comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore quodã occupãtibus
acerbitate singulari ꝑfoderat. cir¬
tũquaq discurrẽs: ad ulciscẽdam
saluatoris ñuriã / et ad expugnatĩ¬
onẽ gentis incredule turbas fide¬
luũ. nõ uerbis tm̃ : ẜ signis et uir¬
tutibus hortabat᷑. Acadit aũt eũ
in alemãniã deuenire et egrediẽ¬
tem die quadã friburch oppido me¬
morabili. in ꝑtibus brisgaudit cõ¬
stituto / a quodã henyico uiro nobi¬
liꝰ et adhuc iuẽtulo ad quãdam
mãsionẽ ipiũs ubi erat ĩ uespera
dine eũ sequẽte Cũ aũt idẽ hẽritꝰ
accepto iã crucis signaculo non
equitare. ẜ pedes ꝓposuiss incede̾ :¬
donec expensarũ apparatu collecto
Ascenso igitur equo secutꝰ ẽ eñ ꝓ¬
tinꝰ abeũtem Uidẽs hoc et ĩuidẽs
quidã uir belial sermẽs eiusdem
hẽrici. homo tocius prauitatis
cimator/ et boni tocius incredulus

Expanded text:
tempore quodam occupantibus acerbitate singulari perfoderat circumquaque discurrens, ad ulciscendam Salvatoris injuriam, et ad expugnationem gentis incredulae, turmas fidelium non verbis tantum, sed signis et virtutibus hortabatur. Accidit autem cum in Alemanniam deveniret, et egredientem die quadam de Friburg, oppido memorabili in partibus Brisgaudiae constituto, a quodam Henrico viro nobili et adhuc juvenculo, ad quamdam mansionem ipsius, ubi erat in vespera dine, et sequente. Cum autem idem Henricus accepto jam crucis signaculo non equitare, sed pedes proposuisset incedere, donec expensarum apparatu collato, Ascenso igitur equo secutus est protinus Abbatem. Videns hoc, et invidens quidam vir Belial, serviens ejusdem Henrici, homo totius pravitatis amator, et boni totius incredulus,
Abbreviated transcription (Latin):
eodem itmne̾/ deo et beato bernardo
se reddidit: et in claraualle postino¬
modũ monachus eius fuit Hoc
ipẽ miraculũ cũ fidelibus oculis
eẽt intuitus. crede̾tq scriptoribus
uite sancti prĩs ẽẽ notissmm. depre¬
henso tandẽ fuisse silenter omissũ
indoluitͥ et ad gloriã deĩ et sancti
bendus/ quẽ ita glorificauit altissi¬
mus audiat et intelligat oĩs gna᷑¬
cio in seculũ seculi secutura.

Expanded text:
eodem itinere Deo et beato Bernardo eodem itinere Deo et beato Bernardo se reddidit, et in Clara-Valle postmodum monachus ejus fuit. Hoc ipse miraculum cum fidelibus oculis esset intuitus, crederetque scriptoribus vitae sancti Patris esse notissimum; deprehenso tandem fuisse silentio missum, indoluit, et ad gloriam Dei et Sancti bendus, quem ita glorificavit Altissimus, audiat et intelligat omnis generatio in saeculum saeculi secutura.
Abbreviated transcription (Latin):
quaqͣ uersũ agebat miserabili cir¬
tũflexu. Rursus q ait. tenete fir¬
miter ei caput Demũ appropiãs et
saliua sua cuiꝰ medicinali unctioẽ
ꝑsepius utebatur: loca lesure deu-¬
niens et consignãs. in noĩe dnĩ ait
surge. Et iterũ. In noĩs prĩs et filii
et spũs sancti: deus spiritũ tuũ ti¬
bi reddat. Ille uero recepto mox spũ
diuiuã ÷ mirantibus pre gaudio
et in celũ uoces ac laudes attollẽti¬
bus uniuersis / qui aderãt et uide¬
rant tam manifeste qmͣ miraculo¬
se mortuũ reiuixisse Incrogatus
deniq ab eodem sancto deĩ: quõ uic¬
turus. quid acturus ẽẽt in reliquũ.
Ddne ait. mõ quõ usseris. uiuã fa-¬
ciãq quitqd precipies. quitq̃d uoles
et sentẽciã dãpnacionis acceperam ⁊
ac insi abbas sanctus festinasset
ferna ducẽdus. Ad exhortacionem¬
quo quorũdã astanciũ crucis acte¬
pit signaculũ: et cũ ceteris iheroso¬
limã ẽ profectus Henricus iste in

Expanded text:
, agebat miserabili cir, agebat miserabili circumflexu. Rursusque ait: « Tenete, tenete firmiter ei caput. » Demum appropinquans, et saliva sua, cujus medicinali unctione persaepius utebatur, loca laesurae deliniens et consignans: « In nomine Domini, ait, surge. » Et iterum: « In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti Deus tibi spiritum tuum reddat. » Ille vero recepto mox spiritu divivam, 1208 mirantibus prae gaudio, et in coelum voces ac laudes tollentibus universis qui aderant, et viderant tam manifeste mortuum revixisse. Interrogatus denique ab eodem Sancto Dei, quomodo victurus, quid acturus esset in reliquum: « Domine, ait, modo quo jusseris vivam, faciamque quidquid praecipies, quidquid voles. et sententiam damnationis acceperam, ac nisi Abbas sanctus festinasset ferna ducendus. » Ad exhortationem quorumdam astantium crucis accepit signaculum, et cum caeteris Jerosolymam est profectus. Henricus iste in
Abbreviated transcription (Latin):
illius adepta. illico surrexit ĩcolu¬
mis: alieno iã sicut iã hactenus/
mĩsterio / nõ gestanda. Uidẽs hoc
seruiẽs sepefatus ĩ impetu ppũs
maligni quẽ gerebat in pectore
uiri dei. quitqd nequius uel turpius
aspirante sathana cõcepiss in teriꝰ
in ip̃m toto conanuẽ maledicens
et cõuiciãs icictitaret. Uerũ ultiõe
dñĩ protinꝰ occurrẽte ip̃ẽ retro cor-¬
ruit resupinꝰ : et geruice collisa spi¬
ritũ exalauit. Uñ subito lamẽtã¬
de mortis eius dolore ꝑcussus hen-¬
ricus crisũ hñc lugubrẽ et occasũ
nũciauit abbati ⁊ supplicãs ut cũ
paululũ processisset: ad tam triste
ppectatulũ remearet. Dicẽte quor
eodẽ hẽrico. hoc ei ꝓpter nos accidit᷑
quispiã moriatur. Retrogressus igiͣ
ad orõnẽ/in qua sola ĩ oĩ difficulta¬
uit: et mox p̃cepit astãtibus illũ
erig̾e. Qui erectus, utpote iã defũc¬
tus. caput carens ceruicis suffragio¬

Expanded text:
illius adepta, illico surrexit incoluillius adepta, illico surrexit incolumis, alieno jam, sicut hactenus, ministerio non gestanda. Viso hoc serviens stupefactus, in impetu spiritus maligni, quem gerebat in pectore,Viri Dei, quidquid nequius vel turpius aspirante Satana concepisset interius, in ipsum toto conamine maledicens et convicians jactitaret. Verum ultione Domini protinus concurrente, ipse retro corruit resupinus, et cervice collisa spiritum exhalavit. Unde subito lamentandae mortis ejus dolore perculsus Henricus, casum lugubrem et occasum nuntiavit Abbati, supplicans ut cum paulum processisset, ad tam triste spectaculum remearet, dicente quoque eodem Henrico: « Hoc ei propter vos accidit, quispiam moriatur. » 30. Retrogressus igitur ad orationem, in qua sola in omni difficultavit; et mox praecepit adstantibus illum erigere: qui erectus, utpote jam defunctus, caput, carens cervicis suffragio
Abbreviated transcription (Latin):
lus apprehendat A late̾ uero due
muliercule ueniẽtes inter se por-¬
tabãt tertiã ͥ pedũ et quorũdam
mẽbrorũ destitutã officio et cõtrac¬
tã: uirũq dei rogare uolebãt. ut
calaĩtatẽ infirme et baiu̾larũ an¬
gustias curacioĩs oꝑtate remedio
reuelaret. Porro hẽricus hant
intuẽs et misertus egrã inquit
suꝑ collũ equi mei michi porrigite:
et uos ad seruũ dñi ꝓperãtes sub¬
sidiũ implorate. Prefatus ergo
seruiẽs / ad hoc pietatis opus dĩũ
sui indignãs et impaciẽs usq qͣq
ipm̃ ĩuectione arguit acriore. qua¬
si ad ĩcãtatorẽ et maleficũ et mẽ¬
tuũ euersorẽ eẽt miserã delaturus.
nitatem. et ex certissimaᷝ eius fidu¬
cia tibi polliceor: ꝙ si eã nõ sanane¬
xit. equũ cui insideo tibi dabo. Uerbũ
tanter: tota diffidẽcia. fatiende uir¬
tutis. risit pariter et irrisit: tam de
curaciõẽ diffidẽs. qmͣ de equi adepciõẽ
delata fuiss. et desideratã bñdc̃onẽ

Expanded text:
ro duae mulierculae venientes, inter se tertiam deportabant, pedum et quorumdam membrorum destitutam officio et contractam, Virumque Dei rogare volebant, ut calamitatem infirmae et bajularum angustias curationis optatae remedio relevaret. 29. Porro Henricus hanc intuens et misertus. « Aegram, » inquit, « super collum equi mei mihi porrigite, et vos ad servum Domini properantes subsidium implorate. » Praefatus vero serviens ad hoc etiam pietatis opus domini sui indignans et impatiens, usquequaque ipsum invectione arguit acriore, quia ad incantatorem et maleficum et mentium eversorem esset miseram delaturus. nitatem, et ex certissima ejus salutis fiducia tibi polliceor, quod si non eam sanaverit, equum cui insideo, tibi dabo. » Verbum piens, tota diffidentia faciendae virtutis risit pariter et irrisit, tam de curatione diffidens, quam de equi adeptione delata fuisset, et desideratam sibi benedictionem
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ oĩ uirtutũ grã florentes. alienis
quasi ꝑfcĩoribus eremplis institui¬
minus nctãriũ habere uiderẽtur.
Uerũptamẽ mellifluã sanctitatis
dulcedinẽ qua ceteris sui tẽꝑis sãc¬
drus exaltata ĩ mõte syon suꝑemine¬
bat crebra et certa relatione cognos-¬
centes: tanqͣz uere mites et huiles
huc. priora sua nichili reputãtes.
s in anteriora extenti tanti et tam
spũalis prĩs magisterio prona et
etiã pro sue reuerẽcia sanctitatis
isdẽ btũs bernardus unico semꝑ
caritatis amplectebatur affectu.
Nũc itaq de reuerẽtissimi prĩs hũ¬
berti purissima et uere monastica
cõuersacione pauca cõmeõrabimꝰ.
de ceteris uero suo loco quod dñs de¬
derit dicemꝰ. Seruus dei hũbertus
a puerilibus ãnis ĩ sanctuario do¬
mini lotatus cũ iã ꝑ uiginti ãno ᷤ
in religione strẽnue dnõ militasẜ:
tandẽ ꝑfrĩoris et sacracioris uite de¬

Expanded text:
in omni virtutum gratia florentes, alienis, in omni virtutum gratia florentes, alienis, quasi perfectioribus, exemplis instituiminus necessarium habere viderentur. Verumtamen mellifluam sanctitatis dulcedinem, qua caeteris sui temporis sancdrus exaltata in monte Sion, supereminebat, crebra et certa relatione cognoscentes, tanquam vere mites et humiles huc ; priora sua nihili reputantes, sed in anteriora extenti, tanti et tam spiritualis Patris magisterio prona et etiam pro suae reverentia sanctitatis idem beatus Bernardus unico semper charitatis amplectebatur affectu. Nunc itaque de reverendissimi Patris Humberti purissima et vere monastica conversatione pauca commemorabimus; de caeteris vero, suo loco, quod Dominus dederit dicemus. Servus Dei Humbertus a puerilibus annis in sanctuario Domini locatus, cum jam per viginti annos in religione strenue Domino militasset, tandem perfectioris et sanctioris vitae de
Abbreviated transcription (Latin):
et misericordia dnĩ nr̃i ihesu
cristi domus clareuallis fũdata ẽ
et fragrantissĩa sacre religioĩs euis
opinio multis fieret odor uite ĩ uitã:
inter ceteros quos dĩne bonitatis
arthanũ consiliũ de diuersis mũdi
ꝑtibus uoccibat plures religiosi ui-¬
ri qui sus ĩ lotis ꝑfecti in religioniᷤ
obseruãtia uidebant᷑. audiẽtes ꝙ̃
tam ppecialit᷑ et excellẽter magni-¬
ficass misericordiã suã dñs cum
domo eãdẽ et eius sanctissimo ab¬
bate. tñꝙͣ noui tyrones ex emerite
milicie laboribus ueniẽtes: tãte
sanctitatis collegio sociari feruen¬
tissima spiritus deuocioẽ cupiebãt
Inter quos primi et p̃cipui extiter̃t.
hũbertus igniatẽsis cenobii pͥmuꝰ
abbas. renaldus. et petrus cogno¬
mẽto tholozanus. guillermus. et
gerardus farsensis. qui nõ quidẽ¬
uno ĩ loco. ẜ diuisis et multũ inter
se distantibus prouĩciis habitãtes.
ita se ab ipĩs infancie rudimẽtis
dĩnis obsequiis mãcipauerãt: ut

Expanded text:
et misericordia Domini nostri Jesu Christi domus Claraevallis fundata est, et fragrantissima sacrae religionis ejus opinio multis facta odor vitae in vitam, inter caeteros, quos divinae bonitatis arcanum consilium de diversis mundi partibus vocabat, plures religiosi viri, qui suis in locis perfecti in religionis observantia videbantur, audientes, quod tam specialiter et excellenter magnificasset misericordiam suam Dominus cum domo eadem, et ejus sanctissimo abbate, tanquam novi tirones, ex emeritae militiae laboribus venientes, tantae sanctitatis collegio sociari ferventissima spiritus devotione cupiebant. Inter quos primi vel praecipui exstiterunt Humbertus Igniacensis coenobii primus abbas, Renaldus, et Petrus, cognomento Tolosanus, Guillelmus, et Gerardus Farsensis: qui non uno quidem in loco, sed divisis et inter se distantibus provinciis habitantes, ita se, ab ipsis infantiae rudimentis, divinis obsequiis mancipaverant, ut
Abbreviated transcription (Latin):
diffinit repñtãs. Constãs ipẽ sibi
totus teres atq rotũdus. qd̾ ẽ unũ
eũdẽq ꝑseuerare et dĩ tẽpore et oĩ
horci Sciẽdũ p̃terea hũc btm uirũ
do ĩ tlaraualle fũctũ fuisse : ad qͦꝵ
doctrinã exẽplaq uirtutũ uniuer¬
sa clarauallis irrigabat᷑ sicut or¬
tus deliciarũ et sicut ꝑadisꝰ dnĩ
saliebatq in singulis et ĩ oĩbꝰ fonsus¬
ticie: ĩ acquisicione uite eterne Qui¬
a uero meõria eius ĩ bñdictione ei̾t¬

Expanded text:
diffinit, repraesentans: Constans ipse sibi, diffinit, repraesentans: Constans ipse sibi, totus teres atque rotundus, quod est unum eumdemque perseverare, et omni tempore et omni hora. Sciendum praeterea hunc beatudo in Claravalle functum fuisse: ad quorum doctrinam exemplaque virtutum universa Claravallis irrigabatur sicut hortus deliciarum et sicut paradisus Domini, saliebatque in singulis et in omnibus fons justitiae in acquisitionem vitae aeternae. Quia vero memoria ejus in b
Abbreviated transcription (Latin):
te lõge erit a te yronicũ illud elogi¬
ũ ⁊ quo quidã qui uatuo noĩe mo¬
nachi absq uirtutis oꝑe ĩ uita
gloriatus fuerat : post mortẽ irri¬
sus fuisse ꝑhibetur Si uestis pulchea¬
ea rasũ caput. ãpla cuculla. quẽꝙͣ
iustificat ħ hõ ustus erat O ꝙͣtũ
distat inter lucẽ et tenebras ÷ qmͣ
magnũ chaos firmatũ ẽ int̾ filios
ire et filios gracier ꝙͣ disparẽ sentẽ¬
ciã hinc exeũtes ercipuĩt ficti reli¬
giosi et uere religiosi. Nõ erat hũi¬
bertus de numero fatuarũ uirginũ.
que acceptis lãpadibus suis detestã¬
da negligẽtia oblite sũt oleũ secum
sumere ⁊ erat de numero paudẽtum
de quo nõ fucatus adulator ẜ uerus
laudator ipiũs dicit ꝙ fuerat com¬
positus supra õnes hoĩes quos ui¬
dit in diebus suis. unusidẽq ꝑse¬
uerãs oĩ tẽpore et oĩ hora pulchre
eadẽ sentẽtia: licet aliis uerbis
diffiicõnẽ illã qua poeta sapiẽtẽ

Expanded text:
te, longe erit a te ironicum illud elogite, longe erit a te ironicum illud elogium, quo quidam, qui vacuo nomine monachi absque virtutis opere in vita gloriatus fuerat, post mortem irrisus fuisse perhibetur. Si vestis pulla, rasum caput, ampla cuculla quemquam justificant: hic homo justus erat. O quantum distat inter lucem et tenebras! quam magnum chaos firmatum est inter filios irae et filios gratiae! quam disparem sententiam hinc exeuntes excipiunt ficte religiosi et vere religiosi! Non erat Humbertus de numero fatuarum virginum, quae acceptis lampadibus suis detestanda negligentia oblitae sunt oleum secum sumere; erat de numero prudentum, de quo non fucatus adulator, sed verus laudator ipsius dicit quod fuerit compositus supra omnes homines quos viderit in diebus suis, unus idemque perseverans omni tempore et omni hora; pulchre eadem sententia, licet aliis verbis diffinitionem illam qua poeta sapientem
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ab ipsa cõsumẽdus : s de ipã
noua assũpciõe noue uite et tũt
ĩ aĩa et postmodũ ĩ corpore glorio¬
sissime triũphaturus De cuirs
transitu bectus bernardus ue¬
hemẽter turbatus: quid de eius
excellentissiã cõuersatioẽ sentiret:
in cõuẽtu fratrũ quodã sermoẽ
colligitur cõsũmatũ fuisse sc̃m se¬
nẽ hũbertũ ĩ uirtutib ta . u.¬
Onsidera lector tãꝙͣ ĩ breui
tabula uirũ ꝑfecte uirtutiᷤᷤ
corã o̾tulis tuis eleganter depictũ
ita ut ex sentẽtia dicere possis qm̃
iste btũs uir monachus factus
monachi uigilauit ĩ actus ⁊ qui
hoc quod erat habitu et noĩe soller¬
tissima industria elaborauit ⁊ ut
eẽt ẽciã in rei ueritate: ĩdignissim̃
fore reputũs uatuo noĩe monachi:
sine uirtutis oꝑe gloriari Sciebat
nimirũ uirtutũ gradũ eẽ ad glori¬
am: et uanã prorsus grãm. falla¬
tẽq pulchritudinẽ quã nõ ꝑturi¬
ret illa. Adcirco btĩssime p̃r hũber¬

Expanded text:
 sed de ipsa in assumptione novae vitae, et tunc in anima, et postmodum in corpore gloriosissime triumphaturus. De cujus transitu beatus Bernardus vehementer turbatus, quid de ejus excellentissima conversatione sentiret, in conventu fratrum quodam sermone colligitur consummatum fuisse sanctum senem Humbertum in virtutibus. Considera, lector, tanquam in brevi tabella, virum perfectae virtutis coram oculis tuis eleganter depictum, ita ut ex sententia dicere possis quoniam iste beatus vir monachus factus monachi vigilavit in actus: qui hoc quod erat habitu et nomine, solssima industria elaboravit, ut esset etiam in rei veritate, indignissimum fore reputans vacuo nomine monachi sine virtutis opere gloriari. Sciebat nimirum virtutem gradum esse ad gloriam et vanam prorsus gratiam, fallacemque pulchritudinem, quam non parturiret illa. Idcirco, beatissime Pater Humber
Abbreviated transcription (Latin):
lis abbatẽ positũ. qdͣ ẽ sub arti in
muro claustri ꝓpe capłm eciã reue¬
rẽtissimi pr̃o hũberti uenerabile
corpus reconditũ ẽ: ubi et loculus.
qui sacra eius ossa seruat titulũ no¬
nũs ipiũs prefert ut ꝑmĩ fratres in
claustro sedẽtes et ex lcõne feruẽtissi¬
ma sancte religionis eius studia cog¬
noscentes que tanta tãq magni fi¬
ca fuerũt ut ea lrãrũ monimẽtis
tradere btĩssimꝰ p̃r̃ bernardus nõ
dubitaret simł eciã. tũbã sacrorũ
tinerũ eius p̃ ocuł hñtes. ĩtalestant
aĩmis obluuonẽ fugiãt. torporẽ et
negligẽtiã procul a se repellant :

Expanded text:
atem positum, quod est sub arcu in muro claustri prope capitulum, etiam reverendissimi Patris Humberti venerabile corpus reconditum est, ubi et loculus qui sacra ejus ossa servat, titulum nominis ipsius praefert, ut proinde fratres in claustro sedentes, et ex lectione ferventissima sanctae religionis ejus studia cognoscentes, quae tanta tamque magnifica fuerunt, ut ea litterarum monimentis tradere beatissimus Pater Bernardus non dubitaret, simul etiam tumbam sacrorum cinerum ejus prae oculis habentes, incalescant animis, oblivionem fugiant, torporem et negligentiam procul a se repellant: n
Abbreviated transcription (Latin):
nerabilis hũbertus missus post¬
modũ ad edificandũ domũ igni¬
acense tenobiũ et eiusdẽ cenobii
primus abbas a beato bernar¬
do constitutus: ĩpaciẽtissiẽ fere¬
bat amicã sibi pauꝑtatis hũi¬
litatis et subiectionis materiam
ẽẽ subtractã Deniq ferre nõ ua¬
lens pro spetiosa sancte quietis
et contẽplacionis rachele. lippiẽ¬
tẽ lyam. id est seculariũ negotio¬
rũ inquietos tumultus supponi
sibi ĩuito. licet et renitẽte sancto
bernardo. sarcinã cure pastorał
deposuit ⁊ et clarãuallẽ rediens
nobili suo collo subiectiõĩs et obe
nisi fleribile. qd̾ eciã indefessuns
leus usqs in finẽ uite sue portauis
Cũ ueto iã senuisset et fatiscẽtibꝰ
membris uigor corꝑis defecisset .ĩ¬
suꝑ quo uariis aduerse palitudi¬
nis ĩcõmoditatibus urgereturns
ercat tamẽ aĩmꝰ uigẽs et feruens
ĩ oꝑe dei: ita ut arduos oꝑis labo¬
res. quos uix robusta uiuenũ eta

Expanded text:
nerabilis Humbertus missus postnerabilis Humbertus missus postmodum ad aedificandum Igniacense coenobium, et ejusdem coenobii primus abbas a beato Bernardo constitutus, impatientissime ferebat amicam sibi paupertatis, humilitatis et subjectionis materiam esse subtractam. Denique ferre non valens pro speciosa sanctae quietis et contemplationis Rachele lippientem Liam, id est saecularium negotiorum inquietos tumultus supponi sibi, invito licet et renitente S. Bernardo, sarcinam curae pastoralis deposuit, et Claramvallem rediens, nobili suo collo subjectionis et obedinisi flexibile, quod etiam indefessus, leve, usque in finem vitae suae portavit. Cum vero jam senuisset, et fatiscentibus membris vigor corporis defecisset, insuper variis adversae valetudinis incommoditatibus urgeretur: erat tamen animus vigens et fervens in opere Dei, ita ut arduos Ordinis labores, quos vix robusta juvenum aetas
Abbreviated transcription (Latin):
gregacionis speciali p̃rogatiua be¬
nedictus abbas ĩ uertice uirtutũ
stans. neq ab hoĩe religionis int ͤ¬
mẽta mẽdicare necesse habens.
cũ eẽt trm doctus unctione spiritꝰ
sancti huĩliora sectari pocius ꝙͣ sub¬
limiora hũbertũ deĩ faũlũ ad imi¬
tandũ perfciõnis exemplũ sibi ꝓ¬
posuerat. ipũs uirtutes ãmira¬
ri satagens: merita eꝰ magna
et sublimia estimare ipsũ sancti¬
tatis exemplar religionis formã
monastice puritatis speculũ re¬
putare respectu illius cõuersaci¬
onẽ suã nullius momẽti pẽsa¬
re sancti feruoris ipũs intuitu
sua licet feruẽtissima studia tã¬
ꝙͣ minꝰ habẽcia die noctuq cas¬
tigare Sciens nimirũ õnẽ hoĩez
consideratioẽ infirmorũ deficere :¬
in uirtutibus cõsũmatũ. ꝓpter
ipãm sancte huĩlitatis laudabi¬
lem curiositatẽ. adhuc uirtutis
incremẽta reperire Hinc idem
btũs bernardus in quodã sermo¬
ere in uirtutibus suis. Igitur ue¬

Expanded text:
tiva benedictus abbas in vertice virtutum stans, neque ab homine religionis incrementa mendicare necesse habens, cum esset tamen doctus unctione Spiritus sancti humiliora sectari potius quam sublimiora, Humbertum Dei famulum ad imitandum perfectionis exemplum sibi proposuerat, ipsius virtutes admirari satagens, merita ejus magna et sublimia aestimare; ipsum sanctitatis exemplar, religionis formam, monasticae puritatis speculum reputare, respectu illius conversationem suam nullius momenti pensare, sancti fervoris ipsius intuitu, sua licet ferventissima studia, tanquam minus habentia, diu noctuque castigare, sciens nimirum omnem hominem consideratione infirmorum deficere, pin virtutibus consummatum, propter ipsam sanctae humilitatis laudabilem curiositatem, adhuc virtutis incrementa reperire. Hinc idem B. Bernardus in quodam sermoere in virtutibus suis! » Igitur ve
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhetali gratia preditũr młtotiens
absens corpore uidebat᷑ ÷ młtaq
abscondita et etiã longus posita
dnõ reuelante cognoscere ⁊ que ip̃m
latere putabãtur Rec aũt signi-¬
ficauit nouis dõnꝰ gerardus quõ¬
dã abbas longi pontis: qui unus
ex ãtiquis senioribus clareuallis.
satagebat. Ip̃o quo referẽte andi¬
uimꝰ ꝙ iste dei scũs dñ in quodã
monathorũ capło uerbũ deĩ p̃dicaẽt.
duo ex fratribus illis qui aderant.
uiderũt eũ mn subseilio in quo reside¬
bat. in aere suspensũ: et quasi mẽ¬
slra unius pedis / a terra subleua-¬

Expanded text:
phetali gratia praeditum, multoties phetali gratia praeditum, multoties absens corpore videbatur; multaque abscondita et etiam longius posita Domino revelante cognoscere, quae ipsum latere videbantur. Haec autem significavit nobis dominus Gerardus, quondam abbas Longi-Pontis, qui unus ex antiquis senioribus Clarae-Vallis, satagebat. Ipso quoque referente audivimus, quod iste Dei Sanctus, dum in quodam monachorum capitulo Verbum Dei praedicaduo ex fratribus illis qui aderant, viderunt eum cum subsellio, in quo residebat, in aere suspensum, et quasi mensura unius pedis a terra subleva
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ claraualle: ẜ apud põtiniacũ p̃nẽ¬
tus egritudine lecto decubuit. ibiq
disponẽte deo tĩm uite et locũ sepul¬
ture accepit Capłm xi¬
cũ aliqũ ꝑ ãnos tres moratꝰ
fuiss in urbe roma atq in ꝑtibus
italie/ pro sedando scismate petri leo¬
nis : in quo uidelic oꝑe/ eũdẽ fr̃lũ
suũ xpñs dñs magnifice honestauit.
Et quia fatigatus ex itin̾e diu loqui
nõ poterat. breuẽ quidẽ sermonem:
sed consolacione plenũ protulit ita
ditens Bñdcũs deus quĩ uos di¬
lectissimos fratres meos michi reddi¬
dit . et me qualẽcũq prẽm ur̃m uob̾.
Et ego quidẽ filioli ꝙͣnus ꝑ hoc triẽ¬
niũ uisus fuerĩ longe remotus a
uobis: nõ tñ putetis me semꝑ absẽ¬
tem fuisse Stiatis enĩ ꝙ tribus ui¬
tibus interim reuersus sũ ad uos
uisitans domũ istã: officmabq per¬
ambulans: et semꝑ exhilaratus
quibus manifeste apparebat eũ pro¬

Expanded text:
in Clara-Valle; sed apud Pontiniacum praevin Clara-Valle; sed apud Pontiniacum praeventus aegritudine lecto decubuit, ibique disponente Deo terminum vitae, et locum sepulturae accepit. CAPUT XIcum aliquando per annos tres moratus fuisset in urbe Roma atque in partibus Italiae, pro sedando schismate Petri Leonis, in quo videlicet tempore eumdem famulum suum Christus Dominus magnifice honestavit, et quia fatigatus ex itinere, diu loqui non poterat, brevem quidem sermonem, sed consolatione plenum protulit, ita dicens: « Benedictus Deus, qui vos dilectissimos fratres meos mihi reddidit, et me qualemcumque patrem vestrum vobis. Et ego quidem, filioli, quamvis per hoc triennium visus fuerim longe remotus a vobis, non tamen puteris me semper absentem fuisse. Sciamus enim quod tribus vicibus interim reversus sum ad vos, visitans domum istam, officinasque perambulans, et semper exhilaratus quibus manifeste apparebat eum pro
Abbreviated transcription (Latin):
pluries accidit: ut ad nuitũ et uo¬
lũtatẽ beatissimi prĩs finis eorũ ꝓ¬
telaretur Capłm.x.
dã de filiis siis ppiritalibus
unũ uonũ et religiosũ missũ ab eo
in normãniã desperata ibidẽ egri¬
tudine laborãtẽ. decreuit mittere. et
reducere eũ ad se: ut deuotus frat
i nidulo suo moreretur. et deside̾a¬
ta sibi sepultura nõ priuaret᷑. Ue¬
rũtñ unus de frĩbus euis carnali¬
bus noĩe uoido. nitebat᷑ huit obu¬
are consilio qr cũ eẽt unus de ꝓui¬
soribus claxeualus ÷ intendebat ut
tredo part̾e̾ sũptui et labori. Qui
cũ ꝑtinaciter huiusmõi ꝑsuasioi¬
bus insisteret ÷ dixit ad eũ btũs ber¬
nardus. Nũquid maior tura ẽ tibi
tiusͬ Quia ergo nõ uis ut fratret
nr̃i nobiscũ requiescãt in ualle ista :
net tiipẽ requiesces in ea. Et fc̃m̃
ẽ ita. Nã isdem uoido ꝙͣͣqͣm alics uir
bonus et religiosus ẽẽt. tñ ut sermo
sancti impleretur. nõ ẽ ꝯsũmatus

Expanded text:
pluries accidit, ut ad nutum et vopluries accidit, ut ad nutum et voluntatem beatissimi Patris eorum finis protelaretur. CAPUT X. dam de filiis suis spiritualibus, virum bonum et religiosum, missum ab eo in Normanniam, desperata ibidem aegritudine laborantem, decrevit mittere et reducere eum ad se, ut devotus frater in nidulo suo moreretur, et desiderata sibi sepultura non privaretur. Verumtamen unus de fratribus ejus carnalibus, nomine Guido, nitebatur huic obviare consilio; quia cum esset unus ex provisoribus Clarae-Vallis, intendebat, ut credo, parcere sumptui et labori. Qui cum pertinaciter hujusmodi persuasioni insisteret, dixit ad eum beatus Bernardus: « Nunquid major cura est tibi tuis? Quia ergo non vis ut fratres nostri nobiscum requiescant in valle ista, nec tu ipse requiesces in ea. » Et factum est ita: nam idem Guido, quamquam alias vir bonus et religiosus esset, tamen ut sermo Sancti impleretur, non est consummatus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ eẽt poritus in extremis i
singressus ẽ ad eũ uisitandũ btũs
bernardus post complecoriũ. Et ui¬
dens hoĩem morti ꝓximũ iã iãq
migraturũ : dixit ad eũ. Nosti ka¬
rissime fracer qr cõuẽtus nr̃ modo
fatigatus ẽ labore: et iã post mo¬
dicũ habet ad uigilias surgere.
¶ꝵ si te interĩ obdormẽte/ oporte¬
at illũ sua interrũpere dormicio¬
nẽ/ nimiũ uexabitur : et ꝓptͣ grã¬
des uigilias / minus solẽpniter
exequetur Ut ergo bñ. sit tibiͥ
et eternaliter uiuas in terra ui¬
uẽciũ/ ad quã ingrederis possidẽ
cy expectes nos. Cui eger respondit
faiciã dñe libenter ut imꝑastiissi tñ
uoto meo tuis p̃cibus suffrageris
Abiit itaq abbas scũs cũ silencio in
dormitoriũ. et ille qui extremũ fere
anhelitũ trahebat : nõ obiit añ tĩm
constitutũ soox nã ut signũ ad uiꝰ¬
gilias pulsari cepit: pulsata ẽ ecia
tabula. et ille decesfit Erd̾ nõ mõ
de isto frẽ. uerueciã de plu̾ibus aliis

Expanded text:
cum esset positus in extremis, ingressus est ad eum visitandum beatus Bernardus post completorium, et videns hominem morti proximum, jamjamque migraturum, dixit ad eum. « Nosti, charissime frater, quod conventus noster modo fatigatus est labore; et jam post modicum habet ad vigilias surgere: quod si te interim obdormiente oporteat illum suam interrumpere dormitionem, nimis vexabitur, et praegrandes vigilias minus solemniter exsequetur. Ut ergo bene tibi sit, et aeternaliter vivas in terra viventium, ad quam ingrederis possidendcii exspectes nos. » Cui aeger respondit: « Faciam, domine, libenter, ut imperasti, si tamen voto meo tuis precibus suffrageris. » Abiit itaque abbas sanctus cum silentio in dormitorium: et ille qui extremum fere anhelitum trahebat, non obiit ante terminum constitutum. Mox itaque ut signum ad vigilias pulsari coepit, pulsata est etiam tabula, et ille decessit. Quod non modo de isto fratre, sed etiam de pluribus aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ cibi. aut potus sum̾e debere.
Sed quid putamꝰ. quare oĩpotẽs
deus tã gioriosũ miraculũ et sicut
uidebatut minꝰ necessariũ ⁊in
rebus quo mĩmis facere uoluitͤ
Utiq ꝓpterea. ut palã cũctis in¬
notesceret  qnͣtũ sibi placeãt fra¬
tres mn congregacione spiritu fer¬
uẽtes ⁊ qui nõ solũ maiora ẜ e¬
ciã mĩma mãdata ꝓpter tiõrem
ypius cũ sollititudiẽ custodiũt.

Expanded text:
quam cibi aut potus sumere debere. quam cibi aut potus sumere debere. Sed quid putamus quare omnipotens Deus tam gloriosum miraculum, et sicut videbatur, minus necessarium, in rebus quoque minimis facere voluit? Utique, propterea ut palam cunctis innotesceret quantum sibi placeant fratres in congregatione spiritu ferventes, qui non solum majora, sed etiam minima mandata propter timorem ipsius cum sollicitudine cust
Abbreviated transcription (Latin):
qz clausas manu tenet cogitãs
hcĩc negligẽcie culpã. nõ nisi ꝑ¬
confessionis et penitẽcie remediũ ab¬
oleri posse Dictis uero graciis.
signo confessionis fc̃o. priorẽ in
ꝑtem trahit: et cadẽs in faciem
ueniã petit cũ młta cordis simpli¬
citate negligenciã suã manifestãs.
Priore aũt culpã eius sicut dig¬
nũ erat corripiente. et quid de
micis fecisset inquirẽte : ecce inqͥt
prior p̃ciperet ut eas ostenderet.
ille exerto brachio manũ aperu¬
it: et ecce in uola ipuĩs ꝓ micis
iẽte sũt preciosissime margari¬
te. Utinã laudabilẽ huiꝰ fra
tris feruorẽ attendere dignẽtur
quidã negligentes fratres qui
finita lectione si forte offula in
manu habuerint quã ed̾e̾ uelĩt:
aut si in tiphulo aliquid reman¬
serit. quod ebib̾e cupiãt : sine
respcũ timoris. id fac̾e̾ nõ uerẽt᷑
cũ utiq scicri ordĩs ille cõsuetudo
tradat. ut ex quo lector ĩceperit
dicere tu aũt dne. neminẽ quit¬

Expanded text:
enet, cogitans hanc negligentiae culpam non nisi confessionis et poenitentiae remedium aboleri posse. Dictis vero gratiis, signo confessionis facto, priorem in partem trahit, et cadens in faciem veniam petit, cum multa cordis simplicitate negligentiam suam manifestans. Priore autem culpam ejus, sicut dignum erat, corripiente, et quid de micis fecisset inquirente: « Ecce, inquit, prior praeciperet ut eas ostenderet, ille exerto brachio manum aperuit; et ecce in vola ipsius pro micis inventae sunt pretiosissimae margaritae. Utinam laudabilem fratris hujus fervorem attendere dignentur quidam negligentes fratres, qui, finita lectione, si forte offulam in manu habuerint quam edere velint, aut si in syphulo aliquid remanserit quod ebibere cupiant, sine respectu timoris Dei id facere non verentur, cum utique sacri Ordinis consuetudo tradat, ex quo lector incoeperit dicere: Tu autem, Domine, neminem quid
Abbreviated transcription (Latin):
simã pñciã uotis et desideriis sa¬
tre deuotionis requirebat. qua
etiũ pꝰ modicũ misera mortali¬
ũ consortia relinquẽs. sicut pie
tredimꝰ ⁊ saciari promeruit

Expanded text:
sentiam votis et desideriis sacrae devotionis requirebat: qua etiam post modicum, misera mortalium consortia relinquens, sicut pie credimus, satiari promeruit
Abbreviated transcription (Latin):
mini cũ ceteris fratribus
ciderat. Cũq ỹnus te deũ laudaꝰ
cantaretur ÷ uidit scõs angelos
młta claritate fulgentes mira
etiã uoltus alacritate deuotos: q
utrũq chorũ ꝑ currẽtes mõ hũc mõ
illũ excitabant. cantãtibus aderãt:
et quas cõgratulãtes astabant ͣ
et ut diuinus ille ỹnus tũ deuoci¬
one ꝑcãtaretur: moĩs oĩbus ela¬
borare satagebãt Intellexit ergo
uir scũs ỹnũ illũ uere ẽẽ fcũliarẽ
ipĩs: quos tanta instãcia uide¬
bat operã dare : quatenꝰ a frĩ¬
bus ad honorẽ dei cũ feruore de¬
uotioĩs tantaretur. Cuidã etiã
fratri spiritali uide̾ concessum
ẽ dũ idẽ ỹnus inciperet᷑ ꝙ ab ore
incipientis flãma mag̾ni splẽ¬
doris erũpebat. et sursũ ꝯstẽdebat

Expanded text:
eris fratribus aderat. Cumque hymnus, « Te Deum laudamus, » cantaretur, vidit sanctos Angelos multa claritate fulgentes, mira etiam vultus alacritate devotos, qui utrumque chorum percurrentes, modo hunc, modo illum excitabant; cantantibus aderant, et quasi congratulantes astabant, et ut divinus ille hymnus cum devotione percantaretur, modis omnibus elaborare satagebant. Intellexit ergo Vir sanctus, hymnum illum vere esse familiarem ipsis, quos tanta instantia videbat operam dare, quatenus a fratribus ad honorem Dei cum fervore devotionis cantaretur. Cuidam etiam fratri spirituali videre concessum est, dum idem hymnus inciperetur, quod ab ore incipientis flamma magni spledoris erumpebat, et sursum conscendebat
Abbreviated transcription (Latin):
rũ testãte ueritate. qui dĩcias qͣs
habent affectuose diligũt difficile
saluãtur. O ꝙͣ aliter aiffcũs e̾a̾t
beatus petrus. Oꝙ largo celestis
gracie rore ꝑfusus. ab estu hulãne
cupiditatis refriguerat: qui de
se suisq condiscipulis tam hũili¬
ter qmͣ fiducialiter dnõ dicebat
Eite nos reliquimꝰ oiã : et secuti
sumꝰ te. Hic plane formã ꝑfrẽ
penitẽtie repperimꝰ. quã salua¬
tor consiliũ salutis q̃renti suasit
discipulis eciã sequẽtibus se. tra¬
didit: licet legamꝰ nõ nullos ĩ¬
diuiciis et in oĩ gloria mũdi. ton¬
tinẽter et huiliter uixisse. Sed
quia p̾ui legia paucorũ tõmunẽ
legẽ nõ faciũt÷ tutius młto qui¬
cũq celfitudinẽ ꝑfcoĩs sectarico¬
nant᷑ ⁊ obaudiũt uoci dnĩ in
euãgelio dicentis. Si quis nõ
abre nũticuerit omĩbus q̃ possi¬
det : nõ p̃t meus ẽẽ discipulus

Expanded text:
rum testante Veritate, qui divitias quas rum testante Veritate, qui divitias quas habent affectuose diligunt, difficile salvantur . O quam aliter affectus erat beatus Petrus! O quam largo coelestis gratiae rore perfusus ab aestu mundanae cupiditatis refriguerat, qui de se suisque condiscipulis tam humiliter quam fiducialiter Domino dicebat: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te . Hic plane formam perfectae poenitentiae reperimus, quam Salvator consilium salutis quaerenti suasit, discipulis etiam sequentibus se tradidit, licet legamus nonnullos divitiis et in omni gloria mundi continenter et humiliter vixisse. Sed quia privilegia paucorum communem legem non faciunt, tutius multo quicunque celsitudinem perfectionis sectari conantur, obaudiunt vocem Domini in Evangelio dicentis. Si quis non abrenuntiaverit omnibus quae possidet,
Abbreviated transcription (Latin):
at. Nerũ qr btũs baptista et p̃¬
tursor dñi ioñnes. in ordine
p̃cursionis sue penitẽciã p̃diçãs
dignos eusdẽ penitẽcie fructus
agi censuit: q̃rendũ sũopere no¬
bis ẽ que sit formula ꝑfcẽ peĩ
fructus sufficiẽs ẽẽ uideat᷑. Sed
quidã possessiones habẽs młtas
a. dnõ quesisset. quid faciẽdo uicã
eternã possideret. et dñs mãda¬
ta legis ei ꝓposuissec. illeqz se oĩa
aiiuẽtute sua seruasse dixisset:
subiĩxit dñs. Adhuc unũ tibi
deest. Si uis ꝑfcũs eẽ. uade uẽde
oia que habes et da pauꝑibus
et ueni sequere me : et habebis
thezauros in celo. Ille uero qui
non se s sua et illa nõ tota s ex
ꝑte et parte satis modica . ui de¬
licet decimas. primicias ceteralq
legales oblaciones / offerre cõsue¬
uerat: et hoc magnũ aliqͥd esse
putribat ͬ audiẽs uerbũ cõsũma¬
te iusticie resiliit. et trahẽs corĩ
terram abiit tristis: quia nimi¬

Expanded text:
at? Verum quia beatus baptista et prat? Verum quia beatus baptista et praecursor Domini Joannes in ordine praecursionis suae poenitentiam praedicans, dignos ejusdem poenitentiae fructus agi censuit ; quaerendum summopere nobis est quae sit formula perfectae pomerendum fructus sufficiens esse videatur. Sed quidam possessiones habens multas a Domino quaesisset quid faciendo vitam aeternam obtineret, et Dominus mandata legis ei proposuisset, illeque se omnia a juventute sua servare dixisset, subjunxit Dominus. Adhuc unum tibi deest. Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et veni sequere me; et habebis thesauros in coelo . Ille vero qui non se, sed sua, et illa non tota, sed ex parte, et parte satis modica, videlicet decimas, primitias caeterasque legales oblationes, offerre consueverat, et hoc magnum aliquid esse putabat, audiens verbum consummatae justitiae resiliit, et trahens cor in terram abiit tristis, quia nimi
Abbreviated transcription (Latin):
penitẽtie uiã mũdo p̃dicauit.
dicens. Penicẽtiã agite : appro¬
pinquabit enĩ regnũ celorũ.
Gracias inestiãbili misericordie
dei. qui sereniori tandẽ oculo
respiciens miserũ genus filioꝵ
adam. discrictionẽ legis q̃ oculũ
ꝓ oculo. dentẽ pro dente. oĩmo¬
dã q talionẽ. ꝓ oĩ excessu ĩmise¬
ricorditer reddebat: ꝑ incarna¬
tã uerbi sui dulcedinẽ tẽperauit
dicẽs. Peĩtẽtiã agite. Ne uero
mibecilles hoiẽs ad uerbũ peĩ¬
tencie. id ẽ penã tenẽdi t̾rerẽt᷑:
mox uerbo consolatorio. uerbo
omi accepcione digno. p̃misse
sentẽcie seueritatẽ dulcorare cu¬
rauit. subiũgens. Appropĩqua¬
bit enĩ regnũ celorũ Qiuis enĩ
sanũ sapiens. licec ĩfirmꝰ. licet
delicatus sit. nõ paclẽter ĩmo
gratãter pñtis pene momẽta¬
neũ pondus sustineatłͥ nõ so¬
lũ ut eternitatẽ future uite pe¬
ne fugicit. Uerũ eciã ut celestis
regni nũꝙͣ fimiẽdi particeps fi¬

Expanded text:
t dicens: Poenitentiam agite; appropinquabit enim regnum coelorum . Gratias inaestimabili misericordiae Dei, qui sereniori tandem oculo respiciens miserum genus filiorum Adam, districtionem legis, quae oculum pro oculo, dentem pro dente, omnimodamque talionem pro omni excessu immisericorditer reddebat, per incarnatam Verbi sui dulcedinem temperavit, dicens: Poenitentiam agite. Ne vero imbecilles homines ad verbum poenitendi, id est poenam tenendi, terrerentur, mox verbo consolatorio, verbo omni acceptione digno, praemissae sententiae severitatem dulcorare curavit, subjungens: Appropinquabit enim regnum coelorum. Quis enim sanum sapiens, licet infirmus, licet delicatus sit, non patienter, imo gratanter, praesentis poenae momentaneum pondus sustineat, non solum ut aeternitatem futurae poenae fugiat, verum etiam ut coelestis regni nunquam finiendi particeps fi
Abbreviated transcription (Latin):
oblatisq donariis et redditibus.
ꝓut imꝑialẽ magnificẽciã dece¬
bat fratrũ se or̃onibus deuotis¬
sime cõmẽdauit. Libet nũc si op¬
tio daretur. cũ becito petro apło
exclamare : et dicͬe dño. Dñe
bonũ ẽ nos hic ẽẽ. Bonũ eẽt ptiq
omĩbus ad monastice religionis
cipicẽ ueniẽtibus: ut ordĩs dis¬
ciplina ꝑ sanctos prẽs ad lineã
ueritatis correcta. et r̾nouata
ĩcõuulsa ꝑduraret ÷ et ꝓpulsaca
letali negugencia. feruor sacre re¬
ligionis ꝑ oiã ubiq uigeret. S

Expanded text:
oblatisque donariis et redditibus, oblatisque donariis et redditibus, prout imperialem magnificentiam decebat, fratrum se orationibus devotissime commendaret. Liberet nunc, si optio daretur, cum beato Petro apostolo exclamare, et dicere Domino: Domine, bonum est nos hic esse . Bonum esset utique omnibus ad monasticae religionis apicem venientibus, ut Ordinis disciplina per sanctos Patres ad lineam veritatis correcta et renovata, inconvulsa perduraret, propulsata lethali negligentia, fervor sacrae religionis per omnia ubiq
Abbreviated transcription (Latin):
ne tibi. cõtinuo surrerit. om̃
mẽbrorũ debilitate prorsus fu¬
gata itũctĩ q qui aderant glo¬
rificauerũt deũ qui uirtutẽ ue¬
ati apłi sui petri: ꝑ merita ue¬
nerabilis hugonis dedarcire
dignatus est. Tanco quippe fa¬
tilius abbas sanctus. tam glo¬
riosũ miraculũ a dĩna largita¬
te impetrare potuit. qnͣto hoc
nõ suis meritis. s specialis pa-¬
troni sui beati petri apłi uirtu¬
ti assignauit is cuiꝰ reuerendo
nõĩ se acticulatã ẽẽ nobilis ec¬
clia cliũacensis gloriat᷑. cuiusq
sacre ueneracioni: fratrũ uniu᷑¬
litas deuotissime inuigilati
Sub tedibus itaq tam sanctis.
et in oĩ religione conspicius pa¬
tribus. tlumiacensis ordo claris¬
sime refulsit .Imłtisq exticit oͥ¬
dor uite in uitã: ita eciã ut be¬
citus henricus romanorũ ĩpa¬
cuuiꝰ memoria cipud deũ et hoĩeᷤ
mn bñdcõne ẽ. audiẽs famam
religionis illius cliũatũ adiĩt

Expanded text:
ne tibi , continuo surrexit, omni ne tibi , continuo surrexit, omni membrorum debilitate prorsus fugata; cunctique qui aderant, glorificaverunt Deum, qui virtutem beati apostoli sui Petri per merita venerabilis Hugonis declarare dignatus est. Tanto quippe facilius abbas sanctus tam gloriosum miraculum a divina largitate impetrare potuit, quanto hoc non suis meritis, sed specialis patroni sui beati Petri apostoli virtuti assignavit, cujus reverendo nomini se attitulatam esse nobilis Ecclesia Cluniacensis gloriatur: cuique sacrae venerationi fratrum universitas devotissime invigilat. Sub talibus itaque tam sanctis et in omni religione conspicuis Patribus Cluniacensis Ordo clarissime refulsit, multisque exstitit odor vitae in vitam, ita etiam ut beatus Henricus Romanorum imperacujus memoria apud Deum et homines in benedictione est, audiens famam religionis illius, Cluniacum adiret,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ deũ sanitatẽ fratri diuturna
egritudine laborãti. suis preci¬
bus. oꝑtinere dignaretur. Fer¬
tur aũt in eodẽ monasterio eẽ
media ꝑs casule beati petri
apłi : que sicut dignũ ẽ a fra-¬
tribus / nn magna ueneracione
habetur Sanctus ergo dñi qd̾
a fraterna caritate pecebatur
negare nõ potuit : ẜ pro falute
fratris infirmi dñi dementiã
intimo pietatis affectu rogabat.
Deniq celebratis sacrosanctis
misteriis accedens cid altare su¬
pradictam partẽ casule s beciti
petri reuerẽter inde tulit: ueni¬
ensq ad infirmũ. sacra eũ ues¬
te operuit: tenẽsq manũ eius
cintiphonã illã modercita uoce
cepit cantare. Petrus aplus dix¬
it paralitico. duobus uerbis in
ea cõmutatis. fcilic pro dixit¬
sibi dicit. et pro enea roberte:
uotabatur enĩ idẽ infirmꝰ ro¬
bertus. Cũq tenẽdo manũ eiꝰ
cantaret. Ipetrus apłus dicit
paralitico: roberte surge. et ster¬

Expanded text:
tem Deum sanitatem fratri diuturna tem Deum sanitatem fratri diuturna aegritudine laboranti suis precibus obtinere dignaretur. Fertur autem in eodem monasterio esse media pars casulae beati Petri apostoli; quae, sicut dignum est, a fratribus in magna veneratione habetur. Sanctus ergo Domini, quod a fraterna charitate petebatur, negare non potuit; sed pro salute fratris infirmi Domini clementiam intimo pietatis affectu rogabat. Denique celebratis sacrosanctis mysteriis, accedens ad altare, supradictam partem casulae beati Petri reverenter inde tulit, veniensque ad infirmum, sacra eum veste operuit, tenensque manum ejus antiphonam illam moderata voce coepit cantare: Petrus apostolus dixit paralytico, duobus verbis in ea commutatis, scilicet pro dixit, dicit, et pro Aenea, Roberte: vocabatur enim idem infirmus Robertus. Cumque tenendo manum ejus cantaret: Petrus apostolus dicit paralytico: Roberte, surge, et ster
Abbreviated transcription (Latin):
erũ qm̃ beciti hugonis qui
moderno tẽꝑe/ clũacensi
cenobio laudabilit prefuit. mẽ¬
tionẽ fecimꝰ: unũ eius miracu¬
lũ ad utilitatẽ legenciũ incõra¬
bimꝰ : quod tanto erit iocũdius.
ꝙͣto recensiori tꝑe hoc gestũ esse
conscat qd̃q uenerabilis uiriguil¬
lerini quondã supprioris sanc¬
te genofeue parisius postea ue¬
ro abbas paracliti que ẽ de or¬
dine domꝰ fancti uictoris certa
relcicione cognouimꝰ. Apud pa¬
risiorũ ciuitatẽ extat cenobiũ
regulariũ tanonicorũ  m quo
quidã de fratribus eiusdẽ con¬
gregationis paralisi adeo disso¬
lutus iacebat: ut sine admiꝰ¬
niculo alterius. de lectulo surgẽ
nõ ucileret. Uenerat forte illut
uenerabilis hugo cliuãcensis ab¬
bas. De cuiꝰ aduẽtu fratres plu¬
rimũ exhilarati spem recuꝑan¬
de sanitatis infirmo fratri nõ
nĩmã conceperũt. Itaq acce¬
dentes ad uirũ dei supplicit᷑ pos¬
tulabãt : quatinꝰ apud ꝯĩpotẽ¬

Expanded text:
m beati Hugonis, qui moderno tempore Cluniacensi coenobio laudabiliter praefuit, mentionem fecimus, unum ejus miraculum ad utilitatem legentium memorabimus: quod taore hoc gestum esse constat, quodque venerabilis viri Guillelmi, quondam superioris Sanctae Genovefae Parisius, postea vero abbas Paracliti, quae est de Ordine domus Sancti Victoris, certa relatione cognovimus. Apud Parisiorum civitatem exstat coenobium regularium canonicorum: in quo quidam de fratribus ejusdem congregationis paralysi adeo dissolutus jacebat; ut sine adminiculo alterius de lectulo surgere non valeret. Venerat forte illuc venerabilis Hugo Cluniacensis abbas. De cujus adventu fratres plurimum exhilarati, spem recuperandae sanitatis infirmo fratri non minimam conceperunt. Itaque accedentes ad virum Dei, suppliciter postulabant quatenus apud omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
suũ huilit᷑ adeũt. de tnͣsgressioẽ
regule querimoniã ꝓponũt. uoti
sui feruẽtissum̃ desideriũ pandũt:
et ut eius consilio parit᷑ et
auxilio qd̾ spiritu sancto inspirã-¬
te /mẽte conceperãt ꝑfic̾e possint-
supplicit᷑ p̃trintͬ. Nutu uero deiꝰ
ad horã cõpũctus abbas ille.
ꝓpositũ seruorũ deiꝰ laudat: et nõ
solũ consiliũ auxiliũ q se prebitu¬
rũ uerũ eciã seipm̃i indiuiduũ
comitẽ eorũ in tam sancto ꝓpo¬
sito futm firmissime pollicet
Cuuo audito hũiles spũ fratres
illi. magnifice corroborati sũt
tũc primũ intelligẽtes ꝙ uere
a dñõ egressus ẽ sermo nͭ sõp¬
nia cordis sui in desiderio tłi¬
setuti sũt : ẜ dexterã dei uiui.
uirtutẽ oꝑantis in eis

Expanded text:
nsgressione Regulae querimoniam proponunt, voti sui ferventissimum desiderium pandunt, et ut ejus consilio pariter et auxilio, quod Spiritu sancto inspirante mente conceperant, perficere possint suppliciter precantur. Nutu vero Dei ad horam compunctus abbas ille propositum servorum Dei laudat; et non solum consilium auxiliumque se praebiturum, verum etiam seipsum individuum comitem eorum in tam sancto proposito futurum firmissime pollicetur. Quo audito humiles spiritu fratres illi magnifice corroborati sunt, tunc primum intelligentes quod vere a Domino egressus est sermo, nec somnia cordis sui in tali desiderio secuti sunt, sed dexteram Dei vivi virtutem operantis in eis
Abbreviated transcription (Latin):
sancti prĩs sui bñdicti. ordina¬
re uelle / et ut eis ad hoc li beriꝰ
exequendũ. idẽ legatus su
iuuamũs robur apłi̾ca aucto¬
ritate porrigat: constãt᷑ fla¬
gitant. Dñs aũt legatus
cũ eẽt prudens et discretus.
consideratis subtilius allega¬
cionibus eorũ. laudabiliter
eos mouerẽ pronũciauit: ip¬
sorũ q spiritalibus uotis le¬
tis auspiciis fauens. tali e¬
piscola eos ad ꝑficiendum
tota libertate quod pra mẽ
Epistola hugoĩs apłice sedis legati
ꝑ quã cisteraiẽn ordĩs exordiũ/ sũa
auctoritate fundatũ est. capłm¬
ugo Iugdunẽsis .xii.

Expanded text:
sancti Patris sui Benedicti ordinasancti Patris sui Benedicti ordinare velle, et ut eis ad hoc liberius exsequendum, idem legatus sui juvaminis robur apostolica auctoritate porrigat, constanter flagitant. Dominus autem legatus, cum esset prudens et discretus, consideratis subtilius allegationibus eorum, laudabiliter eos moveri pronuntiavit, ipsorumque spiritalibus votis laetis auspiciis favens, tali epistola eos ad perficiendum tota libertate quod pia ment. CAPUT XII. Epistola Hugonis apostolicae sedis legati, per quam Cisterciensis Ordinis exordium sua auctoritate fundatum est. « HUG
Abbreviated transcription (Latin):
biłiũ cristi militũ duces et sig¬
niferes futuri nõ tã nouarũ
qmͣ magnarũ rerũ totĩq mũdo
profutu̾a̾rũ cupidi. cũ assiduo
tractatu quererent int̾ se qua¬
lit᷑ id quod cupiebant cõgruẽ¬
ti mõ ad effectũ ꝑduterent
consultu racionis iudicio peu¬
denter adu̾tere loci uł ordinis
sui mutacionẽ absq sedis cpłi¬
ce consensu se p̃sume neqͣqmͣ
debere Erat tũc in galliarũ
ꝑtibus sedis apłice legatus.
uenerabilis hugo iugdunẽsis
archiepũs: uir religione pru¬
dencia et cuctoritate uenerã¬
dus. Hũt p̃dcũs abbas et fra¬
tres qui desiderio ĩnouãde
moncstice religionis flagra¬
bant / adeũt estus et uota cor¬
diũ suorũ huiliter pandunt
consuetudiẽs ordĩs a regula
quã erãt ꝓfessiꝰ nimiũ distre¬
pare conquerũt᷑: et ꝓptereci
manifeste ꝑuirii crimẽ se sciẽ¬
ter ĩturrisse/dolendo fatent᷑
addũt p̃terea se uitã suã ex
integro scdm̃ inscituta regule

Expanded text:
signiferi futuri, non tam novarum quam magnarum rerum totique mundo profuturarum cupidi, cum assiduo tractatu quaererent inter se qualiter id quod pie cupiebant congruenti modo ad effectum perducerent, consulto rationis judicio prudenter advertere loci vel Ordinis sui mutationem, absque sedis apostolicae consensu, se praesumere nequaquam debere. Erat tunc in Galliarum partibus sedis apostolicae legatus, venerabilis Hugo Lugdunensis archiepiscopus, vir religione, prudentia et auctoritate venerandus. Hunc praedictus abbas et fratres, qui desiderio innovandae monasticae religionis flagrabant, adeunt, aestus et vota cordium suorum humiliter pandunt, consuetudines Ordinis a Regula quam erant professi, nimium discrepare conqueruntur; et propterea manifeste perjurii crimen se scienter incurrisse dolendo fatentur. Addunt praeterea se vitam suam ex integro secundum instituta Regulae