comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
musice instrumentis artificium probant amusicescientiae intellectu se iunc
tisunt qm̃ famulantur ut dictum ẽ nec quic quã afferunt rationis. sed sunt toti¬
us speculationis exꝑtes. Secundã uero musicam agentiũ poetarũ ẽ. quod nor po
tiur speculatione acratione quam naturali quodã instinctu fertur ad carmen
atq: idcirco hocquq genus amusica segregandum ẽ. Tertium est quodiudicandi
peritiã sumit. ut riht mos cantilenasq totumq carmen possit ꝑpendere quod sci¬
licet qm̃ totũ inratione acspeculatione positum est hoc proprie musicae deputa¬
bitur. Isq. est musicus cui ad est facultas secundum speculationem rationem uepro¬
positã acmusicae conuenientẽ demodis acrithmis dequae generib cantilenarũ¬

Expanded text:
musice instmusice instti sunt, quoniam famulantur ut dictum est, nec quidquam afferunt rationis, sed sunt totius speculationis expertes. Secundum vero musicam agentium est genus poetarum, quod non potius speculatione ac ratione quam naturali quodam instinctu fertur ad carmen, atque idcirco hoc quoque genus a musica segregandum est. Tertium est quod judicandi peritiam sumit, ut rhythmos cantilenasque eorumque carmen possit perpendere. Quod scilicet quando totum in ratione ac speculatione positum est, hoc proprie musicae deputabitur. Isque musicus est cui adest facultas secundum speculationem rationemve propositam ac musicae convenientem, de modis ac rhythmis, deque generibus cantilenaru
Abbreviated transcription (Latin):
opera nulla sit nisiratione ducantur. lamuero quanta sit gloria meritumq
rationis hincintelligi potest quod ceteriutita dicam corporales artifice sñedis¬
ciplina sed exipsis potius instrumentis cepere uocibula Namcithara edus &cithara
aulo edus etibia ceteriq: suorum instrumentorum uocabulis nuncupantur. Is uero
est musicus quiratione ꝑpensa canen discientiã non seruitio operis sedimperio specu¬
lationis ad sumpsit. quod scilic& inedificiorum bellorumq operauidemus. Incontra¬
ria scilicet nuncupatione uocabuli eorum. namq nominib: uł edificia inscribunt᷑
ułducuntur triumphi quorum imperio acratione instituta sunt. non quorũ opere
seruitioq perfecta. Tria igitur genera sunt quae circa artem musicã uersantur.
unumgenus est quod instrumentis agitur. Aiut fingit carmina tertiũ quod ins¬
trumentorum opus carmenq diiudicat. Sed illum quidem quod instrumentis¬
positum ẽ ibiq totam operam consumit ut runt citharaedi quiq organo ceteris

Expanded text:
gloria meritumque rationis hic intelligi potest, quod caeteri ut ita dicam corporales artifices non ex disciplina, sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam citharoedus ex cithara, vel tibicen ex tibia, caeterique suorum instrumentorum vocabulis nuncupantur. Is vero est musicus qui, ratione perpensa, canendi scientiam, non servitio operis, sed imperio speculationis assumit. Quod scilicet in aedificiorum bellorumque opera videmus, et in contraria scilicet nuncupatione vocabuli. Eorum namque nominibus vel aedificia inscribuntur, vel ducuntur triumphi, quorum imperio ac ratione instituta sunt, non quorum opere servitioque perfecta. Tria sunt igitur genera quae circa artem musicam versantur: unum genus est quod instrumentis agitur, aliud fingit carmina, tertium quod instrumentorum opus carmenque dijudicat. Sed illud quidem quod inpositum est, ibique totam operam consumit, ut sunt citharedi, quique organo ceterisque
Abbreviated transcription (Latin):
medi&ate nascitur aequaleestilli. quod subutrisque extre¬
mitatibus contin&ur. discriptio autem quae sub posita est.
hoc modo factaest. quantos cumq i n ordine pariter parium
numerorum ternarius numerus multiplicabit. Quicumq
exeo pro creatisunt. primo sunt uersu dis positi. Rursus qui
eosdem multiplicante quinario natisunt. secundo loco
sunt constituti. Postuero quosseptenarius c&eros multi¬
plicando ꝓcreauit. eosdem tertio conscripsimus loco
ati idem reliqua discriptionis parte ꝑfecimus.
suꝑ¬

Expanded text:
medietate nascitur, aequale est illi quod sub utrisque extremedietate nascitur, aequale est illi quod sub utrisque extremitatibus continetur. Descriptio autem quae supposita est, hoc modo facta est. Quantoscunque in ordine pariter parium numerorum ternariuex eo procreati sunt primo sunt versu dispositi. Rursus qui eodem multiplicante quinario nati sunt, secundo loco sunt constituti. Post vero quos septenarius caeteros multiplicans procreavit, eosdem tertio constituimus loco, atque idem in reliqua descriptionis parte perficimus, su
Abbreviated transcription (Latin):
riores multiplicent. eos qui subipsis indis positione sunt omnes
inpariter pares procreabuntur.
Huius autem reitale sumamus exemplum. si .iii. quater multi pli¬
ces .xii. fient. uel si .u. quattuor multiplicent .xx. numerus ex¬
hocus que in finem: rursus. si.uiii. multiplicent .iii. nascuntur.xxiiii.
modum. si omnes inferiores duplices asuperioribus multi plicen¬
tur. uel si superiores eosdem inferiores multiplicent. Cunctos
quinatifuerint inpariter. pares inuenies. atq. haec est achnira¬
bilis huius numeri forma. quocum fuerit ipsa disposito discrip¬
tioq ꝑspecta Numerorum ad latitudinem pariter in parium.¬
& ad longitudinem pariter parium numerorum propri&as
extremitates. uel una medi& ate duae duplices extremitates
In longitudinemuero pariter paris numeri rempropri&atẽq
designat. quod enim subduabus medi&atibus contin&ur
aequaleest ei quod sub extremis conficitur uel quodab ama

Expanded text:
riores multiplicent eos qui sub ipsis in dispositione sunt, omnes riores multiplicent eos qui sub ipsis in dispositione sunt, omnes impariter pares procreabunt. Hujus autem rei tale sumamus exemplum, si tres quater multiplices, 12 fient; vel si 5 quatuor multiplicent, 20 numerus exhoc usque in finem. Rursus si 8 multiplicent 3, nascentur 24. modum si omnes inferiores duplices, in superioribus multiplicentur, vel si superiores eosdem inferiores multiplicent, cunctos qui nati fuerint impariter pares invenies. Atque haec est admirabilis hujus numeri forma, quod cum fuerit ipsa dispositio descriptioque perspecta numerorum, ad latitudinem pariter imparium, ad longitudinem pariter parium numerorum proprietas extremitates, vel una medietate duae duplices extremitates. In longitudinem vero, pariter paris numeri rem proprietatemque designat. Quod enim sub duabus medietatibus continetur, aequale est ei quod sub extremis conficitur, vel quod ab una
Abbreviated transcription (Latin):
inueniuntur inpares quantitates. &cum sin pares summae
sunc in pares de nominationes. Nascuntur autem tales numeri
lta ut substantiam naturamque suam. in ipsa &iam ꝓpria gene¬
ratione designent. expariter paribus. & pariter in paribus
procreati. Pariterenim in pares cuncti dudum ordinatim
positis in paribus nascebantur. Pariter uero pares duplici progres¬
sione disponȩbantur Igitur omnes in ordinem natura liter in.¬
pares & subhis a quattuor inchoantes om̃s duplices & sin hoc modo.
Hisigitur itapositis si primus primi multiplicatione concrescat.
id est siquaternarii ternarius. uel sudem primus secundi. id est
occonarii ternarius. uel sudem primus tertu. id est. ternarius¬
sed ecim. & idemusque adultimum. uel si secundus primi. uel secun¬
dus secundi. uelsi secundus tertii . & eademusque ad extremum
multiplicatio proferatur. uel si tertius a primo inchoans usque
in extremum transeat. atq ita quartus. & omnes in ordinem supe¬

Expanded text:
inveniuntur impares quantitates, et cum sint pares summae, sunt impares denominationes. Nascuntur autem tales numeri ita, ut substantiam naturamque suam in ipsa etiam propria generatione designent, ex pariter paribus et pariter imparibus procreati. Pariter enim impares, cunctis dudum ordinatim positis imparibus, nascebantur, pariter vero pares ex duplici progressione. Disponantur igitur omnes in ordinem naturaliter impares, et sub his a quatuor inchoantes omnes duplices, et sint hoc modo: His igitur ita positis, si primus primi multiplicatione concrescat, id est si quaternarii ternarius, vel si idem primus secundi, id est octonarii ternarius, vel si idem primus tertii, id est 16 ternarius, et idem usque ad ultimum, vel si secundus primi et secundi, vel si secundus tertii, et eadem usque ad extremum multiplicatio proferatur, vel si tertius a primo inchoans usque in extremum transeat. Atque ita quartus et omnes in ordinem supe
Abbreviated transcription (Latin):
proprias scilic& unitates. ut uiii. nonam. idest unum .XII.
quintam decimam eandem rursus unitatem & in c&eris quos supra
discripsimus idem conuenit: habent&iam ab alieno uocabulo par

Expanded text:
proprias scilicet unitates, ut 9, nonam, id est 1; 15, proprias scilicet unitates, ut 9, nonam, id est 1; 15, quintam decimam, eamdem rursus unitatem, et in caeteris quos supra descripsimus idem convenit. Habent etiam ab alieno vocabulo par
Abbreviated transcription (Latin):
sos multiplicati faciunt alios numeros. uł ut primi. eosque pri¬
mam rerum substantiamuimq: sortitos cunctorum ase ꝓcreato¬
rum uelut quaedum elementa repperies. quia scilic& & in conpo¬
siti sunt & simplici generatione formati. atq in eos omnes quicũ¬
cumque exhis ꝓlatisunt numeri resoluuntur. ipsiuero neque
ex aliis producuntur. Neque in alia reducuntur. XU
DESECUNDO ET COMPOSITO
Secundur uero & compositus est & ipsequidem inpar est propte¬
rea quod eadem in paris propri&ate formatus est sed nullam
in se retin& substantiam principalem compositus que est. ex alus
numeris hab& que partes & aseipso & ab alienouocabulo de nomi¬
natas. sed aseipso de nominatam partem solam semꝑ in his reppe¬
ries unitatem. ab alieno uero uocabulo. uł unam. uł quod lib&
alias quantifuerint scilic& numeri. quibus ille compositis pro¬
Horumergosinguli. habent quidem ase de nominatas partes

Expanded text:
sos multiplicati faciunt alios numeros velut primi, eosque prisos multiplicati faciunt alios numeros velut primi, eosque primam rerum substantiam vimque sortitos, cunctorum a se procreatorum velut quaedam elementa reperies, quia scilicet, et incompositi sunt, et simplici generatione formati, atque in eos omnes quicunque ex his prolati sunt numeri resolvuntur, ipsi vero neque ex aliis producuntur, neque in alia reducuntur. CAPUT XV. De secundo et composito. Secundus vero et compositus, et ipse quidem impar est, propterea quod eadem imparis proprietate formatus est, sed nullam in se retinet substantiam principalem, compositusque est ex aliis numeris, habetque partes, et a seipso et ab alieno vocabulo denominatas, sed a se ipso denominatam partem, solam semper in his invenies unitatem, ab alieno vero vocabulo, vel unam, vel quodlibet alias, quanti fuerint scilicet numeri quibus ille compositis prorum ergo singuli habent quidem a se denominatas partes,
Abbreviated transcription (Latin):
consequens repperi&ur. Dicitur autem primus & in compositus
quodullus eum alternumerus m&iatur pra&ersolam que
cunctis mater est unitatemnamq: ternarium .ii. non nume¬
rant id circo qm̃si solas duos contra .iii. conpares pauciores suN.
s inuero binariumbis facias amplior est tribus. cumerescit. in
iiII. i&itur autem numerus numerum quoties uel semel. uł
bis uł tertio. uł quoties lib&numerus adnumerum conparatus
Neque deminuta summa neque aucta ad conparatinumeri
terminum usq puenit. ut .ii. siad ui. conpares binarius nume¬
rus senarium tertio m&i&ur. Primosergo & in conpositos
nullus numerus m&i&ur praxerunitatem solam. qm̃exnullis
aliis numeris compositisunt. sed tantum exunitatibus insem&ip¬
sis auctis multiplicatisque procreantur terenim unus .iii. &¬
quinquies unus .u. & septies unus .uii. fecerunt. Et alii quidem quos
supra descripsimus eodemmodo nascuntur. hi autem insem&ip¬

Expanded text:
consequens reperietur. Dicitur autem primus et incompositus, consequens reperietur. Dicitur autem primus et incompositus, quod nullus eum alter numerus metiatur, praeter solam, quae cunctis mater est, unitatem. Namque ternarium 2 non numerant, idcirco quoniam si solos duos contra tres compares, pauciores sunt. Sin vero binarium bis facias, ampliorem tribus concrescit in 4. Metitur autem numerus numerorum, quoties vel semel, vel bis, vel tertio, vel quotieslibet numerus ad numerum comparatus, neque diminuta summa, neque aucta, ad comparati numeri terminum usque pervenit, ut duo si ad 6 compares, binarius numerus senarium tertio metietur. Primos ergo et incompositos nullus numerus metietur, praeter unitatem solam, quoniam ex nullis aliis numeris compositi sunt, sed tantum ex unitatibus in semetipsis auctis multiplicatisque procreantur. Ter enim unus 3, et quinquies unus 5, et septies unus 7 fecerunt. Et alii quidem, quos supra descripsimus, eodem modo nascuntur. Hi autem in semetip
Abbreviated transcription (Latin):
Npar quoque numerus qui aparis numerinatura substan¬
tiaque disiunctus est. siquidem ille ingemina aequa diuidi
potest. hic ne secari queat unitatis inpedit interuentus .iii.
hab& similiter subdiuisiones quarum una eius pars est his
numerus quiuocatur primus & in compositus. secunda uero
qui est secundus & compositus. & tertia his quiquadam ho¬
rum medi&ate coniunctus est. & ab utrius que cognatio¬
ne aliquid naturaliter trahit qui est ꝑse quidemsecun¬
dus & conpositus. sed ad alios conparatus primus & in
denominata sit. utipsa pars non sit nisiunitas. ut sunt .iii.
gulis Nulla umquam alia pars inueni&ur. nisiquae ab ipsis
denominata est. & ipsatantum unitas ut supra iam dictũ est
Iutribus enimuna pars sola est. Id est tertia qua ea tribus
scilic& dominata est & ipsa tertia pars unitas eodem que modo
quinarii sola quinta pars est & haec unitas atq idem in singulis

Expanded text:
Impar quoque numerus est, qui a paris numeri natura substanImpar quoque numerus est, qui a paris numeri natura substantiaque disjunctus est. Siquidem ille in gemina membra aequa dividi poiter subdivisiones, quarum una ejus pars est is numerus qui vocatur primus et incompositus. Secunda vero, qui est secundus et compositus. Et tertia is qui quadam horum medietate conjunctus est, et ab utriusque cognatione aliquid naturaliter trahit, qui est per se quidem secundus et compositus, sed ad alios comparatus, primus et idenominata sit, ut ipsa pars non sit nisi unitas, ut sunt 3, gulis nulla unquam alia pars invenietur, nisi quae ab ipsis denominata est, et ipsa tantum unitas, ut supra jam dictum est. In tribus enim una pars sola est, id est tertia, quae a tribus scilicet denominata est, et ipsa tertia pars unitas. Eodemque modo quinarii sola quinta pars est, et haec unitas, atque idem in singulis
Abbreviated transcription (Latin):
dius terminus suae capiat pluralitatis augmenta Namduo
decies xuiii. faciunt dLxXvi medius uero eorum terminus
id est xxiiii simul triplic&ur eosdem rursus dlxxui ꝓereabit
quorum medius terminus id est xluiii. siinsem & ipsum duca¬
tur idem ñ ccciiii proereantur. ubi autem termini .ii. duas
medi&ater includunt quod fit multiplicatis extremitatibus
hocidem redditur in alterutram summam edicatibus ductis
Duodecies enim .xxvi. multiplicatis. ĩ clii. procreantur. duae
uero eorum medi&ates. id est xxiiii. & xluiii. si inse m& ipsas multi¬
plicentur eosdem ĩ clii. restituent. atq. hocest adimitationẽ
cognationem que numeri pariter paris. aquo participatione
tracta. haecei recognoscitur ingenerata propri&as. & in alio
uero latere longitudinis. eademratio discriptioque notata
est. quaremanifestum est huncnum erum exprioribus duob.
esse procreatum. qm eorum retin& propri&ates. XIII
DENUMERO INPARI EIUSQ DIUISIONE

Expanded text:
dius terminus suae capiat pluralitatis dius terminus suae capiat pluralitatis decies 48 faciunt 576; medius vero eorum terminus, id est 24, si multiplicetur, eosdem rursus 576 procreabit. quorum medius terminus, id est 48, si in semetipsum ducatur, idem 2304 procreantur. Ubi autem duo termini duas medietates includunt, quod fit multiplicatis extremitatibus, hoc idem redditur in alterutram summam medietatibus ductis. Duodecies enim 546 multiplicatis in 152 procreantur, duae vero eorum medietates, id est 24 et 48, si in semetipsas multiplicentur, eosdem in 152 restituent, atque hoc ad imitationem cognationemque numeri pariter paris, a quo partictracta, haec ei recognoscitur ingenerata proprietas. Et in alio vero latere longitudinis, eadem ratio descriptioque notata est. Quare manifestum est hunc numerum ex prioribus duobus esse procreatum, quoniam eorum retinet proprietates. CAPUT XIII. De numero impari ejusque divisione
Abbreviated transcription (Latin):
PERTIXEUIIS EXPOSITIO
uperius igitur digestae discriptionis haec ratio est siadla¬
titudinem respicias ubi est duorum terminorum una me¬
di&as ipsosq terminos iungas duplos eos medi&ate ꝓpria
repperies ut xxXui.&xx faciunt . lui. quorum medi&as est
XXIIII. quimedius est intereos terminus constitutus. Ctrur¬
medius eorum terminus inuenitur. At uero ubi duas medie¬
tates habent. ut rȩque extremitates iunctae. utris que medie¬
tatibus aequales fiunt ut xii.&xxxuii. cumiunxeris. fiunt Xl¬
VIII. Horum simedi&ates sibim& adplicaueris. Idest xx.x xxuiiii.
idemerit atq in alia partelatitudinis eodemordine quisiant
numeri notatisunt Nequeulla inreratio utriusq latitudinis
discrepabit idemque in eodem ordine inc&eris numeris ꝑno¬
tabis & hoc secundum formam pariter in paris numerific
in quohane pro prixatem esse supraiam dictum est. Rursum
si ad longitudinem respicias. ubi .ii. termini unammedi& atẽ
haben quod fit exmultiplicatis extremitatibus. hocfit sime¬

Expanded text:
pertinentis expositio. Superius igitur digestae descriptionis haec ratio est. Si ad latitudinem respicias, ubi est duorum terminorum una medietas, ipsosque terminos jungas, duplos eos medietate propria reperies, ut 36 et 20 faciunt 56, quorum medietas est 28, qui medius est inter eos terminus constitutus. Et rurmedius eorum terminus invenitur. At vero ubi duas medietates habent, utraeque extremitates junctae, utrisque medietatibus aequales fiunt, ut 12 et 36 cum junxeris fiunt 48, horum si medietates sibimet applicaveris, id est 20 et 28, idem erit, atque in alia parte latitudinis, eodem ordine qui fiant numeri, notati sunt. Neque ulla in re ratio utrisque latitudinis discrepabit, idemque in eodem ordine in caeteris numeris pernotabis, et hoc secundum formam pariter imparis numeri fit, in quo hanc proprietatem esse supra jam scriptum est. Rursum si ad longitudinem respicias, ubi duo termini unam medietatem habent, quod fit ex multiplicatis extremitatibus, hoc fit si me
Abbreviated transcription (Latin):
secundum unitatem descriptis quidem .U. angulis contin&ur
cunctis scilic& lateribus aequali demensione dispositis sunt
Eodem quoque modo eorum latera suc crescunt. Namprimi
potestate pentagoni idestunius idem unus spatium lateris
ten&. secundus uero quinarii quiest actu ipso atq opere
primus pentagonus bini ꝑlatera fixi sunt. Tertius uero
id est xii. tribus in latur actus est. Quartus . xxii. quattuor
numerorum in latere quantitate distenditur. atq idem
in ca&eris secundum unitatis ꝓgressionem. Innaturali
scilic& numero secundum superiorum figurarum incre

Expanded text:
secundum unitatem descriptis quinque angulis continetur, cunctis scilicet lateribus aequali dimensione dispositis. Sunt Eodem quoque modo eorum latera succrescunt. Nam primi potestate pentagoni, id est unius, idem unus spatium lateris tenet. Secundi vero quinarii, qui est actu ipso atque opere primus pentagonus, bini per latera fixi sunt. Tertius vero, id est 12, tribus in latus auctus est. Quartus 22, 4 numerorum in latere quantitate distenditur. Atque idem in caeteris secundum unitatis progressionem, in naturali scilicet numero, secundum superiorem figurarum incre
Abbreviated transcription (Latin):
rio quin arium similiter ad gregauero. Quadratus mihi
tertius. id est nouenarius pereatur. unus enim & iii. & u.
& Viiii. colligunt. Atuero sihis intermisso senario septe¬
narium iungam. tota in sedecim summa concrescit. idest
quarti quadratinumerositas. Et ut breuiter huius forma
procreationis appareat. si iuncti in pares sibim& ad ponan¬
tur collocato scilic& naturali numero. quadratorum ordo
texetur. Est &iam in his haecnaturae stabilitas & in mobilis
ordinatio quod tot unitates unus quisque quadratorum
r&inebit in latere quanti fuerint numeri ad coniunctio¬
nem propriam congregati. Nam in primo quadrato. qm̃
ex uno fit. unus est in latere secundo id est quaternario.
qm exuno & tribus ꝓcreantur. Quiduo sunt termini binario
latus texitur & in nouenario. qm tribus numeris ꝓcreatur
latus ternario contin&ur atq idem in aliis uideri lic&
UII DEPENTAGONIS FORUMR LATERIDUS

Expanded text:
rio, quinarium similiter aggregavero, quadratus mihi rio, quinarium similiter aggregavero, quadratus mihi tertius, id est novenarius procreatur. Unus enim et 3 et 5 novem colligunt. At vero si his, intermisso senario, septenarium jungam, tota in 16 ejus summa concrescit, id est quarti quadrati numerositas. Et ut breviter hujus forma procreationis appareat, si cuncti impares sibimet apponantur, collocato scilicet naturali numero, quadratorum ordo texetur. Est etiam in his haec naturae subtilitas et immobilis ordinatio, quod tot unitates unusquisque quadratorum retinebit in latere, quanti fuerint numeri ad conjunctionem propriam congregati. Nam in primo quadrato, quoniam ex uno fit, unus est in latere. In secundo, id est quaternario, quoniam ex uno et tribus procreatur, qui duo sunt termini, binario latus texitur, et in novenario, quoniam tribus numeris procreatur, latus ternario continetur. Atque idem in aliis videri licet. CAPUT XIII. De pentagonis eorumque lateribus.
Abbreviated transcription (Latin):
ed in his quoque secundumnumerum laterum augmenta
succrescunt. Primus enim uĩ & potentia quadratus
idest unitas unum hab& in latere. secundur uero quiactu
primus id est quattuor duobus ꝑ latera positis contin&ur.
Tertius uero id est vIIII. qui secundus est opere tribus
in latere positis ad gregatur . & ad eandem sequentiam
cuncti procedunt XII HEQUABRATORŨ NUMERORU
GENERATIONE RUASUSQ DEEORUM LATTRIBUS
Vascuntur autem tales numeri exnaturalis numeri
dispositione nonquem ad modum superiores trianguli. utor¬
dinatis ad seinuicem numeris congregentur sed uno semper in¬
termisso qui sequitur. sicum superiore uł superioribus colliga¬
tur ordinatos ex sequadratos effici&. Disponaturenim nume¬
X. XI. Exhis igitur siunum respiciam primus mihinatus
est potestate quadratus quod siuno relicto priori tertium
iunxero secundus mihi quadratus efficitur. Nam siuni re¬
licto binario ternarium ad posuero quaternarius mihi qua¬
dratus exoritur. Quodsi rursus relicto medio. quaterna¬

Expanded text:
e secundum naturalem numerum, laterum augmenta succrescunt. Primus enim vi et potentia quadratus, id est unitas, unum habet in latere. Secundus vero, qui actu primus, id est 4, duobus per latera positis continetur. Tertius vero, id est novem, qui secundus est opere, tribus in latere positis aggregatur. Et ad eamdem sequentiam cuncti procedunt. CAPUT XII. De quadratorum generatione, rursusque eorum lateribus. Nascuntur autem tales numeri ex naturalis numeri dispositione, non quemadmodum superiores trianguli, ut ordinatis ad se invicem numeris congregentur, sed uno semper intermisso, qui sequitur, si cum superiori vel superioribus colligatur, ordinatos ex se quadratos efficiet. Disponatur enim natu Ex his igitur si unum respiciam, primus mihi natus est potestate quadratus. Quod si uno relicto priori tertium junxero, secundus mihi quadratus efficitur. Nam si uni relicto binario quinarium apposuero, quaternarius mihi quadratus exoritur. Quod si rursus, relicto medio quaterna
Abbreviated transcription (Latin):
plices suꝑ uadent quum oporteat om ͤ semithoniũ si tam̃ in tegrũ thoni dimidiũ
ten& int̃ sextã decimã partẽ ac septimã decimã c̃locari. quod posterius de¬
monstrabit᷑ nunc illud liquebit talẽ semitonii distantiã sibi m& geminatã
unũ thonis spatiũ ñ posse cõplere. age enĩ ut sese cclui adcexliii. habent¬
enĩ tales duas sibim& c̃tinuas ꝓportiones scđm superius descriptã regulam
dis ponamus cc enim & quinqua ginta. & sex insem& ipsos multiplicemus & sit ma¬
ximusterminus LXU DXXXUI itemaxl iii propria numerositate c̃crescant & sit
eritigitur numerus Ixii ccxiii hicigitur medius conlocetur hoc modo

Expanded text:
semitonium, si tamen integrum toni dimidium tenet, inter sextam decimam partem ac septimam decimam collocari. Quod posterius demonstrabitur. Nunc illud liquebit talem semitonii distantiam sibimet geminatam, unum toni spatium non posse complere. Age enim ut sese 256 ad 243 habent, tales duas sibimet continuas proportiones, secundum superius descriptam regulam disponamus; 200 enim et 50 et 6 in semetipsos multiplicemus, et sit maximus terminus 65536. Item 243 propria numerositate concrescant, et sit Erit igitur numerus 62208; hic igitur medius collocetur hoc modo:
Abbreviated transcription (Latin):
A equalis illa disiunctio ut sunt xxumii& xxiiiii. hienimpossuN
in medi&ates diuidi . & eorum rursus pastes in alias medi& ates
s in ealiqua dubitatione soluuntur. sunt &iam quidam alii
numeri quorum pastes alia s recipi antdiuisiones. sed ipsa di¬
uisio adunitatem usque non puenit. Igiturin eo quod plus
quamunam suscepit sectionem hab& similitudinem pariter
paris seda pariter in parisegregatur. in eo uero quodusque ad
unum sectio illa nonducitur pariter in parem non refutat. sed
a pariter pari disiungitur. Contingitautem hiuic numero. &
utraq habere quae superiores non habent. & utraq quae illi
recipiunt obtinere & hab& quidem quodutriq non habent.
Quodcum in uno solus maior. terminus diuider&ur. In alio

Expanded text:
aequabilis illa distinctio, ut sunt 24 et 28. Hi enim possunt aequabilis illa distinctio, ut sunt 24 et 28. Hi enim possunt in medietates dividi, et eorum rursus partes in alias medietates, sine aliqua dubitatione solvuntur. Sunt etiam quidam alii numeri, quorum partes alias recipiunt divisiones, sed ipsa divisio ad unitatem usque non pervenit. Igitur in eo quod plus quam unam suscipit sectionem, habet similitudinem pariter paris, sed a pariter impari segregatur. In eo vero quod usque ad unum sectio illa non ducitur, pariter imparem non refutat, sed a pariter pari disjungitur. Contingit autem huic numero et utraque habere quae superiores non habent, et utraque quae illi recipiunt obtinere. Et habet quidem quod utrique non habent, quod cum in uno solus major terminus divideretur, in alio
Abbreviated transcription (Latin):
minorum siinunum redigantur medi&as est. & idem eorum quoq
qui suꝑhos sunt terminos medi&as est . atq hocusq ad extremos
omnium terminorum ut in eo ordine qui est pariter in parium
Numerorum n. .ui.x. iuncuis binarius cum denario .xii. expl&.
cuius senarius medi&as mnuenitur. s iuero fuerint duae medi& a¬
tes iunctae ipse utraeque aequales erunt superse terminis consti¬
decim crescunt. quossenatius cum denario copulatus effici&.
atq. hoc innumerosi oribus terminis mitio sumpto a medus
euenit usquedum ad extrema ueniatur .XI. DENUAERO IN¬
Npariter parnumerus est exutrisque confectus & medi&a¬
tis loco gemina extremitate concluditur ut quo ab utroque
discrep& eadem ad alterutrum cognatione iungatur.
Hic autem talis est. qui diuiditur in aequas pastes cuiusque
pars in alias aequas diuidi potest. &iam aliquando pastes
pastium diuiduntur. sed nonusq. ad unitatem pro greditur

Expanded text:
minorum si in unum redigantur medietas est. Et idem eorum quoque minorum si in unum redigantur medietas est. Et idem eorum quoque qui super hos sunt terminos medietas est. Atque hoc usque ad extremos omnium terminorum, ut in eo ordine qui est pariter imparium numerorum 2, 6, 10, junctus binarius cum denario 12 explet, cujus senarius medietas invenitur. Si vero fuerint duae medietates junctae, ipsae utraeque aequales erunt super se terminis consti16 crescunt, quos senarius cum denario copulatus efficiet. Atque hoc in numerosioribus terminis initio sumpto a mediis evenit, usque dum ad extrema veniatur. CAPUT XI. De numero immpariter par numerus est ex utrisque confectus, et medietatis loco gemina extremitate concluditur, ut qua ab utroque discrepet, eadem ad alterutrum cognatione jungatur. Hic autem talis est qui dividitur in aequas partes, cujusque pars in alias aequas dividi potest, et etiam aliquando partes partium dividuntur, sed non ut usque ad unitatem progrediatur
Abbreviated transcription (Latin):
in illo uero solus minor terminus sectione solũs est. & quod in
forma pariter paris numeri ab extremitatibus incipienti &
usque admedia progredienti quod contin&ur sub extremis
terminis idemest illi quod contin&ur subintrase positis sum¬
mulis. atq. hocidem us quedum adduas medi&ates fuerit uentũ
indis positionibus scilic& paribus. si autem fuerint in pares dis¬
positiones quod ab una medi& ate conficitur. Hocidem sub al¬
trinsecus positis partibus procreatur. atq hoc usquedum ad
extremitates. processio fiat. In eaenim dispositione quae est
octonarium numerum ducti. utro genimmodo .xxxii. fiext
Quod siim parsit ordo. utest .ii.iiii.uiii. idẽ facient extremi qđ
medi&as. bis enim .viii. sunt xui .iiii. quater sun .xui. Quinu¬
merus a quaternario inseducto ꝑficitur. In numero uero pariter
in pari si fueritunus in medio terminus circum se positorum ter¬

Expanded text:
in illo vero solus minor terminus sectione solutus est, et quod in in illo vero solus minor terminus sectione solutus est, et quod in forma pariter paris numeri ab extremitatibus incipienti, et usque ad media progredienti, quod continetur sub extremis terminis, idem est illi quod continetur sub intra se positis summulis. Atque hoc idem usque dum ad duas medietates fuerit ventum, in dispositionibus scilicet paribus. Si autem fuerint impares dispositiones, quod ab una medietate conficitur, hoc idem sub altrinsecus positis partibus procreatur. Atque hoc usquedum ad extremitates processio fiat. In ea enim dispositione quae est octonarium numerum ducti. Utroque enim modo 32 fient. Quod si impar sit ordo, ut est 2, 4, 8, idem facient extremi quod medietas. Bis enim 8 sunt 16, quatuor quater sunt 16, qui numerus a quaternario in se ducto perficitur. In numero vero pariter impari, si fuerit unus in medio terminus, circum se positorum ter
Abbreviated transcription (Latin):
unamrecipiunt sectionem. c&eram repudiantes. quod secunda
diuisio ab inparis medi& ate partis excluditur. His autem nume¬
ris a scinuicem quaternarii sola distantia est . Namque interduo
xiiii . &xuiii. Idem quater narius differentiam facit. Hinamque
omnes quaternaria se senumero sitate . transcendunt. quod
id circo contingit. qm̃ primi qui positi sunt. idest eorum funda¬
menta binario senumero praecedebant. Quos qmꝑbinariũ
multiplicauimus in quaternarium numerum creuitilla
progressio .ii. enim ꝑbis multiplicati. quaternariam faciunt
summan. Igitur innaturalis numeri dispositione pariter
inpares numeri quinto loco ase distant solis .iiii. sepraecedun¬
iii. inmedio transeuntes ꝑbinarium numerum multiplicatis iN¬
paribus procreati. Contrari a euero eẽ dicuntur haeȩspecies
uumerorum Id est pariter par. & pariter inpar. Quod innume¬
ro pariterͫ pari. so la diuisionem recipit maior extremitas.

Expanded text:
unam recipiunt sectionem, caeteram repudiantes, quod secunda unam recipiunt sectionem, caeteram repudiantes, quod secunda divisio ab imparis medietate partis excluditur. His autem numeris ad se invicem quaternarii sola distantia est. Namque inter 2 14 et 18, idem quaternarius differentiam facit. Hi namque omnes quaternaria sese numerositate transcendunt. Quod idcirco contingit, quoniam primi qui positi sunt, hoc est eorum fundamenta, binario se numero praecedebant, quos quoniam per binarium multiplicavimus, in quaternarium numerum crevit illa progressio. Duo enim per bis multiplicati quaternarii faciunt summam. Igitur in naturalis numeri dispositione, pariter impares numeri quinto loco a se distant, solis 4 se praecedunt, 3 in medio transeuntes, per binarium numerum multiplicatis imparibus, procreati. Contrariae vero esse dicuntur hae species numerorum, id est pariter par, et pariter impar, quod in numero pariter impari sola divisionem recipit major extremitas,
Abbreviated transcription (Latin):
sex. Cuipar pluralitas est. Rursus si conuertas sexta pars quae
par est deminatio tressunt. sed ternarius in parest . & nona pars.
quod in parest uocabulum .ii. qui parnumerur est. atq idem in aliis
cunctis qui sunt pariter inpares inuenitur . Nequeum quam
fieri potest utcuius lib& pastissit eiusdem generis nomen &
numerus. fit autem. horum procreationumerorum. si ab uno
disponantur quicumq duobus. differunt. id est omnibus in pa¬
ribus naturali sequentia atq: ordine constitutis. Namq hi siꝑ
binarium numerum multiplicentur. omnes pariter in pares rite
pluralitas dimensa suffici&. Ponatur enim primaunitas . Etpost
sesequentes in paressunt quos nullus inmedio parnumerus
distinguit. hos si ꝑbinarium numerum multiplices efficies hoc
modo bis unum idest .ii. qui diuiditur quidem. sed eius partes
indiuis ibiles repperiuntur. propter insecabilis unitatis natu¬

Expanded text:
sex, cui par pluralitas est. Rursus si convertas, sexta pars quae sex, cui par pluralitas est. Rursus si convertas, sexta pars quae par est denominatio, tres sunt, sed ternarius impar est. Et nona pars, quod impar est vocabulum, 2 qui par numerus est. Atque idem in aliis cunctis qui sunt pariter impares invenitur. Neque unquam fieri potest, ut cujuslibet partis, sit ejusdem generis nomen et numerus. Fit autem horum procreatio numerorum, si ab uno disponantur, quicunque duobus differunt, id est omnibus imparibus naturali sequentia atque ordine constitutis. Namque hi si per binarium numerum multiplicentur, omnes pariter impares, rite pluralitas dimensa efficiet. Ponatur enim prima unitas, id est sequentes impares sunt, quos nullus in medio par numerus distinguit: hos si per binarium numerum multiplices, efficies hoc modo, bis unum, id est qui dividitur quidem, sed ejus partes indivisibiles reperiuntur propter insecabilis unitatis natu
Abbreviated transcription (Latin):
DENUMERO PARIT IN PARIFIUSO PROPRIITATIS
Pariter autemin par numerus est. qui& ipse quidem paritatis
naturam substantiamq sortitus est. sed in contraria diuisio¬
ne naturaenumeripariter paris ponitur. Docebiturnamq
quam longe hic dissimili rationediuidatur. uam qm̃ parest
in partes aequales recipit sectionem partes uero eius mox in¬
diuisibiles atq insecabiles ꝑmanebunt. ut sunt sex .x.xiiii.
xI.IIi.xxii. & hissimiles moxenim hos numeros sungemina
fueris diuisione partitus. incurris in inparem quemsecare
nom possis. accidit autem his quod om̃s partes. contrariae deno¬
minatashabent. quamsuNt quantitates ipsarum partium quaede¬
nominantur. Nequeum quam fieri potest ut quae lib& pars huius
numeri eiusdem generis de nominationem quantitatemq sus¬
cipiat. semꝑenim side nominatio fuerit par quantitas. partiserit
eius pars est. idestmedia. quod paritatis nomen est .uiiii. quae
in par est quantitas. Tertia uero quaem parest. denominatio

Expanded text:
De numero pariter impari ejusque proprietatibus. Pariter autem impar numerus est qui et ipse quidem paritatis naturam substantiamque sortitus est, sed in contraria divisione, naturae numeri pariter paris opponitur. Docebitur namque quam longe hic dissimili ratione dividatur. Nam quoniam par est, in partes aequales recipit sectionem, partes vero ejus mox indivisibiles atque insecabiles permanebunt, ut sunt 6, 10, 14, 18, 22, et his similes. Mox enim hos numeros si in gemina fueris divisione partitus, incurris in imparem, quem secare non possis. Accidit autem his quod omnes partes contrarie denominatas habent, quam sunt quantitates ipsarum partium quae denominantur. Neque unquam fieri potest ut quaelibet pars hujus numeri ejusdem generis denominationem quantitatemque suscipiat. Semper enim si denominatio fuerit par, quantitas partis erit. Secunda ejus pars est, id est media, quod paritatis nomen est 9, quae impar est quantitas. Tertia vero quae impar est denominatio
Abbreviated transcription (Latin):
DEELIT TAENARA CORMOUENS.
ETDULCIUENIAM PRAECE
UMBRARUM DOMINOS ROGAT.
STUPETTERGEMIRUS NOUO
CAPTUS CARMINE IN NITOR
QUNE EONTES AGITANT METU
UURICES SCELERUM DEAE.
LAMMESTAE LACRIMIS MADENT
NONIXIONIUM CAPUT
UTLOX PRAECIPITAT ROTA
ET IONGA SITEPERDIIUS.
SPERNIT TIUMINA TANTAIUS
UULTUR DUMSAIUR E MODIS
NONTRAXIT TIUI ITCUR
TANDEUINCIMURAR BITER
UMBRARUM MISERANS MIT
DONAMUS COMITEM UIRO
EMPIAM CARMINE CONIUGEM
SEDLIX DONA COERCENI.
NEDUM TARTARALIQUERIT
FASSIT IXMINA ELECERE
QUS LEGEMDET AMANTIBVS
MLMORIEX AMOR ESTSIBI
NEUNOCTIS PROPETIRMINOS
UIDIT PERDIDIT OCCIDIT
UOS NICFABULA RESPICII.
QUICUMQUE INEUPERUMDIEM
PERDIT DUMUIDET INEEROS.

Expanded text:
deflet Taenara commouens deflet Taenara commouens et dulci ueniam prece umbrarum dominos rogat. Stupet tergeminus nouo captus carmine ianitor; quae sontes agitant metu ultrices scelerum deae iam maestae lacrimis madent; non Ixionium caput uelox praecipitat rota et longa site perditus spernit flumina Tantalus; uultur dum satur est modis non traxit Tityi iecur. Tandem “Vincimur” arbiter umbrarum miserans ait. “Donamus comitem uiro emptam carmine coniugem; sed lex dona coherceat, ne dum Tartara liquerit fas sit lumina flectere”. Quis legem det amantibus? Maior lex amor est sibi. Heu, noctis prope terminos uidit, perdidit, occidit. Vos haec fabula respicit quicumque in superum diemperdit dum uidet inferos.
Abbreviated transcription (Latin):
NAMTRIONOTRUI. Rerum orbẽ mobilem rotał dũ se im¬
mobilem ipsa conseruat. quod ratioes quoq non extrapetitas sed in¬
trarei quam tractabamus. ambitum collocatas agitauimus. Nihil est
quod ammirere cum platone sanciente didiceris cognatos de quibus lo¬
quuntur rebus aportere esse sermones.
ELIX QUIPOTUIT BONI
LFONTEM UISERELUCIDUM.
LELIX QUIPOTUIT GRAUIS
TERRAE SOLUERE UINCULA.
QUONDAM EUNERA CONIUGIS
UATES TREICIUS GEMENS.
POSTOUAMELESILIBUS MODIS
SILUAS CURRERE MOBILES
AMNES STARE COEGERAT
LUNCXIT QUE INTREPIDUMLAUS.
SAEUIS CERUA LEONIBUS
NECUISUMTIMUIT LEPOS
LAMCANTUPLACIDUM CANEM
CUMELAGRANTIOR INTIMA
EEROR PECTORIS URERET
NECQUICUNCTA SUBESTRANT
AMLCERENT DOMINUMMODI
IMMITES SUSEROS QUERENS.
INIERNAS ADIIT DOMOS
ILLICBLANDA SONANTIBUS
EHORDIS CARMINATEMPERANE
QUICOUID PRECIPUISDIAE
MATRIS EONTIBUSTASERAT
QUODLUCTUS DABATIMPOTENS
QUODLNCTUM GEMINANSAMOR

Expanded text:
 ἐναλίγκιον ὄγκῳ rerum orbem mobilem rotat dum se im ἐναλίγκιον ὄγκῳ rerum orbem mobilem rotat dum se immobilem ipsa conseruat. Quodsi rationes quoque non extra petitas sed intra rei quam tractabamus ambitum collocatas agitauimus, nihil est quod ammirere, cum Platone sanciente didiceris cognatos de quibus loquuntur rebus oportere esse sermones. Felix, qui potuit boni fontem uisere lucidum, felix, qui potuit grauis terrae soluere uincula. Quondam funera coniugis uates Threicius gemens postquam flebilibus modis siluas currere mobiles, amnes stare coegerat iunxitque intrepidum latus saeuis cerua leonibus nec uisum timuit lepus iam cantu placidum canem, cum flagrantior intima feruor pectoris ureret nec qui cuncta subegerant mulcerent dominum modi, immites superos querens infernas adiit domos. Illic blanda sonantibus chordis carmina temperans quicquid praecipuis deae matris fontibus hauserat, quod luctus dabat impotens, quod luctum geminans amor
Abbreviated transcription (Latin):
orbem complicas. & em̃ paulo ante beatitudine incipiens. eam sum mũ bo¬
num esse dicebas quam in summođo sitam loquebare Ipsum quoq dm̃ sum¬
mũ esse bonũ plenãq beatitudinem disserebas. & quo neminẽ beatũ fore ni¬
si qui pariter ds̃ esset quasi munusculum dabas. Rursus ipsam boni formã
dĩ ac beatitudinis loquebaris eẽ substantiam. Ipsũq unũ idipsũ eẽbonũ
docebas. Quodabom nirerũ natura peteretur. Dm̃ quoq bonitatis
gubernaculis uniuersitatem regere disputabas uolentiaq cuncta parere
nec ullam mali ẽẽ naturam Atq haec nullis &xtrinsecus sumptis sed ex alte¬
rofidem trahente insitis domesticisq ꝓbationib &plicabas. Tum illa
Minime inquit ludimus. remq omnium maximam dĩmunere quẽ du¬
dũ deprecabamur exegimus. Ea est enĩ diuinae forma substantiar ut
neq in externadilabatur nec inse externum aliquid ipsa suscipiat. sed

Expanded text:
orbem complicas? Etenim paulo ante beatitudine incipiens eam summum boorbem complicas? Etenim paulo ante beatitudine incipiens eam summum bonum esse dicebas quam in summo deo sitam loquebare. Ipsum quoque deum summum esse bonum plenamque beatitudinem disserebas; ex quo neminem beatum fore nisi qui pariter deus esset quasi munusculum dabas. Rursus ipsam boni formam dei ac beatitudinis loquebaris esse substantiam ipsumque unum id ipsum esse bonum docebas quod ab omni rerum natura peteretur. Deum quoque bonitatis gubernaculis uniuersitatem regere disputabas uolentiaque cuncta parere nec ullam mali esse naturam. Atque haec nullis extrinsecus sumptis, sed ex altero altero fidem trahente insitis domesticisque probationibus explicabas. – Tum illa: Minime, inquit, ludimus remque omnium maximam dei munere, quem dudum deprecabamur, exegimus. Ea est enim diuinae forma substantiae ut neque in externa dilabatur nec in se externum aliquid ipsa suscipiat, sed,
Abbreviated transcription (Latin):
gis haec ipsa quib uteris uerba delectant. ut tandem aliquando stultitiã
magnalacerantem sui pudeat. Accepisti inquit in fabulis lacescentes caelũ
gigantes. sed illos quoq uti comdignũ fuit. benigna fortitudo disposuit.
Seduisne rationis ipsas inuicẽ collidamus e forsitan & huius modi confli¬
ctatioe pulchra quaedã ueritatis scintilla dissiliat. Tuo inquã arbiitratu
Dm̃inquit eẽ omniũ potentem nemo dubitauerit qui quide in quã m̃te
consistat nullus prorsus ambigat. Quiuero est inquit omniũ potest nihil ẽ
ꝗđ ille non possit: Nihil inquam Numigitur ds̃ facere malum patest.
Minim e inquam. Malum igitur in quit nihil est cum id facere ille non pos¬
sit quinihil non potest Ludisne in quã me in extricabilem labyrintum
rationib texens. Quae nunc quidem quae grediaris intro eas. Nunc uero
quo introieris egrediare: Anmirabilemquendam diuinae simplicitatis

Expanded text:
gis haec ipsa quibus uteris uerba delectant, ut tandem aliquando stultitiam gis haec ipsa quibus uteris uerba delectant, ut tandem aliquando stultitiam magna lacerantem sui pudeat. Accepisti, inquit, in fabulis lacessentes caelum Gigantas; sed illos quoque, uti condignum fuit, benigna fortitudo disposuit. Sed uisne rationes ipsas inuicem collidamus? Forsitan ex huiusmodi conflictatione pulchra quaedam ueritatis scintilla dissiliat. Tuo, inquam, arbitratu. Deum, inquit, esse omnium potentem nemo dubitauerit. Qui quidem, inquam, mente consistat, nullus prorsus ambigat. Qui uero est, inquit, omnium potens, nihil est quod ille non possit. Nihil, inquam. Num igitur deus facere malum potest? Minime, inquam. Malum igitur, inquit, nihil est, cum id facere ille non possit, qui nihil non potest. Ludisne, inquam, me inextricabilem labyrinthum rationibus texens, quae nunc quidem qua egrediaris introeas, nunc uero quo introieris egrediare, an mirabilem quendam diuinae simplicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Cum ds̃ inquit omnia bonitatis clauogubiernare iure credatur. edẽq om̃a
sicutidacui ad bonũ naturali intentigne frsiment: Num dubirari potest
quin ualuntaria regantur. seq addispomentis nutum ueluti conuenier¬
tia cotemperataq. rectoris ponte conuertant Ita in quã necesse ẽ. Nec
beatum regim̃ eẽ uideretur. siquidem detrectantium iugum foret. nons
obitem perantiũ salus. Nihil estigitur quod naturã seruans dõ contraire.
coneture Nihil inquam. Quod si coneturait num tandẽ ꝓficiet quicquã
adciersũs eum quẽ uire beatitudinis potentissimum et̃ concessimuse Pror¬
sus inquam nihil ualeret. Non estigitur aliquid quod sũmo huic bono uel
uelit uel possit obsistere  Noninquam arbitror. Est igitur sũmum in¬
quit bonum qđ regit cuncta fortiter suauiterq disponit. Tum ego. Quã
inquã me non modo eaquȩ conclusa sunt sũma rationum. uerũ multo ma¬

Expanded text:
– Cum deus, inquit, omnia bonitatis clauo gubernare iure credatur eademque omnia, – Cum deus, inquit, omnia bonitatis clauo gubernare iure credatur eademque omnia, sicuti docui, ad bonum naturali intentione festinent, num dubitari potest quin uoluntaria regantur seque ad disponentis nutum ueluti conuenientia contemperataque rectori sponte conuertant? – Ita, inquam, necesse est; nec beatum regimen esse uideretur, si quidem detrectantium iugum foret, non obtemperantium salus. – Nihil est igitur, quod naturam seruans deo contra ire conetur? – Nihil, inquam. – Quodsi conetur, ait, num tandem proficiet quicquam aduersus eum quem iure beatitudinis potentissimum esse concessimus? – Prorsus, inquam, nihil ualeret. – Non est igitur aliquid quod summo huic bono uel uelit uel possit obsistere? – Non, inquam, arbitror. – Est igitur summum, inquit, bonum quod regit cuncta fortiter suauiterque disponit. – Tum ego: Quam, inquam, me non modo ea quae conclusa est su
Abbreviated transcription (Latin):
suimus intucamus. Nonne inbeatitudine sufficientiam numerauimus
dam̃q beatitudinẽ ipsã eẽ consensimus & ltaquidẽ &admundũ igitur in¬
quit regendũ nullis oȩtrinsecus amminiculis indigebit. Alioquinsi quo
egeat plenã sufficientiã ñ habebit. Id in quã ita. ẽ necessariũ Pseigitur
solum cuncta disponite Negari inquã nequit. Atquids̃ ipsũ bonũ eẽ mon¬
stratus esto Memini inquã. Perbonũ igitur cuncta disponit. siquidẽ ꝑse
regit omnia quẽ bonũ ee consensim. & hic est ueluti quidã clauus¬
atq gubernaculum quomundana machina stibnlis atq in corrupta seruatur.
Ochemter assentior inquam. &idte paulo antedicturam tenuilicet suspicione
ꝓspexi Credo inquit lam eni ut arbatror uigilantius ad cernendauera oculos
ddeducis Sed quod dicam non minus ad contuendum patet. Qui dinquama

Expanded text:
suimus intueamur. Nonne in beatitudine sufficientiam numerauimus suimus intueamur. Nonne in beatitudine sufficientiam numerauimus deumque beatitudinem ipsam esse consensimus? – Ita quidem. – Et ad mundum igitur, inquit, regendum nullis extrinsecus amminiculis indigebit; alioquin si quo egeat, plenam sufficientiam non habebit. – Id, inquam, ita est necessarium. – Per se igitur solum cuncta disponit? – Negari, inquam, nequit. – Atqui deus ipsum bonum esse monstratus est. – Memini, inquam. – Per bonum igitur cuncta disponit, si quidem per se regit omnia quem bonum esse consensimus, et hic est ueluti quidam clauusatque gubernaculum quo mundana machina stabilis atque incorrupta seruatur. – Vehementer assentior, inquam, et id te paulo ante dicturam tenui licet suspicione prospexi. – Credo, inquit; iam enim, ut arbitror, uigilantius ad cernenda uera oculos deducis. Sed quod dicam non minus ad contuendum patet. – Quid? inquam.
Abbreviated transcription (Latin):
&te audire desidero Mundũ inquit hunc dõ regi paulo ante minime
dubitandum putabas a Nenunc quidẽ arbitror inquam necum quã dubi¬
tandum putabo quib q. in hoc rationib accedam breuit̃ exponã. Mun¬
dus hic extam diuersis contrarusq partib in unã formã minime conuenissec
nisi unus esset qui tam diuersa coniun geret. Coniuncta uero naturarũ
ipsa diuersitas inuicem discors dissociaret atq diuelleret nisiunus esset
qui quodn exuit contineret. Nontam uero certus naturae ordo ꝓcederet.
nectam dispositos motus locis temporib efficientia spaciis qualitatib &¬
plicarent: nisi unus esset qui hasmutationũ uarietatos manens ipsedisponeret
Hoc quicquid est qui condita manent atq agitantur usitato cunctis uocabu¬
lo dm̃ nomino. Tumilla. Cum haec inquit ita sentias paruam mihi restare
operam puto. ut felicitatis compos. patriam sospes reuisas. Sed quaeꝓ po¬

Expanded text:
ex te audire desidero. – Mundum, inquit, hunc deo regi paulo ante minime ex te audire desidero. – Mundum, inquit, hunc deo regi paulo ante minime dubitandum putabas. – Ne nunc quidem arbitror, inquam, nec umquam dubitandum putabo, quibusque in hoc rationibus accedam breuiter exponam. Mundus hic ex tam diuersis contrariisque partibus in unam formam minime conuenisset nisi unus esset qui tam diuersa coniungeret. Coniuncta uero naturarum ipsa diuersitas inuicem discors dissociaret atque diuelleret nisi unus esset qui quod nexuit contineret. Non tam uero certus naturae ordo procederet nec tam dispositos motus locis, temporibus, efficientia, spatiis, qualitatibus explicarent nisi unus esset qui has mutationum uarietates manens ipse disponeret. Hoc, quicquid est, quo condita manent atque agitantur usitato cunctis uocabulo deum nomino. – Tum illa: Cum haec, inquit, ita sentias, paruam mihi restare operam puto ut felicitatis compos patriam sospes reuisas. Sed quae propo