comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quoq dñs petra uocat᷑: quia spiri-¬
talium nobis charismatum fluenta mi-¬
nistrat. quia sacro sc̃a nos sui sangui-¬
nis communione purificat. Quod fa-¬
cilius intelligitur. & iocundius forte
retinebitur: si ad memoriam reuocet᷑.
quȩ sit iuxta historiam petra. de qua
apłs mystice quia xꝑm significaret
ueniret iter agebat. Qui quodam tẽ¬
pore fame ac siti fatigatꝰ in heremo:
clamauit ad moysen. At dñs orante
moyse sicut scriptum est. pluit illis
manna manducare. panem cęli dedit
eis. Rursum quoq precepit moysi:
ut ꝑcuteret uirga petram. Quod dũ
faceret: exiit aqua & bibit popłs.

Expanded text:
hoc quoque Dominus petra vocatur, quia spirithoc quoque Dominus petra vocatur, quia spiritualium nobis charismatum fluenta ministrat, quia sacrosancta nos sui sanguinis communione purificat. Quod facilius intelligitur, et jucundius forte retinebitur, si ad memoriam revocetur, quae sit juxta historiam petra de qua Apostolus mystice quia Christum significaret veniret, iter agebat. Quid quodam tempore fame ac siti fatigatus, in eremo clamavit ad Moysen. At Dominus, orante Moyse, sicut scriptum est, pluit illis manna, manducare panem coeli dedit eis. Rursus quoque praecepit Moysi, ut percuteret virga petram. Quod dum faceret, exiit aqua, et bibit populus.
Abbreviated transcription (Latin):
na remuneratione donauit. Sed & ip¬
sa petri appellatio: quid in se sacram̃ti
gestaret aꝑuit. Primo namq ait de sy¬
mone. Beatus es symon bariona. quia
caro & sangus non reuelauit tͥ: sed
pater m̃s qui in cęlisẽ.le deinde subiun¬
xit de petro. Et ego dico tibi quia tu es
petrus: & suꝑ hanc petram edificabo
ȩccłiam meam. Tu es inquit petrus:
& suꝑ hanc petram ȩdificabo ȩccł̃iam
meam. Tu es petrꝰ. & suꝑ hanc petram
aqua tu nomen accepisti. hoc est suꝑ
meipsum ȩdificabo ȩccłam meam. Suꝑ
hanc fidei ꝑfectionem quam tu confes¬
sus es: ȩdificabo eccłiam meam. Acuiꝰ
ad ȩdificium ȩccłiȩ meȩ non ꝑtinet.
Petrus gͥ a firma petra uidelic& xp̃o.
quem ardenter a mauit: nomen ac¬
cepit. Ap̃c & enim uocatur petra. qͥa
in expugnabile ad se confugientibus
p̃sidium tribuit: quia sꝑantes in se
ab antiqui hostis insidiis munitos red-
dit & tutos. Nec pretereundum qͦd ob

Expanded text:
na remuneratione donavit; sed et ipna remuneratione donavit; sed et ipsa Petri appellatio quid in se sacramenti gestaret aperuit. Primo namque ait de Simone: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est; ac deinde subjunxit de Petro: Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Tu es, inquit, Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam; tu es Petrus, et super hanc petram, a qua tu nomen accepisti, hoc est, super meipsum, aedificabo Ecclesiam meam; super hanc fidei perfectionem, quam tu confessus es, aedificabo Ecclesiam meam, a cujuad aedificium Ecclesiae meae non pertinet. Petrus igitur a firma petra, videlicet Christo, quem ardenter amavit, nomen accepit. Christus etenim vocatur petra, quia inexpugnabile ad se confugientibus praesidium tribuit, quoniam sperantes in se ab antiqui hostis insidiis munitos reddit et tutos. Nec praetereundum est quod ob
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente se gr̃a suꝑnȩ pietatis ut habere
posset accepit. Ecce audistis km̃ĩ quare
mysterio sit filius iohanna: restat ꝑscru¬
tari quid archani contineat nomen
quo eum denuo saluator appellaiit.
Tu inquit uocaberis cephas: quod in¬
terpretatur petrus. Neq uero petri uo¬
cabulo quasi hebreo uel syro aliam in¬
terpretationem querere oportet: sed pro
certo nosse. quia idem grece & latine
petrus quod syriace cephas significat:
& in utraq lingua. nomen ã petra
deriuatum est. Uocatur autem petrꝰ
ob firmitatẽ fidi. uocatur petrus ob
inuincibile robur mentis: uocatur
petrus quia illi solidissimȩ petre de
qua apłs ait. petra autem erat xp̃e.
unica deuotione adhesit. Hinc est
enim quod ẽadem petra uidelic&
xp̃c cum interrogaret discipłos suos
quem eum ẽẽ dicerent. ac petrus resp̃o¬
deret dicens. tu es xp̃c filius d̃i uiui:
continuo puram eiꝰ confessionem iuxta
utriusq nominis significantiam. dig¬

Expanded text:
aeveniente se gratia supernae pietatis, ut habere aeveniente se gratia supernae pietatis, ut habere posset, accepit. Ecce audistis, fratres chamysterio filius sit Joanna; restat perscrutari quid arcani contineat nomen, quo eum denuo Salvator appellavit. Tu, inquit, vocaberis Cephas, quod interpretatur PETRUS. Neque vero Petri vocabulo, quasi Hebraeo vel Syro, aliam interpretationem quaerere oportet, sed pro certo nosce quia idem Graece et Latine Petrus quod Syriace Cephas significat, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est. Vocatur autem Petrus ob firmitatem fidei; vocatur Petrus ob invincibile robur mentis; vocatur Petrus, quia illi solidissimae petrae, de qua Apostolus ait: Petra autem erat Christus , unica devotione adhaesit. Hinc est enim, quod eadem petra, videlicet Christus, cum interrogaret discipulos suos quem eum dicerent esse, ac Petrus responderet, dicens: Tu es Christus, Filius Dei vivi , continuo puram ejus confessionem juxta utriusque nominis significantiam dig
Abbreviated transcription (Latin):
iohanna. tu es obediens filius gr̃ȩ dĩ. Et
merito ille obedientis nomine censetur.
qui & prius inuitante andrea mox do¬
minum uidere curauit÷ & post modũ
cum ipse dñs eum ad discipłatum uo¬
caret: statim cum eodem andrea quẽ
pariter uocauit relictis retib quoꝵ usu
uiuebat. eum sequi non distulit. Unde
& andreȩ quoq nomen ueram men¬
tis eiꝰ imaginem prefert. Andreas nãq
grece: latine dicitur uirilis. Et ille
ad eoꝵ se sortem ꝑtinere docet. qui tẽ¬
poralia quȩ possident fortiter ȩternoꝵ
amore contempnunt: qui credentes
bona dñi uidere in terra uiuentium.
uonec hȩc ꝑcipiant expectare dnm̃
cum psalmista & uiriliter agere. ac
cor suum confortare contendunt. Qͦd
autem symon filius fuit iohanna. id est
gr̃e di: aꝑte demonstrat. quia quicqͥd
deuote obeditionis dño impendit. quic¬
quid merito obȩdientiȩ premii ꝑhennis
a dño recepit : totum hoc nimirum p̾¬

Expanded text:
Joanna, tu es obediens filius gratiae Dei. Et Joanna, tu es obediens filius gratiae Dei. Et merito ille obedientis nomine censetur, qui et prius, invitante Andrea, mox Dominum videre curavit; et postmodum cum ipse Dominus eum ad discipulatum vocaret, statim cum eodem Andrea, quem pariter vocavit, relictis retibus quorum usu vivebat, eum sequi non distulit. Unde et Andreae quoque nomen veram mentis ejus imaginem praefert. Andreas namque Graece, Latine dicitur virilis. Et illi ad eorum se sortem pertinere docet, qui temporalia quae possident fortiter aeternorum amore contemnunt: qui credentes videre bona Domini in terra viventium, donec haec percipiant, exspectare Dominum cum Psalmista, et viriliter agere, ac cor suum confortare contendunt. Quod autem Simon filius fuit Joanna, id est, gratiae Dei, aperte demonstrat, quia quidquid devotae obeditionis Domino impendit, quidquid merito obedientiae praemii perennis a Domino recepit, totum hoc nimirum pr
Abbreviated transcription (Latin):
nos spiritali gra ꝑunctos ac sanatos sui
scĩ nominis donaret ẽẽ participes. Seqͥt᷑.
Intuitus autem eũ iħc dixit. Tu es symon
filius iohanna. Intuitꝰ est symonem iħc.
non exteriorib solum oculis. sed & in¬
terno diumitatis intuitu: iuxta illud
beati samuhelis. Homo uidet in facie:
d̃s autem intuetur cor. Nidit cordis eiꝰ
simplicitatem: uidit animi sublimi¬
tatem: cuius merito cuncte eẽt p̃feren¬
dus eccłiȩ. Hidit quia uocante andrea
feruenti ad se amore ꝑuolauerit: id̾oq
uenientem mox familiari affatur eloqͥo.
Tu es inquiens symon filius iohanna.
Nec magnum est dño uocabulum ciuus¬
libet hominis uel patris eiꝰ dicere: qui
om̃ium scõꝵ nomina scͥpta tenet in cęlo.
Sed positurus discipło nomen meriti
totius ȩccł̃iȩ p̾suli congrueret pͥmo uolu¬
it ostendere quia quod aparentib accepe¬
rat nomen: etiam ipsum significatione
uirtutis non careret. Symon gͦ obȩdiens:
iohanna dicit᷑ dnĩ gr̃a. Tu es symon filiꝰ

Expanded text:
nos spirituali gratia perunctos ac sanatos suis ancti nominis donaret esse participes. Sequitur: Intuitus autem eum Jesus, dixit: Tu es Simon filius Joanna. Intuitus est Simonem Jesus, non exterioribus solum oculis, sed et interno divinitatis intuitu, juxta illud beati Samuelis: Homo videt in facie, Deus autem intuetur cor . Vidit cordis ejus simplicitatem, vidit animi sublimitatem, cujus merito cunctae esset praeferendus Ecclesiae. Vidit quia, vocante Andrea, fervente ad se amore pervola verit; ideoque venientem mox familiari affatur eloquio: Tu es, inquiens, Simon filius Joanna. Nec magnum est Domino vocabulum cujuslibet hominis vel patris ejus dicere, qui omnium sanctorum nomina scripta tenet in coelo; sed positurus discipulo nomen meriti totius Ecclesiae praesuli congrueret, primo voluit ostendere quia quod a parentibus acceperat nomen etiam ipsum significatione virtutis non careret. Simon ergo obediens Joanna dicitur Domini gratia. Tu es Simon filius
Abbreviated transcription (Latin):
mor fuit dĩ & delectatꝰ est. Atq ut ad ean¬
dem eiꝰ uisionem ꝑuenire mereamur:
obstacula uitioꝵ quȩ hanc impedire so¬
lent. satagamus a nr̃o corpore & mente
secludere. Neq enim ad eum nisi rectis
oꝑum gressib ꝑuenitur: neq facies eiꝰ
munda nisi amundis corde uidetur. Bea¬
ti autem mundo corde qͥm̃ ipsi dm̃ ui¬
debunt: qđ ipse nobis prestare dignet᷑.
qui est ꝓmittere dignatus. uĩc xp̃e ds̃¬

Expanded text:
mor fuit Dei, et delectatus est . Utque ad eammor fuit Dei, et delectatus est . Utque ad eamdem ejus visionem pervenire mereamur, obstacula vitiorum, quae hanc impedire solent, satagamus a nostro et corpore et mente excludere. Neque enim ad eum nisi rectis operum gressibus pervenitur, neque facies ejus munda nisi a mundis corde videtur. Beati autem mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Quod ipse nobis praestare dignetur, qui promittere dignatus est Je
Abbreviated transcription (Latin):
clesiȩ nomen accepit: & inqua totius
scẽ eccłiȩ fabrica immobilis & inconcus¬
sa ꝑsistit. & ꝑ quam ipsa eccł̃ia nascit᷑
ac nutrit᷑ latius exponendo dicere li¬
buit: quia solent artius multo & ali¬
quando dulcius in herere cordib audi¬
entium. ea quȩ figurarum antiquitate
premissa. sic demum noua spiritaliter
ex planatione dilucidant᷑. quã quȩ sine
ullis figurarum exemplis simplici tan¬
tum narratione credenda uel agenda
monentur. Curemus autem fr̃s kmñi
tes: nulla labentium rerum contrari-¬
etate terrente. nulla blandiente sere¬
nitate a fidi firmitate diuellamuꝵ.
Neglecti deliciis temporalib. sola nos in
presenti redemptoris nr̃i dona cȩlestia de-¬
lectent: sola inter exumpnas scłi spes uisi-¬
onis illius consoletur. Recolamus seduli
egregium dauid ꝓphȩ & regis exemplũ
qui cum intantis regni affluentis ho-¬
norib ac diuitiis nullum animȩ suȩ so¬
lacium posset inuenire: tandem erecto

Expanded text:
clesiae nomen accepit, et in qua totius clesiae nomen accepit, et in qua totius sanctae Ecclesiae fabrica immobilis et inconcussa persistit, et per quam ipsa Ecclesia nascitur ac nutritur, latius exponendo dicere libuit, quia solent arctius multo et aliquando dulcius inhaerere cordibus audientium ea quae, figurarum antiquitate praemissa, sic demum nova spiritualiter explanatione dilucidantur, quam quae sine ullis figurarum exemplis simplici tantum narratione credenda vel agenda monentur. Curemus autem, fratres chtes nulla labentium rerum contrarietate terrente, nulla blandiente serenitate, a fidei firmitate divellamur. Neglectis deliciis temporalibus, sola nos in praesenti Redemptoris nostri dona coelestia delectent, sola inter aerumnas saeculi spes visionis illius consoletur. Recolamus seduli egregium David prophetae et regis exemplum, qui cum in tantis regni affluentiis, honoribus ac divitiis, nullum animae suae solatium posset invenire, tandem ad supe
Abbreviated transcription (Latin):
mi remissionem peccatoꝵ quȩ nos p̃me¬
bant accepimus. Nos qui inter erump¬
nas uite p̃sentis quasi in siccitate here¬
mi: ꝓmissum nobis patriȩ cȩlestis ex¬
pectamus ingressum. In qua uidelic &
heremo siti ꝑiclitamur. ac fame spiritali
deficimus. si non redemptoris nr̃i nos do¬
na confirmant: si non incarnationis eiꝰ
na: quod nos uictu cȩlesti ne in huius
scłi itinere deficiamus recreat. Ipse petra
que spiritalib nos donis in ebriat: quȩ
ligno crucis ꝑcussa. poculum nobis uitȩ
suo de latere manauit. Unde dicit iN
euangłio. Ego sum panis uitȩ: qui ue¬
nit ad me non esuriet: & qui credit in
me non sitiet unquam. Et congruente
satis figurarũ ordine primo popłs ꝑ
mare saluatus est. ac sic ab cybum man¬
nit : quia primum quidem aqua nos
regenerationis abluit: ac deinde ad par¬
ticipationem sacri altaris ubi redemp¬
toris nr̃i carni ac sanguini com muni¬
cemus transmittit. hȩc de mysterio pe¬
tre spiritalis aqua & primiis pastor ec¬

Expanded text:
mi remissionem peccatorum, quae nos premebant, accepimus, nos qui inter aerumnas vitae praesentis, quasi in siccitate eremi, promissum nobis patriae coelestis exspectamus ingressum, in qua, videlicet, eremo siti periclitamur, et fame spirituali deficimus, si non Redemptoris nostri nos dona confirment, si non incarnationis ejus na quae nos victu coelesti, ne in hujus saeculi itinere deficiamus, recreat; ipse petra, quae spiritualibus nos donis inebriat, quae ligno crucis percussa, poculum nobis vitae suo de latere manavit. Unde dicit in Evangelio: Ego sum panis vitae. Qui venit ad me, non esuriet; et qui credit in me, non sitiet unquam . Et congruenti satis figurarum ordine primo populus per mare salvatus est, ac sic ad cibum mannit, quia primum quidem aqua nos regenerationis abluit, ac deinde ad participationem sacri altaris, ubi Redemptoris nostri carni ac sanguini communicemus, transmittit. Haec de mysterio petrae spiritualis, a qua primus pastor Ec
Abbreviated transcription (Latin):
magni dñi ac saluatoris nr̃i: in cuius
typo etiam materiari liniebantur. o¬
leo. Non solum autem illi. sed & nr̃i tẽ¬
poris fideles ut a xp̃o xp̃iani ita etiam
cupantur: ꝓph̾a teste qui ait. Existi in
salutem popłi tui: ut saluos facias xp̃os
tuos. Eoriit quippe in salutẽ popłi sui.

Expanded text:
magni, Domini ac Salvatoris, in cujus magni, Domini ac Salvatoris, in cujus typo etiam materiali liniebantur oleo. Non solum autem illi, sed et nostri temporis fideles, ut a Christo Christiani, ita etiam cupantur, propheta teste qui ait: Existi in salutem populi tui, ut salvos facias christos tuos . Exiit quippe in salutem populi tui,
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire. uera illius dilectione fer-¬
uere: fraternȩ quoq salutis curam
gerere. Ille & enim ꝑfecte conditoris
sui ducatum sequitur: qui etiam
ꝓximi quantum ualet habere comi¬
tatum nititur. Inuenimus inquit
messiam quod ẽ interp̃tatum xp̃c.
Messias. idem quod xp̃c est. Sed messi¬
as hebred sermone: xp̃c dicitur greco.
latine autem unctus interpretatiurr.
Unde & chrisma grece: latine unctio
etiam psalmista in eiꝰ laude loquitur.
Unxit te d̾s d̃s̃ tuus oleo leticiȩ p̾consor¬
tibus tuis. Consortes autem eius nos uo¬
catl qui ad accipiendam sp̃s scĩ grãm
in baptismo etiam chrismate uisibili
uocamur. Sed ille p̃consortib unctus
est: cui sicut ioħs baptista testatur. non
ad mensuram dat d̾s sp̃m: sed omnia
dedit in manu eiꝰ. Nam de consortib
eiusdem unctionis dicit apłs: unicu¬
iq autẽ nr̃m data est gr̃a scđm mensu¬
ram donationis xp̃i. uocabant᷑ xꝑi &¬
sacerdotes in lege & reges: in figuram ni

Expanded text:
ere illius dilectione fervere, fraternae quoque salutis curam gerere. Ille enim perfecte Conditoris sui ducatum sequitur, qui etiam proximi, quantum valet, habere comitatum nititur. Invenimus, inquit, Messiam, quod est interpretatum CHRISTUS. Messias idem est quod Christus; sed Messias Hebraeo sermone, Christus dicitur Graeco, Latine autem unctus interpretatur. Unde et chrisma Graece, Latine unctio etiam Psalmista in ejus laude loquitur: Unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis . Consortes autem ejus nos vocat, qui ad accipiendam Spiritus sancti gratiam in baptismo etiam chrismate visibili vocamur. Sed ille prae consortibus unctus est, cui, sicut Joannes Baptista testatur, non ad mensuram dat Deus spiritum, sed omnia dedit in manu ejus Nam de consortibus ejusdem unctionis dicit Apostolus: Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis sacerdotes in lege et reges, in figuram nim
Abbreviated transcription (Latin):
cet ab aliis acciꝑe: sed data a dño posside¬
re: neq hereticoꝵ & philosophoꝵ ꝑuersȩq
doctrine suscipere disciplinas. Non scl̃i põ
dere p̃mĩ/ neq dupplici ẽẽ animo. neq
pedes nr̃os mortiferis uincłis alligare: sed
sanctã t̾ram ingredienteᷤᷤ esse nudos Neq ha¬
bere uirgam quȩ uertat᷑ in colubrum:
neq in aliquo presidio carnis inniti.
quia istiusmodi uirga & baculus arun¬
dineus est. Quem si paululum presseris
frangitur: & manum tranfforat incum-¬
bentis.

Expanded text:
cet ab aliis accipere, sed data a Domino possidecet ab aliis accipere, sed data a Domino possidere. Neque haereticorum et philosophorum perversaeque doctrinae suscipere disdere premi, neque duplici esse animo, neque pedes nostros mortiferis vinculis alligare, sed sanctam terram ingredientes esse nudos, neque habere virgam quae vertatur in colubrum, neque in aliquo praesidio carnis inniti, quia istiusmodi virga et baculus arundineus est, quem si paululum presseris, frangitur, et manum transforat incumbentis.
Abbreviated transcription (Latin):
sue fieri debere molliciem capitis &
pedum. Cum enim hec habuerint fir¬
mitatem: cȩtera robustiora sunt.Neq
uirgam. Qdñi habemꝰ auxilium: ba¬
culi p̾sidium cur queramꝰ: Quia qͦdã¬
modo nudos & expeditos ad p̃dicandũ
apłos miserat: & dura uidebat᷑ esse
conditio magistroꝵ:. seueritatem p̃ce¬
pti sequenti sententia demꝑauit diceis.
Dignus est oꝑarius cybo suo. Tantum
inquit accipite: quantum uictu &
uestitu uobis necessarium est. Unde
& apłs replicat. Habentes uictum &
uestitum: his contenti simus. Et in alio
loco. Communic& autem is qui catheci¬
zatur uerbo: ei qui se catecizat. in om̃i
bono. Ut quoꝵ discipuli metunt spirita¬
lia consortes eos faciant carnalium suoꝵ.
non in auaritiã. sed innecessitatẽ. Hec his¬
torie dixerimꝰ. Cȩterum scđ̾m anagogen.
non lic& magistris. aurum & argentum
& pecuniam quȩ in zonis est possidere.
Aurum sepe legimus ꝓsensu: argentum

Expanded text:
suefieri debere mollitiei capitis et suefieri debere mollitiei capitis et pedum. Cum haec enim habuerint firmitatem, caetera robustiora sunt. Neque virgam: Qui Domini habemus auxilium, baculi praesidium cur quaeramus? 59 Et quia quodammodo nudos et expeditos ad praedicandum apostolos miserat, et dura videbatur esse conditio magistrorum, severitatem praecepti sequenti sententia temperavit, dicens: Dignus est operarius cibo suo. Tantum, inquit, accipite, quantum in victu et vestitu vobis necessarium est. Unde et Apostolus replicat: Habentes victum et vestitum, his contenti simus . Et in alio loco: Communicet autem is qui catechizatur verbo ei qui se catechizat in omni bono : ut quorum discipuli metunt spiritualia, consortes eos faciant carnalium suorum: non in avaritia, sed in necessitate. Haec historice diximus. Caeterum secundum anagogen, non licet magistris aurum et argentum, et pecuniam quae in zonis est, possidere. Aurum saepe legimus, pro sensu; argentum,
Abbreviated transcription (Latin):
precepit euangłiratorib ueritatis: qͥb
ante dixerat gratis accepistis gratis dãte.
Si enim sic p̃dicant. ut p̃cium non acci¬
piant: suꝑflua est auri & argenti nũmoꝵ¬
q possessio. Nam si habuissent aurum &
argentum: uidebant᷑ non causa salu¬
tis hominũ. sed causa lucri p̃dicare. Ne¬
q es insacculis. Qui diuitias detrun
amputat: ut apłi doctores uere religi¬
cogitare de crastino.Neq peram in uid.
Ex hoc p̾cepto arguit philosophos. qui
uulgo appellant᷑ bactroꝑ te : quod con-¬
temp̾tores scłi & omnia ꝓnichilo ducẽ¬
tes. cellariũ secum uehant. Neq duas
tũnicas. In duab tunicis uidetur mͥ
dupplex ostendere uestimentum. Non
quo in locis seythiȩ. & glaciali niue ri¬
gentib una quis tunica debeat ẽẽ
contentus: sed qͦd intunica uestim̃¬
tum intelligamꝰ. ne alio uestiti. aliud
nobis futuroꝵ timore seruemꝰ. Neq cal¬
ciamenta. & plato p̾cpit duas corporis
summitates non eẽ uelandas. nec ad¬

Expanded text:
praecepta evangelizatoribus veritatis, quibus ante dixerat: Gratis accepistis, gratis date. Si enim sic praedicant, ut pretium non accipiant, superflua est auri argentique et nummorum possessio. Nam si habuissent aurum et argentum, videbantur non causa salutis hominum, sed causa lucri praedicare. Neque aes in sacculis. Qui divitias detruncamputat, ut apostoli doctores verae religicogitare de crastino. Non peram in via. Ex hoc praecepto arguit philosophos, qui vulgo appellantur Bactroperitae, quod contemptores saeculi et omnia pro nihilo ducentes, cellarium secum vehebant. Neque duas tunicas. In duabus tunicis videtur mihi duplex ostendere vestimentum. Non quo in locis Scythiae et glaciali nive rigentibus una quis tunica debeat esse contentus: sed quo in tunica vestimentum intelligamus: ne alio vestiti, aliud nobis futurorum timore servemus. Neque calciamenta. Et Plato praecepit duas corporis summitates non esse velandas, nec as
Abbreviated transcription (Latin):
quam sp̃u. Ia cobum & ioħ̃em: qui pa¬
trem corporis relinquentes uerum pa¬
trem secuti sunt. Philippum & barcho¬
lomeum: thomam quoq & matheum
publicanum. Ceteri euanglistȩ in con¬
runctione nominum pͥmum ponunt
math̾m: & postea chomam. Nec pub¬
gelistam uiderent᷑. Iste uero ut supra
diximus & post thomam se ponit. &
publicanum appellat: ut ubi abun¬
mon chananeus: ipse est qui in alio
ad abgarum regem osroente: qͥab euan-¬
gelista luca iudas iacobi dicit᷑. Et ali¬
bi appellatur lebbeus: qđ inderpretat᷑
corculus. Credendũq est eum fuisse tͥũ¬
nominum:. sicuti symon petrꝰ & filii
rebedei boanerges ex firmitate & magni¬
tudine fidĩ nominati sunt. Iudas autẽ
ut quodam uaticinio in condempnatio¬
nem sui natꝰ sit. Isachar enim interp̃tat᷑¬
est merces: ut significet᷑ p̃cium ꝓditoris.

Expanded text:
quam 57 spiritu. Jacobum et Joannem, qui paquam 57 spiritu. Jacobum et Joannem, qui panem corporis relinquentes, verum Patrem secuti sunt. Philippum et Bartholomaeum, Thomam quoque et Matthaeum publicanum. Caeteri evangelistae in conjunctione nominum, primum ponunt Matthaeum; et postea Thomam, nec pubgelistam viderentur. Iste vero ut supra diximus et post Thomam se ponit, et publicanum appellat, ut ubi abunmon chananaeus. Ipse est qui in alio m Edessan ad Abgarum regem Osroenae, qui ab evangelista Luca Judas Jacobi dicitur: et alibi appellatur Lebaeus , quod interpretatur corculum. Credendumque est eum fuisse trinomium: Sicut Simon, Petrus ; et Filii Zebedaei, Boanerges Al. Banerges , ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt. Et Judas ut quodam vaticinio in condemnationem sui natus sit. Isachar enim interpretatur merces, ut significetur pretium proditionis.
Abbreviated transcription (Latin):
& clemens dñs ac magister.
non inuidet seruis atq dis¬
cipłis uirtutes suas. Et sic̃
ipse curarierat omñe languorẽ
& omnem infirmitatem: apłis quoq suis
tribuit potestatem ut curent omnem lan¬
guorem & omnem infirmitatem. Sed
multa distantia est: inter habere & tri¬
buere: donare & acciꝑe. Iste quodcumq
agit. potestate dñi agit illi siquro faci¬
unt imbecillitatem suam. & uirtutem
diũ confitent᷑ dicentes. In nomine ũu.
surge & ambula. Notandum autẽ: qd̃
induodecimo loco potestas signoꝵ apłis
concedat᷑. Duo decim autem apłoꝵ nomi
ut extra hos qui pseudo apłi futuri st̃
excludantur. Primꝰ symon qui dicit᷑ petrꝰ:
tum uniuscuiusq illius fuit distribue-¬
re : qui cordis archana rimat᷑. Primus
seͥbitur symon cognomento petrus: ad
distinctionẽ alterius symonis qui appel¬
latur chananeus de uico galileȩ chana.
ubi aquas dñs uertit inuinum. Iaco¬
bum quoq appellat zebedȩi: quia &e
trum & andream fr̃s: non tam carne

Expanded text:
 clemens Dominus ac magister, non invidet servis atque discipulis virtutes suas. Et sicut ipse curaverat omnem languorem et omnem infirmitatem, apostolis quoque suis tribuit potestatem, ut curarent omnem languorem, et omnem infirmitatem in plebe. Sed multa distantia est inter habere et tribuere, donare et accipere. Iste quodcumque agit, potestate Domini agit: illi, si quid faciunt, imbecillitatem suam et virtutem Domini confitentur, dicentes: In nomine Jesu surge, et ambula . Notandum autem quod in duodecimo loco, potestas signorum apostolis concedatur. Duodecim autem apostolorumut extra hos qui pseudoapostoli futuri sunt, excludantur. Primus Simon, qui dicitur Petrus, tum uniuscujusque, illius fuit distribuere, qui cordis arcana rimatur. Primus scribitur Simon, cognomento Petrus; ad distinctionem alterius Simonis, qui appellatur Chananaeus, de vico Chana Galilaeae, ubi aquam Dominus vertit in vinum . Jacobum quoque appellat Zebedaei, quia et trum et Andream fratres, non tam carne
Abbreviated transcription (Latin):
tebat pͥmũ aduentũ xp̃i nuntiare iudeiᷤᷤ ne iu¬
stãhab̾ent excusationem: dicentes se ideo
dñm reiecisse quia ad gentes & samari¬
tas apłos miserit. Iuxta tropologiam
uͦ precipitur nobis qui xp̃i censemur
nomine. ne in uiam gentium & here¬
ticoꝵ ambulemꝰ errorem: ut quoꝵ re¬
ligio seꝑata est. separet᷑ & uita. Euntes
autem p̾dicate dicentes: quia appro-¬
pinquauit regnũ cęloꝵ. Infirmos curate.
mortuos suscitate. demonia eicite: ut
magnitudinem ꝓmissoꝵ. ꝓbet magni¬
tudo signoꝵ. Et quia semꝑ dona spiri¬
talia si merces media sit. uiliora fiunt:
adiungit᷑ auaritiȩ condempnatio. Gra¬
tis accipistis. gratis date. Ego magister
& dñs absq p̾tio hoc uobis tribui: &
uos sine pͣtio hoc date. ne euangłii gr̃a
corrumpat᷑. Nolite possidere aurũ neq

Expanded text:
ebat primum adventum Christi nuntiare Judaeis, ne justam haberent excusationem, dicentes ideo se Dominum rejecisse; quia ad gentes et ad Samaritanos apostolos miserit. Juxta tropologiam vero praecipitur nobis qui Christi censemur nomine, ne in via gentium et haereticorum ambulemus errore, ut quorum religio separata est, separetur et vita. Euntes autem praedicate, dicentes: quia appropinquavit regnum coelorum, infirmos 58 curate, mortuos suscitate, lemagnitudinem promissorum probet magnitudo signorum. Et quia semper dona spiritualia si merces media sit viliora fiunt, adjungitur avaritiae condemnatio. Gratis accepistis, gratis date. Ego magister et Dominus absque pretio hoc vobis tribui, et vos sine pretio date, ne Evangelii gratia corrumpatur. N
Abbreviated transcription (Latin):
reuertunt᷑ : Non flentes sed gaudentes:
non adhuc seminantes. sed manipuloᷤ
suos leta ceruice portantes. uenient
non oꝑtis capitib pallio uelaminis
ꝓpter cauma: sed suꝑ capita eoꝵ laus
autem uenient. cum exultatione. por¬
tantes m anipulos suos: quos iuxta
crucem dñi seminauerunt. & de eius
resurrectione felicius messuerunt. & ei
in nubib occurrent offerentes ei ger¬
mina sua. accepturi premia sempiter¬
na. O germina quȩ non urit flamina:
quia iuxta flumen sunt iutreum in
hierłm. & ꝑpetuo uirescunt flore im¬
mortalitatis uitȩ ȩternȩ. Nesciunt mar¬
cescere. qui a non timuerunt ꝓ iusticia
flammis ardere: quia agnus deduc&
eos ad uite fontes aquarum & delebit
omnem lacrimam ab oculis eoꝵ: & flo¬
rebunt sicut lilium in medio angłoꝵ.¬

Expanded text:
revertuntur? Non flentes, sed gaudentes: revertuntur? Non flentes, sed gaudentes: non adhuc seminantes, sed manipulos suos laeta cervice portantes: venient non opertis capitibus pallio velaminis propter cauma, sed lux super capita eorum, autem venient in exsultatione portantes manipulos suos , quos juxta crucem Domini seminaverunt, et de ejus resurrectione felicius messuerunt: et ei in nubibus occurrerunt, offerentes ei germina sua, accepturi sempiterna. O germina, quae non urit flamma! quia juxta flumen sunt vitreum in Jerusalem, et perpetuo virescunt flore immortalitatis vitae aeternae. Nesciunt marcescere, quia non timuerunt pro justitia flammis ardere, quia Agnus deducet eos ad vitae fontes aquarum, et delebit omnem lacrymam ab oculis eorum , et florebunt sicut lilium in medio ang
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ : & potauit eos sicut in abysso mul¬
ta. Unde martyres nudati sustinuer̃t.
flagellati non fleuerunt: nisi qui a
oñs nudatus est & flagellatꝰ. atq pre¬
cincꝰtus sub pilato iudice. de quo ipse
iudicium ueniet iudicare: Unde ecuy¬
leis appositi. cum ungulis sulcarentur.
apporati. dulcissimis decantationib
laborem faciebant cum pudore torto¬
rib: nisi quia crucem. xp̃c dñs as¬
cendit. inimicos non accusauit. pro
sua iniuria non defleuit: sed inimi¬
cis ueniam postulauit dicens pio can¬
tico. psallens in ligno. pater ignosce il¬
lis quia nesciunt quid faciunt Ista
gͦ seminatio sanguinis xp̃i. fecit se¬
mina martyrum pullulare in campo
matris eccłiȩ: ut dicit dauid. Qui se¬
minant in lacrimis: in gaudio metent.
Euntes ibant & flebant: & non sta-¬
bant. sed flentes ibant: & ad ȩternam
patriam tendebant. Ciuitas ꝓlonga¬
bat & illi flebant: ut ꝑuenirent ubi
desiderabant. Sic ꝑrexerunt. Quomͦ

Expanded text:
aquae, et potavit eos sicut in abysso mulaquae, et potavit eos sicut in abysso multa . Unde martyres nudati sustinuerunt, flagellati non fleverunt, nisi quia Dominus nudatus est et flagellatus, atque praecinctus sub Pilato judice, de quo ipse judicium veniet judicare? Unde eculeis appositi cum ungulis sulcarentur, aporiati dulcissimis decantationibus laborem faciebant cum pudore tortoribus; nisi quia crucem Christus Dominus ascendit, inimicos non accusavit, pro sua injuria non deflevit, sed inimicis veniam postulavit, pio cantico psallens in ligno, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt ? Ista ergo seminatio sanguinis Christi fecit semina martyrum pullulare in campo matris Ecclesiae: ut dicit David, Qui seminant in lacrymis in gaudio metent. Euntes ibant, et flebant, et non stabant, sed flentes ibant, et ad aeternam patriam tendebant. Civitas prolongabat, et illi flebant, ut pervenirent ubi desiderabant. Sic perrexerunt. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
maledictiones non timent hominum:
custodias delectabantur intrare: nisi qͥa
oñs ductus est ad pretorium pͥncipis
caiphȩ : & nocturnum crudelis pretorii
carcerem non dedignatꝰ est sustinere. sed
dicebat. traditus sum: & non egrediebar:
Unde martyres de cathenis & unculis
ferreis non curabant: nisi quia xp̃c do¬
minus teneri & aligari passus est a iu¬
deis: qui cathenas mortis dirrupit a
mortus iam sepultus. qui dixit eis qͥ
in uinculis sunt exite. & qui intenebris
sunt ut uideant lumen: & qui dixit la¬
raro post quatriduum iam sepulto. ꝓdi
foras : Traditus non egrediebatur foras:
quia erat liber intus & foris. Inde mar iiii¬
tyres alapas non horruerunt: quia xp̃c
maxillas suas ad alapas prebuit impi¬
orum. Inde non nocuit martyres infusa
a ceti uel sinapis acerrima uiolentia: qͥa
acetum & fel xp̃i degustauerunt labia.
non tali digna potatione a pincernis
impiis: quib rupit petram & fluxer̃t

Expanded text:
maledictiones non timent hominum, maledictiones non timent hominum, custodias delectabat intrare, nisi quia Dominus ductus est ad praetorium principis Caiphae, et nocturnum crudelis praetorii carcerem non dedignatus est sustinere: sed dicebat, Traditus sum, et non egrediebar ? Unde martyres de catenis et vinculis ferreis non curabant, nisi quia Christus Dominus teneri et alligari passus est a Judaeis, quia catenas mortis dirupit a mortuis jam sepultus: qui dixit eis qui in vinculis sunt, Exite, et qui in tenebris sunt, ut videant lumen : et qui dixit Lazaro post quatriduum jam sepulto, Prodi foras ? Traditus non egrediebatur foras, quia erat liber intus et foris. Inde martyres alapas non horruerunt, quia Christus maxillas suas ad alapas praebuit impiorum. Inde non nocuit martyres infusa aceti vel sinapis acerrima violentia, quia acetum et fel Christi degustaverunt labia, non tali digna potatione a pincernis impiis, quibus rupit petram et fluxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
electat uidere campos sege¬
tum. aureis maturatos ca¬
lamis aristarum: delecta¬
bilius lib& attendere cam¬
pos eccłiȩ. martyrum micantes plantatione.
de uiuo cruore: ꝑ agni sanguinem in no¬
centẽ. Segetes enim sunt passiones mar-¬
tyrum: iuixta cursus aquarum. rigatȩ
fontib lacrimarum. Nam sic modo beatꝰ
dauid martyrum purpurea germina:
& ante messores gaudioꝵ tanquam man¬
ceps secantiũ. messoria cythara decantabat.
Qui seminant inquit in lacrimis: in
gaudio metent. Ubi seminant
in lacrimis: nisi iuxta arborem cru¬
cis. uͥest fons ꝓximus saluatoris. In de
de latere sanguinis guitȩ stillauerunt:
& pluiuia cruoris & aquȩ. seminata est
tolerantia confessoꝵ. De ipso ligno uirentis
crucis. iuxta fontem sanguinis plantata
uirginitas florruit castitatis: in de plan¬
tata martyrum tolerantia. cepit seminis sui
germina colligere purpurata. Nam unde
martyres tolerant: nisi ꝑ dñicam crucẽ:
Unde martyres. in quoꝵ cordib lex d̃i ẽ:

Expanded text:
electat videre campos segetum aureis maturatis calamis aristarum; delectabilius libet attendere campos Ecclesiae, martyrum micantes plantas de uno cruore per Agni sanguinem innocentem. Segetes etenim sunt passiones martyrum juxta cursus aquarum , rigati fontibus lacrymarum. Nam sic modo beatus David martyrum purpurata germina, et ante messores gaudiorum tanquam manceps secantia messoria cithara decantabat, Qui seminant, inquit, in lacrymis, in gaudio metent . Ubi seminant in lacrymis, nisi juxta arborem crucis, ubi est fons proximus Salvatoris? Inde de latere ejus sanguinis guttae stillarunt, et pluvia cruoris et aquae seminata est tolerantia confessorum. De ipso ligno virentis crucis, juxta fontem sanguinis plantata virginitas floruit castitatis. Inde plantata martyrum tolerantia coepit seminis sui germina colligere purpurata. Nam unde martyres tolerant, nisi per Dominicam crucem? Unde martyres, in quorum cordibus lex Dei est,
Abbreviated transcription (Latin):
uita datur sine fine mansura. Sed cu-¬
randum sollerter est ut qͦd intellectus
bene sentit. oꝑatio condigna ꝑficiat:
quatinꝰ confessio recte nr̃e fidĩ. pie &
sobriȩ conuersando ad ꝑceptionẽ ꝓmis¬
se nobis uitȩ mereat᷑ attingere. Nerum
quia hȩc dicunt᷑ de filio hominis. qui
exaltari in cruce & mortem potuit pa-¬
ti: ne putaret nichodemꝰ filium tantum
hominis ẽẽ eum a quo uita esset expectan¬
da ꝑpetua. curauit ei dñs etiam diuini¬
tatis suȩ pate facere sacramentum. unũq
& eundem filium di. & filium hominis:
mundi ostendere saluatorem.

Expanded text:
vita donatur sine fine mansura. Sed cuvita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit: operatio condigna perficiat: quatenus confessio recte nostrae fidei, pic et sobrie conversando ad perfectionem promissae nobis vitae mereatur attingere. Verum quia haec de Filio hominis dicuntur, qui exaltari in cruce, et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus Filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem Filium Dei, et Filium hominis mundi ostendere salvatorem.
Abbreviated transcription (Latin):
sic nimirum sic redemptor humani ge¬
neris. non carnem peccati. sed similitu¬
dinem induit carnis peccati: in qua
mordem crucis paciendo. credentes in se
ab omĩ peccato. & ab omĩ etiam morte
pentem in deserto. inqͥt ita oportet ex¬
altari filium hominis: quia sicut illi
qui exaltatum ꝓsigno serpentem eneũ
aspiciebant sanabant᷑ ad tempus a cor¬
porali morte & plaga quã serpentium
morsus intulerat: ita & qui mysteriũ
dnĩcȩ passionis credendo. confitendo.
sinceriter imitando aspiciunt. saluan:¬
tur inꝑpetuũ ab om̃ĩ morte: quã pec¬
cando manima pariter & carne contͣe¬
erant. Unde recte subiungit᷑. Ut om̃is
qui credit in ipsũ non ꝑeat sed habeat
uitã ȩternam. Cuius quide uerbi pa-
tet sensus: qui credit in xp̃m. non so¬
lum ꝑditionem euadit penarum:. sed
& uitam ꝑcipit eternã. Et hoc inter
figuram distat & ueritatẽ: quia ꝑ illã
uita ꝓtelabatur temporalis: ꝑ hanc

Expanded text:
sic nimirum sic Redemptor humani gesic nimirum sic Redemptor humani generis non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte pentem in deserto, ita, inquit, oportet exaltari Filium hominis, quia sicut illi qui exaltatum pro signo serpentem aeneum aspiciebant, sanabantur ad tempus a corporali morte et plaga quam serpentium morsus intulerat, ita et qui mysterium Dominicae passionis credendo, confitendo, sinceriter imitando aspiciunt, salvantur in perpetuum ab omni morte quam peccando in animo pariter et carne contraxerant; unde recte subjungitur: Ut omnis qui credit in ipso, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Cujus quidem vertet sensus, quia qui credit in Jesum non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc inter figuram distat et veritatem: quia per illam vita protelabatur temporalis, per hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ritali morte ꝑimunt. Et bene mur murais
contra dñm popłs serpentium morsib
sternebat᷑: ut ex ordine flagelli exterio¬
ris agnosceret. quantam intus ꝑnitiem
murmurando pateret᷑. Exaltatio autẽ
serpentis ȩnei. quem dum ꝑcussi aspi¬
cerent sanabant᷑. passio est nr̃i redempto¬
ris in cruce: in cuius solum fide. regnũ
mortis & peccati suꝑatur. Recte & enim
ꝑ serpentes peccata quȩ animã simul &
corpus ad interitum trahunt expͥmunt᷑:¬
quia non solum igniti. qͥa uirulenti. qͥa
ad ꝑimendum sunt astuti: uerum etiã
quia ꝑserpentem pͥmi parentes nr̃i ad
peccandum ꝑsuasi. ac de immortalib
sunt peccando mortales effecti. Recte ꝑ
serpentem ȩneum dñs ostendit᷑. qui ue¬
nit in similitudinem carnis peccati:
ign̾itis serpentib similem. sed nullũ
prorsus in suis membris habuit ardo¬
rem̃ ueneni nocentis. quin potius ꝑcus¬
sos aserpentib sua exaltatione sanabat:

Expanded text:
ritali morte perimunt. Et bene murmurans ritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur. Exaltatio autem serpentis aenei, quem dum percussi aspicerent, sanabantur, passio est nostri Redemptoris in cruce, in cujus solum fide 493 regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur; non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt astuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per serpentem aeneum Dominus ostenditur, qui venit in similitudinem  Beda, ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni nocentis, quin potius percussos, a serpentibus sua exaltatione sanabat:
Abbreviated transcription (Latin):
regnum fieri non potest. absq fide & sa¬
cramentis dnĩcȩ passionis: recte sub infert᷑
Et sicut moyses exaltauit serpent̾ẽ inde¬
serto. ita exaltari oportet filiũ hominĩs.
ut omĩs qui credit in ipso non ꝑeat sed
habeat uitam ȩternã. Mira magisterii
cęlestis arte. dñs magistrũ legis mosa¬
yse. ad spiritalem legis eiusdẽ sensum
inducit: recordans hystoriȩ ueteris. & hãc
infiguram suȩ passionis atq humanȩ sal¬
uationis factam edisserens. Marrat quippe
liber numeroꝵ: quia ꝑtesus in heremo
popłs isrł. itineris longi tedio ac laboris
murmurauerit contra dñm & moysen:
iłoq dñs immiserit in illum ignitos
serpentes: ad quoꝵ plagas & morsus plu¬
rimoꝵ. cum clamarent ad moysen. & ille
oraret ꝓ eis: iussit eum dñs facere ser¬
pentem eneum. & ponere pro signo. Q
ꝑcussus inquit aspexerit eum: uiuet.
designant: quȩ animã quã tangunt: spi¬

Expanded text:
regni coelorum non potest fieri absque fide et saregni coelorum non potest fieri absque fide et sacramentis Dominicae passionis, recte subjungitur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis: Ut omnis qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Mira magisterii coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritalem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum, quia pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen; ideoque Dominus immiserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et mortes plurimorum, cum clamarent ad Moysen, et ille oraret pro eis, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et ponere pro signo. Qui percussus, inquit, aspexerit eum, vivet.  vitiorum, quae animam quam tangunt spi
Abbreviated transcription (Latin):
pus eiꝰ interaduersa p̾sentis scłi depͣhen¬
sum: głatur & dicit. Nunc autem ex al¬
tauit caput meũ: suꝑ inimicos meos.
Ac si patenter dicat. Qui occisum a iu¬
deis xp̃m. caput uidelic& meũ susci¬
tauit a mortuis. ac frustratis om̃ib ii-¬
micoꝵ insidiis subleuauit in celum:
sꝑo me etiã de p̃sentib ꝑiculis eruens.
meo capiti iungat in regno. Quia gͦ ne¬
mo ascendit in celum. nisi qui descendit
de cȩlo: quisqͥs in cȩlum ascendere deside¬
rat ei qui descendit de cęlo. & est in cȩlo.
se uera fidei ac dilecꝰtionis unitate ꝯiungat.
aꝑte intelligens. quia nullo alio ordine.
nisi ꝑ eũ qui descendit de celo. potest as¬
cendere in cęlum. Unde alias ipse dicit.
Nemo uenit ad patrẽ : nisi ꝑ me. Hec ido
nichodemo & cunctis dicunt᷑ catecumi¬
nis: ut discant eiꝰ menbris renascendo
incorporari: ꝑ quẽ possint ascendere in
regnũ dĩ. Et quia ascensio uel ingressus

Expanded text:
pus ejus, intra adversa praesentis saeculi deprehenpus ejus, intra adversa praesentis saeculi deprehensum gloriatur et dicit: Nunc autem exaltavit caput meum super inimicos meos . Ac si patenter dicat: Qui occisum a Judaeis Christum, caput videlicet meum suscitavit a mortuis, ac frustratis omnibus inimicorum insidiis sublevavit in coelum, spero me etiam de praesentibus periculis eruens meo capiti jungat in regno. Quia ergo nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, quisquis in coelum ascendere desiderat, ei qui descendit de coelo  Al. add. de vera, fidei dilectionisque unitate conjungat, aperte intelligens quia nullo alio ordine, nisi per eum qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum; unde alias ipse dicit: Nemo venit ad Patrem, nisi per me . Haec ideo Nicodemo et cunctis dicuntur catechumenis, ut discant ejus membris renascendo incorporari per quem possint ascendere in regnum Dei. Et quia ascensio vel ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
mista ait. Ascendit ds in iubilatione.
Quomͦ enim d̃s nisi in homine ascende-¬
ret: qui in suȩ natura maiestatis semper
ubiq p̃sens ad est  Sed & hoc querendũ
qͦmͦ dictũ sit. & nemo ascendit in cȩlum
nisi qui descendit de cęlo: cũ eiꝰ electi ue¬
raciter confidant. se ascensuros in cȩlum:
ꝓmittente sibi dño qͥa ubi ego sum illic &
minister ms erit. Cuius tamen nodum
questionis aꝑtissima ratio soluit: quia
caput est. Itemq om̃s
electi eiꝰdem capitis membra sunt: di¬
cente apło. Et ipsum dedit caput supͣ om¬
nia membra eccłiȩ. Et rursum. Hos
cendit de cęlo: filius hominis qui ẽ in
celo. Quod est aꝑte dicere. Nemo ascen¬
dit in cęlum: nisi xp̃c in corpore suo
qd est eccła. Qui in se ipso quidem pͥmũ
cernentib apłis. eminentiorib nimirũ
membris suis ascendit: & ex inde mem¬
bris suis cotidie ascendentib se colligit
in cęlum. Hinc ẽ enim quod ipsum cor¬

Expanded text:
mista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . mista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . Quomodo enim Deus nisi in homine ascenderet, qui in suae natura majestatis semper ubique praesens adest? Sed et hoc quaerendum quomodo dictum sit: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, cum omnes electi veraciter confidant ascensuros se in coelum, promittente sibi Domino, Quia ubi ego sum, illic et minister meus erit . Cujus tamen nodum quaestionis apertissima ratio solvit, quia caput est: itemque omnes electi ejusdem capitis membra sunt, dicente Apostolo: Et ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam ; et rursum: Vos cendit de coelo Filius hominis, qui est in coelo; quod est aperte dicere: Nemo ascendit in coelum, nisi Christus in corpore suo, quod est Ecclesia, qui in seipso quidem primum cernentibus apostolis, eminentioribus nimirum membris suis, ascendit, et exinde in membris suis quotidie ascendens se colligit in coelum. Hinc est enim quod ipsum cor
Abbreviated transcription (Latin):
serpentem in deserto: ita exaltari opor¬
tet filium hominis. Merito autẽ querit᷑
quomͦ dicat᷑ filius hominis uel descendis¬
se de cȩlo: uel eo tempore quo hȩc loque¬
bat᷑ in t̾ra iã fuisse in cęlo. Nota est namq
confessio fidi catholicȩ: quia descendens
de cęlo filius d̃i. filium hominis inutero
uirginali suscepit: eumq completa dis¬
pensatione passionis suȩ resuscitauit a
mortuis. & assumpsit incęlum. Non gͦ
caro xp̃i descendit de cȩlo: neq ante tẽpꝰ
ascensionis erat in cęlo. Et qua ratione
dicit᷑. nisi qui descendit de cęlo filius
hominis qui est in cęlo: nisi quia una
Atq ido filius hominis recte dicitur &
descendisse de cęlo. & ante passionem fu-¬
isse in cęlo: quia quod in sua natura ha¬
bere non potuit. hoc in filio d̃i a quo as¬
sumptus est habuit: sicut ꝓpter eandẽ
unius xp̃i ꝑsonam quȩ ex duab ex istit
guine suo. Neq enim ds̃ in sua substantia.
sed in homine assumpto sanguinem quẽ

Expanded text:
ortet Filium hominis. Merito autem quaeritur, quomodo dicatur Filius hominis vel descendisse de coelo, vel eo tempore quo haec loquebatur in terra jam fuisse in coelo. Nota est namque confessio fidei catholicae, quia descendens de coelo Filius Dei, Filium hominis in utero virginali suscepit, eumque completa dispensatione passionis suae resuscitavit a mortuis, et assumpsit in coelum. Non ergo caro Christi descenditascensionis erat in coelo. Et qua ratione dicitur: Nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo, nisi quia Chriatque ideo Filius hominis recte dicitur, et descendisse de coelo, et ante passionem fuisse in coelo; quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in Filio Dei, a quo assumptus est, habuit. Sicut propter eamdem unius Christi personam, quae ex duabus existit m acquisivit sanguine suo . Neque enim Deus in sua substantia, sed in homine assumpto sanguinem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnceps iudeoꝵ uenit
ad dñm nocte: cupiens
secreta eiꝰ allocutione
plenius discere mysteria
fidi: cuius aꝑta ostensione signoꝵ. aliqͣ¬
tenus iam rudimenta ꝑceꝑat. Qui q̃m

Expanded text:
cet Judaeorum venit ad Jesum nocte, cupiens secreta ejus allocutione plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum aliquatenus jam rudimenta perceperat; qui quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
sui diceret. Qui gͦ terrena audientes ñ ca
Addit autẽ adhuc dñs. & de cęlestib sa¬
cramentis. & de terrenis instruere eum:
quem uidet sapienter ac diligenter his
quȩ audit intendere. Cȩlestis namq ẽ as¬
censio eiꝰ: ad uitam sempiternã. Terrena
uero exaltatio eiꝰ: ad mortem temporalẽ.

Expanded text:
sui diceret. Qui ergo terrena audientes non casui diceret. Qui ergo terrena audientes non caAddit autem Dominus adhuc, et de coelestibus sacramentis, et de terrenis instruere eum, quem vidit sapienter ac diligenter his quae audit, intendere. Coelestis namque est ascensio ejus ad vitam sempiternam; terrena vero exaltatio ejus ad mortem temporalem.