comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
signis. tti ln lominꝰ cum eripiant seab necatato more
celeriter edsequant inftam crouitionez ltet aũt ĩ mũdo¬
mereurii stella ita ꝓ uolitat uti tre cẽtosmo et sexagesimo
die ꝓ signor sparia currens puemat adia signũ ꝯxquo pore
arculatione caepit facere cursum etita ꝑ ceguatui. euis
dioꝵ solis trignnta dieb ꝓcurrit sigmi spacii quominꝰ
quadragenos diesi ⁊ singl̃is signis patitꝭ cum stationẽ
fecerit restituit eam sum̃a niu cũ uno signo morata
Ergo cum circinationem ĩ celo ĩ quadngentesimo et octo¬
gesno et quinto die ꝑmensa iteꝵe ina signũ ge quo
signo priui iter facere cepit. MMartio nõ cicistr sexcẽ¬
te simo octo gesimo tertio sidce spatia ꝓuagrindo ꝑuenit
eo ge quo initi faciendo cursu fecerat ante etĩ ꝗbur
signis celerius ꝓcurrit. oũ stationẽ fecit toplet dierũ
numeri ronez lonis dũt plaadiorib gradib seã dens
q̃ mundi usatiõe circiter ccs lx. dieb ĩ singla signa

Expanded text:
signis, nihilominus, cum eripiant se ab necessitate morae, celeriter consequantur iustam circumitionem. Iter autem in mundoMercurii stella ita pervolitat, uti trecentesimo et sexagensimo die per signorum spatia currens perveniat ad id signum, ex quo priore circumlatione coepit facere cursum, et ita peraequatur eius diorum solis, XXX diebus percurrit signi spatium. quod minus quadragenos dies in singulis signis patitur, cum stationem fecerit, restituit eam summam numeri in uno signo morata. ergo totam circinationem in caelo quadringentesimo et octogensimo et quinto die permensa iterum init signum, ex quo signo prius iter facere coepit. Martis vero circiter sexcentesimo octogensimo tertio siderum spatia pervagando pervenit eo, ex quo initium faciendo cursum fecerat ante, et in quibus signis celerius percurrit, cum stationem fecit, explet dierum numeri rationem. Iovis autem placidioribus gradibus scandens contra mundi versationem, circiter CCCLX diebus singula signa
Abbreviated transcription (Latin):
drmo qui et spũs nalis meuniaticasq res ĩuenit.
seduti fuerũt ea exquisita dignũ stuchio sis agnoscẽ
clesbius em̃ Iuerat alexandrie natus pr̃e tonsore.
is ĩ gemo i dustria magna praeter reliqnos excellens did
est artisiciosis reb se delectarer ttam cũ uoluiss i tabne

Expanded text:
m spiritus naturalis pneumaticasque res invenit. sed uti fuerint ea exquisita, dignum studiosis agnoscere. Ctesibius enim fuerat Alexandriae natus patre tonsore. is ingenio et industria magna praeter reliquos excellens dictus est artificiosis rebus se delectare. namqu
Abbreviated transcription (Latin):
partem enus que candens nd sit ꝑꝑ aeris sim litudiẽz
totum bmñe ad supecĩorem ssẽm retineri et tnnie uocair¬
eã primã.: Cnmi preteriens uadit ad orientis celi pes
relaxati ab imictunsolis extremãq eius parte cã dẽnie
oppid q̃ qͣ sni lineo ad tertũ niterei splendore nito

Expanded text:
militudinem totum lumen ad superiorem speciem retineri, et tunc eam vocari primam. Cum praeteriens vadat ad orientis caeli partes, relaxari ab impetu solis extremamque eius partem candentiae oppido quam tenui linea ad terram mittere splendorem, et ita
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ est nobis a maorib dicã. Berosus qui lcaldeor
ciuitat suie natione progressus ĩasia ẽt discipliã
chalocucam patefeat ita est ꝓfessus. Pilã esseex dimi¬
dia parti cãdentem. reliqua here cerulto colore. Cũ
aũt cursum itmeris sui ꝑagens subiret sub orbẽ solis
tune eam radiis et impetu caloris corripi eouertiq

Expanded text:
ditum est nobis a maioribus, dicam. Berosus, qui ab Chaldaeorum ditum est nobis a maioribus, dicam. Berosus, qui ab Chaldaeorum civitate sive natione progressus in Asia etiam disciplinam Chaldaicam patefecit, ita est professus: pilam esse ex dimidia parte candentem, reliqua habere caeruleo colore. cum autem cursum itineris sui peragens subierit sub orbem solis, tunc eam radiis et impetu caloris corripi convertique
Abbreviated transcription (Latin):
eascotra rote uersationẽ inbilomin ad usus itmera
ꝑficere/ et que proxiu dẽtrũ hñit celernis ꝓ uagari
queq extremũ orbe rote peragat. et si eque celeriter
esse aũt cilias stellas teꝑatas alias fernentes etiãq fri¬
gidas. hoec esse cã niẽlt. qo om̃is iguis i superiora loca hẽt
scandentem flam̃a. Ergo sol cethera qui est supra se
radiis ex urens efficit candẽte i quib locis hẽt cursum
martis stella Itaq fernens ab ardore solis efficit
Saturm aũt qd est pͥpenna ex tremo mũdo tangit ed
gelatas cceli regiones uehem̃ber est frigida. Ex co louis
cu inter utriusq arciutiones hẽt cursui a refrigeratoe
caloreq eoꝵ medio couementes temꝑatissimosꝙ bĩe
mõt effectus. de Rona miii signoꝵ et septem astrorũ
g̃rio oꝑe ac cursu quib rõnib et mũs trãseuñt e signi
signa et catuitũ eoꝵ uti a preceptorib accepi eoposui
Nune de crescenti lumie lune diminutõneq uti tra¬

Expanded text:
lominus adversus itinera perficere, et quae proximum centrum habuerit, celerius pervagari, quaeque extremum orbem rotae peragat, etiamsi aeque celeriter Esse autem alias stellas temperatas, alias ferventes, etiamque frigidas haec esse causa videtur, quod omnis ignis in superiora loca habet scandentem flammam. ergo sol aethera, qui est supra se, radiis exurens efficit candentem, in quibus locis habet cursum Martis stella; itaque fervens ab ardore solis efficitur. Saturni autem, quod est proxima extremo mundo tangitque congelatas caeli regiones, vehementer est frigida. ex eo Iovis, cum inter utriusque circumitiones habeat cursum, a refrigeratione caloreque earum medio convenientes temperatissimosque effectus. De zona XII signorum et septem astrorum contrario opere ac cursu, quibus rationibus et numeris transeunt e signis in signa, et circumitum eorum, uti a praeceptoribus accepi, exposui; nunc de crescenti lumine lunae deminutioneque, uti tra
Abbreviated transcription (Latin):
ariet lioraqi uersando qͦs egnomone partes hñt no¬
nem easũbre facit .Uiii. ĩ dedinatione celi que est
rome. idemq athenis q̃ magne sunt gnomonis ꝑ hes
benda eo loci sumẽda est equi notialos umbra et si
etunt quc̃ admodũ fouit gnomonis ꝓtes xuii. Umbre
ortogrm describant ĩ plamitia et e medit ꝓ sortas
erigat᷑ ut sit aa normã que dr gnom̃o et aliea
que erit ĩ planicies i linea gnomonis arcũ nouespa¬
tia demetiant. E quo loco none ꝑtes signũ fuerit
centrũ edstituat᷑ ubi erit lra .A. et dequcto encło
uiii. sũmant᷑ et signet᷑ ĩlinea quie est ĩ plomitie ubi
erit lrã .c. haec aũt erit gnomonis aequi nostialis ũ¬
ꝓducat᷑ ubi erit solis aequinoctialis radius tnne c̃
centro deducto cirtino cio li nea planitie eguilata¬
io signet ubi erit lrã/ e siismrore parde t inde

Expanded text:
ne partes habet novem, eas umbrae facit VIII in declinatione caeli, quae est Romae. itemque Athenis quam magnae sunt gnomonis partes benda, eo loci sumenda est aequinoctialis umbra, et si erunt quemadmodum Romae gnomonis partes novem, umbrae octo, linea describatur in planitia et e media pro\s orqa=s erigatur ut sit ad normam quae dicitur gnomon. et a linea, quae erit planities, in linea gnomonis circino novem spatia dimetiantur; et quo loco nonae partis signum fuerit, centrum constituatur, ubi erit littera A; et diducto circino VIII sumantur et signentur in linea, quae est in planitia, ubi erit littera C. haec autem erit gnomonis aequinoctialis um, linea perducatur, ubi erit solis aequinoctialis radius. tunc a centro diducto circino ad lineam planitiae aequilatatio signetur, ubi erit littera E sinisteriore pa
Abbreviated transcription (Latin):
duceret᷑ lmea latens pondus deducet ita cello canit macii¬
nationẽ. Canale ligneñ sub tigno fixit ibiq trocleas
collotauit. ter tanalẽ ligneĩ aingulũ deduoxit: Ibnqo¬
⁊ bugnlos struxit ĩ eos pilam plũbeam perlintã dnnit¬
tendam curauit. Ita pondios cũ deciarrendo. angusti¬
as tubuleꝵ premẽt eceli crebritat uebementi cur su

Expanded text:
 linea latens pondus deduceret, ita conlocavit machinationem. Canalem ligneum sub tigno fixit ibique trocleas conlocavit; per canalem lineam in angulum deduxit ibique tubulos struxit; in eos pilam plumbeam per lineam demittendam curavit. ita pondus cum decurrendo in angustias tubulorum premeret cael
Abbreviated transcription (Latin):
cirami centrũ collocandu est eo loa quo secat or¬
cinationẽ aequinoctialis radius ub erit lr̃a R. et
deducendum ad eum locũ quo secat arcinatões estinus
ragius ubi est lr̃a.h. e centro aequinonialis ĩ tͥuallo
estiuo arcinatio arculi mẽstru agat qui manaei¬

Expanded text:
centrum conlocandum est eo loci, quo secat circinationem aequinoctialis radius, ubi erit littera F; et diducendum ad eum locum, quo secat circinationem aestivus radius, ubi est littera H. e centro aequinoctiali intervallo aestivo circinatio circuli menstrui agatur, qui menae
Abbreviated transcription (Latin):
oporteat ex plicabo. Cuius rõ est sima ꝑlibratio libnat
ciũt dioptꝰ aut libris agnatiis ciuit chorobate seddi¬
ligentius efficit ꝓchorobatem qd̵ dioptre libreq fallũ
Corobats aũt est tegula longa airca pedes xx ea hẽt¬

Expanded text:
oporteat, explicabo. cuius ratio est prima perlibratio. libratur oporteat, explicabo. cuius ratio est prima perlibratio. libratur autem dioptris aut libris aquariis aut chorobate, sed diligentius efficitur per chorobaten, quod dioptrae libraeque fallunt. chorobates autem est regula longa circiter pe
Abbreviated transcription (Latin):
ualentib colorib intidis crurib nd̃ iutiosis nõ lippis
ocłis erunt probati. Item si fons nonus fossus fuit
et ĩuas corinfiũ siue alterius gnis q̃dđ erit ex aere bono
ea agua spansa macula ndfecerit otima est ltem que
aneo si ea aigua deferuefadta et posta reguieta ar
fusa fuerit nec ĩ eiuis enei fumndo harena aut limuzĩ¬
nemet ea aqua erit tune probata. ltem si leginña
ĩ uas cum edaqua ediecta ad igñe posita celentor
ꝓcosta fuerint indicabunt eam a qua esse bonã t salu.¬
brem ⁊to ct̃ minus ip̃a agua quȩ erit i fonte si fuerit
mpio et perluada quaguo peruenenit aut ꝓflixerit
muscus nõ nascetꝭ nec iũcũ nec ĩguinat᷑ cab aligno ̃¬
guinam̃to is qui locus fuerit sed purã hũt speciem
inuit his signis eẽ temus ets sum̃a salubritate ⁊ Ric
aũt de ꝓdudtiomib ad hĩtationem meniaq it fieti

Expanded text:
valentibus, coloribus nitidis, cruribus non vitiosis, non lippis valentibus, coloribus nitidis, cruribus non vitiosis, non lippis oculis, erunt probatissimi. item si fons novus fossus fuerit, et in vas corinthium sive alterius generis, quod erit ex aere bono, ea aqua sparsa maculam non fecerit, optima est. itemque in aeneo si ea aqua defervefacta et postea requieta et defusa fuerit, neque in eius aenei fundo harena aut limus invenietur, ea aqua erit item probata. Item si legumina in vas cum ea aqua coniecta ad ignem posita celeriter percocta fuerint, indicabunt aquam esse bonam et salubrem. non etiam minus ipsa aqua, quae erit in fonte, si fuerit limpida et perlucida, quoque pervenerit aut profluxerit, muscus non nascetur neque iuncus, neque inquinatus ab aliquo inquinamento is locus fuerit, sed puram habuerit speciem, indicabitur his signis esse tenuis et summa salubritate. Nunc de perductionibus ad habitationes moeniaque, ut fieri
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtera ⁊̃ libris gracis scrpta ĩ uen/ quoꝵ scaptor hi
smt auctores leophrast. Tnneus. Posidoneus łge¬
sias ⁊ terodot instides Metrodorus qui magna ui¬
tes ita esse distributas scriptis declarauerunt. Quoꝵ
secutus ĩgressus i hoc lͦ ꝑ scripsi quȩ satis esse putau
de aque sropriet uarietatih quo facilus e his p̃soriptoid
eligant hor̃es aque fonts quib ao usum salientes possũ
ad ciuitates municipiaq ꝑducere. Itulla .ie. ex oĩb
reb tantas uie̾t here ad usum neccitats/ quantas aqua
a rbustisue aut carne aut piscata aut ẽt qualz ex his
reliquis reb escaꝵ utendo pͥoterit tueri uita sine aqua
uo nec corpus aĩaliu/ nec ulla cibi iurtus potest nasçi
nec tueri nec parari. Quare magna diligentia ĩdustaq
guerendi sunt et eligentli fontez ad humane uite salu¬
britatem Fapericiões aut et probatioes eoꝵ sic sunt
prouidende si erunt profluentes et apertiante q̃ ĩapi
qui circa eos fontes hĩtant homies. et sierunt corporib

Expanded text:
cetera in libris graecis scripta inveni, quorum scriptorum hi sunt auctores: Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, Aristides, Metrodorus, qui magna vi ita esse distributas scriptis dedicaverunt. quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis esse putavi de aquae varietatibus, quo facilius ex his praescriptionibus eligant homines aquae fontes, quibus ad usum salientes possint ad civitates municipiaque perducere. Nulla enim ex omnibus rebus tantas habere videtur ad usum necessitates, quantas aqua,arbustivo aut carne aut piscatu aut etiam qualibet ex his reliquis rebus escarum utendo poterit tueri vitam, sine aqua vero nec corpus animalium nec ulla cibi virtus potest nasci nec tueri nec parari. quare magna diligentia industriaque quaerendi sunt et eligendi fontes ad humanae vitae salubritatem. Expertiones autem et probationes eorum sic sunt providendae. si erunt profluentes et aperti, antequam ducqui circa eos fontes habitant homines; et si erunt corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
et corrigẽt hanc am̃liam testorioꝵq errantia ĩstituta
s q̃r uĩcat iutale rõ falsa ind erit alienũ exponere
q̃d .i. antiqui ĩ sum̃entes laborem et ĩ dustria ꝓbare tõ¬
tendebant artibi id nũc colorib et eoꝵ eleganti spe cõ¬
secunt᷑ et quam sotilitas artficis adiciebat oꝑib autoti¬
tatz. nunc dñieꝰ suptus efficit ne desideretur / qnis i
antiquoꝵ nd uti medicam̃to nino ꝑce udt usustẽ.
At nũc passim pleꝵq toli parietes ĩdlucunt Accedit
huc chryso colla ostrum armeniũ. hec uero cũ ĩ du¬
cunt᷑ et sind ab arte sunt poĩta fulgontes oc le ꝵaredaũt
uisus / et iõ ꝙ pretiosa sunt legib excipunt ut ya dño
nõ a redemptore retresentent. Que comonercia
penii ut ab errore discedat̾ b ope tertorio san ex posui¬
Nune de apparitionib ut succurre potiũt dicam. Et
primũ qm̃ de calce initio est dictum nũc de marmo¬
hñtes nascunt que cõtuose et molite prestant o pibus

Expanded text:
 errantia instituta! sed quare vincat veritatem ratio falsa, non erit alienum exponere. quod enim antiqui insumentes laborem et industriam probare contendebant artibus, id nunc coloribus et eorum eleganti specie consecuntur, et quam subtilitas artificis adiciebat operibus auctoritatem, nunc dominicus sumptus efficit, ne desideretur. Quis enim antiquorum non uti medicamento minio parce videtur usus esse? at nunc passim plerumque toti parietes inducuntur. accedit huc chrysocolla, ostrum, armenium. haec vero cum inducuntur, etsi non ab arte sunt posita, fulgentes colorum reddunt visus, et ideo quod pretiosa sunt, legibus excipiuntur, ut ab domino, non a redemptore repraesententur. Quae commonefacere potui, ut ab errore discedatur in opere tectorio, satis exposununc de apparitionibus, ut succurrere potuerit, dicam, et primum, quoniam de calce initio est dictum, nunc de marmohabentes nascuntur, quae contusae et molitae praestant operibus
Abbreviated transcription (Latin):
Locatis locus qui ĩ ea septione finitus fuerit exiã¬
niatur sicceturq et ibi ĩ ter sephiones fundamẽta fo¬
diantur si terrena erunt usq ad solidu crassiora
q̃ qui murus supra fututꝰ erit exmaniat siccetq̃
exstructura ex cementis calce et harena cõpliai
Si aũt mollis locus erit palisũstillatis alneis aut
oleagineis edfigunt et carbonib compliant q̃mad¬
medũ ĩ rxatroꝵ et muri fundatiõib est scriptum
Deinde time quadrato saxo murus ducaitur iuctu¬
ris ꝗ̃ longissimis. uti maxĩe medii la pias coag¬
mentis cõtineant tunc qui locus erit ĩter muꝵ
ruderatiõe siue structura copleat. ita erit uti
possit turris ã luꝑ adificari. Flis ꝓfedis naualioꝵ
ea erit ratio ut costituant spectantia max ad septe¬
trionẽ. Nam meridiane regiones ꝑꝑ aestus cariem
tineam teredmes religuaq bestiaꝵ nocẽtiũ gn̾a
procreant alendoq cõseruat. etq aedificia mini¬

Expanded text:
locatis locus, qui ea saeptione finitus fuerit, exinalocatis locus, qui ea saeptione finitus fuerit, exinaniatur sicceturque, et ibi inter saeptiones fundamenta fodiantur. si terrena erunt, usque ad solidum, crassiora quam qui murus supra futurus erit, et tunc structura ex caementis calce et harena compleantur. Sin autem mollis locus erit, palis ustilatis alneis aut oleagineis configantur et carbonibus compleantur, quemadmodum in theatrorum et muri fundationibus est scriptum. deinde tunc quadrato saxo murus ducatur iuncturis quam longissimis, uti maxime medii lapides coagmentis contineantur. tunc, qui locus erit inter murum, ruderatione sive structura compleatur. ita erit uti possit turris insuper aedificari. His perfectis navaliorum ea erit ratio, ut constituantur spectantia maxime ad septentrionem; nam meridianae regiones propter aestus cariem, tineam, teredines reliquaque bestiarum nocentium genera procreant alendoque conservant. eaque aedificia mini
Abbreviated transcription (Latin):
proclinatũ latus hõat. Deind ad ipam aguã et latera
puliuno arciter segupedalos margies struant
equilibres ex planicie que est supra scripta tunc
ꝑclinatio ea impleatur a rena et exequet̾ cum
margĩr et planicie puluini. Demde ĩ suꝑ eam
gxeguanonem pila q̃ magna edstituta fuerit ibi
ruat eaq cũ erit extructa relĩquatꝰ ne minꝰ
duos menses uͣt siccescat. time aũt succidat margo
que suostinet harenã ita harena fluctib sbrũti
efficet ĩ mare pile precipitationõ. Itac roñe quo¬
tienscunq opus fuerit ĩ a guã poterit esse ꝓ gresso
Inquib aũt locie pulius nõ nascit᷑ hiis rationib
erit faciendũ uti arte duplices relatis tabulis et
cathenis colligatis ĩ eoloco quĩ funtus erit edstitu¬
antur et inter. destinas creta meronib ex ulua s¬
palustri factis calcetur. cũ ita bene calcatum et
ꝑ densissime fuerit time cõ cleis rotis ti panis col.¬

Expanded text:
proclinatum latus habeat. deinde ad ipsam aquam et latera proclinatum latus habeat. deinde ad ipsam aquam et latera pulvino circiter sesquipedales margines struantur aequilibres ex planitia, quae est supra scripta; tunc proclinatio ea impleatur harena et exaequetur cum margine et planitia pulvini. deinde insuper eam exaequationem pila, quam magna constituta fuerit, ibi truatur; eaque, cum erit extructa, relinquatur ne minus duos menses, ut siccescat. tunc autem succidatur margo, quae sustinet harenam; ita harena fluctibus subruta efficiet in mare pilae praecipitationem. hac ratione, quotienscumque opus fuerit, in aquam poterit esse progressus. In quibus autem locis pulvis non nascitur, his rationibus erit faciendum, uti arcae duplices relatis tabulis et catenis conligatae in eo loco, qui finitus erit, constituantur, et inter destinas creta in aeronibus ex ulva palustri factis calcetur. cum ita bene calcatum et quam densissime fuerit, tunc cocleis, rotis, tympanis con
Abbreviated transcription (Latin):
snue aggetib ex pediant progressus et ita ooformãde
portuũ conclusiones. Nee aut structure que ĩaqua
sunt future iudent sic esse faciende uti portetus
puluis a regiomib que sunt acumis edtinuaite aa
eromontoriũ mineruc hiisq misccat  uti ĩ mor¬
tario duo ad unũ respondant. Deinde tune ĩ eo
Loco qui definitus erit arcy. stipitib robuster et
cathenis ĩ cluse ĩ aquã dimittende destinadeq
firmiter. Lema intrrea ex trastillis inferior pars
sub aqua ex equẽda et purganda et cementis ex
mortanio mͬa myeta quẽ adm̃o supra scriptũ est ibi
cogerend. deiñ compleat᷑ structure spatiei qo fu̾it
scripta sunt. Sin aũt ꝑꝑ fluctus aut impetus aꝑti
pelagi destine arcas nõ potuerint eotinere tune
ab ip̃sa terra siue crepioine puluimis q̃ firmissime
struai iqͣui puluimis ex cequata struat᷑ plaitie
minus q̃ dimidie ꝑtis. religuũ q̃dest proxime litꝰ

Expanded text:
sive aggeribus expediantur progressus, et ita conformandae sive aggeribus expediantur progressus, et ita conformandae portuum conclusiones. eae autem structurae, quae in aqua sunt futurae, videntur sic esse faciendae, uti portetur pulvis a regionibus, quae sunt a Cumis continuatae ad promunturium Minervae, isque misceatur, uti in mortario duo ad unum respondeant. Deinde tunc in eo loco, qui definitus erit, arcae stipitibus robusteis et catenis inclusae in aquam demittendae destinandaeque firmiter; deinde inter ea extrastilis inferior pars sub aqua exaequanda et purganda, et caementis ex mortario materia mixta, quemadmodum supra scriptum est, ibi congerendum, doneque compleatur structurae spatium, quod fuerit scripta sunt. Sin autem propter fluctus aut impetus aperti pelagi destinae arcas non potuerint continere, tunc ab ipsa terra sive crepidine pulvinus quam firmissime struatur, isque pulvinus exaequata struatur planitia minus quam dimidiae partis, reliquum, quod est proxime litus,
Abbreviated transcription (Latin):
et duplicem porticũ designent hi petro heȩ ambu¬
Lationes quas graeci parandromidas nr̃i xista cis¬
pellant: ĩquas ꝑ hiemem exxistosereno ctelo athle¬
thletas certantes spectare que ĩ moenib neccia
nidebant ẽsse ut apte disponant ꝑ scripsi de opor
rõnib tueantur naues ĩ his a tempestatib ex plica¬
dum. hii aũt nalt si sint bene positi heãtq acro¬
teria siue promõtoria ꝓcurrẽtia ex quib ĩ trorsus
curuature suie usure ex loa nãre fuerint edfor¬
mate maxĩas utilitates indẽt her̃e. Circũ .i por¬
ticus siuenaualia sunt facenda siue ex porticib
aditus. emporia turresq exutraq parte collocãde
ex quib catene tradua ꝑ macchinas possint. Sin
aũt nõ nãlem locũ neq idoneũ ad tuendas ritẽpe¬
statib naues habuerimus. Ita uide esse faciendñ
uti si nullum flumẽ i his locis impedierit. S erit
e una bente staitio tune ex altera parte stractutis

Expanded text:
et duplicem porticum designentur hypaethroe ambuet duplicem porticum designentur hypaethroe ambulationes, quas Graeci paradromi/des, nostri xysta appellant, in quas per hiemem ex xysto sereno caelo athlethletas certantes spectare. Quae in moenibus necessaria videbantur esse, ut apte disponantur, perscripsi. De oppod, quibus rationibus tueantur naves in his ab tempestatibus, explicandum. hi autem naturaliter si sint bene positi habeantque acroteria sive promunturia procurrentia, ex quibus introrsus curvaturae sive versurae ex loci natura fuerint conformatae, maximas utilitates videntur habere. circum enim porticus sive navalia sunt facienda sive ex porticibus aditus ad emporia, turresque ex utraque parte conlocandae, ex quibus catenae traduci per machinas possint. Sin autem non naturalem locum neque idoneum ad tuendas ab tempestatibus naves habuerimus, ita videtur esse faciendum, uti, si nullum flumen in his locis inpedierit sed erit ex una parte statio, tunc ex altera parte structuris
Abbreviated transcription (Latin):
nici caldam lauatione ĩ palestra ꝓistilia quẽ admo
supra scriptũ est ita debent esse ꝑfecta distributa i
Extra aũt disponant porticus tres. una expistilo exe¬
utib due dextra atq sinstra stadiate. exquib
una quę spectauerit ad septentrionẽ ꝑficiatur i¬
euplex amblissima latitudme. Altera simplex ita
facta uti ĩpartib quȩ fuerint circa parietes et que
ermnt ad colupnas margnies heant uti semitas
nõ minus pedũ denũ mediũq ex cauatũ uti gra¬
&us sint ĩ desçensu marginib sexqupedẽ ad pla¬
nitiem que planities sit nõ minus pedes xii. Itaꝗ
nestiti ambulauerint circũ ĩ marginib nd ĩ pediẽt
a cũctis se exercentio hac cũt porticus Xistos apus
studus exercent Facienda aut sixta sic iudentur¬
etͤ ut sint ĩter duas porticus silue aut prata fi ndͣ eẽni
ihis persiciant inter arbores ambulaciones ibq
ex opere sigmino statiões. Proxnneaũt xistu

Expanded text:
nici caldam lavationem. in palaestra peristylia, quemadmodum nici caldam lavationem. in palaestra peristylia, quemadmodum supra scriptum est, ita debent esse perfecta distributa. Extra autem disponantur porticus tres, una ex peristylo exeuntibus, duae dextra atque sinistra stadiatae, ex quibus una, quae spectaverit ad septentrionem, perficiatur duplex amplissima latitudine, altera simplex, ita factae, uti in partibus, quae fuerint circa parietes et quae erit ad columnas, margines habeant uti semitas non minus pedum denûm mediumque excavatum, uti gradus sint in descensu marginibus sesquipedem ad planitiem, quae planities sit non minus pedes XII; ita qui vestiti ambulaverint circum in marginibus, non inpedientur ab unctis se exercentibus. Haec autem porticus custo/s apud tes exercentur. faciunda autem xysta sic videntur, ut sint inter duas porticus silvae aut platanones, et in his perficiantur inter arbores ambulationes ibique ex opere signino stationes. post xystu
Abbreviated transcription (Latin):
disputare possint. In palestris ꝑ istilia quadrata
sme oblonga ita sunt facienda ut duoꝵ stadiorui
heant ambulationes circuitiõe qd graeai uocant di¬
aulam exquib tres porticus simplices disponantur
quãta que ad meridianas regiones est conuersar
duplex sit. uti cũ tẽpestates uentose sint nd possit᷑
asꝑgo. interiore partem puenitę In duplici aũt
porticu collocent ħ membra/ efebeñ ĩ medio. ħ aũt
est ex eara amplissima cũ sedib tertia parte lõgior
sit ꝗ̃ lata sub dextro coriceum de inde proxĩe conise¬
rium a conisterio in uersura porticus frigida lauacio
quam graeti ltron uocitant ad sinstram efebri eleo¬
tesium. proxĩe aũt eleothesium frigidariu abeoq
iter ĩ progingeũ inuersura porticus ꝓxi̾a aũt ĩtror¬
sus e regione frigidarii collocent. concamerata su¬
datio longitudine duplex qm̃ latitudo que het ĩ uer¬
suris ex una parte la conicum ad eũdem modu
uti qͣ supra scriptum est compositũ ex aduerso lato¬

Expanded text:
strare. in palaestris peristylia quadrata sive oblonga ita sunt facienda, uti duorum stadiorum habeant ambulationis circumitionem, quod Graeci vocant di/aulon, ex quibus tres porticus simplices disponantur, quarta, quae ad meridianas regiones est conversa, duplex, uti, cum tempestates ventosae sint, non possit aspergo in interiorem partem pporticu conlocentur haec membra: ephebeum in medio hoc autem est exhedra amplissima cum sedibus tertia parte longior sit quam lata; sub dextro coryceum, deinde proxime conisterium, a conisterio in versura porticus frigida lavatio, quam Graeci loutro/n vocitant; ad sinistram ephebei elaeothesium, proxime autem elaeothesium frigidarium, ab eoque iter in propnigeum in versura porticus. proxima autem introrsus e regione frigidarii conlocetur concamerata sudatio longitudine duplex quam latitudo, quae habeat in versuris ex una parte laconicum ad eundem modum, uti quam supra scriptum est, compositum, ex adverso laco
Abbreviated transcription (Latin):
gniidine et eoc pede nũo quater maiore erunt
effecta ttac rone duplicatio gramicis rõnib a¬
bricationib ĩ uentã onoit et q̃ magno labore fabti
normã fanentes iuix ad uer ꝑducere possunt la
tõnib it methodis emedatum ex eius preçeptis ex¬
plicat Ntamq si sumant regli tres e quib una
sit pedestres. altera pedes quatuor tertia pides.u.
que regle inter se composite tangont alia aliam
suis cacuminib extremis. scema hñtes trigom
de formabunt normã emedatam ad eas cuitz
regulaꝵ singlar longitudies si singula quaorati
parib laterib describant cum erit triũ latus ares

Expanded text:
gnitudine et eodem pedum numero quattuor in maiore erunt gnitudine et eodem pedum numero quattuor in maiore erunt effecta. hac ratione duplicatio grammicis rationibus abricationibus inventam ostendit, et quod magno labore fabri normam facientes vix ad verum perducere possunt, id rationibus et methodis emendatum ex eius praeceptis explicatur. namque si sumantur regulae tres, e quibus una sit pedes III, altera pedes IIII, tertia pedes V, eaeque regulae inter se compositae tangant alia aliam suis cacuminibus extremis schema habentes trigoni, deformabunt normam emendatam. ad eas autem regularum singularum longitudines si singula quadrata paribus lateribus describantur, quod erit trium latus, areae
Abbreviated transcription (Latin):
palmas et coronas his tribm oporte. sed et decerm
triũphos et inter deoꝵ sedrs eos dedicadas udicar.
Lor aũt cogitata utiłt hoĩb as uitã ex plicandam
e płib singla paucore uti exempla ponam/ que re¬
cognoscentes neccio his tribui honores oportere hoies
aut ager parib laterib sierit quadratus eũq opo¬
tuerit duplicare q̃o op fu̾ĩt gͣne nũi ꝙ młtiplicatodi¬
longus et latus deies denos efficit areȩ pedos e si
quadran fiat ut exeo. ce pedib duplicantib arce
respondant. Id aut nuo nemo pot inuenire. ttaq
si cõstituent .xiiii. erunt inltiplicati pedes cxcui
si quindecm bedes. ccxxu. ergo qmi iel nõ explicat
nũo ĩ eo quagrato longo et lato pedes .x. qd fuerit
linca ab anglo ad anglus diagonis perducatur uti
locus quadratus parib laterib describat᷑ ita qr ma¬
gna duo t̾gona i mi nore guaarato quĩ quage nũ
pedu linta diagonio fuerint disignate ecle ma¬

Expanded text:
palmas et coronas his tribui oportere, sed etiam decerni palmas et coronas his tribui oportere, sed etiam decerni triumphos et inter deorum sedes eos dedicandos iudicari. Eorum autem cogitata utiliter hominibus ad vitam explicandam e pluribus singula paucorum uti exempla ponam, quae recognoscentes necessario his tribui honores oportere homineaut ager paribus lateribus si erit quadratus eumque oportuerit duplicare, quod opus fuerit genere numeri, quodlongus et latus pedes denos, efficit areae pedes c. si quadrati fiat, ut ex eo CC pedes duplicationibus areae respondeant. id autem numero nemo potest invenire. namque si XIIII constituentur, erunt multiplicati pedes CXCVI, si XV, pedes CCXXV. Ergo quoniam id non explicatur numero, in eo quadrato, longo et lato pedes X quod fuerit, linea ab angulo ad angulum diagonios perducatur, utilocus quadratus paribus lateribus describatur. ita quam magna duo trigona in minore quadrato quinquagenûm pedum linea diagonio fuerint designata, eadem ma
Abbreviated transcription (Latin):
iid honores etq maiores sint tributi ꝗ ĩfinitas uti¬
litates deuo ꝓ petuo om̃ib gentib prestant Id ii maģ
erat ustitii digni ꝙ athlete sua coͬpora excitatiõib
efficiũt fortiera. Scriptores nõ solũ suos sensus. sed
et om̃i libris ad discendum et aĩos exacuendos
dreparant prtecepta / quiq u milo crotoniates ꝙ
fuit ĩuidus prodest homĩh aut coeteri qui eo genere
fuerunt uictores nͥ qͣo dum uxerũt ipi ĩter suos
ciues huerunt nobilitatem. Pitagore uero precep.¬
uib s ẽt om̃ĩb gentib recentes et floridos edũt
fructus. E quibq teneris aetatib doctrinar hũndi¬
tia satient: optimos hñt sapiẽtie sensus instituut
ciuitatib inmanitatis mores equa iura liges
quib absentib nulla pot esse ciuitas ĩ columis cu
ergo tanta munera a scriptoꝵ prudentia priuati
publiͦq fu̾nt hoĩb preparata. ⁊d solũ arbitror

Expanded text:
eidem honores etiamque maiores sint tributi, qui infinitas utieidem honores etiamque maiores sint tributi, qui infinitas utilitates aevo perpetuo omnibus gentibus praestant. id enim magis erat institui dignum, quod athletae sua corpora exercitationibus efficiunt fortiora, scriptores non solum suos sensus, sed etiam omnium, cum libris ad discendum et animos exacuendos praeparant praecepta. Quid enim Milo Crotoniates, quod fuit invictus, prodest hominibus aut ceteri, qui eo genere fuerunt victores, nisi quod, dum vixerunt ipsi, inter suos cives habuerunt nobilitatem. Pythagorae vero praecepvibus, sed etiam omnibus gentibus recentes et floridos edunt fructus. e quibus qui a teneris aetatibus doctrinarum abundantia satiantur, optimos habent sapientiae sensus, instituunt civitatibus humanitatis mores, aequa iura, leges, quibus absentibus nulla potest esse civitas incolumis. Cum ergo tanta munera ab scriptorum prudentia privatim publiceque fuerint hominibus praeparata, non solum arbitror
Abbreviated transcription (Latin):
qo erit terrenũ exinamat᷑ adlioram̃tũ ĩfinu
parietu h exequato solũ calcet ad crassitudiẽ
que cos tituta fuerit. ra aũt siauplica aut tpli¬
citer cia facta fuit uti ꝓ colationib trãsiutari pos¬
enim cũ hũit quo subsidat limpidior fiet et sine
odorib coseruabit saporem. si nõ salem adoi necce
ent ex tenuari. Quę potiu de aque uirtute et ua¬
rietat guasq hẽat utilitates quibq rõmb ducat
et probet᷑ ĩ hoc uolumĩe posu De gnomonicis nõ
nemea uicissent graecoꝵ maioresita magnos
honores costituerunt uti nõ mõ ĩ cõuentu stantes
cum palma et corona ferrent laudes. sed et cum
renertebant suas cinitates cũ nictoria triũ phates
guadrigis ĩ menia et ĩ patria ĩ nchant uese publica
ꝓ petua uira costitatis uedtigalib fruant̾. Cum ergo
id aĩadũtam admiror quid ita nõ scriptoribus

Expanded text:
quod erit terrenum, exinaniatur ad libramentum infimum quod erit terrenum, exinaniatur ad libramentum infimum parietum. hoc exaequato solum calcetur ad crassitudinem, quae constituta fuerit. ea autem si duplicia aut triplicia facta fuerint, uti percolationibus transmutari posenim cum habuerit, quo subsidat, limpidior fiet et sine odoribus conservabit saporem. si non, salem addi necesse erit et extenuari. Quae potui de aquae virtute et varietate, quasque habeat utilitates quibusque rationibus ducatur et probetur, in hoc volumine posui; de gnomonicis vero Nemea vicissent, Graecorum maiores ita magnos honores constituerunt, uti non modo in conventu stantes cum palma et corona ferant laudes, sed etiam, cum revertantur in suas civitates cum victoria, triumphantes quadrigis in moenia et in patrias invehantur e reque publica perpetua vita constitutis vectigalibus fruantur. cum ergo id animadvertam, admiror, quid ita non scriptoribus
Abbreviated transcription (Latin):
trmapiis coposita. Et pinuest ipa trena hetqex
humore aque fontes. ltem calores. Unde et sulphinr
a nmien. Bituint̃ nasct. aerisq spu i manis qui¬
cum graues per interuenia fistulosa t̾re perue¬
niũt ad fossionem puteoꝵ et ibi homĩes offendũt
fodientes/ ut nalis uaporis obturante eoꝵ narid
sõus aiales. ita qui nõ celerius inde effugiunt
nares sp̃us ex estu dissipabunt. Cũ haec sic ex pli¬
eata fuerint et ad aquã fuerit ꝓuentũ. tunc se¬
pratur a structura nec obturent uene. Sin cũt
Loca dura erunt aut nimui uene penitus fuerit
tunc signis oꝑib extestis aut suꝑiorib locis exci¬
piende sunt copie insignis aut operib h sunt fa¬
cienda uti harena primũ putissima asprimaq
paret/. cemẽtã desilice frangatur ne grauuis q
libraliũ calx q̃ uehementissimo mortario mixta
Ita ut .U. partes harene adduos respodeant. eor
uectib ligneis ferratis parietib calcatis ĩ medio

Expanded text:
piis composita. et primum est ipsa terrena habetque ex umore aquae fontes, item calores, unde etiam sulphur, alumen, bitumen nascitur, aerisque spiritus inmanes, qucum graves per intervenia fistulosa terrae perveniunt ad fossionem puteorum et ibi homines offendunt fodientes, vi naturali vaporis obturant eorum naribus spiritus animales; ita, qui non celerius inde effugiunt, nares spiritus ex aestuariis dissipabuntur. cum haec sic explicata fuerint et ad aquam erit perventum, tunc saepiatur assa structura, ne obturentur venae. Sin autem loca dura erunt aut nimium venae penitus fuerint, tunc signinis operibus ex tectis aut superioribus locis excipiendae sunt copiae. in signinis autem operibus haec sunt facienda. uti harena primum purissima asperrimaque paretur, caementum de silice frangatur ne gravius quam librarium, calx quam vehementissima mortario mixta, ita ut quinque partes harenae ad duas respondeant. eorum m, calcetur vectibus ligneis ferratis. Parietibus calcatis, in medio
Abbreviated transcription (Latin):
humor coͬrumꝑe poterit materiẽ cõtignationis
sed inter duas cameras uagabr. Magnitudines
aũt balnegꝵ uident sieri pro copia hoĩu ita sunt
composite ꝙͥta longitudo fuerit tertia dempta lati¬
tudo sit preter scolam labri et aluei. Labrum utq
sub lumĩe faciendũ uiđde nestantes circũsius ũbris
obscurent lucem. Scolas aũt labroꝵ ita fieri opõtet
paciosas uti cũ priores ceccupauerint loca circũspetates
reliqu recte stare possini. Aluei aut latituco iter
parietem et pluteũ ne minus sit pedes senos. ut grad
iferior inde auferat et puluinos duos pedes. Laconi¬
cñm sudacões quę sunt cd iũgende tepicdino ȩq
q̃ late fuerint tantã altitudinẽ heañt ad una cur¬
uaturam hemisperii. mediũq lumẽ ĩ hemisferio
relinquat . ex eoq clipeum enenm catenis pende¬
at ꝑcuius reductiones et dimissiones ꝑficietur su¬
dationis temꝑatura. ip̃mq ad circinũ fieri oportere

Expanded text:
umor corrumpere poterit materiem contignationis, umor corrumpere poterit materiem contignationis, sed inter duas camaras vagabitur. Magnitudines autem balneorum videntur fieri pro copia hominum sint ita compositae. quanta longitudo fuerit tertia dempta, latitudo sit, praeter scholam labri et alvei. labrum utique sub lumine faciundum videtur, ne stantes circum suis umbris obscurent lucem. scholas autem labrorum ita fieri oportet spatiosas, uti, cum priores occupaverint loca circum, expectantes reliqui recte stare possint. alvei autem latitudo inter parietem et pluteum ne minus sit pedes senos, ut gradus inferior inde auferat et pulvinus duos pedes. Laconicum sudationesque sunt coniungendae tepidario; eaeque quam latae fuerint, tantam altitudinem habeant ad imam curvaturam hemisphaerii. mediumque lumen in hemisphaerio relinquatur, ex eoque clipeum aeneum catenis pendeat, per cuius reductiones et demissiones perficietur sudationis temperatura. ipsumque ad circinum fieri oportere
Abbreviated transcription (Latin):
altitudie aũt pile heamnt pedes auos :egue strũat
argilla cũ capillo subacta. supraq collocentur te¬
gule bipedeles que substineant pauimẽtum. Cõ¬
camerationes uo si ex structura fadte fuerint erũt
utiliores. Si aũt cõtignatões fuerint figlinũ opus
subiciat S hita erit faciendũ. regula fẽrea aut
arcus fiant hecq uncinis ferreis ad cõtignatoe suspe¬
dantur q̃ crebertimis eeq regl̃e sine arcus ita dispo¬
nantur uti tegule sme marginib sedere ĩduabus
ĩ uehiq possint. et ita tote cõcamerationes . forro
nitentes sint ꝑ fecte. earq cameraꝵ superiora
coagmẽta. ex argilla cũ capillo subacta limãtua
interiaraũt pars que ad pauimẽtũ spectat. primu
testa cũ calçe tuli Zetͣ demde ope albano siue tecto¬
rio poliat . Eque camere ĩ caldarus si duplices fa¬
cte fuerint meliorem hebunt usum nd it a uapore

Expanded text:
altitudinem autem pilae habeant pedes duo. eaeque struantur altitudinem autem pilae habeant pedes duo. eaeque struantur argilla cum capillo subacta, supraque conlocentur tegulae bipedales, quae sustineant pavimentum. Concamarationes vero si ex structura factae fuerint, erunt utiliores; sin autem contignationes fuerint, figlinum opus subiciatur. sed hoc ita erit faciendum. regulae ferreae aut arcus fiant, eaeque uncinis ferreis ad contignationem suspendantur quam creberrimis; eaeque regulae sive arcus ita disponantur, uti tegulae sine marginibus sedere in duabus invehique possint, et ita totae concamarationes in ferro nitentes sint perfectae. earumque camararum superiora coagmenta ex argilla cum capillo subacta liniantur; inferior autem pars, quae ad pavimentum spectat, primum testa cum calce trullizetur, deinde opere albario sive tectorio poliatur. eaeque camarae in caldariis si duplices factae fuerint, meliorem habebunt usum; non enim a vapore
Abbreviated transcription (Latin):
nberno. Si aũt nã loci mmpedierit utiq amendic
q̃o maxiẽ tempus lauandi a meridiano ad uespuz
est cõstitutu. Et uem est aiaduertendũ uti caldaniã¬
muliebria et uirilia cõiucta et i hisdem regiomib
sunt collocata/ sic .n. efficietur ut ĩ uasaria et lyypo¬
causi comunis sit eoꝵ utrisq ał nea supra hypo¬
causun tria sunt componẽda unũ caldaruũ et
alteꝵ tepidariũ tertium frigidariũ et ita collocã¬
da uti ex tepidario ĩ caldariũ q̃tum aque calide
Nuerit . Fluat de frigidario ĩ tepidarium. Adende
madũ testuaines que alueoꝵ ex cõi hipoctusi cale¬
facient. Suspensure caldarioꝵ ita faciendo simt
ul primũ sexguipedalib tegulis solum ster natuae
⁊clinatũ ad hipo causim uti pila cum mittatꝰ. nõ
possit intro resistere. sed rursus redeat ad p̾furmũ
supra que laterculis besa lib pile struant ita dispoĩte
uti bipedales tegulo possint supra esse collo cate

Expanded text:
hiberno, si autem natura loci inpedierit, utique a meridie, hiberno, si autem natura loci inpedierit, utique a meridie, quod maxime tempus lavandi a meridiano ad vesperum est constitutum. et item est animadvertenduia coniuncta et in isdem regionibus sint conlocata; sic enim efficietur, ut vasaria et hypocausis communis sit eorum utrisque. aenea supra hypocausim tria sunt componenda, unum caldarium, alterum tepidarium, tertium frigidarium, et ita conlocanda, uti, ex tepidario in caldarium quantum aquae caldae exierit, influat de frigidario in tepidarium ad eundem modum, testudinesque alveolorum ex communi hypocausi calfaciantur. Suspensurae caldariorum ita sunt faciendae, ut primum sesquipedalibus tegulis solum sternatur inclinatum ad hypocausim, uti pila, cum mittatur, non possit intro resistere, sed rursus redeat ad praefurnisupraque laterculis besalibus pilae struantur ita dispositae, uti bipedales tegulae possint supra esse conlocatae;
Abbreviated transcription (Latin):
nib defimđr. a que fossuris putroꝵ et decelo re¬
pentims ciuitatib tempestatib ex tegulis excipiũtur
de lignaciõe que maxĩe neciessana est adcibũ cogue¬
dum difficilis et molesta est aꝑpatio ꝙet tarde cõportat
et plus consumit ĩ eiusmodi temtoridi tunc hee
ambulationes aperiũt et menẜe tributi singlis capi¬
tibus designant. Itas duas res egregias hipete ambu¬
lationes prestant. unam ĩ pace salubritatis. abtera
ĩbello salutis. ⁊rgo nsrõnib ambulationũ expli¬
ctibones nõ solum post scenam treatri. S et omiuis
deor templis effecte magnas ciuitatib prestare.
poterunt utilitates. Qm̃ hee nobis satis uidentu
esst e poĩta, nũc ĩ seguent balnear dis sositioniz
de mostrationes. Erimus eligendus locus est q̃ cali¬
dissimus ÷ ad uersus a septentrione etagiulone
ipa aũt caldaria tepidaniaq lum̃e heañt aboccidẽte

Expanded text:
nibus defenditur, aquae fossuris puteorum et de caelo renibus defenditur, aquae fossuris puteorum et de caelo repentinis tempestatibus ex tegulis excipiuntur. de lignatione, quae maxime necessaria est ad cibum coquendum, difficilis et molesta est apparatio, quod et tarde comportatur et plus consumitur. In eiusmodi temporibus tunc eae ambulationes aperiuntur et mensurae tributim singulis capitibus designantur. ita duas res egregias hypaethroe ambulationes praestant, unam in pace salubritatis, alteram in bello salutis. ergo his rationibus ambulationum explicationes non solum post scaenam theatri, sed etiam omnium deorum templis effectae magnas civitatibus praestare poterunt utilitates. Quoniam haec nobis satis videntur esse exposita, nunc insequentur balinearum dispositionum demonstrationes. Primum eligendus locus est quam calidissimus, id est aversus ab septentrione et aquilone. ipsa autem caldaria tepidariaque lumen habeant ab occidente
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ nebulas iudent nõ puto dubium esse quin amtis¬
snnas ctornatissimas sub duo hypetrisq collocari
oporteat ĩ cuutatib ambulationes. Itres aũt ut sey
sint sicce et nõ lutose sic erit façiendu fodiant et exina¬
niant q̃ altissime dextra acsinistra struetilos cloace
fiant. inq eaꝵ parietib qui ad ambulationẽ spccta¬
uerunt. tubuli ĩ struant inclinati fastigio ĩ cloacis
his ꝑfectis compleantͤ ea loca carbomb. deude ĩsuꝑ
sabnsone. haee ambulationes sternant et exequant᷑
cas i structionem excibient aquar iabũdantie ⁊ ita
sicce et si ne humore ꝑ secte fiu̾nt ambulationes. Prate
rea ĩ opcrib his thescuri sunt ciuitatib ĩnecessarii
reb a maiorib cõstituti. In cõclusionib enĩ reliꝗ
om̃es faciliores sunt aꝑꝑatis. q̃ lignor. Sal enim fa¬
çile importat᷑. frumenta publice priuatimq expe¬
ditius cogerunt ⁊ si desit holenb carneseu ligumi¬

Expanded text:
per nebulas videntur, non puto dubium esse, quin amplisper nebulas videntur, non puto dubium esse, quin amplissimas et ornatissimas subdiu hypaethrusque conlocari oporteat in civitatibus ambulationes. Eae autem uti sint semper siccae et non lutosae, sic erit faciendum. fodiantur et exinaniantur quam altissime. dextra atque sinistra structiles cloacae fiant, inque earum parietibus, qui ad ambulationem spectaverint, tubuli instruantur inclinati fastigio. cloacis his perfectis compleantur ea loca carbonibus, deinde insuper sabulone eae ambulationes sternantur et exaequencas instructionem excipientur aquarum abundantiae, et ita siccae et sine umore rea in his operibus thensauri sunt civitatibus in necessariis rebus a maioribus constituti. in conclusionibus enim reliqui omnes faciliores sunt apparatus quam lignorum. sal enim facile ante inportatur, frumenta publice privatimque expeditius congeruntur, et si defit, holeribus, carne seu legumi
Abbreviated transcription (Latin):
que erunt sub diuo ĩ ter porticus adornnãda iridibi
uident. qdͣ hpetre ambulationes hñt magnã salu¬
britate et primiũ ocłoꝵ qd̃ ex iuridib subtilis et ex¬
tenuatus aer ꝑꝑ motionem corporis ifluens ꝑli¬
mat speriem.tita auferes ex ccłis hinnorẽ crassi
aciẽ tenuẽ etacutã ssem relinꝗt. Praeterea cũ cõp
mohonib ĩ ambulatione calescat humiores ex mẽ¬
bris aer exugendo ĩminuit plenitates extenuatq
dissipando q̃d plusinest ꝙ̃ carpus põt substmere.
ttoc aũt ita esse e eo licet aĩadũtere qđ serectis
cum sunit aquaꝵ fontes aut ẽt soterra palustris ha¬
bundantia ex his nullus surgit himor nebulosi Sed
ĩapertis hy petrisq locis cum soloriens uapore tãgat
mundũ ex humidis et habina antuis excitat hu.¬
mores tet conglobatos in alztndine, tollit. ut¬
Ergo suta niõr uti ĩ hi petris locis ab aere ynmores
excorporio exugant᷑ molestiores. quẽ admo ex t̾ra

Expanded text:
iridibus videntur, quod hypaethroe ambulationes habent magnam salubritatem. et primum oculorum, quod ex viridibus subtilis et extenuatus aer propter motionem corporis influens perlimat speciem et ita auferens ex oculis umorem crassum, aciem tenuem et acutam speciem relinquit; praeterea, cum corpus motionibus in ambulatione calescat, umores ex membris aer exsugendo inminuit plenitates extenuatque dissipando quod plus inest quam corpus potest sustinere. Hoc autem ita esse ex eo licet animadvertere, quod, sub tectis cum sint aquarum fontes aut etiam sub terra palustris abundantia, ex his nullus surgit umor nebulosus, sed in apertis hypaethrisque locis, cum sol oriens vapore tangat mundum, ex umidis et abundantibus excitat umores et eos conglobatos in altitudinem tollit. ergo si ita videtur, uti in hypaethris locis ab aere umores ex corporibus exsugantur molestiores, quemadmodum ex terra
Abbreviated transcription (Latin):
seruandos magis q̃ ad elegantie decorem bossunt esse
ita sunt facienda. Item feneratorib et publicanis cõmo¬
diora et spaciosiora et ab ĩsidiis tuta. Forensibi aut et destis
elengantiora et spaciosiora ad cduẽtus excipiẽdos. Nobili
uibai facienda sunt uestibla regalia alta atra et pistila¬
amplissima silue ambulationesq laxiores ad decore
maiestatis ꝑ fecte. P raeterea bibliotecns et basilicas¬

Expanded text:
servandos magis quam ad elegantiae decorem possunt esse, servandos magis quam ad elegantiae decorem possunt esse, ita sunt facienda. item feneratoribus et publicanis commodiora et speciosiora et ab insidiis tuta, forensibus autem et disertis elegantiora et spatiosiora ad conventus excipiundos, nobilibvibus, faciunda sunt vestibula regalia alta, atria et peristylamplissima, silvae ambulationesque laxiores ad decorem maiestatis perfectae; praeterea bybliothecas, pina