comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inq cũ aliqua uirtute aut fecerit aut tulexit het
et que sint eiꝯ genexis facile uidebit qui uolet lau¬
dare et qui uituperare ꝯͣria ¶Cur igitur dubitas
inquit catulus fac̾e hoc tercium genꝰ quomã est in
rõne ueꝵ non eĩ si est faciliꝯ eodem numero quo ex
cexpendũ ¶ Qiuia nolo inquit oĩa que cadunt in ora¬
mũ sepe dicendũ est ac non nimiꝙͣ eciam accuraci
ut michi eciam ncc̃e fuit in sextũ titinu sẽdiciosu
ciuem et turbulentũ explicaui in eo testimoniũ dice¬
udo oĩa consilia consulatꝰ mei quib illi trrbuno pleb¬
is pro ue. p. restitissem queq ab eo contra rem .p.
fc̃ã arbicrarer exposui. diu retentꝰ sum multa audi¬
ui multa respondi. ¶Nnum igitur placet tum de elo¬
quencia precipias aliquid eciam detestimoniis dice¬
ndis quasi in arte tradere ¶Nichil sanc inquit ca¬
tulꝯ necͣee est /¶Quid si qd̾ sepe summis accidit ma¬

Expanded text:
nique cum aliqua virtute aut fecerit aut tulerit: haec nique cum aliqua virtute aut fecerit aut tulerit: haec et quae sunt eius generis facile videbit, qui volet laudare; et qui vituperare, contraria.' 'Cur igitur dubitas,' inquit Catulus, 'facere hoc tertium genus, quoniam est in ratione rerum? Non enim, si est facilius, eo de numero quoque est excerpendum.' 'Quia nolo,' inquit, 'omnia, quae cadunt anium saepe dicendum est ac non numquam etiam accuratius, ut mihi etiam necesse fuit in Sex. Titium, seditiosum civem et turbulentum; explicavi in eo testimonio dicendo omnia consilia consulatus mei, quibus illi tribuno plebis pro re publica restitissem, quaeque ab eo contra rem publicam facta arbitrarer, exposui; diu retentus sum, multa audivi, multa respondi. Num igitur placet, cum de eloquentia praecipias, aliquid etiam de testimoniis dicendis quasi in arte tradere?' 'Nihil sane' inquit Catulus 'necesse est.' 'Quid si, quod saepe summis viris accidit, ma
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽẽ reuocanda ¶Ex hus enim fontibꝮ unde ad oĩa
ornamenta dicendi precepta sumuntur. licebit ecĩa
laudacionõ ornare neq illa elementa de sideraxe q̃ ut
nemo tradãt ꝗs est ꝗ nesciat q̃ sunt in hoie laudanda.
possit eĩ in rebꝰ quas crassꝰ in illiꝯ or̃onis sue ꝙͣ cont¬
ra colligã censor habuit principio dixit que natura.
aut fortuna darentur omnibꝰ in hiis rebꝯ uia se po¬
sse aĩo equo pati q̃ ip̃i sibi homines parare possent in
hus xeb se pati non posse uinci ¶ Quui laudabit ꝙ̃ pia
intelliget exponenda sibi ẽẽ fortunebona. Ea sunt
generis pecume propinquoꝵ aĩcoꝵ opum ualitudĩs
forme uirium ingenii et ceteraꝵ que sunt aut corp¬
oris aut exͣnee. Si habuit be rebꝰ hiis usum si nonha¬
buit sapient̾ caruisse. si amisexit moderate tulisse. de¬
muni ꝗti sapient̾ his quem laudet. quid liberaliter

Expanded text:
ta esse revocanda; ex eis enim fontibus, unde ad omnia ta esse revocanda; ex eis enim fontibus, unde ad omnia ornamenta dicendi praecepta sumuntur, licebit etiam laudationem ornare neque illa elementa desiderare, quae ut nemo tradat, quis est qui nesciat, quae sint in homine laudanda? Positis enim eis rebus, quas Crassus in illius orationis suae, quam contra conlegam censor habuit, principio dixit: quae natura aut fortuna darentur hominibus, in eis rebus se vinci posse animo aequo pati; quae ipsi sibi homines parare possent, in eis rebus se pati non posse vinci; qui laudabit quempiam, intelleget exponenda sibi esse fortunae bona; ea sunt generis, pecuniae, propinquorum, amicorum, opum, valetudinis, formae, virium, ingeni et ceterarum rerum, quae sunt aut corporis aut extraneae; si habuerit, bene rebus eis usum; si non habuerit, sapienter caruisse; si amiserit, moderate tulisse; deinde, quid sapienter is, quem laudet, quid liberaliter,
Abbreviated transcription (Latin):
primũ genera questionũ eẽ in quibꝯ eloquençia ue¬
rsarctur unũ infuntũ alterũ cextum. In finitũ mͥ
uidebatur id dic̾e̾ in quo aliquid gna̾tĩ quereretur
hoc modo exꝑetenda ne ẽẽt eloquençia expetendine
honores : ¶ Eextũ autẽ in quo quid personis et co
sunt que in foro atq in ciuium causis disputacionib¬
q uersantur ea mͥ uidentur aut in licite ornanda aut
in consilio dando ẽẽ poĩta. Nam illud terciũ ꝙ acra sso
tractatum est ut de gaudio ip̃e aristotiles quihec
maxime illustrauit adiunxit eciam si opꝰ ẽ minus
ẽ tamen necesariũ. ¶ Quid nam inquit catulꝯ anla
audationes : Id enim uideo poni genꝯ terciũ. Ita mꝗt
anthoniꝯ et in co quidẽ genere scio et me et om̃s q afu¬
exunt delectatos ẽẽ uehement̾ cũ ate ẽ pompilia
mater ur̃a laudata cui primũ mulicri hunt honorẽ
in nr̃a cuutate tributũ puto ¶Sed non omnia que¬
cunq loquimur nnchi uident̾ ad artem et ad precep¬

Expanded text:
enera quaestionum esse, in quibus eloquentia versaretur, unum infinitum, alterum certum. Infinitum mihi videbatur id dicere, in quo aliquid generatim quaereretur, hoc modo: expetendane esset eloquentia? expetendine honores? Certum autem, in quo quid in personis et in sunt, quae in foro atque in civium causis disceptationibusque versantur. Ea mihi videntur aut in lite oranda aut in consilio dando esse posita; nam illud tertium, quod et a Crasso tactum est et, ut audio, ille ipse Aristoteles, qui haec maxime inlustravit, adiunxit, etiam si opus est, minus est tamen necessarium.' 'Quidnam?' inquit Catulus; 'an laudationes? Id enim video poni genus tertium.' 'Ita,' inquit Antonius 'et in eo quidem genere scio et me et omnis, qui adfuerunt, delectatos esse vehementer, cum a te est Popilia, mater vestra, laudata, cui primum mulieri hunc honorem in nostra civitate tributum puto. Sed non omnia, quaecumque loquimur, mihi videntur ad artem et ad praecep
Abbreviated transcription (Latin):
dubium qu si ꝗs aduexterit quid sit quare alii meliꝯ ꝙͣ alii
dicant id. possit notari arte ¶Ergo id qui toto in gen̾e
feceritis si non plane artẽ et quasi artem quandã inuen¬
erint atq uti que natura fiunt michi illa uideor uid̾e
in foro atq in causis. Ita minc ꝙ̃admodũ ea reperixẽt᷑

Expanded text:
i quis animadverterit, quid sit, qua re alii melius quam alii dicant, id possit notare: ergo id qui toto in genere fecerit, is si non plane artem, at quasi artem quandam invenerit. Atque utinam, ut mihi illa videor videre in foro atque in causis, item nunc, quem ad modum ea reperirentur,
Abbreviated transcription (Latin):
logia celi comiexsio ortꝰ obitꝯ motꝰ q siderum.
geamaticis poetaꝵ pertractacio historiaꝵ cogcio
uerboꝵ interpetratio pronunciandi quidã sonus. In
hac demq ip̃a rõne dicendi excogitare ornare dispo¬
lutam diuulsamq conglutinarent et xacione quadã
constringerenti ¶ Sic orgo in iure ciuili fins hit leg¬
itime atqr usitate m̃ xebꝗ eaiusis q tiuium equabilitatis
conseruacio. Tum sunt notanda genera et ad certũ
aut plures conplectitur partes. partes eĩ sunt que.
generibꝰ hus exquib manant subiciuntur ¶O minaq̃
q sunt uel generũ uł parcicũ nomĩa diffimcõibꝰ qua
uim habeant exprimendũ. ¶E st eĩ diffimcõ reꝵ caꝵ¬

Expanded text:
logia caeli conversio, ortus, obitus motusque siderum; in logia caeli conversio, ortus, obitus motusque siderum; in grammaticis poetarum pertractatio, historiarum cognitio, verborum interpretatio, pronuntiandi quidam sonus; in hac denique ipsa ratione dicendi excogitare, ornare, dispolutam divulsamque conglutinaret et ratione quadam constringeret. Sit ergo in iure civili finis hic: legitimae atque usitatae in rebus causisque civium aequabilitatis conservatio. Tum sunt notanda genera et ad certum aut pluris complectitur partis; partes autem sunt, quae generibus eis, ex quibus manant, subiciuntur; omniaque, quae sunt vel generum vel partium nomina, definitionibus, quam vim habeant, est exprimendum;
Abbreviated transcription (Latin):
tales non dicerẽ hoc audiente sceuola insi ip̃e subicetdi
cere milliꝯ artis faciliorẽ sibi cogͥcõnẽ uideri ¶Q nod
quidẽ certis de causis aplexisq alit̾ nomĩatur. peiũ
q ueteres illi qui huic scĩe prefuerũt obtinende aut au¬
gende potentie sue cã pro uulgari artẽ in suam nolue¬
runt. Deinde postea quam est edictum expõitis agneo
flauo priniũ accionibꝰ mulli fuerunt qui illa aretificiose
ssit nisi ille priꝯ qui illa tenet quoꝵ artẽ qui instituere
uult habet illam scĩam ut ex iis rebꝰ quaꝵ ars nõ dũ
stetit artẽ efficere possit ¶ Noc uid̾eo dum breniter
uoluerim dicere dcm̃ ame ẽẽ paulo obscuriꝰ. s expe¬
riar et dicam si potero planiꝰ ¶ Oinnia fere que sc
clausa nũc axtibꝰ dispersa et dissipata quandã fuerũt
ut in musicis nimexi et uotes et modi. Ingeometria
lineameta fore et intexualla maginitudines. Inasteo¬

Expanded text:
tales, non dicerem hoc, audiente Scaevola, nisi ipse dicere tales, non dicerem hoc, audiente Scaevola, nisi ipse dicere soleret nullius artis sibi faciliorem cognitionem videri. Quod quidem certis de causis a plerisque aliter existimatur: primum, quia veteres illi, qui huic scientiae praefuerunt, obtinendae atque augendae potentiae suae causa pervulgari artem suam noluerunt; deinde, postea quam est editum, expositis a Cn. Flavio primum actionibus, nulli fuerunt, qui illa artificiose ssit, nisi ille prius, qui illa tenet, quorum artem instituere vult, habet illam scientiam, ut ex eis rebus, quarum ars nondum sit, artem efficere possit. Hoc video, dum breviter voluerim dicere, dictum a me esse paulo obscurius; sed experiar et dicam, si potero, planius. Omnia fere, quae sunt conclusa nunc artibus, dispersa et dissipata quondam fuerunt; ut in musicis numeri et voces et modi; in geometria lineamenta, formae, intervalla, magnitudines; in astro
Abbreviated transcription (Latin):
gnantẽ in proiuncia ueliquiss romeq alterã duxi¬
ss neq nunciũ priori uemisiss mortiuisq eẽt inte¬
status ex utraq filiꝰ natꝰ eẽt mediotris ne resin cõ¬
tẽtionẽ adducta est ¶Cum queretur de duobꝯ ciu¬
um capitibꝰ et de puerõ qui ex posteriore natus erat
et de eiꝯ macre que si iudicaretur ceteris quibusdã
uexbis nonis mitus fiexi cũ superiore diuorciũ in cocu¬
biłe loctum duceretur ¶ Noc igitur et hoꝵ siłiã iu¬
ra sue cuutatis ignoratẽ erectũ et celsum alatrir.
prompto ore atq unltu. huc atq illuc intuenten
uagari cũ magna catexua in toto foro pressum cli¬
entibꝯ atq opem amicis et prope cunctis ciuibus
lucem ingemii et consilii sui porrigetẽ atq tendẽ¬
tem non ne in primis flagiciosum putandũ ẽ ¶ Et
difficilis tñ utilitatis magiitudo deberet hoĩes ad su¬
scipiendũ discendi laborẽ mipellere ¶Sed odu in mor¬

Expanded text:
gnantem in provincia reliquisset, Romae alteram duxignantem in provincia reliquisset, Romae alteram duxisset neque nuntium priori remisisset, mortuusque esset intestato et ex utraque filius natus esset, mediocrisne res in contentionem adducta est, cum quaereretur de duobus civium capitibus et de puero, qui ex posteriore natus erat, et de eius matre, quae, si iudicaretur certis quibusdam verbis, non novis nuptiis fieri cum superiore divortium, in concubinae locum duceretur? Haec igitur et horum similia iura suae civitatis ignorantem erectum et celsum, alacri et prompto ore atque vultu, huc atque illuc intuentem vagari cum magna caterva toto foro, praesidium clientibus atque opem amicis et prope cunctis civibus lucem ingeni et consili sui porrigentem atque tendentem, nonne in primis flagitiosum putandum est? Et difficilis, tamen utilitatis magnitudo deberet homines ad suscipiendum discendi laborem impellere: sed, o di immor
Abbreviated transcription (Latin):
fedexis pr̃ pr̃atus exsenatꝰ consulto numantinis
dediss cumq illi non xecepissent põtaq m̃atins
domũ reueniss neq in senatũ introire dubita
educi ꝙ eum ciuem negaret esse quia memoria sic eẽt
proditũ quẽ pater suus aut populꝰ uendidiss aut
pr̃ pr̃atus dediss ei millũ ẽẽ post limimũ ¶ Quã poss¬
sularis presextim cũ hee non in crimine aliquo quod
ille possit in ficiari s in ciuli iure constaret ¶ Sił̃iq
in genere niferiore ordine si quis ap̃d nos soruiss ex
ppło federato sese q liberass et põca domũ reuenis
quesitũ est apud minores nostros nnim is ad suos post¬
climino rediss et amisiss hanc ciuitatẽ. ¶Quid deli¬
bertate ꝙ uidiciũ grauiꝰ ẽẽ nullũ põt non ne ex iure
ciuili p̃t ẽẽ contencio: Cum quexetire qui dnĩ uo¬
familias qui ex hrspania romã ueniss cũ uxoxẽ pre¬

Expanded text:
foederis pater patratus ex s. c. Numantinis foederis pater patratus ex s. c. Numantinis dedidisset eumque illi non recepissent posteaque Mancinus domum revenisset neque in senatum introire dubitasquod eum civem negaret esse, quia memoria sic esset proditum, quem pater suus aut populus vendidisset aut pater patratus dedidisset, ei nullum esse postliminium, quam posssularis, praesertim cum haec non in crimine aliquo, quod ille posset infitiari, sed in civili iure consisteret? Similique in genere, inferiore ordine, si quis apud nos servisset ex populo foederato seseque liberasset et postea domum revenisset, quaesitum est apud maiores nostros, num is ad suos postliminio redisset et amisisset hanc civitatem. Quid? de libertate, quo iudicium gravius esse nullum potest, nonne ex iure civili potest esse contentio, cum quaeritur, is, qui domini vorfamilias, qui ex Hispania Romam venisset, cum uxorem prae
Abbreviated transcription (Latin):
ita recepit fufius li sił atq hedificari ceptũ cũ in qua¬
dam parte urbis que mõ ex illis edibꝯ conspiti possit
egit statimi cũ buculeio ꝙ cuiꝯ qͣ celios particule te¬
li ꝯfficerẽt uiã quam uis eẽt procul nutari lumĩa pu¬
nigenio prudencia q accutissimꝰ ni or̃one maxine
limnatus atq subtilis atq ut ego soleo uirispexitoꝵ
stamentoꝵ iura defend̾et negaretq nõ poscumus
et natꝯ et ante quam in suam tutclam uenixet mor
natum et mortuũ heres institutus. egoliet des en¬
dexẽ eũ caꝑtũ mente fuisse qui testamẽtu feciss nt
tit uterq nr̃m in ea causa in aucoritatibꝰ in ex¬
in testametoꝵ in testanctoꝵ fornuilis hoc ẽ nme¬
dio uiris ciuili uersari omitto iam plura ex cãꝵ
sepe pt accidere ꝙ cause uersent᷑ m uire Et¬
enini si gaium mantuni nobilissimũ atq optinũ
uixũ atq consularẽ cũ propt̃ iudiã num̃atim

Expanded text:
ita recepit; Fufius autem, simul atque aedificari coeptum est in quaita recepit; Fufius autem, simul atque aedificari coeptum est in quadam parte urbis, quae modo ex illis aedibus conspici posset, egit statim cum Buculeio, quod, cuicumque particulae caeli officeretur, quamvis esset procul, mutari lumina puingenio prudentiaque acutissimus et oratione maxime limatus atque subtilis atque, ut ego soleo dicere, iurisstamentorum iura defenderet negaretque, nisi postumus et natus et, ante quam in suam tutelam veniret, mornatum et mortuum heres institutus; ego autem defenderem eum hac tum mente fuisse, qui testamentum fecisset, ut, tit uterque nostrum in ea causa in auctoritatibus, in exemplis, in testamentorum formulis, hoc est, in medio iure civili versari? Omitto iam plura exempla saepe potest accidere ut causae versentur in iure. Etenim si C. Mancinum, nobilissimum atque optimum virum atque consularem, cum eum propter invidiam Numantini
Abbreviated transcription (Latin):
uI iudicauere tum marcelli abilera filio scixpe claudii
patricii eiꝯdem nominis hereditate gentẽ ad se reddidisse
dicexent non ne ĩ ea causa fuit o ratoribꝰ de toto stirpis
et gentilitatis iure dicendũ. ¶ Quid ꝙ iterũ in .C. iurali
iudicio certũ eẽ accepimiꝰ qui romã in exiliũ ueniss cui
roma exulare uis ẽẽt si se ad aliꝙ̃ quasi patronũ applic¬
cuiss in testatoq eẽt mortuꝰ. Non ne in ea tã uis app¬
li cacionis obscurũ sane et ignotũ patefactũ in iudicio
atq illustratũ ẽ ap̃rono. ¶ Quid miper cũ ego gaii
sergii aurate ꝯtra hunc nostrũ anthoniũ in uidicio pͥ¬
cũ ei uariꝯ graditanꝰ edes aurate uendidiss neq ser¬
iuire ꝙͣdam eaꝵ edium parcẽ in mancipii lege dixiss
tor stetiss neq declarasse prestare debere. ¶Quo q¬
dem in genere familiaris noster. M. albuculeuis homo
neq ieo indicio stultus et suo ualde sapiens et ab iuris

Expanded text:
ri iudicarunt, cum Marcelli ab liberti filio stirpe, Claudii ri iudicarunt, cum Marcelli ab liberti filio stirpe, Claudii patricii eiusdem hominis hereditatem gente ad se redisse dicerent, nonne in ea causa fuit oratoribus de toto stirpis et gentilitatis iure dicendum? Quid? quod item in centumvirali iudicio certatum esse accepimus, cum Romam in exsilium venisset, cui Romae exsulare ius esset, si se ad aliquem quasi patronum applicavisset, intestatoque esset mortuus, nonne in ea causa ius applicationis obscurum sane et ignotum patefactum in iudicio atque inlustratum est a patrono? Quid? nuper, cum ego C. Sergi Oratae contra hunc nostrum Antonium iudicio prCum enim M. Marius Gratidianus aedis Oratae vendidisset neque servire quandam earum aedium partem in mancipi lege dixisset, tor scisset neque declarasset, praestare debere. Quo quidem in genere familiaris noster M. Buculeius, homo neque meo iudicio stultus et suo valde sapiens et ab iuris
Abbreviated transcription (Latin):
et mittenda putem ciciꝯ hercłe qui duoꝵ scãpuoꝵ
nauiculam in portu euerterit in euxino ponto argͤ¬
nautaꝵ nauẽ gubernarit ¶Quid si non parue quide
cause sit s sepe maxime quibꝰ certatur. de uire cuuli qͥ
qui tandẽ mos ẽ eiꝯ pr̃oni qui ad eas causas sine ulla scã
niris audet accedere. ¶Que potuit igitur ẽẽ causa
maior ꝙͣ illiꝯ militis de cuiꝰ morte cum donum fłus ab
exercitu nunciꝰ ueniss et p̃r eiꝰ recredita testamentũ
mutass et qũe ei uissum eẽt feciss heredẽ esset q mo¬
rtuns delata ues est ad C. uiros cũ miles domũ reue¬
inss egissq lege in hereditatẽ paternã testamẽto ex¬
hexes filiꝯ. In ea cã quesitũ ẽ de uire ciuili posset ne
pat̾noꝵ bonoꝵ ex heres cẽ filiꝰ quẽ pater testamento
neq heredẽ neq ex heredẽ scripsiss nomiatũ quid ꝙ
ea. dare inter maxcellos et claudios patricios . E.ui¬

Expanded text:
committendam putem? Citius hercule is, qui duorum scalmorum committendam putem? Citius hercule is, qui duorum scalmorum naviculam in portu everterit, in Euxino ponto Argonautarum navem gubernarit. Quid? si ne parvae quidem causae sunt, sed saepe maximae, in quibus certatur de iure civili, quod tandem os est eius patroni, qui ad eas causas sine ulla scientia iuris audet accedere? Quae potuit igitur esse causa maior, quam illius militis? de cuius morte cum domum falsus ab exercitu nuntius venisset et pater eius re credita testamentum mutasset et, quem ei visum esset, fecisset heredem essetqres delata est ad centumviros, cum miles domum revenisset egissetque lege in hereditatem paternam testamento exheres filius. Nempe in ea causa quaesitum est de iure civili, possetne paternorum bonorum exheres esse filius, quem pater testamento neque heredem neque exheredem scripsisset nominatim. Quid? qua de re inter Marcellos et Claudios patricios centumvi
Abbreviated transcription (Latin):
inhercie cõdempnate smna mea post ẽt inpudeciã. ¶st Iam
uolitarie in foro her̃e in iurie at p̃toꝵ tribũalibꝰ iudicia
priuata magͣ reꝵ obire in quibꝰ sepe non defto s de equi¬
tate ac de iure tertaretur. Iactare se in causis centum¬
uiralibꝰ in quibꝰ usu capionum tutelaꝵ gencilitatũ cu¬
parietum fluminũ scillicidioꝵ testamentoꝵ ruptoꝵ aut
raptoꝵ ceteraꝵ q reꝵ in ni merabiliũ iura uersentur
eum oĩo quiꝰ suũ quid alienum quare demum cuis atꝑ
egrinus serus anliber quis piam sic ignoret insignis
est in pudencie.¶Illa uero deridençia arrogancia est
in minoxibꝰ naiugiis xudẽ ẽẽ et confiteri quinq remes
aut et̃ maiores gubernare didicisse tum mͥ. c̃ cum n
creculo de cipulari aduorsari stipula tincłe cum ẽt obsi¬
gnes tabulas clientis tui quibꝰ in tabellis idfit scriptũ
quo ille capiatur. Ego tibi nullã causam maiorem

Expanded text:
inertiae condemnare sententia mea, post etiam impudentiae; nam inertiae condemnare sententia mea, post etiam impudentiae; nam volitare in foro, haerere in iure ac praetorum tribunalibus, iudicia privata magnarum rerum obire, in quibus saepe non de facto, sed de aequitate ac iure certetur, iactare se in causis centumviralibus, in quibus usucapionum, tutelarum, gentilitatum, agparietum, luminum, stilliciratorum, ceterarumque rerum innumerabilium iura versentur, cum omnino, quid suum, quid alienum, qua re denique civis aut peregrinus, servus aut liber quispiam sit, ignoret, insignis est impudentiae. Illa vero deridenda adrogantia est, in minoribus navigiis rudem esse se confiteri, quinqueremis autem aut etiam maiores gubernare didicisse. Tu mihi cum in circulo decipiare adversari stipulatiuncula et cum obsignes tabellas clientis tui, quibus in tabellis id sit scriptum, quo ille capiatur, ego tibi ullam causam maiorem
Abbreviated transcription (Latin):
litus ei persepe dicere neq illum in iuxe tiuili sa¬
tis illi arti facere posse nisi dicendi copiam assumpsi¬
ss. Quod ꝗdẽ hic qui mecũ consul fuit filiꝰ̃ ẽ conse¬
cutꝰ at neq se ante cãs amicoꝵ trac tare atq ag̾e
cepisse quamins cunle didiciss ¶Quod uero ille
non ne et eloquentia tanta fuit quanta illa tempora atq
etas illa in hac ciuitate fcre maxinie potuit et iurista¬
uilis omniũ peritissimꝰ ¶ Uerecundiꝯ hac dere iamdu¬
dum loquor ꝙ ad est uir indicendo sumꝯ ꝙ̃ ego unũ ora¬
torẽ maxmie ad miror. sed tamen idẽ hoc semperius
exponam quid de quaq ue senciam ¶ Anthom itredi¬
bilis quedã et prope sigularis et diuina uis ingenĩ uid¬
tur etiam si hac scĩa iuxis nudata sit posse facile cetexis
arnus prudencie causas tueri atq defend̾e ꝙͣ ob ueni hic.
nobis sit acceptus ¶Eetexos uero nondubito prinum

Expanded text:
litus est ei persaepe dicere neque illum in iure civili salitus est ei persaepe dicere neque illum in iure civili satis illi arti facere posse, nisi dicendi copiam adsumpsisset —quod quidem hic, qui mecum consul fuit, filius eius est consecutus—neque se ante causas amicorum tractare atque agere coepisse, quam ius civile didicisset. Quid vero ille Cato? Nonne et eloquentia tanta fuit, quantam illa tempora atque illa aetas in hac civitate ferre maximam potuit, et iuris civilis omnium peritissimus? Verecundius hac de re iam dudum loquor, quod adest vir in dicendo summus, quem ego unum oratorem maxime admiror; sed tamen idem hoc semper iusexponam, quid de quaque re sentiam. Antoni incredibilis quaedam et prope singularis et divina vis ingeni videtur, etiam si hac scientia iuris nudata sit, posse se facile ceteris armis prudentiae tueri atque defendere; quam ob rem hic nobis sit exceptus; ceteros vero non dubitabo primum
Abbreviated transcription (Latin):
uum. Qiud iis paucis diebꝰ non ne nobis in tribu¬
unali. Q. pompei protoris urbani familiaris nos¬
tei sedentibꝰ homo ex numero disertoꝵ postul
daretur tiuꝰ pecuine dies fuiss ꝙ petitoxis causa
cõparatũ ẽẽ non intelligebat ut si ille inficiator
probass iuditi ante petitam ẽẽ pecumã ꝙͣ eẽt ce¬
epta deberi petitor rursus cum petexet excepciõe
excluderetur ꝙ ea res iniudicium ante ueniss/
Quid ergo hoc fiexi turpiꝯ aut dici põt ꝙͣ cum
qui habeat ꝑsonã hanc sucepexit ut amicoꝵ con¬
trouersias causasq tucantur laborantibꝰ sucuxrat
egris inuideatux afflictos excitet hunc in minimis
tenuissims q rebꝰ ita labi ut aliis miserandꝰ aliis irr¬
idendꝰ ẽẽ uideatur ¶Et quidẽ propinquũ nostrũ
.p. crassum illum diuutẽ cum multis aliis rebꝰ elega¬
ntem hominẽ et ornatũ prccipue in hoc ferendũ
et laudandũ puto ꝙ cum publiꝰ sceuola frater ẽẽt so¬

Expanded text:
rum. Quid? in his paucis diebus nonne nobis in tribrum. Quid? in his paucis diebus nonne nobis in tribunali Q. Pompei praetoris urbani familiaris nostri sedentibus homo ex numero disertorum postuladaretur cvivs pecvniae dies fvisset? quod petitoris causa comparatum esse non intellegebat, ut, si ille infitiator probasset iudici ante petitam esse pecuniam, quam esset coepta deberi, petitor rursus cum peteret, ne exceptione excluderetur, qvod ea res in ivdicivm ante venisset. Quid ergo hoc fieri turpius aut dici potest, quam eum, qui hanc personam susceperit, ut amicorum controversias causasque tueatur, laborantibus succurrat, aegris medeatur, adflictos excitet, hunc in minimis tenuissimisque rebus ita labi, ut aliis miserandus, aliis inridendus esse videatur? Equidem propinquum nostrum P. Crassum illum Divitem cum multis aliis rebus elegantem hominem et ornatum tum praecipue in hoc efferendum et laudandum puto, quod, cum P. Scaevolae frater esset, so
Abbreviated transcription (Latin):
Otes igitur inquit crassꝰ ut alia obinicrã
in numerabilia et in mensa ut ad ip̃m tuũ
ius ciuile ueniam oratores putare cos qu¬
os multas oras expectauit cũ n cãpum properarẽt
et ridens et stomacãs seruola. tũ hyspeus maximã
cõsulaxis nõ mĩꝯ longua or̃one recusaret ne adu¬
uersariꝰ cã caderet at ne is pro quo ip̃e diceret
turpicule iudicii atq omni molestia stultitia adue¬
xsarii liberaretur. ¶Ego uero istos non curo in¬
quit non puto memini eĩ michi narrare mutiũ¬
non modo oratores nomune s ne foro quidem
dignos uix putari ¶Atqui non de fuit illis patroĩs in¬
quit crassꝰ eloquencia neq dicendi racio aut copia
s iiris cuulis scĩa. Quod alter plus lege agendo pe¬
tebat ꝙͣ tum lex in duodeciin tabulis promisexat
ꝙ tũ inpetrass cã caderet ¶Alter iniquũ putabat.
plus secum agi ꝙͣ ꝙ erat in accione. neq intelli¬
gebat si ita eẽt actum litem aduersariũ perditu¬

Expanded text:
otes igitur,' inquit Crassus 'ut alia omittam innumerabilia et immensa et ad ipsum tuum ius civile veniam, oratores putare eos, quos multas horas exspectavit, cum in campum properaret, et ridens et stomachans P. Scaevola, cum Hypsaeus maxima consularis, non minus longa oratione recusaret, ne adversarius causa caderet ac ne is, pro quo ipse diceret, turpi tutelae iudicio atque omni molestia stultitia adversarii liberaretur?' 'Ego vero istos,' inquit—'memini enim mihi narrare Mucium—non modo oratoris nomine sed ne foro quidem dignos vix putarim.' 'Atqui non defuit illis patronis' inquit Crassus 'eloquentia neque dicendi ratio aut copia, sed iuris civilis scientia: quod alter plus lege agendo petebat, quam quantum lex in xii tabulis permiserat, quod cum impetrasset, causa caderet; alter iniquum putabat plus secum agi, quam quod erat in actione; neque intellegebat, si ita esset actum, litem adversarium perditu
Abbreviated transcription (Latin):
et grecis literis eruditũ. et eo quidẽ loquar confi¬
denciꝰ. ꝙ catulꝯ auditor acossit. tui non solum nos
latini sermonis s etĩa greci ip̃i solent sue lingu subti¬
licatẽ eleganciamq conced̾e ¶ Sed qrtamen hoc to¬
tum ꝙ quid ẽ siue artificium siue studiũ dicendi nisi
accessit os nullum põt ẽẽ. docebo uos discipuli. id ꝙ
ip̃e non didici quid de omni genere senciã ¶Nic post
optiẽ facere opportet/ ut eloquençia laudet. debet
eĩ ad cam laudandã ip̃as illam adhibere ꝙͣ laudat.
hoc totũ di serte dicere idq si quis in illa arte faciat
eum assumpto aliunde uti bono non propio nec suo//
Et crassꝰ uox te inquit nobis anthonii expoliit ho¬
minemq reddidit. Llani extrino sermone uniꝯ cu¬
nisdam operis ut ait ceciliꝯ renugem aliquẽ aut bi¬
iulum nobis oratorẽ descripseras in opem quendã

Expanded text:
et Graecis litteris eruditum, et eo quidem loquar confiet Graecis litteris eruditum, et eo quidem loquar confidentius, quod Catulus auditor accessit, cui non solum nos Latini sermonis, sed etiam Graeci ipsi solent suae linguae subtilitatem elegantiamque concedere. Sed quia tamen hoc totum, quicquid est, sive artificium sive studium dicendi, nisi accessit os, nullum potest esse, docebo vos, discipuli, id quod ipse non didici, quid de omni genere dicendi sentiam.' optime facere oportet, ut eloquentiam laudet; debet enim ad eam laudandam ipsam illam adhibere, quam laudat. hoc totum diserte dicere, idque si quis in alia arte faciat, eum adsumpto aliunde uti bono, non proprio nec suo.' Et Crassus 'nox te' inquit 'nobis, Antoni, expolivit hominemque reddidit; nam hesterno sermone unius cuiusdam operis, ut ait Caecilius, remigem aliquem aut baiulum nobis oratorem descripseras, inopem quendam
Abbreviated transcription (Latin):
illitexatũ. s inchil ad pexsium. ¶ Sic ego si iamdisput¬
andũ sit De hiis nostris studus nolim eꝗdem apudru¬
sticos s multo nunꝯ apud uos. malo enim non iute¬
lligi or̃onem meam ꝙͣ rep̾hendi
audio eẽ partes ut de tota eloquencia disserat queq
iam dudũ et cocta et sulpiciꝰ expettat ¶Ego uero
inquit crassꝯ neq anthoniũ uerbum facere paciar et
catulꝯ ut hic sitis hodie. Tum cũ ille dubitaret qd̾ ad
fatrẽ promiserat. ego inquit iuliꝯ pro utroq resp¬
ondeo sic faciemꝰ atq ista quidẽ condicione uelut ue¬
rbũ nullũ faceres me teneres. ¶ Eic catulꝰ arrissit et
simul precisa inquit michi quidẽ est dubitacõ quoni¬
ani neq domi ĩ param et hic apud ꝙ̃ eram futurus
sine mea sm̃a tam facile promissit ¶ Tum om̃s ocłos
in anthoniũ coniecerunt ¶ Et ille audite uero audi¬
te mati. hominem eĩ audietis de scola atq a magro

Expanded text:
inlitteratum, sed nihil ad Persium; sic ego, si iam mihi disputinlitteratum, sed nihil ad Persium; sic ego, si iam mihi disputandum sit de his nostris studiis, nolim equidem apud rusticos, sed multo minus apud vos; malo enim non intellegi orationem meam quam reprehendi.' audio esse partis, ut de tota eloquentia disserat, quemque iam dudum et Cotta et Sulpicius exspectat?' 'Ego vero' inquit Crassus 'neque Antonium verbum facere patiar et nquit Catulus. 'Ut hic sitis hodie.' Tum, cum ille dubitaret, quod ad fratrem promiserat, 'ego' inquit Iulius 'pro utroque respondeo: sic faciemus; atque ista quidem condicione, vel ut verbum nullum faceres, me teneres.' Hic Catulus adrisit et simul, 'praecisa' inquit 'mihi quidem est dubitatio, quoniam neque domi imperaram et hic, apud quem eram futurus, sine mea sententia tam facile promisit.' Tum omnes oculos in Antonium coniecerunt, et ille 'audite vero, audite,' inquit 'hominem enim audietis de schola atque a magistro
Abbreviated transcription (Latin):
si inꝙ̃ sceuola nullũ exit testametũ rcctũ fc̃m nisi ꝙ
tu scripseris. omnes ate ciues cũ tabulis ueniemꝰ om¬
mum testameta merito tu scribes unꝰ¶ Quid igitur
inquam: qũo ages neguociũ publicũ qũo amicoꝵ qñ
tuum qño deniq nichil ages Tum illud addidi michi
eĩ liber ẽẽ non uidetur qui non aliqño nichil agit ĩ
qua permac̃õ ichal catule sm̃a meq cum huc ueni.
hoc ip̃m nichil agere et plane cessare delectat ¶E¬
am cum ad didisti tercu uos eos ẽẽ qui uitam ĩ sua¬
uemi sine huis studiis putaretis/ id me non modo non
ortatur Disputandũ s ẽt detraeret. ¶Nam ut gais¬
doctissimis ne q adoctissimis legi uelle ꝙ altexi nichil
intelligerent alteri aliud fortasse ꝙͣ ip̃o dequo ecĩa
scripssit persium non curo legere. hic fuit enim ut
noramꝰ omniũ fere nostrum honunũ doctissimꝯ. le¬
liumi decnnũ uolo ꝙ cognoiumꝰ uirum bonum et nõ

Expanded text:
"si," inquam "Scaevola, nullum erit testamentum recte factum, nisi quod "si," inquam "Scaevola, nullum erit testamentum recte factum, nisi quod tu scripseris, omnes ad te cives cum tabulis veniemus, omnium testamenta tu scribes unus. Quid igitur?" inquam "quando ages negotium publicum? quando amicorum? quando tuum? quando denique nihil ages?" Tum illud addidi "mihi enim liber esse non videtur, qui non aliquando nihil agit." In qua permaneo, Catule, sententia meque, cum huc veni, hoc ipsum nihil agere et plane cessare delectat. Nam, quod addidisti tertium, vos esse eos, qui vitam insuavem sine his studiis putaretis, id me non modo non hortatur ad disputandum, sed etiam deterret. Nam ut ndoctissimis neque a doctissimis legi velle, quod alteri nihil intellegerent, alteri plus fortasse quam ipse; de quo etiam scripsit "Persium non curo legere,"—hic fuit enim, ut noramus, omnium fere nostrorum hominum doctissimus—"Laelium Decumum volo," quem cognovimus virum bonum et non
Abbreviated transcription (Latin):
ti ante ponunt ¶ Ocium autẽ ꝙ dicis eẽ assencior
reꝵ ocũ fructus ẽ / non contencio animi s rclaxato
Sepe ex soce̾o meo audiui cũ is diceret socerũ suũ se¬
lium semꝑ fore solitũ cũ sipioone rustitari eosq in cred¬
ibilit̾ repueresciere ẽe solitos. cũ eiis ex urbe tanꝙͣ eui¬
nculis euolassent ¶Non audeo dicere detalib uiris
sed tamẽ ita solet narrare sceuola choncas eos et um¬
bilicos ad caietam et ad laurentũ legere consuenisse
et ad omineni animi remissionẽ ludumq descendere:¬
¶ Sic enim res se habet ut quemadmodũ uidemus
procuracionis atq utilitatis sue causa. effingere et
constituere indos casdẽ autem cum aliquid effece¬
rinti. leudndi laboris sui causa passim ac libere solut¬
as oꝑe uolitare . Sic nostri annnu negociis forensi¬
b atq urbano oꝑe defesi gestiunt ac uolitare cupi¬
unt uacui cura et labore ¶taq illud ego qd̾ in cã
cuxiana sceuole dixi non dixi secus ac senciebam. nã

Expanded text:
e, adsentior; verum oti fructus est non contentio animi, sed relaxatio. Saepe ex socero meo audivi, cum is diceret socerum suum Laelium semper fere cum Scipione solitum rusticari eosque incredibiliter repuerascere esse solitos, cum rus ex urbe tamquam e vinclis evolavissent. Non audeo dicere de talibus viris, sed tamen ita solet narrare Scaevola, conchas eos et umbilicos ad Caietam et ad Laurentum legere consuesse et ad omnem animi remissionem ludumque descendere. Sic enim res procreationis atque utilitatis suae causa effingere et construere nidos, easdem autem, cum aliquid effecerint, levandi laboris sui causa passim ac libere solutas opere volitare, sic nostri animi negotiis forensibus atque urbano opere defessi gestiant ac volitare cupiant vacui cura ac labore. Itaque illud ego, quod in causa Curiana Scaevolae dixi, non dixi secus ac sentiebam: nam
Abbreviated transcription (Latin):
proptisueram ut si te refellissem hosate di¬
scipulos ab ducerem. Nunc catulo adueme¬
nte te cesare uideor debere non tampugnare tecum
ꝙͣ quid ip̃e senciam dicere. ¶Sequitur igitur quoniã
nobis est hic de quo loquor in faro atq oculis ciuium
constituendꝰ ut uideamꝯ quid ei negnocii demꝰ cuiq
cum munexi uelimꝰ ẽẽ propositũ. llam crassꝰ hericũ

Expanded text:
proposueram, ut, si te refellissem, hos a te discipulos abducerem; nunc, Catulo audiente et Caesare, videor debere non tam pugnare tecum quam quid ipse sentiam dicere. Sequitur igitur, quoniam nobis est hic, de quo loquimur, in foro atque in oculis civium constituendus, ut videamus, quid ei negoti demus cuique eum muneri ve
Abbreviated transcription (Latin):
fontes ommũ disputacionũ suaꝵ. qui uixe ciuili scrip¬
quando incid̾e ꝙͣuis est ornatꝯ iudicibꝯ libroꝵ qui st̃
fere inscripti de reb uotis et illustrib de uirtute de
iusticia de honestate de uoluptate uerbũ ꝓrosꝯ mi¬
llum intelligo ita sunt angustis et longis disputacio¬

Expanded text:
fontis omnium disputationum suarum, qui iure civili et lefontis omnium disputationum suarum, qui iure civili et lequando incidi, deceptus indicibus librorum, qui sunt fere inscripti de rebus notis et inlustribus, de virtute, de iustitia, de honestate, de voluptate, verbum prorsus nullum intell
Abbreviated transcription (Latin):
ulos collocata in usu cotidiano in congressione homi¬
num atq mn foro neq ita multis litexis aut uolumini¬
bus magnis continexetur. E adẽ enim dara sunt pri¬
mum pluribꝯ de mũ paucis uerbis conmutatis eciam.
ab eisde scripcionibꝰ scripta sunt sepiꝰ. ¶a ccedit
uero quo faciliꝯ pexcipi cognosciq ius ciuile possit ꝙ
minime possit. pleriq arbitrentur mira quedã inco¬
studia delectent plurima ẽẽ in ip̃o uire cuuli et m̃
pontificũ libris et in xii. tabulis cdntinere uidebit¬
siue ꝙ̃ ista ͭ antiquitatis effugies ¶ Quod et uerboꝵ
uetustas prisca cognoscitur et actionũ genera quedã
maior con suc tudmẽ uitamq declaxant/. ¶Sie ꝗs
ciiulem scĩam contemplet᷑ quã sceuola non putat ora¬
toris ẽẽ propiã s cuiusdã ex alio genere prudencie
tabulis continere uidebit siue ꝙ̃ ista prepotẽs et glo¬
riosa phỹa delectat ¶Dicam audatiꝯ hosce hab̾er

Expanded text:
ulos, conlocata in usu cotidiano, in congressione homiulos, conlocata in usu cotidiano, in congressione hominum atque in foro; neque ita multis litteris aut voluminibus magnis continentur; eadem enim elata sunt primum a pluribus, deinde paucis verbis commutatis etiam ab eisdem scriptoribus scripta sunt saepius. Accedit ero, quo facilius percipi cognoscique ius civile possit, quod minime plerique arbitrantur, mira quaedam in costudia delectant, plurima est et in omni iure civili et in pontificum libris et in xii tabulis antiquitatis effigies, quod et verborum vetustas prisca cognoscitur et actionum genera quaedam maiorum consuetudinem vitamque declarant; sive quem civilis scientia, quam Scaevola non putat oratoris esse propriam, sed cuiusdam ex alio genere prudentiae,  partibus xii tabulis contineri videbit: sive quem ista praepotens et gloriosa philosophia delectat,—dicam audacius—hosce habet
Abbreviated transcription (Latin):
cum scripta quedã explicatio ¶hus ergo reb exꝰ adiu¬
ngerẽ insi apud quos hes habet᷑ or̃o cernerẽ. Nunc
complectar ꝙ proposiu breuiꝰ . N. autẽ mͥ facere licu¬
exit ꝙ iam cogito an aliꝯ ꝗspiam an me in pedito.
occuparet an mortuo effecerit ut primũ ome ius ciu¬
ile in genera digerat que pauca sunt. Demũ eoꝵ ge¬
nexũ quasi quedã menbra disperatiat tũ propiã cui¬
q uim diffincionẽ declarat perfectam artẽ iuris
ciiulis habebitis magis magnam atq uberem atq d¬
fficultatẽ atq obsturam atq interea tũ dũ hec q̃ disꝑ¬
sa sunt coguntur.ł. passim licet carpentẽ et colligen¬
tem undiq replere istam iuxis ciuilis scĩam non ne
uidetis eꝗtem romanũ hominẽ accutissimũ omnium
ingenio. s minime ceteris artibꝰ eruditũ catuleonẽ
qui mecũ uiuit semperq uixit ita tenere. Ius cuuł
ut ei cũ ab hoc discesẜ̾itis nemo dehiis qui peritissimi
sunt ante ponatur. ¶ Oĩa sunt enim põita ante occ¬

Expanded text:
cripta quaedam explicatio. Hisce ego rebus exempla adiungerem, nisi apud quos haec haberetur oratio cernerem; nunc complectar, quod proposui, brevi: si enim aut mihi facere licuerit, quod iam diu cogito, aut alius quispiam aut me impedito occuparit aut mortuo effecerit, ut primum omne ius civile in genera digerat, quae perpauca sunt, deinde eorum generum quasi quaedam membra dispertiat, tum propriam cuiusque vim definitione declaret, perfectam artem iuris civilis habebitis, magis magnam atque uberem quam difficilem et obscuram. Atque interea tamen, dum haec, quae dispersa sunt, coguntur, vel passim licet carpentem et conligentem undique repleri iusta iuris civilis scientia. Nonne videtis equitem Romanum, hominem acutissimo omnium ingenio, sed minime ceteris artibus eruditum, C. Aculeonem, qui mecum vivit semperque vixit, ita tenere ius civile, ut ei, cum ab hoc discesseritis, nemo de eis, qui peritissimi sunt, anteponatur? Omnia sunt enim posita ante oc
Abbreviated transcription (Latin):
nescunt ip̃i itaq et illi alias aliud isdem dereb et sci¬
unt et iudicant et nos contrarias causas sepe dicima
non modo ut crassꝰ contra me dicat aliqño aut ego
contra crassum cum alt̾utri ncc̃e sit falsum dicere. S
ecĩa uti utexq nostrum cad̾e dexe aliud aliꝯ deffendat
cum plꝰ uno uerum ẽẽ non possit ut igit᷑ in huiꝗ mõi
de re que mendacio nixa siti que ad sciençia non sepe
peruemat que op̃iones hominũ et sepe errores auc¬
upentur ita dicam si cã putatis ẽẽ curaudiatis.¶ Nos
uero et ualde quidẽ catulus inꝗt putamꝯ atq eo magis
ꝙ nulla michi ostentatõe uideris ẽẽ usus. Exorsus es
nescio qua dignitate. Ut igitur de ip̃o gen̾e sum confe¬¬
ssꝯ inꝗt anthoniꝯ artẽ ẽẽ nõ magnam. sic illud affirmo
precepta posse quedã dari peracuta ad ꝑtractandos
animos hominũ et ad explendas eoꝵ uoluntates: hui
rei sciãm si ꝗs uolet magnam quandã artem ẽẽ dic̾e

Expanded text:
nescimus ipsi; itaque et illi alias aliud eisdem de rebus et sentiunt et iudicant et nos contrarias saepe causas dicimus, non modo ut Crassus contra me dicat aliquando aut ego contra Crassum, cum alterutri necesse sit falsum dicere, sed etiam ut uterque nostrum eadem de re alias aliud defendat, cum plus uno verum esse non possit. Ut igitur in eius modi re, quae mendacio nixa sit, quae ad scientiam non saepe perveniat, quae opiniones hominum et saepe errores aucupetur, ita dicam, si causam putatis esse, cur audiatis.' 'Nos vero et valde quidem' Catulus inquit 'putamus atque eo magis, quod nulla mihi ostentatione videris esse usurus; exorsus es am a nescio qua dignitate.' 'Ut igitur de ipso genere sum confessus,' inquit Antonius 'artem esse non maximam, sic illud adfirmo, praecepta posse quaedam dari peracuta ad pertractandos animos hominum et ad excipiendas eorum voluntates. Huius rei scientiam si quis volet magnam quandam artem esse dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
in suis ciuitatibꝰ claxi et magni fuerunt se¬
fuexũt. nec in ocio sermones huiꝯmõi disputationesq
ndẽ aut lotus hic non ⁊ doneꝯ uidetur in quo porticꝰ
hec ip̃a ubi nunc ambulamꝰ. et palestra et tot locis
sessiones grimasioꝵ ad grecoꝵ disputationẽ memo¬
riam quodam modo comouent aut nunc inportimũ
tp̃ꝰ intanto ocio qd̾ et raro datur et nunt optato nb
datum est aut homines ab hoc genere disputacionis
alieni ꝗ nos omnes hii sumꝰ ut sine huis studiis uitã
nullam ẽẽ ducamꝰ. ¶ Onnia ista inquit crassꝮ ego aͦᷤ
modo interpretor ꝗ primũ palestram et sedes ac por¬

Expanded text:
in civitatibus suis clari et magni fuerunt, sifuerunt, nec in otio sermones huius modi disputationesque ndem aut locus hic non idoneus videtur, in quo porticus haec ipsa, ubi nunc ambulamus, et palaestra et tot locis sessiones gymnasiorum et Graecorum disputationum memoriam quodam modo commovent? Aut num importunum tempus in tanto otio, quod et raro datur et nunc peroptato nobis datum est? Aut homines ab hoc genere disputationis alieni, qui omnes ei sumus, ut sine his studiis vitam nullam esse ducamus?' 'Omnia ista' inquit Crassus 'ego alio modo interpretor, qui primum palaestram et sedes et por
Abbreviated transcription (Latin):
Contegitur. claro qui suit eloquio
Quiq malis grauis hostis erat tutorq bonoꝵ
Quo pene digna consule xoma fuit
Sed uigili cura deiectis hostibus uebe
Supplicioq datus prestitit in columem
Seruator patrie/ conditor eloquii
Occidit indigne manibus laceratus miquis
Tulluis hoc tumulo subditus exiguo

Expanded text:
Contegitur, claro qui fuit ingenio, Quique malis grauis hostis erat tutorque bonorum, Quo paene indigne consule Roma perit. Sed uigili cura detectis hostibus urbem Supplicioque datis praestitit incolumem. Seruator patriae, conditor eloquii,Occidit indigne manibus laceratus iniquis Tullius ac tumulo subditus exiguo
Abbreviated transcription (Latin):
Et si te nichil temere nichilq inprudenter factu¬
rum iudicarem. tamen permotus homnium fama
eseribendum ad te destinaui et pro ña beniuole¬
petendum ne quo progredererisi in clinota iesirre
et amiticie grauuorem mureidmn feceris ettibi mims
co mode consuelexis. sinon fortuue obsecutus uide¬
baris onma enim secundissima nobis aduersissima
illis accidisse uidentur nec causam secutus eadem eũ
tamen fuit cum ab eoꝵ consilis ab esse iudicasti sed
memin aliquod fac̾tum condemnasse quo michi graui¬
us abste nichil accidere potest quod ne facias proru¬
re nostre ancicie abste peto. Postremo quid uono¬
et bono quieto et bono cui magis conuenir ꝙa desse a
enulibus contrauersiis cum non nulli cuni ꝓrobaxet
perituli causa sequi non potuerunt. Tuexploraroet
et inte mes testimonio et amuicitie inditio neq tuci¬
us neq honestus xeperies quic ꝙͣ quam ab openi garis¬
tencioneasesse uale xuͦ lil maias ex itinere satis¬

Expanded text:
etsi te nihil temere, nihil imprudenter facturum iudicaram, tamen permotus hominum fama scribendum ad te existimavi et pro nostra benevolepetendum ne quo progredereris proclinata iam re et amicitiae graviorem iniuriam feceris et tibi minus commode consulueris, si non fortunae obsecutus videberis omnia enim secundissima nobis, adversissima illis accidisse videntur, nec causam secutus eadem enim tum fuit cum ab eorum consiliis abesse iudicasti, sed meum aliquod factum condemnavisse; quo mihi gravius abs te nil accidere potest. quod ne facias pro iure nostrae amicitiae a te peto. postremo quid viro bono et quieto et bono civi magis convenit quam abesse a civilibus controversiis? quod non nulli cum probarent, periculi causa sequi non potuerunt; tu explorato et vitae meae testimonio et amicitiae iudicio neque tutius neque honestius reperies quicquam quam ab omni contentione abesse. xv Kal. Maias ex itinere. a
Abbreviated transcription (Latin):
defiemnista sunti e go de meis de trae toribus sieposo
eotaigentet. hoc temipore catolina abomus quos̃
nostousil defendere cogitanuis nudree sihabemus quos
uolunins sefra decu atoens uolunsare. sero si absoli¬
osi cris sonueneciorẽ illum nobis fore in raciona peti¬

Expanded text:
 ego de meis ad te rationibus scripsi antea diligenter. hoc tempore Catilinam competitorem nostrum defendere cogitamus. iudices habemus quos voluimus, summa accusatoris voluntate. spero, si absolutus erit, coniunctiorem illum nobis fore in ratione peti
Abbreviated transcription (Latin):
Ingenue uero ab adolestencia eruditus et in diccendo plu¬
rimum exercitatus facile et sine labore cogitaciones suas
mandare literis poterat. Llac igitur facilitate ingenii h
nature munere hac demq sapia et erudicione fretus a.
puericia ad exitium uite multa scripssit multa eciam cũ¬

Expanded text:
ingenio ab adolescentia eruditus, et in dicendo plurimum exercitatus, facile et sine labore cogitationes suas mandare litteris poterat. Hac igitur felicitate ingenii, hoc naturae munere, hac denique sapientia et eruditione fretus, a pueritia ad exitum vitae multa praescripsit: inter quae qua
Abbreviated transcription (Latin):
Wullius hic sicus est uenerabile nomen ĩ euuni
Clarus honore simul clarus et ingemo
Omani princeps populi decus ordinis ampli
Coniuratoꝵ uindex hostisq maloꝵ
Hoc lamie debet quod iacet in tumulo
Uitalis
Octrine antistes reꝵr mirabilis auctor
Tullius existens nobilis ex humili
Sed fortuna noçens miserando funere raptupi
Carpsit et hoc uoluit menbra iacore solo

Expanded text:
ullius hic situs est, uenerabile nomen in aeuum, Clarus honore simul, clarus et ingenio11 R VITALIS Romani princeps populi, decus ordinis ampli, Coniuratorum uindex hostisque malorHoc Lamiae debet, quod iacet in tumuloILIVS octrinae antistes, rerum mirabilis auctor, Tullius existens nobilis ex humili,Sed Fortuna nocens miserando funere raptum Carpsit et hoc uoluit membra iacere lo
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtoꝵ formas desiderat. in quo ecia isti nos niris con¬
sulti inpediunt adicendo que decerrent. Uideo enm
in catonis et inbruti liberis nomati fere referri quid
alitui de ure uiro aut muliexi xñdexit. E redo ut pu¬
taremꝰ ĩ hõibꝰ non in re consulta uõis aut dubitacõnis
cãm aliquã fuisse ut ꝙ homines in muimexabiles sint de¬
bilitati anixe cognoscendo uoluntatẽ Discendi sił cũ spe
ꝑdiscendi abiceuemꝯ ¶Sed hec crasso aliquo nob expediz
et exponet descripta generatĩ. Est et eĩ ne forte nescia ᷤᷤ
heri nobis ille. hoc catule pollicitꝰ. is cuule ꝙ ninc diffu¬

Expanded text:
 fontis desiderat. In quo etiam isti nos iuris consulti impediunt a discendoque deterrent; video enim in Catonis et in Bruti libris nominatim fere referri, quid alicui de iure viro aut mulieri responderit; credo, ut putaremus in hominibus, non in re consultationis aut dubitationis causam aliquam fuisse; ut, quod homines innumerabiles essent, debilitati a iure cognoscendo voluntatem discendi simul cum spe perdiscendi abiceremus. Sed haec Crassus aliquando nobis expediet et exponet discripta generatim; est enim, ne forte nescias, heri nobis ille hoc, Catule, pollicitus se ius ci
Abbreviated transcription (Latin):
semp fortis or̃o queritur sed sepe placda sumissa
lenis q max ͤ comẽdares reos aut appello nõ eos mõ
qui argumitur s oĩs quoꝵ de re disceptatur sic eĩ
olim loquebantur ¶Hoꝵ igitur expenere mores
orone istos intregõs ueligiosos tnudos ꝑferẽtes
iniuriaꝵ micũ ꝙdani ualet et hoc uł in principis¬
uel ĩ re narranda uel inꝑorando tancã habet uim
si ẽ suauit et consensu tractatũ ut ꝑsepe plusꝙͣ cã
ualeat ¶ Tantũ autẽ efficitur sensu quodam ac ra¬
cione dicendi ut quasi mores oratoris effingat or̃o.
genexe autẽ quodã sentenciaꝵ et genere uerboꝵ
adhibita ecĩa accione leui facilitatẽq significãti essi

Expanded text:
semper fortis oratio quaeritur, sed saepe placida, summissa, semper fortis oratio quaeritur, sed saepe placida, summissa, lenis, quae maxime commendat reos. Reos autem appello non eos modo, qui arguuntur, sed omnis, quorum de re disceptatur; sic enim olim loquebantur. Horum igitur exprimere mores oratione iustos, integros, religiosos, timidos, perferentis iniuriarum mirum vel in re narranda vel in perorando tantam habet vim, si est suaviter et cum sensu tractatum, ut saepe plus quam causa valeat. Tantum autem efficitur sensu quodam ac ratione dicendi, ut quasi mores oratoris effingat oratio; genere enim quodam sententiarum et genere verborum, adhibita etiam actione leni facilitatemque signi