comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sortitus De dõno gerardo de fur¬
sa magne fanctitatis moͣcho.
gerardus de fursa tuiꝰ me¬
moria ĩ bñdcõne ẽ ÷ quẽq
ꝓ sua singulari puritate et sãc¬
timonia btũs bernardus singu¬
lari gratia p̃ ceteris honorabat.
mirabilẽ atq amabilẽ nimis
se uniuersitati cõgregatioĩs ĩ om̃ĩ
forma religionis exhibebat. Cau
dũ adhuc eẽt monachus in farfa
que ẽ tustie nobilis abbatia reue¬
lante dnõ uidit in piritu se trãs¬
positũ ĩ claraualle: idq gerẽtẽ
officii ut duobus bacinis singu¬
las officinas circuiens fratrũ ma¬
nibus abluẽdis aquã infũderet
In quo nimitũ designatũ fuisse
rei exitus docuit. quia ip̃e futu¬
rus ẽẽt: qui fratrũ clareuallẽsiũ
excessus cotidiana ỹmo fere con-¬
tinua oculorũ ĩũdacioẽ ac si duo¬
bus infusoriis ablueret Cũ itaq
dulci reuelatioẽ p̃sagiũ futurorũ
accepisset exarsit cõtinuo ĩ p̃cor¬
diis eius uehemẽs ignis sacri de¬

Expanded text:
T XV. De domno Gerardo de Furfa, magnae sanctitatis monacho. Gerardus de Furfa, cujus memoria in benedictione est, quemque pro sua singulari puritate et sanctimonia, beatus Bernardus singulari gratia prae caeteris honorabat: mirabilem atque amabilem nimis se universitati congregationis in omni forma religionis exhibebat. Qui dum adhuc esset monachus in Farfa, quae est Tusciae nobilis abbatia, revelante Domino vidit in spiritu se transpositum in Claravalle, idque gerentem officii, ut cum duobus bacinis singulas officinas circuiens, fratrum manibus abluendis aquam infunderet. In quo nimirum designatum fuisse rei exitus docuit, quia ipse futurus esset qui fratrum Claraevallensium excessus quotidiana, imo fere continua oculorum inundatione, ac si duobus infusoriis, ablueret. Cum itaque dulci hac revelatione praesagium futurorum accepisset, exarsit continuo in praecordiis ejus vehemens ignis sacri de
Abbreviated transcription (Latin):
tierat satiandus Aliꝙͣto uero pͦ¬
ea temꝑe elapso apparuit ĩ uisioẽ¬
cuidã religioso cõuerso noiẽ laurẽ¬
cio. letus citq p̃clarus p̃ciosis e¬
ciã uestibus decenter ornatus : in¬
dicans ei qr ꝑ dei graciã gaudiũ
sempiternũ optineret et gloriam.
Fracri autẽ impensius supplicanti
ut eius bñdcõnẽ atq suffragia mẽ¬
retur ⁊ bñdixit atq ita respondit.
rũeciã pro ipiũs uniuerfitate et¬
clesie. De hoc trumẽ cõqueror aliꝙͣ¬
tulũ ꝙ fratres ĩfirmarii adhuc ui¬
uẽtẽ atq spirantẽ me pre nimia
festinacione collegerũt : atq tãꝙͣ
penitus exaĩmẽ de loco ĩ extremi ᷤᷤ
agenciũ asportauerũt Trãsactis
uero pꝰ obitũ eius aliꝙͣtis ãnis.
cõsũmatis iã nouo claustro et no¬
ua eccłia q̃ licẽtia et bñdcõne btĩ
b̾nardi ĩiciata fuerat ͥ sacͣ ossa
ipiũs de loco quo pmitus tumu¬
lata fuerãt sũt sublata ĩ theca qͣ

Expanded text:
tierat, satiandus. Aliquanto vero potierat, satiandus. Aliquanto vero postea temcuidam religioso converso, nomine Laurentio, laetus atque praeclarus, et pretiosis vestibus decenter ornatus, indicans quia per Dei gratiam gaudium sempiternum obtineret et gloriam. Fratri autem solo tenus supplicanti ut ejus benedictionem atque suffragia mereretur, benedixit atque ita respondit: « rum etiam pro ipsius universitate Ecclesiae. De hoc tamen conqueror aliquantulum quod fratres infirmarii, adhuc viventem et spirantem me, prae nimia festinatione collegerunt, atque tanquam penitus exanimem, de loco in extremis agentium asportaverunt. » Transactis vero post obitum ejus aliquantis annis, consummatis jam novo claustro et nova ecclesia, quae licentia et benedictione beati Bernardi initiata fuerant, sacra ossa ipsius de loco quo primitus tumulata fuerant sublata, in theca, qua
Abbreviated transcription (Latin):
posito btũs bernardus angelico
uultu et uestibus albis decorat᷑
appariut᷑: in ea tamẽ consistencia
et habitudiẽ corporis : qua ante
obitũ fuit Quẽ cũ ille cõspiceret
ad se ingrediẽtẽ: et ueteranos ac
uenerandos artus baculo sustẽ¬
tantẽ manu et uoce qua poterat
siuis seruitoribus ĩnuit. ut sãcto
ueniẽti assurgerẽt : et locũ seden
rancib atq querẽtibus de quo¬
nã sancto loqueretur ÷ p̃mente
se egritudĩẽ respondẽ nõ potemt
Postmodũ aũt recepta dirtute loquẽdi
cũ idip̃m denuo sciscitarẽtur ⁊ con¬
fessus ẽ uidisse ppm̃ se scm̃ bernar¬
dũ blando ipm̃ alloquio cõsolãtẽ
Qui cũ bñdirissent eũ ⁊ signo c¬
tis edito totam eciã domũ bñdir¬
it. subiũgẽs hec eadẽ uerba et dicẽs.
ẽ Hec domus mea quã edificaui: do¬
minus custodiat eã ĩeternũ et in
tris sui uir dnĩ gerardus firmatꝰ.
letus mortis debitũ soluit: eterne
uite fonte quẽ tanto desiderio si-¬

Expanded text:
s beatus Bernardus angelico vultu et vestibus albis decoratus apparuit, in ea tamen consistentia et habitudine corporis, qua ante obitum fuit. Quem cum ille inspiceret ad se ingredientem, et veteranos ac venerandos artus baculo sustentantem, manu ac voce qua poterat suis servientibus innuit, ut sancto venienti assurgerent, et locum sedendi rantibus ac quaerentibus de quonam sancto ille loqueretur, premente se aegritudine non poterat Postmodum vero recepta virtute loquendi, cum idipsum denuo sciscitarentur, confessus est se vidisse beatum Bernardum blando ipsum alloquio consolantem. qui cum benedixisset eum, signo crucis edito, totam etiam domum benedixit, subjungens haec eadem verba, et dicens: « Haec est domus mea, quam aedificavi: Dominus custodiat eam in aeternum et intris sui vir Domini Gerardus firmatus, laetus mortis debitum solvit: aeternae vitae fonte, quem tanto desiderio si
Abbreviated transcription (Latin):
Anon erat monasterii qͥ¬
tenus fratribus ad mẽsã
sedentibus refectioẽ ꝑacta.
micas que de fragmẽtis panũ
deciderant. diligenter colligerent.
et insumerẽt: ne uł in hoc negli¬
gencie rei corã deo ĩuenirẽtur.
Accidit cũt quadã die ut unus
ex fratribus conscĩe sue nõ incu¬
riosus seruator erat cũ ceteĩs ad
mẽsam residens refectione ꝑacta.
micas secũdũ cõsuetudinẽ. collec¬
tas replicatis mn uolã digitis
manus clausas teneret atq cũ
młta cordis dulcedine lectioni
intenderet : ẜ priusꝙͣͣ eas sumet
repẽte ad nucũ prioris lector lec¬

Expanded text:
anon erat monasterii, qutenus fratribus ad mensam sedentibus refectione peracta micas quae de fragmentis panum deciderent, diligenter colligerent et insumerent, ne vel in hoc negligentiae rei coram Deo invenirentur, Accidit autem quadam die ut unus ex fratribus, qui conscientiae suae non incuriosus servator erat, cum caeteris ad mensam residens, refectione peracta micas secundum consuetudinem collectas replicans in volam, digitis manus clausas teneret, atque cum multa cordis dulcedine lectioni intenderet; sed priusquam eas sumeret, repente ad nutum prioris lector lec
Abbreviated transcription (Latin):
E
que de ñcio cistertiensis or¬
dinis necnõ et de reueren¬
dis ctq ĩ oĩ religione cõspicuis ui¬
ris qui in cistercio et in claraualle
claruerũt scribere necessariũ duxi¬
mus. simul eciã de cremplis que
pro rei similitudĩe nõ ĩtõgrue ut
arbitror iuxta finẽ locis oportu¬
nis ĩseruimꝰ hanc a lcõre nostro
uicissitudinis grãm postulamus:
ut si aluỹ in hoc opusculo ĩuene¬
rit. uñ ad amorẽ uirtutũ. odiũ
uiciorũ. stẽq deuocionis feruorẽ

Expanded text:
e de initio Cisterciensis Ordinis, nec non et de reverendis atque in omni religione conspicuis viris, qui in Cistercio et in Claravalle claruerunt, scribere necessarium duximus, simul etiam de exemplis, quae pro rei similitudine, non incongrue, ut arbitror, juxta finem locis opportunis inseruimus, hanc a lectore nostro vicissitudinis gratiam postulamus, ut si aliquid in hoc opusculo invenerit, unde ad amorem virtutum, odium vitiorum, sanctaeque devotionis fervor
Abbreviated transcription (Latin):
lerib se ĩuoluerit: si excitante il¬
lo qui dicit. lazare ueni foras.
eiugilauerit ad circũstrepẽtes
se laqueos mortis. conatusq ad
arcioris uite uias redire trepido
ea ĩueneritꝰ cõfessus fueritͬ et
insuꝑ tã ea ꝑcca quoꝵ meĩnit
ꝙͣ ea quorũ forte nõ mẽmit tũ
luctu et lacrimis penitẽtie deo
in orõe confitẽdo continue se pro
eis hũĩliauerit: peĩtẽtie fructu
nõ carebit. Ceterũ sicut apłus
cut. quia qui ignorat ignorabi¬
tur. ita pro defũcto si quis scd̾m
młtitudinẽ ũquitatũ sucirũ mł¬
titudinẽ miseracionũ dñi q̃ rere
detrectauerit. huiꝰ nõ ĩicrito¬

Expanded text:
leribus se involverit; si excitante illeribus se involverit; si excitante illo qui dicit: Lazare veni foras , evigilaverit ad circumstrepentes se laqueos mortis, conatusque ad arctioris vitae vias redire, trepido ea invenerit pure confessus fuerit, et insuper tam ea peccata quorum meminit, quam ea quorum forte non meminit, cum luctu et lacrymis poenitentiae Deo in oratione confitendo, continue se pro eis humiliaverit, poenitentiae fructu non carebit. Caeterum, sicut Apostolus ait, quia qui ignorat, ignorabitur ; ita profecto si quis secundum multitudinem iniquitatum suarum, multitudinem miserationum Domini quaerere detrectaverit; hu
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ ueniã negari. Uere horrẽ¬
dũ ẽ incidere ĩ manus dei uiuẽ¬
tis: qm̃ terribilis deus ĩ cõsiliis
suꝑ filios hoim. Expedit ittiq oĩ
honũ tñ p̃cipue religionẽ profes¬
so p̃teritos ã nos uitẽ sue sedule
recogitare ĩ amaritudiẽ aiẽ sue
atq sine dissimulatioẽ. oris con¬
fessione cordis contricione. boni
diuidicare: si nõ uult tũ hoc mũ¬
do dũpnari. Angusta nẽpe uia
que ducit ad uitã eroneratos et
expeditos uix recipit. quia iustꝰ
uir saluabitur: oneratos uero
et dilatatos curis et uoluptatib
seculi prorsus reicit ⁊ nec obest
itinuã uite intrare uolẽti ꝙͣtũ¬
tũq se huĩliet : ẽ aũt horrẽndũ
malũ. si uel trũsuerso uniꝰ digi¬
ti plus ꝙͣ suꝑliminare patitur
se erigãt. quia mor se impĩget:
et cõquassato cupite corruet Con¬
fidimꝰ aut̃ in dno ih̃u quia si
quis in cidolescẽcia sua laxioris
uite uias secutus. crimĩb et sce¬

Expanded text:
mortem veniam negari? Vere horrenmortem veniam negari? Vere horrendum est incidere in manus Dei viventis ; quoniam terribilis Deus in consiliis super filios hominum. Expedit itaque omni homini, tum praecipue religionem professo, praeteritos annos vitae suae sedule recogitare in amaritudine animae suae, atque sine dissimulatione, oris confessione, cordis contritione, boni dijudicare, si non vult cum hoc mundo damnari. Angusta nempe via quae ducit ad vitam exoneratos et expeditos vix recipit, quia justus vix salvatur; oneratos vero et dilatatos curis et voluptatibus saeculi prorsus rejicit; nec obest januam vitae intrare volenti, quantumcunque se humiliet: est autem horrendum malum, si vel transverso unius digiti plusquam superliminare patitur, se erigat; quia mox impinget, et conquassato capite corruet. Confidimus autem in Domino Jesu quia, si quis in adolescentia sua laxioris vitae vias secutus criminibus et sce
Abbreviated transcription (Latin):
cõstñs suis temere promittũt. Su¬
prã quo in hoc uoliũẽ continet᷑
cõuersũ quẽdã defũctũ alteri cõ¬
uerso uiuenti ꝑ uisũ apparusse
eiq pccm quod añ duodecĩ ãnos
dũ adhuc scłaris eẽt cõmiserat
quod q mortifera obliuione inc̃õ¬
rie elapsũ fuerat ad mẽoriã redux¬
isse ut ꝙͣtocius cõfiteretur et penite¬
ret cõsuluisse: uerbũ cũ tumore et
tremore audiẽdũ promẽs. scilicet
ꝙ pccm̃ añ mortẽ mĩme solutũ
post mortẽ insolubile maneait.
TQuid ergo erit de ꝑtr̃ĩs q̃ rubor cõ¬
fessionis seu tediũ dure penitẽcie
ꝑ tꝑs religiose uite confidẽcia ce¬
lari suadet: si illa dei franula de
pcc̃o ĩ ãnis puilib ꝑpetrato ad
confitẽdũ et penitẽdũ eciã ꝑ reue¬
lacionẽ ũmoneri ncc̃e habuit
et iste frater audiuit pccõ t̾mĩcili
quod obluuo celabat. si añ mortẽ
legittime solutũ nõ fuiss post

Expanded text:
conscientiis suis temere promittunt. Suconscientiis suis temere promittunt. Supra quoque in hoc volumine continetur conversum quemdam defunctum alteri converso viventi per visum apparuisse, eique peccatum quod ante duodecim annos, dum adhuc saecularis esset, commiserat, quodque mortifera oblivione memoriae elapsum fuerat, ad memoriam reduxisse, et, ut quantocius confiteretur et poeniteret, consuluisse, verbum cum timore et tremore audiendum promens, scilicet quod peccatum ante mortem minime solutum, post mortem insolubile maneat. Quid ergo erit de peccatis quae rubori confusionis, seu taedium durae poenitentiae, mpus religiosae vitae confidentia celari suadet; si illa Dei famula de peccato in annis puerilibus perpetrato ad confitendum et poenitendum, etiam per revelationem admoneri necesse habuit; et iste frater audivit, peccato criminali, quod oblivio celabat, si ante mortem legitime solutum non fuisset, post
Abbreviated transcription (Latin):
etatib mẽbrorũ depicte cernũt᷑
ita ĩ cũa oĩs hoĩs qui qualitercũ
ĩ uita sua discrecionẽ boni et ma¬
li habece potuit. pccã eciã mĩma
q̃ cõmisit fedci ĩpressione signãt᷑.
exceptis dũtarat huis q̃ confessio¬
nis et penitẽtie officiis ꝑ graciã
dei relaxata fuerĩt. Hiis dictis pri¬
orissa sõpno extutitur ÷ atq de
Merbis que audierat stupẽs. dũ
diligẽtius cogitat et recogitat ĩue¬
uere ĩ infãcia sua tale aliquid se
fecisse recolit. quale ĩ uisu audi¬
uit ⁊ qd tñ ex quo ãnos discrecidis
intrauit et habitũ religioĩs sũp¬
bernbat: quia a meoria penitus
exciderat. Itaq grãs agens deo
tr̃ito sincerius et hũilius cõfessa
ẽ et penituit : ꝙͣto sola largitate
benignitatis dei se hoc assecutã
licitior extitit: quãto diuina hac
reuelacione tertius didicerat deci¬
pi eos qui uł de ignorãcia uł ob¬
liuione sibi blandic̃tes ĩpiũtatẽ

Expanded text:
etatibus membrorum depictae cernuntur, etatibus membrorum depictae cernuntur, ita in anima omnis hominis qui qualitercunque in vita sua discretionem boni et mali habere potuit, peccata etiam minima quae commisit, foeda impressione signantur, exceptis duntaxat iis, quae confessionis et poenitentiae officiis per gratiam Dei relaxata fuerint. » His dictis somno priorissa excutitur, atque de verbis quae audierat stupens, dum diligentius cogitat et recogitat, invevere in infantia sua tale aliquid se fecisse recolit, quale in visu audivit quod tamen ex quo annos discretionis intravit, et habitum religionis sumprberabat, quia a memoria penitus exciderat. Itaque gratias agens Deo, tanto sincerius et humilius confessa est et poenituit, quanto sola largitate benignitatis Dei se hoc assecutam atis suis sollicitior exstitit quanto divina hac revelatione certius didicerat decipi eos qui, vel de ignorantia vel oblivione sibi blandientes, impunitatem
Abbreviated transcription (Latin):
cioĩ interere curauimꝰ ⁊ ita pul¬
mẽtũ filiis ꝓphetarũ et herbarũ
in agro uecerũ pacrũ collectarũ
cõcisioẽ et decoctiõẽ parãtes: ut
coloqũtidas falsitatis tãꝙͣ mor¬
tiferũ elleborũ in ollã cõcidere
nephas duceremꝰ. Duplicis aũt
remedia non dilius: Cũq et qua¬
litatẽ pcc̃i ei intimasset ÷ illa qua¬
si rubore suffusa et qd̾ tanto cuĩ
ppetrrirat ad meõriã redutẽs: res¬
pondit Nũqͥd tanti estimabitur
pccm̃ quod infirma et stulta cõmi¬
sit etas. nõdũ ꝑ exercitiũ et ĩtre¬
mẽtũ uite ad plenũ explicita raci¬
one ÷ ut hoc tantoꝑe confiteri et
pro co penitere necesse hubeã: Ait
illa. Ergo ne parui ponderis ẽẽ
putas qualecũ pccm̃. qd  nõ est
confusionis rubore penitencieq
lcibore deletũ: Ausculta igitur
diligẽter que dico Otias pro certo
et nullatenus dubites. quia si¬
tut ĩ cortinis et parietib effigies
certis lineamẽtis expressisq ꝓpri¬

Expanded text:
e curavimus, ita pulmentum filiis prophetarum ex herbarum in agro veterum Patrum collectarum concisione et decoctione parantes, ut coloquintidas falsitatis tanquam mortiferum helleborum in olera concidere nefas duceremus. Duplicis autremedia non diluis? » Cumque et qualitatem peccati ei intimasset, illa quasi rubore suffusa, et quod tanto ante perpetrarat ad memoriam reducens, respondit: « Nunquid tanti aestimabitur peccatum, quod infirma et stulta commisit aetas, nondum per exercitium et incrementum vitae ad plenum explicita ratione, ut hoc tantopere confiteri, et pro eo poenitere necesse habeam? » At illa: « Ergone parvi ponderis esse putas qualecunque peccatum, quod non est confessionis rubore poenitentiaeque labore deletum? Ausculta igitur diligenter quae dico. Scias pro certo, et nullatenus dubites, quia sicut in cortinis seu parietibus effigies certis lineamentis expressisque propri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerũt grãs ugrit᷑: nobis ue-¬
rõ quorũ nõ paruo labore cõpila¬
ta et ĩ unũ corpus cõpacta sunt
pie orõnis suffragiũ impendere
dignetur Neq enĩ quasi noui a¬
licuiꝰ oꝑis cuctores hec cõscripsi¬
mus ÷ ẜͣ sicut in exordio huiꝰ uo¬
lumĩs p̃fati sumꝰ ea q̃ ai studio¬

Expanded text:
enerunt, gratias agat, nobis vero, quorum non parvo labore compilata, et in unum corpus compacta sunt, piae orationis suffragium impendere dignetur. Neque enim quasi novi alicujus operis auctores haec conscripsimus, sed sicut in exordio hujus voluminis p
Abbreviated transcription (Latin):
ille bñficio grẽ dei tã dignãter se ui¬
sitãtis neqͣꝙͣ ingratus existẽs: sed
de uisione quã uiderat affectus ue
iensq de terra et cogncitioẽ sua. tu¬
ronis in moͣsterio sancti martini
religionis habitũ suscepit ⁊ ubi e¬
ciã religiosã uitã agẽs. fideliũq
defũctorũ meõriã agẽs: proficiẽti

Expanded text:
ille beneficio gratiae Dei tam dignanter se viille beneficio gratiae Dei tam dignanter se visitantis nequaquam ingratus existens, sed de visione quam viderat affectus vehiensque de terra et de cognatione sua Turonis in monasterio S. Martini religionis habitum suscepit. Ubi etiam religiosam vitam ducens, fideliumque defunctorum memoriam agens, p
Abbreviated transcription (Latin):
ficere liũtiria illa que ĩ eccłia uide¬
bãtur: quousq penitus extĩguerẽ¬
tur. Niis itrq cõpletis solutus ẽ¬
ẽ clericus ille de loco illo ĩ quo fixus
herebat: et intrãs orciboriũ. repo¬
suit ibi sacramẽtalia uasci q̃ secũ
detulerat. Quicũ ad mãsionem
presbiteri redisset: ille trutina ĩer¬
cie sue metiẽs alios. et nẽmẽ profũ¬
dai nocte facile uigilare reputans᷑:
quasi miseratus hoiẽm pro labore :
rogabat eũ cicius stratũ repetere
ac dormire. Eui ille respõdit Non
ẽ in᷑ mõ pausãdũ: s tibi pocius sur¬
gendũ atq laborãdũ. Iam defũc¬
tus ẽ eger: tid cuiꝰ exequias proce¬
dere nos oportit. Uix uerba finie¬
rat et ecce nũcius uenit suprcidc̃i
uiri obitũ nũciãs: aduẽtũ q pres¬
biteri flagitũs Surgẽs itaq licet
ĩuitus scicerdos cũ dyacono sine mo¬
ra prexit: et debitũ pio funeri ob¬
sequiũ impẽdit Porro dyaconus

Expanded text:
ficere luminaria illa quae in ecclesia videficere luminaria illa quae in ecclesia videbantur, quousque penitus exstinguerentur. His ita completis, solutus est clericus ille, de loco in quo fixus haerebat, et intrans oratorium reposuit ibi sacramentalia vasa, quae secum detulerat. Qui cum ad mansionem presbyteri rediisset, ille trutina inertiae suae metiens alios, et neminem profunda nocte facile vigilare reputans, quasi miseratus hominem pro labore, rogabat eum citius stratum repetere ac dormire. Cui ille respondit: « Non est mihi modo pausandum; sed tibi potius surgendum atque laborandum. Jam enim defunctus est aeger, ad cujus exsequias procedere nos oportet. » Vix verba finierat, et ecce nuntius venit, supradicti viri obitum nuntians, adventumque presbyteri flagitans. Surgens itaque licet invitus sacerdos, cum diacono sine mora perrexit, et debitum pio funeri obsequium impendit. Porro diaconus
Abbreviated transcription (Latin):
Quoniẽs enĩ ꝑ hoc cimiteriũ trrm¬
sire solebat : totiẽs pro nobis orõ¬
nẽ spetialẽ fatere cõsueuerat. Ad
hant uotẽ cepere uelotiter exurgẽ
mortui: ftũsq ẽ fragor atq tumł¬
tus grũdis ⁊ cũ egrederẽtur de tu¬
mulis suis Porro ĩ eccłia uidebã¬
tur terei multi hĩc inde ꝑurietib
affiri quib eãdẽ basilicã copioso
lumine illustrabãt. Quã cũ dgfũt¬
ti illi ingressi fuissẽt : ceperũt ibi
suaui melodi dmñ ĩ coiẽ laudare
et cõmẽdacionis officiũ solẽpni¬
ter decantare  ita ut uno dicẽte
collectas et orõnes alii subuĩgge¬
rẽt amẽ : ceterasq responsiones
quẽ admodũ ĩ chro psallẽciũ fieri
solet Cõmẽdacione uero cõpleta
tlamatũ ẽ denuo ut singuli reuer¬
terẽtur ad loca suci Quib egressis
de oratorio: fcũs ẽ iterũ sonitus et
collisio tumulorũ. qñ se in eis recol¬
locauerũs Tũt ꝑciulaitĩ ceperũt de¬

Expanded text:
Quoties enim per hoc coemeterium tranQuoties enim per hoc coemeterium transire solebat, toties pro nobis orationem specialem facere consueverat. » Ad hanc vocem coepere velociter exsurgere mortui, factusque est fragor atque tumultus grandis, cum egrederentur de tumulis suis. Porro in ecclesia videbantur cerei multi hinc inde parietibus affixi, qui eamdem basilicam copioso lumine illustrabant. Quam cum defuncti illi ingressi fuissent, coeperunt ibi suavi melodia Dominum in commune laudare, et commendationis officium solemniter decantare, ita ut, uno dicente, collectas et orationes, alii subjungerent, Amen, caeterasque responsiones, quemadmodum in choro psallentium fieri solet. Commendatione vero expleta, clamatum est denuo ut singuli reverterentur ad sua loca. Quibus egressis de oratorio, factus est iterum sonitus et collisio tumulorum, quando se in eis recollocaverunt. Tunc paulatim coeperunt de
Abbreviated transcription (Latin):
nũ tamẽ suũ noũ damelẽ bonetõ¬
uersationis uirũ uite sua destina¬
uit Qui libẽter obediẽs et iussa
celeriter cõplens. postqͣ morienti
uiatitũ tradidit: ad ꝓpria redire
nõ distulit Mox ergo ut pauꝑculꝰ
tũ illo ut credimꝰ qui pauperũ suscep¬
tor fieri dignatus ẽ. paradisi portas
ingressus: lucidas btõrũ spirituum
mansiones accepit Dyciconus uero
rediens ubi ostio eccłie appropĩqͣuit
ĩuenit illud aꝑtũ: quod clausũ fir¬
missimeq obseratũ dimiserat
Unde tũ multũ obstupuiss. et ãci¬
pites mẽte uersaret cogitatioẽs: ita
mor dĩna uirtute ĩ eodẽ loco defixus
ẽ: ut se inde mouere nõ poss. Et ecce
repẽte ĩ timiterio illo. audita est
uot tlaimãtis atq dicẽtis Surgite
fideles uniuersi ÷ surgite ꝙͣtotius
et exite de tumulis urĩs quot quot
cõueniẽtes in eccłia cõmẽdemus
ãa defũcti huiꝰ carissimi nrĩ ͥ¬
et rependamꝰ ei uicẽ bñficii sui

Expanded text:
um tamen suum, nomine Danielem, bonae conversationis virum vice sua destinavit. Qui libenter obediens et jussa celeriter complens, postquam morienti viaticum tradidit, ad propria redire non distulit. Mox ergo ut pauperculnem exuit, et cum illo, ut credimus, qui pauperum susceptor fieri dignatus est, paradisi portas ingressus, lucidas beatorum spirituum mansiones accepit. Diaconus vero rediens, ubi ostio ecclesiae appropinquavit, invenit illud apertum, quod clausum firmissimeque obseratum dimiserat. Unde cum multum obstupuisset, et ancipites mente versaret cogitationes, ita mox divina virtute in eodem loco defixus est, ut se inde movere non posset. Et ecce repente in coemeterio illo audita est vox clamantis atque dicentis: « Surgite, fideles universi, surgite quantocius, et exite de tumulis vestris, quotquot convenientes in ecclesiam commendemus animam defuncti hujus charissimi nostri, et rependamus ei vicem benificii sui.
Abbreviated transcription (Latin):
fortassis scrupulũ mouet.
ꝙ p̃fatus senior dixit frĩb¬
et ex hric uita deçedentib auãs came
solutas ad exitũ morienciũ occurrẽ:
nullatenus queso uł sco uiro ita di¬
tenti. uł nobis ea quasi falsa scri¬
bentib succenseat. ẜ paciẽter susti¬
neat: et peraci testimoĩo nos asse¬
rere cipprobabit. hec nõ solũ spiriba¬
liter a scĩs uiris cognita. s eciam
oĩpotentis conditoris nr̃i etiã ccirne¬
is oculis et corꝑalib aurib uisa
et ciudita qñ fussẽ : quatinꝰ tan¬
tominꝰ mortalis homo de misera
seu btã uita ãe post mortẽ scd̾m
meritorũ qualitatẽ dubitet: ꝙͣto
ꝑspitatius subtilẽ et ĩuisibilẽ euis

Expanded text:
fortassis scrupulum movet quod praefatus senior dixit fratribus ex hac vita decedentibus animas carne solutas ad exitum morientium occurrere, nullatenus, quaeso, vel sancto viro ista dicenti, vel nobis ea quasi falsa scribentibus succenseat, sed patienter sustineat, et veraci testimonio nos asserere comprobabit, haec non solum specialiter a sanctis viris cognita, sed etiam omnipotentis Conditoris nutu etiam carneis oculis et corporalibus auribus visa et audita quandoque fuisse quatenus tanto minus mortalis homo de misera seu beata vita animae post mortem secundum meritorum qualitatem dubitet, quanto perspicacius subtilem et invisibil
Abbreviated transcription (Latin):
henderit: pñtẽq uitã quã caducã
ati trisitoriã eẽ nõ ignorat fũdit᷑
despiciens: ad illã ad quã ꝑ moniẽ¬
tai singula decurrit oĩ sollicitudiẽ
bonis oꝑib ĩuigilãdo se sparet in
ꝑtib minoris britãnie ercit aliqñ
hõ quidã secularis ⁊ qui lic setu¬
larib negotiis deditus cureq rei
faimiliaris intẽtus eẽt ÷ erat tamẽ
fidelis et timoratus. atq ĩ obser¬
uãtia mãdatorũ dei pro modulo
suo deuotus Inter ceterri uero bo¬
na que uł publice uł priuatĩ so¬
lodoo testãte faciebat. talẽ sibi fe¬
cerat consuetudinẽ: ut ad eccłia
uadens uł iñ rediẽs. seu quatũ
alia occasione cimiteriũ trãsiẽs
pro aĩtib fideliũ ibidẽ pansciciũ
deuotã dnõ p̃cẽ libraret. Cõtigit
uero ut expleto tꝑe uite suc de
hoc seculo neqͣ migraturꝰ lecto
decũberit Euq ia morti se uicinũ
sentiret: mediis noctis tenebris mi¬
sit ad presbiteruĩ suũ rogl̃is ut ad ui¬

Expanded text:
tam, quam caducam atque transitoriam non ignorat, funditus despiciens, ad illam ad quam per momenta singula decurrit, omni sollicitudine bonis operibus invigilando se praeparet. In partibus minoris Britanniae erat aliquando homo quidam saecularis, qui licet saecularibus negotiis deditus, curaeque rei familiaris intentus esset: erat tamen fidelis et timoratus atque in observantia mandatorum Dei pro modulo suo devotus. Inter caetera vero bona, quae vel publice vel privatim solo Deo testante faciebat, talem sibi fecerat consuetudinem, ut ad ecclesiam vadens sive rediens, seu quacunque alia occasione coemeterium transiens, pro animabus fidelium ibidem pausantium devotam Domino precem libaret. Contigit vero ut expleto tempore vitae suae de hoc saeculo nequam migraturus, lecto decumberet. Cumque jam morti se vicinum sentiret, mediis noctis tenebris misit ad presbyterum suum, rogans ut ad vi
Abbreviated transcription (Latin):
totiens profidelib ibidẽ pausati¬
bus ad muinus semel orationẽ dñi¬
cã dicere nõ pigritarẽtur. Nemini
engo sriuglũ uel aibsurdũ pidectur
ꝙ ditimꝰ cãs defũctorũ fratrũ
ꝓpensius elaborcare ⁊ cũ pñti maĩ¬
festo doteum exẽplo tainto tũc ecs
ab suctutrẽdũ feruẽtui et deuosi¬
us insistere ÷ quãto quis in hac uitai

Expanded text:
toties pro fidelibus ibidem pausantitoties pro fidelibus ibidem pausantibus ad minus semel Orationem Dominicam dicere non pigritarentur. Nemini ergo frivolum vel absurdum videatur quod diximus animas defunctorum fratrum propensius elaborare, cum praesenti manifeste doceamur exemplo tanto tunc eas ad succurrendum ferventius et devotius i
Abbreviated transcription (Latin):
sius secretius m̃otuit ⁊ q̃ tamẽ ob
murãdã rei nouitatẽ silẽcio tegi nõ
potuit: ẜ ad noticiã eiusdẽ loci ab¬
batis celerius ꝑuenit. Qui de retã
incredibili aut probabilit᷑ edoteri
auit eã penitus reticeri uolẽs coad
nit: districte precipiẽs atq ĩ dirtu¬
te obediẽcie adiurũs ut uerittitẽ ub
eis nõ celaret Qua ille trĩdẽ cdu¬
iricioẽ cõstrictus ⁊ licet ueretũdie
sue ꝑci uoluisset. ne ĩ publico hoc
fieret: tñ ad honorẽ dei et edificacio¬
nẽ prorimi quod sibi cicciderat. ue¬
recũdus ac panidus explicauit.
Cognita igitur ueritats p̃dcũs ab¬
bas cũ eẽt uir bonus et religiosus
suꝑ tã ĩriuditis mirabilib p̃nos¬
tice huiꝰ reuelacioĩs sacrũ future
resurrectioĩs misteriũ quodã modo
p̃signãtis. grãs egit deo ÷ genera¬
lemq legẽ in cenobio suo sanctiẽs
p̃cepit ut quotiẽscũ cymiteriũ a¬
liquos de fratrib intrãe cõtĩgeret.

Expanded text:
ius innotuit: quae tamen ob mirandam rei novitatem silentio tegi non potuit; sed ad notitiam ejusdem loci abbatis celerius pervenit. Qui de re tam incredibili, aut probabiliter edoceri, aut eam penitus reticeri volens, coadnit, districte praecipiens atque in virtute obedientiae adjurans ut veritatem ab eis non celaret. Qua ille tandem adjuratione constrictus, licet verecundiae suae parci voluisset, ne in publico hoc fieret, tamen ad honorem Dei et ad aedificationem proximi, quod sibi acciderat verecundus ac pavidus explicavit. Cognita igitur veritate praedictus abbas, cum esset vir bonus et religiosus, super tam inauditis mirabilibus prognosticae hujus revelationis sacrum futurae resurrectionis mysterium quodammodo praesignantis, gratias egit Deo, generalemque legem in coenobio suo sanciens, praecepit ut quotiescunque coemeterium aliquos de fratribus intrare contingeret,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc polue continctur ⁊ q scilic dũ
adhue eẽt monachus in clarualle
uidit icũfeste quadã nocte infra
uigibias sacras. psallẽs alatriter
et orãs. ab aquilonari ꝑte eglesis
momẽto in infirmitorio quidcĩ bo¬
ne tõutrsacionis sener ĩ earerus
agens agoniaret᷑ nisi hoc ꝙbt̃e

Expanded text:
hoc volumine continetur, quia scilicet dum adhuc esset monachus in Claravalle, vidit manifeste quadam nocte infra vigilias sacras psallens alacriter et orans ab aquilonari parte ecclesiae, momento in infirmitorio quidam bonae conversationis senex in extremis agens agonizaret, nisi hoc, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aliiq epĩ pro cõfutanda he̾si
manicheorũ. ad ꝑtes tholosanas
som̃ dñĩ bernardũ secũ traherent:
parauerũt ei frẽs equitaturã solito
meliorẽ : que tam lõgo itmeri suf¬
fic̾e̾ poss Qui cũ ad illas ꝑtes co¬
mitantibus epĩs deueniss ÷ hen-¬
ritus quidã quõdã monachus niger
tũc aũt apostata uilis et eorũdem
hereticorũ princeps/ cognito aduẽ¬
tu faũli dei. ueritus ẽ a facie eius:
sciens qr nõ posset resiste̾ sapiẽ et
spiritui qui in eo loquebatur. Pm̃
maturata fuga delituit: et mĩme
potuit usꝙͣ ẽõ tꝑe reperiri. Ibi
quo glorificauit dñs seruũ iuũ
in conppcũ tocius ppłi et principũ
terre: faciẽs cotidie ꝑ manus illuis

Expanded text:
episcopi pro confutanda haeresi Manichaeorum ad partes Tolosanas sanctum Domini Bernardum secum traherent, paraverunt ei fratres equitaturam solito meliorem, quae tam longo itineri sufficere posset. Qui cum ad illas partes comitantibus episcopis devenisset, Henricus quidam, quondam monachus niger, tunc autem apostata vilis, et eorumdem haereticorum princeps, cognito adventu Famuli Dei, veritus est a facie ejus, sciens quod non posset resistere sapientiae et spiritui qui in eo loquebatur. Proinde maturata fuga delituit, et minime potuit usquam eo tempore reperiri. Ibi quoque glorificavit Dominus servum suum in conspectu totius populi et principum terrae, faciens quotidie per man
Abbreviated transcription (Latin):
sicut collũ olõris Quod cũ uide¬
rent uniuersi qui aderc̃it. letati-
sũt letitia magna bñdicẽtes dnm:
qui dedit in ore faũli sui tã parai¬
tũ et cõneniẽs responsũ: unde cõ¬
fuderetur et obstrueretur os loꝙ̃¬

Expanded text:
sicut collum oloris, quod cum videsicut collum oloris, quod cum viderent universi qui aderant, laetati sunt laetitia magna, benedicentes Dominum, qui dedit in ore Famuli sui tam paratum et conveniens responsum, unde confunderetur et obstrueretur os lo
Abbreviated transcription (Latin):
et paciẽs respondit ei mox trãquil-¬
lo uoltu et aĩo dicẽs. Nõ diffiteor
aimice quod astrius. Berũptñ
scire te cõuenit qr iumẽtũ istud
de quo michi insultas brutũ est
aiał: unũ itaq exillis que natri¬
ra prona atq uentri obediẽcia
fixit. Quod si pro libitu suo cõ¬
medit atq pniguescit nichil m̃
iusticia leditur. nichil deus offen¬
ditur : qr iumẽtũ quod suũ est
facit. Prem̃ nõ ermmiꝰ arguẽdi
in iudicio dei. ego et ingrͣ tuus
de ceruicibus iumẽtorũ : s unus¬
quisq de collo suo iuditabit᷑. Nũc
ergo si placet respite collũ meũ
et uide si grossius ẽ collo ingrĩ
tui: inde me iuste forsitã reprehẽ¬
dere poteris Hoc itaq dicto cũ¬
puciũ exuit et capite denudato
usq ad humeros apparuit ipiũs
collũ ut erat productũ et grati¬
le quod qũãuis eẽt carnibus ex¬
esũ et tenue ⁊ erat tñ ex dono ce-¬
lesti pulchrũ et candidũ nimis/

Expanded text:
et patiens respondit ei mox tranquilet patiens respondit ei mox tranquillo vultu et animo, dicens: « Non diffiteor, amice, quod astruis. Verumtamen scire te convenit, quia jumentum istud, de quo mihi insultas, brutum est animal, unum utique ex illis quae natura prona atque ventri obedientia finxit. Quod si pro libitu suo comedit, atque pinguescit; nihil inde justitia laeditur, nihil Deus offenditur: quia jumentum, quod suum est, facit. Proinde non erimus arguendi in judicio Dei, ego et magister tuus de cervicibus jumentorum, sed unusquisque de collo suo judicabitur. Nunc ergo, si placet, respice collum meum, et vide si grossius sit collo magistri tui, unde me juste forsitan reprehendere poteris. » Hoc itaque dicto caputium exuit, et capite denudato usque ad humeros, apparuit ipsius collum, ut erat productum et gracile: quod quamvis esset carnibus exesum et tenue, erat tamen ex dono coelesti pulchrum et candidum nimis,
Abbreviated transcription (Latin):
infinitas ꝯpłi̾cũ uirũ tota die ꝑse¬
quebatur. dũ alii erudicioẽ alii cu¬
postularent Quadã igitur die pñte
ĩnu̾abili hom̃i młtitudĩe. cũ eos co¬
copiosius de fide catholica cõseruãda
et de ĩmũda hereticorũ societate uitã¬
da cõmonuiss: cõtigit adeẽ quẽdã¬
de heretitis illis qui potẽtior ceteris
atq prudẽtior uidebatur Qui cũ
amaro oculo cerneret ueneracionẽ
quã dei faũlo ppłus impẽdebat ͣ
moliebatur aliquid agere unde
claritatẽ opiõis eius aliquatenus
obnubilaret: et daret maculã in
gloria illius Iãq expletis õibus
uir dei equũ suũ ascenderat ut ab-¬
iret. Et ecce p̃dcũs hereticus qua¬
si coluber tortuosus / erecto capite¬
uenit cñ hoiẽm dei: et clamãs co-¬
rã omĩbus ait Dñe abbas sciatis
quia caballus ingr̃i nẽi qui tam
malus uobis apparet. nõ ita ter¬
uicosus et pinguis ẽ : sicut iste so-¬
npes ur̃. Quo audito uir mitis

Expanded text:
virum tota die prosequebatur, dum alii eruditionem, alii cupostularent. Quadam igitur die, praesente innumerabili hominum multitudine, cum eos copiosius de fide catholica conservanda, et de immunda haereticorum societate vitanda commonuisset, contigit quede haereticis illis, qui potentior caeteris atque prudentior videbatur; qui cum amaro oculo cerneret venerationem, quam Dei famulo populus impendebat, moliebatur aliquid agere unde claritatem opinionis ejus aliquatenus obnubilaret, et daret maculam in gloria illius. Jamque expletis omnibus vir Dei super equum suum ascenderat ut abiret; et ecce praedictus haereticus quasi coluber venit ante Hominem Dei, et clamans coram omnibus ait: « Domine abbas, sciatis quia caballus magistri nostri, qui tam malus vobis apparet, non ita cervicosus et pinguis est, sicut iste sonipes vester. » Quo audito, Vir mitis
Abbreviated transcription (Latin):
adeo in sanctitate uite profecit ͥut
postmodũ fieret cistertiensis abbaᷤᷤ¬
cenobii. ac totius ordĩs pr̃ uniu̾ier

Expanded text:
adeo in sanctitate vitae profecit, ut postmodum fieret Cisterciensis coenobii abbas, ac totius Ordinis Pater univer
Abbreviated transcription (Latin):
eĩpeto. ut huĩlẽ simul et utilem
ĩ iũcto me facias mĩsterio. Hiũ¬
lem. uera de me sentiendo : utilem
rcũ nõ derelinquẽdo Illud ĩspita
cordi: hoc mĩstra ori Da sermonẽ
rañ et bñsonãtẽ ĩ aꝑtione oris mei.
qui dixisti aperi os tuũ et ego im¬
plebo illud: ut oĩs familia tua
suã ĩ obitu suo discusseĩt. ca. uii¬
Erpende lector sinceritatem
cõstĩe sancte. uiri huiꝰ ⁊ qui
tam fiducialiter sibi facile cẽ pro¬
nũciat. quod paucissimis et ꝑftĩs¬
simis dĩna cõcedit benignitas:
cũctis uidelicet aĩo subẽẽ ꝙͣuis co¬
gatur officio preesse. Cũ aũt fidel̾
seruus dnĩ guerricus. fidelissima
distributione cõserius sius ãnona
diũ disꝑtita sui. plenus dierũ et
uirtutũ trãsiturus eẽt de hoc mũ

Expanded text:
expeto ut humilem simul et utilem expeto ut humilem simul et utilem in injuncto me facias ministerio: humilem, vera de me sentiendo; utilem, recta de te loquendo. Illud inspira cordi, hoc ministra ori. Da sermonem rectum et bene sonantem in apertione oris mei, qui dixisti: Aperi os tuum, et implebo illud : ut omnis familia tua suam in obitu suo discusserit. Perpende, lector, sinceritatem conscientiae sanctae viri hujus, qui tam fiducialiter sibi facile esse pronuntiat, quod paucissimis et perfectissimis divina concedit benignitas, cunctis videlicet animo subesse, quamvis cogantur officio praeesse. Cum autem fidelis servus Domini Guerricus, fidelissima distributione conservis suis annona domini sui dispertita, plenus dierum et virtutum transiturus esset de
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nec artẽ nouit qua sciat curae̾
nec doctrinã habet qua sufficiat
pascere . Hec quidẽ dicebã ẜ heu
nõ audistis meͥ principẽ enĩ cõ¬
stituistis me Suꝑerat igitur ut
quia nõ potui effuge periculũ
confugerẽ ad remediũ: et audirẽ
suꝑ hot illud sapiẽtis cõsiliũ. Pã¬
cipem te tõstituerũt: esto int illos
imperitia prohibet ẽẽ suꝑ alios
sit imibetillitas ẽẽ nõ patitur ĩt
alios ⁊ et sicut spũ nõ sufficio ad
mĩstrandũ uerbũ ÷ ita corpore de¬
ficio aid prebendũ eremplũ. Qui
igitur ydoneus nõ sũ nec preesse
nec coesse.ubi potero ẽẽ nisi ulti¬
mũ et tutissim̃ locũ eligã ÷ scilic
oĩbus subeẽ : Et hoc quidẽ ualeo :
huĩlia ỹmo uera de me fentiẽdo.
nichilq me prohibet ymo pluimũ
ueritas ipã monet. subẽẽ cũctis aĩ¬
mor licz preesse cogor officio Tu do¬
mine deus ipẽ es qui subeẽ mones.
et nichilonuꝰ preesse uibes ⁊ a te

Expanded text:
est, nec artem est, nec artem nec doctrinam habet qua sufficiat pascere? Haec quidem dicebam; sed heu! non audistis me: principem enim constituistis me. Supererat igitur ut, quia non potui effugere periculum, confugerem ad remedium, et audirem super hoc illud Sapientis consilium: Principem te constituerunt, esto inter illos  Sicut enim imperitia prohibet esse super alios, sic imbecillitas esse non patitur inter alios; et sicut spiritu non sufficio ad ministrandum verbum, ita corpore deficio ad praebendum exemplum. Qui igitur idoneus non sum nec praeesse, nec coesse; ubi potero esse, nisi ultimum et tutissimum eligam locum, scilicet omnibus subesse? Et hoc quidem valeo; humilia, imo vera, de me sentiendo: nihilque me prohibet, imo plurimum veritas ipsa monet subesse cunctis animo, licet praeesse cogar officio. Tu Domine Deus, ipse es, qui subesse mones; et nihilominus praeesse jubes. A te
Abbreviated transcription (Latin):
manibus toronã ꝑcepturã: quãto
alacrius ĩ pñti certranĩs agone de¬
sudass In hoc tamẽ nimis cõtrista¬
batur et semetip̃m ualde hũilia¬
bat: ꝙ pene cõtinue cõuẽtũ fratrũ
deserere et ĩ infirmitorio iacere t̃
debilitatis sue cogebatur. nec pote¬
rat ita fratribus suis exemplũ to¬
tidiani laboris prebere sicut uer-¬
bũ sancte predicationis impende̾
Uerũ quidꝙͣ minꝰ habebat de ex¬
erticio corporali: totũ sincere pie¬
tatis affrũs et ardens ĩ deũ deuocio
supplebat Cõg̃ritur ipẽ debilitatẽ
et insufficiẽtiã suã ĩ quodã sermoẽ :
ita dicens Amici uenerũt ad me
deuia: ẜ nõ habeo quod ponã añ
illos Nõ sũ medicus:ĩ domo mea
nõ ẽ panis Ideo dicebã ab ĩitio
Nolite me cõstituere principẽ. Nõ
enĩ debet preesse qui nõ p̃t ꝓdesse.
Qruõ aũt prodesse pt̃ qui n ͨ medi¬
tus ẽ nec panẽ in domo habͥ id

Expanded text:
manibus coronam percepturum, quanto manibus coronam percepturum, quanto alacrius in praesenti certaminis agone desudasset. In hoc tamen nimis contristabatur, et semetipsum valde humiliabat, quod pene continue conventum fratrum deserere, et in infirmitorio jacere, causa debilitatis suae, cogebatur; nec poterat ita fratribus suis exemplum quotidiani laboris praebere, sicut verbum sanctae praedicationis impendere. Verum quidquid minus habebat de exercitio corporali, totum sincerae pietatis affectus, et ardens in Deum devotio supplebat. Conqueritur ipse debilitatem et insufficientiam suam in quodam sermone suo, ita dicens: « Amici venerunt ad me de via; sed non habeo, quod ponam ante illos. Non sum medicus, et in domo mea non est panis. Ideo dicebam ab initio: Nolite me constituere principem. Non enim debet praeesse, qui non potest prodesse. Quomodo autem prodesse potest, qui nec medicus est, nec panem in domo habet, id
Abbreviated transcription (Latin):
meruit uere ẽẽ dei fuũlũ ÷ quia
angelice puritati castionia et in
iamĩ amãtissimꝰ dnĩ. tota die cũ
illo ĩ thalamo sc̃e cõtẽplacionis
moraretur . Succedẽti uers tẽpore
uenerabilis guerritus frũs abbaᷤᷤ
igniaci qualẽ se exhibuerit quã
strẽnue officiũ sibi cõmissũ adim¬
pleuerit: nõ ẽ nr̃e ꝑuitatis edice̾
Plane ꝙͣ sane uerbis doctrine fue¬
rĩt luculẽtissimi atq discissimi
et uere spiritales sermones eius
quos ĩ solẽpnitatibꝰ p̃cipuus in
cõuẽtibus fratrũ fecit a cãtore e¬
iusdẽ eccłie excepti: maĩfeste decla¬
rant Ceterũ suꝑnus ille artifer qͥ
pressuris et tõsionibus uariis
solet polire uasa misericordie ut
discernãtur a uasis ire ⁊ cõtinuis
et grauibus ĩfirmitatibus hũt
famulũ suũ laborare permisit
Quas ille ĩ tõmditates paciẽtissiẽ
tolerabat: sciens nimirũ tanto se
infuturo gloriosiorẽ de sũmi regis

Expanded text:
meruit, vere esse Dei famulum, qui meruit, vere esse Dei famulum, qui angeljamin amantissimus Domini, tota die cum illo in thalamo sanctae contemplationis moraretur. Succedenti vero tempore venerabilis Guerricus factus abbas Igniaci, qualem se exhibuerit, quam strenue officium sibi commissum adimpleverit, non est nostrae parvitatis edicere. Plane quam sanae et uberis doctrinae fuerit, luculentissimi atque discretissimi et vere spirituales sermones ejus, quos in solemnitatibus praecipuis in conventibus fratrum fecit, et a cantore ejusdem ecclesiae excepti sunt, manifeste declarant. Caeterum supernus ille artifex, qui pressuris et tunsionibus variis solet polire vasa misericordiae, ut discernantur a vasis irae, continuis et gravibus infirmitatibus hunc famulum suum laborare permisit. Quas ille incommoditates patientissime tolerabat, sciens nimirum tanto se in futuro gloriosiorem de summi Regis
Abbreviated transcription (Latin):
presbiterii ueniens sicut moris e¬
rat inclinaret: alius quidã spiri¬
exemplis eius cid meliora ꝓuotaret᷑:
obseruabat eũtẽ. Itaq ĩclinãte eo
deuote añ gradũ prerbiterii: ecce ã¬
gelus dnĩ de celo ueniẽs sup̃dc̃o frẽ
spiritali dicẽ cernẽte ueste cãdidis¬
sima et splendidissima ĩduit eũ
et ꝑ mediũ chori reuerẽter deducẽs
usq ad analogiũ cũ eo ascendit
Et stans uixta eũ quousq totã per¬
legeret lcõnẽ : cũ multa reuerẽtia
mĩstri officio fũctus ẽ. Qua ꝑlc̃a
rursus ꝑ mediũ chori eñ deducẽs
usq ad gradũ presbiterii prosecut᷑
ẽ. illo quo satisfactionẽ que post
fieri solet faciente : angelus dñi
recepta ueste telesti ab ocuł hec ui¬
dentis sublatus ẽ Frater aũt ille
ciutanta dignacione gracie dei
tam secretũ dĩne benignitatis do¬
nũ cognostẽ datũ fuerat de gͥlo¬
riosa hac uisione młtũ edificatꝰ
didicit ipm̃ de quotalia uidere

Expanded text:
presbyterii veniens, sicut moris epresbyterii veniens, sicut moris est, inclinaret, alius quidam spiriexemplis ejus ad meliora provocaretur, observavit euntem. Itaque inclinante eo devote ante gradum presbyterii, ecce angelus Domini de coelo veniens, supradicto fratri spirituali cernente, veste candidissima et splendidissima induit eum; et per medium chori reverenter deducens, usque ad analogium cum eo ascendit; et stans juxta eum, quousque totam perlegeret lectionem, cum multa reverentia ministri officio functus est. Qua perlecta, rursus per medium chori eum deducens usque ad gradum presbyterii prosecutus est, illoque satisfactionem, quae post fieri solet, faciente, angelus Domini recepta veste coelesti ab oculis haec videntis sublatus est. Frater autem ille, cui tanta dignatione gratiae Dei tam secretum divinae benignitatis donum cognoscere datum fuerat, de gloriosa hac visione multum aedificatus, didicit, ipsum de quo talia videre
Abbreviated transcription (Latin):
rico quõdã moͣcho clareuall postea¬
Ancte recordationis dõnus
guerricus quõdã abbas igni¬
ati dũ adhuc sub disciplina beati
b̾nardi monachus eẽt ĩ claraualle
et regalibus sacre doctrine ubeibꝰ
lactaretur ⁊ haut degenerẽ se tãti
prĩs filiũ moribus et uita probabat
Tanto siquidẽ sublimius arcẽ uirtu¬
tũ cõscende̾ didicerat. quãto secreciꝰ
magno dei mune̾ de ĩcorrupcionis
titulo testiõnio consciẽ gloriabat᷑.
Sicut enuĩ hii quibus secreta tanti
uiri nosse datũ fuerat astruebant:
ĩmaculatã ĩcorruptioĩs tũĩtã duce
grã usq ad exitũ conseruauit Por¬
ro ꝙͣte puritatis et integritatis fue¬
rit uita et cõuersatio eius. qmq pu¬
rissim̃ sancte deuotionis tymiama
cotidie deo ĩ ara cordis incẽderet: do¬
minꝰ gloriosis et manifestis indi¬
tiis declarare dignatus ẽ. Accidit
cũt quadã uice ut ad lcõnẽ ĩ uigi¬
liis legendã asscriptus eẽt. Cũ se
moueret de stallo suo ut ad gradũ

Expanded text:
rico quondam monacho Claraevallis, posteSanctae recordationis domnus Guerricus quondam abbas Igniaci, dum adhuc sub disciplina beati Bernardi monachus esset in Claravalle, et regalibus sacrae doctrinae uberibus lactaretur, haud degenerem se tanti patris filium moribus et vita probabat. Tanto siquidem sublimius arcem virtutum conscendere didicerat, quanto secretius, magno Dei munere, de incorruptionis titulo testimonio conscientiae gloriabatur. Sicut enim ii, quibus secreta tanti viri nosse datum fuerat, astruebant, immaculatam incorruptionis tunicam, duce gratia, usque ad exitum vitae conservavit. Porro quantae puritatis et integritatis fuerit vita et conversatio ejus, quamque purissimum sanctae devotionis thymiama quotidie Deo in ara cordis incenderet, Dominus gloriosis et manifestis indiciis declarare dignatus est. Accidit namque quadam vice ut ad lectionem in vigiliis legendam ascriptus esset. Cumque se moveret de stallo suo ut ad gradum
Abbreviated transcription (Latin):
riccidit ut iã ĩ aliis quaternulis
trãscriptus eẽt liberł deo aliquid
melus pro nob̾ et in hoc disponẽ¬
te: ne uidelitet sancta eccĩa ipũĩs:
et p̃cipue aistertiẽsis ordo tante eru¬
dicionis gratia priu̾aret᷑. Mircibi¬
li nãq tẽperamẽto ita lrãlis scie
lepos ĩ polumiẽ illo tumet ÷ et qͣ¬
tiane simplicitatis hũilitas sit
ĩ eo resplendet: ut nõmõ mĩme
oncrosus uerũetiã grõsus sit ual
de legentibus Porro ignitũ elo¬
quiũ dnĩ uehemẽter. quod ĩ ser¬
moĩbus illis ĩuenitur ⁊ ita mo¬
net. afficit et accẽdit legẽtẽ : ut
durissimꝰ corde sit qͥ nõ ex eorũ
ltõne cõpũctus aid meliora profi¬
tere studeat Sit itaq iustus et
timoratus seruus dñi delicto qd
consciẽtiã ipiũs remordebat seuẽa
examiãcione correcto ÷ alatrius
iã et ꝓpensius ad celestia suspira¬
bat xpĩ dnĩ iocũdissimã et btĩs

Expanded text:
accidit, ut jam in aliis quaternulis accidit, ut jam in aliis quaternulis transcriptus esset liber: Deo aliquid melius pro nobis et in hoc disponente, ne videlicet sancta Ecclesia, ipsius et praecipue Cisterciensis Ordo, tantae eruditionis gratia privaretur. Mirabili namque temperamento ita litteralis scientiae lepos in volumine illo tumet; et Christianae simplicitatis humilitas sic in eo resplendet, ut non modo minime onerosus, verum etiam gratiosus valde sit legentibus. Porro ignitum eloquium Domini vehementer, quod in sermonibus illis invenitur, ita movet, afficit et accendit legentem, ut durissimus corde sit, qui non ex eorum lectione compunctus, ad meliora proficere studeat. Sic itaque justus et timoratus servus Dei, delicto, quod conscientiam ejus remordebat, severa examinatione correcto, alacrius jam et propensius ad coelestia suspirabat, Christi Domini jucundissimam et beatis