comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cas deponãt ⁊ ẜ̃uiant pontifici exuentisacras uestes Cetera om̃ia faciãt diaconꝰ
⁊ subdiaconꝰ quando utuntur planetis que facẽ debent qñ utuntur. dalmatica
et cunicella. De officio Capellani qui debet seruire de mittra
Ciendum est etiam ꝙ in preapius festis ad predc̃os mistros suꝑaddi potest
umnus qui de mitra ẜuiat indutus pluuiali sicut capellanus. Et tunc ip̃e debet
aꝑte sinistra deducẽ poncificem cum capello quocũq poncifex procedat Et ip̃ẽ
debet eidem facienti confessionẽ assistere in parte sinistra. debet semper poncifici
deponere ⁊ amouere mitran. Excepto ꝙ quando primo imponitur mnitra diaco¬
nus ip̃ãm imponẽ debet Et ip̃e diaconꝰ debet amouere mitrã qñ poncifex accessit
ad altare tam in pͥncipio misse ꝙͣ pose euangeliũ Et qñ pontifex redit cũ mitͣ

Expanded text:
tas deponunt, et serviant pontifici exuenti sacras vestes; caetera omnia faciant diaconus tas deponunt, et serviant pontifici exuenti sacras vestes; caetera omnia faciant diaconus et subdiaconus, quando utuntur planetis, quae facere debent quando utuntur dalmatica et tunicella. LV. De officio capellani, qui debet servire de mitra. Sciendum est etiam, quod in praecipuis festis ad praedictos ministros superaddi potest unus, qui de mitra serviat, indutus pluviali sicut capellanus; et tunc ipse debet a parte sinistra deducere pontificem cum capellano, quocunque pontifex procedat; et ipse debet eidem facienti confessionem assistere in parte sinistra. Debet semper pontifici deponere et amovere mitram, excepto quod, quando primo imponitur 311 mitra, diaconus ipsam imponere debet, et ipse diaconus debet amovere mitram, quando pontifex accesserit ad altare, tam in principio Missae, quam post Evangelium; et quando pontifex redit cum mitra
Abbreviated transcription (Latin):
eleuent eas super brachia ut mĩstrare possint prout fuerit oportimum
Subdiaconꝰ autem qñ ꝑgere debet ad legendum epl̃am deponat planetam et
in abb̾a cum manipuło Epl̃am segat. Et rediens ad astare resumat planetã
et teneat usq post missam finitam. Diaconꝰ quoq instante hora ꝙ pergere de¬
bet ad Regendum euangelium deponat planetam. ⁊ acolici decenter eñ ꝯplic̃t̃
et imponant super sinistrum humerũ eius ac sub dextro brachio ligent eã ut
melus poterunt ita ꝙ ab humero sinistro descendat ad latus dextrũ sic̃ diaconal
stola descendit. Et hoc modo diaconus planetã teneat dũ legit cuangeliũ ⁊ usq¬
quo dicat᷑ ustima oratõ post cõionẽ. Tunc adiuuante uno de acolitis amoueat
planetam desuꝑ humerũ ⁊ induat eã sicut fecerat in principio misse. Qua finita
cam ip̃e ꝙͣ subdiaconꝰ uenientes cum poncife ad socum in quo exui debent psane¬

Expanded text:
elevent eas super brachia, ut ministrare possint prout fuerit opportunum. elevent eas super brachia, ut ministrare possint prout fuerit opportunum. Subdiaconus autem, quando pergere debet ad legendum epistolam, deponat planetam, et in alba cum manipulo epistolam legat, et rediens ad altare resumat planetam, et teneat usque post Missam finitam. Diaconus quoque, instante hora, quando pergere debet ad legendum Evangelium, deponat planetam, et acolythi decenter eam complicent, et imponant super sinistrum humerum ejus, ac sub dextro brachio ligent eam, ut melius poterunt, ita quod ab humero sinistro descendat ad latus dextrum, sicut diaconalis stola descendit; et hoc modo diaconus planetam teneat dum legit Evangelium, et usquequo dicatur ultima Oratio post communionem. Tunc adjuvante uno de acolythis, amoveat planetam desuper humerum, et induat eam, sicut fuerat in principio Missae. Qua finita, tam ipse quam subdiaconus venientes cum pontifice ad locum in quo exui debent, plane
Abbreviated transcription (Latin):
nus indutus sicut in missa fuit absq manipulo cum uno de Acolitis detrahat
ei sandalia et caligas quib usus est in ministerio assistente uno famulo et
calciante eum calcamenta cõmunia. Qui calciatus surgat ⁊ finiat horam
predc̃am. Interea diaconus ⁊ alii ministri se exuant preter Acositos qui nõ
debent deponere coctas donec recollegerint ⁊ cõplicauerint sacras uestes. Põ¬
tifex autem finita predicta hora recedere potest remanentib Acolitis cum Ca¬
pella donec ipãm faciant reportari ¶ De usu plauetarum diacomi et
⁊ subdiaconꝰ utuntur planetis secundum exigentiam tꝑis eaꝵ usus talis de¬
bet esse. Diaconus inducus abba ⁊ stola. Subdiaconꝰ alba debent seruire pon¬
tifici dum se induit. Quo induto accipiant mamipulos ⁊ planetas nec repli¬
cent eas a dextris nec a sinistris sicut faciunt sacerdotes. sed ab anteriori ꝑte

Expanded text:
nus indutus, sicut in Missa fuit, absque manipulo cum uno de acolythis detrahat nus indutus, sicut in Missa fuit, absque manipulo cum uno de acolythis detrahat ei sandalia et caligas, quibus usus est in ministerio, assistente uno famulo, et calciante eum calciamenta communia; qui calciatus surgit, ut finiat Horam praedictam. Interea diaconus et alii ministri se exuant praeter acolythos, qui non debent deponere cottas, donec recollegerint et complicaverint sacras vestes. Pontifex autem, finita praedicta Hora, recedere potest, remanentibus 310 acolythis cum capella, donec ipsam faciant reportari. LIV. De usu planetarum diaconi et subdiaconus utuntur planetis secundum exigentiam temporis, earum usus talis debet esse. Diaconus indutus alba et stola, subdiaconus alba, debent servire pontifici dum se induit, quo induto, accipiant manipulos et planetas, nec plicent eas a dextris, nec a sinistris, sicut faciunt sacerdotes, sed ab anteriori parte
Abbreviated transcription (Latin):
piant spinulas pallii ac diaconus deponat ei mitram si ipsam detulit. Et capel¬
sanus extrahat anusum pontificasem quem tradat acolito reponendum. dem̃
diaconus et subdiaconus amotis tantum mampulis suis exuant eum om̃ib
alis̃ uestib ordinate ⁊ modeste Acolitis recipientib ipsas uestes. Et si pontifex pal¬
sio utitur qnͣdo ipm passium amouetur ab ipso oscusetur. crucem eius posters¬
orem. Similiter osculetui stosam et arucem pectorasem quando amouetur ab
eo. Demũ deposita abba recipiat cappam suam cõmunem quam debet here ꝑar̃a
unus de famulis eius. Et capelłs uel aliuis qui seruauit anulum eius cotidi-¬
anum restituat sibi cundem. Cum autem finuerit predcãs orationes dicendes
post missam mnapiat sextam uel aliam horam que post missam dicenda sit ꝓ
tempore. Et prosequendo eam cum ministuis resideat in faldistorio. Et subdiaco¬

Expanded text:
piant spinulas pallii, et diaconus deponat ei mitram, si detulit; et capelpiant spinulas pallii, et diaconus deponat ei mitram, si detulit; et capellanus extrahat annulum pontificalem, quem tradat acolytho reponendum. Deinde diaconus et subdiaconus, amotis tantum manipulis suis, exuant eum omnibus aliis vestibus ordinate et modeste, acolythis recipientibus ipsas vestes; et si pontifex pallio utitur, quando ipsum pallium amovetur ab ipso, osculetur crucem ejus posteriorem. Similiter osculetur stolam et crucem pectoralem, quando amovetur ab eo. Demum, deposita alba, recipiat cappam suam communem, quam debet habere paratam unus de famulis ejus; et capellanus vel alius qui servat annulum ejus quotidianum, restituat sibi annulum. Cum autem finierit praedictas Orationes dicendas post Missam, incipiat Sextam vel aliam Horam quae post Missam dicenda sit pro tempore, et prosequendo eam cum ministris, resideat in faldistorio; et subdiaco
Abbreviated transcription (Latin):
apẽ pontisex dicat cum nota. Eit nomen dñi benedictum ⁊c̃. Et det benedc̃õem sidĩã¬
do ppłm ⁊ uertendo se dum signat ꝓut secundum quasitatem soci uiderit expedi¬
re. deinde iicl̃inatus ante altare dicat submisse illam orationem. Placeat tibi
⁊c̃. Qua dc̃a deducentib cum Capello ⁊ diacono pergat ad locum ubi exuide¬
bet dicendo cum ministuis antiphonam illam Trium pueroꝵ ⁊ Benedicite et
laudate dñm in sc̃is. cum repetitione dc̃e antiphone ⁊ orõne domĩca cum uer¬
siculis ⁊ orationib dicendis post missam. Et si ip̃e pontifex cxui debet iuxta
astare non debet accipere mitram recedendo ab astari. Ei uero debeat ire ad
sacranium suic ad sacristiam exuendus ibidem cum mitra uadat precedentib
endus est stet ante faldistorium super scabellum. Et si pallium habet Acoliti acci-¬

Expanded text:
, pontifex dicat cum nota Sit nomen Domini benedictum, etc., et det Benedictionem signan, pontifex dicat cum nota Sit nomen Domini benedictum, etc., et det Benedictionem signando populum, et vertendo se, dum signat, prout secundum qualitatem loci videtur expedire. Demum inclinatus ante altare dicat submisse illam Orationem, Placeat tibi, etc. Qua dicta, deducentibus cum capellano et diacono, pergat ad locum ubi exui debet, dicendo cum ministris Antiphonam illam, Trium puerorum, et Benedicite, et Laudate Dominum in sanctis, cum repetitione dictae Antiphonae, et Oratione dominica cum Versiculis, et Orationibus dicendis post Missam. Et si pontifex exui debet juxta altare, non debet accipere mitram recedendo ab altari; si vero debeat ire ad sacrarium sive ad sacristiam exuendus, ibidem cum mitra vadat, praecedentibendus est, stet ante faldistorium super scabellum; et si pallium habet, acolythi acci
Abbreviated transcription (Latin):
requirat ꝙ se uertat ad ppłm ip̃o se uertẽte uertãt enã se diac̃ ⁊ subdiaconꝰ. diaconꝰ
uero añꝙͣ pontifex cõuertat se ad astare ip̃e se cõuertat ⁊ that paususũ psane¬
tum pontisicis ab anteriori parte. Pontifex aũt cõuersus ad altare. ⁊ stans circa dex¬
trũ cornu eius prosequatur oratoẽs que dicende sunt. Et cum dicit post ustĩam ora¬
tionem per dñm nostrũ ⁊ cͫ. redeat ad medium astaris Et enpells osculetur asta¬
re ac dextrum eius humex. pontifex autẽ dicendo post ultimam orationẽ. Per
omĩa secula secloꝵ. uingat manus ante pectus. deinde osculato iterũ altare et
manib eleuatis dicat. dñs udb̃cum. Et si dispositõ altaris requirat ut uertat
nimus uobiscum. diaconus etiam uertat se dicendo. Ite misse est Es si Benedica¬
mus dño. dicat uertere se non debet. Et poscꝙͣ chorus responderit. ded gratias¬

Expanded text:
iaconus iaconus vero, antequam pontifex convertat se ad altare, ipse convertat et trahat paululum planetam pontificis ab anteriori parte. Pontifex autem conversus ad altare, et stans circa dextrum cornu ejus, prosequatur Orationes quae dicendae sunt; et cum dicit, post ultimam Orationem, Per Dominum nostrum, etc., redeat ad medium altaris, et capellanus osculetur altare ac dextrum ejus humerum. Pontifex autem dicendo, post ultimam Orationem, Per omnia saecula saeculorum, jungat manus ante pectus; deinde osculato iterum altari, et manibus elevatis, dicat Dominus vobiscum; et si dispositio altaris requirat ut vertat minus vobiscum, diaconus etiam vertat se dicendo, Ite Missa est; sed si Benedicamus Domino dicat, vertere se 309 non debet. Et postquam chorus responderit Deo gratias
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicto mõ cum aqua abstergat eos cũ pãno tersorio quẽ ei ponigat is qui mi¬
trã seruat. postea sumpto uino quod erat in calice tergat os suũ cum eodẽ pã¬
no. Interea diaconꝰ ablutis digitis corporalia cõplicet ⁊ reponat in loculo iñ quo
seruari debent. ꝑacta coĩone diac̃ aptet uestes pontificis put opus fuit. subdi¬
aconꝰ abłuat calicẽ aun aqua mũda que picienda est in loco mũdo. Postea ip̃m
abstergat ⁊ detentꝰ obuoluat simul cũ patena ⁊ cradat Acolito reponendũ. Acoll̃
uero remoueant de astari passam ⁊ ꝯplicatã reponant. deniq cantata cõione a
chioro pontifex dicat orõnes dicendas post coĩonẽ Ita ꝙ si iñ principio misse dix̃
cat principalẽ orõem. Et illis dictis submissa uoce oscletur. altare arca medium
eius Et eseuatis manib dicat eleuata uoce. dñs nob̃cm. Et si dispositõ altans

Expanded text:
praedicto modo, cum aqua abstergat os cum panno tersorio, quem ei porrigat is qui mipraedicto modo, cum aqua abstergat os cum panno tersorio, quem ei porrigat is qui mitram servat. Postea sumpto vino quod erat in calice, tergat os suum cum eodem panno. Interea diaconus, ablutis digitis, corporalia complicet, et reponat in loculo in quo servari debent. Peracta communione, diaconus aptet vestes pontificis, prout opus fuerit; subdiaconus abluat cali simul cum patena, et tradat acolytho reponendum. Acolythi vero removeant de altari pallam, et complicatam reponant. Denique cantata communione a choro, pontifex dicat Orationes dicendas post communionem, ita quod si in principio Missae dixit cat principalem Orationem; et illis dictis submissa voce, osculetur altare circa medium ejus; et elevatis manibus dicat elevata voce Dominus vobiscum; et si
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Postea detecto per diacoñ calice poterit suꝑ eum detergẽ paululum pateña
cum pollice dextro ut si quid in ea remansit de hostia cadat in calicẽ. Et dicat illos
uersus. Quid remb̃uam ⁊ t̃. Calicem ⁊ c̃. Et alia dicenda añ sũptõem sangũs
prout in libro hñtur. deinde sumat sanguinem cũ ꝑte hoscie que iñ calice est
cũ om̃i reuerentia ⁊ cautesa. Quo sumpto recipiat modicũ de uino in cafice in¬
fundente illud subdiac̃ ⁊ illud sumat ad abluendũ os suũ. postea dicendo illas
oratõẽs. Quod ore sũpsimꝰ ⁊c̃. Et corpus tuũ ⁊c̃. tenẽs suꝑ calicẽ digtos utusq
manus quib tetigit hostiam abłuat ipos modicũ subdiac̃ iterum infũdente ui¬
nũ. et añꝙͣ illud sumat abluat itex eos digitos cum aqua quã infundat Capella¬
nus cũ peluib Et ip̃a aqua ꝓiciatur in loco mundo. Pontifex ablutis digitis

Expanded text:
tis. Postea detecto per diaconum calice, poterit super eum detergere paululum patenam tis. Postea detecto per diaconum calice, poterit super eum detergere paululum patenam cum pollice dextro, ut si quid in ea remansit de Hostia, cadat in calicem, et dicat illos versus, Quid retribuam, etc., Calicem, etc., et alia dicenda ante sumptionem sanguinis, prout in libro habentur. Demum sumat sanguinem cum parte Hostiae, quae in calice est, cum omni reverentia et cautela. Quo sumpto, recipiat modicum de vino in calice, infundente illud subdiacono; et illud sumat ad abluendum os suum. Postea dicendo illas Orationes, Quod ore sumpsimus, etc., et Corpus tuum, tenens super calicem digitos utriusque manus, quibus tetigit Hostiam, abluat ipsos modicum, subdiacono iterum infundente vinum; et antequam illud sumat, abluat iterum eos digitos 308 cum aqua, quam infundat capellanus cum pelvibus, et ipsa aqua proficiatur in loco mundo. Pontifex, ablutis digitis
Abbreviated transcription (Latin):
ro data pace diacono si Epĩ assint in missa uel alii prelati seu principes por¬
tet eis pacem. Qui si simul stent sufficit ꝙ det uni eoꝵ qui primum locũ tenet
Bi uero stent in diuersis locis accedat ad eos prout uiderit expedire. Et daca
eis pace reuertatur ad pontificem ¶ Et est obseruandum ꝙ si qui assunt
cõĩcaturi in fine misse. Ipĩ non debent pacem recipe qñ aliis datur. Pontifex
autem data pace ut predictũ est Capello cõuertens se ad astare inclinet añ
hostiam ⁊ calicem ⁊ iunctis manib dicat reuerenter illas oratões. dñe ihu
h̃ntur in libro. Subseꝙ̃ter acapiens cum digitis suuistre manꝰ illas duas
partes hostie que sunt supra patenam sumat easdem cũ om̃s reuerẽtia. Et dũ
habet in ore sacrum dñi corpus teneat manus ante pectus iũctas in mod̾ orã¬

Expanded text:
ro data pace diacono, si episcopi adsunt in Missa, vel alii praelati, seu principes, porro data pace diacono, si episcopi adsunt in Missa, vel alii praelati, seu principes, portet eis pacem, qui si similiter stent, sufficit quod det uni corum qui primum locum tenet, si vero stent in diversis locis, accedat ad eos, prout viderit expedire; et data eis pace, revertatur ad pontificem. Et est observandum quod si adsunt communicaturi in fine Missae, ipsi non debent pacem recipere quando aliis datur. Pontifex autem, data pace, ut praedictum est, capellano, convertens se ad altare inclinet ante Hostiam et calicem, et junctis manibus dicat reverenter illas Orationes, Domine Jhabentur in libro. Subsequenter accipiens cum digitis sinistrae manus illas duas partes Hostiae, quae sunt supra patenam, sumat easdem cum omni devotione et reverentia; et dum habet in ore sacrum Domini corpus, teneat manus ante pectus junctas in modum oran
Abbreviated transcription (Latin):
hostie que remansit in ea ⁊ duos digitos manus sinistre iunctos super calicẽ
faciat cum eadem parte hostie ter signũ crucis intra calicem deinde ponat ip̃a
in calice dicendo fiat cõmixtio ⁊c̃. Quo fc̃o diaconus tegat calicem ut prius.
Et pontifex iunctis ante pectus manib dicat Agnus dei submissa uoce cum mi-¬
Et pontifex osculato altari cõuertat se ad ip̃m ⁊ det ei pacem dicendo. Par
tecum Quã ilłe recepturus prius inclinet reuerenter ante pontificem absq ge¬
nu flexione deinde recepta pace respondeat Et cum spiritu tuo. Et osculetur
pectus pontificis et aptet ei uestes prout uiderit oportunum. Post det pacẽ
diacono Et diaconꝰ subdiac̃ Et subdiaconus ei qui seruat mitram. Et ille uni
de acolitis. Et ille alii. Et sic pax diffundatur per circũstantes. Capellanus ue¬

Expanded text:
Hostiae, quae remansit in ea, et duos digitos manus sinistrae junctos super calicem, Hostiae, quae remansit in ea, et duos digitos manus sinistrae junctos super calicem, er nobiscum, faciat cum eadem parte Hostiae ter signum crucis intra calicem. Deinde ponat ipsam in calice, dicendo Fiat commistio, etc. Quo facto, diaconus tegat calicem, ut prius, et pontifex, junctis ante pectus manibus, dicit Agnus Dei, submissa voce cum miet pontifex, osculato altari, convertat se ad ipsum, et det ei pacem, dicendo Pax tecum, quam ille recepturus prius inclinet reverenter ante pontificem absque genuflexione; deinde, recepta pace, respondet Et cum spiritu tuo; et osculetur pectus pontificis, et aptet ei vestes, prout viderit opportunum. Postea det pacem diacono, et diaconus subdiacono, et subdiaconus ei qui servat mitram, et ille uni de acolythis, et ille aliis; et sic pax diffundatur per circumstantes. Capellanus ve
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑreceptis salutarib ⁊c̾. ⁊ cum incipit pater nr̃ eleuet manus ut supra. Cũq
post. ꝑater noster. dicet orationem. libera nos ⁊ cͥ. diaconꝰ accipiat patenam
de manu subdiaconi et tradat eam pontifici osculando manum eius. Et pontifex
ipãm accipiens cum dextra manu qnͣdo dicit. Intercedente beata de genitrice ma¬
ria ⁊t̃. faciat sibi cum ip̃a patena signum crucis. Et qñ dicit da ꝓpitius pacem
osculetur ip̃am patenam in superiori eius parte. Quo st̃o ꝓsequendo ip̃am or̃õ¬
loco ubi fuit ⁊ hostiam tenens super calicem cum digitis utriusq manꝰ diuidat eã
ꝑ mediũ. Et mediam ptẽ que remanet in dextea manu ponat suꝑ parenã curta
predictam mediam partem hostie. Interim diaconꝰ positis digitis dextre manꝰ suꝑ
pedem calias. teneat ip̃m firmum. Pontifex aut̃ tenens in dextra manu ꝑtem

Expanded text:
PraecepPraeceppost Pater noster, dicet Orationem, Libera nos, etc., diaconus accipit patenam de manu subdiaconi, et tradet eam pontifici, osculando manus ejus; et pontifex ipsam accipiens cum dextra manu, quando dicit Intercedente beata Dei Genitrice Maria, etc., faciat sibi cum ipsa patena signum crucis; et quando dicit Da propitius pacem, osculetur ipsam patenam in superiori ejus parte. Quo facto, prosequendo ipsam Oratin loco ubi fuerit Hostia; et Hostiam tenens super calicem cum digitis utriusque manus, dividat eam per medium, et mediam partem, quae remanet in dextra manu, ponat super patenam circa praedictam mediam partem Hostiae. Interim diaconus positis digitis dextrae manus super pedem calicis, teneat ipsum firmum. Pontifex autem tenens in dextra manu partem
Abbreviated transcription (Latin):
Post het diaconus decegat calicem amouendo corporale quod ip̃m tegit. Et
ipm̃ caficem per pedem teneat firmum cum digitis dextre manus. Et tũc idẽ
pontifex cum reuerentia retipiat corpus dñi cum dextra manu ⁊ faciat cum
eo signum crucis super ora talicis a labio usq ad labium dicendo per ip̃m. Idẽ
faciat signum paululum iuxta calicem dicendo. Et in ip̃o. Cũq dicet. Est tibideo
⁊ cd. faciat cum eadem hostia signũ crucis inter se ⁊ calicẽ contͣ labiũ calics. Et
iteꝵ faciat signum contͣ pedem ip̃ius calicis dicendo. In unicate sp̃s sc̃i ⁊c̃. Qͦ
facto deponat ipam hostiam in locosuo. Et diaconus calicem tegat cum corpo¬
rali. ac osculetur astare ⁊ dextrum humerum pontificis. Et sic redeat ed locũ
suum post pontificem. Ipẽ autem pontifex postea in loco suo depositis manib¬
super altare eleuata uoce dicat. Per omĩa secula scl̃oꝵ. Et prosequat᷑. Oremus

Expanded text:
Post haec diaconus detegat calicem, amovendo corporale quod ipsum tegit, et Post haec diaconus detegat calicem, amovendo corporale quod ipsum tegit, et ipsum calicem per pedem teneat firmum cum digitis dextrae manus; 306 et tunc idem pontifex cum reverentia recipiat corpus Domini cum dextra manu, et faciat cum eo signum crucis super ora calicis a labio usque ad labium, dicendo Per ipsum; idem faciat signum paululum juxta calicem, dicendo Et in ipso. Cumque dicet Est tibi Deo, etc., faciat cum eadem Hostia signum crucis inter se et calicem contra labium calicis, et iterum faciat signum contra pedem ipsius calicis, dicendo In unitate Spiritus sancti, etc. Quo facto, deponat ipsam Hostiam in loco suo, et diaconus calicem tegat cum corporali, ac osculetur altare et dextrum humerum pontificis, et sic redeat ad locum suum post pontificem. Ipse autem pontifex postea in loco suo, depositis manibus, elevata voce dicat Per omnia saecula saeculorum; et prosequatur, Oremus,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ calicem cantum. Cum autem dicet. Ouꝑplices te ro. ac. manib cancelsa¬
tis ante pectuo ita ꝙ dextrum brachium sit supra suustrum. incl̾inẽt ante alta¬
sanstra perte ꝓpe hostiam. Subsequenter dicendo sacrosanctum. ⁊ c. faciat si¬
guim auas super hostiem ⁊ aliud faciat super calicem dicendo. Et sanguinẽ
Cũꝙ dicet. Onni benedtõne ce. ⁊c̃. signet faciem suam. Cum autẽ dixent
ꝗbemento ⁊ cͦ. faciat memonam pro defunctio sicut supen de uiuis dcii est
Et cum ꝑuenent ad illud. Nobis quoq pec. ⁊ cͦ dicendo. nobis. escuet paululum
uocem sine nota et perrutiat pectus suũ cum digitis dextre manus non pol¬
lice et indice sed aliis. deinde prosequatur que scripta sunt usq ad illum locũ
.Per quem om̃ia ⁊ cͥ. Et dicendo. Sanctisicas. faciat signum super calicem ⁊
hiostiam simul. Et iterum faciat dicendo. uiuificas. Et ttio dicendo. benedicis

Expanded text:
super calicem tantum. Cum autem dicet Supplices te rogamus, etc., manibus cancellasuper calicem tantum. Cum autem dicet Supplices te rogamus, etc., manibus cancellatis ante pectus, ita quod dextrum brachium sit supra sinistrum, inclinet ante altatur altare in sinistra parte prope Hostiam. Subsequenter dicendo, sacrosanctum, etc., faciat signum crucis super Hostiam, et aliud faciat super calicem dicendo Et sanguinem. Cumque dicet Omni Benedictione, etc., signet faciem suam. Cum autem dixerit Memento, etc., faciat memoriam pro defunctis, sicut superius de vivis dictum est. Et cum pervenerit ad illud, Nobis quoque peccatoribus, etc., dicendo Nobis, elevet paululum vocem sine nota, et percutiat pectus suum cum digitis dextrae manus, non pollice et indice, sed aliis. Deinde prosequatur quae scripta sunt usque ad illum locum, Per quem omnia, etc.; et dicendo Sanctificas, faciat signum super calicem et Hostiam similiter, et iterum faciat dicendo Vivificas, et tertio dicendo Benedicis.
Abbreviated transcription (Latin):
cur uerba consecratoĩs usc ad ilitm locum In remissionem pec̃oꝵ. Quib si¬
nitĩs inclinato paufusum capite adoret sacrum dñi sanguinem ⁊ eseuet ado¬
randum a ppło ut supra de corpore dictum est. Nec oportet ꝙ uel corpus ut̾
sanguinem diu teneat eleuatum sed post bieuem horam deponat Ita tamen ꝙ
eseuationes ⁊ depositiones faciat cum debita reuerentia ⁊ matuitate. deponẽdo
autem calicem dicat het uerba. hec quotiensamq fe. ac̾. deposito calice et col¬
socato in loco suo eleuatis manib ut prius prosequatur illud. Unde et me¬
mores ⁊ c. Et cum dicet. hostiam puram. faciat signum auas super calicẽ
⁊ hostiam simul. Et iteꝵ faciat dicendo hostiam scam. Et iterũ faciat dicendo.
Sosticam ĩnacusatam. Et cum dicet ꝑanem sanctum uitẽ etere faciat sigaũ
suꝑ hostiam tantum. Sumliter cum dicit⁊ Calicem salutis ꝓpetue faciat si gnũ

Expanded text:
tur verba consecrationis usque ad illum locum, Remissionem peccatorum. Quibus fitur verba consecrationis usque ad illum locum, Remissionem peccatorum. Quibus finitis, inclinato paululum capite adoret sacrum Domini sanguinem, et elevet adorandum a populo, ut supra de corpore dictum est. Nec oportet quod vel corpus, vel sanguinem diu teneat elevatum; sed post brevem moram deponat, ita tamen quod elevationes et depositiones faciat eum debita reverentia et maturitate. Deponendo autem calicem dicat haec verba: Haec quotiescunque, etc. Deposito calice, et collocato in loco suo, elevatis manibus ut prius, prosequatur illud: Unde et memores, etc. Et cum dicet Hostiam puram, faciat signum crucis super calicem et Hostiam simul; et iterum faciat dicendo Hostiam sanctam, et iterum faciat dicendo Hostiam immaculatam; et cum dicet Panem sanctum vitae aeternae, faciat signum super Hostiam tantum. Similiter cum dicit Et calicem salutis perpetuae, faciat signum
Abbreviated transcription (Latin):
proferat distincte ac deuote uerba consecratdĩs/ quib dictis ip̃e primo adoret
inclinato capite sacrum dominicum corpus. Deñ reuerenter. ⁊ aitente ip̃m
eleuet ñ altum adorandũ a ppl̃o. Et adorntã saciã hostiam deponar in loco suo.¬
¶ Et airendat ꝙ ex tunc utriusq manus poslicẽ cum indice iũctũ teneat nec disiũ¬
gat ipõs digitos usq post coĩonem nisi q̃ñ ipm oportet contingere sacram hosi¬
am uelsi gna facere ¶ Deposita hostia ut dictum est dicendo sumili modo. ⁊ gͦ.
Acipiat casicem ipm̃ ꝙ cooꝑtum ut prius teneat cĩ utraq manu pausisper ese¬
uatum super altare. Et cum dicet Genedixit. deposito super altare calice faciat
super ip̃m casicem signum aruas cum dextra manu tenendo eum cum siuistra. qo
facto resumens eum cum utraq manu & efeuans paususum ab̾ astar prosequa¬

Expanded text:
proferat distincte ac devote verba consecrationis; quibus dictis, ipse primo adoret proferat distincte ac devote verba consecrationis; quibus dictis, ipse primo adoret inclinato capite sacrum divinum corpus; deinde reverenter et attente ipsum elevet in altum adorandum a populo, et adoratam sacram Hostiam deponet in loco suo. Et attendat quod ex tunc utriusque manus pollicem cum indice junctum teneat, nec disjungat ipsos digitos usque post communionem, nisi quando ipsum oportet contingere sacram Hostiam, vel signa facere. 305 Deposita Hostia, ut dictum est, dicendo Simili modo, etc., accipiat calicem ipsum discoopertum, ut prius teneat cum utraque manu paulisper elevatum super altare, et cum dicit Benedixit, deposito super altare calice, faciat super ipsum calicem crucem cum dextra manu, tenendo eum cum sinistra, quo facto, resumens cum utraque manu, et elevans paululum ad altare, prosequa
Abbreviated transcription (Latin):
atũm .i subsistat modicum a profatõe uerloꝵ ⁊ mente hcats eors des memon¬
aa iesuoꝵ ꝓ quib orare intendit. Et post paususũ resumat issud. Et oum artũ¬
stantium ⁊ ga. Cũq ꝑuenu̾it ad issum socum. Quam obfatõem ⁊ cͦ faciat si gũ
trutis super qasidem cr phostiam simus dicendo benedictam. ⁊ iteꝵ dicendo ascͥptã
At̾tio dicendo ratam uc. Et cum dicet. ut nob̃ corpus faciat signũ suꝑ hosti¬
pausisper in astum deiñ dicendo. Qui ꝑrdie ⁊ cꝰ tergat paususum suꝑ corpora¬
le utriusq manus pollicem ⁊ indicẽ ⁊ accipiat cũ ip̃is digitis hostiã nec uł¬
tum eleuet super ip̃m astare. diceñ aut̃. ⁊ seuatis ocłis in cesum efeuet ip̃e oclos
Et dicendo. Benedixit. faciat cũ dextra manu sigñ crucis suꝑ hostiã quã teneat
manu sinistra. Quo facto itex teneat hostiam cũ digitis utriusq manus et

Expanded text:
arum, subsistat modicum a prolatione verborum, et mente habeat coram Deo memorarum, subsistat modicum a prolatione verborum, et mente habeat coram Deo memoriam vivorum, pro quibus orare intendit; et post paululum resumat illud, et omnium circumstantium, etc. Cumque pervenerit ad illum locum, Quam oblationem, etc., faciat signum crucis super calicem et Hostiam; similiter dicendo Benedictam, et iterum dicendo Ascriptam, et tertio dicendo Ratam, etc.; et cum dicet Ut nobis corpus, faciat signum super Hostipaulisper in altum. Deinde dicendo Qui pridie, etc., tergat paululum super corporale utriusque manus pollicem et indicem, et accipiat cum ipsis digitis Hostiam, nec multum elevet super ipsum altare; dicendo autem Elevatis oculis in coelum, elevet ipsos oculos; et dicendo Benedixit, faciat cum dextra manu signum crucis super Hostiam, quam teneat manu sinistra; quo facto, iterum teneat Hostiam cum digitis utriusque manus, et
Abbreviated transcription (Latin):
quis alius de mĩstris aliud cenere potest ad ambicaiendum muscas. Acolitii alii cle¬
rici coctis induti stare possunt circa subdiac̃ parati ad m̃isterium prout op fu̾it
¶Pontisex autem postꝙ̃ direnit secretas orationes deponat manꝰ super altare. et
presentante sibi librum missalem osculetur ymagnies que debent esse depicte
iñ eodem sibro ante canonẽ misse. Qubsequenter manib uinctio inclinatus aũ
astaree mapiat submissa uoce. Te igitur ⁊ tꝰ. Et cum dicet. Uti acepta feas.
cngiado se st oscufetur astare in parte sinistra ꝓpe hostiam. demde ꝓsequatur. i pm̃
canofiem sicut in libro habetur. faciendo signum cucis suꝑ calicẽ ⁊ hostiã stmt̃
quandõ dicet her dona. Et itex qñ diciti hec munera. Et itex qñ dicit hee scã
samfitia illibata. Cum autem dixent. Memento dñe famuloꝵ fanuifito q tu-¬

Expanded text:
quis alius de ministris, aliud tenere potest ad abigendum muscas. Acolythi et alii clequis alius de ministris, aliud tenere potest ad abigendum muscas. Acolythi et alii clerici cottis induti stare possunt circa subdiaconum, parati ad ministerium, prout opus fuerit. Pontifex autem postquam dixerit secretas Orationes, deponat manus super altare, et praestante sibi librum Missalem, osculetur imagines quae debent esse depictae in eodem libro ante Canonem Missae. Subsequenter manibus junctis inclinatus ante altare incipiat submissa voce Te igitur, etc.; et cum dicet Uti accepta habeas, erigat se, et osculetur altare in parte sinistra prope Hostiam. Deinde prosequatur ipsum Canonem, sicut in libro habetur, faciendo signum crucis super calicem et Hostiam similiter, quando dicit Haec dona, et iterum quando dicit Haec munera, et iterum quando dicit Haec sancta sacrificia illibata. Cum autem dixerit Memento, Domine, famulorum famularumque tu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtem hostie. Postea engens se uersa facie ad ppłm dicat. Orare fratres ⁊.cͦ. ¶ Et
notandum ꝙ quandocunq dispositio altaris requirit ut pontisex stans suꝑ altar᷑
se uertat ad ppłm debet se uertere ex dexira parteꝰ et ex cadem tõuertere ad asta¬
re. Excepto ꝙ cum dixerit Orate fratres ⁊cͦ. debet se conuerteĩt ad altare ex ꝑte
sinistra Et stans in medio altaris uersa facie ad librum ⁊ manib eleuatis ut su¬
ꝑius dictum est dicat secretas orationes cõrespondentes illis quas antea dixit
siuie cum cantu siie submusse. Diaconus uero postꝙͣ reddiderit curribulum thuri¬
ferario stet ĩmediate post pontificem uidel inter ipsum ⁊ subdiaconũ ꝑatus ad mi-¬
nisterium oportunum. Iuxta ip̃m diaconũ stare potest in parte dextra is qui mi¬
tram seruat ⁊ si tempus requirit teneat flabellũ. Et nichilominus capells uł ali¬

Expanded text:
partem Hostiae. Postea se erigens versa facie ad populum, dicat, Orate, fratres, etc.partem Hostiae. Postea se erigens versa facie ad populum, dicat, Orate, fratres, etc.quandocunque dispositio altaris requiret ut pontifex stans super altare se vertat ad populum, debet se vertere ex dextra parte, et ex eadem convertere ad altare, excepto quod cum dixerit, Orate, fratres, etc., debet se convertere ad altare ex parte sinistra; et stans in medio altaris versa facie ad librum, et manibus elevatis, ut superius dictum est, dicat secretas Orationes correspondentes illis, quas antea dixit, sive cum cantu, sive submisse. Diaconus vero postquam reddiderit thuribulum thuriferario, stet immediate post pontificem, videlicet inter ipsum et subdiaconum, paratus ad ministerium opportunum. Juxta ipsum diaconum stare potest in parte dextra is qui mitram servat; et, si tempus requirit, teneat flabellum, et nihilo minus capellanus, vel ali
Abbreviated transcription (Latin):
ores personas si que intersint misse. deinide reddat turribulum Ghuriferano ꝙ
tuificet ipsum diaconum ⁊ alios ministios ⁊ reliquos astantes prout iuidebit᷑
faciendum. Poncifex uero postꝙͣ turiibulum diacono reddiderit potest ad
meiorem mundiciam ablucre digitos suos in dextra parte altaris capellano / oꝵ¬
fundente aquam cum pelub ꝙuis hoc non seruetur cõmuniter in eccãa rom̃
Et aitendat ꝙ cunc cum duob digitis. Uidesicet possice ⁊ indicen ũtriusq manꝰ
cum quib tractare debet sacram hostiam nil aliud tangat usq post coionem
E caficem ⁊ patenam ⁊ asia que tangere oportuerit targat auĩ resiquis digitis
Abluris uero ⁊ absteisis digitis inclinet se ante medium altaris dicẽdo illã orõem
Gusciꝑe sancta tri. ⁊c̾ Et ea dicta oscusetur astare super corporale aroa sinistrã

Expanded text:
ores personas, si quae interfuerint Missae. Deinde reddat thuribulum thuriferario, qui ores personas, si quae interfuerint Missae. Deinde reddat thuribulum thuriferario, qui thurificet ipsum diaconum et alios ministros, et reliquos astantes, prout videbitur faciendum. Pontifex vero postquam thuribulum diacono reddiderit, potest ad majorem munditiam abluere digitos suos in dextra parte altaris, capellano fundente aquam cum pelvibus, quamvis hoc non servetur communiter in Ecclesia Romana. Et attendat quod tunc, cum duobus digitis, videlicet pollice et indice utriusque manus, cum quibus tractare debet sacram Hostiam, nihil aliud tangat usque post communionem, sed calicem et patenam et alia quae tangere oportuerit, tangat cum reliquis digitis. Ablutis vero et abstersis digitis, inclinet se ante medium altaris, dicendo illam Orationem, Suscipe, sancta Trinitas, etc.; et ea dicta, osculetur altare super corporale circa sinistram
Abbreviated transcription (Latin):
cumferat ter ipm̃ turribusum in guo circa calicem ⁊ hostiam. Deinde turi¬
ficet totum astare incipiens in medio contra faciem suam Et procedens ad dex¬
tram partem. postea rediens ad medium inde procedat ad sinistram partem
deinde a sinistro latere altaris procedat tiurificando anteriorem partem usq
ad dextrum satus ¶ facta turificatione. predc̃o modo tradat turubufum diaco¬
no dicendo illam orationem. Accendat dñs ⁊c. Et diaconus osculando ma¬
num pontificis accipiens ipsum curribulum curificet eundem poncificem ⁊
tradens turrbulum seruandum turiferario aptet uestes pontifias prout
fuerit oportunum. Quib aptatis icapiat turubulum de manu Ghuriferarii
⁊ curificet astare per cirtuitum Primo a parte dextra deinde a sinistra. Postea tu¬
nficet Capellanũ qui seruit poncifici. poterit etiam turificare prelatos et digni¬

Expanded text:
cumferat ter ipsum thuribulum in gyro circa calicem et Hostiam. Deinde thuricumferat ter ipsum thuribulum in gyro circa calicem et Hostiam. Deinde thurificet totum altare, incipiens in medio contra faciem suam, et procedens ad dextram partem; postea rediens ad medium, inde procedat ad sinistram partem; deinde a sinistro latere altaris procedat thuriferando anteriorem partem usque ad dextrum latus. Facta thuriferatione praedicto modo, tradit thuribulum diacono, dicendo illam Orationem, Accendat Dominus, etc. Et diaconus osculando manum pontificis, accipiens ipsum thuribulum thurificet ipsum pontificem; et tradens thuribulum servandum thuriferario, 303 aptet vestes pontificis, prout fuerit opportunum. Quibus aptatis, recipiat thuribulum de manu thuriferarii, et thurificet altare per circuitum, primo a parte dextra, deinde a sinistra; postea thurificet capellanum qui servit pontifici. Potest etiam thurificare praelatos et digni
Abbreviated transcription (Latin):
tas defluere debet post dextrum humerum eius. Ipsamq patenam teneat detec
tam stans retro post pontificem usq post. Pater noster. ¶ data patena sub¬
diacono turiferarius deferat turribulum cum nauicula ad diaconum in destra
ꝑte altaris. Et diaconus ponat chus in churribulo. ¶Pontifex uero postꝙ̃
ipsum turribulum dicendo illam orationem. Per intercessionem ⁊ cͥ. diaco¬
nus accipiens ipsum turribulum cradat pontifici osculando manum eius.¬
¶ Et pontifex accepto curubulo am dextra manu stans in medio altaris uer¬
sauice ad ip̃m astare eseuet paulisper in altum ipsum curribulum dicendo
ilam orationem. Incensum istud ⁊ qͦ. deinde cum ipso curribulo faciat ter
aucem super calicem et hostiam simul. dicendo ter illum uersiculum. Diriga¬
tur dñe ⁊ c. Ac subsequenter prosequendo illos uersiculos. Eleuatio ma¬
nuum ⁊cͦ. usq ad finem illuis uersus. Ut non declines cor meum ⁊c. Cir¬

Expanded text:
tas defluere debet post dextrum humerum ejus; ipsamque patenam teneat tectamtas defluere debet post dextrum humerum ejus; ipsamque patenam teneat tectam et elevatam, stans retro post pontificem usque post Pater noster. Data patena a subdiacono, thuriferarius deferat thuribulum cum navicula ad diaconum in dextra parte altaris, et diaconus ponat thus in thuribulo, petita prius cessionem, etc. Et diaconus accipiens ipsum thuribulum tradat pontifici osculando manus ejus; et pontifex, accepto thuribulo cum dextra manu, stans in medio altaris versa facie ad ipsum altare, elevet paulisper in altum ipsum thuribulum, dicendo illam Orationem, Incensum istud, etc.; deinde cum ipso thuribulo faciat ter crucem super calicem et Hostiam simul, dicendo ter illum versiculum, Dirigatur, Domine, etc., subsequenter prosequendo illos versiculos, Elevatio manuum, usque ad finem illius versus, Ut non declines cor meum, etc., et cir
Abbreviated transcription (Latin):
tens se ponat aquam iñ calicem dicendo illam orationẽ. Deus qui humane sub-¬
stantie ⁊ cͦ. Deiids diaconus accipiat de manu subdiacõi ip̃m calicẽ et tenẽs
dextra manu faciat cum eo super corporale signum crucis et collocet eum su¬
per idem corporale. Nec recte in medio concra faciem pontificis sed paulisper ad
dextram partem. Et cum digitis utriusq manus accipiens corporale isfud quod
non explicatur: cooꝑiat cum ipso calicem. dum ⁊ diaconus sic ponit super
astare. Pontifex dicat orationem illam. Offerimus tibi domine ⁊ cͥ. Et
sub sequenter illam. In spintu humilitatis. Deinde faciens signum cuicis unum
super calicem ⁊ hostiam simul dicat orationem illam. Ueni sanctificator et c¬
¶ diaconus uero postꝙͣ calicem collocauerit/ acapiens patenam cradat eam sub¬
diacono qui eam recipiat cumn dextra manu mediante mapusa. Cuius extienu¬

Expanded text:
tens se ponat aquam in calicem, dicendo illam Orationem, Deus qui humanae subtens se ponat aquam in calicem, dicendo illam Orationem, Deus qui humanae substantiae, etc. Deinde diaconus accipiat de manu subdiaconi ipsum calicem, et tenens dextra manu faciat cum eo super 302 corporale signum crucis, et collocet eum super idem corporale, non recte in medio contra faciem pontificis, sed paulisper ad dextram partem; et cum digitis utriusque manus accipiens corporale illud, quod non explicatur  Al., explicatum, cooperiat cum ipso calicem. Dum etiam diaconus sic ponit super altare, pontifex dicet Orationem illam, Offerimus tibi, Domine, etc., et subsequenter illam, In spiritu humilitatis. Deinde faciens signum crucis unum super calicem et Hostiam, similiter dicat Orationem illam, Veni, sanctificator, etc. Diaconus vero postquam calicem collocaverit, accipiens patenam tradat eam subdiacono, qui eam recipiat cum dextra manu, mediante mappula, cujus extremi
Abbreviated transcription (Latin):
positis ⁊ cũ sinistra manu uasculum cum aqua que admistenda est cum uin̾o
stans in dextra ꝑte altaris p̃sentet calicem ⁊ patenam diacono. Et ipse dia¬
conus cum digitis utriusq manus acapiat pacenam cum hostia. Ita ꝙ ma-¬
nipubum suum ponat inter extremitatem pacene ⁊ superiores digitos quib
ip̃m tenet. Sicq patenam cum hostia offerre de bet pontifici osclando manũ
euis qui candem patenã eleuet cum hostia dicens oratõem illã. Suscipe sancte
pater ⁊ c̃. Capellano prouidente ꝙ pontifex orationẽ illam ⁊ sequentes lege¬
re possit in libro missali. Et arca finem predc̃e oratiois pontifex collocet hos¬
tiam super corporali. non directe cont̃ faciem suam sed paululum ad sinistrã
partem ⁊ patenam deponat in dextra ꝑte extra corporale. Qua deposita sub:¬
diaconus tenens calicem uasculum cum aqua offerat eidem. Et pontisex cõuer¬

Expanded text:
positis, et cum sinistra manu vasculum cum aqua, quae admiscenda est cum vino, positis, et cum sinistra manu vasculum cum aqua, quae admiscenda est cum vino, stans in dextra parte altaris praesentet calicem et patenam diacono, et ipse diaconus cum quatuor digitis utriusque manus accipiat patenam cum hostia, ita quod manipulum suum ponat inter extremitatem patenae et superiores digitos, quibus ipsum tenet; sicque patenam cum Hostia offerre debet pontifici osculando manum ejus; qui eamdem patenam elevet cum Hostia, dicens Orationem illam, Suscipe, sancte Pater, etc., capellano providente quod pontifex Orationem illam et sequentem legere possit in libro Missali; et circa finem praedictae Orationis pontifex collocet Hostiam super corporale, non directe contra faciem suam, sed paululum ad sinistram partem; et patenam deponat in dextra parte extra corporale. Qua deposita, subdiaconus tenens calicem, vasculum cum aqua offerat eidem, et pontifex conver
Abbreviated transcription (Latin):
pectus pontificos Et Capellanus accipiens pelues flexis genib añ eũ fundat
aquã super manus es eo modo qui superius ponit᷑. Cd si eo tꝑe diaconꝰ occupet᷑
arca p̃p̃aratõem calicis loco eiꝰ ẜuiat is qui ittrã ẜuat. Cod si pontifex manꝰ abli¬
erit. diaconꝰ abfutis digitis ad astare accedens extendat corporale suꝑ pallam
¶Pontifex autem extersis cum tobalia manib ac resumpto anulo pontificali
ĩnuttendo digito eius ꝑ Capellanũ surgat ⁊ aptatis uestib eius ꝑ eundẽ Ca¬
peslanũ ꝑgat ad altare deducentib eum capell̃o ⁊ subdiacõ uel ilo qui ẜuat
mĩtram. Et cum uenerit ad astare diaconus stans in dextra ꝑte amoueat mitrã
cuis que tunc reponi super altare uel in alio apto loco pocest. ¶ Tinc subdiãc
accipiens dextra manu mediante: mapula calicẽ cum patena. ⁊ hostia super-¬

Expanded text:
pectus pontificis; et capellanus accipiens pelves, flexis genibus ante eum fundat pectus pontificis; et capellanus accipiens pelves, flexis genibus ante eum fundat aquam super manus ejus eo modo qui superius ponitur. Quod si eo tempore diaconus occupetur circa praeparationem calicis, loco ejus serviat is qui mitram servat. Quod si pontifex manus abluerit, diaconus ablutis digitis ad altare accedens extendat corporale super pallam. Pontifex autem extersis cum tobalea manibus, ac resumpto annulo pontificali, immittendo digito ejus per capellanum, surgat, et, aptatis vestibus ejus per eumdem capellanum, pergat ad altare, deducentibus eum capellano et subdiacono, vel illo qui servit mitram; et cum venerit ad altare, diaconus stans in dextra parte amoveat mitram ejus, quae tunc reponi super altare vel in alio loco apto potest. Tunc subdiaconus accipiens dextra manu, mediante mappula, calicem cum patena et hostia super
Abbreviated transcription (Latin):
turus est pergat ad socum in quo predicare debet ⁊ predicatõem ꝓsequatur
Qua finita diacoñ stans iuxta pontificẽ faciat cõfessionẽ. Qua finita per
diacoñ is qui predicauit stans in foco in quo predicauit annuntiet indulgen¬
ciam si amuntianda est. Postea pontifex faciat absolutõem dem̃ icipiat
Credo. uel. dominꝰ nob̃cum ut dictum est. Is autem qui predicauit postꝙͣ ãnũ-¬
tauerit indulgenciam redue potest ad locum suũ ¶ Cumq põtifex inceꝑit Credo
super altare ⁊ ponant librum missalem suꝑ Cussinũ in sinist᷑ ꝑte euis. Unꝰ autẽ
de Acolitis postꝙ̃ pontifex dixerit. dñs uo. ⁊ oremꝰ deferens tobaleam expandat
super gremium eiꝰ Ac detrahat ei cuothecas amoto prius anuło pontificali ꝑ
Capellanum ¶ Tũc diac̃ a dextris ⁊ subdiac̃ a sinistris flexis genib obuoluant
manicas tunicesse pontisicis uixta manus cum dicta tobalia. ⁊ eandẽ eseuẽt añ

Expanded text:
turus est pergat ad locum, in quo praedicare debet, et praedicationem prosequatur; qua finita, diaconus stans juxta pontificem faciat confessionem; qua finita per diaconum, is qui praedicaverit, stans in loco in quo praedicavit, annuntiet indulgentiam, si annuntianda est; postea pontifex faciat absolutionem, deinde incipiat Credo, vel Dominus vobiscum, ut dictum est. Is autem qui praedicavit, postquam annuntiaverit indulgentiam, redire potest ad locum suum. Cumque pontifex incoeperit Credo, super altare, et ponant librum Missalem super cussinum in sinistra parte ejus; unus autem de acolythis, postquam pontifex dixerit Dominus vobiscum et Oremus, deferens tobaleam, expandit super gremium ejus, ac detrahat ei chirothecas, amoto prius annulo pontificali per capellanum. Tunc diaconus a dextris, et subdiaconus a sinistris, flexis genibus obvolvant manicas tunicellae pontificis juxta manus cum dicta tobalea, et eamdem elevent ante
Abbreviated transcription (Latin):
missa est. uel. Benedicamus dño. presbiter Cardinalis accipit mitram
de capite pape. Et tunc cum papa incipit dicere. Sit nomen domini ⁊ g
deptra cooperiens anteriorem partem pape usq ad partem manti a parte
sinistra. Et data benedictione a papa. Et dicto ab eo. Pater noster secre¬
co. Et dicto ab eo. benedicite. et. Dñs nos benedicat ⁊ c̃. pb̃r Cardinalis
reddit mitram osculando manum modo predc̃õ ¶ Et est sciendum ꝙ quoti¬
enscurq est ibidem diaconꝰ Cardiñ ip̃e semper accpit mitram de capite pape
predc̃o ipse Ep̃s̃ facit officium predictum seu ministerium ip̃i pb̃ro Card in¬
cumbens ¶ Item est sciendum ꝙ quotienscũq ip̃e pb̃r Cardinał reddit mitrã
pape osculetur manũ eius ¶ Item est sciendum ꝙ qnͣdocũq in tali missa papa
utitur pluuiali seu manto habente aurifrigia cũ perlis Cardinalis serui¬

Expanded text:
Missa est, vel Benedicamus Domino, presbyter cardinalis accipiat mitram Missa est, vel Benedicamus Domino, presbyter cardinalis accipiat mitram de capite papae; et tunc cum papa incipit dicere Sit nomen Domini beneddextra, cooperiens anteriorem partem papae usque ad partem manti a parte sinistra; et data Benedictione a papa, et dicto ab eo Pater noster secreto, et dicto ab eo Benedicite, et Dominus nos benedicat, etc., presbyter cardinalis reddit mitram, osculando manum modo praedicto. Et sciendum, quod quotiescunque est ibidem diaconus cardinalis, ipse semper accipit mitram de capite papae, praedicto, ipse episcopus facit officium praedictum seu ministerium ipsi presbytero cardinali incumbens. Item est sciendum quod quotiescunque ipse presbyter cardinalis reddit mitram papae, osculatur manum ejus. Item est sciendum, quod quandocunque in tali Missa papa utitur pluviali, seu manto habente aurifrigia cum perlis, cardinalis servi
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse pb̃i. Cardinalis accpit mitram de capite pape et assistens cum eodi-¬
cat ter Agnus dei. Quo dicto tradit mitram assistenti pape a fatere suir¬
stro et uadit ad altare et osculatur ilud in parte dextra et facta incliua¬
cione aliqua ad presbiterum celebrantem pacem recipit ab ipso et pla¬
netam trahit asiquantusum inferius a parte anteriori et postmnodum
redit ad summum pontificem Et inclinatione facta coram eo profũ¬
de non tamen flexis genib ip̃i pontificidat pacem et recipiens mitrã
de marui cius cui tradiderat redit ad locum suum et ibidem subdiacono
qui dixit epistolam dat pacem Et ipse subdiaconus dat pacem ceterss
Euminus autem Poncifex dat pacem omnib Cardinalib ibidem astan-¬
tib Et data pace ipse pb̃i. Cardinalis redd̾it mitram pape. Dictis autẽ
cõmunione ⁊ post toĩonib sea orationib a presbitero celebrante et Ite

Expanded text:
ipse presbyter cardinalis accipit mitram de capite papae, et assistens cum eo diipse presbyter cardinalis accipit mitram de capite papae, et assistens cum eo dicat ter Agnus Dei. Quo dicto, tradit mitram assistenti papae a latere sinistro, et vadit ad altare, et osculatur illud in parte dextra; et facta inclinatione aliqua ad presbyterum celebrantem, pacem recipit ab ipso, et planetam trahit aliquantulum inferius a parte anteriori, et postmodum redit ad summum pontificem, et inclinatione facta coram eo profunde, non tamen flexis genibus, ipsi pontifici dat precem; et recipiens mitram de manu ejus cui tradiderit, redit ad locum suum; et ibidem subdiacono, qui dixit Epistolam, dat pacem, et ipse subdiaconus dat pacem caeteris. Summus autem pontifex 321 dat pacem omnibus cardinalibus ibidem astantibus, et data pace, ipse presbyter cardinalis reddit mitram papae. Dictis autem communione et postcommunionibus seu Orationibus a presbytero celebrante, et Ite,