comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliis añant᷑ ꝯp̾hẽdi uolo et si boni sit et esse ⁊censer
recte posse sfelices ac misos q̃ tũ uis fortune obiegãt᷑
yꝑ ĩfinitas curas molestias anxietates labores. quib
coutiatił dis felicitas ab est. At młti felices existimantur
obumbrat .n. ampla fortuna młtoꝵ uulneã & cicab̾te
nos at nͦ existimationẽ uulgi s uĩtatẽ q̃rimus. ꝗ̃ plane
ꝓsc̃bis: ita ut neĩẽ tibi assensuꝵ putẽ. Quis .n. tͥ ꝯcesse¬
rit młtos ex p̾scis illis ꝗ a suis dicti st̃ ñ fuisse felites
enumerari n. plures possũt quos sua etas felicissimo
tramus paulũ nicolae si libet ⁊ id colloq̃ndi cã. utra sit
uerior ac ꝓbabilior snĩa. tu pͥncipes infelices: ⁊ eoꝵ uita
miszas putas. ego ꝗͣ felices iudico at bt̃os Hic arriđns
nicolaus hic nr̃ tarolus inꝗt apte somniat. ⁊ setcus ac
uos imꝑitos in doctos impotẽtes auaros: suꝑbos irat᷑¬

Expanded text:
aliis dominantur comprehendi volo - etiam si boni sint, et esse et censeri recte posse infelices ac miseros, quantumvis fortune obtegantur- propter infinitas curas, molestias, anxietates, labores quibus cruciantur, omnis felicitas abest. At multi felices existimantur: obumbrat enim ampia fortuna multorum vulnera et cicatrices. Nos autem non existimationem vulgi, sed veritatem querimus, que piane proscribis, ita ut neminem tibi assensurum putem. Quis enim tibi concesserit, multos, ex priscis illis qui a suis dicti sunt, non fuisse felices? Enumerari enim plures possunt, quos sua etas felicissimostiamus paulum, Nicolae, si libet, et id colloquendi causa, utra sit verior ac probabilior sententia. Tu principes infelices et eorum vitam miseram putas, ego contra felices iudico ac beatos». 20 Hic arridens Nicolaus: «Hic noster Carolus» inquit «aperte somniat et secus ac vos, imperitos, indoctos, impotentes, avaros, superbos, iracun
Abbreviated transcription (Latin):
nłła ututis simlata ĩ qbusdã ꝗ̃da signa ututis appeni
nłła imp̃ssa uestigia Suscepit hie metues oli diligẽtia
ceto qua ĩ re mltu ꝓfuit latinis musis eius industa
nas octo ciceronis orones integrũ ꝗniilianũ columei¬
lam ꝙ antea detrũcati ac d̾formec apdꝰ nos erãt ⁊itẽ
lucreti ꝑtẽ pluresq alios latine lingue auctores p̾cla¬
ros eͦstituit nob pluresq ex diris carcenib qb inuiti ob¬
oletiq opp̃mũtun eruiss st n. młti uincuis ⁊ ferdo cace
abstrusi nͥ fortune defuissent. hec cũ ab eo fuissent ĩ iucem
edita. cũq ubior ⁊ qi c̾ta spes ꝓponẽtur ampliora ĩueiendi
nun ꝗs postea aut p̾nceps aut pontifeꝵ uł mĩmũ opere
aut auxilii adhibuit ad lib̾andos p̃clarisimo illos uiros
ex ergastulis barbaroꝵ : In uoluptatib s ĩ reb nłła laude
dignis ĩ bellis re pestifera ⁊ ꝑniciosa hoib etatẽ ⁊ pec¬
nias ꝯsumũt: ĩ ꝑuestigandis uͦ excellẽtiũ uroꝵ monum

Expanded text:
dam signa virtutis apparent, nulla impressa vestigia. 14 Suscepit hic - me intuens - olim diligentiam ceco, qua in re multum profuit Latinis Musis eius industria. Nam octo Ciceronis orationes, integrum Quintilianum, Columellam, qui antea detruncati ac deformes apud nos erant, et item Lucretii partem pluresque alios Latine lingue auctores preclaros restituit nobis. Plures quoque ex diris carceribus, quibus inviti obsoletique opprimuntur, eruisset - sunt enim multi vinclis et fedo carcere abstrusi - nisi fortune defuissent. Hec cum ab eo fuissent in lucem edita cumque uberior et quasi certa spes proponeretur ampliora inveniendi, nunquis postea aut princeps aut pontifex vel minimum opere aut auxilii adhibuit ad liberandos preclarissimos illos viros ex ergastulis barbarorum? 15 In voluptatibus, in rebus nulla laude dignis, in bellis, re pestifera et pernitiosa hominibus, etatem et pecunias consumunt. In pervestigandis vero excellentium virorum monim
Abbreviated transcription (Latin):
bt̃i tudis noĩa rꝰtulisti ⁊ pleraq alia que adulãtis̃ turba
ĩ pontifices ⁊ r̾liquos excelsos uirag ꝯgessit ad aucupã dag
p̃ncipũ bnĩ uolẽtia ab hiis ꝯficta atq adiuniẽta st ꝗbiis
ea ars q̃stu ẽ: ꝗ ꝑ adulationẽ opt̃ia r̾gũ ꝯciliatricem
aplaude᷑ illis ⁊ gͣlificaũ grũt ad eoq hẽt & oleuit abiesio
ut nꝰ his u̾boꝵ p̾stigiis ũti t̾pe ac nefas putet Sego¬

Expanded text:
beatitudinis nomina retulisti et pleraque alia, que adulantium turba beatitudinis nomina retulisti et pleraque alia, que adulantium turba in pontifices et reliquos excelsos viros congessit ad aucupandam principum benivolentiam, ab his conficta atque adinventa sunt quibus ea ars questui est, qui per adulationem, optimam regum conciliatricem, applaudere illis et gratificari querunt. Adeoque hec inolevit abusio, ut non his verborum prestigiis uti turpe ac nefas putet
Abbreviated transcription (Latin):
degustẽt farmicis inꝗt cosmus indicis ut auĩt sites esse
pͥncipes dicis: quc suo labore aurũ ex arena effodiete
aliis pͥcipiẽdũ atq utẽdũ tradũt ip̃e oiꝰ usu fructuq auĩ
đstitute. Ridiculũ ꝗppe uiđt̾ eos ꝗ imꝑẽt infelices : qui
uͦ huuit felices prtare. Eqđ si m det᷑ optio malle̾ illo
pacto in felix ꝗ̃ hoc ut piitas felix eẽ nã siqͣ e ĩ nob felicitas
omittãtur inꝗt ii de ꝗb aliꝗd ad dubitari pt̃ đ pontificibis
saltẽ ꝯcedas nicolae oportet: ut uere dici possit felices cu
bti felix ẽ uita reste felices appellari posse : uld q m̃ qce¬
des opinor illos ꝗ domestici eoꝵ uocãtur: ee hmõ felictatig
ꝑticipes fiei in neꝗt ut ꝗcũ felice ac bt̃o faibarius uiuãt
cint expertes eius quo cũ degãt felicitatis. Longe alite
se res ht̃ atq existimas nicolaus inꝗt qͣuis te mecũ iocari
arbitrer ⁊ soctica igrania uti. Nam hec q̃ mͦ sancitatis ac

Expanded text:
Formicis» inquit Cosmus «Indicis, ut aiunt similes esse principes dicis, que, suo labore aurum ex harena effodientes, aliis percipiendum atque utendum tradunt, ipse omni usu fructuque auri destitute. Ridiculum quippe videtur eos qui imperent infelices, qui vero serviunt felices putare. Equidem, si mihi detur optio, mallem illo pacto infelix quam hoc, ut putas, felix esse. Nam si qua est in nobis felicitas,omittantur» inquit «ii de quibus aliquid addubitari potest, de pontificibus saltem concedas, Nicolae, oportet, ut vere dici possint felices. Cumbeati felix est vita, recte felices appellari posse. Illud quoque michi concedes, opinor, illos qui domestici eorum vocantur esse huiusmodi felicitatis participes. Fieri enim nequit ut qui cum felice ac beato familiarius vivant sint expertes eius quo cum degant felicitatis». 12 «Longe aliter se res habet atque existimas», Nicolaus inquit «quamvis te mecum iocari arbitrer et socratica ironia uti. Nam hec que modo sanctitatis ac
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ip̃os y̾ncipes ta facde ĩ ueharis. ⁊ tñ nłłuis ĩ iuria. aut
ĩ te ꝯtu melia facie ut tã sis ꝓmptus aut copiosus iꝰ earus
obiurgatonẽ. Ego nꝰ nlłos noui ꝗ abste excipi debent ab rꝰ¬
liquoꝵ cat̾ua. iuri docti egregii omĩq laude ⁊ cõmẽdatione
dignissi. uerũtamẽ metũ sepius ip̃e cogitãs. ad dubitare
cogor qͥna sit potissimũ cã cur ĩ uituꝑando sis ꝗͣ in laudã¬
do ꝑtliuior. Hoc faciis ẽ ad explicadũ nicolaus in ꝗt. ꝙ lõga¬

Expanded text:
 ipsos principes tam facile inveharis. Et tamen nullius iniuria aut in te contumelia facit, ut tam sis promptus aut copiosus in eorum obiurgationem. Ego nonnullos novi, qui abs te excipi deberent ab reliquorum caterva, viri docti, egregii omnique laude et commendatione dignissimi. Verumtamen, mecum sepius ipse cogitans, addubitare cogor quenam sit potissimum causa, cur in vituperando sis quam in laudando proclivior». 17 «Hoc facile est ad explicandu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͥ młtoꝵ ꝯmoda ꝓc̾are ⁊ tũ ĩ hoies tũ ĩ ip̃os deos pie¬
tatẽ exẽcere ualeamus: hac datꝰ ꝓtege᷑ opp̃ssos afflie¬
tos erige̾ Remĩstrare egenis. ope fẽre amias. premia
dixeris. aut malũ nã eẽ p̾ncipatũ. cũ tãta adsit bñ¬
nicolaus quos tu ꝗđ tyramnos appelles nescio. hoc ce¬
toscimus nꝰ nłłos eoꝵ fuisse r̾gib meliores: iustiusq
isbditos ĩꝑiũ exercuisse. nꝰ .n. noĩe s re distingũt ue

Expanded text:
 commoda procurare et tum in homines, tum in ipsos deos pietatem exercere valeamus? Hac datur protegere oppressos, afflictos erigere, subministrare egenis, opem ferre amicis, premia dixeris aut malum natura esse principatum, cum tanta assit beneNicolaus: «Quos tu quidem tyrannos appelles, nescio. Hoc certo scimus, nonnullos eorum fuisse regibus meliores iustiusque in subditos imperium exercuisse. Non enim nomine, sed re distinguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cũ ad pħia atq optimaꝵ artiu studia qb ab adoles¬
cẽtia imbutus fiusti. adddideris theologie scĩa ita ut illis
u̾tutii aut ulla statuas felicitatẽ ꝗ̃ sit ab honesti roe
seiuncta. Idat me maxĩe mouit ut tibi hoc opusclũ
ditarẽ. ꝙ sie ex uita ⁊ u̾bis tuis sepius cognoui: uiđris
cuipiditatib modũ statuisse ac recte iuditare ĩ pħĩe p̃¬

Expanded text:
Nam cum ad philosophiam atque optimarum artium studia, quibus ab adolescentia imbutus fuisti, addideris theologie scientiam, ita ut illis virtutem aut ullam statuas felicitatem que sit ab honesti ratione seiuncta. Id autem me maxime movit, ut tibi hoc opusculum dicarem, quod, sicut ex vita et verbis tuis sepius cognovi, videris cupiditatibus modum statuisse ac recte iudicare, in p
Abbreviated transcription (Latin):
cordes aut imbecilli animi aut stulti eẽ dicantũ. Et
enim om̃s ferme mortales ueluti ex loco inferiori sus¬
picientes hos ex altissima ut uiđnt᷑ basi suspensos reꝵ
nominos ad mirantur atq obstupescũt: in hiantesq ad
exteriorẽ principu pompa atq ornatu quales ocu¬
lis cẽnũt᷑ tales int̾ius esse putãt᷑. Uirtute uͦ ⁊ bnuiuẽ¬
di disci plina pauci appetũt: pauciores ꝗ̃rũt: satis suꝑ¬
eẽ ducentes dũmodo ea assequant᷑ q̃ p̾clara ac specio¬
sa uulgo publica in sania fecit. S pars maxĩa nr̃e ĩ¬
felicitatis stultitia ẽ qua ĩ tantũ mẽtes hoiu a uero
ꝓcul abducũt᷑ atopiniorb fallacib excecant᷑. ut nihꝰ

Expanded text:
cordes aut imbecilli animi aut stulti esse dicantur. /. 2 Et cordes aut imbecilli animi aut stulti esse dicantur. /. 2 Et enim omnes ferme mortales, veluti ex loco inferiori suspicientes, hos ex altissima, ut videntur, basi suspensos rerum dominos admirantur atque obtorperscunt, inhantesque, ad exteriorem principum pompam atque ornatus quales oculis cenruntur, tales interius esse putant. Virtutem vero et bene vivendi disciplinam pauci appetunt, pauciores querunt, satis superesse, ducentes, dummodo ea assequantur que preclara ac speciosa vulgo publica insania fecit. Sed pars maxima nostre infelicitatis stultitia est, qua in tantum mentes hominum a vero procul abduc
Abbreviated transcription (Latin):
D. Cardiale cumanũ đ infelicitate p̃mncipũ lib̾ intĩp̃
Em minime ꝓbatam uulgo & que haud ꝓsuaderi
nͥ achodu paucis queat hoc libello aggressus su
uir clarissime Thoma ut ostenda quãtũ facul¬
tas ingenii tulit regum ac prinapu uita młtis
confeta angorib omni felicitate carere. Difficile id qđ
& ꝓrsus a comiũ extimatione alienu. Nam ꝑuetus ẽ
⁊ ea omniu gentium mentib infixa opinio: illos solos
beatofos ac felices eẽ quos fortune munus in iblimi reꝵ
statu pre ceteris collocauit. que res a teneris usq annis
adeo nobis ẽ insita: ut uotis singuli oĩb opes honeres. ma¬
gi stratus dignitates. imꝑia expetant: tanꝗ̃ in his bea¬
te sit finis uite constitutus. Eo aute hãc ta late patẽtẽ
insania puulgata uidemus. ut ꝗ u̾tutu ⁊ bonaru
artium studiis ꝓcul ab externaꝵ rerũ cupiditate de¬
diti hec adumibrata fortune beneficia cõtẽnãt aut ue¬

Expanded text:
NI DE INFELICITATE PRINCIPUM LIBER INCIPIT 1 Rem minime probatam vulgo, et que haud persuaderi nisi admodum paucis queat, hoc libello aggressus sum, vir clarissime Thoma, ut ostendam, quantum facultas ingenii tulit, regum ac principum vitam, multis confectam angoribus, omni felicitate carere. Difficile id quidem et prorsus a communi extimatione alienum. Nam pervetus est, et ea omnium gentium mentibus infixa opinio, illos solos beatos ac felices esse, quos fortune munus in sublimi rerum statu pre ceteris collocavit. Que res a teneris usque annis adeo nobis est insita, ut votis singuli omnibus opes honores magistratus dignitates imperia expetant, tanquam in his beate sit finis vite constitutus. Eo autem hanc tam late patentem insaniam pervulgatam videmus, ut qui virtutum et bonarum artium studiis procul ab externarum rerum cupiditate dediti hec adumbrata fortune beneficia contemnant, aut ve
Abbreviated transcription (Latin):
errore labatur. Nos uͦ quos doctnã sapiẽtu uirorũ
seꝗ atq eoꝵ p̾ceptis obtẽꝑare decet. ionge alit̾ a coĩstulti¬
tia sentire. uitam q felicem nõ ĩ fortune arbitrio s ĩututis
p̾sidio constitue᷑ debemus. Nonm. rebo ext̾nis ⁊ fortuitis sed
studio uacarũt: ut uera felicitate᷑ asseqͥrent. et cẽte sici¬
bi ea ẽ ĩ uiroꝵ dot̾na ⁊ sapiã p̃stantiũ domitilio yꝑitur

Expanded text:
ro, quos doctrinam sapientum virorum sequi atque eorum preceptis obtemperare decet, longe aliter a communi stultitia sentire vitamque felicem non in fortune arbitrio, sed in virtutis presidio constiuere debemus. Non enim rebus externis et fortuitis, sed studio vacarunt, ut veram felicitatem assequerentur. Et certe, sicubi ea est in virorum doctrina et sa
Abbreviated transcription (Latin):
cientes: cũ ĩ p̾mis ut mos ẽ ꝯsalutasse una nicolai bibliote¬
ca ꝯsedi. ⁊ simł cũ illi quo ĩstatu nr̃e cũ publice tũ p̾ua¬
teres essẽt. ꝑcontarẽt cepi paulũ de tẽpoꝵ ꝯditione cõr¬
q calamitate tũ etiã mea ꝗ paulo antea e p̾donũ maibus
stabiles uagaremur. Infelices .n. quodamͦ sumnus inꝗ̃ ꝗb¬
ñ dat uno ĩ loco residẽ diutius. s mutare rgiones cogim
ruarias ĩ diẽ sedes tanꝗ̃ noui coloni q̃re Na cũ annos
ia amplius quatuor ⁊ triginta futͣ romane curie ĩ cola
nũꝗ̃ integrũ teniu una ĩ urhe egimus: uagi sꝑ aclo¬
ta uaria ꝑagrantes. Hic sbridns paulũ carolus : tu ĩꝗt

Expanded text:
cientes cum in primis, ut mos est, consalutassem, una in Nicolai bibliotecientes cum in primis, ut mos est, consalutassem, una in Nicolai biblioteca consedi et simul, cum illi quo in statu nostre cum publice, tum private res essent percontarentur, cepi paulum de temporum conditione communique calamitate, tum etiam mea, qui paulo antea e predonum manibus instabiles vagaremur. n datur uno in loco residere diutius, sed mutare regiones cogimur et varias in diem sedes tanquam novi coloni querere. Nam cum annos iam amplius quatuor et triginta fuerim Romane curie incola, nunquam integrum trienium una in urbe egimus, vagi semper ac loca varia peragrantes». 8 Hic subridens paul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe expetũt dig̾tatib ꝯtineri si ꝗđ̃ he niħ secũ p̾sidii ad
u̾tutẽ ferũt potiusq cupiditatũ ⁊ uoluptatũ irrita.
rõnẽ ducẽ uiuẽdi seꝙ reb modũ impone̾. animi dotes
ꝯib imꝑiis ante fere docẽt. & ad uera ꝑducũt felici¬
tatẽ. Hancãt disputationẽ oli int̾ doctissimos uiros
hita nũt paulũ otiosus lr̃is tradidi: ut siꝗ dehis u¬
beriora uellẽt scribe. iatior eis facultas hac nr̃a ue¬
luti ꝓuocatioe t̾buetur.
Un exmea ꝯsuetudine qua p̾mũ estate põtifex
Eugenius ex urbe florẽtia ꝯcessit meridie ad
clarissimu uirũ nicolaũ nicolu cuuis domus coe doctissi¬
moꝵ hoĩu diuersoriu erat. me ꝯtulisse doctissimũ abi la
tinis gretisq lr̃is uirũ offendi carolũ aretinũ : & itẽ cosnũ
de medicis tũ ĩ hac nr̃a re.p. egreguũ pͥncipe: tu optimũ
ac p̾stantissimũ ciuẽ. hos ego ptolemei geographiã in spi¬

Expanded text:
tatibus contineri, siquidem he nihil secum presidii ad virtutem ferunt, potiusque cupiditatum et voluptatum irritatrrationem ducem vivendi sequi, rebus modum imponere, animi dotes omnibus imperiis anteferre docent et ad veram perducunt felicitatem. 5 Hanc autem disputationem, olim inter doctissimos viros habitam, nunc paulum otiosus litteris tradidi ut, si qui de his uberiora vellent scribere, latior eis facultas hac nostra veluti provocatione tribueretur. 6 Cum ex mea consuetudine, qua primum estate pontifex Eugenius ex urbe Florentiam concessit, meridie ad clarissimum virum Nicolaum Nicolum, cuius domus commune doctissimorum hominum diversorium erat, me contulissem, docitem Cosmum de Medicis, cum in hac nostra re publica egregium principem, tum optimum ac prestantissimum civem. Hos ego Ptolemei Geographiam inspi
Abbreviated transcription (Latin):
reg copia. amia imꝑpbi satellites detestandi eunu¬
chi auarissimi. aulici. uł stulti uł detestabiles. ex
qͦ diocletianũ dixisse ꝯmeorat niħꝰ eẽ ꝙ̃ bñ impare
difficilius. colligut se inꝗt. quatuor aut ꝙiq atque
ĩunũ ad ĩꝑatorẽ capiendũ ꝯsoliũ coeut. dicũt quid
ꝓbandũ aut imꝓbãd sit impator ꝗ domi dlausus ẽ uera
nõ nouit facit udices quos fieri nõ opontet. amoriet a re
.p. quos deb ptine᷑ ta bonus cautus optimus uenditꝰ imꝑa¬
tor quasob res nilrarius bono p̾ncipe eẽ testat᷑. Idẽ sat̾ni¬
nu quẽ egiptii ad imꝑiu assumdũ cogebãt locutũ mes̃¬
rat: nesatis amici ꝗd mali sie ĩpare. gladii penantes
ĩ impiũ magis doluisse ꝗ̃ ietatus eẽ tradit. Iussus at̃ ex
puatis ortis ĩ domũ. p̾ncipis migrare ĩuitus accessit. Et cu
ab eo domestici qre̾nt curta mestus ĩ tãta ad optionẽ t̾nsi¬

Expanded text:
rerum copia, amici improbi, satellites detestandi, eunurerum copia, amici improbi, satellites detestandi, eunuchi avarissimi, aulici vel stulti vel detestabiles. Ex quo Dioclitianum dixisse commemorat nihil esse quam bene imperare difficilius. Colligunt se - inquit - quatuor aut quinque atque in unum ad imperatorem capiendum consilium coeunt, dicunt quid probandum aut improbandum sit. Imperator, qui domi clausus est, vera non novit, facit iudices quos fieri non oportet, amovet a re publica quos debet retinere. Ita bonus, cautus, optimus venditur imperator. Quas ob res nil rarius bono principe esse testatur. 30 Idem Saturninum, quem Egyptii ad imperium assumendum cogebant, locutum memorat: nescitis, amici, quid mali sit imperare? Gladii pendentes in imperium, magis doluisse quam letatus esse traditur: iussus autem ex privatis ortis in domum principis migrare, invita accessit. Et cum ab eo domestici quererent, cur tam mestus in tantam adoptionem transi
Abbreviated transcription (Latin):
etia bonos uiros aut conu̾pat aut defatiget. adeo ut nł¬
lam felicitate̾ degustare queant. Sũt .n. ĩ regno q̃da
taꝗͣ ĩ etate adolescc̾tũ ac renũ nã ĩsita uitia: ꝗ̃ ꝗ tollit
aut mitigat diuino potius fungitꝰ mune ꝗͣ suo. Sicut
.n. ignis ꝗcꝗd illi hẽt aut calefacit aut urit ita ⁊ ĩꝑiu
quos app̃hendit aut malos reddit aut c̾te detiores. de¬
liniũt᷑ .n hoĩes illius ꝯsuetudiẽ: ⁊ ꝯtagione ĩ ꝗnãt᷑. quo
fit ut et si ꝓbi. easti .pii. huãi ad illud euehãt̾: inficiat᷑
eius morib ⁊ malig̾tate: euadat᷑ q impii. scelesti. in
uopisci snĩa. Qui ad ĩnodetianuꝰ imꝑatare ĩ aurelians
uta se̾bens. uide q̃so inꝗt ꝗ̃ pauci fui̾nt p̾ncipes boni.¬
at bñ dictuꝰ sit a scurra claudii iniaico quodã uno anu¬
lo ões bonos p̾ncipes desebi ac apingi posse. gritur
q̃res malos pͥncipes taciat. ia p̾mũ liceta. dinde

Expanded text:
etiam bonos viros aut corrumpat aut defatiget, adeo ut nuetiam bonos viros aut corrumpat aut defatiget, adeo ut nullam felicitatem degustare queant. Sunt enim in regno quedam tanquam in etate adolescentum ac senum natura insita vitia, que qui tollit aut mitigat divino potius fungitur munere quam suo. Sicut enim ignis, quicquid illi heret, aut calefacit aut urit, ita et imperium, quos apprehendit, aut malos reddit aut certe deteriores. Deliniuntur enim homines, illius consuetudine et contagione inquinantur. Quo fit ut, etiam si probi, casti, pii, humani ad illud evehantur, inficiantur eius moribus et malignitate evadantque impii, scelesti, inhVopisci sententia, qui ad Diocletianum imperatorem in Aureliani Vita scribens: vide, qut bene dictum sit a scurra quodam Claudii mimico uno anulo omnis bonos principes describi ac depingi posse. Queritur que res malos principes faciat? Iam primum licentia, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
emẽsint a ꝯsuetudine alioꝵ tñ siqͣ ĩ eis tus enituit ea
m̃łtoꝵ flagitioꝵ taligine obuimbrata e. Inueies quosdam
hiãnos s luxuriosos alios p̾dentes s c̾deles. hos iustos
s đditos auaritie ñ nłlos mag̾ficos s raptores. quostͥam
libales s ira feruidos ⁊ impotẽtes. ita quoquo u̾teris nihꝰ
puꝵ niħ sinceꝵ ĩ eis rꝑies. niħꝰ castũ niħ absolutu. s ita
infecta oĩa ut longo ĩ t̾uallo ututes a uitiis suꝑẽt᷑. Neq
tãtuꝰ hoc nã hoiũs ꝗͣntũ ip̃ius eueĩt uitio p̾ncipatus. na
tũ nã fragiles sumus atq imbealles ꝗ facillime ad la¬
sciuia ⁊ uitia labamur. tũ pͥncipatus re ip̃a ⁊ lue̾tiama¬
lus ẽ maloꝵ q opifex ac misten. S ĩ hac oiꝰ nr̃a dispu¬
tatiõe ũdictũ ueli me nihꝰ adu̾sus ꝓsonas s de re ip̃a
sentire ꝙ ioquor. q̃ cũ plima uitia secuꝰ trahat. ncͣce est

Expanded text:
emerserint a consuetudine aliorum, tamen, si qua in eis virtus enituit, ea emerserint a consuetudine aliorum, tamen, si qua in eis virtus enituit, ea multorum flagitiorum caligine obumbrata est. Invenies quosdam humanos, sed luxuriosos, alios prudentes, sed crudeles, hos iustos, sed deditos avaritie, nonnullos magnifcos, sed raptores, quosdam liberales, sed ira fervidos et impotentes. Ita quoquo verteris, nihil purum, nihil sincerum in eis reperies, nihil castum, nihil absolutum, sed ita infecta omnia, ut longo intervallo virtutes a vitiis superentur. 28 Neque tantum hoc natura hominum, quantum ipsius evenit vitio principatus. Nam tum natura fragiles sumus atque imbecilles, qui facillime ad lasciviam et vitia labamur, tum principatus re ipsa et licentia malus est malorumque opifex ac minister. Sed in hac omni nostra disputatione predictum velim me nihil adversus personas, sed de re ipsa sentire quod loquor, que, cum plurima vitia secum trahat, necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipãtiu uita. quã recte ac peitus ĩtue̾ti licet ĩspit
ambitiosa. anxiã. turbulẽta. max̾i̾s e̾ciatib calamita¬
tib q ac malis faci norib plena. Carolus honos posse eẽ
fͥncipes ⁊ ñ nłłos hitos dicit ego ñ ꝗ esse possũt. s qui
fuint ꝑquiro. quos ñ duꝰ ulla ẽtas sortita ẽ. Na ueteris
hesiodi sña difficile e bonũ eẽ id młto ĩ regib ⁊ imꝑio
difficilius fiet. quos pła uitioꝵ irritam̃ta ab exẽcito u̾tu¬
s striptoꝵ ñ nłłoꝵ assentatio ꝗ adulationis pͥmia a p̾nti¬
pin expectabãt. exꝑiuila scintilla u̾tutis. maxĩu ĩ cẽdũ
excitarũt ampliantes ea ubis ꝗ tenuia sb erãt Ualeri¬
us maximꝰ adulatoꝵ scͥptoꝵ q orũ adulatissimꝰ. de iuil¬
locesare ĩ gra tiberii sepius apte metit ĩ laudib siustã¬
ꝗ de deo logͥns n de eo cuius acta ĩ oiꝰ uita armoꝵ gloĩa
excepta abonis rꝑbata extite̾. S licet pauci pauluoꝵ

Expanded text:
ac penitus intuenti licet inspicere ambitiosam, anxiam, turbulentam, maximis cruciatibus calamitatibusque ac malis facinoribus plenam. Carolus bonos posse esse principes et nonnullos habitos dicit, ego non qui esse possunt, sed qui fuerint perquiro, quos nondum ulla etas sortita est. 27 Nam veteri Hesiodi sententia difficile est bonum esse: id multo in regibus et imperio difficilius fiet, quos plura vitiorum irritamenta ab exercitio virtuSed scriptorum nonnullorum assentatio, qui adulationis premia a principibus expectabant, ex parvula scintilla virtutis maximum incendium excitarunt, ampliantes ea verbis que tenuia rebus erant. Valerius Maximus, adulatorum scriptorumque omnium adulantissimus, de Iulio Cesare in gratiam Tiberii sepius aperte mentitur, in laudibus suis tanquam de deo loquens, non de eo cuius acta in omni vita, armorum gloria excepta, a bonis reprobata extitere. Sed licet pauci paulum
Abbreviated transcription (Latin):
quert non in prĩtixib. sedꝙy prinatit
uirit aliquando felicitatẽ eẽ łrepertã/
sunt et lucianus in suo memppo
sentonciam probat. Memppus emĩ
cum adolescens legissetapud hõerũ
escodũq et alios poetat̃i deorĩ
bella. Adulteria. furta. Rapinas.
stuxra. aliaq huinsteme di mala
fuciora. credebat ea licita esse
at honesta. postꝙͣ deorũ exẽplo
it ancto ᵈ coroborarentuy. Deinde
deosestenciam egressus tũandisset
ea a leryũ latoreb tanꝙ̃ Iu henesta
et turpia suis finctionib grobiberi
qͣ nam esset uita optuna. Cod
eñ illos quo conspiceret adimedũ
sibuĩt dissencientes Nam hii
uoluxtatẽ. hi uacuitatẽ dolorit
uirtute ałii. quidã animi corporit q
et fortune bona uitã beata efficer
uolunt. Incercior multo ꝙͣ autera
ac diffisus umiorũ sapiẽtia
mortuos consulere Decienitgitur
ad inferos penetrauit scistitaturut
a tuesia qui et ꝓxe uates ad unmator

Expanded text:
queat non in principibus, sed in privatis queat non in principibus, sed in privatis viris aliquando felicitatem esse repertam. Hanc et Lucianus in suo Menippo sententiam probat. Menippus enim, cum adolescens legisset apud Homerum Hesiodumque et alios poetas deorum bella, adulteria, furta, rapinas, stupra aliaque eiuscemodi mala facinora, credebat ea licita esse atque honesta, postquam deorum exemplo atque auctoritate coroborarentur. Deinde, adolescentiam egressus, cum audisset ea a legum latoribus, tanquam inhonesta et turpia, suis sanctionibus prohiberi,quenam esset vita optima. Sed, cum illos quoque conspiceret admodum sibi ipsis dissentientes - nam hi voluptatem, hi vacuitatem doloris, virtutem alii, quidam animi corporisque et fortune bona vitam beatam efficere volunt – incertior multo quam antea ac diffisus vivorum sapientia, mortuos consulere decrevit. Igitur ad inferos penetravit, sciscitaturus a Tiresia, qui et ipse vates ac divinator
Abbreviated transcription (Latin):
apud mortales. an qͣroinodũ de
astrea ferũt fabule Relictis hõinb
ad superos nngrasse diceruis. Nug̃¬
inquit ille inmis. ꝙͣ ubi maxnne
eẽ putatur. eccistis ut oymor
qua olim apoliuis oraculũ felitẽ
ee Responderit. Nam cũ ꝯiges lydorũ¬
Rex qi sibi preceteris fortunati ssiuiꝰ
temxore felix esset contempsir
oraculũ Regias oxes at mpparatus
it aglaũ quendam acchadem pnolle
Ruris cultore / qui metas agelli sui
nũꝙͣ cuxiditate excesserat. felitẽ
iudicanit. Repressit apollo Regtis
suxerbiam. et qui se felicissimũ
oiũ arbitrabatur alłustico agri
cultore der Iudicio suxperatus est/
qui nullũ Regem nullũ imperatore
nullũ prĩtipe sed prinatũ quẽ dam
agucolam felicem Indicauit
Aute ualeriũ maxnni Reges multi¬
quiperatores nonbulli fuerant
nillũ ex huis ne dñ quĩdẽ angustũ
posuit inter felices sed unũ tantum
prinatũ añe Romanũ. Q. metellum.
ut nulla dubitacio Residere i nobis

Expanded text:
apud mortales? An, quemadmodum de apud mortales? An, quemadmodum de Astrea ferunt fabule, relictis hominibus ad superos migrasse dicemust ille «minus quam ubi maxime esse putatur. Legistis, ut opinor, quem olim Apollinis oraculum felicem esse responderit. Nam, cum Giges, rex Lydorum, qui sibi pre ceteris fortunatissimus tempore felix esset, contempsit oraculum regias opes atque apparatus et Aglaum quendam Archadem, parvuli ruris cultorem, qui metas agelli sui nunquam cupiditate excesserat, felicem iudicavit. Repressit Apollo regis superbiam et, qui se felicissimum omnium arbitrabatur, a rustico agri cultore dei iudicio superatus est, qui nullum regem, nullum imperatorem, nullum principem, sed privatum quendam agricolam felicem iudicavit. Ante Valerium Maximum reges multi, imperatores nonnulli fuerant: nullum ex his, ne divum quidem Augustum, posuit inter felices, sed unum tantum privatum civem Romanum, Q. Metellum, ut nulla dubitatio residere in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
scipionet Eutilins. cesar. põpenis.
iii. auchonius. lepidus. multiq
xterea ex pristit et e nr̃s noniuulli
cestes copiosissum ꝙ̃tũ felicitatꝭ
ex altiori gradu ettfortune
fauorib ꝯtradatur. Iam ꝙͣuis
splla felicem se dici uolueritꝭ.
tamen tãtũ a felicitate abfuit
tũ fuit caidelitati propiquint
Ylichil eni sibi accidere potint
infelicius ꝙ̃ malefacienda
facultas ac libido quib se felicẽ
putanit. crassari enr cede ac
sanguine cu proscrixtorum
capitib oculos pastrre bona
prostribere irẽ ĩperio Regti sũma
Infelicitas fuit. Marius et cũpulsus
est miser et infelix gum lRediit.
qui ciis prĩe periaciofus eamn
ciues effecit quene hostet quide
patrie crudeliora expetiuissent.
quare ethuis quo felicitas defuit
quib facto datĩt fuit. ut in suis
orbib decederent e uita infulse
pleltis Iudicio at popularibut
factionib addicti quo inchil p̃t cĩ
uersari illam arbitramur. uñ  sdeet

Expanded text:
Scipiones, Rutilius, Cesar, Pompeius, Scipiones, Rutilius, Cesar, Pompeius, M. Antonius, Lepidus multique preterea ex priscis et e nostris nonnulli testes sunt copiosissimi, quantum felicitatis ex altiori gradu et fortune favoribus contrahatur. Nam quamvis Sylla felicem se dici voluerit, tamen tantum a felicitate abfuit, quantum fuit crudelitati propinquus. Nichil enim sibi accidere potuit infelicius quam male faciendi facultas ac libido, quibus se felicem putavit. Grassari enim cede ac sanguine, civium proscriptorum capitibus oculos pascere, bona proscribere, ire imperio regi summa infelicitas fuit. Marius et cum pulsus est miser et infelix cum rediit, qui, civis patrie perniciosus, ea in cives effecit, que ne hostes quidem patrie crudeliora expetivissent. Quare et iis quoque felicitas defuit, quibus fato datum fuit, ut in suis urbibus decederent e vita insulse plebis iudicio ac popularibus fac«versari illam arbitramur? Num residet
Abbreviated transcription (Latin):
eni ecꝭ ille quos bonos fuisse Iudica¬
auultis oppressi curis. pluribus
afflictati molestim defatigato
anio. mente Inquieta. non suo
sed aliorũ arbitrio. non priuato sd
publico ocio et quiete quieti uatare
cogiitur cũ non dominii. sed
continue suitutis sit bois onus
subenudĩ ꝯuid aliud epotimadũ
est. insi naturã prĩcixatus malã
ac perniciosam eciam sapiẽtũ
aminos defatirtare. Ut cum
Imxerio et apib habundet
felicitatꝭ Inopia urgeatur.
facessat igr a nobit illuus
apetitut᷑ et dñorũ quoq ꝯfuetudo
ne nos illis quiittamus qui
possunt obesse si uelint᷑. Tum
Cosmus. quĩo tu Inquit. Nicolae
censes de illis qui in sua Re .p.
ciuitatis prĩtipes extiterunt
Au eos quo nis quib Reliqui
prĩcixes malis obrui putas.
Deceruãt hoc ix̃iet inquit.
qui quãta illis felicitas tas tribu
Debeat experti sunt. Altibiades
chemiscodes. perides Auistides
hãnibal. camillus. Q. metellus

Expanded text:
enim etiam illi, quos bonos fuisse iudicaenim etiam illi, quos bonos fuisse iudicamus, multis oppressi curis, pluribus conflictati molestiis, defatigato animo, mente inquieta, non suo, sed aliorum arbitrio, non privato, sed publico otio et quieti vacare cogantur, cum non dominii, sed continue servitutis sit bonis onus subeundum, quid aliud extimandum est, nisi naturam principatus malam ac pernitiosam etiam sapientum animos defatigare ut, cum imperio et opibus abundent, felicitatis inopia urgeantur? Facessat igitur a nobis illius appetitus et dominorum quoque consuetudo, neque nos illis committamus, qui possint obesse, si velint». 93 Tum Cosmus «Quid tu», inquit «Nicolae, censes de illis, qui in sua re publica civitatis principes extiterunt? Num eos quoque iis quibus reliqui principes malis obrui putas?». 94 «Decernant hoc ipsimet» inquit «qui, quanta illis felicitas tribui debeat, experti sunt. Alcibiades, Temistocles, Pericles, Aristides, Hannibal, Camillus, Q. Metellus,
Abbreviated transcription (Latin):
uite Iocunditate et quiete qui
illorũ tamq Rei infelicus cmoiditat
ifperuenda nobis sit ac penitur
fugienda. Nam cũ uidermnt
princixet partim na et libidine
fermdos. partim sanguine et fuorũ
cede efferatos. alios cuxiditate.
aubicioneqz flagrantes alios
afflictos tunore. hos suspicione
metu q dubios. illos tormentit
cruciatu q hominũ seuientes.
quosid uoluplatibr duxuriaq
diffluere. hos ignamia torppere.
omnes fere mncis desticutos.
nter adulatorũ assentatorũq
turbam stuxere. nonulli cueis
exedantus suos alienos domesticet
suppectos habeant. hos belli
Rabies ablmuxserit. alii uenreno
perierit/ multi aut filiorũ
aut amicorũ frandibus suut
deleti. alii uarus fortune fluctib
Iactati nulła quiete. nulło ocis
potianuo. Rofecto nichil potest
Subii nr̃is mentib Residere
quin princixes omnes infi quib
Diuina pretas affulsit. cũ eoriũ
uicis nullius sit expers molestie.
Infelices ac mseri Indicentur Si

Expanded text:
vite iocunditatem ac quietem, quin vite iocunditatem ac quietem, quin illorum tamquam rei infelicis cupiditas aspernanda nobis sit ac penitus fugienda? Nam, cum videamus principes partim ira et libidine fervidos, partim sanguine et suorum cede efferatos, alios cupiditate ambitioneque flagrantes, alios afflictos timore, hos suspitione metuque dubios, illos tormentis cruciatuque hominum sevientes, quosdam voluptatibus luxuriaque diffluere, hos ignavia torpere, omnes fere amicis destitutos nter adulatorum assentatorumque turbam stupere, <cum> nonnulli curis exedantur, suos, alienos, domesticos suspectos habeant, hos belli rabies absumpserit, alii veneno perierint, multi aut filiorum aut amicorum fraudibus sint deleti, alii, variis fortune fluctibus iactati, nulla quiete, nullo otio potiantur: profecto nihil potest dubii nostris mentibus residere, quin principes omnis, nisi quibus divina pietas affulsit, cum eorum vita nullius sit expers molestie, infelices ac miseri iudicentur. 92 Si
Abbreviated transcription (Latin):
ex qua multi actus confici posset
ad Rreputandã tanꝙͣ in cheritro
eorũ infelicitatẽ. Nam uaris
casus Rerũ. Dubia Regna
suspensã in diem at Iustabilit
fortuna. ancixs tonsiliorũ euẽtus
adulatorũ fans abicio amicorũ.
Domesticorũ prodicionet. insidie
filiorũ. uxorũ perfidia. interta
fratrũ uolũtas. dubia multorũ
fidet. lenitat uulgi. bellorum
AIncertus finiis. pax sufpoecta.
nõa Regui sollicieudo et auxii
metus. quib Rebus quassari mẽtes
prĩcixũ mencit uidenurs magnifesto
argnut prĩcipes smus quãdam
Infelicitatis condicione dãnatos
Nlec michi inconstans stultorũ
opinio. aut uulgi temeritas
in quo nullũ consiliũ nulla
Racio. uiget aliqui affert quominut
lec nrã opimo uerissuma uideatur¬
QQue cũ sunt conspina et ueluti
palam in conspectu oĩũ fita. quis
sane mentis abimerit cũ prõcixatus
Regtua. Imxeria eciam bonis unit
g̃raua et turbule nta / omne adimãt

Expanded text:
ex qua multi actus confici possent ex qua multi actus confici possent ad representandam tanquam in theatro eorum infelicitatem. Nam vani casus rerum, dubia regna, suspensa in diem atque instabilis fortuna, anceps consiliorum eventus, adulatorum fraus, ambitio amicorum, domesticorum proditiones, insidie filiorum, uxorum perfidia, incerta fratrum voluntas, dubia multorum fides, levitas vulgi, bellorum incertus finis, pax suspecta, ipsa regni solicitudo et anxii metus, quibus rebus quassari mentes principum videmus, manifesto arguunt principes omnis quadam infelicitatis conditione damnatos. 91 Nec michi inconstans stultorum opinio aut vulgi temeritas, in quo nullum consilium, nulla ratio viget, aliquid affert, quominus hec nostra opinio verissima videatur.Que cum sint conspicua et veluti palam in conspectu omnium sita, quis sane mentis abnuerit, cum principatus, regna, imperia etiam bonis viris gravia et turbulenta omnem adimant
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est numuis hominũ Parrem
qui uirtutẽ intutãtur. Rauioret
qui ixquiraux et qui asseguatur
Rarissimi. Eted maxie tñ pr̃tipibi
uia uirtutis ignota estt quorũ
cogitacionet alio defflettere
Regna cogunt. ꝙ A ꝟtutis
Indagatione. Itaq tamen
Illi beati existimantur quol
nulla imperandi cupido detiner
cũ allos ytas omnis beatissimos
putauit quib dei munifitẽtia
largita est. ut Regna uere
felicitati posepouentes uirtutẽ
et beatã uitã potierẽ insignib
Imxerii sudicarent. Namhii quib
Regni cupiditat carior fuit
omni felicitate exciderunt malos
enim Refugit. ad bouos qui
cõtimuis occuixxacionib. curis.
negociit. uexantur. adue noy
potest. hoc iuodo eqne boi ac
mali erũt infelices. Nez uero arbitror
afflagitare hant mea sentenciã
ampliores probacionis eoiũ q̃ sunt
cum nota Racionib. tũ exẽplis
notissimis manifesta. Constat
eni uitã prĩcipũ tragediam
ꝙdam esse calamitatũ plenã.

Expanded text:
hoc est munus hominum. Rari enim hoc est munus hominum. Rari enim qui virtutem intuentur, rariores qui exquirant et qui assequantur rarissimi. Sed maxime tamen principibus via virtutis ignota est, quorum cogitationes alio deflectere regna cogunt quam ad virtutis indagationem. Itaque tum illi beati existimantur, quos nulla imperandi cupido detinet, tum illos etas omnis beatissimos putavit, quibus Dei munificentia largita est ut, regna vere felicitati postponentes, virtutem et beatam vitam potiorem insignibus imperii iudicarent. Nam ii, quibus regni cupiditas carior fuit, omni felicitate exciderunt. Malos enim refugit, ad bonos, quoniam continuis occupationibus, curis, negotiis vexantur, adire non potest. Hoc modo eque boni ac mali erunt infelices. 90 Neque vero arbitror efflagitare hanc meam sententiam ampliores probationes eorum que sunt tum nota rationibus, tum exemplis notissimis manifesta. Constat enim vitam principum tragediam quandam esse calamitatum plenam,
Abbreviated transcription (Latin):
cterenda: mali terrendi᷑ nfficiendiq
boni pmie alliciendi. hanc uite
tam solicite. tam occuxpate tam
Inquiete. tã moleste. Iam uariis
Rebus distracte. q̃ felicitas tribur
potest hauice ego ueluti alterũ
ixiona Rote affixũ pocius utigine
meniis agitatũ Dixeam ꝙ.
ulla felicitate affectum. hec fuit
causli ꝙbrem angustus ocur
sibi et quietẽ tãtopere expeteret
lec anthiocũ Regem asie potẽtiffimũ
quẽ scixio bello uictũ ẜuxeramt
ultia caurũ indñte Regnare Iussũ
Dice corctit se maguã gratiam
habire Rrouano põpulo / ꝙ se ninis
magna ac molesta procuracione
a fie liberasset. hec ceadem płibz
ex gallia. britama qz. ceterarũ
genciũ Regibus occasionẽ p̃buit
ut abiecta Regni cura. aD liberiorẽ
uitam confugientes. Religioni
Deiq cultui se dedicarũt. Maguro
Diuius fieti numere. ea Repudio
q̃ tanto studio. tanto errore.tanta
Iusania. tanta cuxaditate. a
ceteris ippetũtur. Maucorũ tamen

Expanded text:
gerenda, mali terrendi penaque afficiendi, gerenda, mali terrendi penaque afficiendi, boni premio alliciendi. Huic vite tam solicite, tam occupate, tam inquiete, tam moleste, tam variis rebus distratte, que felicitas, tribui potest? Hunc ego veluti alterum Ixiona, rote affixum, potius vertigine mentis agitatum dixerim quam ulla felicitate affectum. 88 Hec fuit causa quamobrem Augustus otium sibi et quietem tantopere expeteret. Hec Antiochum, regem Asie potentissimum, quem Scipio bello victum superavit, ultra Taurum montem regnare iussum, dicere coegit se magnam gratiam habere Romano populo, quod se nimis magna ac molesta procuratione Asie liberasset. Hec eadem pluribus ex Gallia Britanniaque ac ceterarum gentium regibus occasionem prebuit ut, abiecta regni cura, ad liberiorem vitam confugientes, religioni Deique cultui se dedicarent. Magno divino freti munere, ea repudiarunt, que tanto studio, tanto errore, tanta insania, tanta cupiditate a ceteris appetuntur. 89 Paucorum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
libertate prinãtur. hac quid Re
sola carent. cũ cetabona corcũflue
uideantur. et qui dñari se putãt
lũt oĩum serui. que Res patu
Dustat ab Infelicitate. In libro
De auimi tranquilitate seneta
Mlagna s̾uitus. ẽ inquit mag᷑
fortua. Non somini extendere
i parte dixx licet. non aRerũ
tumultu in ocĩi quietũ confuge.
non assidua laboriosi officii taciõe
facigatũ corpus uoluptaria
peregrinacione creare. non specta
spectaculorũ uarietate animũ detinere
aut ex tuo arbitrio diem distruere.
multa tibi non licent q̃ minimoie
face̾. audienda sut̾ cot hominũ
quo princixis felicitas. ut õmꝰ
ueluti publicũ sit mancipium¬
ut unus pro ouinibũs afflicatur
curit᷑ Soli enim pro singulis est
uigilandum. audiende multorũ
querele⁊ constituenda Iuditiaꝵ
Iusticia suanda. salus or̃ũ procura
sul ditorũ Iumrie propulsande.¬
Pacio pranit belli ac patis habenda
ocio consulendũ. uni oiñ cura

Expanded text:
libertate, privantur. Hac quidem re libertate, privantur. Hac quidem re sola carent, cum cetera bona circumfluere videantur. Et qui dominati se putant, sunt omnium servi: que res parum distat ab infelicitate. 86 In libro De animi tranquillitate Seneca: magna servitus est - inquit - magna fortuna. Non somnum extendere in partem dici licet, non a rerum tumulto in otium quietum confugere, non assfatigatum corpus voluptaria peregrinatione recreare aut spectaculorum varietate animum detinere aut ex tuo arbitrio diem disponere. Multa tibi non licent, quae humillfacere. Audienda sunt tot hominum quoque principis felicitas, ut omnium veluti publicum sit mancipiuut unus pro omnibus gravibus affligatur curis. Soli enim pro singulis est vigilandum. Audiende multorum querele, constituenda iudicia, iustitia servanda, salus omnium procuranda, subditorum iniurie propulsande, ratio belli ac pacis habenda, otio consulendum, uni omnium cura
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur. uerũtamen ege felicẽ
eũ quod non fortua sed animus
prstet. ncc̃e est nulla Racione
nommabo. admũ eni quietum
liberũ felicitas sequitur et omii
perturbacione uatuũ. at uero
princixes tot curis. uigiliis
molestus auxietatib solicitũdibus
angorib/ Destrahuntur ut lacer
aminus ac fessus nchil quietis
percipiens. nullã in se admittar
felicitatẽ. Illa ix̃a quã uulgo
felicitatẽ ꝓpiatur. Infelix est/
Nichil Inquit se neca Infelicuis
est es. aui mcil unq̃ enemir
auersi. et alio in loco smagnam
felicitatꝭ eutelam ut nchil de
solicitatẽ stabit moleq sua sp̃mi
Quũ quod eiusmodi felicitas
tenebris quibusd nos obfundit
caligineq mẽti obicit qua ueri
uidendi aez ex fecta Racione
Iudicandi facultate priuamur.
onde ea parua Infelicitas esse
uidetur/. A dice ꝙ prĩcipes boni
eciam de his edum loguimur
maximo onmium bono et quod
belure et appetant uine. uiuedi

Expanded text:
appellatur. Verumtamen ego felicem appellatur. Verumtamen ego felicem cum - quod non fortuna, sed animus prestet necesse est - nulla ratione nominabo. Animum enim quietum, liberum felicitar sequitur et omni perturbatione vacuum. At vero principes tot curis, vigiliis, molestiis, anxietatibus, solicitudinibus, angoribus distrahuntur, ut lacer animus ac fessus, nihil quietis percipiens, nullam in se admittat felicitatem. 85 Illa ipsa, quam vulgo felicitatem opinantur, infelix est. Nihil - inquit Seneca - infelicius est eo, cui nihil unquam evenit adversi. Et, alio in loco, magne felicitatis tutelam, ut nihil de solicitam scribit moleque sua premi. Quid quod eiusmodi felicitas tenebris quibusdam nos obfundit caliginemque menti obicit, qua veri vivendi atque ex recta ratione iudicandi facultate privamur? Num ea parva infelicitas esse videtur? Adice quod principes boni – etiam de his enim loquimur - maximo omnium bono et quod belve etiam appetant, vivendi
Abbreviated transcription (Latin):
princixatu multis uiciorũ Illecebris
Imbecilliorẽ et ad mala ꝙ ad bona
promxtiore Quẽ obrem celesti
qxe non sua princixet quidam
ute felicitatẽ sunt assecuti Affuit
eium illis suxna uirtus q̃ ip̃os
deflecti qd tuppia aut decixpi
Regii Deliimentis non ꝓmusĩt
Ilam in prĩcixitu tot ĩcõmada.
tot tormẽta Infunt tantum Rerũ
pondus᷑ Incumibit. ut omnem a
se felicitatẽ excludant. adeoq eciã
illos qui boui felicesq habiti sunt
ic beati exagitat ac conterit ut
nulla felicitate fruantur. Iix̃m
quid multis preesse ac dominari
et donum pro onnib intãtũ esse
sollicitũ/ uigilãtem auxño. Ad
Infinica quedem negocia distractum
spaciis. hunc assumanius qui
minimus urgetus uiciis qui bonus
existimetur ab Reliquis. Regem
istum coustitue . et bono ut
aiebas publico uitantẽ aceteq
oĩa q̃ boni princixis officiũ Rquirit
ftelix̃ Dicetur. ea scilic felicitate
qua secundus forture cursus

Expanded text:
principatu multis vitiorum illecebris principatu multis vitiorum illecebris imbecilliorem et ad mala quam ad bona promptiorem. Quamobrem celesti ope, non sua, principes quidam vite felicitatem sunt assecuti. Affuit enim illis superna virtus, que ipsos deflecti ad turpia aut decipi regni delinimentis non permisit. Nam in principatu tot incomoda, tot tormenta insunt, tantum rerum pondus ei incumbit, ut omnem a se felicitatem excludant adeoque etiam illos, qui boni felicesque sunt habiti ac beati, exagitat ac conterit, ut nulla felicitate fruantur. Id ipsum quidem multis preesse ac dominari et unum pro omnibus intentum esse, solicitum, vigilantem, anxium, ad infinita quedam negotia distractum,spatiis. Hunc assumamus, qui minimis vitiis urgetur, qui bonus extimetur ab reliquis. Regem istum constitue et bono, ut aiebas, publico vacantem agentemque omnia, que boni principis officium requirit: felix dicetur, ea scilicet felicitate qua secundus fortune cursus
Abbreviated transcription (Latin):
felicitate allus smne mentit
affiriabit. Nam et gentiles
omnes quos carolus Recensuit
et xp̃istianos quo nisi quos
Dei pietas extulit felicitate
caruisse contendam. Sed diuino
quod niniere suffulti quidam
non principatus opera aut
fauore sed mitu et dono dei
ppreclari at felices euasere. panti
tamen quos equus amaint
Iuxiter. aut aidens euexit ad
ethera uirtus. Dei em̃ proindẽcia
ut fides nr̃a aliquando stabilita
a persecutiene conquiesteret
bonos quoss ẽẽ uoliut quorũ
anctoᶜᵉ fides Roboraretur. Mam
ꝓ dnũ Regem nonuãsti etalios
quib siuulis uita contigit. non
possimus dehiis q̃ occulto dei
Iudicio agtũtur humanã senteñ
ferre. Uerutam et ip̃m Dauid̾
de scuprũ et homicidiũ. q̃ uicia
a principatus natura manare
uidentur. labi. Diuina sapiẽtia
piifit. Ilon attingit nr̃a prudẽtia
hec altissumi secietiora consilia
Id tamen aperte coustat imbecilłitate
coudicionis humane fieri in

Expanded text:
felicitatetem nullus sane mentis felicitatetem nullus sane mentis affirmabit. 82 Nam et gentiles omnes, quos Carolus recensuit, et Christianos quoque, nisi quos Dei pietas extulit, felicitate caruisse contendam. Sed divino quodam munere suffulti, quidam, non principatus opera aut favore, sed nutu et dono Dei, preclari ac felices evasere. Pauci tamen, quos equus amavit Iupiter aut ardens evexit ad ethera virtus. Dei enim providentia, ut fides nostra aliquando stabilita a persecutione conquiesceret, bonos quosdam esse voluit, quorum auctoritate fides roborarctur. Nam, quod David regem nominasti et alios, quibus similis vita contigit, non possumus de iis, que occulto Dei iudicio aguntur, humanam sententiam ferre. Verumtamen et ipsum David ad stuprum et homicidium, que vitia a principatus natura manare videntur, labi divina sapientia permisit. Non attingit nostra prudentia hec altissimi Dei secretiora consilia. 83 Id tamen aperte constat, imbecillitatem conditionis humane fieri in
Abbreviated transcription (Latin):
nũ maiores modestũ princixẽ
et felice Regem Iudicarũt. de
quo petrarcha inri multa scupsir
in eius comendacione. cane
hos Infeli es dixeris ne minis
pernicax uidearis Non abnus
nicolant Inquit. multa extitisse
in multis principib laudanda.
ses felicitatẽ affrrmo ab eorũ uita
proisus abfuisse. eãq eẽ pͥncipatus
condicione Ut nlla ei cũ felici ͭ.
possit ẽẽ ꝯminuo. Robertus quidẽ
is que modo nonuasti ut omittã
consortes Regni sollicitudines at
molestias annm merores turbulẽta
confilia quib eciam felices aĩra
neccessario dtistrahuntur. qui
potuit esse felix cum fuerit
auarissimus acesemperad eumiladũ
auiũ Iutentus quod adeo mpetiuit¬
ut omnia apiud en fuerit uenalia
tantũ uiro auri argenti q in
erario condidit ut hodie quo
qui dicissim̃ quemxiã desiomare
uelit ex loco locupleciorẽ Dicat
at scitis ꝙͣtum malũ ꝙͣ turpe
in lrege presertim. et ꝙͣ fẽdumm
sit auaricia. cuine sotiam esse

Expanded text:
nostri maiores modestum principem nostri maiores modestum principem et felicem regem iudicarunt, de quo Petrarcha noster multa scripsit in eius commetidationem? Cave hos infelices dixeris, ne nimis pervicax videaris». 81 «Non abnuo» Nicolaus inquit «multa extitisse in multis principibus laudanda, sed felicitatem affirmo ab eorum vita prorsus abfuisse eamque esse principatus conditionem, ut nulla ei cum felicitate possit esse communio. Robertus quidem, is quem modo nominasti, ut omittam consortes regni, solicitudines ac molestias, animi merores, turbulenta consilia, quibus etiam felices vestri necessario distrahuntur, qui potuit esse felix, cum fuerit avarissimus ac semper ad cumulandum aurum intentus? Quod adeo appetivitut omnia apud eum fuerint venalia. Tantum vero auri argentique in erario condidit, ut hodie quoque, qui ditissimum quempiam designare velit, eo locuplectiorem dicat. At scitis quantum malum, quam turpe in rege presertim et quam fedum sit avaritia, cuius sociam esse