comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iam ꝑsendo libere acciꝑent. zsic in p̃dicati¬
one durarent.⁊ ita impedimentũ fieret e
licita qͣi illicita fecit. Nel id̾o hoc dicit: qr
forsan ⁊hiĩ anari erant ⁊ sc̾o apłm odirẽt:
si qͥcqmͣ ab eis acciꝑet. Uel ideo hoc dicit:
qr si acciꝑet abeis. putarent se emisse li¬
centiã peccandi. et ita lib̾tatẽ arguendi
apłc minueret. Nescitis ⁊c̃. Redit rur¬
at acciꝑe ⁊ tñ non fatiat. Naturał etiã
ratio hoc habet. ut qͥs inde iuat: ubi la¬
borat. Hic gͦ itẽ ꝓbat se potestatẽ habere
accipiendi ꝑ similitudinẽ sacerdotũ gen¬
tiliũ uł uideoꝵ. cui rei: naturał ratio con¬
sentit ut ñ leue faciat nec otiosũ: qd̾ tan¬
tis testimoniis ꝯmendat. Qiͣ uere licet

Expanded text:
am pseudo libere acciperent, et sic in praedicatione durarent, et ita impedimentum fieret Evlicita quasi illicita fecit. Vel ideo hoc dicit, quia forsan et hi avari erant, et ideo Apostolum odirent, si quidquam ab eis acciperet. Vel hoc ideo dicit, quia si acciperet ab eis, putarent se emisse licentiam peccandi, et ita libertatem arguendi Apostolus minueret. Nescitis, etc. Redit rurat accipere, et tamen non faciet. Naturalis ratio etiam hoc habet, ut quis vivat inde, ubi laborat. Hic ergo item probat se potestatem habere accipiendi, per similitudinem sacerdotum gentilium vel Judaeorum, cui rei naturalis ratio consentit, ut nec leve faciat, nec otiosum quod tantis testimoniis commendat. Quasi dicat
Abbreviated transcription (Latin):
zhec ⁊ alia eod̃ spectantia: ꝓpt̃ nos scͥpta
sunt: ut hoc ip̃m uerũ est. qm̃ qui arat .i.
dicator qͥ corda aꝑit ad fidem. debet ara¬
r in spe stipendioꝵ tp̃aliũ. ñ ꝓpt̾ hãc spẽ.
No enĩ debet ħ ẽẽ intentio sua ⁊finis ĩ
minist̾io suo. Et qͥ triturat .i. bonos a
mał qͣi gͣna a paleis discernit moꝵ qͣli¬
tate debet similit̾ hoc facere. in spe ꝑci¬
piendi fructꝰ .i. stipendioꝵ. Sinos. Postqm¬

Expanded text:
haec et alia eodem spectantia, propter nos scripta sunt, ut hoc ipsum verum est. Quoniam qui arat, id est praedicator qui corda aperit ad fidem, debet arare in spe stipendiorum temporalium, non propter hanc spem; non enim haec debet esse intentio sua, et finis in ministerio suo. Et qui triturat, id est bonos a malis, quasi grana a paleis discernit, morum qualitate, debet hoc similiter facere, in spe percipiendi fructus stipendiorum. Si nos vo
Abbreviated transcription (Latin):
s ego sub nuluiꝰ rei potestate redigar. &
tͥacem: si cũ offendiculo frĩs manduca¬
rem. Ita enĩ amore esce: frẽm offendẽ.
manducate: sed ũ cũ scandalo mancdu¬
candũ est. Uñ ⁊ auibi dicit. Non mandu¬
cabo carnẽ inet̾num: ut frẽm meũ ñ scã¬
dciuzem. Itemq alibi. Om̃a qͥdẽ mundã
sunt: s malũ est hõi qui ꝑ offendiculũ

Expanded text:
sed ego sub nullius rei potestate redigar; quod facerem, si cum offendiculo fratris manducarem: ita enim amore escae fratrem offenderem. manducate , sed non cum scandalo manducandum est. Unde alibi dicit: Non manducabo carnem in aeternum, ne fratrem meum scandalizem . Itemque alibi: Omnia quidem munda sunt, sed m
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ utiq potestatẽ non oꝑandi manibꝰ no¬
stris .i. cessandi a labore manuũ. Et ne
qr abstinet coapłos rep̾hendisse uidere¬
t᷑: addit. Qͥs enĩ militat. zc̃. ꝓbat hic ꝑ
similitudiẽs humancis id̾ licere sͥ et ali¬
is. ec supponit auctoritatẽ legis. ⁊ ip̃iꝰ dĩ

Expanded text:
 utique potestatem non operandi manibus nostris, id est cessandi a labore manuum. Et ne, quia abstinet, coapostolos reprehendisse videretur, addit: Quis militat, etc. Probat hic per similitudines humanas id licere sibi et aliis, et supponit auctoritatem legis, et ipsius Domini
Abbreviated transcription (Latin):
negare xp̃m. In xp̃o autẽ peccare est:
uihis que xp̃i st̃ peccare. Sicut hic qͥ
sub lege est in lege dicit᷑ peccare: ita
t᷑. In xp̃o gͦ peccatis: cuiꝰ regnũ diminu¬
itis. Et q in xp̃o peccatis: q̃ ꝓpter abstine¬
te sicut ego etiã ab om̃i carne. qr si esca
scandalirat frẽm meũ: non mandu¬
cabo. non solũ immolata: s etiã omẽm
carnem in et̃nũ .i. nec hic nec in futuro.
Sicut enĩ constat qd̾ ñ ptꝰ mortẽ: sic certꝰ
sũ qd̾ nec in uita manducabo. ñ qd̃
iaila sit esca: s ne scandalitem frẽm
in exemplũ. ut sicut ip̃e abstinet alici¬
tis. ꝓ scandalo frm̃ uitando: ita et illi ab¬
stineant. Ip̃e enĩ apłica dignitate pote¬
statẽ habens ñ oꝑari manib. s de eunͣ¬
głio uiuere: ne quem tñ accipiendo scã¬
dalizaret. abstinuit. Nͣ. Abstinete ab
hoc licito. qr ⁊ ego habeo lib̾tatẽ acci¬
ꝑiendi stipendia: et tñ ñ accipio. Et
Hoc et si sic incluctũ sit: intendit tñ cõ¬

Expanded text:
ristum. In Christo autem peccare, est in his quae Christi sunt peccare. Sicut hic qui sub lege est, in lege dicitur peccare, ita tur. In Christo ergo peccatis, cujus regnum diminuitis. Et quia in Christo peccatis, quapropter, abstinete sicut et ego etiam ab omni carne, quia si esca scandalizat fratrem meum, non manducabo, non solum immolata, sed etiam omnem carnem in aeternum, id est nec hic nec in futuro. Sicut enim constat quod non post mortem, sic certus sum quod nec in vita manducabo, non quod mala sit esca, sed ne scandalizem fratrem in exemplum, ut sicut ipse abstinet a licitis pro scandalo fratrum vitando, ita et illi abstineant. Ipse enim apostolica dignitate potestatem habens non operari manibus, sed de Evangelio vivere, ne quem tamen accipiendo scandalizaret, abstinuit. Quasi dicat: Abstinete ab hoc licito, quia et ego habeo libertatem accipiendi stipendia, et tamen non accipio. Et Hoc etsi sic inductum sit, intendit tamen com
Abbreviated transcription (Latin):
utiq habemꝰ. ꝑmisit enĩ dñs s ñ ius¬
sit apłis. acciꝑe necc̃ia a subditis: ut qͥs¬
qͥs uellet eo uteret᷑. qd̾ sibi liceret: ex do¬
mini constitutione. Si quis uͦ uti nollz
non contͣ iussũ faceret: s de suo iure
cederet. Potestas enĩ est ñ iussio dñi ac¬
ciꝑe sũptꝰ. ⁊ ñ qͥd non habemꝰ potestatẽ
cͥcunducendi nob̾cũ sororẽ mulierem
ut nob̃ ministret sicut ⁊ cet̾i apłi et ⁊̃¬

Expanded text:
Utique habemus. Permisit enim Dominus, sed non jussit apostolis accipere necessaria a subditis, ut quisquis vellet eo uteretur quod sibi liceret ex Domini constitutione; si quis vero uti nollet, non contra jussum faceret, sed de suo jure cederet. Potestas vero est, non jussio Domini, accipere sumptus. Et nunquid non habemus potestatem circumducendi nobiscum sororem mulierem, ut nobis ministret, sicut et caeteri apost
Abbreviated transcription (Latin):
re est d̾s. qr ip̃e ẽ ex quo credimꝰ eẽ om̃ia
et uere pat̾ est: qr credimꝰ nos foueri in
suo .i. in illiꝰ gr̃a. Querit᷑ si debeat dici
cimꝰ qd̾ debet qr grã qͣ regñamͣ ita est
gist̃. qͥ regñat. qͥ illuminat sicut unuᷤᷤ
creator. Site querit᷑ sid̾s tͥuitas ẽ nob̃
unꝰ pater. an sit nob̾ ille pat̃. quiet̾adli¬
ter pat̃ est filiũ gignendo: an non. Et s
non: an sit aliꝰ pat̃. Ad qd̾ dicimꝰ qd̾ non
simplicit debeat dici. d̾̃s t̾ͥnitas ẽ pat᷑. ne
intelligat᷑ ꝑsona patͥs. s est nob̾ pã. nͭ

Expanded text:
quo credimus esse omnia. Et vere Pater est, quia credimus nos foveri in illo, id est in illius gratia. Quaeritur si debeat dici cimus quod debet, quia gratia qua regeneramur, ita est gister qui regnat, qui illuminat, sicut unus Creator. Sed item quaeritur, si Deus Trinitas unus nobis est Pater, an sit ille Pater, qui aeternaliter Pater est Filium gignendo, an non, et si non, an sit alius Pater. Ad quod dicimus quod non simpliciter debeat dici, Deus Trinitas est Pater, ne intelligatur persona
Abbreviated transcription (Latin):
one. De diis adoptitus dictũ est. ⁊ si st̃ qͥ
dicant᷑ dii siũ incelo siũ in t̾ra. siqͥd̃ dii
st̃ multi et dñi multi. Eos enĩ intelli¬
giuoluit. qui digne ⁊̃dicunt᷑ dii. it a
sunt in lege maledici. uͥ legit᷑. diis ñ
maledices uł dethes. S non st̃ iussi sa¬
crificiis uł ulł lat̾e obseqͥis honorari
uelpot̾ etiã de nũcupatiurt diis accipi
illud. Nam et si sunt qui dicant᷑ dii a
gentib siue incelo ut sol et luna. siue
opinione paganoꝵ. ⁊ dm̃ multi. nob̾
tñ est tm̃ unꝰ d̾s pater quẽ crelimꝰ. et
nos in se credentes: facit deos. scd̃m illd̾.
Dedit eis potestatẽ filios dei fieri. his qͥ
u plures: quos ut terret .i. demones. qui
uolentes uideri dii: sibi exigunt illa q̃
fc̃s. et id̃o uetꝰ deus. Deos autẽ hoĩẽs eẽ
appellatos: inuenimꝰ in illo ꝑsalmo. D̾s
stetit in sinagoga deoꝵ. Et itẽ. Ego di¬
xi diĩ estis S querit᷑. si hoĩes du uocan

Expanded text:
is adoptivis dictum est, etsi sint qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra, siquidem dii sunt multi, et domini multi. Eos enim intelligi voluit qui digne etiam dicuntur dii, ita sunt in lege maledici, ubi legitur: Diis non maledices, vel detrahes. . Sed non sunt jussi sacrificiis, vel ullis latriae obsequiis honorariest etiam de nuncupativis diis dici illud, nam etsi sunt qui dicuntur dii, a gentibus, sive in coelo, ut sol et luna, sive opinione paganorum, et domini multi, nobis tamen est tantum unus Deus Pater, cui credimus, et nos in se credentes facit deos, secundum illud: Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui  quos noster terret, id est daemones; qui volentes videri dii sibi exigunt illa quafactus, et ideo est verus Deus. Deos autem homines esse appellatos invenimus in illo psalmo: Deus stetit in synagoga deorum . Et item: Ego dix
Abbreviated transcription (Latin):
unũ corpꝰ efficit᷑. iõ fugite fornicationem.
Cũ aliis nempe uicus. potest expectari cõ¬
betis. Oñe enum pecc̃m qd̾ cunq fec̃it łx
excepta fornicatiõe extͣ corpꝰ ẽ .i. sine corꝑ¬
is contaminatõe. Cet̾a enĩ pecc̃a: aiãm
caris que ħt ꝓpͥum motũ aĩa concupis
gere fornicationẽ: qͥd om̃e pec. aliud.

Expanded text:
unum corpus efficitur, ideo fugite fornicationem. Cum aliis nempe vitiis potest exspectari conbetis: Omne enim peccatum quodcunque fecerit homo, excepta fornicatione, extra corpus est, id est sine corporis contaminatione. Caetera enim peccata animam carnis quae habet proprium motum, anima concupiscgere fornicationem, quia omne peccatum aliud
Abbreviated transcription (Latin):
tib euͣngłium p̃dicari: iam ꝯiunctos
gentiles gentilib iauenit coniuges.
ex quib siñ ambo crederent s unuꝰ uł
una. et infideł cũ fideli consentiret ha¬
bitare: nec ꝓhiberi adĩo debuit fideliꝰ
infidelẽ dimittere. nec iuberi. Ideo non
ꝓhiberi: qr iusticia ꝑmittit a forncd¬
te discedere. ⁊ infidel̃ hoĩs fornicatio ẽ
maior in corde. Ideo autẽ nec iuberi: qr
nec otͣ iussionẽ dñi. gentiles fuert̃ am¬
bo diuncti. Licitũ gͦ erat ꝑiusticiã. s lici¬
tum non erat faciendũ: ꝓpt̃ liberam be¬
niuolentiam. Qd̃ autẽ dixit de uiro: sub¬
dit de muliere. Et si q̃ mulier habet uirũ
infidelẽ. ⁊ ħ consentit habitare cũ illa:
non dimittat uirũ. Dem̃ consilii sui cau

Expanded text:
tibus Evangelium praedicari, jam conjunctos gentiles gentilibus comperit conjugibus; ex quibus si non ambo crederent, sed unus vel una, et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a Domino debuit fidelis infidelem dimittere nec juberi. Ideo non hiberi, quia justitia permittit a fornicante discedere; et infidelis hominis fornicatio est major 84 in corde. Ideo autem nec juberi, quia non contra jussionem Domini gentiles fuerunt ambo conjuncti. Licitum ergo erat per justitiam, sed licitum non erat faciendum propter liberam benevolentiam; quod dixerat de viro subdit de muliere. Et si qua mulier habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat illum: deinde consil
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ nulliꝰ rei que in mundo sit: simili¬
tudinẽ habens. ydolũ enĩ hic apellat:
sp̃em qmͣ non uidit ocłs. s animꝰ sibi fin¬
git: ut si quis humanis menbͥs capuit
canis uł arietis formet. uł in uno habi¬

Expanded text:
 in mundo similitudinem habens. Idolum enim hic appellat speciem quam non videt oculus, sed animus sibi fingit. Ut si quis humanis membris caput canis, vel arietis formet, vel in uno habi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ homo cliuinitati eiꝰ accessit. Qd̃ si in
una ꝑsona pars ñ potest eẽ ds: qͣntoma¬
gis pars tͥnitatis eẽ ñ pot̃ quicũq unꝰ in
trib. Huiꝰ gͦ tͥnitatis nec tercia pars est
unꝰ. nec maiꝰ aliꝗd om̃s qmͣ singuli. Tu
nemꝑe dixisti unũ dm̃ ex partib eẽ com¬
positũ. et hoc de patre uis intelligi. Ille in¬
quis: uͥtꝰ est gͣenita. simplex. Huiꝰ autẽ uͥ¬
tutis qmͣ simplicem ẽẽ dixisti. ñ qͥd par¬
is sc̃ bonitas. sap̃ia. ⁊ potentia. clemen

Expanded text:
cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona pars non potest esse Deus, quanto magis pars Trinitatis esse non potest, quicunque unus in tribus? Hujus ergo Trinitatis, nec tertia pars est unus, nec majus aliquid omnes, quam singuli. Tu nempe dixisti unum Deum ex partibus non esse compositum, et hoc de patre vis intelligi. Ille, inquis, virtus est ingenita simplex. Hujus autem virtutis quam simplicem esse dixisti, nunquid partes sunt bonitas, sapientia, cle
Abbreviated transcription (Latin):
ne uti bono. qmͣ bene uti malo: cũ utr̃q
sit bonũ. ita qͥ dat uͥginẽ suam nuptũ
bene facit: et qui nõ dat meliꝰ facit Bo¬
nũ est enĩ puditicia coniugał. s meli
continentia uͥginał uł uidualis. Mu
⁊ uidua pot̾ nubere: s beatiꝰ est continẽ.
Et hoc est qd̃ ait. Mulier alligata est le¬
gi uiri. qnͣto tp̃e uir eiꝰ uirut: ut ñ liceqt
benedictione dei celebrant᷑ subluit̃
dico: et hoc tm̃ in dño faciat .s. si ne tur¬
pitudinis suspitione. ⁊ uiro sue religi¬
onis nubat. Uł ita continua. Mulier
⁊c̃. Ql. uirgo quocũq tp̃e pot̾ nubere.
s ꝯiugata etiã si causa fornicationiꝰ di¬
missa est: ñ pot̾ dũ uiuit uir eiꝰ. quia
mulier alligata est legiuiri: qnͣto tr
uir eiꝰ uiuit. Qd̃ si dormierit uir eiꝰ lib̾a¬
manserit scd̾̃m meũ consiliũ. Satis ost̃i¬
non nubentẽ. unde maxime cachafri¬
garũ ⁊ nouatianoꝵ hereses: ꝯcidunt.

Expanded text:
ne bono, quam bene uti malo, cum utrumque ne bono, quam bene uti malo, cum utrumque sit bonum, ita qui dat virginem suam nuptui bene facit; et qui non dat, melius facitnum est enim pudicitia conjugalis, sed melius continentia virginalis, vel vidualis. Mulet vidua potest nubere, sed beatius est continere. Et hoc est quod ait: Mulier alligata est legi viri quanto tempore vir ejus vivit, ut non liceat benedictione Dei celebrantur sublimitdico, et hoc tantum in Domino, faciat scilicet sine turpitudinis suspicione, et viro suae religionis nubat. Vel ita continua; muliercat: Virgo quocunque tempore potest nubere, sed conjugata, etiamsi causa fornicationis dimissa est, non potest, dum vivit vir ejus. Quia mulier alligata est legi viri quanto tempore vir ejus vivit, quod si dormierit vir ejus, libermanserit secundum meum consilium. Satis ostenorem, non nubentem. Unde maximae Cataphrygarum et Novatianorum haereses concidunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uult continere qd̾ uult uirgo faciat cu¬
stos qr non peccat custos: si nubat uirgo.
o patet qr bene facit. non cm̃ non peccat
ille .s. qui statuit in corde suo seruare uͥ¬
ginem suam. non ingẽns ei fomitẽ nup
curans uł sobolem: uł aliud huiꝰmͦi. ⁊
non habens nec̾citatẽ. cũ uͥgo uelit con¬
tinere. s habens potestatẽ scd̃m alũpne
continentiã. uoluntatis sue ꝑficiende.
Ille qui hoc statuit: bene facit. et ille utiq
qui hoc ñ ex leuitate statuit: s in corde
discreuit. Et qi oportet fieri ut diximꝰ:
ne facit. qr licet qd̃ facit et qui non iũ¬
git. cum habeat potestatẽ uoluntatis
collocat: et a scłi sollicitudĩe illam li¬
lo: ibi uͦ bene utit᷑ bono. Duo enĩ ħ .s. bo
rentias faciunt. Bene utit᷑ aliqͥs bono:
continentiã dedicans deo. Male utit᷑
quis bono: otinentiã dedicans ydolo.
Male utit᷑ malo: ⁊cupiscũtias relaxãs
adulterio. Bene malo: concupiscentiaᷤ
restringens conubio. Si gͦ meliꝰ est be¬

Expanded text:
vult continere. Quod vult virgo, faciat custos, quia non peccat custos, si nubat virgo. o patet, quia bene facit, non tantum non peccat ille, scilicet qui statuit in corde suo servare virginem suam, non ingerens ei fomitem nuptcurans, vel sobolem, vel aliud hujusmodi. Et non habens necessitatem, cum virgo velit continere, sed habens potestatem, secundum alumnae continentiam, voluntatis suae perficiendae. Ille qui hoc statuit, bene facit, et ille, utique qui hoc non ex levitate statuit, sed in corde discia licitum est quod facit; et qui non jungit, cum habeat potestatem voluntatis collocat, et a saeculi sollicitudine illam lilo, ibi vero bene utitur bono. Duo enim haec, scirentias faciunt. Bene utitur aliquis bono continentiam dedicans Deo. Male utitur quis bono continentiam dedicans idolo. Male utitur quis malo concupiscentiam relaxans adulterio. Bene utitur malo concupiscentiam restringens connubio. Sicut ergo melius est be
Abbreviated transcription (Latin):
ptt ꝑ qd etiã capud ẽ nob̾. qui ex ctsa ⁊ corꝑe
constauꝰ ꝓfecto uius m̃bra sunt corꝑa
nr̃a: quia enĩ corpꝰ accepit. ⁊ corꝑũ caput
c̃ Sigͦ aliqͥs cupiens fornicari uuescat
sibi ⁊ in se ipõ contempnat seipm̃. ũ in
se contempnat xp̃m. ñ dicat. faciã hoc.

Expanded text:
e constamus, profecto illius membra sunt corpora nostra, quia enim corpus accepit et corporum caput est. Si ergo aliquis cupiens fornicari vilescat sibi, et in seipso contemnat seipsum, non in se contemnat Christum. Non dicat: Faciam hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
confunderent. et unitatem scinderent.
Scientes enĩ om̃ia eẽ ex creatione mun¬
da: immnolata ydolis coram infirmis in
firmi. putabant eos edere sub uen̾atio¬
ne ydoli: et exemplo eoꝵ sub uen̾atio¬
qr de istis scitis ut ego. Et hoc est qd ait.
hoc dicit de his int̃ eos maiorib qui ha¬
bentes scientiã cũ offendicło minoꝵ e
debant. Quos pͥmũ arguit. nec suffici¬
ent̃ scire dicit: qr offendicłm ꝓximi ñ
uitabant. Alii autẽ ignari: sub uenera¬
tioẽ ydoli edebant. Scĩa. Qiͣ. Habetis sci

Expanded text:
confunderent, et unitatem scinderent. confunderent, et unitatem scinderent. Scientes enim omnia ex creatione munda, immolata idolis coram infirmis in entes, putabant eos edere sub veneratione idoli, et exemplo eorum sub veneratioquia de istis scitis ut ego. Et hoc est quod ait: Hoc dicit de his inter eos majoribus, qui habentes scientiam cum offendiculo minorum edebant: quos primum arguit, nec sufficienter scire dicit, quia offendiculum proximi non vitabant. Alii autem ignari sub veneratione idoli
Abbreviated transcription (Latin):
głio ñ dampnat. nͨ dicit in resurrectio¬
ne non posse ẽẽ s tm ait: neq nubent
neq nubent᷑. Unde nec contͣ humane
ueretundie sensũ. audeo dicere. ut quo¬
ciens uoluerint nubant: nec ex meo cor¬
de p̃ter scͥpture sc̃e auctoritatẽ. quotas¬
libet nuptias audeo cõdempnare. Qd̃
lliũ tanqm humanũ ÷ non diuinũ pu¬
taret contẽpnendũ: adiecit. Puto autẽ
contemptores increpat. ut et dñs non
dubitat. s increpat dicens: si me sciretiᷤ
forsitan et prẽm meum sciretis. Et alibi.
sum uenerit filiꝰ hoĩs. putas inueniet
fidem in terraͦ Uerbo dubitationis ar¬
guit᷑ infidelitas: nõ opinat᷑ diuinitas.
De his autẽ. Supͣ egit denuptiis de qͥb e
ili quesierant: hic agit de ydolochitis.
id ĩmolaticiis ydoloꝵ in qͥbꝰ adeo indis¬
cretũ usum qui dã habebant: ut ex eo
aut scandalitarent᷑. aut salt̾e confunde¬
rent᷑ infirmi. et ip̃i qui licitis mordi¬
nate utebant᷑: eccl̃iasticã in se formam

Expanded text:
io non damnat, nec dicit in resurrectione non posse esse; sed tantum ait: Neque nubent neque nubentur . Unde nec contra humanae verecundiae sensum audeo dicere, ut quoties voluerint, nubant, nec ex meo corde praeter Scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. Quod silium tanquam humanum et non divinum putaret contemnendum, adjecit: Puto autem contemptores increpat, ut et Dominus non dubitat, sed increpat dicens: Si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis . Et alibi: Cum venerit Filius hominis, putas inveniat fidem in terra? Verbo dubitationis arguitur infidelitas, non opinatur divinitas.dolis, etc. Supra egit de nuptiis, de quibus ipsi quaesierant. Hic agit de idolothytis, id est immolatitiis idolorum, in quibus adeo indiscretum usum quidam habebant, ut ex eo aut scandalizarentur, aut saltem confunderentur infirmi: et ipsi qui licitis inordinate utebantur, ecclesiasticam in se formam
Abbreviated transcription (Latin):
ũsaut̃ colligam: qui utunt᷑ hoc m̃do sine
tanqmͣ non utant᷑. ut .s. ex bonis eiꝰ faci¬
ant bona: ñ mali fiant. que bona ne
putent᷑ mala: bonis dant᷑. Itẽq tolluntꝰ
ut ꝓbent᷑. Ne uͦ putent᷑ magna uł sũma
dant᷑ ⁊ malis. Iteq eis tollunt᷑ ut radi
ñ sint st̃ estimandã. qr figura .i. pulchͥ¬
die senescit. et tande̾ in iuditio: munda¬
noꝵ igniũ ꝯflagͣtione ꝑibit. non sub̾a s

Expanded text:
versaliter colligam, qui utuntur hoc mundo, sint versaliter colligam, qui utuntur hoc mundo, sint tanquam non utantur, ut scilicet ex bonis ejus faciant bona, non mali fiant: quae bona ne putentur mala, bonis dantur. Itemque tollentur ut probentur, ne vero putentur magna vel summa, dantur et malis. Itemque eis tolluntur ut crucnon sint sunt aestimanda, quia figura, id est pulchridie senescit, et tandem in judicio mundanorum ignium cum flagratione peribit. Non substantia, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ali colligendꝰ. Et qr tp̃s breue est: reliqũ
est .i. hoc solsi restat agendũ. ut quihabẽt
uxores sint tanqmͣ non habentes studendo
dei seruitio: non oꝑi carnis. qd̾ utiq facit.
qui habens uxorẽ reddit. ñ exigit debitũ.
⁊ qui ꝓpt̃ infirmitatẽ ꝓpͥam ducit uxorẽ
plangens potiꝰ qr sine uxore ẽẽ ñ potuit:
qmͣ gaudens qr duxit. ⁊ maxime: qͥ pari
consensu continentiam seruant. Beatio¬
ra sane conuigia iudicanda sunt que si¬
ue filiis ꝓcreatis. siue etiã ꝓle contẽpta:
continentiam pari consensu seruare po¬
tuer̃t. Seqr. Et qui flent ꝓ casib conu¬
gii. uł ꝓ aliqͣ tͥsticia scłi. sinc tanqm ñ
flentes. ut spe futi boni: non cedant us
frangant᷑. Et qui gaudent ꝓ aliqͣ prosi¬
tate scłi: sint tanqm ñ gaudentes. ut int̾
ut faciunt coniugati qui ꝓuident filiis.
sit tanqm non possidentes ut .s. ñ appo¬
nant cor ꝑituris rebꝰ. s sic habeant:
ut amore illis non hereant. Et ut uni¬

Expanded text:
ali colligendus. Et quia tempus breve reliquum est, id est hoc solum restat agendum, ut qui habent uxores sint tanquam non habentes, studendo Dei servitio, non operi carnis: Quod utique facit, qui habet uxorem; reddit, non exigit debitum. Et qui propter infirmitatem propriam ducit uxorem plangens potius, quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens, quia duxit, et maxime qui pari consensu continentiam servant. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive in prole contempta continentiam pari consensu servare poterunt. Et qui flent, pro casibus conjugii, vel pro aliqua tristitia saeculi, sint tanquam non flentes, et spe futuri boni non cedant, vel frangantur; et qui gaudent pro aliqua prosperitate saeculi, sint tanquam non gaudentes, ut intusut faciunt conjugati, qui provident filiis, sint tanquam non possidentes, scilicet non apponant cor perituris rebus; sed sic habeant, ut amore illis non haereant. Et ut uni
Abbreviated transcription (Latin):
diligit dm̃ hic cognitꝰ est ei .i. aꝓpbatꝰ ab
eo. hic diligit dm̃ qui caritatis causa
scientiam mitigat ut ꝓsit fr̃i: ꝓ quoxͦ
ostendit. Qi. Hiis p̃dictis modis ñ ual
scientia. s tñ in hoc uera est: qd̾ de escis
teriam enĩ formauit d̃s. s stulticia ho¬
minũ: formã declit. Habet qͥd̾ formã qu¬
dã humanã: s ip̃e homo ꝑũbũ factꝰ est.

Expanded text:
diligit Deum, hic cognitus est, id est approbatus ab diligit Deum, hic cognitus est, id est approbatus ab eo. Hic diligit Deum, qui charitatis causa scientiam mitigat, ut prosit fratri, pro quo asi dicat: His praedictis modis non valet scientia, sed tamen in hoc vera est, quod de escis, teriam enim Deus formavit, sed stultitia hominum formam dedit. Habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse ho
Abbreviated transcription (Latin):
si sola est: inflat .i. in suꝑbiã extollit.
caritas uͦ que non inflatur: edificat in¬
firmos. que qd̃ eis obẽe potest: dimittit.
Et id̾o eam habete: non inflantem scien¬
tiam. Addite scientie caritatẽ: et utilis
erit scientia. ꝑ se enĩ mnutił est scientia:
cum caritate utił est. ꝑse inflat in su¬
ꝑbiam. ut demones. qui greco noĩe a
scĩa sic sũt noĩati: in quib scientia est
lostimulus sathane. a quo tundit᷑ ne
qui ea non respecta syderũ uias scruta¬
tur. et t̾rar̃ fundam̃ta. et celoꝵ fastigi¬
ponit. apponit dolorem peregͥnatio¬
uis: ex desiderio patrie et conditoris. Si
eis uti ñdũ tñ cognouit quemadmod̾
oporteat eũ scire .i. ñdũ nouit. qd̾ sic ea
scientia debet uti: ne noceat alii. Ipõs
gnouisse: sicut cognoscendũ est. Dum
est non sectant᷑ non sciunt sicut opor¬
tet.Si quis autẽ. Qiͣ. Hic non ꝑfecte
scit S qui diligit frẽm: uere scit deo ap¬
ꝓbante. Et hoc est qd̾ ait. Si quis autẽ

Expanded text:
t, inflat, id est in superbiam extollit; charitas vero, quae non inflatur, aedificat infirmos: quae quod eis obesse potest dimittit. Et ideo eam habete, non inflantem scientiam. Addite scientiae charitatem, et utilis erit scientia. Per se enim inutilis est scientia, cum charitate utilis est; per se inflat in superbiam, ut daemones, qui Graeco nomine a scientia sic sunt nominati, in quibus scientia est lo stimulus Satanae, a quo tunditur nequi ea non respecta, siderum viam scrutatur, et terrarum fundamenta, et coelorum fastigiponit, apponit dolorem peregrinationis ex desiderio patriae et conditoris. Si eis uti, nondum tamen cognovit 87 quemadmodum oporteat eum scire, id est nondum novit quod sic ea scientia debeat uti, ne noceat alii. Ambrognovisse, sicut cognoscendum est. Dum est, non sectantur, non sciunt sicut oportet. Si quis autem. Quasi dicat. Hic non perfecte scit, sed qui diligit fratrem, vere scit Deo approbante, et hoc est quod ait: Si quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
innupta hoc facit que libera a necc̃ita¬
tib mundanis. quib constricta est nu¬
hias intentiꝰ uacat celestib preceptis.
Que autem nupta est cogitat que st̃
mundi: et quomodo placeat uiro. Nõ¬
ideo hoc dicit. ut ip̃a sc̃a non sit corpore
ec sp̃u: s minꝰ qmͣ innupta. Hec itaq lo¬
quens apłc de innuptis ⁊ nuptis: ampli¬
orem innuptarũ ⁊ in corꝑe  in sp̃u scĩfi¬
cationẽ intelligi uoluit. ñ corpꝰ nuptar̃
om̃i sc̃ĩficatione pͥuauit. Porro hoc. Q̃.¬
uiatis. non ut si incontinentes estis in¬
tiam uobis laqueum fornicationis. No
hoc dico ut laqueum uob̾ iitiã: s hoc
dico ad id tendens qd̃ honestũ est . s. ut
cit qd̾ turpe sit oiugiũ: s qr hoc hone¬
dimento qd̾ est in ꝯiugio. Cum gͥ ait
ad id qd̾ honestũ est ñ matͥmoniũ eẽ tͣ¬
pe monstrauit. s qd̾ honesto erat hone¬
stiꝰ: generał honesti noĩe ꝯmendauit.
qr honestiꝰ qͥd est. nͥ qd̾ magis est hone¬

Expanded text:
s. Sed amplius innupta hoc facit, quae libera a necessitatibus mundanis, quibus constricta est nupta, intensius vacat coelestibus praeceptis. quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro? noideo hoc dicit, ut et ipsa sancta non sit corpore et spiritu, sed minus quam innupta. Haec itaque loquens Apostolus de innuptis et nuptis, ampliorem innuptarum et in corpore et in spiritu sanctificationem intelligi voluit, non corpus nuptarum omni sanctificatione pus Deo serviatis, non ut, si incontinentes estis, injiciam vobis laqueum fornicationis. Non hoc dico ut laqueum vobis injiciam, sed hoc d ad id tendens dico, quod honestum est, ut non quod turpe sit conjugium, sed quod hoc honedimento, quod est in conjugio. Cum igitur ait ad id quod honestum est, non matrimonium turpe esse monstravit, sed quod honesto erat honestius, generalis honesti nomine commendavit, quia honestius quid est, nisi quod magis hone
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qui uoluerit: licite dimittere possit qr
enĩ fideł infidelẽ relinq̃re licite pocest: ĩõ
ri oso non licet. hoc autẽ fieri licet. Nã si
fornicatio carnis detestanda est in con¬
iuge: qnͣtomagis fornicatio mentis .i. in
fidelitas: S qr ita licitũ est ut ñ expediat
ne ꝓpt̾̃ ꝯiugii seꝑationes ip̃am doctnt sa¬

Expanded text:
re possit. Quia enim fidelis infidelem relinquere licite potest, ideo ri omnino non licet: hoc autem fieri licet. Nam si fornicatio carnis detestanda est in conjuge, quanto magis fornicatio mentis, id est infidelitas. Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter conjugum separationes ipsam doct
Abbreviated transcription (Latin):
passe ult᷑ debitũ coapsos suos. s sicut dñs
constituit. ex eunͣgłio uiuentes pariem gͣ¬
tuitũ manducabant: ab eis sũptũ qͥbꝰ gͣti¬
am gratuitã p̃dicabant accipientes. Hec¬
qͥd̃ scd̃m humane consuetudinis licentiã
dicit hec .i. ñne lex moysi edere ꝓbat. Utiq.

Expanded text:
passe ultra debitum coapostolos suos; sed sicut Dominus constituit, ex Evangelio viventes panem gratuitum manducabant, ab eis sumptum quibus gratuitam gratiam praedicabant. Haec quidem secundum humanae consuetudinis licentiam dic
Abbreviated transcription (Latin):
mittat illicita. s ip̃e qͥd seqͣtur sibi eli¬
gat. s tñ in hoc ꝓpensiorem ẽẽ: meliꝰ est.
Satis hic ostendit etiã pudicitiã coniu¬
galem: Ee donũ dei. No tm̃ enĩ continẽ¬
tium s etiã coniugatoꝵ castitas: donũ
deiest. Dico autẽ. Qiͣ. Coniuncti debi¬
uiduis dico qd̾ bonũ est illis si sic .i. ca
ste ꝑmanserint uł ꝑmaneant sicut et¬
ego qd̾ si non continent nubant legitti¬
me. Et qͣre hoc dicat: adiungit. Meliꝰ
est enĩ nubere qm uri .i. ardere libidi¬
ne. Uri enĩ est: desideriis angi uł uin
ri. ⁊nubere meliꝰ: s consuetudinẽ locu¬
sulo non iunctis: s his qui in matͥmo¬
nio iuncti st̃ p̃cipio non ego q̃i hoc pre¬
ceptũ inuenerim s dñs in ꝑsona sua p̃¬

Expanded text:
mittat illicita; sed ipse quid sequatur sibi eligat, sed tamen in hoc propensiorem esse melius est. Satis hic ostendit etiam pudicitiam conjugalem esse donum Dei; non tantum enim continentium, sed etiam conjugatorum castitas, donum Dei est. Dico autem. Quasi dicat: Conjuncti debius, et viduis dico, quod bonum est illis si sic, id est caste permanserint, vel, eant sicut ego, quod si non continent, nubant legitime. Et quare hoc dicat, adjungit: Melius est enim nubere quam uri, id est ardere libidine. Uri enim est desideriis angi vel vinri, et nubere melius, sed consuetudinem locusulo non conjunctis. Sed his qui matrimonio juncti sunt praecipio non ego, quasi hoc praeceptum invenerim, sed Dominus in propria p
Abbreviated transcription (Latin):
concessit apłc nͥ qd̾ coniuges carnis de¬
bitũ deposcant: non uoluntate ꝓpagi¬
nis. s libidinis uoluptate: Que tam̃
uoluptas. non ꝓpt̃ nuptias cadit incul¬
pam: s ꝓpt̃ nuptias accipit ueniã. Qͦ¬
circa etiã hinc st̃ laudabiles nuꝑtie. qr
etiã illud qd̾ ñ ꝑtinet ad se: ignosci fa¬
ciunt ꝓpt̾ se. Neq enĩ iste concubitꝰ qͦ
seruit᷑ ꝯcupiscentie. agit: ut impleat᷑
fetꝰ quem postulant nuptie. Om̃ino gͥ¬

Expanded text:
is exposcunt, non voluntate propaginis, sed libidinis voluptate? Quae tamen voluptas non propter nuptias cadit in culpam, sed propter nuptias accipit veniam. Quocirca etiam hic sunt laudabiles nuptiae, quia et illud, quod non pertinet ad se, ignosci faciunt propter se. Neque etenim iste concubitus, quo servitur concupiscentiae, sic agitur, ut impediatur fetus, quem postulant nuptiae; sed
Abbreviated transcription (Latin):
fideł ꝑ uirũ fidelem. uł in uiro fideli. Ere¬
do iam ꝓuenerat ut ñ nulle femine ꝑ
uiros fideles. ⁊ uiri ꝑ uxores fideles: in
fidem uenirent. qr sepe hoc contingit.
qd̃ alter ꝑ alt̾m ad fidem conũtit᷑. Uel
mulierem: qr nullam ex eiꝰ coniunctio¬
ne ĩmunditiã mulier fideł patit᷑. ⁊ scĩfi¬
cata est mulier ⁊ c̃ .i. munda est mulier
infideł qnͣtũ ad uirũ fidelem: qruir fide¬
lis ex eiꝰ diunctiõe non contaminat᷑. Ue¬
ram enĩ fidel̃ habet pudicitiam: etiã c̃
dimittat fideł infidelem consentientẽ
titis inuicem uolentes cohabitare. ⁊ ali
trimonium: adult̾i estis ⁊ filii ur̃i qͥ de
hac copła nascunt᷑ ĩ mundi eẽnt .i. spu¬
ri st̃. Nunc autẽ. si ꝑmanetis: filii ur̃i
uati sc̃ et sub creatoris ueneratione. na¬
ti sunt ex parte. Hel ita: ut agat de fili¬
is iam natis. qui in infidelitate rema¬
nent si uicissim se dimaittunt. Qiͣ. Dico
ut fideł non dimittat infidelem: alioqͥn

Expanded text:
virum fidelem, vel in viro fideli. Credo jam provenerat ut nonnullae feminae per viros fideles, et viri per uxores fideles in fidem venirent, quia saepe hoc contigit quod alter per alterum ad fidem convertitur. Vel  nullam ex ejus conjunctione immunditiam mulier fidelis patitur; et sanctificata est mulier, etc., id est munda est mulier infidelis quantum ad virum fidelem, quia vir fidelis ex ejus conjunctione non contaminatur. Voram enim fidelis habet pudicitiam etiam cum dimittat fidelis infidelem consentientem titis invicem volentes cohabitare, et alitrimonium, adulteri estis, et filii vestri, qui de hac copula nascuntur, immundi essent, id est spurii sunt. Nunc autem, si permanetis, filii vestrnati sunt, et sub Creatoris veneratione nati sunt ex pare. Vel ita, ut agat de filiis jam natis quae in fidelitate remanent, si vicissim se dimittunt. Quasi dicat: Dico ut fidelis non dimittat infidelem. Alioquin,
Abbreviated transcription (Latin):
est xp̃i qd̃ ꝓfectꝰ est. Ergo nec seruꝰ con¬
ditione despiciat᷑: nec liber elatꝰ seruo
se p̃ponat. Pretio empti. Qĩ. ut̃q ser¬
uxp̃i est. qd̾ utiq iustũ est: qr empti
estis: reddite uicem emptori. ut serui
sitis xp̃i non hoĩum. Hi st̃ serui hõiũ
qui humanis se subiciunt suꝑsticioĩtꝰ.
Qd̃ contingit uob̃ si dicatis. ego sũ pau
supͣ dixerat. hic itãt ut plene cõmen¬
det: dicens. Unꝰ quisq frat̃ in hoc statu
maneat apud dm̃ .i. in obseruatiõe
mandatoꝵ dei: in quo uocatꝰ ẽ ñ a qͦ
uocatꝰ est. qr nullus statꝰ nocet: in quo
aliqͥs uocat᷑. De uͥgmib autẽ. Superiꝰ
consiliũ dedit. Nc̃ itm̃ dat uͥginib id̾

Expanded text:
 profectus est. Ergo nec servus conditione despiciatur, nec liber elatus servo se praeponat. Pretio, etc. Quasempti estis, reddite vicem emptori ut servi sitis Christi, non hominum. Hi sunt servi hominum qui humanis se subjiciunt superstitionibus, quod contingit vobis si dicatis: Ego sum Paultc. Quod supradixerat hic iterat, ut plene commendet dicens, unusquisque frater in hoc statu maneat apud Deum, id est in observatione mandatorum Dei, in quo vocatus est, non a quo vocatus est, quia nullus status nocet, in quo aliquis vocatur. De virginibus autem. Superius consilium dedit. Nunc iterum dat de virginibus idem
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Nusqm enĩ aufert consuetudinẽ
que seruata non impedit salutẽ. moñe
ne in talib spes salutis ponat᷑ etiam si
cuncisio enĩ nich est et p̃putiũ nicħ est
quia ad salutẽ nͨ ꝓdest nec obest hoc ul
tiũ: s potiꝰ unꝰquisq ꝑmaneat in ea uo¬
catione .i. in ea conditione uocationi
suecudines uite retulit: que nicħ obst̃
fidei bonisq morib. Sicut enĩ coniunx:
sic et latro ad fidem xp̃i uocat᷑. S ille
inꝯiugio. non a conuigio: iste uͦ non ĩ
latrocinio. s a latrocinio. Nõ enĩ necc̃e
est ut conuiges desmant eẽ coniuges ꝓp
t̃ xp̃i fidem: sicut necc̾e ut latrones desi¬
nant eẽ latrones. Seruꝰ ⁊ c̃. Supͣ posuit
unũ exemplũ de ritu uiuendi: hic ali¬
ud de conditionis officio. Qiͣ. Qsq ꝑma
catꝰ es non sit tͥ cure. qͣi ueł hoc fugere.
s si potes liber fieri: magis utere serui
ad eam que in dño est: ꝑtinet liberta¬

Expanded text:
us Nusquam enim aufert consuetudinem, quae servata non impedit salutem, monens ne in talibus spes salutis ponatur, etiamsicumcisio enim nihil est, et praeputium nihil est. Quia ad salutem nec prodest nec obest, hoc vel tium. Sed unusquisque permaneat in ea vocatione, id est in ea conditione, vocationi suetudines vitae retulit, quae nihil obsunt fidei bonisque moribus. Sicut conjux, sic et latro ad Christi fidem vocatur; sed ille in conjugio, non a conjugio; iste vero non in latrocinio, sed a latrocinio. Non enim necesse est ut conjuges desinant esse conjuges propter Christi fidem, sicut necesse est ut latrones desinant esse latrones. Servus, etc. Supraposuit unum exemplum de ritu vivendi; hic aliud de conditionis officio. Quasi dicat: Qcatus es, non sit tibi curae, quasi velis hoc effugere, sed si potes fieri liber, magis utere servitad eam quae in Domino est pertinet liberta
Abbreviated transcription (Latin):
chest esca ip̃a s uidete ne forte ħlicenti
aur̃a fiat offendicłm infirmis infide qͥ
nesciunt adhuc ydolũ nich eẽ. ⁊ potest
eisse offendicłm: si qͥs enĩ infirmꝰ uiderit
eum qui ht̃ scientiã recumbentẽ in ydo¬
lio .i. inp̃sentia ydoli: ñ ne conscĩa eiꝰ cũ
sit infirma ꝑ se edificabit᷑ ꝑte ad man¬
ducandũ ydolotita .i. ad mandricand̃
carnes sacrifitioꝵ sicut ydolotita: Hidẽs
enĩ quis frẽm ꝑitũ in ydolio sacrificia
edere: incipit ⁊ ip̃e edere ñ illa ꝯscienti¬
d qͣ ille ꝑitie causa. sciens nich ẽẽ ydo¬
rem ꝑitũ illic edere: nec horrere. et ita:

Expanded text:
 Haimo. Sed videte ne forte haec licentia vestra fiat offendiculum infirmis in fide, qui nesciunt adhuc idolum nihil esse, et potest esse offendiculum. Si quis enim infirmus viderit eum qui habet scientiam, recumbentem in idolio, id est in praesentia idoli, sit infirma, per se aedificabitur ad manducandum idolothyta, id est ad manducandum carnes sacrificiorum sicut idolothyta? Videns enim quis fratrem peritum in idolio sacrificata edere incipit et ipse edere, non illa conscientia qua ille peritiae causa sciens nihil esse idotrem peritum illic edere, nec horrere; et ita p
Abbreviated transcription (Latin):
tis: uxores dimittere alieni genas ꝑ qͣsi¬
bant ad deos alienos. non ille ꝑ marito
acquirebant᷑ deo. Recte utiq hoc p̃cepit
qr ñdũ tanta gr̃a saluatoris illuxerat
⁊ ꝑ moy sen dñs iusserat. ue qͥs uxorẽ ali¬

Expanded text:
tis uxores dimittere alienigenas, per quas ibant ad deos alienos ; non illae per maritos acquirebantur Deo. Recte itaque hoc praecepit, quia nondum tanta gratia Salvatoris illuxerat. Et per Moysen Dominus jusserat, ne quis uxorem ali
Abbreviated transcription (Latin):
tas angłoꝵ. Et in scͥpturis qͥd nescio
utr̃ uł possit uł facile possit repperiri:
aꝑte angłos dictos deos. Si gͦ nusꝗͣ in
diuinis eloqͥis repperit᷑: ea mͦ causa po¬
tissimũ occͣrit q̃re angłi nondicunt᷑
dii. ne ab hoĩb putarent᷑ colendi. ne
hoĩes ad hoc inclinarent᷑: ut seruiti¬
um religionis que grece liturgia ł
latͥa dicit᷑ angłis exhiberent. s noĩe
offitii multo utiliꝰ uocant᷑ .s. angłi
qͥ latine dicunt᷑ nuntii: ut ille cola¬
tur cuiꝰ sunt nuntii. Qd̃ gͦ dicit᷑ d̾s
scĩs accipit᷑ quib est unꝰ d̃s pat̃. Deinde

Expanded text:
tas angelorum. Et in Scripturis quidem nescio, utrum vel possit, vel facile possit reperiri aperte angelos dictos deos. Si ergo nusquam in divinis eloquiis reperitur ea mihi causa potissimum occurrit, quare angeli non dicuntur dii, ne ab hominibus putarentur colendi; ne homines ad hoc inclinarentur, ut servitium religionis quae liturgia vel latria dicitur, angelis exhiberent, sed nomine officii multo utilius vocantur angeli, qui Latine dicuntur nuntii, ut ille colatur, cujus sunt nuntii. Quod ergo dicitur Deus sanctis accipitur, quibus est unus Deus Pat
Abbreviated transcription (Latin):
lcam dicis. Nam ⁊c̃. Qt̃. unꝰ tm̃ ẽ d̃s: et
uere. Nam ÷ si sint qͥ dicant᷑ dii parti¬
cipatione deitatis ut sc̃i sine in celo
iam recepti. ut qui de corꝑe exiert. siue
in t̾ra morantes: ut qui adhuc in corpe
mortali ꝑegrinant᷑. Et non falso pu¬
tatos dico deos: s in ueritate dii sunt
Si qͥd̃ multi sc̃ dii participatione deita¬
tis ut sci. et sunt dñi multi. qui aliis p̃¬
sunt: apli int̾ra. archangł in celo. Et¬
si inqmͣ hoc sit: nobis tñ est tm̃unꝰ deuᷤ
pater qui naturalit̃ et substantiue ẽ

Expanded text:
ntum est Deus. Et vere; nam etsi sunt qui dicantur dii, participatione deitatis, ut sancti, sive in coelo, jam recepti, ut qui de corpore exierunt, sive in terra, morantes, ut qui adhuc in mortali corpore peregrinantur, et non falso putatos, dico deos, sed in veritate Dei sunt, siquidem multi sunt dii, participatione deitatis ut sancti, et sunt domini multi, qui aliis praesunt: apostoli in terra, archangeli in coelo. Etsi, inquam, hoc sit nobis, tamen est tantum unus Deus Pater, qui naturaliter, et substantive est
Abbreviated transcription (Latin):
bene. qm̃ uere ita est .s. bonũ est hõi sic
esse .i. inu̾ginitate. ⁊ licet sit hoc bo¬
nũ: tñ si alligatꝰ esuxori noli querere
solutionem. ⁊ si instet necc̾itas. S si
solutus es abuxore noli querere uxorẽ:
nullo dñi ꝯstringentis imꝑio: in pote¬
state cdimissa sc̃. In his audiendꝰ est a
si acceperis uxorẽ: non peccasti. et simi¬
lit̃ si nupserit uͥgo: nõ peccabit. Tribu¬
peccant: tñ leuiꝰ ẽ ẽẽ sine ꝯiugio. qr¬

Expanded text:
bene quoniam vere ita est, bonum est homini sic bene quoniam vere ita est, bonum est homini sic esse, id est in virginitate; et licet sit hoc, bonum tamen si alligatus es uxori, noli quaerere solutionem, et si instat necessitas. Sed si solutus es ab uxore, noli quaerere uxorem, nullo Domini constringentis imperio, in potestate dimissa sunt. In his audiendus est Asi acceperis uxorem, non peccasti; et similiter si nupserit virgo, non peccavit. Tribupeccant
Abbreviated transcription (Latin):
di. uͥ tñ aliud licet. Consiliũ do: tanꝗͣ
ita: ut sim fideł in dispensatione mͥ
credita. acper hoc constat. qd̾ sũ ido¬
neus in dandis consiliis salutarib.¬
gͦ hoc consiliũ do .s. non nubendi. qr
existimo hoc .i. in uͥginitate mane¬
re: bonũ esse ꝓpt̾ instantem nec̾citatẽ
diugii euitandã. Necc̾itatem dicit:
penuriã scłi. qmͣ sepe patiunt᷑ con¬
iugati. Infirmis: infirmam rationẽ
pretendit. Poss enĩ digniorem reddi¬
cõmendando. Suꝑgredit᷑ enĩ uͥgini¬
tas conditionẽ humane nature: ꝑ qmͣ
hoĩes angłis assimilant᷑. Maior tñ uic¬
ne carne uiuunt: uͥgines uͦ incarne tri¬
umphant. Inde est qd̾ intab̾naculo do¬
mini suppremũ oꝑimentũ erat. de pel¬
lib iacinctinis: ꝑ qd̾ intelligit᷑ celibũ
uita. habet enĩ iacintus spẽm chro¬
no similem. Ita qui in carne uͥgineã
puritatẽ seruant: suꝑcelestib simi¬
lant᷑. Hi st̃ qui cũ mulierib ñ sunt co¬

Expanded text:
di, nisi tamen aliud licet. Consilium do, tanquaest apostolatum, ita ut sim fidelis in dispensatione mihi credita, ac per hoc constat quod sum idoneus in dandis consiliis salutaribergo hoc consilium do, scilicet non nubendi, quia existimo hoc, id est in virginitate manere, bonum esse propter instantem necessitatem conjugii vitandam. Necessitatem dicit penuriam saeculi, quam saepe patiuntur conjugati. Infirmipraetendit. Posset enim digniorem reddicommendando. Supergreditur enim virginitas conditionem humanae naturae, per quam homines angelis assimilantur. Major tamen vicne carne vivunt, virgines vero in carne triumphant. Inde est quod in tabernaculo Domini supremum operimentum erat de pellibus hyacinthinis, per quod intelligitur caelibum vita. Habet enim hyacinthus speciem similem throno, ita qui in carne virgineam puritatem servant, supercoelestibus similantur. Hi sunt qui cum mulieribus non sunt co
Abbreviated transcription (Latin):
catũ sunt nuptie. Cui enĩ uenia cõn
Incontinentie malum est: qd uir eeg¬
uoscit uxorem. etiã ult᷑ neccessitatẽ ꝑ¬
creandi liberos. s zibi est nuptiarũ
bonũ. Nõ enĩ qr incontinentia malũ
ꝓpter illud malũ. culꝑabile est hoc bo¬
nũ. s illud malũ fit ueniale ꝓpt̃ bonũ

Expanded text:
um sunt nuptiae. Cui enim venia, nisi Incontinentiae malum est, quod vir cognoscit uxorem etiam ultra necessitatem procreandi liberos, sed et ibi est nuptiarum bonum. Non enim quia incontinentia malum onum; non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed illud malum fit veniale propter bonum
Abbreviated transcription (Latin):
horrent nom̃ xp̃i. Demn dicit uiro ⁊d̾
de muliere. Aut unde scis uir fideł si
mulierem uifidelem saluam facies:
Unde inqmͣ hoc scis o uir uł mulier
nͥ ita habeas te ad tuum comparem᷑
Sicut ds̃ diuisit unicuiq .i. sicut de
mͦ scis hoc qd̃ p̃dictũ est. nͥ patient̃ ex¬
Sic ⁊ tu expecta. Et quomͦ scis ouir i
omulier qd̃ predc̃m est. nͥ quisq ur̃m

Expanded text:
horrent nomen Christi. Deinde dicit viro idem horrent nomen Christi. Deinde dicit viro idem de muliere: Aut unde scis, vir fidelis, si mulierem infidelem salvam facies? Unde, inquam, hoc scis, o vir vel mulier, nisi ita habeas te ad tuum comparem, sicut Deus divisit unicuique, id est sicut dedomodo scis hoc quod praedictum est nisi patienter exssic et tu exspecta. Et quomodo scis, o vir vel mulier, quod praedictum est, nisi quisque vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
est ei fides seruanda coniugii: qui ideo
recessit. ne audiret nom̃ xp̃i. Si uͦ am¬
bo crediderint: per cognitionẽ dei con¬
firmat᷑ coniugiũ. Nota qd̾ ambrosuᷤᷤ
sibi otͣdicere uidet᷑. Supͣ enĩ dixit. qd̾
fideł dimittẽs infidelem. si alii copula¬
uerit se: adulter est. Hic uͦ dicit. qd̾ ei
ud est si dimittit infidelẽ nolentẽ
ab illo qui horret nom̃ xp̃i. Ibi beni¬
uolentie lex non seruat᷑ hic ueritas
custodit᷑. Ideoq cum liceat semꝑ dimit¬
tere: non tñ semꝑlicet se alii copula.
pulare fideli: s ñ alii infideli. In pa
bemꝰ ẽẽ causa discordie: ⁊ ñ oportet noᷤ
litigare. cũ discedente qui odio dei
discedit. Unde enĩ. Sup᷑ ortatꝰ est ne
rationẽ cur non expediat: ut fideł di
te fiunt. Qiͣ. uere manendũ est cũ ĩ¬
fideli. qi unde scis tu muliex fidelis si
uirũ infidelem saluũ facies: Hoc ideo
dicit. qr forsan possent credere: qui ñ

Expanded text:
est ei fides servanda conjugii, quia Deo est ei fides servanda conjugii, quia Deo recessit, ne audiret nomen Christi. Si vero ambo crediderint per cognitionem Dei, confirmatur conjugium. Nota quod Ambrosius sibi contradicere videtur. Supra enim dixit, quod si fidelis dimittens infidelem alii copulaverit se adulter est; hic vero dicit quod ei ud est si dimittat infidelem volentem ab illo qui abhorret nomen Christi. Ibi benevolentiae lex non servatur, hic veritas custoditur. Ideoque cum liceat semper dimittere, non tamen semper licet se alii copularepulare fideli, sed non alii infideli. In pacbemus esse causa discordiae. Et non oportet nos litigare cum discedente, quia odio fidei discedit. Unde enim supra hortatus est ne rationem cur non expediat, ut fidelis dte fiunt. Quasi dicat: Vere manendum est cum infideli, quia, unde scis, tu mulier fidelis, si virum infidelem salvum facies? Hoc ideo dicit quia forsan possunt credere qui non
Abbreviated transcription (Latin):
uir uł mulier discedit odio fidei: discedat
non ꝓ eo fidem fideł deserat. Eod̃ enĩ mͦ
mulier infideł rectissime dimittit᷑. siui¬
ro suo dicat. non ero uxor tua. nͥ mͥ de la¬
trocinio diuitias congeras. nͥ solita leno¬
xor hoc dicit si ueracit᷑ xp̃ianꝰ est. plus te¬
nebit᷑ amore diuine gr̃e: qmͣ carnis uxo¬
rie. et menbrũ qd̃ eumscandalizat. am
co disceclat: non est enim seruituti subie¬
tͣ fidelis sequi infidelem. odio fidei discedẽ¬
tem. s qͣmdiu in pace simł ẽẽ possunt:
non separent᷑. si imeo potert uocari. in eo
manendũ est. Et ideo ait non est subiec¬
tꝰ. qr non debet᷑ reuerentia coniugii: ei
enĩ ratũ matͥmoniũ. qd̾ sine dei deuotio¬
ne est: et ideo non est pecc̃m ei qui dumit¬
tit᷑ ꝓpt̃ dm̃. si alii se copulauerit. Con¬
tumelia enĩ creatoris. soluit ius matͥ
monii cͥca eũ quirelinquit᷑: ne accuse¬
t᷑ alii copulatꝰ. Infideł autẽ discedẽs: et
in dm̃n ⁊ matrimoniũ peccat. Itaq nõ

Expanded text:
ir vel mulier, discedit, odio fidei, discedat, non pro eo fidem fidelis deserat. Eo enim modo mulier infidelis rectissime dimittitur, si viro suo dicat: Non ero uxor tua nisi mihi de latrocinio divitias congeras, nisi solita lenoxor haec dicit, si veraciter Christianus est, plus tenebitur amore divinae gratiae, quam carnis uxoriae, et membrum quod eum scandalizat fortco discedat, non est enim servituti subjetur fidelis sequi infidelem odio fidei discedentem. Sed quandiu in pace simul esse possunt non separentur, si in eo poterant vocari, in eo manendum est. Et ideo ait non est subjectus, quia non debetur reverentia conjugii ei enim ratum matrimonium quod sine Dei devotione est, et ideo non est peccatum ei qui dimittitur propter Deum, si alii se copulaverit. Contumelia enim Creatoris solvit jus mca eum qui relinquitur ne accusetur alii copulatus. Infidelis autem discedens et in Deum et in matrimonium peccat. Itaque non
Abbreviated transcription (Latin):
nem carnis ꝓ reb necc̃ariis ꝓuidendiᷤ
sibi ⁊ filiis. Ego autẽ. Qiͣ. Consulo eui¬
tare coniugisi: qd̾ ⁊ tñ concedo. S in
his ego parco uob̃.s. dũ ꝯsulo ħ euita¬
re que tͥblatione carnis ⁊ sollicitudi¬
nes memoratas habent. uł dũ concedo

Expanded text:
ariis providendis sibi et filiis. Ego autem. Quasi dicat: Consulo evitare conjugium, quod et tamen concedo. Sed in his ego parco vobis, dum consulo haec evitare quae tribulationes carnis et sollicitudines memoratas habent, vel dum concedo
Abbreviated transcription (Latin):
ei. De quib autẽ. Occasione fornicatiõis
qͣmͣ ꝓhibet. de nuptiis continuat de qͥb
sim. ut cet̃is puriores eẽ uid̾entur. nup¬
tias rmꝓbarent. ⁊ sꝑuendas dic̃ent: quia
ħ ñ placuit chornithiis. qui ñ oblectabã¬
t᷑ hanc sententia: hic solum ab apło ꝑ
hic respondet tractans de coniugio fide¬
lium ⁊ infideliũ. ⁊ agit triplicit᷑ de ip̃o.

Expanded text:
is mihi. Occasione fornicationis quam prohibet, de nuptiis continuat, de quibsim, ut caeteris puriores esse viderentur, nuptias improbarent, et spernendas dicerent, quia hoc non placuit Corinthiis, qui non delectabantur hac sententia, hoc solum ab Apostolaeteris, quibus hic respondet tractans de conjugio fidelium et infidelium. Et agit tripliciter de ipso,