comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi extra solum. siam exsul dicit᷑
qui extra solum ẽ. Unde post li
muuo redeuntib. hoc est de exsilio
reducendis. qui sint eiecti in in¬
iuriam .i. extra limen patͥe. diui¬
ditur autẽ in religatis exsiliũ ⁊¬
deportatis. Religatus ẽ quẽ bona
cul dampnatio quasi porro scͥptio.
Item ꝓscriptus quasi palam scͥ¬
ptus. Medallum est ubi exsules
deputantur ad eruendã uenã mͣr¬
moraq secanda in crustis. Seruitꝰ
a seruando uocata. Apd̾ antiqs eñĩ
qui in bello a morte seruabantur.
lerui uocabant᷑. hec est sola ma¬
loꝵ omniũ postrema que lib̾is oĩ
supplicio grauior est. Nam ubi lib̾¬
tas ꝑit una. ibi ⁊ ꝑeunt omnia.
Mortuũ u̾o diu̾si casus exquibus
crux uel patibulũ in quo hom̃es
appensi crutiant᷑. uł patiunt᷑. uñ
⁊ nomina hñt. patibulũ enĩ iul¬
go furca dr̃ quasi ferens caput. Suᷤ¬
pensũ enĩ ⁊ strangulatũ hec exami¬
nat. S patibulũ minor pena est¬

Expanded text:
quasi extra solum. Nam exsul dicitur, quasi extra solum. Nam exsul dicitur, qui extra solum est. minium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti in iniuria, id est extra limen patriae. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est, quem bona cul damnatio, quasi porro scriptio. Item proscriptus, quia palam scriptus. Metallum est ubi exules deportantur ad eruendam venam marmoraque secanda in crustis. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena qua
Abbreviated transcription (Latin):
tormenta metalla atq exilia adinue¬
nit. ⁊ip̃e pͥor a regib exiliũ meruit.
Talio est similitudo uindicte. ut talit̾
quis patiatur ut fecit. hoc enim ex
naturali lege est institutũ. ut ledentẽ
simił uindicta sequat᷑. Unde ⁊ illud
est legis oculum ꝓ oculo. dentẽ ꝓ den¬
te. talio autẽ non solum ad iniuriam
refe̾ndam. s etiam ꝓ bñficio reddẽ.¬
do ponitur. Est enim sermo ꝯmunis
nomẽ is qui in aliquo cͥmine depre¬
henditur. Dictum est ignominiũ qͣsi
sine nomine sicut ignarus sinesciẽ¬
⁊ auriũ serpens. Est autẽ nomen
⁊ bonarũ rerũ ⁊ malaꝵ. Nam fama
felicitatis int̾dum est ut illud. Il¬
lustͥs fama qd laus erit maioꝵ
⁊ uirgilius. fama malũ qͦ ñ a̾ue
locius ullũ. Fame autẽ nom̃. c̾ti
locum non hab. qr płimũ men¬
dax est adiciens multa uel denũ¬
cians de ueritate. que tamdiu ui¬
uit. qmͣdiu nõ ꝓbatur. at ubi ꝓ¬
bau̾is eẽ. cessat ⁊ exinde res nomi¬
natur nõ fama. Exsiliuiti dictũ

Expanded text:
tes, metalla, atque exsilia adinvenit, et ipse prior ex regibus exsilium meruit. 24. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut laedentem similis vindicta sequatur. Unde et illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Talio autem non solum ad injuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermnomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum autem ignominium quasi sine nomine, sicut IGNARUS sine scienet aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum, et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut illud est: Illustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: Fama malum, qua non aliud velocius ullum. 27. Famae autem nomen certi locum non habet, quia plurimum mendax est, adjiciens multa, vel demutans de veritate; quae tandiu vivit, quandiu non probatur. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. 28. Exsilium dictum
Abbreviated transcription (Latin):
auiũ penne qr acute. ⁊ eoce nomẽ
ꝙ fe reseruauit antiqͥtatẽ. qr ue
t̾es pennas dicebant ñ puas. ħ
⁊ dolabra qd̃ habeat duo labra. Nã
securis simplex ẽ. dextlis dext̾e ha¬
bilis. ascia ab hastulis dicta quas
a ligno eximit cuiꝰ diminutiuũ est
asciola. Est autẽ manubo breui ad
u̾sa ꝑte refe̾ns uł simplicẽ malleũ.
aut cauatũ uł bicorne rastrũ. Scal¬
prus dictus. qd̾ sculpturis ⁊ fora¬
minib fit aptꝰ quasi sealfor̃. Cuiꝰ
diminictiuũ scalpelłꝰ. terebra uo¬
cata au̾me ligne qui nũcupat᷑ de¬
rebra quẽ g̾ci teredonẽ uocant.
hinc dicba terebra. qd̾ ut u̾mis te¬
rendo forat quasi terefora uł qiͣ
tranformãs. taratrũ quasi dera¬
trum. Scophina dicta qd̾ herendo
scofam facit. Canteriũ galli agliua.
De inuentione laneftcii..¬

Expanded text:
avium pennae, quia acutae. Et ecce nomen avium pennae, quia acutae. Et ecce nomen quod reservavit antiqteres pennas dicebant, non pinnas. Haec et dolabra, quod habeat duo labra; nam securis simplex est. Dextralis dexterae habilis. Ascia ab astulis dicta quas a ligno eximit; cuius diminutivum est asciola. Est autem manubrio brevi ex adversa parte referens vel simplicem malleum, aut cavatum, vel bicorne rastrum. Scalprus dictus quod scalpturis et foraminibus sit aptus, quasi scalforus. Cuius diminutivum scalpellus. Terebra vocata a verme ligni, qui nuncupatur terebra, quem Graeci τερηδόνα vocant. Hinc dicta terebra quod ut vermis terendo forat, quasi terefora; vel quasi transforans. Taratrum, quasi teratrum. Scobina dicta quod haerendo scobem faciat. Cantherium. Guvia. § 20 De inventione lanificii.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ie diuidende ꝯpendiũ q̃ueret spinã
piscis imitatꝰ e ferro laminã ex¬
asperans dentiũ mordacitade arma¬
uit qm serrã artificẽs nũcupant
ꝓ cuiꝰ artis inuentione dedalus
magist̾ eiꝰ inuidie liuore ꝑmotus.
p̾cipitẽ puerũ exarce deiecit. De hinc
exsulatꝰ credã abiit. ibiq aliꝙͣdiu
ex creta pennis uolauit. ⁊ in sicilrã
uenit. Circinus dictus ꝙ u̾gendo
efficiat circulũ. hiuiꝰ modꝰ duplica¬
ta linea fit qua simplex ꝑ latitu¬
dinẽ extensa fu̾at. punctꝰ autẽ ĩ
medio fu̾it circini centrũ ag̾cis dr̃
in cuiꝰ mediũ cuncta conu̾gũt. Se
curis uocat᷑. eo qd̾ ea arbores suoci¬
dant᷑ qͣi succuris. Item securis qͣi
semicuris. Ex una enĩ ꝑte acuta
est ex alt̾a fossoria. hec ap̃ uet̾es
penna uocabat᷑. utramq autẽ ha¬
bens aciem bipennis. Nam bipen
tam aciem qͣi duas pennas. pinĩ
autẽ antiqͥ acutũ dicebant Nnde ⁊

Expanded text:
teriae dividendae compendium quaereret, spinam teriae dividendae compendium quaereret, spinam piscis imitatus de ferro laminam exasperans dentium mordacitate armaverit, quam serram artifices nuncupant. Pro cujus artis inventione Daedalus magister ejus, invidiae livore permotus, praecipitem puerum ex arce dejecit. Dehinc exsulatus Cretam abiit, ibique aliquandiu Ex Creta pennis volavit, et in Ciliciam venit. 10. Circinus dictus, quod vergendo efficiat circulum. Hujus modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini, centrum a Graecis dicitur, in cujus medium cuncta convergunt. 11. Securis vocatur, eo quod ea arbores succidantur, quasi succuris. Item securis, quasi semicuris. Ex una enim parte acuta est, ex altera fossoria. Haec et apud veteres penna vocabatur, utramque autem habens aciem, bipennis. Nam bipenntam aciem, quasi duas pennas. Pennum autem antiqui acutum dicebant. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
tigna aliuid trabes. tuicta eñi uũc¬
ta trabẽ faciũt. lrabes autẽ sũt
cũ sũt dolate. Tolus ꝓpͥe ẽ ueluti
scutũ breuẽ qd̃ in medio decti est ĩ
qͥ trabes ooeunt. Cuple uocate ꝙ co¬
płant in se luctantes. luctantes ꝙ
erecli seinuicem teneant more luc¬
tantiũ. agrantes asseres ab asse
dicti. qi soliponũt᷑ neq conumeti
Scindule eo qd̃ scindant᷑ .i. diuidant᷑.
Epigͥ ⁊ olausi sunt qͥb lignũ ligno
ad heret. Claui autẽ dicti qͣsi califi. q
ex calibe fiunt .i. ex ferro. calixps
enĩ ferrũ est. tabule enĩ a uetibus¬
quasi tagule uocabantur adegendo
scil unde ⁊ tegule. Cõmissura dr̃
tabulaꝵ conĩictio. Secdio autẽ dicta
a sequẽdo ea q̃ ceꝑit. Nam secare sec¬
tari ⁊ seqͥ ẽ. Serre autẽ nom̃ de sono
factũ est idẽ ab siridore serre. Cir¬
cini ilsum ꝑdices qͥdam adolescens
inuenit quẽ puerũ dedalꝰ fr̃ matͥs
sue studiis ꝑ docend̾ acceꝑat. Cuĩ
pueri tm̃ ingeniũ fertͣ ut dũ ma¬

Expanded text:
liud trabes. Tigna enim iuncta trabem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt dolatae. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi autem dicti, quasi calibi, quia e calibe fiunt, id est ferro; chalyps enim ferrum est. Tabulae a veteribus tagulae vocabantur, a tegendo scilicet; unde et tegulae. Commissura dicitur tabularum coniunctio. Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit; nam secare sectare et sequi est. Serrae autem nomen de sono factum est, id est ab stridore. Serrae circinique usum Perdice quidam adolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae studiis perdocendpueri tantum ingenium fertur, ut dum ma
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ maior me est. homines autẽ mi¬
nus intesligentes quid ꝓ qͦ dicat᷑. ea
que ꝓpt̾ formam serui dicta sũt uo¬
lunt tranfferre ad formã dei. ⁊ rux¬
sus ea que dicta sũt. ut ad se inuioẽ
ꝑsone referant᷑. uolunt nomina c̃ẽ
nature atq substanue. ⁊ faciunt
errorem in side. Sic sutem dei filio
coniunda ẽ humana natura. ut ex
duab substantiis fieret una ꝑdona.
Solus gͥ homo ꝑtulit crucemi. s ꝓpt̾
est qd̃ se̾bctur. Si enim cognouissẽt
fixum fatemur. nõ ex uirtute diui¬
nidatis. s ex in firmitate humani¬
tatis. non ex sue nature ꝑmansi¬
one. s ex nr̃a susceptione. de spũ¬
ex patre filioq ꝓcedit. ⁊ sub̾am
eoꝵ hab. seq enim aliud de patrȩ
ꝓped̾e̾ potuit: quam qd̾̃ ip̃e est pat̾
Sp̃c scũs autẽ dcũs sod̾m id qd ad
aliqͥd restͥur. Spiratus ispirans.
utiꝙ spũ inspirans est. ⁊ ex eo ap¬
peslatus sp̃c ẽ. propͥo autẽ mͦ qͦdã¬

Expanded text:
nes autem minus intelligentes quid pro quo dicatur, ea quae propter formam servi dicta sunt volunt transferre ad formam Dei: et rursus ea quae dicta sunt ut ad se invicem personae referantur, volunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. 48. Sic autem Dei Filio conjuncta est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una per sona. Solus igitur homo pertulit crucem, sed propter est quod scribitur: Si enim cognovissent,fixum fatemur, non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate humanitatis: non ex suae naturae permansione, sed ex nostrae susceptione. ex Patre Filioque procedit, et substantiam eius habet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit quam quod ipse est Pater. Spiritus autem dictus secundum id quod ad aliquid refertur spiratus; et spirans utique spiritu inspirans est, et ex eo appellatus Spiritus est. Proprio autem mod
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ⁊ filius dei. Ipse enĩ se pͥnciptũ
uideis int̾rogantib ẽẽ respondit. Uͥ
etiã ioħes in apoalipsĩ. ꝓpͥe ip̃am lit¬
nichil ͤ Nouissimus quia iudiciũ no¬
uissimũ ip̃e suscepit. Mediator qr int̾
dm̃ ⁊ hominẽ medius constitutꝰ est.
ut hominẽ aid dm̃ ꝑduo̾et. Unde ⁊illũ
uocatus. quia ꝓ nobis int̾redit. aput

Expanded text:
im se principium Iudaeis interrogantibus esse respondit. Unde et Iohannes in Apocalypsi proprie ipsam litnihil est. Novissimus, quia iudicium novissimum ipse suscepit. Mediator, quia inter Deum et hominem medius constitutus est, ut hominem ad Deum perduceret; unde et illum vocatus, q
Abbreviated transcription (Latin):
posita uorabula refu̾ntur. Quartum no¬
men dei dĩ. Sabaoth qd̃ u̾titur in latiñ
exercituũ siue uirtutũ. de ͦqͦ in psalmo
one uirtutes multe. ut angłi archan¬
geli. pͥncipatus ⁊ potestates̃. cunctiq
celestis militie ordines. quoꝵ tamẽ ille
dñs est. Omẽs enim sub ip̃o sunt. eiꝰq
dñatui subiacent. Qͥntum nomẽ eleon
qd̃ intͥp̾tatur in latinũ excelsus. qui a
supͣ celos est. sicut scͥptum est de eo. Ex
uasde ponit᷑. sic̃ eximiꝰ. qͣi uasde eminẽs uiꝰ¬
nom̃ eise eyss idest qui ẽ. d̾s enim
solus quia et̾nus est. hoc est qr exor¬
diũ non hab. essentie nomen u̾e tenz.
hoc enim nom̃ ad sc̃m moysen ꝑ angłm
est delatum. Querenti eñi qd̾ ess nom̃
eius. qui eum ꝑg̾e p̾cipiebat. Ad ppłm
ex egypto lib̾and. respondit ego sum qͥ

Expanded text:
posita vocabula referuntur. Quartum noposita vocabula referuntur. Quartum nomen Dei dicitur Sabaoth, quod vertitur in Latinum exercituum sive virtutum, de quo in Psalmo one virtutes multae, ut angeli, archangeli, principatus et potestates, cunctique caclestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim sub ipso sunt eiusque dominatui subiacent. Quintum Elion, quod interpretatur in Latinum excelsus, quia supra cvalde ponitur, sicut eximius, quasi valde eminens. Sextum, Ieie, id est qui est. Deus enim solus, quia aeternus est, hoc est, quia exordium non habet, essentiae nomen tenet. Hoc enim nomen ad sanctum Moysen per angelum est delatum. Quaerenti enim quod esset nomen ejus qui eum pergere praecipiebat ad populum ex Aegypto liberandum, respondit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitus hebreoꝵ no¬
minũ int̾pretatio¬
niem pͥmus in lati¬
nam linguam conu̾tit. Ex quib ꝓ
breuitate p̾t̾missis multis quedam
huic oꝑi abiectis int̾p̾tationib inter¬
ponenda studui. Uocabisloꝵ etum ex¬
positio sctis indicat quid uelint in¬
telligi. habent enim quedam exꝓpͥis cãis
nominũ rationem. In pͥncipio autent
decem nomina ponimꝰ quib ap̃ hebreoꝰ
d̾s uocatur. pͥmũ ap̃ hebreos dei nom̃
hely dr̃. qd alii dm̃i. alii ethimologiam
eius expͥmentes. scirthos id est fortem
int̃pretati sunt. ideo qd̃ nulla infirmi¬
tate oppͥmitur. s fortis est ⁊ sufficiens
ad omnia perpetranda. Scd̾m nomen
eloy. t̾cium eloe. qd̾ utrũq in latinũ
dr̃ d̾s. Est autem nom̃ in latinũ ex gͥ
ca appellatione translatum. Nam d̾s
g̾oe theoffebos dr̃. id est timor. Uunde tractũ
autem ꝓpͥe nom̃ est tͥnitatis ꝑtineus ad
patrem ⁊ filium ⁊ sp̃m sanctũ. Ad quãtͥ¬
nitatem etiã reliqua. que in deo infra sũt

Expanded text:
Hebraeorum nominum interpretationem primus in 294 Latinam linguam convertit. Ex quibus, pro brevitate, praetermissis multis, quaedam huic operi, adjectis interpretationibus, interponenda studui. 2. Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velint intelligi. Habent enim quaedam ex propriis causis nominum rationem. In principio autem decem nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Primum apud Hebraeos Dei nomen El dicitur; quod alii Deum, alii etymologiam eius exprimentes ἰσχυρὸς, id est fortem interpretati sunt, ideo quod nulla infirmitate opprimitur, sed fortis est et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen Eloi. Tertium Eloe, quod utrumque in Latino Deus dicitur. Est autem nomen in Latinum aeca appellatione translatum; nam Deus Graece Theos dicitur, id est, timor, unde tractum autem proprie nomen est Trinitatis, pertinens ad Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Ad quam Trinitatem etiam reliqua quae in Deo infra sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uia qr ꝑ ip̃m ad dm̃ unus. Octiũ quia
ꝑ ip̾m ad dm̃ ingͥdimur. Mons qr fortiꝰ.
petra. qͥa firmitas est cͥdentiũ. Lapis an¬
gularis. uel quia ꝑietes e diu̾so id est
de cͥcũcisione ⁊ pͥputio uenientes ĩ unã
fabͥcam eccłie iungit. uł qd̾ pacem ĩ se
angłis ⁊ hom̃ib facit. Lapis offensio¬
nis quia ueniens humił. offend̾unt ĩ
eum increduli homines. ⁊ factus petra
scandali. sicut dicit apłs. Iudeis quidẽ¬
scandalũ. fundam̃tũ autẽ id̾o uocatur
qr fides in co firmissima ẽ. uel quia sr̃
ꝓpt̾ similitudinem eenis peccati. ĩ uitu¬
gno ⁊ fortitudine ⁊ serpens ꝓ morte ⁊
sapientia. Idẽ ⁊ u̾mis qr resurrexit aqͥ¬
la ꝓpt̾ qd̾ post resurrectionẽ ad astra
remeauit. Nec mirũ si uilib significa¬
tionib figuretur qui usq ad nr̃aꝵ
passionũ seu carus contumelias de¬
scendisse cognoscit᷑. quiadum sit dei pa¬
tͥs coet̾nus ante scla filius. postquã
uenit plenitudo temꝑis ꝓpt̾ s alutem¬

Expanded text:
uia per ipsum ad Deum imus; ostium, quia per ipsum ad Deum ingredimur; mons, quia fortis; petra, quia firmitas est credentium; lapis angularis, vel quia duos parietes e diverso, id est de circumcisione et praeputio, in unam fabricam Ecclesiae iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia veniens humilis offenderunt in eum increduli homines, et factus est petra scandali, sicut dicit Apostolus scandalum. 41. Fundamentum autem ideo vocatur, quia fides in eo firmissima est, vel quia super propter similitudinem carnis peccati. 43. Vituudine; serpens pro morte et sapientia. Idem et vermis, quia resurrexit; aquila, pro eo quod post resurrectionem ad astra remeavit. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur, qui dum sit Dei Patris coaeternus ante saecula Filius, postquam venit plenitudo tem
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ibi a nor nullis trinitas significa¬
ri. in spũ pͥncipali patrem. in spũ
dando etum donũ est nũcupatũ. sotis¬
resurrectionẽ a mortuis ascendiss
ad celum dedisse sp̃m scm̃. quo c̾deri¬
tes impleti lingius omniũ gentiũ lo¬
q̃bantur. In tantũ autẽ donum dei est.
in quantũ datur eis qui ꝑ eum dilig̾t
dni. Apud se autẽ d̾s est. apd̾ nos aũ
donum est. s sempit̾ne salutis. sp̃c¬
uult gratiarum dona. Nam ⁊ ꝓpħias
quib uult imꝑtit. ⁊ peocata quib ułt
dimitit. Nam poc̃a sine spũ Cc̃o non
donant᷑. Sp̃c sanctus inde ꝓpͥe caritas
nũcupatur. uł quia naturalit̾ eos a
quib ꝓcedit coniungit ⁊ se unũ cũ
eis esse ostendit. uł quia in nob̾ id a¬
git. ut in d̾o maneamus ⁊ ip̃e ĩ nobis.
Unde ⁊in donis dei nichil est maius ca
ritate ⁊ nullũ est maius donũ dei ꝙͣ¬

Expanded text:
enim ibi nonnulli Trinitatem significaenim ibi nonnulli Trinitatem significari: in Spiritu principali Patrem, in Spiritu dando enim donum est nuncupatum. Notisresurrectionem a mortuis ascendisset in coelum, dedisse Spiritum sanctum, quo credentes impleti linguis omnium gentium loquebantur. In tantum autem donum Dei est, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est. Apud nos autem donum est. Sed sempiterne Spiritus sancvult, gratiarum dona. Nam et prophetias quibus vult inpertit, et peccata quibus vult dimittit. Nam peccata sine Spiritu sancto non donantur. Spiritus sanctus inde proprie caritas nuncupatur, vel quia naturaliter eos, a quibus procedit, coniungit et se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis id agit ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil maius est caritate, et nullum est maius donum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ de illo. ⁊ que uentura sunt ad¬
ne nũcius int̾p̾tatur. Unde ⁊ duo an¬
głi apparuerũt loth in quib dñs
intelligitur singulant᷑ appellari qͦs
paradicis enim g̾oe. latine consola¬
p̾tatur lugentib inisit postqmͣ ab
eorum oculis in celum ascendit. Cõ¬
dolator eñĩ tͥstib mittit᷑ sod̾m ill ã
ip̃i consolabunt᷑. Ip̃e etiam dixit.
Tunc lugebunt filii sponsi. cum
ab eis ablatus fu̾it sponsus. It̾
paraolitus ꝓ eo qd̃ consolationẽ
p̾stat animab que gaudiũ tem
ipsum datur sermo sapientie ab
ipso sacra scͥptura inspirata est.
cupatur. ꝓpter dona que de uruta¬
tis eiꝰ plenitudine ꝑticulatim q̃q
ut digni sunt consequi ꝓm̾entur.
Ip̃e enim sp̃c sapientie ⁊ intellectꝰ.
sp̃r consiui ⁊ fortitudinis sp̃o scĩe
autẽ pͥncipalis in psalmo qͥnͣqͣge¬
simo legitur. ubi quia t̾cio spiritus
repetitur non nulli tnitatem in¬
est uidetur p̾stare qd̾ sp̃o sit. Intelligͣ᷑

Expanded text:
unt anne nuntius interpretatur. Unde et duo angeli apparuerunt Loth , in quibus Dominus singulariter appellatur, quos Paraclisis enim Latine consolaapostolis lugentibus misit, postquam ab eorum oculis ipse in coelum ascendit. Consolator enim tristibus mittitur secundum illam ipsi consolabuntur . Ipse etiam dicit: Tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus . Item paraclitus, pro eo quod consolationem praestat animis qui gaudium tempipsum datur sermo sapientiae; ab ipso sancta Scriptura inspirata est. cupatur, propter dona quae de divinitatis ejus plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, consequi promerentur. Ipse enim spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus autem principalis in psalmo quinquagesimo legitur. Ubi quia tertio spiritus repetitur, nonnulli Trinitatem inest, videtur restare ut spiritus sit. Intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
mori. non quia in corpus uł in ali¬
quam alteram substantiã nuita¬
tur ⁊ u̾titur. s in ipsa sua sisbstan¬
tia quicquid alio mͦ nũc est aut fuit.
scd̃m id qd̾ destitit eẽ qd̃ erat. morta¬
lis utiq dep̾henditur. ac ꝑ hoc solus
dr̃ d̾s ĩmortab̃. quia solus ĩcõmutabił.
Incorruptibił appellatur. quia corrũ
pi ⁊ dissolue non potest. nec duuidi.
quicquid eñ capit diuisionẽ. ⁊ int̾i¬
tum capit. Ille neo diuidi potest nec
int̾ire. Inde incorruptib&ł ⁊ inꝯmu
nescit. nec ꝓficit quia ꝑfectus est.
habet initiũ neq finem. Hinc ⁊ sẽpit̾¬
dictus. qm̃ celum sedes eius habet᷑.
Unde est illud. celum celi dño. Et¬

Expanded text:
mori, non quia in corpus vel in alimori, non quia in corpus vel in aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur, sed in ipsa sua substantia quidquid alio modo nunc est aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortalis utique deprehenditur; ac per hoc solus Deus dicitur inmortalis, quia solus incommutabilis. Incorruptibilis appellatpi et dissolvi non potest nec dividi. Quidquid enim capit divisionem et interitum capit. Ille nec dividi potest, nec interire: inde incorruptibilis est. Inescit: nec perficit, quia perfectuhabet initium, neque finem; hinc et sempitedictus, quoniam coelum sedes ejus habetur; unde et illud: Coelum coeli Do
Abbreviated transcription (Latin):
uit. qmͣ mors non hab. Septim̃
adonai. qd̃ gn̾alit̾ int̾p̾tatur do¬
uł qd̃ c̾atura omius dñatui eius
octauũ. Ia. qd in d̾o ponitur tan¬
tum. qd̃ etiam in alla in tiouissi¬
ma sillaba sonat. Nonum. Tetͣ¬
gramaton. hoc est .iiiiͣ. litterarũ
qd̃ ꝓpͥe ap̃ hebreos in d̾o ponitur.
ia. que duplicata. ia in esfabile il¬
lud ⁊ gł̾iosum dei nõmen efficiũt
dicitur autẽ in esfabił. non quia di¬
ci non potest. s quia finir sensu
humano ⁊ indellectu nullatenus
potest. ⁊ ideo quia de eo nichil di¬
gne dici potest ineffabił est. de¬
cimũ sadai. idest omnipotens.
uoratus autem omrupotens. eo ꝙ
omnia potest. s a faciendo ꝙ ułt.
non a paciendo qd̃ non uult. Qd̾
si accidet ei nequaqm omnipotẽs¬
tocius mundi hab imꝑrũ. dnr
autẽ ⁊ alia q̃dam in dm̃ substan¬
tialit̾ nomina. ut ĩmortał. in cor¬
ruptibił. in cõmutabił. et̾nus. Uñ
et m̾ito cuucte p̾ponitur creature.
la ẽ ꝯmuttatio. Nam omnis muta

Expanded text:
Septimum Adonai, quod generaliter interpretatur Dovel quod creatura omnis dominatui eius Octavum Ia, quod in Deo tantum ponitur, quod etiam in alleluia in novissima syllaba sonat. Nonum Tetragrammaton, hoc est quattuor litterarum, quod proprie apud Hebraeos in Deo ponitur, ia, quae duplicata ineffabile illud et gloriosum Dei nomen efficiunt. Dicitur autem ineffabilis, non quia dici non potest, sed quia finiri sensu et intellectu humano nullatenus potest; et ideo, quia de eo nihil digne dici potest, ineffabilis est. Decimum Saddai, id est, omnipotens. Vocatus autem omnipotens eo quod omnia potest, sed a faciendo quod vult, non a patiendo quod non vult. Quod si ei accideretotius mundi habet imperium. Dicuntur autem et alia quaedam in Deum substantialiter nomina, ut immortalis, incorruptibilis, incommutabilis, aeternus. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae.la est commutatio. Nam omnis mutab
Abbreviated transcription (Latin):
pecta de spectacii
cala ut opinor ge¬
n̾alit̾ nominant᷑¬
uolupdates que ñ
ibi p̾beat᷑ inspectio. hec ⁊ludicra¬
nũcupata. qd in ludis gerantur.
aut inscenis. ludoꝵ origo sic tͦdit.
lidios exasia tnͣsuectos in etruia
conseduse duce tirreno qͥ fr̃ĩ suo
cesserat regnũ contentõne rate¬
religionis nomĩe insittuerunt᷑.
Inde romani accersitos artifices
mitirati sũt. ⁊ ide ludiales uo¬
catist̃. Uarro aut̃ dic̾ ludos. A
lusu uocatos. qd̾ iuuenes ꝑdi
es festos solebant ludi exultati¬
uirenũ ⁊ dieb festis ⁊ tẽpliꝰ ⁊ reli¬
giõib reputãt. such ẽ tarnde cau¬
sauccabuli du rei cã ydolaca sit.
Unde ⁊ ꝓmiscue ludi lib̾alia uo¬
cabantur ob honorẽ lib̾i patris.
Ob hoo despicienda ẽ originus ma¬
cula ne bonũ estimes qd̾ initi¬
ũ a malo accepit. ludꝰ aut̃ aut
diatoriꝰ aut scenidꝰ. de ludo gĩmi
simnioꝰ ludꝰ ẽ uelccatatis co¬
ac uiriũ gła cuiꝰ locus gramasiũ
uelocitas comꝓbat᷑. huic accidit

Expanded text:
 De spectaculis. cula, ut opinor, generaliter nominantuvoluptates, quae non ibi praebeatnuncupata, quod in ludis gerantur aut in cenis. Ludorum origo sic traditur: Lydios ex Asia transvenas in Etruria consedisse duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitreligionis nomine instituerunt. Inde Romani accersitos artifices mutuati sunt, et inde ludi a Lydis vocati sunt. Varro autem dicit ludos a lusu vocatos, quod juvenes per dies festos solebant ludi exsultatiis et templis et religionibus reputant. Nihil iam de causa vocabuli, dum rei causa idolatria sit. Unde et promiscue ludi Liberalia vocabantur, ob honorem Liberi patris. Ob hoc dispicienda est originis macula, ne bonum aestimes quod initium a malo accepit. Ludus autem audiatorius, aut scenicus. § 17 De ludo gymnico. Gymnicus ludus est velocitatis ac virium gloria. Cuius locus gymnasvelocitas comprobatur. Hinc accidit
Abbreviated transcription (Latin):
to monte dimissus. Padꝰ italie
fluuiꝰ a iugis alpiũ fusus ex
tͥb fontib oritur. ex quibus
uni uocabulũ est padꝰ qui dif¬
fusus inmod̾ stagni aminẽ sinu
dirigit a qi ⁊ padus est nũcupatꝰ.
hic a g̾cis heridanꝰ cognommat᷑.
aberidiano solis filio quẽ fetõ¬
tem dñt. qui fulmine ꝑcussus
in eodem fluuio deiectus ẽ ¶ ex¬
tinctus est. Augetur autem ex¬
ortu canis. liquescentib nuub
⁊ cum ciocessione trignita fluiu¬
nũ croca rauennã madriaticum
mare defertur. Tib̾is italie flumꝰ
a tib̾ino rege albanioꝵ dẽ. appellatꝰ¬
qui in hõ fluuium decidit. ⁊ de exi¬
tu suo nomen dedit. Nam antea

Expanded text:
tho monte demissus. Padus Italiae tho monte demissus. Padus Italiae fluvius a iugis Alpium fusus ex tribus fontibus oritur; ex quibus uni vocabulum est Padus, qui diffusus in modum stagni amnem sinu digerit; a quo et Padus est nuncupatus. Hic a Graecis Eridanus cognominatus, ab Eridano Solis filio, quem Phaethontem dicunt; qui fulmine percussus in eodem fluvio deiectus est et extinctus. Augetur autem exortu Canis liquescentibus nivibus, et cum accessione triginta fluminum circa Ravennam in Adriaticum mare defertur. Tiberis Italiae fluvius a Tibqui in hunc fluvium cecidit et nomen ei dedit. Nam antea
Abbreviated transcription (Latin):
datum est. qr tumet estate. qñ
niues soluũtur. ueliquis anni
tp̃rib tenuis est ⁊ quietus.I
las fliuũ asie. pactolꝰ fluuiꝰ
asie. arenas aureas trahens.
de quo uirgilius. Pacto lucq
irrigat auꝑo. Quem ꝓaurat̾a
fluore alit̾ crissortiam uocant.
Ermus fluuiꝰ asie qͥ smirneos
secat campos ⁊ ip̃e fluctib aurei᷑
⁊arenis plenus a qͦ ⁊ siirna
uocata est. Meander amnis a¬
sie flexuosus. qui recurrentib
riuis int̾ asiam ⁊ ioniã p̾cipita¬
tur insinũ qui miletũ diuidit
⁊ peniã. Meander autẽ uocatꝰ
est qd flexuosus sit. ⁊ nũquã
currat rectus. de quo ouidius.
dis. Thanus fuit rex secchaꝵ
pͥmus a ͦq thaneus fertur. flu¬
uiꝰ nũcupatꝰ. qui ex npheis su¬
uis ueniens dirimit europam
ab asia int̾ duas mũdi ꝑtes.
medius currens atos ipont̃
fluens. Inachus achaie annis
argolicos irrigans campos ꝙͣ
ordium argue gentis pͥmus de¬
dit. Ip̃e est ⁊ erimantꝰ ab erimã¬

Expanded text:
datum, quia tumel aestate quando datum, quia tumel aestate quando nives solvuntur; reliquis anni temporibus tenuis est, et quietus. 21. Hylas fluvius Asiae. Pactolus fluvius Asiae, arenas aureas trahens. De quo Virgilius: Pactolusque inrigat auro. Quem pro aurato fluore aliter Chrysorrhoam vocant. Hermus fluvius Asiae qui Smyrneos secat campos, et ipse fluctibus aureis et harenis plenus; a quo et Smyrna vocata est. Maeander amnis Asiae flexuosus, qui recurrentibus ripis inter Cariam et Ioniam praecipitatur in sinum qui Miletum dividit et Prienam;o Maeander autem vocatus quod sit flexuosus et numquam currat rectus. De quo Ovidius dis. Tanus fuit rex Scytharum primus, a quo Tanais fertur fluvius nuncupatus, qui ex Riphaeis silvis veniens dirimit Europam ab Asia, inter duas mundi partes medius currens atque in Pontum fluens. Inachus Achaiae amnis Argolicos inrigans campos, quordium Argivae gentis primus dedit. Ibi et Erymanthus ab Eryman
Abbreviated transcription (Latin):
piũ fert᷑ in mare. fluꝰ sirie qͥ uoca¬
tur orontes: iuxta antiochie muros
decurrens. qui a solis ortu oriens.
non longe ab urbe mari conditur. ꝙͣ
de originis sue tractu orontẽ uet̾es
latine appellau̾nt cuiꝰ fluentis ex
ipso impetu frigidiorib ⁊ rephiris
mom̃tis ꝓpe om̃ib refrig̾at᷑. Iorda
nis uidee fluuiꝰ a duob fontib no¬
minat᷑. quoꝵ unꝰ uocatur ior. alter¬
uͦ dan. hiis gͥ. ꝓcul a se distantibus
in unũ alueũ federatis. iordanis de¬
inceps appellatur. Nascitur autem
sub libano monte ⁊ diuidit iudeam
⁊ arabiã qui ꝑ młtos circuitꝰ iuxta
iherioo in mare̾ mortuũ influit. Eu¬
sis caucasaxis montib fusus cum
płib aliis ineusinũ se p̾cipitat ma¬
re. Unde ⁊ nũcupatur. Cignus an¬
nus cilicie si tauro monte ꝓgredĩes.
mirã aquaꝵ habens suauitatẽ. ⁊
qͥ oqͥd candidũ est. cignũ gentili lin¬
gua siri dñt. Unde cigni huic nom̃

Expanded text:
pium fertur in mare. Fluvius Syriae qui vocapium fertur in mare. Fluvius Syriae qui vocatur Orontes iuxta Antiochiae muros decurrens, qui a solis ortu oriens non longe ab urbe mari conditur, quem de originis suae tractu Orontem veteres Latine appellavere. Cuius fluentis ex imomentis prope omnibus refrigeranis Iudaeae fluvius, a duobus fontibus nominatus, quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum influit. Eusis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Eusinum se praecipitat mare; unde et nuncupatur. Cydnus amnis Ciliciae e Tauro monte progrediens, miram aquaquidquid candidum est cydnum gentili lingua Syri dicunt. Unde amni huic nomen
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ de ꝓadili fluminib intelligend̃.
Indꝰ fluuiꝰ orientis qui rubͦ mari exci¬
pitur. Stasphes fuit medoꝵ rex an¬
quissimꝰ. ex quo annis orientis nomẽ
accepit. qui nunc idaspis dr̃. de qͦ luca¬
nus. Qui dum sit fluiꝰ ꝑsarum. dr̃
tam̃ contra orientẽ decuro̾e. Aratim
fluiuꝰ orientis. De quo uirgilius. aut
parchiam ĩ assiriam. bactoꝰ fluuius
orientis a regebactro uocatus fertur.
a quo ⁊ bactriam ⁊ urbs eoꝵ. Coaspis
mirã aque dulcedinẽ hãt. ad̾o ut ꝑ¬
sici reges qmͣdiu int̾ ripas ꝑscors fu¬
erint sibi exeo pocula uendicarint. Ex
hoc anme quidam cignũ cilicie flu¬
inũ diriuari existimant araxis am¬
nis armenie qui ab uno monte cum
pacitade cuncta ꝓst̾nat. Unde. ⁊ cum
alexander eum tnͣs gͣđi uellet. ponte
fabricato tanta mũdauit ui. ut põ¬
tem dirueret. hic breuib int̾uallis ab
eufratis ortu cap̃tollit. ac deinde cas¬

Expanded text:
aliter de Paradisi fluminibus intellegendum. aliter de Paradisi fluminibus intellegendum. Indus fluvius orientis, qui Rubro mari accipitur. Hystaspes fuit Medorum rex antiquissimus, ex quo amnis orientis nomen accepit, qui nunc Hydaspes dicitur. De quo Lucanus . . . Qui dum sit fluvius Persarum, dicitur tamen contra orientem decurrere. Araris fluvius orientis. De quo Vergilius Ecl.Parthiam et Assyriam. Bactrus fluvius orientis a rege Bactro vocatus fertur; a quo et Bactriani et urbs eorum. Choaspis miram aquae dulcedinem habeat, adeo ut Persici reges quamdiu inter ripas Persidis fluit, sibi ex eo pocula vindicarunt. Ex hoc amne quidam Cydnum Ciliciae fluvium derivari existimant. Araxis amnis Armeniae, qui ab uno monte cum pacitate cuncta prosternit. Unde et cum Alexander eum transgredi vellet, ponte fabricato, tanta vi inundavit ut pontem dirueret. Hic brevibus intervallis ab Euphratis ortu caput tollit, ac deinde Cas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgit ad indie regiones. dictus autem
phison idẽ cat̾ua qr decem flumĩb
magnis sibi adiũctis impletur ⁊ ef¬
ficctur inꝰ. Ganges autẽ uocatꝰ agan
garo rege indie. fertur aut̃ nili mͦ
ex altari ⁊ suꝑorientis t̾ras erũꝑe. Ti¬
gris fluiuꝰ mesopotanue de ꝑadiso exͣ¬
gens i ꝑgens contra asirios. ⁊ pꝰ mł¬
tus circuitꝰ in mare mortuũ influẽs.
tis. Eufrates fluuiꝰ mesopotamiẽ
de ꝑadiso exurgens copiosissimus
gẽmis. qui ꝑ mediã babiloniã ĩflu¬
it. hic a frugib uł ab ub̾tate ñ acce¬
pit nom̃. Nlam hebraice eufrata fer¬
tilitas int̾pretatur. Mesopotanuã ⁊¬
enĩ inqͥbdam locis ita irrigat. sicut¬
⁊ nilus alexandriã. S alustiꝰ aũ auc¬
tor certissimꝰ. assent tigrin ⁊ eufratẽ
uno fonte manare in armenia. qͥ ꝑ
diu̾sa euntes longius diuidũt᷑ sp̃a¬
tio medio medio relicto multoꝵ miliũ
que tam̃ t̾ra que ab ip̃is ambit᷑. me¬

Expanded text:
pergit ad Indiae regiones. Dictus autem pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est caterva, quia decem fluminibus magnis sibi adiunctis inpletur et efficitur unus: Ganges autem vocatus a rege Gangaro Indiae. Fertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigris fluvius Mesopotamiae de Paradiso exoriens et pergens contra Assyrios, et post multos circuitus in mare Mortuum influens. tis. Euphrates fluvius Mesopotamiae, de paradiso exoriens, copiosissimus gemmis, qui per mediam Babyloniam influit; hic a frugibus vel ab ubertate nomen accepit, nam Hebraice euphrata fertilitas interpretatur: Mesopotamiam etenim in quibusdam locis ita irrigat sicut Nilus Alexandriam. Sallustius autem auctor certissimus asserit, Tigrin et Euphraten uno fonte manare in Armenia, qui per diversa euntes longius dividuntur spatio medio relicto multorum millium: quae tamen terra, quae ab ipsis ambitur, Me
Abbreviated transcription (Latin):
dũ aquas in agris. Nam irrigare
induc̾e est. Gurges ꝓpͥe lacus altꝰ
influmine. Puteus est locus defos¬
sus ex quo hauritur aqua a pota¬
tione dictus. fons cap̃ est aque
nascentis quasi aquas fundens. Qͥ¬
dam autẽ fliuuoꝵ ꝓpͥis ex causis nõĩa
acceꝑunt. ex quib non nulli notandi
sunt᷑. qui in historia celebres memorã¬
tur. Geon fliuuꝰ de paradiso exiens
atq uniu̾sam ethiopiam. cingens uo¬
catus hoc noĩe qd̃ increm̃to sue ex un¬
dationis t̾ram egipti irriget. Ge eñi
g̾oe latine t̾ram significat. Hic apd̾
egiptios nilꝰ uocat᷑ ꝓpt̾ linũ quẽ tra¬
hit qui efficit fecunditatẽ. Unde ⁊ ni¬
lus dictus ẽ quasi aiarloaon. Nam
antea uilꝰ latino melo dicebat. Ap¬
paret autẽ innili de lacu de qͦ ĩmeri¬
diem u̾sus excipitur egipto ubi aqͥlo¬
nis flatib reꝑcussus aqiuis retͦluctã¬
tib intumescit. ⁊ inundationẽ egip¬
ti facit. Ganges flumꝰ quẽ phison scã
scriptura cõmemorat exiens de ꝑadiso

Expanded text:
ndum aquas in agris; nam inrigare inducere est. Gurges proprie locus altus in flumine. Puteus est locus defossus ex quo hauritur aqua, a potatione dictus. Fons caput est aquae nascentis, quasi aquas fundens. Quidam autem fluviorum propriis ex causis nomina acceperunt, ex quibus nonnulli notandi sunt qui in historiis celebres memorantur. Geon fluvius de Paradiso exiens atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine quod incremento suae exundationis terram Aegypti inriget; γῆ enim Graece, Latine terram significat. Hic apud Aegyptios Nilus vocatur propter limum quem trahit, qui efficit fecunditatem; unde et Nilus dictus est, quasi νέαν ἰλύν: nam antea Nilus Latine Melo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi Aquilonis flatibus repercussus aquis retroluctantibus intumescit, et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta Scriptura cognominat, exiens de Paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣ qmͣ decurlus. Duo autẽ sunt
flumiũ gen̾a. unũ torrens. Alte
nec me flumine uiuo ab luero.
Torrens est aqua ueniens cum ĩ¬
petu. Dictus autẽ torrens. quia plu¬
uia c̾scit siccitate torrescit .i. arescit.
de quo pacubius flãmeo uapore
torrens torret. Cui g̾ci ab hieme no¬
men dederunt nos ab estate. Illi a
tp̃r quo succrescit nos autẽ a tp̃re
quo siccat᷑. Annus ẽ fluiꝰ nemo¬
re ao frondib redimitꝰ. ⁊ ex ipsa a¬
menitate annis uocatur. decursuꝰ

Expanded text:
am decursus. Duo autem sunt fluminum genera: unum torrens, alternec me flumine vivo abluero. Torrens est aqua veniens cum impetu. Dictus autem torrens quia pluvia crescit, siccitate torrescit, id est arescit. De quo Pacuvius 13: Flammeo vapore torrens torret. Cui Graeci ab hieme nomen dederunt, nos ab aestate; illi a tempore quo succrescit, nos a tempore quo siccatur. Amnis fluvius est nemore ac frondibus redimitus, et ex ipsa amoenitate amnis vocatus. Decursus
Abbreviated transcription (Latin):
go ab erodendo. siã erugo uitiũ est
ferri ab erodendo dictũ. ñ ab eramẽ¬
ta. Sooria uͦ purgam̃ta ⁊ sordes st̃
q̃ igne excoquũtur. ⁊ dicta scoria.
qr de ferro excutit᷑. Rubigine autẽ
caret ferriũ si cerussa igipso ⁊liqͥ¬
da pice ꝑ ungit᷑. Itẽ rubigo ferra¬
m̃ta nõ iitiat᷑. si ea dẽ medulla ce¬
tuma uł cerussa mixda uosatio ũ

Expanded text:
go ab erodendo; nam aerugo vitium est ferri ab erodendo dicta, non ab aeramento. Scoria vero purgamenta et sordes sunt quae igne exquoquuntur: et dicta scoria quia de ferro excutitur. Rubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mixta rosaceo u
Abbreviated transcription (Latin):
itin̾e lassat᷑ sol. ⁊ cũ ad ultimũ celi
spatium ꝑuenit elanguescit. Ac ta¬
befactus efflat suos ignes. aut or
uens umbra magna t̾ramq polũ¬
ꝙ. Nodis ꝑtes septem lũt. Ide᷑ uespe¬
rum uł crespusculũ. uł conticiniũ.
intempestiuũ. galliciniũ. matutinũ.¬

Expanded text:
itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quivens umbra magna terramque polumque. Noctis partes septem sunt, id est vesper, crepusculum, conticinium, intempest
Abbreviated transcription (Latin):
die qñ sol in medio oelo rutilat. et
omnẽ orbem pari daritate illustt᷑.
Supͤma est postrema ꝑs diei qnͣdo sol
cursimͣi i n oocasũ u̾tit dicta qd̾ suꝑ¬
est ad ꝑtem ultimã diei. Serũ uocat̃
a cdausis seris. quando iam nox ue¬
nit ut unꝰquisꝙ sõpno tucior sit.
hodie quasi hoc die. ex qͦ cotidie nõ
cotidie ut sit qͦt dieb. Eras qd̃ est
postea. Extͥnũ est pͥdie. ⁊ dictũ ext̾¬
nũ ab eo qd̾ iam dies ip̃e sit nobis
extraneus. ⁊ p̃t̾eundo alienꝰ pͥdie
oculis noreat. que idcͥco lune ac side¬
rum lucem hab. ne indecora ẽẽt. ⁊¬
ut consolaretur omnes nocte oꝑan¬
tes ⁊ ut qͥbdam animantib q̃ lucẽ
solis ferre non possũt. sso sufficientiã
temꝑaret᷑. Noctis autẽ ⁊ diei alt̾natõ
ꝓpt̾ uicissitudinẽ dormendi. ugilã¬
diq effecta est. ⁊ut oꝑis diurni
laborem noctis requies temꝑaret.
Noctem autẽ fĩ̾ dr̃. aut quia longo

Expanded text:
die, quando sol de medio caelo rutilat et die, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie oculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo
Abbreviated transcription (Latin):
mũ potuerunt ⁊ eminuerũt in hoo se¬
culo. delati sunt ab amatorib sius diui¬
ni honores ⁊ in dieb ⁊ in sid̾ib. S pͥmũ
a nominib hominũ sid̾a nũcupata. et
a siderib dies sũt appellati. a fando aũ
ferie nũcupate sũt. qd̾ in eis nobis tẽpꝰ¬
sit dictionis id est in diuino uel hũano
officio fari. S ex hiis festos dies homi¬
nũ ex causa institutos. feriatos autẽ¬
diuinoꝵ sacroꝵ. pattes diei tres sũt.
mane meridies. ⁊ supma. mane lux.
matura ⁊ plena. nec iam crepusculũ
⁊ dictum mane a manu. Manũ enĩ
antiqui bonũ dicebant. Quid enim
melius luce: alii mane existimãt
uocari amanib. quoꝵ conu̾satioa
luna ad t̾ram ẽ. alii putant ab ae¬
re qr manus id est rarus atq per¬
spicuus ẽ. Meridies dicda quasi medi¬
dies. hoc est melius dies. uł quia tc̃
purior est dies. Merũ enĩ purũ dr᷑.
In toto enĩ die. nichil cdarius meri¬

Expanded text:
mum potuerunt et eminuerunt in hoc saemum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est rarus, est atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meri
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Scd̾a sabb̃i. scd̾a feria qm scłares
diem lune uocant. t̾cia sabbati. t̾cia
feria qmͣ elli diem martis uocant. qͣr¬
ta sabbati. quarta feria. qui m̾curii di¬
es dr̃ a paganis. Quinta sabbati qͥri
ta ferca ẽ. id est qͥntus a die dñĩco. qͥ
ap̃ gentiles iouis uocatur. Sexta sab¬
bati sexta feria ẽ. qui ap̃ eosdem pa¬
ganos uen̾is nucupat. Sabbatũ aũ
septimꝰ a dñico die est. quẽ gentiles
saturno dedicauerũt. ⁊ satͣtu nom ina¬
uerũt. Sabbatum uͦ ex hebreo in lati¬
nũ requies int̾p̾tatur. eo qd̾ d̾s in eo¬
ꝗ reqͥeuit ab om̃ib oꝑib suis. Meliꝰ
autẽ inuocabuł dietũ. de ore xpĩano
titꝰ loquendi eccłiasticꝰ ꝓoedit. tam̃ si
quẽ forte conluetudo traxerit. ut ilsd̾
exeat ex ore. qd̾ imꝓbat corde. intel¬
ligat illos om̃es de quoꝵ nominib
appellati sunt hii dies homines fius¬
se. ⁊ ꝓpt̾ bñficia q̃dam mortalia. qr płi¬

Expanded text:
runt; secunda Sabbati, secunda feria, quem saeculares runt; secunda Sabbati, secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant; tertia Sabbati, tertia feria, quem illi diem Martis vocant; quarta Sabbati, quarta feria, qui Mercurii dies dta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia pluri
Abbreviated transcription (Latin):
niũ quando ⁊ mesonictius afflatus
fit. dies dicti a diis quoꝵ nomina ro¬
pͥnceps omniũ siderũ est. sicut ⁊ idẽ
dies caput est omniũ dieiũ. Sed̾m
a luna que solis isplendore ⁊ magni¬
tudine ꝓxima ꝓxima est. ⁊ ex eo mu¬
Quintũ abstelia iouis quã phetontẽ
diunt. Sextum a uen̾is stella qmͣ lucife¬
tum asserunt. que int̾ omĩa sid̾a plus
lucis habet. Septimũ abstella satur¬
ni. que sexto celo locata .xxx. annis ex¬
hiis septem stellis nomina dierũ gen¬
tiles ded̾unt. eo qd̃ ꝑ easdẽ aliqͥd sibi effio
estimarent. dicentes se hab̾e a sole sp̃m
a luna corpus. a mercurio ingenium. ⁊
linguam a uen̾e uoluptatem. a marte
sanguinẽ. a ioue temꝑantiã. a saturno
humorẽ. Talis quidẽ exstitit gentilium
stulticia qui sebi finxerant tam ridicu¬
losa figmenta. apd̾ hebreos autẽ dies
pͥma. una sałbati dr̃. qui ap̃ nos dies
dñicus est. quem gentiles soli dedicaue¬

Expanded text:
nium, quando et mesonyctius afflatus nium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quoprinceps est omnium siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a luna, quae soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo muQuintum a stella Jovis, quam Phaetontem aiunt; sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet; septimum a stella Saturni, quae septimo coelo locata XXX annis fehis septem stellis nomina diebus gentiles dederunt, eo quod per easdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Jove temperantiam, 221 a Saturno humorem: talis quippe exstitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. 9. Apud Hebraeos autem dies prima una Sabbati dicitur, quae apud nos dies Dominicus est, quem gentiles Soli dicave
Abbreviated transcription (Latin):
omentũ est minimũ atq angustis¬
simũ tempus a motu siderum dictũ
Est enim extremitas hore in breuib int̾¬
uallis. cum aliqͥd sibi cedit adq suoce¬
dit. horag̾cum est nomẽ ⁊ tamen lati¬
nũ sonat. hora enim finis est temꝑis:
sicut ⁊ hora sunt fines maris fluiuoꝵ
t̾ras. sicut nox sol sub t̾ris. ut eñĩ
dies aut nox sit. causa est aut supra
usq ad aliũ orientalẽ solem celi uo¬
lubilitate concludat. Abusiue autẽ
dies unꝰ est spatiũ ab oriente sole us¬
q ad occidentẽ. Sunt autem diei spa¬
tia duo int̾dianũ atꝙ nocturnũ. Est
meliore. unde ⁊ in usu est. ut sine ꝯ¬
memoratõne noctis. numerũ dicamꝰ
dierũ. Sicut ⁊ in lege diuina scͥptum ẽ.
Factum est uestere ⁊ mane dies inꝰ
Dies scd̾m egyptios inchoat ab occasui
solis. scd̃m ꝑsas ab ortu solis. sed̾m
athenienses a sexta hora diei sod̾m
romanos a media nocte. Unde ⁊ galli¬
ciniũ est quoꝵ uox diei ostendit᷑ p̾co¬

Expanded text:
omentum est minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum. 2. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum est nomen, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et horae sunt fines maris, fluviorterras, sicut nox sol sub terris: ut enim dies aut nox sit causa est, aut supra usque ad alium Orientem solem coeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab Oriente sole usque ad Occidentem. 2. Sunt autem diei spatia duo: interdianum atque nocturnum, et est meliore; unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est: Factum est vespere et mane dies unus.' Dies secundum Aegyptios inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeco