comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anticus uocatiuus ẽ aut habeto t̃tia ꝑsona. Sane sciondũ quicrebras soceri cõmemoratione sibi fauorẽ la¬
tini concilat. Iẽ dicendo mihi moenia teucri constituent populare gratiã captat. Quia dixerat drans&
saraq subuectare humeris troiane uiuabit. Terrã . mare. sidera. uiro. ornatior elocutio & crebraapud
maiores quãsiuelis addere p̃positionẽ ut dicas. luro ꝑ maria ꝑtorras. Eadẽ aut̃ henedix̃. nã ꝓmari ille fon¬
tes & flu uios posuit ꝓsiderib solẽ. Latoneq genꝰ duplex ac sidicer& citrũq sexũ latone subolis. & bene in foe¬
derib duplicia inuocat nom̃a : quia inunũ duo coituris populi : lanũ quoquerite inuocat quia Cipse faci¬
endis foderib p̃ ẽ. Nãq postquã romulus & titus tatuis in foedera conuener̃: lanosimula crũ duplicis frontis

Expanded text:
antiquus vocativus est: aut ‘habeto’ tertia persona sit. Sane sciendum quia crebra soceri commemoratione sibi favorem Laantiquus vocativus est: aut ‘habeto’ tertia persona sit. Sane sciendum quia crebra soceri commemoratione sibi favorem Latini conciliat; item dicendo ‘mihi moenia Teucri constituent’ popularem gratiam captat, quia supra dixerat Drances «saxaque subvectare umeris Troiana iuvabit». TERRAM MARE SIDERA IVRO ornatior elocutio et crebra apud maiores, quam si velis addere praepositionem, ut dicas ‘iuro per maria, per terras’. ‘Eadem’ autem bene dixit: nam pro mari ille fontes et fluvios posuit, pro sideribus solem. LATONAEQVE GENVS DVPLEX ac si diceret, utrumque sexum Latonae subolis. Et bene in foederibus duplicia invocat numina, quia in unum duo coituri sunt populi. IANVM quoque rite invocat, quia ipse faciendis foederibus praeest: namque postquam Romulus et Titus Tatius in foedera convenerunt, Iano simulacrum duplicis frontis
Abbreviated transcription (Latin):
iã diuap̃cor. ac sidicer&. Non saturna iđ iã minime nocens & troianis ꝓpitiaꝰ. Torques. Sustinens regis. q̃q
aetheris alti religio. Post spetialitatẽ. intulit gene ralitatẽ. Cesserit ausoniosi fors.u.t. Si forte. Et bene dubitat
de uictoria turni loquitͥ post descendit ad suã. Scii enĩ inauguriis prima posteriorib cedere : Rebelles. home
rit uictoriã. Nã martẽ uictoria comitatur. Inuicte. Quasi inuicte. Et bene sibi concilia populũ. Nã sine dubio
unacũ rege uincetur. Sacra deosq dabo. Magna enĩ fuit apud maiores sacrorũ cura. sic̃ diximꝰ sup̃. Vnd nunc aeneas
id acgit. nep &̃ reant. Et reuera constat sacra frigiariunc latinis tradita coluisseromanos. Latinus abeto. aut

Expanded text:
IAM DIVA PRECOR ac si diceret, non Saturnia, id est iam minime nocens, sed Troianis propitia. TORQVES sustines, regis. QVAEQVE IAM DIVA PRECOR ac si diceret, non Saturnia, id est iam minime nocens, sed Troianis propitia. TORQVES sustines, regis. QVAEQVE AETHERIS ALTI RELIGIO post specialia intulit generalitatem. CESSERIT AVSONIO SI FORS VICTORIA TVRNO si forte: et bene dubitat od primo de victoria Turni loquitur, post descendit ad suam: scit enim in auguriis prima posterioribus cedere. REBELLES homo ter Mars adnuerit victoriam’: nam Martem Victoria comitatur. INVICTAE quasi invictae. Et bene sibi conciliat populum: nam sine dubio una cum rege vincetur. SACRA DEOSQVE DABO magna enim fuit apud maiores sacrorum cura, sicut diximus supra: unde nunc Aeneas id agit ne pereant. Et re vera constat, sacra Phrygia, nunc Latinis tradita, coluisse Romanos. LATINVS HABETO aut
Abbreviated transcription (Latin):
manotant pecudũ. estonunc sol testis. Bene eũ primũ inuocat deũ : que morientẽ intuens uidit. Nã ant illi ad sur¬
gentẽ conuersi luminasolẽ. Estoaut̃ multi uolunt tertiã eẽ ꝑsonã iđ sit mihi soltestis quia sequit᷑ & hec t̃ra. ut
elo cu tionẽ ꝑ nominatiuũ fac tã intellegamꝰ. Sed hoc ñ ꝓcedit. quia sequentia uocatiuũ ab ent. ut ettusa turnia
iuno. Itẽ. tuque indyte mauors. Vund ꝑ uocatuũ eũ omnia dixisse accipimꝰ. in hoc uero tantũ ad nominatuiũ
fecisse transitũ. Et hec mihi terrauocanti. Lic& enã hic possit esse uocatuius. nã dicticos. ẽ. dictũ hec t̾ra esto mihi
restis. ac sidicer&. Oitalica t̾ra testis esto. Quã ꝓpt̃. Terhab& accentũ quia ẽ post posita p̃positio . lã melior

Expanded text:
ma notant pecudum’. ESTO NVNC SOL TESTIS bene eum primum invocat deum, quem orientem intuens vidit: nam ait «illi ad surma notant pecudum’. ESTO NVNC SOL TESTIS bene eum primum invocat deum, quem orientem intuens vidit: nam ait «illi ad surgentem conversi lumina solem». ‘Esto’ autem multi volunt tertiam esse personam, id est ‘sit mihi Sol testis’, quia sequitur ‘et haec Terra’, ut elocutionem per nominativum factam intellegamus. Sed hoc non procedit, quia sequentia vocativum habent, ut ‘et tu Saturnia Iuno’ item ‘tuque inclite Mavors’: unde per vocativum eum omnia dixisse accipiamus, in hoc vero tantum ad nominativum fecisse transitum ‘et haec mihi Terra precanti’: licet etiam hic possit esse vocativus; nam δεικτικῶς est dictum ‘haec Terra esto mihi testis’, ac si diceret ‘o Italica terra, testis esto’. QVAM PROPTER ‘ter’ habet accentum, quia est postposita praepositio. IAM MELIOR
Abbreviated transcription (Latin):
& puradr̃ uestis: qua festis dieb uniconsuerant sacra celebraturi. Setiggeri fetũ suis. more romano ut & cęsa iunge bant
foedera porca. Nã homerus aliud genus sacrificii memorauit. Sane nõpt̃ rationẽ ẽ. qđ at fecũ suis. Itẽ sintonsã¬
que bidentẽ id breuẽ adhuc : Niã in reb quas uolebant finiri celerius. senilib & iã decrescentib animalib sacrificabant.
nrtb uero quas augeri & confirmari uolebant de minorib & adhuc crescentib inmolabant. dant fruges manibus
salsas. Far. & sal: quib reb & cultri &s ꝑgebant᷑. & uictime. erant aũt ꝓbationes: utrũ aptũ ẽẽt animalsacrifino
bliquũ etiã cultrũ afronte usq ad causã ante immolationẽ ducere consueuerant. nã hoc ẽ qđ dic̃. & tẽ pora ferrosũ¬

Expanded text:
et pura dicitur vestis, qua festis diebus uti consueverant sacra celebraturi. SAETIGERI FETVM SVIS more Romano, ut «et caesa iungebant et pura dicitur vestis, qua festis diebus uti consueverant sacra celebraturi. SAETIGERI FETVM SVIS more Romano, ut «et caesa iungebant foedera porca»: nam Homerus aliud genus sacrificii memoravit. Non praeter rationem est quod ait ‘fetum suis’, item ‘intonsamque bidentem’, id est brevem adhuc: nam in rebus, quas volebant finiri celerius, senilibus et iam decrescentibus animalibus sacrificabant, in rebus vero, quas augeri et confirmari volebant, de minoribus et adhuc crescentibus inmolabant. DANT FRVGES MANIBVS SALSAS far et sal: quibus rebus et cultri aspergebantur et victimae. Erant autem probationes, utrum aptum esset animal sacrificio. Obliquum etiam cultrum a fronte usque ad caudam ante inmolationem ducere consueverant: nam hoc est quod dicit ‘et tempora ferro sum
Abbreviated transcription (Latin):
paambitũ. nã modo hoc significat: Solis . aui. spessimen. ut etiã inseptimo diximus : latinus scđm esiodũ inaspido pyã¬
ulixis & circe filius fuit quã multi etã maricã dicunt sđm quẽ nunc dic̃ solis aui. specimen. nãcircae solis ẽ. filiaꝰ Sanescien¬
dũ uirggiliũ in uarietate istoriȩsuę etiã dicta uariare. Sedde ulixe utetiã supra diximꝰ. tẽpoꝵ nos ratio credero
non sinit. Bigisit turnus. Suotiens utimur nominib: tantũ pluralis numeri & unũ uolumꝰ significare. ttadicimꝰ
unas bigas unas. Quadrigas. u nasscalas. Sallustius. hic post quã inuna moenia conuenero. Romanestirpis
origo: Nocad laudẽ augusti respicit. Magne spes altera : pͫEMalequidã magnalegunt. Puraq inueste .s. Inpolluta

Expanded text:
pa, ambitu: nam modo hoc significat. SOLIS AVI SPECIMEN ut etiam in septimo diximus, Latinus secundum Hesiodum in pa, ambitu: nam modo hoc significat. SOLIS AVI SPECIMEN ut etiam in septimo diximus, Latinus secundum Hesiodum in lixis et Circae filius fuit, quam multi etiam Maricam dicunt: secundum quem nunc dicit ‘Solis avi specimen’, nam Circe Solis est filia. Sane sciendum Vergilium in varietate historiae suae etiam dicta variare. Sed de Vlixe, ut etiam supra diximus, temporum nos ratio credere non sinit. BIGIS IT TVRNVS quotiens utimur nominibus tantum pluralis numeri et unum volumus significare, ita dicimus ‘unas bigas, unas quadrigas, unas scalas’: Sallustius «hi postquam in una moenia convenere». ROMANAE STIRPIS ORIGO hoc ad laudem Augusti respicit. MAGNAE SPES ALTERA ROMAE male quidam ‘magna’ legunt. PVRAQVE IN VESTE SACERDOS inpolluta
Abbreviated transcription (Latin):
pp .h. quia solã doloris audierat causã: nihil quẽ ad modũ fratriposs& mederi. Nã paulo post audiet. autubella
cie conceptũ q exfͤ.  hon lacrimis hoc tẽpꝰ ait. Nanflendis sedsub ueniendi tẽpꝰ ẽ. Statius in matrũ cõsolatio¬
ne accenso flebitis igne. Conceptũq excute foedus. Pacitũ animo p̃ destinatũ. ut fiat : auctor ego audendi.
ale est & hic &e hec auttor. sed tunc cũ abauctoritate descendit ut hoc loco. cũ aũt uenit abeo qđ ẽ augeo : auctor & auc trir fac̃
incertã: Interea reges: Longũ iꝑbaton id pendens sensus quia postea redditur. Nam ordoẽ. Intex ea reges ꝓcedunt
castris : Ceteraenĩ ꝑ parentes indictas̃: Net ẽ ec lypsis .i. conceptio cũsermo inomnib: congruat . Ingenumole som¬

Expanded text:
P. P. H. quia solam doloris audiverat causam, nihil, quemadmodum fratri posset mederi: nam paulo post audiet ‘aut tu bella P. P. H. quia solam doloris audiverat causam, nihil, quemadmodum fratri posset mederi: nam paulo post audiet ‘aut tu bella cie conceptumque excute foedus’. NON LACRIMIS HOC TEMPVS AIT non flendi, sed subveniendi tempus est: Statius in matrum consolatione «accenso flebitis igne». CONCEPTVMQVE EXCc' et 'haec auctor', sed tunc cum ab auctoritate descendit, ut hoc loco: cum autem venit ab eo quod est 'augeo', et 'auctor' et 'auctrix' facit, quit incertam. Ad v. 161 Interea reges longum hyperbaton, id est pendens sensus qui postea redditur: nam ordo est 'interea reges procedunt castris', cetera enim per parenthesin dicta sunt: nec est eclipsis, id est conceptio, cu
Abbreviated transcription (Latin):
Qua uisaẽ fortunapati. Iuatenus inquãtũ ꝑmisit : Et sicait quauisa ẽ ut sup̃ coeant infoedra dextrae. Quadatur
Sane latent̃ ostendit fauorẽ numinũ sine consensione fatorũ ñ posse ꝓcedere. cedere res lano. Felictĩ cunc ta ꝓcedere¬
C ideo cõcurrere. Pro concursũ esse. lac& quasidea benep̃senti usasit tẽpore. que etiã futura cennebat.: Non pugnã as¬
picere hanc oculis. Quoniã numin& quotiens morituros uiderint eos quib fauent abhis secedunt. Sic statius. apolli¬
nẽ induc̃ tã fiararũ deserentẽ. ubieũ uitinũ mori esse cognouit. Psentius. Efficatius uehem̃tus. nã dec& germanã
inlicita etiã ꝓfratris salute tẽptare. Porsan miseros.m.s ne forte possit fatorũ ordo mutari. Terq quat̃q .m.

Expanded text:
QVA VISA EST FORTVNA PATI quatenus, in quantum permisit: et sic ait ‘qua visa est’, ut supra «coeant in foedera dextrae, qua datur». QVA VISA EST FORTVNA PATI quatenus, in quantum permisit: et sic ait ‘qua visa est’, ut supra «coeant in foedera dextrae, qua datur». Sane latenter ostendit, favorem numinum sine concessione fatorum non posse procedere. CEDERE RES LATIO feliciter cuncta procedere. VIDEO CONCVRRERE pro ‘concursurum esse’: licet, quasi dea, bene praesenti usa sit tempore, quae etiam futura cernebat. NON PVGNAM ASPICERE HANC OCVLIS quoniam numina, quotiens morituros viderint eos quibus favent, ab his secedunt: sic Statius Apollinem inducit Amphiaraum deserentem, ubi eum vicinum morti esse cognovit. PRAESENTIVS efficacius, vehementius: nam decet germanam inlicita etiam pro fratris salute temptare. FORSAN MISEROS MELIORA SEQVENTVR ne forte possit fatorum ordo mutari. TERQVE QVATERQVE M.
Abbreviated transcription (Latin):
fonte : romã ad om̃a sacrifitia aqua aferricõ sueuerat:. Nym fadecꝰ fluuoꝵ sic supͣ. Nimfȩ genꝰ amnib unde ẽ.
nimo gratissi manp̃o. homerus. eMC RXAΡICMEnE ΦisMu  Cunctis p̃tulerĩ Litotes figura ꝑ contrariũ. Plus
enĩ dic̃ & minus significat. Nãq alias om̃s ẽ ꝑ secut̾a huic uero libent᷑ indulsit. Et dic̃ se hanc omnib p̃tulisse quasietiã
alias in honore habuerit. Tale ẽ & illud sallustianũ. Mare ponti cũ dulcius quã cetera. Cũ nullũ dulce sitͦ Sane scien¬
tat urori. iupit̾ multas uitias senarrat᷑. cũ nihil unquã tale d unone lege rimꝰ. Anĩad uertendũ aut̃ uersũ hunt
sine cesura c̃e. Nãepti mimeris quã habere creditur insinalipham cadit ut magnanimi iouis ingratũ ascen. Teren¬

Expanded text:
fonte Romam ad omnia sacrificia aqua adfefonte Romam ad omnia sacrificia aqua adfeTIS PRAETVLERIM litotes figura per contrarium; plus enim dicit et minus significat. Namque alias omnes est persecuta, huic vero libenter indulsit: et dicit se hanc omnibus praetulisse, quasi etiam alias in honore habuerit. Tale est et illud Sallustianum «mare Ponticum dulcius quam cetera», cum nullum dulce sit. Sane scienter enim multas vitiasse narratur, cum nihil umquam tale de Iunone legerimus. animadvertendum autem versum hunc sine caesura esse: nam hephthemimeres quam habere creditur, in
Abbreviated transcription (Latin):
ausonidũ fac̃. Qđ ut dicer&& metri ẽ necessitate cõpulsus. Ruit. Cũ inpetu uenit qđ apud gretose. oꝑMtICEN Instrucafer¬
ro. Oeconomia. et reifutura ẽ p̃paratio Ruptis foederib inbella descendent. Cuulgus iner mũ. Senũ seilic& ac matrũ sic̃
ipsememotauit: Diuadeã. aut ippalage est ꝓdea diuã: Nã deos aer nos dicimꝰ. diuos uero quiex hominib funt. aut benedit̃
de iunone diuã respiciens etimologia. Nã inoratiolegimꝰ: subdiuo moreris uictima nihil miserantis orci id subaere quẽ
constat esse uinone. deusaut̃ ł dea. generale ẽ omnib nã qđ gritȩ. E eoc. ẽ : latine timor uocat᷑ Ind ds dictꝰ ẽ. qđ omnis
do est inditũ. cũ onĩ natułalit̃ omnis aqua noxia sit extraneoꝵ corporib hic omnib saluberrimꝰ fonsẽ. De hoc aut̃

Expanded text:
‘Ausonidum’ facit: quod ut diceret, metri est necessitate conpulsus. RVIT cum impetu venit: quod apud Graecos est‘Ausonidum’ facit: quod ut diceret, metri est necessitate conpulsus. RVIT cum impetu venit: quod apud Graecos estRMVM senum scilicet ac matrum, sicut ipse memoravit. DIVA DEAM aut hypallage est pro ‘dea divam’: nam deos aeternos dicimus, divos vero qui ex hominibus fiunt. Aut bene dixit de Iunone divam, respiciens etymologiam: nam in Horatio legimus «sub divo moreris victima nil miserantis Orci», id est sub aere, quem constat esse Iunonem. Deus autem vel dea generale est omnibus: nam quod graece δέος, latine timor vocatur, inde deus dictus est, quod omnis do est inditum. Cum enim naturaliter omnis aqua noxia sit extraneorum corporibus, hic omnibus saluberrimus fons est. De hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
liberare nom porerunt. Caꝑtam̃ & higͥnus lectionẽ esse corruptã. nã uirgiliũ utareli quisse confirmant: uelati
i limo. Limus aut̃ ẽ uestis qua abimbilico usq adpedes tegunt̾ pudenda poparũ. Hecaũt uestis hab& inex tremosui pus¬
purã limã iđ flexuosã : unđ & nom̃ accẽpit. Nalimũ obliquũ dicimꝰ unđ &e terentiis limis oculis dic̃ iđ obliquis : uerbena tẽ po¬
quacoronabant᷑ fptiales. & pat̃ patratꝰ foedera facturi. uelbella in dicturi.: abusiue tam̃ iã uerbenas uocam am̃s frondes¬
sacratas ut ẽ lauris. oliua. ł mirtꝰ etrentius: Exarahnc uerbenas sũ me. Nã mirtũ fuisse minander testat᷑. dqͦ terentiꝰ trans¬
tilit: Legio auso nidũ: ꝓ ausonidarũ qđ uenit abeo qđ ẽ hic ausonida sic̃ auriga. Nã ausonis generis feminini ẽ . unde

Expanded text:
liberliberi limo’. Limus autem est vestis, qua ab umbilico usque ad pedes teguntur pudenda poparum. Haec autem vestis habet in extremo sui purpuram limam, id est flexuosam, unde et nomen accepit: nam 'limum' obliquum dicimus, unde et Terentius "limis oculis" dicit, id est obliquis. verbena tempoqua coronabantur fetiales et pater patratus, foedera facturi sacratas, ut est laurus, oliva vel myrtus: Terentius «ex ara hinc verbenas sume»: nam myrtum fuisse Menander testatur, de quo Terentius transtulit. LEGIO AVSONIDVM pro ‘Ausonidarum’, quod venit ab eo quod est ‘hic Ausonida’, sicut ‘hic auriga’; nam ‘Ausonis’ generis feminini est, unde
Abbreviated transcription (Latin):
mus anro consortio eis aqua & ignis int̃ daicimꝰ iđ reb quib consortia copulant᷑: uel acilino at qui facia les & pat̃
patratus ꝑquos bella ł foedera confir mabant᷑ nũquã utebant᷑ uestib lincis. Snd̃ dicemꝰ errore factũ: ut lineaues¬
ais conira morẽ adhiberet᷑ ad poedera que firma fietura nonerant. Scimꝰ eni hoc ubiq seruare uit giliũ. ut reb ab
nega turus ẽ exitũ d& etiã infirma principia: Sic intratia ciuitatẽ cõsidens aeneas quã mox fuerat re licturus
rontra mort̃ ioui decauro sacrificauit Sic senatũ ad priuata latinus conuocat tecta quando eiꝰ nõ er̃ frima
consilia. Sic paulo post imnangurio liberatꝰ cygnis influuiũ cõcidit. quia turnũ rutililie& rupto foedẽre

Expanded text:
mus a nostro consortio, eis aqua et igni interdicimus, id est rebus, quibus consortia copulantur. VELATI LINO atqui fetiales et pater mus a nostro consortio, eis aqua et igni interdicimus, id est rebus, quibus consortia copulantur. VELATI LINO atqui fetiales et pater patratus, per quos bella vel foedera confirmabantur, numquam utebantur vestibus lineis. Vnde dicemus errore factum, ut linea vestis contra morem adhiberetur ad foedera, quae firma futura non erant. Scimus enim hoc ubique servare Vergilium, ut rebus, quibus denegaturus est exitum, det etiam infirma principia. Sic in Thracia civitatem condens Aeneas, quam mox fuerat relicturus, contra morem Iovi de tauro sacrificavit. Sic senatum ad privata Latinus convocat tecta, quando eius non erunt firma consilia. Sic paulo post in augurio liberatus cycnus in fluvium concidit, quia Turnum Rutuli, licet rupto foedere,
Abbreviated transcription (Latin):
di com muness̃ quia zone dicuntur. id qͥ cȩli certas non habent partes : sed generalit̃ acunctis colunt᷑. ubiq
munis potestas. alii cõmunes deos uolunt. solẽ. lunã plutonẽ. martẽ. hienĩ apud om̃s homines inueniunt᷑
e s̃inonib t̃ris. Prior tam̃ sensus simplex. & magis aptus nego tio belli ⁊ fooderum. aras gramineas
omani enĩ moris fuerat cespitẽ are suꝑ in ponere. & masacrificare. Gramineos aut̃ ideo qua & abello res agitur &
narti s acrificatir: cũi gram̃ ẽ consetratũ. Iđ scđm pliniũ in naturali historia ex humano cruore ꝓ creat᷑: Gram̃
aut her be speties estͥ Lic& omnis herbagram̃ uocet᷑. sic̃ robor omne lignũ cũ sit & speties. Fontẽq ignẽ q ferebat
onte ꝓ aqna posun. A toro partẽ. S anc ad facienda foedera aqua &ignis adhibent᷑. uonđ e contra quos arcere uolu¬

Expanded text:
di communes sunt qui ἄζωνοι dicuntur, id est qui caeli certas non habent partes, sed generaliter a cunctis coluntur: ubique di communes sunt qui ἄζωνοι dicuntur, id est qui caeli certas non habent partes, sed generaliter a cunctis coluntur: ubique s inveniuntur et sunt in omnibus terris. Prior tamen sensus et simplex est et magis aptus negotio. ARAS GRAMINEAS mani enim moris fuerat caespitem arae superimponere et ita sacrificare. ‘Gramineas’ autem ideo, quia et de bello res agitur et Marti sacrificatur, cui gramen est consecratum, quod secundum Plinium in naturali historia ex humano cruore procreatur. Gramen autem herbae species est, licet omnis herba gramen vocetur, sicut robur omne lignum, cum sit et species. FONTEMQVE IGNEMQVE FEREBANT ‘fontem’ pro aqua posuit, a toto partem. Sane ad facienda foedera aqua et ignis adhibentur; unde econtra quos arcere volu
Abbreviated transcription (Latin):
aeneas. lucẽq clatis narib efflant. ennianus uersus ẽ ordine cõmutato. ille enĩ ait. fundunt que elatis
narib lucẽ & sciendũ nus quã dic̃ sic patenter describsisse uirgiliũ : Cãpũ ad certam̃. Totosđ foederib: locus de¬
de homero trans latꝰ est. ubialexander paris cũme nelao singulari ẽ certamine dimicatur : Dimensi .r. q. uiri
nt̃ sẽꝑ certa spatia diuidentes. qu& quisq loca purgar&. Et hoc loco fauni cũ ouertere troiani. und ẽ. Sedsi¬
pẽ teucri nullo discrimine sacrũ. Sustulerant puro ut possent cõcurrere cãpo  Focos. Qquicquid ugnẽ fou&
focus uocat᷑. Si uearasit. siue quid aliut. in quo ignis fouetur. et dis cõmunib: aras di cõmunes s̃ : ut alibidi¬
cunt mars. bellona uictoria qđ hi in bello utriq partiposs̃ fauere . ut aut̃ altioris scientiȩ hominib: placo

Expanded text:
Aeneas. LVCEMQVE ELATIS NARIBVS EFFLANT Ennianus versus est ordine commutato: ille enim ait «funduntque elatis Aeneas. LVCEMQVE ELATIS NARIBVS EFFLANT Ennianus versus est ordine commutato: ille enim ait «funduntque elatis naribus lucem». Et sciendum, nusquam diem sic patenter descripsisse Vergilium. CAMPVM AD CERTAMEN totus hic de foederibus locus de Homero translatus est, ubi Alexinter se per certa spatia dividentes, quae quisque loca purgaret. Et hoc loco Fauni lucum evertere Troiani: unde est «sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum sustulerant, puro ut possent concurrere campo». FOCOS quicquid ignem fovet ‘focus’ vocatur, sive ara sit, sive quid aliud in quo ignis fovetur. ET DIS COMMVNIBVS ARAS di communes sunt, ut alii dicunt, Mars Bellona Victoria, quod hi in bello utrique parti possunt favere. Vt autem altioris scientiae hominibus placet,
Abbreviated transcription (Latin):
gitus non tantũ dolentũ eẽ sed eniã irascentum : ci& : mododat. sic̃ int̾ tiolegimꝰ. Lacrimas que ciebant . Nã ꝓpric
ciere.ẽ. alteri aut dolorẽ aut lacrimas cõmouere. Ad pugnã pludit. P meditatur. Cicero Si mecũ in hac ꝓlusione
nihil fueris. ld p̃ meditatione certaminis. Sae uus Fortis. More suo & magnꝰ. Et ingentẽ moderationẽ dat aenẽ
quippe quẽ inducit baborantẽ ut possit in irã mouericũ turnũ itadicit furere . ut nec latini c̃silus. nec ama¬
tȩ p̃cib possit oboedire. acuit martẽ. Irritat se ad futura certamina. Cõ poni .f.b finiri. ut ante die clauso
turnus tantũ direrat. Nuntius hec frigiomea .d .t. Pacis dicere legges. quas paulo post in ipso foedere ẽ dicturus

Expanded text:
gitus non tantum dolentum esse, sed etiam irascentum. ‘Ciet’ modo dat, sicut in tertio legimus «lacrimasque ciebant»: nam proprie gitus non tantum dolentum esse, sed etiam irascentum. ‘Ciet’ modo dat, sicut in tertio legimus «lacrimasque ciebant»: nam proprie ‘ciere’ est alteri aut dolorem aut lacrimas commovere. AD PVGNAM PROLVDIT praemeditatur. Cicero si «mecum in hac prolusione nihil fueris», id est praemeditatione certaminis. SAEVVS fortis: more suo. Et ingentem moderationem dat Aeneae, quippe quem inducit laborantem, ut possit in iram moveri, cum Turnum ita dicat furere, ut nec Latini consiliis, nec Amatae precibus possit oboedire. ACVIT MARTEM inritat se ad futura certamina. COMPONI FOEDERE BELLVM finiri, ut «ante diem claus supra Turnus tantum dixerat «nuntius haec Phrygio mea dicta tyranno». PACIS DICERE LEGES quas paulo post in ipso foedere est dicturus
Abbreviated transcription (Latin):
altis. stigia unda quasi m mortalẽ fecerat. Ui : uirture: actoris arunci .s. p cielqđ acpori detracerat curnus
Tel quod actora cuidã alteri. Nã ambigue posuit.Quassatq tro m̃tẽ. Quassat & tremere fac̃. Docife rans. hec
scilic& quedic turus ẽ. Plerũq enĩ ia clamorostenditur. ut statĩ ipsus clamori uerba subdant᷑. Sic sup̃ Toruũ¬
q repente clama tiomatres. Sano nunc ita ad astã quasi ad aliquã ꝑsonã loquitur. & ei intellectis & audi¬
Nã eũ induc furentẽ. ut his agitur furiis. toto que ardentis ab ore. Scint ille absistunt oculis micat acrib ignis
terciaeerunt forme. Si inus quarte ut abeo qđ ẽ lego. aut lectio aut lectus fac̃. Sel hoc nos dicimꝰ qđ eufo nonteron
tos calamistros. Nã cala mistrũ est acus maior : que cale facta adhibita intorqu& capillos unđ etiã cicero calamistratã
cõmã apellat frequent̃. que etiã uituperationiẽ : und econtra adlaudẽ ẽpositũ ab oratio: hinc & in comptiscu¬

Expanded text:
94 Actoris avrunci spolium vel quod Actori detraxerat Turnus, vel quod Actor cuidam alteri: nam ambigue posuit. quassatque trementem quassat et tremere facit. Ad v. 95 Vociferans haec scilicet quae dicturus est: plerumque enim ita clamor ostenditur, ut statim ipsius clamoris verba subdantur: sic supra "torvumque repente clamat 'io matres'" . sane nunc ita ad hastam, quasi ad aliquam personam, loquitur et ei intellectum et audinam eum inducit furentem, ut "his agitur furiis, totoque ardentis ab ore scintillae absistunt, oculis micat acribus ignis" tertiae sunt formae; si in 'us', quartae, ut ab eo quod est 'lego' aut 'lectio' aut 'lectus' facit. sed hoc nos dicimus, quod εὐφωνότεροtos calamistro: nam calamistrum est acus maior, quae calefacta et adhibita intorquet capillos. unde etiam Cicero "calamistratam comam" appellat frequenter, quae etiam vituperationi est: unde e contra ad laudem est positum ab Horatio "hunc et incomptis Cu
Abbreviated transcription (Latin):
tyberi plupeal ut dix̃m̃ fluente. facile monspotenit uiderit palatinus forte solleminẽ illo.: Eusimbolo i bonohomine ucori.
deo troianis uenientib sacra elebrabant᷑. Bona ȩtiã usus÷ oeconomia Amphitrioma dȩmagnodiuisq f. satisperitẽ
ã cuuusdeo sacrificaretur. Necesse erat post ipsũ ȩtiã reliquos in uocari. Ante urbẽ. Scđm antiquũ sicũ. Tunc enĩ breuis
ciuitos fuerat Pallos huic filius. Procũ hoc: Iuueñ primi pauꝑq senat᷑. Totã ostendit aetatẽ. Nã ꝑsenatũ seniores signisicartꝰ¬
plaude tunc habita Tȩpidusq cruor Frustra quidã cruorẽ pecoꝵ : sanguinẽ homiñ uolunt: Nã uiuenalis ait. sanguis iret
Samagno coruixs ferienda magistro. Virgił. Atq a trossiccabat ueste cruores Celsas uidere rates. Suia dix̃ geminasq legt¬

Expanded text:
Tiberi per lupercal, ut diximus, fluTiberi per lupercal, ut diximus, fludeo Troianis venientibus sacra celebrantur. Bona etiam usus est oeconomia. AMPHITRYONIADAE MAGNO DIVISQVE F. satis perite: nam cuivis deo sacrificaretur, necesse erat post ipsum etiam reliquos invocari. ANTE VRBEM secundum antiquum situm: tunc enim brevis civitas fuerat. PALLAS HVIC FILIVS pro ‘cum hoc’. IVVENVM PRIMI PAVPERQVE SENATVS totam ostendit aetatem: nam per senatum seniores significantur parsimonia, pro laude tunc habita. TEPIDVSQVE CRVOR frustra quidam cruorem pecorum, sanguinem hominum volunt: nam Iuvenalis ait «sanguis iret et a magno cervix ferienda magistro», Vergilius «atque atros siccabat veste cruores». CELSAS
Abbreviated transcription (Latin):
disco. Similisq cadenti crescit in adũsũ. Mirant᷑ &unde. laus troianorũ ꝑfantasiã. quandã exundarũ ł nemoris ad¬
ratione ueniens. ẽ. Noctẽq diemq fatigant. Vt siluasq fatigant. ꝓ ipsifatigantur. Suꝑant flexus. Hic ostendit nõ eẽ
alueum fluminis rectũ. Uarusq teguntur arborib: hoc est. hunc int̾̃fluuio tiberinꝰ amȩno. Secant placido aequore
siluas. Ostendit ad eo ꝑspicuã fuisse naturã fluminis. ut in eo apparerent in magines nẽmoꝵ. quas troianȩ nauessecaba i
erentianꝰ. Natura sic .ẽ. fluminis ut obuias imagines nemorũ receptet inlucẽ suã. Solmediũ .oC.I.O. Altĩuꝰ scilicet u
ũmdros arcẽq procul. Palatinũ uidit. nec sitũ p̃sentẽ considerare debem. Tunc enĩ nullis obstantib aedificus.

Expanded text:
disco «similisque cadenti crescit in adversum». MIRANTVR ET VNDAE laus Troianorum per phantasiam quandam ex undarum vel nemoris addisco «similisque cadenti crescit in adversum». MIRANTVR ET VNDAE laus Troianorum per phantasiam quandam ex undarum vel nemoris admiratione venientem. NOCTEMQVE DIEMQVE FATIGANT ut «silvasque fatigant»: pro ‘ipsi fatigantur’. SVPERANT FLEXVS hic ostendit non esse alveum fluminis rectum. VARIISQVE TEGVNTVR ARBORIBVS hoc est «hunc inter fluvio Tiberinus amoeno». SECANT PLACIDO AEQVORE SILVAS ostendit adeo perspicuam fuisse naturam fluminis, ut in eo apparerent imagines nemorum, quas Troianae naves secabant. Terentianus «natura sic est fluminis, ut obvias imagines receptet in lucem suam». SOL MEDIVM C. C. I. O. alterius scilicet diei. CVM MVROS ARCEMQVE PROCVL Palatinum vidit. Nec situm praesentem considerare debemus: tunc enim nullis obstantibus aedificiis et
Abbreviated transcription (Latin):
recurrens. ut aeneas contra undas ꝑgens. descendatis celeritate ꝓpe modũ uteret᷑. Aequor aque. ipsiũ ȩqͣ litatem
umore scđo. Hoc ÷ bona fama cũ neminẽ lȩderent. Aut certe dic eos ante uenisse quã fama nunciaret uenturos: Aut
rumore. ꝓrumone posuit. Nã ut supͣ diximꝰ rumondictus ẽ. Vnde & ficus rumilis adquã eiectis remꝰ & romulus quae
fuit ubi nue est luꝑ calin circo. Haec enĩ labebatur tyberis. antequã uortũ nofactis sicrificiis auerteret᷑: Quã uisficũ
ruminalẽ. Alii a romulo uelint dictã quasi romularẽ. alii alacte infantib: doto. Nã pars gutturis ruma dr̃. Ergo sifuer¬
rumone scđo : fauente fluuio intelligimꝰ. Labit᷑ uncta uadis abies. Descendentis celeritate ꝓpe conscendit. Statius d

Expanded text:
recurrens, ut Aeneas contra undas pergens descendentis celeritate propemodum uteretur. AEQVOR aquae ipsius aequalitatem. recurrens, ut Aeneas contra undas pergens descendentis celeritate propemodum uteretur. AEQVOR aquae ipsius aequalitatem. umore secundo hoc est bona fama, cum neminem laederent: aut certe dicit eos ante venisse, quam fama nuntiaret venturos. aut 'rumore' pro 'Rumone' posuit; nam, ut supra diximus, Rumon dictus est: unde et ficus ruminalis, ad quam eiecti sunt Remus et Romulus. quae fuit ubi nunc est lupercal in circo: hac enim labebatur Tiberis, antequam Vertumno factis sacrificiis averteretur. quamvis ficum ruminalem alii a Romulo velint dicta‘Rumone secundo’, favente fluvio intellegimus. LABITVR VNCTA VADIS ABIES descendentis celeritate prope conscendit: Statius de
Abbreviated transcription (Latin):
uiciosũ mono sillaba finiri uersũ. Nisi forte ipso mono sillabo. minora explicent᷑ animalia. Vt parturient montes. Nafcetur
ridiculus mus. Gratiores enĩ u̾sus istis scđm luciliũ . libi enĩ uacat enĩ. et tantũ ad ornatũ ꝑtinetꝰ In tegrũ ÷ gͦ tibi. ut exite¬
ratione crescat augm̃tũ. Terentiuꝰ. Omyssis myssis. maxima uno. Quȩsitũ ẽ. q̃ sit iuno maxima. Nã ut diximꝰ uari ȩsum
ficat᷑. Ergo perite elegit epitheton. ut maximã dicer&. Mactat. Mactatio post immolationẽ .ẽ. Vnd bono usus est
compendio. Sane ystero ꝓteron .ẽ. in hoc uersu. Primũ est cũ grege sistit ad aram. Et sic mactat .i. auget ꝑficit: Iuã
longa ẽ. nocte. In quantũ longua ẽ . Vt nunc hiemem int̾̃se luxu quã longa fouere. Refluens. Uelut in alueũ suum

Expanded text:
vitiosum, monosyllabo finiri versum, nisi forte ipso monosyllabo minora explicentur animalia, ut «parturient montes, nascetur vitiosum, monosyllabo finiri versum, nisi forte ipso monosyllabo minora explicentur animalia, ut «parturient montes, nascetur ridiculus mus»: gratiosiores enim versus isti sunt secundum Lucilium. TIBI ENIM vacat ‘enim’ et tantum ad ornatum pertinet; integrum est ergo ‘tibi’, ut ex iteratione crescat augmentum: Terentius «o Mysis, Mysis». MAXIMA IVNO quaesitum est quae sit ‘Iuno maxima’: nam, ut diximus, variae sunt ca ei sacrificatur. Ergo perite elegit epitheton, ut maximam diceret. MACTAT mactatio post immolationem est; unde bono usus est conpendio. Sane hysteroproteron est in hoc versu: primum enim est ‘cum grege sistit ad aram’ et sic ‘mactat’, id est auget, perficit. QVAM LONGA EST NOCTE in quantum longa est, ut «nunc hiemem inter se luxu, quam longa, fovere». REFLVENS velut in alveum suum
Abbreviated transcription (Latin):
maiores in omĩ forma similis erat nominatiuo. Sedmͦ alit̃ ÷ in secunda tantũ forma. Namq si propͥũ fuerit nom̃. et .i. anteus
habuerit usꝑdita facit uocatiuũ. Vt terentius terenti nullo excepto. Si aut̃ appellatiuũ sit in .e. mittit uocatiuũ. Vt pruspiȩ
fluuius fluuiȩ. Excepto filius. Nã fili facit. Plerũq tm̃ poetae eufoniȩ causa. antiquitatẽ sequunt᷑ : Et propius Legitur
quã ẽ. ꝓpius factũ quã ut illud exemplum deadriano siracusas referretur: Et hoc est melius. Nãstatĩ ẽ. porca conspecta
et en eas ñ dubitat defide oraculi sed exposcit celeritatẽ. Tua numina. tua oracula & ꝓmissa: M onstrũ qr & subito. et cum
x.xͦx porcellis .ẽ. uisa : Viridiq in littore. Fuuio aliscilicet. Conspicit᷑ suf: Horacius et amica lutosus. Sciendũ tm̃ hoc eẽ

Expanded text:
maiores in ommaiores in omhabuerit, 'us' perdita facit vocativum, ut 'Terentius Terenti', nullo excepto; si autem appellativum sit, in 'e' mittit vocativum, ut 'pius pie', 'fluvius fluvie', excepto 'filius', nam 'fili' facit. plerumque tamen poetae euphoniae causa antiquitatem sequuntur. Ad v. 78 Et propius legitur quam est propius factuet Aeneas non dubitat de fide oraculi, sed exposcit celeritatem. TVA NVMINA tua oracula et promissa. MONSTRVM quia et subito, et cum triginta porcellis est visa. VIRIDIQVE IN LITORE fluviali scilicet. CONSPICITVR SVS Horatius «et amica luto sus». Sciendum tamen hoc esse
Abbreviated transcription (Latin):
alueum facit. Vnde tria ista dix̃. lacũ fontẽ alueũ. Hocenĩ ÷ quocũq solo pulcherrim usexis. Quã quã mubt hoc uersu
suꝑ fusionẽ eius uelint signifi cari. Ideo aut̃ haec dix̃ aeneas. quia audierat. hic mͥ magna domus celsis caput urbib:
exit. Sẽꝑ honore meo. Satis aeneas pie pollicet᷑. cũ tẏberis uerecunde poposcerit. Ait nãq Mihiuictor h¬
norẽ ꝑsolues Corniger Flumina ideo cũ cornib: pinguntur. siue quod mugitũ boũ imitatur murmur un¬
clarũ siue qđ plerũq in cornuũ similitudine curuatas cernimus ripas. Hesperidũ regnator aquarũ. Bene ad didit
hesperidũ .i. italicarũ. Nã heridanus rex est fluminũ hisꝑiȩ. ut fluuioꝵ rex heridanꝰ. Fuuiũ. Vocatiuus antiquus ÷ qui apđ

Expanded text:
alveum facit: unde tria ista dixit, lacum fontem alveum; hoc enim est ‘quocumque solo pulcherrimus exis’: quamquam multi hoc versu alveum facit: unde tria ista dixit, lacum fontem alveum; hoc enim est ‘quocumque solo pulcherrimus exis’: quamquam multi hoc versu superfusionem eius velint significari. Ideo autem haec dixit Aeneas, quia audierat ‘hic mihi magna domus celsis caput urbibus exit’. SEMPER HONORE MEO satis autem Aeneas pie pollicetur, cum Tiberis verecunde poposcerit: ait namque ‘mihi victor honorem persolves’. CORNIGER flumina ideo cum cornibus pinguntur, sive quod mugitum boum imitatur murmur undarum, sive quod plerumque in cornuum similitudinem curvatas cernimus ripas. HESPERIDVM REGNATOR AQVARVM bene addidit ‘Hesperidum’, id est Italicarum: nam Eridanus rex est fluminum Hesperiae, ut «fluviorum rex Eridanus». FLVVIVS vocativus antiquus est: qui apud
Abbreviated transcription (Latin):
reliquit. Vndã defulmine palmis .s. Quia dr̃ noa ȩtiam solo somno polluere. Vnde ÷ a noetẽ flumine purgat . Nim
ic distinguendũ : ut generalitatẽ sequat᷑ specialitas. Vt ingeorgicis. Mat̾ cyrene mat̾. Nã uitiosũ est post speciẽ genus
inferre. Tuo genitor cũ flumine. Sic enĩ uocat᷑ in p̃cib ad esto tyberine cũtuis undis. Tibrin uero alii arege ab originũ
dietũ uolunt qui iuxta dimicans int̾emptus ẽ. alii arege quẽ glaucus minois filius initalia int̾emit: Alii int̃ quos & liuiũ
ab albano rege qui in eũ cecidit. Arce te peridis ypallage est proame ꝓ hibite pericula: Iuo teqͣue lacus tenet. Lacꝰ:
quoddã latentis adhuc aquȩ receptaculũ dictus quasi lacuna. ex quo erũpens aqua efficit fontẽ. quic ũfluere cȩperit

Expanded text:
reliquit». VNDAM DE FLVMINE PALMIS S. quia dicitur nox etiam solo somno polluere, unde est «et noctem flumine purgat». NYMPHAE reliquit». VNDAM DE FLVMINE PALMIS S. quia dicitur nox etiam solo somno polluere, unde est «et noctem flumine purgat». NYMPHAE hic distinguendum, ut generalitatem sequatur specialitas, ut in Georgicis «mater, Cyrene mater»: nam vitiosum est post speciem genus inferre. TVO GENITOR CVM F. sic enim invocatur in precibus ‘adesto, Tiberine, cum tuis undis’. Thybrin vero alii a rege Aboriginum dictum volunt, qui iuxta dimicans interemptus est; alii ab eo rege, quem Glaucus, Minois filius, in Italia interemit; alii, inter quos et Livius, ab Albano rege, qui in eum cecidit. ARCETE PERICLIS hypallage est pro ‘a me prohibete pericula’. QVO TE CVMQVE LACVS TENET lacus est quoddam latentis adhuc aquae receptaculum, et dictus quasi lacuna quaedam ex qua erumpens aqua efficit fontem, qui cum fluere coeperit,
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ significat. Est & alia expositio ut recto flumine edomito frenato et intranquillitatẽ redacto intellegamus
Radentẽ inminuentẽ. Nã hoc ÷ tiberini flummis ꝓpͥũ. Adeo ut ab antiqͥs rumondietussit quasiripaf ruminãs et exedens
nsacris etiã serra dicebant᷑. Vnđ ait nc̃. Et pinguia culta secantẽ. In aliqua etiã urbis parte tarentũ dr̃. Eo quod
ripas terat: Cȩruleus tybris. altus profundus: Celo gratissimꝰ Pro his qui incȩlos. Hic mͥ magna domꝰ. Scilicet. circa
exitũ suũ. Alui romãdicunt tiberini eẽ domiciliũ. Celsis cap̃ urbib exit. Detuscia. quã illis multũ constat floruisse
tẽporib Nã &luco mones reges babebat. & maximã italiȩ suꝑauerat partẽ. Nox eneã somnusq r. ut fessos cumsole

Expanded text:
dentem significat. Est et alia expositio, ut ‘recto flumine d.’ edomito, frenato et in tranquillitatem redacto intellegamus: dentem significat. Est et alia expositio, ut ‘recto flumine d.’ edomito, frenato et in tranquillitatem redacto intellegamus: radentem, inminuentem: nam hoc est Tiberini fluminis proprium, adeo ut ab antiquis Rumon dictus sit, quasi ripas ruminans et exedens. In sacris etiam Serra dicebatur, unde ait nunc ‘et pinguia culta secantem’. In aliqua etiam urbis parte Tarentum dicitur eo quod ripas terat. CAERVLEVS THYBRIS altus, profundus. CAELO GRATISSIMVS pro his qui in caelo sunt. HIC MIHI MAGNA D. scilicet circa exitum suum. Alii Romam dicunt Tiberini esse domicilium. CELSIS CAPVT VRBIBVS de Tuscia, quam illis multum constat floruisse temporibus: nam et lucumones reges habebat, et maximam Italiae superaverat partem. NOX AENEAN S. R. Vt «fessos ventus cum sole
Abbreviated transcription (Latin):
dietum. Sedsi abalatu hoc nom̃ uenerit. palonga ẽ. sicut eã marcialis ponit plerũq Siaut̃ apellante . pa. breuis
ꝓfectũ. Inmontib Vt diximꝰ sunt iminorib illis colliculis pallantis proaui. Confundit nõa ut plerũq solet. Nã auus
fuit. Sic & illuddix̃. luco tunc forte parentis pilũni turnus. Et alibi. Pilumnusq illiquartuspat. B ellũ asidue ducĩ
c.g.l. ducunt augerunt aut in longũ trahunt. Et bene prestandorũ auxiliorũ ex primit causa nemagis turo
quasi grȩco fauere credantur. Federa iunge. Legitur. & foedere iunge : Recto flumine ducam. Recto fluminis itinere
t̃ sic dixit. ut tunc se ad caietae recto fert littore .p. Hoc est alittore nõ recedens. Sic gͦ & nẽ alitore fluui ñ recẽ¬

Expanded text:
dictum. Sed si a balatu hoc nomen venerit, ‘pa’ longa est, sicut eam Martialis ponit plerumque; si autem a Pallante, ‘pa’ brevis dictum. Sed si a balatu hoc nomen venerit, ‘pa’ longa est, sicut eam Martialis ponit plerumque; si autem a Pallante, ‘pa’ brevis profectum. IN MONTIBVS ut diximus supra, in minoribus illis colliculis. PALLANTIS PROAVI confudit nomina, ut plerumque solet; nam avus fuit. Sic et illud dixit «luco tunc forte parentis Pilumni Turnus» et alibi «Pilumnusque illi quartus pater». HI BELLVM ADSIDVE DVCVNT CVM GENTE LATINA ‘ducunt’ aut gerunt, aut in longum trahunt. Et bene praestandorum auxiliorum exprimit causam, ne magis Turno, quasi Graeco, favere credantur. FOEDERA IVNGE legitur et ‘foedere iunge’. RECTO FLVMINE D. recto a fluminis itinere. Et sic dixit, ut «tunc se ad Caietae recto f. l.», hoc est a litore non recedens. Sic ergo et nunc a litore fluvii non rece
Abbreviated transcription (Latin):
cendit. Scimꝰ aut̃ hoc animal inimicũs. eẽ. frugib ut caprũ uitib quilibero immolatur. e nixa iacebit. Participio
utens. tangit historiã. Solo recubans. solo uidetur abundare. exqͦ. quaratioratinatione. Quod instat. quod sotũ
ex laborib Euandrirestat factũ. Cura enĩ ae neȩ p̃sentis fuerat necessitatis. Archodes his orisgen apallante ꝓ fectũ¬
uander arcas suit nepospallantis regis arehadiȩ. Hic cũpatrẽ suũ occidisset suadente matre nicostrata quae ȩciã
carm̃tis dicta est quia carminib uaticinabatur : dimissa ꝓuinciasua: uenit ad italiã. Et pulsis ab originbus tenuit
certe apallante eius filio illic sepulto. Aliꝗ albalantu balanteũ uolunt dictũ: & ex inde ꝑantis hy con pallanteum

Expanded text:
d.». Scimus enim hoc animal inimicum esse frugibus, ut caprum vitibus, qui Libero immolatur. ENIXA IACEBIT participio d.». Scimus enim hoc animal inimicum esse frugibus, ut caprum vitibus, qui Libero immolatur. ENIXA IACEBIT participio utens tangit historiam. SOLO RECVBANS ‘solo’ videtur abundare. EX QVO qua ratiocinatione. QVOD INSTAT quod solum ex laboribus restat: cura enim Aeneae praesentis fuerat necessitatis. ARCADES HIS ORIS GENVS A P. P. Euander Arcas fuit, nepos Pallantis, regis Arcadiae. Hic patrem suum occidit, suadente matre Nicostrata, quae etiam Carmentis dicta est, quia carminibus vaticinabatur. Dimissa provincia sua, venit ad Italiam et pulsis Aboriginibus tenuit certe a Pallante eius filio illic sepolto. Alii ab ovium balatu Balanteum volunt dictum, et exinde per antistichon Pallanteum
Abbreviated transcription (Latin):
coneessere dm̃. Aliqua emistichia in uirgłio tã sunt sensu imminuta. Quã uerbis. ut ecce hoc loco. Nãq ñpossum̃ intel¬
legere qui euisse omẽn tumorẽ Siram dõiũ. Cum &ad huc inimica sit uno. et ad troianorũ ꝑniciem addantur
nihil erit contrariũ. Nã & ipsa iuno hocdicit. Nondabitur regnis esto ꝓhibere latinis atq in mota i .f .I. Conune
Lic aut̃ sensus ȩtiã side trahassubauditionẽ. potest accipia suꝑiorib ut sit tumor omĩs et irȩ concessere dm̃. Ut hic tibi
sit certadomꝰ certipenates. Litoreis. Licet possimꝰ ȩtiam fluuio litus dicere. ponit tm̃ discretionẽ ut hic subilicibus
cũ fecu circa laurentẽ agrũ. Iuã ideo aeneas im molauit iunoni : quia ipsa dr̃ t̾ra. Ut cõiugis ingremiuĩ letȩ des

Expanded text:
C. D. aliqua hemistichia in Vergilio sunt tam sensu inminuta, quam verbis, ut ecce hoc loco: namque non possumus intelC. D. aliqua hemistichia in Vergilio sunt tam sensu inminuta, quam verbis, ut ecce hoc loco: namque non possumus intellegere quievisse omnem tumorem et iram deorum, cum adhuc inimica sit Iuno, et ad Troianorum perniciem addantur nihil erit contrarium: nam et ipsa Iuno hoc dicit «non dabitur regnis, esto, prohibere Latinis: atque inmota manet fatis L. c.». Hic autem sensus, etiamsi detrahas subauditionem, potest accipi a superioribus, ut sit: tumor omnis et irae concessere d., ut hic tibi sit certa domus certi penates. LITOREIS licet possimus etiam de fluvio litus dicere, ponit tamen discretionem, ut hic ‘sub ilicibuscum fetu circa Laurentem agrum. Quam ideo Aeneas immolavit Iunoni, quia ipsa dicitur terra, ut «coniugis in gremium laetae
Abbreviated transcription (Latin):
rinus in cȩnolexia tyberis inpoemate. tybris uocatur.: Semor. At qui ubiq eũ flauũ dix̃. Sed senior aut ꝓpt̃ spumas
dictũ ẽ. aud adreuerentiã ꝑtinet. Sic lucanus de urbe roma ad huc florente. Turrigero canos effundens uertice
crines curas his d .d. Habitũ futurȩ orationis ostendit. O sategente dm̃ alibi . dm̃ cercissima ꝓles. Vrbẽ qui
reuehis nobis. Vt iliũ in italiã portans. Vrbem gͦ prociuib: posuit. Reuehis aut̃ ꝓpt᷑ dardanũ : Ex pectate solo
laurenti. Dat effectũ ȩtiã locis. ut ipse tetytire pinus ipsite fontes ipsa. h .a. uocabant Hic tibicerta domꝰ. Iđ suꝑii
ab apollone poposcerat. hoc nunc indicat tyberis ut daꝓpriam tỹbreȩ domũ damoenia fessi Tumor om̃is et irie

Expanded text:
rinus, in coenolexia Tiberis, in poemate Thybris vocatur. SENIOR atqui ubique eum flavum dixit; sed ‘senior’ aut propter spumas rinus, in coenolexia Tiberis, in poemate Thybris vocatur. SENIOR atqui ubique eum flavum dixit; sed ‘senior’ aut propter spumas dictum est, aut ad reverentiam pertinet: sic Lucanus de urbe Roma adhuc florente «turrigero canos effundens v. c.». CVRAS HIS DEMERE D. habitum futurae orationis ostendit. O SATE GENTE D. alibi «deum certissima proles». VRBEM QVI REVEHIS NOBIS ut «Ilium in Italiam portans»: ‘urbem’ modo pro civibus posuit. ‘Revehis’ autem propter Dardanum. EXPECTATE SOLO LAVRENTI dat adfectum etiam locis, ut «ipsae te, Tityre pinus, ipsi te fontes, ipsa haec a. v.». HIC TIBI CERTA DOMVS quod superius ab Apolline poposcerat, hoc nunc indicat Tiberis ut «da propriam, Thymbraee, domum, d. m.». TVMOR OMNIS ET IRAE
Abbreviated transcription (Latin):
t .ẽ. formosa elẏpsis. Cuncta uidens. mente ꝑtractans. Nã nõ uidebat. Curarũ fluetuat aestu. His uerbis futuiram¬
p̃occupat cõparationẽ. quae .ẽ. a pollonu uerbũ ad uerbũ. Solere ꝑcussũ. aut uacat re.aut bene reꝑcussũ. quia pͥm
a quãferit inde postea tendit adten cta. Radiantis inmaginȩ lunȩ. Negant om̃ fisici lum̃ lunae aliud ex sered¬
dere. Et uituꝑatur hoc dicto uirgilius. Quod tm̃ tolerabile est quia ñ lunã s̃ in maginẽ dixit lunȩ quã asole lum̃
accipere manifestũ ẽ. La quearia. multi lacunaria legunt. Nam lacus dnr. Vnde ÷ inhoratio nec meare nidet
indomo lacunar. A lituũ ꝓ alitũ. Sed metri causa ut diximꝰ supra addit sillabã. Sub aeteris ax e. id sub aere: Serã¬

Expanded text:
et est formosa eclipsis. CVNCTA VIDENS mente et est formosa eclipsis. CVNCTA VIDENS mente praeoccupat comparationem, quae est Apollonii verbum ad verbum. fluctvat aaquam ferit, postea tendit ad tecta. RADIANTIS I. L. negant omnes physici lumen lunae aliud ex se reddere. Vituperatur hoc dicto Vergilius: quod tamen tolerabile est, quia non lunam, sed imaginem dixit lunae, quam ex sole lumen accipere manifestum est. LAQVEARIA multi ‘lacuaria’ legunt, nam ‘lacus’ dicuntur: unde est in Horatio «nec mea renidet in domo lacunar». ALITVVM pro ‘alitum’, sed metri causa, ut diximus supra, addit syllabam. SVB AETHERIS AXE id est sub aëre. SERAM
Abbreviated transcription (Latin):
tore iã eẽ conditos .i fundasse ciuitatẽ: Regem se dicere posci Vnde illud est Ex pectato solo laurentũ. Et qi¬
cendo poseiagit subtilit̃. Nãsinõuenit errore sedfato: omẽm sibi utiq ẽ uin dicatur᷑ italiã sine dubio et dio
nociane sociatũ. Vt hine dardanꝰ ortus huc repetit. Quid seruat hisceptis. cũ haec iã cȩperit & particiapialit̃ dic̃
beo qđ ẽ. incipio coeptus fac̃. Hinc ÷ coeptis. Quẽ si fortuna sequat᷑ euentũ pugnae cupiat. Si eũ fortuna comitetur:
quẽ finẽ suae uelit eẽ uictoriȩ: Ipsum melius nosseqͥ iã antiquus ÷ hostis. Uult aut̃ intellegi enea eciã contra dio¬
medem bella gesturũ : ñtantũ ꝓpt̃ prȩsens imperiũ. s & causa hostilitatis antiquȩ. T̃alia ꝑlatiũ. Gerebant᷑ sub audis

Expanded text:
tur penates. et fatis regem se dicere posci unde illud est "expectate solo Laurenti" . et ditur penates. et fatis regem se dicere posci unde illud est "expectate solo Laurenti" . et dicendo 'posci' agit subtiliter: nam si non venit errore, sed fato, omnatione sociatum, ut «hinc Dardanus ortus, huc repetit». QVID STRVAT HIS COEPTIS cum hinc iam coeperit. Et participialiter dixit. Ab eo quod est incipio ‘coeptus’ facit: hinc ergo ‘coeptis’. QVEM SI FORTVNA SEQVATVR E. P. et si eum fortuna comitetur, quem finem suae velit esse victoriae, ipsum melius nosse, qui iam antiquus est hostis. Vult autem intellegi Aenean etiam contra Diomeden bella gesturum, non tantum propter praesens imperium, sed et causa hostilitatis antiquae. TALIA PER LATIVM ‘gerebantur’ subaudis:
Abbreviated transcription (Latin):
uenulus diomedis adurbẽ. Diomedes post quã reperit ira ueneris ase uulneratȩ uxorẽ apud argos turpit̃ uiuere:
noluit reuerti. sed tenuit partes apuliae. & edomita omĩ montis gargani multitudine in eodem ciuitates plurimas con¬
didit. Nam etbeneuentũ & equũ tuticũ ipse condidit. & arpos quae & argi rippa dr̃ ad quã nunc uenulus mitttur non
arpinũ quã constat. eẽ: cãpaniȩ: und cicero arpinas. Sane sciendũ apuliã uno dictã uocabulo : sed huius partẽ quã
diomedes tenuit. messapiam & peue ȩtiã : aduob fr̃ib dictã. qui illic imperarunt. Itẽ dauniã ada uno rege a puliȩ
enulus. Hunc fuisse constat argiuũ: Nã tybur tybursẽ : ut ille indicat locus. Praedã tyburtũ ex agmine taptõ
oreat. ouans. C onsiderate gͦhic ad diomedẽ mittitur ut eũ ł quasiciuis ad ducer& uł cicius possit mouere consis¬

Expanded text:
VENVLVS D. A. V. Diomedes postquam repperit ira Veneris a se vulneratae uxorem apud Argos turpiter vivere, VENVLVS D. A. V. Diomedes postquam repperit ira Veneris a se vulneratae uxorem apud Argos turpiter vivere, noluit reverti: sed tenuit partes Apuliae, et edomita omni montis Gargani multitudine in eodem tractu civitates plurimas condidit. Nam et Beneventum et Equumtuticum ipse condidit, et Arpos, quae Argyrippa dicitur, ad quam nunc Venulus mittitur, non Arpinum, quam constat esse Campaniae, unde Cicero Arpinas. Sane sciendum Apuliam uno dictam vocabulo, sed huius partem quam Diomedes tenuit, Messapiam et Peucetiam a duobus fratribus dictam, qui illic imperarunt: item Dauniam a Dauno rege Apuliae. VENVLVS hunc fuisse constat Argivum: nam Tiburs est, ut ille indicat locus «praedam Tiburtum ex agmine raptam portat ovans». C