comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oculos misillius inuasit. ut eos digits ui cõprimera necreparent : Deniq clama re
cepit miser acdicere : Vlȩ mii misero q seduct sum abimimico legis diuine : llemihiq dm̃
rogo gloriosis simixp̃iani nedispiciatis miserũ sed uelociter suc currite pereunti
Verceni cognoui : qr d s̃inridet᷑ : Tunc sci dĩ miseri cordia moti: sic inquiunt:
redis om̃a quȩ possibilia sunt credenti : a tille maclamabat uoce magna: qui ñ credide¬
patri. credo spm̃ scm patri & filio consubstancialẽ atq: coȩternũ. Hȩc illi audientes
& stinuicẽ honorẽ mutuo p̃uenientes. &it᷑ intereos. scã contentio. Quis oculis ei signũ
ut manꝰ in ponerent çȩco. Qđ cũ fecissent & mansuas suꝑ capud ei tenerent : scs eugenius
crucẽ xpĩ suꝑ oculos cȩcifaciens : ait : In nomine patris & filu& sps̃ scĩ ueridi quẽ tri¬
nũ in una ȩqualitate atq: om̃i potentia confitem᷑ : a periant᷑ oculitui. Etstatĩ ab¬

Expanded text:
oculos miseri illius invasit, ut eos digitis vi comprimeret, ne creparent. Denique clamare coepit miser ac dicere: 'Vae mihi misero, quia seductus sum ab inimico legis divinae! Vae mihi, quirogo, gloriosissimi christiani, ne despiciatis miserum, sed velociter occurrite pereunti! Vere enim cognovi, quia Deus non inridetur'. Tunc sancti Dei misericordia moti: 'Si', inquiunt, 'credis, omnia possibilia sunt credenti'. At ille clamabat voce magna: 'Qui non crededeaequalem Patri, credo Spiritum sanctum Patri et Filio consubstantialem atque coaeternum. Haec illi audientes, et se invicem honore mutuo pravenientes, oritur inter eos sancta contentio, quis oculis ejus signum ut manus imponerent caeco. Quod cum fecissent, et manus suas super caput ejus tenerent, sanctus Eugenius crucem super oculos caeci faciens, ait: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus num in una aequalitate atque omnipotentia confitemur, aperiantur oculi tui. Et statim ab
Abbreviated transcription (Latin):
ut eaquȩ p̃cepit nulloca su p̃t̃mittamus Iuuero qui alios deiusticiaculp
quaris. Ille uero porrectã dexterã iurauit ꝓomnipotentẽ dm̃ qđ eaquo
lex& canones edocebant nullo pt̃ mitter& pacti: pt hec accepto pane ha
& iã uino discessi Eauero note decantatis nocturnalib: rmnis hostiũ mansionis nrȩ
uib: audio cogiuerb erib: missoq: puero nuntios fredegundis reginẽ a cht̃ areco¬
nosco. Quib: introductis salutatione regine suscipio deinde p̃cant ꝓueriuti
ei causis contrarius ñ existã simulq cc. argenti librassiptextatꝰ mempugna¬

Expanded text:
ut ea quae praecepit, nullo casu praetermittamus. Tu vero qui alios de justitia culpas, ut ea quae praecepit, nullo casu praetermittamus. Tu vero qui alios de justitia culpas, am prosequaris. Ille vero porrecta dextera, juravit per omnipotentem Deum, quod ea quae lex et Canones edocebant, nullo praetermitteret pacto. Posthaec accepto pane, hausto etiam vino discessi. Ea vero nocte, decantatis nocturnalibus hymnis, ostium mansionis nostrae gravibus audio cogi verberibus: missoque puero, nuntios Fredegundis reginae astare cognosco. Quibus introductis, salutationem reginae suscipio. Deinde precantur pueri, ut in ejus causis contrarius non existam, simulque ducentas argenti promittun
Abbreviated transcription (Latin):
ramini contra gregoriũ qđ sit iniustus & nulli hominum iusticiã pres¬
tet lllis quoq: hacc clamantibus respondebo: Egoquir exsum iusticiã cũ eo
deminuenire ñ possum & uos quiminore sestis inuenietis: adhec ego qđ sim
iniustus tunescis. scit ille c̃scientiã me ã cuioc culta cordissmanifesta qđ uer
falsoclamore populus te in sultante uociferat nihilest quiasciunt om̃s he
a te missa ideoqiñ egosedpotiustu in adclamationẽ notabes ris sed quid pl
rahabes legẽ & canones hec tediligent̃ oport&rimarieitunc quae p̃ceper
si ñ obseru aberis noueris dĩiuditiũ tibu n minere atille quasime demulo
qđ dolose faciens putabat me non intellere c̃uersus adiuscellũ qđ corã eo er
positumait. Propterte haeciuscella paraui inquamhilaliud preter
uolatilia & parumper. ciceris continetur. adhec ego cognoscens adol

Expanded text:
ramini contra Gregorium, quod sit injustus, et nulli hominum justitiam praesramini contra Gregorium, quod sit injustus, et nulli hominum justitiam praestet. Illis quoque haec clamantibus redem invenire non possum, et vos qui minores estis invenietis?“' Ad haec ego: 'Quod sim iniustus, tu nescis. Scit enim ille conscientia mea, cui occulta cordis sunt manifesta. Quod vero falso clamore populus, te insultante, vociferat, nihil est, quia sciunt omnes a te haec emissa. Ideoque non ego, sed potius tu in adclamatione notaberis. Sed quid plura ? Habes legem et canones; haec te diligenter rimari oporsi non observaveris, noveris tibi Dei judicium imminere. At ille quasi me demulcens, quod dolose faciens putabat me non intelligere, conversus ad juscellum quod coram erat positum, ait: Propter te haec juscella paravi, in quibus nihil aliud praeter volatilia, et parumper ciceris continetur. Ad haec ego, cognoscens adul
Abbreviated transcription (Latin):
uã uero agne mođ stabat & erat antt eosscanũ desuꝑ paneplenũ cũ diuersis fer¬
culis uisoq: merexait . o episcope iusticiã cunctis largire debes & ecceego iusticiã
ateñcupio sedut iudeo consentis iniquitatem & in pleturinte ꝓuerbium illud
qđ coruus oculũ coruineruit Adhecego Siquis de nob̶ orex iusticiȩ
tramitem scindere uoluerit ate corrigere potest̃. Si uero
tuexcesseris quiste corripiet: Loquimur enim tibi sed siuo
lueris audies si autem nolueris quiste condem pnauit nisi isquise
proñtiauit esse iusticiã Adhȩc ille ut erat ab idolatorib: c̃trame
accensus ait Cũ omnibus enĩ inueniius ticiã &tecũ inuenire ñ possũ
sed scio quid faciam ut noteris inpopulis & iniustum te esse in omnib:
perpatescat Conuocabo enim populum toronicum & indicã eis uocife¬

Expanded text:
am vero Ragnemodus stabat: et erat ante eos scamnum pane desuper plenum cum diversis feram vero Ragnemodus stabat: et erat ante eos scamnum pane desuper plenum cum diversis ferculis. Visoque me rex ait: O episcope, justitiam cunctis largiri debes, et ecce ego justitiam a te non accipio; sed, ut video, consentis iniquitati, et impletur in te proverbium illud, quod corvus oculum corvi non eruit. Ad haec ego: Si quis de nobis, o rex, justitiae tramitem transcendere voluerit, a te corrigi potest: si vero tu excesseris, quis te corripiet? Loquimur enim tibi, sed si ris audis; si autem nolueris, quis te condemnabit, nisi is qui se pronuntiavit esse Justitiam? Ad haec ille, ut erat ab adulatoribus contra me accensus, ait: Cum omnibus enim inveni justitiam, et tecum invenire non possum. Sed scio quid faciam, ut noteris in populis, et injustum te esse omnibus perpatescat. Convocabo enim populum Turonicum, et dicam eis: Vocife
Abbreviated transcription (Latin):
eialiquas mali contingat & uos rei sitis pro anima eiꝰ. Anignoratis quid nouo
gestũ fuit tẽpore quomodo ad p̃hensũ sigimundu hlodomerẽ retrusit incar¬
cere : dixitq ei auitus dĩsacerdos : Ne initias manũ in eo & cũ burgundiã p&i¬
eris uictoriam obtinebis. Illeuero abnuens quȩ eia sacerdote dicta fuerant abnit
ipsũq cũ uxore & filiis int̃emit Petiit itaq: burgundũ ibiq: oppressus & ab exer¬
cituinteremntus est Quid maximꝰ imperaitor cumbeatum germanũ c̃puliss&
impio consensiss & ꝓsequent eregis & nõ iuditio ab imperiodepulsus maximus
morte pessima condempnitus est Hȩc me dicente ñ respondit ullus quicquã
ber& llico unus exaulicis cursu rapido adme rep̃sentandus dirigit᷑ cũq uenissẽ
stabat rex iuxta tabernaculũ ex ramis factũ & addexterãeiꝰ beratram nꝰ ep̃s adle¬

Expanded text:
ei aliquid mali contingat, et vos rei sitis pro anima ejus. An ignoratis quid novo ei aliquid mali contingat, et vos rei sitis pro anima ejus. An ignoratis quid novo gestum fuerit tempore? quomodo apprehensum Sigimundum Chlodomeris retrusit in carcerem? dixitque ei Avitus Dei sacerdos: Ne injicias manum in eum, et cum Burgundiam petieris, 224 victoriam obtinebis. Ille vero abnuens quae ei a sacerdote dicta fuerant, abiit, ipsumque cum uxore et filiis interemit; petiitque Burgundiam, ibique oppressus ab exercitu, interemptus est. Quid Maximus imperator? Nonne cum beatum Martinum compulisset raret, regi impio consensisset, prosequente Regis aeterni judicio, ab imperio depulsus Maximus, morte pessima condemnatus est? Haec me dicente, non respondit ullus quidquam, beret. Illico unus ex aulicis cursu rapido ad me repraesentandum dirigitur. Cumque venissem, stabat rex juxta tabernaculum ex ramis factum, et ad dexteram
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdĩ sacer dotibus est habiturossiꝑsonas ur̃as sanctit̃ negeritis aut frẽmperire ꝑmit¬
titis łlȩc eodicente nullus sacerdotũ quic quã eires pondit Timebanseni regine
furort̃ cui instinctuhȩ cagebant᷑ Quib: intentis & hora digitisc̃p̃m̃tibegouo: Adten
tentiestote quesosermonib: meis õscissimi sacerdotesdi & p̃sertimuos qui familia¬
riores eẽ regi uidemim adhibite ei consiliũ scm̃ adq: sicerdot alem nee xardes¬
cens inminis teriũ dĩpereat abiraci & regnũ ꝑdat & gloriã Hȩc medicente silebaNt
om̃s lllissilentib adicti : Mem̃ tote dñimi sacerdotes uerbis pphete quoait Siui¬
derit specu lator iniquitatẽ hominis & ñ dixerit reus eritanime pereuntis
Ergonolite silere sed predicate & ponite ante oculo s regis peccata eiꝰ. neforte¬

Expanded text:
pro Dei sacerdotibus est habiturus, si personas vestras sagaciter non eregitis aut fratrem perire permitpro Dei sacerdotibus est habiturus, si personas vestras sagaciter non eregitis aut fratrem perire permittetis'. Haec eo dicente, nullus sacerdotum ei quicquam respondit. Timebant enim regine fururem, cuius instinctu haec agebantur. Quibus intentis et ora digitis conpraementibus, ego aio: :'Adtenti estote, quaeso, sermonibus meis, o sanctissimi sacerdotes Dei, et praesertim vos, qui familiariores esse regi vidimini; adhibite ei consilium sanctum atque sacerdotalem, ne exardiscens in ministrum Dei pereat ab ira eius et regnum perdat et gloriam. Haec me dicente, silebant omnes. Illis vero silentibus, adieci: 'Mementote, domini mi sacerdotes, verbi prophetici, quo ait: Si viderit speculatur iniquitatem hominis et non dixerit, reus erit animae pereuntes. Ergo nolite silere, sed praedicate et ponite ante oculos regis peccata ei
Abbreviated transcription (Latin):
uoluitq hostiabasilicȩ erũ pere quisiut extractum sacerdotem lapidibus ui
aduener falsi testes quio stendehant species aliquas dicentes Hȩc & hee nobis
dedisti ut meroueco fidẽ ꝓmittere deberemus at ille dicebait : Veruenimdi¬
citis uos ame sepius muneratos sed ñ haccausa extitit ut rexeiceretur a regno
Na& cũ uosiũ mihi & ac quosoptimos &res alis preberetis nũ quid potera aiuo
facere nisictego uos simili sorte remunerarem : Recedent eutrorege admeatũ
suum noscollectiinunums se debamus in secretarium basilicescĩ p&ri Confabulan¬
tibusq nob subitouenit actius archidiaconus parisiace ecclesiaȩ salutatis que no¬
bisait Auditeme õsacerdotes dñi quiinunũ collectiestis. Noc tempore ex al¬
bitis nome nurm& bonefame gratiarefulgebitis : uit certe nullus uos amodo

Expanded text:
voluitque ostia basilicae rumpere, quasi ut extractum sacerdotem lapidibus urgvoluitque ostia basilicae rumpere, quasi ut extractum sacerdotem lapidibus urgt, 223 advenerunt falsi testes, qui ostendebant species aliquas, dicentes: Haec et haec nobis dedisti, ut Merovecho fidem promittere deberemus. Ad haec ille dicebat: Verum enim dicitis, vos a me saepius muneratos, sed non haec causa exstitit, ut rex ejiceretur a regno. Nam et cum vos mihi et equos optimos, et res alias praeberetis, nunquid poteram aliud facere, nisi et ego vos simili suum, nos, collecti in unum, sedebamus in secretarium basilicae beati Petri. Confabulantibusque nobis, subito venit Aetius archaediaconus Parisiacae eclesiae, salutatisque nobis, ait: 'Audite me, o sacerdotes Domini, qui in unum collecti estis; aut enim hoc tempore exaltabitis nomen vestrum et bonae famae gratia refulgebitis, aut certe nullus vos amodo
Abbreviated transcription (Latin):
pulis spectaculum prebens
XIII.
iNitigestis audiens hilpericus qđ ptextatus hrothomaginsis ep̃s contrautili¬
Itatẽ suam populis munera daret eu adse arcessi re p̃cepit : Quẽ discussumrep¬
perit cũ eodem res brunihil deregine conmenditas ipsasque ablata scũ inexiliũ
usq: sacerdo talẽ iudientiã retinere p̃cepit. Coniuncto aut concilio exibitꝰ ẽ
Erantaut̃ epĩ quia duenerant apud parisius inlasilica scĩ petriapłi . Cuirex ait
Quid tibiuisũ est o ep̃e ut inimicũ meum merouecum quifilius esse debuerit¬
cumamita suaidest patriusui uxorem coniungerts. anignarus eras quȩ pro
haccausa canonum sanxissent &iam non hicsolum excessisse probaris sed&iã
cumillo egistiditis muneribus ut ego int̃ficerer hostẽ aut̃ filiũ patrẽ fecistis¬
duxisti pecunia plebem ut nullus mecũ fidẽ habitã custo diret uoliustiq regni
meũ in manualterius tradere Hȩceodicente infremuit multitudo francon

Expanded text:
pulis spectaculum praebens. pulis spectaculum praebens. XIX. His ita gestis, audiens Chilpericus, quod Praetextatus Rothomagensis episcopus contra utilitatem suam populis munera daret, eum ad se arcessiri praecepit. Quo discusso, reperit cum eodem res Brunichildis reginae conmendatas; ipsasque ablatas, eum in exilium usque sacerdotalem audientiam retenere praecepit. Coniuncto autem concilio, exhibitus est. Erant autem episcopi qui advenerant apud Parisius in basilica sancti Petri apostoli. Cui rex ait: 'Quid tibi visum est, o episcope, ut inimicum meum Merovechum, qui filius esse debuercum amita sua, id est patrui sui uxore, conjungeres? An ignarus eras, quae pro hac causa Canonum statuta sancum illo egisti, datis muneribus, ut ego intseduxisti pecunia plebem, ut nullus mecum fidem habitam custodiret; voluistique regnum meum in manum alterius tradere. Haec eo dicente, infremuit multitudo Francorum,
Abbreviated transcription (Latin):
traimnus rex adhildebertum ne potẽ suũ lega tosmittit pacem peters
acdep̃e anscum uidere Tunc ille cum proceribussuis ad eumuenit quad
pontem quẽ petreũ uocitant c̃iunctis Cũ salutantes adq inuicẽ osculantesse
guntramnus rex ait: euenit inpulsu peccatorũ meorũ ut absq liberis rema nerẽ
etideopeto ut hic ne posins sit filius mihi & inponens eum suꝑcathedram suam
cunctum ciregnum tradidit dicens un inos arma protegat un aque a sta desen¬
dat qđ si filios habuero tenihil hominus tãquĩ unum exhis reputaboutillacũ eis
tecumq: ꝑmineat caritas quãtibiego hodie polliceor testedõ ꝓcere sucrohil debti
similiter ꝓeodem polliciti sunt et manduc antessimuladq bibentes dignisq se
ut redderet qđ de eorum regnominuerit qđ sidifferret cãpũpparar& adbellũ
qđ ille despiciens apud sessionis atq: parisius circos aedificare precepit eosq po¬

Expanded text:
hcnramnus rex ad Childeberthum, nepotem suum, legatos mittit, pacem petens hcnramnus rex ad Childeberthum, nepotem suum, legatos mittit, pacem petens ac depraecans eum videre. Tunc ille cum proceribus suis ad eum venit; qui ad Pontem quem Petreum vocitant coniuncti sunt, cumsalutantes atque invicem osculantes se. Gunthchramnus rex ait: 'Evenit inpulso peccatorum meorum, ut absque liberis remanerem, et ideo peto, ut hic nepus meus mihi sit filius'. Et inponens eum super cathedram suam, cunctum ei regnum tradedit, dicens: 'Una nos parma protegat unaque asta defendat. Quod si filius habuero, te nihilhominus tamquam tecumque permaneat charitas, 222 quam tibi hodie ego polliceor, teste Deo. Proceres vero Childeberti similiter pro eodem polliciti sunt. Et manducantes simul atque bibentes, dignisque se ut redderet quod de eorum regno minuerat: quod si differret, campum praepararet ad bellum. Quod ille despiciens, apud Suessionas atque Parisios circos aedificare praecepit, eosque po
Abbreviated transcription (Latin):
teo dericũ nomine: Quimacliauus oblitus sacramentiexpulsũ apatria
regnũ patris eius accepit. Isuero multo tẽ pr̃ ꝓfugusiugusq fuit
patereiꝰ tenuerat insua potestate restituit. Partem uero aliam
uua rochus macliaui filius uindicauit
atq exetrarida prostrrent facultatesq: eorũ fiscosuoredigit Ip se
quoq: duos filiossuos subitomorbo oppressos ꝑdidit De quorũ funereuil¬
de contristatus est : eo qđ orbatus absq liberis remansis sese cnno du¬
bictas pasche fuit ingalliis uero Noscũ multis ciuitatib NIII bł maias
hanctenuert̃ : Tuncut feruł fontes illiquuns panus nutudĩ complentur
in nostropaschare pletisunt Camonuero toronicũ uicũ dũ ipsoglori¬
oso resurrectionis dominicae die misse celebrarentur ecđa coni¬
tremuit populusq conterritus a pauore unamuocem dedit dicens
qđ ecclesia caderet cunctiq: ab ea & ia mesfractis hostiis ꝑfugã lapsi
sunt: Magna post hȩc lues populum deuastauit. Post haecgurs¬

Expanded text:
eodericum nomine. Quo, Macliavus oblitus sacramenti, expulso a patria, regnum patris ejus accepit. Hic vero multo tempore profugus vagusque fuit: pater ejus tenuerat, in sua potestate restituit; partem vero aliam Warochus Macliavi filius vindicavit atque exsecranda proferrent; facultatesque eorum fisco suo redegit. Ipse quoque duos filios suos subito morbo oppressos perdidit, de quorum funere valde contristatus est, eo quod orbatus absque liberis remansisset. Eo anno dubietas Paschae fuit. In Galliis vero nos cum multis civitatibus quarto hanc tenuerunt; tamen, ut ferunt, fontes illi, qui in Spaniis nutu Dei conplentur, in nostrum pascha repleti sunt. Cainone vero Toronicum vicum, dum ipso glorioso resurrectionis dominicae die missae caelebrarentur, eclesia contremuit, populusque conterritus a pavore, unam vocem dedit, dicens, quod eclesia caderet, cunctique ab ea, etiam effractis ostiis, per fugam lapsi sunt. Magna post haec lues populum devastavit. Post haec Gunt
Abbreviated transcription (Latin):
Consurgentes aut̃ childebertꝰ & chlotharius. c̃tratheo deberthũ : regnũ eiꝰ auferre uoluerunt Sed
ille munerib: placatis: aleo dibussuis defensatꝰ ẽ : & in regnũ stabilitꝰ Mlittens postea aruernum
deuteriã ex inde arcessiuit : eãq: sibi inmatrimonio sotiauit XXIII¬

Expanded text:
Consurgentes autem Childeberthus et Chlothacharius contra Theudobertum, regnum eius auferre voluerunt, sed Consurgentes autem Childeberthus et Chlothacharius contra Theudobertum, regnum eius auferre voluerunt, sed ille muneribus placatis a leodibus suis defensatus est et in regnum stabilitus. Mittens postea Arvernum, Deoteriam exinde arcessivit eamque sibi in matrimonio sociavit. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
noluit. Litteras uero : qua sei pat̃ tnensmiserat : ips ad legendũ deditdicens Tuge hinc q patris mer
p̃ceptũ accepi : ut tem terficiã si uero ille defunctꝰ fuerit : & meregnare audieris : tunc adme secur
reuerteris Qđ audiens gratia s agens & ualedicens : abscessit: Arelatensim tunc urbẽ gothi per¬
uasenant : dequa theo deberthus obsides retinebat adeã giualdus c̃fugit Sed parũ seibidẽ cernens
eẽ munitũ Latiũ petut : ibiq & latuit. Dũ hȩc agerent᷑ : nunciat᷑ theodebertho patrẽsuũ grauit᷑
aegrotare & ad quẽ nisi uelotius ꝓperar& ut eũ inuenir& uiuum : nea patruis suis excluderet᷑ & illuc
ultra nonredir&: Atille hȩc audiens hȩc cuncta postposita : illuc dirigit . Deuteria cũ filia sua
aruerno relicta. Cũq abiss& theo dericus : nonpꝰ multos dies obiit Vicesi motertiosuia nno

Expanded text:
noluit. Litteras vero quas ei pater transmiserat, ipsi ad 128 legendum dedit, dicens: Fuge hinc, quia patris mei noluit. Litteras vero quas ei pater transmiserat, ipsi ad 128 legendum dedit, dicens: Fuge hinc, quia patris mei praeceptum accepi ut te interficiam: si vero ille defunctus fuerit, et me regnare audieris, tunc securus ad me reverteris. Quod audiens, gratias agens, et valedicens, abscessit. Arelatensem enim tunc urbem Gotthi pervaserant, de qua Theudebertus obsides retinebat: ad eam Givaldus confugit. Sed parum se ibidem cernens esse munitum, Latium petiit, ibique et latuit. Dum haec agerentur, nuntiatur Theudebegrotare, et ad quem nisi velocius properaret, ut eum inveniret vivum, a patruis suis excluderetur et ultra illuc non rediret. At ille haec audiens, cuncta postposita, illuc dirigit, Deoteria cum filia sua Arverno relictam. Cumque abissit, Theudoricus non post multos dies obiit vicinsimo tertio regni sui anno.
Abbreviated transcription (Latin):
usq: adbiterrinsem ciuitatẽ habiens. deas castrũ obtinuit atq in p̃dã diripuit. Deinde
ad aliũ castrũ nomine caprariã : lega tosmittit dicens. Nisi seilli subdant omnẽ locũ illud
incendio: concremandũ eosq ibideresident captiuandos
Erataut̃ ibidẽ tc̃ matrona deuteria nomine utilis ualdȩ atq: sapiens : cui uir apudbiterris
urbem consederat Quȩmi sit nuncios ad regẽdicens. Nullus tibidomine puissimȩ ressisterȩ
castrũ ueniens cũ pace. Ingressus ẽ Subditũq sibi cernens populũ nihil inibi maligessit
Deuteria autẽ : ad occursum eiꝰuenit Atille speciosa meã cernens. a moreei capit᷑ suoq eã
copulauit stractũ
XXII
nillis dieb: theo deric parentẽ suũ sigiualdũ occidit gladio Mlittens occulte adtheo deberthũ
ut & illegiualdũ filiũ eiꝰ necar& quẽ tc̃ secũ habebat. Sed qr eũ desacrofonte excepenet : ꝑdere

Expanded text:
usque ad Biterrensem civitatem abiens, Deas castrum obtinuit, atque hinc praedam diripuit. Deinde usque ad Biterrensem civitatem abiens, Deas castrum obtinuit, atque hinc praedam diripuit. Deinde ad aliud castrum, nomine Caprariam, legatos mittit, dicens, nisi se illi subdant, omnem locum illum incendio concremandum, eosque qui ibidem resident captivandos. XXII. Erat autem ibidem tunc matrona, Deuteria nomine, utilis valde atque surbem concesserat. Quae misit nuntius ad regem, dicens: 'Nullus tibi, domne piissime, resistere pcastrum veniens, cum pace ingressus est; subditumque sibi cernens populum, nihil inibi male gessit. Deuteria vero ad occursum ejus venit; at ille, speciosam eam cernens, amore ejus capitur, suoque eam copulavit stratui. XXIII. In illis diebus Theudericus parentem suum Sigivaldum occidit gladio, mittens occulte ad Theudebertum, ut et ille Givaldum, filium ejus, neci daret, quem tunc secum habebat: sed quia eum de sacro fonte exceperat, perdere
Abbreviated transcription (Latin):
Mur utro illius dequa dris lapidib: : usq uiginti pedes. Desuꝑ: aminuto lapide ȩdificatũ habetur
Habensinalto: pedes triginta in latũ : pedes quindecim: Quicur ponciuitas dicta sit : ignaro
Haba eniũin circuitũ p̃cio sosfontes. A parte aut̃ occidens: montes sunt uberrimi uineisq repleti
Quitã nobile in colles in colles. falernũ perrigunt : ut respuant scalonũ : Nã ueteres ferunit : ab a urqli¬
ano hoc imperatore. fuisse ȩdificatũ
heoderic autõ filio suo theodeberto : uuisa gardem cuiusidam regisfiliã disponsa uerat
Nothiutro cũpꝰ chlodeuochi mortẽ multide id quȩille ad quisi erat : ꝓuasis sent the gdericꝰ
theo debertũ : Chlotharius uero Gunthariũ senio rt̃ filiu siuũ ad hȩcrequirenda truismitunt
Sed guntharius usq: rutenꝰ accedens nescio qua faciente causa : regressus ẽ. Teudebertꝰ uero

Expanded text:
murus vero illius de quadris lapidibus usque in viginti pedes desuper a minuto lapide aedificatum habetur, murus vero illius de quadris lapidibus usque in viginti pedes desuper a minuto lapide aedificatum habetur, habens in altum pedes triginta, in lato pedes quindecim. Qui cur non civitas dicta sit, ignoro. Habet enim in circuitu praetiosus fontes; a parte autem occidentes montes sunt uberrimi viniisque repleti, qui tam nobile incolis falernum porregunt, ut respuant Scalonum. Nam veteres ferunt ab Auriliano hoc imperatore fuisse aedificatum. Theudoricus autem filio suo Theudoberto Wisigardem, cuiusdam regis filiam, disponsaverat. Gothi vero cum post Chlodovechi mortem multa de id quae ille adquesieraTheudebertum, Chlothacharius vero Guntharium seniorem filium suum ad haec requirenda transmittunt. Sed Guntharius usque Ruthenos accedens, nescio qua faciente causa, regressus est; Theudebertus vero
Abbreviated transcription (Latin):
larga aepna uolunptat ditribuit. Vt putaret᷑ eo tẽ pore nonregina: sed ppriadi ancilla
Ipsise delo deseruire. Quã ponregnĩ filiorũ non ambigo sȩcłi Nec facultas extulit adruinã¬
sed humilitas euexit ad gratiã
rat ens tune & beat᷑ gregeiuis apud urbẽ lingonicã magnꝰ dĩ sacrdos. signis & urtũtib larꝰ
S dqhuiꝰ pontificis meminimꝰ gratũ arbitrat sũ : ut sitũ loci duuonenss in quom ax imeenat assiduus
huic in sera lectioni Est aute castrũ firmissimis muris in media planitiȩ: asatis locunda cõ positũ
fructũ opulentia sub sequat᷑. Ameri diȩhab& oscarũ flauiũ piscib ualde p̃diuitẽ Ab a quilone
uero alius flauaolus uenit quip portã ingrediens Aesub pontẽ decurrens ꝑ alia rursũ portã gredit̃
totu munitionis locũ placidaunda circufluens Anteportã aut̃ molina mira uelo citatediuertit
Quattuor portae a quattuor plagis mandi sunt posite : Totũq edificiũ : triginta tres turres exornant

Expanded text:
larga ac prona voluntate distribuit, ut putaretur eo tempore non regina, sed propria Dei ancilla ipsi sedolo deservire, quam non regnum filiorum, non ambitio saeculi nec facultas extulit ad ruinased humilitas evexit ad gratiam. Erat enim tunc et beatus Gregorius apud urbem arus. Sed quia hujus pontificis meminimus, gratum arbitratus sum, ut situm loci Divionensis, in quo maxime erat assiduus, huic inseram lectioni. Est autem castrum firmissimis muris, in media planitie et satis jocunda compositum, fructuum opulentia subsequatur. A Meridie habet Oscaram fluvium, piscibus valde praedivitem; ab Aquilone vero alius fluviolus venit, qui per portam ingrediens ac sub pontem decurrens, per aliam rursus portam egreditur, totum monitionis locum placida unda circumfluens, ante portam autem molinas mira velocitate divertit. Quattuor portae a quattuor plagis mundi sunt positae, totumque aedificium triginta tres torres exornant,
Abbreviated transcription (Latin):
uernũ sitis red debat᷑ : clem̃ter indulsit:
euteria uero cernens filiã suã ualde ad ultã eẽ :timensne eã concupiscensrex sibi ad¬
sumere In basternã positã in domitis bubus coniunctis : eã deponte p̃cipitauit quȩ in ipso
flumine spm̃ reddidit. Hoc apud uirdunũ ciuitatẽ actũ ẽ¬

Expanded text:
vernum sitis reddebebatur, clementer indulsit. vernum sitis reddebebatur, clementer indulsit. Deuteria vero cernens filiam suam valde adultam esse, timens, ne eam concupiscens rex sibi adsumeret, in basterna posita, indomitis bubus coniunctis, eam de ponte praecipitavit; quae in ipso flumine spiritum reddidit. Hoc apud Viridunum civitatem actum e
Abbreviated transcription (Latin):
idens aut̃ childebertꝰ : qđ ei p̃ualere ñ potuiss& : legationẽ ad eũ misit : A ad seueni rep̃ cepit dicens
Filios nonhabeo : tetã quã filiũ habere desidero. Quoueniente : tantis eũ munerib: ditauit : ut ab
õmib: miraret᷑ Nã dereb: bonis tã d earmis quã deuestib ł reliquis orna m̃tis qđ regẽ haberedec&
ternati paria condonauit. Similit̃ & deequitib: atq: catinis. Hec audiensgiualdus quod
scili& theo debertꝰ regnũ patris obtinuiss& : ad eũ deitalia reduit. Quẽ illec̃ gaudens acdeosculans
tertiã partẽ eidemunerib: quȩ a patruo acceperat ẽ. largitꝰ. Etom̃a quȩ in fiscosuo pater posuerat
dereb: sigiualdipatris eiꝰ: ipsi red di prȩcepit
tille in regnofirmatꝰ magnũ se atq in om̃i bonitate prȩcipuũ reddidit Prateñ regnũ
cũ iusticia regens sacerdotes uenerans eccłas uenerans. pauperes eleuans : & multa multis
beneficiapia acdulcissima cõmodans uoluntate omne tributũ qđ infiscosuo ab ȩccłiis in ar¬

Expanded text:
autem Childebertus, quod ei praevalere non potuisset, legationem ad eum misit, et ad se venire praecepit, dicens: Filios non habeo, te tanquam filium habere desidero. Quo veniente, tantis eum muneribus ditavit, ut ab omnibus miraretur. Nam de rebus bonis, tam de armis quam de vestibus, vel reliquis ornamentis, quae regem habere decet, terna ei paria condonavit; similiter et de equitibus atque catinis. Haec audiens Givaldus, quod scilicet Theudebertus 129 regnum patris obtinuisset, ad eum de Italia rediit. Cui ille congatertiam partem ei de muneribus, quae a patruo acceperat, est largitus; et omnia, quae in fisco suo pater posuerat de rebus Sigivaldi, patri eius, ipsi reddi praecipit. At ille in regno firmatus, magnum se atque in omni bonitate praecipuum reddidit. Erat enim regnum cum iustitia regens, sacerdotes venerans, eclesias munerans, pauperes relevans et multa multis beneficia pia ac dulcissima accommodans voluntate. Omne tributo, quod in fisco suo ab eclesiis in Ar
Abbreviated transcription (Latin):
At ille parũ admirans dolorẽ eiꝰ: nec scrutans quid deinceps plenius ꝑtracta r&: llenit cȩl¬
riter nuncians acdicens fauenteregina opꝰcȩptũ ꝑficite Ipsa enĩ uult : expleri consiliu
urm Nec mora ad phensũ chlotharius puerũ seniorem brachio elisit interra defixun¬
q cultrũ mascellã crudeliter intersecit. Quo uocisferante : fratereiꝰ ad pedes childebert
pereã sicut fraterm̃s Tunc childeberthus lacrimis respersa faciȩ ait Rogodulcissum
frater: ut huĩ mhiuitã ua largitate concedas & quȩius seris ꝓerꝰamima conferã tant
aeinterficiat᷑ tille conuitus actũ ait: auteice eũ adte :aut certe ꝓ eo morieris¬

Expanded text:
At ille parum admirans dolorem ejus, nec scrutans quid deinceps plenius pertractaret, venit celeAt ille parum admirans dolorem ejus, nec scrutans quid deinceps plenius pertractaret, venit celeriter nuntians ac dicens: Favente regina opus coeptum perficite: ipsa enim vult expleri consilium vestrum. Nec mora apprehensum Chlothacharius puerum seniorem brachio elisit in terram, defigensque cultrum in axillam crudeliter interfecit. Quo vociferante, frater ejus ad pedes Childebertipeream sicut frater meus. Tunc Chilfrater, ut huius mihi vitam tua largitate concedas, et quae iusseris pro eius animam conferam, tantum ne interficiatur'. At ille co
Abbreviated transcription (Latin):
eris ȩsu potuq: : direx eosdicens. Non meputo a misisse filiũ : siuo s uideã mei regno substitui
Quihabeuntes ad p̃ hensisunt statim : ac separati apueris : nutritorib: suis. Custo diebantur
utriq: seorsũ pueri : & seorsũ paruuli : Tunc childebertꝰ atq: chlotharius : miserunt
archadiũ cui supͣ meminimꝰ : ad reginã cũ stacipe euaginatoq: gladio. Quiueniens osten¬
ditreginȩ utraq: dicens. Volũ tatẽ tuã õgloriosissima regina filuituidomininr̃i ex¬
petunt quid depueris agendũ censeas: utrũ incisis crinib: eosuiuere iubeas : anutrũq:
iugulari: Atilla ex territo nuncio & nimiũ felle cõmota. Precipuȩ cũ gladiocernere
euaginatũ acforcipẽ : amaritudine prȩuenta : Ignorans in ipsodolore quid dicer& : ait
simpliciter Satius mihienĩ .ẽ. si a d regnũ nonerigunt᷑ mortuo seos uidere : quã tonsos

Expanded text:
eris esu potuque, direxit eos dicens: Non me puto amisisse filium, si vos videam in ejus regno substitui. eris esu potuque, direxit eos dicens: Non me puto amisisse filium, si vos videam in ejus regno substitui. Qui abeuntes, apprehensi sunt statim, ac separati a pueris et nutritoribus suis, custodiebantur utrique, seorsum pueri, et seorsum hi parvuli. Tunc Childebertus atque Chlothacharius miserunt Arcadium, cujus supra meminimus , ad reginam, cum forcipe atque evaginato gladio. Qui veniens ostendit reginae utraque, dicens: Voluntatem tuam, o gloriosissima regina, filii tui domini nostri expetunt, quid de pueris agendum censeas, utrum incisis crinibus eos vivere jubeas, an utrumque jugulari. At illa exterrita nuntio, et nimium felle commota, praecipue cum gladium cerneret evaginatum ac forcipem, amaritudine praeventa, ignorans in ipso dolore quid diceret, ait simpliciter: Satius enim mihi est, si ad regnum non eriguntur, mortuos eos videre quam tonsos.
Abbreviated transcription (Latin):
chlodemeris quo supra memorauimꝰ unico affectu diliger& inuidiaductꝰ ac metuens
ne fauente reginȩ. ad mitterent᷑ in rogno misit lã ad fratrẽ suũ chlothariũ dicens ilater¬
nrã filiosfratris nr̃i secũ retin& & uult eos regnodonari : debesuelociter ad eẽ parisius.
& habito cõmuniconsilio ꝑtractari o port& quid dehis fieridebeat. Vtrũ incisa cȩsariȩ ut
reliqua plebs habeant᷑. Ancerte his interfectis regnũ germani nr̃i. internosm& ipsos ȩqua¬
lita te habita diuidat᷑. De quib: ille uerbis ualdega uisus : parisiusuenit: lacta uerat
enĩ childebertꝰ uerbũ inpopulo. ob hoc hos coniungireges quasi paruulos illos eleuaturos
in regno. Coniunctia ut̃ miserunt a d reginã quȩ tunc in ipsa urbae moraba t᷑dicentes
Dirige paruulos adnos : ut sublim̃t᷑ in regno. Atillagauisa: nesciens dolũ illorũ Dato pu¬

Expanded text:
Chlodomeris, quos supra memoravimus, unico affectu diligeret, invidia ductus, ac metuens Chlodomeris, quos supra memoravimus, unico affectu diligeret, invidia ductus, ac metuens ne favente regina admitterentur in regnum, misit clam ad fratrem suum Chlothacharium regem, dicera filius fratris nostri secum retinet et vult eos regno donari; debes velociter adesse Parisius, et habito communi consilio, pertractare oportet, quid de his fieri debeat, utrum incisa caesariae ut reliqua plebs habeantur, an certe his interfectis regnum germani nostri inter nosmet ipsus aequalitate habita dividatur'. De quibus ille verbis valde gavisus, Parisius venit. Iactaverat enim Childebertus verbum in populo, ob hoc hos coniungi regis, quasi parvolus illos elevaturus in regno. Coniuncti autem miserunt ad reginam, quae tunc in ipsa urbe morabatur, dicentes: 'Dirige par
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ dynifio ep̃o apud turonis decedente ommatius trib: annis prȩfuit Hicenĩ
exius suchlodomeriregis. cui supra meminimꝰ ordinatus ẽ: Illo quoq: migrante.
leo septẽ mensib: ministrauit Hic fuit uir strenuus atq: utilis in fabricaoperis¬
lignarii. Quo defuncto : theodorus & ꝓculus ep̃i quide partib: burgundiȩ ad¬
uenerant ordinante chrodigildȩ reginȩ trib: annis turonicã rexer̃ eccłam
uib: defunctis francilio exenatorib: substituit᷑. Annoigit᷑ tercio episcopatus sui
cũ dominicinatalis. nox alma populis effulsiss& id est pontifex priusquã ad ugili as
descender& iussit sibi poculũ ministrare . Ad ueniens autẽ puer : sinemora porrexit
Quo hausto mox spmfudit Vnde in dubitatũ ẽ : ueneno eũ fuisse necatũ Quo decedente.
iuriosus unꝰ eciuib: quinto decimꝰ postbeatũ martinũ chathedrã pontificalẽ sortitꝰ ẽ
ũ autẽ chrodegildis regina parisi us moraret᷑. Videns childeberthus qđ matersua filios

Expanded text:
gitur Difinio episcopo apud Turonos decedente, Ommatius tribus annis praefuit. Hic enim ex jussu Chlodomeris regis, cujus supra meminimus, ordinatus est. Illo quoque migrante, Leo septem mensibus ministravit. Hic fuit vir strenuus atqlignarii. Quo defuncto, Theodorus et Proculus episcopi, qui de partibus Burgundiae advenerant, ordinante Chrodigilde regine, tribus annis Toronicam rexerunt eclesiam. Quibus defunctis, Francilio ex senatoribus substituitur. Anno igitur tertio episcopatus sui, cum dominici natalis nox alma populis effulsisset, idem pontifex, priusquam ad vigilias discenderet, iussit sibi poculum ministrari. Adveniens autem puer, sine mora porrexit. Quo hausto, mox spiritum fudit. Unde indubitatum est, veneno eum fuisse negatum. Quo decedente, Iniuriosus unus e civibus quintus decimus post beatum Martinum cathedram pontificalem sortitus est. Dum autem Chrodigildi
Abbreviated transcription (Latin):
uesub ezechiȩ tẽpore cuids̃ aduitã quideł annos auxit. Hiero solima mala
pertulet : sed& subheliscu ꝓpheta qui mortuos uitȩ restituit & alia in populis
multa miracula fecit. Quantȩ internetiones quȩ miseriȩ ipsũ israheliticũ populũ
oppresserunt dic & eusebius seuerꝰ hieronimꝰ quȩ inchronicis atq orosius et bella
regũ & uirtutes martyrũ pariter texuer̃ lta & nos id circo sic scripsimꝰ quo fa¬
cilius scłorũ ordo uel annorũ ratio usq nr̃a tẽpora tota repperiat᷑. Venientes ergo
ꝑ antedictor auctorũ historias eaquein porterũ acta sunt dño iubente disseremꝰ
gi t᷑ pꝰexcessũ beati martini turo nicȩ ciuitatis epĩ sũmi & in cõparabilis uiridecuiꝰ
uirtutib: magna apud nos uolumina retinent᷑ Briccius adepuscopatũ succedit
t uero hicbriccius cũ eã primeuȩ aetatis uiueris. scõ adhuc uiuente in corpore

Expanded text:
sub Ezechie tempore, cui Deus ad vitam quindecim annos auxit, Hierusolima mala pertulerit. Sed et sub Heliseum prophetam, qui mortuos vitae restituit et alia in populis multa miracula fecit, quantae internitiones, quae miseriae ipsum Israheliticum populum oppraesserunt. Sic et Eusebius, Severus Hiregum, et virtutes martyrum pariter texuerunt. Ita et nos idcirco sic scripsimus, quo facilius saeculorum ordo, vel annorum ratio usque ad nostra tempora tota reperiatur. Venientes ergo per antedictorum auctorum historias, ea quae in posterum acta sunt Domino iubente disseremus. Igitur post excessum beati Martini Turonicae civitatis episcopi, summi et inconparabilis viri, de cuius virtutibus magna apud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetatis iuvenis, sancto adhuc viventi in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
iure perperuo deheit reuocare eposteris sius domino auxiliante relinquere Illudspecialit̃ placuit ꝑomnia in uiolabilit ̃seruo
ut quiqiđ dominus guntlicintinus rex filice sue cholot hildȩ contulit aut adhuc doppitiante c̃tulerit in omnibrebatq corpiribis

Expanded text:
iure perpetuo debeat revocare et posteris suis, Domino auxiliante, relinquere, illud specialiter placuit per omnia inviolabiliter conservari, iure perpetuo debeat revocare et posteris suis, Domino auxiliante, relinquere, illud specialiter placuit per omnia inviolabiliter conservari, ut, quicquid domnus Gunthchramnus rex filiae suae Chloth
Abbreviated transcription (Latin):
pactione ꝑuenerat cũcastellis duno ueluendet ino etquic quid depago stampinse. uel car noteno in ꝑuo ante factus rex cũtmini
etpopulo suo ꝑceperat iniure et dominatione dominigunt hic hrã ni cũ id quad suꝑftite domno sigibertho deregnochariberdi
anten tenuit debeant ꝑpetualit̃ ꝑ manere pariconditione ciuuitates meldis ecluas portiones desilua nec tisturonis pictauis ab¬
catasuio uli consorã nis lapurdi etalbigȩ domnd schildebertius rex cuĩt mnibus a p̃sentidie suae iundicet potestate caigit cdtio
seruata utquẽds deipsis regibus superstitẽ eẽ p̃ceperit regnũ illius quiabsque filus dep̃sentiscło lucemigrauerit adsentegritate

Expanded text:
pactione pervenerat, cum castellis Duno vel Vindocino et quicquid de pago Stampinse vel Garnotino in pervio illo antefatus rex cum terminibus pactione pervenerat, cum castellis Duno vel Vindocino et quicquid de pago Stampinse vel Garnotino in pervio illo antefatus rex cum terminibus et populo suo perciperat, in iure et dominatione domni Gunthchramni cum id, quod superstite domno Sigybertho de regnoChariberthi antea tenuit, debeant perpetualiter permanere. Pari conditione civitatis Mel, dus et duas portiones de Silvanectis, Thoronus, Pectavis, Abrincatis, Vico IuliConsorannis, Lapurdo et Albige domnus Childeberthus rex cum terminibus a prae senti die suae vindicit potestate. Ea igitur conditione servata, ut, quem Deus de ipsis regibus suprestitem esse praeciperit, regnum illius, qui absque filiis de praesentis saeculi luce migraverit, ad se in integritate
Abbreviated transcription (Latin):
rent ldint̃eis mediantib: sacerdotib: atq procerib: dõ medio caritatis studiosedit placuitatq c̃uenit ut quã diueos esomps in p̃sentisȩ¬
culosuꝑstesee uoluerit ut fidẽ e taritatẽ purã et simplice sibideheant c̃ seruare similit̃ quia domnus gunthchnrt̃ nusiuxta pactionẽ quĩcu
bonȩ memorie domno si grberthoinierat et in tegrãportionẽ quae deregnochariberthuille fuerat c̃secutꝰ sibi diceret in integru redehe
etparsdomnichildeberdi ea quȩ pat̃ suus passiderat acdseuelit exomnibus reuo care idint̃ĩpsos constat fixadeiberatione fintum
ut illi tertũ portionẽ deparisiuis cuutatẽ cũ termimlus etpopulo suo quae ad lomnũ sigiber thũ deregno chariberthi conscripta

Expanded text:
irent, id inter eos, mediantibus sacerdotibus atque proceribus, Deo medio, caritates studio sedit, placuit atque convenit, ut, quamdiu eos Deus omnipotensirent, id inter eos, mediantibus sacerdotibus atque proceribus, Deo medio, caritates studio sedit, placuit atque convenit, ut, quamdiu eos Deus omnipotensctionem, quam cum bonae memoriae domno Sigybertho inierat, integram portionem, quae de rigno Chariberthi ille fuerat consecutus, sibi diceret in integrum redebere et pars domni Childeberthi ea quae pater suus possiderat ad se vellit ex omnibus revocare, id inter ipsus constat fixa deliberatione finitum, ut illam tertiam portionem de Parisius civitatem cum terminibus et populo suo, quae ad domnum Sigyberthum de regno Chariberthi conscripta
Abbreviated transcription (Latin):
Nonsimilit̃ egogratiuas ago quodtalit̃ in rumpit᷑ quo d nihil promis sumẽ pars mea deurbe silua neetensi non redditur homini
quosputi litatemea quiamihi infessierant migrariuolui non permiserunt : etquomodo dicitis quod nihil depactionibus
scriptis transcendereuult dulcis simus nepos meos Etnos adhac iuhiluult contra pactiones agereillas sedomnia implerȩꝓmit
itaut dep̃senti si ad diuisionẽ silua neotinsim iusmittere nec t ardetur statimenĩ recipiestuũ De hominibus uero quosdicisnon¬
na scriptatradantur etomniaquaȩ ꝓmissas implebuntur F aecnobis loquentibus pactionẽ ipsa relegirex corã acdstantibis uibe
Exemplar pactionis cũ in xpinomine p̃cellentis simi domnigunthic hrã ni etchildebertii regis uelglorio sissima domn abrunehi¬
disregina andeldo caritatis studio conuenissent utomnia quaeundecũq int̃ipsos scandalũ paterat generare plenioricsiio dfir¬

Expanded text:
Non similiter ego gratias ago, quod taliter inrumpitui, quod mihi promissum est. Pars mea de urbe Silvanectensi non redditur; homines, quos pro utilitate mea, quia mihi infensi erant, migrare volui, non permiserunt. Et quomodo dicetis, quod nihil de pactionibus scriptis transcendere vult dulcissimus nepus meus?' Et nos ad haec: 'Nihil vult contra pactiones agere illas, sed omnia inplere promittit, ita ut de praesenti, si ad divisionem Silvanectensim vis mittere, nec tardetur; statim enim recipies tuum. De hominibus vero, quos dicitis, nomina scripta tradantur, et omnia quae promissa sunt implebuntur'. Haec nobis loquentibus, pactionem ipsam relegi rex coram adstantibus iubet. EXEMPLAR PACTTONIS. Cum in Christo nomen praecellentissimi domni Gunthchramnus et Childebertus regis vel gloriosissima domna Brunechildis regina Andelao caritates studio convenissent, ut omnia, quae undecumque inter ipsis scandalum poterat generare, pleniori consilio defin
Abbreviated transcription (Latin):
et dignitate secura debeat possidere paricndicionereꝓmittit cdomnis rex gunt clmãnus. ut sicut habeat humana fragilitis quoddi¬
una petas non ꝑmittat nec illeuidere desiderat sicantigerit domnũ childebertliũ eo supersuite dehacluce mgriri filios siuost heoc¬
berthũ ettheo dorica regẽ uelsi ad huc alios ipsids dare uoluerit ut pius pat sub sua tuitione etdefensione reipiat ł tautregnum
patriseorũ subomini soliditate possideant egene tricẽ domnidildeberthi domnã birune hildẽ reginã uel filiuã eius chlodo suindã¬
germanã domnichildeberthiregis quã dii intraregionẽ francoru fuerit ueleius reginã fale ubã tã quãsorore honã efiliuas
insua tuitione etdefensione spirita lidilectione recipiat et subomni honore et dignitate cũ mnibus rebus earũ. cũciuitatiliu
agris reditibus uel cumctis titulis etomni corpore facultatis tã quod p̃senti uidentur tẽpore possidere quã quod ad hucxpop¬

Expanded text:
ditione repromittit domnus Guntchramnus rex, ut si, ut habet humana fragilitas, quod divina pietas non permittat, nec ille videre desiderat, contigerit domnum Childebertum, eo superstite de hac luce migrare, filios suos Theodobertum et Theodoricum reges, vel si adhuc alios ipsi Deus dare voluerit, ut pius pater sub sua tuitione et defensione recipiat, ita ut regnum patris eorum sub omni soliditate possideant; et genitricem domnigermanam domni Childeberthi regis, quamdiu intra regionem Francorum fuerit, vel eius reginam Faileubam tamquam sororem bonam et filias in sua tuitione et defensione spiritali dilectione recipiat, et sub omni honore et dignitate cum omnibus rebus earum, cum civitatibus, agris, reditibus vel cu
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ in huiꝰ morte crassat᷑. Ex actisleontio ep̃omille aureis reliquos iuxta possibili¬
tatẽ condẽpnauit ep̃os. & sic principis. ẽ. ulta in iuria

Expanded text:
filium in huius morte crassatfilium in huius morte crassattatem condempnavit episcopos. Et sic principie est ulta iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
ũ aut̃ gunthcrãnꝰ rex regni partẽ sicut fratres sui obtinuis s& amoto a gricola patricio. celsum pa¬
triciatꝰ honori donauit. Virũ ꝓcerũ statũ in scapulis ualidũ lacertos robustũ in uerbis tumidũ
in responsis oportunũ iuris lectione peritũ. Cuitanta deinceps habendi cupiditas extitit ut se¬
pius eccłarũ res auferens suisditionib: subiugar&. Nã cũ audiss& quadã uice isaiȩ ꝓphetȩ
lectionẽ in eccła legi. inqua ait Vachis qui con iungunt domũ addomũ & agrũ ad agrum
copulant usq ad terminũ loci exclamas sefertur. In congruȩ hoc Vȩ mihi & filuis meis
sed reliquid filiũ qui absq: liberis functus. maximã partẽ facultatis eccłus quas pater expo¬
liauerat dereliquid
gundebadũ filiũ suscepit. Postta uero merca trudẽ filiã magnarii : inma trimonio accepi
Gundebadũ filiũ suũ aurelianis transmisit. Aemulatuitẽ mercatrudis post habitum

Expanded text:
um autem Guntchramnus rex regni partem, sicut fratres sui, obtinuisset, amoto Agroecula patricio, Celsum patriciatus honore donavit, virum procerum statu, in scapulis 164 validum, lacerto robustum, in verbis tumidum, in responsis opportunum, juris lectione peritum: cui tanta deinceps habendi cupiditas exstitit, ut saepius ecclesiarum res auferens, suis ditionibus subjugarit. Nam cum audisset quadam vice Isaiae prophetae lectionem in ecclesia legi, in qua ait: Vae his qui jungunt domum ad domum, et agrum ad agrum copulant usque ad terminum loci , exclamasse fertur: Incongrue hoc Vae mihi et filiis meis. Sed reliquit filium, qui absque liberis functus, maximam partem facultatis ecclesiis, quas pater exspoliaverat, dereliquit. Gundobadum filium suscepit. Postea vero Marcatrudem, filiam Magnarii, in matrimonium accepit. Gundobadum vero filium suum Aurilianis transmisit. Aemula autem Marcatrudis post habitum
Abbreviated transcription (Latin):
tasint̃parẽ e filiu ꝓ pacis laquebat c̃ondia : Tande a pontisficib uelsapientis sins urisperib: pat pacificat᷑ cufilio: Reddensqeisolidatũ qđ is pȩxerat ad rognũ austm
eũ cue eraituint̃ ficeret : Godinꝰ ernens sueiute periculi t gnuertens cũnxore addagobertũ regẽ priex in aust᷑ et nedđascĩapri regiotinore ꝑtrit sec̃ confugiu¬
linqueret: Quod ciũ psã relinquis set etreuers ẽi megneburgundie bertiẽ tinio ad elothiariũ prexdiens digo dinꝰ conspertuch lotharu psentit᷑ ipsurege uellen
ficere bodiniussu cdlothiuari iꝑ p̃c̃ipualoca scor̃ domnimedirdi suessiones etdomnidinisi parisus ea p̃uentione sacram̃ta laturus aduceret᷑ utseꝑchlodariti debt¬
eituronꝰ a cllinia sci martino ipsũq saerontũ ad hucimpleturꝰ adiret : Qđ cũ suburbino curnotis dmã nufomdicante et ransimittentente hora prandi in quadã

Expanded text:
filium pro pacis loqueretur concordia. Tandem a pontificibus vel sapientissimis viris proceribus pater pacificatur cum filio, reddens ei solidatum quod adspexerat ad regnum Austraseum cum exercito interficeret. Godinus cernens suae vitae periculum habere, dicens, si Godinus conspecto Chlothariae presentatur, ipsum regem vellet interficere. Godinus iusso Chlothariae per precipua loca sanctorum, domni Medardi Soissionas et domni Dionisis Parisius, ea preventione sacramenta daturus adducitur, ut semper Chlothariae debet Turonis ad limina sancti Martini ipsum sacramentum adhuc impleturus adiret. Quod cum in suburbano Carnotis, Chramnulfo indicante et transmittente, hora prandii in quamdam
Abbreviated transcription (Latin):
spuntie a quituomnȩ postomũ ĩ qłregnare copiset totiũ uascrua eũ exeretus uperans sueditionire digit ali queontulũ largiore fecitrgnisuis patiũ:

Expanded text:
st annos tres postquam regnare coepisset, totam Wasconiam cum exercitu superans, suae ditioni redigit, aliquantulum largius fecit regni sui spatiu