comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qdilli defendant. utile et fateimnꝰ qđ nos di¬
camꝰ honestũ ee demonstrem
Acderep̃hensione quidẽ hȩc existimauim
Aee dicenda. De inceps nc̃ c̃clusionẽ ponem
lermago rues digressionẽ de indetũ postre¬
mũ c̃clusionẽ . In hac aut̃ di gressione ille
putat opostere quandã inferriorationem
acausa. atq aiudicatione ipsa re motã. Quȩ¬
aut sui laudẽ. aut ad auersarii uituperationẽ
c̃tineat. aut inaliã causã deducat. ex qua
ẽficiat aliquid c̃ firmationis aut rephensionis.
non argum̃ tando sed augindo ꝑquandam
amplificationẽ Hanc siqui pastẽ putarit

Expanded text:
tile esse fateamur, quod nos dicamus, honestum esse demonstremus. Ac de reprehensione haec quidem existimavimus esse dicenda. deinceps nunc de conclusione ponemus. Hermagoras digressionem deinde, tum postremam conclusionem ponit. in hac autem digressione ille putat oportere quandam inferri orationem causa atque a iudicatione ipsa remotam, qua laudem aut ad- versarii vituperationem contineat aut in aliam causam deducat, ex qua conficiat aliquid confirmationis aut re- prehensionis, non argumentando, sed augendo per quandam amplificationem. hanc si qui partem putabit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ uetꝰtatẽ obsoluer̃ aut incredibilia ude¬
ant᷑ ut iã in fabulõꝵ numerũ reponanẽ Et q̃
iã diugesta ⁊ a memoria nr̃a remota tam̃
faciant fidẽ uera tradita ẽẽ qđd earũ monim̃ta
certa in lit t̃is existant. ⁊ q̃ uꝑ gestasint quȩ
scire pleriq possint & itẽ q̃instent in p̃sentia.

Expanded text:
 aut incredibilia videantur, ut in fabularum numerum reponantur; et quae iam diu gesta et a memoria nostra remota tamen faciant fidem vere tradita esse, quod eorum monumenta certa in literis extent; et quae nuper gesta sint, quae scire plerique possunt; et item quae instent in praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
artificio ⁊ ñ qiđ arsis qiđ pse poss& ex posi¬
isse Huncuꝰ eauis ẽ in homine ut ei multor lid¬
ricã citiꝰquis ad emerit. quã phy̧lo sophȩ ã conco¬
serit Heq co quo eiꝰ ars quã edidit mihi mendo¬
sissime scripta uideat᷑ Nã satis in ea uidet᷑ e
antiquis artib ingemose ⁊ diligent᷑ elestasi
collo casse. ⁊ ñ nihil ipse qͦq noui ꝓtulisse Ven
oratori minimũ ẽ dearte loqui. qđ hic fecit m¬
tomaximã ex arte dicere qđ eũ minime p
tuisse om̃ s uidemꝰ. Quore materia quide
miliũ quȩ cauã ꝓbabilẽ reddant: Dispositio ÷erũ
inuentarũ mnordinẽ distribuo Elocutio ẽ idoneoꝵ
uerboꝵ ⁊ sencantiarũ adinuentionẽ ac cõmodato
Memoria ũ firmi animirerũ ac uerboꝵ ad inuen¬

Expanded text:
n quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse. nunc vero ea vis est in homine, ut ei multo rhetoricam citius quis ademerit, quam philosophiam concesserit: neque eo, quo eius ars, quam edidit, mihi mendosissime scripta videatur; nam satis in ea videtur ex antiquis artibus ingeniose et diligenter electas res collocasse et nonnihil ipse quoque novi protulisse; ve- rum oratori minimum est de arte loqui, quod hic fecit, multo maximum ex arte dicere, quod eum minime po- tuisse omnes videmus. Quare materia quidemmilium, quae causam proba- bilem reddant; dispositio est rerum inventarum in or- dinem distributio; elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad inventionem accommodatio; memoria est firma animi rerum ac verbo
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt honestatẽ solã bonã. tẽ : Iã multidispu¬
tant utrũ iutilitas bonũ sit utrũ ⁊ dignitas
bonũ sit. Veri resint sensus ut iucr& ꝰ negat.
et̃. uerossensus. odoris. uisus. tactus. saporis.
auditus. Quȩ sit solis magnitudo utrũ tantꝰ
sit quantꝰ uidet᷑. anmaior. uł multomitior
Quȩ sit mundi facies. Multienĩ dicunt mun¬
dũ in modũ sperȩ c̃ dollectũ multi oblonga
rotunditate. ex̃ formatũ multipla na facre.

Expanded text:
dicunt honestatem solam bonum esse; iam multi dispudicunt honestatem solam bonum esse; iam multi disputant, utrum et utilitas bonum sit, utrum et dignitas bonum sit. VERINE SINT SENSVS, ut Lucretius negat esse ueros sensus odoris, uisus, tactus, saporis, auditus. QVAE SIT SOLIS MAGNITVDO: utrum tantus sit quantus uidetur, an maior uel multo minor. QVAE SIT MVNDI FACIES: multi enim dicunt mundum in modum sphaerae esse collectum, multi oblonga rotunditate esse formatum, multi plana facie,
Abbreviated transcription (Latin):
tiuũ. demonstratiuũ Iuestiont̃ porrohanc tẽ
dicit c̃ trouersiã quidẽ indicendo positã is si¬
ne certus ꝑsonis. Quȩ scilic& rh& horica dictio
uocat : Ihesis porro duplex t. Vncor&ice ⁊ prac¬
tice Iheoretice .ẽ. quȩ diuina cognoscit Practice¬
.x̃. quȩ in hominũ negotus ⁊cuilidisceptatione
uersat᷑: Ergo primo asserit hermagorã iĩrei ꝙ
oratori ad tribiut ñ iuidisse: Nã thesin oratoris ma¬
teriã ñ eẽ ꝑsuad&. Quȩ cũ duplex sit theoricen
magis exaggerat nec parius aut leuib: questionib:
s. infinitas: Verine sint sens quȩ sit mundi forma
quȩ sit solis magnitudo. S quare ⁊ pructicen the¬
sinposuit id÷ ⁊ qiđ sit bonũ p̃t᷑ honestatẽ: Thesin
qͥdẽ. cicero materiã oratoris: eẽ ñdicit illã q thȩ¬
oricen om̃ino remou&. Practicen aut̃ thesindi¬
cit. aboratore tractari. s ut argum̃ti locũ tine¬
at ñ materia. Ergo ita tollit oratori practicen
theuim ut materia eꝰnonsit. liceat aut̃ ei pargu

Expanded text:
rro hanc esse dicit, controuersiam quidem in dicendo positam, sed sine certis personis, quae scilicet rhetorica dictio uocatur. Thesis porro duplex est, theoretice et practice; theoretice est quae diuina cognoscit, practice, quae in hominum negotiis et ciuili disceptatione uersatur. Ergo primo adserit Hermagoran uim rei quam oratori attribuat non uidisse: nam thesin oratoris materiam non esse persuadet. Quae cum duplex sit, theoreticen magis exaggerat, nec paruis aut leuibus quaestionibus, sed infinitis: 'uerine sint sensus, quae sit mundi forma, quae sit solis magnitudo'. Sed quare et practicen thesin posuit, id est 'ecquid sit bonum praeter honestatem'? Thesin quidem Cicero materiam oratoris esse non dicit illamque theoreticen omnino remouet, practicen autem thesin dicit ab oratore tractari, sed ut argumenti locum teneat, non materiae. Ergo ita tollit oratori practicen thesin ut materia eius non sit, liceat autem ei pro a
Abbreviated transcription (Latin):
adoratoris materiã quasi parũ aliqiđ applicarit
Nunc illud alud tractat. nec qiđ polliceat᷑ intel¬
ligere uidet᷑. Et ostendit primo ñreste eũ fecis¬
sẽ siexeo qđ ipse poss& incȩ teros pͣcepta constitu¬
erit Quod si inquit magnã in his hermagoras
habuiss& facultatẽ inder&ur fr&us iua scuentia
falsũ quiddã statuisse deoratoris officio: Deinde i¬
lũ nibil potuisse c̃firmat. Simulq illi ⁊rh&hor¬
cã ⁊ philo sõpbia tollit . Practicȩ em̃ rh& horicȩ. ẽ
dȩoeticȩ philosõplia : Hunc uͦ inquit eauis ẽ.
in homine. ut ei multor h& horicã citiꝰquis ademe¬
rit ꝓ plilo sopbiã c̃cesserit Quod simagnã inbhis

Expanded text:
ad oratoris materiam quasi paruum aliquid adplicarat. Nunc illud aliud tractat: NEC QVID POLLICEATVR INTELLEGERE VIDETVR. Et ostendit as primo non recte eum fecisse, si ex eo quod ipse posset in ceteros praecepta constituerit. 'Quod si', inquit, 'magnam in his Hermagoras habuisset facultatem, uideretur fretus sua scientia falsum quiddam statuisse de oratoris officio'. Deinde nihil illum potuisse confirmat, simulque illi et rhetoricam et philosophiam tollit; practice enim rhetoricae est, theoretice philosophiae. NVNC VERO, inquit, EA VIS EST IN HOMINE, VT EI MVLTO RHETORICAM CITIVS QVIS ADEMERIT QVAM PHILOS
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mundifacier ¶ Quas questiones ꝓcul abo¬
ratoris officio remotas facile om̃s intellige¬
re existimamꝰ Bene ait aboratoris officiore¬
motas. Oratoris officiũ enuĩ ẽ negotiũ cuule
trastare: Hon tam̃ dix̃ ab oratore remotas
lotest enĩ orator postq ꝓprio officio sacis fici¬
rit &iã phylo sophyae oꝑã dar . Nã quib: in
reb: sũma ingenia pholosophoꝵ plurimoci
labore consũpta intelligimꝰ. Quando aliqdꝰ
negamꝰ aut tollimꝰ quare id facimꝰ. de monsra¬
re debemꝰ. Vt nunc acero ab oratoris materia
tollit thesin. ⁊ ꝓbat se reste tollere. Na ingt
resillas in qͥb: philo pbi ingeniosis simi magnoai
labore uersatisunt hasoratoriquasi paruas
partes applicare dem̃tiȩ ẽ. Oratori scilic&
qͥ egre suũ qͦq impl& officiũ. ¶Quod si magu
in his hermagoras habuiss& facultait᷑ set¬

Expanded text:
mundi fides. QVAS QVAESTIONES PROCVL AB ORATORIS OFFICIO REMOTAS FACILE OMNES INTELLEGERE EXISTIMAMVS. Bene ait 'ab oratoris officio remotas': oratoris officium enim est negotium ciuile tractare. Non tamen dixit 'ab oratore remotas': potest enim orator, postquam proprio officio satis fecerit, etiam philosophiae operam dare. NAM QVIBVS IN REBVS SVMMA INGENIA PHILOSOPHORVM PLVRIMO CVM LABORE CONSVMPTA INTELLEGIMVS. Quando aliquid negamus aut tollimus, quare id facimus demonstrare debemus, ut nunc Cicero ab oratoris materia tollit thesin et probat se recte tollere. Nam, inquit, res illas in quibus philosophi ingeniosissimi magno cum labore uersati sunt, has oratori quasi paruas partes adplicare dementiae est, oratori scilicet qui aegre suum quoque implet officium. QVOD Sl MAGNAM IN HIS HERMAGORAS HABVISSET FACVLTATE
Abbreviated transcription (Latin):
nerib: ponunt id ÷ inmateria rh& horica S
orator inciuili ratione uersat᷑. c̃solatio porro pri¬
uatoꝵ .ẽ. consolariamici ẽ. potiꝰquã oratoris: Do
ql officiũ oratoris ẽ ꝑsuadere dictionte . exortatu
siue debrtatio ad materiã non ꝑtinent oritoris
Cũ enĩ exhortor. nihil ꝑsuadeo. sy uolentẽ diquo
ut magis uelit instigo Etcũ dehortor nolentem
aliqiđ ñtt̃ primũ ꝑsuadeo ut nolit sz. u mageo
nolit instigo. Ergo necessario echortationẽ ⁊ii
lationẽ tulliꝰ amateriarh& houce artis sepun¬
uit Itẽ illiqͥres pauciores rh& horiȩ materꝑ̧a
unt. demonstrtionẽ tollunt: Dicunt Hindemon¬
tione nihil ꝑsuadere catorẽ cũ reuera ꝓsiadin¬

Expanded text:
eneribus ponunt, id est in materia rhetorica; sed quia eneribus ponunt, id est in materia rhetorica; sed quia orator in ciuili ratione uersatur, consolatio porro privatorum est, consolari amici est potius quam oratoris, deinde quia officium oratoris est persuadere dictione, exhortatio siue dehortatio ad materiam non pertinent oratoris. Cum enim exhortor, nihil persuadeo, sed uolentem aliquid ut magis uelit instigo; et cum dehortor, nolentem aliquid non tunc primum persuadeo ut nolit, sed ut magis nolit instigo. Ergo necessario exhortationem et consolationem Tullius a materia rhetoricae artis separauit. Item illi, qui res pauciores rhetoricae materiae tribuunt, demonstrationem tollunt. Dicunt enim in demonstratione nihil persuadere oratorem cum re
Abbreviated transcription (Latin):
res alii plurts alu pauciores existimar Nã gergi¬
asleontinꝰ anti qͥsimꝰ fere rh& hor. om̃ib: derebus
oratorẽ optime posse dicere existimauit Hic infin¬
tã unm̃sã huic artificio materiã subicere uidet
Casresscilic& in quib materia artsrhahorica
c̃sistit. Sunt aut̃ ut aristoteli ⁊ ciceroniplacent
tres id ̃. tiplex materia. demonstratiua delibȩ¬
ratiua uidicialis. Itaq quantũ ad materiã chaho¬
ricae artis expetat. hoc plenũ ẽ Iaquicqrđ plus
ẽ apleno plus intelligit᷑. Quic qiđ minꝰ a pleno. mi¬
ñ intelligt. Verũ qđ plis ẽ duplicit plus ert
aut in eo ubi mođ .ẽ. aut in infinito. Et ideo ad didit
p̃t̃ illud qđ dixit alii plures existima uer : Llam
gorgia s inqͥt leontinꝰ antiquissimꝰ fererh&or .on¬
nib dereb oratorẽ optime possidese existimaut
Hic infinitã ⁊ inm̃iã hiuc artificio materiã subiee
uidet᷑ Ergo illi qͥin plurib: rh& horicã materũ
consticuunt ex ortationẽ ⁊ c̃solationẽ pirirĩg¬

Expanded text:
res alii plures, alii pauciores existimarunt. nam Gorgias Leontinus, anti- quissimus fere rhetor, omnibus de rebus oratorem op- time posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic artificio materiam subicere videtas res scilicet, in quibus materia artis rhetoricae consistit. Sunt autem, ut Aristoteli et Ciceroni placet, tres, id est triplex materia, demonstrativa, deliberativa, iudicialis; itaque quantum ad materiam rhetoricae artis spectat, hoc plenum est. Iam quidquid plus est a pleno plus intellegitur, quidquid minus, a pleno minus intellegitur. Verum quod plus est, dupliciter plus est, aut in eo ubi modus est, aut in infinito. Et ideo addidit, praeter illud quod dixit, 'alii plures existimarunt'. NAM GORGIAS, inquit, LEONTINVS, ANTIQVISSIMVS FERE RHETOR, OMNIBVS DE REBVS ORATOREM OPTIME POSSE DICERE EXISTIMAVIT; HIC INFINIin pluribus rebus rhetoricam materiam constituunt, exhortationem et consolationem in rerum g
Abbreviated transcription (Latin):
ge aboratore remotissimũ. ⁊nec ab ipsis phy̧¬
losophys diligent̃ c̃p̃hensũ scilic& que stionẽ
Nãhermagoras quidẽ nec qiđ dicat adtender
nec qiđ polliceat᷑ intelligȩre uidet᷑. Duob mo¬
dis rep̃ hendit hermagorã qđ ñ ꝑspexerit
id ẽ questionẽ. ⁊ qđ udeat᷑ dese polliceri ta quȩ
oratori ad tribuit ad dicendũ . Hoc qͦq duob:
modis rep̃hendit. Nã errauit inqͥt si ñ qđ om̃is
orator s qđ ipse possit ad materiãrh& horicȩ
artis applicuit. Deinde inqͥt nec ipse potuit
ñ ad tenderit. qđ multũ dese uideat᷑ eẽ pollicitꝰ
primo eũ demonsrat rẽ quã oratori ad tribuerit
ñiudisse .Sanceq id ostendamꝰ qiđ sĩt causa quid
quȩ stio uideamꝰ Causã. cẽ dicat quȩ hubrat

Expanded text:
ge ab oratore remotissimum et nec ab ipsis phige ab oratore remotissimum et nec ab ipsis philosophis diligenter comprehensum, scilicet quaestionem. NAM HERMAGORAS QVIDEM NEC QVID DICAT ATTENDERE, NEC QVID POLLICEATVR INTELLEGERE VIDETVR. Duobus modis reprehendit Hermagoran, quod non perspexerit id est quaestionis, et quod uideatur de se polliceri ea quae oratori adtribuit ad dicendum. Hoc quoque duobus modis reprehendit; nam errauit, inquit, si non quod omnis orator, sed quod ipse possit, ad materiam rhetoricae artis adplicuit. Deinde, inquit, nec ipse potuit; non adtenderit, quod multum de se uideatur esse pollicitus, primo eum demonstrat rem quam oratori attribuerit non uidisse; sed ante quam id ostendamus, quid sic causa, quid quaestio uideamus. CAVSAM ESSE DICAT, QVAE HABEAT
Abbreviated transcription (Latin):
tiuã. deliberatiuã. Questionẽ aut̃ eã appel¬
lat. quȩ babeat inse c̃ trouersiã indicendo
solis magnitudo. Quas questiones ꝓcul ab oratoris
officioremotas facile om̃s intelligȩre existimamꝰ:
Nã quib in reb sũma ingena pͥyloso phoꝵ. plu¬
rimocũ labore c̃sũpta intelligimꝰ eassicut aliquas
paruas resoratori ad tribuere magna am̃tia ui
de tꝰ  Scimꝰ ciceronẽ materiã rh& horicae artis
triplicẽ constituere. iudicialẽ deliberatiuã. de¬
monstratuã. Hocq &iã aristoteliplacuisse Quare
suꝑius rephendĩeos qͥ oratori in finitã materia onsti¬
duerant rephendit eos qͥad diderant exortationẽ
csolationẽ. rep̃hendit ⁊eos qͥs ubtraxerant de¬
monstrationẽ : Nunc &iã hermagorã qͥ eque
artes seripsit c̃fucat ac lacerat dicitq hinc
uehem̃t̃ errasse. qđ materiã oratoris induas par¬
tes diuidat. in causã ⁊ inquestionẽ. Quoꝵ unũ
dicit. eẽ oratoris officii causã scilic&. aliud lon¬

Expanded text:
am, demonstrativam. quaestionem autem eam appellat, quae habeat in se controversiam in dicendo solis magnitudo? quas quaestiones procul ab oratoris officio remotas facile omnes intellegere existimamus; nam quibus in rebus summa ingenia philosophorum plurimo cum labore consumpta intellegimus, eas sicut aliquas parvas res oratori adtribuere magna amentia viDETVR. Scimus Ciceronem materiam rhetoricae artis triplicem constituere, iudicialem, deliberativam, demonstrativam, hocque etiam Aristoteli placuisse. Quare superius reprehendit eos qui oratori infinitam materiam constituerant, reprehendit eos qui addiderant exhortationem et consolationem, reprehendit et eos qui subtraxerant demonstrationem. Nunc etiam Hermagoran, qui aeque artes scripsit, confutat ac lacerat, dicitque hunc uehementer errasse, quod materiam oratoris in duas partes diuidat, in causam et in quaestionem, quorum unum dicit esse oratoris officii, causam scilicet, aliud lon
Abbreviated transcription (Latin):
utelle aiceront᷑ q ftut inrtb ipis ponut
ñ in euentu. Id est qui fine in officio constituit¬
& inhis ipsis reb quadũ inofficiosunt ad finẽ
tendunt. Quare ⁊oratoris officii finẽ et̃ cõ¬
pl&ũ si apposite ad ꝑsuasi onẽ dicat ⁊ medici¬
nalis officii finẽ tẽ cõpl&ũ siquic qiđ ad sanita¬
tẽ spectire uidet᷑ adhibuerit: Marcomannꝰ
itaq finẽ ñ inreb s incuentu collo cauit
Materiã artis eã dicimꝰ inqua oñus ars.
iea facultas quȩ c̃ficit᷑. ex arte uersat᷑ ut¬

Expanded text:
tellexit Ciceronem, qui finem in rebus ipsis posuit, non in euentu, id est, qui finem in officio constituit et in his ipsis rebus quae dum in officio sunt ad finem tendunt. Quare et oratoris officii finem esse completum si adposite ad persuasionem dicat, et medicinalis officii finem esse completum si quidquid ad sanitatem spectare uidetur adhibuerit. Marcomannus itaque finem non in rebus, sed in euentu collocauit. MATERIAM ARTIS EAM DICIMVS, IN QVA OMNIS ARS ET EA FACVLTAS, QVAE CONFICITVR EX ARTE, VERSAT
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ẽ qđ tribuit᷑ in alicuiꝰ certȩ ꝑsonȩ laudẽ aut
uituperationẽ. Deliberatiuũ qđ positũ indiscep¬
tatione ciuili hab& inse sencentiȩ dictionẽ : Iu¬
diciale qđ positũ iniuditio. hab& inse accusatio¬
nẽ ⁊ defensionẽ aut p&itionẽ aut resationẽ
Et quẽ ad modũ nr̃a qͥdẽ fert opinio orato¬
ris ars ⁊ facultas in hac materia triꝑtita uer¬
xime necessaria. aristo teles circa seribendam
artẽ dedit inuentionẽ ⁊ elocutionẽ. Adium̃¬
tũ enũ de inuentione uenit ornam̃tũ de elocu¬
tione. Hic ergo aristotelis sententiã sequit᷑
Nã rh& horicã materiã triplicẽ constituit de¬
monstratiuã. deliberatiuã uidicialẽ INã
hermagoras qͥdẽ nec quid dicat adtendere:
net qiđ polliceat᷑ intelligere uidet᷑. Quio¬
ratoris materiã in causa ⁊ qͣuestionẽ diui¬

Expanded text:
quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in disceptatione civili ha- bet in se sententiae dictionem; iudiciale, quod positum in iudicio habet in se accusationem et defensionem aut petitionem et recusationem. et, quemadmodum nostra quidem fert opinio, oratoris ars et facultas in hac ma- teria tripertita versunt necessaria, Aristoteli circa scribendam artem dedit, inuentionem et elocutionem: adiumentum enim de inuentione uenit, ornamentum de elocutione. Hic ergo Aristotelis sententiam sequitur; nam rhetoricam materiam triplicem constituit, demonstrativam, deliberativam, iudicialem. NAM HERMAGORAS QVIDEM nec quid polliceatur intelligere” cum dicit “qui oratoris materiam in causam et questionem divi
Abbreviated transcription (Latin):
bio ꝑsuademꝰ. Ergo cicero ar istotelẽ seciuiꝰ mpu
materiã eẽ dicit oratoris officii. De monstratu
deliberatiuã iudicialẽ. S. has materias unt
causis constituat hisq ꝑsonas certas tribut
has tresres defincur inciuili negotio posito
c̃tra aut defendit. aut negat Nã gors
om̃ib dereb opame posse dicere. quiut uidemꝰ a
pleno excidit. ⁊ exceset . ñ adid qđ hab& modũ.s.
inin fintũ. Deniqihi ipse cicero ostendit Hic infi¬
nitã inqͥ ⁊ inm̃sã huic ar tificio materiã subicere
ude t . Aristoteles aut̃ qͥhuic arti plurima ad

Expanded text:
bio persuademus. Ergo Cicero Aristotelen secutus triplicem materiam esse dicit oratoris offacii, demonstrativam, deliberativam, iudicialem, sed has materias in publicis causis constituit hisque personas certas tribuit; quare has tres res definit in ciuili negotio positascontra aut defendit aut negat. NAM GORGomnibus rebus optime posse dicere; qui, ut uidemus, a pleno excussit et excessit non ad id quod habet modum, sed in infinitum. Denique hoc ipse Cicero ostendit: 'hic infinitam', inquit, 'et inmensam huic artificio materiam subicere uidetur'. ARISTOTELES AVTEM, QVI HVIC ARTI PLVR
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ubi facit id .ẽ. ferrũ qđ tundit Est itẽ fabri
materia in eo unde facit id. malleus deqͦ tundit
Ita ⁊medici materia ẽ. ubi facit morb acuulntra
Itẽ unde facit instrum̃ta qͥb curat. Sic ⁊ materia
rh& horicae artis. potest ineo rẽ ubi facit id ẽ. inde¬
liberatione. demonstratione iudiciali. Potest & in
eo. eẽ unde facit. idiẽ. in argum̃tis. questioniba & in
reliquis materia necessarus Verũ acero genera¬
lit̃ materiã artis illã dicit. inqua om̃is ars & fa¬
cultas ueniens ex arte uersat᷑ id ÷ ubi fit ñ unde
fit. Vt medicima teria sit morb: ac uulnera. fa¬
briferrũ qđ tundit Rursus rh& horicae arcis
materia sit deliberatio. demonstratio. iudicia¬
le ñ argum̃ta ⁊ illa om̃a qͥb materiarh& hori¬
tas quȩ conficit᷑ ex arte uersat᷑. Cũ accipimꝰ ali¬
cuiꝰ reiartẽ. necesse ẽ nos aliqiđ exea c̃se qui Pea¬

Expanded text:
in eo, ubi facit, id est ferrum quod tundit; est item fabri in eo, ubi facit, id est ferrum quod tundit; est item fabri materia et in eo unde facit, id est ferrum de quo tundit. Ita et medici materia est ubi facit, morbus ac uulnera, item unde facit, instrumenta quibus curat. Sic et materia rhetoricae artis potest in eo esse ubi facit, id est in deliberatione, demonstratione, iudiciali; potest et in eo esse unde facit, id est in argumentis, quaestionibus et in reliquis materiae necessariis. Verum Cicero generaliter materiam artis illam dicit in qua omnis ars et facultas ueniens ex arte uersatur, id est ubi fit, non unde fit, ut medici materia sit morbus ac uulnera, fabri ferrum quod tundit, rursus rhetoricae artis materia sit deliberatio, demonstratio, iudicialis, non argumenta et illa omnia quibus materia rhetoritas quae conficitur ex arte uersatur', cum accipimus alicuius rei artem, necesse est nos aliquid ex ea conse
Abbreviated transcription (Latin):
Resint̃dũ picialit̃ definimꝰ. cũ qiđ sint ab eis¬
dẽ ipsis incipimꝰ de monstrart. ut paulo ante
defimuit genꝰ. officiũ finẽ in arte scilic& rh& ho¬
rica Intdũ qͦclariꝰ definiamꝰ. a genert incipimꝰ
eꝰreiq definimꝰ. s. a genere qđ sibi uicinũ sit
ñ ualde remotũ : Vt nunc cicero cũ materiã
artis rh& horicae demonstratursit ñ ama teria
desiniione coepit s a materia artis. Primũ aut̃
genꝰ ẽ materia: Alateria porro induasspecies diui¬
dit᷑ Estaut̃ materia artis est non aras Rursꝰ
materia artis diuidit᷑ mnartes plurimas. grã¬
maticã dial&icã rh& horicã aliasq multas
Ergo amateria artis quȩ medio supra. ẽ incipit
ut diffiniat materiem artis rh&hoNic&¬
Materiã inquit artis. Vt genꝰ ess& im̃ addidit
rh& horic& Uerũ qđ ait. eã dicimꝰ ostendit artis
omnẽ materiã induob eẽ. id ẽ in eoubifacit ali¬
qiđ. ⁊ in eounde facit. Vt puta fabrimateria ẽ

Expanded text:
Res interdum specialiter definimus, cum, quid sint, ab isdem ipsis incipimus demonstrare, ut paulo ante definiuit genus, officium, finem, in arte scilicet rhetorica. Interdum quo clarius rem definiamus a genere incipimus eius rei quam definimus, sed a genere quod uicinum sit, non ualde remotum, ut nunc Cicero, cum materiam artis rhetoricae demonstraturus sit, non a materiae definitione coepit, sed a materia artis. Primum autem genus est materia. Materia porro in duas species diuiditur: est autem materia artis, est non artis. Rursus materia artis diuiditur in artes plurimas, grammaticam, dialecticam, rhetoricam aliasque multas: IMG 1 Ergo a materia artis, quae medio supra est, incipit, ut definiat materiam artis rhetoricMateriam', inquit, 'artis'; ut genus esset, non addidit rhetoricae. Verum quod ait 'eam dicimus', ostendit artis omnem materiam in duobus esse, id est in eo ubi facit aliquid, et in eo unde facit: ut puta, fabri materia est
Abbreviated transcription (Latin):
mabit ¶ Exeplũ aũt erams lationis. inciusa positũ nobsit
Inuiꝰ modi Cũ adiĩ faciendã qͥdã arinatiuenissent. irmati
contra p̃sto fuer & cuidã eqti romano qdđ̃ exarmatis re¬
sistenti. gladiomanũ p̃cidit Agit iscui manpessa¬
iniuriarẽ Pestulat is qͥ cũ agit᷑ ap̃tore exceptionẽ. exm
quã in itũ capts p̃iudiciũ fiat hic isqͥ agit iudiciũ pirũ
postulat Ille qͥcũ agit᷑ excoptionẽ addiait oportere Istio
excipiendũ sit annon. Ritio Nnoport& inrecupitorio

Expanded text:
autem translationis in causa positum no- bis sit huiusmodi: cum ad vim faciendam quidam armati venissent, armati contra praesto fuerunt et cuidam equiti Romano quidam ex armatis resistenti gladio manum praecidit. agit is, cui manusiniuriarum. postulat is, quicum agitur, a praetore exceptionem: extra quam in reum capitis prae- iudicium fiat. hic is, qui agit, iudicium purum postulat; ille, quicum agitur, exceptionem addi ait oportere. quaestio est: excipiundum sit an non. ratio: non enim oportet in recuperatorio
Abbreviated transcription (Latin):
firmationẽ dicat. siue definsoris primã dep̃cationẽ.
necesse. ẽ deliberationẽ ⁊ de monstrationẽ. neque
constitutionẽ eẽ nec partẽ constituitionis. Hoc loco
anĩ aduertere debemꝰ genꝰsy llogismi qđ obscuri¬
tate sui ⁊ artificio colligatũ. sillogis mis fere om̃ib:
ante cellit. Scitaq iste colligit᷑ syllogismus
a primo ad scđm a scđo ad t̃tiũ a primo ad t̃tiũ
Primũ enĩ tc̃tiũ simile ũe nediũ facit. qđ utriq c̃¬
iungit᷑. Syut meli possit artificiũ ciceronis intelli¬
gi priꝰquae lib& similitudo facienda ẽ. Lonamꝰitaq
hactria. Victor inꝰ doc& unũ sit intelligis ali¬
ud sit spe habes etiũ sit Itaq faciamꝰsllogismũ
a primo ad scđm Siuictorinꝰ doc& intelligis. N:c
a scđo adt̃tiũ. Suntelligis. spẽ habes deude
a primo adc̃ciũ Ergo siuictormꝰ doc&. spt̃ habes
Primũ enĩ tẽciũ qđ potest uerisimile ñuideri. me¬

Expanded text:
firmationem dicat, siue defensoris primam deprecationem, firmationem dicat, siue defensoris primam deprecationem, necesse est deliberationem et demonstrationem neque constitutionem esse nec partes constitutionis'. Hoc loco animaduertere debemus genus syllogismi, quod obscuritate sui et artificio colligatum syllogismis fere omnibus antecellit. Sic itaque iste colligitur syllogismus, a primo ad secundum, a secundo ad tertium, a primo tertium: primum enim et tertium simile esse medium facit, quod utrique coniungitur. Sed ut melius possit artificium Ciceronis intellegi, prius quaelibet similitudo facienda est. Ponamus itaque haec tria: 'Victorinus docet' unum sit, 'intellegis' aliud sit, 'spem habet' tertium sit. Itaque faciamus syllogismum a primo ad secundum: 'si Victorinus docet, intellegis', nunc a secundo ad tertium: 'si intellegis, spem habet', deinde a primo ad tertium: 'Ergo, si Victorinus docet, spem habet'. Primum enim et tertium, quod potest uerisimile non uideri, me
Abbreviated transcription (Latin):
deliberatio iuridicialis negocialis Itaq uideamꝰ
andeliberatio ⁊ demonstratio generis nom̃ &
d fortionẽ reupiant Generis nom̃ ẽ confututio¬
Quod nom̃ tollit ccero de monstrationi ⁊ delibe¬
rationi S nedicat hermagoras constitutiones di¬
cipossẽ. ostendit definitionẽ generis cadere ñ posse.
in deliberationẽ ⁊ demonstrationẽ. Quod side¬
finitio ñ cadit. nom̃ quoq cadere ñ debebit Consti¬
tutionẽ aut̃ sic definimꝰ Constitutio ẽ intentionis
depulsio Quã scilic& definitionẽ indeliberatione
ł demonstratione uidemꝰ eẽ ñ posse. Qđ si de liberatio
⁊ demonstratio neq nom̃ consticutionis. neq definitio¬
nẽ recipiunt nec consticutiones sunt nec partes cons¬
titutionis. Ipsi aut̃ plac& constitutionẽ intentionis
depulsionẽ. eẽ ⁊ c̃cedit ei alias definitiones. Siue
inquit consticutionẽ primã causȩ. accusa toris con¬

Expanded text:
deliberatio, iuridicialis, negotialis. Itaque uideamus deliberatio, iuridicialis, negotialis. Itaque uideamus an deliberatio et demonstratio generis nomen et definitionem recipiant. Generis nomen est constitutioquod nomen tollit Cicero demonstrationi et deliberationi. Sed ne dicat Hermagoras constitutiones dici posse, ostendit definitionem generis cadere non posse in deliberationem et demonstrationem; quod si definitio non cadit, nomen quoque cadere non debebit. Constitutionem autem sic definimus - 'constitutio est intentionis depulsio', quam scilicet definitionem in deliberatione uel demonstratione uidemus esse non posse. Quod si deliberatio et demonstratio neque nomen constitutionis neque definitionem recipiunt, nec constitutiones sunt nec partes constitutionis. Ipsi autem placet constitutionem intentionis depulsionem esse, et concedit ei alias definitiones: 'siue', inquit, 'constitutionem primam causae accusatoris con
Abbreviated transcription (Latin):
litudine ad argum̃ tationẽ ciceronis redeamus
Et primo quȩstionũ quȩ incontentione uersat᷑ ad ten¬
damꝰ Illa aut̃ ut supra deximꝰ quȩ stio ẽ qđ de libe¬
ratio ⁊ demonstratio. ñ recte sub qualitate sint
pofita Supra idiã duab argum̃ tationib: ducit
Quarũ prima illa fuit deliberationẽ ⁊ demonstra¬
tionẽ si genera sint causarũ partes generis. eẽ ñ pos¬
se Et ꝓbauit genera. eẽ causarũ. Scđa uͦ argum̃¬
tatio talis fuit Qđsi generis partes. eẽ ñ possunt
multo mags partes partiũ. eẽ ñ posse Hunct̃ ciã
asfert argum̃tationẽ. Sunquit constitutio & ip
a ipars eꝰ quȩlib& intentionis depulsio ẽ quȩ in¬
tentionis depulsio ñ ẽ ea nec constcutio nec pars
consetutionis est Vt supra deximꝰ om̃is parsge¬
reri siui inom̃ & definitionẽ deb& recipere
Genꝰ aut̃ hic constitutio ẽ. Sub constitutione .iiiiͬ.
constitutiones Sub qualitate. demonstratio

Expanded text:
litudine ad argumentationem Ciceronis redeamus, litudine ad argumentationem Ciceronis redeamus, et primo quaestionem, quae in contentione uersetur, adtendamus. Illa autem, ut supra diximus, quaestio est, quod deliberatio et demonstratio non recte sub qualitate sint positae. Supra id iam duabus argumentationibus uicit, quarum prima illa fuit, deliberationem et demonstrationem, si genera sint causarum, partes generis esse non posse; et probauit genera esse causarum. Secunda uero argumentatio talis fuit: quod si generis partes esse non possunt, multo magis partes partium esse non posse. Nunc tertiam adfert aelibet intentionis depulsio est, quae intentionis depulsio non est, ea nec constitutio nec pars constitutionis est'. Vt supra diximus, omnis pars generis sui et nomen et definitionem debet recipere; genus hic autem constitutio est, sub constitutione quattuor constitutiones, sub qualitate demonstratio,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ qua lib& intentionis dopulsio ẽqu
ntentionis depulsio ñ ẽ. ea nec constite
nec pars constatutionis .ẽ  Om̃is pars. tunc ple¬
ne pars ẽ. sigeneris ⁊ nom̃ ⁊ definicionẽ recipiat
ut puta animal genꝰ ẽ iã exanimali homo equus
auis. Deinde ex aui. coruus cornix. aquila Ita que
hat om̃a generissiu. ⁊ nom̃ ⁊ definitionẽ recipere
debebunt Generis uͦ nom̃ qđ ẽ animal Ergo ⁊ ho¬
mo ⁊equus. ⁊ auis ⁊ coriuis ⁊ cornix. ⁊ aquila ani¬
malia dicunt᷑ Deinde generis definitio quȩ .ẽ. id . ẽ
animalis : animal ẽ corpus animatũ. Itaq ⁊ homo
⁊ equus. ⁊ auis. ⁊ coruus. ⁊ cornix. ⁊ aquila. corpꝰani¬
matũ ẽ. Verũ definitio agenere transit inspecies
Spetierũ uͦ definio ingenꝰ transire ñpotest Honeñ
cũ hominẽ defuuo. hom̃o ẽ corpus animatũ bipes :
ã cũ di cobipes. ad generis definitionẽ ñ ꝑtin&. Est
enĩ animal. ⁊ quad rupes. Itaq nunc accepta simi¬

Expanded text:
NTENTIONIS DEPVLSIO EST, QVAE INTENTIONIS DEPVLSIO NON EST, EA NEC CONSTITVTIO NEC PARS CONSTITVTIONIS EST. Omnis pars tunc plene pars est si generis et nomen et definitionem recipiat, ut puta, animal genus est; iam ex animali homo, equus, auis; deinde ex aui coruus, cornix, aquila. Itaque haec omnia generis sui et nomen et definitionem recipere debebunt. Generis uero nomen quod est? Animal. Ergo et homo equus auis coruus cornix aquila animalia dicuntur. Deinde generis definitio quae est, id est animalis? Animal est corpus animatum. Itaque et homo et equus et auis et coruus et cornix et aquila corpus animatum est. Verum definitio a genere transit in species, specierum uero definitio in genus transire non potest. Non enim cum hominem definio 'homo est corpus animatum bipes', iam cum dico 'bipes' ad generis definitionem non pertinet: est enim animal et quadrupes. Itaque nunc accepta simi
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ẽ. defuturo ẽ  Ac iuridicialis qui¬
dẽ ipsa ⁊ induas distribuit᷑ partes. abso¬
luta ⁊ assũptiuã. Absoluta ẽ quȩ ipsa
inse c̃tin&iuris ⁊ inuiriae quȩstionẽ As¬
sũptia quȩ ipia exie niluldat firmiad
recusationt̃ Foris aut̃ aliqđ defensionis
assumit . Eius partes sunt .iiiͦi c̃cessio
remocio criminis. relatio criminisi cõ¬
paratio Concensio ẽ cũreus ñid qđ fac¬
tũ ẽ defendit s ut ignoscat᷑ postulat

Expanded text:
ratio est, de futuro eratio est, de futuro edem ipsa et in duas tribuitur partes, absolutam et adsumptivam. absoluta est, quae ipsa in se continet iuris et iniuriae quae- stionem; adsumptiva, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis ad- sumit. eius partes sunt quattuor, concessio, remotio criminis, relatio criminis, conparatio. concessio est, cum reus non id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur, postulat
Abbreviated transcription (Latin):
quine In eo qđ ut ratio p̃teritũ tẽpus
includit: luridicialis aiure Acquie ii
⁊ restiratio ñ nisi iure constat. Deinde nego¬
cialis ẽ inquit inquaquid iuris exciuilimore
⁊ aquitate sit c̃siderat᷑. Nego cialis qualitas
talis ẽ. cũ aliqiđ generatĩ uire cautũ ad ipe¬
ciẽ deuocamꝰ. Vt puta uiro forti p̃miũ det᷑
Vir fortis p&it in imicimortẽ : In eo qđ dicit
iuro forti p̃miũ dat quidẽ uiro forti p̃miũ
s ñ &iã desicgnat illud forte qđ p&it Ergͦ
in negocialiqualitate. exaquitate p̃ceden¬
xtis uiris noua uira firmant᷑ id ẽ ut liceat
id qđ in contentione uersat᷑ udeo defturo
.ẽ. Qđ &iã iuiris perui faciunt: Quisi forte
nẽ statuti iuris. id &iã qđ in eodẽ iure nomi¬
natĩ non c̃tinet᷑ affirmant . Hoc ẽ qđ aic
Cuidiligentiae p̃. eẽ apud nos iuris csulti
ex istimant᷑. Hoc qͦq tẽ pꝰfuturũ demons¬
trat cũ ait quidiuris sit c̃siderat. Consi¬
deratio enĩ deincerto ẽ. ⁊ qiiuris conside¬

Expanded text:
ur', in eo, quod ait 'ratio', praeteritum tempus includit. IVRIDICIALIS. A iure: aequi enim et recti ratio non nisi iure constat. Deinde, NEGOTIALIS EST, inquit, IN QVA, QVID IVRIS EX CIVILI MORE ET AEQVITATE SIT, CONSIDERATVR. Negotialiscum aliquid generatim iure cautum ad spedem deuocamus. Vt puta: 'VIRO FORTI PRAEMIVM'; uir fortis petit inimici mortem. In eo quod dicit 'VIRO FORTI PRAEMIVM', dat quidem uiro forti praemium, sed non etiam designat illud forte quod petit. Ergo in negotiali qualitate ex aequitate praecedentis iuris noua iura firmantur, id est, ut liceat id quod in contentione uersatur: et ideo de futuro est. Quod etiam iuris periti faciunt, qui, si forte nem statuti iuris id etiam quod in eodem iure nominatim non continetur adfirmant. Hoc est quod ait: CVI DILIGENTIAE PRAEESSE APVD NOS IVRIS CONSVLTI EXISTIMANTVR. Hoc quoque tempus futurum demonstrat, cum ait: 'quid iuris sit consideratur'. Consideratio enim de incerto est, et quia iuris conside
Abbreviated transcription (Latin):
tastiquidẽ supra õcicero deliberationẽ ⁊ demonis¬
trationẽ quia geuera sint. partes generis. et̃ ñ
posse.r̃ tam̃ ostendisti utrũ constutio parsge¬
nerissit. anipsũ genꝰ. Incertũ ẽ enĩ utrũ delibe¬
ratio subqualitate sic. anqualitas sub delibe¬
ritione Docetsitaq oport& ut rũ pars angenꝰ
sit consticutio Hac ergo incidens quȩstio est
utrũ consticutio pars: arigemis Si+
Iasupra ostendit deliberationẽ ⁊ dimonstrationẽ
genera. tẽ causarũ qđ ⁊ int̃ ie distent. ⁊ ab iudicia¬
liplurimũ dissideant. ⁊ suũ quȩq finẽ habeant.
quo referridebeant Hunc ei docendũ ẽ utrũ
constitutiones causarũ partii sine  sic argu¬
m̃ tat᷑ ꝓposito themate. qid primũ inuenias. ge¬
nꝰ anconsitutionẽ Vtiq primũ nec esse t̃ agnos¬
cas utrũ deliberatiua ande monstratiua c̃trouer¬
sia sit: Iunc deinde quȩ sit constutis. Ergo pars
cause. ẽ constitutio om̃is Hon enĩ causa ad consti¬

Expanded text:
tasti quidem supra, o Cicero, deliberationem et demonstrationem, quia genera sint, partes generis esse non posse. Non tamen ostendisti utrum constitutio pars generis sit an ipsum genus; incertum est enim utrum deliberatio sub qualitate sit an qualitas sub deliberatione. Doceas itaque oportet utrum pars an genus sit constitutio; haec ergo incidens quaestio est, utrum constitutio pars an genus sit. Iam supra ostendit deliberationem et demonstrationem genera esse causarum, quod et inter se distent et ab iudiciali plurimum dissideant et suum quaeque finem habeant quo referri debeant. Nunc ei docendum est utrum constitutiones causarum partes sint, et sic argumentatur proposito themate: 'quid primum inuenis? genus an constitutionem?' Vtique primum necesse est agnoscas utrum deliberativa an controuersia sit, tunc deinde quae sit constitutio. Ergo pars causae est constitutio omnis. NON ENIM CAVSA AD CONSTI
Abbreviated transcription (Latin):
dide taq quȩ stionẽ: Maleigit᷑ casgene¬
rals constutionis partes cẽ dixit Verũ cũ
nprino llogis mo deduab rib tract aue
ut Estenĩ quastionis quȩ extra sollogusimũ
t̃s exta syllogismus. Deinde qđ ꝑhancex¬
tenã c̃elusiont̃ sense descindit ad aliũ sllo¬
gsmũ ubi hat traccat deliberationẽ. & de¬
nonfrationẽ. cũpartes gentris eẽ ñ poss¬
mul tomagis partiũ parces et̃ ñ possunt S. pri¬
mũ quã de codẽ syllo gis motractemus ei quȩ
in eo obscura sunt explicemꝰ ¶ Quod sige nuꝰ¬
Parsaut̃ causȩ .t constitutio om̃is. Honenĩ cau¬
sa ad constitutionẽ sy constitutio ad causã ac¬
cõmodat᷑ S de monstratio ⁊ deliberatio
generiscause partet ñ possunt recte putari
Qđd ipsa sunt genera. Multominꝰ igit᷑ recto
paruis eiꝰ qđ hicdicit partes putabunt᷑. De in¬
desi constitutio ⁊ ipsa ⁊ pars consticutionis uiꝰ¬
quae lib& intentionis depulsio ẽ. quȩ intentio¬

Expanded text:
dit itaque quaestionem: 'male igitur eas generalis constitutionis partes esse dicit'. Verum cum in primo syllogismo de duabus rebus tractaueriest; est enim quaestionis, quae extra syllogismum est, sed ex ea syllogismus; deinde quod per hanc extremam conclusionem sensim descendit ad alium syllogismum, ubi hoc tractat, deliberationem et demonstrationem, cum partes generis esse non possimulto magis partium partes esse non posse. Sed primum quam de eodem syllogismo tractemus, ea, quae in eo obscura sunt, explicemus. PAomnis; non enim causa ad constitutionem, sed constitutio ad causam adcommodatur. at demonstratio et deliberatio generis causae partes non possunt recte putari, quod ipsa sunt genera; multo igitur minus recte partis eius, quae hic dicitur, partes putabuntur. deinde si constitutio et ipsa et pars eius quaelibet intentionis depulsio est, quae intentio
Abbreviated transcription (Latin):
nut alid Pocest tam̃ pmu ⁊ poenȩ ratio atã
defuturo et̃. Ideoq inuridicialiqualtat
to pusp̃teritũ ñ recte definuat Quia huie
loconere pondet᷑ qđ d exeri ratio Ratio
eni sẽꝑ dep̃terito e facto Defuturoalit
cũ quȩrit᷑ raciõnatio dr̃ ⁊ ẽ ibi tantũ

Expanded text:
illud: potest tamen praemii et poenae ratio etiam de futuro esse, ideoque in iuridiciali qualitate tempus praeteritum non recte definiuit. Cui iam hoc loco sic respondetur, quod dixerit 'ratio'; ratio enim semper de praeterito est facto; de futuro autem cum quaeritur, ratiocinatio dicitur, et est ibi tantum
Abbreviated transcription (Latin):
titutio neo pars constitutionis potist simul T su
habere. ⁊ alteriꝰ in seuĩ c̃tinere. ideo qđ un a qo
exse texsuanatura si plicit̃ c̃siderat᷑. Altera
assũpta numerꝰ constitutionũ duplicat᷑ ñiuscor
titutionis auget᷑ . ¶Quoniã deliberatione as
demonstratione quȩstio .ẽ. quȩ deliberatio&
de monstratio partes constitutionis abher¬
gora ponunt̃ recte cũ desolis constitutionib
loqueret partes &iã tetigit. Et om̃i nou
quit nulla constitutio nec pars consitcutior
potest simul⁊ suã habere ⁊ alteriꝰ in seui
continere Altera assũpta . numerus consta¬
tionis duplicat᷑ ñ uis constitutionis augetu
Sapient̃ dixit Multae enĩ constitutiones ir
sa . et̃ possunt S siplures sint: ad numeri
monstratione sol& usuuenire. Genera ige
ut ante diximꝰ. hac causarũ putanda sunt i
partes alicuniꝰ constitutionis. Hac ergo cens¬
tutio quã generalẽ nominamus. partesu
detͥ nob duas habere iuridicialẽ ⁊ nego di¬

Expanded text:
titutio nec pars con- stitutionis potest simul et suam habere et alterius in se vim continere, ideo quod una quaeque ex se et ex sua natura simpliciter consideratur, altera assumpta numerus constitutionum duplicatTITVTIONIS. Quoniam de deliberatione et demonstratione quaestio est, quae deliberatio et demonstratio partes constitutionis ab Hermagora ponuntur, recte, cum de solis constitutionibus loqueretur, partes etiam tetigit. ET OMNINO, inquit, NVLLA CONSTITVTIO NEC PARS CONSTITVTIONIS POTEST SIMVL ET SVAM HABERE ET ALTERIVS IN SE VIM CONTINERE; ALTERA ADSVMPTA NVMERVS CONSTITVTIONIS DVPLICATVR, NON VIS CONSTITVTIONIS AVGETVR. Sapienter dixit: multae enim constitutiones in causa esse possunt. Sed si plures sint, ad numerum monstratione solet usu venire. genera igitur, ut ante diximus, haec causarum putanda sunt, non partes alicuius constitutionis. Haec ergo constitutio, quam generalem nominamus, partes videtur nobis duas habere, iuridicialem et neg-
Abbreviated transcription (Latin):
qualitas stat nec aliquas ex se partes fundit
Iuridicialis uͦ induas partes fundit᷑. in absole¬
tã qualitatẽ. ⁊ assũptiua: Deinde hic qͦq rere
cõpendiũ tenere debemus qđ in absoluta qu¬
litate factũ ipsũ uistũ asserimꝰ. In assũ ptiuao¬

Expanded text:
qualitas stat nec os aliquas ex se partes fundit, iuridicialis uero in duas partes funditur, in absolutam qualitatem et adsumptivam. Deinde hic quoque rerum compendium tenere debemus, quod in absoluta qualitate factum ipsum iustum adserimus, in adsu
Abbreviated transcription (Latin):
tominꝰ recte partis causȩ partes putabit
Huic ꝓpositioni apꝓbatioñ fuit iubicuna
Manifestũ ẽ enĩ si partes causȩ ñ sint mulo
minus partis causȩ partes putar. Ergo
incidit quȩstio. utrũ constitutio pari sit :
uut supradociumꝰ ꝓbat partẽ. Sr hatiua¬
dens quȩ stio ñ ꝑtin& ad syllo gsmũ Vlert̃
quia necessaria fuit. int̃ iecta est lia¬
de assumit illud qđ ꝓposuerat Stdelid¬
ratio ⁊ demonstratio generis causȩ par¬
tes ñ possunt rede putari. Et apꝓbat as¬
partis cause. partis putabunt̃. Condudt
hipsũ Multoigitꝰ mnꝰ recte parais uͦiu

Expanded text:
minus recte partis causae partes putabuntur'. Huic propositioni adprobatio non fuit subicienda: manifestum est enim, si partes causae non sint, multo minus partis causae partes putari. Ergo incidit quaestio, utrum constitutio pars sit; et, ut supra docuimus, probat partem. Sed haec incidens quaestio non pertinet ad syllogismum, uerum quia necesse fuit, interiecta est. Deinde adsumit illud quod proposuerat: 'et deliberatio et demonstratio generis causae partes non possunt recte putari', et adprobat adpartis causae partes putabuntur'. Concludit hoc ipsum: 'multo igitur minus recte partis eiu
Abbreviated transcription (Latin):
fit: Om̃e enĩ qđ loquim᷑ siue qđm̃te c̃cipimꝰ. aut
si plex ẽ aut c̃iunctũ Si plex ẽ qđ ad aliud n ad¬
tendit ut tabula saxũ. ⁊ reliq huiꝰ modi Con¬
iunctũ ũ. ut deduob unũ priꝰ habeat .iiii. modis
si aut tẽpore. aut loco aut ordine: aut causa
Aetascũin homine set tẽpore inordint̃ serer nit
Sidicasiuueritas utiq ẽñderatione tẽ poris uiuen¬
tas ante senectutẽ e. Deinde loco iuncta. domꝰ
secernunt᷑. Cũ enĩ dicis atriũ ideo primũ in¬
sedeamus ꝓ ordiue sedentiũ nob ante ferantꝰ
Causa aut̃ sic Dehis quȩ tuncta sunt unũ priꝰ
efficit᷑ ut puta pat̃ ⁊ siliꝰ iuncta sibi sun÷
filiquã illi sic pat̃. S quia filio ad nascendũ
pat causa ẽ id circo ex causa pat̃ filio pͥfertꝰ
Itahic inthemate. causa ⁊ constitutio co ui¬
iunsta
sunt s ut prior causa sit. causa efficitur
Vt constitutio enĩ nascat᷑ causa p̃cedit Qđ
ipse ait Honem̃ causa ad consticutionẽ s

Expanded text:
fit. Omne enim quod loquimur siue quod mente concipimus aut simplex est aut coniunctum: simplex est quod ad aliud non adtendit, ut tabula, saxum et reliqua huius modi, coniunctum uero, ut de duobus unum prius habeat, quattuor modis fit: aut tempore aut loco aut ordine aut causa. Aetas cum in homine sit, tempore in ordinem secernitur: si dicas 'iuuentas', utique consideratione temporis iuuentas ante senectutem est. Deinde loco iuncta domus secemuntur: cum enim dicis 'atrium', ideo primum insedeamus, pro ordine sedentium nobis anteferamur. Causa autem sic: de his quae iuncta sunt, unum prius efficitur, ut puta, pater et filius iuncta sibi sunt;aus quam ille sit pater. Sed quia filio ad nascendum pater causa est, idcirco ex causa pater filio praefertur. Ita hic in themate causa et constitutio coniuncta sunt, sed ut prior causa sit, causa efficitur; ut constitutio enim nascatur, causa praecedit. Quod ipse ait: 'non enim causa ad constitutionem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicialis ̃ inqua aequi irtt̃ cinatura. aut p̃mi
aut poent ratio quȩrit . Nego cialis inqua
qđ uiris ex ciuili more ⁊ aquitate sit c̃siderat
uidiligentiae p̃ et̃ apud nosiuris c̃sult exist¬
mant : Hic om̃ino tẽpꝰqua si p̃teritũ non

Expanded text:
dicialis est, in qua aequi et recti natura aut praemii aut poenae ratio quaeritur; negotialis, in qua, quid iuris ex civili more et aequitate sit, conside- ratur; cui diligentiae praeesse apud nos iure consulti existima
Abbreviated transcription (Latin):
telligere Rursus inquit si finẽ ꝑ ipsũ considere¬
mꝰ. nibil aliuđ quã finẽ inspicuemꝰ. nec in eo qđ firis
ẽ possumꝰ trans lationẽ intelligere Ita ergo
consututiones singul&e. habent ꝓpriũ suũ: In quo
positȩ genere cõmixtionẽ constitutionis al teriꝰ
ñ admittunt. Siergo consacutiones singula ꝑ
sem& ipsc sesideratȩ habent ꝓpriũ suũ. com¬
mixtionẽ alteriꝰa o mittunt Male igit᷑ her¬
magora deliberutionẽ ⁊ de monstrationẽ par¬
tes consticutionis id ẽ qualitatis. eẽ uoluistiCũ
deliberatio siue demonstratio ꝑse c̃siderate
ñsolȩ intelligis: om̃s inse constitutiones con¬
tinere possint Simul ex eadẽ parte. eodẽ
ingenere Et supra legimus. Pars aut̃ cau¬
sȩẽ constitutio om̃is. Genꝰaut̃ ẽ consticutio¬
nisudo qđ ual& qđ se explas. Iddeniq quo

Expanded text:
onsideremus, nihil aliud quam finem inuenimus, nec in eo quod finis est, possumus translationem intellegere. Ita ergo constitutiones singulae habent proprium suum, in quo positae genere conmixtionem constitutionis alterius non admittunt. Si ergo constitutiones singulae per semet ipsas consideratae habent proprium suum, conmixtionem alterius non admittunt. Male igitur, o Hermagora, deliberationem et demonstrationem partes constitutionis, id est qualitatis, esse uoluisti, cum deliberatio siue demonstratio per se consideratae non solae intellegi, sed omnes in se constitutiones continere possint. SIMVL EX EADEM PARTE EODEM IN GENERE. Et supra legimus: 'pars autem causae est constitutio omnis'. Genus autem est constitutionis id quod ualet, quod se explet, id denique quo
Abbreviated transcription (Latin):
inquit const& unã quãq constitutionẽ ala
inse ñ ad mertere. deliberatiua exeadẽ pur
eodẽ in genere. om̃ssol& recipere consta¬
T Ergonec constitutio. nec pars consuitur¬
nis ẽsimul exeadẽ parte. Deliberatio et
pars causȩ .ẽ. Vid eamꝰnunc quadriꝑtitũ

Expanded text:
inquit, constet unam quamque constitutionem alteram in se non admittere, deliberativa ex eadem parte eodem in genere omnes solet recipere constitutiones: ergo nec constitutio nec pars constitutionis est. 'Simul ex eadem parte': deliberatio enim pars causae est. Videamus nunc q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuMatIVN definitionẽ. Quȩ constitutio
tunc ẽ cũ alterꝰ peccato sefecisse reusdicit qͥc qd ad¬
misit. Huiꝰ eẽplũ subiecit. Oratiꝰ quisororẽ suã flen¬
tẽ int̃fecitꝰ Et subiungit p̃cepta Primũ. ut siqua cons¬
titutio anteipsam relatiuã cractar possit. excutiat᷑
circaipsũ quireu sẽ. Non hoc animo fecisti. Hoc utiq
astus ad alterũ ut sedefendat. dicit eñifeci. sꝯille
meruit: Necessaria &iã hic exerarũ constitutionũ
ratio tractabit Cum enĩ ceperimꝰ dicere. ille ñ
meruit: i coniestura eẽ potest & finis. ⁊ quȩ lib&
alia constitutio Ergo accusator in defensione eiꝰ.
inquẽ reus cransfer& crim: tractabit alias consti¬
tutiones. Hoc paltofit ut lic& relatio sit consti¬
tutio in hanc tam̃ adibeamꝰ alias constitaitdes
duob mod̾. Uelcircapsonã ipsius rei qͦaninoͥ¬

Expanded text:
 definitionem. Quae constitutio tunc est cum alterius peccato se fecisse reus dicit quidquid admisit; huius exemplum subiecit Horati, qui sororem suam flentem interfecit. Et subiungit praecepta, primum ut si qua constitutio ante ipsam relativam tractari possit, excutiatur circa ipsum, qui reus est 'non hoc animo fecisti' - hoc utique actus ad alterum, ut se defendat: dicit enim 'feci, sed ille meruit', necessario etiam hic ceterarum constitutionum ratio tractabitur. Cum enim coeperimus dicere 'ille non meruit', et coniectura esse potest et finis et quaelibet alia constitutio. Ergo accusator in defensione eius in quem reus transferet crimen, tractabit alias constitutiones. Hoc pacto fit ut, licet relatio sit constitutio, in hac tamen adhibeamus alias constitutiones duobus modis, uel circa personam ipsius rei, 'quo animo