comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ita sũma ratione ꝑmulta secula guber¬
natum est : ut plura ex illa una urbe
extent uirtutis exempla. quã omẽs &tere
res. pu. omĩ tẽpore ediderunt. In qua
ĩnumerabiles uiri ita eximia iĩxtute
extiterũt ut nulli unꝙͣ in terris fuerit
pares.¶Nam ut ceteros omictam sũmo
ac prestantissimos duces et fenati pͥncipes
tibi tu gentium publicolas. ubi fabricios.
ubi corruncanos. ubi dentatos. ubi fabios.
tibi decios. ubi camillos. ubi paulos.
Marcellos scipiones. Catones. Gracchos
Torquatos . Cicepones . extram uubemi Ro¬
manam inuenies ⁊. ¶ At qui si nobili¬
tatem in auctore queris : nichil ĩ toto
orbe terrarũ nobilius. p̃. ꝑ. R. poteĩs
inuenire. ISi diuitias in hil opulenteꝰ.¬
sSi Amplitudinem ac magͥficentiã nichil
ormino clarius. neq gloriosius. ¶ Si
magnitudinem imperii : uł intra oceanũ
est qđ non arims subactum ĩ eius fueit᷑
potestate. ¶Quã obrem ad uos quoq

Expanded text:
ita summa ratione per multa secula guberita summa ratione per multa secula gubernatum est ut plura ex illa una urbe extent virtutis exempla quam omnes cetere res publice omni tempore ediderint; in qua innumerabiles viri ita eximia virtute extiterunt ut nulli unquam in terris fuerint pares. Nam, ut ceteros omittam summos ac prestantissimos duces et senati principes, ubi tu gentium Publicolas, ubi Fabritios, ubi Coruncanos, ubi Dentatos, ubi Fabios, ubi Decios, ubi Camillos, ubi Paulos, Marcellos, Scipiones, Catones, Gracchos, Torquatos, Cicerones extra urbem romanam invenies? Atqui si nobilitatem in auctore queris, nichil in toto orbe terrarum nobilius populo romano poteris invenire; si divitias, nichil opulentius; si amplitudinem ac magnificentiam, nichil omnino clarius neque gloriosius; si magnitudinem imperii, nichil intra Occeanum est quod non armis subactum in eius fuerit potestate. Quamobrem ad vos quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrincipio ut inquit cicero ordiamus.
Uncle igit᷑ huic populo genus est:¶Qui
fuerunt eius parentes  Aquibus mor¬
talibus hec inclita urbs fundata est¬
¶ Cognostite uiri florentim: cognoscite stirpez
ac prosapiam uestram. reputate ꝙͣ omĩum
gentium sitis clarissimi. Ceteri eiꝰ popłi
aut profugos aut extorres patriis sedibus
aut agrestes: aut cõuenas. obstirg atq
incertos habent auctores. Nobis autem
populus romanus orbis terrarum uictor.
dominusq est auctor. ¶ D. deus ĩmortalis.
tantam ne ĩ hanc unam urbem bona cõtulisse.
ut oĩa que ubiq sunt. queue optare fas
est. al eius ornamenta ꝯueĩsse iudeantur
Nam quãti hoc primũ est . ut a. populo
Ro. florentinorum genus sit ortur:
Que gens in toto orbe clarior : que po¬
tentiorꝰ : que om̃i gn̾e̾ uirtutis prestãtior
illustres sũt. ut maxiia ceteroꝵ hoĩum
facta preillorũ magnntudine pueriles ludi
uideantur. Cuiꝰ imperiũ tẽris adequatum.

Expanded text:
principio», ut inquit Cicero, «ordiamur». principio», ut inquit Cicero, «ordiamur». Unde igitur huic populo genus est? Qui fuerunt eius parentes? A quibus mortalibus hec inclita urbs fundata est? Cognoscite, viri florentini, cognoscite stirpem ac prosapiam vestram! Reputate quam omnium gentium sitis clarissimi! Ceteri enim populi aut profugos aut extorres patriis sedibus aut agrestes aut convenas obscuros atque incertos habent auctores. Vobis autem populus romanus, orbis terrarum victor dominusque, est auctor. O Deus immortalis, tantane in hanc unam urbem bona contulisse, ut omnia que ubique sunt queve optare fas est ad eius ornamenta convenisse videantur! Nam quanti hoc primum est, ut a populo romano Florentinorum genus sit ortum! Que gens in toto orbe clarior, que potentior, que omni genere virtutis prestantior illustres sunt ut maxima ceterorum hominum facta pre illorum magnitudine pueriles ludi videantur; cuius imperium, terris adequatum,
Abbreviated transcription (Latin):
ornamenta preterimserim ¶In cetero enm
splendore ai magnificentia huius inclite
urbis referenda occupatus. quasi oblitꝰ mei.
de multitudine populi. de uirerum copia
de uirtute. industria. humaĩtate cinũ
dicere effugerat : que maxima ꝗdẽ ornamẽta
sunt ĩ primieq memoranda ¶ Redeũdũ
est igitur unde exieram. et his qui hac
incolunt urbem partes suas reddendum.
Quin potrus qđ errore factum est. id nos
oratoriam reducamus. et aliquando nos ipõs
colligamus. despitiamueq de quibus rebus
iani dictum est. de quibusue deinceps simꝰ
dicturi . ne diutius in hec errore uersemur¬
¶ Qualis igit᷑ urbs ip̃a sit demõstratum est.
Nuẽ eͣ iusmodi habitatores eius sĩt ꝯsideremꝰ.
Nolumus igit᷑ ut in priuatis hominibus
fieri solet : ita et hũc populũ ab mitio
inspicere: et quibus parentibus ortus sit.
queue eius ꝑ omẽm etatem fuerint opera
domi forisq considerare. Sic opinor a

Expanded text:
ornamenta pretermiserim. In cetero enim ornamenta pretermiserim. In cetero enim splendore ac magnificentia huius inclite urbis referenda occupatus, quasi oblitus mei, de multitudine populi, de virorum copia, de virtute, industria, humanitate civium dicere effugerat, que maxima quidem ornamenta sunt in primisque memoranda. Redeundum est igitur unde exieram et his, qui hanc incolunt urbem, partes suas reddendum. Quin potius quod errore factum est id nos ad oratoriam reducamus, et aliquando nos ipsos colligamus despiciamusque de quibus rebus iam dictum est de quibusve deinceps simus dicturi, ne diutius in hoc errore versemur. Qualis igitur urbs ipsa sit, demonstratum est. Nunc cuiusmodi habitatores eius sint consideremus. Volumus igitur, ut in privatis hominibus fieri solet, ita et hunc populum ab initio inspicere, et quibus parentibus ortus sit queve eius per omnem etatem fuerint opera domi forisque considerare. «Sic opinor; a
Abbreviated transcription (Latin):
mare. quasi regina quedam italie. purissimo
ac saluberrimo celo constituta. nec plaitiei
nec montis expers.hinc apricissimi campi.
Alme letissimi insurgunt colles /Amnis
uoͣ per media fluens mema cũ maximo
est ornamento. tum multo maiori utilitati.
In ipã uero urbe mirande lautitie: incõꝑa¬
bilis nitor : stupendi ornatus. sũma õium
rerum magnificentia est. oillarum autẽ
ĩmense ĩ auditeq delitie. Amenitas uero
plusꝙͣ terrena : Siã plena letitie. plena
suauitatis : plena decoris. His tot tãtisq
bonis ornamentisq referta. nõ solũ italie
sed om̃ium proiũciarum urbes longissime
antecellit. Uexum me pulcherrimarũ
rerum affluentia et diues ac semꝑ sponte
sua se offerens ad dicendũ materia impetu
quodam ẽt uiolentia hucusq me rapuit.
nec ullam consistendi prebuit faccultate
Et forsitan parum diserte facere iusus
sum. qui de ornamentis huius irebis
disserens : ea que sunt pͥma ac maxinia

Expanded text:
mare, quasi regina quedam Italie, purissimo mare, quasi regina quedam Italie, purissimo ac saluberrimo celo constituta nec planitiei nec montis expers. Hinc apricissimi campi, illinc letissimi insurgunt colles. Amnis vero per media fluens menia cum maximo est ornamento tum multo maiori utilitati. In ipsa vero urbe mirande lautitie, incomparabilis nitor, stupendi ornatus, summa omnium rerum magnificentia est. Villarum autem immense inauditeque delitie, amenitas vero plus quam terrena; omnia plena letitie, plena suavitatis, plena decoris. His tot tantisque bonis ornamentisque referta, non solum Italie sed omnium provinciarum urbes longissime antecellit. Verum me pulcherrimarum rerum affluentia, et dives ac semper sponte sua se offerens ad dicendum materia, impetu quodam et violentia huc usque me rapuit, nec ullam consistendi prebuit facultatem. Et forsitan parum diserte facere visus sum, qui de ornamentis huius urbis disserens ea que sunt prima ac maxima
Abbreviated transcription (Latin):
pestilens delum : uł trassus atq impurus
aer. uł undarũ huunditas .uł autũpnales
ꝑturbant ac detrahũt morbi : ued tota
illa quantacũq est pura ac mmuirime pe¬
riculosa: minimeq infecta utilitas est¬
¶ Michi uoͣ solet uideri illa etiã de causa
ab infero mari florentia recessisse. ut
suꝑi quoq maris oportuntatẽ haberet.
quod quidem tonsilium satis laudari nõ
potest. Nam si in alterutro litore con¬
stitisset. preter ꝙͣ qđ multis uariis q
molestiis propter maris adherentiam
premeretur : illud etiam accederet
incomodum qđ minis ab altero esset re.¬
mota. Ex quo illud fieret ut ĩ duob
extremis eodem tempore peccauet. uł
longinquitate nima uł propinquitate.
¶ Nuc̃ autem sic ab utroq litore remota
est: ut non altero ipoꝵ uideat᷑ fuisse
contenta sed utcũq simul in suos
usus conuertere uoluisse. ¶ Sedet
enim media inter tyrrenũ ⁊ adriaticum

Expanded text:
pestilens celum, nichil crassus atque impurus pestilens celum, nichil crassus atque impurus aer, nichil undarum humiditas, nichil autumnales perturbant ac detrahunt morbi; sed tota illa quantumcumque est pura ac minime periculosa minimeque infecta utilitas est. Michi vero solet videri illa etiam de causa ab infero mari Florentia recessisse, ut superi quoque maris opportunitatem haberet; quod quidem consilium satis laudari non potest. Nam si in alterutro litore constitisset, preterquam quod multis variisque molestiis propter maris adherentiam premeretur, illud etiam accederet incommodum quod nimis ab altero esset remota; ex quo illud fieret, ut in duobus extremis eodem tempore peccaret, vel longinquitate nimia vel propinquitate. Nunc autem sic ab utroque litore remota est ut non altero ipsorum videatur fuisse contenta, sed utrunque simul in suos usus convertere voluisse. Sedet enim media inter Tyrrenum et Adriaticum
Abbreviated transcription (Latin):
fluctibus maluit carere. ꝙ tot tantisq
fluctibus subracere : ¶ Quid autem si ne
portu quidem caret : Quanꝙͣ uereor qͦmͦ
hoc quis sit acceptirrus. Sed tamen dicã
qđ sentio.¶ut enm cetera piã: ita
et hoc sũma prorudentia optiõq consilio
factum ab hac urbe uidetur. Nam cuni
Alitore tantum uemota sit: ut oim̃um
illaꝵ talamitatum: quas maris ꝓpĩquitas
affert oĩno sit expers : ita tñ portubus
uitina est. ut nulla maris utilitate pͥuetur.
¶Itaq in his dum taxat rebus a mariti¬
mis urbibus florentia superat᷑: ĩ quib
iunci iuttoria est.¶ Illis enim portus
ac litora : nõ nullam sane prebent uti¬
litatemi. sed tamen eam ipãm młtis
implicitam ialamitatibus multisq
permixtam molestiis. ¶ Florentia uoͣ
ita propinquo feuitur ⁊nari ut puram
ex illo capiat utilitatem : nullis adue̾sis
rebus ꝑturbatam. nullisq calamitatib
ĩmunitam. Nichil ex hac comoditate

Expanded text:
fluctibus maluit carere quam tot tantisque fluctibus maluit carere quam tot tantisque fluctibus subiacere. Quid autem sine portu quidem caret? Quanquam vereor quomodo hoc quis sit accepturus, sed tamen dicam quod sentio. Ut enim cetera omnia, ita et hoc summa providentia optimoque consilio factum ab hac urbe videtur. Nam cum a litore tantum remota sit ut omnium illarum calamitatum quas maris propinquitas affert omnino sit expers, ita tamen portubus vicina est ut nulla maris utilitate privetur. Itaque in his duntaxat rebus a maritimis urbibus Florentia superatur in quibus vinci victoria est. Illis enim portus ac litora nonnullam sane prebent utilitatem, sed tamen eam ipsam multis implicitam calamitatibus multisque permixtam molestiis. Florentia vero ita propinquo fruitur mari ut puram ex illo capiat utilitatem, nullis adversis rebus perturbatam nullisque calamitatibus imminutam. Nichil ex hac incommoditate
Abbreviated transcription (Latin):
maris preuna: hec laudanda propĩquitas.
Sed quid ego tam longinqua cõmemoro:
Ianuam nobilissimani italie urbẽ. Secũdo
bello punco a Magone hanltaris filio
ex inproiuso captam: et ad solum dixutã
legimus. ¶ Qͥd phocensium euersionẽ
cõmemorem : ¶Qͥd uyracusaꝵ: Quid
Alexandrie : ¶Quid athenarum : Quio
populo .R. maxime florente. et orbi tr̃ar
imperante: Nõne ita per multos aimios
a predatoriis classibus infestatũ ẽ mare
ut cãplunes populi. Ro. urbes extreinã
cladem paterentur : Nec is populus qui
totum subegerat orbem a classiũ intur¬
siombus marctimas urbes ualuit illesas
prestare: ¶ Adde crassitatem aeris:
aclde ĩconstantiam celi . sadde pallentes
morbos. idest insalubritatem litoree pla¬
ge. et totius maritime confinitatis ĩcle¬
mentiam. ¶ In his tot tantisq adue̾sis
rebus minime mirandum est si pruden¬
tissima uebs effugit portũ . ut se tranꝗl.¬
litatis conferret in portum. et maris

Expanded text:
maris premia, hec laudanda propinquitas! maris premia, hec laudanda propinquitas! Sed quid ego tam longinqua commemoro? Ge nuam, nobilissimam Italie urbem, secundo bello Punico a Magone, Hamilcaris filio, ex improviso captam et ad solum dirutam legimus. Quid Phocensium eversionem commemorem? Quid Syracusarum? Quid Alexandrie? Quid Athenarum? Quid? Populo romano maxime florente et orbi terrarum imperante, nonne ita per multos annos a predatoriis classibus infestatum est mare ut complures populi romani urbes extremam cladem paterentur? Nec is populus, qui totum subegerat orbem, a classium incursionibus maritimas urbes valuit illesas prestare. Adde crassitatem aeris, adde inconstantiam celi, adde pallentes morbos, id est insalubritatem litoree plage et totius maritime confinitatis inclementiam. In his tot tantisque adversis rebus minime mirandum est si prudentissima urbs effugit portum, ut se tranquillitatis conferret in portum et maris
Abbreviated transcription (Latin):
suspicari. ¶ Hec si illi reputabut iã inci¬
pient credere nichil huis urbi deesse ꝙ
maritima non sit: sed contra ut cetera oiã
ita et hoc sũma prorudentia factum ¶. Iroia
nobilissimum totius asie culmen ⁊ celitũ
ut inquit ille egregius labor bis t lasse
capta ac diruta est. Primo herculis et
Thelamonis repentino aduentu. Secundo
agamenoms et ulixis fraude. ¶Capi
fłorentissima ciuitas nullo modo poterat.
nisi uicinũ mare prebuisset faccultatem.
Decẽnum terpestribus preliis frustra exat
cõsup̃tum. sad classem demq atq undas
decursum est. aptissimam ad insidias
tendendas materiam. et cum ciues se diu¬
turna obsidione liberatos arbitranent᷑
cum nichil hostile usꝙͣ appareret uel
suspicarentur. ¶at arguia phalanx in¬
structis nouibus ibat. a tenẽdo tacite ꝑ
amica silentia lune. ¶Et paulo post. Alii
rapiũt incẽsa ferut̃q pergama. uos celsis
nũc primũ a nauibus itig. ¶ hrc sunt

Expanded text:
suspicari. Hec si illi reputabunt, iam incisuspicari. Hec si illi reputabunt, iam incipient credere nichil huic urbi deesse quod maritima non sit, sed contra, ut cetera omnia, ita et hoc summa providentia factum. Troia, nobilissimum totius «Asie culmen et celitum», ut inquit ille, «egregius labor» bis classe capta et diruta est; primo Herculis et Telamonis repentino adventu, secundo Agamemnonis et Ulixis fraude. Capi florentissima civitas nullo modo poterat, nisi vicinum mare prebuisset facultatem. Decennium terrestribus preliis frustra erat consumptum. Ad classem denique atque undas decursum est, aptissimam ad insidias tendendas materiam; et cum cives se diuturna obsidione liberatos arbitrarentur, cum nichil hostile usquam appareret, nichil suspicarentur, «at Argiva falanx instructis navibus ibat a Tenedo tacite per amica silentia lune». Et paulo post «Alii rapiunt incensa feruntque Pergama; vos celsis nunc primum a navibus itis?» Hec sunt
Abbreviated transcription (Latin):
et maxime inter se disiuncte nationes
sunt formidande. ¶ At qui fintimarum
gentium consilia nõnũꝙͣ fallunt: ꝗd faciẽt
igitur longinquarũ : Terrestres impetus
qui tandiores esse solent. nõnũ ꝙͣ piius
adsũt : qua quicꝙͣ tale potuerit presentiri.
¶Qͥd igitur a celeritate classium ẽ expectãdũ :
Non enim si hoc in presenti non frunt
ideo spare possumus aliquando nõ fore. et
fuisse olim certissime scimus. ¶ Est autem
ꝑstultum cũ secuxe tranquilleq poͥssis degere.
te ipm̃ periculis obiectare. ¶ Qđ si rationes
minime istos mouent: qui fluctꝰ ac litora¬
tantopere amant : at ne antiquitatis etiã
cõmonebut exempla.Lege latinas.lege
grecas historias. et ĩ his aiãcluerte ꝙͣ młti
sint casus . ꝙͣ crebra excidia drbiũ mariti¬
marum: ꝙ multe ciuitates cũ flouerent
opibus. uiris pecuniis. A clarre hostium
peius fuerint capte ꝙͣ quicꝙͣ tale potuerit

Expanded text:
et maxime inter se disiuncte nationes, et maxime inter se disiuncte nationes, sunt formidande. Atqui finitimarum gentium consilia nonnunquam fallunt; quid facient igitur longinquarum? Terrestres impetus, qui tardiores esse solent, nonnunquam prius assunt quam quicquam tale potuerit presentiri; quid igitur a celeritate classium est expectandum? Non enim si hec in presenti non fiunt, ideo sperare possumus aliquando non fore; et fuisse olim certissime scimus. Est autem perstultum, cum secure tranquilleque possis degere, te ipsum sponte periculis obiectare. Quod si rationes minime istos movent qui fluctus ac litoratantopere amant, atne antiquitatis etiam commovebunt exempla? Lege latinas, lege grecas historias, et in his animadverte quam multi sint casus, quam crebra excidia urbium maritimarum, quam multe civitates, cum florerent opibus, viris, pecuniis, a classe hostium prius fuerint capte quam quicquam tale potuerint
Abbreviated transcription (Latin):
Longissime princeps. cũ ciuitatẽ que bene
ac beate uiueret in suis libris institueret
et que adesse. queue abesse oporteret. dili¬
gentissime perquireret. ¶ In primis quide
illud censuit. ut procul a mari eẽt remota.
nec putauit sapientissimus uir eã urbe
ullo modo beatam eĩ posse que aut ĩ litore
posita foret : aut maris fluctibus esset
propinqua. Narrat multas clades. młta
ad beate iuiuendum impedimenta: que inaris
porrigit affertq uicinia. Et profecto s i
recte considerare uolumus ꝑgraue quiddã
est : urbem eo in loco esse positam: ut
ATanai atq tribysonda: gades adusq sit
ꝑtimescendum. Ubi non solũ ꝗd uicine
agant gentes : quid finitimi populi cõsilii
cãpiant᷑ : quid moliantur . quẽad modun
erga nos fuerint amimnati. ꝑsceutari sat
estͦ et eorũ uel latentes insidias. uł aꝑtos
impetus cauere. Sed egiptii. phenices
colchi. Scite . Mauri. Gaditam. Barbare

Expanded text:
longissime princeps, cum civitatem que bene longissime princeps, cum civitatem que bene ac beate viveret in suis libris institueret et que adesse queve abesse oporteret diligentissime perquireret, in primis quidem illud censuit ut procul a mari esset remota. Nec putavit sapientissimus vir eam urbem ullo modo beatam esse posse que aut in litore posita foret aut maris fluctibus esset propinqua. Narrat multas clades, multa ad beate vivendum impedimenta que maris porrigit affertque vicinia. Et profecto, si recte considerare volumus, pergrave quiddam est urbem eo in loco esse positam, ut aTanai atque Tribisonda Gades adusque sit pertimescendum; ubi non solum quid vicine agant gentes, quid finitimi populi consilii capiant, quid moliantur, quemadmodum erga nos fuerint animati perscrutari sat est et eorum vel latentes insidias vel apertos impetus cavere, sed Egiptii, Phenices, Colchi, Scyte, Mauri, Gaditani, barbare
Abbreviated transcription (Latin):
sut̃ et ante oculos exposita nec demon¬
stratione ulla indigent. ¶ Hoc tra uico.
non facile reꝑiri posse agrum qui tantã
multi tudinem incolentium nutriat. Neq
enim plereq urbes tam frequentes habi¬
tatores habent ꝙͣ florentinus ager. Hos
tũ oĩs  una cũ populosissima urbe ita
pascit: ut non modo ad uictum. sed ne
ad delicias quidem exterm cuiꝰquã ĩdigeat
auxilii. ¶ Quãobrem urbs ⁊pã talis  est.
uel intra menia uel extra ut nulla bea¬
tior sit existimanda. ¶ Qđ siquis ẽ qui
propterea deesse aliquia huie urbi arbi¬
tretur ꝙ maritima non sit. is mer
iuditio longissime errat. et qđ laudare
debet . id in uitium uextit. ¶ Est enim
maris uicina. uendendis cõparandisq
rebus forsitan utił. ceterum salsa atq
amara minis.Iꝑ multa sũt ꝗppe ĩ cõmoda
quib maritime trbes obnoxie sũt. ꝑmłta
perienla quibus subiacere habẽt nẽcesse.
Plato athemiensis omĩum philosophoꝵ

Expanded text:
sunt et ante oculos exposita, nec demonsunt et ante oculos exposita, nec demonstratione ulla indigent. Hoc tantum dico, non facile reperiri posse agrum qui tantam multitudinem incolentium nutriat. Neque enim plereque urbes tam frequentes habitatores habent quam florentinus ager. Hos tamen omnes una cum populosissima urbe ita pascit ut non modo ad victum, sed ne ad delitias quidem externi cuiusquam indigeat auxilii. Quamobrem urbs quidem ipsa talis est, vel intra menia vel extra, ut nulla beatior sit existimanda. Quod si quis est qui propterea deesse aliquid huic urbi arbitretur quod maritima non sit, is meo iudicio longissime errat et quod laudare debet id in vitium vertit. Est enim maris vicinia vendendis comparandisque rebus forsitan utilis, ceterum salsa atque amara nimis. Permulta sunt quippe incommoda quibus maritime urbes obnoxie sunt, permulta pericula quibus subiacere habent necesse. Plato Atheniensis, omnium philosophorum
Abbreviated transcription (Latin):
circũadstant suo queq loco constituta
et luna a scellis cirtũdari poeta pecte
diceret quispiam  fitq ex eo res pul¬
cherrima uisu.¶ Quẽ admodũ enim in
Clipto circulis sese adinuicẽ includentib
intimus orbis ĩumbelicũ defiit . ꝗ mediꝰ
est totius eliper locus : rodem hic itidem
moclo uidemus regiones quasi circulos
quosdam adinuicem clausas ac tircũ fusas
quarũ urbs quidem prima est : quasi
unibelicus quidam totius ambitus media.¬
¶ Hec autẽ menibus cingitur atq subũbiis
Suburbia uursus uille cirtũdant. Uillas
autẽ oppida atq hec omns extima regio
maiore ambitu circuloq cõplectit᷑. ¶ Inter
oppida uero castella sunt arcesq in celũ
minãtes. et agricolarũ tutissima refugia.
multitudo autem incolarũ tanta est ut
omines saltus facillime cõpleantur.¶ Qid
dicam de suauitate atq abundantia
fructuum:¶Quid de agroꝵ splendidis¬
sima cultura : hec quidem oĩb not a

Expanded text:
circum adstant, suo queque loco constituta. circum adstant, suo queque loco constituta. Et lunam a stellis circumdari poeta recte diceret quispiam fitque ex eo res pulcherrima visu. Quemadmodum enim in clipeo, circulis sese ad invicem includentibus, intimus orbis in umbelicum desinit, qui medius est totius clipei locus, eodem hic itidem modo videmus regiones quasi circulos quosdam ad invicem clausas ac circumfusas, quarum urbs quidem prima est, quasi umbelicus quidam totius ambitus media. Hec autem menibus cingitur atque suburbiis. Suburbia rursus ville circumdant, villas autem oppida; atque hec omnis extima regio maiore ambitu circuloque complectitur. Inter oppida vero castella sunt arcesque in celum minantes et agricolarum tutissima refugia. Multitudo autem incolarum tanta est ut omnes saltus facillime compleantur. Quid dicam de suavitate atque abundantia fructuum? Quid de agrorum splendidissima cultura? Hec quidem omnibus nota
Abbreviated transcription (Latin):
sententiarum. opimonũ : ꝙͣ ẽẽ tantam
huius urbis amplitudinem ac marestatẽ.
quantam nec lingue narrantiũ sigͥficare
poterant nec mentes audientiũ cõcipere :
Nan laudant illam quidem : laudabuntq
semper omnes.Aullus tamen inuentii
est. qui cum eam cerneret. non multo
preclarior ꝙ audiens sibi finxerat uide¬
retur. ¶Itaq non uereor equidem ꝗn
permulti sint. qui me teaneritatis au¬
datieq condep̃nent. qui eiusmodi rem
fuerim agressus. ¶Sed neq ego poteram
tam inclitam urbem aspiciens nõ admirai
neq admirans laudes eius reticere
Qđ si eam assequor quã nulli inquam
assequi ualuerunt. iguosci uchi ꝙͣ
succenseri equius est. ¶ Seil iam ad rem
recleamus . ¶ Post iullas castella sunt.
Castella autẽ: rino uoͣ nichil est ex om̃i
illa regione. que iullas cingit : que non
splendidissimie ac celeberrimis referta
sit oppidis. Forb autem media e it
tanꝙͣ antistes quedã ac dnãtrix. Illa uoͣ

Expanded text:
sententiarum, opinionum quam esse tantam sententiarum, opinionum quam esse tantam huius urbis amplitudinem ac maiestatem quantam nec lingue narrantium significare poterant nec mentes audientium concipere? Nam laudant illam quidem laudabuntque semper omnes; nullus tamen inventus est cui, cum eam cerneret, non multo preclarior quam audiens sibi finxerat videretur. Itaque non vereor equidem quin permulti sint qui me temeritatis audacieque condemnent, qui eiusmodi rem fuerim aggressus. Sed neque ego poteram tam inclitam urbem aspiciens non admirari neque admirans laudes eius reticere. Quod si eam non assequor, quam nulli unquam assequi valuerunt, ignosci michi quam succenseri equius est. Sed iam ad rem redeamus. Post villas autem castella sunt. Castella autem ... imo vero nichil est ex omni illa regione que villas cingit que non splendidissimis ac celeberrimis referta sit oppidis! Urbs autem media est tanquam antistes quedam ac dominatrix; illa vero
Abbreviated transcription (Latin):
dut cum ĩ uncto staret᷑ clippeo: nullius
ui depelli potuissi .: qđ a polydamante
factum legimus : et deide michi super his
rebus obscuperrenti addat . hec quidẽ audita
incredibilia uideri. ICeterũ siquis hominem
iudeat cõtempleturq corporis robur fore
ut non amplius quisꝙͣ̃ admiret᷑: sed et
hec que narrata sunt et maiora etiã cum
facere posse confidat .slyec inꝙͣ siꝗs michi
narret. asfirmetq continuo: michi for¬
tissimi uiri imago succurrat. necesse est.
que generosam quandam habitudinẽ cor¬
poris et mẽbrorum letitiam uoburq ostẽtet
bic cuni her prestantissima ⁊ ounatissiã
urbs omẽm admirationem de se conaeptã
simulatq uisa est. cõtinuo expellat : in
contrariũq mentes hominum refõmet.
necesse est infuntam quandam iuim ma¬
gnificentie ornamentoꝵ. opulentieq in
se habere. ¶ Qiuol enim aliud dici potest
in tam manifesta mutatione mentis

Expanded text:
aut, cum in uncto staret clipeo, nullius aut, cum in uncto staret clipeo, nullius vi depelli potuisse, quod a Polidamante factum legimus; et deinde michi super his rebus obstupescenti addat hec quidem audita incredibilia videri, ceterum si quis hominem videat contempleturque corporis robur, fore ut non amplius quisquam admiretur, sed et hec que narrata sunt et maiora etiam eum facere posse confidat; hec, inquam, si quis michi narret affirmetque, continuo michi fortissimi viri imago succurrat necesse est, que generosam quandam habitudinem corporis et membrorum letitiam roburque ostentet. Sic, cum hec prestantissima et ornatissima urbs omnem admirationem de se conceptam, simul atque visa est, continuo expellat in contrariumque mentes hominum reformet, necesse est infinitam quandam vim magnificentie, ornamentorum opulentieque in se habere. Quid enim aliud dici potest in tam manifesta mutatione mentis,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis potest. sed tantũ auclita a uisu
superantur quantũ ab auditis uincebatur
opino. ¶ Equidem nescio quid ceteri exi¬
sciment. sed michi ita purguẽs iuderi.
solet eiusenodi argumentum . ut uel hoc
rino abunde putem huiusce urbis incre¬
dibilem quandam prestantiam confir¬
mari posse.¶Neq enim itallla tanta et
tam comuins admiratio. ita facile uisa
urbe ex animo deleri et extirpari posset.
nisi esset in ipã urbe ius quedam maior
ingenuitatis atq decoris: que illũ animi
stuporem premagnitudine rerum gestaꝵ
conceptum : non actenuare modo uerũ etiam
obrueret . PUelut enim siquis mihi nãret
ĩ audita quecdam et incredibilia uiriũ facinora
a pugile quodam in certamimbus edita.
Si alios pugno contritos . Alios cestu pro¬
stratos ab eo predicet : Si multos ab imo
uictos ac precipites datos. Si citatis quadri¬
gis scetisset aut unũ taurũ ꝑ stadiu
tulisse: qu mylocrotonates fecisse dicitur.

Expanded text:
verbis potest. Sed tantum audita a visu verbis potest. Sed tantum audita a visu superantur, quantum ab auditis vincebatur opinio. Equidem nescio quid ceteri existiment, sed michi ita perurgens videri solet eiusmodi argumentum ut vel hoc uno abunde putem huiusce urbis incredibilem quandam prestantiam confirmari posse. Neque enim illa tanta et tam communis admiratio ita facile, visa urbe, ex animo deleri et extirpari posset, nisi esset in ipsa urbe vis quedam maior ingenuitatis atque decoris, que illum animi stuporem pre magnitudine rerum gestarum conceptum non attenuaret modo, verum etiam obrueret. Velut enim si quis michi narret inaudita quedam et incredibilia virium facinora a pugile quodam in certaminibus edita; si alios pugno contritos, alios cestu prostratos ab eo predicet; si multos ab uno victos ac precipites datos, si citatas quadrigas stetisse aut vivum taurum per stadium tulisse, quod Milo Crotoniates fecisse dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
non aspexerunt. neq uiderunt eius
magnificentiam. ¶Ceterũ ubi illã intuiti
sunt᷑. oiis̃ talis euanescit abitq admiratio.
Uidemus hoc quidem inter omẽs constare.
Nec ullus florentiam aduenit. qui non id
sibi euenisse fateatur. Nam simulatq
urbem conspitati sunt. cum occirrrat
oculis tanta moles rerum. tãta edifitioꝵ
collatio. tanta magnificentia: tantus
splendor. cum precelsas tueres : cum
marinorea templa : tun basilicarum
fastigia : cum superbissimas domos : cum
turrita menia : cum iullaꝵ młtitudinẽ
cum delitias: nitorem : ornatũ intuent᷑.
illico omium mentes anmiq ita mutant᷑:
ut non iam de iaximis atq ãplissimis
rebus ab hac urbe gestis obstupestant :
non. sed potius sufficientem autument
ad totius orbis domimum imperiumq
adhipistendum. ¶ Ex quo intelligi potest
maxime admirabilem esse hanç urbem. de
cuius pulchritudine ac maginficẽtia nemo
satis digue uł concipere amino uł enarrare

Expanded text:
non aspexerunt neque viderunt eius non aspexerunt neque viderunt eius magnificentiam. Ceterum ubi illam intuiti sunt, omnis talis evanescit abitque admiratio. Videmus hoc quidem inter omnes constare, nec ullus Florentiam advenit qui non id sibi evenisse fateatur. Nam simul atque urbem conspicati sunt, cum occurrat oculis tanta moles rerum, tanta edificiorum collatio, tanta magnificentia, tantus splendor, cum precelsas turres, cum marmorea templa, cum basilicarum fastigia, cum superbissimas domos, cum turrita menia, cum villarum multitudinem, cum delitias, nitorem, ornatum intuentur, illico omnium mentes animique ita mutantur ut non iam de maximis atque amplissimis rebus ab hac urbe gestis obstupescant, non! sed potius sufficientem autument ad totius orbis dominium imperiumque adipiscendum. Ex quo intelligi potest maxime admirabilem esse hanc urbem, de cuius pulchritudine ac magnificentia nemo satis digne vel concipere animo vel enarrare
Abbreviated transcription (Latin):
potentissimum et opulentissimum hostem.
ita sũma ui ꝑ multos annos contendit
ut omĩum mentes ĩ admirationẽ conuer¬
teret.¶Eum enim ducem cuiꝰ opes atq
potentiam et trãsalpine gentes : et reliqͣ
oĩs formidabat italia. spe elatum uictoriis
exultantem: onnãq miro successu quasi
tempestatem quandam occupantem. Ndẽc
una ciuitas inuenta est que non solum
inuadentem reprimeret . cursũq uicto¬
riarum retardaret. uerũ etiã post longũ
bellum affligeret. ¶ Sed de reb quide̾
ab hac urbe gestis: paulo post erit tẽpus
facultasq dicendi. Nuc̃ aut̃ qd intendimꝰ
agamus. ¶ Dico igit᷑ omẽs hoiẽs sũ
esse admiratos magnitudinẽ contentiors̃
et diuturntatem belli ut secũ ipĩ obstu¬
pescerent. Nonde huic um ciuitati tante
uires. tante opes : tante ad bellũ suppedi¬
tarentur pꝑcume. ¶ Sed hec tanta admi¬
ratio. hic fantus stupor : tam diu apud
horẽs. ꝙ diu hanc pulcerrimam urbem

Expanded text:
potentissimum et opulentissimum hostem potentissimum et opulentissimum hostem ita summa vi per multos annos contendit ut omnium mentes in admirationem converteret. Eum enim ducem, cuius opes atque potentiam et transalpine gentes et reliqua omnis formidabat Italia, spe elatum, victoriis exultantem omniaque miro successu quasi tempestatem quandam occupantem hec una civitas inventa est que non solum invadentem reprimeret cursumque victoriarum retardaret, verum etiam post longum bellum affligeret. Sed de rebus quidem ab hac urbe gestis paulo post erit tempus facultasque dicendi; nunc autem quod intendimus agamus. Dico igitur omnes homines sic esse admiratos magnitudinem contentionis et diuturnitatem belli ut secum ipsi obstupescerent unde huic uni civitati tante vires, tante opes, tante ad bellum suppeditarentur pecunie. Sed hec tanta admiratio, hic tantus stupor tam diu apud homines est quam diu hanc pulcherrimam urbem
Abbreviated transcription (Latin):
adueniut : tum procul ex aliquo montis
uertice. tantam molem urbis: tantam
amplitudinem tantum ornatũ. tantã
frequentiam uillarum conspitant᷑. Nec uo
procul cõspecta spetiosa sunt : cum autẽ
te illis admiscueris sordescũt. qđ ĩ nõ
uera pulcritudine euenire solet.s ded
ita oimiã cõparata sut: ita nõ simulato
intent decore : ut quãto propius ĩtueare.
tantum magnificentie tibi cuescat opimo
Quare etͦ uille longinquos aspectus
nitoris ornatusq obliti. tãtũ splendorẽ
urbis uelut acconiti admirant᷑. ¶ Uolo
preterea unũ narrare qđ michi ĩ primis
argumentum ruderi solet magintudĩs huius
urbis ostendende. ¶Gessit hec ciuitas cõplu¬
rima bella . Contra potentissimos hostes
ueluctata est.Strauit crescẽtes et formi¬
dolosas potentias: consilio: opibus. magni¬
tudine animorũ eos superauit. quibus nec
par quidem fore. nec resistere posse ullo
pacto credebatur. ¶ Nuperrime uero adu̾s

Expanded text:
adveniunt, cum procul ex aliquo montis adveniunt, cum procul ex aliquo montis vertice tantam molem urbis, tantam amplitudinem, tantum ornatum, tantam frequentiam villarum conspicantur. Nec vero procul conspecta speciosa sunt, cum autem te illis admiscueris sordescunt, quod in non vera pulchritudine evenire solet. Sed ita omnia comparata sunt, ita non simulato nitent decore, ut, quanto propius intueare, tantum magnificentie tibi crescat opinio. Quare et ville longinquos aspectus, nitoris ornatusque obliti tantum splendorem urbis velut attoniti admirantur. Volo preterea unum narrare quod michi in primis argumentum videri solet magnitudinis huius urbis ostendende. Gessit hec civitas complurima bella; contra potentissimos hostes reluctata est. Stravit crescentes et formidolosas potentias. Consilio, opibus, magnitudine animorum eos superavit quibus nec par quidem fore nec resistere posse ullo pacto credebatur. Nuperrime vero adversus
Abbreviated transcription (Latin):
exelo delapsa. ꝙͣ manu hominum facta
iudeantur. ¶At quanta horũ edifitioꝵ
magnificentia est : quantũ decus : quãtus
ornãtus : Sut enim ampliora etiã ꝙͣ ut¬
bana: ut pote latioribus in locis cõstituta
et maiori cum licentia ad delectationem
a menitatemq edificata. Quãobrem nemo
Inhis laxitatem requirit. nemo porticum.
nemo ortos . nemo iuiridaria. ¶Naz ꝗd
ego de cubiculis. aut tricliuuis loquar:
quibus nichil est magnificentius aut ornatiꝰ.
Inter hec uero frondosi luci. florida prata.
lactissimi riui. intidissimi fontes. et qd
onna superat. natura ipã locoꝵ ad leticiã
nata: Uident᷑ enim colles ipĩ uidene :¬
et quandam a se diffundere iocunditatem.
qua intuentes expleri non possũt: nec
udendo satiari. ut unuersa hec regio
paradisus quedã recte haberi et nominari
queat ÷ cui nichil uel ad pulchritudinem
uel ad leticiam in toto orbe sit par. ¶Ob¬
stupescunt certe hoiẽs qui florentiam

Expanded text:
e celo delapsa quam manu hominum facta e celo delapsa quam manu hominum facta videantur. At quanta horum edificiorum magnificentia est, quantum decus, quantus ornatus! Sunt enim ampliora etiam quam urbana, utpote latioribus in locis constituta et maiori cum licentia ad delectationem amenitatemque edificata. Quamobrem nemo in his laxitatem requirit, nemo porticum, nemo hortos, nemo viridaria. Nam quid ego de cubiculis aut tricliniis loquar, quibus nichil est magnificentius aut ornatius? Inter hec vero frondosi luci, florida prata, letissimi rivi, nitidissimi fontes et, quod omnia superat, natura ipsa locorum ad letitiam nata. Videntur enim colles ipsi ridere et quandam a se diffundere iocunditatem, qua intuentes expleri non possunt nec videndo satiari, ut universa hec regio paradisus quedam recte haberi et nominari queat, cui nichil vel ad pulchritudinem vel ad letitiam in toto orbe sit par. Obstupescunt certe homines qui Florentiam
Abbreviated transcription (Latin):
sit constituta. et enim ĩ magna olasse
pictoria nauis eiusmodi eẽ solet ut facile
a ppareat in illa uectari ducem qui ceterorũ
sit moderator et princeps : sic huiꝰ arcis
ea species est. ut quiuis iudicare possit ĩ
ea habitare uiros qui gubernatores sint
uerum publicarum.dore enim magnifice
instructa est: sic precelsa insurga : ut
omibus que circa sunt edibus latissime
dominetur: appareatq eius plusꝙͣ pͥuatũ
fastigium.¶Quanꝙͣ uereor equidem ne hec
simpliciter arx : uerũ arx dorcis appellari
debeat .Tam multa emm statĩq atq
menbus extuleris pedem : undiq tibi
occurrũt edificia: ut illa quidem ur̃bs hec
autem que membus cingit᷑: rectius Arx
appellanda uideatur. ¶ Quẽ ad modũ emm
de niue scuibit homerus: illam celitug de¬
lapsam montes occupare et colles. iugaq
montium et pinguia culta: ita hec extra
urbem edifitia umuersos circum monites
colles ẜ et planitiem occupant: ut potiꝰ

Expanded text:
sit constituta. Ut enim in magna classe sit constituta. Ut enim in magna classe pretoria navis eiusmodi esse solet ut facile appareat in illa vectari ducem qui ceterorum sit moderator et princeps, sic huius arcis ea species est ut quivis iudicare possit in ea habitare viros qui gubernatores sint rerum publicarum. Sic enim magnifice instructa est, sic precelsa insurgit, ut omnibus que circa sunt edibus latissime dominetur appareatque eius plus quam privatum fastigium. Quanquam vereor equidem ne hec simpliciter «arx», verum «arx arcis» appellari debeat. Tam multa enim, statim atque menibus extuleris pedem, undique tibi occurrunt edificia, ut illa quidem «urbs», hec autem que menibus cingitur rectius «arx» appellanda videatur. Quemadmodum enim de nive scribit Homerus, illam celitus delapsam montes occupare et colles iugaque montium et pinguia culta, ita hec extra urbem edificia universos circum montes collesque et planitiem occupant, ut potius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpatulo est : atq in primo ut ita dicam
cortice : qđ simulatq urbem ingressi sunt
aduene homines ĩtueantur. ¶ At si celebriora
loca relinquant : si non domorũ cortices. sed
medullas ꝑscrutentur : nichil erit qđ ei ꝙͣ
ante conceperãt opĩomi responiedeat. pro domibꝰ
enini edicule sunt: proq externo decore.:
interne sordes. Florentiam uoͣ: isi intus
inspiciatur: oĩs eius pulchritudo cognosci nõ
potest. IItaq qđ aliis damnũ existimationis
affert . huic sũme augit exiscimationem.
¶Non enim intra parietes minus ornamenti
aut magnificentie habet ꝙͣ extra .INec una
aut alterã uia decora aut nitida est. sed uni¬
uerse totius irobis partes.Nas uelud sanguis
per unuersum corpus. sic ornamenta delitieq
per uniuersam urbem diffuse sunt. ¶ Per¬
media uero edificia: superbissima insurgit
arx. ingenti pulcritudine. imroq apparatu:
que ip̃o aspectu facile declarat cuiꝰ rei grã

Expanded text:
propatulo est atque in primo – ut ita dicam propatulo est atque in primo – ut ita dicam – cortice, quod simul atque urbem ingressi sunt advene homines intueantur. At si celebriora loca relinquant, si non domorum cortices sed medullas perscrutentur, nichil erit quod ei quam ante conceperant opinioni respondeat: pro domibus enim edicule sunt, proque externo decore interne sordes. Florentia vero nisi intus inspiciatur, omnis eius pulchritudo cognosci non potest. Itaque quod aliis damnum existimationis affert, huic summe auget existimationem. Non enim intra parietes minus ornamenti aut magnificentie habet quam extra; nec una aut altera via decora aut nitida est, sed universe totius urbis partes. Nam velut sanguis per universum corpus, sic ornamenta delitieque per universam urbem diffuse sunt. Permedia vero edificia superbissima insurgit arx ingenti pulchritudine miroque apparatu, que ipso aspectu facile declarat cuius rei gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ficate sunt. ¶Quid potest esse pulchrius
aut amemus ꝙͣ cernere domoꝵ uestibula:
Athria : pauimenta: tricliuia: ceteraq domoꝵ
penetralia: Intueri laxitatem edium multitu¬
dinis capacem. intueri proiecta: forinces/ la¬
quearia : tecta supra modum ornata : Et quod
uii plerisq demibus est. estiua habitacula ab
hibernis diuisa. ¶ Ad hec uero predara cubicłã.
ditissimam supellectilem : aurũ: argentum:
stragulam uestem. pretiosaq peristromata.¬
¶ Sed ne ego stultus sum qui hec enumerare
agrediar : Non michi si centum lingue sĩt
or̃aq centum. ferrea uox. omẽm magficẽtiam
ornatum. gaçam. delitias. nitorem possem
ostendere. ¶Sed siquis ea nosce cupit . huc
accedat : urbem peragret: nec uelut festinus
hospes : aut citatus uiator pertranseat/ sed
insistat : inquirat cõtempletur. Na ceteraꝵ
quidem urbium ualde interest nequis in
ea peregrinus trahat moram diutus. Nam
si quid ornamenti habent : id quidem omne

Expanded text:
ficate sunt. Quid potest esse pulchrius ficate sunt. Quid potest esse pulchrius aut amenius quam cernere domorum vestibula, atria, pavimenta, triclinia ceteraque domorum penetralia? Intueri laxitatem edium multitudinis capacem! Intueri proiecta, fornices, laquearia, tecta supra modum ornata, et quod in plerisque domibus est estiva habitacula ab hibernis divisa! Ad hec vero preclara cubicula, ditissimam supellectilem, aurum, argentum, stragulam vestem pretiosaque peristromata! Sedne ego stultus sum qui hec enumerare aggrediar? Non michi si centum lingue sint, oraque centum, ferrea vox, omnem magnificentiam, ornatum, gazam, delitias, nitorem possem ostendere. Sed si quis ea nosse cupit, huc accedat, urbem peragret; nec velut festinus hospes aut citatus viator pertranseat, sed insistat, inquirat, contempletur. Nam ceterarum quidem urbium valde interest ne quis in ea peregrinus trahat moram diutius. Nam si quid ornamenti habent, id quidem omne in
Abbreviated transcription (Latin):
In hac uoͣ nr̃a nulla est uia: nulla urbis
regio. que non amplissimis atq ornatissis
edificiis sit referta. ¶ Que enim deus
ĩ mortalis domoꝵ instructiones. que ornam̃ta.
ꝙͣ magnus edificatoꝵ animus in his instructio¬
nibus cernitur : ꝙͣ magne eorũ qui ĩ habitãt
delitie: ¶ Inter cetera tamen urbis edificia
angustiori quadam amplitudine ac magͥficẽtia
prestant sacra templa atq delubra : que fre¬
quentissime per urbem sparsa ac̃ distributa
ut diuina decet loca. mira a suis queq tͥbub
coluntur pietate : mira religione obseruant᷑.
Itaq nichil est illis ditius ͦ nichil ornatius.
nichil maguificentius.¶Non enim prophana
tantum loca cure fuit ornare. uerum etiam
sacra: nec uiuentium habitacula prec la ra
esse uoluerunt: uerũ etiã defũctoꝵ sepulchra.
Ded redeo ad priuatorũ domos: que ad delitas.
ad amplitudinem : ad honestatem inaximeq
ad magnificentiam instructe: excogitate: edi¬

Expanded text:
In hac vero nostra nulla est via, nulla urbis In hac vero nostra nulla est via, nulla urbis regio, que non amplissimis atque ornatissimis edificiis sit referta. Que enim, Deus immortalis, domorum instructiones, que ornamenta! Quam magnus edificatorum animus in his instructionibus cernitur, quam magne eorum qui inhabitant delitie! Inter cetera tamen urbis edificia augustiori quadam amplitudine ac magnificentia prestant sacra templa atque delubra, que frequentissime per urbem sparsa ac distributa, ut divina decet loca, mira a suis queque tribubus coluntur pietate, mira religione observantur. Itaque nichil est illis ditius, nichil ornatius, nichil magnificentius. Non enim profana tantum loca cure fuit ornare, verum etiam sacra; nec modo viventium habitacula preclara esse voluerunt, verum etiam defunctorum sepulchra. Sed redeo ad privatorum domos, que ad delitias, ad amplitudinem, ad honestatem maximeque ad magnificentiam instructe, excogitate, edi
Abbreviated transcription (Latin):
hoiũm frequentia cõpita . sDomus autem
prope amnem site. partim undis preter¬
labentibus abluuntur : partim tantum
A fluuo recedũt. quãtum iue intermnedie
spatium xelinquatur : qua frequentissima
multitudo uł negotii obeundi uł uoluptatis
grã possit moedere. ¶Nichil est enim de¬
ambulatiombus per hec loca suauius. Aut
meridianis si hiemps sit. aut uespertims
si estas .¶ Ded quid ego in uno aliqͦ urbis
loco occupatus sum: Qͥd uix̃ fliu ripas
&eu piscator quidam obuersor : Quasi
uero hec dum taxat regio splendida sit
ac nõ unuerse totius uxbis partes simili
aut etiam maiori pulchritudine inteant
Quia est in toto urbe tam splendrdum
aut tam magnificum : qđ cum edificiis
huiꝰ sit cõparandum: Pudet me profetto
ceterarũ urbium. quotiens huius rei in
uenit ĩ mentem. Ille enim una aut
sũmum duabus uiis in tota urbe ornatis. In
ceteris omnibus ita ornamentoꝵ uacue sunt.
ut ab aduenis conspici magnopere erubescant.

Expanded text:
hominum frequentia compita. Domus autem hominum frequentia compita. Domus autem prope amnem site partim undis preterlabentibus abluuntur, partim tantum a fluvio recedunt quantum vie intermedie spatium relinquatur, qua frequentissima multitudo vel negotii obeundi vel voluptatis gratia possit incedere. Nichil est enim deambulationibus per hec loca suavius, aut meridianis si hiems sit, aut vespertinis si estas. Sed quid ego in uno aliquo urbis loco occupatus sum? Quid iuxta fluvii ripas ceu piscator quidam obversor? Quasi vero hec duntaxat regio splendida sit ac non universe totius urbis partes simili aut etiam maiori pulchritudine niteant! Quid est in toto orbe tam splendidum aut tam magnificum quod cum edificiis huius sit comparandum? Pudet me profecto ceterarum urbium, quotiens huius rei michi venit in mentem. Ille enim una aut summum duabus viis in tota urbe ornatis, in ceteris omnibus ita ornamentorum vacue sunt ut ab advenis conspici magnopere erubescant.
Abbreviated transcription (Latin):
urbis uie atq plathee.Neq uo mũditiã
non autem salubritatem ccli : nec salubri¬
tatem celi. non autem multitudinem ac
frrequentiam populi. Sed de primo ad ex¬
tremum onnã ad sunt que beatã urlem
possunt efficere. ¶ Siue enm antiꝗtate
delecteris: permulta inuemes uel in pu¬
blicis uel in priuatis edibus antiꝗtatis
uestigia. ¶ Siue nouitatem queris nichil
noius ex edificatiombus magnificentius
aut splendidius est. ¶ Amnis uero qui
per inecdiam fluit urbem: difficile dictu ẽ
plus ne utilitatis afferat. an amenitatis
¶Quatuor enim ex lapide quadrato instructi
pontes fluuii ripas utrinq coniungunt
ita per cõmode inter se dimensi ut nulla
celeberrimarũ uiarum interuentu aluei
abruptionem patiat᷑. nec minus comode
per urbem ince̾das: ꝙͣ si a nullo prorsus
amne esset diuisa. ¶Hinc atq hinc splen¬
didissime plathee. et nobiliũ samiliarũ
ornatissime porticus. et semper aetibus

Expanded text:
urbis vie atque platee. Neque vero munditiam urbis vie atque platee. Neque vero munditiam non autem salubritatem celi; nec salubritatem celi, non autem multitudinem ac frequentiam populi. Sed de primo ad extremum omnia assunt que beatam urbem possunt efficere. Sive enim antiquitate delecteris, permulta invenies vel in publicis vel in privatis edibus antiquitatis vestigia. Sive novitatem queris, nichil novis exedificationibus magnificentius aut splendidius est. Amnis vero, qui per mediam fluit urbem, difficile dictu est plusne utilitatis afferat an amenitatis. Quatuor enim ex lapide quadrato magnifice instructi pontes fluvii ripas utrinque coniungunt, ita percommode inter se dimensi ut nulla celeberrimarum viarum interventu alvei abruptionem patiatur, nec minus commode per urbem incedas quam si a nullo prorsus amne esset divisa. Hinc atque hinc splendidissime platee et nobilium familiarum ornatissime porticus, et semper cetibus