comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
partibꝰ dixisse.⁊ hꝰ uoluminis magnitudo lon
giꝰ ꝓcessit. que secunt᷑ deinceps in scdo di
POTONI ate quondam cũ
florerent omnib copiis ⁊ in
italia cũ in pͥmis beati num̾a¬
rentur. templũ iunonis quod
religiosissime colebant eg̾̃giis picturis lo¬
cupletare uoluert̃. Itaq eradeuntẽ ⁊aixĩ
magno p̾cio conouctũ adhibuert̃.is ⁊ cet̾a ᷤᷤ¬
Qpłes tabłas pinx̃. quar̃ ñ nulla pars usq
ao nrãm memoriam ꝓpt̃ fani religionẽ remã¬
sit. Et ũ excellentem muliebris forme pul
qui eum muliebri in corꝑe pingñdo płim
aliis p̃stare sepe accepissent. libñt᷑ audiert̃
putauert̃ enim si qͦ in gñe plim̃ poss: in ea¬
płim̃ elaborass eg̃gium sͥ opꝰ illo in fano reli-¬
ctur̃. Neq tum eos illa opinio fefellit. nam
reuxiᷤᷤ ilico quesiuit ab eis quas nam uirgiẽs
formosaᷤ hr̃ent. Illi aut̃ hoiẽm statĩ dedu¬

Expanded text:
partibus diximus et huius voluminis magnitudo lon- gius processit, quae sequuntur deinceps, in secundo rotoniatae quondam, cum florerent omnibus copiis et in Italia cum primis beati numerarentur, templum Iunonis, quod religiosissime colebant, egregiis picturis locupletare voluerunt. itaque Heracleoten Zeuxin, magno pretio conductum adhibuerunt. is et ceteras conplures tabulas pinxit, quarum nonnulla pars us- que ad nostram memoriam propter fani religionem remansit, et, ut excellentem muliebris formae pulqui eum mu- liebri in corpore pingendo plurimum aliis praestare saepe accepissent, libenter audierunt. putaverunt enim, si, quo in genere plurimum posset, in epere elaborasset, egregium sibi opus illo in fano relicturum. neque tum eos illa opinio fefellit. nam Zeuxis ilico quaesivit ab iis, quasnam virgines formosas haberent. illi autem statim
Abbreviated transcription (Latin):
abhis qui audiunt ut ad suas res nr̃as in iuriaᷤ
referant. si ad pueros ꝑtinebit. de lib̾is suis co¬
gitent. si ad mulierẽ de uxoribꝰ. si ad senes: de pa¬
tribꝰ aut parentibꝰ. ¶ Quintꝰ decimꝰ locꝰ ẽ. ꝑ qͣm¬
dm̃s inimicis qͦ ⁊ hostibꝰ ea que nob̾ accið̾int
indigna udi sołe. ⁊ indignõ quid̾ hiᷤ fere de
iocis gͣuissime sumeto&:
ON questionis autẽ hꝰ mõi de rebus par¬
tes petere oꝑtebit. Conquestio ẽ orõ
animum auditoris mitẽ. ⁊ misericordẽ confic̾e
oꝑtꝰ. quo faciliꝰ conquestiõe ꝯmou̾i possit. Id
locis communibꝰ effic̾e oꝑtebit ꝑ quos fortune
uis in om̃s ⁊ hominũ infirmitas ostendr̃. Qͣrõe

Expanded text:
ab iis, qui audiunt, ut ad suas res nostras iniurias referant; si ad pueros pertinebit, de liberis suis cogitent; si ad mulieres, de uxoribus; si ad senes, de patribus aut parentibus. quintus decimus locus est, nimicis quoque et hostibus ea, quae nobis acciderint, indigna videri solere. Et indignatio quidem his fere de locis gravissime sumetur. onquestionis autem huiusmodi de rebus partes petere oportebit. Conquestio est oratanimum auditoris mitem et misericordem conficere oportet, quo facilius conque- stione commoveri possit. id locis communibus efficere oportebit, per quos fortunae vis in omnes et hominum infirmitas ostenditur; qua o
Abbreviated transcription (Latin):
multoᷤᷤ emuloꝰ eiꝰd̃ audacie fut᷑os ex qͦ qͥd
mali sit euentur̃ demonstbimꝰ. ¶ Qrtꝰ locꝰ
ẽꝑ quem demonstmꝰ multo alacre expectare
ꝙ tali dere quid liceat intellig̾e possint.¬
¶ Quint̾ loc̾ ẽ ꝑ quẽ ostendimꝰ cet̾as res pꝑam
ꝯstitutaᷤ intellecta u̾itate c̃mutata corrigi poꝰ¬
se hanc eẽ rem que si sit semel iudicata neq¬
Sertꝰ loc̾ ẽ ꝑ qͣm ꝯsulto ⁊ de industria fcm de¬
monstͣtur. ⁊ illud adiungr̃ uoluntario male
gnam̾ quod tetr crudele. nephariũ. tirannic̃.
fem eẽ dicamꝰ ꝑ uĩ manũ opulentã. Quere a
legibꝰ ⁊ ab eqͣli uire remotissima sit s Octauus
eẽ. ne ab audacissimiꝰ quidđ hominibꝰ id male¬
ficũ Ae qͦ agr̃ aq id a feris qͦ hominibꝰ : bar
bari gn̾tib ⁊ ĩmanibꝰ bestũs eẽ remot. ħ ert

Expanded text:
futuros; ex quo, quid mali sit eventurum, demonstrabimus. quartus locus per quem demonstramus multos alacres exspectare, t, sibi quo- que tali de re quid liceat, intellegere possint. quintus locus est, per quem ostendimus ceteras res perperam constitutas intellecta veritate commutatas corrigi posseper quem consulto et de industria factum demonstratur et illud adiungitur, vo- luntario malef crudele, nefarium, tyrannicum factum esse dicamus per vim manum opulentiam; quae res ab legibus et ab aequabili iure remotissima sit. octavus lque factitatum esse ne ab audacissimis quidem hominibus id maleficium, de quo agatur; atque id a feris quoque hominibus et a bar- baris gentibus et inmani
Abbreviated transcription (Latin):
capienda e̾. Cã distribuit᷑ inimpulsioẽm.
in rõcinatioẽm. Impulsio ẽ qͦ sine cogitõe
ꝑ qͣndam affectioẽm animi fac̾e aliquid hor¬
tatur. ut amor. irac̾dia. egritudo. uolen¬
tia. ⁊ omino omĩa in quibꝰ aĩmꝰ ita uidt᷑ af¬
fectus fuisse ut rem ꝑspicere consilio ⁊ cura
ñ pogͥerit ⁊ id quod fec̾it impetu quodã aĩmi
potius ꝗͣ cogitatiõe fec̾it. Rõcinatio ẽ diligñs
si deniq ũ om̃ia gn̾atĩ amplectamur alicꝰ
retinendi. augendi. adipiscendi ue c̃modi au
ctͣ reiciendi. diminuendi. deuitandiue in c̃¬

Expanded text:
est. Causa tribuitur in inpulsionem et in ratiocinationem. inpulsio est, quae sine cogitatione per quandam affec- tionem animi facere aliquid hortatur, ut amor, iracun- dia, aegritudo, vinolentia et omnino omnia, in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit et id, quod fecit, impetu quodam animi potius quam cogitatione fecerit. ratiocinatio ese, denique, ut omnia generatim amplectamur, alicujus retinendi, augendi, adipiscendive commodi; aut contra rejiciendi, diminuendi, devitandive inc
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ delib̾ent bellũ g̾ant an ñ. pacẽ laudꝰ oĩno
ñ illd  bellũ inutile eẽ demonstr. Aũ si rõ alicꝰ
rei reddet̾ falsa ħ m̃. Pecunia boñ ẽ: ꝓpt᷑ ea¬
quod ea maxime uitã beatam efficiat. Aũ
le ⁊ cõucibile. Nam ego amic̃ hodie meum
ñ castigabo ꝓ c̃m̾ita noxa aũ ead̃ ħ mͦ. maxi¬

Expanded text:
 pacem laudet omnino, non illud bellum inutile esse demonstret; aut si ratio alicuius rei reddetur falsa, hoc modo: pecunia bonum est, proptereaquod ea maxime vitam beatam efficiat; aut le Et conducibile; nam ego amicum hodie meum Concastigabo pro commerita noxia; aut eadem, hoc mo
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ ꝑ quẽ ñ nr̃as s eoꝵ qui cari nob̃ debñt eẽ
fortunas conq̃ri nos demonstramꝰ. Sextꝰ decimꝰ
ꝑ quem aĩum nrm in alios misericordẽ ẽẽ ostñ¬
dimꝰ. ⁊ cũ amplũ ⁊ excelsum ⁊ patientem in c̃¬
modor᷑ eẽ. ⁊ fucurũ eẽ siquid accidit demõ¬
stͣmꝰ. Nam sepe uirtꝰ ⁊ magnificñtia in quo gͣ¬
uitaᷤ ⁊ autoritas ẽ pł ꝓficit ad miãm c̾mouen¬

Expanded text:
m non nostras, sed eorum, qui cari nobis debent esse, fortunas conqueri nos demonstra- mus. sextus decimus, per quem animum nostrum in alios misericordem esse ostendimus et tamen amplum et excelsum et patientem incommodorum esse et fu- turum esse, si quid acciderit, demonstramus. nam saepe virtus et magnificentia, in quo gravitas et auctoritas est, plus proficit ad miserico
Abbreviated transcription (Latin):
mamicd in eoᷤ in quibꝰ c̃uitã eg̃is. in eoꝰ ap̃
quo educatꝰ sis. in edꝰ a quibꝰ erudit᷑. in mor¬
daros nobile̾ ⁊ honore uios. in eosquineq
lede alcm̃. nec se defende potuert. ut in
p̃ueros. sene̾. muliereᷤ. quibꝰ ex om̃ibꝰ acrit᷑. exci¬
tata indignõ. summũ in eũ qui uiolarit hoꝵ
aliquid odiũ c̃mou̾e pot̾it. ¶ Nonꝰ locꝰ ẽ ꝑ q̃m
ꝑatur. ⁊ ita ꝑ contemptionẽ qͣnto atrociꝰ ⁊ indi¬
ẽ ꝑ quẽ omĩa que in negotio gendo acta sunt:
queq pꝰ negociũ secuta sunt. cũ uniꝰcͦq indig¬

Expanded text:
amicos, in eos, quibuscum vitam egeris, in eos, apud quos educatus sis, in eos, ab quibus eruditus, in morho- mines claros, nobiles et honore usos, in eos, qui neque laedere alium nec se defendere potuerunt, ut in pueros, senes, mulieres; quibus ex omnibus acriter excitata in- dignatio summum in eum, qui violarit horum aliquid, odium commovere poterit. nonus locus est, per quem tionem, quanto atrocius et indiest, per quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque post negotium consecuta sunt, cum unius cui
Abbreviated transcription (Latin):
C
gnatioẽm. c̃questioẽm. Enum̾acio ẽ
ꝑ quam res disꝑse ⁊ diffuse dicte: uñ in loc̃
ab om̃ibꝰ artificio qͦdam tctari intelligetur.
Sinuarie fiet: ⁊ hãc suspitioẽm ⁊ sacietatẽ
uitare pot̃. Qr̃ tũ oꝑtebit ita fac̾e ũ pleri¬
q faciunt ꝑꝑ faci tatẽ singillatĩ unã ꝗͣq
rem attinge ⁊ ita om̃s tͣnsire br̃ argtoes. tũ¬

Expanded text:
c gnationem, conquestionem. Enumeratio est, per quam res disperse et diffuse dictae unum in locum ab omnibus artificio quo- dam tractari intellegetur; sin varie fiet, et hanc suspi- cionem et satietatem vitare poterit. quare tum oporte- bit ita facere, ut plerique faciunt propter facilitatem, singillatim unam quamque rem adtingere et ita omnes transire brevit
Abbreviated transcription (Latin):
isse ħ mag̃ ꝯsentaneũ ꝗͣ qđid ꝑꝑ alt̾iu s culpã
ñ fecit. Si aut̃ ñ in hoĩem c̾tum. s in rẽ aliꝗͣ
cã dimouebit᷑. ũ in hac ead̾ re siquestor mor¬
tuus ẽẽt. ⁊ iccirco legatis pecunia data ẽẽt
accusatioẽ altius ⁊culpe dep ulsione dẽpta
aut̃ certissime accusatoris. fcĩ indignõ. Defñ¬
soris: cum inalio sit culpa aũ in ip̃o nͭ sit: sup¬
plicio se affici nũ oꝑt̾e. Ip̃ius aut̃ rei fit remõ
sit delictum sͥ attͥbui oꝑt̾e. Id gñs cãe ẽ hmĩ¬

Expanded text:
culpam non fecerit. si autem non in hominem certum, sed in rem aliquam causa demovebitur, ut in hac eadem re, si quaestor mortuus esset et idcirco legatis pe- cunia data non esset, accusatione alterius et culpae depulsione dempta amen certissi- me: accusatoris, facti indignatio; defensoris, cum in alio culpa sit, aut in ipso non sit, supplicio se affici non oportere. Ipsius autem rei fit remotio, sit delictum, sibi adtribui oportere. id causae
Abbreviated transcription (Latin):
ob id fieri ħ ꝯuenir. Extrema ẽ ũ in ꝯꝑatiõe
assumptio iudicõnis ⁊ de ea ꝑ amplificonem
ex delib̾ationis p̾ceptiᷤᷤ dictio. Defensor aut̃ qͦ ꝑ
alias ꝯstitõnes inducentur ex his locis qui tͣ¬
diti sunt infirmabit. Ipãm aut̃ rełonem ꝯꝓ
culpã. ⁊ audaciã. ⁊ qͣm maxiẽ ꝑ indignõnẽ
si res fer iuncta ꝯqõe añ ocłos ponendo.¬
rendo. Deiñ oꝑtebit eos locoᷤᷤ qui ita ert̃ ab
accusatore tͣctati ut refelli ⁊ in ꝯtͣriam par¬
tem ꝯu̾ti possint. quo in gn̾e sunt .iii. extre¬
mi ꝯtrariis rõnib infirmare. Illa aut̃ ac̾rima
accusatoꝵ criminatio ꝑ quã ꝑturbatiõẽ fore
om̃iũ iudicioꝵ. demonstrãt. si de indemnato su¬
plicioͣ sum̃di potestas data sit alleuiabr̃. Pri-¬
mũ si eiꝰmõi demonstbr iniuria uͭ ñ mͦ uirs
bono. uerꝰ omĩno homini lib̾o uideat᷑ ñ fu¬
isse tołanda. Dem̃ ita ꝑspicua uͭ ne ab ip̃o ꝗͥ
qui feciss indubium uocarctur. Dem̃ eiusmĩ

Expanded text:
oc fieri con- venerit. extrema est, ut in comparatione, assumptio iudicationis et de ea per amplificationem ex delibera- tionis praeceptis dictio. Defensor autem, quae per alias constitutiones indu- centur, ex iis locis, qui traditi sunt, infirmabit; ipsam autem relationemculpam et audaciam et quam maxime per indignationem, si res feret, iuncta con- rendo. deinde oportebit eos locos, qui ita erunt ab accusatore trac- tati, ut refelli et contrariam in partem converti pos- sint, quo in genere sunt tres extremi, contrariis ratio- nibus infirmare. illa autem acerrima accusatorum criminatio, per quam perturbationem fore omnium iu- diciorum demonstrant, si de indamnato supplicii su- mendi potestas data sit, levabitur, primum si eius- modi demonstrabitur iniuria, ut non modo viro bono, verum omnino homini libero videatur non fuisse tole- randa; deinde ita perspicua, ut ne ab ipso quidem, qui fecisset, in dubium vocaretur; d
Abbreviated transcription (Latin):
dꝰ ut satis honestum fedus feriretur. Infir¬
simo fede. summe religionis dedite ꝯuenit
Iudicõ ẽ cum is qui potestatiᷤᷤ nicħ hũerit iꝰsu
imꝑatoris in fed̃e ⁊ in tanta religione int¬
se reus ontiussefae io qdfierl dieat accusator oportiusse¬
se reus oꝑtuisse: s alicui rei aut homini ca
nõ accusare altm̃ nec culpam in altm̃ tͣnsfer¬
re deb. s demonstrare eam rem nich ad se nec
ad potestatẽ. nec ad offm̃ suũ ꝑtinuisse. aũ ꝑti¬
n̾e. Atq in ħ gñe ħ accidit noui quod accusa¬
tori quoq sepe ex remotiõe criminationẽ ꝯfic̃
ut siquis eũ accus qui c̃p̃tor ẽẽt in expediti¬
õe ad arma płm uocarit cũ ꝯsuleᷤᷤ ad eẽnt. Nã
ũ in sr̃ĩore exemplo reꝰ ab offõ suo ⁊ apotesta¬
te fcm̃ dimouebat. sic in h eius offõ ac potesta¬
te qui accusatur. ip̃e accusator fc̃m remouẽ¬
do. hac ip̃a rõe affirmat accusatioem. In hac
ab utroq ex om̃ib partibꝰ honestatiᷤᷤ :ex om̃ib

Expanded text:
t, ut satis honestum foedus feriretur. Infirsime foedere, summae religionis dedi te convenit. Judicatio est: Cum is qui potestatis nihil habuerit, jussu imperatoris in foedere et in tanta religione interse reus, oportuisse facere id quod fieri dicat accusator oportuisse; sed alicui rei aut homini eaccusare alterum nec culpam in alium transferre debet, sed demonstrare eam rem nihil ad se nec ad potestatem neque ad officium suum per- tinuisse aut pertinere. atque in hoc genere hoc ac- cidit novi, quod accusator quoque saepe ex remo- tione criminationem conficit, ut si quis eum accuset, qui, cum praetor esset, in expeditionem ad arma populum vocarit, cum consules essent. nam ut in su- periore exemplo reus ab suo officio et a potestate factum demovebat, sic in hoc ab eius officio ac po- testate, qui accusatur, ipse accusator factum remo- vendo hac ipsa ratione confirmat accusationem. in hac ab utroque ex omnibus partibus honestatis et ex om- nibus
Abbreviated transcription (Latin):
stores sumpt̾ quẽ oꝑtebat dari: ñ dedert̃. lega¬
ti ꝓfecti non sunt. Accusant᷑. In tñtio ẽ ꝓficis
cioꝑtuit. Depulsioͤ ñ oꝑtuit. Qõ ẽ. oꝑtuerit¬
ne: Rõẽ. Sumptꝰ it quide publico dari so¬
in is aquestore ñ ẽ datꝰ. Infirm̃o ẽ. uostm̃ quod¬
Iudicõ ẽ. Eum his qui legati erãt sumptus qͥ
debebatur de publico non oaret᷑ oꝑtuerit ne
in pleraq ⁊ ex cõꝑatione ⁊ ex rełone cͥminis
in hanc quoq cãm ꝯuenire potert̃. Accusa¬
tor autem illum cuiꝰ culpa io fcm ẽẽ diez.
Primũ defend sipot̾it sinminꝰ pot̾it: negabre
ħ iudiciũ ad illiꝰ. s ad hꝰ quẽ accus ip̃e culpã¬
si ille peccass hc̃ oꝑtuisse peccare. Deĩ si ille
deliq̃rit seꝑatim illum sic̃ hc̃ accusam oꝑt̾e
⁊ ñ cum huiꝰ defensioẽ ꝯungi illiꝰ accusatio¬
nẽ. Defensor aut̃ cum ⁊ cet̾a si qͣ ex aliis incidẽtit¬

Expanded text:
stores sumptum quem oportebat dari, non dederant; legastores sumptum quem oportebat dari, non dederant; legati profecti non sunt. Accusantur. Intentio: Proficisci oportuit. Depulsio: Non oportuit. Quaestio: Oportueritne? Ratio est: Sumptus enim, qui de publico dari solet, his a quaestore non est datus. Infirmatio: Vos iudi- catio est: cum iis, qui legati erant, sumptus, qui de- bebatur de publico, non daretur, oportueritne einde pleraque et ex comparatione et ex relatione criminis in hanc quoque causam convenire poterunt. Accusator autem illum, cuius culpa id factum reus dicet, primum defendet, si poterit; sin minus poterit, negabit ad hoc iudicium illiussi ille peccasset, hunc oportuisse peccare; deinde, si ille deliquerit, separatim illum sicut hunc accusari oportere et non cum huius defensione coniungi illius accusationem. Defensor autem cum cet
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ in iudiciũ illã rem ꝑuenire. qͣm eo mͦ atq
ab eo uindicari quomͦ. ⁊ab qͦ sit uindicata.
Pea sic rem fuisse aꝑtã. ũ iudiciũ de ea re
spicuas res eẽ ut de his ñ mͦ ñ necẽe sit s nͨ u¬
tile quid quin mox iudicium fiat expectare
bocꝰ communis ẽ accusatoris in eum quic̃ id
quod arguit᷑ negare ñ possit. tm̃ aliquio spei
Sex iudicioꝵ ꝑturbatiõe ꝯpar Atq h utili¬
tatis iudicioꝵ demonstͣtio ⁊ de eo ꝯq̃o qui
supplicium ded̾it indemnatꝰ in eiꝰ aut̃ qui
sumpserit audaciã ⁊ crudelitatẽ indignõ ẽ.
Ab defensore: in eius q̃m ultꝰ sit audaciam sui ꝯ¬
sit. aũ ex iniuria. aũ ex scełe alicꝰ nisi tanta⁊
tam ꝑspicua audacia ab eo ad cuiꝰ famam. aut
ab adu̾sario infertur in aliũ aũ in aliud di
mouet᷑. id fit biꝑtito. Nam t̃ cã. tũ res ip̃a re¬
mouet᷑. Caẽ remotioĩs ħ nob̾ exemplo sit. Ro
dii quosdã legatos misert̃ athenas. legatis q̃¬

Expanded text:
stum in iudicium illam rem pervenire, quam eo modo atque ab eo vindicari, quo modo et ab quo sit vindicata; postea sic rem fuisse apertam, ut iudicium de ea re spicuas res esse, ut de his non modo non necesse sit, sed ne utile quidem, quam mox iu- dicium fiat, exspectare. Locus communis accusatoris in eum, qui, cum id, quod arguitur, negare non possit, tamen aliex iudiciorum perturbatione. atque hic utilitatis iudiciorum demonstratio et de eo conquestio, qui supplicium dederit indamnatus; in eius autem, qui sumpserit, audaciam et crudelitatem indignatio. ab defensore, in eius, quem ultus sit, audaciam cum sit aut ex iniuria aut scelere alicuius, nisi tanta et tam perspicua audacia ab eo, ad cuius famam aut ab adversario infertur, in alium aut in aliud de- movetur. id fit bipertito; nam tum causa, tum res ipsa removetur. causae remotioni hoc nodii quosdam legarunt Athenas. Legatis quae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuisse aũ ñ debuisse id facere quod accu¬
sator dicat oꝑtuisse quod ñ potuerit exuti¬
litatis partib in quib ẽ necessitudinis uisim¬
plicita. monstrabit. Quod ñ debuerit ex ho¬
nestate ꝯsidabr̃. De utroq distinctiꝰ in delib̾a¬
to gnẽ dicetur. Dem̃ omnia fcã ẽẽ ab reo q̃
in ipĩus fuerint potestate. Quod minꝰ qͣ ꝯ
uen̾it fcm sit. culpa id alt̾ius accidisse. Deiñ¬
in alt̾ius culpa exponenda. demonstrandumẽ
qͣntum uoluntatis ⁊ studii fuerit in ip̃o zid
signis ꝯfirmandii huiꝰmoi. Ex cet̾a diligñtia
ex añfcĩs. aũidictis. atq ħ ip̃i utile fuisse fa

Expanded text:
non potuisse aut non debuisse id facere, quod accusator dicat oportuisse; quid potuerit, ex utilitatis partibus, in quibus est necessitudinis vis implicata, demonstrabit quid debuerit, ex honestate considera- bitur. de utroque distinctius in deliberativo genere dicetur. deinde omnia facta esse ab reo, quae in ipsius fuerint potestate; quod minus, quam convenerit, fac- tum sit, culpa id alterius accidisse. deinde alterius culpa exponenda demonstrandum est, quantum volun- tatis et studii fuerit in ipso, et id signis confirman- dum huiusmodi: ex cetera diligentia, ex ante factis aut dictis; atque hoc ipsi uti
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃i pꝰea impudñtiam demonstre eor̃ quinc̃
eum ap̃ uidicem accusent qm sñ iudicib
ip̃i ꝯdemnarint ⁊ de eo iudiciũ faciant de
quo iam ip̃i supplicium sumpserint pꝰ ea
ꝑ turbõnem iudicii futurã dicemꝰ ⁊ uidiceᷤᷤ
longiꝰ qͣm potestatẽ han̾t ꝓgssuroᷤᷤ. si simł
⁊ de eo ⁊ de reo qm̃ reꝰ arguit iudicarint. De
qͣtur. Ac si ip̃e id facere qui nc̃ accusat uo¬
luiss ne b quid̃ ip̃o quicꝗͣ. opꝰ fuisse iudi¬
cio. si uͦ cetĩ qͦ idem faciant. ut sine iudi
dicium nullũ futur̃. P ea de monstrabr̃ nec
si iudicioꝰ illa damnata eẽt in ꝗͣ id cͥm̃ ab rro
ꝯferatur potuisse hc̃ ip̃m de illa suplici
quidꝰ penas sum̃e pͥotuiss ip̃m de ea sum¬
psisse suppliciũ que necadducta quidẽ
in iudicium sit. Dei pꝰtulabit u̾ legẽ qͣ
lege fec̾it ꝓferat. Deiñ q̃mad mod̾ in ꝯꝑa¬

Expanded text:
re; postea inpuden- tiam demonstrare eorum, qui eum nunc apud iudices accusent, quem sine iudicibus ipsi condemnarint, et de eo iudicium faciant, de quo iam ipsi supplicium sump- serint; postea perturbationem iudicii futuram dice- mus et iudices longius, quam potestatem habeant, progressuros, si simul et de reo et de eo, quem reus arguat, iudicarint; deiquatur; ac si idem facere ipse, qui nunc accusat, voluisset, ne hoc quidem ipso quici dicium nullum futurum. postea demonstrabitur, ne si iudicio quidem illa damnata esset, in quam id crimen ab reo conferatur, potuisse hunc ipsum de illa suppliciquidem poenas sumere ipse potuisset, de ea supplicium sumpsisse, quae ne adducta quidem sit in iudicium. deinde postu- labit, ut legem, qua lege fecerit, proferat. deinde quem- admodum in
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ indig ingenii. Nec ħ mag̾ aũ minꝰ
in hacre qͣ in cet̾is artib fit ũt ingenio.
doctͥna. p̃cẽptiõe natura nitescat. Qr̃ ⁊ilł
ingenio suo nr̃i ñ indigent tñ ita cã daret᷑
qr̃ his qui minꝰ ingenu hñt adium̃to ueli¬
mꝰ ẽẽ. Hc̃ de artificĩosa memoria loq̃m᷑. ꝯ¬
stat gͥ artificiosa memoria lociꝰ ⁊ imaginibꝰ

Expanded text:
tur, indiget ingenii. Nec hoc magis aut minus in hac re, quam in ceteris artibus fit, ut ingenio doctrina, praeceptione natura nitescat. Quare et ingenio, nostri non indigerent, tamen iusta causa daretur, quare iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nunc de artificiosa memoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis et imaginibus.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rõ p̃ceptiõĩs.S qr in cet̾is reb ingenĩ
bonitaᷤ imitat᷑ sepe doctͥnã ars porro na¬
ture ꝯm̃a ꝯfirmat ⁊ auget ita sit in hac
ẽ egg̃ia simił sit huic artificiose. Porto ħ
artificiosa nat᷑e ꝯmͦa retin⁊ ⁊ amplificat

Expanded text:
raeceptionis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae commoda confirmat et auget, item fit in hac est egregia, similis sit huic artificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda retineat et amplificet
Abbreviated transcription (Latin):
cert̃. posst̃ ea que didicer̃ in locis costoca¬
re ⁊ ex his memorit᷑ ꝓñtiare. Nam loci c̾e
ordinis impediam᷑ qͦ seciꝰ qͦtoloco libebit ł a¬
suꝑiore ł ab inferiore parte imagiẽs seqͥ ut
ea q̃ mandata locis ert̃ uid̾e ⁊ ꝑ̃ferre pos¬
simꝰ. Ham ũ in ordĩe stanteᷤ notoᷤ ꝗ̃ płesui¬
d̾imꝰ nicħ nr̃a int̾sit utr̃ a sumo. an abi¬
mo. an medio noĩa eor dre incipiamꝰ. It̃
in lociᷤ ex ordĩe collocatis eueni ũ inꝗͣ li¬
bebit partẽ. qͦqͦ loco libebit imaginib ꝯ¬
moniti dr̃e possimꝰ idꝙ lociᷤᷤ mandauimꝰ¬
Qrͣ plac⁊ ⁊ ex ordĩe locoᷤ cõmꝑare ⁊ locoᷤᷤ quoᷤᷤ
sumpserimꝰ eg̃gie ꝯmeditari oꝑtebit ut ꝑ¬
petuo nob̾ here possit̃. Nã unagiẽs sic̃ li¬
t̾e delentur uͥ nicħ utim᷑ loci tãquã ca re¬
man̾e debẽt. Et ne forte in nuo locor falli

Expanded text:
cerunt, possunt ea que didicerunt in locis collocare et hos memoriter pronunciare. Nam loci cere ordinis impediamur quo serisuperiore vel ab inferiore parte imagines sequi et ea, quae mandata locis erunt, edere possimus: nam ut, si in ordine stantes notos quil nostra intersit, utrum ab summo an ab imo an ab medio nomina eorum dicere incipiamus, item in locis ex ordine conlocatis eveniet, ut in quamlibebit partem quoque loco lubebit imaginibus commoniti dicere possimus id, quod locis mandacos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possint: nam imagines, sicuti litterae delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere debent. Et, ne forte in numero locorum falli
Abbreviated transcription (Latin):
It̃ ꝯmiꝰ: inderelicta ꝗͣ in celebri regiõe locoᷤᷤ
s̾uat integͣs simłacroꝵ figas. Pret̾ea dissi¬
mili forma atq nat᷑a locĩ ꝯꝑandi sunt ũ
distincte int̾lucere possint. Nã si qͥ młta int̾¬
colũnia sũpserit ꝯturhabr̃ similitudie lo¬

Expanded text:
t in derelicta, quam in celebri regione locos conseruat integras simulacrorum figuras. Quinto, dissimili forma atque natura loci comparandi sunt, ut distincte interlucere possint. Nam siquis multa intercollumpnia sumpserit
Abbreviated transcription (Latin):
Sin utemͣ amplificõe ꝑ ꝯqõẽ femineo plan¬
gore ⁊ captã ictu ñ nunꝗͣ sedato ⁊ ꝯtati gemi¬
stu. mesto ⁊ tͥbato uultu uti oꝑtebit. Nõn
sũ nesciꝰ qͣnt̃ susceꝑĩ negocii qui motꝰ cor¬
ꝑis expͥm̾e nũb̾ ⁊ imitari scͥptura conatꝰ
sim uoces u̾ũ ne ħ ꝯfisus sum posse fieri

Expanded text:
Sin utemur amplificationeSin utemur amplificationegore et capitis ictu, nonnumquam sedato et constanti gestu, maesto et conturbato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
in uultu pudorẽ. ⁊ acͥmoniã ĩeẽ. in gestu
nec uenꝰtatẽ ꝯspiciẽdã. nec t̃pitudiẽm eẽ. ne
sermo cum dignitate stanteᷤ in uestigio leui
dext̾ẽ motu loqui oꝑtebit hilaritate. tͥsti¬
cia. medio cͥtate uultꝰ ad sermõis sentũtias
acc̃modata. Sin erit in demonstrõe sermo
paululũ corpꝰ ac̾uicibꝰ demittemꝰ. Nã ẽ ħ
a natã datũ ũ qͣm ꝓxime tũ uult̾ ad moue¬
amꝰ ad auditores. si qm rẽ doc̾e eos uehe¬
mt̾ instigare uelimꝰ. Sin erit in narrõe ser¬
mo id̾ motꝰ pot̾it idoneꝰ eẽ qui pauloañ de¬
monstbr̃ in dignitate. Sin inuocõe uulto
ełi. mobili uultu. acͥ aspectu utemͣ. Sin ꝯ¬
ñtio fi ꝑ distributionẽ porrectioẽ cełi
Srachii in ambłatiõe pedis dextͥ. rara sub¬
plausioe acͥ ⁊ defixo aspͥectu uti oꝑtebit.
Sin utemͣ amplificõe ꝑ cohortationẽ paulo
tardiore ⁊ ꝯsidatiore gestu ꝯueni uti. ł simi¬
liꝰ cet̾is rebꝰ atq in ꝯtentiõe ꝑ ꝯtinuatiõem

Expanded text:
in uultu pudore<m> et agrimoniam inesse, in gestu nec uenustatem inspiciendam nec turpitudinem inesse, ne sermo cum dignitate, stantes in uestigio leui dextre motu loqui oportebit, hilaritate, tristicia, mediocritate uultus ad sermonis sententias accomodata. – Si erit in demonstratione sermo, paululum corpus a ceruicibus dimittemus; nam hoc est t hoc datum, ut quam proxime tum vultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et vehementer instigare velimus. Sin erit in narratione sermo, idem motus poterit idoneus esse, qui paulo ante demonstrabatur in dignitate. Sin in iocatione, vultu celeri, mobili vultu, acri aspectu utemur. Sin contentio fiet per distributionem, porrectione perceleri brachii, inambulatione, pedis dexteri rara subplusione, acri et defixo aspectu uti oportet. Sin utemur amplificatione per cohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, similibus ceteris rebus atque in contentione per continuationem.
Abbreviated transcription (Latin):
aios uoce expͥmamꝰ. Sierit sermo in iocõne
leuit᷑ tremebunda uoce cũ parua significõe
risus sñ ulla suspitiõe nimie cachinnatio¬
nis leuit̾ oꝑtebit ab sermõe serio torq̃re ad
lib̾alẽ iocum uocẽ. Cũ aut̃ ꝯtende oꝑtebit

Expanded text:
amus. CAPUT 25 Sin erit sermo in iocatione, leviter tremibunda voce, cum parva significatione risus, sine ulla suspicione nimiae cachinnationis leniter oportebit ab sermone serio torquere verba ad liberalem iocum vocem. Cum autem contendere oportebit,
Abbreviated transcription (Latin):
Sepe rer̾ nat᷑e gr̃a qͣdã iure debet᷑ uelut ac¬
cidit in hac re. Nam q̃ dix̾imꝰ ad uocẽ ser¬
uandã ꝓdẽe ead̾ attinent ad suauitatem ꝑ-¬
sedata uox ĩ pͥncipio. Qͥd it insuauiꝰ ꝗͣ cla¬
mor in exordio cãe: Int̾ualla uocẽ ꝯfir¬
mãt ead sñtñtiã ꝯcinnioreᷤ diuiõe reddt̃
ꝯauditori spaciũ cogitandi reliqͥt. Cõsuat
uocẽ ꝯtinui clamori remissio : auditorẽ qͥd̃
uarieta maxie delectat. c̃ sermõe aĩm̃ eiꝰ re¬
tin: aũ ex suscitat clamore. Acuta exclamõ¬
fauce ⁊ uocẽ uulnat ead ledit auditorẽ. ht̃
i qͥddã illib̾ale ⁊ ad muliebrẽ potiꝰ uocifaci¬
oẽm q̃ ad uirilẽ oignitatẽ indicendo acc̾moda

Expanded text:
epe rerum naturae gratia quaedam iure debetur! Velut accidit in hac re. Nam quae dicimus ad vocem servandam prodesse, eadem adtinent ad suavitudinem prsedata vox in principio. Quid insuavius quam clamor in exordio causae? Intervalla vocem confirmant; eadem sententias concinniores divisione reddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. Conservat vocem continui clamoris remissio: et auditorem quidem varietas maxime delectat, cum sermone animum retinet aut exsuscitat clamore. Acuta exclamatio vocem volnerat; eadem laedit auditorem: habet enim quiddam inliberale et ad muliebrem potius vociferatio
Abbreviated transcription (Latin):
pe uti necẽẽ ÷ cũ ip̃a res artificiosam dispõe
artificiose c̃mutare cog̃. In ꝯfirmõe ⁊ ꝯfutoẽ
argões in primis ⁊ pꝰtremis collocare partibꝰ
cãe: Mlediocres ⁊ neq inutiles addicendũ ne¬
q necãs ad ꝓbandũ que si seꝑatim ac singłe
dicantur infirme sint cum cet̾is ꝯuincte fir¬
me ⁊ ꝓbabiles sint int̾poni ⁊ in medio colloca¬
ri oꝑtet. Nam ⁊ statim re narrata expectat
nuo firmã aliqͣm oꝑtꝰ inserere argõem ⁊ qñ¬

Expanded text:
pe uti necesse est, cum ipsa res artificiosam dispositionem artificiose commutare cogit. CAPUa res artificiosam dispositionem ationes in primis et in postremis causae partibus conlocare; mediocris et neque inutiles ad dicendum neque necessarias ad probandum, quae, si separatim ac singulae dicantur, infirmae sint, cum ceteris coniunctae firmae et probabiles fiunt, interponi in medio conlocari oportet. Nam et statim re narrata expectat nuo firmam aliquam oportet inferre argumen
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ in .iii. parteᷤ diuisa ẽ ⁊ hẽe parteᷤ ip̃e st̃
in octo parteᷤᷤ alia distribute. har̾ octo par¬
tiũ q̃ cuiꝰq idoneã ꝓñtiatio sit: demõstñd̃
uidr̃. ermo c̃ ÷ indignitate pleniꝰ faucibꝰ¬
ꝗͣ fedatissima ⁊ dep̃ssissima uoce uti ꝯue¬
cẽ paululũ attenuata c̾bris int̾ualłꝰ: di

Expanded text:
cis in tres partes divisa est, ‹et› eae partes ipsae sunt in octo partes alias distributae, harum octo partium, quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur. Sermo cum est in dignitate, plenis faucibquam sedatissima et depressissima uoce uti conuece paululum attenuata crebris interualli
Abbreviated transcription (Latin):
ri oꝑtebit. Nã si uehem̃t᷑ aureᷤ auditor̃ ob
multitudiẽ u̾boꝵ cõmode pot̾imꝰ pͥncipio
sr̃ sede ⁊ exordiri cãm. aũ a narrõe aũ ab aliqͣ
necẽe ÷ ad pͥncipii sentñtiã reu̾ti licebit. Si cã
nr̃a magnã difficultatẽ hr̃e uidebr̃ ũ nemo
equo aĩmo pͥncipium possit audire ab nar¬
rõe cũ inceꝑimꝰ ad pͥncipiũ sentñtiã reu̾tem̃
Si narro ÷ par ꝓbabił: exordiem ab aliqͣ firma

Expanded text:
ri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum multitudine verborum, commode poterimus principio supersedere, exordiri causam aut ‹a› narratione aut aliqua e est, ad principii sententiam reverti licebit. Si causa nostra magnam difficultatem videbitur habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narratio parum probabilis, exordiemur ab aliqua firma
Abbreviated transcription (Latin):
te cuimi fuerit qm admodũ hũerit in
aliud iꝰte. aliud fortit̾. aliud modeste
aliud prudent̃ fcm eẽ dicemꝰ. Si uitu¬
ꝑ abimus: aliud iuiꝰte. aliud imodeste
aliud ignaue. aliud stulte fc̃m eẽ dice¬
mꝰ. Espicuũ ÷ iã nimir̃ ex hac dispõe q̃¬
ad modum sit tͣctanda tͥꝑtita dui̾o lau¬
dis ⁊ uituꝑ atiõĩs. si illud ⁊ assũpserimꝰ
ñ necẽe ẽẽ nos om̃s partes has in laudẽ¬

Expanded text:
te cuiusmodi fuerit; quemadmodum habuerit in aliud iuste, aliud fortiter, aliud modeste, et aliud prudenter factum esse dicamus; si vituperabimus, ‹aliud iniuste,› aliud inmodeste, aliud ignave, aliud stulte factum praedicemus. Perspicuum est iam nimirum ex hac dispositione, quemadmodum sit tractanda tripertita divisio laudis et vituperationis, si illud etiam adsumpserimus, non necesse esse nos omnes
Abbreviated transcription (Latin):
que necõ ꝯsequatur. S si quid incicłit
cum aliquod fc̃m eiꝰ de quo loq̃mur
nob̾ narrandum sit cum laude au cũ
uituꝑatiõe. p̃ceptio narrandi de pͥmo
libro repetetur. Duuõe hac utemur
erit gesta ordiẽ dicemus ut quid ꝗͣq
tutȩ. cauteq eg̾it intelligatur. S: ex¬
pon̾e oꝑtebit animi uirtutes atq ui¬
tia. Dein ꝯmoda atq in cõmoda corꝑ
is aũ ex t̾uar᷑ rerͣ qͦmͦ ab aĩo tͣctata sit
demonstre. Ordiẽm hc̃ adhib̾e in de¬
monstnda uita debemꝰ. Ab ex t̾nis reb¬
genus in laude quib maiorib natꝰ sit. Si
bono gn̾e: parem aut excelsit ẽ fuisse. Si
humili gñe: ip̃m in suis ñ in maioꝵ uͥtuti¬
b hũisse p̃sidium. In uituꝑatiõe. sibono
ip̃is detͥm̃to fuisse. Educõ in laude bñ ⁊ ho¬
neste in bonis disciplinis ꝑ om̃e puericia e

Expanded text:
 consequatur; sed si qua inciderit, quom aliquod factum eius, de quo loquemur, nobis narrandum sit cum laude aut vituperatione, praeceptio narrandi de primo libro repetetur. Divisione hac utemur: erit gesta, ordine dicemus, ut, quid quamque tute cauteque egerit, intellegatur. Sed exponere oportebit animi virtutes aut vitia; deinde commoda aut incommoda ab animo tractata sunt, demonstrare. Ordinem hunc adhibere in demonstranda vita debemus: ab externis rebgenus: in laude, quibus maioribus natus sit; si bono genere, parem aut excelsiorem fuisse; si humili genere, ipsum in suis, non in maiorum virtutibus habuisse praesidium; in vituperatione, si bono ipsis detrimento fuisse. Educatio: in laude,  honeste in bonis disciplinis totius pueritiae
Abbreviated transcription (Latin):
in tuto collocarit. Ne dõs quidẽ eẽ au¬
xilio his qui se in ꝯsulto in ꝑicłm mit¬
nullo tp̃r relinq̃ndã s ł dolorẽ siis ci¬
meat᷑. ł mortẽ si ea formidat᷑: ded ecor
⁊ infamia leniorẽ eẽ. Consid̾are q̃ sit
ꝙ̃pitudo ꝯsecutã aũ ñ ĩmortalitatem¬
neq et̃nam incolumitatem ꝯsequi nec
eẽ exploratum illo uitato ꝑicło nullum
in aliud ꝑicłissuientur uirtute ł ultͣ ad
in ortem pficisci eẽ p̾clarum. fortitudi¬
ni fortunam qͦ eẽ adium̃to solere Cu
tute uiu̾e qui honeste uiuat. Non qui
in p̃sentia incolumis ⁊ eum qui tͣpit̾ ui¬
uat incolumem in ꝑpetuum eẽ ñ po̾se
Concłonib fere similib in his etiam in

Expanded text:
in tuto non conlocarit; ‹ne› deos quidem esse auin tuto non conlocarit; ‹ne› deos quidem esse auxilio is, qui se inconsulto in periculum mitnullo tempore relinquendam; vel dolorem, si is timeatur, vel mortem, si ea formidetur, deet infamia leviorem esse; considerare, quae sit turpitudo consequtura: at non inmortalitatemneque aeternam incolumitatem consequi, nec esse exploratum illo vitato periculo nullum in aliud periculum venturum; virtutei vel ultra mortem proficisci esse praeclarum; fortitudini fortunam quoque esse adiumento solere; eum tute vivere, qui honeste vivat, non, qui in praesentia incolumis, et eum, qui turpiter vivat, incolumem in perpetuum esse non posse. Conclusionibus fere similibus in his et in
Abbreviated transcription (Latin):
ab insinuatioẽ. ł hisdem rõib quibꝰ in
iudiciali cã. Si cuiꝰ rei natio incid eadẽ
monstͣcuros eẽ. Si altm̃ erimꝰ oemon¬
stͣturi: simplicit᷑ ꝙ dicturi sumꝰ ostnͣ¬
demus. Atsi nrãm roẽm tutam ẽẽ dice¬
mꝰ diuisiõe utem̃ in ium⁊ c̃siliũ. Hã
ꝙ indicendo rei dilucide magnificã¬
de cã dolum appellauimꝰ: id indicñdo
honestius consilium appellabimꝰ. Si
roẽm nr̃e sentñtie rectam ẽẽ dicemꝰ:
om̃s recti partes incident: qͣoriꝑtita di¬
uisioẽ utemur. Siñ incident: quot ert̃
dimꝰ ꝯfirmandis ꝯtͣriis ꝯfutandis. Ar¬
goĩs artificiose tͣctande rõ. de scdõ libꝰ
pecitur. S si accid̾it ut in ꝯsultõe alt̾i
ab cuta rõe altĩ ab honesta sentñtia
sit ut indelibatiõe eor̃ qui apenis cir¬
cũsessi delib̾ant qͥd agant: qui tutam
roẽm sequi suadebit. his locis utet᷑.
Nullam rẽ utiliorẽ ẽẽ incolumitate.
Uirtutib uti neminẽ posse. qui suaᷤtõ eᷤᷤ

Expanded text:
ab insinuatione vel isdem rationibus, quibus in iudicialei causa. Si cuius rei narratio incidet, eademonstraturos esse; si alterum ‹erimus demonstraturi, simpliciter› quid dicturi sumus, ostendemus. At si nostram rationem tutam esse dicemus, divisione utemur in vim et consilium. Nam quod in docendo rei dilucidae magnificandae causa dolum appellavimus, id in dicendo honestius consilium appellabimus. Si rationem nostrae sententiae rectam esse dicemus et omnes partes rectei incident, quadripertita divisione utemur: si non incident, quot eruntdimus, confirmandis, contrariis confutandis. Argumentationis artificiose tractandae ratio de secundo libro petetur. Sed si acciderit, ut in consultatione alteri ab tuta ratione, alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione eorum qui a Poeno circumsessi deliberant, quid agant, ‹qui› tutam rationem sequi suadebit, his locis utetur: nullam rem utiliorem esse incolumitate; virtutibus uti neminem posse, qui suas rationes
Abbreviated transcription (Latin):
ci oꝑtẽ antiquiorem mortẽ turpitudĩe
hr̃i nullo dolore cogi ut ab officio rece-¬
datur nulliꝰq rei u̾itate metuere ini-
colere cogit adire ꝑicłm ⁊ q̃mlib sus¬
ciꝑe laborem. Mlodestie partib utem̃
sinimias libidines honoris. pecunia.¬
q similium rer̃ uituꝑ abimꝰ. si unã qͣq
rem cto nature t̾mino diffiniemꝰ. si quo¬
ad cuiq satis sit ostendemꝰ ⁊ nimium ꝓ¬
gͣdi dissuad ebimꝰ ⁊ modũ unicuiq rei
ab his de hortabimur ut ħ attenuent᷑.
qui censeat a uirtute recedendum um
aut res ñ huimi dicatur eẽ ut urtutẽ¬
eptam.⁊ garrulam ⁊ odiosam scientiã
eẽ dicem᷑ qͣm ille modestiam dic eẽ ea
nos inertiam ⁊ dissolutam neglignitiã
eẽ dicemꝰ qͣm ille fortitudiẽm nõĩarit
eam nos gladiatoriã ⁊ inꝯsicłatam ap¬
pellabimus tem̾itatem. Laudabile:¬

Expanded text:
ci oportere; antiquiorem mortem turpitudine ci oportere; antiquiorem mortem turpitudine haberei; nullo dolore cogi, ut ab officio recedatur; nullius pro rei veritate metuere inimicolere cogit, adire periculum et quemlibet suscipere laborem. Modestiae partibus utemur, si nimias libidines honoris, pecuniae, similium rerum vituperabimus; si unam quamque rem certo naturae termino definiemus; si quoad cuique satis sit, ostendemus, nimium progredi dissuadebimus, modum uni cuique rei ab his dehortabimur, ut haec adtenuentur qui censeat a virtute recedendum; verum aut res non eieptam et garrulam et odiosam scientiam esse dicemus; quam ille modestiam dicet esse, eam nos inertiam et dissolutam neglegentiam esse dicemus; quam ille fortitudinem nominarit, eam nos gladiatoriam et inconsideratam appellabimus temeritatem. CAPUT 7 L
Abbreviated transcription (Latin):
uelunꝰ exemplo allato ꝑsuad̾e possumꝰ
Iusticie partibꝰ utemur si aũ innocentũ
aũ suplicũ misereri dicemꝰ oꝑt̾e. si ostũ¬
demus bñ mentib grãm ꝯferri ꝯuenire
si fidem magnoꝑe censebimꝰ ꝯseruandã
si leges ⁊ mores ciuitatis eg̃gie dicemus
oꝑt̾e seruari. si societates. atq amicicias
id religiose colendum demonstrabimꝰ.
Si hospicia. clientelas. cognatioẽs. affini-¬
tates caste colendas ẽẽ dicemꝰ. Si nec p̃tio
nec gr̃a. nec ꝑicło. nec simultate auia
rectã ostendemꝰ deduci oꝑt̾e. Si dicemꝰ in
om̃ib eqͣbile uis statui conuenire. his
atq huiꝰmĩ partib it̾icie si qͣm rem in
ꝯtioẽ au in consilio faciendam censebi¬
mꝰ. itam ẽẽ ostendemꝰ ꝯtͣriis iniꝰtam. Ita
fiet ut hisdem locis ⁊ ad suadendũ ⁊ ad
contemn̾e oꝑtẽ. nec idoneas sua digni-¬
tate iudicare. Item ab nulla re hone¬
sta ꝑicłi aũ laboris magnitudĩe dedu¬

Expanded text:
velimus, exemplo allato persuadere possumus. velimus, exemplo allato persuadere possumus. Iustitiae partibus utemur, si aut innocentium aut supplicium misereri dicemus oportere; si ostendemus bene merentibus gratiam referre convenire;si fidem magnopere censebimus conservandam; si leges et mores civitatis egregie dicemus ortere servari; si societates atque amicitias id religiose colendum demonstrabimus; si hospitia, clientelas, cognationes, adfinitates caste colenda esse dicemus; si nec pretio nec gratia nec periculo nec simultate a via recta ostendemus deduci oportere; si dicemus in omnibus aequabile ius statui convenire. His atque huiusmodi partibus iustitiae si quam rem in contione aut in consilio faciendam censebimus, iustam esse ostendemus, contrariis iniustam. Ita fiet, ut isdem locis et ad suadendum et ad contemnere oportere nec idoneas dignitate sua iudicare. Item ab nulla re honesta periculi aut laboris magnitudine dedu
Abbreviated transcription (Latin):
niam. pollicitoẽs. dissimulatões. mat᷑¬
idoneo tp̃r loqͥmur. si qñ de re militari
id ouudr̃ in prudentiã. iꝰticiã. fortitudi¬
nẽ. modestiam. Pruoñtia: calliditas
que rõe quadam. pot̾ oelectum hr̃e bo¬
norum ⁊ malorum. Dr̃ idem prudentia
scientia cuiꝰdam artificii. Item appella¬
tur prudentia multar᷑ rer̃ memoria:
usus ꝯpłiũ negotior̃. lusticia ẽ equitas
iꝰ unicuiq rei tribuens ꝓ dignitate cꝰq¬
fortitudo ÷ rer̃ magnarum appeticio:
rer̃ humiliũ cõtemptio ⁊ laborĩ cum
utilitatis roẽ ꝑpessio. Aodestia ẽ in aĩo
cõtinens moderatio cupiditatum. Pru
dentie partib utemur in dicendo si cõ¬
moda cum incm̃is cõferemꝰ. cũ altm̃
sequi. altm̃ uitare cohortabimur aut
siqͣ in re cohortabimur aliq̃m cuiꝰ rei
aliꝙͣ disciplinabilẽ scientiam potĩmꝰ
hr̃e ⁊ quom. aũ qͣ quidq rõe fieri pos¬
sit ostendemꝰ aũ si suadebimꝰ quippiã
cuiꝰ rei geste. aũ p̃sentẽ aũ auditam me

Expanded text:
ssimulatione, matuidoneo tempore loquemur, si quando de re militari Id dividitur in prudentiam, iustitiam, fortitudinem, modestiam. Prudentia est calliditas, quae ratione quadam potest dilectum habere bonorum et malorum. Dicitur item prudentia scientia cuiusdam artificii: item appellatur prudentia rerum multarum memoria et usus conplurium negotiorum. Iustitia est aequitas ius uni cuique re tribuens m adpetitio et rerum humilium contemptio et laboris cum utilitatis ratione perpessio. Modestia est in animo continens moderatio cupiditatem. CAPUT 4 Prudentiae partibus utemur in dicendo, si commoda cum incommodis conferemus, cum alterum sequi, vitare alterum cohortemur; aut si qua in re cohortabimur aliquid, cuius rei aliquam disciplinam scientiam poterimus habere, quo modo aut qua quidque ratione fieri oporteat; aut si suadebimus quippiam, cuius rei gestae aut praesentem aut auditam mem
Abbreviated transcription (Latin):
sidabis ⁊ nos industrie fructus ex tua
laudabis. tuaq ꝑceptioẽ letab̾e. Tu sci¬
entior eris p̾ceptorum artificio nos
alacriores ad reliqum ꝑsoluendum
Uerum ħ futura satis scio te enĩ ñ igno¬
ro s uos deinceps ad cet̾a p̃cepta tͣnse¬
admodũ cõueniret inuentiõe
rerum accõmodari satis ab u¬

Expanded text:
siderabis, et nos industriae fructus ex tua siderabis, et nos industriae fructus ex tua iam laudabis, tua perceptione laetabere: tu scientior eris praeceptorum artificii, nos alacriores ad relicum persolvendum. Verum haec futura satis scio; te enim non ignoro. Nos deinceps ad cetera praecepta transeadmodum conveniret inventionem rerum adcommodari, satis abu
Abbreviated transcription (Latin):
minose ⁊ diligenter ut agi res ⁊ gi ne¬
ditorib si uariam fortunar᷑ cõmutõ¬
nem dicemꝰ. Si ostñdemꝰ in quib com¬
ꝑatioẽ si que nob̾ futura sint nͥ cãm ob¬
tinuerimus. enum̾abimꝰ ⁊ ostendemꝰ.
scđiam captabimꝰ potestatem subici¬
cet̾is necãriis casur sit p̃p nr̃as calami¬
tates aꝑiemꝰ ⁊ simul ostendemꝰ illor̃ noᷤ
sollicitudiẽ ⁊ miseria ñ nr̃is in ꝯmõis
ꝑ aũ diu in mał fuisse ostũdemꝰ. si fa¬
tum nr̃m aut fortunã cõq̃remur. si
aium nr̃m fortem patientem in cõmo¬
ooꝵ ostñdemꝰ futur̃. Cõmiseratioẽm
b̵uẽ eẽ oꝑtet. Nicħ enim lacͥma citius
arescit. fere locos obscurissimos totiꝰ
artificii t̾etauimꝰ in ħ libro quapp̃¬
huic uolumini modꝰ hic sit. Reliq̃s p̃ce¬
ptioẽs quoad uidebr̃ in t̾cium librum
tͣnsferemꝰ ħ siut cõquisite cõscripsimꝰ.
ita cu diligent᷑ ⁊ nob̾cum ⁊ sine nob̾ con¬

Expanded text:
minose et diligenter, ut agi res et geri neminose et diligenter, ut agi res et geri neditoribus, si variam fortunarum commutationem dicemus: si ostendemus, ‹in quibus comratione: si, quae nobis futura sint, nisi causam optinuerimus, enumerabimus et ostendemus: um misericordiam captabimus, potestatem subiciceteris necessariis casurum sit propter nostras calamitates, aperiemus, et simul ostendemus illorum nos sollicitudine et miseria, non nostris incommodis per aut diu in malis fuisse ostendemus: si nostrum fatum aut fortunam conqueremur: si animum nostrum fortem, patientem incommodorum ostendemus futurum. Conmiserationem brevem esse oportet. Nihil enim lacrima citius arescit. Fere locos obscurissimos totius artificii tractavimus in hoc libro; quaprohuic volumini modus hic sit: reliquas praeceptiones, quoad videbitur, in tertium librum transferemus. Haec si, ut conquisite conscripsimus, ita tu diligenter et nobiscum et sine nobis con
Abbreviated transcription (Latin):
tatum uidicium corrigi possit. Quoĩ
loco ũ incõmodum erit uti cet̾arĩ rer̃
comꝑatiõe ut ostendamꝰ alias res po̾se
aũ uettate sedari aut consilio corrigi
huiꝰ rei aut leniende aut corrigende᷑¬
rem nullam adium̃to futuram. Sęxtꝰ¬
locꝰ ẽ quo ostendimꝰ ex ꝯsulto fcm ⁊ di¬
cimꝰ uoluntario facinori nullam eẽ ex
nem paratã. Septimꝰ locꝰ ẽ quo ostñdi¬
mꝰ tetrum facinꝰ. crudele. nepharium.
tirannicum eẽ. Ꝙ genꝰ ẽ inuiriasaule¬
earꝰ rerum aliꝗͣ quar̾ cã bella suscipi¬
untur. ⁊ cum hostib de uita dimicat᷑
Oecauus locꝰ ẽ quo ostũdimꝰ ñ uulgare
s singłare eẽ maleficium. spurtum.
nefarium. inusitatum. ꝙ macuriꝰ ⁊ a¬
trocius uindicandum ẽ. Honꝰ locꝰ ẽ qui
ꝯstat ex peccõꝵ comꝑaciõe quasi cum
dicem̃ maiꝰ ee maleficium stupͣre inge
que in negotio gundo acta sunt qq̃ re
consequi solent exponemꝰ acrit᷑ ⁊ cri¬

Expanded text:
ratum iudicum corrigere possit. Quo in ratum iudicum corrigere possit. Quo in loco non incommodum erit uti ceterarum rerum conparatione, ut ostendamus alias res posse aut vetustate sedari aut consilio corrigi, huius rei aut leniendae aut corrigendae nullam rem adiumento futuram. CAPUTlocus, quom ostendimus et consulto factum, et dicimus voluntario facinori nullam ‹esse› nem paratam. Septimus locus est, quo ostendimus taetrum facinus, crudele, nefarium, tyrannicum esse: quod genus iniuria mularum rerum causa bella suscipiuntur et cum hostibus de vita dimicatur. Octavus locus est, quo ostendimus non vulgare sed singulare esse maleficium, spurcum, nefarium, inusitatum: quo maturius et atrocius vindicandum est. Nonus locus ‹est qui› constat ex peccatorum conparatione, quasi cum dicemus maius esse maleficium stuprare inge omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque rem consequi solent, exputamus acriter et cri
Abbreviated transcription (Latin):
locꝰ sumr ab auctorie cum commemo¬
ramꝰ qͣnte cure res ea fuerit diis immor¬
tib. natioib. hõĩb sapientissimis. se¬
natiu. Item maxime quomͦ de his reb
legib sancitũ sit. Scd̃s locꝰ ẽ cum con¬
sidamꝰ. ille res de quib criminamur
ad quos ꝑtineant utr̃ ad om̃s ꝙ atcissi
mum ẽ an ad suꝑiores quoo gen̾us sũt¬
hii quoꝵ auctoritate locꝰ communis
sumitur ad ad pares ħ ẽ in eisdem par¬
tib animi. corꝑis. fortunarum positoꝰ
an ad inferiores qui his om̃ĩb reb añ¬
celluntur. Tercius locꝰ ẽ quo ꝑcuncta¬
mur quid sit euenturum si om̃ib idẽ
concedatur ⁊ ea re neglecta ostendemꝰ
quid ꝑicłoꝵ atq incommodor ꝯseqͣtur
Qrtꝰ locꝰ ẽ quodemonstratur si huic sit
remissum: multos aeriores ad maleficiũ¬
futuros quosadhuc expectõ iudicii re¬
moratur. Quintꝰ locꝰ ÷ ꝑ quem ostũda¬
mꝰ si semel alit̾ iudicatum sit. nullam
rem fore que incommodo međi au er.¬

Expanded text:
locus sumitur ab auctoritate, cum commemoramus, quantae curae ea res fuerit diis inmortibus, nationibus, hominibus sapientissimis, senatui; item maxime, quo modo de his rebus legibus sanctum sit. Secundus locus est, ‹cum› consideramus, illae res, de quibus criminamur, ad qumum est; an ad superiores, quod genus ii sunt, a quibus auctoritatis locus communis sumitur; an ad pares, hoc est, in isdem partibus animi, corporis, fortunarum positos; an ad inferiores, qui his omnibus rebus antecelluntur. Tertius locus est, quo percontamur, quid sit eventurum, si omnibus idem concedatur; et ea re neglecta ostendemus quid periculorum atque incommodorum consequatur. Quartus locus est, quo demonstratur, si huic sit permissum, multos alacriores ad maleficiufuturos, quod adhoc expectatio iudicii remoratur. Quintus locus est, quom ostendimus, si semel aliter iudicatum sit, nullam rem fore, quae incommodo mederi aut er
Abbreviated transcription (Latin):
arguat hoĩem occidisse ⁊ añquã satisidone¬
as argões attulerit augeat peccatum ⁊ di¬
cat nicħ indignius ẽẽ quam hõiem occidiᷤ¬
se. Non enim utrum indignum sit an ñ
s fcm ne sit queritur. Complexio ẽ uici
osa que ñ quidq quid primũ dictum ẽ
primũ ꝯplectitur ⁊ que ñ br̾ ꝯdudr̃ ⁊q̃
ñ ex enumatiõe cͥtum ⁊ ꝯstans aliquid re¬
linquit ut incelligatur quio ꝓpositũ in
te sunt. Nam̃ ꝯstant ex enuãtioẽ. ampli¬
ficõe.⁊ cõmiseratiõe. Qtuor locis uti poᷤ
quid erit dictũm referamꝰ ut auditor
aũ exordio. aũ a narroe repetatur or̃o¬
nis enum̾atio. ficta enĩ oꝑ ꝯꝑata orõ
di ⁊ memorie ostendende cã. Qꝑꝑter
initium enumationis sum̃dum ẽ a di¬
uisione deiñ br̃ ⁊ ordine exponende
res sunt que tͣctate erunt in ꝯfirmõe.¬

Expanded text:
arguat hominem occidisse et, antequam satis idoneas argumentationes attulerit, augeat peccatum et dicat nihil indignius esse quam hominem occidere. Non enim, utrum indignum sit an non, sed, factumne sit, quaeritur. Conplexio vitiosa est, quae non, quod quique primum dictum est, ‹primum› conplectn ex enumeratione certum et constans aliquid relinquit, ut intellegatur, quid propositum in tae sunt. Nam constant ex enumeratione, amplificatione, et conmiseratione. Quattuor locis uti possquid erit dictum, referemus, ut auditor,aut ab exordio aut narratione repetatur orationis enumeratio. Ficta enim et dedita operditandi, memoriae ostendendae causa. Quapropter initium enumerationis sumendum est a divisione. Deinde ordine breviter exponendae res sunt, quae tractatae erunt in confirm