comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
UT RUM PECATUSIT
m̃is ꝑturbatio passio. om̃iscupiditas
ꝑturbatio. Om̃is igit᷑ cupiditas passio.
Om̃is aũt passio cũ est in nob ipsa passio¬
ne patim et inquantũ passio ẽ patimur
Om̃is igit᷑ cupiditas cum est in nobis ip
sacupiditate patimur et inquantũ cupidi¬
tas ẽ patimur. Om̃is aut passio inquantũ
sidicer & sibi pesẽ non ẽ pecus. siergo prop¬
terea. hoc non ẽ. consequens quia multa st̃
peccora bipedia propterca et illud nonẽ.
consequens quia multa sunt peccata que
patimur. hoc enĩ contradicit᷑ nonẽ e con¬
sequens ut si patimur timorẽ ideonon sit

Expanded text:
utrum peccatum sit. Omnis perturbatio, passio; omnis cupiditas, perturbatio: omnis igitur cupiditas, passio. Omnis autem passio, cum est in nobis, ipsa passione patimur; et in quantum passio est, patimur: omnis igitur cusa cupiditate patimur; et in quantum cupiditas est, patimur ea. Omnis autem passio in quantum si diceretur, Si bipes est, non est pecus. Si ergo propterea hoc non est consequens, quia multa sunt pecora bipedia; propterea et illud non est consequens, quia multa sunt peccata quae patimur. Hoc enim contra dicitur, non esse consequens ut si patimur timorem, ideo non sit
Abbreviated transcription (Latin):
Illa ẽ ergo species q̃ rapit omnẽ animã
rationalẽ de sideriosui: tanto ardentio¬
rẽ quanto mundiorẽ . & tanto mundiorẽ
quanto ad spiritalia resur gentẽ. tan¬
to aũt ad sp̃italia resur gentẽ quanto.¬

Expanded text:
Illa est ergo species quae rapit omnem animam rationalem desiderio sui, tanto ardentiorem quanto mundiorem, et tanto mundiorem quanto ad spiritualia resurgentem: tanto autem ad spiritualia resurgentem, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
Sed duo st̃ que inerrore hominũ diffi¬
cillime tolerant᷑ Prȩsũptio prius quã
ueritas pateat. et cũlã patuerit p̃¬
suptȩ defensio falsitatis. Nec trepid¬
ero ad proferendã sententiã meã. in
qua magis a mabo inspici a rectis quã
timebomor deri aꝑ uersis gratanter
enim suscipit osculũ colũbinũ pulcher¬
rima et modestissima caritas. Dentẽ
aut caninũ uł euitat cautissima humi¬
litas ł retundit solidissima ueritas:
Magisq optabo a quolibet rep̃hendi.
quã siue ab errante siue ab adolante
laudari. Nullus cnim rep̃hensor
formidandus ẽ amatori ueritatis et¬
enim aut inimicus ẽ rep̃hensor aut
amicus Siergo inimicus insultat fe¬
rendus ẽ amicus aut sierrat docenđ.
si doceat audiendus. Laudator uero
et errans confirmat error ẽ. et ado¬
lansillicit inerror ẽ: emendabit
Ergo me iustus inmiscricor diatetar¬
guet me: oleũ aũt peccatoris non in¬
pinguabit caput meũ Ita uidet filius¬

Expanded text:
Sed duo sunt quae in errore hominum difficillime tolerantur; praesumptio, priusquam veritas pateat; et, cum jam patuerit, praesumptae defensio falsitatis. A quiero ad proferendam sententiam meam, in qua magis amabo inspici a rectis, quam timebo morderi a perversis. Gratanter enim suscipit oculum columbinum pulcherrima et modestissima charitas; dentem autem caninum vel evitat cautissima humilitas, vel retundit solidissima veritas: magisque optabo a quolibet reprehendi, quam sive ab errante, sive ab adulante laudari. Nullus enim reprehensor formidandus est amatori veritatis. Etenim aut inimicus reprehensurus est, aut amicus. Si ergo inimicus insultat, ferendus est: amicus autem si errat, docendus; si docet, audiendus. Laudator vero et errans confirmat errorem, et adulans illicit in errorem. Emendabit ergo me justus in misericordia, et arguet me; oleum autem peccatoris non impinguabit caput meum .
Abbreviated transcription (Latin):
primo genitus dictus. ẽ non primoere¬
atus ut et genitus pronatura et primꝰ
propt̃ ꝑpetuitatẽ credat᷑: Vidcamus¬
ergone forte quod ait : Egononex
melocutus sũ hoc intelligi uoluerit.
ego non ex menatus sũ: Sienim uerbũ
patris loquit̃ seipsuloquit᷑ quia ipse
ẽ patris uerbũ : plerunq: enĩ dicit.
Dedit mihi pater. inquouult intelligi
quod eũ genuerit pat̃: ut non tanquã¬
lã existenti et non habentidederit
aliquid sed ipsũ de disse ut habor et ge¬
id c̃ istã formã quã uides qͣuid int̾rogas
debono et uocas me secundũ quod ui¬
desmagistrũ bonũ hec forma filii ho
ronontantũ iustis sod et impiis ẽt hui
formae uisio nonerit inbonũ eis qui
maleagunt: Est aut uisio for mȩ meae
inquacũ essẽ rapinã non arbitratus sũ
bonus adhoc quã nemocũ uidet ad luc¬
tũ & planctũ. sed tantũ ad salutẽ eedę¬
titiã uerã scđm illã formã sime intelli¬
gisbonus sũ: si aut scđm hanc solã quid

Expanded text:
primogenitus, inquit, non primo creatus, ut et genitus pro natura, et primus pro perpetuitate credatur: vergo, ne forte quod ait: ego non ex me locutus sum, hoc intellegi uoluerit: "ego non ex \'me natus sum". si enim uerbum patris loquitur, se ipsum loquitur, quia ipse est uerbum patris. plerumque enim dicit: dedit mihi pater; in quo uult intellegi, quod eum genuerit pater, ut non iam tamquam exsistenti et non habenti dederit aliquid, sed ipsum dedisse, ut haberet, geid est, Istam formam quam vides, quid interrogas de bono, et vocas me secundum quod vides magistrum bonum? Haec forma filii homo, non tantum justis, sed et impiis; et hujus formae visio non erit in bonum eis qui male agunt. Est autem visio formae meae, in qua cum essem, non rapinam arbitratus sum bonus, ob hoc, quia nemo eum videt ad luctum et planctum, sed tantum ad salutem et laetitiam veram. Secundum illam formam si me intelligis, bonus sum: si autem secundum hanc solam, quid
Abbreviated transcription (Latin):
tari potest utrũ oculis ansp̃u uisussit
Propt̃ uerba sic posita non enĩ ait. Vide¬
runt linguas diuisas uelut ignẽ. sed uisȩ
sunt eis: non aũt sub eadẽ significatione
solemus dicere. Visũ ẽ mihi quadicimꝰ
uidi: et in illis quidẽ spũ alibus uisis ima¬
ginũ corporaliũ solet dici. Et uisũ est
mihi et uidi inistis uero que ꝑ ex pressã
corporalẽ speciẽ oculis demonstrant᷑.
non solet diciuisum ẽ mihi seduidi. De

Expanded text:
tari potest, utrum oculis, an spiritu visus sit, propter verba sic posita. Non enim ait, Viderunt linguas divisas velut ignem; sed, Visae sunt eis. Non autem sub eadem significatione solemus dicere, Visum est mihi, qua dicimus, Vidi. Et in illis quidem spiritualibus visis imaginum corporalium solet dici, et, Visum est mihi; et, Vidi: in istis vero quae per expressam corporalem speciem oculis demonstrantur, non solet dici, Visum est mihi; sed, Vidi.
Abbreviated transcription (Latin):
uarietatis prolis suae. quia inheserat
animȩ illarũ discolor fantasia e ex
contuitu uariarũ uirgarũ ꝑoculos
imp̃ssȩ que non potuit nisicorpus
quod sic affecto sp̃u animabat ex com¬
passione cõmixtionis afficere unde
teneris foetuũ primor di iscolore te¬
nus a spargeret᷑. ut enĩ sic ex semet ip¬
sis afficiant᷑ ł anima excorpore ł cor¬
pus ex anima congruerationes id faci¬
unt. que in cõmotabilit̃ uiuunt in ipsadĩ¬

Expanded text:
uarietatis prolis suae, quia inhaeserat uarietatis prolis suae, quia inhaeserat animae illarum discolor phantasia ex contuitu uariarum uirgarum per oculos impressa, quae non potuit nisi corpus quod sic affecto spiritu animabatur ex compassione commixtionis afficere, unde teneris fetuum primordiis discolore tenus aspergeretur. ut enim sic ex semet ipsis afficiantur uel anima ex corpore uel corpus ex anima, congruentes rationes id faciunt, quae incommutabiliter uiuunt in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Sedquẽ ad modũ corpora crassiora &
inferiora ꝑ subtiliora et potentiora
tor atq peccator ꝑ sp̃muitȩ rationa¬
lẽ piũ & iustũ et ille ꝑ ipsũ dm̃. ac sic
uniuersa creatura ꝑcreatorem suũ
ex quo & ꝑ que et in quo etiã condita
atq: instituta .ẽ. Ac ꝑ hoc uoluntas dĩ
est prima & sũma causa omniũ corpo¬
ralium specierum atq motionũ nihil
enimsit uisibiliter et sensibiliter quod
non de interiore inuisibili atq: intelli¬
gibili aula sũmi imperatoris aut lubeat᷑
aut ꝑmittat᷑. scđm in effabilẽ iustitiã
Qua propter ita non possũ dicere
angelos malos magicis artibus euoca¬
toscreatores fuisse ranarũ atq ser¬
pentiũ sicut non possũdicere homines
malos segetis ẽẽ. creatores quã ꝑeorũ
operã uideo esse exortã. Sic nec lacob
creator colorũ inpecorib fuit quiabi¬
bentib: in conceptum atribus uariatas
uir gasquas intuerent᷑ apposuit. sed
neo ipse pecodes creatrices fuerunt

Expanded text:
Sed quemadmodum corpora crassiora et inferiora per subtiliora, et potentiora tor atque peccator per spiritum vitae rationalem pium, et justum, et ille per ipsum Deum, ac sic universa creatura per Creatorem suum, ex quo, et per quem, et in quo etiam condita atque constituta est. Ac per hoc voluntas Dei est prima et summa causa omnium corporalium specierum atque motionum. Nihil enim fit visibiliter et sensibiliter, quod non de interiore invisibili, atque intelligibili aula summa imperatoris aut jubeatur, aut permittatur secundum ineffabipropter ita non possum dicere angelos malos magicis artibus euocatos creatores fuisse ranarum atque serpentium, sicut non possum dicere homines malos segetis esse creatores, quam per eorum operam uidero exortam. sicut nec Iacob creator colorum in pecoribus fuit, quia bibentibus in conceptu matribus uariatas uirgas quas intuerentur apposuit. sed nec ipsae pecudes creatrices fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
aũt forinsetus accedentes causas que tã¬
et si non sunt naturales tamen scđm
naturã adhibent᷑ ut caque secretona¬
turȩ sinuabdita continent᷑ erũ pant
quodã modo et foriscreent̾ explican¬
domensuras etnumeros et pondera
sua que inocculto acceperunt ab illo
qui om̃a in mensura et numero & pon¬
dere disposuit. non solũ mali angeli
sed etiã mali homines possunt sicut ex¬
ẽplũ agriculturȩ supra docuit. Scien¬
tiã terrestriũ cę̧lestiũq rerũ mag¬
niaestimare solet genus humanũ in
quo profecto meliores sunt qui huic
scientiȩ p̃ponit nosse semet ipsos.
Laudabiliorq ẽ animus cui nota est
ł infirmitas sua. quã qui ea non respec¬
ta uias siderũ scrutat᷑ etiã cogniturus.
aut quilã cognitastenet ignorans ipse
quauia ingrediat᷑ ad salutẽ ac firmi¬
tate suam

Expanded text:
autem forinsecus causas accidentes, quae tametsi non sunt naturales, tamen secundum naturam adhibentur, ut ea quae secreto naturae sinu abdita continentur, erumpant quodammodo, et foris creentur, explicando mensuras, et numeros, et pondera sua quae in occulto acceperunt ab illo, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuit , non solum mali angeli, sed etiam mali homines possunt, sicut exemplo agriculturae supra docui. Setiam terrestrium coelestiumque rerum magni aestimare solet genus humanum: in quo profecto meliores sunt qui huic scientiae praeponunt nosse semetipsos; laudabiliorque est animus cui nota est vel infirmitas sua, quam qui ea non respecta, vias siderum scrutatur etiam cogniturus, aut qui jam cognitas tenet, ignorans ipse qua ingrediatur ad salutem ad firmitatem suam
Abbreviated transcription (Latin):
inmemoria p̃scriptus . ẽ. intrans gres¬
sibilis modus. Mensuralgit᷑ in memo¬
ria inuisionibus numerus apparet.
sicut in ipsiscorporibus uisibilibus men¬
sura quedã ẽ. cuinumero sissime coap¬
tat᷑ sensus uidentiũ. et ex uno uisibili
multorũ cernentiũ formatͥ aspectus
lta ut etiã unus propter duor ũ oculo¬
rũ numerũ plerunq: unã rem gemina¬
ta specie uiderit sicut supra docuimus
In hisergorebus unde uisi ones expri¬
munt᷑ quedã mensura . ẽ. In ipsis aut̃
uisionibus numerus. uoluntas uero
que ista conlungit et ordinat et quadã
unitate copulat. et nec sentiendi aut
cogitandi appetitũ nisi in his rebus un¬
deuisiones formant᷑ ad qui escens col¬
locat ponderisimilis est.

Expanded text:
in memoria praescriptus est intransgresin memoria praescriptus est intransgressibilis modus. Mensura igitur in memoria, in visionibus numerus apparet: sicut in ipsis corporibus visibilibus mensura quaedam est, cui numerosissime coaptatur sensus videntium, et ex uno visibili multorum cernentium formatur aspectus: ita ut etiam unus propter duorum oculorum numerum plerumque unam rem geminata specie videat, sicut supra docuimus. In his ergo rebus unde visiones exprimuntur, quaedam mensura est: in ipsis autem visionibus, numerus. Voluntas vero quae ista conjungit et ordinat, et quadam unitate copulat, nec sentiendi aut cogitandi appetitum nisi in his rebus unde visiones formantur, acquiescens collocat, ponderi similis est.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ ne aut mentiat᷑ ut decipiat aut
opin&᷑ ut decipiat᷑ quibus duob malis
euitatis nihil ei obsunt imaginata fan¬
imaginet᷑. Recte aũt sunt uoluntates
& om̃s sibimet religate sibona ẽ illa
quo cunctȩ referunt᷑. siaũt praua ẽ.
praue sunt om̃s et ideorectarũ uolun¬
tatũ connexio ltẽ ẽ qđdã ascondontiũ
ad beatitu dinẽ quod certis uelut pas¬
sibus agit᷑. prauarũ aut atq: distorta¬
rũ uoluntatũ implicatio uinculũ est
quo alligabit᷑ qui hoc agit ut prouciat᷑
intenebras exteriores. Visionesduae
Propterea in hoc genore duas trini¬
tates uolui cõmendare. unã cũ uisio
sentientis format᷑ excorpore. Aliã cũ
uisio cogitantis format᷑ ex memoria.
ta nulla corporalia nisi aut ea que me¬
possunt que singulatim sunt imp̃ssa
memoriae uid& ad memoriã men¬
sura aduisionẽ uero numerus ꝑtine¬
re quia licet innumerabilis sit multi¬
plicitas taliũ uisionũ singulis tamen

Expanded text:
dum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut dum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei obsunt imaginata phanuntium. Rectae autem sunt voluntates et omnes sibimet religatae, si bona est illa quo cunctae referuntur: si autem prava est, pravae sunt omnes. Et ideo rectarum voluntatum connexio iter est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo Propterea duas in hoc genere trinitates volui commendare: unam, cum visio sentientis formatur ex corpore; aliam, cum visio cogitantis formatur ex memoria. ta nulla corporalia, nisi aut ea quae mepossunt quae singillatim sunt impressa memoriae, videtur ad memoriam mensura, ad visionem vero numerus pertinere. Quia licet innumerabilis sit multiplicitas talium visionum, singulis tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ergo ẽ ad corporis sensũ aliquod
corpus in loco hoc ẽ ad animiaciẽ simi¬
litudo corporis inmemoria Et qđ est
aspicientis uisio ad eã speciẽ corporis
tis adimaginẽ corporis in memoria
constitutã ex qua format᷑acies animi
Et quod ẽ intentio uoluntatis ad cor¬
pusuisũ uisionẽq copulandã ut fiatibi
quedã unitas triũ quauiscorũ sit di¬
uersa natura hoc ẽ eadẽ uoluntatis
intentio ad copulandã imaginc̃ corpo¬
ris que ẽ inmemoria & uisionem
cogitantis idẽ formã quã cepit acies
animi rediens admemoriã ut fiatet
hic quedã unitas extribus non lã naturȩ
diuersitate discretis sed unius eiusdẽ¬
q substantiȩ. quia hoc totũ in tus.ẽ. et
totũ unus animus.¬
uerũ etiã non sensa nec exꝑta confin¬
gere ea que non exciderunt augendo
minuendo cõmotando et proarbitri¬
o cõponendo sac pe imaginat᷑ quasiita¬
sit aliquid quod aut seit non lta. eẽ. aut
nescit nonlta ẽẽ. in quo genere cauen¬

Expanded text:
Quod ergo est ad corporis sensum aliquod corpus in loco; hoc est ad animi aciem similitudo corporis in memoria: et quod est aspicientis visio ad eam speciem corporis tis ad imaginem corporis in memoria constitutam ex qua formatur acies animi: et quod est intentio voluntatis ad corpus visum visionemque copulandam, ut fiat ibi quaedam unitas trium, quamvis eorum sit diversa natura; hoc est eadem voluntatis intentio ad copulandam imaginem corporis quae est in memoria, et visionem cogitantis, id est, formam quam cepit acies animi rediens ad memoriam: ut fiat et hic quaedam unitas ex tribus, non jam naturae diversitate discretis, sed unius ejusdemque substantiae; quia hoc totum intus est, et totum unus animus.verum etiam non sensa nec experta confingere, ea quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imaginatur quasi ita aliquid sit, quod aut scit non ita esse, aut nescit ita esse. In quo genere caven
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ theo sebia. Et quidẽ in a&nis ex¬
cellentius quã ds̃ cuius solius immota¬
bilis ẽ. natura. et quis cultus cius nisi
amor eius quonunc desideramus cũ
uidere. Credimusq: et speramus noses¬
se uisores. et qm̃ proficimus uidemus
nunc ꝑspeculũ inaenigmate tunc aũt
in mani festatione.¬

Expanded text:
dicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et quantum proficimus videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem in manifestatione
Abbreviated transcription (Latin):
tuã cũ ipsa ferre digner is. Odueg̃eme
celectesmaria & iohannes Oduolumi¬
nariadiuinitꝰ ante dm̃ lucentiaur̃is¬
uirginitatis meri tũ dilectionissue
c̃fir maũ pͥuilegi. n̾ĩcrucependens

Expanded text:
tuam cum ipsa ferre digneris. O duae gemmae coelestes, Maria et Joannes! o duo luminaria divinitus ante Deum lucentia! vesvirginitatis meritum, dilectionis suae confirmavit privilegium, in cruce pendens
Abbreviated transcription (Latin):
tim auara fatigat᷑ er roribus et priuatĩ
prodiga inanit᷑ uiribus. nec adtã turpẽ
et miserabilẽ fornicationẽ semen ab ex¬
ordio prosiliret sicut scriptũ ẽ qui mo¬
dica sꝑnit paulatim decidet. Quomo¬
marũ minutissimis nisibus repit sic lu¬
bricus deficiendi motus neglegentes
minutatim occupat. Honor hominis

Expanded text:
tim avara fetatur erroribus, et privatim tim avara fetatur erroribus, et privatim prodiga inanitur viribus. Nec ad tam turpem et miserabilem fornicationem simul ab exordio prosiliret: sed, sicut scriptum est, Qui modica spernit, paulatim decidet . CAPmarum minutissimis nisibus repit; sic lubricus deficiendi motus negligentes minutatim occupat, et incipiens
Abbreviated transcription (Latin):
ac superiora ꝑcipienda que non priua¬
tim sed comunit̃ ab omnibus quitalia di¬
ligunt sineulla angustia uł inuidia cas¬
to possident᷑ amplexu uł sibi ł aliis consu¬
lit et ñ fallat᷑ in ali quo ꝑ ignorantiã tẽ¬
poraliũ quia et hoc tẽporaliter gerit.
et modũ agendi nonteneat quẽ debeat
humana tẽptatio .ẽ Et magnũ ẽ hanc
uitã sic degere qua uelut uiã redeuntes
carpimus ut tẽptatio nos non adphenlit
nisi humana. Hoc enim peccatũ extracor¬
pus ẽ nec fornicationi deputat et prip¬
terea facillime ignoscit᷑. Cũ uero prort̃
adipiscenda ea que ꝑ corpussentiunt᷑
propter experiendi uł excellendi uel
contractandi cupiditatẽ ut in his finẽ
bonis sui ponat aliquid agit quicquid
agit turpit̃ agit et fornicat᷑ incorpus
propriũ peccans. et corporearũ rerũ
fallatia simulacra introrsus rapiens
& uana meditatione cõponens ut ei nec
diuinũ aliquid nisi taleuide at priua¬

Expanded text:
et superiora percipienda, quae non privaet superiora percipienda, quae non privatim, sed communiter ab omnibus qui talia diligunt, sine ulla angustia vel invidia casto possidentur amplexu, vel sibi vel aliis consulit; et si fallatur in aliquo per ignorantiam temporalium, quia et hoc temporaliter gerit, et modum agendi non teneat quem debebat, humana tentatio est. Et magnum est hanc vitam sic degere, quam velut viam redeuntes carpimus, ut tentatio nos non apprehendat nisi humana . Hoc enim peccatum extra corpus est, nec fornicationi deputatur, et propterea facillime ignoscitur. Cum vero propter adipiscenda ea quae per corpus sentiuntur, propter experiendi vel excellendi vel contrectandi cupiditatem, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit, quidquid agit, turpiter agit; et fornicatur in corpus proprium peccans , et corporearum rerum fallacia simulacra introrsus rapiens et vana meditatione componens, ut ei nec divinum aliquid nisi tale, videatur, priva
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ seruus neq: liber non ẽ masculus
neꝗfemina om̃s enim uos unũ estis. in xp̃o
inu. Nunquinnã igit᷑ fideles feminȩ sexũ
corporis amiserunt. sed quia ibi reno¬
uant᷑ adimaginẽ dĩ ubi sex us nullus ẽ.
ibi factus ẽ. homo ad imaginẽ dĩ ubi sexus
nullus ẽ hoc .ẽ. insp̃umentis suae.
Cur ergo propterea uir non deb& ca¬
put uelare qui almago et gloria dĩ.
Mulier aut̃ debet quia gloria uiriẽ
quasi mulier non renou& sp̃umentis
suae qui renouat᷑ inagnitione dĩ scđm
imaginẽ eius qui creauit eũ. sed quia
sexucor poris distat a uiro rite potuit
in eius corporali uel amento figurari
pars illa rationisque ad tẽporalia gu¬
bernanda deflectit᷑ ut non maneat
imago dĩ nisi ex qua parte mens hominis
a& nisrationibus conspiciendis uł con¬
sulendis adherescit qui a non solũ mas¬
culos sed etiã feminas habere manifes
natura cognoscit᷑ in eorũ uero corpo¬
ribus ipsius unius mentis distributio figu¬

Expanded text:
seruus neque liber, non est masculus neque femina: omnes enim uos unum estis in Christo Iesu ? numquidnam igitur fideles feminae sexum corporis amiserunt? sed quia ibi renouantur ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, ibi factus est homo ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, hoCur ergo vir propterea non debet caput velare, quia imago est et gloria Dei; mulier autem debet, quia gloria viri est, quasi mulier non renovetur spiritu mentis suae, qui renovatur in agnitionem Dei secundum imaginem ejus qui creavit illum? Sed quia sexu corporis distat a viro, rite potuit in ejus corporali velamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubernanda deflectitur; ut non maneat imago Dei, nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit, quam non solum masculos, sed etiam feminas habere manifestnatura cognoscitur; in eorum vero corporibus ipsius unius mentis distributio figu
Abbreviated transcription (Latin):
dent᷑ uid & fides. Ali quando aut et
rebus falsis accomodat̾ fides. loqui¬
mur enĩ sic ut dicamus habita est ei fi¬
des et decepit. qualis fides. si tamen di
cenda ẽ. fides noncul pabiliter decor¬
dibus perit quando eã inuenta ueritas
pellit. Optabilit̃ aũtrerũ uerarũ in
e asdẽ resfides transit non enidicen¬
dũ ẽ. perit. quando ea que credebant᷑
rũ quod .ẽ. crediderunt sono suo qm̃
corpus ẽ ꝑ aurẽ carnis illabit᷑. Poten¬

Expanded text:
perit ab eis. Aliquando autem et rebus falsis accommodatur fides: loquimur enim sic, ut dicamus, Habita est ei fides, et decepit. Qualis fides, si tamen et ipsa dicenda est fides, non culpabiliter de cordibus perit, quando eam inventa veritas pellit. Optabiliter autem rerum verarum in easdem res fides transit. Non enim dicendum est, Perit, quando ea, quae credebantur, rum quod est, Crediderunt, sono suo, quoniam corpus est, per aurem carnis illabit
Abbreviated transcription (Latin):
copiã ꝑscrutatus inuenio scriptũ esse
in libro iob: eodẽ scõ uiroloquente.
Ecce pi&as ẽ sapientia. abstinere aũt
amalis scientia .ẽ. in hac deferentia
intelli gendũ ẽ. ad contẽplationẽ sapien

Expanded text:
copiam scrutatus, invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est scientia . In hac differentia intelligendum est ad con
Abbreviated transcription (Latin):
aciẽ formandã coniungitq formatã
si ad interior ẽ fantasiã tota confluxe¬
rit atq: ap̃sentia corporũ quecir cũ¬
lacent sensibus atq ab ipsis sensibus
corporis animi aciẽ omnino auerterit
atq eã que intus cernit᷑ imaginẽ peni¬
tus conuerterit tanta offendit᷑ simi¬
litudo speciei corporalis exp̃ssa ex me¬
moria ut nec ipsaratio discernere si¬
nat᷑ utrũ foris corpus ipsũ uideatur
an intus tale aliquid cogit& ut in som

Expanded text:
aciem formandam, conjungitque formatam, si ad interiorem phantasiam tota confluxerit, atque a praesentia corporum quae circumjacent sensibus, atque ab ipsis sensibus corporis, animi aciem omnino averterit, atque ad eam quae intus cernitur imaginem penitus converterit; tanta offenditur similitudo speciei corporalis expressa ex memoria, ut nec ipsa ratio discernere sinatur, utrum foris corpus ipsum videatur, an intus tale aliquid cogitetur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ ergo amor. nisi quedã uita duo
aliqua copulans uł copulare appe¬
tens amantẽ scilicet & quod a matur.¬
Hocergo sapiamus ut nouerimus tutio¬
rẽ ẽẽ affectũ uera querendiqũa in¬
cognita procognitis p̃sumendi. In hoc
libronono ad imaginẽdĩ qđ ẽ homo se¬
cundũ mentẽ ꝑuenit disputatio. et
in ea quedã trinitas inuenit᷑ ld est
mens & notitia quasenouit et amor
quose notitiãq: diligit suã. Et haec
tria aequalia inter se et unius os¬
amare se ipsã non potest nisi etiam
nouerit se. nã quomodo amat quod
nescit. Aut siquis qũã dicit exnotio¬
ne generali uel specialimente cre¬
dere sese esse talẽ quales alias ex¬
ꝑta.ẽ. et ldeo amare semetipsã insi¬
pientissi meloquit᷑. Vnde enimmens
aliquã mentẽ nouit sise non nouit.
neq: enĩ ut oculus corporis uidet
alios oculos et senon uidet ltamens
nouit alias mentes & ignorat semet¬
ipsã. per oculos enĩ corporis corpo¬
ra uidemus qui aradios quiꝑ eos emi¬

Expanded text:
Quid est ergo amor, nisi quaedam vita duo aliqua copulans, vel copulare appetens, amantem scilicet, et quod amaturHoc ergo sapiamus ut noverimus tutiorem esse affectum vera quaerendi, quam incognita pro cognitis praesumendi. Sic In nono, ad imaginem Dei, quod est homo secundum mentem, pervenit disputatio; et in ea quaedam trinitas invenitur, id est mens, et notitia qua se novit, et amor quo se notitiamque suam diligit; et haec tria aequalia inter se, et unius osamare se ipsam non potest, nisi etiam se noverit: nam quomodo amat quod nescit? Aut si quisquam dicit ex notitia generali vel speciali mentem credere se esse talem, quales alias experta est, et ideo amare se ipsam, insipientissime loquitur. Unde enim mens aliquam mentem novit, si se non novit? Neque enim ut oculus corporis videt alios oculos, et se non videt; ita mens novit alias mentes, et ignorat semetipsam. Per oculos enim corporis corpora videmus, quia radios qui per eos emi
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ. Nec fieri pote st ut eandẽ dilec¬
tionẽ non p̃cipue diligamus qua fratrẽ
diligimus. Dm̃ certe diligit quidiligit¬
dilectionẽ. Dilectionẽ aũt necesse. ẽ
diligat qui diligit fratrẽ. Vnde colli

Expanded text:
trem nec fieri potest, ut eandem dilectrem nec fieri potest, ut eandem dilectionem non praecipue diligamus, qua fratrem diligimus. dilectionem: dilectionem autem necesse est ut diligat, qui diligit fratrem. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ergo amat homines aut quia lus¬
tisunt aut utiusti sint amaredeb& sic
enim et seipsũ amare debet. aut quia
iustus ẽ aut ut iustus sit. sic enĩ dili¬
git proximũ tanquã seipsũ sineullo
periculo qui enĩ aliter sediligit in¬
iuste sediligit qm̃ se ad hoc diligit ut
sit iniustus ad hoc ergo ut sit malus
acꝑ hoclã non sediligit quienĩ dili¬
git iniquitatẽ odit animã suam.
Haec ẽ aũt uera dilectio ut inherentes
ueritati lusteuiua mus. et ideo contẽp¬
namus om̃a mortalia p̃amore homi¬
nũ quo eos uolumus iuste uiuere. Qquan¬
to lgit᷑ saniores sumus atumore suꝓbiȩ
tanto sumus dilectione pleniores
et quonisi dõ plenus ẽ. quiplenus ẽ
dilectione. et enĩ caritatẽ uideo. et
quantũ possũ eã conspiciomente. et
cedo scripturae dicenti. qm̃ds̃ caritas ẽ
& quimanet incaritate in dõmanet.
sed cũ illã uideo non illã uideo trinita¬
tatẽ uides. Cũ ergo de dilectio ne
diligimus fratrẽ dedõ diligimus fra¬

Expanded text:
Qui ergo amat homines, aut quia iusti sunt aut ut iusti is sint amare debet. sic enim et se ipsum amare debet, aut quia iustus est aut ut iustus sit: sic enim diligit proximum tamquam se ipsum sine ullo periculo. qui enim aliter se diligit, iniuste se diligit, quoniam se ad hoc diligit, ut sit iniustus, ad hoc ergo, ut sit malus, ac per hoc iam non se diligit. qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam.haec est autem uera dilectio, ut inhaerentes ueritati iuste uiuamus et ideo contemnamus omnia mortalia prae amore hominum, quo eos uolumus iuste uiuere. itato igitur saniores sumus a tumore superbiae, tanto sumus dilectione pleniores: et quo, nisi Deo plenus est, qui plenus est dilectione? At enim charitatem video, et quantum possum eam mente conspicio, et credo Scripturae dicenti quoniam Deus charitas est, et qui manet in charitate, in Deo manet : sed cum illam video, non in ea video Trinitatate praedicari. cum ergo de dilectione diligimus fratrem, de deo diligimus fra
Abbreviated transcription (Latin):
guli quique homines que sunt indiui¬
dua eadẽ diffinitione continentur
nec aliquidad eã ꝑtinet quod ho¬
mononsit. Cũ uero aurũ diffinie¬
ro non solũ statuȩsi auratȩ fuerint
sed & anuli et siquid aliud de auro
fuerit ad aurũ ꝑtinebit. et sinihil
indefiat aurũ dicit᷑ qui a etiã si non
sint aure ȩ non ideo nonerunt sta¬
tuȩ. Itẽ nulla specios excedit dif¬
finitionẽ generis sui. Cũ enĩ diffi¬
niero animal qm̃ generis huiusspe¬
cies est aequus om̃is aequus animal ẽ
non aut statua om̃s aurũ. ẽ. Ideo
quãuis intribus statuis aureis recte
dicimus tresstatuas unũ aurũ non
tamen ita dicimus ut genus aurũ
sta tuas uero species intelligamus
Nec sic ergo trinitatẽ dicimus tres
ꝑsonas ł substantias unã essentiã et

Expanded text:
guli quique homines qui sunt indiviguli quique homines qui sunt individua eadem definitione continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. Cum vero aurum definiero, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertinebit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, quia etiamsi non sint aureae, non ideo non erunt statuae. Item nulla species excedit definitionem generis sui. Cum enim definiero animal, quoniam generis hujus species est equus, omnis equus animal est, non autem statua omnis aurum est. Ideo quamvis in tribus statuis aureis, recte dicamus tres statuas unum aurum; non tamen ita dicimus, ut genus aurum, species vero statuas intelligamus. Nec sic ergo Trinitatem dicimus tres personas vel substantias, una
Abbreviated transcription (Latin):
species .ẽ. sicut homo sic ẽ una essentia
sicut unus homo. Ansicut dicimus
aliquostres homines eius dẽ sexus
eiusdẽ tẽperationis corporis eius dẽ¬
q: animiunã ẽẽ. naturã tresenim
dicimus tressubstantia sunã essentiã
aut tres ꝑsonas unã substantiã uel
essentiã. hoc uero ut cunq: simile ẽ
quia & uetores quilatinelocuti sunt
ante qũa haberent ista nomina que
non diu est ut in¬
id ẽ essentiã ł subitantiã prius natu¬
rã dicebant. non ltaq: secundũ genus
et species ista dicimus sed quasi secun¬
dũ cõmunẽ eandẽq: materiã Si¬
cuti si ex eodẽ auro fierent tressta¬
tuȩ diceremus. tresstatuas unũ au¬
rũ. nec tamendiceremus genus au¬
rũ species aũt statuas. Nec aurũ
speciẽ statuas uero in diuiduas.
Nulla quippe species indiuidua
sua trans gredit᷑ ut aliquid extra
cõp̃hendat Cũ enĩ diffiniero quid
sit homo quod ẽ nomen speciale sin¬

Expanded text:
species est sicut homo, sic est una essentia species est sicut homo, sic est una essentia sicut unus homo: an sicut dicimus aliquos tres homines ejusdem sexus, ejusdem temperationis corporis, ejusdemque animi, unam esse naturam; tres enim am essentiam, aut tres personas unam substantiam vel essentiam? Hoc vero utcumque simile est, quia et veteres qui latine locuti sunt, antequam haberent ista nomina, quae non diu est ut iid est essentiam vel substantiam, pro his naturam dicebant. Non itaque secundum genus et species ista dicimus; sed quasi secundum communem eamdemque materiam. Sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species individua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero quid sit homo, quod est nomen speciale, sin
Abbreviated transcription (Latin):
nã ꝑ sonã dicimus sicut unũ essentiã
& unũ dm̃ sed dicimus tres ꝑsonas cũ
tres deos esse aut tres essentias non
dicamus. nisi quia uolui mus uł unũ
aliquod uocabulũ seruare huic sig¬
nificationi qua intelligit᷑ trinitas
ne omnino taceremus interrogati
quidtrescũ tresesse fateremur
hab& species sicut quia genus ẽ ani¬
mal unũ animallã non habet speci¬
es non sunt ergo tres species unius
homo tres uero ille quas appellamꝰ
substantias siue ꝑsonas sic eandẽ spe¬
ciẽ cõmuniter habent quẽ ad modũ
abrahã et isa ac et lacob speciem
que homodicit᷑ cõmunit̃ habetit. non¬
enim sicut homo suldiuidit᷑ in abra hã¬
et lsa ac et lacob ita unus homo et in
alios singulos homines subdiuidipo¬
test. Omnino enim non potest qui a u¬
nus homo lã singulus homo ẽ Curer¬
go una essentia intressubstanti as
uel ꝑsonas sub diuidit᷑. nã si essentia

Expanded text:
nam personam non dicimus sicut unam essentiam nam personam non dicimus sicut unam essentiam et unum Deum, sed dicimus tres personas; tres Deos aut tres essentias non dicamus; nisi quia volumus vel unum aliquod vocabulum servire huic significationi qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres, cum tres esse fateremurhabet species; sicut quia genus est animal, unum animal jam non habet species. Non sunt ergo tres species unius homo, tres vero illae quas appellamus substantias sive personas, sic eamdem speciem communiter habent, quemadmodum Abraham, Isaac et Jacob speciem ae homo dicitur, communiter habent; non sicut homo subdividitur in Abraham, Isaac et Jacob, ita unus homo et in aliquos singulos homines subdividi potest: omnino enim non potest, quia unus homo jam singulus homo est. Cur ergo una essentia in tres substantias, vel personas subdividitur? Nam si essentia
Abbreviated transcription (Latin):
insubiecto unde manifestũ ẽ. dm̃
ab usiue substantiã uocari ut nomi¬
neusitatiore intelligat᷑ essentia
quod uere ac proprie dicit᷑ ita ut
fortasse solũ dm̃dicamus oporteat
essentiã est enimuere solus quia
in cõmotabilis ẽ. sed tamensiue
essentia dicat᷑ quod propriedicit᷑
siue substantia quod ab usiue utrũq:
ad sedicit᷑ non relatiue ad aliquid un¬
de hoc ẽ dõ esse quod subsistere. Et ide¬
o siuna essentia trinitas una etiã sub
stantia fortassis cõmodius dicuntur
tres ꝑsonȩ quã tres substantiȩ sed
nen obis uide at suffragari. hoc quoq
requiramus qua quã et illi siuellent
sicut dicunt tres substantias tres y¬
no tacic possent dicere tresꝑsonas
tria tpo cona. illud aũt̃ maluerunt
quod forte secundũ linguae suae
consuetudinẽ aptius diceret᷑. Nãq
et imꝑsonis eadẽ ratio ẽ non enĩ ali¬
ud ẽ dõ. eẽ. aliud ꝑsonã ẽẽ sed omnino¬

Expanded text:
in subiecto. Unde manifestum est deum in subiecto. Unde manifestum est deum abusiue uocari substantiam, ut nomine usitatiore intelligatur essentia, quod uere ac proprie dicitur, ita ut fortasse deum solum dici oporteat essentiam. Est enim uere solus, quia incommutabilis esessentia dicatur quod proprie dicitur, siue substantia quod abusiue, utrumque ad se dicitur, non relatiue. Unde hoc est deo esse quod subsistere, et ideo si una essentia trinstantia. Fortassis igitur commodius dicuntur tres personae, quam tres substantiae. ne nobis videar suffragari, hoc quoque requiramus. Quanquam et illi, si vellent, sicut dicunt tres substantias, tres hypostases, possent dicere tres personas tria prosopa. Illud autem maluerunt, quod forte secundum linguae suae consuetudinem aptius diceretur. Nam et in personis eadem ratio est: non enim aliud est Deo esse, aliud persona
Abbreviated transcription (Latin):
tore. De his enim rebus recte intelli¬
git᷑ inquibus subiecti sunt et que in
aliquo subiecto ẽe dicunt᷑ sicut color
aut forma incorpore. Corpus enĩ
subsistit & ideo substantia ẽ. Illauero
insubsistente atq: insubiecto cor pore
que non substantiȩ sunt sed in substan¬
tia. Et ideo si esse desinat uel illeco¬
lor ł illa forma non adimunt corpori
corpus esse. quia non hoc ẽ ei eẽ . qđ
illã ł illã formã colorẽ ue retinere
Resergo motabiles neq: simplices
proprie dicunt᷑ substatiȩ Osaũt
si subsistit ut substantia proprie dici
possit in .ẽ. in eo aliquid tanquã in
subiecto et non ẽ. simplex. Cui hoc
sit eẽ quod illi ẽ quic quid aliud
de illo ad illũ dicit᷑. sicuti magnus
om̃ps bonus et siquid huius modi
de dõ non in congrue dicit᷑. ne fas
aũt dicere ut subsistat ds̃ bonitati
suae atq illa bonitas non substantia
sit uel potius essentia. neque ipseds̃
sit bonitassua sed in illo sit tã quã

Expanded text:
tere: de his enim rebus recte intellitere: de his enim rebus recte intelligitur, in quibus subjectis sunt ea quae in aliquo subjecto esse dicuntur, sicut color aut forma in corpore. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est: illa vero in subsistente atque subjecto corpore, quae non substantiae sunt, sed in substantia; et ideo si esse desinat, vel ille color, vel illa forma, non adimunt corpori esse corpus, quia non hoc ei est esse, quod illam vel illam formam coloremve retinere. Res ergo mutabiles neque siproprie dicuntur subtantiae. Deus autem si subsistit, ut substantia proprie dici possit, in eo inest aliquid tanquam in subjecto, et non est simplex, cui hoc sit ede illo ad illum dicitur, sicut magnus, omnipotens, bonus, et si quid hujusmodi de Deo non incongrue dicitur: nefas est autem dicere ut subsistat et subsit Deus bonitati suae, atque illa bonitas non subssit uel potius essentia, neque ipse deus sit bonitas sua, sed in illo sit tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ eundẽ patrẽ esse ł filiũ. que¬
siuit quidtria diceret et dixit sub¬
stantias si ue ꝑsonas quibus nominib
non diuersitatẽ intelligi uoluit sed
singularitate noluit ut non solũ ibi
unitas intelligat᷑ ex eo quod dicit᷑
una essentia sed trinitas ex eo quod
dicit᷑ tressubstantiȩ uel tres ꝑsonȩ
Nã si hoc ẽ do ẽt. quod subsistere
ita non erant dicendȩ tressubstantiȩ
ut non dicunt᷑ tres essentiȩ Aliud aut¬
ẽ dõ esse aliud subsistere. sicuti ali¬
ud dõ ẽe aliud patrẽ . ẽe. uel dñm ẽe
quod enim est ad sedicit᷑. Pat̾ aũt
ad filiũ et dñs ad seruientẽ creaturã
dicit᷑ Relatiue ergo subsistit sicut
relatiue gignit et relatiue dominat᷑
Italã substantia nonerit substantia
qui a relatiuũ erit. sicut enim ab eo
quod ẽ esse appellat᷑ essentia lta
etiã ab eo quod ẽ. subsistere substan¬
tia dicimus Absordũ ẽ aut ut sub¬
stantia relatiuȩ dicat᷑ Om̃is enim
res adseipsã subsistit. quanto magis

Expanded text:
eumdem esse vel Patrem vel Filium. Quaesivit quid tria diceret: et dixit substantias sive personas, quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intelligatur ex eo quod dicitur una essentia, sed et trinitas ex eo quod dicuntur tres substantiae vel personae. Nam si hoc est Deo esse quod subsistere, ita non erant dicendae tres substantiae, ut non dicuntur tres essentiae: quDeo esse, aliud subsistere, sicut aliud Deo esse, aliud Patrem esse vel Dominum esse; quod enim est, ad se dicitur, Pater autem ad Filium et Dominus ad servientem creaturam dicitur: relative ergo subsistit, sicut relative gignit et relative dominatur. Ita jam substantia non erit substantia, quia relativum erit. Sicut enim ab eo quod est esse appellatur essentia, ita ab eo quod est subsistere substantiam dicimus. Absurdum est autem ut substantia relative dicatur: omnis enim res ad se ipsam subsistit; quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
di necessitate parata hec uocabulacũ
opus esset copiosa disputatione aduer¬
sus insidias ł errores hereticorũ
Cũ enĩ conar& humana in opia. lo¬
quendo proferre ad hominũ sensus
quod in setre tariomentis procaptu
tenet de dño dõ creatore suo siue propt̃
piã fidẽ. siue ꝑ qualẽ cunq: intelligen¬
tiã timuit dicere tres essentias ne in¬
telligeret᷑ in illa sũma aequalita te
ulla diuersitas. Rursus quia non es¬
setria. quedã non poterat dicere qđ
sabellius quia dixit inerrorẽ lapsus ẽ
Certissime quippe et descripturis
cognoscit᷑ quod pie credendũ est

Expanded text:
di necessitate parta haec vocabula, cum di necessitate parta haec vocabula, cum opus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, quod in secretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore suo, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursus non esse tria quaedam, non poterat dicere, quod Sabellius quia dixit, in haeresim lapsus est. Certissime quippe de Scripturis cognoscitur quod pie credendum est
Abbreviated transcription (Latin):
tias non licetdicere quod similit̃ scriptu¬
ra sicut non dicit ita nec eiusdẽ dicit
Nã si essentia speciale nomen ẽ cõmune
tribus curnondicant᷑ .iii. essentiae si¬
cuti abrahã et isa ac. et lacobtresho¬
mines quia homos peciale nomen ẽ.
cõmune omnibus hominibus si aut̃ spe¬
cilile nomennon ẽ essentia sed genera¬
le quia homo et pecus et arbor et sidus
istȩ tres essentiȩ sicuti tres aequi di¬
cunt᷑ animalia tria ettres lauridicunt᷑
tres arbores et treslapidestriacor¬
pora. Aut si propt̃ unitatẽ trinitatis
non dicunt᷑ tres essentiae sed una essen
substantia et una ꝑsona quia enim ẽ
illis cõmune nomen essentie ita ut sin¬
gulis quisq dicat̃ essentia tã illis comu¬
ne ẽ uel substantiȩ ł ꝑsonȩ uocabulũ.
quod aũt de ꝑsonis scđm nostrã hoc
essentiã que ad modũ nos dicimustres
ꝑsonas unã essentiã uel unã substantiã
quid igit᷑ restat anut fateamur loquen¬

Expanded text:
tias non licet dicere, quod similiter Scriptutias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac, et Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecus, et arbor, et sidus, istae tres essentiae, sicut tres equi dicuntur tria animalia, et tres lauri dicuntur tres arbores, et tres lapides tria corpora? Aut si propter unitatem Trinitatis non dicuntur tres essentiae, sed una essentsubstantia et una persona? Quam enim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, tam illis commune est vel substantiae vel personae vocabulum. Quod enim de personis secundum nostram, hoc essentiam, quemadmodum nos dicimus tres personas, unam essentiam vel substantiam. 9. Quid igitur restat, nisi ut fateamur loquen
Abbreviated transcription (Latin):
animalia. Hic uero ubinulla ẽ essen¬
tiae diuersitas oportet speciale nom
habeant hectria quod tamen non in¬
uenitur. Nã ꝑsona generale nomen ẽ
intantũ ut etiã homopossit hoc dici
cũ tantũ inter sit inter hominẽ & dm̃
De inde ipso generali uocabulo si prop¬
terea dicimus tresꝑsonas quia cõmu
non dicunt᷑ tresfilii quia non cõmu¬
ne ẽ eis id quod ẽ filius curnonetiã
tres deos dicimus. Certe enĩ quia pat̾
autqm̃ propter in effabile coniunc¬
tionẽ hectria simul unus ds̃ curnon
etiã una ꝑsona ut ita non possimus
dicere tresꝑsonas quãuis singulã
quãq: appelle mus ꝑsonã que ad¬
modũ non possumus dicere tresde
mus dm̃. siue patrẽ siue filiũ siue sp̃m
sc̃m An quiascriptura non dicit tres
deos sed nec tresꝑsonas alicubi scriptu¬
rã cõme morare inuenimus. Anquia
di & disput andinecessitate tresꝑso¬
nas dicere. Non quia scriptura dicit

Expanded text:
animalia. Hic vero ubi nulla est essenanimalia. Hic vero ubi nulla est essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec tria, quod tamen non invenitur. Nam persona generale nomen est, in tantum ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum intersit inter hominem et Deum. 8. Deinde in ipso generali vocabulo, si propterea dicimus tres personas, quia communon dicuntur tres filii, quia non commune est eis id quod est filius; cur non etiam tres deos dicimus? Certe enim quia PaterAut quoniam propter ineffabilem conjunctionem haec tria simul unus Deus; cur non etiam una persona, ut ita non possimus dicere tres personas, quamvis singulam quamque appellemus personam, quemadmodum non possumus dicere tres demus Deum, sive Patrem, sive Filium, sive Spiritum sanctum? An quia Scriptura non dicit tres deos? Sed nec tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia di et disputandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s qm̃ tressunt queramus quid sunt
tres quid cõmunehabeant. Non enim
cõmune est illis id quod pater ẽ ut in¬
uicẽ sibi sint patres sicut amia cũ rela¬
tiue ad alterutrũ dicant᷑ possunt
dici .iii. amici quod inuicẽ sibi sunt
Non aũt hoc ibi qui a tantũ pat̾ ibi pat̃
nec duorũ pat̃ sedunicifilii. nec tresfilii
cũ pater ibi non sit filius nec sp̃s sc̃s
nontres sp̃sscĩ. quia et sp̃ssc̃s propria
significatione qua etiã donũ dĩdicit᷑
nec pater nec filius. quid igiturtres
si enimtres ꝑsonȩ cõmune ẽ eis id qđ
ꝑsona ẽ ergo speciale hoc aut genera¬
le nomen eissi consu&udinẽ loquendi
respicimus. sed ubi ẽ naturȩ nulla
diuersitas ita generaliter enuntian¬
t᷑ aliqua plura ut etiã specialit̃ enunti¬
ari possint. Naturȩ enĩ deferentia
facit ut laurus et mirtus et oliua
aut aequus et bos et canis non dicant᷑
speciali nomine istae tres lauri¬
aut istae aut illi tres boes sed gene¬
rali et istae tresarbores. et illa tria

Expanded text:
m tres sunt, quaeramus quid tres sint, et quid commune habeant. Non enim commune illis est id quod Pater est, ut invicem sibi sint patres; sicut amici, cum relative ad alterutrum dicantur, possunt dici tres amici, quod invicem sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum Pater ibi pater; nec duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum Pater ibi non sit filius, nec Spiritustus sancti, quia et spiritus sanctus propria significatione qua etiam donum Dei dicitur, nec Pater nec Filius. Quid igitur tres? Si enim tres personae, commune est eis id quod persona est: ergo speciale hoc aut generale nomen est eis, si consuetudinem loquendi respicimus. Sed ubi est naturae nulla diversitas, ita generaliter enuntiantur aliqua plura, ut etiam specialiter enuntiari possint. Naturae enim differentia facit ut laurus et myrtus et olea, aut equus et bos et canis, non dicantur speciali nomine, istae, tres lauri; aut illi, tres boves: sed generali, et istae, tres arbores; et illa, tria
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidẽ adhuc ambulamus non ꝑspeciẽ
non dũ utiq: uidemus dm̃. sicut idẽ ait
facie ad faciẽ quẽ tamen nisi nunc lã
diligamus nũ quã uidebimus sed quis
diligit quod ignorat. scirienĩ aliquid
& non diligi potest. Deligiaut quod ne
nemodiligit dm̃ ante quã sciat. Et quid
.ẽ. dm̃scire nisi eũmente conspicere
spes. caritas. nisi inanimo credente
quod non dũuidet. et sperante atq
amante quod credit. Amatur ergo
qđ ignorat̃ sed tamencredit᷑. Iustus¬

Expanded text:
per fidem adhuc ambulamus, non per speciem , nondum utique videmus Deum, sicut idem ait, facie ad faciem : quem tamen nisi nunc jam diligamus, nunquam videbimus. Sed quis diligit quod ignorat? Sciri enim aliquid et non diligi potest: diligi autem quod nemo diligit Deum antequam sciat. Et quid est Deum scire, nisi eum mente conspicere,spes, charitas, nisi in animo credente quod nondum scit, et sperante et amante quod credit? Amatur ergo et quod ignoratur, sed tamen creditur. DIST