comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
banoꝵ. quã uictorie thebanoꝵ consulere decuit: Quid
hunc gła tanta thebanorũ tam claro atq exornato tro¬
pheo carius atq antiquius conuenit hrẽ: scripto ude¬
licet legis omisso. scriptoris sententiam considenire debe¬
bat. Ad hoc quid satis consideratũ ẽ: nullã ẽẽ legem

Expanded text:
m, quam victoriae The- banorum consulere decuit? quid hunc tanta Thebano- rum gloria, tam claro atque exornato tropaeo carius aut antiquius habere convenit? scripto videlicet legis omisso scriptoris sententiam considerare debebat. at hoc quidem satis consideratum est, nullam esse legem
Abbreviated transcription (Latin):
rũ eẽ intelligitur: nichil attinet appiobari. Quare statim
Est gͦ assuptio quedã que approbationis ñ indiget. Nam
assuptione approbatio. Falsũ gͦ ẽ. ñ eẽ plusquã triꝑtitã
argumtacionẽ. Acq ex his illud ꝙ ꝑspicuũ ẽ eẽ quãdã
argumtacionẽ. inqua neq ꝓpo neq assũptio indigeat appro
bationis huiꝰ modi. Ut certũ quiddã ⁊ bieue exempli cau¬
sa ponamꝰ. Si sũmoꝑe sapientia petenda ẽ. sumoꝑe stul
Quare neutia quoq indiget approbatione. Exhisce om̃ibꝰ
illud ꝑspicuũ ẽ approbationẽ tũ aduingi. tũ ñ aduingi.
Ex quo cognoscitur neq in ꝓpositione neq in assũptio¬
ne contiũ approbationẽ. S utrĩq suo loco positã. iũ
suã tanquã certam ⁊ ꝓpriam obtinere. Qd si ita ẽ cõ¬
mode parciti sunt illi qui in quinq partes distribo¬
erunt argum̃tacionem. Quinq gͥ partes enis argi

Expanded text:
tim  assumptio quaedam, quae approbationis non indiget; nam adsumptione approbatio. falsum ergo est non esse plus quam tripertitam argumenta- tionem. Atque ex his illud iam perspicuum est, esse quandam argubationis, huiusmodi, ut certum quiddam et breve exempli causa ponamus: si summopere sapientia petenda est, summo opere stul- quare neutra quoque indiget approbatione. ex hisce om- nibus illud perspicuum est approbationem tum adiungi, tum non adiungi. ex quo cognoscitur neque in pro- positione neque in assumptione contineri approba- tionem, sed utramque suo loco positam vim suam tam- quam certam et propriam obtinere. quodsi ita est, commode partiti sunt illi, qui in quinque partes tri- buerunt argumentationem. Quinque igitur partes sunt ei
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ oportet ad uingere approbationẽ assũptioni. qͣdã
aũ in argumtaciõne infirma ẽ assũptio.: nisi oduncta
sit approbatio. seꝑatũ ẽ quiddã extra assũptionẽ approbatio.
Est aũ aigum̃tacio quedã inqua assũptio ñ indiget approba¬
tionis. Quedã aũ inqua nichil ualet sine approbatione. ut
ostendemus. Seꝑata gͥ ẽ ab assuptione approbatio. POstende
ueritatẽ continet assũptio: nichil indiget approbationis.
Ca ẽ huiꝰ modi. Si oportet uelle saꝑe: dare oꝑam pħie cõ¬

Expanded text:
rtet adiungere approbationem assumptioni, quadam autem in argumentatione infirma est assumptio, nisi adiuncta sit approbatio, separatum quiddam est extra assump- tionem approbatio. est autem argumentatio quaedam, in qua assumptio non indiget approbationis, quaedam autem, in qua nihil valet sine approbatione, ut osten- demus. separata igitur est ab adsumptione approbatio. Ostendemcuam omnibus veritatem continet assump- tio, nihil indiget approbationis. ea est huiusmodi: si oportet velle sapere, dare operam philo
Abbreviated transcription (Latin):
dam continet ꝑspicuũ. ⁊ qd̃ constare int̾ om̃s necẽẽ ẽ:
hanc uelle approbare et confirmare: nicħ artinet. Ea est
huiꝰ modi. Si quo die ista cedes rome facta ẽ. ego athemᷤ
eod̾ die fui: incede int̾eẽ ñ potui. hoc quia ꝑspicuum
uerũ ẽ: nichil attinet approbari. Quare assumi statim
oportet. hoc mͦ. fui aũ eod die athenis. hoc si ñ constat
indiget approbatione. Qua inducta: complexio conseqͥ¬
get approbatione. Nam eẽ quid̃ quandã que indigeat
quid attinet ostendere. qd cuiius facile ꝑspicuũ ẽ. Nd¬
si ita ẽ ex hoc ⁊ex eo qd ꝓposueramꝰ: hoc conficit᷑. seꝑatã¬

Expanded text:
dam continet perspicuum et quod stare inter omnes necesse est, hanc velle approbare et firmare nihil attinet. ea est huiusmodi: si, quo die ista caedes Romae facta est, ego Athenis eo die fui, in caede in- teresse non potui. hoc quia perspicue verum est, nihil attinet approbari. quare assumi statim oportet, hoc modo: fui autem Athenis eo die. hoc si non constat, indiget approbationis; qua inducta complexio conse- quget approbatione. nam esse quidem quandam, quae indi- geat, quid attinet ostendere, quod cuivis facile perspi- cuum est? quodsi ita est, ex hoc et ex eo, quod propo- sueramus, hoc conficitur, sepa
Abbreviated transcription (Latin):
sequi. ⁊ ea que mandata locis erunt : uidere ⁊ ꝓferte pos¬
simus. Nam ut si in ordine stantes notos quã plures ui¬
derimus nichil nrã int̾sit. utrũ a sũmo uł abimo. an
ab medio noĩa eoꝵ dicere incipiamꝰ. Iẽ in locis ex or¬

Expanded text:
sequi et ea, quae mandata locis erunt, edere possimus: nam ut, si in ordine stantes notos quomplures viderimus, nihil nostra intersit, utrum ab summo an ab imo an ab medio nomina eorum dicere incipiamus, item in locis ex or
Abbreviated transcription (Latin):
qui diuicias suas uetat sicit gallus e phygia aut an¬
olus quispiã depressus ti onenntus auro clamat : deli¬
nit. In contemptionẽ sic. Iste qui tanquã cõcdea
abscondens ⁊ ietentans sese tacitus cũ domo totiis ut
uem. incuriũ. canum. subcrispũ. eesiũ. cui sane magna
ẽ i m̃to cicatiu. si quonͦi pot̾ uobis in memouã redo¬
re. habet hec erornatio tũ ucilitatẽ siquẽ uelis demo¬
instrare: tũ uenustatẽ si breuit̃ ⁊ dilucide facta ẽ. ¶Io¬
acio e oit̃ alicuiꝰ natuma certis deserbitur signis que
fieutt note quedã nature sunt accributa. ut si uelis non
dilitẽ s ostencaorẽ pecuniosũ deseribere. Iste in quies
respicit hunc unũ quẽ uoui uos ñ arbitior nouisse.¬
ubo Nomine appellat. Peĩ alio atq alio tu inquit

Expanded text:
qui divitias suas iactat, sicut Gallus e Phrygia aut hariqui divitias suas iactat, sicut Gallus e Phrygia aut hariolus quispiam depressus et oneratus auro clamat et delerat.» In contemptionem sic: «Iste, qui tamquam coclea abscvem, incurvom, canum, subcrispum, caesium, cui sane magna est in mento cicatrix, si quo modo potest vobis in memoriam redire.» Habet haec exornatio cum utilitatem, si quem velis demonstrare, tum venustatem, si breviter et dilucide facta est. Notatio est, cum alicuius natura certis describitur signis, quae, sicuti notae quae naturae sunt adtributa; ut si velis non divitem, sed ostentatorem pecuniosi describere: «Iste», inquies, respicit hunc unum, quem ego novi - vos non arbitror -, alio nomine appellat, deinde alio atque alio. «At
Abbreviated transcription (Latin):
rem cũ magis uen similem facit. Ante occulos ponit cũ
exprumit omia ꝑspicue ut tes dicta: ꝓpe manu tempta¬
n possit. Uniuscuiꝰq genis singula subiceremꝰ erempla nͥ
⁊ eremplũ qd̾ genus ẽ in expolitione demonstrasse mus.
i causas sum̃di insimilitudine aꝑuissemus. Quare uolu-¬
imais neq pauca quominus intelligeret᷑. neq re inteilee¬
ta plura scrbere. mago ẽ forme cũ forma cũ quadã
similitudine collacio. hec sumit᷑ aut laudis aut uitu¬
ꝑationis causa. laudis causa sic. Inibat p̃liũ corpore
taun ualidissimi impetu leonis accerrimi similis. Ui¬
Iste cotidie ꝑ forũ mediũ tanquã iubatus draco ser¬
pit dentib ad uncis. aspectu uenenato. spu iabido. eir¬
cunspectans hue ⁊ illuc si quẽ reꝑiat cui aliquid ma¬
li faucib afflare. ore atoingere. dentib insecare. lingua
asꝑgere possit. Ut in inuidiam adducat hoc mͦ. Iste

Expanded text:
rem, cum magis veri similem facit; ante oculos ponit, cum rem, cum magis veri similem facit; ante oculos ponit, cum exprimit omnia perspicue, ‹ut› res prope dicam manu temptari possit. Unius cuiusque generis singula subiecissemus exempla, nisi ‹et› exemplum quod genus est, in expolitione demonstrassemus et causas sumendi in similitudine aperuissemus. Quare noluimus neque pauca, quominus intellegeretur, neque re intellecta plura scribere. Imago est formae cum forma cum quadam similitudine conlatio. Haec sumitur aut laudis aut vituperationis causa. Laudis causa, sic: «Inibat in proelium, corpore tauri validissimi, impetu leonis acerrimi simili.» Vii cottidie per forum medium tamquam iubatus draco serpit dentibus aduncis, aspectu venenato, spiritu rabido, circum inspectans huc et illuc, si quem reperiat, cui aliquid mali faucibus adflare, ore adtingere, dentibus insecare, lingua aspergere possit.» Ut in invidiam adducat, hoc modo: «Iste,
Abbreviated transcription (Latin):
dius. Quo manis catis trb ent copiosuss icistossis et eecta¬
bosoes uiehemitius densus ⁊ contemptiis e amĩ sorupentu
ꝓsperta s onũi rem subiecit. Pictũ aũ ꝑ collationẽ et
remi afferimus similem. cuiꝰ rei causa similitudinem
atcusermus: uiba ad similitudinẽ habeanus accõmoda
ẽ ꝑtanslationẽ uiba sumimꝰ ita falsi amici sereno uice
qͥ om̃s res animatas ⁊ inanimatas. mutas ⁊ eloqñtes. seras
⁊ mansuetas. celestes⁊ t̾iestres. ⁊ martimas. artificiosas casu.¬
⁊ natura cõꝑatas. usitatas atq inusitatas freqñt ponere
añ oeulos poti̾t. Et ex his aliquã uenari similitudinem
q̃ aut ornare aut docere aut aꝑciorem rem facere aut
ponere añ oculos possit. Non enim res tota toti rei simi
dicti p̃teriti cũ cerci auctoris nomine ꝓp̃o. Id sumitur
eisdꝰ de causis quib similitudo. Rem ornatiorem fac̃
cũ nullius rei nisi dignitatis causa sumitur. Aꝑciorem
cũ id qd sit obscurius: magis dilucidũ reodit. ꝓbabilio¬

Expanded text:
osus et inlustris et expectatus, eo vehementius derisus et contemptus ex omni conventu aspectus omnium rem subiecit. Dictum autem est rem afferamus similem, cuius rei causa similitudinem adtulerimus, verba ad similitudinem habeamus adcommodatnunc per translationem verba sumimus: «item falsi amici sereno vitaesibi omnes res, animantes et inanimas, mutas et eloquentes, feras et mansuetas, terrestris, caelestis, maritimas, artificio, casu, natura conparatas, usitatas atque inusitatas, frequenter ponere ante oculos poterit et ex his aliquam venari similitudinem, quae aut ornare aut docere aut apertiorem rem facere aut ponere ante oculos possit. Non enim res tota totae rei necedicti praeteriti cum certi auctoris nomine propositio. Id sumitur isdem de causis, quibus similitudo. Rem ornatiorem facit, cum nullius rei nisi dignitatis causa sumitur; apertiorem, cum id, quod sit obscurius, magis dilucidum reddit; probabilio
Abbreviated transcription (Latin):
oporteat: ut efferatur iusq ad finẽ. ⁊ in ainico tanitum
beniuolentie ut ultrã qͣd̾ amicus sentire possit: ꝓcur¬
rat amicitie studio. Dictũ aũ simile ẽ. ꝑ bieuitatem.
Non enĩ ita ut in cetis reb res ab re seꝑata ẽ. s utiuq
res conuinete ⁊ confuse ꝓnuitiate. Ante oculos

Expanded text:
oporteat, ut efferatur ultra finem, in amico tantum oporteat, ut efferatur ultra finem, in amico tantum benivolentiae, ut ultra quam quod amicus sentire possit, procurrat amicitiae studio. Dictum autem simile est per brevitatem. Non enim ita, ut in ceteris rebus, res ab re separata est, sed utraeque res coniuncte et confuse pronuntiatae. Ante oculos
Abbreviated transcription (Latin):
Dietuã ẽ aũ ꝑ contiariũ. Nã cum similicudo sumicur ꝑ
contiriũ cũ ei rei quã nos ꝓhamus. aliquã reru negamꝰ
ee simisem ut paulo añ cum de cursorib asserebatus .
Ser negationẽ dr̃ probandi causa hm̃. Neq equus test¬
domitiis quãuiᷤ bene natiua ꝯpositus ie tuloneus pocest
ceẽ ad eas utilitates ⁊ aptus que desiderantur ab equo.
neq homo indoctus quãuis sit ingenuosus: ad iurtu¬
tẽ pot̃ ꝑuenue. hoc ꝓbabilius factũẽ. qd magis est
uerisimile. ñ posse uirtutẽ sine doctrina comparar.
tũ ẽ ꝓbandi causa. dictũ aũ ꝑ negationẽ. Id eñ ꝑspi¬
tenda sicut incertamine currendi ñ ita conuenit er¬
eixer. ut quoad neceẽ sit uenire possis: s ut ꝓducto
studio ⁊ uuib ultra facile ꝓcurras. Nam hoc ẽ sunuls
ut aꝑcius intelligatur mała rõe facere eũ qui rep̃hen¬
dat eos qui u̾bi causa post mortẽ amici liberos euis
custodiant. ꝓpterea qd̃ ⁊ in cursore tantũ uelocitatis eẽ

Expanded text:
ium. Nam tum similitudo sumitur per contrarium, cum ei rei, quam nos probamus, aliquam rem negamus esse similem. ut paulo ante, cum de cursoribus adserebatur. Per negationem dicetur probandi causa hoc modo: «Neque equus indomitus, quamvis bene natura conpositus sit, idoneus potest esse ad eas utilitates, quae desiderantur ab equo; neque homo indoctus, quamvis sit ingeniosus, ad virtutem potest pervenire.» Hoc probabilius factum est, quod magis est veri simile non posse virtutem sine doctrina conparari, tum est probandi causa, dictum autem per negationem; id enim perspirenda, sicut in certamine currendi, non ita convenit exerceri, ut, quoad necesse sit, venire possis, sed ut productus studio et viribus ultra facile procurras.» Nam hoc simile est, ut apertius intellegatur mala ratione facere, qui reprehendant eos, qui verbi causa post mortem amici liberos eius custodiant, propterea quod in cursore tantum velocitatis esse
Abbreviated transcription (Latin):
his gen̾ib gͥ expolicio u̾satͣ dequa ꝓducti sumus ut plu¬
ra diceremus. qd ñ mͦ cũ cãm dicimus adiuuat ⁊ exornat
orõem: s multo maxime ꝑ eam erercem᷑ ad elocutionis
facultatẽ. Quare conueniet extra causam in exercendo:
roẽs adhibere expolicionis. indicendo uti cũ ex ornationi¬
moratio ẽ cũ in loco firmissimo quo tota causa contine¬
tur¬
manetur diutius. et in eodem sepius reditur. hac uti ma¬
xime conuenit ⁊ idem oratoris boni marue ꝓpriũ. Non
etũ datur auditori pocestas animũ de re firmissima di¬
mouendi. huic exemplum satis idoneũ subici ñ potuit

Expanded text:
 generibus expolitio versatur: de qua producti sumus, ut plura diceremus, quod non modo, cum causam dicimus, adiuvat et exornat orationem, sed multo maxime per eam exercemur ad elocutionis facultatem. Quare conveniet extra causam in exercendo rationis adhibere expolitionis, in dicendo uti, cum exornabimmoratio est, cum in loco firmissimo, a quo tota causa contineturmanetur diutius et eodem saepius reditur. Hac uti maxime convenit et id est oratoris boni maxime proprium. Non enim datur auditori potestas animum de re firmissima demovendi. Huic exemplum satis idoneum subici non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
tus cursor integro facẽ. hic ꝑitus imꝑator imꝑito ex¬
excitũ tindit. hoc sine simili satis plane ⁊ ꝑspicue ⁊
ꝓbabilit̾ dici potut. ħ mͦ. Picitur minꝰ bonos un¬

Expanded text:
tus cursor integro facem, hic peritus imperator inperito extus cursor integro facem, hic peritus imperator inperito exercitum tradit.» Hoc sine similei satis plane et perspicue et probabiliter dici potuit hoc modo: «Dicitur minus bonos
Abbreviated transcription (Latin):
oncentio ẽ ꝑqua continria referunt᷑. Eaẽ in u̾borum
exornacionib ut añ dirimus huiꝰ mõi. Inimicis ce pla¬
cabilem. amicis inȩrorabilem p̃bes. In sentenciarũ huiꝰ¬
mõi. uos huiꝰ incõmodis lugetis iste rei .p. calamitate
letat᷑. uos ur̃ĩs fortunis deffiditis iste solus eo magis¬
suis confidit. Int̾ hec duo concentionũ gena̾ ħ int̾ ẽ.
illud ex u̾bis celerit̃ relatis constat. hic contrarie senten
or̃o traducens ad rem quãpiam aliquid ex re dispari
simile. Ea sumitur aut ornandi causa aut ꝓbandi
aut aꝑcuis dicendi aut añ oculos ponendi. Et quo¬
mͦ quatuor de causis sumitur: ita quatuor modis dr̃.¬
ꝑ contranũ. ꝑ negationẽ. ꝑ collationẽ. ꝑ breuitatẽ. Ad
uinã quãq sumendã causã similitudinis: accõmodabi¬
mus singulos modos ꝓnuntiandi. Ornandi causa
sumitur. ⁊ ꝑ contranũ sic dr̃. Hon enĩ quẽ od modũ
in palestra qui tedas ardentes accepit celeriorẽ incur¬

Expanded text:
in verborum exornationibus, ut ante docuimus, huiusmodi: «Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem praebes.» In sententiarum huiusmodi: «Vos huius incommodis lugetis, iste rei publicae calamitate laetatur. Vos vestris fortunis diffiditis, iste solus suis eo magis confidit.» Inter haec duo contentionum genera hoc interest: illud ex verbis celeriter relatis constat; hic sententiae contraimilitudo est oratio traducens ad rem quampiam aliquid ex re dispari simile. Ea sumitur aut ornandi causa aut probandi aut apertius dicendi aut ante oculos ponendi. ‹Et› quomodo quattuor de causis sumitur, item quattuor modis d negationem, per conlationem, per brevitatem. Ad unam quamque sumendae causam similitudinis adcommodabimus singulos modos pronuntiandi. Ornandi causa sumitur per contrarium sic: «Non enim, quemadmodum in palaestra, qui taedas candentes accipit, celerior est in cur
Abbreviated transcription (Latin):
tute : concidit tacitus. Iste uiri miserando fortissimi sangui
ne asꝑsus quasi facinus p̃clarissimũ feciss. ⁊ circunspectanᷤ
hẏlare. sceleratam gradientib gratulantib manum porri

Expanded text:
tutem, concidit tacitus. Iste viri fortissimi miserando sanguintutem, concidit tacitus. Iste viri fortissimi miserando sanguinpersus, quasi facinus praeclarissimum fecisset circum inspectans, et hilare sceleratam gratulantibus manum porri
Abbreviated transcription (Latin):
negociũ. ⁊ res añ oculos eẽ uideatuꝵ. Id fieri poti̾t si que
toritate senatus cõmgtus sententia desifterit: iubet aduo¬
cari contionem. Iste interea scelere ⁊ malis cogitacionibus
redundans. euolat e templo iouis. stans oculis ardentibus.
erecto capillo. contorta toga. cũ plurib aliis ire celenus
cepit. Illi pͣco audientiam faciebat. hic sub selliũ quoddã
calce p̃mens dextra pedem defringit. ⁊ alios hoc idem uiba¬
facere. Cum graccus deos inciꝑet p̃cari: cursim ifti impetũ
faciunt. ⁊ alii ex aliis partib conuolant. Atq epopulo
quã. Deinde uaga multitudo subito timore ꝑt̾rita: fugere
cepit. At iste spumã ex ore reiciens anhelans ex infimo
pectore crudelitatẽ: contorquet brachium ⁊ dubitanti
gracco quid eẽt neq tñ locum in quo constiterat relin¬
qñti ꝑcutit tempus. Ille nullam uocẽ edens inisicta uir¬

Expanded text:
negotium et res ante oculos esse videatur. Id fieri poterit, si, quae negotium et res ante oculos esse videatur. Id fieri poterit, si, quae toritate ‹senatus› commotus sententia desisteret, iubet advocari contionem. Iste interea scelere et malis cogitationibus redundans evolat e templo Iovis: sudans, oculis ardentibus, erecto capillo, contorta toga, cum pluribus aliis ire celerius coepit. Illei praeco faciebat audientiam; hic, subsellium quoddam excors calce premens, dextera pedem defringit et hoc alios iubet idem facere. Cum Graccus deos inciperet precari, cursim isti impetum faciunt et ex aliis ali partibus convolant atque e populo quam.» Deinde vaga multitudo, subito timore perterrita, fugere coepit. At iste, spumans ex ore scelus, anhelans ex infimo pectore crudelitatem, contorquet brachium et dubitantei Gracco, quid esset, neque tamen locum, in quo constiterat, relinquenti, percutit tempus. Ille, nulla voce delabans insitam vir
Abbreviated transcription (Latin):
nuꝑ aliene domi. nolo plura dicere. ꝑsimilitudinẽ cum
aliqua re simili adlata: nichil amplius dm̃s. s ex ea
significamꝰ quid sentiamꝰ hoc mͦ. noli saturnine nimium
popłi freqñtia fretus eẽ in ulti iacent gmcci. Hec exornati-¬
o plurimũ festiuitatis ht̃ int̃dum ⁊ dignitatis. Sinte
hoc mͦ. lempnũ p̃teuens cepit inde thasi p̃sidiũ reliquit.
Post urbem btthantam sustulit. inde pulsus inhelles pon¬
tum statim potitur abido. Item mͦ consul quondam tribu¬
nus deinde pͥmus erat ciuitatis tum ꝓficiscitur in asiam.
Deinde hostis ⁊ exul ẽ dictus. post imꝑator ⁊ popłoꝵ factꝰ
ẽ consul. habec paucis comp̃hensa bieuitas multarũ re¬
rum ex pedicionem. Quare adhibenda sepe ẽ cum aut res
ñ egebit longe orationis. aut tempus ñ sinit morari.
emonstratio ẽ cum ita res u̾bis ex primit᷑: ut geri

Expanded text:
nuper alienae domi - nolo plura dicere.» Per similitudinem, cum nuper alienae domi - nolo plura dicere.» Per similitudinem, cum aliqua re simili allata nihil amplius dicimus, sed ex ea significamus, quid sentiamus, hoc modo: «Noli, Saturnine, nimium populi frequentia fretus esse: inulti iacent Gracci.» Haec exornatio plurimum festivitatis habet interdum et dignitatis; sinit hoc modo: «Lemnum praeteriens cepit, inde Thasi praesidium reliquit, post urbem Viminacium sustulit, inde pulsus in Hellespontum statim potitur Abydi.» Item: «Modo consul quondam, is deinde primus erat civitatis; tum proficiscitur in Asiam; deinde hostis ‹et exul› est dictus; post imperator, et postremo factus est consul.» Habet paucis conprehensa brevitas multarum rerum expeditionem. Quare adhibenda saepe est, cum aut res non egent longae orationis aut tempus non sinet commorari. Demonstratio est, cum ita verbis res exprimitur, ut geri
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ: cum plus dictum ẽ quã patitur u̾itas. augende sus¬
picionis causa sic. hic de tanto patrimonio tam cito testã
qua sibi pecat ignem ñ reliquit. ꝑambiguum⁊ cum u̾bũ
pot̾ induas plures ue sentencias accipi. s accipit᷑ tam̃
in eam partem quã uult is qui dirit. Ut si dicas de eo qui
multas hereditates adierit. Ispice tu qui multũ cernis.
Ambigua quẽ ad iodũ uitanda sunt que obscuram red¬
dunt oroẽm. ita hec conseqñda que conficiunt huuis¬
mõi significationẽ. Ea reꝑientur facile. si noui̾mus et
animadu̾terimus u̾boꝵ ancipites aut mulciplices potes¬
tates. ꝑconseqñtiam significatio fit. cũ res que sequantur
aliquã rem dicuntur. ex quib tota res relinquitur in
suspicione. ut si salsam̃tarii filio dicas. Quiesce tu cuiꝰ pa¬
ter cubito se emungere solebat. Pabscisionẽ sicum inci
satis relinquitur suspicionis. hoc mͦ. Qui ista forma ⁊ ecate

Expanded text:
tionem, cum plus est dictum, quam patitur veritas, augendae sustionem, cum plus est dictum, quam patitur veritas, augendae suspicionis causa, sic: «Hic de tanto patrimonio tam cito testam, qui sibi petat ignem, non reliquit.» Per ambiguum, cum verbum potest in duas pluresve sententias accipi, sed accipitur ‹tamen› in eam partem, quam vult is, qui dixit; ut de eo si dicas, qui multas hereditates adierit: «Prospice tu, qui plurimum cernis.» Ambigua quemadmodum vitanda sunt, quae obscuram reddunt orationem, item haec consequenda, quae conficiunt huiusmodi significationem. Ea reperientur facile, si noverimus et animum adverterimus verborum ancipites aut multiplices potestates. Per consequentiam significatio fit, cum res, quae sequantur aliquam rem, dicuntur, ex quibus tota res relinquitur in suspicione; ut si salsamentari filio dicas: «Quiesce tu, cuius pater cubitis emungi solebat.» Per abscisionem, si, cum incsatis relinquitur suspicionis, sic: «Qui ista forma et aetate
Abbreviated transcription (Latin):
simis locupletata uictoriis. nunc ur̃is sedicionib ociues
ueror. Quã dolis maliciosa carthago unib ꝓbata iniman¬
tia disciplinis erudita corintus labefactate ñ potuit:
eam paciamini nunc ab homunculis det̾rimis ꝓteri at¬
q conculcari. Itẽ qd̃ sinunc lucius ille brucus reuiuiscat.
⁊ hic añ pedes urõs adsit. ñ hac utatur orõe : Ego reges
eieci. uos tẏmnnos introducitis: Ego lib̾tatẽ que ñ eitit
pepi. uos ꝑatam seruare ñ uultis: Ego capitis mei ꝑien¬
lo patriam libeiui. uos liben sine ꝑiculo eẽ ñ curatis:
hec conformatio licet in plures res mutas atq inam ma¬
tas transfestur: ꝓficit plurimũ in amplificationis parcib
⁊ cõmiseratione. Significatio ẽ res que plus in suspici¬
oue relinquit: quã positum ẽ in orõe. Ea fit ꝑ exuꝑationem.
ambiguum. conseqñtiam. abscisionẽ. similitudinẽ. Pexuꝑa¬

Expanded text:
simis locupletata victoriis, nunc vestris seditionibus, o cives, simis locupletata victoriis, nunc vestris seditionibus, o cives, vexor; quam dolis malitiosa Kartago, viribus probata Numantia, disciplinis erudita Corinthus labefactare non potuit, eam patimini nunc ab homunculis deterrumis proteri atque conculcari?»« Item: «Quodsi nunc Lucius ille Brutus revivescat et hic ante pedes vestros adsit, is non hac utatur oratione: «Ego reges eieci, vos tyrannos introducitis; ego libertatem, quae non erat, peperi, vos partam servare non vultis; ego capitis mei periculo patriam liberavi, vos liberi sine periculo esse non curatis?»« Haec conformatio licet in plures ‹res›, in mutas atque inanimas transferatur. Proficit plurimum in amplificationis partibus et conmiseratione. CAPUT 67 Significatio est res, quae plus in suspicone relinquit, quam positum est in oratione. Ea fit per exsuperationem, ambiguum, consequentiam, abscisionem, similitudinem. Per exsupera
Abbreviated transcription (Latin):
re. añs ẽ. uicit hie te. uince tu nunc animũ. Cur ñ descͥ¬
nis ur or inquit loqui que me digna ñ sunt ie Nace ie que sen¬
uinda suit cura. Tucessos utã sͥ. tibi omẽm bene uuen¬
di spem mea morte gripere: Is mulierem repellit ab se la¬
nĩtantẽ. Illi nescio quid incipienti dicere. qd̾ dignũ ui¬
delicet illius uirtuce eẽc gladium in latere defirit. Puto
in hoc eremplo datos ẽẽ unicuiq sermones ad dignitatẽ
accõmodatos. id qd oportet in hoc genere conseruari.
Sunt itẽ sermociuationes conseqñtes hoc genus. Ham
quid putamus illos dicturos si hoc uidicaueritis. Nonne
om̃s utent᷑ hac rõe : Deiñ oportet subicere sermonem.
ia quasi adsit. Aut cum res muta ⁊ informis sit: eloquens
⁊ formata. ⁊ ei orõ attribuitur ad dignitatẽ accõmodata.
aut actio quedã hoc pacto. Qd̃ si nunc hec urbs in uictis¬
sima uocẽ emittat ñ hoc pacto loquatur. Ego illa plu¬
rimis tropheis ornata triumphis ditata cercissimis claris¬

Expanded text:
re. Dominus est; vicit hic te, vince tu nunc animum.» «Quin desinis», inquit, «uxor, loqui, quae me digna non sint? Tace et quae curanda sunt, cura. Tu cessas mihi vitam, tibi omnem bene vivendi spem mea morte eripere?» Iste mulierem propulit ab se lamentantem; illi nescio quid incipienti dicere, quod dignum videlicet illius virtute esset, gladium in latere defixit.» Puto in hoc exemplo datos esse uni cuique sermones ad dignitatem adcommodatos; id quod oportet in ‹hoc› genere conservare. Sunt item sermocinationes consequentes hoc genus: «Nam quid putamus illos dicturos, si hoc iudicaritis? Nonne omnes hac utentur oratione?» deinde subicere sermonem.  quasi adsit, aut cum res muta aut informis fit eloquens, et forma ei et oratio adtribuitur ad dignitatem adcommodata, aut actio quaedam, hoc pacto: «Quodsi nunc haec urbs invictissima vocem mittat, non hoc pacto loquatur: «Ego illa plurimis tropeis ornata, triumphis ditata certissimis, claris
Abbreviated transcription (Latin):
sit usus. Itẽ. liber is ẽ eristimandus qui nulli turpitudi¬
ni seruit. Itẽ egens eq̃ ẽ is qui ñ satis ht̃ : nis cui satis nich
pot̃ eẽ. Itẽ. optima uuendi rõ ẽ eligenda. eam iocundam
magnã delectationẽ. S illud quoq comꝓbandũ ẽ genus
sententie ꝗͦd confirmatur subiectione rõĩs. ħ mͦ. Om̃s he
sola iurtus in sua potestate ẽ. omta pret̃ eam subiecta st̃.
sub fortune dñatione. Itẽ. qui fortunis alicuius inducti
amicitiam eiꝰ secuti sunt. hii simulac fortuna delapsa ẽ
deuolant om̃s. cũ enĩ recessit ea res que fuit consuetu

Expanded text:
sit usus.» Item: «Liber is est existimandus, qui nulli turpitudini servit.» Item: «Egens aeque est is, qui non satis habet, et is, cui satis nihil potest esse.» Item: «Optima vivendi ratio est eligenda; eam iucundam magnam delectationem. Sed illud quoque probandum est genus sententiae, quod confirmatur subiectione rationis, hoc pacto: «sola virtus in sua potestate est, omnia praeterea subiecta sunt sub fortunae dominationem.» Item: «Qui fortunis alicuius inducti micitiam eius secuti sunt, hi, simul ac fortuna dilapsa est, devolant omnes. Cum enim recessit ea res, quae fuit consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur arrogantie eẽ. illa relinquere. ⁊ ad sua deueni¬
re.ssrecerea exempla testimonioꝵ locũ optinent. Id enĩ
qd ad monuerit ⁊ leuit̃ fecerit p̾ceptio: exemplo sicut
testimonio comꝓbatur. Nningͥ ridiculus sit siquis in
lite aut in uidicio domesticis testimoniis pugnet: Ue
enĩ testimoniũ sic exemplũ rei confirmande causa su¬
mitur. Non gͦ oportet hoc nͥ a ꝓbatissimo sumi. ne
qd̵ aliud confirmare debeat: egeat id ipsum confir¬
matione. Et enĩ necẽẽ ẽ aut se omĩb añ ponant. et
sua marine ꝓbent: aut negent optima eẽ erempla
que a ꝓbatissimis oratorib aut poetis sumpta sunt.
Si se om̃ib añ ponant: intolembili arrogantia sunt.
Si quos sͥ p̃potiant ⁊ eoꝵ erempla siuis eremplis ñ¬
putent prestare: non possunt dicere quare sibi illos ante¬
ponant. Quid gͥ ipsa auctoritas antiquoꝵ: nam cũ tes ꝑ¬
babilior ẽ tum hominum studia ad imitandium alacriora

Expanded text:
ur esse adrogantia illa relinquere, ad sua devenire. Praeterea exempla testimoniorum locum optinent. ‹Id› enim, quod admonuerit et leviter fecerit praeceptio, exemplo sicut testimonio conprobatur. Non igitur ridiculus sit, si quis in lite aut in iudicio domesticis ‹testimoniis› pugnet? Ut enim testimonium, sic exemplum rei confirmandae causa sumitur. Non ergo oportet hoc nisi a probatissimo sumi, ne quod aliud confirmare debeat, egeat ‹id› ipsum confirmationis. Etenim necesse est, aut se omnibus anteponant et sua maxime probent, aut ‹negent optima esse exempla quae a› probatissimis ‹oratoribus aut poetis› sumpta sint. Si se omnibus anteponant, ‹intolerabili adrogantia sunt; si quos sibi praeponant et eorum exempla suis exemplis nputant praestare, non possunt dicere, quare sibi illos anteponant.› Quid? Ipsa auctoritas antiquorum non cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora
Abbreviated transcription (Latin):
ne. aut imptudentie. nccessitudini. aut ꝑ suasioni.
adolescentic. aut alicui ñ maliciose anuni affecti¬
oni attribuentur. aut dissimili ingenere uitiorũ.
ut animꝰ ñ omĩo uiteger. s atali culpa remotus eẽ
uideatur.S Ac si nullo mͦ uite turpitudo aut in¬
famia lenui potit oroe: negue oportebit. de uitue. e

Expanded text:
ne; aut inprudentiae, necessitudini, persuasioni, ne; aut inprudentiae, necessitudini, persuasioni, adulescentiae aut alicui non malitiosae animi af- fectioni attribuentur; aut dissimili in genere vitio- rum , ut animus non omnino integer, sed ab tali culpa remotus esse videatur. at si nullo modo vitae turpitudo aut infamia leniri poterit oratione, negare oportebit de vita e
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse demonstrabitur. Ut sicut auancie causa fecis¬
se auguitur. minime om̃i in uita pecunie cupidu ᷤ
fuisse doceatur.¶ Hic illa magna cum grauitate in¬
ducetur indignatio. uincta conquestioni. ꝑ quã faci¬
nus miserũ eẽ. u indignum demonstrabitur. cũ ani¬
mus in uita ful̾it omĩ a uiciis remotissimus. eam
causam putare que homines audaces in fraudem ra¬
ꝑe soleat: castissimum quoq hominem ad peccandũ
potusse impellere. aut iniquũ ẽẽ. ⁊ optimo cuiquam
ꝑniciosissimũ. ñ uitam honeste actam tali in temꝑe
quã plurimũ ꝓdeẽ. s subita excriminatione. que con¬
fingi facile possit. ñ ea añ acta uita. que neq ad tem¬
pus fingu. neq ullo mͦ mutari possit: facere iuidici¬
um. Sin aũ in anacta uita alique turpitudines ert̃
aut falso uenisse in eam estimationẽ dicentur. ex ali¬
quoꝵ inuidia. aut obtiectatione. aut falsa opinio¬

Expanded text:
fuisse demonstrabitur: ut si, cum avaritiae causa fecisfuisse demonstrabitur: ut si, cum avaritiae causa fecisse arguatur, minime omni in vita pecuniae cupi- dus fuisse doceatur. hic illa magna cum gravitate inducetur indignatio, iuncta conquestioni, per quam miserum facinus esse et indignum demonstrabitur; ut, cum animus in vita fuerit omni a vitiis remotissimus, eam causam putare, quae homines audaces in fraudem rapere soleat, castissimum quoque hominem ad pec- candum potuisse inpellere; aut: iniquum esse et op- timo cuique perniciosissimum non vitam honeste actam tali in tempore quam plurimum prodesse, sed subita ex criminatione, quae confingi quamvis false possit, non ex ante acta vita, quae neque ad tempus fingi neque ullo modo mutari possit, facere iudicium. sin autem in ante acta vita aliquae turpitudines erunt: aut falso venisse in eam existimationem dicetur ex aliquorum invidia aut obtrectatione aut falsa opi- nio
Abbreviated transcription (Latin):
uelit peccare: aliqñ pͥmũ delinq̃re. SSin iuta añ acta
ignorabitur. hoc loco p̃tito. ucur pretereat᷑ demonstra¬
to: airgum̃tis accusationem statim confirmare oporte¬
bit. ¶Defensor aũ pͥmũ si pott̾t debebet iutam eiꝰ. ꝯui
in sinuilabitur: quã honestisimam demonitrare. So
faciet: si ostendet aliqua euis nota ⁊ communia osfici¬
a. qd gonus in parentes. cognatos. amicos. afines.
aliquo magno labore. aut ꝑiculo. aut utiaq re. cũ
neceẽ ñ eẽt officii causa. aut in rem .p. aut in parẽ¬
tes aut in aliquos eoꝵ qui mͦ expositi sunt. facta eẽ
dicec. Deinde nichil se deliquisse. nulla cupiditate
impeditum ab officio iecefsisse. qd eo confirmatius
erit. si cum potestas impune aliquio faciendi minus
honeste fuisse dicetur. uoluntas ei faciendi demons
tinbitur ab fusse. Hoc aũ ipsum genus erit eo fir¬
mius. si eo ipso in genere quo arguitur integer ance

Expanded text:
 eum, qui velit peccare, aliquando primum delinquere. sin vita ante acta  eum, qui velit peccare, aliquando primum delinquere. sin vita ante acta ignorabitur, hoc loco praeterito et, cur praetereatur, demonstrato argu- mentis accusationem statim confirmare oportebit. Defensor autem primum, si poterit, debebit vitam eius, qui insimulabitur, quam honestissimam demon- strare. id faciet, si ostendet aliqua eius nota et com- munia officia; quod genus in parentes, cognatos, ami- cos, affines, magno aliquid labore aut periculo aut utraque re, cum necesse non esset, officii causa aut in rem publicam aut in parentes aut in aliquos eorum, qui modo expositi sunt, factum esse dicet; denique si nihil deliquisse, nulla cupiditate in- peditum ab officio recessisse. quod eo confirmatius erit, si, cum potestas inpune aliquid faciendi minus honeste fuisse dicetur, voluntas a faciendo demon- strabitur afuisse. hoc autem ipsum genus erit eo firmius, si eo ipso in genere, quo arguetur, integer ante
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾e̾ culparũ si ex pari sum̃di facultas ñ ent: imꝓ
bare animũ adu̾sarii oportebit. ut si auaricia induc¬
tum arguas socisse. ⁊ auarũ eumquem accuses de¬
monstrare non possis. aliis asfinem uichis ẽ doceas eteu
etone n ẽẽ mirandium. qui in illarre cempis andeli dͥ¬
pidus. aut peculans fũit. hac quoq: inre catr. deli qͥs¬
riciantuim enum de honestate. ⁊ auetoritate enes qͥ
inguitur decinctum ẽ: tantũdem de facultate tocł de
cio leus añ ad misso demonstrari: locus inducit ille ꝑ
quẽ iuidices hortandi erunt. ut ueterem famam hoĩs
nichis ad rom putent ꝑtinere. Ham eũ añ celasse. nẽ¬
aũ manifesto ceni̾. Quare ñ oportere hanc rem eruili¬
piori uita spectari: s suꝑiorem uitam ex hac re imꝓba¬
No ni aut potestatem añ peccandi ñ fuisse. aut causar
At si ħ dici ñ poterunt: dicendũ ert illuo ertirinũ.

Expanded text:
genere culparum, si ex pari sumendi facultas non erit, inpro- genere culparum, si ex pari sumendi facultas non erit, inpro- bare animum adversarii oportebit: si avaritia inductum arguas fecisse et avarum eum, quem accuses, demon- strare non possis, aliis adfinem vitiis esse doceas, et ex ea re non esse mirandum, qui in illa re turpis aut cupidus aut petulans fuerit, hac quoque in re eum deliquisse. quantum enim de honestate et auctoritate eius, qui arguitur, detractum est, tantundem de facul- tate eius tvitio reus ante admisso demonstrari, locus inducetur ille, per quem hortandi iudices erunt, ut veterem famam hominis nihil ad rem putent per- tinere. nam eum ante celasse, nunc manifesto teneri; quare non oportere hanc rem ex superiore vita spec- tari, sed superiorem vitam ex hac re inprobari, et aut potestatem ante peccandi non fuisse aut causam; aut, si haec dici non poterunt, dicendum erit illud extremum,
Abbreviated transcription (Latin):
ti parũ firmitudinis ht̃: nisi animus eus qui insimu¬
latur ineam suspicionem adducatur: ut atali culpa
ñ uideatur ab horruisse. Ut enim animum alicuius
imꝓbare nichil artinet. cum causa quare peccaret non
int̾cessit : sic causam peccati int̾cedete leue ẽ. si animꝰ
nulli minus honeste rationi affinis ostenditur. Qua-¬
re uitam eius quem arguit: añ factis accusator imꝓ-¬
bare debebit. ⁊ ostendere si quo in pari peccato ante
in similem ante sufpicionem ueni̾t. Ac maxime si fi-¬
eri pott̾ simili aliquo in genere eius modi causa ali¬
qua commotum peccasse. aut ineque magna re. aut
ductum fecisse. possit demonstrare aliqua in re eius
aliqd̾ factũ auarũ. Item in om̃i causa. natum̃. aut
uictũ. aut studiũ. aut fortunam. aut aliquio eoꝵ
que ꝑsonis attributa sunt. ad eam causam qua cõ¬
motum peccasse dicet adiungere. aq ex impari quoq

Expanded text:
ti parum fir- mitudinis habet, nisi animus eius, qui insimuti parum fir- mitudinis habet, nisi animus eius, qui insimulatur, in eam suspicionem adducitur, uti a tali culpa non videa- tur abhorruisse. ut enim animum alicuius inprobare nihil attinet, cum causa, quare peccaret, non intercessit, sic causam peccati intercedere leve est, si animus nulli minus honestae rationi affinis ostenditur. quare vitam eius, quem arguit, ex ante factis accusator inprobare debebit et ostendere, si quo in pari ante peccato con- in similem ante suspicionem venerit, ac maxime, si fieri poterit, simili quo in genere eiusdemmodi causa aliqua commotum peccasse aut in aeque magna re aut in maiore aut ductum fecisse, possit demonstrare aliqua in re eius aliquod factum avarum. item in omni causa naturam aut victum aut studium aut fortunam aut aliquid eorum, quae personis adtributa sunt, ad eam causam, qua commotum pec- casse dicet, adiungere atque ex dispari quoque
Abbreviated transcription (Latin):
q aliquio eoꝵ queritur. que fortune ẽẽ attributa in¬
telliguntur. habitus aũ qm̃ in aliqua ꝑfecta ⁊ cons
tanti animi aut corꝑis absolutione consistit: quo in
gene̾ ẽ uirtus ⁊ scĩa. ⁊ que contraria sunt. res ipsa c̾ã
ꝓposita docebit ⁊ quid hic quoq locus suspicionis os¬
tendat. Nam affectionis quid̃ ratio ꝑspicuam solet pre¬
se gerere coniecturam. Ut amor. iacundia. molestia.
applicata magna cum uoluntate occupatio: facile
Nam consilium ẽ aliquio faciendi aut ñ faciendi ex-¬
cogitata rõ.  Iam facta. ⁊ casus. ⁊ oroc̃s. que sũt oĩa
ut in confirmationis p̃ceptis dictum ẽ: in tria cemꝑa dis¬
tributa. facile erit uidere.  quid afferant ad confirmã¬
dam coniecturam suspicionis. Ac ꝑsonis quid̃ res hȩȩ
sunt attribute. ex quib om̃ib in unum locum coactis:
accusatoris erit in ꝓbatione hominis uti. Nam causa fac¬

Expanded text:
que aliquid eorum quaeritur, quae for- tunae esse adtributa inque aliquid eorum quaeritur, quae for- tunae esse adtributa inteltanti animi aut corporis absolutione consistit. Quo in genere est virtus, scientia, et quae contraria sunt; res ipsa et causa posita docebit, et quid hic quoque locus suspicionis ostendat. Nam affectionis quidem ratio perspicuam solet praeseferre conjecturam; ut amor, iracundia, molestia, applicata magna cum voluptate occupatio, facile nam consilium est aliquid faciendi  Ms., faciundicogitata ratio. iam facta et casus et orationes, quae sunt omnia, ut in confirmationis praeceptis dic- tum est, in tria tempora distributa, facile erit videre, ecquid afferant ad confirmandam coniecturam suspi- cionis. Ac personis quidem res hae sunt adtributae, ex qui- bus omnibus unum in locum coactis accusatoris erit inprobatione hominis uti. nam causa fac
Abbreviated transcription (Latin):
ligatur oportet. De hominis enĩ certo ⁊ ꝓprio uocabulo
agitur. Ut si dicamus. iccirco aliquẽ caldum uocari.
qd temerario ⁊ repentino consilio sit. Aut si de ea re ho
lius. aut mutius uocaretur. s Et de natura licet ali¬
quantulum ducẽ suspiciones. Omĩa enim ħ. uir anmu¬
lier. huiꝰ an illius. sit ciuitatis quib sit maiorib. qui¬
b consanguineis. Qua etate. quo anino. quo corꝑe. Q
nature sunt attributa: ad aliquã coniectumm facien¬
dim ꝑtinebunt. Et ex uictu multe trahuntur suspici¬
ones. cũ quemadinodũ. ⁊ aput quos ⁊ aquib educatꝰ.
⁊ eruditus sit : quentur ⁊ quib cũ uiuat. qua iatiõe
uite. quo more domestico uiuat.  Et exfortuna sepe ar¬
gum̃tũ nascitur. cũ seruus an liber. Pecuniosus an pau¬
ꝑ. Nobilis an ignobilis. felir an infelir. Priuatus an in
potestate sit. an fui̾t. an futus sit consid̾atur. aut deni¬

Expanded text:
legatur oportet; de hominis enim certo et proprio vocabulo legatur oportet; de hominis enim certo et proprio vocabulo agitur—, ut si dicamus idcirco aliquem Cal- dum vocari, quod temerario et repentino consilio sit; aut si ea re homlius aut Mutius vocaretur. et de natura licet aliquantum ducere suspicionis. omnia enim haec, vir an mulier, huius an illius civitatis sit, quibus sit maioribus, quibus consanguineis, qua aetate, quo animo, quo corpore, quae naturae sunt ad- tributa, ad aliquam coniecturam faciendam pertinebunt. et ex victu multae trahuntur suspiciones, cum, quemad- modum et apud quos et a quibus educatus et eruditus sit, quaeritur, et quibuscum vivat, qua ratione vitae, quo more domestico vivat. et ex fortuna saepe argu- mentatio nascitur, cum servus an liber, pecuniosus an pauper, nobilis an ignobilis, felix an infelix, privatus an in potestate sit aut fuerit aut futurus sit, conside- ratur; aut deni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ sequutũ qd̃ ei uisum sit commodum. Aut id fu¬
gisse qd̃ putarit ẽẽ in commodum. qͥquã fu̾i̾t in falsa
opinione: demonstrandũ erie defensori neminem ẽẽ
tante stulticie. qui tali in re possit u̾itatem ignorare.
Qd̾ si id concesserit illud ñ concessũ ir. nec dubitasse
fuit sine ulla dubitacione qd̃ uerũ ꝓ uero ꝓbasse.
Qd̃ si dubitarit: sumine fuisse am̃cie. dubia sp̃e in¬
pulsuncertum in ꝑiculum se cõmuttere. Quemadmo¬
dum aũ accusator cum ab aliis culpam dimouebit.
defensoris locis utetur: sic his locis qui accusatori
dati sunt utetur reus. cum in alios ase crim̃ uolet
tranfferre.  Ex ꝑsona aũ coniectura capietur. si hȩç
res que ꝑsonis attubute sunt diligent̃ considerabun¬
tur. quas om̃s in primo libro exposuimus. Nam et
de nomine ñ numquã aliquid suspicionis nascitur.¬
Nom̃ aũ cũ dicimus. cognomen quoq ⁊ agnom̃ intel¬

Expanded text:
esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fuesse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fugisse, quod putarit esse incommodum, quamquam in falsa fuerit opinione, demonstrandum erit defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi hoc concedatur, illud non concessum iri: ne dubitasse erit, sine ulla dubitatione pro vero probasse; quia si dubitarit, summae fuisse amentiae dubia spe inpulsum certum in periculum se committere. quemadmodum autem accusator, cum ab aliis culpam demovebit, defensoris locis utetur, sic iis locis, qui accusatori dati sunt, utetur reus, cum in alios ab se crimen volet transferre. Ex persona autem coniectura capietur, si eae res, quae personis adtributae sunt, diligenter considera- buntur, quas omnes in primo libro exposuimus. nam et de nomine nonnumquam aliquid suspicionis na- scitur—nomen autem cum dicimus, cognomen quoque intel
Abbreviated transcription (Latin):
nstrandum. que uis.⁊ natum sit eius affectionis.
qua impulsus. aliquid reus comisisse dicetur. Inquo
exempla ⁊ similitudines erunt ꝓferende. ⁊ ipsa dili¬
gent̃ natur eius affectionis quã leuissime quietam
ad partem explicanda ẽ. ut res ipsa ex facto crudeli
et turbulento. ad quoddam micius⁊ tranquillius tra-¬
ducatur. ⁊ orõ tñ ad animũ eius qui audiet. ⁊ ad ani-¬
mi quendã sensum intimũ accomodet᷑. ¶Ratiocina
tionis aũ suspiciones infirmabit. si aut commnodũ
nullũ eẽ dicat. aut paruim. aut aliis magis eẽ. aut
nichilo sͥ mauis quã aliis. aut in commodum sibi
maiꝰ quã commodũ dicct. ut nequaquã fuit illius
commodi. qd expetitum dicatur maguitudo. aut cũ eo
in cominodo qd̾ accid̾it. aut cũ eo ꝑiculo qd̃ subeat᷑ com¬
paranda. Qui om̃s loci similit̃ in in commodi quoq
uitacione tractabuntur. Sin accusator dix̾it eũ id

Expanded text:
nstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, nstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, qua inpulsus aliquid reus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitius et tranquillius traducatur et oratio tamen ad animum eius, qui audiet, et ad animi quendam intumum sensum accommodetur. ratiocina- tionis autem suspiciones infirmabit, si aut commodum nullum esse aut parvum aut aliis maius esse aut nihilo sibi maius quam aliis aut incommodum sibi maius quam commodum dicet, ut nequaquam fuerit illius commodi, quod expetitum dicatur, magnitudo aut cum eo incom- modo, quod acciderit, aut cum illo periculo, quod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id
Abbreviated transcription (Latin):
aut uoluntas. S Pocestas sic si aut nescisse. aut ñ asfu¬
isse. aut conficere aliquid ñ potiusse dicetur. facultas
si rõ. ad uitores. adium̃ta. ceteraq que ad rem ꝑtinebunt
defuisse aliciu demonstrabuntur. Uoluntas. si auimuᷤ
a talib factis uaciuis ⁊ integer ẽẽ dicetur. Postremo qͣs
ad defensionem rationes reo dabimus. hiis accusator ad
alios ex culpa eximendos ab utetur. uerũ id b̾ui facien¬
dũ ẽ.  in unum multa conducenda sunt. ut ne alte-¬
rius defendendi causa hunc accusare. s huiꝰ accusan¬
di causa defendere alterũ uideatur. Atq accusatori
quid̃ hec sunt fere in causa facienda. ⁊ consid̾anda: De¬
fensor aũ ex contrario primũ in pulsionem aut nullã
fuisse dicet. Aut si fuisse concedet: extenuabit. ⁊ par¬
uulam qnͣdam fuisse demonstrabit. aut ñ ex ea re sole-¬
re huiꝰ modi facta nasci docebit. quo erit in loco demo¬

Expanded text:
aut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuaut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuisse aut conficere aliquid non potuisse dicentur. facultas, si ratio, adiutores, adiumenta ceteraque, quae ad rem pertinebunt, defuisse alicui demonstrabuntur. volun- tas, si animus a talibus factis vacuus et integer esse dicetur. postremo, quas ad defensionem rationes reo dabimus, iis accusator ad alios ex culpa eximendos abutetur. verum id brevi faciendum est et in unum multa sunt conducenda, ut ne alterius defendendi causa hunc accusare, sed huius accusandi causa defendere alterum videatur. Atque accusatori quidem haec fere sunt in causa faciendi consideranda: defensor autem ex contrario primum inpulsionem aut nullam fuisse dicet aut, si fuisse concedet, extenuabit et parvulam quandam fuisse demonstrabit aut non ex ea solere huiusmodi facta nasci docebit. quo erit in loco demo
Abbreviated transcription (Latin):
cendũ erit illi ñ eẽ ita uisum. qd̃ sumi oportet ex his
q̃ ad ꝑsonam ꝑtinent. de quo post dicendũ ẽ. Iuentus
aũ tum fallit. cũ alit̾ accidit atq hii qui arguunt᷑
arbitrati eẽ dicuntur. ut si quis dicatur aliũ occidis¬
se. ac uoluent. qd̃ aut similitudine. aut suspicione.
aut demonstracione falsa. deceptus sit. aut eũ ne¬
casse cuius testam̃to ñ sit heres. qd̃ eius testam̃to se
heredem arbitiatus sit. Non enim ex euentu cogita¬
cionem spectari oportebit. s qua cogitacione animꝰ
⁊ spe ad maleficium ꝓfectus sit considenare. quo ani¬
no quid quisq faciat. ñ quo casu utatur: ad rem ꝑti¬
nere. hoc aũ in loco caput accusatori illuo erit: si
demonstrare potit alii nemini causam fuisse facien¬
di. Scd̃ariũ: si tantã aut tam idoneam nemini.
Sin fuisse aliis quoq causa faciendi uidebitur. aut
potestas defuisse aliis demonstranda ẽ. aut facultaᷤ.

Expanded text:
cendum est, illi ita non esse visum; quod sumi oportet ex iis, cendum est, illi ita non esse visum; quod sumi oportet ex iis, quae ad personam pertinent, de quo post dicendum est. even- tus autem tum fallit, cum aliter accidit, atque ii, qui arguuntur, arbitrati esse dicuntur: ut, si qui dicatur alium occidisse ac voluerit, quod aut similitudine aut suspicione aut demonstratione falsa deceptus sit; aut eum necasse, cuius testamento non sit heres, quod eo testamento se heredem arbitratus sit. non enim ex eventu cogitationem spectari oportere, sed qua cogi- tatione animus et spe ad maleficium profectus sit, con- siderare; quo animo quid quisque faciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. Hoc autem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini causam fuisse faciendi; secundarium, si tantam aut tam idoneam nemini. sin fuisse aliis quoque causa faciendi videbitur, aut po- testas defuisse aliis demonstranda est aut facultas