comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dit armata multitudo: pauorem ac tumultum facit. Rursus ubi añ ire
primores ciuitatis uident:quicquid sit haud temere ͤ rentur. nec minorẽ
motum animorum romae tam atroꝵ res fecit: ꝗͣ collatiae feterat. Ergo
ex omnibus locis urbis in forum curritur. luo simuluentum est: praeco
ad tribunum celerum: in quo tum magistratu forte Drutus erat: popu¬¬
lum aduocauit. Ibi oratio habita: nequaquã eius pectoris ingeniiq qđ
simulatum ad eam diem fuerat: de ui ac libidine Sexti Tarꝗnii: de stu¬¬
pro infando lucretiae & miserabili caede: de orbitate tricipitini: cui mor¬
te filiae causa mortis indignior ac miserabilior ess&. Addita suꝑbia ip̃ius
regis: miseriaque & labore ipius plebis in fossas cloacasque exhauriãdas
demersa. Nomanos uictores omniũ circa populor opifices at lapicidas
pro bellatorib factos. Indigna seruii tullii regis memorata caede: & in¬

Expanded text:
dit armata multitudo, pauorem ac tumultum facit; rursus ubi anteire dit armata multitudo, pauorem ac tumultum facit; rursus ubi anteire primores ciuitatis uident, quidquid sit haud temere esse rentur. nec minorem motum animorum Romae tam atrox res facit quam Collatiae fecerat; ergo ex omnibus locis urbis in forum curritur. quo simul uentum est, praeco ad tribunum celerum, in quo tum magistratu forte Brutus erat, populum aduocauit. ibi oratio habita nequaquam eius pectoris ingeniique quod simulatum ad eam diem fuerat, de ui ac libidine Sex. Tarquini , de stupro infando Lucretiae et miserabili caede, de orbitate Tricipitini cui morte filiae causa mortis indignior ac miserabilior esset. addita superbia ipsius regis miseriaeque et labores plebis in fossas cloacasque exhauriendas demersae; Romanos homines, uictores omnium circa populorum, opifices ac lapicidas pro bellatoribus factos. indigna Ser. Tulli regis memorata caedes et in
Abbreviated transcription (Latin):
alium quenquã regnare romae passurum. Tultrum deinde Collatino tͣ¬
dit. Inde lucretio ac Ualerio stupentib miraculo rei unde nouum ĩ Bru¬¬
ti pectore ingenium ut praeceptum erat: uenerat: iurant.Totiq ab luctu
uersi mniramꝰ. Brutum iam inde ad expugnandum regnum uocantem
sequuntur ducem. Elatum domo lucretiae corpus in forũ deferunt.
Conuenere miratulo: ut fitrei nouae atque indignitate homines.Pro se
quisque regnum: scelus: ac uim queruntur. Mouet tum patres moesti¬
tia: tum Brurus castigator lacrimarum atque inertium querelarum:
auctorq quod uiros romanos decer&: arma tapiendi aduersus hostili¬
a ausos. ferocissimus quisque iuuenum cum armis uoluntarius adest.
Sequitur & caetera iuuentus. Indeque pari praesidio relicto tollatiae ad
portas custodib que datis: ne quis eum motum regib nuntiar&: cȩteri
armati duce Bruto romam profecti. Ubi eo uentum est: quacunq in ce¬

Expanded text:
alium quemquam regnare Romae passurum.' cultrum deinde Collatino traalium quemquam regnare Romae passurum.' cultrum deinde Collatino tradit, inde Lucretio ac Ualerio, stupentibus miraculo rei, unde nouum in Bruti pectore ingenium. ut praeceptum erat iurant; totique ab luctu uersi in iram, Brutum iam inde ad expugnandum regnum uocantem sequuntur ducem. elatum domo Lucretiae corpus in forum deferunt, concientque miraculo, ut fit, rei nouae atque indignitate homines. pro se quisque scelus regium ac uim queruntur. mouet cum patris maestitia, tum Brutus castigator lacrimarum atque inertium querellarum auctorque quod uiros, quod Romanos deceret, arma capiendi aduersus hostilia ausos. ferocissimus quisque iuuenum cum armis uoluntarius adest; sequitur et cetera iuuentus. inde patre praeside relicto Collatiae ad portas custodibusque datis ne quis eum motum regibus nuntiaret, ceteri armati duce Bruto Romam profecti. ubi eo uentum est, quacumque ince
Abbreviated transcription (Latin):
ro fore. Sextus est tarquinius:qui hostis pro hospite priore nocte ui
armatus mihi sibique si uos uiri estis pestiferũ hinc abstulit gaudium.
Dant ordine omnes fidem. consolantur aegram animi. auertendo noxã
ab coacta. in actorem delicti. Mentem pectare non corpus: & unde consi¬¬
lium abfuerit culpam abesse. Uos inquit uidetis quid illi debeatur. Ego
me si pectato absoluo:supplitio non libero: nec ulla deinde impudica lu¬
cretae exemplo uiuet. Cultrum quem sub ueste abditum hẽbat:eum
in corde defigit.prolapsaque in uulnus moribunda cecidit. Conclamat
uir paterque. Brutus illis in luctu occupatis:cultrum ex uulnere Iucreti¬
ae extractum manantem cruore prae se tenens:per hunc inquit castissi¬
mum ante regiam iniuriã sanguinem iuro: uosque dii testes fatio. me
l.tarquiniũ Superbum cum scelerata coniuge & omni liberor stirpe
ferro igni quacunque de hinc ui possim persecuturum. nec illum: nec

Expanded text:
ro fore. Sex. est Tarquinius qui hostis pro hospite priore nocte ui ro fore. Sex. est Tarquinius qui hostis pro hospite priore nocte ui armatus mihi sibique, si uos uiri estis, pestiferum hinc abstulit gaudium.' dant ordine omnes fidem; consolantur aegram animi auertendo noxam ab coacta in auctorem delicti: mentem peccare, non corpus, et unde consilium afuerit culpam abesse. 'uos' inquit 'uideritis quid illi debeatur: ego me etsi peccato absoluo, supplicio non libero; nec ulla deinde impudica Lucretiae exemplo uiuet.' cultrum, quem sub ueste abditum habebat, eum in corde defigit, prolapsaque in uolnus moribunda cecidit. conclamat uir paterque; Brutus illis luctu occupatis cultrum ex uolnere Lucretiae extractum, manantem cruore prae se tenens, 'per hunc' inquit 'castissimum ante regiam iniuriam sanguinem iuro, uosque, di, testes facio me L. Tarquinium Superbum cum scelerata coniuge et omni liberorum stirpe ferro igni quacumque dehinc ui possim exsecuturum, nec illos nec
Abbreviated transcription (Latin):
stinatum uidebat. & ne mortis quid meti inclinari: addit ad metum de¬
decus. cum mortua ugulatum seruum nudum positurum ait: ut in
sordido adulterio necata dicatur. Quo pudore cum uiciss&: obstinatã
pudicitiam uelut uictrix libido profectusque inde tarꝗnius feroꝵ.¬
romam ad patrem: eundemque ardeam ad uirum mittit: ut cum singu
lis fidelibus amicis ueniant: ita facto maturatoque opus esse.Nem atro¬
eem intidisse. Spurius lutrenus cum P.Ualerio uolesi filio: Collatinus
cum L. iunio Bruto uenit: cum quo forte romam rediens ab nuntio ux¬
oris erat conuentus lucretiam sedentem moestam in cubiculo inueniunt.
Aduentu suorum lacrim& abortae:quaerentique uiro satin salue: mini¬
me inquit.Quidn. salui est mulieri amissa pudicitia: uestigia uiri alieni
Collatine in lecto sunt tuo.Caeterum corpus est tm̃ uiolatum.animus
insons. Mors testis erit. Sed datae dextras fidemq: haud impune adulte¬

Expanded text:
stinatam uidebat et ne mortis quidem metu inclinari, addit ad metum destinatam uidebat et ne mortis quidem metu inclinari, addit ad metum dedecus: cum mortua iugulatum seruum nudum positurum ait, ut in sordido adulterio necata dicatur. quo terrore cum uicisset obstinatam pudicitiam uelut Romam ad patrem, eundemque Ardeam lis fidelibus amicis ueniant; ita facto maturatoque opus esse; rem atrocem incidisse. Sp. Lucretius cum P. Ualerio Uolesi filio , Collatinus cum L. Iunio Bruto uenit, cum quo forte Romam rediens ab nuntio uxoris erat conuentus. Lucretiam sedentem maestam in cubiculo inueniunt. aduentu suorum lacrimae obortae, quaerentique uiro 'satin salue?' 'minime' inquit; 'quid enim salui est mulieri amissa pudicitia? uestigia uiri alieni, Collatine, in lecto sunt tuo; ceterum corpus est tantum uiolatum, animus insons; mors testis erit. sed date dexteras fidemque haud impune adulte
Abbreviated transcription (Latin):
Uictor maritus comiter inuitat regios iuuenes. Ibi Sextum tarquiniũ
mala libido lucretiae peruim stuprandae capit. Tum forma tũ spectata
castitas incitat. & tum quid̃ ab nocturno iuuenili ludo in castra rede¬¬
unt. Paucis interiectis dieb: Sextus tarꝗnius inscio collatino: cũ co-¬
mite uno collatiam uenit. Ubi exceptus benigne ab ignaris consilii: cũ
post caenam in hospitatale cubitulum deductus ess& amore ardens: post¬
ꝗ̃ satis tuta omnia cuta sopitique omnes uidebantur. stricto gladio ad
dormieniem lucretiam uenit: sinistraque manu mulieris pectore oppres¬
so: tate lucrenia inquit sextus tarquinius sum. ferrum in manu est.
moriere si emiseris uocem. Cum pauida ex somno mulier nullam opem
prope mortem ĩminentem uider&: tum tarꝗnius fateri amorẽ orare.
miscere precib minas. uersare in omnes ꝑtes muliebrem animũ. Ubi ob¬

Expanded text:
uictor maritus comiter inuitat regios iuuenes. ibi Sex. Tarquinium uictor maritus comiter inuitat regios iuuenes. ibi Sex. Tarquinium mala libido Lucretiae per uim stuprandae capit; cum forma tum spectata castitas incitat. et tum quidem ab nocturno iuuenali ludo in castra redeunt. paucis interiectis diebus Sex. Tarquinius inscio Collatino cum comite uno Collatiam uenit. ubi exceptus benigne ab ignaris consilii cum post cenam in hospitale cubiculum deductus esset, amore ardens, postquam satis tuta circa sopitique omnes uidebantur, stricto gladio ad dormientem Lucretiam uenit sinistraque manu mulieris pectore oppresso 'tace, Lucretia' inquit; ' Sex. Tarquinius sum; ferrum in manu est; moriere, si emiseris uocem.' cum pauida ex somno mulier nullam opem, prope mortem imminentem uideret, tum Tarquinius fateri amorem, orare, miscere precibus minas, uersare in omnes partes muliebrem animum. ubi ob
Abbreviated transcription (Latin):
tinus cenabat. Tarquinius aegerii filius incidit de uxoribus mentio.
Suam quisque laudare miris modis. Inde certamine accenso: collatinꝰ
negat uerbis opus esse: paucis id quid horis posse sciri: quantũ caeteris
praestet Lucretia sua. quin si uigor iuuentae in est tonscendimꝰ equos
inuisimusque praesentes nr̃arum ingenia. Id cuique spectatissimũ sit:
quod nec opinato uiro aduentu octurrerit oculis. Incaluerant uino.
Age sane omnes citatis equis aduolant romam. Quo cum primis se intẽ¬
dentib tenebris peruenissent: pergunt inde collatiam: ubi lucretiã haud¬
quaquã ut regias nurus: quas in conuiuio luxuque cum aqualib ui¬¬
derant tempus terentes: sed nocte sera deditam lanae inter lugubran¬
tes ancillas in medio aedium sedentem inueniunt. Muliebris certam̃ĩs
laus penes fuit lucrenam. Adueniens uir tarquini:que excepti benigne.

Expanded text:
tinus cenabat Tarquinius, Egeri filius, incidit de uxoribus mentio. tinus cenabat Tarquinius, Egeri filius, incidit de uxoribus mentio. suam quisque laudare miris modis; inde certamine accenso Collatinus negat uerbis opus esse; paucis id quidem horis posse sciri quantum ceteris praestet Lucretia sua. 'quin, si uigor iuuentae inest, conscendimus equos inuisimusque praesentes nostrarum ingenia? id cuique spectatissimum sit quod necopinato uiri aduentu occurrerit oculis.' incaluerant uino; 'age sane' omnes; citatis equis auolant Romam. quo cum primis se intendentibus tenebris peruenissent, pergunt inde Collatiam, ubi Lucretiam haudquaquam ut regias nurus, quas in conuiuio luxuque cum aequalibus uiderant tempus terentes sed nocte sera deditam lanae inter lucubrantes ancillas in medio aedium sedentem inueniunt. muliebris certaminis laus penes Lucretiam fuit. adueniens uir Tarquin
Abbreviated transcription (Latin):
spectare ranis phiticam uocem: uelut si prolapsus cecidiss& teera
osculo contigit scilicet: quod ea cõmunis mater omium mortalius
ess&. Reditum inde romã ubi aduersus Rutulos bellum sũma ui
is praepollens.Eaque ip̃a causa belli fuit: quod rex romanus tũ ipẽ
ditari exhaustus magnificentia publicorum operum: tũ praeda
delinire popularium animos studebat praeter aliam superbiam
regno infestos & quod se in fabrorum ministeriis ac seruili tam
diũ habitos opere ab rege inclignabantur. Temtata res est: si primo
impetii capi ardea posset.Ubi parum processit: obsidione muniti¬
onib que cepti premi hostes. In statiuis ut fit longo magis ꝗͣ atri
bello satis liberi comeatus erant:primorib tñ magis: ꝗͣ militibus.
Negii quid iuuenes interdum otium conuiuiis cõmessationibq inter
se agebant.Forte potantib his apud sextum Tarquiniũ ubi & colla¬

Expanded text:
ratus spectare Pythicam uocem, uelut si prolapsus cecidisset, terram ratus spectare Pythicam uocem, uelut si prolapsus cecidisset, terram osculo contigit, scilicet quod ea communis mater omnium mortalium esset. reditum inde Romam, ubi aduersus Rutulos bellum summa ui is praepollens; eaque ipsa causa belli fuit, quod rex Romanus cum ipse ditari, exhaustus magnificentia publicorum operum, tum praeda delenire popularium animos studebat, praeter aliam superbiam regno infestos etiam quod se in fabrorum ministeriis ac seruili tam diu habitos opere ab rege indignabantur. temptata res est, si primo impetu capi Ardea posset: ubi id parum processit, obsidione munitionibusque coepti premi hostes. in his statiuis, ut fit longo magis quam acri bello, satis liberi commeatus erant, primoribus tamen magis quam militibus; regii quidem iuuenes interdum otium conuiuiis comisationibusque inter se terebant. forte potantibus his apud Sex. Tarquinium , ubi et Colla
Abbreviated transcription (Latin):
audiss&. neque in animo suo quicquã regi timendũ: neq in for¬
tuna concupistendum relinquere statuit. contemptuq: tutus esse
ubi in iure parum praesidii ess&. Ergo ex industria factus ad imi¬
rationem stultitiae: cum se suaque praedae esse regi sineret Bruti
quoq haud abnuit cognomen:ut sub eius obtentu cognominis
liberator ille populi.ro.animus latens aperiretur tempore suo.
s cum a Tarquiniis ductus delphos ludibriũ uerius ꝗ comes au¬
reum baculum inclusum corneo cauato ad id batulo: donum tu
lisse apollini dicitur:per ambages effigiem ingenii sui tegens.
Quo postꝗͣ uentum est: perfectis patris mandatis. cupido incessit aĩ¬
mos iuuenũ sciscitandi adquẽ eor regnum romanũ ess& uentu¬
rum. Ex infimo specu uocem redditã ferunt Imꝑium sũmum ro
que imperii ess& rem sũma ope taceri iubent. Ip̃i inter se uter prior cũ
romam redissent matri osculum dar& sorti permittunt. Brutus alio

Expanded text:
audisset, neque in animo suo quicquam regi timendum neque in foraudisset, neque in animo suo quicquam regi timendum neque in fortuna concupiscendum relinquere statuit contemptuque tutus esse ubi in iure parum praesidii esset. ergo ex industria factus ad imitationem stultitiae, cum se suaque praedae esse regi sineret, Bruti quoque haud abnuit cognomen ut sub eius obtentu cognominis liberator ille populi Romani animus latens opperiretur tempora sua. is tum ab Tarquiniis ductus Delphos, ludibrium uerius quam comes, aureum baculum inclusum corneo cauato ad id baculo tulisse donum Apollini dicitur, per ambages effigiem ingenii sui. quo postquam uentum est, perfectis patris mandatis cupido incessit animos iuuenum sciscitandi ad quem eorum regnum Romanum esset uenturum. ex infimo specu uocem redditam ferunt: imperium summum que imperii esset, rem summa ope taceri iubent; ipsi inter se uter prior, cum Romam redisset, matri osculum daret, sorti permittunt. Brutus alio
Abbreviated transcription (Latin):
esse & colonis mittendis occupari latius imperii fines uolebat: signi¬
am: tirceosque colonos misit praesidia urbi futura. Terra mariq
haet agenti portentum terribile uisum: anguis ex columna lignea
elapsus: cum terrorem fugamque in regiam feciss& ipius regis non
tam subito pauore pertulit pectus. ꝗͣ anxiis impleuit curis. Itaq
cum ad publica prodigia etrusci tm̃ uates adhiberentur: hoc uelut
domestico exterritus uisu: delphos ad maxime inelitum in terris
oratulum mittere statuit: neque responsum sortium ullt alii cõ¬
mittere ausus: duos filios per ignotas ea tempestate terras ignoci¬¬
ora maria in graetiam misit.Titus & aruns profecti. Comei is ad¬
ditur L iunuus Brutus tarqunia sororis regis natus. iuuenis
longe alius ingenio:ꝗͣ tuius simulationem induerat. Is cum pri-¬
mores ciuitatis in quibus fratrem suum ab auunculo suo interfectũ

Expanded text:
esse et colonis mittendis occupari latius imperii fines uolebat, Signiesse et colonis mittendis occupari latius imperii fines uolebat, Signiam Circeiosque colonos misit, praesidia urbi futura terra marique. haec agenti portentum terribile uisum: anguis ex columna lignea elapsus cum terrorem fugamque in regia fecisset, ipsius regis non tam subito pauore perculit pectus quam anxiis impleuit curis. itaque cum ad publica prodigia Etrusci tantum uates adhiberentur, hoc uelut domestico exterritus uisu Delphos ad maxime inclitum in terris oraculum mittere statuit. neque responsa sortium ulli alii committere ausus, duos filios per ignotas ea tempestate terras, ignotiora maria in Graeciam misit. Titus et Arruns profecti; comes iis additus L. Iunius Brutus , Tarquinia, sorore regis, natus, iuuenis longe alius ingenii quam cuius simulationem induerat. is cum primores ciuitatis, in quibus fratrem suum, ab auunculo interfectum
Abbreviated transcription (Latin):
tendo ad culmen operi destinata erant. uix in fundamẽta suppe¬
pondo seposita in eam rem scribit: quia sũmam pecuniae: neq ex
unius tum urbis praeda sperandum: & nullius ne hor quiđ ma
gnificentiae operum fundamenta non exuperaturã. Intentus perfi¬
tiendo templo fabris undique ex aetruria accitis: non petunia solus
publica ad id est usus: sed operis ẽt ex plebe. Qui cum haud paruus
& ip̃i militiae adderetur labor minus tñ plebs grauabatur se templa
deum ex aeclificare manib suis: quae post hac & ad aliã ut spetie
minora: sic laboris aliquanto maioris traducebatur opera. foros in
creco fatiendos: cloacamque maximã receptatulũ omniũ purgamẽ¬
torum urbis sub terram agendam. Quib duob oꝑibus uix noua
haec magnificentia quicquã adaquare potuit. His laborib exerci¬
ta plebe:quia & urbi multitudinem ubi usus non ess& oneri rebatur

Expanded text:
cendo ad culmen operi destinatae erant, uix in fundamenta suppecendo ad culmen operi destinatae erant, uix in fundamenta suppeia pondo argenti seposita in eam rem scribit, summam pecuniae neque ex unius tum urbis praeda sperandam et nullius ne horum quidem operum fundamenta non exsuperaturam. intentus perficiendo templo, fabris undique ex Etruria accitis, non pecunia solum ad id publica est usus sed operis etiam ex plebe. qui cum haud paruus et ipse militiae adderetur labor, minus tamen plebs grauabatur se templa deum exaedificare manibus suis quam postquam et ad alia, ut specie minora, sic laboris aliquanto maioris traducebantur opera, foros in circo faciendos cloacamque maximam, receptaculum omnium purgamentorum urbis, sub terra agendam; quibus duobus operibus uix noua haec magnificentia quicquam adaequare potuit. his laboribus exercita plebe, quia et urbi multitudinem, ubi usus non esset, oneri rebatur
Abbreviated transcription (Latin):
norum primũ in ip̃o discrimine aduersus romulũ pugnae uota
consecrata in augurataque postea fuerant. Inter principia con¬
dendi huius operis mouisse numen ad indicandam tanti imperii
molem traditur deos.Nam cum omĩum sacellorum exauguratio¬
nes admitterent aues in termini fano non addixere. Itl omen au¬¬
guriũque ita acceptum est non motam termini aedem: unũq de¬
orum non euocatum satratis ibi finibus firma stabiliaq cuncta.
portendere. Noc perpetuitanis auspitio accepto secutum aliud ma¬
gnitudinẽ imperii portendens prodigiũ est. Caput humanũ inte¬¬
gra fatie aperientib fundamenta templi dicitur apparusse.Iue
uisa speties haud per ambages artem eam imperii caputque reꝵ
fore portendebat. Idque ita cecinere uates:quiq: in urbe erãt: qͦs¬
que ad eam rem consultandam ex etruria acciuerant. Augebat᷑
ad impensas regis animus. Itaque pontinae manubiae: quae ꝑclu¬

Expanded text:
primum in ipso discrimine aduersus Romulum pugnae uota, primum in ipso discrimine aduersus Romulum pugnae uota, consecrata inaugurataque postea fuerant. inter principia condendi huius operis mouisse numen ad indicandam tanti imperii molem traditur deos; nam cum omnium sacellorum exaugurationes admitterent aues, in Termini fano non addixere; idque omen auguriumque ita acceptum est non motam Termini sedem unumque eum deorum non euocatum sacratis sibi finibus firma stabiliaque cuncta portendere. hoc perpetuitatis auspicio accepto, secutum aliud magnitudinem imperii portendens prodigium est: caput humanum integra facie aperientibus fundamenta templi dicitur apparuisse. quae uisa species haud per ambages arcem eam imperii caputque rerum fore portendebat; idque ita cecinere uates quique in urbe erant quosque ad eam rem consultandam ex Etruria acciuerant. augebatur ad impensas regis animus; itaque Pometinae manubiae, quae perdu
Abbreviated transcription (Latin):
populum alios sua ipõs inuitlia oportunos interemit.Multi palam
quidam in quibus minus spetiosa criminatio erat futura clam inter¬
fecti. Patuit quibusdã uolentib fuga. aut in exilium acti sunt. ab¬
sentiumque bona iuxta atque interemptorum diuisa fuere. Lar¬¬
gitionis inde praedaeque & dultedine priuati cõmodi sensus malo¬
rum publitor adimi: donec orba consilio auxilioque gabina res
regi romano sine ulla dimicatione in manum tralitur.Eabiis re¬
ceptis Tarquinius pacem cum equorũ gente fecit. foedus cũ etruscis
renouauit. Inde ad negotia urbana animũ conuertit. Quorum
erat primum: ut iouis templum in monte tarpeio monumentum
regni sui nominisq relinquer&.Tarquinios reges ambos patrem
uouisse filium perfetisse. Et ut libera a caeteris religionib arx ea
ess& tota iouis templique eius quod in ea aedificaretur exaugu¬
rare fana satellaque statuit: quae aliquot ibi atatio rege .s. sabi¬

Expanded text:
populum, alios sua ipsos inuidia opportunos interemit. multi palam, populum, alios sua ipsos inuidia opportunos interemit. multi palam, quidam in quibus minus speciosa criminatio erat futura clam interfecti. patuit quibusdam uolentibus fuga, aut in exsilium acti sunt, absentiumque bona iuxta atque interemptorum diuisui fuere. largitiones inde praedaeque; et dulcedine priuati commodi sensus malorum publicorum adimi, donec orba consilio auxilioque Gabina res regi Romano sine ulla dimicatione in manum traditur. Gabiis receptis Tarquinius pacem cum Aequorum gente fecit, foedus cum Tuscis renouauit. inde ad negotia urbana animum conuertit; quorum erat primum ut Iouis templum in monte Tarpeio monumentum regni sui nominisque relinqueret: Tarquinios reges ambos patrem uouisse, filium perfecisse. et ut libera a ceteris religionibus area esset tota Iouis templique eius quod inaedificaretur, exaugurare fana sacellaque statuit quae aliquod ibi, a Tatio rege
Abbreviated transcription (Latin):
milites uõ obeundo ꝑicula ac labores ꝑiter praedam munifite lagiendo
tanta caritate esse: ut non pater Tarquinius potennor romae:ꝗͣ filius
gabiis ess&. Itaque postꝗͣ satis uirium collectum ad omnes conatus
uidebat: tum e suis unum sciscitatum romam ad pr̃em mittit:quid¬
iam se facere uellet:qñquid ut omnia unus prae gabiis poss& ei dii de¬
dissent. Nuic nuntio quia tredo dubiae fidei uidebatur nihiluoce re¬¬
sponsum est.Rex uo uelut deliherabundus in ortum aedium transit
sequente nuntio filii: ibi inambulans tacitus sũma papauerũ capita
dicitur baculo decussisse. Interrogando expectandoq responsum
nuntius fessus ut reimperfecta redit gabios. Quae dixerit ip̃e. quaeq
uiderit refert: seu ira seu odio seu superbia insita ingenio nullã eu
uocem emisisse. Sexto ubi quid uellet parens. quidue praeciperet ta¬¬
citis ambagibus patuit: primores ciuitatis criminando alios apud

Expanded text:
milites uero obeundo pericula ac labores pariter, praedam munifice largiendo milites uero obeundo pericula ac labores pariter, praedam munifice largiendo tanta caritate esse ut non pater Tarquinius potentior Romae quam filius Gabiis esset. itaque postquam satis uirium conlectum ad omnes conatus uidebat, tum ex suis unum sciscitatum Romam ad patrem mittit quidnam se facere uellet, quando quidem ut omnia unus publice Gabiis posset ei di dedissent. huic nuntio, quia, credo, dubiae fidei uidebatur, nihil uoce responsum est; rex uelut deliberabundus in hortum aedium transit sequente nuntio filii; ibi inambulans tacitus summa papauerum capita dicitur baculo decussisse. interrogando exspectandoque responsum nuntius fessus, ut re imperfecta, redit Gabios; quae dixerit ipse quaeque uiderit refert; seu ira seu odio seu superbia insita ingenio nullam eum uocem emisisse. Sexto ubi quid uellet parens quidue praeciperet tacitis ambagibus patuit, primores ciuitatis criminando alios apud
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ que credere breui: ut illo adiuuante a portis gabinis sub roma¬
na moenia bellum transferatur. Inde ad consilia publica adhiberi.
Ubi cum de aliis rebus assentire se ueteribus gabinis dicer&. quib hae
notiores essent: ipẽ identidem belli auctor esse. In eo sibi praetipue pru¬
dentiam assumere:quod urriusq populi uires noss&: sciretque in ui¬¬
sam profecto superbiam regiam ciuib esse: quã ferre ne liberi quidẽ
potiussent. Ita cum sensim ad rebellandum primores gabinorũ incita¬
ret: ipẽ cum promptissimis iuuenum praedatum atque in expedinones
ir& & dictis factisque omnib ad fallendum instruttis: uana cresce¬¬
r& fides: dux ad ultimum belli legitur. Ibi cum inscia multitudine ꝗd
ageretur proelia parua inter romam gabiosq: fierent:quib plerũq:
gabina res superior ess&: tum certatim sũmi infimique gabinorum
Sextum Tarquinium dono deum sibi missum ducem credere. Apud

Expanded text:
futurumque credere breui ut illo adiuuante a portis Gabinis sub Romafuturumque credere breui ut illo adiuuante a portis Gabinis sub Romana moenia bellum transferatur. inde in consilia publica adhiberi. ubi cum de aliis rebus adsentire se ueteribus Gabinis diceret quibus eae notiores essent, ipse identidem belli auctor esse et in eo sibi praecipuam prudentiam adsumere quod utriusque populi uires nosset, sciretque inuisam profecto superbiam regiam ciuibus esse quam ferre ne liberi quidem potuissent. ita cum sensim ad rebellandum primores Gabinorum incitaret, ipse cum promptissimis iuuenum praedatum atque in expeditiones iret et dictis factisque omnibus ad fallendum instructis uana adcresceret fides, dux ad ultimum belli legitur. ibi cum, inscia multitudine quid ageretur, proelia parua inter Romam Gabiosque fierent quibus plerumque Gabina res superior esset, tum certatim summi infimique Gabinorum Sex. Tarquinium dono deum sibi missum ducem credere. apud
Abbreviated transcription (Latin):
stirpem: nequem heredem regni relinquat.Se quidẽ inter tela & gladios
patris clapsum: nihil usq sibiꝰ tutum nisi apud hostes tarquinii dredi¬
disse. Nam ne errarent ĩminere his bellum quod positum simul&ur: &
per occasionem eum incautos inuasurum:quod si apud eos supplicib locꝰ
non sit. pererraturum se omne latium: pulsumq: inde & equos & her¬¬
nicos petiturum: donec ad eos perueniat: qui a patrum crudelibus at¬
que impiis suppliciis tegere liberos sciant. Forsitan ẽ ardoris aliquid
adbellum armaque se aduersus suꝑbissimum regem ac ferocissimum
populũ inuenturum. Cum si nihil morarentur infensus ira: porro inde
abiturus uideraur: benigne ab gabinis excipitur. Uerant mirari sii
qualis intiues qualis in sonos. talis ad ultimũ in liberos ess& in se ip̃m
postremo saeuiturum: si alia desint.Sibi uõ gratum aduentũ eius esse

Expanded text:
stirpem, ne quem heredem regni relinquat. se quidem inter tela stirpem, ne quem heredem regni relinquat. se quidem inter tela patris elapsum nihil usquam sibi tutum nisi apud hostes L. Tarquini credidisse. nam ne errarent, manere iis bellum quod positum simuletur, et per occasionem eum incautos inuasurum. quod si apud eos supplicibus locus non sit, pererraturum se omne Latium, Uolscosque se inde et Aequos et Hernicos petiturum donec ad eos perueniat qui a patrum crudelibus atque impiis suppliciis tegere liberos sciant. forsitan etiam ardoris aliquid ad bellum armaque se aduersus superbissimum regem ac ferocissimum populum inuenturum. cum si nihil morarentur infensus ira porro inde abiturus uideretur, benigne ab Gabinis excipitur. uetant mirari si, qualis in ciues, qualis in socios, talis ad ultimum in liberos esset; in se ipsum postremo saeuiturum, si alia desint. sibi uero gratum aduentum eius esse,
Abbreviated transcription (Latin):
do praedam .xl. talenta argenti aurique recepiss&. concepit animo eã
amplitudinem iouis tempłi: quae digna deum hominũque regi:ꝗͣ¬
romano imperio: quae ipius eã loci maiestate ess&.captiuã pecuniã
in aedificationem eius templi seposuit Excepit deinde eum lentius spe
bellum: quo gabios propinquã urbem ne quicquã ui adortus. cum ob¬
sidendi quoque urbem spes pulso a moenib adempta esfet. postremo ⁊¬
mĩme arte romana fraude ac dolo aggressus est. Nam cum uelut posi¬¬
to bello fundamentis templi fatiendis. aliisq urbanis oꝑib intentum
se esse. simular&: sextus filius eius: qui minimus ex tribus erat: trans¬
fugit ex composito gabios: patris in se saeuitiam intollerabilẽ conꝗrens
lamꝰ ab alienis in suosꝰ uertisse suꝑbiam & liberorum quoq eũ frequẽtie
tedere: ut quam in curia solitudinem fecerit domi quoque fatiat: ne qmͣ

Expanded text:
ta praeda quadraginta talenta argenti refecisset, concepit animo eam ta praeda quadraginta talenta argenti refecisset, concepit animo eam amplitudinem Iouis tempRomano imperio, quae ipsius etiam loci maiestate esset. captivam pecuniam in aedificationem eius templi seposuit. excepit deinde eum lentius spe bellum, quo Gabios, propinquam urbem, nequiquam vi adortus, cum obsidendi quoque urbem spes pulso a moenibus adempta esset, postremo minime arte Romana, fraude ac dolo, adgressus est. nam cum velut posito bello fundamentis templi iaciendis aliisque urbanis operibus intentum se esse simularet, Sextus filius eius, qui minimus ex tribus erat, transfugit ex composito Gabios, patris in se saevitiam intolerabilem conquerens: iam ab alienis in suos vertisse superbiam, et liberorum quoque eum frequentiae taedere, ut quam in curia solitudinem fecerit domi quoque faciat, ne quam
Abbreviated transcription (Latin):
fitulter persuasum latinis: ꝗ ꝗͣ in eo foedere suꝑior romana res erat
Caeterum & capita nominis latini stare ac sentire cum rege uidebãtur.
Et Turnus sui cuique periculi: si aduersatus esset: recens erat documẽ¬
tum. Ita renouatum faedus. indictũque iunioribus latinoꝵ: ut ex
foedere die certa ad lucum ferentine armati frequentes adessent. Qui
ubi ad edictum regis romani ex omnibus populis conuenere: ne duce
suum: neue setretum imperium: propria ue signa hr̃ent: miscuit ma¬
nipulos ex latinis romanisque: ut ex binis singulos faceret:binosq:
ex singulis. Ita geminatis manipulis centuriones imposuit. nec ut ĩ¬
iustus in pace rex: ita dux belli prauus fuit: quin ea arte aequasser
superiores reges: ni degeneratum in aliis: huic quoq decori defecis¬¬
s&. Is primo uolscis bellum in ducentos amplius post suam aetatem
annos mouit: sessamque pomenam ex his ui cepit. Ubi cum diuidẽ¬¬

Expanded text:
ficulter persuasum Latinis, quamquam in eo foedere superior Romana res erat; ficulter persuasum Latinis, quamquam in eo foedere superior Romana res erat; ceterum et capita nominis Latini stare ac sentire cum rege uidebant, et Turnus sui cuique periculi, si aduersatus esset, recens erat documentum. ita renouatum foedus, indictumque iunioribus Latinorum ut ex foedere die certa ad lucum Ferentinae armati frequentes adessent. qui ubi ad edictum Romani regis ex omnibus populis conuenere, ne ducem suum neue secretum imperium propriaue signa haberent, miscuit manipulos ex Latinis Romanisque ut ex binis singulos faceret binosque ex singulis; ita geminatis manipulis centuriones imposuit. nec ut iniustus in pace rex, ita dux belli prauus fuit; quin ea arte aequasset superiores reges ni degeneratum in aliis huic quoque decori offecisset. is primus Uolscis bellum in ducentos amplius post suam aetatem annos mouit, Suessamque Pometiam ex iis ui cepit. ubi cum diuendi
Abbreviated transcription (Latin):
gno eum tumultu aduocatur. Ibi tam atrox inuidia orta est: gladiis in
medio positis: ut indicta causa nouo genere laeti deiectus ad caput aquȩ
ferentinae crate superne iniecta: saxisque congestis mergeret.Reuo¬
catisque deinde ad concilium latinis Tarquinius: collaudatisque: qđ
Turnum nouantẽ res pro manifesto parricidio merita poena affecissẽt
ita uerba fecit. Posse quidem se uetusto iure agere: quod cum omnes la¬
tini ab alba oriundi sint: in eo foedere teneantur: quo ab Tullo res oĩs
albana cum colonis suis in romanum tesserit imperium.Caeterũ se uti¬
litatis id magis omniũ causa censere: ut renouetur id faedus: secũda¬
que ponus fortuna populi xo. ut participes latini fruantur: ꝗͣ urbiũ
excidia uastationesque agrorum: quas anco prius patre suo:deinde
regnante perpessi sunt semper aut spectent aut patiantur.Haud dif¬

Expanded text:
gno cum tumultu aduocatur. ibi tam atrox inuidia orta est gladiis in gno cum tumultu aduocatur. ibi tam atrox inuidia orta est gladiis in medio positis, ut indicta causa, nouo genere leti, deiectus ad caput aquae Ferentinae crate superne iniecta saxisque congestis mergeretur. reuocatis deinde ad concilium Latinis Tarquinius conlaudatisque qui Turnum nouantem res pro manifesto parricidio merita poena adfecissent, ita uerba fecit: posse quidem se uetusto iure agere, quod, cum omnes Latini ab Alba oriundi sint, in eo foedere teneantur, quo sub Tullo res omnis Albana cum colonis suis in Romanum cesserit imperium; ceterum se utilitatis id magis omnium causa censere ut renouetur id foedus, secundaque potius fortuna populi Romani ut participes Latini fruantur quam urbium excidia uastationesque agrorum, quas Anco prius, patre deinde suo regnante perpessi sint, semper aut exspectent aut patiantur. haud dif
Abbreviated transcription (Latin):
quem maxime peter&. Inde illam absentis insectationem esse natam
quod morando spes destituerit.Non dubitare siuera deferantur:quin
prima ubi uentum in concilium sit: instructus cum cõuratorũ manu
armatusque uenturus sit.Dici gladiorum ingentem esse numerum
acd eum conuectum. Ied uanum nec ne sit extemplo sciri posse. rogare
eos ut inde secum ad Turnum ueniant.Suspectam rem fecit: & inge¬¬
nium Turni ferox: & oratio hesterna: & mora tarꝗnii: quod uide¬¬
batur ob eam differri caedes potuisse. Eunt melinatis quid ad credẽ¬¬
dum animis: tñ nisi gladiis deprehensis caetera uana extimaturi. Ubi
est eo uentum: Turnum ex somno excitatum circũsistunt custodes: cõ-¬
prehensisq seruis: qui caritate domini uim ꝑabant: cum gladii abdi-¬
ti ab omnib locis diuertituli protraherentur. Enĩ uero manifesta res
uisa: iniectaeque turno cathenae: & confestim latinorũ concilium ma¬

Expanded text:
quem maxime peteret. inde illam absentis insectationem esse natam quem maxime peteret. inde illam absentis insectationem esse natam quod morando spem destituerit. non dubitare, si uera deferantur, quin prima luce, ubi uentum in concilium sit, instructus cum coniuratorum manu armatusque uenturus sit. dici gladiorum ingentem esse numerum ad eum conuectum. id uanum necne sit, extemplo sciri posse. rogare eos ut inde secum ad Turnum ueniant. suspectam fecit rem et ingenium Turni ferox et oratio hesterna et mora Tarquini, quod uidebatur ob eam differri caedes potuisse. eunt inclinatis quidem ad credendum animis, tamen, nisi gladiis deprehensis, cetera uana existimaturi. ubi est eo uentum, Turnum ex somno excitatum circumsistunt custodes; comprehensisque seruis qui caritate domini uim parabant, cum gladii abditi ex omnibus locis deuerticuli protraherentur, enimuero manifesta res uisa iniectaeque Turno catenae; et confestim Latinorum concilium ma
Abbreviated transcription (Latin):
biturum esse infortunium. Haec aricinus in romanum regem intre¬
pans ex concilio abiit. Quam rem tarꝗnius aliquanto:ꝗͣ uidebatur ae¬
grius ferens. confestim turno necem machinatur: ut eum terrorem
quo ciuium animos domi oppresserat:latinis in icer& Et quia pro
imperio palam interfici non poterat:oblato falso crimine insontem op¬
pressit: per aduersae factionis quosdam aricinos: seruum Turni auro
corrupit: ut in diuersorium eius uim magnam gladiorum inferri
clam siner&. Ea cum nocte una perfecta essent.Tarꝗnius paulo ante
lucem accitis ad se principib latinorum: quasi re noua perturbatus mo¬¬
ram suam hesternam uelut deorum quadam prouidentia illatã ait
saluti sibi & illis fuisse. Abs turno dici sibi & primorib populorum
parari netem: ut latinorum solus imperium teneat. Aggressurũ fuisse
hesterno die in concilio dilatam rem esse: quod auctor concilii defuerit

Expanded text:
biturum infortunium esse. haec Aricinus in regem biturum infortunium esse. haec Aricinus in regem pans ex concilio abiit. quam rem Tarquinius aliquanto quam uidebatur aegrius ferens confestim Turno necem machinatur, ut eundem terrorem quo ciuium animos domi oppresserat Latinis iniceret. et quia pro imperio palam interfici non poterat, oblato falso crimine insontem oppressit. per aduersae factionis quosdam Aricinos seruum Turni auro corrupit, ut in deuersorium eius uim magnam gladiorum inferri clam sineret. ea cum una nocte perfecta essent, Tarquinius paulo ante lucem accitis ad se principibus Latinorum quasi re noua perturbatus, moram suam hesternam uelut deorum quadam prouidentia inlatam ait saluti sibi atque illis fuisse. ab Turno dici sibi et primoribus populorum parari necem ut Latinorum solus imperium teneat. adgressurum fuisse hesterno die in concilio; dilatam rem esse, quod auctor concilii afuerit
Abbreviated transcription (Latin):
berent: si & suos eius poeniteat. Quippe qui alii super alios trucidentur
exulatum eant. bona amittant. quid spei melioris latinis portendi:
si se audiant domum suam quenq inde abiniros. neque magis obser¬
uaturos diem concilii: ꝗ̃ ipse qui indixerit: obseru&s. Haec atq alia
eodem pertinentia seditiosus facinorosusque homo hisq artibus opes
domi nactus cum maxime disserer&: interuenit tarꝗnius. is finis ora¬
tionis fuit. Auersi omnes ad tarꝗnium salutandũ: qui silentio facto:
admonitus a proximis ut purgar& se: quod temporis uenisset. disce¬
ptatorem ait se sumptum inter patrem & filium: cura recontiliandi
eos in gratiam moratum esse: & quia ea res exemiss& diem illum: po¬
stero die acturum quae constituiss&. ne id quidẽ ab turno gulisse ca¬
citum ferunt. Dixisse.ii. nullam breuiorem esse cognitionemnꝗ inter
patrem & filium: paucisque uerbis transigi posse:ni pareat patri ha¬¬

Expanded text:
bere ; sin suos eius paeniteat, quippe qui alii super alios trucidentur, bere ; sin suos eius paeniteat, quippe qui alii super alios trucidentur, exsulatum eant, bona amittant, quid spei melioris Latinis portendi? si se audiant, domum suam quemque inde abituros, neque magis observaturos diem concilii quam ipse qui indixerit observet. haec atque alia eodem pertinentia seditiosus facinorosusquefacinerosusque homo hisque artibus opes domi nactus cum maxime dissereret, intervenit Tarquinius. is finis orationi fuit; aversi omnes ad Tarquinium salutandum. qui silentio facto monitus a proximis ut purgaret se, quod id temporis venisset, disceptatorem ait se sumptum inter patrem et filium, cura reconciliandi eos in gratiam moratum esse, et quia ea res exemisset illum diem, postero die acturum quae constituisset. ne id quidem ab Turno tulisse tacitum ferunt; dixisse enim nullam breviorem esse cognitionem quam inter patrem et filium, paucisque transigi verbis posse: ni pareat patri, ha
Abbreviated transcription (Latin):
latinorum proceres erat: cum in diem certam ut ad lucum ferentinae
conueniant: indicit: esse quae agere de rebus cõmunibus uelit.Conue¬
niunt frequentes prima luce. Ipse Tarquinius diem quidẽ seruauit:
sed paulo ante:ꝗ sol occideret. Multa ibi tota die inconcilio uariis ia¬
ctata sermonibus erant. Curnus Nerdonius ab aritia ferociter in ab¬
sentem Tarquinium erat inuectus. Haud mirum esse suꝑbo inditum¬
romae cognomen.Iam.ii.ita clam quidam musitantes. Uulgo tñ eum
appellabant: an quid que superbius esse: ꝗͣ ludificari sic omne nomen
latinum. Principibo longe ab domo excitis: ip̃m qui conciliũ indixerat
non adesse tentari profecto patientiam: ut si iugum acceperint ob¬
noxius premat. Cui .ii. non appareret affectare eum imperium in lati¬
nos: quod si sui bene crediderint ciues aut si creditum illud & nõ ra-¬
ptum parricidio sit: credere & latinos ꝗͣꝗͣ ne sic quidem alienigenae de¬

Expanded text:
Latinorum proceres erat, cum in diem certam ut ad lucum Ferentinae Latinorum proceres erat, cum in diem certam ut ad lucum Ferentinae conueniant indicit: esse, quae agere de rebus communibus uelit. conueniunt frequentes prima luce: ipse Tarquinius diem quidem seruauit, sed paulo ante quam sol occideret uenit. multa ibi toto die in concilio uariis iactata sermonibus erant. Turnus Herdonius ab Aricia ferociter in absentem Tarquinium erat inuectus: haud mirum esse SuRomae cognomen—iam enim ita clam quidem mussitantes, volgo tamen eum appellabant. An quicquam superbius esse quam ludificari sic omne nomen Latinum? principibus longe ab domo excitis, ipsum qui concilium indixerit non adesse. temptari profecto patientiam ut, si iugum acceperint, obnoxios premat. cui enim non apparere adfectare eum imperium in Latinos? quod si sui bene crediderint cives, aut si creditum illud et non raptum parricidio sit, credere et Latinos, quamquam ne sic quidem alienigenae, de
Abbreviated transcription (Latin):
nihil aliud ꝗͣ praedam sperare poss&. Ita patrum pracipue numero ĩ mi¬
nuto statuit nullos in patres legere: quo contemptior paucitate ip̃a ordo
esse&.minusque per se nihil agi indignaretur. Hic .n. primus regum: ut
traditur a prioribus. morem de omnibus senatum consulendi soluit. do¬
mesticis consiliis rem .p. administrauit. bellum. pacem. foedera soneta¬
tes perse ipẽ cum quib uoluit iniussu populi ac senatus fecit: diremitq
Latinorum maxime gentem sibi conciliabat: ut peregrinis quoq opib
tunor inter tiues ess&: Neque hospina mõ cum primoribus eoꝵ: sed
affinitates quoque iungebar. Octauio Manilio tustulano: is longe pͥn¬
ceps latini nominis erat:si famae credimus ab ulixe deaque Cirte oriun¬
dus: ei Manilio filiam nuptu dat. Per que eas nuptias multos sibi cog¬
natos amicosque eius conciliat. Iam magna Tarquinii auttoritas inter

Expanded text:
nihil aliud quam praedam sperare posset. praecipue ita patrum numero imminihil aliud quam praedam sperare posset. praecipue ita patrum numero imminuto statuit nullos in patres legere, quo contemptior paucitate ipsa ordo esset minusque per se nihil agi indignarentur. hic enim regum primus traditum a prioribus morem de omnibus senatum consulendi soluit; domesticis consiliis rem publicam administrauit; bellum, pacem, foedera, societates per se ipse, cum quibus uoluit, iniussu populi ac senatus, fecit diremitque. Latinorum sibi maxime gentem conciliabat ut peregrinis quoque opibus tutior inter ciues esset, neque hospitia modo cum primoribus eorum sed adfinitates quoque iungebat. Octauio Mamilio Tusculano—is longe princeps Latini nominis erat, si famae credimus, ab Ulixe deaque Circa oriundus—, ei Mamilio filiam nuptum dat, perque eas nuptias multos sibi cognatos amicosque eius conciliat. iam magna Tarquini auctoritas inter
Abbreviated transcription (Latin):
te actam moderatum imperiũ: tamen cum uiuus ess& deponere
eum in animo habuisse: quidam auctores sunt: niscelus intestini
liberand& patriae consilia agitanti interueniss&:. Inde L. Tarqui¬
nius regnare crepit: cui superbo cognomen facta indiderunt: quia
socerum gener sepultura prohibuit. Nomulum quoq in sepultum
perisse dictitans. Primore patrum: quos Seruii rebus fauisse credebat:
interfecit. Conscius deinde male quaerendi regni ab se ip̃o uersus se exem¬
plum capi posse: armatis corpis cirtũ sepsit. ueque .ii. ad ius regni quitqͣm
praeter uim habebat: ut qui neque populi iussi. neque auctorib patribus
regnar&. Eo accedebate ut in taritate ciuium nihil spei reponenti meti re¬
qnum tutandum ess&x. Quem ut pluribus incuter&. cogninones capitaliũ
rerum sine consiliis per se solus exercebat. Perque eam tãm occidere: in exi¬¬
lium agere. bonis multare poterat: non suspectos mõ aut in uisos: sed unde

Expanded text:
te ac tam moderatum imperium tamen quia unius esset deponere te ac tam moderatum imperium tamen quia unius esset deponere eum in animo habuisse quidam auctores sunt, ni scelus intestinum liberandae patriae consilia agitanti interuenisset. inde L. Tarquinius regnare occepit, cui Superbo cognomen facta indiderunt, quia socerum gener sepultura prohibuit, Romulum quoque insepultum perisse dictitans, primoresque patrum, quos Serui rebus fauisse credebat, interfecit; conscius deinde male quaerendi regni ab se ipso aduersus se exemplum capi posse, armatis corpus circumsaepsit; neque enim ad ius regni quicquam praeter uim habebat ut qui neque populi iussu neque auctoribus patribus regnaret. eo accedebat ut in caritate ciuium nihil spei reponenti metu regnum tutandum esset. quem ut pluribus incuteret cognitiones capitalium rerum sine consiliis per se solus exercebat, perque eam causam occidere, in exsilium agere, bonis multare poterat non suspectos modo aut inuisos sed unde
Abbreviated transcription (Latin):
iussa ex tanto tumultu.cum se domum reciperer:peruenissetque ad
summũ tiprium uicum: ubi dianium nuper fuit. flectere carpentũ¬
in dextram Aurigam iussit: ut in collem exquiliarium ueheretur.
Restitit pauidus atque inhibuit frenos is: qui iumenta agebat: ia¬
centem dominae seruium trucidatum ostendit. Foedum inhuma
numque scelus: monumentoque locus est: quem sceleratũ uicum
uocant: quo amens agitantib furiis sororis ac uiri tullia. ꝑ pr̃is
corpus carpentum egisse fertur: partemque sanguinis ac caedis pa¬
ternae cruento uehiculo contaminata sparsaque tulisse ad penates
suos uirique sui: quibus iratis: malo regni principio similes prope di¬
em exitus sequerentur. Seruius tullius regnauit annos quatuor
& quadraginta ita: ut bono &iam moderatoque succedenti regi di¬
fficilis emulatio ess&. Caeterum id quoque ad gloriam accessit. qđ
cum illo simul iusta ac legutima regna occiderunt. Id ipm̃ tam mi¬

Expanded text:
iussa ex tanto tumultu cum se domum reciperet peruenissetque ad iussa ex tanto tumultu cum se domum reciperet peruenissetque ad summum Cyprium uicum, ubi Dianium nuper fuit, flectenti carpentum dextra in Urbium cliuum ut in collem Esquiliarum eueheretur, restitit pauidus atque inhibuit frenos is qui iumenta agebat iacentemque dominae Seruium trucidatum ostendit. foedum inhumanumque inde traditur scelus monumentoque locus est—Sceleratum uicum uocant—quo amens, agitantibus furiis sororis ac uiri, Tullia per patris corpus carpentum egisse fertur, partemque sanguinis ac caedis paternae cruento uehiculo, contaminata ipsa respersaque, tulisse ad penates suos uirique sui, quibus iratis malo regni principio similes propediem exitus sequerentur. Ser. Tullius regnauit annos quattuor et quadraginta ita ut bono etiam moderatoque succedenti regi difficilis aemulatio esset; ceterum id quoque ad gloriam accessit quod cum illo simul iusta ac legitima regna occiderunt. id ipsum tam mi
Abbreviated transcription (Latin):
tris sui tenere sedem: multo ꝗͣ seruum potiorem filium regis regni
heredem. satis illum diu per licentiam illudentem insultasse dnĩs
Flamor ab utrisque fautoribus oritur.& concursus populi fiebat in¬
in curiam. apparebatque regnaturum qui uiciss&.Tum Tarꝗnius
necessitate iam ipsa cogente ultima audere. Longe multo & aetate
& uiribus ualidior medium arripuit seruium: elatumq e curia
in inferiorem partem per gradus deiicit. Inde ad cogendum senatũ
in curiã rediit. Fit fuga regis apparitorum at comitum: Ipse prope
exanguis:. cum semianimis regio comitatu domum se reciper&: per
fugientem consecuti erant: interficitur. Creclitur. quia non abhor¬
ret a caetero scelere admonini Tulliae id factum. Carpento certe. id
quod satis constat in forum inuecta: nec reuerita coetum uirorũ euo¬
cauit uirum ecuria: regemque prima appellauit. Aquo facessere

Expanded text:
tris sui tenere sedem; multo quam seruum potiorem filium regis regni tris sui tenere sedem; multo quam seruum potiorem filium regis regni heredem; satis illum diu per licentiam eludentem insultasse dominis—, clamor ab utriusque fautoribus oritur et concursus populi fiebat in curiam, apparebatque regnaturum qui uicisset. tum Tarquinius necessitate iam et ipsa cogente ultima audere, multo et aetate et uiribus ualidior, medium arripit Seruium elatumque e curia in inferiorem partem per gradus deiecit; inde ad cogendum senatum in curiam rediit. fit fuga regis apparitorum atque comitum; ipse prope exsanguis cum sine regio comitatu domum se reciperet fugientem consecuti erant interficitur. creditur, quia non abhorret a cetero scelere, admonitu Tulliae id factum. carpento certe, id quod satis constat, in forum inuecta nec reuerita coetum uirorum euocauit uirum e curia regemque prima appellauit. a quo facessere