comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do/euisq principe dyabolo. cũ suis
omĩbus. gloriosissime trũpharũt.
grã insignis. scripsit monachorũ
regulas quas angelo dictante di¬
dicercit : ad quarũ institucionem
infinitt̃ młtitudinẽ uiuorũ lapi̾¬
dũ poliens : muris celestis ihłm
reedificandis cõuexit Beatus e¬
ciã basilius cesariensis episcopus
eccłie doctor eximiꝰ. scriplit mo-¬
nachorsi regulã᷑ que sicut testa¬
tur btũs pater nr̃ bñdutꝰ rectis¬
sima norma ẽ uite hũane : per
quã ad telestem pacriã sine offen¬
sione ꝑueniat᷑ Ad horũ itaq tã
uenerabiliũ patrũ dotumẽta et
postinodũ rauẽnas arthiepũs.
disputatõne quã ipẽ cũ grecis.
de ꝑtinacia scismatis eorũ habi¬
tam. eleganti stilo constripsit.
testatus est. Hic cũ ẽẽt a lothario
rius missus : et subtilit᷑ diuer¬
sarũ religionũ statuta scrutaret᷑
uidit ĩ monasterio. qđ pantocur¬
ton id ẽ oĩpotentis dicit᷑ : septĩ¬
gentos ferme monachos. sub re-¬

Expanded text:
pe diabolo, cum suis omnibus gloriosissime triumpharunt. gratia insignis, scripsit monachorum Regulas, quas Angelo dictante didicerat: ad quarum institutionem infinitam multitudinem vivorum lapidum poliens, muris coelestis Jerusalem reaedificandis convexit. Beatus etiam Basilius Caesariensis episcopus, Ecclesiae doctor eximius, scripsit monachorum Regulam: quae, sicut testatur B. Pater noster Benedictus, rectissima norma est vitae humanae, per quam ad coelestem patriam sine offensione perveniatur. Ad horum itaque tam venerabipost modum Ravennas archiepiscopus disputatione, quam ipse cum Graecis de pertinacia schismatis eorum habitam eleganti stylo conscripsit, testatus est. Hic cum esset a Lothario,rius missus, et subtiliter diversarum religionum statuta scrutaretur, vidit in monasterio, quod Pantocraton, id est Omnipotentis dicitur, septingentos ferme monachos sub Re
Abbreviated transcription (Latin):
Icet uero imꝑfcõrũ młtitu¬
dini condestendẽs mater
eccłia remissioris laxaiuerit habe¬
nas: tñ ab ipõ nascentis eccłie prĩ¬
cipio. usq ad hec nra tẽꝑal nũqͣm
defuerũt uiri uirtutũ qui feruen¬
tissimo dĩni amoris igne flagrai¬
tes remissioris quoq uice blandi¬
mẽta respuẽtes : cõmu̾nis uite rcĩ¬
tudiẽ que sola perfecte penitẽci¬
uit stabile fundamẽtũ est inde¬
fenso pietatis studio tenuerunt:
et posteris fuis tenendã młtiplici¬
bus scincte cõuersticioĩs regulis
et exemplis tradiderũt . Int̾ quo ͦ
primi uł precipui exticerũt. eui¬
thonius. pachomiꝰ. basilius. ꝙͦꝵ
prior anthoniꝰ nõ atramẽto ne
lrã. s ppixitu dei uiuiꝰ scriptã le-¬
gem ceritatis in corde suo demõ¬
strãs ꝑfcĩssime cõuerscicioĩs sue
ꝑfc̃issimos discipulos reliquit qua¬
les fuerũc. machariꝰ. ꝑcifnuiciꝰ
pambo ysydorus aliiq qmͣplures :
qui moncsteriorũ per egiptũ. et

Expanded text:
icet vero imperfectorum multitudini condescendens mater Ecclesia, remissioris vitae laxaverit habenas, tamen ab ipso nascentis Ecclesiae principio usque ad haec nostra tempora nunquam defuerunt viri virtutum, qui ferventissimo divini amoris igne flagrantes, remissioris quoque vitae blandimenta respuentes, communis vitae rectitudinem, quae sola perfectae poenitentivit, stabile fundamentum est, indefesso pietatis studio tenuerunt; et posteris suis tenendam multiplicibus sanctae conversationis regulis et exemplis tradiderunt. Inter quos primi vel praecipui exstiterunt Antonius, Pachomius, Basilius, quorum prior Antonius, non atramento neque littera, sed spiritu Dei vivi scriptam legem charitatis in corde suo demonstrans, perfectissimae conversationis suae perfectissimos discipulos reliquit: quales fuerunt Macharius, Paphnutius, Pambo, Isidorus, aliique quamplures, qui monasteriorum per Aegyptum et
Abbreviated transcription (Latin):
Hant uotẽ frater ille audiẽs gaui¬
sus ẽ ualde: surgẽsq uenit ĩ chorũ
et stabat cũ ceteris ad psallendũ sꝑ
glorificationẽ bti uiri mẽte reuol¬
uẽs Eũ celebrarẽtur matutine
laudes ⁊ respiciẽs uidit et ecte in
parietib templi arta defũctũ an¬
tistitẽ quasi unius hore spacio lu-¬
mĩaria copiosa dĩnitus accensa :
ita ut p̃ multitudĩe nuari nõ pos¬
sent. Spiritalis itaq claritatis
lumẽ corꝑalib otulis intuẽs. tõ¬
pũctus ẽ ualde ⁊ et grãs agens
deo pro õĩb que audierat et uide¬
rat ⁊ in iubilo cord̾ait intra se.
Dnẽ deus uirtutũ: btĩ õnes qui

Expanded text:
Hanc vocem frater ille audiens, gaviHanc vocem frater ille audiens, gavisus est valde: surgensque venit in chorum, et stabat cum caeteris ad psallendum, semper glorificationem beati viri mente revolvens. Cumque celebrarentur matutinae Laudes, respiciens vidit, et ecce in parietibus templi circa defunctum antistitem quasi unius horae spatio luminaria copiosa divinitus accensa, ita ut prae multitudine numerari non possent. Spiritualis itaque claritatis lumen corporalibus oculis intuens, compunctus est valde, et gratias agens Deo pro omnibus iis quae viderat et audierat, in jubilo cordis ait intra se: Domine Deus virtutum, beati omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoueret Cũ aũt p̃mũ egrotare
cepisset iste scũs sacerdos. reuelatũ
ẽ de eo cuidã ex fratrib ipũs moͣs¬
terii: quia ĩ proriõ eẽt migraturuᷤ
Dem̃ pꝰ dies pcuicos cũ isdẽ frater
uigiliis dm̃ni seruicii interesset : ui
dit in spũ stratũ quoddã fultris
mollib diligẽter aptatũ et niueiᷤ
operimẽtis decenter ornatũ. quod
eidẽ epõ seruabatur : nimirũ sig¬
nificans et̾ne felicitatis requiem
ad quã pꝰ modicũ erat assumẽdus.
Endẽ uero nocte qua defũctus ẽ po¬
sito ĩ eccłia corꝑe cũ signũ ad solẽp¬
nes uigilias dedicatioĩs pulsaret᷑
p̃dcũs frater eigilãs cepit illito põ¬
tificẽ defũctũ ad mẽtẽ reduce̾: statĩ¬
q frã ẽ uor ĩ aurib eius loquẽs ad¬
eũ de eodẽ faũlo dei defũcto: et dicẽs
Ette nũt a paĩcipio signi huiꝰ : recipi¬
ũt illũ sã dei õnes in consortiũ suũ

Expanded text:
commoveret. Cum autem primum aegrotare commoveret. Cum autem primum aegrotare coepisset iste sanctus sacerdos, revelatum est de eo cuidam ex fratribus ipsius monasterii, quia in proximo esset migraturus. Deinde, post dies paucos, cum idem frater vigiliis servitii divini interesseddam fulcris mollibus diligenter aptatum, et niveis operimentis decenter ornatum, qui eidem episcopo servabatur, nimirum significans aeternae felicitatis requiem, ad quam post modicum erat assumendus. Eadem vero nocte qua defunctus est, posito in Ecclesia corpore, cum signum ad solemnes vigilias Dedicationis pulsaretur, praedictus frater evigilans coepit illico pontificem defunctum ad mentem reducere; statimque facta est vox in auribus ejus, loquens de eodem famulo Dei defuncto, et dicens: « Ecce nunc a principio signi hujus recipiunt illum sancti Dei omnes in consortium suum. »
Abbreviated transcription (Latin):
qmdu sanus ibidẽ ꝑstitisset÷ et
fres unuisi de tantõ hospite letarẽt᷑
tandẽ corripiẽte se acuta ualitudie
ꝑ dies aliquot egrotauit: et ĩgra¬
uestente morbo ad extrema deueĩt
Cũ fuiss ĩũctus oleo scõ: et mu̾ĩ¬
tus eciã uiatico sacramẽtorũ xp̃i :e
adẽ hora ỹmo eodẽ fere moniẽto mi¬
rantib unuisis obdormiuit ĩ dnõ.
Trãsiit aũt cirta mediũ noctis : in
festuutate dedicatioĩs eccłie clareual¬
lis Porto uenembilis eiusdẽ mo¬
nasterii abbas qui eius cõstiẽtie ꝑu¬
ritutẽ optime nouerat. cũ iã exaĩati
corꝑis oculos clauderet: cũ magna
fidei pietate exclamãs cut. E dul¬
tis et uenerãde pater ⁊ deus oĩpotẽs
faciat me qnͣtotius ad tuũ ꝑuenire
consorciũ Dũ uero cõmẽdatioĩs of¬
ficiũ sacro funeri eius impẽderet
trnco pietatis aiffectu mouebatur ÷
ut erũpẽtes lac̾mas cõtine̾ nõ pos¬
s: ita ut eciũ duros corde ĩ fletum

Expanded text:
quandiu sanus ibidem perstitisset, et quandiu sanus ibidem perstitisset, et fratres universi de tanto hospite laetarentur, tandem, corripiente se acuta valetudine, per dies aliquot aegrotavit; et ingravescente morbo ad extrema devenit. Cumque fuisset inunctus oleo sancto, et munitus etiam viatico sacramentorum Christi, eadem hora, imo eodem fere momento, mirantibus universis, obdormivit in Domino. Transiit autem circa medium noctis in festivitate Dedicationis ecclesiae Claraevallis. Porro venerabilis ejusdem monasterii abbas, qui ejus conscientiae puritatem optime noverat, cum jam exanimati corporis oculos clauderet, cum magna fidei pietate exclamans ait: O dulcis et venerande Pater, Deus omnipotens faciat me quantocius ad tuum pervenire consortium. Dum vero commendationis officium sacro funeri ejus impenderet, tanto pietatis affectu movebatur, ut erumpentes lacrymas continere non posset, ita ut etiam duros corde in fletum
Abbreviated transcription (Latin):
proriõ pontificalis dignitatis Nã
in eodẽ rm̃o sicut ip̃e nobis ĩnotuit.
cissũptus ẽ in epãtũ eccłie soriensis:
quã septẽ ãnorũ circulo strẽnue regẽs
et suã ipũus uitã ĩ oĩ puritate custo¬
diens. mĩteriũ suũ magnifice hõra¬
uit: dignũq scĩtatis eremplũ poste¬
ris dereliquit. Appropĩquãte aũt uota¬
cioĩs sue tĩo t̾mino. quẽ solus deus
noueratͥ egressus de sardinia ueĩt
ad uisitandũ clarãuallẽ cuiꝰ filius
erat: et ĩ qua sepeliri magno deside¬
rio p̃optruerat. Quã cũ alonge in-¬
tuitus eẽt÷ eleuatis oculis suspira-¬
uit ĩ celũ: toto cord̾ affrũ deprecans
dim ut si infra triẽnũ eẽt moritu¬
rus tali siquidẽ spacio temꝑis semꝑ
eandẽ domũ uł una uice uisitare
decreuerit. nũꝙͣ ip̃m ãplius ab ea
separi ꝑmitteret ⁊ ne forte alibi cõ¬
sũmari cõting̾e̾t: et desiderata sibi
sepultura priuaretur Ingressus
ituq dilcm sibi monasteriũ cũ ali¬

Expanded text:
pontificalis dignitatis. Nam in eodem anno, sicut ipse nobis innotuit, assumptus est in episcopatum Ecclesiae Soriensis: quam septem annorum curriculo strenue regens, et suam ipsius vitam in omni puritate custodiens, ministerium suum magnifice honoravit, dignumque sanctitatis exemplum posteris dereliquit. Appropinquante autem vocationis ejus termino, quem solus Deus noverat, egressus de Sardinia venit ad visitandum Claramvallem, cujus filius erat, et in qua sepeliri magno desiderio praeoptaverat. Quam cum a longe intuitus esset, elevatis oculis suspiravit in coelum, toto cordis affectu deprecans Dominum, ut si infra triennium esset moriturus, tali siquidem spatio temporis semper eamdem domum vel una vice visitare decreverat, nunquam ipsum amplius ab ea separari permitteret, ne forte alibi consummari contingeret, et desiderata sibi sepultura privaretur. Ingressus itaque dilectum sibi monasterium, cum ali
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ elegisti dnẽ et assũpsisti: hĩta¬
bit ĩ atriis tius Eredo eĩ ac cõfido
qr dignus ẽ inter scõs et elcõs tu¬
os cõputari qui ĩ pñti seculo per
uiã huilitatis incedẽs: studuit
mãdatis tius fideliter obedire.
Expletis aũt post deposicionẽ bt̃i
uiri duob mẽsib cũ isdẽ frater
eẽt ĩ choro ad uigilias uigilãs et

Expanded text:
psisti: habitabit in atriis tuis . Credo enim atque confido quia dignus est jam inter sanctos et electos tuos computari; qui in praesenti saeculo per viam humilitatis incedens, studuit mandatis tuis fideliter obedire. Expletis autem post depositionem beati viri duobus mensibus, cum idem frater esset in choro ad vigilias vigilans
Abbreviated transcription (Latin):
epũs induẽs se sacerdotalib ⁊ et qͣsi
p̃partins ad missã celebrandã: iti
ut fr̃ ipẽ adiuuãs eũ reuersaret ca-¬
sulã suꝑ brachia illius Porro ĩ ea¬
dẽ hora cantabatur ħ uersus ĩ ectĩa
Et introibo ad altare dei: aid deũ qui
letificat iuuẽtutẽ meã Hiis itaq
de cõuersacione et cõsũmatiõe scĩ
uiri breiiter ãnotatis ⁊ plac hoc
loco subnectẽ miratulũ dignũ rela¬
tione: quod isdẽ dei famulus cum
grudio asseuerabat se uidisse Con¬
siliũ eiusdẽ presuł fuit ÷ ut quedã
ipiũs basilica uetus ac ruinosa
dilapidaretur ⁊ et ĩ meliorẽ statũ re¬
pararetur Cũ ergo ipm altare in
pñti uita sua dirui p̾cepisset: rep¬
perit ĩ eo capsulã scabrosam ac ue-¬
terẽ: scõrũ reliquias cõtinẽtẽ Por¬
roint᷑ ecisdẽ reliquias corpꝰ dnĩ re¬
positũ erat. qd ita sanũ et integnũ
ita mũdũ et candidũ et aboĩ corrup¬
cione penitus ailienũ mẽtũ ẽ: ac¬

Expanded text:
induens se sacerdotalibus, et quasi praeparans ad missam celebrandam, ita ut frater ipsa adjuvans eum reversaret casulam supra brachia illius. Porro in eadem hora cantabatur hic versus in ecclesia: Et introibo ad altare Dei, ad Deum qui laetificat juventutem meam . His ita de conversatione et consummatione sancti viri breviter annotatis, placet hoc loco subnectere miraculum dignum relatione, quod idem Dei famulus cum gaudio asseverabat se vidisse. Consilium ejusdem praesulis fuit ut quaedam ipsius basilica vetus ac ruinosa dilapidaretur, et in meliorem statum repararetur. Cum ergo ipsum altare in praesentia sua dirui praecepisset, reperit in eo capsulam scabrosam ac veterem, sanctorum reliquias continentem. Porro inter easdem reliquias corpus Domini repositum erat, quod ita sanum et integrum, ita mundum et candidum, et ab omni corruptione penitus alienum
Abbreviated transcription (Latin):
cłie uł altãĩs constructionẽ uł con-¬
setracionẽ uidisse se recoleret Uiso
itaq miraculo uniĩsi q̃ aderant
letati sũt ualde ÷ et edificuti ĩ fide
glorificauerũt deũ: cognoscẽtes
utiq ipm̃ ẽẽ sacͣcissim̃ corpus dnĩ
de quo ueracit᷑ scriptũ ẽ. nõ dabis

Expanded text:
clesiae vel altaris constructionem vel consecrationem se vidisse recoleret. Viso itaque tanto miraculo, universi qui aderant laetati sunt valde, et aedificati in fide glorificaverunt Deum, cognoscentes utique ipsum esse sacratissimum corpus Domini, de quo veraciter scriptum est: N
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Qũz apprehendiss pedes eius :
cepit eos mira deuocione ãplecti at
deosculari Quod uidẽs supradcũs
renaldus/ qui ꝓpius assistebat acces¬
sit ut amoueret eũ : sciens utiq qr
uir scũs huuismõi ueneraciõibus
et obsequiis nimis granabatur.
Ille uero cõuersus dixit ad eñ. Di¬
mitte me obsetro dimutte me uide̾
et tange̾ hoĩem proximũ deo: et
uere apłicũ uirũ. Dito enĩ tibi et
nachus ille miratus ẽ: et cupiens
plenius nosse uolebat ab eo inqui¬
rere modũ uisioĩs huiꝰ. ẜ p̃ pudore
apter astantes nõ presũpsit. Uerũ¬
tamẽ magnã extitisse reuelaciõe
ipãm certissime credidit: pro qua
uir ille tã uehemẽter afftũs erat
erga famulũ dei Ca..xuii.

Expanded text:
ret. Cumque apprehendisset pedes ejus, ret. Cumque apprehendisset pedes ejus, coepit eos mira devotione amplecti, et deosculari. Quod videns supradictus Rainaldus, qui propius assidebat, accessit ut amoveret eum, sciens utique quia Vir sanctus hujusmodi 1205 venerationibus et obsequiis nimis gravabatur. Ille vero conversus dixit ad eum: « Dimitte me, obsecro, dimitte me videre et tangere hominem proximum Deo, et vere apostolicum virum: dico enim tibi, et diens monachus ille miratus est, et cupiens plenius nosse, volebat ab eo inquirere modum visionis hujus, sed prae pudore propter astantes non praesumpsit: verumtamen magnam exstitisse revelationem ipsam certissime credidit, pro qua vir ille tam vehementer affectus erat erga Famulum Dei. CAPUT XVII.
Abbreviated transcription (Latin):
Dumo renaldo cuiꝰ supra
mẽcionẽ fecimꝰ indicante cog¬
nõuiꝰ. ꝙ faũlus dei bernardus cñ
uenisset aliqñ mediolanũ pro re¬
consiliando scismate petri leonis
cũ tanta exultatiõe uniuersorũ
susceptus ẽ: ut tota ciuitas fere ꝑ
unã leucã rueret in occursũ eius
Nulti uero eorũ ꝑ quatuor aut qm̃z
miliaria ꝓcesserũt Ita deniq sibi
in ip̃o cõplacuerũt: ut cũ eũ antea
nõ uidissent. ingressũ in urbẽ mox
n archiepm unanimi cõsensu ra¬
perent pocius ꝙͣ eligerẽt Quodtũ
ille recusasset: parati erãt õio uini
frice /nisi fuga latenter euasisset.
Cũ ergo ibi sederet in quadã amplis¬
sima domo. tanta circa eũ erat hoi
młtitudo: ut nullus ingredi posset
Interea quidã de cibus eiusdẽ uib̾
uestitu et uoltu honorabilis. cũ dei
aditũ reperiret. mediis se turbis
ingessit maĩbus ac pedibꝰ reptãs
et suꝑ colla sedenciũ gradies: quo¬
usq ad ipm quẽ desiderabat ꝑnẽi¬

Expanded text:
Domno Rainaldo, cujus supra mentionem fecimus, indicante cognovimus, quod famulus Dei Bernardus, cum venisset aliquando Mediolanum pro reconciliando schismate Petri Leonis, cum tanta exsultatione universorum susceptus est, ut tota civitas fere per unam leucam rueret in occursum ejus. Multi vero eorum per quatuor aut quinque milliaria processerunt. Ita denique sibi in ipso complacuerunt, ut cum eum antea non vidissent, ingressum in urbem mox in archiepiscopum unanimi consensu raperent potius, quam eligerent. Quod cum ille recusasset, parati erant omnino vim facere, nisi fuga latenter evasisset. Cum ergo ibi sederet in quadam amplissima domo, tanta circa eum erat hominum multitudo, ut nullus ingredi posset. Interea quidam de civibus ejusdem urbis, vestitu et vultu honorabilis, cum Dei aditum reperiret, mediis se turbis ingessit, manibus ac pedibus reptans, et super colla sedentium gradiens, quousque ad ipsum quem desiderabat perveni
Abbreviated transcription (Latin):
Iteri cuidã religioso atq deuoto:
datũ ẽ in spũ uidere btñ mariam
magdalenã: splendidissimo uultu et ha¬
bitu ante altare stantẽ Qua uisa re¬
pletus ẽ isdẽ frater leticia magna. Eũ
cogitaret cũmo optando at supplicãdo
et cũ magno estu sacri desiderii suspirã¬
do quatenus ei btĩssuna dei genitrix
maria ciui deuotissime die noctuq ser¬
uiebat similiter mõstraretur : facta
ẽ uox ad eũ in ipsa uisione dicens.
Nosse te cõuenit ꝙ necdũ ydoneus es
ad sublunissimã ĩmaculate dei genittiˢ
et uirgiuis claritatẽ intuẽdã Satage

Expanded text:
tri religioso atque devoto datum est in spiritu videre B. Mariam Magdalenam splendidissimo vultu et habitu ante altare stantem. Qua visa, repletus est frater idem laetitia magna. Cumque cogitaret animo, optando atque supplicando, et cum magno aestu sacri desiderii suspirando, quatenus ei beatissima Dei genitrix virgo Maria, cui devotissime die noctuque serviebat, similiter monstraretur, facta est vox ad eum in ipsa visione dicens: « Nosse te convenit quod necdum idoneus es ad sublimissimam immaculatae Dei genitricis et Virginis claritatem contuendam. Satage
Abbreviated transcription (Latin):
lueris tolle. reliqua uero q̃cũq
mittet dñs ãgelũ silũ tecũ : et ꝓspe¬
rũ faciet iter tuũ Profectus itaq
frater cũ uerzelliãcũ ꝑuẽiss a qͦ¬
dã uiro fideli et timorato hospicio
susceptus ẽ Qui dũ itmeis eius
crusas. et frm̃ indigẽcias agnouis¬
setꝰ abiit in ĩstanti ad quẽdã lo¬
cupletissim̃ hoiẽm finitimũ suũ
qui desꝑate languẽs ac pene iã
moriẽs: facultates suas pauꝑibꝰ

Expanded text:
lueris tolle; reliqua vero quaecunqlueris tolle; reliqua vero quaecunqmittet Dominus angelum suum tecum, et prosperum faciet iter tuum. » Profectus itaque frater, cum Verzeliacum pervenisset, a quodam viro fideli et timorato hospitio receptus est. Qui dum itineris ejus causas et fratrum indigentias agnovisset, abiit in instanti ad quemdam locupletissimum hominem finitimum suum, qui desperate languens, ac pene jam moriens, facultates su
Abbreviated transcription (Latin):
tate cõstricta. uenerabilis abbas
scephanꝰ uocauit unũ ex frĩbus
sus: et loquẽs ad eũ in spũ dei
dixit Uides carissime frat᷑ quia
magna coartati sumꝰ iopiaͥ et
ꝓpe est ut fratres nr̃i fame et fri¬
gore ceteris molestiis ꝑiclitentur :
nisi eis ꝯcite subuer̃atur Hade
ergo ad nũdinas uerzelliati que
prorĩẽ instãt. et cõpares ibi qua¬
drigas tres et earũ singulis trinoᷤ
equos. fortes atq tractores : quibꝰ
maxime indigemꝰ ad onera nr̃a
ꝯportãda Cũq quadrigas illas
pãnis et alimẽtis aliisq rebus
nccãriis oneraueris: adducẽs eas
tetũ cũ gaudio et ꝓsperitate re-¬
uerteris cid nos. Respõdẽs aũt
preciũ dederis ad illa subsidia
cõparãda. Cui uenerãdus abbad
in pauꝑtate sua de mĩa dei mag¬
inifice p̃sumẽs: respondit Uere
frater scias / qr cũ sollicitꝰ et aixiꝰ
q̃rerẽ/ unde ncc̃itatibus frm̃ nr̃orũ
subuẽirem : tres tm̃ donarii in to¬
ta domo ista reꝑti sũt Hos si uo¬

Expanded text:
bas Stephanus vocavit unum ex fratribus suis; et loquens ad eum in Spiritu Dei, dixit: « Vides, charissime frater, quia magna coarctati sumus inopia: et prope est ut fratres nostri fame et frigore caeterisque molestiis periclitentur, nisi eis concite subveniatur. Vade ergo ad nundinas Verzelliaci, quae proxime instant, et compares ibi quadrigas tres, et earum singulis ternos equos fortes atque tractores, quibus maxime indigemus ad onera nostra comportanda. Cumque quadrigas illas pannis et alimentis, aliisque rebus necessariis oneraveris, adducens eas tecum; cum gaudio et prosperitate reverteris ad nos. » Respondens autem pretium dederis mihi ad illa subsidia comparanda. » Cui venerandus abbas, in paupertate sua de misericordia Dei magnifice praesumens, respondit: « Vere, frater, scias, quia cum sollicitus et anxius quaererem unde necessitatibus fratrum nostrorum subvenirem, tres tantum denarii in tota domo ista reperti sunt. Hos si vo
Abbreviated transcription (Latin):
tibus eũ cũ cruce et aqua bñ¬
dcã Exceperũt ergo solẽpniter
et cũ młta grãrũ actione eleõ¬
sinã illã nõ ut ab hoĩe prestit̃a
s tãꝙͣ celitus missam bñdcõnẽ
a dnõ ⁊ et misericordiã a deo sa¬
lutari suo Porro uir iste pru¬
dens et spiritalis sicut intelligi
datur in hac tam celebri suscep¬
cione bñficii filios suos tã pñte ᷤ
qm posteros aĩare uoluit ut hͦ
miraculi grãm iugi meditatiõe
retinerẽt ÷ citq ex eo discerẽt in
tũctis ncc̃tatibus sius pia cõfi¬
dencia presumĩe de misericordia
dei  qui nuĩꝙͣ deserit sperãtes ĩ
simꝰ consolator. atq adiutor in
oportiũtatibus in tribulacione
Ab illo ergo die et deinceps sicut
in illa domo largiẽte dño spirita¬
lia semper habũdãt ita nõ defu¬
patibus fundarat / et de ĩscitucio¬
ne capli gralis et de piulegio ꝙ dñs
abbas scephaꝰ cũ coalbatib suis a

Expanded text:
tibus eum cum cruce et aqua benetibus eum cum cruce et aqua benedicta. Exceperunt ergo solemniter, et cum multa gratiarum actione eleemosynam illam, non ut ab homine praestitam, sed tanquam coelitus missam benedictionem a Domino, et misericordiam a Deo salutari suo. Porro vir iste prudens et spiritualis, sicut intelligi datur, in hac tam celebri susceptione beneficii filios suos tam praesentes quam posteros, admonere voluit, ut hujus miraculi gratiam jugi meditatione retinerent, atque ex eo discerent, in cunctis necessitatibus suis pia confidentia praesumere de misericordia Dei, qui nunquam deserit sperantes in simus consolator, atque ajdutor in opportunitatibus, in tribulatione. Ab illo ergo die et deinceps, sicut in illa domo, largiente Domino, spiritualia semper abundant, ita non defupatibus fundavit; et de institutione capituli generalis et de privilegio, quod domnus abbas Stephanus cum coabbatibus suis a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ad domũ eius supradcũs frater
ab ip̃o moriẽte suscepit ut cũcta
q̃ ei ĩiũxerat abbas. sufficiẽter ex
ea cõparar Acceptis itaq tribꝰ
redis/ cũ nouẽ quadrigiis equis
onerauit atq ornauit eas cũc¬
tis q̃ frm̃ usibus oportuna esse
cognouit/ et ita qui uacuꝰ uene¬
rat scdm̃ propheciã abbatis ple¬
nus et gaudẽs ad suos remeauit
Cũq cistercio ꝓpinquar ÷ nũciũ
misit qui abbati significaret
eius aduẽtũ. ꝑiter et pouẽtũ.
Quo audito uenerabilis pciter
exultauit in dño uehemẽter : ⁊
cõuocatis ĩunũ fr̃ĩbus ait. Deꝰ
miseracionũ dñs : deus misera¬
cionũ libere ac liberalit̾ egit.
Uere nobiliter. uere eligñter
egisti nobiscũ dñe ꝓcurator et
pastor nr̃ : aꝑiens manũ tuã
et implens bñdcõne tua penu-¬
riã nram. Tũc ordinata ꝓcessio¬
ne occurrerũt obuiã ueniẽti fr̃ĩ
ꝓcede̾t indutꝰ uestibus sacris cũ
pastorali uirga: mĩstris p̃cedẽ¬

Expanded text:
ra dictus frater, ab ipso moriente recepit, ut cuncta quae ei injunxerat abbas sufficienter ex ea compararet. Acceptis itaque tribus rhedis cum novem quadrigariis equis, oneravit atque ornavit eas cunctis quae fratrum usibus opportuna esse cognovit: et ita qui vacuus venerat, secundum prophetiam abbatis plenus et gaudens ad suos remeavit. Cumque Cistercio appropinquaret, nuntium misit, qui abbati significaret ejus adventum pariter et proventum. Quo audito venerabilis Pater exsultavit in Domino vehementer, et convocatis in unum fratribus ait: « Deus miserationum Dominus, Deus miserationum libere ac liberaliter egit. Vere nobiliter, vere eleganter egisti nobiscum, Domine, procurator et pastor noster, aperiens manum tuam et implens benedictione tua penuriam nostram. » Tunc ordinata processione, occurrerunt obviam venienti fratri procederet indutus vestibus sacris cum pastorali virga, ministris praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
nuãte uero hũilitatis fuei̾t
hic uere pascor nõ m̾cẽnci¬
rius qmͣq odio habuerit õnem
fastũ suꝑbie. ferula pastoralis
eius cũ qua in festiuis ꝓcessiõi¬
bus incedere solebat. satis indi-¬
cat: que usq hodie ĩ cisterciensi
secretario ob reuerẽciã tanti prĩs
cõseruata/ et in magna uenera¬
tione habitaͥ nõ młtũ a coĩbus
sustentatoriis : quibus senes et
debiles inniti ferre solent dista¬
re uidetur Hic est beatissimi ꝑa¬
tris nr̃i bernardi ĩ scã religioẽ
pater. hic tam ꝑfcũs magister
ꝑft̃issim hr̃e discipulũ meruit:
quorũ doctrina et exẽplis usq
hodie ĩmĩa captiuitatis uasa
Regi suꝑbie idẽ diçibolo auferũt᷑¬

Expanded text:
ntae vero humilitatis fuerit hic vere pastor, non mercenarius, quamque odio habuerit omnem fastum superbiae, ferula pastoralis ejus cum qua in festivis processionibus incedere solebat, satis indicat: quae usque hodie in Cisterciensi secretario ob reverentiam tanti Patris conservata et in magna veneratione habita, non multum a communibus sustentatoriis, quibus senes et debiles inniti fere solent, distare videtur. Hic est beatissimi Patris nostri Bernardi in sancta religione Pater, hic tam perfectus magister perfectissimum habere discipulum meruit, quorum doctrina et exemplis usque hodie innumera captivitatis vasa regi superbiae, id est diabolo, auferunt
Abbreviated transcription (Latin):
Et suspiciens in celũ : ait Pater ĩ ma¬
nus tuas cõmẽdo spiritũ meũ. Et
repetens eũdẽ sermonẽ ac freꝙ̃ter
ĩgeĩnans pater pater: cõuersus ad
scm abbatẽ fratrẽ suũ exhilarata
facie. qͣnͣta inquit dignatio dei. pa-
filios. dr ẽẽ heredes Nã si filii: et
heredes Sic sancta aĩa illa ĩ iubi¬
lo et exultatiõe spiritalis gaudii
carne soluta et ỹnidicis angelorũ
thoris admixta : tanto liberiori
uolatu sydereas peciit mãsiones :
qnͣto suũ nil ĩ ea malignorũ cater¬
ua sꝑrtuũ ĩuenire poterat. Fu¬
neri euꝰ sanctus abbas et frater ip¬
sius debitũ cõmẽdationis et exequia¬
rũ officiũ dulcissima mẽtis affectio¬
ne deuote impendit: cũ tamẽ aliis
flentibus ip̃e solus nõ fleret. ẜ erũ¬
pere gestientes latrimas magna fi-¬
dei constãcia castigaret ne quasi
mortuũ plangere et flere uideretur

Expanded text:
Et suspiciens in coelum, ait: Pater, in maEt suspiciens in coelum, ait: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Et repetens eumdem sermonem, ac frequenter ingeminans: Pater, Pater, conversus ad sanctum abbatem et fratrem suum, exhilarata facie: « Quanta, inquit, dignatio Dei Patrefilios, Dei esse haeredes. Nam si filii, et haeredes. » Sic sancta illa anima in jubilo et exsultatione spiritualis gaudii carne soluta, et hymnidicis angelorum choris admista, tanto liberiori volatu sidereas petiit mansiones, quanto suum nil in ea malignorum caterva spirituum invenire poterat. Funeri ejus sanctus abbas et frater ipsius debitum commendationis et exsequiarum officium dulcissima mentis affectione devote impendit, cum tamen aliis flentibus ipse non fleret, sed erumpere gestientes lacrymas magna fidei constantia castigaret, ne quasi mortuum plangere et flere videretur
Abbreviated transcription (Latin):
dilectio Cirta mediũ pero noctis
quã ultimã cũ miseris mortalib
egit minĩ ĩ modũ exhilarato uul¬
tu in uoce exultacionis subito eru¬
pit in illud dauiticũ: stupẽtibus
qui assistebãt Laudate dinñ de ceł:
laudate eũ ĩ excelsis: Iam enĩ huic
bt̃o uiro nocte adhuc media dies-¬
cebat: et ultĩa nox ipũs sicut di¬
es illiũcibatur: prorsus illa nox il
cantando moritur homoͥ et moriẽ¬
do cantat: Usurparis o ĩmuca
mors ad leticiã. cũ sis mater mero¬
ris: usuparis ad gloriã. glorie ad¬
uersatrix. usurparis ad introitum
regni porta inferi. fouea ꝑdicioĩs.
ad ĩuẽtionẽ salutis Eratres itaq
qui aderant tanti nouitate mira-¬
culi attoniti cuturrere ticius: di¬
lecto fratri ipũs sancto bernardo
hoĩem ĩ mortẽ exultãtẽ et insultã¬
tẽ morti ꝓnũciãtes. Qui cũ debil
et infirmus accelerãs uenisset. ex¬
trema iã psalmi quẽ cãtabat :¬
ipso audiente clara uoce cõpleuit.

Expanded text:
dilectio. » Circa medium vero noctis, dilectio. » Circa medium vero noctis, quam ultimam cum miseris mortalibus egit, mirum in modum exhilarato vultu in voce exsultationis subito erupit in illud Davidicum, stupentibus qui aderant: Laudate Dominum de coelis, laudate eum in excelsis . Jam enim huic beato viro nocte adhuc media diescebat, et ultima nox ipsius sicut dies illuminabatur, prorsus illa nox illcantando moritur homo, et moriendo cantat? Usurparis, o inimica mors, ad laetitiam, cum sis mater moeroris; usurparis ad gloriam, gloriae adversatrix; usurparis ad introitum regni, porta inferi; fovea perditionis, ad inventionem salutis. Fratres itaque qui aderant, tanti novitate miraculi attoniti, cucurrere citius, dilecto fratri ipsius S. Bernardo hominem in mortem exsultantem et insultantem morti nuntiantes. Qui cum debilis et infirmus accelerans venisset, extrema jam psalmi quem cantabat ipso audiente clara voce complevit.
Abbreviated transcription (Latin):
lapso tempore tãꝙͣ iã uotis et deside¬
riis fidelis serui sui bernardi satis¬
fecisset dñs. rursũ gerardus cepit
uiribus corꝑis repente destitui. pau¬
latĩq ad exitũ ꝓpin appropĩquare:
qui occupationẽ quidẽ marthe ꝓ
officio sibi ĩ̃cto paciẽter sustinue¬
rat: ẜ uacationẽ marie toto mẽtis
conamie amplexus fuerat. Sẽciẽs
itaq se certissime migraturũ : et de
laboriosis huiꝰ seculi curis ad et̾nͣe
btĩtudĩs requiẽ trãsiturũ. ubi ua¬
care incipiens gustaret et uideret
qm̃ suauis ẽ dñs. et cõprobaret
nequaqm se carnali seu seculari
aliquo desiderio in officio suo detẽ¬
tũ fuisse eleuatis ĩ celũ oculis.
deus inquit tu stis. ꝙ quãtũ ĩ me
fuit semꝑ optaui quietẽ intẽdere
michi: uacare tibi S implicitũ
tenuit me amor tuus et uolũtas
fratrũ et studiũ obediẽdi : suꝑ oĩa
uero abbatis pariter et fratris mei g

Expanded text:
lapso tempore, tanquam jam votis et desidelapso tempore, tanquam jam votis et desideriis fidelis servi sui Bernardi satisfecisset Dominus, rursus Gerardus coepit viribus corporis repente destitui, paulatimque ad exitum appropinquare: qui occupationem quidem Marthae pro injuncto sibi officio patienter sustinuerat, sed vacationem Mariae toto mentis conamine amplexus fuerat. Sentiens itaque se certissime migraturum, et de laboriosis hujus saeculi curis ad aeternae beatitudinis requiem transiturum, ubi vacare iucipiens, gustaret et videret quoniam suavis est Dominus, et comprobaret nequaquam se carnali seu saeculari aliquo desiderio in officio suo detentum fuisse, elevatis in coelum oculis: « Deus, inquit, tu scis quod, quantum in me fuit, semper optavi quietem intendere mihi, vacare tibi. Sed implicitum tenuit me amor tuus, et voluntas fratrum, et studium obediendi; super omnia vero abbatis et fratris mei germana
Abbreviated transcription (Latin):
nere denũciarẽt seruus diũ bernar¬
dus egerrime ferẽs comitẽ peregri¬
nationis. et illũ comitẽ in terra re-¬
linquere aliena nec resignare hiiᷤᷤ
qui eũ sibi cõmiserãt qm̃ amaba¬
tur ab õnibus sicut erat amabilis
ualde: cũ fletu et gemitu cõuersus
ad dnm̃i. expecta inquit dnẽ. expecta
usq ad reditũ. restitutũ amicis tolle
eũ si uis iam et nõ causaiboe. Sed
quõ puis et misericors dñs huilim̃
seruũ suũ cũ tanta contritione cor¬
dis in ꝓpria causa postulãtẽ despi¬
ceret quẽ tanta felicitate qnͣta
benignitate in causis alienis ex¬
audire cõtinue solebat᷑. Nẽpe p̃t̾
spem uniuersorũ tãꝙͣ de portis mor¬
tis ad uitã reuocatus. cĩto cõualu¬
it gerardus : ꝑfectisq negociis pace
sancte romane ecclesie reddita. leo¬
nina rabie penitus extincta redie¬
rũt in patriã cũ exultatioẽ uniuͥ¬
se terre. reportãtes manipulos pa-¬
cis. Haut multo uero post hoc e¬

Expanded text:
 servus Domini Bernardus aegerrime ferens, comitem peregrinationis, et illum comitem, in terra relinquere aliena, nec resignare iis, qui eum sibi commiserant, quoniam amabatur ab omnibus, sicut erat amabilis valde, cum fletu et gemitu conversus ad Dominum: « Exspecta, inquit, Domine, exspecta usque ad reditum, restitutum amicis tolle eum jam, si vis, et non causabor. » odo pius et misericors Dominus humillimum servum suum, cum tanta contritione cordis in propria causa postulantem, despiceret, quem tanta facilitate, quanta benignitate in causis alienis exaudire continue solebat? Nempe praeter spem universorum tanquam de portis mortis ad vitam revocatus, cito convaluit Gerardus; perfectisque negotiis, pace sanctae Romanae Ecclesiae reddita, Leonina rabie penitus exstincta, redierunt in patriam, cum exsultatione universae terrae reportantes manipulos pacis. Haud multo vero post hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
De p̃ciosa morte uenerabił uiri
sedando sasmate petri leonis
sanctus pater bernardus tertia iã
uice uocante idnõ papa ĩnocencio
ytaliã intrasset: et magnis ubiq
signis et miraculis claresceret: do¬
minũ gerardũ cellerariũ suũ tuiꝙͣ
fidelissimũ adiutorẽ prudẽtissimũ
consiliariũ ꝑ oĩa secũ habebat Con¬

Expanded text:
De pretiosa morte venerabilis sedando schismate Petri Leonis S. Pater Bernardus tertia jam vice, vocante domno papa Innocentio, Italiam intrasset, et magnis ubique signis et miraculis claresceret, domnum Gerardum cellerarium suum tanquam fidelissimum adjutorem prudentissimumque consiliariu
Abbreviated transcription (Latin):
nos habebat greco uocabulo ely¬
mõ id ẽ miseris appellatus est.
Hit btũs pontifer cũ eẽĩ alexandrie mͣgͣ¬
ne ciuitatis prĩarcha. niceta eiusdem
urbis patricius. adulterinas quasdẽ
leges in foro rerũ uenaliũ ꝓponẽ uole¬
bat: que eractionẽ magis et auari¬
ciã ꝙͣ iustarũ legũ moderamĩa redo¬
lerent S liberailis prĩarcha hoc in
grautimẽ pauperũ qui pascua sunt
diuitũ fieri prospiciens magnanimit
resistebat: sic q frm̃ ẽ ut grauissuma
dissensione turbati. discordes abĩuitẽ
discederẽt ãtuero mitis pastor qui a
mãsuetus ẽẽ et huilis corde lic potius¬
set consciãm suã potioris cause testimo¬
nio tueri ÷ scandalũq illius qui aua¬
ricie estib inflãmatus iriticioncibi¬
liter mouebatur parupẽdere: tamẽ

Expanded text:
nos habebat, graeco vocabulo Elenos habebat, graeco vocabulo Eleimon, id est Misericors, appellatus est. Hic beatus pontifex, cum esset Alexandriae magnae civitatis patriarcha, Niceta ejusdem urbis patritius adulterinas quasdam leges in foro rerum venalium proponere volebat: quae exactionem magis et avaritiam quam justarum legum moderamina redolerent. Sed liberalis patriarcha hoc in gravamen pauperum, qui pascua sunt divitum, fieri prospiciens, magnanimiter resistebat, sicque factum est ut gravissima dissensione turbati, discordes ab invicem discederent. At vero mitis pastor, qui a mansuetus esse et humilis corde, licet potuisset conscientiam suam potioris causae testimonio tueri, scandalumque illius, qui avaritiae aestibus inflammatus irrationabiliter movebatur, parvipendere, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
simi imprudẽter sunul et irreuerẽter
irrũpis. Noueris pro certo qr cõsul¬
cius fecisses. si domũ dei hodie nõ in¬
trasses: qmͣ tante p̃sũpcionis caute¬
rio conscĩam tuã ustulasses. Eũ ex¬
ortismis et orõnib multis cogeret᷑
quatinꝰ dĩnis sacramẽtis reuerẽtiã
exhibens cederet. quoaidusq mulier
quã torquebat cõmũitusset ⁊ ꝑ mł¬
tais difficultates uix cogi poterãt ut
de manibz illius qui dissencionis
et contẽcionis uicio sordebat ÷ eucha¬
ristie grãm eã sumere ꝑmitteret
Hinc colligimus negłigẽtia nr̃a
hostib nr̃is contra nos uires accres¬
cere: et quia ꝙpͣto quis ad peccũdũ
proclulior fuerit tanto prĩcipis te¬
nebrarũ durissimũ ingũ difficilu ᷤᷤ
euadere possit Quãta uero indus¬
tria discordie uitiũ fugiendũ sit. qmͣ¬
q festimãter ad pacis concordieq uĩ¬
tulũ rideũdũ sit. eriã magnus ille
lohãnes qui elemosinarius dicitur

Expanded text:
simi imprudenter simul et irreverenter simi imprudenter simul et irreverenter irrumpis? Noveris pro certo quia consultius fecisses, si domum Dei hodie non intrasses, quam tantae praesumptionis cauterio conscientiam tuam ustulasses. » Cumque exorcismis et orationibus multis cogeretur quatenus divinis sacramentis reverentiam exhibens cederet, quoadusque mulier quam torquebat communicasset, per multas difficultates vix cogi poterat, ut de manibus illius qui dissensionis et contentionis vitio sordebat, eucharistiae gratiam eam sumere permitteret. Hinc colligimus negligentia nostra hostibus nostris contra nos vires accrescere; et quia quanto quis ad peccandum proclivior fuerit, tanto principis tenebrarum dirissimum jugum difficilius evadere possit. Quanta vero diligentia discordiae vitium fugiendum sit, quamque festinanter ad pacis concordiaeque vinculum redeundum sit, etiam magnus ille Joannes, qui Eleemosynarius dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmũdo spiritu uercibatur ⁊ ꝓ cuiꝰ libe¬
rticiõẽ cotidiana p̃cũ instrncia sorg¬
res ĩ coĩe laborabãt: et ut pestiferũ
spiritũ pest ualidius urgere possent
diũcis eã sacramẽtis freꝙciuis ꝑtici¬
pare faciebãt Postero ittiq die p̃po¬
situs ꝑuipendens scandalũ sororum
turbatus ipẽ cũ grauiꝰ turbatis eisdẽ
sororib ut paicificã hostiã ĩmolaret.
ingressus ad altare dei: ꝑactaq ex
more diuinorũ munerũ consetracione
etiã pacientẽ illã cansa ꝑcipiende eu¬
ꝙͣ mirũ in modũ recultitrãs. truculẽ¬
tas et horrisonas cepit edere uotes: ip̃m¬
q p̃positũ hor simarissima ĩuectio¬
ne redarguens dixit. S miserrue et
infelicissime homõtio quid facis.
lerale uirus rancoris et discordie to¬
to pectore spirãs. insuꝑ etiã grauis
scandali pusillarũ diũ corã oculis sũ¬
me maiestatis reus ÷ ad consecrãdã
tractandã et mãducãdã tarnẽ altis¬

Expanded text:
do spiritu vexabatur, pro cujus liberatione quotidiana precum instantia sorores in commune laborabant; et ut pestiferum spiritum validius urgere possent, Dominicis eam sacramentis frequentius participare faciebant. Postero itaque die praepositus parvipendens scandalum sororum, turbatus ipse cum gravius turbatis eisdem sororibus, ut pacificam hostiam immolaret, ingressus est ad altare Dei, peractaque ex more divinorum munerum consecratione, etiam patientem illam causa quam mirum in modum recalcitrans, truculentas et horrisonas coepit edere voces, ipsumque praepositum amarissima invectione redarguens, dixit: « O miserrime et infelicissime hominum, quid facis? Lethale virus rancoris et discordiae toto pectore spirans, insuper etiam gravis scandali pusillarum Domini coram oculis summae majestatis reus, ad consecrandam, tractandam, et manducandam carnem Altis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ grã dei sortiti sũt. cauet̃it ne qua¬
uis orõne seu nccĩtaite cõfiteri uolẽtẽ
sibi dũccxat cõmissũ sine graui pon¬
dere discrecionis differre p̃sumant:
ne contrarii suit cipło dicenti spiritũ
nolite extinguere. et ne forte is qui nũc
cid uittĩ reuoctiri poterait: ipã repul¬
sione suci ĩ auersionẽ cordis uadens
post modicũ ad uittĩ redire cõtẽpnat

Expanded text:
sunt, caveant, ne quavis occasione seu necessitate confiteri volentem, sibi duntaxat commissum, sine gravi pondere discretionis differre praesumant, ne contrarii sint Apostolo dicenti: Spiritum nolite exstinguere ; et ne forte is qui nunc ad vitam revocari poterat, ipsa repulsione sua in aversionem cordis vadens, post modicum ad vitam redire contemnat
Abbreviated transcription (Latin):
uellẽs: et sicut fieri solet ex studiis ꝑciũ
suã sentẽtiã tãqͣ saniori consilio sũb¬
nuixam defendẽciũ. grauis inter ipsũ
et sorores discordia exorta ẽ. Uerũ p̃po¬
sito dicẽte sibi creditã ẽẽ dispensacioẽ
totũ q negotiũ auctoritate p̃lacionis
sue ad arbitriũ uolũtatis sue cogẽte:

Expanded text:
volens, et sicut fieri solet ex studiis partium volens, et sicut fieri solet ex studiis partium suam sententiam tanquam saniori consilio subnixam defendentium, gravis inter ipsum et sorores discordia exorta est. Verum praeposito dicente sibi creditam esse dispensationem, totumque negotium auctoritate praelationis suae ad arbitrium voluntatis suae
Abbreviated transcription (Latin):
pauperũ susceptorẽ dñm ĩuiriã ꝑcu¬
ꝑis sui tanto seueriore ꝙͣto occulcio¬
re uindicta punisse: festinauitq sa¬
cerdos pusillo dnuĩ ꝑ cõdignã illati dãp¬
ni recõꝑensacionẽ satisfacere ÷ s utrũ
sublimẽ illã grãm quã ꝑdiderat retu¬
peraiuit nec ne. nõ constãt nobis: qm̃
seruus dei qui eandẽ cũ illo grã ueł
fortassis pre illo ꝑticipabat. censorio
emetipm̃ cristigabat silencio ne mis¬
teria dei passim sine certe nccĩtatis cir¬
ticulo reuelors p̃sumeret. Ceterũ qm̃
duricia cordis humani difficulter ad
custodiã sui excitatur : adhuc eciã ip̃i
ũmici testimonis qmͣ sit ꝑiculosũ dis¬
cordie uiciũ cõprobabimus:. qui licet
ĩuitus et coactus ueritatẽ prodat: tñ
qm̃q trilia uerba deproni̾e uidetur
que fidelib cõmonitoria ẽẽ noscũtur.
euisdẽ loci tractabat aligñ cũ sororib
quãdã possessionẽ ipũs cenobii uẽdere

Expanded text:
pauperum susceptorem Dominum injuriam paupauperum susceptorem Dominum injuriam pauperis sui tanto severiore quanto occultiore vindicta punisse; festinavitque sacerdos pusillo Domini per condignam illati damni recompensationem satisfacere. Sed utrum sublimem illam gratiam, quam perdiderat, recuperaverit, necne, non constat nobis, quoniam servus Dei, qui eamdem cum illo gratiam, vel fortassis prae illo, participabat, censorio semetipsum castigabat silentio, ne mysteria Dei passim sine certae necessitatis articulo revelare praesumeret. Caeterum quoniam duritia cordis humani difficulter ad custodiam sui excitatur, adhuc etiam ipsius inimici testimonio, quam sit periculosum discordiae vitium comprobabimus, qui licet invitus et coactus veritatem prodat, tamen quandoque talia verba depromere videtur, qui fidelibus commonitoria esse noscuntur. itus ejusdem loci tractabat aliquando cum sororibus, quamdam possessionem ipsius coenobii vendere
Abbreviated transcription (Latin):
latri prorsus nudatũ: et quasi nubilo.
quodã dĩne indignacionis offuscatũ.
Quod ergo uerecũda huĩlitate sola tes¬
tante conscĩt coliꝙ̃diu celauerat causa
exigente silencio premere noluit: s as-¬
sũpto seorsũ pbro qualẽ et ꝙͣtũ graciã
ꝑdidisset secrecius suggessit ÷ monẽs
et obsecrans ut si in pcc̃m aliquod lap¬
sus eẽt. ꝑ confessionis et penitentie re¬
mediũ diluere illud. ꝙͣ tocius festinaret:
si forte grãm timissc̃m larga redẽpto¬
ris nr̃i benignitate recipere mereret ᷤ
Consternctus cũo sacerdos nullius qͥ¬
dẽ crimintilis delicti sibi consciũ se ẽẽ
s nec in hiis que cotidianis excessibus
euenire pñt. cõstĩam se plus solito re-¬
mordere responditͥ excepto dũtcixat
ꝙ ortũ suũ pessundari nõ sufferẽs pau¬
ꝑis illius porcũ occidisset: eiq ꝑ sa-¬
tisfactionis hũilitatẽ necdũ reconsili-¬
atus fuisset Intellexerũt ergo uterq

Expanded text:
lata prorsus nudatum, et quasi nubilo lata prorsus nudatum, et quasi nubilo quodam divinae indignationis offuscatum. Quod ergo verecunda humilitate sola testante conscientia aliquandiu celaverat, causa exigente silentio premere noluit; sed assumpto seorsum presbytero, qualem et quantam gratiam perdidisset, secretius suggessit, monens et obsecrans, ut si in peccatum aliquod lapsus esset, per confessionis et poenitentiae remedium diluere illud quantocius festinaret, si forte gratiam amissam larga Redemptoris nostri benignitate recipere mereretur. Consternatus animo sacerdos, nullius quidem criminalis delicti sibi conscium se esse, sed nec in his quae quotidianis excessibus evenire possunt, conscientiam se plus solito remordere, respondit, excepto duntaxat, quod hortum suum pessumdari non sufferens, pauperis illius porcum occidisset, eique per satisfactionis humilitatem necdum reconciliatus fuisset. Intellexerunt ergo utrique
Abbreviated transcription (Latin):
ad extremũ dolore stimulatus eũdẽ
portũ occidit. Uerũ pauꝑ ille cũcilis
sui interitũ cognoscens ãminiculũ
substãtiole sue se magna ex ꝑte ꝑdi¬
disse ĩgemuit ⁊ uolẽs q agar cũ pb̾ro
restitueret: illo econtra orti sui iacturã
eraggerante. qm̃ pauꝑ ubiq iacet cũ de¬
trimẽto cause sue despcũs et repulsus ẽ.
Itq sacerdos ureconsiliatus manẽs pau¬
peri fratri suo ad ĩmolandũ uere recon¬
siliacionis hostiã temerarius accessit:
s dñs ihus qui factus ẽ nobis a dño pa¬
tre iusticia redẽpcio et reconsiliacio.
discordie peste maculato pñciã suã
exhibere dignatꝰ nõ ẽ Ette nãq homo
dei ciuius supra memimꝰ infra sacri ca¬
nonis actionẽ stans et deuotissime. oeãs
illũ in quẽ desiderãt tageli prospicere
more solito se uisurũ putabat ͥ s frus¬
tratus a spe sua. uehemẽter turbatus
ẽ. considerans sacerdotẽ graciai sibi col¬

Expanded text:
ad extremum dolore stimulatus eumdem ad extremum dolore stimulatus eumdem porcum occidit. Verum pauper ille animalis sui interitum cognoscens, adminiculum substantiolae suae se magna ex parte perdidisse ingemuit, volensque agere cum presbytero, restitueret, illo econtra horti sui jacturam exaggerante, quoniam pauper ubique jacet, cum detrimento causae suae despectus et repulsus est. Itaque sacerdos irreconciliatus manens pauperi fratri suo, ad immolandam verae reconciliationis hostiam temerarius accessit; sed Dominus Jesus, qui factus est nobis a Deo Patre justitia, redemptio, et reconciliatio , discordiae peste maculato praesentiam suam exhibere dignatus non est. Ecce namque homo Dei, cujus supra meminimus, infra sacri canonis actionem stans, et devotissime orans, illum in quem desiderant angeli prospicere , more solito se visurum sperabat, sed frustratus a spe sua vehementer turbatus est, considerans sacerdotem gratia sibi col
Abbreviated transcription (Latin):
tero indicare uoluit ÷ ne tuit ip̃s ucini¬
tritis nocaretur. si taintũ dei misteriũ
facile sine magno pondere rõnis ꝓpala¬
ret: aut ille cui tanta grã ⁊ dño colla¬
tai erat ꝑ elacionis uiciũ eãdẽ se graci¬
a priuaret iccidit interea ut ortũ pre¬
fati sacerdotis diuersis herbis et oleri¬
b uirentẽ. cultoriq suo ipã uiucicita¬
te germinis quodãmõ arridentẽ pau¬
peris cuiusdã porcellus furtiuis irrep¬
tionib intrare consuescepetͥ et quia
in domo dñĩ sui ob rei fcuĩliaris penu¬
riũ unde uentriculũ replere posset
nõ ĩueniebat: aliũde hoc mẽdicare cõ¬
pellebatur Ittu sacerdos egerrime
ferens ortũ suũ uaistari ⁊ cũ frequẽter
pauperẽ illũ ãmonuisset. quatinus
porcũ suũ domi teneret. ip̃m q porcũ
teneras olerũ plantas suffodientẽ. cũ
ĩiuria. uerberũ extr septa orti sepius
expulisset nec tamẽ quidꝙͣ proficeret:

Expanded text:
tero indicare voluit, ne aut ipse vanitero indicare voluit, ne aut ipse vanitatis notaretur, si tantum Dei mysterium facile sine magno pondere rationis propalaret, aut ille cui tanta gratia a Domino collata erat, per elationis vitium eadem se gratia privaret. Accidit interea ut hortum praefati sacerdotis diversis herbis et oleribus virentem, cultorique suo ipsa vivacitate germinis quodammodo arridentem, pauperis cujusdam porcellus furtivis irruptionibus intrare consuesceret, et quia in domo domini sui, ob rei fammaris penuriam, unde ventriculum suum replere posset, non inveniebat, aliunde hoc mendicare compellebatur. Itaque sacerdos aegerrime ferens hortum suum vastari, cum frequenter pauperem illum admonuisset, quatenus porcum suum domi teneret, ipsumque porcum teneras olerum plantas suffodientem cum injuria verberum extra septa horti saepius expulisset, nec tamen quidquam proficeret,