comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litibꝰ. Qͦ tempore quidã magnꝰ uidelicet uir
& sapiens cognouit q̃ mat̾ia ẽẽt & qͣnta ad
maximas reᷤ oportunitas inẽẽt in animis ho¬
minũ si quis eã poss elic̾e & p̃cipiendo melio¬
rem reddẽ. Qui disꝑsos homines in agris. ꝙ
in tectis siluestribꝰ abditos rõne qͣdã cõpulit
inducens utilẽ atq honestissimã pͥmo ꝓpt̾ in¬
solentiã reclamanteᷤ. dem̃ ꝓpt̾ r̾onẽ. atq ot̃o¬
nem studiosius audienteᷤ ex feris & inmanibꝰ miteᷤ
reddidit & mansuetos. ac mͥ quidẽ hoc nec taci¬
ta uidet᷑. nec inops dicendi sapientia ꝑfic̾e po¬
tuisse. ut hommnes a consuetudĩe subito conu̾¬
t̾et. &. ad dĩu̾sas rõnes uite tͣducẽt. Age gͦ
urbibꝰ constitutis ut fidem colere ꝙ iustitiam
retin̾e discerent. &: aliis parere sua uoluntate
consuesc̾e̾nt. ac ñ mͦ labores excipiendos c̃mu-
nis c̃modi causa. s etiã uitã amittendã existi¬

Expanded text:
litibus. quo tem- pore quidam magnus videlicet vir litibus. quo tem- pore quidam magnus videlicet vir et sapiens cognovit, quae materia esset et quanta ad maximas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere; qui dispersos homines in agros et in tectis silvestribus abditos ratione quadam conpulit inducens utilem atque honestam primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audientes ex feris et inmanibus mites reddidit et mansuetos. ac mihi qui- dem hoc nec tacita videtur nec inops dicendi sapientia perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret et ad diversas rationes vitae traduceret. age vero urbibus constitutis, ut fidem colere et iusti- tiam retinere discerent et aliis parere sua voluntate consuescerent ac non modo labores excipiendos com- munis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existi
Abbreviated transcription (Latin):
ẜꝓ huis pugnare possit is mͥuir & suis & publici
rõnibꝰ utilissimꝰ atq amicissimꝰ cuus fore uidetur
Ac si uolumꝰ huiꝰ rei q̃uocat᷑ eloq̃ntia sue artis siue
studñ. siue exercitationis cuiꝰdã. siue facultatis
ab natura ꝓfecte considare pͥncipit̃.: reꝑiemꝰ id̃
ex honestissimis causis natum. atq optimis rõi¬
bꝰ ꝓfectum. Nam fuit quoddam tempꝰ cũ in a¬
gris homines passim bestiarum more uaga¬
bantur. & sibi uictu ferino uitã ꝓpagabant:
nec rõne animi quicꝗͣ s pleraq uiribꝰ corporiᷤᷤ
aministͥbant. Nondũ diuine religioniᷤ. ñ hu
mani officii rõ colebat᷑. nemo nuptiaᷤᷤ uidat
legitimas. ñ certos quisꝗͣ asper̾at lib̾os. ñ ius
equabile quid utilitatis hab̃et acceꝑat. Ita
ꝓpt̾ errorẽ atq inscientiã ceca ac tem̾aria
dñatrix animi cupiditas. ad se explendã
uiribꝰ corporis abutebat᷑: ꝑniciosissimiᷤᷤsatel¬

Expanded text:
s propugnare possit, is mihi vir et suis et pu- blicis s propugnare possit, is mihi vir et suis et pu- blicis rationibus utilissimAc si volumus huius rei, quae vocatur eloquentia, sive artis sive studii sive exercitationis cuiusdam sive facultatis ab natura profectae considerare principium, reperiemus id ex honestissimis causis natum atque optimis rationibus profectum. nam fuit quoddam tem- pus, cum in agris homines passim bestiarum modo vagabantur et sibi victu fero vitam propagabant nec ratione animi quicquam, sed pleraque viribus corporis administrabant, nondum divinae religionis, non hu- mani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat legi- timas, non certos quisquam aspexerat liberos, non, ius aequabile quid utilitatis haberet, acceperat. ita propter errorem atque inscientiam caeca ac temeraria domi- natrix animi cupiditas ad se explendam viribus cor- poris abutebatur, perniciosissimis satel
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mecum cogitaui boni¬
ne an mali plus attulerit ho¬
minibꝰ et ciuitatibꝰ copia dicendi ac summũ elo¬
q̃ntie studiũ Nam cũ et nr̃e rei . p. detrim̃ta
considero: & maximarũ ciuitatũ uetes animo
calamitates colligo. non minintã uideo ꝑ diser-¬
tissimos homines in ectã partẽ incõmodoꝵ.
Cum autẽ res a nr̃a memoria ꝓpt̾ uetustatem
remotas ex lit̾arũ monim̃tis repet̾e instituo
multas urbes constitutas. plurima bella
restincta. firmissimas societates. sci̾ssimas a¬
micicias intelligo. Tum animi rõne. tũ fa¬
ciliꝰ eloq̃ntia comparataᷤᷤ. Ac me quidẽ diu
cogitantẽ ratio ipsa in hanc potissimũ sen¬
tentiã duxit. ut existimẽ sapientiã sine elo
q̃ntia par̃ ꝓdẽẽ ciuitatibꝰ. eloq̃ntiã uͦ sine sapi-¬
re siquis ꝯmissis rectissimis atq honestissi¬
mis studiis ronis & officũ consumit omnẽ
oꝑã in ex̾citatiõe dicendi: is inutilis sͥ ꝑni
eloq̃ntia ut ñ oppugnare c̃moda patrie

Expanded text:
hoc mecum cogitavi, an mali plus attulerit hominibus, et civitatibus copia dicendi, ac summum eloquentiae studium. Nam cum et nostrae reipublicae detrimenta considero, et maximarum civitatum veteres aniam video per disertissimos homines in- vectam partem incommodorum; cum autem res ab nostra memoria propter vetustatem remotas ex litte- rarum monumentis repetere instituo, multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas socie- tates, sanctissimas amicitias intellego cum animi ra- tione tum facilius eloquentia comparatas. ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine elo- quentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sapiam. quare si quis omissis rectissimis atque honestissimis studiis rationis et officii consumit omnem operam in exercitatione dicendi, is inutilis sibi, per- eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae,
Abbreviated transcription (Latin):
Ymis ꝑsuade dictiõe. Int̾ officiũ ꝙ ͤ finẽ ħ
int̾ẽ quod in officio quid fieri in fine qͥd
officio c̃ueniat consid̾at᷑. ut medici officiũ
dm̃s curare ad sanandũ apposite. finẽ sana¬
re curatiõe. Itẽ oratoris quid offm & qͥd
finem ẽẽ dicamꝰ intelligemꝰ. cum id quod fa¬
finem appellamꝰ. Mat̾iam artis eam dm̃s in
qua omnis ars ꝙ. ea facultas que conficitur
ex arte uersatur. It si medicine mat̾iam dica¬
mͣͤ morbos acuuln̾a quod in hiis omĩs medi¬
cina uersatur. Itẽ quibꝰ in rebꝰ u̾satur ars &
facultas oratoria eas res mat̾iam artis retħice
nominamꝰ. has aut̃ res alii plures. alii paucio¬
res existimart᷑. Nam gorgias leontinꝰ antiquiᷤᷤ¬
simꝰ fere rethor omĩbꝰ de rebꝰ oratorẽ optime poᷤ¬
se dr̾e existimauit. hic infinitã ꝙ inm̃sam huic
artificio matiam subicere uidr̃. Aristotiles aũ
qui huic arti płima adium̃ta & ornam̃ta sub¬

Expanded text:
finis persuadere dictione. inter officium et finem hoc finis persuadere dictione. inter officium et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, con- sideratur. ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, ora- toris quid officium et quid finem esse dicamus, intel- legimus, cum id, quod fafinem appel- lamus. Materiam artis eam dicimus, in qua omnis ars et ea facultas, quae conficitur ex arte, versatur. ut si medi- cinae materiam dicamus morbos ac vulnera, quod in his omnis medicina versetur, item, quibus in rebus ver- satur ars et facultas oratoria, eas res materiam artis rhetoricae nominamus. has autem res alii plures, alii pauciores existimarunt. nam Gorgias Leontinus, anti- quissimus fere rhetor, omnibus de rebus oratorem op- time posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic artificio materiam subicere videtur. Aristoteles autem, qui huic arti plurima adiumenta atque orna- menta sub
Abbreviated transcription (Latin):
his antecellat. Hoc si forte ñ natura. mͦ neq ex̾ci¬
tatioẽ conficit᷑. uer̃ etiam artificio quodam cõ¬
ꝑatur. ñ alienũ ẽ uide q̃ dicant hii qui q̃dam
eiꝰ rei p̃cepta nob̃ reliq̃rt̃. S anteꝗͣ de p̃ceptis
oratoris dicamꝰ: uidet᷑ dicendũ de gn̾e ipsiꝰ
artis. de officio. de fine. de mat̾ia. de partibꝰ.
Nam his rebꝰcognitis faciliꝰ & expeditiꝰ animꝰ
uniꝰcuiꝰq ipsam ronẽ ac uiã artiᷤ considare
łpot̾it.
N ILIS quedam rõ ẽ que¬
multis & magnis rebꝰ constat
eiꝰ quedam magna &. ampla
pars ẽ artificiosa eloquentia
quã rethicã uocant. Nam neq
cum hiis sentimꝰ qui ciuilẽ scientiã eloq̃n¬
tia ñ putant indig̾e & ab hiis qui eã pu
tant omnẽ rethis ui & artificio contineri.
magnoꝑe dissentimꝰ. Qr̃ hanc oratoriã fa¬
cultatem in eo gn̾e ponemꝰ ut eã ciuił scien¬
tie partẽ ẽẽ dicamꝰ. ¶Officiũ autẽ eiꝰ facul¬
tatis uidr̾ eẽ dre apposite ad ꝑsuasionẽ.

Expanded text:
e hominibus ipsis antecellat. hoc si forte non natura modo neque exercitatione conficitur, verum etiam arti- ficio quodam comparatur, non alienum est videre, quae dicant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunt. Sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus. nam his rebus cognitis facilius et expeditius animus unius cuiusque ipsam ra- tionem ac viam artis considerare poterit. Civilis quaedam ratio ultis et magnis ex rebus constat. eius quaedam magna et ampla pars est artificiosa eloquentia, quam rhetoricam vocant. nam neque cum iis sentimus, qui civilem scientiam eloquentia non putant indigere, et ab iis, qui eam pu- tant omnem rhetoris vi et artificio contineri, magnopere dissentimus. quare hanc oratoriam facultatem in eo genere ponemus, ut eam civilis scientiae partem esse dicamus. Officium autem eius facultatis videtur esse dicere adposite ad persuasionem;
Abbreviated transcription (Latin):
dignantur. Ueritas ꝑ qͣm immutataqͣuȩ st̃
añ aut fuerunt aut futura sunt dñr. Consuccu¬
dinis ẽ ius quod aut leuit̾ a natura tͣctum alu¬
it ⁊ maiꝰ fecit usus ut religionem aũ si quid eor̃
que añdiximꝰ a natura ꝓfectum maiꝰ fc̃m ꝑꝑꝯ¬

Expanded text:
dignantur; veritas, per quam inmutata ea, quae sunt dignantur; veritas, per quam inmutata ea, quae sunt ante aut fuerunt aut futura sunt, dicuntur. consuetudine ius est, quod aut leviter a natura tractum aluit et maius fecit usus, ut religionem, aut si quid eorum, quae ante diximus, ab natura profectum maius factum
Abbreviated transcription (Latin):
tes.iiii. Prudentiam. iusticiam. fortitudinem.
temꝑantiam. Pruoentia ẽ ter̃ bonarum : ma¬
larum u̾at̃q scientia Partes eius memoria.
intelligñtia. ꝓuidentia. Alemoria ẽ ꝑ qͣm
animus repecit illa que fuerunt. intelli¬
gñtia ẽ ꝑ qͣm ea ꝑspicit que sunt. Prouidñ¬
tia ẽ ꝑ qͣm futurum aliquod uidr̃ añqͣm fa¬
ctum ẽ. Tusticia ẽ habitudo animi ꝯmuniu¬
tilitate ꝯseruata suam cuiq tͥbuens digni¬
tatem. Eius initium ẽ ab natura ꝓfectum. De¬
uis inseruit ut religionem. pietatem. grãm
uindicationem. obseruantiam. u̾itatem. Re¬
ligio ẽ que suꝑioris cuiꝰdam nature qͣmdi¬
uinam uocant curam c̾imoniamq affert¬
qua amiciciarum ⁊ offorum alt̾iꝰ memoria¬
⁊ alt̾iꝰ remun̾andi uoluntas ꝯtinetur. U in¬
dicatio ꝑ qͣm iꝰ auͭ iniuria ⁊ omĩno ͦ ꝙ obfu
tur̃ ẽ defendñdo aũ ulciscendo ꝓpulsat᷑.
Obseruantia ẽ ꝑ qͣm homines aliqua dig¬
nitate anceđe tescultu quodam honore.

Expanded text:
prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est rerum bonarum et malarum neutra- rumque scientia. partes eius: memoria, intellegentia, providentia. memoria est, per quam animus repetit illa, quae fuerunt; intellegentia, per quam ea perspicit, quae sunt; providentia, per quam futurum aliquid videtur ante quam factum est. Iustitia est habitus animi communi utilitate con- servata suam cuique tribuens dignitatem. eius initium est ab natura profectum; devis nobis inseruit, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam, veritatem. Religio est que superioris cuiusdam nature quam divinam vocant curam ceremoniamqqua amicitiarum et officiorum alterius memoria et remunerandi voluntas continetur; vindicturum est, defendendo aut ulciscendo pro- pulsatur; observantia, per quam homines aliqua digni- tate antecedentes cultu quodam et honore
Abbreviated transcription (Latin):
gc̃o ⁊ eiꝰ rep̃hensio maiorẽ qͣndã uiꝰ optin:
⁊ latiꝰ patet qͣm hͥ exponr̃. S eiꝰ artificii co¬
gnitio eiꝰmoi ẽ uͦ ñ adhꝰ artiᷤ partẽ aliꝗͣ ad¬
iungi possit. S ip̃a seꝑatĩ longitp̃ri ⁊ ma¬
gne atq ardue cognitioĩs indigeat. Qr illa

Expanded text:
o et eius reprehensio maiorem quandam vim con- tinet et latius patet, quam hic exponitur; sed eius artificii cognitio eiusmodi est, ut non ad huius artis partem aliquam adiungi possit, sed ipsa separatim longi temporis et magnae atq
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ñ fc̃m ꝙ oꝑtuerit. Postremo scisse eũ de
qͦ q̃rit᷑. eiꝰ rei legem ⁊ c̃suetudinẽ. Nam heȩ
res sunt signo attbute qͣs diligñtiꝰ aꝑiemꝰ
cũ seꝑatm de ip̃a ciecturali q̃stione di¬
cemꝰ. Ergo hoꝵ unũ qđq in rep̃hensiõe aũ
ñ eẽ signo aũ parũ magno ẽẽ. aũ a se potiꝰ
ꝗͣ ab adu̾sariis stare aũ omĩno falso diciaũ
in aliam qͦ suspitionẽ duci posse demon¬
strabitur.
Uom autẽ ꝓ comꝑabili aliquid in
mile id negare s quod c̾fert᷑ ei. qͥ c̃ c̃feret᷑.
Id fieri pot̾it si demonstrabr̃ id eẽ diu̾sum

Expanded text:
um, quod oportuerit; postremo scisse eum, de quo quaeritur, eius rei legem et consuetudinem. nam eae res sunt signo adtributae; quas diligentius aperiemus, cum separatim de ipsa coniecturali constitutione dicemus. ergo horum unum quodque in reprehensione aut non esse signo aut parum magno esse aut a se potius quam ab ad- versariis stare aut omnino falso dici aut in aliam quo- que suspicionem duci posse demonstrabitur. Cum autem pro conparabili aliquid indmile id negare esse, quod con- feretur, ei, quicum conferetur. id fieri poterit, si de- monstrabitur diversum
Abbreviated transcription (Latin):
posit᷑ uitiũ ꝓ uͦ ꝓbat̾. c̃aũ par̃ memin̾is ꝗ c̃ceᷤ¬
seriᷤᷤ. aũ ambiguũ aliqͦd ꝓc̾to c̃cesseriᷤ. aũ ambi¬
quod ip̃e c̾cesseriᷤ s ex eo ꝙ ille sumpserit. ẽ¬
fici ꝯplexionẽ ad hc̃ modũ. Si indigetis pecu¬
nia. pecuniã ñ hẽtis. Sipecuniã ñ hẽtis: pau¬
ꝑes estis. Indigetis aut̃ pecunia. Mercat᷑e it
nͥ ita eẽt: oꝑam ñ daretis. Pauꝑeᷤ gͥ estis. ħ
sic rep̾hendrͣ. Cũ dicebaᷤᷤ sundigetiᷤᷤ pecunia
pecuniã ñ hẽtis: b intelligebam. Si ꝑꝑ ino

Expanded text:
 aut parum memineris, quid concesseris, aut ambiguum aliquid pro certo concesseris. ambiquod ipse concesseris, sed ex eo, quod ille sumpserit, confici conplexionem, ad hunc modum: si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis; si pecuniam non habetis, pauperes estis: indigetis autem pecuniae; mer- caturae enim, ni ita esset, operam non daretis: pauperes igitur estis. hoc sic reprehenditur: cum dicebas: si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis, hoc intelle- geba
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sumat᷑ ex his locis uañ ostñdimꝰ. Qđ ꝓc̃
dibili sumpt̾ ẽ id infirmabr̾. si aũ ꝑspicue
falsum erit hm. Nemo ẽ qͥ ñ pecuniã ꝗͣ sap̾ã
malit au ex contͣrio qͦ credibile aliqͥd habe¬
bit ħmͦ. Quis ẽ qui ñ officii cupidior sit ꝗͣ
pecunie: aũ erit omĩno inc̾dibile. aũ si aliqͥs
q̃m constet auarum ẽẽ dicat alicꝰ mõtliocͥs
ꝯfficii cã semaximã pecuniã neglexisse aũ
si quod in quibꝰdã rebꝰ aũ hominibꝰ accidit:
ũ: om̃ibꝰ dicat usu euenire ħ pacto. Qui pau¬
ꝑes sunt his antiquior officio pecunia ñẽ.
Q locus desertꝰ ẽ in eo cedẽ factam ẽẽ oꝑt
in loco celebri. homo qͥ occidi potuit: aũ si
id quod raro sit: fieri omĩno negat᷑. ũ curiꝰ
in amorem incide. Quod aut̃ ꝓ signo sume¬
tur. id ex eisdem locis quibꝰ cfirmatur infir¬
mabr̃. Nam in signo pͥmũ uer̃ eẽ ostñdi oꝑ¬

Expanded text:
 sumatur ex his locis, ut ante ostendimus. Quod pro credibili sumptum erit, id infirmabitur, si aut perspicue falsum erit, hoc modo: nemo est, quin pecuniam quam sapientiam malit; aut ex contrario quoque credibile aliquid habebit, hoc modo: quis est, qui non officii cupidior quam pecuniae sit? aut erit omnino incredibile, ut si aliquis, quem constet esse avarum, dicat alicuius mediocris officii causa se maxi- mam pecuniam neglexisse, aut si, quod in quibusdam rebus aut hominibus accidit, id omnibus dicitur usu venire, hoc pacto: qui pauperes sunt, iis antiquior of- ficio pecunia est; qui locus desertus est, in eo caedem factam esse oportet; in loco celebri homo occidi qui potuit? aut si id, quod raro fit, fieri omnino negatur, ut Curio in amorem incidere. Quod autem pro signo sumetur, id ex isdem locis, quibus confirmatur, infirmabitur. nam in signo primum verum esse ostendi op
Abbreviated transcription (Latin):
ri oꝑtẽ. hꝰ facultatis maxime indigemꝰ c̃ea
carunt. similitudie eiꝰ rei qͣ de agr̃ ad eam rẽ
qͣd e iudicatũ ẽ. ⁊ c̃memorando ñmͦ ñ eẽ rep̃¬
hensũ iudiciũ. s ab om̃ĩbꝰ apbatũ ⁊ demonstñ¬
do difficiliꝰ. ⁊ maiꝰ id fuisse iudicatũ. ꝙ ad

Expanded text:
re oportere. huius facultatis maxime indigemus, cumcarunt; similitudine eius rei, qua de agitur, ad eam rem, qua de iudicatum est; et commemorando non modo non esse reprehensum iudicium, sed ab omnibus adpro- batum; et demonstrando difficilius et maius fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
artificiosa expolitio. Qñ gͥ ꝓferent aliquid
tionis partibus loq̃mͣ. Nicħ gͥ ad hanc rẽ
rõ illa ꝑtinebat. Atq hac distinctioe alia
qͦ que uidebant᷑ effic̾e huic particiõi ꝓ¬
pulsabimꝰ. si quiᷤᷤ aut assumptionẽ aliqͣmn
tolli posse putet aũ ꝓpõem. Que si quod ht̃

Expanded text:
artificiosa expolitio. cum igitur proferent aliquid tionis partibus loquimur. Nihil igitur ad hanc rem ratio illa pertinebit; atque hac distinctione alia quoque, quae videbuntur officere huic partitioni, propulsabimus, si quis aut assumptio- nem aliquando tolli posse putet aut propositionem. quae si quid habet
Abbreviated transcription (Latin):
alia que eque firma aut firmior ẽ ponitur.
Ex his que sumunt᷑ aliquod ñ concedr̃. cũ aũ
id quod credibile dicunt negat᷑ ẽẽ hꝰ mõiaut
quod comꝑabile putant dissimile ostñdr̃aũ
iudicatum aliam in partẽ tͣducit᷑. aũ omĩno
iudiciũ imꝓbat᷑. aũ qͦd signũ adu̾sariĩ dixer̃¬
ẽẽ. id eiꝰmoĩ negat᷑ eẽ. aut si complexio. aut
una. aũ exutͣq parte rep̃hendr̃. aũ si enum̾a¬
tio falsa ostñdr̃. aũ si simplex c̃cło falsi ali
qͥd contin̾i demonstͣtur. Nam om̃e qđ sumr̃¬

Expanded text:
alia aeque firma aut firmior ponitur. Ex iis, quae sumuntur, aliquid non conceditur, cum aut id, quod credibile dicunt, negatur esse eiusmodi, aut, quod conparabile putant, dissimile ostenditur, aut iudicatum aliam in partem traducitur, aut omnino iudicium inprobatur, aut, quod signum esse adversarii dixerunt, id eiusmodi negatur esse, aut si conprehensio aut una aut ex utraque parte reprehenditur, aut enume- ratio falsa ostenditur, aut simplex conclusio falsi ali- quid continere demonstratur. nam omne, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tõnes inpha multis ⁊ obscuris de quibꝰ c̾tum ẽ
artificium constitutũ. Uer̃ illa nob̃ abhorre¬
re ab usu oratorio uidñr. Que ꝑtin̾e autẽ ad
dicendũ putamꝰ ea nos c̃modiꝰ ꝗͣ cet̾os attñ¬
disse ñ affirmamꝰ. S ꝑ quisitiꝰ ⁊ diligñtiꝰ c̃¬
scripsisse pollicem̃. Nc̃ ut institiumꝰ ꝓficisci
ordiẽ: ad reliqͣ ꝑgemꝰ. FRep̃hensio ẽ ꝑ qͣm ar¬
g̾m̃tando adu̾sariorum c̃firmõ diluitur aũ
infirmat᷑. aũ alleuiat᷑. Hec fonte inuentiõis

Expanded text:
osophia multis et obscuris, de quibus certum est artificium constitutum. verum illa nobis abhorrere ab usu oratorio visa sunt. quae pertinere autem ad dicendum putamus, ea nos commodius quam ceteros adtendisse non affirmamus; perquisitius et diligentius conscripsisse pollicemur. nunc, ut statui- mus, proficisci ordine ad reliqua pergemus. Reprehensio est, per quam argumentando adver- sariorum confirmatio diluitur aut iluitur aut elevatur. Haec fonte inventionis
Abbreviated transcription (Latin):
animꝰ eor̃ qui audit̾i sunt. humile ẽ. qđ negligr̃
ab auditore. et ñ magnoꝑe attñdñdũ uidr̃. An¬
ceps. in quo aũ iudico dubia ẽ. aũcã. et honesta¬
tis et tͣpitudinis particeps. ut et beniuolentiã pa-¬
riat et offensionẽ. Obscurũ. in qͦ aũ tardi auditore
sunt. aut difficilioribꝰ ad cognoscendũ negotii cã
aut attñtum. Insinuatio ẽ orat̾o quadã dissimła
tiõe. et circiutioẽ. obscure subiens animũ auditoriᷤ
In ãmirabili gñe cãrum si ñ omino infesti audito¬
res erunt. principio beniuolentiã comꝑare licebit.
Sin erunt uehem̃t̾ abalienati confug̾e necẽe erit
ad insinuationẽ. Nam ab iratis si ꝑspicue pax et
beniuolentia appetitur: ñ mͦ ea ñ inuenr̃. s auge¬
t᷑ atq inflãmatur odiũ. ¶. Humili aut̃ gñe cãe c̃¬
tentionis tollende cã: necẽẽ erit beniuolũ efficere
auditorẽ Anceps genꝰ cãe. si dubiã iudicõnẽ ha¬
bebit: ab ip̃a iudicone exordiendũ ẽ. Sin aut̃ par¬

Expanded text:
animus eorum qui audituri sunt. Humile est quod negligitur ab auditore, et non magnopere attendendum videtur. Anceps in quo aut judicatio dubia est, aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut benevolentiam pariat et offensionem. Obscurum, in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa aut attentum. insinuatio est oratio quadam dissimu- latione et circumitione obscure subiens auditoris animum. In admirabili genere causae, si non omnino infesti auditores erunt, principio benivolentiam conparare li- cebit. sin erunt vehementer abalienati, confugere ne- cesse erit ad insinuationem. nam ab iratis si perspicue pax et benivolentia petitur, non modo ea non inve- nitur, sed augetur atque inflammatur odium. in humili autem genere causae contemptionis tollendae causa ne- cesse est attentum efficere auditorem. anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem par
Abbreviated transcription (Latin):
neq ħ neq illud ut neq aꝑte ledas eos qui diligũ¬
tur.⁊ tñ id obscure faciens quo ad possis alienaͬs
ab eis auditorum uoluntates. ⁊ aliqͦr̃ iudiciũ
simili de re. aũ auctoritatẽ ꝓferre imitone di-¬
gnam. Dein eandem aũ consimilẽ. aũ maiorẽ. aũ
minorẽ agi rem inp̃senti de mõstͣre.¶Sin orõ ad¬
qui intellig̃ quibꝰ rebꝰ fides fiat. facile erit cogni¬
tu. oportet aũ de eo quod adu̾sarii firmissimũ
sͥ putarint. ⁊ maxĩe hii qui audiert̃ ꝓbarint
te pͥmũ dictur̃ pollicĩ. aũ ab adu̾sarũ dicto
exordiri. ⁊ ab eo potissimũ ꝙ ille nuꝑrime di¬
x̾ut. aũ dubitõne uti qđ pͥmũ dicaᷤ uł cuiq po¬
tissim̃ loco respondeaᷤ. c̃ ãmirõne. Nã auditor
c̃ eũ quẽ adu̾sarũ ꝑturbat᷑ putãt orõne uidet
aĩo fortissimo c̃tͣdrẽ ꝑ at̃. pler̃q potiꝰ se tem̾e as-

Expanded text:
neque hoc neque illud, ut neque aperte laedas eos, qui diligunneque hoc neque illud, ut neque aperte laedas eos, qui diliguntur, et tamen id obscure faciens, quoad possis, alienes ab eis auditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare. Sin oraqui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissi
Abbreviated transcription (Latin):
Insinuatiõe gͥ utendũ ẽ. c̃ ãmirabile genꝰ ẽ cãe
aut̃ tͥb ex causiᷤ fit maxime. Si aut in ipsa cã¬
inẽ quedã turpitudo. aũ ab his qui añdixert̃
iã quidam auditori ꝑsuasum uidr̃. aũ eo tp̃r
locꝰ dicendi datur. c̃iam illi quos audire oportet
defessi sunt audiendo. Nam ex hac qͦq re ñ mi¬
nꝰ ꝙͣ ex pͥmis dũab in oratoreñ numꝗͣ animꝰ au¬
ditoris efficit᷑. ¶Si cãe turpitudo c̃trahet offen¬
siõe᷑ aũ ꝓ eo hoie in quo offendr̃. aliũ hoĩẽ qui
diligr̃ int̃poni oportet aũ ꝓre in qͣ offendr̃ aliã
rem q̃: ꝓbatur. aũ ꝓ re hoĩem. aũ ꝓ hoĩe rẽ. ut
ab eo quod odit. ad id quod dilig̃ auditoris
aĩmꝰ tͣducat᷑. ⁊ dissimulare te id defensur̃ qđ
ex istim̾is defensurꝰ. Deiñ c̃iã mitior fc̃s erit au¬
ditor ing̾di pedetentĩ in defensiõe. ⁊ dr̃e ea
c̃lenieris en qui audi⁊ demõstre. nicħ eor̃ ad
te ꝑtin̾e ⁊ negare ce quicꝗͣ ee adu̾sariis eẽ dictũ

Expanded text:
insinuatione igitur utendum est, cum admirabile genus causae autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendo. nam ex hac quoque re non minus quam ex primis duabus in oratore nonnumquam animus auditoris offenditur. Si causae turpitudo contrahit offensionem, aut pro eo homine, in quo offenditur, alium hominem, qui dili- gitur, interponi oportet; aut pro re, in qua offenditur, aliam rem, quae probatur; aut pro re hominem aut pro homine rem, ut ab eo, quod odit, ad id, quod diligit, auditoris animus traducatur; et dissimulare te id defensurum, quod existimeris; deinde, cum iam mi- tior factus erit auditor, ingredi pedetemptim in defen- sionem et dicere qui audiet, demonstrare, nihil eorum ad te pertinere et ne- gare quicquam de adversariis esse dicturum,
Abbreviated transcription (Latin):
stulet. ũ siquis docilẽ faciat auditorẽ cum
bñuolentiam cã desidẽt. aũ si pͥncipio utat᷑
cum insinuationẽ respostulet. Contͣ p̃cepta ẽ
quod nicħ horum effic̃ ꝓ qͦrũ cã de exordiis
p̃cepta tͣducuntur. ħ ẽ qd eũ qui audit neq
ꝓfecto nicħ peiꝰ e̾ ut contͣ sit fac̃. Ac de exordio
quidẽ satiᷤ dictũ ẽ. ¶ Narratio ẽ rer̃ gestar᷑. aũ
Unum genꝰ ẽ in quo ip̃a cã. ⁊ om̃is rõ c̃trou̾sie

Expanded text:
stulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis praecepta traduntur; hoc est, quod eum, qui audit, neque fecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum est. Narratio est rerum gestarum aut unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controve
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tinęxͣ. uł aliqͣm irrisionẽ. Aũ sirei dignitaᷤ
iocandi adimet facultate: aliquid tͥste nouũ.
horribile. statim ñ inc̾modũ ẽ inic̾e̾. Nam u̾cibi
sacietas ⁊ fastidium aũ subamara aliqͣre rele¬
uatur. aũ dulci mitigat᷑. sic aĩmꝰ defefsus audiẽ¬
doͣ ũ ãmiro̾ne integͣt᷑. aũ risu renouat᷑. Ac seꝑa¬
tim quidẽ q̃ de pͥncipio. ⁊ de insinuat̾. dicenda ui

Expanded text:
tineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. nam, ut cibi satietas et fasti- dium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novatur. Ac separatim quidem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona bñiuolñtia captabr̃ si resab his fortit᷑. sa¬
pientꝰ. mansuete geste ꝓferent᷑. ut ne qͣ assentatio
nimia sig̾cet᷑. ⁊ si de his ꝗͣ honesta existimatio. ꝗͣtaq
eor̃ iudicii ⁊ auccoritatis expectatio sit ostñdet᷑¬
¶ Ab ip̃is rebꝰ. si nrãm cãm laudando extollemꝰ ad¬
faciemꝰ: si demonstrabimꝰ ea que dicturi sumꝰ ma¬
gna. noua. incredibilia eẽ. aũ ad om̃s. aũ ad eos
pollicebim̃ nõ b̃uĩ nr̃am cãm demonstturoᷤ. atq
exponemus indicõnẽ aut iudic̾ones sisint płeᷤ.¬

Expanded text:
persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapersona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adfaciemus, si demonstrabimus ea, quae dicturi erimus, magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, pollicebimur nos brevi nostram causam demonstraturos atque exponemus iudica- tionem aut iudicationes, si p
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e dictiõis. Sin uti pͥncipio placebit: beniuo
In obscuro aut̃ gñe cãe ꝑ pͥncipiũ docile. audi¬
tores efficere oportebit. Nc̃ qm̃ qͣs res exordio
quatuor ex locis comꝑat᷑. ab nr̃a. ab adu̾sariorũ.¬
i ab iudicum ꝑsona. ab ipsa causa. Ab nr̃a. side nr̃iᷤ
fcĩs et officuĩs sine arrogantia. Si cͥmina illata
et aliquas minꝰ honestaᷤᷤ suspitioneᷤ miectaᷤ dilu¬
emꝰ. Si qͣ inc̾moda accidint: aut q̃ instent diffi¬
cultates ꝓferemꝰ. si p̃ce et obsecͣtione humili et su¬
plici utemur. I ab adu̾sarior̾ aut̃ si eos aũ modiũ
aut in inuidiã. aut incontñtionẽ adduceᷤ. In odi¬
ũ ducentur. siquod eorum spurce. suꝑbe. crude¬
lit̃. maliciose fc̃m ꝓferet᷑. In inuidiã Siuis eoꝵ
potũtia. diuitie. cognatio. pecunie ꝓ ferent᷑. atq
eor̃ usus arrogans. et intolerabilis ut his rebus
mag̃ uideantur ꝗͣ cãe sue confidẽ. In c̾tñtiõe ad¬
osum studiũ. ⁊ luxuriosũ otiũ ꝓferet᷑. Ab iudic̃

Expanded text:
rae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolin obscuro causae genere per principium dociles auditores efficere oportebit. Nunc quoniam quas res exordio quattuor ex locis comparatur: ab nostra, ab adversariorum, ab iudicum persona, a causa. ab nostra, si de nostris factis et ofet aliquas minus honestas suspiciones injectas diluemus; si quae incommoda acciderint, aut quae instent difficultates proferemus; si prece et obsecratione humili et supplici utemur. Ab adversariorum autem persona: si eos aut in invidiam aut in contemptionem adducemus. in odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, malitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio pecuniae proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae suae confidere; in contemp- tionem adosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum
Abbreviated transcription (Latin):
duas nob̾ uidr̃ hr̃e. iuridicialẽ et negotialem.
Iuridiciał ẽ in qͦ equi. rectiq natura. aut p̃mii.
aut pene rõ q̃ritur. ¶Negocialis in qͣ quid iuris
ex ciuilimore et eqͥtate sit. consid̾atur cui dilig̃n¬
tie p̃eẽ ap̃ nos iuris consulti existimant᷑. Ac iu-¬
ridicialis quid̃ ip̃a induas distribuit᷑ partes. ab¬
solutã. et assumptam. Absoluta ẽ ip̃a que con-
tinet in se iuris et iniurie q̃stionẽ. Assumpta ẽ.
q̃ ex se nicħ dat firmi. ad recusationẽ. foris aut̃ ali¬
concessio. Remotio criminiᷤ. Relatio criminis.
comꝑatio. Concessio ẽ. cũ reꝰ ñ id quod fc̃m ẽ. de¬
fendit. s ut ignoscat᷑ postulat. ħ in duas parteᷤ
prudñtiã. casum. Necessitatẽ. Dep̃cõ ẽ. cũ et
peccasse. et consulto peccasse. re conficet᷑. et tñ
ut ignoscat᷑ postulat. Qd gñs ꝑraro pot̾ accidẽ.
Remotio criminiꝰ ẽ. cũ id cͥm̃ qđ infert᷑ a se. et a
tio ẽ cũ aliud aliqd̃ fcm rectum aut utile contndr

Expanded text:
duas habere, iuridicialem et neg- otialem. iuridicialis est, in qua aequi et recti natura aut praemii aut poenae ratio quaeritur; negotialis, in qua, quid iuris ex civili more et aequitate sit, conside- ratur; cui diligentiae praeesse apud nos iure consulti existimantur. ac iuridicialis quidem ipsa et in duas tribuitur partes, absolutam et adsumptivam. absoluta est, quae ipsa in se continet iuris et iniuriae quae- stionem; adsumptiva, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem alituor, concessio, remotio criminis, relatio criminis, conparatio. concessio est, cum reus non id, quod factum est, defendit, sed ut iginprudentiam, casum, necessitatem. deprecatio est, cum et peccasse et consulto peccasse reus se con- fitetur et tamen, ut ignoscatur, postulat; quod genus perraro potest accidere. remotio criminis est, cum id crimen, quod infertur, ab se eratio est, cum aliud aliquid factum rectum aut utile contenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃clusio. Nc̃ qm̃ exordiũ pͥnceps debet ẽẽ om̃iũ nos
pͥmũ in rõe exordiendi p̃cepta dabimꝰ. Exordiũ
ẽ orat̾e animũ auditoris idonee comꝑans ad reliꝗͣ
dictionẽ. Qd eueniet si eũ beniuolũ. attñtũ. docilẽ
fec̾it. Qr̃ qui bñ exordiri cãm uolet. eũ neceẽ ẽ ge

Expanded text:
conclusio. Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque conclusio. Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque primum in rationem exordiendi praecepta da- bimus. Exordium est oratio animum auditoris idonee com- parans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit. quare qui bene exord
Abbreviated transcription (Latin):
Rectũ ne fuerit ab oreste mr̃em occidi. cũ illa ore¬
stis prẽm occidiss ¶ Firmam̃tũ ẽ firmissima ar¬
gum̃tatio defensoris et aptissima ad iudicõnẽ.
gñis. et familie. ut eͥa penaᷤ lib̾i sui potissimum
pet̾e debuerint ¶Et incet̾is quid̃ constit̾onib
ad hc̃ modũ iudicõnes reꝑient᷑. Inciecturali aut̃
sit. Quot autem in cã constito̾nes. aut earũ parte̾ er̃t
totidẽ neceẽ erit questioneᷤᷤ. rõnes. uidicõnes. firmam̃¬
ta reꝑiri. ¶hiis om̃ibꝰ in causa reꝑtis tũ deniq singłe
partes cotiꝰ cãe consicdande sunt. Namñ ut qͦdq dicñ
que pͥma dicunt̃᷑. si uehem̃t̃ uelis congruere et co¬
herere cum cã. ex hiis ducas oportet que pꝰ dicenda
et cogitõne ꝑtͣctata: tũ deniq ordinande sunt cet̾e
partes or̃onis. ¶Heȩ partes.ui. eẽ omino nob̃ uidñ¬
tur. exordiũ. narratio. particio. confirmõ. rep̃hensio.

Expanded text:
rec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orerec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidisset. firmamentum est firmissima argu- mentatio defensoris et appositissima ad iudicationem: generis et familiae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum petere debuerint. Et in ceteris quidem constitutionibus ad hunc modum iudicationes reperiuntur; in coniecturali autem sit? quot autem in causa constitutiones aut earum partes erunt, totidem necesse erit quaestiones, rationes, iudicationes, firma- menta reperire. Tum his omnibus in causa repertis denique sin- gulae partes totius causae considerandae sunt. nquae prima dicun- tur, si vehementer velis congruere et cohaerere cum causa, ex iis ducas oportet, quae post diceet cogitatione pertractata, tum denique ordinandae sunt ceterae partes orationis. eae partes sex esse om- nino nobis videntur: exordium, narratio, partitio, con- firmatio, reprehensio,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inscriptiõe. s in aliqͣ argum̃tõne c̃sistit. Acdum
c̃sicłato gñe cãe cognita c̃stitõne. cũ simplegͥ an c̃¬
iuncta sit intellȩxeris. ⁊ scͥpti. an rõnis hãt c̃trou̾¬
siã uidis: deinceps erit uidendũ. qͦ q̃stio. que rõ.
que iudicatio. quod firmam̃tũ cãe sit. Qomĩa
a constitõne ꝓficiscant᷑ oportet. ¶Questio ẽ ea.
iure fecisti. iure feci. ca̾r᷑ ħ c̃ conflictio. in qua
constito constat. Ex en nascitur controu̾sia ꝗͣ
questionẽ dm̃s ħ mͦ. lure ne fecerit. ¶ Ro ẽ ea que
uulgato exemplo. consistamꝰ. Orestes si accu set᷑
matricidii nͥ ħ dicat iure feci. illa meũ pr̃em oc¬
¶Iudicatio ẽ. q̃ ex infirmatiõe et comsirmõe roĩs¬
cid̾at. At ñ inquit adu̾sariꝰ abste filio mrẽm ne¬
cari oportuit. potuit it sine tuo scelere fc̃m eiꝰ
puniri. Ex hacdiductiõe rõis illa sũma nascit᷑
controu̾sia ꝗͣ iudicõnem appellamꝰ. ea ẽ hmõi.

Expanded text:
n scriptione, sed in aliqua argumentatione consistit. Ac tum, considerato genere causae, cognita con- stitutione, cum simplexne an iuncta sit intellexeris et scripti an rationis habeat controversiam videris, dein- ceps erit videndum, quae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmamentum causae sit; quae omnia a constitutione proficiscantur oportet. quaestio est ea, iure fecisti; iure feci. causarum autem est conflictio, in qua constitutio constat. ex ea igitur nascitur controversia, quam quaestionem dicimus, haec: iurene fecerit? ratio est ea, quae ervulgato exemplo consistamus: Orestes si accusetur matricidii, nisi hoc dicat iure feci; illa enim patrem meum ociudicatio est, quae ex infirmatione et confirma- tiociderat: at non, inquiet ad- versarius, abs te filio matrem necari oportuit; potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri. ex hac de- ductione rationis illa summa nascitur controversia, quam iudicationem appellamus. ea est huiusmodi:
Abbreviated transcription (Latin):
ciendũ ẽ. quod oratorẽ auditori maxĩe cm̃dat
Splendoris ł festiuitatis ⁊ c̃cinnitudiniᷤᷤ minim̃
ꝓpt̾ea quod ex his suspicio q̃dam asꝑatiõis atq
artificiose diligñtie nascit᷑ q̃ maxĩe orõni fidẽ
oratori adiͥtut auctoritatẽ. Uicia uͦ ħ sunt
cͥtissima exordior̃ que sũmoꝑe uitare oporte¬

Expanded text:
ciendum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque artificiosae diligentiae nascitur, quae maxime orationi fidem, oratori adimit auctoritatem. Vitia vero haec sunt certissima exordiorum, quae summo opere vitare oporte
Abbreviated transcription (Latin):
hannibalẽ copie sint. ¶ Dem̃ consid̾andũ ẽ in
rõe. an inscripto. sit contu̾sia. Nã scripti controu̾¬
sia ẽ illa. que ex scriptionis gñe nascit᷑. eiꝰ aut̃ gña
que seꝑata sunt a constitonib qͥnq sunt. Nã tum
ũba ip̃a uident᷑ cũ sentñtia scriptoriᷤᷤ dissidẽ. tum
int̾ se due leges. aut płes discrepare. tũ id qđ scri-

Expanded text:
Hannibalem copiae sint. Deinde considerandum est, in Hannibalem copiae sint. Deinde considerandum est, in ratione an in scripto sit controversia; nam scripti controversia est ea, quae ex scriptionis genere nascitur. eius autem genera, quae separata sunt a constitutionibus, quinque sunt. nam tum verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere, tum inter se duae l
Abbreviated transcription (Latin):
nis agr̃. ħ constit̾onis bmagoraᷤ inuentor ẽe exi¬
retulerint in nũo constitonũ. Post aut̃ ab ħ in¬
uentã multi rep̃hendert̃. qͦs ñ tã inprudñtia
falli putamꝰ: res u ꝑspicua ẽ. quã inuidia. atq:
obtrectatiõe qͣdam impediri. ¶Et constitones
qͥdẽ et ear̃ parteᷤ exposuimꝰ. exẽpla aut̃ cͦq gñis
tũ c̃modiꝰ exposit̾i sudemꝰ. Cũ inuũqđq eor̃ ar¬
gum̃toꝵ copiã dabimꝰ. Nã argum̃tandi rõ dilu¬
cidior erit. c̃ et ad genꝰ et exemplũ cãe statĩ po¬
t̾it acc̃modari. Constitone cãe reꝑta statĩ pla¬
cet c̃sid̃are. utr̃ cã sit simplex anc̾iuncta. et si
c̃iuncta erit: utr̃ sit ex płib q̃stiõibꝰ iuncta.
an ex aliqͣ comꝑatiõe. ¶ Simplex ẽ. que abso¬
diruat᷑. an cartaginiensibꝰ reddat᷑. an eo coloniã
ex̾citꝰ in macedoniã contͣphilippũ mittat᷑. qͥ sociis
sit in auxilio. anteneat᷑ in italia: ut ꝗͣ maxĩe c̃tͣ

Expanded text:
us constitutionis Hermagoras in- ventor esse exirettulerunt in numerum constitutionum. post autem ab hoc inventam multi reprehenderunt, quos non tam inprudentia falli putamus res enim perspicua est quam invidia atque obtrectatione quadam inpediri. Et constitutiones quidem et earum partes exposui- mus, exempla autem cuiusque generis tum commodius exposituri videamur, cum in unum quodque eorum argumentorum copiam dabimus; nam argumentandi ratio dilucidior erit, cum et ad genus et ad exemplum causae statim poterit accommodari. Constitutione causae reperta statim placet conside- rare, utrum causa sit simplex an iuncta; et si iuncta erit, utrum sit ex pluribus quaestionibus iuncta an ex aliqua conparatione. simplex est, quae absodiruatur, an Carthaginiensibus reddatur, an eo colonia exercitus in Mace- doniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra
Abbreviated transcription (Latin):
lim᷑ ⁊ tum maxĩe c̃maiore aliqͦ negotio de
petendũ ꝙͣ potis existimare utilitate co¬
gnita. Elib ub̾ te ad eã hortari ñ ÷ sentñtia¬
ne aũ cu nr̃o aũ noᷤᷤ tuo studio diffisi. aũ mi¬
nꝰ ꝗͣ reᷤ pꝰtulat dixisse uideam᷑. De .uͭ. p arte
rȩtbice deĩceps dicerpsimꝰ. tupͥmaᷤᷤ qͣsq parteᷤ¬

Expanded text:
velimus et tum maxime, cum aliquo maiore negotio detpetendum: ‹quod› poteris existimare utilitate cognita. Pluribus verbis ad eam te hortari non est sententia, ne aut tuo studio diffisi aut minus, quam res postulat, dixisse videamur. De quinta parte rhetoricae deinceps dicemus: tu primas q
Abbreviated transcription (Latin):
uocabłi⁊ noĩs memoria imagiẽ notat᷑. Rei
totiꝰ memoriã sepe una nota ⁊ imagie sim
it ab reo hõiẽ ueneno necatũ ⁊ ħeditatiᷤᷤ
cã fcm̃ arguerit ⁊ eiꝰ rei multoᷤᷤ dix̾it testeᷤ
⁊ ꝯscioᷤ eẽ si ħ pͥmũ ut ad defendendũ nob̃
expeditum sit meminisse uolemꝰ. ĩ pͥmo
loco rei totiꝰ iaginẽ ꝯfirmabimꝰ egͦtũ ĩ
lecto cubantẽ faciemꝰ ip̃m illũ de quo age¬
t᷑ si formã eiꝰ detinebimꝰ. si eũ ñ agnou̾iꝰ
aliqͣm egͥtũ ñ de minimo locosũmemꝰ ut
cito in m̃tẽ uenire possit ⁊ reum ad lect̃
eiꝰ instituemꝰ dextͣ podm. sinistͣ tabłas.
medico testicłos arietinos tenẽtẽ. ħmͦ.
ex ordĩẽ in locis ponemꝰ. ⁊ qͦtienscq rẽme¬
minisse uolemꝰ. si format᷑ dispõe ⁊ imagi¬
ñ diligñti notõe utem̃. facile ea q̃ uole¬
mꝰ memoria ꝯseqͥm᷑. Cũ u̾boꝵ similitu¬
diẽs imaginib expͥm̾e uolemꝰ plꝰ nego¬
cii suscipiemꝰ ⁊ mag̃ ingeniũ nr̃m exce¬

Expanded text:
vocabuli memoria imagine notatur. Rei totius memoriam saepe una nota et imagine sirit ab reo hominem veneno necatum, et hereditatis causa factum arguerit, et eius rei multos dixerit testes et conscios esse: si hoc primum, ut ad defendendum nobis expeditum ‹sit,› meminisse volemus, in primo loco rei totius imaginem conformabimus: aegrotum in lecto cubantem faciemus ipsum illum, de quo agetur, si formam eius detinebimus; si eum non, at aliquem aegrotum ‹non› de minimo loco sumemus, ut cito in mentem venire possit. Et reum ad lectum eius adstituemus, dextera poculum, sinistra tabulas, medico testiculos arietinos tenentem: hoc mex ordine in locis ponemus; et, quotienscumque rem meminisse volemus, si formarum dispositione et imaginum diligenti notatione utemur, facile ea, quae volemus, memoria consequemur. Cum verborum similitudines imaginibus exprimere volemus, plus negotii suscipiemus et magis ingenium nostrum exerce
Abbreviated transcription (Latin):
moriã inducimꝰ ũ u̾s meminisse possi-¬
mꝰ. s ũ hac ex̾citõe illa rer̾ memoria q̃ ꝑ
tins ad utilitatẽ ꝯfirmet᷑ ũ ab hac diffici¬
li ꝯsuetudĩe sñ labore ad illã facilitate
ma: artis p̃ceptio sine sũma assiduitate
ad p̃cepta acc̾modatoᷤ curare debeb in ima¬
ginib collocandiᷤᷤ exceri ꝯueñ cotidie. Ñ

Expanded text:
us meminisse possimus,› sed ut hac exercitatione illa rerum memoria, quae pertinet ad utilitatem, confirmetur, ut ab hac difficili consuetudine sine labore ad illam facultatem est artis praeceptio sine summa adsiduitate ad praecepta adcommodatos curare poteris; in imaginibus conlocandis exerceri coti
Abbreviated transcription (Latin):
satis idoneo inuenire se ñ putabit ip̃e gͥ
ꝯstituat ꝗͣ uol młtos licebit. Cogitõ it
qͣuis regionẽ pot̾ amplecti ⁊ meã sicum
loci cꝰdam ad suũ ꝯmodũ ⁊ arbitum fabca¬
ri ⁊ architectari. Qrͣ licebit si hac ꝓmta

Expanded text:
satis idoneos invenire se non putabit, ipse sibi constituat quam volet multos licebit. Cogitatio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et arc
Abbreviated transcription (Latin):
diem. aũ unicã tͣpitudiẽm eis attͥbuemꝰ si
aliꝗͣ rẽ exornabimꝰ uͭ si coronis. ueste p̾pͣea
qͣ nob notior sit similitudo. aũ si qͣm rem¬
turpẽ deformabimꝰ: ũ si cruentã ⁊ ceno obli¬
tã aũ rubrica delibutã inducamꝰ. qͦ mag̃ ĩ¬
signita sit forma aũ ridicłas reᷤᷤ aliqͣs uña¬
meminisse possimꝰ. Nam qͣs reᷤᷤ uas facile

Expanded text:
 aut unicam turpitudinem eis adtribuemus; si aliquas exornabimus, ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior sit similitudo; aut si qua re deformabimus, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrica delibutam inducamus, quo magis insignita sit forma, aut ridiculas res aliquas imameminisse valeamus. Na
Abbreviated transcription (Latin):
bebr̃. Utilitas aut̃ aut n corꝑpe posita ẽ au̾
in ext̾neis reb qͣr̾ tñ rerum multo maxima
uitatis. ⁊ u agriportꝰ. pecunia. classes. naute.
ercellens pecunie magnitudo. amiciciar ac so¬
cletatum multitudo. quib reb ñ illud solum
ꝯficitur ut salue⁊ incolumes uer̃etiã ut am¬
plie ati potu̾tis sint ciuitates. Qr̃ utilitatis
dlue partes uidñr eẽ in columitas: potũtia
Incolumitas ẽ salutis cuta atꝙ integ̃ ꝯserua¬
tio. Po tũtia ad sua ꝯseruanda ⁊ altius opti¬
nenda idonearum rer̃ facultas. Atq in his
omib que añdicta sunt quid difficult̃ : quid
facile fieri possit oꝑtet ꝯsid̾are. facile fieri¬
io om̃s quod sine magno aut sine ullo labo¬
sumptꝰ. molestie. longinquitatis. indigeat.
atq aut om̃s. aũ płimas. aũ maximaꝰ cãshãt
difficultatis. tñ his susceptis difficultatib c̃

Expanded text:
r. Utilitas autem aut in corpore posita est aut in extrariis rebus; quarum tamen rerum multo maxima vitatis, ut agri, portus, pecunia, classis, nautae, excellens pecuniae magnitudo, amicitiarum ac societatum multitudo. quibus rebus non illud solum conficitur, ut salvae et incolumes, verum etiam, ut amplae atque potentes sint civitates. quare utilitatis duae partes videntur esse, incolumitas et potentia. in- columitas est salutis rata atque integra conservatio; potentia est ad sua conservanda et alterius adtenuanda idonearum rerum facultas. atque in iis omnibus, quae ante dicta sunt, quid fieri et quid facile fieri possit, oportet considerare. facile id dicemus, quod sine magno aut sine ullo labosumptus, molestiae, longin- quitatis indiget atque aut omnes aut plurimas aut maximas causas habet difficultati
Abbreviated transcription (Latin):
dam cum adiunctiõe necessitudiẽs quasdã
simplices. ⁊ absolutas. Nam alr̃ dr̃e solemꝰ
neceẽ eẽ cassilinienses sese dede hannibali
alit̾ aut̃ necẽe ẽ cassilinũ uenire in hanniba¬
ł pocestatẽ. Illic in suꝑiore adiunctiõe ħ nͥ se
malint fama ꝑire. Si it id malt̾ ñ ẽ necẽẽ. ħ
inferiꝰ ñita ẽ. ꝑꝑ ea quod siue uelint cassilini
enses se dede sie famẽ ꝑpeti atq ita ꝑire
necẽẽ ẽ cassininum uenire in hannibał po¬
testatẽ. Ꝙgͥ ꝑfice ħ necessitudinis distribu

Expanded text:
dam cum adiunctione necessitudines, quasdam simplices et ab- solutas. nam aliter dicere solemus: necesse est Casilinenses se dedere Hannibali; aliter autem: ne- cesse est Casilinum venire in Hannibalis potestatem. illic, in superiore, adiunctio est haec: nisi si malunt fame perire;dam cum adiunctione necessitudines, quasdam simplices et ab- solutas. nam aliter dicere solemus: necesse est Casilinenses se dedere Hannibali; aliter autem: ne- cesse est Casilinum venire in Hannibalis potestatem. illic, in superiore, adiunctio est
Abbreviated transcription (Latin):
pitionis ostñdat. Nam affectionis quidẽ rõ ꝑ
spicuã sol ꝑ segere ꝯiecturam. uͭ amor. ira¬
c̃dia molestia. ꝑꝑea quod ⁊ ip̃oꝵ uis intelliga¬
tur ⁊ que res har̃ aliquã rem ꝯseqͣnt̾ facileᷤ
cognitu sunt. Studium aut̃ qm̃ ẽ uehem̃s:

Expanded text:
picionis ostendat. Nam affectionis quidem ratio perspicuam solet praeseferre conjecturam; ut amor, iracundia, molestia, propterea quod et ipsorum vis intelligitur, et quae res harum aliquam rem consequantur, faciles cognitu sunt. Studium autem quod est animi
Abbreviated transcription (Latin):
dicent᷑ exaliquoꝵ inuidia. au̾ obtrectatiõe.
aũ faisa opinione aũ imprudñtie necessitu¬
dini. aut ꝑsuasioni ad olescentie. aut alicui ñ
maliciose animi affeccione attribuentur auꝰ
dissimili ingn̾e uiciorũ ut animꝰ ñ omĩno in¬
teg̾ s a tali culpa remotꝰ ẽẽ uideat᷑. At simili
mͦ uite curpitudo aũ infamia leniri pot̾it. orõe
negare oꝑtebit. de uita eiꝰ ⁊ demoribꝰ queri s de
eo crimine de quo cum arguatur. Qrͣ an fcĩs o¬
munit̾ ex ꝑsonis atq̃ ex negotio ꝓficiscentur
Ex negocio duci potert si eas res que negociis at¬
tribute sunt diligñt̾ ꝯsidabimꝰ. Ex his gͥ in hãc
ꝯstitutiõem ꝯuenire uidñr gn̾a eoꝵ om̃ia par¬
tes gñm. plereq n̾ om̃s. Uidere gͥ pͥmũ oꝑtebit
que sint ꝯtinentia c̃ ip̃o negotio. ħ ẽ que abre
seꝑari ñ possint. Quo in loco satiꝰ erit diligñt᷑
di ꝑficiendi nata ⁊ faciendi facultaᷤ uideat᷑¬

Expanded text:
cetur ex aliquorum invidia aut obtrectatione aut falsa opi- nione; aut inprudentiae, necessitudini, persuasioni, adulescentiae aut alicui non malitiosae animi af- fectioni attribuentur; aut dissimili in genere vitio- rum , ut animus non omnino integer, sed ab tali culpa remotus esse videatur. at si nullo modo vitae turpitudo aut infamia leniri poterit oratione, negare oportebit de vita eius et de moribus quaeri, sed de eo crimine, quo de arguatur; quare ante factis oommuniter ex personis atque ex negotio proficiscentur. ex negotio duci poterunt, si eas res, quae negotiis adtributae sunt, diligenter con- siderabimus. ex iis igitur in hanc constitutionem convenire videntur geque. Videre igitur primum oportebit, quae sint continentia cum ipso negotio, hoc est, quae ab re separari non possint. quo in loco satis erit dili- gentrficiundi nata et faciundi facultas qua