comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo: pro a.b: pro b.c. ⁊ dem̃ceps
eadem rõe cet̾as. pro ⁊ autem litt̾a red¬
dendum erit duplex a .a. Quidam ⁊ auer¬
sis u̾bis scribunt. Item noti digitoꝵ
unt quedam ⁊ digitoꝵ note: sunt
⁊ oculoꝵ. quib secum taciti procul¬
q distantes colloquunt᷑. sicut mos est
militaris: ut quociens ⁊sentit exercitus
qr non potest uoce. manu promittat:
alii qr uoce non possut gladioꝵ motu sa¬
choro pila ludens. dotatim dat. sese in cõ¬
munem facit: aliuni tenet: alii adnotat.:
alii manus est occupata: alii peruellit pe¬
dem: alii dat anulũ aspectandum. a labris
alium inuocat. cum alio cantat: attam̃
aliis dat digito lit̾as. Et salomon ait.¬

Expanded text:
hoc modo, pro a b pro b c et deinceps eadem ratione ceteras; pro z autem littera redeundum erit ad duplex a a'. Quidam etiam versis verbis scribunt. § 26 De notis digitorum. Sunt quaedam et digitorum notae, sunt et oculorum, quibus secum taciti proculque distantes conloquuntur. Sicut mos est militaris, ut quotiens consentit exercitus, quia voce non potest, manu promittat. Alii, quia voce non possunt, gladiorum motu sa. 75: — Quasi in choro pila ludens datatim dat sese et communem facit. Alium tenet, alii adnutat, alibi manus est occupata, alii pervellit pedem, alii dat anulum exspectandum, a labris alium invocat, cum alio cantat; adtamen aliis dat digito litteras. Et Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
latine recta scriptura interpretatur.
Hec disciplina docet quemadmodũ scribe̾
debeamꝰ. Nam sicut ars tractat de partium
declinatõe: ita orthographia de scribendi pe¬
ritia: utpote. ad. cum est p̾positio .d. litt̾am:
cum est ꝯiunctio .t. Litt̾am accipit. Haut¬
tur. et aspiratur in capite : qñ aũt ꝯiunc¬
tiua est: ꝑ .t. litt̾am sine aspiratõe scribi¬
tur. Apud p̾positio ꝑ .d. scribit᷑. sicut a¬
pud prẽm. qm̃ uet̾es sepe apud pro adu̾bio
usi st̃ duab ex eis mediis litt̾is subtractis.¬
Nterdum aut̃ alie litt̾e in locum aliarum
rite ponunt᷑. b. ⁊ .p. littis q̃dam cogna¬
cum dicimꝰ centũ ⁊ trecentos: postea di¬
cimꝰ quadringentos .g. pro .c. ponentes.
.C. ⁊ q. similit̾ cognatio est : nam huiꝰ¬
per .c. p̾positio scribenda est. Si aut̃ adu̾¬
bium fũit ꝑ .q. dicimꝰ enim quum lego.
notandus: equus qd̃ est animal per .e.
solam scribendum. Equus qd̃ ẽ iustꝰ ꝑ
.e. diptongon scribendũ. Exsul addita .s.

Expanded text:
Latine Recta scriptura interpretatur; ur: haec disciplina docet quemadmodum scribere debeamus. Nam sicut ars tractat de partium declinatione, ita orthographia de scribendi peritia, ut puta ad, cum est praepositio, d litteram; cum est conjunctio, t litttur et aspiratur in capite; quando autem coniunctio est, per t literam sine aspiratione scribitur. Apud prepositio per d scribitur, sicut apud patrem, quoniam veteres sepe apud pro ad usi sunt, duabInterdum autem aliae litterae in locum aliarum litterarum rite ponuntur. B et P litteris quaedam cognadum dicimus 'centum', et 'trecentos', postea dicimus 'quadringentos', G ponentes pro C. C et Q similiter cognatio est. Nam 'huiupraepositio per C scribenda est; si autem adverbium fuerit, per Q. Dicimus enim 'quum lego'. notandus. 'Equus', quod est animal, per E solam scribendum. 'Aequus', quod est iustus, per AE dipthonga scribendum. 'Exsul' addito S
Abbreviated transcription (Latin):
bus. R. litt̾a ꝯmunionem ht̃ cum .s. littã:
itaq apud antiquos honos. labos. ⁊ ar¬
bos dicebat᷑: nunc honor. labor. ⁊ arbor.
Sat ꝑ .t. scribi oportet: quod integrũ eius
facit satis. Sed per .d. scribit᷑. apud antiqͥs
enim sed sedum dicebat᷑: nos nũc finales
duas litt̾as abscidimꝰ. Tanitus sicut et
quantꝰ m̃ medio .m. habebant: quã enim
tantꝰ. Uͥe iñteriectio cum a scribenda: ue
riunctio sine .a. Xp̃c qr gretum ẽ. ꝑ .x. scri¬
bendum ẽ: ita ⁊ xxisma.y. ⁊ .⁊. lut̾is
sola greca noĩa scribunt᷑. Nam cum iustici¬
a sonũ.⁊. litt̾e exprimat: tamen q latiñ
est per.t. scribendum est. sic militia nequi
suetudo ueterum erat ut cum eadem litr̾a
aliũ intellectum correpta. alium ꝓducta ha¬
beret. Longe sillabe apicem aponebant: Ut¬
puta ppłs arborem significaret. an hominũ
multitudinẽ apice distinguebatur. Sic et
ubi litt̾e ꝯsonantes geminabant᷑ sicꝰ ilicũ

Expanded text:
bus'. R littera communionem habet cum S littera. bus'. R littera communionem habet cum S littera. Itaque apud anticos 'honos', 'labos', 'arbos' dicebatur, nunc 'honor', 'labor', 'arbor'. 'Sat' per T scribi oportet, quia integrum eius facit 'satis'. 'Sed' per D oportet scribi. Apud anticos enim sed 'sedum' dicebatur; nos finales duas litteras abscidimus. 'Tamtus', sicut et 'quamtus' in medio M habebant. 'Quam' enim tus'. 'Vae' interiectio cum A scribendum; 've' coniunctio sine A. Xp̃s, quia Graecum est, per X scribendum. Ita et 'Xrisma'. Y et Z litteris sola Graeca nomina scribuntur. Nam cum 'iustitia' sonum Z littera exprimat, tamen, quia Latinum est, per T scribendum est. Sic 'militia', 'maonsuetudo veterum erat ut, cum eadem littera alium intellectum correpta, alium producta haberet, longae syllabae apicem adponebant; utputa 'populus' arborem significaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic et ubi litterae consonantes geminabantur, sicilicum
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dum ꝓ .d. lict̾a utim᷑. ut latũ ꝓ datũ.
⁊ calamitatẽ ꝓ cadamitatẽ: a cadendo enĩ
Inde ꝓpter auctoritatẽ tanti uiri ⁊ tam ꝑ¬
maximꝰ optimꝰ. pessimus scribat᷑. Nalo per
unum .l. scribi. idest magis uolo: malle per
duas .l. idest magis uelle. Nolo quoq ꝑ unũ
.L. nolle ꝑ duo. nolo enim non uolo est: nol¬
le non uelle. Os si uultum aut ossa signi¬
ficat per o solũ scribendũ ẽ: si ꝑsonam . h.
pponenda est. Ora finium per o: hora dieꝵ
bitur. si de honore cum .h. aspiratione: pre¬
ꝑ . oe.Ꝙ. litt̾a. tunc recte ponit᷑ cum illi
statim .u. litt̾a sequit᷑: ⁊ alia quelib una.
plures ue uocales iungunt᷑: ita ut una sil¬
laba fiat: cetera per .c. scribunt᷑. Qu̾e ꝓ¬
nomen cum. a scribendũ: que ꝯiunctõ sñ .a.
Quid ꝑ .d. litt̾am scribit᷑ cum pronomen ẽ:
ꝑ.t. cũ u̾bum. cuiuᷤ positio est pͥma. q̃o. quis.

Expanded text:
interdum pro d littera utimur, ut latum pro datum, interdum pro d littera utimur, ut latum pro datum, et calamitatem pro cadamitate; a cadendo enim inde propter auctoritatem tanti uiri maximus', 'optimus', 'pessimus' scribatur. 'Malo' per unum L scribendum, quia est 'magis volo'. 'Malle' per duo LL, quia est 'magis velle'. 'Nolo' quoque per unum L; et 'nolle' per duo. 'Nolo' enim 'nevolo' est; 'nolle', 'nevelle'. 'Os' si vultum aut ossum significat per O solam scribendum est; si personam, H praeponenda est. 'Ora' finium per O; 'hora' diebendum; si de honore, cum H aspiratione. 'per OE. Q littera tunc recte ponitur, cum illi statim U littera sequitur, et alia quaelibet una pluresve vocales iunguntur, ita ut una syllaba fiat. Cetera per C scribuntur. 'Quae' pronomen cum A scribendum; 'que' coniunctio sine A. 'Quid' per D litteram scribitur, cum pronomen est; per T, cum verbum: cuius positio est prima 'queo, quis,
Abbreviated transcription (Latin):
aspiratõis litt̾a. ẽ: in latino tm̃ uocalib
iungit᷑. ut honor. homo. humꝰ. Aspiratur
aut̃ ⁊ ꝯsonantib. s in grecis ⁊ ebreis no¬
minib. Heus autẽ ⁊ heu. int̾iectiones per
.h. st̃ scͥbende .I. litt̾am inter duas uocales
ꝯstitutam. bis scribi quidam existimabãt:
ut in troia ⁊ maia. hec ratio ñ ꝑmittit.
Nũqmͣ enim tres uocales in una sillaba
scribunt᷑. s .i. litt̾a int̾ duas uocales ꝯstitu¬
ta pro duplici habet᷑. Id ꝓnomen neutri
gen̾is . ꝑ. d. scribit᷑ ab eo ꝙ est is. ea. id
notabit᷑. ab eo ꝙ ẽ eo . is. it. qr facit itur.
K. litt̾am antiqui p̾ponebant quociens a se¬
quebat᷑ ut caput kanna kalamꝰ: nunc
autẽ kartago ⁊ kalende: per eandem tm̃
scribunt᷑. Omĩa autem greca noĩa qͣlicũq
sequenti uocali per .k. sunt scribenda. Le¬
tus per . e. diptongon scribit᷑ qr leticia a
latitudine uocata est: cuius eaͣrio est tri¬
sticia: que angustiam facit. L. aut̃ litt̾a

Expanded text:
aspirationis nota est, in Latino tantum vocalibus jungitur, ut honor, homo, humus. Aspiratur autem et consonantibus, sed in Graecis, et Hebraeis nominibus. Heus autem, et heu interjectiones per h scribendae. 11. I litteram inter duas vocales constitutam his scribi quidam existimabant ut Trojia, Majia, sed hoc ratio non permittit. Nunquam enim tres vocales in una syllaba scribuntur. Sed i littera inter duas vocales constituta pro duplici habetur. 12. Id, pronomen neutri generis per d scribitur, ab eo quod est is, ea, id, notabitur, ab eo quod est 'eo, is, it', quia facit 'itur'. K litteram antiqui praeponebant quotiens A sequebatur, ut 'kaput', 'kanna', 'kalamus'. Nunc autem 'Karthago' et 'kalendae' per eandem tantum scribuntur. Omnia autem Graeca nomina qualicumque sequente vocali per K sunt scribenda. 'Laetus' per dipthonga scribitur, quia laetitia a latitudine vocata est, cuius e contrario est tristitia, quae a
Abbreviated transcription (Latin):
Dolones sunt uagine lignee: intͣ qͣs latet
pugio sub bacul specie. Dolones aut̃ a dolo
dc̃i sunt: ꝙ fallant ⁊ decipiant ferro cũ spe¬
ciẽ p̾ferant ligni. Hos uulgus greco noĩe
oxos uocant. idest acutos. Uñ ⁊ apud me¬
dicos acutꝰ morbus oxea uocat᷑. Arcus uo¬
catꝰ: eo ꝙ arceat adu̾sariũ. Uñ ⁊ arces di¬
cunt᷑: a quib arcent᷑ hostes. Item arcꝰ uo¬
catus ob speciem : ꝙ sit curuatꝰ artius.¬

Expanded text:
4. Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet 4. Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet pugio sub baculi specie. Dolones autem a dolo dicti sunt, quod fallant, et decipiant ferro, cum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocat, id est, acutos. Unde et apud medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. 5. Arcus vocatur, eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur, a quibus arcentur hostes. Item arcus ob speciem, quod sint curvati arctius.
Abbreviated transcription (Latin):
agitta a sagaci iactu. idest ue tis.¬
loci ictu uocata. Pennis enim fert᷑
qiͣ auis: ut celerit̾ mors ꝑcurrat ad homi¬
nem. Hiis pͥmũ cretenses usi st̃. Quib
penne ut diximꝰ ideo adglutinant᷑: ut leues
sint ⁊ p̾uolent. Scaptos. Spitula st̃ sagit¬
te uł laucee breues: a spicarũ specie nun¬
cupata. Scorpio est sagitta uenenata: ar¬
cu uł torm̃tis excussa. Que dum ad hoĩem
uen̾it uirꝰ quo figit infundit: unde ⁊ scor¬
pio nom̃ accepit.uii. De faretris.
aretra sagiitarum theca a ferendo ia¬
cula dcã: sicut ⁊ feretrũ ubi funus
defert᷑. Que idcirco ethimologiam ꝯmunẽ hñt.
qr faretra mortẽ. feretrũ mortuũ portat.
Coriti ꝓprie st̃ arcuũ tece: sicut faretre sagͣ¬
tarũ. Uagina appellata: eo ꝙ in ea mucro ł
gladius baiulet᷑. ẽheca ab eo ꝙ aliqͥd receptũ
tegat.c. lict̾a ꝓ .g. posita. Alii greco noĩe
thecam uocari asserũt: ꝙ ibi reponat᷑ aliqͥd.
Inde ⁊ bibliotheca libroꝵ repositõ dicitur.

Expanded text:
agitta a sagaci ictu, id est veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves sint et pervolent. Scaptos. Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio est sagitta venenata arcu vel tormentis excussa, quae dum ad hominem venerit, virus, quo figit, infundit; unde et scorpio nomen accepit. § 9 De faretris. Faretra sagittarum theca, a ferendo iacula dicta; sicut et feretrum, ubi funus defertur. Quae idcirco etymologiam communem habent, quia pharetra mortem, feretrum mortuum portat. Coriti proprie sunt arcuum thecae, sicut sagittarum faretrae. Vagina appellata eo quod in ea mucro vel gladius baiuletur. Teca ab eo quod aliquid receptum tegat, C littera pro G posita. Alii Graeco nomine thecam vocari asserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum repositio dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
natr̃e equitanꝰ. atq uictorinꝰ. amplificatis
riusdẽ festĩuitatis ratoĩb multiplices cir¬
quiñquies decem nouies calculans quoto
Nł. die ł luna debeat paschalis sollempni¬
tas celebrari sũma breuitate notauit.
Cyclus aut̃ uocatꝰ. eo qd̾ in orbẽ digestus
sit: ⁊ qͣiͣ in cir̃culo disposito ordinẽ ꝯplecta¬
t᷑ annoꝵ sine uarietate ⁊ sũ ulla arte. Uñ
fem̃ ẽ ut cuiq mati̾e carmina simplici for¬
mirate facta cilia uocarent᷑. hinc ⁊ later-¬

Expanded text:
natione Aquitanus atque Victorius, amplificatis eiusdem festivitatis rationibus, multiplices cirquinquies decem novies calculans, quoto Kal. vel luna debeat paschalis sollemnitas celebrari, summa brevitate notavit. Cyclum autem vocatum eo quod in orbe digestum sit, et quasi in circulo dispositum ordinem conplectat annorum sine varietate et sine ulla arte. Unde factum est ut cuiusque materiae carmina simplici formitate facta cyclica vocarentur. Hinc et later
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħaꝵ auctoꝵ suoꝵ auctoꝵ suoꝵ nominib
p̾notant᷑: qui ꝓpt̾ea dixt᷑ minores qr sermones
eoꝵ breues st̃. Uñ ⁊ cõnexi sibimet inuice:
in uno uolumine ꝯtinent᷑: quoꝵ noĩa hec ił̃.
Osee. Iohel. amos. abdias. Ionas. Micheas.
Naum. abatuc. sophonias. Aggeus. zachari¬
as. ⁊ malachias. Hesdre liber auctoris sui
titulo p̾notat᷑: in cuiꝰ ꝯtextu eiusdem hesore
neemieq sermones parit̾ ꝯtinent᷑. Ne quẽ¬
hesdras credit᷑ ascripsisse: in qua eadem regi¬
na sub figura eccłie dei ppłm a seruitute ⁊
morte eripuisse scribit᷑: atq int̾fecto aman.
qui int̾pretat᷑ iniquitas diei celebritas in
posteros mittit᷑. Liber autẽ sapie aps he¬
breos nusqmͣ est: uñ ⁊ ipe titulus grecam
magis eloquentiam redolet. hunc uidei si¬
lonis eẽ affirmant qui ꝓinde sapĩe noĩat᷑.¬

Expanded text:
tarum auctorum suorum nominibus praenotantur; qui propterea dicuntur Minores, quia sermones eorum breves sunt. Unde et conexi sibimet invicem in uno volumine continentur, quorum nomina sunt: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdra liber auctoris sui titulo praenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Nehemiaeque sermones pariter continentur. Nec quemipsa creditur conscripsisse, in quo eadem regina, sub figura Ecclesiae, Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque interfecto hoste Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celposteros mittitur. 30. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse stylus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Judaei Philonis esse affirmant, qui proinde Sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
martus lucas. Tertius m̃ quib tres. ma¬
theꝰ. lucas. iohes. Qͣrtꝰ in quib tres. ma-¬
theus. marcus. iohes. Qͥntꝰ in quib duo:
matheꝰ. lucas. Sextꝰ in quib duo: matheꝰ.
marcꝰ. Septimus in quib duo: matheꝰ.
iohes. Octauꝰ in quib duo: marcꝰ. lucas.
Nonꝰ in quib duo: lucas ⁊ iohes. Deci
glos enim eunͣgłistas numerus quidã
caplis affixꝰ adiacet. quib numeris sb̾¬
dita est aera quedam minio notata: q̃
indicat in quoto canone positꝰ sit nume
cui subiecta est aera. u̾bi gr̃a. Sic̃ aera
una in pͥmo canone. Si due in scdõ. Si
tres. iñ t̾cio. Et sic ꝑ ordinẽ usq ad de¬
quot ⁊ qui dixerunt: ⁊ ita demũ ĩ cor¬
pore. inquisita loca que ex ip̃is numeris
indicant᷑. per singlã euñgelia. de eisdem in
uenies. ui. De canonib conciliorum.
anon autẽ grece. latine regula nũ¬
cupat᷑. Regula aut̃ dcã qd̾ recte du¬

Expanded text:
Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: MaMarcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matthaeus, Lucas, Iohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Matthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Iohannes. Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in quibus duo: Lucas, Iohannes. Decimgulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis adfixus adiacet, quibus numeris subdita est aera quaedam mineo notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus, cui subiecta est aera. Verbi gratia: Si est aera .I., in primo canone; si secunda, in secundo; si tertia, in tertio; et sic per ordinem usque ad dequot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies. § 16 De canonibus conciliorum. Canon autem Graece, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte du
Abbreviated transcription (Latin):
rũ arboꝵ. seu qr ex follib fiunt. idest ex
pellib: que de occisis pecudib detrahi so¬
lent. Cuius partes pagine dicũt᷑. eo ꝙ
sibi inuicẽ ꝯpaginant᷑. Uersus autẽ uo
cati uulgo: qr sic scribebant antiqͥ: sicut
arat᷑ t̾ra. Asinistra enim ad dexteram
pͥmũ deducebant stilũ. Deinde ꝯu̾tebant᷑
ab inferiore. et rursus ad dexterã u̾sus.
quos ⁊ hodie rustici uersus dicũt. Sceda
est qd̃ adhuc emendat᷑. et nec dũ in libͥs
redactũ ẽ: et ẽ nomen grecũ sic̃ ⁊ thomus¬
drie primus excogitauit: quẽ postea eu¬
sebius cesariensis secutꝰ pleniꝰ cõposut.
Qui ideo fc̃i st̃. ut ꝑ eos inuenire ⁊ scire
possimꝰ qui reliquoꝵ eunͣgłistarũ similia
aut ꝓpria dixerunt. Sũt autẽ numero
decem. Quoꝵ pͥmꝰ ꝯtinet num̾os m̃ quib
.IIIIͦ. eadem dixerunt. matheꝰ. marcꝰ. lu¬
cas. ⁊ iohes. Scd̃s̃ in qͥb tres matheus.

Expanded text:
rum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est, ex rum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est, ex pellibus quae de occisis pecudiblent; cuius partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem conpingantur. Versus autem vulgo vocati quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stilum, deinde convertebantur ab inferiore, et rursus ad dexteram versus; quos et hodieque rustici versus vocant. Scheda est quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est; et est nomen Graecum, sicut et tomusepiscopus, primus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus, plenius 263 composuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum evangelistarum aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros in quibus quattuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Iohannes. Secundus, in quibus tres: Matthaeus,
Abbreviated transcription (Latin):
te uł membranarũ de libris arboꝵ uolumi¬
na fiebant. idest ꝯpaginabant᷑. Uñ ⁊ scͥp
tea bibliopolas dictos instrum̃tis.
librum enim enim greci biblũ uocant. si¬
brarii autẽ idem ⁊ antiqͣrii uocant᷑: sed li¬
brarii st̾. qui ⁊ noua scribunt et uetera.
Antiqͣrii qui tm̃mͦ uet̾a: uñ ⁊ nom̃ sump¬
serunt. Ascribendo aut̃: scriba nom̃ acce¬
Instrumenta st̃ scribendi calamꝰ. ⁊ pẽna.
Ex hiis enim u̾ba paginis infiguntur.
S calamꝰ arboris est. penna auis: cuius
cacumen indyade diuidr᷑. in toto corpore
unitate seruata: credo propt̾ misterium.
ut in duob apicib uetꝰ ⁊ nouũ testamen¬
tum significaret᷑: quib expͥmit᷑ uerbis
sacramentũ sanguine passionis effusum.
Dictꝰ aut̃ calamꝰ. qd̾ liquorẽ ponat: unde
⁊ apud nautas calare ponere dr᷑. Penna
autẽ a pendendo uocata: idest a uolando.
broꝵ appellata. siue ex similitudine folio¬

Expanded text:
tae vel membranarum de libris arborum volumitae vel membranarum de libris arborum volumina fiebant, id est conpaginabantur. Unde et sctea bibliopolae dicti. Librum enim Graeci biblum vocant. Librarii autem, id est, antiquarii vocantur: sed librarii sunt, qui et nova scribunt et vetera: antiquarii, qui tantummodo vetera: unde et nomen sumpserunt. Ascribendo autem scriba nomen acceInstrumenta scribae calEx his enim verba paginis infiguntur; sed calamus arboris est, pinna avis; cuius acumen in dyade dividitur, in toto corpore unitate servata, credo propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum signaretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguine passionis effusum. 4. Dictus autem calamus quod liquorem ponat. Unde et apud nautas CALARE ponere dicitur. 5. Penna autem a pendendo vocata, id est, volando. brorum appellata, sive ex similitudine folio
Abbreviated transcription (Latin):
epie. At u̾o hystorie maiore modulo scri¬
bebantur: et ñ solũ in carta ł in membnis.
s etiam ⁊ ui homentis elefantinis textilib¬
q maluaꝵ foliis atq palmaꝵ: cuiꝰ genis
cinna sic meminit. Hec tibi aretheis mul¬
tum inuigilata lucernis. Carmina qͥs ig¬
nes nouimꝰ aerios. leuis in aridulo mal¬
ne descripta libello. Pruriaca uer nuna
nauicula. Circũcidi libros sicilie pͥmũ ĩtre¬
bruit. Nam initio pumicabant᷑. uñ ⁊ ca-¬
tullus ait. Cui dono lepidũ nouũ libel¬
lum arido modo pumice expolitum.U.
dictus codex per tnͣslationẽ a codicib ar¬
boꝵ seu uiciũ qiͣ caudex. qd̾ ex se multi
men liber est a uoluendo dc̃s. sicut apd̃
hebreos uolumina legis. uolumina ꝓ¬
phetarũ: liler est intenor tunica corticis.
que ligno coherer. De quo uirgilius. Nec sic¬
cum moriens alta liber aret ĩ ulmo. Unde
et liber dr᷑ in quo scribimꝰ: qr ante usũ car¬

Expanded text:
epistolae. At vero historiae maiori modulo scriepistolae. At vero historiae maiori modulo scribebantur, et non solum in carta vel membranis, sed etiam et in omentis elephantinis textilibusque malvarum foliis atque palmarum. Cuius generis Cinna sic meminit 11: Haec tibi Arateis multum invigilata lucernis carmina, quis ignis novimus aerios, levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. Circumcidi lbros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et Catullus ait 1, 1: Cui dono lepidum novum libellum arido modo pumice expolitum? Dedictus codex per translationem a codicibus arborum seu vitium, quasi caudex, quod ex se multitmen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumina Legis, volumina Prophetarum. Liber est interior tunica corticis, quae ligno cohaeret. De quo Vergilius sic Ecl. 10, 67: Alta liber haeret in ulmo. Unde et liber dicitur in quo scribimus, quia ante usum car
Abbreviated transcription (Latin):
post̾itate seruatũ ẽ. Hec ⁊ m̃brana digtur.
qr ex membris petudũ detrahunt᷑. Fiebant
aut̃ pͥmũ coloris lutei. idest crocei: postea
u̾o rome candida membrana reꝑta st̃. qd̾
apparuit in habile eẽ. quod et facile sorde¬
scant. aciemq legentiũ ledant. cum pe¬
ti es architecti. neq aure ⁊ latars rinẽ
Ñ. in lul uocets putent: neq pauim̃ta alia
qm iharisteo marmore. qd̃ auri fulgor
heretat: et eucharisti uiriditas reficiat ocu¬
los. Nam ⁊ qui nũmulariam discunt de¬
narioꝵ formis in mirteos pannos subiciũt:
et gẽmaꝵ sculptores scarabeoꝵ terga. qͥb
nichil est uiridiꝰ subinde respiciũt et pic
lutea aut purpurea st̃. Candida naturalr
existunt. Luteũ membranũ bicolor ẽ: qd̾
membrana capillis. Purpurea u̾o inficiũ¬
tur colore purpureo: in quib aurũ ⁊ ar¬
gentũ liquescens patescat in litt̾as. De li
broꝵ apud gentiles certis modulis
⁊ ficiebant᷑: breuiore forma carmina. atq

Expanded text:
posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetat et Carystei viriditas reficiat oculos. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subiciunt, et gemmarum sculptores scarabaeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pictlutea aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod membrana capillis. Purpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteris. De lirorum apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviori forma carmina atque
Abbreviated transcription (Latin):
aiiune ⁊ humane ꝯfiteant᷑ nature. Hee
st̃ qͣtuor sẏnodi pͥncipales fidei doctrinã
r enissime p̾dicantes. S ⁊ si qͣ sunt conci¬
De que scĩ pr̃es sp̃u dei pleni sanxerũt. pt
ta ꝯtinent᷑. Sinodũ autẽ ex greco int̾pre¬
tari comitatum ł coitũ: concilii u̾o nomen
tractũ ex more romano. Tempore enim quo
tause agebant᷑. conueniebant om̃s ĩ unũ:

Expanded text:
divinae et humanae confiteamur naturae. Haec sunt quattuor synodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, posta continentur. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim, quo causae agebantur, convenieb
Abbreviated transcription (Latin):
Actus apłoꝵ pͥmordia fidei xp̃iane in genti¬
b et nascentis eccłie hystoriam degerit.
astat: in quo opere nascentis ecc̃e infantia
texit᷑: et apłoꝵ hystoria retinet᷑: unde et¬
actus apłoꝵ dicit᷑. Apocalipsin librũ ioh̃es
eunͣglista scripsit: ea tompore quo ob eunͣ¬
gelii p̃oicatẽm in nsula pathinos tradit
religatus. Apocalipũs autẽ ex greco in lati¬
nũ: reuelatio int̾pretat᷑. Reuelatio enĩ dr
manifestatio eoꝵ que obscura ⁊ abscõdita
erant: iuxta qd̃ ⁊ ip̃e iohes dic̃. Apocalipsis¬

Expanded text:
Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus, et nascentis Ecclesiae historiam digerit. nstat evangelistam; in quo opere nascentis Ecclesiae infantia texitur, et apostolorum historia retinetActus Apostolorum dicitur. Apocalypsin librum Iohannes evangelista scripsit eo tempore, quo ob evangelii praedicationem in insulam Pathmon traditur relegatus. Apocalypsin autem ex Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio enim dicitur manifestatio eorum quae abscondita erant, iuxta quod et ipse Iohannes dici
Abbreviated transcription (Latin):
neue inter uites corilum sere. neue flagel¬
la sũma pete. Primꝰ aut̃ p̾cepta apd̃ hebreos
moyses scripsit: apud latinos martius uates:
pͥmus p̾cepta ꝯposuit : ex quib illud ẽ. Postͤ¬
mus dicas. pͥmus taceas. Parabole qͥppe ⁊
problemata. nõib suis indicant altius se
ꝑscrutari oportere. Parabola quippe alicuiꝰ
rei similitudinem per se gerit: quod licet sit
uocabłm grecũ. iam tñ pro latino usurpat᷑:
et notũ est. qd̾ in parabolis que dñr rerũ simi¬
litudines. reb de quib agitur ꝯparantur.
Problemata autẽ que latine appellantur¬
ꝓpositiones. questiones st̃ habentes aliqͥd qd̃
disputatõe soluendũ sit. Questio autem est
sit. argumentũ u̾o dcm̃ qͣi argutũ. ł qd̾ sit¬
argute inuentũ ad ꝯprobandas res. Epy¬
stolam ꝓprie greci uocant: qd̃ int̾pretat᷑ la¬
tine missa. Stila enim siue stili: missa uł
missio. Ante carte ⁊ m̃branaꝵ usum inde¬
dolatis ex ligno codicellis epłaꝵ alloquia

Expanded text:
Neve inter vites corylum sere, neve flagella summa pete. Primus autem praecepta apud Hebraeos Moyses scripsit; apud Latinos Marcius vates primus praecepta conposuit. Ex quibus est illud 1: Postremus dicas, primus taceas. Parabolae et problemata nominibus suis indicant altius se perscrutari oportere. Parabola quippe alicuius rei similitudinem prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, iam tamen pro Latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis quae dicuntur rerum similitudines rebus, de quibus agitur, conparant. Problemata autepropositiones, questiones sunt, habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Questio autem est sit. Argumentum, dictum quasi argutum argute inventum ad conprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quod interpretatur Latine missa. Στόλα enim sive στόλοι missa vel missi. Ante cartae et membranarum usum in dedolatis ex ligno codicellis epistolarum alloquia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpositõe hoĩes multis mendatiis adulantur
qd̾ malũ a grecis exortũ ẽ: quoꝵ leuitas
instructa dicendi facultate. ⁊ copia incredi¬
bili multas mendatioꝵ nebulas suscitauit.
Fastoꝵ libri st̃ in quib reges ł ꝯsules scri¬
bunt᷑. a fascib dci .i. potestatib. Uñ ⁊ ouidu
libri fastoꝵ dicunt᷑: qr de regib ⁊ ꝯsulib
editi st̃. Proemiũ ẽ: initiũ diccendi. Sũt
enim proemia pͥncipia libroꝵ. que ante
cause narratõem. ad instruendas audiẽtiũ
aures coaptant᷑. Cuiꝰ nom̃ płiq latinita¬
tis ꝑiti sñ tñslatõe posuerũt. Hoc autẽ uo¬
cabulũ apud nos int̾pretatũ p̾fatio nũcu

Expanded text:
conpositione homines multis mendaciis adulantur. conpositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est potestatibus. Unde et Ovidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur. Cuius nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos inter
Abbreviated transcription (Latin):
omelie st̃: quas latin. u̾bum appellant: q̃
proferunt᷑ in pplis. Tertiũ genꝰ tomi: quos
nos libros uł uolumina nũcupamꝰ. Omelie
aut ad uulgus loquũt᷑: tomi uͦ idest libri
mones uocamꝰ. Sermo autẽ dc̃s: qr int̾ utrũ¬
q serit᷑. uñ mn uirgilio. multa int̾ sese. lon¬
go sermone serebant. Tractatꝰ est uniꝰ rei
młtiplex expositio. eo ꝙ tractat sensũ in ml¬
ta sentiendi ꝯtractando secũ. Siffer autẽ ser¬
mo. tractatꝰ. ⁊ u̾bũ. Sermo enim alt̾a in
diget ꝑsona: tractatꝰ spetialit̾ ad seip̃m ẽ:
u̾bum aut̃ ad om̃s. Uñ ⁊ dr᷑. Uerbũ fecit
ad ppłm. Cõmentaria dcã qiͣ ꝯmenta: sũt¬
enim int̾pretatoẽs. ut ꝯmenta iuris. cõmẽta
euñgłii. Apologeticũ est excusatio: in quo so¬
lent quidam accusantib respond̾e̾. In defen¬
sione enim aut negotiatõe sola positũ est:
et est nomen grecũ. Paragericũ licentiosũ ⁊
lasciuiosũ genꝰ dicendi in laudib regũ. ĩ tuiꝰ

Expanded text:
omilie sunt, quas Latini verbum appellant que proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volumina vocamus. Homelie autem ad vulgus loquuntur. Tomi vero, id est, libri,mones vocamus. 3. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde et in Virgilio; Multa inter sese vario sermone serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod trahat sensum in multa. sententiam contrectando secum. 4. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona, tractatus specialiter ad se ipsum est, verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: Verbum fecit ad populum. 5. Commentaria dicta enim interpretationes, ut commenta iuris, commenta Evangelii. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est; et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum, in cuius
Abbreviated transcription (Latin):
me appetenda. Terciũ librũ sirasirim preno¬
tauit. qui ĩ latinam linguam u̾tit᷑ cantica
canticoꝵ. ubi ꝑ epitalamiũ carmen ꝯuincti¬
tem canticũ canticoꝵ. eo ꝙ omĩb canticis
p̾feratur. que mn scripturis sacris habentur.
mina exametris. ⁊ pentametͥs u̾sib. apud
suos ꝯposita ꝑhibent᷑: ut iosephus iheronimꝰ¬
pheta edidit librum suũ: cuiꝰ om̃e ꝯtextum
eloquentie prosa incedit: canticũ ^ ex ametro

Expanded text:
me appetenda. Tertium librum Sirhassirim prenome appetenda. Tertium librum Sirhassirim prenotavit, que in latinam linguam vertitur Cantica Canticorum, ubi per epithalamium carmen, coniunctitem Canticum Canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, qui in Scripturis sacris habentur; mina exametris, et pentametris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus, Hieronymupheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit. Canticum vero hexamet
Abbreviated transcription (Latin):
Qni apud nos bibliothecas istituerũt.
pud nos quoq pamphilius. martyr. cuiꝰ
uitam eusebius cesariensis ꝯscripsit: pisistra¬
tum in sacre bibliothece studio pͥmꝰ adeqͣre
ꝯtendit. Hic enim in bibliotheta sua prope
liginta uoluminũ milia habuit. Iheronimꝰ
quoq atq gͣennadiꝰ ecclasticos scriptores
⁊to orbe querentes ordine ꝑsecuti st̃. eoꝵ¬
q studia in uno uoluminis indiculo comp̃
merabiles libros scripsit. Apud gre¬
cos quoq calciderus miris attollit᷑ laudib:
qd̾ tantos libros edidit: qnͣtos quisq nr̃m
alienos scribere ꝓpria manu uix possit. De
nr̃is quoq apud grecos origenis in scͥptu¬
raꝵ labore tam grecos qmͣ latinos oꝑm suo¬
rũ nu̾o superauit. Deniq iheronimꝰ sex mi¬
lia libroꝵ eius se legisse fatet᷑. Hoꝵ autẽ
om̃ium studia sc̃s augustinus ingenio uł
scĩa sua uicit. Nam tanta scripsit: ut die¬

Expanded text:
rat. CAPUT VI. Qui apud nos bibliothecas instituerunt. 1. rat. CAPUT VI. Qui apud nos bibliothecas instituerunt. 1. Apud nos quoque Pamphilus martyr, cujus Vitam Eusebius Caesariensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio primus adaequare contendit. Hic enim in bibliotheca sua prope triginta voluminum millia habuit. 2. Hieronymus quoque atque Gennadius Ecclesiasticos scriptores toto orbe quaerentes ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno voluminis indiculo compremerabiles libros scripsit. Apud Graecos quoque Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderit quantos quisque nostrum alienos scribere propria manu vix possit. 2. De nostris quoque apud Graecos Origenes, in Scripturarum labore, tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex millia librorum ejus selegisse fatetur. 3. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit, ut die
Abbreviated transcription (Latin):
cellulis separati. Ita omĩa per spm̃ sc̃m inter¬
p̾tati st̃. ut nichil in alicuiꝰ eoꝵ codice inuen-¬
tũ eẽt qd̃ in ceteris uł in u̾boꝵ ordine discre¬
paret. Fuerunt ⁊ alii int̾pretes qui ex hebrai¬
ca lingua in grecam sacra eloquia tͣnstule¬
runt: sicut aquila. simmachus. ⁊ theodo¬
tion: sicut etiam ⁊ uulgaris illa intep̾ta¬
tio cuiꝰ auctor non apparet. ⁊ ob hoc sñ no¬
mine int̾pretis qͥnta editio nuncupat᷑. Pre¬
terea sextam ⁊ septimam editionẽ. origenis
miro labore repperit: et cũ ceteris editionib
comparauit. Presbit̾ quoq iheronimus
trium linguarũ parit̾ ex hebreo in latinũ
eloquium easdem scͥptas conu̾tit. eloquen¬
opiam primꝰ aduexit emilius .iii.¬
⁊ sni e. ⁊ erse. macedonũ rege deuicto. Dein
ilus epontica preda. Post hos cesar de
dato uarroni negotiũ: causa maxime
bliuthicas publicauit pollio. in grecas simł¬

Expanded text:
cellulis separati ita omnia per Spiritum sanctum intercellulis separati ita omnia per Spiritum sanctum interpretati sunt, ut nihil in alicuius eorum codice inventum esset quod in ceteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam et vulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore repperit, et cum ceteris editionibus conparavit. Presbyter quoque Hieronymus trium linguarum peritus ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas convertit, eloquenopiam advexit Emilius Paulus Persa, Macedonum rege devicto: deinde Lucullus e pontica preda, post hos Cesar dedit Marco Varroni negotium eumque maxime bliothecas publicavit Pollio, grecas sim
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ bibliotecam instituisse pilutt itꝰ ⁊ dit᷑.¬
ab atheniensib auctam. xerxes incensis athe¬
nis euexit in ꝑsas: Longoq post tempore. si¬
leucus nichanor rursus iñ greciam retulit. Hiric
studiũ regib uibib q cetet̾is natũ est aparã¬
di uolumina diu̾saꝵ gentiũ: ⁊ per int̾ptrs
in grecam linguã uertendi. Dehinc magnꝰ
alexander uel. successores eoꝵ: instruendis om¬
niũ libroꝵ bibliothecis animũ intenderunt.
maxime ꝑtolomeus cognom̃to philadelphiꝰ
om̃is lict̾ature sagacissimꝰ cũ studio biblio¬
thecarũ pisistratũ emularetur: non solum
in bibliothecam suam contulit. Nam septu¬
aginta milia libroꝵ huius temporib alexit¬
drie inuenta st̃. De interpretib .ii.¬
ic etiam ab eleazaro sacro pontifice pe¬
tens scͥpturas uet̾is testam̃ti ĩn grecã
uocẽ ex hebraica lingua per septuaginta inter¬
pretes perferre curauit. qͣs in alexandrina bi¬
bliotheca habuit. Siquidem singl̃i in singłit

Expanded text:
autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus ab Atheniensibus auctam Xerxes incensis Athenis evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam retulit. Hinc studium regibus urbibusque caeteris natum est comparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius instruendis omnium librorum bibliothecis animum intenderunt; maxime Ptolomaeus cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inventa sunt. De interpretibus . Hic etiam et ab Eleazaro pontifice petens Scripturas Veteris Testamenti, in Graecam vocem ex Hebraica lingua per septuaginta interpretes transferre curavit, quas in Alexandrina bibliotheca habuit. Siquidem singuli ino singulis
Abbreviated transcription (Latin):
unt heroitũ ma includit. Terciũ al.hecetũ
⁊ secundo habet᷑. Ezechiel ⁊ danphel a ui¬
ris quibdam sapientib scͥpti eẽ perhibent.i:
quoꝵ ezechiel principia ⁊ fines multis ht̃
obscuritatib inuoluta. Panihel uͦ claro
sermone regna orbis pronũtiat. et tempꝰ ad¬
uentus xp̃i manifestissima pͣdicatõe anno¬

Expanded text:
unt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur. Quorum Ezechiel principia et finis multis habentur obscuritatibus involuta. Daniel syro sermone regna orbis pronuntiat et tempus adventus Christi manifestissima praedicatione anno
Abbreviated transcription (Latin):
dem̃ est in psalmis. Tu es sacerdos in eternũ
scd̃m ordinem melchisedech. Ubi enim xp̃c
aduenit sacerdotiũ udeoꝵ obmutuit: lex et
ꝓphena orlouit Quartus iohannes sq̃psit
euñgłium ultimus in asia. incipiens a uer¬
bo. ut ostenderet eundem saluatorẽ qui pro
nobis dignatꝰ est nasci. ⁊ pati ip̃m an scla
ad celũ iterũ remeasse. Hii st̃ .iiiʳ. eunͣge¬
liste. quos per ezechielem sĩx sc̃s̃ significa¬

Expanded text:
dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Ubi enim Christus advenit, sacerdolium Judaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Joannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eumdem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati: ipsum ante saecula ad caelum iterum remeasse. Hi sunt quattuor Evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significa
Abbreviated transcription (Latin):
gliste singularit᷑ ascripserunt. Primꝰ ma¬
theus ꝯscͥpsit eungeliũ litt̾is hebraicis ⁊ ser¬
monib in uidea: initians eunͣgelizare ab hu¬
mana xp̃i natiuitate dicens. Liber genãtõis
i ñ xp̃i filii dauid. filii abraham: significans
descendisse corporalit̾ ex semine patriarchaꝵ
S̾cds martus plenus sp̃u scõ scripsit euñgliũ
xp̃i eloqͥo greco in italia: secutꝰ petrũ ut discipłs.
Is initiũ a spũ prophetali fecit dicens. Uox cla¬
manus in deserto. parate uiam dñi: ut osten¬
deret xp̃m post assũptõem carnis eunͣgłiũ¬
i te: Tertius lucas int̾ om̃s eungelistas greci
sermonis eruditissimꝰ quippe ut medicꝰ in greci¬
a eungeliũ scripsit theophilo ep̃o inicians
a sp̃u sacerdotali dicens. fuit in dieb herodis
regis iudee sacerdos quidã noĩe ⁊acharias: ut
manifest aret xp̃m post natiuitatẽ carnis et
p̃dicatõem euñgłii. hostiam fuisse effectũ¬
ꝓsalute mundi. Ip̃e est enim sacerdos de qͦ

Expanded text:
e singulariter conscripserunt. 35. Primus Matthaeus conscripsit Evangelium litteris Hebraicis, et sermonibus in Judaea, initians evangelizare ab humana Christi nativitate, dicens: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham, significans descendisse corporaliter ex semine patriarcharum s Marcus plenus Spiritu sancto scripsit Evangelium Christi eloquio Graeco, in Italia secutus Petrum, ut discipulus. Is initium a spiritu prophetali fecit, dicens: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domino, ut ostenderet Christum post assumptionem carnis Ei te. Tertius Lucas inter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia Evangelium scripsit Theophilo ea sacerdotali spiritu dicens: Fuit in diebus Herodis regis Iudee sacerdos quidam nomine Zacharias, ut manifestaret Cristum post nativitatem carnis et predicacionem ewangelii ostiam fuisse effectupro salute mundi: ipse est enim sacerdos, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
apłos symbolum tradiderũt. Int̾ cetera
que totam pͥncipalit̾ fidem ꝯplectuntur
na. Harum pͥor nicena synodꝰ. ccc.xuiii. e¬
piscopoꝵ ꝯstantino augusto imꝑante per¬
acta est: in qua arriane perfidie ꝯdempna¬
tur. blasphemia: quam de in equalitate
sc̃e trinitatis idem artiꝰ asserebat. Coniub¬
stantialẽ deo patri. dei filiũ: eadem sãcta
synodus per sẏmbolũ deffiniuit. Scd̾a sy¬
nodus.c.l. patrum. sub theodosio imꝑa¬
tore seniore ⁊stantinopolim ꝯgregata ẽ:
sp̃m scm̃ demonstrauit. dans symboli formã
quam tota grecoꝵ ⁊ latinoꝵ ꝯfessio in cec-¬
clesiis predicat. Tercia synodus ephesians
gusto edita: que nestoriũ duas ꝑsonas
in xp̃o asserentẽ. iusto anathemate ꝯdemp¬
nauit: ostendens man̾e̾ in duab naturis.
unam dñi nr̃i iħu xp̃i ꝑsonam. Quarta
synodus calcidonensis. dc .xxx. sacerdotũ
sub martiano pͥncipe habita est : in qͣ euti¬
cen ꝯstantinopolitanũ abbatem. u̾bi dei ⁊

Expanded text:
os symbolum tradiderunt. § 1. Inter cquae totam principaliter fidem complectuntur, § 2. Harum prima Nicaena synodus CCCXVIII episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est; in qua Arianae perfidiae condemnata blasphemia, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis, idem Arius asserebat, consubstantialem Deo Patri Deum Filium eadem sancta synodus per symbolum definivit. § 3. Secunda synodus CL. Patrum sub Theodosio seniore Constantinopoli congregata est, Spiritum demonstravit, dans symboli formam quam tota Graecorum et Latinorum confessio in ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina pgusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo asserentem, justo anathemate condemnavit, ostendens manere in duabus naturis unam Domini Jesu Christi personam. Quarta synodus Chalcedonensis DCXXX sacerdotum sub Marciano principe habita est, in qua Eutychen Constantinopolitanum abbatem, Verbi Dei et
Abbreviated transcription (Latin):
siastitũ eccaũime. ihesus filius sirach ihero¬
solieaira nepos iħ̾ri sacerdotis magni ꝯposuit:
de quo meminit ⁊ zacharias. Qui liberapd
latinos ꝓpt̾ eloquis similitudinẽ salomonis
tinilo p̾notat᷑. Dictꝰ aũt eccłiasticus eo qd̾
⁊ tonꝰ eccłie disciplina religiose au̾satõnis
i gna cura ⁊ ratõe sit editꝰ: hic ⁊ apd̾ he¬
breas reperit᷑. s int̾ apocriphos habetur.

Expanded text:
librum certissime Ihesus filius Syrach Ierosolomita, nepos Ihesu sacerdotis magni, composuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis tytulo prenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus, eo quod de tocius ecclesie disciplina et religiose conversacionis magna cura et racione sit editus. Hic aput Hebre
Abbreviated transcription (Latin):
Ere litterarum ma De ceris¬
ingenium pariuilis. pͥmordia sensus: qͣruri
studiũ pͥmi greci tradit słe pobuit᷑. gnci¬
Postea romani iuss:unt: ne gre
ram ossib scriberent: sicut .i. dicat etr
satura sua dicens. uertamꝰ uomerem.
ram. mucroneq aremꝰ osseo. Graph
uit: ceptũ apd̃ memphiticã urberi.
canus. Conficit᷑ bibula memphitis carta
papiro. Poibulam autẽ papirũ dixit: ꝙ hu¬
morem bibat. Carta autem dc̃a : quod carptĩ
papiri tegimen decerptũ glutinat᷑. Cuius
gñ̾a qͣmplurima st̃. Prima ⁊ p̾cipua angu¬
stea regia maioris forme in honorẽ octou¬
ani augusti appellata. Scd̾ã libiana: ob no¬
norem libie prouincie. Tercia iberaticꝰ dcã:
qd̃ ad sacros libros eligebat᷑ similis augtee.
s subcolorata. Qrͣta teoneoteca a loco alexã¬
drie: qui ita uocat᷑. fiebat. Qͥnta saltica: ab
oppido salo. Sexta corneliana. a cornelio gal¬
lo p̾fecto: egypti pͥmũ ꝯfecta. Septima emp¬

Expanded text:
erae litterarum maingenium pueris, primordia sensus. Quarum studium primi Graeci tradidisse produntur. Grapostea Romani iusserunt ne grapram ossibus scriberent, sicut indicat Atta in satyra dicens: Vertamus vomerem in ceram, mucroneque aremus Osseo . . . .vit coeptum apud Memphiticam urbem; canus: Conficitur bibula Memphitis charta papyro. Bibulani autem papyrum dixit, quod humorem bibat. 257 2. Charta autem dicta, quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cujus genera quam plura sunt. Prima, et praecipua Astea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata. Secunda Libyana, ob honorem Libyae provinciae. Tertia hieratica dicta eo quod ad sacros libros eligebatur, similis Augusteae, sed subcolorata. Quarta Taeneotica, a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quinta Saitica, ab oppido Sai. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo praefecto Aegypti primum confecta. Septima emp
Abbreviated transcription (Latin):
De bibliothecis.
Ibliothecas a greco nom̃ actep̃: ab eo¬
ꝙ ibi recordant᷑ libri. Nam biblio libroꝵ: fhe¬
ca repositio int̾pretat᷑. Bibliothecam ueteris
testamenti. hesdras scriba post incensam le¬
gem. a chaldeis. Sũ udei gressi fuissent. in
iherłm diuino afflatus pũ reparauit: cũcta¬
ꝙ legis ac ꝓpħarũ uolumina que fuerunt

Expanded text:
De bibliotheca. Bibliotheca a Graeco nomen accepit: eo quod ibi recondantur libri. Nam biblion librorum, theca repositio interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei regressi fuissent in Jerusalem, divino afflatus Spiritu reparavit, cunctaque legis ac pr
Abbreviated transcription (Latin):
eungłiũ xp̃i. Nam et oculis plena erant in¬
tem eoꝵ recta: qr nichil pͣuum in eungłiis
est. Et alas senas tegentes crura ⁊ facies
suas. Reuelata st̃ enim q̃ tegebant᷑ in aduẽ¬
tu xp̃i. Eunͣgeliũ aut̃ int̾p̾tat᷑ bona annun¬
tiatio. G̃rece enim eu. bonũ: angeliũ adnũ¬
tiatio dr᷑. Uñ ⁊ angłs nuntiꝰ interp̾tatur.
Paulus apłs suas scͥpsit epłas qͣtuordecim:
e quib nouẽ. septem eccł̃iis scripsit: reliqͣs
discipulis suis. thimoteo. ⁊ tito. ⁊ philemo¬
ni. Ad hebreos autẽ epła a plerisq latinis eiꝰ
eẽ interta est: ꝓpt̾ dissonantiam sermonis.
scriptam fuisse suspicant᷑. Petrus scripsit
hes. suas scripserunt epłas: que catholice

Expanded text:
Evangelium Christi. Nam et oculis plena erant intem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est; et alas senas, tegentes crura et facies suas; revelata sunt enim quae tegebantur in adventum Christi. Evangelium autem interpretatur bona adnuntiatio. Graece enim εὖ bonum, ἀγγελία adnuntiatio dicitur. Unde et angelus nuntius interpretatur. Paulus Apostolus suas scripsit Epistolas quattuordecim, e quibus novem septem ecclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem Epistola plerisque Latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis, scriptam fuisse suspicantur. Petrus scrnes, et Judas suas scripserunt Epistolas; quae canonicae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sp̃m scm loquentes ad eruditõem nostrã.
et p̾cepta uiuendi et credendi regulam cõscͥp¬
serunt. Pret̾ hec alia uolumina apocripha
go. nec patet patrib a quib usq ad nos au¬
niat᷑ aliqͣ u̾itas: tñ ꝓpt̾ młt̾a falsa nulla
est in eis canonica auctoritas: que recte¬
a prudentib iudicant᷑.: ñ ẽẽ eoꝵ credenda
ticis proferuntur: que omĩa sub nõie apocͥ¬
phoꝵ auctoritate canonica diligenti examina¬
.I. De bibliotetis.

Expanded text:
m 249 loquentes ad eruditionem nostram, et praecepta vivendi et credendi regulam conscripserunt 51. Praeter haec et alia volumina apocrypha go, nec patet Patribus, ex quibus usque ad nos aunitur aliqua ueritas, tamen propter multa falsa nulla est canonica auctoritas. Sca prudentibus judicantur non esse eorum credenda ticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinaI. De bibliothecis.
Abbreviated transcription (Latin):
tiones scli. Exodus u̾o exitũ ex egypto ł
egressũ ppli isrł digerit: ⁊ ex ea causa no¬
men accepit. Leuiticꝰ appellat᷑ eo ꝙ leuitaꝵ¬
n. nĩft̾ia. ⁊ diu̾sitatẽ uictimaꝵ exsequitur:
tot q i eo ordo leuiticꝰ annotat᷑. Num̾oꝵ n
Deut onomiũ greco sermone appellat᷑ qd̾
latine int̾pretat᷑ scła. lex idest repetitio ⁊¬
eunglice legis p̃figuratio: q̃ sic ea ht̃ q̃ pͥora¬

Expanded text:
tineatur. Exodus vero exitum de Aegypto vel egressum populi Israel digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatur, eo quod levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum Deuteronomium Graeco sermone quod Latine interpretatur secunda lex, id est repetitio evangelicae legis, praefiguratio est quae sic ea habet qua