comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si multitudine hostiũ et ꝟtute turberis tamen poteris
reportare uittoriã. Huiꝰ talis est modus/ Cum instrute
acies ad ꝯgressũ ueniũt tunt tu smistrã alam tuã a dext᷑
aduersarii longiꝰ separabis ne uel missilia ad eam uel sagute
ꝑreniant. Dextrã aut̃ alã tuã smistre ale ipfinf illiꝰ nĩges
et ibi pͫ inchoa p̃liũ ita ut eũ equitibus optimis et ꝓbatis¬
mus peditibus smistrã partẽ illius ad quã te iuxeris aggre¬
diaris atq tirtũeal et detrudendo atq suꝑturyendo ad hos¬
tĩ terga ꝑuenias Ꝙ si semel aduisarios exinde peller e
ceperis accedentibus tuis indubitatã uittoriã ꝯsequeri /
et pars excitus tui/ quã ab hoste submoueris secura dura¬
bit. Ad silitudiẽ aũt .a. irẽ uel libelle fabrilis aties in hoc
feterit illos quos post atiem suꝑnumerarios diximꝰ debẽ
poni /tam equites ꝙͣ pedites ad sinistrũ tuũ colliges cornu

Expanded text:
etiam si multitudine hostium et virtute turberis, tamen poteris etiam si multitudine hostium et virtute turberis, tamen poteris reportare victoriam. Huius talis est modus. Cum instructae acies ad congressum veniunt, tunc tu sinistram alam tuam a dextra adversarii longius separabis, ne vel missibilia ad eam vel sagittae perveniant; dextram autem alam tuam sinistrae alae illius iunges, et ibi primum inchoa proelium, ita ut cum equitibus optimis et probatissimis peditibus sinistram partem illius, ad quam te iunxeris, adgrediaris atque circumeas et detrudendo atque supercurrendo ad hostium terga pervenias. Quod si semel adversarios exinde pellere coeperis, accedentibus tuis indubitatam victoriam consequeris et pars exercitus tui quam ab hoste submoveris secura durabit. Ad similitudinem autem A litterae vel libellae fabrilis acies in hoc fecerit, illos quos post aciem supernumerarios diximus debere poni, tam equites quam pedites, ad sinistrum tuum colliges cornum,
Abbreviated transcription (Latin):
Epugnationũ septem sunt gnã ^ uel modicũ ĩ¬
festa ex utraq ꝑte signa ꝯfligũt/ una depug¬
natio ex fronte longa quadro ex̃citu situt etiã nunt
et ꝓpe semꝑ solet p̃ꝯdiũ fiert p̃liũ fieri S hoc genꝰ
depugnationis ꝑiti armoꝵ /nõ optimũ indicãt qin
ꝓlixo spatio cũ tendit᷑ aties nõ equalis sꝑ atte hocurrit
et hiat aliquid in medio uel sinꝰ aut curuat᷑a fit Et
in eo loto aties frequẽter ĩrup̃it / pterea si młtitudiẽ
adusariuis antecedit/ a la teribus aut dextrã aut sinistrã alã
ctũuenit In quo ꝑiculũ magnũ est nisi suꝑnũarios habeas
qui p̃currant hostẽq sustineant. Hoc genere solus debet
ꝯflicere / qui plures et fortes habebit bellatores habuerit
ut ex utroq cornu hostẽ tirtũueniat / et quasi in sinũ sui
ꝯcludat excitus/ decunda depugnatio est publica q̃ pluri¬
mis melior in qua si paucos strenuos loco ydoneo ordinaueris

Expanded text:
epugnationum septem sunt genera vel modi cum inepugnationum septem sunt genera vel modi cum infesta ex utraque parte signa confligunt.Una depugnatio est fronte longa quadro exercitu, sicut etiam nunc et prope semper solet proelium fieri. Sed hoc genus depugnationis periti armorum non optimum iudicant, quia in prolixo spatio cum tenditur acies non aequalis semper campus occurrit et hiatus aliquid in medio vel sinus aut curvatura fit et in eo loco acies frequenter inrumpitur. Praeterea, si multitudine versarius antecedit, a lateribus aut dextram aut sinistram alam circumvenit, in quo periculum magnum est nisi supernumerarios habeas qui procurrant hostemque sustineant. Hoc genere solus debet confligere qui et plures et fortes habuerit bellatores, ut ex utroque cornu hostem circumveniat et quasi in sinum sui concludat exercitus. Secunda depugnatio est obliqua, plurimis melior; in qua si paucos strenuos loco idoneo ordinaveris,
Abbreviated transcription (Latin):
sins extremitatis fortissimi ꝯlocent᷑ / qr ibi inpetꝰ am¬
plior fieri ꝯsueuit. Item adu̾sus tuneũ hostiũ tertis
resistit᷑ modis Cuneus dicit᷑ multitudo peditũ que
itta cũ atie pͦ angustior deinde latior ꝓcedit/ et ad¬
uersarioꝵ ordines rũpit / quia a pluribus m unũ lotuni
tela mittũt᷑. Quã rem milites noĩant caput portibnũ
Contra quod ordinatio ponit᷑ ꝙͣ forfitẽ uotant Nam
stremus diretta ante fronte opponit᷑ hostibꝰ ut turba¬
ta aties reparet᷑/ Globus aut̃ dicit᷑ qui a sua atie sepa¬
ne sub tpre quo iã ꝯmittit᷑ pugna uelut ordines ꝯmu¬
tare ã Riquid de lons suis aliquos m̃os ad alia t ansferre
Statĩ enĩ nascit᷑ tumultus atq ꝯfusio/ et quos inpa¬
ratos ꝯt̾batosq menĩt fatiliꝰ hostis in tũbit:¬
Quot gnibus pugna publita ꝯmittit᷑/ et quomõ
etiã qui inferior nũo et uiribus est ualeat uittoria¬

Expanded text:
sius extremitatis fortissimi collocentur, quia ibi impetus amsius extremitatis fortissimi collocentur, quia ibi impetus amplior fieri consuevit.Item adversus cuneum hostium certis resistitur modis. Cuneus dicitur multitudo peditum quae iuncta cum acie primo angustior deinde latior procedit et adversariorum ordines rumpit, quia a pluribus in unum locum tela mittuntur; quam rem milites nominant caput porcinum. Contra quod orstrenuis directa, ante frontem opponitur hostibus, ut turbata acies reparetur. Globus autem dicitur, qui a sua acie sepab tempore quo committitur pugna, velis ordines commutare, aut de locis suis aliquos numeros ad alia transferre, statim enim nascitur tumultus atque confusio; et quos imparatos conturbatosque invenerit, facilius hostis incurritET QVOMODO ETIAM QVI INFERIOR NVMERO ET VIRIBVS EST VALEAT
Abbreviated transcription (Latin):
atie exteptis suꝑuẽtibꝰ et intursionibꝰ repẽtmis ex ec¬
tasione quã nũquã dux ex̃citꝰ admittit. c. i9.¬
nIAm in itineribus iã fatigatisin fluminũ tnlgres¬
sione diuisisim paludibus occupatis in iugil mõtiũ
laborãtibus in campis sparsis atq securis in mãsione dor¬
mientibꝰ oportimũ p̃liũ semꝑ infert᷑ꝰ cũ aliis negotiis
occupatus hostis pͥus intĩmatur ꝙ pparare se possit¬
nulla sit copia /tũc adũsus pñtes scientes uidẽtel/ equa
conditione pugnat / Tamen ars belli nõ minꝯꝵ ĩ hoc
aperto ꝯflictu ꝙͣ in orcultis frandibusiunuat eruditos
Cauendũ uel maxime/ ne ab ala /cornuq smistro quod
sepiuleuenit, aut certe dextro quod licet raro ꝯtĩgit
tircũueniãt᷑ tui a młtitudine hostui ^ a agantibꝰ aut̾
aglobis quos ditũt drungos Quod si acciderit unũ re¬
mediũ eit / ut alam /cormiq replices et rotũdes qͣtenꝰ
ꝯuersi tui socioꝵ terga defendant/ Sed m angulo ip¬

Expanded text:
tis superventibus vel incursionibus repentinis ex occasione, quam numquam dux exercitatus amittit—nam in itineribus iam fatigatis, in fluminum transgressione divisis, in paludibus occupatis, in iugis montium laborantibus, in campis sparsis atque securis, in mansione dormientibus, oportunum proelium semper infertur, cum aliis negotiis occupati hostes prius interimantur quam praeparare se possinnulla sit copia, tunc adversus praesentes scientes videntes aequa condicione pugnatur. Tamen ars belli non minus in hoc aperto conflictu quam in occultis fraudibus adiuvat eruditos. Cavendum vel maxime ne ab ala cornuque sinistro, quod saepius evenit, aut certe dextro, quod licet raro contingit, circumveniantur tui a multitudine hostium aut a vagantibus globis, quos dicunt drungos. Quod si acciderit, unum remedium est ut alam cornumque replices et rotundes, quatenus conversi tui sociorum terga defendant; sed in angulo ip
Abbreviated transcription (Latin):
ue lassos tursuͣ equos / ad płmĩ publitũ togas Multũ uir iĩ
labore itmeris pugnaturꝰ amittit/ Quid fatiet qͥ ad aciẽ
anhelus aduentat Hoc et ueteres declinauerũt et suꝑiore
uel nr̃a etate /cũ romani ducel per inꝑitiã nõ tauissent
ne quid ãplius dicã/ ex̃citus ꝑdiderũt Inpar eñi ꝯditio ẽ
lassũ tũ requieto / sudante cũ alatri currentẽ tũ eo qui
stetĩt subire ꝯflictũ.
Inuestigandũ quid sentiãt milites pugnaturi .s. r2.¬
pla die qua certaturi sunt milites / quid sentiãt
diligenter ꝯuenit explorare. Nam fedutia uel for¬
mido ex uultu xbis incessu motibus ternit᷑. Neg ꝯfidas
satil si tyro p̃liũ cupit In experto enĩ dultis est pugna¬
Et nouis te oportere differre / si ex̃citati bellatores me-¬
tuũt dnitare./ Monitil tamẽ et ab ꝯhortarione ducis
ex̃titui utus accrescit et animꝰ Pripue sssituti᷑ ttamũ

Expanded text:
ve lassos post cursum equos ad publicum proelium cogas. Multum virium ve lassos post cursum equos ad publicum proelium cogas. Multum virium labore itineris pugnaturus amittit; quid faciet qui ad aciem anhelus adventat? Haec et veteres declinarunt et superiore vel nostra aetate cum Romani duces per imperitiam non cavissent, ne quid amplius dicam, exercitus perdiderunt. Impar enim condicio est lassum cum requieto, sudantem cum alacri, currentem cum eo qui steterit subire conflictum. XII INVESTIGANDVM QVID SENTIANT MILITES PVGNATVRI Ipsa die qua certaturi sunt milites quid sentiant diligenter explora. Nam fiducia vel formido ex vultu verbis incessu motibus cernitur. Nec confidas satis si tiro proelium cupit—inexpertis enim dulcis est pugna—et noveris te oportere differre si exercitati bellatores metuunt dimicare. Monitis tamen et adhortatione ducis exercitui virtus adcrescit et animus, praecipue si futuri certaminis
Abbreviated transcription (Latin):
ribus Pyemos fuit parto tibo turatos milites ad tertamẽ
educere ut titatiores sup̃ta esta redderet et longiores
conflutu nõ fatigarent᷑ media / Pretea obhuandũ est
pñtibus hostibus sine mͣ castris sie ex tĩtatẽ produtas
ad plĩ ne dũ per angusta portarũ ꝑticulatĩ proredit
ex̾titus et colletris et ꝑatis debilitet᷑ mimitis. Ideo ꝓnidẽs
est ut ante omẽs milites egrediant᷑ portasset atiẽ ꝯstruãt
inteꝙͣ hostes adueniat᷑ ͤꝵ si intra tĩtatẽ manentibꝰ
ꝑati aduenerint aut differat᷑ egrestus aut rerre dissi¬
milet᷑ ut tũ aduersarii insultare teꝑunt his quos non
putãt exituros / et cũ ad predã / aut ad redeñdũ se ꝯñ¬
terint mimũ tũ ordines soluerint tũt iłlis stupentibꝰ
lectissimi quiq ꝓrũpũt et conferti aggrediant᷑ gna¬
ros. Obhuat̃ antẽ ne longo spacio fatigatũ milite ne¬

Expanded text:
ribus saeculis mos fuit parco cibo curatos milites ad certamen ribus saeculis mos fuit parco cibo curatos milites ad certamen educere, ut audaciores sumpta esca redderet et longiore conflictu non fatigarentur inedia. Praeterea observandum est praesentibus hostibus, sive ex castris sive ex civitate producas ad proelium, ne dum per angusta portarum particulatim procedit exercitus a collectis et paratis debilitetur inimicis. Ideoque providendum est ut ante omnes milites egrediantur portas et aciem construant quam hostis adveniat. Quod si intra civitatem manentibus paratus advenerit, aut differatur egressus aut certe dissimuletur, ut cum adversarii insultare coeperint his quos non putant exituros, cum ad praedam aut ad redeundum converterint animum, cum ordines solverint, tunc illis stupentibus lectissimi quique prorumpant et conferti adgrediantur ignaros. Observatur autem ne longo spatio fatigatum milite
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝯtremauit ut nullus enaderet Metellus in affritaal¬
bio inꝑante subiugatũ acceꝑit ex̾citũ quẽ ita emẽdauit
ueteribuis institutisut postea eos a quibus sub iugo nuissi fue¬
rant si ꝑarent Cibrico epionis et maulu legiones inter
gallias deleuerũt quar e reliquias tũ G̃. marius sustepisset
Ita erudiuit sciã et arte pugnandi ut mumerabile multi¬
tudinẽ nõ solũ tĩbiorũ s etiã tentonũ et umbrorũ ꝑublito
marte deleret. facilius autẽ est ad ꝟtutẽ nouos instruere
ꝙͣ renotare ꝑterritos.
Sue ppso die ꝓturanda sint quo publica ꝯmittit᷑ pougna .t.ii.¬
Remissĩ leuioribul artibus belli ad pubhai ꝯfliitꝰ
intertũ et fatalẽ diem nationibu et ppłos xatio dis¬
ciplme militiris mitat Nam in euentu aꝑti martis uitto ͤ
et maiꝰ ꝑiculũ comitat᷑ ignauos In quo momẽto pitie
usus pougnandi doctria ꝯriliũq ditant dnãnt uete¬

Expanded text:
sic concremavit ut nullus evaderet. Metellus in Africa Alsic concremavit ut nullus evaderet. Metellus in Africa Albino imperante subiugatum accepit exercitum, quem ita emendavit veteribus institutis ut postea eos a quibus sub iugum missi fuerant superarent. Cimbri Caepionis et Mallii legiones intra Gallias deleverunt; quarum reliquias cum Gaius Marius suscepisset, ita erudivit scientia et arte pugnandi ut innumerabilem multitudinem non solum Cimbrorum sed etiam Teutonum et Ambronum publico Marte deleret. Facilius autem est ad virtutem novos imbuere quam revocare perterritos. XI QVAE IPSO DIE PROCVRANDA SINT QVO PVBLICA COMMITTITVR PVGNA Praemissis levioribus artibus belli ad publici conflictus incertum et ad fatalem diem nationibus ac populis ratio disciplinae militaris invitat. Nam in eventu aperti Martis victoriae et maius periculum comitatur ignavos, in quo momento peritiae usus, pugnandi doctrina consiliumque dominatur. Vete
Abbreviated transcription (Latin):
portauerũt ex puluerulenta que effodit᷑ terra ꝯplent
eorũq tumulo aggerẽ fatuit Omnes barbari tarris suis
in orbẽ ꝯnexis ad siłitudinẽ castroꝵ seturas a suꝑͥuẽtibꝰ
exagũt nottes / Uerem᷑ ne distere neq̃amꝰ que a nobis
alii didicerũt Hec ex usu librisq que antea seruabant᷑
s obmissa diu nemo quesuit quia uigentibus pacis
offitiis protul aberat ntĩtas belli. S ne ipossibile
uideat᷑ reꝑari discipliã cuiꝰ usus intͣcidit doceam᷑ exẽꝑlis
Apud ueteres ars militaris in oblimonẽ sepius uenit ¶sed
prins a libris repetita est/ postea durũ auctori ͭe firmata¬
Ecipio affricanus sub aliis in ꝑatoribus hyspanienses ex̾citꝰ
trequẽter uictos accepit/ Hõs disciplne regula tustodita
omni tempore fossisq faciendis ita diligenter ex̃tuit ut
diceret fodientes into ĩquinari debere qui made̾ hostiũ
sanguiẽ noluiss Cum ipsis deniq numantmos capta tĩtate

Expanded text:
portaverant, ex pulverulenta quae effoditur terra complent portaverant, ex pulverulenta quae effoditur terra complent eorumque cumulo aggerem faciunt. Omnes barbari carris suis in orbem conexis ad similitudinem castrorum securas a superventibus exigunt noctes. Veremur ne discere nequeamus quae a nobis alii didicerunt? Haec ex usu librisque antea servabantur, sed omissa diu nemo quaesivit, quia vigentibus pacis officiis procul aberat necessitas belli. Sed ne impossibile videatur reparari disciplinam cuius usus intercidit doceamur exemplis. Apud veteres ars militaris in oblivionem saepius venit, sed prius a libris repetita est, postea ducum auctoritate firmataScipio Africanus sub aliis imperatoribus Hispanienses exercitus frequenter victos accepit; hos disciplinae regula custodita omni opere fossisque faciendis ita diligenter exercuit ut diceret fodientes luto inquinari debere qui madere hostium sanguine noluissent; cum ipsis denique Numantinos capta civitate
Abbreviated transcription (Latin):
tertamibus sui feduciã tolligant Nam qui ante longum
tempusaut omo nũquã uiderũt homiẽs uulnerari uel ot¬
tidi cũ pm aspexerint phorrescut/ et pauore ꝯfusi de fu-¬
ga magissꝙͣ de ꝯflictu incipunt togitare PSretea si ext̾rat᷑
adũsari longo itiẽ fatigatos aggrediat᷑ et ultimos aut
terte insperatos suꝑueiat eos etiã qui longe a suis aut pa¬
buli aut prede gratia ꝯmorant᷑ subito otrupet tũ delectis
Ila enĩ ante tẽptanda sunt / que si male cesserut / minus
noteant / sibene płimũ prosunt Inter hostes discordiarũ
serere causas sapientis est ducis Nulla enĩ ꝙͣuis mĩma natio
potest ab aduersarns ꝑdelexi nsi ꝓpriis fegt simultatibus
est ad utilitatẽ defensionis sue u̾nũ illud est in hot
opere p̃dicendũ ut nemo desperet fieri posse / que facta
potuissent Per se iitantes romanos ductis fossis castͣ
ꝯstituũt / Et quia arenosa sunt ꝓpe omĩa satros quos ĩanes

Expanded text:
certaminibus sui fiduciam colligant. Nam qui ante longum certaminibus sui fiduciam colligant. Nam qui ante longum tempus aut omnino numquam viderunt homines vulnerari vel occidi, cum primum aspexerint, perhorrescunt et pavore confusi de fuga magis quam de conflictu incipiunt cogitare. Praeterea, si excurrant adversarii, longo itinere fatigatos adgrediatur et ultimos vel certe insperatos superveniat; eos etiam qui longe a suis aut pabuli aut praedae gratia commorantur subito occupet cum delectis. Illa enim ante temptanda sunt quae si male cesserint minus noceant, si bene plurimum prosint.Inter hostes discordiarum serere causas sapientis est ducis. Nulla enim quamvis minima natio potest ab adversariis perdeleri nisi propriis simultatibus est, ad utilitatem suae defensionis incautum.Unum illud est in hoc opere praedicendum, ut nemo desperet fieri posse quae facta potuissentʼ. Persae imitantes Romanos ductis fossis castra constituunt, et quia harenosa sunt prope omnia saccos, quos inanes
Abbreviated transcription (Latin):
siue auxilioꝵ / nernõ etiã uexillationũ uires aĩoł ꝯsuetudie
diligenter exploret. Stiat etiã si potest fieri noiãtim
possit in bello / Autoritatẽ s eueritatẽq maximã sumat/
omẽs culpas mibitares legibꝰ udicet nulli errãtiũ tredat᷑
ignoscere In diui̾sis locis m diu̾sis occasionibꝰ oñ expimẽta
ꝑtipiat. His ut oportet turatis tũ disꝑsi ad p̃tandñ seruri
dberrant hostes/ tunt probatos equites siue pedutes tũ tyio¬
nibus aut inferioribul mittat ut ex ottasione tusil inni-¬
tis et illis peritia et reliquis crestat audatia ad transitus
flumioꝵ/ ad p̃cipitia montiũ/ ad siluaꝵ angustias ad palu¬
diũ aut uiaꝵ difficultatẽ suꝑuentus nullo sciente disponat
atq ita iter suũ temperet ut cibũ capientes aut dormiẽtes
aut uagantes terte seturos ĩer mes distultos distratis
equis nichil suspatantel ipse ꝑatus iuadat/ quatenꝰ in huiꝰ

Expanded text:
sive auxiliorum nec non etiam vexillationum vires animos consuetudinem sive auxiliorum nec non etiam vexillationum vires animos consuetudinem diligenter exploret. Sciat etiam si potest fieri nominatim  quantum possit in bello; auctoritatem severitatemque maximam sumat; omnes culpas militares legibus vindicet; nulli errantium credatur ignoscere; in diversis locis, in diversis occasionibus omnium experimenta percipiat. His ut oportet curatis, cum dispersi ad praedandum securi oberrant hostes, tunc probatos equites sive pedites cum tironibus aut inferioribus mittat, ut ex occasione fusis inimicis et illis peritia et reliquis crescat audacia. Ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad silvarum angustias, ad paludum aut viarum difficultatem superventus nullo sciente disponat atque ita iter suum temperet ut cibum capientes aut dormientes aut vacantes certe, securos inermes disculcios, destratis equis, nihil suspicantes, ipse paratus invadat, quatenus in huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
sh ardeporteat fieri si quis dissuetũ a pugna ex̃titũ
habeat uel tyronem.c.io.¬
Mues artes / onãq opera cotidiano usu et iugi exci¬
tatione ꝓficiũt Quod si mn ꝑuis um est ꝙͣto magis de¬
cet in maximis custodiri. Sius antẽ dubitet artẽ bellitã rebs
trmis oibus la tedemonii postea coluere romani hãt solã
hodie ꝙ barbari putant este huandã Cetã omĩa aut ĩ hat
arte ꝯlistere, ant per hant assequi se posse ꝯfidũt Hec dimi¬
taturil est intiã per quã uitã retineãt et uittorĩa ꝯsequãt᷑
Dux ergo tui tante potestatis insignia tribuũt᷑ tuiꝰ fidei at
Ufite possessoꝵ fortune tntela urbiũ salus militũ rei. p.¬
tredit᷑ gła nõ tñ pro umũso ex̃citu s etiã pro singuł ꝯtu¬
Bnalibꝰ debet esse sollicitus Si quid enĩ uenrat illis eueni at
in bello / et ipsins tulpa et publita uideat᷑ ĩiuria/ Ergo si tironẽ
aut diu armis di ssuetũ mͥ ex̾titũ ducit singulaꝵ legioni

Expanded text:
 OPORTEAT FIERI SI QVIS DESVETVM A PVGNA EXERCITVM HABEAT VEL TIRONEM Omnes artes omniaque opera cotidiano usu et iugi exercitatione proficiunt. Quod si in parvis verum est, quanto magis decet in maximis custodiri! Quis autem dubitet artem bellicam rebus trinis omnibus Lacedaemonii et postea coluere Romani; hanc solam hodieque barbari putant esse servandam, cetera omnia aut in hac arte consistere aut per hanc assequi se posse confidunt; haec dimicaturis est necessaria per quam vitam retineant et victoriam consequantur. Dux ergo cui tantae potestatis insignia tribuuntur, cuius fidei atque virtuti possessorum fortunae, tutela urbium, salus militum, rei pria, non tantum pro universo exercitu sed etiam pro singulis contubernalibus debet esse sollicitus. Si quid enim illis eveniat in bello, et ipsius culpa et publica videtur iniuria.Ergo, si tironem vel diu armis desuetum exercitum ducit, singularum legionum
Abbreviated transcription (Latin):
et ab aduersariis fiduriã minuis quia fortiores uident᷑ q
ꝓuotati nõ dubitent Inimici antẽ incipiũt formidare
qui uident cirta se aties ordinari ¶uit ad dit᷑ maximũ
ꝯmodũ quia tu ĩstructus patusq ordinantẽ et trepi¬
dũ adu̾sariñ poccupas Pari enĩ uittorie est mimitu
turbare antequã dimites.

Expanded text:
et adversariis fiduciam minuis, quia fortiores videntur qui et adversariis fiduciam minuis, quia fortiores videntur qui provocare non dubitant, inimici autem incipiunt formidare qui vident contra se acies ordinari. Hinc additur maximum commodum, quia tu instructus paratusque ordinantem et trepidum adversarium praeoccupas. Pars enim victoriae est inimicum turbare antequam dimices.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑnumerariis mixtis peditibis expeditis aduersariorũ
simistrũ cornu quod tontra ipsũ stat cirtuire debet/ et a
tergo semper urgere / Sdecũdus dux in media ane po¬
nitur ꝑeditũ qui eã sust̾ineat et firmet Hit fortillimos
pedites et bene armatos de illis suꝑfluos secũ hr̃e debet
ex quibu ut ipse tun eũ faciat et atiẽ hostiũ rũpat
aut si adũsarii cuneũ fec̾int ipse forfitẽ faciat ut et¬
difficilior est et uelut manta in atie ꝯsistit Rnc tta
se bonos equites suꝑnuarios et uelotissimos pedites hr̃e
debet/ de quibus smistrũ cornu semper extendat ne
tirtũueniat᷑ ab hostibus Clamor antẽ quẽ birbaritũ
tẽs magis terreant᷑ si tũ teloꝵ utu clamoris horror
accesserit / Semper autẽ studere debelnt pͥor ĩstrnal
atiem / quia ex arbitrio tuo potes facere quod tibi utile
indicas cũ nullus obsistit Deinde et tiuis auges ꝯfidentiã

Expanded text:
supernumerariis mixtis peditibus expeditis adversariorum supernumerariis mixtis peditibus expeditis adversariorum sinistrum cornum, qui contra ipsum stat, circumire debet et a tergo semper urgere. Secundus dux in media acie ponitur peditum qui eam sustentet et firmet. Hic fortissimos pedites et bene armatos de illis superfluis secum habere debet ex quibus aut ipse cuneum faciat et aciem hostium rumpat aut si adversarii cuneum fecerint ipse forficem faciat, ut cudifficilior est et velut manca in acie consistit. Hic circa se bonos equites supernumerarios et velocissimos pedites habere debet de quibus sinistrum cornum semper extendat, ne circumveniatur ab hostibus. Clamor autem quem barritum tes magis terreantur si cum telorum ictu clamoris horror accesserit. Semper autem studere debes ut prior instruas aciem, quia ex arbitrio tuo potes facere quod tibi utile iudicas cum nullus obsistit; deinde et tuis auges confidentiam
Abbreviated transcription (Latin):
possis opponere sine equites siue peditel de atie tuleril
dũ alia uis defendere alia ꝑiculosius denudabil/ E si
bellatoꝵ copia tibi nõ hãbũdat meluis est aciẽ habẽ¬
b reniorẽ uel beatiorẽ dũ modo in subsidiis collotes
połimos Nam circa medias ꝑotes campi ex peditibus
bene armatis debes hrẽ lectissimos de quibus tuneũ
facias et statĩ aniẽ hostiũ rũpas/ Circa cormia ante
de tontatis loricatisq equitibꝰ ad hoc rehuatis et leui
armatura peditũ alas hostiũ tirtũuenire te ꝯuenit
In quo leco pͥmꝰ dux stare debet in quo secundꝰ
In quo tertius./t. iu.¬
Ux qui p̾cipuã sustinet potestatẽ int᷑ eqͥtes
et pedites in parte dextra stare ꝯsueuit hit
enĩ lotus est in quo tota aties gũbnat᷑ Ex quo rectus
est et liber ꝓcursus Ideo autẽ inter utiosq consistit
utret ꝯcilio regere et auctoritate tã equites ꝙͣ pe¬
dites ad pugnã possit hortari hit de equaitibus

Expanded text:
possis opponere, sive equites sive pedites de acie tuleris, possis opponere, sive equites sive pedites de acie tuleris, dum alia vis defendere, alia periculosius denudabis. Quod si bellatorum tibi copia non abundat, melius est aciem habere breviorem, dummodo in subsidiis colloces plurimos. Nam circa medias partes campi ex peditibus bene armatis debes habere lectissimos de quibus cuneum facias et statim aciem hostium rumpas; circa cornua autem de contatis loricatisque equitibus ad hoc reservatis et levi armatura peditum alas hostium circumvenire te convenitX STARE DEBEAT IN QVO SECVNDVS IN QVO TERTIVS Dux qui praecipuam sustinet potestatem inter equites et pedites in parte dextra stare consuevit. Hic enim locus est in quo tota acies gubernatur, ex quo rectus est liberque procursus. Ideo autem inter utrosque consistit ut et consilio regere et auctoritate tam equites quam pedites ad pugnam possit hortari. Hic de equitibus
Abbreviated transcription (Latin):
ut lectissimos de peditibꝰ equitibꝰ cũ uitariisco¬
miribus tribunisq uatantibus habeat dux post atiẽ
pp̃aratos alios circa cornua alio tirca mediũ ut sir¬
ubi hostis uehement᷑ insistit ne rũpat᷑ acies prouolent
subito et suppleant loca abditaq ꝟtute um̃icoꝵ audariã
frangãt hoc p̾mi lacones nĩenerũt Imitati sũt carta¬
gmenses romani postea ubiq huauerũt. Hac dispõne
nnlla melior ĩuenit᷑. Nam directa aties hot solũ ꝯgere
debet ut potest ut hostẽ repellat aut fundat Si
timeus sit igendus aut forfeꝵ suꝑfluos habere debẽb̃
post atiẽ de quibus tuneũ uel forfitẽ fatiesidi ducẽda
ferra sit Item ex habudantibus ducet / Nam si de loco
suo ordinatũ militẽ transferre ceperis umin̾sa turbab̃
Si globus hostiũ seꝑatus / aut alã tuã/ aut ꝑtẽ aliquã
urgere ceꝑit/ nsi suꝑfluos habei quos coñtra globũ

Expanded text:
ut lectissimos de peditibus et equitibus cum vicariis cout lectissimos de peditibus et equitibus cum vicariis comitibus tribunisque vacantibus habeat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit, ne rumpatur acies, provolent subito et suppleant loca additaque virtute inimicorum audaciam frangant. Hoc primi Lacones invenerunt, imitati sunt Carthaginienses, Romani postea ubique servarunt. Hac dispositione nulla melior invenitur; nam directa acies hoc solum agere debet et potest, ut hostem repellat aut fundat. Si cuneus sit agendus aut forfix, superfluos habere debebis post aciem de quibus cuneum vel forficem facias. Si ducenda sit serra, item ex abundantibus ducitur; nam si de loco suo ordinatum militem transferre coeperis, universa turbabis. Si globus hostium separatus aut alam tuam aut partem aliquam urgere coeperit, nisi superfluos habeas quos contra globum
Abbreviated transcription (Latin):
et a uelotioribus atq expeditis hostiũ cormia suptu¬
denda ataz turbanda sunt/Srire dux debet ꝯtrã quos
drongos hoc est glebos hostiũ quos equites oporteat
poni. Nam nescio qua ocrulta ratione ymo pene diuina
alii ꝯtra qlios dimicant melius et qui fortiores uirerat
ab inf̾mioribꝰ sepe uintũt . Ꝙsi equites inpares fu̾itt
more ueterũ uelocissimi tũ scutis leuibus pedites ad
hoc ipsũ ex̃titati hisdem mistendi sunt quos expeditos¬
uelites noĩãbant Quo facto ꝙͣuis fortissimi equites
hostiũ fuĩnt tame adñsus mixtũ agmẽ pares esse nõ
possunt unũ hoc remediũ hoc om̃es duces ueteres
ĩuenerũt ut assuefacerent iuuenes turrẽtes egregie
et inter bios equites singulos ex his pedites tonlo¬
carent cũ lemoribus stntis gladiis atq missilibꝰ
De subsidiis que post aciẽ ꝯlocant᷑.c.i9.¬
Ed optima ratio est et ad uictoriã płimũ ꝯfert

Expanded text:
et a velocioribus atque expeditis hostium cornua superfuet a velocioribus atque expeditis hostium cornua superfundenda atque turbanda. Scire dux debet contra quos drungos, hoc est globos, hostium quos equites oporteat poni; nam nescioqua occulta ratione, immo paene divina, alii contra alios dimicant melius, et qui fortiores vicerant ab inferioribus saepe vincuntur. Quod si equites impares fuerint, more veterum velocissimi cum scutis levibus pedites ad hoc ipsum exercitati hisdem miscendi sunt, quos velites nominabant; quo facto, quamvis fortissimi equites hostium fuerint, tamen adversum mixtum agmen pares esse non possunt. Unum hoc remedium omnes duces veteres invenerunt, ut adsuefacerent iuvenes currentes egregie et inter binos equites singulos ex his pedites collocarent cum levioribus scutis gladiis atque missilibus. XVII DE SVBSIDIIS QVAE POST ACIEM COLLOCANTVR Sed optima ratio est et ad victoriam plurimum confert
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hant rõnẽ siue xx. milia. siue xxx milia peditũ fiũnt
iuxta mẽsure podismũ sme aliqua dubitatione difficulta¬
tis pooterũt ordinari. Nec dux fallit᷑ cũ sc̃iat qui lotus
quãtos capere possit armatos/ Deniq si angustus lotus
sit uel multitudo sufficiat ide etiã .uiiii. aut ãplius
aties ordinari/ Magis enĩ expedit ut ꝯterti pugnent
ꝙͣ longus seꝑati Nam si nimiũ fuit aties exo tenuata
tito ab adusaryis fatta inpressione ꝑrũpit᷑ et nullũ phea
potest esse remediũ/ Qui autẽ mimeri in dextro cormui
qui in sinistro/ qui in medio debeant ordinari uel iuxta
dignitates eoꝵ ẜuant᷑ ex more uel cer te pro qualitate
De equitibus ordinandis. capłm .is.¬
Onstructa acie peditũ equites ponũt᷑ in cornibus
ita ut loricati onmes et tontati inc̃ti suit pedibꝰ
Sagitarii antẽ uel qui loritas nõ habent longiꝰ enagẽt
A fortioribus nãq equitibꝰ peditũ ꝓtegẽda sunt latera.

Expanded text:
 milia peditum fuerint, iuxta mensurae podismum sine aliqua difficultate poterunt ordinari, nec dux fallitur, cum sciat qui locus quantos capere possit armatos. Dicunt, si angustior locus sit vel multitudo sufficiat, etiam in deno vel amplius acies ordinari. Magis enim expedit ut conferti pugnent quam longius separati; nam si nimium fuerit acies tenuata, cito ab adversariis facta impressione perrumpitur et nullum postea potest esse remedium. Qui autem numeri in dextro cornu, qui in sinistro, qui in medio debeant ordinari, vel iuxta dignitates eorum servatur ex more vel certe pro qualitate DE EQVITIBVS ORDINANDIS Constructa acie peditum equites ponuntur in cornibus, ita ut loricati omnes et contati iuncti sint peditibus, sagittarii autem vel qui loricas non habent longius evagentur. A fortioribus namque equitibus peditum protegenda sunt latera
Abbreviated transcription (Latin):
q si de peditibus tuis untiriã speras tontra equites hos¬
duĩ lota aspera et mequalia montuosa debes elige Si
uo de equitibus tuis ꝯtra adnłarioꝵ pedites uittoriã q̃ris
sequi debebis paulo quidẽ eqͥuitiora loca s plana atq pa¬
tentia neq siluis neq paludibus inpedita /
Suẽadinodũ aties debeat ordinari ut in ꝯflutu red¬

Expanded text:
quod, si de peditibus tuis victoriam speras contra equites hosquod, si de peditibus tuis victoriam speras contra equites hostium, loca aspera inaequalia montuosa debes eligere, si vero de equitibus tuis contra adversarii pedites victoriam quaeris, sequi debes paulo quidem editiora loca sed plana atque patentia, neque silvis neque paludibus impedita. XIIII QVEMADMODVM ACIES DEBEAT ORDINARI VT IN CONFLICTV RED
Abbreviated transcription (Latin):
hõm hoc nalr̃ euenit ut trepident cũ ad ꝯflictũ hos¬
tiũ ueñnt/ Sine dubio autẽ in firmiores lunt quoru
mẽtes ipse ꝯfundit alpectus S hec remedio formido
lenit᷑ si anteꝙͣ dimices frequenter excitũ tuũ locis tu¬
tioribus ordines unde et uidere hostẽ et agnoscere tõ¬
suestant. Interdũ audeant aliquid ex occasione a̾ fugẽt
a̾ int̾imat inimitoꝵ mores adusarioꝵ morel arma e¬
quosq recognostant. Nam que ex usu lunt nõ tinent/
Quẽ admodũ ydonens lotis eligat᷑ ad pugnã. c.iz.¬
onũ ducẽ ꝯuenit nosse magnã partẽ uictorie ipm̃
lotũ in quo dimicandũ est possidere/ Elabora ergo
Ut ꝯsetuturꝰ manũ p ͫ auxiliũ capias ex loco qui tãto
utilior indirat᷑ quãto inꝑior fuit᷑ occupatul In lubiectos
enĩ uehemẽtiꝰ tela descendũt /et maiore inpetu cbni¬
tentes pars altior pellit Qui adulo intit᷑ diuo duplex
subit tũ loco et hoste certamen. S illa distantia est

Expanded text:
venit, ut trepident cum ad conflictum hostium venerint. Sine dubio autem infirmiores sunt quorum mentes ipse confundit aspectus; sed hoc remedio formido lenitur, si antequam dimices frequenter exercitum tuum locis tutioribus ordines, unde et videre hostem et agnoscere consuescant. Interdum audeant aliquid ex occasione: aut fugent aut interimant inimicos; mores adversariorum, arma, equos recognoscant. Nam quae exQVEMADMODVM IDONEVS LOCVS ELIGATVR AD PVGNAM Bonum ducem convenit nosse magnam partem victoriae ipsum locum in quo dimicandum est possidere. Elabora ergo ut conserturus manum primum auxilium captes ex loco, qui tanto utilior iudicatur quanto superior fuerit occupatus. In subiectos enim vehementius tela descendunt, et maiore impetu obnitentes pars altior pellit. Qui adverso nititur clivo duplex subit cum loco et hoste certamen. Sed illa distantia est,
Abbreviated transcription (Latin):
dites ꝓptea qr singuli bestatoret pugnatores ternos ot¬
tupant pedes E si .ui. aties. in mille passibul cãpi uolu¬
ii milia passuũ ꝯprehendes. S melius est plures aties
fatere ꝙͣ militẽs expandere / Senos pedes a tergo intͣ singn¬
lasaties in latũ diximꝰ int̾patere debere et ipsi bellatores
tenebit ex̃citul¶ Si antẽ in ternos uolueris xxi pedes in¬

Expanded text:
dites, propterea quia singuli pugnatores ternos occupant pedes. Quod si sex acies in mille passibus campi voluuo milia passuum comprehendit; sed melius est plures acies facere quam militem spargere. Senos pedes a tergo inter singulas acies in latum diximus interpatere debere, et ipsi bellatores tenebit exercitus. Si autem in terno volueris aciem
Abbreviated transcription (Latin):
maũ iactissiue missilibus in h ͦ ordine dimicabant
Quos accessos tꝙͣ iuniores et postea additos noiãbant¬
Sextus ordo post omnes a fortillimis et scutatilet oĩ
genere armoꝵ munitis bellatoribus tenebat᷑ quos ãtiqͥ
triarios appellabant. Hi ut requieti et integri atrius
ĩuaderent hostes post ultimas aties sede ꝯsueuerant
Si quid enĩ pͥ ᷤ ordinibꝰ accidisset de eorũ uiribus repa¬
rationis spel tota pendebat.
Ratio podismi qͣntũspatiũ infacie inter singłos hoẽs.
n longũ uel int᷑ singulos ordines in latũ debeat tusto diri

Expanded text:
manu iactis sive missibilibus in hoc ordine dimicabant, manu iactis sive missibilibus in hoc ordine dimicabant, quos accensos tamquam iuniores et postea additos nominabant.Sextus ordo post omnes a firmissimis et scutatis et omni genere armorum munitis bellatoribus tenebatur, quos antiqui triarios appellabant. Hi, ut requieti et integri acrius invaderent hostes, post ultimas acies sedere consueverant. Si quid enim primis ordinibus accidisset, de horum viribus reparationis spes tota pendebat. XV RATIO PODISMI QVANTVM SPATIVM IN ACIE INTER SINGVLOS HOMINES IN LONGVM VEL INTER SINGVLOS ORDINES IN
Abbreviated transcription (Latin):
de his qui alatriter uerutis. uel marciobarbũł/ quas
plũbatas noĩant dimitant/ qui dicebant᷑ leuis armatura
¶Sciendũ ergo est stantibus duobus prelus pͥmis ordimb ꝯ
gittis p ͦ loco semꝑ exire uil si hosteꝰ in fugã xtere po¬
tuerint/ ipsi cũ equitibꝰ ꝑlequũt᷑ Smn xo ab hostibus
recipint̃ sese ad loca sua Pͣ aut̃ et ⁊ daties cũ ad spatas
et ad pila ut dr̃/ uentũ fuerit totũ lustmẽt bellũ In
quarta atie ponebant᷑ interdũ carrobaliste mañ balis¬
tarii fũdibulatores funditores. Fundibulatores sunt
qui fustibalis lapides iacint Fustis est longns pedũ .x.
tui per mediũ ligat᷑ funda de corio / et uiraq i anu
inpulsus qi adinstar onagri dirigit saxa/ fũditores
sunt: qui fundil ex lio uel setis factis iacũt lapides¬
Has enĩ dicut esse meliores ꝯtorto tirta caput bra¬
chio dirigũt saxa Quibus senta deerant sine lapidibꝰ

Expanded text:
de his qui alacriter verrutis vel mattiobarbulis, quas de his qui alacriter verrutis vel mattiobarbulis, quas plumbatas nominant, dimicant, qui dicebantur levis armatura. Sciendum ergo est stantibus duobus primis ordinibus tertigittis primo loco semper exire. Qui si hostes in fugam vertere potuerint, ipsi cum equitibus persequuntur; sin vero ab hostibus recipiunt se ad loca sua. Prima autem et secunda acies, cum ad spathas et ad pilam, ut dicitur, ventum fuerit, totum sustinet bellum.In quinta acie ponebantur interdum carroballistae manuballistarii fundibulatores funditores. Fundibulatores sunt qui fustibalis lapides iaciunt. Fustibalus fustis est longus pedibus quattuor cui per medium ligatur funda de corio, et utraque manu impulsus prope ad instar onagri dirigit saxa. Funditores sunt qui fundis lino vel setis factis—has enim dicunt esse meliores—contorto circa caput brachio dirigunt saxa. Quibus scuta deerant, sive lapidibus
Abbreviated transcription (Latin):
prus hastatos uorabant / Singuli autẽ armati in direttũ
ternos pedes inter se occupare ꝯsueuerũt hot est in mille
passibus mille de. lxui. pedites ordinant᷑ in longũ ut
ne cũaties interduciat᷑ spatiũ sit arma trattandi Inter
ordinẽ autẽ et ordinẽ a tergo latũ .ui. petes distare uole¬
rũt ut haberent pugnãtes spatiũ incedendi atq retedẽdi
Uehementius enĩ cũ saltu intursuq tela mittũt In his
dobus ordinibus et etate maturi et usu confidẽtẽs mu¬
niti etiã gr auioribus armis tollocant᷑ hi enĩ ad mnodnt
muri ne gedẽ nec sequi aliqũ cogendi sunt ne ordines
tuerbenrt s ueniẽtes adnsarios extiꝑe et stando pugnãdoq
repellere uel fugare /. Tertis ordo di sponis de armatos
uelarissimus de sagutariis ũmemibus/ de bonis iotulatorat 
quos antea ferentarios nomĩabant Quartul itez ordo
ꝯstruit᷑ de scutatis expeditislimis de sagitariis iunioribꝰ

Expanded text:
prius hastatos vocabant. Singuli autem armati in directum prius hastatos vocabant. Singuli autem armati in directum ternos pedes inter se occupare consuerunt, hoc est, in mille passibus mille sexcenti sexaginta sex pedites ordinantur in longum, ut nec acies interluceat et spatium sit arma tractandi. Inter ordinem autem et ordinem a tergo in latum sex pedes distare voluerunt, ut haberent pugnantes spatium accedendi atque recedendi; vehementius enim cum saltu cursuque tela mittuntur. In his duobus ordinibus et aetate maturi et usu confidentes et muniti etiam gravioribus armis collocantur; hi enim ad vicem muri nec cedere nec sequi aliquando cogendi sunt, ne ordines turbent, sed venientes adversarios excipere et stando pugnandoque repellere vel fugare. Tertius ordo disponitur de armaturis velocissimis, de sagittariis iuvenibus, de bonis iaculatoribus, quos antea ferentarios nominabant. Quartus item ordo construitur de scutatis expeditissimis, de sagittariis iunioribus,
Abbreviated transcription (Latin):
uerẽ uentũ Nam sol apud faciẽ eripit uisum uentꝰ
ꝯtrariꝰ tua deflertit et depͥmit hostiũ adinuat tela Puluis
a fronte ongestus oculos mꝑlet et claudit hoc momento eo
quo aties ordinant᷑ etiã inꝑiti uitare solent e ꝙ dnnte ꝓnido
tauendũ est in futurũ ne post paululũ accedente die noteat
solis mutata ꝯuersio: Ne uentus aduisus hora solita eo potga¬
nonte pastat᷑ Ita ergo ꝯstituant ordmes uit het post occi¬
pitiũ nrm̃ sit et si fieri potest adũsariorũ mpetãt᷑ fatiem
Acies dr᷑ ex̃citus instructus frons que adñfar adũsĩ hoste¬
tespitit. spectat Hdec m pugna publitassi sapient᷑ dispoĩt
plurmiũ iiuat si inperite ꝙͣiis optimi bellatores snt ma¬
la ordinatione frangũt Instructionis lex est ut in pͥmo or¬
ex̃titati et uete̾s milites exceant᷑ tollotent᷑ qios antea pnto¬
pes uorabant In ⁊ ͦ ordine tirtũdati cathatrattis sagittarii
et poxtimi miltes cũ spitulis uel lanceis ordinent᷑ quos

Expanded text:
 faciem eripit visum; ventus contrarius tua inflectit ac deprimit, hostium adiuvat tela; pulvis a fronte congestus oculos implet et claudit. Haec momento eo quo acies ordinantur etiam imperiti vitare solent, sed duci provido cavendum est in futurum ne post paululum accedente die noceat solis mutata conversio, ne ventus adversus hora solita eo pugnante nascatur. Ita ergo constituantur ordines ut haec post occipitium nostrum sint et si potest fieri adversariorum impetant faciem. Acies dicitur exercitus instructi frons quae adversum hostem spectat. Haec in pugna publica si sapienter disponitur, plurimum iuvat, si imperite, quamvis optimi bellatores sint mala ordinatione franguntur. Instructionis lex est ut in primo exercitati et veteres milites collocentur, quos antea principes vocabant, in secundo ordine circumdati catafractis sagittarii et optimi milites cum spiculis vel lanceis ordinentur, quos
Abbreviated transcription (Latin):
tirones signandi sunt caͫ uiiiͣ.¬
ed non statim puncas signoꝵ scribendus
est cio delectus uerii ante ex̾cicio p̾temp¬
tandus ut ucrũ uere canco operi aptus sit¬
sit possit agnosti et uelocitas requirenda uĩdetur
si stobur et uccum armorum disciplinã adisce̾ ua¬
leat utrum habeat confidẽciam smlitarẽ pliq¬
eñ ꝙͣuis ꝓbabiles bideantur tum spe tum ex¬
ꝑmientis conꝓbantur indigni et repudiãdi ergo
mĩꝰ utiles et in locum eorui stremussum subio¬
gandi sunt in oñ conflictu em non cam prodẽ¬
simulcitudo ꝙͣ uirtus Signatis itaq turmbus
per cotidiana ex̾cicia armorum est demonstrañda

Expanded text:
TIRONES SIGNANDI SINT Sed non statim punctis signorum inscribendus est tiro delectus verum ante exercitio pertemptandus, ut utrum vere tanto operi aptus sit possit agnosci. Et velocitas in illo requirenda videtur et robur, et utrum armorum disciplinam ediscere valeat, utrum habeat confidentiam militarem. Pln improbabiles videantur in specie, tamen experimentis comprobantur indigni. Repudiandi ergo minus utiles et in locum eorum strenuissimi subrogandi sunt. In omni enim conflictu non tam prodest multitudo quam virtus. Signatis itaque tironibus per cotidiana exercitia armorum est demonstranda
Abbreviated transcription (Latin):
Doctrina. Sz huius rei usum dissimulatio longese¬
curitatis aboleuit quem inuemes qui docere possit
quod ipẽ non didiscit De liystoriis gͦ. uel libris no¬
is anciqua cõsuetudo repetenda est S il
querimus tanꝙͣ nota linquentes lace demonni quide
et acchemenses aliiqz grecoeum in libris retulere¬
pene solis regiombus et mud̃di ip̃ius fine distendit
ħ nccĩtas conpulit euolutis auctoribus ea me in
hoc opusculo fidelissime dicere que catho. ille ceso¬
rinus de disciplina militari scripsit que cornelius
celsus que srontinus ꝑstringenda duxmt que pa¬
termis diligentissimus uiris ꝯmilitaris assertos
in libros redegit. Cie augusti et traiain. Ariaiqz
constitucoibus capta sunt. Nichil enĩ michi aut¬
toritatis assimio s horu quos supra retuli que

Expanded text:
doctrina. Sed huius rei usum dissimulatio longae securitatis abolevit. Quem invenias qui docere possit quod ipse non didicit? De historiis ergo vel libris nobis antiqua consuetudo repetenda est. Sed iquaerimus tamquam nota linquentes. Lacedaemonii quidem et Athenienses aliique Graecorum in libros rettulerepaene solis regionibus et mundi ipsius fine distendit. Haec necessitas compulit evolutis auctoribus ea me in hoc opusculo fidelissime dicere quae Cato ille Censorius de disciplina militari scripsit, quae Cornelius Celsus, quae Frontinus perstringenda duxerunt, quae Paternus, diligentissimus iuris militaris assertor, in libros redegit, quae Augusti et Traiani Adrianique constitutionibus cauta sunt. Nihil enim mihi auctoritatis assumo sed horum quos supra
Abbreviated transcription (Latin):
legit dum honestiores queqz cuulia sectantur ofs q̃n¬
ficia. dum induti posforib tirones ꝑ gr̃am aut¬
ꝑ dissimulacõem probanciu cales sõciant᷑ ar aͥ ebe¬
mis quales dm̃ habere fastiduĩt / gͦ uiris magna¬

Expanded text:
legit, dum honestiores quique civilia sectantur oflegit, dum honestiores quique civilia sectantur officia, dum indicti possessoribus tirones per gratiam aut dissimulationem probantium tales sociantur armis quales domini habere fastidiunt. A magn
Abbreviated transcription (Latin):
equitur ut cuius artis uel eligendi fins¬
uel penitus respuendi suit milites inda¬
a castris fabios ferrarios carpentarios. macella¬
rios. et ceruormy aproruq uenatores cõuenit
sociare milicie. et ħ est in quo tocius rei publice
salus uertitur ut turnes. non cantũ corpibus s
officium. aut passm quibuscũq mandand quod ap̾
ueteres inter tam uaria genera urtutu inser¬
torio precipue constat esse laudatum Inuentus
enĩ cui deffensio puĩciaꝵ/ cui bellorũ est cõmictẽda
fortima et genere si copia suppetat et moribus d
excellere. honestas em ydoneum militem reddit
uerecũdia duni ꝓlubet fugere facit eẽ uictorem
Quid emĩ prodest si exceatur ignobilis Si p̾lib
scippendiĩ moretur in castris q rũꝙͣ ex̾citus ꝓfi¬
at tempore belli cuius in probandis cironibus
claudicat electio et quãtum usu exꝑimẽtis ꝙ
cognouimus. Hinc tot abhostibus ubiq illate
sunt clades dũ longa pax mlitem meuriosu

Expanded text:
equitur ut cuius artis vel eligendi vel penitus repudiandi sint milites indaa castris; fabros ferrarios carpentarios macellarios et cervorum aprorumque venatores convenit sociare militiae. Et hoc est in quo totius rei publicae salus vertitur, ut tirones non tantum corporibus sed leve hoc putetur officium aut passim quibuscumque mandandum; quod apud veteres inter tam varia genera virtutum in Sertorio praecipue constat esse laudatum. Iuventus enim cui defensio provinciarum, cui bellorum est committenda fortuna, et genere, si copia suppetat, et moribus debet excellere. Honestas enim idoneum militem reddit, verecundia, dum prohibet fugere, facit esse victorem. Quid enim prodest si exerceatur ignavus, si pluribus stipendiis moretur in castris? Numquam exercitus proficit tempore cuius in probandis tironibus claudicarit electio. Et quantum usu experimentisque cognovimus, hinc tot ubique ab hostibus inlatae sunt clades, dum longa pax militem incuriosius
Abbreviated transcription (Latin):
puluereqz dilueret ac lassitudinem cursus
natandi labore depponeret non solum autem pedites
Fet equites ip̃osq equos uellixas quos galliaria
uocrtut ad natandum exercere ꝑ cõmoᵈi est neq̃d
impitis cum nocitas incũbit eueniat. Quẽadmo
ad scuta ũimuta uelad palos anciqui exercebat

Expanded text:
pulveremque dilueret ac lassitudinem cursus pulveremque dilueret ac lassitudinem cursus natandi labore deponeret. Non solum autem pedites sed et equites ipsosque equos vel lixas, quos galliarios vocant, ad natandum exercere percommodum est, ne quid imperitis cum necessitas incumbit eveniat. XI QVEMADMODVM AD SCVTA VIMINEA VEL AD PALOS A
Abbreviated transcription (Latin):
diens aliqua altitudo sũꝑatur ex̾cendus est miles
ut cum hñioi difficultates euenerit possint sĩne
labore transilie Preterea in ip̃o conflictu ac
dimicacre telorum bellator cum cursu saltuq ue¬
mens. aduersarii ꝑstringit occulos mencenlq
decerret. priusq̃ plagam infligit quam ille ad
salustimus memorat cum alacubus saltu crm ue¬
lites frequentibus exeraciis passet ad prelia
Adusum natandi excendiq tuones cap ͫ .xͫ.¬
atandi usum estuis mensibus ome equa¬
liter debet cur condiscere. Non eni flu
cedens et insequens natare cogitur freqͣnter ex̾ci¬
tus sepe repencis ymbribus uel muibus sole
exundare correntes et ignõncia nõ solum ab hos¬
te Sz ab eciam ip̃is aquis discrimien maurit
Pecq romam uẽteres quos tot bella et cõtinuata
picula adom̃em crei militaris erudiuerãt arte
Tampum marcium uiginũ tiberi delegermit
in quo ruuientus post ex̾citiũ armoꝵ sudorem

Expanded text:
diens aliqua altitudo superatur, exercendus est miles, diens aliqua altitudo superatur, exercendus est miles, ut cum eiusmodi difficultates evenerint possint sine labore transire. Praeterea in ipso conflictu ac dimicatione telorum bellator cum cursu saltuque veniens adversarii praestringit oculos mentemque deterret priusque plagam infligit quam ille ad Sallustius memorat ‘cum alacribus saltu, cum velites frequentibus exercitiis praeparasset ad proelia. X AD VSVM NATANDI EXERCENDOS TIRONES Natandi usum aestivis mensibus omnis aequaliter debet tiro condiscere. Non enim sem cedens et insequens natare cogitur frequenter exercitus. Saepe repentinis imbribus vel nivibus solent exundare torrentes, et ignorantia non solum ab hoste sed etiam ab ipsis aquis discrimen incurrit. Ideoque Romani veteres, quos tot bella et continuata pericula ad omnem rei militaris erudiverant artem, campum Martium vicinum Tiberi delegerunt in quo iuventus post exercitium armorum sudorem