comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
batem quẽdã monachorũ nigri or¬
dinis quẽ miles ille adhuc ĩ came
dẽ domũ igniaci hospitãdi gracia
diuertere. Gauisus uero reuerẽ¬
tissimꝰ abbas petrus ꝙ hanc quo
eccasionẽ adiuuãdi peccatricẽ aĩa
sibi prestitisẜ dñs supradañ abbã¬
tem duxit ad tumulũ defũcti : ob¬
secrans in xpi amore ut eũ absolue¬
ret ab ĩiuiria quã suadente dyabo¬
io in ipm̃ cõmiseꝑat. Quo statĩ
sine dilacione. tũ ꝓpter honorẽ dei
tũ ꝓpter cõpassionẽ fraterne miseĩcor¬
die qd̾ perebatur concedẽte ͫ ecce ĩ ip¬
sa nocte defũctus ille dõno abbati pe¬
tro graculabũdus apparuit ⁊ oñdens
ei corpus suũ purgatũ a lepra qua
se ab olim cõtaĩatũ fuisse insinuabat
Preterea in ftitie ipiũs apparuit ĩmẽ¬
si tiuiusdã nulite̾i̾s penitus obducta
aicatrixͥ cuiꝰ sanitas recẽs deletũ os¬
tendebat cẽ peritulũ : quod ĩ abbatẽ

Expanded text:
batem quemdam monachorum nigri Orbatem quemdam monachorum nigri Ordinis, quem miles ille adhuc in carne ospitandi gratia divertere. Gavisus vero reverendissimus abbas Petrus, quod hanc quoque occasionem adjuvandi peccatricem animam sibi praestitisset Dominus, supra dictum abbatem duxit ad tumulum defuncti, obsecrans in Christi amore ut eum absolveret ab illa injuria quam, suadente diabolo, in ipsum commiserat. Quo statim sine dilatione, tum propter honorem Dei, tum propter compassionem fraternae misericordiae, quod petebatur concedente, ecce in ipsa nocte defunctus ille domno abbati Petro gratulabundus apparuit, ostendens ei corpus suum purgatum a lepra, qua se ab olim contaminatum fuisse insinuabat. Praeterea in facie ipsius apparuit immensi cujusdam vulneris penitus obducta cicatrix, cujus sanitas recens deletum ostendebat esse piaculum, quod in abbatem
Abbreviated transcription (Latin):
defũcti liberacionẽ intelligens re¬
sũpta orandi constancia: magis
ac magis interĩ precibus insistebat
Tanta nãq in illa hora deuociõis
grã ꝑfusus ẽ. tantãq de dei mise¬
ĩ uita sua fuerat exꝑtus:. Unde eciã
ĩdubitant᷑ credidit: suas suorũq fra¬
trũ supplicationes pro eodẽ defucto
dĩnitus exaudiri Mane ergo facto cũ
capitulo frm̃ presideret õnes ĩ cõie
sollicite rogat: attẽtius monet qͣteꝰ
ncc̃ĩtatis cirtitulo confugisset ⁊ deuo¬
tas p̃ces effũderent młtasq et diu¬
turnas orões statuẽs: ipẽ ꝑ trigni
ta dies pene cotidie sacrificiũ nr̃e
redẽptionis pro eius aĩa offerce tu¬
rauit Porro ꝑ totũ tricenariũ illud
uix aliqua dies p̃teriit: quĩ mẽora¬
ret : interdũ quo flexis genibus et
iũctis manibus corã eo stãs suppli¬
care uidebatur : ut pro se orare nõ
desisteret. Cõtigit aũt ĩ ipõ tẽpore ab¬

Expanded text:
defuncti liberationem intelligens, redefuncti liberationem intelligens, resumpta orandi constantia, magis ac magis interim precibus insistebat. Tanta namque in illa hora devotionis gratia perfusus est, tantamque de Dei miseam nunquam in vita sua fuerat expertus. Unde etiam indubitanter credidit suas suorumque fratrum supplicationes pro eodem defuncto divinitus exaudiri. Mane ergo facto cum capitulo fratrum praesideret, omnes in commune sollicite rogat, attentius monet, quatenecessitatis articulo confugisset, devotas preces effunderent, multasque et diuturnatidie sacrificium nostrae redemptionis pro ejus anima offerre curavit. Porro per totum tricenarium illud vix aliqua dies praeteriit, quin memoraret, interdum quoque flexis genibus et junctis manibus coram eo stans supplicare videbatur, ut pro se orare non desisteret. Contigit autem in ipso tempore ab
Abbreviated transcription (Latin):
cõpassionis ungentoͥ et mox cõuer¬
sus ad orõnẽ. altaria sanctorũ tir¬
cibat : eorũq suffragia ꝓ salute
infirmĩtate fragilitatis hũane tã¬
ꝙͣ mesto et fatigato: sõpnus obrepẽ
cepit Tenuiter uero obductus pal¬
pebris cũ nec plene uigilans nec
plene dornuẽs sibi uideret᷑: repente
apparuit ei sathanas uoltu tribili
minaciter fremẽs aduersus eũ et
dicens Eaud: Balduinũ auferes
michi. Et cũ hoc dixisẜ̃ impetu suro¬
ris exiliit ĩ eũ: coartans et cõprimẽs
uehemẽter. ¶ui statim exꝑgestũs :¬
ita se oĩbus mẽbris astrictũ repperit
ut ea moue̾ nõ poss: ẜ uerbũ dei nõ
fuit alligatũ Dixit itaq ad ĩsacia
ꝓ nobis miseris et pccõribus in truce¬
genitacẽ et uirginẽ mariã: quateꝰ¬
huic aiẽ tonfesse et penitẽti. notere
nõ p̃sumas. Et cũ hoc dixiss: dĩna
uirt̾ute toactus reliquit eñ diabolꝰ
et fugit Apẽ uero in sua relaxatiõe

Expanded text:
compassionis unguento; et mox convercompassionis unguento; et mox conversus ad orationem altaria sanctorum circuibat, eorumque suffragia pro salute infirmitate fragilitatis humanae tanquam moesto et fatigato somnus obrepere coepit. Tenuiter vero obductis palpebris, cum nec plene vigilans, nec plene dormiens sibi videretur, repente apparuit ei Satanas, vultu terribili minaciter fremens adversus eum et dicens: « Quid? Balduinum auferes mihi? » Et cum hoc dixisset, in impetu furoris exsiliivehementer. Qui statim expergefactus ita se membris omnibus astrictum reperit, ut ea movere non posset. Sed verbum Dei non fuit alligatum. Dixit ergo vir pro nobis miseris et peccatoribus Genitricem et Virginem Mariam, quatehuic animae confessae et poenitenti nocere non praesumas. » Et cum hoc dixisset, divina virtute coactus reliquit eum diabolus, et fugit. Ipse vero in sua relaxatione
Abbreviated transcription (Latin):
cas expluribus ãnotare curauimꝰ
Eadẽ igit᷑ nocte qua defũctus ẽ ap¬
ne: quasi de lcõ se erigens ĩ quo
graui egritudiẽ pressus iacẽ uide¬
batur Eui cũ ille ãminiculũ ferre
ut teip̃m fatiges. Scũs nãq bñ¬
dtũs sub cuiꝰ alas confugi lic ĩdignꝰ¬
tit ad diũ petrũ abbatẽ nrm̃: ut
ab eo monachus fiã In ip̃ã nocte
tũ isdẽ uenerabilis abbas ꝓaĩã ptc̃o¬
ualde existeret : cepit aĩo ꝑtiacta̾e
qualiter homĩ mortuo tanta picõ¬
rũ mole grauato succurrẽ posset.
Het illo cogitãte subito astitit ei
quidã cuiꝰ uoltũ nõ agnoscebat
quẽ tñ angelũ diũ fuisse credebat:
respondẽs cogitacionibus eiꝰ et dicẽs
Magno adutorio ĩndiget. Haut du¬
biũ uero ẽ: quĩ de ipõ mortuo dicer.
Et hiis dictis statim ab oculis eius
sublatus ẽ. Itaq sanctus abbas
accepto dĩnitus huiꝰ moĩ respõso
liqueftũs ẽ totus pietatis et frat̾ne

Expanded text:
cas ex pluribus annotare curavimus. cas ex pluribus annotare curavimus. Eadem igitur nocte qua defunctus est, apso, quasi de lecto se erigens, in quo gravi aegritudine pressus jacere videbatur. Cui cum ille adminiculum ferre ut teipsum fatiges; sanctus namque Benedictus sub cujus alas, licet indigntit ad dominum Petrum abbatem vestrum, ut ab eo monachus fiam. » In ipsa nocte cum isdem venerabilis abbas pvalde existeret, coepit animo pertractare qualiter homini mortuo, tanta peccarum mole gravato succurrere posset. Haec illo cogitante, subito astitit ei quidam cujus vultum non agnoscebat, quem tamen angelum Domini fuisse credebat, respondens cogitationibus ejus, et dicens: « Magno adjutorio indiget. Haud dubium vero est quin de ipso mortuo diceret. » Et his dictis, statim ab oculis ejus sublatus est. Itaque sanctus abbas, accepto divinitus hujusmodi responso, liquefactus est totus pietatis et fraternae
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cõcite ueniẽs ĩuenit hoĩẽm iã
pene consũptũ : et lĩgue officio pe¬
nitus destitutũ S orante abbate
sancto⁊ larga benignitate xpi dnĩ
nr̃i indulta ẽ ꝓtinꝰ egro loauẽdi fa¬
cultas : et uola̾tas confitẽdi Cõfessioẽ
uero cũ młta cordis contriciõe facta¬
uoluit ĩ cõtinẽti nũdũ desere̾ et ha¬
bitũ religionis assume̾. Cõiuge ãt
ipiũs que plus torpus mariti qmͣ
ipũs desperata ⁊ tandẽ dedit assẽsũ
Qui gauisus uehemẽter de ĩpetrata
cõuersionis licẽtia. mox ad supra
dtãm igniaci domũ se trãsferri fecit:
futurꝰ ibidẽ monachus si uixisset
d morte accelerãte soluta ẽ protinꝰ
aiã eius a corꝑe amarissima cõtri¬
cione ĩgenuscens ac penitẽs uehemẽ¬
ter : ꝙ tẽpus penitẽcie sine penitẽ
tia trãsegiss Eũq defũctus fuisset:
factesũt de eo reuelacioẽs młte p̃fa¬
to abbati : ceterisq semoribus loci.

Expanded text:
Qui concite veniens, invenit hominem jam Qui concite veniens, invenit hominem jam pene consumptum, et linguae officio penitus destitutum. Sed orante abbate sancto, larga benignitate Christi Domini nostri indulta est protinus aegro loquendi facultas, et voluntas confitendi. Confessione vero cum multa cordis contrivoluit incontinenti mundum deserere, et habitum sanctae religionis assumere. Conjuge autem ipsius, quae plus corpus mariti sui ipsius penitus desperata, tandem suum dedit assensum. Qui gavisus vehementer de impetrata conversionis licentia, mox ad supra ctam Igniaci domum transferri se fecit, futurus ibidem monachus, si vixisset. Sed morte accelerante soluta est protinus anima ejus a corpore, amarissima contritione ingemiscens ac poenitens vehementetia transegisset. Cumque defunctus fuisset, factae sunt de eo revelationes multae praefato abbati, caeterisque senioribus loci,
Abbreviated transcription (Latin):
abbatis petri peitẽtie fructũ cõcessit
baldumꝰ dñs castri quod ĩ terri¬
torio remensi sitũ guira nũcupatur
cũ eẽt homo bellicosus et strẽnus ar¬
mus ⁊ postposito timore dei młta ma¬
la cotidie ꝓpetrabat : rapinis ĩtendiis
cedibus. ceterisq similibus diaboli¬
cis operibus frequẽter insistens. Hoc
autẽ solũmõ boni in codẽ ẽẽ uideba¬
tur ꝙ uirũ sanctissim̃ petrũ tũt ig¬
miaci postea clareuallis abbatẽ cũ
tota demo igniacensi sincere diligẽs
magnifice honorabat : młtũq de eꝰ
meritis confidebat Neq uero id frus¬
tra: ꝙ̃admodũ rei exitus declarauit
ut adimpleretur sentẽcia quã dñs
ĩ euãgelio ait. qui recipit iustũ in
noiẽ iusti: mercedẽ iusti accipiet. Nã
tũ adhuc ẽẽt in etate uirili: cõtĩgit
eũ letali egritudiẽ pressũ ad extre¬
ma ꝑduci. Proinde misit quãtociꝰ
nũciũ rogans et supplicans: quateꝰ
p̃dcũs abbas ad se uenire dignaret.

Expanded text:
abbatis poenitentiae fructum concessit. s, dominus castri, quod in territorio Remensi situm Guiza nuncupatur, cum esset homo bellicosus et strenuus armis, postposito timore Dei multa mala quotidie perpetrabat, rapinis, incendiis, caedibus, caeterisque similibus diabolicis operibus frequenter insistens. Hoc autem solummodo boni in eodem esse videbatur, quod virum sanctissimum Petrum tunc Igniaci, postea Claraevallis abbatem, cum tota domo Igniacensi sincere diligens magnifice honorabat, multumque de ejus meritis confidebat. Neque vero id frustra, quemadmodum rei exitus declaravit, ut adimpleretur sententia, quam Dominus in Evangelio ait: Qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet . Nam cum adhuc esset in aetate virili, contigit eum lethali aegritudine pressum ad extrema perduci. Proinde misit quantocius nuntium, rogans et supplicans quatenus praedictus abbas ad se venire dignaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ cistercio et claraualle caput or¬
dinis ẽẽ nostũtur firiitate sciz.
pontinĩaco et morimũdo clarue¬
rũt patres uita et religione tõ¬
spicui tũ tertissime scicimꝰ ĩ di¬
uersis cenobiis nr̃i ordĩs patres
diuersarũ gratia uirtutũ fiorẽ

Expanded text:
cum Cistercio et Clarevalle caput Orcum Cistercio et Clarevalle caput Ordinis esse noscuntur, Firmitate scilicet Pontiniaco et Morimundo claruerint, Patres vita et religione conspicui, cum certissime sciamus, in diversis coenobiis nostri Ordinis Patres diversarum gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ponõ ĩutiliter ut reor ista decerp¬
simꝰ et fratribus nris lcõni studẽ¬
tibus ex lcõne quo proficere cupiẽ¬
tibus tanꝙͣ uernãtissimos flostu¬
los apposumꝰ deĩ oĩpotẽtis miseri¬
cordiam postulantes: quatenꝰ nõ
tm̃ cistertio et clareualli s etiã uniꝰ¬
uersitati ordĩs nr̃i prẽs tante relĩ¬
gionis et ꝑ fcõnis emulatores sus-¬
citare dignetur: ut õnes nos qui
in cistertiensi ordiẽ pondus diei et
estus quod institutores nrĩ ĩdefes¬
so studio portauerũt. nobisq por¬
tandũ tradiderũt ferre decreuimꝰ.
nõ solũ ex icõne sacra studia p̃cedẽ¬
ciũ patrũ exempla cognostamꝰ
lis caulas ubi intrãtes et exeñteᷤ
pascua uite ĩueniamus recipi me¬
reamur Nemo uero putet nos hͥ
de cistertiensiũ et clareuallẽsiũ ab¬
batũ satra cõuersatione ita con¬
scripsisse quasĩ nõ et in aliis do-¬
mibus nr̃i ordĩs p̃cipue ĩ illis q̃

Expanded text:
po non inutiliter, ut reor, ista decerppo non inutiliter, ut reor, ista decerpsimus, et fratribus nostris lectioni studentibus, et lectione quoque proficere cupientibus, tanquam vernantissimos flosculos apposuimus, Dei omnipotentis misericordiam postulantes, quatenus non tantum Cistercio et Claraevalli, sed etiam universitati Ordinis nostri Patres tantae religionis et perfectionis aemulatores suscitare dignetur, ut omnes nos qui in Cisterciensi Ordine pondus diei et aestus, quod institutores nostri indefesso studio portaverunt, nobisque portandum tradiderunt, ferre decrevimus, non solum ex lectione sacra praecedentium Patrum exempla cognoscamuslis caulas, ubi intrantes et exeuntes pascua vitae inveniamus, recipi mereamur. Nemo vero putet nos haec de Cisterciensium et Claraevallensium abbatum sacra conversatione ista conscripsisse, quasi non et in aliis domibus nostri Ordinis, praecipue in illis quae
Abbreviated transcription (Latin):
incedere docens ut legem quam
aliis imꝑonebat primitus hanc
tenẽdã eẽ in sua sancta cõuersacõ¬
ne demõstraret Cõsũmatis lau
dabiliter diebus uite sue debitũ
umuersitatis exsoluit: et qui ali̾¬
quãdi lacrimis seĩauerat tlau¬
dens otulos ĩ morte carnis ĩ gau¬
dio ĩmortalis uite dulcissimos
laborũ suorũ manipulos etna¬
litͣ metit. Uenerabile corpus eiꝰ
in cellula qua supradiximꝰ mar¬
tirẽ xp̃i gerardũ positũ in sarto¬
phago suꝑ pauimẽtũ exaltato
cũ condigno honore recõditũ ẽ: Ubi
cũ btõ tollega suo ĩ pace udip̃m
dormiẽs et requiescens : gnalis
resurrectioĩs diẽ et gloriam que
Euirtutibus et laudabilis ui¬
te p̃coniis renerẽtissiõrũ priñ
btĩ albericĩ primi et bti stephani̾
scdĩ cisterciensis cenobii abbatũ nͨ
nõ et sanctissimi bernardi primĩ
clareuallis abbatis eorũ successo¬
rũ quasi de spacioso et florido cã¬

Expanded text:
incedere docens, ut legem quam incedere docens, ut legem quam aliis imponebat, primitus hanc tenendam esse, in sua sancta conversatione demonstraret. Consummatis igitur laudabiliter diebus vitae suae, debitum universitatis exsolvit; et qui aliquandiu in lacrymis seminaverat, claudens oculos in morte carnis, in gaudio immortalis vitae dulcissimos laborum suorum manipulos aeternaliter metit. Venerabile corpus ejus in cellula, qua supra diximus, martyrem Christi Gerardum positum, in sarcophago super pavimentum exaltato cum condigno honore reconditum est: ubi cum beato collega suo in pace in idipsum obdormiens et requiescens, generalis resurrectionis diem, et gloriam, quae torum. De virtutibus et laudabilis vitae praeconiis reverendissimorum Patrum, beati Alberici primi, et beati Stephani secundi Cisterciensis coenobii abbatum, nec non et sanctissimi Bernardi primi Claraevallis abbatis, eorumque successorum, quasi de spatioso et florido cam
Abbreviated transcription (Latin):
eterna bt̃ĩtudie: aut cũ dyabolo qui
ẽ uera mors ĩ ꝑpetua dãpnationis
miseria ꝑpende itaq lector qm ca¬
rus et accẽptus deo fuerit iste btũs
bus donauit hoĩẽm ꝑcc̃orẽ: qui ob
multiplicitatẽ et enormitatẽ scele¬
rũ fuorũ uix umꝙͣ de profũde mor¬
tis uoragine respire posse uideba¬
tur Qꝑ si ante susceptũ regnniẽ da-¬
reuallis tam ꝑ frũs fuisse dinoscit᷑
postꝙͣ pastor et rcõr huiꝰ religiose
domus fieri meruit. de qua sicut
btũs bernardus in quodã sermoe
suo testatur optimos et p̃ciosissĩ¬
mos aĩarũ redditus singulis ãnis
colligit deus nichil ne meritoriun
illi accreuisse putabimꝰ : Accreuit
utiq: quia priorẽ religionẽ suam
posteriore sãtate multiplicibus
uirtutũ incremẽtis cumulauit᷑:
sic marthe inquietas in semctipõ
tastigans occupationes. ut mai̾e
quietem ꝑ sacre cõtẽplatioĩs studiũ
toto mẽtis cõplecteretur afftũ: sic
subditos artam et angustã uiã

Expanded text:
dine, aut cum diabolo, qui est vera mors, in perpetua damnationis miseria. Perpende itaque, lector, quam charus et acceptus Deo fuerit iste beatus bus donavit hominem peccatorem, qui ob multiplicitatem et enormitatem scelerum suorum vix unquam de profundae mortis voragine respirare posse videbatur. Quod si ante susceptum regimen Claraevallis tam perfectus fuisse dignoscitur, postquam pastor et lector hujus religiosae domus fieri meruit, de qua, sicut beatus Bernardus in quodam sermone suo testatur, optimos et pretiosissimos animarum redditus singulis annis colligit Deus, nihilne meritorum illi accrevisse putabimus? Accrevit utique, quia priorem religionem suam posteriore sanctitate multiplicibus virtutum incrementis cumulavit, sic Marthae inquietas in semetipso castigans occupationes, ut Mariae quietem per sacrae contemplationis studium toto mentis complecteretur affectu. Sic subditos arctam et angustam viam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ĩpuidẽciã et ĩsufficiẽciã meã sta¬
ꝑmãsit. labefactetur. Cuiꝰ hũili
quas deo auctore regendas suscepis¬
ti desere̾ uelis: Ne queso ita feceris:
s scdm grrm̃ tibi a dnõ collatam:
turã dnici ouilis uigilanter excere
nõ negligas. Tu tm̃ esto abbas ĩ¬
tus in hiis q̃ ad honorẽ dei et salu¬
tẽ aĩarũ ꝑtinẽt ego foris ero abba ᷤᷤ
mn oĩbus que ad utilitatẽ domus
urẽ spectant : possessiones urãs tutã¬
do et ab oĩ exictione liberris reddẽdo ⁊
õnẽ etiã qui maligna uolũtate uos
quolib mõ inquitare p̃sũpserit:
regie cuãduersionis ultione feriẽdo
Purissimã et deo placitã huiꝰ btĩ
uiri in sancta religione cõuersacio¬
nẽ manifestius indicat. gloriosa
illa reuelacio quã supra expressimꝰ
ꝑ quã glorificacionẽ xp̃i martiris
gerardi quõdã clareuallis abbatis
nõ solũ spiritalibus uerũetiã torpo¬

Expanded text:
per imprudentiam et insufficientiam meam, staper imprudentiam et insufficientiam meam, stapermansit, labefactetur. » Cujus humilitquas Deo auctore regendas suscepisti, deserere velis? Ne quaeso, ita feceris, sed secundum gratiam tibi a Domino collatam, curam Dominici ovilis vigilanter exercere non negligas. Tu tantum esto abbas intus, in iis quae ad honorem Dei, et ad salutem animarum pertinent; ego foris ero abbas, in omnibus quae ad utilitatem domus vestrae spectant, possessiones vestras tutando, et ab omni exactione liberas reddendo, omnem etiam qui maligna voluntate vos quolibet modo inquietare praesumpserit, regiae animadversionis ultione feriendo. » Purissimam et Deo placitam hujus beati viri in sancta religione conversationem manifestius indicat gloriosa illa revelatio, quam supra expressimus, per quam glorificationem Christi martyris Gerardi quondam Claraevallis abbatis, non solum spiritualibus
Abbreviated transcription (Latin):
ribus moĩtis et dulcissĩs edifica¬
tionũ eloquiiis ad agonis pro
xpõ suscepti tolerãciã roborabat
Eeterũ qmͣ rigidus castigator tor¬
ꝑis sui fuerit in hoc satis appar:
galitati uero et ꝑtimonie in tm̃
operã dabat ut ipĩs quo cõibus
tibis partissime utens magis
qualecũq sustamẽtũ fragilis cor¬
poris q̃rẽ. qmͣ gule irritamẽtis in¬
dulgere se cõprobaret. Sẽper in
corde frequẽter in ore habebat se
indignũ se ĩsufficiẽtẽ ẽẽ qui tan-¬
tam domũ regeret. se minꝰ ydo¬
neũ: minꝰq discretũ : ad quem
de unuersis mũdi ꝑtibus tãta
abbatũ et frm̃ młtitudo respicere
deberet Dñ eciã regi frãcorũ tui
ꝓpĩnquus erat: quadã uice dixis¬
se fertur. Uides dne my rex. ꝙ ego
tantillus homũcio nullã prorsus
hñs ꝑsonã. mẽtis eciã et racionis
ĩops tam sublimẽ domũ regẽdam
suscepi ͥ et timeo grauiter ne forte

Expanded text:
ribus monitis et dulcissimis aedificaribus monitis et dulcissimis aedificationum eloquiis ad agonis pro Christo suscepti tolerantiam roborabat. Caeterum quam rigidus castigator corporis sui fuerit, ex hoc satis apparet galitati vero et parcimoniae in tantum operam dabat, ut ipsis quoque communibus cibis parcissime utens, magis qualecunque sustentamentum fragilis corporis quaerere, quam gulae irritamentis indulgere se comprobaret. Semper in corde, frequenter et in ore habebat, se indignum, se insufficientem esse, qui tantam domum regeret; se minus idoneum, minusque discretum, ad quem de universis mundi partibus tanta abbatum et fratrum multitudo respicere deberet. Unde etiam regi Francorum, qui propinquus erat, quadam vice dixisse fertur: « Vide, domine mi rex, quod ego tantillus homuncio, nullam prorsus habens personam, mentis etiam et rationis inops, tam sublimem domum regendam suscepi, et timeo graviter ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
ta et scã: fr̃is magis ꝙͣ uerbis ostẽ¬
dere. pr̃m quo p̃cedẽtiũ uestigia
cõtine p̃ oculis hre ÷ p̃cipue sant¬
tissimi prĩs nr̃i bernardi: cuiꝰ se
indignũ uitariũ iudicabat. Esĩq
ceteris floreret uirtutibus: grã tñ mã¬
suetudĩs ita decoratus erat: ut ĩ habi¬
tu in ĩcessu. ĩ poltu in loacioẽ ipiũs
nil aliud nisi sancte hũilitatis que
altius in corde ipiũs raditauert in¬
dicia retinerẽt Deniq unuiersa fe¬
re domus ãmĩstratioẽ m̃ tꝑalibus
cellerariis et prouisoribus eiusdẽ
domus cõmissa ipẽ soli deo uacare:
salutiq aĩacũ intẽdere ꝓposuit
Nẽpe quotiẽscũq exoctupatus ẽẽ
poterat. in auditorio solus ĩ silẽcio
demisso in term̃ uoltu sedebat ut si
quis de uinioribus uł infirmiori¬
bus fr̃ĩous młtitudiẽ tẽptationũ
ꝓtussus seu quauis molestia gͥra¬
uatus fuissetͥ liberã eũ adeũdi
facultatem haberet: quẽ eciã tõ¬
tinuo scdm datã sibĩ grãm saluta¬

Expanded text:
ostenderet; Patrum quoque praecedentium vestigia continue prae oculis haberet, praecipue sanctissimi Patris nostri Bernardi, cujus se indignum vicarium judicabat. Cumque caeteris floreret virtutibus, gratia tamen mansuetudinis ita decoratus erat, ut in habitu, in incessu, in vultu, in locutione ipsius nihil aliud, nisi sanctae humilitatis quae altius in corde ipsius radicaverat, judicia reniterent. Denique universa fere domus administratione in temporalibus cellarariis et provisoribus ejusdem domus commissa, ipse soli Deo vacare salutique animarum intendere proposuit. Nempe quotiescunque exoccupatus esse poterat, in auditorio solus in silentio, demisso in terram vultu sedebat, ut si quis de junioribus, vel infirmioribus fratribus multitudine tentationum percussus, seu quavis molestia gravatus fuisset, liberam eum adeundi facultatem haberet: quem etiam continuo, secundum datam sibi gratiam saluta
Abbreviated transcription (Latin):
transeñt ad remedia penitẽtie. ue¬
rũetiã ꝙ oĩ lac̾marũ fonte plãgẽ¬
dũ ẽ terribili nimis midicio dei de
uirtutibus et sanctis oꝑibus nõ¬
nulli eadẽ reprehẽdũtur ad uicia
Ergo qui stat in tiõre et tremore ui-¬
deat ne cadat ͥ qui aũt cecidit: mo¬
dis oĩbus sollicitus sit ut resurgat
Ubicũ enĩ lignũ huãne nature
in morte tarnis cetiderit. siue ad
austrũ siue ad aquilonẽ ibi eritad¬

Expanded text:
transeunt ad remedia poenitentiae, verum etiam, quod omni lacrymarum fonte plangendum est, terribili nimis judicio Dei, de virtutibus et sanctis operibus nonnulli tandem dilabuntur ad vitia. Ergo qui stat, in timore et tremore videat ne cadat; qui autem cecidit, modis omnibus sollicitus sit ut resurgat. Ubicunque enim lignum humanae naturae in morte carnis ceciderit, sive ad austrum, sive ad aquilonem, ibi erit
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ĩmerito ponemꝰ dõnũ gerardũ
quõdã clareuallis cellerariũ: ger¬
manũ frẽm sancti prĩs nr̃i berngr¬
di pliu̾mũq ab eo dilectũ qui ꝙͣto
difficilius ĩ miciis cõuersioni nisus¬

Expanded text:
non immerito ponemus domnum Gerardum non immerito ponemus domnum Gerardum quondam Claraevallis cellerarium, germanum fratrem sancti Patris nostri Bernardi, plurimumque ab eo dilectum: qui quanto difficilius i
Abbreviated transcription (Latin):
discipline et feruor sancte religio¬
nis adiuuãte dnõ conseruatur.
S nos que de principaliũ domorũ¬
nr̃i ordinis patribus cognonim᷑
ad exemplũ suffice̾ credimꝰ quoꝵ
et sanctitas sine p̃iudicio cetero¬
tũ excellentior ẽẽ creditur et auc¬
toritas am̃i legentis ad reuerẽciã
amorẽq sancte religionis faciliꝰ
accendere speratur explicit distũtio¬
Am uero ad seniores
qui sub beatissimopa¬
tre nr̃o bernardo et de¬
inceps in claraualle
claruerũt stilũ uerta¬
Mus: uiros uere religi¬
osos contẽptu seculi sublimes ordi¬
nis emulacione feruẽtes: diuerso¬
rũ karismatũ gratia tãꝙͣ sidera
celi xrelucentes: sancte cõtẽpla¬
cionis studio sine tedio mẽtis ĩuigi¬
lãtes qui nomẽ et habitũ mona¬
chi sanctis moribus. et optima cõ¬
uersatione decorauere. utq hoc qd̃
dicebatur uere eẽt et q̃mirabili de
uotionis instãtia elaborauere
Quorũ primũ tãꝙͣ pmogenitũ
quod ĩ lege dñi offerre precipitur

Expanded text:
et fervor sanctae religionis adjuvante Domino conservatur. Sed nos ea, quae de principalium domorum Ordinis Patribus cognovimus, ad exemplum sufficere credimus, quorum et sanctitas sine praejudicio caeterorum excellentior esse creditur, et auctoritas animum legentis ad reverentiam amoremque sacrae religionis facilius accendere speratur. DISTam vero ad seniores, qui sub beatissimo Patre nostro Bernardo, et deinceps in Clarevalle claruerunt, stylum vertamus, viros vere religiosos, contemptu saeculi sublimes, ordinis aemulatione ferventes, diversorum charismatum gratia tanquam sidera coeli relucentes, sanctae contemplationis studio sine taedio mentis invigilantes, qui nomen et habitum monachi sanctis moribus et optima conversatione decoravere, utque hoc quod dicebanturnis instantia elaboravere. Quorum primum tanquam primogenitum, quod in lege Domino offerri praecipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
utĩtudĩs eterne ascenditur Iste deĩ
faũlus cũ añ susceptũ regimẽ clare¬
uallis eccłie perftũs et scũs iudicio
fuiss ad nouũ agonẽ seipm̃ exten¬
e dare uotẽ uirtutis ⁊ id ẽ que ore

Expanded text:
tur. Iste Dei famulus, cum ante susceptum regimen Claraevallensis Ecclesiae perfectus et sanctus judicio fuisset, ad novum agonem seipsum extens dare voci
Abbreviated transcription (Latin):
habet plenitudinẽ ptãtis in ꝑtem
sollicitudĩs asciuit dõnũ hẽricũ quõ¬
dã clarenallis abbatẽ cũ quererẽt
enixins abbates et fratres alareual¬
lenses quẽ in locũ eius subrogarẽt:
cito de proximo obtulit se fraglãtis¬
sima uirtutũ suaue olẽcia. dõni pe¬
tri abbatis igniatẽsis: cuiꝰ supra
mẽcionẽ fecimꝰ qui hanc spetialẽ
gram ab hõibus sui tẽporis obtinu¬
erat ut scũs et bonus elcũs ex mili¬
bus p̃dicaretut Hũc itaq digium
dignorũ successorẽ octanũ clareual¬
lis abbatẽ unanimo consensu ele-

Expanded text:
is, in partem sollicitudinis ascivit domnum Henricum quondam Claraevallis abbatem, cum quaererent enixius abbates et fratres Claraevallenses, quem in locum ejus subrogarent, cito de proximo obtulit se fragrantissima virtutum suaveolentia domni Petri abbatis Igniacensis, cujus supra mentionem fecimus: qui hanc specialem gratiam ab hominibus sui temporis obtinuerat, ut sanctus et bonus, electus ex millibus praedicaretur. Hunc itaque dignum dignorum successorem, octavum Claraevallis abbatem
Abbreviated transcription (Latin):
sus fuerit ⁊̃ qmͣq nõ ĩefficax ꝓ scele¬
intis et ꝓcioribus intertessor extiteĩt:
mirabilis illa et uem meõria digna
balduini militis et sceleratissimi pec¬
catoris in extremuis cõuersio incũfes¬
te declarat᷑. que qualiter acciderit
nõ ad impiũtatẽ promittendã crimi¬
nosis. sed ad honorẽ deiꝰ et ad consola¬
cionẽ penitẽciũ proferemꝰ: sicut isdẽ
reuerentissimꝰ abbas eã cuidã fra¬
tri mltis precibus exoratus seriatĩ
exposuit: cuiꝰ uerbis fidẽ nõ adhibe̾:
oĩ religioni detrahẽ ẽ. Porro memo¬
ratus frater scripto q̃ audierat cõ¬
mẽdauit : uñ et nos ea q̃ dicturi su¬
mus ipiũs uerbis expressimꝰ Quai¬

Expanded text:
sus fuerit, quamque non inefficax pro sceleratis et peccatoribus intercessor exstiterit, mirabilis illa et vere memoria digna Balduini militis et sceleratissimi peccatoris in extremis conversio manifeste declarat. Quae qualiter acciderit, non ad impunitatem promittendam criminosis, sed ad honorem Dei, et ad consolationem poenitentium proferemus, sicut idem reverendissimus abbas eam cuidam fratri multis precibus exoratus seriatim exposuit, cujus verbis fidem non adhibere, omni religioni detrahere est. Porro memoratus frater scripto, quae audierat, commendavit: unde et nos ea quae dicturi sumus, ipsius verbis expressimu
Abbreviated transcription (Latin):
¶quẽte aliqñ uerbũ deĩ frĩ¬
bus bto bernardo cũ uehe¬
mẽter uicia carperet terro¬
rem tremẽdi iudicii dei mẽtibus in¬
cutẽt sensit in spũ quosdã de sedẽ¬
tibus grauit in consciĩs suis turba¬
ri et fere in baratrũ desperacionis
prolabi. Tũt uero spũ fraterne ca-¬
ritatis totus flãmescens mirãtibꝰ
omĩbus qui aderãt in hec uerba
prupit Quid ẽ ꝙ sic in cõsciẽciis
urĩs turbanũ fratres mei. Ut qͥd
enormitatẽ et nuositatẽ criminũ
urõrũ sic intuem̃: ut ĩexhansta
uisceya miseracionũ diũ obluusta¬
mĩ: In ueritate dico uobis qr sĩ¬
filuis ille ꝑdicionis iudas qui uẽ¬
didit et trãdidit dnm̃ in hac xp̃i
scola sederet. et huic ordĩ incorꝑat᷑
eẽt: ꝑ penitẽciã ueniã conseque̾t᷑.
Audito itaq tã magnifico cõsola¬
tioĩs uerbo nõ solũ illi qui pre pu-¬
silaĩtate spũs iã fere desperabant:
s et oẽs qui aderant in spem dĩne
gracie respirãtes dinũ glorificabãt

Expanded text:
quente aliquando verbum Dei fratribus beato Bernardo, cum vehementer vitia corriperet, terroremque tremendi judicii Dei mentibus incuteret, sensit in spiritu quosdam de sedentibus graviter in conscientiis suis turbari, et fere in barathrum desperationis prolabi. Tunc vero spiritu fraternae charitatis totus flammescens, mirantibus omnibus qui aderant, in haec verba prorupit: « Quid est quod in conscientiis vestris turbamini, fratres mei? Utquid enormitatem, et innumerositatem criminum vestrorum sic intuemini, ut inexhausta viscera miserationum Domini obliviscamifilius ille perditionis Judas, qui vendidit et tradidit Dominum, in hac Christi schola sederet, et huic Ordini incorporatus esset, per poenitentiam veniam consequeretur. » Audito itaque tam magnifico consolationis verbo, non solum illi qui prae pusillanimitate spiritus jam fere desperabant, sed et omnes qui aderant, in spem divinae gratiae respirantes Dominum glorificabant
Abbreviated transcription (Latin):
lẽpnitatẽ tuã in quo primũ ministeris
angelorũ pax terris ĩmũtiata ẽ: dis¬
cordie scismatisq ꝑturbacione fedari
Cũq tabula defũctoria signũ dãte.
uniuersorũ aures ꝑcellerent᷑. cũ max¬
ime ꝓpterea. quia neĩnẽ illic sic pror¬
imũ morti sciebãt: dõnꝰ theobaldus
tũc succellerariꝰ postmodũ uero eius-¬
dẽ loci abbas. quiq iñ aissũptꝰ p̃latus

Expanded text:
lemnitatem tuam in qua primum ministerio lemnitatem tuam in qua primum ministerio angelorum pax terris annuntiata est, discordiae schismatisque perturbatione foedari. Cumque tabula defunctoria signum dante universorum aures percellerentur, tum maxime propterea, quia neminem illic sic proximum morti sciebant, domnus Theobaldus tunc subcellerarius, postmodum vero ejusdem loci abbas, quique inde assumptus praelatus
Abbreviated transcription (Latin):
miserã aiãm exalaret. Tũc cõturba¬
ti sũt principes conspuricioĩs : robus¬
bos in cõtumttia sua obtinuit tremor:
obriguerũt õnes dissenciorus et scisma
tinũs et sicut pluuia oportuna ĩ dic¬
b siccitatis Tu enĩ es iex regũ et dñs
dñanciũͥ qui sedes in throno iudicii
dissipãs õne malũ intiutu tuo. qui ꝑ
unius pccõris terribilẽ mortẽ ꝑccõres
cohertiusti multos: et domũ ilã qm̃
placita tibi in ea ĩuẽta sũt oꝑa. a tur¬
bine p̃meditati diuq conflãti scandali
miseritorditer liberasti. Acturrerũt un¬
diq ad signiferũ suũ cõuersi : et quẽ
postero die. ad ĩcuiditũ scelus ꝑpetrã¬
dũ quasi ducẽ sequi decreuerãt ͣ eius
bone iħ̃u cadaner extinctũ miserabili
tumultu in infirmitoriũ deferentes : in
area ubi fratres uita excedere solent. cõ¬
sternati metu et tremore collocarunt.
Nõ enĩ passus es dnẽ sacratissimã so¬

Expanded text:
miseram animam exhalaret. Tunc conturbamiseram animam exhalaret. Tunc conturbati sunt principes conjurationis, robustos in contumacia sua obtinuit tremor, obriguerunt omnes dissensionis et schismatinus, et sicut pluvia opportuna in diebus siccitatis. Tu enim es Rex regum, et Dominus dominantium, qui sedes in throno judicii, dissipans omne malum intuitu tuo ; qui per unius peccatoris terribilem mortem peccatores coercuisti multos, et domum illam, quoniam placita tibi in ea inventa sunt opera, a turbine praemeditati diuque conflati scandali misericorditer liberasti. Accurrerunt undique ad signiferum suum conversi; et quem postero die ad inauditum scelus perpetrandum quasi ducem sequi decreverant, ejus, Jesu bone, cadaver exstinctum miserabili tumultu in infirmitorium deferentes, in area, ubi fratres vita excedere solent, consternati metu et tremore, collocarunt. Non enim passus es, Domine, sacratissimam so
Abbreviated transcription (Latin):
transiens eos quorũ frontes signo taui
hoc ẽ uexillo huĩlitatis xpĩ insignitoᷤ
ꝑiterq cũ eo totius scandali turbinẽ
et p̃sũptionis nebulã dissipaunt Bes¬
pera nãq diei uigiliã ncitalis dñi
precedẽtis cũ post cõpletoriũ de dormi-¬
torio descendisset. et infirmcirius con¬
uersorũ. qui qͥucisi secũdariꝰ eiusdem
tõspiraicionis ẽẽ uidebatur. cũ quo
eciã uenenata dissencionis cõsilia fre¬
quẽcius tractabat ei occurrisset: sub-¬
ito uocẽ doloris cũ gemitu ualido ce¬
pit enuttere ⁊ et pallestente facie na¬
rib contractis. otulis eciã de statu
suo euersis: mortẽ ĩ cõtinẽti affutu¬
r̃ tristia signa declarabãt Turba¬
tus alter. tũ iã nutãtẽ cerneret. ne
forte repẽtino lapsu terre illideretur
mediũ cõplerus ẽ: ẜ adco subitaneai
mors fuit: ut anteꝙͣ t̾rã petere poss
inter manus tenẽtis se. funesti sodał

Expanded text:
transiens eos, quorum frontes signo Thau, transiens eos, quorum frontes signo Thau, hoc est vexillo humilitatis Christi, insignitas pariterque cum eo totius scandali turbinem et praesumptionis nebulam dissipavit. Vespera namque diei vigiliam Natalis Domini praecedemarius conversorum, qui quasi secundarius ejusdem conspirationis esse videbatur, cum quo etiam venenata dissensionis consilia frequentius tractabat, ei occurrisset, subito vocem doloris cum gemitu valido coepit emittere, et pallescente facie, naribusque contractis, oculis etiam de statu suo eversis, mortem incontinenti adfuturam, tristia signa declarabant. Turbatus alter, cum jam nutantem cerneret, ne forte repentino lapsu terrae allideretur, medium complexus est; sed adeo subitanea mors fuit, ut antequam terram petere posset, inter manus tenentis se funesti sodalis
Abbreviated transcription (Latin):
to spiritu ad satisfactionẽ uenics: oĩ¬
potentis terribile iudiciũ in breui sen¬
ties et sicut scriptũ ẽ in tꝑe uindicte
disꝑdet te dñs Ette iterũ ac tercio dico
omĩb hic sanũ intellan habentib qm̃¬
sicut prius et misericoes dñs hũilib dat
grãm: sic terribilis deus indeclinabili
linea rãtudinis sue suꝑbis resistit
iõq tu qui pacis et institutionis quã
sancti prẽs sanxerũt publicꝰ hostis es
si in malicia ꝑseueraueris durissimũ
Confido eñ in dño ihu et in glorosa
uirgine matre ipiũs cuiꝰ nos ĩutiles
senuili sumꝰ: quia domũ istã ab ista
sui fũdacione fraterne caritatis glu-¬
tino laudabiliũq morũ disciplina cõ¬
spicuã nõ pacientur tua nimiũ im¬
proba ꝑuiccicia corrũpi Iã p̃ceb frm̃¬
suꝑ intestine discordie tribo gemẽtiũ
ad aures dñi sabaoth ascenderãt: et
rangelis dñi accepta rib eo sentẽtia per¬

Expanded text:
to spiritu ad satisfactionem venias, omnto spiritu ad satisfactionem venias, omnipotentis Dei terribile judicium in brevi senties, et, sicut scriptum est, in tempore vindictae disperdet te Dominus . Ecce iterum ac tertio dico omnibus hic sanum intells humilibus dat gratiam, sic terribilis Deus indeclinabili linea rectitudinis suae superbis resistit , ideoque tu, qui pacis et institutionis, quam sancti Patres sanxerunt, publicus hostis es, si in malitia perseveraveris, durissimum Confido enim in Domino Jesu, et in gloriosa Virgine matre ipsius, cujus nos inutiles servuli sumus, quia domum istam ab ipsa sui fundatione fraternae charitatis glutino, laudabiliumque morum disciplina conspicuam, non patientur tua nimium improba pervicacia corrumpi. » Jam preces fr intestinae discordiae tabe gementium ad aures Domini Sabaoth ascenderant, et angelus Domini accepta ab eo sententia, per
Abbreviated transcription (Latin):
cula penitus abrasisset. quod quidẽ
miser ille intẽtione cõmouẽdi scãdali
fecerat: a quibusdã cõplicib sus. ne¬
ĩtuitu. s studio exertende malicie pro¬
clamatus ẽ. Eũ dõnꝰ abbas blando
affatu querẽt ab eo cur hoc fecisset᷑
et ex tumidis ĩordĩatisq respõsionib
eius. intelligeret malitiã ipius ẽẽ cõ¬
pletã: laudabili quodã iusticie zelo cic¬
tensus. sic ad eũ p̃sago spũ corã oĩb
locutus ẽ Debuerã quidẽ frriter saluta¬
rib monitis aggredi cõtumacẽ cum̃
tuũ. si forte resipisceres a laqueis dya¬
boli. a quo captiuus teneris ad ipiũs
uolũtatẽ ÷ s qm̃ trabes suꝑbie oculũ
cordis tui adeo obnubilauĩt.ut eã ꝑ hu¬
militatẽ meã eici posse nõ p̃sumam.
monita nra irrideas pocius ꝙ recipi¬
as: idcirto nob̾ oĩb hic sedẽtib de te
fiducicilitex pronũcio. quia nisi celeriͦ
et sine dilatiõẽ resipiscas. at huĩlia¬

Expanded text:
cula penitus abrasisset quod quidem cula penitus abrasisset quod quidem miser ille intentione commovendi scandali fecerat, a quibusdam complicibus suis, neintuitu, sed studio exercendae malitiae proclamatus est. Cumque domnus abbas blando affatu quaereret ab eo cur hoc fecisset, et ex tumidis inordinatisque responsionibus ejus intelligeret malitiam ipsius esse completam, laudabili quodam justitiae zelo accensus, sic ad eum praesago spiritu coram omnibus locutus est: « Debueram quidem, frater, salutaribus monitis aggredi contumacem animum tuum, si forte resipisceres a laqueis diaboli, a quo captivus teneris ad ipsius voluntatem; sed quoniam trabs superbiae oculum cordis tui adeo obnubilavit, ut eam per humilitatem meam ejici posse non praesumam; monita nostra irrideas potius quam recipias, idcirco omnibus hic sedentibus de te fiducialiter pronuntio quia, nisi celerius et sine dilatione resipiscas atque humilia
Abbreviated transcription (Latin):
tĩ eas ferro secarẽt᷑ incũb ꝙ discerperẽt
Lus uero prodigiosa hec et ĩfais eorũ
nequitia ueneraibilis abbatis cõstiẽtiã
minime lateret: dissimulauit tamuẽ
situt scriptũ ẽ. quia ꝓrudẽs ĩ tꝑs malo
tacebit. Ceterũ ꝙptũ an tñtis añgustis
lõgius aberat huc̃inũ consiliũ ꝑiter et
Nuxiliũ ⁊ tanto enixius dĩne pietatis uis¬
terri statuit ĩterpellanda ͥ monachisq
gn̾alẽ orõnẽ indicẽs monebat. ut sin¬
guli scdm possibilitatẽ suã diũ miã¬
peterẽt: quatenꝰ de tanta ĩsolẽcia car¬
naliũ fr̃m̃ melius aliquid disponere
sua pietate dignaretur. Instribat iã
p̃cipuai et festiua natalis dnĩ solẽpni¬
tas ⁊ et ante ꝓtucos dies eiusdẽ solẽp¬
nitatis dõno abbate capitulo cõuer¬
sorũ presidente. p̃dictus signifer dissen¬
cionis et mĩster sathane de indiscreta
abstinẽtia. et quia barbã suã noua¬

Expanded text:
tim eas ferro secarent, manibusque discerperent. tim eas ferro secarent, manibusque discerperent. Licet vero prodigiosa haec et infamis eorum nequitia venerabilis abbatis conscientiam minime lateret, dissimulavit tamen, sicut scriptum est, quia prudens in tempore malo tacebit . Caeterum quanto in tantis angustiis longius aberat humanum consilium pariter et auxilium, tanto enixius divinae pietatis viscera statuit interpellanda, monachisque generalem orationem indicens, monebat, ut singuli secundum possibilitatem suam Domipeterent, quatenus de tanta insolentia carnalium fratrum melius aliquid disponere sua pietate dignaretur. Instabat jam praecipua et festiva Natalis Domini solemnitas; et ante paucos dies ejusdem solemnitatis domno abbate capitulo conversorum praesidente, praedictus signifer dissensionis et minister Satanae de indiscreta abstinentia, et quia barbam suam nova
Abbreviated transcription (Latin):
Rĩdia abbaiti suo suscitaret: cãꝙ̃ celit
datã sentẽtiã serare cumbat. Nã cũ
pene cotidie conspiracionẽ cõflãdo si¬
Isciũ fiñgeret: singulis eciã fere dieb
in ꝓcine et aqua ieuinabat ut uel
sit fĩos fintiũ ĩ odiũ abbatis ĩflaimena¬
ret : qui tã durã et inhũanã senter¬
ciã promulgasẜ̃. Interea sacratissuna
dnĩ aduẽtus telebritas suꝑuenit ͥ et
conspiraicionis procella aãdestuus su¬
surriis sucta et roborata undiq ĩtona¬
bat: iãq publicũ scandalũ et ipm si¬
uissim̃ minitabatur. Dederat nc̃iq ꝓ̃¬
dictus ꝑseudo cõuersus consiliũ pessi¬
mũ. quod eciã sceleratissima ĩstãcia
fieri pungebat : scili ut uigilia uabi¬
tatis dni. cõgregatis frĩb de grãgis
unanimi consensu dormitoriũ monai¬
thorũ tꝑe laboris ascenderẽt: al de sin¬
gulorũ sectis hotas auferẽtes. minutr¬

Expanded text:
invidiam abbati suo suscitaret, tanquam coelitus invidiam abbati suo suscitaret, tanquam coelitus datam sententiam servare curabat. Nam cum pene quotidie conspirationem conflando silentium frangeret, singulis etiam fere diebus in pane et aqua jejunabat, ut vel sic animos fratrum in odium abbatis inflammaret qui tam duram et inhumanam sententiam promulgasset. Interea sacratissima Dominici Adventus celebritas supervenit; et conspirationis procella clandestinis susurriis aucta et roborata undique intonabat: jamque publicum scandalum, et ipsum gravissimum minitabatur. Dederat namque praedictus pseudoconversus consilium pessimum, quod etiam sceleratissima instantia perurgebat, scilicet ut vigilia Natalis Domini congregatis fratribus de grangiis unanimo consensu dormitorium monachorum tempore laboris ascenderent, atque de singulorum lectis botas auferentes, minuta
Abbreviated transcription (Latin):
loco silẽciũ proitieng̃ ñc singulos nũc
simul plures cõueĩebat. sucidebat. hor¬
taibetur: ut nũꝙͣ cõsuetudmẽ suã ip¬
solentie fomitẽ .clacionis ĩcẽtiuũ. q¬
cũꝙ pietũ seu minarũ occasione sibi
paterẽtur auferi Et o tͣ mirabili ymo
ꝙͣ lamẽttibili demẽtia spũs suꝑbie iͥ¬
los quas semel deceperit illaqueat
itti ut arduos durissimosq labores
quos si ꝓpter deũ subue cogerentur.
tolerabues iudicaraẽt: cõtumacie frist¬
q t̾ypo inflati tãꝙͣ leues et faciles
subire nõ uereãtur eũ erũ dõnꝰ ab¬
bas susurna cocũ primũ depechẽ diss.
p̃teperat ꝑ uirtite̾ obediẽtie ut quitũ¬
q ex eis siłenciũ rũperet si añ tibũ hos
fateret eadẽ die sinuero postesi sequẽ
adie in pane et aqua ieui airet : qd
is cuiꝰ supra mẽorauimꝰ nõ cõuersus.
s puersus neqͣꝙͣ uirtutis amore. ẜut

Expanded text:
loco silentium projiciens , nunc singulos, nunc loco silentium projiciens , nunc singulos, nunc simul plures conveniebat, suadebat, hortabatur, ut nunquam consuetudinem suam insolentiae fomitem, elationis incentivum, quacunque precum seu minarum occasione sibi paterentur auferri. Et o quam mirabili, imo quam lamentabili dementia, spiritus superbiae illos quos semel deceperit, illaqueat, ita ut arduos durissimosque labores, quos si propter Deum subire cogerentur, intolerabiles judicarent, contumaciae fastusque typho inflati, tanquam leves et faciles subire non vereantur! Cum enim domnus abbas susurria eorum primum deprehendisset, praeceperat per virtutem obedientiae, ut quicunque ex eis silentium rumperet, si ante cibum hoc faceret, eadem die; sin vero postea, sequenti die in pane et aqua jejunaret. Quod is cujus supra meminimus, non conversus, sed perversus, nequaquam virtutis amore, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
is et publice in frm̃ capitulis cepit in¬
genue de p̃sũpta nouitate cciusarii mo¬
nere. rogcire. tandẽ eciã p̃cipere. ut torti¬
tudo praue cõsuetudinis ordĩs rcĩtudim
nõ tõueniẽs absq scaindalo dissensioĩs
si fieri poss amputaretur. S qluia uisc
dire p̃sũpcionis carnalũ fr̃m mẽtibus
tencicissimo glutino misere obstinacio¬
nis sic inheserat ut aibs standalo auel¬
li neqͣꝙͣposset: maluit uir prudens
ut scombt gregorii doctrinã sccndalũ
iagis oriretur: ꝙͣ ueritas reluiq̃ret
Ceperũt itaiq cõuersi primo quidẽ i fni¬
gulis susurrãtes murmurrire : dehins
cõspiracione paulctĩ ĩualescẽte. sedicio¬
nẽ publicã effrencita insania medita¬
ri. Tocius uero mali incẽtor et cõspirti¬
tionis auctor extitit cõuersus quida.
tri dormitorii fintiũ seruãdarũ q bo¬
tarũ cura cõmissa fuerat ⁊ qui dyabo¬
lico spũ repletus et scdm ꝓphetã . ĩ oĩ

Expanded text:
is et publice in fratrum capitulis coepit inis et publice in fratrum capitulis coepit ingenue de praesumpta novitate causari, monere, rogare, tandem etiam praecipere, ut tortitudo pravae consuetudinis Ordinis rectitudini non conveniens, absque scandalo dissensionis, si fieri posset, amputaretur. Sed quia viscus dirae praesumptionis carnalium fratrum mentibus tenacissimo glutino miserae obstinationis sic inhaeserat, ut absque scandalo avelli nequaquam posset, maluit vir prudens ut, secundum beati Gregorii doctrinam, scandalum magis oriretur quam veritas relinqueretur. Coeperunt itaque conversi primo quidem in angulis susurrantes murmurare, dehinc conspiratione paulatim invalescente, seditionem publicam effrenata insania meditari. Totius vero mali incentor et conspirationis auctor exstitit conversus quidam, cui dormitorii fratrum servandarumque botarum cura commissa fuerat: qui diabolico spiritu repletus, et secundum prophetam in omni
Abbreviated transcription (Latin):
ma dicitur. cuiꝰ metropolis ẽ
magũtia t̾ritorio tĩtatis wãgio¬
nũ. q̃ ẽ warmacia extcit cenobiũ aster¬
ciẽsis ordinis de linea clcreuallis. quod
germanica lĩgua sconciugia uotatur:
citur In hoc monasterio tꝑib bone
meniorie dñi godefridi abbatis Ecã ẽ
aliqñ instigãte maligno grauissimi
scandali occasio talis Suꝑiori tꝑe per
negliganciã scu potius indiscretã be¬
niuolẽciã prelatorũ consuetudo cõtra
formã ordinis p̃sũpta in eadẽ domoĩ¬
oleuerat: scilic ut tõuersis sicut et mo¬
nachis ãnuatim noue bote dacẽtur.
Eũ aũt p̃dcũs uir strẽmius de altera
domo assũptus dĩna ꝑiter et hũana
uotricione primũ honoris gradũ nõ ꝑe¬
uite merito prudẽcieq detore ĩ eadem¬
domo et ecclłia obtimuss et ĩuenuiss cõuer¬
sos temerario hoc faistu delcãri: laudabi¬
li uero ᷤ aͣstensus p̃sũptionẽ pessunã ten¬
suit eẽ torngendã Itaꝙ priuitĩ ĩ cõsili¬

Expanded text:
metropolis est Maguntia, territorio civitatis Wangionum, quae est Warmatia, exstat coenobium Cisterciensis ordinis, de linea Claraevallis, quod Germanica lingua Sconaugia dicitur, citur. In hoc monasterio temporibus bonae memoriae domni Godefridi abbatis facta est aliquando, instigante maligno, gravissimi scandali occasio talis: Superiori tempore per negligentiam, seu potius indiscretam benevolentiam praelatorum, consuetudo, contra formam Ordinis, praesumpta in eadem domo inoleverat, scilicet ut conversis sicut et monachis annuatim novae botae darentur. Cum autem praedictus vir strenuus de altera domo assumptus divina pariter et humana vocatione primum honoris gradum non pevitae merito prudentiaeque decore in eadem Ecclesia obtinuisset, et invenisset conversos temerario hoc fastu delectari, laudabili zelo accensus, praesumptionem pessimam censuit esse corrigendam. Itaque privatim in consili
Abbreviated transcription (Latin):
bonũq oꝑari ualit ne ext̾minii et seꝑa¬
tionis a deo terribilẽ sentẽciã incidat᷑.
si sic urõnalis creatura que pectare
nescit ac ꝑ hoc pcc̃ penas soluere nõ
tenetur. interuẽĩente anathematis
ꝑiculo indiscretoꝵ cõfessorũ et de lauide¬

Expanded text:
bonumque operari valet, ne in exterminii et sepabonumque operari valet, ne in exterminii et separationis adeo terribilem sententiam incidat, si sic irrationalis creatura quae peccare nescit, ac per hoc peccati poenas solvere non tenetur, interveniente anathematis CAPUT XII. De periculo indiscretorum confessorum, et de laude