comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miliariter apud amicos no non nũqͣ in dialogis tamen persona Ueꝵ
de eloquentia sua dieit. Et aperre tamen gloriari nescio ansit ma¬
gis ronerabile uel ipsa uiuihuius simplicirare q̃ uia iactanione per¬
uersa si abundans opibus pauperem se neg& nolnlis. obscurum
er poiens infirmum et disertus imperitũ plane et infantem uocer
Ambitiosissimum gloriandigenus estetiam deridere ab aliis ergo
laudemur. nam ip̃sos ut demosthenes ure ait crubescere ctiam
cum ab aliis laudamur ergis laudemur dec& Neq hex dico non a¬
liquando de rebus: a sẽ gestis oratori esse dicendum sicut eidem demos
fatiendi oitenderet. iuidiamq omnem in eum reger& qui hacc se
coegiss& Et a. iullius sape dieit de oppressa coniuratione Catilin&
enim intuenda cum obicerentur In carminibus utinam peperciss&
qua non desierunt carpere maligna Cacdant arma togx concedat

Expanded text:
miliariter apud amicos, nonnunquam in dialogis aliena tamen persona verum miliariter apud amicos, nonnunquam in dialogis aliena tamen persona verum de eloquentia sua dicit. et aperte tamen gloriari nescio an sit magis tolerabile vel ipsa vitii huius simplicitate, quam illa iactatio perversa, si abundans opibus pauperem se neget, nobilis obscurum et potens infirmum et disertus imperitum plane et infantem vocet. ambitiosissimum gloriandi genus est etiam deridere. ab aliis ergo laudemur; nam ipsos, ut Demosthenes ait, erubescere, etiam cum ab alis laudabimur, decet. neque hoc dico, non aliquando de rebus a se gestis oratori esse dicendum, sicut eidem Demostfaciendi ostenderet invidiamque omnem in eum regereret, qui hoc se coegisset. et M. Tullius saepe dicit de oppressa coniuratione Catilinae; enim illa tuenda, cum obiicerentur. in carminibus utinam pepercisset, quae non desierunt carpere maligni: cedant arma togae, concedat
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua ratione fecit. aut enim tuebatur eos quibus erat ad iutoribus
usus in opprimenda coniuratione aut rñdebat inuidiȩ cui tamen
non fuit par seruate patrie pena passus exiliumsaut rñdehar inui¬
die ut illorum quae egerat. consul frequens commemoratio possit
uideri non glori& magis ꝗͣ defensioni data. eloquentiam quidem
cum plenissimam diuerse partis aduoatis conceder& sibi nũqͣ in a¬
gendo ĩmodice arrogatur Illius sunt enim si udices ingenii mei qd̾
sentio qͣ sit exiguumꝰ et ꝙ ingenio minus possum subsidim mihi
diligentia comparaui Quia etiam contra . Cęcilium de accusarore
inIUerrem constituendo quis multum eis & inhoc quoq momenti
uter ad agendum magis idoneum uenir& dicendi tamen faculta¬
tem magis illi detraxit. qͣ arrogauir sibi seq non cim secutum sed
omina fecuse ut poss& etiam consequi dixit in epistolis aliqñ sa¬

Expanded text:
aliqua ratione fecit. aut enim tuebatur eos, quibus erat adiutoribus aliqua ratione fecit. aut enim tuebatur eos, quibus erat adiutoribus usus in opprimenda coniuratione, aut respondebat invidiae cui tamen non fuit par, servatae patriae poenam passus exilium, ut illorum, quae egerat in consulatu, frequens commemoratio possit videri non gloriae magis quam defensioni data. eloquentiam quidem, cum plenissimam diversae partis advocatis concederet, sibi nunquam in agendo immodice adrogauit. illius sunt enim: si quid est ingenii in me, quod sentio quam sit exiguum, et, quo ingenio minus possum, subsidium mihi diligentia comparavi . quin etiam contra Q. Caecilium de accusatore in Verrem constituendo, quamvis multum esset in hoc quoque momenti, uter ad agendum magis idoneus veniret, dicendi tamen facultatem magis illi detraxit quam adrogauit sibi, seque non consecutum, sed omnia fecisse, ut posset eam consequi, dixit. in epistolis aliquando fa
Abbreviated transcription (Latin):
igitur omnis sua uitiosa iactatione &loquentia tamen in oratore p̃¬
cipue. affertq audientibus non fastigium modo sed plerumq eriã
odium. Hab& enim mens nostra natura sublime quonidam Qerectũ
et impatiens superioris. idecq abicctos aut sũmutentes se libenter
alleuamus. quia hoc fac̾ẽ tanꝗͣ maiores uidemur er quotiens disces¬
sit amulatio succedit humanitas. At qui se supra modum extollit pre¬
mere ac despicere creditur nec tam se maiorem. ꝗͣ minores cateros
facere. inde inuident humiliores. hoc uitium esteorum qui nec cedẽ
uolunt nec possunt contendere: uident superiores. improbant. bonis.
plerumq uero deprehendas arrogantium fallacem opinionem sed in
ueris quoq sufficit conscientia reprehensus est in hac parte non medio¬
criter Cicero qmꝗͣ is quidem rerum ase gestarum maior qͣ elequen¬
tie sint in orationibus utiq iactator ac plerumq illud quoq non sinc

Expanded text:
igitur omnis vitiosa iactatio est, eloquentiae tamen in oratore prigitur omnis vitiosa iactatio est, eloquentiae tamen in oratore praecipue, adfertque audientibus non fastidium modo, sed plerumque etiam odium. habet enim mens nostra sublime quiddam et erectum et impatiens superioris; ideoque abiectos aut summittentes se libenter allevamus, quia hoc facere tanquam maiores videmur; et quotiens discessit aemulatio, succedit humanitas. at qui se supra modum extollit, premere ac despicere creditur, nec tam se maiorem quam minores ceteros facere. inde invident humiliores, hoc vitium est eorum, qui nec cedere volunt nec possunt contendere rident superiores, improbant boni. plerumque vere deprehendas arrogantium falsum de se opinionem; sed in veris quoque sufficit conscientia. reprehensus est in hac parte non mediocriter Cicero, quanquam is quidem rerum a se gestarum maior quam eloquentiae fuit in orationibus utique iactator. et plerumque illud quoque non sine
Abbreviated transcription (Latin):
contendere innocentias ue maluit inutiliter sibi uidetur consuluisse
Aut p Rutilius uel cum uo pene socratieo genẽ defensiomis estusus uł
cum rencrante eo p. s yula manere in exilio maluit quod sibn maxie
conduceres nesciehat. hii uero parua illa qua abicctissimus quisq
animis utilia eredit. sicum uirtute conferantur despitienda uidica¬
uerunt Ideoq ppetua secculorum admiratione edebrantur. Neq¬
enim sumus tam humiles ur qux laudamus inutilia eredamus Sed
qualecumq diserunen raro ad modum euenir& idem fereui dixiit¬
omni genere causarum & pralerit et doccbit Est autem quod om̃es
et semper et uinq persuadere ac dice̾ honestea contraq neminem
cousa magis ac minus uel excusata debeant uideri uel reprehen¬
denda ut diramus autem de rebus aut alienis aut nostris diuidendara¬
tio est eorum dum sciamus pleraq neutro loxo conuenire Inprimis

Expanded text:
contendere de innocentia sua maluit, inutiliter sibi videtur consuluisse; contendere de innocentia sua maluit, inutiliter sibi videtur consuluisse; aut P. Rutilius, vel cum illo paene Socratico genere defensionis est usus, vel cum revocante eum P. Sulla manere in exilio maluit, quid sibi maxime conduceret, nesciebat. hi vero parva illa, quae abiectissimus quisque animus utilia credit, si cum virtute conferantur despicienda iudicaverunt, ideoque perpetua saeculorum admiratione celebrantur. neque nos simus tam humiles, ut quae laudamus inutilia credamus. sed hoc qualecunque discrimen raro admodum eveniet: idem fere, ut dixi proderit et decebit. est autem, quod omnes et semper et ubique deceat, facere ac dicere honeste, contraque neminem causa magis ac minus vel excusata debeant videri vel reprehendenda. cum dicamus autem de rebus aut alienis aut nostris, dividenda ratio est eorum, dum sciamus pleraque neutro loco convenire. in primis
Abbreviated transcription (Latin):
luitꝰ enim uir sapientissimus quod superess& ex uita sibi perire ꝗ quad
preteriss& et qñ ab hominibus sui temporis parum intelligebatus pos¬
teriorum se iudiciis reseruauit. breui detrimento iam ultimae senec¬
tutis euum saeculorum omnium consecutus. Itaq qͣuis lysias quim
in dicendo prestantissimus habebatur defensionem illi scriptam ob¬
tuliss& uti ea uoluit cum bonam quidem sed parum sibi conuenientẽ
iudicass& quo uel solo par& sed ꝑsuadendi sed bene dicendi finem in
oratore seruandum cum interitu ꝑsuadere deforme sit. Non fuit
hoc utile absolutioni sed quidem maius homini fuit etiam nos secim¬
dum cõmunem ponius ioquendi consuetudinem ꝗͣ ipsam ueritatis re¬
grlam diuisione hac urimurur ab eo quod decear utilitarem separemus
isi forte prior ile atfricanus qui patria cedere q̃ cum trps. hinlimo

Expanded text:
luit enim vir sapientissimus, quod superesset ex vita, sibi perire, quam quod luit enim vir sapientissimus, quod superesset ex vita, sibi perire, quam quod praeterisset. et quando ab hominibus sui temporis parum intelligebatur, posteriorum se iudiciis reservavit, brevi detrimento iam ultimae senectutis aevum saeculorum omnium consecutus. itaque quamvis Lysias, qui tum in dicendo praestantissimus habebatur, defensionem illi scriptam obtulisset, uti ea noluit, cum bonam quidem, sed parum sibi convenientem iudicavisset. quo vel solo patet non persuadendi sed bene dicendi finem in oratore servandum, cum interim persuadere deforme sit. non fuit hoc utile absolutioni, sed, quod est maius, homini fuit. et nos secundum communem potius loquendi consuetudinem quam ipsam veritatis regulam divisione hac utimur, ut ab eo, quod deceat, utilitatem separemus; nisi forte prior ille Africanus, qui patria cedere quam cum tribuno plebis humillimo
Abbreviated transcription (Latin):
est cum muentione cõmune. Namsi tantum hc̃ant ctiam uerba mom̃tũ
quanto res ipse magis quarum qua ess& obseruatio siuis locis subinde Iua
est diligentius docendum cum demum dicere aꝑte qui non solum quid
expetdiat. sed etiam quid deceat: inspexerit. Nec me fugit plerumq hȩc
esse coniuncta. Nam quod decear fere prodest. neq alio magis animo.
iuditium consiliari aut si res in contrarium tulit alienari solent Ali¬
qñ ramen et hȩc dissentiunt Quotiens autem pugnabunt ip̃am uti¬
litatem uincet. quod dec& Nam quis nescit nihil magis profuturum
ad absolutionem Socratis fuisse ꝗͣ si esset usus ilo iuditi ali gn̾e defen¬
sionis et oratione summissa conciliass& iuditium animos sibi cͥmenq
ipsum sibi sollicite redarguiss&: uerum id cum minime decebat. soq
sic egit. ut qui poenam suam honoribus summis ess& extimaturus: la¬

Expanded text:
est cum inventione commune. nam si tantum habent etiam verba momentum, est cum inventione commune. nam si tantum habent etiam verba momentum, quanto res ipsae magis? quarum quae esset observatio, suis locis subinde subiecimus. illud est diligentius docendum, eum demum dicere apte, qui non solum quid expediat, sed etiam quid deceat inspexerit. nec me fugit, plerumque haec esse coniuncta. nam quod decet, fere prodest, neque alio magis animi iudicum conciliari aut, si res in contrarium tulit, alienari solent. aliquando tamen et haec dissentiunt. quotiens autem pugnabunt, ipsam utilitatem vincet quod decet. nam quis nescit, nihil magis profuturum ad absolutionem Socrati fuisse, quam si esset usus illo iudiciali genere defensionis et oratione summissa conciliasset iudicum animos sibi crimenque ipsum sollicite redarguisset? verum id eum minime decebat; ideoque sic egit, ut qui poenam suam honoribus summis esset aestimaturus. ma
Abbreviated transcription (Latin):
qmꝗ̃ sit fusus locus tracteturq aphĩs latius. nos instiuitionẽ ꝓsessi
non solum scientibus sed etiam discentibus tradimus. Iaeoq paulo plu¬
ribus uerbis deb& habere uenia. Quare notum sit uobis ante omnia
quid consiliando doxendo mouendo iudici conueniat. quid quaq pre
orationis petamus ita nec uetera aut translata aut ficta uerba inci¬
piendo narrando argumentando tractabimus. neq dccurrentis es¬
texto nitore circuitus ubi uidenda erit causa et in partes suas diri¬
genda neq humile atq quotidianum sermonis genus et compositioe
ipst dissolutum epylogis dabimus nec ioris lacrimis ubi opuserit mi¬
seratione siccabimus Nam ornatus omnis non tam sua q̃ reicui ad¬
hubxtur conditione constat. Nec plus refert quid dicas. ꝗͣ quo loco
Sed totum hec apte dicere non clocutionis cantum genere constat sed

Expanded text:
quanquam sit fusus locus tracteturque a philosophis latius. nos institutionem professi quanquam sit fusus locus tracteturque a philosophis latius. nos institutionem professi non solum scientibus ista, sed etiam discentibus tradimus, ideoque paulo pluribus verbis debet haberi venia. quare notum sit nobis ante omnia, quid conciliando, docendo, movendo iudici conveniat, quid quaque parte orationis petamus. ita nec vetera aut translata aut ficta verba in incipiendo, narrando, argumentando tractabimus neque decurrentes contexto nitore circuitus, ubi dividenda erit causa et in partes suas digerenda, neque humile atque cotidianum sermonis genus et compositione ipsa dissolutum epilogis dabimus, nec iocis lacrimas, ubi opus erit miseratione, siccabimus. nam ornatus omnis non tam sua quam rei, cui adhibetur, condicione constat; nec plus refert, quid dicas quam quo loco. sed totum hoc apte dicere non elocutionis tantum genere constat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
elaborata nisi cum his in quae uidicem duciformariq uolumus: con¬
sentiant. Sigenus sublime dicendi paruis incausis limatumq grandi¬
bus. lactum tristibus. lene asperis. minax supplicibus sũmissum conci¬
tatis. trux atq uiolentum iocundis adhibxamus ut monilibus et mar¬
garitis ac ueste longa quac sunt ornamenta foeminarum deformẽ¬
tur uiri. Nec habitus triumphalis quo nihil excogitari porest angus¬
tius focminas deceat. Hunc locum Cicero breuiter in teruo de oratore
libro prȩstringit. nec tamen uideri potest quicꝗͣ omisisse dicendo nõ
omni cause neq audirori neq persone neq tempori congruerc o¬
rationis unumgenus nec fere pluribus in oratione eadem. sea ulic
LCrassus cum apud summos oratores hominesq enuditissimos di¬
cat satis hab& partem hanc uelut notare inter agnoscentes Et hic
Cicero alloquens Brutum eisse hȩc ei nota ideq breuius a se dici

Expanded text:
elaborata, nisi cum iis, in quae iudicem duci formarique volumus, conelaborata, nisi cum iis, in quae iudicem duci formarique volumus, consentiant, si genus sublime dicendi parvis in causis, parvum limatumque grandibus, laetum tristibus, lene asperis, minax supplicibus, summissum concitatis, trux atque violentum iucundis adhibeamus? ut monilibus et margaritis ac veste longa, quae sunt ornamenta feminarum, deformentur viri, nec habitus triumphalis, quo nihil excogitari potest augustius, feminas deceat. hunc locum Cicero breviter in tertio de Oratore libro perstringit, neque tamen videri potest quidquam omisisse dicendo, non omni causae neque auditori neque personae neque tempori congruere orationis unum genus. nec fere pluribus in Oratore eadem. sed illic L. Crassus, cum apud summos oratores hominesque eruditissimos dicat, satis habet partem hanc velut notare inter agnoscentes; et hic Cicero adloquens Brutum testatur esse haec ei nota ideoque brevius a se dici,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam hic quoq acciait ut reuorer nos cogitatio ad illa elaborane
sinat preseniem sorniam experiri sie anceps inter utrumq animus
&stuat. cum et scͥpra perdidit et non quęxit noua. sea de momnoria
destinatus est libro proximo locus. Nec hiuic parti subungendus
quia sunt alia prius nobis dicenda. de his.
ARATAsicut superiore libro continetia. facui¬
tare scribendi cogitandiq et ex tempore etiã cũ
res poscet. orandi proxima est cura.ut dicamus
apte quam uirtutem quartam elocutionis cicero
demonstrat.Queq meo quidem iuditio maxĩc
necessaria Nam cum sit ornatus orationis uariꝰ
et multiplex conueniatq alius alii nisi fuerit ac¬
commodatus rebus atq personis non modo non illustrabit eam sed &̃
destruer et uim rerum in contrarium uertet. Quid enim prodest essẽ
uerba et latina et significantia & nitida figuris enam numerisq cla

Expanded text:
nam hic quoque accidit, ut revocet nos cogitatio ad illa elaborata nec nam hic quoque accidit, ut revocet nos cogitatio ad illa elaborata nec sinat praesentem fortunam experiri. sic anceps inter utrumque animus aestuat, cum et scripta perdidit et non quaerit nova. sed de memoria destinatus est libro proximo locus nec huic parti subiungendus, quia sunt alia prius nobis dicenda. Liber XI arata, sicut superior libro continetur, facultate scribendi cogitandique et ex tempore etiam, cum res poscet, orandi, proxima est cura, ut dicamus apte; quam virtutem quartam elocutionis Cicero demonstrat, quaeque est meo quidem iudicio maxime necessaria. nam cum sit ornatus orationis varius et multiplex conveniatque alius alii, nisi fuerit accommodatus rebus atque personis, non modo non illustrabit eam, sed etiam destruet et vim rerum in contrarium vertet. quid enim prodest, esse verba et Latina et significantia et nitida, figuris etiam numerisque
Abbreviated transcription (Latin):
in comentariis suis arpar& sed feruntur aliorum quoq et inuenti
forre ut eos dicturus quisq composuerat et in libros digesti.ut cau¬
sarumqu& sunt apte aSeruio Sulpitio ciuus tres orationes sunt.¬
siue extant. Sed hi de quibus icquor eõmentarii ita sunt exacti ut
ab ipso mihi in mormoriam posteritatis uideantur esse compositi
iam Ciceronis ad presens modo ip̃us optatos libertus contraxit qͦs
non ideo excuso quia non probem sed ut sint magis admirabiles.
in hoc gn̾e prorsus recipio hanc breuem annotationem litellos ꝗ
uel matiu teneantur et ad quos interim respic̃e dixit. illud q lau¬
das precipit. displicer mili ne in ins que scͥpserimus ueli suminos
in commentarium et capita conserre facir enim & discendi negligẽ¬
nam hoec ipsa fidutia ex lacerat ac deformat orationem Ego autem
ne scritenium quidem puto ꝙ simus mocmoriam persecuturi.

Expanded text:
 commentariis ipsius apparet. sed feruntur aliorum quoque et inventi  commentariis ipsius apparet. sed feruntur aliorum quoque et inventi forte, ut eos dicturus quisque composuerat, et in libros digesti, ut causarum quae sunt actae a Ser. Sulpicio , cuius tres orationes extant; sed hi de quibus loquor commentarii ita sunt exacti, ut ab ipso mihi in memoriam posteritatis videantur esse compositi. nam Ciceronis ad praesens modo tempus aptatos libertus Tiro contraxit; quos non ideo excuso, quia non probem, sed ut sint magis admirabiles. in hoc genere prorsus recipio hanc brevem adnotationem libellosque, qui vel manu teneantur, et ad quos interim respicere fas sit. illud quod Laenas praecipit displicet mihi, vel in his quae scripserimus velut summas in commentarium et capita conferre. facit enim ediscendi negligentiam haec ipsa fiducia et lacerat ac deformat orationem. ego autem ne scribendum quidem puto, quod non sinus memoria persecuturi.
Abbreviated transcription (Latin):
cendi Ne id quidem tacendum est quod eidem ciceroni plac&. nilu:
nostrum usq̃ negligentem esse sermonem quicquid loquemur ubn¬
cunq sir scilic& pro sua portione perfectum Sebendum certe nusqͣ
transilla uerborum facilitas in altum reduratur Sicut rustici ꝓxi¬
mas uires radices araputent quac in illa insummum solum ducãt
ut inferiore pocnitus descendendo firmentur Anc nescio an utiq
cum cura et studio fecerim inuicemprosit ut scribendo dicamus diligẽ¬
tius dicendo scribamus facilius. Scribendum ergo quotiens licebit
si id non dabitur eogitandum ab utroq exclusi. debent tamen inicẽ
ut neq deprchensinꝰ orator neq liugator destitutus esse uideat uR
Plerumq aurem multa agentibus accidit ut maxime necessaria
et utiq initia seribant Cactera quac domo afferunt cogitatione es¬
plectantur subitis ex tempore occurrunt quod fecisse Auillium¬

Expanded text:
cendi. ne id quidem tacendum, quod eidem Ciceroni placet, nullum cendi. ne id quidem tacendum, quod eidem Ciceroni placet, nullum nostrum usquam negligentem esse sermonem; quidquid loquemur ubicunque, sit pro sua scilicet portione perfectum. scribendum certe nunquatans illa verborum facilitas in altum reducetur; sicut rustici proximas vitis radices amputant, quae illam in summum solum ducunt, ut inferiores penitus descendendo firmentur. ac nescio an, si utrumque cum cura et studio fecerimus, invicem prosit, ut scribendo dicamus diligentius, dicendo scribamus facilius. scribendum ergo, quotiens licebit; si id non dabitur, cogitandum; ab utroque exclusi debent tamen sic dicere, ut neque deprehensus orator neque litigator destitutus esse videatur. plerumque autem multa agentibus accidit, ut maxime necessaria et utique initia scribant, cetera quae domo adferunt cogitatione complectantur, subitis ex tempore occurrant; quod fecisse M. Tullium
Abbreviated transcription (Latin):
tis se quisq uercatur uel solita mendicamus potuis q̃ non oino dica¬
mus Est alia exciratio cogitandi totasq materias ued silentio. dum
tamen quasi dicat contra ipsum persequendi qua iuuo non eit ipr̃
ie loco quomodo non aliud agimus explicari porest Erest in parte
utiditatis quam hoee proxima diligentius enim componitur ꝗ̃ ula
in qua eonextum dicendi inueriniuere uercmur. Rursus inalia
plus prior confert uocis firmitatem oris faciliratem motum cor¬
paris qui et ipse ut dixi excitat orationem et iactationem ma¬
nus pedis supplosionem sic cauda leones facẽ dicuntur horratur
Diudendum uero semper et ubiq neq enim fere tam est inlus dies
occupatus ut nibil lucratiue ut Cicero brutum sacẽ iradit opere
ad scribendum aut dicendum rapi aliquo momento ipris possu
Siquidem C. Carbo etiam in tabernaculo solehat hoc uti excirationedi¬

Expanded text:
tis se quisque vereatur. vel soli tamen dicamus potius quam omnino non dicatis se quisque vereatur. vel soli tamen dicamus potius quam omnino non dicamus. est et illa exercitatio cogitandi totasque materias vel silentio dum tamen quasi dicat intra se ipsum persequendi, quae nullo non et tempore et loco, quando non aliud agimus, explicari potest, et est in parte utilior quam haec proxima. diligentius enim componitur quam illa, in qua contextum dicendi intermittere veremur. rursus in alia plus prior confert, vocis firmitatem, oris facilitatem, motum corporis, qui et ipse, ut dixi, excitat oratorem et iactatione manus, pedis supplosione, sicut cauda leones facere dicuntur, hortatur. studendum vero semper et ubique. neque enim fere tam est ullus dies occupatus, ut nihil lucrativae, ut Cicero Brutum facere tradit, operae ad scribendum aut legendum aut dicendum rapi aliquo momento temporis possit; siquidem C. Carbo etiam in tabernaculo solebat hac uti exercitatione di
Abbreviated transcription (Latin):
ii uolunt. stulii erudius uidentur. Si qua ramen fortuna tam subu&
fecerit agendi necessiratem mobiliore quodam opus erit ingenio et
ras hab& et suspensa ac uelui dubitans oratio ut tamen delilerare¬
hesi non hesitare iideamurha dum egredimur eporu si uos non¬
dum apratis sans ariamentis ager uentus De inde paulatim simul
cuntes aprabimus uela et disponemus rudentes et impleri sinus apta¬
bimus Ia protinus ꝗͣ se uiam uerborum torrent dare q̃si iempesta¬
uibus qui uolent auferendum sed non minore studio continetus
haec facultas qͣ paratur Ars enim semel pecpta non capitur. stlusqͦ
inmissione paulum admodum de celeritate deperd& in promptu hoc
et in expeditum positum excitatione sola continetur hac Hac uti sic
optimum est. ut quotidie dicamus audientibus pluribus maxime de
quorum uditio ac optime opinione solliciti Rarum est enim ur sa¬

Expanded text:
ti volunt, stulti eruditis videntur. si qua tamen fortuna tam subitam ti volunt, stulti eruditis videntur. si qua tamen fortuna tam subitam fecerit agendi necessitatem, mobiliore quodam opus erit ingenio, et ras habet et suspensa ac velut dubitans oratio, ut tamen deliberate, non haesitare videamur. hoc , dum egredimur e portu, si nos nondum aptatis satis armamentis aget ventus; deinde paulatim simul euntes aptabimus vela et disponemus rudentes et impleri sinus optabimus. Id potius quam se inani verborum torrenti dare quasi tempestatibus quo volent auferendum. sed non minore studio continetur haec facultas quam paratur. ars enim semel percepta non labitur, stilus quoque intermissione paulum admodum de celeritate deperdit; promptum hoc et in expedito positum exercitatione sola continetur. hac uti sic optimum est, ut cotidie dicamus audientibus pluribus, maxime de quorum simus iudicio atque opinione solliciti; rarum est enim ut sa
Abbreviated transcription (Latin):
qua nec perficineq contineri nisi usu potest. Cocterum ꝑueĩre
eo deb& ut cogitatio non utiq melior sit ea.sed tutior cum hãc
foclicitarem non inprosa modo multi sunt consecuti. sed etiam
Ciceroni est. non quia nostns quoq temporibus non & fecerunt:
quidam hoc & satiant. quod tamen non ipsum probabile puro:
Neq enim hab& aut usum res aut neccisitatem ꝗͣ exhortandis hãc
spem qui foro praparantuꝵ utile exemplum. Neq uero tanta esse
unqͣm fidutia facilitatis ut non breue saltem tempus quod nusquã
fere deerit ad ea que dicturi sumus dispitienda sumamus quoa ꝗdẽ
in iudiciis ac fore dauir semper neq enimquisqͣm est qui causam
quam non didicerit agat. declamatores ꝙperuersa disc& amintio.
ut exposira controuersia protinus dicere uelint quin enam quod
est in primis friuolum ac scenicum uerbum petant quo incipiãi

Expanded text:
quae neque perfici neque contineri nisi usu potest. ceterum pervenire quae neque perfici neque contineri nisi usu potest. ceterum pervenire eo debet, ut cogitatio non utique melior sit ea sed tutior, cum hanc facilitatem non prosa modo multi sint consecuti, sed etiam Ciceroni est, non quia nostris quoque temporibus non et fecerint quidam hoc et faciant. quod tamen non ipsum tam probabile puto, neque enim habet aut usum res aut necessitatem quam exhortandis in hanc spem, qui foro praeparantur, utile exemplum. neque vero tanta esse unquam debet fiducia facilitatis, ut non breve saltem tempus, quod nusquam fere deerit, ad ea quae dicturi simus dispicienda sumamus, quod quidem in iudiciis ac foro datur semper. neque enim quisquam est, qui causam quam non didicerit agat. declamatores quosdam perversa ducit ambitio, ut exposita controversia protinus dicere velint; quin etiam, quod est in primis frivolum ac scenicum, verbum petant, quo incipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
affectu concitati uerba non eesunt.Iamen intendendus animus nõ
in aliquam rem unam sed inplures simul continuas ut si per aliq̃
rectam uiam mutamus oculos simul omnia quac sunt in ea circãq
intuemur non ultimum tantum uidemus. sed usq ad ultimum
deat atq omnes arbitros reformid& extemporalis actio auditos
frequentia ut miles congestu signorum excitatur. Nam difficilio¬
rem cogirationem exprimit et expellit dicendi necessitas & secim¬
dos impetus auget placendi cupido. adeo pretium omnia spectãt
ur eloquentia quoq qmꝗ̃ plurimum hẽat in se uolupratis maxĩt
ramen pñti fructu laudis opinionisq ducatur nec quisqͣ tantũ
fidar ingenio ut id sibi sper& incipienti staum posse contingẽ
sea sicut in cogiratione precipimus ira facilitatem quoq extem¬
poralem a parius uiciis paulatim producemus ad summam.

Expanded text:
adfectu concitati, verba non desunt. tum intendendus animus, non adfectu concitati, verba non desunt. tum intendendus animus, non in aliquam rem unam, sed in plures simul continuas; ut, si per aliquam rectam viam mittamus oculos, simul omnia quae sunt in ea circaque intuemur, non ultimum tantum videmus sed usque ad ultimum. deat atque omnes arbitros reformidet, extemporalis actio auditorium frequentia, ut miles congestu signorum, excitatur. namque et difficiliorem cogitationem exprimit et expellit dicendi necessitas, et secundos impetus auget placendi cupido. adeo pretium omnia spectant, ut eloquentia quoque, quanquam plurimum habeat in se voluptatis, maxime tamen praesenti fructu laudis opinionisque ducatur. nec quisquam tantum fidat ingenio, ut id sibi speret incipienti statim posse contingere, sed, sicut in cogitatione praecipimus, ita facilitatem quoque extemporalem a parvis initiis paulatim perducemus ad summam,
Abbreviated transcription (Latin):
ornate copioseq dicit Sed tumultuarii nec fortuiti sermonis con¬
rextu mirabor unqͣm quem uirgantibus etiam mulierculis super flu
ere cum eoꝙ si calor ac spiritus tulit frequenter accidit ut sueces¬
sum extemporalem consequi cura non possit.Deum tum affuisse
cum id eueniss& ueteres oratores ut Cicero dictitabant sed ratioi
manifesta est. Nam bene concepti affectus et recentes rerum ima¬
gines continuo impetu ferantur qua non nunꝗͣ morastili refri¬
gescunt et dilata non reuertuntur utiq: uero cum infcelix illa u̾bo¬
rum cauillano accessit & cursus ad singula restitit uestigia non
porest. ferri contortauis. sed ut optima uocum singularum cedat
electio non continua sed composita est. quare capienda sunt ille¬
tus habenda in oculis in affectus recipienda pectus est enim quoa
diserros facit et uis mentis. Ideoq imperitis quoq si m̾o sunt aliqͦ

Expanded text:
ornate, copiose dicit, sed tumultuari. nec fortuiti sermonis conornate, copiose dicit, sed tumultuari. nec fortuiti sermonis contextum mirabor unquam, quem iurgantibus etiam mulierculis superfluere video, cum eo quod, si calor ac spiritus tulit, frequenter accidit ut successum extemporalem consequi cura non possit. deum tunc adfuisse, cum id evenisset, veteres oratores, ut Cicero, dictitabant. sed ratio manifesta est. nam bene concepti adfectus et recentes rerum imagines continuo impetu feruntur, quae nonnumquam mora stili refrigescunt et dilatae non revertuntur. utique vero, cum infelix illa verborum cavillatio accessit et cursus ad singula vestigia restitit, non potest ferri contorta vis, sed, ut optime vocum singularum cedat electio, non continua, sed composita est. quare capiendae sunt illtus habenda in oculis, in adfectus recipienda. pectus est enim, quod disertos facit, et vis mentis. ideoque imperitis quoque, si modo sint aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
gestus obseruationem in luna suffitiat longe enim precedit
intentio ac pre se res agat. qnͣtumq dicendo consumitu
tantum ex ultimo ꝓrogetur ut donec ꝑueniatur ad finem non
minus prospertu procedamus ꝗͣ gradu. Si non intersistentes
offensantesq breuia illa atq concisa singulantium modo eiec¬
turi sumus Est igitur usus quidam irrationabilis. quem gracci
uocant. qua manus in scribendo decurrit qua oculi
totos simul in lectione uersus aexusq eorum & transitus in tuen¬
tur et anre sequentia uident ꝗ̃ priora dixerunt quo constant
miracula illa in scenis spilariorum ac uentulatorum ac ut ca
que miserint ultro uenire in manus credas et qua ubentur de¬
currere. Sed hic usus ita proderit.si ea de qua locut sumus. ars
anteresserit. ut ipsum illud quod in se rationem non hab& in ra¬
tione uersetur. Nam mihi ne dic̃e quidam uidetis nͥ ꝗ disposuit

Expanded text:
gestus observatione, una sufficiat. longe enim praecedat oportet gestus observatione, una sufficiat. longe enim praecedat oportet intentio ac prae se res agat, quantumque dicendo consumitur, tantum ex ultimo prorogetur; ut, donec perveniamus ad finem, non minus prospectu procedamus quam gradu, si non intersistentes offensantesque brevia illa atque concisa singultantium modo eiecturi sumus. est igitur usus quidam irrationalis, quem Graeci ἄλογον τριβήν vocant, qua manus in scribendo decurrit, qua oculi totos simul in lectione versus flexusque eorum et transitus intuentur, et ante sequentia vident quam priora dixerunt. quo constant miracula illa in scenis pilariorum ac ventilatorum, ut ea quae emiserint ultro venire in manus credas et qua iubentur decurrere. sed hic usus ita proderit, si ea de qua locuti sumus ars antecesserit, ut ipsum illud, quod in se rationem non habet, in ratione versetur. nam mihi ne dicere quidem videtur nisi qui disposite,
Abbreviated transcription (Latin):
dum et finem qui esse citra diuisionem nullus porest Expletis ꝓ
facilitate omnibus quac ꝓposuerunt peruenisse se ad uitimum sen¬
sentiu̾nt et haec quidem ex arix. Illa uero ex studio ut copiami
sermonis optimi quemadmodum preceptum est comparemus
multo ac fideli studio sic formetur oratio ut sc̃piorum colorem
etiam quac subito efsusa sint reddant ut cum multa scͥpserimus
etiam muita dicamus. nam consuetudo ex̃cirano. facilitatur. sed¬
ipsum coit tem maxime parit. quę si paulum intermissa fueĩt
non ueloritas illa modo rardatur sed ipsum coit atq concurrit.
qm̃qm enim opus est naturali quadam mobilitate animi urdũ
proxima struere ulteriora possumus semperq nostram uocem
prouisa et formata cogitatio excipiat uix tamen aut natura aut
ratio in tam multiplex offitium deduc̃e animum queat. ut in¬
iunctus est quae ultra spectanda sunt. adhibita uoris ꝓnũtiatiois

Expanded text:
dum et fine, qui esse citra divisionem nullus potest. expletis pro dum et fine, qui esse citra divisionem nullus potest. expletis pro facultate omnibus quae proposuerint, pervenisse se ad ultimum sentient. et haec quidem ex arte, illa vero ex studio: ut copiam sermonis optimi, quemadmodum praeceptum est, comparemus: multo ac fideli stilo sic formetur oratio, ut scriptorum colorem etiam quae subito effusa sint reddant, ut, cum multa scripserimus, etiam multa dicamus. nam consuetudo et exercitatio facilitatem maxime parit; quae si paulum intermissa fuerit, non velocitas illa modo tardatur, sed ipsum os coit atque concurrit. quanquam enim opus est naturali quadam mobilitate animi ut, dum proxima dicimus, struere ulteriora possimus semperque nostram vocem provisa et formata cogitatio excipiat, vix tamen aut natura aut ratio in tam multiplex officium diducere animum queat, ut iniunct
Abbreviated transcription (Latin):
cit deq egn hoc ago ut ex tp̃r dic̃e̾ malit sedut possit lel autem ma¬
xiine hoc modo consequemur nota su primum dicendi uia ne
enim prius contingere cursus poreit qͥ scierimus quosaraquap¬
ueniendum Nec saris cst non ignorare qua sunt causarum uidi¬
riauum parres aur quȩstionum ordinem recte di oer uqusa
sinit precipua sea quici queq loro primum sit aus secundum ac
deinceps ita sunt natura copulata ut mutari aur interuelli sine es¬
fusione possit non possit quisquis autem adducetur ante omnia re¬
rum ipsa serie uelur duce ꝓꝑ quod homines etiam modice ex̃citati
facillime tenorem in narratiomibus seruant Demde quid quoq: loco
querant scient nec circinspectabunt nec offerentibus se alium ae
sensibus turbabuntur nec confudent ex diuersis orationem ue¬
lur salienres huc illuc. nec usqͣm insistentes postremohabebunt mo¬

Expanded text:
est. neque ego hoc ago ut ex tempore dicere malit, sed ut possit. id autem maest. neque ego hoc ago ut ex tempore dicere malit, sed ut possit. id autem maxime hoc modo consequemur. nota sit primum dicendi via. neque enim prius contingere cursus potest quam scierimus, quo sit et qua perveniendum. nec satis est non ignorare quae sunt causarum iudicialium partes, aut quaestionum ordinem recte disponere, quasunt praecipua, sed quid quoque loco primum sit ac secundum et deinceps; quae ita sunt natura copulata, ut mutari aut intervelli sine confusione non possint. quisquis autem via dicet, ducetur ante omnia rerum ipsa serie velut duce; propter quod homines etiam modice exercitati facillime tenorem in narrationibus servant. deinde , quid quoque loco quaerant, scient. nec circumspectabunt nec offerentibus se aliunde sensibus turbabuntur nec confundent ex diversis orationem velut salientes huc illuc nec usquam insistentes. postremo habebunt mo
Abbreviated transcription (Latin):
desit inirare portum ad quem nauis accedene nisi lenibus uentis u¬
uecta non poisit Si quidem innumerabiles accidunt subira. necessita¬
tes uel apu magistratus uel representatis uidiciis continuo agendi
quarum siqua non dico cuicunq innocentium ciuium seil amico¬
rum atq ꝓpinquorum alicui euenerit stabit ne mutus in salutem
petentibus uccem: statimq si non succurratur perituris moras &
sit orator aliqñ mitere casus. Quid cum adusario rñdendumeri
fict. Nam seepe ea qu& opinati sumus et conira quar seͥpsineus al¬
lunt ac tora sulnto causa mutatur atq ur gubernatori ad ieursus
tempestatum sic agenti aa uarierarem cau̾sarum ratio mutandat
Quid porro multus stilus et assidua lectio et longa studio xtas feĩt
simaner eadem qua fuit incipientibus difficultas peruse profecto cõ¬
fitendum est preteritum laborem cin semper idem laboraudumo

Expanded text:
desit, intrare portum ad quem navis accedere nisi lenibus ventis desit, intrare portum ad quem navis accedere nisi lenibus ventis vecta non possit, siquidem innumerabiles accidunt subitae necessitates vel apud magistratus vel repraesentatis iudiciis continuo agendi. quarum si qua, non dico cuicunque innocentium civium sed amicorum ac propinquorum alicui evenerit, stabitne mutus et salutarem petentibus uocem statimque, si non succurratur, perituris, moras et ittere aliquando casus Quid, cum adversario respondendum erit, fiet? nam saepe ea, quae opinati sumus et contra quae scripsimus, fallunt, ac tota subito causa mutatur; atque ut gubernatori ad incursus tempestatum, sic agenti ad varietatem causarum ratio mutando est. quid porro multus stilus et adsidua lectio et longa studiorum aetas facit, si manet eadem quae fuit incipientibus difficultas? perisse profecto confitendum est praeteritum laborem, cui semper idem laborandum
Abbreviated transcription (Latin):
tam ita refutari temporis munera longe stultissimum est. Quar̾ co¬
gitatio antex praparetur ut nos fortuna decipere non possit Id aũt
secura Non sollicitos & respicientes et una spe suspensos recordatio¬
nis non sinant Alioquin uel extemporalem temeritatem malo ꝗͣ ma¬
le coherentem cogitationem peius enim queritur retrorsus quia cum
ula desideramus ab aliis auertimur et ex mocmoria potius repetimꝰ
ꝗͣ ex materia plura sunt aurem si utrumq quęrendum est qua inuc¬
niri possunt ꝗͣ quac inuenta sunt.Q
Aximus uero studiorum fru¬
ctus est. et ueliit primus quid amplius longi laboris extempoe
licendi facultas. quam qui non erit consecutus in ea quidẽ sen¬
tenna ciuililius officiis renuntiabit et solam scribendi facultatem
potius ad alia opera conuert& Uiam enim bonȩ fidei uiro conuenit a¬
auxilium in publicum polliceri quod presentus imis quibusq piculis

Expanded text:
tam, ita refutare temporis munera longe stultissimum est. quare cotam, ita refutare temporis munera longe stultissimum est. quare cogitatio in hoc praeparetur, ut nos fortuna decipere non possit, adiuvarsecura, non sollicitos et respicientes et una spe suspensos recordationis non sinant providere. alioqui vel extemporalem temeritatem malo quam male cohaerentem cogitationem. peius enim quaeritur retrorsus, quia, dum illa desideramus, ab allis avertimur, et ex memoria potius res petimus quam ex materia. plura sunt autem, si utrimque quaerendum est, quae inveniri possunt quam quae inventa sunt. Maximus vero studiorum fructus est et velut primus quoddam amplissimum longi laboris ex tempore dicendi facultas, quam qui non erit consecutus, mea quidem sententia civilibus officiis renuntiabit et solam scribendi facultatem potius ad alia opera convertet. vix enim bonae fidei viro convenit auxilium in publicum polliceri, quod praesentissimis quibusque periculis
Abbreviated transcription (Latin):
rari se labor ille non sentiat augenda usu et excitatione multa cõ¬
tinenda est. Qua quidem maxima ex parte moemoria constat.
Ideoq aliqua mihi in illum locum differenda sunt eo tamen pueĩt
ut is cun non refragetur ingenium acri studio adiutus tantum conse¬
serit atq edidicerit in dicendo fidem seruent. Cicero certe graccorum
metrodorum escepsium et Empilum. Rhodium nostrorumq: Hor¬
tensium tradidit quac cogitauerant. ad uerbum in agendo retulisse
sed si forte aliquis interdicendum effulxerit extemporalis calor nõ
superstitiose excogitatis demum est inhereudum. Neq enim taniũ
habent curae ut non sit dandus et fortuna locus cum sare eniã scͥptis
eaqua subito nota sunt inserantur. Ideoq totum hoc ex̃citationis ge¬
nus ita instituendum ur et digredi ex eo et redire facile in copossimꝰ
Nam ut primum est. domum afferre paratam dicendi copiam excer¬

Expanded text:
rari se labor ille non sentiat, augenda vis et exercitatione multa conrari se labor ille non sentiat, augenda vis et exercitatione multa continenda est, quae quidem maxima ex parte memoria constat. ideoque aliqua mihi in illum locum differenda sunt. eo tandem pervenit, ut is, cui non refragetur ingenium, acri studio adiutus tantum conseserit atque edidicerit in dicendo fidem servent. Cicero certe Graecorum Metrodorum Scepsium et Empylum Rhodium nostrorumque Hortensium tradidit, quae cogitaverant, ad verbum in agendo retulisse. sed si forte aliquis inter dicendum effulserit extemporalis color, non superstitiose cogitatis demum est inhaerendum. neque enim tantum habent curae, ut non sit dandus et fortunae locus, cum saepe etiam scriptis ea quae subito nata sunt inserantur. ideoque totum hoc exercitationis genus ita instituendum est, ut et digredi ex eo et redire in id facile possimus. nam ut primum est domo adferre paratam dicendi copiam et cer
Abbreviated transcription (Latin):
Roxima stilo cogiratio est quac et ipsa uires lequatme¬
ad hoc accipit Et est interscribendi extemporalemq fortunam
media quacdam et nescio an usus frequentissimi Nam seribere
non ubiq nec semper possumus cogitanoni temporibus ac loci pluri¬
mum eit. Nec paucis admadum horis magnas eiiam causas complec¬
titur Hacc quotiens intermisis cib somnus. ip̃is noclis tenebris adiu¬
uatur. Hoce inter medios rerum actus aliquid inuenit uacuum
otium patitur neq uerorerum ordinem mado quod ipsum satis cãt
intra se ipsa dispomit sed uerbaetiam copulat. totamq ita contexito¬
rationem ut ei nibuil preter manum desit.Nam mocmoria plerũq
cog itandi perueniri potest: aut subito aubcito Nam primum fatien¬
da multostilo forma est qua nos etiam cogitantes sequatur tum as¬
sumendus usus paulatim ut pauea primum complectamur animo
qua reddi fideliter possint mox per incrementa tam modica ut one¬

Expanded text:
roxima stilo cogitatio est, quae et ipsa vires roxima stilo cogitatio est, quae et ipsa vires ab hoc accipit, estque inter scribendi laborem extemporalemque fortunam media quaedam et nescio an usus frequentissimi. nam scribere non ubique nec semper possumus; cogitationi temporis ac loci plurimum est. haec paucis admodum horis magnas etiam causas complectitur; haec, quotiens intermissus est somnus, ipsis noctis tenebris adiuvatur; haec inter medios rerum actus aliquid invenit vacui nec otium patitur. neque vero rerum ordinem modo, quod ipsum satis erat, intra se ipsa disponit, sed verba etiam copulat totamque ita contexit orationem, ut ei nihil praeter manum desit. nam memoriae quoque pcogitandi perveniri potest aut subito aut cito. nam primum facienda multo stilo forma est, quae nos etiam cogitantes sequatur; tum adsumendus usus paulatim, ut pauca primum complectamur animo, quae reddi fideliter possint; mox per incrementa tam modica, ut one
Abbreviated transcription (Latin):
nunc facilima et maxime fauorabilia decerpunt. obstat hinc qđ
secundo loco posui fere turba discipulorum et consuetudo elassium
certis diebus audiendarum non nihil etiam persuasio patrum nine¬
rantium potius declamationis ꝗͣ extimantium sed quod dixi pͥmo
ut arbitror libro nec iue se bonus preceptor maiore numero ꝗͣ susti¬
neri possit et onerabit & nimiam loquacitatem recidero. ut omnia
qu& sunt in controuersia nonut quidam uolunt qu& in rerum na
dicantur et uel longiore ponius dierum spauo laxabit dicendi neces¬
sitatem uel materias diuidere permittet diligenter effecta plus pro¬
derit qͣ plures inchoata et quasi degustara propter quoa accidit
ut nec suo loco quudq ponatur nec ula qua prima serueiur suam
legem uuenibus flosculos omnium partium in ea sunt dicturico¬
gerentibus qͦ fit ut timentes ne sequentia pdant priora confundant: &¬

Expanded text:
nunc facillima et maxime favorabilia decerpunt. obstant huic, quod nunc facillima et maxime favorabilia decerpunt. obstant huic, quod secundo loco posui, fere turba discipulorum et consuetudo classium certis diebus audiendarum, nonnihil etiam persuasio patrum numerantium potius declamationes quam aestimantium. sed , quod dixi primo, ut arbitror, libro, nec ille se bonus praeceptor maiore numero quam sustinere possit onerabit et inanem loquacitatem recidet, ut omnia quae sunt in controversia, non, ut quidem volunt, quae in rerum natura, dicantur; et vel longiore potius dierum spatio laxabit dicendi necessitatem vel materias dividere permittet. una enim diligenter effecta plus proderit quam plures inchoatae et quasi degustatae. propter quod accidit, ut nec suo loco quidque ponatur, nec illa quae prima sunt servent suam legem, iuvenibus flosculos omnium partium in ea quae sunt dicturi congerentibus; quo fit, ut timentes, ne sequentia perdant, priora confundant. p
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenis qui rationem inueniendi cloquendiq a preceptoribnis dili¬
genter acceperit quod non est finin operis si docẽ sciant et uel in ex̃¬
citationem quoq modicam fuerit conseciitus oratorem sibi aliquem
ꝙ apud maiores fieri solebat. quem sequantur quem imitetur. iu¬
diciis intersit ꝗͣ plurimus et sit certaminis cin destinatur frequẽs
spectator tum causas uel easdem quas agi audierit stilo et ip̃e cõm¬
ponat uel etiam alias ueras modo et utrumq tractet et quod in gla¬
diatoribus fieri uidemus de rhetorus ex̃ceatur ut fecisse Brutũ
diximus pro Ailone Melius hoc ꝗͣ rescribere ueteribis oratio¬
nibus ut fecit tercius contra Ciceronis actionem habitam pro eodẽ
cum alteram partem satis nosse non poss& ex sola defensione.Ci¬
tius autem si idoneus erit iuuenis quem precepror coegerit indecla¬
mando ꝗ̃ simillimum esse ueritati et per totas ire materias quar

Expanded text:
iuvenis, qui rationem inveniendi eloquendique a praeceptoribus diliiuvenis, qui rationem inveniendi eloquendique a praeceptoribus diligenter acceperit quod non est infiniti operis, si docere sciant et velint, exercitationem quoque modicam fuerit consecutus, oratorem sibi aliquem, quod apud maiores fieri solebat, deligat, quem sequatur, quem imitetur; iudiciis intersit quam plurimis et sit certaminis, cui destinatur, frequens spectator. tum causas vel easdem, quas agi audierit, stilo et ipse componat, vel etiam alias veras modo et utrinque tractet, et, quod in gladiatoribus fieri videmus, decretoriis exerceatur, ut fecisse Brutum diximus pro Milone. melius hoc quam rescribere veteribus orationibus, ut fecit Cestius contra Ciceronis actionem habitam pro eodem, cum alteram partem satis nosse non posset ex sola defensione. citius autem idoneus erit iuvenis, quem praeceptor coegerit in declamando quam simillimum esse veritati et per totas ire materias, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
quentia lumenq in hos quoq studiorum secessus excurrit.Nam si no¬
bis sola materia fuerit ex litibus necesse est dereratur fulgar et dures¬
cat articulus et ipse ille mucro ingenii quotidiana pugna retundatr̃
sed que mad modum forensibus cerraminibus excitatos et qͣi mili¬
tantes reficit ac reparat hȩc uelut sagina dicendi sic adolescentes
non debent nimium in falsa rerum imagine detineri et inanibꝰ
symulachris usq adeo ut difficilis ab his digressus sit assueface̾ ne
ab illa in qua prope consuerunt umbra uo discrimina uelut quẽ¬
dam solem reformident ꝙ accidisse eriam portio latroni qui pͥmꝰ
clari nominis professor fuit. traditur. ut cum ei summa in scholis
opinionem optinenti causa i foro ess& oranda impens e penerit
uti subsellia in basilicam transferentur ita illi caclum nouũ fuit ut
omnis aloquentia contineri tecto ac parietibus underetur quare

Expanded text:
quentiae lumen, quod in hos quoque studiorum secessus excurrit. nam si noquentiae lumen, quod in hos quoque studiorum secessus excurrit. nam si nobis sola materia fuerit ex litibus, necesse est deteratur fulgor et durescat articulus et ipse ille mucro ingenii cotidiana pugna retundatur. sed quemadmodum forensibus certaminibus exercitatos et quasi militantes reficit ac reparat haec velut sagina dicendi, sic adolescentes non debent nimium in falsa rerum imagine detineri et inanibus simulacris usque adeo, ut difficilis ab his digressus sit, assuescere, ne ab illa, in qua prope consenuerunt, umbra vera discrimina velut quendam solem reformident. quod accidisse etiam M. Porcio Latroni, qui primus clari nominis professor fuit, traditur, ut, cum ei summam in scholis opinionem obtinenti causa in foro esset oranda, impense petierit, uti subsellia in basilicam transferrentur. ita illi caelum novum fuit, ut omnis eius eloquentia contineri tecto ac parietibus videretur. quare