comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habet enĩ tres partes. sextã. t̾tiã. ⁊ dimudiam.
Sexta eiꝰ unũ ẽ. t̃tia duo. dimidia tres. he
partes in sũmã ducte. id ÷ unũ. ⁊ duo. ⁊ tͥa.
simł cundẽ consũmant. ꝑficiunt q senari¬
um. Sunt aũ ꝑfecti numcri intra denari¬
um sex. intͣ centenariũ. xͣc octo. intͣ nulle¬
nariũ quadringenti nonaginta ⁊ sex.
mĩs numerus aut scdm se considera¬
tur. aut ad aliguid. Iste diuiclitur sic.
Auii cnĩ sunt equales. alii inequales. Iste
diuidit᷑ sic. Alii st̃ maiores. alii st̃ minores.
Maiores diuidunt᷑ sic .i. multiplices .ii. su¬
per particulares .iii. suꝑpartientes .iiii. mlł

Expanded text:
habet enim tres partes, sextam, tertiam et dimidiam: habet enim tres partes, sextam, tertiam et dimidiam: sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tres. He partes, in summam ducte, id est unum et duo et tria, simul eumdem consummant perficiuntque senarium. Sunt autem perfecti numeri infra denarium sex, infra centenarium viginti octo, infra millenarium, quadringinta nonaginta et sex. Omnis numerus, aut secundum se consideratur, aut ad aliquid. Iste dividitur sic: alii enim sunt aequales, alii inaequales. Iste dividitur sic: alii sunt majores, alii sunt minores. Majores dividuntur sic: in multiplices, super
Abbreviated transcription (Latin):
nũs p̃t̃ monadicũ. id ẽ t̃narius m̃is qͥ nouẽ
mensurat t̃ t̃m. ⁊ qͥndecĩ t̃ quini. Itẽ pariũ
nũoꝵ alii st̃ suꝑflui. alii diminutiu. alii
pertecti. Suꝑflui sc̃. quorũ partes simul
ducte plenitudinẽ suã excedunt. utputa
duodenarius. Habet enĩ partes quinq du¬
odecimã qd ẽ unũ. sextã qd duo. quartam
qd̃ tria. terciã qd quattuor. dimidiã quod
scx. llnũ enĩ ⁊ duo ⁊ tria ⁊ quattuor ⁊ sex
nario excedunt. Sic ⁊ alii similes plurumi
ut duodeuicesimꝰ. ⁊ multi tales. Diminuiti
numeri st̃. qui partib suis computati. mi¬
norc̃ iũmã efficiunt. utputa denarius.
cuiꝰ partes st̃ tres. Decima qd c̃ unũ. quinta
qd duo. dimidia qd quinq. Unũ enim ⁊
duo ⁊ quinq simul ducta. octonariũ faci¬
unt. longe a denario minorẽ. Simił ẽ huic
octonarius uł alii plurimi. qui in partes
redacti infra consistunt. ꝑfectꝰ numerus ẽ.
qui suis partib adimpletur. ut senarius.

Expanded text:
 id est ternarius numerus; quia novem mensurat ter terni, et quindecim ter quini. Item parium numerorum alii sunt superflui, alii diminutivi, alii perfecti. Superflui sunt, quorum partes simul ductae plenitudinem suam excedunt, ut puta duodenarius. Habet enim partes quinque: duodecimam, quod est unum; sextam, quod duo; quartam, quod tria; tertiam, quod quattuor; dimidiam, quod sex; unum enim, et duo, et tria, et quatuor, et sex nario excedunt; sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, etmulti tales. 10. Diminuti numeri sunt qui partibnorem summam efficiunt, utpote denarius, cuius partes sunt tres; decima quod est unum, quinta, quod duo, dimidia quod quinque; unum enim et duo et quinque simul ducta, octonarium faciunt, longe a denario minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi, qui in partes redacti infra consistunt. Perfectus numerus est qui suis partibus adimpletur, ut senarius;
Abbreviated transcription (Latin):
mediũ tympanũ dr̃. ⁊ ip̃m ut symphonia
ad uirgulã ꝑcutit᷑. symbala acitabula q̃dã¬
st̃ que ꝑcussa inuicẽ se tangunt. ⁊ faciunt
sonĩ. Sicta aũ cymbala. qr cimballemacia
simł ꝑcutiuntur. Cim enĩ greci dicunt cym
lumina sistro. Inde ⁊ hoc mulieres ꝑcututł̃.
qr inuentrix huiꝰ gn̾is mulier. Unde ⁊ apud
amaronas. sistro ad bellũ feminaꝵ exercitus
uocabat᷑. Tintinnabulũ de sono uocis nom̃¬

Expanded text:
medium tympanum dicitur: et ipsum ut symphonia medium tympanum dicitur: et ipsum ut symphonia ad virgulam percutitur. sunt, quae percussa invicem se tangunt et faciunt sonum. Dicta autem cymbala, quia cum ballematia simul percutiuntur; cum enim Graeci dicunt σύν, lumina sistro. Inde et hoc mulieres percutiunt, quia inventrix huius generis mulier. Unde et apud Amazonas sistro ad bellum feminarum exercitus vocabatur. Tintinabulum de sono vocis nom
Abbreviated transcription (Latin):
cauitatẽ ligni inferiuis ht̃. Psalt̾iũ aũ hebrei
decacordo usi st̃. ꝓpt̃ numerũ decalogi legis.
qđ diuersos sonos efficiat. lirã pͥmũ a mercu¬
rio inuentã fuisse dicunt. ħ mͦ. Cum regre¬
diens uilus in suos meatꝰ uaria in cãpis re¬
liquisset animalia. relicta etiã testudo est.
Que cũ putrefacta ẽẽt. ⁊ nerui eiꝰ reman¬
sissent excenti intra coriũ. ꝑcussa a mercu¬
rio sonitũ dedit. ad cuiꝰ speciẽ mercurius
lirã fec̃. ⁊ orfeo tradidit. qͥ eiꝰ rei maxime
erat studiosus. Unde ⁊ cxistimat᷑. eadẽ arte
ñ feras tm̃. s ee saxa. atq siluas cantꝰ modu¬
lationi applicuisse. Hanc musici ꝓpt̃ studii
amorẽ ⁊ carminis laudem. etiam int̾ syde¬
ra suaꝵ fabłaꝵ cõmentis collocatã c̃ẽ fiuixe.¬
runt. Tympanũ ẽ. pelł uł coriũ ligno ex
una parte extentũ. Est enĩ pars media sym
phonis in similitudinẽ cribri. Tympanũ

Expanded text:
cavitatem ligni inferius habet. Psalterium autem Hebraei cavitatem ligni inferius habet. Psalterium autem Hebraei decachordon usi sunt propter numerum Decalogi legis. ocum, quod diversos sonos efficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuisse dicunt, hoc modo. Cum regrediens Nilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia, relicta etiam testudo est. Quae cum putrefacta esset, et nervi eius remansissent extenti intra corium, percussa a Mercurio sonitum dedit; ad cuius speciem Mercurius lyram fecit et Orpheo tradidit, qui eius rei maxime erat studiosus. Unde existimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione adplicuisse. Hanc musici propter studii amorem et carminis laudem etiam inter sidera suarum fabularum conmentis conlocatam esse finxerunt. Tympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum. Est enim phoniae in similitudinem cribri, tympanum
Abbreviated transcription (Latin):
si multiplicat᷑ ẽ ñ mutat᷑ genꝰ. Hetcres aũ
citharã fidiculã uł fidicen noĩarunt. qͥa
tã concinunt int̃ se cordȩ eiꝰ. ꝙͣ bene conue¬
niat int̃ qͣs fides sit̃. Antiqua aũ cichaia
la corda. iuicine corde similẽ sonũ reddat.
S ido septẽ corde. uł qr totã uocẽ implent.
uł qr septẽ motib sonat celũ. sorclas aũ di¬
ctas a corde. qr sic̃ pulsus ẽ cordis in pectore.
ita pulsus corde in cithara. has pͥmꝰ mercuri¬
us excogitauit. idẽq pͥor in neruos sonum
trarit. Psalt̾iũ qd̃ uulgo canticũ dr᷑. a psallen
do nõĩatũ. qł ad eiꝰ uocẽ chorus consonando
respondeat. Est aũ similitudo cithare barba¬
rice. in modũ delte litte. S salterii ⁊ cithare
ħ differentia ẽ. qđ psalt̾iũ lignũ illud conca¬
uum̃ unde sonus redlit᷑ suꝑuis ht̃. ⁊ deorsũ
feriunt᷑ corde.⁊ desuꝑ sonant. Cithara uͦ con

Expanded text:
s multiplicatus, et conmutatum genus. Veteres autem s multiplicatus, et conmutatum genus. Veteres autem citharam fidiculam vel fidicem nominaverunt, quia tam concinunt inter se chordae eius, quam bene conveniat inter quos fides sit. Antiqua autem cithara la chorda vicinae chordae similem sonum reddat. Sed ideo septem chordae, vel quia totam vocem implent, vel quia septem motibus sonat caelum. Chordas autem dictas a corde, quia sicut pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chordae in cithara. Has primus Mercurius excogitavit, idemque prior in nervos sonum strinxit. Psalterium, quod vulgo canticum ddo nominatum, quod ad eius vocem chorus consonando respondeat. Est aute similitudo cithare barbarice in modum delte litere. Sed psalterii et cithare hec differentia est, quod psalterium lignum illud concavum unde sonus reditur superius habet, et deorsum feriuntur chorde, et
Abbreviated transcription (Latin):
magistros. fuit enĩ apud gentiles ds pasto¬
ralis. qui pͥmũ dispares calamos ad cantum
aptauit. ⁊ studiosa arte composuit:.uiii.
ꝑtinens ad neruos ⁊ pulsũ. suidas¬
tur sp̃es aithararũ diuersarũ. tympanũ
tea. uł alia q̃ metallico rigore ꝑcussa. red¬
dunt cũ suauitate tinnitũ. ⁊ cet̾a huiꝰcemͦi.
Sithare ac psalterii reꝑtor. tubal ut p̃di¬
ctum ẽ ꝑhibetur. luxta opinionẽ aũ greco¬
rum. cithare usus repertꝰ fuisse ab appol¬
line credit᷑. forma cithare initio similis
fuisse traditur pectori humano. qd uti uox
er pectore. ita ex ipsa cant̾ ederet᷑. appellata q
eadẽ de causa. Nã pectꝰ dorica lingua. acha¬
ram uocaui. Paulatim aũ plures eiꝰ species
uetiterunt. ut psalceria. lire. barbite. fenices.
⁊ pectides. ⁊ que dnͣr indice. ⁊ feriuntur a
duob simł. Itẽ alic. atq alie. ⁊ quadrata for¬
ma uł trigonali. Cordarũ etiã numerus¬

Expanded text:
magistros. Fuit enim apud gentiles deus pastomagistros. Fuit enim apud gentiles deus pastoralis, qui primus dispares calamos ad cantum aptavit, et studiosa arte conposuit. § 22 Dica, pertinens ad nervos et pulsum, cui dantur species cithararum diversarum, tympanum tea, vel alia que metallico rigore percussa, reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiusmodi. Cithare ac psalterii rectum est, perhibetur. Iuxta opinionem autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quo uti vox a pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellatamque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocari. Paulatim autem plures eius species extiterunt, ut psalteria, lyrae, barbitae, phoenices et pectides, et quae dicuntur Indicae, et feriuntur a duobus simul. Item aliae atque aliae, et quadrata forma vel trigonali. Chordarum etiam numeru
Abbreviated transcription (Latin):
tis ur̃e. Preceptũ enĩ fuerat uideis. ut in
mitio noue lune tuba clangerent. qd̾ etiã
⁊ huc usq faciunt. Tibias excogitatas infri¬
gia ferunt. has dii qͥdẽ funcrib tm̃ adhi¬
bitas. mox ⁊ sacris gentiliũ. Tibias aũ ap¬
pellatas putant. qd̾ pͥmũ de ceruinis tibis
crurib q hinuloꝵ fierent. Deinde ꝑ abu¬
sionẽ ita ceptas uocari. etiã q̃ ñ de crurib
ossib ue essent. hunc ⁊ tibicen. qͣi tibiarum
cantꝰ. Calamꝰ nom̃ ẽ ꝓpͥum arboris. a canen¬
do. id ÷ fundendo uoces uocatꝰ fistulã qͥdã
putant a mercurio inuentã. alii a fauno
quem greci uocant pan. nũnulli eam ab
ide pastore agrigentino ex sicilia. fistula
aũ dicta qd̾ uocẽ emictat. slam fos grece
uox. stolia missa grece appellatur. Sambu¬
ca. in musicis species ẽ simphoniarum.
Est enĩ genꝰ ligni fragilis. unde tibie compo
plures instituit. pan curat oues ouium q

Expanded text:
tis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in tis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in initio novae lunae tuba clangerent, quod etiam et hucusque faciunt. Tibias excogitatas in Phrygia ferunt: has diu quidem funeribus tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum de cervinis tibiis cruribusque hinnulorum fierent, deinde per abusionem ita coeptas vocari etiam quae non de cruribus ossibusque essent. Hinc et tibicen, quasi tibiarum cantus. Calamus nomen est proprium arboris a calendo, id est fundendo voces vocatus. Fistulam quidam putant a Mercurio inventam, alii a Fauno, quem Graeci vocant Pan. Nonnulli eam ab Idi pastore Agrigentino ex Sicilia. Fistula autem dicta, quod vocem emittat. Nam φώς Graece vox, στύλια missa appellatur. Sambuca in musicis species est symphoniarum. Est enim genus ligni fragilis, unde et tibiae coplures instituit, Pan curat ovis oviumque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ que disꝑgit᷑ ꝑ minutos ⁊ dissimiles pul¬
sus. Ceca uox ẽ. que mox ut emissa fuerit
conticescit. atq suffocata nequaꝙͣ longuis
ꝓdlucitur. sic̃ ẽ in fictilib. Nnmnola ẽ uox
mollis atq flexibilis. Et uinnola dicta a
uino. hoc ẽ cincino. mollit̃ flexo. Pfc̃a
aũ uox ẽ. alta. suauis. ⁊ clara. Alta: ut in
sullum sufficiat. Clara: ut aures adimple
at. duauis: ut aiõs audientiũ blandiat.
Si ex his aliqͥd defuerit. uox ꝑfc̃a ñ erit:
ccda ẽ diuisio organica. in his que
sp̃u reflante completa in sonũ uo¬
cis animant᷑. ut st̃ tube. calami. fistule. or¬
gana. pandoria. ⁊ his similia instrum̃ta.
Organũ uocabulũ ẽ. genenerale uasorum
om̃iũ musicoꝵ. Hoc aũ cui folles adhibent᷑.
alio greci noĩe appellant. Ut aũ organum
dicat᷑. magis ea uulgaris ẽ grecorũ consue¬
tudo. Tuba pͥmũ a tyrrenis inuenta. de qͥb
mitio m̃sis tuba. in die insignis sollẽnita¬

Expanded text:
et quae dispergitur per minutos et indissimiles pulet quae dispergitur per minutos et indissimiles pulsus. Caeca vox est, quae, mox emissa fuerit, conticescit, atque suffocata nequaquam longius producitur, sicut est in fictilibus. Vinnola est vox mollis atque flexibilis. Et vinnola dicta a vinno, hoc est cincinno molliter flexo. Perfecta autem vox est alta, suavis et clara: alta, ut in sublime sufficiat; at. Suavis ut animos audientium blandiat si ex his aliquid defuerit, vox perfecta non erit. da est divisio organica, in his que spiritu reflante completa, in sonum vocis animantur, ut sunt tube, calami, fistule, organa, pandoria et his similia instrumenta. Organum vocabulum est generale omnium vasorum musicorum; hoc autem cui folles adhibentur, alio greci nomine appellant, ut autem organum dicatur, magis ea vulgaris est Grecorum consuetudo. Tuba primum initio mensis tuba, in die insignis sollemnita
Abbreviated transcription (Latin):
niȩ differentia ⁊ qͣntitas. que in uocis ac¬
centu uł tenore consistit. cuiꝰ genera in qͥn¬
decĩ partib musice diuiserunt. ex qͥb yper¬
lidius nouissimꝰ. ⁊ acutissimꝰ yppodorius.
nam sonus directus est. Precedit aũ sonus
cantũ. Arsis ẽ uocis eleuatio. ħ ẽ mitiũ.
thesis uocis positio. ħ ẽ tinis. Suaues uo¬
ces st̃ subtilei ⁊ spisse. clare atq acute. Per¬
spicue uoces ft̃. que longiuis ꝑtrahunt᷑. ita
ut omẽm impleant continuũ locũ. sicut
clangor tubarũ. Subtiles uoces st̃ qͥb ñ
egrotantiũ. sic̃ in nerus. Que enĩ subti¬
lissimȩ corde sc̃. subtiles ac tenues sonos
emitunt. Pingues sunt uoces. qñ sp̃s mł
tus simł egredit᷑. sic̃ uirorũ. Acuta uox ẽ.¬
tenuis. alta. sic̃ in cordis uidemꝰ Dura uox
ẽ. que uolent̃ emictit sonos. sic̃ tomtru¬
um. sic̃ incudis. sonus. quotiens in durũ
malleus ꝑcutit᷑ ferrũ. Asꝑa uox ẽ rauca.

Expanded text:
niae differentia, et quantitas, quae in vocis acniae differentia, et quantitas, quae in vocis accentu vel tenore consistit; cujus genera in quindecim partibus musici diviserunt, ex quibus hyperlydius novissimus et acutissimus, hypodorius onam sonus directus est, praecedit autem sonus cantum. 9. Arsis est vocis elevatio, id est initium. Thesis vocis positio, hoc est finis. 10. Suaves voces sunt subtiles et spisse, clare atque acute. Perspicue voces sunt, que longius protrahuntur, ita ut omnem impleant continuo locum, sicut clangor tubarum. Subtiles voces sunt, quibusegrotantium sicut in nervis: que enim subtilissime chorde sunt, subtiles ac tenues sonos emiltus simul egreditur, sicut virorum. Acuta vox tenuis, alta, sicut in cordis videmus. Dura vox est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut incudis sonus, quotiens in durum malleus percutitur ferrum. Aspera vox est rauca,
Abbreviated transcription (Latin):
motum facit. ⁊ ex motu sonũ. ex quo col¬
box ẽ aer sp̃u uerberatꝰ unde ⁊ uerba st̃ nun¬
cupata. Propͥc aũ uox hominũ ẽ siue irrati¬
onaliũ animantiũ. llam in aliis abusiue ⁊
tube infremuit. fractasq ab litore uoces. Nã
ꝓpͥum ẽ ut litorei sonent scopuli. ut a tuba
terribilẽ sonitũ procul acre sonoro. Armo¬
na ẽ. modulatio uocis. ⁊ concordantia plu¬
rimorũ sonorũ. uł coaptatio. Simphonia ẽ.
modulationis temperamentũ. ex graui ⁊
ces acutiores grauioresq concordant ita.
ut quilquis ab ea dissonuerit sensũ au¬
dit᷑ offendat. cuiꝰ contraria ẽ. diafonia. id
est uoces discrepantes. uł dissone. Eufonia
ẽ suauitas uocis. hec a melosa suauitate
⁊ melle dicta. Diastema ẽ. uocis spacium.
ex duob uł plurib sonis aptatũ. Diesis ẽ
spacia quedã. ⁊ deductiones modulandi.
atq uergentes de uno in altero sono. Tonꝰ
ẽ acutã enuntiatio uocis. Est enĩ armo¬

Expanded text:
motum facit et ex motu sonum, ex quo colmotum facit et ex motu sonum, ex quo col aer spiritu verberatcupata. Proprie autem vox hominum est, seu inrationabilium animantium. Nam in aliis abusive non tubae infremuit, fractasque ad littora voces. Nam proprium est ut littorei resonent scopuli, et: At tuba terribilem sonitum procul aere canoro. Harmonia est modulatio vocis, et concordantia plurimorum sonorum vel coaptatio. Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et ces acutiores gravioresque cout quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat. Cujus contraria est diaphonia, id est voces discrepantes vel dissonae. Euphonia est suavitas vocis. Haec et melos a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quaedam et deductiones modulandi atque vergentes de uno in altero sono. Tonus est acuta enuntiatio vocis. Est enim harmo
Abbreviated transcription (Latin):
Armonica ẽ. que decernit in sonis
acutũ ⁊ grauc̃. Rithinica ẽ. que requirit in¬
cursionẽ uerborũ. utrũ bene somis an ma¬
le cohereat. Metrica ẽ. que mensurã diuer¬
sorũ metrorũ. probabili ratione cognoscit.
Ut uerbi gr̃a. eroicon. iambicon. elegiacon.
⁊ cet̾a De triformi musice diuisione .u.¬
D om̃em aũ sonũ qͥ materies canti¬
lenaꝵ ẽ. triformẽ constat ẽẽ. natura.
Prima ẽ armonica. que ex uocum
cantib constat. Sccł̃a organica. que ex¬
flatu consistit. Tercia richinica. que pul¬
su digitorũ nimeros recipit. slam aut uo¬
ce elitur sonuis. sic̃ ꝑ fauces. aut flatu sic̃
ꝑ tubam. uł ꝑ tibiam. aut pullu sic̃ ꝑ chi¬
tharam. aut ꝑ qͦalibet aliud. qd ꝑcutien¬
do canorum est:. de pͥma diuisione iu¬
d fice que armonia drͦ. ui.
rima diuisio musice. que armoni¬
ad comedos. tragedos. uł choros. uł ad om̃s.
qͥ uoce ppria canunt. Hec ex aĩo ⁊ corpore

Expanded text:
Harmonica est, quae decernit in sonis Harmonica est, quae decernit in sonis acutum et gravem. Rhythmica est, quae requirit incursionem verborum, utrum bene sonus an male cohaereat. Metrica est, quae mensuram diversorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut verbi gratia heroicon, iambicon, elegiacon, et cetera. De triformi Musicae divisione . Ad omnem autem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem constat esse naturam. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat. Secunda organica, quae exflatu consistit. Tertia rhythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces, aut flatu, sicut per tubam vel tibiam, aut pulsu, sicut per citharam, aut per quodlibet aliud, quod percutiendo canorum est. De prima divisione musicae quae harmonica dicitur . Prima divisio Musicae, quae harmoniad comedos, tragedos, vel choros, vel ad omnes qui voce propria canunt. Hec ex animo et corpore
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat᷑. ⁊ accubantib singulis ornabatur
disciplina potest t̃ĩ ꝑfecta. Nichil enĩ sine
illa. Nam ⁊ ipse mundus quadã armonia
sonorũ fert᷑ esse composit. ce cclũ ip̃m sub
armonis modulatione reuolui. Musica
mouet affectꝰ ꝓuocat in diueriũ habitũ
sensus. in p̃liis ꝙ tube concentꝰ pugnantes
accendit. ⁊ quanto uehem̃tior fucrit clan¬
gor: tanto fit ad certamen aĩmꝰ fortior. Siqͥ¬
dem ⁊ remiges cantꝰ hortant᷑ dd tolerando
ꝙͣ labores musica aĩmũ mulcet. ⁊ singłoꝵ
opm fatigationẽ modulatio uocis solatur.
łrcitatos ꝙ aiõs musica sedat. sic̃ de dauid
legr᷑. qͥ ab spũ immundo saulem arte mo¬
dulationis eripuit. Ipsas ꝙͦ bestias. nnon
⁊ serpentes. uolucres atq delfinos. ad auditũ
sue modulationis musica ꝓuocat. S ⁊ qͥcqͥd
loquimͣ. uł intrinsecꝰ uenarũ pulsib cõmo¬
uemͣ ꝓ musicos rimos. armonie uirtutib

Expanded text:
ferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur ferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur disciilla. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse conpositus, et coelum ipsud sub harmoniae modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus: in praeliis quoque tubae concentus pugnantes accendit: et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Si quidem et remiges cantus hortatur. Ad tolerandos quosque labores musica animum mulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos quoque animos musica sedat: sicut de David legitur , qui a spiritu immundo Saulem arte modulationis eripuit; ipsas quoque bestias nec non et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulationis musica provocat. Sed quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmoniae virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
antiqui uoluerunt. uis carminũ ⁊ uo¬
cis modulatis quereret᷑. Quarũ sonꝰ quia
sensibilis res ẽ. ⁊ precerfluit in p̃teritum
tẽpus. impͥmit᷑ q memorie. inde a poetis.
iouis ⁊ memorie filias musas ẽẽ confictũ
ẽ. Nisi enĩ ab hoĩe memoria teneant᷑ som:
pereunt. qr scribi ñ possunt:. De musice¬
reꝑtorẽ musicȩ artis fuisse tubal. qͥ
fuit de stirpe cam. añ diluiũ. freti uͥ
phitagoran dicunt huiꝰ artis inuenisse pͥ¬
mordia. ex malleorũ sonitu. ⁊ cordarum
extensione ꝑcussa. Abilinũ. thebeũ. ⁊ ze¬
thũ. ⁊ anfion. in musica arte pͥmos claru¬
isse ferunt. Post quos paulatim directa ẽ
p̃cipue hec disciplina ⁊ aucta multismodi.
Eratq tã turpe musicã nescire ꝙͣ litteras.
sollemnib. omĩb q letis. uł tristi¬
orib teb. It enim in ueneratione diui¬
na ymni.ita in nuptiis ymenci. ⁊ in fu¬
nerib threni ⁊ lamenta ad tibias canebai¬
tur. In conuiuiis uͦ lira uł cythara circũ¬

Expanded text:
qui voluerunt vis carminum et vocis modulatio quaereretur: quarum sonus ex sensibili re est, et praeterfluit in praeteritum tempus, imprimiturque memoriae. Inde a poetis Jovis et Memoriae filias Musas esse confictum est: nisi enim ab homine memoria teneantur, soni pereunt, quia scribi non possunt. Moyspertorem musicae artis fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt huius artis invenisse primordia ex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam litteras. sollemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis Hymenaei, et in funeribus threni, et lamenta ad tibias canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ illa singillatim dici posst̃. hec nͥ connere
dici ñ posst̃. Qł genꝰ quartũ apud dialecticos
multũ ht̃ conflictũ. ⁊ appellat᷑ ab eis ualde
oppositũ. Siquidẽ ⁊ t̃cium ñ recipit. slam ex
ilł quedã habere t̃tiũ posst̃. ut in contrariis
candidũ
⁊ nigrũ. t̃ciũ eiꝰ nec candi¬
dum. n  nigũ s fuscũ uł pal¬
lidum. In relatiuis qͦ ut multa ⁊ pauca.
ĩtium eiꝰ nec multa nec pauca. s mediocria.
in habitu uł orbatione. ut uisio ⁊ cecitas. Ter¬
cium eiꝰ nec cecitas nec uisio. s lippitudo. hic
gͥ legit. ñ legit. tercium nichil habet:. Expli

Expanded text:
quod illa singillatim dici possunt, haec nisi conexe quod illa singillatim dici possunt, haec nisi conexe dici non possunt. Quod genus quartum apud Dialecticos multum habet conflictum, et appellatur ab eis valde oppositum, siquidem et tertium non recipit. Nam ex illis quaedam habere tertium possunt, ut in contrariis candidum et nigrum. Tertium eius nec candidum nec nigrum, sed fuscum vel pallidum. In relativis quoque, ut multa et pauca. Tertium eius nec multa nec pauca, sed mediocria. In habitu vel orbatione, ut visio et caecitas. Tertium eius, nec caecitas nec visio, sed lippitudo. Hic ergo legit, non legit: tertium nihil habet. Li
Abbreviated transcription (Latin):
parũ cui opponit᷑ magnũ. ita ut ip̃m pa¬
rum ad magnũ cui opponit᷑ sit parũ.
Nam suꝑiora que dicunt᷑ contraria. ita
sibi opponunt᷑. ut eorũ non sint quib op¬
ponuntur. nec ad ea quocũq mͦ referant᷑.
Siquidẽ iniquitas iusticie ita contraria
ẽ ut ñ eiꝰdẽ iusticie inquitas sit. aut ad¬
illã sit iniquitas. Tertiũ genꝰ oppositorũ et¬
habitꝰ uł orbatio. qđ genꝰ cicero priuatio¬
nem uocat. qua ostendit aliqͥd quẽpiam
habuisse unde priuatꝰ ẽ. Cuiꝰ sp̃es st̃ tres.
Quarũ pͥma ẽ in re. sccła in loco. t̾cia in
tp̃e congruo. In re. ut cecitas ⁊ uisiõ. In loco.
ut cecitatis ⁊ uisionis in ocłis locꝰ ẽ. In tp̃e
congruo. ut infantẽ ñ dicere sine dentibus
eũ cui dentes adhiic etas parua negauit.
Non enĩ ẽ priuatꝰ dentib. quos nondũ ha¬
buit. Quartũ uͦ genꝰ ẽ ex conformatione ⁊
negatione opponitur. ut socrates disputat. so¬
crates ñ disputat. Hec a suꝑiorib ideo differt.

Expanded text:
um opponitur magno, ita, ut ipsum parvum ad magnum cui opponitur sit parvum. Nam superiora, quae dicuntur contraria, ita sibi opponuntur, ut eorum non sint quibus opponuntur, nec ad ea quocunque modo referantur. Siquidem iniquitas justitiae ita contraria est, ut non ejusdem justitiae inillam sit iniquitas. Tertium genus est oppositorum habitus vel orbatio. Quod genus Cicero privationem vocat, qua ostendit aliquid quempiam habuisse, unde privatus est. Cuius species sunt tres: quarum prima est in re, secunda in loco, tertia in tempore congruo. In re, ut caecitas visio. In loco, ut caecitatis et visionis in oculis locus est. In tempore congruo, ut infantem non dicere sine dentibus eum, cui dentes adhuc aetas parva negavit. Non enim est privatus dentibus, quos nondum habuit. Quartum vero genus ex confirmatione et negatione opponitur, ut Socrates disputat, Socrates non disputat. Haec a superioribus ideo differt,
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina que cursus celestiũ syderũ atq
figuras contemplat᷑. atq om̃es habitudines
stellaꝵ. Quas disciplinas deinceps paulo la¬
tus indicamꝰ. ut earũ cause competenter
De uocabulo arithinetice discipline.

Expanded text:
ina quae cursus caelestium siderum atque figuras contemplatur omnes atque habitudines stellarum. Quas disciplinas deinceps paulo latius indicamus, ut earum causae conpetenter plinae. Arithmetica est disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
hinc ⁊ inde musici feriunt. fit q in ea ex
scdin musicã ita queres. positis
extremis.
intputa sex ⁊ decus dipondiꝰ
des quot monadib suꝑet᷑ sex ad duode
cim. ⁊ sex monadib ducis ꝑ quadratũ.
series seni. faciunt. xxͣx. sex. Conuingis ex¬
trema illa pͥma. sex ad duodecim. simul
efficiunt decẽ ⁊ octo. Partiris tricies sexies.
ꝑer decusocto. efficit dipondius. hos un¬
gis cũ sũma minore. id÷ sexies. erunt octo.
octo superant sex duab monadib. id ÷¬

Expanded text:
hinc et inde musici feriunt, fitque in ea ex ndum musicam ita quaeris. Positis extremis, utputa VI et decas dipondius, vides quot monadibus superetur VI a XII, et est VI monadibus: ducis per quadratum, sexies seni faciunt XXXVI. Coniungis extrema illa prima, VI ad XII, simul efficiunt XVIII. Partiris tricies sexies per decas octo, efficit dipondius. Hos iungis cum summa minore, id est sexies, erunt VIII VIII superant VI duabus monadib
Abbreviated transcription (Latin):
ta. partib cunctis equalis an solidum.
quadrata. habens superius semicircłm.
sonon figura. q̃ ab amplo in angustum
finit. sic̃ ortogoniũ. Piramys ẽ tigura. q̃ in
modũ ignis ab amplo in acumen consur¬
git. Ignis enĩ apud grecos pyrin appellat᷑
Sic̃ autẽ infra decẽ oĩs ẽ numerus: ita ⁊¬
intͣ hunc circulũ. om̃iũ figurarũ con-¬
cludit᷑ ambit᷑. Prima aũ figura huius
artis punctꝰ ẽ. cuiꝰ pars nulla ẽ. Sccła li¬
nea. pret̾ latitudinẽ longitudo. Recta
linea ẽ. que ex ęquo in suis punctis ia¬
dines solas ht̃. Suꝑticiei uͦ finis linea ẽ.
quoꝵ forme iło in suꝑiorib decẽ figuris
posite ñ st̃: qr intra eas inueniuntur:.
aũ sid̃m geometricã ita queris.
Extrema quippe eiꝰ multiplicata tm̃ faci¬
unt. quantũ ⁊ media duplicata. btputa.
sex ⁊ duodecĩ multiplicata. faciunt septu¬
agies dipondius. Media.uiii. ⁊ .ix. multi¬

Expanded text:
ta, partibus cunctis equalis in solidum. ta, partibus cunctis equalis in solidum. quadrata, habens superius semicirculum in solidum. Conon, figura est que ab amplo in angustum finit, sicut orthogonium. Pyramis est figura, que in modum ignis ab amplo in acumen consurgit. Ignis enim apud Grecos pyr appellatur. Sicut autem infra decem omnis est numerus, ita intra circulum, omnis figurarum concluditur ambitus. Prima autem figura huius artis punctus est, cuius pars nulla est. Secunda linea, preter latitudinem longitudo. Recta linea est, que ex equo in suis punctis iadines solas habet. Superficiei vero fines linee sunt, quarum forme ideo in superioribus decem figuris posite non sunt, quia intra eas inveniuntur. cundum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondius . Media VIII et IX multi
Abbreviated transcription (Latin):
nalem. ⁊ in figuras solidas. Plane figure
st̃ que longitudine ⁊ lauitudine continen¬
Numerabilis magnitudo c̃. q̃ numeris
arithinetice diuidi potest. Magnitudi¬
nes rationales st̃. quarũ mensuram
scire possumus. irtationalis uͦ quarum
m̃sura ⁊ quantitas cognita ñ habetu:
que longitudine. latitudine. ⁊ altitu¬
dine continent᷑. ut ẽ cubus. suiꝰ species
quinq in plano. quarsi pͥma circulus
ẽ figura plana. que uocatur circũducta.
cuiꝰ in medio punctꝰ ẽ. quo cuncta con¬
uergunt. qdđ greci aentrũ grometre uo¬
cant. latini punctũ circuli nuncupant.
Quadrilatera figura ẽ in plano quadra¬
ta. q̃ sub. uͦii. rectis lineis iacet. Banatheo¬
tongramon. figura plana. Ortogonium
id ÷ recti angulũ figura plana. Est enim
triangulũ. ⁊ ht̃ angulũ rectũ. Isopleros
fig᷑a plana recta. ⁊ subt̃ constituta in so¬
lidũ. Sphera ẽ. figura in rotundũ forma¬

Expanded text:
nalem et in figuras solidas. Plane figure nalem et in figuras solidas. Plane figure sunt, que longitudine et latitudine altrinNumerabilis magnitudo est quae numeris arithmeticae dividi potest. Magnitudines rationales sunt quorum mensuram scire possumus, irrationales vero quorum mensurae quantitas cognita non habetur. quae longitudine, latitudine et altitudine continenquinque in plano. Quarum prima circulus est figura plana, quae vocatur circumducta; cuius in medio punctus est, quo cuncta convergunt, quod centrum geometriae vocant, Latini punctum circuli nuncupant. Quadrilatera figura est in plano quadrata; quae sub quattuor rectis lineis iacet, ita. Dianatheton grammon figura plana, ita. Orthogonium, id est rectiangulum figura plana. Est enim triangulum et habet angulum rectum. Isopleuros figura est plana, recta et subtiliter constituta. Sphera est figura in rotundum forma
Abbreviated transcription (Latin):
cometriȩ disciplina pͥmum ab
nilo ⁊ om̃ium possessionib limo
obductis. mitiũ t̃re diuidende ꝑ lincas &
mensuras. nom̃ arti dedit. Qua deinde
longius acumine sapientiũ profecta. &
maris ⁊ celi ⁊ aeris spacia metiunt᷑. Nam
ꝓuocati studiosi ceperunt post t̾re dim̃si¬
onẽ ⁊ celi spacia querere. quanto int̾uallo
luna a t̾ris.a luna sol ipse distaret. ⁊ usq ad
uerticẽ celi. quanta se mensura distenderet.
Sicq interualla ipsa celi orbisq ambitũ. ꝑ
numerũ stadiorũ. ratione ꝓbabili distinxert.
S qi ex terre dimensione hec disciplina cepit.
ex inicio sui ⁊ nom̃ seruauit. Nam geometͥa
de t̃ra. ⁊ de m̃sura nuncupata ẽ. Terra enĩ
grece. ge. uocat᷑. metra: m̃sura. huiꝰ discipli¬
ne ars continet in se lineam̃ta. interualla.
magnitudinei ⁊ figuras.⁊ in figuris dim̃¬
siones ⁊ numeros. De quadripertica di
diuisio ẽ. in planũ. in magnitudi¬
nem numerabilẽ. in magnitudinẽ ratio¬

Expanded text:
ometria disciplina, primum ab Nilo et omnium possessionibus limo obductis, initium terre dividende, per lineas et mensuras nomen arti dedit. Que inde longius acumine sapientium producta et maris et celi et aeris spatia metiuntur. Nam provocati studiosi, ceperunt post terre dimensionem et celi spatia querere, quanto intervallo luna a terris, a luna sol ipse distaret et usque ad verticem celi quanta se mensura distenderet. Sicque intervalla ipsa celi, orbisque ambitum per numerum stadiorum, ratione probabili distinxerunt: sed quia ex terre dimensione hec disciplina cepit, ex initio sui et nomen servavit. Nam geometria de terra et de mensura nuncupata est. Terra enim grece ge vocatur, metra mensura. Huius discipline ars continet in se lineamenta, intervalla, magnitudines et figuras et infiguris dimensiones et numeros. Alfarabi De divisio est, in planum, in magnitudinem numerabilem, in magnitudinem ratio
Abbreviated transcription (Latin):
nũs ẽ. qui ht̃ in se minorẽ numerũ bis aut
t̃. aut quat̃. aut multiplicit. Ut uerbi gr̃a.
duo ad unũ dũ cõparati fuerint: duplex ẽ
plex. ⁊ reliqui. Econtͣ sub multiplex num̾us
ẽ. qui intͣ multiplicẽ continet᷑.bis. aut ter.

Expanded text:
numerus est, qui habet in se minorem numerum bis, aut numerus est, qui habet in se minorem numerum bis, aut ter, aut quater, aut multipliciter; ut verbi gratia II ad unum dum conparati fuerint, duplex est; plex, et reliqui. Econtra submultiplex numerus est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
partientes .iiii. subsuꝑmultiplices. subsu¬
ꝑparticulares .u. submultiplices. sub super¬
partientes. Pse numerus ẽ. qui sine relati
les. Ad aliquid nͥumerus ẽ. qui relatiue ad
dũ comparatꝰ fuerit duplex ar᷑. ⁊ multiplex¬
Equales numeri dicunt᷑. qui scđm quanti¬
tatẽ equales st̃. Ut uerbi gr̃a. duo ad duo.
monstrant. ut .iii. ad .iͭ.iiͦiͦi. ad .iii.uͦ. ad .iiͦii.
.xͦ. ad.ui. ⁊ uniuersalĩt maior minori. aut
minor maiori. Huiꝰmodi dũ comparatꝰ fue¬
rit. incquał dr̃. Maior numerus ẽ. qͥ ht̃ in
se illũ minorẽ numerũ ad quẽ cõparat᷑. &e
aliquid płꝰ. Ut uerbi gr̃a. quinarius num̾us
trinario numero fortior ẽ. eo qd̾ ht̃ gͥnarius
nũs in se trinariũ nũm ⁊ alias partes eius
duas. ⁊ reliqui tales. Minor nũs ẽ. qͥ contine¬
tur a maiori ad quẽ cõparat᷑. cũ aliqͣ parte
sui. ut ternarns ad quinariũ. Continet᷑
enĩ ab eo cũ duab partib suis. Multiplex

Expanded text:
erpartientes, submultiplices subsuperparticulares, submultiplices subsuperpartientes. Per se numerus est, qui sine relatioles. Ad aliquid numerus est, qui relative ad dum comparatus fuerit duplex dicitur et multiplexquales numeri dicuntur, qui secundum quantitatem aequales sunt, ut, verbi gratia, duo ad duo, monstrant, ut III ad II, IV ad III, V ad IV, X ad VI; et universaliter maior minori aut minor maiori huiusmodi dum conparatus fuerit, inaequalis dicitur. Maior numerus est, qui habet in se illum minorem numerum, ad quem conparatur, et aliquid plus; ut verbi gratia quinarius numerus trinario numero fortior est, eo quod habet quinarius numerus in se trinarium numerum et alias partes eius duas, et reliqui tales. Minor numerus est, qui continetur a maiori, ad quem conparatur, cum aliqua parte sui, ut ternarius ad quinarium. Continetur enim ab eo cum duabus partibus suis. Multiplex
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pondere fecisti. Senarius nãq qͥ partibus
suis ꝑfectꝰ ẽ. ꝑfectionẽ mundi quacdã num̾i
sui sig̾catione declarat. Similit̃ ⁊ quadragin
ta dies quib moyses ⁊ helias ⁊ ipse dñs ieiu¬
nauerunt. sine sine cognitione ñ intelligun

Expanded text:
et pondere fecisti. Senarius nanque qui partibus et pondere fecisti. Senarius nanque qui partibus suis perfectus est, perfectionem mundi, quadam numeri sui significatione declarat. Similiter et XL dies quibus Moyses Elias et ipse dominus ieiunaverunt, sine numerorum cognitione non i
Abbreviated transcription (Latin):
aũ. ñ scd̾m naturã. s scd̃m placitũ uolun¬
tatis nom̃ acceperunt. ab eo qͥ numeris no¬
mina e indidit. Sex aũ ⁊ septẽ a greco ue¬
niunt. In multis enĩ nõib que in greco as¬
lo herba serpillum. Octo uͦ ꝑ translationẽ
sic̃ illi ogdo. nos octo. Ita. illi nea. nos nouẽ.
illi deca. nos decẽ. Dicti aũ decẽ a greca ethi¬
mologia. eo qd̃ ligent ⁊ comungant infra
iacentes numeros. Nam desmos: comung̾e
uł ligare apud ios dr᷑. Porro uiginti dicti.
qd̃ sint decem bis geniti. U. pro .b. litera
posita. Triginta. qđ a ternario denario gi¬
gnant᷑ sic usq ad nonaginta. Centũ uero
uocati. a cantu. qd̾ ẽ cirtulũ. ducenti a
duo centũ. sic ⁊ reliqui usq ad mille. Mille aũ
a multitudine. unde ⁊ militia qͣi multicia.
unde ⁊militia. que greci mutata littera mi¬
riades uocant:. Quid prestent numii .u.¬
dib dĩ dictũ ẽ. omĩa in mensura ⁊ numero

Expanded text:
autem non secundum naturam, sed secundum placitum volunautem non secundum naturam, sed secundum placitum voluntatis vocabulum acceperunt ab eo, qui numeris nomina indidit. Sex autem et septem a Graeco veniunt. In multis enim nominibus quae in Graeco aslo herba serpillum. Octo vero per translationem, sicut illi et nos: ita illi ἐννέα, nos novem: illi δέκα, nos decem. Dicti autem decem a Graeca etymologia, eo quod ligent et coniungant infra iacentes numeros. Nam δεσμός coniungere vel ligare apud eos dicitur. Porro viginti dicti quod sint decem bis geniti, U pro B littera posita. Triginta, quod a ternario denario gignantur: sic usque ad nonaginta. Centum vero vocati a cantho, quod est circulum; ducenti a duo centum. Sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et militia, quasi multitia: inde et milia, quae Graeci mutata littera myriada dibus dei dictum est: omnia in mensura, et numero,
Abbreviated transcription (Latin):
D uocabulo ariinechiee discipline.
arthoetica ẽ aiscipli¬
na numerorum. Ereci enim.
numerũ richinon dicunt.
Quam scriptores scłariũ litte¬
rarũ int̃ disciplinas mathe¬
maticas idõ pͥmã esse uoluer̃t. qm̃ ip̃a ut
sit: nulla alia indiget disciplina. Alusica
aũ ⁊ geometrica ⁊ astronomia q̃ sequuntur.
ut sint atq subsistant. istiꝰ egent auxilio:¬
umeri De actorib eius.
disciplinã apud grecos. pͥmũ pytago¬
ran aucupant conscripsisse. ac deinde a
nichomaco diffusius esse dispositam. quã
apud latinos pͥmꝰ apulenis. deinde boctus
transtulerunt:. Quid sit numerus .iii.¬
Umerus aũ ẽ. multitudo ex unitatib
constituta. Nã unũ semi numert
umero nũmus Dicti .iiii.
nom̃ dedit. ⁊ a sui freguentatione uo¬
cabulum indidit. Unus a greco nomen tra¬
hit. Ereci enĩ unũ ena dicunt. sic duo ⁊ tres.
quos illi dia ⁊ tria appellant. Quattuor uͦ.
a figura quadrata nom̃ sumpserunt. Qͥnq

Expanded text:
 vocabulo arithmeticae disciplinae Arithmetica est disciplina numerorum. Graeci enim numerum ἀριθμόν dicunt. Quam scriptores saecularium litterarum inter disciplinas mathematicas ideo primam esse voluerunt, quoniam ipsa ut sit nullam aliam indiget disciplinam. Musica autem et Geometria et Astronomia, quae sequuntur, ut sint atque subsistant istius egent auxilium. De auctoribus eius . Numeri disciplinam apud Graecos primum Pythagoram autumant conscripsisse, ac deinde a Nicomacho diffusius esse dispositam; quam apud Latinos primus Apuleius, deinde Boetius transtulerunt. Quid sit numerus . Numerus autem est multitudo ex unitatibus constituta. Nam unum semen numeri umero nummus nomen dedinomen dedit, et a sui frequentatione vocabulum indidit. Unus a Graeco nomen trahit; Graeci enim unum ἕνα dicunt: sic duo et tres, quos illi δύο et τρία appellant. Quattuor vero a figura quadrata nomen sumpserunt. Quinque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uiris peritis cominunit̃ guidẽ argumenta
p̃stare. s quando aliquid specialit̃ probant.
ad rethores. poetas. uris ꝑitosq ꝑtinent. qn
uͦ generalit disputant. ad phylosophos attin¬
gere manifestũ ẽ. Mirabile ẽ plane gemis
operis. in unũ potuisse colligere quicquid
mobilitas ac uarietas humane mentis. in
sensib exquirendis ꝑ diuersas causas pote¬
rat inuenire. conclusum liberũ ac uolun¬
tarium intellectũ. Nam quocũq se uerte¬
rit. quascũq cogitationes intrauerit. in aliqͥd

Expanded text:
et iurisperitis communiter quidem argumenta et iurisperitis communiter quidem argumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad rethores, poetas iurisperitosque pertinent, quando uero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. Mirabile plane genus operis, – in unum potuisse colligi quicquid mobilitas ac uarietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diuersas causas poterat inuenire, – conclusit liberum ac uoluntarium intellectum; nam quocumque se uerterit, quascumque cogitationes intrauerit, in aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
dictis fc̃isq maiorũ. quintũ ex tormentis. Ter¬
cius gͦ suꝑior modus. qui ẽ ex tp̃ib. in octo spẽs
diriuatur. pͥma ingemio. scd̾a opib. t̾tia etate.
quarta fortuna. quinta arte. sexta usu. septi¬
ma necessitate. octaua concursione fortuitorũ.
Testimoniũ om̃e ẽ. qd ab aligua extrema re
sumit᷑ ad faciendã fidem. ꝑsona ñ qualisꝯq
est. que testimonii pondus ht̃ ad faciendam
fidem. s morũ probitate debet esse laudabił.
Nature auctoritas ẽ. que maxime uirtute
consistit. Testimonia multa st̃. que afferant
auctoritatẽ. Ia ẽ ingeniũ. opes. etas. fortuna.
ars. usus. necessitas. ⁊ concursio rerũ fortuitaꝵ.
A dictis fcisq maioꝵ petit᷑ fides. cũ pͥscorum
dicta facta q memorant᷑. A torm̃tis fides pre¬
bet᷑. post que nemo credit᷑ uelle mentiri. Ea
uero que tractant᷑ in tp̃e. quia sius nõib pla¬
na st̃. definitione ñ indigent. Memorie quoq
condendũ ẽ. topica oratorib. dialecticis. poetis.

Expanded text:
dictis factisque maiorum, quinto ex tormentis. Tertius ergo superior modus, qui est ex temporibus, in octo species derivatur. Prima ingenio, secunda opibus, tertia aetate, quarta fortuna, quinta arte, sexta usu, septima necessitate, octava concursione fortuitorum. Testimonium omne est, quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidem. Persona non qualiscumque est, quae testimonii pondus habet ad faciendam fidem, sed morum probitate debet esse laudabilis. Naturae auctoritas est, quae maxima uirtute consistit. Testimonia multa sunt quae afferant auctoritatem, id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necessitas, concursio rerum fortuitarum. A dictis factisque maiorum petitur fides, cum priscorum dicta factaque memorantur. A tormentis fides praebetur, post quae nemo creditur uelle mentiri. Ea uero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, definitione non indigent. Memoriae quoque condendum est, topica oratoribus, dialecticis, poetis
Abbreviated transcription (Latin):
definire. dicamꝰ. Luxuriosus ẽ uictꝰ ñ necessarii
s sũptuosi ⁊ honoris appetens. in deliciis affluens.
in libidine promptꝰ. Hec ⁊ talia definiunt luxu
riosũ. s ꝑ descriptionẽ definiunt. Que species
definitionis oratorib magis apta ẽ. ꝙͣ dialecticis.
qr latitudines ht̃. q̃ similitudo in bonis rebus
ponit᷑ ⁊ in malis. Q Uinta sp̃es defuntionis
ẽ. quã grece cataantilexin. latine aduerbium
dicimꝰ. hec uocẽ illã de cuiꝰ re querit᷑ alio ser¬
mone designat. uno ac singulari ⁊ quodammͦ
quid illud sit in uno uerbo positũ uno uerbo
alio declarat. ut conticescere ẽ. tacere. Itẽ cũ t̃mi¬
num dicimꝰ finẽ. aut ppłatas interp̃tam᷑ esse
iactatas. Sexta sp̃es definitionis ẽ. quã greci ca¬
tadiaphoran uocant. nos ꝑ differentiã dicimꝰ.¬

Expanded text:
definire, dicimus: Luxuriosus est victus non necessarii, definire, dicimus: Luxuriosus est victus non necessarii, sed sumptuosi et onerosi appetens, in deliciis adfluens, in libidine promptus. Hriosum, et descriptione definiunt. Haec definitionis oratoribus magis apta est quam dialecticis, quia latitudines habet. Haec similitudo in bonis rebus ponitur et in malis. Quinta species definitionis est, quam Graece cata antilexin, Latine aduerbium dicimus. Haec uocem illam, de cuius re quaeritur, alio sermone designat uno ac singulari, et quodammodo quid illud sit in uno uerbo positum, uno uerbo alio declarat, ut: 'Conticiscere est tacere.' Item cum terminum dicimus finem, aut populatas interpretamur esse uastatas. Sexta species definitionis est, quam Graeci cata diaphoran, nos per differentiam dicim
Abbreviated transcription (Latin):
modo sẽꝑ efficr᷑. homo c̃ qd̾ rationali concepti¬
onc exercitio q p̃est animalib cunctis. Non
enĩ cdixit quid ẽ hõ s quicd agat. quasi quodam
signo in noticiã deuocato. In ista enĩ ⁊ in reliqͥs
noticia rei profert᷑. ñ substantiał explicatio de¬
clarat᷑. Et qr illa substantialis ẽ. definitionum
homo ẽ qͥ ingenio ualet. artib pollet. ⁊ cogni¬
tione rerũ aut qd̾ agere debet eligit. aut amĩ¬
aduersione qł mutile sit contẽpnt. his enĩ
qualitatib expressus ac defiunicus homo est.¬
Quarta sp̃es definitionis ẽ. que grece ypogͣti¬
cen. latine a tullio descriptio nõiat᷑. Que ad hi¬
bita circũitione dictoꝵ fc̃oꝵq res qͥd sit descͥp¬
tione ddeclarat. Querit᷑ enĩ qͥd auarus sit. quid
crudeł. qͥd luxuriosus. ⁊ uniu̾sa luxuriosi. auari.
crudeł nat᷑a describit᷑. Ut si luxuriosũ uolumꝰ

Expanded text:
modo semper efficitur: 'Homo est, quod rationali conceptimodo semper efficitur: 'Homo est, quod rationali conceptione et exercitio praeest animalibus cunctis'. Non enim dixit quid est homo, sed quid agat, quasi quodam signo in notitiam devocato. In ista enim et in reliquis notitia rei profertur, non substantialis explicatio declaratur; et quia illa substantialis est, definitionum 'Homo est, qui ingenio valet, artibus pollet et cognitione rerum, aut quod agere debet eligit, aut animadversione quod inutile sit contemnit'. His enim qualitatibus expressus ac definitus homo est.Quarta species definitionis est, quae Graece ὑπογραφική, Latine a Tullio descriptio nominatur, quae adhibita circuitione dictorum factorumque rem, quae sit, descriptione declarat. Quaeritur enim quid avarus sit, quid crudelis, quid luxuriosus, et universa luxuriosi, avari, crudelis natura describitur; ut, si luxuriosum volumus
Abbreviated transcription (Latin):
ypotheticoꝵ sillogismoꝵ siquis plenius
nosse desiderat. librũ legat marii uictorim.
qͥ inscribit᷑ de sillogisiis ypotheticis. Hinc ad
dialecticas definitionũ sp̃es accedamꝰ. q̃ tanta
dignitate p̃cellunt. ut possint indicioꝵ aꝑte
manitestationes. ⁊ quedã indicia dictionum
ostendere. De diuisione disfinitionẽ ex maRui
uictorini libro abbreuiata. xxx.¬
efinitio ẽ phylosophoꝵ q̃ in reb exprim̃¬
dis explicat qͥd res ipsa sit. qͣł sit. ⁊ quẽad¬
modũ m̃bris suis constare debeat. Est enim
or̃o breuis. uniꝰcuiꝰq rei nat᷑am a cõmunione
diuisã ꝓpͥa significatione concludens. Diuisio
diffinitionũ in partes quindecim habetur:
rationale. mortale. sensus discipline q capax.
hec enĩ definitio ꝑ sp̃es ⁊ differentias descendeis
uenit ad ꝓpͥum. ⁊ designat plenissime qͥd sit hõ.
ce dr᷑. latine notio nuncupatur. quã notionẽ
cõmuni ñ ꝓpͥo noĩe possumꝰ dicere. hec isto

Expanded text:
ypotheticorum syllogismorum si quis plenius nosse desiderat, librum legat Marii Victorini qui inscribitur de Syllogismis Hypotheticis. Hinc ad Dialecticas definitionum species accedamus, quae tanta dignitate praecellunt ut possint indiciorum aperte manifestationes et quaedam indicia dictionum ostendere. § 29 De divisione definitionum ex Marii Victorini libro abbreviata. Definitio est Philosophorum, quae in rebus exprimendis explicat quid res ipsa sit, qualis sit, et quemadmodum membris suis constare debeat. Est enim oratio brevis uniuscuiusque rei naturam a communione divisam propria significatione concludens. Divisio definitionum in partes quindecim habetur. rationale, mortale, sensus disciplinaeque capax'. Haec enim definitio per species et differentias descendens venit ad proprium, et designat plenissime quid sit homoἐννοηματική dicitur, Latine notio nuncupatur, quam notionem communi, non proprio nomine possumus dicere. Haec isto
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ querit᷑ qͥd intersit int̾ regẽ ⁊ tirannũ.
adiecta differentia quid uterq sit definitur.
id ẽ rex ẽ modestꝰ ⁊ temperans. tirannus uero
impuis ⁊ immitis. Septima sp̃es definitiõis¬
ẽ. quã greci catametaphoran. latini ꝑ translati¬
onem dicunt. ut cicero in topicis. litus ẽ. qua
fluctꝰ eludit. hec uarie tractari potest. Modo
enĩ ut moneat. mͦ ut designet. mͦ ut uituꝑet.
aut laudet. ut moneat nobilitas ẽ uirtutis
maioꝵ apud posteros sartina. Ut designet. apex
ẽ ars corporis. Ut laudet. adolescentia ẽ flos eta¬
tis. Ut uituꝑet. diuitie st̃ breuis iue longũ
iuaticũ. Octaua spẽs definitionis ẽ. quã greci
contrarii eiꝰ qđ definit᷑ dicunt. Bonũ ẽ qd̾ ma¬
lum ñ ẽ. iustũ ẽ. qđ iniustũ ñ ẽ. ⁊ his similia.
hoc aũ genere defimtionis uti debemꝰ cum
contrarium notũ ẽ. ut si bonũ ẽ. qł prodest
cũ honestate. id qđ tale ñ ẽ malũ ẽ. Nona

Expanded text:
 cum quaeritur quid intersit inter regem et tyrannum, adiecta differentia quid uterque sit definitur, id est: 'Rex est modestus et temperans, tyrannus uero impius et immitis.' Septima est species definitionis, quam Graeci cata metaphoran, Latini per translationem dicunt, ut Cicero in Topicis: 'Litus est qua fluctus eludit.' Hoc uarie tractari penim ut moneat, modo ut designet, modo ut laudet ac vituperet. Ut moneat: Nobilitas est virtus majorum apud posteros sarcina. Ut designet: Caput est ars corporis. Ut laudet: Adolescentia est flos aetatis. Ut vituperet: Divitiae sunt brevis vitae longum viaticum. 9. Octava species definitiocontrarii eius, quod definitur, dicunt: 'Bonum est, quod malum non est. Iustum est, quod iniustum non est,' et his similia. Hoc autem genere definitionis uti debemus, cum contrarium notum est, ut: 'Si bonum est quod prodest cum honestate, id quod tale non est malum est'. Nona