comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
artus. Nec uõ ex ꝑmixtione. nullu quippe corpus aliud
corpus penetrare ualet usq quaq. non ergo aiã corpus
est uł corporeũ aliquid. ut quidam putant. sine corpore
igit᷑ est. Deinde omme corpus intimo uł externo mo¬
tu mouet᷑. que externo sine anma sunt. que ĩterno
cum aiã. Anima quoq si corpus esset uł aĩa alunde
sumpta uteret᷑. uł sine anima esset. neutru poͬro hoꝵ
rationẽ ht̃. est ergo sme corpore. Probatu guoq in
suꝑiorib ꝙ motu intimo genuinoq moueat᷑ ex semet
ip̃a. sequit᷑ ergo ut etiã ĩ mortalis sit &e sine ulla ge¬
neratione. simplex etiã nec ex ulla compositione
Hoc loco calumniari solent hoĩes quib ueu indagãdi
cura nulla est. dicunt eim platonem in phedrone
quidẽ asserere aĩam ce sine ulla compositione ꝓpt̾ea¬
q in dissolubilem. In thymeo tam̃ composita rem con¬
fiteri. & si quidem faciat eam ꝯstare ex indiuidua di¬
uiduaq suba. & item diu̾sa cademq alia na conflan¬

Expanded text:
 nec ex concretione — nullum quippe corpus aliud corpus penetrare ualet usque quaque . Non ergo anima corpus est uel corporeum aliquid, ut quidam putant: sine corpore igitur. Deinde omne corpus uel intimo uel externo motu mouetur; quae externo, sine anima sunt, quae interno, cum anima. Itaque, si corpus esset, uel anima aliunde sumpta uteretur uel sine anima esset; neutrum porro horum rationem habet: est ergo sine corpore. Probatum quoque in superioribus quod motu intimo genuinoque moueatur et ex semet ipsa; sequitur ergo ut etiam immortalis sit et sine ulla generatione, simplex etiam nec ex ulla compositione. Hoc loco calumniari solent homines quibus ueri indagandi cura nulla est. Dicunt enim Platonem in Phaedro quidem asserere animam esse sine ulla compositione proptereaque indissolubilem, in Timaeo tamen compositam rem confiteri, siquidem faciat eam constare ex indiuidua diuiduaque substantia et item diuersa — eademque alia — natura, conflan
Abbreviated transcription (Latin):
Essentiam diat esse aĩam. ce plane corporis domina
Et essentiã quidẽ fore aĩam sic probat᷑. candemq
antiquiorem esse corpore. ne ut enthelechiam crescere
cum ꝑceptis semib. cumq eisdem maturari ce ad per¬
fectionẽ uenire. Sed quia duplex essencia est. alte ra
corpus penetret idq uiuificet. ꝓpͥum uo est hoc euis
nature que est sine corpore. ut dulcedims que per¬
uadit melleu corpus. Ut lucis que corpus penetrat¬
aerium. Nam si hec corpora essent aut applicata cor¬
pori uł mixta uł concreta inueĩrent᷑. sed applicata nõ¬

Expanded text:
em dicit esse animam et plane corporis dominam. Et essentiam quidem fore animam sic probatur eandemque antiquiorem esse corpore nec ut entelechiam crescere cum conceptis seminibus cumque isdem maturari et ad perfectionem uenire. Sed quia duplex essentia est, altera corpus penetret idque uiuificet; proprium uero est hoc eius naturae quae est sine corpore, ut dulcedinis quae peruadit melleum corpus, ut lucis quae corpus aerium penetrat. Nam si haec corpora essent, uel applicata corpori uel mixta uel concreta inuenirentur; sed applicata no
Abbreviated transcription (Latin):
intra se de qualitatib formaq eoꝵ que ibidem
cõfirmant᷑ & oium que hisdem accidunt. Utru ex
silua ꝓueĩant. an ex alio potiori numine accõmodẽt᷑.
quoꝵ breuiter ꝑstringent᷑ opiniones. Nebrei silua
generata esse censent. Iuoꝵ sapiẽtissimus moyses
non humana facundia s duuna ut ferunt ĩspiratione
uegetatus in eo libro qui de genitura mũdi censet᷑
ab exordio sic est p̾fatus iuixta int̾pretatione .lxx.¬

Expanded text:
inter se de qualitatibus formaque eorum quae ibidem inter se de qualitatibus formaque eorum quae ibidem conformantur et omnium quae isdem accidunt, utrum ex silua proueniant an ex alio potiore numine accommodentur. Quorum breuiter perstringentur opiniones. Hebraei siluam generatam esse censent. Quorum sapientissimus Moyses non humana facundia sed diuina, ut ferunt, inspiratione uegetatus, in eo libro qui De genitura mundi censetur, ab exordio sic est profatus, iuxta interpretationem
Abbreviated transcription (Latin):
plum comꝑent᷑ existentib possit nec ex p̾cedente rõne
aliqua intimari. Nihil quippe origine antiquiꝰ. Sed
obscura quada luminis p̾sumptione non ut quid sit
explices s ꝯtra sublatis que sunt singulis quod solum
remanet ip̃m esse quod querit᷑ intelligendũ reli̾quas.
hoc est ut nniu̾sis corporib que intra gremiu silue
uarie formant᷑ mutua ex alio in aluid resolutione sin¬
gulatim ademptis solum ip̃m uacuu sinu speculatione
mentis imaginens. Qua rõne factum ut cum
nullus eam ueteꝵ dubitet esse utru tamen facta
an ꝯtra infecta sit disceptet᷑. Eoꝵq ip̃oꝵ plenq
quidẽ imꝑfectam sine gn̾atione poluerunt. pleriq
concinua & iugem. Alii uõ diuisam putant. Rursu¬
q eoꝵ qui duduam esse censent ꝑtim sine qualita¬
te & intõrmem ꝑtim formata essẽ pronũtiant.
hi uõ qui uigem ꝯnnuatamq posuerunt disceptãt

Expanded text:
plum comparentur existentibus, possit nec ex praecedenti ratione plum comparentur existentibus, possit nec ex praecedenti ratione aliqua intimari — nihil quippe origine antiquius —, sed obscura quadam luminis praesumptione, non ut quid sit explices, sed contra sublatis quae sunt singulis quod solum remanet ipsum esse quod quaeritur intellegendum relinquas, hoc est ut uniuersis corporibus, quae intra gremium siluae uarie uaria formantur mutua ex alio in aliud resolutione, singillatim ademptis solum ipsum uacuum sinum speculatione mentis imagineris. Qua ratione factum ut, cum nullus eam ueterum dubitet esse, utrum tamen facta an contra infecta sit disceptetur eorumque ipsorum qui infectam sine generatione posuerunt, plerique continuam et iugem, alii uero diuisam putent rursumque eorum qui diuiduam esse censent, partim sine qualitate et informem, partim formatam esse pronuntient, hi uero qui iugem continuatamque posuerunt disceptent
Abbreviated transcription (Latin):
dinandam. Tunc quippe res omis in luo fuerat ini¬
tia diuisa. quoꝵ alteꝵ intelligibilis erat specie
qua mũdi opifex deus mente concepit eaq ydeã
cognoĩauit placo. Alteru imaginem enis que nat᷑a est
corporis. Porro corpora si ꝑ se ip̃a spectent᷑ pfecta ui¬
debunt᷑ hr̃e substantia. s si ad orginem eoꝵ ꝯuertis
mentis intentionẽ inuenies cunctas eoꝵ scatebras
silue gremio cõtineri. Tunc ergo cõpendio pͥncipalib
materiis quatuor sumptis exedificau̾at ẜmone mũdu.
sũma cura mentis & diligentiore indagme ꝑagrate
ratio porro assert subiacere corpoꝵ diuersitati silue
capacitate. Recte rõnabiliterq censuit hanc ip̃a
ratione trahendam usq ad intelligentie lucem. dif¬
ficile opus oĩo uł assequi. Longe tamẽ difficilius decla¬
rare ac docere. Talis quippe natura est initioꝵ que
neq exemplis demõstrari nedu ex his que ad exem¬

Expanded text:
dinandam. Tunc quippe res omnis in duo fuerat inidinandam. Tunc quippe res omnis in duo fuerat initia diuisa, quorum alterum intellegibilis erat species, quam mundi opifex deus mente concepit, eamque idean cognominauit Plato, alterum imago eius, quae natura est corporis. Porro corpora, si per se ipsa spectentur, perfectam uidebuntur habere substantiam, sed si ad originem eorum conuertis mentis intentionem, inuenies cuncta et eorum «scatebras» siluae gremio contineri. Tunc ergo compendio principalibus materiis quattuor sumptis exaedificauerat sermone mundum, summa cura mentis et diligentiore examine peragrare, ratio porro asserit subiacere corporum diuersitati siluae capacitatem, recte rationabiliterque censuit hanc ipsam rationem trahendam usque ad intellegentiae lucem, difficile opus omnino uel assequi, longe tamen difficilius declarare ac docere. Talis quippe natura est initiorum quae neque exemplis demonstrari, nondum his quae ad exem
Abbreviated transcription (Latin):
fonte manat. Deum ergo inquit etiã nũc libera¬
torem inuoco ex turbida & ꝓcellosa ẜmonis iacta¬
tione. Laborat oĩo & id agit ut instituamur ad
pietatem uenerationẽq duunitatis. Cnius opem
exorat ingrediens ꝓcellosum de nͣã silue fretu ꝓpt̾
nouũ atq insolitu etiã tuno disputationis genus.
Rursum ergo ab exordio dicamus inquit. Iam
eim de utraq origine tam exemplari ꝗͣ corporea
tractau̾at concedens sensile mũdu existere substi¬
tisse. quippe id quod gignit nec uere semꝑq est
corporea species est. que quidẽ corpora cum sola ce ꝑ se
ac sine suscipiente ex eadem essentia esse nõ possint
qua mõ matrem alias nutricula interdu totiꝰ gene¬
rationis gremiui nõnũꝗͣ locu appellat. Inamq mi¬
nores hyłem nos siluam uocamus. & ut quod deerat
adderet. hunc de silua tractatu imitioꝵ tractatui
uingit. posteriorẽq duusionem ait oposius esse or¬

Expanded text:
fonte manat. Deum ergo, inquit, etiam nunc «liberafonte manat. Deum ergo, inquit, etiam nunc «liberatorem inuoco ex turbida et procellosa sermonis iactatione». Laborat omnino et id agit ut instituamur ad pietatem uenerationemque diuinitatis, cuius opem exorat ingrediens procellosum de natura siluae fretum propter nouum atque insolitum etiam tunc disputationis genus. Rursum ergo ab exordio dicamus, inquit. Merito. Iam enim de utraque origine tam exemplari quam corporea tractauerat concedens sensilem mundum ex isdem substitisse; quippe id quod gignitur et perit nec uere semperque est corporea species est. Quae quidem corpora cum sola et per se ac sine suscipiente ex eadem essentia esse non possunt, quam modo «matrem», alias «nutriculam», interdum totius generationis «gremium», non numquam «locum» appellat quamque iuniores ὕλην, nos «siluam» uocamus, ut quod deerat adderet, hunc de silua tractatum initiorum tractatui iungit posterioremque diuisionem ait operosius esse or
Abbreviated transcription (Latin):
ac sine qualitate. quasi ut sit mũdus intelligibilis species.
cetereq sincere substantie quatuor equib demu he
materies sensiles ignee. aquatiles. terrene. & aerie.
Ignis porro purus & cetere sincere intelligibilesq sub¬
stantie spẽs sunt exemplaria corpoꝵ ydee cognoĩate.
quaꝵ ad p̾sens disfert examinationẽ. nec querit
una ne sit archetipa facies eoꝵ que sit coĩs oiũm.
an ĩmimerabiles &e pro reꝵ existentiu nuͬo quaꝵ
cetu &e congregatione uniu̾sa concreu̾it moles. An uoͣ
id est unu̾ pariter & multa sicut ait parmenides.
que causa declinandi fuit non laborem. s ne instituto
ẜmomi mĩme ꝯueĩens tractatus admisceat᷑. hec ꝯppe
nalis alia epotica disputatio est. Naturalis quide ut
imago initans aliquatenꝰ. uerilimili quada stabilita¬
te contenta. Epotica uo̾ que ex sincerissimo reꝵ sciẽ

Expanded text:
ac sine qualitate quam, ut sit mundus, format intellegibilis species; ac sine qualitate quam, ut sit mundus, format intellegibilis species; ceteraeque sincerae substantiae quattuor, e quibus demum hae materiae sensiles, igneae, aquatiles, terrenae et aereae. Ignis porro purus et ceterae sincerae intellegibilesque substantiae species sunt exemplaria corporum, ideae cognominatae; quarum ad praesens differt examinationem nec quaerit unane sit archetypa species eorum quae sunt communis omnium, an innumerabiles et pro rerum existentium numero, quarum coetu et congregatione concreuerit uniuersa moles, an uero idem unum pariter et multa sint, ut docet in Parmenide. Quae causa declinandi fuit non laborem, sed ne instituto sermoni minime conueniens tractatus admisceatur; haec quippe naturalis, illa epoptica disputatio est, naturalis quidem ut imago nutans aliquatenus et in ueri simili quadam stabilitate contenta, epoptica uero quae ex sincerissimae rerum scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatem. ꝑpea ꝙ non est pͥncipaliter cã ꝯstitutio¬
ns mũdi in silua. s ex necessitate fuerat obsasci
eam ob fubstãtiam corporalẽ. Est quippe silua pinde
ut lunt ea sine quib quod institutu est effici non
potest. facto igit᷑ recursũ. redit ad indagine mitioꝵ
litatem quoq eius & passionem. nec soluis ignis sed
ceteroꝵ quoq corpoꝵ senoꝵ. nec ulla ꝯtagione
int̾polacoꝵ. Omnes quippe qui de originib tracta¬
u̾ant unu̾se rei quatuor sunt materias executi. eas
q concretione mutua ex maioris atq obtinentie
materie uocabulo cognoiauerant. Iuatemis porro ee¬
dem materie & ex quib antiquiorib substiternt ne¬
mo usq adhuc dixerat. s tanꝗͣ scientib nãm sĩnce¬
ritatemq eaꝵ ignem &e aera aquam &e terrã ue¬
lut elementa munꝰdi sensilis esse dixunt. que ne in
sillabaꝵ quidẽ ordine locanda sunt. Quia ẜmonis elem̃ta
littere. post quas secundi ordinis sillabe. Recte dixit

Expanded text:
 constitutionis in silua sed necesse fuerit ascisci eam ob substantiam corporalem. Est quippe silua perinde ut sunt ea sine quibus quod institutum est effici non potest. «Facto» igitur «recursu» redit ad indaginem initiorum litatem quoque eius et passionem, nec solius ignis sed ceterorum quoque corporum serenorum nec ulla contagione interpolatorum; omnes quippe qui de originibus tractauerunt uniuersae rei quattuor sunt materias executi has quae concretione mutua ex maioris atque obtinentis materiae uocabulo cognominatae sunt. Quatenus porro eaedem materiae et ex quibus antiquioribus substiterint, nemo usque adhuc dixerat, sed tamquam scientibus naturam sinceritatemque earum ignem et aera et aquam et terram uelut elementa mundi sensilis esse dixerunt, quae ne in syllabarum quidem ordinem locanda sunt. Quia sermonis elementa litterae sunt, post quas secundi ordinis syllabae, recte dixit
Abbreviated transcription (Latin):
teru citimũ terreq ꝓ¬
ximu in.⁊. Ia illud
obẜuatione diligentiore
poeptu stellam ip̃a in
maxima secessione siue
orientalis seu octidua
suum qui est. a.e. ⁊ .N. memoratã stellam memonito
nũo dieꝵ ita ut maiorem quidẽ discessionis ambitu
qui ẽ ab eois ad occidua hoc est.N. a.e. cccc xluiii. ꝑaget¬

Expanded text:
terum citimum terraeque pterum citimum terraeque proximum in Ζ. Iam illud obseruatione diligentiore perceptum stellam ipsam in maxima secessione, siue orientalis seu occidua suum, qui est ΔΕΖΗ, memoratam stellam memorato numero dierum, ita ut maiorem quidem discessionis ambitum, qui est ab eois ad occidua, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
cidens &. prior oriens ꝗ sol. illa uo alia .X.a. posteriꝰ occidens
& posterius exoriens. necesse ẽ igit᷑ ut hec quidẽ.i. X.a. linea¬
tẽpore quo eadẽ stella longiꝰ a sole discesserit. Illa u̾o alia linea
I.X.T. candẽ stella demonstret esse lucifeꝵ tẽporib matu¬
tinis in signo littere .T. hoc autẽ fiet aꝑtus. si ꝑ .X.k.b. lin eã
circũdiicatur circulus qui contĩgat duas esse distantes lineas.
idest. x.a. & x.t. ꝙ demõstrant modũ discessionis. a sole
luciferi. At uo̾ plato quiq huiꝰ indaginis diligentiꝰ examen hi
tat᷑ notis a.e. ⁊.N. contĩgens a. quidẽ lineam ꝑ e. litterim
k.t. uõ ꝑ .N. Quare cum lucifer lustrans circulũ ppͥum
ꝑueĩet ad .e. uidebit᷑ in a. locatus a sole płimu. ut momẽ
sol non msi ubr. e .b. littera indifferẽter uidetur. Porro
cum in .H. erit lucifer uidebit᷑ in excelsitate .s. cõsistere. Idẽ
concursu q fecissẽ unũ
excelsiorem peul a regi¬
one terre penes .a. Al¬

Expanded text:
cidens et prius oriens quam sol, illa uero alia XΑ posterius occidens et posterius exoriens. Necesse est igitur ut haec quidem, id euidelicet tempore quo eadem stella longius a sole discesserit, illa uero alia linea, id est XΓ eandem stellam demonstret esse Luciferum temporibus matutinis in signo litterae Γ. Hoc autem fiet apertius, si per XΚΒ lineam circumducatur IMG 22 circulus qui contingat duas a se distantes lineas, id est XΑ et XΓ, quae demonstrant modum discessionis a sole Luciferi. At uero Plato quique huius indaginis diligentius examen hatatur notis ΔΕΖΗ contingens ΚΑ quidem lineam per Ε litteram, ΚΓ uero per Η. Quare cum Lucifer lustrans circulum proprium perueniet ad Ε, uidebitur in Α locatus a sole plurimum, utpote sol non nisi ubi est Β littera indifferenter uidetur. Porro cum in Η erit Lucifer, uidebitur in excelsitate Γ consistere, isdem qconcursumque fecisse unum excelsiorem procul a regione terrae penes Δ, al
Abbreviated transcription (Latin):
neq hanc in qua sumus terrã ab exordio factã. s alia esse
antiquiora intellectu potius ꝗͣ sensib haurienda. Alid er
go celum aliud quiddam esse soliditatem ueteꝵ scriptura
testatur. eodemq mõ aliud terram. &e item alud siccam
Qũo illud celum prius ꝗͣ ceteri deus condidit t̾ra
ne phylo carentes corpore atq intelligibiles substãtias
fore censet y deas ce exemplaria tam sicce istius terte
ꝗ̃ soliditatis. Deniq etiam hoĩem pͥns intelligibilem
& exemplum archetipũ gn̾is humani tuno demu
corporeum factum adeo esse dicit. Alii non ita. sed
scientem ꝓphetam duas essẽ spẽs reꝵ oĩũm altera
intelligibilem alt̾am sensilem eas uirtutes que utrã¬
q nãm cutũplexe cõtineant celum & terram cogno¬
minasse. celum quidẽ incorpoream nãm. terra ñõ

Expanded text:
neque hanc in qua sumus terram ab exordio facta, sed alia esse antiquiora, intellectu potius quam sensibus haurienda. Aliud ergo uerum caelum et aliud quiddam esse soliditatem Scriptura testatur eodemque modo aliud terram et item aliud siccam. Quod ergo illud caelum prius quam cetera deus condidit quamue terram? Philo carentes corpore atque intellegibiles essentias fore censet, ideas et exemplaria tam siccae istius terrae quam soliditatis; denique etiam hominem prius intellegibilem et exemplum archetypum generis humani, tunc demum corporeum factum a deo esse dicit. Alii non ita, sed scientem prophetam duas esse species rerum omnium, alteram intellegibilem, alteram sensibilem, eas uirtutes quae utramque naturam circumplexae contineant caelum et terram cognominasse, caelum quidem incorpoream naturam, terram uero
Abbreviated transcription (Latin):
altus indagant᷑ negant hoc celum ab mitio factu
s secundo die. Namq ab mitro factu lumen. id¬
q diem essẽ cognoĩatum. hoc mõ celu postea qđ
deus appellau̾it soliditatem. Tertio deiceps die re¬
motis aquis apparuit sic̃ca. eiq terre nomen impo¬
situnr. Ut sit euidens neq hoc celum cognitu nobis

Expanded text:
altius indagantur negant hoc caelum ab initio factum, altius indagantur negant hoc caelum ab initio factum, sed secundo die — namque ab initio factum lumen idque diem esse cognominatum, hoc uero caelum postea quod deus appellauerit «soliditatem»; tertio deinceps die, remotis aquis apparuit «sicca» eique terrae nomen impositum, ut sit euidens neque hoc caelum cognitum nobis
Abbreviated transcription (Latin):
catio. Est eim tantu unum reꝵ oiũim imtui. de
quo salomon in ꝓuerbiis. Creauit me deus in quit
ꝓgressionis sue sẽmitam cui nitens efficeret opera
diuina instituitq ante ortum mundi terreq & pro¬
fundi fundationẽ. ante tractus fontiu aggestiones¬
q montanas. Aperte indicans p̾cunte duuna sapiã
celum terramq facta. candemq diunam sapĩã fore
uniu̾sitatis pͥmordui. ex quo apparet sapientiam
factam quide adeo. s non aliquo in tẽpore. Neq
eĩm fuerit tẽpus ullum quo deus fuent sine sapiẽtia.
ꝙ q deum ꝑcipi cogitationib hoũm ante ꝗͣ sapĩa enis
sit necesse. ob eminentiã nature quia pruis cu res ẽ
tunc demui ip̃ãm noscit. Et de imitio quidem sic
habendu. Quod autẽ celum qua ne terram.
scriptura loquat᷑ intelligendu. Iui tum ultuari con¬
tenti sunt intellectu celum hoc quod uidemus &
terram qua subuehimur dici putant. Porro qui

Expanded text:
catio. Est tamen unum rerum omnium initium, de catio. Est tamen unum rerum omnium initium, de quo Salomon in Prouerbiis: «Creauit me, inquit, deus progressionis suae semitam, cui nitens efficeret opera diuina constituitque ante ortum mundi terraeque et profundi fundationem, ante tractus fontium aggestionesque montanas», aperte indicans praeeunte diuina sapientia caelum terramque facta eandemque diuinam sapientiam fore uniuersitatis primordium. Ex quo apparet sapientiam factam quidem a deo, sed non aliquo in tempore — neque enim fuerit tempus ullum quo deus fuerit sine sapientia — quodque deum percipi cogitationibus hominum ante quam sapientiam eius sit necesse ob eminentiam naturae, quia prius cuius res est, tunc demum ipsa res noscitur. Et de initio quidem sic habendum. Quod autem caelum quamue terram Scriptura loquatur, intellegendum. Qui tumultuario contenti sunt intellectu caelum hoc quod uidemus et terram qua subuehimur dici putant. Porro qui
Abbreviated transcription (Latin):
manis erat & nihil. uł ut Symachus. Ab exordio i¬
condidit deus celum & terram. porro fuit cciosu quod
confulum & mordinatu. S origenes asseuerat ita
sibi ab hebreis essẽ ꝑsuasu.ꝙ in aliquantu sit auera
ꝓprietate deriuata int̾pretatio. fuissẽ eĩ ĩ exẽplari.
Terra autẽ stupida quada erat ãmiratione. Omĩa
gnãta sit que subiecta ẽ uniu̾so corpori silua. ẜmo¬
nesq ip̃os sic int̾pretant᷑. Initiu mĩme temporariu
dici. neq eim̃ tempus ullum fuissẽ mundi ex ordi¬
natione dieiq & nocturnas uices quib tẽporis spa¬
tia dimensa sunt. Tum iitii multas esse significatões.
Ut mitiu sapiẽ timorem dei fore salomon ait. Itẽ
initiu sapie dei cultas nihiloq minus initiu op
tinet iustus actus. Atq etiã in p̾conio sãpiẽ celestis
auctor. Initiu uite panis & aqua & tunica inꝗt
dominus idonea uellandis ꝑudendis. Iuippe in his
non una mitii s du̾sa & simplex habetur signifi¬

Expanded text:
achus: «Ab exordio condidit deus caelum et terram, terra porro fuit otiosum quid confusumque et inordinatum». Sed Origenes asseuerat ita sibi ab Hebraeis esse persuasum quod in aliquantum sit a uera proprietate deriuata interpretatio; fuisse enim in exemplari: «Terra autem stupida quadam erat admiratione». Omnia generata sit ea quae subiecta est uniuerso corpori silua sermonesque ipsos sic interpretantur: initium minime temporarium dici — neque enim tempus ullum fuisse ante mundi exornationem dieique et nocturnas uices quibus temporis spatia dimensa sunt —, tum initii multas esse significationes, ut «initium sapientiae timorem domini» fore Salomon ait, item: «Initium sapientiae cultus dei» nihiloque minus: «Initium uiae optimae iustus actus»; atque etiam in praeconio sapientiae caelestis auctor: «Initium uitae panis et aqua et tunica, inquit, et domus idonea uelandis pudendis», quippe in his non una initii sed diuersa et multiplex habetur signifi
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo temptato orsum usq assiduo ꝓmotu pueniat
ad pfectionẽ dum freqñs obẜuatio rudim̃ta creat iu
Rudim̃ta ite que cẽpore atq usu ꝯfirmata sunt sine¬
disciplina idem negant pͥncipales aĩe ium ꝯsistere in
capite. Propteaq pleraq aĩalia capite secto iuuanto aed
tempus &o agant solita tanꝗͣ nullo damno allaco. corpo¬
ris umu̾sitati. Ut apes oe item fuci que capitib absci¬
sisteret quod ẽ in aĩa pͥncipale. Etia in corde negant.
Crocodillos eĩm auulsis cordib aliqͣdui uiuere & resistere
idu̾sum uiolentiam. hoc idem etiã in testudinib obẜuatum
marinis a tr irestrib captis. Adu̾sum que respondet᷑ ab aliis.
Nihil esse miru si cu mitia & qͣi quedas fundam̃ta dogma¬
tis imbecilla &. minus idonea racta sint totu eoꝵ dogma
nutet. Quattue ẽ eĩm eorꝑ de aĩa opimio: nempe ꝙ ex

Expanded text:
aliquo temperamento orsum usuque assiduo promotum perueniat aliquo temperamento orsum usuque assiduo promotum perueniat ad perfectionem, dum frequens obseruatio rudimenta creat, rudimenta item artem quae tempore atque usu confirmata fit disciplina. Idem negant principalem animae uim consistere in capite propterea quod pleraque animalia capite secto uiuant ad tempus et agant solita tamquam nullo damno allato corporis uniuersitati, ut apes et item fuci, quae licet capitibus abscisisteret quod est in anima principale. Illud etiam in corde negant; crocodilos enim auulsis cordibus aliquamdiu uiuere et resistere aduersum uiolentiam, hoc idem in testudinibus obseruatum marinis et terrestribus capris. Aduersum quae respondetur ab aliis nihil esse mirum si, cum initia et quasi quaedam fundamenta dogmatis imbecilla et minus idonea iacta sint, totum eorum dogma nutet. Quae est enim eorum de anima opinio? Nempe quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
sentiendi talis sensus extitit. ut ꝑ oculos uisus. auditꝰ
ꝑ aures. atq ĩ eunde modũ ceteri. Unus tantu est
sp̃us qui ĩ multis deformatur. Aut eĩm moles queda
sunt leues & globose. eedemq admodu leuigate ex
quib aĩa ꝯsistit. Iuod totu spiitus est ut Ascle piades
putat. Aut igniti athomi iuxta de mocritu qui ex his¬
dem corporib ignem & aĩam censet excludi. Uel id
ip̃m athomi casu quoda & sine rõne concurrẽtes ĩ unũ
ueri simul. Unde quandoq audita niue candorem
& srigus simul hoiẽs recordari. Uł cu quis edit acerla
quedam qui hoec udent assidue spuunt ĩcremento saliue
cu oscitantib simul oscitant alii. inq consonis rebucu
mouen nos uixta sonos. Que cu ita sint quent qui
magis capite ꝙͣ pedib rapiamꝰ quãdo scĩe discipline q
assiduo sensus excitio corroborẽt᷑. Prudẽtieq initius ex

Expanded text:
sentiendi, talis sensus existit, ut per oculos uisus, auditus sentiendi, talis sensus existit, ut per oculos uisus, auditus per aures, atque in eundem modum ceteri; unus tamen est spiritus, qui in multis deformatur. Aut enim moles quaedam sunt leues et globosae eaedemque admodum delicatae, ex quibus anima subsistit, quod totum spiritus est, ut Asclepiades putat, aut ignitae atomi iuxta Democritum, qui ex isdem corporibus et ignem et animam censet excudi, uel id ipsum atomi casu quodam et sine ratione concurrentes in unum ueri simul. Vnde plerumque audita niue candorem simul et frigus homines recordari, uel, cum quis edit acerba quaedam, qui hoc uident assidue spuunt incremento saliuae et cum oscitantibus simul oscitant alii, inque consonis rhythmis moueri nos iuxta sonos. Quae cum ita sint, quaerunt qui magis capite quam pedibus sapiamus, quando scientiae disciplinaeque assiduo sensus exercitio corroborentur prudentiaeque initium ex
Abbreviated transcription (Latin):
tereaq pͥncipalem aĩe potestatẽ asserit in capite sedẽ hr̃e.
ne qͣnto ceteris ad ueritatẽ prestet plato fiat palam. Qui
diuidua fore silue substantia censuerũt int̾ponentes im¬
menso mani mõ extraria mõ ꝑtes quidẽ s indifferẽter
sunt similes tu athomos uł solidas moles nullu locum cer¬
tum definituq pͥncipali aĩe ꝑti dedere. Spnritus quippe
ut ipsi assen̾ant ꝑ fauces ad pulmonẽ ꝯmeans ĩ respira¬
tione attenuatus ad cordis sedem facit transitu. Dein
appellatas uenas ꝙ eedem uulnenite mortẽ afferant
soporiferam. ꝑ quas idem sp̃us ad caput fert᷑ ꝑ tenues
neruoꝵ & angustos meatus. atq ibi pͥmu nasci dicunt
initiu sentiẽdi & int̾manare ad ceteꝵ corpus. Isq co¬
mums sensus est tactus. s fit propͥus ob diu̾sitatem mẽ¬
broꝵ quib sentimus. Qualia eĩ fuerunt organa

Expanded text:
tereaque principalem animae potestatem asserit in capite sedes habere. tereaque principalem animae potestatem asserit in capite sedes habere. ne, quanto ceteris ad ueritatem praestet Platonis fiat palam. Qui diuiduam fore siluae substantiam censuerunt interponentes immenso inani modo expertia, modo partes quidem, sed indifferentes, sui similes, tum atomos uel solidas moles, nullum locum certum definitumque principali animae parti dederunt. Spiritus quippe, ut ipsi asseuerant, per fauces ad pulmonem commeans, in respiratione attenuatus, ad cordis sedem facit transitum, deinde appellatas uenas quod eaedem uulneratae mortem afferant soporiferam; per quas idem spiritus ad caput fertur per tenues neruorum et angustos meatus, atque ibi primum nasci dicunt initium sentiendi et intermanare ad ceterum corpus. Isque communis sensus est tactus, sed fit proprius ob diuersitatem membrorum quibus sentimus. Qualia enim fuerint organa
Abbreviated transcription (Latin):
que item pͥncipalib accidant. que item sinte iplanũ
quidẽ ĩmobilia que moueant tantu alia. Iue demĩ¬
que ab his ip̃is mouent᷑ ex aliqua necessitate .Aneeꝵ
cu rõne monent ad effectum rei utilis alicuiꝰ. queq
pͥncipali quadã esse eminẽtia dicit. ꝓptereaq oportuisse in
excelso atq eminẽti loco tanꝗͣ arcem totiꝰ corpons collo¬
cari ut domiciliu esset ꝑtis aĩe pͥncipalis que hege moni
ligens. opmatrix altera. uixta qua sapiã cum disciplina
& item prudentia cu rectis opĩonib ꝯualescunt. Inas du¬
as diuinas circũactiones aĩẽ idem auctor appellat. luxta¬
q eas diuinas potestates que fingebant corpora hoiũm ad
similitudĩem mũdam corporis formasse dicit caput ro¬
tundũ & globosum. eiq ita formato ꝯnexiusse rõnabilẽ
motum. qui rõnabilis motus pͥncipalis aĩe potestas est. ꝓp¬

Expanded text:
quququidem immobilia moueant tamen alia, quae demum ab his ipsis mouentur ex aliqua necessitate quaeque cum ratione mouent ad effectum rei utilis alicuius, quaeque m corporis «principali quadam» esse «eminentia» dicit proptereaque oportuisse in excelso atque eminenti loco tamquam arcem totius corporis collocari, ut domicilium esset partis animae principalis, quod hegemonicolegens, opinatrix altera, iuxta quas sapientia cum disciplina et item prudentia cum rectis opinionibus conualescunt. Quas duas diuinas circumactiones animae idem auctor appellat iuxtaque eas diuinas potestates, quae fingebant corpora hominum, ad similitudinem mundani corporis formasse dicit caput rotundum et globosum eique ita informato conexuisse rationabilem motum, qui rationabilis motus principalis animae potestas est; prop
Abbreviated transcription (Latin):
tione rert excitatior. Tumc quippe nũtii sensus mino¬
ris erunt anctoritatis. m inoris apnd aĩam fidei. dep̾¬
hensa fallendi cõsuetudiẽ. maxĩe si sit studiis ĩquit ele¬
gantiorib erudita. ĩmunis oĩ pturbatione atq egri¬
tudine deget euu. si negliget claudũ iter serpens
cu familian demu stultitia reuocabit᷑ ad inferna. Cõ
qui nentrũ mancus & debilis. qui alteꝵ ex duob
Simad sas quia de totius hominis ostitutione disint
integre p̾ ꝑtes. Nuc mẽbrati quoq sicue i mun¬
damꝰ corporis cõstitutione fecerat utilitatem cuiꝰꝓ
mebri reuellat. Causasq reddit uisus mĩ & andit.
sensuu quoq utilitatem ꝑsequit. & eoromem¬
bror que sensum adunant. dicit de memoria. di¬
cit de sommiis eoꝵ quoq cansas reddit qu ⁊ spe¬
culis simulachra cemunt᷑. & eoꝵ otũm causas sones¬
qr subdit. Demõstrat etiã que pͥncipales cause sint.

Expanded text:
tione rerum exercitatior; tunc quippe nuntii sensus minotione rerum exercitatior; tunc quippe nuntii sensus minoris erunt auctoritatis minorisque apud animam fidei deprehensa fallendi consuetudine. Maxime si sit studiis, inquit, elegantioribus erudita, «immunis omni perturbatione atque aegritudine deget aeuum; si negleget, claudum iter uitae serpens» cum «familiari demum stultitia reuocabitur ad inferna». Conqui neutrum, mancus et debilis; qui alterum ex duobus, Simul quia de totius hominis constitutione disseruit integre per partes, nunc membratim, sicut in mundani corporis constitutione fecerat, utilitatem cuiusque membri reuelat causasque reddit uisus nostri et auditus. Sensuum quoque utilitatem persequitur et eorum membrorum quae sensum adiuuant. Dicit etiam de memoria, dicit de somniis. Eorum quoque causas reddit quae in speculis simulacra cernuntur et eorum omnium causas rationesque subdiuidit. Demonstrat etiam quae principales causae sint,
Abbreviated transcription (Latin):
ut pote qua sensus ne sommet quidem. Sola autẽ
sensilia pro certo que sola esse p̾sumit que uideri tãgi.
ceterisq sensib ꝑcipi queant. Itaq p̾sumens nõ opinor
mentis intellectusq pos erit. Ideoq addidit. Nec
ht ullum certũ ducem talis ꝑagratio. neq ei intellec¬
tus ducem se prebet ceteris aĩe ꝑtib. Ut si quis sit
ociosus. neq illa pars alia aĩe in qua sunt opinationes.
quã subegerunt ac in ẜuitiu redegerũt sensus usq
adeo ut cũ seruiat dominari se putet & aliquid ex
pͥstino splendore ac dignitate retinẽ. Ac ne quis eume
putaret de aĩa cuiꝰlibet᷑ aĩalis hec dicere. addidit. Ere¬
scente uo homĩe postꝗͣ incremẽti mitricationisq tee¬
nui iam ruuo ineatus effluet. aiẽ circuitus trãquiliore¬
motu uiam suam ꝑgent. sedatiores erunt. merito.¬
fit eĩm melior in diei quando fit ꝑfectior & in cogni¬

Expanded text:
utpote quam sensus ne somniet quidem, sola autem utpote quam sensus ne somniet quidem, sola autem sensilia pro uero certoque esse praesumit, quae uideri tangi ceterisque sensibus percipi queant, itaque praesumens non, opinor, mentis intellectusque compos erit. Ideoque addidit: «nec habet ullum certum ducem talis peragratio». Neque enim intellectus ducem se praebet ceteris animae partibus, ut si quis sit tunc otiosus, neque illa alia pars animae, in qua sunt opinationes, quam subegerint atque in seruitium redegerint sensus usque adeo ut, cum seruiat, dominari se putet et aliquid ex pristino splendore ac dignitate retinere. Ac ne quis eum putaret de anima cuiuslibet animalis haec dicere, addidit: crescente uero homine «postquam incrementi nutricationisque tenui iam riuo motu uiam suam peragentfit enim melior in dies, quanto fit perfectior et in cogni
Abbreviated transcription (Latin):
mat. ut cu malitia quide ꝑdesse uirtutem u̾õ obessẽ
ꝑniciemq afferre arbitrantur. que quidẽ opĩo usq ad
nouissimam etatẽ plerosq comitat᷑. qui facere ĩuiria
ꝯmissoꝵꝵ recte damnoꝵ putant. ꝓptereiq execrant᷑.
hos Aristoteles senes pueros uocat. quo mens coꝵ am̃te
puerili minime differat. Exemplu quod diximꝰ late ẽ.
in dextram. Si igit᷑ inquit alter ex duob recte &
scđ̾m nãm stet. alter uõ ita ut caput solo figat. pedes
pro capite sustollat & sint ex adu̾so tunc se inspiciẽ¬
in uicem dextras tale aliquid pati dicit aĩas quoq uixͣ̃
reꝵ ꝯtẽplationem inter mitia &e recens ĩcorporatas.
Cum igit se habebit & audiet ĩtelligibilem essẽ nãm
& sine corpore & que sola uere ꝑpetoq eadem sit
rursum de his que nascunt᷑ & ccridunt. Itẽ de corpõib
aile intelligibilem quidẽ nãm nullam esse confidit.

Expanded text:
mat, ut cum malitiam quidem prodesse, uirtutem uero obesse mat, ut cum malitiam quidem prodesse, uirtutem uero obesse perniciemque afferre arbitrantur; quae quidem opinio usque ad nouissimam aetatem plerosque comitatur, qui facere iniuriam commodissimum, recte damnosum putant proptereaque execrantur. Hos Aristoteles senes pueros uocat, quod mens eorum a mente puerili minime differat. Exemplum quod diximus tale est: in dextra. «Si igitur, inquit, alter ex duobus recte et secundum naturam stet, alter uero ita ut caput solo figat, pedes pro capite sustollat et sint ex aduerso, tunc se inspicieninuicem». Tale aliquid pati dicit animas quoque iuxta rerum contemplationem inter initia et recens incorporatas. Cum igitur ita se habebit et audiet intellegibilem esse naturam et sine corpore, quae sola uere perpetuoque eadem sit, rursum de his quae nascuntur et occidunt, id est de corporeis intellegibilem quidem naturam nullam esse confidit,
Abbreviated transcription (Latin):
reꝵq ignorationẽ. in quo etiã Aristoteles ꝯsentit di¬
cens. initio pueros  ĩ annum lactentis etatis omẽs
quidẽ uiros putare patres. omnes autẽ fei̾as matres.
etatis tamẽ accessũ discernẽ̾. & non nũꝗͣ in discretione
falli. sepe etiã falsis captos imaginib porĩgere ad ima¬
ginem manus. easq omnes op̃ĩones supias uocat. cu
ea que ledunt cõmoda queq prosunt noxia esse ar¬
bitrant᷑. Idem cũ ad uoluptatẽ pͥnitiosam ferant᷑. aufe¬
runt᷑ autẽ a salubri labore. quod ꝓfecto nĩꝗͣ ꝯtingeret
nisi nimiu sensib crederent. qui naͣ płimu ĩ cupiendo
uigent. Atq ut totam rem plane expediret exemplo
quoq utit᷑ psp̾icue claritudis. Sũma demẽtia est cũ quis
non solui ignoret s iel ip̃m qđ ignoret nesciat ppeaq
falsis ꝯsentiat imaginib. que ueri sunt falsa esse presu¬

Expanded text:
rerumque ignorationem — in quo etiam Aristoteles consentit direrumque ignorationem — in quo etiam Aristoteles consentit dicens initio pueros etiamnum lactentis aetatis omnes quidem uiros putare patres, omnes autem feminas matres, aetatis tamen accessu discernere et non numquam in discretione falli, saepe etiam falsis captos imaginibus porrigere ad imaginem manus — easque omnes opiniones «supinas» uocat, cum ea quae laedunt commoda quaeque prosunt noxia esse arbitrantur, id est cum ad uoluptatem perniciosam feruntur, offenduntur autem salubri labore. Quod profecto numquam contingeret, nisi nimium sensibus crederent, qui natura plurimum in decipiendo uigent. Atque ut totam rem plane expediret, exemplo quoque utitur perspicuae claritudinis. Summa dementia est cum quis non solum ignoret sed id ipsum quod ignoret nesciat proptereaque falsis consentiat imaginibus quaeque uera sunt falsa esse praesu
Abbreviated transcription (Latin):
dnationeq euis in tota aĩa compescuerũt ꝯtranos
motus agentes. ut esset quidẽ intellectus in anima
suhil ageret impediẽtib sensib. At uo illari alta
nam hec quoq erat predita diuina potentia. necol¬
nanisi ab eo solo qui ⁊nexuerat ualebat ante fatale
aie corporisq diuigiu. Coegerũt tam̃ adũsum nãm
suam niti. atq agere actus in cõgrios cogentes falsis
Sycogonia docuerat medietates illas ait oe canagrigis
ranq̃ regione sua ae loco pulsas que ꝯsentaneos motus
aẽ celestibi tramitib dingebant. illud significans q in
pueris mens quidẽ intellectusq eius oĩo sit ociosus & ne¬
lut cõstrictus uinculis motũ eius phibentib. Ratio tam̃
agat aliquid cũ uł appetit qđ tenera etas uł iudicat
uł imaginat᷑ non recte licet ad hec trahentib eam sen
sib. atq eo gn̾e circũscribentib ob supͣdictas cansa

Expanded text:
dominationemque eius in tota anima compescuerunt contrarios dominationemque eius in tota anima compescuerunt contrarios motus agentes, ut esset quidem intellectus in anima sed nihil ageret impedientibus sensibus. At uero illam alteram nam haec quoque erat praedita diuina potentia nec solui nisi ab eo solo qui conexuerat ualebat ante fatale animae corporisque diiugium —, coegerunt tamen aduersum naturam suam niti atque agere actus incongruos, cogentes falsis psychogonia docuerat medietates illas ait et analogias tamquam regione sua et loco pulsas, quae consentaneos motus animae caelestibus tramitibus dirigebant, illud significans quod in pueris mens quidem intellectusque eius omnino sit otiosus et uelut constrictus uinculis motum eius prohibentibus, ratio tamen agat aliquid, cum uel appetit quid tenera aetas uel iudicat uel imaginatur, noeo genere circumscribentibus ob supra dictas causas
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatẽ egestionis. Testat᷑ hippocrates cibo nimio re¬
creanda esse puerilia sanciens corpora. ne ꝯsumãt᷑ clans
egestionis. s ad dito cibo tenera etas delectat᷑. Immimi¬
to aut denegato dolet. Ex quo fit ut uoluptatẽ quidẽ
amplexet᷑ tanqͣ bonu. offendat᷑ autẽ dolore tañqͣ malo.
Etiã que extrĩsecus accidunt. frigus & siccitas alpior &
durior tactus. que oĩa sensus ex̾tant aspos queq his
ꝯtraria sunt. iocundos & uoluptarios in tactu. odoratio¬
ne. gustatu. quos quidẽ sensus &e ĩ initio & nune
usq maximos & erudentes motus ciere. quippe sensus
auxiliante silua nimio ĩ ordinatoq fluxu totam aĩam
actusq euis omnes iuolenta concuslione turbare. Cũq
sit aĩẽ pars altera sanctior diuimorq que mens atꝙ
intellectis ẽ nũꝗͣ exorbitans neq ullis errorib fal¬
sil ue opĩonib deruialis huiꝰ quidẽ motũ cohibuerãt.

Expanded text:
necessitatem egestionis. Testatur Hippocrates cibo nimio renecessitatem egestionis. Testatur Hippocrates cibo nimio recreanda esse puerilia sanciens corpora, ne consumantur damnis egestionis. Sed adhibito cibo tenera aetas delectatur, imminuto aut denegato dolet; ex quo fit ut uoluptatem quidem amplexetur tamquam bonum, offendatur autem dolore tamquam malo. Etiam quae extrinsecus accidunt, frigus et siccitas, asperior et durior tactus; quae omnia sensus excitant asperos, quaeque his contraria sunt iucundos et uoluptarios in tactu odoratione gustatu. Quos quidem sensus ait et initio et nunc usque «maximos et uiolentos motus ciere», quippe sensus auxiliante silua nimio inordinatoque fluxu totam animam actusque eius omnes uiolenta concussione turbare. Cumque sit animae pars altera sanctior diuiniorque, quae mens atque intellectus est, numquam exorbitans neque ullis erroribus falsisque opinionibus deriuabilis, huius quidem motum cohibuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
pñtia. Et ẽ opmor quod quidẽ mouet aĩa. qđ nõ
monet᷑ corpus. ex quib & aĩalia ꝯstant. & motus
eoꝵ. & prorsũs hec oĩa spectant eo ut concipiat᷑
Est quippe in his uis ignis cuiꝰ nã sũma ce alta semꝑ ca¬
pescit. est etiã terre aliqua que media mũdi sedẽ obtinet.
Est aeriu quidda & humectũ. que duo huc atq illuc
late &e prorsũs ad oĩa nã sua ferunt᷑ quoꝵ motuum
compos est aial. Mobilion porro aiã puerilis & inqui¬
eta maxĩe. quod ẽ ob irronabilem mentis imbecillita¬
tem non dũ rone firmata. deinde ob nimiu calore
humoremq in illa etate abundantia. sicut ip̃e ait in
legib. pueros nimio ignis luctari calore. ꝓpeaq mor¬
dinate sine udicio impbeq oĩo motus nales in pueris
celebrari. Unde ait. Immẽso quippe gurgite irnigante
ce ĩmoderate effiuente. Frrigante quidẽ cũ nimio ca¬
lore cito cõfectus cibus resumit᷑ sepius. Eftiuente uõ urẽ

Expanded text:
entia. Et est, opinor, quod quidem mouet anima, quod uero mouetur corpus, ex quibus et animalia constant et motus eorum; et prorsus haec omnia spectant eo ut concipiatur est quippe in his ignis, cuius natura summa et alta semper capessit, est etiam terrae aliquantum, quae mediam mundi sedem obtinet, est aereum quiddam et humectum, quae duo huc atque illuc late et prorsus ad omnia natura sua feruntur; quorum motuum compos est animal. Mobilior porro anima puerilis et inquieta maxime quidem ob inrationabilem mentis imbecillitatem nondum ratione firmata, deinde ob nimium calorem humoremque in illa aetate abundantem, sicut ipse ait in Legibus pueros nimio ignis luctari calore proptereaque inordinate sine iudicio improbeque omnino motus naturales in pueris celebrari. Vnde ait: «Immenso quippe gurgite inrigante et immoderate effluente», inrigante quidem cum nimio calore cito confectus cibus resumitur saepius, effluente uero iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
Furor ignea lumina uoluit. Merentiu uõ. ut
fert poetica de eo qui ugi flẽtu oculos amiserat. me¬
roreq lumina liquit. Item apud Cicetonem. In huius
amantissimi sui fratris gremio merore & lacuimis ꝯsene¬
scebat. Transit deide ad alteriꝰ sensus examinationem
Ait eĩm. Eadem quoq uocis c auditus ratio est. idest
ad eosdem usus atq ad plenã uite hoĩum instructio¬
quidẽ eiudentior ut pote qui res ip̃as acie sua comp̾¬
hendat. Alter latior ꝙ etia de reb absentib ĩstruat.
Modulatus si quidẽ aer articulate uoci factusq uox
& intelligibilis oratio pergit ad intimos sensus au¬
dientis intellectu nũtians ta pñtia ꝗͣ absentia. Idẽ
auditus ꝙ intellectu quoq aduiuat sic probat. qͣntu¬

Expanded text:
Furor ignea lumina uoluit, maerentium uero, ut Furor ignea lumina uoluit, maerentium uero, ut fert poeta de eo qui iugi fletu oculos amiserat: Maeroreque lumina linquunt, item apud Ciceronem: In huius amantissimi sui fratris gremio maerore et lacrimis consenescebat. Transit deinde ad alterius sensus examinationem. Ait enim: «Eadem uocis ad eosdem usus atque ad plenam uitae hominum instructiouorum alter quidem euidentior, utpote qui res ipsas acie sua comprehendat, alter latior ideo quod etiam de rebus absentibus instruat, modulatus siquidem aer articulatae uoci factusque uox et intellegibilis oratio pergit ad intimos sensus audientis, intellectui nuntians tam praesentia quam absentia. Idem auditus quod intellectum quoque adiuuet, sic probat: «Quantum
Abbreviated transcription (Latin):
discplimsq u̾lantur. Neq eim nauiu regimen neq
cultus agroꝵ nec uõ pingendi fingendiq sollertia recte sie
iisu ꝓprium opus efficere posset. Solaq cõtemplatio ẽ
que mentes hor̃ usq ad celi ꝯuexa ꝓtelat. ꝓpt̾eaq
Anaxagoras cu ab eo querẽt᷑ cur natus esset ostenso
celo siderib q monstratis respondisse fertur. Ad horu
oñim cõtemplationẽ. At uo̾ stoici deu uisum uorantes
optimu putabant. Ideo ei pulere dei nomen tribu¬
endu esse dixerunt. Theophrastus uisus pulcritudĩẽ
asserens. Uisum forme noĩe appellat. ꝙ quoꝵ exticta
est acies uidendi uultus informes sint. & uelut ĩ eterna
cõsternatione. Demq ex oculoꝵ habitu mens atq
au̾is indicat᷑ irascentiu. merentiu. letantiu. Irascen¬
tiu quidẽ ut apud homeru. ꝯmote mentis orator
stabat acerba tuens defixo lumine terre. & item

Expanded text:
disciplinisque uersantur. Neque enim nauium regimen neque disciplinisque uersantur. Neque enim nauium regimen neque cultus agrorum nec uero pingendi fingendique sollertia recte sine uisu proprium opus efficere posset; solaque contemplatio est quae mentes hominum usque ad caeli conuexa protelat, proptereaque Anaxagoras, cum ab eo quaereretur cur natus esset, ostenso caelo sideribusque monstratis respondisse fertur: «ad horum omnium contemplationem». At uero Stoici, deum uisum uocantes, quod optimum putabant, id enim pulchro dei nomine tribuendum esse dixerunt; Theophrastus uisus pulchritudinem asserens uisum formae nomine appellat, quod quorum extincta est acies uidendi uultus informes sint et uelut in aeterna consternatione. Denique ex oculorum habitu mens atque animus indicatur irascentium maerentium laetantium; irascentium quidem, ut apud Homerum commotae mentis orator: Stabat acerba tuens defixo lumine terrae, et item:
Abbreviated transcription (Latin):
uidit᷑ porro hec triffariam. in theologia. & item nature
sciscitationẽ. p̾standeq etiã rationis scientia. Neq eĩm
quisꝗ̃ deũ querẽt aut ad pietatem aspiraret quod ẽ
theologie ꝓpriu. nec uõ id ip̃m quod nuc agimus agen¬
dum putaret. nsi pͥns celo sideribq uisis. & amore
nutrito sciendi reꝵ causas. eoꝵ etia que ortu hñt
temporalũ exordia hec quippe demu ad nͣalem ꝑti
siderata menses o anni & horaꝵ curricula dinũata
sunt numeriq ortus & genitura dimẽlionis intro
mentis ꝓuidentieq circuitus qui fiunt in celo notãtes
eoꝵ similes ꝯstituerent in suis mentib. hoc ẽ motus
aĩe qui deliberationes uocant᷑ ꝗͣsimillimos instituerent
diuine mentis ꝓuidis motib placidis tranquillisq ꝑ¬
recte salubriterq ãmimstrandas. Ex his quippe ꝯstat
uidit᷑ tristãriam. in moralem. domesticam. publicam.
quib omnib officiis ꝓdest certe usus uidendi. Mi¬

Expanded text:
ologiam et item naturae sciscitationem praestandaeque etiam rationis scientiam. Neque enim quisquam deum quaereret aut ad pietatem aspiraret, quod est theologiae proprium, nec uero id ipsum quod nunc agimus agendum putaret nisi prius caelo sideribusque uisis et amore nutrito sciendi rerum causas, eorum etiam quae ortum habent temporarium exordia; haec quippe demum ad naturalem ptium uice considerata menses et anni et horarum curricula dinumerata sunt numerique ortus et genitura dimensionis intro mentis prouidentiaeque circuitus, qui fiunt in caelo, notantes eorum similes constituerent in suis mentibus, hoc est, motus animi, «qui deliberationes uocantur, quam simillimos instituerent diuinae mentis prouidis motibus placidis tranquillisque precte salubriterque administrandas; ex his quippe constauiditur trifariam, in moralem, domesticam, publicam; quibus omnibus officiis prodest certe usus uidendi. «Mi
Abbreviated transcription (Latin):
aiam uixta ip̃os uitamq aĩe. Contĩgit ergo ẜm hane eoꝵ
opĩonem ut nĩꝙͣ sit cadẽ aĩa. s diũisa habeat᷑ atq mutabilis.
cum eĩ dicant corpus essẽ intiquiꝰ aĩa dant corpori pͥnei¬
̃patum. Id porco semꝑ fluit atq ĩmutat᷑. Et aia igit᷑ que
tẽpore ce semo. ceteris item que fert nã corporis attem¬
ptabit᷑. acq ita anale fundata sentẽtia honestũ inuenite
nõ potest exitu. At uo̾ ex illis qui iugem putãt esse
siluiam & adunationẽ quanda sibi cõtinuatam. Einpedoles
quidẽ pͥncipalem aĩẽ ium cõstituit in corde sĩc dicen et
Singuine cordis eũ noster iuget intellectus. si quides inti¬
ꝑꝑ cogitationẽ. Ideoq ait terram terreno sentimꝰ his oib¬

Expanded text:
tamque animae. Contingit ergo secundum hanc eorum opinionem ut numquam sit eadem anima sed diuersa habeatur atque mutabilis. Cum enim dicant corpus esse antiquius anima, dant corpori principatum. Id porro semper fluit atque immutatur; et anima igitur, quae tempore et senio, ceteris item quae fert natura corporis attemptabitur. Atque ita male fundata sententia honestum inuenire non potest exitum. At uero ex illis, qui iugem putant esse siluam et adunatione quadam sibi continuatam, Empedocles quidem principalem animae uim constituit in corde sic dicens: Sanguine cordis enim noster uiget intellectus, siquidem intiognationem. Ideoque ait: Terram terreno sentimus
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ex postro ꝓposito cepta erunt fortuna si sine nostra
institutioneliasu ꝓueĩre dicunt᷑. Que cucta maitestiꝰ
in thrmeo digerit ita dicens. Quib ita ordinatis cu
in ꝓposito reꝵ creator manẽt.Tuena ordinau̾at.s. ꝙ¬

Expanded text:
quidem ex nostro disposito coepta erunt, fortuita, si sine nostra quidem ex nostro disposito coepta erunt, fortuita, si sine nostra institutione, casu prouenire dicuntur. Quae cuncta manifestius in Timaeo digerit ita dicens: quibus ita ordinatis «cum in proposito rerum creator maneret...» Quaenam ordinauerat?