comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inimicorum crudelitectem: Item ꝑfidiose fragellȩ quã facile
scelere ur̃o contabuistis. ut cuius nitor urbis itecliam nuper
in lustrauit eius nunc uix fundamentorũ reliqus remaneant.
Item bonorum insidiatores. latrociniaͦ uitãȩ in nocentissimi
cuiusq petistis. tantam ne exiniquitite iudiciorum uri scalum¬
niatorib ad sumitis facultaitem: Hac exclamatione siloco
utemur. raro & cum rei magnitudo postulccre uidebitur ad qũã
uolemus ingnationem. an imũ auditoris adducemus¬
NTEAROGATIO NONOMNIS GRAUISEST NEO: CONCIN¬
na: sed haecquae cumenumeratacsunt eaquae obsunt causae
aduersariorum confirmat superiorem orationẽ. hoc pacto:
Cũigitur hac comnia faceres diceres. ad ministrares. utrũ ali
aliquẽ ex orrari oportuit. quustectȩꝓhiberet ac fieri ñ sinerete
Ra¬
ATIOCINATIOEST:PERQUAIPSI ANOBIS
rationem poscimus quare quidquae dicamꝰ. & crebronos¬
m& a nobis petimus unius cuiusq ꝓpositionis explanationẽ:

Expanded text:
inimicorum crudelitatem.» Item: «Perfidiosae Fregellae, quam facile scelere vestro contabuistis, ut, cuius nitor urbis Italiam nuper inlustravit, eius nunc vix fundamentorum reliquiae maneant.» Item: «Bonorum insidiatores, latrocinia, vitam innocentissimi cuiusque petistis; tantamne ex iniquitate iudiciorum vestris calumniis adsumpsistis facultatem?» Hac exclamatione si loco utemur, raro, et cum rei magnitudo postulare videbitur, ad quam volemus indignationem animum auditoris adducemusnterrogatio non omnis gravis est neque concinna, sed haec, quae, cum enumerata sunt ea, quae obsunt causae adversariorum, confirmat superiorem orationem, hoc pacto: «Cum igitur haec omnia faceres, diceres, administrares, utrum ‹anialiquem exornarei oportuit, qui istaec prohiberet ac fieri non sineret, Ratiocinatio est, per quam ipsi a nobis rationem poscimus, quare quicque dicamus, et crebro nosmet a nobis petimus unius cuiusque propositionis explanationem.
Abbreviated transcription (Latin):
hocest cumꝰ ĩpͣsares animũ auditoris a nobis alienat. Aut cũ ani¬
mus auditoris persua sus esse uidetur abhisqui ante contra

Expanded text:
hoc est cum ipsa res animum auditoris a nobis alienat, aut cum animus auditoris persuasus esse uidetur ab hiis qui ante contra
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudinem sermonis. CRAUIS PICURA¬
NGRAUI CONSŨMETURORATIOFIGURE
siquaecuiusq rei poterunt ornatissima uerba reppe¬
riri. siue propria siue extranec. unãquãq: rem ad cõ

Expanded text:
consuetudinem sermonis. In gravei consumetur oratio figurae genere, si, quae cuiusque rei poterunt ornatissima verba reperiri, sive propria sive extranea, unam quamque rem adco
Abbreviated transcription (Latin):
dicere suid modo quod satis e& curarent po&e: utinam neerrans
hera errans mea domo efferret pedem medea. homodo aegn
amore reuosaucia. E rgohac quoq abultimõ repetitione
in expositionibus magͣnopere suꝑ sedendumest: Nonenim rep̃

Expanded text:
dicere, si id modo, quod satis esset, curarent poetae: Utinam ne era errans mea domo efferret pedem. Medea animo aegro, amore saevo saucia Ergo hac quoque ab ultimo repetitione in expositionibus magnopere supersedendum est. Non enim † rep
Abbreviated transcription (Latin):
maiores consũpserunt: huic truculentissimo acnẽfario
facinori singulaerẽ poenã ñ reli quer: atqͥ in aliis
maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato in¬
iuria puenit huius sceleris qui sunt a qfines uno consilio
uniuersis ciuibus atrocissimas calamitates machinant᷑ :
O feros animos ocrudeles cogitationes. oderelictos homi¬
nes abhumanitate: quid agere ausisint aut cogitacre
possunt. quopacto hostis reuulsis maiorum sepuldris
deiectis moenibus ouantes inruerunt inciuitatẽ quomo¬
dodeum templis spoliatis optimatib truciatis aliis ab rep¬
tis inseruitutem. matrib familias etingenuis sub hosti¬
lem libidinem subiectis. urbs acerbissimo concidat in¬
cendo conflagratac: qui senon putat id quod uoluerint
ad exitum ꝑduxisse: Nisi sanctissimae patriemise.¬
randum scelerati uiderint cinerem nequeo uerbis conseq

Expanded text:
maiores consumpserunt: huic truculentissimo ac nefario facinori singularem poenam non reliquerunt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sceleris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus atrocissimas calamitates machinantur. O feros animos! O crudeles cogitationes! O derelictos homines ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare possunt? Quo pacto hostis, revulsis maiorum sepulcris, diiectis moenibus, ovantes inruerent in civitatem; quo modo deum templis spoliatis, optimatibus trucidatis, aliis abreptis in servitutem, matribusfamiliis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se non putant id, quod voluerint, ad exitum perduxisse, nisi sanctissimae patriae miserandum scelerati viderint cinerem. Nequeo verbis conseq
Abbreviated transcription (Latin):
iurati capite dam nastis: anad suam reuestetur qͣuã uitam
al tubi hoste tractateem: Nam hic quidẽ anteoculos urõs.
quomodo uixerit scitis omnessat cognatos suos enumerabit:
quib: uos conueniat cõmoueriat hi quidem nulli sunt: amicos
ꝓferet: atnemoet quisibi nonturpe putet istius unicum nomi¬
nari. Item credo: inimicum in nocentem putcebas: in iudicium
ad duxistiꝰ nontͤaͣm indem natum necasti leges quacid facere
ꝓhibent ueritus. añne scriptas quidem iudicasti cum ipse te
ueteris a micitiae cõmone faceret cõmotus es: at nihilaminus.
Sedetiam studiosius occidisti: quidcũtibi pucria desuo lutarent᷑
misericordia motuses at eorum patrẽ crudelissime sepultura

Expanded text:
iurati capite damnastis. An ad suam vitam revertetur? Quam vitam aut ubi honeste tractatam? Nam hic quidem ante oculos vestros quomodo vixerit, scitis omnes. At cognatos suos enumerabit, quibus vos conveniat commoveri. At hi quidem nulli sunt. Amicos proferet. At nemo est, qui sibi non turpe putet istius amicum nominari.» Item: «Credo, inimicum, quem nocentem putabas, in iudicium adduxisti? Non: nam indemnatum necasti. Leges, quae id facere prohibent, veritus? At ne scriptas quidem iudicasti. Cum ipse te veteris amicitiae commonefaceret, commotus es? At nihilominus, sed etiam studiosius occidisti. Quid? Cum tibi pueri ad pedes volutarentur, misericordia motus es? At eorum patrem crudelissime sepultura
Abbreviated transcription (Latin):
dum autiudices mutandos reusdicit: Hac paste constitutio¬
nis crẽti iniuditiis nos in iure ciuili plerumq: utimur in hac
parte nosiuris ciuilis scientia iuuabit: iniuditiis tameN
Non nihilutimur : ut hoc modo. Siqui speculatus accusa¬
tur. quoduasa argentece publica delocopriuato dicatur
sustulisse: possit dicere cum definitione sit usus. quid sit
fustum. quidpeculatus. secũ fusti agi non peculatus oportere:
haec particio legitimae constitutionis: hisde causis raro ue¬
nit iniudicium. quod in priuata actione practoria excep¬
tionessunt. & causac cadit: q̃ui aegit nisi habuit actionẽ
& in publicis quaestionib: cauctur. legibus ut ante sireo cõmodũ
sit iudicium deaccusatore fiat utrum illicͥeat accusare necne:
Ex ratiocinatione controuersi a constat: cum ressine ꝓpria
legeuenit iniudicium. quaetamen ab aliis legib similitudi¬
nẽ quadam aucupatur : caest huius modilex: si furiosus ex: istet

Expanded text:
dum aut iudices mutandos reus dicit. Hac parte constitutiodum aut iudices mutandos reus dicit. Hac parte constitutionis Graeci in iudiciis, nos in iure civili plerumque utimur in hac parte nos iuris civilis scientia iuvabit: in iudiciis tamen nonnihil utimur ut hoc modo: Si quis peculatus accusatur, quod vasa argentea publica de loco privato dicatur sustulisse, possit dicere, cum definitione sit usus quid sit furtum, quid peculatus: secum furti agi, non peculatus oportere. Haec partitio legitimae constitutionis his de causis raro venit in iudicium, quod in privata actione praetoriae exceptiones sunt et causa cadit qui egit, nisi habuit actionem, et in publicis quaestionibus cavetur legibus, ut ante, si reo commodum sit, iudicium de accusatore fiat, utrum illi liceat accusare necne. CAPUT 23 Ex ratiocinatione controversia constat, cum res sine propria lege venit in iudicium, quae tamen ab aliis legibus similitudine quadam aucupatur. Ea est huiusmodi: Lex: si furiosus existet
Abbreviated transcription (Latin):
uasorum argenteorũ dato quãuolet: post mostẽ eius uasa
in xxx pondo et deberedicit. Constitutio est legitima
Ex ambiguo: definitione causa constat: cũ in controuersia:
quo nomine factum inpelleretur. eaest huius modi cũlucius
saturninus legem frumentariã desemissib et trientibus
laturus e&: caepio qui perid temporis quaestor urbanꝰ erat
Docuit senatum. aerariũ patinon posse largitionẽ tantam
senatus decreuit: sieam legem ad populũ ferat aduersus remp̃.
uideriec facere saturninus ferrecoepit: collegae int̃cedere
ille nihilominuscistellam detulit: coepio utillum contra inter¬
cedentib collegis aduersus remp̃. Uidit ferro cũuiris bonis
impetum facit. pontes disturbat. astas deicit impedim̃toest
quosetius feratur: accersitur caepiomaiestatis constitutio legi¬
tima ex definitione. Uocabulũ enim definitur ipsũcũque

Expanded text:
vasorum argenteorum dato, qua volet.» Post mortem eius vasa vasorum argenteorum dato, qua volet.» Post mortem eius vasa in XXX pondo ei debere dicit. Constitutio est legitima ex ambiguo. CAPUT 21 Definitione causa constat, cum in controversia est, quo nomine factum conpelletur. Ea est huiusmodi: Cum Lucius Saturninus legem frumentariam de semissibus et trientibus laturus esset, ‹Q.› Caepio, qui per id temporis quaestor urbanus erat, docuit senatum aerarium pati non posse largitionem tantam. Senatus decrevit, si eam legem ad populum ferat, adversus rem publicam videri ea facere. Saturninus ferre coepit. Collegae intercedere, ille nihilominus sitellam detulit. Caepio, ut illum, contra intercedentibus collegis, adversus rem publicam vidit ferre, cum viris bonis impetum facit; pontes disturbat, cistas deicit, impedimento est, quo setius feratur: arcessitur Caepio maiestatis. Constitutio legitima ex definitione. Vocabulum enim definitur ipsum cum qu
Abbreviated transcription (Latin):
omnes ꝑ territi nauem reliquerunt: in scapham conscender̃.
praeter unum aegrotum. Is propt̃ morbũ exire etfugere
non potuit. Casu et fostuitu nauis inportum in colomis
delataest illam aegrotus possed it̃. Nauem petit ille cuius
fuerat. Haccconstitutio legitima est: exscripto etsententia
iubet autꝑmitat. aliau&at quippiam fieri. hoc modo
LEx uetat eum quidepecuniis repetundis damnatussit.:
in contionem orationẽ habere. Altera lex iubet: au¬
gurem indemortui locũ qui petat in contione nominare:
Uirquidam dã natus depecuniis repetundis: inde mortui locũ
nominauit. petitur ab eo multa: Constitutio legitima ex con¬
trariis legibus. Exambiguo controuersia nascitur: cũ res
unam sententiã scripta scriptũ duas autplures sententias
significat hoc modo: Pater familias cũ filium heredem
faceret: testamentouasa argentece uxori legauit
Tullius heres meus terentiae uxorimeae XXX pondo

Expanded text:
omnes perterriti navem reliquerunt - in scapham conscenderunt - omnes perterriti navem reliquerunt - in scapham conscenderunt - praeter unum aegrotum: is propter morbum exire et fugere non potuit. Casu et fortuitu navis in portum incolumis delata est; illam aegrotus possedit. Navem petit ille cuius fuerat. Haec constitutio legitima est ex scripto et sententiaiubet aut permittit, alia vetat quippiam fieri, hoc modo: Lex vetat eum, qui de pecuniis repetundis damnatus sit, in contione orationem habere: altera lex iubet, augurem in demortui locum qui petat, in contione nominare. Augur quidam damnatus de pecuniis repetundis in demortui locum nominavit; petitur ab eo multa. Constitutio legitima ex contrariis legibus. Ex ambiguo controversia nascitur, cum res unam sententiam scripta, scriptum duas aut plures sententias significat, hoc modo: Paterfamilias cum filium heredem faceret, testamento vasa argentea uxori legavit Tullius «heres meus Terentiae uxori meae XXX pondo
Abbreviated transcription (Latin):
controuersi aest. hoc modo. Aax insilua postquã rescut
quae fecisset: perinsaniam gladio incubuit. Ulixes
interuenit : occisum cõnspicatur. corpore telum cruentũ
educit. Teucer interuenit. fratrem ocisum. inimicum
fratris. cũgladio cruento uideat. capitis arcesit: Hicꝰ con¬
iectura Verũ quaeritur. defacto. erit controuersia. &¬
Exco. constitutio causae comiecturalis Nominatur
Legitima est constitutio: cum scripto aut escripto aliquid
controuersiae nascitur. Fadiuiditur in pastes sex
Seriptum et sententiam: contrarias leges. ambiguum
definitionem trans lationẽ. ratiocinationem : Exscrip¬
to & sententia controuersia nascitur: cũ uidetur scripto¬
ris uoluntascum scripto ipso dissentire hoc modo
Silex sit quaciubeat cos qui ꝓpt̃ tempestatẽ nauẽ relique¬
rint omnia perdere: eorum nauem c&eraq ẽẽ sinauis conser¬
uita sit qui reman serunt in naui. magnitudine tem pestatis

Expanded text:
controversia est, hoc modo: Aiax in silva, postquam resciit, controversia est, hoc modo: Aiax in silva, postquam resciit, quae fecisset per insaniam, gladio incubuit. Ulixes intervenit: occisum conspicatur, corpore telum cruentum educit. Teucer intervenit: fratrem occisum, inimicum fratris cum gladio cruento videt. Capitis arcessit. Hic coniectura verum quaeritur; de facto erit controversia: ex eo constitutio causae coniecturalis nominatur. CAPUT 19 Legitima est constitutio, cum ‹in› scripto aut e scripto aliquid controversiae nascitur. Ea dividitur in partes sex: scriptum et sententiam, contrarias leges, ambiguum, definitionem, translationem, ratiocinationem. Ex scripto et sententia controversia nascitur, cum videtur scriptoris voluntas cum scripto ipso dissentire, hoc modo: Si lex sit, quae iubeat «eos, qui propter tempestatem navem reliquerint, omnia perdere, eorum navem ceteraque esse, si navis conservata sit, qui remanserunt in navi.» Magnitudine tempestatis
Abbreviated transcription (Latin):
trium partium numero nonoportet : Namet periculo sũ est
Nequando plus minusue dicamus: etsuspicionẽ ad fest audi¬
tori meditationis etastficii. Quae res fidem abrogat ora
tioni E xpositio est : cum res quib: dereb: dicturi sumus expo¬
nimus breuiter et absolute: : Nunc ad confirmationem
in confirmatione: & inconfutatione : Namcum adium̃ tc
nr̃a exposuerimus contrariaque dissoluerimus : ab solute
Nimirum munus oratorium confecerimus. Utrumq
igitur facere poterimus: si constitutionem causae cognoue¬
rimus Causarum constitutiones. aliiquattuor feceruNT.
Noster doctor tres putauit c̃ẽ: Non ut deillorum quequa
detraheret inuentione: Sedut ostenderet id quodo portuisset
sim pliciter asingulari modo docere. illos distribuisse dupli¬
citer &bipertito. : Constitutio est prima deprecatio de¬
fensoris cum accusatoris insimulatione coniuncta Consti¬
tutiones itaq ut antediximus tressunt. Coniecturalis.
legitima. iuridicalis. Coniecturalis est: cumdefacto

Expanded text:
trium partium numero contineri non opportet. Nam et periculosum est, ne quando minus plus ue dicamus, et suspitionem affert auditori meditationis et arttioni. Expositio est, cum res, quibus de rebus dicturi sumus, exponimus breviter et absolute. CAPUT 18 Nunc ad confirmationem in confirmatione et in confutatione. Nam cum adiumenta nostra exposuerimus contrariaque dissolverimus, absolute nimirum munus oratorium confecerimus. Utrumque igitur facere poterimus, si constitutionem causae cognoverimus. Causarum constitutiones alii quattuor fecerunt: noster doctor tres putavit esse, non ut de illorum quicquam detraheret inventione, sed ut ostenderet, id, quod oportuisset simpliciter ac singulari modo docere, illos distribuisse dupliciter et bipertito. Constitutio est prima deprecatio defensoris cum accusatoris insimulatione coniuncta. Constitutiones itaque, ut ante diximus, tres sunt: coniecturalis, legitima, iuridicialis. Coniecturalis est, cum de facto
Abbreviated transcription (Latin):
argumentabimur hunc eẽ uerũ contrarumores dicemus primũ
si docebimus multo seẽ falsos rumores etexemplis utemur dequib
filsi fama fuerit. & aut inimi cosmõs. authomines natura
maliuolos et maledicos confinexisse dicemus. et aliquã autfic¬
tam fabulam in aduersarios ad feremus quãdicamus omnib
mnore. cẽ autuerum rumorem ꝓferemus. qui illi aliquid
turpitudinis adferat neq tamen cirumori nos fidem habere
dicemus. Ideo quod quiuis unus homopossit quãuis turpẽ
de quolibet rumorem ꝓferre & confictam fabulam dissipare:
uerum tamen sirumor uehementer ꝓbabilis ee uidebitur.:
Argumentando forma fidem poterimus abrogare: Quod&
difficillimȩ tractatus est. conserutio comecturalis ętͣinueris

Expanded text:
argumentabimur hunc esse verum. Contra rumores dicemus: primum, si docebimus multos esse falsos rumores, et exemplis utemur, de quibus falsa fama fuerit; et aut iniquos nostros aut homines natura malivolos et maledicos confincxisse dicemus; et aliquam aut fictam fabulam in adversarios adferemus, quam dicamus omnibus in ore esse, aut verum rumorem proferemus, qui illis aliquid turpitudinis adferat, neque tamen ei rumori nos fidem habere dicemus, ideo quod quivis unus homo possit quamvis turpem de quolibet rumorem proferre et confictam fabulam dissipare. Verumtamen si rumor vehementer probabilis esse videbitur, argumentando famae fidem poterimus abrogare. Quod et difficillima tractatu est constitutio coniecturalis et in veris
Abbreviated transcription (Latin):
test conflare suspicionem. In consequenti tem pore specta¬
bitur: num quidre transacta relictum sit quod indicet aut fac¬
tum cẽ malcficium. aut a quo factum sit: factum cẽ hoc modo
Situmore &liuore decoloratum corpusest mostui: significat
icum ueneno necatum A quo factũ sit hoe modo Sitd umt
siuestim̃tum. si quid eius modi relictũ. aut siuestigium rͥep. sicru

Expanded text:
test conflare suspicionem. In consequenti tempore spectabitur, num quid re transacta relictum sit, quod indicet aut factum esse maleficium aut ab quo factum sit. Factum esse, hoc modo: si tumore et livore decoloratum corpus est mortui, significat eum veneno necatum. A quo factum sit, hoc modo: si telum, si vestimentum, si quid eiusmodi relictum aut si vestigium ‹rei› r
Abbreviated transcription (Latin):
nei accusationem . quod ad festur contrarationẽ defensionis
dequa ante dictum est d constituetur hocmodo : Cumusus fue¬
Dtc i restes ratione hocpacto iure occidi Illaenim patremcũ
occideraet utetur accusator firmamto hoc modo: non abste

Expanded text:
net accusationem, quod adfertur contra rationem defensionis, de qua ante dictum est. Id constituetur hoc modo: Cum usus fuerit Orestes ratione hoc pacto: «Iure occidi: illa enim patrem meum occiderat», utetur accusator firmamento, hoc modo: «At non abs te
Abbreviated transcription (Latin):
Defigura uocis satisdictum est. N unc de corporis
nustatem conspiciendam &Necturpitudinem cẽ. Neaut
histriones autoperarii uideamur eẽ: ad casdem igitur
partes in quauoxest distributa motus quoq corporis ratio.
uidetur eẽ ac cõmodandoc. Namsi eri sermo cũ dignitate :
stantis inuestigio. leui dexterȩ motu loqui oportebit hila¬
ritate. tristitia. mediocritate uultus. ad sermonis senten¬
tias ac cõmodate. Sinerit indemonstratione sermo:
paululum corpus aceruicib demittemus. Nam esthoc anatura
datum: ut quã ꝓxime tumultum ad moueamus ad au¬
ditores. siquam rem docere eos etuehementer instigare
uelimus : Sinerit in narratione sermo: idem motus poterit
idoneus eẽ. qui paulo ante demonstrabatur indignitate:
Sinin iocatione: uultu quandã debebimꝰ hilaritatem sig¬
nificare. sine cõmutatione gestus: Sincontendemus ꝑ con¬
tinuationem: brachio cleri. mobili uultu acri aspectu

Expanded text:
De figura vocis satis dictum est: nunc de corporis De figura vocis satis dictum est: nunc de corporis nustatem conshistriones aut operarii uideamur esse. Ad easdem igitur partes, in quas uox distributa est, motus quoque corporis ratio uidetur accomod<and>a esse. Nam si erit sermo cum dignitate, stantes in uestigio leui dextre motu loqui oportebit, hilaritate, tristicia, mediocritate uultus ad sermonis sententias accomodata. – Si erit in demonstratione sermo, paululum corpus a ceruicibus dimittemus; nam hoc est a natura datum ut quam proxime uultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et uehemevelimus. Sin erit in narratione sermo, idem motus poterit idoneus esse, qui paulo ante demonstrabatur in dignitate. Sin in iocatione, vultu quandam debebimus hilaritatem significare sine commutatione gestus. CAPUT 27 Sin contendemus per continuationem, brachio celeri, mobili vultu, acri aspectu
Abbreviated transcription (Latin):
Sinerit sermo in locatione. leuiter tremebunda uoce.
cũ parua significatione risus sineulla suspitione ni¬
miae cacinnationis. leni iter oportebit absermone serio
torquere adliberalem locũ uocem. Cum autem con¬
tendere oportebit: quoniã id autꝑ continuationem aut ꝑ
distributionem faciendum sit. in continuatione ad aucto
mediocriter sono uocisuerbis continuandis. uocem quoq
uungere o portebit et torquere sonum. etcleriter cũ cla¬
more uerba conficere. utuim uolubilem orationis uoci¬
feratio consequi possit. In distributione uocem dh imis
faucibus exclamatione quam clarissima adhibere
oportet: et quantum spatiissingulas exclamationes
sumpserimus. tantũ in singulã inter ualla spatii consu¬
mere iubemus. In amplificationib cõhortatione
utemur: uoce attentissim& clamore lenisono acqua
one utemur uoce depressa: indinatio sono crebris inter¬
uallis. longis spatiis. magnis cõmutationibus.

Expanded text:
CAPUT 25 Sin erit sermo in iocatione, leviter tremibunda voce, CAPUT 25 Sin erit sermo in iocatione, leviter tremibunda voce, cum parva significatione risus, sine ulla suspicione nimiae cachinnationis leniter oportebit ab sermone serio torquere verba ad liberalem iocum vocem. Cum autem contendere oportebit, quoniam id aut per continuationem aut per distributionem faciendumst, in continuatione, adaucto mediocriter sono voci, verbis continuandis vocem quoque augere oportebit et torquere sonum et celeriter cum clamore verba conficere, ut vim volubilem orationis vociferatio consequi possit. In distributione vocis ab imis faucibus exclamationem quam clarissimam adhibere oportet, et quasumpserimus, tantum in singula interualla spatii consumere iubemus. In amplificationibus, in cohertione utemur uoce attenuatissima, clamore leni, sono equaone utemur voce depressa, inclinato sono, crebris intervallis, longis spatiis, magnis commutationibus.
Abbreviated transcription (Latin):
indignitate : plenis faucib. quã sedatissi ma. et depres¬
sis si mauoce. conueniet. Ita tameN: ut ne aboratoria
consuetudine ad tragicam transeamus. Cum aũt est
in demonstratione: uoce paululũ attenuata crebris int̃¬
uallis et diuisionib oportet utiuͭ ipsa ꝓnuntiatione
cas res quas de monstrauimus inserere atq insecare
uide amur inanimis auditorumon
Cũ autẽ est sermo
innarratione uocũ uarietates possunt. ut quoquiꝰq
pacto gestumsit. ittc narrare uideatur: strenuae quod
uolumus ostendere fictũ : celerius cle dicemus: at aliud
otiose: retardamus. Deindemodo acriter: tumdem̃t.
mesteilare. in omnes pastes cõmutabiimus. ut uerba itẽ
ꝓnuntiationem: Si qua inciderint in narrationem¬
dicta rogata responsa. siquae admirationes dequib: nos
narratumus. diligenter animũ aduestemus ut omniũ
ꝑsonarum sensus atq animcs uoce ex primamus

Expanded text:
in dignitate, plenis faucibus quam sedatissuma et depresin dignitate, plenis faucibus quam sedatissuma et depressissuma voce ‹uti› conveniet; ita tamen, ut ne ab oratoria consuetudine ad tragicam transeamus. Cum autem est in demonstratione, voce paulolum attenuata crebris intervallis et divisionibus oportet ‹uti,› ut in ipsa pronuntiatione eas res, quas demonstrabimus, inserere atque insecare videamur in animis auditorum. Cum autem est sermo in narratione, vocum varietates opus sunt, ut, quo quidque pacto gestum sit, ita narrare videatur. Strenue quod volumus ostendere factum: celeriuscule dicemus; at aliud otiose: retardabimus. Deinde modo acriter, tum clementer, maeste, hilare in omnes partes commutabimus ut verba item pronuntiationem. Si qua inciderint in narratiodicta, rogata, responsa, si quae admirationes de quibus nos narrabimus, diligenter animum advertemus, ut omnium personarum sensus atque animos voce exprimamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ac cõmodata. Amplificatioest: oratio quae aut ini¬
racundiam inducit. aut admisericordiam trahit audi¬
toris animum. Sermo diuiditur in partes iiiͦi :
dignitatem : demonstrationẽ. Narrationẽ. iocationẽ
Narratio est: rerum gestcrum aut ꝓ inde utgestecrũ
expositio. Iocatio est: oratio quae ex aliqua uerisi mili
ĩpudentem etliberalem potest conparare. Contentio
diuiditur in continuationẽ & in distributionem
uallis. acriuociferatione. Amplificatio diuiditur
in cohortationem et conquaestionem. Cohortatio est:
oratio quac aliquod peccatũ amplificans. auditorem
adiracundiam adducit. Con quaestio est: oratio quae
in cõmodorum ampli ficatione. animũ auditoris ad mise¬
ricordiã ꝑducit. Quoniã igitur mollitudo uocis in
tres partes diuisaest: cae partes ipsaesunt in octo pastes
alia distribute. harũ octo partium quaecuiusq idonea
ꝓnuntiatiosit de monstrandũ uidetur. Sermocũ est

Expanded text:
adcommodata. Amplificatio est oratio, quae aut in iadcommodata. Amplificatio est oratio, quae aut in iracundiam inducit aut ad misericordiam trahit auditoris animum. Sermo dividitur in partes quattuor: dignitatem, demonstrationem, narrationem, iocationem. Narratio est rerum gestarum aut proinde ut gestarum expositio. Iocatio est oratio, quae ex aliqua re risum pudentem et liberalem potest conparare. Contentio dividitur in continuationem et in distributionem. vallis acri vociferatione. CAPUT 24 Amplificatio dividitur in cohortationem et conquestionem. Cohortatio est oratio, quae aliquod peccatum amplificans auditorem ad iracundiam adducit. Conquestio est oratio, quae incommodorum amplificatione animum auditoris ad misericordiam perducit. Quoniam igitur mollitudo vocis in tres partes divisa est, ‹et› eae partes ipsae sunt in octo partes alias distributae, harum octo partium, quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur. Sermo cum est
Abbreviated transcription (Latin):
quidem uari&as maxime delectat: cum sermonem animũ
retinet. auẽx suscitat clamorem: acuta ex clamatio uocẽ
ret enim quiddã in liberale & admuli ebrem potius uoci¬
ferationem: quã aduiri lẽ dignitatem indicendo ac cõmodatũ.
in extrema oratione continers uox remedio est uoci quidhȩc
cadem. Nonne animum uehementissime calefacit audi¬
toris in totius conclusione causae: Quoniã resigitur
cadem uocis firmitudini & ꝓnuntiationis suauitudini
prosunt: deutraq re simulerit inp̃sentia dictũ defirmitu¬
dinde quacui sa sunt & desu auitudine quae coniuncta fuer̃
Cetera suo loco paulo postdicemus. Mollitudo igit᷑
uocis. quoniã omnis adrethoris praeceptionẽ ꝑtinet:
Diligentius nobis consideranda est: eam diuidimus. inser¬
monem. contentionem. amplificationẽ Sermoest
oratio remissa: et finitima cotidianȩ locutioni: Conten¬
tio ÷ oratio acris: & ad confirmandum et ad confutandũ

Expanded text:
quidem varietas maxime delectat, cum sermone animum quidem varietas maxime delectat, cum sermone animum retinet aut exsuscitat clamore. Acuta exclamatio vocem et enim quiddam inliberale et ad muliebrem potius vociferationem quam ad virilem dignitatem in dicendo adcommodatum. In extrema oratione continens vox remedio est voci. Quid? Haec eadem nonne animum vehementissime calefacit auditoris in totius conclusione causae? Quoniam res igitur eadem vocis firmitudini et pronuntiationis suavitudini prosunt, de utraque re simul erit in praesentia dictum, de firmitudine, quae visa sunt, de suavitudine, quae coniuncta fuerunt: cetera suo loco paulo post dicemus. CAPUT 23 Mollitudo igitur vocis, quoniam omnis ad rhetoris praeceptionem pertinet, diligentius nobis consideranda est. Eam dividimus in sermonem, contentionem, amplificationem. Sermo est oratio remissa et finitima cotidianae locutioni. Contentio est oratio acris et ad confirmandum et ad confutandum
Abbreviated transcription (Latin):
adquiescunt. et continuũ clamorẽ omittere. et ad sermonẽ
transire oportet: Cõmutationes enim faciunt. utnullo
genere uocis effuso. inomniuoce integri simus. et acuta suocis
exclamationes uitare: letusenim fit et uulnus asteriae
hacacuta atq tt tenuata nimis ad clamatione: et quis iplen¬
dorest uocis consumitur: uno lamore uniuerso. etunospũ
continenter multa dicere in extrema conuenit oratione .:
Faucesenim calefiunt et asteriae conplentur. etuox quae
tractata uariae est reducitur inquendam sonũ equabilem
atq constantem: qua sȩpe rerũ naturae gratia quaedã iure
debetur : uelut accidit in hacre: Nam quaedicimus ad
utileest ad firmitudinem sedata uox: in principio: quio
in suauius quã clamor in ex ordio causae: Inter ualla
uocem confirmant: eadem sententias conanniores diui¬
sione reddunt et auditori spatiũ cogitandi relinquunt
cum adrem uoce continui clamoris remissio: & auditorem

Expanded text:
adquiescunt. Et in continuo clamore remittere et ad sermonem adquiescunt. Et in continuo clamore remittere et ad sermonem transire oportet: commutationes enim faciunt, ut nullo genere vocis effuso in omni voce integri simus. Et acutas vocis exclamationes vitare ‹debemus›: ictus enim fit et vulnus arteriae acuta atque attenuata nimis adclamatione, et qui splendor est vocis, consumitur uno clamore universus. Et uno spiritu continenter multa dicere in extrema convenit oratione: fauces enim calefiunt et arteriae conplentur et vox, quae tractata varie est, reducitur in quendam sonum aequabilem atque constantem. Quam saepe rerum naturae gratia quaedam iure debetur! Velut accidit in hac re. Nam quae dicimus ad. CAPUT 22 Utile est ad firmitudinem sedata vox in principio. Quid insuavius quam clamor in exordio causae? Intervalla vocem confirmant; eadem sententias concinniores divisione reddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. Conservat vocem continui clamoris remissio: et auditorem
Abbreviated transcription (Latin):
dinem uocis maxime conparat natura Nonnihil auget.
uat exercitatio imitationis: mollitudinem iuocis hoc est¬
uteam torquere indicendoꝓnrõ cõmodo possimus maxime
faciet exercitatio declamationis. Qua ꝓpter demag
nitudine uocis et firmitudinis paste quoniam alteranatu¬
ra paritur. altera cura conparatur: nihil nos adtinet
cõmunis res. nisi ut ab his qui in scii sunt eius astificii ratio
curandȩ uoçispetatur: deca paste firmitudinis quac con¬
seruaturtrationȩs declamationib. et demollitudine uocis
quae maxime necessaria est oratori : quoniã ea quoq mode¬
ratione declamationis conparatur dcendum uidet᷑:
firmamento maxime poterimus indicendo uocem con¬
seruare : siquã maxime sedata et depraessa uoce principia
dicemus. Nam laeduntur arteriae siantequã uocebene
ꝑ mulsa est acri labore conpletur: etinter uallis longiorib
uti conueniet. Recreatur enim spĩ uox etasteriae reticendo

Expanded text:
dinem vocis maxime conparat natura, nonnihil auget, dinem vocis maxime conparat natura, nonnihil auget, vat exercitatio imitationes. Mollitudinem ut eam retorquere in dicendo pro nostro commodo possimus, maxime fnitudine vocis et firmitudinis parte, quoniam altera natura paritur, altera cura conparatur, nihil nos adtinet commonere, nisi ut ab iis, qui ‹non› inscii sunt eius artificii, ratio curandae vocis petatur. De ea parte firmitudinis, quae conservatur ratione declamationis, et de mollitudine vocis, quae maxime necessaria est oratori, quoniam ea quoque moderatione declamationis conparatur, dicendum videtur. CAPUT 21 Firmam ergo maxime poterimus in dicendo vocem conservare, si quam maxime sedata et depressa voce principia dicemus. Nam laeditur arteria, si, antequam voce lenei permulsa est, acri clamore completur. Et intervallis longioribus uti convenit: recreatur enim spiritu vox et arteriae reticendo
Abbreviated transcription (Latin):
Nuprime dictum facile memoriae mandatur. utileest
cum dicere desi namus recte aliquam relinquerę in animis
auditorum benefirmã argumentationem. Haccdis¬
positio locorum tamquam instructio militum: facillime
eẽ ad ꝑsuadendum plurimũ ualere. Nosquidem
untidequinq rebus plurimũ psosse non faciledixerimꝰ:
egregiae magnam ẽẽ utilitatẽ in ꝓnuntiatione audact̃
confirmauerimus. Nam cõmodac inuentiones.
et concinnȩ uerborum elocutiones. et pastiũ causae astifi¬
ciosae dispositiones. ethorũ omnium diligens memoria
sine ꝓnuntiatione : Nonplus quã sinehis reb ꝓnuntiatio
solaualere poterit. Quare quia nemodecare diligent̃
scripsit: Nam om̃s uix posse putar̃ deuoce et uultuetges¬
Non neglegenter uidetur totecres consideranda. Diui¬
ditur igitur ꝓnuntiatio. in uocis figuram: in corporis mo¬
tum: figurauocis est eaquac suum quendam possidet habi¬

Expanded text:
nuperrime dictum facile memoriae mandatur, utile est, nuperrime dictum facile memoriae mandatur, utile est, cum dicere desinamus, recentem aliquam relinquere in animis auditorum bene firmam argumentationem. Haec dispositio locorum, tamquam instructio militum, facillime t esse ‹et› ad persuadendum plurimum valere. Nos quidem unum de quinque rebus plurimum posse non facile dixerimus, ‹nec› egregie magnam esse utilitatem in pronuntiatione audacter confirmaverimus. Nam commodae inventiones et concinnae verborum elocutiones et partium causae artificiosae dispositiones et horum omnium diligens memoria sine pronuntiatione non plus, quam sine his rebus pronuntiatio sola valere poterit. Quare, ‹et› quia nemo de ea re diligenter scripsit - nam omnes vix posse putarunt de voce et vultu et gesnon neglegenter videtur tota res consideranda. Dividitur igitur pronuntiatio in vocis figuram ‹et› in corporis motum. Figura vocis est ea, quae suum quendam possidet habi
Abbreviated transcription (Latin):
habere. ut nemo aequo animo principium possit audipe
Abnterratione cum inceperimus aprincipu sententiã
reuestemur: Sin arratioparum ꝓbabilis . ex ordiemur
ab aliqua firma argum̃tatione. Hiscomutationib
& translationibus saepe utinecesse est: cũ ipsares astifici¬
osa dispositionem artificiose cõmutare cogit: In con¬
firmatione & confutatione argum̃tationũ disputati¬
ones huius modi conuenit habere firmissimas argu¬
m̃tationes in primis & in postremis causae pastibus
conlocare mediocris etneq in utiles addicendum neq neces¬
sarias ad probandum. quaesi separatim ac singulae dican¬
tur infirmesint cumceteris coniunctae. firmae & ꝓbabiles
fiunt inter poni in medio collocari oportet. Nam etsi¬
in renarrata expectat animus auditoris ex quare causa
confirmari possit: qua ꝓpter continuo firmam aliqua
oportet inferre argumentationem etreliqua.: quoniã

Expanded text:
habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narratio parum probabilis, exordiemur ab aliqua firma argumentatione. His commutationibus et translationibus saepe uti necesse est, cum ipsa res artificiosam dispositionem artificiose commutare cogit. CAPUT 18 In confirmatione et confutatione argumentationum dispositiones huiusmodi convenit habere: firmissimas argumentationes in primis et in postremis causae partibus conlocare; mediocris et neque inutiles ad dicendum neque necessarias ad probandum, quae, si separatim ac singulae dicantur, infirmae sint, cum ceteris coniunctae firmae et probabiles fiunt, interponi in medio conlocari oportet. Nam et statim re narrata expectat animus auditoris, sei qua re causa confirmari possit - quapropter continuo firmam aliquam oportet inferre argumentationem -: et, reliqua, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Haec igitur duplex dispositio est unaꝑ orationes altera
ꝑ argumentationes ab institutione artis profect&
est autem alia dispositio. quaecum ab ordine officioso sece¬
dendum est. oratoris iudicio ad tempus ad cõmodatur : utsi ab
narratione dicere incipiamus. aut ab aliqua firmissima
argumentatione. autlitterarum aliquarum recitatione:
aut si secundum principium confirmatione utamur.
Deinde narratione. autsiquam eius modi ꝑmutationem
ordinis faciemus. quorum nihil nisicausa postulet fieri
oporteb it. Nam siuehe menter aures auditorũ obtun¬
sae uidebuntur. atq animi defatigati ab aduersariis
multitudine uerborum: cõmode poterimus principio
suꝑ sedere . ex ordiri causam. autͥn arratione. autaliqua
firma argumentatione. Deinde si cõmodũ erit
quod non sem ꝑ necesse est. ad principii sententiã reuesti
licbit: si causa nr̃a magnã difficultatem uidebitur

Expanded text:
PUT 17 Haec igitur duplex dispositio est: una per orationes, altera PUT 17 Haec igitur duplex dispositio est: una per orationes, altera per argumentationes, ab institutione artis profecta. Est autem alia dispositio, quae, cum ab ordine artificioso recedendum est, oratoris iudicio ad tempus adcommodatur; ut si ab narratione dicere incipiamus aut ab aliqua firmissima argumentatione aut litterarum aliquarum recitatione; aut si secundum principium confirmatione utamur, deinde narratione aut si quam eiusmodi permutationem ordinis faciemus; quorum nihil, nisi causa postulat, fieri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab adversariis multitudine verborum, commode poterimus principio supersedere, exordiri causam aut ‹a› narratione aut aliqua firma argumentatione. Deinde, si commodum erit, quod non semper necesse est, ad principii sententiam reverti licebit. Si causa nostra magnam difficultatem videbitur
Abbreviated transcription (Latin):
&unc absoluta a nobis difficillima parterethorica. hocest
inuentione ꝑ polita atq omne causae genus ac commodatte
tem pusest adceteras partes orationis ꝓficisci deincepsigit᷑
dedis positione dicemus : quoniam dispositioest. ꝑquã illa quȩ
inuenimus. in ordinem redigimus: ut cesto quicquid loco ꝓnun¬
tietur: uidendum est cuius modi rationem in disponendo ha¬
bere conueniat. Genera dispositionũ sunt duo unum
ab institutione astis ꝓfectũs alterum ad casum temporis
accõmodatum. Ex institutione astis disponemus:
cũ sequemur cam praeceptionem quã in primo libro exposu¬
imus: hocest : ututamur principio narratione. diuisione
confirmatione. confutatione. condusione. et ut hunc ordi¬
nem quem ad modum praeceptum est ante indicendo sequa¬
mur. Item exinstitutione astis non modo totas causas
ꝑorationem sed singulas argumentationes disponemus.

Expanded text:
Nunc, absoluta a nobis difficillima parte rhetoricae, hoc est Nunc, absoluta a nobis difficillima parte rhetoricae, hoc est inventione perpolita atque omne causae genus adcommodata, tempus est ad ceteras partes proficisci. Deinceps igitur de dispositione dicemus. CAPUT 16 Quoniam DISPOSITIO est, per quam illa, quae invenimus, in ordinem redigimus, ut certo quidquid loco pronuntietur, videndum est, cuiusmodi rationem in disponendo habere conveniat. Genera dispositionum sunt duo: unum ab institutione artis profectum, alterum ad casum temporis adcommodatum. Ex institutione artis disponemus, cum sequemur eam praeceptionem, quam in primo libro exposuimus, hoc est, ut utamur principio, narratione, divisione, confirmatione, confutatione, conclusione; et ut hunc ordinem, quemadmodum praeceptum est ante, in dicendo sequamur. Item ex institutione artis non modo totas causas per orationem, sed singulas quoque argumentationes disponemus,
Abbreviated transcription (Latin):
S iuituperamus aliud in modeste aliud ignaue. aliud stul¬
tac factum praedicemus. Perspicuum est iam nimirũ
ex hacdispositione: quẽ ad modum sit trattenda triꝑtita
diuisio laudis etuituperationis: sullud etiam ad sumpseri¬
mus : Non neces se cẽ nos omnes haspastes in laudem aut in
uitu perationem trans ferre ꝓpterea quod saepe indi
quae firmissimae uidebuntur. legere lportebit
ues amplificationes interponere ꝑlocos communss nechoc
genus causae eo quodraro accidet in uita. neglegentius
comendandum est: Neq enim id quod potest accidere ut fia¬
endusit aliquando non oportet uelle quã ad cõmodatis sime
posse facere : & siseparatione haeccausa minus sacpe tractatur
at mnudicialibus etindeliberitiuis causis saepemagnac paftes
uersantur laudis aut uituperationis quare in hoc quoq cause
genere : Nonnihil industriae consũmendum putemus

Expanded text:
si vituperabimus, ‹aliud iniuste,› aliud inmodeste, aliud ignave, aliud stulsi vituperabimus, ‹aliud iniuste,› aliud inmodeste, aliud ignave, aliud stulte factum praedicemus. Perspicuum est iam nimirum ex hac dispositione, quemadmodum sit tractanda tripertita divisio laudis et vituperationis, si illud etiam adsumpserimus, non necesse esse nos omnes has partes in laudem aut in vituperationem transferre, propterea quod saepe ‹ne› quae firmissimae videbuntur, legere oportebit.ves amplificationes interponemus per locos communis. Nec hoc genus causae, eo quod raro accidit in vita, neglegentius commendandum est: neque enim id quod potest accidere, ut faciendum sit aliquando, non oportet velle quam adcommodatissime posse facere; et si separatim haec causa minus saepe tractatur, at in iudicialibus et in deliberativis causis saepe magnae partes versantur laudis aut vituperationis. Quare in hoc quoque causae genere nonnihil industriae consumendum putemus.
Abbreviated transcription (Latin):
conparata: siualitudo: ꝑpetua diligentia et temperantia
cupiditatum. Inuituperationẽ sierunt haecxorporis
commoda dehisusum dicemus. quaeca su et natura tãquã
quilibet gladiator habuerit: sinonerunt praeter forma
omnia ipsiusculpa et intem perantia fuisse dicemus.
Deinde uertemur ad extrancas res. etin his animiuistu¬
tes aut uitia quaefuerint considerabimus diuitia e
anpaupestas fuerit: etquae potestas: quae gloriae. quae ami¬
citiae. quae inimicitiae. et quid fortiter: inimicitus gerun¬
dis fecerit cuius causa susceperit inimiatias. qua fidebeni¬
uolentia officio gesserit amicitias. indiuitiis qualis. aut
pauꝑtate cuius modi fuerit. quẽ ad modũ habuerit in potes¬
nis maximae consideratur. illȩ quattuor animiuistutes
erunt ad cõmodandae. utsi laudemus. aliud iuste. aliud
fortiter. aliud modeste. et aliud prudenter factũ cẽ dicamꝰ:

Expanded text:
conparata; si valetudo perpetua, diligentia et temperantia conparata; si valetudo perpetua, diligentia et temperantia cupiditatum; in vituperatione, si erunt haec corporis commoda, de his usum dicemus, quae casu et natura tamquam quilibet gladiator habuerit; si non erunt, praeter formam omnia ipsius culpa et intemperantia afuisse dicemus. Deinde revertemur ad extraneas res, et in his animi virtutes aut vitia quae fuerint, considerabimus; divitiae paupertas fuerit, et quae potestates, quae gloriae, quae amicitiae, quae inimicitiae, et quid fortiter inimicitiis gerundis fecerit; cuius causa susceperit inimicitias; qua fide, benivolentia, officio gesserit amicitias; in divitiis qualis aut paupertate cuiusmodi fuerit; quemadmodum habuerit in potesnis maxime consideratur, illae quattuor animi virtutes erunt adcommodandae; ut, si laudemus, aliud iuste, aliud fortiter, aliud modeste, et aliud prudenter factum esse dicamus;
Abbreviated transcription (Latin):
res laudaturi sumus autuituperaturi: Deinde utquaeq
quoue tempore reserit gesta ordine dicemus. utquid quãq¬
tute. uͣt&egerit intellegatur: sed exponere oportebit
animi uistutes aut uitia. Dem de cõmoda autincom¬
moda corporis. aut rerum externarum. quomodo ab ani¬
mo trac̃ta simde monstecre: ordinem hunc adhibere in de¬
monstranda uita debeamus: ab externis reb genus in laude:
quibus maioribus natussit: sibonogenere parem. autexcel¬
siorem fuisse: Sihumili genere: ipsum in suis non in maiorũ
uistutibus habuisse p̃sidiũ: Inuituperatione: Sibono
genere dedecori maioribus fuisse: simalo tamer his ipsis
detrimento fuisse. Educato bene in laude honeste
in bonis disciplinis totius pueritiae fuerit: inuitupe
sit dignp  s atq forma. laudifuisse. cãnon quẽ ad modũ
ceteris detrimento atq dedecori siuires atq uelocitas egre¬
gia: honestis haec exercitationib & industriis dicemus

Expanded text:
res laudaturi sumus aut vituperaturi; deinde, ut quaeque, res laudaturi sumus aut vituperaturi; deinde, ut quaeque, quove tempore res erit gesta, ordine dicemus, ut, quid quamqtute cauteque egerit, intellegatur. Sed exponere oportebit animi virtutes aut vitia; deinde commoda aut incommoda corporis aut rerum externarum, quomodo ab animo tractata sunt, demonstrare. Ordinem hunc adhibere in demonstranda vita debemus: ab externis rebus: genus: in laude, quibus maioribus natus sit; si bono genere, parem aut excelsiorem fuisse; si humili genere, ipsum in suis, non in maiorum virtutibus habuisse praesidium; in vituperatione, si bono genere, dedecori maioribus fuisse; si malo, tamen his ipsis detrimento fuisse. Educatio: in laude,  honeste in bonis disciplinis totius pueritiae fuerit; in vitupesit dignitas atque forma, laudei fuisse eam, non quemadmodum ceteris detrimento atque dedecori; si vires atque velocitas egregia, honestis haec exercitationibus et industriis dicemus
Abbreviated transcription (Latin):
Abauditorum ꝑsona laudabimus: quoniam noui apud igno¬
tos laudemus nosmo nendi causa pauca dicturos: autsierunt
ignoti ut talem uirum uelint cognoscere Petemus quoniã
in codem uistutis studiosint apud quos laudemus. atq ille
qui laudatus fuerit. autsit sperare nos facile iis quibus ueli¬
mus huius facta ꝓbaturos: contraria uituperatio quoniã
Norint pauca denequitiaeius. dicturos: quod siignorent.
petemus utiagnoscant. uti malitiã uitare possint quoniã
incestos ẽẽ quid potissimum laudemus: uereri necũ multa
dixerimus. plura practereamus: et quaesimiles sententias
habebunt. quib sententi is contraria sumuntur. auitupe
cõmemorauimus rationem: narratio nonerit ulla quaene¬
cessario consequatur. Sedsiquid inciderit gũ aliquod
fictum eius dequoloquemur nobis narrandum sit cũ lau¬
de aut uituperatione: praeceptio narrandi deprimo
librorepetetur : diuisione hac utemur: exponemus quas

Expanded text:
Ab auditorum persona, ‹si› laudabimus: quoniam non apud ignotos laudemus, nos monendei causa pauca dicturos; aut si erunt ignoti, ut talem virum velint cognoscere, petemus: quoniam in eodem virtutis studio sint, apud quos laudemus, atque ille, qui laudatur, fuerit aut sit, sperare nos facile iis, quibus velimus, huius facta probaturos. Contraria vituperatio: quoniam norint, pauca de nequitia eius dicturos; quod si ignorent, petemus, uti gnoscant, uti malitiam vitare possint: quoniam incertos esse, quid potissimum laudemus; vereri, ne, cum multa dixerimus, plura praetereamus, et quae similes sententias habebunt; quibus sententiis contraria sumuntur a vitupercommemoravimus, ratione, narratio non erit ulla, quae necessario consequatur; sed si qua inciderit, quom aliquod factum eius, de quo loquemur, nobis narrandum sit cum laude aut vituperatione, praeceptio narrandi de primo libro repetetur. Divisione hac utemur: exponemus, quas
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua ex honestecre. quã ne inimic quidem criminaripos¬
sint sibi praesidium petere. quorum nihil potest aduersarius
face: Nam utrum ad patris cius uistutem confugiet aticũ uos

Expanded text:
aliqua ex honesta re, quam ne inimici quidem criminari possint, sibi praesidium petere. Quorum nihil potest adversarius facere. Nam utrum ad patris eius virtutem confugiet? At eum vos
Abbreviated transcription (Latin):
tempore oportet considerare: ubi fuerit ubi ui sus sit qͥuocum
ui sussit: Numquid appararit. numquem conuenerit. Nũ quid
dixerit num quid habuerit de consciis deadiutoribus deadiu¬
mentis. Numquid in loco praeter consuetudinem fecerit
aut alieno tempore. Instanti tempore quaeretur : Num

Expanded text:
tempore oportet considerare, ubi fuerit, ubi visus sit, quicum visus sit, num quid appararit, num quem convenerit, num quid dixerit, num quid habuerit de consciis, de adiutoribus, de adiumentis; num quo in loco praeter consuetudinem fuerit aut alieno tempore. ‹In› instanti tempore quaeretur, num
Abbreviated transcription (Latin):
referamus subicctionẽsic Nam quid me facere conuenit.
cũtanta gallorũ multitudine circũsederer adimicarem: aꝗ cum

Expanded text:
referamus subiectionem, sic: «Nam quid me facere convenit, cum a tanta Gallorum multitudine circumsederer? Dimicarem? At cum
Abbreviated transcription (Latin):
accedit ad similitudinẽ quã superior sedminus qua illȩ superiores
Propterea quod non solum addite: sedunotem pore dempte quoq
litterae sunt testiũ genus: quoduersatur incasum cõmutatione:
macedo summo labore animũ aduistutem apueritia confirmauit:
alexandri uistutes ꝑ orbem terrae cum laude & gloria sunt

Expanded text:
accedit ad similitudinem quam superior, sed minus quam illae superiores, propterea quod non solum additae, sed uno tempore demptae quoque litterae sunt. Tertium genus est, quod versatur in casum commutatione Macedo summo labore animum ad virtutem a pueritia confirmavit. Alexandri virtutes per orbem terrae cum laude et gloria vu