana

Expanded text:
com'uom cui altra cura stringa e morda, Per istum actum autor figurat tacite quod iuvaret nunc Dantem, ita poterat iuvare alium poetam, vel oratorem in alio opere, vel mercatorem in negotio suo, imo predicantem, disputantem, sermocinantem. Unde Mercurius habet fere locum in omnibus actibus humanis, ideo bene dicit Seneca: magna quidem res et varia est eloquentia, nec sic se alicui indulsit ut tota contingeret; satis felix est qui in aliquam eius partem receptus est. Et tangit eorum introitum in civitatem dolentem, dicens: e noi movemmo i piè sicuri, ubi prius eramus timidi et suspecti, inver' la terra, cuius porta erat patefacta super nobis, apresso le parole sante, idest post verba quae sancte fecerat ille Mercurius i
Abbreviated transcription (Latin):
che fai.q.d. quid fugis timide illu ad que
deberes auide accedere un dicit Uidi la fa¬
rinata. quẽ deside rasti al uidre che se dricto
ubi primo iatebat et iõ tucto el uederai da
la centura ĩ su.i supra gona ał corigiam
ab in eĩ .i. uideri nõ potãt q̃uis ess rectus
un dicit Et io ha gia ficto el mio uiso nel suo.
ut bn cognoscere ẽu et ei .s. furinata str¬
gea col pecto ⁊ con la fronte .i. pectore resupi
qi ch son disfacti per lor superbia. Et dicit
Come hauesse linferno ad gram dispecto .i. mũ¬

Expanded text:
cat: quid fugis timide illum, ad quem deberes avide accedere? unde dicit: vedi là Farinata, quem desiderasti alias videre, che s'èe dritto, ubi primo iacebat, et ideo: tutto 'l vedrai da la cintola in su, idest supra zonam vel corrigiam, ab inde enim infra videri non poterat quamvis esset rectus dicit: et io avea già fitto el mio viso nel suo, ut bene recognoscerem eum, et ei, scilicet Farinata, sorgea col petto e con la fronte, idest pectore resuquei che son disfatti per lor superbia, et dicit: come avesse lo 'nferno a gran despetto,
Abbreviated transcription (Latin):
gia a philipro argenti et ita de multis Et
ecre petitõe Non mi lasciar dixi io cusi dissto¬
dimictamꝰ uñ sbdit ritcouan lorme nr̃e in¬
ꝑ qua uenimꝰ ubi fecimus uestigia nr̃a. Et ho
dico del passar piu oltre ce negato .i. si nõ pos
sicut iam fecorũt ꝑte uñ dicit Et quel si¬
gnor .s. u̾giliꝰ ꝗ erat mihi dñs et mag̃r cħ li
inhauea menato qr ꝯduxat me saluui usqi

Expanded text:
gia, a Philippo Argenti; et ita de multis. Et ecce petitionem: non mi lasciar diss'io così disfatt unde subdit: ritroviam l'orme nostre inper quam venimus, ubi fecimus vestigia nostra, et hoc dicto, se 'l passar più oltre c'è negato, idest si non posssicut iam fecerunt partem, unde dicit: e quel Signor, idest Virgilius qui erat mihi dominus et magister, che lì m'avea menato
Abbreviated transcription (Latin):
ensa lector. Uolens hic auctor orrorem
suu ꝗ ĩducebat sͥ desꝑatiõe apostrophat
ad lectores ut reddat eu attentu ad ꝯfiderã¬
dum difficultate magna uñ dicit O lector
çiendo comꝑationes de se ad uirgilius despaũ
posse ꝓceder̃ ultus imotimuit remaner

Expanded text:
rrorem suum, qui inducebat sibi desperationem, apostrophat ad lectorem, ut reddat eum attentum ad considerandum difficultatem magnam; unde dicit: o lector: ciendo comparationes de se ad Virgilium, desperavit posse procedere ulterius; ideo timuit remaner
Abbreviated transcription (Latin):
de quo nihil mihi dicis Et stati patebit ꝑ effc̃m
qi statis ꝑpend e isti post uidtri ⁊ cognostet
aliques in sp̃ãli et p̃cipue farinata de ubertis
dire noua Et sic uide quo ui egilius s isto mõ
lo quendi pstitit maz auctori loquendi bt qr ꝓ¬

Expanded text:
de quo nihil mihi dicis. Et statim patebit per effectum, quia statim perpendet quod isti possunt videri, et cognoscet aliquos in speciali, et praecipue Farinatam de Ubertis,dire nova; et sic vide quomodo Virgilius ex isto modo loquendi prestitit materiam autori loquendi br
Abbreviated transcription (Latin):
ab arcu ul balista Sicut e sagicta uelocissimt
scindit aerem Ita nauicla srindebat aqua et
sunt sagicta leuis et acuta penetrat et pesti¬
fere ferit Ita ista nauicla suꝑlit do lene
dicit Corda nõ pruse mai da se satcta ĩ puisa
amanũ hõis cħ si currisse uio snella .i. uelor
per laere tome io uiddi una naue punolecta

Expanded text:
ab arcu vel balista. Sicut enim sagitta velocissime scindit aerem, ita navicula aquam; et sicut sagitta laevis, acuta penetrat et ferit pestifere, ita ista navicula superbiae; ideo bene dicit: Corda non pinse mai da se saetta, impulsa a manu hominis, che sì corresse via isnella, idest velox, per l'aire com'io vidi una nave
Abbreviated transcription (Latin):
sic. Theseus ãt fingẽ apoetis iuisse ad in¬
fernu cus pitheo ĩtimo sotio suo ad rapitu¬
dam ꝓferpinã reginã inferm S cũ Theseua
eẽt ibi detentus hercules succurit sibi et
cepit ⁊ u̾berauit cerbeꝵ tane ĩfernalẽ
Quod totu figurat ꝙ uiri utuosi domant
mõstrua infetnalia.C uitia Ergo bene

Expanded text:
sic. Theseus autem fingitur a poetis ivisse ad Infernum cum Pirithoo intimo socio suo ad rapiendam Proserpinam reginam Inferni. Sed cum Theseus esset ibi detentus, Hercules succurrit sibi, et cepit et verberavit Cerberum canem Infernalem; quod totum figurat quod viri virtuosi domant monstra Infernali
Abbreviated transcription (Latin):
plena fraudũ sine Mercurio .i. fluentia mẽ¬
cutiali. Nunt ad ppositu iuctor uolena dese¬
ber iduentu Mercutu fingit pͥmo se audire
ones et furie cu uedusa ita insingerent ad
obstundu ei ne intraret Meccitius eelilia
ꝑte peniebat ꝑ apiendo sibi Qd indicabat unꝰ
terribił sonis q inte illu fiebat aflitioatis
faciens magnum trore sicut asili facit uentus
ĩpetnosus atia flam̃as itense silut Coma fic

Expanded text:
 influentia mercuriali. Nunc ad propositum autor volens describere adventum Mercurii fingit se primo audire uod dum daemones et furiae cum Medusa ita insurgerent ad obstandum ei, ne intraret, Mercurius ex alia parte veniebat pro aperiendo sibi, quod indicabat unus terribilis sonus, quia ante illum fiebat confractio aeris faciens magnum terrorem, sicut a simili facit ventus imp
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est dormiendu si totis irib ⁊ ĩ dustriis
ĩuigilandu ꝙ nõ intret qr ue iste solus faci¬
et plus dãnu q̃ om̃s alii ꝙ ĩuita uenerũt
ad infernus añte eu Und̾ mltu mirot
lector ꝙ quicũq habet cognitione uł delcta

Expanded text:
non est dormiendum, sed totis viribus Medusaeis invigilandum quod non intret, quia vere iste solus faciet plus damni quam omnes alii qui in vita venerunt ad infernum ante eum. Unde multum miror, lector, quod quicumque habe
Abbreviated transcription (Latin):
fuciemꝰ eus olluiosu et in sensihile Et argu¬
it ꝙñt sit obstandiu isti qi si oli obstitissent
Theseo qñ iuit ad infernu iste nõ attenta¬
ret nc̃ uenire uñ dicit mas nõ ueggiamo ĩ
deceptos hic exponentes mal nõ ueggiamo

Expanded text:
faciemus eum obliviosum, insensibilem. Et arguit quod nunc sit obstandum isti, quia si olim obstitissent Theseo quando ivit ad Infernum, iste non attentaret nunc venire, unde dicit: mal non vengiamo in s deceptos hic exponentes: mal non vengiamo
Abbreviated transcription (Latin):
et habitus dicens doue .i. ĩ qua turri trę
furie ĩfernali fuõr diricte rlicto .i. cito in
un puncto .i. in ĩstanti qr hõ subito ĩstiganti¬
b istis ꝓrũpit ad cogitandu loquendu et co¬
mitendu õe percatu. Ideo bñ dat eis ornatũ
cħ hauean m̃bre feminile et acto. Et h. no
ꝙ auctor dat sexu femineu ficriis sicut ĩt
Si diligit diligit ĩtense Si odit odit ĩmense
Ad ꝓpositu gͦ sicut femina ĩfuriat᷑ et ĩ dema¬
niatur ⁊ irascit᷑ qr nõ est caput suꝑ caput
ꝑpentis n ira suꝑ ira mulieris Itã nunt
furie ĩ cedebant contra auctore y auctos
istart furiaꝵ dicens Et ille furie Eran ãte
cõ idre uerdissime .i. erant armate ẜpentibi
uenenosissimis. Isti ẜpentes sunt malitie astu¬
capitis qr ille furie hauean ẜpentelli quia
suctiliores fraudos habebant ĩ capite et cerasti
Cerasta ẽ ẜpens cornutus atute penetrans
ugiliꝰ manifestauĩt eas noĩe et facto dicens

Expanded text:
ad habitum dicens: dove, idest in qua turre, tre furie infernal fuor dritte ratto, idest cito, in un punto, idest in instanti, quia homo subito instigantibus istis prorumpit ad cogitandum, loquendum, et committendum omne peccatum; ideo bene dat eis ornatum che aveano membre feminili et atto. Et hic nota quod autor dat sexum foemineum furiis, sicut etiam si diligit, diligit intense; et ita si odit, odit immense. Ad propositum ergo, sicut foemina infuriatur et indaemoniatur et irascitur, quia non est caput super caput serpentis, nec ira super iram mulieris, ita nunc furiae incendebantur contra autorem. 40-42 - istarum furiarum, dicens: et illae furiae, eran cinte con idre verdissime, idest erant armatae serpentibus venenosissimis. Isti serpentes sunt maliciae, astucapitis, quia illae furiae, avean serpentelli, quia subtiliores fraudes habebant in capite, e ceraste. Cerasta est serpens cornutus acute penetrans, gilius manifestaverit eas nomine et facto, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
Et ꝯcludit ꝙ tñ est duꝵ ĩtrare locũ istis for¬
situt uall mortua cinge dintorno la cita do¬
lente quȩ ẽ dolentior ciuitate extetiore
U nõ potemo ĩ frare omai sengaira/ qr iam
ugili fuerat iratus ex repulsa sibi data d tã
t altro dixe. Ista est qua auctor descͥbi mõ
du eum Et bruilt dicẽ ꝙ isti demones ui¬
dentes ꝙ isti nõ pece debant s expertabant adhẽ
ĩtrare mediãte alio ĩ duxert furias ĩ ferna¬
les armatas ẜpentib que factis et robis cona¬
bant᷑ expellere eos Nam iste sunt cãs om̃iu
maloꝵ: iõ occurẽrũt hõi uolenti uincẽ uitia
et Mlegrra.⁊ Prima moralo loquendo est
praua cogitatio qr alecto int̾pettat᷑ ĩ pausa
est praua oꝑatio uñ Mlegera int̾petrat᷑ lon¬
galio Iste tres merito appellant᷑ furie ĩfer¬
nales qi ĩcitant hoie ad furia et furorem
oĩu sceleꝵ Et uẽ sunt armã et instrum̃ta
quibi domones expugnãt hoĩes et ad ĩfena du¬

Expanded text:
it quod tamen est durum intrare locum istum forsicut vallis mortua, cinge d'intorno la città dolente, quae est dolentior civitate exteriore, u' non potremo intrar omai senz'ira, quia iam Virgilius fuerat iratus ex repulsa sibi data, sed tamen t altro disse. Ista est secundbreviter vult dicere quod isti daemones videntes quod isti non recedebant, sed expectabant adhuc intrare mediante alio, induxerunt furias infernales armatas serpentibus quae factis et verbis conabantur expellere eos; nam istae sunt causa omnium malorum, ideo occurrunt homini volenti vincere vitia, e, Megera. Prima, moraliter loquendo, est prava cogitatio, et Alecto interpretatur impausabest prava operatio, unde Megera interpretatur longa lis. Istae tres merito appellantur furiae infernales, quia incitant hominem ad furiam et furorem omnium scelerum; et vere sunt arma et instrumenta, quibus daemones expugnant homines et ducunt
Abbreviated transcription (Latin):
fosse. i. ꝓfundas ch uallam quella tra stonso¬
lata .i. tragũt et claudunt illa ciuitate
in felice qr ĩ fernꝰ est locus ĩ ꝯsolabilis ut
dicit afle in sua poet̾a. Et hic .no. ꝙ aue
tor fingit istam ciuitate fore forte ⁊mex¬
pugnabilem cu magnis fossis ⁊ ꝓfundis et
nuitis altis et fortib ut locus ꝯueniat danã¬

Expanded text:
fosse, idest profundas, che vallan quella terra sconsolata, idest cingunt et claudunt illam civitatem infelicem, quia Infernus est locus inconsolabilis, ut dicit Aristotiles in sua poetria. Et hic nota quod autor fingit istam civitatem fore fortem et inexpugnabilem cum magnis fossis profundis et muris altis et fortibus, ut locus conveniat damna
Abbreviated transcription (Latin):
biclatem uł polam sunt ossa sine secsui
pena ⁊ in istis est uẽ magna pena ignis Et
est ꝯꝑatio abusiua qr ĩ arcis dcãꝵ ciuitatũ
nlla est ama titudo pene s ĩ istis ẽ amaris¬
sima pena. Arce eͥ que st̾ ap̃ ardate et polã
sunt ex ciuitate iste uõ sunt intra li tita
exctema a cope ciuitatis sequestta. Et ecte
ch fiam̃e erano fparte tra li auelli .÷. erat
del tucto accesi ardentes intius cħ ueruna
arte .i. aliqua ars mundana uł opet᷑ ignt̃
sicut uitri uł ferriiul auri nõ chiede fero¬

Expanded text:
Arelate vel Polam sunt ossa sine sensu et poena, in istis vero est magna poena ignis; et est comparatio abusiva, quia in arcis dictarum civitatum nulla est amaritudo poenae, sed in istis est amarissima poena. Arcae etiam quae sunt apud Arelate et Polam sunt extra civitatem; istae vero sunt intra, licet circa extrema a corpore civitatis sequestrata. 118-1che fiamme erano sparte tra li avelli, idest erdel tutto accesi, ardentes interius, che veruna arte, idest aliqua ars mundana quae operetur igne sicut vitri, vel ferri, vel auri, non richiede fer
Abbreviated transcription (Latin):
a trensuo ꝙ nõcito deposuss itam nͥ frcissi gt̃a
Et ad ĩtelligendus istam m̃a et dispositionui
ille ꝙ repit se ĩ silua uł ĩ ualle palust de nocte
audirt uoce uł strepitu alicui ueruents sti
et ecte quare eh locchio nol potra menate ielug
qr nõ potat uidere a songe per laeoneta .i

Expanded text:
 quod non cito reposuisset iram, nisi fecisset gratia Et ad intelligendam istam dispositionem ille qui reperit se in sylva, vel in valle palustri de nocte audire vocem vel strepitum alicuius venientiet ecce quare, che l'occhio nol potea menar a lunga, quia non poterat videre a longe, per l'air nera, i
Abbreviated transcription (Latin):
dentro ad ꝓua .i. certati reĩtrauert siui¬
tate qr nõ platuit eis petitio uirgilii Ideo
solatus. Et ecct qd fent Et riuolsesi ad me cõ¬
passi rati qi cepit pedue lento gradu usus
iuctorem fonis togtubundus. Et hic no.q iut
tot fingir hoc torus qi nõ porat nur uglio solo ĩ¬
trare istam cuutate n mediante uirlio alti
ut statis patebit et et qi de rei uĩtate ugilo non
desepsit ad plẽnus istus m̃a uñ auctor sicut in¬

Expanded text:
dentro a prova, idest certatim reintraverunt civitatem, quia non placuit eis petitio Virgilii, ideo solatus; et ecce quod fecit, e rivolsesi a me copassi rari, quia coepit redire lente versus autorem totus cogitabundus. Et hic nota quod autor fingit hoc totum, quia non poterat cum Virgilio solo intrare istam civitatem nisi mediante auxilio alterius, ut statim patebit; et etiam quia de rei veritate Virgilius non descripserat ad plenum istam materiam; unde autor, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
et sum̃ãti ꝙ auctor nr̃ iõ fingit se ĩ ue¬
nisse hic manĩa resistentia ut ꝑ illa det
ĩ telligi maximũ luctu mentis quẽ secum
hũt. Si cͥ supͣ auctor ĩuenit in singlis
circlis unu singlares custode ꝙ uoluit o
denegare i grestum ne uiẽt cõia uitia et
fupplitia ĩ centinentit que sunt ꝑ se qͣĩ nota

Expanded text:
et summatim, quod autor noster ideo fingit se hic invenisse maximam resistentiam, ut per illam det intelligi maximam luctam mentis quam secum habuit. Si enim supra autor invenit in singulis circulis unum singularem custodem qui voluit sibi denegare ingressum ne videret communia vicia et supplici