comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fende. hoc ẽ eum ꝗ depoĩtum susceꝑit. q
si neut hoc honus suscipiat. ꝯmodissi̾e
diciait nõ essecogendum apretore iudi¬
ciũ susciꝑs oportet igitur rem de poni
mede aliqua donec de h̾rditate iudice¬
tur. ¶Giꝗs tabulas  testi apd̃se deposi
ne detab̾. agi posse. ego arbitror et ĩ niriar
agi posse. hoc animio si recitatũ testm̃¬
ẽ qb presentib iudicia sec̾ta eius ꝗtes¬
tatus ẽ diuulgarentur. ¶Si predo uel
tat recte depositi acturos. Nam int̾erẽ
eoꝵ eoꝙ teneantur. ¶ Siqs argentum
uel aure de positum pet utix sp̃em. anet i¬
s et si et purpura sit igfecta uellana põ
dus similit adiciendiss saluo eo ut siqd̃
deqnͣtitate pond̾is inc̾tum ẽ niramenti
petendam nõ singulaꝵ reiz depoiti agẽ
singłas quoq res uideri depon̾e ergo et
de rebrag̾e eum oportuit. ꝗd ẽ ergo sug¬
norauit is ꝗ depositum accipiebat res
ibi eẽ nõ multũ face̾ cum depositum sus¬

Expanded text:
fendere, hoc est eum qui depositum suscepit: quod si neuter hoc onus suscipiat, commodissime dici ait non esse cogendum a praetore iudicium suscipere: oportere igitur rem deponi in aede aliqua, donec de hereditate iudicetur.Si quis tabulas testamenti apud se depositrecte de tabulis agi posse. ego arbitror et iniuriarum agi posse, si hoc animo recitatum test praesentibus, ut iudicia secreta eius qui testatus est diuulgarentur. Si praedo uel tat recte depositi acturos: nam interest eorum eo, quod teneantur. Si quis argentum uel aurum depositum petat, utrum speciem an et sed et si dus similiter adiciendum saluo eo, ut, si de quantitate ponderis incertum est, iuranti petendam, non singularum rerum depositi agendum: singulas quoque res uideri deponere: ergo et de rebus agere eum oportet. quid ergo si ignorauerit is, qui depositum suscipiebat, res ibi esse? non multum face
Abbreviated transcription (Latin):
Ulianus scribit. siꝗͥs hominemꝙ poss¬
debat. occid̾it siue ad alium transtulit pos¬
ẜonem siue ita remcorrupit ne b̾ripossit
ad exibend̾ tenebitur qr dolo fec̾it quo
minus possid̾et ꝓindeet siuinum uelo¬
leum uel ꝗd aliud effud̾it uł ꝯfreg̾it ad
exibend̾ teneb. ¶Glans ex arbore tua ĩ
fundum tuum cecidit. ego eam ĩmisso
pecorede pãsco qua actione possimtem
pompõ.scribit. ꝯpet̾e actionem ad exibẽd̃
sidolo ma. pecus ĩmisiut glandem cõe¬
deret.Nametsiglans extaret nec paci¬
aris me tolle ad exibend̾ tenebis quẽ¬

Expanded text:
ulianus scribit: si quis hominem quem possidebat occiderit siue ad alium transtulerit possessionem siue ita rem corruperit ne haberi possit, ad exhibendum tenebitur, quia dolo fecit quo minus possideret. proinde et si uinum uel oleum uel quid aliud effuderit uel confregerit, ad exhibendum tenebitur. Glans ex arbore tua in fundum meum decidit, eam ego immisso pecore depasco: qua actione possum teneri? Pomponius scribit competere actionem ad exhibendum, si dolo pecus immissi, ut glandem comederet: nam et si glans extaret nec patieris me tollere, ad exhibendum teneberis, que
Abbreviated transcription (Latin):
redemde hrs pendente ꝯdonent̃
exactacautione .x fructuanoso¬
u̾it ad exibendumeum actione
dolo fec̾it quominus possidetdo¬
lus autem meo ẽ ꝙ cautõnemer¬
ge̾ suꝑsed̾it afructuario effcino¬
est ut legatum tuumeuanesce pi-¬
temus.cumiam nummos uen¬
dicare nõ possis. Ita demum autẽ
locum h̾ebit adexibendum actio
dum actio. Si tñ ignaꝵꝰ tui lega
ti afructuario satis nõ exigit m̃¬
Succurrend̾ tñ legatario ĩttmat
u̾sus fructuarium actione aic.
¶Quantum autem  adbanc acte¬
nem attinet exib̾e est meadem cau¬
sa pr̃are inqua fuit cum uidici
accipeturut ꝗs copiam reibns
possit exeꝗ actione ꝙ destinauis
innullo casu qmͣ intendit qmui¬

Expanded text:
re, deinde heres pendente condicione non exacta cautione decem fructuario solverit, ad exhibendum eum actione dolo fecerit quo minus possideret: dolus autem in eo est, quod cautionem exigere supersedit a fructuario effectumque, ut legatum tuum evanesceret, cum iam nummos vindicare non possis. ita demum autem locum habebit ad exhibendum actio, ndum actio. si tamen ignarus legati tui a fructuario satis non exegit, disuccurrendum tamen legatario in factum aduersus fructuarium actione ait. Quantum autem ad hanc actionem attinet, exhibere est in eadem causa praestare, in qua fuit, cum iudicium acciperetur, ut quis copiam rei habens possit exsequi actione quam destinauit in nullo casu quam intendit
Abbreviated transcription (Latin):
fuum quis aufferre non patere
s siext etiam int̾dc̃o deglate
legenda ut micbi tercio quop
die legende glandis facuitass¬
set uti poto siꝗdem dampmite¬

Expanded text:
uum quis auferre non pateretsed si extet, etiam interdicto de glande legenda, ut mihi tertio quoque die legendae glandis facultas esset, uti potero, si damni
Abbreviated transcription (Latin):
cium introducta sunt bella.¬
disc̾te gentes. regna ꝯdita. do¬
minia distĩcta. Agris t̾mini¬
emptiones. uendones locatõ¬
nes. ꝯductões. obligoes institu¬
te. exceptis ꝗbdamt᷑ que aiu¬
re ciuili introducte sunt. ¶p̃

Expanded text:
ium introducta bella,discretae gentes, regna condita, dominia distincta, agris terminemptiones uenditiones, locatnes conductiones, obligationes instituae: exceptis quibusdam quae iure c
Abbreviated transcription (Latin):
bt publicianam. ¶ S ⁊si ꝑmi¬
tatio fc̃a sit eademactio apetit¬
¶ Publiciana actõ ad instarꝓ
prietatis nõ ad instar posyoi
respicit. ¶Sipetenti michirẽ
iusiurandum de tułis. egoqpi
iurauero rem meam esse. ꝯpet
publiciana michi. s adususte
dumtaxat eienim soli noc̾e deb
iusuirandum. ꝗ detulit s si pos¬
ẜori delatum sit nisiurand̾. et
irauit rempetitoris nõesse
cadu̾sus eum solum petentem
exceptione utetur. nõ ut etia¬
h̾at actionem. ¶Impublicm¬
erunt que ⁊ mrei uenclicatioe
diximus. ¶Hec aũ actio et u¬
diet honorarus successoribus
ꝯpetit. ¶Si ego nõ emerosisi

Expanded text:
icianam. Sed et si permutatio facta sit, eadem actio competit. Publiciana actio ad instar proprietatis, non ad instar possessionis respicit. Si petenti mihi rem iusiurandum detuleris egoque iurauero rem meam esse, competit Publiciana mihi, sed aduersus te dumtaxat: ei enim soli nocere debet iusiurandum, qui detulit. sed si possessori delatum erit iusiurandum et iurauerit rem petitoris non esse, aduersus eum solum petentem exceptione utetur, non ut et habeat actionem. In Publicierunt, quae et in rei vindicatione diximus. Haec actio et heredi et honorariis successoribus competit. Si ego non emero, s
Abbreviated transcription (Latin):
posẜonem ꝯpetit michi pub
liciana actio ypetit. Si lis fuen
estimata similis est uendoni.
lit reus estimationem. litispi¬
blicianam ꝯpetere. Marcellus
li.xumi.E. scribit . Cun qui a fu¬
rioso ignorans eum furere en
posse usucaꝑe ergo ⁊publician
hebit. ¶S ⁊ siꝗs exlucratuus
causis rem acceꝑit. h̃t publici¬
nam. queetiam adu̾sus dona¬
torem ꝯpetit. et enimẽ iustus
posẜor ⁊ petitor qlib̾alitatem¬

Expanded text:
sionem, competit mihi publliciana actio competit. Si lis fuerit aestimata, similis est uenditionlit reus aestimationem litis, Publicianam competere. Marcellusum: Scribit eum qui a furioso, ignorans eum furere, rem emit, posse usucapere: ergo et publicianam habebit. Sed et si quis ex lucrativis causis rem accepit habet publicianam que etiam adversus donatorem competit. Est enim iustus possessor et petitor, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Olet etlammessis uindenuarũ¬
que temꝑe ius dici de rebus que
tempe uel morte ꝑiture sũt mor¬
te ueluti furtidampni in iurie

Expanded text:
olet etiam messis uindemiarumque tempore ius dici de rebus quae tempore uel morte periturae sunt. morte: ueluti furti: damni iniuri
Abbreviated transcription (Latin):
agendum. ¶Si glans exa:¬
bore tua ĩmeum fundum cad¬
at eam ꝙ ego in inisso pectore
de pascam. aristo scribit nõtibi
octure limam actionemqua
expiri possis. Nam nzexle
xii. tab̾ de pastu pecoris qr non
u̾ita q erit agendum. ¶Dem
gittiuos alicubi celan india¬
recos dominis insicelenturq
res nõ facit eos fures solent et¬
am mcedem hinus rei accip
et sit indicare nec uidetur illo¬
tum eẽ hoc ꝙ datur quare qui
accepit qr obcãm accepit uo
ĩꝓbam cam. nõtimet ꝯdictoit¬

Expanded text:
agendum.Si gla‹n›s ex arbore tua in meum fundum cadat eamque ego immisso pecore depascam, Aristo scribit non sibi occurrere legitimam actionem, qua experiri possim: nam neque de pastu pecoris quia non tum itaque erit agendum. 15 Idem gitiuos alicubi celari, indicare eos dominis ubi celentur: quae res non facit eos fures. solent etiam mercedem huius rei accipere et sic indicare, nec uidetur illicitum esse hoc quod datur. quare qui accepit, quia ob causam accepit nec improbam causam, non timet condicti
Abbreviated transcription (Latin):
n societatemꝯtrahendo reisuedo¬
minus ẽẽ desmit s sipuerum do¬
cendum uł petus pascenclimmiti¬
bi dedo uł puerumuntriendum
ita. ut si post cetos annos ueniss
pciu nit̾nos ꝯmunicaretur ab¬
horrere ħ ab arex eoq hic dñs

Expanded text:
 societatem contrahendo rei suae dominus esse desinit. sed si puerum docendum vel pecus pascendum tibi dedero vel puerum nutriendum ita, ut, si post certos annos venisset, pretium inter nos communicaretur, abhorrere haec ab area eo, quod hic dominus
Abbreviated transcription (Latin):
legis exigit. L Rocuł.
iuenditione ꝯphensũ est ꝯuenisse
int̾ eos sica nupta eiesse desiss ut eoᷤ
fundos si ip̃e uellet eodem p̾cio muli¬
er transcribẽ. iurum infcm̃ existimo
iudicium ẽẽ reddẽdum idemq et m
alus psoms obruandum est.p̃¬

Expanded text:
legis exigit. 12 Proculin uenditione comprehensum est conuenisse inter eos, si ea nupta ei esse de‹s›isset, ut eos fundos, si ipse uellet, eodem pretio mulier transcriberet uiro: in factum existimo iudicium esse reddendum idque et in aliis personis obseruandum.
Abbreviated transcription (Latin):
q bona muasissent quescirent ad
se nõ ꝑtinere etiamsi antelitẽ
ꝯtest.fec̾int quominus posside¬
rent. ꝑinde idempnandos qrpos¬
siderent.ita intelligendumẽut
⁊ dolus preteritus ĩpetitoneh
ditatis declucetur. S et culpa
etideo abeo q ab alix nõ exigits
asemet ip̃o si temꝑe eẽt lib̾atus pe¬
tib̾rditatem posse. hoc utiq situ
exigẽ potuit. ¶Quocl autemart
senatus eos q uona muasissent.
loqtur de predonibꝰ.i. de hus qui
nullam cãm h̃rent possidendi.
¶S et fructus non quos ꝑceꝑint
turos. ¶Deo autem loquiurse¬
natus ꝗ abimitio mẽte predon
res brditarias apphendit. ꝙsi
ꝑtinerepredonis more u̾saria
detur putotũ et adeum m̃temse¬
natus ꝯsultiptinere. ꝓui ⁊emm
refert abmitio ꝗs dolose ih̾rdi
ditatem cum nõ uindicaue̾rit netem¬

Expanded text:
ad se non pertinere, etiam si ante litem contestatam fecerint quo minus possiderent, perinde condemnandos quasi possiderent", ita intellegendum est, ut et dolus praeteritus in petitionem hereditatis deduceretur: sed et culpa. et ideo ab eo qui ab alio non exegit vel a semet ipso, si tempore esset liberatus, peti hereditatem posse: hoc utique si exigere potuit. Quod autem ait senatus "eos qui bona invasissent", loquitur de praedonibus, id est de his qui,nullam causam haberent possidendi. Sed et fructus non quos perceperturos. De eo autem loquitur senatus, qui ab initio mente praedonis res hereditarias adprehendit. quod si pertinere praedonio more versari detur: puto tamen et ad eum mentem senatus consulti pertinere: parvi etenim refert, ab initio quis dolose in ditate
Abbreviated transcription (Latin):
n sũca id feciss ĩ factum sido¬
lo de dolo tenetur Sretsiruu
qs alienum spoliauit isq tri¬
gore mortinisa sit de uestunẽ¬
tis ꝗdem furti agi pot̾it desu
pena ad u̾sus cum ẜuata .s̃.
et sicalicem argenteumqsa
lienum ĩ ꝓfundum ab iecit u
dampnidandicã nõ lucrifa¬

Expanded text:
causa id fecisset, in factum, si dolo, de dolo tenetur.Sed et si seruum quis alienum spoliauerit isque frigore mortuus sit, de uestimentis quidem furti agi poterit, de poena aduersus eum seruata.Sed et si calicem argenteum quis alienum in profundum abiecerit damni dandi causa, non lucri fa
Abbreviated transcription (Latin):
lege ꝯmissoria pr̃̾ature. ¶ Itemsi
rem distraxit. et exprecio aliam
rem ꝯpauit. uemiet precium ipe¬
titionem h̃rditatis nõ res qua
ĩpr̃imonium suum ꝯu̾terit. s si¬
res minoris ualet qm oꝑatac̾
bitur quatenus res ualet qmad̾m

Expanded text:
lege commissoria, praestaturum. Item si rem distraxit et ex pretio aliam rem comparavit, veniet pretium in petitionem hereditatis, non res quam in patrimonium suum convertit. sres minoris ualet quam comparbitur, quatenus res ualet: quemadm
Abbreviated transcription (Latin):
clidampnum suo dominus
Fcclit ĩ petulium hoc nõ ꝯputa¬
uitur Non magis qm si subripu¬
ent Plane ssnus ded̾it dã¬
onum uel subripu̾it ĩ peculium
iudctur hri. et ita pomponꝰ .l.xii.

Expanded text:
damnum seruo dominus dederit, in peculium hoc non imputabitur, non magis quam si subripuerit.Plane si conseruus dedit damnum uel subripuit, in peculium uidetur haberi, et ita Pomponius
Abbreviated transcription (Latin):
uinctas huit quesitum est si hee fũ¬
do legato non cederent eumꝙ lega¬
tarius uendicass. An uste fundus ali¬
qmͣ ẜuitutem casis deberet. aut siex
tideicõmisi causa eum sibidari lega¬
tarius desideraret. anb̾rs ẜuicutem
aliquam casis exciꝑe deberet. rendide¬
bere.¶Plures ex municipib ꝗdiuer¬
CA predia possidebant saltum ꝯmu¬
nem ut ius ꝯpascendi h̃rent mcatist̃
idqd etiam asuccessorib eoꝵ est obsei¬
uatunis: non nulliexhus qui hoc i
hebant predi sua illa ꝓpria uenclide¬
runt quero an i uendoe etiam ius il¬
lud secutum sit predia cum eius uo
luntatis uencditores funt ⁊ ut hec alie
uis ademptorem transi. Item que¬
ro ãcum ꝑs illoꝵ ꝓprioꝵ fundoꝵ le¬
gato ad anquemtransmissa sit aliꝙͥ
iuris secum binus pascuitraxerit.
cum id quoq eius fundiq legatus.
dumappet et eius aque ductus cõ¬
stitui non potest. P Aulus.
Uto idcuco id fł̾m esse qr cecli potest
aquam quere .s. ut muentam duce

Expanded text:
unctas habuit: quaesitum est, si hae fundo legato non cederent eumque legatarius vindicasset, an iste fundus aliquam servitutem casis deberet aut, si ex fideicommissi causa cum sibi dari legatarius desideraret, heredes servitutem aliquam casis excipere deberent. respondit deberi. Plures ex municipibus, qui diversa praedia possidebant, saltum communem, ut ius compascendi haberent, mercati sunt idque etiam a successoribus eorum est observatum: sed nonnulli ex his, qui hoc ius habebant, praedia sua illa propria venum dederunt. quaero, an in venditione etiam ius illud secutum sit prluntatis uenditores fuerint, ut et hoc alienius ad emptores transire. item quaero, an cum pars illorum propriorum fundorum legato ad aliquem transmissa sit, aliquid iuris secum huius compascui traxericum id quoque ius fundi, qui legatus apparet, eius iter ductus constitui non potest. Paulus: immo puto idcirco id falsum esse, quia cedi potest, ut aquam quaereres et inuentam ducere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ exea eiꝯpetit. qrtam adu̾sus ip̃mi
reũ. ꝙͣ qm adu̾sus int̾cessores eius
debiti ced̾e deb nisi aliud actum
satione uł ex actione fu̾it ꝯsecutus.¬
tus mintegr emptori restitue com¬

Expanded text:
 ei competit tam aduersus ipsum reum quam aduersus intercessores huius debiti, cedere debet, nisi aliud actum satione uel exactione fuerit consecutus, integrum emptori restituere com
Abbreviated transcription (Latin):
negocium eius pocius agam qͣmͣ
hrditatis. S hoc in re singular nõ
potest crecłinam sieumdem homi¬
nẽ tibiuendido. nec dum tradito
co alii quoꝙ uedid̾o pcium quor
accepo mortuo uideamus nenich
tibi debeam exempto qm̃ moram
antradendo nõ fecipcium enim ho
bam non actionemsat cum b̾rdi¬
tas uenit tacite ħ̾ agi nrͦ. ut siꝗdti¬
qmbrs feci id pstẽ emptoriqi illiꝰ
negocium agam qnẽad moclum
fimdiuenditor fructus p̾staret bo¬
ne fidei rone. qm̾uis si neglexiss
ut auenum nichil ei ĩputari pos¬
sit nisisiculpaeius argueretur. ꝙ
si rem ꝗͣuẽ uẽdidi alio possidẽte.
pecu et litis estimationem actepi
utrum pͥcium illi debeo anremu
tiq rem nõ enim actõneei s rem
pͥstare debeo s si indeiectus uł ꝑꝑ
furti accõnẽduplum abstuło nicb̾¬

Expanded text:
negotium eius agam quam hereditatis. sed hoc in re singulari non potest credi: nam si eundem hominem tibi uendidero et necdum tradito eo alii quoque uendidero pretiumque accepero, mortuo eo uideamus ne nihil tibi debeam ex empto, quoniam moram in tradendo non feci pretium enim hombam, non actionem. at cum hereditas uenit, tacite hoc agi uids feci, id praestem emptori, quasi illius negotium agam: quemadmodum fundi uenditor fructus praestet bonae fidei ‹r›ation‹e›, quamuis, si neglexisset ut alienum, nihil ei imputare possit, nisi si culpa eius argueretur. quid si rem quam uendidi alio possidente petii et litis aestimationem accepi, utrum pretium illi debeo an rem? que rem, non enim actiones ei, sed rem aestare debeo: et si ui deiectus uel propter furti actione
Abbreviated transcription (Latin):
diae manifestumẽ. ¶Lucius ticiꝰ
pdia et mancipia quem p̾lus ꝯstãt
obligauit. Hrdeᷤ ens p̾clus int̾ se relic¬
tis duus is lus mancipus defunctisa¬
lia a subtitunt. creclitor postea p̾dia
cummancipus distraxit. qrͣ an man¬
cipia ip̃a que sunt modo ĩprelus asti¬
tuta hest niypothecas emptor uẽdi¬
Ligata esse.Art̃.¬

Expanded text:
disse manifestum est.Lucius Titius disse manifestum est.Lucius Titius praedia et mancipia quae in praediis erant obligauit: heredes eius praediis inter se diuisis illis mancipiis defunctis alia substituerunt: creditor postea praedia cum mancipiis distraxit. quacipia, quae sunt modo in praediis constituta, hoc est in hypothecis, emptor uindiligata esse.
Abbreviated transcription (Latin):
Uin uiciose uł mutiłr ꝯtractus pig¬
noris int̾cedat retentioni locus nõ
ẽnec si bona creclitoris ad fiscum ꝑti¬
Ide uissor ĩ petrauit a Sneant. PDẽ.
potestate ut añqmͣ solũet pignorã
ip̃e possideat qiͣ sat̾ facturus creclitori¬
bo. nec satisfecit. modo h̃rs debitoris.
pat est solu̾e creclitorib. quero an
pignora fide nussor restituc cogendus
est. modestiꝰ respondit cogenclus est.¬
pater seii emancipato filio facilep
cipet asepticio creclitore crrographũ
pͥscribet sua manu filius enusꝙ ip̃e ĩ¬
pelitus est scrib̾e sub ꝯmemoratione
domus ad filium peinentis pigno¬
ri dande querebatur anseius int̾ce¬
t̃a bona etiam domum iurc otimo pͤ¬
sidere possit. cum patris h̾rditate absti¬
nint nec metuere ex hoc solo ꝙ mandã¬
te pre manusua ꝑscripsit ĩstrumen¬
tum cyrographicum n ꝯsensum suũ
aꝯmodaint pr̃iaut signo suo aut a¬
pignori domum suam futuram sei
scriprat. dsensum eiobligatiom de¬

Expanded text:
um uitiose uel inutiliter contractus pignoris intercedat, retentioni locus non est, nec si bona creditoris ad fiscum ideiussor impetrauit a potestate, ut et ante quam solueret pignora ipse possideat quasi satisfacturus creditoribus, nec satisfecit: modo heres debitoris paratus est soluere creditoribus: quaero, an pignora fideiussor restituere cogendus sit.Modestinus respondit cogendum esse.Pater Seio emancipato filio facile pm acciperet a Septicio creditore, chirographum perscriberet sua manu filius eius, quod ipse impeditus esset scribere, sub commemoratione domus ad filium pertinentis pignori dandae: quaerebatur, an Seius inter cetera bona etiam hanc domum iure optimo possidere possit, cum patris se hereditate abstinuerit, nec metuiri ex hoc solo, quod mandante patre manu sua perscripsit instrumentum chirographi, cum neque consensum suum accommodauerat patri aut signo suo aut apignori domum suam futuram Seius scripserat, consensum ei obligationi de
Abbreviated transcription (Latin):
caturq ius ciuile. qͣi ius ꝓpͥ¬
um ip̃ius ciuitatis. qd̾ ue̾ro na¬
iturał ixo int omnes homines.
ꝯstituit. id apud omines gen¬
tes ꝑeque custoditur uocatur¬
q nis genciumqiquo iure:
uens. ¶uris precepta sunt
hec. honeste uiu̾e. Aaltere nõ led̾e.¬
ius suum uncuiq tribũe.
Iuris prudencia est. diuinar
atq humanaꝵ rei noticia¬

Expanded text:
caturque 'ius ciuile', quasi ius proprium ciuitatis; quod uero naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes populos peraeque custoditur uocatur ius gentium, quasi quo iure obuendi. Iuris praecepta sunt haec: honeste uiuere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Iuris prudenti‹a› est diuinarum atque humanarum
Abbreviated transcription (Latin):
naturale. Alto modo qd̃ omĩib
aut płib inq̾cumꝙ ciuitate u¬
tile ẽ. ut est ius cuuile. ¶ Noc mi¬
nus ius recte appellatur ĩcun¬
tate nr̃a ius honorarium. ¶ꝑ.
cum iniq discerit. relatioe.
s. fcñ nõ ad id qd̾ ita p̾tor fecit.
s ad illõ qd̾ pretorẽ face̾ ꝯueĩt
¶Alia significatione uis dr locꝯ
in quo uis recdditur. appellatõ¬
necollata abeo qd̾ fit meo ubi
fit. quem locum de t̾minare
hoc modo possumus. ubicũq
p̾tor salua maiestate ĩꝑii sursal¬
uo quoq more maiorũ ius dr̃e
ꝯstituit. is locus recte ius appel
est michi ius cognat̾onis uel

Expanded text:
naturale. altero modo, quod omnibus aut pluribus in quaque ciuitate utile est, ut est ius ciuile. nec minus ius recte appellatur in ciuitate nostra ius honorarium. praecum inique decernit, relatione scilicet facta non ad id quod ita praetor fecit, sed ad illud quod praetorem facere conuenit. alia significatione ius dicitur locus in quo ius redditur, appellatione collata ab eo quod fit in eo ubi fit. quem locum determinare hoc modo possumus: ubicumque praetor salua maiestate imperii sui saluoque more maiorum ius dicere constituit, is locus recte ius appell'est mihi ius cognationis uel
Abbreviated transcription (Latin):
ctus inuicno agro pascant ue
uila coganturcoaccio hant¬
e ut sedamta ad iuineam aicine
predio sum antur ꝯstitin posse
Icribit eodem libro incnocn
uis lapiditine fundo tuo imi¬
neant possete ꝯcedereius eies¬
se fram infundo saraq iace
posita hre ⁊ut intiuum lapides
ꝓuoluantur ibiq positibantur
indeq ex portentur. ¶Quibt
haustum it quoꝙ bre uidetur
riencdi etiam ad eundi xessim
endi messe iaditimi. siue tm̃ ad¬
eundo ad fontem. messe ⁊ haus¬
tum. Bde haustu exfonte priu¬
ato. ld lum̃ aũt publicum id̃
neꝵ. eodem .li. scribit. Iter debe̾
cecłi haustum nõ oporte. et sitã
tum haustum cesfit nichileum

Expanded text:
vicino agro pascantur: villa cogantur coactique habeantur et pedamenta ad vineam ex vicini praedio sumantur, constitui posse scribit. Eodem libro ait vicino, cuius lapidicinae fundo tuo immineant, posse te cedere ius ei esse terram rudus saxa iacere posita habere, et ut in tuum lapides provolvantur ibique positi habeantur indeque exportentur. Qui habet haustum, iter quoque habere videtur riendi et adeundi cessum endi, inesse et aditum sive tantum adeundi ad fontem, inesse et haustum. haec de haustu ex fonte privato. ad flumen autem publicum idem Neratius eodem libro scribit iter debere cedi, haustum non oportere et si quis tantum haustum cesserit, nihil eum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ intina ⁊ secͤati negotn aꝑta
arbitix uel gr̃e deditum. uel sor¬
dib corruptum ul alia quaex
causa nolle snĩam discequis¬
quam non potest negare fore

Expanded text:
 intima et secreta negotii aperta, arbitrum uel gratiae dantem uel sordibus corruptum uel alia qua ex causa nolle sententiam dicere: quisquamne potest negare ae
Abbreviated transcription (Latin):
doc autem ex furto uel ex alio
maleficio qͥsitũ est ĩ societatẽ non
porte ꝯferre pala est. qr delicto¬
rum turpis acq feda coĩoe. pla¬
ne si i medio collata sũt cõe erit

Expanded text:
d autem ex furto uel ex alio maleficio quaesitum est, in societatem non oportere conferri palam est, quia delictorum turpis atque foeda communio est. plane si in medium collata sit, commune erit
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si ꝗ societate ad emẽdum coierit
dem̃res altius dolo uel culpa
epta nõ sit ꝓsocio eẽ actoem ꝯstat
plane si ꝯdictio sit adiectasime
illum diẽ uenͣit. et dies sine culpa
bit siuicim sempedes int se cr¬
se eclificarent ad honautrius
sustinendademq eclificato pe¬
tealt meum ĩmicti nõ ꝑaciue
ꝓsocio agend Idemqoer asel

Expanded text:
i qui societatem ad emendum coierint, deinde res alterius dolo uel culpa empta non sit, pro socio esse actionem constat. plane si condicio sit adiecta 'si intra illum diem ueniret', et dies sine culpa bit, si uicini semipedes inter se cose aedificarent ad onera utriusque sustinenda, deinde aedificato pariete alter in eum inmitti non patiatur, pro socio agendum. idemque et
Abbreviated transcription (Latin):
ntꝙ ꝯuenit ꝓsocio actio efse .i
iplures sint int eos societates s¬
ort ad omnos societates suffice
sinsua gr̃a uel m̃ciũ recte ĩpu¬
tibit. ¶ Acium uniusa ĩsocietatẽ
itrre debe neracius ait. Sioium
bonor socius sitẽt ideo siueob ĩ¬
ua sibi fcam uel ex lege acql
umbonoꝵ nõ cogi ꝯferre queer ꝓhil¬
uits cĩis acqisieritꝓ cerium quo

Expanded text:
nuenit, pro socio actionem esse.Si plures sint inter eosdem societates coitae, ad omnes societates sufficersuarum gratia uel mercium recte imputabit.Socium uniuersa in societatem conferre debere Neratius ait, si omnium bonorum socius sit: et ideo siue ob iniuriam sibi factam uel ex lege Aquilum bonorum non cogi conferre, quae ex prohibitis causis adquisierit.Per co
Abbreviated transcription (Latin):
niatur. nec multumei ꝓficere si
fu̾it ei de rato cautum siue enĩ
dominus petat. cogetur doce
reus liqdo se urasse opposita .s.
exceptionesiue exstipulatione
de rato. agat necesse hebit ip̾e de
pͥiirio sũodocere. Pem.

Expanded text:
niatur: nec multum ei proficere, si fuerit ei de rato cautum: siue enim dominus petat, cogetur docere reus liquido se iurasse posita scilicet exceptione, siue ex stipulatione de rato agat, necesse habebit ipse de periurio suo docere.
Abbreviated transcription (Latin):
cest. ¶Pupillus tutore auc¬
tore iusiurand̾ deferre debet
q. si sme auctore tutore detule¬
ritexteptioeidem obstabit. s
replicabitur.qr rer ad ministrã¬
dasius ei nõ ꝯpecit. ¶ Si tutor
ꝗcutelam gerit aut curator fũ¬
nosi ꝓcligi ue nisiurand̾ detułit
racum id hri debet. Namet alic¬
nare res et soluieis potest. et a¬
gendo in iudicium deducunt.
Procurator quoq quod detu¬
leritratum h̃ndum est. si aut¬

Expanded text:
st. Pupillus tutore auctore iusiurandum deferre debet: quod si sine tutore auctore detulerit, exceptio quidem obstabit, sed replicabitur, quia rerum administrandarum ius ei non competit. Si tutor qui tutelam gerit aut curator furiosi prodigiue iusiurandum detulerit, ratum id haberi debet: nam et alienare res et solui eis potest et agendo rem in iudicium deducunt. Procurator quoque quod detulit ratum habendum est, s
Abbreviated transcription (Latin):
Anderigitur ueluti depecuma
crecita cum uirat actor sibida
noporte uel reus se dare nõ oꝑ¬
tc. Idem est cum depecum a ꝯsti¬
tuta uis iurand̾ exi: aeu gitur.
Ias et ad eos qualitudine
impediuntur domum micti op
dirxit nõ ꝯpellitur iuirare de rer
ammotaꝵ iudicio s si p̃e de fer¬
at uisiurand̾ lib̾te suc nõ debe¬

Expanded text:
andum exigitur veluti de pecunia credita, cum iurat actor sibi dari oportere vel reus se dare non oportere. idem est, cum de pecunia constituta iusiurandum exigitur.ias eosque qui ualetudine impediuntur domum mitti opoduxerit, non compelletur iurare de rerum amotarum iudicio. sed et si ipse deferat iusiurandum libertae su
Abbreviated transcription (Latin):
timplacet ab alto ẜintus Alteri
remicti nõ potest. qmius enimi
aque h̾eo isq post ꝯstitutumtem¬
pus ad suas uenas redierit an
aque ductus amissus erit qatu
taio repsisse in hec uerba. hu
qui ex fundo sbtriano aquamdis¬
ce solitisunt adierunt me ꝓposua¬
runtq aqm aqua paliqus an¬
nos usi st ex fontes ꝗ est infundo
sb̾triano duce nõ pocuisse.qr fons
exaruiss et postea exeo fonte aqui
fluere ceꝑiss pecieruntq ameut
qd ius non negligenscia aut cuho
sua amisant s qr dice nõ potan¬
restitueretur quoꝵ michi postis¬
tio cum nõ miqua uisa sit suct¬
rend hus putain. itaꝙ quod us
huerunt. tunc cum primumci
aqua ꝑuenire ad eos non potiui
nuit uenclitor. ⁊que ducende su¬
tus impositasit. empto precdios
sita ẜuitus. distracto denuo pre¬
dio seqtur ẜintus nec ad remꝑ

Expanded text:
ri placet, ab altero seruitus alteri remitti non potest: quamuis enim aquae habeo isque post constitutum tempus ad suas uenas redierit, an aquae ductus amissus erit, quaeTauro rescripsisse in haec uerba: 'Hi, qui ex fundo Sutrino aquam ducere soliti sunt, adierunt me proposueruntque aquam, qua per aliquot annos usi sunt ex fonte, qui est in fundo Sutrino, ducere non potuisse, quod fons exaruisset, et postea ex eo fonte aquam fluere coepisse: petieruntque a me, ut quod ius non neglegentia aut culpa sua amiserant, sed quia ducere non potrestitueretur. quorum mihi postulatio cum non iniqua uisa sit, succurrendum his putaui. itaque quod ius habuerunt tunc, cum primum ea aqua peruenire ad eos non potuit,inuit uenditor, aquae ducendae seruitus imposita sit, empto praedio quaesita seruitus distractum denuo praedium sequitur: nec ad rem
Abbreviated transcription (Latin):
Ẽ potest. si aut uado transsiripo¬
test si aut uado pontem Hat di¬
iisum si pontonib trabiciatur
inde tici preclia demde ina pu¬
blica in qua michi it acqri uolo¬
id dispiciamꝰ ne nichil uetet ate
michiuiam dari usq ad fiumẽ
dem̃ aticio usꝙ ad inam pub¬
licams uideamus nui ⁊ situeo¬
rum predioꝵ dominus sisque
transflumen intra uiam publico
st idemuiris sit qr uia ꝯsumari
solet uelciuitate tenus łusꝙ ad
iampublicam ułusq ad flu¬
menin quo pontomib traiciat᷑
usq ad aliudeiusdem domini
prelumi qd si est non uidetur
int̾rumpiet ẜuitus qmͣuis in¬
teiusdem domim predia flumẽ
publicum int̾cedat. Communi
dia. appellamus. quam¬
da ex flumine. uel haurienda ul
siꝗs ẜuitutem castello imposunt
qdam dubitaunt ne hee ẜincutes
uitus iure non ualuit si tñ bac
lege ꝯpauit seu alia quocũq si¬
mo modo sibihoc ius acqsuit.¬

Expanded text:
ui potest, si aut uado transiri potest aut pontem habeat: diuersum, si pontonibus traiciatur.inde Titii praedia, deinde uia publica, in quam iter mihi adquiri uolo, dispiciamus ne nihil uetet a te mihi uiam dari usque ad flumen, deinde a Titio usque ad uiam publicam. sed uideamus, num et si tu eorum praediorum dominus sis, quae trans flumen intra uiam publicam sint, idem iuris sit, quia uia consummari solet uel ciuitate tenus uel usque ad uiam publicam uel usque ad flumen, in quo pontonibus traiciatur aliud eiusdem domini praedium: quod si est, non uidetur interrumpi seruitus, quamuis inter eiusdem domini praedia flumen publicdia appellamus: ceda ex flumine vel haurienda, vel si quis servitutem castello imposuerit, quidam dubitaverunt, ne hae servitutes ervitus iure non valuit, si tamen hac lege comparavit seu alio quocumque legitimo modo sibi hoc ius adqui
Abbreviated transcription (Latin):
nationes in hoc iure obẜuande sunt
igitur suã mr̃em i. mnumissus nõ
ducet uxorem cm̃dem uix e et ĩsoro¬
premeunt. inde ñ uulgo q̃sitam fili
rale ius et pudor ĩspiciedus ẽ. ccͣ pu¬
dorem ẽ. aut filia uxorẽ suam duc̾e.

Expanded text:
re observandae sunt. igitur suam matrem manumissus non ducet uxorem: tantundem iuris est et in soropatrem eum esse. unde nec volgo quaesitam filiarale ius et pudor inspiciendus est: contra pudorem est autem filiam uxorem suam ducere.
Abbreviated transcription (Latin):
agnatoꝵ ius b̾rent. pari Rone et soro¬
rem pr̃is mei adoptun possũ ducere
te sint ulsaltem lib̾ti sui nipcie. offo
iudicis suphoc cognoscẽtis hec dem
um ꝓhibi non debent. PAul.

Expanded text:
adgnatorum ius haberent. pari ratione et sororem patris mei adoptivi possum ducere, tae sint vel saltem liberti sui nuptiae, officio iudicis super hoc cognoscentis hae prohiberi non debent. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
patris. adoptuntuit uxor ducere non
potest. qr nou̾ce locum ut. Item siꝗs
filium adoptait uxorem eiusdem
ꝙ nurus loco est nec ꝗdem post emã¬
cipationem filui duce potest. qm̃ ali

Expanded text:
patris adoptivi uxor fuit ducere non potest, quia novercae locum habet. Item si quis filium adoptaverit, uxorem eiusdem quae nurus loco est ne quidem post emancipationem filii ducere poterit, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
Iita abat pr ut ignoratur ubisit. et
ansit.qd faciendumest.ñnto dubita¬
turet si triẽmum effluxit. postqmͣ. iꝑ¬
tissime fuerit ignotus p̃r ubi degit.
et an supstes sit. ñ ꝓhibentur lidi eius
utriusꝙ sexus mr̃imonium ul mu¬
pcias legittimas ccͣhere. Plianꝰ.¬
⁊filius eis q apud hostẽs ẽ ul ab¬
sit.añtric̃mum captuntatis ul. absẽ¬
cie pris intorẽ duxit et si filia nupẜit.
modo ẽ filius ducat uxorem uł filia
talinubat cuius ꝯdonem c̾tumsit pa¬
trem ñ repudiaturum.¶p̃.
udiat. npsit seio quem ego postea a:¬
rogaui. ñ sunt nupcie inceste. ¶ut me
meo nube nõ potit. qmius nurꝰ non
ꝓpriedicatur. ¶Siurcor mea post di¬
uorcium alii mipẜit. et filiam suscep¬
it.putaͬͭius hanc ꝗdem priugnam
ñ esse. uer nupcus eius abstiñend̃.¬
¶doptic sororis filiam possũ urxo

Expanded text:
 absit, ut ignoretur ubi sit et an sit, quid faciendum est, merito dubitatur. et si triennium effluxerit, postquam apertissime fuerit pater ignotus, ubi degit et an superstes sit, non prohibentur liberi eius utriusque sexus matrimonium vel nuptias legitimas contrahere. Iulianapud hostes est uel absit ante triennium captiuitatis uel absentiae patris uxorem duxit uel si filia nupserit, modo eam filius ducat uxorem uel filia tali nuba‹t›, cuius condicionem certum sit patrem non repudiaturum. 12 Uudiata nupsit Seio, quem ego postea adrogaui, non sunt nuptiae incestae.Inter me meo nubere non poterit, quamuis nurus non proprie dicatur.Si uxor mea post diuortium alii nupserit et filiam susceperit, putat Iulianus hanc quidem priuignam non esse, uerum nuptiis eius abstinendum.Adoptiuae sororis filiam p
Abbreviated transcription (Latin):
eet uerius ẜeaq supͣ ostendimus
alit inter ẽẽ ꝗd detempore actu
sitaut demiiciare ei ut toslat ui¬
num cte anteqmͣ ad uindemiam
fiint dolia nctia d ad uehi in

Expanded text:
secundum ea quae supra ostendimus, aut interesse, quid de tempore actum sit, aut denuntiare ei, ut tollat uinum: certe antequam ad uindemiam fuerint dolia necessaria, debet auehi uin
Abbreviated transcription (Latin):
lem prestare debet. quam prestãt
ugenciam prestet et exactio¬
nem qm̃ incuis reb ad bibent¬
Is uina ueliderit et ĩ  ⁊p̃.
trdiem ctum degustanda di
minus degustarẽturint᷑ ꝑicu¬
is et mucoris uenditor prestare
debeat anuo etiam preteritisd
aie ut si forte corrupta sint post¬
eiqmͣ dies degustancli pret̾ut.
ꝑiculum ad uenditore ꝑtineat.
in uo mag̾ emptiosit soluta qiͣ
sbꝯditione uenierunt h est. si an
diem illum fuissent degustata ⁊
interit ꝗd actum sit ego auter
rbitror si hoc ĩ occulto sit. deb̾es
diciemptionẽ man̾e. ꝑiculum
autem ad uẽditorem respice et
ultra diem degustando prefini¬
tum ꝙ ꝑ ip̃m factum est. ¶Si m¬
adiisionem uinum uenit.custo
oucm̃ prestanda ẽ ex b apparet
sinon iti unium uenit ut degus¬
tnetur n acorẽ n mucorem uẽ¬
ditore prestare debere. sz omne ꝑ¬
iculum ad emptorem ꝑtin̾e dif¬
non degustet quare si dies degu¬
atois ad iectus nonerit quan¬
sius degustate emptor potit ẽt

Expanded text:
lem praestar‹e› debet, quam praestant hi ligentiam praestet exactiorem, quam in suis rebus adhibeis vina vendiderit et intra diem certum degustanda dixminus degustarentur, utris et mucoris venditor praestare debet, an vero etiam die praeterito ut, si forte corrupta sint posteaquam dies degustandi praeteriit, periculum ad venditorem pertineat, an vero magis emptio sit soluta quasi sub condicione venierint, hoc est si ante diem illum fuissent degustata? et intererit, quid actum sit: ego autem arbitror, si hoc in occulto sit, debere dici emptionem manere, periculum autem ad uenditorem respicere etiam ultra diem degustando praefinitum, quia per ipsum factum est. Si auersione uinum uenit, custodia tantum praestanda est. ex hoc apparet, si non ita uinum uenit, ut degustaretur, neque acorem neque mucorem uenditorem praestare debere, sed omne periculum ad emptorem pertinere: difne degustet. quare si dies degustationi adiectus non erit, quandoque degustare emptor poterit et
Abbreviated transcription (Latin):
Iexcausa iudicati pignora mino¬
ris capta sũt et distracta mox res¬
titutus sit adu̾sus sm̃am p̾sidis
uel ꝓcuratoris cesaris uidendũ
an ea reuocari de beant que dis¬
fracta sũt. Nam illd̾ certumẽi
pecuniam ex causa iudicati so

Expanded text:
ex causa iudicati pignora minoris capta sint et distracta, mox restitutus sit aduersus sententiam praesidis uel procuratoris Caesaris, uidendum, an ea reuocari debeant, quae distracta sunt: nam illud certum est pecuniam ex causa iudicati so
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuematur siue dum agit captus
sit. s etiã sib̾rditatem mmor ad¬
ut minus lucrosam succurretur
er ut se possit abstinere. Namhie
captus e. Idemẽ ⁊̃ in bonoꝵ pos¬
ẜone uel alia qͣlib successione.¬
p̃rne ħ̾rditati s ⁊ si aliꝗs sit ex ne¬
cessarus minor annis. simili mo¬
do restitõem ĩpetrabit. uelutisis¬
uus sit cumlib̾tate h̾is matitut:
dd̾. eĩm er si se miscuit hrditati po¬
se ei subuenirietatis bñfitio. ut ha¬
bet bonoꝵ suoꝵ seꝑatõnem. plane
qui ut post aditam ħrditatem res¬
tituitur debet pr̃are si ꝗd exh̾rdi¬
tate inremeius puen̾it. nec put
petatis ĩbecillitatem. ¶Hoclie c̾to
iure utimur ut etiam lucro mi¬
norib succurratur. popon. quo
it uł madoptõnis legato captus
sit cum elegit deteriorem: uel sidi¬
as res ꝓmiẜit. illam. aut illam
et p̾ciosiorem dederit debere sub¬
ueniri. et subueniend̾ est. ¶ Que¬
situm est ex eo ꝙ mͣliicro quoq
inmorib subuenend̾ dicitursi

Expanded text:
dum agit siue dum conuenitur captus sit.Sed et si hereditatem minor adiit minus lucrosam, succurritur ei ut se possit abstinere: nam et hic ‹ca›ptus est. idem et in bonorum possessione uel alia ternae hereditati, sed et si aliquis sit ex necessariis minor annis, simili modo restitutionem impetrabit, ueluti si seruus sit cum libertate institutus: dicendum enim erit, si se miscuit, posse ei subueniri aetatis beneficio, ut habeat bonorum suorum separationem. plane qui post aditam hereditatem restituitur, debet praestare, si quid ex hereditate in rem eius peruenit nec periit per aetatis inbecillitatem.Hodie certo iure utimur, ut et in lucro minoribus succurratur.Pomponius querit, uel in optionis legato captus sit dum elegit deteriorem, uel si duas res promiserit illam aut illam et pretiosiorem dederit, debere subueniri: et subueniendum est. Quaesitum est ex eo, quod in lucro quoque minoribus subueniendum dicitur, si
Abbreviated transcription (Latin):
q. s ait imnori substitutum suũ
et si fint restitutus minor libery
nichilommus reman̾e. ¶Sin
aũt minor prius ad ut h̾rdita¬
tem mox abitentꝰ ẽ substitutum
pupillo firum cum lib̾tate ñ posse
ydem exist̾e neq libeꝵꝵ ẽe. nam
nõ pomnia uere ẽ. Nanisinõ est
cum ẽenctͣio substituto.. Et qd̾
ait liber man̾e tale est quasi ñ et
sis maneat cum pupillus impe¬
trat restitutonem. postea qm abstẽ¬
tus ẽ. cum .n. pupillus ħis ñfiat.
sutiles actones habeat. sme dub¬
iohrs manebit ꝗ semel extitit. iii.¬
¶stem si nõ ꝓuocauit intradiemib̾¬
uenietur eiut ꝓuocet finge eĩm
desiderare hoc. ¶ Item et i ħ̾mo¬
dicus eis subuenitur ꝯstat au̾oĩs
etatis hominib retauratione

Expanded text:
 ait minori substitutum seruuet si fuerit restitutus minor, liberum nihilo minus remanere: si autem prius minor adiit hereditatem, mox abstentus est, substitutum pupillo heredem existere neque liberum esse: non per omnia verum est. nam si non est cum fore necessario substituto. et quod ait liberum manere, tale est, quasi non et heres maneat, cum pupillus impetrat restitutionem posteaquam abstentus est: cum enim pupillus heres non fiat, sed utiles actiones habeat, sine dubio heres manebit, qui semel extitit. Item si non provocavit intra diem, subvenitur ut provocet: finge enim hoc desiderare. Item et in eremodiciis ei subvenitur. constat autem omnis aetatis hominibus restauratio
Abbreviated transcription (Latin):
Isic accipimus qualit̾cumq siue
si societatem cont. et si mutuam
pecuniam accepit. et captus est.
sucturritur ei ¶S si pecuma adebi¬
tore pr̃no soluta sit. uelet hanc ꝓ¬
ueniri. quasi gestum sit.cumeo
et ideo siminor duemat debitor¬
em.adhibere debeat curatores i
ei soluatur pecumia. ceter nõei
ꝯpelletur solueressz holie solz pe¬

Expanded text:
sic accipimus qualiterqualiter, si societatem coit, si mutuam pecuniam accepit, et captus est, ei succurretur. Sed et si ei pecunia a debitore paterno soluta sit vel proprio eveniri, quasi gestum sit cum eo. et ideo si minor conveniat debitorem, adhibere debet curatores, ut ei solvatur pecunia: ceterum non ei compelletur solvere
Abbreviated transcription (Latin):
bitor ultra usuras hoñetur. uelc̾¬
ditor ninor ꝑdat pecumam aut
bitori ꝯpesse adolescentes ad petẽ¬
dos sibi ꝓcuratores. Quid tñsi
pretor disc̾nat soluendam pecum¬
am minori sine ꝓcuratorib et
solu̾it. an possit eẽ securus dubi¬
tari post̃. puto aũt si allegans se¬
minorẽ esse ꝯpulsus sit ad sołonẽ
nicħ eu ĩputandum. nisi forte qiͣ
ad u̾sus ĩiuriã applłand̾ ꝗs eipu¬
tat. S credo pretorem hunc mi¬
audituꝵ nõ ẽẽ. ¶Non solum ãt
noĩe se uel rem suam obligauit.¬
tibo an arbit̾ ad fidenissores ꝓbã¬
dos ꝯstitutus eum ꝓbauit an uͦ¬

Expanded text:
bitor ultra usuris oneretur uel creditor minor perdat pecuniam, autbitori compellere adulescentem ad petendos sibi curatores. quid tamen: si praetor decernat soluendam pecuniam minori sine curatoribus et soluerit, an possit esse securus? dubitari potest: puto autem, si allegans minorem esse compulsus sit ad solutionem, nihil ei imputandum: nisi forte quasi aduersus iniuriam appellandum quis ei putet. sed credo praetorem hunc miauditurum non esse.Non solum autem eiussorio nomin‹e› se uel rem suam obligauit.tibus: arbiter ad fideiussores probandos
Abbreviated transcription (Latin):
Ratione dun marcica  .Lul.
uetur ut senatoris filia lib̾tino
nupsiss nec nupcie ẽẽnt. qmͣet se¬
natus ꝯsult̾ ꝯsecutume. ¶Nepo¬
te uxorẽ ducẽte filius ꝯ sentire
opus ẽ s recte cc̃tum ñ impendit
ER adopcionem q̃sita Eduis¬
Ernitas eo usq ĩpediat nupcias
donec manz adopcio. Ideoq eam
qm̃pr meus adoptauit etemã¬
cipauit. poto uxorem duc̾ceque
et si meemãcipato illam ĩpotes¬
tate retinint. pot̾imus iugi muo¬
no. itaq uolẽti gener adopta¬
.re. suadetur ut alium emãcipet
similit suadetur eiquelit nur
adoptare utemãcipet filium.m¬

Expanded text:
ratione diui Marci cauetur, ut, si senatoris filia libertino nupsisset, nec nuptiae essent: quam et senatus consultum secutum est.Nepote uxorem ducente et filius consentire opus est, sed recte contractum non impediter adoptionem quaesita fraternitas eousque impedit nuptias, donec manet adoptio, ideoque eam, quam pater meus adoptavit et emancipavit, potero uxorem ducere. Aeque et si me emancipato illam in potestate retinuerit, poterimus jungi matrimonio. Itaque volenti generum adoptare suadetur, ut filiam emancipet. Similiter suadetur ei, qui velit nurum adoptare, ut emancipet filium.
Abbreviated transcription (Latin):
gis eiciencli. ¶Exactis deinde
regib ꝯsules ꝯstituti sunt duo
penes quos sũmum ius utiet
dicarẽt lege lacta fcm̃ est ut ab
eis ꝓuocatio eẽt neue possent.
incaptuus romani aĩaduerte¬
sme nissu ppłi solum relictumẽ
illis ut coh̾cere possent. ⁊ inuĩ¬
cula publica deduci iuberent.

Expanded text:
gis eiciendi.Exactis deinde gis eiciendi.Exactis deinde regibus consules constituti sunt duo: penes quos summum ius uti esset, dicarent, lege lata factum est, ut ab eis provocatio esset neve possent in caput civis Romani animadvertere iniussu populi: solum relictum est illis, ut coercere possent et in vincula publica duci iuberent.
Abbreviated transcription (Latin):
dimas transsisset ip̃is rebodic¬
tantib uidebatiir. ꝓ ꝑtes eueit
ut ncc̾e ẽet rei publice̾ ꝑunimu
ĩgitur ꝯstituto principe datum
ratum eet. Ita ꝙ inciuitate nr̃a
aut uire .i. lege ꝯstitintur. aut
est ꝓprium uus cunle qd̾ snscrip¬
to insola prudentum int prẽta¬
tone distit. aut sunt legis acto¬
nes que formã agendi ꝯtinẽt
aut plebiscitum ꝙ sinc auctori¬
tate pr̃um ẽ ꝯstitutum. aut est
magistratum edc̃m. unde uisho¬
norarium nascitur. aut senatꝰ
ꝯsultum ꝗd solo senatu ꝯstitue̾te
iducitur sine lege. aut ẽ prin
st originẽ uuꝵ est ⁊ ꝓcessum cog¬
nitum ꝯsequens ẽ ut de mag̃¬
tratuum nominibꝰ ⁊ origie
rei accipiuntur. pareest enim
ius ĩcuntate eẽ msi sint q uira
redoere possunt. ¶Post hoc deñi
Cde auctoꝵ successione dicemus
ĩmelus ꝓcluci ꝙ ad magistratus
accinet inncio ciuitatis huius
se husdem tꝑrib ⁊ tribunũ sce¬
aregib obtinebat: quo num̃o
fuit uniꝰ brutus. ꝗ actor finit re¬

Expanded text:
transisse ipsis rebus dictantibus uidebatur per ‹pa›rtes, euenit, ut necesse ‹esse›t rei publicae per unum igitur constituto principe datum ratum esset.Ita in ciuitate nostra aut iure, id est lege, constituitur, aut est proprium ius ciuile, quod sine scripto in sola prudentium interpretatione consistit, aut sunt legis actiones, quae formam agendi continent, aut plebi scitum, quod sine auctoritate patrum est constitutum, aut est magistratuum edictum, unde ‹ius› honorarium nascitur aut senatus consultum, quod solum senatu constituente inducitur sine lege, aut est prinst originem iuris et processum cognitum consequens est, ut de magistratuum nominibus et origirei accipitur: quantum est enim ius in ciuitate esse, nisi sint, qui iura regere possint? post hoc dein de auctorum successione dicemus, in melius produci. Quod ad magistratus attinet, initio ciuitatis huius se.Isdem temporibus et tribunum cea regibus optinebat: quo in numero fuit Iunius Brutus, qui auctor fuit re
Abbreviated transcription (Latin):
pit. ppłs certe multo difficilius
intanta turba hominum. ip̃a¬
nccͣitas curam rei publice ad
batur senatus ꝯsultum. ¶Eo¬
dem tpre ⁊ mag̾ratus iura red¬
debant. ⁊ut sciret cies ꝙ uis
de quacũꝙ reqsq dicturꝰ eẽt¬

Expanded text:
pit, populus certe multo difficilius pit, populus certe multo difficilius in tanta turba hominum, necessitas ipsa curam rei publicae ad batur senatus consultum. Eodem tempore et magistratus iura reddebant et ut scirent cives, quod ius de quaque re quisque dicturus es
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe .C. hac ꝯsuetudine usus est.¬
Postea aũt cum apus claudi¬
us ꝓposuiss ⁊ ad formã redigiss
has act̾oes geueus fauius scri¬
baenis lib̾ti filius subreptum
librũ ppło tradidit ⁊ adeo id m¬
fieret plebis ⁊ senator ⁊ edił. cu¬
ruł. hic liber ꝗ actoes ꝯtinet ap¬
pellaturius cunle alauianum sic¬
ut ille est ius cunle ꝑpapyrianu.
Nam nec geueus flauius de suo
qcquam adiecit libro. ¶Auges¬
cente ciuitate ꝗ ad erant quedã
¶Non post multũtpris spacumm
sertus elius alias actões ꝯposu¬
it ⁊ librũ ppło dedit. q appellatur
ꝑueniret. ⁊ seced̾et. sibi ꝙ iura ꝯsti¬
tueret. que iira plebiscita uocã¬
tur. ¶Moxcum reuocata est
plebs qr multe discordie nasce¬
bantur de hus plebiscitis ꝓlegi¬
b placuit ea obs uari lege orten¬
sia lata. ⁊ ita fcĩnest. ut int̾ plebi
cita ⁊ leges sp̃es ꝯstituendi inter¬
eẽt pot̾tas aut̃ eademẽet. Dem¬
de qr difficile plebs ꝯuenire ce¬

Expanded text:
entum hac consuetudine usus est.Postea cum Appius Claudius proposuisset et ad formam redegisset has actiones, Gnaeus Flauius scriba eius libertini filius subreptum librum populo tradidit, et adfieret et senator et aedilis curulis. hic liber, qui actiones continet, appellatur ius civile Flavianum, sicut ille ius civile Papirianum: nam nec Gnaeus Flavius de suo quicquam adiecit libro. augescente civitate quia deerant quaedam non post multum temporis spatium Sextus Aelius alias actiones composuit et librum populo dedit, qui appellatur perveniret et secederet sibique iura constitueret, quae iura plebi scita vocantur. mox cum revocata est plebs, quia multae discordiae nascebantur de his plebis scitis, pro legibus placuit et ea observari lege Hortensia: et ita factum est, ut inter plebis scita et legem species constituendi interesset, potestas autem eadem esset. Deinde quia difficile plebs convenire coe