comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utra pars deberet prior dicere. Quod inforo uel atroci¬
tate formulaꝵ uel modo petitionu uel nouissime forte
diiudicatur. In schola queri nihil attinet cum m decla¬
matioibus iisdem narrare et contradictiones soluere tã
ab actore ꝗ̃ a possessore concessum sit. Sed in plurimis cõ¬
trouersiis ne inuenire quiđ põt ut in illa ꝗ tris liberos
habebat oratorem. philosophum. medicum testam̃to¬
quatuor partes fecit: et singulas singulis dedit. unam
eius ẽẽ uoluit qui esset utilissimus ciuitati contendunt
quis primus dicat incertũ est. propositio tñ certa. Ab eo .n.
cuius ꝑsonam tuebimur incipiendum erit. Et hec quidem
de diuidendo in uniuersum p̃cipi possunt aliquo modo. In¬
ueniemus etiam illas occultiores questiones.s. quomodo
sententias: uerba: figuras. colores ingenio. cura exercita¬
tione non tam̃ fere unꝗ̃ nisi imprudentem fugerit si ut di¬

Expanded text:
utra pars deberet prior dicere; quod ex foro vel atrociutra pars deberet prior dicere; quod ex foro vel atrocitate formularum vel modo petitionum vel novissime sorte diiudicatur. In schola quaeri nihil attinet, cum ex declamationibus iisdem narrare et contradictiones solvere tam ab actore quam a possessore concessum sit. sed ex plurimis controversiis ne inveniri quidem potest: ut ex illa, Qui tres liberos habebat, oratorem, philosophum, medicum, testamentoquattuor partes fecit et singulas singulis dedit, unam eius esse voluit, qui esset utilissimus civitati. contendunt ; quis primus dicat, incertum est, propositio tamen certa; ab eo enim, cuius personam tuebimur, incipiendum erit. Et haec quidem de dividendo ex universum praecipi possunt. at quomodo inveniemus eniam illas occultiores quaestiones? scilicet, quomodo sententias, verba, figuras, colores: ingenio, cura, exercitatione. non tamen fere unquam nisi imprudentem fugerint, si, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
botest occidit. Ergo aut iure aut miuna utiq aut neces
anceps est Sed qaita homines putant aduingenda desen¬
sio ut id pro re.p. fuerit necessitate subita igit pugna¬
non preparata. alit igitur insidiatus est uter profectio
dodius uides ne ut ipã reꝵ necessitas deducat ad defensi¬
onem. Adhuc aut utiq uoluit occdere insidiatorẽ clodi¬
um aut nõ. tutius si noluit. Fecerũt ergoseriu milonis
neq iubente neque sciente milone. At hȩc tam timida de¬
fensio detrahit auctoritatẽ illi qua recte dicehamus occisu
A diicietur ꝙ suos quisque seruos intalire facere uoluisset
hoc eo est utilius ꝙ sepe nihil placet: et aliquid dicendum
est. Intueamur ergo omnia ita apparebit aut id quod op¬
timum est aut id quod minime malum propositione
aliqñ aduersarii utendum est non nunquam comunẽ
suo loco dictum est. Multis milibus uersuum scio
apud quosdam eẽ quesitum quo modo inueniremus

Expanded text:
potest: occidit ergo aut iure aut iniuria utique. iure :potest: occidit ergo aut iure aut iniuria utique. iure :anceps est, sed, quia ita homines putant, attingenda defensio, ut id pro re publica fuerit. necessitate ? subita igitnon praeparata; alter igitur insidiatus est. uter ? Profecto Clodius. videsne , ut ipsa rerum necessitas deducat ad defensionem? adhuc , aut utique voluit occidere insidiatorem Clodium aut non. tutius , si noluit. fecerunt ergo servi Milonis neque iubente neque sciente Milone. at haec tam timida defensio detrahit auctoritatem illi, qua recte dicebamus occisum. adiicietur : quod suos quisque servos ex tali re facere voluisset. hoc eo est utilius, quod saepe nihil placet et aliquid dicendum est. intueamur ergo omnia: ita apparebit aut id quod optimum est aut id quod minime malum. propositione aliquando adversarii utendum et esse nonnunquam commune eam, suo loco dictum est. multis milibus versuum scio apud quosdam esse quaesitum, quomodo inveniremus,
Abbreviated transcription (Latin):
solum id suꝑ eẽ quod credi uolebam ut in preuaricationũ
criminibus ut absoluat᷑ reus aut ĩnocentia ipius fit
aut interueniente aliqua potestate aut ui aut corrupto
iudicio aut difficultate probationis aut preuaricatione
nocentem fuisse confiteris nulla potestas obstitit: nulla
uis corruptũ iudiciũ non querens nulla probandi diffi¬
cultas fuit. Quid suꝑ est nisi ut p̃uaricatio fuerit: si omnia
a moliri non poteram plura amoliebar. Hominem¬
occisum et̃ constat nõ insolitudine ut a latronibus suspicer
non prede gratia quia inspoliatus est. non hereditatis spe
quia pauper fuit: Odium igitur in causa. quis inmicust
quȩ resaũt faciliorem diuisioni uiam prestat eadem iu¬
tiona quoqi ex cutere quicꝗd dicit᷑ põt et uelut reiectione
facta ad optimũ ꝑuenire. Accusatur milo ꝙ clodiũ otto¬
derit aut fecit aut non. Optimũ erit negare Si non

Expanded text:
solum id superesset quod credi volebam, ut ex praevaricationum solum id superesset quod credi volebam, ut ex praevaricationum criminibus: Vt absolvatur reus, aut innocentia ipsius fit aut interveniente aliqua potestate aut vi aut corrupto iudicio aut difficultate probationis aut praevaricatione. nocentem fuisse confiteris, nulla potestas obstitit, nulla vis, corruptum iudicium non quereris, nulla probandi difficultas fuit: quid superest, nisi ut praevaricatio fuerit? Si omnia amoliri non poteram, plura amoliebar. hominemesse constant, non ex solitudine, ut a latronibus suspicer; non praedae gratia, quia inspoliatus est; non hereditatis spe, quia pauper fuit: odium igitur ex causa, cum sis inimicus. quae res autem faciliorem divisioni viam praestat, eadem inventioni quoque, excutere quidquid dici potest, et velut reiectione facta ad optimum pervenire. accusatur Milo, quod Clodium occiderit. aut fecit aut non. optimum erat negare; sed non
Abbreviated transcription (Latin):
titorem patrem in suffragiis uicerat captus est. Euntes
ad redimendum eum legati obuiũ habuerũt patrem re¬
uertentem ab hostibus legatis dixit sero itis. ex cusserũt
illi prẽm et aurum in sinũ eius inuenerũt. Ip̃i perseuerãt
ire quo intenderãt inuenerũt ducem crucifixum cuꝰ
uox fuit. Cauete proditorem reus est pater que cõueniũt
proditio nobis prodita est. et prodita adduce. querimus
proditorem te esse ad hostes fateris et isse claret. et ab iis
in columem redisse. aurũ retulisse et aurũ occultum habuis¬
se. Nam quod fecit id non nunꝗͣ potentius fit ĩ propositio¬
ne quȩ si animos occupauit prope aures ip̃e defensioni
p̃cludunt᷑. in totũ autem congregatio criminum accusan¬
tem adiuuat seperatio defendentẽ. Solebam id quod
fieri et in argumẽtis dixi in tota facere materia proposi¬
tis extra quȩ nihil eẽt omnibus deinde reteris remotis

Expanded text:
titorem patrem ex suffragiis vicerat, captus est; euntes titorem patrem ex suffragiis vicerat, captus est; euntes ad redemptionem eius legati obvium habuerunt patrem revertentem ab hostibus. is legatis dixit: Sero itis. excusserunt illi patrem et aurum ex sinu eius invenerunt; ipsi perseverarunt ire quo intenderant; invenerunt ducem cruci fixum, cuius uox fiuit: cauete proditorem. reus est pater. quid convenit? proditio nobis praedicta est et praedicta a duce; quaerimus proditorem. te isse ad hostes fateris et isse clam et ab his incolumem redisse, aurum retulisse et aurum occultum habuisse. nam , quod fecit, id nonnunquam potentius fit propositione; quae si animos occupavit, prope aures ipsae defensioni praecluduntur. In totum autem congregatio criminum accusantem adiuvat, separatio defendentem. solebam id, quod fieri et ex argumentis dixi, ex tota facere materia, ut propositis extra quae nihil esset omnibus, deinde ceteris remotis,
Abbreviated transcription (Latin):
rat aliquid quod est ultra si ne uidua quiđ adhuc plus si nihil
expriuato. Ultimum retrorsum quod idem a capite primũ
est nihil inquum. Itaq propositione uisa quod est facillimũ
cogitemus si fieri põt ꝗd naturale sit primu rñderi. id si
tanꝗ̃ res agatur et nobis ipis respondẽ di necessitas sit in¬
tueri uolumus occurrit . si id non cõtigerit. seponamus
id quod primum se optulerit. et ip̃i nobiscum sic loquam̃
quid si hoc non ẽẽt id iterum et tertiũ. et dum nihil sit reliq
ltaq inferiora quoq scrutabimur. quȩ tractata faciliore
nobis uidicem in summa questione faciẽt. Non dissimile¬
huic est et illud preceptũ ut a comunibus ad propria
ueniamus fere enim coĩa generalia sunt. comunem
et excerpere quid mihi cum aduersario conueniret si mõ
id pro me erat nec solum premere confessionem sed par¬
tiendo multiplicare. ut in illa controuersia. dux qui compe¬

Expanded text:
rere aliquid quod ultra est, ne uiduam quidem. adhuc plus est, nihil rere aliquid quod ultra est, ne uiduam quidem. adhuc plus est, nihil ex privato. ultimum retrorsum, quod idem a capite primum est, nihil iniquum. itaque propositione visa, quod est facillimum, cogitemus, si fieri potest, quid naturale sit primum responderi. id si, tanquam res agatur et nobis ipsis respondendi necessitas sit, intueri voluerimus, occurret. Si id non contigerit, seponamus id quod primum se obtulerit, et ipsi nobiscum sic loquamur: quid si hoc non esset? id iterum et tertium et dum nihil sit reliqui. itaque inferiora quoque scrutabimur, quae tractata faciliorem nobis iudicem ex summa quaestione facient. non dissimilehuic est et illud praeceptum, ut a communibus ad propria veniamus. fere enim communia generalia sunt. commune et excerpere, quid mihi cum adversario conveniret, si modo id pro me erat, nec solum premere confessionem, sed partiendo multiplicare, ut ex illa controversia, dux ., qui compe
Abbreviated transcription (Latin):
ude. priora enim remuti possiũt Ultima non possunt Solebam
& hoc facere precipue ud ab ultima spetit nam ea ferc est ̃
continet causam retrorsum querere usque ad primam genş¬
ralem questione. uel a genere ad extremã spetim descende¬
re et insuasoriis ut deliberat numa an regnum offerẽtibus ro¬
manis recipiat. Primũ id est genus an regnandũ: an in
ciuitate aliena. an romȩ an laturi sint romam talem regẽ
Similit in cõtrouersis optet enim uiri fortis alienã uxorem
Ulcima speties est an optare possit alienã uxore uenerale est
an quicꝗd optauerit accipe debeat. inde an expriuato an
nuptias an maritum hñtes. Sed hoc nõ quemadmodum dicit᷑
ita et querit᷑. primũ enim occurrit fere quod est ultimũ dicẽdo
ut hoc non debes alienam uxorẽ optare ideoq diuisionẽ ꝑdit
festinatio non oportet igitur offerentibus se contentũ eẽ. que¬

Expanded text:
ude. priora enim remitti possunt, ultimum non potest. solebam ude. priora enim remitti possunt, ultimum non potest. solebam et hoc facere, ut vel ab ultima specie nam ea fere est, quae continue causam retrorsum quaererem usque ad primam generalem quaestionem, vel a genere ad extremam speciem descenderem, etiam ex suasoriis. Vt deliberat Numa, an regnum offerentibus Romanis recipiat. primum , id est genus, an regnandum, tum an ex civitate aliena, an Romae, an laturi sint Romani talem regem. similiter ex controversiis. optet enim vir fortis alienam uxorem. ultima species est, an optare possit alienam uxorem. generale est, an quidquid optarit, accipere debeat. inde , an ex privato, an nuptias, an maritum habentis. sed hoc non, quemadmodum dicitur, ita et quaeritur. primum enim occurrit fere, quod est ultimum dicendum, ut hoc, non debes alienam uxorem optare, ideoque divisionem perdit festinatio. non oportet igitur offerentibus se contentum esse, sed quae
Abbreviated transcription (Latin):
questio an huc eẽ procuratorẽ liceat. finge nos postꝗ
tractauimus ea remittere uel et conũci: queret᷑ an ei cũaꝰ
noĩe litigatur procuratorem hũdi sit ius. discedamus hic̃
quoq Recipit materia questionẽ. an ille cuius nomine
agitur heres sit feneratoris an ex asse heres hȩc ꝙͦ cõcessa
sit᷑. Queret᷑ an debeatur. Contra nemo tam uehemẽs fuerit
ut cum id quod firmissimũ duxerit se habere remittat illud
& leuiora transcendat. Huic in schola simile est. nõ ab¬
dicabis ad optatum ut hũc quoq nõ uirũ fortem. ut
et soram nõ quicunque uolũtati eius nõ paruent. ut ĩ
monẽ hec uris questionũ differẽtia est In factis aut adiaꝰ
tendentia sunt plura ex quibus aliqua cura summã qune
remitti solent ut is cum quo furti agitur dicat probate habu¬
isse. proba te ꝑdidisse. proba te furto ꝑdidisse proba mea fra¬

Expanded text:
quaestio, an huic esse procuratori liceat. finge nos, postquam quaestio, an huic esse procuratori liceat. finge nos, postquam tractavimus eam, remittere vel etiam convinci: quaeretur, an ei, cuius nomine litigatur, procuratorem habendi sit ius. discedamus hinc quoque: recipit materia quaestionem, an ille, cuius nomine agitur, heres sit feneratoris an ex asse heres. haec quoque concessa sint: quaeretur an debeatur. contra nemo tam demens fuerit, ut cum id quod firmissimum duxerit se habere protulerit, remittat illud et ad leviora transcendat. huic ex schola simile est: non abdicabis adoptatum; ut hunc quoque, non virum. fortem; ut et fortem, non qui cuicunque voluntati tuae non paruerit; ut ex ionem. Haec iuris quaestionum differentia est. In factis autem ad idem tendentia sunt plura, ex quibus aliqua citra summam quaestionem remitti solent; ut si is, cum quo furti agitur, dicat: proba te habuisse, proba perdidisse, proba furto perdidisse, proba mea fra
Abbreviated transcription (Latin):
sed nõ occidit. Ubi uero multi contra unã propositionem di¬
cimus cogitandum est primũ quicquid dici potest tum ex
iis quo quidq loco dici expediat ondinandum. in quo non
idem sentio quod de propositionibus paulo ante. quodq de
mioribus. nam us questionũ ꝑcrescere debet et ad potentis¬
sima ab infirmissimis ꝑuenire siue sunt eiusdem gnis siue
diuersi Iuris aũt questiones solent eẽ nõ nunq̃ ex aliis atq
aliis conflictionibus facti semꝑ idem spectat in utroq ꝯñe
similis ordo est. si prius de dissimilibus ex quibus infirmis¬
simum quicq primũ tractari oportet. Ideoq quasdam
questiones executi donare solemus et concedere. neque .n.
transire ad alias possumus nisi omissis prioribus quod ipm̃
ita fieri oportet nõ ut dannasse eas uideamur. sed omi¬
sisse. quia possumus etiam sine eis uincere. procurator ali¬
cuius pecuniã petit ex fenore hereditario. potest incidẽ

Expanded text:
sed non occidit. ubi vero multa contra unam propositionem dised non occidit. ubi vero multa contra unam propositionem dicimus, cogitandum est primum quidquid dici potest, tum ex his quo quidque loco dici expediat aestimandum. In quo non idem sentio, quod de propositionibus paulo ante, quodque de mioribus. nam vis quaestionum semper crescere debet et ad potentissima ab infirmissimis pervenire, sive sunt eiusdem generis sive diversi. iuris autem quaestiones solent esse nonnunquam ex alis atque allis conflictionibus, facti semper idem spectant; ex utroque genere similis ordo est. sed prius de dissimilibus, ex quibus infirmissimum quidque primum tractari oportet, ideo quod quasdam quaestiones exsecuti donate solemus et concedere; neque enim transire ad alias possumus nisi omissis prioribus. quod ipsum ita fieri oportet, non ut damnasse eas videamur, sed omisisse, quia possimus etiam sine eis vincere. procurator alicuius pecuniam petit ex fenore hereditario: potest incidere
Abbreviated transcription (Latin):
tiutus cum simplex intentio erit uidendum est an unũ
aliquod respondeamus anplura. Si unũ in re questio¬
nem instituamus an in scripto si in re negandum sit
quod obiicitur antuendum. si inscripto in qua spetie iu¬
ris pugna sit. et in ea de uerbis an uoluntate querat᷑
Id ita consequemur si intuitu fucrimus quȩ sit lex quȩ
litem faciat hoc est qua iudiciũ sit constitutũ. Nam q̃da
in scholasticis ponuntur ad coniungendã modo acte rei
seriem ut pater expositũ qui agnouerit solutis alimentis
recipiat. minus dicto audientem filium liceat abdicare
qui expositum recepit imꝑat ei nuptias locupletis propĩq¬
Ille ducere uult filiam pauꝑis educatoris. lex de exposi¬
tis ad effectum ꝑtinet. iudicium pendet ex lege abdica¬
tionis. nec tñ semꝑ ex una lege questio est ut in Antoni¬
ana. his spectatis apparebit circa que pugna sit. Coniũc¬
ta defensio est qualis pro Rabirio si occidisset recte fecisset

Expanded text:
tuitus. cum simplex intentio erit, videndum est, unum tuitus. cum simplex intentio erit, videndum est, unum aliquid respondeamus an plura. Si unum, ex re quaestionem instituamus an ex scripto; si ex re, negandum sit quod obiicitur an tuendum; si ex scripto, ex qua specie iuris pugna sit, et ex ea, de verbis an de voluntate quaeratur. id ita consequemur, si intuiti fuerimus, quae sit lex quae litem faciat, hoc est, qua iudicium sit constitutum. nam quaedam ex scholasticis ponuntur ad coniungendam modo actae rei seriem, ut puta: expositum qui agnouerit, solutis alimentis recipiat. minus dicto audientem filium liceat abdicare. qui expositum recepit, imperat ei nuptias locupletis propinqille deducere vult filiam pauperis educatoris. lex de expositis ad adfectum pertinet; iudicium pendet ex lege abdicationis. nec tamen semper ex una lege quaestio est, ut ex antinomia. his spectatis apparebit circa quod pugna sit. coniuncta defensio est, qualis pro Rabirio: Si occidisset, recte fecisset;
Abbreviated transcription (Latin):
a celso qͥui sine dubuo ciceronẽ est secutus Instat en huuc
pertumt bementius ut putet primo firmum aliquid ẽ po¬
nendum summo fimmissimũ imbeccilliora medis qa et
rralio mouendus sit iuidex et summo impellendus At pro
neo ꝓlerũt grauissimũ quic primũ mouendum est pne
illud spectans uidex relique defensioni sit auersiorꝰ inten
tũ t hoc mutabitur si leuiora illa palam falsa erunt goa¬
uissimni defensio difficilior ut detracta prius actusaro¬
ribus fide agorediamur ultimũ. iam iudicibus omniato
uana eẽ credentibus. Opus erit tñ prefacione qua et ratio
reddatur dilati criminis: et promutat᷑ defensio ne id
quod non statim diluemus timere uideamur. Ante acte
uitȩ crimina plerũq prima impugnanda sunt ut id
de quo laturus est sententiã udex audire propitius ĩ¬
cipiat. Sed hoc quoq prouareno cicero ĩ ultimum distu¬
lit non quid frequentissime sed quid tam̃ expediret in¬

Expanded text:
a Celso, qui sine dubio Ciceronem secutus instat tamen huic a Celso, qui sine dubio Ciceronem secutus instat tamen huic parti vehementius, ut putet primo firmum aliquid esse ponendum, summo firmissimum, imbecilliora medio, quia et initio movendus sit iudex et summo impellendus. at pro reo plerumque gravissimum quidque primum movendum est, ne illud spectans iudex reliquorum defensioni sit aversior. interim tamen et hoc mutabitur, si leviora illa palam falsa erunt, gravissimi defensio difficilior, ut detracta prius accusatoribus fide aggrediamur ultimum, iam iudicibus omnia vana esse credentibus. opus erit tamen praefatione, qua et ratio reddatur dilati criminis et promittatur defensio, ne id quod non statim diluemus timere videamur. anteactae vitae crimina plerumque prima purganda sunt, ut id, de quo laturus est sententiam iudex, audire propitius incipiat. sed hoc quoque pro Vareno Cicero ex ultimum distulit, non quid frequentissime sed quid tum expediret in
Abbreviated transcription (Latin):
adulctri. fuerũt. questio. de facto ambigit᷑. cõiectura est
I nterim et ego tertium: confessum est adulteros fuisse. Sed
tibi inquit accusator illos non licuit ocadere exul eras et
ignominiosus. de iure querit᷑. At si protinus dicenti occidi¬
cdisti rñdcat᷑. non occidĩ statim pugna est. sic explorandũ
est. ubi controuersia incipiat et considerari debet quȩ
primam questionem facit intentio simplex occidit satur¬
ninũ rabirius coniuncta lege desictariis cõmisit. L Uare¬
nus.nam .C. uarenũ octidendo et .cN. Uulnerando et sala¬
rium item ocadendo cadit. nam sic diuerse propositiones
quod idem de petitionibus dictum sit. uerũ ex cõiuncta
propositione plures et questiones ac status possunt si
aliuid negat reus aliud defendit. alud a iuire actionis
ex cludit  i n quo genere agendi est dispicioudũ quia m
loco diluat: qͥuia ptinet acl actorem condilo u elisẽtio

Expanded text:
adulleri; Fuerunt: quaestio; de facto ambigitur, coniectura est. adulleri; Fuerunt: quaestio; de facto ambigitur, coniectura est. interim et hoc tertium confessum est adulteros fuisse sed tibi, inquit accusator, illos non licuit occidere; exul enim eras, aut ignominiosus. De iure quaeritur. at si protinus dicenti occidisti respondeatur non occidi, statim pugna est. Si explorandum est, ubi controversia incipiat, et considerari debet, quid primam quaestionem faciat. Intentio simplex, occidit Saturninum Rabirius; coniuncta, lege de sicariis commisit L. Varenus. nam C. Varenum occidendum et Cn. Varenum vulnerandum et Salarium item occidendum curavit. Nam sic diuersae propositiones erunt; quod idem de petitionibus dictum sit. verum ex coniuncta propositione plures esse quaestiones ac status possunt, si aliud negat reus, aliud defendit, aliud a iure actionis excludit. In quo genere agenti est dispiciendum, quid quoque loco diluat. quod pertinet ad actorem, non plane dissentio
Abbreviated transcription (Latin):
tionem exponunt᷑ quȩ themata greci uocant. cicero propoĩta
cum hec in conspectu quodã modo collocaueram nõ minus pro
aduersa parte q̃ pro mea cogitabam. et primũ quod non dif¬
ficile dictu est sed tam̃ ante omnia intuendũ constituebam
quid utraq pars uellet efficere. Tum ꝑ quid. hoc modo cogi¬
tabam. ꝗd primũ petitor diceret. Id aũt confessum erat aut
controuersum si non confessum poterat ibi tẽ questio tran¬
sibam ego ad responsum partis alterius idem intuebar.
N onnũꝗ̃ etiam quod inde obiiciebat᷑ confessum erat. ubi primũ
ceꝑat nõ comienire questio oriebatur. Confessum erat. id
tale est: occidisti hominẽ : occidi. Conuenit transeo ratio¬
nem reddere debet reus quare occiderit. Adulterũ in ꝗt
cum adultera octidere licet legem eẽ certum est. Tertiu:
iam aliꝗd uidendũ est in quo pugna consistat. Non fuerũt

Expanded text:
tionem exponuntur, quae themata Graeci vocant, Cicero proposita. tionem exponuntur, quae themata Graeci vocant, Cicero proposita. cum haec ex conspectu quodammodo collocaveram, non minus pro adversa parte quam promea cogitabam. Et primum quod non difficile dictu est sed tamen ante omnia intuendum constituebam, quid utraque pars vellet efficere, tum per quid, hoc modo. cogitabam , quid primum petitor diceret. id aut confessum erat aut controversum. Si confessum, non poterat ibi esse quaestio. transibam ergo ad responsum partis alterius, idem intuebar; nonnunquam etiam quod inde obtinebatur confessum erat. ubi primum coeperat non convenire, quaestio oriebatur. id tale est: occidisti hominem; Occidi. convenit ; transeo. rationem reddere debet reus, quare occiderit. adulterum , inquit, cum adultera occidere licet. legem esse certum est. tertium iam aliquid videndum est, ex quo pugna consistat. non fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
sitionem plerũq utilitate mutari. nec eandem semꝑ pͥmã que¬
stionem ex utraque parte tractanda Cuiusrei ut cetera exͣ
p̃teream demosthenes quoq atq eschines possunt eẽ docum̃to
in iudicio ectesiphõtis diuersum secuti ordine cum accusa¬
tor a iure quo uidebat᷑ potentior ceꝑit patronus oĩa¬
uel pene oĩa ante ius posuerit. quibus iudicem questioni
legum prepararet. Aliud enim alio docere prius expedit
A lioquin semꝑ petitoris arburio diceretur denique in accu¬
satione ut uacuũ se uterq defendat. prius ꝗ̃ aduersariũ
arguat omniũ reꝵ necesse est ordinem esse duusum
gitur qđ ipc̃ sum secutus quod partim preceptis partĩ usurpa¬
tum ratione cognoueram promam. nec unquam dissimulaui
Erat mihi curȩ in contro uersis forensibus nosse omnia quȩ ĩ causis
uersarentur. Nam inschola certa sunt et pauca et ante declama¬

Expanded text:
sitionem plerumque utilitate mutari nec eandem semper primam quaesitionem plerumque utilitate mutari nec eandem semper primam quaestionem ex utraque parte tractandam. cuius rei, ut cetera exempla praeteream, Demosthenes quoque atque Aeschines possunt esse documento ex iudicio Ctesiphontis diversum secuti ordinem, cum accusator a iure, quo videbatur potentior, coeperit, patronus omnia paene ante ius posuerit, quibus iudicem quaestioni legum praepararet. aliud enim alii docere prius expedit, alioqui semper petitoris arbitrio diceretur; denique ex accusatione mutua, cum se uterque defendat, priusquam adversarium arguat, omnium rerum necesse est ordinem esse diversum. igitur , quid ipse sim secutus, quod partim praeceptis partim usurpatum ratione cognoveram, promam nec unquam dissimulavi. erat mihi curae ex controversiis forensibus nosse omnia, quae ex causa versarentur. nam ex schola certa sunt et pauca et ante declama
Abbreviated transcription (Latin):
ctur necesse est et sine rectore fliutet et nec cohereat sibi
multa repetat. multa transeat. uelut nocte in ignotis
locis errans nec intio nec fine proposito casum potius q̃
consiliũ sequetur. Qua ꝑꝑ totus hic liber seriuat diuusioni
qus quid̃ si certa aliqua ui tradi in om̃s materias ullo modo
posset. non tam paucis contigisset. sed cum infinite litium for¬
me fuerint fucure ꝙ sint: et tot seculis nulla repta sit causi
quȩ eẽt eota alteri similis: sapiat oportet actor et iuglet
et iueniat et iudicet. et consilium a se ipõ petat. Neque
inficias eo quedam ẽẽ quȩ demonstrari possint. eaq nõ omutta¬
F it igitur ut supra significaui diuisio reꝵ plurũ in singulis
partitio singulaꝵ in partes discretus ordo ꝗ recta quedam
collatio prioribus sequentia annectens dispositio. utilis rerũ
ac partium in locos distributio Sed meminerimus ipam dispo¬

Expanded text:
etur necesse est et sine rectore fluitet nec cohaereat sibi, etur necesse est et sine rectore fluitet nec cohaereat sibi, multa repetat, multa transeat, velut nocte in ignotis locis errans, nec initio nec fine proposito casum potius quam consilium sequatur. quapropter totus hic liber serviat dispositioni, quae quidem, si certa aliqua via tradi in omnes materias ullo modo posset, non tam paucis contigisset. sed cum infinitae litium formae fuerint futuraeque sint et tot saeculis nulla reperta sit causa, quae esset tota alteri similis, sapiat oportet actor et vigilet et inveniat et iudicet et consilium a se ipso petat. neque infitias eo quaedam esse quae demonstrari possint, eaque non omittam. sit igitur, ut supra significavi, divisio rerum plurium ex singulas, partitio singularum ex partes discretio, ordo recta quaedam collocatio prioribus sequentia adnectens, dispositio utilis rerum ac partium ex locos distributio. sed meminerimus ipsam dispo
Abbreviated transcription (Latin):
satis dictum est. neque ea demũ quȩ ad docẽ¬
dum ꝑtinẽt executi sumus. uerum et motus
animoꝵ tractauimus. Sed ut oꝑa extruẽtib
satis non est saxa atq materiã et cetera edificanti utilia
congerere nisi disponendis eis collocandisq artificum
manus adhibeatur sic indicendo qualibet abundans
rerũ copia cumulum tm̃ habeat atq congestũ nisi illa ea¬
dem dispositio in ordine digesta atq interse comissa de¬
uinxenit. Nec ĩmerito secunda .u. partiũ posita est cũ
sine ea prior nihil ualeat. neq enim quãquã fusis omni¬
bus membris statua sit nisi collocetur et siquam ĩ corpoib¬
nostris aliotum ue animaliũ partem ꝑmutes et transferas
licet habrat caddem omnia. prodigium sit tam̃ et artus
et leuiter loco moti ꝑdunt quo iuguerũt usum et turta¬
die xercitus sibi ipĩ sunt impedim̃to nec mibi uident emare
qui ipãm reꝵ naturam stare ordine putanti quo confusb
pitura sunt omnia. sic oratio carens hac uirtute tumultu¬

Expanded text:
is dictum est. neque enim ea demum, quae ad docendum pertinent, exsecuti sumus, verum etiam motus animorum tractavimus. sed ut opera exstruentibus satis non est saxa atque materiam et cetera aedificanti utilia congerere, nisi disponendis eis collocandisque artificium manus adhibeatur, sic in dicendo quamlibet abundans rerum copia cumulum tantum habeat atque congestum, nisi illas eadem dispositio in ordinem digestas atque inter se commissas devinxerit. nec immerito secunda quinque partium posita est, cum sine ea prior nihl valeat. neque enim quanquam fusis omnibus membris statua sit, nisi collocetur, et si quam in corporibunostris aliorumve animalium partem permutes et transferas, licet haheat eadem omnia, prodigium sit tamen. Et artus etiam leviter loco moti perdunt quo viguerunt usum, et turbati exercitus sibi ipsi sunt impedimento. nec mihi videntur errare qui ipsam rerum naturam stare ordine putant, quo confuso peritura sint omnia. sic oratio carens hac virtute tumultu
Abbreviated transcription (Latin):
I n omnibus aut huius gnis litibus querit᷑ an et hoc ꝗa
nomen de quo ambigitur utiq in alia re certum est: Sa¬
enlegium est rem sactam de templo surmpe nũ et pͥuatã
A dulnnei siuom aliena uxore domi corrẽ an et ⁊ lupanari

Expanded text:
In omnibus autem huius generis litibus quaeritur, an etiam hoc, quia In omnibus autem huius generis litibus quaeritur, an etiam hoc, quia nomen de quo ambigitur utique rei alia re certum est. sacrilegium est rem sacram de templo surripere: an et privatam? adulterium cum aliena uxore domi coire: an et rei lupanari
Abbreviated transcription (Latin):
qui se interficit homicida sit. an qui tyrãnum ĩ mortẽ com¬
pulit tyrãnicida. an carmina magoꝵ ueneficiũ. Res eni
manifesta est sciturq non idem et accidere se quod aliũ
non idem occidere tyrãnum quod compelle ad mortem
non idem carmina ac mortiferam potionẽ. querit᷑ tamẽ
an eodem noĩe appellanda sint. Quanq̃ autem dissentire
Uix audeo a cicerone qui ꝑ multos secutus austores dicit
finitionem eẽ de codem et de altero semꝑ negando aliquod
eẽ nom̃ dicendumq quid sit potius. Tamen eascdem res hẽo
est dicere quid id uocet᷑. ꝗa totum crimen inficiamur
Interim querit᷑ an hoc furtum: an sacrilegium. ns̃ quin
sufficiat non eẽ sacrilegium sed ꝗa necesse sit dicere ꝗd
sit aliua quo in loco utrũq finiendum est. Interi quert
in rebus spẽ diuersis an et hoc eodem modo sit appellãdu
cum res utraq habeat suum nom̃ ut amatoriũ uenenũ

Expanded text:
qui se interficit, homicida sit; an, qui tyrannum rei mortem comqui se interficit, homicida sit; an, qui tyrannum rei mortem compulit, tyrannicida; an carmina magorum veneficium. res enim manifesta est, sciturque non idem esse occidere se quod alium, non idem occidere tyrannum quod compellere ad mortem, non idem carmina ac mortiferam potionem; quaeritur tamen, an eodem nomine appellanda sint. quanquam autem dissentire vix audeo a Cicerone, qui multos secutus auctores dicit, finitionem esse de eodem et de altero, semper enim neganti aliquod esse nomen dicendum quod sit potius: tamen equidem tris habeo est dicere quid id vocetur, quia totum crimen infitiamur. interim quaeritur, hoc an hoc; furtum an sacrilegium. non quin sufficiat non esse sacrilegium, sed quia necesse sit dicere quid sit aliud; quo rei loco utrumque finiendum est. interim quaeritur rei rebus specie diversis, an et hoc et hoc eodem modo sit appellandum, cum res utraque habet suum nomen, ut amatorium, venenum.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam tum est certum de noĩe. Sed querit᷑ quȩ res subiicienda¬
dubium est. interĩ conectura est ut si querat᷑ ꝗd sit đs
Nam ꝗ id neget deum es̃ spiritum omnibus partibus ĩmixtũ
non hoc dicãt falsam et̃ diunş illius nature appellationẽ¬
sicut epicurus ꝗ humanã ei formam locuq inter mundos
dedit nomine uterq uno utit᷑ utrũ sit in re coniectat.
Interim qualitas tractatur ut quid sit rhetorice uis persua¬
dendi an bene dicendi scientia. Quod genus est ĩ uidiciis fre¬
quentissimũ. Sic enim queritur an deprehensus in lupanari
cum aliena uxore adult̾ sit. ꝗa non de appellatione. sed
de ui facti eius ambigit᷑ an omnino peccauerit. Nam si pec¬
cauit non põt aliud eẽ q̃ adult᷑. Diuersum est genus cum
controuersia consistit in noĩe quad pendet ex scripto: nec
uersatur in iudicio nisi propt᷑ uerba quȩ litem generant. An

Expanded text:
nam tum est certum de nomine, sed quaeritur quae res ei subiiciendanam tum est certum de nomine, sed quaeritur quae res ei subiiciendadubium est, interim coniectura est: ut si quaeratur, quid sit deus. nam qui neget deum esse spiritum omnibus partibus immixtum, non hoc dicat falsam esse divinae illius naturae appellationesicut Epicurus, qui humanam ei formam locumque inter mundos dedit? nomine uterque uno utitur; utrum sit rei re, coniectat. interim qualitas tractatur, ut quid sit rhetorice, vis persuadendi an bene dicendi scientia. quod genus est rei iudiciis frequentissimum. sic enim quaeritur, an deprehensus rei lupanari cum aliena uxore adulter sit: quia non de appellatione, sed de vi facti eius ambigitur, an omnino peccaverit. nam si peccavit, non potest esse aliud quam adulter. diversum est genus, cum controversia consistit rei nomine, quod pendet ex scripto, nec versatur rei iudiciis nisi propter verba quae litem faciunt: an,
Abbreviated transcription (Latin):
nlul fecisse proximũ habebit ut dicat᷑ non ia feciset
quod obiciatur. Itaq pluribus legibus idem quibus cõrestu¬
na uersatur defensionic tantũ genere mutato ut in furtis
depositis adulteriis. Nam quem admodũ dicimus non feci
furtum: non accepi depositũ: nõ cõmisi adulteriũ ita nõ
est hoc furtum non est hoc mutuatio non est hoc adult̾ iũ
Interim a qualitate ad diffinitionẽ descendit᷑ ut ĩ actioib
facta eẽ quȩ obiiciunt᷑ dici non põt illud succurrit non
est male tractare rem .p. uerbis ledere: Fmitio iqitur
rei proposite propria et dilucida et breuit᷑ comprehensa
uerbis enuntiatio constat maxime sicut est dictum gñe
spetie differentibus propriis: ut si finias equum. noto
enim maxime utar exemplo genus est animal spẽs mor¬
tale. differẽtia irrationabile. nam et homo mortale erat
proprium hiniens hec adhibetur orationi in pluribus cãis

Expanded text:
nihil fecisse, proximum habebit, ut dicat, non id fecisse, nihil fecisse, proximum habebit, ut dicat, non id fecisse, quod obiiciatur. itaque pluribus legibus rei iisdem quibus coniectura versatur, defensionis tantum genere mutato, ut rei furtis, depositis, adulteriis. nam , quemadmodum dicimus, non feci furtum, non accepi depositum, non commisi adulterium, ita, non est hoc furtum, non est hoc depositum, non est hoc adulterium. interim a qualitate ad finitionem descenditur, ut rei actionibus facta esse, quae obiiciuntur, dici non potest, illud succurrit, non est male tractare uxorem verbis laedere. finitio igitur est rei propositae propria et dilucida et breviter comprehensa verbis enuntiatio. constat maxime, sicut est dictum, genere, specie, differentibus, propriis: ut si finias equum, noto enim maxime utar exemplo genus est animal, species mortale, differentia irrationale, nam et homo mortale erat proprium hinniens. haec adhibetur orationi pluribus causis.
Abbreviated transcription (Latin):
quod pretium: quis conscius: uenenũ ubi emi : a quo:
quando : quanti e per quem dedi: Pro reo tyrãnidis
affectate. ubi sunt arma: quos contraxi satellites :
N eq hec nego eẽ dicenda. et ipsis utendum proparte
poterit desiderabo. Sed inforo tam̃ illam facilitatem oli
desiderauimus ubi non fere causa agitur ut nõ aliquid
ex his aut plura ponant᷑. Huic simile est ꝙ ĩ epilogis
quidam quibus uolũt liberos nutrices parentes accõmodãt
nisi ꝙ magis concesseris eaq non sint posita desiderare q̃
dieise: ee amimo quomodo querat᷑ satis dictum est cum ita
liuuserimus: an uoluerit an potuerit anfecerit Nam
Qta uia tractat᷑ an uoluerit cadem quo animo fecerit ra enĩ
est un in dle facore uoluenit. Ordo quoq rerũ aut affert aut
dephendunt Q uerendum tam̃ semꝑ quia auiq connaetit
et quid consentiat De finitione.¬
FUIT UA cõredturam finitio. nam ꝗ non põt dicere

Expanded text:
oditionem , quod pretium? quis conscius? venenum ; ubi emi? a quo? oditionem , quod pretium? quis conscius? venenum ; ubi emi? a quo? quando? quanti? per quem dedi? pro reo tyrannidis adfectatae; ubi sunt arma? quos contraxi satellites? neque haec nego esse dicenda, et ipsis utendum pro parte poterit, desiderabo. sed in foro tantam illam facilitatem olim desiderauimus, ubi non fere causa agitur, ut non aliquid ex his aut plura ponantur. huic simile est, quod in epilogis quidam, quibus volunt, liberos, parentes, nutrices accommodant, nisi quod magis concesseris ea, quae non sint posita, desiderare quam adiicere. De animo quomodo quaeratur, satis dictum est, cum ita diviserimus, an voluerit, an potuerit, an fecerit. nam qua via tractatur, an voluerit, eadem, quo animo fecerit; id enim est, an male facere voluerit. ordo quoque rerum aut adfert aut deprehenduntur. quaerendum tamen semper, quid cuique connectatur et quid consentiat. sequitur coniecturam finitio. nam , qui non potest dicere
Abbreviated transcription (Latin):
parit᷑ defendi oporteat cuius rei consilium nascit᷑ ex cã
N am si adiuuabit pars altera coniũgam si nocebit sperabo.
Ne quis aut mihi putet temere excidisse ꝙ plerunq duoꝵ¬
discrimen eẽ adulteriũ non semꝑ dixerim. potest accusari
sola mulier incerti adulteri. Munera domi inuẽta sunt
peruniȩ cuius auctor non extat. codicilli dubiũ ad quem
scripti in falso quoq ratio similis. aut plures inculpam
uocantur aut unus. et scriptor quiđ semꝑ tueri signato¬
rem necesse ht̃: signator scriptorem non semꝑ. Nam et
decipi potuit. Is aũt̃ qui hos adhibuisse et cui id factu
dicitur et scriptorem et signatores defendit. iidem ar¬
gum̃torũ loci in causis proditionis et affectate tyrã¬
nidis. Uerum illa scholarũ consuetudo ituris in forum
potest nocere. ꝙ oiã quȩ in themate non sunt ꝓ nobis
ducimus. Adulterium obiicis: quis testis : quis index :

Expanded text:
pariter defendi oporteat. cuius rei consilium nascetur ex causa; pariter defendi oporteat. cuius rei consilium nascetur ex causa; nam si adiuvabit pars altera, coniungam; si nocebit, separabo. Ne quis autem mihi putet temere excidisse, quod plerumque duorum crimen esse adulterium, non semper dixerim: potest accusari sola mulier incerti adulterii: munera domi inventa sunt; pecunia, cuius auctor non exstat; codicilli, dubium ad quem scripti In falso quoque ratio similis; aut enim plures in culpam vocantur aut unus. Et scriptor quidem semper tueri signatorem necesse habet, signator scriptorem non semper, nam et decipi potuit. is autem, qui hos adhibuisse et cui id factum dicitur, et scriptorem et signatores defendet. iidem argumentorum loci in causis proditionis et adfectatae tyrannidis. verum illa scholarum consuetudo ituris in forum potest nocere, quod omnia, quae in themate non sunt, pro nobis ducimus. adulterium obiicis; quis testis? quis index? pr
Abbreviated transcription (Latin):
nocte audita uox est. caucto tyranidem. Et interrogatus
cuius ueneno moreretͣ rñdit non expedit tibi sc̃ire nam
si est qui possit interrogari solue ambiguitatem. Cum autẽ
dicta factaq nostratia defendi solo animo possint. aliena
uarie refutant de uno quid maxime genere coniectura¬
lium controuersiaꝵ locuti udemur et in om̃s aliꝗd de his
cadit. Nam furti depositi creditt pecuniȩ et a facultatib
argumenta ueniũt. an fuerit quod deponeret. et aꝑso¬
nis an illum deposuisse apud hũc uel huic credidisse credi¬
bile sit. anpetieorem calumnati an reum inficiatorem eẽ
uel furem. sed et̃ in furti reo sicut in cedis queritur de
facto et de auctore crediti et depositi due questiones
sed nunꝗ̃ iuncte andatum sit an redditũ. hñt aliꝗd
proprii adulterii cause ꝙ plerũq duoꝵ discrimen est: et
de utriusq uita dicendum. ꝗꝗ̃ et id querit᷑ an utrũque

Expanded text:
nocte audita vox est, cauete tyrannidem; et, interrogatus nocte audita vox est, cauete tyrannidem; et, interrogatus , cuius veneno moreretur respondit, Non expedit tibi scire. nam si est, qui possit interrogari, solvet ambiguitatem. cum autem dicta factaque nostra defendi solo animo possint, aliena varie refutantur. De uno quidem maximo genere coniecturalium controversiarum locuti videmur, sed in omnes aliquid ex his cadit. nam furti, depositi, creditae pecuniae et a facultatibus argumenta veniunt, an fuerit, quod deponeretur, et a personis, an ullum deposuisse apud hunc, vel huic credidisse credibile sit, an petitorem calumniari, an reum infitiatorem esse vel furem. sed etiam in furti reo sicut in caedis quaeritur de facto et de auctore. crediti et depositi duae quaestiones, sed nunquam iunctae, an datum sit, an redditum. habent aliquid proprii adulterii causae, quod plerumque duorum discrimen est et de utriusque vita dicendum, quanquam et id quaeritur, an utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
debert e instrum̃ta ue lodii ac milonis comitatios quqsuo
bantatio metus similia. hns accediunt signa de qbut enacta¬
tum estit erba et et fadta que q antec esscrãt queq in seci¬
es fant N lec aut nr̃a sunt aut aliena. sed uerba nobis na¬
ei nocent cuit minus magis prosunt nr̃a q̃ aliena mapie
prosunt & minus nocent aliena qͣ nr̃a facta aũt interias
magis prosunt nr̃ã interĩ aliena. Ut siquid quod pro nobis
it aduersarius fecit. Semꝑuero magis nocent ña q̃ aliera¬
⁊ sice ila rnuerbis cdifferentia ꝙ aut apta sant aur dibia isro
tamneri aliena sunt infirmiora inutrũq sint necese dibia
tamen nrã sepe nobis nocent. Ut in illa controuersia incerro¬
gatus filius ubi eẽt pat᷑ dixit ubicũq est uiuit at ille
in puteo mortuus est muẽtus. Aliena quȩ sunt dubia nũ¬
quam possunt nocere nisi aut incerto auctore aut mortuo

Expanded text:
debent et instrumenta, ut Clodii ac Milonis comitatus. quaestio debent et instrumenta, ut Clodii ac Milonis comitatus. quaestio latitatio, metus, similia. his accedunt signa, de quibus tractatum est, verba etiam et facta, quaeque antecesserunt quaeque insecuta sunt. haec aut nostra sunt aut aliena. sed verba nobis magis nocent et minus prosunt nostra quam aliena; magis prosunt et minus nocent aliena quam nostra. facta autem interim magis prosunt nostra, interim aliena, ut si quid, quod pro nobis sit, adversarius fecit; semper vero magis nocent nostra quam aliena. est et illa in verbis differentia, quod aut aperta sunt aut dubia. seu nostra seu aliena sunt, infirmiora in utrumque sint necesse dubia; tamen nostra saepe nobis nocent, ut in illa controversia: interrogatus filius, ubi esset pater, dixit, Ubicunque est, vivit; at ille in puteo mortuus est inventus. aliena , quae sunt dubia, nunquam possunt nocere nisi aut incerto auctore aut mortuo.
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit. ut dicit Cicero pro Milone enumerans plures
occasiones quibus ab eo clodus impune octidi potuerit
precerea cur potissimũ illo loco illo tempore. illo modo
sit aggressus qui & ipẽ diligentissime tractat pro eodẽ
locus: an et si nulla ratione ductus est impetu raptu sit¬
& absque sententia. nam uulgo dicit᷑ scelera nõ hr̃e consi¬
lium. an et consuetudine pectandi sit allectus ex cusso
pͥma parte an uoluerit. seꝗtur an potuerit. hic tractat᷑
locus tempus ut furtũ in loco cluso fregnti tempore uel
diurno cum testes plures uel nocturno cum maior difficul¬
tas inspiciunt᷑ utiq difficultatos occasiones quȩ sunt
pluime ud eoq exemplis non egent. Nic sequens locus
celue est at si fieri non potuit sublata lis siteipo tuits
seq uatus questio an fecerit. Sed hee et ad animi puicaturã
peboant  Ium etex his colligit᷑ ansperauerit Ideo spetiua

Expanded text:
potuerit, ut dicit Cicero pro Milone enumerans plurimas potuerit, ut dicit Cicero pro Milone enumerans plurimas occasiones, quibus ab eo Clodius impune occidi potuerit; praeterea, cur potissimum illo loco, illo tempore, illo modo sit aggressus, qui et ipse diligentissime tractatur pro eodem locus an, etiamsi nulla ratione ductus est, impetu raptus sit et absque sententia, nam vulgo dicitur scelera non habere consilium an etiam consuetudine peccandi sit ablatus. excussa prima parte, an voluerit, sequitur, an potuerit. hic tractatur locus, tempus, ut furtum in loco cluso, frequenti, tempore vel diurno, cum testes plures, vel nocturno, cum maior difficultas. inspiciuntur itaque difficultates occasionesque, quae sunt plurimae ideoque exemplis non egent. hic sequens locus talis est, ut, si fieri non potuit, sublata sit lis; si potuit, sequatur quaestio an fecerit. sed haec etiam ad animi coniecturam pertinent, nam et ex his colligitur an speraverit. ideo spectari
Abbreviated transcription (Latin):
q diuisio: aut nullũ crimẽ credibile aut hoc. pot̃ tam̃
id ip̃m sicut plerũq uertere utilitas nec tantum cause uo¬
luntatis sunt querende: sed interĩ et errores ut ebrietas
ignorantia. Nam hec in qualitate crim̃ eleuant ita ĩ coniec¬
tura p̃munt et ꝑsona quid nescio anunꝗ̃ utiq ĩ uno actu
rti possit incidere de qua neutra pars dicat. de causis fre¬
quent᷑ queri nihil attinet. Ut ĩ adulteriis. in furtis: ꝗa
illas ꝑse ipã crimina secũ hnt. Posthec ĩtuenda uident᷑
& consilia. quę late patent. an credibile sit reũ sperare
id a se scelus effici posse. an ignorari cum fecisset an ẽt̃¬
si non ignoratum eẽt absolui uel pena leui transigi uel tar¬
diore uel ex qua minus incõmodi consecuturus ꝗ̃ ex facto
gaudii uideret᷑: an et tanti putauit penam subire. post
hec an alio tempore et alit᷑ facere uel facile uel securius

Expanded text:
que divisio, an ullum crimen credibile, an hoc. potest tamen que divisio, an ullum crimen credibile, an hoc. potest tamen id ipsum, sicut pleraque, vertere utilitas. nec tantum causae voluntatis sunt quaerendae, sed interim et erroris, ut ebrietas, ignorantia. nam ut haec in qualitate crimen elevant, ita in coniectura premunt. Et persona quidem nescio an unquam, utique in vero actu rei, possit incidere, de qua neutra pars dicat; de causis frequenter quaeri nihil attinet, ut in adulteriis, ut in furtis, quia illas per se ipsa crimina secum habent. Post haec intuenda videntur et consilia, quae late patent; an credibile sit, reum sperasse id a se scelus effici posse, an ignorari, cum fecisset, an, etiamsi ignoratum non esset, absolvi vel poena levi transigi vel tardiore vel ex qua minus incommodi consecuturus quam ex facto gaudii videretur, an etiam tanti putaverit poenam subire; post haec, an alio tempore et aliter facere vel facilius vel securius
Abbreviated transcription (Latin):
cicero uehementissime multis or̃onibus tractat precipue
tñ pro uareno ꝗ omnibus malis p̃mebatur. nã et dãnatꝰ
est. At si proponit᷑ cur factũ sit: aut falsam causam
aut leuem aut ignotam pro reo dicet possunt eẽ aliquȩ
interim ignote an heredem habuerit an accusaturus fuerit
eum a quo dicit᷑ occisus. Si alia defecerĩt non utiq spetã¬
das eẽ causas. Nam quem posse reꝑiri ꝗ nõ metuat: oderit.
speret: plurimos tam̃ hec salua innocentia facere. Neq
illud est omittendum nõ omnis causas ĩ omnibus ꝑsonis ua¬
lere. Nam ut alicui sit furandi causa pauꝑtas nõ crit¬
idem in curio fabritioq momentũ. de causa prius an
de ꝑsona dicendum sit. Querit᷑ uarieq est ab oratorib
factum a cicerone et̃ prelate frequẽtissime cause. Sed mͥ
si sine ullo litis conuitio proponeret᷑ secundũ naturã uide¬
retur inciꝑe a ꝑsona. Nam hoc magis generale est. rectior¬

Expanded text:
Cicero vehementissime multis orationibus tractat, praecipue Cicero vehementissime multis orationibus tractat, praecipue tamen pro Vareno, qui omnibus aliis premebatur; nam et damnatus est. at , si proponitur, cur factum sit, aut falsam causam aut levem aut ignotam reo dicet. possunt autem esse aliquae interim ignotae, an heredem habuerit, an accusaturus fuerit eum, a quo dicitur occisus. Si alia defecerint, non utique spectandas esse causas; nam quem posse reperiri, qui non metuat, oderit, speret? plurimos tamen haec salva innocentia facere. neque illud est omittendum, non omnes causas in omnibus personis valere. nam ut alicui sit furandi causa paupertas, non eritidem in Curio Fabricioque momentum. De causa prius an de persona dicendum sit, quaeritur, varieque est ab oratoribus factum, a Cicerone etiam praelatae frequenter causae. mihi , si neutro litis condicio praeponderet, secundum naturam videtur incipere a persona. nam hoc magis generale est rectior