comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mis q funriciferis et indigis qui ca¬
lamum melioribus destinatum
diicius occupent dicta sunt. Ilud
autem quod ex hoc aere semper hac¬
tenus liudato minc nescio cur in¬
fan me ad patriam tuam salub̾¬
ninasq alpium radices auxius at¬
q solicitus uocas fideliter quidem fa¬
as ut soles. ut q in ipsa precum in¬
stancia splendidior sole meridiauo
amor michi tuus illuxent. Sed uide
oro quale sit ut homo licet iudoctꝰ
doctorum tamen hominum libris
ab infancia delectatus iam prouec¬
nior mortem aut fugere cogitet aut
differre. Nempe iam pridem ⁊ nob̾
et omuinibus qui sunt quiqz post ue¬
ment constituti sunt ternum. qui
ut preteriri non poterunt. sic ei cũ
preterierint reparari et auteꝙͣ pre¬
terint prouideri nequeunt. Ne ue
nrĩs hoc solis ꝑsuasum esse aut sa¬
cais tantum modo literis scriptum
putes audi quid secularium lr̃aru
et romane facundie prumi duces
dicunt. Alter enim moriendum in¬

Expanded text:
misque furciferis et indignis qui camisque furciferis et indignis qui calamum melioribus destinatum diutius occupent, dicta sunt! 10 Illud autem quod ex hoc aere semper hactenus laudato, nunc nescio cur infami, me ad patriam tuam saluberrimasque Alpium radices anxius atque solicitus vocas, fideliter quidem facis ut soles, utque in ipsa precum instantia splendidior sole meridiano amor michi tuus illuxerit. Sed vide, oro, quale sit, ut homo licet indoctus, doctorum tamen hominum libris ab infantia delectatus, iam provectior mortem aut fugere cogitet aut differre. 11 Nempe iampridem et nobis et omnibus qui sunt quique post venient, constituti sunt termini; qui ut preteriri non poterunt, sic et cum preterierint reparari et antequam pretereant previderi nequeunt. Neve nostris hoc solis persuasum esse aut sacris tantummodo literis scriptum putes, audi quid secularium literarum et romane facundie primi duces dicunt. 12 Alter enim «Moriendum» in
Abbreviated transcription (Latin):
uaricie stumulis et rabie actus in¬
uidie. ut me corani. nec uultu meo
neqz nuis aut pretibus ufleri
se se gladiis usq ad mortem confo¬
derent. uicta deurum paciencia ab¬
dicaui illos a me. utor enin u̾bo
patrio. ꝙ ego illis uere pater fuera.
qmͣqmͣ illi michi non filii. sed in¬
sidiatores essent ac siccarii. fures¬
q domestici. Et nunc habeant sa¬
ne sibi fructum scelerum suorn.¬
i iempe non sopitum modo sed in¬
sensibilem meriti. eoq sibi perpe¬
tuam grassandi licenciam ꝑut¬
tentes et futurorum prodigi nich
sibi ex omni sua nequicia preter
flircum gule negocum ac libidi¬
ius quesiuere. Itaq bene habet.
breui n fallor esurient. Iam euim
fastu deposito subinissi ac deiecti
reditum orant. quem si impetrant
plane omnns preterite fu tureq ꝑ
quibuslibet hostibus me dedere qͣ
stis ledat cõmunis et uulgata
ĩmortali insi ꝙ et sepe alias. et ho¬
die saitis multa de uilissimis pessi¬

Expanded text:
varitie stimulis et rabie actus invaritie stimulis et rabie actus invidie, ut me coram neque vultu meo neque minis aut precibus inflexi, se se gladiis usque ad mortem confoderent, victa demum patientia, abdicavi illos a me. Utor enim verbo patrio, quod ego illis vere pater fueram, quanquam illi michi non filii sed insidiatores essent ac sicarii furesque domestici. 8 Et nunc habeant sane sibi fructum scelerum suorum; nempe non sopitum modo sed insensibilem me rati eoque sibi perpetuam grassandi licentiam promittentes et furtorum prodigi, nichil sibi ex omni sua nequitia preter fluxum gule negotium ac libidinis quesivere. Itaque bene habet: brevi, ni fallor, esurient; iam enim fastu deposito, submissi ac deiecti reditum orant, quem si impetrant, plane omnis preterite futureque pequibuslibet hostibus me dedere, qustis ledat, comunis et vulgata immortali, nisi quod et sepe alias et hodie satis multa de vilissimis pessi
Abbreviated transcription (Latin):
nam sim si intra ipsum thala¬
u mei lunen sic ab omni custo¬
dia rerum pereuncium pegrinor
quasi trausidiam extremamq
thoprobanen habitarem. Hanc
occasionem nacti qui dicuntur
serui cum sint uostes asprimi et
sus usi frandibus et facilitate
mea abusi facie impie atq ne-¬
fatie. eo me non sencientem rede¬
gere ut expecrectus periculumq
meum iudens nichil enim ferme
iam reliqui erat preter corpus ac
libros in quod aridi possent ac fa¬
melici seuire carnifices. dum illos
fugio nullas latebras nullas an¬
gustias recusarem. tam latis eiũ
tam remotis in edrbus hĩtanti
uel faunliare discrunen. de quo
dixi aderat uel si illos eicereui. emnt
in eo statu solitudo ipsa discaimen.
Si quideui paucitas q̃ ampla in
domo solitudo est. ad angustam si
transeat turba ierit. ¶ Sit ho¬
spicium et magna ex parte uite
modum ad tempus mutare coactꝰ
sum non sine cogencium grau ta¬
men incõmodo. ⁊ Iam cum eo usq
progressus esset illorum furor a¬

Expanded text:
nam sim, si intra ipsum thalanam sim, si intra ipsum thalami mei limen, sic ab omni custodia rerum pereuntium peregrinor, quasi trans Indiam extremamque Thoprobanen habitarem? 6 Hanc occasionem nacti qui dicuntur servi cum sint hostes asperrimi, et suis usi fraudibus et facilitate mea abusi, impie atque nefarie eo me non sentientem redegere, ut experrectus periculumque meum videns, — nichil enim ferme iam reliqui erat preter corpus ac libros, in quod avidi possent ac famelici sevire carnifices — dum illos fugio, nullas latebras nullas angustias recusarem; tam latis enim et tam remotis in edibus habitanti vel familiare discrimen de quo dixi aderat, vel si illos eicerem, erat in eo statu solitudo ipsa discrimen. 7 Siquidem paucitas que ampla in domo solitudo est, ad angustam si transeat, turba erit. Sic hospitium et magna ex parte vite modum ad tempus mutare coactus sum, non sine cogentium gravi tamen incommodo. Nam cum eousque progressus esset illorum furor, a
Abbreviated transcription (Latin):
genue qui amico fidem habueris
non fallenti. Nempe sic indignis
manibus exhaustus sum ut digͥs
iam uacuus et mans iuemiar.
durum. sed sic est. Et ferendum
quia mutari nequit. ut enui re
intelligo nichilo melior u̾cononi¬
cus qmͣ pollicitus sum. omina hs
unius solituduus ac literarum a¬
mor abstulit. Nec deiiceps mtan¬
di habitum spes est. Nam et si sẽp
aliquid in dies discere moliar ar¬
tem tamen prorsus uicoguitam ag¬
gredi serum est. Eat ergo res fami¬
liaris ut libet siue ut potest mo¬
do ego integer licet nudus eua¬
dam. peregre rediens auaragras
desertasq conspiciens possessio¬
ues suas nichil dampuo motus
Non essem inquit saluus ego in¬
qmͣ prope sen qmͣ procul sim dum¬
in me dicripuuitur ac pereunt. ĩ¬
proprie quideui uec sat Bianteo
more me locutum fateor. mea eĩ
nec dirripi possunt. nec perire. s
mea dixi que fortune sunt. uulgi
pocius errorem in loquendo qmͣ
ncum certe iudicium secutus. uol-

Expanded text:
genue, qui amico fidem habueris genue, qui amico fidem habueris non fallenti; nempe sic indignis manibus exhaustus sum ut dignis iam “vacuus et inanis” inveniar. Durum, sed sic est, et ferendum quia mutari nequit. 4 Ut enim re intelligo, nichilo melior yconomicus quam politicus sum; omnia hec unus solitudinis ac literarum amor abstulit, nec deinceps mutandi habitum spes est. Nam etsi semper aliquid in dies discere moliar, artem tamen prorsus incognitam aggredi serum est; eat ergo res familiaris ut libet, sive ut potest, modo ego integer, licet nudus, evadam. Peregre rediens Anaxagoras, “desertasque” conspiciens “possessiones” suas, nichil damno motus: «Non essem» inquit, «salvus ego, niquam prope seu quam procul sim, dum mea diripiuntur ac pereunt? Improprie quidem nec sat bianteo more me locutum fateor; mea enim nec diripi possunt nec perire, sed mea dixi que fortune sunt, vulgi potius errorem in loquendo quam meum certe iudicium secutus; vulga
Abbreviated transcription (Latin):
Il insi pergratum ĩ luteris
ris manat e fontibus. de quo ma
securum uideas non amantem sci¬
to. Nam licet secur sin uirtus sic
alus tamen tunet. quod int̾ illos
tiuilis belli motus de marco cato¬
ne legius. S ne quod apud te
ultumnum erat apud me sit pͥmũ
ordinem tuum sequar ad hoc ip¬
sum postea reu̾surus ¶ Lete au¬
dio ꝙ excusacio apud uulgus for¬
te non u̾ismulis in se uera et ap¬
tas aures tuas et facilem animũ
inuenerit. Signum bone mentis
est fidere. Solent qui multa men¬
ciuntur nichil credere. et qui nich̾
omiua. uere enim ita accidit ut
qualem quisqz se nouit tales alios
opmetur nͥ mopinum forte ali¬
quid emersent quod mutare sen¬
tenciami cogat. Quod nrã etate co¬
tidiauum adeo est ut psalunste
i excessu suo dictum ominis homo
mendax minꝙͣ alias tam c̾cum
tamq compertum fuerit. Intetq
tot mendaces quid pancis uera lo¬
quentibus credi possit. subdiffici¬
lis comectura sit. Fecisti igitur in¬

Expanded text:
Nil nisi pergratum in literis Nil nisi pergratum in literis ris manat e fontibus, de quo magsecurum videas, non amantem scito; nam licet secura sui virtus sit, aliis tamen timet; quod inter illos civilis belli motus de Marco Catone legimus. Sed ne quod apud te ultimum erat apud me sit primum, ordinem tuum sequar, ad hoc ipsum postea reversurus. 2 Lete audio quod excusatio, apud vulgus forte non verisimilis, in se vera, et apertas aures tuas et facilem animum invenerit. Signum bone mentis est fidere; solent qui multa mentiuntur nichil credere, et qui nichil, omnia. Fere enim ita accidit ut qualem quisque se novit, tales alios opinetur, nisi inopinum forte aliquid emerserit, quod mutare sententiam cogat; 3 quod nostra etate quotidianum adeo est, ut Psalmiste in “excessu suo dictum” «omnis homo mendax» nunquam alias tam certum tamque compertum fuerit; interque tot mendaces, quid paucis vera loquentibus credi possit, subdifficilis coniectura sit. Fecisti igitur in
Abbreviated transcription (Latin):
tissumus factus est michi. Et sero
licet tantus enui discendi ardor ce¬
pit ut ueglecto studio rei familia¬
ris et deserta fabrili officia ĩ qua
insiguit̾ emiet totum se literis
dederit. Itaq iam nl uisi scolas li¬
bros et magistros cogitat inq hoc
unum noctes insompnes et sollici¬
tos dies agit. Amplectere eum oro
te et proposito suo faue. Nichil deo
sinulius qmͣ iustis desiderus opemi
ferre. et quid putas ambiat. Non
opes. non potenciam. nou honores.
non uulgi cõpedes aic uenena men¬
tium uoluptates. sed unncum ocu
su presidium et uite solacium. li¬
bellos querit sine tuo ductu tuis q
auspicus uuil ausurus. Suspirabis
iutelligeus quo aspiret et tacitus
dices utinam tempestimus cepisses
uale. ad alb̾tinũ de canobio phisicũ
bomi aĩ signũ eẽ tredulitatem. de con¬
temptu rei fautliaris. de ẜuili. neqͥ¬
nĩa de uecessitute moriẽdi ꝯͣ quã muil¬
lũ itisi eqͣunuit̾ ẽ remediũ.

Expanded text:
cissimus factus est michi, et, sero cissimus factus est michi, et, sero licet, tantus eum discendi ardor cepit ut neglecto studio rei familiaris et deserta fabrili officina, in qua insigniter eminet, totum se literis dederit. Itaque iam nil nisi scolas libros et magistros cogitat inque hoc unum noctes insomnes et solicitos dies agit. 2 Amplectere eum, oro te, et proposito suo fave; nichil Deo similius quam iustis desideriis opem ferre. Et quid putas ambiat? Non opes non potentiam non honores non, vulgi compedes ac venena mentium, voluptates, sed unicum otii sui presidium et vite solatium, libellos querit, sine tuo ductu tuisque auspiciis nil ausurus. Suspirabis intelligens quo aspiret, et tacitus dices: ‘Utinam tempestivius cepisses’. Vale. 12 Ad Albertinum de Canobio physicum, boni animi signum esse credulitatem; de contemptu rei familiaris; de servili nequitia; de necessitate moriendi, contra quam nullum nisi equanimitatis esse remedium.
Abbreviated transcription (Latin):
pellectilis aliam partem necessita¬
ni. aliam ornatui deputare. Seruo¬
niuq alios uati custodie. alios io¬
tis alere. Insuꝑ et argenti simul et
cum diuitem fieri cum utriusq pre¬
cium sic noueris ne in alterutro fal¬
li queas p̾sertim cum ueteres illi iul
aliuid me requirant insi me oblun¬
one delecntur. et p̾mitus studiorũ
contenti oune iam melioribus tẽ¬
pus credant. ¶ Id sane cum ꝑme
ipsum sic facere decreuissem te auc¬
tore et laudatore fidentius faciam.
ad oracionem si res poscat utar.
Marone uel tullio. Nec pudebit a
Ques int̾ merito michi maximus
q quo purior. huius ego psalteri¬
um et ugilanti semper in main¬
ne uinius id michi gloriosum pu¬
tans quͣi phõrum maximo. sophro¬
ris mimos. Tu uiue uostri menior.
et uale mediolañ .xiiii. lił. ectobr̃.
seio sed ardetissie studiosi.
Irum hunc si nosse ceperis
et amare incipies ⁊ mirari.
longa est historia. Sũma
ex causis faimkarissimus et ami¬

Expanded text:
pellectilis aliam partem necessitapellectilis aliam partem necessitati, aliam ornatui deputare, servorumque alios nati custodie, alios iocis alere? insuper et argenti simul et auri divitem fieri, cum utriusque precium sic noveris ne in alterutro falli queas, presertim cum veteres illi nil aliud me requirant, nisi ne oblivione deleantur et primitiis studiorum contenti, omne iam melioribus tempus cedant? 10 Id sane cum per me ipsum sic facere decrevissem, te auctore et laudatore fidentius faciam; ad orationem, si res poscat, utar Marone vel Tullio, nec pudebit a Quos inter merito michi maximus que quo purior. Huius ego Psalterium et vigilanti semper in manine minus id michi gloriosum putans, quam philosophorum maximo “Sophronis mimos”. Tu vive nostri memor, et Vale. Mediolani, XIV Kal. Octobris. sero sed ardentissime studiosi. 1 Virum hunc si nosse ceperis et amare incipies et mirari. Longa est historia; summa ex causis familiarissimus et ami
Abbreviated transcription (Latin):
cie cura est. legi que delectabant.
lego que prosit. Is michi nunc
ammus est. ymo u̾o iam pridem
fuit. Neq enim nunic incipio Ne¬
q u̾o me id aute tempus agere
coma probat albescens. Iainq o¬
ratores mei fuerunt. Ambrosius.
augustinus. sominus. Gregorius.
phũs uieus paulus. meus poeta
dauid quem ut nosti multos aute
annos prima egloga bucolici car¬
minis ita cum homero uirgilioq
composin ut ibi quidem uictoria
anceps sit. hic u̾o et si adhuc obstet
radicate consuetudinis uis anti¬
qua dubium tamen in re esse nõ
sint ictrre experientia atq ocu¬
lis sese infundens fulgida u̾itas
¶Neq ideo tamen quia hos pre¬
tulerim illos abicio. Quod se fecisse
Ierominus scribere pocius qmͣ se¬
quenti scilo approbare insus estmͥ.
Ego utrosq sumil amare posse ui¬
deor. codo quos in u̾borum quos ĩ
rerum consilio preferam nõ iguo¬
rem. Nam quid oro te prolnbet dili¬
gentis patrisfamilias in morem sup¬

Expanded text:
tie cura est; legi que delectabant, tie cura est; legi que delectabant, lego que prosint; is michi nunc animus est, imo vero iampridem fuit, neque enim nunc incipio, neque vero me id ante tempus agere coma probat albescens. 7 Iamque oratores mei fuerint Ambrosius Augustinus Ieronimus Gregorius, philosophus meus Paulus, meus poeta David, quem ut nosti multos ante annos prima egloga Bucolici carminis ita cum Homero Virgilioque composui, ut ibi quidem victoria anceps sit; hic vero, etsi adhuc obstet radicate consuetudinis vis antiqua, dubium tamen in re esse non sinit victrix experientia atque oculis se se infundens fulgida veritas. 8 Neque ideo tamen quia hos pretulerim, illos abicio, quod se fecisse Ieronimus scribere potiusquam sequenti stilo approbare visus est michi; ego utrosque simul amare posse videor, modo quos in verborum, quos in rerum consilio preferam non ignorem. 9 Nam quid, oro te, prohibet, diligentis patrisfamilias in morem, su
Abbreviated transcription (Latin):
dum in se omnes non ingrati sen¬
ciunt ita singulos seruat quasi oĩ¬
um oblitus. Ita omnes regit qua¬
si singulorum negligens. demq sic
statutum fixumq auno est si ex
alto dabitur int̾ hec studia et has
cumas spiituni exalare. ubi eiuz
melius possum aut quid agendo
tucius huic abeami qmͣ amaudo
et memorando et laudando semp
finem miseria non haberet. ¶ A
maui ego ciceronem fateor et uir¬
gilium. amami. usq a deo quidem
stilo delectatus et ingenio ut nich
supra. alios quoqz qmͣ pluriiuos
ex illustrium catherna. Sed hos ita
quasi ille michi pareus fuerit. Iste
germanus. In hunc amorem me
amborum duxit adiuiracio et fa¬
nuliaritas cum illorum ingenuis
longo studio contracta quanta
uisis cum hominibus ure contra¬
hi posse putes. Amani sumiliter
placonem ex gretis atq honierũ.
quorum ingena nrĩs admota se¬
pe iudicii dubium me fecere. Sed
iam michi mans agitur negoi¬
um maior q salutis qmͣ eloquen¬

Expanded text:
dum, in se omnes non ingrati sendum, in se omnes non ingrati sentiunt; ita singulos servat quasi omnium oblitus, ita omnes regit quasi singulorum negligens; denique sic statutum fixumque animo est, si ex alto dabitur, inter hec studia et has curas spiritum exhalare. 4 Ubi enim melius possim aut quid agendo tutius hinc abeam, quam amando et memorando et laudando sempefinem miseria non haberet? 5 Amavi ego Ciceronem, fateor, et Virgilium amavi, usqueadeo quidem stilo delectatus et ingenio ut nichil supra; alios quoque quam plurimos ex illustrium catherva, sed hos ita quasi ille michi parens fuerit, iste germanus. In hunc amorem me amborum duxit admiratio et familiaritas cum illorum ingeniis longo studio contracta, quantam visis cum hominibus vix contrahi posse putes. 6 Amavi similiter Platonem ex Grecis atque Homerum, quorum ingenia nostris admota sepe iudicii dubium me fecere. Sed iam michi maius agitur negotium, maiorque salutis quam eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
ca. Certe nec falli facilis uec falle¬
re solitus insi ꝙ qui amant nou
facile modo sed cupide falli solent
hiis ergo omissis de me dicam de¬
q affectu nouo quidem sed iam
ualido quo ad licteras stilus am¬
musq meus agitur. Irtideant su¬
perbi quibus diumorum eloquid¬
rum sordet austeritas. Et ceu ca¬
ste matrone cultus partior offen¬
dit oculos meretricis asuetos futis.
Ego non ꝑmittentibus solum sed
plaudentibus musis: et secundo fi¬
eri rear appolline ut qui iuuemili¬
bus inuentam studus dedi matu¬
norem etatem melioribus curis
dem. Neq michi dedecori u̾tendu
si qui teciens ad mais fame pre¬
comum uentosas q hominuz lau¬
des surgere solebani deinceps ad
laudes creatoris mei media nocte
consurgens quietis tempus somp¬
uosq illi meos fregero qui nõ dor¬
mitat ue doruut custodiens israel
neq uniuersali custodia contentꝰ
me quoq custodit et sollicitus est
mei. Quodo ego in me clare ad mo¬

Expanded text:
ca, certe nec falli facilis nec falleca, certe nec falli facilis nec fallere solitus, nisi quod qui amant non facile modo, sed cupide falli solent. His ergo omissis, de me dicam deque affectu novo quidem sed iam valido, quo ad literas sacras stilus animusque meus agitur. 2 Irrideant superbi, quibus divinorum eloquiorum sordet austeritas, et ceu caste matrone cultus parcior offendit oculos meretricis assuetos fucis; ego non permittentibus solum sed plaudentibus Musis et secundo fieri rear Apolline, ut qui iuvenilibus iuventam studiis dedi, maturiorem etatem melioribus curis dem; 3 neque michi dedecori vertendum, si qui totiens ad inanis fame preconium ventosasque hominum laudes surgere soleam, deinceps ad laudes creatoris mei media nocte consurgens quietis tempus somnosque Illi meos fregero, qui “non dormitat neque dormit custodiens Israel”, neque universali custodia contentus, me quoque custodit et solicitus est mei; quodque ego in me clare admo
Abbreviated transcription (Latin):
baui sensum et in silicem attis ada¬
manta uertebar. ¶Quid credis
poteram homo alter et ipse michi
dissimilimus Iam uideri. Inbebat
racio ueniaui pessimo honum ne¬
gare. Si quidem indulgendi faci¬
litas bonos leuit. Malos asperat
Et astipulabatur ire iustissue fa¬
cultas presens ac prompta uĩdic¬
te. uicit uatura su auior. Hac igit᷑
lege ueniam tulit ut de hinc nec
amicus nobilis ille nec hostis sit
Quorum pͥmum haud dubie pre¬
stabit. de secundo iderit dumi sibi
tam facilem scdãm ueniam uũꝙͣ¬
speret. ad hunc modinu se res h̃t.
mallem medium tenere sed si in
alterutro labi oportet. Malo ma¬
lis etiam perus esse qmͣ trux bo¬
ius. Tu oracus da uene mee ue¬
rid frimaschũ scõꝵ apłoꝵ de ꝑmxti
ue stili ex lris sacris ac seculati
placere tibi ꝙ secularibus
placiturum censes Ea uanetatis
amentas. Is decor ordiuis. Ea est
ut asseris ius mucture. Quid ius
dicam. de reliquis ut uidetur iudi¬

Expanded text:
bam sensim et in silicem atque adabam sensim et in silicem atque adamanta vertebar. 3 Quid credis? Poteram homo alter, et ipse michi dissimillimus iam videri; iubebat ratio veniam pessimo homini negare, siquidem indulgendi facilitas bonos lenit, malos asperat; et astipulabatur ire iustissime facultas presens ac prompta vindicte. 4 Vicit natura suavior. Hac igitur lege veniam tulit, ut dehinc nec amicus nobis ille nec hostis sit; quorum primum hauddubie prestabit, de secundo viderit, dum sibi tam facilem secundam veniam nunqusperet. Ad hunc modum se res habet; mallem medium tenere; sed si in alterutro labi oportet, malo malis etiam pius esse quam trux bonis. Tu, oratus, da venie mee veAd Fre stili ex literis sacris ac secularibplacere tibi quod secularibus placiturum censes; ea varietatis amenitas, is decor ordinis, ea est, ut asseris, vis iuncture. Quid vis dicam? De reliquis ut videtur iudi
Abbreviated transcription (Latin):
Idemq si liceat et uiolentꝰ
et minax quem mecum exi¬
tum inuenent queris. Qud. uerũ
inficier et non pocius cum cicerone
confitear qua mollicie sum anini
ac leuitate ⁊ unqmͣ illius lacͥius
ac pretibus restitissem. Sic est fa¬
teor. Illo enim loquente senciebam
nescio quid tenerum atq fentiueũ
obercare precordus. pariunq abe¬
rat quin suppliti meo collaccma¬
rer et ipse personam offensoris ac
deprecatoris induetem. Sed dum
illud in aminu ueniebat. Quis¬
nam est iste qui tetum loquitur.
Quid egit. Quid uoluit. Quid opta¬
uit. Quid molitus est. Quid pegis¬
set insi consiliis sceleratis occursu
esset eẽ multorum inuitie te mi¬
scuit. Q nichil enm peuitet. nichil
pudet. Q̃ nichil omnino preter ĩ¬
potenciam conatibus impiis nũc
etiam obstat. ꝙͣ ficte sunt hee la¬
crime simulate blandicie coarte p̾¬
tes. Qui spũs. Que mens illi est
Qui lupus in boc agno later. hec
per se suigulai cogitaus induresce¬

Expanded text:
idemque si liceat et violentus idemque si liceat et violentus et minax, quem mecum exitum invenerit, queris. Quid verum infitier et non potius cum Cicerone confitear qua «mollitie sum animi ac lenitate»? nunquam illius lacrimis ac precibus restitissem. Sic est, fateor; illo enim loquente sentiebam nescio quid tenerum atque femineum oberrare precordiis parumque aberat quin supplici meo collacrimarer et ipse personam offensoris ac deprecatoris induerem. 2 Sed dum illud in animum veniebat: ‘quisnam est iste qui tecum loquitur, quid egit, quid voluit, quid optavit, quid molitus est, quid peregisset nisi consiliis sceleratis occursum esset? quam multorum iniurie se miscuit, quam nichil eum penitet, nichil pudet, quam nichil omnino preter impotentiam conatibus impiis nunc etiam obstat, quam ficte sunt he lacrime, simulate blanditie, coacte preces? qui spiritus, que mens illi est, qui lupus in hoc agno latet?’, hec per se singula cogitans induresce
Abbreviated transcription (Latin):
cunditate simul atq iuidia reple¬
ate non ita malto post bora illa
que apud ueteres pͥma far dicit
suꝑueuit noster ille letissimus ho¬
mium. o quanta diuersitas. Au¬
lum animal eque ut homo a se
ipso differt. rut̾ nullius. Alt̾ infi¬
uiti pecii est. Mutata repente do¬
mus facies tum̾ q ceꝑtum quod
optatum fuerat ne qͣ illi scilicet
abcundi uel necͣcitas esset uel oc¬
casio. Et uesꝑi et nibibus acte gͥ¬
cie quibus bospes talis peruor fie¬
ret. ⁊ iec sane compedibus opus e¬
iit ⁊ on ego tenendi hominem
qm̃ situidi ille cupidior. Itaq nob̾
non modo noctem illam s cõplu¬
sculos dies letos prebuit. S habet
lte insitum nostra leticia. Subito
desunt. Et cum desierit nulla est.
Et idipsum ferri posset insi leticie
locum dolor nuaderet. Ille abiit.
Ego deiectior qmͣ si hominem nou
udissem substiti. Ita dictu mirabi¬
le qd̾ illic turmi hic speraui. et quo
ille letum hoc iste me letum mestũ

Expanded text:
cunditate simul atque invidia replecunditate simul atque invidia repleare, non ita multo post, hora illa que apud veteres “prima fax” dicitur, supervenit noster ille letissimus hominum. O quanta diversitas! nullum animal eque ut homo a se ipso differt; alter nullius, alter infiniti precii est. 5 Mutata repente domus facies, timerique ceptum quod optatum fuerat, nequa illi scilicet abeundi vel necessitas esset vel occasio; et vesperi et nubibus acte gratie, quibus hospes talis pernox fieret. Nec sane compedibus opus erat: non ego tenendi hominem, quam standi ille cupidior; itaque nobis non modo noctem illam, sed complusculos dies letos prebuit. 6 Sed habet hoc insitum nostra letitia: subito desinit, et cum desierit nulla est, et id ipsum ferri posset, nisi letitie locum dolor invaderet. Ille abiit; ego deiectior quam si hominem non vidissem, substiti. Ita dictu mirabile, quod illic timui hic speravi, et quo ille letum hoc iste me mestum fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
quemi abusse pocius non uenisse ual¬
de tuperemi. Sola pro me stabat ue¬
tecundia quedami ut decora ĩ mul¬
tis sic in illo monsirim. ⁊ inus s̾
comitatus indebatur. Et sic erat
et uereĩ ceperat ne turbam lospitũ
Coltatii hominis tecta non caperẽti
Pendebat ad huc tamen fatum me¬
um et prorime nectis peringilius
at requies in dubio erant. uiuus
comitum modestia me lidecum fe¬
at. Illiu facile hospicio a indul¬
turium idemptidem uellicantis mo¬
uentisq abitum. Quod ubi annuad¬
uecti instare iam tucius et uden
uelle liberalior incipio utq ꝓuectẽ
naueat hortari .o. artes mores qͥ
roniun. orare cuius contrariuz
fien uelis. sed sic est usus. Ille au¬
tem uegare. octupaciones ul pro¬
fcrte uel fiungere. Quid te mororͥ
Si fregisse me illi tunicami putas
falleris. Sin hominem letior qmͣ
qui febribus liberautur. ¶ Iabo¬
tasti non dubiteui me loquente ⁊
de fine dubius pependisti. Sed ut
demptt soliatudine. Iam hinc io¬

Expanded text:
quem abiisse seu potius non venisse valquem abiisse seu potius non venisse valde cuperem. Sola pro me stabat verecundia quedam, ut decora in multis, sic in illo monstrum; nimis sibi comitatus videbatur, et sic erat, et vereri ceperat ne turbam hospitum solitarii hominis tecta non caperent. Pendebat adhuc tamen fatum meum et proxime noctis pervigilium ac requies in dubio erant; unius comitum modestia me liberum fecit, illum facile hospitio indulturum identidem vellicantis monentisque abitum. 3 Quod ubi animadverti, instare iam tutius et videri velle liberalior incipio utque per noctem maneat hortari. O artes moresque hominum, orare cuius contrarium fieri velis! sed sic est usus. Ille autem negare, occupationes vel proferre vel fingere. Quid te moror? si fregisse me illi tunicam putas, falleris; sino hominem, letior quam qui febribus liberantur. 4 Laborasti, non dubitem, me loquente, et de fine dubius pependisti; sed ut dempta solicitudine iam hinc io
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑdidit. facilitas mea curabo ue
tr amplius pietate imꝑnim fe¬
cisse uel amando perdidisse uidear
Nec tibi non ex oraculo apolluus
pythii ut ait cicero. s xp̃i ore dic̃¬
tum puta. ⁊ ichil certius. Nlichil ẽ
uerius mxdiolañ .iiͦiͦ. kał seꝑtẽbr.
ud socratẽ suĩ. Quid uit̾ hospiteue
nospitem intłit.
pplicuit rolanus noster
ad uespenimi ingenti plu¬
uia s multe maiore uecto¬
tiun copia. Quid us. Solitudiue
haue fori instar turbidi suo fecit
aduentu. Scis quid loquor. Nichil
homnne quidem illo grauius Nõ
ea grauitate que sapientis est ꝓpͥa.
sed alia quadam ĩportuna morm
sarciua: em u̾o inmr hominem de¬
scribo. Nosti omnua. Non est michi
elephantis aut cameli dorsinu solo
uisu fessus incliaor. Et quod uut flac¬
cus diuutto auriculas ut iniq mẽ¬
tis asellus et sudare et incpio qͣ¬
uis algeren. Quid agerem. Quo ue
ne uertereni. hora. locus. unber. uiba¬
uitas hortabantur ne abire siuerer

Expanded text:
te perdidit, facilitas mea; curabo ne te perdidit, facilitas mea; curabo ne te amplius pietate impium fecisse vel amando perdidisse videar. Hoc tibi non «ex oraculo Apollinis Pythii» ut ait Cicero, sed Cristi ore dictum “puta”; nichil certius, “nichil” est “verius”. Mediolani, III Kal. Septembris. 8 Ad Socratem suum, quid inter hospitem et hospitem intersit. 1 Applicuit “Bolanus” noster ad vesperam ingenti pluvia sed multo maiore verborum copia. Quid vis? Solitudinem hanc fori instar turbidi suo fecit adventu. Scis quid loquor; nichil homine quidem illo gravius, non ea gravitate que sapientis est propria sed alia quadam importuna morum sarcina. Cui vero nunc hominem describo? nosti omnia. Non est michi elephantis aut cameli dorsum; solo visu fessus inclinor et quod ait Flaccus, Dimitto auriculas ut inique mentis asellus, et sudare incipio quamvis algerem. 2 Quid agerem quo ve me verterem? Hora locus imber urbanitas hortabantur ne abire sinerem,
Abbreviated transcription (Latin):
ficaciter iterum dico tu uideris. de
niceps enim tacere eligo et rei eri¬
tum in silentio opiri. Ita ut si eua¬
seris saluti tue. si pieris fidei in ee
gratuler. que continuacem licet ⁊¬
ingratum maguis tanuen sepe cda¬
moribus atq infinem tacitis uots
usq ad tuuiulum prosecuta sit ut
uisi ualde me fallit opuno nõ mea
solum s multorum ymo ounu
uisi forte conplicͥm tuornm iinꝙͣ
de me iuste aliquid unius aut mor¬
tuus quen poss. ¶ Ceterum quia
te reditus aidum ut sencio non
mei amor aut uirtutis s exilii tui
forsan iucomoditas facit/ qm̃ꝙͣ tͥ
dit augustus e secessus odio ad re¬
insendas necessitudines reditum
flagitanti ut diutteres omneni
cuorum curam quos tam cupide re
beo non tam opinaberis qmͣ scies
tum deuiuui nec uolente me pͥus
nultum meum quem seremii tͥ
ac facilem contempfisti nou ut so¬
les sed ut tibi expedit ut me decet
te usurum spem. Stio enm quid

Expanded text:
ficaciter, iterum dico, tu videris. 21 ficaciter, iterum dico, tu videris. 21 Deinceps enim tacere eligo et rei exitum in silentio operiri, ita ut si evaseris saluti tue, si perieris fidei mee gratuler, que te, contumacem licet et ingratum, magnis tamen sepe clamoribus atque in finem tacitis votis usque ad tumulum prosecuta sit, ut nisi valde me fallit opinio non mea solum sed multorum, imo omnium, nisi forte complicum tuorum, nunquam de me iuste aliquid vivus aut mortuus queri possis. 22 Ceterum quia te reditus avidum, ut sentio, non mei amor aut virtutis sed exilii tui forsan incommoditas facit, quanquam io respondit Augustus e secessu rhodio ad “revisendas necessitudines” reditum flagitanti, ut “dimitteres omnem tuorum curam, quos tam cupide relbeo, non tam opinaberis quam sciestum demum, nec volente me prius, vultum meum, quem serenum tibi ac facilem contempsisti, non ut soles sed ut tibi expedit, ut me decet, te visurum spera. Scio enim quid
Abbreviated transcription (Latin):
iram uicit. hec tibi autem infelicil¬
suue adolescens. frustra quidem ut
puto s quia maxime meum erat
sepe tibi monstrim iter mõstrare
iterum atq iterum ue tuũ crimen
aliqmͣ michi culpe suspicionem af¬
fricuisse uideretur. si te in ouine ma¬
lum lapso in silencium ego collabe¬
rer teq precipitem tacitus spectu¬
rem. Hec tibi inꝙͣ uite ꝑdite ⁊ obiec¬
te spei remedia atq iustituta pre¬
scripserim pro desperati ac neglec¬
ti ueterm tui qualitate breui. sed
in respins uiuis eciam fortassis u¬
tilia. Et si eium acrit̾ intuenti nul¬
lum in te michi prouosticum salu¬
tis appareat. dat tamen spei aliqͥd
etas tua. s multo amplius lesi do¬
mun clemencia que sibi sepe de ho¬
stibus amicos fecit nec minus ꝙͣ
quoõ in multis potuit in te potest.
modo illi ad te aditum prebens o¬
bicemqz dimoneas de hoc tamen
ipse uideris. ¶ Quod nieum enit
et u̾bo ulies et minc scriptis mi¬
plesse iuuideor qmͣ ad extremum ef¬

Expanded text:
iram vicit. Hec tibi autem, infelicisiram vicit. Hec tibi autem, infelicissime adolescens — frustra quidem, ut puto, sed quia maxime meum erat sepe tibi monstratum iter monstrare iterum atque iterum, ne tuum crimen aliquam michi culpe suspitionem affricuisse videretur, si te in omne malum lapso, in silentium ego collaberer teque precipitem tacitus spectarem — hec tibi, inquam, vite perdite et abiecte spei remedia atque instituta prescripserim, pro desperati ac neglecti veterni tui qualitate brevia, sed, ni respuis, nunc etiam fortassis utilia. 20 Etsi enim acriter intuenti nullum in te michi pronosticum salutis appareat, dat tamen spei aliquid etas tua, sed multo amplius lesi domini clementia, que sibi sepe de hostibus amicos fecit, nec minus quam quod in multis potuit, in te potest, modo Illi ad te aditum prebeas obicemque dimoveas. De hoc tamen ipse videris; quod meum erat, et verbo milies et nunc scriptis implesse videor; quam ad extremum ef
Abbreviated transcription (Latin):
pronus esse. Reditus non ita. Ne¬
metiendum omne tibi ue spa¬
cium quo tam procul a iusticie se¬
uitis abercasti. Repetendi aufrac¬
tus. Nelegenda uestigia ut omĩa
in aduersum agas. Pro q effre¬
nata libidine modestiam colas.
Pro contemptu dei es hominum
qd̾ tucius fiet mũdum speruas
ac te ipsum et uortatricem trimi
et in me et quod est longe grauissi¬
num atq misercinum in deunu
tuum nefarie rebellasti. ¶ Mecũ
tanien ut idebitur. cum illo pͥus
in graciau redeas uelim. allioquͥ
domini mei bostem uolens meis sb̃
laribus non uidebo. Illum si rite
placaueris. Est eium supra fidem
mitis ac placabilis facile ipẽ meas
iurias obliiscar et si multe sĩt
Et cui dm̃is pepercent conseruus ne¬
uiami nou negrbo. Neq obliuisa
potero issud ecliastitum ⁊ de despi¬
cias homem au̾rentem se a pec¬
tato neq impperes ei inemento qͦ¬
mam omnes incorrupcione sumiꝰ.
¶Sed hec hactenus. Sccipsi plu¬
ra qm credidi. Misericordia bodie

Expanded text:
pronus esse, reditus non ita; repronus esse, reditus non ita; remetiendum omne tibi vie spatium, quo tam procul a iustitie semitis aberrasti; repetendi anfractus, relegenda vestigia, ut omnia in adversum agas; 17 proque effrenata libidine modestiam colas, pro contemptu Dei et hominum, quod tutius fiet, mundum spernas ac te ipsum et hortatricem criminet in me, et quod est longe gravissimum atque miserrimum, in Deum tuum nefarie rebellasti. 18 Mecum tamen ut videbitur, cum Illo prius in gratiam redeas velim; alioquin domini mei hostem volens meis sub laribus non videbo. Illum si rite placaveris — est enim supra fidem mitis ac placabilis —, facile ipse meas iniurias obliviscar etsi multe sint, et cui dominus pepercerit, conservus veniam non negabo, neque oblivisci potero illud Ecclesiasticum «Ne despicias hominem avertentem se a peccato, neque improperes ei; memento quoniam omnes in corruptione sumus». 19 Sed hec hactenus; scripsi plura quam credidi; misericordia hodie
Abbreviated transcription (Latin):
cati. Rumen confessis aliqd̃ pa¬
tet inquit. Naso. Quid a quo ꝙͣ
uenus dici porest. Quid religiosi¬
us. axdo de numine conuenitet
Paret equidem confessus et cõ¬
dumiteret Quod cum solius dĩ
opus esset fieri ab homine mira¬
bantut. ignati et deum esse qui
faceret qui peccata uonimum nõ
modo post tergum suum proict
s etiam in profundum matis. Qͥ
quantum distat ortus ab occiden¬
te longe facit a uobis iniquita¬
tes mt̃s. Qui prope est ominib
innocantibus eumi. s inuocanti¬
bus in u̾itate. Ille tibi adent si u̾e
muoces. si tumore deposito. si pre¬
teniti dolens et futu metuens
et de te diffisus et de illo metuẽs¬
speraus qui ꝙͣuis multos sudito
sepe iustificauer nec tempore
ad agendu egeat. tu tauiẽ lon¬
ga tibi purgacione opus credito.
diututue es concrete sordes nõ
facile dilumitur. Uene tecum a¬
gi putes si quantum tempꝰ erra¬
sti tancum redemti suffecerit
ad rectum it̾ solet enim error

Expanded text:
ecari. 13 Numen confessis aliquod paecari. 13 Numen confessis aliquod patet inquit Naso. Quid a quoquam verius dici potest, quid religiosius, modo de numine conveniret? Patet equidem confessis et condimitteret”; 14 quod cum solius Dei opus esset, fieri ab homine mirabantur, ignari et Deum esse qui faceret, qui “peccata” hominum non modo post “tergum suum proicit”, sed etiam «in profundum maris», qui «quantum distat ortus ab occidente longe facit a nobis iniquitates nostras», qui «prope est omnibus invocantibus eum, sed invocantibus in veritate». 15 Ille tibi aderit si vere invoces, si tumore deposito, si preteriti dolens et futuri metuens et de te diffisus et de Illo sperans, qui quamvis multos subito sepe iustificaverit, nec tempore ad agendum egeat, tu tamen longa tibi purgatione opus credito; diuturne et concrete sordes non facile diluuntur. 16 Bene tecum agi putes si quantum tempus errasti, tantum redeunti suffecerit ad rectum iter; solet enim error
Abbreviated transcription (Latin):
leris. Ecce tota erras uia. Ecce ĩ¬
qmͣ uere callem glorie nõ uides.
qd̃q est pessimum malo tuo gau¬
des. miser tuoq dedecore glĩaris.
Nec intelligis quo te error hic du¬
cat et hiis moribus uel lat̾e for¬
san uł placere insup credidisti.
et hanc sꝑem uanissimam ex me
fateor concepisti eo scilicet ꝙ suo¬
rum nemo esset amancior qua
is exigunt qui amant ut sepe de
cam exacta s uel cõmuuia pre¬
stitisses. teq si nõ uirum ac ho¬
minem. uel si id nolles at certe
non beluam memimisses. ¶Enci¬
musti autem in cegitationibus
tius usq ad funestam tui ipsiꝰ
oblimonem scporemq mortife¬
tum unde ut absolui possis nõ
uecandus m̃o uel uellicandus
sed urendus ac secandus es Sur¬
ge amens. expergiscere acq ubi
uiuc iaceas ude. ⁊ ion cessent o¬
culi tui ꝑditu tempus flere. Nõ
cessent manus tue tuudum pec¬
tus tuudere. ⁊ on cesset luigua si¬
mulq aminus tuus ueniam p̾¬

Expanded text:
leris, ecce tota erras via, ecce, inleris, ecce tota erras via, ecce, inquam, vere callem glorie non vides, quodque est pessimum, malo tuo gaudes, miser, tuoque dedecore gloriaris, nec intelligis quo te error hic ducat, et his moribus vel latere forsan vel placere insuper credidisti, et hanc spem vanissimam ex me fateor concepisti, eo scilicet quod suorum nemo esset amantior, quais exigunt qui amant, ut sepe decam exacta, sed vel comunia prestitisses, teque si non virum at hominem, vel si id nolles, at certe non beluam meminisses! “Evanuisti” autem in “cogitationibus tuis” usque ad funestam tui ipsius oblivionem soporemque mortiferum, unde ut absolvi possis non vocandus modo vel vellicandus sed urendus ac secandus es. Surge, amens, expergiscere, atque ubi nunc iaceas vide. Non cessent oculi tui perditum tempus flere, non cessent manus tue tumidum pectus tundere, non cesset lingua simulque animus tuus veniam pr
Abbreviated transcription (Latin):
Dt adnutt queas alius redi alio
hĩtu. aluis m̃tis affectibus. alio
pedum incessu. alia manuum iac¬
tatione. alio pectoris. ac c̾uicis
motu. alio uocis sono. alio flexu
supcilii. alio frontis mitu. Cane
nil reuehas alius qd̾ te hiis eciã
odiosissimum fecit quibus fec̾at
natura caricsimum. s ĩ primis
suin quo tupissime tinnes fa¬
qum atq contemptum quo in¬
nichil difforimmus statui tuo est.
quo dum fuerit qualis hactenus
sint nicħ humilius habet. Nichil
contemptibilius orbis terte ꝙ̃
qui nos amant: tu ammam sa¬
lutem q tuam spuens hoc maior
ne datior fieri putas. tumudior
sis. Et tumore autem tuo rogo
quid nuꝙͣ insi ndiculus mus na¬
scetur minus dico. Ridicula emĩ
trontes atterunt. Ilia quaciunt.
ioo monent. tumor tuus aliis ri¬
diculum forte. tibi autem ueros
nictus et eterue materiam mortis
spondet. Colubro enim tumes fle¬
bili non mure ndiculo atq ita
cum sis te felicem reris. Ecce fal¬

Expanded text:
Ut admitti queas, alius redi, alio Ut admitti queas, alius redi, alio habitu, aliis mentis affectibus, alio pedum incessu, alia manuum iactatione, alio pectoris ac cervicis motu, alio vocis sono, alio flexu supercilii, alio frontis nutu. 9 Cave nil revehas illius quod te his etiam odiosissimum fecit quibus fecerat natura carissimum; sed in primis illum, quo turpissime tumes, fastum atque contemptum, quo nichil difformius statui tuo est, quo, dum fuerit qualis hactenus fuit, nichil humilius habet, nichil contemptibilius orbis terre. Tuqui nos amant, tu animam salutemque tuam spernens, hoc maiorclarior fieri putas? 10 Tumidior fis; e tumore autem tuo, rogo, quid unquam nisi “ridiculus mus nascetur”? Minus dico: ridicula enim frontes atterunt, ilia quatiunt, iocos movent; tumor tuus aliis ridiculum forte, tibi autem veros luctus et eterne materiam mortis spondet; colubro enim tumes flebili, non mure ridiculo, atque ita cum sis, te felicem reris! 11 Ecce fal
Abbreviated transcription (Latin):
rerum atq opinionum ꝯtemp¬
tor enaseras. et mextimabilis il¬
la dissimilitudo nature que si su¬
spicio hominium uera esset ꝑsiim¬
lis esse debuerat ac stupenda uo¬
torum omimium diuersitas daret
Que onuia dumi potuis .tuli. sed
tam gtauiter ut ex ouinibus sar¬
cins quas fert mundus et uita
gnior. Nempe cui baculus ĩbecisli
gram et indignante stomacho mł¬
tos quidem per annos qd mnic
miror. sed iures pacientie pietas
dabat. et obstabat nausee spes iñ
tenis uuitande uite que ubi pror¬
sus euañt tandem te non fessꝰ
modo s fractus malis atq expu¬
gnatus euonini et infaustum o¬
nus domo eregi. ¶Et si finez
exilii tui queris. Idem scito nõ ali¬
us qmͣ pocãti eriti uictus amor
ex hausta spes. consimpta paciẽ¬
tia mea est. ⁊lec ferte te limen
meum potest. ⁊ 2ec murus capere.
Nec tectum tegere. Nec audire
autes. Nec uidere oculi. Proide
dum is es qui huic abisti et op¬
tate reditum pudeat et sperare.

Expanded text:
rerum atque opinionum contemprerum atque opinionum contemptor evaseras —, et inextimabilis illa dissimilitudo nature — que, si suspitio hominum vera esset, persimilis esse debuerat — ac stupenda votorum omnium diversitas daret. 7 Que omnia dum potui tuli, sed tam graviter ut ex omnibus sarcinis quas fert mundus et vita gnior; nempe cui baculus imbecilli gravi et indignante stomaco multos quidem per annos, quod nunc miror; sed vires patientie pietas dabat, et obstabat nausee spes iam tenuis mutande vite, que ubi prorsus evanuit, tandem te non fessus modo sed fractus malis atque expugnatus evomui et infaustum honus domo exegi. 8 Et si finem exilii tui queris, idem, scito, non alius quam peccati erit; victus amor, exhausta spes, consumpta patientia mea est, nec ferre te limen meum potest nec murus capere nec tectum tegere nec audire aures nec videre oculi; proinde dum is es qui hinc abisti, et optare reditum pudeat et sperare.
Abbreviated transcription (Latin):
ut sunmn finem respicit uerus
amor. falsus in contrarium fertͦ
qd̾ suuui ac proprium est cdii.
Possem ego quoq te non sꝑ¬
nere unsi tu deum atq homines
auimamq mau sperueres pos¬
sem te pati nisi tu ꝑaiciencia mea
diu multumq esses abusus.
Possem tibi micior fieni uisi tu
mansuetudinem meam dicam
tm fucllitatem an molliciem stul¬
te simul atq impie calcare non
ueritus meos diurnos noctumos¬
q actus tuo diruo ac nocturuo
non ocio sed corpore meas tibi no¬
tissimas ingilias tuo ingi tic lã¬
gindo mortiq sumllimo sopore
meum et amicoru cultum. et
audire non es dignus. demq na
moribus atiii artibus deformalles
ut quantum michi gaudii mes
uiens dabat. non excicte quidem
nuocencie neq magne untutis
sed hercle uoluntatis optime sͥ
conscia. tantumdem plusq ali¬
quid doloris amimus tuus ac pro¬
positum quod celare nec potens
uer sciebas. credo equidem nec no¬
lebas tantus nescio mide megrũ

Expanded text:
ut suum finem respicit verus ut suum finem respicit verus amor; falsus in contrarium fertur, quod suum ac proprium est odii. 5 Possem ego quoque te non spernere, nisi tu Deum atque homines animamque tuam sperneres; possem te pati, nisi tu patientia mea diu multumque esses abusus; possem tibi mitior fieri, nisi tu mansuetudinem meam — dicam an facilitatem an mollitiem? — stulte simul atque impie calcare non veritus, meos diurnos nocturnosque actus tuo diurno ac nocturno non otio sed torpore, meas tibi notissimas vigilias tuo iugi ac languido mortique simillimo sopore, meum et amicorum cultum et aaudire non es dignus, denique nmoribus atque artibus deformasses; 6 ut quantum michi gaudii mea mens dabat, non exacte quidem innocentie neque magne virtutis, sed hercle voluntatis optime sibi conscia, tantundem plusque aliquid doloris animus tuus ac propositum, quod celare nec poteras nec sciebas, credo equidem nec volebas — tantus nescio unde mearum
Abbreviated transcription (Latin):
adq̃ nos p̾ceps et minius urĩ amor
impellit dum pati non possumus
deesse aliquid nob̾ omnium que
delectant. et idcuto forte confitear
multos esse qui se nimium amenti
acqui satis paucos. Quomodo einz
queso se satis. hoc est sobrie amat
qui sibi uolens sempit̾nam mortẽ
querit. Quomodd se amat qui se
inexpiabilibus probris obrint.de¬
mor quomodo se amat qui crea¬
torem suum odit. Profecto ein
qui seipsum amat illum amet
oportet qui se fecit. quem si odit
utiq se non auiat. ⁊ Ieq u̾o id
in se tantum quo uil est ꝓpiqui¬
us cogitanti sed in reb aliis cogi¬
tare promptissimum est. Quis
unibris arborum et concentu fi¬
diuru gaudens iadices odit et
citharam. Quis aque tiuni di¬
ligit fontis osor: At qui si ama¬
tor urorius tanto socerimi uen̾¬
atur affectu. qui in filiam p̾cer
nomen ac peccatum nichil hẽt:
quid debemus deo qui urorem qͥ
amaremus condidit. fident̾ et
utrepide tepetam necce est sese
iinis amare odise est. Contra
anuiti salutem est eiim quia

Expanded text:
 nos preceps et nimius nostri amor impellit, dum pati non possumus deesse aliquid nobis omnium que delectant, et idcirco forte confitear multos esse qui se nimium ament, at qui satis, paucos. Quomodo enim, queso, se satis, hoc est sobrie, amat qui sibi volens sempiternam mortem querit? quomodo se amat qui se inexpiabilibus probris obruit? denique quomodo se amat qui creatorem suum odit? Profecto enim qui se ipsum amat Illum amet oportet, qui se fecit, quem si odit, utique se non amat. 3 Neque vero id in se tantum, quo nil est propinquius cogitanti, sed in rebus aliis cogitare promptissimum est. Quis umbris arborum et concentu fidium gaudens radices odit et citharam? quis aque rivum diligit fontis osor? Atqui si amator uxorius tanto socerum veneratur affectu, qui in filia preter nomen ac peccatum nichil habet, quid debemus Deo qui uxorem, quamaremus, condidit? 4 Fidenter et intrepide repetam: necesse est se senimis amare odisse est; contra amati salutem est enim, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Morte saltem cuius nulla talis li¬
beralitas fingi potest. linquenda
imperia. deponende diuicie. Nudis
uud̃ nuidi uenimus redemndum.
In huuc uero tuum aminum in¬
chil uutis ht̃ fortuna nec mors qͥ¬
dem ipsa. Hic te in finem et post
fiuem comitabitur teq in celum
nude sibi origo est untutum alis
attollet. ¶ Ego autem magna¬
une uir ut uicissun gaudeas mia¬
quo studio talem quoq aniini in¬
tor induere. et proꝑe iam indeor iu¬
dinsse. unio interim et ualeo si qͣ
uslitudo integra si qua uita mor¬
talibus uera est Certe si cum legi¬
feto graiorum gloriari ausim. et
ipse cotidie discens aliquid senesco
et mnns in dies frustta forunda¬
tam et inenitabilem illam uorar
menuo paratus te in senum et ĩ
mortem sequi. uel quoniam mo¬
tiendi nullus est ordo si ex alto di¬
tum est ad mortem nichil ipse qͦ
insi fallor metueus aut hesitans
anteire. Ceterum duui hic sumus
ut̾e me precor ut re tuaͥ si quid for¬

Expanded text:
morte saltem, cuius nulla talis limorte saltem, cuius nulla talis liberalitas fingi potest, linquenda imperia, deponende divitie, nudis unde nudi venimus redeundum. In hunc vero tuum animum nichil iuris habet fortuna nec mors quidem ipsa; hic te in finem et post finem comitabitur, teque in celum, unde sibi origo est, virtutum alis attollet. 16 Ego autem, magnanime vir, ut vicissim gaudeas, magno studio talem quoque animum nitor induere et prope iam videor induisse. Vivo interim et valeo, siqua valitudo integra, siqua vita mortalibus vera est. 17 Certe si cum legifero Graiorum gloriari ausim, et ipse quotidie discens aliquid senesco et minus in dies frustra formidatam inevitabilem illam horam metuo, paratus te et in senium et in mortem sequi, vel, quoniam moriendi nullus est ordo, si ex alto datum est, ad mortem, nichil ipse quoque, nisi fallor, metuens aut hesitans, anteire. Ceterum dum hic sumus, utere me, precor, ut re tua, et siquid for