comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ignis dictus: Scopulus asaxo eminen¬
ti quasi abspeculando dietus siue
aũt rupescauatti. Crepido extremi¬
tas saxi abruptti. unde et crepido
uocata quod sit ib rupti saxi altitudo¬
diete a cauando. quasi cauattie. Mu¬
rices petre mlitore. similes muri¬
eis uiuis aeutissimȩ & nauibus ꝑni¬
tiosae. Icon saxumest qui humanȩ
uocis sonũ capitns &iã uerba loquen¬
tiũ imitatur. Icon aut̃ grece. latinte
imago uocatur eoqđ aduocẽ respore¬
dens alien iefficiatur imago sermo¬
atq durissimus & omĩpuritate lenissimꝰ
Dietꝰ aũt calculus. quod sine molestia
breuitate sin calcetur. cuiꝰ contrarius. ẽ.
scrupus lapillus minutus et asper quisi
inciderit incalciamentum nocet et mo¬
lesticies t animo. Vnde et animi molefti¬
am scrupulũ dicimꝰ. hinc et scrupea
saxa idest aspera: Cotis pom̃ accepit
qđ ferrũ adincidendum acuat. Cutis
enĩ sermone greco incisio nominatur
Exhis aliae aquariae sunt. aliae oleo in¬

Expanded text:
ignis dictus. Scopulus a saxo eminenignis dictus. Scopulus a saxo eminenti, quasi ab speculando dictus; sive autem rupis cavata. Crepido extremitas saxi abrupta; unde et crepido vocata quod sit dictae a cavendo, quasi cautae. Murices petrae in litore similes muricis vivis, acutissimae et navibus perniciosae. Icon saxum est, qui humanae vocis sonum captans, etiam verba loquentium imitatur: icon autem Graece, Latine imago vocatur, eo quod ad vocem respondens alieni efficitur imago sermoatque durissimus, et omni puritate lenissimus. Dictus autem calculus quod sine molestia brevitate sui calcetur: cuius contrarius est scrupus, lapillus minutus et asper, qui si inciderit in calciamentum, nocet et molestia est animo; unde et animi molestiam scrupulum dicimus: hinc et scrupea saxa, id est aspera. Cotis nomen accepit quod ferrum ad incidendum acuat; †cotis† enim Graeco sermone incisio nominatur. Ex his aliae aquariae sunt, aliae oleo in
Abbreviated transcription (Latin):
t ponderosum & maxime friabile
lore pene purpureo. Cilcantum
etum quia calcitus est timũ idest flos.
hde &a pudlatinos eris flos appellat᷑
aut nunc in multis regionibus olim
ihnspanue puteis uel stignis idgenus
mpiscinas ligneais fundebant ap¬
endentes suꝑ ereas restes lapillis
xetentis quibus limus in similitudinẽ
utreis acinis adherebant. Sicq eiec¬
um siccabatur diebus xdx. Fit aũt
detum. dehine diffusum in quosdam
otros solidatur. Fit & inscrobibus
cauatis quoꝵ elateribus decadentes
gut te coalesclnt. Fit et silis modo exfla¬
grantissimo sole. Adeo aũt constrictȩ
urtutis est ut inleonũ & ursors ora
passum tantam uim habeat ad cons¬
tringendum ut nonualeant mordere
DELAPIDIDUS UULGARIBUS.
apis aterra tamquã densioa & iam
uulgo discernitur. Lapis aũt dictus
quodledat pedem. Lipis mollis est
& sparsus sixa herent & amontibus
exciduntur. Petra grecũ est. Silex
ẽ. durus lapis eoquodexiliat ab eo

Expanded text:
rit ponderosum, et maxime friabile, rit ponderosum, et maxime friabile, colore pene purpureo. 9. Chalcantum dictum, quia Chalcitidis est thymum, id est, flos, unde et apud Latinos aeris flos appellatur. Fit autem nunc multis in regionibus; olim in Hispaniae puteis, vel stagnis id genus  et in piscinas ligneas fundebant, appendentes super eas restes, lapillis extentas, quibus limus in similitudinem vitrei acin adhaerebat, sicque ejectum siccabatur diebus XXX. 250 10. Flectum, dehinc diffusum in quosdam botros solidatur: fit et in scrobibus cavatis, quarum de lateribus decidentes guttae coalescunt; fit et salis modo ex flagrantivirtutis est ut in leonum et ursorum ora sparsum tantam vim habeat adstringendi ut non valeant mordere. De lapidibus vulgaribus . Lapis a terra tamquam densior etiam vulgo discernitur. Lapis autem dictus quod laedat pedem. Lapis mollis est et sparsus; saxa haerent et a montibus exciduntur; petra Graecum est; silex est durus lapis, eo quod exiliat ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
bus cibi facit. Exeo quippe omis ucđ
delectatio. & summa hilarittas. Hince
salus nomen accepisse puttitur. Nihil
enim utilius sale & sole Deniq carne
uideamus corpora pauticorũ quinetis
des armenta et umentt sale maximȩ
ueantur ad pastum. Multum largio
ee multoque gratiores caseidotie.
drora eici sil is tringit. siccat &alligat.
Pnctti &iam aputrescendi labe
deat ut durent. Nitrũ aloco sũpsit
labilum. Hascitur enĩ in oppido uel
hone aegr ptĩnitria. ex quo et medicinȩ
nt & sordes corporũ uestigiumq lauan
Huius patura non multũ asale distit
bet enĩcurtutem salis. & similit̃ oritur.
pescentibus siccitate lt toribus. Afroni¬
i prece & latinȩ spuma pitri ẽ. dequo
idam ait. Rusticus es nescis quid gre
nomine dicar spuma uocornitri gre
s.ifronitroes. Colligitur aũt in asia
peluncis distillins dehine siccatur
c optimum putatur siminime fue¬

Expanded text:
ibus cibis facit. Ex eo quippe omnis victus ibus cibis facit. Ex eo quippe omnis victus delectatio et summa hilaritas. Hinc et salus nomen accepisse putatur; nihil enim utilius sale et sole: denique cornea videmus corpora nauticorum. Quin etiam pecudes, armenta et iumenta sale maxime provocantur ad pastum, multo largiores lacte multoque gratiores casei dote. Corpora etiam sal adstringit, siccat et alligat. Defuncta etiam a putrescendi labe vindicat ut durent. Nitrum a loco sumpsit vocabulum; nascitur enim in oppido vel regione Aegypti Nitria, ex quo et medicinae fiunt et sordes corporum vestiumque lavantur. Huius natura non multum a sale distat; Habet enim virtutem salis, et similiter oritur canescentibus siccitate littoribus. 8. Aphronitrum Graece, Latine spuma nitri est, de quo quidam ait: Rusticus es, nescis quid Graeco nomine dicar. Spuma vocor nitri Graecus es aphronitrum. Colligitur autem in Asia, in speluncis distillans, dehinc siccatur sole. Optimum putatur, si minime fue
Abbreviated transcription (Latin):
hauritur. Dehinc in salinis ingestus si
siccatur. sed et flumina densantur.
le amne reliquo subgelufluentem al
quoq detractis. arenis colligitur. eres
cũ lunȩ noctibus. Namincireneti a¬
moniacus subarenis inuenitur. Sun
& montes natibus salis in quibus ferri
ceditur utlapis Renascens mauis
tantȩ alicubi duriciae ut muros dom
massis salis faciant. sicut in arabia.
natura quoq salis differentiae. Haali
inignecrepitat. Tragaseũ nec crepitat
inigne nec exilit. Agrigentinũ sicilie
flaminis paciens. in aqua exilit. inigi
fluit contranaturam. Sunt & colors
differentiae. Memfiticus rufus est
in parte quadam siciliae ubi & hnaes
purpureus. Item in eadem sicilia in pa¬
chinum adeo splendidus & lucidus ut
imagines reddat. Incapadochia crue
effoditur. salis patura necessariaẽ. ida
nem aescam. Pulmentis enĩ sa porẽdis
excitat auiditatem et id petitum inon¬

Expanded text:
auritur. Dehinc in salinis ingestus sole auritur. Dehinc in salinis ingestus sole siccatur; sed et flumina densantur in salem, amne reliquo sub gelu fluente. Alibi quoque detractis arenis colligitur, crescens cum luna noctibus; nam in Cyrenaea ammoniacus sub arenis invenitur. Sunt et montes nativi salis, in quibus ferro caeditur, ut lapis, renascens maius: tantae alicubi duritiae ut muros domosque massis salis faciant, sicut in Arabia. In natura quoque salis differentiae sunt.in igne crepitat; Tragasaeum nec crepitat in igne nec exilit; Agrigentinum Siciliae flammis patiens in aqua exilit, in igne fluit contra naturam. Sunt et colorum differentiae. Memphiticus rufus est; in parte quadam Siciliae, ubi Aetna est, purpureus; item in eadem Sicilia in Pachyno adeo splendidus et lucidus ut imagines reddat; in Cappadocia crocinus effoditur. Salis natura necessaria est ad omnem escam. Pulmentis enim saporem dat, excitat aviditatem, et appetitum in omn
Abbreviated transcription (Latin):
Ditum̃ in iudeae lacu affal QUIS¬
tidȩ emergit. cuiꝰ glebas suꝑ na¬
tantes nautȩ scauis appropinquantes
colligunt. Insiria aũt limus est passim
aterra estucins. spissantur aut̃ utraque
et desitate coeunt. & utraq grecispis
samas falton appellant. Natura eiꝰ ar¬
dens et ignium cognata. et neq aqua
neque ferrorumpitur nisi solis mulieri¬
bus inquinamentis utilis ad compages
nauium. Alum̃ uocatum alumine qđ
lumen coloribus p̃stit tinguendis.
Est aũt salsugo terrie. efficiturque
hieme ex aqua etlimo & aestius solibus
maturatur. Cuius species duae sunt
liquidum et spissum. Salquidẽ dictũ
putant quod inigne exiliat. fugit eñ
ignemdumsit igneũ. Sed naturam se¬
quitur. quia ignis et aqua semꝑ interse
inimica sunt: Aliisalẽ asalo et sole uoca¬
tum existuant. Namaquis maris s¬
te gignitur. spuma in extremis litorib
uel scopolis derelicta & sole decocto
Sunt etlacus & flumina et putei equib

Expanded text:
Bitumen in Iudaeae lacu AsphalBitumen in Iudaeae lacu Asphaltite emergit, cuius glebas supernatantes nautae scaphis adpropinquantes colligunt. In Syria autem limus est passim aestuans a terra. Spissantur autem utraque et densitate coeunt, et utraque Graeci πισσάσφαλτον appellant. Natura eius ardens et ignium cognata, et neque aqua neque ferro rumpitur, nisi solis muliebribus inquinamentis: utilis ad conpages navium. Alumen vocatum a lumine, quod lumen coloribus praestat tinguendis. Est autem salsugo terrae, efficiturque hieme ex aqua et limo, et aestivis solibus maturatur. Huius species duae sunt: liquidum et spissum. Sal quidam dictum putant quod in igne exiliat. Fugit enim ignem, dum sit igneum, sed naturam sequitur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. Alii sal a salo et sole vocatum existimant; nam aquis maris sponte gignitur, spuma in extremis litoribus vel scopulis derelicta et sole decocta. Sunt et lacus et flumina et putei e quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sus aquis protinus lapis fit undisque eo¬
tdiae fortior effectus insaxum mutat᷑
sicut argilla igne in lapidem uertitur
Sulfur uocatum quia igne accenditur.
ureni ignis est. nãuis eius & inaquis
feruentibus sentitur. neq alia res fa¬
cilius accenditur Nascitur enĩ minsulis
eolus int̾sicilitm &ittilicm quas ardere
dicunꝰ huenitur & inalus locis effossũ
Huus genera quattuor uiuũ unum
quod foditur. trins lucetq & iuret quẽ solũ
exom̃ibus generibus medici utuntur.
Alterum quod appellant glebã. usibus
tantum fullonum familiare Tercium
liquor ẽ. usus eius adlanas sulfindas
qm̃ candorem molliciemq p̃stat. Quartꝰ
adlicinia maxime conficienda. aptus.
Sulphuris tanttuis ẽ. ut morb comisciales
dep̃hendat pitore suo. impositus igtu¬
bus ardescens incalice uini prunaque
subdita circũ ferens ex ardescentis.
reꝑcusso pallorũ dirum uelut defune¬
torum effundit .II. DEGTEBISIXA

Expanded text:
sus aquis protinus lapis fit, undisque quosus aquis protinus lapis fit, undisque quotidieo fortior effectus in saxum mutatur; sicut argilla igne in lapidem vertitur. Sulpur vocatum quia igne accenditur; πῦρ enim ignis est. Nam vis eius et in aquis ferventibus sentitur, neque alia res facilius accenditur. Nascitur in insulis Aeoliis inter Siciliam et Italiam, quas ardere dicunt. Invenitur et in aliis locis effossum. Huius genera quattuor. Vivum, quod foditur, translucetque et viret, quem solum ex omnibus generibus medici utuntur. Alterum, quod appellant glebam, usibus tantum fullonum familiare. Tertium liquor est; usus eius ad lanas suffiendas, quoniam candorem mollitiemque praestat. Quartum ad lychnia maxime conficienda aptum. Sulphuris tanta vis est ut morbos comitiales deprehendat nidore suo inpositus ignibus ardescens. In calice vini prunaque subdita circumferens exardescentis repercussu pallorem dirum velut defunctorum effundit. § 2 De glebis ex aqua.
Abbreviated transcription (Latin):
readunatur. Terra aũt ligata glebaẽ solu¬
ttipulius: Lauina eoqđ ambulantibus lap¬
sum inferat dictti ꝑdiriuationẽ a labe
lutũ uocatũ quidã ꝑanti frasmputant qđ
ñ sit mundũ. Nĩ omne lotũ mundũ ẽ: Ulola¬
ttibra appellata qđ ibi apriuolutentur.
Uligo sordes limȩ uł aquaesunt. Sabulũ
leuissimũ terrȩ genus Argilla abargis
uocata apud quosprimum exea uasa con¬
fectti sunt Creta abinsula cretaubime¬
lior .ẽ. Creta cimolia candida est acimeci
italice insuladietti. quarũ altera uesti¬
mentoꝵ p̃ciosos eolores emollit & con¬
tris tatur sulphurae quodã putore exhi¬
larait alter gemimnis putorem p̃s tat
Crett ar gentaria & ipsaeandida ap¬
pellata eoquocl iutorem argento rededit
Terra samia asamno insula dieiti glut¬
tinosa & candida & lingue lenis medi¬
cam̃tis etuasculis necessaria: Puluis pu¬
teolanus inputeolanis italiȩ colligit᷑
collibus. Opponitur quaeadsus tinenda
maria fluctusque frangendos Nã mer¬

Expanded text:
re adunatur. Terra autem ligata gleba est, soluta pulvis. Labina, eo quod ambulantibus lapsum inferat, dicta per derivationem a labe. Lutum vocatum quidam per antiphrasin putant, quod non sit mundum; nam omne lotum mundum est. Volutabra appellata quod ibi apri volutentur. Uligo sordes limi vel aquae sunt. Sabulum levissimum terrae genus. Argilla ab Argis vocata, apud quos primum ex ea vasa confecta sunt. Creta ab insula Creta, ubi melior est. Creta Cimolia candida est, a Cimea Italiae insula dicta; quarum altera vestimentorum pretiosos colores emollit, et contristatos sulphure quodam nitore exhilarat, altera gemmis nitorem praestat. Creta argentaria, et ipsa candida, appellata eo quod nitorem argento reddat. Terra Samia a Samo insula dicta, glutinosa et candida et linguae lenis, medicamentis et vasculis necessaria. Pulvis Puteolanus in Puteolanis Italiae colligitur collibus, opponiturque ad sustinenda maria fluctusque frangendos. Nam mer
Abbreviated transcription (Latin):
in his quae urenda sunt et siccanda ex ace¬
to inlinitus ponitur. Ittiobstu pescere
fccit corpus ut nonsentiat cruciatum
Sorofagus lapisdictus eo quod corpora
de functorum condita in eo infraiqua¬
draiginta dies assumuntur. Soros
Hiscitur eni introcide fissiliq uena sein¬
ditur: Sunt & eiusdem generis inorien¬
tesixa quee &ic̃ uiuentibus alligata
erodunt conpora mitioris aut seruandis
corporibus pecad sum̃tis . Ematides ap¬
pellatus eo qđ cote resolutꝰ incolorem

Expanded text:
in iis, quae urenda, et secanda sunt ex acein iis, quae urenda, et secanda sunt ex aceto illitus, ita obstupescere facit corpus, ut non sentiat cruciatum. 15. Sarcophagus lapis dictus, eo quod corpora defunctorum condita in eo infra quadraginta dies absumuntur, σὰρξ Nascitur autem in Troade, fissilique vena scinditur. Sunt et eiusdem generis in oriente saxa, quae etiam viventibus alligata erodunt corpora. Mitiores autem servandis corporibus nec absumendis haematites appellatus, eo quod cote resolutus i
Abbreviated transcription (Latin):
oe mixtus conteratur uiuũ flaget
& quod in illo mirũ ẽ. ebriettiti resisit:
Tracius piger & sonorus. nascitur influ¬
mine cuius pom̃ . ẽ. pontus in equitia.
Frigius lapis ex loco traxit uocabu¬
lum. Naiscitur enĩ infrigia colore pal¬
lidus mediocriter graius. Est aũt gle¬
ba pumicosa. uritur anteti uino ꝑfusus
flatusque follibus donec rubescat. ac
rursus dulec uinũ extinguitur ternis
uicibus tinguendis uestibus tantũ uti¬
lis. Sirus lapis cisiria ubi repperitur
appellatus hic integer fluc tuari
traditur. cominutis mergi. Arabicus
similis est eboris sine ulla macula hic
defricatus adcutẽ sucũ dimitit ero¬
cosimilem Iudaicus lapis albus est.
atq forma inscematȩ glandis scriptu¬
ris subinuicem modulctus quas greci
graminas appellant. Samius a samo
insula ubirepperitur uocatus. & est
Memphites uocatus a loco aegypti. et
est gemmantis paturȩ. Hic tritus atq

Expanded text:
aquae mistus conteratur, vinum flagrat, aquae mistus conteratur, vinum flagrat, et quod in illo ardore mirum est, ebrietati resistit. 8. Thracius niger, et sonorus, nascitur in flumine, cujus nomen est Pontus in Equitia. 9. Phrygius lapis, ex loco traxit vocabulum. Nascitur enim in Phrygia, colore pallidus, mediocriter gravis. Est autem gleba pumicosa. Uritur antea vino perfusus, flatusque follibus donec rubescat, ac rursus dulci vino exstinguitur, trinis vicibus, tingendis tantum vestibus utilis. 10. Syrius lapis a Syria, ubi reperitur, appellatur; hic integer fluctuari traditur, comminutus mergi. 256 11. Arabicus similis est ebori sine ulla macula. Hic defricatus ad cotem, succum dimittit croco similem. 12. Judaicus lapis albus est, atque in schemate glandis scripturis sub invicem modulatus, quas Graeci γραμμὰς appellant. 13. Samius a Samo insula, ubi reperitur, vocatus et est Memphitis vocatus a loco Aegypti, et est gemmantis naturae. Hic tritus, atque
Abbreviated transcription (Latin):
serpentes fugat. de moniacos ꝓ
uirginitatẽ dep̃hendit: Mirũq
enditur aqua. oleo extinguitur
o lapide metainicũ aliquid ars
nana molitaest. qđ gentiles capti
ilegio mirarentur. Deniq intem
quodam fuisse ueneris fanum
diuosic ardentem ut eã nulla tẽ¬
sis nullus imber extingueret.
ritis ꝑsicus lapis fuluus aeris simu¬
is qualitaitẽ cuius plurinius ignis
udem fticile scintillas emitcit.
adurit. propt̃ qđ ab igne nom̃ acce
sst alius piritis uulgaritis uulga
quodiuuum lapidem appellant
ferro uellapide ꝑcussus. scintillas
ttu quae excipiuntur sulphure
aliis sfungus uel folus et dicto caele
sp̃bet ignẽ. Hunc uulgus focarẽ
trã uocat. Silenites quilatinȩ luna
interp̃tatur. eo quod interiorem
s candorem cũluna crescere atq
ficere aiunt: gignitur in ꝑsida
onisius lapis fuscus & rubentibus
tis sparsus. uocatur aut itti quia si

Expanded text:
serpentes fugat, daemoniacos prodit, serpentes fugat, daemoniacos prodit, virginitatem deprehendit, mirum quia accenditur aqua, oleo exstinguiturquo lapide mechanicum aliquid ars humana molita est, quod gentiles capti sacrilegio mirarentur. Denique in templo quodam fuisse Veneris fanum sub dio sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret. 5. Pyrites Persicus lapis, fulvus, aeris simulans qualitatem, cujus plurimus ignis: siquidem facile scintillas emittit; adurit, propter quod ab igne nomen accepit. Est alius pyrites vulgaris, quem vivum lapidem appellant, qui ferro, vel lapide percussus scintillas emittit, quae excipiuntur sulphure, vel aridis fungis, vel foliis, et dicto celerius praebet ignem. Hunc vulgus focarem petram vocat. 6. Selenites Latine lunaris interpretatur, eo quod interiorem ejus candorem cum luna crescere, atque deficere aiunt. Gignitur in Perside. 7. Dionysias lapis fuscus, et rubentibus notis sparsus. Vocatur autem ita, quia si
Abbreviated transcription (Latin):
lapie indicus ab inuentore uo
fuit aũt inindia primum reꝑtus claq
crepidarum buculiq cuspidihere
cũ armeita idem magnes pasceret
Posteci et passim inuentus est aũt co
ferrugqieus. sed probatur cũ ferro
iunctus eius fecerit raptum: Nã ad
ad p̃hendet ferrum. ut catenã facu
anulorum: Vnde & eũ uulgus ferre
uiuũ appellat. liquorẽ quoq uitri
ferrum trahere creditur. Cuiusto¬
lapidem tenuerit uł uase argenteo
ferrumq suꝑ argentũ posuerit do¬
de subtermouentẽ manu cũ lapia
ferrũ cursim de suꝑmouebatur l¬
et ftictum ẽ. ut in quodã templo sin¬
lachrum. e ferro pendere in aeree
deretur. Est quippe & alius inaedhi¬
pio magnes quiferrum ñ ambit
puitque. Omis aũt magnes tanton
lior est quanto magis ceruleus &t
Gagaite lapis primus in uentusedh
inde & nominatus. Licet in brittan
sicut plurimus. Est aũt niger pla¬
sleuis & ardens igni ad motus ficti
exeo scripia nondelentur. Incen

Expanded text:
lapis Indicus ab inventore vocatus. Fuit autem in India primum repertus, clavis crepidarum baculique cuspide haerens, cum armenta idem Magnes pasceret; postea et passim inventus. Est autem colore ferrugineus, sed probatur cum ferro adiunctus eius fecerit raptum. Nam adeo adprehendit ferrum ut catenam faciat anulorum: unde et cum vulgus ferrum vivum appellat. Liquorem quoque vitri ut ferrum trahere creditur; cuius talapidem tenuerit sub vase argenteo, ferrumque super argentum posuerit, deinde subtermovente manu cum lapide ferrum cursim desuper movebatur. Unde factum est ut in quodam templo simulacrum e ferro pendere in aere videretur. Est quippe et alius in Aethiopia magnes qui ferrum omne abigit respuitque. Omnis autem magnes tanto melior est quanto magis caeruleus est. Gagates lapis primum inventus est unde et nominatus, licet in Brittania sit plurimus. Est autem niger, planus, levis et ardens igni admotus. Fictilia ex eo scripta non delentur: incensus
Abbreviated transcription (Latin):
ris dimidium ẽ. a semi itudicta. Semita
aũt hominũ est. calles ferarum & pecudi
Callis est it̃pecudũ intermontes angu¬
tũ & tritum acallopedum pedũ uocatum.
siue callo pecudũ ꝑduratum. Tramitessa
trans uersa inagris itinera. siue recta uo
dictȩ quod transmittant. Diuortia sunt
flexus uictrum hoc ẽ. uias indiuersa ten¬
dentes. idem diuerticulci sunt. hocest dio¬
quȩ sunt alterȩ uicie. Biuium quia dupli
esł uia. Competti quia plures ineticon¬
tesunt uicie quasi triuiae quatriuiae
Ambitus int̃uicinorum aedificia locus d¬
orum pedũ & semipedis ad circũe undifa¬
cultatem relictus. & aib ambulando dictus
Orbitti uestigium carri. ab orbe rotȩ dico
Porroactus quopecus agisolet. Cliuosum
iter flexuosum. Uestigia sunt pedũ sigi
primis plantis exp̃siã. uocatti quod lis a

Expanded text:
eris dimidium est, a semiitu dicta. Semita eris dimidium est, a semiitu dicta. Semita autem hominum est, calles ferarum et pecudum. Callis est iter pecudum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive a callo pecudum praeduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera, sive recta via, dicta quod transmittat. Divortia sunt flexus viarum, hoc est viae in diversa tendentes. Idem diverticula sunt, hoc est divquae sunt a latere viae. 12. Bivium, quia duplex est via. Compita, quia plures in ea competunt viae, quasi triviae, quatriviae. Ambitus inter vicinorum aedificia locus, duorum pedum et semipedis, ad circumeundi facultatem relictus, et ab ambulando dictus. 13. Orbita vestigium carri, ab orbe rotae dicta. Porro actus quo pecus agi solet. Clivosum, iter flexuosum. Vestigia sunt pedum signa primis plantis expressa, vocata quod iis viae
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Publica ẽ. quae in solo publico ẽ : qua
inter actus populo patet. Haec aut adma¬
re. aut ad oppida ꝑtinet. Priuata ẽ quȩ
uicino municipiodataẽ. Stratadicta
quasi uulgi pedibus tritti. Lucretius
strataq iamuulgi pedibus detrita iuarũ
Ipsa est & dilapidata id esł lapidibus
stratt. Primicuĩt penidicuntur lapidibꝰ
uicis strtiuissẽ. postet romani eas ꝑ omnẽ
penc orbem disposuerunt ꝓpt̃ rectitu¬
dinem itinerum. & neplebs eẽt. ociosa
Agerest medici stratȩ ẽminentia co¬
aggeratis lapidibus stratti abaggere
idest coaceruationediecti. Quc̃ historici
uiam milittrem dicunt ut qualis sẽpe
iuȩ dep̃hensus inaggere serpens. Iter uelia
est uia qua iri ab homine quaqua uersum
potest. Iter aũt & itiner diuersam signisi¬
tionem habent. lter enĩ est locus trans
fticilis. unde & appellamus aditum. Ian
aut̃ ẽ itus longauae & ipse labor ambi¬
landi ut quouelis ꝑuenias. Semita itan¬

Expanded text:
ta. Publica est quae in solo publico est, qua ta. Publica est quae in solo publico est, qua iter actus populo patet. Haec aut ad mare, aut ad oppida pertinet. Privata est, quae vicino municipio data est. 6. Strata dicta, quasi vulgi pedibus trita. Lucretius: Strataque jam vulgi pedibus detrita viarum. Ipsa est et delapidata, id est, lapidibus strata. Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse, 243 postea Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt propter rectitudinem itinerum, et ne plebs esset otiosa. 7. Agger est media stratae eminentia coaggeratis lapidibus strata, ab aggere, id est, coacervatione dicta, quam historici viam militarem dicunt, ut: Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens. 8. Iter, vel itus est via qua iri ab homine quaqua versum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim facilis; unde appellamus et itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi ut quo velis pervenias. Semita itin
Abbreviated transcription (Latin):
computtttti miliarium facit quicons¬
tat quinque milia pedibus : Centura
autem ager est ducentorum iugerum
quiapud antiquos acentũ iugeribus
uocaibatur. sed postea duplicata est
nomenq pristinum retinuit: Innu¬
mero enim centurlae mulaplicatȩ
sunt. no men muttire ponpotuerunt
ensuras uirum nos miliaria dici
mus. grecistadia. Galli leuuas
agypti signes. perse parasangtis. Sunt
aut̃ ꝓprio. quaeq spatio. Miliariũ mille
passibus terminatur. & dictũ milicriũ
quasi milleadium habens pedes quinq
milia. Leuuci finitur pcissibus mille
quingentis. Sitidium ocitiua pars mi¬
eũq eospatio determincisse. quod ipse
sub uno spũ confesisset. acꝓinde stadiũ
appellasset qm̃ infinẽ respirasset. simul¬
que &stetisset. Uic ẽ qua potest ireuehi¬
culum & uia dicta abincursu uehiculo¬
rum. Nã duos actus capit ꝓpt̾ euntiũ
&uenientium uehiculorum occursũ.
Omnis aũt uici aut publicaẽ. aut priua¬

Expanded text:
conputata, miliarium facit, qui consconputata, miliarium facit, qui constat quinque milia pedibus. Centuria autem ager est ducentorum iugerum, qui apud antiquos a centum iugeribus vocabatur, sed postea duplicata est nomenque pristinum retinuit. In numero enim centuriae multiplicatae sunt, nomen mutare non potuerunt. Mensuras viarum nos mimus: Graeci, stadia; Galli, leucas; Aegytii, schaenos; Persae, parasangas. Sunt autem proprio quaeque spatio: milliarium mille passibus terminatur. Et dictum milliarium, quasi milladium, habens pedum quinque millia. Leuca finitur passibus mille quingentis. Stadium, octava pars mieumque eo spatio determinasse, quod ipse sub uno spiritu confecisset, ac proinde stadium appellasse, quod in fine respirasset, simulque stetisset. 4. Via est qua potest ire vehiculum, et via dicta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit propter euntium et venientium vehiculorum occursum. 5. Omnis autem via, aut publica est, aut priva
Abbreviated transcription (Latin):
ncia habens digitos tres. palmus autẽ
lat tuor digitos habet. pes. sedecim. passus
edes quinque ꝑtica passus duos idest
edes decem. Pertica aũt a porttindo dic
quasi portica. Omnes enim p̃cedentes
pensurae in corpore sunt. ut palmus. pes.
passus & reliqua sola ꝑtica portatur.
Est enĩ decẽ pedũ ad instar calami ineze¬
chielo templum mensurantis. Actus mi¬
quadratus undiq finitur pedibus . exx.¬
ita Iexx. hunc boetici aripennẽ dicunt
aba f̾ando scilicet. Actꝰ duplicatus igerum
facit ab eo quodest iunetũ iugeri nomeri
gitudine pedũ ccxl. Lititudine cxx.¬
boetice rustici agrum uocant. Porcã idẽ
boetici. xxpedum latitudine . & lxxx.
longitudinem definiunt ita .xu. xi
quod defossumẽ. lira. Gallicandetum
appellant in areis urbanis spacium .e.
pedes centũ quinquaginta qua d rctoꝵ¬
agrorum iustũcadetum uocant : Porro
staidiales ager habet passus exxu. id÷
pedes. dexeu. Cuius mensura occi es

Expanded text:
uncia habens digitos tres. Palmus autem uncia habens digitos tres. Palmus autem quattuor digitos habet, pes sedecim, passus pedes quinque, perticas passus duos, id est pedes decem. Pertica autem a portando dicta, quasi portica. Omnes enim praecedentes mensurae in corpore sunt, ut palmus, pes, passus, et reliqua; sola pertica portatur. Est enim decem pedum ad instar calami in Ezechielo templum mensurantis. Actus miquadratus undiqviginti. Hunc Baetici Arapennem dicunt, ab arando scilicet. 241 5. Actus duplicatus jugerum facit, ab eo quod est junctum, jugeri nomen gitudine pedum CCXL, latitudine CXXBetice rustici agrum vocant; porcam idem Betici XXX pedum latitudine et octoginta longitudine diffiniunt, sed porca quod defossum est, lira. Galli candetum vocant in areis urbanis spatium C pedes centum quinquaginta quadratum iustum candetum vocant. Porro stadialis ager habet passus CXXV, id est pedes DCXXV; cuius mensura octies
Abbreviated transcription (Latin):
elum uertitur inseptentrionale orbe.
icumanus est. quiaboriente in occiden
m ꝑtrans uersum dirigitur. qui pro eo
uod formam .x. faciat decumanus. est
ppellatus Ager enimbis diusus figurã
eparii numeri efficit Archa ab arcen¬
ouocatti. fines enĩ agri cus todit. eosq
dire prohibet: Trifinium dictum. eo qđ
rum possessionum finis. adstringit.
inc et quadrifinium quod quattuor.
eliqui limites angustiores. et int̃sedis¬
unt in paribus interuallis. et pominib¬
esignatis .XU. DEMENSURIS.¬
quicquid pondere capacitate lon¬
mudine altitudine latitudine animoq
finitur. Maiones itique orbem in parti¬
us partes in prouinciis. prouincias
mrogionibus. regiones in locis. loca int̃¬
iturus. territuria in agris. agra incen¬
nriis. centurias iniugeribus iugera
ꝑticas. passus. gradus. cubitos. pe¬
les pilmos. uncias. & digitos diuiserunł
aontienĩ fuit eorũ sollertia Digitus est
inima pars agrestium mensurarum. Inde

Expanded text:
caelum vertitur in septentrionali orbe. caelum vertitur in septentrionali orbe. Decumanus est qui ab oriente in occidentem per transversum dirigitur, qui pro eo quod formam X faciat decumanus est appellatus. Ager enim bis divisus figuram denarii numeri efficit. Arca ab arcendo vocata: fines enim agri custodit eosque adire prohibet. Trifinium dictum eo quod trium possessionum fines adstringit. Hinc et quadrifinium, quod quattuor. Reliqui limites angustiores et inter se distant inparibus intervallis et nominibesignatis. § 15 De mensurquicquid pondere, capacitate, longitudine, altitudine, latitudine, imo, finitur. Maiores itaque orbem in partibus, partes in provinciis, provincias in regionibus, regiones in locis, loca in territoriis, territoria in agris, agra in centuriis, centurias in iugeribus, iugera perticas, passus, gradus, cubitos, pedes, palmos, uncias et digitos dividerunt; tanta enim fuit illorum sollertia. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. Inde
Abbreviated transcription (Latin):
men indiderunt abeo quod ꝓtinus siq
paratum: nec magnũ laborẽ culturacq̃¬
deret. Pratti cũt. eẽ. quae secari possu
Paludes dictȩ apale pastora lide qd pila
id est pabula nutriant ium̃torum
DEFINIBUS AGRORU
ines dieti eo quod agra funiculis siura
uisa. Mensurcrum enĩ lineae interi¬
rum particione tenduntur ut dimensi¬
nes aequittis tenecitur. Limites appellas
antiquo uerbo transuersi. Nã transuen
omĩa antiqui lima dicebant aquo edim¬
na hostiorum ꝑquas foris uel intus itun
et limites quod ꝑeos inagros foris eatur
Hinc et limus uocabulum accepit cing¬
lum. quoserui publici cingebantur
Obliqua purpura terminidicti. quodã¬
rȩ mensuras distingunt atq declarant
his enim testimonua finium incelligun
& a grorum intentio & certtimen auferti
limite maximi in agris duosunt cardo
& decumanus. Cardo est qua septenis
directus acardine caeli est. Namsine dubio

Expanded text:
nomen indiderunt ab eo quod protinus sit nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratum, nec magnum laborem culturae desideret. Prata autem esse quae secari possunt. Paludes dictae a Pale pastorali dea, quod paleam, id est pabula, nutriant iumentorum. § 14 De finibus agrorum. Fines dicti eo quod agri funiculis sint divisi. Mensurarum enim lineae in terrarum partitione tenduntur ut dimensionis aequalitas teneatur. Limites appellati antiquoo verbo transversi, nam transversa omnia antiqui lima dicebant; a quo et limina ostiorum, per quae foris vel intus itur, et limites, quod per eos in agros foris eatur. Hinc et limus vocabulum accepit, cingulum quo servi publici cingebantur obliqua purpura. Termini dicti quod terrae mensuras distinguunt atque declarant. His enim testimonia finium intelleguntur, et agrorum intentio et certamen aufertur. Limites maximi in agris duo sunt: cardo et decumanus. Cardo, qui a septentrione directus a cardine caeli est; nam sine dubio
Abbreviated transcription (Latin):
interuenit. Houalis ager est primum
ꝓscisus siue quialternis annis uacat no¬
uandarum sibiuirium causa Noualia
enĩ semel cũ fructuerunt. et semel ua¬
cua. Squalidus ager quasi ex colidus
quodiam acultura exierit sicut ex con¬
sul quod a consulatu discesserit. Uligi¬
nosus ager ẽ semꝑ uuitdus. nã uuidus dr̃
quialiquando siccatur. Uligo enĩ uinor
terrae.ẽ. naturalis ab ea numquã recedens.
Subciuasunt propriae quaesunt orde
materia p̃cidens quasi suꝑucua abien
Inde & subsiciua agri quo sinꝑtica diur
recusant. quasi steriles uel palustres.
subsiciua quae indiuisura agri ñefficu
centuriã idest iugeraducenta Area dr̃
bularum aequalitas. Diciti aũt area a
niciȩ atq ȩqualitate. undeetara Alii
uocattim dicunt quod ꝑtrituran ¶s
gibus eradatur uolquod ñ triturentus
in ec nisi arida. Pratum ẽ. cuius fenicos
armenta tuentur. Cuiueteres romanis

Expanded text:
intervenit. Novalis ager est primum intervenit. Novalis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum sibi virium causa. Novalia enim semel cum fructu erunt et semel vacua. Squalidus ager quasi excolidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus ager est semper uvidus. Nam humidus dicitur qui aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii aream vocatam dicunt quod pro triturandis frugibus eradatur, vel quod non triturentur in ea nisi arida. Pratum est cuius feni copia armenta tuentur, cui veteres Romani
Abbreviated transcription (Latin):
uel quodantiqui agros qđ bello coeperarł
ut p̃dȩ nomine habebant. Omis autẽ
ut uarro docet quadruicirius diudit᷑
Aut enĩ aruus ẽ. ager idest sacionalis aut
consitus idestaptus arboribus aut pascuus
quiherbis tantum & animalibus uacat
aut florus quod sunt orti apibus congru¬
entes & floribus. Qđ &iã uirgilius inquat¬
tuor libros georgicorum secutus est.
Rura ueteres incultos agros dicebant.
idest silucis & pascua. Agrum uero quico¬
lebatur. Namrus. est. quomel. quolac.
quopecus haberi potest. unde & rusticꝰ
nominatur. haec agrestium primcie
otiosa felicitas. Seges agerẽ. in quoseri
uotis respondit auari a gricolȩ. Cons¬
pascuus ager dictus quia diuisoribus agro¬
rũ relictus ẽ. ad pascendum cõmuniter.
uicinis: Illuuius ager .ẽ. quem paulatĩ
fluuius inagrũ reddit: Artifinius ager
dictus est. quiacertis linearum mensu¬
ris non continetur sed arcentur fines
eius obiectu fluminum montiũ arbo¬
rum. Vnde & in his agris nihil subsiciuoꝵ

Expanded text:
perant, ut praedae nomine habebant. Omnis autem ager, ut Varro docet, quadrifarius dividitur: aut enim arvus est ager, id est sationalis; aut consitus, id est aptus arboribus; aut pascuus, qui herbis tantum et animalibus vacat; aut florus, quod sunt horti apibus congruentes et floribus. Quod etiam Vergilius in quattuor libros Georgicorum secutus est. Rura veteres incultos agros dicebant, id est silvas et pascua; agrum vero, qui colebatur. Nam rus est quo mel, quo lac, quo pecus haberi potest; unde et rusticus nominatur: haec agrestium prima et otiosa felicitas. Seges ager est in quo serivotis respondet avari agricolae. Conpascuus ager dictus qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. Alluvius ager est quem paulatim fluvius in agrum reddit. Arcifinius ager dictus est qui a certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines eius obiectu fluminum, montium, arborum; unde et in his agris nihil subsicivorum
Abbreviated transcription (Latin):
to oleo &iã lucere fertur. Est & quidã
uiridis lapis uehem̃ter igni resistm
Sifnius mollis et candidus ex calfid
io pigrescit atq durescit. Lapides quoque
aedicinalium mortariorũ & pigm̃torum
ibus apti. Etesius p̃cipuus & inde colaticꝰ
baicus quoq & ba sanitis lapides nihil
sese remittentes. Specularis lapis
ucatus est qđ uitri more trans lucett:
lꝓtus primum un his pania ceteriori

Expanded text:
to oleo etiam lucere fertur. Est et quidam viridis lapis vehementer igni resistens. Siphnius mollis et candidus, excalfactus oleo nigrescit atque durescit. Lapides quoque medicinalium mortariorum et pigmentorum usibus apti: etesius praecipuus et inde chalazius; Thebaicus quoque et basanites lapides nihil ex sese remittentes. Specularis lapis vocatus est quod vitri more transluceat; repertus primum in Hispania citeriori
Abbreviated transcription (Latin):
similis ueneficiis resistens omĩbus
specialit̃ magorum. Bactracides si¬
milis est testȩ lamininosae scissibilis
Galactites colore cinereus. gustusuauis.
sedideo uocatus qđ quidam dese lacteũ
attritus dimittat. Obsuis lapis niger
ẽ. trans lucidus et uitri habens similitu¬
dinem. ponitur inspeculis parietum

Expanded text:
veneficiis resistens omnibus, specialiter magorum. Batrachites similis est testae laminis scissibilis. Galactites colore cinereus, gustu suavis; sed ideo vocatus quod quiddam de se lacteum adtritus dimittat. Obsius lapis niger est translucidus et vitri habens similitudinem. Ponitur in speculis parietum
Abbreviated transcription (Latin):
uocate qđ teretessint & longe. Teres est enis
aliquid rotundum cũ ꝓceritite ut columi
Ni & quaĩuis quadratȩ aut latȩ cons truantus
ꝓcul tam̃ uidencibus rotunde existimanas
ideoqr om̃is cuiꝰq anguli simulachirum pls
aeris spatium euarescit. atq consumitur e
rotundũ uidetur. Propugnacula pinnȩi¬
rum sunt. dicta quia exhisꝓnatur. Promura
uero eoqđ sit ꝓmunitione muri. Est eninus
ꝓximus antemurum. Portti dr̃. qua potsts
inportari uel ex porttiri aliquid. Proprus
portti aut urbis aut eas trorum uocatur sica
superius dictum ẽ. Vicus ut p̃dictunẽ ip
habitationes urbis sunt. unde & uicinidiea
Viae ipsa spatia angusta quaeint̃iucos siu
Platȩae ꝑpetuae aclatiores ciuitatũ uuesi
iuxtta propriȩtatẽ linguę grece alaitudis
nuncupatȩ: Platos enumgreci latumdeir

Expanded text:
vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim vocatae quod teretes sint et longae; teres est enim aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam et quamvis quadratae aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cuiusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit atque consumitur, et rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. Promurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim murus proximus ante murum. Porta dicitur qua potest vel inportari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt; unde et vicini dicti. Viae ipsa spatia angusta quae inter vicos sunt. Plateae perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, iuxta proprietatem linguae Graecae a latitudine nuncupatae; πλατύς enim Graeci la
Abbreviated transcription (Latin):
uias habeat tantũ sine muris. Castrũ antiqͥ
dicebant oppidũ loco altissimo sitũ quasi
casam alitim. cuius pluralis numerus castra
ficiis apta int̃ agros habutintibus. haec et
conciliabula dicti aconuentu & societtite
multorum in unum. Conpita sunt. ubiusus
est conuent᷑ fieri rusticorum. Et diciti compi¬
ta qđ loca multti in agris eodem competurł
& quo conuenitur arusticis. Suburbana
sunt circumieeta ciuititis aedificia quasi
suburbe. Moenia sunt muriciuttitis dic
abeo quod muniant ciuitatem. quasi mun¬
ta urbis edest tuttum̃ta. Mlunium aũt die
quasi manu factum. sic et muri amunitior
dicti. quasi muniri quod muniant & tueas
interiora urbis: Moenia aũt duplicem h
significationem. Nã int̃dũ moenia abusiu
dici omĩa aedificia publica ciuitatis uids¬
dimus muros & moenia pandimus urbis
ꝓpriae aũt moenici sunt tantum muri Al
aũt turribus ꝓpugnaculisq ornatur. Iug

Expanded text:
vias habeat tantum sine muris. Castrum antiqui vias habeat tantum sine muris. Castrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam; cuius pluralis numerus castra, ficiis loca inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticorum; et dicta conpita quod loca multa in agris eodem conpetant; et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi sub urbe. Mab eo, quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est, tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum, sic et muri a munitione dicti, quasi muniti, quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem. Nam interdum moenia abusive dicuntur omnia aedificia publica civitatis, ut: Dividimus muros, et moenia pandimus urbis: proprie autem moenia sunt tantum muri: murus autem turribus p
Abbreviated transcription (Latin):
bes a propriis ciuibus condice ciuitates
noncoloniae nuncupantes. Coloria uero
est quiedefectu indi genarum pouis eul¬
toribus adimpletur. unde & colonia acul¬
tu agri dictaest. MAntipiumest quoma¬
nente statuciuitatis ius aliquodminoris
aut maioris officii a principe impetrat
Dictum aut̃ municipium amunus id ÷
officus. quod tantum munia id÷ tribufa
debita uel munera reddat: Nam liberales
& famosissimȩ causȩ & quae ex principe
ꝓficiscuntur ibi nonaguntur. Haec enĩ
ad dignititẽ ciuitatũ ꝑtinent. Vici et cas¬
telli & pagi. hisunt quinulla dignitate ciui¬
tatis orpantur. seduulgari hominum conuen¬
tu incoluntur & ꝓpter paruitatẽ sui muo¬
ribus ciuictitibus at tribuatur. Uicus aũt
dictus ab ipsis ttntum habitationibus.
uel quoduias habetit tantum sine muris.
Est aũt sine municione murorũ licet et iuci
dicantur ipsȩ habitationes urbis. Dietus
aũt uicus eo quod sit uice ciuittitis uel quod

Expanded text:
bes a propriis civibus conditae civitates, bes a propriis civibus conditae civitates, non coloniae nuncupantur. Colonia vero est quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est quo manente statu civitatis ius aliquod minoris aut maioris officii a principe inpetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id est tributa debita vel munera, reddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem dictus ab ipsis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autem sine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus eo quod sit vice civitatis, vel quod
Abbreviated transcription (Latin):
conditur. aratro uertitur. Vnde oratius.
Inprimeretq muris hostile aratrum.
Oppidum quidam ab oppositione
murorum dixer̃. Alii ab oppibus re¬
condendis eoquod sit munitum. alii
quod sit in eo conuentus habitantium.
opemdet mutuã contrahostem. Nampͥ¬
mum homines ttmquã nudi et inher¬
mes Nec contrabeluas p̃sidia habebant.
nec receptacula frigoris & caloris nec ip¬
si interse homines ab hominibus satis
erant tuti: Tandem naturali solertia
speluncis silues tribusq tegumentis
tuguria sibi et cisis uirgultis arundipi¬
bus que contexerunt: quo e&. uittitu¬
tior. nehis qui nocere possent aditus
eaẽ haec est origo oppidorumque qđ
opemdarent. idcireo oppida pominata
dixerunt. Oppidum aũt magnitudi¬
nem & moenibus discrepare auieo et
castella & pago. Ciuitates aut autes¬
lonicie aut municipia aut uici aut eas¬
tella aut pag appellantur. Ciuitas
ꝓpriaedr̃ quã non aduenȩ sedeodem
innatisolo condiderunt. Ideoque ur¬

Expanded text:
conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tanquam nudi et inermes, nec contra belluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. 6. Tandem naturali solertia speluncis, silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexuerunt, quo esset vita tutior, ne iis qui nocere pesset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepare a vico et castello et pago. Civitates autem aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. Civitas proprie dicitur, quam non advenae, sed eodem innati solo condiderunt. Ideoque ur
Abbreviated transcription (Latin):
iuiginti acomitatu eius discendentes
straxerunt. Hanc nequis inposito
pomine priuatim gloriaretur decon¬
mtium pumero urbi hicosio pomer
tum. Cirenȩ regina fuit libiae quae
sio nomine ciuitatem cirenem cori¬
dit exqua et libiam cirenensem uoca
DEAEDIFICIIS ꝑUBLICIS .II.¬
iuitas est hominum multitudo soci¬
etatis uinculo adunata. dicta aciui¬
s. d est abipsis in colis urbis . Nã urbs
lubitatores uocantur. Tres aũt sunt
ietates. Familiarum. urbium. gentiũ
ebs uocatti ab orbe quod antiq ciuitates
obe fiebant uel aburbo parte aratri
ocus eninifuturȩ ciuitatis sulco
sgnabatur idest aratro. Cato quiur¬
bem inquid nouam condettauro.
& uacea aret. ulbi arauerit murum
faciat. ubi portam uult eẽ. aratrum
sustollat et portet. et portã uocet
Ideo urbs aratro circumdabatur adis¬
pari sexu uiuencorum ꝓpt̃ commixti¬
onem fanulurum &imaginem seren¬
tis fructũq reddentis. Vrbs aũt aratro

Expanded text:
viginti a comitatu eius discindentes viginti a comitatu eius discindentes construxerunt. Hanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen datum. Cyrene regina fuit Libyae quae ex suo nomine civitatem Cyrenen condidit, ex qua et Libyam Cyrenensem vocavit. § 2 De aedificiis publicis. Civitas est hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a civibus, id est ab ipsis incolis urbis pro eo quosed habitatores vocantur. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. Urbs vocata ab orbe, quod antiquae civitates in orbe fiebant; vel ab urbo parte aratriLocus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro
Abbreviated transcription (Latin):
caelum a terra & maria dis tinguntu
aterris. Ispalim caesar iuluis condi
quã ex suo & romȩ urbis uocabulo
licm romulam noncupauit. Ispalia
a situ cognominataẽ. eo quod in solo f¬
lustri subfixa profundo palis locis
sit. ne lubrico atq instabili fundim̃
caederet. Gades oppidum apenis co¬
ditum. quietiã & cartaginẽ spartis
condiderunt. Septemoppidum
tibus septem quia similitudine fra
uti gadicapo imminent fretu:. Tingis
ntatis & lixanteus auctor est quẽ hercu
frtur luctȩ certamine superatum.
er fecisse. lix aũt alixo fluminȩ mau¬
finiae nuncupata ubi antei regia fuit
sila quod immineat sale fluminȩ
esiream maurittiniae oppidum iuba
maurorũ. in honorem caesaris augus
ondidit quamexeius pomine caesa¬
imn nominauit. Sicut herodes aliam
siream inpalestina quaerume urbs
elirissima. Hicosiũ caesariensis mau¬
tinȩ oppidum hereule illuc transeun

Expanded text:
caelum a terra et maria distinguuntur caelum a terra et maria distinguuntur a terris. Hispalim Caesar Iulius condidit, quam ex suo et Romae urbis vocabulo Iuliam Romulam nuncupavit. Hispalis autem a situ cognominata est, eo quod in solo palustri suffixis in profundo palis locata sit, ne lubrico atque instabili fundamento cederet. Gades oppidum a Poenis conditum, qui etiam et Carthaginem Spartariam condiderunt. Septe oppidum a montibus septem, qui a similitudine Fratres vocati Gaditano inminent fretu. Tingis civitatis et Lix Antaeus auctor est, quem Hercules fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauretaniae nuncupata, ubi Antaei regia fuit, et Sala, quod inmineat Salae flumini. Caesaream Mauretaniae oppidum Iuba rex Maurorum in honorem Caesaris Augusti condidit, quam ex eius nomine Caesaream appellavit; sicut Herodes aliam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. Icosium Caesariensis Mauretaniae oppidum, Hercule illuc transeunte,