comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ atq equitũ confundit: donec uniuersã ab ea ꝑte auertit aciẽ. In
eo cornu nõ petilius solus: sed sulpitius &̃ hortator affuerat aduectus
absuis nõdũ conserẽtib manus ad clamorẽ ab sinistra ꝑte prius ex¬
ortũ. unde haud dubiã uictoriã cernẽs cũ ad suũ cornu tender&:
cũ mille ducentis uiris: dissimilẽ ibi fortunã inuenit. romanos loco
pulsos uictorẽ hostẽ. signa in ꝑculsos inferentẽ.Cater oĩa repente
mut auit consulis aduentus. Nã & in conspectu ducis refectus militũ
est animus & maius ꝗͣ pro nũo auxiliũ aduenerat: quod fortes uiri &
ꝑtis alterius uictoria auclita mox uisa & proeliũ restituit. Tota deinde
iã uintere atie romanus &: omisso certamĩe cadi capiq samnites: nisi ꝗ
maleuentũ: cui nũc urbi beneuentũ nomẽ est: ꝑfugerũt. Ad .xxx. mi-¬

Expanded text:
tum atque equitum confundit, donec uniuersam ab ea parte auertit aciem. in tum atque equitum confundit, donec uniuersam ab ea parte auertit aciem. in eo cornu non Poetelius solus sed Sulpicius etiam hortator adfuerat, auectus ab suis nondum conserentibus manus ad clamorem a sinistra parte prius exortum. unde haud dubiam uictoriam cernens cum ad suum cornu tenderet cum mille ducentis uiris, dissimilem ibi fortunam inuenit, Romanos loco pulsos, uictorem hostem signa in perculsos inferentem. ceterum omnia mutauit repente consulis aduentus; nam et conspectu ducis refectus militum est animus, et maius quam pro numero auxilium aduenerat †fortes uiri†, et partis alterius uictoria audita mox uisa etiam proelium restituit. tota deinde iam uincere acie Romanus et omisso certamine caedi capique Samnites, nisi qui Maleuentum, cui nunc urbi Beneuentum nomen est, perfugerunt. ad triginta mi
Abbreviated transcription (Latin):
senescere dilatione belli uires suae uidebant᷑. Ita in atiẽ procdeũt eꝗti¬¬
b in cornua cliuisis: quib praeceptũ erat intentiores ad respectum ca¬
stror ne qua uis fier&s cũ ad proeliũ starent atiẽ pedit tutam fore.
Consules Sulpitius in dextro:Petilius in leuo cornu cõsistũt.Dextra
ꝑs qua samnites raris ordinib aut ad circũueniendos hostes:aut ne
ip̃i circũerent᷑ constiterãt: latius patefacta stetit.Sinistris praeterꝗͣ
quod confertiores steterãt: repentino consilio petilii consulis additae
uires. Qui subsidiarias cohortes:quae integrae ad longioris pugnae ca¬
sus reseruabant᷑: in primã atiẽ extemplo emisit. uniuersisq hostẽ
primo impetu uirib impulit. Cõmota pedestri acie samnitiũ eques
in pugnã succedit. In hunc transuerso agmine inter duas aties se in¬
ferentẽ romanus equitatus concitatus equos: signaq: & ordines pedi¬

Expanded text:
senescere dilatione belli uires suae uidebantur. itaque in aciem procedunt equitsenescere dilatione belli uires suae uidebantur. itaque in aciem procedunt equitibus in cornua diuisis, quibus praeceptum erat intentiores ad respectum castrorum, ne qua eo uis fieret, quam ad proelium starent: aciem pedite tutam fore. consulum Sulpicius in dextro, Poetelius in laeuo cornu consistunt. dextra pars, qua et Samnites raris ordinibus aut ad circumeundos hostes aut ne ipsi circumirentur constiterant, latius patefacta stetit; sinistris, praeterquam quod confertiores steterant, repentino consilio Poeteli consulis additae uires, qui subsidiarias cohortes, quae integrae ad longioris pugnae casus reseruabantur, in primam aciem extemplo emisit uniuersique hostem primo impetu uiribus impulit. commota pedestri acie Samnitium eques in pugnam succedit. in hunc transuerso agmine inter duas acies se inferentem Romanus equitatus concitat equos signaque et ordines pedi
Abbreviated transcription (Latin):
recens est. quaestio per electa noĩa reor uiguit.
Inde labi cepit ad uiliora capita donec ab contionib factionibque
aduersus quos compta erat oppressa est. Ear fama rer magis tñ spe
cãpanae defectionis in quã cõiuratũ erat: samnites in apuliã uersos
rursus ad caudiũ reuotauit: ut inde ex propinqua siqui motus oc¬¬
casionẽ aperirẽt: capuã romanis eriperẽt: & eo consules cũ exercitu ua-¬¬
lido uenerũt. Et primo cirta saltus cũ utiq ad hostẽ iniqua uia e̾e̾t
cuntati sũt. Deinde samnites ꝑ apta loca breui circuitu in loca plana cã¬
panos campos agmen dimittunt. Ibiq primũ castra in conspectu hosti¬
um cdata. Deinde leuib proeliis equitũ saepius ꝗͣ peditũ utrinq ꝑiculũ
factũ: nec aut euentus eor romanũ: aut morae qua trahebãt bellum,
pcenitebat. Samnitiũ contra ducib & tarpi paruis quotidie damnis &

Expanded text:
dum recens erat quaestio per clara nomina reorum uiguit: dum recens erat quaestio per clara nomina reorum uiguit: inde labi coepit ad uiliora capita, donec coitionibus factionibusque aduersus quas comparata erat oppressa est. earum fama rerum, magis tamen spes Campanae defectionis, in quam coniuratum erat, Samnites in Apuliam uersos rursus ad Caudium reuocauit, ut inde ex propinquo, si qui motus occasionem aperiret, Capuam Romanis eriperent. eo consules cum ualido exercitu uenerunt. et primo circa saltus, cum utrimque ad hostem iniqua uia esset, cunctati sunt; deinde Samnites per aperta loca breui circuitu in loca plana Campanos campos agmen demittunt ibique primum castra in conspectum hostibus data, deinde leuibus proeliis equitum saepius quam peditum utrimque periculum factum; nec aut euentus eorum Romanum aut morae, qua trahebant bellum, paenitebat. Samnitium contra ducibus et carpi paruis cottidie damnis et
Abbreviated transcription (Latin):
tiã suã purgarẽt uisa sunt: in nos irruerũt: & priuatis dictatorẽ po¬
scere reũ ueretũdiae nõ fuit. Ut om̃s dii hoĩesq sciant ab illis & quae
nõ possũt tentari ne rationẽ uitae reddãt me obuiũ ire crimini & of¬
ferre me inimicis reũ: dictatura me abdico. Uos quaeso consules si uo¬
bis ab senatu datũ negotiũ fuerit: ĩ me primũ & hũc m. fo̾liũ questi¬
ones exerteatis: ut appareat innocẽna nr̃a. nos nõ maiestate honoris
tutos a crimĩationib istis esse. Abdicat se dem̃ dictator & post eũ con¬
festĩ folius magr equitũ. Primi atq apud consules bis .n. ab senatut¬
res mandata erat, rei facti: aduersus testimonia nobiliũ egregie ab¬
soluũtur. P.philo multiplicatis sũmis honorib post res tot domi belli¬
que gestas. caeter inuisus nobilitati tãm dixit: absolutusq est. Nec
diutius ut fit ꝗͣ

Expanded text:
tiam suam purgarent uisa— in nos inruerunt, et priuatis dictatorem potiam suam purgarent uisa— in nos inruerunt, et priuatis dictatorem poscere reum uerecundiae non fuit;—ut omnes di hominesque sciant ab illis etiam quae non possint temptari ne rationem uitae reddant, me obuiam ire crimini et offerre me inimicis reum, dictatura me abdico. uos quaeso, consules, si uobis datum ab senatu negotium fuerit, in me primum et hunc M. Folium quaestiones exerceatis, ut appareat innocentia nostra nos, non maiestate honoris tutos a criminationibus istis esse.' abdicat inde se dictatura et post eum confestim Folius magisterio equitum; primique apud consules—iis enim ab senatu mandata res est—rei facti aduersus nobilium testimonia egregie absoluuntur. Publilius etiam Philo multiplicatis summis honoribus post res tot domi belloque gestas, ceterum inuisus nobilitati, causam dixit absolutusque est. nec diutius, ut fit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
mul magr̃atu abiissẽt. Tũ enĩuero Menius iã famae magis ꝗͣ imperii
memor: praegressus in contione ita uerba fecit. Et om̃s ante actae uitae
conscios uos hẽo quirites & hic ip̃e honos delatus ad me testis est in no¬
tentiae meae. Neq: .n. quod saepe alias:quia ita tpr̃a postulabãt prẽs cõ¬
Q. fabius qui bello proximus erat:sed qui maxĩe procul ab his cõtiõib
uitã egiss& dictator delegendus exertendis quaestionib fuit. Sed q̃m̃
quid nobiles hoĩes qua decausa uos existimare ꝗͣ me pro magr̃atu ꝗc¬
quã incõꝑtum ditere melius est: primũ ip̃as expugnare quaestiones
omĩ ope annixi sũt. Deinde postꝗͣ ad id par potentes erãt. ne causas
dicerẽt: in praesidia aduersarioꝵ appellationẽ & tribunitiũ auxiliũ
patricii cõfugerũt. Postremo repulsi inde adeo oĩa tutiora ꝗͣ innocen¬

Expanded text:
mul magistratu abissent. tum enimuero Maenius, iam famae magis quam imperii mul magistratu abissent. tum enimuero Maenius, iam famae magis quam imperii memor, progressus in contionem ita uerba fecit: 'et omnes ante actae uitae uos conscios habeo, Quirites, et hic ipse honos delatus ad me testis est innocentiae meae; neque enim, quod saepe alias, quia ita tempora postulabant rei publicae, qui bello clarissimus esset, sed qui maxime procul ab his coitionibus uitam egisset, dictator deligendus exercendis quaestionibus fuit. sed, quoniam quidam nobiles homines—qua de causa uos existimare quam me pro magistratu quicquam incompertum dicere melius est—primum ipsas expugnare quaestiones omni ope adnisi sunt; dein, postquam ad id parum potentes erant, ne causam dicerent, in praesidia aduersariorum, appellationem et tribunicium auxilium, patricii confugerunt; postremo repulsi inde—adeo omnia tutiora quam ut innocen
Abbreviated transcription (Latin):
rentur apud dictatorẽ: mors haud dubie ab ip̃is conscita iuditio ⁊¬
subtraxit. Deinde ut quaestioni capuanae materia decessit: uersa est¬
romã interpretando reos: nõ noĩatim qui capua&e: sed in uniuersũ qui
usq coissent cõiurassẽt ue aduersũ ppłm .ro. quaeri senatũ iussisse: &
contiones honorz adipiscendor cã factas aduersus rem .p. esse Latior¬
que & re personis questio fieri haud abnuẽte dictatore sine fine ulla
quaestionis suae ius esse. Postulabãtur ergo nobiles hoĩes:appellãtibq:
tribunos nemo erat auxilio ꝗn noĩa reciꝑentur.Inde nobilitas nec hi
mõ in quos crimen intendebatur:sed uniuersi simul negare nobilium
id crimẽ esse. Quibo si nulla obstetur fraude pateat uia ad honorẽ
sed hoĩum nouor ip̃os acdeo dictatorẽ magr̃mq equitũ reos magis
ꝗͣ quaesitores idoneos eius criminis esse intellecturos: ita id esse si si¬¬

Expanded text:
rentur apud dictatorem, mors haud dubie ab ipsis conscita iudicio rentur apud dictatorem, mors haud dubie ab ipsis conscita iudicio subtraxit. deinde, ut quaestioni Campanae materia decessit, uersa Romam interpretando res: non nominatim qui Capuae sed in uniuersum qui usquam coissent coniurassentue aduersus rem publicam quaeri senatum iussisse et coitiones honorum adipiscendorum causa factas aduersus rem publicam esse. latiorque et re et personis quaestio fieri haud abnuente dictatore sine fine ulla quaestionis suae ius esse. postulabantur ergo nobiles homines appellantibusque tribunos nemo erat auxilio quin nomina reciperentur. inde nobilitas, nec ii modo in quos crimen intendebatur sed uniuersi, simul negare nobilium id crimen esse quibus, si nulla obstetur fraude, pateat uia ad honorem, sed hominum nouorum; ipsos adeo dictatorem magistrumque equitum reos magis quam quaesitores idoneos eius criminis esse intellecturosque ita id esse si
Abbreviated transcription (Latin):
ad internetionẽ caesi. Eoq: ira processit: ut romaeq: cũ de colonis mit¬
tendis luceriã consuletur senatus: multi delendã urbẽ censerẽt. ꝑꝑ o¬
diũ qđ erat in execrabile in bis captos. Longinꝗtas qͦ ab horrere ad
religandis tã procul ab̾ domo ciuib inter tã infestas gentes cogebat.
Uicit tñ sententia. ut mitterentur coloni.Duo milia ꝗngenti missi. Eo¬
dẽ anno cũ omnia infida romanis essẽt: capuaq: occulte principũ
cõiurationes factae.De quib cũ ad senatũ relatũ ess& haud quaꝗͣ ne¬
glecta res.Quaestiones decretae. dictatorẽq: quaestionib exertendis di¬
ci placuit. E. Menenius dictus. is M. foliũ magr̃m equitũ dixit. in¬¬
gens erat magr̃atus eius terror. Itaq siue timor siue conscientiae ius
calaniũ obinũ nouũq ea capita cõiurationis fuerãt prius ꝗͣ noĩa¬

Expanded text:
ad internecionem caesi; eoque ira processit ut Romae quoque, cum de colonis mitad internecionem caesi; eoque ira processit ut Romae quoque, cum de colonis mittendis Luceriam consuleretur senatus, multi delendam urbem censerent. praeter odium, quod exsecrabile in bis captos erat, longinquitas quoque abhorrere a relegandis tam procul ab domo ciuibus inter tam infestas gentes cogebat. uicit tamen sententia ut mitterentur coloni; duo milia et quingenti missi. eodem anno, cum omnia infida Romanis essent, Capuae quoque occultae principum coniurationes factae. de quibus cum ad senatum relatum esset, haudquaquam neglecta res: quaestiones decretae dictatoremque quaestionibus exercendis dici placuit. C. Maenius dictus; is M. Folium magistrum equitum dixit. ingens erat magistratus eius terror; itaque siue timoris seu conscientiae ui, Calauios Ouium Nouiumque —ea capita coniurationis fuerant—priusquam nomina
Abbreviated transcription (Latin):
pace agere: nec claudentes portas romanis:ne accersãt bellũ & ob¬
stinatos claudere si exercitus admoueatur. In ea fluctuatione aĩo¬
ri opprimi incautos posse. Nis auctorib mota propius castra: missi¬
q eodẽ tp̃r tirca tria oppida milites: ꝑtim armati qui occulti pro¬
pinqua moenib insiderent loca: ꝑtim togati tectis ueste gladiis qui
sub lucẽ aꝑtis portis urbẽ ingrederent᷑.Ab his custodes trucidari cepni.
simul clatũ signũ armatis: ut ex in signis concurrerẽt. Ita portae occu¬
lus modus caedib fuit. Deletaq ausonũ gens uix terto defectionis
erimĩe ꝑinde acsi internetino tertasset bello. Eodẽ annno prodito
hostib romano praesidio luceria samnitũ facta. nec diu proditoͬi¬
b impunita res fuit.Haud procul inde romanus exertitus erat: ci¬¬
uitas primo impetu urbs sita in plano capitur. Lucerini ac sãnites

Expanded text:
pace agere nec claudentes portas Romanis, ne arcessant bellum, et obpace agere nec claudentes portas Romanis, ne arcessant bellum, et obstinatos claudere si exercitus admoueatur; in ea fluctuatione animorum opprimi incautos posse. his auctoribus mota propius castra missique eodem tempore circa tria oppida milites, partim armati qui occulti propinqua moenibus insiderent loca, partim togati tectis ueste gladiis qui sub lucem apertis portis urbes ingrederentur. ab his simul custodes trucidari coepti, simul datum signum armatis ut ex insidiis concurrerent. ita portae occulus modus caedibus fuit deletaque Ausonum gens uix certo defectionis crimine perinde ac si interneciuo bello certasset. eodem anno prodito hostibus Romano praesidio Luceria Samnitium facta; nec diu proditoribus impunita res fuit. haud procul inde exercitus Romanus erat, cuius primo impetu urbs sita in plano capitur. Lucerini ac Samnites
Abbreviated transcription (Latin):
declucti erãt: uirgis in foro caesi ac securi ꝑcussi: sũmo gaudio plebis
cuius maxĩe intererat tutã ubiq: quo passi in colonias muteret᷑: mul¬
titudinẽ esse. Consules ab sora profecti. in agros atq urbes ausonũ
bellũ intulerũt. Mora nanq oĩa aduẽtu samnitiũ: cũ apud lautulas
dimicatũ est fuerãt. coniurationes tirta tampaniã passim factae. Nec
capua ip̃a crimĩe caruit: ꝗn romani qͦ & ad principũ quosdã in¬
quirẽdo uentũ est.Caeter ausonũ gens proditione urbiũ situt sora
in potestate uenit. Ausonia & Minturnae & uestitia urbes erãt: ex ꝗ¬¬
bus principes iuuẽtuns duodetĩ nũo in proditiũ urbiũ suar cõiura¬
ti ad consules ueniũt. Dotent suos iã pridẽ exoptantes samnitũ ad¬
uentũ simul ad lauculas pugnatũ adierũt. pro uictis romanos ha¬
buisse. iuuentutẽ armis muniuisse. Eugatis inde samnitib incerta

Expanded text:
deducti erant uirgis in foro caesi ac securi percussi summo gaudio plebis, deducti erant uirgis in foro caesi ac securi percussi summo gaudio plebis, cuius maxime intererat tutam ubique quae passim in colonias mitteretur multitudinem esse. consules ab Sora profecti in agros atque urbes Ausonum bellum intulerunt. mota namque omnia aduentu Samnitium cum apud Lautulas dimicatum est fuerant, coniurationesque circa Campaniam passim factae nec Capua ipsa crimine caruit; quin Romam quoque et ad principum quosdam inquirendo uentum est. ceterum Ausonum gens proditione urbium sicut Sora in potestatem uenit. Ausona et Minturnae et Uescia urbes erant, ex quibus principes iuuentutis duodecim numero in proditionem urbium suarum coniurati ad consules ueniunt. docent suos iam pridem exoptantes Samnitium aduentum, simul ad Lautulas pugnatum audierint, pro uictis Romanos habuisse, iuuentute, armis Samnitem iuuisse; fugatis inde Samnitibus incerta
Abbreviated transcription (Latin):
arcem intente tenete.Decurrit inde qnͣto maxĩe poterat cũ tumultu
ad arma & pro ur̃a fide ciues clamitans: arx ab hostib capta est.
ite defendite.hoc incedens principũ forib: hoc obuiis: hoc excurrẽ¬
tib inpublicũ pau increpat. Acceptũ ab imo pauore plures ꝑ ur¬
bem ferũt. Trepidi magr̃atus missis ad artẽ exploratorib cũ tela &
armatos tenere arcem. multiplicato nũo audirẽt: auertũt aĩos ab
spe recupandae artis. fuga cũcta complent᷑. portaeq ab semisopitis ac
maxĩa ꝑte inermib refringũtur. Quari per unã praesidiũ romano¬
re clamore extitatũ irrũpit: & cursantes ꝑuias pauidos caedit. Iam
Sora capta erat: cũ consules prima luce aduenere. Et quos reliqͦs for¬
dis & defectionis auctores: uinctos romã deducũt. Caeterã multitu¬
dinẽ incolumẽ: praesidio imposito: sorae relinquũt. Om̃s qui roma

Expanded text:
arcem intenti tenete'. decurrit inde, quanto maxime poterat cum tumultu arcem intenti tenete'. decurrit inde, quanto maxime poterat cum tumultu 'ad arma' et 'pro uestram fidem, ciues' clamitans; 'arx ab hostibus capta est; defendite, ite.' haec incidens principum foribus, haec obuiis, haec excurrentibus in publicum pauidis increpat. acceptum ab uno pauorem plures per urbem ferunt. trepidi magistratus missis ad arcem exploratoribus cum tela et armatos tenere arcem multiplicato numero audirent, auertunt animos a spe reciperandae arcis. fuga cuncta complentur portaeque ab semisomnisinermibus refringuntur, quarum per unam praesidium Romanum clamore excitatum inrumpit et concursantes per uias pauidos caedit. iam Sora capta erat, cum consules prima luce aduenere et quos reliquos foredis et defectionis auctores, uinctos Romam deducunt; ceteram multitudinem incolumem praesidio imposito Sorae relinquunt. omnes qui Romam
Abbreviated transcription (Latin):
romana castra: ut trib milib ab oppido remouerent᷑. Agendũ fore
ut minus intente ad custodiã urbis. diurnae stationes ac nocturnae
uigiliae essent. ip̃e insequẽti nocte sub oppido in siluestrib locis
cohortib insidere iussis: decẽ milites delectos setũ ꝑ ardua & prope
inia in arcẽ ducit. plurib ꝗͣ pro nuo uiror missilib telis eo colla¬
tis. Adhoc erãt saxa & temere iacentia ut fit in asperis & de indu-¬
stria & quo locus tutior ess& ab oppidanis congesta.Ubi cũ consti¬
tuiss&: romanos:semitãq angustã erectam & arduã ex oppido in
arcẽ ostendisset:hoc quid ascensu inꝗt uel tres armati quãlibet
multitudinẽ arcuerint. uos & detẽ nũo & quod plus est romani ro¬
manorq fortissimi uiri estis: & locus pro uobis & nox erit.quae oĩa
ex incerto maiora territis ostentat. Ego iã terrore oĩa implebo. uos

Expanded text:
Romana castra ut sex milia ab oppido remouerentur: fore Romana castra ut sex milia ab oppido remouerentur: fore ut minus intentae in custodiam urbis diurnae stationes ac nocturnae uigiliae essent. ipse insequenti nocte sub oppido siluestribus locis cohortibus insidere iussis decem milites delectos secum per ardua ac prope inuia in arcem ducit, pluribus quam pro numero uirorum missilibus telis eo conlatis; ad hoc saxa erant et temere iacentia, ut fit in aspretis, et de industria etiam quo locus tutior esset ab oppidanis congesta. ubi cum constituisset Romanos semitamque angustam et arduam erectam ex oppido in arcem ostendisset, 'hoc quidem ascensu' inquit, 'uel tres armati quamlibet multitudinem arcuerint; uos et decem numero et, quod plus est, Romani Romanorumque fortissimi uiri estis. et locus pro uobis et nox erit, quae omnia ex incerto maiora territis ostentat. ego iam terrore omnia implebo; uos
Abbreviated transcription (Latin):
petũt. Ingens multitudo in unũ metu conglobata: ac semet ipãm tur¬
ba impediens in medio caesa. Castra hostiũ capta direptaq.Auorum
praeda onustũ militẽ in romana castra dictator reducit: haud qͣꝗͣ
tra spem salua inuenit. Ad sorã inde reditũ: nouiq cõsules M.
Petilius t. Sulpitius exercitũ ab dictatore fabio acceperũt: magna ꝑte
ueter militũ dimissa: nouisq cohortib in supplementũ adductis:
Caeter cũ pꝑ difficilẽ urbis sitũ nec oppugnandi satis certa ratio ĩret᷑
& aut tp̃r longinqua aut praeteps pitulo uictoria ess& soranus trãs¬
fuga clam ex oppido profectus:cũ ad uigiles romanos penetrasset
dutise extemplo ad consules iub&. deductusq traditurũ urbem
promittit. Iussus inde ut quonã mõ id praestaturus essex: ꝑcõtan¬
tes docer&:haud uana afferre propulit. prope adiũcta moenib

Expanded text:
petunt; ingens multitudo in unum metu conglobata ac semet ipsam turpetunt; ingens multitudo in unum metu conglobata ac semet ipsam turba impediens in medio caesa. castra hostium capta direptaque, quorum praeda onustum militem in Romana castra dictator reducit, haudquaquam etera contra spem salua inuenit. ad Soram inde reditum; nouique consules M. Poetelius C. Sulpicius exercitum ab dictatore Fabio accipiunt magna parte ueterum militum dimissa nouisque cohortibus in supplementum adductis. ceterum cum propter difficilem urbis situm nec oppugnandi satis certa ratio iniretur et aut tempore longinqua aut praeceps periculo uictoria esset, Soranus transfuga clam ex oppido profectus, cum ad uigiles Romanos penetrasset, duci se extemplo ad consules iubet deductusque traditurum urbem promittit. uisus inde, cum quonam modo id praestaturus esset percontantes doceret, haud uana adferre, perpulit prope adiuncta moenibus
Abbreviated transcription (Latin):
die uos recipiatis. Armis munimẽta, nõ munimẽtis arma tuta esse de-¬
bent. Tastra hẽant repetantq: quib opere est trahere bellũ. Nos õium
rer suspectũ praeter ꝗͣ uictoriae: uobis abstindamus. Ferte signa ĩ hostẽ
ubi extra uallũ agmẽ excesserit: castra quib imꝑatũ est incendant.
Damna ur̃a milites. omniũ circa qui defecerũt ppłor praeda sartient:
Ea orõne dictatoris quae necessitatis ultimae index erat: milites accẽsi ua-¬
dunt in hostẽ. & respectus ip̃e ardentiũ castroꝵ ꝗͣꝗͣ proximis tm̃: ita
ni. iusserat dictator. ignis est subditus. haud ꝑuũ fuit irritamentũ. Itaq
uelut uecordes illati signa primo impetu hostiũ turbãt. Et in tp̃r postꝗͣ ar¬
dentia procul uidit castra magr equitũ id cõuenerat signũ: hostiũ ter¬
ga inuadit. Ita cirtũuenti samnites:qua põt quisq fugã ꝑ diuers a

Expanded text:
die uos recipiatis. armis munimenta, non munimentis arma tuta esse dedie uos recipiatis. armis munimenta, non munimentis arma tuta esse debent. castra habeant repetantque quibus operae est trahere bellum: nos omnium rerum respectum praeterquam uictoriae nobis abscidamus. ferte signa in hostem; ubi extra uallum agmen excesserit, castra quibus imperatum est incendant; damna uestra, milites, omnium circa qui defecerunt populorum praeda sarcientur.' et oratione dictatoris, quae necessitatis ultimae index erat, milites accensi uadunt in hostem, et respectus ipse ardentium castrorum, quamquam proximis tantum—ita enim iusserat dictator—ignis est subditus, haud paruum fuit inritamentum. itaque uelut uecordes inlati signa primo impetu hostium turbant; et in tempore, postquam ardentia procul uidit castra magister equitum—id conuenerat signum—hostium terga inuadit. ita circumuenti Samnites, qua potest quisque, fugam per diuersa
Abbreviated transcription (Latin):
& qua ex ꝑte hostem aggrederetur. substitit occulte ad omĩa satis
exploratis consiliis. Dictator tũ ꝑ aliquot dies post pugnã cõtinuisset
suos intra uallũ: obsessi magis ꝗͣ obsidentis mõ: signũ repente proposuit
pugnae: & efficatius ratus ad actendendos uictoꝵ uiror fortiũ aĩos
nullã alibi ꝗͣ in semetip̃o cuiquã relictã spem. De mag̃ro equitũ nouo¬
q exercitu militẽ celauit: & tanꝗͣ nulla nisi in eruptione spes ess&: ita¬
uerba fecit. Locis inquit angustis milites deprehensi: nisi quã uictores
patefecerimus uiã nullã hẽmus. Statiua nr̃a munimẽto satis tuta sũt.
sed inopia eadẽ infesta. Nã &x circa omĩa defecerũt: unde subuehi cõme¬
atus poterãt. Et si om̃s iuuare uelint: iniqua loca sunt. Itaq nõ frustͣ¬
bor ego uos castra hic relinquẽda:in quae infecta uictoria sicut primo

Expanded text:
et qua ex parte hostem adgrederetur, substitit occultus ad omnia satis et qua ex parte hostem adgrederetur, substitit occultus ad omnia satis exploratis consiliis. dictator cum per aliquot dies post pugnam continuisset suos intra uallum obsessi magis quam obsidentis modo, signum repente pugnae proposuit et efficacius ratus ad accendendos uirorum fortium animos nullam alibi quam in semet ipso cuiquam relictam spem de magistro equitum nouoque exercitu militem celauit et, tamquam nulla nisi in eruptione spes esset, 'locis' inquit 'angustis, milites, deprehensi, nisi quam uictoria patefecerimus uiam nullam habemus. statiua nostra munimento satis tuta sunt sed inopia eadem infesta; nam et circa omnia defecerunt unde subuehi commeatus poterant et, si homines iuuare uelint, iniqua loca sunt. itaque non frustrabor ego uos castra hic relinquendo, in quae infecta uictoria sicut pristino
Abbreviated transcription (Latin):
amisso: & per equestre certamẽ attenuatis uirib: õmissa satricula:qua
neꝗtꝗͣ defendi rebantꝰ: ad plistia obsidionẽ redeũt. Intraq paucos dies
satricula romanus ꝑ cdedinonẽ plistiã samnis ꝑ ium potitur. Mutata iñ
belli sedes ad soram samnio apuliaq reductae legiones. sora ad samnites
defeterat: interfectis tolonis romanor.Quo tũ prior romanus exercitus
alii suꝑ alios nuntiarã: obuiã itũ hosti: atq ad lauculas ancipiti proe¬¬
lio dimicatũ est. Non caedes non fuga alterius ꝑtis: sed nox incertos uicti¬
uictore suo essent diremit.Inuenio apud quosdã aduersã eã pugnã
romanis fuisse: atq in ea cetidisse Q. Auliũ magr̃m equitũ. Suffectus in
locũ auli E. fabius magr equitũ cũ exercitu nõuo ab roma aduenit &¬
per praemissos nuntios consulto dictatore ubi subsister&: quo ue tp̃r

Expanded text:
amisso et per equestre certamen temptatis uiribus, omissa Saticula, quam amisso et per equestre certamen temptatis uiribus, omissa Saticula, quam nequiquam defendi rebantur, ad Plisticae obsidionem redeunt intraque paucos dies Saticula Romanus per deditionem, Plistica per uim Samnis potitur. mutata inde belli sedes est; ad Soram ex Samnio Apuliaque traductae legiones. Sora ad Samnites defecerat interfectis colonis Romanorum. quo cum prior Romanus exercitus alii super alios nuntiarent, obviam itum hosti atque ad Lautulas ancipiti proelio dimicatum est. non caedes non fuga alterius uictoresne essent diremit. inuenio apud quosdam aduersam eam pugnam Romanis fuisse atque in ea cecidisse Q. Aulium magistrum equitum. suffectus in locum Auli C. Fabius magister equitum cum exercitu nouo ab Roma aduenit et per praemissos nuntios consulto dictatore ubi subsisteret quoue tempore
Abbreviated transcription (Latin):
iterauit. Inquẽ insignẽ inter suos cientẽ pugnã magr̃ eꝗtũ romanus
infesta cuspide ita ꝑmisit equũ: ut ex uno ictu exanimẽ equo praecipi¬
tar&: nec ut fit ad ducis casum ꝑtulsa magis ꝗͣ irritata est multitudo.
Om̃s qui circa erant in Aulũ temere inuectũ ꝑ hostiũ turmas tela cõ¬
iecerũt: facti praecipuũ decus ulti samnitũ imꝑatoris dederũt. is ui¬
ctorẽ detractũ ex equo magr̃m equitũ: plenus moeroris atq irae truci¬
dauit. Nec multũ abfuit: ꝗn corpore & quia inter hostiles ceciderat tur¬
mas samnites potirẽtur: sed extẽplo ad pedes descensũ ab romanis est.
coactiq idẽ samnites facere & repentina aties circa torpora ducũ pede¬
stre proeliũ iniit. Iuo haud dubie suꝑerat romanus: recuꝑatũque Auli
corpus: mixta cũ dolore laetitia: uictores in castra referũt.Samnites duce

Expanded text:
iteravit; in quem insignem inter suos cientem pugnam magister equitum Romanus iteravit; in quem insignem inter suos cientem pugnam magister equitum Romanus infesta cuspide ita permisit equum ut uno ictu exanimem equo praecipitaret. nec , ut fit, ad ducis casum perculsa magis quam inritata est multitudo multitude ; omnes qui circa erant in Aulium temere invectum per hostium turmas tela coniecerunt; fratri praecipuum decus ulti Samnitium imperatoris di dederunt. is victorem detractum ex equo magistrum equitum plenus maeroris atque irae trucidavit, nec multum afuit quin corpore etiam, quia inter hostilis ceciderat turmas, Samnites potirentur. sed extemplo ad pedes descensum ab Romanis est coactique idem Samnites facere; et repentina acies circa corpora ducum stre proelium iniit, quo haud dubie superat Romanus, reciperatumque Auli corpus mixta cum dolore laetitia uictores in castra referunt. Samnites duce
Abbreviated transcription (Latin):
mo nouis militib: multitudine freti: castra eodẽ quo antea loco posue¬
runt: latescentesq: proelio romanos: auertere ab obsidione conabant᷑.
Eo intentius dictator in maenia hostiũ uersus id bellũ nitebatur ducere:
quod urbẽ oppugnabat. & securior ab samnitib aggere stationib mõ
oppositis: neq in castra uis fier&. Eo ferotius ab aeꝗtate samnites uallo:
neq otiũ pati: & cũ iã prope in portis castroꝵ ess& hostis: nihil cõsulto
dictatore magr equitũ &. aulius feretanus: magno tumultu cũ oĩb
turmis equitũ euectus: submouit hostẽ cũ mĩme p̾tinaci genere pugnae
Sic fortuna exercuit opes: ut insignis utrinq clades. & clara ip̃or ducũ
eder& funera.Prior samnitiũ imꝑaror aegre patiens: qđ tam ferociter
ad eꝗtass&. & inde se fundi fugariq: orando hortãdoq eꝗtes proeliũ¬

Expanded text:
mo nouis militibus multitudine freti castra eodem quo antea loco posuemo nouis militibus multitudine freti castra eodem quo antea loco posuerunt lacessentesque proelio Romanos auertere ab obsidione conabantur. eo intentius dictator in moenia hostium uersus id bellum tantum ducere quod urbem oppugnabat, securior ab Samnitibus agere stationibus modo oppositis ne qua in castra uis fieret. eo ferocius adequitare Samnites uallo neque otium pati; et cum iam prope in portis castrorum esset hostis, nihil consulto dictatore magister equitum Q. Aulius Cerretanus magno tumultu cum omnibus turmis equitum euectus summouit hostem. tum in minime pertinaci genere pugnae sic fortuna exercuit opes ut insignes utrimque clades et clara ipsorum ducum ederet funera. prior Samnitium imperator aegre patiens, quo tam ferociter adequitasset, inde se fundi fugariq
Abbreviated transcription (Latin):
Ende utraq spe alieni magis auxilii ꝗͣ uirib. freta suis iusto mox proelio
tutã atiẽ habuit: quia & locũ haud facilẽ ad circũueniendũ cepit:¬
& diuersa statuit signa. Infestior tñ in exũpentes incessit. Nec magno
tertamĩe inera moenia cõpulit.Tũ totã atiem in samnites obuertit. ubi
plus certaminis fuit. Uictoria sicut sera: ita nec dubia nec uana fuit. fu¬¬
si in castra samnites: extinctis nocte ignib tacito agmĩe abeunt. & spe
abiecta satriculae tuendae: plistiã ip̃i sotios romanoꝵ: ut parẽ dolo¬
rem hosti redderẽt: cirtũsidunt. Anno circũ acto bellũ deinceps ab
dictatore &. fabio gestũ est. Consules noui sicut suꝑiores romae mãse¬¬
runt. Fabius ad accipiendũ ab Emilio exercitũ: ad satriculã cũ sup¬
plemẽto uenit.Neq .ii.samnites ad plistiã manserant: sed accitis ab do¬

Expanded text:
inde pars utraque, spe alieni magis auxilii quam viribus freta suis, iusto mox proelio inde pars utraque, spe alieni magis auxilii quam viribus freta suis, iusto mox proelio  habuit, quia et locum haud facilem ad circumueniendum cepit et diuersa statuit signa. infestior tamen in erumpentes incessit nec magno certamine intra moenia compulit; tum totam aciem in Samnites obuertit. ibi plus certaminis fuit; uictoria sicut sera ita nec dubia nec uaria fuit. fusi in castra Samnites exstinctis nocte ignibus tacito agmine abeunt et spe abiecta Saticulae tuendae Plisticam ipsi, socios Romanorum, ut parem dolorem hosti redderent, circumsidunt. anno circumacto bellum deinceps ab dictatore Q. Fabio gestum est. consules noui, sicut superiores, Romae manserunt; Fabius ad accipiendum ab Aemilio exercitum ad Saticulam cum supplemento uenit. neque enim Samnites ad Plisticam manserant sed accitis ab do
Abbreviated transcription (Latin):
potitus erat in lucanos porrectũ inde repentino aduẽtu emilii cõsulis
Uerulũ ui captũ. Et postꝗͣ res capuae stabilitas romana disciplina fa¬
ma ꝑsotios uulgauit: anciatib quoq qui se sine legib certisq magi¬
stratib agere querebant̾ dati ab senatu ad iura statuenda ip̃ius colo¬
niae patroni. Nec arma mõ. sed iura & romana late pollebãt. Etuniuᷤ
Bubultus: &q. emilius darbula consules exitu anni nouis consulibus
ab secreatis spu. Mutio & M. popilio. Caeter dictatori L. Emilio le¬
giones tradiderũt. Is cũ l. fuliuo magr̃o equitũ satriculã ofpugnãe
adortus. rebellandi causã samnitib dedit . Duplex inde terror illatus
romanis. Hinc samnis magno exercitu coacto ad esuriendos obsidiõe
sonios. Haud procul castris romanor castra posuit. Hinc satricani ma¬¬
gno cũ tumultu patefactis repente portis in stationes hostiũ cucurrerũt.

Expanded text:
potitus erat—in Lucanos perrectum; inde repentino aduentu Aemili consulis potitus erat—in Lucanos perrectum; inde repentino aduentu Aemili consulis Nerulum ui captum. et postquam res Capuae stabilitas Romana disciplina fama per socios uolgauit, Antiatibus quoque, qui se sine legibus certis, sine magistratibus agere querebantur, dati ab senatu ad iura statuenda ipsius coloniae patroni; nec arma modo sed iura etiam Romana late pollebant. C. Iunius Bubulcus et Q. Aemilius Barbula consules exitu anni non consulibus ab se creatis, Sp. Nautio et M. Popilio , cetergiones tradiderant. is cum L. Fulvio magistro equitum Saticulam oppugnare adortus rebellandi causam Samnitibus dedit. duplex inde terror inlatus Romanis: hinc Samnis magno exercitu coacto ad eximendos obsidione socios haud procul castris Romanorum Rornanorum castra posuit; hinc Saticulani magno cum tumultu patefactis repente portis in stationes hostium incurrerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ces hẽbant pretes.Itaq de foedere negatũ: indunae biennii cũ ꝑ aliqt
dies fatigassẽt singulos precib impetratae. Et ex apulia theanẽses ca¬
nusiniq populationib fessi: obsidib l plantio consuli datis: in dedi¬
tionẽ uenerunt. Eodẽ anno primũ praefecti capua creari eoepti. legi¬
bus ab l. furio praetore datis: cũ utrꝵq ip̃i pro remedio aegris reb discoͣ¬
dia intestina petissẽt. Et duae romae additae trib usentina &x falerna.
Inclinatis semel in apulia reb theates quoq apuli ad nouos consules
tuniũ subulcũ emiliũ Barbulã petitũ fcedus uenerũt: pacis ꝑ omnẽ
apuliae oram praestandae ppło.ro. auctores id audacter spondẽdo im¬
petrauere: ut foedus daret᷑. Neq ut aquo tñ foedere: sed in dedinone
ppłi.ro. essẽt. Apulia ꝑdomita nã aceronto qͦ ualido oppido lunius

Expanded text:
ces habebant preces. itaque de foedere negatum; indutiae biennii, cum per aliquot ces habebant preces. itaque de foedere negatum; indutiae biennii, cum per aliquot dies fatigassent singulos precibus, impetratae. et ex Apulia Teanenses Canusinique populationibus fessi obsidibus L. Plautio consuli datis in deditionem uenerunt. eodem anno primum praefecti Capuam creari coepti legibus ab L. Furio praetore datis, cum utrumque ipsi pro remedio aegris rebus discordia intestina petissent; et duae Romae additae tribus, Ufentina ac Falerna. inclinatis semel in Apulia rebus Teates quoque Apuli ad nouos consules, C. Iunium Bubulcum Q. Aemilium Barbulam , foedus petitum uenerunt, pacis per omnem Apuliam praestandae populo Romano auctores. id audacter spondendo impetrauere ut foedus daretur neque ut aequo tamen foedere sed ut in dicione populi Romani essent. Apulia perdomita—nam Forento quoque, ualido oppido, Iunius
Abbreviated transcription (Latin):
obrutus ess&: non equidẽ alexandro duce: nec integris macedonũ
rebus: sed exꝑti tñ sũt romani macedonẽ hoste. aduersus Antiochũ
philippit̃ Perseũ. non mõ cum clade ulla: sed nec tũ ꝑitulo quidẽ suo.
Absit inuidia uero & ciuilia bella sileãt. Nunꝗͣ ab eꝗte hoste nunꝗͣ a pedi¬
te nunꝗͣ aꝑta atie: nunꝗ equis utiq nunꝗͣ nr̃is locis laborauimus. ꝗ
dẽ samnites saltus impeditos a uia cõmeatib loca grauis armis miles ti¬
mere põt. Mille aties grauiores ꝗͣ macedonũ atq Alexãdri auertit. a¬
uertetq mõ sit perpetuus huius qua uiuimus pacis amor & ciuilis cura
cõcordiae. M. folius flaccinus inde &L. plancius uenoꝵ facti tõsu
les. Eo anno a frequentib samnitiũ ppłis de foedere renouãdo legati
cũ senatũ humi strati mouissẽt: reiecti ad ppłm haud quaꝗͣ tã effica¬

Expanded text:
obrutus bello esset. non quidem Alexandro duce nec integris Macedonum obrutus bello esset. non quidem Alexandro duce nec integris Macedonum rebus sed experti tamen sunt Romani Macedonem hostem aduersus Antiochum Philippum Persen non modo cum clade ulla sed ne cum periculo quidem suo. absit inuidia uerbo et ciuilia bella sileant: nunquam ab equite hoste, nunquam a pedite, nunquam aperta acie, nunquam aequis, utique nunquam nostris locis laborauimus: †equitem†, sagittas, saltus impeditos, auia commeatibus loca grauis armis miles timere potest. mille acies grauiores quam Macedonum atque Alexandri auertit auertetque, modo sit perpetuus huius qua uiuimus pacis amor et ciuilis cura concordiae.— M. Folius Flaccina inde et L. Plautius Uenox consules facti. eo anno ab frequentibus Samnitium populis de foedere renouando legati cum senatum humi strati mouissent, reiecti ad populum haudquaquam tam effica
Abbreviated transcription (Latin):
sed illa phalanx ĩmobilis & unius generis. Romana aties distĩctior
ex plurib ꝑtib tonstans facilis patienti quacunq opus ess& facilis iũ¬
genti. Iam in opere quis par romano miles:quis ad tollerandũ labores
melior: Uno proelio alexander bello uictus ess&. Romanũ quẽ caudiũ
quẽ cannae non fregerunt: quae fregiss&: aties: Nec ille saepe & si prosꝑa
bi bellũ fuisse dixissa. Quod epirrhi regẽ alexandr mortifero uulnere
ictũ dixisse ferunt. sortẽ bellor in asia gestoꝵ ab hoc ip̃o iuuene cũ sua
conferentẽ. Equidẽ cum ꝑ annos quatuor & .xx. primo punico bello
classib certatũ cũ poenis recordor: uix atatem alexandro suffectura
fuisse reor ad unũ bellum & forsitan cũ feeterib uetustis uicta res pu¬
nica romane ess&: & timorpar aduersus cõmunẽ hostẽ: duas poten¬
tissimas armis uirisq urbes armass& & simul punico romanoq: bello

Expanded text:
sed illa phalanx immobilis et unius generis, Romana acies distinctior, sed illa phalanx immobilis et unius generis, Romana acies distinctior, ex pluribus partibus constans, facilis partienti, quacumque opus esset, facilis iungenti. iam lam in opere quis par Romano miles, quis ad tolerandum laborem melior? uno proelio victus Alexander bello victus esset: Romanum, quem Caudium, quem Cannae non fregerunt, quae fregisset acies? ne ille saepe, etiam si pribi bellum fuisse dixisset, quod Epiri regem Alexandrum mortifero volnere ictum dixisse ferunt, sortem bellorum in Asia gestorum ab hoc ipso iuvene cum sua conferentem. equidem cum per annos quattuor et viginti primo Punico bello classibus certatum cum Poenis recordor, vix aetatem Alexandri suffecturam fuisse reor ad unum bellum; et forsitan, cum et foederibus vetustis iuncta res Punica Romanae esset et timor par adversus communem hostem duas potentissimas armis uirisque urbes armaret, et simul Punico Romanoque
Abbreviated transcription (Latin):
lum. latiũ deiñ omne cũ sabinis uolscis & equis: & om̃i campania & ꝑtẽ
umbriae etruri&eq & picenibus & marsis pelignisq ac uestinis atque
apulis. adiuncta omni ora graecor inferi maris. athuris neapoliq: &
cumis & in antio atq ostiis tenus: samnites aut sotios ualidos romãis
aut fractos bello inueniss&: hostes. Ipẽ traieciss&: mare tũ ueteranis
macedonib non plus .xxx. milia hominũ: & quĩq milib eꝗtũ maxĩe
thesalor. Noc .ii. roboris erat.persas. indos. aliasq: si adiũxiss& gẽtes
impedimentũ magis ꝗͣ auxiliũ traher&. Adde quod romanis ad ma¬¬
nũ domi supplementũ ess&. & alexandro qđ postea Nanibali accidit ali¬
eno in agro bellanti exercitus consenuiss&: arma clipeus sarissaq illis.
Romano scutũ maius corporis tegumentũ & pilum haud paulo ꝗͣ hasta¬
uehemẽtius ictũ missilũq telum. Statarius uterque miles ordines serũas.

Expanded text:
lum. Latium deinde omne cum Sabinis et Uolscis et Aequis et omni Campania et parte lum. Latium deinde omne cum Sabinis et Uolscis et Aequis et omni Campania et parte Umbriae Etruriaeque et Picentibus et Marsis Paelignisque ac Uestinis atque Apulis, adiuncta omni ora Graecorum inferi maris a Thuriis Neapolim et Cumas et inde Antio atque Ostiis tenus †Samnites† aut socios ualidos Romanis aut fractos bello inuenisset hostes. ipse traiecisset mare cum ueteranis Macedonibus non plus triginta milibus hominum et quattuor milibus equitum, maxime Thessalorum; hoc enim roboris erat. Persas Indos aliasque si adiunxisset gentes, impedimentum maius quam auxilium traheret. adde quod Romanis ad manum domi supplementum esset, Alexandro, quod postea Hannibali accidit, alieno in agro bellanti exercitus consenuisset. arma clupeus sarisaeque illis; Romano scutuvehementius ictu missuque telum. statarius uterque miles, ordines servans;
Abbreviated transcription (Latin):
nib: sed deũ rer tẽporq trahũt consiliis cũcta: non sequũtur. In uictꝰ
ergo alexander cũ inuictis ducib bella gessiss&: & eadẽ fortunae pi¬¬
gnora in discrimẽ detuliss&. ĩmo & eo plus ꝑiculi subiss&: qđ macedones
unũ alexandr habuissẽt: multis casib non solũ obnoxiũ: sed &̃ offe¬
rentẽ se.Nomanis multi fuissẽt alexandro uel gloria uel rer magnitu¬
dine pares: quor suo quisq fato sine publico discrimĩẽ uiuer& morire¬
turq. Restat ut copia copiis compentur uł nũo uł militũ genere: uł mł.¬
titudine auxilior.Censebant eius aetatis lustris ducena quĩquagena
milia capitũ. Ita in omĩ defectione sotioꝵ latini nõis urbano delectu de¬
cẽ scribebant᷑ legiones: quaterni quiniq exercitus: saepe in eos ãnos ĩ etru¬
ria in umbria gallis hostib adiunctis: in samnio in lucanis gerebãt bel¬

Expanded text:
nibus sed domini rerum temporumque trahunt consiliis cuncta, non sequuntur. inuictus nibus sed domini rerum temporumque trahunt consiliis cuncta, non sequuntur. inuictus ergo Alexander cum inuictis ducibus bella gessisset et eadem fortunae pignora in discrimen detulisset; immo etiam eo plus periculi subisset quod Macedones unum Alexandrum habuissent, multis casibus non solum obnoxium sed etiam offerentem se, Romani multi fuissent Alexandro uel gloria uel rerum magnitudine pares, quorum suo quisque fato sine publico discrimine uiueret morereturque. restat ut copiae copiis comparentur uel numero uel militum genere uel multitudine auxiliorum. censebantur eius aetatis lustris ducena quinquagena milia capitum. itaque in omni defectione sociorum Latini nominis urbano prope dilectu decem scribebantur legiones; quaterni quinique exercitus saepe per eos annos in Etruria, in Umbria Gallis hostibus adiunctis, in Samnio, in Lucanis gerebat bel
Abbreviated transcription (Latin):
uariauerit. Qum tu hoĩs cãm cũ hoĩe: ducis cum duce: fortunã cũ for¬
tuna confers. Quot romanos duces noĩem: quib nunꝗͣ aduersa fortuna
pugnae fuit: Paginas in annalib mag̾ratuum factisq ꝑcurrere lic&
consulũ dictatoriq: quor nec uirtutis. nec fortunae ullo die ppłm .ro.
poenituit. Et quo sint mirabiliores ꝗͣ alex ander. haud quisquã rex
denos uicenosq dies quidã dictaturã: nemo plus ꝗͣ annũ consulatum
gessit. ab tribunis pł. delectus impecliti sunt. post tp̃s ad bella ierũt. aAnte
tempus cã comitior reuocati sunt. In ip̃o conatu rer circũ egit se an¬
nus. Collegae nunc temeritas nũc prauitas impeclimento aut dãno fuit.
Male gestis reb alterius successũ est. Tyronẽ aut mala disciplina ĩsti¬
tutũ exercitũ acceperũt. At hercle reges non liberi solũ impelimẽtis om¬

Expanded text:
uariauerit? quin tu homines cum homine, et duces cum duce, fortunam cum foruariauerit? quin tu homines cum homine, et duces cum duce, fortunam cum fortuna confers? quot Romanos duces nominem quibus nunquam aduersa fortuna pugnae fuit? paginas in annalibus magistratuumque fastis percurrere licet consulum dictatorumque quorum nec uirtutis nec fortunae ullo die populum Romanum paenituit. et quo sint mirabiliores quam Alexander aut quisquam rex, denos uicenosque dies quidam dictaturam, nemo plus quam annum consulatum gessit; ab tribunis plebis dilectus impediti sunt; post tempus ad bella ierunt, ante tempus comitiorum causa reuocati sunt; in ipso conatu rerum circumegit se annus; collegae nunc temeritas, nunc prauitas impedimento aut damno fuit; male gestis rebus alterius successum est; tironem aut mala disciplina institutum exercitum acceperunt. at hercule reges non liberi solum impedimentis om
Abbreviated transcription (Latin):
gloriae fuerit lictare solent ne maiestatẽ nominis alexandri:quẽ nec
fama quid illis notũ arbitror fuisse: sustinere nõ potuerit populus.ro.
Et aduersus quẽ athenis in ciuitate fracta macedonũ armis cernentem
tũ maxĩe prope fumãtes thebar ruinas concionari libere ausi sũt hoĩes
id quod ex monumẽtis orõnum patet aduersus eũ. Nemo ex tor procerib
romanis uocẽ liberã missurus fuerit. Quãtalib& magnitudo hoĩs cõcipiat᷑
aĩo unius tñ magnitudo hõis erit. collecta paulo plus decẽ annoꝵ fe
uictus sit: Alexandro nullius pugnae nõ scđa fortuna fuerit nõ intelligũt
se hoĩs unius res gestas & eius iuuenis: cũ ppli iam octingẽtesimũ bellãtis
annũ reb conferre. Miremur si cũ ex hac ꝑte saetula plura numerẽtur
qͣ ex illa anni: plus intam longo spatio ꝗͣ in aetate.xiii. annoꝵ fortuna

Expanded text:
gloriae fauent dictitare solent, ne maiestatem nominis Alexandri, quem ne gloriae fauent dictitare solent, ne maiestatem nominis Alexandri, quem ne fama quidem illis notum arbitror fuisse, sustinere non potuerit populus Romanus; et aduersus quem Athenis, in ciuitate fracta Macedonum armis, cernente tum maxime prope fumantes Thebarum ruinas, contionari libere ausi sunt homines, id quod ex monumentis orationum patet, aduersus eum nemo ex tot proceribus Romanis uocem liberam missurus fuerit. quantalibet magnitudo hominis concipiatur animo; unius tamen ea magnitudo hominis erit collecta paulo plus decem annorum fuictus sit, Alexandro nullius pugnae non secunda fortuna fuerit, non intellegunt se hominis res gestas, et eius iuuenis, cum populi iam octingentesimum bellantis annum rebus conferre. miremur si, cum ex hac parte saecula plura numerentur quam ex illa anni, plus in tam longo spatio quam in aetate tredecim annorum fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
domesticae cladis: ubi auũculus eius nuꝑ epirrhi rex alexander ab¬¬
sũptus erat. Et loꝗmur de alexandro non dũ merso scđ̃is rebus: quar:
nemo intollerantior fuit.Qui si ex hĩtu noue fortun&e: nouiq ut ita di¬
cam ingenii: quod sibi uictor induerat spectetur: dario magis similis ꝗͣ
alex andro: in italiã ueniss&: & exertitũ Macedoniae oblitũ degenerã¬¬
tem iã in persarz mores adduxiss&. Referre in tanto rege piget superbã
mutationẽ uestis. & desideratas humi iacentiũ adulationes &iã uictis
macedonib graues nedũ uictorib: & fceda supplitia. & inter uinum &
epulas caedes amicoꝵ & uanitatẽ ementienda&e stirpis. Quid si uini amor
in dies fier& acrior. Quid si trux ac praestruida ira: Nȩc quicꝗͣ dubius
inter scriptores refero. Nulla ne haec damna imꝑatoriis uirtutib: id uõ
ꝑiculũ quod leuissimi ex graetis: qui parthoꝵ quoq contra nom̃ romanũ

Expanded text:
domesticae cladis, ubi auunculus eius nuper, Epiri rex Alexander, abdomesticae cladis, ubi auunculus eius nuper, Epiri rex Alexander, absumptus erat. et loquimur de Alexandro nondum merso secundis rebus, quarum nemo intolerantior fuit. qui si ex habitu nouae fortunae nouique, ut ita dicam, ingenii quod sibi uictor induerat spectetur, Dareo magis similis quam Alexandro in Italiam uenisset et exercitum Macedoniae oblitum degenerantemque iam in Persarum mores adduxisset. referre in tanto rege piget superbam mutationem uestis et desideratas humi iacentium adulationes, etiam uictis Macedonibus graues nedum uictoribus, et foeda supplicia et inter uinum et epulas caedes amicorum et uanitatem ementiendae stirpis. quid si uini amor in dies fieret acrior? quid si trux ac praeferuida ira?—nec quicquam dubium inter scriptores refero—nullane haec damna imperatoriis uirtutibus ducimus? id uero periculum erat, quod leuissimi ex Graecis qui Parthorum quoque contra nomen Romanum