comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stare nostrȩ Regionis: nec inuiolatum seminariũ nec pedamente᷑ dr ad
nexum uineȩ nec etiam petudes negligentius pasci sinit. Iure igitur
quantum mea fert opinio M. Porcuis Cato talem pestem uitare cen¬
suit. Et ĩ primis futurum agricolam pręmonuit ne sua sponte ad eã ꝑue¬
niret. Nos ad cętera illudꝰ addtditimus quod sapiens unus de septẽ
ĩ perpetuum posteritati pronuntiauit. Adhibendum modũ mensuramq
rebus idq non solum aliud acturis sed et agrum paraturis dictum in¬
telligatur: ne maiorem ꝙ̃: ratio calculoꝵ patitur emere uelit Nam
huc p̾tinet prȩclara nostri poctȩ sentencia. Laudato ingentia rura exi¬
guum colito quod uir eruditisimus ut mea fert opinio traditum ue¬
tus prȩceptum numeris signauit. quippe acutis simam gentem Poe nos
dixisse conuenit. Imbetilliorem agrum quam agricolam ẽe debere. quo¬

Expanded text:
stare nostrae regionis nec inviolatum seminarium nec pedamenta ad stare nostrae regionis nec inviolatum seminarium nec pedamenta ad nexum vineae nec etiam pecudes neglegentius pasci sinit. Iure igitur, quantum mea fert opinio, M. Porcius talem pestem vitare censuit et in primis futurum agricolam praemonuit, ne sua sponte ad eam perveniret. Nos ad cetera praecepta illud adicimus, quod sapiens unus de septem in perpetuum posteritati pronuntiavit, adhibendum modum mensuramque rebus, idque ut non solum aliud acturis, sed et agrum paraturis dictum intellegatur, ne maiorem, quam ratio calculorum patitur, emere velint.Nam huc pertinet praeclara nostri poetae sententia: laudato ingentia rura. Exiguum colito. Quod vir eruditissimus, ut mea fert opinio, traditum vetus praeceptum numeris signavit, quippe acutissimam gentem Poenos dixisse convenit imbecilliorem agrum quam agricolam esse debere, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Uod non solum de boue dicitur sed de ommnibus partibus rei no¬
strę familiaris. adeo quidem ut multi prȩtulerint carere pemi¬
tibus et ꝑꝑ inuiriam uicinorum sedes suas profugerint. nisi aliter
ex istimamus diuersum orbem gentes uniuersas petisse relicto patrioso¬
Io Acheos dico et hiberos. Albanos qͦ nec minus Sabinos Siculos. et ut
primordia nostra contingam Pelasgos aborigines. Archadasq quia ma¬
los uicinos ferre non potuerant. at ne tm̃ de publicis calamitatibus ioquar.
pruuatosq memoria tradidit et in regionibus Grȩciȩ et in hac ipsa Hespe¬
ria detestabiles fiusse uicinos nisi Autolicus ille ciuq potuit tollerabilis
esse conternimue conterminus. aut Auentini montis incola palatini sullũ
gaudium finitimis suis Cacus attulit. malo .x. prȩteritoiꝵ ꝙͣ pnt̃iũm
meminisse ne uicinum meum nominem qui nec arborem prolixiorem

Expanded text:
uod non solum de bove dicitur, sed de omnibus partibus rei nouod non solum de bove dicitur, sed de omnibus partibus rei nostrae familiaris; adeo quidem ut multi praetulerint carere penatibus et propter iniuriam vicinorum sedes suas profugerint. Nisi aliter existimamus diversum orbem gentes universas petisse relicto patrio solo, Achaeos dico et Hiberos, Albanos quoque nec minus Siculos et, ut primordia nostra contingam, Pelasgos, Aborigines, Arcadas, quam quia malos vicinos ferre non potuerant. Ac ne tantum de publicis calamitatibus loquar, privatos quoque memoria tradidit et in regionibus Graeciae et in hac ipsa Hesperia detestabiles fuisse vicinos, nisi Autolycus ille cuiquam potuit tolerabilis esse conterminus, aut Aventini montis incola Palatinis ullum gaudium finitimis suis Cacus attulit. Malo enim praeteritorum quam praesentium meminisse, ne vicinum meum nominem, qui nec arborem prolixiorem
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝙ facili nixu ꝑueniatur. Hȩc nonnihil esse etiam paruo uehi si condu¬
ctis uimentis iter facias quod magis expedit q̃r tueri propria. Ieruosq
qui secuturi patrem familiȩ sint non ȩgre iter pedibus ingredi. De
bonitate aquȩ ita omnibus clarum ẽ ut pluribus nom sit disserendum.
quis de. dubitet tͥam maximam probatam haberi sine qua nemo nostrũ
uel prospere uel aduersȩ ualitutidims uitam proraget: De uicini
commodo non ẽ quidem certum quem non nunq: mors alieq nobistum
causȩ diuerse mutant. Et ideo qui respiunt Catonis sententiam ꝗ
tñ multum uidentur errare. Nam que madmodum sapientis ẽ fortui¬
tos casus magno animo sustinere: ita dementis est ip̃um sibi malum fa¬
cere fortunam. quod facit qui nequam uicinum suis nũm̃is parat. cũ
a primis cunabulis si medo liberis parentibus ẽ oriundus audisse potuerit.

Expanded text:
eo, quo facili nisu perveniatur; nec non nihil esse etiam parvo vehi, si condueo, quo facili nisu perveniatur; nec non nihil esse etiam parvo vehi, si conductis iumentis iter facias, quod magis expedit quam tueri propria; servos quoque, qui secuturi patrem familiae sint, non aegre iter pedibus ingredi. De bonitate aquae ita omnibus clarum est ut pluribus non sit disserendum. Quis enim dubitet eam maxime probatam haberi, sine qua nemo nostrum vel prosperae vel adversae valetudinis vitam prorogat? De vicini commodo non est quidem certum, quia non numquam mors aliaeque nobis eum causae diversae mutant. Et ideo quidam respuunt Catenis sententiam; qui tamen multum videntur errare. Nam quem ad modum sapientis est fortuitos casus magno animo sustinere, ita dementis est ipsum sibi malam facere fortunam, quod facit, qui nequam vicinum suis nummis parat, cum a primis cunabulis, si modo liberis parentibus est oriundus, audisse potuerit:
Abbreviated transcription (Latin):
consideranda salubritatem cęli et ubertatem loci quorum si alterum de¬
esset ac nihilominus̨ quis uellet incolere mente ẽẽ captum atq ẽũ ad
agnatos et gentiles deducendum: Neminem .de. sanum debere sumptꝰ
in cultura steribis soli nec rursus pestilenti quamius feracissimo pinguiq
agro dominum adfructus ꝑuenire Nam ubi sit cum orcho ratio pomẽda
ibs non modo pceptionem̃ fructium sed et uitam colonorum ẽẽ dubĩa
uel potuis mortem questu certiorem. post hȩc duo prinapalia subiũgebat
illam non minus intuendam uiam. aquam uicinam multum conferre
agris. iter commodum. primum q̃đ est maximum ipsam pñtiam domi¬
niͦ qui libentius cõm̃eaturus sit : si uexationem uiȩ non reformidet.
demde ad uehenda et ex portanda utensilia quȩ res frugibus conditis
auget pretium et impensas reꝵ inuectaꝵꝵ quia minoris apportentur

Expanded text:
consideranda, salubritatem caeli et ubertatem loci; quorum si alterum deconsideranda, salubritatem caeli et ubertatem loci; quorum si alterum deesset ac nihilo minus quis vellet incolere mente esse captum atque eum ad agnatos et gentiles deducendum. Neminem enim sanum debere facere sumptus in cultura sterilis soli, nec rursus pestilenti quamvis feracissimo pinguique agro dominum ad fructus pervenire. Nam ubi sit cum Orco ratio ponenda, ibi non modo perceptionem fructuum, sed et vitam colonorum esse dubiam vel potius mortem quaestu certiorem. Post haec duo principalia subiungebat illa non minus intuenda: viam, aquam, vicinum.Multum conferre agris iter commodum: primum, quod est maximum, ipsam praesentiam domini, qui libentius commeaturus sit, si vexationem viae non reformidet; deinde ad invehenda et exportanda utensilia, quae res frugibus conditis auget pretium e
Abbreviated transcription (Latin):
cio subiaceat. colles ali uaciu arboribus ut solis segetibus seruiant que t̃ñ mo¬
dice siccis ac pingiubus melius qͣ prȩtipitibus locis proueniunt. Ideoq etĩa
celsiores agri frumentarii planicias habere. et quam molissime deuexi ac
simillimi debent ẽẽ campestri positione. Alii deinde colles oliuetis iinetisq
et earum futuris pedamentis gestiantur. maferiam lapidemq si necessitas
edificandi coegerit nec minus petudibus pastua prȩbere possint. Tum riuos
decurrentes in prata et hortos et salicta. uillęq aquas salientes emittant.
nec absint greges armentoꝵꝵ cęterorumq quadrupedum culta et dumeta
pascentium. Sed hȩc positio quam desideramus difficilis et rara paucis contin¬
git. proxima ẽ hiuc quę plurima ex his habet tollebrablesq non paucis¬
sima. Porcius quidem Cato censebat in inspiciendo agro pręcipue duo ẽẽ

Expanded text:
cio subiaceat. Colles alii vacui arboribus, ut solis segetibus serviant; quae tamen mocio subiaceat. Colles alii vacui arboribus, ut solis segetibus serviant; quae tamen modice siccis ac pinguibus campis melius quam praecipitibus locis proveniunt, ideoque etiam celsiores agri frumentarii planitias habere et quam mollissime devexi ac simillimi debent esse campestri positioni. Alii deinde colles olivetis vineisqueb et earum futuris pedamentis vestiantur, materiam lapidemque, si necessitas aedificandi coegerit, nec minus pecudibus pascua praebere possint, tum rivos decurrentes in prata et hortos et salicta villaeque aquas salientes demittant. Nec absint greges armentorum ceterorumque quadrupedum culta et dumeta pascentium. Sed haec positio, quam desideramus, difficilis et rara paucis contingit; proxima est huic, quae plurima ex his habet; tolerabilis, quae non paucissima. Porcius quidem Cato censebat inspiciendo agro 1 praecipue duo esse
Abbreviated transcription (Latin):
detet agri sui ꝑticulas om̃s et om̃ĩ tempore anni frequentius intuire quo
prudentius natura soli suit in frondibus et herbis siue iam maturis frigibus
contempletur. nec ignoret quicquid in eo recte fieri poterit. Nam illua
uetus est et Catonis agruim pessime mulctari cuus dominus quid ⁊̃ eo fa¬
ciendum sit non docet sed audit uilltum. Qua propter uel d maloribus
traditum possidenti uel empturo fundoͣ p̃cipuia cura sit stire quod maxie
regionis genus probetur ut uel careat inutili uel mercetur laudadilem.
qued si uato fertina subrisent agrum habebimis salibri gelo. uberi gleba
parte campestri. parte alia collibus uel ad orientem uel ad meridiem mo¬
liter deuexis terrenisq alis. atq alus syluestribus et asperis. nec protul a
mari nec a nauigabili flumine quo deportari fructus et quo mertes inuehi
possint. Campus in prata et arua salictaq et harundineta. digestus ȩdifi¬

Expanded text:
decet agri sui particulas omnis et omni tempore anni frequentius circumire, quo decet agri sui particulas omnis et omni tempore anni frequentius circumire, quo prudentius naturam 8 soli sive in frondibus et herbis sive iam maturis frugibus contempletur, nec ignoret quicquid in eo recte fieri poterit. Nam illud vetus est Catonis agrum pessime mulcari,cuius dominus quid in eo faciendum sit non docet, sed audit vilicum. Quapropter vel a maioribus traditum possidenti vel empturo fundum praecipua cura sit scire, quod maxime regionis genus probetur, ut vel careat inutili vel mercetur laudabilem. Quod si voto fortuna subscribit,agrum habebimus salubri caelo, uberi glaeba, parte campestri, parte alia collibus vel ad orientem vel ad meridiem molliter devexis; terrenisque aliis atque aliis silvestribus et asperis, nec procul a mari vel navigabili flumine, quo deportari fructus et per quod merces invehi possint. Campus in prata et arva salictaque et harundineta digestus aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
plerosq nostrum ciuilis ambitio sȩpe euocat ac sȩpius detinet euocatos. Sequit᷑
uut suburbanum predium commodissimum c̃ẽ putem quo ut occupato quoti¬
dianus excursus facile post negotia fori contingat. Nam qui longinqua ne
dicam transmarina rura mercantur uelut hȩredibus patrimonio suo et qđ
grauus ẽ ului cedunt serius suis. quoniam quidem et illa tam longa domi¬
norum distantia corrum puntur et corruptis post flagicia quȩ cõmiserunt
sub expectatione successorum rapinis magisq culturiş student. Censeo igit
in propinquo agram mercari quo et frequenter dominus ueniat et fre¬
quentius se uenturum ꝙͣ sit uenturus denuntiet. Sub hoc enim metu cũ
familia uillcus erit in officio quicquid ẽ uo dabitur oc casions ruri mores.
quȩ nen sit mora segnis nec umbratilis. Nam diligentem patrem familȩ

Expanded text:
plerosque nostrum civilis ambitio saepe evocat ac saepius detinet evocatos, sequitur plerosque nostrum civilis ambitio saepe evocat ac saepius detinet evocatos, sequitur ut suburbanum praedium commodissimum esse putem, quo vel occupato cotidianus excursus facile post negotia fori contingat. Nam qui longinqua, ne dicam transmarina rura mercantur, velut heredibus patrimonio suo et,quod gravius est, vivi cedunt servis suis, quoniam quidem et illi tam longa dominorum distantia corrumpuntur et corrupti post flagitia, quae commiserunt, sub exspectatione successorum rapinis magis quam culturae student. Censeo igitur in propinquo agrum mercari, quo et frequenter dominus veniat et frequentius venturum se,7 quam sit venturus, denuntiet. Sub hoc enim metu cum familia vilicus erit in officio. Quicquid vero dabitur occasionis, ruri moretur, quae non sit mora segnis nec umbratilis. Nam diligentem patrem familiae
Abbreviated transcription (Latin):
deo statim quisquam compos agritolationis erit his ꝑlesis rationabis nui
et obire eus uoluent et ꝑ facultates potuent. Id eoq hȩc uelut admincula
studliosis premittimus non prefutura ꝑ se sola sed cum alis as nt ista qude
presidia ut diximus non assidiuus labor et experientia uilli: non fatuta¬
tes ac toluntas impendendi tm̃ pollent quantum uel una presenta dñi
quȩ nisi frequens operibus interuenerit: ut in exertitu tum ab est Impa¬
tor cuncta cessant officia maximeq reor hoc significantem pornum aa¬
gonem suorum scriptorũ primordium talibus auspicatum sententis. Qu
agrum parauit domum uendat ne malit urbanum ꝙ rusticũ lar̃e colere.
Sui magis cordi fuert urbanum domicilum rustico predio non enit opus. qđ
ego prȩceptum si posset his temporibus obseruari non immutarem Nxunc ãe

Expanded text:
Nec statim quisquam compos agricolationis erit his perlectis rationibus, nisi Nec statim quisquam compos agricolationis erit his perlectis rationibus, nisi et obire eas voluerit et per facultates potuerit. Ideoque haec velut adminicula studiosis promittimus, non profutura per se sola, sed cum aliis. Ac ne ista quidem praesidia, ut diximus, non adsiduus labor et experientia vilici, non facultates ac voluntas impendendi tantum pollent quantum vel una praesentia domini; quae nisi frequens operibus intervenerit, ut in exercitu cum abest imperator, cuncta cessant officia. Maximeque reor hoc significantemPoenum Magonem suorum scriptorum primordium talibus auspicatum sententiis: " Qui agrum paravit domum vendat, ne malit urbanum quam rusticum larem colere; cui magis cordi fuerit urbanum domicilium, rustico praedio non erit opus." Quod ego praeceptum, si posset his temporibus observari, non immutarem. Nunc quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
meruerunt nostrorum temporum uiri Cornelius Celsus et Iulius atticꝰ
quippe Cornelius totum corpus disciplinȩ quinq: libris comuexus ẽ hic de
una specie culturȩ ceptinentis ad uites singularem librum edidit cuiusue¬
lut discipulus dio uolumina similium prȩceptorum de uineis Tulius grecinus
composita facetius et eruditius posteritati tradenda curuit. Hos igitur
P.Sylune priusqͣ agricolationem contrahas aduocato in corsilium: nec tñ sic
mente dissositut uelut sum̃am totius rei sentenciiş eoꝵꝵ conseruturus. quip¬
pe eius modi scriptorum monum̃ta magis instriunt ꝗͣ faciunt artificem usis
et experientia dominantur in artibus. Neq ẽ ula dsciplina ĩ qua ñõ pec¬
cendo dliscatir. dam uli qud perperam ad mimistratũ cessit ĩ prospere
uitatur qud fefellerat illummatq rectim dniam dotentis magistrum
quare nostia precepta non consumare scentiam sedꝰ adiuuiare promitunt

Expanded text:
meruerunt nostrorum temporum viri Cornelius Celsus et Iulius Atticus, meruerunt nostrorum temporum viri Cornelius Celsus et Iulius Atticus, quippe Cornelius totum corpus disciplinae quinque libris complexus est, hic de una specie culturae pertinentis ad vitis singularem librum edidit. Cuius velut discipulus duo volumina similium praeceptorum de vineis Iulius Graecinus composita facetius et eruditius posteritati tradenda curavit. Hos igitur, P. Silvine, priusquam cum agricolatione contrahas, advocato in consilium, nec tamen sic mente dispositus velut summam totius rei sententiis eorum consecuturus, quippeeiusmodi scriptorum monumenta magis instruunt quam faciunt artificem. Usus et experientia dominantur in artibus, neque est ulla disciplina, in qua non peccando discatur.Nam ubi quid perperam administratum cessit improspere, vitatur quod fefellerat, illuminatque rectam viam docentis magisterium. Quare nostra praecepta non consummare scientiam, sed adiuvare promittunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Andronon. Eschiron. Aristhemenes : Athenoagoras. Crates Dadis¬
Dionysius. Emphiton. Euphorion. nec minori fide pro uirili parte tribu¬
tum nobis intulerunt Lisimachus et Eubolus. Menestratus. Planthipha¬
nes. Persis Theophilus et ut agricolationem Romana tandem ciuitate
donemus. Nam adhuc istis auctonbus gręcȩ gentis fuit. Iam nunc. M.
Catonem censorium illum memoremus ꝗ eam latine loqui primus instituit.
post hunc duos Sasernas patrem et filum qui eam diligentiuis erudiuerũt.
ac deinde Stropham Tremellium ꝗ etiam eloquentem reddidit &. NT Te¬
rentiũsi qui ex poliauit mox Uirgilium ꝗ carmine quoq potentem fecit nec
postremo quasi pedagogi eius meminisse de dignemur Iuli Eyginu uerũ
tamen Carthaginensem. Magonem rusticationis parentem maxime ue¬
neremur. nam huius octo et uiginti memorabilia uolumina ex senatus
consulto in latinum sermonem conuersa sunt. Non minorem tñ laudem

Expanded text:
Androtion, Aeschrion, Aristomenes, Athenagoras, Crates, Dadis,Androtion, Aeschrion, Aristomenes, Athenagoras, Crates, Dadis,Dionysius, Euphyton, Euphorion. Nec minore fide pro virili parte tributum nobis intulerunt Lysimachus et Eubulus, Menestratus, et Plentiphanes,Persis et Theophilus. Et ut agricolationem Romana tandem civitate donemus nam adhuc istis auctoribus Graecae gentis fuit iam nunc M. Catonem Censorium illum memoremus, qui eam latine loqui primus instituit, post hunc duos Sasernas, patrem et filium,qui eam diligentius erudiverunt, ac deinde Scrofam Tremelium, qui etiam cloquentem reddidit, et M. Terentium qui expolivit, mox Vergilium,qui carminum quoque potentem fecit. Nec postremo quasi paedagogi eius meminisse dedignemur Iuli Hygini, verum tamen ut Carthaginiensem Magonem rusticationis parentem maxime veneremur; nam huius octo et viginti memorabilia illa volumina ex senatus consulto in Latinum sermonem conversa sunt. Non minorem tamen laudem
Abbreviated transcription (Latin):
Athenȩ uõ scriptorum frequentiam pepererunt etq probatisime auc̾to¬
ris Chereas Anstandres Amphilotis, Eupbronus Cbrestis. Fnphion¬
tis nen multi putant. Amphi polites ꝗ et ee laudabilis habetur agnicoli sed
indigena soli attici in sulę quoq curam istam celebrauerunt ut testis Rho¬
duis Epigenes. Chius Agatoles. Euangon et a naxipolis Thasii unius
quoq de septem Biantis illius populares Menander et Dioarus ĩprimis
sibi tendicauerunt a gricolationis prudentiam. Neo hiscessere Mille sii Ba¬
chus et A nasseas anꝰtigonu. Cimeus. Pergameneus A polonuis. Dion
Colophonius. Hegesias. Maronites Nam quidem Dio phanes bithinus
uticensem totum Dionysium poeni AUagonis interpretem ꝑmultura diffi
uolumina sex epit homis cirtunscripsit et alii tñ obscuriores quorũ patri¬
as nom accepimus aliquod stipendium nostro studio contuler̃t. Hi sunt

Expanded text:
Athenae vero scriptorum frequentiam pepererunt, e qua probatissimi auctAthenae vero scriptorum frequentiam pepererunt, e qua probatissimi auctres Chaereas, Aristandros, Amphilochus, Euphronius, Chrestus1—Euphroniusnon, ut multi putant, Amphipolites, qui et ipse laudabilis habetur agricola, sed indigena soli Attici. Insulae quoque curam istam celebraverunt, ut testis est Rhodius Epigenes, Chius Agathocles, Evagon et Anaxipolis Thasii. Unius quoque de septem Biantis illius populares Menander et Diodorus in primis sibi vindicaverunt agricolationis prudentiam. Nec his cessere Milesii Bacchius et Mnaseas,Antigonus Cymaeus, Pergamenus Apollonius, Dion Colophonius, Hegesias Maronites. Nam quidem Diophanes Bithynius Uticensem totum Dionysium, Poeni Magonis interpretem, per multa diffusum volumina sex epitomis circumscripsit. Et alii tamen obscuriores, quorum patrias non accepimus, aliquod stipendium nostro studio contulerunt. Hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
coloni sicut Tremellius qui quęrens id ipsum tñ excusat ꝙ. Italiȩ et Afri¬
cȩ solum cȩlumq diuersȩ naturę nequeant eosdem prouentus habere. quȩ¬
cunq sunt autem quȩ propter oisciplinam ruris nostrorũ temporũ cum pri¬
scis discrepant non deterrere debent a lectione discentem. Nam multo pli¬
ra repuntur apud ueteres quȩ nobis probanda sint ꝙ̃ quȩ repudianda.
Magna porro et grętorum turba ẽ de rusticis rebus prȩcipiens : cuius cele
berrimus uates non nimium professionis nostrȩ contulit. Hesiodus Boetiꝰ
magis deinde eam iuuere fontibus orti sapientiȩ De mocritus. Abderides
socraticus. Uenophon tarentinus Architas peripatetici magister ac discipulus
Aristoteles cum Theophrasto. Siculi quoq non mediocri cura negotium istud
prosetuti sunt. Hieron. Epicharmus discipulus Philometer et Attalus

Expanded text:
coloni, sicut Tremelius, qui querens id ipsum tamen excusat, quod Italiae et Africoloni, sicut Tremelius, qui querens id ipsum tamen excusat, quod Italiae et Africae solum caelumque diversae naturae nequeat eosdem proventus habere. Quaecumque sunt autem, quae propter disciplinaruris nostrorum temporum cum priscis discrepat, non deterrere debent a lectione discentem. Nam multo plura reperiuntur apud veteres, quae nobis probanda sint, quam quae repudianda. Magna porro et Graecorum turba est de rusticis rebus praecipiens, cuius princeps celeberrimus vates non minimum professioni nostrae contulit Hesiodus Boeotius. Magis deinde eam iuvere fontibus orti sapientiae Democritus Abderites, Socraticus Xenophon, Tarentinus Archytas, Peripatetici magister ac discipulus Aristoteles cum Theophrasto. Siculi quoque non mediocri cura negotium istud prosecuti sunt Hieron et Epicharmus, cuiusdiscipulus Philometor et Attalus.
Abbreviated transcription (Latin):
asum habere longo ȩiu situ qualitatem cęli statumq mutari eorumq consul¬
tissimum Astrologiȩ prefessorem Hippartum prodidisse tempus fore quo
cardines mundi loco mouerentur. Idq etiam non spnendus auctor rei risti¬
cȩ Saserna uidetur adcredidisse. Nam eo libro quem de agricultura scri¬
ptum reliquit a sututum cȩli situm. sic colligit. quod quȩ regiones antea pro¬
pter hyemis assiduam uiolentiam nullam stirpem uitis aut oleȩ depositã
custodire potuerint. nunc mitigato et intempescente pristino frigore lar¬
gissimis oliuitatibus liberiq uindemiis ex uberent. sed hȩc siue falsa siue
uera ratio est litteris Astrologiȩ concedat᷑. Cȩtera non dissimulanda e¬
runt agrorum culteri prȩcepta rusticationis quȩ cum plurima tra diderint
poeni ex Africa scriptores multa tamen ab his falso prodita argiunt nostri

Expanded text:
asum habere longo aevi situ qualitatem caeli statumque mutari, eorumque consulasum habere longo aevi situ qualitatem caeli statumque mutari, eorumque consultissimum astrologiae professorem Hipparchum prodidisse tempus fore, quo cardines mundi loco moverentur, idque etiam non spernendusauctor rei rusticaeSaserna videtur adcredidisse. Nam eo libro, quem de agri cultura scriptum reliquit, mutatum caeli situm sic colligit, quod quae regiones antea propter hiemis adsiduam violentiam nullam stirpem vitis aut oleae depositam custodire potuerint, nunc mitigato iamet intepescente pristino frigore largissimis olivitatibus Liberique vindemiis exuberent. Sed haec sive falsa seu vera ratio est, litteris astrologiae concedatur. Cetera non dissimulanda erunt agrorum cultori praecepta rusticationis, quae cum plurima tradiderint Poeni ex Africa scriptores, multa tamen ab his falso prodita coarguunt nostri
Abbreviated transcription (Latin):
rt scet et potent et uolet. Neq enim scne aut uolle cuquam sars
fuerit sine sumptibus quos exiguit opera nec rursus faciendi aut impende¬
di uoluntus profuert simne ante quia caput᷑ ẽ in omni negotio nosse quid ĩgẽ¬
dum sit. maximeq in agricultura in qua uoluntas facultasq citra stiẽt. am
sȩpe magnam dominis afferunt iacturam cum imprudenter facta opera
frustmntur impensas itaq diligens paterfamilias cui coras ẽ ex agri cũ¬
tu certam sequi ratienem rei familuns iugendȩ maxime curabit ut et eta¬
tis suȩ prudentissimos agricolas de quaq re consulat et cõmentarios anti¬
quoꝵ sedulo scrutetur atq estimet quid eorum quisq senserit quid prȩe¬
perit. an uniuersa quȩ maiores prodiderunt huuis temporis cuiturȩ respon¬
deant. an aliqua dissonent. Multos .d. xͥam memorabiles auctores comꝑi ꝑ su¬

Expanded text:
re sciet et poterit et volet. Neque enim scire aut velle cuiquam satis re sciet et poterit et volet. Neque enim scire aut velle cuiquam satis fuerit sine sumptibus, quos exigunt opera; nec rursus faciendi aut impendendi voluntas profuerit sine arte, quia caput est in omni negotio nosse quid agendum sit, maximeque in agri cultura, in qua voluntas facultasque citra scientiam saepe magnam dominis adferunt iacturam, cum imprudenter facta opera frustrantur impensas. Itaque diligens pater familliae, cui cordi est ex agri cultu certam sequi rationem rei familiaris augendae, maxime curabit ut etaetatis suae prudentissimos agricolas de quaque re consulat et commentarios antiquorum sedulo scrutetur atque aestimet, quid eorum quisque senserit, quid praeceperit, an universa, quae maiores prodiderunt, huius temporis culturae respondeant an aliqua dissonent. Multos enim iam memorabiles auctores comperi persu
Abbreviated transcription (Latin):
Mentonis prouidentiam uel Eudoꝵ. at in pecoris cultu doctrinam Chi¬
ronis ac Melampodis et in agrorum soliq monitione Triptolemi aut
Aristarsi prudentiam multum tñ profecerit si usu Tremellios saxerniser
et Stolones nostros ęquauerit. potest enim nec subtilissima nec rursus qđ
auint pingiu minerua res agrestis administrari. nam illud procul uo est
quidem pleriq crediderunt facillimum ẽẽ. nec ullius acuminis rusticatio¬
nem de cuius uniuerlitate nihil actinet plura nuno disserere. Quomede
quidem cunctę partes eius destinatis aliquot uoluminibus explicandę
sunt quas ordine suo tunc demum ꝑsequar cum prȩfatus fuero quȩ reor
ad uniuersam disciplinam maxime ꝑtinere.¬
UIseudium agricolationi dederit antiquisima sciat hȩo sibi aduo¬
canda Prudentiam rei. facultatem impendendi. ⁊oluntãte agendi
nan his demum cultissimum rus habetit ut aut T remellus qui et cole¬

Expanded text:
Metonis providentiam vel Eudoxi et in pecoris cultu doctrinam ChiMetonis providentiam vel Eudoxi et in pecoris cultu doctrinam Chironis ac Melampodis, et in agrorum solique molitione Triptolemi aut Aristaei prudentiam, multum tamen profecerit si usu Tremelios Sasernasque et Stolones nostros aequaverit. Potest enim nec subtilissima nec rursus, quod aiunt, pingui Minerva res agrestis administrari. Nam illud procul vero est, quod plerique crediderunt, facillimam esse nec ullius acuminis rusticationem. De cuius universitate nihil attinet plura nunc disserere, quoniam1 quidem cunctae partes eius destinatis aliquot voluminibus explicandae sunt, quas ordine suo tunc demum persequar, cum praefatus fuero quae reor ad universam disciplinam maxime pertinere.studium agricolationi dederit, antiquissima sciat haec sibi advocanda: prudentiam rei, facultatem impendendi, voluntatem agendi. Nam is demum cultissimum rus habebit, ut ait Tremelius, qui et cole
Abbreviated transcription (Latin):
studio fulmina illa Ciceronis. Nam neq ille ipse Cicero territus cese¬
rat tonantibus Demostheni Platoniq nec parens eloquentiȩ deus ille
Moeonus uastissimis fulminibus facundiȩ suȩ posteritatis studa restrmm¬
xerat. An ne minoris quidem famȩ opifices ꝑ tota sȩtula uidemue la¬
borem suum destitiusse qui Prothogenem A p̃pellemq cum Pharraso
mirati sunt. Nec pulchritudinem Iouis olympii Mineruȩq phidiacȩ
sequentis ȩtatis attonitos piguit expiri Briasim. Lisippum Prasitelem
Policletum quid efficere aut quousq pragredi possint. sed in omni genere
scientię et sum̃is admiratio ueneratioq et inferioribus merita laus cõtingit.
Accedit huc ꝙ ille quem nos ꝑfectum ẽẽ uolumus agricolam si quidem
artis consumator sit: et in uniuersa rerum natura sagacitatem De mocri¬
ti uel Pythagorȩ fuerit consetutus et in motibus astrorum uentorũme

Expanded text:
studio fulmina illa Ciceronis. Nam neque ipse Cicero territus cessestudio fulmina illa Ciceronis. Nam neque ipse Cicero territus cesserat tonantibus Demostheni Platonique, nec parens eloquentiae deus ille Maeonius vastissimis fluminibus facundiae suae posteritatis studia restinxerat. Ac ne minoris quidem famae opifices per tot iam saecula videmus laborem suum destituisse, qui Protogenen Apellenque cum Parrhasio mirati sunt, nec pulchritudine Iovis Olympii Minervaeque Phidiacae sequentis aetatis attonitos piguit experiri Bryaxin, Lysippum, Praxitelen, Polyclitum, quid efficere aut quousque progredi possent. Sed in omni genere scientiae et summis admiratio veneratioque et inferioribus merita laus contigit. Accedit huc, quod illi, quem nos perfectum esse volumus agricolam, si quidem artis consummatae non sit, nec in universa rerum natura sagacitatem Democriti vel Pythagorae fuerit consecutus, et in motibus astrorum ventorumque
Abbreviated transcription (Latin):
sideramus agricolam quenq describemus exegero a participibus agrestiũ
operum tardȩt ᷑ ut rei studia discentium ꝗ tam uariȩ tamq uastȩ scientiȩ
desperatione conteriti nolent expiri quod se assequi posse diffident uerũ
tamen qued in oratore iaN Tullius rectissime dixit Par ẽ eos qui gͣñ
humano res utilissimas quȩrere et perpensas exploratasq memoriȩ tradert
concupierĩt cuncta tentare nec si uel illa pręstantis ingenu uis uel in dtetar
antum defegnit in strum̃tum confestm debemus ad otum et mertam deuolu
sed quod sapienter sperauerimus pseneranter consectariꝰ sumimũ di. cuinen
affestantes satis honeste uel in setundo fastigio conspicemur anlatiȩ nu¬
se non solum adytis sus Actium et Uirgilum recepint. sed corim et
proximis et procula setundis sacras concessere sedes non Brutum ait
Celum Pollionemue cum Messala et Caluo detẽruere ab eloquentiȩ

Expanded text:
sideramus agricolam quemque describemus,exegero a participibus agrestium sideramus agricolam quemque describemus,exegero a participibus agrestium operum, tardatum iri studia discentium, qui tam variae tamque vastae scientiae desperatione conterriti nolent experiri, quod se consequi posse diffident. Verum tamen, quod in Oratore iam M. Tullius rectissime dixit, par est eos, qui generi humano res utilissimas conquirere et perpensas exploratasque memoriae tradere concupierint, cuncta temptare.Nec si vel illa praestantis ingenii vis vel inclitarum artium defecerit instrumentum, confestim debemus ad otium et inertiam devolvi, sed quod sapienter speraverimus,perseveranter consectari. Summum enim columen adfectantes satis honeste vel in secundo fastigio conspiciemur. An Latiae Musae non solos adytis suis Accium et Vergilium recepere, sed eorum et proximis et procul a secundis sacras concessere sedes? Nec Brutum aut Caelium Pollionemve cum Messala et Calvo deterruere ab eloquentiae
Abbreviated transcription (Latin):
hyrtum aliud caprinum et id ipsum aliter curatur mutilum et raripilum
aliter cornutum et saectosum quale ẽ : Cilicia. Exoculatoris uõ et subulci
diuersa professio diuersȩ pastiones nec eundem glabrȩ sues denseꝗȩque cȩli
statum nec eandem educationem cultumue quęrunt. et ut a pecoribus re¬
cedam quorum ĩ parte auium cohortalium et apum cura positã ẽ. Quiş tãti
studii fuit ut suꝑ ista quȩ enumerauimus tot nostet speties insitionum : tot
putationum: tot pomorum: holerumq cultus exerteret tot generibus
ficorum : sic ut rosariis impenderet curam cumꝰ plerisq etiam maiora ne¬
gligantur. quanquam et ista iam non minima uectigalia multis ẽe coe¬
perint. Nam prata et salicta genestȩq et harundines quamuis tenuem
nihilominus aliquam desiderant industriam. Posthanc tamen multarum
tanquam multiplitium rerum prȩdicationem nom me prȩterit si quem de¬

Expanded text:
hirtum; aliud caprinum, et id ipsum aliter curatur mutilum et raripilum, hirtum; aliud caprinum, et id ipsum aliter curatur mutilum et raripilum, aliter cornutum et saetosum, quale est in Cilicia. Porculatoris vero et subulci diversa professio, diversae pastiones, nec eundem glabrae sues densaeque caeli statum nec eandem educationem cultumve quaerunt. Et ut a pecoribus recedam, quorum in parte avium cohortalium et apium cura posita est, quis tanti studii fuit, ut super ista, quae enumeravimus, tot nosset species insitionum, tot putationum, tot pomorum holerumque cultus exerceret, tot generibus ficorum sicut rosariis impenderet curam, cum a plerisque etiam maiora neglegantur,quamquam et ista iam non minima vectigalia multis esse coeperint? Nam prata et salicta, genistaeque et harundines, quamvis tenuem nihilo minus aliquam desiderant industriam. Post hanc tam multarum tamque multiplicum rerum praedicationem non me praeterit, si, quem de
Abbreviated transcription (Latin):
non nullȩ qualitate fallunt: atq in aliis Regionibus nigra terra qũa pullã
uocant ut in campania ẽ laudabilis in hiş pingiuis lubrica meluis respõdet.
quibusdam sicut in Africa. Numidia putres harenȩ foetunditate uel
robustissimum solum uincunt. In Asia Misiaq Dersaq et glutino¬
sa terra maxime exuberat atq in his ipsis haberet cognitum qud re¬
cusaret collis quid campestris positio quid cultus quid syluester ager ꝗd
humidus et graminosus. quid siccus et spurtus rationem qͦ despiceret. et
in arboribus uinetisq quorum infinita sunt genera conserendis ac tuendis.
et in pecoribus parandis conseruandisq. cum et hanc asciuimus quasi agrical¬
turȩ partem cum separata sit ab agricolatione pastoralis scientia Nec ea
tamen simplex quippe aliud exigit equinum atq aliud bubulũ arm̃tum
alud petus ouillum. Et̃ in eo ipso dissimilem rationem postulat tarentinium

Expanded text:
non nullae qualitate fallunt, atque in aliis regionibus nigra terra, quam pullam non nullae qualitate fallunt, atque in aliis regionibus nigra terra, quam pullam vocant, ut in Campania, est laudabilis, in his pinguis lubrica melius respondet, quibusdam sicut in Africa Numidiaqueputres harenae fecunditate vel robustissimum solum vincunt, in Asia Mysiaque densa et glutinosa terra maxime exuberat—atque in his ipsis haberet cognitum, quid recusaret collis, quid campestris positio, quid cultus, quid silvestris ager, quid umidus et graminosus, quid siccus et spurcus, rationem quoque dispiceret et in arboribus vineisque, quarum infinita sunt genera, conserendis ac tuendis et in pecoribus parandis conservandisque, quoniam et hanc adscivimus quasi agri culturae partem, cum separata sit ab agricolatione pastoralis scientia? Nec ea tamen simplex, quippe aliud exigit equinum atque aliud bubulum armentum, aliud pecus ovillum, et in eo ipso dissimilem rationem postulat Tarentinum atque
Abbreviated transcription (Latin):
gacissimus deolinationum mundi non ignarus ut ex plorãtũ habeat quid
cuiq plage conueniat. quid repugnet. syderum ortus et occasis memoria ro¬
petat ne hymbribus xentisq ĩminentibus opera ineohet laboremq fristiret᷑
celi et anni p̃ntis mores intueatur. Neq enim semꝑ eundem uelut ex prȩ¬
scripto habitum gerunt nec omnibus annis eodem uultu uenit ęstas aut hy¬
emş nec pliuuum semꝑ ẽ uer aut humidus autumnus. quȩ prȩnoscere sine lu¬
mine amͥ et sine ex quisitissimis disciplinis non quenq̃ posse crediderim iam
ipsa terrȩ xanetas et cuiusq soli habitus quid nobis neget quid promittat pau¬
corum est discernere. contemplatio uo cunctarum mea disciplina partitum
quando ciuq contingit ut et segetum arationumq ꝑciperet usum et ua¬
rias dissimillimasq terrarum speties pnosceret: quarũm non nullȩ colorum

Expanded text:
gacissimus, declinationum mundi non ignarus, ut exploratum habeat quid gacissimus, declinationum mundi non ignarus, ut exploratum habeat quid cuique plagae conveniat, quid repugnet. Siderum ortus et occasus memoria repetat, ne imbribus ventisque imminentibus opera incohet laboremque frustretur. Caeli et anni praesentis mores intueatur, neque enim semper eundem velut ex praescripto habitum gerunt, nec omnibus annis eodem vultu venit aestas aut hiems, nec pluvium semper est ver aut umidus autumnus; quae praenoscere sine lumine animi et sine exquisitissimis disciplinis non quemquam posse crediderim. Iam ipsa terrae varietas et cuiusque soli habitus quid nobis neget, quid promittat, paucorum est discernere. Contemplatio vero cunctarum in ea disciplina partium quoto cuique contingit,ut et segetum arationumque perciperet usum et varias dissimillimasque terrarum species pernosceret—quarum non nullae colore,
Abbreviated transcription (Latin):
incursionibus uastatas fruges partitm tñ condidere quam nos quibus diutur¬
na pmutente pace prolatare licuit rem rusticam. itaq in hoc latio et satur¬
niã terra ubi dii cultum fructus agrorum progeniem suam docuerant ibi
nunc ad hastam locamus ut nobis ex transmarinis prouincis adducatur
framentum ne fame laboremus et uindemias condimus ex insulis cycla¬
dibis ac regionibus beticis gallicisq. Nec mirum cum sit publice concepta
et confirmata iam uulgans existimatio rem rusticam sordidum opus. et
id esse negotium quod nullius egeat magisterio prȩceptoue: At ego cũ aut
magnitudinem totius res quasi quandam uastitatem corporisue partium eiꝰ
ueut singuloꝵ membroiꝵ subtilitatem despicio. uereor ne supremus ante
me dies occupet quam umiuersam disciplinam ruris possim cognoscere. Na
qui se in hac scientia ꝑfectum uolet profiteri siȩ oportet rerum naturȩ sa¬

Expanded text:
incursionibus vastatas fruges largius tamen condidere quam nos, quibus diuturincursionibus vastatas fruges largius tamen condidere quam nos, quibus diuturna permittente pace prolatare licuit rem rusticam. Itaque in " hoc Latio et Saturnia terra," ubi di fructusagrorum progeniem suam docuerant, ibi nunc ad hastam locamus, ut nobis ex transmarinis provinciis advehatur frumentum, ne fame laboremus, et vindemias condimus ex insulis Cycladibus ac regionibus Baeticis Galliasque. Nec mirum, cum sit publice concepta et confirmata iam vulgaris existimatio rem rusticam sordidum opus et id esse negotium quod nullius egeat magisterio praeceptove. At ego, cum aut magnitudinem totius rei quasi quandam vastitatem corporis aut partium eius velut singulorum membrorum subtilitatem dispicio,vereor, ne supremus ante me dies occupet quam universam disciplinam ruris possim cognoscere. Nam qui se in hac scientia perfectum volet profiteri, sit oportet rerum naturae sa
Abbreviated transcription (Latin):
stibus operibus exercitata firmissimis prȩualuit corporibus. ao militiam bel¬
li cum res postulauit facile sustinuit durata pacis laboribus semꝑq rusticã
plebem prȩposut urbanȩ ut .ds. qui in uillis intra consepta morarentur ꝗͣ
qui fonis terram molirentur ignauuores habitos. sic eos qui sub umbra cuita¬
Nundinarum etiam conuentus manifestum ẽ propterea usurpatos ut nonis¬
his tantum modo diebus urbanȩ res agerentur reliquis administrarentur ru¬
sticẽ Illis Ns. temporibus ut ante iam diximus proceres ciuitatis ĩ agris
morabantur: et cum consilium publicum desiderabatur a uillis artesse¬
bantur in senatum ex quo qui eos euoabant uiatores nominati sut isq mos
dim seruatus est pseuerantisimo colendorum agrorum studio ueteres illi sa¬
bini Quirites astauiq Romani quanquam inter ferrum et ignes hosticis

Expanded text:
stibus operibus exercitata firmissimis praevaluit corporibus ac militiam belstibus operibus exercitata firmissimis praevaluit corporibus ac militiam belli, cum res postulavit, facile sustinuit durata pacis laboribus semperque rusticam plebem praeposuit urbanae. Ut enim qui in villis intra consaepta morarentur, quam qui foris terram molirentur, ignaviores habitos, sic eos, qui sub umbra civitaNundinarum etiam conventus mani- festum est propterea usurpatos, ut nonis tantummodo diebus urbanae res agerentur, reliquis administrarentur rusticae. Illis enim temporibus, ut ante iam diximus, proceres civitatis in agris morabantur et, cum consilium publicum desiderabatur, a villis arcessebanturin senatum; ex quo, qui eos evocabant, viatores nominati sunt. Isque mos dum servatus est, perseverantissimo colendorum agrorum studio veteres illi Sabini Quirites atavique Romani, quamquam inter ferrum et ignes hosticisque
Abbreviated transcription (Latin):
uitamꝰ displiciusse. omnes .d. sicut. Nł. Uarro cum temporibus auoꝵ con¬
questus ẽ patres familiȩ falce et aratro relictis intra murum corepsimus. et
in cirais potiuis ac theatris. quam in segenbus et uine̾ manus mouemus atto¬
nitiq meramur gestus effeminatorum qued a natura sexum uiris denegatũ
mulebͥri motu mentiantur. detipiantq oculos spectantium: mex deinde ut apti
ueniamus ad ganeas quotidianam cruditatem laturis ex coquimus. et exusto
sudore sitim quęrimus nocꝰtesq libidinibus et ebrieratibus dies ludo somno con¬
sumimuş ac nos met ipsos ducimus fortunatosꝙ nec orientem solem uidimus
nec occidentem itaq istam uitam socordem ꝑsequitur ualitudo. Nam sic uiue¬
num corporã resolute fluxa et resolita sunt ut nihil mors mutatura uidtat
At me hercules uera illa Romuli proles assidius uenatibus nec minuş agre¬

Expanded text:
vitam displicuisse. Omnes enim, sicut M. Varro iam temporibus avorum convitam displicuisse. Omnes enim, sicut M. Varro iam temporibus avorum conquestus est, patres familiae falce et aratro relictis intra murum correpsimus et in circis potius ac theatris quam in segetibus ac vinetis manus movemus; attonitique miramur gestus effeminatorum, quod a natura sexum viris denegatum muliebri motu mentiantur decipiantque oculos spectantium. 'Mox deinde, ut apti veniamus ad ganeas, cotidianam cruditatem Laconicis excoquimus et exusto sudore sitim quaerimus noctesque libidinibus et ebrietatibus, dies ludo vel somno consumimus, ac nosmet ipsos ducimus fortunatos, quod " nec orientem solem videmus nec occidentem." Itaque istam vitam socordem persequitur valetudo. Nam sic iuvenum corpora fluxa et resoluta sunt, ut nihil mors mutatura videatur. At mehercules vera illa Romuli proles assiduis venatibus nec minus agre
Abbreviated transcription (Latin):
sta sit. uerum cum plurimorum monum̃tis scriptorum ad monear apud anti¬
quos nostros fuisse gloriȩ curam rusticationis ex qua Quintus cintinatus obses¬
si consulis et exertitus liberator ab aratro uocatus ad dictaturam uenerit. ac
rrsus fascibus depositis quos festinantius uictor reddiderat quã sumpserat
impator ad eosdem iuuencos et quatuor iugerum auitum herediolum redienrit
ltemq C fabricuis et Cunus dentatus alter Pirrho finbus Iraliȩ pulsõ do¬
mitis alter sabinis acceptaq uiri tind̃i uidebantur captu agri septem u¬
gera non minus industriȩ coluert ꝗͣ fortiter armis quȩsierit et ne singulos
intempestiue nunc prosequar cum tot alos Romani gñis intuear memora¬
biles duces hoc semꝑ duplici studio floriusse uel defendendi uel colendi patnios
questosue fines intelligo luxuriȩ et delicus nostrs pristinum morem uirilemq

Expanded text:
sta sit.Verum cum complurimis monumentis scriptorum admonear apud antista sit.Verum cum complurimis monumentis scriptorum admonear apud antiquos nostros fuisse gloriae curam rustica- tionis, ex qua Quinctius Cincinnatus, obsessi consulis et exercitus liberator, ab aratro vocatus ad dictaturam venerit ac rursus fascibus depositis, quos festinantius victor reddiderat quam sumpserat imperator, ad eosdemiuvencosetquattuoriugerum avitum herediolum redierit, itemque C. Fabricius et Curius Dentatus, alter Pyrrho finibus Italiae pulso, domitis alter Sabinis, accepta, quae viritim dividebantur, captivi agri septem iugera non minus industrie coluerit, quam fortiter armis quaesierat; et ne singulos intempestive nunc persequar, cum tot alios Romani generis intuear memorabiles duces hoc semper duplici studio floruisse vel defendendi vel colendi patrios quaesitosve fines, intellego luxuriae et deliciis nostris pristinum morem virilemque
Abbreviated transcription (Latin):
cupidiores a gricolationem ꝑ noscerent. nunc et ipsi prȩdia nostra colere dedigna¬
mur et nullius momentĩ ducimus ꝑitissimum quenq uilicum facere ues
si nescium certe uigoris experti quo celerius quod ignoret adiscat: sed siue
fundum locuples mercatus est e turba pedissequoꝵꝵ lecticariorumq defectis¬
simum annis et uiribus in agrum relegat: cum istud opus non solum scien¬
tiam sed et uiridem ȩtatemꝰ cum robore corporis ac labores sufferendos de¬
sideret siue mediarum facultatum dominus ex mertenariis aliquem iam
retusantem quotidianum illud tributum qui uectigali esse non posset ignar
rei cui prȩfuturus ẽ magistrum fien uibet. quȩ cum animaduentam sȩpe
metum retractans ac recogitans quam turpi consensu deserta exoleuerit disci¬
plina ruris. uereor ne flagitiosa et quodã modo pudenda ingenius aut in hone¬

Expanded text:
cupidiores agricolationem pernoscerent. Nunc et ipsi praedia nostra colere dedignacupidiores agricolationem pernoscerent. Nunc et ipsi praedia nostra colere dedignamur et nullius momenti ducimus peritissimum quemque vilicum facere vel, si nescium, certe vigoris experrecti, quo celerius, quod ignoret,addiscat. Sed sive fundum locuples' mercatus est, e turba pedisequorum lecticariorumque defectissimum annis et viribus in agrum relegat, cum istud opus non solum scientiam, sed et viridem aetatem cum robore corporis ad labores sufferendos desideret; sive mediarum facultatum dominus, ex mercenariis aliquem iam recusantem cotidianum illud tributum, quia vectigali esse non possit,ignarum rei, cui praefuturus est, magistrum fieri iubet. Quae cum animadvertam, saepe mecum retractans ac recogitans, quam turpi consensu deserta exoleverit disciplina ruris, vereor ne flagitiosa et quodam . modo pudenda ingenuis aut inhone
Abbreviated transcription (Latin):
tentiorum somniumq regis sui rumoribus augurantes: neq .d. roganti quiq
agatur intus respondere seriu dignantur. an putem fortunatius a cathenato
repulsum ianitore sȩpe nocte sera foribus ingratis adiacere miserrimoq fa¬
mulatu ꝑ dedecus fascium detus et imperium profuso tamen patrimonio mer¬
cari. Nam nec gratiutȩ seruituti sed donis rependitur honor. que si et ipsa
et eorum similia bonis fugienda sunt. Superest ut dixi unum genus liberale
et ingenuum rei familiaris augendę quod ex agricolatione contingit : cuius prȩ¬
cepta si uel temere ab indoctiş duntamen agrorum possessoribus antiquo more
administrarentur minus iacturȩ paterentur res rusticȩ. Nam cum industria
dominorum cum ignorantiȩ detrimentis multa pensaret nec quorũ com̃odũ
ageretur tota uita uellent imprudentes negotu sui conspici eoq discendi

Expanded text:
tentiorum somnumque regis sui rumoribus augurantis? Neque enim roganti, quid tentiorum somnumque regis sui rumoribus augurantis? Neque enim roganti, quid agatur intus, respondere seni dignantur. An putem fortunatius a catenato repulsum ianitore saepe nocte sera foribus ingratis adiacere miserrimoque famulatu per dedecus fascium decus et imperium, profuso tamen patrimonio, mercari? Nam nec gratuita servitute, sed donis rependitur honor. Quae si et ipsa et eorum similia bonis fugienda sunt, superest, ut dixi, unum genus liberale et ingenuum rei familiaris augendae, quod ex agricolatione contingit. Cuius praecepta si vel temere ab indoctis, dum tamen agrorum possessoribus, antiquo more administrarentur, minus iacturae paterentur res rusticae; nam industria dominorum cum ignorantiae detrimentis multa pensaret, nec quorum commodum ageretur, tota vita vellent imprudentes negotii sui conspici eoque discendi