comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quis dianȩ uitulumꝰ ĩmolaret. Nautae quidam cum aduersatẽ
pestate in alto iactarentur uouerunt si eo portu quem conspici¬
ebant. potiti ẽẽnt ei deo qui ibi eẽt se uitulum immolaturos.
Casu erat in eo portu fanum dianae eius cui uitulum ĩmolari ñ
licebat. Imprudentes legis cum exissent uitulum immolauert.
Accusantur. Intentio est uitulum ĩmolastis ei deo cui non lice¬
bat. Depulsio est in concessione posita. Ratio est nesciuimus
non licere: Infirmatio est. tamen quoniam fecistis quod non li
cebat ex lege supplicio digni estis. Iudicatio est cum id fecerint q̃
non oportuerit et id non oportere nescierunt sint ne supplicio digͥ
set: ut hostias nisi ad sacrisicium quoddam redemptor praebuisset
capitale ẽẽt. Hostias is qui redemerat: cum sacrificii dies instaret
in urbem ex agro coepit agere. Tunc subito magnis commotusi
tempestatibus fluuius eurotas. is qui pp lacedaemonem fluit. ita

Expanded text:
quis Dianae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa tem- quis Dianae vitulum immolaret. nautae quidam, cum adversa tem- pestate in alto iactarentur, voverunt, si eo portu, quem conspiciebant, potiti essent, ei deo, qui ibi esset, se vitulum immolaturos. casu erat in eo portu fanum Dianae eius, cui vitulum immolare non licebat. in- prudentes legis, cum exissent, vitulum immolaverunt. accusantur. intentio est: vitulum immolastis ei deo, cui non licebat. depulsio est in concessione posita. ratio est: nescivi non licere. infirmatio est: tamen, quoniam fecisti, quod non licebat ex lege, supplicio dignus es. Judicatio est: Cum id fecerit quod non oportuerit, et id non oportere nescierit, sitne supplicio dignus? set, ut, hostias nisi ad sacrificium quoddam redemptor praebuisset, capital esset, hostias is, qui redemerat, cum sacrificii dies instaret, in urbem ex agro coepit agere. tum subito magnis commotis tempestatibus fluvius Eurotas, is qui praeter Lacedaemonem fluit, ita
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ab eius officio. ac potestate qui accusatur: ip̃e accusator factum
remouendo. hac ip̃a ratione confirmat accusationem. In hac ab
utroq ex omnibus partibus honestatis et ex omnibus utilitatis
partibus. exemplis. signis ratiocinando quid cuiusq officii. iu¬
ris. potestatis sit. quaen oportebit. Et fuerit ne ei quode agitur id
iuris. ofsicii potestatis amibutum necne. Locos autem cõmunes
ex ip̃a re si quid indignationis. aut conquestionis habebit sumi
oportebit.
Oncessio est per quam non factum ip̃m probatur ab reo.
sed ut ignoscatur appetitur: Cuius partes sunt duxe pur¬
gatio et deprecatio. Purgatio est per quam eius qui accusa¬
iur. non factum ip̃m. sed uoluntas defenditur. Ea hẽt partes tres
imprudentiam. casum. necessitatem. Imprudentia est cum sc̃¬
se aliquid is qui arguitur: negat. ut apud quosdam lex erat ne

Expanded text:
hoc ab eius officio ac po- testate, qui accusatur, ipse accusator factum hoc ab eius officio ac po- testate, qui accusatur, ipse accusator factum remo- vendo hac ipsa ratione confirmat accusationem. in hac ab utroque ex omnibus partibus honestatis et ex om- nibus utilitatis partibus, exemplis, signis, ratiocinando, quid cuiusque officii, iuris, potestatis sit, quaeri opor- tebit et fueritne ei, quo de agetur, id iuris, officii, potestatis attributum necne. Locos autem communes ex ipsa re, si quid indigna- tionis aut conquestionis habebit, sumi oportebit. Concessio est, per quam non factum ipsum pro- batur ab reo, sed ut ignoscatur, id petitur. cuius partes sunt duae: purgatio et deprecatio. Purgatio est, per quam eius, qui accusatur, non factum ipsum, sed vo- luntas defenditur. ea habet partes tres: inprudentiam, casum, necessitudinem. Inprudentia est, cum scisse aliquid is, qui arguitur, negatur; ut apud quosdam lex erat: ne
Abbreviated transcription (Latin):
hil huerit uissu imꝑatoris in foedere. et in tanta religione inter¬
fuerit dedendus ne sit hostibus nec ne. Hoc genus causae a superiore
hoc differt. ꝙ in illo concedit se reus oportuisse facere: id quod sieri di¬
cat accusator oportuisse: sed alicui rei aut homini causam tribuit q̃
uoluptati fuerit suae impedimento sine concessionis partibus. nam
earum quaedam maioruis est: quod paulopost intelligetur. In hoc
autem non accusare alterum. nec culpam in alterum transferre de¬
bet: sed demonstrare eam rem. nihil ad se neq ad potestatem. neq
ad officium suum ꝑtinuisse: aut ꝑtinere. Atq in hoc genere hoc
accidit noui ꝙ accusator quoq saepe ex remotione criminationem
conficit: ut si quis eum accuset. qui cum praetor ẽẽt. in expeditione
ad arma ppłm uocarit. cum consules adẽent. Nam ut in suꝑioe
exemplo reus a suo officio et a potestate factum dimouebat: sic in

Expanded text:
hil habuerit, iussu imperatoris in foedere et in tanta religione interhil habuerit, iussu imperatoris in foedere et in tanta religione interfuerit, dedendusne sit hosti- bus necne? hoc genus causae cum superiore hoc differt, quod in illo concedit se reus oportuisse facere id, quod fieri dicat accusator oportuisse, sed alicui rei aut homini causam attribuit, quae voluntati suae fuerit inpedimento, sine concessionis partibus; nam earum maior quaedam vis est, quod paulo post intellegetur. in hoc autem non accusare alterum nec culpam in alium transferre debet, sed demonstrare eam rem nihil ad se nec ad potestatem neque ad officium suum per- tinuisse aut pertinere. atque in hoc genere hoc ac- cidit novi, quod accusator quoque saepe ex remo- tione criminationem conficit, ut si quis eum accuset, qui, cum praetor esset, in expeditionem ad arma populum vocarit, cum consules essent. nam ut in su- periore exemplo reus ab suo officio et a potestate factum demovebat, sic in
Abbreviated transcription (Latin):
soris cum in alio culpa sit: aut in ip̃o non sit supplicio se affici nõ
oportere. Ip̃ĩus autem rei fit remotio: cum id quod datur cri¬
mini negat. neq ad se. neq ad officium suum reus pertinuisse.
nec si quodin eo sit delictum sibi attribui oportere. Id causae genꝰ
est huiusmõi. In eo foedere quod factum est quondam cum sã¬
dedito quidam in senatu eum quoq dicit qui porcam tenuerat
dedi oportere. Intentio est. deli oportet. Depulsio est non opoͬ¬
tet. Quaestio est: oporteat ne. Ratio est: non enim meum fuiti
officium. nec mea potestas cum et id aetatis non hũi et priuatꝰ
ẽem et ẽẽt summa cum auctoritate: et potestate imperator: qui
uideret ut satis honestum foedus feriretur. Infirmatio est. At
enim quoniam tu particeps factus es inturpissimo foedere sũmȩ
religionis dedi te conuenit. Iudicatio est cum is qui potestatis ni¬

Expanded text:
soris, cum in alio culpa sit, aut in ipso non sit, supplicio se affici non soris, cum in alio culpa sit, aut in ipso non sit, supplicio se affici non oportere. Ipsius autem rei fit remotio, cum id, quod datur crimini, negat neque ad se neque ad officium suum reus pertinuisse; nec, si quid in eo sit delictum, sibi adtribui oportere. id causae genus est huiusmodi: in eo foedere, quod factum est quondam cum Samdedito quidam in senatu eum quoque dicit, qui porcum tenuerit, dedi oportere. in- tentio est: dedi oportet. depulsio est: non oportet. quaestio est: oporteatne? ratio est: non enim meum fuit officium nec mea potestas, cum et id aetatis et privatus essem et esset summa cum auctoritate et potestate imperator, qui videret, ut satis honestum foedus feriretur. infirmatio est: at enim quoniam par- ticeps tu factus es in turpissimo foedere summae re- ligionis, dedi te convenit. iudicatio est: cum is, qui potestatis ni
Abbreviated transcription (Latin):
factum sit culpa id alterius accidisse. Deinde in alterius culpa ex¬
ponenda demonstrandum est quantum uoluntatis et studii fu¬
erit in eo. et id signis confirmandum huiusmõi ex cȩtera diligẽ¬
tia ex antefactis aut dictis. Atq hoc ip̃i utile fuisse facere: inu¬
tile autem non facere et cum extera uita fuisse hoc magis consẽ¬
raneum. ꝗͣ quod per alterius culpam non fecent. Si autem non in
hominem certum sed in rem aliquam causa dimouebitur: ut in
hac eadem re si quaestor mortuus ẽẽt. et idcirco legatis pecunia
data non ẽet. accusatione. alterius et culpae depulsione dempta
caeteris uti locis similiter oportebit et ex concessionis partibus q̃
conuenient assumere. de quibus post nobis dicendum erit.Lo¬
ci autem cõmunes iidem utrisq fere: qui superioribus assumptiuis
incident. Hic tamen certissime accusatoris facti indignatio. Defẽ¬

Expanded text:
fac- tum sit, culpa id alterius accidisse. deinde alterius culpa exfac- tum sit, culpa id alterius accidisse. deinde alterius culpa exponenda demonstrandum est, quantum volun- tatis et studii fuerit in ipso, et id signis confirman- dum huiusmodi: ex cetera diligentia, ex ante factis aut dictis; atque hoc ipsi utile fuisse facere, inutile autem non facere, et cum cetera vita fuisse hoc magis consentaneum, quam quod propter alterius culpam non fecerit. si autem non in hominem certum, sed in rem aliquam causa demovebitur, ut in hac eadem re, si quaestor mortuus esset et idcirco legatis pe- cunia data non esset, accusatione alterius et culpae depulsione dempta ceteris similiter uti locis oportebit et ex concessionis partibus, quae convenient, assumere; de quibus nobis dicendum erit. Loci autem communes idem utrisque fere, qui in superioribus assumptivis, incident; hi tamen certissi- me: accusatoris, facti indignatio; defen
Abbreviated transcription (Latin):
negabit hoc iudicium ad illius: sed ad huius quem ip̃e accuset culpam
ꝑtinere. Postea dicet suo quenq officio consulere oportere nec si ille:
peccasset hunc oportuisse peccare. Deinde si ille deliquerit separatum
illum sicut hunc accusan oportere et non cum huius defensione con¬
iungi illius accusationem. Defensor autem cum caetera si qua ex ali¬
is incident. constitutionib ꝑtractarit de ip̃a remotione sic argumẽ¬
tabitur: primum cuius acciderit culpa de monstrabit. Demde cũ
idl aliena culpa accidisset. ostendet se aut non potuisse. aut nõ de¬
buisse facere quod accusator dicat oportuisse. Ꝙ non potuent ex
utilitatis partibus. in quibus est necessitudinis uis implicita demõ¬
strabit. Ꝙ non debuerit ex honestate considerabitur. De utroq di¬
stinctius in deliberatiuo genere dicetur. Deinde omnia facta eẽ
ab reo quae in ip̃ius fuerint potestate etq minus ꝗ conuenerit

Expanded text:
negabit ad hoc iudicium illius, sed huius, quem ipse accuset, culpam negabit ad hoc iudicium illius, sed huius, quem ipse accuset, culpam pertinere. postea dicet suo quemque officio consulere oportere; nec, si ille peccasset, hunc oportuisse peccare; deinde, si ille deliquerit, separatim illum sicut hunc accusari oportere et non cum huius defensione coniungi illius accusationem. Defensor autem cum cetera, si qua ex aliis incident constitutionibus, pertractarit, de ipsa remotione sic ar- gumentabitur: primum, cuius acciderit culpa, demon- strabit; deinde, cum id aliena culpa accidisset, ostendet se aut non potuisse aut non debuisse id facere, quod accusator dicat oportuisse; quid potuerit, ex utilitatis partibus, in quibus est necessitudinis vis implicata, demonstrabit quid debuerit, ex honestate considera- bitur. de utroque distinctius in deliberativo genere dicetur. deinde omnia facta esse ab reo, quae in ipsius fuerint potestate; quod minus, quam convenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo sit. Rhodu. quosdam legarunt athenas. legatis quaesto¬
res sumptum: quem oportebat dari. non dederunt. Cegati profecti
non sunt. Accusantur. Intentio est proficisci oportuit. Depulsio
non oportuit. Quaestio est. oportuerit ne. Ratio est. Sumptus em̃
qui de publico dari solet: is a quęstore non est datus. Infirmatio ẽ
Uos tamen id quod publice uobis erat negocii datum conficere opo̾¬
tebat. ludicatio est. Cum is qui legati erant sumptus qui debebatur
de publico non cdaretur oportuerit ne eos conficere inhilominus le¬
gationem. H oc in genere primum sicut in caeteris si quid aut ex
coniecturali. aut ex alia constitutione sumi possit. uider oportebi
Deinde plaeraq ex comparatione: et ex relatione criminis inhanc
quoq causam conuenire poterunt. Accusator autem illum cuius culpa
id factum reus dicet piimum defendet si potent. Sin minus poterit:

Expanded text:
exem- plo sit: Rhodii quosdam legarunt Athenas. legatis quaestoexem- plo sit: Rhodii quosdam legarunt Athenas. legatis quaestores sumptum, quem oportebat dari, non dede- runt. legati profecti non sunt. accusantur. intentio est: proficisci oportuit. depulsio est: non oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: sumptus enim, qui de publico dari solet, is ab quaestore non est datus. infirmatio est: vos tamen id, quod publice vobis erat negotii datum, conficere oportebat. iudi- catio est: cum iis, qui legati erant, sumptus, qui de- bebatur de publico, non daretur, oportueritne eos con- ficere nihilo minus legationem? hoc in genere pri- mum sicut in ceteris, si quid aut ex coniecturali aut ex alia constitutione sumi possit, videri oportebit. deinde pleraque et ex comparatione et ex relatione criminis in hanc quoque causam convenire poterunt. Accusator autem illum, cuius culpa id factum reus dicet, primum defendet, si poterit; sin minus poterit,
Abbreviated transcription (Latin):
munis accusatoris in eum. qui cum id quod arguiturꝰ negaẽ¬
non possit: tamen aliquid sibi spei comparet ex iudiciorum pturbatio¬
ne. Atq hic utilitatis iudicioium demonstratio. Et de eo conque¬
stio qui supplicium dedit indemnatus. In eius autem qui sumpsit
audaciam. et cuidelitatem indignatio. Adefensore in eius que mi
ultus sit aucdaciam sui conquestione. Rem non ex nomine ip̃iusi
negocii. sed ex consilio eius qui fecerit. et causa et tempore considerai
oportere. Quid mali futuium sit aut ex inuiria aut ex seelere alicuiuꝰ
in tanta et tam ꝑspicua audacia ab eo ad cuius famam ad parentes
aut ad liberos ꝑtinuerit. aut ad aliquam rem quam caram ẽẽ õm¬
bus aut necẽe est. aut oportet ẽẽ fuerit uindicanda:
Emotio criminis est cum eius intentio facti quod ab aduersari¬
is infertur in alium: aut in aliud dimouetur. Id fit bipartito.
nam causa tum res ip̃a remouetur. C ausae remotionis hoc nobis

Expanded text:
munis accusatoris in eum, qui, cum id, quod arguitur, negamunis accusatoris in eum, qui, cum id, quod arguitur, neganon possit, tamen aliquid sibi spei conparet ex iudiciorum perturbatione. atque hic utilitatis iudiciorum demonstratio et de eo conquestio, qui supplicium dederit indamnatus; in eius autem, qui sumpserit, audaciam et crudelitatem indignatio. ab defensore, in eius, quem ultus sit, audaciam cum sui conquestione; rem non ex nomine ipsius negotii, sed ex consilio eius, qui fecerit, et causa et tempore considerari oportere; quid mali futurum sit aut ex iniuria aut scelere alicuius, nisi tanta et tam perspicua audacia ab eo, ad cuius famam aut ad parentes aut ad liberos pertineret aut ad aliquam rem, quam caram esse omnibus aut necesse est aut oportet esse, vin- dicata. Remotio criminis est, cum eius intentio facti, quod ab adversario infertur, in alium aut in aliud de- movetur. id fit bipertito; nam tum causa, tum res ipsa removetur. causae remotioni hoc nobis
Abbreviated transcription (Latin):
lua autem acerrima accusatorum ciiminatio. per quam pertur¬
bationem fore omnium iudicioꝵ demonstrant si de indemnato
supplicii sum endi potestas data sit alleuiabitur. primum si eius
modi demonstrabitur iniuria: ut non modo uito bono: uerũ
omnino homini libero uideãtur non suisse toleranda. Deind̾
ita perspicua: ut ne ab ip̃o quidem qui fecisset in dubium uo¬
caretur. Deinde huiusmoĩ. ut in eam is maxime debuerit ani¬
maduertere: qui animaduerterit: ut non tam rectum: non tami
fuerit honestum in iudicium illam rem peruenire: ꝗͣ eo modo at¬
q ab eo uindicari. quomõ et a quo sit uindicata. Postea sic sui ᷤ¬
se rem apertam: ut iudicium de ea fieri nibil attinuerit.Atq
hic demonstrandum est rationib et similib rebus. permultas ita
atroces. et pspicuas res: ut de iis non modo non necẽẽ sit: sed ne u¬
tile quidem quin mox iudicium fiat expectare: Locus com¬

Expanded text:
illa autem acerrima accusatorum criminatio, per quam perturilla autem acerrima accusatorum criminatio, per quam perturbationem fore omnium iu- diciorum demonstrant, si de indamnato supplicii su- mendi potestas data sit, levabitur, primum si eius- modi demonstrabitur iniuria, ut non modo viro bono, verum omnino homini libero videatur non fuisse tole- randa; deinde ita perspicua, ut ne ab ipso quidem, qui fecisset, in dubium vocaretur; deinde eiusmodi, ut in eam is maxime debuerit animum advertere, qui ani- mum advertit; ut non tam rectum, non tam fuerit ho- nestum in iudicium illam rem pervenire, quam eo modo atque ab eo vindicari, quo modo et ab quo sit vindicata; postea sic rem fuisse apertam, ut iudicium de ea re fieri nihil adtinuerit. atque hic demonstran- dum est rationibus et similibus rebus permultas ita atroces et perspicuas res esse, ut de his non modo non necesse sit, sed ne utile quidem, quam mox iu- dicium fiat, exspectare. Locus com
Abbreviated transcription (Latin):
bit. illius culpam. in quem crimen transfertur cum huius male¬
ficio qui se iure fecisse dicat comparare. Postea demonstrandum
est non eẽ illud huiusmodi: ut obid hoc fieri conueniret. Extre¬
ma est ut in comparatione assumptio iudicationis et de ea per ã¬
plisicationem ex deliberationis p̃ceptis dictio. Defensor autem
quae per alias constitutiones inducentur. ex iis locis qui traditi
sunt infirmabit. Ipãm aũt relationem comprobabit primum
augendo eis in quem crimen transferet culpam et audaciam. ⁊
ꝗͣmaxime per indignationem. si res feret iuncta conquestione o¬
ante oculos ponendo. Postea leuius demonstrando reum puni¬
tum ꝗͣ sit ille promeritus. et suum supplicium cum illius iniuria
conferendo. Deinde oportebit eos locos qui ita erunt ab accusa¬
tore tractati. ut refelli et contrariam in partem conuerti possint
quo in genere sunt tres extremi: contrariis rationibus insirmare

Expanded text:
bit illius culpam, in quem crimen transferatur, cum huius malebit illius culpam, in quem crimen transferatur, cum huius maleficio, qui se iure fecisse dicat, comparare. postea demonstran- dum est non esse illud eiusmodi, ut ob id hoc fieri con- venerit. extrema est, ut in comparatione, assumptio iudicationis et de ea per amplificationem ex delibera- tionis praeceptis dictio. Defensor autem, quae per alias constitutiones indu- centur, ex iis locis, qui traditi sunt, infirmabit; ipsam autem relationem comprobabit, primum augendo eius, in quem referet crimen, culpam et audaciam et quam maxime per indignationem, si res feret, iuncta con- questione ante oculos ponendo; postea levius demon- strando se poenitum, quam sit illius promeritum, et suum supplicium cum illius iniuria conferendo. deinde oportebit eos locos, qui ita erunt ab accusatore trac- tati, ut refelli et contrariam in partem converti pos- sint, quo in genere sunt tres extremi, contrariis ratio- nibus infirmare.
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem hẽant progressuros. si simul et de reo et de eo quẽ
reus arguat iudicarint. Deinde hoc si constitutum sit ut peccat᷑
homines peccatis: et iniurias iniutiis ulciscantur quantum incõ¬
modorum consequat᷑. Ac si idem facere ip̃e qui nunc accusat
ualuisset. nec hoc quidem ip̃o quicꝗ opus fuisset iudicio. Si u̾o
caeteri quoq idem faciant. omnino iudicium nullum futurum.
Postea demonstrabitur: ne si iudicio quidem illa damnata ẽet ĩ
quam id crimen ab reo conferatur potuisse hunc ip̃m de illa
supplicium sumere. Quare cẽ indignum eum. qui ne dãnata
quidem poenam sumere ip̃e potuisset de ea supplicium sũpsis¬
se: quae nec adducta quidem sit in iudicium. Deinde postu
labit. ut legem qua fecerit proferat. deinde quemadmoduz¬
in comparatione p̾cipiebamus. ut illud quod comparabatur
extenuaretur ab accusatore ꝗͣmaxime: sic in hoc gne̾ oporte¬

Expanded text:
potestatem habeant, progressuros, si simul et de reo et de eo, quem potestatem habeant, progressuros, si simul et de reo et de eo, quem reus arguat, iudicarint; deinde, si hoc constitutum sit, ut peccata homines peccatis et iniurias iniuriis ulciscantur, quan- tum incommodorum consequatur; ac si idem facere ipse, qui nunc accusat, voluisset, ne hoc quidem ipso quicquam opus fuisse iudicio; si vero ceteri quoque idem faciant, omnino iudicium nullum futurum. postea demonstrabitur, ne si iudicio quidem illa damnata esset, in quam id crimen ab reo conferatur, potuisse hunc ipsum de illa supplicium sumere; quare esse indignum eum, qui ne de damnata quidem poenas sumere ipse potuisset, de ea supplicium sumpsisse, quae ne adducta quidem sit in iudicium. deinde postu- labit, ut legem, qua in comparatione praecipiebamus, ut illud, quod compararetur, extenuaretur ab accusatore quam maxime, sic in hoc genere oporte
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ꝗͣ quod ip̃e susceperit. postea translationis partibus uti et ostẽ
dere a quo et per quos. et quomodo. et quo tempore aut agi.
aut iudicari aut statui de ea re conuenerit. Ac simul ostendere.
non oportuisse ante supplicium ꝗͣ iudicium interponere: Tum le¬
ges quoq et iudicia demonstranda sunt. per quae potuerit id pe¬
catum. quod sponte sua reus punitus sit. morib et iudicio uin¬
dicari. Deinde negare debebit. audiri oportere id quod in eũ
criminis conferatur. de quo is ip̃e qui conferat iudicium fieri no¬
luerit: et id quod iudicatum non sit: pro infecto hẽri oportere.
postea impudentiam demonstrare eorum qui eum nunc apudiu¬
dices accusent: quem sine iudicibus ip̃i condemnarint. et de eo
iudicium faciant. de quo iam ip̃i iudicium sumpserunt. Poste᷑
perturbationem iudicu futuram dicemus. et iudices longius qͣ

Expanded text:
rat, quam quod ipse susceperit; postea translationis partibus uti et osten- rat, quam quod ipse susceperit; postea translationis partibus uti et osten- dere, a quo et per quos et quo modo et quo tem- pore aut agi aut iudicari aut statui de ea re convene- rit; ac simul ostendere non oportuisse ante supplicium quam iudicium interponere. tum leges quoque et iudi- cia demonstranda sunt, per quae potuerit id pecca- tum, quod sponte sua reus poenitus sit, moribus et iudicio vindicari. deinde negare audire oportere id, quod in eum criminis conferatur, de quo is ipse, qui conferat, iudicium fieri noluerit, et id, quod iudicatum non sit, pro infecto habere oportere; postea inpuden- tiam demonstrare eorum, qui eum nunc apud iudices accusent, quem sine iudicibus ipsi condemnarint, et de eo iudicium faciant, de quo iam ipsi supplicium sump- serint; postea perturbationem iudicii futuram dice- mus et iudices longius, quam
Abbreviated transcription (Latin):
bus. domum se uictor recepit. Is ammaduertit sororem suam de
idemtidem curiatis cum gemitu et lamentatione indigne passus
uirginem occidit. Accusatur. Intentio est. iniuria sororemoc
cidisti. Depulsio est. iure occidi. Quaestio est. iure ne occiderit
Ratio est. Illa enim hostium mortem lugebat. fratrum neglige¬
bat. me et ppłm ro. uicisse moleste ferebat. Infirmatio est.Tam̃
a fratre indemnatam necari non oportuit. Ex qua iudicatio
fit. cum horatia fratrum mortem negligeret. hostium lugẽt
frĩs et ppłi ro. uictoria non gauderet: oportuerit ne eamꝰ a
fratre indemnatam necari. Noc ingenere causa primum si qd
cȩteris dabitur constitutionib sumi oportebit sicut in compara¬
tione p̃ceptum est. Postea si qua facultas erit per aliquam cõ¬
stitutionem: illum in quem crimen transfertur defendere.
Deinde leuius ẽẽ illud quod in alterum peccatum reus transfe¬

Expanded text:
bus, domum se victor recepit. Is animadvertit sororem suam de bus, domum se victor recepit. Is animadvertit sororem suam de identidem appellantem cum gemitu et lamentatione, indigne passus oc indigne ferens, virginem occidit. Accusatur. Intecidisti. depulsio est: iure occidi. quaestio est: iurene occiderit? ratio est: illa enim hostium mortem lugebat, fratrum neglegebat; me et populum Romanum vicisse moleste ferebat. infirmatio est: tamen a fratre indamnatam necari non oportuit. ex quo iudicatio fit: cum Horatia fra- trum mortem neglegeret, hostium lugeret, fratris et populi Romani victoria non gauderet, oportueritne eam a fratre indamnatam necari? Hoc in genere causae primum, si quid ex ceteris dabitur constitutionibus, sumi oportebit, sicuti in com- paratione praeceptum est; postea, si qua facultas erit, per aliquam constitutionem illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod in alterum peccatum reus transfe
Abbreviated transcription (Latin):
inutilitatem: aut tupitudinem cum indignatione proferre. Defẽ¬
soris est nullum factum inutile neq tuipe neq item utile neque
honestum putari oportere: insi quo animo. quo tempore qua decã
factum sit intelligatur. Qui locus ita cõmunis est ut bene tractatꝰ
in hac causa magno ad ꝑsuadendum momento futurus sit. Et al¬
ter locus per quem magna cum amplificatione bñficii magnitu¬
cdo ex utilitate aut honestate. aut facti necessitudine demonstra¬
bitur. Et tertius per quem res exp̃ssa uerbis ante oculos eorum
qui audiunt ponitur: ut ip̃i se quoq idem facturos fuisse arbitrẽ¬
tur si sibi illa res: atq ea faciendi causa per idem tempus accidis
elatio criminis est cum reus id quod arguitur confessus: al
Aterius se inluctum peccato ure fecisse demonstrat. Ea est hu¬
uismõi. Horatius occisis tribus curiatib et duobus amissis fratri¬

Expanded text:
inutilitatem aut turpitudinem cum indignatione pro- ferre; defeninutilitatem aut turpitudinem cum indignatione pro- ferre; defensoris est, nullum factum inutile neque turpe neque item utile neque honestum putari opor- tere, nisi, quo animo, quo tempore, qua de causa fac- tum sit, intellegatur; qui locus ita communis est, ut bene tractatus in hac causa magno ad persuadendum momento futurus sit; et alter locus, per quem magna cum amplificatione beneficii magnitudo ex utilitate aut honestate aut facti necessitudine demonstratur; et tertius, per quem res expressa verbis ante oculos eorum, qui audiunt, ponitur, ut ipsi se quoque idem facturos fuisse arbitrentur, si sibi illa res atque ea faciendi causa per idem tempus accidisset. Relatio criminis est, cum reus id, quod arterius se inductum peccato, jure fecisse demonstrat. Ea est hujusmodi: Horatius occisis tribus Curiatiis  Mss., Curiatibus, et duobus amissis fratri
Abbreviated transcription (Latin):
sti autem et necessarii uis et natura in deliberationis praceptis
cognoscetur. Deinde oportebit ip̃am illam comparatiuam uid¬
cationem exponere tanꝗͣ causam deliberatiuam et de ea ex delibe¬
rationis praeceptis deinceps dicere. D it enim haec iudicatio o
quam aute exposuimus Cum omnes pituri milites ẽẽnt nisi ad
hanc pactionem uenissent. utrum sacius fuerit penre milites qͣz
ad hanc pactionem uenire. hoc ex locis deliberationis quasi a¬
liquam in consultationem res ueniat tractari oportebit. Defen¬
fensor autem quibus in locis ab accusatore aliae constitutionesi
erunt inductae. inhis ip̃e quoq ex uisdem constitutionibus defensioẽ
comparabit. Cxteros autem omnes locos. qui ad ipãm comparationez
ꝑtinebunt. ex contrario tractabit. Loci autem cõmunes erunt accusa¬
toris in eum qui cum de facto turpi aliquo aut inutili. aut utroq
fateatur: quaerat tamen aliquam defensionem. Et alter locus facti

Expanded text:
sti autem et utilis et necessarii vis et natura in deliberationis praecep- tis sti autem et utilis et necessarii vis et natura in deliberationis praecep- tis cognoscetur. deinde oportebit ipsam illam com- parativam iudicationem exponere tamquam causam deliberativam et de ea ex deliberationis praeceptis dicere. sit enim haec iudicatio, quam ante expo- suimus: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit perire milites, an ad hanc pactionem venire? hoc ex locis deliberationis, quasi aliquam in consultationem res veniat, tractari oportebit. Defensor autem, quibus in locis ab accusatore aliae constitutiones erunt inductae, in iis ipse quoque ex isdem constitutionibus defensionem comparabit; ceteros autem omnes locos, qui ad ipsam comparationem pertinebunt, ex contrario tractabit. Loci communes autem erunt: accusatoris in eum, qui, cum de facto turpi aliquo aut inutili aut utroque fateatur, quaerat tamen aliquam defensionem, et facti
Abbreviated transcription (Latin):
tur si illud quoᷤ comparabitur aut non honestum aut non utile: a ͭ
non necessarium fuisse: aut non tantopere utile: aut non tantopere
honestum: aut non tantope necessarium fuisse demonstrabitur. De¬
inde oportet accusatorem. illud quod ip̃e arguat ab eo quod defẽ¬
sor comparat separare: lol aut̃ faciet si demonstrabitur non ita fie¬
ri solere neq oportere. neq ẽe rationem quare hoc ꝑꝑ hoc fiat. ut
pꝑ salutem militum. ea quae salutis causa comparata sunt hostibu
tradantur. Postea comparare oportebit cum bñficio maleficium:
et omnino id quod arguitur cum co quod factum ab defensore la¬
udabitur: aut faciendum fuisse demonstrabitur contendere. Et
hoc extenuando maleficu magintudinem simul augere. Id fieri .¬
poterit si demonstrabitur honestius et utilius et magis necessa¬
rium fuisse illud quod uitarit reus ꝗͣ illud quod fecerit. hone¬

Expanded text:
tur, si illud, quod comparabitur, aut non honestum aut non utile aut tur, si illud, quod comparabitur, aut non honestum aut non utile aut non necessarium fuisse aut non tantopere utile aut non tantopere honestum aut non tantopere necessarium fuisse demonstrabitur. deinde oportet accusatorem illud, quod ipse arguat, ab eo, quod defensor conparat, separare. id autem faciet, si demonstrabit non ita fieri solere neque oportere neque esse rationem, quare hoc propter hoc fiat, ut propter salutem militum ea, quae salutis causa comparata sunt, hostibus tradantur. postea com- parare oportet cum beneficio maleficium et omnino id, quod arguitur, cum eo, quod factum ab defensore laudatur aut faciendum fuisse demonstratur, conten- dere et hoc extenuando maleficii magnitudinem simul adaugere. id fieri poterit, si demonstrabitur honestius, utilius, magis necessarium fuisse illud, quod vitarit reus, quam illud, quod fecerit. hone
Abbreviated transcription (Latin):
ratione et aliam ob causam acdicet se reus fecisse demonstrabitur esse
factum. Eiiis rei confirmatio. et item contraria de parte infirmatio:
ex coniecturali constitutione sumetur. Sin aũt certo nomine male¬
ficii uocabitur iudicium sicut in hac causa. nam maiestatis accersitur
diffintione et praeceptis diffinitionis uti oportebit. Atq haec quide:
plaerunq in hoc genere accidunt. ut et comiectura et diffinitione utẽ¬
dum sit. Sin aliud quoq aliquod genus incidet: eius generis praece¬
pta licebit huc pari rationc transferre: Nam accusatori maxime est ĩ
hoc elaborandum: ut id ip̃m factum pp quod reus sibi concedi putaͬ
oportere ꝗ̃ plurimis infirmet rationib: quod facile est si ꝗͣ plurimis
constitutionib aggredietur id improbare. Ipsa aũt comparatio
separata a çȩteris generibus controuersiarum sic ex sua ui considerabͥ¬

Expanded text:
ratione et aliam ob causam, ac dicet se reus fecisse, demonstrabitur esse ratione et aliam ob causam, ac dicet se reus fecisse, demonstrabitur esse factum. eius rei con- firmatio et item contraria de parte infirmatio ex con- iecturali constitutione sumetur. sin autem certo nomine maleficii vocabitur in iudicium, sicut in hac causa— nam maiestatis arcessitur—, definitione et praeceptis definitionis uti oportebit. atque haec quidem ple- rumque in hoc genere accidunt, ut et coniectura et definitione utendum sit. sin aliud quoque aliquod genus incidet, eius generis praecepta licebit huc pari ratione transferre. Nam accusatori maxime est in hoc elaborandum, ut id ipsum factum, propter quod sibi reus concedi putet oportere, quam plurimis infirmet rationibus. quod facile est, si quam plurimis constitu- tionibus aggredietur id inprobare. ipsa autem compara- tio separata a ceteris generibus controversiarum sic ex sua vi considerabi
Abbreviated transcription (Latin):
est oportuerit ne. Ratio est. Milites enim omnes perissent. Infir¬
matio est aut haec coniecturalis non perissent: aut altera coniectura¬
lis. non ideo fecisti. ex quibus sunt iudicationes perissent ne. et ido¬
ne fecent. aut haec comparatiua cuius nunc indigemus. At enim satius
fuit amittere milites ꝗ̃ arma et impedimenta concedere hostibus. ex
qua iudicatio nascitur. Cum omnes perituri milites ẽẽnt nisi ad hanc
pactionem uenissent. utrum satius fuerit amittere milites: an ad hanci
condicionem uenire. Hoc causa genus ex his locis tractari conueĩet.¬
oportebit adhibere exterarum quoq constitutionum rationem. atq p̃¬
cepta. ac maxime coniecturis faciendis infirmare illud quod cum eo
quod crimini labitur ii qui accusabuntur comparabunt. Quod fi¬
et si aut id quod dicent defensores futurum fuisse: nisi id factum es¬
set quo de facto iudicium est suturum fuisse negabitur. aut si aliai

Expanded text:
est: oportueritne? ratio est: milites enim omnes perissent. infirest: oportueritne? ratio est: milites enim omnes perissent. infirmatio est aut coniecturalis: non perissent; aut altera coniecturalis: non ideo fecisti ex quibus iudicatio est: perissentne? et: ideone fecerit?; aut haec comparativa, cuius nunc indigemus: at enim satius fuit amittere milites quam arma et inpedimenta concedere hostibus. ex quo iudi- catio nascitur: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit amit- tere milites, an ad hanc condicionem venire? Hoc causae genus ex suis locis tractari oportebit et adhibere ceterarum quoque constitutionum rationem atque praecepta; ac maxime coniecturis faciendis infir- mare illud, quod cum eo, quod crimini dabitur, ii, qui accusabuntur, comparabunt. id fiet, si aut id, quod dicent defensores futurum fuisse, nisi id factum esset, de quo facto iudicium est, futurum fuisse negabi- tur; aut si alia
Abbreviated transcription (Latin):
multos et graues sumere licebit et oportebit. si causa dignitas uidͥ¬
bitur postulare:
Unc assumptiuam partem uiridicialis consideremus. Assum¬
ptiua igitur tum diciturꝰ cum ip̃m ex se factum probari nõ
pot. Aliquo autem foris adiuncto argumento defenditur: Eius
partes sunt quatuor. Comparatio. relatio criminis. remotio cri¬
minis concessio.
Omparatio est cum aliquod factum quod per se ip̃m non
sit probandum ex eo cuius id causa factum ẽẽ defenditur
Ea est huiusmõi. Quidam imperator cum ab hostibus cireunse¬
deretur. neq effugere ullo mõ posset depactus est cum hostibus
ut arma et impedimenta relinqueret milites educeret. Itaque
fecit. armis et impedũtis amissis praeter spem milites conserua¬
uit. Accusatur maiestatis. Incurrit huc diffinitio. Sed nos hunc
locum de quo agimus consideremus. Intentio est non oportuit
arma et impecsimenta relinquere. Depulsio oportuit. Quaestio

Expanded text:
multos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas videmultos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas videbitur postulare. Nunc adsumptivam partem iuridicialis considere- mus. Adsumptiva igitur tum dicitur, cum ipsum ex se fac- tum probari non potest, aliquo autem foris adiuncto argumento defenditur. eius partes sunt quattuor: com- paratio, relatio criminis, remotio criminis, concessio. Comparatio est, cum aliquid factum, quod ipsum non sit probandum, ex eo, cuius id causa factum est, defenditur. ea est huiusmodi: quidam imperator, cum ab hostibus circumsederetur neque effugere ullo modo posset, depectus est cum iis, ut arma et inpedimenta relinqueret, milites educeret; itaque fecit; armis et in- pedimentis amissis praeter spem milites conservavit. accusatur maiestatis. incurrit huc definitio. sed nos hunc locum, de quo agimus, consideremus. intentio est: non oportuit arma et inpedimenta relinquere. de- pulsio est: oportuit. quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
est. Eam enim ex bello glĩam uirtute nr̃a peperimus. ut eius ȩ¬
terna insignia posteris nostris relinquere uellemus. Infir matio ẽ
attamen aternum immiciciaꝵ monum̃tum graios de graus sta¬
tuere non oportet. Iudicatio. cum sũmae uirtutis concelebrandȩ
causa graii de graiis aeternum inimiciciarum monumentum sta¬
tuenint recte ne an contra fecerint. Hanc ideo rationem subie¬
cimus: ut hoc causae genus ip̃m de quo agimus cognosceretur
Nam si eam supposuissemus. qua fortasse usi sunt. non enimi
iuste neq pie bellum gessistis in relatione criminis delabere¬
mur: de qua post loquemur. Utrunq autem causae genus ini
hanc causam incidere perspicuum est. Inhanc argumentationes
ex iisdem locis sumendae sunt atq in causam negocialem qua d̃
ante dictum est. Locos autem cõmunes et ex causa ip̃a. si quid in¬
erit indignationis: aut conquestionis: aut ex iuris utilitate et nat᷑a

Expanded text:
est: eam enim ex bello gloriam virtute peperimus, ut eius aeest: eam enim ex bello gloriam virtute peperimus, ut eius aeterna insignia posteris nostris relinquere velle- mus. infirmatio est: at tamen aeternum inimicitiarum monumentum Graios de Graiis statuere non oportet. iudicatio est: cum summae virtutis concelebrandae causa Graii de Graiis aeternum inimicitiarum monu- mentum statuerunt, rectene an contra fecerint? hanc ideo rationem subiecimus, ut hoc causae genus ipsum, de quo agimus, cognosceretur. nam si eam subpo- suissemus, qua fortasse usi sunt: non enim iuste neque pie bellum gessistis, in relationem criminis de- laberemur, de qua post loquemur. utrumque autem causae genus in hanc causam incidere perspicuum est. in hanc argumentationes ex isdem locis sumendae sunt atque in causam negotialem, qua de ante dictum est. Locos autem communes et ex causa ipsa, si quid inerit indignationis aut conquestionis, et ex iuris uti- litate et natura
Abbreviated transcription (Latin):
omnib num quos locos cõmunes p̃ter eos quos nos exponimꝰ
ip̃a res ostendat.
Unc iuridiciale genus et partes eius consideremus. Iu¬
ridicialis est in qua equi. et iniqui natura. et p̃mii. aut
poenx ratio quaentur¬
Uiiis partes sunt duae: quarum alteram absolutam: assũ¬
ptiuam alteram nominamus. Absoluta est: quae ipsa
in se non ut negocialis implicite et abscondite: sed patentius. et
expeditius recuꝰ. et non recti quaestionem continet. Ea est huiꝰ¬
moĩ. Cum Thebani lacecdaemonios bello suꝑassent. et fere moᷤ
ẽẽt graecis cum inter se bellum gessissent. ut ii. qui uicissent tro¬
pheum aliquod in finibus statu̾erent. uictoriae mõ in pñtia de¬
clarande causa. non ut in perpetuum belli memoria maneret &¬
neum statuerunt tropheum. Accusantur apud amphitrionas
idest apud cõmune graeciae consilium. Intentio est non opor¬
tuit. Depulsio est oportuit. Quaestio est. oportuerit ne. Ratio

Expanded text:
omnibus, num quos locos communes praeter eos, quos nos exponimus, omnibus, num quos locos communes praeter eos, quos nos exponimus, ipsa res ostendat. Nunc iuridiciale genus et partes consideremus. Iuridicialis est, in qua aequi et iniqui natura et praemii aut poenae ratio quaerpartes sunt duae, quarum alteram absolutam, adsumptivam alteram nominamus. Absoluta est, quae ipsa in se, non ut neg- otialis implicite et abscondite, sed patentius et expedi- tius recti et non recti quaestionem continet. ea est huiuscemodi: cum Thebani Lacedaemonios bello su- peravissent et fere mos esset Graiis, cum inter se bellum gessissent, ut ii, qui vicissent, tropaeum ali- quod in finibus statuerent victoriae modo in praesen- tiam declarandae causa, non ut in perpetuum belli memoria maneret,neum statuerunt tropaeum. accu- santur apud Amphictyonas id est apud commune Graeciae consilium. intentio est: non oportuit. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio
Abbreviated transcription (Latin):
ctum est. quod inter aliquos conuen̾it. quod iam ita iustum pu¬
putatur: ut iure praestare dicatur. Par quod in omnes aequa¬
bile est. Iudicatum. de quo iam ante sententia alicuius: aut a¬
liquorum constitutum est. Iam iura legituna ex legibus cogno¬
sci oportebit. His ergo ex partibus uiris quidquid aut ex ipsa
re: aut ex simili: aut maiore minoriue nasci uidebitur: quidq¬
attendere. atq elicere pertemptando unamquanq iuris par¬
tem oportebit. Locorum autem comunium quoniam ut an¬
te dictum est duo gn̾ã sunt: quoꝵ alterum dubiȩ rei: alterum
certa continet amplificationem. quid ip̃a causa det et quid au¬
geri per cõmunem locum possit. et oporteat considerabitur: nã
certi qui in omnes incidant loci praescribi non possunt. In plȩ¬
risq fortasse ab auctoritate iuris consultorum. et contra au¬
ctoritatem duci oportebit. Aitendendum est aũt in hac et in

Expanded text:
ctum est, quod inter quos convenit ita iustum pctum est, quod inter quos convenit ita iustum putatur, ut iure praestare dicatur; par, quod in omnes aequabile est; iudicatum, de quo iam ante sententia alicuius aut aliquorum con- stitutum est. iam iura legitima ex legibus cognosci oportebit. his ergo ex partibus iuris, quod cuique aut ex ipsa re aut ex simili aut maiore minoreve nasci videbitur, attendere atque elicere pertemptando unam quamque iuris partem oportebit. Locorum autem communium quoniam, ut ante dic- tum est, duo genera sunt, quorum alterum dubiae rei, alterum certae continet amplificationem, quid ipsa causa det et quid augeri per communem locum possit et oporteat, considerabitur. nam certi, qui in omnes incidant, loci praescribi non possunt; in plerisque for- tasse ab auctoritate iuris consultorum et contra auctoritatem dici oportebit. adtendendum est autem et in hac et in
Abbreviated transcription (Latin):
pulsamus a nobis et a nris: et ab iis qui car nobis eẽ debeant et per
quam peccata pimimus. Obseruantiam per quam aetate. aut sa¬
pientia. aut honore aut aliqua dignitatem antecedentes uere¬
mur et colimus. Ueritatem per quam damus opam ne quid ali¬
ter ꝗͣ consirmauerimus fiat. aut factum. aut futurum sit. Ac nat̾ȩ
quidem iura minus ip̃a quaruntur ad hanc controuersiam.ꝙ ne¬
q in hoc cuuli iure uersantur et auulgari intelligentia remotiora¬
sunt. Ad similitudinem uero aliquam: aut ad rem amplifican¬
dam. saepe sunt inferenda. Consuetudinis autem uis cẽ putatur
id quod uoluntate omnium sine lege uetustas comprobauit. In ea
autem quaedam sunt iura ip̃a iam certa ꝑꝑ uetustatem. Quo inge¬
nere et alia sunt multa et eorum multa maxima pars: quae prae¬
tores edicere cons consueuerunt. Quaedam autem genera iuris iã
certa consuetudine facta sunt. quod genus. par. uidicatum. Pa¬

Expanded text:
pulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent, et per pulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent, et per quam peccata punimur; observantiam, per quam aetate aut sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veremur et colimus; veritatem, per quam damus operam, ne quid aliter, quam confirmaverimus, fiat aut factum aut futurum sit. ac naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc civili iure versantur et a vulgari intellegentia remotiorasunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam saepe sunt inferenda. consuetu- dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium sine lege vetustas comprobarit. In ea autem quaedam sunt iura ipsa iam certa propter vetustatem. quo in genere et alia sunt multa et eorum multo maxima pars, quae praetores edicere consuerunt. quaedam autem genera iuris iam certa consuetudine facta sunt; quod genus pactum, par, iudicatum. pa
Abbreviated transcription (Latin):
praeterea iudicationes plures fiant. N unc huius generis praece¬
pta uideamus. Utrisq aut etiam omnibus. si plures ambigẽt
ius ex quibus rebus constet considerandum est. Initium
ergo eius ab natura ductum uidetur. Quaedam autem ex uti¬
litatis ratione: aut pspicua nobis aut obscura. in consuetudinẽ
uenisse uidentur. post autem approbata quaedam. aut a cõfu¬
etudine: aut a uero utilia uisa legibus ẽẽ firmata uidentur. Ac
natura ius ẽẽ. quod nobis non opinio: sed quaedam innata uis
afferat: ut religionem pietatem gratiam uindicationem. obs¬
uantiam. ueritatem. Religionem eam quae in metu et in ceri¬
monia deoium sit. appellant. Pictatem quae erga patriam aut
parentes. aut aliquos sanguine coniunctos officium consua¬
re moneat. Gratiam quae in memoria et remuneratione offi¬
cioꝵ et honoris et amiciciaꝵ obsuantiãteneat. Uindicatione
per quam uim et contumeliam defendendo. aut ulciscendo pro¬

Expanded text:
propterea iudicationes plures fiant. Nunc huius generis praecepropterea iudicationes plures fiant. Nunc huius generis praecepta videamus. utrisque aut etiam omnibus, si plures ambigent, ius ex quibus rebus constet, considerandum est. initium ergo eius ab natura ductum videtur; quaedam autem ex utili- tatis ratione aut perspicua nobis aut obscura in con- suetudinem venisse; post autem adprobata quaedam a consuetudine aut vero utilia visa legibus esse fir- mata; ac naturae quidem ius esse, quod nobis non opinio, sed quaedam innata vis adferat, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observantiam, veri- tatem. religionem eam, quae in metu et caerimonia deorum sit, appellant; pietatem, quae erga patriam aut parentes aut alios sanguine coniunctos officium conservare moneat; gratiam, quae in memoria et re- muneratione officiorum et honoris et amicitiarum ob- servantiam teneat; vindicationem, per quam vim et contumeliam defendendo aut ulciscendo pro
Abbreviated transcription (Latin):
cum id quod factum est: aut quod defenditur: pluribus decais
rectum. aut probabile uideri põt. ut in hac ip̃a causa. Supponat᷑
enim ab haeredibus hec oratio. Unius enim pecunie plures dis¬
similibus decausis haeredes ẽẽ non possunt. nec unꝗͣ factum est
ut eiusdem pecuniae alius testamento: alius lege haeres ẽẽt. In¬
firmatio autem haec erit. Non est una pecunia: propterea ꝙ al¬
tera pupilli iam erat aduenticia. cuius haeres non illo tempore¬
in testamento quisquam scriptus erat. si quid pupillo accidisset.
et de altera patris etiam nunc mortui uoluntas plurimum uale¬
bat. qua iam mortuo pupillo suis haeredibus cedebat. Iudica¬
tio est: una ne pecunia fuerit. At si hac erunt usi infirmatiõe
posse plures unius ẽe pecuniae haeredes dissimilib decausis. d
dissimilibus genenbus haeredes ẽẽ. Ergo una inconstitutione in¬
tellectum est. quomodo rationes et rationum infirmationes.⁊

Expanded text:
cum id, quod factum est aut quod defenditur, pluribus de causis cum id, quod factum est aut quod defenditur, pluribus de causis rectum aut probabile videri potest, ut in hac ipsa causa. sub- ponatur enim ab heredibus haec ratio: unius enim pe- cuniae plures dissimilibus de causis heredes esse non possunt, nec umquam factum est, ut eiusdem pecuniae alius testamento, alius lege heres esset, infirmatio autem haec erit: non est una pecunia, propterea quod altera pupilli iam erat adventicia, cuius heres non illo in testamento quisquam scriptus erat, si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat. iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse plures esse unius heredes pecuniae dissimilibus de cau- sis et de dissimilibus gene- ribus heredes esse? ergo una in constitutione intel- lectum est, quomodo et rationes et rationum infirma- tiones et
Abbreviated transcription (Latin):
est. possessio est haeredum secundorum. Intentio estagnatorum:
nr̃a pecunia est. de qua is cuius agnati sumus testatus non est. De¬
pulsio est. ĩmo nr̃a qui haeredes secundi testamento patris sumuᷤ.
ꝯuaestio est. utrorum sit. Ratio est. pater enim et sibi. et filio testam̃¬
tum scripsit. dum is pupillus eẽt. quare quae filii fuerunt. testamen¬
to patris nr̃a fiant necẽe est. Infirmatio est rationis. ĩmo pater sibi
scripsit et secundum haeredem non filio: sed sibi ussit ẽẽ. Quare
praeter ꝗͣ quod ip̃ius fuit in testamento: ullius ur̃m ẽẽ non potest.
Iudicatio possit ne quisquam de filii pupilli re testari. an haere¬
des secundi ip̃ius patis familias. num filii quoq eius pupilli hae¬
redes sint. Atq hoc non alienum est quod ad multa pertineat
ne aut nusquam. aut usquequaq dicatur hic admonere. Sũt
causae quae plures hñt rationes in simplici constitutione: quod fit

Expanded text:
est. possessio heredum secundorum est. intentio est adgnatorum: est. possessio heredum secundorum est. intentio est adgnatorum: nostra pecunia est, de qua is, cuius adgnati sumus, testatus non est. depulsio est: immo nostra, qui heredes testamento patris sumus. quaestio est: utrorum sit? ratio: pater enim et sibi et filio testamentum scripsit, dum is pupillus esset. quare, quae filii fuerunt, testamento patris nostra fiant ne- cesse est. infirmatio rationis: immo pater sibi scripsit et secundum heredem non filio, sed sibi iussit esse. quare, praeterquam quod in ipsius fuit, testamento il- lius vestrum esse non potest. iudicatio: possitne quis- quam de filii pupilli re testari; an heredes secundi ipsius patrisfamilias, non filii quoque eius pupilli heredes sint? Atque hoc non alienum est, quod ad multa pertineat, ne aut nusquam aut usquequaque dicatur, hic ad- monere. sunt causae, quae plures habent rationes in simplici constitutione; quod fit,