comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sionis inemoneratione in qͦ duo sespicim. Utrũ aliqͥdͥ
̃trariũ ñ possit. an aliqđ c̃fite amͥ e hnsqadũ sarius
enumeraũ ꝓpterea qđ honestũ ẽ. Contrariũ ponimꝰ
sicũ adusariꝰ equũ nega hereditite uenusse. nos here¬
ditate uenisse doceam. Confitemꝰ aut̃ aliqͥd qđ honestũ
sit. ut si adũsariꝰ dicat. aut insidias face re uolusti. aut
amico morẽ gesisti. aut cupiditate elatꝰ. nos diaim
amico nos morẽ gesisti. ꝗd itiq in c̃fesfione turpe ñ est.
Maxmme si ea qͥb cũli positũ ẽ. c̃si derem. Ita inrep̃bensione
enumerationis. aut p̃t̃ missu aliqđ ostendimꝰ qđ̾ t am᷑

Expanded text:
sionis in enumeratione, in quo duo respicimus, utrum aliquid contrarium poni possit an aliquid confiteamur ex his quae aduersarius enumerauit, propterea quod honestum est. Contrarium ponimus, si cum aduersarius equum neget hereditate uenisse, nos hereditate uenisse doceamus. Confitemur autem aliquid quod honestum sit, ut, si aduersarius dicat AVT INSIDIAS FACERE VOLVISTI AVT AMICO MOREM GESSISTI AVT CVPIDITATE ELATVS ES, nos dicamus amico nos morem gessisse: quod utique in confessione turpe non est, maxime si ea quibuscum hoc positum est consideremus. Ita in reprehensione enumerationis aut praetermissum aliquid ostendimus quod tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Si spm̃oduc̃ uiuit. Sidies ẽ luc& eiꝰmodi. ut cũ pͥore ne¬
cessario posterꝰ coberere uideat᷑: Hoc aut̃ simat̃ est
diligit. Si aliꝗdo peccauit. nunꝗ corsiget᷑ sic c̃uenia
rep̃hendi ut demonstretꝰ ñ necessario cũ pͥore pofterꝰ
coherere li genꝰ ⁊ cȩtera necessaria. ⁊ omi no om̃is argun¬

Expanded text:
itum ducit, vivit, si dies est, lucet eiusmodi est, ut cum priore necessario posterius cohaerere videatur. hoc autem: si mater est, diligit, si aliquando peccavit, numquam corrigetur sic conveniet reprehendi, ut demonstretur non necessario cum priore posterius cohaerere. hoc genus et cetera necessaria et omnino omnis argu
Abbreviated transcription (Latin):
causis ostendet᷑ siaut in ipsouitiũ erit. aut nadid
qđ insticuis ac comodabit᷑ Atq. in ipso uitiũerit
si om̃ino falsũ eri si c̃o mune siuulgare sileue
sire motũ sima la definitione sic̃tro uersũ siꝑ
spicuũ siñ c̃cessũ sit pe si offensũ sic̃ trariũ
si inc̃stanis: siaduersũ. Falsũ ẽ. inqͦ ꝑspicue m̃ datu¬
ẽ hmodo Npotest eẽ sapiens qͥpecuniã
neglegit. Socrates aut̃ pecuniã neglegebat
& gͥsapiens erat. Cõmune ẽ qđ nihilo magis
ab aduersariisꝗab nob̵ fac̃ hmͦ. Iacircoud

Expanded text:
t non ad id, quod instituitur, accommodabitur. atque in ipso vitium erit, si omnino totum falsum erit, si commune, si vulgare, si leve, si remotum, si mala definitione, si controversum, si perspicuum, si non concessum, si turpe, si offensum, si contrarium, si in- constans, si adversarium. falsum est, in quo per- spicue menda non potest esse sapiens, qui pecuniam neglegit. Socrates autem pecuniam neglegebat: non igitur sapiens erat. com- mune est, quod nihilo magis ab adversariis quam a nobis facit, hoc mod
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃hendenda c̃clusio Inc̃clusoneitaq hoc
ani aduertendũ ẽ principalit̃. necũ in ꝓpo¬
sitione sit alind. aut eẽ possit: aliud c̃dudat᷑
Hocitq uitiũ erit dicentis. Vitiũ porro aut
aꝑtu aut obs curũ Atq aptũ inc̃lusione
uitiũerit. sirer cũalia in ꝓpositione teneat᷑
alia om̃inores inc̃clusione ponat᷑. ut putasi
agit᷑ annescio qͥ ad exercitũ sit ꝓfectꝰ. ⁊ c̃tra
eũ qͥ sic uelit argum̃ tari Siuenisses ad exer¬
citũ atribunis militarib uisus esses. nes

Expanded text:
sio. In conclusione itaque hoc animaduertendum est principaliter, ne cum in propositione aliud sit aut esse possit, aliud concludatur; hoc itaque uitium erit dicentis. Vitium porro aut apertum aut obscurum; atque apertum in conclusione uitium erit, si, cum res alia in propositione teneatur, alia omnino res in conclusione ponatur, ut puta, si agitur an nescio qui ad exercitum sit profectus, et contra eum quis sic uelit argumentari: SI VENISSES AD EXERCITVM, A TRIBVNIS MILITARIBVS VISVS ESSES; NON ES
Abbreviated transcription (Latin):
oriform̃tioẽ malis q̃ que ñ id est ꝑsona c fingit᷑. qͣsi adse a
cũres mutti autinformis fit eloques. iforma eͣ ⁊ oratio ae¬
buit̃ ad dignitatẽ ud cõ modata aut actio q̃dã h pacto. Iadsipo
hec urbs inuctissim̃ uoce m̃itat pcłi pactoloqͣt᷑. egoilla pli¬
runis tropeis orpata triũihis dicata certissimis derissimis
locupletata uictoruis. pc uris seditionib. ociues uexor ꝗ dols
m̃ litiosa b ardiago. uirib ꝓbatet puntentia. disciplimis eratͥ¬
ta. corinthius. labe facte re ñ potuit cã patimini nc̃ alhions
brictꝰ reuiuiscat. ⁊ hic apłe pedes uros ad sit ñ hac utat̃
oratione: ego reges eiecuos tirannos intoducitis

Expanded text:
onformatio est, cum aliqua, quae non adest, persona confingitur quasi adsit, aut cum res muta aut informis fit eloquens, et forma ei et oratio adtribuitur ad dignitatem adcommodata, aut actio quaedam, hoc pacto: «Quodsi nunc haec urbs invictissima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: «Ego illa plurimis tropeis ornata, triumphis ditata certissimis, clarissimis locupletata victoriis, nunc vestris seditionibus, o cives, vexor; quam dolis malitiosa Kartago, viribus probata Numantia, disciplinis erudita CorinBrutus revivescat et hic ante pedes vestros adsit, is non hac utatur oratione: «Ego reges eieci, vos tyrannos introducitis;
Abbreviated transcription (Latin):
Egolibtatẽ qͥnerat pepi uos prtã serure nolustis. lgo tpͥtis
mei ꝑiculo p̃triã lib̾ ctui. uos lib̾i sine ꝑiculo et̃ ñcuratis. Hec efor¬
matio licet inplures iinmutets atq inatum̃i trans ferat᷑ ꝓfi¬
cit plurimũ inã plificationis partib ⁊ cõmiseratiore. Si GN
ratione. Eafit pȩcupatione. abigiũ csequentiã. ad scisioniẽ simi¬
litudinẽ. P exsuꝑcitionẽ. cũ plus : dictũ ꝙ patit᷑ ueratos. augende¬

Expanded text:
servare non vultis; ego capitis mei periculo patriam liberavi, vos liberi sine periculo esse non curatis?»« Haec conformatio licet in plures ‹res›, in mutas atque inanimas transferatur. Proficit plurimum in amplificationis partibus et conmiseratione. CAPUT 67 um est in oratione. Ea fit per exsuperationem, ambiguum, consequentiam, abscisionem, similitudinem. Per exsuperationem, cum plus est dictu
Abbreviated transcription (Latin):
tioms timore opp̃ssi domi ẽtineet:÷ uenit iste cũ sago. gladio
succinctꝰ. tepens iaculũ inmanu. ad olescentes homines simili
orpatu subsequunt᷑. in rupit inedes subito. deinde magna uoce.
ons stupidi timnore obmnituer̃: uxor ili in febcissimi
fortunã. pos q̃ q stumꝰ beatq Nosce te ẽt hominȩ. quillũ m̃datis¬
uepisse factũ ẽ ⁊ damore maximo mortẽ mpari. Iđ simul
ut audiut heus inqͥt gongia. pedistqͣ pendens eqͣ ꝓueroꝵ abs ce
exple meas mimicitias. ⁊ iracundiã satura tuo stnguine. Iu

Expanded text:
t omnes timore obpressi domi continerentur, venit iste cum sago, gladio succinctus, tenens iaculum; III adulescentes hominem simili ornatu subsecuntur. Inrupit in aedes subito, deinde magna voce: omnes stupidi timore obmutuerunt. Uxor illius infelicissimi fortunam: nos quoque fuimus beati: nosce te esse hominem.» - «Quin illum mivenisse istum et clamore maximo mortem minari. Quod simul ut audivit: «Heus», inquit, «Gorgia pediseque puerorum, absconde Exple meas inimicitias et iracundiam satura tuo sanguine.» Ille
Abbreviated transcription (Latin):
ptriti mauẽ reliquer̃ ĩ scaphã c̃scender̃ praer
unũ ȩgrotũ. Isppt̃ morbũ exire. ⁊ fugere nor
potuit. Pasu ⁊fortuitu nauis ĩ portũ ĩ columis
delata: illã egrotꝰ possedit. Naue p&it ille cuiꝰ
fuerat ħ c̃stitutio legitima ÷ exscripto ⁊ seues:¬
aet̾rus legib c̃troũsia c̃stat. cũ alia lex iuba
aut ꝑmittit. alia u&it qͥppiã fieri hoc modo.
& uetat eũ qͥde pecuniis rep&undis dã pnatꝰ sit :
ĩconione orationẽ habe. Alta lex iub& augurẽ

Expanded text:
eliquerunt - in scapham conscenderunt - praeter unum aegrotum: is propter morbum exire et fugere non potuit. Casu et fortuitu navis in portum incolumis delata est; illam aegrotus possedit. Navem petit ille cuius fuerat. Haec constitutio legitima est ex scripto et sariis legibus controversia constat, cum alia lex iubet aut permittit, alia vetat quippiam fieri, hoc modo: Lex vetat eum, qui de pecuniis repetundis damnatus sit, in contione orationem habere: altera lex iubet, aug
Abbreviated transcription (Latin):
ddio ĩ cubuit. Ulixes int̃uenit oc cisucor¬
iut corpore telũ cruentũ educ̃. leucerint̃¬
enit. frẽm occisũ. immicũ fr̃is. cũ gladio
ouedo un et capitis arcessit. hicc̃ieo¬
ari. Verũ qͦrit̃ defacto erit c̃tro¬
ersaNEeo ẽstitutio cuusȩ ciecturdͥ¬
aliqͥ d ẽtrouersiȩ nascit᷑. Eadiudit᷑ in partes sex
Serpus a& sententũ c̃trarias leges ambiguũ defimcionẽ
trans lationẽ ratiocinationẽ. Exscripto & sorsentia

Expanded text:
gladio incubuit. Ulixes intervenit: occisum conspicatur, corpore telum cruentum educit. Teucer intervenit: fratrem occisum, inimicum fratris cum gladio cruento videt. Capitis arcessit. Hic coniectura verum quaeritur; de facto erit controversia: ex eo constitutio causae coniecturaliquid controversiae nascitur. Ea dividitur in partes sex: scriptum et sententiam, contrarias leges, ambiguum, definitionem, translationem, ratiocinationem. Ex scripto et sententia
Abbreviated transcription (Latin):
ure ñ oporta. Nã ꝑiculosũ ÷ neqͥndo plus minus ue
dicimꝰ & suspitionẽ affert auditori meditatio¬
nis artifici. Queres fide a brogat᷑ orationi
apositio÷ cũ res qͥb dereb dicturi sumꝰ ex¬
pomimꝰ breuit & absolute. Nc̃ adẽfirmatio
bluerimꝰ ab solute nimirũ munꝰor atoriũ
fecerimꝰ. Utrũq gͥ facere poterimꝰ sicon¬
nit uiit. ẽẽ. ñ ut de illoꝵ: qͥcqũ d& rahere iu¬

Expanded text:
n oportet: nam et periculosum est, ne quando plus minusve dicamus; et suspicionem adfert auditori meditationis et artificii: quae res fidem abrogat orationi. Expositio est, cum res, quibus de rebus dicturi sumus, exponimus breviter et absolute. CAPUT olverimus, absolute nimirum munus oratorium confecerimus. Utrumque igitur facere poterimusputavit esse, non ut de illorum quicquam detraheret in
Abbreviated transcription (Latin):
hocmͦ. Lit fectã ẽẽ. ab oreste matrẽ. c̃uens
ita sit. meulcisci parentẽ negant opor¬
tuisse. Deĩ de cũ hec fecerimꝰ distributione
uti debemꝰ. Ea diuidit᷑ ĩduas partes.
ł numerationẽ & expositionẽ. Enumera¬
tione utem̃. cũ dicemꝰ numero qđ de

Expanded text:
o: «Interfectam esse ab Oreste matrem convenit ita sit, me ulcisci parentem negant oportuisse.» Deinde, cum hoc fecerimus, distributione uti debemus. Ea dividitur in duas partes: enumerationem et expositionem. Enumeratione utemur, cum dicemus numer
Abbreviated transcription (Latin):
sit queret᷑ ¶ De inde ante gestã rẽquȩ factas̃ ̃tint᷑
usq ad ipsũ negotiũ Demn de inipsogerendo neggo¬
tio quid actũ sit deinde ꝗd postea factũsit Iingesti¬
tributas̃ quere t locꝰ. tempꝰ modus occasio facul¬
tates. Noc considerat᷑ inqͦresgestasit exopor¬
cunitate quã uidetur habuisse ad negociũ
administrandũ. Ea aut̃ oportunitasquerit᷑
&x magnitudine int̃uallo. longinquitate
ꝓpinquitate solitudine. celebritate natura

Expanded text:
sit, quaeritur; deinde ante gestam rem quae facta sint continenter usque ad ipsum negotium; deinde, in ipso gerendo negotio quid actum sit; deinde, quid postea factum sit. In gestieritur locus, tempus, modus, occasio, facultas. Locus consideratur, in quo res gesta sit, ex opportunitate, quam videtur habuisse ad negotium administrandum. Ea autem opportunitas quaeritur ex magnitudine, intervallo, longinquitate, propinquitate, solitudine, celebritate, natura
Abbreviated transcription (Latin):
ut causas agere ut docere e huiꝰstudii. S si ordina¬
ta uoluntas ẽ adusũuita merito dicet᷑ ⁊iuctꝰ. Insin¬
gulis enĩ his resquaq in eo qđ sunt. distribuende suit
ut itẽ &iã seruus circah qđ in hac c̃ditione .ẽ. fortu¬
na ẽ Siseruitute seriuiat tota uita iuietꝰ.ẽ. Siccȩ¬
tera defortuna. Fastauꝰ ⁊ casus ⁊oiatioñ ⁊c̃silia
ut suꝑ uenientia accipimꝰ er̃ suis nominib:: Nãuinc¬

Expanded text:
ut causas agere, ut docere est adhuc studii, sed cum ordinata uoluntas est ad usum uitae, merito dicetur et uictus. Singulis enim his res suae in eo, quod sunt, tribuendae sunt: ut item etiam seruus circa hoc, quod in hac condicione est, fortunae est; si seruitutem seruiat tota uita, uictus est. Sic cetera de fortuna. Facta uero et casus et orationes et consilia ut superuenientia si accipimus erunt suis nominibus. Nam uic
Abbreviated transcription (Latin):
ta. se instudiũ aliquod traderent qui&ĩ uiare
mͥuident᷑ꝰ postea cetera studia recta atq. honesta.
ꝑociũ c̃celebrata aboptimis enituisse. hocuͦ a ple¬
risq eoꝵ ddesertũ obsoleuisse. eotẽ pore quo multo ue¬
hementiꝰ erat reinendũ & studiosus ad augendũ:
Nã quo in digniꝰ rẽ honestissimã & rectissimã uio¬
lebat stultoꝵ & impboꝵ temeritas & audatcia.
sũmo cũ rei .E. daerimento eo studiosius & illis¬

Expanded text:
ta se in studium aliquod traderent quietum. videntur postea cetera studia recta atque honesta concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius adaugendum. nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas et audacia summo cum rei
Abbreviated transcription (Latin):
ut arma ⁊ inpedim̃ta relinq̃r&. milites educer&
eaq fecit Armis umpedim̃tis amissis p̃t̃spem¬
milite s conseruauit Accusator maiestatis
Incurrithuc definitio. Sonos hunc locũ deqͦ
agimꝰ consideremꝰ intentioẽ Noportuit ar¬
ma uimpedim̃ta relinquere. Depulsio ẽ Opor¬
tuit: Questio ẽ Oportueri ne Ratio est
Milites p om̃sperissent. Infirmatio ẽ. aut c̃iestu
Et ideo nefererit. Aut hȩc cõparitiua. ciuꝰnunc
indigem: At psatiꝰ fuit amittere milites. quã
arma ⁊impedim̃ta concedere hostib Exqͣiudi
tere milites. anađh anc conditionẽ uenire
Hoc causȩ genꝰ exhis locis trastaric̃ueni& Oporte¬
bit acdlibere c&erarũ qͦq constitionũ rationẽ atq
p̃cepta. Acmaxime ciesturis faciendis infir
mare illud. qđ cũ eo qđ criminidabit̃ hiqͥ accus a¬
bunt᷑ cõparabunt Idfi&. si aut id qđ dicent defen

Expanded text:
ut arma et inpedimenta relinqueret, milites educeret; itaque fecit; armis et in- pedimentis amissis praemilites conservavit. accusatur maiestatis. incurrit huc definitio. sed nos hunc locum, de quo agimus, consideremus. intentio est: non oportuit arma et inpedimenta relinquere. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: milites enim omnes perissent. infirmatio est aut coniectuet: ideone fecerit?; aut haec comparativa, cuius nunc indigemus: at enim satius fuit amittere milites quam arma et inpedimenta concedere hostibus. ex quo tere milites, an ad hanc condicionem venire? Hoc causae genus ex suis locis tractari oportebit et adhibere ceterarum quoque constitutionum rationem atque praecepta; ac maxime coniecturis faciendis infir- mare illud, quod cum eo, quod crimini dabitur, ii, qui accusabuntur, comparabunt. id fiet, si aut id, quod dicent defen
Abbreviated transcription (Latin):
tihanc angum̃ tationes ex hisdẽ locis sum̃dȩs : at᷑q:
incausã negotiale. qͣde antedictũ ÷ Locos aut̃ cõ¬
munes: ⁊ ex causa ipsa si qͥdinerit indignationis
aut conq̃stionis. ⁊ ex iuris utilitate: ⁊ natura.
multos ⁊ graues sumere licebit io portebit si
causȩ dignitas uidebit᷑ postulare. INc̃ assũpti¬
Cõparatio. Relatio criminis Remotio criminis
Concessio. Cõparatio ẽ. cũ aliqđ factũ qđ ꝑseipsũ
ñsit ꝓbandũ ex eo cuꝰid causa fastũ ẽ defenditur :

Expanded text:
hanc argumentationes ex isdem locis sumendae sunt atque in causam negotialem, qua de ante dictum est. Locos autem communes et ex causa ipsa, si quid inerit indignationis aut conquestionis, et ex iuris uti- litate et natura multos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas videbitur postulare. Nunc adsumptint quattuor: com- paratio, relatio criminis, remotio criminis, concessio. Comparatio est, cum aliquid factum, quod ipsum non sit probandum, ex eo, cuius id causa factum est, defend
Abbreviated transcription (Latin):
estet istũ fundũ prm fuisse ostendafir aut uacuũ possedisse.
aut usu. tuũ fecisse. aut emisse. Aut hereditatt uenisse.
U atitũ cũego adcem possidere ñ potuisti. Iuũ etiã nicͥ fecisse p̃
potes. imptio nulla ꝓfert̾. hereditate. tͥ me uiuo mea pecu¬
piauenire p̃ potuit. relinqͥt᷑ gͦ utme uidemeo fundo

Expanded text:
constet istum fundum nostrum fuisse, ostendas te aut vacuum possedisse, aut usu tuum fecisse, aut emisse, aut hereditati tibi venisse. Vacuum, cum ego adessem, possidere non potuisti; usu tuum etiam nunc fecisse non potes; emptio nulla profertur; hereditati tibi me vivo mea pecunia venire non potuit: relinquitur ergo, ut me vi de meo fundo
Abbreviated transcription (Latin):
recedat᷑ atq inaliã rationẽ cuqͣdã uentate oratio c̃ferat᷑.
nominatio ẽ. pͥma. q̃ nosmet admonet. ut cuiꝰ rei nom̃ aut p̃sit
Aut sittis idoneũ ñsit. tã nosmet idoneo u̾bo nominemꝰ. aut imi

Expanded text:
recedatur atque in aliam rationem cum quadam venustate oratio conferatur. recedatur atque in aliam rationem cum quadam venustate oratio conferatur. ma, quae nos admonet, ut, cuius rei nomen aut non sit aut satis idoneum non sit, eam nosmet idoneo verbo nominemus aut imi
Abbreviated transcription (Latin):
emedio sublatis sep̃ratis pertib effertꝰ. h mͦ. Grremorẽ pa¬
renti pare cognatis. obscuere amicis. obtẽꝑa legib Ite. Des¬
cepde minte grã defersione. noli qͥcꝙ retusere dẽieruos in q̃stio¬
ne stude uerũ inuenire. Hoc gepꝰ ⁊ acrimniã habet inse. ⁊ue¬
hem̃tissimũ ẽ ⁊ adbreuitatẽ ad comodatũ. ECISIO GRAU
sepe igominia dignũ putauit. Itẽ. Iuistud pc̃ audes dice¬
re. qͥpup cdiene domi. p̃tusim dicere petu te digia:¬
dicere. me indignũ qͥppiã dixisse uicdear : Atrocior tacita sꝰpitio¬
ꝗ diserta explanatio factaẽ. ECLUS AEEDIOC PENE HUMILI
ondusioe q̃breui argumtatione. exhis ꝗante dictas CSERU ENIA
aitfacta c̃ficit qđ pecessario c̃seq̃t᷑ hmͦ. Quid si dariais datũ erat
oracuilũ. p̃posse capi troia sine filactetȩ sagittis. hȩȩ nihil adiꝗł
cap fuit troiã. Restant etiã decẽ exorpationes uboꝵ qͣs id crco
t̃ uage dispsimꝰ s asuꝑiorib separauimꝰ. qđ oms inupio genere¬

Expanded text:
medio sublatis, separatis partibus effertur, hoc modo: «Gere morem parenti, pare cognatis, obsequere amicis, obtempera legibus.» Item: «Descende in integram defensionem, noli quicquam recusare; da servos in quaestionem, stude issimum est et ad brevitatem adcommodatum. Praecisio est, saepe ignominia dignum putavit.» Item: «Tu istuc audes dicere, qui nuper alienae domi - non ausim dicere, ne, cum te digname indignum quippiam dixisse videar.» ‹Hic› atrocior tacita suspiciom diserta explanatio facta est. Conclusio est, quae brevi argumentatione ex iis, quae ante dicta sunt aut factoraculum non posse capi Troiam sine Philoctetae sagittis, haec nihil aliud api fuit Troiam.» CAPUT 42 Restant etiam decem exornationes verborum, quas idcirco non vage dispersimus, sed a superioribus separavimus, quod omnes in uno gen
Abbreviated transcription (Latin):
remissio. Qaudi tort̃ qđe uari&as maximȩ
delectat cũ sermone anim᷑ r& ma aut
exsuscitat. clamorẽ: Acuta exclamatio
uocẽ uulnerat. eađe lȩdit auditorem¬
⁊ admuliebrẽ potiꝰ uociferationẽ qã adui¬
rilẽ dignuatẽ indic̃do. Ac cõmodatͣ in ex¬
trema ratiõ. c̃tineis uox remedio ÷ uoci.

Expanded text:
remissio: et auditorem quidem varietas maxime delectat, cum sermone animum retinet aut exsuscitat clamore. Acuta exclamatio vocem volnerat; eadem laedit auditoret ad muliebrem potius vociferationem quam ad virilem dignitatem in dicendo adcommodatum. In extrema oratione continens
Abbreviated transcription (Latin):
maiestetẽ niinuisse & hc totũ lacũ cõmuni loroco¬
firmare ꝑquẽ ipsi facu atrocitas. aut indignts
aut om̃ino ciulpa cũ indanatione augeat. ¶C oste
infirnanda aduersirioꝵ deseriptio laciũ i
firmabit᷑ si falsa demonstrabit Hȩxorinione

Expanded text:
maiestatem minuisse et hunc totum locum communi loco confirmare, per quem ipsius facti atrocitas aut indignitas aut omnino culpa cum indignatione augeatur. post erit infirmanda ad- versariorum descriptio. ea autem infirmabitur, si falsa demonstrabitur. hoc ex opinione
Abbreviated transcription (Latin):
inse positã indictione acdisceptatione aliquã
c̃trouersia. Reste indictione ac disceptatio¬
ne: Sunt enĩ mult& c̃trouersia. ñ dictione
ut opificũ. Verũ qđ ait quȩ hab& in se positã
indictione ac disceptatione aliquã c̃trouer¬
siã. dictio potest. eẽ demonstratiua materia
Disceptatio uͦ deliberatiua ⁊ uidicialis De inde
dictio potest. eẽ narrationis ut ipse ait. Dicen¬
do explananda sunt om̃a. Disceptatio uͦ questi¬
onis Ibi enĩ totiꝰ c̃tro uersiȩ pugna uersa t᷑
Ergo quȩ cũ quȩ resposita indictione ao disceptatione
facit aliquã c̃trouersiã netessi ÷ habeat
questionẽ id ẽ constitiitionẽ. aut facti. aut no¬
minis aut generis aut actionis. Et primũ reb
indicat questiones siue constitutiones lost his
dabit nomina. partĩ exrebus sũpta partĩ ex mo¬
do actionis. Itaq nunc modo rebus indicat constita¬
tiones cũ ait. In om̃i c̃trouersia aut facti aut
nominis. aut generis. aut actionis: questionẽ. eẽ.

Expanded text:
IN SE POSITAM IN DICTIONE AC DISCEPTATIONE ALIQVAM CONTROVERSIAM. Recte 'in dictione ac disceptatione'; sunt enim multae controuersiae non dictione, ut opificum. Verum quod ait 'quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliquam controuersiam', dictio potest esse demonstrativa materia, disceptatio uero deliberativa et iudicialis. Deinde dictio potest esse narratio, ut ipse ait DICENDO EXPLANANDA SVNT OMNIA, disceptatio uero quaestiones; ibi enim totius controuersiae pugna uersatur. Ergo quaecumque res posita in dictione ac disceptatione facit aliquam controuersiam, necesse est habeat quaestionem, id est constitutionem aut facti aut nominis aut generis aut actionis. Et primum rebus indicat quaestiones siue constitutiones; post his dabit nomina partim ex rebus sumpta, partim ex modo actionis. Ita nunc rebus indicat constitutiones, cum ait in omni controuersia aut facti aut nominis aut generis aut actionis quaestionem esse
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑp&ua c̃suetudine inde uiuendi Eodẽ modo &¬
instedio .ẽ. Si nonstudiũ qđ lib& inȩxercttanone
uitatule  unde uiet sit nominand ẽ uerbotenꝰ

Expanded text:
ua consuetudine inde uiuendi. Eodem modo studio est, si non studium quodlibet in exercitatione uitae tulerit, unde uictus nominandus sit uerbo ten
Abbreviated transcription (Latin):
in scđo. utilia. Hȩc aũt t̃tia qr partẽ honestatis canent.
iqr maior ẽuis honestatis. iunbȩ resom̃ino exduplicgnte
intelligent᷑ s in meliorẽ partẽ uocabuli conferant᷑. ⁊ ho¬
nesta nominent᷑ Exhisillud c̃fiat᷑ ut appetendarũ rerũ
partessint honestas iutilitas uitandarũ turpitudo ⁊ inuti¬

Expanded text:
in secundo, utilia. haec autem tertia, quia partem honestatis continent et quia maior est vis honestatis, iuncta esse omnino et duplici genere intelleguntur, sed in meliorem partem vocabuli conferantur et honesta nominentur. ex his illud conficitur, ut petendarum rerum partes sint ho- nestas et utilitas, vitandarum turpitudo et inuti
Abbreviated transcription (Latin):
hpasto Lexsi furiosus ẽ agnatũ gentiliũq ineo
pecueliaq eiꝰ potestas ẽsto Et leõpat familia it
suꝑ familia. pecuniaqisua legissit. itaiis esto t

Expanded text:
pacto: lex: si furiosus est, agna- tum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. et lex: paterfamilias uti super familia pecu- niaque sua legassit, ita ius esto
Abbreviated transcription (Latin):
inre. quđ postrẽsit Igit᷑ negotiũ qđ lib& desti¬
Occdit. ⁊ ñ occidit. partessunt singul&e que stions
S ã parentis occisio. hominis occisio patria ꝓditios

Expanded text:
Sic igitur negotium quodlibet; de stan occidit partes sunt singulae quaestionis. Sed iam parentis occisio, hominis occisio, patriae proditio
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc genere. hoc accidit noui. qđ accusator
t insuꝑiore exẽplo. reus a suo officio. atpͥo¬
testate factũ dimouebat: sic in hoc abeiꝰ
officio. ac potestate qͥaccusat᷑. ipse accusitor
factũ remouendo hac ipsil c̃ firmat accusationẽ

Expanded text:
in hoc genere hoc ac- cidit novi, quod accusator ut in su- periore exemplo reus ab suo officio et a potestate factum demovebat, sic in hoc ab eius officio ac po- testate, qui accusatur, ipse accusator factum remo- vendo hac ipsa ratione confirmat accusatione
Abbreviated transcription (Latin):
aut necessitud o certisima tũ ne accus aretis. atqͥ lex nus ꝗ
exceptionib: caueri Deinde nullã rẽneq: legibineq scrip

Expanded text:
aut necessitudo certissima: tamenne ac- cusaretis? atqui lex nusquaexceptionibus caveri; deinde nullam rem ne- que legibus neque scrip
Abbreviated transcription (Latin):
de inceps dicere. Sit phȩc iudicatio qua antia
posuimꝰ. Cũ om̃s perituri milites eent nisd
hanc pationẽ uenissent. Utrũ sati fuerop
rire milites. anadhane pactionẽ uenir
Noc ex locis deliberationis qͣsi aliquã in ẽb¬
tionẽ resueniat tractari oportbit Dee¬
soraut̃ qb: in locis ab accusatore aliȩats¬
tutiones er̃ industȩ in his ipseqq e dis
constitutionib defensionẽ cõparabi l
teros aũt om̃s locos qͥ ad ipsã cõpariten

Expanded text:
 quam ante expo- suimus: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit perire milites, an ad hanc pactionem venire? hoc ex locis deliberationis, quasi aliquam in consultationem res veniat, tractari oportebit. Defensor autem, quibus in locis ab accusatore aliae constitutiones erunt inductae, in iis ipse quoque ex isdem constitutionibus defensionem comparabit; ceteros aut
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ non extra causã sed exeadẽ causa facit: Sunquit
epaminondas id qđ ait legis scriptorẽ sensisse adle¬
gẽ siuis uerbis addat iđ dĩpnandũ eẽ q exereitũ non
nunqĩ pati potestis: nonopinor Deinde si hoc idẽ
legi additũ uosur auctrutate ad populũ feratis.
nunqiđ id populus patiet᷑: ũpatietr Ergo inqͥt
qđ addi adlegẽ ꝑ uerba ñ potest id tanquã ad ditũ
sit seqͥ ñ debetis Qdsi in qͥt sententiã scriptoris. neqi
epaminondȩ neq ur̃is litteris uidemꝰ corrigi posse
multo magis illud reipsa ⁊ iudicio ur̃o

Expanded text:
nem non extra causam, sed ex eadem causa facit. Si, inquit, Epaminondas id quod ait legis scriptorem sensisse ad legem suis uerbis addat, id est, damnandum esse qui exercitum non numquid pati potestis? Non opinor. Deinde si hoc idem legi additum uos uestra auctoritate ad populum feratis, numquid id populus patietur? Non patietur. Ergo, inquit, quod addi ad legem per uerba non potest, id tamquam additum sit sequi non debemus. Quod si, inquit, sententiam scriptoris neque Epaminondae neque uestris litteris uidemus corrigi posse, multo magis illud re ipsa et iudicio u
Abbreviated transcription (Latin):
ris ẽ Deinde notare debemꝰ om̃s magistratus p̃to¬
res appellatos. ut hiccũ epaminondas thebanoꝵ
imperator qđ ei qͥsibi exlegȩ p̃tor successerat. cum
imperatori succederedebeat imperator
Ratiocinatio ẽ oratio exipsare ꝓbabile aliqiđ eli¬
ciens. qđ expositũ & ꝑse cognitũ. sua seui & ratio¬
ne c̃firm& Hoc degenere qͥ diligentiꝰ c̃sideran¬
dũ putaiuer̃ cũide isu dicendi sequarent᷑ piulu
in p̃cipiendi ritione dissenser̃ Nã partĩ qͥnq eiꝰ
partes eẽ dixer. partĩ ñ plus ꝗ intres partes posse
distribui putauer̃. Eoꝵ controusiã ñ in cõmo cũu
det᷑. cũ utroꝵq. ratione exponere Nã & breuis ed.
& ñ eiꝰ modi. ut alteri ꝓrs nidnldicere patent᷑ a
loc hic in nobdicendo minime negligendus uideq
Quiputant inqͥnq tribui partes opottere. aiun pa
conuenire e ponere sũ mã argum̃tationis add
modũ. Melius accurant᷑ quȩ c̃silio gerunt᷑ quãq

Expanded text:
ris est. Deinde notare debemus omnes magistratus praetores appellatos, ut hic: CVM EPAMINONDAS THEBANORVM IMPERATOR, QVOD EI QVI SIBI EX LEGE PRAETOR SVCCESSERAT, Cum imperatori succedere debeat imperator. RATIOCINATIO Eciens, quod expositum et per se cognitum sua se vi et ratione confirmet. hoc de genere qui diligentius con- siderandum putaverunt, cum idem in usu dicendi se- querentur, paululum in praecipiendi ratione dissense- runt. nam partim quinque eius partes esse dixerunt, partim non plus quam in tres partes posse distribui putaverunt. eorum controversiam non incommodum vi- detur cum utrorumque ratione exponere. nam et brevis est et non eiusmodi, ut alteri prorsus nihil dicere pu- tentur, et locus hic nobis in dicendo minime neglegen- dus videtur. Qui putant in quinque tribui partes oportere, aiunt primum convenire exponere summam argumentatio- nis, ad hunc modum: melius accurantur, quae con- silio geruntur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
alꝰ qͥsꝙ t̃ comꝰde. ueq iste diis comediorib ratiotib
si tiũ ẽficiqadi longissimũ suptũc ũesine m̃xim̃ occuitandi mnaleficii

Expanded text:
odioribus rationibus spatium conficiendi longissimum sumptum est; non sine maxima occultandi ‹et perfici
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb dereb intotã orationẽ disputatio futur sit. hȩc se statĩ
explicat. ⁊ brtui duab aut plurib pͣrtib subicicas rationes
nosior oratiosit ħ pacto. A qͦ tandẽ ab ẽ. iste uitio. qͥdẽ cur udit
uelis eã lib̾tre. sue pudiatię ꝓditor ẽ. insidiate. edicne. cupide¬
cognatis insuꝑioris ẽtume in ȩqs ⁊pares ftstidios. intirio¬
res cruddis. deniq imnomis intolerabilis. Eiꝰdẽ generisẽ.¬

Expanded text:
tim explicat et brevi duabus aut pluribus partibus subiciens rationes nosior oratio sit, hoc pacto: «A quo tandem abest iste vitio? Quid est, cur iudicio velitis eum liberare? Suae pudicitiae proditor ecognatis; in superiores contumax, in aequos et pares fastidiosus, in inferiores crudelis; denique in omnis intolerabilis.» CAPUT 53 Ei
Abbreviated transcription (Latin):
oratori auetoritatẽ ¶Sententiarũ inquit ñ illarũ qu&
generalit̃ dñr. ut est illud obsequiũ amicos. ueritas oda¬
uparit Eceptũ ẽ aut nequid in pͥncipiis generalit̃ dicat᷑
Sed hic sententias accipiamꝰ sensus atq intentiones plurimas
atq easdẽ graues Pterea inquit ut cõmendati si musau¬
ditorib in exordio om̃a illa habere debemꝰ quȩ nobł orati
oninre pariant dignitatẽ Splendoris & festiuitatis &
concinnitudinis minimũ Iin exordio inquit nichilsplen¬
dduĩ nichil diligent̃ accuratũ habere debemꝰ. ne ipsa di¬
cendi diligentia diffidentiã negocii demonstremꝰ. Docue
iquid in pͥncipi is. quid minsinuatione quid generalit̃
inutraq obseruare debemꝰ: Quare postquã ostendit quđ̃

Expanded text:
T HAGERE. Sententiarum, inquit, non illarum quae generaliter dicuntur, ut est illud: "obsequium amicos, ueritas odium parit" - praeceptum est autem ne quid in principiis generaliter dicatur -, sed hic sententias accipiamus sensus atque inuentiones plurimas atque easdem graues. Praeterea, inquit, ut commendati simus auditoribus, in exordio omnia illa habere debemus quae nobis uel orationi nostrae pariant dignitatem. SPLENDORIS ET FESTIVITATIS ET CONCINNITVDINIS MINIMVM. In exordio, inquit, nihil splendidum, nihil diligenter accuratum habere debemus, ne ipsa dicendi diligentia diffidentiam negotii demonstremus. Docuit quid in principiis, quid in insinuatione, quid generaliter in utroque obseruare debemus; quare, postquam ostendit quid
Abbreviated transcription (Latin):
qd madnlomin indliquã contrariã partẽ cusȩpotest
cenuenire bit uilgare & cõmune hoc int ẽ uulgi¬
re om̃iũ controuersiuarũ ẽ Cõmune in eadẽ contro¬
uersia utriqͥ partis Iaq cõmune specie in cluditur
oligcit ũ generale : Auare cõmune erit qđ t̃ anob
ui daduer sarus dicipetet sComuabile c qdlab
aduersario potest leuiter mutatũ ex contraru parte dici
ut ate ꝓlatũ ÷ sed cõmutato uerbo laddito possie in parte con

Expanded text:
ARTEM CAVSAE POTEST CONVENIRE. Inter uulgare et commune hoc interest: uulgare omnium controuersiarum est, commune in eadem controuersia utriusque partis: itaque commune specie includitur, uulgare uero generale est. Quare commune erit quod tam a nobis quam aduersariis dici potest. COMMVTABILE, QVOD AB ADVERSARIO POTEST LEVITER MVTATVM EX CONTRARIA PARTE DICI.ut a te prolatum est, sed commutato uerbo uel addito possit in partem con
Abbreviated transcription (Latin):
dioꝵ Cũ ait certissima ostendit & supͣse. ñ nichil de ui¬
cns exordii dixisse. Ait enĩ Splendoris & festiuitatis &
ioncinnitudinis minimũ in exordio eẽ debebit : Verum
da e p̃cipit Uulgare cõmune cõmutabile. Longũ sepa¬
ratũ lranslatũ contra p̃cepta UVulgare ÷ qđ inpleres¬

Expanded text:
RDIORVM. Cum ait 'certissima', ostendit et supra se nonnihil de uitiis exordii dixisse. Ait enim, SPLENDORIS ET FESTIVITATIS ET CONCINNITVDINIS MINIMVM m exordio esse debebit. Verum hda esse praecipit: VVLGARE, COMMVNE, COMMVTABILE, LONGVM, SEPARATVM, TRANSLATVM, CONTRA PRAECEPTA. VVLGARE EST,
Abbreviated transcription (Latin):
risimilesit quẽ ꝗ tãcemere ad maleficiũ accessisse.
inquã rẽquaetit᷑ nũ alio modo cõmodius fieripo¬
tous adium̃ta desint. ud& facultas faciendi de¬
siusse. Quod utiq inpugnari ñ potest nisi ꝑconsiliũ
atalio modo fieri potuerit. ł fieria fortuna. Ergo
d expugnandas facultates q̃des. si subueniat sȩpe
Ex hoc & ex superiorib illa c̃dusio nasciposse
dõmunit̃ argum̃ta. & exꝑsonae attributis & ex
igocioꝵ: hancigit᷑rationẽ sidiligent̃ uolue¬
rimꝰ attendere. ssta attributa int̃se apte coniune
d& copulata. cernemꝰ negocioꝵ & ꝑsonarũ
ubiungit ñ oportere hiis om̃ib. p̃ceptis subici
aẽpla. ut doceat quẽ ad modũ his uti accusator
debece. quẽ admodũ defensor ut insuꝑiorib. do¬
cut & dicit ñ necessaricẽ. non facile. Nonne¬
eliriũ ta. Quadsiquid aliquid diligentiae

Expanded text:
ri simile sit quem- quam tam temere ad maleficium accessisse. in quo quaeritur, num quo alio modo commodius poas faciendi defuisse; quod utique impugnari non potest nisi per consilium, ut alio modo fieri potuerit, ut fieri a fortuna. Ergo ad expugnandas facultates, quae desunt, si subueniat saepe Ex hoc et ex superioribus illa conclusio est, nasci posse communiter argumenta et ex personae attributis et ex negotiorum. Hanc igitur rationem si diligenter uoluerimus attendere, ista attributa inter se apta, iuncta et copulata cernemus negotiorum et personarum. Subiungit non oportere his omnibus praeceptis subici exempla, ut doceat quemadmodum his uti accusator debeat, quemadmodum defensor, ut in su perioribus docuit; et dicit non necessarium esse, non facile: non necessarium ita, quod si qui aliquid diligentiae
Abbreviated transcription (Latin):
eoloco ubicaedes facta .. abseñtia dedarat᷑
Tertioquaerit᷑ utrũ id facinꝰsit. ꝙpeniter
suerit necessẽ. lẽ ꝙ spẽcelandi ñ habera
Deinde quaerit᷑. an necesse fuerit id fieri
Inquib: om̃ib spectatur sẽꝑ consilum
Quod si in his consiliũ cernit᷑ & fictã ꝓbat᷑. Consi¬
lũ aũt. at tributũ ꝑsona ⁊ Ergo attributũ
ꝑsonae. factũ ebat᷑. Hiuiꝰ reidocendae causa su¬
grapositũ chema tractando ȩxestit. habere
argum̃ta anterẽ. ꝙ initinere setã familiarit̃¬
applicauit. ꝙ sermonis causã quaesierit. quod
xquo ammoreliquerit. ꝙ cruentũ gladiũ habu¬

Expanded text:
eo loco ubi caedes facta est absentia declaratur. Tertio quaeritur 'utrum id facinus sit, quod paenitere fuerit necesse', item 'quod spem celandi non haberet'; deinde quaeritur an necesse fuerit id fieri. In quibus omnibus spectatur semper consilium. Quod si in his consilium cernitur, et factum probatur; consilium autem attributum personae est; ergo attributo personae factum probatur. Huius rei docendae causa supra positum thema tractando excutit habere argumenta ante rem; adplicaverit, quod sermonis causam quaesierit, quod aequo animo reli- querit, quod cruentum gladium habu
Abbreviated transcription (Latin):
redarguentẽ de monstrare qͥđ uis ꝑpeti. moridir
sati fuisse. quã eiꝰ modi necessitudini obtẽ per
Atq: tĩ echis locis de qͥb innegociali parte di
est uiris ⁊ ȩqͥ tatis naturã oportebit quȩ eri.
Et quasi in absoluta inridiciali ꝑse hoc ipsu. un

Expanded text:
redarguentem demonstrare quid- vis perpeti, mori denique satius fuisse quam eius- modi necessitudini optemperare. atque tum ex iis locis, de quibus in negotiali parte dictum est, iuris et aequitatis naturam oportebit quaerere et quasi in absoluta iuridiciali per se hoc ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
certȩ ꝑsonȩ laudẽ. uł iutuperationẽ:
delib̾atiuũ ÷. in consultatione qđ habet
insesuasionẽ & dissuasionẽ. ILudiciale ẽ.
qđ positũ est mẽtrouersia. & qđ hab& ac¬
cusationẽ. aut paitionẽ cũ defensione.
lc̃ quas res oratorẽ habe oporteat do¬
cebimꝰ. Deinde qͦmͦ has causas tractari
ratore. inuentione̾. dispositionẽ. Elocu¬
tionẽ. memoriã. ꝓnuntiatione. Deui
qͥb locis sit collocandũ Deelocutione.
Elcertia ẽ: i doneoN uerborũ & sententia¬
rũ ad inuentionẽ ac conmodatio. qͥd sit¬
emoria.
¶Remonaẽ firma animi
rerũ. & ũborũ dispositionis ꝑceptio sł
numtiatio est. uocis. uultꝰ gestꝰ mode¬

Expanded text:
certae personae laudem vel vituperationem. certae personae laudem vel vituperationem. Deliberativum est in consulIudiciale est, quod positum est in controversia et quod habet accusationem aut petitionem cum defensione. Nunc quas res oratorem habere oporteat, docebimus, deinde quo modo has causas tractari ratore inventionem, dispositionem, elocutionem, memoriam, pronuntiationem. quibus locis sit collocandum in concionando. Eloquutio est ydonea uerborum et sentenciarum ad concionem accomodatio. emoria est firma animi rerum et verborum et dispositionis perceptio. 11 Pronuntiatio est vocis, vultus, gestus mode
Abbreviated transcription (Latin):
parĩ fructꝰ hab& copia dicendi. &c mo¬
ditas orationis. si recta intelligentia
n&᷑ Quas obres illaq̃ greci scriptores
inanis arrogantiȩ causa sibi assũpsere
reli qͥmꝰ. Ialli neparũ multascisse
uiderent᷑. ea c̃quisi ueru̾t. ꝗ̃ nichil at¬
tinebant. utars difficilior cognitu
putaret᷑ Nos aut̃ ea q̃ uidebantꝰ ad ra¬
tionẽ dicendi ꝑtinere. sũpsiniꝰ. Nõenĩ
spe queste augła c̃motiuenimꝰ ad¬
tria nr̃a. tuę morẽ geram uoluntati.
Mũc ne nimiũ longasumat᷑ oratio de
re dicere incipiemꝰ. s site unũ illud
monucrimꝰ. artẽ sine assiduitate
dicendi ñ multũ iuuare. ut ntel¬
ligis hanc rationẽ p̃ceptionis ade¬
uercitationẽ adẽmodari oportere
posse dicere. qͣ ad usũ ci uilẽ morib & le¬
gib constitute sut. cũ ad sensione audi¬
toꝵ. quo ad fieri poterit Nriagña sũt̃ cau¬
sarũ quę recipere de b& orator. Demons¬
tratiuũ. deliberatiuũ. iudiciale
Demonstratiuũ ÷ q̃đ tribuit᷑ malicuiꝰ

Expanded text:
parum fructus habet copia dicendi et commoditas orationis, si recta intellegentia Quas ob res illa, quae Graeci scriptores inanis adrogantiae causa sibi adsumpserunt, reliquimus. Nam illi, ne parum multa scisse viderentur, ea conquisierunt, quae nihil adtinebant, ut ars difficilior cognitu putaretur, nos autem ea, quae videbantur ad rationem dicendi pertinere, sumpsimus. Non enim spe quaestus aut glotria nostra tuae morem geramus voluntati. Nunc, ne nimium longa sumatur oratio, de re dicere incipiemus, sed si te unum illud monuerimus, artem sine adsiduitate dicendi non multum iuvare, ut intellegas hanc rationem praeceptionis ad exercitationem adcommodari oportere. posse dicere, quae res ad usum civilem moribus et legibus constitutae sunt, cum adsensione auditorum, quoad eius fieri poterit. Tria genera sunt causarum, quae recipere debet orator: demonstrativum, deliberativum, iudiciale. Demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius
Abbreviated transcription (Latin):
exsimili aut maiore minoreue nasci ui¬
debit᷑. qͥdq attendere atq elicere. ꝑtẽp¬
tando unã quãq uiris partẽ oportebit
ocoꝵ aut̃ cõmuniũ. qm̃ ut ante distũ ẽ dio
genenis quoꝵ alterũ dubierei alterũ certȩ cn¬
tin& ãplificationẽ qͥd ipsa causad&. ⁊ qͥd augn
ꝑ cõmunẽ locũ possit & oporteat considerabit
ã certiqͥinom̃s incidant loci. p̃seribi non post
npserisq fortasse ab austoritate iuris c̃sultor
⁊ c̃tra auctoritatẽ dicio portebit Adtende¬
dũ ẽ aut̃ ⁊ in hac ⁊ in om̃ib nũquos locos cõmul
p̃t̃eos quos nosex ponimꝰ ipsa resostendat
iuiso iure om̃i. innaturã. Consuetudint
leges. Dat p̃cepta ut argum̃ta sumaniad
q̃ exipsa resumunt᷑ uł q̃ ex simibi aut mauri
aut minore Locos aut̃ cõmunes daresena
posse certos. in singłas constitutiones Etta
cũ duo generis int qͦ alterũ reidubie appti

Expanded text:
ex simili aut maiore minoreve nasci videbitur, attendere atque elicere pertemptando unam quamque iuris partem oportebit. Locorum autem communium quoniam, ut ante dic- tum est, duo genera sunt, quorum alterum dubiae rei, alterum certae continet amplificationem, quid ipsa causa det et quid augeri per communem locum possit et oporteat, considerabitur. nam certi, qui in omnes incidant, loci praescribi non possunt; in plerisque for- tasse ab auctoritate iuris consultorum et contra auctoritatem dici oportebit. adtendendum est autem et in hac et in omnibus, num quos locos communes praeter eos, quos nos exponimus, ipsa res ostendatiuiso iure omni in naturam, consuetudinem, leges, dat praeceptum ut argumenta sumamus uel quae ex ipsa re sumuntur, uel quae ex simili aut maiore aut minore. Locos autem communes dare se negat posse certos in singulas constitutiones. Etenim cum duo genera sint, quorum alterum rei dubiae a
Abbreviated transcription (Latin):
initis partib iurinaturali suppositis. Nunc
c̃ su&udinis iuri partes subicit Voluntate
om̃iũ sinelege uecꝰtas cõꝓbarit. Vt prudentiũ
ratio austoritate data consu&udini. dec̃ suetu¬
dine inposteros miserit legẽ Quedã s̃ iura¬
maxima pars. quã p̃tores edicere consuerunt¬

Expanded text:
initis partibus iuri naturali suppositis, nunc consuetudinis iuri partes subicit. VOLVNTATE OMNIVM SINE LEGE VETVSTAS COMPROBARIT. Vt prudentium ratio, auctoritate data consuetudini, de consuetudine in posteros miserit legem. QVAEDAM Saxima pars, quae praetores edicere consuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dseti simeruit. quȩ ÷ relatio criminis Tertio deb& dicere
Feei salt me impulit ut facerẽ quȩ. ẽ remotio criminis
Postremo sihȩ cuncta defecerint. đsiut he facr& nec ꝓfuit

Expanded text:
sed meruit', quae est relatio criminis. Tertio debet dicere 'feci, sed alter me impulit ut facerem', quae est remotio criminis. Postremo si haec cuncta defecerint, id est si, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ iare feci : Aut licuusse sibi debebit qtent¬
re quȩ ẽ qualitas ab soluta aut si ñ licut debis
sibi ex trinseiꝰ assumere aliquid. quo hic ꝓ bib
qđ iniuste factũ iuidet᷑. Vide amꝰ nunc quꝑ̧sie &
his quatuor assũptionib: fortior assũptio lrico
deb& dicere feci sy ꝓfui. ⁊ ꝓbare plusse ꝓfullie

Expanded text:
ipsum 'iure feci' aut licuisse sibi debebit ostendere, quae est qualitas absoluta; aut si non licuit, debet sibi extrinsecus adsumere aliquid, quo id probet quod iniuste factum uidetur. Videamus nunc, quae sit de his quattuor adsumptionibus fortior adsumptio. Primo debet dicere
Abbreviated transcription (Latin):
inuidia. q̃borios inseq̃ris pleruq adeo insectaris. Cõmouet᷑ h gene¬
re animꝰ Auditoris. Res enĩ c̃muni ũbo elata tantũ mdo dicta ui¬
dit̃. tapꝰ ipsiꝰ otatoris correttione. magis idonca fit ꝓñtiatiõ.
mũ ubũ deueniroẽ. cũ p̃ ẽ satiꝰ sicõmutatio ũbiiderit demors¬
trat i mdi rẽ eĩ. uttũ eã cõmuni ubo appellaris leuiꝰ dixisse
uidecris. c̃ adfectiꝰ ubũ acceilat. insigniore rẽfacias. Iđ si

Expanded text:
invidia, quae bonos sequeris plerumque atque adeo insectaris !» Commovetur hoc genere animus auditoris. Res enim communi verbo elata  tantummodo dicta videtur; ea post ipsius oratoris correctionem magis idonea fit pronuntiatiomum verbum devenire?» Est, cum non est satius, si commutatio verbi id erit demonstratura, eiusmodi rem esse, ut, cum eam communi verbo appellaris, levius dixisse videaris, cum ad electius verbum accedas, insigniorem rem facias. Quodsi
Abbreviated transcription (Latin):
sit querit᷑. lioc mͦ lustũ an in iustũ. utile aninutile. &om̃a
in quib quale sit id qđ factũ .c̃. querit᷑. sine ulla nominis
.iiiiͦ. suo posint. Delibatiuã. de monstratiuã. ludicialem
dendũ uid&᷑. Uerũ breui. neaut sitaciti pͣcerierimꝰ. fine
causa ñ secuti putemꝰ : aut sidiutiꝰ in hoc õstite ronꝰ morã
atq. lii pedimentũ reliuis p̃ceptis intulisse uideamꝰ:

Expanded text:
sit, quaeritur, hoc modo: iustum an iniustum, utile an inutile, et omnia, in quibus, quale sit id, quod factum est, quaeritur sine ulla nominis PARTES SUPPOSUIT, DELIBERATIVUM, DEMONSTRATIVUM, IURIDICIALEM, dendum videtur, verum brevi, ne aut, si taciti praeterierimus, sine causa non secuti putemur aut, si diutius in hoc constiterimus, moram atque impedimen- tum reliquis praeceptis intulisse videam
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ ideo nominis eẽ ẽtrouersiã : qđ de re ipse r̃ con¬
ueniat. Sqđ de facto ñ cons &. sed qłid qđ faicͥtũ st alind
alu uideat᷑ cẽ. & id circo alius alio nomine appell& :
Quare ineiꝰ modi gereribȩ definienda reserit uerbis.
xbreuit̃ deseribendt. ut siquis sacrũ expͥuato submpu
crilegꝰ. & sut descriptione ostendere. alio nomine
illã rẽdequa agit appellan o portere. atq aduersarii
dicunt ¶Genenis ÷ ẽtrouerna cũ & quid factũ sit
c̃uenit. & quo id factũ nomappellario porteat con-¬
stat. & tam̃ quantũ R eiuꝰ modi. & om̃ino quale

Expanded text:
de re ipsa non conveniat; non quod de facto non constet, sed quod id, quod factum sit, aliud alii videatur esse et idcirco alius alio nomine id appellet. quare in eiusmodi generibus definienda res erit verbis et breviter describenda, ut, scrilegus, et sua descriptione ostendere alio nomine illam rem, de qua agitur, appellare opor- tere atque adversarii dicunt. Generis est controversia, cum et, quid factum sit, convenit et, quo id factum nomine appellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi et omnino quale
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑspicue turpẽ rẽ leui tagere uult defensione limͦ
tiberio graccho collo cass&: att. exea duos gracdospereas¬
s& tantȩ sediciones natȩ ñeẽnt Quare hincõ modũ scipio¬
dmagissediciosi ꝗ ãbitiosi ꝗcalũpniatore̾s. ꝗ alicuiꝰ hominis
ĩ ꝓbi uĩdes cribit. Aut falsũ qͥđdã dic̃ ħ pacto sapientiã pecu¬
niȩ q̃rende intelligentiã aut aliqiđ ñ graue nec magnũ

Expanded text:
aut perspicue tur- pem rem levi tegere vult defensione, hoc modo: Ti. Graccho conlocasset atque ex ea duos Gracchos pro- creasset, tantae seditiones natae non essent; quare hoc incommodum Scipiomagis seditiosi quam ambitiosi, quam calumniatoris, quam alicuius hominis improbi vim describit—; aut falsum quiddam dicit, hoc pacto: sapientia est pecuniae quaerendae intellegentia; aut aliquid non grave nec magnum
Abbreviated transcription (Latin):
s adũsarioꝵ omia in cõmoda ad rẽpublicã ꝑuenisse:
is ñ intellex in partitione ex positognẽ partẽ sagñis
ad miscuisse Nãgenꝰ : om̃iũ nimirũ libidinum
cupiditas. Ei aut̃ gnĩ s sine dubio pars ÷ a uaricia:
diũsã ac dissimilẽ partẽ ponas in eadẽ partitione:
đsi qđ ingenꝰ plures incident partes: idcũ i n pͥma
causȩ particioneerit simplicit̃ expositũ : distri¬
buit tẽꝑe eo c̃modis sĩ mȩcũ ad ipsũ uentũ eric
explicandũ. in cause dictione pͣpartitionẽ Atq
illud qͦq ꝑtin& ad paucitatẽ : neaut pluraꝗ satis
est demonstraturos nosdicamꝰ. hoc mͦ ostendã ad¬
ũ sarios qđ arguimꝰ ⁊ potiusse facere & uolius se
⁊ fecisse Nã fecisse satis est ostendere. Aut cũ in
causa partitionulla sit. & cũsi pla qͥddã agatur.
tam̃utam̃ distributione: id qđ ꝑraro potĩt accide¬
re. IAc s̃alia qͦq p̃cepta partitiomũ q̃ ad hunc

Expanded text:
m adversariorum omnia incommo- da ad rem publicam pervenisse, is non intellexit in partitione exposito genere partem se generis admiscuisse. nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est ava- ritidiversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione. quodsi quod in genus plures incident partes, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositum, distribuetur tem- pore eo commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post partitionem. atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse satis est ostendere: aut, cum in causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, id quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hunc
Abbreviated transcription (Latin):
Indopcatione huiꝰmoqi oporteat ne poena affici¬
In hac huimodi oporceat ne darip̃miũ. Nẽ ad p̃mu
questionẽ appositos locos exponemus. Ratioigit
p̃mii quattuor ẽ in partib distributa. Inbeue

Expanded text:
one, huiusmodi: oporteatne poena afficusmodi: oporteatne dari praemium? Nunc ad praemii quaestionem appositos locos ex- ponemus. ratio igitur praemii quattuor est in partes distributa: in bene