comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
petre. Miscuit enimper sonã & suã ne illifacereꝰ uide¬
retur inluriã. Cum essemus inquit natura iudei . ea
facientes quȩ lege precepta sunt. & non ex gentibus
peccatores. Qui uel generaliter qui aidolis seruiunt.
peccatores sunt uel quos nunc putamus inmundos
scientes quod non possemus ex legis opere sed ex xp̃i
saluarifide credidimus in xp̃m. ut quod lex nobis
Quodsi recedentes alege in qua saluari non potuimus
transcendimus adfidem in qua non carnis quȩritur
circumcisio sed cordispurȩ deuotio & nunc agenti¬
bus recedendo hoc agimus ut qui cumq non est circum¬
cisus inmundus sit Ergo fides in xp̃m inqua nospu¬
tabamus ante saluari : magis peccati est ministra
quam iustitiȩ. quȩ aufertcircumcisionẽ. Quã qui non
habuerit inmundus est : sed absit ut quod semelds¬
truxi & sciui michi non profuisse: Rursum uindicẽ se¬
mel alege disce dens: legi sum mortuus. ut in xp̃m ui

Expanded text:
Petre miscuit enim personam suam, ne illi facere videPetre miscuit enim personam suam, ne illi facere videretur 412 injuriam, cum essemus, inquit, natura Judaei, ea facientes quae lege praecepta sunt, et non ex gentibus peccatores, qui vel generaliter, quia idolis serviunt, peccatores sunt, vel quos nunc putamus immundos, scientes quod non possimus ex Legis opere, sed ex Christi salvari fide, credidimus in Christum, ut quod Lex nobis Quod si recedentes a Lege, in qua salvari non potuimus, transcendimus ad fidem, in qua non carnis quaeritur circumcisio, sed cordis puri devotio: et nunc a gentibus recedendo hoc agimus, ut quicumque non sit circumcisus, immundus sit: ergo fides in Christum, in qua nos putabamus ante salvari, magis peccati est ministra, quam justitiae, quae aufert circumcisionem, quam qui non habuerit, immundus est. Sed absit, ut quod semel destruxi, et scivi mihi non profuisse, rursum vindicem. Semel a Lege discedens, Legi sum mortuus, ut in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
eum cupiunt ȩmulari: Nos natura iudȩi & non exgen¬
tibus peccatores: Subrepunt hoc lo co hȩretici quiridi¬
cula quȩdam & in epta fingentes. alunt nec spiritalẽ
peccare posse naturã. Nec iuste ali quid facere terrenã:
Quos interro gemus quare debona oliua ramifracti
sint : &curde oleastro inradicẽ bonȩ oliuȩ inserti.
sinec debono cadere quicquã potest. Nec demalo surge¬
re : aut quomodo uel paulus persecutus sit ante ȩccłam
sidenatura spiritali fuit : Aut postea apłs factus side
terrena fȩce generatus est : Quodsi terrenũ eũ fiusse
contenderint : Ipsius uerbaponamus: Framus filii
natura irȩ sic̃ & ceteri: Natura lude us est quidege¬
nere est abraham. & a parentibus die octaua circum¬
cisus est : Non natura ludeus qui postea factus est ex gen¬
tibus. Ut autẽ totũ argumentũ breuiser mone con¬
prehendat . Sensus est iste quitexitur : Nos idest egoetu

Expanded text:
eum cupiunt aemulari. Nos natura Judaei, et non ex geneum cupiunt aemulari. Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores. Subrepunt hoc loco Haeretici, qui ridicula quaedam et inepta fingentes, aiunt, nec spiritualem peccare posse naturam: nec juste aliquid facere terrenam. Quos interrogemus quare de bona oliva rami fracti sunt, et cur de oleastro in radicem bonae olivae inserti sint, si nec de bono cadere quidquam potest, nec de malo surgere? Aut quomodo vel Paulus persecutus sit ante Ecclesiam, si de natura spirituali fuit: aut postea Apostolus factus, si de terrena faece generatus est. Quod si terrenum eum non fuisse contenderint, ipsius verba ponamus: Eramus filii natura irae, sicut et caeteri . Natura Judaeus est qui de genere est Abraham, et a parentibus die octavo circumcisus est. Non natura Judaeus, qui postea est factus ex gentibus. Ut autem totum argumentum brevi sermone comprehendam, sensus est iste qui texitur: Nos, id est, ego et tu,
Abbreviated transcription (Latin):
si modogentes cogis iudeizare : Indisso lubili argu¬
mento constringit petrũ. Immo perpetrũ eosqui
pugnantia illũ interse facere cogebat . siinquiđ
opetre tu natura ludȩ us escircum cisus a parua ȩ ta¬
te & uniuersa legis precepta custodiens. nunc ob
gr̃am xp̃i scis eanichilper se habere utilitatis. sed
exemplaria esse &imagines futurorũ & cum his
qui exgentibus sunt cibũ capis. nequaquã ut ante
super stitiosȩ sed libere & in diffidenter uictitas: Quo¬
modo eos qui ex gentibus crediderunt nunc recedens
ab eis: & quasi a contaminatis teseparans. & secernens
compellis iudȩitare  sienim in mundi sunt a quibus rece¬
des Idcirco autẽ quia non habent circumcisionẽ con¬
pellis eoscircumcidi & iudȩ os fieri . cumtu ipse natus
iudȩus gentiliter uixeris: & latenter ostendit cau¬
sam quare aduersum eũ disputauerit. qui a scilice
gentes simulatione sua ludȩ izare conpeller&. dum

Expanded text:
modo gentes cogis judaizare? Indissolubili argumodo gentes cogis judaizare? Indissolubili argumento constringit Petrum, immo per Petrum, eos qui pugnantia illum inter se facere cogebant: Si, inquit, o Petre, tu natura Judaeus es, circumcisus a parva aetate, et universa Legis praecepta custodiens, nunc ob gratiam Christi scis ea nihil per se habere utilitatis, sed exemplaria esse et imagines futurorum, et cum his qui ex gentibus sunt, cibum capis, nequaquam ut ante superstitiose, sed libere et indifferenter victitans: quomodo eos qui ex gentibus crediderunt, nunc recedens ab eis, et quasi a contaminatis te separans et secernens, compellis judaizare? Si enim immundi sunt a quibus recedis, idcirco autem recedis, quia non habent circumcisionem, compellis eos circumcidi et Judaeos fieri: cum tu ipse natus Judaeus, gentiliter vixeris. Et laetanter ostendit causam quare adversum eum disputaverit: quia scilicet gentes simulatione sua judaizare compelleret, dum
Abbreviated transcription (Latin):
rium : In alio si xp̃s iusserit opere pugnabimus. Nunc
sreliqua persequamur. Sedcum ui dissem quod non¬
s recto pede incedunt adueritatẽ euuangelii: dixi¬
N: petro corã omnibus: sic̃ hi qui sani gressibus claudi¬
care sesimulant : non uitiũ habent  inpedibus
sed estaliqua causa curclaudicent. Ita & petrus sci¬
ens circum cisionẽ & preputiũ nichilesse sed obser¬
uationẽ mandatorum dĩ : Edebat quidẽ ante cum
gentibus sed protempore ab eis se neludȩ os afide
xp̃i perder& sub trahebat. Vnde & paulus eademar¬
te qua ille simulabat ei restiut infaciẽ. & loquit᷑
coram omnibus. Non tantũ ut petrũ arguat : quã
ut hi quorũ causa petrus simulauerat: corrigant᷑
casse nec paulus procaciter ostenditur argiusse:
Malorẽ debet exponere qua consequentia hoc pau¬
ylus in altero reprehendat quod ipse commisit: Sttu¬
n cum ludeussis gentiliter & non ludeicȩ uiuis : quo¬

Expanded text:
rium, in alio, si Christus jusserit, opere pugnabimus: nunc rium, in alio, si Christus jusserit, opere pugnabimus: nunc reliqua prosequamur. Sed cum vidissem quod non recto pede incedunt ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibus. Sicut hi qui sanis gressibus claudicare se simulant, non vitium habent in pedibus, sed est aliqua causa cur claudicent, ita et Petrus sciens circumcisionem et praeputium nihil esse, sed observationem mandatorum Dei, edebat quidem ante cum gentibus, sed pro tempore ab eis se, ne Judaeos a fide Christi perderet, subtrahebat. Unde et Paulus eadem arte qua ille simulabat, ei restitit in faciem, et loquitur coram omnibus; non tam ut Petrum arguat, quam ut hi, quorum causa Petrus simulaverat, corriganturcasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere qua consequentia 411 hoc Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. Si tu, cum Judaeus sis, gentiliter, et non Judaice vivis: quo
Abbreviated transcription (Latin):
cȩphas modo petrus scribitur. Non quo aliutdsignifi¬
c& petrus aliud cȩꝓhas. sed quo quã nos latinȩ petrã¬
& grecȩ uocemus: Hanc hebrȩi & syri propter
linguȩ inter seuiciniã: cephan nuncupent: Deiide
totum argumentũ epłȩ quo obliq depetro lacobo
& ioħe dicitur : huic intelligentiȩ repugnare :
Nec mirũ esse silucas hancrem tacuerit cum&
alia multa quȩ paulus sustinuis se se replicat. histo¬
rio grafilicentia pretermiserit. & non statimesse
contrariũ. si quod alius obcausam dignũ putauit re¬
latu alius interceteradere lin quit : Deniq. primũ
ep̃m antio cenȩ eccłe petrũ fuisse accepimus Romã
ex inde trans latum. quod lucaspenitus omisit. ad
extremumsi propter por fyrublaphsemiã alius nobis
fingendus est cephas. nepetrus putetur errasse : Infiti¬
ta de scribturis erunt tradenda diuinis : ouȩ illequia
non intelligit criminatur. sed aduersum porphy¬

Expanded text:
Cephas, modo Petrus, scribitur. Non quod aliud signifiCephas, modo Petrus, scribitur. Non quod aliud significet Petrus, aliud Cephas: sed quod quam nos Latine et Graece petram vocemus, hanc Hebraei et Syri propter linguae inter se viciniam, Cephan nuncupent. Deinde totum argumentum epistolae quod oblique de Petro, Jacobo, et Joanne dicitur, huic intelligentiae repugnare. Nec mirum esse si Lucas hanc rem tacuerit, cum et alia multa quae 410 Paulus sustinuisse se replicat, historiographi licentia praetermiserit: et non statim esse contrarium, si quod alius ob causam dignum putavit relatu, alius inter caetera dereliquit. Denique primum episcopum Antiochenae Ecclesiae Petrum fuisse accepimus, et Romam exinde translatum, quod Lucas penitus omisit. Ad extremum si propter Porphyrii blasphemiam, alius nobis fingendus est Cephas, ne Petrus putetur errasse, infinita de Scripturis erunt radenda divinis, quae ille, quia non intelligit, criminatur. Sed et adversum Porphy
Abbreviated transcription (Latin):
& dicunt nequa quã petrum a conflictu gentiũ se
potuisse sub trahere : Qui & centurionẽ cornelium
baptiz arat. & cum ascendiss& hiero solymã discep¬
tantibus aduersus se qui erant ex circum cisione &
dicentibus: Quare introistis aduiros preputiũ haben¬
tes & manducasti cum illis: Post narrationẽ uisionis
tali responsionẽ suã fine concluserit: Siergo ea
dm̃ : Quibus auditis. tacuerunt & glorifica uerunt
đm dicentes. ergo & gentibus ds̃ pęnitentiã ad uitã
dedit: Maxime cum lucas scribtor historiȩ : nullam
huius dissensionis faciat mentionẽ. Nec dicat umquã
petrum antio chiȩ fuisse cumpaulo. & locũ daripor¬
furio blaphsemanti. si aut petrus errasse. aupaulus
procaciter a postolorũ principẽ confutasse credat᷑
Quibus primũ respondendũ alterius mescio cuius
cefe nescire nos nomen nisi eiusqui & ineuuan¬
gelio & in aliis pauli epłis. & i hac quoq: ipsa modo

Expanded text:
Et dicunt nequaquam Petrum a convictu gentium se Et dicunt nequaquam Petrum a convictu gentium se potuisse subtrahere, qui et centurionem Cornelium baptizarat. Et cum ascendisset Jerosolymam, disceptantibus adversus se qui erant ex Circumcisione, et dicentibus: Quare introisti ad viros praeputium habentes, et manducasti cum illis ? post narrationem visionis, tali responsionem suam fine concluserit: Si ergo eaDeum? Quibus auditis, tacuerunt, et glorificaverunt Deum, dicentes: ergo et gentibus Deus poenitentiam ad vitam dedit; maxime cum Lucas scriptor historiae, nullam hujus dissensionis faciat mentionem; nec dicat umquam Petrum Antiochiae fuisse cum Paulo, et locum dari Porphyrio blasphemanti; si autem Petrus errasse, aut Paulus procaciter apostolorum principem confutasse credatur. Quibus primum respondendum, alterius nescio cujus Cephae nescire nos nomen, nisi ejus qui et in Evangelio, et in aliis Pauli Epistolis, et in hac quoque ipsa modo
Abbreviated transcription (Latin):
tolatũ circum cisionis. & infra. Petrus &la cobus &
ioħs qui uidebantur columnȩ esse. &cetera quȩin
eius laudesper orat. Ali quotiens cum adulescentulus
romȩ contro uersias declamarẽ & adueracerta¬
mina fictis melitibus exercerẽ : Currebam ad tribu¬
nalia ludicum. & disertissimos oratorũ tantȩ inter
se uidebã a cerbitate contendere : ut omissis sȩpe
negotiis. in proprias contumelias uerterentur.
& locularise inuicẽdente morderent. si hoc illi faci¬
unt ut apudreos nullã suspicionẽ preuaricationis
incurrant: & fallunt populũ cir cum stantẽ : Quidpu¬
tamus tantas ecđȩ columnas petrũ & paulũ tanta
uasa sapientiȩ inter dissidentes iudȩos atq gentiles
facere debuisse: Nisi ut eorũ simulata contentio: pax
concordar&: Sunt qui cefan hic infacie paulus resti¬
tisse sebribit. Non putent a postolũrũ petrũ : sed aliũ
deseptu a ginta discipulis isto uocabulo nuncupatũ.

Expanded text:
tolatum circumcisionis. Et infra: Petrus et Jacobus et tolatum circumcisionis. Et infra: Petrus et Jacobus et Joannes, qui videbantur columnae esse, et caetera quae in ejus laudes perorat. Aliquoties cum adolescentulus Romae controversias declamarem, et ad vera certamina fictis me litibus exercerem, currebam ad tribunalia judicum, et disertissimos oratorum tanta inter se videbam acerbitate contendere, ut omissis saepe negotiis, in proprias contumelias verterentur, et joculari se invicem dente morderent. Si hoc illi faciunt, ut apud reos nullam suspicionem praevaricationis incurrant, et fallunt populum circumstantem: quid putamus tantas Ecclesiae columnas, Petrum et Paulum, tanta vasa sapientiae inter dissidentes Judaeos atque gentiles facere debuisse? nisi ut eorum simulata contentio, pax concordaret. Sunt qui Cephan, cui hic in faciem Paulus restitisse se scribit, non putant apostolum Petrum, sed alium de septuaginta 409 discipulis isto vocabulo nuncupatum.
Abbreviated transcription (Latin):
tis: & dauid quando mutauit faciẽ suã corã abi¬
melech & dimisit eum &abiit. Nec mirũ quam¬
uis lustos homines. tamen aliqua simulare pro
tempore obsuã & aliorũ salutẽ. Cum & ipse dñs nr̃
non habens peccatum. nec carnẽ peccati. Simula¬
tionem peccatricis carnis ad sumpserit . ut con¬
dempnans incarne peccatum nos insefacer&lus¬
titiam dĩ : Legerat utiq: paulus in euuangelio dñm
precipientẽ : Si autẽ peccauerit inte fr̃tuus. ua¬
de & corripe eũ inter te & ipsumsolũ. site audie¬
rit lucri feceris fr̃m tuum: & quo modo cũ etiã
deminimis fratribus hoc faciendũ iusserit. ausus
ter arguere : Nisi & petro sic placuiss& argui & pau¬
lus non ei facer& in luria. de quo ante dixerat : Ue¬
nihierosolymam uidere petrũ . & mansi aputt eum
diebus quindecim. alium autẽ a postolorũ uidinemi¬
nem. & rursum. Qui enim operatus est petro inapos¬

Expanded text:
tis . Et David quando mutavit faciem suam coram Abitis . Et David quando mutavit faciem suam coram Abimelech, et dimisit eum, et abiit . Nec mirum, quamvis justos homines, tamen aliqua simulare pro tempore, ob suam et aliorum salutem, cum et ipse Dominus noster non habens peccatum, nec carnem peccati, simulationem peccatricis carnis assumpserit, ut condemnans in carne peccatum, nos in se faceret justitiam Dei. Legerat utique Paulus in Evangelio Dominum praecipientem: Si autem peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucrifeceris fratrem tuum . Et quomodo cum etiam de minimis fratribus hoc faciendum jusserit, ausus ter, tam constanter arguere; nisi et Petro sic placuisset argui, et Paulus non ei faceret injuriam de quo ante dixerat: Veni Jerosolymam videre Petrum, et mansi apud eum diebus quindecim: alium autem apostolorum vidi neminem. Et rursum: Qui enim operatus est Petro in apos
Abbreviated transcription (Latin):
& fecit aliqua quȩ contraria essent euuange¬
lii libertati nescandalit ar& iudȩos : qua aucto¬
ritate qua fronte aud& hoc inpetrore prehen¬
dere qui circumcisionis apłs erat. quod ipse asl¬
gentiũ asguitur commisisse : sed ut ante lam di¬
ximus restitit scđm faciẽ puplicã petro & ceteris.
ut hypocrisis obseruandȩ legis quȩ noce bate is
qui ex gentibus crediderant. correptionis hypo¬
crisi emendaretur. & uterq populus saluus fie¬
ret : dum & qui circum cisionem laudant : petrũ
secuntur. & qui circũm cidi nolunt: pauli prȩdi¬
cant liber tatẽ : Quod autẽ ait . reprehensibilis
erat ꝓpterea mediȩ temperauit. ut intelliga¬
mus non tam paulo eũ fuisse reprehensibilẽ : quã
his fr̃ibus cum quibus ante edens: seabeis postea
separabat. Utilem uero simulationẽ. & ad su¬
mendã intempore. &iure legis ihł nos doceat
exemplũ qui non potus s& interficere sacerdotes

Expanded text:
et fecit aliqua quae contraria essent Evangeet fecit aliqua quae contraria essent Evangelii libertati, ne scandalizaret Judaeos: qua auctoritate, qua fronte audet hoc in Petro reprehendere, qui circumcisionis apostolus erat, quod ipse apogentium arguitur commisisse? Sed ut ante jam diximus, restitit secundum faciem publicam Petro et caeteris, ut hypocrisis observandae Legis, quae nocebat eis qui ex gentibus crediderant, correptionis hypocrisi emendaretur, et uterque populus salvus fieret, dum et qui circumcisionem laudant, Petrum sequuntur; et qui circumcidi nolunt, Pauli praedicant libertatem. Quod autem ait, reprehensibilis erat, propterea inediae temperavit; ut intelligamus non tam Paulo eum fuisse reprehensibilem, quam his fratribus cum quibus ante edens, se ab eis postea separabat. Utilem vero simulationem, et assumendam in tempore, Jeliu regis Israel nos doceat exemplum, qui non potuisset interficere sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
satione corrigeret. & resister& ei infacie non an¬
guens ꝓpositum sed quasi inpuplico contradicens
ut exeo quod paulus eum arguens resistebat. hi
qui crediderant exgentibus seruarentur. Quod
siputa t aliquis uere paulũ petro apło restitisse
& proueritate eiuangelii intropide fecisse in¬
iuriam precessori Non eistabit illud quod & ipse
paulus iudeis iudȩus factus est. ut iudȩos lucrifa¬
cer& & eius dem simulationis tenebiturreus
quando caput totondit incencris. & facto calui¬
tio ołlatio oblationẽ obtulit inhierusalẽ. & ti¬
motheũ circumcidit. & nudipedalia exercut.
quȩ utiq manifestissimȩ decerimoniis iudȩorũ
sunt siltaq: ipse quiad predicationẽ gentium
smissus erat. non putauit absq redicere : Sine¬
S offenꝰ iculo estote iudȩis & eccłȩ dĩ quo modo&
n ego omnibus per om̃a placeo. non querens quod
 michi utile est . sed quo dmultis ut saluentur

Expanded text:
satione corrigeret, et resisteret ei in faciem: non arsatione corrigeret, et resisteret ei in faciem: non arguens propositum; sed quasi in publico contradicens, ut ex eo quod Paulus eum arguens, resistebat, hi qui crediderant ex gentibus, servarentur. Quod si putat aliquis, vere Paulum Petro apostolo restitisse, et pro veritate Evangelii intrepide fecisse injuriam praecessori, non ei stabit illud quod et ipse Paulus Judaeis Judaeus factus est, ut Judaeos lucrifaceret, et ejusdem simulationis tenebitur reus, quando caput totondit in Ceneris, et facto calvitio, oblationem obtulit in Jerusalem , et Timotheum circumcidit , et nudipedalia exercuit, quae utique manifestissime de caeremoniis Judaeorum sunt. Si itaque ipse qui ad praedicationem gentium missus erat, non putavit abs re dicere: Sine offendiculo estote Judaeis et Ecclesiae Dei ; quomodo  omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi est utile, sed quod multis; ut saluentur
Abbreviated transcription (Latin):
umcisione erant. & simu lationi eius consenserunt
eteri iudei ita ut &bar nabas duceretus abeis in il¬
a simulatione: Exeo quod petrus ante quã qui¬
lam de hiero solimis antio chiã uenirent edebat
um gentibus ostenditur non eũ oblitũ fuisse prȩ¬
epti nullũ hominẽ communẽ & inmundũ dicere
ed quia ꝓpter eos qui adhuc legẽ obseruandã puta¬
ant : paululũ se a conuictu subtra xeratgentiũ
cautetiã ceteriqui exiudȩis erant: similiter fa¬
erent & barnabas quicum paulo ingentibus euuan¬
eliũ predicarat. hoc facere cogeretur. Hiqui an¬
aochix crediderant ex gentibus nec fuerant circum¬
cisi conpellebantur ad legis onera transcendero
non intelligentes dispensationẽ petri qua iudȩos
saluari cuperent. sed putantes ita seeuuangelii
habererationẽ : cum itaq: uidissec a płspaulus pes¬
clitari gr̃am xp̃i. Noua bellator usus est arte
pugnandi. ut dispensationẽ petriqua iudȩos sal¬
uare cupiebat . Noua ipse contradictionis dispen¬

Expanded text:
erant, et simulationi ejus consenserunt, et caeteri Judaei: ita ut et Barnabas duceretur ab eis in illa simulatione. Ex eo quod Petrus antequam quidam de Jerosolymis Antiochiam venirent, edebat cum gentibus, ostenditur non eum oblitum fuisse praecepti: nullum hominem communem et immundum dicere; sed quia propter eos, qui adhuc Legem observandam putabant, paululum se a convictu subtraxerat gentium ita ut etiam caeteri qui ex Judaeis erant, similiter facerent, et Barnabas qui cum Paulo in gentibus Evangelium praedicabat, hoc facere cogeretur, hi qui Antiochiae crediderant ex gentibus, nec fuerant circumcisi, compellebantur ad Legis onera transcendere: non intelligentes dispensationem Petri, qua Judaeos salvari cuperet: sed putantes ita se Evangelii habere rationem. Cum itaque vidisset apostolus Paulus periclitari gratiam Christi, nova bellator vetus usus est arte pugnandi, ut dispensationem 407 Petri, qua Judaeos salvari cupiebat, nova ipse contradictionis dispen
Abbreviated transcription (Latin):
timoris nec dũ meruerunt sp̃m libertatis &
adoptionis accipere: ȩ tas enim infantiȩ ad pec¬
cata formidat pedagogum metuit̃ non con¬
fidit esse seliberã lic&per naturã domina
sit & secundum utramq: intelligentiã. quo
tuto res & actores uel profetas uel angelos
diximus paruulus iste tam diu sub actori¬
bus est atq. tutoribus donec legitimum
perfecti uiri tempus impleuerit legiti¬
mũ autẽ tempus. sic̃ romanis legibuꝰs iugin¬
tiquinq annorum spatio terminꝰatur
ita adhumani generis perfectionẽ xp̃ire
putatur aduentus statim ut ille uenerit
& om̃s in uirum perfectumi creuerimus. peda¬
gogus a nobis tutorq discedunt. tunc auctori¬
tate dñi & hereditatis possessio ne perfruimur
inquȩ prius nati quo dam modo putabamurab¬
eni: Ita & noscum essemus par uuli subelemer
tis mundi eramus seruientes: & elementa
mundi eos de quos supra tutores & actores di¬
xerat appellauit. quod sub ipsis primum prȩ¬

Expanded text:
timoris, necdum meruerunt spiritum libertatis et timoris, necdum meruerunt spiritum libertatis et adoptionis accipere. Aetas enim infantiae ad peccata formidat, paedagogum metuit, non confidit esse se liberam. Licet per naturam dominus sit. Et secundum utramque intelligentiam qua tutores et actores, vel prophetas, vel angelos diximus, parvulus iste tamdiu sub actoribus est atque tutoribus, donec legitimum perfecti viri tempus impleverit. Legitimum autem tempus, sicut Romanis legibus, viginti quinque annorum spatio terminatur, ita ad humani generis perfectionem Christi reputatur adventus. Statim ut ille venerit, et omnes in virum perfectum creverimus, paedagogus a nobis tutorque discedunt. Tunc auctoritate Domini et haereditatis possessione perfruemur, in qua prius nati quodammodo putabamur alieni. Ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus servientes. Elementa mundi, eosdem quos supra tutores et actores dixerat, appellavit: quod sub ipsis primum prae
Abbreviated transcription (Latin):
cantur atq lta fit ut & nos legiser iuerimus
in patribus & illi gr̃a saluentur infilus. iste
intellectus eccłȩ catholi cȩ conuenit. Quȩ
& ueteris & noui testamenti unam adserit
prouidentiã nec distinguit intempore quos
dissi pans. Inimiciciã utriusq populi insua carne
destruxit & antiquȩ legis difficultatẽ euumn¬
gelicorum dogmatum integritate muta¬
uit uere inxpo om̃sunus panis sumus &
duo consensimus super terrã. & quomodo
nos superprophetas fundati sumus. Ita & pa¬
triarchae iapostolorũ funda mine consti¬
terunt tutores autẽ & actores possunt &
prophetȩ accipi quorum uerbis cottidie i
aduentum saluatoris erudie bamur. sic̃pe¬
da goga mosei lex supra edisserta est & an¬
geli par uulorum : qui cottidie uident faciẽ
patris & in terpellant ꝓ eis. de quibus dictum
est Inmitt& angelus dñi in circuitu timen
tium eum & eru& eos. Recte hi sub tutoribus
& actoribus esse dicuntur : Qui habentes sp̃m

Expanded text:
cantur. Atque ita fit, ut et nos Legi servierimus cantur. Atque ita fit, ut et nos Legi servierimus in patribus: et illi gratia salventur in filiis. Iste intellectus Ecclesiae catholicae convenit, quae et veteris et novi Testamenti unam asserit providentiam: nec distinguit in tempore, quosarietem dissipans, inimicitiam utriusque populi in sua carne destruxit, et antiquae Legis difficultatem, Evangelicorum dogmatum integritate mutavit . Vere in Christo omnes unus panis sumus, et duo consensimus super terram. Et quomodo nos super prophetas fundati sumus: ita et patriarchae in apostolorum fundamine constiterunt. Tutores autem et actores, possunt et prophetae accipi, quorum verbis quotidie in adventum Salvatoris erudiebamur: sicut paedagoga Moysi Lex supra disserta est; et angeli parvulorum qui quotidie vident faciem Patris, et interpellant pro eis. De quibus dictum est: Immitttempus a patre. Recte hi sub tutoribus et actoribus esse dicuntur, qui habentes spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
I de dño loquitur: Abrahȩ autem dictȩ suntpro¬
i missiones & seminieius: hoc est xp̃o iħu. Repro¬
missiones pluraliter ponit: Quando uero de his
nloco. ergo abrahȩ semenestis secundum promis
issionem heredes decens quippeerat ut quod in
xp̃o unopluraliter dicebatur. id inmultis ho¬
minibus singulariter poneretur : Sequitur¬
5I Dico autẽ quanto tempore heres paruulus¬
I est nichil differt a seruo cum sit dñs omnium
sed sub tutoribus est & actoribus usq ad prȩ¬
finitum tempus a patre: Heres iste pariuilus
qui nichil differt a seruo cum sit dñs omnium.
sed sub tutoribus & actoribus est usq ad prȩfi¬
nitum tempus apatre: Totum humanũ genus
usq ad aduentum xp̃i. & ut amplius dicã usq
admundi consum mationẽ significat: quo¬
modo enim om̃s i protoplasto adam necdũ
natimoriuntur. Ita om̃s etiã hi qui ante ad¬
uentum xp̃i nati sunt in secundo ad am uiuifi¬

Expanded text:
de Domino loquitur: Abrahae autem dictae sunt prode Domino loquitur: Abrahae autem dictae sunt promissiones et semini ejus, hoc est, Christo Jesu, repromissiones pluraliter ponat. Quando vero de his nissionem haeredes. Decens quippe erat ut quod in Christo uno pluraliter dicebatur, id in multis hominibus singulariter poneretur. Sequitur: Dico autem, quanto tempore haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit Dominus omnium, sed sub tutoribus est et actoribus usque ad praefinitum tempus a patre. Haeres iste parvulus, qui nihil differt a servo cum sit Dominus omnium, sed sub tutoribus et actoribus est, usque ad praefinitum tempus a patre, totum humanum genus usque ad adventum Christi, et, ut amplius dicam, usque ad mundi consummationem significat. Quomodo enim omnes in protoplasto Adam, necdum nati moriuntur: ita et omnes etiam hi, qui ante adventum Christi nati sunt, in secundo Adam vivifi
Abbreviated transcription (Latin):
nit ut & mulier. iuiro causa salutis fiat. & mulie¬
rem uir inreligionẽ prȩuertat. cum autẽ ita
seres habeat & tota diuersitas generis condicio¬
nis & corporum xp̃i baptis mate & indumento
illius auferatur : om̃s unum sumus inxp̃o ihuut
quo modo pater & filius unum sunt : Ita & nos
in ipsis unum simus: Sia utẽ uos xp̃i. ergo abra¬
hȩ semen estis: secundum promissionẽ heredes:
Quia re promissiones ad abraham & adsemen
eius factȩ sunt . quod est xp̃s sħs. consequenter hii
qui xp̃i filii id est semen eius sunt: semen quoq: di¬
cuntur abraham. cuius sunt semen &x semine
nominatur. corporaliter sentiendum est : quo d
exeius stirpe generatur . Quotiens autẽ nos qui
saluatoris sermone suscepto credidimus in eum:
& nobilitatem generis abra hȩ adquem est pro¬
missio facta sus cepimus tuncspiritaliter semen
fide & prȩdicationis accipere debemus de¬
inde etiã hoc considerandum. quod quando

Expanded text:
nit ut et mulier viro causa salutis fiat, et mulienit ut et mulier viro causa salutis fiat, et mulierem vir in religione praecedat. Cum autem ita se res habeat, et tota diversitas generis, conditionis et corporum, Christi baptismate, et indumento illius auferatur, omnes unum sumus in Christo Jesu: ut quomodo Pater et Filius in se unum sunt, ita et nos in ipsis unum simus. Si autem vos Christi: ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes. Quia repromissiones ad Abraham et ad semen ejus factae sunt, quod est Christus Jesus, consequenter hi qui Christi filii, id est, semen ejus sunt, semen quoque dicuntur Abraham, cujus sunt semen ex semine.Abrahae nominatur, corporaliter sentiendum est, quod ex ejus stirpe generetur. Quoties autem nos, qui Salvatoris sermone suscepto, credidimus in eum, et nobilitatem generis Abrahae, ad quem est promissio facta, suscepimus: tunc spiritualiter semen fidei et praedicationis accipere debemus. Deinde etiam 446 hoc considerandum, quod quando
Abbreviated transcription (Latin):
quis de prehendatur qui ex eo quod xp̃i non lia¬
b& indumentum arguatur non baptizatus in
ee missus in flammam sp̃s sci ardore canduerit
non intelligitur aurum sit aliquis a nargentumn
quam diucalor massam possid&. unus igneus colo
est omnis di uersitas generis. condicionis. & cor¬
porum aufertur istius modi uestimento. Non
est enimiudeus neq grȩcus : Progrȩco gentilem
accipere debemus qui a hellen & grecum & nm̃¬
cum utrumq significat mec ludȩus idcirco melior
est quia circumcisus. nec gentilis ideo deterior
quia prȩpucium hab& sed proqualitate fidei uel
iudȩus uel grȩcus melior siue deterior est. ser¬
uus quoq: & liber : non condicione separantur:
sed fide . Quia potest & seruus libero esse melior
& liber seruum infidei qua litate precedere:
masculus si militer & femina fortitudine & in¬
becillitate corporum separantur : ceterum fi¬
des promentis deuotione censetur : & sȩpe eue¬

Expanded text:
quis deprehendatur, qui ex eo quod Christi non haquis deprehendatur, qui ex eo quod Christi non habet indumentum, arguatur non baptizatus in fuerit, et missus in flammam, Spiritus sancti ardore canduerit, non intelligitur aurum sit an argentum. Quamdiu calor massam sic possidet, unus igneus color est, et omnis diversitas generis, conditionis et corporum aufertur istiusmodi vestimento. Non est enim Judaeus, neque Graecus. Pro Graeco Gentilem accipere debemus, quia Ἕλλην, et Graecum et Ethnicum utrumque significat. Nec Judaeus idcirco melior est, quia circumcisus est; nec Gentilis ideo deterior, quia praeputium habet; sed pro qualitate fidei, vel Judaeus, vel Graecus melior,sive deterior est. Servus quoque et liber, non conditione separantur, sed fide, quia potest et servus libero esse melior, et liber servum in fidei qualitate praevertere. Masculus similiter et femina, fortitudine et imbecillitate corporum separantur. Caeterum fides pro mentis devotione censetur, et saepe eve
Abbreviated transcription (Latin):
enim in xp̃o iħu baptizati estis xp̃m in duistis
Non est iudȩus neq: grȩcus non est seruus
neq: liber non est masculus neq: femina Om¬
nes enim uos unum estis in xp̃omhui. Quomodo
yfilii dĩ perfidẽ. quȩ est in xp̃o tħu nascamur. ostendro¬
y dicens Quicumq enim in xp̃obaptizati estis xp̃m
induistis. Quod autem xp̃s sit indumentum non
Ssolum depresenti loco uerũ etiã dealio conꝓ¬
batur paulo eodẽ cohortante. induite uos dñm
induti xp̃m non fuisse baptizatus in xp̃o ad eos
enim qui fide les & baptis ma xp̃i consecuti puta¬
si quis hoccorporeum & quod oculis cirnis aspi¬
citur aquȩ tantum accepit lauacrum. non est
bus apostolorum acceperat lauacrum a quȩ ueñ
quia sc̃m sp̃m non habebat. indutus nonerat
de uictitant : uidentur quidem accipere bap¬
tis mum sed nescio anxp̃i habeant indumen¬
tum itaq consideremus neforte & in nobisali¬

Expanded text:
enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Non est Judaeus, neque Graecus. Non est servus, neque liber. Non est masculus, neque femina. Omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Quomodo Filii Dei per fidem, quae est in Christo Jesu, nascamur, ostendit dicens: Quicumque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Quod autem Christus sit indumentum, non solum de praesenti loco, verum etiam de alio comprobatur, Paulo eodem cohortante: Induite vos Domininduti Christum, non fuisse baptizatos in Christo. Ad eos enim qui fideles et baptisma Christi consecuti putaistum. Si quis hoc corporeum et quod oculis carnis aspicitur, aquae tantum accipit lavacrum, non est bus apostolorum, acceperat lavacrum aquae; verum quia sanctum Spiritum non habebat, indutus non eratde victitant, 445 videntur quidem accipere baptismum, sed nescio an Christi habeant indumentum. Itaque consideremus ne forte et in nobis ali
Abbreviated transcription (Latin):
mus inxp̃m lam non sumus subpeda gogo tu¬
tos a nobis curatorq: discedunt & legnimũ
ȩtatis tempus in euntes uere dĩ filii nomina¬
mus cui nos generat non lex abolita sed mater
fides quȩ est in xp̃o iħu : quodsiquis postcon
gogo sciat se non posselegibus paruuli uiuere:
ubi enim nunc compleriꝰ potest illud: Ter in an¬
no apparebit omne masculinum tuũ in con¬
spectudñi ditui: Sub uersa hierusalẽ & tem¬
plo usq ad cineres dissipato ubi salutares & pro
peccato hostiȩ iubi ad simulacrum cȩlestiũ syde¬
rum holo caustorum : ȩternus ignis altari om¬
nino destructo noxiis ueroq poterit poena
dicerni scribtura dicente. Auferetis malum
de medio ur̃m. Seruientibus iude is & roma¬
nis regnantibus atꝰq ita fi& ut nec sub patre
nec sub pedagogo uiuat : dum & lex inplerinon
potest post successionẽ fidei & fides dumpeda¬
gogal& ad petitur : non tenetur: Quicumq

Expanded text:
mus in Christum, jam non sumus sub paedagogo, tumus in Christum, jam non sumus sub paedagogo, tutor a nobis curatorque discedunt, 444 et legitimum aetatis tempus ineuntes, veri Dei filii nominamur, cui nos generat non Lex abolita, sed mater Fides, quae est in Christo Jesu. Quod si quis post congogo, sciat se non posse legibus parvuli vivere. Ubi enim nunc compleri potest illud: Ter in anno apparebit omne masculinum tuum in conspectu Domini Dei tui , subversa Jerusalem, et templo usque ad cineres dissipato? Ubi salutares et pro peccato hostiae? Ubi ad simulacrum coelestium siderum, holocaustorum aeternus ignis, altari omnino destructo? Noxiis vero quae poterit poena decerni, Scriptura dicente: Aufere is malum de medio vestrum , servientibus Judaeis, et Romanis regnantibus? Atque ita fiet, ut nec sub patre nec sub paedagogo vivant: dum et Lex impleri non potest post successionem fidei, et fides dum paedagoga Lex appetitur, non tenetur. Quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
u lex peda gogus nr̃ fuit in xp̃o tħu ut ex fide
Mlustificemur. Atubi uenit fides non subpe
N: dagogosumus. Om̃s enim filii dĩ estis per fide
quȩ est in xp̃otħũ: Pedagogus paruulis adsig¬
natur ut lasciuiens refrenetur aetas. & ꝓna
inuitia cordateneantur. dumtenera stu¬
diis eruditur infantia & ad malores philoso¬
phiȩ ac regendȩ reipuplicȩ disciplinas. Metu
penȩ coercita preparetur : Non tamen peda¬
gogus magister & pater est nec hereditatem
&scientiã ped a gogiis quieruditur ex pectat
sed alienũ custoditꝰ filiũ peda gogus ab eo post¬
quam ille legitimum capiendȩ hereditatis
tempus aduenerit recessurus deniq: & no¬
menpedagogi: hoc ipsum sonat & est compostũ
abeo quod pueros agat . idest duc&. Itaq & moy¬
si. lex populo la sciuienti ad instas peda gogiseue¬
rioris ad posita est ut custo dir& eos & futurȩ
fidei preparar& : Quȩ postquã uenit & credidi¬

Expanded text:
e Lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide e Lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificaremur. At ubi venit fides, jam non sub paedagogo sumus. Omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu. Paedagogus parvulis assignatur, ut lasciviens refrenetur aetas, et prona in vitia corda teneantur, dum tenera studiis eruditur infantia, et ad majores philosophiae ac regendae reipublicae disciplinas, metu poenae coercita praeparatur. Non tamen paedagogus magister et pater est, nec haereditatem et scientiam paedagogi is qui eruditur, exspectat; sed alienum custodit filium paedagogus, ab eo postquam ille ad legitimum capiendae haereditatis tempus advenerit, recessurus. Denique et nomen paedagogi hoc ipsum sonat, et est compositum ab eo quod pueros agat, id est, ductet. Itaque et Moysi lex, populo lascivienti, ad instar paedagogi severioris apposita est, ut custodiret eos, et futurae fidei praepararet, quae postquam venit, et credidi
Abbreviated transcription (Latin):
&id quod re promissio spoponderat ex hibere
uere promissio perlegẽputa retur exclus a
nunc autem propterꝰ trans gressiones. ut su¬
pradiximus posita magis eos arguit peccato¬
res quibus post repromissionem incustodiam
& ut ita dicam incarcerem data est ut quia
perar bitrii libertatẽ noluerunt innocentes ex¬
pectare promissum : lega libus uinculis prepe¬
diti & in seruitutẽ mandatorũ redac̃tis
custo direntur in aduentũ futurȩ in xp̃o fide
quȩ finem repro missionis afferr&. Nec uero
estimandum scribturã auetorẽ esse peccati
quia om̃a sub peccato conclusisse dicatur cũ
mandatum quod ex iure prȩcipitur ostendat
potius. arguatq peccatum quam sit causa pec¬
cati. Quomodo & ludex: non est auctor scele¬
ris nequã homines uinciendo sed concludit
eos. & nocentes sententiȩ suȩ auctoritate
pronunciat ut debitos poenȩ indulgentia¬
s postea si uoluerit principalis ab soluatꝰ: Itaq¬

Expanded text:
et id quod repromissio spoponderat exhibere, et id quod repromissio spoponderat exhibere, vere promissio per Legem putaretur exclusa. Nunc autem propter transgressiones, ut supra diximus, posita, magis arguit eos peccatores, quibus post repromissionem in custodiam, et, ut ita dicam, in carcerem data est, ut quia per arbitrii libertatem noluerant innocentes exspectare promissum, legalibus vinculis praepediti, et in servitutem mandatorum redacti, custodirentur in adventum futurae in Christo fidei, quae finem repromissionis afferret. Nec vero aestimandum Scripturam auctorem esse peccati, quia omnia sub peccato conclusisse dicatur, cum mandatum quod ex jure praecipitur, ostendat potius arguatque peccatum, quam sit causa peccati. Quomodo et judex non est auctor sceleris, nequam homines vinciendo: sed concludit eos, et nocentes sententiae suae auctoritate pronuntiat, ut debitos poenae indulgentia postea si voluerit, principalis absolvat. Itaqu
Abbreviated transcription (Latin):
scribtura referente. Liber generationis ihuxp̃i
filii dauid. filii abraham. Lex ergo aduersus promis¬
sã dĩ: absit. Sienim data ess& lex quȩ poss& iuuifica¬
re . uere &x legeess & iustitia sed conclusitscribtu
ra om̃a subpeccato ut promissio exfide iħuxp̃i
daretur credentibus. Prius autẽ quã uenir& fi
ii dessublege custo diebamur conclusi in eã fidẽ quȩ¬
s reue lan daerat: Sic̃ mediator đs & hominum
inter dantẽ & accipientẽ legẽ medius fuit. sic
lex ipsa quȩ promissionẽ data est interrepro¬
missionem & conpletionẽ eius : media subrep¬
sit quȩ sdcircoon arbitranda est promissionẽ
excludere qui a postea subsecuta eam quȩ prius
fuit iudetur abolere sed ex eo quod non potuit
uiuificare nec id tribuere quod repromissio
prima pollicita est : Manifestũ est incustodiã eã
repromissionis non in sub uersionẽ datã Si
enim data ess& lex quȩ possit prestare uitam

Expanded text:
Scriptura referente: Liber generationis Jesu Christi Scriptura referente: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham. Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset Lex quae posset vivificare, vere ex Lege esset jura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Prius autem quam veniret fides, sub lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae revelanda erat. Sicut mediator Dei et hominum inter dantem et accipientem legem medius fuit, sic lex ipsa, quae post repromissionem data est, inter repromissionem et completionem ejus media subrepsit. Quae non idcirco arbitranda est promissionem excludere, quia postea subsecuta eam, quae prius fuit videtur abolere: sed ex eo, quod non potuit vivificare, nec id tribuere, quod reprprima pollicita est, manifestum est 443 in custodiam eam repromissionis, non in subversionem datam. Si enim data esset Lex quae posset praestare vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
mediator loquatus qui dicat : Ego sum ds̃ abra¬
ham ds lsaac & ds̃ iacob Nec mirũ sids̃ loqua¬
tur in angelis. cum etiã perangelos quiln ho¬
minibus sunt : Loquatur dñs inprophetis. dicen¬
te aggeo & ait angeliis quilo quebatur in me
Acde inceps inferente hȩc dicit dñs omp̃ts
Neq enimangelus qui esse dictus fuerat in pro¬
pheta ex sua persona audebat loqui hȩc dicit
dñs omnipotens Manum mediatoris potentiã
& uirtutem eius debemus accipere: qui cum se¬
cundum đm̃ unum sit ipse cum patre : secundum
mediatoris officium. alius ab eo intelligitur. Quia
uerolectionis ordo confusus est & hyberbato per¬
tur batur. sic nobis reddendus uidetur . Lex posi¬
ta est per angelos inmanu mediatoris. propter
transgressiones. ordinataper angelos donec ue¬
nir& semen cui rẽpromissum erat. semen autẽ
haut dubiũ quin xp̃m signific& qui ex mather
quoq: principio conprobatur esse filius abraham

Expanded text:
mediator loquatur qui dicat: Ego sum Deus Abramediator loquatur qui dicat: Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob . Nec mirum si Deus loquatur in angelis, cum etiam per angelos qui in hominibus sunt, loquatur Deus in 442 prophetis, dicente Zacharia. Et ait angelus qui loquebatur in me ; ac deinceps inferente: Haec dicit Dominus omnipotens. Neque enim angelus qui esse dictus fuerat in propheta, ex sua persona audebat loqui: Haec dicit Dominus omnipotens. Manum mediatoris, potentiam et virtutem ejus debemus accipere. Qui cum secundum Deum, unum sit ipse cum Patre, secundum mediatoris officium alius ab eo intelligitur. Quia vero lectionis ordo confusus est, et hyperbato perturbatur, sic nobis reddendus videtur: Lex posita est per angelos in manu mediatoris, propter transgressiones ordinata per angelos, donec veniret semen cui repromissum erat. Semen autem haud dubium quin Christum significet, qui ex Matthaei quoque principio comprobatur esse filius Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
diitui ihł . qui eduxerunt tedeterra ȩgypti . Ri¬
tus colendi dm̃ delinquentiũ pȩna sancita est in
manu mediatoris xp̃isħu. quia. om̃a per ipsum
facta sunt. & sine ipso factum est nichil. Non so¬
lum cȩlũ. terra. mare . & uniuersa quȩ cerni¬
mus sed etiã illa quȩ permoysen duro populo
quasi iugũ legis inposita sunt : Scribitur & ad
salutẽ deuirginis utero dignatus est nasci dĩ&
patrem in principio ds uerbum ad omnesscõs
ad quos factus est sermo dĩ. enoch. ui delic& nos
abra ham isaac & lacob & postea moysen & cuno¬
tos prophetas quos scribtura cominemorat sine
additamento hominis quȩ̃ nec dum ad sumpse¬
rat : mediator tantum modo nuncupatur : Quod
autem ait. lex ordinata per angelos : hoc uult
intelligi. quod inueteri omnitestamento ubi
angelus primum uisus refertus. & postea quasi
ds̃ soquens inducitur. angelus quidem uere
exministris pluribus quicumq sit uisus. sed in illo

Expanded text:
dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti, ridii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti, ritus colendi Deum et delinquentium poena sancita est in manu mediatoris Christi Jesu, quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil: non solum coelum, terra, mare et universa quae cernimus, sed etiam illa quae per Moysen duro populo quasi jugum Legis imposita sunt . Scribitur et adsalutem de Virginis utero dignatus est nasci mediaet apud Patrem in principio Deus Verbum, ad omnes sanctos ad quos factus est sermo Dei, Enoch videlicet, Noe, Abraham, Isaac, et Jacob, et postea Moysen et cunctos Prophetas, quos Scriptura commemorat, sine additamento hominis, quem necdum assumpserat, mediator tantummodo nuncupatur. Quod autem ait: Lex ordinata per angelos, hoc vult intelligi, quod in omni veteri Testamento, ubi angelus primum visus refertur, et postea quasi Deus loquens inducitur: Angelus quidem vere ex ministris pluribus quicumque sit visus, sed in illo
Abbreviated transcription (Latin):
cio destructȩ sponsionis potuerit ob oriri & ma¬
nenterepro missione non profutura lexdatasit
quam prȩuidens apłs. quȩstionẽ insequentibus
ipse sibi proponit. & exemplicat dicens: U.¬
Quid igitur lex propter trans gressores posita est .¬
: donec uenir& semen cui promissum erat. ordi¬
s nataper angelos inmanu mediatoris. Medi¬
ator autem unius non est ds̃ autẽ unus est:
Qui a manente repromissione quȩ facta fuerat
ad abra ham. lex postea data per ioysen frustra
uidebatur in lata curdata sit explicat: prop¬
ter trans gressiones in quit post offensamenim
inheremo populi. postadoratum uitulum & mur¬
mur in dñm & lex trans gressiones prohibitura
successit : Iusto quippelex non est posita. in iquis
autem & non sublectis impiis & peccatoribus
& ut altius repetã . post idolatriam cui iegyr¬
to fuerant mancipati. Ita uut dm̃ patrum suorumꝰ
obliuiscerentur: & deinceps dicerent. Isti sunt

Expanded text:
cio destructae sponsionis potuerit  Al. putaverit oboriri, et macio destructae sponsionis potuerit  Al. putaverit oboriri, et manente repromissione non profutura Lex data sit? Quam praevidens Apostolus quaestionem, in sequentibus ipse sibi proponit et explicat, dicens: Quid igitur? Lex propter transgressiones posita est donec veniret semen cui promissum erat: ordinata per angelos in manu mediatoris, Mediator autem unius non est, Deus autem unus est. Quia manente repromissione, quae facta fuerat ad Abraham, Lex postea data per Moysen frustra videbatur illata, cur data sit explicat: propter transgressiones, inquit. Post offensam enim in eremo populi, post adoratum vitulum, et murmur in Dominum, Lex transgressiones prohibitura successit. Justo quippe lex non 441 est posita, iniquis autem et non subjectis, impiis et peccatoribus : et ut altius repetam, post idololatriam, cui in Aegypto fuerant mancipati, ita ut Deum patrum suorum obliviscerentur, et deinceps dicerent: Isti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
peres de quibus insalomonscribitur : Redemptio
uiri animȩ propriȩ diuitiȩ. Pauper uero non sustin&
comminationẽ: non enim potest futurori pȩnarũ
audire terrorẽ : pauper infide pauper in gr̃a : non ha¬
bens diuitias spiritales. nec scientiã scribturarum
quȩ auro & argento . & pretioso lapidi conparatur
qm̃ igitur nonegent sani medico: sed hi quimaleha¬
bent: propterea & apłis indexterarũ communicati¬
one conuenit. nespernerent pauperes nedespice¬
rent peccato res. sed semꝑ meminissent eorũ. sic̃
paulus chorintu illius meminit : quȩ̃ cum inprio¬
ri epła contristasset ad tempus ut corpore pȩni¬
tentiã laborantespiritu saluus fier&. Inscđa ne
maiori tristitia ab sorberetur. reuocat̃a dȩccłam.
etitq cunctos ut confirment in eũ caritatem.
xdonent frĩ sic̃ ipse unicuiq: eorũ infacie xp̃idona¬
ierit inplens pactũ quod hiero solymis fecerat ut

Expanded text:
peres, de quibus in Salomone scribitur: Redemptio peres, de quibus in Salomone scribitur: Redemptio viri animae, propriae divitiae . 406 Pauper vero non sustinet comminationem. Non enim potest futurum  Al. futurarum poenarum audire terrorem, pauper in fide, pauper in gratia, non habens divitias spirituales, nec scientiam Scripturarum, quae auro et argento, et pretioso lapidi comparantur. Quoniam igitur non egent sani medico, sed hi qui male habent, propterea et apostolis in dexterarum communicatione convenit, ne spernerent pauperes, ne despicerent peccatores; sed semper meminissent eorum, sicut Paulus Corinthii illius meminit, quem cum in priore Epistola contristasset ad tempus, ut corpore per poenitentiam laborante, spiritu salvus fieret : in secunda, ne majori tristitia absorberetur, revocat ad Ecclesiam. Petitque cunctos, ut confirment in eum charitatem, et donent fratri sicut ipse unicuique eorum in facie Christi donaverit, implens pactum quod Jerosolymis fecerat, ut