comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iie de coctũ potra su r penetrali liss thes auros
oracio ne uł lnteris: aut a licuiꝰ rerantiftiũ
i sinuit aut ex arte sepe ꝗde uecc̃plit alic̃
Qiş oni sepiuꝰ iterandoñ mintniũ nemoriãs
adiuuant. Pluiꝰ ttaq sipiplicis oneruonis

Expanded text:
ctum intra sui penetralis thesauros oracione vel litteris aut alicuius rei artificium instituit aut ex arte sepe quidem exemplum elicit. Quę etiam sepius iterando non minimum memoriam adiuvant. Huius itaque simplici
Abbreviated transcription (Latin):
Vsurpauit uerbũ albeo albes. INSANIA MOTAT Insania
enime illuc reuerti undeuix euaseris. TolLo. finioremo¬
ueo Vt tollite cuncta inquit. FORSDICTARE FUE. Paranthes
simũ e eũ mortiopponere qͥ tuã affinitatẽ exoptat᷑. RESPI
CERBELLOUARIAS. Neeũ ignauiae uideat᷑ arguere. ad mo¬
n& casũ ut supra atq om̃s metuentẽ expenderecasus. MES¬
TUPATRIA ARDEA LONGE DIUID. Longemestũ iđẽ ualde
mȩstũ. Nalonge diuidit᷑ n ꝓcedit. Nenĩ ardea a laurento lon¬
geualde dissid&spatio EGRISCRMEDENDO INde magis q
egritudo crescebat. undẽ seei latinus remediũ sperabat affer¬
re. Medendo aut̃ dũ eimedet᷑. Nã gerundi mođẽ apassiua sig¬

Expanded text:
usurpavit verbum ‘albeo albes’. INSANIA MVTAT insania usurpavit verbum ‘albeo albes’. INSANIA MVTAT insania enim est illuc reverti, unde vix evaseris. TOLLO finio, removeo, ut «tollite cuncta, inquit». FORS DICTA REFVTET parenthesis,  iniquissimum est eum morti opponere, qui tuam adfinitatem exoptat. RESPICE RES BELLO VARIAS ne eum ignaviae videatur arguere, admonet casuum, ut supra «atque omnes metuentem expendere casus». MAESTVM PATRIA ARDEA LONGE DIVIDIT ‘longe maestum’, id est valde maestum: nam ‘longe dividit’ non procedit; non enim Ardea a Laurento longo valde dissidet spatio. AEGRESCITQVE MEDENDO inde magis eius aegritudo crescebat, unde se ei Latinus remedium sperabat adferre. ‘Medendo’ autem dum ei medetur: nam gerundi modus est a passiva sig
Abbreviated transcription (Latin):
tui causa feci & tua causa feci. hȩc discretio ẽ. ut tui causa tuncdica¬
m si ali quidipsi ad quẽ loquim p̃stiterimꝰ. ut puta tui causa tede¬
fendi. Tuauero causa tunccum alteri aliquid alterius contẽpla¬
tione p̃stamꝰ. ut tua causa hominẽ tuũ defendi. COGNATOSAN¬
GVΙNE. Quia uenibia mat̃ turnisorore amatȩ: VINCLAOMA
RΟΡΙ. Etreligionis & foederis. PROMSAERIPUIGENERO
Lic& multidicant anteea tur no fuisse ꝓmissã qđ falsũ ẽ. Nã
latinus nũq eã ẽ turno pollicit᷑. nã nec faunũ consuler& si eã
turno ante ꝓmisiss&. Sed tantũ eũ eẽ generũ amatacupi ebat.
qđ &iã legimꝰ que regia coniunx adiungi generũ miro ꝓpe¬
rabat amore. QVIMECΑS. Excusat turnũ ut nipsius eẽ uide¬
at᷑ qđ uictus ẽ sed suũ quiausus fuerit contragenerũ bella sus¬
cipere. PM Srecipuus BIS IN AC MINAUICTI P. Semel cũ
ẽ occisus mezentius. iterũ cũ interiit camilla. ABENT

Expanded text:
‘tui causa feci’ et ‘tua causa feci’ haec discretio est, ut ‘tui causa’ tunc dicamus, si aliquid ipsi ad quem loquimur, praestiterimus, ut puta ‘tui causa te defendi’; ‘tua’ vero ‘causa’ tunc, cum alteri aliquid alterius contemplatione praestamus, ut ‘tua causa hominem tuum defendi’. COGNATO SANGVINE quia Venilia, mater Turni, soror est Amatae. VINCLA OMNIA RVPI et religionis et foederis. PROMISSAM ERIPVI GENERO Licet multi dicant, ante eam Turno fuisse promissam, quod falsum est. Nam Latinus numquam eam est Turno pollicitus: nam nec Faunum consuleret, si eam Turno ante promisisset: sed tantum eum esse generum Amata cupiebat, quod etiam legimus «quem regia coniunx adiungi generum miro properabat amore». QVI ME CASVS excusat Turnum, ut non ipsius esse videatur quod victus est, sed suum, qui ausus fuerat contra generum bella suscipere. PRIMVS praecipuus. BIS MAGNA VICTI PVGNA semel, cum est occisus Mezentius; iterum, cum interiit Camilla. ALBENT
Abbreviated transcription (Latin):
sceptrũ .N .s.c. ꝑ parantes indictũ ẽ. ut autẽ sceptrũ ad hibeat᷑
ad foedera. hecratio ẽ quia maioressem ꝑ simula crũ iouis ad hi¬
bebant. Qđ cũ tediosũ e& precipue quando fiebant foedera cũ lon¬
gepositis gentib inuentũ ẽ ut sceꝓtrũ tenentes. quasi imaginẽ
simula chri redderent ious. Sceptruenim ipsius ẽ ꝓpriũ.
unde nunc ten& sceptrũ latinus ñ quasi rex sed quasi pat̃ patra¬
tus IΛO DESTIRΡE Ideo genere masculino usus ẽ quiad ear¬
borib locutusẽ Nam de hominib genere femininodicmus
ut heustirpem inuisã. Dix̃ tam̃ sedusurpatiuẽ. Horatius e¬
tiam de arborib Vt stirpesq raptas & pecus & domus MATRT
CAR. uel t̃raut antiq exquiritematrẽ. uel arbore . ut parua sub in

Expanded text:
EREBAT per parenthesin dictum est. Vt autem sceptrum adhibeatur ad foedera, haec ratio est, quia maiores semper simulacrum Iovis adhibebant: quod cum taediosum esset, praecipue quando fiebant foedera cum longe positis gentibus, inventum est, ut sceptrum tenentes quasi imaginem simulacri redderent Iovis; sceptrum enim ipsius est proprium. Vnde nunc tenet sceptrum Latinus, non quasi rex, sed quasi pater patratus. IMO DE STIRPE ideo genere masculino usus est, quia de arboribus loquitur: nam de hominibus genere feminino dicimus, ut «heu stirpem invisam»; dixit tamen, sed usurpative, Horatius etiam de arboribus, ut «stirpesque raptas et pecus et domos». MATRE CARET vel terra, ut «antiquam exquirite matrem»: vel arb
Abbreviated transcription (Latin):
cas auctordiuitiarum ł auetrix patrimonii RELIG̃ IN CIRTA
Quialic& dederit ei consilium dicendo forsan eaomreliquit incestam
INTERIA REG Longum hr ꝑbaton amordo est entertr pes spro¬
edunt castris E&eraenm ꝑparantes indictasuñ Necẽ cdrpsis cun
sermo inomnib congruat INGENTI MOLA sompaambitu pã
modo hoc significit. SOLAVISΡECIX ut etia in .vii. diximꝰ. latinus

Expanded text:
cas ‘auctor divitiarum’ vel ‘auctrix patrimonii’. RELIQVIT INCERTAM cas ‘auctor divitiarum’ vel ‘auctrix patrimonii’. RELIQVIT INCERTAM quia, licet dederit ei consilium, dicendo ‘forsan’ eam reliquit incertam. INTEREA REGES longum hyperbaton: nam ordo est ‘interea reges procedunt castris’, cetera enim per parenthesin dicta sunt: nec est eclipsis, cum sermo in omnibus congruat. INGENTI MOLE pompa, ambitu: nam modo hoc significat. SOLIS AVI SPECIMEN ut etiam in septimo diximus, Latinus
Abbreviated transcription (Latin):
secedunt. Sic statius apollinas inducit amfiaraũ undeserentẽ. ubi
eũ uicinũ mortiẽe cognouit. PRSENTIVS Efficatius uehe mo¬
tius Nã lic& germanã inlicita etiã ꝓfratrissalute temptar e.
endi tempus ẽ. Stat̃ inmatrũ consolatione. Accenso flebitis igne
CCEΡIΟQ EXCUTE FOEB placitũ amimo praedeftinatũ ut fiat.
AVCT EGΟ AUDINDI. Nomina intor exeuntia feminina ex se
faciunt quaetrix t̃minant᷑. Sitam̃ auerbo ueniant. ut ab eo
uerbo nonuenerint cõmunias. Nã similit̃ & mas culina & fe¬
minina intor exeunt. ut hic & hec senator hic & hȩc balneator
Lic& petronius usur pauerit balnea tricẽ dicens. taleẽ ut hic &
hec auctor. Sed tunc cũ ab auctoritate descendit ut hocloco
Cũ aũ uenit ab eo qđ ẽ augeo & auctor & a uctrix facit. Vt sidi¬

Expanded text:
secedunt: sic Statius Apollinem inducit Amphiaraum deserentem, ubi secedunt: sic Statius Apollinem inducit Amphiaraum deserentem, ubi eum vicinum morti esse cognovit. PRAESENTIVS efficacius, vehementius: nam decet germanam inlicita etiam pro fratris salute temptare. Fendi tempus est: Statius in matrum consolatione «accenso flebitis igne». CONCEPTVMQVE EXCVTE FOEDVS placitum, animo praedestinatum, ut fiat. AVCTOR EGO AVDENDI nomina in ‘tor’ exeuntia feminina ex se faciunt, quae ‘trix’ terminantur, si tamen a verbo veniant, ut ab eo verbo non venerint, communia sunt: nam similiter et masculina et feminina in ‘tor’ exeunt, ut ‘hic’ et ‘haec senator’, ‘hic’ et ‘haec balneator’: licet Petronius usurpaverit «balneatricem» dicens. Tale est et ‘hic’ et ‘haec auctor’, sed tunc cum ab auctoritate descendit, ut hoc loco: cum autem venit ab eo quod est ‘augeo’, et ‘auctor’ et ‘auctrix’ facit, ut si di
Abbreviated transcription (Latin):
rolibent̃ indulsit & dic sehanc omnib p̃tulisse. quasi etiã alias in ho¬
norehabuerit. taleẽ &illud salustianũ. Mare ponticũ dulcius
quã c&era. cũ nullũ dulcesit. Sanesciendũ ñ immerito finxisse
uirgłm nymphȩ iđ parcisuȩ indulsisse iunonẽ. INGRΑTOCV¬
BILI. Qđd gratiã castae ñ rep̃sentat uxori. IuΡI T ANI aduerten¬
dũ ẽ aũuer suhunc sinecessuraẽẽ. Nam eptime meris quã habe¬
recredit᷑ insinalipham cadit . ut magnimuouis ingratũ ascer¬
derecubile. Terentianus dehoc Raro c̃cedã fieri. nã posse nega¬
bo CELI INΡΑRΤI. In parte diuinitatis Nãlo cũ num mũ ꝓho¬
ꝑmisit. & sic ait. quauisaẽ. Vt supra. coeant in foedera dex trac
re quȩ etiã futura cernebat. NPUGNA ASPICEREHANC OCUL
quõ numina quoties morituros uiderint eos quib fauent ab his

Expanded text:
ro libenter indulsit: et dicit se hanc omnibus praetulisse, quasi etiam alias in horo libenter indulsit: et dicit se hanc omnibus praetulisse, quasi etiam alias in honore habuerit. Tale est et illud Sallustianum «mare Ponticum dulcius quam cetera», cum nullum dulce sit. Sane sciendum non inmerito finxisse Vergilium, nymphae, id est parti suae, indulsisse Iunonem. INGRATVM CVBILE quod gratiam eam castae non repraesentat uxori Iuppiter. Animadvertendum autem versum hunc sine caesura esse: nam hephthemimeres quam habere creditur, in synalipham cadit, ut ‘magnanimi Iovis ingratum ascendere cubile’. Terentianus «de hoc rarum concedam, fieri non posse negabo». CAELI IN PARTE in parte divinitatis: nam locum numinum pro hopermisit: et sic ait ‘qua visa est’, ut supra «coeant in foedera dextrae, re, quae etiam futura cernebat. NON PVGNAM ASPICERE HANC OCVLIS quoniam numina, quotiens morituros viderint eos quibus favent, ab his
Abbreviated transcription (Latin):
mia etr eifuture p̃paritio. Ruptis eii foederib inbelladescendent.
VVLCΙΝERΜΟ Senũ scilic& a. matrũ sic ipse memorauit. DIUA
ro quiex hominib fiunt. aut benedix̃ deuno diuã respiciens o ethimo¬
logiã nã ioratio legimꝰ. Subdiuo moreris uictima Nilmiserantis orci
iđ subaere quẽ cstat cẽ iunonẽ. Deus au ueldea generalec̃ omnib: Na
qđ grece ococ latinetimor uocat᷑. Indedecus dictusẽ qđ omĩs reli¬
lia sa luberrimꝰ iuxta numicũ flum cui nom̃ aiuuando ẽ inditum.
Cũ enĩ naturalit̃ omis aquan oxiasit extrancorũ corporib hic omni¬
b: salubrimꝰ fonsẽ. Dehoc aũ fonte romaniadomniasa crificia a qua
afferric sueuerat NΥMHΑDECELΩVIΟR: Sic supra. Nymphe
genus amnib undeẽ. ANIMΟGRΑSIMENRO Homerus EMV¬
riũ. plusenidic̃ &minus significat. Nãq alias om̃sẽ ꝑsecuta. Huic ue¬

Expanded text:
mia et rei futurae praeparatio: ruptis enim foederibus in bella descendent. mia et rei futurae praeparatio: ruptis enim foederibus in bella descendent. VVLGVS INERMVM senum scilicet ac matrum, sicut ipse memoravit. DIVA ro qui ex hominibus fiunt. Aut bene dixit de Iunone divam, respiciens etymologiam: nam in Horatio legimus «sub divo moreris victima nil miserantis Orci», id est sub aere, quem constat esse Iunonem. Deus autem vel dea generale est omnibus: nam quod graece δέος, latine timor vocatur, inde deus dictus est, quod omnis relilia saluberrimus iuxta Numicum fluvium, cui nomen a iuvando est inditum. Cum enim naturaliter omnis aqua noxia sit extraneorum corporibus, hic omnibus saluberrimus fons est. De hoc autem fonte Romam ad omnia sacrificia aqua adferri consueverat. NYMPHA DECVS FLVVIORVM sic supra «nymphae, genus amnibus unde est». ANIMO GRATISSIMA NOSTRO rium; plus enim dicit et minus significat. Namque alias omnes est persecuta, huic ve
Abbreviated transcription (Latin):
tegunt᷑ pudenda poparũ. Hȩc aũ uestis hab& in extremosui
purpurã limã iđ flexuosa unde & nom̃ accepit. Nã limũ obliquũ
dicimꝰ. Vnde et t̃rent̃ limis oculis dic̃ iđ obliquis. VERBENATIN¬
PΟRΑUΙNCTI. Uerbena ꝓpria est herba sacra sumpta de
loco saero capitolii qua coronabant᷑ feciales. & pat̾ patrat foederi
facturi uelbella indicturi. ab usiuetam̃iã uerbenas uocamꝰ oms fron¬
dessacratas ut elaurus oliua ł mrrtꝰ TRREΝT. Ex arahinc uerbe¬
nas sume. Nã mirtũ fuisse menander testat̃ de quo t̃rent̃ transtu¬
lit. LECIO AVSONIDU. ꝓausonidarũ. Qđuenit abeo qđ e hic auso¬
nida si c̃ hic auriga. Na ausonis generis feminini e unde ausonidũ
fac̃ qđ ut dicer & metri e necessitate cõpulsus. Ruit. Cũ impetuue¬
nit. quȩ apud grecosẽ Os MΗCIΗ instractiferro Bona poechono¬

Expanded text:
teguntur pudenda poparum. Haec autem vestis habet in extremo sui teguntur pudenda poparum. Haec autem vestis habet in extremo sui purpuram limam, id est flexuosam, unde et nomen accepit: nam ‘limum’ obliquum dicimus, unde et Terentius «limis oculis» dicit, id est obliquis. VERBENA TEMPORA VINCTI verbena proprie est herba sacra, sumpta de loco sacro Capitolii, qua coronabantur fetiales et pater patratus, foedera facturi vel bella indicturi. Abusive tamen iam verbenas vocamus omnes frondes sacratas, ut est laurus, oliva vel myrtus: Terentius «ex ara hinc verbenas sume»: nam myrtum fuisse Menander testatur, de quo Terentius transtulit. LEGIO AVSONIDVM pro ‘Ausonidarum’, quod venit ab eo quod est ‘hic Ausonida’, sicut ‘hic auriga’; nam ‘Ausonis’ generis feminini est, unde ‘Ausonidum’ facit: quod ut diceret, metri est necessitate conpulsus. RVIT cum impetu venit: quod apud Graecos est ὥρμησεν. INSTRVCTI FERRO bona prooecono
Abbreviated transcription (Latin):
Rom anienimoris fuerat cespite arae suꝑ imponere et ita sacrifica¬
cruore pereat᷑. Eram̃ ait herbespeties ẽ. licaomis herba gram̃
uoc&ur Sic robor omnelignũ cũ sit & speces FONTERIENEO
FTRIB. Fontẽ paqua posuit a roto partẽ. Sane ad facienda foe¬
dera &aqua &ignis adhibent᷑. Vndec contra quosarcere uolum
uel foedera c̃firmabant᷑. Nũquã utebant uestib: lineis undedi¬
cemerrore factũ ut linea uestis contramor ẽ adhiberet᷑ ad foedera
quȩ firma fucuranerant. Scimus eni hoc ubiq seruare uirgłm
ut reb quib: negaturus ẽ exitũ. det etiã infirmaprincipia. Sic in
traciȩ ciuitate c̃sidens aeneas quã mox fuerat relicturus. contra
more ioui detauro sacrificauit. Sic senatũ ad priuata latinus
conuocatterta quõ eius noner̃ firma consilia. Sic paulo p̾ in
augurio liberat᷑ cignus influuiũ c̃cidit . qr turnũ rutuli lic&
rupto soedere liberare ñ poter. Caꝑ tam̃ & hygmus hoc loco

Expanded text:
Romani enim moris fuerat caespitem arae superimponere et ita sacrificacruore procreatur. gramen autem herbae species est, licet omnis herba gramen vocetur, sicut robur omne lignum, cum sit T ‘fontem’ pro aqua posuit, a toto partem. Sane ad facienda foedera aqua et ignis adhibentur; unde econtra quos arcere volumus vel foedera confirmabantur, numquam utebantur vestibus lineis. Vnde dicemus errore factum, ut linea vestis contra morem adhiberetur ad foedera, quae firma futura non erant. Scimus enim hoc ubique servare Vergilium, ut rebus, quibus denegaturus est exitum, det etiam infirma principia. Sic in Thracia civitatem condens Aeneas, quam mox fuerat relicturus, contra morem Iovi de tauro sacrificavit. Sic senatum ad privata Latinus convocat tecta, quando eius non erunt firma consilia. Sic paulo post in augurio liberatus cycnus in fluvium concidit, quia Turnum Rutuli, licet rupto foedere, liberare non poterunt. Caper tamen et Hyginus hoc loco
Abbreviated transcription (Latin):
se omnib: cõmdat hocdicto si quidẽ suũ sanguinẽ ꝓomnibello
mesticia ł alacritate euentũ futurũ dimicaturi colligere.
Nec qđ aĩq uelit poscat sibi fabula credi. Vnde creticiculpant
hocloco uirgłm dicentes in congruũ eẽ futurũ. Nãq orithia
cũ atheniensis fuerit filia terrigene & aborea intraciã raptasit
quẽ ad modũ potuit pilũ no qui erat in italia. equosdare.: DE
CΟEB Ad ornamentũ Vt quas ipsa dec̃sibidia camilla deleg̃.
Sane hicuersusspondiazonẽ: Nãthri dyptong̃ ẽ greca. QVI

Expanded text:
se omnibus commendat hoc dicto, siquidem suum sanguinem pro omni bello se omnibus commendat hoc dicto, siquidem suum sanguinem pro omni bello maestitia, vel alacritate eventum futurum dimicaturi colligere. «nec quodcumque velit poscat sibi fabula credi». Vnde critici culpant hoc loco Vergilium, dicentes incongruum esse figmentum. Namque Orithyia cum Atheniensis fuerit, filia terrigenae, et a Borea in Thraciam rapta sit, quemadmodum potuit Pilumno, qui erat in Italia, equos dare? DECVS DEDIT ad ornamentum, ut «quas ipsa decus sibi dia Camilla delegit». Sane hic versus spondiazon est: nam ‘thyi’ diphthongus est Graeca. QVI
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Sic supra. Causamalitantio cuł deiecta decoros. VIOLAUEROS
ΤRΟ SIQEBΩR. Nomeri cõparatio Vnde & iuo la uerit trans tulit.
illeenĩ ait. MINEI. MIXTARUB UBI LILIAMULTA ALBA ROSS
inbellũ. NER ENI T NO MORALISERA MORTIS. Duplex hoc
loco ẽ expositio. aut enĩ ordo ẽ. Nequȩ somat̃ neme lacrimis iđ
tantomortis omine psequaris adduri marts certamina pfi¬
ciscentẽ. Nequeemĩtur nomora liberaẽ ñeundi postiã ꝓmissũ singu¬
larecertam̃. Aut certe hoc dic̃. Nolime mat̃ adbellũ euntẽ omino¬
sis lacrimis ꝓsequi. Neq enitur nõe moralibera mortis iđ neq
enĩ in potestate meaẽ morã inferre uenientib fatis. acsidicer&
siimmin& periturussũ. etiã siminime adbella ꝑficis car. Scien¬
dũ tam̃ ẽ locũ hunc unũ eẽ de insolubilib XII. quȩ habent inter¬

Expanded text:
rum, sic supra «causa mali tanti, oculos deiecta decoros». VIOLAVERIT rum, sic supra «causa mali tanti, oculos deiecta decoros». VIOLAVERIT OSTRO SI QVIS EBVR Homeri comparatio, unde et ‘violaverit’ transtulit: ille enim ait μιήνῃ. MIXTA RVBENT VBI LILIA MVLTA ALBA ROSA in bellum. NEQVE ENIM TVRNO MORA LIBERA MORTIS duplex hoc loco est expositio. Aut enim ordo est: ne, quaeso, mater, ne me lacrimis, id est tanto mortis omine prosequaris ad duri Martis certamina proficiscentem: neque enim Turno mora libera est non eundi post iam promissum singulare certamen. Aut certe hoc dicit: noli me, mater, ad bellum euntem ominosis lacrimis prosequi: ‘neque enim Turno mora libera mortis’, id est neque enim in potestate mea est moram inferre venientibus fatis, ac si diceret: si inminet, periturus sum, etiam si minime ad bella proficiscar. Sciendum tamen est, locum hunc unum esse de insolubilibus XIII. quae habent
Abbreviated transcription (Latin):
DEΠOΝI. Bis qͥdẽ ait ꝓme sed diuersa affectione. Nam que hoc
dic̃ quã ꝓmea salute sollicitudinẽ geris. hanc ꝓmea fama &
gła quae soderelinquas. Virfortis enim gloriosa mortẽ p̃po¬
nit saluti. DEBILE FERRŨ. Sic insecundo telũq imbelle sine
iactu c̃iecit NRO DEVVLNERE. Qđ nos inferimꝰ & dubi eẽ
locutus LONGEILLI DEAMAT ERIT̃. Etraillud sed matris
auxilio utit᷑. NOVASΟRTE iđmagna. Nam nouũ nonẽ qđ fu¬
erat antepmissũ. Magnã aut̃ sor tẽuocauit singular e cer
tam̃ PNQ AMATITANCG̃ HON ANI MÕ Siquia teregina rogat
CRIS. ab omni eũ bello Ntantũ a singularicertamine dehorta¬
tẽ facileposse contemnere deterr& eũ dicens sesimuleẽ moriturũ.
ut qui periculũ nontim& . formid& inuidiã. AcCIꝓ VΟCE ORdo
est. accepit uocẽ matris lauinia flagrantes genas lacrimis ꝑfusa
c̃rubore. Mouebat᷑ aut̃ intellegenss eeẽ tantorũ causã malo malo¬

Expanded text:
deponas bis quidem ait 'pro me', sed diversa adfectione: namque hoc dicit: quam pro salute mea sollicitudinem geris, hanc pro mea fama et gloria quaeso derelinquas; vir fortis enim gloriosam mortem pnit saluti. DEBILE FERRVM sic in secundo «telumque inbelle sine ictu coniecit». NOSTRO DE VVLNERE quod nos inferimus: et dubie est locutus. LONGE ILLI DEA MATER ERIT contra illud ‘sed matris auxilio utitur’. NOVA SORTE id est magna: nam novum non est quod fuerat ante promissum. Magnam autem sortem vocavit singulare ceramatae tangit honos animum si, quia te regina rogat, num committere teucris ab omni eum bello, non tantum a singulari certamine dehortatem facile posse contemnere, deterret eum, dicens se simul esse morituram: ut qui periculum non timet, formidet invidiam. ACCEPIT VOCEM ordo est: accepit vocem matris Lavinia, flagrantes genas lacrimis perfusa, cit ruborem’. Movebatur autem, intellegens se esse tantorum causam malo
Abbreviated transcription (Latin):
LATIOET LAURTIB ARUIS. Et in auitatib & omni regnolati¬
norũ. NECGEΝIΝDECOR Quia isteregis filiã petebat. SINE
ME HEC. Hoc loco intellegimꝰ turnũ dolore uoluisse in aliqua
uerba prũpere. HAVDMOLLIΑ FΑTΑ iđ ẽ uera Nã asperas quȩ
cũueritatedicunt᷑. Falsaenim plena solent eẽblanditiis AII¬
MOHΑVRI Omnuntentione ꝑcipe NULLIVEΤERΩS. Gene

Expanded text:
LATIO ET LAVRENTIBVS ARVIS et in civitatibus, et in omni regno LatiLATIO ET LAVRENTIBVS ARVIS et in civitatibus, et in omni regno Latinorum. NEC GENVS INDECORES quia iste regis filiam petebat. Sine me haec hoc loco intelligimus, Turnum dolore voluisse in aliqua verba prorumpere. HAVD MOLLIA FATV id est vera: nam aspera sunt quae cum veritate dicuntur; falsa enim plena solent esse blanditiis. ANIMO
Abbreviated transcription (Latin):
lus omnib: quiescentib: dimic&. quam rẽplanius sequens indicat uer¬
sus & solus ferro crim̃ cõmunerefellã. iđ cõmunẽ fugã actimoris de¬
decus solis meis uirtutib: cõprima SEDATΟCORDE. Quiadetur no
ait. atq itat᷑biđ infit. OPRESTANS ANIMO. Et praestans uiri¬
ũ. & prȩstans uirib: dicimꝰ. Sanc magne moderationis ẽ hȩc oratio
Nã &laudat turnũ quasiuirũ fortẽ & tam̃ eũ a singularicertami¬
ne dehortat᷑. Dicensenim prestans animi latent̃ ostendit eũ infe¬
riore eẽ uirtute. Expenderecas. Ne ex abrupto deeius uirtute despe¬
pat̃nũ habes oppida. etiam a mehabes aurũ & promptũ animũ
ad danda omãpĩ filiã aluiuero sic intellegunt. Si ꝓpt̃ opes & uxorẽ
dimi careus. hȩc ñ solus habeo. cuicumq enim latino. ẽ& aurũ & a¬
nimꝰ ꝓmpt̾ ingenerũ. ut latino non desedicat. sed cuicũq delatio.

Expanded text:
lus, omnibus quiescentibus, dimicet: quam rem plenius sequens indicat verlus, omnibus quiescentibus, dimicet: quam rem plenius sequens indicat versus ‘et solus ferro crimen commune refellam’, id est commune fugae ac timoris dedecus solus meis virtutibus conprimam. SEDATO CORDE quia de Turno ait «atque ita turbidus infit». O PRAESTANS ANIMI et ‘praestans virium’, et ‘praestans viribus’ dicimus. Sane magnae moderationis est haec oratio: nam et laudat Turnum quasi virum fortem, et tamen eum a singulari certamine dehortatur: dicens enim ‘praestans animi’ latenter ostendit, eum inferiorem esse virtute. EXPENDERE CASVS ne ex abrupto de eius virtute despepaternum, habes oppida; etiam a me habes aurum et promptum animum ad danda omnia praeter filiam. Alii vero sic intellegunt: si propter opes et uxorem dimicaturus es, haec non solus habeo; cuicumque enim Latino est et aurum et animus promptus in generum; ut ‘Latino’ non de se dicat, sed ‘cuicumque de Latio’.
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit futurũ. pãetiã turnus ru& in mortẽ ferocitate cõpulsus
Sic inquarto indicat futurũ regineexitiũ dicens qualiscĩ ecta uer¬
uasagitta. Elisc̃. crescit unde & glires dictis̃ quospingues ef¬
ficit somnus. TVRBΙΟ. slenus terroris & ꝑturbationis Sane
notandũ affat̾ atq infit. Nã iteratio ẽ qua frequent᷑ ẽ usus. lic&
non nullidicant temperarehoc interpositã coniunctionẽ. RETRAC¬
TENT. Repetant &reuoluant CCREDIΟR Statius subr pobrnicen
obliq inducit loquentẽ. Nonmeullius domus anxia culp&. expec¬
tentq truces obliquo lrminenati. Vndeetiã supra ait poeta. sesig¬
& in quarti ubidic̃ mesi fatame is paterent᷑ ducereuitã auspicus.
colerẽ. SEDEANSPECEO LATINI Ductuc ẽut dixim supra
pollicet᷑ enim se singulari certamine dimicare uelle cũ nolit.
Nã dicens. sedeant spectentq latent̃ eos ignauia e arguit qđ so¬

Expanded text:
ostendit futurum: nam etiam Turnus ruet in mortem, ferocitate conpulsus: ostendit futurum: nam etiam Turnus ruet in mortem, ferocitate conpulsus: sic in quarto indicat futurum reginae exitum, dicens «qualis coniecta cerva sagitta». GLISCIT crescit: unde et glires dicti sunt, quos pingues efficit somnus. TVRBIDVS plenus terroris et perturbationis. Sane notandum ‘adfatur’ atque ‘infit’: nam iteratio est, qua frequenter est usus: licet non nulli dicant, temperare hoc interpositam coniunctionem. RETRACTENT repetant et revolvant. CONGREDIOR Statius, ubi Polynicen oblique inducit loquentem «non me ullius domus anxia culpet expectentve truces obliquo lumine matres»: unde etiam supra ait poeta «se siget in quarto, ubi dicit «me si fata meis paterentur ducere vitam auspiciis colerem». SEDEANT SPECTENTQVE LATINI ductus est, ut diximus supra: pollicetur enim se singulari certamine dimicare velle, cum nolit: nam dicens ‘sedeant spectentque’ latenter eos ignaviae arguit, quod so
Abbreviated transcription (Latin):
uulnere lacessitus. Haecenim natura leonũ est ut nisi lacessiti. irasci
nequeant. MOVETARMΑ Viressuas experit᷑. Nã armas unius cuiusq
rei possibilitas. Vndeẽ querere conscius arma iđ dolos. LATRONIS
Modo uenatoris &e grecũ. NãAΛΘ ΛCBΙ Mdicunt obsequi & ser¬
uire mercede. ur delatrones uocant᷑ conductmilites. Mori senim
erat . ut hos imperator. &circa se haber& & primos mitter& adom¬
nediscrimꝰ. Vn denunc đr latronis telo fixũ leonẽ. qr etiam ue¬
natores operassuas locare c̃suer̃. Varro tam dicit hoc nom̃ pos
sehabere. &ia latinã aet himo logiã ut latrones dicti sint quasi la¬
terones Qd circa latera regũs. quostiunc satellites uocant . unata¬
men ẽ significatio. Lic&indiuersa aechimologia. Plautus inpisco¬
polinice apteostendit qđ sint latrones duens rex meseleucus mi¬
mit licet hos habeat suo cruore ꝑ fusũ. Saneipsa comparatio exitũ

Expanded text:
vulnere lacessitus: haec enim leonum natura est, ut nisi lacessiti irasci vulnere lacessitus: haec enim leonum natura est, ut nisi lacessiti irasci nequeant. MOVET ARMA vires suas experitur: nam arma sunt uniuscuiusque rei possibilitas, unde est «et quaerere conscius arma», id est dolos. LATRONIS modo venatoris. Et est Graecum: nam λατρεύειν dicunt obsequi et servire mercede, unde latrones vocantur conducti milites. moris autem erat ut hos imperator et circa se haberet et eos primos mitteret ad omne discrimen: unde nunc dicit latronis telo fixum leonem, quia etiam venatores operas suas locare consuerunt. sic etiam dse habere etiam Latinam etymologiam, ut latrones dicti sint quasi laterones, quod circa latera regum sunt, quos nunc satellites vocant: una tamen est significatio, licet in diversa etymologia. Plautus in Pyrgopolinice aperte ostendit quid sint latrones, dicens «rex me Seleucus mimit, licet os habeat suo cruore perfusum. Sane ipsa comparatio exitum
Abbreviated transcription (Latin):
liberare ñ potuit. Ei ueroquẽ occidit ȩneas nec suaquidem
lingua sacerdo tẽ uocari. PATET RAMESTERNERE. Aliud
lđ mors quȩ m&a ẽ et finis nã m&ã & fines uitȩ dicimꝰ ñ
mortis. Sciendũ tam̃ ita hoc dehomero eẽ trans latum.
quiait. TEROCEΛNATΟΙO. hocẽfinis mortis nã in ipsa
morte finisẽ. LΥRNESI DOMALTA. Lyrnesosciuitasẽ
frigiȩ unde fuit breseus & ꝑtransitũ doc& neminẽ posse
statuta uitare. CVERSEACIES Inbellũ co acte ꝓSEQSQ VIM
E UANUS UTINTRACT. ADUÑ I. POST QUATUANUS BELLO
defecisse uid& latinos antea semꝑ in fraccos. Nãq: itamaior ẽsensus.
xerat ibo animis contra uelmagnũ praestec achillẽ. SESIGNARIO¬
CVLIS sropt̃ illud interiora latini. Inteo culos refer̃ VLTRO aut in¬
ne alia uerba int̃ posuit . qr saucius pectus. & sonabat asperrime . &im¬
peritis poterat solo ecs mꝰ uideri: ERAUIVUL NERE FORTI ut feriten¬
se grauẽt hymbreus osirim TUDEΜO Nouissim eidẽ post quã fuerit

Expanded text:
liberare non potuit; ei vero quem occidit Aeneas, ne sua quidem lingua sacerdotem vocari. LATE TERRAM CONSTERNERE aliud est mors, quae meta est et finis: nam metam et fines vitae dicimus, non mortis. Sciendum tamen, ita hoc de Homero esse translatum, qui ait τέλος θανάτοιο, hoc est finis mortis: nam in ipsa morte finis est. LYRNESI DOMVS ALTA Lyrnesos civitas est Phrygiae, unde fuit Briseis. Et per transitum docet, neminem posse statuta vitare. CONVERSAE ACIES inNVS VT INFRACTOS postquam Turnus bello defecisse videt Latinos, antea semper infractos: namque ita maior est sensus, xerat «ibo animis contra, vel magnum praestet Achillem». SE SIGNARI OCVLIS propter illud «in te ora Latini, in te oculos referunt». VLTRO aut ‘inne alia verba interposuit, quia ‘saucius pectus’ et sonabat asperrime et imperitis poterat soloecismus videri. GRAVI VVLNERE forti, ut «ferit ense gravem Thymbraeus Osirim». TVM DEMVM novissime, id est postquam fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
Laceratã aut ꝓpt illud &bis sexthora capetitũ ꝑfossũ q. locis
VIRRAT CAPLIDOFERRO Crispatos calamistro Nacalamis trũ
ẽ acus maior quȩ calefacta adhibita in tor qu& capillos. Vnde
etiã cicero calamistratã comã appellat frequent̃ qđ etiã uitupe¬
ratione undee contra ad laudẽ ẽpositũ abhoratio. Hinc & in cõp¬
DT. VNCUINTAT T RIFICCIET. Nincappar& mugitus non tantũ
dolentũ eẽ sed etiã irascentũ. Ciet mododat sic̃ int̃tio legimus.
Lacrim̃q uebant. Nã ꝑpriecereẽ. alteri aut dolorẽ aut lacri¬
cũ in hac ꝓlusi onenihil fuerit iđ p̃meditatione certaminis
SEVVS Fortismoresuo. Et in gentẽ moderationẽ dateneȩ.
Quippe qu induc̃ laborantẽ ut possit in iram moueri. Cũ t̃nus ita
dicat᷑ furere ut nec latini c̃silus. Nec a mate p̃cib: possit oboedire
ACVITMΑRTł Irritatse ad futura certamina CΟΡΟΝΙ ꝑ .B¬

Expanded text:
Laceratam autem propter illud «et bis sex thoraca petitum perfossumque locis». Laceratam autem propter illud «et bis sex thoraca petitum perfossumque locis». VIBRATOS CALIDO FERRO crispatos calamistro: nam calamistrum est acus maior, quae calefacta et adhibita intorquet capillos. Vnde etiam Cicero «calamistratam comam» appellat frequenter, quae etiam vituperationi est: unde e contra ad laudem est positum ab Horatio «hunc et incompd v. 104 Terrificos ciet hinc apparet, mugitus non tantum dolentum esse, sed etiam irascentum. 'ciet' autem modo dat, sicut in tertio legimus "lacrimasque ciebant" : nam proprie 'ciere' est alteri aut dolorem aut lacricum in hac prolusione nihil fueris», id est praemeditatione certaminis. SAEVVS fortis: more suo. Et ingentem moderationem dat Aeneae, quippe quem inducit laborantem, ut possit in iram moveri, cum Turnum ita dicat furere, ut nec Latini consiliis, nec Amatae precibus possit oboedire. ACVIT MARTEM inritat se ad futura certamina. COMPONI
Abbreviated transcription (Latin):
CI SPOLIG. uel qđ actori detraxerat turnus. uel qđ actor cuidam
ostendit᷑ ut statim ipsius clamoris uerba subdant᷑. Sic supra.
Toruũq. repentedamat iomatres. Sanenuncita adhastã quasi ad ali¬
quã ꝑsonã loquit᷑ & euntellectũ & auditũ dat. Sic̾cicero uerbareĩp.
sed ille ait si possit fieri. Turnus uero quasi ad uirũ sentientẽ loquit᷑
necimmerito. Nãeuinduc furentẽ ut hrs agit᷑ furus totoq ardentis
abore Scintille absistunt oculis micat acrib:ignis. HAMEOs¬
Inuocationes & pces Nã appellatio ẽ a uerbo quȩ semꝑ aut intio exit
aut in us. Suntio exeant tertiaes formȩ siin us quarte Vt ab eo qđ
ẽlego aut lectio aut lectus fac. Sed hoc nos dicimꝰ qđ eufon teron.
mũ. quasi DASTERNERE figura greca ut doñ habereuiro Itẽ
datferretalentũ. LACERARERE UUL SA. VT laceratã reuellã

Expanded text:
ci spolium vel quod Actori detraxerat Turnus, vel quod Actor cuidam ostenditur, ut statim ipsius clamoris verba subdantur: sic supra "torvumque repente clamat 'io matres'" . sane nunc ita ad hastam, quasi ad aliquam personam, loquitur et ei intellectum et auditum dat, sicut Cicero verba reipublicae. sed ille ait 'si patriam loqui posset fieri', Turnus vero quasi ad vere sentientem loquitur: nec inmerito; nam eum inducit furentem, ut "his agitur furiis, totoque ardentis ab ore scintillae absistunt, oculis micat acribus ignis" . voinvocationes et preces: nam appellatio est a verbo, quae semper aut in ‘io’ exit, aut in ‘us’; si in ‘io’ exeant, tertiae sunt formae; si in ‘us’, quartae, ut ab eo quod est ‘lego’ aut ‘lectio’ aut ‘lectus’ facit. Sed hoc nos dicimus, quod εὐφωνότερmum quasi. DA STERNERE figura Graeca, ut «donat habere viro» item «dat ferre talentum». LACERARE REVVLSAM ut laceratam revellam.
Abbreviated transcription (Latin):
DEΩSΙΠSEΡΑRE Ac sidicer& ñ ꝑministros. Statius pluri¬
mus ipsisudorib Et notandũ qđ affecta teuaria uerat: ut e¬
neȩꝰ unoloco arma describer&. Turni uero hichastã gladiũ

Expanded text:
ecerat ac si diceret, non per ministros: Statius "sed pluriecerat ac si diceret, non per ministros: Statius "sed plurimus ipsi sudor ibi" . et notandum quod adfectate variaverit, ut Aeneae uno loco arma describeret, Turni vero hic hastam, gladium
Abbreviated transcription (Latin):
aduerbũ PRΟΡERIAURΙGE festiniueloces, Eter̃ nom nt̃s hic
rus regentes: ALBOC oRIcalco. apud maiores oricalcũ
p̃tiosius metallis omnib. fuit. Nãq sicut lucreaus dic̃ cũ pͥ¬
mũ homines siluas incendissent. Nullarũ ad hucrerũ peri¬
ti t̃ra casu fertilis omniũ. ex incendii calore de sudaũ me¬
talla. Int̃q. oricalbũ p̃tiosius uisũ ẽ qđ & splendorẽ auri. &
aeris duritiã possider&. Nãq pͥmũ deaurosecuris facta
displicuit causa mollitiȩ. Similiratione & ar gentic̃temp¬
tus ẽ usus. Mox eris oricalcũ placuit donec ueniret᷑ ad
ferrũ. Vnde etiã seđa itadicunt᷑ fuisse diuisa. Oricalcũ aut
fuissep̃tiosũ etiã plautus doc&. qͥ ait inmilite glorioso. Ergo is¬
tosmores oricalco c̃tra cõparẽ. ALBOQ ORICAlCO auri sci
inhereant. AT̃ NAΦDO. adhabendũ Vt congrue possit in hȩ¬
rere cornua criste. idẽ comas quas grecicerata nominabant.
unde acir indicunt tonderi. Cornua aut̃ s̃ ꝓprie cincinni.

Expanded text:
Ad v. 85 Properi avrigae festini, veloces: et erit nominativus 'hic rus regentes. Ad v. 87 Alboque orichalco apud maiores orichalcum pretiosius metallis omnibus fuit: namque sicut Lucretius dicit, cum primum homines silvas incendissent, nullarum adhuc rerum periti, terra casu fertilis omnium, ex incendii calore desudavit metalla, inter quae orichalcum pretiosius visum est, quod et splendorem auri et aeris duritiam possideret. namque primum de auro securis facta displicuit causa mollitiae; simili ratione et argenti contemptus est usus, mox aeris; orichalcum placuit, donec veniretur ad ferrum: unde etiam saecula ita dicuntur fuisse divisa. orichalcum autem fuisse pretiosum etiam Plautus docet, qui ait in Milite Glorioso "ego istos mores orichalco contra conparem" . alboque oricinhaereant. APTAT HABENDO ad habendum, ut congrue possit inhaerere. CORNVA CRISTAE id est comas, quas Graeci κέρατα nominabant: unde et κείρειν dicunt tonderi. Cornua autem sunt proprie cincinni.
Abbreviated transcription (Latin):
minina exsefaciunt. similia faciunt. Nec enĩ &e raclita.¬
iđ alterius declinationis eẽ posr̃. Vt puta. quia ab hoc
leo ab hoc latrone. hic & hȩc latro. ab hoe fullone. hic& hȩc
fullo. ab hoc nepote. hic & hȩc nepos. Nã ut neptis dicamus
hospita. paupera. leena lea. usurpata apodis. POTEN
TVM MVNERΑ Obsequiaquȩ pauperes ducibus loco
munerum soluunt. ARENTE IN SILUA Paridam
DANT SONITV SPD MOSI AMNES. Bellum semper
incendio & fluminibus comparat. Sic in secđ inseg& em
et .A. A .S. Nomina. hoc ẽ cuius maiores om̃s murra¬
nis dicti & reges fuer̃. Vt ꝑ regesq actum genus omne
latinos. Scimꝰ enĩ solere plerũq fieri . ut pꝰmi regis.
reliqui nom̃ &iã possideant. utapud romanos aug̃ti uo¬
cat᷑: apud albanossiluii. apud ꝑsas arsacidȩ. apud
egyptios ptolomei. Ap̃ athenienr̃ cecropidȩ. Vnde suꝑ¬
fluũ ẽ qd ait donatus deberenos accipere int̃ẽptũ eẽ mur¬

Expanded text:
minina ex se faciunt, similia faciunt; neque enim heteroclita,minina ex se faciunt, similia faciunt; neque enim heteroclita, alterius declinationis esse possunt: ut puta, quia 'ab hoc leo'; 'ab hoc latrone' 'hic' et 'haec latro'; 'ab hoc fullone' 'hic' et 'haec fullo'; 'ab hoc nepote' 'hic' et 'haec nepos': nam ut 'neptis' dicamus'hospita' 'paupera' 'leTVM MVNERA obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. ARENTEM IN SILVAM pro ‘aridam’. DANT SONITVM SPVMOSI AMNES bellum semper incendio et fluminibus comparat: sic in secundo «in segetem  sonantem nomina hoc est cuius maiores omnes Murrani sunt dicti et reges fuerunt, ut 'per regesque actum genus omne Latinos'. scimus enim solere plerumque fieri ut primi regis reliqui nomen etiam possideant, ut apud Romanos Augusti vocantur, apud Albanos Silvii, apud Persas Arsacidae, apud Aegyptios Ptolomaei, apud Athenienses Cecropidae. unde superfluum est quod ait Donatus, debere nos accipere interemptum esse Mur
Abbreviated transcription (Latin):
donatꝰ dic̃ autgentileeẽ. aut patronomicon. ut nom̃
eius ꝓpriũ sit echionius. sed hoc non ꝓcedit. Quia neq
patro nomicũ intesex̃. neq onrtena quagente ueniat
usquã lectũẽ. ꝓpͥũ ergo ẽ &sequens uersuserit. nom̃
echioniũ id est thebanagloria ꝑperifrasin. Nã echionus
thebania rege echione: Vnde malequidã legunt nomi¬
Nã ꝑ efexegesin irciã arua apollonis dix̃ ut nc̃ lrciȩ
sottes EXOSṼNEQQBELLA M. Sic supra iniecere
manũ parcȩ Nã ꝑtransitum ostenditur gentib fatis ei
d bella deductum : quȩ nequiquã uitare semꝑ cupi eb
Huncaut̃ me noctem ouundo arthada fuisse intellegimꝰ
Sed habitasse circa argos. Nam lerna palus ẽ argiuorum
inquaeũ dic̃ solitum piscari fuisse. nãhoc significat. piscosȩ
Sic plautus paupera ẽ haec mulier. Sed hoc hodie ñutim᷑
Eaenĩ om̃a quae ablatiuo singulariin .e. exeunt. sefe¬

Expanded text:
Donatus dicit aut gentile esse, aut patronymicon, ut nomen Donatus dicit aut gentile esse, aut patronymicon, ut nomen eius proprium sit 'Echionius'. sed hoc non procedit, quia neque patronymicon in 'tes' exit, neque 'Onytes' a qua gente veniat, usquam lectum est. proprium ergo est, et sequens versus erit 'nomen Echionium', id est Thebana gloria, per periphrasin: nam Echionii sunt Thebani a rege Echione: unde male quidam legunt 'nominam per epexegesin Lyciam arva Apollinis dixit, ut «nunc Lyciae sortes?». EXOSVM NEQVIQVAM BELLA sic supra «iniecere manum parcae»: nam per transitum ostendit, urguentibus fatis eum ad bella deductum, quae nequiquam semper vitare cupiebat. Hunc autem Menoeten oriundo Arcada fuisse intellegimus, sed habitasse circa Argos: nam Lerna palus est Argivorum, in qua eum dicit solitum fuisse piscari: nam hoc significat ‘piscosae sic Plautus «paupera est haec mulier». Sed hoc hodie non utimur. ea enim nomina, quae ablativo singulari in 'e' exeunt, si fe
Abbreviated transcription (Latin):
Inuicẽ. Nãq uacat. łANTON PLACUIT CCURRERE
mihi. A postrofa adiouem. Sane tanton. oncircũ flec
tit᷑ nãcũ a postrofã a pocopen uerba patiunt᷑. is qui in
tegra paste fuerat. ꝑ seuerat accentus: RVENFTTV¬
CROs Quos insequebat̃ sucro. CRUDU ENSEM. Modo
durũ. Alia sorudelem. ETCRAE PECTOR Donatus
suꝑ fluã uult eẽ coniunctionẽ ut sit efexe gessis. adigit
ensom ꝑ costas id pectoris crates ubicolerius sita cõplenit᷑
& hoc ẽ qđ ait supra. haud multa monatus AMICUM
FRATRT̃Q DIORE. Hiduces duos &iã supra memorati
ut nunc amicicasũ gemit. Itẽ. & nc̃ t̃tia palma diores
Vnde adt̃rorẽ populi eorũ capita religant᷑ incur ric
CVRRV. aut̃ aut septimꝰ ẽ aut datiuus antiquus secđm
regulã. nesit maiora nominatiuo plurili . MESTV
ΟΝΥΤEΝ Naturalit̃ tristẽ seuerũ AΥΕΛΑCΤΟΝ
Mittit &ĩ socium su pramemoratis. Saneo nrten

Expanded text:
in vicem: nam ‘que’ vacat. TANTON PLACVIT CONCVRRERE in vicem: nam ‘que’ vacat. TANTON PLACVIT CONCVRRERE M. I. apostropha ad Iovem.titur: nam cum per apostrophum apocopen verba patiuntur, is qui in integra parte fuerat, perseverat accentus. RVENTES TEVCROS quos insequebatur Sucro. CRVDVM ENSEM modo ‘durum’, alias ‘crudelem’. ET CRATES PECTORIS Donatus superfluam vult esse coniunctionem ut ‘et’, ut sit epexegesis: adigit ensem per costas, id est pectoris crates, ubi celerius fata complentur. Et hoc est, quod ait supra ‘haud multa moratus’. AMYCVM FRATREMQVE DIOREM hi duo duces sunt etiam supra memorati, ut «nunc Amyci casum gemit», item «et nunc tertia palma Diores»: unde ad terrorem populi eorum capita religantur in curru. CVRRV autem aut septimus est, aut dativus antiquus, secundum regulam, ne sit maior a nominativo plurali. MAESTVM ONITEN naturaliter tristem, severum, ἀγέλαστον. Mittit autem socium supra me
Abbreviated transcription (Latin):
Obliquas & inplacitasuras. UESTIGQ VIRV. Inquirit
trans latio a canibus. DISIECTA PAGMINA. Dissipata
aduentu a eneȩ. HEVQVID AGAT. Omneaduerbiũ
uerbo cohȩr&. Vnde heu & attat & similia quia uenbo
cohȩrere ñ possseparata fecer̃ aliã pastẽ orationis. Scilic&
in t̃iectionẽ quã sola latinttas possid&. hule. Pinhuno
Et ẽ ordo huic dirigit. COLLEG INARMA Ita setexit
iustã causã iracundiȩ. Qđ effugiebat t᷑nus. & ipsea p¬
p&ebat᷑ insidis ñ tam̃ antȩ prũpit inbellũ quã iouis
C.s. In discr&e obtruncat conuersos quib: ante peꝑcerat
IRARU ΗABEN. Modo irarũ habenas. potestatẽ faculta¬
tẽ. ut p̃mere & laxasscir& dareiussur habenas & hic
moderate locutus est. Nãennius: Effundit irarum
nec musa nec apollo sufficient. Stat̃ maiora bonus
sum̃ dacdem̃tia lucis. MECV om̃ saud&edeae INΟ VICE

Expanded text:
obliquas et inplicitas vias. VESTIGATQVE VIRVM inquirit: obliquas et inplicitas vias. VESTIGATQVE VIRVM inquirit: translatio a canibus. DISIECTA PER AGMINA dissipata adventu Aeneae. HEV QVID AGAT omne adverbium verbo cohaeret: unde ‘heu et ‘attat’ et similia, quia verbo cohaerere non possunt, separata fecerunt aliam partem orationis, scilicet interiectionem, quam sola Latinitas possidet. HVIC proet est ordo 'huic dirigit'. Ad v. 491 Collegit in arma ita se texit,iustam causam iracundiae, quod et fugiebat Turnus, et ipse adpetebatur insidiis, non tamen ante prorupit in bellum, quam Iovis  indiscrete obtruncat universos, quibus ante pari pepercerat modo. IRARVM HABENAS potestatem, facultatem, ut «et premere et laxas sciret dare iussus habenas». Et hic moderate locutus est: nam Ennius «effundit irarum ac si diceret: nec musa nec Apollo sufficiunt. Statius «maior ab Aoniis sumenda dementia lucis: mecum omnes audete deae». INQVE VICEM
Abbreviated transcription (Latin):
ruit alto aculmine troia. Tał. Talit̃. Simili modo¬
Sic paulopꝰ. similis mediosiutimna ꝑhostes ROTTH¬
EIVS. troianus a pmunctorio troiȩ. CUHEIS SEQQ
COACT. AD GLOMERAT. Densent᷑ ut cuneatim dimiceNT
Scilic& incumeorũ modũ cõposi. TOLLIT INCELUCLA¬
M. Occiso eo quia uetor disrũpendi foederis fuerat. ex¬
ostusẽ clamor. & statim secuta fugarutulorũ. VT VER¬
SIQ VIC̃SI. PULUERULENTA FUGARUTULI. DTPA.
trastantes dignat᷑ occidere. Et magna ȩneȩ ostenditur
pi&as. qui nec uulneratus irascit᷑ ut uelit contralegẽ foede¬
ris inbellũ moueri. VIRΑGO. Virago dr̃ mulier quȩ
uirile impl& officiũ. ꝑ uol. ꝑmagnas ȩdes uolat. Nã
more suo uerbo deditd& ractã nomini prae positionem.
VACVIS. Magnis. ut uacua atria lustrat saucius. NEC
CFERREMANŨ CVȩnea. Nã alios ꝑsequit᷑. AUIA.
Ab ea scilic& parte quaueniebat ȩneas. TORTOS ORB

Expanded text:
«ruit alto a culmine Troia». TALIS taliter, simili modo«ruit alto a culmine Troia». TALIS taliter, simili modosic paulo post «similis medios Iuturna per hostes». RHOETEIVS Troianus, a promunturio Troiae. CVNEIS SE QVISQVE COACTIS AGGLOMERANT densentur, ut cuneatim dimicent, scilicet in cuneorum modum compositi. TOLLITVR IN CAELVM CLAMOR occiso eo, qui auctor disrumpendi foederis fuerat, exortus est clamor, et statim secuta fuga Rutulorum, ut ‘versique vicissim pulverulenta fuga Rutuli dant ttra stantes dignatur occidere. Et magna Aeneae ostenditur pietas, qui nec vulneratus irascitur, ut velit contra legem foederis in bellum moveri. VIRAGO virago dicitur mulier, quae virile implet officium. PERVOLAT per magnas aedes volat: nam more suo verbo dedit detractam nomini praepositionem. VACVIS magnis, ut «vacua atria lustrat saucius». NEC CONFERRE MANVM cum Aenea: nam alios persequitur. AVIA ab ea scilicet parte, qua veniebat Aeneas. TORTOS ORBES
Abbreviated transcription (Latin):
cicero. Di cote priore nocte uenis se int̃falcarios idẽ
ad falcarios. MATURAADOLE VER. Adulescendo
matura eẽ coeperit. AHTHEUSQ M .N.e .S.T.¬
Heusq Seruauit ΤΟΝΡRΟΠΟΝ Necesse enimerat
ut uulnerato duce multicũ eo incastra remearent
MISCETVR. Modo confundit᷑ alibi ꝑturbat᷑ ut mis¬
c&agens telisnemora int̃fronde a turbã. ACGERET̃¬
N Emmentiȩ deuia aut̃ aggerẽ ñ possumꝰ dicere. nisi
siui ȩ aggerẽ dicere uoluerimꝰ iđuiaeco aceruationem
quã historiciuiã militarẽ dicunt: ut qualis sȩpe uiȩ de¬
pressus inaggere serpens:. ATRU RAΡIT AGM. Pulue¬
ris nube cooptũ. ABRUPTOSIDERE. Magna tem pes¬
tate. Alibi sorb& in abruptũ fluctus. Itẽ. scit triste
mineruȩsidus. IT MARE ꝑMEDIU MISERFAUDPSIA
LONGE HORRC .C. A. S. Stãt planius de hoc sensu
Deflent sua dãnacoloni. & tam̃ op pressos miserantur
inaequorenautas. RVET. Eru& & euest&. Alit̃ dictũ ẽ

Expanded text:
Cicero «dico te priore nocte venisse inter falcarios», id est Cicero «dico te priore nocte venisse inter falcarios», id est ad falcarios. MATVRA ADOLEVERIT adulescendo matura esse coeperit. ANTHEVSQVE MNESTHEVSQVE servavit τὸ πρέπον; necesse enim erat ut, vulnerato duce, multi cum eo in castra remearent. MISCETVR modo ‘confunditur’: alibi ‘perturbatur’, ut «miscet agens telis nemora inter frondea turbam». AGGERE TVRNVS eminentia; de via autem aggerem non possumus dicere, nisi si viae aggerem dicere voluerimus, id est viae coacervationem, quam historici viam militarem dicunt, ut «qualis saepe viae deprensus in aggere serpens». ATRVM RAPIT AGMEN pulveris nube coopertum. ABRVPTO SIDERE magna tempestate: ut «sorbet in abruptum fluctus», item «scit triste Minervae sidus». IT MARE PER MEDIVM MISERIS H. P. L. H. C. A. Statius planius de hoc sensu «deflent sua damna coloni et tamen oppressos miserantur in aequore nautas». RVET eruet et evertet. Aliter dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
uocamus FACITCIRCUDATA. A parte totũ corpus
accipimus. FVSVAMNE. Proaquã. a toto partem
sicut supͣ fontẽq ignẽq ferebant. AMBROSIAESUC̃
Ambrosia ẽcib deorũ. nãnec tarpotant. PANACEV
Genꝰ herbȩ. Sciendũ tam̃ lucr&iũ panaceũ ubiq salem
dicer&. unde possumꝰ & hoc lo cosalẽ intellegere. Nãom¬
nẽ pellit dolorẽ. Sed melius herbũ quia aitodori feram
QVIPPEDOLOR. Quasidolor. cuius natura hȩc ẽ ut ad hi¬
bitore medio statim recedat. Nãdolor consequens. res est
ñ principalis. unde sublata causa. &iã statĩ ipse recedit.
Hincait quippe. Nã in fusa aqua in hȩrens laxare coepe¬
rattelũ qđ antea in ferebat dolorẽ. IN PRISTINA V.
Inusũ priorẽ MΑΙΟRΑC DEVS. A pollo inuentor
VERVQ. LABORẼ. Quẽ ꝑmeipsesuscipio Ñqui ex
FORTUNA EXALIIS. Subaudimopta nec enĩ fortuna
discit᷑. &ẽ reuma non in tegrũ. INT PREMIΑ. Ad p̃mia

Expanded text:
vocamus. FACIEM CIRCVMDATA a parte totum corpus vocamus. FACIEM CIRCVMDATA a parte totum corpus accipimus. FVSVM AMNEM pro ‘aquam’, a toto partem: sic supra «fontemque ignemque ferebant». AMBROSIAE SVCOS ambrosia est cibus deorum: nam nectar potant. PANACEAM genus herbae. Sciendum tamen Lucretium panaceam ubique salem dicere. Vnde possumus et hoc loco salem intellegere; nam omnem pellit dolorem. Sed melius herbam, quia ait ‘odoriferam’. QVIPPE DOLOR quasi dolor, cuius natura haec est, ut adhibito remedio statim recedat. Nam dolor consequens res est, non principalis: unde sublata causa etiam ipse statim recedit. Hinc ait ‘quippe’, nam infusa aqua inhaerens laxare coeperat telum, quod antea inferebat dolorem. IN PRISTINA in usum priorem. MAIOR AGIT DEVS Apollo inventor. VERVMQVE LABOREM quem per me ipse suscipio, non qui ex FORTVNAM EX ALIIS subaudimus ‘opta’: nec enim fortuna discitur. Et est zeugma non integrum. INTER PRAEMIA ad praemia:
Abbreviated transcription (Latin):
si eaõ paratione VSṼQ MEDENDI. Enpericẽ suentia hocẽ medicinã
in usun inratione constantẽ. INCLΟRΙVS. cõparatione sagittarum
armoniae diuinitatis. PEONIVS IN MORE. Medicinale apeone
Nadori cȩ lingue c̃ pcan naturalcenĩ ẽ pȩon. NOL LA UIA FORTVNA
As s Nullus cuentus rationẽ praestat NiTILAUC T̃ apollo
Medionȩ inuentor. Nã aescolapius p̃ẽ medicinȩ quã appol¬
lo inuenit qui in ouidio deseait. Inuentũ medicina mecũ
est PROPIVSO MALU. Ex fugascilic& troianorum
STAREVIB plenũ eẽ INDIGNO DOLΟRE Qui fuerat
Natus ex uulnere indigne inlato. Scilic& ꝑ insidias.
DICTΑΝΩ. haecherbalice tubiq nascat᷑ mulier incre¬
ta est. PUBERIB CAULENFOLIIS. Hoc ẽ adultis. sic in
quasto pubentes herbȩ &ẽ recipca intherbas & homines
trans latio nã & pub̵tatẽ herbarũ & florẽ iuuentutis

Expanded text:
sicae comparatione. VSVMQVE MEDENDI ἐμπειρικήν scientiae, hoc est medicinam, sicae comparatione. VSVMQVE MEDENDI ἐμπειρικήν scientiae, hoc est medicinam, in usu, non in ratione constantem. INGLORIVS comparatione sagittarum, harmoniae, divinitatis. PAEONIVM IN MOREM medicinalem, a Paeone: nam Doricae linguae est ‘Paean’, naturale est ‘Paeon’. NVLLA VIAM FORTVNA REGIT nullus eventus rationem praestat. NIHIL AVCTOR APOLLO medicinae inventor: nam Aesculapius praeest medicinae, quam Apollo invenit, qui in Ovidio de se ait «inventum medicina meum est». PROPIVSQVE MALVM ex fuga scilicet Troianorum. STARE V. plenum esse. INDIGNO DOLORE qui fuerat natus ex vulnere indigne inlato, scilicet per insidias. DICTAMNVM haec herba licet ubique nascatur, melior in Creta est. PVBERIBVS CAVLEM FOLIIS hoc est adultis: sic in quarto «pubentes herbae». Et est reciproca inter herbas et homines translatio: nam et pubertatem herbarum et florem iuventutis