comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
głio latronib ut moierent᷑. ⁊ de ligno ante sab¬
batũ deponcrent᷑. crura confracta st̃. quia
ligno suspensi cito mori ñ poterant. In ip̃o
quoq genere necis differt. crudeliꝰ ẽ enumm
in aqua sp̃m torquentes extingui. ignib
uri. frigore ⁊ fame necari. canib ⁊ bestiis ex¬
poni. slam ferro mori. etas quoq maior op¬
tauit. Eladius enĩ. sine grauiori cruciatu.
compendiosa morte uitam finire nouit.
Culleum est parricidale uasculum. ab oc¬
culendo. il ẽ. claudendo dictũ. Est aũ uter
ex corio fact. in quo parricide cũ simia &e
gallo ⁊ serpente inclusi. in mare p̃cipitant᷑.
Omniũ autẽ istarũ mortiũ genus. animad¬
uerlio nominat᷑. Anĩaduersio enĩ ẽ. qͣndo
uidex reũ punit. Et drͣ anĩaduertere. id est
animũ illuc aduertere. intendere utiq ad
puniendũ reũ. quia uidex c̃. Ideo autem
romani aqͣua ⁊ igñi int̃dicebant quibus¬

Expanded text:
gelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante sabgelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentes extingui, ignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem interdicebant quibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deportatis. Relegatꝰ t̃ quem bona sua scquun¬
tur. Bepoitatꝰ est. quem ñ sequiit᷑. Proscrip¬
tio crilii. ꝓcul damnatio. quasi porro scriptio.
Item proscriptꝰ. quasi palam scriptꝰ. Metal¬
lum est. ubi erules acpitant᷑ ad eruendam
uenam. marmora q secanda in crustis.uii.¬
scruitꝰ a seruando uocata. Apud antiquos
cuĩ. qui in bello a morte scruabantur. ser¬
ui uocabant᷑ Hec ẽ sola malorũ omnium
postrema. que liberis om̃i supplicio grauior
est. llam ubi libertas perit. una ibi perier̃t
⁊ omĩa. uiii. Mortiũ uͦ diuersi casus.
ex quib crux uł patibulũ in quo hoĩes ap¬
pensi cruciant᷑. uł patiunt᷑ unde ⁊ noĩa ha¬
bent. Patibulũ enĩ uulgo furca drͣ quasi
ferens caput. Suspensũ enĩ ⁊ transgulatum.
hec examinat. S patibuli. minor pena quã
crucis. llam patibulũ appensos stacĩ exanimat.
srux aũ suffiros dui cruciat. Unde ⁊ in euan¬

Expanded text:
et deportatis. Relegatet deportatis. Relegattur, deportatus quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio quasi porro scriptio. Item proscriptio, quasi palam scriptus. Metallum est ubi exules deputantur ad eruendam venam marmoraqServitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum adpensos statim exanimat, crux autem subfixos diu cruciat; unde et in Evan
Abbreviated transcription (Latin):
Bictũ t̃ aũ ignomimiũ. qiͣ sine nomine. sic̃ igna¬
rus sine scientia. sic̃ innobilis sine nobilitate.
hoc quoq ⁊ infamiũ. qiͣ sinc bona fama. fama
au dicta. qr fando ul ẽ loquendo ꝑuagat᷑ ꝑ tra¬
duces linguaꝵ ⁊ auriũ serpens. Est aũ nomen
⁊ bonarũ rerũ ⁊ malaꝵ llam fama felicitatis
interdũ ẽ. ut illuad. illustris fama. qđ laus ẽ
malorũ. bt uirgilius. fama malũ. quo ñ aliud
uelocius ullũ. fame aũ nom̃ certi locũ ñ ht̃.
qr plurimũ mendax ẽ. adiciens multa. uł de¬
mutans de ueritate. que tam dni iuuit. ꝙͣ¬
diu ñ probat᷑. Atubi ꝓbaueris. esse cessat. ⁊¬
exinde res noĩat᷑. ñ fama. ui. Exiliũ dictũ.
qͣi ectͣ solũ. Nlam exul dr᷑. qr extra solum est.
Inde post liminio redeuntib hoc ẽ de xrilio
reducendis. qui st̃ eiecti inuria. id ẽ extra
limen patrie. Dunditur aũ exiliũ in relegatis

Expanded text:
Dictum autem ignominium quasi sine nomine, sicut IGNADictum autem ignominium quasi sine nomine, sicut IGNARUS sine scientia, sicut IGNOBILIS sine nobilitate. 26. Hoc quoque et infamium, quasi sine bona fama; fama autem dicta, quia fando, id est, loquendo, pervagatur per traduces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum, et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut illud est: Illustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: Fama malum, qua non aliud velocius ullum. 27. Famae autem nomen certi locum non habet, quia plurimum mendax emutans de veritate: quae tamdiu vivit, quamdiu non probat. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. Exilium dictum quasi extra solum. Nam exul dicitur qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti in iniuria, id est extra limen patriae. Dividitur autem exilium in relegatis
Abbreviated transcription (Latin):
si lenis fuerit uirga ẽ. si certe nodosa uł acule¬
ata. scorpio rectissimo noĩe. qr artuato uulnere
tando uocati. Angule dicte qđ effodiant. hec ⁊
fidicule. qr his rei in equuleo torquent᷑. ut fi¬
lautũnum supplicii genꝰ ad uerberandũ aptũ.
inuentũ a tarquinio suꝑbo. ad penas sceleratoꝵ
Iste ciĩ pͥor lautũna torm̃ta. fustes. metalla.
atq exilia adinuenit. ⁊ ipse prior e regib exi¬
lium meruit. ¶iiii. Talio ẽ. similitudo iun¬
dicte. ut talit̃ quis patiat᷑. ut fecit. Hoc cnim
⁊ natura ⁊ lege ẽ iustitutũ. ut ledentẽ simił
undicta sequat᷑. unde ⁊ illud ẽ. legis. ocłm ꝓ
ocło. dentẽ ꝓ dente. Talio aũ. ñ solũ ad inuriam
reterendam. s etiã ꝓ bñficio recllendo ponitur.
Est enĩ cõmunis scrmo. ⁊ inuirie ⁊ bñficientie.
.u. Ignominiũ dictũ. coqd̃ desinat habere hone¬
statis nom̃ is qͥ in aliquod crimen acp̃liendit᷑.

Expanded text:
si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa, vel aculesi lenis fuerit, virga est; si certe nodosa, vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere tando vocati. 20. Ungulae dictae, quod effodiant; hae et fidiculae, quia iis rei in equuleo torquentur, ut fiad verberandum aptum inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla, atque exsilia adinvenit, et ipse prior ex regibus exsilium meruit. 24. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut laedentem similis vindicta sequatur. Unde et illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Talio autem non solum ad injuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo et injuriae et beneficentiae. 25. Ignominium dictum, eo quod desinat habere honestatis 216 nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
carcer qo̾ co hoĩes coerccant᷑ includant᷑ q quasi
arcer. ab arcendo scilicet. Locũ aũ in quo ser¬
uant᷑ noxii. carcerẽ dicimꝰ. numero tm̃ singłati.
Unde uͦ emictunt᷑ quadrige carceres uocamꝰ.
numero tm̃ płali .iii. Uerbera dicta. qr cum
agitant᷑ aerẽ uerberant. hinic flagra ⁊ plage.
⁊ flagella. qi cũ flatu ⁊ strepitu in corpore so¬
nant. Nam plage quasi flage. s plage ⁊ flagra
pͥme positionis st̃: flagella aũ ꝑ diminutionẽ.
dicta. Anguilla c̃. qua coercent᷑ in scolis pueri.
que uulgo scõnica dr᷑. Fustes st̃ quib uiuenes
ꝓ cͥminib feriunt᷑ appellati qđ̃ p̃fixi in fossis
stent. quos palos rustici uocant. Hectes dicti.
qđ manib uectent᷑. unde hostia saxaq uclłun¬
tur. S hi ad penas legum ñ ꝑtinent. Ulirge
sunt summitates arborũ frondiumq dicte qđ
uirides sint. uł qđ ium hãnt arguendi. Que

Expanded text:
carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae, carceres vocamus numero tantum plurali. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes  juvenes feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent, quos palos rustici vocant. 17. Vectes dicti, quod manibus vectentur; unde ostia saxaque velluntur, sed hi ad poenas legum non pertinent. 18. Virgae sunt summitates frondium arborumque dictae, quod virides sunt, vel quod vim habeant arguendi: quae
Abbreviated transcription (Latin):
plicia dicebant᷑ supplicam̃ta. ⁊ suppliciũ dt̃.
de cuiꝰ cdamnatione delibat᷑ aliquid cło. Uude
⁊ supplicare. Octo geneta penarũ in legib con¬
tineri tullius scribit. Ia ẽ damnũ. uincula.
uerbera. talionẽ ignominiũ. exiliũ. seruitutẽ.
⁊ mortẽ his namq penis iundicat᷑. omne ꝑpetͣ¬
tum pecc̃m. Daminũ a diminutione rei uoca¬
tum. Uincła a uinciendo. id ẽ artando dicta.
co qd̃ constringant. atq retincant. uł qi ui li¬
gant. Compeles dicte. qi contineut pedes. Pedu-¬
ce st̃ laquei quib pedes illaqueant᷑. dicte a pe¬
dib capiendis. Cathene aũ. qd capiendo tencant
utraq uestigia. ne ꝓgrediant᷑. Itẽ cathene. qđ se
capiendo teneant plurimis nodis. Manice dicte
st̃ uncła quib manus capiunt᷑. licet & mani¬
& tunicarũ sint. Nerui. Boia ẽ torques dam¬
natoꝵ. qͣsi uigũ in boue. Boia ex genere uincłõ¬
rum ẽ. Carcer in quo custodiunt᷑ noxii. ⁊ dictꝰ

Expanded text:
plicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de cuius damnatione delibatur aliquid Deo; unde et supplicare. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo quod constringant atque retineant; vel quia vi ligant. Conpedes dicti quia continent pedes. Peducae sunt laquei quibus pedes inlaqueantur, dictae a pedibus capiendis. Catenae autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis. Manicae sunt vincula quibus manus capiuntur; licet et manicae tunicarum sunt. Nervi. Boia est torques damnatorum, quasi iugum in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in quo custodiuntur noxii. Et dictus
Abbreviated transcription (Latin):
uii pͥmũ adorant᷑. ii. dcc. lix .iii. Ragau anuo
cuixii. gen̾ saruch. regnũ inchoat scitarũ. ĩ.
dccce .u. Saruch anno.c.xxx. gen̾ nachor. regnũ
igyptioꝵ nascit᷑. ui.xox .u. Nachor anno. lxxix
c .xIIII. Thare anno.lix. genͥ abrahã. ⁊oroastres¬

Expanded text:
Dii primum adorantur, II M.DCCLXXIII. Ragau, an. CXXXII, genuit Seruch. Regnum inchoat Scytharum, II M. DCCCCV. 7. Seruch, an. CXXX, genuit Nachor. Regnum Egiptiorum nascitur. Nachor anno XXXVIIII. um oritur. Thare anno LXX. genuit Abraham. Se
Abbreviated transcription (Latin):
cumbendi uoluptatẽ. Idem appellat᷑ ⁊ m̃sis
nouoꝵ. qi anni iitiũ m̃sis ĩ martius. Idem ⁊
nouus acr. ab indiciis scilicet germinũ. qr in
co uiridantib fructib nouis. transactorũ ꝓ¬
bat᷑ occasus. Aprilis ꝓuenere dr᷑. qͣi a frodil.¬

Expanded text:
cumbendi voluptatem. Idem appellatur et mensis cumbendi voluptatem. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver ab indiciis scilicet germinum, quia in eo viridantibus fructibus novis transactorum probatur occasus. Aprilis pro Venere dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
de lune nõĩe tractũ. Luna enĩ mene gre¬
co sermone uocat᷑. unde ⁊ apud hebreos m̃ses le¬
gitimi. ñ ex soł cicculo. si ex lune cursu nume¬
rant᷑ qd̾ ĩ de noua ad nouã. Egyptii aũ pͥmi
ꝓpt̃ lunc uelociorẽ cursũ. ⁊ ne error cõputatiõis
eiꝰ uelocitate. accideret. ex solis cursu adiẽ men¬
ses adlienerunt. qm̃ tardior solis motꝰ. faciliꝰ
pot̾at cõprehendi. lanuarius m̃sis a iano dc̃s
cui fuit a gentilib consecratꝰ. uł qr limes ⁊ ia¬
nua sit anni. unde ⁊ bifrons idẽ ianꝰ puigr̃
ut introitꝰ anni ⁊ exitꝰ demonstret᷑. februariꝰ
nuncupat᷑ a februo ia ẽ plutone. cui eo m̃se
sacrificabat᷑ llam ianuariũ diis suꝑis. febru¬
ariũ diis manib romani consecrauerunt. Er¬
go februarius a februo. id ẽ plutone. ñ a febre
ud ẽ egritudine nõiat᷑. Martius appellatꝰ ꝓpt̃
martẽ romane gentis auctorẽ. uł qđ eo tepore
cucta animantia agant᷑ ad marem. ⁊ ad coi¬

Expanded text:
de lunae nomine tractum. Luna enim μήνη Graeco sermone vocatur; unde et apud Hebraeos menses legitimi non ex solis circulo, sed ex lunae cursu enumerantur, quod est de nova ad novam. Aegyptii autem primi propter lunae velociorem cursum, et ne error conputationis eius velocitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt; quoniam tardior solis motus facilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis a Iano dictus, cuius fuit a gentilibus consecratus; vel quia limes et ianua sit anni. Unde et bifrons idem Ianus pingitur, ut introitus anni et exitus demonstraretur. Februarius nuncupatur a Februo, id est Plutone, cui eo mense sacrificabatur. Nam Ianuarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est Plutone, non a febre, id est aegritudine nominatus. Martius appellatus propter Martem Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia agantur ad marem et ad con
Abbreviated transcription (Latin):
Mane luxr matura ⁊ plena. nͨ iã crepusculũ.
Et dc̃m mane a manu. Manũ cñ antiqui.
bonũ dicebant. Quid cnĩ melius luce: Alii
manc estimant uocari a manib quorũ con¬
uersatio a luna ad t̃rã ẽ. Alii putant ab acre.
cta. qͣi medidies. hoc t̃. medius diei. uł qr tunc
purior dics c̃ Merũ enĩ purũ dñ. in toto enĩ
die nich clarius ineridie qͣnͣ sol medio celo ru¬
tilat. ⁊ om̃em oibẽ pari claritate illustrat Su¬
prema ẽ postrema pars dici. qnͣ sol cursũ suũ
in occasũ u̾tit. dicta qł suꝑest ad partem ul¬
timã dici. Scrũ uocatũ a clausis scris.
qn iã nox uenit. ut unusqͥsq somuo tutior
sit. hodie. qͣi hoc die. ⁊ cotidie. ñ quotidie. ut
lit qͦt dieb. Cras qd ẽ. postea. externũ ẽ pͥdie.
⁊ dictũ excernũ. ab eo qõ iã dies ipse sit a no¬

Expanded text:
Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, cta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut latur? Resp. Cras, quod est postea. Hesternum est pridie, et dictum hesternum ab eo, quod jam dies ipse sit a no
Abbreviated transcription (Latin):
nõiauert. Sabbatũ ũ ex hebreo in latinũ reqͥes
interp̃tat᷑. co qd̃ is in eo requicuisset ab om̃ib
oꝑib suis. Melius au in uocabulis dictũ de
ore. apistiano. ritꝰ loquendi eccłiastic̃ ꝓcessit.
Tam̃ si quẽ forte consuctudo gͣterit. ut illud gre¬
at ex ore qõ improbat corde. intelligat illos
om̃s de quorũ nõib appellati st̃ hi dies hoĩes
fuisse. ⁊ ppt̃ bñficia queclã mortalia. qr pluri¬
mũ potuerunt ⁊ eminuerunt in hoc scło. de¬
lati st̃ eis ab amatorib suis aini honores. ⁊
in dicb ⁊ in siderib. S pͥmũ a nõib hominũ
sidera nuncupata. ⁊ a siderib diei st̃ nuncu¬
pati. A fando aũ ferie nuncupate st̃. qd̾ sit
in cis nobis tẽpus dictionis. i ẽ. in aiumo uł
humano officio fari. s ex his festos dies hõium
causa institutos. feriatos diuinorũ sacrorum.
Partes dici tres st̃ mane. mneridiei. ⁊ suprema.

Expanded text:
nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema.
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles dederunt. co qd̃ ꝑ eosdẽ aliqͥd sibi
effici estimarent. dicentes hr̃e a sole sp̃m. a
luna corpus. a mercurio ingeniũ ⁊ linguã.
a uenere uoluptatẽ. a marte sanguinem.
a ioue tẽperantiã. a sat᷑no humorẽ. Tał qͥppe
extitit gentiliũ stultitia. qͥ sibi finxerunt tã
ridiculosa figm̃ta. Apud hebreos aũ dies pͥ¬
ma una sabbati drͣ. qui apua nos dies dñicꝰ
ẽ. quẽ gentiles soli dicauerunt. Sccła sabbati
sccła feria. quẽ scłares diẽ lunc uocant. Tercia
sabbati. ĩtia fr̾a. quẽ dic illi martis uocant.¬
Quarta sabbati quarta feria. qui mercurii
dies drͣ a paganis. Qiunta sabbati. quinta
feria ẽ. id ẽ quintꝰ a dic dñico. qui apud gen¬
tiles iouis uocat᷑. Sexta sabbati sexta feria
dr᷑ qͥ apud cosdẽ paganos ueneris nuncupa¬
tuu. Sabbatũ aũ scptimꝰ a die añico dies c̃.
quẽ genciles saturno dedicauctunt. ⁊ satnum

Expanded text:
gentiles dederunt, eo quod per easdem aliquid sibi gentiles dederunt, eo quod per easdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Jove temperantiam, 221 a Saturno humorem: talis quippe exstitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. 9. Apud Hebraeos autem dies prima una Sabbati dicitur, quae apud nos dies Dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt; secunda Sabbati, secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant; tertia Sabbati, tertia feria, queQuarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni
Abbreviated transcription (Latin):
atq nocturnũ. ⁊ est dies quidẽ horarum
cõmemoratione noctis numcrũ dicamꝰ die¬
rum. sic̃ ⁊ in lege diuna scͥptũ est. fcm̃ ẽ uesꝑe¬
ab occasti solis. scłm ꝑsas ab ortu solis. scd̃m
athenienses a sexta hora dici. scd̾m romanos
asslatꝰ fit. Dies dicti a diis. quoiũ noĩa roma¬
ni qͥbusclã sẏderib sacrauerunt. Primum
cñ diẽ a sole appellauerunt. qͥ pͥnceps ⁊̃ õĩ
sydcrũ. sic̃ ⁊ idem dies caput ẽ. cunctorũ die¬
rum. Scm a luna. que soli splendore ⁊ ma¬
gnitudine prima ẽ. ⁊ ex eo mutuat lumen.
Tcrciũ a stella martis. que uespen uocatur.
Quartũ a stella mercurii. quã quidã candi¬
dum circulũ dicunt. Quintũ a stella iouis.
quam luciferũ asserunt. que int̃ syaera plꝰ
lucis ht̃. Septimũ a stella sat᷑n. que sexto ce¬
lo locata .xx. annis fert᷑ explere cursũ situm.¬
Proinde aũ ex his septẽ stelł noĩa dicrum

Expanded text:
atque nocturnum; et est dies quidem horarum atque nocturnum; et est dies quidem horarum commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum estGenesab occasu solis, secundum Persas ab ortu solis, secundum Etruscos et Athenienses a sexta hora diei, secundum Romanos afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dquam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimum vero a stella Saturni, quae sexto coelo locata Proinde autem ex his septem stellis nomina diebus
Abbreviated transcription (Latin):
dr᷑. que latine tẽporũ scries appellatur.
qualem apud grecos eusebiuis cesauensis
tp̃c edidit. ⁊ ieuonimus prb̃r in latinã lin¬
guam conuertit. Cronos cnĩ grete. latine
tempꝰ int̃pretatur ÷. De momentis & ho
empora aũ. mom̃atis. horis. dicb. Ris.ii.
m̃sib. annis. lustris. scłis. etatib duuidunt᷑.¬
¶ Momentũ ẽ minimũ acq angustissimum
tẽpus. a moni syderũ dictũ. Est ciĩ extre¬
mitas hore in brertib int̾uallis. cũ aliquia
sibi cedit uł succedit. Hora grecũ nom̃ ẽ
sic̃ ⁊ ore st̃ fines maris. fluuiorũ. uestimen¬
iei ẽ. p̾sentia solis. siue sol supra¬
tras. sic̃ ⁊ nox sol sub terris. Ut cnum
dies aut nox sit. causa c̃. aut supra t̾ram
sol aut sub t̃ris. Dies legitimꝰ. xx.iiͦiͦi. horarũ
ab oriente usq ad aliũ orientalem solem.
celi uolubilitate concludat. Abusiue aũ dies
unꝰ ẽ. spaciũ ab oriente sole usq ad occiden¬
tem. Sunt aũ dici spacia duo. int̾̃dianum

Expanded text:
r, que latine temporum series appellatur, qualem apud Grecos Eusebius Cesariensis episcopus edidit. Et Hieronymus presbyter in latinam linguam convertit; cronos enim grece, latine tempus interpretatur. De momentis et horis . Tempora autem momentis, horis, diebus, mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus dividuntur. Momentum est minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictumitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum est nomsicut et horae sunt fines maris, fluviorum et vestimenDies est praesentia solis, siterras, sicut nox sol sub terris. Ut enim dies aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quattuor hoab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. uł qui rem publicã ꝓdiderunt.¬
uł qui cũ hostib consenserunt. Pia¬
culũ dictum. ꝓ eo qd̃ expiari potest. Cõmis¬
sa sunt cnĩ que erant quoqͦ ordine expiãda.
de penis in lege constitutis. xxuii.¬
upliciten malũ appellat᷑. Inũ qd̾
dolor ⁊ nctꝰ. Pcna dicta. qđ puniat. Est aũ cpi¬
thecũ nom̃. ⁊ sinc adiectione ñ ht̃ plenũ sensũ.
Adicis pena carteris. pena exilii. pena mortis.

Expanded text:
verunt, vel qui rempublicam prodideruntverunt, vel qui rempublicam prodiderunt vel cum hostibus consenserunt. Piaculum dictum pro eo quod expiari potest; commissa sunt enim quae erant quoquo ordine expianda. § 27 De poenis in legibus constitutis. Dupliciter malum appellatur: unum, quod dolor et metus. Poena dicta quod puniat. Est autem epithetum nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ earum que immobilia st̃. inficiatio ẽ. nega¬
tio debite rei. cũ a creditore deposcit᷑. idẽ ⁊
abiuratio. id ẽ rei credite abnegatio. Ambitus
iudiciũ in cũ est. qui largitione honorẽ ca¬
pit ⁊ ambit. amissurus dignitatẽ quã mu¬
nere inuadit. Peculatꝰ udiciũ in eos dat᷑ qͥ
fraudẽ crario faciunt. pecuniã ꝙ publicam
int̃uertunt. Nlam a pecunia. peculatũ est
dictũ. Non aũ sic udicat᷑ furtũ rei publi¬
cȩ. sic̃ rei priuate. Nam ille sic iudicat᷑ ut sa¬
crilegus. qr fur ẽ sacrorũ. Repetendarum
accusat᷑. qui pecunias a sociis cepit. In hoc
iudicio reus. si ante moriat᷑. in bona eiꝰ ui¬
diciũ reddit᷑. Incesti iudiciũ. in uirgines sa¬
cratas. uł ꝓpinquas sanguine constitutum
est. Qui enim talib miscent᷑. incesti. id ẽ in¬
casti habentur. Maiestatis reatu tenentur
hi. qui regiã maiestatẽ leserunt. uł uiola¬

Expanded text:
et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negaet earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscuntur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tenentur hi qui regiam maiestatem laeserunt vel viola
Abbreviated transcription (Latin):
stupro fruit᷑. homicidii uocabulũ. cõpositũ
ẽ ex hoĩe ⁊ cede. Qui enĩ cedẽ in hoĩem fecis¬
se comꝑtꝰ erat. homicidã ueteres appellabant.
Parricidii actio ñ solũ in eũ dabatur. qͥ pa¬
rentẽ. id ẽ. qui patrẽ uł matrẽ interemisset.
s ⁊ in eũ qui frẽm occiderat. Et dictũ par¬
ricidiũ. quali parentis cedẽ. Int̾necii uidiciũ
in cũ dabat᷑. qui falsum testamentũ fecerat.
⁊ ob id hoĩcm occiderat. accusatorẽ eiꝰ possessio
bonorũ sequebat᷑. Int̾necii aũ significatio est.
quasi quedã hõis necatio. llam p̃positionem
⁊ plautꝰ. intluere. mare. id ẽ cbibere ⁊ eluere.
furtũ ẽ rei aliene clandestina contrectatio.
a furuo. id ẽ fusco uocatũ. qr in obscuro fit.
furtũ aũ capitale cruen apud maiores fu¬
it. ante penã quadrupli. ꝑuasio ẽ rei aliene
manifesta p̃sũptio. furtum aũ earundem
rerũ fit. que de loco in locũ transferri pos¬
sunt. Puasio aũ ⁊ earũ que transferuntur.

Expanded text:
conpositum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est vel patrem vel matrem interemisset, sed et in eum qui fratrem occiderat; et dictum parricidium quasi parentis caedem. Internecivum iudicium in eum dabatur qui falsum testamentum fecerat et ob id hominem occiderat. Accusatorem eius possessio bonorum sequebatur. Internecivi autem significatio est, quasi quaedam hominis enectio. Nam praepositionem  'Interluere mare': id est, ebibere et eluere. Furtum est rei alienae clandestina contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, quia in obscuro fit. Furtum autum capitale crimen apud maiores fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ticiniũ ẽ qñ om̃s silent. Conticescere eiĩ. silere
ẽ. Intẽpestũ ẽ mediũ ⁊ mactuosũ noctis tempꝰ.
qñ agi nich potest. ⁊ oĩa sopore quieta ft̃. Nlam
tẽpus ꝑ se ñ intelligit᷑. nͥ ꝑ actꝰ humanos. mediũ
aũ noctis actu caret. Ergo intempesta mnactuosa
quasi sine tc̃pore. hoc ẽ sine actu. ꝑ quẽ almoscit᷑¬
tẽpus. unde ẽ. intẽpestiue uenisti. Ergo intt̃pesta
dr̃ qi caret tr̃pore. id ẽ actu. Galliciniũ ꝓpt̾ gal¬
los lucis p̃muncios dictũ. Matutinũ ẽ int ab¬
scessum tenebrarũ ⁊ aurore aduentũ. Et dictũ
matutinũ. qđ hoc tempꝰ inichoante ma¬
ne sit. Diluculũ quasi iã incipiens parua dici
lur. ħ ⁊ aurora q̃ solẽ p̃cedit. Est aũ aurora di¬
ei cdarescentis cxordiũ. ⁊ pͥmꝰ splendor acris. qui
grcce eoos dr̃. quã nos ꝑ diriuationẽ aurorã

Expanded text:
ticinium est, quando omnes silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus quando agi nihil potest, et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intelligitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actu caret: ergo tempestas inactuosa, quasi sine tempore, hoc est, sine actu, per quem dignoscitur. Unde est: intempestive venisti: ergo intempesta dicitur, quia caret tempore, id est, actu. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est, inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum: et dictum matutinum, quod hoc tempore inchoante mane sit. Diluculum, quasi jam incipiens parva diei lux: haec et aurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clarescentis exordium, et primus splendor aeris, qui Graece eos dicitur, quam nos per derivationem auroram
Abbreviated transcription (Latin):
natio. ꝓpt̃ uicissitudinẽ dormiendi ugilandiq
effecta ẽ ⁊ ut oꝑiꝰ diurm laborẽ. noctis requies
sat᷑ sol. ⁊ cũ ad ultimũ celi spaciũ ꝑuenit elai¬
guescit. ac tabetr̃s efflat suos ignes. aut qr cadẽ
sic ũbra t̃re noctẽ facit. Unde ⁊ uirgiliꝰ Ruit
occano nox inuolutus umbra magna t̃ram q

Expanded text:
rnatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies satur sol, et cum ad ultimum coeli spatium pervenit, elanguescit, ac tabefactus efflat suos ignes: aut quia eadesic umbra terrae noctem facit. Unde et Virgilius : Ruit Oceano nox, Involvens umbra magna terramque
Abbreviated transcription (Latin):
currunt. nunc a laico ꝑsonant. nunc saffico ni¬
tent. trimetro. uł tetrametro pede incedentes.
Salomon filiꝰ dauid rex isrł. iuxta numerum
uocabulorũ suorũ tria uolumina edidit. Quoꝵ
pͥmꝰ ẽ masloth. quẽ greti parabolas. latini ꝓu̾¬
biorũ nominant. eo qd in ipso sub cõparatiua simi¬
litudinc. figuras uerborũ ⁊ imagines ueritatis
ostenderit. ipsã aũ ueritatẽ ad intelligendũ legenti

Expanded text:
currunt, nunc alcaico personant, nunc safico tocurrunt, nunc alcaico personant, nunc safico tonant, trimetro vel tetrametro pede incedentes. Salomon filius David regis Israel juxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit. Quorum primus est Masloth quem Graeci Parabolas, Latini Proverbia nominant: eo quod in ipso sub comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostendit, ipsam autem veritatem ad
Abbreviated transcription (Latin):
tamina spuał pugne sustinuit. ipse nartaret
quas uictorias expediuit. Principia aũ ⁊ fines
libri iob apud hebreos ꝓsa oratione conterta
st̃. melia aũ ipsiꝰ ab eo loco quo ait. pereat dies
in ꝗͣ natꝰ sũ. usq ad eũ locũ. iccirco ego me repre¬
hendo ⁊ ago penitentiã. om̃ia heroico metro dis¬
currunt. Psalmorũ liber. grete psalteriũ. hebra¬
ice nabla. latinc organũ dr᷑. Nocatꝰ aũ psalmorũ
liber. qd uno ppħa cancutt. ad psalteriũ chorus
consonando responderet. Titus aũ in psalmis he
p̃tat᷑ uolumen hymnoꝵ. Auctores aũ psalmorũ
qͥ ponunt᷑ in titulis. moyses scił ⁊ d. ⁊ salomon.
asapl.ethan. ⁊ idithun. ⁊ filii chore. eman. ierrahe¬
litȩ. ⁊ reliquoꝵ quos hesdras uno uolumine com¬
p̃hendit. Om̃s aũ psalmi apud hebrtos. metrico
carmine constant esse cõpositi. Nam in morem
romani flacci.⁊ greci pincdari. nunc alii ĩabico

Expanded text:
tamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret tamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco, quo ait3, 3: 'pereat dies in qua natus sum,' usque ad eum locum42, 6: 'idcirco ego me reprehendo et ago poenitentiam,' omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber Graece psalterium, Hebraice nabla, Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber, quia uno propheta canente ad psalterium chorus consonando responderet. Titulus autem in Psalmis Hebinterpretatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum, qui ponuntur in titulis, Moyses scilicet et David, et Salomon, Asaplite et reliquorum, quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmos apud Hebreos, metrico constat carmine esse compositos. Nam in more Romani Iacci et Greci Pyndari, nunc alii ia
Abbreviated transcription (Latin):
co nom̃ accepit. Et quamus hic liber saul ⁊
dd̾ historiã contincat. utriq tñ ad samuel te¬
ferunt᷑. qi ip̃c unxit saul in regnũ. ip̃e ds in
regc̃ futurũ. cuiꝰ libri pͥmã ꝑtẽ conscͥpsit iłe
Malachim lib̾ ꝓude appellat᷑. eo qd̃ reges iudei
⁊ isrłitice gentis. gesta q eoꝵ ꝑ ordinẽ digerat
tempoꝵ. Malachim enĩ hebraice. latine regũ interpte¬
tat᷑. hunc librũ icremias pͥmꝰ in unũ uolumen
coegit. nam antea sparsus erat ꝑ singuloꝵ regũ hi¬
storias. Paraliponicnon grece aicit᷑. qđ nos pretermus¬
sorum. uł reliquorũ dicere possumꝰ. Quia ea que in
lege. uł regũ libris. uł omissa. uł ñ plene relata st̃.
in isto sũmatim ac breuit̾ explicant᷑. librũ iob. qͥ¬
dam moyscu scripsisse arbitrant᷑. alii unũ ex ꝓpħis.
nonnulli uͦ cundẽ iob post plagã fue passionis
scriptorẽ fuisse estimant. arbitrantes ut qͥ cer¬

Expanded text:
eo nomen accepit et quamvis hic liber Saul et eo nomen accepit et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse unxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit ipse t ipse David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iude et israelitice gentis, gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Malachim enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possumus; quia ea que in lege, vel regum libris omissa, vel non plene relata sunt, in isto summatim ac breviter explicantur. DE LIBRO IOB arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui cer
Abbreviated transcription (Latin):
ab egipto. uł egressũ ppłi isrł degerit. ⁊ ex ca
causa nom̃ accepit. Icuiticus appellat᷑. coqđ li¬
uitaꝵ ministeria ⁊ diu̾sitatẽ uictimaꝵ erequit᷑.
totꝰ ꝙ in co ordo leuiticus annotat᷑. Numerorũ
in eo descriptio continct᷑. Deuteronomiũ gͥco
sermone appellat᷑. qđ latine interp̃tat᷑ sccła lex.
id ÷ repetitio. ⁊ euangelice legis p̃fig̾atio. qͥ sic ea
habet que priora st̃. ut tn noua sint omĩa q̃ in
co replicant᷑. Iosuc liber nom̃ accepit a ihu filio¬
naue. cuiꝰ historiã continet. Scriptorẽ uͦ eiꝰ cun¬
dem iosue hebrei asser̃t. in cuiꝰ tertu post iorda¬
nis transitũ regna hostiũ subu̾tunt᷑ t̾ra popło
rant᷑. Iudicũ noiat᷑. a pͥncipib ppłi qͥ p̃fuer̃t in
isrł post moysen ⁊ iosue. anteꝙͣ. da̾ ⁊ cet̾i reges
gristerent. hunc librũ ⁊ ruth edidisse creditur
samuel. liber samuel. ciusdc̃ samuelis natiuita¬
tem ⁊ sacerdotiũ ⁊ gesta describit. lecirto ⁊ ab

Expanded text:
ab Aegypto vel egressum populi Israel digerit, et ex ea causa nomen accepit. 5. Leviticus appellatur, eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, totusque in eo ordo Leviticus annotatur. 6. Numerorum in eo descriptio continetur. 7. Deuteronomium Graeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est, repetitnova sint omnia que in eo replicantur. Iosue liber ab eo nomen accepit, cuius historiam continet. Scriptorem vero eius eumdem Iosue Hebrei asserunt, in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo rantur. Iudicum vero nominatur a principibus populi, qui prefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent, hunc librum et Ruth edidisse creditur Samuel. Liber Samuel, eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit, idcirco et ab
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ pactũ. quali ex pace st̃m. ab eo qd est
pango. unde ⁊ pepigit. Placitum quoq si¬
milit̾ ab eo q placeat. Alii dicunt pactũ
esse qd uolcus quisq facit. placitum uero
etiam nolens compellit᷑. ueluti quando qͥsq
paratꝰ sit in udicio ad respondendũ. qđ
nemo potest dicere pactũ si placitũ. Man¬
datũ dc̃m. qd̾ olim in cõmisso negocio alt̃
alt̾i manum dabat. Ratũ uͦ qͣsi rationabi¬
le ⁊ rectũ. unde ⁊ qͥ pollicet᷑ dicit. ratũ ẽẽ
ꝓfiteor. hoc ẽ firmũ atq ꝑpetuũ. Rite au

Expanded text:
dictum pactum, quasi ex pace factum, ab eo quod est dictum pactum, quasi ex pace factum, ab eo quod est pango, unde et pepigit. 19. Placitum quoque similiter ab eo quod placet. Alii dicunt Pactum esse quod volens quisque facit; ad Placitum vero etiam nolens compellitur, veluti quando quisque paratus sit in judicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. 20. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. 21. Ratum vero quasi rationabile et rectum; unde, et qui pollicetur dicit: Ratum esse profiteor, hoc est, firmum atque perpetuum. 22. Rite au
Abbreviated transcription (Latin):
rum constat esse subuentũ. ꝓpt̃ legaliũ uer¬
borũ difficultatẽ. aut certe ꝓpt̃ necessitatem
adhibendorũ sollemniũ. ita aũ ut qͥ scribit¬
titulũ eiusdẽ scripture codicillũ uocet. Sĩc̃
aũ codicillus fit uice testam̃ti. ita epła uice
codicillorũ. Eretio ẽ. certꝰ dicrũ numcrus. in gͦ
institutus heres. aut adit hereditatẽ. aut fi¬
nito tẽpore creationis exclud¬
liberũ illiest ultra capie¬
capiende he¬
reditatis. Cretio aũ appellata. quasi decretio.
id ẽ decernere uł constituere. Htputa ille he¬
res mͥ esto. addit᷑q. cernito q infra dies tot.
Ad earundẽ aũ hereditatũ certissimꝰ statutꝰ
erat dies. qͥb ñ esset cretio addicta.
fidei cominissũ dictũ. ut fiat qd̃ a
defuncto committit᷑. Nlam fides dicta. co gd̃
scit᷑. Pactum dr᷑ int̾ partes ⁊ pacem conue¬
niens script᷑a. legib ac morib compbata. Et

Expanded text:
rum constat esse subventum, propter legalium verrum constat esse subventum, propter legalium verborum difficultatem aut certe propter necessitatem adhibendorum solennium, ita ut qtitulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excludliberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod ctum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus comprobata; et
Abbreviated transcription (Latin):
minutꝰ ẽ. aut si ñ rite fcm̃ ẽ. In officiosum
testam̃tũ ẽ. qd̾ frustra liberis exheredatis sñ
officio naturalis pictatis. in extrancas ꝑsonas
redactũ t̃. Nuptũ testam̃tũ inde uocat᷑. eo qd̾
nascente post humo. neq exherecdato nomi¬
natim. neq herede instituto dirumpit᷑. Sup¬
pressũ testam̃tũ ẽ. qd in fraude heredũ uel
risq testator recitat dicens. Hec ut in his ta¬
bulis ceris q scripta st̃: ita dico. ita lego. itaq
uos cuies romani testimoniũ mͥ ꝑhibete. ⁊ hoc
dr᷑ nuncupatio. Nuncupare ẽ enĩ. palã noĩa¬
re ⁊ confirmare. Ius liberorũ ẽ coniugum
sinc liberis. inuicẽ ꝓ loco pignorũ. hereditatis
alterna conscriptio. Codicillũ ut ueteres auinł.
sine cdubio ab auctore dictũ. qui hoc script̃t
gens sollemnitate uerborũ. s sola testatoris
uoluntate. qͣlicũq scripture significatione ex¬
pressa. suius beneficio uoluntatib defuncto¬

Expanded text:
minutus est, aut si non rite factum est. Inofficiosum minutus est, aut si non rite factum est. Inofficiosum testamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel risque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae gens solennitate verborum et sola testatoris voluntate, qualicunque scripture significatione expressa, cuius beneficio voluntatibus defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ placitũ. testamentum uocabant. Nã laban
⁊ iacob testam̃tũ fecerunt. qd̾ utiq etiam
int̃ uiuos ualeret. Et in psalmis legitur.
aduersum te testamentũ disposuerunt. hoc ⁊̃
pactũ. ⁊ innumerabilia talia. Tabule testa¬
m̃ti ido appellate st̃. qr ante carte ⁊ m̃brana¬
rum usũ. in dolatis tabulis. ñ solũ testam̃¬
ta. s etiã epłarũ alloquia scribebant᷑. Unde
⁊ portitores corũ tabellarii uocabant᷑. Testa
m̃tũ uiris ciuilis ẽ. quinq testiũ subscripti¬
one firmatũ: bestamentũ uiris pretorii ẽ.
septẽ testiũ signis signatũ. Sed illud apud
ciues fit: inde ciuile. istud apud p̃tores. inde
iuris p̃torii. Testam̃tũ aũ signare notare ẽ.¬
id ẽ. ut notũ sit qd scriptũ ẽ. holographũ
testam̃tũ est manu auctoris totũ conscͥptũ.
atq subscriptũ. Unde ⁊ nom̃ accepit. fireci
enĩ holo totũ. graphin literã dicunt. Ixri
tum testamentũ ẽ. si is qͥ testauit᷑ capite di¬

Expanded text:
placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Iacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vivos valeret, et in Psalmis legitur82, 6: 'Adversum te testamentum disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabellariimentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris pretorii est septem testium signis signatum. Sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud pretores, inde iuris pst, ut notum sit quod scriptum est. 7. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum, 201 atque subscriptum; unde et nomen accepit. Graeci enim ὅλον totum, γραφὴν litteram dicunttum testamentum est, si is qui testavit capite di
Abbreviated transcription (Latin):
le nom̃ accepit. Testam̃tũ uocatũ. qi nͥ testatoi
mortuus fuerit. nͨ confirmari potest nͥ sciri.
qͥd in eo scͥptũ sit. qi clausũ ⁊ obsignatum ẽ.
Et inde dictũ testamentũ. qr ñ ualet nͥ post
testatoris monumcntũ. Unde ⁊ apłs. Testa¬
m̃tũ inquit in mortuis confirmat᷑. Testam̃¬
tum sane in script᷑is scis. ñ hoc solũ dr᷑ qđ¬

Expanded text:
nisi testator mortuus fuerit, 200 nec confirmari potest, nec sciri quod in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris monumentum; unde Apostolus: Testamentum, inquit, in mortuis confirmatur. 3. Testamentum sane in Scripturis sanctis non hoc solum d
Abbreviated transcription (Latin):
aimen a carendo nomen .xxui.¬
habet. ut furtũ. falsitas. ⁊ cet̾a. que ñ
occidunt s infamant. Facinus dictũ a facien¬
do malũ. qđ noccat alti. flagitiũ a flagitando
corruptelam libidinis. qua noceat sibi. Hec
tunt duo gen̾a om̃iũ peccatorũ. His ẽ. iurt
potestatis. ꝑ quã causa siue res. uł aufert᷑ uł

Expanded text:
Crimen a carendo nomenCrimen a carendo nomen: ut furtum, falsitas et cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sive res vel a
Abbreviated transcription (Latin):
manu res capit᷑. Uude oportet᷑ qͥ mancipiũ
accipit comp̃hendere id ipsũ. qđ ei mancipio
dat᷑. Cessio ẽ ꝓpͥe
rei concessio. sicut est
illud. cedo iure
ꝓpinquitatis. Cedere
enĩ dicimꝰ. quasi
concedere. id ẽ q̃ ꝓpͥa
sunt. Nam aliena
restitiumꝰ. ñ concedi¬
mus. Nam cedere
paruit. Int̾dictũ
c̃. qđ a iudice ñ in per¬
petuũ s ꝓ refor¬
mando moniento ad
tempꝰ interun
dr᷑. salua ꝓpositione acti¬
onis eiꝰ. Preciũ
uocatũ eo qđ pͥꝰ eũ da¬
mus. ut ꝑ eiꝰ
uice rem quam appetimꝰ
possidere debeamꝰ. Commerciũ dictũ a mer¬
cib. Quo nõie res uenales appellamꝰ. unde¬
⁊ mercatꝰ dr᷑ cętꝰ multorũ hominũ qͥ res
uendere uł emere solent. Integri restitutio
est. cause uł rei reparatio. Causa redinte¬
grat᷑ que ui potestatis expleta non est.¬
Res redintegrat᷑. que ui potestatis ablata atq
extorta est. ie ł Riminib in lege conscͥptis.

Expanded text:
manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est.Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. § 26 De criminibus in lege conscriptis.
Abbreviated transcription (Latin):
mutue pecunie gr̃ã. uł mancipat᷑ uł in
uire crȩdit᷑. Ypotheta t̃. cũ rel commodat᷑
sine depositione pigneris. pacto uł cautione
sola int̾ueniente. Momentũ dictũ a tt̃poris
breuitate. ut quanicito. quã statim. saluo
negocio reformetur. nec in nullã morã pro¬
duci debeat. qđ repetitur. sicut nec ullum
spacium est momenti. cuiꝰ tam breuis est
temporis punctus. ut in aliquã moram
aliquid constriumꝰ. ut cultrum. calamus.
ascia. Instructũ. qd ꝑ instrumentũ efficitur.
ut baculus. codex. tabula. Usus quẽ in re
instructa utimur ut in baculo uiiiͣti. in
codice legere. in tabula ludere. s ⁊ ipse fru¬
ctus agrorum qi eo utinur ocatur. hec
it̃ illa tria. Usus ftuctus aũ uocatꝰ. qr solo
usu habet᷑ eius fructꝰ manente apud aliũ
iure. b sucapio ẽ. ademptio dominii ꝑ con¬
tinuationẽ uiste possessionis. uł biennii.
aut alicuiꝰ tẽporis. Mancipatio dicta ẽ. qr

Expanded text:
mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto sola interveniente. 25. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito, quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci 208 debeat, quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cujus tam brevis est temporis punctus, ut in aliquam moram aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia