comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cnpiditas. ¶Mentib addũt. bene addũt uã
animꝰ sii natura prudens est s ei datur ut
aliꝗd inpatient̾ desideret ¶Dira. magna.¬
¶ Aliquid magnũ. silicet ꝑ hostes transitũ ¶Oe¬
Mens agitat. molitur. ¶Quiete. modo otio
nõ somno. nã inuigiliis fuerat collecatus.
¶Cernis q .r. h. fiducia .r. ip̃uis desideri uult
ẽẽ rationabiles causas ¶ Somno uinoq se¬
pulti. alterũ pendet exaltero. ¶ Porro. horãtis
est. ¶ Quid dubitẽ. idest cogitẽ om̃is emi du¬
bitatio in cogitatione est ante sentẽtiã ¶Po¬
pulusq patresq transfert introianos romanã
ꝯsuetudine̾ ut solet plerũq. prius enĩ uibe¬
bat aliꝗd populus postea ꝯfirmabat senatus.¬
¶ Reportent. portent. Nã ren uacat ¶Si tibi
que posco.p. poscere est secũdũ uarronem¬
quotiens aliquid ꝓmerito nr̃o deposcimus.
petere uero est cũ aliꝗd hũiliter ⁊ cũ precib

Expanded text:
cupiditas? MENTIBVS ADDVNT bene ‘addunt’: nam cupiditas? MENTIBVS ADDVNT bene ‘addunt’: nam animus sui natura prudens est, sed ei additur ut aliquid inpatienter desideret. DIRA magna. ALIQVID MAGNVM scilicet per hostes transitum. AGITAT molitur. QVIETE modo otio, non somno; nam in vigiliis fuerat collocatus. CERNIS QVAE R. H. FIDVCIA R. ipsius desiderii vult esse rationabiles causas. SOMNO VINOQVE alterum pendet ex altero. PORRO hortantis est. QVID DVBITEM id est cogitem: omnis enim cogitatio in dubitatione est ante sententiam. POPVLVSQVE PATRESQVE transfert in Troianos Romanam consuetudinem, ut solet plerumque: prius enim iubebat aliquid populus, postea confirmabat senatus. REPORTENT portent: nam ‘re’ vacat. SI TIBI QVAE POSCO P. poscere est secundum quotiens aliquid pro merito nostro deposcimus, petere vero est cum aliquid humiliter et cum precibus
Abbreviated transcription (Latin):
habundat. Iaculo celerem. bene inducit nisũ¬
ẽẽ optimũ iaculatorẽ.⁊ hanc premit armoꝵ
peritiã qua plurimũ potuit in ezuriali defen¬
sione. ¶ Troiana neq.i. a. hoc est qui nõ¬
dũ bellicosa arma ĩduerat idest acceperat. ⁊
hoc dicit pulcer ꝗdem erat. s nõ dũ bellãdi
peritus. ¶ Dũ ne hũce ardorem mentib ardũt
euriale.an.s.c. d.f. d.c. apud plotinũ philo¬
sophũ ⁊ alios querit̃ utrũ mentis nr̃e acies
ꝑse adcupiditates ⁊ ꝯsilia moneatur. an in¬
pulsu alicuiꝰ numinis. ⁊ pͥmo dixerũt mentes
humanas moueri sua sponte. de prehenderũt
tam̃ ad om̃ia honesta impelli nos genio ⁊ nu
datur. praua uero nr̃a mente nos eupere. ⁊
desiderare. nec enĩ potest fieri ut praua numinũ
uoluntate cupiamus. quib niehil ialũ ꝯstat
placere. Unde nũc ortus est sensus. hoc enĩ dicit
nisus o euriale dii ne nr̃is mentib cupidita¬
tes initiunt ⁊ desideria. an deus fit ip̃e mentis

Expanded text:
ucit Nisum optimum esse iaculatorem, et hanc praemittit armorum peritiam, qua plurimum poterit in Euryali defensione. TROIANA NEQVE I. A. hoc est qui nondum bellicosa arma induerat, id est acceperat. Et hoc dicit: pulcher quidem erat, sed nondum bellandi peritus. DINE HVNC ARDOREM MENTIBVS ADDVNT EVRYALE AN S. C. D. F. D. C. apud Plotinum philosophum et alios quaeritur, utrum mentis nostrae acies per se ad cupiditates et consilia moveatur, an inpulsu alicuius numinis? Et primo dixerunt, mentes humanas moveri sua sponte; deprehenderunt tamen ad omnia honesta inpelli nos genio datur, praua uero ndesiderare: nec enim potest fieri ut prava numinum voluntate cupiamus, quibus nihil malum constat placere. unde nunc hic ortus est sensus: hoc enim Nisus: o Euryale, dine nostris mentibus cupiditates iniciunt et desideria, an deus fit ipsa mentis
Abbreviated transcription (Latin):
ingens aut ip̃e ingens suꝑ clipeũ intonat. aut
igens clipeum ꝑ suꝑ ip̃m tonat. nã lectũ est¬
est etiã hoc clipeũ ut ꝓbat caꝑ. ꝙ magis debemꝰ
accipe. nã homerus unitatus ꝗa ita. pabn ecete

Expanded text:
INGENS aut ipse ingens super clipeum intonat, aut INGENS aut ipse ingens super clipeum intonat, aut ingens clipeum supra ipsum tonat: nam lectum est etiam ‘hoc clipeum’, ut probat Caper, quod magis debemus accipere; nam Hom
Abbreviated transcription (Latin):
falaicam lucanus neruis mittit tortilib ⁊
quadã machina. ut hunc aut tortilib iubrata
falarica neruis obruat. Uirgiliꝰ uoͣ ait turnũ
manu iaculari potuisse. unde apparet aut lu¬
cano ad axesin illus qui occidendus fuerat ẽẽ
dictũ. aungilio adlandẽ turm qui talẽ hastã
iaculatus est manu. ¶Fulminis acta modo.
Amat tela cũ ĩperatu ueniẽtia fulminib con¬
parare. ¶Taurea terga. usurpauit ꝓ taurina.
alibi. Taurinis follib. Unde siẽ ⁊ pliniꝰ dicit
deriuationes firmas nõ hñt regulas s ereunt ꝓ¬
ut auctorib placet. bene aũt ꝑ transitũ eius
arma descͥpsit ¶ Duplici squams. ⁊ auro idest
duplicib squamis aureis. squame aut sũt lori¬
carũ catene. in modũ squame ꝯposite. sa ne
squama ⁊ splendorẽ significat si apiscibus ⁊¬
ueniat. ⁊ sordes si asqualore. s in uirgilio splẽ¬
dorẽ ubiq significat ¶ Et clipeũ suꝑ intouat

Expanded text:
falaricam Lucanus dixit nervis mitti tortilibus et falaricam Lucanus dixit nervis mitti tortilibus et quadam machina, ut «hunc aut tortilibus vibrata falarica nervis obruat» Vergilius vero ait Turnum manu iaculari potuisse: unde apparet aut a Lucano ad auxesin illius qui occidendus fuerat esse dictum, aut a Vergilio ad laudem Turni, qui talem hastam manu iaculatus est. FVLMINIS ACTA MODO amat tela cum impetu venientia fulminibus comparare. TAVREA TERGA usurpavit pro ‘taurina’, alibi «taurinis follibus»: unde, sicut et Plinius dicit, derivationes firmas non habent regulas, sed exeunt prout auctoribus placet. Bene autem per transitum eius arma descripsit. DVPLICI SQVAMA ET AVRO id est duplicibus squamis aureis. Squamae autem sunt loricarum catenae in modum squamae compositae. Sane squama et splendorem significat, si a piscibus veniat, et sordes, si a squalore; sed in Vergilio splendorem ubique significat. ET CLIPEVM SVPER INTONAT
Abbreviated transcription (Latin):
nurus agebat. tractus aũt ẜmo est aratione
fisica. nã agit᷑ corpꝰ animi uidicio. Unde terẽ¬
tuis. quo te agis. ¶ Sarpedonis alti. idest
nobilie. ¶tala cornus. telum deitala corni fac¬
tũ ¶ Stomacho. gͥcus ẜmo est. ¶ Specu uulne¬
ris. poetica exageratio. ¶ Erimanta. iii.manu.
idest gladio ꝯminus ferit. nã illi de quib suꝑiꝰ
dixit nõ manu occisi sũt. s misso iaculo. er¬
go adifferentiã teli. iactu. accipe manu. idest
gladio ¶Ardentẽ occulis animisq. f. ⁊ gestu
corporis ⁊ mente ꝯmotũ. ¶ Uitã dedisset ꝓ
reddisset ¶Falarica uenit. De hoc telo legitur
qa est ingens corno factũ habens ferrũ cubi¬
in ip̃a sũmitate. dicitur ⁊ iam ignẽ habere
affixũ. hoc aut telo pugnat᷑ de turrib quas¬
falas dici manifestũ est. inuenalis. consulit
ante falas delfinorũq columinas. ergo afalis
dicta est falarica sieut amuro muralis. sane

Expanded text:
nurus agebat». Tractus autem sermo est a ratione nurus agebat». Tractus autem sermo est a ratione physica: nam agitur corpus animi iudicio, unde Terentius «quo te agis?». SARPEDONIS ALTI id est nobilis. ITALA CORNVS telum de Itala cornu factum. STOMACHO Graecus sermo est. SPECVS VVLNERIS poetica exaggeratio. ERYMANTA MANV ‘manu’ id est gladio comminus ferit: nam illi de quibus superius dixit, manu occisi sunt, sed misso iaculo. Ergo ad differentiam teli iacti accipe ‘manu’, id est gladio. ARDENTEM OCVLIS ANIMISQVE F. et gestu corporis et mente commotum. VITAM DEDISSET pro ‘reddidisset’. FALARICA VENIT de hoc telo legitur quia est ingens, torno factum, habens ferrum cubiin ipsa summitate dicitur etiam ignem habere affixum; hoc tfalas dici manifestum est: Iuvenalis «consulit ante falas delphinorumque columnas». Ergo a falis dicta est falarica, sicut a muro muralis. Sane
Abbreviated transcription (Latin):
padũ ⁊ athesim uenetie flumina. est etiã flu¬
uius liquetus quẽ nũc ꝯmemorat. ergo li¬
quetia ꝓpriũ est nom̃ nõ epitheton ne incipia¬
mus a generalitate ad specitiẽ reuerti qd̾ uicio¬
sum est. ut si dicas cirea flumina nascuntur
apparet quia liquetia legendũ est inliquentia
¶Inconsaq celo. a.c. hoc ad supradictas cristas
refertur.. Genuine quercus. nõ quia tantum
due nascuntur. s adistoꝵ similitudinẽ respex̃
idest quãdo similes eleuantur quereus ¶ul¬
cher a quiculus armis. ut pulcher uestibus. hoc
cimus preceps furore ¶Agmiinib totis. de est
ab ⁊ significat eos primos fugatos ẽẽ mox occi¬
sos aut certe aliquos fugatos aliquos interẽp¬
tos. ¶Animis discordib. hostilib silicet tro¬
ianoꝵ ꝗa rutulis discordabant ¶ Fratres q
quos supra dixit portã tenere ¶ Se primꝰ age¬
bat. se agebat hoc est incedebat. nt se se pali¬

Expanded text:
Padum et Athesin, Venetiae flumina, est etiam fluPadum et Athesin, Venetiae flumina, est etiam fluvius Liquetius, quem nunc commemorat. Ergo ‘Liquetia’ proprium est nomen, non epitheton, ne incipiamus a generalitate ad speciem reverti; quod vitiosum est, ut si dicas ‘circa flumina nascuntur de apparet quia ‘Liquetia’ legendum est, non ‘liquentia’. INTONSAQVE CAELO A. C. hoc ad supra dictas cristas refertur. GEMINAE QVERCVS non quia tantum duae nascuntur, sed ad istorum similitudinem respexit, id est quando similes elevantur quercus. PVLCHER AQVICVLVS ARMIS ut ‘pulcher vestibus’, siccimus ‘praeceps furore’. AGMINIBVS TOTIS deest ‘ab’: et significat eos primo fugatos esse, mox occisos; aut certe aliquos fugatos, aliquos interemptos. ANIMIS DISCORDIBVS hostilibus, scilicet Troianorum, qui a Rutulis discordabant. FRATRESQVE S. quos supra dixit portam tenere. SE PRIMVS AGEBAT ‘se agebat’, hoc est ‘incedebat’, ut «sese Pali
Abbreviated transcription (Latin):
magistros. ducis imperio cõmissa. Scimus qd̾
muesteo ⁊ aliis ducibus imperauerat eneas ad
petenda ꝓficiscens auxilia. ne portas aperirent
ut castra modo ⁊ tutos ẜuarent aggere muros
Itẽ legimꝰ in nestea ⁊ serestũ ductores fuisse ⁊
rerũ magistros nõ baudaꝵ ⁊ biciã. unde apparet
ꝗa hũc locũ male intellexit donatus dicens
ꝯmissam portã idest creditã bandaro ⁊ bicie ꝗ
duces nõ erant. Cormitus uere ⁊ meluis sen¬
sit dicens. portã ducis imperio ꝯmissa fuerat
hoc est clausa eã aperuerũt. cõmissura enĩ dicit᷑
tabulaꝵ ꝯiuctio. sic̃ cicero in funda mana
meminit. ergo meluis est ꝯmissa dicamꝰ cla¬
usam quã credita bandaro ⁊ bicie ¶Armati ꝓ
turribus. aut uice turriũ aut ꝓdefensione ar¬
mati ferro. aut bene iustrueti armis aut ut
asꝑ dicit. ferrea corda habentes. idest ⁊ cruenta
ꝯmitantes. ut en niũ sit secutus qui ait succm¬
cti corda macheris ¶Liquetia flumina. uixta

Expanded text:
andos. DVCIS IMPERIO COMMISSA scimus quod Mnestheo et aliis ducibus imperaverat Aeneas, ad petenda proficiscens auxilia, ne portas aperirent, ut «castra modo et tutos servarent aggere muros». Item legimus Mnesthea et Serestum ductores fuisse et rerum magistros, non Pandarum et Bitiam: unde apparet quia hunc locum male intellexit Donatus, dicens «commissam portam, id est creditam, Pandaro et Bitiae» qui duces non erant! Cornutus vere et melius sensit, dicens «portam quae “ducis imperio commissa” fuerat, hoc est clausa, eam aperuerunt. Commissura enim dicitur tabularum coniunctio, sicut Cicero in Fundaniana meminit». Ergo melius est ut commissam dicamus clausam, quam creditam Pandaro et Bitiae. PRO TVRRIBVS aut vice turrium, aut pro defensione. ARMATI FERRO aut bene instructi armis, aut, ut Asper dicit, «ferrea corda habentes, id est dura et cruenta cogitantes»: ut Ennium sit secutus qui ait «succincti corda machaeris». LIQVETIA FLVMINA iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
etiã cicero utuperat dicens. manicatis ⁊ talaribus
tunicis. nã colobiis utebant᷑ antiqui ¶ Et habent
redimieula mitre. illud dicturus fuerat habetis ĩ
pilleis redimicula. qd̾ conuertit in uituperatiõe
maior dicens religatas heͬbetis mitras. nã pillea

Expanded text:
etiam Cicero vituperat, dicens «manicatis et talaribus etiam Cicero vituperat, dicens «manicatis et talaribus tunicis»: nam colobiis utebantur antiqui. ET HABENT REDIMICVLA MITRAE illud dicturus fuerat, habetis in pilleis redimicula, quod convertit in vituperationem maiorem, dicens religatas habetis mitras: nam pillea
Abbreviated transcription (Latin):
terras colimꝰ s domamꝰ. ic si diceret. cũ hostes de¬
sũt. terras ferro domanius¶Iuu encũ t̾ga. f. ha¬
sta. agri culturã sine officio belli nõ gerimꝰ. est
debilitat iuires aniii. bene animi ꝗa nõ est ansus
corporis dicere. Nec enĩ potest fieri ut ꝙͣuis robu¬
stus senex uires hãt prioris etatis ⁊ sue ꝯparetur
adoloscentie nũc ergo licet dicat fortes eẽ senes
bona tam̃ usus ꝯparatione ut diceret nichil am¬
moꝵ uigori de rogare tẽporis uetustate. ¶Uobis
picta eroco. in tuperatio troianoꝵ in qua utitur
argumentis que in rethoricis ꝯmemorat. eicero
igente ab habitu. agestu abanimo ¶gulgenti
murice. purpura. hanc aũt uicio ⁊ dedecori apd̃
iaiores fuisse ꝯstat. Iuuenalis ꝑegrina. ignota.¬
que nobis adscelus atq nephas quecũq est pur¬
pura ducit ¶Desidie cordi. uobis sut ¶Choreis
ẜuauit hoc loco naturã sillabe quã intertio metri cau¬

Expanded text:
‘terras colimus’, sed ‘domamus’, ac si diceret, cum hostes de‘terras colimus’, sed ‘domamus’, ac si diceret, cum hostes desunt, ‘terras ferro domamus’. IVVENCVM TERGA F. HASTA agriculturam sine officio belli non gerimus. EstDEBILITAT VIRES ANIMI bene ‘animi’, quia non est ausus ‘corporis’ dicere: nec enim potest fieri, ut quamvis robustus senex vires habeat prioris aetatis et suae comparetur adulescentiae. Nunc ergo licet dicat fortes esse etiam senes, bona tamen usus est temperatione, ut diceret nihil animorum vigori derogare temporis vetustatem. VOBIS PICTA CROCO vituperatio Troianorum, in qua utitur argumentis, quae in rhetoricis commemorat Cicero, a gente, ab habitu, a gestu, ab animo. FVLGENTI MVRICE purpura. Hanc autem vitio et dedecori apud maiores fuisse constat: Iuvenalis «peregrina ignotaque nobis ad scelus atque nefas quaecumque est, purpura ducit». DESIDIAE CORDI vobis sunt. CHOREIS servavit hoc loco naturam syllabae, quam in sexto metri cau
Abbreviated transcription (Latin):
aut noua regi generis affinitite. aut qa etiã ip̃i ꝑ
regis filiam portio debebatur imperi ¶ Ingentem
sese.c.f. nõ erat ugens. s se esse climitabat ĩgentẽ
¶Iter denuo. nam ia tertio obsident᷑ ⁊ iteꝵ nõ insi
de duobus dicius ¶Sis capti frigies. semel ab her¬
cule post agrecis ¶ Morti pretẽdere muros. enfasis
est. morti enĩ ꝓbello posuit. sic supͣ. leti discͥmin a
parua. ¶Nr̃a conubia. aut quasi turui cognatus
loquitur. aut inuidiose retorquet ⁊ uult cansam
om̃iu ẽẽ comunẽ ¶ Nõ hie atride. exꝯggeratio
uituperationis. nã nõ tantũ se troianis. s ⁊ iam
⁊ uita laudatur: quã ⁊ cato moriginib ⁊ uarro
tie ludus est ¶At patiens opeꝵ.p. a .i. boc ⁊ ing̾e
oricis laudat. nã magne uirtutis est innimio la¬
bore paruis ẽẽ ꝯtentũ ¶ Terrã domat. bene belli¬
co usus ẽ u̾bo. ⁊ neare militari discederet. nõ dix̃

Expanded text:
aut nova regii generis adfinitate; aut quia etiam ipsi per aut nova regii generis adfinitate; aut quia etiam ipsi per regis filiam portio debebatur imperii. INGENTEM SESE C. F. non erat ingens, sed se esse clamitabat ingentem. ITERVM denuo: nam iam tertio obsidentur, et ‘iterum’ non nisi de duobus dicimus. BIS CAPTI PHRYGES semel ab Hercule, post a Graecis. MORTI PRAETENDERE MVROS emphasis est: ‘morti’ enim pro ‘bello’ posuit, sic supra «leti discrimina parva». NOSTRA CONVBIA aut quasi Turni cognatus loquitur, aut invidiose retorquet et vult causam omnium esse communem. NON HIC ATRIDAE exaggeratio vituperationis: nam non tantum set vita laudatur: quam et Cato in originibus et Varro tiorgicis laudat: nam magnae virtutis est in nimio labore parvis esse contentum. TERRAM DOMAT bene bellico usus est verbo; et ne a re militari discederet, non dixit
Abbreviated transcription (Latin):
fiumina si methos fluuiꝰ est sicilie. haud longe ab
urbe catinensi circa quẽ sũt placidi dei. quoꝵ
talis est fabula. Aetnã nymphã iuppiter eũ uici¬
asset ⁊ fecisset grauidã. timens iunonẽ secũdũ
alios ip̃am puellã terre ꝯmendauit. ⁊ illic enixa
est. scd̾m alios partus eiꝰ postea cũ de terra eru¬
pissent duo pueri placidi dicti sũt quasi iterũ
hi primo hũanis hostis placabant᷑. postea qbusdã
sacris mitigati sũt.⁊ eoꝵ inmutata sacrificia. id̾o
ergo placabilis ara ꝗa mutigata sũt eoꝵ numi¬
na ¶ Li que facto tẽpora plumbo.d. plũbũ enĩ
iactũ nimio ratu et aeris calore dissoluitur.
Statuis ⁊ arsuras celi pinania glandes. porrectũ¬
¶ Porretũ extendit barena. in teligimꝰ eũ cecidisse
transmurũ dicendo aut multa ostendit corporis
fuerat iouis uoluntate. ¶Digna atq indigna re¬
latu. indigna idest turpia ⁊ obscena ¶ Nouo regnͦ.

Expanded text:
FLVMINA Symaethos fluvius est Siciliae, haud longe ab FLVMINA Symaethos fluvius est Siciliae, haud longe ab urbe Catinensi, circa quem sunt Palici dei, quorum talis est fabula: Aetnam nympham, Iuppiter cum vitiasset et fecisset gravidam, timens Iunonem, secundum alios ipsam puellam terrae commendavit, et illic enixa est; secundum alios partum eius. Postea cum de terra erupissent duo pueri, Palici dicti sunt, quasi iterum Hi primo humanis hostiis placabantur, postea quibusdam sacris mitigati sunt et eorum inmutata sacrificia. Ideo ergo ‘placabilis ara’, quia mitigata sunt eorum numina. LIQVEFACTO TEMPORA P. D. plumbum enim iactum nimio rotatu et aeris calore dissolvitur: Statius "et arsuras caeli per inania glandes" . Ad v. 586 Porrectum extendit harena intellegimus eum cecidisse trans murum. dicendo autem 'multa' ostendit corporis fuerat, Iovis voluntate. DIGNA ATQVE INDIGNA RELATV ‘indigna’ id est turpia et obscena. NOVO REGNO
Abbreviated transcription (Latin):
quotiens sensus uariat᷑. in iteratione u̾boꝵ ¶ Pr̃o
turrib. aut ꝓdefensione turriũ aut sic magni
ut curres putare ¶Hasta themille. themillas the
nerauerat. ut tandẽ ⁊ iam strinxit de corpore tur¬
ni ¶ Demens. qui scutũ quo se tuebat᷑ abiecit.
¶Aus. pinnis. ¶ Leuo adfixa est lateri. ostendit
uulneris locũ. quẽ ante supresserat. sic in .iiii. in¬
fixũ stridit subpectore uulnus. ¶ Spiramẽta aĩe.
definitio pulmonũ. ¶Pietus aeu clamidẽ. i dest
ferrugo coloris genus est qui uicinus ẽ pũpure
subngra ⁊ hibera. modo nõ hispana s pontica
nã hiberia pars ponti est. uc ostendit oratius
dicens. herbasq colcbos atq hiberia mittit uene¬
noꝵ ferax. ¶ Gnitor quẽ miserat arcens. ordo ẽ
stabat arcentis filius arcens. marmis egregius
nã nõ ꝯgruit ut filii huiꝰ preter misso uoĩe bis
faciat patris ꝯmemorationẽ ¶ Symethia circa

Expanded text:
quotiens sensus variatur in iteratione verborum. PRO quotiens sensus variatur in iteratione verborum. PRO TVRRIBVS aut pro defensione turrium, aut sic magni, ut turres putares. HASTA THEMILLAE Themillas Themneraverat, ut «tandem etiam magno strinxit de corpore Turni». DEMENS qui scutum, quo se tuebatur, abiecit. ALIS pennis. LAEVO ADFIXA EST LATERI ostendit vulneris locum, quem ante suppresserat, sic in quarto «infixum stridit sub pectore vulnus». SPIRAMENTA ANIMAE definitio pulmonum. PICTVS ACV CHLAMYDEM hoc est ferrugo coloris genus est, qui vicinus est purpurae subnigrae. ‘Hibera’ autem modo non Hispana, sed Pontica: nam Hiberia pars Ponti est, ut ostendit Horatius dicens «herbasque quas Iolcos atque Hiberia mittit venenorum ferax». GENITOR QVEM MISERAT ARCENS ordo est ‘stabat Arcentis filius Arcens in armis egregiis’: nam non congruit ut huius filii praetermisso nomine, bis fiat patris commemoratio. SYMAETHIA CIRCVM
Abbreviated transcription (Latin):
iouis armiger uncis. quia dicit̾ aquila in bello
gigantũ ioui arma ministrasse. qd̾ tam̃ fingit᷑
nã ut supra dixunꝰ iges fuerũt iuppiter ⁊ satur
nus s iuppiter dũ cũ patre saturno hr̃et de agris
contẽtionẽ hortũ bellum est. ad qd̾ egrediens
iuppiter aquile uidit anguriũ cuiꝰ cũ iicisset
auspicio factũ est qd̾ ⁊ pugnanti tela ministra
unde etiã afelici augurio natũ est ut aquile
militũ signa comitentur ¶ Quesitũ. dũ querit᷑.¬
uã presens apassiuo nõ hñit ⁊ est isteroꝓteron.
nã post raptũ requirit᷑. ¶ Martuis lupus. aut cru¬
entus. aut marti dedientus ¶ Agere. agger est cuiꝰ¬
libet rei coaceruatio unde fosse aut ualles possũt
exaggeratio est ¶Iucetiũ solũ hoc nom̃ est quod
hoĩb dicit᷑. ip̃e est nr̃a lingua diespit. idest diei pat̾.
Oritius nãq diespit̾ plerũq ꝑ purũ ¶ Cenea tur¬
nus turnus ytin. ut ait lucilius. bonũ scema est

Expanded text:
61 Pedibus iovis armiger uncis quia dicitur aquila in bello 61 Pedibus iovis armiger uncis quia dicitur aquila in bello Gigantum Iovi arma ministrasse. quod tamen fingitur: nam, ut supra diximus, Iuppiter et Sdum Iuppiter cum Saturno patre haberet de agris contentionem, ortum bellum est, ad quod egrediens Iuppiter aquile uidit augurium, cuius cum uicisset auspicio, fictum est quod ei pugnanti tela ministrasset, unde etiam a felici augurio natum est ut aquile militum signa comitentur. Dicitur eniroteron: nam post raptum requiritur. MARTIVS LVPVS aut cruentus, aut Marti dedicatus. AGGERE C. agger est cuiuslibet rei coacervatio, unde fossae aut valles possunt exaggeratio est. LVCETIVM solum hoc nomen est quodhominibus dicitur. Ipse est nostra lingua Diespiter, id est diei pater: Horatius «namque Diespiter plerumque per purum». CAENEA TVRNVS TVRNVS ITYN ut ait Lucilius «bonum schema est,
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ est aut cognominẽ eũ filio intelligamꝰ.
quia ut supra diximꝰ cũ filii us patͥs nomen
premittit᷑ ⁊ aliud tacetur cognomines eos in
telligamꝰ. ¶ Furtim sustulerat. extupro educi¬
tia ꝓhibebant᷑. Unde indeiotariana purgat hoc¬
cicero cũ fuisset abiectũ inter equites quos
dͤiotarus miserat cesari unũ ẜuũ fuisse. uir¬
giliũ añt nouimꝰ trabere aliqua de historia.
ẜuos sane nũꝙͣ militasse ꝯstat uisi fuitute
deposita excepto annibalis tẽpore cũ pꝰ canuen
liberandoꝵ quidẽ ẜuoꝵ daretur facultas ¶ Ense
nudo. idest stricto ¶Parma iuglorius alba
quasi tyro diximꝰ supr a. ¶Longe melior licus
ergo ⁊ helenor bon ¶Inter. per. ut hune inter
flumina nota ¶Prendere saxa manu quia
su teloq secutus. nam iam eus ostendit celeri¬
tatem qui potuit telũ missũ consequi. nã hoc
dicit cũ premisso telo. adhostem uenit. Statiꝰ
⁊ missum cursu conprebendere telũ. reuellit. ĩ

Expanded text:
nomen est, aut cognominem eum filio intellegamus, quia, ut supra diximus, cum filii vel patris nomen praemittitur et aliud tacetur, cognomines eos esse intellegimus. furtim sustulerat e stupro educatia prohibebantCicero, cum fuisset obiectum inter equites quos Deiotarus miserat Caesari unum servum fuisse: Vergilium autem novimus trahere aliqua de historia. Servos sane numquam militasse constat nisi servitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannliberandorum quidem servorum daretur facultas. ENSE NVDO id est stricto. PARMAQVE INGLORIVS ALBA quasi tiro, ut diximus supra. LONGE MELIOR LYCVS ergo et Helenor bonus. INTER ‘per’, ut «hunc inter . Ad v. 555 Prendere saxa manu quia su teloque secutus nimiam eius ostendit celeritatem, qui potuit telum missum consequi: nam hoc dicit, cum praemisso telo ad hostem venit: Statius "et emissum cursu conprendere telum" . Ad v. 558 R
Abbreviated transcription (Latin):
iam pudet ubera matris ducere qui uexat na¬
scenti robora cormi. ¶De parte serena. ut nõ
cause sit. s auguria ¶ In tonuit leuũ. ꝓsperũ
ut enĩ etiam supra diximꝰ que sinistra nobis
uidentur intuentib celũ illic dextra sũt. nõ qd̾
sinstra bona sũt. s qd̾ dextra celi nobis sim
remuli uenit. figmenta hec uulneꝵ nõ sine

Expanded text:
iam pudet ubera matris ducere, qui vexat naiam pudet ubera matris ducere, qui vexat nascenti robora cornu». DE PARTE SERENA ut non causae sit, sed augurii. INTONVIT LAEVVM prosperum: ut enim etiam supra diximus, quae sinistra nobis videntur, intuentibus caelum, illic dextra sunt; non quod sinistra bona sunt, sed quod dextra caeli nobis siniREMVLI VENIT figmenta haec vulnerum ple
Abbreviated transcription (Latin):
¶serã solemnia dona. ferã deuiuenco nõ dicimꝰ.
s adducã intelligimꝰ. ergo eũ alia dona ferre ꝓ¬
mississe. singulis enĩ numinib certa sũt doua
que offerunt᷑. unde est. strueremq suis altaria
donis idest ꝯgrius. ¶ Statuã ante aras. aptam
se daturũ uictimã ostendit. Alibi. ⁊ ductus
cornu stabit sacer bucus adharã. quotiens eĩz
uictuna reluctabatur ostendebat se in probari.
Aucanus. discussa fugit abara taurꝰ. in uencũ
aũ scd̾m romanas cerimonias dixit. nã ioui
de tauro nõ ĩmolabatur etiam in tertio diximꝰ
nisi cũ triũpbi nõesuo uetauriũ fiebat quod
tam̃ ideo adinissũ est ꝗa nõ tantũ ioui s ⁊ aliis
diis qui bello presu̾t sacrificabatur. ¶Aurata
fronte ita enĩ uictima ornari ꝯsueuerat ¶ Can¬
dentẽ. candidũ Iuuenalis duc incapitolia
magnũ cretatũq bouẽ ¶ Caput cũ matre. f.
equalem matri. nõ dũ patri. Iuuenalis quem

Expanded text:
FERAM SOLLEMNIA DONA ‘feram’ de iuvenco non dicimus, FERAM SOLLEMNIA DONA ‘feram’ de iuvenco non dicimus, sed ‘adducam’. Intellegimus ergo alia dona eum ferre promisisse: singulis enim numinibus certa sunt dona quae offeruntur, inde est «strueremque suis altaria donis», id est congruis. STATVAM ANTE ARAS aptam se daturum victimam ostendit; alibi «et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram»: quotiens enim victima reluctabatur, ostendebat se inprobari; Lucanus «discussa fugit ab ara taurus». ‘Iuvencum’ autem secundum Romanas caerimonias dixit: nam Iovi de tauro non immolabatur, ut etiam in tertio diximus, nisi cum triumphi nomine suovetaurium fiebat, quod tamen ideo admissum est, quia non tantum Iovi, sed et aliis diis, qui bello praesunt, sacrificabatur. AVRATA FRONTE ita enim victimae ornari consueverant. CANDENTEM candidum: Iuvenalis «duc in Capitolia magnum cretatumque bovem». CAPVT CVM MATRE F. aequalem matri, nondum patri: Iuvenalis «quem
Abbreviated transcription (Latin):
dissonũ. dissimilẽ. nõ enĩ sũt ꝓ modulatione
ꝯposite ut enĩ ait uarro tibia frigia dextra
unũ foriũ bt. simstra duo. quoꝵ unũ acu¬
tũ sonũ ht alteꝵ grauẽ. ¶Bitsusq uocat be¬
recynthia. amonte berecynto. dr̾ aũt ⁊ hec
arborẽ generis feminini ẽẽ uolũt cũ hoc loco
etiã deligno generis femuũ habeaniꝰ exemplũ¬
¶ Et cedite ferro. aut ferrũ relinquite ⁊ ẽ itera¬
tio. aut cedite ferro idest cũ uiris nõ sitis ab¬
scite parte uiroꝵ. Iactantẽ. de suoꝵ gli¶ Dira
canẽtem. adin uiriã troianoꝵ ¶ Ante iouen
supplex.i.i.p. atqui apollinẽ debuit d in uocare
iaculaturus sagutas. s diximꝰ ideo iouẽ inuoca¬
tũ. quia om̃e initiũ ioui debetur. ut abioue
principiũ muse. Unde nũe ascanuis nõ quid
Iuppiter omp̃s. hoc epit̾eton interdũ adgłam
nõis ponitur. inter du adcausã dicentis. Nãq
hoc loco dicendo omĩpotens. ostendit eũ etiam
bis ꝗꝑse minus ualent prestare posse uirtutem

Expanded text:
dissonum, dissimilem; non enim sunt pari modulatione compositae: ut enim ait Varro «tibia Phrygia dextra unum foramen habet, sinistra duo, quorum unum acutum sonum habet, alterum gravem». BVXVSQVE VOCAT BERECYNTIA a monte Berecynto. Dicitur autem et arborem generis feminini esse volunt, cum hoc loco etiam de ligno generis feminini habeamus exemplum. ET CEDITE FERRO aut ferrum relinquite, et est iteratio; aut ‘caedite ferro’, id est cum viri non sitis, abscidite partem virorum. IACTANTEM de suorum gloria. DIRA CANENTEM ad iniuriam Troianorum. ANTE IOVEM SVPPLEX P. V. P. atqui Apollinem debuit invocare iaculaturus sagittas, sed dicimus ideo Iovem invocatum, quia omne initium Iovi debetur, ut «ab Iove principium Musae». Vnde nunc Ascanius non quid IVPPITER OMNIPOTENS hoc epitheton interdum ad gloriam numinis ponitur, interdum ad causam dicentis. Namque hoc loco dicendo ‘omnipotens’ ostendit eum etiam his qui per se minus valent, praestare posse virtutem.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iacitur. ¶ Flictu. ꝓ adflictu .i. ictu uã detra¬
xit more suo p̃positionẽ. ¶Pluuialibus hedis.
suꝑ tauri cornua. est signũ auriga nomen est
hunc cũ tauid clara stella ꝯungit. Retinet
aũt auriga duas stellas inmanu que hedi uo¬
cantur: quoꝵ ⁊ hortus ⁊ occasus tẽpestates
grauissimas facit. oriunt᷑ cũ scorpio mense
octobri ¶Iuppiter aer. ut manet subioue frigi¬
do uenatur horatiꝰ ¶Montibus equos. ideo
uł euis arborib ex sequandos. ¶ Ducis imperio

Expanded text:
iacitur. FLICTV pro adflictu, id est ictu: nam detraxit more suo praepositionem. PLVVIALIBVS HAEDIS supra tauri cornua est signum, cui auriga nomen est: hunc cum tauro una clara stella coniungit. Retinet autem auriga stellas duas in manu, quae Haedi vocantur, quorum et ortus et occasus tempestates gravissimas facit. Oriuntur autem cum scorpio mense Octobri. IVPPITER aer, ut «manet sub Iove frigido venator» Horatius. MONTIBVS AEQVOS Idae, vel eius arbor
Abbreviated transcription (Latin):
ausi sũt egredi ¶Pugnã sperate parari. siliez
ꝯtra troianos nõ atroianis. ne uideatur ꝯtra
supra dicta omĩa m̃e socus inferre timorez¬
¶ Uigilũ excubus. excubie diurne sũt iugilie
nocturne. ¶ Centem quẽq. Centurionũ sili¬
cet. exmore romane militie. nã ex numero
militũ qui eos secuntur gradus et dignita¬
tis apparet. Uertũt .c.a. potant. ⁊ est emistichi¬
um en manum ¶Trepidi formidine. festi¬
ni ꝑformidinem. nã nõ est iteratio ¶ Pontes.
qui fuĩt in muris angustiorib ¶ꝓ pugnacula.
pilas ¶Rectores iiuenũ. legit᷑ ⁊ iiueni. si
iuueni. ascanio. si uinenũ. magistros militũ
accipe. ¶Sortita periclũ. sorte diuisa. ad defen¬
sionẽ perieli ¶ Quod cuiq tuendũ est. erercet
unus quisq uices ad id qd accipit tuendum.
Ida uenatrit. aplerisq ida. mater insi accipi¬
tur qa dixit uenatrix. nã si moutẽ uolueris
acciperis. abusiue idam uenatritẽ dictam¬

Expanded text:
ausi sunt egredi. PVGNAM SPERATE PARARI scilicet ausi sunt egredi. PVGNAM SPERATE PARARI scilicet contra Troianos, non a Troianis, ne videatur contra supra dicta omnia nunc sociis inferre terrorem. VIGILVM EXCVBIIS excubiae diurnae sunt, vigiliae nocturnae. CENTENI QVEMQVE S. centurionum scilicet, ex more Romanae militiae: nam ex numero militum qui eos sequuntur, gradus dignitatis apparet. VERTVNT C. A. potant. Et est hemistichium Ennianum. TREPIDI FORMIDINE festini per formidinem: nam non est iteratio. PONTESQVE qui fiunt in muris angustioribus. PROPVGNACVLA pinnas. RECTORES IVVENVM legitur et ‘iuveni’: si ‘iuveni’, Ascanio; si ‘iuvenum’, magistros militum accipe. SORTITA PERICLVM sorte divisa ad defensionem pericli. QVOD CVIQVE TVENDVM exercet unusquisque vices ad id quod accipit tuendum. IDA VENATRIX a plerisque Ida mater Nisi accipitur, quia dixit ‘venatrix’: nam si montem volueris acciper
Abbreviated transcription (Latin):
friguis penetrat.l.p. ¶ Uallũ. uallũ dicit᷑ ip̾a
munitio. nã ualli fustes sũt quib uallum
munit᷑ Ip̃e de sustentaculis uitiũ. primꝰ uallos
subtecta referto. ¶No̾ armis michi uulcani.
bene arma generaliter dixit. nã ip̃e habuit
auulcano. s solũ gladiũ. ut ensez quẽ dauno
igni potens deus ip̃e parenti fecerat. ⁊ stygia
ter dicit se achille ẽẽ meliorem. qui se tioia¬
nos ⁊ iam sine diuĩs armis suꝑare posse cõfi¬
dit ¶Addant se ꝓtinus omẽs ne tinere uide¬
atur auxilioꝵ multitudinẽ dicit increm en¬
ta ce̾ uictorie ¶Luce palã. ꝓpt̾ tenebras ⁊ fur¬
ta mertia. ¶Quos distulit hector. bene soluis
hectoris facta est ꝯmemoratio ut ostendatur¬
ip̾e perisse qui potuit terrori. ꝑ qd̾ uult en eã
nichil fortiter inbello fecisse troiano ¶Melior
qm̃ pars acta diei. idest maior ⁊ in prima.n¬
¶ Bene gestis .c. rebus. in eo tantũ qd̾ hostes nõ

Expanded text:
Phrygius penetrat L. p.». VALLVM dicitur ipsa Phrygius penetrat L. p.». VALLVM dicitur ipsa munitio; nam valli fustes sunt, quibus vallum munitur. Ipse de sustentaculis vitium «primus vallos sub tecta referto». NON ARMIS MIHI VVLCANI bene arma generaliter dixit: nam ipse habuit a Vulcano, sed solum gladium, ut «ensem, quem ignipotens deus ipse parenti fecerat et Stygia ter dicit se Achille esse meliorem, qui se Troianos etiam sine divinis armis superare posse confidit. ADDANT SE PROTINVS OMNES ne timere videatur auxiliorum multitudinem, dicit incrementa esse victoriae. LVCE PALAM propter tenebras et furta inertia. QVOS DISTVLIT HECTOR bene solius Hectoris facta est commemoratio, ut ostendatur perisse, qui potuit esse terrori: per quod vult Aenean nihil fortiter in bello fecisse Troiano. MELIOR QVONIAM PARS ACTA DIEI id est est maior et prima. BENE GESTIS CORPORA REBVS in eo tantum, quod hostes non
Abbreviated transcription (Latin):
recthoriͤa tũe nobis ꝯcedit᷑ uti mendacio.
cũ redarguere nullus potest. Ut hoc loco. quis
enĩ uere potest scire turno data sint nec ne
responsa quia falsũ ẽẽ qd̃ dixit argumentis
ꝓ bare dicta ꝯtendit dicens ẽe sceleratã gentẽ
raptã sibi ꝯugẽ in quo facto utit᷑ grecoꝵ exem¬
ꝑlo qui rapta helena gentẽ deleuere troianam¬
¶ Conuge prerepta. mindiose enĩ sponsa ꝯuigẽ
uocat. ¶Nec solos tangit a. iste dolor eur nõ
insolitudine criminis sit pene si militudo.
¶Culpa repetitur. suplicia qͥq̃ geminentur ¶de¬
nitus modo. nõ. s. o.p. f. modo om̃e genus
femiuinũ nẽ eos penitꝰ ꝑ osos docebat. locutꝰ
aut est figurate ¶ Fossaꝵ q more. nõ tutela
s mortis dilatio. ¶an nõ uiderũt. legit᷑ ⁊ at
nõ. si an nõ absolutũ ẽ. si at nõ inceptiua
particula ad ornatũ ꝑtinens. oratius at o
deoꝵ ꝗc ꝗd incelo est regit. tale est at nõ sie

Expanded text:
rhetorica tunc nobis conceditur uti mendacio, rhetorica tunc nobis conceditur uti mendacio, cum redarguere nullus potest, ut hoc loco est: quis enim vere potest scire, Turno data sint, necne, responsa? Quia scit falsum esse quod dixit, argumentis probare dicta contendit, dicens esse sceleratam gentem, raptam sibi coniugem: in quo facto utitur Graecorum exemplo, qui rapta Helena gentem delevere Troianam. CONIVGE PRAEREPTA invidiose sponsam coniugem vocat. NEC SOLOS TANGIT ATRIDAS ISTE DOLOR cur non in similitudine criminis sit poenae similitudo? Si culpa repetitur, supplicia quoque geminentur. PENITVS MODO NON G. O. P. F. modo omne genus femineum non eos penitus perosos decebat. Locutus est autem figurate. FOSSARVMQVE MORAE non tutela, sed mortis dilatio. AN NON VIDERVNT legitur et ‘at non’: si ‘an non’, absolutum est; si ‘at non’, inceptiva est particula, ad ornatum pertinens: Horatius «at o deorum quidquid in caelo regit». Tale est «at non sic
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iuppiter dictus quasi uiuans pater ergo auxi¬
liũ nõ solitũ nõ cuxa troianos accipiuꝰ. s qd̃
ip̾e p̃stare ꝯsueuit ¶ Nõ tela neq ignes. ex .r.
nõ expectant troiani. ⁊ rutuloꝵ telis aut igni¬
bus pereant ꝗiam nauiũ amissionẽ perierũt
ꝯstit ꝓfelicitate biũsse naugatioĩs uitare dis¬
crimina ¶ Rerũ pars altera. hũane enĩ natu¬
re duo elemẽta ꝯessa sũt. mare ⁊ terra ¶Nu
me fatalia terrent. tacitis occurrit questionib
dicens si fataliter se aditaliã uenisse dicũt iam
ueneris ꝯpleta sũt fata. ⁊ callide uł arguit ta¬
cuit qd̾ erat fatale. troiam enĩ dicebant italia
sibi regna deberi. ⁊ est oratoriũ questiones ita
ponere. Ut facilẽ solutionis sortiant᷑ n euẽtu
¶Si qua fuiges.p.s. iactant quasi ⁊ ista con¬
stant confingant. ¶Sũt ⁊ mea ꝯtra fata
michi. hoc falsũ est qd̾ dicit turnꝰ. s mn arte

Expanded text:
et Iuppiter dictus est, quasi iuvans pater. Ergo ‘auxiet Iuppiter dictus est, quasi iuvans pater. Ergo ‘auxilium solitum’ non circa Troianos accipimus, sed quod ipse praestare consuevit. NON TELA NEQVE IGNES EX. R. non exspectant Troiani ut Rutulorum telis aut ignibus pereant, qui iam navium amissione perierunt. constat pro felicitate habuisse navigationis vitare discrimina. RERVM PARS ALTERA D. humanae enim naturae duo elementa concessa sunt, mare et terra. NIL ME FATALIA TERRENT tacitis occurrit quaestionibus, dicens: si fataliter se ad Italiam venisse dicunt, iam venerunt, completa sunt fata. Et callide tacuit quod erat fatale: Troiani enim dicebant Italiae sibi regna deberi. Et est oratorium quaestiones ita proponere, ut facile solutionis sortiantur eventum. SI QVA PHRYGES P. SE IACTANT quasi et ista fingant. SVNT ET MEA CONTRA FATA MIHI hoc falsum est quod dicit Turnus. Sed in arte
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ bene inuiria. ⁊ otra necessitatẽ facit ⁊ contra
rationẽ federis bella cõmonit. ¶Noua lux.
idest nimbus deoꝵ qd̾ ip̃e paulopost dicit. ne
trepidate. ꝓ festinetis ⁊ ꝑ hoc significat᷑ ideo
ad nauiu defensionẽ egressos nõ ẽẽ troianos
ꝗa mim̾ uetauit ¶ ¶Ite dee pelagi. alii huc¬
usq uolũt matrem deũ ẽẽ locutam. alii uin¬
gũt genetrix uibet. ¶ Obstupnere ta rutuli.
timuerũt rutuli. tinuit messapus numinis
filius. timuit tyberis ꝑ hos au̾t gradus ma¬
ior turni de siguatur audacia. Tale est ⁊ in
quarto. at nõ infelix anini fenissa. ⁊ amnis
¶ A enocat ꝙ pedem tiberimus ab alto. nũc ip̃m
deũ territu dixit supra undas fuisse p̃teritas
⁊ inse repressas. ¶Animos tollit dicti. ma¬
gnanimitatẽ suã ꝯprobat dictis. tale est dic¬
tis illud ꝯtrariũ turbatũq oculis. Mec mon¬
stra petũt appetũt ut reguiã petit ¶ upiter
ip̾e. silicet qui in omĩb p̃stare ꝯsueuit unde

Expanded text:
a’, quia et contra necessitatem fati, et contra rationem foederis bella commoverat. NOVA LVX id est nimbus deorum, quod ipse paulo post dicit. NE TREPIDATE pro ‘ne festinetis’. Et per hoc significatur ideo ad navium defensionem egressos non esse Troianos, quia numen vetavit. ITE DEAE PELAGI alii hucusque volunt matrem deum locutam. Alii iungunt ‘genetrix iubet’. OBSTIPVERE RVTVLI timuerunt Rutuli, timuit Messapus, numinis filius, timuit Tiberis. Per hos autem gradus, maior Turni designatur audacia. Tale est et in quarto «at non infelix animi Phoenissa». ET AMNIS . REVOCATQVE PEDEM TIBERINVS AB ALTO nunc ipsum deum territum dixit: supra, undas fuisse perterritas et in se repressas. ANIMOS TOLLIT DICTIS magnanimitatem suam conprobat dictis. Tale est illud e contrario «turbatumque oculis». HAEC MONSTRA PETVNT appetunt, ut «reginam petit». IVPPITER IPSE scilicet qui omnibus praestare consuevit: unde
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tacitũ. Sane bene addidit ꝑtacitũ altus.
hoc est ꝑ ꝓfundam altitudinẽ. nã licet crescat
Unde asper distinexit altus ꝑ tacitũ ¶ Pin¬
gui flumine nilus. nilus dictus est quasi
neme iaym hoc est nuũ limũ trahens qd̾ uo¬
lens expͥmere dixit. pingui flumine. idest
fluore. que res fecũdam efficit terram qd̾ ⁊

Expanded text:
PER TACITVM sane bene addidit ‘per tacitum altus’, PER TACITVM sane bene addidit ‘per tacitum altus’, hoc est per profundam altitudinem. Nam licet crescat,unde Asper distinxit «altus per tacitum». PINGVI FLVMINE NILVS Nilus dictus est quasi νέαν ἰλύν, hoc est novum limum trahens; quod volens exprimere dixit «pingui flumine», id est fluore, quae res fecundam efficit terram. Quod et
Abbreviated transcription (Latin):
guib ales ꝓiecit fluiio. hinc uidetur ⁊ iam
turnus ninuine potuisse liberari ¶anq
om̃is .c.e.i. a. Intelliganius hũc exercitũ pri¬
mo ꝯfuse in campos ruisse post digestũ in
ordines ut sit sequẽtiũ ĩ fluminũ ꝯgrua cõ¬
paratio. que flumina dicit post camporũ
in undationẽ in alueos suos reu̾ti. nã hoc
uult dicere ut decãpis flumina ualueos
redeu̾t. sic digesta est inacies militũ mul¬
titudo que fuerat ante diffusa ¶Diues
equũ. ꝑgenituiũ frequẽtus utimur hac
gũt ¶ Altus ꝑ tacitũ ganges. fluiuus indie
est qui scdm senecã insitu in die nouẽ al¬
ueis fluit. scd̾m melonẽ .uii. qui tam̃ ⁊ ip̃e
ꝯmemorat nõ nullos dicere ꝙ tribus alueis
fluat birgilius tam̃ nilo eum uingens .uii.
alueos hr̃e significat hanc uarietatẽ dona¬
tus fugiens longũ hiꝑbaton facit dicens. ceu
sirgens .uii. amnib nilus aut ganges altus

Expanded text:
guibus ales proiecit fluvio». Hinc videtur etiam guibus ales proiecit fluvio». Hinc videtur etiam Turnus minime potuisse liberari. IAMQVE OMNIS C. E. I. A. intellegamus hunc exercitum primo confuse in campos ruisse, post digestum in ordines, ut sit sequentium fluminum congrua comparatio: quae flumina dicit post camporum inundationem in alveos suos reverti. Nam hoc vult dicere: ut de campis flumina in alveos redeunt, sic digesta est in acies militum multitudo, quae fuerat ante diffusa. DIVES EQVVM per genetivum frequentius utimur hac gunt. ALTVS PER TACITVM GANGES fluvius Indiae est, qui secundum Senecam in situ Indiae novem alveis fluit, secundum Melam septem, qui tamen et ipse commemorat non nullos dicere, quod tribus alveis fluat. Vergilius tamen, Nilo eum iungens, septem alveos habere significat. Hanc varietatem Donatus fugiens longum hyperbaton facit, dicens «ceu surgens septem amnibus Nilus aut Ganges». ALTVS
Abbreviated transcription (Latin):
eus abscessũ statim est secuta serenitas. cla
subitã aeris disruptionẽ ⁊ quẽdã recessu
ꝑ quod uult uideri casinatũ irin se recepisse
mediũ aũt bene dixit nã est ⁊ sũmu. unde¬
est sic uertice celi ꝯstitit. Nubes aut ĩmedio
sũt ubi om̃ia fuĩt signa que dicit idest iris.
sereuitas. schama. sane chasma est. ita enĩ
plinius uocat disruptio ⁊ ꝗdã celi discessus.¬
¶ Palantes q stellas. bene palantes quasi in
alienũ tẽpus errore uenientes. ¶ Omina tan¬
ta. silic celestia. ¶ Quis quis uiarma uocas
uł iuno uł iuppiter ¶ Honerauitq etera uotis
iteꝵ atq iteꝵ est uota pollicitus. locus aũt
iste dictus est scd̾m augurũ morẽ. apud
quos fuerat ꝯsuetudo. bt si post auguriũ ad
quã uenissent. inclinati aurirent ex in de
manib ⁊ fusis precib uota ꝓmitterent ut
uisũ ꝑseueraret auguriũ qd̾ aque interces
aquila influuiũ cecidit. Ut predãq ex un¬

Expanded text:
eius abscessum statim est secuta serenitas. clareius abscessum statim est secuta serenitas. clarsubitam aeris disruptionem et quendam recessum: per quod vult videri chasma Irim se recepisse. medium autem bene dixit; nam est et summuest «sic vertice caeli constitit». Nubes autem in medio sunt, ubi omnia fiunt signa quae dicit, id est Iris, serenitas, chasma: Plinius vocat, disruptio et quidam caeli recessus. PALANTESQVE P. STELLAS bene ‘palantes’, quasi in alienum tempus errore venientes. OMINA TANTA scilicet caelestia. QVISQVIS IN ARMA VOCAS vel Iuno vel Iuppiter. ONERAVITQVE AETHERA VOTIS iterum atque iterum est vota pollicitus. Locus autem iste dictus est secundum augurum morem, apud quos fuerat consuetudo, ut si post acceptum augurium ad aquam venissent, inclinati haurirent exinde manibus et fusis precibus vota promitterent, ut visum perseveraret augurium, quod aquae intercessaquila, in fluvium cecidit, ut «praedamque ex un
Abbreviated transcription (Latin):
nire que numina prestare nõ possũt. qd̾ etiã
paulopost in matris deũ petitione iuppiter pro¬
bat dicens. cui tanta deo ꝑ muissa potestas..
¶Soluenda. ꝓ uolubilis. ¶ Nec satis. ꝗa occur¬
iebat ab euandro eũ facile posse redue ¶ Co¬
rithi montis tuscie. ꝗa ut diximꝰ nom̃ acce¬
pit acoritho rege. cũ cuiꝰ uxore ꝯcubuit
iuppit̾ unde natus est dardanus. ¶ Armat
a grestes. Utͤ ei formidinẽ miciat. agrestes
eẽ ꝯmemorat. ¶ Turbata arripe. aut arri¬
pe ⁊ turba. aut turbata inuade ꝑ absentiã
en ee. ¶ Secuit subnubib arcũ. hoc duxit
ut ille uiam secat adnaues ⁊ reuera areus
ip̾e uariis colorib secutus est. bene aũt̃ sub
nubib. ꝗa sine nubis beneficio arcus non
uidetur ¶Agnouit iuuenis. irin tantũ aguo¬
uit. nõ ĩa quo missa e̾et utrũ aioue an a iu¬
none hinc est qd̾ dicit quis te michi nubi
nãq cũ iris sine nubib nõ possit uideri post

Expanded text:
nire, quae numina praestare non possunt: quod etiam nire, quae numina praestare non possunt: quod etiam paulo post in matris deum petitione Iuppiter probat, dicens «cui tanta deo permissa potestas». VOLVENDA pro ‘volubilis’. NEC SATIS quia occurrebat ab Euandro eum facile posse remeare. CORYTHI montis Tusciae, qui, ut diximus, nomen accepit a Corytho rege, cum cuius uxore concubuit Iuppiter, unde natus est Dardanus. ARMAT AGRESTES ne ei formidinem iniciat, agrestes esse commemorat. TVRBATA ARRIPE C. aut ‘arripe et turba’, aut ‘turbata invade’ per absentiam Aeneae. SECVIT SVB NVBIBVS ARCVM hoc est duxit, ut «ille viam secat ad naves». Et re vera arcus ipse variis coloribus sectus est. Bene autem ‘sub nubibus’, quia sine nubis beneficio arcus non videtur. AGNOVIT IVVENIS Irim tantum agnovit, non et a quo missa esset, utrum a Iove, an a Iunone. Hinc est quodnamque cum Iris sine nubibus non possit videri, post
Abbreviated transcription (Latin):
frumẽti. Unde. ⁊ apastorib colitur: ab ip̃o ⁊ pi¬
lum dictũ est. ¶ Saerata ualle. ⁊ deo sacrata
quia ut diximus nũꝙͣ lucus sine religione.¬
¶ Sedebat. ut asper dicit. erat que clausula
antiqua est ⁊ de usu remota sed̃m plantum
sedere est ꝯsiliũ capere qui ĩducit seruũ di
siliũ. s scd̾m augures sedere est auguriũ cap¬
tare. nãq post designatas celi partes. aseden¬
tibus captantur auguria. ꝙ ⁊ supͣ ip̃e osten¬
dit latenter inducens picum solũ sedentez
aut ꝯsilia capiebat. aut auguriꝰebat᷑ ¶Thau¬
mantias. scdm̃ poeticã thaumantis filia. Ce¬
terũ exadmniratione hoc nom̃ accepit. que
admiratio exeiuis colorib nascit᷑. ¶ Diuum.
ꝓuemo. nemo ꝓ nullus posuit ⁊ est ecyrolo¬
gia. nã diuũ nemo nõ possumus dicere. cũ
ꝓprie nemo sit nec homo. ¶ Auderet. docet ꝑ
transitũ multa interdũ tẽporis ratione ꝓue¬

Expanded text:
frumenti: unde et a pistoribus deus colitur. Ab ipso et pifrumenti: unde et a pistoribus deus colitur. Ab ipso et pilum dictum est. SACRATA VALLE ideo ‘sacrata’, quia, ut diximus, numquam est lucus sine religione. SEDEBAT ut Asper dicit ‘erat’, quae clausula antiqua est et de usu remota. Secundum Plautum ‘sedere’ est consilium silia" . sed secundum augures 'sedere' est augurium captare; namque post designatas caeli partes a sedentibus captantur auguria: quod et supra ipse ostendit latenter, inducens Picum solum sedentem,aut MANTIAS secundum Poetam Thaumantis filia. Ceterum ex admiratione hoc nomen accepit, quae admiratio de eius coloribus nascitur. DIVVM P. NEMO ‘nemo’ pro ‘nullus’ posuit. Et est acyrologia: nam ‘divum nemo’ non possumus dicere, cum proprie ‘nemo’ sit ‘ne homo’. AVDERET docet per transitum multa interdum temporum ratione prove
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc uibro mutatio est rerũ omĩiu
nam ⁊ ꝑsone ⁊ loca alia sut ⁊ aliud negotiũ
incipitur. ab enea enĩ transit adturnũ. atu¬
scia ad ardeam. apetitione auxilioꝵ adbellũ.
quẽ transitũ quidã culpant nescientes uir¬
giliũ prudenter uinxisse suꝑiorib negotiis
lia. Sane formatus est iste liber adillud ho
meri ubi dicit ꝑ noctẽ egressos ẽẽ diomeden
⁊ ulixem cũ capto dolone castra penetrarunt
nã partẽ maximã ⁊ economie ⁊ negotioꝵ ex¬
inde h̃t. ¶iuersa penitꝰ. ualde diu̾sa i dest
satis extremas corithi penetrauit adurbes.
est nũquã enĩ ad cõciliationẽ mittitur sic̃
mercurius. s ad disturbationẽ ⁊ est ministra
bat dicens. a eriam celo nã iuppiter irim
sicut de pallante diximꝰ ¶ Parentis pilumi.¬
Uilumus ⁊ pitũnus fie̾s fuerũt dii horũ pitũ¬
nius usũ stercorãdoꝵ ĩuenit agroꝵ . unde ⁊
sterculunꝰ dictus est. pilum nus uõ piusendi

Expanded text:
in hoc libro mutatio est rerum omnium: nam et personae et loca alia sunt et aliud negotium incipitur. Ab Aenea enim transit ad Turnum, a Tuscia ad Ardeam, a petitione auxiliorum ad bellum. Quem transitum quidam culpant, nescientes Vergilium prudenter iunxisse superioribus negotiis lia. meri, ubi dicit per noctem egressos esse Diomeden et Vlixen, cum capto Dolone castra penetrarunt: nam partem maximam et oeconomiae et negotiorum exinde habet. diversa penitus valde diversa, id estsatis, extremas Corythi penetravit ad urbes est: numquam enim ad conciliationem mittitur, sicut Mercurius, sed ad disturbationem. et est ministrbat, dicens "aeriam caelo nam Iuppiter Irim sicut de Pallante diximus. et mPitumnus fratres fuerunt dii. Horum Pitumnus usum stercorandorum invenit agrorum, unde et Sterculinius dictus est, Pilumnus vero pinsendi
Abbreviated transcription (Latin):
clis. ¶ Portusq tenebũt. nautico usus est u̾bo
cũ nanib diceret.¶ Quecũq. hic ostendit
aliquas ẽẽ perituras ¶Enaserit undis. de un¬
dis exierit cũ uenerit adeũ locũ de quo naui¬
gatura nõ sit ¶ Aln legu̾t enaserit undaꝵ
periclũ ¶ Mortalem cripiã formã. benedixit
mortalem. nec enĩ potest fieri ut eadẽ res ⁊
mortalis sit ⁊ in mortalis ante est ut desinat
ẽẽ mortalis ¶Qualis nereia eloto nõ dixit
tales erũt. sic supͣ qualis mugitus fugit cũ sa¬
uciꝰ aram taurus. ¶ Ppice torrentes. ardẽtes
⁊ est figmentũ poeticũ. ¶ Aderat ꝓmissa dies.
ꝓmissũ tẽpus aduener̾it. ¶ Turni ĩ uiria. sili¬
cet quã inferebat ⁊ modo uiuria est axi.R.

Expanded text:
clis». PORTVSQVE TENEBVNT nautico usus est verbo, cum de navibus diceret. QVAECVMQVE hic ostendit aliquas esse perituras. EVASERIT VNDIS de undis exierit, cum venerit ad eum locum, de quo navigandum iam non sit. Alii legunt ‘evaserit undarum periculum’. MORTALEM ERIPIAM F. bene dixit ‘mortalem’: nec enim potest fieri ut eadem res et mortalis sit et inmortalis; ante est ut desinat esse mortalis. QVALIS NEREIA DOTO non dixit ‘tales erunt’, sic supra «qualis mugitus, fugit cum saucius aram taurus». PER PICE TORRENTES ardentes; et est figmentum poeticum. ADERAT PROMISSA DIES promissum tempus advenerat. TVRNI INIVRIA scilicet, quam infere