comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nã circũ flexus fit¶Pulsant. en niꝰ aduiusas. q̃
pedibus pulsatis olim pum ¶ Bellantur ꝓbellãt.
nã solent u̾ba ꝓu̾bis poni. Unde nũc passiuã de¬
declinationẽ subactiua posuit significatione. sic̃
ingeoricis. ⁊ placidã pacis nutritor oliuam. fu¬
turũ tẽpus adpassiuo posuit ꝓpresenti actiuo
nam nutritor ꝓ nutri posuit. unde est econtra.
nox bũida celo p̃cipitat ¶ Ippolitem. hec amazo¬
num fuit regina. eui uicte hercules balteũ sustu¬
lit ¶ Martia. aut bellicosa. aut martis filia ¶ Quẽ
telo. p. deiecit. homericũ est. interrogationẽ ad
ip̃m referre qui describitur. cũ muse interroga¬
ri ꝯsueruit. ut uos ocaliope precor aspirate canẽ¬
ti ¶Aspera uirgo. epitheton adofficiũ belli respitiẽs
alias in congrue uirginẽ asꝑam dicimꝰ ¶ Euneũ
ꝗa latina est declinatio. ideo ne accepit accentũ.
nã statius qa grete declinauit grecũ accentum

Expanded text:
nam circumflexus fit. PVLSANT Ennius «Musae quae nam circumflexus fit. PVLSANT Ennius «Musae quae pedibus pulsatis Olympum». BELLANTVR pro ‘bellant’: nam solent verba pro verbis poni: unde nunc passivam declinationem sub activa posuit significatione, sicut in georgicis "et placidam paci nutritor olivam" futurum tempus a passivo posuit pro praesenti ab activo: nam 'nutritor' pro 'nutri' posuit. inde e«nox umida caelo praecipitat». HIPPOLYTEN haec Amazonum fuit regina, cui victae Hercules balteum sustulit. MARTIA aut bellicosa, aut Martis filia. QVEM TELO PRIMVM DEICIS Homericum est interrogationem ad ipsum referre, qui describitur, cum musae interrogari consueverint, ut «vos o Calliope, precor, adspirate canenti». ASPERA VIRGO epitheton ad officium belli respiciens, alias incongrue virginem asperam dicimus. EVNEVM quia Latina est declinatio, ideo ‘ne’ accipit accentum: nam Statius quia graece declinavit, graecum accentum
Abbreviated transcription (Latin):
lux producat lucerna. iii. corripit. s aluce nõ deri¬
q.iii. ꝯgruũ paci epitheton dedit ut eã bonã dicẽt
cũ bellũ econtra sit pessimũ. nã sine dubio ⁊ belli
seui diceret si ratio uersus admitteret ¶Quales
threicie. tanais fluuiꝰ est qui separat. asiam ab eu¬
ropa. cuxa quẽ antea ama zones habitauerũt. uñ
se postea adhermodonta fluuiũ tracie transtulerũt
ꝙ etiã salustiꝰ testatur dicens. deu campi thieisci qͦs
habuerũt amazones abtanai fiumine incertum
quã obcausã digresse ¶Thermodontis. plenũ est
thermodoon s ꝑsineresi thermodon fecit. unde
don cirrũflexũ habebit accentũ. greca enĩ noĩa ne¬
cesse est ut circũ flectãtur quotiens fit sineresis ex¬
igente metri necessitate. Eigo si fit thermodo on
do accentũ habit acutum ꝙ si thermo don fece¬
rit. ⁊ infinalẽ trausfertur ⁊ mutatur accentus.

Expanded text:
‘lux’ producat, ‘lucerna’ ‘lu’ corripit. PACISQVE BO‘lux’ producat, ‘lucerna’ ‘lu’ corripit. PACISQVE BOgruum paci epitheton dedit, ut eam bonam diceret, cum bellum e contra sit pessimum: nam sine dubio et ‘belli saevi’ diceret, si ratio versus admitteret. QVALES THREICIAE Tanais fluvius est, qui separat Asiam ab Europa, circa quem antea Amazones habitaverunt; unde se postea ad Thermodonta, fluvium Thraciae, transtulerunt: quod etiam Sallustius testatur, dicens «dein campi Themiscyrei, quos habuere Amazones, ab Tanai flumine, incertum quam ob causam, digressae». THERMODONTIS plenum est ‘Thermodoon’, sed per synaeresin ‘Thermodon’ fecit: unde ‘don’ circumflexum habebit accentum. Graeca enim nomina necesse est ut circumflectantur, quotiens fit synaeresis exigente metri necessitate. Ergo si sit ‘Thermodoon’, ‘do’ acutum habebit accentum: quod si ‘Thermodon’ fecerit, et in finalem transfertur, et mutatur accentus:
Abbreviated transcription (Latin):
diffundere uentis uenatrix. ⁊dest quasi uenatrix⁊¬
¶ Indefessa in fatigabilis. ⁊ omia ei arma amazonũ
tradit. quas ticianus unimãmas uocat. nã boc ẽ
entia ꝓip̃a fugiens ¶ At circũlecte comites. sub au¬
dis dimicant ꝙ etiã sequẽs amazonũ indieat cõ¬
paratio que in ducunt᷑ eirea reginã bella tractantes
Mariuaq iurgo. noĩa hec nobilusimarũ sũt italie fe¬
minaꝵ ¶talides. pulera deriuatio. nõ uera. nã ue¬
rũ ẽ itale. italis aut unde est italides. magis ẽ ꝑacro
ip̃a decus. decus. ⁊ adelectas ⁊ adip̃ani potest referri
decus au̾t si ad camillam. nobilitas. pulcritudo. si
ad delectas oruamentũ. quas sibi elegit ornamẽtũ
idest adorientum ¶ Diua camilla. generosa eu¬
genes. nam g̾cum est. cuiꝰ noĩs ethimologiam ple
dũ dissentire deriuationem a principalitate. nam
dia. di. ꝓducit cũ dioc corripiat. sieut ⁊ contra dũ

Expanded text:
diffundere ventis, venatrix», id est quasi venatrixdiffundere ventis, venatrix», id est quasi venatrix. INDEFESSA infatigabilis. Et omnia ei arma Amazonum tradit, quas Titianus unimammas vocat: nam hoc est ENTIA pro ‘ipsa fugiens’. AT CIRCVM LECTAE COMITES subaudis ‘dimicant’, quod etiam sequens Amazonum indicat comparatio, quae inducuntur circa reginam bella tractantes. LARINAQVE VIRGO nomina haec nobilissimarum sunt Italiae feminarum. ITALIDES pulchra derivatio, non vera: nam verum est ‘Italae’: ‘Italis’ autem, unde est ‘Italides’, magis patroIPSA DECVS ‘decus’ et ad delectas, et ad ipsam potest referri. ‘Decus’ autem si ad Camillam, nobilitas, pulchritudo; si ad delectas, ornamentum, quas sibi elegit ornamentum, id est ad ornamentum. DIA CAMILLA generosa, εὐγενής; nam Graecum est. Cuius nominis etymologiam pleremus dissentire derivationem a principalitate: nam ‘dia’ ‘di’ producit, cum Διός corripiat: sicut e contra cum
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Sado iabente. ypalage plabens ip̃e ꝓuadũ s et
sanguine inaltũ. emfaticos cedis ostenditur ma¬
guitudo ¶Hastam intorsit equo. figurate nam
intor queo inequũ dicimꝰ ut inlatus inq feri
curuam ꝯpagibus alium contorsit ¶ Sub aure
ieliquit exuulneris generis. fugientẽ eũ intelli¬
gimus ẽẽ ꝑcurisum. n uoluitur us ille excussus
humi. humi uoluit᷑. nã excussus ꝑse plenũ est.¬
¶ Deicit a ermeniũ. nom̃ hoc de bistoria romana
est nãq cũ codite contra tuscos larcuis ⁊ ermi¬
uius steterũt tẽpore quo pons sublicuis rũpebat᷑
unde. ⁊ eũ plurimũ laudat. ac si diceret talis qͣlis
ille fuit¶Tantus inarma patet. tantũ patebat
ĩ uulnere idest in hostilia tela totus patebat ¶Io
armos. abusiue. nã ꝓprie armi qua drupe dum
sũt. Exultat amazon. spendendũ exultat. ut
amazon intelliganius quasi amazon. nam ca¬
milla uolsea fuerat. Sic in pͥmo. dederatq comã

Expanded text:
. VADO LABENTE hypallage pro ‘labens ipse per vadum’. ET . VADO LABENTE hypallage pro ‘labens ipse per vadum’. ET SANGVINE IN ALTO ἐμφατικῶς caedis ostenditur magnitudo. HASTAM INTORSIT EQVO figurate: nam ‘intorqueo in equum’ dicimus, ut «in latus inque feri curvam conpagibus alvum contorsit». SVB AVRE RELIQVIT ex vulneris genere fugientem eum intellegimus esse percussum. VOLVITVR ILLE EXCVSSVS HVMI ‘humi volvitur’: nam ‘excussus’ per se plenum est. DEICIT HERMINIVM nomen hoc de historia Romana est: namque cum Coclite contra Tuscos Larcius et Herminius steterunt tempore, quo pons sublicius rumpebatur; unde et eum plurimum laudat, ac si diceret: talis, qualis ille fuit. TANTVS IN ARMA PATET tantum patebat in vulnera, id est in hostilia tela totus patebat. PER ARMOS abusive: nam proprie armi quadrupedum sunt. EXVLTAT AMAZON suspendendum ‘exultat’, ut ‘Amazon’ intellegas quasi Amazon; nam Camilla Vulsca fuerat: sic in primo «dederatque comam
Abbreviated transcription (Latin):
aludu alucidio dicente ꝑirrisionẽ debuisse
alludit admilitiam romanam. nãq equites ⁊¬
tate uł aduce. celere qui dicit᷑ remũ occidisse in
cuiꝰ gr̾e uicẽ a romulo fieri tribunus equitũ me¬
ruit. ¶ Ala camille. equitatus. ale aut dieunt᷑
equites. quod a larũ uice pedestrẽ exercitũ tegũt
Intra iactũ teli. Unde posset quater hasta emssa
in hostem uenire: Hinc traxit statius. ut diceret
quale quater iaculo spatiũ ter arundine meas
ennian est om̃is hec ambitiosa desc̃ͥptio ¶ Pre¬
icuĩt. ietro agũt sane nũc fugui̾t. nõ timore. s
lege preliandi. Salustius more equestris p̃liii
sumptis tergis acreditis ¶ Mollia. domita doi¬
mitoꝵ silie. ⁊ Suꝑiacit undam. suꝑ scopulos
undam iacit. nã more suo dedit u̾bo detractam
nõi prepositionẽ. ¶ Sinu curuatione et fleru
undaꝵ extrem aut adillud ꝑtinet qd̾ ait supra
penitus q datis ieferunt᷑ ab babenis. ¶Aestu re

Expanded text:
us a Lucilio dicente per inrisionem, debuisse eum us a Lucilio dicente per inrisionem, debuisse eum adludit ad militiam Romanam: namque et equites htate, vel a duce Celere, qui dicitur Remum occidisse, in cuius gratiae vicem a Romulo fieri tribunus equitum meruit. ALA CAMILLAE equitatus. ‘Alae’ autem dicuntur equites, quod alarum vice pedestrem exercitum tegunt. INTRA IACTVM TELI unde possit hasta emissa in hostem venire. Hinc traxit Statius ut diceret «quale quater iaculo spatium ter harundine vincas». Et Enniana est omnis haec ambitiosa descriptio. PRAEiunt’ retro agunt. Sane nunc fugiunt, non timore, sed lege proeliandi: Sallustius «more equestris proelii sumptis tergis ac redditis». MOLLIA domita, domitorum scilicet. SVPERIACIT VNDAM super scopulos undam iacit: nam more suo dedit verbo detractam nomini praepositionem. SINV curvatione et flexu undarum. ‘Extremam’ autem ad illud pertinet quod ait supra «penitusque datis referuntur habenis». AESTV REV
Abbreviated transcription (Latin):
est ⁊ illud. dat pater hoc nr̃is aboleri dedecus ar¬
mis¶Pariter. similiter. uno modo. ⁊ est antiquũ
noĩatur quotiens negotii futuri exitus tollitur
ulteriꝰ. scut fecit in pͥmo. tu faciẽ illiꝰ noctẽ ñ am¬
plius unam falle dolo. qd̾ p̃missũ sustulit ꝯmemo¬
rationẽ. quãdo uł cupido discesserat uł ascanus
tam dicit. ut at uenus etherios int̾ dea candida
euis fines tenebantur usq adripã tiberis quasi ete¬
enĩ antea unã tantũ tiberis ripam tenebat. Iuue
nalis et que imperii fines tyberinum uirgo nata¬
est. tũ uõ innuoderũ idest in rationẽ in richinũ.
unde ⁊ metra numeros dicimꝰ. ut numeros me¬
mun si u̾ba tenerem. Sane modo generalis ẽ
descͥptio equestris certaminis sane paulopost
descendit adspetialẽ sicut fecit in quarto. et de
cursoribus et denauali certamine. ¶ Horret
ager. t̾ribilis est. est aũt u̾sus ennianus uͬperatꝰ¬

Expanded text:
est et illud "da, pater, hoc nostris aboleri dedecus arest et illud "da, pater, hoc nostris aboleri dedecus armis" . pariter similiter, uno modo. et est antiquumnomia praeiudicia nominantur, quotiens negotii futuri exitus tollitur: expectare: sicut fecit in primo "tu faciem illius noctem non amplius unam falle dolo" , quod praemissum sustulit commemorationem, quando vel Cupido discesserit vel Ascaniutam dicit, ut "at Venus aetherios inter dea candida eius fines tendebantur usque ad ripam Tiberis, quasi ἑτεenim antea unam tantum nalis «et quae imperii fines Tyberinum virgo nataest «tum vero in numerum», id est in rationem, in rhythmum: unde et metra ‘numeros’ dicimus, ut «numeros memini, si verba tenerem». Sane modo generalis est descriptio equestris certaminis, paulo post descendit ad specialem, sicut fecit in quinto et de cursoribus et de navali certamine. HORRET AGER terribilis est; est autem versus Ennianus, vituperat
Abbreviated transcription (Latin):
atet. o bona. n¶Ambo admuros. ut tueretur
interea senus marmis surgit ¶ Hibero. occeano.
occiduo. idest spa hispano. bispaniam aũt bibe¬
riã abhibero flumine ꝯstat ẽẽ noĩatam.. Con¬
si du̾t castris. in sua quisq dig̾ii ¶ Mdeuia uallãt
huc ꝓbatur quia et qui tuentur. ⁊ qui obsidẽt
uallare dicuntur.

Expanded text:
Ad v. 906 Ambo ad muros ut tueretur aternis saevus in armis». GVRGITE HIBERO oceano occiduo, idest Hispano. Hispaniam autem Hiberiam ab Hibero flumine constat esse nominatam. CONSIDVNT CASTRIS in sua quisque digressi. MOENIA VALLANT hinc probatur quia et qui tuentur, et qui obsident vallare dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Terentius tu illi pater es. consiliis ego. Multi tam̃
uolunt in nũo płari nom̃ utrũq decliuari. ut
dicamꝰ hu patres familie. hoꝵ patrũ fanuiliarũ.
¶Papillam exertã. nudam. Sane mamilla est
natus ut etiã uulneratã timeret. ¶ Dcciso pasto¬
re lupus. bene pastori ꝯparat reginã. nã reges
ip̃i pastores uocantur. homerus penenalaon.
lis ut uenulo adu̾sũ se turbidus infert. ¶ Mucro
hinc apparet inueronẽ eẽ cuiꝰlibet teli acumen.
¶Erigida leto. alii telo legũt ⁊ intelligũt uulnere¬
nõ se dolet lucẽ s se bellare desere ¶Non spon¬
te fluens. nõ sponte ut supͣ portisq ab equo re¬
de flurit equis ¶ Paulatim. corpore solo ¶Uita¬

Expanded text:
s: Terentius «natura tu illi pater es, consiliis ego». Multi tamen s: Terentius «natura tu illi pater es, consiliis ego». Multi tamen volunt in numero plurali nomen utrumque declinari, ut dicamus ‘hi patres familiae, horum patrum familiarum’. PAPILLAM EXERTAM nudam. Sane ‘mamilla’ est natus, ut etiam vulneratam timeret. Ad v. 811 Occiso pastore lupus bene pastori reginam comparat nam reges ipsi pastores vocantur: Homerus ποιμένα λαῶνlis, ut "Venulo adversum se turbidus infert" . Ad v. 817 Mucro hinc apparet mucronem esse cuiuslibet teli acumen. Ad v. 818 Frigida leto alii 'telo' legunt et intellegunt 'vulnerenon se dolet lucem, sed bella deserere. NON SPONTE FLVENS non ut supra «portisque ab equo redefluxit equis». PAVLATIM EXSOLVIT
Abbreviated transcription (Latin):
quãdui ardet dr̃. horatius p̃testamet latũ clauũ
prune batilũ cũ aũt extincta fuerit. corpo no¬
minatur. Terentius tam excoctã atq atram
reddã quã corpo est. nãpruna aper urendo est¬
hostib triũphabant. de pulsis ꝓ figebant trophe¬
tio apollinis inter sacerdotis preces ⁊ uoluntatẽ
sororis.. Nichil. idest nõ. nec auras nec sonitus
memor. hec est antiqua lectio. nãq apud ma¬
iores trabebatur in t̾dũ ag̾co gut̃s singłaris. hinc
est ⁊ pater familias ⁊ mater familias que duo
tantũ noia remanserũt. nec nã nec huiꝰ auras
dicimꝰ. nec huiꝰ custodias. Scd̾m salustiũ ꝗ ait.
castella custodias thesauroꝵ. ꝓcustodie. ⁊ ita
enĩ etiã asꝑ intelligit. licet alii custodias accu¬
satiuũ uelint. Sane pat̾familias quãdo dicimus
familias in declinabile est. si aũt pater familie
dicere uoluerimꝰ iam nõ erit nom̃ s elocutio⁊
familie erit datiuus. nam pater michi est dicimꝰ

Expanded text:
amdiu ardet dicitur: Horatius "praetextam et latum clavum prunaeque batillum" : cum autem extincta fuerit, carbo nominatur: Terentius "tam excoctam atque atram reddam, quam carbo est" : nam 'pruna' a perurendo hostibus triumphabant, de pulsis figebant tropaetio Apollinis inter sacerdotis preces et voluntatem sororis. NIHIL non. NEQVE AVRAS NEC SONITVS MEMOR haec est antiqua lectio; namque apud maiores trahebatur interdum a Graeco genetivus singularis. Hinc est et ‘paterfamilias’ et ‘materfamilias’, quae duo tantum nomina remanserunt: nam nec ‘huius auras’ dicimus, nec ‘huius custodias’ secundum Sallustium, qui ait «castella custodias thesaurorum» pro ‘custodiae’: ita enim etiam Asper intellegit, licet alii ‘custodias’ accusativum velint. Sane ‘paterfamilias’ quando dicimus, ‘familias’ indeclinabile est. Si autem ‘pater familiae’ dicere voluerimus, iam non erit nomen, sed locutio, et ‘familiae’ erit dativus; nam ‘pater mihi est’ dicimu
Abbreviated transcription (Latin):
crurũ barbara tegnina. idest habebat uestem
frigionis arte ꝑfectam. Sane armoꝵ longa de¬
scriptio illuc spectat. ut ieoꝵ cuꝑiditatem me
tis dr̃. nã iuppiter sũmus est ¶ Sanctis custos
soractis. a. Soractis mons ẽ byrpinoꝵ inflãmi¬
nia collocatus. In hoc aũt monte cũ aliquando
pestiferũ emittentẽ. adeo ut iuxta stantes at ne¬
caret. ⁊ ex inde est hora pestilentia. quia fuerant
lupos secuti. de qua responsu̾ est possez eã sedari
si lupos imitarentur idest rapto uiuerent. qd̾
postꝙͣ factũ est dicti sut ip̃i ppłi hyrpisorani.
pater soranus uocatur quasi lupi ditis patrisi
unde memor rei uugilus arruntẽ pauloposti
ꝯparat lupo. quasi hyrpinũ soranũ ¶dineus
dicit s uarro ubiq expugnator religionis
ait cũ quodam iedicamẽto describeret ut so¬
lent hyrꝑini qui ambulaturi ꝑignes plantas

Expanded text:
crurum barbara tegmina’, id est habebat vestem crurum barbara tegmina’, id est habebat vestem phrygionis arte scriptio illuc spectat, ut in eorum cupiditatem mertis dicitur: nam Iuppiter summus est. sancti custos soractis apollo Soractis mons est Hirpinorum in Flaminia conlocatus. in hoc autem monte cum aliquando pestiferum emittentem, adeo ut iuxta stantes necaret: et exinde est orta pestilentia, quia fuerant lupos secuti. de qua responsum est, posse eam sedari, si lupos imitarentur, id est rapto viverent. quod postquam factum est, dicti sunt ipsi populi Hirpi Sorani:pater Soranus vocatur: quasi lupi Ditis patris. unde memor rei Vergilius Arruntem paulo post comparat lupo, quasi Hirpinum Soranum. Ad v. 786 Pineus dicit; sed Varro, ubique expugnator religionis, ait, cum quoddam medicamentum describeret, "ut solent Hirpini, qui ambulaturi per ignes
Abbreviated transcription (Latin):
maligna ¶gnota. silicet ence. nã deturno
dicturus est. hũc uiuenis uota fertur regione
marĩ ¶ Tutiq irceptus. male ꝗdã recessuis le¬
gũt. nã ieceptus dicit᷑ quo se cito epercitus recipit
radices. in certũ est eiũ qua sit uenturus en eas
Arripuitq locũ. raptim tenuit ¶ Insedit ꝓprie
nã insidere est dolose alique expectare. unde ⁊
ĩsidie nõiate sũt ¶ Uelocem in terea. licet in te¬
tam̃ abruptus est ⁊ uituperabilis transitus.
Habet aũt tales transitus ⁊ insuperiorib libris
⁊ in sequẽti p̃cipue ubi iuppit̾ appellat uinonẽ.¬
¶ Opim. opim quãdo dicamꝰ. nympbã signifi¬
camꝰ. si aũt dicamꝰ opem auxiliũ ĩ telligimus.
Terentiꝰ uno lucina. fer opem. ẜua me. ob¬
secro. opes noͣ nũo płari census census accipi¬
mus. uã ops t̾ra est uxor saturni quã g̾ci reã
appellant. ¶Trutes uoces. habitũ futine ora¬

Expanded text:
maligna». IGNOTA scilicet Aeneae: nam de Turno maligna». IGNOTA scilicet Aeneae: nam de Turno dicturus est ‘huc iuvenis nota fertur regione viarum’. TVTIQVE RECEPTVS male quidam ‘recessus’ legunt: nam ‘receptus’ dicitur, quo se tuto exercitus recipit: per montis radices: incertum est enim qua sit venturus Aeneas. ARRIPVITQVE LOCVM raptim tenuit. INSEDIT proprie: nam ‘insidere’ est dolose aliquem exspectare: unde et insidiae nominatae sunt. VELOCEM INTEREA licet ‘inteconiungat, tamen abruptus est et vituperabilis transitus. Habet autem tales transitus et in superioribus libris et in sequenti praecipue, ubi Iuppiter appellat Iunonem. OPIM ‘Opim’ quando dicimus, nympham significamus; si autem dicamus ‘opem’, auxilium intellegimus: Terentius «Iuno Lucina fer opem; serva me, obsecro»; ‘opes’ vero numero plurali censum accipimus: nam ‘Ops’ Terra est, uxor Saturni, quam Graeci Rheam vocant. TRISTES VOCES habitum futurae ora
Abbreviated transcription (Latin):
magna partire aũt ideo ꝗa illa dixerat sola
cãporũ ꝑ turbationẽ. ¶Surta paro belli. ĩ sidi¬
as Salustius. gens ad furta belli ꝑidonea ¶Bĩ¬
uias fauces. fauces dicunt᷑ itinera int̾ duos
montes ⁊ loca angusta ⁊ ꝑuia. dicta ad fau¬
ciũ similitudine ¶ Conlatis excipe signis. cõ¬
uinctis ducib quos ꝯmemoraturus est¶Ti¬
burniq manus. catillus ⁊ coras ¶ Et tu con¬
cipe curã. sic̃ ego. nã nõ dic̃ sicut messapꝰ aut
metri necessitate ꝯpelliuur. Ut uallis dicamꝰ.
Statins. Uallis in amplexu nemorũ. s nã ple¬
nũ est ualles sicut uirgiliꝰ posuit ꝙ ita ẽẽ dimi¬
nutio indicat. nã uallecula. ut uulpes uulpe¬
cula fac̃. ergo in es. uł in.is. quãdo isurpatiue
quãdo naturalit̾ exeant noĩa. sola diminutio
indicat. ea au̾t que mes exeunt longa sũt
militis ¶ Quo semita duc̃. legit᷑ ⁊ qua.s
Aditusq maligni. ꝓprie obscuri ut subluce

Expanded text:
magnanima. ‘Partire’ autem ideo, quia illa dixerat ‘solamagnanima. ‘Partire’ autem ideo, quia illa dixerat ‘solacamporum perturbationem. FVRTA PARO BELLI insidias: Sallustius «gens ad furta belli peridonea». BIVIAS FAVCES fauces dicuntur itinera inter duos montes locata, angusta et pervia: dicta a faucium similitudine. CONLATIS EXCIPE SIGNIS coniunctis ducibus quos commemoraturus est. TIburnique manus Catillus et Coras. ducis et tu concipe curam sicut ego: nam non dicit, sicut Messapus aut metri necessitate conpellimur ut 'vallis' dicamus: Statius "vallis in amplexu nemorum sedet" : nam plenum est 'valles', sicut nunc Vergilius posuit. quod ita esse diminutio indicat: nam 'vallecula' dicitur, sicucula risum». Ergo in ‘es’ vel in ‘is’ quando usurpative, quando naturaliter exeant nomina, sola diminutio indicat. Ea autem quae in ‘es’ exeunt, longa sunt militis’. QVO SEMITA DVCIT legitur et ‘qua’. ADITVSQVE MALIGNI proprie ‘obscuri’, ut «sub luce
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽẽ possim ¶Aaniq adeo. ant uacat adeo.
aut certe siguificat. ut sit sensus adeo sic pre¬
paratur ĩprelia ut iã uniu̾sa p̃ter galeã ar¬
ma portaret ¶ Toraca indutus. omĩa que ĩ
ax exeũt greca masculina in obliquis casibus
a. ꝓducũt. torax toracis. pinax piuacis. nã
feminina corripiũt. ut climax climatis. s
adlatinũ nõ transeũt. falanx uͦ ⁊ alit̾ exit. ⁊
peregrinũ ẽ etiã apud grecos ¶Alta decurrẽs
a. aite. illic enĩ ⁊ amata fuerat ⁊ lauinia.
¶Spe iã precipit bostem. mente p̃ccupat ho¬

Expanded text:
tus esse possim. IAMQVE ADEO aut vacat ‘adeo’: tus esse possim. IAMQVE ADEO aut vacat ‘adeo’: aut certe ‘sic’ significat, ut sit sensus: ‘adeo’, sic praeparatur in proelia, ut iam universa praeter galeam arma portaret. THORACA INDVTVS omnia quae in ‘ax’ exeunt Graeca masculina in obliquis casibus ‘a’ producunt, ut ‘thorax thoracis’, ‘pinax pinacis’: nam feminina corripiunt, ut ‘climax climacis’, sed ad Latinum non transeunt. Phalanx vero et aliter exit, et peregrinum est etiam apud Graecos. ALTA DECVRRENS AVREVS ARCE illic enim et Amata fuerat, et Lavinia. SPE IAM PRAECIPIT HOSTEM mente p
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Subuehitur. ꝓprie matrone enĩ pilentis uehe¬
sic̃ dixit inprimo ideo dimisit hoc loco ¶ Dcu¬
los. de iecta.d. si c̃ oculos si fusa nitentes. ¶De
limine. ad preces festinantiũ Mulierũ osten¬
nomasiuna sut ꝓ pprio. hec aũt omĩs oratio. ⁊¬
u̾bũ adũbũ de homero translata est. presens
aũt belli i dest que p̃es omĩb bellis cuiꝰ nutu⁊
sẽꝑ bella tractant᷑ ¶Trange manu telũ. aut
tua manu. aut in eiꝰ manu tela confringe.¬
eneas unde ⁊ illud est. ꝑfoduĩt alii portas.
hec est. nã turnꝰ ideo cũ mora armatur. ⁊ in¬
tecto capite cirea artem incedens admonet
singłos ut alamima possit uideri. ⁊ ut sit ma¬
ior causa dimieãdi. dũ sponse placere con¬
tendit ¶ Furens. amore lauimie quã ui¬
debat. ꝙ etiã sequẽs indicat ꝯparatio. naui
dicturus est. aut ille ĩ pastus armentaq ten¬
dit equaꝵ ¶ Cingitur ĩ p̃lia. ut preliari posset
ut si dicas lego in aduocationẽ. idest ut aduoca¬

Expanded text:
 Subvehitur proprie: matronae enim pilentis vehesicut dixit in primo, unde id omisit hoc loco. LOS DEIECTA DECOROS sicut «oculos suffusa nitentes». DE LIMINE ad preces festinantium mulierum ostennomasiva sunt pro proprio. Haec autem omnis oratio verbum ad verbum de Homero translata est. ‘Praeses’ autem ‘belli’, id est quae praeest omnibus bellis, cuius nutu semper bella tractantur. FRANGE MANV TELVM aut tua manu, aut in eieneas: unde est et illud «praefodiunt alii portas».haec est: nam Turnus ideo cum mora armatur et intecto capite circa arcem incedens admonet singulos, ut et a Lavinia possit videri, et ut sit maior causa dimicandi, dum sponsae placere contendit. ‘Furens’ amore Laviniae, quam videbat: quod etiam sequens indicat comparatio; nam dicturus est «aut ille in pastus armentaque tendit equarum». ‘Cingitur in proelia’ ut proeliari posset, ut si dicas ‘legor in advocationem’, id est ut advoca
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ. socer arma latinus habeto. aut certe no¬
minatiuus ẽ ꝓnocatiuo ꝙͣquã possit eẽ etiã
noiatiuus. ut sit messapus et coras equitem
diffũdite. ꝓ diffũdant. melior tamen ẽ sen
sus superior. ¶Cũ fratre choras. silicet cũ ca¬
uisso. ꝓ qua ussero. ⁊ ẽ antiquũ. ¶uicet. con¬
festim. ilico. ꝙ ne diceret metri necessitas fec̃
nã ilico fecimiꝰ ¶ Magna incepta. ꝗa depace
cogitabat que ĩpleri nõ potuit ¶ Multaq se
ĩ cusat. ꝓ multũ ⁊ ẽ greca figura ¶ Generũq
adsciuerit urbi. ꝓpter urbẽ. luemꝰ decatone.
urbi pater est. urbiq maritus. Gener autẽ
ideo dicit᷑ ꝗa adangendũ genꝰ adhibetur..
¶Pre fodiũt alii portas. idest ante portas que¬
signũ.r.c. bucina. bene bello dat. nã bucina
insouans sollicitudiuẽ ac bella demũtiat. Siem
.uii. qua bucina signũ dira dedit. preliũ anͣt
tube indicant ut at tuba t̾ribile sonitũ peni

Expanded text:
item «socer arma Latinus habeto»: aut certe noitem «socer arma Latinus habeto»: aut certe nominativus est pro vocativo. Quamquam possit etiam nominativus esse, ut sit ‘Messapus et Coras equitem diffundite’ pro ‘diffundant’: melior tamen sensus est superior. CVM FRATRE CORAS scilicet cum Cao ‘qua iussero’: et est antiquum. ILICET confestim, ilico: quod ne diceret, metri necessitas fecit; nam ‘ilico’ dicimus. MAGNA INCEPTA quia de pace cogitabat, quae inpleri non potuit. MVLTAQVE SE INCVSAT pro ‘multum’. Et est Graeca figura. GENERVMQVE ADSCIVERIT VRBI propter urbem. Lucanus de Catone «urbi pater est, urbique maritus». Gener autem ideo dicitur, quia ad augendum genus adhibetur. PRAEFODIVNT ALII PORTAS id est ante portas signum rauca crventum bucina bene 'bello dat'; nam bucina insonans sollicitudinem ad bella denuntiat: sic in septimo "qua bucina signum dira dedit" . proelium autem tubae indicant, ut "at tuba terribilem sonitum procul
Abbreviated transcription (Latin):
inuẽta opportunitate. ¶ Sedentes. pigri. ut
ce. figura ẽ. dic ut arment᷑. edice aut̃ plenus
ẽ ĩperatiuus. nã abom̃iu ꝯugationũ ĩ finito
de tracta. re. sillaba.fit ĩꝑatiuus. ut amare
ama. docere doce. d legere lege. audire audi.
Cũ aũt fac uł dic dicimꝰ apocopen u̾ba patiũ¬
tur¶Maniplis ars quidẽ exigebat ut.ma.
hr̃et accentũ.iii. longa ꝗdẽ est. s ex muta
⁊ liquida. ꝙ quotiens fit. tertia a fine sortitur
accentũ. ut latebre tenebre. tam̃ ĩ hoc sermo¬
ne ut secũda afine accentũ hãt. nsus obtinuit
¶Mamplis. signiferis. ꝗa scd̾m antiquũ morẽ
accessu tẽporis ducũ uarietas sẽꝑ mutauerit
militie disciplinã ¶ Equitẽ messapus inar
tũ. nã figura est. messapus aũt ut diceret
messape. ergo messapus aut antiquus boca¬
tuuis est. ut hesperidũ fluuiꝰ regnator aquaꝵ

Expanded text:
inventa oportunitate. SEDENTES pigri, ut «inventa oportunitate. SEDENTES pigri, ut «CE figura est, dic ut armentur. ‘Edice’ autem plenus est imperativus; nam ab omnium coniugationum infinito detracta ‘re’ ultima sillaba fit imperativus, ut ‘amare ama’, ‘docere doce’, ‘legere lege’, ‘audire audi’. Cum autem ‘fac’ vel ‘dic’ dicimus, apocopen verba patiuntur. MANIPLIS ars quidem exigebat ut ‘ma’ haberet accentum: ‘ni’enim longa quidem est, sed ex muta et liquida: quod quotiens fit, tertia a fine sortitur accentum, ut ‘latebrae’ ‘tenebrae’. Tamen in hoc sermone ut secunda a fine accentum habeat usus obtinuit. MANIPLIS signiferis, qui secundum antiquum morem accessu temporis ducum varietas semper mutaverit militiae disciplinam. EQVITES MESSAPVS IN ARtum; nam figura est. ‘Messapus’ autem ut diceret‘Messape’. Ergo ‘Messapus’ aut antiquus vocativus est, ut «Hesperidum fluvius regnator aquarum»,
Abbreviated transcription (Latin):
diã ex infelicitatis comunione cõmoueat. sicut
nũc de drance dicit. Nue ẽ hec ira deoꝵ morte
me uirtꝰ ⁊ gła comitabũt᷑. uolo ignanus felicita¬
tis aliene sit particeps. si dũ meis puguat anspi
exercitũ. ut nos castra mouemꝰ. Iucauꝰ brũdisiũ
dicimꝰ ubet hanc attĩgere castris ax deductione.¬
¶ ereuut arma uiuẽtus. hoc fremant. arma arma
⁊ militaris uor ẽ ¶Mussant. Modo queruntur¬
¶ Dissensu uario. alii enĩ turni ⁊ alii drancis
dicta ꝓbabant ¶Piscosoue amne paduse. padu¬
sa pars est padi. nã padus uicet unus sit fluuius
b̃t tam̃ fluenta plurima e quib est padusa.
ꝗbusdã locis facit paludẽ que ẽ plena cigno¬
tant cigni loquaces ¶Ranci aũt ton meson
est. nã modo canoros sigͥficat. alias. uoces
pessimas. Iuuenalis rauci theside codri sic̃
uenenũ. ⁊ debono ⁊ de malo dicit᷑. ut odor
malus ⁊ bonus uocatui¶Arrepto tempore.

Expanded text:
diam ex infelicitatis communione commoveat': sicut diam ex infelicitatis communione commoveat': sicut nunc de Drance dicit 'sive est haec ira deorum, morte me virtus et gloria comitabuntur, nolo ignavus felicitatis alienae sit paexercitum, ut «nos castra movemus»: Lucanus «Brundisium decimis iubet hanc attingere castris», decima deductione. FREMIT ARMA IVVENTVS hoc fremebant ‘arma arma’. Et militaris vox est. MVSSANT modo ‘queruntur’. DISSENSV VARIO alii enim Turni dicta, alii Drancis probabant. PISCOSOVE AMNE PADVSAE Padusa pars est Padi: nam Padus licet unus sit fluvius, habet tamen fluenta plurima, e quibus est Padusa, quae quibusdam locis facit paludem, quae plena est cycnotant cycni loquaces. ‘Rauci’ autem τῶν μέσων est: nam modo canoros significat, alias vocis pessimae: Iuvenalis et «rauci Theseide Cordi»: sicut ‘venenum’ et de bono et de malo dicitur, ut ‘odor’ et bonus et malus vocatur. ARREPTO TEMPORE
Abbreviated transcription (Latin):
cauero cõcidat uniu̾sa res publica ¶Nõ adeo. ũ
multũ. nã uerecude dicit assuetã manib suis ẽẽ
uictoriã. Tanta ut solus dicar ẜuasse rẽ publicã¬
¶ Abo animis cõtra. ac si diceret desũt corporis in¬
re ¶Uel etiã magnũ prestet achillẽ. ⁊ p̾sto illud
.i. melior illo sũ. ⁊ p̃sto illi dicimꝰ. eicero ĩcesare¬
anis. tanto illõ siperiores gła uicerat. quãto tu
omib p̃stitisti ¶ Uulcani manib paria induat arma
bene addidit paria ĩduat arma nã etiã eneas
hũit arma uulcani licet possimꝰ dicere qd̾ hoc
turnus ignoret. nõ tam̃ hoc ualde idoneũ ꝯpro¬
batur ¶ obis aĩam hane soceroq latino bene
sibi ⁊ fauorẽ ꝯsilu ⁊ ppłi. ⁊ asoceri nõis p̃iudicio la
.i.sẽsus obscurat ꝗdẽ dictus. s facilis et qui d̾ usu
nũꝙͣ recedit. nã ita irati deinmico dicere ꝯsue¬
ui mꝰ habeat nec bonis meis. nec malis reb ĩter¬
sit. Nolo sit aut mee particeps gle aut ĩ me ĩ ui¬

Expanded text:
sa res publica. NON ADEO non multum: nam verecunde dicit adsuetam manibus suis esse victoriam. TANTA PRO SPE ut solus dicar servasse rempublicam. IBO ANIMIS CONTRA ac si diceret, si desunt corporis vires. VEL etiam. MAGNVM PRAESTET ACHILLEM et ‘praesto illum’, idest melior illo sum, et ‘praesto illi’ dicimus: Cicero in Caesarianis «tanto ille superiores vicerat gloria, quanto tu omnibus praestitisti». VVLCANI MANIBVS PARIA INDVAT ARMA bene addidit ‘paria’, nam etiam Aeneas habuit arma Vulcania: licet possimus dicere quod hoc Turnus ignoret; quod tamen non valde idoneum comprobatur. VOBIS ANIMAM HANC SOCEROQVE LATINO bene sibi et favorem conciliat populi, et a soceri nominis praeiudicio Latsensus obscure quidem dictus, sed facilis et qui de usu numquam recedat: nam ita irati de inimico dicere consuevimus 'abeat, nec bonis meis nec malis rebus intersit: nolo sit aut meae particeps gloriae, aut in me invi
Abbreviated transcription (Latin):
uictor soluebat eoo. ante ꝙͣ luctũ subiret ⁊ fu¬
nestaret᷑. pͥmo aũt eoo sub audimꝰ tẽpore. nã
grece eos dr quã nos aurora uocamꝰ homerꝰ¬
deriuationẽ ut dicerẽt.⁊ letus cois eurꝰ equis
Itẽ coasq acies. sane ut etiã supͣ dicit ĩ hoc
ẜmone. pͥma sillaba naturaliter longa est
sedcũ opus fuerit corripit᷑. aut licentia noĩs
tumulo ĩ colle. ꝗa tropea nõ figebant᷑ nnsi
in eminẽtiorib locis. Salustis. depompeio
ex quo more trophea in urbibus figebant᷑
in arcub exedificatis. Ideo aut nũc tropeũ
ponit eneas. ꝗa nec dũ plenã est uictoriã
ꝯsecutus. s occiso mezentio fugauit exer¬
citũ. plene enĩ uictorie ut supͣ diximꝰ triũ¬
phus debetur ⁊ ꝑsoluit uota. uł ꝓpt̾ tanti
ducis ĩ teritũ. uł ꝗa fas eras etiam de pͥmi

Expanded text:
victor solvebat eoo antequam luctum subiret et funestaretur. 'primo' autem 'Eoo' subaudimus 'tempore'; nam Graece ἠώς dicitur quam nos auroram vocamus: Homerderivationem, ut dicerent "et laetus eois Eurus equis" , item "eoasque acies" . sane ut etiam supra diximus, in hoc sermone prima syllaba naturaliter longa est, sed cum opus fuerit, corripitur, aut licentia nominis tumulo in colle, quia tropaea non figebantur nisi in eminentioribus locis: Sallustius de Pompeio ex quo more in urbibus tropaea figuntur arcubus exaedificatis. ideo autem nunc tropaeum ponit Aeneas, quia nondum plenam est victoriam consecutus, sed occiso Mezentio fugavit exercitum: plenae enim victoriae, ut supra diximus, triumphus debetur. et persolvit vota vel propter tanti ducis interitum, vel quia fas erat etiam de pri
Abbreviated transcription (Latin):
dñ occidũtur uł dũ cogunt᷑ adinuitiã. nã legimꝰ. ⁊
latos uastant cultorib agros. ¶ Dotalis regia cor¬
di est. boc ẽ regnũ latim. sic alibi. nõ hec dotalis
turba. atqui sepulti sũt om̃es ꝗ ĩ belio perierant
nt legimꝰ sup̃. s hoc factũ est enec beneficio qui
sepulture eoꝵ reddidit sotios. ergo quãtũ ad tur¬
nũ ꝑtinet ĩ sepulti sũt. nã cãpos sua potestate re¬
tinebat eneas¶Etiã tu. heia. nã hortantis ẽ ad¬
uͥ̾biũ hoc loco alias adhuc sigͥficat. ⁊ ẽ tẽporis. ut
etiã cõpus etiã aͬma .t. apud maiores etiã cõsen¬
tientis fuerat. ꝗd tam̃ in his recẽtib idoneis nõ
inuenit. ¶uis. uirtus ¶Limo pectore uoces. mo¬
re suo habitũ future oronis ostẽdit ¶Larga ꝗdẽ.

Expanded text:
dum occiduntur, vel dum coguntur ad militiam: nam legimus «et dum occiduntur, vel dum coguntur ad militiam: nam legimus «et latos vastant cultoribus agros». DOTALIS REGIA CORDI EST hoc est regnum Latini: sic alibi «non haec dotalis TVRBA atqui sepulti sunt omnes qui in bello perierant, ut legimus supra. Sed hoc factum est Aeneae beneficio, qui sepulturae eorum reddidit socios. Ergo quantum ad Turnum pertinet, insepulti sunt: nam campos in sua potestate retinebat Aeneas. ETIAM TV heia: nam hortantis adverbium est hoc loco. Alias ‘adhuc’ significat et est temporis, ut «etiam currus, etiam arma tenentem». Apud maiores ‘etiam’ consentientis fuerat, quod tamen in his recentibus idoneis non invenitur. VIS virtus. IMO PECTORE VOCES habi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ t̾ribilis dicit᷑. Metus aũt est quẽ bñt timẽtes
s nuĩc usurpatiue terrorẽ ꝓ metu posuit. nã
hoc dicit ꝙ sitantũ turnũ timemꝰ ueniãq o
oremꝰ abip̃o ¶Ce dat. asꝑ hic distinguit.⁊¬
ta ¶Latio. nõ uni cinitati. ¶ Caput pͥncipiũ.
⁊ ẽ antiquũ. Terentiꝰ. nã si hic mali est ꝗcquã.
illic biic rei est caput. ¶Nulla salus bello. plus
est ꝙͣ si spes diceret ¶ acẽ te poscimꝰ omes. te
poscimꝰ qui solus est causa belloꝵ. uã eneas iã
pacẽ ꝓmisit. ¶ Solũ ĩ molabile. idest lauiniã. ⁊
hoc est qd̾ ait supͣ. pacẽ hanc et̾no federe firmes.
¶nuisũ quẽ tu tibi fingis. bene quẽ tu fiungis.
ne ei tamꝙͣ inimico minue credat᷑. ⁊ hoc diẽ
ñ sũ ꝗdẽ inimicꝰ. s si uelis ẽẽ nõ recuso nã hoc ẽ. ⁊
ẽẽ nil moror¶ fusi. fugati. ¶ desolauimꝰ agros. uł

Expanded text:
et terribilis dicitur. ‘Metus’ autem est quem habent timentes. et terribilis dicitur. ‘Metus’ autem est quem habent timentes. sed nunc usurpative terrorem pro metu posuit, nam hoc dicit: quod si tantum Turnum timemus. VENIAMQVE OREMVS AB IPSO CEDAT Asper hic distinguit.ta. LATIO non uni civitati. CAPVT principium. Et est antiquum: Terentius «nam si hic mali est quicquam, illic huic rei est caput». NVLLA SALVS BELLO plus est, quam si ‘spes’ diceret. PACEM TE POSCIMVS OMNES ‘te poscimus’, qui solus es causa bellorum: nam Aeneas iam pacem promisit. SOLVM INVIOLABILE PIGNVS id est Laviniam. Et hoc est quod ait supra ‘pacem hanc aeterno foedere firmes’. INVISVM QVEM TV TIBI FINGIS bene ‘quem tu tibi fingis’, ne ei tamquam inimico minime credatur. Et hoc dicit: non sum quidem inimicus, sed si velis esse, non recuso: nam hoc est ‘et esse nil moro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ fuga fidens ¶ Celũ territat armis. dictũ ꝗdem
uugilii grauitati nõ cõgruit. s perite dranci
hec data u̾ba sũt qui tumida uti ratiõe ĩ ducit᷑
Unde ei paulo post turms dicit eque tuto tibi
ad orationẽ latini Unde nũc dic̃ celũ territat
armis. qui audierat bellũ ĩ portunũ ciues eũ
gente deoꝵ ¶ Mitti dardanidis duciq ĩ mitti
gio genero dignisq.ii. ergo turnus uidetur
ĩdignus. ¶ Aeterno federe firmes. nate silicet
ꝯuĩctione. nã munẽã ⁊ cõtẽpni poterant. gene¬
ris uõ ꝯuĩctione ineĩne eterne pacis federa
firmabant᷑. hoc au̾t dicto latenter ⁊ iã latim
pudore exonerat. qui turno ⁊ tetiã suã ꝓmifat
filiã. dicens cã rei publice p̃ponderare debere ꝓ
ꝑter pacẽ cuuũ eneã turno necesse p̃ferendui.¬
¶ Terror. terror est ꝓprie qui alus ĩfertur. unde
si dicas. ille h̾t terrorẽ idest timendus est. und̾

Expanded text:
quod non ‘fuga fidens’. CAELVM TERRITAT armis dictum quidem quod non ‘fuga fidens’. CAELVM TERRITAT armis dictum quidem Vergilii gravitati non convenit, sed perite Dranci haec data sunt verba, qui tumida uti oratione inducitur: unde ei paulo post obicit Turnus, «quae tuto tibi ad orationem Latini: unde nunc dicit ‘et caelum territat armis’, quia audierat ‘bellum inportunum, cives, cum gente deorum'. MITTI DARDANIDIS DICIQVE I. ‘mittiGIO GENERO DIGNISQVE HYMENAEIS ergo Turnus videtur indignus. AETERNO FOEDERE FIRMES natae scilicet coniunctione: nam munera et contemni poterant, generis vero coniunctione in aeternum pacis foedera firmabantur. Hoc autem dicto latenter etiam Latini pudorem exonerat, qui Turno etiam suam promiserat filiam, dicens causam reipublicae praeponderare debere et propter pacem civium Turno Aenean esse praeferendum. TERROR ‘terror’ est proprie qui aliis infertur, ut si dicas ‘ille habet terrorem’, id est timendus est: unde
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ ¶ Ouerat dictis. hoc ẜmnone ostendit eũ
etiã exoratiõe grauatũ latini ¶ Rem nulli ob¬
scurã. callide ⁊ oratorie agit. ⁊ ĩ omĩb adulatorie
respondit dictis latini. sup̃ enĩ ille dixerat.
dictũ oratorẽ expͥmit. ꝗa sup̃ de eo dixit ⁊ lingua
melior ¶O bone rex. bene addidit bone ⁊ auxit
dubitat. ut mussat rex ip̾e latinus. quos generos
¶ Flatus q remittat. ant ponat supbiã. aut nio̾t
flatus remuiitat. idest nobis respirare cõcedat.¬
¶ Cuiꝰ ob anspiciũ. ĩ uidiose turn auspicuis ĩputat
qd̾ tmtus periunt exercitus. ac si diceret simalis
tus om̃ib nõ egrederent̃ possent forsitã suꝑa¬
re uirtutẽ. sane sciendũ bũc expͥmere ꝯcquid
nerecũ de celauit latiꝰ ¶ Moresq sinistros. cõ¬
trarios. ꝗa ĩprĩcipio latino optẽ urbẽ ĩ luctũ¬
ẽe de mersa. ¶ Euge fidens. illud respicit qd̾ bella
deserit iunone faciente. fuge aut figurate dixit

Expanded text:
ratum. ONERAT dictis hoc sermone ostendit, eum etiam exhortatione gravatum Latini. REM NVLLI OBSCVRAM callide et oratorie agit et in omnibus adulatorie respondet dictis Latini: supra enim ille dixerat «ditum oratorem exprimit, quia supra de eo dixit ‘et lingua melior’. O BONE REX bene addidit ‘bone’, et au‘dubitant’, ut «mussat rex ipse Latinus quos generos  FLATVSQVE tumores. Aut ponat superbiam, aut ‘nostros flatus remittat’, id est nobis respirare concedat. CVIVS OB AVSPICIVM invidiose Turni auspiciis inputat quod tantus periit exercitus, ac si diceret: si malis tuis ominibus non egrederentur, possent forsitan superare virtute. Sane sciendum hunc exprimere quicquid verecunde celavit Latinus. MORESQVE SINISTROS contrarios, quia in principio Latino obtemperare noluitesse demersam. FVGAE FIDENS illuc respicit quod bella deseruit, Iunone faciente. ‘Fugae’ autem figurate dixit
Abbreviated transcription (Latin):
tiens argumẽtũ ñ possumꝰ soluere. aut ꝯtraria
abiectiõe. aut risu. aut maledicto. ut hoc loco ad¬
u̾sario respõdemꝰ. cane p̃ diuina ¶Pinde. itaq
⁊ est ordo. nulla salus bello. ꝓuide om̃ia magno
uecessa curbare metu. cetera ꝑ parentesin dicta

Expanded text:
tiens argumentum non possumus solvere, aut contraria tiens argumentum non possumus solvere, aut contraria obiectione aut risu aut maledicto, ut hoc loco, adversario respondemus. ‘Cane’ pro ‘divina’. PROINDE itaque. Et est ordo ‘nulla salus bello; proinde omnia magno ne cessa turbare metu’: cetera per parenthesin dicta
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ q̃n ꝑse nõ possu̾t ui tuperari. ab accidentib ui¬
tuperant᷑. ut hoc loco. qm elequetia ꝑse ẽ optĩa.
eã culpat extẽpore dicens tũc ĩ eũbis eloquẽtie
eũ manus bella deposeũt. ¶Natrib q uocatis.
p.a. bella penitus ignorans atq formidans. pri¬
mus ẽ intersenes. ⁊ danda ꝯ silia. ut homerus.¬
ut. ꝓprie extra tenet. nã. dis. separantis ẽ. unde
⁊ diduco ⁊ distrao dicimꝰ ¶ Meq timoris argue
tu. ut cantãdo tu illũ. aiguo añt gñtm regit. ut
arguo te cedis ĩ sidiaꝵ. ⁊ ẽ degreco. nã ita dicũt
sionẽ in illũ ꝯfert laude ¶Insignis cãpos. nobili¬
rus ¶Istis. dicticos. Pulsus ego. q ille dixerat.
pone animos. ⁊ pulsus abi. ⁊ ait coiecturã. nã
hoc uult ĩ telligi nõ posse dici merito pulsũ eñ
qui ĩ sequendo bella deseruit. Aꝑte aũt dieit
potest merito credi ꝙ pulsus sit. is cuiꝰ tot ertãt
tropea ¶Cũ stirpe. occiso enĩ pallante ĩterut

Expanded text:
 per se non possunt vituperari, ab accidentibus vituperantur, ut hoc loco quoniam eloquentia per se est optima, eam culpat ex tempore, dicens: tunc incumbis eloquentiae, cum manus bella deposcunt. PATRIBVSQVE VOCATIS PRIMVS ADES bella penitus ignorans atque formidans, primus es inter senes ad danda consilia. Mlit, proprie extra tenet. Nam ‘dis’ separantis est, unde et ‘diduco’ et ‘distraho’ dicimus. MEQVE TIMORIS ARGVE TV DRANCE ut «cantando tu illum»? ‘Arguo’ autem genetivum regit, ut ‘arguo te caedis, insidiarum’. Et est de Graeco: nam ita dicunt sionem in illum suas confert laudes. INSIGNIS CAMPOS nobilirus. ISTIS δεικτικῶς. PVLSVS EGO quia ille dixerat «pone animos et pulsus abi». Et agit coniectura: nam hoc vult intellegi, non posse dici merito pulsum eum, qui insequendo bella deseruit. Aperte autem hoc dicit: potest merito credi quod pulsus sit is, cuius tot extant tropaea? CVM STIRPE occiso enim Pallante interiit
Abbreviated transcription (Latin):
lis auctor. nõ inanis. nã futilis uas qd̾dã ẽ laco
ore. fundo angusto quo utebant᷑ in sacͥs ueste
ꝗa aqua ad sacra hausta interrã nõ ponit᷑. qd̾
si fiat piaculũ est. Unde et excogitatũ est uas
qd̾ stare nõ posset. s positũ statimi effunderet᷑
inde ⁊ homo cõmissa nõ retinens futilis dicit᷑

Expanded text:
lis auctor non inanis: nam futtile vas quoddam est lato ore, fundo angusto, quo utebantur in sacris Vestae, quia aqua ad sacra Vestae hausta in terra non ponitur, quod si fiat, piaculum est: unde excogitatum vas est, quod stare non posset, sed positum statim effunderetur. inde et homo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtrabib dequib nanes fuĩt. naͣ homerus uni¬
on dicit nauale lignũ ¶ Prime degente. ⁊ ex
numero ⁊ ex nobilitate legatoꝵ ĩ telligit᷑ ne¬
gotii magnitudo ¶ Et sellã regni trabeãq in be
curulis ⁊ trabea nã diadema uelut aliaꝵ itałaꝵ
gentiũ reges nõ habebant. ⁊ sciendũ sellã cu¬
rulẽ acurru dictam qd̾ hi tantũ utebant᷑ qui
triũphali curru inuecti fuissent. sic̃ etiã palma¬
ta dr̃ toga quã merebant᷑ hi qui reportassent

Expanded text:
omerus νήιον dicit navale lignum. PRIMA DE GENTE et ex numero et ex nobilitate legatorum intellegitur negotii magnitudo. ET SELLAM REGNI TRABEAMQVE INSIGcurulis et trabea: nam diadema italarum gentium reges, non habebant. et sciendum sellam curulem a curru dictam, quod hi tantum ea utebantur qui triumphali curru invecti fuissent: sicut etiam palmata dicitur toga quam merebantur hi qui reportassent
Abbreviated transcription (Latin):
suis excolit. ¶Cedat amicitie.i pietũ cõcedat
amicitiar ¶A equas dicamꝰ leges. ut pari int̾uos
sotietate uersemur. i dest ut sit neuter ĩ ferior.
q loci leges dedimꝰ ¶ Possutq solo. d.n. scit cos
aditaliam fataliter uenisse. nã audiit ⁊ afiuno
ext̾m ueniẽt generi ⁊ abilioneo. sed nos fata
deũ uras eꝗrere t̾ras ĩ peruis egere suis. camen
ꝓpt̾ turnũ simulat ignorantiã. ut se etiã cura
eũ equũ piestare uideat᷑. multũ ẽ aũt qd̾ ait

Expanded text:
suis excolitur. CEDAT AMICITIAE in pretium concedat suis excolitur. CEDAT AMICITIAE in pretium concedat amicitiarum. AEQVAS DICAMVS LEGES ut pari inter nos societate versemur, id est ut sit neuter inferior. Sque loci leges dedimus». POSSVNTQVE SOLO DECEDERE NOSTRO fataliter ad Italiam venisse: nam audiit et a Fauno "externi venient generi" et ab Ilioneo "sed nos fata deum vestras exquirere terras imperiis egere suis" . tamen propter Turnum simulat ignorantiam, ut se etiam circa eum aequum praestare videatur. multum est autem quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ catonis auctoritas. nã pene omẽs antiq
historie scriptores uihoc ꝯsentiũt. Cato enĩ
ĩ originib dicit troianos alatino accepisse ag¬
agrũ ꝗ ẽ int̾ lauiẽtũ ⁊ castra troiana. hic etiã
modũ agri ꝯmemorat. ⁊ dicit eũ habuisse
iugera .d.ccͦ. tusco mͥ ꝓximꝰ mnini. tiberino.
¶Longus inoccasũ. ea parte quã ineccidentẽ
tendit᷑ longior ¶gines suꝑusq si usq ad fine.
quos siculi aliquado tenuerũt i dest usq adea
loca ĩ ꝗͥbus nũc roma ẽ. hec enĩ siculi habitaue¬
rũt. Unde ẽ ⁊ gentes uenere sicane prius.
ergo suñ agrũ pollicet᷑. aut quẽ tãꝙͣ stipediaꝵ
habebant rutuli ⁊ aurũci. aut ãquẽ colendũ
quasi regi oꝑas dabant. unde suꝑfiuũ ẽ qd̾ ait
donatꝰ nõ potuisse fieri ut p̃sente turno ager
rutuloꝵ alitino danaret᷑ en ee ¶ Duros erercẽt
coues extenuat agri meritũ ꝙ ule indertur

Expanded text:
nae et Catonis auctoritas: nam paene omnes antiquae nae et Catonis auctoritas: nam paene omnes antiquae historiae scriptores in hoc consentiunt. Cato enim in originibus dicit Troianos a Latino accepisse agrum, qui est inter Laurentum et castra Troiana. Hic etiam modum agri commemorat et dicit, eum habuisse iugera IIDCC. TVSCO MIHI PROXIMVS AMNI Tiberino. LONGVS IN OCCASVM ea parte, qua in occidentem tenditur, longquos Siculi aliquando tenuerunt, id est usque ad ea loca in quibus nunc Roma est: haec enim Siculi habitaverunt, unde est "et gentes venere Sicanae saepius" Ergo suum agrum pollicetur, aut quem tamquam stipendiarium habebant Rutuli et Aurunci, aut ad quem colendum quasi regi operas dabant: unde superfluum est quod ait Donatus, non potuisse fieri ut praesente Turno ager Rutulorum a Latino donaretur Aeneae. DVROS EXERCENT COLLES extenuat agri meritum, quo vile videatur
Abbreviated transcription (Latin):
uxore uestẽ accepit clauso caꝑite. qua ĩplica¬
tus adulteri manib interut ¶Inuidise deos
steneli filius celarab cyllarab egialiã dio¬
medis uxorẽ cognouit adulterio quo cõꝑto
diomedes reuerti noluit ⁊ in apulie partib
ꝯdidit sibi sedes. ꝙ ueneris dolo dicit᷑ ẽẽ ꝑfec¬
tũ quã ĩ bello trouno uulnerauerat. unde
ait inuidisse deos ¶Pulcrã calidona i. una
de sup̃dictis ciuitatib ꝗb ĩperauit ¶ Nũc etiã
tios ꝯstat in aues ꝯu̾sos post ducis sui interitũ.
quẽ extinctũ inpatient̾ colebant. hec aues
hodieq latine diomedee uocant̾. greci eas
erodios dicũt. habitant aũt in insulã eloctridẽ
siue febrã que haud longe a calabria ĩꝯspectu
latinas uehement̾ fugiant. memores origuus¬

Expanded text:
uxore vestem accepit clauso capite qua inplicauxore vestem accepit clauso capite qua inplicatus adulteri manibus interiit. INVIDISSE DEOS Stheneli filius Cyllarabus Aegialiam, Diomedis uxorem, cognovit adulterio: quo comperto Diomedes reverti noluit et in Apuliae partibus sibi condidit sedes. Quod Veneris dolo dicitur esse perfectum, quam in bello Troiano vulneraverat: unde ait ‘invidisse deos’. PVLCHRAM CALYDONA VIDEREM unam de supradictis civitatibus, quibus imperavit. NVNC ETIAM cios constat in aues esse conuersos post ducis sui interitum, quem extinctum impatienter dolebant. Hae aues hodieque latine Diomedeae uocantur, Graeci eas herodios dixerunt. Habitant autem insulam Electridem siue Febram, quae est haud longe a Calabria in conspectu Latinas uehementer fugiant, memores orig