comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Illic saltus: uenationes quȩ penitus in urbib nõ sunt. ⁊ Lustra feraꝵ: bene feraꝵ
addidit: qm̃ sunt ĩ urbib lustra meretricũ. ⁊ faruoq assueta iuiuentus: nõ ut ur¬
fecit: hoc aratus dicit iustitiã primo & ĩurbib postea tantũ inagris fuisse. ubi eã
rusticã uitã. suã aũt ꝑsonã ꝓ quocũq ponit. sic paulopost. rura mͥ. procuilibet. sic
ĩpͥmo. nõ illa quisꝗͣ me nocte ꝑ altũ ire. et ĩtertio. ne mͥ tunc molles subdiuo car¬
pere sonnos. & hoc est quod dicit horatius in arte poetica. hoc sꝑnat ꝓmissi carmi¬
nis auctor. ⁊ Quaꝵ sacra fero: poeta ẽi quasi musaꝵ sacerdos est. ⁊ cęliq uias & sy
licet cũ luna plenaͤ regione eiꝰ obstiterit radus. et eos nobis fecerit nõ uideri. unde¬
& uarios accipimꝰ defectus nõ quia uaria ratione cõtingunt. nã ratio una est ut

Expanded text:
 ὑπὸ δένδρεSIN U/PNOI. Ad v. 471 illic saltus venationes, quae penitus in urbibus non sunt. lustra ferarum bene 'ferarum'  ὑπὸ δένδρεSIN U/PNOI. Ad v. 471 illic saltus venationes, quae penitus in urbibus non sunt. lustra ferarum bene 'ferarum' addidit, quoniam sunt in urbibus lustra meretricum. parvoque adsueta non ut urf. hoc Aratus dicit, iustitiam primo et in urbibus, postea tantum in agris fuisse, ubi eam rusticam vitam. suam autem personam pro quocumque ponit: sic paulo post "rura mihi" pro 'cuilibet', sic in primo "non illa quisquam me nocte per altum ire", in tertio "nec mihi tunc molles sub divo carpere somnos". et hoc est, quod dicit Horatius in arte poetica "hoc amet,  amore. quarum sacra fero poeta enim quasi musarum sacerdos est. Ad v. 477 caelique licet, cum luna plena e regione eius obstiterit radiis et eos nobis fecerit non videri: unde varios accipimus defectus, non quia varia ratione contingunt — nam ratio una est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
UIa.
licet iraꝵ causas mars habuerit laphite tñ & centauri. incentauri furorẽ sunt ebri¬
etate cõpulsi. dem hoc loco centauroᷤ infurorẽ actos alibero nõ liphitas. ⁊ laphitis
ustissima tellus est quȩ maiore fenore semina accepta restituit. ⁊Si nõ ingentẽ
forib domꝰ alta suꝑbis: ut &̃ in laudẽ fecit i taliȩ nõ solũ uitã laudat rusticã. sedã
cõtrariam iđ urbanã uituꝑat. Nã ista quȩ urbib dicit opinalia sunt bona nõ uera
ci di noscere possunt uera bona. ⁊ in hiant: habere desiderant. & dicimus in hio
forib testudinis inde terga sedent fuluo maculas distincta smaragdo.⁊ Illusasq
auro uestes: in quib artifex auro ludens aliqua depinxerat. male aũt quidã in¬
usus inuentus est purpurȩ. s ueneno: iđ colore. ⁊ Nec casia liquidi cõrumpitur
usus oliui: casia herba est dequa fit ũguentũ. mire aũt ait usus oliui conrũpitur.

Expanded text:
uit". licet irarum causas Mars habuerit, Lapithae tamen et Centauri in furorem sunt ebrietate conpulsi. deinde hoc loco Centauros ait in furorem iustissima est, quia maiore fenore semina accepta restituit. Si non, foribus d. a. s. ut etiam in laude fecit Italiae, non solum vitam laudat rusticam, sed etiam contrariam, id est urbanam, vituperat. nam ista, quae de urbibus dicit, opinabilia sunt bona, non vera, ci dinoscere possunt vera bona". Ad v. 463 inhiant habere desiderant. et dicimus 'inhio sunt, sed nimium fortunati agricolae. Ad v. 459 procul discordibus armis longe a civitatibus, plenis iurgio inlusasque auro v. in quibus artifex auro ludens aliqua depinxerat. male autem quidam 'inusus inventus est purpurae. veneno colore. Ad v. 466 nec casia liqvidi c. v. o. casia herba est, de qua fit unguentum. mire autem ait 'usus olivi corrumpitur'.
Abbreviated transcription (Latin):
ribus terre et genitalia sed melius asprũ sequitur ut genitaliã semina quȩ noᷤ
iacimus intellegamus ñõ q̃ ex terra siluae suscipiũt. Genitalia aũt dicis¬
seminaquibus aliquid procreat᷑ & gignit᷑. n tument: suspenduntur.i
dit: in terdũ pro aere iuno proȩthere iupp̃r ponitur. aliquotiens ꝓaere & e
habet pluuias unde ethere pro ioue accipimus. cui tribuunt aer &aether quȩ
duo mixta terrȩ & humori uniuersa procreant: dicit aũt uerno tempore e
pluuias quib cũcta nascuntur. unde ferundis imbribus dixit quibus terra fe¬

Expanded text:
ribus — 'terrae et genitalia sribus — 'terrae et genitalia siacimus intellegamus, non quae ex terra silvae suscipiunt. 'genitalia' autem disemina', quibus aliquid procreatur et gignitur. 'tument' suspenduntur. Ad v. d. interdum pro aere Iuno, pro aethere Iuppiter ponitur; aliquotiens et pro aerhabet pluvias. unde Aetherem pro Iove accipimus, cui tribuuntur aer et aether: quae duo mixta terrae et umori universa procreant. dicit autem verno tempore esse pluvias, quibus cuncta nascuntur: unde 'fecundis imbribus' dixit, quibus terra fe
Abbreviated transcription (Latin):
rũ: ab eo uero quod flamina flamen possumus dicere. licet sit uitandũ propter aliã
significationẽ: nã dicit᷑ flamendialis flamen martialis. ⁊ corillũ sere: radices ei eius¬
co ager colendus est. i ferro ledere tunso semina: retuso obtuso ferro quo uites
prosit sed ut etiã ip̃e dicit propter casũ incendii.s incautis pastorib: negligenti¬
bus circa alia occupatis. s & ruit atrã: egerit. emitit ruere facit nã modo agentis
ut fieret mora uento qua ferenti. ⁊ hoc ubi: subaudi contigerit. ⁊ suꝑat: suꝑest¬
ut quid puer ascanius suꝑat ne: Nec tibi tam prudens quisꝗͣ persuadeat au̾tor.
dicit quo tẽpore ponendȩ sunt uites. & probat tollerabilius autũno. melius uerno
nã dicturus est ueradeo frondi nemoꝵ uer utile siluis. s cõcretã radicem: ante eĩ
cẽ.& uere rubenti: floribus splendido. ÷s Candida uenit auis longis in uisa colubriꝰ:

Expanded text:
rum. ab eo vero, quod est 'flamina', 'flamen' possumus dicere: licet sit vitandum propter aliam rum. ab eo vero, quod est 'flamina', 'flamen' possumus dicere: licet sit vitandum propter aliam significationem; nam dicitur flamen Dialis, flamen Martialis. et aliter: 'flabra' co ager colendus est. FERRO LAEDE RETVNSO SEMINA. prosit, sed, ut etiam ipse dicit, propter casum incendii. Ad v. 303 incautis pastoribus neglegentibus, circa alia occupatis. Ad v. 308 et ruit atram egerit, emittit, ruere facit: nam modo agentis ut "fieret vento mora nequa ferenti". Ad v. 312 hoc ubi subaudis 'contigerit'. et ut "quid puer Ascanius? superatne?" Ad v. 315 nec tibi tam prudens quisqvam p. a. dicit quo tempore ponendae sint vites: et probat tolerabilius autumno, melius verno; nam dicturus est "ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis", id est icem. Ad v. 319 vere rubenti floribus splendido. Ad v. 320 candida venit a. l. i. c.
Abbreviated transcription (Latin):
marmorariis qui iuncturas ũguib probant: horatius adũguem factus homo.
bene cõueniunt: is fluctuat: splendet. ss numeris: ordinationibus. i pascat
prospectus: iđ delectet. ut atq animũ pictura pascit inani.i: forsitan & scrobibus
economicis sic dicit. & plautus ait. sexagenos scrobes. minor aut est gracchi auto
nitas. nã lucanus ait exigua posuit scrobe. gracchus abũde fossaescrobis: quod exẽ¬
plũ interrentiano est. Quȩ sint fastigia quęras: fastigiũ & sũmȩ & imȩ partis
possumus dicere. sicut altũ & mare & celũ & profundũ dicimꝰ: hinc est celũq profũ¬
dũ. cũ et puteus sit profundus. nausim: ausus sim. audebo. ⁊ sulco: fossa. s ꝑscu¬
lus in primis. arbor est glandifera quȩ lic& abesu dicta sit ꝑ ae scribitur. sicut & cȩ
latũ licet acelo habeat deriuationẽ.: nõ flabra: hoc nom̃ tantũ pluralẽ recipit nume¬

Expanded text:
marmorariis, qui iuncturas marmorum unguibus probant: Horatius "ad unguem factus homo".marmorariis, qui iuncturas marmorum unguibus probant: Horatius "ad unguem factus homo".bene conveniunt. Ad v. 281 fluctvat splendet. Ad v. 284 numeris ordinationibus. Ad v. 285 pascat prospectus delectet, ut "atque animum pictura pascit inani". Ad v. 288 forsitan et oeconomicis sic diciritas: nam Lucanus ait "exigua posuit scrobe", Gracchus abunde fossa "scrobis est", quod exemplum in Terentiano est. quae sint fastigia fastigium et summae et imae partis possumus dicere, sicut altum et mare et caelum dicimus: hinc est "caelumque profundum", cum et puteus sit profundus. lus in primis arbor est glandifera: quae licet ab esu dicta sit, tamen 'aes' per 'ae' est, sicut et 'caelatum', licet a celo habeat derivationem. Ad v. 293 non flabra hoc nomen tantum pluralem recipit nume
Abbreviated transcription (Latin):
et quisquis color quod neꝙobscuritatẽ affert. nec fidẽ derogat lectioni. ⁊ Sceleratĩ
pelliuit indicia. nigrȩ aũt ad albaꝵ discretionem. ut hedera formosior alba.⁊ his
esse ponendas uites quo fodiuntur scrobes sed post annũ ut calore & frigore labo¬
re rustici posset terra putrefieri. Infodias: obruas.⁊ Et labefacta mouens: ỹpalage¬
borũ bene segetem similem terram esse requirendã. ⁊ arborib seges: quia desemi¬
nario loquit᷑ arboꝵ bene segetẽ appellauit. is digesta: ordinata ut digerit innume
niq aꝑtos bacchos amat colles. sed etiã inuallib poni posse uites superius indica¬
plectitur. & dicit quẽ ad modũ inplano quẽ admodũ in collib uites ponere de¬
bemus.. Metabere: eliges & longe alia significatio ẽ metor metaris. unde lu¬
canus hesperios audax ueniã metator in agros. et alia metior metiris. ille aũt

Expanded text:
'et quisquis color', quod nec obscuritatem adfert nec fidem derogat lectioni. sceleratum no'et quisquis color', quod nec obscuritatem adfert nec fidem derogat lectioni. sceleratum nopellavit indicia. 'nigrae' autem ad albarum discretionem, ut "hedera formosior alba". et anno ponendas vites, quo fodiuntur scrobes, sed post annum, ut calore, frigore, labore rustici possit terra putrefieri. Ad v. 262 infodias obruas. Ad borum similem terram esse requirendam. Ad v. 267 arboribus seges quia de seminario loquitur, arborum bene segetem appellavit. digesta feratur ordinata, ut "digerit in numenique apertos Bacchus amat colles"; sed etiam in vallibus poni posse vites superius indicaplectitur et dicit quemadmodum in plano, quemadmodum in collibus vites ponere debemus. Ad v. 274 metabere eliges. et longe alia significatio est 'metor metaris' — unde Lucanus "Hesperios audax veniam metator in agros" — et alia 'metior metiris'; illud enim
Abbreviated transcription (Latin):
mine: spissi uiminis. s Colaq preloꝵ: qualoꝵ qualos ꝑ quos uinũ defluit qui &
ip̃i a colando dicti sunt: prela aũt sunt trabes. quibus uua calcata iã premit᷑. s eluc¬
tabitur: cũ mora egredietur. iz amaror: amaritudo et sermo lucretii & uera lec¬
mihi fertilis illa: scilicet ne herbȩ plus ȩquo crescentes spem adimant flumentoꝵ.
unde ait ĩprimo. luxuriẽ segetũ tenera depascit in herba. pͥmis aristis herbis sur¬
gentibus. quaꝵ luxuries futuris frugibus nocet. quas culmi tenues ferre non
excludentes at. ut sit & qui cuiq cõlor sceleratũ ex quirere frigus difficile est.
alii colos legunt ut excluso scilicet᷑ fiat sinalinpha et scandamus & quiscuiq colos at
sceleratũ ut sic sit quẽ ad modũ interse coisse uiros & cernere ferro. qđ nõ procedit.
tunc ẽĩ r. in si mutatur cũ longa opus est sillaba ut color colos. labor labos. hic ãt

Expanded text:
mine spissi viminis. Ad v. 242 colaque prelorum qualos, per quos vinum defluit, qui et ipsi a colando dicti sunt. prela autem sunt trabes, quibus uva calcata iam premitur. Ad v. 244 eluctabitur cum mora egredietur. Ad v. 247 amaror amaritudo: et est sermo Lucretii. et vera lecmihi fertilis illa scilicet ne herbae, plus aequo crescentes, spem adimant frumentorum: unde ait in primo "luxuriem segetum tenera depascit in herba". Ad v. 253 primis aristis herbis surgentibus, quarum luxuries futuris frugibus nocet, quas culmi tenues ferre non excludentes 'at', ut sit 'et quis cuique color: sceleratum exquirere frigus difficile est'. alii 'colos' legunt, ut excluso 's' fiat synalipha et scandamus 'et quis cuique colat sceleratum', ut sic sit, quemadmodum "inter se coisse viros et decernere ferro". quod non procedit: tunc enim 'r' in 's' muta- tur, cum longa opus est syllaba, ut 'color colos' 'labor labos'; hic aut
Abbreviated transcription (Latin):
inrara et uinũ indensa sed nõ feliciter nasci. ⁊ capies: eliges. ut aut capere aut cap

Expanded text:
in rara et vinum in densa, sed non feliciter, nasci. Ad v. 230 capies eliges, ut "aut capere aut captin rara et vinum in densa, sed non feliciter, nasci. Ad v. 230 capies eliges, ut "aut capere aut capt
Abbreviated transcription (Latin):
em exalat nebulam: dicit agrũ omĩum reꝵ feracẽ. quatuor eĩ genera agroꝵ imi¬
tatur qui solus potest quod illi quatuor. sicut sequentia indicant. ÷⁊ fumosq uo¬
lucres: quasi fumeros scilicet exhumore.s suo gramine: naturali scilicet et non
coacto ⁊ nec scabie⁊ salsa ledit rubigine ferrũ: ꝓprie. nã rubigo quasi scabies fer¬
ri est. ⁊ diues capua: ideo diues quia talem arat. s ueseuo: ueseuus mons est li¬
guriȩ sub alpib positus. nã campanꝰ uesiuus dicitur ꝓ quo multi seuũ positũ
uoluerũt. s uacuis danius nõ ȩquis acerris: acerre ciuitas est cãpaniȩ haud longe a
neapoli: quã danius prȩterfluit fluuꝰ cuiꝰ fẽquensinũdatio eã ex haurit. unde
biles sunt tantũ habent sine aliqua ꝑissologia repetitionẽ.÷: densa magis cereri: be
ne addidit magisinã hoc uult ostendere. ꝗd ubi smeluis nascitur. põt eĩ frum̃tum

Expanded text:
em exhalat nebulam dicit agrum omnium rerum feracem: quattuor enim genera agrorum imiem exhalat nebulam dicit agrum omnium rerum feracem: quattuor enim genera agrorum imitatur qui solus potest, quod illi quattuor, sicut sequentia indicant. fumosque volucres quasi fumos: scilicet ex umore. Ad v. 219 suo gramine naturali scilicet, non coacto. Ad v. 220 scabie et s. l. r. f. proprie: nam rubigo quasi scabies ferri est. Ad v. 224 dives capva ideo 'dives', quia 'talem arat'. vesaevo Vesaevus mons est Liguriae, sub Alpibus positus: nam Campaniae Vesuvius dicitur, pro quo multuit. Ad v. 225 vacvis clanius non aeqvus acerris Acerrae civitas est Campaniae, haud longe a Neapoli, quam Clanius praeterfluit fluvius, cuius frequens inundatio eam exhaurit: unde biles sunt: tantam habent sine aliqua perissologia repetitionem. ne addidit 'magis'; nam hoc vult ostendere, quid ubi melius nascitur: potest enim et frumentum
Abbreviated transcription (Latin):
tibiaꝵ dicit quib in aurẽ sacerdotis cani solebat. ⁊s lancib & pandis: aut
patulis. aut extoꝵ pondere curuatis. ⁊s reddimus exta: sacerdotũ usus est
uerbo. reddi eĩ dicebantur exta: cũ ꝓbata & elixa are suꝑponebantur. ⁊s urẽtes¬
culta capellas pmne enĩ quod momorderint urunt unde est & amors osigna¬
ta instirpe ci catrix. s saturi tarenti: aut fecũdi. aut qđ est uixta oppidũ satu¬
rũ.tarentũ enim et saturũ uicinȩ sunt sibi calabriȩ ciuitates. horatius. me sa¬
turiano uectari rura caballo. ⁊ liquidi fontes: puri sine pestilentia.÷ & ꝗͣtum¬
hoc dicit uarro fuisse in rosulano agro: posꝗͣ uelinꝰ siccatus est lacus ubi longam
ꝑticam magnitudo suꝑabat herbaꝵ. ⁊ aut unde iratus: infecũditati diuturnȩ
curȩ que maioribus proitalia gente fuit. est aũt becbasis inista discriptione. ss
Ieuina glarea: sicca & sterillis terra. s casia: aũt & rosmarinus apibus aptȩ sũt

Expanded text:
tibiarum dicit, quibus in aurem sacerdotis cani solebat. Ad v. 194 lancibus pandis aut patulis aut extorum pondere curvatis. et verbo; reddi enim dicebantur exta, cum probata et elixa arae superponebantur. Ad culta capellas omne enim, quod momorderint, urunt: unde est "et admorso signata in stirpe cicatrix". Ad v. 197 saturi tarenti aut fecundi aut quod est iuxta oppidum Saturum; Tarentum enim et Saturum vicinae sunt sibi Calabriae civitates: Horatius "me Satureiano vectari rura caballo". et alihoc dicit Varro fuisse in Rosulano agro, postquam Velinus siccatus est lacus: ubi longam perticam magnitudo superabat herbarum. Ad v. 207 aut unde iratus infecunditati diuturnae.curaeque maioribus pro Italica gente fuit". est autem ecbasis in ista descriptione. Ad v. 212 ieiuna glarea sicca et sterilis terra. casia autem et ros marinus apibus aptae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ce amputasse quȩ ĩmare cadentia uenerẽ creauerunt. qđ ideo fingitur quia nisi
humor de cȩlo interras descenderit nil creatur. Ali saturnũ deũ esse tempoꝵ dicũt
quȩ sicut falx inse recurrant. Alii uero dicunt saturnũ in ꝓgressu nil nocere. cum
retrogradus est esse ꝑnitiosum. ideoq eũ habere falcẽ in tutela. quod ip̃a protenta
nil ualet. retroacta uero quidꝗd. ei occurrerit secat. ⁊ relictam: scilicet ase paulo
humũ fodito: hoc est ad laborẽ primũ te ẽẽ conuenit. ultimũ ad fructus legen¬
dos. uinũ enĩ factum de uuis in maturis cito acescit. et hoc loco est uitũ uitupera¬
tio quaꝵ fructus aut in maturi collecti depereunt: aut si eoꝵ fuerit expectati
maturitas nichilominus pereunt. nã dicturus est etiã maturis metuedus iupit̾

Expanded text:
ce amputasse, quae in mare cadentia Venerem creaverunt: quod ideo fingitur, quia, nisi ce amputasse, quae in mare cadentia Venerem creaverunt: quod ideo fingitur, quia, nisi umor de caelo in terras descenderit, nihil creatur. alii Saturnum deum esse temporum dicunt, quae, sicut falx, in se recurrunt. alii vero dicunt Saturnum in progressu nihil nocere, cum retrogradus est, esse periculosum; ideoque eum habere falcem in tutela, quod et ipsa protenta nihil valet, retro acta vero, quicquid ei occurrerit, secat. relictam scilicet a se paulo humum fodito hoc est ad laborem primum te esse convenit, ultimum ad fructus legendos: vinum enim factum de uvis inmaturis cito acescit. et hoc loco inest vitium vituperaquarum fructus aut inmaturi collecti depereunt, aut si eorum fuerit expectata maturitas, nihilo minus pereunt; nam dicturus est "et iam maturis metuendus Iuppiter
Abbreviated transcription (Latin):
ritũ colunt᷑. nasymni uero matris deũ ubiq propriã iđ grȩcã linguã requirunt..¬
Stabit sacer hircus ad arã: placebit. tunc est eĩ aptũ sacrificiũ cũ dedicatũ animal
uictimȩ paciens inuenit᷑. unde & alibi sic ait. et statuã ante aras aurata fronte. iđ
placere faciã. contra lucanus discussa fugit abara taurus. sacer aũt ex ecrabiliss
nẽ dicens infinitũ esse eaꝵ laborem: ut cui nũquã exhausti satis est et ĩcertũ fruc¬
tũ ut etiã maturis metuendus iupiter uuis. & ip̃m etiã fructũ ꝑniciosum. Ue ba¬
quia asperum uisu est se ad figuram transtulit. ait exhaustionis ut seruantis¬
nemus dicit & arboꝵ & uitiũ unde paulo post dicturus est bis uitibus ingruit
nis hic uersus est.i: acer. nõ quilibet. sed acer diligens. ⁊ curas uenientẽ extendit ĩ¬
saturni dente: iđ falce quȩ est in eius tutela. nã saturnus dr̃ patri celio uirilia fal¬

Expanded text:
ritum coluntur: nam hymni 395 stabit sacer h. a. a. placebit: tunc est enim aptum sacrificium, cum dedicatum animal victimae patiens invenitur, unde alibi sic ait "et statuam ante aras aurata fronte iuvencum", id est placere faciam, contra Lucanus "discussa fugit ab ara taurus". 'sacer' autem execrabilis, nem, dicens et infinitum esse earum laborem, ut "cui numquam exhausti satis est", et incertum fructum, ut "et iam maturis metuendus Iuppiter uvis", et ipsum etiam fructum perniciosum, ut "Bacquia asperum visum est, se ad figuram transtulit et ait 'exhausti', ut "et servantisnemus dicit et arborum et vitium, unde paulo post dicturus est "bis vitibus ingruitnis hic versus est. Ad v. 405 acer non quilibet, sed acer et diligens. curas venientem extendit isaturni dente id est falce, quae est in eius tutela. nam Saturnus dicitur patri Caelo virilia fal
Abbreviated transcription (Latin):
learea. pendent. sed melius est unã partẽ accipere orationis. Sidera cȩli: pleo na¬
smos est. nec eĩ alibi nisi incȩlo sunt sidera. .: te bacche canã: in uentorẽ ꝓuitibus po¬
suit dequib cathexochen in hoc libro loquitur. nã uites precipuş sunt: lic& & ali¬
aꝵ arboꝵ faciat cõmemorationẽ. ⁊ siluestra tecũ uirgulta: infecundas arbores qui¬
bus precipue in italia uites. coherent. ⁊ tardȩ crescentis oliuȩ: res eĩ diu duratura
tardius crescit. ⁊ huc pater olenee: pater licet generale sit omĩum deoꝵ tñ ꝓpͥe
libero semꝑ coheret: nã liber pater uocatur. lenu̾s aũt ano ⁊ nc̃ An N Ĩ dr̃¬

Expanded text:
learia pendent"; sed melius est unam partem accipere orationis 'hactenus'. sidera caeli pleonalearia pendent"; sed melius est unam partem accipere orationis 'hactenus'. sidera caeli pleonasmos est: nec enim alibi, nisi in caelo, sunt sidera. Ad v. 2 te bacche canam inventorem pro vitibus posuit, de quibus κατ' ἐξοχήν in hoc libro loquitur: nam vites praecipuae sunt, licet et aliarborum faciat commemorationem. nec non siluestria tecum virgulta id est infecundas arbores, quibus praecipue in Italia vites cohaerent. Ad v. 3 tarde crescentis olivae res enim diu duratura tardius crescit. Ad v. 4 huc pater o lenaee 'pater' licet generale sit omnium deorum, tamen proprie Libero semper cohaeret: nam Liber pater vocatur. Lenaeus autem ἀπὸ τῆς ληνοῦ d
Abbreviated transcription (Latin):
optimũ imperatorẽ. sed tanta sunt uitia tempoꝵ prȩteritoꝵ quȩ indies singuloᷤ
aucta sunt. quẽ ad modũ in ꝓcessum equoꝵ cursus augetur. ut ea licet optimus
rector refrenare nõ possit : sicut auriga aferuenti cursu equos nõ potes plerunq
iđ equi. Sane sciendũ trãsiationẽ hanc eẽ nõ cõparationẽ. ꝙ̃ si ponat᷑ infine uitiosũ ẽ.¬
Actenus aruoꝵ cultus & sidera cęli: mire iterauit illũ uersũ. ꝗd faciat lȩtas
segetes. quo sidere terrã: in hoc aũt libro ex equit᷑ culturã agri comsiti qui oĩu
seciuis om̃is inũguẽ arborib positis sc̃to uia limite quacdret.  hacten: multi uo
lunt quod sit una pars orationis e est ad uerbiũ significans hucusq alii duas par¬
tes uolunt ꝓ nomen &e aduerbiũ. ut sint tenus hac: sicut & crurũ tenus amento pa¬

Expanded text:
optimum imperatorem, sed tanta sunt vitia temporum praeteritorum, quae in dies singulos optimum imperatorem, sed tanta sunt vitia temporum praeteritorum, quae in dies singulos aucta sunt, quemadmodum in processu equorum cursus augetur, ut ea, licet optimus, rector refrenare non possit, sicut et auriga a ferventi cursu equos non potest plerumqut currus h. id est equi. sane sciendum, translationem hanc esse, non comparationem, quae si ponatur in fine, vitiosum eactenus arvorum cultus et sidera caeli mire iteravit illum versum "quid faciat laetas segetes, quo sidere terram". in hoc autem libro exsequitur culturam agri consiti, qui omnium setius omnis in unguem arboribus positis secto via limite quadret". et 'hactenus', ut multi volunt, una pars orationis est, et est adverbium significans 'hucusque'. alii duas partes volunt, pronomen et adverbium, ut sit 'tenus hac', sicut "et crurum tenus a mento pa
Abbreviated transcription (Latin):
digentes ꝓprie sunt di ex hominib facti quasi inditꝰ agentes. abusiue om̃es gene¬
raliter. quasi nullius rei ͤgentes.÷ Uestaq mater quȩ tuscũ tybeñ & roma pͣalatia
seruas: poetice. nã uerũ nomen eiꝰ numinis qd urbi romȩ p̃ est scir sacro ⁊ lege
ꝓhibetur. quod ausus quidam trbunus plebis enuntiare incrucẽ leuatus ẽ.:. lau
men dontes ꝑruria troiȩ: ex cusat augusti tempora. et eũ dicit suis uirib cõpensa¬
re tanta dana rei publice quȩ ex maioꝵ uitiis descendisse confirmat. horatius.
negligis in meritis nociturã postmodũ tenacis fraudẽ cõmittere. ⁊ hominũ querit
spernunt licita appetentes inlictita.: squalent abductis arua colonis: ad bella. ut &
bellũ mouetur. eufrates nãq orientis est fluuiꝰ. germania occidentis prouincia.
Uicinȩ ruptis interse legib urbes arma ferunt: & externa & ciuilia bella de seuiũt

Expanded text:
igetes indigetes proprie sunt dii ex hominibus facti, quasi in diis agentes, abusive omnes geneigetes indigetes proprie sunt dii ex hominibus facti, quasi in diis agentes, abusive omnes generaliter, quasi nullius rei egentes. vestaque mater quae tuscum tiberim et romana p. s. poetice: nam verum nomen eius numinis, quod urbi Romae praeest, sciri sacrorum lege prohibetur: quod ausus quidam tribunus plebis enuntiare in crucem levatus est. Ad v. 502 laomedonteae luimus p. t. excusat Augusti tempora et eum dicit suis viribus compensare tanta damna rei publicae, quae ex maiorum vitiis descendisse confirmat: Horatius "neclegis inmeritis nocituram postmodo te natis fraudem committere". Ad v. 504 hominuilicet, qui spernunt licita, appetentes inlicita. Ad v. 507 sqvalent abductis a. c. ad bella, ut "ebellum movetur: Euphrates namque orientis est fluvius, Germania occidentis provincia. Ad v. 510 vicinae ruptis inter se l. v. a. f. et externa et civilia bella desaeviunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ supra modũ crescunt nõ tantũ ad presens inferre danna sed etiã futura si
te ꝑ totũ orbem secũdũ quod dicit lucanus qui ait cũ de isto flumine loquere¬
tur. nõ minor hic nilo nisi quod plana iacentis egipti lybicas nilus stagnaret
arenasi nõ minor hic istro nisi quod dum pertineat orbem ister casuros in quaibe
fulgura: omen est in eo. quia et cȩlo sereno missa sunt fulmina. et plura sunt ni
sa.s. diri cometã criniti: pessimi. quia sunt et boni ut docuimus in eneide fcĩ
excioue uel uenere: quã rem plenissime ex equitur.. Paribus telis: lucanus. pa¬
res aquilas et pila minantia pilis. ⁊ iteꝵ uidere philippi: ciuitas thesaliȩ in qua
primo cȩsar et põpeius postea augustus et brutus cũ cassio dimicauerunt.
Nec fuit indignũ superis: quasi exclamatio est ad deos. ⁊ emathiã: thesaliã est

Expanded text:
cum supra modum crescunt, non tantum ad praesens inferre damna, sed etiam alia futura signcum supra modum crescunt, non tantum ad praesens inferre damna, sed etiam alia futura signte per totum orbem, secundum quod dicit Lucanus, qui ait cum de isto flumine loqueretur "non minor hic Nilo, nisi quod per plana iacentis Aegypti Libycas Nilus stagnaret harenas: non minor hic Histro", "nisi quod, dum permeat orbem, Hister casuros in quaelibet fulgura omen est in eo, quia et caelo sereno missa sunt fulmina et plura sunt missa. Ad v. 488 diri cometae crinitae, pessimae, quia sunt et bonae, ut docuimus in Aeneide, factae ex Iove vel Venere: quam rem plenissime Avienus exsequitur. Ad v. 489 paribus telis Lucanus "pares aquilas et pila minantia pilis". Ad v. 490 iterum videre philippi civitas Thessaliae, in qua primo Caesar et Pompeius, postea Augustus et Brutus cum Cassio dimicaverunt. Ad v. 491 nec fuit indignum superis quasi exclamatio est ad deos. Ad v. 492 emathiam Thessaliam,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit eternã timuerunt secula noctẽ łobscura ferugine: alibi et ferugine cͥarus. fer¬
.Equora ponti: nõ sine causa addidit ponti. qui sunt et campi ȩquora. ut hac priꝰ
ut striges aut bubones nocte gaudentes ꝑdiem possent uideri.: Undantẽ ruptiᷤ
liuius. tanta flãma ante mortẽ cȩsaris exethna monte de fluxit. ut nõ tantum
germania cȩlo audiit: bene germania quã uicerat cȩsar ut eo occiso in rebellio
ante alpib factis. aut magnis &e maiorib solito.s. Sub obscurũ: circa noctis obscu¬
rum.s fecudesq locute infandum: aut infanda uerba protulerunt. aut hoc ip̃
infandũ fuit. quod sunt cõtra naturã locutę. s in lacrimat tẽplis ebur: scilicet
simulacroꝵ. ⁊ ęraq sudant: signa sunt laboris futuri. ÷ froluit: exundauit.
in sano: magno. ut quiꝰ tantũ insano iuuat indulgere labori. & sciendũ flumina

Expanded text:
dicit 'aeternam timuerunt saecula noctem'. Ad v. 467 obscura ferrugine alibi "et ferrugine clarus". ferdicit 'aeternam timuerunt saecula noctem'. Ad v. 467 obscura ferrugine alibi "et ferrugine clarus". ferAd v. 469 et aeqvora ponti non sine causa addidit 'ponti', quia sunt et campi aequora, ut "ac priusut striges aut bubones, nocte gaudentes, per diem possent videri. Ad v. 472 undanteLivius, tanta flamma ante mortem Caesaris ex Aetna monte defluxit, ut non tantum germania c. a. bene 'Germania', quam vicerat Caesar, ut eo occiso in rebellionuam ante in Alpibus factis, aut magnis et maioribus solito. Ad v. 478 sub obscurum circa noctis obscurum. pecudesque locutae infandum aut infanda verba protulerunt, aut hoc ipsum infandum fuit, quod sunt contra naturam locutae. Ad v. 480 inlacrimat templis ebur scilicet simulacrorum. aeraque sudant signa sunt laboris futuri. Ad v. 481 insano magno, ut "quid tantum insano iuvat indulgere dolori?" et sciendum, flumina
Abbreviated transcription (Latin):
clusio. ÷: Me nocte ꝑ altum ire: gratiorẽ sensum fecit interposita sue ꝑso¬
ne cõmemoratione. nã hoc dicit nulli se suadere illa nocte nauigare.At si cũ referet
stultissimũ est. de quo premisit barroł aquilone. serenifico. quia est nubilus sicut fe¬
re om̃esuenti. horatiꝰ. albus ut obscuro de terget nubila cȩlo sepe nothus. neq ꝑtu
signa quȩ possumus exc stellis uel eoc uẽtis colligere. melius ex sole colligimus: Nd
cogitet humidus auster: id in quã se ꝑtẽ inflectat utrũ ad serenitatẽ: an adpluuias
tales falsos fieri coegit. ⁊ cecos tumulus: cõurationes. latentes insidias. s llle &̃
extincto miseratus caesare romam: bonũ epilogi reperit locũ in augusti gratiã ut de¬
fleat çȩsaris mortẽ. Constat aũt occiso çęsare insenatu pridie i duũ maiaꝵ dies
solis fuisse defectr̃ abhora sexta usq ad noctem. qđ quia multis tractũ horis est

Expanded text:
Ad v. 456 me nocte p. a. i. gratiosiorem sensum fecit interposita suae persoAd v. 456 me nocte p. a. i. gratiosiorem sensum fecit interposita suae personae commemoratione: nam hoc dicit, nulli se suadere illa nocte navigare. Ad v. 458 at si cstultissimum est. Ad v. 460 claro aqvilone serenifico, quia est et nubilus, sicut fere omnes venti: Horatius "albus ut obscuro deterget nubila caelo saepe notus neque partursigna quae possumus ex stellis vel ex ventis colligere, melius ex sole colligimus. quid cogitet umidus auster id est in quam se partem inflectat, utrum ad serenitatem, an ad pluvias,tales falsos fieri coegit". caecos tumultus coniurationes, latentes insidias. Ad v. 466 ille etiam extincto miseratus c. r. bonum epilogi repperit locum, ut in Augusti gratiam defleat Caesaris mortem. constat autem, occiso Caesare in senatu pridie iduum Maiarum solis fuisse defectum ab hora sexta usque ad noctem: quod quia multis tractum horis est,
Abbreviated transcription (Latin):
menses dicunt᷑: ꝗ circa partu sunt: ip̃e insequentib exactis grauide cũ mensibus
erant. ⁊. glauco: hic piscator fuit de antedone ciuitate. qui cũ captos pisces suꝑ
herbã posiusset inlitore: et illi recepto sp̃ũ maria rursum petissent sensi quãdã
herbaꝵ potentiã qub esis cõuersus est in numen marinũ. ⁊ Panopea: aũt nĩpha
est marina. i In oo meli certȩ: patronomicũ est amatre ioos. Sane ino & meli¬
tunus & mater matuta.s Conditus in nubem: id si orbis eiꝰ quasi cõcauus fue¬
rit qđ ip̃e ex primit dicens. medioq refugerit orbe. i.Sinister. uel malus uł
nedcius. i: Ulale defendet: nõ defendet nã decussis pampinis &ẽ uua iuim grandi¬
nis patit᷑. ⁊s profuerit meminisse magis: ideo magis quia asole uenientia uesꝑ¬
tina signa meliora sunt.⁊. Ceruleus pluuiã denuntiat: breuiter collecta est con¬

Expanded text:
menses dicuntur, qui circa partum sunt: ipse in sequentibus "exactis gravidae cum mensibus menses dicuntur, qui circa partum sunt: ipse in sequentibus "exactis gravidae cum mensibus errant". Ad v. 437 glauco hic piscator fuit de Anthedone civitate. qui cum captos pisces super herbam posuisset in litore et illi recepto spiritu maria rursus petissent, sensit quandam herbarum potentiam, quibus esis conversus est in numen marinum. Panopea autem nympha est marina. inoo melicertae patronymicon est a matre Ino. sane Ino et Melitunus et Mater Matuta. Ad v. 442 conditus in nubem id est si orbis eius quasi concavus fuerit: quod ipse exprimit dicens 'medioque refugerit orbe'. Ad v. 444 sinister noxius. Ad v. 448 male defendet non defendet: nam decussis pampinis etiam uva vim grandinis patitur. Ad v. 451 profuerit meminisse magis ideo 'magis', quia a sole venientia vespertina signa meliora sunt. Ad v. 453 caeruleus pluviam d. breviter collecta con
Abbreviated transcription (Latin):
inter nubila possumus & in serenitate solliciti. ÷: Aut reꝵ fato prudentia maior:
iꝙ non est illis diuinitus concessum ingeniũ nec prudentia quȩ est maior reꝵ
noctes accipiendas sed male. nõ eĩ signa quȩ dicturus est ex nocte sed ex luna co
ligimus ÷ Crastina fallet hora: yꝑbole est nec hora ꝗdem te decipiet.. Neq insi¬
dus notis capiere serenȩ: decipiere. nã afferesis est. et plerũq scimus nos decipi se
cã nigrũ aerẽ uideris erit ubiq pluuia sic supra. oĩã plenis rura natant fossis atq
etiã neutrũ facere ut phebus phebe. iulius iulia. tullius tullia. nõ ut appellatm̃¬
quartã non illud improbans. sed hoc magis ꝓbans nã ad hoc ꝑtinae. nãq is cer¬
tissimus auctor: i. Exactũ ad mensem : usq ad mensis ultimã partẽ unde & exc aci

Expanded text:
inter nubila possumus et in serenitate solliciti. Ad v. 416 aut rerum fato prudentia maior id inter nubila possumus et in serenitate solliciti. Ad v. 416 aut rerum fato prudentia maior id est non est illis divinitus concessum ingenium, nec prudentia, quae est maior rerum noctes accipiendas; sed male: non enim signa, quae dicturus est, ex nocte, sed ex luna colligimus. Ad v. 426 numqvam te crastina fallet hora hyperbole est: ne hora quidem te decipiet. neque insidiis noctis capiere serenae decipiere: nam aphaeresis est. et plerumque scimus nos decipi seream nigrum aerem videris, erit ubique pluvia: sic supra "omnia plenis rura natant fossis atque, non etiam neutra facere, ut ‛Phoebus Phoebe’, ‛Iulius Iulia’, ‛Tullius Tullia’, non ut appellatquartam, non illud improbans, sed hoc magis probans: nam ad hoc pertinet 'namque is certissimus auctor'. Ad v. 435 exactum ad mensem usque ad mensis ultimam partem: unde et exacti
Abbreviated transcription (Latin):
ad surgit cedit sit: tractũ est asedentib qui in honorẽ alicuiꝰ surgere cõsueuer̃t.¬
⁊ Rex ip̃e faneus: de lucilio hoc tractũ est: qui ait. xiocte Aynac Eai. idest

Expanded text:
'assurgit' cedit sit, tractum est a sedentibus, qui in honorem alicuius surgere consueverunt.'assurgit' cedit sit, tractum est a sedentibus, qui in honorem alicuius surgere consueverunt. rex ipse phanaeus de Lucilio hoc tractum est, qui ait Χῖός τε δυνά ST
Abbreviated transcription (Latin):
tmolius et fancus. quod si aꝑte dicatur est utrũq uitiosum. tam̃ uinꝰ de grȩco
traxit. nã b̾iNoc dicunt. pleraq aut̃ sub audiri quȩ aperte nõ possumus dicere
et ip̃ẽ alibi docet dicẽs de alecto nec dextre erranti affuit deus. Et salustius ꝗ
ait quisa sertorio triplices insidiȩ ꝑ idoneos saltus positȩ erant prima et sub audi¬
endũ reliquit insidia qđ penitus dicere nõ possumus. Alii aũt ad suꝑiora refert̃
ut ꝗb nõ aduina referamus seduites ut sit quib uitib cedit t̾molius et faneus
montes uitib cõsiti. et est figura qualis illa inȩneide. me puer ascanius capitisq
inuiria cari. quẽ regno hesperie fraudo. scilicet quẽ ascaniũ nõ quẽ caput: t̾mo¬
lius mons est ciliciȩ. faneus mons ĩpromontorio chii dictus a faneo rege. ut aũt

Expanded text:
Tmolius et Phanaeus': quod si aperte dicatur, est utrumque vitiosum — tamen 'vinus' de Graeco Tmolius et Phanaeus': quod si aperte dicatur, est utrumque vitiosum — tamen 'vinus' de Graeco traxit, nam οἶνος dicunt. pleraque autem subaudiri, quae aperte non possumus dicere, et ipse alibi docet, dicens de Allecto "nec dextrae erranti deus afuit", et Sallustius, qui ait "quis a Sertorio triplices insidiae per idoneos saltus positae erant: prima" et subaudiendum reliquit 'insidia', quod penitus dicere non possumus. alii autem ad superiora referunt, ut 'quibus' non ad vina referamus, sed ad vites, ut sit 'quibus vitibus cedit Tmolius et Phanaeus, montes vitibus consiti': et est figura, qualis illa in Aeneide "me puer Ascanius capitisque iniuria cari, quem regno Hesperiae fraudo", scilicet Ascanium, non quem caput. et Tmolius mons est Ciliciae, Phanaeus mons in promuntorio Chii, dictus a Phanaeo rege. ut autem
Abbreviated transcription (Latin):
maturescunt. unde & prx̧ciȩ dicte sunt quasi prȩquoꝙ̃ qđ añ alias coquãt᷑.¬
: quo te carmine dicã rhetica: hanc uuã cato prȩcipue laudat in libris quos scͥp¬
sit ad filiũ. Contra catułus eã uituperat & dicit nulli rei ẽẽ aptã. mirat᷑q cu
eã laudauerit cato. sciens ergo utrũq uirgilius mediũ tenuit dicens quo te
dita tam̃ uino te cãpano p̃ferre nõ debes. cellis aũt apothecis dicit. nã cellas
uinarias dicimus et falernus mons campaniȩ est: in quo optima uina nascũ¬
tur. s sunt et ãmineȩ uites firmissima uina: ãmineu uinũ dictũ est quasi si¬
nc minio id rubore. nã albũ est. Sane ãmineũ dici uersus probat qui stare nõ
potest si amineũ dicerimus. ⁊ tmolius ad surgit ꝗb et rex ip̃e faneus. du
plex est hoc loco expositio. nã alii uolunt sine uitio in sub auditione esse po¬
sita quȩ aperte dicere nõ possumus sit ꝗbusuinis ad surgit: id cedit uinus

Expanded text:
maturescunt: unde et preciae dictae sunt, quasi praecoquae, quod ante alias coquantur. quo te carmine dicam raetica hanc uvam Cato praecipue laudat in libris, quos scripsit ad filium; contra Catullus eam vituperat et dicit nulli rei esse aptam, miraturque cur eam laudaverit Cato. sciens ergo utrumque Vergilius medium tenuit, dicens 'quo tedata, tamen vino te Campano praeferre non debes. 'cellis' autem apothecis dicit; nam cellas vinarias dicimus. et Falernus mons Campaniae est, in quo optima vina nascuntur. Ad v. 97 sunt et aminneae vites firmissima vina aminneum vinum dictum est quasi sine minio, id est rubore; nam album est. sane aminneum dici versus probat, qui stare non potest, si amineum dixerimus. plex est hoc loco expositio. nam alii volunt sine vitio in subauditione esse posita quae aperte dicere non possumus, ut sit 'quibus vinis assurgit', id est cedit, 'vinus
Abbreviated transcription (Latin):
nã de quoquit mustũ. & inde fit passum. hinc de fructũ dictũ est qued de fra¬
udatur et quasi fraudem patitur.⁊ tenuisq lageos: quȩ latine lepoͬria dicitur.
tenuis aũt penatrabilis. quia. cito descendit ad uenas. ⁊ tentatura pedes olim
uĩcturaq linguã: terrentius. neq pes neq mẽs suũ officiũ facit. olim aũt ad uer¬
biũ est cuiuslibet temporis. a purpuree: purpurti coloris. i prȩcieq: he eito

Expanded text:
nam decoquitur mustum et inde fit passum. hinc defrutum dictum est, quod defranam decoquitur mustum et inde fit passum. hinc defrutum dictum est, quod defraudatur et quasi fraudem patitur. tenvisque lageos quae latine leporaria dicitur. 'tenuis' autem penetrabilis, quae cito descendit ad venas. Ad v. 94 temptatura pedes olim v. q. l. Terentius "neque pes neque mens suum officium facit". 'olim' autem adverbium est cuiuslibet temporis. Ad v. 95 purpureae purpurei coloris: preciaeque hae cito
Abbreviated transcription (Latin):
amaro. nã de pausia uiride oleũ fit. unde contra dicit᷑ non uiride. ⁊ pomaq:
nã alcionus rex feacũ fuit diligens cultor ortoꝵ unde ꝑ eiꝰ siluas arbores pomi¬
feras intelligimus. de quo homerus ait: quod haberet inchaona. mũNore eͥmianaos¬
Crustumus: crustumia sunt pira exparte rubentia ab oppido crustumio noĩata.
met̾inna habens pretiosissimũ uinũ. ⁊s thasiȩ uites athaso insola nominatȩ. ma¬
reotides albe: xciptis. mareotis pars est egipti. et dicendo albas ostendit ctiã esse
purpureas uł alterius coloris. . pinguib hȩ terrishabiles leuiorib illȩ: pingui¬
b thasiȩ leuorib mareotides. nã ordinem positũ se quimur cũ aperte aliquid nõ
cõ. sequimur memoratur: ⁊ passo psithia utilior: bene utilior. ut ostendat aẽ
de alia uua posse passum fieri. sed melius de psithia. passum aũt dr̃ apatiendo.

Expanded text:
amaro"; nam de pausia viride oleum fit: unde contra dulce dicitur non viride. Ad amaro"; nam de pausia viride oleum fit: unde contra dulce dicitur non viride. Ad nam Alcinous, rex Phaeacum, fuit diligens cultor hortorum, unde per eius silvas arbores pomiferas intellegimus: de quo Homerus ait, quod haberet μῆλον δ' Crustuminis'. Crustumia sunt pira ex parte rubentia, ab oppido Crustumio nominata.uius civitas est Methymna, habens pretiosissimum vinum. Ad v. 91 thasiae vites a Thaso insula nominatae. mareotides albae Aegyptiae; Mareotis enim pars est Aegypti. et dicendo albas ostendit esse etiam purpureas vel alterius coloris. Ad v. 92 pingvibus hae t. h. l. i. pinguibus Thasiae, levioribus Mareotides: nam ordinem positum sequimur, cum aperte aliquid non commemoratur. Ad v. 93 passo psithia utilior bene 'utilior', ut ostendat etiam de alia uva posse passum fieri, sed melius de psithia. passum autem dicitur a patiendo;
Abbreviated transcription (Latin):
flore fagos pini flore ornus in canuit ut si militer fagos nominatiuus sit grecus.
ratio sed eͥque ingenti labore colligitur. aut hoc dicit nõ est idem in serere qđ
et oculos imponere quaꝵ reꝵ discretionẽ hoc loco cõmemorat sicut nos dixi¬
mus supͣ. ⁊ trudunt: propellunt deiciunt. ⁊ tenues tunicas: iđ interiores arboꝵ
includunt. Sic eicero in cludunt incerẽ condẽnatiutiq. qui illuc fuerant aliunde
unũ: docet nũc etiã insingulis arboꝵ specieb ẽẽ aliquã uarietatẽ. :. lothoq: lotho
nĩpha quȩdĩ fuit quã cũ amatã priapus sequeretur illa deoꝵ miseratione ĩ arbo¬
orchades: agreca et himologia sed obscena id atesticulis. ⁊ radii oliuae: alon¬
ꝗitudine noĩatȩ .⁊ amara pausia: oliua apauendo dicta id tũ dendo aliter
ei erese oleũ nõ facit. amara aũt bacch a: uiridi ut atq apio crines ornatus

Expanded text:
ae fagos, piri flore ornus incanuit', ut similiter 'fagos' nominativus sit graecus. ae fagos, piri flore ornus incanuit', ut similiter 'fagos' nominativus sit graecus. ratio, sed ea quae ingenti labore colligitur; aut hoc dicit: non est idem inserere, quod et oculos inponere, quarum rerum discretionem hoc loco commemorat, sicut nos diximus supra. Ad v. 74 trudunt propellunt, eiciunt. Ad v. 75 tenues tunicas id est interiores arboruincludunt': sic Cicero "includuntur in carcerem condemnati, utique qui illuc fuerant aliunde unum docet nunc etiam in singulis arborum speciebus esse aliquam varietatem. Ad v. 84 lotoque Lotos nympha quaedam fuit. quam cum amatam Priapus 86 orchades a graeca etymologia, sed obscena, id est a testiculis. radii olivae a longinquitate nominatae. amara pausia baca oliva a paviendo dicta, id est tundendo; aliter enim ex se oleum non facit. 'amara' autem 'baca' viridi, ut "atque apio crines ornatus
Abbreviated transcription (Latin):
corili ꝓpͥe dicunt᷑ nã auellanȩ ab auellino campaniȩ oppido ubi habundant nomi¬
natȩ sunt. ⁊ herculeȩq arbos: ut ip̃e alibi herculet bicolor cũ.p. umbra.⁊ chaonii
sphȩtu nucis arbutus horrida: uersus dactilicus. nã male quidã horreus legunt. hor¬
rida aũt ispida. et iã transit ad insitionẽ quȩ duplex est. nã ut insitio dicitur cũ
fisso trunco surculus infecundȩ arboris sterili inserit᷑. aut oculoꝵ impositio cũ
inciso cortice alienȩ arboris germen inserimus.: Et steriles platani malos ges¬
uerunt. ⁊s fagos ornusq incanuit albo flore piri: secũdũ quã distintionẽ fagos
licet breuis sit gos finalitatis tñ ratione producitur. fagos eĩ incipit grȩcus esse nt̃s
singularis nõ pluralis nr̃ accusa tiuus. alii neutrũ probant. et ita accipiunt. castane¬

Expanded text:
coryli proprie dicuntur: nam abellanae ab Abellino Campaniae oppido, ubi abundant, nomicoryli proprie dicuntur: nam abellanae ab Abellino Campaniae oppido, ubi abundant, nominatae sunt. Ad v. 66 herculeaeque a. v. c. ipse alibi "Herculea bicolor cum populus Ad v. 69 fetv nucis arbutus horrida versus dactylicus: nam male quidam 'horrens' legunt. 'horrida' autem hispida. et iam transit ad insitionem, quae duplex est: nam aut insitio dicitur, cum, fisso trunco, surculus fecundae arboris sterili inseritur, aut oculorum inpositio, cum, inciso cortice, libro alienae arboris germen inserimus. Ad v. 70 steriles platani malos gesverunt — 'fagos ornusque incanuit albo flore piri': secundum quam distinctionem 'fagos', licet brevis sit 'gos', finalitatis tamen ratione producitur; 'fagos' enim incipit graecus esse nominativus singularis, non pluralis noster accusativus. alii neutrum probant et ita accipiunt 'castane
Abbreviated transcription (Latin):
aut certe arandȩ.⁊ multa mercede: multo labore asequenti qued precedit
intelligere.⁊ Sed truncis olee melius: quia supra ait truditur e sicco radixe
oleagina ligno. etiã redit ad eos modos quos inuenit industria: dicendo aũt me¬
lius. ostendit etiã alias arbores ex truncis possẽ creari. Sane olea est arbor ip̃a.
unde deriuationẽ habet oleũ. oliua uͦ fructus eius ip̃e unde oliuũ dicit᷑. legimꝰ
tamen oliuã & de arbore. ut ĩ cumbens tereti damon sic cepit oliuȩ.s solido
paphiȩ derobore mixtus: sic̃ olea. paphiȩ aũt ueneriȩ apapho insula inqua ue¬
nus colitur. huic aũt mixtus consecratã. uł quod arbor hec gaudet litorib. & uenꝰ
de mari dr̃ procreata.uł quod ut medicoꝵ indicant libri hec arbor apta est mu
trunci id sine nodis. utͤ modo minuentis non augentis habeat significationẽ. Sane

Expanded text:
endae, aut certe arandae. multa mercede multo labore: a sequenti quod praecedit endae, aut certe arandae. multa mercede multo labore: a sequenti quod praecedit intellege. Ad v. 63 sed truncis oleae melius quia supra ait "truditur e sicco radix oleagina ligno". et iam redit ad eos modos, quos invenit industria. dicendo autem 'melius' ostendit etiam alias arbores ex truncis posse procreari. sane olea est arbor ipsa, unde derivatio est oleum; oliva vero fructus ipse, unde olivum dicitur. legimus tamen olivam et de arbore, ut "incumbens tereti Damon sic coepit olivae". Ad v. 64 solido paphiae de robore myrtus sicut et olea. 'Paphiae' autem Veneriae, a Papho insula, in qua Venus colitur. huic autem myrtus consecrata est, vel quod haec arbor gaudet litoribus et Venus de mari dicitur procreata, vel quod, ut medicorum indicant libri, haec arbor apta est multrunci", id est sine nodis, ut 'e' modo minuentis, non augentis habeat significationem. sane
Abbreviated transcription (Latin):
natura liter rerũ omniũ mater est terra: et uniuersa intra se continet semina.
hinc est. quippe solo natura sub est. nã natura dicta est ab eo quod nasci aliꝗd
faciat. mire aũt ait sub est. id in est latenter. nã non apparet. unde epicurei
dicunt nichil esse quod. habeat originẽ sui. nã hoc est gigni de nichilo nil poᷤᷤ
dixerit contra artem exigua posuit scrobe. . Siluestrẽ animũ: natura lem
asperitatẽ & infecunditatẽ. s uoces artes: fecũditates exarte uenientes. ⁊ hoc
poma aũt arboꝵ ex semine ꝓcreataꝵ dicit quas constat nisi translatȩ aut ĩ¬
sit fuerĩt non respondere qualitati seminis sui.  fert uua racemos: uuã ꝓui¬
te posuit. id. fructũ proarbore. sane racemus est botrionis pars. & botrio grȩ¬
cũ est. et sic hic uuã prouite posuit. sicut horatiꝰ prouino. nã ait cecubũ et pre¬

Expanded text:
naturaliter rerum omnium mater est terra et universa intra se continet semina: naturaliter rerum omnium mater est terra et universa intra se continet semina: hinc est 'quippe solo natura subest'. nam natura dicta est ab eo, quod nasci aliquid faciat. mire autem ait 'subest', id est inest latenter; nam non apparet: unde Epicurei dicunt nihil esse, quod non habeat originem sui; nam hoc est "gigni de nihilo nihilum: dixerit contra artem "exigua posuit scrobe". Ad v. 51 siluestrem animum naturalem asperitatem et infecunditatem. Ad v. 52 voces artes fecunditates ex arte venientes. Ad v. 54 hoc 'poma' autem arborum ex semine procreatarum dicit, quas constat, nisi translatae aut insitae fuerint, non respondere qualitati seminis sui. Ad v. 60 fert uva racemos uvam pro vite posuit, id est fructum pro arbore. sane racemus botryonis est pars, et botryo graecum est. et sic hic uvam pro vite posuit, sicut Horatius pro vino: nam ait "Caecubum et pre