comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scias ñ imaginẽ hic solis eẽ: s colorẽ mutationẽ ex ꝑcussu. ꝑrimũ in boc argum̃to multa ꝓme sc.
qd apparet a sole ficri. Quod apparet leue qͥddã eẽ deb̾e. & simile speculo. qͦd solẽ reꝑcutiat. Demñ
qo apparet ñ fieri ullũ colorẽ: s spẽm falsi coloris. qualẽ ut dixi colũbar᷑ cerure & sumit & po¬
nit. uteũq deflectit᷑. Hoc aũ & in speculo ẽ. cui nullus indit᷑ color s simulatio quȩdã coloris
aliem. U nũ hoc tm̃ mͥ soluendũ ẽ: quod ñ iusit᷑ in ista uͥgula solis imago. cuiꝰ bñ expͥmdȩ capse
non e. Ita conat᷑ quidem redde imaginẽ qͥa leuis ẽ mat̾ia. & ad hoc habilis. s ñ pot̃. qͥa enor mit̃
facta est. Si apta fabricata foret. totidem reddet soles. qͦt habuiss inspectores. Qui qͥa discer¬

Expanded text:
scias non imaginem hic solis esse sed coloris imitationem ex repercussu'. Primum in hoc argumento multscias non imaginem hic solis esse sed coloris imitationem ex repercussu'. Primum in hoc argumento multquod apparet a sole fieri; quod apparet leue quiddam esse debere et simile speculo, quod solem repercutiat; deinde quod apparet non fieri ullum colorem sed speciem falsi coloris, qualem, ut dixi, columbarum ceruix et sumit et ponit, utcumque deflectitur. Hoc autem et in speculo est, cui nullus inditur color, sed simulatio quaedam coloris alieni. Unum hoc tantum mihi soluendum est, quod non uisitur in ista uirgula solis imago; cuius bene exprimendae capax non est: ita conatur quidem reddere imaginem, quia leuis est materia et ad hoc habilis, sed non potest, quia enormiter facta est. Si apta fabricata foret, totidem redderet soles, quot habuisset in se toros. Quae quia discer
Abbreviated transcription (Latin):
do labit᷑. nec ad p̾nde qͣd uult fidelit᷑ pot̃. Quod manifestũ fiet. si poculũ ĩpleu̾s aqua. & in id con¬
ieceris anulũ. Nã cũ in ipso fundo anulꝰ iaceat: facies eiꝰ in sũma aqͣ redd̾it᷑. Qͥcqͥd uidet᷑ ꝑ humo¬
rem: longe ampli ũ est. Quid mit᷑ maiorẽ redcdi imaginẽ reddisolis quȩ in nube humida uisit᷑.
cũ ex diab causis hoc accidat. qͥa ĩ nube ẽ aliqͥd uit᷑ simile. qͦd pot̃ ꝑlucere: Est aliqͥd & aquȩ. qͣm
& si ñdũ habet: iam parat. id ẽ. iã eiꝰ natura est: in ꝙͣ ex sua ũtatur. Qm inquit uitͥ fecisti niti¬
onem : ex hoc ipso argum̃tũ contͣ te sumã. Uirgula solec fieri uitrea stricta. uł pluribꝰ angulis.¬
ĩ modũ clauȩ torosa. Hȩc si in tͣnsu̾sũ solẽ accipit: colorẽ talẽ quał in arcu uid̃i solet reddit. Ut

Expanded text:
do labitur nec apprehendere quod uult fideliter potest. Quod manifestum fiet, si poculum impleueris aqua et in id condo labitur nec apprehendere quod uult fideliter potest. Quod manifestum fiet, si poculum impleueris aqua et in id conieceris anulum: nam cum in ipso fundo anulus iaceat, facies eius in summa aqua redditur. Quicquid uidetur per umorem, longe amplius uero est: quid mirum maiorem reddi imaginem solis, quae in nube umida uisitur, cum ex duabus causis hoc accidat? Quia in nube est aliquid uitro simile, quod potest perlucere, est aliquid et aquae, quam, etiamsi nondum habet, iam parat, id est similis eius natura est, in quam ex sua uertatur. «Quoniam', inquit, «uitri fecisti mentionem, ex hoc ipso argumentum contra te sumam. in modum clauae torosa: haec si in transuersum solem accipit, colorem talem, qualis in arcu uideri solet, reddit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
s statim totũ fit: eque cito om̃ĩs uago abolet᷑ in illo. ꝗͣ ponit᷑. Nich estenĩ alud ad ista efficicn¬
da uel remouenda opꝰ ẽ. ꝗͣ ostendi & abduci. Non ẽ gͦ ꝓpͥa in ista nube substantia. nec corpꝰ est.
s mendaciũ ẽ. sine resimilitudo. Uis scire hoc ita ce: desinet arcꝰ si obtexeris solem. Oppone inꝗͣ
soli alt̾am nubẽ: huiꝰ uarietas int̾ibit. At maior aliqͣnto ẽ arcꝰ. qͣm sol. Dixi mͦ fieri specula. quȩ
multiplicent om̃e corpꝰ qͦd imitantur. Illud adiciã. omĩa ꝑ aliꝗͣ uidentib longe cẽ maiora. Literȩ
ꝗͣuis minittȩ & obscurȩ. ꝑ uttreã pilã aqua plenã maiores clarioresq cernunt᷑. Poma formofiora
ꝗ sunt uident᷑ si innatant uitro. Sidera ampliora ꝑ nubẽ aspicienti uident᷑. qͥa acies nr̃a ĩ humi¬

Expanded text:
sed statim totum fit; aeque cito omnis imago aboletur in illo quam ponitur. Nihil enim aliud ad ista efficiensed statim totum fit; aeque cito omnis imago aboletur in illo quam ponitur. Nihil enim aliud ad ista efficienda uel remouenda opus est quam ostendi et abduci. Non est ergo propria in ista nube substantia, nec corpus est sed mendacium et sine re similitudo. Vis scire hoc ita esse? Desinet arcus, si obtexeris solem. Oppone, inquam, soli alteram nubem: huius uarietas interibit. At maior aliquanto est arcus quam sol. Dixi modo fieri specula, quae multiplicent omne corpus, quod imitantur. Illud adiciam, omnia per aquam uidentibus longe esse maiora: litterae quamuis minutae et obscurae per uitream pilam aqua plenam maiores clarioresque cernuntur; poma formosiora quam sunt uidentur, si innatant uitro. Sidera ampliora per nubem aspicienti uidentur, quia acies nostra in umi
Abbreviated transcription (Latin):
imber d ñ casdẽ undecũq apparuit: minas affert. A meridie ortͦ: magnã ui aquarũ
rabit & leuit᷑ impluet. Si ab ortu cͥcaue surrecit. serena ꝑmittit. Quare tam̃ si una¬
go solis ẽ arc. longe ipso sole maior apparet : Quia ẽ aliciuꝰ speculi uatͤa tał. ut maiora
multa q uiait ostenqat᷑. & ĩ portentuosam augeat formas. alicuiꝰ inuicẽ talis: ut mi¬
nuat. Iluo m dit. qͣre ĩ orbem eat facea facies. nͥ orbi reddit᷑. Dices eni fortasse. un
sito ili colos uariꝰ. Uñ tał̃ figura sit ñ dlies. ñ aligͥo exemplar ad qͥo formet ostender it.
Nullũ aũ ꝗͣ solis est.
Aqͣ cũ tu qͦq fateari illi colorẽ dari: seqͥt᷑ ut & det᷑ forma. Deniq int̾ me teq conueuit. colores illo.
expedies qͣre color ille subito desinat. cũ om̃s fulgores & paulatim discutiant᷑. Pro me ẽ. & repen¬
tina cius facies: & repentinꝰ interitꝰ. Propriũ enĩ hoc speculi ẽ. in qͦ ñ ꝑ partes struit᷑ qͦd apparet.

Expanded text:
imber; sed non easdem, undecumque apparuit, minas affert: a meridie ortus magnam uim aquarum rabit et leuiter impluet; si ab ortu circaue surrexit, serena promittit. CAPUT 9 Nungo solis est arcus, longe ipso sole maior apparet? Quia est alicuius speculi natura talis, ut maiora multo, quae uidit, ostendat et in portentuosam magnitudinem augeat formas, alicuius inuicem talis, ut minuat. Illud mihi dic, quare in orbem eat facies, nisi orbi redditur? Dices enim fortasse, unde sit illi color uarius: unde talis figura sit, non dices, nisi aliquod exemplar, ad quod formetur, ostenderis. Nullum autem quam solis est, quo cum tu quoque fatearis illi colorem dari, sequitur, ut et detur forma. Denique inter me teque conuenit colores illos,expedies, quare color ille subito desinat, cum omnes fulgores paulatim discutiantur. Pro me est et repentina eius facies et repentinus interitus: proprium enim hoc speculi est, in quo non per partes struitur quod apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
tuoris ⁊ raritate rͣnsinitant. ⁊ splendore reu̾b̾ent. ⁊ subtilitate frustrent᷑. Hine ⁊ illa hoi¬
merica minerua q̃ mediis cetib graiũ cohibñdo achilli int̾uenit. U̾sũ grecũ si paulisꝑoꝑia¬
mładuent soli ꝑspitua ẽ alioꝵ nemo tuet᷑. Hine ⁊ illa uͥgiliana iut̾na q̃ mediis milibꝰ auco¬
labunda fr̃i conusat mniscctq uitis neq cernit᷑ ulli. Ex sus qͦd plautinꝰ miles fuꝑ cdipeo suo glo¬
porte solent hait qͥq ꝑcul a ũtate osores ⁊ amatores qrũdã hoĩũ dos finge̾ aĩe scam ilos

Expanded text:
tuoris et raritate transmittant et splendore reuerberent et subtilitate frustrentur. Hinc est illa Hotuoris et raritate transmittant et splendore reuerberent et subtilitate frustrentur. Hinc est illa Homerica Minerua, quae mediis coetibus Graium cohibendo Achilli interuenit. Versum Graecum, si paulisper opperianis aduenit: soli perspicua est, aliorum nemo tuetur. Hinc et illa Vergiliana Iuturna, quae mediis milibus auxiliabunda fratri conuersatur miscetque uiris neque cernitur ulli, prorsus quod Plautinus miles super clipeo suo glopoetae solent haudquaquam procul a ueritate osores et amatores quorundam hominum deos fingere: hos
Abbreviated transcription (Latin):
cariun triqͥsꝰ coronarent. ꝑ orro si suapte nata spissȩ tã graues forent ut nulla eas uede ior is
lautts is am crtio sublenaret. ꝓfecto n secꝰ qͣm plumbi robur ⁊ lapis suapte nisu cadue eruisi
lum ⁊i mutantes ꝓtimitate ⁊ longincitate. cqͥpe si aliqͥ humo fecundȩ surt uelut adis̃e sũ
edendũ deorsus d egrassant᷑: atq iđo humectiores humiliꝰ meant. aqͥlonis agnine t̃bui seg¬
niores. Sudis ũ sullimior cursꝰ.: ⁊ cũ lanar uelleribꝰ similes agunt. cano agmine. uolatu ꝑntione
lu concreta multo subtiliora: ñ enĩ ex hac feculenta nubecula tumida caligine con¬
globata siciati nubiũ genꝰ÷ s: ex illo purissimo aeris liqͥdo ti sereno elem̾ito eoali¬
Eta doq nemini hõni temẽ uisibilia ñ diuinitꝰ spẽm sui offert. qͦd nulla in illis
t̾rena soliditas locũ luminis eccuparit. q̃ nr̃is ocuł pofsit obsiste̾. q̃ soliditate necessario of¬

Expanded text:
t ut nulla illas uegetioris leuitatis admixtio subleuaret, profecto non secus quam plumbi rodus et lapis suopte nisu caducae terrilum inmutantes proximitate et longinquitate. Quippe si aliquo umore fecundae sunt, ueluti ad fetum edendum deorsus degrassantur. Atque ideo umectiores humilius meant aquilonis agmine, tractu segniores; sudis uero sublimior cursus est, cum lanarum uelleribus similes aguntur, cano agmine, uolatu perniciore.  concretio multo tanta subtilior? Non enim ex hac faeculenta nubecula et umida caligine conglobata, sicuti nubium genus est, sed ex illo purissimo aëris liquido et sereno elemento coalita eoque nemini hominum temere uisibilia, nisi diuinitus speciem sui offerant, quod nulla in illis terrena soliditas locum luminis occuparit, quae nostris oculis possit obsistere, qua soliditate necessario of
Abbreviated transcription (Latin):
intenti sps oꝑa sunt : hic fac̃ ium neruis: uelocitatẽ currentibꝰ. Hic cũ uehem̃t̾ conctta¬
tus. ipse se torsit: arbusta siluasq conuoluit. & edificia tota corripiens in alto: frãgit.
Hic mare ꝑ se languidũ & iacens: incitat. Ad minora ueniamꝰ. Quis sine intentioẽ
sp̃s cantꝰ e : cornua & tube. & quȩ aquar̃ p̃ssura maiorẽ sonitũ formant. ꝙͣ qͣͥ ore rel¬
di potest. nonne aeris intentione partes suas explicant ÷ Consid̃emꝰ quȩ ingentẽ ium
ꝑ occultũ agunt. faruula admodũ semina. & quoꝵ ecilitas in cõmissura lapidũ loc̃
inuenit. in tm̃ conualescunit: ut ingentia saxa decurbent. & monum̃ta dissoluant.
Scopulos interĩ rupesq radices minittissimȩ ac tenuissimȩ findunt.

Expanded text:
intenti spiritus opera sunt? Hic facit uim, neruis, uelocitatem currentibus; hic, cum uehementer concitaintenti spiritus opera sunt? Hic facit uim, neruis, uelocitatem currentibus; hic, cum uehementer concitatus ipse se torsit, arbusta siluasque, conuoluit et aedificia tota corripiens in altum frangit; hic mare per se languidum et iacens incitat. Ad minora ueniamus. Quis sine intentione spiritus cantus est? Cornua et tubae et quae aquarum pressura maiorem sonitum formant quam qui ore reddi potest, nonne aeris intentione partes suas explicant? Consideremus quae ingentem uim per occultum agunt: paruula admodum semina et quorum exilitas in commissura lapidum locum inuenit in tantum conualescunt ut ingentia saxa deturbent et monumenta dissoluant; scopulos interim rupesque radices minutissimae ac tenuissimae findunt.
Abbreviated transcription (Latin):
turus sit un ila discesserit: pars totiꝰ ẽ mundi. S tam̃ qͥcqͥd t̾ra in alim̃tũ celestiũ misit. re¬
cipit. ut scilicet mat̾ia ñ pars intelligi debeat. Ex hoc om̃is in constantia eiꝰ. tumultusq ẽ.
ħc quidam ex distantib corpusculis ut puluerẽstruunt. plurimũq a uero recedunt. Nũꝗͣ
enĩ nisi contexte ꝑ unitatẽ corꝑis nisus ẽ. cũ partes consentire ad intentionẽ debeant. & con¬
ferre uires: Aer aũ si ĩ athomos incidͥit᷑: spars est. Teneri uͦ dissecta ñ possunt. Intentionẽ
acris ostendent tͥ infiata: neo ad ictũ cedentia. Ostendent pond̾a ꝑ magnũ spatiũ ablata:
gstante uento. Ostenadt̃ uoces q̃ remissȩ clarȩq sunt: ꝓut aet se conectauit. Apuuid eni eu ox
nisi intentio aeris. ut audiatur linguȩ formata ꝑcussu: Qͥd curs& motꝰ om̃s: Nonne

Expanded text:
turus sit unde illa discesserit. Pars totius est mundi; sed tamen, quicquid terra in alimentum caelestium misit, returus sit unde illa discesserit. Pars totius est mundi; sed tamen, quicquid terra in alimentum caelestium misit, recipit, ut scilicet materia, non pars, intellegi debeat; ex hoc omnis inconstantia eius tumultusque est. Hunc quidam ex distantibus corpusculis, ut puluerem, struunt plurimumque a uero recedunt. Numquam enim nisi contexti per unitatem corporis nisus est, cum partes consentire ad intentionem debeant et conferre uires. Aer autem, si in atomos inciditur, sparsus est; tendi uero disiecta non possunt. Intentionem aeris ostendent tibi inflata nec ad ictum cedentia; ostendent pondera per magnum spatium ablata gestante uento; ostendent uoces, quae remissae claraeque sunt prout aer se concitauit. Quid enim est uox nisi intentio aeris, ut audiatur, linguae formata percussu? Quid? cursus et motus omnis, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
Sepet. qa mediꝰ int̾u̾enit. Iungit: qͥa utriq ꝑ hoc int̾ se consensus ẽ. Supͣ se dat qͥcqͥd acceptt a
t̾ris. rurs ui sidđm in t̾rena tͣnsfundit. Quasi partẽ mundi uoco: ut animalia & arbusta. Nã
genꝰ animaliui arbustoꝵq: pars uniu̾si est. Quia ĩ consũmationẽ totiꝰ assũptũ: & qͥa ñ ẽ sine
hoc uniu̾sum. unũ aũ animal & una arbor quasi pars est: qͥa qͣuis ꝑierit. tam̃ id ex q̃ perit
totũ ẽ. Aeraũ ut dicebam & celo & t̾ris coheret: utriq innatꝰ est. Habet aũ unitatẽ quicqͥd
alicusꝰ rei natiua pars est. Nicħ enĩ nascitur sine unitate. Terra & pars est mundi & mat̾ia.
Pats q̃re sit: ñ puto te int̾rogaturũ. ut ȩque int̾rogas quare celũ pars fit. Quia scilicet ñ mag̃
tir subministrant᷑. Huic ꝓfert᷑ qͦ sustineant᷑ tot sic̾a. ta exercita. tã auida ꝑdiem noctẽq ict in
opeita in pastu. Om̃iũ quidem rer̃ natura qͣntũ in nutrim̃tũ sui satis sit: adp̾ndit. Mund̃

Expanded text:
a utrique per hunc inter se consensus est; supra se dat quicquid accepit a terris, rursus uim siderum in terrena transfundit. Quasi partem mundi uoco ut animalia et arbusta. Nam genus animalium arbustorumque pars uniuersi est, quia in consummationem totius assumptum et quia non est sine hoc uniuersum. Vnum autem animal et una arbor quasi pars est, quia, quamuis perierit, tamen id ex quo perit, totum est. Aer autem, ut dicebam, et caelo et terris cohaeret; utrique innatus est. Habet autem unitatem quicquid alicuius rei natiua pars est. Nihil enim nascitur sine unitate. Terra et pars est mundi et materia. Pars quare sit, non puto te interrogaturum, aut aeque interroga quare caelum pars sit; quia scilicet non magis ti subministrantur; hinc profertur quo sustineantur tot sidera tam exercita tam auida per diem noctemque ut in opere ita in pastu. Omnium quidem rerum natura, quantum in nutrimentum sui satis sit, apprehendit, mun
Abbreviated transcription (Latin):
nata matiam. sicut ars om̃is quȩ manu constat. Quid sit hoc: aꝑtiꝰ faciam. Pars ẽ nr̃i. oculus.
manꝰ. ossa. nerui. Mat̾ia: sucꝰ recentis cibi. iturꝰ in partes. Rursus quasi pars ẽ sanguis nr̃i. qui
or tam ẽmatia. Preꝑat enĩ id alia: & nichilominꝰ eoꝵ qͣuib totũ corp̃ efficit᷑. Sic mundi pars¬

Expanded text:
natura materiam, sicut ars omnis quae manu constat. Quid sit hoc, apertius faciam. Pars est nostri oculus, natura materiam, sicut ars omnis quae manu constat. Quid sit hoc, apertius faciam. Pars est nostri oculus, manus, ossa, nerui. Materia sucus recentis cibi iturus in partes. Rursus quasi pars est sanguis nostri, qui et tamen est materia; praeparat enim is alia, et nihilominus in numero eorum e
Abbreviated transcription (Latin):
ita dicam. meliorẽ conditionẽ sequet᷑. Qm̃ dixi de partib in qͣs om̃is rerũ nat᷑e mat̾ia
diuidit᷑: quȩdam in cõmune dicenda st̃. Et hoc pͥmũ p̃sum̃dũ int̾ ea cõpar a qͥbꝰ unitas
est: aera cẽ. Quid sit hoc. qͣre p̾cipiendũ flerit. scies. si paulo altiꝰ reperiero. & dixero esse¬
aliquid continuũ: aliqͥd cõmissũ. Continuatio ẽ. partiũ int̾ so ñ int̾missa coniunctio.
ontant. dite neci: aut aceruatione. Ut puta. finis frumtũ. nauis. Ruosus ñ cõposita: ut aibor.
laipsais concelas oportet ex his qͥq quȩ sensum quide effugiunt. ȩc̃m ratione prendunt᷑. et in qui¬
busdam unitate corꝑum. Uidet qͥm̃ auribꝰtuis parcã. Expedite me pot̾ami si pbylo soplioꝵ lin-¬
oua uti uoluissẽ att dicem unita corꝑa. Hoc cũ t remitta.: tu iiucẽ mͥ refer gr̃am. Quare
stad si qndtreris unũ: memineris me ñ ad numer̃ referie: s ad naturã corꝑis. nulla ope ect̾nia

Expanded text:
ae materia diuiditur, quaedam in commune sunt dicenda, et hoc primum praesumendum, inter ea corpora, a quibus unitas est, aera esse. Quid sit hoc et quare praecipiendum fuerit, scies si paulo altius repetiero, et dixero aliquid esse continuum, aliquid commissum. Continuatio est partium inter se non intermissa coniunctio. constant aut nexu, aut aceruatione: ut puta funis, frumentum, nauis. Rursus non composita: ut arbor lapis. Ergo concedas oportet ex his quoque quae sensum quidem effugiunt, ceterum ratione prenduntur, esse in quibusdam unitatem corporum. Vide quomodo auribus tuis parcam. Expedire me poteram, si philosophorum lingua uti uoluissem, ut dicerem unita corpora. Hoc cum tibi remittam, tu inuicem mihi refer gratiam. Quare istud? si quando dixero unum, memineris me non ad numerum referre, sed ad naturam corporis, nulla ope externa,
Abbreviated transcription (Latin):
hoec anr abbis qui udi uolunt nubẽ colorari. Possidoniꝰ & hii qͥ speculari ratione talẽ esfiai
udicat iuusũ hħ ot respondent: S i ulłꝰ eec in artu color ꝑmaneret. & uiseret᷑ es manifest̃. qͦ posꝰ.¬
Ncuna goar ex longnquo clara: int̾it cũ ec uicino uentũ ẽ. Huic contradictioni ñ consen¬
tio ai ipsam sententiã. ꝓ bem. Quare: dicã. Quia colorat᷑ quid̃e nubes. ẜ ita ut color eius n

Expanded text:
Haec dicuntur ab his, qui uideri uolunt nubem colorari. Posidoniu et hi, qui speculari ratione talem effici Haec dicuntur ab his, qui uideri uolunt nubem colorari. Posidoniu et hi, qui speculari ratione talem effici iudicant uisum, hoc respondent: "Si ullus esset in arcu color, permaneret et uiseretur eo manifestiuscus, ex longinquo clara, interit, cum ex uicino uentum est." Huic contradictioni non consentio, cum ipsam sententiam probem. Quare? Dicam: quia coloratur quidem nubes, sed ita, ut color eius non
Abbreviated transcription (Latin):
sta colorantiur. Aͥs enĩ simile speculo hñt nubes. cũ illa ñ ꝑluceant. hec tnsmittant lucẽ: illa
a ensã ricratta heȩ rate sunt: Illa cuisdem matiȩ tota. heş e diu̾sis temere cõpost. & ob hos
dacordes. nec dui cohesire : P recea uidemꝰ ortu solis partẽ qͣndã cẽli rubere udemꝰ nibes aliq̃
gnei coloris. did g̃ ꝓhibet. qͥ ̃ hunc unũ colorẽ accipiunt solis occursu. sic multos ab ills trabi.
quis ĩ habeant spetuli potentiã : oꝰ inquit int̾ argum̃ta ponebas semꝑ areũ cont᷑ solem ext¬
cttari. dabe a speculo quidem imago redderet᷑. ñ adu̾so. Hoc inqͥt cõmune nobe. Na quead¬
modũ osponendũ e speculo. id cuiꝰ in se imaginẽ tnsferat: sicut nubes infici possint. ita sol ad
hoc apte ponend ẽ. Non enĩidem facit si undiq effulsit. Et ad hoc orꝰ ẽ radioꝵ idonẽ icttis.

Expanded text:
ita colorantur. Quid enim simile speculis habent nubes, cum illa non perluceant, hae transmittant lucem, illa ita colorantur. Quid enim simile speculis habent nubes, cum illa non perluceant, hae transmittant lucem, illa densa et coacta, hae rarae sint; illa eiusdem materiae tota, hae e diuersis temere compositae et ob hoc discordes nec diu cohaesurae? Praeterea uidemus ortu solis partem quandam caeli rubere, uidemus nubes aliquando ignei coloris: quid ergo prohibet, quomodo hunc unum colorem accipiunt solis occursu, sic multos ab illis trahi, quamuis non habeant speculi potentiam? Modo, inquit, inter argumenta ponebas semper arcum contra solem excitari, quia ne a speculo quidem imago redderetur nisi aduerso. Hoc, inquit, commune nobis est: nam quemadmodum opponendum est speculo id, cuius in se imaginem transferat, sic, ut nubes infici possint, ita sol ad hoc apte ponendus est; non enim idem facit, undecumque effulsit, et ad hoc opus est radiorum idoneus ictus.
Abbreviated transcription (Latin):
mia udo quurt ienlagines suas eecuno q̃de quidem tuibã estieuonrt. Celo catuati. illa non
ronfisducim ⁊ daepta n faces singulas adntirahunt. Aicꝰ auuno arcũspbe. duactis. nue
confinduit : d eni ii e a qͥ cupta fistula spearsa  reno eeussa habse qo eda sumile
his q̃s uidemꝰ in artu colorib solete Uerũ est. S ñ ex hac causa ex qua tu uideriiuis. Quia
imnas p stilla triprat magutudinẽ solis. Citi enĩ cadunt stillȩ. quã ut conaꝑe umaganes pos¬
sina. S andu e ute id qͥd imitant᷑ extipiant. Quiꝰd gͦ sit. eolore ñ imagiiẽ aucant. Alio qum
uit att nerouesair disertissime Colla cicheriaç splendent agitata columbe. & uarus coloribꝰ pa¬
uoniĩ aenor qͥtiens aliquo deflectit᷑ nitet. Nunqͥd gͦ dicemꝰ specula ciusmodi plunas. quar̃
doni anclinratio in colotes noros tͣnsit Non mitꝰ nubes diũsam nat᷑am speculis hm ⁊ paues
cai cueteisia uiariant humore susfuso. aut positione lucis. q̃m ꝓut rectã. uł obliqͣm recepunti

Expanded text:
minus seducunt imagines suas et ex uno quidem turbam efficiunt, ceterum cateruam illam non confundunt sed diremptam in facies singulas stula sparsa et remo excussa habere quiddam simile his, quos uidemus in arcu, coloribus solet? Verum est, sed non ex hac causa, ex qua tu uideri uis, quia unaquaeque stilla recipiat imaginem solis. Citius enim cadunt stillae, quam ut concipere imagines possint: standum est, ut id, quod imitantur, excipiant. Quid ergo fit? Colorem, non imaginem ducunt. Alioquin, ut ait Nero Caesar disertissime, "colla Cytheriacae splendent agitata columbae" et uariis coloribus pauonum ceruix, quotiens aliquo deflectitur, nitet: numquid ergo dicemus specula eiusmodi plumas, quarum omnis inclinatio in colores nouos transit? Non minus nubes diuersam naturam speculis habent quamsa cutem suam uariant umore suffuso, aut positione lucis, quam prout rectam uel obliquam receperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nibes fueratr & ppior ab eo dissipat᷑. onge aũ posita radios ñ remitet. nec rnaginẽ effi cietĩ
aia apus nod qi spetula. tũ ꝑcul a nob̃ abqucca sunt: faciẽ ñ reddunt. da acies nr̃a ñ h̃t

Expanded text:
nubes fuerit et propior, ab eo dissipatur; longe autem posita radios non remittet nec imaginem effciet. nubes fuerit et propior, ab eo dissipatur; longe autem posita radios non remittet nec imaginem effciet. Quia apud nos quoque specula, cum procul a nobis abducta sunt, faciem
Abbreviated transcription (Latin):
lcai sulire. cũ sit aoacoa cr & ltnpid constiait: ut facie solis accpet. Quã & alit n ubes accipuint:
s in siorecunt. siaut mobiles sunt aut rare aito sordids. Mobiles eul̃ spargunt ilae lametiet¬
prt dianae uatione. Tdeni impedit qͥ minꝰ tot sin q̃t nubes fuerbapte a sechibcnqda solil
estipiema: Quiada silla sententia sunt. qͦtiens duo simulac᷑ talia ecistunt. ut iudicent in illis
alicmpolis unagine es. altam imagnis. llam apud nos qͥꝙ cũ plura specula disposita. E ent autẽ
Qo sit:. qaspeculo ostendat᷑:. Quitqͥd uidet: reddit. Ita illis qͦꝙ i sublim si nubes fors aliqͣ dis¬
posut: utc unt se conspiciant. alta nubes soł imaginẽ: alc̃a imaginis reddis. Debent dũi hee
nuibas q̃ hoc iptant aensȩ et leues. splendidȩ. planç nate solis. ob hoc om̃ia eĩmnodi simulac eduie
Qibos tͥ  similia sudaribꝰ arulis. qͥa se ꝑcusu oblique accepto sole resplendent. La si ifira solẽ

Expanded text:
ita in aere, cum sic coactus aer et limpidus constitit, ut faciem solis acciperet. Quam et aliae nubes accipiunt sed transmittunt, si aut mobiles sunt aut rarae aut sordidae: mobiles enim spargunt illamparhelia eadem ratione. Quid enim impedit, quommus tot sint, quot nubes fuerint aptae ad exhibendam solis effigiem? Quidam in illa sententia sunt, quotiens duo simulacra talia existunt, ut iudicent in illis alteram solis imaginem esse, alteram imaginis. Nam apud nos quoque cum plura specula disposita sunt ita, ut quid sit quod speculo ostendatur: quicquid uidet, reddit. Ita illic quoque in sublimi, si sic nubes fors aliqua disposuit, ut inter se conspiciant, altera nubes solis imaginem, altera imaginis reddit. Debent autem hae nubes, quae hoc praestant, densae esse, leues, splendidae, planae, naturae solidae. Ob hoc omnia eiusmodi simulacra candida sunt, et similia lunaribus circulis, quia ex percussu oblique accepto sole resplendent: nam si infra solem
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd natura uisib nr̃is denegauit. Necñ tam̃ ĩtellectu eos rimabundi contẽplam᷑ acie mentis
acriꝰ contẽplantes. quoꝵ ĩ nũo st̃ illi .xii. nũo sita nõiũ ĩ duos u̾sus ab eniuo coarctati.
Iuno. uesta. minerua ceres. diana. uensꝰ. Mercuriꝰ. iouis. neptunꝰ. uulcanꝰ. apollo. cȩt̾iq id
genꝰ quoꝵs nomina quidđ̃ sc̃ meis auribꝰ iã diu coguita. potertiȩ uͦ auimis comiectate ꝑ

Expanded text:
quod natura uisibus nostris denegauit, nec non tamen intellectu eos rimabundi contemplamur, acie mentis quod natura uisibus nostris denegauit, nec non tamen intellectu eos rimabundi contemplamur, acie mentis acrius contemplantes. Quorum in numero sunt illi duodecim numero situ nominum in duo uersus ab Ennio coartati: Iuno, Vesta, Minerua, Ceres, Diana, Venus, Mars, Mercurius, Iouis, Neptunus, Vulcanus, Apollo ceterique id  quorum nomina quidem sunt nostris auribus iam diu cognita,
Abbreviated transcription (Latin):
de sole qͥsꝗͣ grecꝰ aut barbarꝰ facile cunctauĩt d̃os eẽ. Nec mͦ istos ut dixt uer̃ &̃ qͥnq stellas q̃
uulgo uage ab imꝑitis nuncupant᷑. q̃ tam̃ indeflexo ⁊ certo ⁊ stato cursu meatꝰ longe ordi¬
natissimos diutinis uicibꝰ ȩt̾nos efficiunt. Uaria qͥppe curricłi sui sp̃e. s una semꝑ ⁊ eqͣbili
ꝑnicitate tc̃ ꝓgressus tc̃ uͦ regressus mirabili uicissitudine assimulant ꝓ situ ⁊ flexu ⁊ abstitu
to cͥculoꝵ qͦs ꝓbe callet qͥ signoꝵ ortꝰ ⁊ obitꝰ cõꝑerit. In eod̃ uisibiliũ deoꝵ nũo cet̾a qͦq sid̃a
⁊ coronatũ suda tẽpestate uisimꝰ pictis noctib seuera gr̃a toruo decori suspicientes. in hoc
ꝑfectissimo mundi ut ait enniꝰ clipeo miris fulgoribꝰ uariata celamina. Est aliud doꝵ genꝰ

Expanded text:
de sole quisquam Graecus aut barbarus facile cunctauerit deos esse, nec modo istos, ut dixi, uerum etiam quinque stellas, quae de sole quisquam Graecus aut barbarus facile cunctauerit deos esse, nec modo istos, ut dixi, uerum etiam quinque stellas, quae uulgo uagae ab inperitis nuncupantur, quae tamen indeflexo et certo et stato cursu meatus longe ordinatissimos diuinis uicibus aeterno efficiunt. Varia quippe curriculi sui specie, sed una semper et aequabili pernicitate, be callet qui signorum ortus et obitus conperit. In eodem uisibilium deorum numero cetera quoque sidera, et coronatum suda tempestate uisimus, pictis noctibus seuera gratia, toruo decore, suspicientes in hoc perfectissimo mundi, ut ait Ennius, clipeo miris fulgoribus uariata caelamina. Est aliud deorum genus,
Abbreviated transcription (Latin):
cipue tͥfariam diuisit. censuitq eẽ sũmos deos. Sũmũ. mediũ. ⁊ infimũ fac ĩtelligas ñ mͦ
Qͦs qͥdem deos cęlites partĩ uisu usurpamꝰ. alios ĩtellectu uestigamꝰ. Ac uisu qͥdẽ cernimus
uos o clarissima mundi lumina labentẽ celo q̃ ducitis annũ. Nec mͦ ista p̾cipia diei optficẽ.
lunãq soł emulã noctis decꝰ seu cornicłata seu diuidua seu ꝓtumida seu plena sit uaria igniũ
face qͣnto longiꝰ facessat a sole tanto longiꝰ collustrata pari increm̃to itineris ⁊ luminis m̃sis
sius auctibꝰ. ac dehinc paribꝰ dispendiis estimans siue illa ꝓpͥo siue ꝑpeti candore ut chaldei
arbitrant᷑ parte luminis cõpos parte alt̾a cassa fulgoris ꝓ circũu̾sioẽ oris discoloris multi-¬
uaga pollens sp̃ẽm sui uariat. seu tota ꝓprii candoris expers alienȩ lucis idicia denso corpori.
seu leui ceu qͦdã specło radiis soł obsistit. uel adu̾si usurpat. ⁊ ut u̾bis utar lucrecii notã iac

Expanded text:
ifariam diuisit censuitque esse summos deos. Summum, medium et infimum fac intellegas non modo quos quidem deos caelites partim uisu usurpamus, alios intellectu uestigamus. Ac uisu quidem cernimus . . . uos, o clarissima mundi lumina, labentem caelo quae ducitis annum; nec modo ista praecipua: diei opificem lunamque, solis aemulam, noctis decus, seu corniculata seu diuidua seu protumida seu plena sit, uaria ignium face, quanto longius facessat a sole, tanto largius conlustrata, pari incremento itineris et luminis, mensem suis auctibus ac dehinc paribus dispendiis aestimans; siue illa proprio sed perpeti candore pollens, ut Chaldaei arbitrantur, parte luminis conpos, parte altera cassa fulgoris, pro circumuersione oris discoloris multiiuga speciem sui uariat, seu tota proprii candoris expers, alienae lucis indigua, denso corpore sed leui ceu quodam speculo radios solis obstipi uel aduersi usurpat et, ut uerbis utar Lucreti, notham iac
Abbreviated transcription (Latin):
incubare. ñ ne tͣnsilire ẽ mortalitatẽ suã. & in meliorẽ tͣnscribi sortẽ: Quid tͥ inqͥs ista
produnt: Si nil aliud. hoc certe scram. om̃ia angusta eẽ. mensus dm̃. ¶Nunc ad ꝓposi¬
tum opꝰ ueniã: audi qͥd de ignibꝰ sentiã. qͦs aer tͣnsu̾sos agit. Magna illos ui excuti argu¬
mentũ est: qͦd obliqͥ ferunt᷑. & p̾rapida celeritate: apparet illos ñ ire.s ꝓici. Igniũ młte
uariȩq facies sunt. Aristotiles qͦddam genꝰ hoꝵ capram uocat. Si me int̾rogaui̾s qͣre:
pͥor mͥ rationẽ reddas oportet. qͣre hedi uocent᷑. Si aũ qͦd cõmodissiũ ẽ. conuen̾it int̾
nos ne alt̾ alt̾m int̾roget. qͦd discit illũ responde: satiꝰ erit de re ipsa q̃rere. qͣ mirari.

Expanded text:
incubare, nonne transilire est mortalitatem suam, et in meliorem transcribi sortem? Quid tibi, inquis, ista incubare, nonne transilire est mortalitatem suam, et in meliorem transcribi sortem? Quid tibi, inquis, ista proderunt? Si nihil aliud, hoc certe sciam, omnia angusta esse, mensus Deum. Stum opus ueniam, audi, quid de ignibus sentiam, quos aer transuersos agit. Magna illos ui excuti argumentum est, quod obliqui feruntur et praerapida celeritate: apparet illos non ire sed proici. Ignium multae uariaeque facies sunt. Aristoteles quoddam genus horum capram uocat: si me interrogaueris quare, prior mihi rationem reddas oportet, quare haedi uocentur; si autem, quod commodissimum est, conuenerit inter nos, ne alter alterum interroget, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Sic demũ magnitudo illi sua reddit᷑. qͥa nichil maiꝰ cogitari pot᷑. Si solꝰ ẽ omĩa. si opus
suũ & intͣ & extͣ tenet. qͥd gͦ int̾÷ int̾ naturã dĩ & nr̃am: Nr̾i melior pars animꝰ ẽ. In
illo nulla pars extͣ animũ ẽ. totꝰ ẽ ratio. Cũ int̾im tautꝰ error mortalia tenet. ut hoc quo
neq formosiꝰ ẽ qͥcꝗͣ nec dispositiꝰ. nec in ꝓposito constantiꝰ. existiment hoĩes fortuitũ: & casu
uolubile. Ideoq tumultuosũ. int̾ fulmina. nubes. tẽpestates. & cȩt̾a qͥbꝰ t̾rȩ ac t̾ris uicina
Quanti estimas ista cognoscere. & reb t̾minos ponere. qͣntũ ds possit. mat̾iam ipse sͥ formet.
efficiat: an multis rebꝰ illũ tractanda destituant. & a magno artifice pͣue multa formant᷑:
ñ qͥa cessat ars: s qͥa id ĩ q exercet᷑. sepe in obsequens artiẽ. Hȩc inspicere. hȩc discere. his

Expanded text:
Sic demum magnitudo sua illi redditur, qua nihil maius excogitari potest, sic solus est omnia, opus Sic demum magnitudo sua illi redditur, qua nihil maius excogitari potest, sic solus est omnia, opus suum et extra et intra tenet. Quid ergo interest inter naturam Dei et nostram? Nostri melior pars animus est: in illo nulla pars extra animum; totus ratio est. Cum interim tantus error mortalia teneat, ut hoc, quo neque formosius est quidquam, nec dispositius, nec in proposito constantius, existiment homines fortuitum et casu uolubile, ideoque tumultuosum inter fulmina, nubes, tempestates, et cetera quibus terrae ac terris uicina Quanti aestimas ista cognoscere, et rebus terminos ponere? quantum Deus possit? materiam ipse sibi formet, efficiat, an in multis rebus illum tractanda destituant: et a magno artifice praue formentur multa, non quia cessat ars, sed quia id in quo exercetur, saepe inobsequens arti est? Haec inspicere, haec discere, his
Abbreviated transcription (Latin):
redit. Et hoc habet argum̃tũ diuinitatis suȩ. qͦd illũ diuina delectant. Nec ut alienis: s ut
suis int̾÷. Secure spectat occasus siderũ atq ortꝰ. & tã diu̾sas concordantiũ uias. Obser-¬
uat ubiq q̃ stella primũ t̾ris lum̃ ostendat. ubi colum̃ eiꝰ sũmũ cursus sit. qͦusq descendat
Curiosus spectator excutit singula. & q̃rit. Quid ni q̃rat: scit illa ad se ꝑtinere. Tc̃ contẽp¬
nit domicilii pͥoris angustias. Quantũ ẽ enĩ qͦd ab ultimis litoribꝰ hyspaniȩ usq ad ĩdos
iacet. Paucissimoꝵ dier̃ sꝑaciũ. si nauẽ suus ferat uentꝰ. At illa regio celestis ꝑ .xxx. annos
uelocissimo sid̃i uiã p̃stat. nusquã resistenti. s ȩqͣlit̾ cito. Illic demũ discit: qͦd dui q̃siit. Illic
incipit dm nosse. Quid ẽ ds : mens uniu̾si. Quid ẽ d̾s : qͦd uides totũ. & qͦd ñ uides totũ.

Expanded text:
redit; et hoc habet argumentum diuinitatis suae, quod illum diuina delectant: nec ut alienis interesredit; et hoc habet argumentum diuinitatis suae, quod illum diuina delectant: nec ut alienis interest, sed ut suis interest: secure spectat occasus siderum atque ortus, et tam diuersas concordantium uias. Obseruat, ubi quaeque stella primum terris lumen ostendat, ubi culmen eius summum, qua cursus sit, quousque descendat. Curiosus spectator excutit singula, et quaerit. Quidni quaerat? scit illa ad se pertinere. Tunc contemnit domicilii prioris angustias. Quantum enim est, quod ab ultimis littoribus Hispaniae usque ad Indos iacet? Paucissimorum dierum spatium, si nauem suus uentus impleuit. At illa regio coelestis per trigirita annos uelocissimo sideri uiam praestat, nusquam resistenti, sed aequaliter cito. Illic demum discit, quod diu quaesiuit: illic incipit Deum nosse. Quid est Deus? Mens uniuersi. Quid est Deus? Quod uides totum, et quod non uides totum.
Abbreviated transcription (Latin):
iaceat. Si qͥs formicis det intellectũ hominis. ñ ne & illȩ unã areã in multas ꝓuincias diuidẽt:
Cũ te in illa uere magna sustuleris: qͦtiens udebis ȩxertitꝰ subrectis ire uexillis. & qͣsi magnum
aliqͥd agatur. equitẽ mͦ ult̾iora explorantẽ. mͦ a lati̾b affusum. libebit dicere. It nigrũ cãpis
agmen. Formicar̃ iste discursus ẽ. ĩ angusto laborantiũ. Quid illis & uob int̾est. nͥ exigui
m̾sura corpusculi : Punctũ ẽ istud in qͦ nauigatis. in qͦ bellatis. in qͦ regnatis. Ponitis mini¬
ma &̃ cũ illis. utrimq occeanꝰ occurrit. Sursũ ingentia spatia sunt. in qͦr᷑ possessionẽ aimꝰ
admittit᷑. & ita: si secũ minimũ ex corpore tulit. Si sordidũ om̃e dec̾sit. & expeditꝰ leussq
ac contentꝰ modico emicuit. Cũ illa tecigit: alit᷑. crescit. ac uelut uincuł lib̾atꝰ: in originem

Expanded text:
iaceat! Si quis formicis det intellectum hominis, nonne et illae unam aream in multas prouincias diuident? iaceat! Si quis formicis det intellectum hominis, nonne et illae unam aream in multas prouincias diuident? Cum te in illa uere magna sustuleris; quoties uidebis exercitus subrectis ire uexillis et quasi magnum aliquid agatur, equitem modo ulteriora explorantem, modo a lateribus affusum, libebit dicere: "It nigrum campis agmen": formicarum iste discursus est, in angusto laborantium. Quid illis et nobis interest, nisi exigui mensura corpusculi? Punctum est istud in quo nauigatis, in quo bellatis, in quo regna disponitis: minima, etiam cum illis utrimque Oceanus occurrit. Sursum ingentia spatia sunt, in quorum possessionem animus admittitur: at ita si minimum secum ex corpore tulit, si sordidum omne detersit, et expeditus leuisque ac contentus modico emicuit. Cum illa tetigit, alitur, crescit, ac uelut uinculis liberatus, in originem
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ sinũ uenit. Tc̃ uiuat int̾ ipsa sid̾a uagantẽ diuitũ pauim̃ta ride. & totã cũ
auro suo t̾ram. Non illo tm̃ dico qͦd egessit. & signandũ monetȩ dedit. s illo qͦd ĩ occul-¬
to seruat posteroꝵ auariciȩ. N pot̃ añ contẽpnere porticꝰ ⁊ lacunaria ebore fulgentia. & tonsi¬
les siluas. & deriuata in domos flumina. quã totũ circũit mundũ. & t̾rar̾ orbẽ suꝑne des¬
piciens. angustũ & magna ex parte oꝑtũ mari. & ea qͣuȩ extat late squalidũ. & aut ustũ aut
rigentẽ sibi ipsedix̃. Hoc ẽ illud punctũ qͦd int̾ tot gentes ferro & igne diuidit᷑. O ꝗͣ ridicłi
sunt mortaliũ t̾mini. Ultͣ hystrũ dacꝰ ñ exeat. Imꝑiũ hemo tͣcis tͣces includat. Parchis obstet
eufrates. Danubiꝰ sarmatica ac romana disterminet. Renꝰ germaniȩ modũ faciat. Pireneꝰ me¬
diũ inc̾ gallias & hyspanias ugũ extollat. Int̾ egiptũ & ethiopas: harenar̃ inculta uastitas

Expanded text:
turae sinum uenit. Tunc iuuat inter sidera ipsa uagantem, diuitum pauimenta ridere, et totam cum auro suo terram: non illo tantum, dico, quod egessit, et signandum monetae dedit, sed et illo, quod in occulto seruat posterorum auaritiae. Non potest ante contemnere porticus, et lacunaria ebore fulgentia, et tonsiles siluas, et deriuata in domos flumina, quam totum circumeat mundum, et terrarum orbem superne despiciens angustum, et magna ex parte opertum mari, etiam qua exstat, late squalidum, et aut ustum aut rigentem. Sibi ipse ait: Hoc est illud punctum quod inter tot gentes ferro et igni diuiditur? O quam ridiculi sunt mortalium termini! Ultra Istrum Dacus non exeat: Strymo Thracas includat: Parthis obstet Euphrates: Danubius Sarmatica ac Romana disterminet: Rhenus Germaniae modum faciat: Pyrenaeus medium inter Gallias et Hispanias iugum extollat: inter Aegyptum et Aethiopias arenarum inculta uastitas
Abbreviated transcription (Latin):
maiori ⁊ bide amꝰ nc̃ quẽadmodũ fiat is fulgor: qui sidera circũuenit. Memoriȩ ꝓditũ est
q̃ die urbem diuius augustꝰ apollonia reu̾sus int̾iut: circa sole uisũ coloris uaris oruliam
q̃lis cẽ in aru solet. Hunc greti. halo uocant. nos dicere coronã aptissime possamꝰ. Queaur¬
adin odũ fieri dicat᷑ aponam. Cũ ĩ piscinã lapis missus ẽ. uidem in multos orbes aqua ue¬
scendẽ. & fieri p̾mũ angustissimũ orbẽ. dem̃ laxiorẽ. ac demn alios maiores. dones auaneder
impet. & in planiciẽ ĩmotar a quar᷑ soluat᷑. Tale quiddã cognemꝰ fieri cẽ ĩ acre. Cũ spislioa

Expanded text:
APUT 2 Videamus nunc, quemadmodum fiat is fulgor, qui sidera circumuenit. Memoriae proditum est, quo die urbem diuus Augustus' Apollonia reuersus intrauit, circa solem uisum coloris uarii circulum, qualis esse in arcu solet. Hunc Graeci G–halo uocant, nos dicere coronam aptissime possumus. Quae quemadmodum fieri dicatur, exponam. Cum in piscinam lapis missus est, uidemus in multos orbes aquam discedere et fieri primum angustissimum orbem, deinde laxiorem ac deinde alios maiores, donec euanescat impetus et in planitiem immotarum aquarum soluatur; tale quiddam cogitemus fieri etiam in aere:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ signifer̃ attigit uade: cometes pot̾ sic aliũ hab̾e circulũ. ut in hc̃ tam̃ parte aliqͣ sui ĩcidat.
Qͦd fieri ñ ẽ necessariũ: s pot̾. Uide ne hoc mag̃ deceat magnitudinẽ mundi. ut ĩ multa iti¬
nera diuisus. hinc & nec unã dec̾at semitã. cęt̾is partib torpeat. Credis aũ in hoc maximo &
pulcherrunio corꝑe. int̾ innumãbiles stellas. q̃ noctẽ decore uario distinguunt. q̃ minime
cursus: huic ego respondebo. multa sunt q̃ eẽ concedimꝰ. qͣlia st̃ ignoramꝰ. Hab̾e nos animũ
cuiꝰ imꝑio & impellim᷑ & reuocam᷑: om̃s fatebunt᷑. Qͥd tam̃ sit animꝰ ille reccor dñsq nr̃i.

Expanded text:
nisi signiferum attigit, uadere, cometes potest sic alium habere circulum ut in hunc tamen parte aliqua sui incidat, nisi signiferum attigit, uadere, cometes potest sic alium habere circulum ut in hunc tamen parte aliqua sui incidat, quod fieri non est necessarium snera diuisus circumeat nec unam deterat semitam, ceteris partibus torpeat. Credis autem in hoc maximo et pulcherrimo corpore, inter innumerabiles stellas quae noctem decore uario distinguunt, quae minime cursus?, huic ego respondebo: multa sunt quae esse concedimus, qualia sint ignoramus. Habere nos animum, cuius imperio et impellimur et reuocamur, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
si ignis eẽt collecticiꝰ. & ex aliqͣ causa repentinꝰ. Minor enĩ ẽẽt ac maior: ꝓut plemꝰ aleretur.
aut maligniꝰ. Dicebã mͦ nicħ duit᷑nũ eẽ qͦd exarsit aeris uitio. Nc̃ amplius adicio: morari ac
stare nullo mͦ pot̾. Nam & fax. & fulm̃. & stella tͣnscurrens. & qͥs qͥs aliꝰ ẽ ignis aere exp̾ssus:
in fuga ẽ. nec apparet : nͥ dum cadit. Cometes habet suã sedem. & ideo ñ cito expellit᷑. sed
emetit᷑ spacium suũ. nec extinguitur: s excedit. Si erratica inqͥt stella eẽt: ĩ signifero ẽẽt.
Quis unũ stellis limitẽ ponit. Quis in angustũ diuina cõpellit: Nempe hec ipsa sidera quȩ
sola moueri creditis. alios & alios circulos hñt. Quare gͦ ñ aliqͣ sint q̃ in ꝓpriũ it̾ & ab istiᷤ
remotũ secesserint: Qͥd ẽ qͣre in aliqͣ parte cęli ꝑuiũ ñ fit: Qͦd si uidicas ñ posse ullã stellã

Expanded text:
si ignis esset collecticius et ex aliqua causa repentinus? Minor enim esset ac maior, prout plenius aleretur si ignis esset collecticius et ex aliqua causa repentinus? Minor enim esset ac maior, prout plenius aleretur aut malignius. Dicebam modo nihil diuturnum esse quod exarsit aeris uitio; nunc amplius adicio: morari ac stare nullo modo potest; nam et fax et fulmen et stella transcurrens et quisquis alius est ignis aere expressus in fuga est nec apparet, nisi dum cadit: cometes habet suam sedem et ideo non cito expellitur sed emetitur spatium suum, nec extinguitur sed excedit. Si erratica, inquit, stella esset, in signifero esset. Quis unum stellis limitem ponit? Quis in angustum diuina compellit? Nempe haec ipsa sidera quae sola moueri creditis, alios et alios circulos habent; quare ergo non aliqua sint quae in proprium iter et ab istis remotum secesserint? Quid est quare in aliqua parte caeli peruium non sit? Quod si iudicas non posse ullam stellam,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. mͦ digerunt᷑. nũꝗͣ ĩmotȩ iacent. fieri ñ pot̾. ut ignis certꝰ in corpore uago sedeat. & tam
deret. Eo enĩ cͣssior ẽ aer: qͦ t̾ris ꝑpior. Nunꝗͣ cometes in unũ usq dimittit᷑. neq appropinquat
solo &̾ nunc. Ignis aũ it quo illũ natura sua ducit. id ÷ sursum. aut eo qͦ tͣhit mati̾a cui ad¬
hesit: & quã depascit᷑. Nullis ignib ordinariis & cȩlestib: it̾ flexum ẽ. Sid̃is ꝓpriũ ẽ ducere
orbem. Atqͥ hoc an cometȩ alii fecerunt: nescio. duo nr̃a ȩtate fecert̃. Demñ om̃e qͦd causa tem¬
poralis accendit. cito int̾cidit. Sic faces ardent dũ tͣnseunt. sic fulmina in unũ ualent ictũ.
Illis dico diuinis: qͦs habet mundus et̾nos. qͥa partes eiꝰ sunt & oꝑa. Hii aũ agunt aliqͥd &
uadunt: & tenorẽ suũ seruant paresq sunt. Non alt̾nis diebs maiores minoresue fierent:

Expanded text:
tur, modo digeruntur, numquam immotae iacent. Fieri non potest ut ignis certus in corpore uago sedeat et tam tur, modo digeruntur, numquam immotae iacent. Fieri non potest ut ignis certus in corpore uago sedeat et tam deret eo enim crassior est aer quo terris propior: numquam cometes in imum usque demittitur neque appropinquat solo. CAPUT 23 Etiamnunc ignis aut it quo illum natura sua ducit, id est sursum, aut eo quo trahit materia cui adhaesit et quam depascitur: nullis ignibus ordinariis et caelestibus iter flexum est; sideris proprium est ducere orbem: atqui hoc an cometae alii fecerint nescio, duo nostra aetate fecerunt. Deinde omne quod causa temporalis accendit cito intercidit: sic faces ardent, dum transeunt, sic fulmina in unum ualent ictum, illis dico diuinis quos habet mundus aeternos, quia partes eius sunt et opera. Hi autem agunt aliquid et uadunt et tenorem suum seruant paresque sunt. Non alternis diebus maiores minoresue fierent,
Abbreviated transcription (Latin):
scendit inuitante mat̾ia: ñ itinere. Qͦd apparet duobꝰ qͦs spectauimꝰ fuisse diu̾sum. Cũ hic in
dextrũ motꝰ sit. ille ĩ sinistrũ. Om̃ib aũ stellis in eandẽ partẽ cursus ẽ. id ÷ contͣriꝰ mundo.
hic enĩ ab ortu uoluit᷑ ĩ occasũ: ille ab occasu ĩ ortũ eunt. Et obͥ dupplex his motꝰ ẽ. Illȩ qͦ eunt:
ȩt̾na oꝑa naturȩ. Primũ quȩcunq aercreat: breuia st̃. Nascunt᷑ enĩ in re fugaci & mutebi¬
li. Qͦmͣ pot̾ aliquid in acre idem diu ꝑmanere. cũ ipse aer nunꝗͣ idem dui maneat: Fluit semꝑ
& breuis illi quies ẽ. Intͣ exiguũ momitũ ĩ aliũ ꝗͣ in qͦ fuerant statũ uertit᷑. Nc̃ pluuiꝰ. nc̃ serenꝰ.
nc̃ int̾ utrũq uariꝰ. Nubes q̃ illi familiarissimȩ sunt. in qͣs coit. & ex qͥb soluit᷑ : mͦ congregan¬

Expanded text:
scendit inuitante materia, non itinere. Quod apparet duobus quos spectauimus fuisse diuersum, cum hic in scendit inuitante materia, non itinere. Quod apparet duobus quos spectauimus fuisse diuersum, cum hic in dextrum motus sit, ille in sinistrum; omnibus autem stellis in eandem partem cursus est, id est contrarius mundo hic enim ab ortu uoluitur in occasum, illae ab occasu in ortum eunt, et ob hoc duplex his motus est: ille quo euntaeterna opera naturae. Primum, quaecumque aer creat, breuia sunt: nascuntur enim in re fugaci et mutabili. Quomodo potest aliquid in aere idem diu permanere, cum ipse aer numquam idem diu maneat? Fluit semper, et breuis illi quies est; intra exiguum momentum in alium quam in quo fuerat statum uertitur, nunc pluuius, nunc serenus, nunc inter utrumque uarius. Nubes, quae illi familiarissimae sunt, in quas coit et ex quibus soluitur, modo congregan
Abbreviated transcription (Latin):
ciune satpmeous crupini coscometasii uidemꝰ. qͥa obscurant᷑ radñs solis q deficiente quondã
cometen apparuise. quẽ sol uicmꝰ obtexerat: possidoniꝰ tradto. Sepe au ẽ occiate sol tes pat si igaes
dienso acrecirari. Ies eca septetrionẽ freq̃ntissime apparent.qͥa illi plurimiiẽ ae sis pigta.¬
nisus ste tam deficiente matia retiens: ipse descendit. In aere qͥq li dec̃m leua ue ꝓtemit
paris. Nulla ⁊ ert illi uuia: s. q̃ illũ uem pabuli sui dux. illa reꝑtt. Na iis stella. peed nos utt
ions pascra tu lesistio in lmi syetanan se p̃but In dinisum illi claudiano aireuactis.
Ille enĩ a septẽtrione in u̾ticẽ surgens: orientẽ petiit semꝑ obscurior. Hic ab eadẽ parte cȩ-¬
pit. s ĩ occidentẽ tendens ad meridiẽ flexit. & ibi se subduxit oculis. Hidelicet ille humidio¬
ra habuit & aptiora ignibꝰ q̃ ꝑsecutꝰ ẽ. Huic rursus uberior fuit & plenior regio. Huc itaq de¬

Expanded text:
constat. Multos cometas non uidemus, quia obscurantur radiis solis: quo deficiente quondam cometen apparuisse, quem sol uicinus obtexerat, Posidonius tradit; saepe autem cum occidit sol, sparsi ignes denso aere creari. Ideo circa septentrionem nisus sit, tamen deficiente materia retro iens ipse descendit. In aere quoque non dextram laeuamque premit partem nulla est enim illi uia, sed, qua illum uena pabuli sui duxit, illa repit nec ut stella proceditronis principatu laetissimo uidimus spectandum se praebuit, in diuersum illi Claudiano circumactus: ille enim a septentrione in uerticem surgens orientem petiit semper obscurior, hic ab eadem parte coepit sed in occidentem tendens ad meridiem flexit et ibi se subduxit oculis. Videlicet ille fumidiora habuit et aptiora ignibus, quae persecutus est; huic rursus uberior fuit et plenior regio, huc itaque de
Abbreviated transcription (Latin):
ñdũ ꝑfecimꝰ. ut pessimi essemꝰ. Adhuc ĩ ꝓcessu uitia st̃. Inuenit luxuria aliqͥd noui ĩ qͥd msas¬
niat. Inuenit ĩpudicia nouã contumeliã sibi. Inuenit deliciar̃ dissolutio & tabes aliquid
adhuc teneriꝰ molliꝰq qͦ ꝑeat. Nondũ satis robur om̃e ꝓiecimꝰ. Adhuc qͥcqͥd ẽ boni moris: ex¬
tinguimꝰ leuitate & politura corpoꝵ. Muliebres mundicias antecessimꝰ. Colores meretricios
matronis quiãẽ ñ induendos: uiri sumimꝰ.: Ienero & molli ingressu: suspendimꝰ gradũ. llon
ambilam s incdimꝰ. E xornamꝰ anuł digitos in onũi ariculo ganna dilbont sotide

Expanded text:
nondum perfecimus, ut pessimi essemus: adhuc in processu uitia sunt; inuenit luxuria aliquid noui, in quod insanondum perfecimus, ut pessimi essemus: adhuc in processu uitia sunt; inuenit luxuria aliquid noui, in quod insaniat, inuertit impudicitia nouam contumeliam sibi, inuertit deliciarum dissolutio et tabes aliquid adhuc tenerius molliusque, quo pereat. Nondum satis robur omne proiecimus: adhuc quicquid est boni moris extinguimus. Leuitate et politura corporum muliebres munditias antecessimus, colores meretricios matronis quidem non induendos uiri sumimus, tenero et molli ingressu suspendimus gradum non ambulamus sed incedimus, exornamus anulis digitos, in omni articulo gemma disponitur; cotidie