comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ibout aut aliam quãnis quadrupe dem ẜ pens momor derif. mel¬
lanthiace tabulum quod medici uocant zmuncum conterito. inuim
ueteris hemina. idꝑuares indito ad ip̃m morsum stercus suillum.
aponito. ⁊ idem hoc susus euenert. homini factto. Ui¬
boues ut uale

Expanded text:
bovem aut aliam quamvis quadrupedem serpens momorderit, melanthi acetabulum, quod medici vocant zmurnaeum, conterito in vini veteris hemina. Id per nares indito et ad ipsum morsum stercus suillum adponito. Et idem hoc, si usus venerit, homini facito. Boves uti vale
Abbreviated transcription (Latin):
ma aut lithostrotum. que illic omĩa contra aurum. ⁊ cũ hecsit cõmu¬
nis uniuersi ppłi illa solius tua hec quosuoce dant ⁊ campo ciues ⁊ reli¬
qui om̃s. illa quo eque ⁊ sini p̃terea eum adtẽ .p. ad ministrandam. hec
sit utilis ubi chortes ad dilectum consuli adducte consi. ubi arma ostẽ

Expanded text:
ma aut lithostrotum? Quae illic omnia contra. Et cum haec sit communis universi populi, illa solius tua; haec quo succedant e campo cives et reliqui homines, illa quo equae et asini; praeterea cum ad rem publicam administrandam haec sit utilis, ubi cohortes ad dilectum consuli adductae considant, ubi arma oste
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ oportet.
Nma adulescentia. pairefamilie agrum conserere studere oportet.
edificare: diucogitare oportet. conserere. cogitare non oportet s fa¬
cere oporret. ubictã accessit ad annos xxxui. tum edificare oportet. si agrũ
consuum habeã: itaedifices. neuilla fudũ querat.¬

Expanded text:
e oportet. Prima adulescentia patrem familiae agrum conserere studere oportet. Aedificare diu cogitare oportet, conserere cogitare non oportet, sed facere oportet. Ubi aetas accessit ad annos XXXVI , tum aedificare oportet, si agrum consitum habeas. Ita aedifices, ne villa fundum quaerat
Abbreviated transcription (Latin):
auillum hoc modo facito. fanne selibram. casei.p.ii.d. uia comisoe¬
toqualilibum mellis. p: ⁊ ouum unũ. catinum fictileoleo ungut¬
initortapone cumcatillo⁊ lingulas. Pultẽ punaeam sie faette¬
iinfunanto in alueum purum. eocasei recentis. ꝓ iiii. ueidis ..
Sconi m unĩ annarina pͥmi sceto bene tta infiptto iu aulã noua: ⁊¬
rancam tritieram sic facito
selibrai tncici pun inmortanum pimim indat. lanet bene
corticem quedenat beni eluatq bene. postea iuaulam indar
iaquam pͥuram cocatq. ubrcoctum ent. Lacui addat pausctm
usq r done cremor crassus ent factus. Amulũ siefaetto
im ilum sic facito. siligniẽ purgato bene. postea in alureium ⁊ndat.
co addat aquãbis inde. diedecimo aquã exsicato exurgrtobeur in
aluro puno mnisceto bene facito tamquam sex fiat. idiuluiteum
nouum indita exprimito cremorem. inpatinãnouã aut in
moitarium. idom̃e ita facito ⁊ refrcato denuocam patmani
insoleponito arescat ubi arebit in aulam nouã indito. andefacito.

Expanded text:
avillum hoc modo facito. Farinae selibram, casei P. II S una conmisceto quasi libum, mellis P. et ovum unum. Catinum fictile oleo unguiimitoinfundito in alveum purum, eo casei recentis P. III, mellis P. S, ovum unum, omnia una permisceto bene. Ita insipito in aulam novaGraneam triticeam sic facito. Selibram tritici puri in mortarium purum indat, lavet bene corticemque deterat bene eluatque bene. Postea in aulam indat et aquam puram cocatque. Ubi coctum erit, lacte addat paulatim usque adeo, donec cremor crassus erit factus. CAPUT 87 Amulum sic facito. Siliginem purgato bene, postea in alveum indat, eo addat aquam bis in die. Die decimo aquam exsiccato, exurgeto bene, in alveo puro misceto bene, facito tamquam faex fiat. Id in linteum novum indito, exprimito cremorem in patinam novam aut in mortarium. Id omne ita facito et refricato denuo. Eam patinam in sole ponito, arescat. Ubi arebit, in aulam novam indito, inde facito
Abbreviated transcription (Latin):
ubi pabulum sit frequens. ⁊ aqua pura. Si pabulum naturale
nonẽ. ea oportet dnm serere que maxime secuntur apes. easunt.
rosa. serpyllon. apiastrum. papauer. faba. lens. pisum ͦ e oipͣrum

Expanded text:
ubi pabulum sit frequens et aqua pura. Si pabulum naturale ubi pabulum sit frequens et aqua pura. Si pabulum naturale non est, ea oportet dominum serere, quae maxime secuntur apes. Ea sunt rosa, serpyllon, apiastrum, papaver, faba, lens, pisum, ocimum
Abbreviated transcription (Latin):
lis pedes dedit natura neq que ao feruntur ad quatiuor resfa¬
ciendas ꝓpoliu. erithocem fauum. mel. ex hisdem om̃ib reb
capere dicunt. sim plex ꝙ malo punico ⁊ a sparago cibum carpãt
soluui exolea arliore cara mofieo mel s non bonum du plex
munistenum paeben ut efali a piastro cucurbita brasica cera
⁊cibum. Ne non aliter duplex ꝙ fit emalo ⁊ pins sil uestribũ
cnreum iitet Item alter duplex ꝙ epapiuere cora⁊ mel iti¬
plex ministenum quoq fien iti ⁊ nuce greca ⁊ elapsano. cibũ
niel cerã. Itẽ exaliis florib ita carpere. ut alias ao singulas res
alu me litrophia appellant.eodem rem quidam mellaria. pri¬
mum. sodm uillam. pouissimum: ubi non resonẽt unagines.
Hicenim sonus harum fuge exisistimatur eẽ. ꝓcerum ee opori.
aere ⁊ temperato. neq estate feruido neq hicme non apricout
spectet potissimum ad hibernos ortus. que ꝓpese loca habeat ea:

Expanded text:
lis pedes dedit natura. Neque quae afferunt ad quattuor res falis pedes dedit natura. Neque quae afferunt ad quattuor res faciendas, propolim, erithacen, favum, mel, ex iisdem omnibus rebus carpere dicunt. Simplex, quod e malo punico et asparago cibum carpant solum, ex olea arbore ceram, e fico mel, sed non bonum. Duplex ministerium praeberi, ut e faba, apiastro, cucurbita, brassica ceram et cibum; nec non aliter duplex quod fit e malo et piris silvestribus, cibum et mel; item aliter duplex quod e papavere, ceram et mel. Triplex ministerium quoque fieri, ut ex nuce Graeca et e lapsano cibum, mel, ceram. Item ex aliis floribus ita carpere, ut alia ad singulas res alii melitrophia appellant, eandem rem quidam mellaria. Primum secundum villam potissimum, ubi non resonent imagines hic enim sonus harum fugae existimatur esse protelum, esse oportet aere temperato, neque aestate fervido neque hieme non aprico, ut spectet potissimum ad hibernos ortus, qui prope se loca habeat ea,
Abbreviated transcription (Latin):
loeo trarstulenis eoubiidonea pabulatio nonsin⁊ ugndies iebone
mee si exaluo in aluum in eodem loco traicias. neglegenaue terfa
I.lietem hoc illis ⁊ faui melliti intus ponendi. a facib nonlonge.
neecum anim aduertennit. aut in opiam eẽ habuisse dicnis ate cũ
sint apes morbide ꝓpt̃ pͥmoris uernos pastus qui exflorib nucis
grece ⁊ cornu fuint. coelia eas fien atq unna potas fieri refici¬
deus ppolim uocant :equo faciunt ad foramen introitus ꝓtectum
in aluum maxime estate quaremenam nomine eodem medici
utuntur inem plastris. ꝓpt̾ quã rem etiam canus insacra ura quã
mel uenit. erithacen uocant: quib fauos extremos interse ꝯ
cirea examen ubi uolunt considere. eum ramum aliamue quã
rem oblinunt hoc admixto apiastro. fauus ẽ. quẽ fingunt mu¬
ncauatum ecera. eum singula causa senalatera habeant ꝙ singu¬

Expanded text:
loco transtuleris eo, ubi idonea pabulatio non sit, fugitivae fiunt. loco transtuleris eo, ubi idonea pabulatio non sit, fugitivae fiunt. Nec, si ex alvo in alvum in eodem loco traicias, neglegenter facieninlicium hoc illis, et favi melliti intus ponendi a faucibus non longe, ne, cum animadverterint aut inopiam esse  habuisse dicit. Is ait, cum sint apes morbidae propter primoris vernos pastus, qui ex floribus nucis graecae et cornus fiunt, coeliacas fieri atque urina pota reficiendas. Propolim vocant, e quo faciunt ad foramen introitus protectum ante alvum maxime aestate. Quam rem etiam nomine eodem medici utuntur in emplastris, propter quam rem etiam carius in sacra via quam mel venit. Erithacen vocant, quo favos extremos inter se ce illiciendi. Quocirca examen ubi volunt considere, eum ramum aliamve quam rem oblinunt hoc admixto apiastro. Favus est, quem fingunt multicavatum e cera, cum singula cava sena latera habeant, quot singu
Abbreviated transcription (Latin):
uom. ꝙ fuget aut cum inultitudine fugetur. dereliquis apib
optima ⁊ parua uaria rictunda. fur qui uocabitur ab alis fac¬
tusẽ alterẽ lito uentre uespa quesimilitudinẽ habet apis. ne¬
qui sotiaẽ operi nocere solet morsu. quã apes ase seetiunt he
diffenuint interse quefere ⁊ cicun sunt. nunc feras dies. quĩin
sil uessuus locis pastitant. ci cures. qui incutse. ralucisto smi¬
roressuer inagnꝰtadine ⁊ pilose ⁊ opifiets magis. Ine mendo
sinptorem uidere oportet: ualeant an sint egre. sanititis signasi
sunt ficauentes inexamine.⁊ sinitide ⁊ siopus ꝙ fatiunt ẽ e¬
buli acleue. Minus ualentium signa sisunt puose. ⁊ honde iet
faliura lo eumꝰ id face diligent̃ oportet: iepori aussi nd alussmu
facias anim ad uertendumꝰ ⁊ loca que trans fera iaonea ꝓ uoassuor̃
tem poratut uerno potius qua hiberno ꝙ hieme dit piue endi¬
suesciur qͥ tenuslate manere. itaq fugiunt pͥenimq sucb ouo

Expanded text:
uod fuget aut cum multitudine fugetur. De reliquis apibus optima est parva varia rutunda. Fur qui vocabitur, ab aliis fucus, est ater et lato ventre. Vespa, quae similitudinem habet apis, neque socia est operis et nocere solet morsu, quam apes a se secernunt. Hae differunt inter se, quod ferae et cicures sunt. Nunc feras dico, quae in silvestribus locis pascitant, cicures, quae in cultis. Silvestres minores sunt magnitudine et pilosae, sed opifices magis. In emendo emptorem videre oportet, valeant an sint aegrae. Sanitatis signa, si sunt frequentes in examine et si nitidae et si opus quod faciunt est aequabile ac leve. Minus valentium signa, si sunt pilosae et horridae, ut alium locum, id facere diligenter oportet et tempora, quibus id potissimum facias, animadvertendum et loca, quo transferas, idonea providendum: tempora, ut verno potius quam hiberno, quod hieme difficulter consuescunt quo translatae manere, itaque fugiunt plerumque. Si e bono
Abbreviated transcription (Latin):
colligito trimiuas iuamphoran infundito iuni.q.i. uet̃gͥs. ad dito
⁊ feniculi radicem purã contusam minã oblinito amphoram. ⁊ p̾dies
xxx. aptimꝰ ⁊ uttor. ubiuoles aibami eon quo quere ⁊ loeuim a¬
cere hine bibito quantũ uoles sine ꝑitulo. iaẽuinu tęmas ꝑpurgat.
alumbricos sisic concinnes. incenatũ ium tẽ. unã postridie thu¬
ns dracinamuiã conterito. ⁊ melcoctũ dracmãunã ⁊ unc̃ sextan¬
um ori gantu dato ieuino. ⁊ puero ꝓetate triobolum. ⁊ uiniemi

Expanded text:
conligito, tris minas in amphoram infundito, vini Q. I veteris addito et feniculi radicem puram contusam minam. Oblinito amphoram et post dies XXX aperito et utito. Ubi voles cibum concoquere et lotium facere, hinc bibito quantum voles sine periculo. Idem vinum taenias perpurgat et lumbricos, si sic concinnes. Incenatum iubeto esse. Postridie turis drachmam unam conterito et mel coctum drachmam unam et vini sextarium origaniti. Dato ieiuno, et pue
Abbreviated transcription (Latin):
inum suoles experin duraturum sit nȩcne polentã grandẽ dimi¬
duim acceptabuli. incaliculum noũ induo.⁊ sextarium doco uino

Expanded text:
inum si voles experiri duraturum sit necne, polentam grandem dimidium acetabuli in caliculum novum indito et vin
Abbreviated transcription (Latin):
xl. palaligneas. xl. liuitris.ii. culecta. nu. instragula .iiii. pului¬
nos.ui.oꝑim̃ita .ui. mappas .iii.centones puens.ui.

Expanded text:
XL, palas ligneas XL, luntris II, culcitas IIII, instragula IIII, pulvinos VI, operimenta VI, mappas III, centones pueris VI.
Abbreviated transcription (Latin):
onuoluosus inuia nesciet amurcam condito. purambene facito. inua̾
aheneum indito congios.ii. postra igni leni coquito rudicula agitato
crebrousq ad eodũfiat tam crassum quã mel postea sumito bituminiᷤ
terciarium ⁊ sulpuris quartarium conterito in mortario seorsum
uirumq postea infricato quã munutissune in amurcam caldam.
⁊ simul rudictila misceto. ⁊ denuo coquito subdiocelo. nam suntec.¬
to eoqua cumbitum̃ ⁊ sulpur ad diumẽ exscandescet. ubierii crassũ

Expanded text:
onvolvulus in vinia ne siet. Amurcam condito, puram bene facito, in vas aheneum indito congios II . Postea igni leni coquito, rudicula agitato crebro usque adeo, dum fiat tam crassum quam mel. Postea sumito bituminis tertiarium et sulpuris quartarium. Conterito in mortario seorsum utrumque. Postea infriato quam minutissime in amurcam caldam et simul rudicula misceto et denuo coquito sub dio caelo. Nam si in tecto coquas, cum bitumen et sulpur additum est, excandescet. Ubi erit tam crassu
Abbreviated transcription (Latin):
estim̃ta familie tunieam. p .iii.S. saga altius annis. quotiens eñ¬
q tunicã aut sagum dabis. pͥus uetem accipito. unde centones
ubus cibana amiua.inuiga singula lupini modios centũ iugum.
aut glandis modios. ee .xl. fempondo. lixxi ocim fabe.mͦ xxui¬
cir:mͦ xxx. p̃tea grananindeto misatis. iune seras pabulum cũ
us ẽ agrum benecolere. beue arare ꝗd scdm arare. tc̃iosti¬
le arabit radices susum adibunt. crasiores fient ⁊ in radices iurẽ
olet abibunt. Agrum frum̃tarium cumares bene ⁊ tẽpestiuo ares
semina. ⁊ ꝑtempus radices quam plurimas cũtra ferre u̾biradices bene¬
oꝑuens calcarebene neaqua noceat. Si quis querrt ꝙ tempus olee se¬
rendesi ⁊ agrosicco ꝑsem̃tu. agroleto ꝑuer.¬

Expanded text:
estimenta familiae. Tunicam P. III S, saga alternis annis. Quotiens cuique tunicam aut sagum dabis, prius veterem accipito, unde centones  annua in iuga singula lupini modios centum viginti aut glandis modios CCXL, faeni pondo IƆXX, ocini ., fabae Mͦ. XX, viciae Mͦ. XXX. Praeterea granatui videto uti satis viciae seras. Pabulum cum  agrum bene colere? bene arare. Quid secundum? arare. Quid tle arabit, radices susum abibunt, crassiores fient, et in radices vires oleae abibunt. Agrum frumentarium cum ares, bene et tempestivo ares,semina et per tempus radices quam plurimas cuoperueris, calcare bene, ne quid noceat. si quis quaeret, quod tempus oleae serendae sit, agro sicco per sementem, agro laeto per
Abbreviated transcription (Latin):
arundinẽ sicserito. ĩnos pedes oculos disponito uitiariũ eodemͦ facite
seritoq ubiiuns bimaerit rese cato. ubi trimaerit. eximito. sipecus pa¬
scetur. ubiutem serereuoles: ter pͥas resicato quã ad arboresn pona̾
ubi.u. nodos ueres habebit. tum ad arborem ponito. ꝗtannis pornt¬
riuã serito. ꝗtanns habebis ꝙ exsimas. Romarim Seminari
omatium seminarium ad eundẽ modũ adquẽ oleagineũ fact
um quid quit genus talearum sento. Sem̃ cup̃ssi ubiseres. bipalio
uertito. uere primo serito. porcas pedes quinos latas facito. eostercus
muuitum a addito cõsarito glebasq cõminuto. porcam plana facito
incernito altam digntum trans u̾sum eam t̃ram tabula aut pedibu̾
complanato. furcas cͥcum offigito. eoꝑticas intendito. eosar manta
aut cratis ficarias in ponito. quefrigus defendant ⁊ solem. un subtuᷤᷤ
hõ ambulare possit facito crebro. rũcatosunul herbe incepuit uasci
eximito. nam siherbã durã uelles. cp̃ssos simul eluelles. Ad eun¬

Expanded text:
arundinem sic serito: ternos pedes oculos disponito. Vitiarium eodem modo facito seritoque. Ubi vitis bima erit, resicato; ubi trima erit, eximito. Si pecus pascetur, ubi vitem serere voles, ter prius resicato, quam ad arborem ponas. Ubi V nodos veteres habebit, tum ad arborem ponito. Quotannis porrinam serito, quotannis habebis quod eximas. CAPUT 48 ium seminarium ad eundem modum atque oleagineum facito. Suum quidquid genus talearum serito. Semen cupressi ubi seres, bipalio vertito. Vere primo serito. 2 Porcas pedes quinos latas filio, eo stercus minutum addito, consarito glebasque conminuito. Porcam planam facito, incernito altam digitum transversum. Eam terram tabula aut pedibus conplanato, furcas circum offigito, eo perticas intendito, eo sarmenta aut cratis ficarias inponito, quae frigus defendant et solem. Uti subtus homo ambulare possit facito. Crebro runcato. Simul herbae inceperint nasci, eximito. Nam si herbam duram velles, cupressos simul evelles. 3 Ad eun
Abbreviated transcription (Latin):
Iudibus uorsato p̃statoq itẽ unguito coloratoꝙ ealdum nenimuim. ideũ
melle ad caut cumulso ad ponito.
Eineum sic facato.

Expanded text:
udibus vorsato praestatoque. Item unguito coloratoque caldum ne nimium. Id cum melle aut cum mulso adponito. CAPUT 81 Erneum sic facito
Abbreviated transcription (Latin):
uplex causa radicum. ꝙ ⁊ materiem aliam quã aliam
randa discriminasunt natura aliꝙ ex quib dam folus ꝓpt̃ eoꝵ
uersuram ꝙ sit anni tẽpus ut dici possit. ut olea.⁊ ppłs alba. ⁊ salix.
hoꝵ enĩ folia cum conuerterunt se. solstitium dicitur fuisse. necmi¬
nus admirandum ꝙ fit in florib quos uoeant heliotropia: ab eo ꝙ
asolis ortum mane spectantant. ⁊ eiꝰ iter ita secuntur ad occasui.
ut ad eum sẽꝑ spectant. In seminario quesurculis consita i eoꝵ mol¬
liora erunt natura ut olea acfi ea sum ma integendo binis tabelliꝰ

Expanded text:
Duplex causa radicium, quod et materiem aliam quam aliam Duplex causa radicium, quod et materiem aliam quam aliam randa discrimina sunt naturae aliquot, ex quibusdam foliis propter eorum versuram, quod sit anni tempus, ut dici possit, ut olea et populus alba et salix. Horum enim folia cum converterunt se, solstitium dicitur fuisse. Nec minus admirandum quod fit in floribus, quos vocant heliotropia ab eo, quod ad solis ortum mane spectant et eius iter ita secuntur ad occasum, ut ad eum semper spectent. In seminario quae surculis consita et eorum molliora erunt natura cacumina, ut olea ac ficus, ea summa integenda binis tabelli
Abbreviated transcription (Latin):
enim mulieres habent ad partum die scertos. sic harbores ac fruges.
Primum pleruinq etera exit hordeum diebus.uii. nec multe post tͥ¬
ticum. legiunina. fere quadriduo. aut quinq dieb p̃ter quã fabã.
ea enim serius aliquanto ꝓdit. Seges ostendit item milium ⁊ sesia
i ccta sunilit̃ equis fere dieb.p̃ter quã si quid regio aut tẽpestas utti
i atulit. quominus ita fiat. que uiseminario nata silocaerunt frigi¬
diora que mollinatura sunt ꝑbrum alia tẽpora tege õportet froude aut
ramtiꝰ.sierunt ibres secuti uidendum nec ubi aqua
codem tẽpore eque crescunt. nam radices: autun no aut hieme ina¬
gis subterra quam supra alescunt. quod tecte terre tepore ꝓpagant᷑
supͣterram aere frigidiore tuguntur. Itaq itaeẽ docent sil uestria
adq̃ sator nouaccessit. nam prius radices quaexiis ꝙ solent nasci
crescunt. neq radices longius ꝓcedunt nisiquo tẽpore uenif solis.

Expanded text:
enim mulieres habent ad partum dies certos, sic arbores ac fruges. enim mulieres habent ad partum dies certos, sic arbores ac fruges. Primum plerumque e terra exit hordeum diebus VII, nec multo post triticum; legumina fere quadriduo aut quinque diebus, praeterquam faba; ea enim serius aliquanto prodit. Item milium et sesima et cetera similiter aequis fere diebus, praeterquam siquid regio aut tempestas viti attulit, quo minus ita fiat. Quae in seminario nata, si loca erunt frigidiora, quae molli natura sunt, per brumalia tempora tegere oportet fronde aut stramentis. Si erunt imbres secuti, videndum necubi aqua ceodem tempore aeque crescunt; nam radices autumno aut hieme magis sub terra quam supra alescunt, quod tectae terrae tepore propagantur, supra terram aere frigidiore coguntur. Itaque ita esse docent silvestria, ad quae sator non accessit. Nam prius radices, quam ex iis quod solet nasci, crescunt. Neque radices longius procedunt, nisi quo tepor venit solis.
Abbreviated transcription (Latin):
t enascebatur eolis quã exaliis: idõpotius inseminarus taleas quã di¬
xiserimus. In pͥnus obserues: ne interrã nimium aridam aut uariã
s tẽperatam sem̃ demittas. in iugerum unum siẽ nat᷑a tẽperata ter¬
ra scribunt opus eẽ medica ȩses quimodium. id seritur ita ut sem̃ iac¬
tatur quẽ ad modum.l. cumpabulum ⁊ frumentum serctui. ꝙti¬
sum seritur interrabene subacta tamquã semen brassice. inde differ¬
tur. ⁊ inses qui pedem ponitur. aut enã oecytiso auriore iurguleoe¬
plantatur. ⁊ ita pangitur. inserendo seruntur fabe modii. iuii. in
iugero. tritici.u. hordei.ui.farris. x. s non nullis locis pa ulo ampl¬
us aut minus. Si enĩ locus crassus plus. simacer minus. quare obẜ
uabis quantum in ea regione consuetudo erit serendi. ut tantũ faci¬
as quantum ualet regio acgenus terre. ut exeodem semine. aliubi cũ

Expanded text:
 enascebatur colis quam ex aliis, ideo potius in seminariis taleas, quas di enascebatur colis quam ex aliis, ideo potius in seminariis taleas, quas dixi, serimus. XLII. In primis observes ne in terram nimium aridam aut variam, sed temperatam, semen demittas. In iugerum unum, si est natura temperata terra, scribunt opus esse medicae sesquimodium. Id seritur ita, ut semen iaciatur, quem ad modum cum pabulum et frumentum seritur. XLIII. Cytisum seritur in terra bene subacta tamquam semen brassicae. Inde differtur et in sesquipedem ponitur, aut etiam de cytiso duriore virgulae deplantantur, et ita pangitur in serendo. XLIV. Seruntur fabae modii IIII in iugero, tritici V, hordei VI, farris X, sed non nullis locis paulo amplius aut minus. Si enim lervabis, quantum in ea regione consuetudo erit serendi, ut tantum facias, quod tantum valet regio ac genus terrae, ut ex eodem semine aliubi cum
Abbreviated transcription (Latin):
.o ẽ. idem pueros pusillos silaues eolotio nũquã debiles fiant.
Et quib oculi parum clarisunt. eolotio inunguito plus uidebĩ.
Si cap̃ aut ceruices dolent. eolono caldolautodesinent dolore¶Et
simulter eolotio locos fouebit: uũquã unseꝵ fient. ⁊ fouere sic
oportet inscrita ferue feceris subsellam suppouito ꝓtusa. eo

Expanded text:
est. Item pueros pusillos si laves eo lotio, numquam debiles fient. est. Item pueros pusillos si laves eo lotio, numquam debiles fient. Et quibus oculi parum clari sunt, eo lotio inunguito, plus videbunt. Si caput aut cervices dolent, eo lotio caldo lavit, desinent dolere. Et si mulier eo lotio locos fovebit, numquam miseri fient, et fovere sic oportet: ubi in scutra fervefeceris, sub sellam supponito pertusam. Eo
Abbreviated transcription (Latin):
concisam ⁊ tuta ⁊ corienaum ⁊ co̾cisam sitm ⁊ sarpitiera inea
sa u assica ex adeto oximeli. ⁊ salesparsa hec sic ut̾us dis amen¬
siquise semosus. hac cade curatiõe sanũ facies. uerum assa bia¬
sica ⁊ uncta caldam salis paplũ dato. homani ieino qua plu¬
sunũ ueri tacrtissine sanus fiet exeo morbo. Goreunaqb
quib m oleta crunt sic facito. brassicam inaceratobene. p̾ca¬
in aulam coicito leferue facitobene. ubi cocta erit beue aꝗͣ
defundito.eo addito oleum bene.⁊ salis paululum. ⁊ cuminum.
⁊ pollinẽ. pollente. postea ferue bene facito ubi feruerit: ucau¬
num indito. dato. edit sipotent sine pane. sinondatopane purum
ibidem madefaciat. ⁊ sifebrum non habebit. dato uinũ acrum
bibat cite sanus fiet ¶Et hoc siquam dousus uenerit quidebili
ent hecres sanum facere potest. brassicam edi itauu .S. S.E.
⁊ hoc amplius lotium conseruato.eius quibrassicã essitarit. idcal¬
facito eo honunẽ dimittito. ettosanũ faciet hac cura expertũ ẽ hoc

Expanded text:
 concisam siccam et sirpicium inrasum et brassicam ex aceto oxymeli et sale sparsam. Haec si uteris, omnis articusiquis est seniosus, hac eadem curatione sanum facies. Verum assam brassicam et unctarimum ederit, tam citissime sanus fiet ex eo morbo. 9 Tormina quibus molesta erunt, sic facito. Brassicam in aulam coicito, defervefacito bene. Ubi cocta erit bene, aquam defundito. Eo addito oleum bene et salis paululum et cuminum et pollinum polentae. Postea ferve bene facito. Ubi ferverit, in catinum indito. Dato edit, si poterit, sine pane; si non, dato panem purum ibidem madefaciat. Et si febrim non habebit, dato vinum atrum bibat; cito sanus fiet. Et hoc siquando usus venerit, qui debilis erit, haec res sanum facere potest: brassicam edit ita uti S. S. E. Et hoc amplius lotium conservato eius qui brassicam essitarit, id calfacito, eo hominem demittito, cito sanum facies hac cura; expertum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Et iem ẽ tertia quelens uocatur uoratur miuas eaulibus
tenera ⁊ acerrima omium ẽ istarunt. teniu suco ueliaut¬
ca mento ad omia uulnera tumores eam conaritam iuponito. hoc
om̃ia ulcera purgabit. sanaq facut sinedolore. eade. tumida cõqͦ¬
quit. eadem erumpit eadem uulnera punda canceresq purga
id im ponas. aquacailida multa lauato. posteabis indie contirtam
ponito. ea omẽm putorem adim. cancer aten solet ⁊ saniem
spurcam mittit. albus purulentus c. s fistulosus ⁊ suptus sup¬
purat subcarne inea uulnera huius soemõi tetras brassica sanũ
faciet optim a ẽ adhuiusscemodi uulnus. ⁊ luxatum siꝙ ẽ. bisdie
aqua calida faueto brassicã tritam oppontto eito sanũ faeie bis
die idepponito dolores auserent ⁊ si quis contusumẽ erũpnbras¬
sie umñ tntã opponito sanũ faciet. ⁊ siquid imammis ulcers na¬
tũ ⁊ carinoma brassicam tritã opponito sanũ faciet. ⁊ suileus a¬

Expanded text:
Et item est tertia, quae lenis vocatur, minutis caulibus, tenera, et acerrima omnium est istarum, tenui suco vehementcamento. Ad omnia vulnera tumores eam contritam inponito. Haec omnia ulcera purgabit sanaque faciet sine dolore. Eadem tumida concoquit, eadem erumpit, eadem vulnera putida canceresque purgabrum prius quam id inponas, aqua calida multa lavato; postea bis in die contritam inponito; ea omnem putorem adimet. Cancer ater, is olet et saniem spurcam mittit; albus purulentus est, sed fistulosus et subtus suppurat sub carne. In ea vulnera huiusce modi teras brassicam, sanum faciet; optima est ad huiusce modi vulnus. Et luxatum siquid est, bis die aqua calida foveto, brassicam tritam opponito, cito sanum faciet; bis die id opponito, dolores auferet. Et siquid contusum est, erumpet; brassicam tritam opponito, sanum faciet. Et siquid in mammis ulceris natum et carcinoma, brassicam tritam opponito, sanum faciet. Et si ulcus a
Abbreviated transcription (Latin):
nt huius socmoĩ fannã ordeaceã addito.
siolis ea sn coseetã lantã siccã sale aexero sparsam eẽ salubrins
sebe quolibenttius elis acetomulsospargito lauta sioram ⁊ rietũ
conan anun seciũ salesparsam paulo libentus eles. idbene frreus
i m alinichil sine incorpore cousistere. ⁊ album bonã fatulũ d r̃¬

Expanded text:
addito. Et si voles eam consectam lautam siccam sale aceto sparsam esse, salubrius nihil est. Quo libentius edis, aceto mulso spargito; lautam siccam et rutam coriandrum sectam sale sparsam paulo libentius edes. Id bene faciet et mali nihil sinet in corpore consistere et alvum bonam faciet.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uoles experiri eedẽ infundito. ⁊ in ponito in carbones. facitobis
aut ter inferutant. tum id ꝑcolato pulentã adicitouuinũ punito
subdio. posiridie. manegustato sidsapiet ꝙ indolioe. seito ou¬
raturum si subaccidum ent. nondurabit. Unũ asꝑum lene fien

Expanded text:
 voles experiri eodem infundito et inponito in carbones; facito aut ter inferveat. Tum id percolato, polentam abicito. 2 Vinum ponito sub dio. Postridie mane gustato. Si id sapiet, quod in dolio est, scito duraturum; si subacidum erit, non durabit. CAPUT 109 Vin
Abbreviated transcription (Latin):
nñdi cebant ubisoliti lepores sint. s onna septa acficta uille que
sunt i habent inclusa animalia que pascantur. Similiter piscinas di¬
eneas que ina qua dulcia ut salsa inclusos habent pisces ad uillam. ha

Expanded text:
nostri dicebant, ubi soli lepores sint, sed omnia saepta, afficta villae quae nostri dicebant, ubi soli lepores sint, sed omnia saepta, afficta villae quae sunt et habent inclusa animalia, quae pascantur. Similiter piscinas dico eas, quae in aqua dulci aut salsa inclusos habent pisces ad villam. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
piscis. Axius. merulami inquid recipeme queso discipulum uillati¬
re pastionis. ille quisumul ac ꝓmiseris minerual incipiam inquid idẽ¬
cenam. ego uero nou recuso. uelhodie existapastione. crebro appius cre¬
do simul acpͥmum existo uillatico pecore. mortui erunt anseres. aut pa¬
isones. Cui ille quid enim inter ẽ ittrum morticinas edtas uolueres an
pisces. quos uisi mortuos estis num quam. s orete in quid: induceine ĩ
uiam discipline uillatice pastionis. acium forinamq eius expoise me¬
nla non grauate¶ Primum inquid dum̃ scientẽ ẽẽ oportet earum reꝵ
que in uilla ccum ue eã auuinalia ali ac pasripossint. ita ut dño sint fiuo¬
tui acdelectationi. eius discipline. genera sunt trea. ornithones. le¬
porania. piscine. nune ornithonas dico. om̃iũ alitum que utra pa¬
rietes uille solent pasci. Leporaria te accipere uelo: ne ea que trtaui

Expanded text:
piscis? Axius, Merula mi, inquit, recipe me quaeso discipulum villatipiscis? Axius, Merula mi, inquit, recipe me quaeso discipulum villaticae pastionis. Ille: Quin simulac promiseris minerval, incipiam, inquit. Ego vero non recuso, vel hodie vel ex ista pastione crebro. Appius: Credo simul ac primum ex isto villatico pecore mortui erunt anseres aut pavones. Cui ille: Quid enim interest, utrum morticinas editis volucres an pisces, quos nisi mortuos estis numquam? Sed oro te, inquit, induce me in viam disciplinae villaticae pastionis ac vim formamque eius expone. Merula non gravate, Primum, inquit, dominum scientem esse oportet earum rerum, quae in villa circumve eam ali ac pasci possint, ita ut domino sint fructui ac delectationi. Eius disciplinae genera sunt tria: ornithones, leporaria, piscinae. Nunc ornithonas dico omnium alitum, quae intra parietes villae solent pasci. Leporaria te accipere volo non ea quae tritavi
Abbreviated transcription (Latin):
uenias. opus erit tibi aut epulum aut trium phus alicuius ut tune
fuit sipionis metelli aut collegiorum cene. quetunt innumerabilẽ
excande fatiunt annonam macelli reliquis annis om̃ib ⁊ haue ex¬
pectabis sum mã spero nontibi dequoquet. non ornithon. neq hoc ac¬
cedit hismorib nisiraro ut decipiaris. quotus quisque enimẽ annus
quo nonuideas epulum aut trium plium aut collegia nonne pula¬
inꝗd ꝙ am inodo epulum cotdianumẽ. intraianuas rome. non nertẽ.
.l. abuccius homout seitis ad prime doctus ciuus luciniano characte¬
resunt libelli: dicebat in albano fundum suum pastionib semꝑ iun¬
ei auillasagrum enim inuius decem milia reddete reddere. iullam
plus uicena. Idem scđm mare quolo eo uellet si parass uillam  supra cẽ¬
tum nulie iulla recepturum agro. agenon. M.eato nuꝑ cum lucilli ac¬
cepit tutelam episcinis eius quad raginta milib sestertis uendidit

Expanded text:
pervenias, opus erit tibi aut epulum aut triumphus alicuius, ut tunc pervenias, opus erit tibi aut epulum aut triumphus alicuius, ut tunc fuit Scipionis Metelli, aut collegiorum cenae, quae nunc innumerabiles excandefaciunt annonam macelli. Reliquis annis omnibus si non hanc expectabis summam, spero, non tibi decoquet ocidit his moribus nisi raro ut decipiaris. Quotus quisque enim est annus, quo non videas epulum aut triumphum aut collegia non epulaodam modo epulum cotidianum est intra ianuas Romae. Nonne item L. Abuccius, homo, ut scitis, apprime doctus, cuius Luciliano charactere sunt libelli, dicebat in Albano fundum suum pastionibus semper vinci a villa? Agrum enim minus decem milia reddere, villam plus vicena. Idem secundum mare, quo loco vellet, si parasset villam, se supra centum milia e villa recepturum. Age, non M. Cato nuper, cum Luculli accepit tutelam, e piscinis eius quadraginta milibus sestertis vendidit
Abbreviated transcription (Latin):
digreges magnos anserum. galliuarum. colũbarum. gruũ. pauonũ
nec nonglinum. piscium aproꝵ ceteteue nationes & ex quib reb
senba libranus libertus eius quiapparuit uarroni ⁊ me absentte pa¬
trono hospitio accipiebat uianno singulos plui quin quauenas
milia. euilla capere dicebat. Axio admitanti certe nosti in quã
inatertere ince fundum in sabinum que ẽ ad quartũ uicessi mũ
lapidẽ uia salana atoma. quid minquio. ubi estate diem menore
aiudere oleam cum eo reate exurbe aut eum indeurmo heme
noctu ponere castra. atq in ac uilla quiẽ oi nithon exeo uno quin¬
que milia si ouenisse turdorum denarus terniis ut sexaguita mili¬
a eapars reddideris. eo annouille bis taitum. quamtuus fundus
ducentum iugerum reate reddit. quio sexaginta inquid axius
sexaginta. sexaguta derides.s exaginta inquam. s adhuc bolum ꝑ

Expanded text:
di greges magnos anserum, gallinarum, columbarum, gruum, pavonum, di greges magnos anserum, gallinarum, columbarum, gruum, pavonum, nec non glirium, piscium, aprorum, ceterae venationis. Ex quibus rebus scriba librarius, libertus eius, qui apparuit Varroni et me absente patrono hospitio accipiebat, in annos singulos plus quinquagena milia e villa capere dicebat. Axio admiranti, Certe nosti, inquam, materterae meae fundum, in Sabinis qui est ad quartum vicesimum lapidem via Salaria a Roma. Quidni? inquit, ubi aestate diem meridie dividere soleam, cum eo Reate ex urbe aut, cum inde venio hieme, noctu ponere castra. Atque in hac villa qui est ornithon, ex eo uno quinque milia scio venisse turdorum denariis ternis, ut sexaginta milia ea pars reddiderit eo anno villae, bis tantum quam tuus fundus ducentum iugerum Reate reddit. Quid? sexaginta, inquit Axius, sexaginta, sexaginta? derides. Sexaginta, inquam. Sed ad hunc bolum ut
Abbreviated transcription (Latin):
an ne dulcior est fructus aput te ⁊ bubulo pecore unoeaues nascunt᷑
quã exapib que ad iullam simn aluariis epus faciunt. ⁊ nunc pluns tuc̃.¬
auilla illic natos uerres laniouendis. quã hinc apros macellatios eius
quiminus. Ego in quio axius istas habere possum in reatina uilla nisi
paicit empticia. facit pinguem. illic gratuta exilẽ. Appius posse acte
fien inquid seianas pastiones nonnegauit merula. egononẽẽ ipse
uidi. duoenim gnã cũ sint pastiones unum a greste in quopecuarie
sunt alterum ullaticum in quosunt galline. ac columbe ⁊ apes. ⁊
cẽt̃a que inuilla solent pasei. dequib ⁊ poenus mago ⁊ cassius dioni¬
sius ⁊ alui ꝙ separatim ac dispersim in libris reliquerunt quasse uis
legisse uidetur. ⁊ idõ exiis pastionib exuna uilla maions fructus capr¬
pere quã alii faciunt extoto fundo. Certe in quid menila. nã ibiui¬

Expanded text:
Anne dulcior est fructus apud te ex bubulo pecore, unde apes nascuntur, Anne dulcior est fructus apud te ex bubulo pecore, unde apes nascuntur, quam ex apibus, quae ad villam Sei in alvariis opus faciunt? Et nuvilla illic natos verres lanio vendis, quam hinc apros macellario Seius? Qui minus ego, inquit Axius, istas habere possum in Reatina villa? Nisi m glans cum pascit empticia, facit pinguem, illic gratuita exilem. Appius: Posse ad te fieri, inquit, Seianas pastiones non negauit Merula; ego non esse ipse vidi. Duo enim genera cum sint pastionum, unum agreste, in quo pecuariae sunt, alterum villaticum, in quo sunt gallinae ac columbae et apes et cetera, quae in villa solent pasci, de quibus et Poenus Mago et Cassius Dionysius et alii quaedam separatim ac dispersim in libris reliquerunt, quae Seius legisse videtur et ideo ex iis pastionibus ex una villa maioris fructus capere, quam alii faciunt ex toto fundo. Certe, inquit Merula; nam ibi vi
Abbreviated transcription (Latin):
iana secdes ꝙ edifitium hic melucius merula im pulit ut cuperemha¬
bere. Cum dicẽt nullam se accepisse ullam quamagis delectatu̾eẽt.
cum apud eum dies aliꝙ fuiss. nec tam̃ ibi se uidisse tabulam pictã
neq signum aheneum aut marmoreum ullum. nichilo magis tor
uasa iundemiatoria aut senas oleanas aut trapetas. Ax
neq rusticam̃bra. quo ille num mius uillatua eit ad angulum uel¬
unquã neque pictor neq tector uidit unquã quã in rosia que ẽ polita
oꝑe tectono eleganter. quã dñs habes cõmmnunẽ cumasino. cũ signifi¬
quid inquio sixpt̃ pastiones tuus fundus in rosia ꝓbandus sit ⁊ ꝙ ibi
pascitur peciis aestabulatur. recte uilla appellatur. hec quoque simi¬
lidecansa deb uocan uilla. in quappt̃ pastiones fructus capiantur
magni. Quid enim refert utrum ꝓpt̾ oues: aut pot̃ aues fructus capias.

Expanded text:
ianas aedes. Quod aedificium hic me Lucius Merula impulit ut cuperem haianas aedes. Quod aedificium hic me Lucius Merula impulit ut cuperem habere, cum diceret nullam se accepisse villam, qua magis delectatus esset, cum apud eum dies aliquot fuisset; nec tamen ibi se vidisse tabulam pictam neque signum aheneum aut marmoreum ullum, nihilo magis torcula vasa vindemiatoria aut serias olearias aut trapetas. Axineque rustica membra? Quoi ille; Num minus villa tua erit ad angulum Velini, quam neque pictor neque tector vidit umquam, quam in Rosia quae est polita opere tectorio eleganter, quam dominus habes communem cum asino? Cum signifiQuid? inquit, si propter pastiones tuus fundus in Rosia probandus sit, et quod ibi pascitur pecus ac stabulatur, recte villa appellatur, haec quoque simili de causa debet vocari villa, in qua propter pastiones fructus capiuntur magni. Quid enim refert, utrum propter oves, an propter aves fructus capias?
Abbreviated transcription (Latin):
dant ubicen sores censu admttant ppłm tua in quid silicet auxius
hec. in campo marno extremo utilis ⁊ nondeliciis suptusior: quã
om̃is om̃ium uniuerse reatine. tum enim oblite tabulis pietis neemi¬
nus signis ad mea uestigium ubi sit nullum lysippi aut ante philu
⁊ crebra sartoris ⁊ pastoris. ⁊ eum uilla noufti fine fundo magno
⁊ eopolito cultura tua ista neq agrum habeat ullum necbouẽ nec
equa deniq quid tuh abet simile uille illius quã tuus auos as ꝓ¬
auos habeat. hoc enim ut illa fenisicia udit anda uttabulato. nec
uindemiam incella. neq in granario inessim. nanꝙ extra urbem
ẽ edifiaum: nichilo magis iooẽ uilla quãeoꝵ edificia quih abitãt
extra portam flum̃ tanã aut in emilianis. Appius subridens. qm̃e
ꝙ uolo emere. a.m. se io. in ostiensi uillam.ꝙ siea edificia uille non
sunt que asinumtuum quẽ mͥ quadraginta milib ẽp̃tum ostende¬
liat aput te nonhabent. me tuo ne ꝓuilla emani hostia in littore. se¬

Expanded text:
dant, ubi censores censu admittant populum. Tua scilicet, inquit Axius, haec in campo Martio extremo utilis et non deliciis sumptuosior quam omnes omnium universae Reatinae? Tua enim oblita tabulis pictis nec minus signis; at mea, vestigium ubi sit nullum Lysippi aut Antiphilu, at crebra sartoris et pastoris. Et cum illa non sit sine fundo magno et eo polito cultura, tua ista neque agrum habeat ullum nec bovem nec equam. Denique quid tua habet simile villae illius, quam tuus avos ac proavos habebat? Nec enim, ut illa, faenisicia vidit arida in tabulato nec vindemiam in cella neque in granario messim. Nam quod extra urbem est aedificium, nihilo magis ideo est villa, quam eorum aedificia, qui habitant extra portam Flumentanam aut in Aemilianis. Appius subridens, Quoniquod volo emere a M. Seio in Ostiensi villam. Quod si ea aedificia villae non sunt, quae asinum tuum, quem mihi quadraginta milibus emptum ostendebas aput te, non habent, metuo ne pro villa emam in litore Se
Abbreviated transcription (Latin):
q. ꝙ uilla simt us parum tinta. Ignur deomib qua dn pedibus
primaẽ ꝓbatio. qui idoneisunt boues quarandi cãsa emiurtur.
quos pudis neq miuons timos neq maioris quadrimos paran¬
dimm. ut uirib magnissuit. ac pares. nei opere firmior inbecil¬
liorem conficiat. Amplis cornib ⁊ nigris potius quã alter ut sut
lata fronte. narib simis. latopectore erassis conxendicib. hosue¬
teranos excãpestrib locis nonemendũ indura acmontana. nee
nontia suncidit ut sii uitandum. nouellos cum quis enderit iaiẽ¬
cos sieoꝵ colla in furcas destitutas induserit. ac dedere cibunt aiẽ¬
bus paucis erunt mansueti. ⁊ ad domaudur ꝑni atũttr d ubite¬
dum a ini nuatim adsue fauant. ⁊ ut urone eum ureraus adũni¬
gam in mntando enim facilius domatur.⁊ ꝑtimum mequo laco ⁊ s̃¬

Expanded text:
quod villa sine iis parum tuta. XX. Igitur de omnibus quadripedibus quod villa sine iis parum tuta. XX. Igitur de omnibus quadripedibus prima est probatio, qui idonei sint boves, qui arandi causa emuntur. Quos rudis neque minoris trimos neque maioris quadrimos parandum: ut viribus magnis sint ac pares, ne in opere firmior inbecilliorem conficiat: amplis cornibus et nigris potius quam aliter ut sint, lata fronte, naribus simis, lato pectore, crassis coxendicibus. Hos veteranos ex campestribus locis non emendum in dura ac montana, nec non contra si incidit, ut sit vitandum. Novellos cum quis emerit iuvencos, si eorum colla in furcas destitutas incluserit ac dederit cibum, diebus paucis erunt mansueti et ad domandum proni. Tum ita subigendum, ut minutatim adsuefaciant et ut tironem cum veterano adiungant imitando enim facilius domatur, et primum in aequo loco et s
Abbreviated transcription (Latin):
liuens. ccxł. iugens boues tinos.itasit ut saserna dicit. uerum ad¬
.e. iugrri iugera uigum opusẽ sicato ad octo gena. s ego netrum modũ
hoꝵ: adomnem ad agrum conuenire puto.⁊ utruq ad aliquẽ alia
enim tra faciliora ut difficiliorẽ. alamtrã boues ꝓsindere. nisi
in aruo. quosequendum nobis insingulis fundis dũsumus nouicu tri¬
plici regula suꝑioris dni instituto. ⁊ iucinoꝵ ⁊ cxpenentia quadim
quod addit asmos quistereus uectent tres asinum molanum ininea
ingerum. .c. uigus boum a sinoꝵ uigum. asinum molendatium. In
genere semi uocalium adiciendum depecore ea sola
lendieausa erunt ut solentes sepeculiaria pauea habenda quo facili¬
us mancipia quesolent setueri ⁊ assidua eẽ possint ineonũo. nonmno¬
do qui prata habent. it pouus oues quã sues habeant eutant. s etiã
quinon solum pratorum causa habent ꝓpt̃ stereus. Dccanib uero un

Expanded text:
livetis CCXL iugeris boves trinos. Ita fit ut, si Saserna dicit verum, adlivetis CCXL iugeris boves trinos. Ita fit ut, si Saserna dicit verum, ad C iugera iugum opus sit, si Cato, ad octogena. Sed ego neutrum modum horum omnem ad agrum convenire puto et utrumque ad aliquem. Alia enim terra facilior aut difficilior est; aliam terram boves proscindere nisi nt vomerem in arvo. Quo sequendum nobis in singulis fundis, dum sumus novicii, triplici regula, superioris domini instituto et vicinorum et experientia quadam. Quod addit asinos qui stercus vectent tres, asinum molarium, in vinea iugerum C iugum boum, asinorum iugum, asinum molendarium; in hoc genere semivocalium adiciendum de pecore ea solalendi causa erunt et quae solent esse peculiaria pauca habenda, quo facilius mancipia se tueri et assidua esse possint. In eo numero non modo qui prata habent, ut potius oves quam sues habeant curant, sed etiam qui non solum pratorum causa habent, propter stercus. De canibus vero utique,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯefamilie magnitudine ⁊ reliquo instrum̃to eom modissime so¬
es quãtam paraes. sitna anim ad ueteris diligenter. in uicinitate¬
p̃dia cuius inodi suit ⁊ quanta.⁊ qt queq hominib colantur.⁊ ꝙ̃
additis oꝑeris aut dẽptis melius aut deteruis habeas cultum. biui¬
umi nobis enim ad culturã dedit nat᷑a. experiennã. ⁊ uimitationẽ.
auti quissimi agrcole. tẽptando pleraq constituerunt. libeneoꝵ.
magnã partẽ imitando. nos uirũq facẽ debemus. ⁊ imitari alioᷤ
taliter ut faciamus. expertentia tem ptare quedut sequentes non ale¬
am s rationem aliquant. ut si altius repastinauerimus aut minꝰ
qũi alii ꝙ momentum ea res habeat. ut fecerunt i in sariendo
itum ⁊ tercio. ⁊ qui insitiones ficulnas exuernotepore inestium
contulerunt. Dereliqua parte instrum̃ti quod semiuoeale apyella¬
uisa serna adiugera. ee. aruiboum inga duosatis cẽ serbit. cito ino¬

Expanded text:
de familiae magnitudine et reliquo instrumento commodissime scde familiae magnitudine et reliquo instrumento commodissime scies quantam pares, si tria animadpraedia cuius modi sint et quanta, et quot quaeque hominibus colantur, et quot additis operis aut demptis melius aut deterius habeas cultum. Bivium nobis enim ad culturam dedit natura, experientiam et imitationem. Antiquissimi agricolae temptando pleraque constituerunt, liberi eorum magnam partem imitando. Nos utrumque facere debemus, et imitari alios et aliter ut faciamus experientia temptare quaedam, sequentes non aleam, sed rationem aliquam: ut si altius repastinaverimus aut minus quam alii, quod momentum ea res habeat, ut fecerunt ii in sariendo iterum et tertio, et qui insitiones ficulnas ex verno tempore in aestivum contulerunt. De reliqua parte instrumenti, quod semivocale appellavi, Saserna ad iugera CC arvi boum iuga duo satis esse scribit, Cato in o
Abbreviated transcription (Latin):
boues ⁊ bubulci mito illud ꝙ modũ neq unũ nec modicum ꝓposuit
ce.xl. iugerum. modicus enĩ centuraa. ⁊ ea .cc. iugerum. eqͦ quom
sexta pars sit ea xl. que de. ec.xl. demuntur. noniudeo quẽ ad iodũ
exeius p̃cepto demam sext̃a partẽ.⁊ de.xiii. mantipuis nichilo magis
siuilicum ⁊ uilicam reinoueto quẽ ad modum ⁊ undec̾im sextam par¬
tem cdemam. ꝙ aut̃ ait in .c. iugerib uinearum opus eẽ.xu. man¬
cipia. siquis habebti centuriam que dimidium uineti dimidiũ oli¬
ueti sequetur: ut duoiulicos ⁊ duouilicas habeb.at.ꝙ ẽ dendiculum
uare alia ratiõe modus mancipiarum grneratumẽ anim ad uertẽ¬
dus. ⁊ magis ui hoc saserna ꝓbandus. quian singula iugera quat̾ni.
oꝑis uno o̾ꝑario ad conficiendum satis eẽ. s sihoc usaserne fundo.
ingalia satis fuit: non continuo idem in agro ligus cõmontano. Itiq

Expanded text:
boves et bubulci. Mitto illut, quod modum neque unum nec modicum proposuit boves et bubulci. Mitto illut, quod modum neque unum nec modicum proposuit CCXL iugerum modicus enim centuria, et ea CC iugerum, e quo quom sexta pars sit ea XL, quae de CCXL demuntur, non video quem ad modum ex eius praecepto demam sextam partem et de XIII mancipiis, nihilo magis, si vilicum et vilicam removero, quem ad modum ex XI sextam partem demam. Quod autem ait in C iugeribus vinearum opus esse XV mancipia, siquis habebit centuriam, quae dimidium vineti, dimidium oliveti, sequetur ut duo vilicos et duas vilicas habeat, quod est deridiculum. Quare alia ratione modus mancipiorum generatim est animadvertendus et magis in hoc Saserna probandus, qui ait singula iugera quaternis operis uno operario ad conficiendum satis esse. Sed si hoc in Sasernae fundo Gallia satis fuit, non continuo idem in agro Ligusco montano. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
bulcum. asinariun. subulcum. saserna scribit. satis ẽẽ adiugera.
UIII. hominẽ unum. eadebere eu confodere. dieb xlu. tam ⁊ siquat̃¬
nis oꝑis singula ugera possit. S⁊ relinquere seoꝑas xiii. ualitudini
npestati. inertie. indiligenue.l. honorum satis neuter dilucide
modulos relin quid nobis. quodeato siuoluit ut debuit. sit ꝓpornõe
ad maiorẽ fundiun ⁊ nunorem adderemus ⁊ demeremus. Ireterea
extra familiam debuit dicere uilicum ⁊ ulicam.neq enĩ siminus eclx.
iugera eliueti eolas. non posis muius uno uilieo habere. nec sibis tanto
am pliorẽ fundum aut eo plus colas: Ideo duouilici aut tres habendi.
fere opaii modo ⁊ bubulei ꝓpornõe addendi. ad minoris ad maioris io¬
dos fundorum.ii.quoq sisimilis ẽ ager. sinẽ ita dissimilis ut arari
nenpessit. quodsi confragosus atq arduis cliuis. minus multi opus sunt

Expanded text:
bulcum, asinarium, subulcum. Saserna scribit satis esse ad iugera bulcum, asinarium, subulcum. Saserna scribit satis esse ad iugera VIII hominem unum: ea debere eum confodere diebus XLV tametsi quaternis operis singula iugera possit; sed relinquere se operas XIII valetudini, tempestati, inertiae, indiligentiae. Horum neuter satis dilucide modulos reliquit nobis, quod Cato si voluit, debuit sic, ut pro portione ad maiorem fundum et minorem adderemus et demeremus. Praeterea extra familiam debuit dicere vilicum et vilicam. Neque enim, si minus CCXL iugera oliveti colas, non possis minus uno vilico habere, nec, si bis tanto ampliorem fundum aut eo plus colas, ideo duo vilici aut tres habendi. Fere operarii modo et bubulci pro portione addendi ad maioris modos fundorum, ii quoque, si similis est ager. Sin est ita dissimilis, ut arari non possit, quod sit confragosus atque arduis clivis, minus multi opus sunt