comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sonã reddit. Hinc fit ut sicut quintidecimi qđ sunt
bis octaui cõsonant̃ sibi miscentur ita & ꝓtongus qͥsq
ꝑdia pason ad duodecimũ sicut ad quintũ diapen¬
te resonat. Et quẽ ad modũ ad quartũ. sic ad xi. re¬
sonat dia tesseron. Attendenda quoq: in hoc mira
ratio ut ꝗuuis absolute canendo ł in ordine sonos ri¬
mando idem inueniuntur noni ad nonos
q̃ octaua incedit regione sed & disdia pason mutatio¬
ne mirabili octalu & octaui idem fiunt. iu
i lem de cisbem simꝑno mis.
uattuor moduli in quibus prima simphonia inue¬
nitur quaediatessaron dr̃ dũ singuli ab inucem
cõcordi ꝓprietatis diuersitate differant. eoꝵ
ut dictũ est tetra cordo ueluti celemento armo
cõteratur. utiq quaterms & quaternis cõti
sese cõsequentibus necesse ẽ quintos semꝑsonos
ũditionis emergere & quintoꝵ collocatione
Uic & enim in inisinitũ sonorũ cõsequentia ꝓgredi¬

Expanded text:
sonam reddit. Hinc fit, ut sicut quindecim, quod sunt sonam reddit. Hinc fit, ut sicut quindecim, quod sunt bis octavi, consonanter sibi miscentur, ita et phthongus quisque per diapason ad duodecimum, sicut ad quintum diapente resonat; et quemadmodum ad quartum, sic ad undecimum resonat diatessaron. Attendenda quoque in hoc mira quamvis absolute canendo vel in ordine sonos rimando, idem inveniuntur noni ad nonos,quae octava incedit regione, sed et in bisdiapason mutatione mirabili octavi et octavi idem sunt. CAPUT XII. Item de eisdem symphoniis. Quatuor moduli, in quibus prima symphonia invenitur, quae diatessaron dicitur, dum singuli ab invicem concordi proprietatis diversitate differant, eorumque, ut dictum est, tetrachordo veluti elemento harmonia contexatur, utique quaternis et quaternis continuatim sese consequentibus necesse est quintos semper sonos ejusdem conditionis emergere, et quintorum collatione ic enim in infinitum sonorum consequentia progredi
Abbreviated transcription (Latin):
abus completur minoribus. Porro maxima simpho¬
nia dia pason dr̃ qđ in ea ꝑfectior caeteris cõsonan¬
tia fiat. ut siue ab acutiore siue a grauiore incipias.
uox quã octauo ordine incelsiorem uł humiliorem
mutaueris. ad primã uocem unisona habeatur
ita canendo
numeris uii discrimina uocũ. qđ scilic& sonoꝵ ordo .uii.¬
disparibus cõtinuetur uocib̾. at in octauis in nouam
mutetur. Et enĩ sicut indenario numero qui fuerit
additus. intra eũ positus integer in uiolatusq seruat᷑.
cũ incȩteris id ita minime eueniat. ita &iã in hac con¬
cinentia. Nã si duos tribus adicias. quinq: cõtinuo
reddis & numeri species in mutata est. Siuͦ eosdẽ x.
addas. duod ecĩ feceris & binarius iunctus denario
cõseruatus ẽ. Itẽ ternarius & ceteri eodẽ modo.
ta igitur simphona dia pason. aliã quã susceperit
cõsonantiã seruat nec inmutat. nec ex consona dis¬

Expanded text:
abus completur minoribus. Porro maxima symphoabus completur minoribus. Porro maxima symphonia diapason dicitur, quod in ea perfectior exteris consonantia fiat, ut sive ab acutiore sive a graviore incipias vox, quam octavo ordine in celsiorem vel humiliorem mutaveris ad primam vocem unisona habeatur, ita canendo  discrimina vocum, quod scilicet sonorum ordo disparibus septem continuetur vocibus, at in octavis in novam mutetur. Etenim sicut denario numero qui fuerit additus, intra eum positus, integer inviolatusque servatur, cum in caeteris id ita minime eveniat, ita etiam in hac concinentia; nam si duos tribus adjicias, quinque continuo reddis, et numeri species immutata est. Si vero eosdem denario addas, duodecim feceris, et binarius junctus denario conservatus est. Item ternarius, et caeteri eodem modo. Ita igitur symphonia diapason aliam, quam susceperit, consonantiam servat, nec immutat, nec ex consona dis
Abbreviated transcription (Latin):
dis dia pason. quae & dis diplasion. ut pote siduabus
uirilibus uocibus ꝑdia pason cõsonantibus. tercia p¬
erilis aequisona adiungatur. Sicdeniq: acutissim
& grauissona bis dia pason ad se inuicem rede¬
ane nõ ab uno tantũ quolib& sono ad quartũ uel
quintũ aut octauũ cõsonantia fit : sed soni pene
singuli & ad grauem & ad acutã partẽ quartis
ase sonis diatesseron singuli. & quintis respondent
diapente & sonus quisq: in utrãq partẽ ad octauum
ase sonũ dia pason resonat. Quiq rursus idem in utrãq
Ariẽ octaui sicut ad medium dia pason. ita ut dictũ
Nadsẽ inuicẽ quinto dec imoloco resonant disdia pas.
tatur Medi nãq duosoni in hoc spacio dũ¬
ad utrũq latus diatesseron ac diapente respondeant.
euenit ut uter eoꝵ adħ latus diapente fuerit ad
illud diatesseron fiat. Et qui huic diatesseron. illisit
lateri diapente. Sic nãq macxima symphonia du¬

Expanded text:
disdiapason quae et disdiplasion: utpote si duabus disdiapason quae et disdiplasion: utpote si duabus virilibus vocibus per diapason consonantibus tertia puerilis aequisona adjungitur. Sic denique acutissima et gravissima disdiapason ad se invicem redane non ab uno tantum quolibet sono ad quartum vel quintum aut octavum consonantia fit, sed singuli pene soni, et ad gravem et ad acutam partem, quartis a se sonis diatessaron, et singuli quintis respondent diapente, et sonus quisque in utramque sui partem ad octavum a se sonum diapason resonat. Quique rursus in utramque partem octavi, sicut ad medium diapason, ita, ut dictum est, ad se invicem quinto decimo loco resonant disdiapason,compleatur. Medii namque duo soni in hoc spatio duad utrumque latus diatessaron ac diapente respondeant, evenit, ut uter eorum ad hoc latus diapente fuerit, ad illud diatessaron fiat, et qui huic diatessaron, illi sit lateri diapente. Sic namque maxima symphonia du
Abbreviated transcription (Latin):
Tic exdia pason qđ ex om̃ibus inter pretatur. octaui
mate cõtinens. Iuae simphonia ideo ex om̃ibus dicitur
qđ antiqui nõplus quã octo cordis utebantur. In hac
ergo nõ tam cõsonȩ uoces quã ȩqui sonȩ dici possunt. &
inea uox denuo in nouatur. Iđ dũ ꝓmptius in in
strumentis musicis appar& si nõ tamen affuerint.
teneat alius uo sicẽm in sono quolib&. aliusq siue
susum siue iusum quattuor & quat tuor in ordine
rimetur. Dũ nouissimus sonuerit senties eũ ad primũ
idest octauũ ad octauũ ꝑfectã cõsonantiã reddere.
Igitur qđ ex &equi sonis uocibus modulatur. huus mo¬
quã simphoniam quinta decima collocata regione
cõsonant. Media aut̃ diapason ad utrasq respond&
ut haet descriptio designat. Ie SCRIPTIO EOꝵ Qe dicuNt¬
FSUOMONO EX SĨELICIBꝰ SIMPHIONIIS ALIR CÕ PORUN TUR
Fahis quidem simplicibus. aliaȩ symphoniae cõponunt᷑
ut dyapason & diatessaron. & dia pason & diapente.

Expanded text:
Sic et Diapason, quod ex omnibus interpretatur, octavi mate continens. Quae symphonia ideo ex omnibus dicitur, quod antiqui non plus quam octo chordis utebantur. In hac ergo non tam consonae voces, quam aequisonae dici possunt, et in ea vox denuo innovatur. Quod dum promptius in musicis instrumentis appareat, si non tamen adfuerint, teneat alius vocem in sono quolibet, aliusque sive sursum sive jusum quatuor et quatuor in ordine rimetur, dum novissimus sonuerit, senties eum ad primum, id est, octavum ad octavum, perfectam consonantiam reddere. Igitur quod his aequisonis vocibus modulatur hujusmoQuam symphoniam quindecima collata regione consonant voces: media autem diapason ad utrasque respondet, ut haec descriptio designat: Sane non ab unhoniis aliae componuntur. Ex his quidem simplicibus aliae symphoniae componuntur, ut diapason et diatessaron, diapason et diapente,,
Abbreviated transcription (Latin):
ta in utramiuis partẽ quat᷑ nauarietate ꝓcedunt. ac
rursus noua ꝓcessione redeunt. Diapente onter p̃¬
tatur exquinq qđ uel quinq sonoꝵ conexione con¬
st& uł aquinto loco cõcordes sibi uoces respondeant¬
adsubiectas descriptiones has. DeS cRIpTIO

Expanded text:
cedunt, ac rursus nova processione redeunt. Diapente interpretatur ex quinque, quod vel quinque sonorum connexione constet, vel a quinto loco concordes sibi voces respondeantsubjectas descriptiones has. Descriptio
Abbreviated transcription (Latin):
tetracordum E inaliuo & ceTΕRORuo. n¬
Erminales siue finales dicuntur. quia inunũ aliquẽ
exhis quat tuor om̃e melos finri necesse est. Et enĩ
prunitoni melum & subiugał sui. sono &  archo
regitur & finitur : Scđs tonuscum subiugali suo. sono
m̃ideutero regitur & finitur. Tercius eiusq subiu¬
galis. sono ui trito regitur & finitur. Iuantus cũ
suo subiugali. sonotetrardo regitur acfinitur.
Uocatur aũt autentus maior qui lib& tonlis. plagis minor.¬
inales seu terminales soni subse habea suꝑra
unũ tetra cordũ qđ dicitur grauium. Suprase autoni
Iduo idest superioꝵ & excellentiũ cũ residius duob̾.
sonis uidelic& qđ simplex & legitimus cantus inferi¬
us nõ descendit quã usq ad sonũ quintũ afinali suo

Expanded text:
tetrachordum finalium et caeterorum. Terminales sive finales dicuntur, quia in unum aliquem ex his quatuor melos omne finiri necessse est. Etenim primi toni melum et subjugalis sui sono archoo regitur et finitur. Secundus tonus cum subjugali suo, sono deutero regitur et finitur. Tertius ejusque subjugalis sono / trito regitur et finitur. Quartus cum suo subjugali sono tetrardo regitur et finitur. Vocatur autem autentus major quilibet tonus, plagis pra. Finales seu terminales soni sub se habent unum tetrachordum, quod dicitur Gravium. Supra se autem duo, id est, Superiorum et Excellentium, cum residuis duobus sonis: videlicet quod simplex et legitimus cantus inferius non descendit, quam usque ad sonum quintum a finali suo
Abbreviated transcription (Latin):
superius. at uero illud qđ asono s. deutero incipit. aut
scđo loco superius aut quarto inferius ad subiectã descrip¬
tionẽ sonoꝵ minime id qđ subsequitur concor dari potest
cũ er qđ p̃cedit. Et in om̃ib̾sonis idem euenit. ut falic&
in uno cõcordiae corpore cõuenire nequeant. qđ sub infertur¬
qđq p̃cinitur siuel supͣ ł in framutuo copulentur quã finẽ huius mo¬
di & inuicẽ iniciũ illius ꝓpriamensura metitur. Qua ppt̃ ubi oper¬
t& ut ħ cõcordia obseruetur. necesseest finientes & incipientes
soni naturali ad inuicẽ ordine meciantur. uibi uͦ id neglegitur
ł opus nõ est obseruari in sem& ipsis quidẽ quȩ canuntur sonis cõ¬
cordib̾ ire poss̃. Sibim & uͦ subiuncta cõcordabilit̃ ad iniucem¬
tgiꝑ uniri nõ possunt Sed cantoris peritiae esse deb& ad sciendum¬
ãdit᷑ ubi aliud post aliud concorditer sub iungi cõueniat uł ubi neces

Expanded text:
superius. At vero illud quod a sono deutero incipit, aut secundo superius, aut quarto loco inferius, ad subjectam sonorum descriptionem; minime id, quod subsequitur, concordare potest cum eo, quod praecedit. Et in omnibus sonis idem evenit, ut scilicet in uno concordiae corpore convenire nequeat, quod subinferturpraecinitur, si supra vel infra mutuo copulentur, qua finem hujus et initium illius mensura propria metitur. Quapropter ubi oportet, ut haec concordia observetur, necesse est, finientes et incipientes soni naturali ad invicem ordine metiantur, ubi vero id negligitur, vel opus non est observari, in semetipsis quidem, quae canuntur. sonis concordibus ire possunt: sibimet vero subjuncta concordabiliter ad invicem uniri non possunt, sed cantoris peritiae esse debet ad sciendum, ubi aliud post aliud concorditer subjungi conveniat, vel ubi neces
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est ꝑ quartanas regiones nõ idem tropi reperiunt᷑
diuersorũq tropoꝵ modi ꝑ totũ simul ire nequeunt. id¬
cireo indiatesser̃ simphonia nõ ꝑ totũ uox principał uoxq
organalis quartana regione consentiunt. D uellẽ ꝗꝗ
dinoscere quomodo ꝑ quarta loca troporum sit genus dis¬
simile. M. Pacile id senties. Siue enĩ unotono altius
trans ponatur . seu quarto loco inferius modus diuersi tropi aꝑto
auditu fit discernibilis. Canatur ad infra scriptũ modũ: D. discer¬
no plane tonũ autentũ ꝓtũ. in autentũ deuterũ hac translatio¬
ne transire.

Expanded text:
dictum est, per quartanas regiones non iidem tropi reperiuntur, dictum est, per quartanas regiones non iidem tropi reperiuntur, diversorumque troporum modi per totum ire simul ire nequeunt, ideo in diatessaron symphonia non per totum vox principalis voxque organalis quartana regione consentiunt. D. Vellem quoque dinoscere, quomodo per quartana loca troporum sit genus dissimile? M. Facile id senties; sive enim uno tono altius transponatur, seu quarto loco inferius, modus diversi tropi aperto auditu fit discernibilis. Canatur ad infra scriptum modum: D. Discerno plane, tonum autentum protum in autentum deuterum hanc transpositione transire.
Abbreviated transcription (Latin):
diapentȩ simphoniaȩ cũ tropis nõ sint dissiniles. M. Hoc nuno
ꝗꝗ dictũ recole. Nãq: organali uoce indiapente geminata
si uocimediae uidelic& principali simile inter uallũ ess& ad
extremas nichil inter esse uideretur int̃ principalẽ uocem
atq organalem. Nunc uͦ cum uox organał quinto loco aduo¬
cẽ principalẽ ext& inferior. sed ꝑdiapason quar to loco superi¬
or sic̃ uersa uice indiatesser̃ uox organał ad uocẽ principa¬
lem quarto loco exstat inferior: sed ꝑdiapason quinto loco
superior Similit̃ principali uoce ꝑ diapason geminata nõ
sint eadẽ ad ex tremas uoces uocimediae int̾ ualla. patent̃
poteris intelligere. qualit̃ uirtus dia pason simphoniae quȩ
utrasq uoces multiplicat : &iam quȩ principales quȩq sint
organales ꝑcerta inter ualla disponat. D. Quare nõ po¬
test indiatessar̃ simphonia uox organalis sic absolute cõue

Expanded text:
diapente symphoniae, cum tropi non sint dissimiles? M. Hoc nunc diapente symphoniae, cum tropi non sint dissimiles? M. Hoc nunc quoque dictum recole; namque organali voce in Diapente geminata, si voci mediae videlicet principali, simile intervallum esset ad extremas, nihil interesse videretur inter principalem vocem et organalem. Nunc vero cum vox organalis quinto loco ad vocem principalem extet inferior, sed per diapason quarto loco superior, sicut versa vice in diatessaron vox organalis ad vocem principalem quarto loco extat inferior, sed per diapason quinto loco superior: similiter principali voce per diapason geminata, cum non sint eadem ad extremas voces voci mediae intervalla; patenter poteris intelligere, qualiter virtus diapason symphoniae, quae utrasque voces multiplicat, etiam quae principales, quaeque sint organales, per certa intervalla disponat. D. Quare in Diatessaron symphonia vox organalis sic absolute conven
Abbreviated transcription (Latin):
principali. & organali uoci nõ eodẽ sed singulis asua octaua
suo respondeatur tropo. Fitq: ut organali uoce ꝑdia pason
geminata & uoce principali media uox organał inferior
quartis locis dist& amedia & quintis superior qđ est con¬
positũ. diatessaron primũ. Princ ipali aut̃ uoce ꝑdia pason
geminata & uoce organali media uox principał inferior
quintis locis auoce media disiungatur. & superior quartis qđ est
conpositũ diatessaron scđm. Quae om̃a supͣ dictȩ descriptiones
ostendunt. M Sed quid adhuc: D. Quia disserebas qđ diapente
quidẽ simphonia eosdẽ tropos concinit. diatesser̃ uero nõ eo sdẽ
Ideoq in p̃dictis utrarũq simphoniarum conpositionibus uoa
media quamuis simili ad extremas interstitio separata dũ nõ
& hic & ibi eiusdem sit tropi. hic quidem sit principalis ibisit
organalis : quaero quid sit int̃ principalem ati: organalẽ uocẽ.

Expanded text:
principali et organali voci non eodem, sed singulis a sua octava principali et organali voci non eodem, sed singulis a sua octava suo tropo respondeatur. Fitque, ut organali voce per diapason geminata, et voce principali media, vox organalis inferior quartis locis distet a media, et quintis superior; quod est compositum diatessaron primum. Principali autem voce per Diapason geminata, et voce organali media, vox principalis inferior quintis locis a voce media disjungatur, et superior quartis; quod est compositum diatessaron secundum, quae omnia supradictae descriptiones ostendunt. D. Sed quid adhuc? quia disserebas, quod Diapente quidem symphonia eosdem tropos concinit, diatessaron vero non eosdem, ideoque in praedictis utrarumque symphoniarum compositionibus vox media quamvis simili ad extremas interstitio separata, dum non et hic et ibi ejusdem sit tropi, hic quidem sit principalis, ibi sit organalis. Quaero, quid sit inter principalem atque organalem vocem
Abbreviated transcription (Latin):
sonũ tetrardũ nõ descendat. Verũ sciendũ insupͣdictis cõpositi¬
onib & alia quadã ꝓprietate diatessaron ac diapente differre
Siquidẽ dũ quintis & octauis locis semꝑsit tropoꝵ ł tonoꝵ re¬
uersie nec esse est ut dũ uox inferior ad superiorẽ uocẽ eodẽ
tropi modo diapente respond& utriq rursus uoci aboctaua
sua eodẽ tropo respondeatur. fitq ut organaliuoce ꝑdiapason
geminata & principali uoce media uox organalis inferior qͥn¬
tis locis amedia separat᷑ & superior quartis qđ est conpositũ
diapente primũ. Principali aut̃ uoce ꝑdiapa son geminata
& organali media . uox principał inferior quartis locis amedia
uoce distinguatur. & superior quintis. qđ est compositũ diapent᷑
scđm. Econtrario uͦ indiatesseron dũ uox inferior ad supe¬
riorẽ uocẽ quartis locis nõ eodẽ respondeat tropo. neresse est ut

Expanded text:
sonum tetrardum non descendat. Verum sciendum, in praedictis compositisonum tetrardum non descendat. Verum sciendum, in praedictis compositionibus et alia quadam proprietate diatessaron ac diapente differre; siquidem dum quintis et octavis locis semper sit troporum vel tonorum reversio, necesse est, ut dum vox inferior ad superiorem vocem eodem tropi modo Diapente respondet, utrique rursus voci ab octava sua eodem tropo respondeatur. Fitque ut organali voce per diapason geminata, et principali voce media vox organalis inferior quintis locis a media separetur, et superior quartis; quod est compositum diapente primum: principali autem voce per diapason geminata et organali media, vox principalis inferior quartis locisest compositum Diapente secundum. Econtrario vero in diatessaron dum vox inferior ad superiorem vocem quartis locis non eodem respondeat tropo, necesse est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
t notandum qđ siue principali siue organali siue utraq
uoce ꝑdiapasongeminata. sẽꝑ altioris uocis locũ uox pue¬
rił supplerẽ potest. A Quid differt rogo int̃ primã diapentȩ
cõpositionẽ & diatessaron scđam. cũ hic &ibi equali int̾stitio
extremȩ uoces amedia disiungantur. similit̃ quid int̃ cõpo¬
sitionẽ diapentȩ scđam & diatessaron primã: M. Si queris
cur in prima diapente cõpositione sit potius uox media principal
quã organalis in scđĩ uͦ diatessaron cõpositione sit potius uor
media organał quã principał. cũ hic & ibi eisdẽ int̃ uallis uoa
media sesehabeat ad extremas : Et rursus in scđo diapentȩ con¬
posito quare dicatur uox media organał : In primo aũt diatessr
uocẽ principalẽ organał uox cõmitatur. Uerũ suaquadã natu¬
rali lege certis locis subsistit nec ulterius ual& cõsonant᷑ ꝓcede¬
re. sicut & descriptionibꝰ supͣdictis ostenditur quomodo infra

Expanded text:
t notandum, quod sive principali sive organali sive utraque voce per Diapason geminata, semper altioris vocis locum vox puerilis supplere potest. D. Quid differt rogo inter primam Diapente compositionem, et Diatessaron secundam, cum hic et ibi aequali interstitio extremae voces a medio disjungantur? Similiter quid inter compositionem Diapente secundam, et Diatessaron primam? M. Si quaeris, cur in prima Diapente compositione sit potius vox media principalis, quam organalis, in secunda vero Diatessaron compositione sit potius vox media organalis quam principalis, cum hic et ibi iisdem intervallis vox media sese habeat ad extremas: et rursus in secundo Diapente composito quare dicatur vox media organalis, in primo autem Diatessaron vocem principalem organalis vox comitatur, verum sua quadam naturali lege certis locis subsistit, nec ulterius valet consonanter procedere, sicut et descriptionibus supradictis ostenditur, quomodo infra
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eiusdẽ moderationis ratio quȩ cõcinentias tẽperat
uocũ. mortalium naturas modific& qđq e asdẽ nu¬
meroꝵ partibꝰ quibꝰ collati in ȩquales soni cõcordanꝰ
& uitae cũ corporibꝰ & cõpugnantiae elementoꝵ totiusq
mundi cõcordia aeterna coierit. I Qdinaliqͥbus
cõiugẽ ad amasse. Iuẽq dũ illa se sequentẽ fuge¬
r&. a serpente extincta sit. Orpheon cuius nomen
oreo phone iđ optima uox sonat. in cantore perito
seu dulcisono cantu intelligimus. Cuius euridicen
iđ ꝓfundã diuidicationẽ si qͥs uir bonus qđ aristeus
int̃ pretatur amando sequitur ne teneri possit penitꝰ
quasi a ꝑsequente diuina int̃cipitur prudentia. Sed
tis suis acsi ab inferis euocatur imaginarie ꝑducitur
usq inauras huius uitae dũq uideri uidetur amittit᷑
fbcilic& quia int̃ cȩtera quȩ adhuc ex parte & inenigma¬
e cer nimus ħ otiã disciplina haud ad plenũ hab&¬

Expanded text:
quod ejusdem moderationis ratio, quae concinentias temperat quod ejusdem moderationis ratio, quae concinentias temperat vocum, mortalium naturas modificet, quodque iisdem numerorum partibus, quibus sibi collati inaequales soni concordant, et vitae cum corporibus et compugnantiae elementorum, totusque mundus concordia aeterna coierit. CAPUT XIX. Quodconjugem adamasse, quemque dum illa se sequentem fugeret a serpente exstincta sit. Orpheum, cujus nomen Oreophone, id est, optima vox, sonat, in cantore perito seu dulcisono cantu intelligimus, cujus Eurydicen, id est, profundam dijudicationem, si quis vir bonus, quod Aristeus interpretatur, amando sequitur, ne penitus teneri possit, quasi per serpentem divina intercipitur prudentia. Sed tis suis ac si ab inferis evocatur, imaginarie perducitur usque in auras hujus vitae, dumque videri videtur, amittitur. Scilicet quia inter caetera, quae adhuc ex parte et in aenigmate cernimus, haec etiam disciplina haud ad plenum hab
Abbreviated transcription (Latin):
uocis organał leuatio. sed rursus eadẽ ab sonia impediente.
te trardũ sonũ nõ transit positio Sumamus & scđam positi¬
onẽ quȩ a  incipit & in eundem finit.
ic canendo senties qͦmͦ & inleuatione incipiat. & positi¬
Sone sono & deutero responsũ organale definiat.
Ideoq ultra te trardũ nõ descendat. Sumamus & ter¬
ciã transpositionẽ quȩ a sono : incipit & finitur
aec transpositio dũ potissimũ sono uadat  deut̃o
responsũ organale apte nõ recipit. Sumamꝰ &r quar¬
A
Curnamq: aliqui tã dulci ad inuicẽ cõmitetione cõsentiass
alii uͦ soni sibi misceri nolentes in suauit̃ discrepent. pro¬
fundioris diuinaeq: est rationis & in aliquibꝰ int̃ abditis¬
sima naturae latentis. Cõstant plurima suꝑhac ratio¬
ne scripta ueterũ. inquoꝵ labores & in hac parte nos
dñs intrare cõcessit. ubi ꝓbatissimis argumentis astruit᷑

Expanded text:
vocis organalis levatio, sed rursus eadem absonia impediente vocis organalis levatio, sed rursus eadem absonia impediente tetrardum sonum non transit positio. Sumamus et secundam tit, ic canendo senties, quomodo et in levatione et positione sono deutero responsum organale deficiat, ideoque ultra tetrardum non descendat. Sumamus et tertiam transpositionem, quae a sono / trito incipit aec transpositio, dum potissimum sono vadat deutero, responsum organale apte non recipit. Sumamus et quaraCur namque aliqua tam dulci ad invicem commistione consentiant, alii vero soni sibi misceri nolentes insuaviter discrepent, profundioris divinaeque est rationis, et in aliquibus inter abditissima naturae latentis. Constant plurima super hac ratione scripta veterum, in quorum labores et in hac parte nos Dominus intrare concessit, ubi probatissimis argumentis astruitur,
Abbreviated transcription (Latin):
coeptum xarmen exempligracia.¬
uem ad modũ inbinis pͥoribus membris. Reaxcaeliđ maris
syllabȩ quae sonant tetrardũ  archon& deuterum ̾¬
responsum organale subte trardo nõ habent. uidelic& ꝓpt̃
deuteri soni in cõsonantiã ad sonũ tritũ quite trardo est
subscđs̃ : sic & insequentib his cõmatibus te humiles famu¬
li. & seiubeas flagitant dũ celsioris extent leuationis
deuter  uex organał rite subtetrardo respondere
nequit sed morã in eodẽ agit . dũ insubsecđo eius ratũ
in cõsonantia dominetur statuamus aliquid quad rifa¬
ria transpositione canere. ut appareat qͦmͦ indiuersis
transpositionibꝰ diuerso quidẽ modo sed nõ diuersalege
uox uocẽ cõmitetur. Sedhac prima descriptio quaȩ &
supra digesta est asono & incipiens & in eundẽ finiens
ubi simulcũ uoce principali organalis uox est¬
c camendo senties quomodo nõ obstante deuteri tritiq
soni absoma cõsonant᷑ regione sub quarta imponat᷑

Expanded text:
ceptum carmen exempli gratiaceptum carmen exempli gratiaum in binis prioribus membris Rex coeli. Domine maris syllabae, quae sonant tetrardum , archoum , deuterum responsum organale sub retrardo non habent, videlicet propter deuteri soni inconsonantiam ad sonum tritum, qui tetrardo est subsecundus; sic et in sequentibus his commatibus: Te humiles famuli, et se jubeas flagitant, dum excelsioris exstent levationis deutero vox organalis rite sub tetrardo respondere nequit, sed moram in eodem agit, dum in subsecundo ejus ratum  sonorum inconsonantia dominetur, statuamus aliquid quadrifaria transpositione canere, ut appareat, quomodo in diversis transpositionibus diverso quidem modo, sed non diversa lege vox vocem comitetur. Sit ergo haec prima descriptio, quae et supra digesta est, a sono incipiens, et in eumdem finiens, ubi simul cum voce principali organalis vox c canendo senties, quomodo non obstante deuteri tritique / soni absonia, consonanter regione subquarta imponatur
Abbreviated transcription (Latin):
dhanc descriptionẽ canendo facile sentit᷑ qͦmͦ indescrip¬
Etis duob̾ membris sicut subtꝰ tetrardũ sonũ organał uoe
responsũ incipere nõ potest ita subtus eundẽ nõ ual&
positione ꝓgredi. & obhoc infinalitate positionũ auoce
principali occupetur ut ambȩ in unũ conueniant.
ꝗuoa altiora mͦ zymissiora loca orsariũ ꝑetat
rgo qm̃ p̃dictilimitis oppositione breiuĩ diastemate
cium nõ hab&. id circo scđm particularũ positionem
& locamutat. uagantibꝰ enĩ particulis dũ modo can¬
tilena insursum ꝓdeat mͦ in ima deponatur. & nc̃ quȩ¬
lib& particula positionẽ habeat circa superioressonos
Nc̃ circa terminał aliqͣndo circa gͦues semꝑuox orga¬
nał positionũ finalitatẽ eo uire subsequatur. ut subtꝰ
tetrardũ sonũ inquẽ uł finalitas particulae deuene¬
rit uł qui ꝓoimus ipsi finalitati suberit : Nec ordiri
leuationẽ ualeat. nec rite finalitatẽ deponere.

Expanded text:
Ad hanc descriptionem canendo facile sentitur, quomodo in descripAd hanc descriptionem canendo facile sentitur, quomodo in descriptis duobus membris, sicut subtus retrardum sonum, organalis vox responsum incipere non potest, ita subtus eumdem non valet positione progredi, et ob hoc in finalitate positionum a voce principali occupetur, ut ambae in unum conveniant, quod modo altiora, modo summissiora loca organum petatErgo quoniam praedicti limitis oppositione brevi diastemate tium habet; idcirco secundum particularum positionem et loca mutat, vagantibus enim particulis, dum modo cantilena in sursum prodeat, modo in ima deponatur, et nunc quaelibet particula positionem habeat circa superiores sonos, nunc circa terminales, aliquando circa graves, semper vox organalis positionum finalitatem eo jure subsequitur, ut subtus tetrardum sonum, in quem vel finalitas particulae devenerit, vel qui proximus ipsi finalitati suberit, nec ordiri levationem valeat, nec rite finalitatem deponere
Abbreviated transcription (Latin):
semitonio. ex quibus duabus. cõstat simphonia diapis
Igitur absolutisime indiapason simphonia maiore p̃cȩ
teris ꝑfectione diuersȩ ad inuicẽ uoces resonant᷑
cõcordant. ideo nec ab solute ut incȩteris simphoniaca
editur cantilena. Ergo in hoc genere cantionis sua qua¬
dã lege uoces uocibꝰ diuinitus ac cõmodantur E omnẽ
eñĩ sonorũ seriem tritus sub quartus deutero sol asim¬
phonia deficit. & in cõsonꝰ ei efficitur. eo qđ solus diates¬
seron simphoniae mensurã excedens tribus integristonis
ap̃sato sono elongitur cui extat sub quartus. Iua ꝓpt̃
eo modo cõmitari sol& ut in quolib& tetra cordo inqua¬
lib& particula infra te trardũ sonũ nec positione descen¬
dat nec inchoatione leuetur obstante tritisoni in cõso¬
nantia qͥ te trardo ẽ sub scđs. Iuȩ ut lucidiora fiãt eaem¬
plidescriptione statiuant᷑ put possit fieri sub as pectum

Expanded text:
semitonio, ex quibus duabus constat symphonia diapason. semitonio, ex quibus duabus constat symphonia diapason. Igitur absolutissime in diapason symphonia majore prae caeteris perfectione diversae ad invicem voces resonant. concordant, ideo nec absolute ut in caeteris symphoniaca editur cantilena. Ergo in hoc genere cantionis sua quadam lege vocibus voces divinitus accommodantur; per omnem enim sonorum seriem tritus subquartus, deutero solus a symphonia deficit, et inconsonus ei efficitur, eo quod solus diatessaron symphoniae mensuram excedens, tribus integris tonis a praefato sono elongatur, cui extat subsquartus. Quapropter eo modo comitari solet, ut in quolibet tetrachordo, in qualibet particula, nec infra tetrardum sonum descendat positione, nec inchoatione levetur, obstante triti soni inconsonantia, qui tetrardo est subsecundus. Quae ut lucidiora fiant, exempli descriptione statuantur, prout possit fieri sub aspectum.
Abbreviated transcription (Latin):
xentur. erit ad mesen qđ est hypaton diatessaron cõti¬
nens cõsonantiã inpate hipaton. ad neten aũt diezȩu¬
menon paramese. Cõsonabitq & hipatehipat̃. & hi¬
patemeson. ad netendie zeugmenon. ad para mesen
auit̃ nete die zeugmenon & hi patemeson. sed eo modo
ut grauior quȩ est ad sibi quidẽ ꝓxximã diatessaron
retineat cõsonantiã. ad ulteriorẽ uero diatessaron
acdia pason. Ut hipate hipaton. ad ipate meson diates¬
saron. ad neten die ÷eugmenõ. diatessaromn acdia pas̃
tẽ nete hi ꝑboleon quȩ est acutior ad sibi ꝓximam
plius descriptione quae ita naturalit̃ om̃i &tar
incanendo occurrunt. ut arte tradi nõ egeant. Cõstatq
satis dictũ in simphonia disdiapason. mediã adutrasq
octaua regione cõferri. ex tremas sibi loco quinto decimo
respondere . Dicendũ tamen quae sit mensura in singulis
simphoniis ꝓpria. Cõstat nãq diatessaron simphonia eae

Expanded text:
xentur, erit ad mesen, quod est hypaton, diatessaron retixentur, erit ad mesen, quod est hypaton, diatessaron retinens consonantiam hypate hypaton, ad neten autem diezeugmenon paramese: consonabitque et hypate hypaton et hypate meson ad nete diezeugmenon. Ad paramesen autem nete diezeugmenon, et hypate meson, sed eo modo, ut gravior, quae est ad sibi quidem proximam. diatessaron retineat consonantiam: ad ulteriorem vero diatessaron ac diapason, ut hypate hypaton ad hypate meson diatessaron, ad neten diezeugmenon diatessaron ac diapason. Item nete hyperbolaeon, quae est acutior ad sibi proximaamplius descriptione, quae ita naturaliter omni aetati in canendo occurrunt, ut arte tradi non egeant, constatque satis dictum in symphonia disdiapason, mediam ad utrasque octava regione conferri, extremas sibi loco quinto decimo respondere. Dicendum tamen, quae sit mensura in singulis symphoniis propria. Constat namque diatessaron symphonia ex
Abbreviated transcription (Latin):
cõiunctionem ut unus atq: idẽ neriuis eẽ uide¬
atur idq prthagorici ꝗꝗ cõsentiunt quo circa siqͣ
onantia fuerit ad dita integra inuolataq seruat᷑
Ita enĩ diapason cõsonantiae additur diatesseron tãꝗ uni
neruo. Sit igitur dia pason cõsonantia q̃ cõtineatur
mt̃ hrpate meson & netedie geumenon. Vtraq h̃ sibi
ita cõsentit atq cõuingitur sono. ut una uoa quasi
unius nerui nõ quasi duoꝵ mixta pellat auditũ. Iuã¬
cũq igitur huic diapas̃ cõsonantiae cõsonantiã iunxre¬
rimus. seruatur in tegra qr ita iungitur tãꝗuni uocu¬
lȩ acneruo. Si igitur inpate meson & netedie zeu¬
menon. duae in acutũ dia tesseron fuerint iunctȩ.
si cõuingitur quidem netedieꝗ ȩumenon ea quȩ est
utraq ad utrãq cõsonabit. Et mese ad nete die zeug¬
men & eadẽ mese ad ypatemes. Itẽ nete hyꝑboleon
ad nẽte die z eugmenõ & adhypatemeson. Item si ad
grauiorẽ partẽ utriusq dia tessaron cõsonantiae rela¬

Expanded text:
conjunctionem, ut unus atque idem nervus esse videatur, idque Pythagorici quoque consentiunt. Quocirca si qua ei consonantia fuerit addita, integra inviolataque servatur. Ita enim Diapason consonantiae additur diatessaron, tamquam uni nervo. Sit igitur Diapason consonantia, quae contineatur inter hypate meson, et nete diezeugmenon. Utraque haec ita sibi consentit atque conjungitur sono, ut una vox quasi unius nervi, non quasi duorum mixta, pellat auditum. Quamcunque igitur huic Diapason consonantiae consonantiam junxerimus, servatur integra, quia ita jungitur tamquam uni voculae ac nervo. Si igitur Hypate meson et Nete diezeugmenon, duae in acutum diatessaron fuerint junctae, sic jungitur Nete quod est diezeugmenon, ea quae est d neten diezeugmenon, et eadem mese ad hypate meson; item nete hyperbolaeon ad neten diezeugmenon, et ad hypate meson. Item si ad graviorem partem utrisque diatessaron consonantiae rela
Abbreviated transcription (Latin):
causis ocult oribꝰ lutent. Sunt in terdũ res quȩ mi
nime suũ sensũ aeque huic & illitono attribuant.
ita ut si trans pmantur. aue nõ priorẽ dulcedinẽ ser¬
uent. aut ad sensũ indecentes fiunt. Sunt in terdũ
res quȩ & h tono & illo tono aeq̃ cõgruent᷑q recipiuos
ut cantari possint. Dicuntur ferȩ atq: aues modis
quibusdam delectari magis quã aliis. Sed quare.
& quomoo. haec aliaue sint. nõ facile in uestigatis
Igitur quȩ in hac arte dõdonante sapimus: utamug
eis tantũ in laude dĩ. & ea quiȩ laboriosa sunt uetir
indagatione nobis inuent. alsumamus iniubid¬

Expanded text:
causis occultioribus lateant. Sunt interdum res, qucausis occultioribus lateant. Sunt interdum res, qunime suum sensum aeque huic et illi tono attribuant, ita ut si transponantur aut priorem dulcedinem non servent, aut ad sensum indecentes fiant. Dicuntur ferae res, quae et hoc tono, et illo tono aeque congruenter recipiuntur, ut cantari possinquibusdam delectari magis quam aliis; sed quare aut quomodo haec aliave sint, non facile investigatur. Igitur quae in hac arte Deo donante sapimus, utamur eis tantum in Dei laudibus, et ea, quae laboriosa veterum indagatione nobis inventa sunt, assumamus in jubi
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ in hac uita peneͥ trabilẽ. Si quidẽ diuidicare pos¬
sumus. sit ne rata factura meli. dinoscere qualitates so
musicoꝵ sonoꝵ spacia uł uocũ simphomas ad numeroꝵ
rationẽ adducere. cõsonantiae atq discrepantiae
quasdã rationes reddere. Quomͦ uͦ tantã cũ animis¬
nr̃is musica cõmutationẽ & societatẽ habeat & si
scimus quadã nossimilitudine cũ illa cõpactos. edicere
adliquidũ nõ ualemus. Nec solũ diuidicare melos
possumꝰ ex ꝓpria naturalitate sonoꝵ sed &iã rerum
Nã affectus rerũ q̃ canuntur o port& ut imitetur
cantionis affectus ut intranquillis rebus tranquillae
sint neumȩ : laeti sonȩ in iocundis merentes intristibꝰ
Quaedure sint dicta uł facta . duris neumis ex primi
subitis. clamosis incitatis & ad cȩteras qualitates af¬
fectuũ & euentuũ deformatis. Itẽ ut in unũ termi¬
nentur particulȩ neumarũ atq: uerboꝵ Intalibus
cũ iudicatio nr̃a eẽ possit. plura sunt tam̃ qͥ nos sub

Expanded text:
rationem in hac vita penetrabilem. Si quidem dijudicare possumus, sitne rata factura meli, dignoscere qualitates sonmusicorum sonorum spatia vel vocum symphonias ad numerorum rationem adducere, consonantiae atque discrepantiae quasdam rationes reddere. Quomodo vero tantam cum animiris musica commutationem et societatem habeat, etsi scimus, quadam nos similitudine cum illa compactos, edicere ad liquidum non valemus, nec solum dijudicare melos possumus ex propria naturalitate sonorum, sed etiam rerum. Nam affectus rerum, quae canuntur, oportet ut imitetur cantionis affectus, ut in tranquillis rebus tranquillae sint neumae, laetisonae in jucundis, moerentes in tristibus, quae dure sunt dicta vel facta, duris neumis exprimi, subitis, clamosis, incitatis, et ad caeteras qualitates eventuum et affectuum deformatis. Item ut in unum terminentur particulae neumarum atque verborum. In talibus cum judicatio nostra esse possit, plura sunt tamen, quae nos sub
Abbreviated transcription (Latin):
lichanos hypaton
Tritediezeugeñ¬
Paranetedie zeugneñ
Netediezeugmeñ
Trite hy ꝑboleon
Parane teh ꝑboleon
netehy ꝑboleon

Expanded text:
lichanos hypaton,trite diezeugParanete diezeugmenon. Nete diezeugmenon. Trite hyperboleon. Paranete hyperboleon. Nete hyperboleon
Abbreviated transcription (Latin):
pate fiat aduodenario quominimo numero potest ex plicari
incipiam. Is numerus xx iiii numerũ sui quantitate metitur
Parte sui dimidia. xuiii. Parte sui tercia .xui. Parte sui quarta
XU. Sed &c uiii numerus qui est ad xii. ses qualter. fit ad xxiui
epitrita ratione cõmensuralis. Porro xui. numerus qͥ est ad
xii. epitritus. fit ad xxiuii. sescuplaratione cõmensuratus. xu
uͦnumerus qͥ est ad ocii. sesqͥ quartus cũ xxiiii cõmensuratus
non ẽ. sed suꝑ tripartiente forma in cõsonus. Itẽ xxiiii. nu¬
merus. sui quantitate xl uiii. metit᷑. Parte sui dimidia. xxx ui
numerũ. Parte sui tercia xxxii. numerũ. Parte sui quarta
.xix. numerũ. Sed xxxui numerus qͥ est ad axuii ses cuplaris.
numerus qͥ est ad xx.iiii. epitritus. fit ad xluiii. sescu plaratio¬
ne cõmensuratus. xxx. uͦ numerus. qͥ est ad xx iiii. ses qͥquartꝰ
cõmensuralis cũ xł uiii. eẽ nõ potest. Uudes gͦ quia mox ut intra

Expanded text:
patefiat, a duodenario, quo minimo numero potest exemplificari, patefiat, a duodenario, quo minimo numero potest exemplificari, incipiam. Is numerus enim XXIIII. numerum sui quantitate metitur, parte sui dimidia, XVIII. parte sui tertia, XVI. parte sui quarta XV. Sed XVIII. numerus, qui est ad XII. sesquialter, fit ad XXIIII. epitrita ratione commensurabilis. Porro XVI. numerus, qui est ad XII. epitritus, fit ad XXIIII. sescupla ratione commensuratus. XV. vero numerus, qui est ad XII. sesquiquartus, cum XXIIII. commensuratus non est, sed supertripartiente figura inconsonus. Item XXIIII. numerus sui quantitate XLVIII. metitur, parte sui dimidia XXXVI. numerum, parte sui tertia XXXII. numerum, parte sui quarta XXX. numerum. Sed XXXVI. numerus, qui est ad XXIIII. sescuplaris, numerus, qui est ad XXIIII. epitritus, fit ad XLVIII. sescupla ratione commensuratus. XXX. vero numerus, qui est ad XXIIII. sesquiquartus, commensurari cum XLVIII. non potest. Vides ergo, quia mox ut intra
Abbreviated transcription (Latin):
ad fistulã metieris epitritã. epitritȩ appones sesqualteram.
& dupla effecta est. Has pone in ordine ueluti ui. uiii.uiiii.
xu. inueniesq: int̃ duas medias epogdoum rite dimensum. iđ
longiorem cordam aut fistulã octaua minoris parte p̃cellere.
Itẽ alio mͦ. Metieris fistulã ad fistulã duplo longiorem. adbre¬
uem fistulã metieris epitritã : ad longã fistulã metieris sub¬
epitritã Ponesq in ordine : sub duplã: epitritã : subepitritam:
duplam.
Sic int̃ duas medias epogdous natura lit̃ cadit. cuius int̃ uallo
utraq fit ulteriori suo lateri sescuplaris utraq ꝓximorũ sibi
lateris epitrita & amplius. Si epitritã & sescuplam. duplamq
duplices simul aliud diapason spacium eo quo prius ordi ne effe¬
cisti. D. Quo pacto cetere suꝑ particulares habitudines cũ du¬
plo & quadruplo cõmen suralitatẽ nõ habent. M. ut & hoc tibi

Expanded text:
ad fistulam metiaris epitritam, epitritae appones sesquialteram, ad fistulam metiaris epitritam, epitritae appones sesquialteram, et dupla effecta est. Has pones in ordine, veluti VI. VIII. VIIII. XII. inveniesque inter duas medias epogdoum rite dimensum, id est, longiorem chordam aut fistulam octava minoris parte praecellere. Item alio modo. Metieris fistulam ad fistulam duplo longiorem. Ad brevem fistulam metieris epitritam, ad longam fistulam metieris subepitritam, ponesque in ordine subduplam epitritam, subepitritam duplam. Sicque inter duas medias epogdous naturaliter cadit. Cujus intervallo utraque fit ulteriori suo lateri sescuplaris, utraque proximiori sibi lateri epitrita. Et amplius, si epitritam et sescuplam duplamque duplices, simul aliud diapason spatium eodem quo prius ordine effecisti. D. Quo pacto caeterae superparticulares habitudines cum duplo et quadruplo commensuralitatem non habent? M. Ut et hoc tibi
Abbreviated transcription (Latin):
litas ẽ : quoꝵ scilic& int̾̃ ualla toni cũ semitoniis ut dictũ ẽ
cõmensuralit̃ complent. Solarursus sesqualtera ac sesqͥtercia
int̃ ualla c̃duplis & quadruplis cõmensurata s̃. qͥbus similiter
eoꝵ int̃ ualla cõplentur. Sesqͥ qͣrtis uͦ ac sesqͥqͥntis & reliquis
decrescentibꝰ int̃ uallis. nec cũ duplo nec cũ triplo nec cum
quadruplo neccũ sescuplo. quicquid cõmensurationis est. &idcirco
p̃t̃ musicã seponuntur. Iđ si &iã cordarũ aut̃ fistularũ dimensio¬
nibꝰ p̃sfatarũ ꝓportionũ quȩ admusicã ad mittitur cognatam
cõmensurabilitatẽ cũ ꝓbare lib&. facies cordã ad cordã seu fistu¬
lã ad fistulã sescuplomaiorem. Sescuplari appones epitritam.
& sic effecisti duplam. Nã quȩ ad scđam epitrita ẽ: duplo extat
ad primã longior. Rursus cõuersim cordã ad cordã. fistulam

Expanded text:
litas est: quorum scilicet intervalla toni cum semitonio, ut dictum est, litas est: quorum scilicet intervalla toni cum semitonio, ut dictum est, commensurabiliter complent. Sola rursus sesquialtera ac sesquitertia intervalla cum duplis et quadruplis commensurata sunt, quibus similiter eorum intervalla complentur. Sesquiquartis vero ac sesquiquintis et reliquis decrescentibus intervallis nec cum duplo, nec cum triplo, nec cum quadruplo, nec cum sescuplo quidquam commensurationis est, et idcirco propter musicam seponuntur. Quodsi etiam chordarum et fistularum dimensionibus praefatarum proportionum, quae ad musicam admittuntur, cognatam commensurabilitatem comprobare libet, facies chordam ad chordam, seu fistulam ad fistulam sescuplo majorem; sescuplari appones epitritam, et sic effecisti duplam. Nam quae ad secundam epitrita est, duplo exstat ad primam longior. Rursus conversim chordam ad chordam, fistulam
Abbreviated transcription (Latin):
capacia : nec cũ duobꝰ tonis siue uno ac dimidio cõmensurabilia
Solũ sesqͥ octauũ int̃uallũ qr tonũ metitur ad mittitur. D.
Ir̃ tonimensura in hanc solã ꝓportionẽ cadit: M. Iuia haec pro¬
portio solus ses qͣlteri acsesqͥtercii conparatione ꝓcreatur . D.
Quomͦ ex comparatis ses qͣlteris acsesqͥ terciis nascitur: M. Non¬
ne facile intelligitur ut numerus uerbi grã senarius sui medie¬
tate insuũ cõcrescit ses qualterũ idest nouenariũ. sui parte t̃cia
in suũ cõcrescit epitritũ iđ octonariũ : sed noue narius sic̃ sesqualt̃
ẽ senario ita ses qͥ octauus ẽ epitrito : Itẽ duo denarius siumedie¬
qualter est. sic ad epitritũ sesqͥoctauus efficitur. D intelligo¬
.I. Iua ꝓpter simul intellige qđ uit sonũ & sonũ nec minus
ses qui octauis int̃uallis cũ ses qͣlteris ac sesqͥ terciis cõmensura¬

Expanded text:
capacia, nec cum duobus tonis sive uno ac dimidio commensurabilia. capacia, nec cum duobus tonis sive uno ac dimidio commensurabilia. Solum sesquioctavum intervallum, quia tonum metitur, admittitur. D. Quare tota mensura in hanc solam proportionem cadit? M. Quia haec proportio solius sesquialteri ac sesquitertii comparatione procreatur. D. Quomodo ex comparatis sesquialteris ac sesquitertiis nascitur? M. Nonne facile intelligitur, ut numerus verbi gratia senarius sui medietate in suum crescat sesquialterum, id est, novenarium? sui parte tertia in suum concrescat epitritum, id est, octonarium? Sed novenarius sicut sesquialter est senario, ita sesquioctavus est epitrito. Item duodenarius sui mediequialter est, sic ad epitritum sesquioctavus efficitur. D. Intelligo. M. Quapropter simul intellige, quod inter sonum et sonum nec minus sesquioctavis intervallis cum sesquialteris ac sesquitertiis commensura
Abbreviated transcription (Latin):
tatis formȩ admusicã admittantur. Sed sola dupla. tripla. & qua¬
drupla habitudo sola sesqualtera & ses qͥ tercia. cũ sesqui octaua
consonantias modulentur: M. Ideo ultrabis diapason idest ultra
quads uplũ nõ extenditur : qr hunc modũ sonis natura tribuit. ut ꝑ
singula septenarũ india pason uocũ discrimina singulae diapason
cõsonantiae disponantur. Iãq ultra ꝓgredi duplȩ simphoniȩ nõ pos¬
sint. Ideo uͦ in fra partẽ terciã hoc est infra epitritũ interualla nõ
coartantur qm̃ cũ minor sit pars tercia quã dimidia quarta quã
t̃cia. qͥnta ꝗ qͣrta. sexta ꝗ qͥnta & deinceps. Cũq ses qualterũ quod
medietatis ẽ int̃uallũ tres tonos capiat cũ semitonio. Epitritũ uͦ qđ
partis terciae int̃ uallũ ẽ duos cũ semitonio capiat : euenit ut mino¬
radeinceps in t̃ualla nec duoꝵ tonoꝵ ac semitonii possint esse

Expanded text:
tatis formae ad musicam admittantur, sed sola dupla, tripla, et quatatis formae ad musicam admittantur, sed sola dupla, tripla, et quadrupla habitudo, sola sesquialtera et sesquitertia cum sesquioctava consonantias modulentur? M. Ideo ultra disdiapason, id est, ultra quadruplum non extenditur, quia hunc modum sonis natura tribuit: ut si per singula septenarium in diapason vocum discrimina singulae disdiapason consonantiae disponantur, jam ultra progredi duplae symphoniae non possint. Ideo vero infra partem tertiam, hoc est, infra epitritum intervalla non coarctantur, quoniam cum minor sit pars tertia quam dimidia, quarta quam tertia, quinta quam quarta, sexta quam quinta, et deinceps; cumque sesquialterum, quod medietatis est intervallum, tres tonos capiat cum semitonio, epitritum vero, quod partis tertiae intervallum est, duos tonos cum semitonio capiat; evenit, ut minora deinceps intervalla nec duorum tonorum ac semitonii possint esse
Abbreviated transcription (Latin):
idiculae siue fistulae si ae qualis grossitudinis fuerint & maior
Eminorem in sua longitudine bis habuerit : diapason ut supradi¬
ctũ est ad inuicẽ cõsonabunt. Si t̃ habuerit. diapason & diapen¬
tȩ respondent. Si quat᷑ habuerit . dis diapason cõcordiã faciens
Simaior dimidia minoris parte suꝑ habuerit. diapentȩ fit cõso¬
nantia. Si tercia minoris parte p̃cellerit. diatessa ronerit. Si
octaua minoris suꝑgreditur. tono cõcordant
QUARE Nõ pLuReS Mul tiplicitatis species adausqcam
Pertine ns. ꝯuãt̾res. Nõłlures suꝑ rarticulaniatis ꝗͣ ⁊nes
Pat& auam uberi assertione ꝓbatũ nõsolũ ut ex cõnumera¬
Itis ł cõmensuratis mimeris musica gignatur. sed &iam qͥbus
q̃q simphoniae cõnumeratoꝵ numeroꝵ speciebus adiacent. Mirũ uͦ
quid causȩ sit qđ nisi tres multiplicitatis. nec nisitres suꝑ particulari¬

Expanded text:
Fidiculae sive fistulae, si aequalis grossitudinis fuerint, et major Fidiculae sive fistulae, si aequalis grossitudinis fuerint, et major minorem in sua longitudine bis habuerit, diapason, ut supra dictum est, ad invicem consonabunt: si ter habuerit, diapason et diapente respondent: si quater habuerit, disdiapason consonantiam facient. Si major dimidia minoris parte super habuerit, diapente fit consonantia. Si tertia minoris parte praecelluerit, diatessaron erit. Si octava minoris parte supergreditur, tomo concordant. D. Quare non plures multiplicitatis species ad musicam pertineant, quam tres: non plures superparticularitatis, quam tres, patet jam uberi assertione probatum: non solum ut ex connumeratis vel commensuratis numeris musica gignatur: sed etiam quibus quaeque symphoniae connumeratorum numerorum speciebus adjaceant. Mirum vero, quid causae sit, quod non nisi tres multiplicitatis, nec nisi tres superparticulari