comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Carpit iter dalsemq cauo sub mote recedit
Lon procuil inde aberrant subitꝰ cu mia hostẽ
Aduentare rifert saiphacis filis ultro
Intẽpestimis mubce sirimĩq toactis
Auxilue acherat inime spernẽdꝰ i illo
Uensset si forte die magnasq trabebat
Aumne equitu pecituq ferox in bella cathernas
escins ambalis nncti no arma capescant
Sapio militibꝰ nallum ue ant castra reuellãt
Imperat ant aciee moneat ant signa sequa
Recta acte stabant armis q aĩnusq parati
Clectere lora mann prenertere gressibꝰ hoste
At celerare iubet parẽt et nalle latẽti
Impromsa acies uermmine occurrit At ille
Angustre oeprehenta locis parat arma suoq
Cxplicat ut licitu ẽ concurritur atq cenctu
Lellu oritur tedesq iugc̾s gem̃tꝰq delorq
Atq loco cdandente ingam trinita᷑ ad iniũ
Tota fere iiuenis acide est ipe fus ati
Lapt quo meuios mt delabitur hostos
Solus et acuersi petit ama confraga mõtis
Infelre quanto ineliꝰ sub strage mroru

Expanded text:
er, classemque cavo sub monte recondit. Non procul inde aberant, subitus cum nuntius hostem Adventare refert. Siphacis filius ultroIntempestivus vindex serumque coactis Auxiliis, aderat, minime spernendus in illo Venisset si forte die; magnasque trahebat Nunc equitum peditumque ferox in bella catervas . Nescius Hanibalis victi. Neve arma capessant Scipio militibus, vallum ne aut castra revellant Imperat, aut acies moveant aut signa sequantur. Recta acie stabant armisque animisque parati Flectere lora manu, prevertere gressibus hostem; At celare iubet. Parent, et valle latenti Improvisa acies Vermine occurrit. At ille Angustis deprensa locis parat arma suosque Explicat ut licitum est. Concurritur atque cruentum Bellum oritur cedesque recens gemitusque dolorque; Atque loco claudente fugam, truncatur ad unum Tota fere iuvenis acies. Ast ipse fugaci Raptus equo medios inter delabitur hostes Solus et adversi petit avia confraga montis. Infelix! quanto melius sub strage virorum
Abbreviated transcription (Latin):
Heicuru collis montiq in scptis apollo
Prospiant plebsq ip̃a tuens horrescit ab alte
Attointe q gemũt matres at iulta precatur
Anria sic nolucris teptanter prẽdere indos
Pastorem aspicens trepidie Ie uirberat alis
Aulta querens trõtoq panẽs iuspendi aito
Iamq uticam appblerat uictq i litore tãdẽ

Expanded text:
Mercurii collis montique inscriptus Apollo Mercurii collis montique inscriptus Apollo Prospiciunt plebsque ipsa tuens horrescit ab alto, Attoniteque gemunt matres ac multa precantur Anxia sic volucris tentantem prendere nidos Pastorem aspiciens, trepidis se verberat alis Multa querens truncoque pavens suspenditur alto Iamque Uticam appulerat, iunetisque in litore tandem
Abbreviated transcription (Latin):
I p̃e sub inuise classe tũ admonet urbis
Urua et acreas speculatur coniuus artes
Conspicit excellas solido de marmore turrs
Lumuibꝰ super astantee ac ferrea clanstia
Portarum totie et propugnacula muris
Adimraus romanamq putãe indisse sedam
Urbs circuntuso ualatur maxuna ponto
Et imurie et tuta litu insi salla parumper
Angusti a tergo populisset litora campi
I nsula tota foret subter latissima port
Plaincies iinota iacet tanchesq catheius
Aectuntur naliois trebre stant litore turoe
I p̾e oculis metitur opꝰ liberatq poriebi
Explorat adicus nbi pronũ prẽdere terra
Cultor agri ant legcti dapnosa anelle quec
It cucũ tẽptataq modos facilemq rinam
Cogitat in nocua alus campoq sibiq
¶am satis inmẽsam terrore implenerat uil
Inde tretũ reums celũ clagore tubaru
Intonat et sigins resonãt crepitantibꝰ ame
Digrediturq minae illu stupetes emnte

Expanded text:
Ipse sub invise classem tamen admovet urbis Ipse sub invise classem tamen admovet urbis Menia et aerias speculatur cominus arces. Conspicit excelsas solido de marmore turres Liminibus super astantes ac ferrea claustra Portarum totis et propugnacula muris, Admirans Romamque putans vidisse secundam. Urbs circumfuso vallatur maxima ponto, Et muris et tuta situ. Nisi salsa parumper Angusti a tergo pepulissent litora campi Insula tota foret. Subter latissima portus Planities immota iacet faucesque cathenis Nectuntur validis, crebre stant litore turres. Ipse oculis metitur opus libratque periclum Exploratque aditus, ubi pronum prendere terram, Cultor agri, aut segeti damnosam avellere quercum, It circum tentatque modos, facilemque ruinam Cogitat innocuamque aliis campoque sibique. Iam satis immensam terrore impleverat urbem; Inde fretum remis, celum clangore tubarum Intonat et signis resonant crepitantibus aure. Digrediturque minax. Illum stupefactus euntem
Abbreviated transcription (Latin):
Sortimã mẽs certa tequi nec utte te pris
Iu cassum qd fata dabant inttricia signa
Octamo cõmissa iuci cothasq phalanges
Terrestri mbet ire ma et sub mema sene
Urbis agi petit ip̃e ntitam quo lentulloilis
Missus ab ytalia magua cũ dasse diebus
Appinlerat netereeq noms nbi nuscuit alno
Impetit equoreo penorũ traunte portinu
Ualicet anluros pelago ratꝰ iltia nictos
Si quo aoliuo ieliqui faceret fortũa retusis
irib ant anmie si spee foret iilla sub aris
Litoribꝰ cunctis iam formidata subibat
Hostia iam licius stridcutibꝰ equora cirtum
Omia iam scopili iam cocaua saxa fremebãt
I pẽ repertussꝰ cofutis nocibus ether
Horrisonũ late terrorem in mema iactat
Crondibꝰ ecce olce cirani redimita mrẽtis
npplicib q ouerata inris nẽit obina pupis
pacẽ uemiãq petens Nil nocibꝰ illis
Responiũ ẽ alio firmo sunt litore inssi
onentũ expectare ducie romanaq castra

Expanded text:
Fortunam mens certa sequi, nec mittere tempus Fortunam mens certa sequi, nec mittere tempus Incassum quod Fata dabant. Vicrticia signa Octavio commissa duci totasque phalanges Terrestri iubet ire via et sub menia seve Urbis agi; petit ipse Uticam, quo Lentulus illis Missus ab Italia magna cum classe diebus Appulerat. Veteresque novis ubi miscuit alnos, Iam petit equoreo Penorum tramite portum, Scilicet ausuros pelago ratus ultima victos, Si quid adhuc reliqui faceret Fortuna retusis Viribus aut animis, si spes foret ulla sub armis. Litoribus cuntis iam formidata subibat Ostia; iam lituis stridentibus equora circum Omnia, iam scopuli, iam concava saxa fremebant; Ipse repercussus confusis vocibus ether Horrisonum late terrrorem in menia iactat. Frondibus ecce olee circum redimita virentis Supplicibusque onerata viris venit obvia puppis Ac pacem veniamque petens. Nil vocibus illis Responsum est aliud: firmo sunt litore iussi Adventum expectare ducis Romanaque castra.
Abbreviated transcription (Latin):
Et dolor atq ytalie admonint lotꝰ ille palncis
Iude maris late scopulos emenso achei
olintur &mnno qua palunte fertilię extat
Angulꝰ atq curos sen guosia ꝓspicit arua
Iuminierasq sacro sparsas legit iqnore tras
Atq ephielum festius adit iegieq furentis
Excitat admotis ardencia pertora fianus
Ut qr alias celi uentie urgentibꝰ horas
Occupat int du mubꝰ qui grandine pꝰꝙ
Ho naltant agros illo ciet orbe pro cellas
Ingẽmas logeq touas lic pulso ad ort
I taue nastator erat quos ille timiltus
Extunt quãtas strages ferus ense parabat
Si tortuna foret metues id lc unũ
Diis fallu mrasse sins nempe oĩa fando
Si sequar excuciar cepto labor iste sequẽtũ
E decus iugeniis fatis icombere cois
Atq asiã libie fr̃cmq adiugero fri
Scipio inuueribꝰ oinũ tantoq fanore
Srctus ad cetremũ minse carthagis arda
Excidiu intendit stat emi quoq nocantẽ

Expanded text:
Et dolor atque Itale admonuit locus ille paludis. Et dolor atque Itale admonuit locus ille paludis. Inde maris late scopulos emensus Achei Volvitur, eximio qua palmite fertilis extat Angulus atque Euros seu Gnosia prospicit arva Innumerasque sacro sparsas legit equore terras. Hinc Ephesum festinus adit regisque furentis Excitat admotis ardentia pectora flammis. Utque alias celi ventis urgentibus oras Occupat interdum nimbus, qui grandine postquam Hos vastavit agros, illo ciet orbe procellas Ingeminans longeque tonans, sic pulsus ad ortus Italie vastator erat. Quos ille tumultus Excivit, quantas strages ferus ense parabat, Si Fortuna foret, metuens id scilicet unum, Dis falsum iurasse suis, nempe omnia fando Si sequar, excutiar cepto. Labor iste sequentum Et decus ingeniis: fatis occurrere Eois Atque Asiam Libie fratremque adiungere fratri. Scipio muneribus divum tantoque favore Fretus, ad extremum invise Carthaginis ardens Excidium intendit: stat enim quocumque vocantem
Abbreviated transcription (Latin):
Quod quondã fecisse ferunt huc nella pelorꝰ
Seu cãn sen sponte dabat a nãq ille ingr
Pupis erat timuit frandẽ dire callidꝰ et le
biectum ratus infidus il tale merẽtẽ
Oberuntat subitoq errorem agnouit ⁊ acris
Pentint fci siculo tum monte cadaner
Ceposint bustuq inper constiuxit et aram
Addidit ac statum memore nomẽq sopula
Aunt cciã mons iple tenet semꝑq tencbit
ancibus emergens dubus ratis impia usto
ultat iter pclago tephalon prior obina sug
It iana pari spacio contenta i achuitus
Leua brenẽ dabat inde ma si fuuictibꝰ Ithsinos
Cederet at gennm limes maris alta coruitlius
Instuiꝰ &emplo nomuis huc fortasse recenti
Subpliciũ erroris potuit tenisse ingr̃
Eigo gubernaculũ flcctit iãq eqnore ab alto
l itorcã mothona indeut ubi torte philippꝰ
Rar macedũ fuat ia lune captus codem
Contigit hinic aĩinũ iudueq lumina frot

Expanded text:
Quod quondam fecisse ferunt. Huc vela Pelorus Quod quondam fecisse ferunt. Huc vela Pelorus Seu casu seu sponte dabat, namque ille magister Puppis erat. Timuit fraudem dux callidus et se Obiectum ratus insidiis, nil tale merentem Obtruncat: subitoque errorem agnovit, et acris Penituit facti. Siculo tum monte cadaver Deposuit bustumque super construxit et aram Addidit ac statuam memorem; nomenque sepulti Nunc etiam mons ipse tenet semperque tenebit. Faucibus emergens dubiis ratis impia vasto Sulcat iter pelago: Cephalon prior obvia surgit Ac vicina pari spatio contenta Iacintus. Leva brevem dabat inde viam, si fluctibus Isthmos Cederet ac gemini limes maris alta Chorintus. Iustius exemplo novus hic fortasse recenti Supplicium erroris potuit timuisse magister; Ergo gubernaclum flectit. Iamque equore ab alto Litoream Mathona vident, ubi forte Philippus Rex Macedum fuerat, iam lumine captus eodem. Contigit hinc animum vidueque iniuria frontis
Abbreviated transcription (Latin):
Stat regnm tẽptare fideui ferriq qd usꝙ̃ ẽ
Et bellũ renonare fcrum mmudũq procellis
Eragitare alus iam pridem magnus in aris
Roe crat anchiocus scriciã tractꝰ et omĩs
Helespontiaa fernebant litoris nrbes
Iamq ephesum belli sedem rex ip̃e tenebat
Equare iã classes capisq cquitatꝰ epertis
Due deerat captis linc rc̃o tramite proram
Hambal huc clanuĩ iubet huc ÷ carbasa flccti
Iani drepanũ propere iã littora nota panorun
Preteremt curnosq siis zephiroq tanente
Uulcanũ liparunq lectant fumũq famillis
Nigrantẽ horrificis geminũq ardere catumẽ
Suspiciũt panidi fuguĩt inuantibꝰ idis
Est sums ytalicũ latꝰ inter et arua ꝓpiqne
Triuacrie solitus spectantes falle uantas
Emimius uinus ac faciẽ portendere terre
Abstulit id dubiũ donce longenior usus
Paulatun nam contigno duo li toia tcͣcu
dicris herere et gemos se tangere mõtes

Expanded text:
Stat regum tentare fidem ferrique quod usquam est, Stat regum tentare fidem ferrique quod usquam est, Et bellum renovare fetum, mundumque procellis Exagitare aliis. Iam pridem magnus in armis Rex erat Anthiocus: Sirie iam tractus et omnes Hellespontiaci fervebant litoris urbes, Iamque Ephesum belli sedem rex ipse tenebat, Equore iam classis campisque equitatus apertis; Dux deerat ceptis. Huc recto tramite proram Hanibal, huc clavum iubet, huc et carbasa flecti. Iam Drepanum propere, iam litora nota Panormi Pretereunt curvosque sinus Zephiroque favente Vulcanum Liparimque secant, fumumque favillis Nigrantem horrificis geminumque ardere cacumen Suspiciunt pavidi, fugiuntque iuvantibus undis. Stat sinus, Italicum latus inter et arva pTrinacrie, solitus spectantes fallere nautas Eminus, unius ac faciem protendere terre, Abstulit id dubium donec longevior usus Paulatim, nam continuo duo litora tractu Dixeris herere et geminos se tangere montes,
Abbreviated transcription (Latin):
Aduersis tractare deis sed pultra per omĩs
Gloria precipitẽ casus fameq libido
Ceca tullit testes facio quos sensimꝰ hostrs
Elle dcos. actũ quitquid nel arina uel artes
Uel nr̃e naluere manꝰ nec defuit unꝙͣ
Cnra eperi ceregio interunt inmina nr̃as
Conato cecidi totus nec iã ulla relicta est
Spes michi nos precibus rõauã a posate patẽ
Consilu hec ẽ sũma mei sic fatus mimas
Rursus abit latebras celumiq iudere recusat
Inde pudor mixtusq dolor sinuil ira panorq
Cum quaterent aĩnũ assidue tutasꝙ negaret
S ama moras hostieq odiũ secrcta paranit
Iespere thesauros ad prexima litora mttit
Ingens seq ipse uagns cen menib affert
Dũq poli mediũ nor intempesta rotaret
Conscendit pupim tatitꝰ tum carbasa nc̃tis
Pandit et infauste cõdẽpnat litus arene¬
I aniq procul ytaliã pellago spectabat ab alto
⁊ nspirans reputãsq sin ꝓmordia fati

Expanded text:
Aversis tentare deis, sed pulcra per omnes Aversis tentare deis, sed pulcra per omnes Gloria precipitem casus fameque libido Ceca tulit -, testes facio, quos sensimus hostes Esse, deos: actum quicquid vel arma vel artes Vel nostre valuere manus, nec defuit unquam Cura operi egregio. Vicerunt numina nostros Conatus. Cecidi totus, nec iam ulla relicta est Spes michi: vos precibus Romanam exposcite pacem. Consilii hec est summa mei.« Sic fatus in imas Rursus abit latebras, celumque videre recusat. Inde pudor mixtusque dolor, simul ira pavorque Cum quaterent animum assidue, tutasque negaret Fama moras hostisque odium, secreta paravit Vespere thesauros ad proxima littora mittit Ingentes, seque ipse, vagus ceu, menibus effert; Dumque poli medium nox intempesta rotaret Conscendit puppim tacitus, tum carbasa ventis Pandit et infauste condemnat litus arene. Iam procul Italiam pelago spectabat ab alto Suspirans repetensque sui primordia fati.
Abbreviated transcription (Latin):
Ilens foret hambali ducis au spectata probat
Uirtus sub tanto ceadisset incta pericto
taret an aduersis aĩmuis speeq ulla subalto
Pectore et ambigin que sit fuĩa belli
Ille diu renneus tandẽ ppłiq patrũq
Impens obstare nequit mestissimo crgo
Confususq pudere gram ac merore la tebris
E greditur qualis rapto matrona decore
Que ꝙnis culpa careat sibi conscia tanti
Dedecoris silet ip̃a taniẽ refugitq inderi
Exherretq niri aspc̃m faciemq suorniu
Ut trepido stctit ille foro confula repente
Turba duccmi nifura suũ quẽ tpr̃ẽ tanto
Tam procul a prĩa longinquaq bella gerẽtẽ
Andierat populusq onuis concurrit et ĩgens
Curia et inmmero cõplentur cõpita milgo
Aspiciensq suos tines gn̾osus et asper
Spiritꝰ intunuit tãdẽq silencia tristi
E ronte monens uno si quidẽ plꝰ inximꝰ ĩquit
E decuit placiitq dis crunẽq fatebor
Ipse neum pridem tacitus me predia sensi

Expanded text:
Mens foret Hanibali, ducis an spectata probati Mens foret Hanibali, ducis an spectata probati Virtus sub tanto cecidisset victa periclo, Staret an adversis animus spesque ulla sub alto Pectore, et ambigui que sit sententia belli. Ille diu renuens tandem populique Patrumque Imperiis obstare nequit. Mestissimus ergo, Confususque pudore gravi ac merore, latebris Egreditur, qualis rapto matrona decore, Que quamvis culpa careat, sibi conscia tanti Dedecoris, silet ipsa tamen refugitque videri Exhorretque viri aspectum faciemque suorum. Ut trepido stetit ille foro, confusa repente Turba ducem visura suum, quem tempore tanto Tam procul a patria longiquaque bella gerentem Audierat, populusque omnis concurrit et ingens Curia et innumero complentur compita vulgo. Aspiciensque suos cives generosus et asper Spiritus intumuit; tandemque silentia tristi Fronte monens: «Uno si quidem plus viximus» inquit, Quam decuit placuitque die - crimenque fatebor Ipse meum: pridem tacitus me prelia sensi
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ubi tristis apes celo cõmifit aperto
Impetꝰ et magne cedis pluit cther aternoe
Pars inctrre repetit ledes procul hoste reõto
Et crta regem cocunt ac in̾mire plandũt
Postremũ irrigno dant torpora lassa sopori
Atq onĩs pariterq silent pariterq quiescut
Uisdum exorta dies ite rũq ascendere classẽ
Lelius et romam leto rumore inb̃ctur
Solliatosq implere patresq iãq cquore feli x
Nunciꝰ ingrediens anstro dat nella furenti
Hit status in castris at quis carthagĩe terrer
Quis dolor ant quenam trepidi nona ata seuatꝰ
Plebs subitis ꝑcussa malis pretoria circũ
It partũ afflictis qr inbent succurre fatis
Penorũ et prĩe miserã prohibere rimiã
Illi anco dubii confulant qualiter olim¬
te uni scopulo collisa ratis exunt atq sũpniu
Nanfraginni impẽdet cocunt atq nltĩa tandẽ
Consilia cxpediũt trepidi sub nocte ingri
Omib una salus msa ẽ cequire quenã

Expanded text:
Sic ubi tristis apes celo commisit aperto Sic ubi tristis apes celo commisit aperto Impetus, et magne cedis pluit ether acervos, Pars victrix repetit sedes procul hoste remoto Et circa regem coeunt ac murmure plaudunt, Postremum irriguo dant corpora lassa sopori Atque omnes pariterque silent pariterque quiescunt. Vixdum exorta dies iterumque ascendere classem Lelius et Romam leto rumore iubetur Solicitosque implere Patres. Iamque equora felix Nuntius ingrediens Austro dat vela ferenti. Hic status in castris; at quis Carthagine terror, Qui dolor aut quenam trepidi nova cura senatus! Plebs subitis percussa malis pretoria circum It Patrum afflictisque iubet succurrere fatis Penorum, et patrie miseram prohibere ruinam. Illi autem dubii consultant, qualiter olim, Dum scopulo collisa ratis gemit atque supremum Naufragium impendet, coeunt atque ultima tandem Consilia expediunt trepidi sub nocte magistri. Omnibus una salus visa est exquirere quenam
Abbreviated transcription (Latin):
Ecipiade putat cẽ locũ quo ne ordine sele
Iuserret. si forte acie inctricia signa
Quod procul auertant suꝑi tennissi ab ista
Doctus ad hec lelius tu si quis si dera celi
Dimnnerare nolẽs hoc digerat ordĩe priuũ
Lnaferũ pꝰ arturum gelidumq boctem
Hiuc alios ignes solẽ fortasse putabis
PPreteriisse iõ stat per se solus et inde
Nonoine hf nec sum igͣrus ꝗd calidꝰ ille
Respondet ad hec acie si ictor abisset
Hesterua macedũ regem pirrũq sccundos
Esse cũctosq alios quo clara per orbeni
Sama dntes loquitur sed cui le dice quartã
Noluit errubuitq altis iscere sũpnũ
Sidenbꝰq diem sic ille esfatꝰ et om̃s
ssensere annus intuq et nĩmure leto
Talibus atq alus noctem sermõibꝰ illam
I usũpne traxere din iamq hesperus alto
Mersus erat pelago mediũq rotonda loquẽdo
Transierat iã luna polun tũc uidiq passim
Deffessi in uridi deponũt aggere mebra

Expanded text:
Scipiade putat esse locum, quove ordine sese Scipiade putat esse locum, quove ordine sese Insereret, si forte acie victricia signa, Quod procul avertant superi, tenuisset ab ista.» Doctus ad hec Lelius: «Tu, si quis sidera celi Dinumerare volens hoc digerat ordine, primum Luciferum, post Arthurum gelidumque Boetem, Hinc alios ignes, Solem fortasse putabis Preteriisse? imo stat per se solus, et inde Nomen habet. Nec sum ignarus quid callidus ille Responderet ad hec, acie si victor abisset Hesterna: Macedum regem Pirrumque secundos Esse sibi, cuntosque alios quos clara per orbem Fama duces loquitur. Sed enim se dicere quartum Noluit erubuitque altis miscere supremum Sideribusque diem.» Sic ille effatus et omnes Assensere animis nutuque et murmure leto. Talibus atque aliis noctem sermonibus illam Insomnem traxere diu. Iamque Hesperus alto Mersus erat pelago, mediumque rotunda loquendo Transierat iam luna polum. Tunc undique passim Defessi in viridi deponunt aggere membra.
Abbreviated transcription (Latin):
Quiuendo alius macedũ quo inta tyrãnũ
Tempore destituit toto quis protuis orbe
Sicerat hambalẽ si tũt cessisset ad umbras
Ibat honorato in surꝰ cartara curru
Quesito non de persis arabisq trunpho
Quirer long̾ne trãsisset filia senecte
Quis fu̾it cartꝰ uenturo tpr̃e nates
Nam fortuna senem eciperet Nũ rara sedĩs
Sorte fides seros mãsisset firma sub ãnos
Precipue si quod fuat iam sepe minatꝰ¬
U taliã semor tẽptasset et affrica bella
ingla uersanti quĩ uor alta soporis
Admnonet hic illo maior belloq indetur
Oustrepat et testes iculcet turba libellos
Drxerat astabant intentꝰ auribꝰ om̃s
Tliles ĩ hus ginor panlũq annosior mius
I napit hand dubie quẽ magnũ dix̾is ille
Alaximꝰ ẽ nec parua tibi mrãda indẽtur
Nec uulgare aliquid solitũ landar̃ tenenis.
Hoc nnuĩ pecusse uelun si certiꝰ ille est
Quẽ tandẽ claro tanta mrtute relictum

Expanded text:
Quam vivendo alius. Macedum quo vita tyrannum Quam vivendo alius. Macedum quo vita tyrannum Tempore destituit, toto quis protinus orbe Vicerat Hanibalem? si tunc cessisset ad umbras, Ibat honorato visurus Tartara curru, Quesito non de Persis Arabisque triumpho. Sin rex longeve traxisset fila senecte, Quis fuerit certus venturo tempore vates, Num Fortuna senem exciperet, num rara secundis Forte Fides seros mansisset firma sub annos, Precipue si, quod fuerat iam sepe minatus Italiam senior tentasset et Africa bella? Singula versanti, quoniam nox alta soporis Admonet, hic illo maior belloque videtur  circum Obstrepat et testes inculcet turba libellos.» Dixerat; astabant intentis auribus omnes. Miles in his gravior paulumque annosior unus Incipit: «Haud dubie quem magnum dixeris, ille Maximus est, nec parva tibi miranda videntur Nec vulgare aliquid solitum laudare tenemus. Hoc unum petiisse velim: si tertius ille est, Quem tandem claro tanta virtute relictum
Abbreviated transcription (Latin):
Dimso ytaliã nenit belloq subactus
Dũ latꝰ ansoma tnftixũ cerneret hasta
Hec ait cepirans heu ꝙ dinersa nepoti
Et michi bellorũ credidit sors ille iocose
Cemineñ subigit nillo certanñe uulgo
Durior armatis nca me discr̃me tanto
O biccit fortuna niris cum talibus ergo
Hambal. iste iiris tot iã fera bella ꝑ aĩcos
Qua irtute gerat nostis nanq illa peremis
⁊ loria magnifici regis fortimaq semper
Prospera et in finẽ sili connitata fanore
Non niciil ext̾ius sicut splendoribꝰ addit
Om̃ia sic studio iugili meditantibꝰ anfert
Indiciũ neriq mam pars alta uamiꝙ
Fortune lacet ambigne nec noscere prnptũ ẽ
nantus in aduersis brenitas qͦq tpr̃is illi
Loc tribuit moreq ipsa iiro ꝓperata u ͨ illũ
Aquia lit̃ fortuna benũ ꝙͣ leta sub uno
Et intã cdansisse die si tp̃s xtriq
Iudultũ a cucias tu te fateare ncc̃e est
Lambal ut plures uincendo exegerit ãnos

Expanded text:
Diviso, Italiam venit belloque subactus, Diviso, Italiam venit belloque subactus, Dum latus Ausonia transfixum cerneret hasta, Hec ait expirans: «Heu quam diversa nepoti Et michi bellorum cecidit sors! Ille iocose Femineum subigit nullo certamine vulgus; Durior armatis mea me discrimine tanto Obiecit Fortuna viris'. Cum talibus ergo Hanibal iste viris tot iam fera bella per annos Qua virtute gerat nostis; namque illa perennis Gloria magnifici regis fortunaque semper Prospera et in finem simili comitata favore Non nichil externis sicut splendoribus addit, Omnia sic studio vigili meditantibus aufert Indicium verique viam: pars altera namque Fortune latet ambigue, nec noscere promptum est Quantus in adversis. Brevitas quoque temporis illi Hoc tribuit, morsque ipsa viro properata, nec ullum Maius habet Fortuna bonum, quam leta sub uno Et vitam clausisse die. Si tempus utrique Indultum excutias, tute fateare necesse est Hanibal ut plures vincendo exegerit annos;
Abbreviated transcription (Latin):
Massinissa refert depessor magne tuarum
Atq alienarũ mirator maxume rerum
Si mnchi das fandi nemã stat dice̾ cõtra
Loscendi studio fame si credis amice
Mlaguꝰ alcxander no millis nõ nctor ĩ horis
Orbe peragrato tandẽ ꝑueuit cid ortus¬
S ortunãq sinuil clansit cum tpr̃e inte
Hanibal et spacio bremor nnctusq cruente
Est hodie ille asiam tẽptataq cuncta sbegit
icit alexander ppłos Rex optime nosti
nos adut graior titłis hand ille pr̃ins
Subthat ast asiam quo incerit inde paratu
Scimꝰ et ĩbelles arabes ⁊ mercia bactlira
At nõ arthoas gentes qua uergere primũ
Co moditate loci poterat non piuna regnia¬
Non ytalos mũdiq caput gallosq et luberos
Attigit hos cet̾ quid dignũ lande indetis
Egregia et tantis titlis tantoq boatu¬
Prelia nis ue granẽ ⁊ mc̃orãdũ ĩ scła testẽ
Alter alcxander rex ephirensis et hunis
Non minor ipse aĩnus et anũcłs orbe iritur

Expanded text:
Massinissa refert: «Depressor magne tuarum Massinissa refert: «Depressor magne tuarum Atque alienarum mirator maxime rerum, Si michi das fandi veniam, stat dicere contra. Noscendi studio fame si credis avite, Magnus Alexander, nullis non victor in oris, Orbe peragrato tandem pervenit ad ortus, Fortunamque simul clausit cum tempore vite; Hanibal et spatio brevior victusque cruente Est hodie. Ille Asiam tentataque cunta subegit,Vicit Alexander populos, rex optime, nosti, Quos adiit: Graios titulis haud ille paternis Subtrahat. Ast Asiam quo vicerit inde paratu Scimus et imbelles Arabes et inertia Bacthra. At non Arthoas gentes, qua vergere primum Commoditate loci poterat, non Punica regnaNon Italos mundique caput, Gallosque et Hiberos Attigit; hos extra, quid dignum laude videtis Egregia et tantis titulis tantoquPrelia. Visne gravem et memorandum in secula testem? Alter Alexander rex Epirensis et huius Non minor ipse animis et avunculus, Orbe viritim
Abbreviated transcription (Latin):
Nonerat ĩfrontẽ stetit indita bellua pugne
Eetuliq greges horũ terrore ꝑntaint
Romanã turbare aciẽ quorũ impetꝰ illi
Profint innineris bellis s amicior omnẽ
Uinc nobis fortuna inetum detͬxit crãq
Ipse ego soliatꝰ quibus hoc cludere mõstrn
Arcib aut tollerare feras quo robore possẽ
Atq iõ pͥmã rara legione tathernam
Impleui facilis pesti qua transitꝰ eẽt
Ut cursu diffusa suo contẽptior iret
Inno cua feritate rnẽs Sed inppiter alme
Q̾ forti stetit illo aĩmo dũ fracta inderet
Cormmia ꝙͣ nichil extimuit quotiensq labatẽ
Srmcipibꝰ funesta lues quis sparsa trnore
Connina ⁊ plenis clata cadanera mẽsis
Derq estum ancipites algena ĩ flme saltue
Uarbatitꝰ cui luens mers et persica bortis
Plandimẽta none placeãt ac purpura mollis
etera preterco sed enĩ nõ moribus istis
anbal italiã bello nastasse trilustri
Enaluit sic fatus erat tũ panca modeste

Expanded text:
Noverat. In frontem stetit Indica belua pugne, Noverat. In frontem stetit Indica belua pugne, Getulique greges: horum terrore putavit Romanam turbare aciem, quorum impetus illi Profuit innumeris bellis. Sed amicior omnem Hunc nobis Fortuna metum detraxit; eramque Ipse ego solicitus quibus hoc eludere monstrum Artibus aut tolerare feras quo robore possem, Atque ideo primam rara legione catervam Implevi, facilis pesti qua transitus esset, Ut cursu diffusa suo contemptior iret Innocua feritate ruens. Sed, Iupiter alme, Quam fortis stetit ilkle animo, dum fracta videret Cornua, quam nichil extimuit, quotiensque labante Principibus funesta lues? quis sparsa cruore Convivia et plenis elata cadavera mensis, Perque estum ancipites algenti in flumine saltus? Barbaricus cui luxus iners et Persica sortis Blandimenta nove placeant ac purpura mollis? Cetera pretereo; sed enim non moribus istis Hanibal Italiam bello vastasse trilustri Evaluit.» Sic fatus erat. Tum pauca modeste
Abbreviated transcription (Latin):
erins inaertũ est iiniu michi lumẽ ĩ illo
Centũ ocłis par ẽ argium quẽ sepe nocare
Uellorũ solco quia non ẽ fallere cuiꝙ̃
Consilia atq omẽ ancipitis discrĩs artem
Uerterat una dies iaq hunc p̾ndisse indebar
Et cõitem mniuso romami misisse siphaa
ed dum cimcta oculis instro ingilantibꝰ ille
Auolat et noto decurrit tranute tutus
Lec dubiũ ĩgentes ꝗn montes stragis ⁊ altũ
angiĩs ĩfandipellagꝰ nel molle uel undis
Crenissent insi dilapsos per opata marũ
icine socus cepissent menbus arces
Excipit hume scipio nitã queq ꝑ ormiẽ
Ant indi ant legi tateor in parna indẽtur
abula dũ menm hambalis indist amiai
Quantꝰ erat quantaq acies firmauãt arce
Ipse michi aduersus uerebat ragim̃e p̾mno
Obiciens penos italis mũdasq rebeles
Tlassunssa tibi moncor hos edioq metuq
In regem pugnare iuñ laciamq tohortẽ
Ecce ubi costituit qui neuisse coactan

Expanded text:
Serius, incertum esSerius, incertum esCentum oculis par est, Argum quem sepe vocare Bellorum soleo, quia non est fallere cuiquam Consilia atque omnem ancipitis discriminis artem Verterat una dies. Iamque hunc prendisse videbar Et comitem inviso Romam misisse Siphaci. Sed dum cunta oculis lustro vigilantibus, ille Avolat et noto decurrit tramite tutus: Nec dubium ingentes quin montes stragis et altum Sanguinis infandi pelagus vel mole vel undis Crevissent, nisi dilapsos per opaca viarum Vicine sociis cepissent menibus arces.» Excipit hunc Scipio: «Vitam quecumque per omnem Aut vidi aut legi, fateor, michi parva videntur Fabula, dum memini Hanibalis. Vidistis, amici, Quantus erat, quantaque acies firmaverat arte. Ipse michi adversus veniebat in agmine primo Obiciens Penos Italis, Numidasque rebelles, Massinissa, tibi, memor hos odioque metuque In regem pugnare suum; Latiamque cohortem Ecce ubi constituit, quoniam venisse coactam
Abbreviated transcription (Latin):
It dapibꝰ cõpressa fames primis ne quieuit
Impetꝰ edendi placido facoudior ore
Ldius iugreditur postq michi fata debere
Hunc tiũ uidisse diem contentꝰ abibo
Lno iam cũq trahent nec me natũ ec̃ pigebit
Dum tecum insisse ferrar fortissie rector
Hisperie an nr̃a salus bii creditur ui
Hoc fateor solo mentẽ spes ultima sulit
Nam rediens bello mag iã parte peracto
Cũ massinillas cedentẽ terga inderem
Teq por aduersos tanta uirtute tonãtẽ
Actum de hambale ẽ tacito cum mi̾uure drei
Nñc quibꝰ ille uiis aut quĩ cruꝑit astu
Ou stupco mutorq tugam Seo nocior illis
E st regio ioqr bodie mulas fortasse salutis
Canta tint medio abiupens ser mõe loquẽtem
Rer cut ilte quidem merito clarissimus oĩ
Posteritate dies per sela longa ferctur
Nõis aulonn fuit dũ lama superstes
Sed michi crede lelu nom morcrisq aĩmũq
Hambal au ne dolis mitꝰ subrbat ĩ arius

Expanded text:
Ut dapibus compressa fames primusve quievit Ut dapibus compressa fames primusve quievit Impetus edendi, placido facundior ore Lelius ingreditur: "Postquam michi Fata dedere Hunc tantum vidisse diem, contentus abibo Quo iam cumque trahent; nec me natum esse pigebit, Dum tecum vixisse ferar, fortissime rector Hesperie, cui nostra salus bene creditur uni. Hoc, fateor, solo mentem spes ultima lusit; Nam rediens bello magna iam parte peracto, Cum Massinissam cedentem terga viderem Teque per adversos tanta virtute tonantem, 'Actum de Hanibale est' tacito cum murmure dixi. Nunc quibus ille viis aut quonam eruperit astu Obstupeo mirorque fugam; sed notior illis Est regio, idque hodie multis fortasse salutis Causa fuit." Medio abrumpens sermone loquentem Rex ait: "Iste quidem merito clarissimus omni Posteritate dies per secula longa feretur, Nominis Ausonii fuerit dum fama superstes. Sed, Leli, michi crede, novi moresque animumque: Hanibal anne dolis victus succumbat an armis
Abbreviated transcription (Latin):
Et iuger etinopum ppłs regriñq pcrultum
Quod mauri mũdũq olem per sela louga
Ant reges msere alu quodq italia tellus
T ot declarat dãpins io totũ langiñe uxtũ
Affrica mĩe renount quot tot naluere rapĩe
Raptor raptoren spoliat llũc ite per ampla
E quora m̃c ualidas prosterinte turribꝰ arces
Nunc aratrũ antiquis intultet menib om̃s
nus habet predas hosostis mondiq superbit
Tot spolus nr̃isq sil tandẽ aguñe fesso.
Scipio magnamimꝰ referẽs inctrica retro
Digna sub occasum solis sua castra renisit
aptinos seruare ibet que ne amipla rlatu
Aespeciosa forent uã terta perda nritim
parsa erat atq auos mulcebat milit acres
Serus atlilante radiabat nertice pulter
Hesperus et intido rarissima sidera celo
Aggere graminco tonsidit leta inuentus
Clsior at cunctis sapio iteq additꝰ illi
Herbosimi tennere torũ tum corpora curãt
S essa labore gram belloq ce hansta diuruo

Expanded text:
Et niger Ethiopum populus regnumque perustum, Et niger Ethiopum populus regnumque perustum, Quod Mauri Numidumque olim per secula longa Aut reges misere alii, quodque Itala tellus Tot dederat damnis; id totum sanguine mixtum Africa nunc revomit. Quid tot valuere rapine? Raptor raptorem spoliat. Nunc ite per ampla Equora, nunc validas prosternite turribus arces, Nunc aratrum antiquis insultet menibus. Omnes Unus habet predas hostis, mundique superbit Tot spoliis vestrisque simul. Tandem agmine fesso Scipio magnanimus referens victricia retro Signa sub occasum solis sua castra revisit. Captivos servare iubet, queve ampia relatu speciosa forent; nam cetera preda viritim Sparsa erat atque animos mulcebat militis acres. Serus Athlanteo radiabat vertice pulcer Hesperus et nitido rarissima sidera celo. Aggere gramineo considit leta iuventus, Celsior at cuntis Scipio rexque additus illi Herbosum tenuere thorum. Tum corpora curant Fessa labore gravi belloque exhausta diurno.
Abbreviated transcription (Latin):
Ancipodũ populis nr̃o q̃ uiderat orbe
Sol iapidos stimulabat eqe nudũq solu
Scipio curarñũ laqͦie sũpina nolutas
Eecidia infande gẽtis tẽpdꝵ locũq
Atq aditus formãq re et discrina secum
Enucta suma tacitꝰ ingili sub mente monebat
Atquia solis iter denernm atq hora monere
Grata indebatur fessis daret ocia castris
Iustituit renocare acies meritãq quieten
Tradere militibus noctiu tpra sumpin
Et tũ hostili ꝙ primũ irrumpere uallo
isum est hue alacres iͥ preit ip̃e coliortos
Iugrediturq aditium millo custode locorimi
Illic preda iugens
Precipitem meditãte fugan et quid inta ualeret
Non quid opes passunq iaccns prosa subdex
Inuẽta ẽ rapitur cupide carthaginis anrũ
Per maria et terras quesitũ sangin̾e iuulto
Harbarite libico quod iucta hispama bello
Misit anaricie sardis qd̾ fessa cancrins
Quot saculis tociens & torserat impia teplis
Quod medio percussa die plaga torrida mũdi

Expanded text:
Antipodum populis nostro que viderat orbe, Antipodum populis nostro que viderat orbe, Sol rapidos stimulabat equos; nondumque solutus Scipio curarum laqueis, suprema volutans Excidia infande gentis tempusque locumque Atque aditus formamque rei et discrimina secum Cunta simul tacitus vigili sub mente movebat. At quia solis iter devexum atque hora monere Grata videbatur fessis daret otia castris, Instituit revocare acies meritamque quietem Tradere militibus, nocturni tempora somni. Et tamen hostili quam primum irrumpere vallo Visum est: huc alacres igitur preit ipse cohortes Ingrediturque aditum nullo custode locorum. Illic preda ingens, Precipitem meditante fugam et quid vita valeret, Non quid opes, passimque iacens pretiosa supellex Inventa est. Rapitur cupide Carthaginis aurum Per mariBarbarice Libico quod vieta Hispania bello Misit avaritie, Sardis quod fessa cavernis, Quod Siculis totiens extorserat impia templis, Quod medio percussa die plaga torrida mundi
Abbreviated transcription (Latin):
Talia iactabat stricto mucrone tremendꝰ
Iamq referre pedem panlatu &xt̾rit hostis
Mox magie atq magie nͨ iã renerẽcia tãti
Illa ducis retinere din potuisset in armis
Site antẽ pariter redemites hoste fugato
Rex leliusq retro fessos et¬
Inprouisi a tergo niuadũt illicet erge
Cepta prins sensim laxis fuga pergit habeuis
Nec prĩc pietas propr nec cura puderis
Nec decus hambalis quitꝙ nalue p̾cesq
Ille uidens fractas acies et terga suor
er sa metu rapiduum t̾pida forũndie tandes
olint eqni campoq fugit la crimoso aꝑto
Accusansq oñĩs hõies ne deos ne propinquũ
Pernent ad rimetu illic iunẽibus ubis aĩ
Substitit hiue iterũ peno renocante senatu
Digreditur postꝙ̃ attonice sub mema nẽtum
Est patrie nou ille forũ nõ publica templa
Sed furtim pecusse larẽ contentꝰ ⁊ mia
Sede din mestus latebris se le obdidit atris
Nonꝰ ad occeanũ cupic̃s nare ꝓfũdis

Expanded text:
Talia iactabat stricto mucrone tremendus Talia iactabat stricto mucrone tremendus Iamque referre pedem paulatim exterritus hostis: Mox magis atque magis; nec iam reverentia tanti Ulla ducis retinere diu potuisset in armis. Ecce autem pariter redeuntes hoste fugato Rex Leliusque retro fessos Improvisi a tergo invadunt. Ilicet ergo Cepta prius sensim laxis fuga pergit habenis; . Nec patrie pietas, proprii nec cura pudoris Nec decus Hanibalis quicquam valuere precesque. Ille videns fractas acies et terga suorum Versa metu, rapidum trepida formidine tandem olvit equum campoque fugit lacrimosus aperto, Accusansque omnes hominesve deosve, propinquum Pervenit Adrumetum. Illic menibus urbis amice Substitit. Hinc iterum Peno revocante senatu Digreditur. Postquam attonite sub menia ventum Est patrie, non ille forum, non publica templa, Sed furtim petiisse larem contentus et ima Sede diu mestus, latebris sese abdidit atris. 8 Pronus ad Occeanum, cupiens narrare profundis
Abbreviated transcription (Latin):
Has inter gentes alio certamũe longe
Concursimm ẽ alnisq anmus iã nera fate
Ciribus lec acies p̾cit hͨ lenitate ħ mii̾e
Parq odiũ ambabus uix tandẽ fessa parup
Cedebat penor acies tum fermds ira
Hamibal ceclamat non hec tibi si gua uis
Hostibus in meduis pociꝰ discrepta rlmquet
Hen nuchi quo rints nõ ẽ ma recta nenite
Pat hostem t̾ꝑire licet cartagins estis
Eit memores hac forte doniũ tͥmear pucas
Erratis miscri emes hec carterie uua
Feiluq ma ẽ hec dicens ibat in hostes
Solus et intrepidꝰ ciictas sit ille pudore
Et metas pietate ducis firmasse cohortes
Lisus erat bellũ q ingens reuonataq cedes
Coperat urgebat sapio primꝰq premebat
Obstantes cuncos et simea crebra serebat
Perfidiam nũquid tam longa inferre in bebo
Prrima nirtuti nõ sic pieta ainte
O bliquos rear esse deos concurrite fortes
Pectorib manibusq iri uictoria p̾sto ẽ

Expanded text:
Has inter gentes alio certamine longe Has inter gentes alio certamine longe Concursum est, aliis animis. Iam vera fatenti Viribus hec acies preit, hec levitate; sed unum est Parque odium ambabus. Vix tandem fessa parumper Cedebat Penorum acies. Tum fervidus ira Hanibal exclamat: «Non hec tibi signa, retrHostibus in mediis potius discerpta relinque. Heu michi! quo ruitis? Non est via recta. Venite Hac hostem reperire licet. Carthaginis estis Sic memores? Hac forte domum remeare putatis? Erratis, miseri cives! Hec carceris una Exiliique via est.» Hec dicens ibat in hostes Solus et intrepidus. Cluntas sic ille pudore Et victas pietate ducis firmasse cohortes Visus erat; bellumque ingens renovataque cedes Ceperat. Urgebat Scipio primusque premebat Obstantes cuneos et funera crebra serebat: «Perfidiam numquid tam longa inferre videbo Prelia Virtuti? Non sic pietatis avite Oblitos rear esse deos. Concurrite fortes Pectoribus manibusque, viri! Victoria presto est.»
Abbreviated transcription (Latin):
Hamibalis contra ille gͣmi cũ molle ruentẽ
Excipit inpaiidꝰ confligunt fuluũa mart
Huic scipio lunc hambal ternensq e ethe mangõs
Miratur tales fris superesse moyos
Milicie tales operũ ferriq imiustroe
Pic precor ut mendar desistat glia tãdes
Noĩbus certare ducum pudeatq referre
Imbelles asie populos gangaq subactũ
Partharũ sileant reges et presidis arme
Exiguo lpectata phialãr nec conserat ip̃a
Troia manũ priaunq domꝰ cantata poct
Sraion̾ et nr̃is nõ regũ quisquis̨ odoro
Crine finueus atq a̾ssirio crispatͦ amictu
His campis nõ nude acies nõ fluxa parmo
Purpura nõ lembꝰ tũ cõfisa sagittie
Robore subsistens italo romana muentus
Arma tullit cont̾ assidius cxata bellis̨
Agina penorũ quib ẽyspania testis
Lircutis latimiuq magis que milie ꝑ arua
Romanos hominũ nictores ominaq ansos
Iam pessinu ferro dederant et fortibꝰ armis

Expanded text:
Hanibalis. Contra ille gravi cum mole ruentem Hanibalis. Contra ille gravi cum mole ruentem Excipit impavidus. Confligunt fulmina Martis, Hinc Scipio, hinc Hanibal; cernensque ex ethere Mavors Miratur tales terris superesse magistros Militie, tales operum ferrique ministros. Hic precor ut mendax desistat Grecia tandem Nominibus certare ducum; pudeatque referre Imbelles Asie populos Gangemque subactum. Parthorum sileant reges et Persidis arvis Exiguo spectata phalanx; nec conserat ipsa Troia manum Priamique domus cantata poetis Graiorum et nostris; non regum quisquis odoro Crine fluens atque Assirio crispatus amictu. His campis non Inde acies, non fluxa per armos Purpura, non levibus tantum confisa sagittis Robore subsistens Italo Romana iuventus Arma tulit: contra assiduis exercita bellis Agmina Penorum, quibus est Hispania testis Virtutis Latiumque magis; que mille per arva Romanos hominum victores omniaque ausos Iam pessum ferro dederant et fortibus armis.
Abbreviated transcription (Latin):
Italie dedit affucte qui fortia bella
Corcior eeciperet qui nõ pũcia tantũ
Ses nentura cciã discruiña pelleret unus
Temporib cu tuta sins ĩ inia maneret
Et cui libertas seruanda sequẽtibꝰ annis
Iam media sol alius eqnos regiõe fhebat
Ethera et tantas spectabat tritugira
I mpig et nillo defessne mebra labor
Non estu non uulreribꝰ nõ mile calentis
Pulneris cetremas manibꝰ tẽptare ꝓcellas
Sapio tendebat tuncus quo dencior illũ
Et ducis aduersi facies optata nocabat
Ie uelut etlinco descendẽs nertite nastat
⁊ lama canernosi cõnexa tremẽcia montis
Et scopulos ruit obstantes arbustaq frãgit
Obina sul plonre rebeant sumuil muoiq ualles
Sic ferne et sunili prosteruit turbine cũcta
⁊cipio sepemonẽs miles rõne precor te
Ant lince ant morere ⁊ mecũ nẽ nltĩa tẽpta
Hec ma nel romã nel recto traunte ducit
I supcros hec nociferans ĩtrabat ĩ aginc̃

Expanded text:
Italie dedit afflicte, qui fortia bella Italie dedit afflicte, qui fortia bella Fortior exciperet, qui non presentia tantum, Sed ventura etiam discrimina pelleret unus; Temporibus cui tuta suis innixa maneret Et cui libertas servanda sequentibus annis. Iam media Sol almus equos regione trahebat Etherea et tantas spectabat territus iras. Impiger et nullo defessus membra labore Non estu, non vulneribus, non nube calentis Pulveris, extremas manibus tentare procellas Scipio tendebat, cuneus quo densior illum Et ducis adversi facies optata vocabat. Ac velut Ethneo descendens vertice vastat Flamma cavernosi convexa trementia montis, Et scopulos ruit obstantes arbustaque frangit Obvia, sulfuree reboant simul undique valles, Sic ferus et simili prosternit turbine cunta Scipio, sepe monens: «Miles Romane, precor te: Aut vince aut morere: mecum nunc ultima tenta. Hec via vel Romam, vel certo tramite ducit Ad superos ». Hec vociferans intrabat in agmen
Abbreviated transcription (Latin):
Dn tonat huit pleuins ⁊ grãdiẽ nixta r̾surgit
Tempestas numica sat exesserat ardens
Scipio iã colles minẽsa stragę coactos
Collatięq iterũ sigus et Iuribus ambe
Uliscebant acies eqnato predia campo
olliatum spectasse deuin tot simera pentis
Indointe tanto eq trna sub urarte labores
Credidernu seu quas ualidis foret ce itꝰ armis
Hoc eqnidẽ mondi cãpis comissa cruenti
Nntabat fortiuia die quis nira supremi
Imperu sũmũq gradũ quis septra teneret¬
E anisset si forte etemi sors ultua peno
Quis dubitet quin inmẽsimi doĩnata ꝑ orbẽ
Imipia cartliago rerũ tennisset habenas
Romanũq incduil. foret li in tpra nomẽ
Italia barbaricis tellus lacerata colons
Uutasset genne egregiũ maiorq fuisse
Affrica si p̾otunt uoniẽ sibi grecia merinis
Imposuisse suũ q̃to magi aftrica uictrre
ed miserata pios diuma potencia nobis
Cuccurut talemq irũ pciorib amu

Expanded text:
Dum tonat, hinc pluviis et grandine mixta resurgit Dum tonat, hinc pluviis et grandine mixta resurgit Tempestas inimica satis. Excesserat ardens Scipio iam colles immensa strage coactos, Collatisque iterum signis et viribus ambe Miscebant acies equato prelia campo. Solicitum spectasse Deum tot funera gentis Indomite, tantosque truci sub Marte labores Crediderim, seu quis validis foret exitus armis. Hoc equidem mundi campo commissa patenti Nutabat Fortuna die, quis iura supremi Imperii summumque gradum, quis sceptra teneret. Favisset si forte etenim sors ultima Peno Quis dubitet quin immensum dominata per orbem Impia Carthago rerum tenuisset habenas, Romanumque nichil foret hec in tempora nomen? Itala barbaricis tellus lacerata colonis Mutasset genus egregium, maiorque fuisset Africa. Si potuit nomen sibi Grecia inermis Imposuisse suum, quanto magis Africa victrix Sed miserata pios divina Potentia nobis Succurrit, talemque virum peioribus annis
Abbreviated transcription (Latin):
Est ꝓpe therasiã qd mostrũ dectus anrusper
Romano dedit impio macedñq rinuo
Llanta sco transtro rndis at stupetcs adhesit
Teperat ĩterca pugna tremefactus inqna
ireiliaris eqnes penor estedere campo
Iusequit inctor profugne ia sparsa sequẽdo
Ipsauiã cumulos inter reꝑire laborat
Cessorũ romana aciesꝑe icandere in altui
t dubio titubare gradu pars lubrica arcũ
Arna tenene sparsis aditũ tẽptare mamplis
Signiferi flmitare cciã armorũq ingri
Et peterat imncendo uagris felicia miles
Della r̾pentime pernertere cladib atq
Iulustrẽ tedare diẽ ĩpronidus alti
cipio consilii renocancia signa dedisset
Cognita na postꝙ uisso tubitine campis
a souuit temere gradũ siguũq secuti
In primos rediere globos lut agimĩa riusꝰ
Turbine cõcurrũt alio sed nirib inisdem
E there dispersos neluti cũ turbidns onster
Arctant ninbos silunitq rpressa parumper

Expanded text:
Est prope Therasiam; quod monstrum doctus aruspex Est prope Therasiam; quod monstrum doctus aruspex Romano dedit imperio Macedumque ruine Navita sed transtro rudis ac stupefactus adhesit Ceperat interea pugna superatus iniqua Auxiliaris eques Penorum excedere campo. Insequitur victor profugos. Iam sparsa sequendo Ipsa viam cumulos inter reperire laborat Cesorum, Romana acies: pars scandere in altum Et dubio titubare gradu, pars lubrica circum Arva tenens, sparsis aditum tentare maniplis. Signiferi fluitare etiam armorumque magistri: Et poterat vincendo vagus felicia miles Bella repentinis prevertere cladibus, atque Illustrem fedare diem, ni providus alti Scipio consilii, revocantia signa dedisset. Cognita nam postquam iusso tubicine campis Vox sonuit, tenuere gradum signumque secuti In primos rediere globos. Hinc agmina rursus Turbine concurrunt alio, sed viribus isdem; Ethere dispersos veluti cum turbidus Auster Arctavit nimbos, siluitque repressa parumper,
Abbreviated transcription (Latin):
mibi in ꝑatriis. populosq potuisset uterq
Non sunt omibicio ceciq suꝑbia cordis
Et sitis etorna que spe succendit habenoi
Uortalos uritq aĩos et trudit inenso
Confligunt infense acies nec puͭͣ tantũ
Hos odia ceagitant credit sua milua qq
Et pat̾s frisq necẽ dñ percutit hostem
Alcisa nsq adco mẽtes offensa netustas
Asperat atq odio lemuo certare recenti
Impalũt sua castra duces et nocib altis
Accedũt aĩos et honesta ꝑicła mostrãt
Ut subeñt sp̃ce insa ẽ pulcrima mortis
Pro pria pepigisse aĩas nis apla fororu
Armorq dabat strepitꝰ gatꝰq cadẽtinu
Confulos horrore sonos in langiũs altus
Iauq furens operit noluitq cadanatorrẽs
Alons quoq corporibus prostrat surgi eq
Atq irũ rapidosq ingis iã seperat hostes
Non sic attointos ego litore nantus
Eapanisserear quib insula nata repen

Expanded text:
Finibus iu patriis populus potuisset uterque! Finibus iu patriis populus potuisset uterque! Non sinit ambitio cecique superbia cordis Et sitis, eterna que spe succendit habendi Mortales, uritque animos et trudit in enses. Confligunt infense acies; nec publica tantum Hos odia exagitant; credit sua vulnera quisque Et patris fratrisque necem, dum percutit hostem Ulcisci. Usque adeo mentes offensa vetusta Asperat! atque odio levius certare recenti Impellunt sua castra duces et vocibus altis Accendunt animos et honesta pericula monstrant Ac subeunt. Species visa est pulcerrima mortis Pro patria pepigisse animam. Vis ampla furorum Armorumque dabat strepitus gemitusque cadentum Confusos horrore sonos. Iam sanguinis altus Iamque furens operit volvitque cadavera torrens Mons quoque corporibus prostratis surgit equorum Atque virum, rabidosque iugis iam separat hostes. Non sic attonitos Egeo litore nautas Expavisse rear, quibus insula nata repente