comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quespasiant et domitille liber¬
te silius germanus tit imperauit an¬
nis xu Iste primo clementiã simu¬
lans neq adeo mers domi belloq
tollerantior uidebatur: idcirco cãp¬
tos germanosq deuicit Ius equissĩẽ
duxit rome multa edificia uelcepta
uel a sundamentis construxit Bibli¬
otecas incendio consumptas petitis
Undiq preserum ab alex andria exẽ¬
plis rep̾arauit Sagiuarum tã doctus
fuit ut inter parentes diguos extẽte
manus uiti procul posin ab eo missa
spicula transuolarent: ab hoc paula¬
tim per omnes scelerum gradus cre¬
uit. ut confirmatissimam toto orbe
ecclesiam datis utiq crudelissime
persequutionis edictis conuellere au¬
deret Iste in tantam superbiam pro¬
lapsus fuit ut dominũ sese ac deũ
uocati scribiq coli iusserit nobilissiõ
senatui. Inuidie simul ac praede cau-¬
sa alios palam interfoecit alios in
exilium trusit ibiq trucidari impe¬
rauit Labidinis intemperantia qͦc¬
quid cogutari potest foecit Plurĩãs

Expanded text:
Vespasiani et Domitillae libertae filius, germanus Titi, imperavit annis 15. Iste primo clementiam simulans, neque adeo iners domi belloque tolerantior videbatur, idcirco Cattos Germanosque devicit, jus aequissime dixit, Romae multa aedificia vel coepta, vel a fundamentis construxit. Bibliothecas incendio consumptas, petitis undique, praesertim ab Alexandria, exemplis, reparavit. Sagittarum tam doctus fuit, ut inter patentes digitos extentae manus viri procul positi spicula transvolarent. Ab hoc paulatim per omnes scelerum gradus crevit, ut confirmatissimam toto orbe Christi Ecclesiam, datis ubique crudelissimae persecutionis edictis con vellere auderet. Is in tantam superbiam prolapsus fuit, ut deum sese ac dominum vocari, scribi, colique jusserit. Nobilissimos senatores invidiae simul ac praedae causa, alios palam interfecit, alios in exsilium trusit, ibique trucidari imperavit. Libidinis intemperantia quidquid cogitari potest fecit. Plurimas
Abbreviated transcription (Latin):
rum ammenophis: cui necges
succedit Igitur his regnantib
ioseph moritur Post cuius mor¬
tem populus dei mirabiliter
crescens tranquille p̾us mãsit
donec morerentur quibus io¬
seph notus fuit Deinde quia
inuidebatur eius incrementis
erantq suspecta. egiptii hebre¬
os seruitute deprimunt Quã
seruitutem durissimã annis
cxliiii sustinent quousq diu̾¬
nitus liberarentur Fiunt autẽ
omnes anni quos hebrei in:
egipto fecerunt ccxi qui ab eo
tempore. computantur: ex quo
iacob cum filiis suis descendit
in egiptum Ergo scdm opinio¬
nem quorumdã his temporib
promotheus fuit a quo homĩes
de luto factos eẽ commemorãt.
et reuera cum sapiens esset feri¬
tatem eorum et nimiã imperiti¬
am ad humanitatem et scien¬
tiam transfigrabat Nec tam̃
qui eus tempore fuerunt sapt̃e¬
tes ostenditur

Expanded text:
rum Ammenophis, cui Neeges succedit. Igitur his regnantibus, Joseph moritur. Post cujus mortem populus Dei mirabiliter crescens, tranquille prius mansit, donec morerentur, quibus Joseph notus fuit. Deinde quia invidebatur ejus incrementis, erantque suspecta, Aegyptii Hebraeos servitute deprimunt, quam servitutem durissimam annis 144 sustinent, quousque divinitus liberarentur. Fiunt autem omnes anni quos Hebraei in Aegypto fecerunt 215, qui ab eo tempore computantur ex quo Jacob cum filiis suis descendit in Aegyptum. Ergo, secundum opinionem quorumdam, his temporibus Prometheus fuit, a quo homines de luto factos esse commemorant. Et revera cum sapiens esset, feritatem eorum et nimiam imperitiam ad humanitatem et scientiam transfigurabat, nec tamen qui ejus tempore fuerint sapientes ostenditur
Abbreviated transcription (Latin):
TAQ ET CAUDL¬
us expeditionem inbritan¬
niam mouit que excitata ĩ tumul¬
tum propter non redditos transfu¬
gas uidebatur Transuectus in ĩsulã
est quam neq ante uilium cesarem
neq post eum quisꝙ̃ adire ausus
fuerat Ibiq ut uerbis suetonii trã¬
quilli loquar sine ullo pralio ac
sanguine intra paucissimos dies
plurimam insule partem in dedi¬
tionem recepit Orcadas etiam ĩ¬
sulas ultra britanniã in occeano
positas romano adiecit imperio
ac sexto postꝙ̃ profectus erat m̃se
romam redist
OTEM TENPORE

Expanded text:
taque Claudius expeditionem in Britanniam movit, quae excitata in tumultum propter non redditos transfugas videbatur, transvectusque in insulam est, quam neque ante Julium Caesarem neque post eum quisquam adire ausus fuerat; ibique, ut verbis Suetonii Tranquilli loquar, sine ullo praelio ac sanguine intra paucissimos dies plurimam insulae partem in deditionem recipit. Orchadas etiam insulas ultra Britanniam in Oceano positas Romano adjecit imperio, ac sexto postquam profectus erat mense Romam rediit. Eodem tempore
Abbreviated transcription (Latin):
pro maculauit: ac deinde exilio insu¬
larum condempnauit Itaq in palanio
matronas nobiles publice libidini sub¬
iecit primus casarum diademate im¬
posito dñm se iussit apellari et ut de¬
um coli Hic etiam mẽmii reguli uxo¬
rem duxit impellens eum ut se esse
uxoris sue patrem sctiberet. et patrimo¬
nia sua ei traderet Hinc om̃s exules
iussit interfici: plurimosq nobilium
romanorum sed non ut uoluit Fertur
enim exclamasse Utinam populus ro¬
manus unamceruicem habuisset Ip¬
se autem a protectoribus suis in pa¬
latio occisus est: anno etatis sue uice¬
simo nono

Expanded text:
pro maculavit, ac deinde exsilio insupro maculavit, ac deinde exsilio insularum condemnavit. Itaque in palatio matronas nobiles publicae libidini subjecit; primus Caesarum diademate imposito, dominum se jussit appellari, et ut deum coli. Hic etiam Memmii Reguli uxorem duxit, impellens eum ut se esse uxoris suae patrem scriberet, et patrimonia sua ei traderet. Hinc omnes exsules jussit interfici, plurimosque nobilium Romanorum, sed non ut voluit, fertur enim exclamasse: Utinam populus Romanus unam cervicem habuisset! Ipse autem a protectoribus suis in palatio occisus est, anno aetatis vigesimo nono
Abbreviated transcription (Latin):
et iosephus in synagogis iudaeoru
Natue et imagines et are Gaii casa¬
ris consecrate¬
ENODESTHET RAR¬
cha et ipse gaii amicitiam
petens cogiante herodiade romam
uenit. sed accusatus ab agrippa etĩã
thetrarchiam perdidit fugiensq
in hispaniam cum herodiade me¬
rore periit Sed et pilatus qui ĩ sal¬
uatorem iniqui iudicii functus
officio est isdem temporibus gaii
tantis ac talibus malorum cladib
excruciatus est Ut propria se manu
trans uerberasse: et nephariam uiiã
ui abiecisse referatur Nec n poterat
tanti piaculi minister impunitus
euadere: sicut in hystoriis grecoru
repperimus, eorum dumtaxat qui
olympiadas scribunt. et annales re¬
rum gestarum libros ad posteritatis
memoriam condunt
AIUSATE COGNO¬
mento caligula imperauit.
annos quatuor qui ante principatũ¬
omnibus charus acceptusq fuit In
principatu Uero talis ui nõn immen¬
to uulgaretur atrotiorem illo dñm
non fuisse Demq tres sorores suas stu¬

Expanded text:
et Josephus, in synagogis Judaeorum et Josephus, in synagogis Judaeorum statuae et imagines et arae Gaii Caesaris consecraterodes tetrarcha, et ipse Gaii amicitiam petens, cogente Herodiade Romam venit. Sed accusatus ab Agrippa, etiam tetrarchiam perdidit; fugiensque in Hispaniam cum Herodiade moerore periit. Sed et Pilatus, qui in Salvatorem iniqui judicis functus officio est, iisdem temporibus Gaii, tantis ac talibus malorum cladibus excruciatus est, ut propria se manu transverberasse, et nefariam vitam vi abjecisse, referatur. Nec enim poterat tanti piaculi minister impunitus evadere, sicut in historiis Graecorum reperimus, eorum duntaxat qui Olympiadas scribunt, et annales rerum gestarum libros ad posteritatis memoriam condunt. Gaius autem, cognomento Caligula, imperavit annos quatuor, qui ante principatuomnibus charus acceptusque fuit; in principatu vero talis, ut non immerito vulgaretur, atrociorem illo dominum non fuisse. Denique tres sorores suas stu
Abbreviated transcription (Latin):
Coniciebant namq ex hoc quod sper¬
nerentur et conculcarentur iam le¬
ges sue et omnia institura maiorũ
quibus nichil tale haberi intra me¬
nia urbis illius phas erat Sed hoc
est nimirum in quo eos impie profe¬
ssionis sue uelox uindicta dãpnauit
Igitur grauis super omne genus ho¬
minum iudaos habebat exosos qui
spetiali quadam seuitia loca eorum
que in diuinis habentur supplicati¬
onibus consecrata incipiens ab alex¬
andria diripi et contra religionem
moremq gentis prophanari iubet
slatuis sius et signis ea atq imagini¬
bus replens Templum quoq sancte
ciuitatis quod solum manebat totiꝯ
prophane contagionis iniactum et¬
a maioribus perdurauerat asilum
cõmutare in templum proprii noĩs
ausus est, ut edes iouis nobilissimi
noui dei gai uocaretur Sed et alias
innumeras clades et ultra omẽs tra¬
gicos luctus apud alexandriam iu¬
deis itrogatas esse sub gaio insuper
toto orbe romano sicut philo scribit

Expanded text:
Conjiciebant, namque ex hoc quod sperConjiciebant, namque ex hoc quod spernerentur et conculcarentur jam leges suae, et omnia instituta majorum, quibus nihil tale haberi intra moenia urbis illius fas erat. Sed hoc est nimirum in quo eos impiae possessionis suae velox vindicta damnavit. Igitur Gaius supra omne genus hominum Judaeos habebat exosos. Qui speciali quadam saevitia loca eorum quae in divinis habentur supplicationibus consecrata, incipiens ab Alexandria, diripi et contra religionem moresque gentis profanari jubet, statuis suis et signis ea atque imaginibus replens. Templum quoque sanctae civitatis, quod solum manebat totius profanae contagionis intactum, et majoribus perduraverat asylum, commutare in templum proprii nominis ausus est, ut aedis Jovis nobilissimi dei novi Gaii vocaretur. Sed et alias innumeras clades et ultra omnes tragicos luctus, apud Alexandriam Judaeis irrogatas esse sub Gaio, insuper toto orbe Romano, sicut Philo scribit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmisso scelere in saluatore
ultio diuina dampnabat. ut idem
auctor atq iosephus suis tradunt
hystoriis ostendentes quidẽ euidẽ¬
tibus uerbis ꝙ ex admissi sacrile¬
Gii tempore nunꝙ̃ ab eis seditionũ
futoe nunꝙ̃ bella mortesq cessar̃i¬
usquq̃ ultimum et exitiabile ma¬
Lum temporibus uespasiani eos ob¬
sidione inclusit Rimum subtibe¬
rio de quo in passione dñi clama¬
bant Non habemus regem nisi cae¬
sarem quantas pertulerint clades
partim supradicti produnt scripto¬
res: quia impossibile erat omnia
corum a praedicto tempore scribere
que eis acciderant insiantissime ma¬
la. dum uersi in seditionem proptir
pecunias ex sacrario quod Corba¬
nam uocant: in aque ducdum a
pilato expensas quibus modis af¬
flicti atq contriti sunt necnon
noctu pilatus imagines caesaris ue'¬
latas inferri iherosolimam iubet ac
statui Quod ubi dies exortus est
magnam perturbationem idaeorũ
populis excitauit. stupentibus et per¬
turbatis ad nouam faciem rerum

Expanded text:
commisso scelere in Salvatorem ultio divina damnabat, ut idem auctor atque Josephus suis tradunt historiis, ostendens quidem evidentibus verbis quod ex admissi sacrilegii tempore nunquam ab eis seditionum furor, nunquam bella mortesque cessaveusquequo ultimum et exitiale malum, temporibus Vespasiani eos obsidione inclusit. Primum sub Tyberio, de quo in passione Domini clamabant: Non habemus regem nisi Caesarem, quantas pertulerint clades, partim, ut supradicti produnt scriptores, quia impossibile erat omnia eorum a praedicto tempore scribere quae eis acciderant instantissime mala, dum versi in seditionem propter pecunias ex sacrario quod corbonam vocant, in aquaeductum a Pilato expensas, quibus modis afflicti atque contriti sint, necnon noctu Pilatus imagines Caesaris velatas inferri Hierosolymam jubet, ac statui. Quod ubi dies exortus est, magnam perturbationem Judaeorum populis excitavit, stupentibus et perturbatis ad novam faciem rerum.
Abbreviated transcription (Latin):
tia sompnii sui uitum illum sibimet
do ponuficum regiam introisset in¬
domum relictis omĩbus ad magnũ
cucurrit melecium et ueluti quidam
filius patris amator post multũ tp̃s
paterna uisione potitus amplectaba¬
cut eum et simul osculabatur oclos
labia pectus: caput dexteramq que
eum in sompnio coronauerat insina¬
uitꝗ ille sibi quam uiderat uisionẽ
Cumꝗ etiam ceteros congiue saluia¬
sset. rogauit tanꝙ̃ patres ut de rebo
presentibus cogitarent Cumq theo¬
dosius bello barbaros superasset. et
illi comanos amicos habere depie¬
carentur causa fcederis acceptis ob
sidibus thessalonicam uenit Ubi dũ
ingreditudinem incuriisset ab acolio
cius ciuitatis episcopo baptizatus est
licet a progemionbus xp̃ianũ dogma
et sidem niceni consilii sequeretue

Expanded text:
ria sui somnii virum illum sibimet ria sui somnii virum illum sibimet do pontificum regiam introisset domum, relictis omnibus ad magnum currit Meletium, et veluti quidam filius patris amator, post multum tempus paterna visione potitus, amplectebatur eum, et simul osculabatur oclabia, pectus, caput, dexteram, quae eum in somnio coronaverat, insinuavitque illi, quam viderat visionem. Cumque etiam caeteros congrue salutasset, rogavit tanquam patres, ut de rebus praesentibus cogitarent. Cumque Theodosius Barbaros bello superasset, et illi Romanos amicos habere deprecarentur, causa foederis acceptis obsidibus, Thessalonicam venit. Ubi dum in aegritudinem incurrisset, ab Acolio ejus civitatis episcopo baptizatus est, licet a progenitoribus Christianum dogma et fidem Nicaeni concilii sequeretu
Abbreviated transcription (Latin):
didisse At ille derogantes sibi peciit
dirigi qui uiderent hostium multi
tudinem peremptoium His uerbis
imperator flexus direxit qui res ap¬
tas inspicerent ei ꝗ renunciarent. Pr¬
io dux optumus ĩnter hec uisionem
Uidit et ab ipso omĩm dño aperte sibi
monstratam Conspexit enim ĩ sop̃nis
quia Sanctus melecius antiochene ci¬
uitatis antistes clamidem ei uestiret im¬
perialem et corona caput ornatet Hec
cum nocte uidisset cuidam mane retu¬
lit amicotum At ille claium dixit
sompnium esse et nichil enigmaticũ
nil dubium continere. Cumq pauci
omĩno transissent dies qui pro uicto¬
tie inspectione missi fuerant iemeaĩt
peremptaq hostium multa milia nat¬
rauerunt Quam obrem letatus prin¬
ceps theodosium fecit imperatorem
Interea cum episcopi centum et quin¬
quaginta fuissent constantinopolim
congregati praecepit imperator ut
nullus proderet quis esset maximus
ille melecius Uolebat enĩ ex memo¬

Expanded text:
didisse. At ille derogantes sibi petiit didisse. At ille derogantes sibi petiit dirigi, qui viderent multitudinem hostium peremptam. His verbis imperator flexus, direxit qui res actas inspicerent, eique nuntiarent. Porro dux optimus inter haec divinam visionem vidit, et ab ipso omnium Deo aperte sibi monstratam conspexit. Viderat enim in somnis, quia sanctus Meletius Antiochiae civitatis episcopus eum chlamidem vestiret imperialem, et corona caput ornaret. Haec cum nocte vidisset, cuidam mane retulit amicorum. At ille clarum esse somnium dixit, et nihil aenigmaticum, nomnino transissent dies, qui pro victoriae inspectione missi fuerant remearunt, peremptaque hostium multa millia narraverunt. Quamobrem laetatus princeps, Theodosium fecit imperatorem. Interea cum episcopi centum et quinquaginta fuissent apud Constantinopolim congregati, 335 praecepit imperator ut nullus proderet quis esset maximus ille Meletius. Volebat enim ex memo
Abbreviated transcription (Latin):
imperator quid faceret hesitaret. q̃pp̃e
cur barbari elati uctoria in expugna¬
biles esse uiderentur ducatu theodo¬
sii pugnam credidit terminati Repẽ¬
te siquidem eum ab hispaniis euocãs
et magistrum militum esse denũciãs
cum expeditione ad barbaros destina¬
uit At ille fide munitus confidẽter
ad tracias prosectus est Quo dum ue¬
nisset uidissetꝗ barbaros exercitum
ordinauit ad p̾ugnam Congressiõe
autem facta impetum barbari non fe¬
rentes suas acies reliquerunt Et illi
quidem sugiebant. hi uero fortiter
sequebantur immensaq cedes tunc
sacta est barbarotum Nunmis igitus
inieremptis paucisq latenter tranleũ¬
tibus histrum mox dux optimus ex¬
ercitu disperso per uicinas urbes ipse
uelociter remeauit ad principem ita
ut ipse triumphorum suorum nũcis
extitisset Quod tamen nec ipse impe¬
raton dum miraretur factum credi¬
bile uidebatur Inuidi siquidẽ etiã
fugisse cum dicebant et exercitum per¬

Expanded text:
imperator quid faceret haesitaret, quippe imperator quid faceret haesitaret, quippe cum Barbari elati victoria inexpugnabiles esse viderentur, ducatu Theodosii pugnam credidit terminari. Repente siquidem eum ab Hispaniis evocans, et magistrum militum esse denuntians, cum expeditione ad Barbaros destinavit. At ille fide munitus, confidenter ad Thracias est profectus. Quo dum venisset, vidissetque Barbaros, exercitum ordinavit ad pugnam. Congressione vero facta, impetum Barbari non ferentes, suas acies reliquerunt. Et illi quidem fugiebant, hi vero fortiter sequebantur, immensa caedes tunc facta est Barbarorum. Plurimis igitur interemptis, paucisque latenter transeuntibus Histrum, mox dux optimus exercitu disperso per vicinas urbes, ipse velociter remeavit ad principem, ita ut ipse triumphorum suorum nuntius exstitisset, quod tamen ipsi imperatori, dum miraretur factum, incredibile videbatur. Invidi siquidem etiam eum fugisse dicebant, et exercitum per
Abbreviated transcription (Latin):
uictor mirauit et ne paruam ipsam ro¬
mani exercitus manũ assidue bellan¬
do deterreret: fedus cum hitanarico
gothotum rege peccussit Haitanaricꝰ
ge defuncto aspicientes uirtutem be
nignitatemq theodosii romano se se
impetio dederunt In isdem etiã diebus
perse qui iuliano interfecto aliisꝗ im¬
peratoribus sepe uictis: nunc etiãm
ualente in fugam acto recentissime u¬
ctorie sacietatem cruda insultatione
ructabant ultra constantinopolim
ad theodosium misere legatos pacẽq
supplices poposcerunt:, actumq tunc
quilissime fruebatur Igitur q̃liter
iheodossus ad fasces imperii ꝑuenerit
paucis expediam dictis Porro grati¬
anus traciam barbaros uastare cogn¬
oscens: italia relicta pheniciã uenit¬
Ea tempestate theodosius tam proptꝰ
parentum nobilitatem ꝙ̃ pro propria
fortitudine nominatissimus habeba¬
tur et ob hanc causam inuidia iudi¬
cum fatigatus in hispania morabat
ubi ortus fucrat et nirtritus Cumq

Expanded text:
victor intravit, et ne parvam ipsam Rovictor intravit, et ne parvam ipsam Romani exercitus manum assidue bellando deterreret, foedus cum Hatthanarico Gothorum rege percussit. Hatthanaricge defuncto, aspicientenignitatemque Theodosii Romano sese imperio dediderunt. in isdem etiam diebus Persae, qui Iuliano interfecto aliisque imperatoribus saepe uietis, nunc etiam Valente in fugam acto recentissimae uictoriae satietatem cruda insultatione ructabant, ultro Constantinopolim ad Theodosium misere legatos pacemque supplices poposcerunt; ictumque tunc quillissime fruebatur. Igitur qualiter Theodosius ad fasces imperii pervenerit, paucis expediam dictis. Porro Gratianus Thraciam Barbaros vastare cognoscens, Italia relicta, Phoeniciam Ea tempestate Theodosius, tam propter parentum nobilitatem quam pro fortitudine propria nominatissimus habebatur, et ob hanc causam invidia similium judicum fatigatus, in Hispania morabatubi ortus fuerat et nutritus. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
anus itaq cum iuniore ualentiniano
regno potitus ab exilio reuocatis om¬
nibus lege sanchuit:, ut una quoq re¬
ligio licenter sacra celebraret solos
uero ab ecclesiis prohibuit fotinia¬
nos eunuminianos et manicheos Q
cum afslicdum ac pene collapsum
reipublice statum uideret Eadẽ pro¬
uisione qua quondam asciuerat nei¬
ua hispanum uitum traianum per
quem respublica reparata est, legit
et ipse theodosium eque hispanum
uirum testituende reipublice neces¬
sanum quem apud sirmiũ puipu¬
ram induit orientisq et tracie simł
us assliddam rempublicam¬
mira dei reparandam credidit miseri
serens maximas illas sciticas gentes
formidatasq cunctis maioribus alexã¬
dro quoq illi magno sicui Pompeius
corneliusq testati sunt euitatas nunic¬
autem extincto romano exercitu ro
manis equis armisq instructissimas
hoc est alamnos hunos et gothos in¬
cunctanter agressus magnis multisq
preliis uicit urbem constantinopolĩ

Expanded text:
anus itaque cum juniore Valentiniano anus itaque cum juniore Valentiniano regno potitus, ab exsilio revocatis omnibus, lege sancivit, ut unaquaeque religio licenter sacra celebraret, solos vero ab Ecclesiis prohibuit Eunominianos, Fotinianos et Manichaeos. Qui cum afflictum ac pene colreipublicae statum uideret, eadem prouisione, qua quondam legerat Nerua Hispanum uirum Traianum, per quem respublica reparata est, legit et ipse Theodosium aeque Hispanum uirum et restituendae reipublicae necessitate apud Sirmium purpura induit Orientisque et Thraciae sius afflictam rem publicam ira dei reparandam cconferens, maximas illas Scythicas gentes, formidatasque cunctis majoribus, Alexandro quoque illi magno, sicut Pompeius, Corneliusque testati sunt, evitatas, extunc exstincto Romano exermanis equis armisque instructissimas, hoc est, Alanos, Hunos et Gothos, incunctanter aggressus, magnis multisque praeliis vicit, urbem Constantinopolim
Abbreviated transcription (Latin):
regina nomine Mauia romanorũ
fcederata direxerat Potro gracianus
ualentiniani filius cum dudum pa¬
tre defuncto Europe sceptra tenuisses
defuncto etiam ualente sine sobole a¬
sie quoq libieq regna suscepi Iloq¬
pieiatem quam mente perceperat ope¬
ribus demonstrabat iniciaq regni sui
rerum omnium dño dedicauit Scrip¬
sit itaq legem precipiens ut expulsi pa¬
stores ad sua ouilia remeateni. sacris
basilice eis redderentur qui comuniꝰ¬
onem damasii sequebantur Is enim
Damasus tomane urbis episcopus lau¬
de dignus ur mirabilis pro apostoli¬
cis dogmatibus ad cuncta festinus
post liberium gubernacula suscepit
ecclesie Direxit igitur imperator c̃
hinõi lege etiam saporem quemdã
tunc nominatissimum milicie princi¬
pem et atnane quidem blasphemie
predicatores ueluti quasdam pestes
diuinis septis iussit expelli Optimus
uero pastoribus ei sactis ouilibus uni¬
uersa restitini Hoc ergo in uniuersis
prouinciis decreuit obseruari Graci¬

Expanded text:
regina, nomine Mavia, Romanorum regina, nomine Mavia, Romanorum foederata, direxerat. Porro Gratianus, Valentiniani filius, cum dudum patre defuncto Europae sceptra tenuisset, defuncto etiam Valente sine sobole, Asiae quoque Libyaeque regna suscepit; moxqpictatem quam mente susceperat operibus demonstrabat, initiaque sui regni rerum omnium Domino dedicavit. Scripsit itaque legem, praecipiens ut expulsi pastores ad sua ovilia remearent, sacraeque basilicae eis redderentur, qui communionem Damasi sequebantur. Is enim Damasus Romanae urbis episcopus, laude dignus, vir mirabilis pro apostolicis dogmatibus, cuncta festinus post Liberium gubernacula suscepit Ecclesiae. Direxit igitur imperator cum hujusmodi lege etiam Saporem quemdam, tunc nominatissimum militiae principem, et Arianae quidem blasphemiae praedicatores, veluti quasdam pestes, divinis septis jussit expelli, optimis vero pastoribus et sacris ovilibus universa restitui. Hoc ergo in universis provinciis decrevit observari. Grati
Abbreviated transcription (Latin):
lente tanta orra est tempestas
consianinopoli ut mire magniuidĩs
decidentes in modum lapidum gran¬
dines multos homines interfecerint
Fitq euidens indignatio dei omnibus
propier exilia et peisequutiones seruo¬
tum dei ab imperatore et arrianis ex¬
acias Quibus diebus Melania nobi¬
lissima mulierum romanarum et mar¬
cellini quondam consulis filia uni¬
co pretore tunc urbano filio dereli¬
o hierosolimam nauigauit ubr
tanto uirtutum precipueꝗ humilita¬
tis miraculo fuit ut heccle nomen
acciperet¬
RACANUS
dragesimus ab augusto post
mortem ualentis sex annis imperiũ
tenuit ꝙuis iamdudum antia cum
patruo ualente et ualentiniano fratte
regnaret Igitur defuncto ualente, de¬
nuo barbari usq ad muros constan¬
tinopoleos uenientes eius suburbana
uastabant Qua propter ciues que
inuenissent arma portantes. hostib
ut poterant resistebant Uxor enim
nantibus scdm̃ consuetudinem mi¬
litibus ministrabat Quibus etiam¬
satraceni prebuere solacia que eotũ

Expanded text:
e tanta est orta tempestas Constantinopoli, ut mirae magnitudinis decidentes, in modum lapidum, grandines multos hominum interfecerint. Fitque evidens indignatio Domini omnibus propter exsilia et persecutiones servorum Dei ab imperatore et Arianis exactas. Quibus diebus Melania nobilissima mulierum Romanarum, et Marcellini quondam consulis filia, unico praetore tunc Urbano filio derelicto Hierosolymam navigavit: ubi tanto virtutum praecipueque humilitatis miraculo fuit, ut Teclae nomen acceperitratianus quadragesimus ab Augusto post mortem Valentis sex annis imperium tenuit, quamvis iamdudum ante cum patruo Valente et cum Valentiniano fratre regnaret. || igitur Gratnuo Barbari usque ad muros Constantinopoleos venientes, ejus suburbana vastabant: quapropter cives quae invenissent arma portantes, hostibus ut poterant resistebant. Uxor enim nantibus secundum consuetudinem, militibus ministrabat. Quibus Saraceni praebuere solatia, quae eorum
Abbreviated transcription (Latin):
suerunt Qd ne tunc fieret scĩ¬
pio nasica grauissima oraõe
obstirit dicens inimicissimũ
hoc fore bellatori populo ad
nutriendam desidiam lascain¬
eq cõmentum: adeoq mouit
senatum, ut non solum uendi
omnia theatro comparata iuis¬
serit sed̃ etiam subsellia ludis
pont prohibuerit Tertium hñc
prinicum bellum exortum est
EITUR CUM

Expanded text:
suerunt. Quod ne tunc fieret, Scisuerunt. Quod ne tunc fieret, Scipio Nasica gravissima oratione obstitit, dicens inimicissimum hoc fore bellatori populo, ad nutriendam desidiam, lasciviaeque commentum, adeoque movit senatum, ut non solum vendi omnia theatro comparata jusserit, sed etiam subsellia ludis pom prohibuerit. Tertium hinc Punicum bellum exortum est. Igitur cum
Abbreviated transcription (Latin):
cutrum actus est. et post apud al¬
bam in custodia defecit Filiꝰ
eius iunior fabricam aerariã
ob tollerandam inopiam rõe
didicit ibiq consumptus est
Plurima preterea et satis di¬
uersis prouentibus bella mlta
rum ubiq gentium gesta sũt
que breuitatis causa p̾termisi
Agitur cum omnes romanos
ingens celtiberorum metus ĩua¬
sisset et ex omnibus non esset
qui ire in hispaniam uel miles
uel legatus auderet. Publius
scipio qui postea affricanus eãt
ultro se se militaturum ⁊̃ hispa¬
nia obtulit. cum tamẽ in mace¬
doniam sorte iam deputatus
esset Itaq profectus in hispant¬
am magnas strages gentium de¬
dit. sepius etiam militis ꝙͣ du¬
cis usus officio Nam et barha¬
rum prouocantem singulariter
congressus occidit. Serguis aũt
galba pretor a lusitanis mas¬
no praelio uictus est uniuer scoq
exercitu amisso ipse cum pau¬
cis uix clapsus euasit Eodem
tempore censores theatrum la¬
pideum in urbe construi cen¬

Expanded text:
currum actus est et post apud Alcurrum actus est et post apud Albam in custodia defecit. filius eius iunior fabricam aerariam ob tolerandam inopiam Romae didicit ibique consumptus est. plurima praeterea et satis diuersis prouentibus bella mrum ubique gentium gesta sunt, quae brevitatis causa praetermisi. Igitur cum omnes Romanos ingens Celtiberorum metus isisset et ex omnibus non esset, qui ire in Hispaniam uel miles uScipio qui postea Africanus erat, ultro sese militaturum in Hispaniam obtulit, cum tamen in Macedoniam sorte jam deputatus esset. Itaque profectus in Hispaniam, magnas strages gentium dedit. Saepius etiam militis quam ducis usus est officio. Nam et barbarum provocantem singulariter congressus occidit. Sergius autem Galba praetor a Lusitanis magno praelio victus est, universoque exercitu amisso, ipse cum paucis vix elapsus, evasit. Eo tempore censores theatrum lapideum in urbe constitui cen
Abbreviated transcription (Latin):
gurginibus uicta tandem et cõmi¬
nuta destititit. atq eadem rur
fragmentis impedientibus super¬
ducta submersit Lauci ex omni
populo per utramq ripam uix
concisis euasere uisceribus Nã
italia deinde ptholomeus rex
egipti. et ariarates cappadocie
eumenes asye. masinissa numi¬
die fuerunt Itaq aduenienti
crasso consuli perseus occurrit
commissoq pralio miserabiliter
uicti fugere romani Sequenti
pugna pene pari clade partis u¬
triusq in hiberna discessum est
Deinde perseus profligato młtis
praeliis exercitu romano ⁊̃ ylliri¬
cum transgressus: sulcanum op
pidum sefensum a presidiis ro¬
manis pugnando cepit ubi mag¬
nam romanorum presidiorum
multitudinem Partim occidit
partim sub corona uendidit. par¬
tim secum in macedoniam duxit
lius paulus consul dimicauit et
uicit Nam xx. pecitum ĩ eo bello
interfecit Rex cum equitatu sub¬
terfugit. sed continuo captus.
atq in triumpho cum filiis ante

Expanded text:
gurgitibus, victa tandem et commigurgitibus, victa tandem et comminuta destituit, atque eadem rursus fragmentis impedientibus superducta submersit. Pauci ex omni populo per utramque ripam vix concisis evasere visceribus. CaeItalia, deinde Ptholomaeus rex Aegypti, et Ariarates Cappadociae, Eumenes Asiae, Masinissa Numidiae fuerunt. Itaque advenienti Crasso consuli Perseus occurrit, commissoque praelio, miserabiliter victi fuere Romani. Sequenti pugna, pene pari clade partis utriusque in hiberna discessum est. Deinde Perseus, profligato multis praeliis exercitu Romano, in Illyricum transpidum defensum a praesidiis Romanis pugnando cepit: ubi magnam Romanorum praesidiorum multitudinem partim occidit partim sub corona uendidit partim secum in Macedoniam duxit. lius Paulus consul dimicaait et uicit : nam xx milia peditum in eo bello interfecit; rex cum equitatu subterfugit, sed continuo captus atque in triumpho cum filiis ante
Abbreviated transcription (Latin):
crum aut lex idoli sorte mo¬
rtebatur
re apud romanos Fuluius flaces
pretor in citeriore hispanta max¬
imo praelio xxũtͣ hominũ fudit
ini capte Hinc graccus sempro¬
nius in hispania ulteriore Cu.
oppida uacuata quassataq bellis
ad deditionem coegit Hinc lu¬
cius posthumius in citeriore his¬
pania. X hostium bello interfec̃
Graccus pretor ibidem iterum
cc̃ oppidã expugnauit et cepit
Quibus etiam diebus bellum ma¬
cedonicum gestum est: merito
inter maxima bella referendum
Nam perseus philippi filius quẽ
macedones sequurt sunt: auxilia¬
rios habuit thraces cum rege gẽ¬
tio eorum cothi et uniuersos
yllirios cum rege gentio Ciens
namq basternarum qui praedatũ
spe sollicitata in auxilium eius
properabat sine ulla pugna uel
aliquo hoste deleta est Dum da¬
nubium cum toto agmine suser
glaciem transirent gelu concrepũs
enormitate ponderis et glacialis
crusta dissiluit unuiersumq agm̃
quod diu sustinuerat mediis

Expanded text:
crum aut lex, is crudeli sorte mocrum aut lex, is crudeli sorte moriebaturre apud Romanos Fulvius Flaccus, praetor in citeriore Hispania, maximo praelio 23,000 hominum fudit, 4,000 cepit. Hinc Gracchus Sempronius in Hispania ulteriore 105 oppida vacuata quassataque bellis ad deditionem coegit. Hinc Lucius Posthumius in citeriore Hispania 40,000 hostium bello interfecit, Gracchus praetor ibidem iterum 200 oppida expugnavit et cepit. Quibus etiam diebus bellum Macedonicum gestum est, merito inter maxima bella referendum. Nam Perseus, Philippi filius, quem Macedones secuti sunt, auxiliarios habuit Thraces, cum rege eorum Coti, et universos Illyrios cum rege Gentio. Gens namque Basternarum, quae, praedarum spe sollicitata, in auxilium ejus properabat, sine ulla pugna vel aliquo hoste deleta est. Dum Danubium cum toto agmine super glaciem transirent, gelu concrepans enormitate ponderis, glacialis crusta dissilivit, universumque agmen quod diu sustinuerat mediis
Abbreviated transcription (Latin):
eam porcos immolauit. hostias
non legitimas. nec patrie reli¬
gioni nid aeorum congruas. cce¬
gitq etiam eos relinquere reli¬
gionem patriam idolum uene¬
rari. adificare etiam ĩ unaq̃ꝙ¬
ciuitate et uico templa deorũ
et aras collocans immolare st̃
eas porcos omni die praecepit
et ne quis circideretur inhibuit
qui cogerient eos imperalia mã¬
data perficere. Et multi quidẽ
iudaeorum sponte: alii uero p̃p
timorem imminentis regis gre¬
cepta sequebantur Erobatissĩ¬
autem et generosi detestabile
facinus execrantes patriis legi¬
bus adheserant: propterea die¬
bus singulis penis afflicti. et
amara passi tormenta trucida¬
bantui Nam et uerberatt et
diuersis cruciatibus fatigati
adhuc uiuentes crucis patibu¬
lo figebantur Uxores uero pa¬
riter et filios quos circuncide¬
runt propter uoluntatem re¬
gis laqueis suffocabant parẽ¬
tum eos ceruicibus illigantes
Nam et si apud aliquem uo¬
lumen inuentum fuisset sa¬

Expanded text:
eam porcos immolavit, hostias eam porcos immolavit, hostias non legitimas nec patriae religioni Judaeorum congruas. Coegitque etiam eos relinquere religionem patriam, idolum venerari, aedificare etiam in unaqcivitate et vico templa Judaeorum, et aras collocantes, immolare super eas porcos omni die praecepit, et ne quis circumcideretur inhibuit.qui cogerent eos imperialia mandata perficere. Et multi quidem Judaeorum sponte, alii vero propter timorem imminentis regis praecepta sequebantur. Probatissimi et generosissimi detestabile facinus exsecrantes, patriis legibus adhaeserunt, propterea diebus singulis poenis afflicti, et amare passi tormenta, trucidabantur. Nam et verberati, et diversis cruciatibus fatigati, adhuc viventes crucis patibulo figebantur. Uxores vero pariter et filios quos circumciderunt, propter voluntatem regis laqueis suffocabant, parentum eos cervicibus illigantes. Insuper et si apud aliquem volumen inventum fuisset sa
Abbreviated transcription (Latin):
pecunias ad antiochiam reuer¬
sus est postqͣm expoli auit tem¬
plum ita ut uasa dei asportares
et lucernas aureas et aram aure¬
am. et mensam et sacrarium
neq de uelis abstinuit que ex
bysso et purpura et cocco erãt
Ex hauriens autem et thesauros
causam luctum usq perduxit
Nam et quotidianas immola¬
tiones quas deo scdm leges of¬
ferebant celebrare prohibuit
Depredans autem totam ciui¬
tatem quosdam interfecit ali¬
os captiuos cum uxoribus et
filiis deduxit. ita ut numerus
multitudinis captiuorum
usq N existere uideretur In¬
cendit etiam optima etus loca
deponens muros arcem adifica¬
uit in interiore parte ciuitatis
Nam alta et eminentior erat
prius a templo et propter hoc
muniens eam muris altis et turti¬
bus custodiam macedonum
ibr disposuit Nanebant enam¬
in arce nichilominus homies
impri et moribus maligni a
quibus etues multa et acerba
subinde patiebatur Edificans
uero et in sacrario aram super

Expanded text:
pecunias, ad Antiochiam reverpecunias, ad Antiochiam reversus est. Postquam autem exspoliavit templum, ita ut vasa Dei asportaret, et lucernas aureas et aram auream, et mensam, et sacrarium, neque de velis abstinuit, quae ex bysso, et purpura, et cocco erant. Exhauriens autem et thesauros,causam luctum usque perduxit. Nam et quotidianas immolationes, quas Deo secundum leges offerebant, celebrari prohibuit. Depraedans autem totam civitatem, quosdam interfecit, alios captivos cum uxoribus et filiis deduxit, ita ut numerus multitudinis captivorum usque 10,000 existere videretur. Incendit etiam optima ejus loca, et deponens muros, arcem aedificavit in interiori parte civitatis. Nam alta et eminentior erat prius templo, et propter hoc muniens eam muris altis et turribus, custodiam Macedonum ibi disposuit. Manebant in arce etiam nihilominus homines impii, et moribus maligni, a quibus cives multa et acerba subinde patiebantur. Aedificans vero et in sacrario aram, super
Abbreviated transcription (Latin):
dignitatem summi sacerdotii in¬
ter predictos turpiter gerebantur
fr̃s: atq dissentiones que inter
hyrcanum iosephi filium de quo
supra meminimus eiusq fratres
crudeliter acte sunt: maxima pri¬
llularunt calamitatum semina
in populo iudeorum dum adũsũ
se alienigenarum arma prouocã¬
tes propria di lamauerunt uisce¬
ra. dum aliqui seleuchum eiusq
principes: alii uero antiochum illi
successorem ad desolationem tem¬
pli destitunonemq populi euoca¬
uerunt ut premisimus Igitur re¬
uersus rex antiochus ab egipto
propter romanorum timorem ad
iherosolimorum ciuitatem duc̃
exercitum Quo perueniens cepit
eam sine conflictione cuiuspiã
aperientibus et portas his q̃ uolũ¬
tati eius consentiebant. ĩgressq
ciurtatem iherosolimorum mltos
interemit sibi contraria sapiẽtes
necnon et eos qui portas et ape¬
rientes et ciuitatem tradiderunt
proptir templi diuitias interfec̃
multasq ab eo templo aufferẽs

Expanded text:
dignitatem summi sacerdotii indignitatem summi sacerdotii inter praedictos turpiter gerebantur fratres, atque dissensiones quae inter Hircanum Josephi filium de quo supra meminimus ejusque fratres crudeliter actae sunt, maxima pullularunt calamitatum semina in populo Judaeorum, dum adversum se alienigenarum arma provocantes, propria dilaniaverunt viscera; dum aliqui Seleucum ejusque principes, alii vero Antiochum illius successorem, ad desolationem templi destitutionemque populi evocaverunt, ut praemisimus. Igitur reversus rex Antiochus ab Aegypto propter Romanorum timorem, ad Hierosolymorum civitatem ducit exercitum. Quo perveniens, cepit eam conflictatione cujuspiam, aperientibus ei portas his qui voluntati ejus consentiebant. Ingressusque civitatem Hierosolymorum multos interemit, sibi contraria sapientes, necnon et eos qui portas ei aperientes civitatem tradiderunt, propter templi divitias interfecit, multasque ab eo templo auferens
Abbreviated transcription (Latin):
lit principatum Nam filius
quem Onias reliquerat adhuc
abstulit tratus. et dedit eum iu¬
Sic namq ad tres filios symoĩs
principatus sacerdotii sicut
prediximus peruentt Et ihesus
quidem iasonem se nominauit
onias autem menelaus ẽ nuncii¬
patus. Seditionem itaq prius pr̃i¬
ceps sacerdotum iħc aduersus
menelaum concitauit et diuisa
in utrumq populi multitudine
pars plurima iasonem aduiuabat
Unde laborantes menelaus et qͥ
et consenserant. ad antiochum
discesserunt ad noticiam eius per¬
ducentes quod uellent patrias
relin quere leges et conuersationẽ¬
et mores obseruare grecorum Ro¬
gauerunt ergo eum ut permitteret
eis aedificare gymnasium ⁊heroso¬
limis Cumq concessisset circũti¬
sionem suam uelauerunt. ut non
apparerent in denudatione grecis
esse dissimiles. ceteraq omnia re¬
linquentes que illis mos patrius
imponebar: aliarum sacla gentiũ
ritusq sequebantur Igitur hee se¬
ditiones que p̃p̃ ambrrionem atq

Expanded text:
lit principatum. Nam filius lit principatum. Nam filius quem Onias reliquerat, adhuc abstulit iratus, et dedit eum juSic namque ad tres filios Simonis principatus sacerdotii, sicut praediximus, pervenit. Et Jesus quidem Jasonem se nominavit. Onias autem Menelaus est nuncupatus. Seditionem itaque princeps sacerdotum Jesus adversus Menelaum concitavit, et divisa in utrumque populi multitudine, pars plurima Jasonem adjuvabat. Unde laborantes Menelaus et qui ei consenserant ad Antiochum discesserunt. Ad notitiam etiam ejus perducentes quod vellent patrias relinet mores leges observare Graecorum. Rogaverunt ergo eum ut permitteret eis aedificare gymnasium Jerosolymis: cumque concessisset, circumcisionem suam velaverunt ut non apparerent in denudatione Graecis esse dissimiles; caeteraque omnia relinquentes, quae illis mos patrius imponebat, aliarum facta gentium ritusque sequebantur. Igitur hae seditiones quae propter ambitionem atque
Abbreviated transcription (Latin):
philometor annis xXXU
A reedificatione uero templi an¬
ni sunt .ccc.xxxi. Macedonũ
rex perseus erat Defuncto itaq
seleuco rege syrie antiochus fr̃
enis gubernacula regni suscepe¬
rat qui epiphanes nuncupatur¬
Moritur etiam ptholomeus rex
egiptiorum qui similiter epi¬
phanes dicebatur relinquens
uero siscon Antiochus pro suo
feliciter imperio exercitũ ducere
deliberauit ad egiptum tractꝰ
desiderio eius et contempnens
filios ꝑtholomet ut debiles ac
nequaꝙ̃ tanta negotia regere
preualentes Perueniens igitur
cum magna uirtute ad pelusiũ
et dolo philometorẽ ꝑtholomẽr
circumueniens egiptum occupa¬
uit, et cum adisset loca mẽphi¬
tice ciuitatis eam capiens cõna
alex andriam ut obsidendo pcho¬
lomeum caperet ambulauit
Expulsus uero est non ab alex¬
andria tantum. sed etiam a
tota cegipto. romanis sibi denũ¬
tiantibus ut discederet a prouĩ¬
tia Per idem tempus defuncto
Onia principe sacerdotum fr̃i
euis antiochus sacerdoni cõtu¬

Expanded text:
Philomitor, annis 35. A reaedificatione vero templi anni sunt 331. Macedonum rex Perseus erat. Defuncto itaque Seleuco rege Syriae, Antiochus frater ejus gubernacula regni susceperat, qui Epiphanes nuncupaMoritur etiam Ptholomaeus rex Aegyptiorum, qui similiter Epiphanes dicebatur, relinquens vero Fiscon. Antiochus pro suo feliciter imperio exercitum ducere deliberavit ad Aegyptum, tractus desiderio ejus et continens filios Ptholomaei, ut debiles ac nequaquam tanta negotia regere praevalentes. Perveniens igitur cum magna virtute ad Pelusium, et dolo Philomitorem Ptholomaeum circumveniens, Aegyptum occupavit. Et cum adisset loca Memphiticae civitatis, eam capiens contra Alexandriam ut obsidendo Ptholomaeum caperet, ambulavit. Expulsus vero est non ab Alexandria tantum, sed etiam a tota Aegypto, Romanis sibi denuntiantibus ut discederet a provincia. Per idem tempus defuncto Onia principe sacerdotum, fratri ejus Antiochus sacerdotii contu
Abbreviated transcription (Latin):
que semiuiua decumbit statim ut cã
lignum salutare contigerit a morus
ianuis reuoceiur ad uitam Et cũ
hec dixisset adhibuit ei secundã
apertis oculis mulier consurrexit
et stabilitate uirium recepia alacri¬
or multo ꝙ̃ cum sana fuerat tota
domo discurrere et magnificare do
mini potentiam coepit Sic euidẽti
indicio regina uoti compos efsecta
templum mirificum in eo loco in
quo crucem compererat regina am¬
bitione construxit Clauos quoq
quibus corpus dñicum fueratas
fixum portat ad filium ex quibus
ille frenos composuit quibus ute¬
retur ad bellum Et ex aliie galeã
nichilominus belli usibus aptam
fertur armasse Ligni uero ipsius
salutaris partem detulit filio. partẽ
uero thecis argentess conduã dere¬
liquit in loco que etiam nunc ad
memoriã sollicita ueneratione ser¬
uatur Filius uero eius constãtinus
in honorem maitis ciuitatem cõdi,¬
dit quam ex nomine illius helenopo

Expanded text:
quae semiviva decumbit, statim ut eam quae semiviva decumbit, statim ut eam lignum salutare contigerit, a mortis januis revocetur ad vitam. Et cum haec dixisset, adhibuit primo unam apertis oculis mulier consurrexit, et stabilitate virium recepta, aiacrior multo, quam cum sana fuerat, tota domo discurrere et magnificare Dei Al. Domini potentiam coepit. Sic evidenti indicio Regina voti compos effecta, templum mirificum in eo loco in quo crucem repererat, regia ambitione construxit. Clavos quoque, quibus corpus Dfixum, portat ad filium; ex quibus ille frenos composuit, quibus uteretur ad bellum; et ex aliis galeam nihilominus belli usibus aptam fertur armasse. Ligni vero ipsius salutaris partem detulit filio; partem vero thecis argenteis conditam dereliquit in loco: quae etiam nunc ad memoriam sollicita veneratione servetur. Filius vero ejus Constantinus in honorem matris civitatem condidit quam ex nomine illius Helenopo
Abbreviated transcription (Latin):
to fuerai conscriptus. sed ne ipse
satis eudenter dominici prodebat
signa patibuli Hinc iam humane
ambigiuatis incerto diumum Plagit¬
tat testimonium Accidii in eadem
urbe primariam quaindã loci illius
fceminã graui egritudine conseddani
seminecem iacere Nacharius per idẽ
tempus ecclesie illius erat episcopus
Is ubi conctantem reginam aiqoẽs
panter qui aderant uidet, afferte¬
huc inquit totas que reperte. sunt ctu¬
ces ei que su que portauerit dñm
xp̃m nunc nobis adaperiat deus Et
ingressus cum regina pariter ei poplĩs
ad cam que decumbebat defixis ge¬
nibus huiuscemodi ad deum prccẽ
tum filium tuum salutem generi hũ¬
mano per passionem crucis conferre
dignatus es et nunc in nouissimis tẽ¬
poribus aspirasti in corde ancille tue
perquirere lignum beatur in quo
salus nostra pependit ostende euidĩ¬
ter ex his tribus que crux fuerit ad
dñicam gloriam uel que existerint
ad seruile supplicium ui hec muliee

Expanded text:
to fuerat conscriptus: sed nec ipse to fuerat conscriptus: sed nec ipse satis evidenter dominici prodebat signa patibuli. Hinc jam humanae ambiguitatis incertum, divinum flagitat testimonium. Accidit in eadem urbe primariam quandam loci illius foeminam gravi aegritudine confectam, seminecem jacere. Macarius per idem tempus Ecclesiae illius Episcopus erat. Is ubi cunctantem reginam atque omnes pariter qui aderanthuc, inquit, omnes quae repertae sunt cruces, et quae sit quae portaverit Dominum Christum, nunc nobis adaperiet Deus. Et ingressus cum regina pariter et populis ad eam quae decumbebat, defixis genibus hujuscemodi ad Deum precem itum Filium tuum salutem generi humano per passionem crucis conferre dignatus es, et nunc in novissimis temporibus adspirasti in corde ancillae tuae perquirere lignum beatum, in quo salus 229 nostra pependit, ostende evidenter ex his tribus, quae crux fuerit ad dominicam gloriam, vel quae extiterit ad servile supplicium, ut haec mulier,
Abbreviated transcription (Latin):
Helena constanuni mater
foemina incomparabilis fide relligio¬
ne anumi ac magnisicentia singula¬
ris . cuius uere constantinus ut esset
filius et crederetur diuinis admoĩta
uisionibus iherosolimam petit atq
ibi locum in quo sacrosanctum conp
xp̃i paubulo assixum pependerat ab¬
incolis perquirit Qui idcirco ad in¬
ueniendum difficilis erat quod ab
antiquis persequiuoribus si mulach¬
rum in eo ueneris fuerat desixum ut
si quis xpĩanorum in loco illo xp̃m
adorare uoluisset uenerem adorare ui
deretur Et ob hoc infrequens et pene
obliuio datus fuerat locus Sed cum
ut supradiximus religiosa foemina pro¬
perasset ad locum, celesti sibi indicio
designatum, cuncta ex eo prophana
et polluta deturbans in altum pur¬
gatis rudibus tres consuso ordine re
pperit cruces Sed obiurbabat reper¬
ti muneris leticiam: unius cuiusq
crucis indiscreta proprietas Aderaiꝰ
quidem et titulus ille qui grecie et
latinis atq hebraicis luteris a pila¬

Expanded text:
Helena Constantini mater, femina incomparabilis fide, religione animi ac magnificentia singulari, cujus vero Constantinus et esset filius et crederetur, divinis admonita visionibus Hierosolymam petit, atque ibi locum, in quo sacrosanctum corpus Christi patibulo affixum pependerat, abincolis perquirit. Qui idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab antiquis persecutoribus simulacrum in eo Veneris fuerat defixum Al. adfixum, ut si quis Christianorum in loco illo 228 Christum adorare voluisset, Venerem videretur adorare. Et ob hoc infrequens et pene oblivioni datus fuerat locus. Sed cum ut supra diximus religiosa foemina properasset ad locum caelesti sibi indicio designatum, cuncta ex eo prophana et polluta deturbans, in altum purgatis ruderibus, tres confuso ordine reperit Al. comperit cruces. Sed obturbabat reperti muneris laetitiam uniuscujusque crucis indiscreta proprietas. Aderat quidem et titulus ille, qui Graecis, et Latinis, atque Hebraicis litteris a Pila
Abbreviated transcription (Latin):
notariis disputauit. Qui dialogus
usꝗ hodie extat Sed et alia gran¬
dis epistola ex persona synodica
ab co scripta ad dionisium et max¬
imum romane et alexandrine ecc̃e
episcopos dirigitur Horuit sub
claudio et aureliano principibus
Eutichianus rome episcopus tũc
martyrio coronatus in cimiterio
calixti sepelitur Qui et ip̃se cccxiii
martires manu sua sepeliuit
Aurelianum suscepit impe¬
num uir egregiis moribus q̃ ducẽ¬
tessimo imperio apud arsum febri
monitur Huic successit florianus
Sed cum magna pars equitum ex
ercitus probum militie peritum
legisset. Norianus dierum xl.quasi¬
per ludum imperio usus incisus a
semetipso uenis effuso sanguine con

Expanded text:
notariis disputavit; qui dialogus notariis disputavit; qui dialogus usque hodie exstat. Sed et alia grandis epistola, ex persona synodica ab eo scripta, apud Dionysium et Maximum Romanae et Alexandrinae ecclesiae episcopos dirigitur. Floruit sub Claudio et Aureliano principibus. Euthicianus Romae episcopus tunc martyrio coronatus, in cimeterio Calixti sepelitur, qui et ipse CCCXIII martyres manu sua sepelivit.Aurelianum suscepit imperium, vir egregius moribus, qui ducentesimo imperii die apud Tharsum febri moritur. Huic successit Florianus. Sequitum Probum militiae peritum legisset, per ludum imperio usus incisis a semetipso venis effuso sanguine con