comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dãnatoc ex istimabãtur. quoditaẽ quia necesseest. cam quae suũ
corpus addixerit tur pissimȩ cupiditati. timere multos quos
istos uirum paeftes ceteros ad quos uid& sui dedecoris in famiã
quia nulla potest honestee ratio retinere eã quã magnitudo
peccati ficit timidam. intemperantia audacẽ natura mulieris
in considerateem: quidueneficii damnatec̃ quid puteebant.
inpudicam quoq necessario: quare: quia nulla ficilius adid
maleficium causa. quã turpis amor & intemperans libido cõmo¬
uere potuit. cũ cuius mulieris animus eẽt corruptus. eius corpus
cautũ c̃ẽ nonputecuerunt : quid inuiris i demne hoc obseruabuñ
minime. quidita : quia uiros ad unũ quodq maleficium singulȩ
cupiditates inpellunt. mulieres adomnia maleficia cupiditas
unaducit. Item bene maiores hoc conparauerunt.: utnȩmi¬
nemregem quẽ armis cepissent uitcpriuarent: quiditec: quia
que nobis fortuna ficultatẽ dedisset iniquerat inforũ supplicio

Expanded text:
damnata exeistimabatur. Quid ita? Quia necesse est eam, quae suum corpus addixerit turpissimae cupiditati, timere multos. Quos istos? Virum, parentes, ceteros, ad quos videt sui dedecoris infamiam Quia nulla potest honesta ratio retinere eam, quam magnitudo peccati facit timidam, intemperantia audacem, natura mulieris inconsideratam. Quid? Veneficii damnatam quid putabant? Inpudicam quoque necessario. Quare? Quia nulla facilius ad id maleficium causa, quam turpis amor et intemperans libido commovere potuit; tum cuius mulieris animus esset corruptus, eius corpus castum esse non putaverunt. Quid? In viris idemne hoc observabant? Minime. Quid ita? Quia viros ad unum quodque maleficium singulae cupiditates inpellunt, mulieris ad omnia maleficia cupiditas una ducit.» Item: «Bene maiores hoc conparaverunt, ut neminem regem, quem armis cepissent, vita privarent. Quid ita? Quia, quam nobis fortuna facultatem dedisset, inicum erat in eorum supplicium
Abbreviated transcription (Latin):
apud nrõs nonerat eccrum rerũ nomina non poterant c̃ẽ
usitata: ergohaec asperiora primouideantur pecesse est:
id quod fiet rei non nr̃a difficultate : reliqum scripturae:
consumetur in exemplis: haec in alienasi posuisemꝰ factũ
ẽẽ ut quod cõmodie& in hoc libro idnr̃m non eẽt. quoda spe¬
rius & inusitctus id propriae nobis ad tribueretur
Ergo hancquoq incõmoditatẽ fugimus. hisdecausis
cum cestis inuentionẽ graecorũ ꝓbassemus exemplorũ
raitionem secuti nonsumus: Nunc tempus postulat.
utadelocutionis p̃ceptac transeamꝰ : Biꝑtitacigitur erit no¬
bis elocutionis preceptio: primũ dicemꝰ quib ingenerib
corum sem ꝑ omnis oratorĩa locutio de becet ẽẽ: Demn¬
de ostendemus quas res semꝑ habere debecet
UNTICITUR TRIA GENENN
quaegenera nos figuras appella mus iñ quib om̃is¬
braitio non uitiosa consumitur: Unam grauem: alterã¬

Expanded text:
apud nostros non erant, earum rerum nomina non poterant esse apud nostros non erant, earum rerum nomina non poterant esse usitata. Ergo haec asperiora primo videantur necesse est, id quod fiet rei, non nostra difficultate. Relicum scripturae consumetur in exemplis: haec tamen aliena si posuissemus, factum esset, ut, quod commodi esset in hoc libro, id nostrum non esset; quod asperius et inusitatum, id proprie nobis adtribueretur. Ergo hanc quoque incommoditatem fugimus. His de causis, cum artis inventionem Graecorum probassemus, exemplorum rationem secuti non sumus. Nunc tempus postulat, ut ad elocutionis praecepta transeamus. Bipertita igitur erit nobis elocutionis praeceptio. Primum dicemus, quibus in generibus ferme semper omnis oratoria elocutio debeat esse; deinde ostendemus, quas res semper habere debeat. igitur tria genera, quae genera nos figuras appellamus, in quibusratio non vitiosa consumitur: unam gravem, altera
Abbreviated transcription (Latin):
nia. non putaent fore ridiculum. sicum id polliceantur
arescant ipsisiccitate: chares ab lysippo stectuas facere
nonistomodo didicit: utlr sippuscaputostenderet imltoniis
brachia praxitelȩ. pectus polydetiumSedomnia corã
magistrũ facientem uidebat c&erorum opera: uel sola sponte
poterat considerare: isticredunt eosqui haec uelint discere
quidem eac quaesumuntur ab aliis exemplattm ẽe
ac commodattm astem ꝓpterecc quod in dicendo leuiter
unus quisq locus pleruq tangitur necers apparecet:
in praecipiendo. ex praesse conscripta ponere oportet ex¬
empla: uti in artis formã conuenire possint & post indi¬
cendo nepos sit arseminere & ab omnib uideri facultate
oratoris  occultatur: ergo etiam ut magis arscognosca¬
tur: suis exemplis melius est ut postremo haecquoꝗ resnos
duxit ad hanc rationẽ quod nomina rerũ graeca cð̃riuesti¬
mus eccremota sunt a consuetudine. Quaeenimres

Expanded text:
nia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, nia, non putant fore ridiculum, si, cum id polliceantur, arescant ipsi siccitate? Chares ab Lysippo statuas facere non isto modo didicit, ut Lysippus caput ostenderet Myronium, brachia Praxitelae, pectus Polycletium, sed omnia coram magistrum facientem videbat, ceterorum opera vel sua sponte poterat considerare isti credunt eos, qui haec velint discere,quidem ea, quae sumuntur ab aliis, exempla tam esse artem adcommodata, propterea quod in dicendo leviter unus quisque locus plerumque tangitur, ne ars appareat; in praecipiendo expresse conscripta ponere oportet exempla, uti in artis formam convenire possint: et post in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate oratoris occultatur. Ergo etiam ut magis ars cognoscatur, suis exemplis melius est uti. Postremo haec quoque res nos duxit ad hanc rationem, quod nomina rerum Graeca ‹quae› convertimus, ea remota sunt a consuetudine. Quae enim res
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. utsiquis purpurã aut aliud quippiã uenders dicat.
sumcͥame: sed huius exemplũ aliunde rogabotibiq¬
ostendam: si mercem ipsi qui uenditant: aliunde exempla
quaeritant: aliud mercis a ceruos sedicant triticihabere:
eorum exemplũ pugno non habent quodostendant. si
tre tolemus cum hominib semen largretur. ipse ab aliis
id hominibus mutdcretur : autsi promet heus cũ mortelib
ignem diuidere uellet ipse auicinis cum testa ambulans
carbunculos corrogaret: ridiculus uideretur ĩstim agistri.
omniũ dicendi praeceptores Nonuidentur sibi ridicule
facere. cũ id quod aliis pollicentur ab aliis quaerunt᷑: siqui
se fontes maximos penitus absconditos aperuis sedicat.
ethaec sitiens tũ maximȩ loquatur. Neq habe at quisi¬
tim sed etnonrideatur : isti cũ non modo doͫ e fontium
sed se ipsos fontes eẽdicant. & omniũ rigecre debecent inge¬

Expanded text:
esse. Ut si quis purpuram aut aliud quippiam vendens dicat: esse. Ut si quis purpuram aut aliud quippiam vendens dicat: «Sume a me, sed huius exemplum aliunde rogabo tibi quostendam», sic mercem ipsi qui venditant, aliunde exemplum quaeritant aliquod mercis, acervos se dicunt tritici habere, eorum exemplum pugno non habent, quod ostendant. Si Triptolemus, cum a se hominibus semen gigneretur, ipse ab aliis id hominibus mutuaretur, aut si Prometheus, cum mortalibus ignem dividere vellet, ipse a vicinis cum testo ambulans carbunculos corrogaret, ridiculus videretur: isti magistri, omnium dicendi praeceptores, non videntur sibi ridicule facere, cum id, quod aliis pollicentur, ab aliis quaerunt? Si qui se fontes maximos penitus absconditos aperuisse dicat, et haec sitiens quommaxime loquatur neque habeat, qui sitim sedet, non rideatur? Isti cum non modo dominos se fontium, sed se ipsos fontes esse dicant et omnium rigare debeant inge
Abbreviated transcription (Latin):
tuissc sumi: quare unius alicuius. eẽ similem satis habe¬
bit: omnia quae omnes habuerint. solũ habere seposse
nia posse. Igitur nemo inhanc incideret opinionem:
siabuno exempla sũpsissent: Nunchoc signiest ipsos
astis scriptores non putasse unũ potuisse in omnib
elocutionis paestib enitere: quoniã neq sua ꝓtulerunt.
Neq unius alicuius autdeniq duorũ sed abomnib: ora¬
torib & poctis exempla sumpserunt: Deinde siquis
uelit astem demonstrare : nihil prodesse ad dicendũ. non
male utectur hoc adium̃to. quodunus omnis aftis par¬
tes consequi nemo potuerit Quidigitur iuuat horũ
ipsum scriptorem astissuo iudiciocomꝓbacre: Ergo
ab uno sumenda fuisse docuimus exempla. si semꝑ
aliunde sum erentur: Nunc om̃nino aliunde sum̃¬
da non fuisse sic intellegemus: Primũ omniũ quod
ab astis scriptore ad festur ex̃plũ decius astificiodeb et

Expanded text:
tuisse sumi. CAPUT 8 Quare unius alicuius esse similem satis habetuisse sumi. CAPUT 8 Quare unius alicuius esse similem satis habebit; omnia, quae omnes habuerint, solum habere se posse re unum omnia posse. Igitur nemo in hanc incideret opinionem, si ab uno exempla sumpsissent. Nunc hoc signi est ipsos artis scriptores non putasse unum potuisse in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque sua protulerunt neque unius alicuius aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis exempla sumpserunt. Deinde, si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad dicendum, non male utatur hoc adiumento, quod unius omnis artis partes consequi nemo potuerit. Quod igitur iuvat eorum ipsum artis scriptorem suo iudicio conprobare? Ergo ab uno sumenda fuisse docuimus exempla, si semper aliunde sumerentur. CAPUT 9 Nunc omnino aliunde sumenda non fuisse sic intellegemus. Primum omnium, quod ab artis scriptore adfertur exemplum, id eius artificii debet
Abbreviated transcription (Latin):
gis etiam delinquere. quod amultis exempla sumant:
Setdeco quod postec diximꝰ ante a uideamꝰ: si concederem
aliena oportere ad sumere exempla. uincerem uniusopor¬
tere. Primũ quod contra hoc nulla stocret illorũ ratio
Licet enim eligerent etꝓbaerent quemliber qui sibi
in omnes res suppeditaret exempla uel poetã uel oratorẽ :
cuius auctoritate niterentur. Deinde inter est magni.
eius qui dicere uult. utrũ omnsũ omnia. a nomnia aneminẽ.
Saliud alium putet consequi posse. Sienm putabit posse
omnia ꝑdies unum consistere: ipsequoq ad omniũ nitetur
facultatem: siid despera. t inpͥaucis se exercebit. ipsi senĩ
contentus erit. Necmirum cum ipse praeceptor artis.
omnia penes unum repperire Nonpotuerit. Allatis
igitur exemplis acatone. a gracchis. alellioa scipione.
galba. porcina. crasso antonio: Ceteris item sumptis
aliis a poetis costoriarum scriptorib necesseerit eum
quidisc& putarc abomnib omnia. abunopauca uix po¬

Expanded text:
gis etiam delinquere, quod a multis exempla sumant. Et de eo, quod postea diximus, antea videamus. Si concederem aliena oportere adsumere exempla, vincerem unius oportere, primum quod hoc contra nulla staret illorum ratio. Licet enim eligerent et probarent quemlibet, qui sibi in omnes res subpeditaret exempla, vel poetam vel oratorem, cuius auctoritate niterentur. Deinde interest magni discere vult, utrum omnium omnia an omnia a nemine aliud alium putet consequi posse. Si enim putabit posse omnia penes unum consistere, ipse quoque ad omnium nitetur facultatem. Si id desperarit, in paucis se exercebit; ipsis enim contentus erit, nec mirum, cum ipse praeceptor artis omnia penes unum reperire non potuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Graccis, a Laelio, a Scipione, Galba Porcina, Crasso Antonio, ceteris, item sumptis aliis a poetis et historiarum scriptoribus necesse erit eum, qui discet, putare ab omnibus omnia, ab uno pauca vix po
Abbreviated transcription (Latin):
cursum etsteterit utmittatur: inpudentis dicat ẽe illos
qui curere ceperint: ipse intra cͦarcerem stet et nar ẽtaliis

Expanded text:
cursum et steterit, ut mittatur, inpudentis dicat esse illos, qui currere coeperint, ipse intra carcerem stet et naret aliis
Abbreviated transcription (Latin):
aut nefaria. Deindecum diu remauxerimus. Nihilsimile
a nobis factum sostendemus. Aut aliquorũ iudiciũ desimili
causa. Aut deeadem. Aut deminore aut maiore profere¬
mus : Deinde ad nostram causam pede temptim accedes

Expanded text:
aut nefaria; deinde cum diu rem auxerimus, nihil simile a nobis factum ostendemus; aut aliquorum iudicium de simili causa aut de eadem aut de minore aut de maiore proferemus, deinde ad nostram causam pedetemptim accede
Abbreviated transcription (Latin):
autneq cõmode potuisse. aut cũ fugisse illa srationes cõmodi¬
ores ꝓpter cupiditatem. Hoc locodefensor demonstret opor¬
tet: aut alioͥs quoq bono fuisse. aut alios quoq id quod ipse insi¬
muletur facere potuisse
IGNUM EST.PER QUOD OSTENDITꝰ
idonca ꝑficiendi facultas cẽ quaesitec: iddiuiditur in pastes
Locum quaeritur belebris andesestus: semꝑ desertus: antũ cũ id

Expanded text:
aut non aeque commode potuisse aut eum fugisse alias rationes commodiaut non aeque commode potuisse aut eum fugisse alias rationes commodiores propter cupiditatem. Hoc loco defensor demonstret oportet aut aliis quoque bono fuisse, aut alios quoque id, quod ipse insimuletur, facere potuisse. Signum est, per quod ostenditur idonea perficiendi facultas esse quaesita. Id dividitur in partes Locus quaeritur, celebris an desertus, semper desertus an tum, cum id
Abbreviated transcription (Latin):
reillum ante occultasse sua flagitia: seplanum facturum ab eo
maleficium non abesse. Defensor primum demonstrabit uitã
in tegram si poterit: id si non poterit confugiet ad inprudentiã
stultitiam adulescentiam uim ꝑsuasionem:. Quib derebus
uituperatio eorum. quaec xtra id crimenerunt. Nondebeat¬
&signari: sinuehementer hominis turpitudine inpedictur
& in famia: prius dabit operã ut falsos rumores dissipatos ẽẽ
dicat demnocente . & utetur loco cõmuni rumorib credinono por¬
tere Sinnihileorum fieripotest: utatur extrema defensione.
Dicat non sedemorib: eius apud censores: sed decriminib: aduer¬
sariorum apud iudices dicere. DECONLATIONE.¬
ONLATIO ESECUM ACCUSATOR IDQUOD
aduersarium fecisse criminatur. altinemins nisi reobo¬
nũ feris sedemonstrat. Aut aliũ neminem potuisse ꝑ ficere
nisi aduersarium. autcũ ipsũ aliis rationib aut non potuis se

Expanded text:
re; illum ante occultasse sua flagitia; se planum facturum ab eo re; illum ante occultasse sua flagitia; se planum facturum ab eo maleficium non abesse. Defensor primum demonstrabit vitam integram, si poterit: id si non poterit, confugiet ad inprudentiam, stultitiam, adulescentiam, vim, persuasionem; quibus de rebus  vituperatio eorum, quae extra id crimen erunt, non debeat atsignari. Sin vehementer hominis turpitudine inpedietur et infamia, prius dabit operam, ut falsos rumores dissipatos esse dicat de innocente; et utetur loco communi, rumoribus credi non oportere. Sin nihil eorum fieri potest, utatur extrema defensione: dicat non se de moribus eius apud censores, sed de criminibus adversariorum apud iudices dicere. CAPUT 6 Conlatio est, cum accusator id, quod adversarium fecisse criminatur, alii nemini nisi reo bono fuisse demonstrat; aut alium neminem potuisse perficere nisi adversarium; aut eum ipsum aliis rationibus aut non potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
causam si poterit: aut eam uehement̃ extenuabit: Deinde ini¬
cum eẽ dic& omnes adquos aliquid emolumenti ex aliqua re
peruenerit insuspicionem maleficii deuocari. Deinde uita
hominis ex antefactis expectabitur. Srimũ considerabit
accusator: Numquando simile quid fecerit: sud non repperiet :
quaeret num quando uenerit insimilem suspicionem. & ineo debe¬
bit ẽẽ occupatus. utad eam causam peccatis quã paulo ante
exposuerit uita hominis possit ad cõmodari hoc modo. Sidi¬
c& pecuniae causa fecisse. ostend& eum semꝑ auarũ fuisse
si honoris. ambitiosum. Itccpoterit animiuitium cũ causa
re : demonstret corrustorẽ ꝑfidum: siquomodo poterit.
Deniq aliquo autquam plurimis uotis contaminare ꝑsonã
Deinde qui illud fecerit tam aequiter eundem hunctam per¬
peram fecisse Nonec̃ mirandum: siuchem̃ter castus: integer
ex istimabitur. aduersarius dic& fata non famã spectari oposte¬

Expanded text:
causam, si poterit, aut eam vehementer extenuabit; deinde inicausam, si poterit, aut eam vehementer extenuabit; deinde inicum esse dicet omnes, ad quos aliquid emolumenti ex aliqua re pervenerit, in suspicionem maleficii devocari. CAPUT 5 Deinde vita hominis ex ante factis spectabitur. Primum considerabit accusator, num quando simile quid fecerit. Si id non reperiet, quaeret, num quando venerit in similem suspicionem; et in eo debebit esse occupatus, ut ad eam causam peccati, quam paulo ante exposuerit, vita hominis possit adcommodari, hoc modo: Si dicet pecuniae causa fecisse, ostendat eum semper avarum fuisse, si honoris, ambitiosum; ita poterit animi vitium cum causare, demonstret conruptorem, perfidiosum, si quo modo poterit denique aliquo aut quam plurimis vitiis contaminare personam; deinde qui illud fecerit tam nequiter, eundem hunc tam perperam fecisse non esse mirandum. Si vehementer castus et integer existimabitur adversarius, dicet facta, non famam spectarei oporte
Abbreviated transcription (Latin):
NCAUSA CONIECTURA LI. NARRATIO
accusatoris suspiciones interiectas et disꝑsas haberedebet:
Utnihil actum. Nihildictum. nusquã uentum. aut abitũ
nihildeniq factum sine causa putetur. Defensoris narra¬
tio simplicem etdilucidam expositionem debet habere.
cũ ad tenuatione suspicionis. Huius constitutionis ratio
in sex partes est distributa. Probabilem: conlationẽ signũ.
argumentũ consecutionẽ. ad ꝓbationem: horũ unũ qusdque. quid
ualcat aperiemus. DEPRO BABILI¬
RODABILEEST PEAQUOD PRODATUR EXPEDISSE
peccare : & absimili turpitudinchominẽ. Numquam
a fuisse : Id diuditur in causam etinuitam. Causa est caquae indu¬
Nũdominationem. num aliquam cupiditatem amoris Aut eius¬
modi libidinis uoluens explere aut num quod comodũ uitarit
inimicitias. in famiam dolorem supplicium. hic accusator inspe
commodi cupiditatem ostendet aduersarii: inuitatione in cõ¬
modi formidinem augebit. Defensor autem negabit fuisse

Expanded text:
causa coniecturali narratio accusatoris suspiciones interiectas et dispersas habere debet, ut nihil actum, nihil dictum, nusquam ventum aut abitum, nihil denique factum sine causa putetur. Defensoris narratio simplicem et dilucidam expositionem debet habere cum adtenuatione suspicionis. Huius constitutionis ratio in sex partes est distributa: probabile, conlationem, signum, argumentum, consecutionem, adprobationem. Horum unum quidquid quid valeat, aperiemus. Probabile est per quod probatur expedisse peccare et ab simili turpitudine hominem numquam afuisse. Id dividitur in causam et in vitam. Causa est ea, quae indunum dominationem; num aliquam cupiditatem ‹aut› amoris aut eiusmodi libidinis voluerit explere, aut num quod incommodum vitarit: inimicitias, infamiam, dolorem, supplicium. CAPUT 4 Hic accusator in spe commodi cupiditatem ostendet adversarii, in vitatione incommodi formidinem augebit. Defensor autem negabit fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
etspeciae sit cestatura adpositec ad dignitite sicũmagna
populo cominoutiis rebus expectationem. repente silentio
facto uocẽmittat acerbiissimã. cũtur pissimo corporis motu
quo melius ornatus etmagis fuerit exceptatus. comagis deri¬
sus et contemptus cicitur: Item siquis in excelsoloco & in
magnis aclocupletib copiis con locatus. fortunȩ munerib
& naturae cõmodisomnib abundabit: Siuistutis magis

Expanded text:
et specie sit et statura adposita ad dignitatem: si, cum magnam et specie sit et statura adposita ad dignitatem: si, cum magnam populo commorit iis rebus expectationem, repente, silentio facto, vocem mittat acerbissimam cum turpissimo corporis motu, quo melius ornatus et magis fuerit expectatus, eo magis derisus et contemptus eicitur; item, si quis in excelso loco et in magnis ac locupletibus copiis conlocatus fortunae muneribus et naturae commodis omnibus abundabit, si virtutis et ar
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ hocmodo In amicitia gerenda si c̃incestamine curren
diñita conuenit exerceriꝰ. ut quo ad neceisesit uenirepos¬
sis sedutꝓ ductus studio etuirib ultro facile ꝓcuras Nam
hoc simileest utaꝑtius intellegatur mala ratione ficile qui
rephendant eos qui uerbi causa postmortẽ amici liberos eius
custodicent. Propterea quod incur sorem tantum uelo citcetis c̃e
studio Dictum autem simi leest ꝑbreuitatem. Nenĩ ne
ut inccteris reb res abre separate est: sedutriq resconiunc¬
te & confuse comparatc ante oculosponendi negotii caura
sumpta Similitudo dicetur ꝑ conlationem sicuti ertharedus
cũ ꝓdierit optime uestitus pallam in auratẽc indutus cũ cdla¬
midem purpurecem colorib uariis corporis intextec &cũ co¬
rona magna fulgentib gemis in luminata citharã tenens
exornatissimã auro et ebore distinctã ipse p̃terea forma

Expanded text:
tatem - hoc modo: «In amicitia gerenda, sicut in certamine currendi, tatem - hoc modo: «In amicitia gerenda, sicut in certamine currendi, non ita convenit exerceri, ut, quoad necesse sit, venire possis, sed ut productus studio et viribus ultra facile procurras.» Nam hoc simile est, ut apertius intellegatur mala ratione facere, qui reprehendant eos, qui verbi causa post mortem amici liberos eius custodiant, propterea quod in cursore tantum velocitatis esse studio. Dictum autem simile est per brevitatem. Non enim ita, ut in ceteris rebus, res ab re separata est, sed utraeque res coniuncte et confuse pronuntiatae. Ante oculos ponendi negotii causa sumetur similitudo - dicetur per conlationem - sic: «Uti citharoedus cum prodierit optime vestitus, palla inaurata inductus, cum clamyde purpurea variis coloribus intexta, et cum corona aurea, magnis fulgentibus gemmis inluminata, citharam tenens exornatissimam auro et ebore distinctam, ipse praeterea forma
Abbreviated transcription (Latin):
dicipotuit hoc mododicitur: minus bonos imperato¬
res a meliorib exercitũs accipere solere: Sedornandicau¬
sa simile sumptũ : orationi quaedã dignitasconparet᷑:
Dictũ autẽ est ꝑ contrariũ. Nãtum similitudo sumitur
ꝑcontrariũ cũ cirei quã nos ꝓbamꝰ aliquã rem nogamus cẽ
similẽ uitpaulo ante cũ decursorib ad serebat᷑ : Pernega¬
tionẽ dicetur ꝓbandi causa. hoc modo. Neq: equus indo¬
mitus quã uis bene natura compositussit. idoneus potest ẽẽ
ad eccs utilitates quaedesiderantur ab equo. neq homo indoctus.
quã uissit ingeniosus aduistutem potest ꝑuenire. Hocꝓba¬
bilius fictum est: quod magis est ueri simile Nposse uirtutẽ
sinedoctrina conparari. quoniã nc̃equus quidem indomitus
idoneus possit eẽ: Ergo sũptumest ꝓbandicausa. dictũ aũt
ꝑ negationem aid cũ perspicuũ ÷ deprimo similitud inis uer

Expanded text:
dici potuit hoc modo: «Dicitur minus bonos imperatodici potuit hoc modo: «Dicitur minus bonos imperatores a melioribus exercitus accipere solere»; sed ornandi causa simile sumptum est, ut orationi quaedam dignitas conparetur. Dictum autem est per contrarium. Nam tum similitudo sumitur per contrarium, cum ei rei, quam nos probamus, aliquam rem negamus esse similem. ut paulo ante, cum de cursoribus adserebatur. Per negationem dicetur probandi causa hoc modo: «Neque equus indomitus, quamvis bene natura conpositus sit, idoneus potest esse ad eas utilitates, quae desiderantur ab equo; neque homo indoctus, quamvis sit ingeniosus, ad virtutem potest pervenire.» Hoc probabilius factum est, quod magis est veri simile non posse virtutem sine doctrina conparari, quoniam quidem ne equus quidem indomitus idoneus possit esse. Ergo sumptum est probandi causa, dictum autem per negationem; id enim perspicuum est de primo similitudinis verbo
Abbreviated transcription (Latin):
genera hocinter est allud ex uerbis celeriter relatis confecet.
hic sententi ac contrariae ex conparatione referant᷑ oportet:
similitudo est. oratio traducers adrem quã piã aliquid exre
disparisimile eccsumit᷑ autornandicausa aut ꝓbandi
aut aꝑtius dicendi aut antc oculos ponendi: quomodo
quattuor decausis sumit᷑. Item quattuor modis dicitur:
ꝑ contrariũ ꝑnigationẽ. ꝑ conͥlationem. ꝑbreuitatem:
adunã quamq sumende causã similitudinis. ac cõmodabimꝰ
singulos modos ꝓnuntiandi ornandi causa sumitur. per
contrarium sic: Nonenĩ quẽ ad modũ inpalã est quitȩdas
cadentes accipit. celerior est incursu continuo quã ille qui
tradit. Itẽ melior imperator nouus qui accipit exercitũ.
quã ille quidecedit: Propterea quod defatigatus cursor
integro facẽ. hicperitus imperator imperito exercitum
tradit: hoc sine similisatis plane & ꝑspicuae & ꝓbabilit̃

Expanded text:
genera hoc interest: illud ex verbis celeriter relatis constat; genera hoc interest: illud ex verbis celeriter relatis constat; hic sententiae contrariae ex conparatione referantur oportet. CAPUT 59 Similitudo est oratio traducens ad rem quampiam aliquid ex re dispari simile. Ea sumitur aut ornandi causa aut probandi aut apertius dicendi aut ante oculos ponendi. ‹Et› quomodo quattuor de causis sumitur, item quattuor modis dicitur: per contrarium, per negationem, per conlationem, per brevitatem. Ad unam quamque sumendae causam similitudinis adcommodabimus singulos modos pronuntiandi. Ornandi causa sumitur per contrarium sic: «Non enim, quemadmodum in palaestra, qui taedas candentes accipit, celerior est in cursu continuo, quam ille, qui tradit, item melior imperator novus, qui accipit exercitum, quam ille, qui decedit; propterea quod defatigatus cursor integro facem, hic peritus imperator inperito exercitum tradit.» Hoc sine similei satis plane et perspicue et probabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
et extracausam in exercendo rationes adhibere expolitio¬
nis. indicendo uticam ex ornationib argumentatione: dequa
re diximus in libro secundo. cÕMORAtIO
ÕMORATIOEST. CŨ IN LOCO FIRMISSI MO QUOTOTA
causa continetur. manetur diutius & eodem saepius
reditur: hacutimaxime conuenit. etidest oratoris bonima¬
xime ꝓprium. Nonenim datur auditori potestas. animũ
dere firmissima demouendi . H uic exemplũ satis idoneũ
subiciñ potuit: propterece qđ hic locus. non statotre causa
separatus. sicuti membrũ illi quod sedtam quã sanguis ꝓ fu¬
susest ꝑtotũ corpus orationis. CONTEXTIO
OUTENTIO Ẽ ꝑQUA CONTRARIAREFEREN
eccest in uerborum ex ornationib ut antedocuimꝰ hus¬
modĩmimicis teplacabilem. amicis in exo rabilẽ prebes
in sententiarũ huiꝰ modiuos huius in cõmodis lugetis.
iste rp. calamitate la&atur uos uris fortunis diffiditis
iste solus suis eomagis condit: Int̾haccduo contentionũ

Expanded text:
et extra causam in exercendo rationis adhibere expolitioet extra causam in exercendo rationis adhibere expolitionis, in dicendo uti, cum exornabimus argumentationem, qua de re diximus in libro secundo. Commoratio est, cum in loco firmissimo, a quo tota causa continetur, manetur diutius et eodem saepius reditur. Hac uti maxime convenit et id est oratoris boni maxime proprium. Non enim datur auditori potestas animum de re firmissima demovendi. Huic exemplum satis idoneum subici non potuit, propterea quod hic locus non est a tota causa separatus sicuti membrum aliquod, sed tamquam sanguis perfusus est per totum corpus orationis. Contentio est, per quam contraria referentur. Ea est in verborum exornationibus, ut ante docuimus, huiusmodi: «Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem praebes.» In sententiarum huiusmodi: «Vos huius incommodis lugetis, iste rei publicae calamitate laetatur. Vos vestris fortunis diffiditis, iste solus suis eo magis confidit.» Inter haec duo contentionum
Abbreviated transcription (Latin):
Prp̃. inqua ethaccꝰ illud sanctissimum paromonemconti¬
netur. nolle indiscrim̃ uenire. SIM IL .E.¬
TAUTI CONTẼNENDUS Ẽ QUI INNAUIGIO NA
uem quã sema uult in columẽ: Itẽ uitu perandus qui in r̃p
discriminesuae plusquã cõmunisa luti consulit. Nauienĩ
fracta multi in columes fuerunt. ex naufragio patriae
saluus nemo potest enatacre. Ex Emnplum¬
IUODMIHIBENE UIDETUR DECIUS INTELLEXISSE
qui sed euouisse dicitur. & ꝓlegionib in hostes inmi¬
sit animã potitus est gloriã quaecũ sũma laude p̃ditec
uenustate. cotidie magis enitescit. CONCLUSIO.¬
uodsi pro nẽp dedene accedenepericul ũ
& rationem de monstratum est & exemplo conꝓbatum: Hisapi¬
entes sunt existimandi qui nullũ ꝓsalute patriae periculũ
uitant. In hisigitur generib ex politio uersatur. dequa
ꝓductisumus ut plura diceremus quod non modo cũ causã dici¬
mus adiuuat & exornat orationem. sed multomaxime
ꝑecem exercemur adelocutiones facultatem: quare conueni¬

Expanded text:
 in qua et haec ‹et› illud sanctissimum patriae nomen continetur, nolle in discrimen venire. Ita uti contemnendus est, qui in navigio non navem quam se mavult incolumem, item vituperandus, qui in re publica discrimine suae plus quam communi saluti consulit. Navi enim fracta multi incolumes evaserunt; ex naufragio patriae salvus nemo potest enatare. Quod mihi bene videtur Decius intellexisse, qui se devovisse dicitur et pro legionibus in hostis immsit animam, potitus est gloriam, quae cum summa laude prodita vetustate cottidie magis enitescit. Quodsi pro re publica decere accedere periculum et ratione demonstratum est et exemplo conprobatum, ii sapientes sunt existimandi, qui nullum pro salute patriae periculum vitant.» CAPUT 58 In his igitur generibus expolitio versatur: de qua producti sumus, ut plura diceremus, quod non modo, cum causam dicimus, adiuvat et exornat orationem, sed multo maxime per eam exercemur ad elocutionis facultatem. Quare conveni
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃ hensio huius modi conclusionis duplex est: auc̾tior illa
superior facilior haec posterior adexcogitandum
tem uitiosa confirmatioest rationis: cũ care quaeplures res
significat abutimur ꝓcesto unius reisigno. hoc modo necesse
est quoniam parst aegrotasse: aut necesse est peperisse qm̃
sustin& puerum in fantem: Nam haec sua sponte cesta signa
non habent : si ncȩtera quoq similia concurrunt. Nonni hil
illius modi signa ad augent suspicionem. Itemuitiosũ est
quoduel inalium & cum ipsum quidicit. quod in aduersariũ
dicit potest conuenire hoc modo: miserisunt siuxoresducunt:
a.⁊ tu duxisti alteram. Item intiosum est id quod uulgarem
habet defensionem. hoc modo. Iracundia deductus peccauit
aut adulescentia aut amore: huius modienim depraecatio¬
nes si probabuntur inpunema xima peccata dilabentur

Expanded text:
T 39 Ergo reprehensio huiusmodi conclusionis duplex est; auctior illa T 39 Ergo reprehensio huiusmodi conclusionis duplex est; auctior illa superior, facilior haec posterior ad excogitandum. Item vitiosa confirmatio est rationis, cum ea re, quae plures res significat, abutimur pro certo unius rei signo, hoc modo: «Necesse est, quoniam pallet, aegrotasse»; aut «Necesse est peperisse, quoniam sustinet puerum infantem.» Nam haec sua sponte certa signa non habent: sin cetera quoque similia concurrunt, nonnihil illiusmodi signa adaugent suspicionem. Item vitiosum est, quod vel in alium vel ‹in› eum ipsum, qui dicit - quod in adversarium dicit - potest convenire, hoc modo: Miseri sunt, si uxores ducunt. At tu duxisti alteram.» Item vitiosum est id, quod vulgarem habet defensionem, hoc modo: «Iracundia deductus peccavit aut adulescentia aut amore.» Huiuscemodi enim deprecationes si probabuntur, inpune maxima peccata dilabentur
Abbreviated transcription (Latin):
& uitanda in nr̃a : & obseruanda in aduersariorum ratione
sunt uitia. Propterea que diligentius consideranda
quod acicurata adfirmatio rationis. totam uehem̃tissime conꝓ¬
bat argumentationem. Utuntur igitur studiose in con¬
firmanda ratione duplici condusione. hocmodo. Iniuria
abste ad ficior indignapater. Namsi in ꝓhumẽe chresponthẽ
existimas. cur mehuiẽ locabas nuptiis. sine si prob curtalem
inuitem inuitum cogis. liquere : quachoc modo concludentur :
autex contrario conuertentur: autex simplici paste rep̃¬
hendetur: ex contrari& hoc modo: Nullate in digna nutec
ad ficio in iuria si probus es conlocaui. sinest improbus diuor¬
tio liberote in cõmodisex simplici paste rep̃hendetur: Sedex
duplici condusione alterutra pars diluitur hoc modo : Nãsi
imꝓbum eẽ chrespotem existimas curme hui e locabas nup¬
tus duxi ꝓbum erraui postcognoui: & fugio cognitu męrgo

Expanded text:
t vitanda in nostra et observanda in adversariorum oratione t vitanda in nostra et observanda in adversariorum oratione sunt vitia proptereaque diligentius consideranda, quod adcurata confirmatio rationis totam vehementissime conprobat argumentationem. Utuntur igitur studiosei in confirmanda ratione duplici conclusione hoc modo: Iniuria abs te adficior indigna, pater; Nam si inprobum esse Chrespontem existimas, Cur me huic locabas nuptiis? Sin est probus, Cur talem invitam invitum cogis linquere? Quae hoc modo concludentur, aut ex contrario convertentur aut ex simplici parte reprehendentur. Ex contrario hoc modo: Nulla te indigna, nata, adficio iniuria. Si probus est, te locavi; sin est inprobus, Divortio te liberabo incommodis. Ex simplici parte reprehendetur, sei ex duplici conclusione alterutra pars diluitur, hoc modo: Nam si inprobum esse Chrespontem existimas, Cur me huic locabas nuptiis? Duxi probum, Erravi. Post cognovi, et fugio cognitum.» CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
pacuuius infirmaratione utitur: cũ ait. uerius ec̃ temeritate
quã fortunares geri. Nam utraq opinione philoso phorum.¬
ficri potuit: ut is quirex fuisset mendicus factus eidutem anfis
ex posttione dictum est hocmodo: Mnagno malo est hominib
auaritia. Id urco quod homines magnis etmultis in cõmodis
conflictantur : ꝓpter inmensam pecuniae cupiditatema
Nam hic aliis uerbis idem ꝑrationem dicitur quoddictum est
ꝑ expositionem  Item in firma ratio est quaeminusidoncam
quam res postulat causam subicit expositionis. hoc modo
Utilisest sapientia ꝓpterea quod qui sapientes sunt pi&atem
colere consuerunt Ite mutile est amicosueros habere:
habcas enim quibuscumio caripossis: Nam in huius modiratio¬
nib Non unuersa Neq absoluta sede xtenuatec ratio est. quae
uel alii expositioni potest ad cõmodari. ut facit pacuuius qui
eandem ad fest rationem quare caeca eadem quarebruta
IN COUFIN MATIONE RATIONISMULTAOLE¬

Expanded text:
Pacuvius infirma ratione utitur, cum ait verius esse temeritate quam fortuna res geri. Nam utraque opinione philosophorumfieri potuit, ut is, qui rex fuisset, mendicus factus esset. CAPUT 3expositione dictum est, hoc modo: «Magno malo est hominibus avaritia, idcirco quod homines magnis et multis incommodis conflictantur propter inmensam pecuniae cupiditatem.» Nam hic aliis verbis idem per rationem dicitur, quod dictum est per expositionem. Item infirma ratio est, quae minus idoneam, quam res postulat, causam subicit expositionis, hoc modo: «Utilis est sapientia, propterea quod qui sapientes sunt, pietatem colere consuerunt.» Item: «Utile est amicos veros habere: habeas enim quibuscum iocari possis.» Nam in huiusmodi rationibus non universa neque absoluta, sed extenuata ‹ratione evel alii expositioni potest adcommodari, ut facit Pacuvius, qui eandem adfert rationem, quare caeca, eandem, quare bruta In confirmatione rationis multa e
Abbreviated transcription (Latin):
meo accius iniuriarum agit. hic nihil aliud defendit nisilice¬
re nominarieũ cuius nomine scriptadentur agenda.
Ad sumꝑtiua pars est c̃um ꝑse defensio infirma est ad supta
excontraria re conprobatur. Ad sumptiuae partessunt
quattuor. Concessio: remotio criminis. trans latio criminis.
conparatio. Concessio est: cũreus postulat ignosci: Cadiuidit᷑
in purgationẽ & precationẽ. Purgatio est cũ consulto negat
se reus fecisse: cadiuiditur in in prudentiã. fortunã necessi
sione. In prudentiã : utille quideeo seruo quidominũ occide¬
rat supplicium sũpsit. Cui frater essec antequã tabulas
testamenti aperuit. cũ isseruus testam̃to manumissus eẽt:
a quȩ mter dusissent. De praecatio est cũ etpeccasse se et con¬
sulto fecisse confitetur. & tamen postulat ut sui misereant᷑:
hoc iniudicio᷑ ferepotest usuuenire: Nisiquando ꝓeo dicimꝰ

Expanded text:
m eo Accius iniuriarum agit. Hic nihil aliud defendit nisi licem eo Accius iniuriarum agit. Hic nihil aliud defendit nisi licere nominari eum, cuius nomine scripta dentur agenda. Adsumptiva pars est, cum per se defensio infirma est, adsumpta extraria re conprobatur. Adsumptivae partes sunt quattuor: concessio, remotio criminis, translatio criminis, conparatio. Concessio est, cum reus postulat ignosci. Ea dividitur in purgationem et deprecationem. Purgatio est, cum consulto negat se reus fecisse. Ea dividitur in inprudentiam, fortunam, necessitsione; inprudentiam, ut ille, qui de eo servo, qui dominum occiderat, supplicium sumpsit, cui frater esset, antequam tabulas testamenti aperuit, cum is servus testamento manu missus esset; d flumina vias interclusissent. Deprecatio est, cum et peccasse se et consulto fecisse confitetur, et tamen postulat, ut sui misereantur. Hoc in iudicio fere ‹non› potest usu venire, nisi quando pro eo dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tilium esto:. malleolus iudicatus est matrẽ necasse cidamnato
in carcerem ductus est. Qui defendebant eum: tabulas in car¬
cerem adferunt. testamentum ipso praesente conscribunt.
testes recte adfuerunt: deillo supplicium sumitur : Hiqui he¬
redes erant testam̃to. hereditatem ad eunt: frater minor mal¬
leoli quieum obpugnauerat in eius periculo suam uocat here¬
ditatem. legem agnationis: Hiccesta lex inrem nulla ad¬
festur : & tamen multe adferuntur: ex quib ratiocinatio
nascitur. quare potuerit aut non potuerit iure testamentũ
facere: constitutio legitima ex ratiocinatione. Cuius mo¬
di pastesessent legitimȩ constitutionis ostendimꝰ: Nunc
cumꝰ factum conuenit sed iure an iniuria factum sit quacritur¬
Eius constitutionis pastes duac sunt:
quarum una ab soluta. altera ad sumptiua nominatur
Absolutec est cũ idipsum quod fictum est. ut aliud nihil foris
quidam nominatim acciũm po&am conpellauit incenaculo¬

Expanded text:
tilium esto. Malleolus iudicatus est matrem necasse. Ei damnato in carcerem ductus est. Qui defendebant eum, tabulas in carcerem adferunt, testamentum ipso praesente conscribunt, testes recte adfuerunt; de illo supplicium sumitur. Ii, qui heredes erant testamento, hereditatem adeunt. Frater minor Malleoli, qui eum obpugnaverat in eius periculo, suam vocat hereditatem lege agnationis. Hic certa lex in rem nulla adfertur, et tamen multae adferuntur, ex quibus ratiocinatio nascitur, quare potuerit aut non potuerit iure testamentum facere. Constitutio legitima ex ratiocinatione. Cuiusmodi partes essent legitimae constitutionis ostendimus: nunc itutio est, cum factum convenit, sed iure an iniuria factum sit, quaeriturEius constitutionis partes duae sunt, quarum una absoluta, altera adsumptiva nominatur. Absoluta est, cum id ipsum, quod factum est, ut aliud nihil foris quidam nominatim Accium poetam conpellavit in scaena. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
i quod sme lege aeque acsi legitimũ sit usitatũ st quodgenus
id quod argente notuleris expensu absocio ciuis rette petero i¬
possis. Iudicatum est id dequo sententia latecest autdecretum
inter positum: ecc sacpe diuersa sunt ut aliud alio iudici autprae¬
tori autconsuli aut trib̾. p̃. placitumsit: & fit utdecadem re
saepe alius aliud decreuerit autiudicarit quod genus m̃. dru¬
sus p̃r̃ urbanus. quod cum heredemandati ageretur iudicium
redddidit sẽx iulius nonreddidit. Item celius iudex absoluit
iniuriarum cum quilucilium poetam in scaenam Nominatim
laeserat .p. mucius eum quil. accium poetam nominauerat
condempnauit: E rgoqui a possunt ressimili decausa dissi¬
militer iudicate ꝓferri cumidusu uenerit i iudicem cũ iudice
tempuscũtem pore. Numerũ cũnum ero iudiciorũ ꝓferemus
est cognitorem detex eo uel nouum ius constitui conuenit extẽ¬
pore & ex hominis dignitate: Expacto ius est siquid

Expanded text:
legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario tuleris expensum, ab socio eius recte petere possis. Iudicatum est id, de quo sententia lata est aut decretum interpositum. Ea saepe diversa sunt, ut aliud alio iudici aut praetori aut consuli aut tribuno plebis placitum sit et fit, ut de eadem re saepe alius aliud decreverit aut iudicarit, quod genus: M. Drusus praetor urbanus, quod cum herede mandati ageretur, iudicium reddidit, Sex. Iulius non reddidit. Item:‹C.› Caelius iudex absolvit iniuriarum eum, qui Lucilium poetam in scaena nominatim laeserat, P. Mucius eum, qui L. Accium poetam nominaverat, condemnavit. CAPUT 20 Ergo, quia possunt res simili de causa dissimiliter iudicatae proferri, cum id usu venerit, iudicem cum iudice tempus cum tempore, numerum cum numero iudiciorum conferemus. est, cognitorem det. Ex eo vel novum ius constitui convenit ex tempore et ex hominis dignitate. Ex pacto ius est, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
tutione utemur: cumipsam rem quã nos fecisse confitemur iure
ficttim dicemus sinculla adsũptione extrariae defensionis:
Inee conuenit quaeri iure nesit fictum deco causa posita dicere
poterimus siex quibus partibus ius constet cognouerimus
Confecotigitur exhispccstib Naturalege consuetudine iudi¬
pato aequo & bonopacto. Natura iusest quod cognitionis aut
pisutis causa obseruatur. quo iure parentes aliberis & a paren¬
dibus bbier coluntur Legeius est ĩd quod populi ius suscm est
quod genus utiniuseces cumuoceris: Consuetudine ius est
id quod sme lege aeque acsi legitimũ sit usitatũ est quod genus
idquod argenteenotuleris expensũ ab socio ciuis recte petere¬

Expanded text:
am nos fecisse confitemur, iure factum dicemus, sine ulla adsumptione extrariae defensionis. In ea convenit quaeri, iurene sit factum. De eo causa posita dicere poterimus, si, ex quibus partibus ius constet, cognoverimus. Constat igitur ex his partibus: natura, lege, consuetudine, iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est, quod cognationis aut pietatis causa observatur, quo iure parentes a liberis, et a parentibus liberi coluntur. Lege ius est id, quod populi iussu sanctum est quod genus: ut in ius eas, cum voceris. Consuetudine ius est id, quod sine lege aeque, ac si legitimum sit, usitatum est quod genus id quod argentario tuleris expensu
Abbreviated transcription (Latin):
nem habeat. Numalio tempore. num alialege. numalioquerente
haedegibus etmoribus acqua & bona repperientur. De quib
dicetur in iuridicali absoluta. DERATIOCINATIONE¬
NCAUSA RATIOCINALI PRIMG̃ QUERETUR
& quid in rebus maioribus autminoribus autdissimilibus simi¬
liter scriptum autiudicatum sit. Deinde utrumeccres similis sit
crei quadẽ agitaturindis similis. Deinde utrũ consultodceccre
scriptum sit: non quod ũoluerit cauere: An quod satis cautum
putarit: ꝓpterceterorum scriptorum similitudinem. De partib
legitimae confatutionis satisdictum est. Nunc adiurididilem

Expanded text:
io tempore, num alia lege, num alio quaerente. Haec legibus et moribus, aequo et bono reperientur; de quibus dicetur in iuridiciali absoluta. In causa ratiocinali primum quaeretur, ecquid in rebus maioribus aut minoribus aut dissimilibus similiter scriptum aut iudicatum sit; deinde, utrum ea res similis sit ei rei, qua de agitur, an dissimilis; deinde, utrum consulto de ea re scriptum non sit, quod noluerit cavere, an quod satis cautum putarit propter ceterorum scriptorum similitudinem. De partibus legitimae constitutionis satis dictum est: nunc
Abbreviated transcription (Latin):
pastes iuris ue̾rum cũ faciant. dequa paste iuris posterius disse¬
IAMBIGUUM EST SCRIPTŨPUTABIT
quod induccs autplures sententias trahi possit. hoc modo
tractandum est. Primũ sit Neambiguum quaerendum est
Deinde quando scriptum est: sedet sud quod aduersarii int̾prȩtant᷑
scriptor fieriuoluisset ostendendumest. Deinde in quod nos
inter prȩtemur etfieri posse : & honeste recteleze. more natura
bono& aquo fieriposse. Quod aduersarii inter praetentur
ex contrario negesse ambigue scriptum cũ intellegatur utra senten¬
tia uerasit. Sunt qui arbitrentur ad hanccausam tractandam
uehementer ꝑtinere cognitionem amphiboliarum etem quȩibdia¬
lecticis proferatur Nosuero arbitramur ponmodo nullo adiu¬
mento eẽ sedpotius maximo impedimento. Omnesenim illi
amphibolias aucupantur: eccsetiam quace  altera paste sententiã
nullam possunt interpractari. Itecq & alieni sermonis molesti

Expanded text:
partes iuris, utrocum faciant; de qua parte iuridicialis posterius dissepartes iuris, utrocum faciant; de qua parte iuridicialis posterius disseSi ambiguum esse scriptum putabitur, quod in duas aut plures sententias trahi possit, hoc modo tractandum est: primum, sitne ambiguum, quaerendumst; deinde, quomodo scriptum esset, si id, quod adversarii interpretantur, scriptor fieri voluisset, ostendendum est; deinde id, quod nos interpretemur, et fieri posse, et honeste recte lege more natura bono et aequo fieri posse; quod adversarii interpretentur, ex contrario; nec esse ambigue scriptum, cum intellegatur, utra sententia vera sit. Sunt, qui arbitrentur ad hanc causam tractandam vehementer pertinere cognitionem amphiboliarum eam, quae ab dialecticis proferatur. Nos vero arbitramur non modo nullo adiumento esse, sed potius maximo inpedimento. Omnes enim illi amphibolias aucupantur, eas etiam, quae ex altera parte sententiam nullam possunt interpretari. Itaque et alie
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas: et expositio locus cõmunis contraeum quiscriptũ
recitet. & scriptoris uoluntatem Non inter practetur¬
UMDUAELE BES INTERSE DISCREPENT UIDIN¬
dumest primũnamq abrogatio aut derogatiosit. Deinde:
utrum leges itec dissentiant. ut altera iubet̾ altera uetet¬
Anitac ut altera cogat altera ꝑmittat. Infirmaenim ert eius
defensio quinegalit se fecisse quod cogeretur. cui altera lex ꝑmitte¬
ret. Plusenim ualet sanctio ꝑmissione. Item illa defensio tenuis
est cũ ostenditur u factũ ẽẽ quodecclex sanciat cui legi abrogatum
autderogaitum sit id quod posteriore lege sunctũ sit ẽc neclectum.
Cum haecerunt considerata stoctim nrãe legis expositione.
recitatione conlaudatione utemur: De in de contrariac legiseno¬
dabimus uoluntatem : & eccm trahemus ad nrãc causae cõmodum
Deinde iudicali absoluta sumemus rationem iuris: etquȩremus

Expanded text:
voluntas, et  expositione. Locus communis contra eum, qui scriptum voluntas, et  expositione. Locus communis contra eum, qui scriptum recitet et scriptoris voluntatem non interpreteturduae leges inter se discrepent, videndum est primum, num quae obrogatio aut derogatio sit; deinde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetetan ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex permitteret: plus enim valet sanctio permissione. Item illa defensio tenuis est, cum ostenditur id factum esse, quod ea lex sanciat, cui legi obrogatum aut derogatum sit; id, quod posteriore lege sanctum sit, esse neclectum. Cum haec erunt considerata, statim nostrae legis expositione, recitatione, conlaudatione utemur. Deinde contrariae legis enodabimus voluntatem et eam trahemus ad nostrae causae commodum. Dein de iuridiciali absoluta sumemus rationem iuris et quaeremus
Abbreviated transcription (Latin):
atq breuitatem: quod tantum scripserit quod necesse fuerit illud
quod sinc scripto intelligi potuerit non necessarium scribendum
putarit. Deindedicemus calũniatoris eẽ officium uerba
& litteras sequi : Neclegere uoluntatem. Deindeid quod scrip¬
tum sit aut non posse fieri autnon lege Non more nonnatura
Ncn equo & bono possefieri quae habuisse scriptorȩ quã rectis¬
sime ficrinemo dic& at caquae a nobis facta sint iustissime facta
Deinde contrariam sententiã autnullameẽ: autstultã autiniustã
aut non possefieri aut constare cũ superiorib et inferioribus
sententiis. autcũ iure cõmuni. autcum aliis legib cõmunibus.
autcũ reb iudicatis dissentire. Deinde exemplorum auolun¬
tate & contra scriptum iudicatorũ enumerationẽ. Deinde legũ
astipulationẽt breuiter excerptarum inquib intellegat᷑ scriptorũ

Expanded text:
atque brevitatem, quod tantum scripserit, quod necesse fuerit; illud atque brevitatem, quod tantum scripserit, quod necesse fuerit; illud quod sine scripto intellegi potuerit, non necessario scribendum putarit. Deinde dicemus calumniatoris esse officium verba et litteras sequi, neclegere voluntatem. Deinde id, quod scriptum sit, aut non posse fieri, aut non lege non more non natura non aequo et bono posse fieri; quae omnia noluisse scriptorem quam rectissime fieri nemo dicet; at ea, quae a nobis facta sint, iustissime facta. Deinde contrariam sententiam aut nullam esse, aut stultam, aut iniustam, aut non posse fieri, aut ‹non› constare cum superioribus et inferioribus sententiis; aut cum iure communi aut cum aliis legibus communibus aut cum rebus iudicatis dissentire. Deinde exemplorum a voluntate et contra scriptum iudicatorum enumeratione, deinde legum aut stipulationum breviter exscriptarum, in quibus intellegatur scriptorum