comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hanccausa : eã nos partẽ solã sumnnus in quap̃cepta
nobis danda sunt. Om̃ib aut̃ partib: hoc in libro
explicatis. quius om̃i in causa sidiligent᷑ atcendat
om̃s uidebit constatutiones: & ẽarũ putes& contro
uersias siquae fore in cas incident. Nãd eom̃ibus p̃¬
scribemus. Primꝰergo accusatoris locus eiꝰ nomi¬
hominum definitio hoc modo. Maiestatẽminuere
dedignittite autam plitudine. aut potestate populi.
derogare : hoc sibreuit̃ ex positũ plurib uerbis
&rationib consir mindũ. & itacẽ ut descripseris
ostendendũ. Tostea adid quod definieris factũ eius
quiaccusibit᷑ adiungere o portebit. & exceo quod osteni¬
deris ẽẽ uerbicausã maiestatẽ minuere. docere ad¬
uersariũ maiestatẽ miniusse. & hunc totũ locũ
cõmimiloco confirmare. ꝑquẽ ipsius facti atro¬
citas aut indignitas. aut om̃i noculpa cũ indigna¬
tione augeatur. Post erie infirmanda aduer¬
sariorum descriptio. Ea aut̃ infirmabitur. si

Expanded text:
hanc causam, eam nos partem solam sumimus, in quam praecepta nobis danda sunt. omnibus autem partibus hoc in libro explicatis quivis omni in causa, si diligenter adtendet, omnes videbit constitutiones et earum partes et contro- versias, si quae forte in eas incident; nam de omnibus praescribemus. Primus ergo accusatoris locus est eius nomipinione hominum definitio, hoc modo: Maiestatem minuere est de dignitate aut amplitudine aut potestate populi derogare. hoc sic breviter expositum pluribus verbis est et rationibus confirmandum et ita esse, ut descrip- seris, ostendendum. postea ad id, quod definieris, factum eius, qui accusabitur, adiungere oportebit et ex eo, quod ostenderis esse, verbi causa maiestatem minuere, docere adversarium maiestatem minuisse et hunc totum locum communi loco confirmare, per quem ipsius facti atrocitas aut indignitas aut omnino culpa cum indignatione augeatur. post erit infirmanda ad- versariorum descriptio. ea autem infirmabitur, si
Abbreviated transcription (Latin):
trans feramꝰ desex partib orationis
pͥmũ scribe ĩ cspiemꝰ. I pͥmo libro locuti
sumꝰ deexordio. narratione. diuisione
nec plurib uerb qã necesso fuit nec mñ
dilucide qã te uelle existimabamꝰ. Der
ciunctȩ dec̃firmatiõ &t futatione dicag
fuit. qͣre genera c̃stitutionũ. ⁊ earũ parts

Expanded text:
T 2 De sex partibus orationis primum scribere incepimus: in primo libro locuti sumus de exordio, narratione, divisione, nec pluribus verbis, quam necesse fuit, nec minus dilucide, quam te velle existimabamus; deinde coniuncte de confirmatione et confutatione dicendum fuit. Quare genera constitutionum et earum part
Abbreviated transcription (Latin):
& inuentores qͥ deniq austoritatis eiꝰ. & in¬
uentionis cõꝑbatores atq emuli Hȩc quoq
pꝰrẽ sint necesseẽ Neq ꝓpotestinueniri : ni
siqđ lat& Est porroqđ lat&. Anĩ adũten¬
dũ itaq qͥ fuerint illiqͥpͥmi illud fecerint.
unde ñ cagit᷑. qͥde inde factũ ꝓbauerinc ac ir¬
cutisint: Sioptimis lauda factũ. Sipessimi
nobiles accusasse & eoscũ magno cõmodo reipu
deeare : tocũ est. Qđait eiꝰ rei. parsẽ Int̃duci

Expanded text:
TORITATIS EIVS ET FNVENTIONIS COMPROBATORES ATQVE AEMVLI. Haec quoque post remsint necesse est; neque enim potest inueniri nisi quod latet. Est porro quod latet animaduertendum; itaque qui fuerint illi qui primi illud fecerint unde nunc agitur, qui deinde factum probauerint ac secuti sint. Si optimi sunt, laudas factum; si pessimi, nobiles accusasse et eos cum magno commodo rei pu‘de ea re' totum est, quod ait 'eius rei' pars est. I
Abbreviated transcription (Latin):
sit Alio quin sieuentũ illũ accipram: qͥexcasu
uenit. fieri indeñ potest argum̃tũ qđ ad¬
iunstũ negotio eẽ possit łacisitaq deeuentu
argum̃tũ sieũ quẽ ꝓbaueris in solentẽ fitũ
spondeas a rrogantẽ Ita in solentiȩ euentũ.
a rogantiã doces quã rursus arrogantiã ad

Expanded text:
sit. Alioqui si euentum illum accipiamus qui ex casu sit. Alioqui si euentum illum accipiamus qui ex casu uenit fieri inde non potest argumentum, quod adiunctum negotio esse possit. Facis itaque de euentu argumentum, si eum quem probaueris insolentem, futurum spondeas adrogantem. Ita insolentiae euentum adrogantiam doces: quam rursus adrogantia
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ & adiunstis negotio facimꝰ argum̃tũ Quo¬
tiens aut̃ degenere questio ẽ ex specie faciendũ ẽ
argum̃tũ. Quotiens despecie q̃stio ẽ ex gene¬
refaciendũ ẽ argum̃tũ. Vt cicero cũ proscio
agera id ẽ speciẽ suscepissa. roscius ꝑ adfiliũ
speciesest : angim̃tũ fec̃ ex genere cũdix̃ tãfe¬
rosmores infiliũ caderem̃ potuisse Filiugenꝰ
Roscius speciesẽ. Ita &cũ degenere questio est
ex specie colligendũ ẽ argum̃tũ. ut siq̃rat᷑ an
oms matns ament filios suos & t uexs pecie faci¬
as argiontũ Ad eo om̃s matres ñ amant filios
suos ut medea filiossuos &iã occiderit ita& in
reliquis Euentus ẽ exit alicuiꝰ negotu. in
euenturũq sit Quare hoc ingenere ut cõmo¬
dius qͥd euenturũsit. ante animo colligipofsit.
uideat᷑ ad iunctus qͥrẽsuã post quã resipsa c̃¬
tigerit. Necesse ẽ conseqͣtur Et tunc uere
deuenti facere possumꝰ argum̃tũ supsecuent certus

Expanded text:
mentum, ex adiunctis negotio facimus argumentum. Quotiens autem de genere quaestio est ex specie faciendum est argumentum, quotiens de specie quaestio est ex genere faciendum est argumentum, ut Cicero, cum pro Roscio ageret, id est speciem suscepisset Roscius enim ad filium species est, argumentum fecit ex genere, cum dixit tam feros mores in filium cadere non potuisse; filius enim genus, Roscius species est. Ita et cum de genere quaestio est ex specie colligendum est argumentum, ut si quaeratur an omnes matres ament filios suos, et tu ex specie facias argumentum: 'adeo omnes matres non amant filios suos, ut Medea filios suos etiam occiderit'; ita et in reliquis. EVENTVS EST EXITVS ALICVIVS NEGOTII, IN eventurum sit. quare hoc in genere, ut commode, quid eventurum sit, ante animo colligi possit,uidetur adiunctus, qui rem suam, postquam res ipsa contigerit, necesse est consequatur; et tunc uere de euentu facere possumus argumentum, si ipse euentus certus
Abbreviated transcription (Latin):
Nunquã eñicȩcitas fit necesse ẽ nisi uisio ante
tollat᷑. Nec est infelicitas. nisi pͥus felicitas ex
porros q̃ negatione sẽparant᷑. Ut sapit. ñ sapit.
sed& ñ sed&. Negatio hic illud agit. ut pͥmũ neg&
ñ tam̃ constituat scam Nãcũ ait ñ sed& solũ desede¬
renegat. ñ tam̃ constituit utrũst& an ambul&.
sysiffecit ei negare qđ sedeat Hic aut̃ cicero
indisparato sõla nagantia posuit. id saꝑe. ñ saꝑe.

Expanded text:
numquam enim caecitas fiat necesse est nisi uisio ante tollatur, nec est infelicitas nisi prius felicitas excporro sunt, quae negatione separantur, ut 'sapit non sapit, sedet non sedet'. Negatio hic illud agit, ut primum neget, non tamen constituat secundum. Nam cum ait ‘non sedet', solum sedere negat, non tamen constituit, utrum stet an ambulet, sed sufficit ei negare, quod sedeat. Hic autem Cicero in disparato sola negantia posuit, id est 'sapere, no
Abbreviated transcription (Latin):
uertamꝰ qd degesto negotio homines feceriñ
aut senserint. aut iudicauerint. ut defacto
milonis ut delegeclodi Innatura ipsius nego¬
tusic Sires illa facta sit cui necessesit ȩuentũ
aliquẽ eẽ coniunctũ. Vt parricidiũ furor
necesse est conseqͣtur Et rursus parricidam
uerisimilensit dormisse Hec eñigestũ nego¬
tiũ consecunt᷑ q̃ ñ in ꝑsonis anĩaduersa sunt:
sq innatura gestinegotii In his itaq duobus
et cicero anĩ aduertenda dix̃ea q̃ gestũ nego¬
tiũ consecunt᷑. Ac pͥmo de ꝑsonis Primo inqͥt
qđ factũ ẽ qͦ id nomine appellari conueniat
Vtiq h c̃ seqͥtur Reseñĩ pͥma ẽ. dein nomen
Homo aut̃ necesseẽ rei nom̃ ponat Itacicero
de nomine constituendo disputat indiui¬

Expanded text:
uertamus quid de gesto negotio homines fecerint aut senserint aut iudicarint, ut de facto Milonis, ut de lege Clodii. In natura ipsius negotii sic, si res illa facta sit, cui necesse sit euentum aliquem esse coniunctum; ut parricidium furor necesse est consequatur; et rursus parricidam ueri simile non est dormisse; haec enim gestum negotium consecuntur, quae non in personis animaduersa sunt, sed in natura gesti negotii. In his itaque duobus et Cicero animaduertenda dixit ea quae gestum negotium consecuntur. Ac primo de personis. PRIMO, inquit, QVOD FACTVM EST, QVO ID NOMINE APPELLARI CONVENIAT. Vtique hoc consequitur; res enim prima est, dein nomen. Homo autem necesse est rei nomen imponat; ita Cicero de nomine constituendo disputat in diui
Abbreviated transcription (Latin):
malũ euentũ amorhab& sepebonũ Deniq ut osteni¬
der& cicero euentũ istũ ex natura negoti ita eẽ
c̃siderandũ ut scias ⁊ inc̃trariũ posse conuerti
Deinde inqͥt natͥa eiꝰ euenire uulgo soleat aninso¬
lent̃ & raro Vulgo iđ passĩ freq̃tẽt̃ Ergo firmꝰ
argum̃tũ ẽ sid e qͦagimꝰ euentꝰ freqntiꝰ conseqͣtur

Expanded text:
stenderet Cicero euentum istum ex natura negotii ita esse considerandum, ut scias et in contrarium posse conuerti, 'deinde', inquit, ‘natura eius, euenire uulgo soleat an insolenter et raro'. 'Vulgo', id est passim, frequenter. Ergo firmius argumentum est si de quo agimus euentus frequentius consequatur,
Abbreviated transcription (Latin):
talitatefit argum̃tũ. Et c& a q̃ fastũ aliqđ simi¬
lit̃ confestĩ. aut ex int̃uallo solent conseq : Int̃dũ
eñi uicinior int̃dũ cardior ẽ. euentꝰ. Vt puta
squẽ uoluero occidere. uicuꝰ ẽeuentꝰ ut mox
meoderit Deinde sitradõ cuidisciplinã tar¬
diorhic euentꝰ. Primopfortassis offendit᷑ dein¬
de amat aediligit De inde postremo attenden¬
dũ : Dat postremũ breue ⁊ cõmune p̃ceptũ utrũ
aliqdhonestũ sit anutde inhis eẽ considerandũ

Expanded text:
alitate fit argumentum. ET CETERA QVAE FACTVM ALIQVOD SIMILITER CONFESTIM AVT EX INTERVALLO SOLENT CONSEQVI. Interdum enim uicinus, interdum tardior est euentus; ut puta, si quem uoluero occidere, uicinus est euentus ut mox me oderit. Deinde si trado alicui disciplinam, tardior hic euentus; primo enim fortassis offenditur, deinde amat ac diligit. DEINDE POSTREMVM ADTENDENDVM EST. Dat postremum breue et commune praeceptum, utrum aliquid honestum sit an utile in hi
Abbreviated transcription (Latin):
mo ccipi possit qͥd q̃q ex resoleat euenire consi¬
derendũ ẽ Postea homines id insua austoritate
cõnꝓbare anoffendi in his consueuerint Et hic
euentꝰ qͥ naturã negotii c̃seqͥt᷑ qualis apud hões
habeat᷑ iđ bonꝰ anmaluis attendendũ ẽ Ita i supͣ
dix̃ attendendũ qͥhões pͥinũ fecerint qͥde inde¬

Expanded text:
eat euenire, considerandum est'. POSTEA HOMINES ID SVA AVCTORITATE COMPROBARE, AN OFFENDERE IN HIS CONSVERINT. Et hic euentus qui naturam negotii consequitur, qualis apud homines habeatur, id est bonus an malus, adtendendum est. Ita et supra dixit adtedendum qui homines primum fecerint, q
Abbreviated transcription (Latin):
iã de trib attributis ẽ Ostendimꝰquȩ eent con¬
tinentia cũ ipso negotio ingestione negotii.
adiuncta negotio nc̃ dehis docendũ ÷ q̃ gestũ
negotiũ c̃secunt᷑. Qđ qdẽ quartũ attributũ
uidet᷑ cũ ea parte pugnare q̃ in pͥmo at tributo ẽ
post negotiũ Scimeni quinq eẽ in pͥmo at¬
trbuto Sũmã negotii. causã ipsius sumȩ &
factũ triplex. ante negotiũ. innegctio post
negotiũ Hoc extremũ factũ qđ ẽpost negotũ
uidet᷑simile eẽ huic at tributo deqͦnc̃ agimꝰ¬

Expanded text:
attributis, et ostendimus quae essent continentia cum ipso negotio, in gestione negotii, adiuncta negotio; nunc de his docendum est quae gestum negotium consecuntur. Quod quidem quartum attributum uidetur cum ea parte pugnare quae in primo attributo est post negotium; scimus enim quinque esse in primo attributo, summam negotii, causam ipsius summae et factum triplex: ante negotium, in negotio, post negotium. Hoc extremum factum quod est post negotium uidetur simile esse huic attributo de quo nunc agim
Abbreviated transcription (Latin):
nas. Sub disparato aut̃ aristot eles dus
felicitas. habits Cecitas & infelictas
idagunt ut pͥma id qđ habuer̃ ti hide
Simile itaq duob: modis consideraredebemus
inspecie formarũ & naturarerũ Et scripto¬
res qͥdẽ artiũ similegenꝰ ponunt Subsimilia¬

Expanded text:
plena sunt. Sub disparato autem Aristoteles duas plena sunt. Sub disparato autem Aristoteles duas felicitas habitus sunt; caecitas et infelicitas id agunt, ut prima id quod habuerunt non Simile itaque duobus modis considerare debemus, in specie formarum et in natura rerum. Et scriptores quidem artium simile genus ponunt, sub simili
Abbreviated transcription (Latin):
pͥqua fuerit uulneratꝰ Pexẽplũ aut̃ cc̃simile ficam
siin exemploipso qualitas ostendat᷑ Sepe neeil
ca bellũ causarũ similiũ cõparat naturas at
thelena inqͥt groianis. sictu antoni hui beli
sem fuisti. Contrariũẽ qđ positũ ingeneredi
uerso ab eodẽ cui c̃ trariũ eẽdicit᷑ plurimũ dite
ut frigus calori uitȩ mors. Disparatũ aut est
oppositagenꝰposuit c̃trariũ disparatẽ ad aln
sub oppositis Contrariũ porro aris totedes
sic definiuit. Sub eodẽgenero species multi
int̃sediũsȩ hac ratione. ut om̃ia adunũ illud
genꝰ referant᷑ qđ supͥom̃s res pͥncipales greu
possit Verũ c̃traria trib modis inuenirps
ũaut sub eodẽ genere species multũ int̾sedi¬
tant. aut cũ subsingłis generib diuersis.
species & iã diuersȩs̃ aut cũ duo genera ints
diuersas. Itaq hiccicero indiusis generio
lit̃ subdiũ sisgenerib species longe inda
uersas posuit iduitã & mortẽ . Vitȩaũ

Expanded text:
quam fuerit uulneratus. Per exemplum autem tunc simile facimus, si in exemplo ipso qualitas ostendatur. Saepe eniirca bellum causarum similium comparat naturas, ait: "ut Helena", inquit, "Troianis, sic tu, Antoni, huius belli semen fuisti". CONTRARIVM EST, QVOD POSITVM IN GENERE DIverso ab eodem, cui contrarium di- citur, plurimum distat, ut frigus calori, vitae mors. disparatum autem es'opposita' genus posuit, 'contrarium, disparatum, ad aliquid' sub oppositis. Contrarium porro Aristoteles sic definuit: 'sub eodem genere species multum inter se diuersae', hac ratigenus referantur, quod supra omnes res principale Graeci possit. Verum contraria tribus modis inueniri possunt; cum aut sub eodem genere species multum inter se distant, aut cum sub singulis generibus diuersis species etiam diuersae Bunt, aut cum duo genera inter se diuersa sunt. Itaque hic Cicero in diuersis generibus iliter sub diuersis generibus species longe inter se diuersas posuit, id est uitam et mortem. Vitae autem
Abbreviated transcription (Latin):
rare debemꝰ quis uncuiq rei eẽ soleat euentꝰ
Et ut sciamꝰ naturalẽ euentũ ñ fortuitũ noł
c̃siderandũ deniq soleat inquit euenire:
singulis. certus & naturalis euentus
Quarta aut̃ parsẽ ex his quas negotiis dicebam

Expanded text:
s cuiusque rei esse soleat euentus, et ut sciamus naturalem euentum, non fortuitum, nobis considerandum, denique 'soleat', inquit, 'eueniresingulis certus et naturalis euentus. QVARTA AVTEM PARS EST, EX HIS QVAS NEGOTIIS DICEBAMVS
Abbreviated transcription (Latin):
mile facimꝰ cũ rerũdiũ sarũ conferimꝰ i co¬
pulamꝰ ñ speciem sꝯnaturã ut qlis mugit᷑ꝰ
fuit cũs auciusarãtaurus. Autpoenoꝵ qͣlis
inaruis sauciꝰ illegraui uenantũ uulner
pectꝰ tc̃demũ mou& armaleo Hicuiungli

Expanded text:
cum rerum diuersarum conferimus et copulamus non speciem, sed naturam, ut "qualis mugitus, fugit cum saucius aram taurus", aut: "Poenorum qualis in aruis saucius ille graui uenantum uulnere pectus tunc demum mouet arma leo". Hic eni
Abbreviated transcription (Latin):
uentu duo sunt. ut arrogantia. ⁊ odiũ. inhac cori¬
secutione unũ Nã ipsi facto consecutio ẽ. qđ uel
in hac consecutione. ut nom̃ contingit rebus imita¬
tor inuentor. lex deipsare. consu&udo actũ ut
frequent᷑ fiat ł non frequent̃ utilitas. ł honestas
&c& era quȩq ut dixi rebus accidun nontereb rerũ

Expanded text:
uentu duo sunt, ut adrogantia et odium, in hac consecutione unum; nam ipsi facto consecutio est, quod uin hac consecutione, ut nomen contingit rebus, inuentor, imitator, lex de ipsa re, consuetudo, pactum, ut frequenter fiat, non frequenter, uel utilitas uel honestas ceteraque quae, ut dixi, rebus accidunt, non ex rebu
Abbreviated transcription (Latin):
conq̃stionẽ suarũ aerũ narũ i crudelitatis aduersarioꝵ
indignationẽ in eẽ oportebit PAcneminẽ mirari c̃uenia :
si aut in his aut in aliis exẽplis scriptqq controũsiã adiund¬
itã uidebie. Quo d eigĩre posterit nob̵ seꝑatĩ dicendũ ꝓp¬
terea qđ quȩdã gñra causarũ siplicit̃ ex sua ui c̃siderant᷑

Expanded text:
 aerumnarum et crudelitatis ad- versariorum indignationem inesse oportebit. Ac neminem mirari conveniet, si aut in his aut in aliis exemplis scripti quoque controversiam adiunctam videbit. quo de genere post erit nobis separatim di- cendum, propterea quod quaedam genera causarum simpliciter ex sua vi considerant
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in habiturunuicti: Itaq multũ plerũq deuirtute
habitꝰ de trahit̃ siuiet ab fuissedicat᷑. Na lic& orator
plenꝰset ꝑceptione ipsĩ artis tam̃ aliquantũ argumto

Expanded text:
 in habitu et in uictu. Itaque multum plerumque de uirtute habitus detrahit si uictus afuisse dicatur. Nam licet orator plenus sit perceptione ipsius artis, tamen aliquantum argum
Abbreviated transcription (Latin):
ei quȩ cũ aduersiriostara de ragass&. sic huic qͥ contra scrip¬
tũ dic& plurimã pderit. ex ipsa scriptura aliqiđ ad suã caulã
conuertere. aut ambigue aliqidꝰ scriptũ ostendere deinde ex
illo abiguo eã partẽ quȩ sibi ꝓsit desendere ant uerbi defini¬
tionẽ inducere. ⁊ illi uerbi uĩ qͦ urgeri uidaant᷑ ad suȩ cause
c̃modũ traducere. luc ex scoripto ñ scriptũ aliqđ inducere ꝑ
ratiocinationẽ deqͣ post dicemꝰ Quacũq ait̃ in requãuis le¬
ut̃ ꝓbabili scripto ipso sedefenderit. &iã cũ eqͥtate causa ha¬
bund abit necessirio multũ ꝓfici&. ideo qr siid qͣ nitit᷑ aduer¬
sirioꝵ cusa subdixerit. om̃em eiꝰ illã iuĩ ⁊ acrimoniã leni

Expanded text:
 quae cum adversario staret, derogasset, sic huic, qui contra scriptum dicet, pluri- mum proderit, ex ipsa scriptura aliquid ad suam cau- sam convertere aut ambigue aliquid scriptum osten- dere; deinde ex illo ambiguo eam partem, quae sibi prosit, defendere aut verbi definitionem inducere et illius verbi vim, quo urgeri videatur, ad suae causae commodum traducere aut ex scripto non scriptum aliquid inducere per ratiocinationem, de qua post di- cemus. quacumque autem in re, quamvis leviter probabili, scripto ipso se defenderit, cum aequitate causa abundabit, necessario multum proficiet, ideo quod, si id, quo nititur adversariorum causa, subduxe- rit, omnem eius illam vim et a
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũi an abrogatio aut derogatio sit.
Deĩde utrũ leges ita disserłiant. ut altera
iubeat. Alt̾a u& &. anita ut altã cogat.
alta ꝑmittat. lifirma eñ erit eiꝰ defesio
qͥnegabit se fecisse qđ coger&. cũ altera
lex ꝑmitter&. Plus enĩ ual& sinotio ꝑmissiont
derogatũ sit id qđ posteriorilege
positione. recitatione. ẽ laudatione. utȩnꝰ
Deĩde ctͣriȩ legis enodabimꝰ uoludatẽ fa
trabemꝰ ad nr̃ȩ causȩ cõmodũ. Deĩde iudica
aut plures senerłias tͣh possit. ħ modo
deinde qͣndo scriptũ ÷ s si id qđ adũ sarii inter¬
p̃tant᷑ scriptor fieri uolu. ss& ostende idũ :
Deinde io ꝗnos int̃ p̃temꝰ ⁊ fieri posse honef
recte lege more. natura. bono. ⁊equofieri
posse. Qđ adũsari int̃ p̃renit᷑ exc̃trario: ne
esse ãbiguȩ scriptũ. cũ ĩ tellegat᷑ utra
seueđia uera sit. Sqͥ arbitrent᷑ ad hane
causã trictanda uehem̃t ꝑtinere cognianũ¬

Expanded text:
uae obrogatio aut derogatio sit; deinde utrum leges ita dissentiant, ut altera iubeat, altera vetet, an ita, ut altera cogat, altera permittat. Infirma enim erit eius defensio, qui negabit se fecisse, quod cogeretur, cum altera lex permitteret: plus enim valet sanctio permissione. derogatum sit; id, quod posteriore legepositione, recitatione, conlaudatione utemur. Deinde contrariae legis enodabimus voluntatem et eam trahemus ad nostrae causae commodum. Dein de iuridiciali aut plures sententias trahi possit, hoc modo deinde, quomodo scriptum esset, si id, quod adversarii interpretantur, scriptor fieri voluisset, ostendendum est; deinde id, quod nos interpretemur, et fieri posse, et honeste recte lege more natura bono et aequo fieri posse; quod adversarii interpretentur, ex contrario; nec esse ambigue scriptum, cum intellegatur, utra sententia vera sit. Sunt, qui arbitrentur ad hanc causam tractandam vehementer
Abbreviated transcription (Latin):
nemodic& a eaqͥ a nob̵ facta s iustissimȩ facta
Deĩde ctriã serdeniã aut nullã ẽẽ. Autstultam
lut ĩ iustã aut ñ posse fie .i. aut c̃stare cũ
suꝑiorib ⁊i feriorib seneiđiis. aut cũ iure
cõmuni aut cũ alus legib cõmunib Aut

Expanded text:
nemo dicet; at ea, quae a nobis facta sint, iustissime facta. Deinde contrariam sententiam aut nullam esse, aut stultam, aut iniustam, aut non posse fieri, aut ‹non› constare cum superioribus et inferioribus sententiis; aut cum iure c
Abbreviated transcription (Latin):
sistat ¶Et in hoc necessariũ ẽ argum̃tũ. sed inu¬
na repositũ ⁊ id eo simplex conclusioro nominat᷑
It puta sullo tẽpore quo uos meistud fecisse dicitis
ego trans mare fui. relinqͥt᷑ ut id ego ñ secerim¬
s ne poterim facere Hicitaq simplex res est :
in suꝑiorib uͦduplex in cõplexione scilic& et
enumeratione. Et cõplexio quidẽ aꝑtqͣduas
res contin&. Aut hoc ẽ inqͥt aut illud Sulludẽ
curfacis Sullud ẽ curñ facis: Enumeratio
&iã cũ multas inseres habeat collocatas du¬
plex ñomenẽ. Ea eñ om̃ia quȩtollis quã uis
multasint inuna tam̃pante ponunt᷑ In alt̃a
id qđ concludis siue aliquid dereb ssctu siue ẽtra

Expanded text:
FICITVR. Et in hoc necessarium est argumentum, sed in una re positum, et ideo simplex conclusio nominatur, ut puta: 'si illo tempore quo uos me istud fecisse dicitis ego trans mare fui, relinquitur ut id ego non fecerim nec potuerim facere'. Hic itaque simplex res est, in superioribus uero duplex, in complexione scilicet et enumeratione. Et complexio quidem aperte duas res continet; aut hoc est, inquit, aut illud: si hoc est, cur facis? si illud est, cur non facis? Enumeratio etiam, quamquam multas in se res habeat conlocatas, duplex tamen est. Ea enim omnia, quae tollis, quamuis multa sint, in una tamen parte ponuntur; in altera id quod concludis, siue aliquid de rebus sit siue contra
Abbreviated transcription (Latin):
Simplex aut̃ conclusio &xnecessaria consecutione
conficit᷑ hoc modo Siuos me istud eotẽpore fe¬
cissedicitis ego aut̃ eo ipsotẽpore transmarefui
relinquit᷑ ut id qđ dicitis. ñ mͦ ñ fecerim s nepo¬
tuerim quidẽ facere Atq hoc diligent̃ oporte¬
bit uidere neqͦ pacto genꝰ hoc refelli possit. ut
ne confirmatio modũ in se argum̃tationis ha

Expanded text:
simplex autem conclusio ex necessaria consecutione conficitur, hoc modo: si vos me istuc eo tempore fecisse dicitis, ego autem eo ipso tempore trans mare fui, relinquitur, ut id, quod dicitis, non modo non fecerim, sed ne potuerim quidem facere. atque hoc diligenter oportebit videre, ne quo pacto genus hoc refelli possit, ut ne confirmatio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ apud quos. quo tẽpore. qua lege. quo crimine. qua
poena oport& trans latiut dr̃ constitutio qu actio
trans lationis & cõmutationis indigere uid&ur
Atq harũ aliqua in om̃ẽ cauiȩ genꝰ incidere necessẽ :
Nã in quã rẽ ñ inciderit. in ea nichil. ee poterit c̃tis¬
uersie Inare eã nec caust̃ quidẽ c̃ueñ patari
Me facti quidẽ ẽti buersie. inomia tẽ pora potest
distribui. Nã quid factũ sit potest querihoe riodio:
Occiderit ne aiacẽ vlixes : Et qͥd fiat hoc moco. Berono

Expanded text:
n apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere videturatque harum aliquam in omne causae genus incidere necesse est; nam in quam rem non inciderit, in ea nihil esse poterit controversiae. quare eam ne causam quidem convenit putari. Ac facti quidem controversia in omnia tempora potest tribui. nam quid factum sit, potest quaeri, hoc modo: occideritne Aiacem Ulixes; et quid fiat, hoc modo: bonone
Abbreviated transcription (Latin):
siderata scripturi. ꝑspicua funt. haee ãbigua ñ opor¬
t &istimari deinde qua insententia scriptor fu

Expanded text:
siderata scriptura perspicua fiant, haec ambigua non oportere existimare. deinde, qua in sententia scriptor fu
Abbreviated transcription (Latin):
tat assensionẽ eiꝰ qͥcũ instituta ÷ qͥb assensionib fac̃ ut
illi dubia q̃dã res ꝓpt̃ similitudinẽ earũ rerũ qͥb assensit ÷¬
ꝓb&ur uelut a p̃so cratuũ eschinen demonstrat socrates

Expanded text:
tat assensionem eius, quicum instituta est; quibus assen- sionibus facit, ut illi dubia quaedam res propter si- militudinem earum rerum, quibus assensit, probetur; velut apud Socraticum Aeschinen demonstrat Socrates
Abbreviated transcription (Latin):
Ctinuatio ÷ bratio freqͣns cũ raris ⁊ breuib
hostationẽ. Ic̃ seqͥstionẽ. Cohostatio÷ oritio.
q̃ aliq peccatũ ãplif cans auditorẽ ad iracundã¬
ĩ ad duc  Cqͦstio ÷ oratio q̃ i cõmodoꝵ. ãplificatione
animũ auditoris admifrediã ꝑduc̃. Im̃gͥ
ipses ĩ octo pastes alias distributȩ. Harũ uͭiii.
pastiũ q̃ cuiq idonea ꝓnunliatio sit. demons¬
trandũ uid&̃. Sermocũ÷ ĩ dignitate. pleni
faucib q̃a sed atissima. Idep̃ssima uoce c̃ uenia¬
lulũ attenuata crebris ĩ t̃ ualł. Idiuisionib¬

Expanded text:
io frequens cum raris et brevibus hortationem et conquestionem. Cohortatio est oratio, quae aliquod peccatum amplificans auditorem ad iracundiait. Conquestio est oratio, quae incommodorum amplificatione animum auditoriunt in octo partes alias distributae, harum octo partium, quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur. Sermo cum est in dignitate, plenis faucibus qualulum attenuata crebris interuallis et diuisionib
Abbreviated transcription (Latin):
Sabeo boni quã mali ꝓfectũ eẽ uideit᷑ Deinde
maioꝵ suoꝵ benesicia siqͣ exstabunt ꝓferres
De inde ostendere ñodio neq rudelitate fecisie.
qđ fecerti siut stultitia. dut inpulsu alicuꝰ aut
aliqͣ honesta ł ꝓhabilicausa: postea pollicer ⁊
confirmare se& hoc peccatũ doctũ ⁊ benesicio
eoꝵ qͥ sibi ignoscerent confiriatũ: om̃i tẽꝑe
atali ratione a futurũ De inde spẽ oftendere
aliqͦ se inloco migna his qͥsibi concesserint
usui futurũ Postea si ficultas erit seaut

Expanded text:
s ab eo boni quam mali profectum esse videatur; deinde s ab eo boni quam mali profectum esse videatur; deinde maiorum suorum beneficia, si qua exstabunt, proferre; deinde ostendere non odio neque crudelitate fecisse, quod fecerit, sed aut stultitia aut inpulsu alicuius aut aliqua honesta aut probabili causa; postea polliceri et confirmare se et hoc peccato doctum et beneficio eorum, qui sibi ignoverint, con- firmatum omni tempore a tali ratione afuturum; de- inde spem ostendere aliquo se in loco magno iis, qui sibi concesserint, usui futurum; postea, si facultas erit, se aut
Abbreviated transcription (Latin):
dicere possis cũ uidearis ñ utidep̃catione uti tam̃
adhunc modũ Qđsi iudices hic ꝓsuis beneficiis
ꝓsuostudio qđ in uos seꝑhabuit tali suo tẽpore.
multoꝵ suoꝵ recte fictoꝵ causa amidelicto ut
ignoscereas postular&. tam̃ dignũ um̃ mansue¬
tudine dignũ uirtute huiꝰeet iudices a uob hanc
rẽ hoc postulante ĩpeari deinde augerebene¬
ficia licebit ⁊ iudices ꝑ locũ cõmunẽ adignosc
in senatu aut in consilio desyface diu delibatũ
c̃silid̃ diuductũ ⁊ migis in hoc qͥdẽ ignoscendi
quã cognoscendi postulatio ualuit Nã seꝑ animo
bono se in popidũ r̃. fuisse ñ tã facile ꝓbabat. cũ con¬
iecturali c̃sttutione uteret᷑ quã ut ꝓpẽ pesteriꝰ bene
ficiũ sibi ignosceret᷑ cũ dep̃catioxis partes a diungera
Oportebitgͥ eũ qͥsibi ut ignoscat᷑ postalabit cõme mo¬
rare. siqͣsua poterit beneficia isi poterit estende¬
re ea maiora eẽquã hec quȩ deliquerit. ut plus¬

Expanded text:
diceres, posses, cum videaris non uti deprecatione, uti tamen, ad hunc modum: quodsi, iudices, hic pro suis beneficiis, pro suo studio, quod in vos semper habuit, tali suo tempore multorum suorum recte factorum causa uni delicto ut ignosce- retis postularet, tamen dignum vestra mansuetudine, dignum virtute huius esset, iudices, a vobis hanc rem hoc postulante impetrari. deinde augere beneficia licebit et iudices per locum communem ad ignoscendi in senatu aut in consilio de Syphace diu deliberatuconsilium diu dictum est, et magis in hoc qui- dem ignoscendi quam cognoscendi postulatio valuit. nam semper animo bono se in populum Romanum fuisse non tam facile probabat, cum coniecturali con- stitutione uteretur, quam ut propter posterius bene- ficium sibi ignosceretur, cum deprecationis partes ad- iungeret. Oportebit igitur eum, qui sibi ut ignoscatur, postu- labit, commemorare, si qua sua poterit beneficia et, si poterit, ostendere ea maiora esse quam haec, quae deliquerit, ut plu
Abbreviated transcription (Latin):
equũ aut emeris oport&. aut hereditite possideas.
Aut munere acceꝑis. aut domi tͥnatꝰ sit. aut si eor
nihil subripueris necesse. Sineq emistineq
possit ex ostib: equus eẽ captꝰ. cuiꝰ p̃dȩ sectio ñ uenerit :
ũsem᷑. poterit ostendi hereditate uenisse Aut si illid
extremũ ñerit turpe c̃cedere : Vt siqͥ cũ dixerint
adũsariuaut insidias ficere uoluisti. Aut amico morẽ
gessisti. Aut cupiditate elatꝰ es. A mico se gessisse morẽ¬

Expanded text:
equum, aut emeris oportet aut hereditate possideas aut munere acceperis aut domi tibi natus sit aut, si eorum nihil est, subripueris ne- cesse est: si neque emisti neque possit ex hostibus equus esse captus, cuius praedae sectio non venierit; versemur, poterit ostendi hereditate venisse, aut si illud extremum non erit turpe concedere, ut si qui, cum dixerint adversarii: aut insidias facere voluisti aut amico morem gessisti aut cupiditate elatus es, amico se morem gessisse
Abbreviated transcription (Latin):
edo uolumꝰ uiuere: Ac sũ maqͥdẽ necessetado uidet̃
ehonestatis. huic ixima in colomitatis. t̃tia. acleuis
suce ait̃ nt se saepe netesse ẽ cõparari. t quã quã
pust& honestatis incolomitati tam̃ utri potissimũ
slendũ sit deliberet̃ Cuiꝰ reicertũ qđdã p̃scrip
diudet in ꝑp&uũ dariposse Nã quã inre fieri
peterit. ut cũ in colomitati c̃uluerimꝰ qđ sit in p̃¬
stitia de honestate deliberatũ. urt aliquando
industria reciperet᷑ in colomitatis ratio aidebit᷑ ba¬
benda Cũ aut̃ idñ poterit honestata . Ita in huꝰ modiqͦq
re. cũ in colomitati ui debimꝰ esulere. uere poterimꝰ dicere.
Nos honestatis rationẽ habere. qm̃ sine incolomitate eã
nullo tẽpore possumꝰ adipsci Qua inre ł cadere alteri
ł adc̃ditionẽ alteriꝰ descendere. ł inpsentia quiescere. aq
aliud tẽpꝰexpestare oportaebit. Modo illud adtendat᷑
dignane cauiduideat᷑. ta qͥa dutdlitatẽ ꝑtinebit Quare

Expanded text:
modo volumus vivere. ac summa quidem necessitudo vi- detur esse honestatis; huic proxima incolumitatis; tertia ac levissima hasce autem inter se saepe necesse est comparari, ut, quamquam praestet honestas incolumitati, talendum sit, deliberetur. cuius rei certum quoddam praescriptum videtur in perpetuum dari posse. nam, qua in re fieri poterit, ut, cum incolumitati consulueri- mus, quod sit in praesentia de honestate delibatum, virtute aliquando industria recuperetur, incolumita- tis ratio videbitur habenda; cum autem id non poterit, honestatis. ita in huiusmodi quoque re, cum inco- lumitati videbimur consulere, vere poterimus dicere nos honestatis rationem habere, quoniam sine inco- lumitate eam nullo tempore possumus adipisci. qua in re vel concedere alteri vel ad condicionem alterius descendere vel in praesentia quiescere atque aliud tem- pus exspectare oportebit, modo illud adtendatur, di- gnane causa videatur ea, quae ad utilitatem pertine- bit, quare
Abbreviated transcription (Latin):
Ingȩstione negoti lo cꝰ ł naturał ẽ ł qualitatius
Nlatur ał locꝰ cũ argum̃tũ prestat ñerit illud argu¬
m̃tũ a locos a facultate. Qualitatiuus aut̃ locꝰ
prestat argum̃tũ exoportinitate Iuȩ oportu¬
nitas quib reb possit intelligi ipse posuit lepꝰ
qid esi&. dudũ genera lit̃ docuit paris quatlã in

Expanded text:
GESTIONE NEGOTII. Locus uel naturalis est uel qualitatiuus. Naturalis locus cum argumentum praestat, non erit illud argumentum a loco, sed a facultate. Qualitatiuus autem locus praestat argumentum ex opportunitate; quae opportunitas quibus rebus possit intellegi ipse posuit. Tempus quid esset, diu generaliter docuit: pars quaedam, in
Abbreviated transcription (Latin):
potest endẽ pacto & cõmunib fortunis csuiuisse s
nlegib ĩ obteperasse. Quattuor aut̃ partibus
confa argum̃tatio. cũ aut ꝓponimus. aut
sumimus sine applatione. Id facerb oporta:¬
argum̃tatio tractatur ad hunc modum
udices qui ex lege iurati iudicatis legibuc
ote perare debetis. Opteperare aut legib

Expanded text:
potest eodem facto et communibus fortunis con- suluisse et legibus non optemperasse.” Quattuor autem partibus constat argumentatio, cum aut proponimus aut assumimus sine approbatione. id facere oportargumentatio tractatur, ad hunc modum: iudices, qui ex lege iurati iudicatis, legibus optempe- rare debetis. optemperare autem legibus
Abbreviated transcription (Latin):
aeñ ceraꝰ legis scriptor testimoniũ uoluntatis
suȩ relinque re potuit. quã qđ ipse magna
cũ cura atq: diligentia scripfit : ađ si litterȩ
non& taren. maz nopere eas requireremus
utgehis scriptoris uoluntas cognoscereturs
e cañ e paminundȩ ꝑmitteremus nisi extras
iudicũ quidẽ ess&. ut is nob sententĩ legis
ot ptaretur. nedũ nunc istũ paciamur: cum
yrestolex sit. ñ ex eo qđ aꝑtissime scriptũ est .¬
elec eo qđ suae cause conuenit. scriptoris uoluns¬

Expanded text:
enim certius legis scriptor testimonium voluntatis suae re- linquere potuit, quam quod ipse magna cum cura atque diligentia scripsit? quodsi litterae non exstarent, magnopere eas requireremus, ut ex iis scriptoris vo- luntas cognosceretur; nec tamen Epaminondae per- mitteremus, ne si extra iudicium quidem esset, ut is nobis sententiam legis interpretaretur, nedum nunc istum patiamur, cum praesto lex sit, non ex eo, quod apertissime scriptum est, sed ex eo, quod suae causae convenit, scriptoris volunt
Abbreviated transcription (Latin):
mineipsius negoti sed exconsilio eiꝰqui fecerit &
causa. & tẽpore considerari oportere. quid mali
futurũ sit. aut exiniuria. aut&scelere alicuius
nisitanta & tã ꝑspicua audatia abeo adcuifamã.
aut ad parentes aut ad liberos ꝑtinuerit. aut ad
aliquã rẽ. quã carã eẽ. om̃ib. aut necesseẽ. aut opor

Expanded text:
mine ipsius negotii, sed ex consilio eius, qui fecerit, et causa et tempore considerari oportere; quid mali futurum sit aut ex iniuria aut scelere alicuius, nisi tanta et tam perspicua audacia ab eo, ad cuius famam aut ad parentes aut ad liberos pertineret aut ad aliquam rem, quam caram esse omnibus aut necesse est aut opor
Abbreviated transcription (Latin):
tates aut̃ duplicimodo argum̃tũ prestant Nã
eꝰ medi suntiut ꝑeas aut faciliꝰ aliqid fiat. aut si
unde iudex latur sententiã .ẽ. ut ꝓbariquo quomͦ
possi ꝑquã lib& cstitutionẽ sumunt᷑ dehisreb:
argunta quȩ respossunt in ipsũ factũ affectione
quadã c̃tinere Hasres affecta nominanꝰ seerqa
afficta accipim nc̃ de ipsonegutio id ẽ de om̃i
oliaq asi quodã modo extrinsecꝰ quȩ cũ uenire

Expanded text:
tates autem duplici modo argumentum praestant; nam eiusmodi sunt, 〈ut〉 per eas aut facilius aliquid fiat aut sineunde iudex laturus sententiam est, ut probari quoquo modo possit per quamlibet constitutionem, sumuntur de his rebus argumenta, quae res possunt in ipsum factum adfectione quadam conuenire. Has res adfecta nominamus; uerum adfecta accipimus nunc de ipso negotio, id est de omni quasi quodammodo extrinsecus quae conuenire
Abbreviated transcription (Latin):
generis orationẽ. hȩc tria in pͥncipiis ad¬
I.ibere deb&. ut auditores faciat attentos. beniuolos.
Sociles Ergo hic cicero facit dociles auditores. cũ qiđ
sit eloquentia ostendit Attentos. cũ dicit se deeloquer¬
tia dictrũ resclic& magna . Beniuo los siqͥdẽ qros¬
tendit futurũ ei cõmodũ. qͥ his artib fuerit edoctus
ingeniũ fuerit. eiꝰqͥ ea utit᷑ ꝑinde qͣlis sit ł qiđ ficut
demonstrat Ergo qm̃iqͥuis mediocrit̃ sapiens. potest
uidere eloquentiã si in homine stultosit malã ẽẽ si
insapiente boni eẽ. ꝓpterea cicero Ñ utrũ bonũ an
malũ sit eloquentia querit sed utrũ plus boni anplus
mali habeat ostendit Tractat aũt in pͥncipiis iͦ. the¬
sis unĩ talẽ studendũ ẽẽ sapientiȩ cue loquent a aliã
re eloquentiã sisine sipientia eisit &qr pocest dici
Orgo laquentie studendũ ñ ẽẽ Nã ibiq sapientiã lau¬
das respondet᷑ Etidendũ et̃ eloquentiȩ qr ꝑeloquen¬

Expanded text:
generis orationem, haec tria in principiis adhibere debet, ut auditores faciat attentos, beniuolos, dociles. Ergo hic Cicero facit dociles auditores, cum quid sit eloquentia ostendit; attentos, cum dicit se de eloquentia dicturum, re scilicet magna; beniuolos, si quidem ostendit futurum ei commodum qui his artibus fuerit edoctus.ingenium fuerit eius qui ea utitur, proinde qualis sit uel quid faciat demonstrat; ergo, quoniam quiuis mediocriter sapiens potest uidere eloquentiam, si in homine stulto sit, malam esse, si in sapiente, bonam esse, propterea Cicero non utrum bonum an malum sit eloquentia quaerit, sed utrum plus boni an plus mali habeat ostendit. Tractat autem in principiis quattuor thesis: unam talem, studendum esse sapientiae cum eloquentia; aliam, entiam si sine sapientia sit. Et quia potest dici: “ergo eloquentiae studendum non est? nam ubique sapientiam laudas”, respondetur studendum esse eloquentiae, quia per eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
id uident᷑ . tẽ qđ euentꝰ. Verũ euentꝰ aliud .ẽ. aliud c̃se¬
cutio ł resc̃iecutionis. Et enĩ euent consideratio .ẽ
ex quadã naturarerũ qua ꝑspicit̃ quid exquaq. re.¬
uenerit. eueniat. euenturũ sit In consecutione aut̃
ñ exreb quid euenat tractat orator. s. quid seei
eueniat d ẽ quid reb: contingat Deinde qdine uor

Expanded text:
iud consecutio uel res consecutionis. Etenim euentus consideratio est ex quadam natura rerum, qua perspicitur, quid ex quaque re euenerit, eueniat, euenturum sit; in consecutione autem non, ex rebus quid eueniat, tractat orator, sed quid rebus eueniat, id est quid rebus contingat. Deinde quo
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ honestã : łislocis ut&̾ uircutem
nullo tẽpore relinqͥnda ł dolorẽ sitimeatur.
ꝑficisci ẽẽ p̃clarũ fortitudini fortu na
qͦq. ee. ad ium̃to solere : eũ tutȩ uatere qͥ
honeste uitͣit. ñ qͥ ĩ p̃secłia ĩ colomis. ⁊eũ qui
clusionib fere similib ĩ his. s̃ iudieralib
causis uti solemꝰ. S ꝓ his maximȩ ẽducit
Nc̃ addemonstratiuũ genꝰ causȩ transeam¬
M ł CAUSΑ DIUIDIT᷑ Ĩ LAVD̃Ẽ TUITUꝑATIONT̃
qͥb exreb laudẽ c̃stituerimꝰ. exc̃tͣrus reberit
uituꝑatio cõparata Lausgͥ potest. ẽẽ. rerũ ex¬
t̃narũ corporis animi : Rerũ ext̃narũ sea quȩ
cas uaut fortuna scđa. aut adũsa acciđe poss
Genꝰ. educatio. diuitiȩ. potestates. głȩ. ciuilitas.

Expanded text:
rationem honestam, his locis utetur: virtutem nullo tempore relinquendam; vel dolorem, si is timeatur, proficisci esse praeclarum; fortitudini fortunam quoque esse adiumento solere; eum tute vivere, qui honeste vivat, non, qui in praesentia incolumis, et eum, qui clusionibus fere similibus in his et in iudicialibus causis uti solemus, nisi quod his maxime conducit re. CAPUT 10 Nunc ad demonstrativum genus causae transeamc causa dividitur in laudem et vituperationem, quibus ex rebus laudem constituerimus, ex contrariis rebus erit vituperatio conparata. Laus igitur potest esse rerum externarum, corporis, animi. Rerum externarum sunt ea, quae casu aut fortuna secunda aut adversa accidere possunt: genus, educatio, divitiae, potestates, gloriae, civitas,
Abbreviated transcription (Latin):
si siusse conced& ex tenuabit. qui aug& acciia¬
tor  Exꝑsona aut̃ coniectura capia& ũr
si aece rer̃ qua ꝑsonis at tributaes̃ diligent̃ con¬
siderabuntur. qua som̃s in primo libro epo¬
sinmus. Nã & de nomine ñ nũ quã aliquid
suspicionis nascitur. Nom̃ aut̃ cũ dicimꝰ cog¬
nom̃ quoq intelligat᷑ oport&: De hominis
enĩ certo & ꝓprio uocabulo agitur. ut sidica¬
mis id circoaliquẽ caldũ uocari. quodͥ teme¬
rario & repentino consilio sit. Aut sieare fus

Expanded text:
si fuisse concedet, extenuabit, quia auget accusasi fuisse concedet, extenuabit, quia auget accusator. EX PERSONA AVTEM CONIECTVRA CAPIETVRsi eae res, quae personis adtributae sunt, diligenter considera- buntur, quas omnes in primo libro exposuimus. nam et de nomine nonnumquam aliquid suspicionis na- scitur—nomen autem cum dicimus, cognomen quoque intellegatur oportet; de hominis enim certo et proprio vocabulo agitur—, ut si dicamus idcirco aliquem Cal- dum vocari, quod temerario et repentino consilio sit; aut si ea re
Abbreviated transcription (Latin):
intendt᷑ impulsionis ipsius naturã docere :
Confirmare exẽplis. & similitudinũ ꝓpositio¬
ne. Ratiocinationis locis̃ quattuor. Qm̃
satocinatio ẽ aut inre ẽ aut in opinione
in recõmodi uel in cõmodi. locier̃ eius . Ne¬
gare cõmodũ. minuere. Dicere aliis
magis fiusse. auttantũ & sibi
quantũ & aluis. Aut in c̃modũ maius quã cõmodũ.
Part̃ & dein cõmodis istadicentur. Quod dr̃ euitatũ
magis funse in cõmodũ. aut aliis tantũ quantũ sibi.
Aut̃ magis cõmodũ quã in cõmodũ. Sinratiocinatio¬
ne opiniopanetur. in firmantis loc sunt quattuor:
allere. maxime sẽ ñ pocuisse ꝙ firmabit᷑ ꝑsona
Posthacomã defenor uti poteritom̃ib locis ac¬
cusatoris simalios erim̃ transferre uoluerit:
Quẽ admodũ enĩ accisator cũ coniuncat defen¬
ditalios & utitur partib ac locis defensoris
ita& defensor utse purgae accus abitalios
& in hoo utit᷑ partib aclo cis accusatoris aut

Expanded text:
intenditur, impulsionis ipsius naturam docere, confirmare exemplis et similitudinum propositione -, ratiocinationis loci sunt quattuor: quoniam ratiocinatio aut in re est aut in opinione, in re commodi uel incommodi, loci eius erunt negare commodum, minuere, dicere aliis magis fuisse, aut tantum et sibi quantum et aliis, aut incommodum maius quam commodum. Pariter et de incommodis ista dicentur: quod dicitur euitatum magis fuisse incommodum, aut et aliis tantum quam sibi, aut maius commodum quam incommodum. Si in ratiocinatione opinio ponetur, infirmantis loci sunt quattuor:it aliquem fallere, maxime se non potuisse, quod firmabitur persona. Post haec omnia defensor uti potent omnibus locis accusatoris, si in alios crimen transferre uoluerit. Quemadmodum enim accusator, ut reum conuincat, defendit alios et utitur partibus ac locis defensoris, ita et defensor, ut se purget, accusabit alios et in hoc utetur partibus ac locis accusatoris; aut
Abbreviated transcription (Latin):
Hq tanꝗ cȩteris ñ sit habitura qđ largiat᷑ si unicunta con¬
ctsert aliio ilii cõmadi aliqͥ ad iuncto incõmado munerat᷑

Expanded text:
quam ceteris non sit habitura quod largiatur, si uni cuncta concesserit, aliud alii commodi aliquo adiuncto incommodo mu- nerat
Abbreviated transcription (Latin):
Surtate peperimꝰ ut eptna insgnia poste¬
ris nñs relinq̃ rem uellemꝰ Infirmatiõe At cam
ȩt̃nũ in imicitiarũ monimtũ graios degraus &
statuere no port&. Iudicatio e Cũsumȩ urtutis
concebrandȩ causa grau degraus ȩt̃nũ inimici¬
tiarũ monim̃tũ statuer̃ : restene a nc̃ ta feceria
Hanc ideorationẽ subiecimꝰ. ut hoc causȩ genꝰ ipsũ.

Expanded text:
a insignia posteris nostris relinquere velle- mus. infirmatio est: at tamen aeternum inimicitiarum monumentum Graios de Graiis statuere non oportet. iudicatio est: cum summae virtutis concelebrandae causa Graii de Graiis aeternum inimicitiarum monu- mentum statuerunt, rectene an contra fecerint? han
Abbreviated transcription (Latin):
alterã nominamus. Absoluta e qͥ ipsa in se¬
ñt negotialis implicitȩ & abscondite. sꝯpatentiꝰo
ixpeditiꝰ resti ⁊ ñ resti quȩstionẽ contin&
aesthuiꝰmodi Cũthebani lacedemonios bello
superuissent ⁊ feremos eẽt gra is. cũ int̾se
uell̃ gessisent. ut hi quicissent tropheũ aliqđ
infimo statuerent. uistoriȩ mͦ inp̃sentiã decla¬
rande catisa. ñ ut in ꝑp&uũ belli memoria ma

Expanded text:
mptivam alteram nominamus. Absoluta est, quae ipsa in set neg- otialis implicite et abscondite, sed patentius et expedi- tius recti et non recti quaestionem continet. ea est huiuscemodi: cum Thebani Lacedaemonios bello su- peravissent et fere mos esset Graiis, cum inter se bellum gessissent, ut ii, qui vicissent, tropaeum ali- quod in finibus statuerent victoriae modo in praesen- tiam declarandae causa, non ut in perpetuum belli me
Abbreviated transcription (Latin):
tentio. Aut ex ipsare aut sudi maiore. minore.¬
ue nisciuidebit Aut ꝑ iniure posita ẽ. hȩc spe¬
cis q̃querit᷑ litis. aut exeo qđ iniure ẽ ad hoc
negotiũ similitudo traducit᷑ Dubiȩ rei. thesis
scilic& Alterũ certȩ contin& ãplificationẽ
Iocscõmunib iã rȩpbata. argum̃tũ facies Illuo
eñi adhuc inquestioneẽ Qd augeri ꝑ cõmunẽ
locũ possit ⁊ oporteat considerabit᷑. Derepbata
ocũ cõmunẽ ꝑ argum̃tũ Nonthesis Nãcerti
qͥinom̃s incidant loci ꝑscribi ñ poss̃ insingłas
ionstitutiones certiloci ⁊ ꝓpruidariñ possuq̃

Expanded text:
tentio autem ex ipsa re aut ex simili maiore minoreue nasci uidebitur. Aut enim in iure posita est haec species, quae quaeritur, litis, aut ex eo quod in iure est, ad hoc negotium similitudo traducitur. DVBIAE REI: thesis scilicet. ALTERVM CERTAE CONTINET AMPLIFICATIONEM. Locis communibus iam re probata augmentum facies; illud enim adhuc in quaestione est. QVID AVGERI PER COMMVNEM LOCVM POSSIT ET OPORTEAT CONSIDERABITVR. De re probata; 'locum communem' per argumentum, non thesin. NAM CERTI, QVI IN OMNIS INCIDANT, LOCI PRAESCRIBI NON POSSVNT. In singulas constitutiones certi loci et proprii dari non possunt;
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uͦ illa qͦ multo maxima ĩ maleficia. aliquo
certe emolum̃to ĩ ducti susciꝑe conant᷑. Si
multos ĩdux̃ ĩpeccitũ pecuniȩ spegsicõplures
scelere se c̃taminar̃ imꝑii cupiditate si
multi leue cõpendiũ fraude maxima cõmu¬
tar̃. Cuimirũ uidebit᷑ istũ amaleficio ꝓpt̃
acerrimã formidinẽ ñ tẽꝑasse: fostissimũ

Expanded text:
tum vero illa, quae multo maxima sunt maleficia, aliquo certo emolumento inducti suscipere conantur. Si multos induxit in peccatum pecuniae spes, si conplures scelere se contaminarunt imperii cupiditate, si multi leve conpendium fraude maxima commutarunt, cui mirum videbitur, istum a maleficio propter acerrimam formidinem non temperasse? Viru
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendi. Secundariũ. si tantã aut tã idoneã nemini.
Sinfuisse aliis quoq causa faciendi uidebit᷑. aut
potestas defusse aliis demonstranda. aut facultas
aunt uoluntas. lotestas. si aut nescisse. aut ñ fuisse. aut
conficere aliquid ñ potuisse dicet᷑. Facultas. siraticĩ
adiutores. adium̃ta caeteraq qu& ad rẽ ꝑtinebant
de fuisse alicui demonstiabuntur. Voluntas:
sianimꝰ atalib factis uacuus & integer eẽdic&
sostremo quas ad defensionẽ rationes reo dabimꝰ.

Expanded text:
ciendi; secundarium, si tantam aut tam idoneam nemini. ciendi; secundarium, si tantam aut tam idoneam nemini. sin fuisse aliis quoque causa faciendi videbitur, aut po- testas defuisse aliis demonstranda est aut facultas aut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuisse aut conficere aliquid non potuisse dicentur. facultas, si ratio, adiutores, adiumenta ceteraque, quae ad rem pertinebunt, defuisse alicui demonstrabuntur. volun- tas, si animus a talibus factis vacuus et integer esse dicetur. postremo, quas ad defensionem rationes reo dabim