comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paulo post moestum funeris igaem idest funebrem. nam aioestus clle
non potest ignis .: Conditur in tenebras altuta caligine celum. idestaer
fumi obscuritate complerur. ⁊: Cuidti fulgentib armis. frustra hbeepia¬
techo n norant aurici: quasi cartũ eunites rogos alia artia habẽ debuerũt.
Cincti: instructi. n Decurrere rogos. pro cirtum rogos occurrere: bene aũt
ait decurrere non decucurrere. Namq uerba quae in praeterito perfe¬
dto primam syllabam geminant: ut curro cucurri. tondeo totondi
totondi exceptis tantum duob do & sto.⁊ Clangorip tubar: ante enĩ
mortui ad tubam declucebantur. Unde persius. hinc tuba cande le tan¬
gentis ritum. alii hostilia arma: alii peremptor cremabant. i feruenteᷤᷤ.¬
que rotas nimio scilic& cursu: alibi uolat: ut feruitus axis. horatius
metaq feruidis euitata rotis. i. Non felicia tela: quib se defendere

Expanded text:
paulo post «maestum funeris ignem», id est funebrem: nam maestus esse paulo post «maestum funeris ignem», id est funebrem: nam maestus esse non potest ignis. CONDITVR IN TENEBRAS ALTVM CALIGINE CAELVM id est aer fumi obscuritate completur. CINCTI FVLGENTIBVS ARMIS frustra hoc epitheton notant critici, quasi circumeuntes rogos alia arma habere debuerint. CINCTI instructi. DECVRRERE pro ‘circum rogos cucurrere’. Bene autem ait ‘decurrere’, non ‘decucurrere’: namque verba quae in praeterito perfecto primam syllabam geminant, ut ‘curro cucurri’, ‘tondeo totondi’, totondi’: exceptis tantum duobus. CLANGORQVE TVBARVM ante enim mortui ad tubam deducebantur: unde Persius "hinc tuba, candelae, tangentis ritum alii hostilia arma, alii peremptorum cremabant. Ad v. 195 Ferventesque rotas nimio scilicet cursu: alibi "volat vi fervidus axis" , Horatius "metaque fervidis evitata rotis" .
Abbreviated transcription (Latin):
P qra est lignor congeries. rogus cum ardere ceperit dicitur. bustum uͦ
iam exustum uocatur. quem orditiem seruat poeta dicens. constituere
prtas item subiettisq ignib atns ter cucum accensos cuidti fulgentib¬
aemis decurrere rogos item postea semiustaq seruant busta. .i More
tulere patrum: ouia apud uarias gentes diuersa fuerunt geuera sepuls¬
ture: unde est qd alui obriuintur: alii exuruntur.: alũ proprias rerait.¬
tunt᷑ ad patrias. Alũ per dieta ut nunc isti alii ꝑ noctem: at supra pala¬
las. & perite has uarietates uirgilius posuit. Iamq heraditus ꝗ ornua
uult ex igne constare: dicit debere corpora in ignem resolui. ⁊ales uis¬
uero qui confirmat omnia ex humore procreari: dicit obruenda cor¬
pora ut possint humore resolui.  lgtub atris: atqui igues atrinło sunit
sca cpitethon traxit de negocio ut atris dicer&. hoc est funetib. ae

Expanded text:
ere pyras 'pyra' est lignorum congeries; 'rogus' cum iam ardere coeperit dicitur; 'bustum' vero ere pyras 'pyra' est lignorum congeries; 'rogus' cum iam ardere coeperit dicitur; 'bustum' vero iam exustum vocatur. quem ordinem servat poeta, dicens 'constituere pyras', item 'subiectisque ignibus atris ter circum accensos decurrere rogos', item postea 'semustaque servant busta'. Ad v. 186 More tulere patrum quia apud varias gentes diversa fuerunt genera sepulturae, inde est quod alii obrutuntur ad patrias; alii per diem, ut nunc isti, alii per noctem, ut supra Pallas. Perite has varietates Vergilius posuit: namque Heraclitus qui omnia vult ex igni constare, dicit debere corpora in ignem resolvi. Thales vero qui confirmat omnia ex umore creari, dicit obruenda corpora, ut possint in umorem resolvi. IGNIBVS ATRIS atqui ignes atri non sunt; sed epitheton traxit de negotio, ut ‘atris’ diceret, hoc est funebribus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ces filum c̾ patrem consoleris orbatum. u Sed gnato manes ꝑferre sp̃
tios: ac si dicerd hanc solam esse causam: qua eum cogat ad uite pacien¬
tiam. ut filio: turni nuncietur interitus.n Extulerat lucem: Asiniꝰ
pollio inducit ubiq uirgilium in diei descriptione sermonem aliquem
ponere aptum presentib reb ut hoc loco. quia funeꝵ & sepulturaꝵi
res agitur: dicit eoctulerat. Item in quarto: quia est naiuigaturus aene¬
as & relicturus didonem: dicit Titoni croceum liaquens aurora cubile.
quod licł supersiuum sit in multis tamen locis iauenttur. n Miseris
opera tunc dicimus. quando negocium ipsum qđ geritur significamtꝰ.
i autem feminino genere docenmus operas ipsas psonas quae aliquid fa¬
cuiit significamis. sicut custodia dicitur quae custodit. t ternis custo
ctia qualis. riam ut hi qui custodiuntur custodia ditantur usurpatum

Expanded text:
ces filium et patrem consoleris orbatum. Ad v. 181 Sed gnato manes perferre sub ces filium et patrem consoleris orbatum. Ad v. 181 Sed gnato manes perferre sub imos ac si diceret hanc solam esse causam, quae eum cogat ad vitae patientiam, ut filio Turni nuntietur interitus. Ad v. 183 Extulerat lucem Asinius Pollio dicit, ubique Vergilium in diei descriptione sermonem aliquem ponere aptum praesentibus rebus, ut hoc loco, quia funerum et sepulturarum res agitur, dicit 'extulerat': item in quarto, quia est navigaturus Aeneas et relicturus Didonem, dicit "Tithoni croceum linquens Aurora cubile" . quod licet superfluum sit, in multis tamen locis invenitur necessariumopera' tunc dicimus, quando negotium ipsum quod geritur significamus; si autem feminino genere dixerimus 'operas', ipsas personas quae aliquid faciunt significamus; sicut 'custodia' dicitur quae custodit, ut "cernis custodia qualis vestibulo sedeat" : nam ut hi qui custodiuntur 'custodiae' dicantur, usurpatum
Abbreviated transcription (Latin):
centem in latium teucros cecidisse uiuabit : lucrum quodãmodo pu¬¬
tat: impendisse pro amicor felicitate filium: qui morti fuerat acerbo
funere fataliter debitus. Non alio digner te funere palla: latenter hic
enedostenditur pietas. qui in amici funus tanta contulit: ut pater am-¬
plius prestare non possa.i Tu quoq nunc stares im̃anis truncꝰ in armis:
sicut isti duces de quib haec sunt iropaea. nam supra ait indutosq iub&ꝰ
opotest referri. n Teucros quid demoror armis: ab armis. & hoc udetur
dicere: dimutendi sunt troiani: ut morte turni satisfiat dolorib meis¬
quod etiam posteriora significant. ni Meritis uacat hic tibi solus fortu¬
taeq lotus: ihil est aliud quod possit uel uirtus tua uel fortuna p̃¬¬
stare. Nam his reb uictoria contingit nisi ut occiso turno: & undi¬

Expanded text:
metri causa minus dixit. DVCENTEM IN LATIVM TEVCROS CECIDISSE IVVABIT lucrum quodammodo pumetri causa minus dixit. DVCENTEM IN LATIVM TEVCROS CECIDISSE IVVABIT lucrum quodammodo putat, inpendisse pro amicorum felicitate filium, qui morti fuerat acerbo funere fataliter debitus. Et est a qualitate beneficii solacium. NON ALIO DIGNER TE FVNERE PALLA latenter hic Aeneae ostenditur pietas, qui in amici funus tanta contulit, ut pater amplius praestare non posset. TV QVOQVE NVNC STARES INMANIS TRVNCVS IN ARMIS sicut isti duces, de quibus haec sunt tropaea: nam supra ait «indutosque i. tpotest referri. TEVCROS QVID DEMOROR ARMIS ARMIS ‘ab armis’. Et hoc videtur dicere: dimittendi sunt Troiani, ut morte Turni satis fiat doloribquod etiam posteriora significant. Ad v. 179 Meritis vacat hic tibi solus fortuaeque locus nihil est aliud quod possit vel virtus tua, vel fortuna praestare — nam his rebus victoria contingit — nisi ut occiso Turno et vindi
Abbreviated transcription (Latin):
sensus. Nempe haec mihi dederas promissa discedens: quia caucuis fue¬
ras dumcaturus.i In armis: apud armatum: cuius consilium cupiditas
mea fata: du uiuendo. ut in bucolicis. o licida uiui peruenimus. Uici au¬
tem mea fata idest naturalem ordinem uita longiore superaui. Namq
docit: referens se ad naturalem ordinem non ad fatum proprium. Nã
fata superare nemo hominum potest. Unde multi sic distinguunt. Con¬
tra ego uiuendo uici uitam scilic& filii. nam hoc est superstes restarem
gerutor. ut mea fata per exclamationem dictum sit. Sciendum tamen
etiam inrationabilia dolentib dari. s Restarem: essem. s Dedissem: o¬
reddidissem. i. Pompa: excequialis. s Nec uos arguerim: exconerat eoꝵ
pudorem: ne uideatur ei causa orbitatis fuisse dicens: sibi hoc fataliter
debitum. Senectae: deest etatis. nec senecta etas dicitur. Salustius. se¬
necta iam etate. per se autem plenum est si senectus dicamus. i Du-

Expanded text:
sensus: nempe mihi haec dederas promissa discedens, quia cautius fuesensus: nempe mihi haec dederas promissa discedens, quia cautius fueras dimicaturus. IN ARMIS apud armatum, cuius consilium cupiditas mea fata diu vivendo, ut in bucolicis "o Lycida, vivi pervenimus" . 'vici' autem 'mea fata', id est naturalem ordinem vita longiore superavi, in hocdixit, referens se ad naturalem ordinem, non ad fatum proprium; nam fata superare nemo hominum potest. unde multi sic distinguunt 'contra ego vivendo vici' vitam scilicet filii: nam hoc est 'superstes restarem ut genitor': ut 'mea fata' per exclamationem dictum sit. sciendum tamen, etiam inrationabilia dolentibus dari. vivendo vici id est reddidissem. POMPA exequialis. NEC VOS ARGVERIM T. exonerat eorum pudorem, ne videantur ei causa orbitatis fuisse, dicens sibi hoc fataliter debitum. SENECTAE deest aetati; nam senecta aetas dicitur: Sallustius «senecta iam aetate». Per se autem plenum est si ‘senectus’ dicamus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
bene modo. uno enim codemq die: & fortiter fecit & periit. ut haec pri¬
ma hies bello dedit: hec eadem aufert. ⁊ archadas ad portas ruere.
eos dicit qui intra cuuitatem sunt.i De more uetusto: quia antea per
noctem adauera pra funere ferebantur cum faculis. is Rapuert face̾
raptim & festinanter tulit. ⁊ Discriminat: diuidit. Inde & discrim̃
teretro pallante reposto. posito pallantis feretro. tlam arcriptosis est .i.
Non haec o palla dederas promissa parenti: Cauciꝰ ut sȩuo uelles te cre¬¬
dere marti: cduplex expositio est. aut enim hoc dicit non mihi talia
promitebas ut crederem caucius te dimicatuꝵ: ut intelligamus pro¬
ficiscentem pallantem promisisse patri uictoriam: caedem hostium:
plurima spolia. qui enim haec cogitat cautele obliuiscitur auidita¬
te uincendi. aut certe non nempe accipiamus: ut in terentio. non
ta hunc rus hinc prodisse aiebas: idest non pro nempe. ut nunc sit

Expanded text:
Latio' pro 'in Latio'. bene 'modo'; uno enim eodemque die et fortiter fecit et periit, ut "haec te priLatio' pro 'in Latio'. bene 'modo'; uno enim eodemque die et fortiter fecit et periit, ut "haec te prima dies bello dedit, haec eadem aufert" . alii 'modo' paueos dicit qui intra civitatem sunt. DE MORE quia antea per noctem cadavera funerabantur cum faculis. RAPVERE FACES raptim et festinanter tulerunt. DISCRIMINAT dividit: unde et discrimen 149 Feretro pallante reposto id est posito Pallantis feretro: nam antiptosis est. Ad v. 152 Non haec o palla dederas promissa parenti cautius v. s. v. t. c. m. duplex expositio est. aut enim hoc dicit: non mihi talia promittebas, ut crederem cautius te dimicaturum; ut intellegamus proficiscentem Pallantem promisisse patri victoriam, caedem hostium, plurima spolia; qui enim haec cogitat, cautelae obliviscitur aviditate vincendi. aut certe 'non' pro 'nempe' accipiamus, ut in Terentio "non tu hunc rus produxisse aiebas?" id est
Abbreviated transcription (Latin):
aucdierat si fata locum sedemq dedissent. n Saxa troiana: ambitiose ait.¬
quasi troianus fataliter debita.. Pepigere dies. padti sunt. Nami ab eo qdđ̃
est pacistor & pepigi & pactus sum facit. sicut ab eo quod est parto &
parsi ẽ peperci. ⁊ Pace sequestra. media. nam sequester est meduis iater
duos altertantes: apud quem aliquid ad tempus seponitur. pacem ergo
sequestram inctucias dicit. idest pacem temporalem: & mediam inter bel¬
lum preteritum & futuꝵ: s Mixtiq impine latini. apud maiores ma
qnia erat cara fidei: adeo ut inter porsennam & romanus fadas inducis
tum lucti citenses in urbe celebrarentur: ingressi hostium duces: curuli
ad epitethon transtulit nomen propruim. Nam bipennis per se plenum
nus ligni est. nam est inter specialia nominatum. s. Plaustris gemenitib.
sub pondere sonantib .. Quae modo uictorem latio pallanta ferebat:

Expanded text:
'viam' rationem. et bene cum exceptione pollicetur dicens, si voluntatem nostram fortuna comi'viam' rationem. et bene cum exceptione pollicetur dicens, si voluntatem nostram fortuna comiquasi Troianis fataliter debita. PEPIGERE DIES pacti sunt: nam ab eo quod est ‘paciscor’ et ‘pepigi’ et ‘pactus sum’ facit, sicut ab eo quod est ‘parco’ et ‘parsi’ et ‘peperci’. PACE SEQVESTRA media ac temporali; nam sequester est medius inter duos altercantes, apud quem aliquid ad tempus seponitur. ‘Pacem’ ergo ‘sequestram’ indutias dicit, id est pacem temporalem et mediam inter bellum praeteritum et futurum. MIXTIQVE INPVNE LATINI apud maiores enim magna erat cura fidei, adeo ut inter Porsennam et Romanos factis indutiis, cum ludi circenses in urbe celead epitheton transtulit nomen proprium: nam bipennis per se plenum nus ligni: nam est inter specialia nominatum. Ad v. 138 Plavstris gementibus sub pondere sonantibus. Ad v. 141 Quae modo victorem Latio pallanta ferebat '
Abbreviated transcription (Latin):
gero: sed cum turno ꝑ quod eor captat fauorem. s huic morti: de¬
hoc est internitione. postest enim & pace finiri. s Uixet. pro uixiss&.
& est syncope. s Deus aut sua dexetra dediss&. uictoria uel uita: quia
duplici ratione consistit uidtoria: aut uirtute: aut uoluntate fortu-
stabatur auctoritas. s Odiis & crimine drances infensus uiueni turno:
contrariam: aut turti crimine: qui tot uiris causa mortis extiterat. is
Orsa refert. cepta uerba. n O fama ingentior armis. frustra ait donatus
hoc nomen de his esse quae non recipiunt comparationem. Nam quia
argumettum recipit & comparatur. alia illa sunt nomina in quibus
est dubitatio utrum comparentur. ut est perfectus quia siuelis compari.¬
re: incipit perfedtus non esse perfectus.: Celo tela equem. pro his que
in celo sunt idest dis. ut caeruleus tybris celo gratissimus amnis. ii lusti¬
puloꝵ pro agrestib populis. s Si qua uam dederit fortuna latino: & be¬

Expanded text:
GERO ‘sed cum Turno’: per quod eorum captat favorem. HVIC MORTI GERO ‘sed cum Turno’: per quod eorum captat favorem. HVIC MORTI hoc est internicione: potest enim et pace finiri. VIXET pro ‘vixisset’: et est syncope. DEVS AVT SVA DEXTRA victoriam vel vitam quia duplici ratione consistit victoria, aut virtute aut volstabatur auctoritas. odiis et crimine drances infensus ivveni turno acontrariam: aut Turni crimine, qui tot viris causa mortis exstiterat. Ad v. 124 Orsa refert coepta verba. o fama ingens ingentior armis frustra ait Donatus, hoc nomen de his esse quae non recaugmentum recipit, et comparatur. Alia illa sunt nomina, in quibus est dubitatio utrum comparentur, ut est ‘perfectus’: quod si velis comparare, incipit ‘perfectus’ non esse ‘perfectus’. CAELO AEQVEM pro his qui in caelo sunt, id est diis, ut «caeruleus Thybris c. g.». IVSTIpulorum» id est ‘agrestibus populis’. SI QVA VIAM DEDERIT ‘viam’ ratio
Abbreviated transcription (Latin):
ni. idest de lauro lauino. n Uelati ramis olee: non coronati: nec e-¬
nim lugentes decebat: sed instructi & ornati: idest in manib oluiae
ramos ferentes. Sic homerus
iuuencum. cum uictis non aut uelentur aut coronentur uictimae sed
ornentur.  Ueniamq rogantes: beneficium. o ferroq fusa: que fu¬¬
sa modo interempta aliaᷤᷤ fugata. sed discernuntur epitethis. ut si
ditas ferro fusus uel moetu fusus. i Redder&: ostendit iam campos¬
esse in troianor potestate. s Q aethere cassis: idest uacuis. Unde &̾
uare certamen.s Haud aspernanda: uista: non contemnenda. Sepul¬
ture enim uult beneficium generaliter debetur uniuersis.u insuꝑ
addidit: accumulat uerbis beneficium dicens: pacem se etiam uuuis
aptum. u guaemam. quanta & qualis. nam admirantis est: nec enim
dubitat cura ipse dicat indigna. si lmplicuit: inuoluit inuitos. s Nec
ueni: nec uenissem: tempus pro tempore.s Nec bellum cum gente

Expanded text:
ni’, id est de Laurolavinio. VELATI RAMIS OLEAE non coronati: nec eni’, id est de Laurolavinio. VELATI RAMIS OLEAE non coronati: nec enim lugentes decebat, sed instructi et ornati, id est in manibus olivae ramos tenentes: sic Homerus i.», cum vittis non ut velentur aut coronentur victimae, sed ut ornentur. VENIAM PRECANTES beneficium. FERRO QVAE FVSA ‘fusa’ modo interempta, alias fugata; sed discernuntur epithetis, ut si dicas ‘ferro fusus est’, vel ‘metu fusus est’. REDDERET ostendit iam campos in Troianorum esse potestate. ET AETHERE CASSIS privatis, vacuis: unde et vare certamen. HAVD ASPERNANDA iusta, non contemnenda: sepulturae enim beneficium generaliter debetur universis. INSVPER ADDIT accumulat verbis beneficium, dicens pacem se etiam vivis aptum. QVAENAM quanta et qualis: nam mirantis est; nec enim dubitat, cum ipse dicat ‘indigna’. INPLICVIT involvit invitos. NEC VENI pro ‘nec venissem’: tempus est pro tempore. NEC BELLVM CVM GENTE
Abbreviated transcription (Latin):
legio: od autem air moesta archadas intelligimus. Inde infert teu
tit mille iuxos. . Uersis archadas armis. lugentum more mucronẽ
haste non cuspside contra terram tenentes scuta etiama inuertentes
propter numina illic depidta. ne eoꝵ simulachra cacdaueris polluere.¬
tur aspectu. ut non nullis frustra plac&̾. nam lugentum mos est pu¬
oris habitus imutatio n alias hinc ad lacrimas: ad aliam sepulturata.
esse possint sed qđ ab his recedimus eos minq̃ iusuri. Elinc ortumẽ
ut enam maledidti significationem interdum uale optineãt. Ut re
rentius. Ualeant qui inter nos discidium uolunt hoc est.t.t.t .a.a.¬
ita a nobis discedant: ut nunꝗͣ ad nostrum reuertantur aspectum.
Ergo cum mortuo dicitur uale. non ethimologia consideranda est sed
consuetudo. qđ nullis uale dicimus nisi a quib discectimus .. Ora¬
tores: legati a perorando. pro r.p. nominati. es Urbe latina: pro lati¬

Expanded text:
legio. Quod autem ait ‘maesta’, Arcadas intellegimus: unde inferius ‘Tlegio. Quod autem ait ‘maesta’, Arcadas intellegimus: unde inferius ‘Ttit mil. v.». VERSIS ARCADES ARMIS lugentum more mucronem hastae, non cuspidem contra terram tenentes: scuta etiam invertentes propter numina illic depicta, ne eorum simulacra cadaveris polluerentur aspectu, ut non nullis frustra placet: nam lugentum mos est prum'. Ad v. 96 Nos alias hinc ad lacrimas ad aliam sepulturam, iesse possunt, sed quod ab his recedimus, eos numquam visuri. hinc ortum est ut etiam maledicti significationem interdum 'vale' obtineat, ut rentius «valeant qui inter nos discidium volunt», hoc est ita a nobis discedant, ut numquam ad nostrum revertantur aspectum. Ergo cum dicitur mortuo ‘vale’, non etymologia consideranda est, sed consuetudo, quod nullis ‘vale’ dicimus nisi a quibus recedimus. ORATORES legati, a perorando pro re publica nominati. VRBE LATINA pro ‘Lati
Abbreviated transcription (Latin):
le praerantꝰ. meluis tamen est iuibaꝰ truncos ferre ipsos duces. hoc
est cducum spolia: aut trophea ipsos duces docerit. sic supra. mani¬
busq meis mezentuis hic est.⁊ inimicaq nomina figi. pro inimi¬
cor ducit autem affixos tropheis titulos: cum notainib occisoꝵ.
Ducitur infeliax acȩtes: quasi qui consternatus iumio dolore ire nõ
poterat. & bene ex rer permutatione expressit doloris magnitudi¬
nem dicens. ita doluisse acoetem ut pone caretis humano sensu ꝑ
se ire non possaꝰ. & iequum ita sensisse interitum dñi: ut in huma¬
num migrares affectum. Nam cꝰ lacrunabat. & sponte sequebatꝰ
cadauer. ⁊ ẜ oedans uel cruentans uel lacerans. s Terre: in terra.s
Positis insignib: sine faleris. qđ autem equum dicit lacrimare non
marum est cum homerus etiam diuinantem indircerat.i. Aethon.
tantum balteum ut leginus supra. u Phalanx: lingua macedonũ

Expanded text:
le praeerant. melius tamen est, iubet truncos ferre ipsos duces, id le praeerant. melius tamen est, iubet truncos ferre ipsos duces, id est busque meis Mezentius hic est» INIMICAQVE NOMINA FIGI pro ‘inimicorum’. Dicit autem adfixos tropaeis titulos cum nominibus occisorum. DVCITVR INFELIX quasi qui consternatus nimio dolore ire non poterat. Et bene ex rerum permutatione expressit doloris magnitudinem, dicens ita doluisse Acoeten, ut paene carens humano sensu per se ire non posset; equum ita sensisse interitum domini, ut in humanum migraret adfectum: nam et lacrimabat et sponte sequebatur cadaver. FOEDANS vel cruentans, vel lacerans. TERRAE in terram. POSITIS INSIGNIBVS sine faleris. Quod autem equum dicit lacrimare non mirum est, cum Homerus etiam divinitatem induxerit. AETHON tantum balteum, ut legimus supra. PHALANX lingua Macedonum
Abbreviated transcription (Latin):
cdicamus. qoł de multis proprie dicimus. Sane figurate docit. u Uestem
induit: ut excuuias indutus achillis. cum in usu sit induit illa re. ut
unam induit uiuen. altera caput eius uelauit. Nam supra duas uestes
dexit esse prolatas. obnubit autem uelauit. translatio a nubib quib regi¬
tur caelum. Unde & nuptiae dicunt᷑. quod nubentum capita ueleatur. si¬
Laurentis praemia pugnae: mutit praemia quae de praeda laurenus pugna
substulerat. nam preda est que cĩpitur. premium qđ offertur. i Equos &
tela quibo spoliauerat hostem: uel pallas uel eneas. nam ambigue po¬
situm est. Spolia autem cum proprie ea tantum sutt quib hostis
spoliari potest. ut lorica uel uestis abusiue iam spolium dicitur ꝗd¬
quid hostib tollitur. Unde est postꝗ̃ illum uita uidtor spoliauit
achilles. ⁊ Umbris inferias: proprie. nam inferiae surit sacra mor.

Expanded text:
dicamus, quod de multis proprie dicitur. sane figurate dixit 'vestem dicamus, quod de multis proprie dicitur. sane figurate dixit 'vestem induit', ut "exuvias indutus Achillis" , cum in usu sit 'induit illa re', ut unam induit iuveni, altera caput eius velavit: nam supra duas dixit vestes esse prolatas. ‘Obnubit’ autem est velavit, translatio a nubibus quibus tegitur caelum: unde et nuptiae dicuntur, quod nubentum capita velantur. Lavrentis praemia pugnae mittit praemia, quae de praeda Laurentis pugnae sustulerat: nam praeda est quae eripitur, praemium quod offertur. Ad v. 80 Equos et tela quibus spoliaverat hostem vel Pallassitum est. Spolia autem cum proprie ea tantum sint quibus hostis spoliari potest, ut lorica vel vestis, abusive iam spolium dicitur quicquid hostibus tollitur: unde est «postquam illum vita victor s. Ad v. 81 Umbris inferias proprie: nam inferiae sunt sacra mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
pingiuaq in uerub torrebimus exta colurnis. ficulnum lignum.
ut horatuis. olim truncus eram ficulnus unle lignum.Item aprugnũ
callum.is Obtentu frondis inumbrant. ueluti camaram quanctam
capulo ramor extensione feterunt.s Agresti sublimen stramine
ponunt: hoc est super frondes ponunt. Nam hic reddit quod ob-¬
miserat supra dicens extructos thoros. nec addens unde. ⁊ Demen¬
sum: participium est ueniens ab eo quod est metor. sane ab eo qđ
est metum preteritum ꝑfectum messui facit. n Sua forma recessit.
propria pulchritudo.s auroq ostroq unum que uacat et est addi¬
tum hiatus causa. s Leta labor. figura est. laetus illius rei. Nam mo-¬
do dicimus laetus labore.s Discreuerat: depinxerat. simul amantis af¬¬
fectus ostenditur.  hari unam: de duob & hori alter & hor unũ
possumus dicere. Nam artegrahi hoc tantum uetant: ne de otuob aliũ

Expanded text:
"pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis" , 'ficulnum lignum', "pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis" , 'ficulnum lignum', ut Horatius "olim truncus eram ficulnus, inutile lignum" , item 'aprugnum callum'. Ad v. 66 Obtentu frondis inumbrant veluti cameram quandam capulo ramorum ex hoc est supra frondes ponunt: nam hic reddit quod omiserat supra dicens ‘extructos toros’, nec addens unde. DEMESSVM participium, veniens ab eo quod est ‘metor’. Sane ab eo quod est ‘meto’ praeteritum perfectum ‘messui’ facit. SVA FORMA RECESSIT propria pulchritudo. AVROQVE OSTROQVE RIGENTES unum ‘que’ vacat et est additum hiatus causa. LAETA LABORVM figura est ‘laetus illius rei’; nam modo dicimus ‘laetus labore’, ‘laetus ingenio’. DISCREVERAT depinxerat. Simul amantis adfectus ostenditur. HARVM VNAM de duobus et ‘horum alterum’ et ‘horum unum’ possumus dicere: nam artigra
Abbreviated transcription (Latin):
catasiopomenon quam de pallantis rcditu promiserit patri.n ł udendis
uulnerib: a tergo illatis. & est consolatio. ⁊ Nec sospite: antiptosis
pro sospiti: hoc dicit si fugiss& uulneratus a tergo: ipse ei optares in¬
teritum. s Haec ubi defleuit: hoc est postꝗͣ haec cum lacrimis docit.
flere enim est cum uoce lacrimari. Unde habemus in.ui. continuo au¬
ditȩ uoces uagitus & ingens infantumq anime flentes in lip. ⁊ Toto
lectos ex agmine: troianos. tuscos archadas.  Exigua. ꝗͣuis enim ma¬
gna sint orbitati patris prodesse non possunt.s Feretrum: graete fer¬
tron dicitur. Unde per dieresin fertron feretrum fecit. Nam latine
capulus dicitur. Unde ait plautus capularis senex: idest uicinus capu¬
lo & dictus est capulus eo qđ corpus capiat. ÷ Uiminȩ querno. sunt
aliquae durae deruiationes: tamen eis sic utimur: cum adiunctione¬
alterius nominis. ut quernum uimen. item colurnum ueru. ut

Expanded text:
κατὰ τὸ σιωπώμενον: quam de Pallantis reditu promiserat patri. PVDENDIS κατὰ τὸ σιωπώμενον: quam de Pallantis reditu promiserat patri. PVDENDIS VVLNERIBVS a tergo inlatis: et est consolatio. NEC SOSPITE antiptosis est pro ‘sospiti’. Et hoc dicit: si fugisset vulneratus a tergo, ipse ei optares interitum. HAEC VBI DEFLEVIT hoc est postquam haec cum lacrimis dixit; ‘flere’ enim est cum voce lacrimare: unde habemus in sexto «continuo auditae voces, vagitus et ingens infantumque animae f.». TOTO LECTOS EX AGMINE Troianos, Tuscos, Arcadas. EXIGVA quamvis enim magna sint, orbitati patris prodesse non possunt. FERETRVM graece φέρτρον dicitur, unde per diaeresin feretrum fecit: nam latine capulus dicitur: unde ait Plautus «capularis senex», id est dignus capulo, qui dictus est capulus ab eo quod corpus capiat. VIMINE QVERNO sunt aliquae durae derivationes; tamen eis sic utimur ut ‘queutimur ut 'quernum vimen', item 'colurnum veru', ut
Abbreviated transcription (Latin):
detur autem dolore quod quaeri non potest de fortunae crudeli¬
tite. qui ei uno eodemq tempore. & tarita contulit beneficia: & ta
le intulit damnum. Tene inuidit fortuna mihi. It liber pam.¬
tus eneas ⁊ Cum tura prelia gente: sub aiubimus fore: ꝙ foris
⁊ forte etiam uota suscepit porest a unum esse fors & forte. idẽ
forsitan. i Cumulatq altaria donis. & sacrificat & suscipit. Natu¬
raliter autem quęritur: de errore mentis humane. i Nil iam ce¬
lestib ulli debentem: Uiuu etum superori sunt. mortui ad inferosꝑ
titienit. Unde ia xeii. Nos omihi manes este boi: qm̃ superis aduer
sa uolutitas. Superis autem debemus oninia donec iuuimus. ideo
quia ut dicunt physici cum nasci caperimus sortunur a solȩ sp̃i
a luna corpus. a marte sanguinem: a mercurio ingenium a ioue
desiderium: a uedere cupiditates: a saturtio humorem. que ornib
singulis reddere uidentur extindi.  Nato moesti comitatnur honore¬

Expanded text:
detur autem dolere quod queri non potest de Fortunae crudelidetur autem dolere quod queri non potest de Fortunae crudelitate, quae ei uno eodemque tempore et tanta contulit beneficia, le intulit damnum. ‘Invidit F.’, ut «Liber pamtus Aeneas. CVM DVRA PRAELIA GENTE subaudimus ‘fore’. FORS ET forte etiam vota suscipit. Potest et unum esse ‘forset’, ideo ‘forsitan’. CVMVLATQVE ALTARIA DONIS et sacrificat, et suscipit vota. Naturaliter autem queritur de errore mentis humanae. NIL IAM CAELESTIBVS VLLIS vivi enim superorum sunt, mortui ad inferos pertinent, unde in duodecimo «vos o mihi manes este boni, quoniam s. a. v.». Superis autem debemus omnia donec vivimus, ideo quia, ut dicunt physici, cum nasci coeperimus, sortimur a Sole spiritum, a Luna corpus, a Marte sanguinem, a Mercurio ingenium, a Iove bonorum desiderium, a Venere cupiditatem, a Saturno humorem: quae omnia singulis reddere viderentur extincti. VANO MAESTI COMITA
Abbreviated transcription (Latin):
lam omnes matres hoc est mulieres nobiles in sicilia remansisse docit.
excepta euriali matre. de qua legimus quae te sola puer tantis e ma¬
Naturale enim est ut intermissa lamenta repetantur: cum aliquis no¬
tus actueterit. Sic in stacio ingressis ducib deriuo defietur achemor.
Niuei fultum pallantis: late pataꝰ hoc epitethon. referri enim potest:
& ad candorem pristine pulchritudinis: & ad pallorem ex mor¬
non dum setoso. y ł ene inquit: iteratio est. nam supra att: lacri¬
mis sic fatur abortis. sic in quinto posuit. & fidam sic fatur ad¬
airem & paulo post intulit. dic ait. Sane scienctum hanc elocu.¬
tionem talis esse qualis illa ubi defletur eurialus. Nam locisom¬
nib com̃ouc miserationem: ab atate: a tempore: a uulnere.: a
spe parentis.. Cum leta uenir& iuidit fortuna mihi. ac sidice¬
ree quantum nocer& actuersa: cum leta talem intulit casum. I¬

Expanded text:
nam omnes matres, hoc est mulieres nobiles, in Sicilia remansisse dixit, nam omnes matres, hoc est mulieres nobiles, in Sicilia remansisse dixit, excepta Euryali matre, de qua legimus «quae te sola puer tantis e manaturale enim est ut intermissa lamenta repetantur, cum aliquis notus advenerit: sic in Statio ingressis ducibus denuo defletur Archemorus. Ad v. 39 Nivei fultum pallantis late patet hoc epitheton: referri enim potest et ad candorem pristinae pulchritudinis, et ad pallorem ex mornondum saetoso. Ad v. 42 Tene inquit iteratio est; nam supra ait 'lacrimis ita fatur obortis', sicaurem» et paulo post intulit «dic ait». Sane sciendum hanc tionem talem esse, qualis illa ubi defletur Euryalus: nam locis omnibus commovet miserationem, ab aetate, a tempore, a vulnere, a spe parentis. cum laeta veniret invidit fortuna mihi ac si diceret: quantum noceret adversa, cum laeta talem intulit casum? vi
Abbreviated transcription (Latin):
filomodoris bello sit crassus occisus. qui iturus ad praelim a¬¬
uellere signa utx potuit. is Interea socios: donec tempus obsidio¬
nis adueniat. i. Qui solus honos acheronte sub ito est: propter
tis sub imo est. quia haec res ad umbras tantum ꝑtin&ꝰ. Nim apud
Quem non uirtutis egentem: ennii uersus est. u funere mersus a¬¬
cerbo imaturo. translatio a pomis. s Qui parrasio euandro archadi¬
co a ciutate archadiȩ. quam donatus uult a parraui dictam quod p¬
cedit si parra nomen est graetum. si autem latinum est stulte sensit
Nam graecum nomen gretam ethimologiam non recipit. s lbat. pro ie¬
rat. s alumno. alummiᷤᷤ est: qui grece ⁊pochiuoo dicitur: quod no¬
men quia latinum non est: ut ab eo quod est nutritor inueniamus
eum qui nutritus est. transiit ad nomen aliud & alumnum docit.
liades crinem de more solute: has enee ancillulas intelligimus.

Expanded text:
filio in Orodis bello sit Crassus occisus, qui iturus ad proelium afilio in Orodis bello sit Crassus occisus, qui iturus ad proelium avellere signa vix potuit. INTEREA SOCIOS donec tempus obsidionis adveniat. QVI SOLVS HONOS ACHERONTE SVB IMO EST propter te sub imo', quia haec res ad umbras tantum pertinet: nam apud QVEM NON VIRTVTIS EGENTEM Ennii versus est. FVNERE MERSIT ACERBO inmaturo: translatio a pomis. QVI PARRHASIO EVANDRO Arcadico a civitate Arcadiae, quam Donatus vult a parra avi dictam: quod procedit, si parra nomen est Graecum; si autem Latinum est, stulte sensit, nam Graecum nomen etymologiam Latinam non recipit. IBAT pro ‘ierat’. ALVMNO alumnus est qui graece τρόφιμος dicitur: quod nomen quia in Latino non est, ut ab eo quod est nutritor, inveniamus eum qui nutritus est, transiit ad nomen aliud et alumnum dixit. ILIADES CRINEM DE MORE SOLVTAE has Aeneae ancillulas intellegimus:
Abbreviated transcription (Latin):
deo ut tarquinius pro multis scelerib suꝑbi nomen accipera.i
Merentuuis hic est: talis. ut hunc ego te euriale .i. Murosq latinos:
Iam campestri superauimus prelio: Restat ut etiam obsidione ui-¬
tamus. credit enim quod sibi iam aperte nullus occurrat. nec ina¬
niter. nam & paulo post dicturus est turnus furta paro belli. &
in duodecimo: latinus utx urbe tuemur spes italas. i Arma pa-¬¬
rate animis: aut hẏpallage est: pro armis parate. animos: aut cer¬
te est mutanda distinctio. ut sit animis &̾ spe praesumite bellũ
Bene autem ait praesumite: quasi rem iam sui uiris: ut ei deberi
mora sius cum captatis auguriis ad bellum exire cȩperimus. Uel¬
lere autem proprie doxit. quia romana signa figebantur in castris
ut cum ad bellum eundum fuiss& captatis auguriis euellebant᷑
e terra. Nam alibi ea figi non licebat. sed inter auguria etiam
hoc habebatur. si auellentem facile sequerentur. adeo ut cum

Expanded text:
deo ut Tarquinius pro multis sceleribus superbi nomen acceperit. deo ut Tarquinius pro multis sceleribus superbi nomen acceperit. MEZENTIVS HIC EST ‘talis est’, ut «hunc ego te Euryale». MVROSQVE iam campestri superavimus proelio, restat ut etiam obsidione vincamus: credit enim quod sibi iam aperte nullus occurrat. Nec inaniter: nam et paulo post dicturus est Turnus «furta paro belli», et in duodecimo Latinus «vix urbe tuemur s. I.». ARMA PARATE ANIMIS aut hypallage est pro ‘armis parate animos’: aut certe est mutanda distinctio, ut sit ‘animis et spe praesumite bellum’bene autem ait 'praesumite', quasi rem iam sui iuris, ut ei deberi mora sitis, cum captatis auguriis ad bellum exire coeperimus. lere’ autem proprie dictum, quia Romana signa figebantur in castris, et cum ad bellum eundum fuisset, captatis auguriis avellebantur e terra: nam alibi ea figi non licebat. Sed inter auguria etiam hoc habebatur, si avellentem facile sequerentur, adeo ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
plurima muros accipit patrios. i Clipeumq ex aere. figuratius qͦ si
creum diceraꝰ .. Ensem collo suspendit eburnum: uaginama ebus¬
neam. sane ebur eboris facit non eburis: sicut murtaur murtauris.
Unde quia in principalitatis ratione uaretas iniuenitur: etiam deri¬
ab eo qđ est eboris.: Maima res effecta uiri. occiso tatito duce
simul etiam trophaei ostenditur causa. s abesto: absit. nam tertia
persona est. u o uod superest: de reliquo. & est ab soluta locutio.i.¬
Q de rege superbo primiciae: aut hoc dicit. primitiae iste quas feci¬
mus non de plebe sunt sed de rege superbissimo: aut certe super
hum regem turnum accipiamus. nam de ipso legunus. ac rutulo
obsessu uͦiuenis tunc ussa superba miratur: ut sit sensus. hac
spolia & hanc primam belli partem superbo turno substulimus. Na
hoc epitethon proprium turni est. qđ ei urrgilius pro ingenti
scelere dat. apud maiores etum superbia ingeas facinus fuuit. a

Expanded text:
pluplu‘aereum’ diceret. ENSEM COLLO SVSPENDIT EBVRNVM vaginam eburneam. Sane ‘ebur eboris’ facit, non ‘eburis’, sicut ‘murmur murmuris’: unde quia in principalitatis declinatione varietas invenitur, etiam deriab eo quod est ‘eboris’. MAXIMA RES EFFECTA VIRI occiso tanto duce: simul etiam tropaei ostenditur causa. ABESTO absit: nam tertia persona est. QVOD SVPEREST id est de reliquo: et est absoluta elocutio. ET DE REGE SVPERBO PRIMITIAE aut hoc dicit: primitiae istae quas fecimus, non de plebe sunt, sed de rege superbissimo: aut certe rege superbum Turnum accipiamus - nam de ipso legimus «at Rutulum abscessu iuvenis tunc iussa superba miratur» - ut sspolia et hanc primam belli partem superbo Turno sustulimus. nam hoc epitheton proprium Turni est, quod ei Vergilius pro ingenti scelere dat. apud maiores enim superbia ingens facinus fu
Abbreviated transcription (Latin):
cub excedificatis. ideo autem nunc tropheum ponit eneas: quia nec¬
dtum plenam est uictoriam consecutus. sed occiso mezentio fugauit
ecercitum. plenae enim uictoriae ut supra docimus triumphus debe¬
tur. & persoluit uota uel propter tanti ducis interitum: uel quia fas
erat etiam de primitiis sacrificare. is sibi magne tropheum bellipo.¬
tens. hoc per parentesin didum est. Aptat. apte locat & congrue. s¬
Telaq trunca iiri: prefradta: ita enim in tropheis poni consuerunt.¬
uuenalis. & fracta de casside buccula pendens & currum temone
folłumq locis .xii. uulnerib appetitum. quia ut supra doit tocius
iuscie populus. in .xii. partes fuit diuisus. ut gens illi triplex popu¬
li sub genite quaterni. qui singulis lucomonibꝰ parebant.i. Moris
autem fuit ut interemptos duces omnis uulnerabat exercitus. si¬
cut enam homerus de hectore comiemorat. Unde est que circũ

Expanded text:
cubus exaedificatis. Ideo autem nunc tropaeum ponit Aeneas, quoniam noncubus exaedificatis. Ideo autem nunc tropaeum ponit Aeneas, quoniam nondum plenam est victoriam consecutus, sed occiso Mezentio fugavit exercitum: plenae enim victoriae, ut supra diximus, triumphus debetur. Et persolvit vota vel propter tanti ducis interitum, vel quia fas erat ut de primitiis sacrificaretur. TIBI MAGNE TROPAEVM BELLIPOTENS hoc per parenthesin dictum est. APTAT apte locat et congrue. TELAQVE TRVNCA VIRI praefracta; ita enim in tropIuvenalis "et fracta de casside buccula pendens et curtum temone fossvmque locis duodecim vulneribus adpetitum: quia, ut supra diximus, totius Tusciae populus in duodecim partes fuit divisus, ut "gens illi triplex, populi sub gente quaterni" , qui singulis lucumonibus parebant. moris autem fuit ut interemptos duces omnis vulneraret exercitus, sicut etiam de Hectore Homerus commemorat. unde est "quae circum
Abbreviated transcription (Latin):
mutatur pallas. Sic dictum est reliquias danaum atq im̃itis achilli.
item forsitan & priami fuerint que facta requiras. n primo uictor
soluebat eoo: ante ꝗͣ luctum subimꝰ & funeraretur. primo autem
edo subaudimus tempore. Nam graete t̾io dicitur quam nos auro¬
ram uocamus. Homerus pod os dextunos noõs quod nomen latinis tra¬
erunt per deruationem. ut dicerent. & letus eois eurus equis. item
eo absq acies. sane ut etiam supradicit in hoc sermone prima syllaba
naturaliter longa est. sed cum opus fuerit corripitur. aut licentia
nominis proprii: aut quia eam uocalis sequitur. s Constituit tu¬
mulo: in colle. quia tropea non fingebantur nisi in eminentiorib¬
locis. Salustius de pompeio de uictis hispanis trophaea in pirineis
constitut. ex quo more trophaea in urbib confingebantur in ar¬

Expanded text:
mittatur Pallas" . sic dictum est "reliquias Danaum atque inmitis Achilli" mittatur Pallas" . sic dictum est "reliquias Danaum atque inmitis Achilli" , item "forsitan et Priami fuerint quae fata requiras" . Ad v. 4 Primo victor solvebat eoo antequam luctum subiret et funestaretur. 'primo' autem 'Eoo' subaudimus 'tempore'; nam Graece ἠώς dicitur quam nos auroram vocamus: Homerus ait ῥοδοδάκτυλος ἠώς . quod nomen Latini traxerunt per derivationem, ut dicerent "et laetus eois Eurus equis" , item "eoasque acies" . sane ut etiam supra diximus, in hoc sermone prima syllaba naturaliter longa est, sed cum opus fuerit, corripitur, aut licentnominis proprii, aut quia eam vocalis sequitur. CONSTITVIT TVMVLO ‘in tumulo’, in colle, quia tropaea non figebantur nisi in eminentioriblocis: Sallustius de Pompeio ait «devictis Hispanis tropaea in Pyrenaei iugis constituit». Ex quo more in urbibus tropaea figuntur in ar
Abbreviated transcription (Latin):
CCEANUM interea surgens aurora. More suo pratermisit
noctis descriptionem: quam transisse indicat. praesens ortus
diei. & hoc est unde ait horatus. Nec uerbum uerbo cu¬
rabis reddere ficdus Interpres. Quae enim naturalia sunt om
sacrificarent. Si tamen continger& ut uno eodemq tempore & funesta¬
retur quis & cogeretur operam dare sacrificii. sed laborabat ut ante cõ
capitolii cum ab inimicis ei filius nuntiaretur exctinctus ait. cadauer
sit. nec uoluit funus agnoscere donec templa dedicar& sc̃m quem
ritum etiam aeneas inductur ante operam dare sacrificiis. & sic ad
socioꝵ & pallantis sepulturam reuerti.n Praecipitant cura: urgent. lon.¬
gam etum dilationem sepultura non patitur. i Turbataq funere mẽs
est: funere pallantis catexochen. Nam est haec consuetudo apud poe¬
tas ut plebe segregent duces. Sic paulo post. interea socios inhumataq

Expanded text:
ceanum interea surgens aurora reliquit more suo praetermisit ceanum interea surgens aurora reliquit more suo praetermisit noctis descriptionem, quam transisse indicat praesens ortus diei. et hoc est unde ait Horatius "nec verbum verbo curabis reddere fidus interpres" : quae enim naturalia sunt omnsacrificarent. Si tamen contingeret ut uno eodemque tempore et funestaretur quis et cogeretur operam dare sacrificiis, elaborabat ut ante sacricatione cum ab inimicis ei filius nuntiaretur extinctus, ait ‘cadaver sit’, nec voluit funus agnoscere, donec templa dedicaret. Secundum quem ritum etiam Aeneas inducitur ante operam dare sacrificiis, et sic ad sociorum et Pallantis sepulturam reverti. PRAECIPITANT CVRAE urgent: longam enim dilationem sepultura non patitur. TVRBATAQVE FVNERE MENS EST funere Pallantis scilicet et κατ ̓ ἐξοχὴν: nam est haec consuetudo apud poetas, ut a plebe segregent duces. Sic paulo post ait «interea socios inhumataque
Abbreviated transcription (Latin):
cessit ut uitam requiram. fdedera autem pepigit: ꝑ translatiotiem dt̃e
idest non sic pugnauit lausus. ut ullum uitae relinquera desiderium:
Uenia beneficium. ut orantes ueniam. i. Hunc oro defende furorem: i¬
mico⁊ iam post fata sȩuare cupientem. n Defende autem probibe. ut
dum teneras defendo a frigore myrtos. & bene petit ab aenea qđ̃ scit ul
to concedere : ut probauit in filio. Petit autem non de euis pietate
dubitans sed timecis iram suoꝵ . Haud inscius. litotes figura est. nõ
enim dticit non ignarus. sed exspectans omnab uotis ut munera nec
spertio. idest libetiter accipio. In hac autem figirra plus cogitatur q̃
dictur. i Undantiq animam diffundit in arma cruore: Ordo est.
in arma undanti cruore animam diffundit. cuius sedem pleriq san¬
quncus uolent esseueꝰ sic est dictum ut una eadlema qua sangius
animusq sequuntur

Expanded text:
cessit, ut vitam requiram. ‘Foedera’ autem ‘pepigit’ per translationem dixit, cessit, ut vitam requiram. ‘Foedera’ autem ‘pepigit’ per translationem dixit, id est non sic pugnavit Lausus, ut ullum mihi vitae relinqueret desiderium. VENIA beneficium, ut «orantes veniam». HVNC ORO DEFENDE FVROREM inimicorum iram et post fata saevire cupientem. ‘Defende’ autem est prohibe, ut «dum teneras defendo a frigore myrtos». Et bene petit ab Aenea, quod scit eum ultro concedere, ut probavit in filio: petit autem non de eius pietate dubitans, sed timens iram suorum. HAVD INSCIVS litotes figura: non enim dicit ‘non ignarus’, sed expectans omnibus votis, ut «munera nec sperno», id est libenter accipio. In hac autem figura plus cogitatur, quam dicitur. VNDANTIQVE ANIMAM DIFFVNDIT IN ARMA CRVORE ordo est ‘in arma undanti cruore animam diffundit’, cuius sedem plerique sanguinem volunt esse. Et sic est dictum, ut «una eademque via sanguis animusque sequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
cunus qui bellum gerit. ss implicat: impedit. s Cernuus: cerniuuise¬
quus dicitur qui cadit in faciem quasi in eam partem qua cernimus.
Unde & pueri quos in ludis uidemus ea parte qua cernunt stantes cer¬
nuu uocantur. ut etiam uarro in ludis theatralib doc. is Clamore in
cenctunt caelum. implent & abusiue docit.i Troesq: gaudio. is latiniq¬
dolore i hausit calum mentemq recepit: hoc est aerem. lucretuis. in
hoc celo qui dicitur aer. & hoc dicit postꝗͣ respirauait: & Mentemq recep̃
post ꝑturbationem ex equi ueruentem riuna. ⁊ hostis amare. asper. & est
homeri de telo dictum. qđ hic ad hominem transtulit. Ille etum ait.
tirpop oigõp ⁊ Nullum in caede nefas: mori uiro forti nefas non est.
nec ego sicut uincerem ueni hoc est cum uoluntate procumbo. n hec
pepigit mibi foedera lausus: hoc est non cum hoc pacto a te lausus re-¬

Expanded text:
 qui bellum gerit. Ad v. 894 Inplicat inpedit. cernvus cernuus e qui bellum gerit. Ad v. 894 Inplicat inpedit. cernvus cernuus equus dicitur qui cadit in faciem, quasi in eam partem cadens qua cernimus: unde et pueri quos in ludis videmus ea parte, qua cernunt, stantes, cernuli vocantur, ut etiam Varro in ludis theatralibus docet. Ad v. 895 Clamore incendunt caelum implent. et abusive dixit. troesque hoc est Troidolore. HAVSIT CAELVM M. R. hoc est aerem: Lucretius «in hoc caelo, qui dicitur aer». Et hoc dicit: postquam respiravit et mentem recepit post perturbationem ex equi venientem ruina. HOSTIS AMARE aspere. Et hoc Homeri est de telo dictum, quod hic ad hominem transtulit: ille enim ait πικρὸν ὀιστόν. NVLLVM IN CAEDE NEFAS mori viro forti nefas non est, nec ego sic ut vincerem veni, hoc est cum voluntate procumbo. NEC TECVM MEVS HAEC PEPIGIT MIHI FOEDERA LAVSVS hoc est non cum hoc pacto a te Lausus re
Abbreviated transcription (Latin):
Exteptus tergo equo se praebente susceptus qđ sieri plerunq conspici.¬
mus. is laculis onerauit: aiuditas seuientis exprimitur saepuis.u Infesta
hasta: in uulnus parata idest parata. s Qua perdere posses: deest me.
Nam hoc dicit nisi extincto filio nulla se ratione potuisse superari. s di¬
Desine: scilic& mortem minari quando iam libenter moriturus adueni.n
Umbo: scutum: nam aparte totum intelligimus. i. laeuos equitauit in
orbes: scđm̃ artem militiae. nam equitans facillime superat᷑ a pedite.
In leuam autem ideo cirtabat: ut eneae dextram partem circumueni¬
r&̾ quae utiq nuda erat. is Pugna iniqua: pedes contra equestrem.Ø
Multa mouens: utrum in ipsura an in equum tela torquendꝰ. quo uulne¬
rato mezentius carebat effugio. s inter tempora: idest in frontem ⁊
Sellatoris equi: per quem bellum geritur. aliter hominem bellatorem di¬

Expanded text:
EXCEPTVS TERGO equo se praebente susceptus: quod fieri plerumque conspiciEXCEPTVS TERGO equo se praebente susceptus: quod fieri plerumque conspicimus. IACVLIS ONERAVIT A. aviditas saevientis exprimitur, ut saepius. INFESTA HASTA in vulnus parata, id est protenta. QVA PERDERE POSSES deest ‘me’: nam hoc dicit, nisi extincto filio nulla se ratione potuisse superari. NEC DIciat, sic altus Apollo’. DESINE scilicet mortem minari: quoniam libenter moriturus advenio. VMBO scutum: nam a parte totum intellegimus. LAEVOS EQVITAVIT IN ORBES secundum artem militiae: nam eques stans facillime superatur a pedite. In laevam autem partem ideo circuibat, ut Aeneae dexteram partem circumveniret, quae utique nuda erat. PVGNA INIQVA pedes contra equitem. MVLTA MOVENS utrum in ipsum, an in equum tela torqueret, quo vulnerato Mezentius carebat effugio. INTER TEMPORA id est in frontem. BELLATORIS EQVI per quem bellum geritur. Aliter hominem di
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝑ mortes: ꝑ omna mortis genera. idest per diuersa supplicia.i Uis
tem futuram. s R hebe dui ressiqua du mortalib ulla est. hoc loco
notant uirgilium critici. qđ homini sacrilego dedit prudentem sen¬
tertiam. quam rem ratio naturalis excusat. Ea enim quae ꝑ naturam
mouent animos: inquamius ꝑsonam cadunt. Unde &̾terentius ser-
turam offerunt cundtis: ut nequid nimis. i Spolia illa cruenta: arma
bus letatus.h.t.i.u.a. u Aut aperit si nulla uiam uis: aut si nullam o¬
stendit fortitudo rationem.s Neq fortissime credo: qđ dignaberis ha¬
bere domi nos teucros scilic& ignauos. nam hoc intelligimus ex eo qđ
dicit equo fortissime: plerũq ex alteruis personȩ uituꝑatione uel
laude. quid de alia dicatur agnoscimus. ut hoc loco troianos uitupe¬¬
ratos exequi laude cognoscimus. ltem alibi e contra ut nunc ille pa¬¬
ris scilic& adulter. nam illo loco expersona paridis uituperatur aeneas.

Expanded text:
NES PER MORTES per omnia mortis genera, id est per diversa supplicia. VIS NES PER MORTES per omnia mortis genera, id est per diversa supplicia. VIS tem futuram. RHAEBE DIV RES SI QVA DIV MORTALIBVS VLLA EST hoc loco notant Vergilium critici, quod homini sacrilego dedit prudentem sententiam: quam rem ratio naturalis excusat. Ea enim quae per naturam movent animos, in quamvis personam cadunt, illa vero tantum turam offerunt cunctis, ut «ne quid nimis». SPOLIA ILLA CRVENTA arma bus laetatus, habe tua’. AVT APERIT SI NVLLA VIAM VIS aut si nullam ostendit fortitudo rationem. NEQVE ENIM FORTISSIME CREDO quod dignaberis habere dominos Teucros, scilicet ignavos: nam hoc intellegimus ex eo quod dixit equo ‘fortissime’. Plerumque enim ex alterius personae vituperatione vel laude, quid de alia dicatur agnoscimus, ut hoc loco Troianos vituperatos ex equi laude cognoscimus. Item alibi e contra «et nunc ille Paris», scilicet adulter: nam illo loco ex persona Paridis vituperatur Aeneas.