comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accipienda eẽ habebit haec p̃cepta Iuod
seriptou neq ingeniũ defuit. ad inueri¬
enda om̃ia. neq sermo ad ꝓferenda. si ali¬
qͥđ excipiendũ putar& eẽ. consuecudinem
sriptorib exciꝑe. hoc ꝓbabit si recita leges
q̃ habent eceptionẽ. Erit aut̃ uehe m̃tiꝰ. sieiꝰ
ipsi scriptoris. aliã legẽ recit&. aut exepsa
lege aliqđ caput in uenut qđ oxcipiat. Beinde
quasi ꝑ definitionẽ inducere. quoniam uli
aliud ẽ causã accipere. nihil legẽ tolleri
Idq fierisi causa accipiatur qu&̧ extra
legẽ est iđ extra scriptum. Deinde omnib
peccandi licentiã dari. si causa semꝑ acc¬
tur ⁊ iudicib errorẽ mitti. cũ abscripto
cesserint. ⁊ semꝑ causas sequantur. quȩ so¬
tae non sint. Om̃s ciues quid a gant igio¬
turos. si ex suo quisq consilio agat. & cauisam
legi applico. Postremo hos locos induc&. a

Expanded text:
accipiendam esse’ habebit haec praecepta, quod accipiendam esse’ habebit haec praecepta, quod scriptori neque ingenium defuit ad inuenienda omnia neque sermo ad proferenda; si aliquid excipiendum putaret, esse consuetudinem scriptoris excipere. Hoc probabit, si recitet leges, quae habent exceptionem. Erit autem uehementius, si eius ipsius scriptoris aliam legem recitet aut in ipsa lege aliquod caput inueniat, quod excipiat. Deinde quasi per definitionem inducere, quoniam nihil aliud est causam accipere nisi legem tollere, idque fieri si causa accipiatur, quae extra legem est, id est extra scriptum. Deinde, omnibus peccandi licentiam dari, si causa semper accipiatur, et iudicibus errorem inici, cum a scripto recesserint et semper causas sequantur, quae scriptae non sint; omnes ciues quid agant ignoraturos, si ex suo quisque consilio agat et causam legi adplicet. Postremo hos locos inducet: quod
Abbreviated transcription (Latin):
sic nec scriptores ratum screderent esse. &
sibi debebunt interpretari. habere quod
scripserunt. Et iudicium ucertũ sequentur.
magis uoluntatem eum sequi qui scripta
defendit. quam eum qui inter pretetus
Certius enim indicium est uoluntatis. ipsum
scriptum. Haec aduersus eum qui sententi¬
am femper adidem spectare dicit Sin aut̃
ad tempus ac commodari sententiamdicit
aduersarius. deb& ille qui sccipto niti¬
tur negare iustum esse. Ut cum ali¬
quis se contra legem fecisse fateatur.
asserat causam uel temporis. uel euen¬
tus. uel aliam similem. Deinde debet
dicere semper accusatorum fuisse. ut cũ
crimen intenderent. facti caulam affer¬
ren. Nunc reorum esse. ut cum fece¬
rint quod non licebat. facti sui afferant
causam. Post hac. tres locos deb& assere¬
re. qui ꝓ seripto nititur. Sunt aut̃ hi
N ulla in lege causam contra scriptũ accipi
in hac lege non accepi. hanc causam
minime accipi. Elec uti dixi. deb& asse¬
tere. Ac primũ illud innulla lege causam

Expanded text:
 nec scriptores ratum futurum credent esse, si sibi debebunt interpretari habere quod scripserint, et iudices iudicium incertum sequentur, magis uoluntatem eum sequi qui scripta defendat quam eum qui interpretetur; certius enim indicium est uoluntatis ipsum scriptum. Haec aduersus eum qui sententiam semper ad idem spectare dicet. Sin autem ad tempus adcommodari sententiam dicet aduersarius, debet ille qui scripto nititur, negare iustum esse ut, cum aliquis se contra legem fecisse fateautur, adserat causam uel temporis uel euentus uel aliam similem. Deinde debet dicere semper accusatorum fuisse, ut, cum crimen intenderent, facti causam adferrent; nunc reorum esse ut cum fecerint, quod non licebat, facti sui adferrent causam. Post haec tres locos debet adserere qui pro scripto nititur; sunt autem hi, nulla in lege causam contra scriptum accipi, in hac lege non accipi, hanc causam minime accipi. Haec, uti dixi, debet adserere; ac primum illud, ‘in nulla lege causam
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdã cõparat᷑. ñ alienũ ÷ iudere quȩ dicant hi qͥ quȩdã eiꝰ
rei p̃cepta nobreliquer̃ Sed antequã dep̃ceptis oratoris
dicamꝰ uidet᷑ dicendũ degenere ipsiꝰ artis de officio de
fine demateria departib Nã his reb cognitis. faclis
⁊ expeditius animꝰ uniꝰ ciuiq ipsã rationẽ aciuiã artis c̃sido¬
re pocerit. Diximꝰsu pra auxesin in ratione & cõpartuo¬
ne fieri. Hic cõparatio ÷ hominir ibeluarii unt̃ se hominã
Hloc si forte ñ natura modo. neq exercitatione conficit᷑ uerĩ

Expanded text:
quodam comparatur, non alienum equodam comparatur, non alienum erei praecepta nobis reliquerunt. Sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus. nam his rebus cognitis facilius et expeditius animus unius cuiusque ipsam ra- tionem ac viam artis consideR HOMINES. Diximus supra auxesin ratione et comparatione fieri: hic comparatio est hominum et beluarum et inter se hominum. HOC SI FORTE NON NATVRA MODO NEQVE EXERCITATIONE CON
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽ eloquentie si qͥdẽ rerũ om̃iũ moderatrix ẽ
quentia lsapienta Sed quia multiꝓpͥis magis
utilitatib uolunt eẽ consultũ. rłte subdidit hinc
adipsosqͥ eã adeptisunt. Laus. honor. dignitas c̃fluit
Quȩ om̃a & utilia s̃ ⁊ honesta Hinc amicis qͦq corũ
certissimũ ittis simũ p̃sidiũ cõparatur Ostendit
hic qͥđ agat orator Sipiens icũ loquentia negͦcia
suscepta ñ deserit Et inde fit ut ãmedisamicorũ
de ẽt̃ ñ possit Vt ipse acero ui uerrinis ⁊qͥ om̃e
reliquã tẽpꝰ qđ m ab amicoꝵ negociis dat᷑ in his¬
homines cũmultis reb humiliorestin firmor es
sint
Hacre iixime beluis p̃stare qđ lo qͥpossunt: Quare p̃dla¬
rũmͥ qiđdã uidet᷑ adeptus is. qui quare homines bestis
p̃stent. ea in re hominib ipsas antecellet: hoc si forte non
snatura mneq exercitatione conficit᷑. uerũ etiã artisicio

Expanded text:
esse eloquentiae, si rerum omnium moderatrix est. esse eloquentiae, si rerum omnium moderatrix est. quentia uel sapientia. Sed quia multi propriis magis utilitatibus uolunt esse consultum, recte subdidit: HINC AD IPSOS, QVI EAM ADEPTI SVNT, LAVS, HONOS, DIGNITAS CONFLVIT, quae omnia et utilia sunt et honesta. HINC AMICIS QVOQVE EORVM CERTISSIMVM ET TVTISSIMVM PRAESIDIVM COMPARATVR. Ostendit hic quid agat orator: sapiens enim cum eloquentia negotia suscepta non deserit, et inde fit ut commodis amicorum deesse non possit. Vt ipse Cicero in Verrinis: "et qui omne reliquum tempus quod mihi ab amicorum negotiis dathomines, cum multis rebus humiliores et in- firmiores sint, hac re maxime bestiis praestare, quod loqui possunt. quare praeclarum mihi quiddam videtur adeptus is, qui, qua re homines bestiis praestent, ea in re hominibus ipsis antecellat. hoc si forte non natura modo neque exercitatione conficitur, verum etiam arti- ficio
Abbreviated transcription (Latin):
siusi
Preclirũq ẽ sippt̃ qabeluis pstis hocipis &ã hominib ante¬
celles ad poterit fieri sidoquens fueris Ne q̃n exortati¬
onis atrauxesi s pcepta monstrauimꝰ ad int̃ p̃tationẽ iu his
positȩ orationis redeamꝰ Quare meoqͥdẽ animo nicini lomi¬
animo. neqid sibi usurpasse uideat᷑. ñ dix̃ eloquentiae
& publice ꝑuerse abutunt᷑: Magna exortatio cũ
ait qͥdã. Ut si pauci sunt. facile oppͥmi posse uideant᷑
Puatĩ ⁊ publice Respublica enĩ. his duob c̃stat. ho¬
minib: ⁊ ciuitatib Euerse abutunt᷑. Ob est ꝵ.R P¬
qđ ꝓdeẽ debebat. Mignocũ decrim̃tobonoꝵ &
cõmuni om̃iu ꝑnicie Et hiic optime exhortatur
Neqͥs enĩ dicer&. qiđ mea siboni perilitantur :
Recte addidit & cõmuni om̃iũ ꝑnicie Ergostuden¬
dũ ÷ loquentiȩ ne oppͥmam᷑: Nã hinc ad rẽp.
maxima cõmoda ueniunt si moderatrixom̃iũ
p̃sto ÷ sipientia Bene ꝑsuadã sapientiã iungendã

Expanded text:
se si propter quod beluis praestas, hoc ipsis etiam hominibus antecellas, quod potent faeri si eloquens fueris. Nunc quoniam exhortationis atque auxesis praecepta monstrauimus, ad interpretationem in his positae orationis redeamus. QVARE MEO QVIDEM ANIMO NIHILO MI'animo': ne quid sibi usurpasse uideatur, non dixit 'eloquentiae ET PVBLICE PERVERSE ABVTVNTVR. Magna exhortatio, cum ait 'quidam', ut, si pauci sunt, facile opprimi posse uideantur. 'Privatim et publice': res publica enim his duobus constat, hominibus et ciuitatibus. 'Peruerse abutuntur': obest e debebat. MAGNO CVM DETRIMENTO BONORVM ET COMMVNI OMNIVM PERNICIE. Et hic optime exhortatur. Ne quis enim diceret, 'quid mea, si boni periclitantur?' recte addidit 'et communi omnium pernicie'. Ergo studendum est eloquentiae ne opprimamur. NAM HINC AD REM PVBLICAM MAXIMA COMMODA VENIVNT, SI MODERATRIX OMNIVM PRAESTO EST SAPIENTIA. Bene persuadet sapientiam iungendam
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ posse ab hominib ꝑartẽ eloquentiã cõphendi. Necessaro
g̃ priusꝗ eloquentiȩ p̃cepta trader & exhortatꝰ : ab honest
abutili. a possibili ⁊ debere ab hominib ⁊ posse elaquentia cõp¬
þendi Sedantequã dep̃ceptis oratori is dicamꝰ. uidet᷑ decendue
Regenere ipsus artis Omis arsduplex̃ idͥ duplicẽ facie labo¬
scđ in p̃ceptũ sententiãq uarronis qͥait eẽ artẽ extriniset un
aliã intrinsecꝰ Ars extraisecꝰ talis ÷ quȩ nobscientiã solatido
Intrinsecꝰ quȩ itadat scientiã. ut illudipsũ qđ scientiuã dit qb
rationib faciamꝰ ostendat ha illa ad scientiũ solã ꝓfic̃. hȩ adso
om̃ia uicia deuitare hȩxcũ dico cũq ꝑhanc iutari uicua dio
ñ tam qͥmͦ uitent᷑ ostendo. artẽ illã exetriusecꝰ doceo ꝑquã bla
scientia discat : Siaut dica quȩ sint partes orationis quȩ ellas

Expanded text:
endi. Necessario ergo priusquam eloquentiae praecepta traderet exhortatus est ab honesto, ab utili, a possibili, et debere ab hominibus et posse eloquentiam comprehendi. SED ANTE QVAM DE PRAECEPTIS ORATORIIS DICIMVS, VIDETVR DICENDVM DE GENERE IPSIVS ARTIS. Omnis ars duplex est, id eartem extrinsecus unam, aliam intrinsecus". Ars extrinsecus talis est quae nobis scientiam solam tradit, intrinsecus quae ita dat scientiam, ut illud ipsum quod scientia dat quibus rationibus faciamus ostendat. Ita illa ad scientiam solam proficit, haec aomnia uitia deuitare: haec cum dico cumque per hanc uitari uitia dico, non tamen quo modo uitentur ostendo. Artem illam extrinsecus doceo per quam sola scientia discitur; si autem dicam quae sint partes orationis, quae syllabae,
Abbreviated transcription (Latin):
entiã per
quinq reb culliꝰ ostesidit. Genert arts. officio
fine. matheria. partib: Ipse &iã ostendit sede
ea artequȩ ẽ extrinse cꝰ ee. dicturũ Intruis eclo
artẽ qua nobad actꝰ p̃ceptadat. interĩ differre
Ait eni. S. anteꝙ dep̃ceptis oratoriis dicamus.
dicendũ uid &ur degenere ipsi artas. Qm̃ primo
artis genere satis faciendũ ẽ qͣ legenꝰ rh& horicȩ
artis st explicemꝰ ¶ Ciuilis quaedã ratiorꝰ quȩ¬

Expanded text:
entiam parit, quinque rebus Turnus ostendit, genere artis, officio, fine, materia, partibus. Ipse etiam ostendit se de ea arte quae est extrinsecus esse dicturum. Intrinsecus uero artem, quae nobis ad actus praecepta dat, interim differre; ait enim: 'sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, dicendum uidetur de genere ipsius artis'. Quoniam primo artis generi satis faciendum est, quale genus rhetoricae artis sit, explicemus. CIVILIS QVAEDAM RATIO E
Abbreviated transcription (Latin):
req exercitatione s̃ Ni arte stait &martẽ discere in
m̃a petestate ẽ possumꝰ in qͥt eloquertũ c̃seqͥ inhacexorti¬
tone ẽxĩ auxesis: Aug em̃ laudes eloquentiȩ Aixesis
porro duob: mahisfit. Rationes cõparatione : uigxitelo¬
quentiã ratone ubi ait. ꝑhanca pͥuatas ⁊ publicas res
admꝑnbrari posiȩ ł huncuitã tutã. honestã illastrem

Expanded text:
am artem discere in nostra potestate est, possumus, inquit, eloquentiam consequi. In hac exhortatione est etiam auxesis; auget enim laudes eloquentiae. Auxesis porro duobus modis fit, ratione et comparatione. Auxit eloquentiam ratione ubi ait per hanc et publicas et privatas res administrari posse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ rore misericordia. fartanȩ contȩptatione. in perato
dũudet᷑ Angum̃tũ ẽ qđ qͥde ñ ÷ factũ sedficri potiuisse
credit᷑ ut interentio adol escenti suita narratur Nã
is postuũ excefsit exephebissosia A nego ciis g nirratoa
espares ub& bibulã instoriã argum̃tũ Fabula
niilueri nec ueri simile contin&: Historia. gesta
steriuꝵ Argumentũ : ñuerũ sed ueri simile
liuit narratio quȩ uersat᷑ in ꝑsonis ex pͥmendis ta¬
ibidemee & micionis senũ ꝑsona morũ contrariose¬
cernit̃ Venit adme sepeclamitans Aiđ agis micio

Expanded text:
latione, errore, misericordia, fortunae commu- tatione, insperato um". Argumentum est quod quidem non est factum, sed faeri potuisse creditur, ut in Terentio adulescentis uita narratur: "nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia". Negotii ergo narratio tres partes habet, fabulam, historiam, argumentum. Fabula nihil ueri nec ueri simile conttum non uerum, sed ueri simile. Illa autem narratio quae uersatur in personis exprimendis, taubi Demeae et Micionis senum persona morum contrario secernitur: "uenit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio?
Abbreviated transcription (Latin):
&iꝑta& ybibilis Vt sallustius sibiom̃a in catalina tribuit
Quã brenissime potero paucis ab soluã Qũ alis ihnstorio¬
graphis singula tradidiss& in libro pͥm ohistoriarũ dat
catonibreuitatẽ Romani gȩneris disertissimꝰ paucis
ib soluit Finnio uͦ ueritatẽ Sed antequã dicamꝰ ut
breits nairractio fut . ut aꝑta ut ꝓbabilis pͥncipiodicend̃
uidet᷑ qus sit narratio orateria. quđ agat ł qͦiđ̃ dist&:
areliqͥs partib oratonis Oratio quȩ negociũ explicat
atq: insinuat audient. narrattio dr̃ explicans quđ gestũ
plenis indinet᷑ in actoris cõmadũ ñ tam̃ ad pugĩ conti¬
nuo easdẽ partes ducit Negociũ enĩ uidici insinuatur
ñ pars negociis agit᷑ enĩ ut causã uid ex norit᷑ Causa
uͦ duarũ pertiũ :÷ Sysubtilitas exponentis. aliquid qđ
suȩ partiꝓsit insinuat: Nã udexsic ab uno audit quasi
extrapartẽ Sed uere is optimꝰ pitronꝰ ÷ in narrando qͥ
ita narrie ut & aduers iriꝰ ita narrare potiuisse credat᷑

Expanded text:
t probabilis, ut Sallustius sibi omnia in Catilina tribuit: "quam uerissime potero, paucis absoluam", cum aliis historiographis singula tradidisset in libro primo Historiarum: dat Catoni breuitatem, "Romani generis disertissimus paucis absoluit", Fannio uero ueritatem. Sed ante quam dicamus, ut breuis narratio fiat, ut aperta, ut probabilis, principio docendum uidetur quid sit narratio oratoria, quid agat uel quo distet a reliquis partibus orationis. Oratio quae negotium explicat atque insinuat audienti narratio dicitur, explicans quid gestumplenis inclinet in actoris commodum, non tamen ad pugnam continuo easdem partes ducit; negotium enim iudici insinuatur, non pars negotii. Agitur enim ut causam iudex norit; causa uero duarum partium est. Sed subtilitas exponentis aliquid, quod suae parti prosit, insinuat; nam iudex sic ab uno audit, quasi extra partes. Et uere is optimus patronus in narrando qui ita narrat ut et aduersarius ita narrare potuisse credatur;
Abbreviated transcription (Latin):
madi ẽ Angues ingentes alites uneti iugo Ueri he
questio ÷ cũ indefinitione generali narrationis doie
Narratio ÷ rerũ gestarũ aut ut gestarũ expositio e
in fabolȩ defontione que utig qm & psanartu¬
gentri smmilis eẽ debuit. ait fabula: inqua net ues
nec uerisimdes rescontinent᷑ Deindo instora ri

Expanded text:
MODI EST: "angues ingentes alites, iuncti iugo". Verum hic quaestio est, cum in definitione generali narrationis dixerit ‘narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expositio', cur in fabulae definitione, quae utiqgeneri similis esse debuit, ait FABVLA EST, IN QVA NEC VERAE NEC VERI SIMILES RES CONTINENTVR? Deinde HISTORI
Abbreviated transcription (Latin):
nis causa sit. ut dio qͥli fuit hilesimꝰ pasellas mortus ẽ
c. saterdote p̃tore. Simlitudins causa ft. ut ẽillud S
ste multo sceleratior ⁊nepuae qũ ille adrunꝰ aliqͥnto
aũ fdicior fuit: Digressia& he uderi poret. sedñ ẽ.
lestitions causi fit. ñ aienȩ ab eo nogocio quodo agit᷑
ut si prata. s nemora ssontes riuos describus & hane
ipsa descritionẽ adcausi applices Amplificatiomnis

Expanded text:
Dio quidam fuit Halaesinus; P. Asellus mortuus est C. Sacerdote praetore". Similitudinis causa fit, ut est illud: "sic iste multo sceleratior et nequior quam ille Hadrianus, aliquanto etiam felicior fuit". Digressio et haec uideri potest, sed non est, lectationis causa fit non alienae ab eo negotio quo de agitur, ut si prata, si nemora, si fontes riuosque describas et hanc ipsam descriptionem ad causam adplices. Amplificationis
Abbreviated transcription (Latin):
racionis dic̃ Vnũqđ st in causȩ expositione. ut ẽillid .s.
quintius sr̃ huĩcep quintu sut & huie similia Verũ q̃m
narratio causȩ ñ idsolũ agit at resgestas explic&. uerũ
&ũ multa futuris p̃struit qstionib anĩaduertamꝰ ut ci¬
ceroutrunq cõplexusst Inquo ipsi cusa in ꝗ hocadre¬
riũ expositionẽ &om̃is ratio controuersiȩ continet᷑ hoc

Expanded text:
cit; unum quod sit in causae expositione, ut est illud: "C. Quintius frater huiusce P. Quintii fuit", et huic similia. Verum quoniam narratio causae non id solum agit, ut res gestas explicet, uerum etiam multa futuris praestruit quaestionibus, animaduertamus ut Cicero utrumque complexus sit. IN QVO IPSA CAVSA, inquit - hoc ad rerum ex
Abbreviated transcription (Latin):
multa uerres &iã ñuisa concupierit: Ergo scđmgenꝰ
narrationis hoc est quȩ digressio driquȩ fit aut cri¬
minationis aut similitudims. aut delectationis aut
amplificationis causa: Tertiũ genꝰ narrandi ẽ qđ ȩxn
poetarũ łhistorio graphoꝵ Dat tum cursimetũ in
hainc narritionẽ p̃cepta hȩ inqt narratio remora
a ciuuilib: causi f duo menbrahul& Nã aut ꝓpt̃ negocu

Expanded text:
multa etiam non uisa concupierit. Ergo secundum genus narrationis hoc est, quae digressio dicitur, quae fit aut criminationis aut similitudinis aut delectationis aut amplificationis causa. Tertium genus narrandi est quod extra poetarum uel historiographorum -, dat tamen cursim etiam in hanc narrationem praecepta. Haec, inquit, narratio remota a ciuilibus causis duo membra habet: nam aut propter negotia
Abbreviated transcription (Latin):
nis ÷ qđ exricausã ÷ sed ad cuusã facit Ut ilid A gonis
ẽquȩdi ly libitana liberta ueneris erycinȩ hȩenas¬
ratio exraciusa ẽ Agit enĩ qui magis debeit accusare
sel tam̃ ad cuusa facit Locꝰ enĩintroducit᷑ inquo secati¬
lius iniuerĩ auerre passã c̃e cõmemorat. qua selesur¬

Expanded text:
 quod extra causam est, sed ad causam facit, ut est illud: "Agonis est quaedam Lilybitana liberta Veneris Erycinae". Haec narratio extra causam est - agitur enim qui magis debeat accusare - sed tamen ad causam facit: locus enim introducitur in quo se Caecilius iniuriam a Verre pass
Abbreviated transcription (Latin):
p̃reliqͥt. ł ãbigiũ. cũubũ potest inducis pluresue sententias ac
tas hereditates adierit ꝓspice tuqͥplurimũ cernis. Ambigua:
quẽ ad modũ uittendas q̃ obscurã reddunt orationẽ. Itdhec c̃se¬
quende q̃ c̃fitiunt huimꝰdi significationẽ. Ea reperilint᷑ fa¬
cile sinouerimꝰ ⁊ animũ auterimꝰ ũboꝵ ancipites. autntiultipli¬
ces potestates. E c̃leq̃ntia significatiosiũ. cures q̃seqͣnt̃ aliꝗ rẽ¬
filio diceds qͥesce tucuiꝰ pat̾ cubitose emungere solebat. E absa¬
relinqͥt̃ suspitionis sic. Sista form̃ exetate puꝑ ediene domi
nolo plura dicere. ꝑsimilitudinẽ cũ diqͣres simili alata nihil
ã pliꝰ dicimꝰ. s exea significamꝰ qͥd sentiaemꝰ h mͦ. Holesat̃mipe¬

Expanded text:
reliquit.» Per ambiguum, cum verbum potest in duas pluresve sententias acctas hereditates adierit: «Prospice tu, qui plurimum cernis.» Ambigua quemadmodum vitanda sunt, quae obscuram reddunt orationem, item haec consequenda, quae conficiunt huiusmodi significationem. Ea reperientur facile, si noverimus et animum adverterimus verborum ancipites aut multiplices potestates. Per consequentiam significatio fit, cum res, quae sequantur alifilio dicas: Quiesce tu, cujus pater se cubito emungere solebat. relinquitur suspicionis, sic: «Qui ista forma et aetate nuper alienae domi - nolo plura dicere.» Per similitudinem, cum aliqua re simili allata nihil amplius dicimus, sed ex ea significamus, quid sentiamus, hoc m
Abbreviated transcription (Latin):
aduersirius intelligat. res utilior aut ho¬
nestior. aut magis necessaria. abscriptore
neglecta uideatur. Id fi&. si id quod nos
demonstrabimus. honestum. aut utile.
aut necessarium de monstrabimus. Et si id
quod ab itduersariis dicetur. minime eius¬
modi esse dicemus. Deinde si in lege erit
ex ambiguo controuersia. dare operam
oportebit. ut de eo quod aduersarius
intelligat. alia in fe lege cautum esse
docettur. Ser multum autem ꝓficia
illud demonstrase. quemadmodum scrip¬
siss&. si id quod aduersarius accipiat.

Expanded text:
adversarius intellegat, res uti- lior aut honestior aut magis necessaria ab scriptore neglecta videatur. id fiet, si id, quod nos demon- strabimus, honestum aut utile aut necessarium demon- strabimus, et si id, quod ab adversariis dicetur, minime eiusmodi esse dicemus. deinde si in lege erit ex amb- iguo controversia, dare operam oportebit, ut de eo, quod adversarius intellegat, alia in re lege cautum esse doceatur. permultum autem proficiet illud demon- strare, quemadmodum scripsisset, si id, quod adver- sarius accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
derent. c̃sectatꝰ & confecit. Romã redit Tri¬
ũpbũ absenatu postulat. Hic & inde p̃catione

Expanded text:
derent, consectatus est et confecit. Ro- mam redit: triumphum ab senatu postulat. hic et in deprecatione
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus sit. In hoc genere ñ potest hoc dici.
ad tempus. ⁊ ad euentũ aliquã sententiã scriptoris
oportere ac cõmodari ꝓpt̃ ea qđ ea sola de monstrat᷑.
qua fretꝰ ille qͥ c̃tra deriptũ dic̃. sua et̃ hereditatẽ defendit¬
llud aut̃ genus eoꝵ qͥsententia inducunt inqͦ n¬
siple& uoluntas scriptoris ostendit. quȩ in om̃e tẽp

Expanded text:
mor- tuus sit. in hoc genere non potest hoc dici, ad tem- pus et ad eventum aliquem sententiam scriptoris opor- tere accommodari, propterea quod ea sola esse demon- stratur, qua fretus ille, qui contra scriptum dicit, suam esse hereditateus est eorum, qui sententiam inducunt, in qimplex voluntas scriptoris ostenditur, quae in omne temp
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpestatis in portũ coniectasit oporteat ne eã
publicari. Horũ triũ generũ id circom unu locũ
tatis. ciecturã induici ab accusatore oportebit. itad
aliqua demonstret̾: deinde inducere definitioꝵ
necessitudiuis. Aut casus. aut imprudentue. ⁊&t
reus inferat separare. Id est ostendere dissiml.
fuerit. Postea demonstrare potiusse uitare.a
hacratione ꝓuideri potuisse. si hoc aut illud fts
s&. dut nisi feciss&. p̃caueri. ⁊ definitionib oftendei
ñ banc imprudentiã. aut casũ. aut necessitudinẽ

Expanded text:
tempestatis in portum coniecta sit, oporteatne eam publicari? Horum trium generum idcirco in unum locum tatis, coniecturam induci ab accusatore oportebit, ut idaliqua demon- stretur; deinde inducere definitionem necessitudinis aut casus aut inprudentiae et reus in- ferat, separare, id est ostendere dissimilefuerit; postea demonstrare potuisse vitari: hac ratione provideri potuisse, si hoc aut illud fe- cisset, aut, nisi fecisset, praecaveri; et definitionibus ostendere non hanc inprudentiam aut casum aut
Abbreviated transcription (Latin):
nis obstiterit nũltitudo. supplicio dignꝰne sit
Necefsitudo aut̃ infertur. cũ ui quadã. reusid qđ
fecerit. fecisse defenditur hoc modo Lex est apud
rhodios ut siqua rostrata in portu nauis de p̃bensa
sit: publicet᷑. Cũ magna in alto tẽpestas ess&:
ius uentorũ inuitis nautis inrhodiorũ portũ na¬
ue coegit. Iuestor nauẽ popłi nocat. Niuis
dͥia. negat oportere publicare. Intentio est
Rostrata nauis in porta de p̃hensa est. Depulsio
Infirmatio. Nanẽ & lege tam̃ popłi eẽ oport&.¬

Expanded text:
obstiterit magnitudo, supplicio dignusne sit? Necessitudo autem infertur, cum vi quadam reus id, quod fecerit, fecisse defenditur, hoc modo: lex est apud Rhodios, ut, si qua rostrata in portu navis depre- hensa sit, publicetur. cum magna in alto tempestas esset, vis ventorum invitis nautis in Rhodiorum por- tum navem coe+git. quaestor navem populi vocat, na- vis dominus negat oportere publicari. intentio est: Rostrata navis in portu deprehensa est. Depulsio:Infirmatio est: Navem ex lege tamen populi esse oport
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sibi ⁊ filio testam̃tũ scripsit dũ ispupillis ess&
Quare quȩ filii fuer̃ testam̃to patris nra fiant
necesse ẽ Infirmatio rationis. Immopat̃ sibi
scripsit. & scđm heredẽ ñ filio. sꝯsibi iussit eẽ
pupilli retestari Anheredes scđi ipsius patris fa¬
milias. Ñ filii qͦq: eipupilli heredessint Atq hoc

Expanded text:
 sibi et filio testamentum scripsit, dum is pupillus esset. quare, quae filii fuerunt, testamento patris nostra fiant ne- cesse est. infirmatio rationis: immo pater sibi scripsit et secundum heredem non filio, sed sibi iussit essepupilli re testari; an heredes secundi ipsius patrisfamilias, non filii quoque eius pupilli heredes sint? Atque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
netesse ẽ. Petulantissime etũ sẽꝑ iste oppugnauit sepatum
&equestrẽ locũ splendidisimũ cupit eẽ inciuitate. is oportet istũ ma

Expanded text:
necesse est; petulantissime enim semper iste obpugnavit senatum. Qui equestrem locum splendidissimum cupit esse in civitate, is oportet istum max
Abbreviated transcription (Latin):
sopet. autloco. aut re aliqͣ. similitudo augendi. aut
minuendi causa ducit᷑. Ut siqͥs drusũ gracchũ ꝑtorẽq
obsoletã. Ex c̃trario ducit᷑ sic̃ siqͥs homint̃ ꝓdigũ.
⁊lixuriosũ in prudtas. partũ ⁊ diligentẽ appllass.
Et inħ postremꝰ qđ exẽttario sumit᷑. ⁊ in illo pͥmo qđ asimi¬

Expanded text:
sona aut loco aut re aliqua similitudo augendi aut minuendi causa ducitur, ut si quis Drusum Graccum Numitoremque obsoletum ‹dicat.› Ex contrario ducitur sic, ut si quis hominem prodigum et luxuriosum inludens parcum et diligentem appellet. Et in hoc postrem
Abbreviated transcription (Latin):
rũ rerũ nẽ crim̃ inuidicio  utsiauaritiae. cupiditatis.
Deindelocꝰ cõmunis inducenđ ÷ qͦ indignũ eẽ cũ c̃ques¬
tone dedarandũ. ut qua causa impellunt᷑ ad pec¬
candũ uitiis om̃ib pleni haccuiꝰ uita p̃terita purga¬
tasit. impulsus eẽ dicatur. Deinde alius locꝰ cõmũnis
uitã honeste actã reo debere ꝓdeẽ. ipiã eẽ cercissimã
testẽmorũ a ꝓbitatũ. Criminationẽ inincore

Expanded text:
rum rerum nunc crimen in iudicio est, ut si auaritiae, cupiditatis. Deinde locus communis inducendus est quo indignum esse cum conquestione declarandum est, ut qua causa impelluntur ad peccandum uitiis omnibus pleni, hac, cuius uita praeterita purgata sit, impulsus esse dicatur. Deinde alius locus communis, uitam honeste actam reo debere prodesse, ipsam esse certissimam testem morum et uoluntatum, criminationem inimicor
Abbreviated transcription (Latin):
de origine elaquentiȩ disseruit. aquȩ eiꝰ irca actꝰ natura
suert disputuuit Dtendit pͥmoeloquentiã ꝓfuisse s
quandiu fuerit mixta sapientiȩ Post eandẽ eloquentiã
repudiata sapientua. maxima naufrigia intulqse . R .P.
esti ma elaquentĩ seꝑ eẽ fagiendĩ qͥppe multa ĩcõmoda
ꝑhanc contigise monstrauit. necessario hȩcqͣr tathesis ÷
studendũ eloquenti & s quae miata sit sapientiȩ Etẽ hic
qͣsi exhortatio In exhoratione uͦ delibertionis p̃cepta
seriunt᷑ cmetat᷑ utlitis cractat᷑ honestus t ractit᷑ possibile
Stlitas porro duob generib cõphendit Si mala repellamꝰ.
tiȩ nemili magnocũ decrim̃tobonor ⁊ cõmuniom̃ium

Expanded text:
ntiae disseruit et quae eius circa actus natura fuerit disputauit, ostenditque primo eloquentiam profuisse, sed quam diu fuerit mixta sapientiae; post eandem eloquentiam repudiata sapientia maxima naufragia intulisse rei pubaestimet eloquentiam semper esse fugiendam, quippe multa incommoda per hanc contigisse monstrauit necessario, quarta haec thesis est, studendum eloquentiae, sed quae sit mixta sapientiae: et est hic quasi exhortaseruantur: tractatur utilitas, tractatur honestas, tractatur possibile. Vtilitas porro duobus generibus comprehenditur, si mala repellamus,TIAE, NE MALI MAGNO CVM DETRIMENTO BONORVM ET COMMVNI OM
Abbreviated transcription (Latin):
ne authic ñ ad monuisse. aut ne eadẽ terũ dixisse
longiqͥtas in occisione cõmoditis ad faciendũ domea

Expanded text:
ne aut hic non admonuisse aut ne eadem iterum dixisse longinquitas, in occasione commoditas ad faciendum idonea
Abbreviated transcription (Latin):
Nc qͥddã breuit̃ & cõmunĩt deutroq p̃cipiendũ
uidetur Exordiũ sententiarũ ⁊ grauitatis plu¬
rimũ deb& hab̵e. ⁊ õnino õnia cͤ ꝑtinent addigni¬
caitẽ in secontinero ꝓpt̃ea qđ idoptiumne faciendũ ÷
qđ oratorẽ auditori maxime iõm̃dat splendoris:
& festiuitatis. ⁊ concmnnitudinis mimiinũ ꝓpt̃ea

Expanded text:
nc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum videtur. Exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere et omnino omnia, quae pertinent ad dignitatem, in se continere, propterea quod id optime faciendum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum, p
Abbreviated transcription (Latin):
adinbenda partitio ẽ. quȩ d istributio nuncupat᷑.
ubi totiꝰ causȩ mebraponunt᷑ Uerũ ħ̃ mebra. aut ea
s̃ q̃uere meodẽ negotio continent᷑ ut inuerrinis
dequestura delegatione deptaurbana. dep̃tͥasici¬
liensi Quã quadriꝑtitã distributionẽ totiꝰ accusatio¬
nis suȩ tullius eedix̃ Itẽ illa distributio defrum̃to
quã fec̃dicendo. emptũ. decumanũ. ȩstimatir. Aut
si partitio de ipsa causa ñ sumit᷑. ea mẽbra ponit
orator q̃ ipse ingenio inuenit. & sibi ipsadicenda
constituit. ñ ex negoti factias ad causã suptis. sed

Expanded text:
adhibenda partitio est quae distributio nuncupatur, adhibenda partitio est quae distributio nuncupatur, ubi totius causae membra ponuntur. Verum haec membra aut ea sunt quae uere in eodem negotio continentur, ut in Verrinis de quaestura, legatione, praetura urbana, praetura Siciliensi, quam quadripertitam distributionem totius accusationis suae Tullius esse dixit; item illa distributio de frumento, quam fecit dicendo emptum, decumanum, aestimatum. Aut si partitio de ipsa causa non sumitur, ea membra ponit orator, quae ipse ingenio inuenit et sibi dicenda constituit, non ex negotii factis ad causam sumptis sed
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ At uͦillud ad iungere. quare hȩcerit qͣdri¬
ꝑtita distributio cotiꝰ accusationis ineȩ. h÷ cons¬
tituere controuersiã : Itaq ut diximꝰ partitio
species hab& duas. Vnã q̃qͥd cũ aduersariis c̃ueni¬
at doc&. ⁊ qͥdi nẽ trouersia sit Alterã quȩ distrͥutio¬
nẽ hab& mẽbroꝵ in reliquã orationẽ Illa suꝑior
species. cũꝓposuerit qͥd conueniat. idipsũ ad se in¬
clinat ut ꝓsefaciat id qđ aduersariꝰ confitet᷑ Posteauͦ
subiungit. id qđ sic in contro uersia Fec hocero ꝓ
tullio Dicã inqͥt iũ factã a .p. fabu familia. Adũsa¬
ri ñ negant hic ꝓposuit qđ ad uersarii fateant᷑ :
Deinde ipsũ ꝓsefecit dicendo. Dãpnũdatũ eẽ . axtullio
Concedis: uiciunã rẽ. Itẽ ad iunx alterã partẽ inqͣ
confessionẽ doc& Cũdicit᷑. Ui hominib: armatis
ñ negas uicialterã Postqͥd incontro uersia sit ꝓponit.

Expanded text:
tionem. At uero illud adiungere: "quare haec erit quadritionem. At uero illud adiungere: "quare haec erit quadripertita distributio totius accusationis meae", hoc est constituere controuersiam. Itaque, ut diximus, partitio species habet duas, unam quae quid cum aduersariis conueniat docet et quid in controuersia sit, alteram quae distributionem habet membrorum in reliquam orationem. Illa superior species cum proposuerit quid conueniat, id ipsum ad se inclinat, ut pro se faciat id quod aduersarius confitetur; postea uero subiungit id quod sit in controuersia. Fecit hoc Cicero pro Tullio: "dicam", inquit, "uim factam a P. Fabii familia; aduersarii non negant". Hic proposuit quod aduersarii fateantur. Deinde ipsum pro se fecit dicendo: "damnum datum esse M. Tullio concedis; uici unam rem". Item adiunxit alteram partem, in qua confessionem docet, cum dicit: "ui hominibus armatis non negas; uici alteram". Post, quid in controuersia sit proponit,
Abbreviated transcription (Latin):
onstituere ẽ n ꝓponere & dicere quid incontroũsiasit
Ergo in naratione aperit᷑ causa ñ constituit᷑ controũsi a
At in partitione tã &siaꝑitͥ causa. tam̃ & constituitur
controuersia ut ñ unũsit soutrũq fiat Nã aꝑit utiq
causã quia partit᷑. quãquã aliomodo aꝑit. quã inꝰ arra¬
tione Cũ pdic̃ dicturus sũ deillo. aꝑta: causa paritio¬
ne h. distributione. Itẽ inalia partitione cũ dicitur
illud manifestũ ÷ ñ negat᷑ illud negat᷑ utiq aperit᷑
causa sꝯpartitione ut diximꝰ In eo tam̃ & constituit᷑¬
controuersia cũ qͥd in confessione st doccet᷑ quid
innegatione: Alia aut̃ partitio. quȩ distributio
nuncupat᷑. pͦi pire tantũ ciusã resenu merando:
At cũluerba iungunt᷑. uł oratio q̃dicat dehisee di¬
cendũ. tc̃ constituit᷑ controuersia Quȩstor
uerres. fuit legatatꝰ p̃tor urbanꝰ. p̃tor sic idiensis
Hoc solũ dicere. aꝑie causã : sꝯpartitione ꝑ distribu¬

Expanded text:
proponere et dicere quid in controuersia sit. Ergo in narratione aperitur causa, non constituitur controuersia. At in partitione tametsi aperitur causa, tamen et constituitur controuersia, ut non unum sit sed utrumque fiat. Nam aperit utique causam quia partitur, quamquam alio modo aperit quam in narratione: cum enim dicit 'dicturus sum de illo', aperta causa est partitione. Hoc in distributione; item in alia partitione, cum dicitur 'illud manifestum est, non negatur; illud negatur', utique aperitur causa, sed partitione, ut diximus; in eo tamen et constituiturcontrouersia, cum quid in confessione sit docetur, quid in negatione. Alia autem partitio, quae distributio nuncupatur, potest aperire tantum causam res enumerando; at cum uel uerba iunguntur uel oratio quae dicat de his esse dicendum, tunc constituitur controuersia: 'quaestor Verres fuit, legatus, praetor urbanus, praetor Siciliensis'. Hoc solum dicere aperire causam est, sed partitione per distribu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ his sentimꝰ. quiciuilẽ scientiã eloꝗtia ñ putant indi¬
gere. & ab inis quiea putant omem rethoris ui& artificio
c̃tineri magnopere dissentimꝰ. Quare hanc oiatoriã
facultatẽ in eo cgȩnere ponemꝰ. ut eã ciuilis scientiȩ pastẽ
cẽdicimꝰ Offciũ aut̃ ei facultatis uid& . eẽ. dicore

Expanded text:
civilem scientiam eloquentia non putant indigere, et ab iis, qui eam pu- tant omnem rhetoris vi et artificio contineri, magnopere dissentimus. quare hanc oratoriam facultatem in eo genere ponemus, ut eam civilis scientiae partem us. Officium autem eius facultatis videtur esse dic
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia ratio p̃ceptoꝵ similis est. gxe¬
ploꝵ multitudine suꝑsedendũ ẽ Atq in nr̃a qd
consuetudine multis decausis fit. ut rariꝰinel
trans lationes Nã & p̃toris exceptionib mut
excludunt actiones: & itaius ciuilehabemꝰ cos

Expanded text:
sed quia ratio praeceptorum similis est, exemplorum multitudine supersedendum est. atque in nostra quidem consuetudine multis de causis fit, ut rarius incidant translationes. nam et praetoris excep- tionibus multae excluduntur actiones et ita ius civile habemus co
Abbreviated transcription (Latin):
hannbalẽ copiȩ sint Qminlis duob libris cicero nichis
nͥ deinuentione traetat id curtoꝑordinẽ quȩ sint inuenier¬
da demonstrat: Pastquã inqͥt csticutionẽ inueneris. considerro
debebis causã. utrũ sĩplex sit aniunta iđ utrũ deunarea gixar
andeplurib Consarutio fic inuenit Decidisti Nonoceido e
hxx causa siplex an iuneta sit c̃si derare debemꝰ deinde si uic
utrũ explurib q̃stionib anexaliqͣ cõparatione lglun
q̃stionib causa iuindta ẽ. ut in uerrinis Accusit᷑ uerros. qdđ
mulca furat᷑ sit qđ ciues romanos necauerit qđ pefulati cn¬
serit ltaq qͣndo explarib qstiomib causa iuncta ÷ ipsȩ qso¬
nes int̃ se diuerse sunt Ex cõꝑatione aũt causa uinta : ciua¬

Expanded text:
NE. Quoniam in bis duobus libris Cicero nihil nisi de inuentione tractat, idcirco per ordinem quae sint inuenienda demonstrat. Postquam, inquit, constitutionem inueneris, considerare debebis causam utrum simplex sit an iuncta, id est utrum de una re agatur an de pluribus. Constitutio sic inuenitur: 'occidisti' 'non occidi' aut haec causa simplex an iuncta sit considerare debemus. Deinde si iuncta, utrum ex pluribus qstionibus causa iuncta est, ut in Verrinis accusatur Verres, quod multa furatus sit, quod ciues Romanos necarit, quod peculatum commiserit. Itaque quando ex pluribus quaestionibus causa iuncta est, ipsae quaestiones inter se di
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo inqͥt ratio ÷ cũ resquȩ in contentione uersat᷑. ñ in au¬
st ortite legs sinargum̃titione uersit᷑ Actũ c̃sideraito
genere causȩ cagnita csacutione cũsiplexne aniuncta sit
intellexeris ascripti a nrationis habeat contro ũsiã uide¬
rsi deuc epserit uidendũ quẽ q̃stio. que ratio quȩ iudictio
qd sirmantũ cuuse st Quȩ om̃a a constitutiome ꝓficiscant᷑
oport& usstio eiq̃ ex conflictione causairũ gignit contro¬
uersu. hacmͦ Non ure fecisti. iurefeci Causarũ nȩc÷¬
qui q̃stionẽdicimꝰ himͦ lurene fecerit : Ratior eaquȩ
lure fea Illaenĩ ptrẽmeũ occiderat N habeat defensionẽ:

Expanded text:
Ergo, inquit, ratio est, cum res quae in contentione uersatur non in auctoritate legis, sed in argumentatione uersatur. ACgenere causae, cognita con- stitutione, cum simplexne an iuncta sit intellexeris et scripti an rationis habeat controversiam videris, dein- ceps erit videndum, quae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmamentuo est ea, quae ex conflictione causarum gignitur controversia, hoc modo: non iure fecisti; iure feci. causarum quam quaestionem dicimus, haec: iurene fecerit? ratio est ea, quae iure feci; illa enim patrem meum occiderat, non habet defensionem.
Abbreviated transcription (Latin):
exordiendi p̃cepta dabimꝰ. IQm om̃is ratio defacto iq̃ cfeso ÷¬
id crco in om̃ib c̃sticutionib dicit iudicationẽ deinfirmatio¬
ne rationisfieri p̃t̃ incieura in coniestura p falt nulla con¬
fessio :÷ Quart incniestura. eadẽ erit iudicatio quȩ q̃ stio
earũ partes er̃ Qualitatis sclic& partes. reliquȩ enĩ c̃stitu¬
tiones partes ñ ubent : Ergo q̃t in cuuda csatutiones t̃purtes
er̃ tot necessȩerit inueniri q̃siones rationes iudicationes

Expanded text:
exordiendi praecepta da- bimus. Exoidcirco in omnibus constitutionibus dicit iudicationem de infirmatione rationis fieri praeter in coniectura; in coniectura enim facti nulla confessio est. Quare in coniectura eadem erit iudicatio quae quaestio: EARVM PARTES ERVNT. Qualitatis scilicet partes; reliquae enim constitutiones partes non haben. Ergo quot in causa constitutiones uel partes erunt, tot necesse erit inueniri quaestiones, rationes, iudicationes,
Abbreviated transcription (Latin):
possent docuit. & earũ partes iđ qualitates exposuit ꝓmitit
sehis esttationib exẽpla subditurũ Sedtũ cũ coeperint argu¬
m̃ta gracari Quȩ argumta diluaidiora futura eẽ ꝓmitit
se stecĩ patert a cõmodari Genera causarũ sc̃imꝰeriaẽe de¬
monstratiuũ deliberatiuũ ludiciale. Exẽplauͦ causarus.
themata sciluc& Consticutione cause repta statĩ plac& c̃side¬
pare utrũ cuusa sie siplex an iuncta le si untaerit utrũ sit¬

Expanded text:
possent docuit et earum partes, id est qualitatis, exposuit, promittit se his constitutionibus exempla subditurum, sed tum, cum coeperint argumenta tractari, quae argumenta dilucidiora futura esse promitsae statim potent accommodari". Genera causarum scimus tria esse, demonstratiuum, deliberatiuum, iudiciale, exempla uero causarum sunt themata scilicet. CONSTITVTIONE CAVSAE REPERTA STATIM PLACET CONSIDERARE, VTRVM CAVSA SIT SIMPLEX AN IVNCTA; ET SI IVNCTA
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit qua re qͥbene exor diri ciusã uol& cũ nec esse ẽgenꝰ
suȩ cause diligent̃ ante cognosere Opti ma definitio:÷ quȩ¬
agñre incipit deinde descendit ad speciẽ Postremorta ꝓpͥa
cõpletit᷑ ut exdudit om̃ino id qđ aliis potest eẽ cõmune.
ut hicsex partes orationis cicero ponit: Orator porro duoa¬
git aut fidẽ fict. aut animos cõmon&: Quare in im.illis
medus partib fidesfit in narratione inpartitione. incon¬
firmatione in rep̃hensione In exordio uꝰ ł epelogos ani¬
adspeciẽ. ita ut exdidit aͦnͣ illas partes medias qͥb fides
dqsinitio ÷ Exoidiũ ẽ oratio aninũ auditoris idonee cõpa¬
rans adreliquã dictionẽ. Uerũ cũ aliqidͥ fieriuolumꝰ. pͥmõ

Expanded text:
cit; “quare qui bene exordiri causam volet, eum necesse est genus sue cause diligenter ante cognoscere”. GENERA deinde descendit ad speciem, postremo ita propria complectitur, ut excludat omnino id quod cum aliis potest esse commune, ut hic sex partes orationis Cicero ponit. Orator porro duo agit: aut fidem facit aut animos commouet. Quare in quattuor illis mediis partibus fides fit, in narratione, in partitione, in confirmatione, in reprehensione; in exordio uero uel epilogis aniad speciem, ita ut excludat quattuor illas partes medias quibus fides definitio est: 'exordium est oratio animum auditoris idonee comparans ad reliquam dictionem'. Verum cum al
Abbreviated transcription (Latin):
facere. uł non facere. Hic nascitus illud nou
ut fiat remotio rei non in hominẽ : sed abliti¬
ne et existat constitutio ab accusatore cunb
dedit depretore. qui cum consules deberen
populum conuocauit adarma. Hicpret¬
tadat ut iexprimamus quid cuuisq: sit pti¬
tatis quidofficu eutilitatis partib ⁊ honda¬
tis. Etuthoc probemus exemplis. deindead¬
iungit locoscommunes. siquieẽ possum a
indignationis. aut conquestionis ut uten
sibi prosuis parcibus sumat In alium au
in aliud dimouetur. aut inpersonam ai is
Si non in hominem certum sed inremalio
causa dimouetur. Hunc usq: inpersonã
inrem causa remouetur. Accusationcas¬
rius &culpȩde pulsione adempta: cȩcenss
iniliter uti locis oportebie intuade pulsors
Reliqua. talia perseuerent inrem. qual
fuerint inper sonam¬
neradẽ neq adofficiũ suũ reus ꝑtinuisse Nec siqid
in eo sit delictũ sibi attribui oportere. bdcause genꝰ ÷

Expanded text:
facere uel non facere. Hic nascitur illud nouum, ut fiat remotio rei non in hominem, sed ab homine, et existat constitutio ab accusatore, cum dedit de praetore, qui, cum consules deberent, ad arma populum conuocauit. Hic praecepta dat, uti exprimamus quid cuiusque sit potestatis, quid officii, ex utilitatis partibus et honestatis, et ut hoc probemus exemplis. Deinde adiungit locos communes, si qui esse possunt, indignationis aut conquestionis, ut uterque sibi pro suis partibus sumat. IN ALIVM AVT IN ALIVD DEMOVETVR. Aut in personam aut in SIN NON IN HOMINEM CERTVM, SED IN REM ALIQVAM CAVSA DEMOVEBITVR. Hucusque in personam, nunc in rem causa remouetur. ACCVSATIONE ALTERIVS ET CVLPAE DEPVLSIONE DEMPTA, CETERIS SIMILITER VTI LOCIS OPORTEBIT. Dempta depulsione reliqua talia perseuerent in rem, qualia fuerunt in personamneque ad se, neque ad officium suum reus pertinuisse: nec si quod in eo sit delictum, sibi attribui oportere. Porro id causae
Abbreviated transcription (Latin):
satios etiã. Qemagis rara & eximia sunt
sib eo cũ magno aliquid labore. aut pericu
eorũ quim expositis̃ factã eẽdic&. Deinde sẽ nichil
deliquissẽ. nulla cupiditate impeditũ. ab officio
recessisse . Culdeo c̃firmatius erit sicũ potesta sim¬
pine aliquid faciendi minꝰ honeste fuisse dic&x in
uolintas a faciendi demonstrabit᷑ abfiuisse. ł locaut psũ
genꝰerit eo sirmius. si ed ipsoingenere quo argu&e ur
integes antea fuisse demonstrabit᷑. ut sicũ a uaritiae
causa fuisse arguat᷑. mimiinc om̃i inuta pecuniae cupiđ̃
fuisse doceat᷑. Hic illa magnacũ grauitate induca&̃ in¬
dignatio iuncta conquestioni. ꝑ quã miserũ facinꝰ eẽc&
indignũ demonstrabit᷑ ut cũ animꝰ inuita fuerit om̃i
auitis remotissimꝰ eãcaus ã pitare qua homines audaces &¬
infraudẽ rapere soleat. catissimũ quoq hominẽ ad
peccandũ potuisse inpellere. Aut miquũ eẽ & õbtimo
cuiq ꝑnitiosissimũ. ñ uitã honeste actã tali intẽpre

Expanded text:
sarios; etiam quae magis rara et eximia sunt, si ab eo cum magno aliquid labore aut periculoeorum, qui modo expositi sunt, factum esse dicet; denique si nihil deliquisse, nulla cupiditate in- peditum ab officio recessisse. quod eo confirmatius erit, si, cum potestas inpune aliquid faciendi minus honeste fuisse dicetur, voluntas a faciendo demon- strabitur afuisse. hoc autem ipsum genus erit eo firmius, si eo ipso in genere, quo arguetur, integer ante fuisse demonstrabitur: ut si, cum avaritiae causa fecisse arguatur, minime omni in vita pecuniae cupi- dus fuisse doceatur. hic illa magna cum gravitate inducetur indignatio, iuncta conquestioni, per quam miserum facinus esse et indignum demonstrabitur; ut, cum animus in vita fuerit omni a vitiis remotissimus, eam causam putare, quae homines audaces in fraudem rapere soleat, castissimum quoque hominem ad pec- candum potuisse inpellere; aut: iniquum esse et op- timo cuique perniciosissimum non vitam honeste actam tali in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
Deĩde narratiõ. aut siq̃a eiꝰmͦ ꝑmutatioñẽ
ordinis faciemꝰ. quoꝵ nichil nisi causa
postul& fieri oportebit. Nã siue hem̃t̃
aures auditoꝵ optunsȩ uidebunt᷑.
atq animi defatigatt ab aduersariis
multitudine ũboꝵ cõmode poterimꝰ pͥncipio
suꝑ seđẽ. exordiri causã aut narratiõ aut ab¬
aliqͣ firma argum̃tatiõ. Dẽide gi cõmodu
erit qđ ñ seꝑ necesse ÷ ad pͥncipi sedertiã
reũti licebit. si causa nr̃a magnã difficul¬
tatẽ uidebit᷑ hab̾e. ut nemoȩ quo animo
pͥncipiũ possit audire. Ab napratiõ ĩ cȩpe¬
rimꝰ ad pͥncipn seneihã reutem᷑. Sinar¬
ratio parũ ꝓbabił : ex ordiem᷑ ab aliqua
firma argum̃tatiõ. His cõmutationib
⁊trans lationib sepe uti necesse ÷ cũ ipsa

Expanded text:
deinde narratione aut si quam eiusmodi permutationem ordinis faciemus; quorum nihil, nisi causa postulat, fieri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab adversariis multitudine verborum, commode poterimus principio supersedere, exordiri causam aut ‹a› narratione aut aliqua firma argumentatione. Deinde, si commodum erit, quod non semper necesse est, ad principii sententiam reverti licebit. Si causa nostra magnam difficultatem videbitur habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narratio parum probabilis, exordiemur ab aliqua firma argumentatione. His commutationibus et translationibus saepe uti necesse est, cum ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
nouo suꝑ cherã .ii. soł. pͥo de castello nouo
suꝑ ligerĩ. Xii.d. pͥor descõ geruas io
xii.d̃. pͥor descõ iacobo .ii. soł. pͥor de
scẽ hilario xird. pͥor deualliaco xii.d.
pͥoi delorrriace .i. soł. p̃positꝰ decurti
Matrimacẽsi .ii soł. p̃positꝰ deuillare
.ii. soł p̃posit̾ dediaco usił. p̃positꝰ
alorericurtis u. soł p̃positꝰ deeuera

Expanded text:
Novo super Cheram, II sol.; prior de Castello Novo, super Ligerim, XII d.; prior de sancto Gervasio, XII d.; prior de sancto Jacobo, II sol.; prior de sancto Hilario, XII d.; prior de Valliaco, XII d.; prior de Loirriaco, II sol.; prepositus de Curti Matriniacensi, II sol.; prepositus de Villare, II sol.; prepositus de Diaco, II sol.; prepositus Almericurtis, II sol.; prepositus de Evera
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in cõmparatione p̃ceptũ ẽ Postea siqua facul¬
caserit : ꝑ aliquã constitutionẽ. illũ inquẽ crumnen
qansferet defendere Deindelersius eẽ illud qđ in
altqrũ peccatũ reus trans ferat. quã qđ ipse suscoꝑit
osteitrans lationis. partib: uti. ⁊ ostendere aqͦ i ꝑqͦs

Expanded text:
sicuti in com- paratione praeceptum est; postea, si qua facultas erit, per aliquam constitutionem illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod in alterum peccatum reus transferat, quam quod ipse susceperit; postea translationis partibus uti et osten- dere, a q
Abbreviated transcription (Latin):
t& in recuperatorio iudicio eiꝰ maleficii deqͦ
tsicarios quȩrit̃ p̃iudiciũ fieri Infirmatio
rtionis. Eius modis inuriȩ ut dehis indig

Expanded text:
t in recuperatorio iudicio eius male- ficii, de quo inter sicarios quaeritur, praeiudicium fieri. infirmatio rationis: eiusmodi sunt iniuriae, ut de iis indig
Abbreviated transcription (Latin):
torqͥre sonũ ⁊celerit̃ cũ clamore ũbac̃ficere
ut ũ uolubilẽ orationis uociferatio ẽ seqͥ
exclamatiõ q̃ cdarissima ad hbe oport&
⁊ qnͣtũ spatu ꝑ singulas exclamationes
Sũpserimꝰ tandũ ĩ singula int̃ ualla sꝑatii.
c̃sumere iubem᷑. Nãplificationib c̃ohor¬
titiõ utem᷑ uocȩ at tentissima clamore
ĩclinato solo crebris int̃ualł. longis spatus¬
magnis cõmutationib. Defigura uocis
satis dictũ ÷ Nc̃ decorporis motu dic̃đu¬

Expanded text:
torquere sonum et celeriter cum clamore uerba conficere, ut uim nobilem orationis uociferatio consequiexclamationem quamdam clarissimam adhibere oportet, et quantum spatii per singulas exclamationes sumpserimus, tantum in singula interualla spatii consumere iubemus. In amplificationibus, in cohertione utemur uoce attenuatissima, clamore inclinato sono, crebris interuallis, longis spatmagnis commutationibus. De figura vocis satis dictum est: nunc de corporis motu unc de corporis motu dic