comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iudicanda uictoria. que ꝑ ĩmensa de trimẽta con¬
tingit: ⁊ hoc ẽ unde laudat salustiꝰ duces qui uic¬
sua fu nera. idest troianis. legit᷑ ⁊ illi. ⁊ aut enee
ĩ telligimꝰ. adu̾biũ loci est ꝓ illie. ut in .ii. patet isti
ianua locto ꝓistic ¶Parq ꝑ om̃es tepestas. sic
anctoris. decus decoris sic̃ pectus pectoris. similit̾
facit ĩ ꝯpositiõe in decor ĩ decoris. ł decus ĩ decoris
ergo ĩnentro .co. bieuis ẽ ĩ masculino ꝓducitur¬
Unde apparet sistolen fecisse uirgiliũ. nã ĩ decores
noĩatuius est pluraris nasculini abeo qd̾ ẽ inde¬
cor. nã nõ potest hic ĩ decus facere nentrũ enĩ
us terminatũ masculinũ ex se nõ facit. aut cer¬
ip̃o mitio.⁊ aditu infelicitatis. ⁊ illud respexit ꝙ
sup̃ dixerat ⁊ semel agmine u̾so funditus occidi¬
iꝰ. ¶ Multa dies. illi rei uehemẽter ĩ cũbit. qr
dixerat. neq fortuna regressũ. dicens fortunã.

Expanded text:
iudicanda victoria quae per inmensa detrimenta coniudicanda victoria quae per inmensa detrimenta contingit. et hoc est unde laudat Sallustius duces, qui vicSunt illis sva funera id est Troianis. legitur et 'illi', et aut 'Aeneae' intellegimus, aut adverbium loci est pro 'illic', ut in secundo "patet isti ianua leto" pro 'istic'. parque per omnes tempestas sic auctoris: 'decus' decoris, sicut 'pecus' pecoris. similiter facit in compositione 'indecor' indecoris, 'indecus' indecoris. ergo inilium. Nam ‘indecores’ nominativus est pluralis a masculino, ab eo quod est ‘indecor’: nam non potest ‘hic indecus’ facere: neutrum enim ‘us’ terminatum, masculinum ex se non facit. Aut ceripso initio et aditu infelicitatis: et ad illud respexit quod supra dixerat «et semel agmine verso funditus occidimus». MVLTA DIES illi rei vehementer incumbit, quia dixerat «neque habet Fortuna regressum», dicens Fortunam
Abbreviated transcription (Latin):
ne ista ꝯspicerent. ¶Ante alios melior. omĩbus
preferedus ¶ Fortunat᷑ q laboꝵ. sic̃ leta laboꝵ. ⁊
est grocũ. Cale uuideret. ui hostes rogari. ul qd̾
litent̾ insinuat tradi alteri sibi ante desponsatã.¬
¶ Semel ore mormordit. cito ꝯfestim. idest qui
mortis celeritate ꝯsũptus est. uulnerati aũt so¬
ient uł terrã uł arma mordere ne dolorẽ eoꝵ in¬
dicent gemitus. Lucanꝰ depõpeio timuit ne quas
effundere uoces uellet ⁊ et̾nam fletu corrũpere
famam ¶Urbes itile. qa diomedos peregrinus fu¬
erat. nã hoc dicit habemꝰ robur italũ. ñ g̾cũ militẽ
inertẽ ⁊ dusolutũ ¶ Suꝑsiit. suphabundãt ad sũt.
uitra ꝙͣ bella de poscũt ¶Sin ⁊ troianis cũ in.ui.s.¬
mie ait post ꝯfirmatas partes suas. troianoꝵ ui¬
res in minuẽs. ꝗd enĩ ꝓderat dixisse qd̾ suꝑessent
latinis aurilia. si etiã troianoꝵ integre uires eẽ

Expanded text:
ne ista conspicerent. ANTE ALIOS melior, omnibus ne ista conspicerent. ANTE ALIOS melior, omnibus praeferendus. FORTVNATVSQVE LABORVM sicut «laeta laborum»: et est Graecum. TALE VIDERET vel hostes rogari: vel, quod latenter insinuat, tradi alteri sibi ante desponsatam. SEMEL ORE MOMORDIT cito, confestim, id est qui tota mortis celeritate consumptus est. Vulnerati autem solent vel terram vel arma mordere, ne dolorem eorum indicet gemitus: Lucanus de Pompeio «timuit, ne quas effundere voces vellet et aeternam fletu corrumpere famam». VRBES ITALAE quia Diomedes peregrinus fuerat. Nam hoc dicit: habemus robur Italum, non Graecum militem, inermem et dissolutum. SVPERSVNT superabundant, adsunt ultra quam bella deposcuntmire agit, post confirmatas partes suas Troianorum vires inminuens. Quid enim proderat dixisse, quod superessent Latinis auxilia, si etiam Troianorum integrae vires esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗa nõ apte audet dicere latent̾ paulati adhoc
serpit. nã q inter pͥncipiũ ⁊ insinuationẽ hoc
inter est ꝙ pͥncipiũ ẽ apta rei enũtiatio. insi¬
nuatio aũt ut diximꝰ ⁊ cauida ⁊ subtilis or ato ¶In ar¬
mis .i. meis. ant latinoꝵ geneꝵ om̃iu generalit̾.¬
¶ Sitã deserti sunꝰ. ꝓpter diomeden ꝗ solus negauit
auxilia ¶ Neq ht fortuna regressũ. omĩa que sibi
possuit obici ponit. s cũ solutionib suis. nã ⁊ fortuna
nõ ẽ iniutabilis ⁊ ꝗ semel pellitur iteꝵ ĩpeliũ
potẽ reuerti. ⁊ ab auxilus nõ sũt penitus destituti
⁊ in eoꝵ exercitu est adhuc plurimũ spei. ẽ aũt
negligentiã. o aũt dolentis ẽ erclamatio ⁊ intel¬
ligimꝰ ĩ moderata eẽ illic eiꝰ oratione. nã exarsit
dolore ꝗa apar apte nõ potuit dicere in oriẽdũ
potuis eẽ ꝙͣ hostes iogandos ꝙ tam̃ dixit cõferens
se adalias ꝑsonas ⁊ laudans eos ꝗbus ꝯtigit perire

Expanded text:
latim ad hoc serpit. Namque inter principium et insinuationem hoc interest, quod principium est aperta rei enuntiatio, insinuatio autem, ut diximus, est callida et subtilis oratio. ‘In armis’ aut meis, aut Latinorum omnium generaliter. SI TAM DESERTI SVMVS propter Diomedem, qui solus negavit auxilia. NEQVE HABET FORTVNA REGRESSVM omnia quae sibi possunt obici, ponit, sed cum solutionibus suis; nam et fortuna non est inmutabilis, et qui semel pellitur, iterum in proelium potest reverti. Et ab auxiliis non sunt penitus destituti, et in ipsorum exercitu est adhuc plurimum spei. Est auteneglegentiam. ‘O’ autem dolentis est exclamatio, et intellegimus inmoratam esse illic eius orationem: nam exarsit dolore, quia aperte non potuit dicere moriendum potius esse, quam hostes rogandos: quod tamen dicit, conferens se ad alias personas et laudans eos quibus contigit perire,
Abbreviated transcription (Latin):
liber pampineas ĩuidit collib ñbras ¶ Disce¬
mus. uã ascendens nusꝙͣ est euãdrũ allocutꝰ
eneas. ¶ Cũ dura prelia gente. subaudimꝰ fore¬
¶ gors. ⁊ forte etiã uota suscepit. potest ⁊ unũ
ẽe forset idest forsitan ¶ Cumulatq altaria
donis. ⁊ sacrificat ⁊ suscipit uota. naturaliter
au̾t querit᷑ de errore mentis bũane¶Nil iã
celestibus ullis debentẽ. uiui enĩ supoꝵ sũt
mortui adinferos ꝑtinent. Unde in .xii. uos
o miebi manes este boni. qm̃ supis au̾sa uo
ideo ꝗa ut dicũt phisici cũ nasci ceperimus
sortimur a sole sp̃m. aluna corpus. amarte
ren. que omĩb singulis reddere uidemur
sup̃ diximꝰ quãtũ adinuos ꝑtinet. ¶ Hii nr̃i¬

Expanded text:
"Liber pampineas invidit collibus umbras" "Liber pampineas invidit collibus umbras" mus: nam abscedens nusquam est Euandrum adlocutus Aeneas. CVM DVRA PRAELIA GENTE subaudimus ‘fore’. FORS ET forte etiam vota suscipit. Potest et unum esse ‘forset’, ideo ‘forsitan’. CVMVLATQVE ALTARIA DONIS et sacrificat, et suscipit vota. Naturaliter autem queritur de errore mentis humanae. NIL IAM CAELESTIBVS VLLIS vivi enim superorum sunt, mortui ad inferos pertinent, unde in duodecimo «vos o mihi manes este boni, quoniam s. a. ideo quia, ut dicunt physici, cum nasci coeperimus, sortimur a Sole spiritum, a Luna corpus, a Marte rem: quae omnia singulis reddere viderentur supra diximus, quantum ad vivos pertinet. HI N
Abbreviated transcription (Latin):
tritor in uenianiꝰ eũ ꝗ nutritus est transiit ad
nom̃ aliuid ⁊ alumnũ dixit ¶Iliades crimen.
matres hoc est mulie̾s nobiles insicilia reman¬
sisse dixit excepta euriali matre dequa legunꝰ
missa lamenta repetantur cũ aliquis notus
aduenerit. sic instatio. in gressis ducibus denuo
defletur arche morus ¶Nuiei fultũ pallantis.¬
adcandore pristine pulcritudinis. ⁊ aͦpallorẽ
exmorte uenientẽ ad frigus. ꝙ ꝓprie mortuoꝵ
iteratio est. nã suꝑͣ ait. lacrimis sic fatur ob¬
ortis. sicut inquĩto posuit ⁊ fidam sic fatur ad
aurem ⁊ paulopost inculit. die ait. sa ne scien¬
dũ hanc allocutionẽ talem eẽ. qualis illa ubi
defluetur enrialus. nã locis om̃ib ꝯmouet
miserationẽ ab etate. atẽpore. auuluere. aspe
casũ. bidetur aũt dolere ꝙ queri nõpotest
defortune crudelitate. que ei uno eodemq
tepore ⁊ tauta ꝯtulit beneficia ⁊ tale ĩtulit

Expanded text:
tritor, inveniamus eum qui nutritus est, transiit ad tritor, inveniamus eum qui nutritus est, transiit ad nomen aliud et alumnum dixit. ILIADES CRINEM Dmatres, hoc est mulieres nobiles, in Sicilia remansisse dixit, excepta Euryali matre, de qua legimus missa lamenta repetantur, cum aliquis notus advenerit: sic in Statio ingressis ducibus denuo defletur Archemorus. NIVEI FVLTVM PALLANTISad splendorem pristinae pulchritudinis, et ad pallorem ex morte venientem ad frigus quod proprie mortuoruiteratio est; nam supra sic ‘lacrimis ita fatur obortis’, sicut in quinto posuit «et fidam sic fatur ad aurem" et paulo post intulit "dic ait" . sane sciendum hanc adlocutionem talem esse, qualis illa ubi defletur Euryalus: nam locis omnibus commovet miserationem, ab aetate, a tempore, a vulnere, a spe casum? videtur autem dolere quod queri non potest de Fortunae crudelitate, quae ei uno eodemque tempore et tanta contulit beneficia, et tale intulit
Abbreviated transcription (Latin):
licebat. s inter anguria etim hoc habebatur
si auellentẽ facile sequerent᷑ adeo ut tũ filõmo
doris bello sit crassus occisus. qui iturus ad
preliũ auellere signa uix potuit ¶Interea
sotios donec tẽpus obsidionis adueniat.
¶Qui solus honos acheronte sub imo est. ꝓpt̾
cucũ. ⁊ bene acherontis subimo. qa hec res
ad ũbras ꝑtinet tantũ. nã apud prudentes
hoĩes nullius momẽti sũt ista ¶Egregias
aĩas. Ingenti arte laudat potius quã mise¬
ratur extinctos. ut presentiũ ĩ bella succẽdat¬
¶ Quẽ nõ uirtutis egentẽ. en nii u̾sus est.s¬
¶ Eunere inersit acerbo. ĩ maturo trauslatio a
pomis¶ Qui parrasio euandro archadico
a ciuitate achadie quã donatus uult̾ aparra
in dictã. qd̾ ꝓcedit si parra nom̃ est grocũ. si
aut̃ latinũ est stulte sensit. nã grecũ nom̃
latiuã ethimologiam nõ recipit. ¶ Ibat. pro
ierat. alumno. alumnꝰ ẽ qui grece trofimꝰ¬

Expanded text:
licebat. Sed inter auguria etiam hoc habebatur, licebat. Sed inter auguria etiam hoc habebatur, si avellentem facile sequerentur, adeo ut cum filio in Orodis bello sit Crassus occisus, qui iturus ad proelium avellere signa vix potuit. INTEREA SOCIOS donec tempus obsidionis adveniat. QVI SOLVS HONOS ACHERONTE SVB IMO EST propter c.». Et bene ‘Acheronte sub imo’, quia haec res ad umbras tantum pertinet: nam apud prudentes homines nullius momenti sunt ista. EGREGIAS ANIMAS ingenti arte laudat potius quam miseratur extinctos, ut praesentium animos in bella succendat. QVEM NON VIRTVTIS EGENTEM Ennii versus est. FVNERE MERSIT ACERBO inmaturo: translatio a pomis. QVI PARRHASIO EVANDRO Arcadico a civitate Arcadiae, quam Donatus vult a parra avi dictam: quod procedit, si parra nomen est Graecum; si autem Latinum est, stulte sensit, nam Graecum nomen etymologiam Latinam non recipit. IBAT pro ‘ierat’. ALVMNO alumnus est qui graece
Abbreviated transcription (Latin):
ba miratur. ut sit sensus. bec spolia ⁊ hane pri¬
mã belli partẽ suꝑbo turno sustulimꝰ. nã hoc
epitheton ꝓpriũ turmi est. qd̾ ei uirgilius ꝓi
genti scelere dat. apd̾ maioies enĩ supbia in¬
gens facunꝰ fuit adeo ut tarquinius ꝓmultis
scelererib suꝑbi nom̃ acciperet. ¶ Mezeñtius
Murosq latinos. iã cãpestri suꝑanimꝰ prelio
restat ut etiã obsidione uincamꝰ. credit enĩ
ꝙ sibi iã apte nullus occurrat. nec inaniter
nã ⁊ paulopost dicturus turnus furta paro
belli ⁊ induo decimo latinꝰ ux urbe tuemur
ge ꝓ armis parate aĩos. aut certe ẽ mutanda
parari. bene aũt ait p̃sumite. quasi rem iã sui
uiris ut ei deberi uideatur certa uctoria ¶el
captatis auguriis adbellũ exire ceperimꝰ. uellere
aut ꝓprie dixit. ꝗa romana signa figebantur
ĩ castris. ut cũ adbellũ eundũ fuisset. captatis
auguriis auellebant̃ terra. nã alibi ea figi nõ

Expanded text:
ba miratur" — ut sit sensus: haec spolia et hanc priba miratur" — ut sit sensus: haec spolia et hanc primam belli partem superbo Turno sustulimus. nam hoc epitheton proprium Turni est, quod ei Vergilius pro ingenti scelere dat. apud maiores enim superbia ingens facinus fuit, adeo ut Tarquinius pro multis sceleribus superbi nomen acceperit. Ad v. 16 Mezentius MVROSQVE L. iam campestri superavimus proelio, restat ut etiam obsidione vincamus: credit enim quod sibi iam aperte nullus occurrat. Nec inaniter: nam et paulo post dicturus est Turnus «furta paro belli" , et in duodecimo Latinus "vix urbe tuemur est pro 'armis parate animos': aut certe est mutanda parari" . bene autem ait 'praesumite', quasi rem iam sui iuris, ut ei deberi videatur certa victoria. Adcaptatis auguriis ad bellum exire coeperimus. 'vellere' autem proprie dixit, quia Romana signa figebantur in castris, et cum ad bellum eundum fuisset, captatis auguriis avellebantur e terra: nam
Abbreviated transcription (Latin):
themone uieteq triremis aplustre ⁊ bis¬
bus appetitũ. quia ut supͣ dixit totiꝰ tuscie
populus in .xii. partes fuit diuisus. ut gens
illi triplex populi subgente quaterm qui
singulis lucu monibz parebant. Moris aũt
fuit᷑ ut ĩ teremptos duces omĩs uulnerabat
exercitus sic̃ etiam de hectore homerus¬
ꝯmemorat. Unde ẽ que circũ pluruma
guratiꝰ ꝙͣ si ereũ diceret. ¶ Ensem collo
suspendebit eburnũ. naginã eburneã sane
ebur eboris facit nõ eburis facit sicut
murmur murmuris. Unde ꝗa ĩ prĩcipali¬
tatis declinatiõe uarietas ĩuenitur etiam
qd̃ est ebur. eburneus ab eo qd̾ est eboris
Maxima res effecta uiri occiso tanto duce
simul etiã tropei causa ostendit᷑. ¶Abesto.
primitie. aut hoc dicit. p̾mitie iste quas fe¬
cimus nõ de plebe sut. s de rege supbissimo. aut
certe supbũ regẽ turnũ accipiamꝰ. nã de ip̃o le¬
gimꝰ ac rutulo obsessu iuuenis tũe iussa suꝑ¬

Expanded text:
temone iugum victaeque triremis aplustre" temone iugum victaeque triremis aplustre" bus adpetitum: quia, ut supra diximus, totius Tusciae populus in duodecim partes fuit divisus, ut "gens illi triplex, populi sub gente quaterni" , qui singulis lucumonibus parebant. moris autem fuit ut interemptos duces omnis vulneraret exercitus, siccommemorat, unde est «quae circum plurima guratius, quam si ‘aereum’ diceret. ENSEM COLLO SVSPENDIT EBVRNVM vaginam eburneam. Sane ‘ebur eboris’ facit, non ‘eburis’, sicut ‘murmur murmuris’: unde quia in principalitatis declinatione varietas invenitur, etiamquod est ‘ebur’, ‘eboreus’ ab eo quod est ‘eboris’. MAXIMA RES EFFECTA VIRI occiso tanto duce: simul etiam tropaei ostenditur causa. ABESTO aPRIMITIAE aut hoc dicit: primitiae istae quas fecimus, non de plebe sunt, sed de rege superbissimo: aut regem superbum Turnum accipiamus — nam de ipso legimus "at Rutulum abscessu iuvenis tum iussa super
Abbreviated transcription (Latin):
uictor soluebat eoo. ante ꝙͣ luctũ subiret ⁊ fu¬
nestaret᷑. pͥmo aũt eoo sub audimꝰ tẽpore. nã
grece eos dr quã nos aurora uocamꝰ homerꝰ¬
deriuationẽ ut dicerẽt.⁊ letus cois eurꝰ equis
Itẽ coasq acies. sane ut etiã supͣ dicit ĩ hoc
ẜmone. pͥma sillaba naturaliter longa est
sedcũ opus fuerit corripit᷑. aut licentia noĩs
ꝓprii. ant ꝗa eã nocalis sequit᷑. ¶Costituit
tumulo ĩ colle. ꝗa tropea nõ figebant᷑ nnsi¬
in eminẽtiorib locis. Salustis. depompeio
in arcub exedificatis. Ideo aut nũc tropeũ
ponit eneas. ꝗa nec dũ plenã est uictoriã
ꝯsecutus. s occiso mezentio fugauit exer¬
citũ. plene enĩ uictorie ut supͣ diximꝰ triũ¬
phus debetur ⁊ ꝑsoluit uota. uł ꝓpt̾ tanti
ducis ĩ teritũ. uł ꝗa fas eras etiam de pͥmi¬
tus sacͥficare. ¶ Tibi magne. b.t. hoc per
ita eni ĩtropeis poni ꝯsuenerũt. Inuenalis
⁊ fracta de casside puceula pendens. ⁊ rurrũ

Expanded text:
victor solvebat eoo antequam luctum subiret et funestaretur. 'primo' autem 'Eoo' subaudimus 'tempore'; nam Graece ἠώς dicitur quam nos auroram vocamus: Homerderivationem, ut dicerent «et laetus eois Eurus equis», item «eoasque acies». Sane ut etiam supra diximus, in hoc sermone prima syllaba naturaliter longa est, sed cum opus fuerit, corripitur Eous, aut licentia nominis proprii, aut quia eam vocalis sequitur. CONSTITVIT TVMVLO in eminentioribus locis: Sallustius de Pompeio in arcubus exaedificatis. Ideo autem nunc tropaeum ponit Aeneas, quoniam nondum plenam est victoriam consecutus, sed occiso Mezentio fugavit exercitum: plenae enim victoriae, ut supra diximus, triumphus debetur. Et persolvit vota vel propter tanti ducis interitum, vel quia fas erat ut de primitiis sacrificaretur. TIBita enim in tropaeis poni consueverunt: Iuvenalis "et fracta de casside buccula pendens et curtum
Abbreviated transcription (Latin):
ri. dicũt sũmũ genꝰ eẽ dimicãdi quotiẽs calca¬
to umbone adu̾sarii se inbostilẽ clypeũ erigit
milex. ⁊ ita ꝯtra stanti uulnerat terga ¶Si duo
p̃terea. hoc est alios duos. ¶Dardanꝰ. ꝓdardamꝰ
populꝰ. ⁊ posiuit pͥncipale ꝓderiuatiuo. sic ho

Expanded text:
ri dicunt summum genus esse dimicandi, quotiens calcari dicunt summum genus esse dimicandi, quotiens calcato umbone adversarii se in hostilem clipeum erigit miles et ita contra stantis vulnerat terga. SI DVO PRAETEREA hoc est alios duos. DARDANVS pro ‘Dardanius populus’. Et posuit principale pro derivativo; Ho
Abbreviated transcription (Latin):
hunc enĩ spectat qd̾ dicit nullũ se cũ troiais¬
br̃e bellũ post dirutã troia ¶Nec ueterũ memi¬
ni letorue maloꝵ. nec memnisse uolo uicto¬
riaꝵ meaꝵ quaꝵ nullus obliisci ꝯsueuit
nec letor troianoꝵ maloꝵ ꝓtroianis malis.
que nobis bellantib ꝑ tulerũt nõ enĩ potest
de suis malis dicere cũ ⁊ mala sua nullus obli¬
uiseatur ⁊ ea ip̃e paulo ante memornut. letor
aũt maloꝵ figura g̾ca est. sicut oratius agre¬
stiũ regnauit populoꝵ. ꝓgiestibus populis.i.
¶Munera que patrus adme portasti a .o. hinc
iã suasio est ⁊ cõsiliũ. nã finita est auxilioꝵ
negatio. Unde ⁊ paulopost uenulus ita diuidit
dicens ⁊ responsa simł que sint rex optime
¶Quantꝰ in cy ꝑ eñ assurgat. aut quãtꝰ ẽ quo¬
tiens ĩ hostẽ ꝑgens erigit scutũ. aut pugnãdi
executꝰ ẽ genꝰ. Qui enĩ scͥpserũt de arte milita¬

Expanded text:
huc enim spectat qhuc enim spectat qVETERVM MEMINI LAETORVE MALORVM nec meminisse volo victoriarum mearum quarum nullus oblivisci consuevit, nec laetor Troianorum malorum pro ‘Troianis malis’ quae nobis bellantibus pertulerunt: non enim potest de suis malis dicere, cum et mala sua nullus obliviscatur, et ea ipse paulo ante memoraverit. ‘Laetor’ autem ‘malorum’ figura Graeca est, sicut Horatius «agrestium regnavit populorum» pro ‘agrestibus populis’. MVNERA QVAE PATRIIS AD ME PORTASTIS AB ORIS hinc iam suasio est et consilium; nam finita est auxiliorum negatio: unde et paulo post Venulus ita dividit dicens ‘et responsa simul quae sint, rex optime, QVANTVS IN CLIPEVM ADSVRGAT aut ‘quantus’ est quotiens in hostem pergens erigit scutum: aut pugnandi exsecutus est genus. Qui autem scripserunt de arte milita
Abbreviated transcription (Latin):
¶Portenta .s. reuera enĩ portentũ ẽ hoĩes ĩ aues
ẽẽ ꝯu̾sos ¶ Et socu admissi. legũt nõ nulli. ⁊
admissis puinis. s in eliꝰ ẽ amissi ¶ Lacrimosis
uocib dolentes uł suã mutationẽ uł regis in¬
teritũ. nãq hoc tangit latent̾ ¶ Speranda.
numina nulnerauit ĩ bello ¶Ueneris uiolaui
uulnere dextrã. artificiose agit nã sciens ea
que dũr anmis ĩ fine inherere suos ca sui
ultimos memorat. perite etiã uenerẽ tantũ
uuluerata a se cẽ dicit. martis supprimens no¬
men ꝙ ei poterat ẽẽ gloriosius. ut uideit᷑ oĩa
que ptulit. o dio ueneris ꝑtulisse contra cuiꝰ
filũ nũc uocat᷑ adpugnã. ut negans etiam
nue̾ paria formidare uideat̃. dextrã aũt scd̾m
pelute pugnas. quaꝵ ẽ periculosa uictoria.
illa ꝯuiratio quã apud aulidẽ greci uuerũt. diẽ
ĩtroie excidio sacramẽtũ ꝯurationis ẽẽ ꝯple¬
tũ nãq ĩtroiã nõ introianos ꝯiurauerant g̾ci.

Expanded text:
 homines in aves esse conversos. ET SOCII AMISSI legunt non nulli et ‘admissis pennis’; melius est ‘amissi’. LACRIMOSIS VOCIBVS dolentes vel suam mutationem, vel regis interitum: namque hoc tangit latenter. SPERANDA pquae numina vulneravit in bello. VENERIS VIOLAVI VVLNERE DEXTRAM artificiose agit: nam sciens ea quae dicuntur in fine, inhaerere animis, suos casus ultimos memorat. Perite etiam Venerem tantum vulneratam a se esse dicit, Martis supprimens nomen, quod ei poterat esse gloriosius: ut videatur omnia quae pertulit, odio Veneris pertulisse, contra cuius filium nunc vocatur ad pugnam, ut negans etiam nunc paria formidare videatur. ‘Dextram’ autem secundum PELLITE PVGNAS quarum est periculosa victoria. illa coniuratio quam apud Aulidem Graeci inierunt, dicit in Troiae excidio sacramentum coniurationis esse conpletum; namque in Troian, non in Troianos coniuraverant Graeci:
Abbreviated transcription (Latin):
rutuloꝵ alitino danaret᷑ en ee ¶ Duros erercẽt
coues extenuat agri meritũ ꝙ ule indertur
suis excolit. ¶Cedat amicitie.i pietũ cõcedat
amicitiar ¶A equas dicamꝰ leges. ut pari int̾uos
sotietate uersemur. i dest ut sit neuter ĩ ferior.
deũ uras eꝗrere t̾ras ĩ peruis egere suis. camen
ꝓpt̾ turnũ simulat ignorantiã. ut se etiã cura
eũ equũ piestare uideat᷑. multũ ẽ aũt qd̾ ait
possũt.. Iacet om̃is adundã .in.iteꝵ extenuat

Expanded text:
Rutulorum a Latino donaretur Aeneae. DVROS EXERCENT Rutulorum a Latino donaretur Aeneae. DVROS EXERCENT COLLES extenuat agri meritum, quo vile videatur suis excolitur. CEDAT AMICITIAE in pretium concedat amicitiarum. AEQVAS DICAMVS LEGES ut pari inter nos societate versemur, id est ut sit neuter inferior. Sdeum vestras exquirere terras imperiis egere suis». Tamen propter Turnum simulat ignorantiam, ut se etiam circa eum aequum praestare videatur. Multum est autem quod ait ‘possunt’. IACET OMNIS
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ catonis auctoritas. nã pene omẽs antiq
historie scriptores uihoc ꝯsentiũt. Cato enĩ
ĩ originib dicit troianos alatino accepisse ag¬
agrũ ꝗ ẽ int̾ lauiẽtũ ⁊ castra troiana. hic etiã
modũ agri ꝯmemorat. ⁊ dicit eũ habuisse
iugera .d.ccͦ. tusco mͥ ꝓximꝰ mnini. tiberino.
¶Longus inoccasũ. ea parte quã ineccidentẽ
tendit᷑ longior ¶gines suꝑusq si usq ad fine.
quos siculi aliquado tenuerũt i dest usq adea
loca ĩ ꝗͥbus nũc roma ẽ. hec enĩ siculi habitaue¬
rũt. Unde ẽ ⁊ gentes uenere sicane prius.¬
¶ Aurunci rutuliq serũt subandis asuꝑiorib
michi. nã ⁊ supͣ ait. est michi antiquus ager
ergo suñ agrũ pollicet᷑. aut quẽ tãꝙͣ stipediaꝵ
habebant rutuli ⁊ aurũci. aut ãquẽ colendũ
quasi regi oꝑas dabant. unde suꝑfiuũ ẽ qd̾ ait
donatꝰ nõ potuisse fieri ut p̃sente turno ager

Expanded text:
nae et Catonis auctoritas: nam paene omnes antiquae nae et Catonis auctoritas: nam paene omnes antiquae historiae scriptores in hoc consentiunt. Cato enim in originibus dicit Troianos a Latino accepisse agrum, qui est inter Laurentum et castra Troiana. Hic etiam modum agri commemorat et dicit, eum habuisse iugera IIDCC. TVSCO MIHI PROXIMVS AMNI Tiberino. LONGVS IN OCCASVM ea parte, qua in occidentem tenditur, longquos Siculi aliquando tenuerunt, id est usque ad ea loca in quibus nunc Roma est: haec enim Siculi habitaverunt, unde est «et gentes venere Sicanae saepius». AVRVNCI RVTVLIQVE SERVNT subaudis a superioribus ‘mihi’: nam et supra ait ‘est mihi antiquus ager’. Ergo suum agrum pollicetur, aut quem tamquam stipendiarium habebant Rutuli et Aurunci, aut ad quem colendum quasi regi operas dabant: unde superfluum est quod ait Donatus, non potuisse fieri ut praesente Turno ager
Abbreviated transcription (Latin):
cepit grauẽ iracũdiã. ⁊ sic in hec u̾ba ꝓrũpit.
Inportunũ aũt ẽ ꝙ caret portu. idest quiete
absistere mire ait. ac si diceret etiã siuelint a
bellis discedere. natura nõ patitur ¶ Adscitis.
absolute dixit. idest exercitũ auxilia. iures
ĩperii. que ꝗa sic uidetis affucta. ꝗd restat nisi
ut pacẽ petamꝰ ¶Ante oculos interq m. s.ii.ii.¬
ac si diceret nõ egent narratione int̾ manus.
certatũ est corpore regni. imperii om̃ibus ui
ribus. ¶Dubie menti. mee silicet cogitanti.
natus errauit. dicens agrũ quẽ latiuꝰ dona¬
um cuiꝰ terras uieiuas tusci aliquãdo tenuer̃t
ut inde dictũ sit. tusco michi ꝓximꝰ amni.
agit etiã hoc argumẽto.ꝙ illie ẽ locus qui ho¬
dieꝙ pinetũ uocat᷑. s ꝯstat om̃ia loca illa ẽẽ
cãpestria. nec ꝓcedit qd̾ dicit. n cels̃ plaga
pinea montis. Unde sequẽda ẽ potiꝰ lunii si sen¬

Expanded text:
epit grandem iracundiam, et sic in haec verba prorupit. epit grandem iracundiam, et sic in haec verba prorupit. ‘inportunum’ autem est quod caret portu, id est quiete,‘Possunt’ autem ‘absistere’ mire ait, ac si diceret: etiam si velint, a bellis discedere natura non patitur. ADSCITIS absolute dixit, id est exercitus, auxilia, vires imperii: quae quia sic videtis adflicta, quid restat, nisi ut pacem petamus? ANTE OCVLOS INTERQVE Mac si diceret, non egent narratione. 'inter manucertatum eribus. DVBIAE MENTI meae, scilicet cogitanti. natus erravit dicens, agrum quem Latinus donaum, cuius terras vicinas Tusci aliquando tenuerunt, ut inde dictum sit ‘Tusco mihi proximus amni’. Agit etiam hoc argumento, quod illic est locus qui hodieque pinetum vocatur. Sed constat omnia illa loca esse campestria, nec procedit quod dicitur ‘celsi plaga pinea montis’. Vnde sequenda est potius Livii, Sisen
Abbreviated transcription (Latin):
¶Cessatũ ẽ. i .t. tardatũ. ⁊ mire. ꝗa nõ ht qͦs
ĩputet troianis triũphos. uult eis excidii tar
nis pacẽ petituris ẽ ntile. ut illi eũ se credãt
posse facilius exorare. ¶Prior. prestãtior.
melior¶Qua datur. qua potest. quacũq
ratioẽ ꝑ mittit᷑. ¶ Pora turbata. ꝑ ora tur¬
batoꝵ ¶Clanso gurgite. sarorũ obiectione
p̃eluso¶Drefatꝰ diuos. more antiquo. nã ma¬
iores mullã rationẽ nisi ĩ uocatis numinib
generale capud ĩ om̃ib legunꝰ. unde cicero
ꝑ irrisionẽ ait. siqd exuetere or̃one iouẽ
d.x.s.i. latenter arguit turnũ qd̾ sibi nõ ob¬
tẽperauit ut fedus fiẽt ĩseptimo silicet ubi
dixerat te turni᷑ ne fas te triste manebit suꝑ¬
pliciũ. nã modo hoc tẽpus reuoluit. ¶uellẽ
statuisse. olim ẽ ꝙ uolui his malis t̾minũ
dare. uellẽ aut statuisse. sic dixit. ut uellez
fecisse.⁊ cõpendiosa elocutio eũ querimꝰ nõ
eẽ factũ ꝙ fieri debuit bellũ ¶In portunũ. cõ¬

Expanded text:
Cessatum est tardatum est: et mire quia non habet quos inputet Troianis triumphos, vult eis excidii tardnis, pacem petituris est utile, ut eum se credant posse facilius exorare. ‘Prior’ praestantior, melior. QVA DATVR qua potest, quacumque ratione permittitur. PER ORA TVRBATA pro ‘per ora turbatorum’. CLAVSO GVRGITE saxorum obiectione praecluso. PRAEFATVS DIVOS more antiquo: nam maiores nullam orationem nisi invocatis numinibusgenerale caput in omnibus legimus. Vnde Cicero per inrisionem ait «si quid ex vetere aliqua I latenter arguit Turnum, quod sibi non obtemperaverit, ut foedus fieret, in septimo scilicet ubi dixit «te, Turne, nefas, te triste manebit supplicium»: nam modo hoc tempus revolvit. VELLEM STATVISSE olim est quod volui his malis terminum dare. ‘Vellem’ autem ‘statuisse’ sic dixit ut ‘vellem fecisse’: et est conpendiosa elocutio, cum querimur non esse factum quod fieri debuit. BELLVM INPORTVNVM co
Abbreviated transcription (Latin):
Aditusq maligni. ꝓprie obscuri ut subluce
maligna ¶gnota. silicet ence. nã deturno
dicturus est. hũc uiuenis uota fertur regione
marĩ ¶ Tutiq irceptus. male ꝗdã recessuis le¬
gũt. nã ieceptus dicit᷑ quo se cito epercitus recipit
radices. in certũ est eiũ qua sit uenturus en eas
Arripuitq locũ. raptim tenuit ¶ Insedit ꝓprie
nã insidere est dolose alique expectare. unde ⁊
ĩsidie nõiate sũt ¶ Uelocem in terea. licet in te¬
tam̃ abruptus est ⁊ uituperabilis transitus.
Habet aũt tales transitus ⁊ insuperiorib libris
⁊ in sequẽti p̃cipue ubi iuppit̾ appellat uinonẽ.¬
¶ Opim. opim quãdo dicamꝰ. nympbã signifi¬
camꝰ. si aũt dicamꝰ opem auxiliũ ĩ telligimus.
Terentiꝰ uno lucina. fer opem. ẜua me. ob¬
secro. opes noͣ nũo płari census census accipi¬
mus. uã ops t̾ra est uxor saturni quã g̾ci reã

Expanded text:
ADITVSQVE MALIGNI proprie ‘obscuri’, ut «sub luce ADITVSQVE MALIGNI proprie ‘obscuri’, ut «sub luce maligna». IGNOTA scilicet Aeneae: nam de Turno dicturus est ‘huc iuvenis nota fertur regione viarum’. TVTIQVE RECEPTVS male quidam ‘recessus’ legunt: nam ‘receptus’ dicitur, quo se tuto exercitus recipit: per montis radices: incertum est enim qua sit venturus Aeneas. ARRIPVITQVE LOCVM raptim tenuit. INSEDIT proprie: nam ‘insidere’ est dolose aliquem exspectare: unde et insidiae nominatae sunt. VELOCEM INTEREA licet ‘inteconiungat, tamen abruptus est et vituperabilis transitus. Habet autem tales transitus et in superioribus libris et in sequenti praecipue, ubi Iuppiter appellat Iunonem. OPIM ‘Opim’ quando dicimus, nympham significamus; si autem dicamus ‘opem’, auxilium intellegimus: Terentius «Iuno Lucina fer opem; serva me, obsecro»; ‘opes’ vero numero plurali censum accipimus: nam ‘Ops’ Terra est, uxor Saturni, quam Graeci Rheam
Abbreviated transcription (Latin):
magna partire aũt ideo ꝗa illa dixerat sola
cãporũ ꝑ turbationẽ. ¶Surta paro belli. ĩ sidi¬
as Salustius. gens ad furta belli ꝑidonea ¶Bĩ¬
uias fauces. fauces dicunt᷑ itinera int̾ duos
montes ⁊ loca angusta ⁊ ꝑuia. dicta ad fau¬
ciũ similitudine ¶ Conlatis excipe signis. cõ¬
uinctis ducib quos ꝯmemoraturus est¶Ti¬
burniq manus. catillus ⁊ coras ¶ Et tu con¬
cipe curã. sic̃ ego. nã nõ dic̃ sicut messapꝰ aut
metri necessitate ꝯpelliuur. Ut uallis dicamꝰ.
Statins. Uallis in amplexu nemorũ. s nã ple¬
nũ est ualles sicut uirgiliꝰ posuit ꝙ ita ẽẽ dimi¬
nutio indicat. nã uallecula. ut uulpes uulpe¬
cula fac̃. ergo in es. uł in.is. quãdo isurpatiue
quãdo naturalit̾ exeant noĩa. sola diminutio
indicat. ea au̾t que mes exeunt longa sũt
militis ¶ Quo semita duc̃. legit᷑ ⁊ qua.s

Expanded text:
magnanima. ‘Partire’ autem ideo, quia illa dixerat ‘solamagnanima. ‘Partire’ autem ideo, quia illa dixerat ‘solacamporum perturbationem. FVRTA PARO BELLI insidias: Sallustius «gens ad furta belli peridonea». BIVIAS FAVCES fauces dicuntur itinera inter duos montes locata, angusta et pervia: dicta a faucium similitudine. CONLATIS EXCIPE SIGNIS coniunctis ducibus quos commemoraturus est. TIburnique manus Catillus et Coras. ducis et tu concipe curam sicut ego: nam non dicit, sicut Messapus aut metri necessitate conpellimur ut ‘vallis’ dicamus: Statius «vallis in amplexu nemorum sedet»: nam plenum est ‘valles’, sicut nunc Vergilius posuit. Quod ita esse diminutio indicat: nam ‘vallecula’ dicitur, sicucula risum». Ergo in ‘es’ vel in ‘is’ quando usurpative, quando naturaliter exeant nomina, sola diminutio indicat. Ea autem quae in ‘es’ exeunt, longa sunt militis’. QVO SEMITA DVCIT legitur et ‘qua’.
Abbreviated transcription (Latin):
s.e.a. alte aͣrectis ceruicib fremit. nõ alte fremit
aut alte luxurians¶Ad t̾rã defluxit. dicendo de¬
fluxit artẽ ⁊ quãdam moderationẽ descendendi
sigͥficauit que est etiã inascendendo apd̾ huiꝰ
rei peritos ¶ Sin merito. si qua est fiducia forti.
si unus quisq fortis bt aliquã ꝯfidentiã ex cõ¬
scientia fortitudinis sue. ⁊ ego audere ñ dubito
g̃orti aut̃ benedixit. nã fortis ẽ cõmunis gene¬
ris. hec añt boc uult dicere nõ sexũ ꝯ siderãdũ
ẽẽ s robur. ¶Occurrere turme. equitatui. nam
partẽ ꝓtoto posuit. ¶Quas dicere grates. scd̾m
recthoricã disciplinã dicit. se u̾ba ĩ uenire nõ
posse. quib eiꝰ expͥmat laudes cũ dixerit o
decus italie. Sic alibi. quib celo te laudibus
equẽ. cũ premiserit. o fama ingens ingentior
armis uirtroiane ¶ Sed nũc. ordo est. s nũc
mecũ partire laborẽ. nã ꝑ parentesm dictũ ẽ.
quãdo iste animꝰ est sup̃ omĩa. idest siquidẽ es

Expanded text:
E ‘alte arrectis cervicibus fremit’, non ‘alte fremit’, ut ‘alte luxurians’. AD TERRAM DEFLVXIT dicendo ‘defluxit’ artem et quandam moderationem descendendi significavit, quae est etiam in ascendendo apud huius rei peritos. SVI MERITO SI QVA EST FIDVCIA FORTI si unusquisque fortis habet aliquam confidentiam ex conscientia fortitudinis suae, et ego audere non dubito. ‘Forti’ autem bene dixit: nam ‘fortis’ communis est generis. Haec autem hoc vult dicere, non sexum considerandum esse, sed robur. OCCVRRERE TVRMAE equitatui: nam partem pro toto posuit. QVAS DICERE GRATES secundum rhetoricam disciplinam dicit se verba invenire non posse, quibus eius exprimat laudes, cum dixerit ‘o decus Italiae’: sic alibi «quibus caelo te laudibus aequem?» cum praemiserit «o fama ingens, ingentior armis vir Troiane». SED NVNC ordo est ‘sed nunc mecum partire laborem’: nam per parenthesin dictum est ‘quando iste animus est supra omnia’, id est siquidem es
Abbreviated transcription (Latin):
domus sue lim̃ ingressus est. ꝯ silio egisti ab
uxore uestẽ accepit clauso caꝑite. qua ĩplica¬
tus adulteri manib interut ¶Inuidise deos
steneli filius celarab cyllarab egialiã dio¬
medis uxorẽ cognouit adulterio quo cõꝑto
diomedes reuerti noluit ⁊ in apulie partib
ꝯdidit sibi sedes. ꝙ ueneris dolo dicit᷑ ẽẽ ꝑfec¬
tũ quã ĩ bello trouno uulnerauerat. unde
ait inuidisse deos ¶Pulcrã calidona i. una
de sup̃dictis ciuitatib ꝗb ĩperauit ¶ Nũc etiã
tios ꝯstat in aues ꝯu̾sos post ducis sui interitũ.
quẽ extinctũ inpatient̾ colebant. hec aues
hodieq latine diomedee uocant̾. greci eas
erodios dicũt. habitant aũt in insulã eloctridẽ
siue febrã que haud longe a calabria ĩꝯspectu
latinas uehement̾ fugiant. memores origuus¬

Expanded text:
domus suae limen ingressus est, consilio Aegisthi ab domus suae limen ingressus est, consilio Aegisthi ab uxore vestem accepit clauso capite qua inplicatus adulteri manibus interiit. INVIDISSE DEOS Stheneli filius Cyllarabus Aegialiam, Diomedis uxorem, cognovit adulterio: quo comperto Diomedes reverti noluit et in Apuliae partibus sibi condidit sedes. Quod Veneris dolo dicitur esse perfectum, quam in bello Troiano vulneraverat: unde ait ‘invidisse deos’. PVLCHRAM CALYDONA VIDEREM unam de supradictis civitatibus, quibus imperavit. NVNC ETIAM cios constat in aues esse conuersos post ducis sui interitum, quem extinctum impatienter dolebant. Hae aues hodieque latine Diomedeae uocantur, Graeci eas herodios dixerunt. Habitant autem insulam Electridem siue Febram, quae est haud longe a Calabria in conspectu Latinas uehementer fugiant, memores orig
Abbreviated transcription (Latin):
dicens libicone habitantes litore locros ¶De¬
uicta asia subsedit adulter. legit̃ ⁊ diuictã a¬
siam. ꝙ si est ita intelligimꝰ ut subsedit sit do¬
sidus tauros interimũt ⁊ hostiũ dolos sub sessa
uocamꝰ ut sit sensus. abagamienone deuictain
asiã adulter egistus factione possedit. melus
sedit erit iemansit ut extremus galeaq
ima sub sedit aceste ᷤᷤ ut sit sensus asia ꝓpter ad¬
ulteriũ ptulit bella que remanẽte adultero
finita ẽẽ nichil ꝓfuit ut cũ indignatione sit
dictũ. dũ pͥmũ uĩdicat᷑ adulterũ aliud rursuᷤ
emersit ¶Prima inter limina in p̃o lumine
ĩperu idest inlitore qr scd̃m homerũ cliteme¬
stra agamenoni occurit adlitus ⁊ illie eũ susce¬
ptũ cũ adulter o interepulas interemit. qd̾ ⁊
iui uenalis tangit dicens quippe deis auctorib
patris erat cesi media inter pocula alii au̾t
dicũt qd̾ in ip̃o regressu idest pͥma die qua

Expanded text:
dicens ‘Libycone habitantes litore Locros’? DEdicens ‘Libycone habitantes litore Locros’? DEVICTA ASIA SVBSEDIT ADVLTER legitur et ‘devictam Asiam’: quod si est, ita intellegimus ut ‘subsedit’ sit dosidiis tauros interimunt, et hostium dolos subsessas vocamus - ut sit sensus: ab Agamemnone devictam Asiam adulter Aegisthus factione possedit. Melius sedit’ erit remansit, ut «extremus galeaque ima subsedit Acestes», ut sit sensus: Asia propter adulterium pertulit bella, quae remanente adultero finita esse nihil profuit, ut cum indignatione sit dictum, dum primum vindicatur adulterium, aliud rursus emersit. PRIMA INTRA LIMINA in ipso limine imperii, id est in litore, quia secundum Homerum Clytemestra Agamemnoni occurrit ad litus et illic eum susceptum cum adultero inter epulas interemit: quod et Iuvenalis tangit dicens «quippe ille deis auctoribus ultor patris erat caesi media inter pocula». Alii autem dicunt quod in ipso regressu, id est prima die qua
Abbreviated transcription (Latin):
eu̾sa. qd̾ exsuꝑiorib ĩ telligit᷑. Porro aũt quid
ꝯtigent manifestũ ẽ. nã ut ĩ tertio legimꝰ cũ
uellet ducere ermionẽ orestis ante desponsatã
ab eo est inter aras apollinis ĩteremptus. unde
est. ⁊ sceleib furus agitatus orestes excipit ĩ¬
cautũ patriarq obtrũcat adarat ¶Uersosq
penates idomenei. i domeneus rex cretensuiz
fuit qui cũ cepestate laboraret uouit se sacri
cũ filius pͥmꝰ occurrisset quẽ cũ a ut alui dicũt
ĩ molasset. ut alii ĩ molare uoluisset oberudeli¬
tatẽ regno acib pulsus est. Un de ẽ fama uo¬
lat pulsũ regnis cessisse pat̾nis. i domenea du¬
cẽ. alii dicũt ꝙ abscecens cuidã suũ ꝯmẽdarit
regnũ ꝗ ꝑ eiꝰ absentiã occupauit ĩperiũ ⁊ reuer¬
sũ pepulit. Eigo uersos penates. aut eu̾sos et
funditꝰ dirutos accipiendũ. aut certe in aliena
et ozili. s hi tẽpestate diuisi sũt adeo ut epi¬
de ferrerent᷑ pentapolim deqb nũc queritur

Expanded text:
 posterioribus intellegitur. Pyrrho autem quid contigerit manifestum est: nam, ut in tertio legimus, cum vellet ducere Hermionen, Oresti ante desponsatam, ab eo est inter aras Apollinis interemptus: unde est "scelerum furiis agitatus Orestes excipit incautum patriasque obtruncat ad aras" . versosque penates idomenei Idomeneus rex Cretensium fuit: qui cum tempestate laboraret, vovit se sacrifprimus filius occurrit: quem cum, ut alii dicunt, immolasset, ut alii, immolare vellet, ob crudelitatem regno a civibus pulsus est: unde est "fama volat pulsum regnis cessisse paternis Idomenea ducem" . alii dicunt quod abscedens cuidam suum commendaverat regnum, qui per eius absentiam occupavit imperium et reversum pepulit. ergo 'versos penates' aut eversos et funditus dirutos accipiendum: aut certe in aliena et Ozolei; sed in tempestate divisi sunt adeo, ut Epideferrentur Pentapolim, de quibus nunc queritur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtrabib dequib nanes fuĩt. naͣ homerus uni¬
on dicit nauale lignũ ¶ Prime degente. ⁊ ex
numero ⁊ ex nobilitate legatoꝵ ĩ telligit᷑ ne¬
gotii magnitudo ¶ Et sellã regni trabeãq in be
curulis ⁊ trabea nã diadema uelut aliaꝵ itałaꝵ
gentiũ reges nõ habebant. ⁊ sciendũ sellã cu¬
rulẽ acurru dictam qd̾ hi tantũ utebant᷑ qui
triũphali curru inuecti fuissent. sic̃ etiã palma¬
ta dr̃ toga quã merebant᷑ hi qui reportassent
de hostib palmã ¶ In mediũ. ĩ comune. ut ĩ me¬
hoc qui nõ exaꝑto ĩpugnabat turuũ. s eũ rei
lis auctor. nõ inanis. nã futilis uas qd̾dã ẽ laco
ore. fundo angusto quo utebant᷑ in sacͥs ueste
ꝗa aqua ad sacra hausta interrã nõ ponit᷑. qd̾
si fiat piaculũ est. Unde et excogitatũ est uas
qd̾ stare nõ posset. s positũ statimi effunderet᷑
inde ⁊ homo cõmissa nõ retinens futilis dicit᷑

Expanded text:
omerus νήιον dicit navale lignum. PRIMA DE GENTE et ex numero et ex nobilitate legatorum intellegitur negotii magnitudo. ET SELLAM REGNI TRABEAMQVE INSIGcurulis et trabea: nam diadema italarum gentium reges non habebant. Et sciendum sellam curulem a curru dictam, quod hi tantum ea utebantur qui triumphali curru invecti fuissent: sicut etiam palmata dicitur toga quam merebantur hi qui reportassent de hostibus palmam. IN MEDIVM in commune, ut «in mehoclis auctor non inanis: nam futtile vas quoddam est lato ore, fundo angusto, quo utebantur in sacris Vestae, quia aqua ad sacra Vestae hausta in terra non ponitur, quod si fiat, piaculum est: unde excogitatum vas est, quod stare non posset, sed positum statim effunderetur. inde et homo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓplenã elocutionẽ cũ eũdẽ casũ ꝑ sinere syn
in us miserint accusatiuũ ine. muttant neces¬
se est. i deo ꝗa cũ naturã suã ẜuãt accusatiuũ ĩ
uocalẽ mittũt nõ inconsonantẽ. ⁊ debet siuere¬
sis plenitudinis ẜuare rationẽ. ut ecce diomedes

Expanded text:
per plenam elocutionem, cum eundem casum per synaeresin in ‘ους’ miserint, accusativum in ‘η’ mittant necesse est, ideo quia cum naturam suam servant, accusativum in vocalem mittunt, non in consonantem, et debet synaeresis plenitudinis servare rationem: ut ecce Διομήδης
Abbreviated transcription (Latin):
blande cõtraria. sic dictũ est ⁊ somnũ ferreus.¬
¶ Cedicus. alcatonũ. in hoc loco est ꝯfusio inali¬
quib noibus. Nã quis sit troianus ꝗs rutulus
ignoratur.. Rapo. rapon dr sicut tarebon. sed
metri causa detraxit .n. ut possit si nalifa fieri.
sieut supra. haud ꝓeul hinc tarcho ¶In freuis
casu equi. asꝑuni. qui frenoꝵ sꝑueret regũ.
infrenos aut ⁊ iam hõies dicimus. ut hinc
numide infrem cingũt. dicimꝰ aut̃. ⁊ ĩ frenus
⁊ infrenis. sicut in ermus ⁊ in ermis ¶ ꝓcesse¬
rat argis. contra messapũ dimicaturus. qd̾
nequiuit efficere. nã aualero anteꝙͣ admessa¬
pũ ꝑueniret occisus est ¶Haud exꝑs. nõ igna¬
riis uirtutis parentũ.. Iaculo ⁊ longe fallente
sagita. Iactu longe fallentis sagite. nã endia

Expanded text:
blandae contraria: sic dictum est et ‘somnus ferreus’blandae contraria: sic dictum est et ‘somnus ferreus’. CAEDICVS ALCATHOVM hoc loco est confusio in aliquibus nominibus: nam quis sit Troianus, quis Rutulus, ignoratur. RAPO Rapon dicitur, sicut Tarchon; sed metri causa ‘n’ detraxit, ut possit synaliphe fieri, sicut supra «haud procul hinc Tarcho». INFRENIS casu equi asperrimi, qui frenorum sperneret regimen. Infrenos autem etiam homines dicimus, ut «hinc Numidae infreni cingunt». Dicimus autem et infrenus et infrenis, sicut inermus et inermis. PROCESSERAT AGIS contra Messapum dimicaturus: quod nequivit efficere, nam a Valero, ante quam ad Messapum perveniret, occisus est. HAVD EXPERS non ignarus virtutis parentum. IACVLO ET LONGE FALLENTE SAGITTA iactu longe fallentis sagittae: na
Abbreviated transcription (Latin):
tate conuersũ. nã ip̃e paulopost dicturus est
ad hortandos sotios pars belli. haud tempnẽda
uiri iacet altus orodes ¶ Turto. insidiis.
¶Maud tempnenda uiri. asꝑ uiris legit¶CAltus
Magnus. ut sic pater ille deũ faciat. sic altꝰ
apollo ¶Peaua secuti. pean ꝓprie apollinis
laus est. s abusiue etiã alioꝵ dr. unde pin¬
darus opus suũ qd̾ ⁊ hoĩum ⁊ deoꝵ continet
laudes peanas nocauit ¶Nec longõ letabere.
duo dixit. nec diu letaberis. nec me in defenso
homeri au̾t moie morienti dedit scientiam
suit.. Subridens ꝑ iracũdiã ridens loquitur
unde ⁊ illud ꝑ irrisionẽ dictũ accipitur. ¶ Ast de
me diuuĩ pater atq hõium rex inderit. idest
uiderit utrũ mezentio possit nocere quẽ uos
deoꝵ ⁊ hõuim creditis rectorẽ. ¶ Edurit corpore
telũ. quo facilius posset perire. lucanꝰ nõ eget
ingestis s anuisis pectore telis ¶Dura quies

Expanded text:
tate conversum: nam ipse paulo post dicturus est tate conversum: nam ipse paulo post dicturus est ad hortandos socios ‘pars belli haud temnenda viri, iacet altus Orodes’. FVRTO insidiis. HAVD TEMNENDA VIRI Asper ‘viris’ legit. ALTVS magnus, ut «sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo». PAEANA SECVTI paean proprie Apollinis laus est, sed abusive etiam aliorum dicitur; unde Pindarus opus suum, quod et hominum et deorum continet laudes, paeanas vocavit. NEC LONGVM LAETABERE duo dixit: nec diu laetaberis, nec me indefenso. Homeri autem more morienti dedit scientiam suit. SVBRIDENS per iracundiam ridens loquitur: unde et illud per inrisionem dictum accipitur ‘ast de me divum pater atque hominum rex viderit’, id est viderit utrum Mezentio possit nocere ille quem vos deorum et hominum creditis esse rectorem. EDVXIT CORPORE TELVM quo facilius posset perire: Lucanus «non eget ingestis, sed avulsis pectore telis». DVRA QVIES
Abbreviated transcription (Latin):
¶Inhorruit armos. idest armis un borruit. aut
certe in armos horruit. ⁊ herexit setas Tutis
clamorib preter periculũ ¶ Iuste ire. ꝓpter
illud. mortua quin etiam uĩgebat corpora ui
partes ¶ Teigo. scuto. ut ⁊ uenit aduersi in
tergũ sulmonis ¶ Corythi definib. corytus
est ⁊ cuitas tuscie ⁊ mons ⁊ rex pater darda¬
ni. unde nũc ad quos uis potest referri. n¬
Grauis homo. oriundo ꝗdez grecus. s ꝗ nũc
de tuscia uenisset adbellũ.. Miscentẽ. ꝑtur¬
na fames. alibi. ⁊ male suada fame. ¶ Eugarẽ.
uelocẽ.. Singentẽ. crescentẽ. cornib eminẽ¬
tem ¶ Comasq arrexit. naturale enĩ est ut
irati leones erigant uibas ¶Lauit. abeo qd̾
est lauo lauis. nã hoc u̾bũ ⁊ prime est ꝯuiga¬
tionis ⁊ tertie a qua nũc ait lauit. Itẽ ora¬
tius lauit amne crines. Itẽ. neq dulci ma¬
la uino lauere ¶Infracta. aut ualde defrac¬
ta. aut re uera infracta ¶O roden. istũ oro¬
den uirũ fortẽ intelligiuꝰ infugam necessi¬

Expanded text:
INHORRVIT ARMOS id est armis inhorruit: aut certe in armos horruit et erexit saetas. TVTIS CLAMORIBVS praeter periculum. IVSTAE IRAE propter illud «mortua quin etiam iungebat corpora vivpartes. TERGO scuto, ut «et venit adversi in tergum Sulmonis». CORYTHI DE FINIBVS Corythus est et civitas Tusciae, et mons, et rex, pater Dardani: unde nunc ad quosvis potest referri. GRAIVS HOMO oriundo quidem Graecus, sed qui nunc de Tuscia venisset ad bellum. MISCENTEM perturNA FAMES alibi «et malesuada Fames». FVGACEM velocem. SVRGENTEM crescentem, cornibus eminentem. COMASQVE ARREXIT naturale enim est, ut irati leones erigant iubas. LAVIT ab eo quod est ‘lavo lavis’: nam hoc verbum et primae est coniugationis et tertiae, a qua nunc ait ‘lavit’, item Horatius «lavit amne crines», item «neque dulci mala vino lavere». INFRACTA aut valde fracta: aut re vera infracta. ORODEN istum Oroden, virum fortem, intellegimus in fugam necessi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ aĩalia scd̾m homeꝵ eñ sint tristia dñoꝵ
hoc loco notant uirgiliũ critici qd̾ hoĩ sacrile¬
go dedit prudẽte sentẽtiã quã rem ratio nãlis
excusit. ea enĩ que ꝑ natura mouẽt aĩos ĩquã¬
uis ꝑsonã cadũt. illa uͦ sũt tantũ prudẽtũ que¬

Expanded text:
Haec enim animalia secundum Homerum, cum sunt tristiaHaec enim animalia secundum Homerum, cum sunt tristiahoc loco notant Vergilium critici, quod homini sacrilego dedit prudentem sententiam: quam rem ratio naturalis excusat. Ea enim quae per naturam movent animos, in quamvis personam cadunt, illa vero tantum su
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ positũ elipeo. referũt pallanta frequẽtes..¬
¶ adcelũ tendit.p. increpans deos qi sacrilegus.
⁊ sciendũ unuͦ eodẽq tẽpore nõ eũ potuisse ⁊
inhere corpori ⁊ manus adcelũ leuare licet po¬
eta ista ꝯuinxerit ¶ Corpore mnheret. aut in¬
heret lauso suo corpore. aut certe ysterologia ẽ
ut sit heret ĩ corpore. meluis tam̃ est ut sit
antiptosis ꝓ corpori. ut heret pede pes ꝓ pedi.
¶Puulnera cruor. aut reuera ꝓuulnera quia
ꝑ totũ corpus inucro transierat. aut inuidiose
ait uulnera ꝓ uulnꝰ. sic̃ terẽtius nõ ꝑpeti mere¬
tricũ cõtumelias. cũ de thaide loqueret¶Nũe
qui nũc cã tue mortis fui. qui feci ut exulis
⁊ sacrilegi filus ẽẽ dicereris ¶Pulsus obin¬
uidiã exeusat ne merito expulsus ẽẽ uideatur
¶Omes ꝑ mortes ꝑ omĩa mortis genera adest
ꝑdu̾sa suplicia ¶ Uis alto uuluere tardet. al¬
ti milueris molentia ¶ Allo quit᷑ inerẽtẽ. tristẽ.

Expanded text:
«inpositum clipeo referunt Pallanta frequentes». AD CAELVM TENDIT PALMAS increpans deos, quasi sacrilegus. Et sciendum uno eodemque tempore non eum potuisse et inhaerere corpori et manus ad caelum levare, licet poeta ista coniunxerit. CORPORE INHAERET aut inhaeret Lauso suo corpore: aut certe hysterologia est, ut sit ‘haeret in corpore’: melius tamen est ut sit antiptosis pro ‘corpori’, ut «haeret pede pes» pro ‘pedi’. PER VVLNERA SERVOR aut re vera ‘per vulnera’, quia per totum eius corpus mucro transierat: aut invidiose ait ‘vulnera’ pro ‘vulnus’, sicut Terentius «non perpeti meretricum contumelias», cum de Thaide loqueretur. NVqui nunc causa tuae mortis fui, feci ut et exulis et sacrilegi filius esse dicereris. PVLSVS OB INVIDIAM excusat, ne merito expulsus esse videatur. OMNES PER MORTES per omnia mortis genera, id est per diversa supplicia. VIS ALTO VVLNERE TARDET alti vulneris violentia. ADLOQVITVR MAERENTEM tristem.