comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cit erton t osiquã sin m affectiaudacẽ dicit armisanimis querrefeeut sisut arlosituttamins
paq temorliqũ piaa nimiante utriusq torpebant c ereamina martis anele alu certimie
pãgunt ut sĩ sensus adnsund aoo trerst i martis an heli cer tomine felandenube dea iunde
ses subandus fones et indigites dũ dupliciratione dicuntur. uel seepodũ lasoretiã q đ nuliuis
digetes quasindi agenntes imnor talin decuit ui diuĩ nonloetab selatquemartiules laborũ¬
dit in sab si ln insie diuũ nte sub audis futurũ quidenĩ sinete uturna ui parendheus doc¬
turau enõ excusira se iuno nibil se fecis se cõmemorans unde eã auctorẽ fuis se iu ꝓpiter diẽ
et anomalũ constat trounos potuiste id ȩ̃ iã nom potes ideo enĩ p̃terito susesapusso cesstidicons
uamtũ ađ su pͥmĩe sediuno sciens fatũ eẽ quiequid iuppit̃ dixeritdic̃ secedere eius uolantati nam

Expanded text:
cit nitentem aliquem sine effectu, audacem dicit. ARMIS ANIMISQVE REFECTI sicut armis, ita et animis: nam armorum inopia animi ante utriusque torpebant. CERTAMINA MARTIS ANHELI alii ‘certamine’ legunt, ut sit sensus: adsistunt contra se in Martis anheli certamine. FVLVA DE NVBE de aere, de RIS sabaudis ‘fore’. Et indigetes dii duplici ratione dicuntur: vel secundum Lucretium, quod nullius indigetes quasi in diis agentes. MORTALIN DECVIT VIOLARI VVLNEs ‘futurum’. QVID ENIM SINE TE IVTVRNA VALERET parenthesis: poterat enim excusare se Iuno, nihil fecisse commemorans, unde eam auctorem fuisse Iuppiter dicit esse anomalum constat. TROIANOS POTVISTI id est iam non potes: ideo enim praeterito usus est. S‘ventum ad supremum est’. Sed Iuno, sciens fatum esse quicquid Iuppiter dixerit, dicit se cedere eius voluntati: nam
Abbreviated transcription (Latin):
ipud albanos siluna pudꝑsas ar saciadȩ apud aegrptios ꝑtolo mer apud athonien ses ceeropihe uende

Expanded text:
apud Albanos Silvii, apud Persas Arsacidae, apud Aegyptios Ptolomaei, apud Athenienses Cecropidae. unde apud Albanos Silvii, apud Persas Arsacidae, apud Aegyptios Ptolomaei, apud Athenienses Cecropidae. unde
Abbreviated transcription (Latin):
hoebodie ñ utimꝰ ea enĩ nentuna que ablatiuo singulari ine exeunt et si feminina exscifacunt
similia saciunt neceni etero dita idẽ alterius declinationis ẽẽ possunt utputa quia ab hoc hos¬
ae boeleone hic ethȩc leo ab hoc latrone hic ethȩc latro ab hoc fullone hic ethec fullo abboc
se prote bie ethȩ nepos nã utneptis dicamus iniure propt successionis discretionẽ admis su est
sciendũtam̃ hospita paupera leena lea usurpata a poctis potentũ munera obsequia quȩ faupe
in uendio et fluminib cõparat sic in secundo in segetẽ ueluti cũ flãma : fuo a mino gelhusesct¬
cuus iaiore s orũs murranis dicti etreges fuer ut ꝑ regesq actũ genus omne ltiaoi samenĩ
solere plorũq fieruutprimi regisreliqu nom̃ etũ pos sliuleant uitus adron lanosos guti uocũ¬

Expanded text:
hoc hodie non utimur. ea enim nomina, quae ablativo singulari in 'e' exeunt, si feminina ex se faciunt, hoc hodie non utimur. ea enim nomina, quae ablativo singulari in 'e' exeunt, si feminina ex se faciunt, similia faciunt; neque enim heteroclita, alterius declinationis esse possunt: ut puta, quia 'ab hoc hosis" 5.11 : 'ab hoc leone' 'hic' et 'haec leo'; 'ab hoc latrone' 'hic' et 'haec latro'; 'ab hoc fullone' 'hic' et 'haec fullo'; 'ab hoc nepote' 'hic' et 'haec nepos': nam ut 'neptis' dicamus in iure propter successionis discretionem admissum est. sciendum tamen 'hospita' 'paupera' 'leaena' 'lea' usurpata a poetis esse. Ad v. 520 Potentum muneincendio et fluminibus comparat: sic in secundo "in segetem veluti cum flamma furentibus acuius maiores omnes Murrani sunt dicti et reges fuerunt, ut 'per regesque actum genus omne Latinos'. scimus enim solere plerumque fieri ut primi regis reliqui nomen etiam possideant, ut apud Romanos Augusti voc
Abbreviated transcription (Latin):
incurrit curruautẽ aut seꝑtimus ẽ autdatiuus anticus secundũ regula neslt coi aior quia mominat¬
aus pluralis pestũ ourten naturalit̃ tristẽ seuerug̃ area acroni mitut. autẽ sorc aidi sua neminatiu
sane onr ten donatus dicẽ aut gentile eẽ aut patro nomicũ ut nom̃ ei ꝓpriũ sit etboisonius red mor up
cedi quia neq patro nomicũ intesexit neq onrtes aquagente ueniat usquã lerouest fas poc ũpi
ereo e et sequens uersuserit nom̃ echonũ idẽ hebanã gloriã ꝓperifrasin nã echionis tbebant
a rgei ebrone unde male quidã legunt nomine chioniũ : matrisq genus peridie peristasis. boc
teqorundo aretd ÷̃ fuisse intellegimus sed habitas se circa argos nẽ berna paluu t̃ inguorũ
inquo eũ dicit solitũ fuissepis cari nã hoc significait piscosȩ cuicircũ flumina remraaus fueritixaũ¬
ꝑododius luc eec pauꝑdicimꝰ nã paupera usumpatũ c̃ sic plautus paupera ẽ hees suliat Paa

Expanded text:
t septimus est, aut dativus antiquus, secundum regulam, ne sit maior a nominativo plurali. MAESTVM ONITEN naturaliter tristem, severum, ἀγέλαστον. Mittit autem socium supra memoratis. Sane ‘Onyten’ Donatus dicit aut gentile esse, aut patronymicon, ut nomen eius proprium sit ‘Echionius’. Sed hoc non procedit, quia neque patronymicon in ‘tes’ exit, nec ‘Onytes’ a qua gente veniat, usquam lectum est. Proprium ergo est, et sequens versus erit ‘nomen Echionium’, id est Thebana gloria, per periphrasin: nam Echionii sunt Thebani a rege Echione: unde male quidam legunt ‘nomine Chionium’. MATRISQVE GENVS PERIDIAE periphrasis est, hoc oriundo Arcada fuisse intellegimus, sed habitasse circa Argos: nam Lerna palus est Argivorum, in qua eum dicit solitum fuisse piscari: nam hoc significat 'piscosae cui circum flumina Lernae ars fuerauper' dicimus: nam 'paupera' usurpatum est. sic Plautus "paupera est haec mulier" . sed
Abbreviated transcription (Latin):
est ns is ngr eluon stitius subs polrcen ob lique inducit loquentẽ nonculliuas dorud am desol¬
ceconomiu etinquartoubidic mesi fatartis pattrent ducere uitã auspicus er sindec eurcbendi
ximus supripõ llidet eni se singulari certamine dimicare uelle cũ nolit nã dicens sedeant sces¬
tentas suent pos ignar ar fuit qđ solus omnibi quiescentib dimicet quã remelapius sequens
indicat uentessigolus fcero drime nilas unqfellie idẽ cõmune fuge actimons dedecus solues
mli cur tutsi son forinse sedito corde quindet᷑ noait atqitaturbidus infit oprestans auimnuetp̃¬
tanis uirũ et prestans irib diconꝰ sane magnie mnoderationis ẽ hȩc oratio nãeclaudet turnum

Expanded text:
ant. CONGREDIOR Statius, ubi Polynicen oblique inducit loquentem «non me ullius domus anxia culant. CONGREDIOR Statius, ubi Polynicen oblique inducit loquentem «non me ullius domus anxia culoeconomia, et in quarto, ubi dicit «me si fata meis paterentur ducere vitam auspiciis et sponte mea ximus supra: pollicetur enim se singulari certamine dimicare velle, cum nolit: nam dicens ‘sedeant spectentque’ latenter eos ignaviae arguit, quod solus, omnibus quiescentibus, dimicet: quam rem plenius sequens indicat versus ‘et solus ferro crimen commune refellam’, id est commune fugae ac timoris dedecus solus meis virtutibus conprimam. SEDATO CORDE quia de Turno ait «atque ita turbidus infit». O PRAESTANS ANIMI et ‘praestans virium’, et ‘praestans viribus’ dicimus. Sane magnae moderationis est haec oratio
Abbreviated transcription (Latin):
otu los inceps fierarã st inius futtpectus : sauciu pectus habens etbene alia uerba intem posiuit quia
su cus peetis e sonabat as permi me es mperitis poterat solo solretismus uidersigruniuulnere
situs l seceni sconũ natura e ut nisiaces siti irascinequeant: mouet arma iuressuas experitur¬
condutimlits ⁊ oris autẽ erat ut hosimpr et circase baberet e primos mitteret adomnedis¬
condue ruesto frmsit dicet os habent suo cruore ꝑfusĩ sa ne ipsa cõparatio exitũ ostendit futu¬
rũ oreciã tertus ruet inmortẽ ferocitate conpulsus sic in quarto indicat futurũ reginȩ exitũ
dicensi quilis consiccti cerua sagit tasglisct arescit unde etglires dicts quos pingues efficit sona
durbidus plenus terroris et ꝑtur bitionis sane notandũ affac᷑ atquinfit nã iteratioeꝰ quia frequeot
eit bidũ plenis nslidis ant upatoniso dant posita c̃iunctionem retractent repetant et reuoll¬

Expanded text:
t princeps ferarum: ‘saucius’ autem ‘pectus’ saucium pectus habens. Et bene alia verba interposuit, quia ‘saucius pectus’ et sonabat asperrime et imperitis poterat soloecismus videri. GRAVI VVLNERE situs: haec enim leonum natura est, ut nisi lacessiti irasci nequeant. MOVET ARMA vires suas experiturconducti milites. Moris autem erat ut hos imperator et circa se haberet et primos mitteret ad omne disit». FREMIT ORE CRVENTO fremit, licet os habeat suo cruore perfusum. Sane ipsa comparatio exitum ostendit futurum: nam etiam Turnus ruet in mortem, ferocitate conpulsus: sic in quarto indicat futurum reginae exitum, dicens «qualis coniecta cerva sagitta». GLISCIT crescit: unde et glires dicti sunt, quos pingues efficit somnus. TVRBIDVS plenus terroris et perturbationis. Sane notandum ‘adfatur’ atque ‘infit’: nam iteratio est, qua frequenti dicant, temperare hoc interpositam coniunctionem. RETRACTENT repetant et revolv
Abbreviated transcription (Latin):
manus dimicare setielle significant haecenĩ ẽ consensio militaris lucanus elatasq alte quȩcũq¬
aabella uocaret admissert manus quo d sepe petiuiquast in ꝑctrius orgagursunuuat uid ert

Expanded text:
XPEDIVNTQVE MANVS dimicare se velle significant: haec enim est consensio militaris: Lucanus «elatasque alte, quaecumqXPEDIVNTQVE MANVS dimicare se velle significant: haec enim est consensio militaris: Lucanus «elatasque alte, quaecumqbella vocaret, promisere manus». QVOD SAEPE PETIVI quasi inpetr
Abbreviated transcription (Latin):
t in fectũ rogant ut proñ facto sit. nepiaculũ uideant᷑ admittere : et altodat signũ caelo ut religio
necimperatiuũ sed in missũ factione iutꝰ nȩ qđ carere fide indicit sede negata nã ubicũq firmũ
introduc̃ auguriũ datei firmis simã sedẽ ut ipsa subora uiricȩlo uenere uolantes et uiridi sedere
solo itẽ ante sinistra cauamouis set abilice cornix in hoc autẽ atrio liberatũ ergnũ cecidisse in a¬
quã dicit quã in stabilẽ eẽ manifestũ ẽ : litoreas agittabat aues palustres nãlitus dicit᷑ omnist̃ra
aquis uicina ut uiridiq: in litore conspicitursus: excellentẽ magnũ sicutꝰ exercitũ magnus ẽ tniꝰ
conuertunt clamore fugã redeunt cũ clamore. sicut in exercitu solet : auguriũ salutant uene¬
rantur et propriȩ nã salutari dicimus deos terentius at ego hincdeos salutatũ ꝑgã expediuntq

Expanded text:
TVR INFECTVM rogant, ut pro non facto sit, ne piaculum videantur admittere. ET ALTO DAT SIGNVM CAELO ut religio TVR INFECTVM rogant, ut pro non facto sit, ne piaculum videantur admittere. ET ALTO DAT SIGNVM CAELO ut religio nec inpetrativum, sed inmissum factione Iuturnae, quod carere fide indicat sedes negata: nam ubicumque firmum introducit augurium, dat ei firmissimam sedem, ut «ipsa sub ora viri caelo venere volantes et viridi sedere solo», item «ante sinistra cava monuisset ab ilice cornix». In hoc autem augurio liberatum cycnum cecidisse in aquam dicit, quam instabilem esse manifestum est. LITOREAS AGITABAT AVES palustres: nam litus dicitur omnis terra aquis vicina, ut «viridique in litore conspicitur sus». EXCELLENTEM magnum, sicut in exercitu magnus est Turnus. CONVERTVNT CLAMORE FVGAM redeunt cum clamore, sicut exercitus solet. AVGVRIVM SALVTANT venerantur. Et proprie: nam salutari dicimus deos: Terentius «at ego hinc deos domum salutatum pergam». E
Abbreviated transcription (Latin):
apro auis ingens cuĩ auctoritatẽ cõmendabat et origo maiorũ et pat̾na uirtus et ꝓpria fortitudo
ꝓcunctis talib qualis etiã turnus et adtendit sensũ superiorẽ ubiait turnus oblique et solus ferro
crimen cõmune refellã an uirib equi non sumus bene addidit uirib: nã legimus in sallustio memo¬
rare possũ quib in locis populus .r. ingentes hostiũ copias parua manu fuderit uirgł exigui nume
ianorũ qui fatalit̃ aditaliã uenerant ut sit iteratio etruria autẽ infensa proetruscis. quictiã tur
no inimicis causa metentii: deuouet aris quia ait supra uobis anima et arã supplicit᷑ uenerans ẽ
itẽ si uobis anima hanc soceroq: latino de uouet nã ipsa iterat uerbauiuusq ꝑ ora feret tã quã
deuiuo om̃s loquent᷑ : lentiotiosi ut nos patriã fugimus tuti trrelentus in ũbra: foedusq p̃can¬

Expanded text:
A PROAVIS INGENS cuius auctoritatem commendabat et origo maiorum et paterna virtus et propria fortitudo. A PROAVIS INGENS cuius auctoritatem commendabat et origo maiorum et paterna virtus et propria fortitudo. PRO CVNCTIS TALIBVS qualis etiam Turnus est: et adtendit sensum superiorem, ubi ait Turnus «et solus ferro m" . Ad v. 230 An viribus aequi non sumus bene addidit 'viribus': nam legimus in Sallustio "memorare possum, quibus in locis populus Romanus ingentes hostium copias parva manu fuderit" , Vergilius "exigui numerianorum, qui fataliter ad Italiam venerant, ut sit iteratio. 'Etruria' autem no inimici sunt causa Mezentii. DEVOVET ARIS quia ait supra «et aram suppliciter venerans», item supra «vobis animam hanc soceroque Latino devovi»: nam ipsa iterat verba. VIVVSQVE PER ORA FERETVR tamquam de vivo omnes loquentur. LENTI otiosi, ut «nos patriam fugimus, tu, Tityre, lentus in umbra». FOEDVSQVE PRECAN
Abbreviated transcription (Latin):
pesq raptas et pecus etdomus : matre caret ł terra ut antiquã exquirite matrẽ ł arbore utparua
subingenti matris se subicit umbraaere decore id ẽ oricalco dedit gestare. utdat ferre: talib inter
se firmabant f.d latinus etaeneas turnũ autẽ ñ inducit iurantẽ quia dux ẽ qui p̃sente rege nonha¬
bet potestatẽ etimitatus ẽ homerũ qui postius iurandũ menelai alexandrũ qua si feruidũ et adules¬
centẽ inducit exclusũ et priamũ adhibitũ ad foederis c̃firmationẽ: ritesacratas rite ex puratatas
sollẽnitate quã diximus su pra uideri misceri infinitis ꝓ indicatiuis ꝓprius diligentius ut ꝓpius res
aspice nrãs non uiribi aequis eos congressuros subaudis: incessutacito ipsetacitus y pallage ẽ ciugenꝰ

Expanded text:
rpesque raptas et pecus et domos». MATRE CARET vel terra, ut «antiquam exquirite matrem»: vel arbore, ut «parva rpesque raptas et pecus et domos». MATRE CARET vel terra, ut «antiquam exquirite matrem»: vel arbore, ut «parva sub ingenti matris se subicit umbra». AERE DECORO id est orichalco. DEDIT GESTARE ut «dat ferre». TALIBVS INTER SE FIRMABANT FOEDERA DICTIS Latinus et Aeneas. Turnum autem non inducit iurantem, quia dux est, qui praesente rege non habet potestatem. Et imitatus est Homerum, qui post iusiurandum Menelai Alexandrum quasi fervidum et adulescentem inducit exclusum et Priamum adhibitum ad foederis confirmationem. RITE SACRATAS rite exploratas sollemnitate, quam diximus supra. VIDERI ET MISCERI infiniti sunt pro indicativis. PROPIVS diligentius, ut «et propius res aspice nostras». NON VIRIBVS AEQVIS eos congressuros subaudis. INCESSV TACITO ‘ipse tacitus’: hypallage est. CVI GENVS
Abbreviated transcription (Latin):
consecratũ facere fuso sanguine hostiȩ etdictũ scm̃ quasi sanguine consecratũ sitellurẽ effindat inĩ¬
das ꝓpallage ꝓutundas effundat intras diluuio miscens aquȩ su ꝑ fusione uniuersa ꝑtur bansut scrt¬
adibat᷑ ad foedera bȩeratio ẽ quia maiores sẽꝑ simula crũ iouis adhibebant qđ cũ tediosũ eẽt p̃ci¬
pue quando fiebant foedera longe positis gentibi inuentũ ẽ ut sceptrũ tenentes quasi imaginẽ simu¬
lacriredderent iouis sceptrũ enĩ ipsius est ꝓpriũ unde nunc tenet sceptrũ latinus nonquasirex seci
qua sipat̃ patratus : imodes tirpe: id eo genere masculino usus ẽ quia de arborib loquit᷑ nã dehomini¬
bus genere feminino dicimꝰ ut heu stirpẽ in uisã dix̃ tam̃ sed usurpatiue horatius etiã de arboribiuisto¬

Expanded text:
consecratum, facere fuso sanguine hostiae: et dictum ‘sanctum’, quasi sanguine consecratum. SI TELLVREM EFFVNDAT IN Vconsecratum, facere fuso sanguine hostiae: et dictum ‘sanctum’, quasi sanguine consecratum. SI TELLVREM EFFVNDAT IN VNDAS hypallage pro 'si undas effundat in terras’. DILVVIO MISCENS aquae suadhibeatur ad foedera, haec ratio est, quia maiores semper simulacrum Iovis adhibebant: quod cum taediosum esset, praecipue quando fiebant foedera cum longe positis gentibus, inventum est, ut sceptrum tenentes quasi imaginem simulacri redderent Iovis; sceptrum enim ipsius est proprium. Vnde nunc tenet sceptrum Latinus, non quasi rex, sed quasi pater patratus. IMO DE STIRPE ideo genere masculino usus est, quia de arboribus loquitur: nam de hominibus genere feminino dicimus, ut «heu stirpem invisam»; dixit tamen, sed usurpative, Horatius etiam de arboribus, ut «sti
Abbreviated transcription (Latin):
maresi dera urcornati orȩlocutio etcrebra apud maiores. quã siuelis ꝓddere p̃positionẽ utdicus
quia isunã duo corturis popule aanũ quoq rite inuocat. quia ipsȩ ficiendis foederib p̃est nãq post¬
qui nunnũ eduioconr tatiss in foedera conuener :÷ uno si mulacrũ duplicis frontis effectũ ẽ quasi ad
imagine duerũ populorũ legim̃ tam̃ u nũ etiã quadorifrontẽ fuisse unde martialis ait etdlingua
riũ ꝓ pricr lo cus intẽplo in quo sacra reponunt᷑. si cutdonariũ ẽ ubi ponunt᷑ oblata si cut lectist̃m̃ia
dicunt ubilomines intẽplo sedere c̃sueuer : qui foedera fulmine sancit confirmat scã eẽ facit quia
cu fiunt foederai si corus catio fuerit confirmant᷑ uel certe quia apud muiores arȩ ñ incendebaq̃¬
sedignẽ diunũ facib p̃cibeliciebant quiin cendebat altaria sancire autẽ proprieẽ scm̃ aliquid id ẽ

Expanded text:
MARE SIDERA IVRO ornatior elocutio et crebra apud maiores, quam si velis addere praepositionem, ut dicasMARE SIDERA IVRO ornatior elocutio et crebra apud maiores, quam si velis addere praepositionem, ut dicasquia in unum duo coituri sunt populi. IANVM quoque rite invocat, quia ipse faciendis foederibus praeest: namque postquam Romulus et Titus Tatius in foedera convenerunt, Iano simulacrum duplicis frontis effectum est, quasi ad imaginem duorum populorum. Legimus tamen Ianum etiam quadrifrontem fuisse: unde Martialis ait «et linguarium proprie est locus in templo, in quo sacra reponuntur, sicut donarium est, ubi ponuntur oblata, sicut lectisternia dicuntur, ubi homines in templo sedere consueverunt. QVI FOEDERA FVLMINE SANCIT confirmat, sancta esse facit, quia cum fiunt foedera, si coruscatio fuerit, confirmantur: vel certe, quia apud maiores arae non incendebsed ignem divinum precibus eliciebant, qui incendebat altaria. ‘Sancire’ autem proprie est sanctum aliquid, id est
Abbreviated transcription (Latin):
tũ quanis ꝓpiti torques sustinesq regisq aetheris altirelligio postspecialitatẽ in tulit gene¬
ealicuaẽ ices serit ausonio si forsuit : si forte etbene dubitat dehoc contra cũ adsuũ uenerit᷑ nom̃
descendit ad suã sciteñ maugurus prima posteriorib cedererebelles homo rebellis dicitur resip
ne dubio unacũ rege uincetur : sacradeosq dabo magna enĩ fuit apud maiores sacrorũ cura sicin
diximus suprẽ undenunc aeneasidagit nepereant et reuera constat sacra frigia nunc latinis
drurta coluis seromanos:latinus habeto uut anticus uocatiuus ẽ aut abeto tertia ꝑson& sane sciendũ
quia crebrasocericomemoratione sibi fauont dntuni conciliat itẽ dicendo mihi moenia teucri cons¬
tuuent popularẽ gratiã captat. quia dixerat drances. saxiq subuectare umeris troiane iuuabit t̃rã

Expanded text:
sed Troianis propitia. TORQVES sustines, regis. QVAEQVE AETHERIS ALTI RELIGIO post specialia intulit genesed Troianis propitia. TORQVES sustines, regis. QVAEQVE AETHERIS ALTI RELIGIO post specialia intulit generalitatem. CESSERIT AVSONIO SI FORS VICTORIA TVRNO si forte: et bene dubitat de hoc. Contra cum ad suum venerit nomen, descendit ad suam: scit enim in auguriis prima posterioribus cedere. REBELLES homo ‘rebellis’ dicitur, res ine dubio una cum rege vincetur. SACRA DEOSQVE DABO magna enim fuit apud maiores sacrorum cura, sicut diximus supra: unde nunc Aeneas id agit ne pereant. Et re vera constat, sacra Phrygia, nunc Latinis tradita, coluisse Romanos. LATINVS HABETO aut antiquus vocativus est: aut ‘habeto’ tertia persona sit. Sane sciendum quia crebra soceri commemoratione sibi favorem Latini conciliat; item dicendo ‘mihi moenia Teucri constituent’ popularem gratiam captat, quia supra dixerat Drances «saxaque subvectare umeris Troiana iuvabit». TERRAM
Abbreviated transcription (Latin):
tostẽ dunie eĩ prsiuu inuocat deũ quẽ orientẽ intuens diit nãait illi ad surgentẽ conuersiluruona
sestissto muete i ultiũ luun ter cũ qs sc ꝑ sonã icdẽ sit mibi sol testis quia sequit᷑ ethȩc terra ute locu¬
biorestnom inatiuu factã intellegamus sedhoc ñ ꝓcedit quia sequentia uocatiuũ habent utertu
fatur uaounonte tuq indite mauors unde ꝑuocatiuu eũ omnia dixisse accipiamus in hoc uero
santu a nominatiuu fecisse transitũ. et haec mihi t̃ra p̃cantilicet etiã hicpossit ẽe uocatiuus nam
dic tico s dic tũ bacit raefto mibites ts ac sidiceret oitalica t̾ra testis esto quã propt᷑ habet accen¬
tũ quos ẽ postiposita p̃positioiã melior iã diut p̃cor acsi diceret ñ saturnia qđ iã minime nocei

Expanded text:
TESTIS bene eum primum invocat deum, quem orientem intuens vidit: nam ait «illi ad surgentem conversi lumina TESTIS bene eum primum invocat deum, quem orientem intuens vidit: nam ait «illi ad surgentem conversi lumina solem». ‘Esto’ autem multi volunt tertiam esse personam, id est ‘sit mihi Sol testis’, quia sequitur ‘et haec Terra’, ut elocutionem per nominativum factam intellegamus. Sed hoc non procedit, quia sequentia vocativum habent, ut ‘et tu Saturnia Iuno’ item ‘tuque inclite Mavors’: unde per vocativum eum omnia dixisse accipiamus, in hoc vero tantum ad nominativum fecisse transitum ‘et haec mihi Terra precanti’: licet etiam hic possit esse vocativus; nam δεικτικῶς est dictum ‘haec Terra esto mihi testis’, ac si diceret ‘o Italica terra, testis esto’. QVAM PROPTER ‘ter’ habet accentum, quia est postposita praepositio. IAM MELIOR IAM DIVA PRECOR ac si diceret, non Saturnia, id est iam minime nocens,
Abbreviated transcription (Latin):
altera .r. malequidã magnalegunt puraq in ueste si in polluta et puradic̃ usũ uestis qua festis dieb
uti consuerant sacra celebrãris: sactigeri fetũsus more romano utet cȩsi iungebant foed eraporcã nam
bomonius aliued aenus sabrificumemoriunt sane ñ pretrationẽ ẽ qđ ait fpctũ suis itẽ intensãq biden¬
reue brdue buc nãifebi quas uolebant fimri celerius senilibi eqũ decrescentibi animalibus
seerificabent in reb uero quos qugera etconfirmari uolebant deminorib et adhuc crescentibiim¬
solslamidun fibugeso anibi salsas faret sal quibi reb et cultrias ꝑgebant᷑ etuictimȩ erant autẽ
pbationes ut rũ aptut es set aninal sacrificis obliquũ etiã cultrũ a fronte usq ad cuudã ante imimoli¬
plone desere consueutea nt nabocẽ qđ dicit iettepora ferro sũma notant pecudũ zestonune sol

Expanded text:
ALTERA ROMAE male quidam ALTERA ROMAE male quidam uti consueHomerus aliud genus sacrificii memoravit. Non praeter rationem est quod ait ‘fetum suis’, item ‘intonsarevem adhuc: nam in rebus, quas volebant finiri celerius, senilibus et iam decrescentibus animalibus sacrificabant, in rebus vero, quas augeri et confirmari volebant, de minoribus et adhuc crescentibus inmolabant. DANT FRVGES MANIBVS SALSAS far et sal: quibus rebus et cultri aspergebantur et victimae. Erant autem probationes, utrum aptum esset animal sacrificio. Obliquum etiam cultrum a fronte usque ad caudam ante inmolationem ducere consueverant: nam hoc est quod dicit ‘et tempora ferro summa notant pecudum’. ESTO NVNC SOL
Abbreviated transcription (Latin):
descendit ut hoc loco : cũ autẽ uenit ab eo qđ ẽ augeo. et auctor et auctrix facit. ut sidicas auctordiuitiarũ
le pompa ambitu nã modo hoc significat solis auis pecimen: utetiã in septimo diximus latinus secundũ
esiodũ in aspido pra.ulixis et circȩ filius fuit. quã multi etiã maricãdicunt secundũ quẽ nunc dic̃ solis aui
specimen nã circe solis ẽ filia sane sciendũ uirgiliũ inuarietate historiȩ suȩ etiã dicta uariare sed de
ulixe utetiã supradiximꝰ tẽporũ nos ratio credere ñ sinit bigi sit turnus quotiens utim᷑ nominib tan¬
tũ pluralis numeri etunũ uolumꝰ significare itadicimꝰ. unas bigas. unas quadrigas. unasscalas sallustius
hic postquã in una moenia c̃uenere romanȩ strrpisorigo hoc ad laudẽ augusti respicit: magnȩ spes

Expanded text:
descendit, ut hoc loco: cum autem venit ab eo quod est 'augeo', et 'auctor' et 'auctrix' facit, ut si dicas 'auctor divitiarum' descendit, ut hoc loco: cum autem venit ab eo quod est 'augeo', et 'auctor' et 'auctrix' facit, ut si dicas 'auctor divitiarum' le pompa, ambitu: nam modo hoc signiHesiodum in ἀσπιδοποιίᾳ Vlixis et Circae filius fuit, quam multi etiam Maricam dicunt: secundum quem nunc dicit ‘Solis avi specimen’, nam Circe Solis est filia. Sane sciendum Vergilium in varietate historiae suae etiam dicta variare. Sed de Vlixe, ut etiam supra diximus, temporum nos ratio credere non sinit. BIGIS IT TVRNVS quotiens utimur nominibus tantum pluralis numeri et unum volumus significare, ita dicimus ‘unas bigas, unas quadrigas, unas scalas’: Sallustius «hi postquam in una moenia convenere». ROMANAE STIRPIS ORIGO hoc ad laudem Augusti respicit. MAGNAE SPES
Abbreviated transcription (Latin):
tius efficacius. uehem̃tius nãdecet germanã inlicita etiã profratris salute tẽptare forsanmi
seros m.s ne forte possit fatorũ ordo mutari t̃q quat̃q mpph quia solã doloris audie¬
rat causam nihil quẽ ad modũ fratri posset medere nã pciulo post audiet auttu bellacie concep
tũ q. ex. f i non lacrimis hoc tempus ait non flendi sed sub ueniendi tempus ẽ statius in matrum
consolatione accenso flebitis igne : conceptumq excute foedus placitũ animo. p̃destinatũ ut fiat
auctor ego audendi: nomina intor exeuntia feminina ex se faciunt quȩ trix terminant᷑ sitam̃ auer¬
cõmunias nã similit̃ masculina et feminina intor exeunt ut hic et hȩc senator. hic ethȩc balneator
licet petronius usur pauerit balneatricẽ dicens talẽ ẽ et hic ethȩc auctor sed tuno cũ ab auctoritate

Expanded text:
TIVS efficacius, vehementius: nam decet germanam inlicita etiam pro fratris salute temptare. FORSAN MITIVS efficacius, vehementius: nam decet germanam inlicita etiam pro fratris salute temptare. FORSAN MISEROS MELIORA SEQVENTVR ne forte possit fatorum ordo mutari. TERQVE QVATERQVE M. P. P. H. quia solam doloris audiverat causam, nihil, quemadmodum fratri posset mederi: nam paulo post audiet ‘aut tu bella cie conceptumque excute foedus’. NON LACRIMIS HOC TEMPVS AIT non flendi, sed subveniendi tempus est: Statius in matrum consolatione «accenso flebitis igne». CONCEPTVMQVE EXCVTE FOEDVS placitum, animo praedestinatum, ut fiat. Auctor ego avdendi nomina in 'tor' exeuntia feminina ex se faciunt, quae 'trix' terminantur, si tamen a vercommunia sunt: nam similiter et masculina et feminina in 'tor' exeunt, ut 'hic' et 'haec senator', 'hic' et 'haec balneator': licet Petronius usurpaverit "balneatricem" dicens. tale est et 'hic' et 'haec auctor', sed tunc cum ab auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ partisuae indulsisse iunonẽ : in gratũ cubile qđ gratiã castȩ ñ rep̃sentat uxors iuppit̃ multas¬
uitiasse narrat᷑ cũ nihil unquã tale de iunone legerimus animad uertendũ autẽ uersum hunc
sine cesura eẽ namẽ eptimimeris epimereres quã habere credit᷑ in santiliphã cadit ut magnanimi
iouis ingratũ ascenterentianus de hocrarũ concedã fierim̃ posse negabo cacliinparte in par¬
te diuinitatis nã locũ numinũ prohonore posuit : quauisa ẽ fortuna patiquatenus inquarꝰ ã¬
rere ꝓconcursũ eẽ licet quasidea bene p̃senti usa sit tẽpore quaeetiã futura cernebat m̃pug¬
nã aspicere hanc oculis quoniã numini quotiens morituros uiderint eos quib fauent ab his
secedunt sic statũs appollinẽ inducit amfiaraũ deserentẽ ubi eũ uicinũ morti eẽ cognouit: p̃sen¬

Expanded text:
phae, id est parti suae, indulsisse Iunonem. INGRATVM CVBILE quod gratiam eam castae non repraesentat uxori Iuppiter. Aphae, id est parti suae, indulsisse Iunonem. INGRATVM CVBILE quod gratiam eam castae non repraesentat uxori Iuppiter. Avitiasse narratur, cum nihil umquam tale de Iunone legerimus. animadvertendum autem versum hunc sine caesura esse: nam hephthemimeres quam habere creditur, in synalipham cadit, ut 'magnanimi Iovis ingratum ascendere cubile'. Terentianus "de hoc rarum concedam, fieri non posse negabo" . Ad v. 145 Caeli in parte in parte divinitatis: nam locum numinum pro honore posuit. Ad v. 147 Qua visa est fortuna pati quatenus, in quantRERE pro ‘concursurum esse’: licet, quasi dea, bene praesenti usa sit tempore, quae etiam futura cernebat. NON PVGNAM ASPICERE HANC OCVLIS quoniam numina, quotiens morituros viderint eos quibus favent, ab his secedunt: sic Statius Apollinem inducit Amphiaraum deserentem, ubi eum vicinum morti esse cognovit. PRAESEN
Abbreviated transcription (Latin):
ben eliait deunone diuã respiciens ed umologiã namoratio legimus sibdiuo moreris uucarani
beł oniserancis oetuiden subaserie quẽ constat ee iunoñẽ deus autẽ ł dea generale ẽ omnibꝰ nã qđ grece
acds÷ satinetimor docatur indedeus dictusẽ. qđ omnis religio sit timori:stagnisq fluminibi ꝗsp
iali onmis a qui noti asit ertraneorũ corporib hicomnib salaberrimus fens e debocautẽ fode
romam ad omnia sacrificia aqua afferri consueuerat : nrm fadecus fluuiorũ sic supra nrinfȩ genus
omnib: unde ẽ animogratissima nr̃o homerus eaiuibex apic aiene qͥraicocunctis p̃tulert̃ litotes
figura ꝑ contrariũ plusenĩ dicit et minus significatꝰ nãq alias om̃s ẽ ꝑsecuta huic uero libent̃ indul¬
sit etdicit seb anc omnib: p̃tulisse quasi etiã alias in honore habuerit tale ẽ et illud sallustianum
mare ponti cũ dulcius quã cetera cũ nullũ dulcesit sanesciendũ ñ in merito finxisse uirgł nrm fac

Expanded text:
s «sub divo moreris victima nil miserantis Orci», id est sub aere, quem constat esse Iunonem. Deus autem vel dea generale est omnibus: nam quod graece δέος, latine timor vocatur, inde deus dictus est, quod omnis religio sit timoris. STAGNIS QVAE FLVMINIBVraliter omnis aqua noxia sit extraneorum corporibus, hic omnibus saluberrimus fons est. De hoc autem fonte Romam ad omnia sacrificia aqua adferri consueverat. NYMPHA DECVS FLVVIORVM sic supra «nymphae, genus amnibus unde est». ANIMO GRATISSIMA NOSTRO Homerus ἐμῷ κεχαρισμένε θυμῷ. CVNCTIS PRAETVLERIM litotes figura per contrarium; plus enim dicit et minus significat. Namque alias omnes est persecuta, huic vero libenter indulsit: et dicit se hanc omnibus praetulisse, quasi etiam alias in honore habuerit. Tale est et illud Sallustianum «mare Ponticum dulcius quam cetera», cum nullum dulce sit. Sane sciendum non inmerito finxisse Vergilium, nym
Abbreviated transcription (Latin):
post eius orationẽ tolũnius tela contorsit : nã quid ago argumentũ a neces sarioqne uoce uocantẽ:
atqui hoc nusquã legimus sed aut catatosio pumeñ idẽ secundũ tacitũ intellegimus aut mortis ̃
omenaudire qđ ñ dicit᷑ uidere qđ minime occurrit sic inquarto hinc exaudirigemitus et uerba
tas se uiueret. nisi ideo uoluis set occumbere nenos uictos uideret teucri potiunt᷑ corpore eta idest
etiã sepultura caret nã ut in homero legimus deuirorũ fortiũ cada ueribi erat inter hostes grande
certamen: dextra nec drancis. dr id ẽ uirtute nã preiofficio ipsã remposuit dexterã ꝓuirtute
donee uiu smus cure sumusdus superis postmortẽ adinferos ꝑtinenius quibis emmodo cd̃emenditsuo¬

Expanded text:
post eius orationem Tolumnius tela contorsit. NAM QVID AGO argumentum a necessario. ME VOCE VOCANTEM post eius orationem Tolumnius tela contorsit. NAM QVID AGO argumentum a necessario. ME VOCE VOCANTEM atqui hoc nusquam legimus; sed aut κατὰ τὸ σιωπώμενον intellegimus, aut mortis est omen audire quod non dicitur, videre quod minime occurrit: sic in quarto «hinc exaudiri gemitus et verba tasse viveret, nisi ideo voluisset occumbere, ne nos victos videret. TEVCRI POTIVNTVR CORPORE ET ARMIS id est etiam sepultura caret: nam ut in Homero legimus, de virorum fortium cadaveribus erat inter hostes grande certamen. donec vivimus, curae sumus dis superis, post mortem ad inferos pertinemus, quibus se modo commendat
Abbreviated transcription (Latin):
inmundo puluere bene in mundo ad didit sic in georgicis monitionibi etcinerẽ in mundũ uacta
re ꝑagros quia etiã puluis ille quo utunt᷑ puellȩ cinis uocat᷑ unde etiã ciniflones dictis horatu
custodes lectica cini flones parasitȩ . bellator epitheton ꝑ acti tẽporis : minus successu loetus
equorũ in firmitas animi exequorũ etiã tarditate ueniebat: attulit hict aura naturaleẽ enĩ
te reginȩ: arrectas aures ad audiendũ sollicitas terentius arrigẽ aures panfilez amens consilio
egens nescius reigerendȩ :occurrit dictis orationieiꝰ uerbis obuiã uenit : prima uictoria idẽ prim
nec numero inferior pn. h .r. nec pauciores interimes nec minorte quq̃ eneã comitabit gloriu
nã occisorũ multitudo compensat hoc qđ tufugientes interimis sane sciendũ in hac omnioratione

Expanded text:
INMVNDO PVLVERE bene ‘inmundo’ addidit: sic in georgicis monitionibus «et cinerem inmundum iactare INMVNDO PVLVERE bene ‘inmundo’ addidit: sic in georgicis monitionibus «et cinerem inmundum iactare per agros», quia etiam pulvis ille quo utuntur puellae, cinis vocatur, unde etiam ciniflones dicti sunt: Horatius «custodes, lectica, ciniflones, parasitae». BELLATOR epitheton peracti temporis. MINVS SVCCESSV LAETVS EQVORVM infirmitas animi ex equorum etiam tarditate veniebat. ATTVLIT HVNC ILLI CAECIS TERRORIBVrte reginae. ARRECTAS AVRES ad audiendum sollicitas: Terentius «arrige aures Pamphile». AMENS consilii egens, nescius rei gerendae. OCCVRRIT DICTIS orationi eius verbis obviam venit. PRIMA VICTORIA id est primum. NEC NVMERO INFERIOR PVGNAE NEC HONORE R. nec pauciores interimis, nec minor te, quam Aenean, comitabitur gloria: nam occisorum multitudo conpensat hoc, quod tu fugientes interimis. Sane sciendum, in hac omni oratione
Abbreviated transcription (Latin):
lupateodor nouenã inodore quis color ẽ sed hoc dicit oderagerei fumus : scilicet ater odorud¬
tẽ turbatã ut oeulos suffusahet nodũ informis loeti aludicunt quodin edia scint emeriusanon
sciendũ quia cautũ fuerat in pontificalib libris ut qui laqueo uitã finisset ansepultus abiscene¬
ł unde beneait in formis laetiquasi mortis in famissimȩ : flauos lauinia crinesantiqullectio
flores babuit idẽ florulentos pulchros et ẽ sermoennianus: et roseas moris fuitap ue tertio
ut anterogos humanus sanguis effunderet᷑ uel captiuorũ uelgladia torũ quorũ siforte copian
tũ lege xii. tabularũ nemulieres carperent faciem in his uerbis mulier faciem necarpito hne
totã dedomo regiu in felix fama rerũ in feliciũ nuntia : dem̃ittunt mentes desperati sicut ecc̃tra
sperantes aliquid erigunt mentes: coniugis at tonitus fatis .u.q.r. et priuatis et pablicis luctib

Expanded text:
lii. ATER ODOR nove: nam in odore quis color eslii. ATER ODOR nove: nam in odore quis color esMENTEM TVRBATA ut «oculos suffusa». ET NODVM INFORMIS LETI alii dicunt, quod inedia se interemerit. Sane sciendum quia cautum fuerat in pontificalibus libris, ut, qui laqueo vitam finisset, insepultus abiceretur: unde bene ait ‘informis leti’, quasi mortis infamissimae. FLAVOS LAVINIA CRINES antiqua lectio ‘floros’ habuit, id est florulentos, pulchros: et est sermo Ennianus. ET ROSEut ante rogos regum humanus sanguis effunderetur, vel captivorum vel gladiatorum: quorum si forte copia tum lege duodecim tabularum, ne mulieres carperent faciem, his verbis «mulier faciem ne carpito». HINC TOTAM de domo regia. INFELIX FAMA rerum infelicium nuntia. DEMITTVNT MENTES desperant, sicut e contra sperantes aliquid ‘erigunt mentes’. CONIVGIS ATTONITVS FATIS VRBISQVE RVINA et privatis et publicis luctibus.
Abbreviated transcription (Latin):
dis on prouiso et hate simuł ꝓnuntiandas : ut simulfacta uideant᷑ quo uebem̃t̃ uis inbellica
pis sitragnosci ant̃ primos int̃duces. int̃ principes: haec altera foedera rũ pibisrũpi foedera
bishosts hutalos fieribisse inp̃lia seua conpellie nã uarie eandem remiterat bisautẽ foede
ut ferentius. iubeo cremetẽ : trabunt ad moenia regẽ trahere uolunt nã motus animiẽ ñ fac¬
nt tra huuis uiti salicet ut possit inm̃inens uider i discrim̃ donatus dicit traliut̃ in moerua
prodilacerant inmoenib rumorib suisanlusas ut cũ litebroso in pumicȩ pastor paencomnia conpa¬
rationis istius uerba ad supradictũ ꝑtinent bellũ namita apes incluses ut homines qui obsident intra¬
ciuititẽ tipientũ latebras dicimus si cut apũ s̃ alueari& itẽ pastorẽ et reugra pastor et dactore exercit

Expanded text:
dis ‘inproviso’: et haec simul pronuntianda sunt, ut simul facta videantur, quo vehemens vis bellica dis ‘inproviso’: et haec simul pronuntianda sunt, ut simul facta videantur, quo vehemens vis bellica possit agnosci. INTER PRIMOS inter duces, inter principes. HAEC ALTERA FOEDERA RVMPI bis rumpi foedera, bis hostes Italos fieri, bis se in proelia saeva conpelli: nam varie eandem rem iterat. Bis autem foedst volunt, ut «iubeo Chremetem». TRAHVNT MOENIA REGEM trahere volunt: nam motus animi est, non factum. ‘Trahunt’ autem scilicet ut possit inminens videre discrimen. Donatus dicit ‘trahunt in moenia’ pro ‘dilacerant in moenibus rumoribus suis’. INCLVSAS VT CVM LATEBROSO IN PVMICE PASTOR paene omnia comparationis istius verba ad supra dictum pertinent bellucivitatem timentium latebras dicimus, sicut apum sunt alvearia: item pastor est et re vera pastor et ductor exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
et bonaoccasione in munẽ tantibelle sine officio dimicandi nã inmunis ei quahiha lrae sitabu
quosi siremaniis :impune quietã qua e specialit̃ debuit penas luere propt foedus abruptũpuz
qualesci ruculi ruptis foederib nouimus autẽ in t̃fuisse federi et deo salios etiouis i maginẽ
sbellu uont quasires fuerit ante dis posita nã hocdicit repentinũ imperiũ nullũ uobis affe¬
ro morã unde ẽ paulo post caelo in prouiso subitusq apparuit ignis seuusã belli quia il lio surat
lauinia hoccaput ociues ut olatio caput horũ et e malorũ idẽ principiũ foedusq reposerto
lams goccte serinonũ declamatiomi pondus in posuit nãhocdicit flamas foederis urbis
innouenius incendio nãreposcite õ reuocate in nouate : discurrunt alu ad portas piti subau¬

Expanded text:
Et bona occasione. INMVNEM TANTI BELLI sine officio dimicandi. Nam inmunis est qui nihil praestat, Et bona occasione. INMVNEM TANTI BELLI sine officio dimicandi. Nam inmunis est qui nihil praestat, quasi sine muniis. INPVNE QVIETAM quae specialiter debuit poenas luere propter foedus abruptum. PVligio est, quam laeserunt Rutuli ruptis foederibus. Novimus autem interfuisse foederi et deos alios, et Iovis imaginem in bellum eant, quasi res fuerit ante disposita. Nam hoc dicit: repentinum imperium nullam vobis adferat moram: unde est paulo post «scalae inproviso subitusque apparuit ignis». CAVSAM BELLI quia illic erat Lavinia. HOC CAPVT O CIVES ut «o Latio caput horum et causa malorum», id est principium. FOEDVSQVE REPOSCITE FLAMMIS gravitate sermonum declamationi pondus inposuit. Nam hoc dicit: flammas foederis urbis innovemus incendio: nam ‘reposcite’ est revocate, innovate. DISCVRRVNT ALII AD PORTAS PRI
Abbreviated transcription (Latin):
necuiars a famomipuit tur nol ⁊ cu pencũita a enea ceparat turno uteõ superiorẽ cesig¬
nificat raq turnus intimit quẽ fortitudo sualiberare ñ potuit ciuero quẽ oceidit aeneas nec su¬
ia unsterneraliudex alio ostendit᷑ nã ꝑhoc corporis ex primit᷑ magnitudo ut staban ⁊ t̃cen¬
tũ uonsdi inp̃sepibi altis : cuersor achillis separat achille agrecis. utrelliqus idmaũ atro
inmitis i chislapor asimetat idẽ mors que metiẽ etfinis nã metiẽ efinisuitas dicirus ẽ mar¬
si incme fins etione sidomius alta lrrnesos ciuitas c̃ frigue undefuit breseus etꝑtr ansitũ
mima ꝑpetuũ e ip̃ithe ton nec ad negotiũ ꝑtinens sane bona usus ẽ oexo nomina uitdicerat ins¬
unctu numinis profectũce aeneã ad ciuitatis exeidiũ nã in congruũ fuerat occupatũ bello ꝑ
sencui popisse consiliũ urbiq ad uerteret agñ contra urbẽ acies circã tulit oculorũ scilic̃et

Expanded text:
nec di texere cupencum ita Aenean comparat Turno, ut eum superiorem esse significet: nam quem Turnus interimit, fortitudo sua liberare non potuit; ei vero quem occidit Aeneas, ne suAM CONSTERNERE aliud ex alio ostenditur: nam per hoc corporis exprimitur magnitudo, ut «stabant tercentum nitidi in praesepibus altis». EVERSOR ACHILLES separat Achillem a Graecis, ut «reliquias Danaum atque inmitis Achilli». MORTIS METAE id est mors, quae meta est et finis: nam metam et fines vitae dicimus, non morsa morte finis est. LYRNESI DOMVS ALTARIMA perpetuum est epitheton, nec ad negotium pertinens. Sane bona usus est oeconomia, ut diceret instinctu numinis profectum esse Aenean ad civitatis excidium: nam incongruum fuerat, occupatum bello per se tale cepisse consilium. VRBIQVE ADVERTERET AGMEN contra urbem. ACIES CIRCVMTVLIT oculorum scilicet.
Abbreviated transcription (Latin):
donsent uscuntiti dimicent sulicet in cuncorũ modo cõpositi tollit᷑ incelũ lamoroet soer q̃qu
na lencat osten dit pictas quinec uulneratus irascit᷑ utuelit contra lege foederos in bellũ on ous
Eiuiraro ur godicit mulier quȩ uirile implet officiũ ꝑuolat ꝑ magnas aede suol st ucuis nec
suo uerbodedit detracta nomini p̃positionẽ uacuis magnis utua cuaaties lusenea scoctosordu
qo uer ooonũ tu demnes nã alios ꝑ se quit auis abea scilicet parte quaue mebat aeneas mine suslr
obliquas et n pliertasuuas eftigatqͥ uirũ in quirit translatio a canibidisreene eduerbiã defipo¬
cohert iunde quia hieubẽ etatrat etsimilia uerbo coberere ppos sunbise parat i srdo aliodurr¬
cẽ orrtioniso scalucet interieetionẽ quã sola latinitas possidet :hurcpro uane ste uoraloehuieune
dis qđ eosngiebut turuus at pse appe tebit insidus nontim̃ ante ꝓrũ pit in ballũ quĩ isouisi tid÷ ealci¬

Expanded text:
densentur, ut cuneatim dimicent, scilicet in cuneorum modum compositi. TOLLITVR IN CAELVM CLAMOR occiso eo, qui na Aeneae ostenditur pietas, qui nec vulneratus irascitur, ut velit contra legem foederis in bellum moveri. VIRAGO virago dicitur mulier, quae virile implet officium. PERVOLAT per magnas aedes volat: nam more suo verbo dedit detractam nomini praepositionem. VACVIS magnis, ut «vacua atria lustrat saucius». NEC CONFERRE MANVM cum Aenea: nam alios persequitur. AVIA ab ea scilicet parte, qua veniebat Aeneas. TORTOS ORBES obliquas et inplicitas vias. VESTIGATQVE VIRVM inquirit: translatio a canibus. DISIECTA PER AGMIheu et ‘attat’ et similia, quia verbo cohaerere non possunt, separata fecerunt aliam partem orationis, scilicet interiectionem, quam sola Latinitas possidet. HVIC pro ‘in hunc’. Et est ordo diae, quod et fugiebat Turnus, et ipse adpetebatur insidiis, non tamen ante prorupit in b
Abbreviated transcription (Latin):
nos inferimus et dubie ẽ locutus : longe illi dea mater erit contra illud sed matris auxilio utit᷑: noua
sorte id est magnã nã nouũ non ẽ qđ fuerat ante ꝓmissũ magnã autẽ sortẽ uocauit singulare cer¬
tamen : persiquis a matȩ tangit honos animũ siqui ate regina rogatituã cõmouet mentẽ sic in .uIIi siqi
pusanimis manet infelicis amatȩ gratia : inte omnis domus iritotũ digessit ante ꝑspecies et sic
se contulit ad generalitatẽ et ẽ aruina trans latio manũ cõmittere teueris ab omni eũ bello non¬
tintum a singulari cortamine de hortatur: et metur ne manent merae itur a uut quuip tu rcu for¬
tõ sunosine ficile possa contem pnereidetret cũ dicens sesimul cẽ morutura ut qui perieulãs

Expanded text:
nos inferimus: et dubie est locutus. LONGE ILLI DEA MATER ERIT contra illud ‘sed matris auxilio utitur’. NOVA nos inferimus: et dubie est locutus. LONGE ILLI DEA MATER ERIT contra illud ‘sed matris auxilio utitur’. NOVA SORTE id est magna: nam novum non est quod fuerat ante promissum. Magnam autem sortem vocavit singulare certamen. PER SI QVIS AMATAE TANGIT HONOS ANIMVM si, quia te regina rogat, tuam commovet mentem: sic in septimo «siqua piis animis manet infelicis Amatae gratia». IN TE OMNIS DOMVS INCLINATA RECVMBIT totum digessit ante per species, et sic se contulit ad generalitatem. Et est a ruina translatio. MANVM COMMITTERE TEVCRIS ab omni eum bello, ntantum a singulari certamine dehortatur. ET ME TVRNE MANENT mire agit: nam quia scit virum fortem suam mortem facile posse contemnere, deterret eum, dicens se simul
Abbreviated transcription (Latin):
teriit camilla calbent usurpauit uerbũ albeo albes: insania mutat᷑ꝰ insania enĩ ẽ illucreuerti unde
uix euaseris : tollo finio remoueo ut tollite cuncta in quid forsdicta refutet parenthesis. quasi dissimu¬
quituã ad finitatẽ exoptetyrespiceres bello uarias neeũ ignauia uideat᷑ arguere ad monet casuum ut
medendo indemagis eius egritudo crescebat unde ei sclatinus remediũ sperabat afferre medendo
etiracundia ei int̃ẽluserant uocẽ sic de euandro. etuia uix tandẽ laxata dolori est̃quã ꝓme curam ge¬
ris hanc p̃cor optime ꝓme deponas bis quidẽ ait ꝓme sed diuersa affectione nãq hocdic̃quã ꝓsalu¬
te mea sollicitudinẽ geris hanc ꝓmea fama et gloria quesoderelinquas uir fortis enĩ gloriosam mor¬
tẽ p̃ponit saluti debile ferrũ sic in secundo telumq inbelle si ne iectu coniecit: nr̃o deuulnere quod¬

Expanded text:
teriit Camilla. ALBENT usurpavit verbum ‘albeo albes’. INSANIA MVTAT insania enim est illuc reverti, unde teriit Camilla. ALBENT usurpavit verbum ‘albeo albes’. INSANIA MVTAT insania enim est illuc reverti, unde vix evaseris. TOLLO finio, remoqui tuam adfinitatem exoptat. Ad v. 43 Respice res bello varias ne eum ignaviae videatur arguere, admonet eum casuum, ut medendo inde magis eius aegritudo crescebat, unde se ei Latinus remedium sperabat adferre. 'medendo' et iracundia ei intercluserant vocem: sic de Euandro "et via vix tandem laxata dolori est" . Ad v. 48 Quam pro me curam geris hanc precor optime pro me deponas bis quidem ait 'pro me', sed diversa adfectione: namque hoc dicit: quam pro salute mea sollicitudinem geris, hanc pro mea fama et gloria quaeso derelinquas; vir fortis enim gloriosam mortem praeponit saluti. Ad v. 50 Debile ferrum sic in secundo "telumq
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplatione prestamus ut tua causa hominẽtuũ defendi cognato sanguine quia uenilia mat̃ turni
soror ẽ amate auncla omnia rupi etreligionis et foederis : pmissã eripui genero uerũ est na aeneȩ
plegatos ꝓmiserat filiã cui post ea intulit bellũ. licet multidicant ñ eamante fuisse ꝓmis sã qđ falsũ
ẽ nã latinus nonnumquã eã est turnopollicitus nã nec faunũ consuleret si eã turno ante ꝓmisisset
sed tantũ generũ amata cupiebat qđ etiã legimꝰ quẽ regia coniux ad iungi generũ miro ꝓperabat
amore qui me casus excusatturnũ ut non ipsius eẽ uideat᷑ qđ uictus ẽ sed suũ qui ausus ẽ contragene¬
rũ bella suscipere : primus p̃cipuus :bis magna uicti psemel cũ ẽ occisus merentius. iterũ cum in¬

Expanded text:
templatione praestamus, ut ‘tua causa hominem tuum defendi’. COGNATO SANGVINE quia Venilia, mater Turni, templatione praestamus, ut ‘tua causa hominem tuum defendi’. COGNATO SANGVINE quia Venilia, mater Turni, soror est Amatae. VINCLA OMNIA RVPI et religionis et foederis. PROMISSAM ERIPVI GENERO verum est: nam Aeneae per legatos promiserat filiam, cui postea intulit bellum. Licet multi dicant, ante eam Turno fuisse promissam, quod falsum est. Nam Latinus numquam eam est Turno pollicitus: nam nec Faunum consuleret, si eam Turno ante promisisset: sed tantum eum esse generum Amata cupiebat, quod etiam legimus «quem regia coniunx adiungi generum miro properabat amore». QVI ME CASVS excusat Turnum, ut non ipsius esse videatur quod victus est, sed suum, qui ausus fuerat contra generum bella suscipere. PRIMVS praecipuus. BIS MAGNA VICTI PVGNA semel, cum est occisus Mezentius; iterum, cum in