comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriant: s hoc negatum plerisq. Nam nec
gaudia annoꝵ. Nam neq ilex.picea. larix̧. pi¬
nus ullo flore exhilarantur. natales ue pomorũ
annuos uersicolori nuntio promutunt. nec fici at¬
q caprifici. Protinus enĩ fructum flores gignunt.
In ficis mirabiles sunt & abortiui. qui numquã
maturescunt. Nec iumperi florent. Quidam eaꝵ
duo genera tradunt: alteram florere nec ferre.
quȩ uero ñ floreat ferre: protinus bacis nascenti¬
b quȩ biennio herȩant. s id falsum: omnibusq
his dura facies semꝑ. Sic & hominũ multis:
mnes aut̃ germinant. etiam quȩ ñ florent.
Magna & colorum differentia. quippe cum ex
eodem genere quȩ sunt in palustrib priora ger¬
minent. mox campestria. nouissima in silius.
Per se aut̃ tardius piri siluestres. quam cętera.
Primo fauonio cornus. ꝓxime laurus: pauloq
ante ȩquinoctium tilia. acer. Inter primas uero
populus. ulmus. salix. alnus. nuces. festinat et

Expanded text:
luxuriant. sed hoc negatum plerisque; non enim luxuriant. sed hoc negatum plerisque; non enim gaudia annorum. nam neque ilex, picea, larix, pinus ullo flore exhilarantur natalesve pomorum annuos versicolori nuntio promittunt, nec fici atque caprifici; protinus enim fructum pro flore gignunt. in ficis mirabiles sunt et abortus qui numquam maturescunt. nec iuniperi florent. quidam earum duo genera tradunt: alteram florere nec ferre, quae vero non floreat ferre protinus bacis nascentibus, quae biennio haereant . sed id falsum, omnibusque his dura facies semper. sic et hominum multis mnes autem gemagna et locorum differentia, quippe cum ex eodem genere quae sunt in palustribus priora germinent, mox campestria, novissima in silvis, per se autem tardius piri silvestres quam ceterae. primo favonio cornus, proxime laurus pauloque ante aequinoctium tilia, acer, inter primas vero populus, ulmus, salix, alnus, nuces. 98 festinat et
Abbreviated transcription (Latin):
dentur & ex arundine ac lauro. Decidunt sorbo
uniuersa: cȩteris paulatim. Et de foliis hactenus.
naturȩ annuus ita se habet. Primus ẽ con¬
ceptus flare incipiente uento fauonio. ex in fere
UI.Idꝰ februi. hoc maritant᷑ uiuescentia e terra.
quippe cum etiam equȩ in hispania ut diximus
hoc ẽ genitalis spiritus mundi a fouendo dictus.
ut quidam existimauere. Flat ab occasu ȩquino¬
ctiali. uer inchoans. Cathlitionẽ rustici uocant.
gestiente natura semina accipere. eaq animã
inferente omnib satis. Concipiunt uariis die¬
bus. & pro sua quęq natura alia protinus ut
animalia. tardius aliqua. & diutius grauida
partus egerunt. qͦd germinatio ideo uocatur.
Pariunt uero cũ florent. Flosq ille e promptis
constat utriculiꝰ. Edubitatio in ꝑomo est. Hoc
& anni renascentis: flos gaudiũ arborum.
Tunc se nouas aliasq quã sunt ostendunt:
tunc uariis colorum picturis in certamen usq

Expanded text:
dantur et ex harundine ac lauru. decidunt sorbo dantur et ex harundine ac lauru. decidunt sorbo universa, ceteris paulatim. et de foliis hactenus. naturae annuus ita se habet: primus est conceptus flare incipiente vento favonio, ex a. d. fere VI idus Febr. hoc maritantur vivescentia e terra, quippe cum etiam equae in hic est genitalis spiritus mundi a fovendo dictus, ut quidam existimavere . flat ab occasu aequinoctiali ver inchoans. catlitionem rustici vocant, gestiente natura semina accipere eaque animam ferente omnibus satis. concipiunt variis diebus et pro sua quaeque natura alia protinus, ut animalia , tardius aliqua et diutius gravida partus gerunt, quod germinatio ideo vocatur. pariunt vero, cum florent, flosque ille ruptis constat utriculis; educatio in pomo est. Haec  anni renascentis, flos gaudium arborum. tunc se novas aliasque quam sunt ostendunt, tunc variis colorum picturis in certamen usque
Abbreviated transcription (Latin):
presso. thamarici. crassissima. alno. longa arundi¬
ni.s alici. palmȩ. & duplicia. circinata piro. mu¬
cronata malo. angulosa hederȩ. diuisa platano.
insecta pectinũ modo pioeȩ. abiȩti. sinuosa toto
ambitu robori. spinosa cute rubo. Mordacia sunt
quib dam ut urticis. pungentia pino. piceȩ. abie¬
ti. larici. cedro. aquifoliis. Pediculo breui oleȩ &¬
ilici. longo uitib. tremulo populis. & hisdem soliᷤᷤ
int̾ se crepitantia. lam & in pomo ipso mali qͦ¬
dam in genere parua mediis emicant folia. interim
& gemina. Prȩterea aliis circa ramos. aliis & in
cacumine ramortum. Robori & in caudice tpso iã
denso ac rara. semꝑq lata rariora disposita. Myr-¬
to. concaua. buxo. inordinata pomis. plura eodem
pediculo exeuntia malis pirisq. ramulos a ul¬
mo & cytiso. Quib adicit cato decidua a popu¬
lo. a quernaq animalib iubens dari. non ꝑari¬
da. Bubus qͥdem & ficulnea. lignaq & hederatia.

Expanded text:
presso, tamarici, crassissima alno, longa harundipresso, tamarici, crassissima alno, longa harundini, salici, palmae et duplicia, circinata piro, mucronata malo, angulosa hederae, divisa platano, insecta pectinum modo piceae, abieti, sinuosa toto ambitu robori, spinosa cute rubo. 91 mordacia sunt quibusdam, ut urticis, pungentia pino, piceae, abieti, larici, cedro, aquifoliis, pediculo brevi oleae, ilici, longo vitibus, tremulo populis, et iisdem solis inter se crepitantia. iam et in pomo ipso mali quodam in genere parva mediis emicant folia, interim et gemina, praeterea aliis circa ramos, aliis et in cacumine ramorum, robori et in caudice ipso. 92 iam densa aut rara semperque lata rariora. disposita myrto, concava buxo, inordinata pomis, plura eodem pediculo exeuntia malis pirisque, ramulosa ulmo et cytiso. quibus adicit Cato decidua populea quernaque, animalibus iubens dari non perarida, bubus quidem et ficulnea ilignaque et hederacea.
Abbreviated transcription (Latin):
st & publica omniũ foliorum bus annis.¬
in ipsis differentia. Namq pars inferior a
terra herbido uiret colore. ab eadem leuiora ner¬
uos callumq & articulos in suꝑiore habent par-¬
te. incisuras uero subter. ut manus humana.
Oleȩ suꝑne candidiora. & minus leuia. idem
hederȩ. S omniũ folia cottidie ad solem os ci¬
tant. interiores partes tepefieri iuiolentia. Su¬
perior pars omniũ lanuginẽ quantulamq ha¬
bet : quȩ in aliis gentium lana ẽ. Quȩ folioꝵ e
e palmis fieri dictum ẽ: eosq in humore utilio¬
res ẽẽ. Et apud nos uere palmis a messe. decer¬
pantur. eis melioraq ẽẽ non diuisis erit. Sic¬
cantur sub tecto quaternis dieb. mox in sole
expanduntur & noctib relicta donec candore
inarescant: postea in opera finduntur .: .3¬
atissima sunt fico. Foliorum mirabilia.
uiti. platano. angusta myrto. punico. oleȩ. capil¬
lata pino. cedro. aculeata aquifolio & ilicũ gene¬
ri. Nam iuniperis sꝑina pro folio ẽ: carnosa cu¬

Expanded text:
t publica omnium foliorum in ipsis differentia. namque pars inferior a terra herbido viret colore, ab eadem leviora nervos callumque et articulos in superiore habent parte, incisuras vero subter, ut manus humana. oleae superne candidiora et minus levia, item hederae. sed omnium folia cotidie ad solem oscitant, inferiores partes tepefieri volentia. superior pars omnium lanuginem quantulamcumque habet, qu palmae fieri dictum est, eosque in umore utiliores esse. et apud nos vero palmis a messe decerpuntur. ex his meliora quae sese non diviserint. siccantur sub tecto quaternis diebus, mox in sole expanduntur et noctibus relicta, done candore inarescant, postea in opera finduntur. Latissima ficoiti, platano, angusta myrto, punicae, oleae, capillata pino, cedro, aculeata aquifolio et ilicum generi — nam iuniperis spina pro folio est —, carnosa cu
Abbreviated transcription (Latin):
in omni usu indamnatũ grauem p̃fert odorem
Tercium genus nostrates uocant siluestre ut cre¬
do mitigatũ satu. diffusius & densitate parietũ
uitens semꝑ ac tonsile. Buxus pẏreneis ac citoriis
montib plurima ⁊ berecẏnthio tractu crasissima
in corsicam flore non spernendo i. quȩ causa
amaritudinis. semen mellis cunctis animantib
inuisum. Hec in olimpo macedoniȩ gracilior.
s breuis. Amat frigida. aprica. in igne quoq
duritiã ferri. nec flamina nec carbone utilis.
feras materię uitiumq amicitia accipit᷑ ulmus.
Greci duo eius genera nouere. Montuosam quȩ
sit amplior. campestrem quȩ fruticosa. Italia ati¬
nias uocant excelsissimas. & ex his siecanas prȩ¬
fert. quȩ ñ sunt riguę. Alterum genus gallicas.
tercium nostrates densiore folio. & ab eodem pedi¬
culo numerosiore. Quartum siluestre ratiniȩ ñ
ferunt. Samariamita uocatur ulmi sem̃ om̃s¬

Expanded text:
in omni usu damnatum, gravem praefert odorem. in omni usu damnatum, gravem praefert odorem. tertium genus nostratis vocant, e silvestri, ut credo, mitigatum satu, diffusius et densitate parietum, virens semper ac tonsile. buxus Pyrenaeis ac Cytoriis montibus plurima et Berecyntio tractu, crassissima in Corsica, flore non spernendo, quae causa amaritudinis mellis. semen cunctis animantibus invisum. nec in Olympo Macedoniae gracilior, sed brevis. amat frigida, aprica. in igni quoque duritia quae ferro, nec flamma nec carbone utili. amicitia accipitur ulmus. Graeci duo genera eius novere: montanam quae sit amplior, campestrem quae fruticosa. Italia Atinias vocat excelsissimas et ex iis siccan eas praefert, quae non sint riguae, alterum genus Gallicas, tertium nostrates, densiore folio et ab eodem pediculo numerosiore, quartum silvestre. Atiniae non ferunt samaram —ita vocatur ulmi semen—, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ber utrumq arboris eius. Bruscũ intortius crispũ:
molluscũ simplicius Sparsum. & si magnitudi¬
nẽ mensarum caperet: haud dubie p̃ferret᷑ citro.
Nunc intra pugillares lectorumq silicios aut
laminas raro ueu spectatur. E brusco sunt & m̃¬
sȩ nigrescentes. Repꝑitur & in alno tuber : et¬
tanto deterius. quantũ ab acere alnus ipsa dis¬
tat. Aceris mares prius florent. Etiam nunc in
siccis natȩ prȩferuntur aquaticis. sicut et fraxi¬
et trans alpes arbor simillima aceri albo.
materia. & quȩ uocatur staphylodendron.
Fert siliquam. s in his nucleos sapore nucis a¬
bellane. In primis uero materies honorata bu¬
xo ẽ: raro crispicanti. nec nisi radice. De cȩtero
lenis. quies materia silenti. & quadam duritia
ac pallore comm̃dabilis. In ipsa uero arbore copia¬
rio opere tria eius genera. Gallicum qͦd in metas
emuttitur amplitudineꝰ procerior ẽ: oleastru̾m

Expanded text:
ber utrumque arboris eius, bruscum intortius crispum, ber utrumque arboris eius, bruscum intortius crispum, molluscum simplicius sparsum et, si magnitudinem mensarum caperet, haud dubie praeferretur citro; nunc intra pugillares lectorumque solidos aut lamnas raro usu spectatur. e brusco fiunt et mensae nigrescentes. reperitur et in alno tuber, tanto deterius, quantum ab acere alnus ipsa distat. aceris mares prius florent. etiamnum in siccis natae praeferuntur aquaticis , sicut et fraxist trans Alpes arbor simillima aceri albo materie, quae vocatur staphylodendron. fert siliquas et in iis nucleos sapore nucis abellanae. In primis vero materies honorata buxo est raro crispanti nec nisi radice, de ceteo..... levisque est materiae, set lentore quodam et duritie ac pallore commendabilis , ipsa vero arbor et topiario opere. tria eius genera: Gallicum, quod in metas emittitur amplitudinemque proceriorem. oleastrum,
Abbreviated transcription (Latin):
tenuissimũ edrum philire coronarũ. Lemnis¬
cis celebres antiquoꝵ honore materies. teredinẽ
ñ sentit. proceritate ꝑ quam modica. uerũ utilis.
Acer eiusdem fere amplitudinis oꝑum elegantia
ac subcilitate citro. secundũ. Plura eius genera.
Album quod p̃cipui candoris uocatur. gallicum
in cranspadana italia transq alpes nascens. Alte¬
rum genus crispo macularum discursu. Qui cum
excellentior fuit. a similitudine caude pauonum
nom̃ accepit. In hẏstria rhetiaq p̃cipuum molli¬
ore genere. crassiuenium uocatirr. Greci situ dis¬
cernunt. Campestre enim candidum ẽẽ nec crispũ.
quod almon uocant:: montanũ uero crispius duri¬
usq etiam nunc e maseula crispius ad lautiora
oꝑa. Tertium genus ⁊igiam rubentem fissili ligno.
cortice luido de scabro. Hoc alii generis proprii ẽẽ
malunt: & latine carpinum appellant. De brusco
ulcherrimũ uero ẽ bruscum. & mollusco¬
multoq excellentius etiamnum molluscũ tu¬

Expanded text:
tenuissimumque eorum philyrae, coronarum lemniscis celebres antiquorum honore. materies teredinem non sentit, proceritate perquam modica, verum utilis. Acer eiusdem fere amplitudinis, operum elegantia ac subtilitate citro secundum. plura eius genera: album, quod praecipui candoris, vocatur Gallicum in transpadana Italia transque Alpes nascens. alterum genus crispo macularum discursu, qui cum excellentior fuit, a similitudine caudae pavonum nomen accepit, in Histria Raetiaque praecipuumore genere crassivenium vocatur. 67 Graeci situ discernunt, campestre enim candidum esse nec crispum — quod glinon vocant —, montanum vero crispius duriusque, etiamnunc e mascula crispius ad lautiora opera, tertium genus zygian rubentem, fissili ligno, cortice livido, scabro. hoc alii generis proprii esse malunt et Latine carpinum appellant. xxvii 68 ulcherrimum vero est bruscum, multoque excellentius etiamnum molluscum. tu
Abbreviated transcription (Latin):
hederȩ.crotoni. quam & cẏcim diximus uocari.
alba ac nigra. & quȩ lybica appellantur.
minima folio ac nigerrima. fungisq enascentib.
Laudatissima. alba folio bicolor suꝑne candicats.
inferiore parte uiridi. Huic nigrȩ quȩ & cota¬
ł coctoni
in uuienta circinnatę rotunditatis sunt. uetus¬
tiora in angulos exeunt. E contrario hederȩ an¬
gulosa rotundantur populoꝵ foliis grandissima
lanugo euolat candidę tradita folio numerosiore
candida & ut uillȩ folia granatis & amigdalis
rubentia. Mirum in primis id qͦd ulmo tiliȩq
enim folia earum post solsticium: nec alio argu¬
m̃to certius intelligitur sẏdus confectum. Quoꝵ

Expanded text:
hederae, crotoni, quam et cici diximus vocari. hederae, crotoni, quam et cici diximus vocari. ac nigra et quae Libyca appellatur, minima folio ac nigerrima fungisque enascentibus laudatissima. alba folio bicolor, superne candicans, inferiore parte viridi. huic nigraeque et crotoni in iuventa circinatae rotunditatis sunt, vetustiora in angulos exeunt. e contrario hederae angulosa rotundantur. populorum foliis grandissima lanugo evolat candida et radiata, folio numerosiore candicant ut villi. folia granatis et amygdalis rubentia. Mirum in primis id quod ulmo tiliaequenim folia earum post solstitium, nec alio argumento certius intellegitur sidus confectum.
Abbreviated transcription (Latin):
Decidere tẏmeus mathematicus sole scorpionẽ
transeunte syderis ui. & quodam ueneno aeris
putat. Cur ergo ñ eadem catisa aduersũ om̃s
polleat. iure intremur. Cadunt plurima autũ
no. quȩdam tardius: atq in hiemes ꝓrogant¬
moras. Neq int̾est maturius germinasse. ut po¬
te cum quȩdam primȩ germinant. & int̾ nouissi¬
mas nudent᷑ ut amigdalaᷤ. fraxini. sabuci. moruᷤ
haud nouissima germinet. cũ primis folia dimit.¬
tit. Magna & in hoc uis solis. Prius decidunt
in siccis macrisq. & uetustate ꝑrius arbori. Mul¬
tis etiam antequã maturescat fructus. in seroti¬
na ficu & hibernõ pẏro & malo granato qͦd est
pomũ tantum aspicit in matrem. Neq his aut̃
quȩ semꝑ retinent comas. eadem folia durant:¬
sed subnascentib aliis tum arescunt uetera. qͦd
euenit circa solsticia maxime. Foliorum unitas
in suo cuiq genere ꝑmanet: p̃ter quam populo

Expanded text:
decidere Timaeus mathematicus sole scorpionem decidere Timaeus mathematicus sole scorpionem transeunte sideris vi et quodam veneno aëris putat. cur ergo non eadem causa adversum omnes polleat, iure miremur. cadunt plurimis autumno, quaedam amittunt tardius atque in hiemes prorogmoras, neque interest maturius germinasse, utpote cum quaedam primae germinent et inter novissimas nudentur, ut amygdalae , fraxini, sabuci, morus autem novissima germinet, cum primis folia demittat. magna et in hoc vis soli. prius decidunt in siccis macrisque, et vetustae prius arbori , multis etiam antequam maturescat fructus, ut serotinae fico et hibernae piro et malo, granatumque est pomum tali tantum aspici in matre. neque iis autem, quae semper retinent comas, eadem folia durant subnascentibus alis; tum arescunt vetera, quod evenit circa solstitia maxime. Foliorum unitas in suo cuique genere permanet, praeterquam populo,
Abbreviated transcription (Latin):
iluestrium generiᷤᷤ folia ñ decidunt. abieti.
lariei. pinastro. iunipero. cedro. therebintho
buxo. ilici. aquifolio. suberi. taxo. thamarici.
Inter utraq genera sunt andracile in grecia.
& ubiq unedo. Reliqua enim folia decidunt
his : preter quam in cacuminib. Non decidt̃
aut̃ & in fruticum genere quib dam: rubo ⁊
calamo. In thurino agro ubi sibaris fuit. ex
ipsa urbe pros piciebatur quercus una num qͣm
folia dimittens. nec ante mediã ęstatem ger¬
minans. Idq mirum ẽ grecis auctorib ꝓditũ.
apud nos postea sileri. Nam locoꝵ tanta uis
ẽ. ut circa memphim ȩgypti & in elephantine
thebaidis nullę arboridecidant. ne uitib quidẽ.
Cȩtere omnes. extra p̾dictas etenim numerare
longum ẽ. folia deperdunt: obseruatumq ares¬
cere nisi tenuia. & lata & mollia. Quę uero ñ
decidunt callo crassa & angusta ẽẽ. Falsa defi¬
nitio ẽ non decidere his. quarum pinguior su¬
eus sit. Quis enim potest in ilice intelligere.

Expanded text:
ilvestrium generis folia non decidunt abieti, larici, pinastro, iunipero, cedro, terebintho, buxo, ilici, aquifolio, suberi, taxo, tamarici. inter utraque genera sunt andrachle in Graecia et ubique unedo; reliqua enim folia decidunt iis praeterquam in cacuminibus. non decidunt autem et in fruticum genere cedro cuidam, rubo, calamo. in Thurino agro, ubi Sybaris fuit, ex ipsa urbe prospiciebatur quercus una numquam folia demittens nec ante mediam aestatem germinans; idque mirum est, Graecis auctoribus proditum, apud nos postea sileri. nam locorum tanta vis est, ut circa Memphim Aegypti et in Elephantine Thebaidis nulli arborum decidant, ne vitibus quidem. Ceterae omnes extra praedictas—etenim enumerare longum est—folia deperdunt, observatumque non arescere nisi tenuia et lata et mollia, quae vero non decidant, callo crassa et angusta esse. falsa definitio est non decidere iis, quarum pinguior sucus sit. quis enim potest in ilice intellegere?
Abbreviated transcription (Latin):
tiam antecedat necesse ẽ prior. Sunt enim arbo¬
rum quȩdam omnino siluestres. quȩdam urba¬
niores. quas his placet nominib distinguere. Hȩ
mites quȩ fructii aut aliqua dote umbrarũq
officio humanius uiuunt. ñ improbe dicunt᷑
urbanȩ. Harum generi ñ decidunt. oleȩ. lauro.
palmȩ. myrto. cupresso. spinis. hedere. rhododen¬
dro: & quamuis herba dicatur sabinȩ. InteR¬
ut nomine apparet a grecis uenit. Alii neri¬
um uocarunt. alii rhododaphnen. sempit̾num
fronde. rosȩ similitudine. caulib fruticosum.
lumentis caprisq & ouib & ouib uenenũ est.:
idem homini contra serpentiũ uenena remedio.¬
De siluestrib arborib quib folia ñ decidunt.¬

Expanded text:
tiam antecedat necesse est prior. sunt enim arbotiam antecedat necesse est prior. sunt enim arborum quaedam omnino silvestres , quaedam urbaniores, quoniam his placet nominibus distinguere ac mites, quae fructu aut aliqua dote umbrarumque officio humanius iuvant, non improbe dicantur urbanae. Harum generis non decidunt oleae, lauro, palmae, myrto, cupressis, pinis, hederae, rhododendro et, quamvis herba dicatur, sabinae. r apparet, a Graecis venit. alii nerium vocarunt, alii rhododaphnen , sempiternum fronde, rosae similitudine, caulibus fruticosum. iumentis caprisque et ovibus venenum est, idem homini contra serpentium venena remedio. Silvestrium generis folia non decidunt
Abbreviated transcription (Latin):
ltem coriium cortis bitumen ex ea galliȩ ex¬
coquunt. In cosdem situs comitatur ⁊ spina.
nuptiarum facib auspicatissima: qm̃ inde fece¬
rint pastores qui rapuert̃ sabinas ut auctor ẽ
masurius. Nunc facib carpinus. corilus. Fa¬
miliarissime aquas odore cupressi. iuiglandes.
castaneȩ. laburnũ. alpina. Et hȩc arbor nec uul¬
go nota. dura ac candida materie. cuius flore̾m
cubitalem longitudine apes ñ actingunt. Odit
& quȩ appellatur iouis barba. in opere topiario
tonsilis & in rotunditate spissa argenteo folio.
Non nisi in aquosis ꝓueniunt salices. alni. po¬
puli. silex. ligustra. tes seris utilissima. Item uao¬
cinia italiȩ in aucupiis sata. galliȩ̨ uero etiã pur¬
purȩ tinguendȩ causa. ad seruorum uestes. Que¬
munia sunt montib plamioq maiora fiunt¬
materie crispioraq in montib. exceptis malis
aliȩ sempiterna coma uirent. quam differen¬

Expanded text:
item corbium costis. bitumen ex ea Galliae exitem corbium costis. bitumen ex ea Galliae excoquunt. in eosdem situs comitantur et spina, nuptiarum facibus auspicatissima, quoniam inde fecerint pastores qui rapuerunt Sabinas, ut auctor est Masurius. nunc facibus carpinus, corylus familiarissimae. Aquas odere cupressi, iuglandes, castaneae, laburnum . Alpina et haec arbor, nec vulgo nota, dura ac candida materie, cuius florem cubitalem longitudine apes non adtingunt. odit et quae appellatur Iovis barba, in opere topiario tonsilis et in rotunditatem spissa, argenteo folio. non nisi in aquosis proveniunt salices, alni, populi, siler, ligustra tesseris utilissima, item vaccinia Italiae in aucupiis sata, Galliae vero etiam purpurae tinguendae causa ad servitiorum vestes. qumunia sunt montibus planisque, maiora fiuntora autem fructu, materie crispiora quae in montibus, exceptis malis aliae sempiterna coma virent, quam differen
Abbreviated transcription (Latin):
unc celeberrimis arboꝵ dictis. quȩdã aquaticȩ.¬
in uniuersũ de cunctis indicanda sunt. Mon¬
tes amant cedrus. larix. teda. & cȩterȩ ex quib
resina gigniturr. Item a quifolia. buxus. ilex. iuni¬
perus. therebinthus. populus. ornus. carpinus.
Est & in appennino frutex qui uocatur cotinꝰ ad
ligam̃ta modo conchilii colore insignis. Montes
& ualles diligit abies. robur. castaneȩ. tilia. ilex.
cornus. Aquosis montib gaudent acer. fraxinus.
ornus. tilia. cerasus. Non temere in montib uise
sunt prunus. punicȩ. oleastri. uiglans. morus.
sabuci. Descendunt & in plana cornus. corilus.
quercus. ornus. acer. fraxinus. fagus. carpinus.
Subeunt & in montuosa ulmus. malus. pyrus.
laurus. myrtus. sanguinei frutices. Ilex. tinguen¬
disq uestib nascentes genistę. Gaudet frigidis
sorbus. sed magis etiam betulla. gallica. Hace
arbor mirabili candore atq tenuitate terribilis
magistratuum uirgis. eadem circulis flexilis.

Expanded text:
unc celeberrimis arborum dictis quaedam in universum de cunctis indicanda sunt. montes amant cedrus, larix, taeda et ceterae, e quibus resina gignitur, item aquifolia, buxus, ilex, iuniperus, terebinthus, populus, ornus, carpinus. est in Appennino et frutex, qui vocatur cotinus, ad linamenta modo conchylii colore insignis. montes et valles diligit abies, robur, castaneae, tilia, ilex, cornus. aquosis montibus gaudent acer, fraxinus, sorbus, tilia, cerasus. non temere in montibus visae sunt prunus, punicae, oleastri, iuglans, mori, sabuci. descendunt et in plana cornus, corylus, quercus, ornus, acer, fraxinus, fagus, carpinus. subeunt et in montuosa ulmus, mains, pirus, laurus, myrtus, sanguinei frutices, ilex tinguendisque vestibus nascentes genistae. gaudet frigidis sorbus, sed magis etiam betulla. Gallica haec arbor mirabili candore atque tenuitate, terribilis magistratuum virgis, eadem circulis flexilis,
Abbreviated transcription (Latin):
frumentũ quidã seri uetant. nisi sine aqua proxi¬
aximã huius loci partem stercorationis obti¬
net ratio: de qua & priore diximꝰ uolumine.
Hoc tantũ enim in compessum ẽ. nisi stercerato
seri non oportere.: quamquã & huic leges sint ꝓ¬
prie. Milium. panicium rapa. napus. nisi in ster¬
coratione ñ seruntur. Non stercorato: frumentũ
potius quam hordeum serito. Item in noualib:
tam & si in illis fabam seri uolunt. Eandem ubi¬
cũq quam recentissime stercorato solo. Qutumno
aliqͥd saturus: septembri mense fimũ inarguet

Expanded text:
frumentum seri quidam vetant nisi in ea, quae proxiaximam huius loci partem stercorationis optinet ratio, de qua et priore diximus volumine. hoc tantum nemini inconpertum est, nisi stercorato seri non oportere, quamquam et huic leges sunt propriae. milium, panicum, rapa, napus nisi in stercorato ne seritor. non stercorato frumentum potius quam hordeum seritor. item in novalibus, tametsi in illis fabam seri volunt, eandem ubicumque quam recentissime stercorato solo. 193 autumno aliquid saturus Septembri mense fimum in ag
Abbreviated transcription (Latin):
cxlibem. Qu̾od supra t̾ram est e matre radi ubet᷑.
ne fruticet. in terra ñ pauciores. quatuor geminȩ
obruuntur ad radicem capiendam: extra in capite
binȩ relinquuntur. Uitis in arbusto quatuor pedes¬
in longo constat omnis sulco tres lato. alto duos.
cum semipede. ꝑost annũ propago ineiditur ad
medullam: ut paulatim radicib stus assuescat.
Caulis a capite ad duas geminas reciditur. ter¬
tio totus merg̾us absciditur. reponiturq altius
in t̾ram ne ex reciso fronde Tolli uiuȩ radix
a uindemia protinus debet. Nuꝑ reꝑtum dra¬
conem ferere iuxta arborem. ita appellamus pal¬
mitem emeritum. pluribq induratũ annis.
Hunc p̾cisum quam maxima amplitudine tri¬
b partib longitudinis deraso cortice quatinus
obruatur. unde & rasilem uocant. deprimere
sulco. reliqua parte ad arborem erecta. Ocissimũ
in uite.si gracilis sit uitis. aut terra. Usitatũ

Expanded text:
caelibem. quod supra terram est e matre, radi iubetur, caelibem. quod supra terram est e matre, radi iubetur, ne fruticet. in terra non pauciores IV gemmae obruuntur ad radicem capiendam, extra in capite binae relincuntur. vitis in arbusto IV pedes longo constat omnis sulco, tres lato, alto duos cum semipede. post annum propago inciditur ad medullam, ut paulatim radicibus suis adsuescat; caulis a capite ad duas gemmas reciditur; tertio totus mergus absciditur repetiturque altius in terram, ne ex reciso frondeat. tolli viveradix a vindemia protinus debet. <24> Nuper repertum draconem serere iuxta arborem; ita appellamus palmitem emeritum pluribusque induratum annis. hunc praecisum quam maxima amplitudine, tribus partibus longitudinis deraso cortice, quatenus obruatur — unde et rasilem vocant—, deprimere sulco, reliqua parte ad arborem erecta, ocissimum in vite. si gracilis sit vitis aut terra, usitatum
Abbreviated transcription (Latin):
obumbrent int̾uallo iustum arborum si aretur
ꝯolum quadra geni in terga frondemq in latera
uicenis moneretur. hoc in om̃s partes. singulis
denas sepe annutriunt uites. damnato agricola.
Minus ternis maritare nisi ualidas inimicũ ene¬
cante uel loci uitium Increm̃to. serere tripedaneo
scrobe necessarium chistantes inter sese arboremꝙ
singulis pedib. Nichil ibi malleoli atq pasti¬
nationi. nulla fodiendi imꝑendia. ut pote cum
arbusti ratio hec peculiari dote prestet. quod ab
codem solo seri fruges & uitib prodest. Suꝑq
quod uindicans se altitudo ñ ut in uinea ad ar¬
cendas animaliũ iniurias pariete uel sepe uel
fossarum utiq impendio muniri se cogat iti
arbusto. & prȩdictis sola uiuȩ radicum ratio
ltem propaginũ. & hȩc gemina ut diximus
qua lorum & ipso tabulato maxime probata.
qm̃ a pecorẽ tutissimum ẽ: altera deflexa tute uel
palmite iuxta suam arborem. aut citra ꝓximam

Expanded text:
obumbrent. Intervallum iustum arborum, si aretur obumbrent. Intervallum iustum arborum, si aretur solum, quadrageni pedes in terga frontemque, in latera viceni; si non aretur, hoc in omnes partes. singulis denas saepe adnutriunt vites, damnato agricola minus ternis. maritare nisi validas inimicum , enecante veloci vitium incremento. serere tripedaneo scrobe necessarium distantes inter sese arboremque singulis pedibus. nihil ibi malleoli atque pastinationis , nulla fodiendi inpendia, utpote cum arbusti ratio hac peculiari dote praestet, quod ab eodem solo ferri fruges et vitibus prodest, superque quodvindicans se altitudo non, ut in vinea, ad arcendas animalium iniurias pariete vel saepe vel fossarum utique inpendio muniri se cogit. <23> In arbusto e praedictis sola viveradicum ratio, item propaginum, et haec gemina, ut diximus: qualorum ex ipso tabulato maxime probata, quoniam a pecore tutissima est, altera deflexa vite vel palmite iuxta suam arborem aut circa proximam
Abbreviated transcription (Latin):
arbores religantur. Prima omniũ ulmus exceꝑ¬
ta propter mmiã frondem atͣcmia. deu populus
nigra eadem de causa minus densa folio. Non sper¬
nunt pleriq et fraxinum. ficũq & etiam oleam.
si ñ git umbrosa ramis. Harum satus cultu que
abunde tractatus ẽ. Ante tricesimũ sextũ mensem
attingi falce uetantur. alterna seruant᷑ brachia.
alternis putantur annis. sexto anno maritant᷑.
Transpadana italia preter supra dictas. corno. po
pulo. acere. orno. carpino. quercu arbustat agros.
Nenetia salicem propter uliginẽ soli & uulnus ulmus
detruncata media. intra morã scamna digeritus.
nulla fere uiginti pedum altiore arbore. T abula¬
ta earum ab octauo pede altitudunis dilatantur.
In collib siccisq agris. a duodecimo. In campes¬
trib & humidis meridianũ solem spectare palme
debent. rami a proiectu digitorum modo subrigi.
consilii in his tenuium quoq uirgultoꝵ barba ne

Expanded text:
arbores eligarbores eligta propter nimiam frondem Atinia. dein populus nigra, eadem de causa, minus densa folio. non spernunt plerique et fraxinum ficumque, etiam oleam, si non sit umbrosa ramis. harum satus cultusque abunde tractatus est. ante XXXVI mensem attingi falce vetantur. alterna servantur bracchia, alternis putantur annis, sexto anno maritantur. 201 Transpadana Italia praeter supra dictas cornu, opulo, tilia, acere, orno, carpino, quercu arbustat agros, Venetia salice propter uliginem soli. et ulmus detruncata media in tria ramorum scamna digeritur, nulla fere XX pedum altiore arbore. tabulata earum ab octavo pede altitudinis dilatantur in collibus siccisque agris, a duodecumo in campestribus et umidis . meridianum solem spectare palmae debent, rami a proiectu digitorum modo subrigi, tonsili in his tenuium quoque virgultorum barba, ne
Abbreviated transcription (Latin):
laria fieri cȩperit: uites subligato. Uitis insi¬
tio uria est ꝑ uer. altera cum uua floret. E a
optima ẽ. Nineam ueterem si in alium locũ
transferre uoles. dumtaxat brachiũ crassum li¬
cebit primũ deputato binas geminas. nec
amplius relinquito. Ex radicib bene exfodito
& caue radices ne sauties. lta uti fuerit ponito
in serobe aut in sulco: operitoq & bene oceulta¬
to. E odemq modo uineam statuito & alligato.
laxatoq uti fuerit. erebroq fodito. Ocinũ quod
in uinea seri uibet. antiqui appellabant pabulum.
unibrȩ patiens. quod celerrime proueniat. De pu
equitur arbusti ratio mirum in modum dam¬
nata aͥ serna patre filioq celebrato seropba e
uetustisfumis post catonem peritissimis. Aenea sero¬
pha quidem nisi italiȩ concessa. cum tam longo ui¬
dicetur ȩuo nobilia uͥula nisi in arbustis gigni.
& in his quoq laudatiora summis sicut uberiora
imis. adeo excelsitate proficitur. Hac ratione et

Expanded text:
aria fieri coeperit, vites subligato.... <21> Vitis insiaria fieri coeperit, vites subligato.... <21> Vitis insitio una est per ver, altera cum uva floret; ea optima est.—Vineam veterem si in alium locum transferre voles, dumtaxat bracchium crassam licebit. primum deputato; binas gemmas ne amplius relinquito . ex radicibus bene exfodito et cave, ne radices saucies. ita uti fuerit, ponito in scrobe aut in sulco operitoque et bene occulcato, eodemque modo vineam statuito, alligato lexatoque, uti fuerit, crebroque fodito.—Ocinum, quod in vinea seri iubet, antiqui appellabant pabulum umbrae patiens, quod celerrime proveniat. <22> arbusti ratio mirum in modum damnata Sasernae patri filioque, celebrata Scrofae, vetustissimis post Catonem peritissimisque, ac ne a Scrofa quidem nisi Italiae concessa, cum tam longo iudicetur aevo nobilia vina non nisi in arbustis gigni et in his quoque laudatiora summis sicut uberiora imis. adeo excelsitate proficitur. hac ratione et
Abbreviated transcription (Latin):
tum sentiat ablaqueatio cubito abesse ñ ampliꝰ
Ablaqueari autem prius quam putari iubent.
Cato de omni cultura uitium ita precipit. Quã
altissimã uineam facito. alligatoq recte: dum
ne nimium constringas. Hoc modo eam cura
cipito. ultra citraq sulcos ꝑpetuas ducito. uites
nimũ castrato potius si opus erit deicito. bien¬
nioq post p̃cidito. Uitem nouellam resecari
tum erit tempus ubi ualebit. Si uinea ab uite
cauata erit. sulcos interponito. ibiq uiuam ra¬
dicem serito. umbram a sulcis remoueto. crebro¬
q fodito. In uinea ueteri serito ocmum. si ma¬
era erit quod granum capit inserito. et circum
capita addito stercus. paleas uinaceas. Aliquid
horuncȩ. Ubi uinea frondere cȩperit pampina¬
tiouineas nouellas alligato erebro.
ne caulus p̃fringatur. & quȩ iam in perticam
ibit eius pamprnos teneros alligato leuiter. por¬
rigitoq. Quȩ ubi rectȩ steterint. ubi uua ual¬

Expanded text:
ntum sentiat ablaqueatio, cubito abesse non amplius, ntum sentiat ablaqueatio, cubito abesse non amplius, ablaqueari autem prius quam putari iubent. <20> Cato de omni cultura vitium ita praecipit: Quam altissimam vineam facito alligatoque recte, dum ne nimium constringas. hoc modo eam curatcipito, ultro citroque sulcos perpetuos ducito. vites nimum castrato; potius, si opus erit, deicito biennioque post praecidito. vitem novellam resecari tum erit tempus, ubi valebit. si vinea ab vite calvata erit, sulcos interponito ibique vivam radicem serito. umbram a sulcis removeto, crebroque fodito. in vinea vetere serito ocinum, si macra erit—quod granum capit ni serito—, et circum capita addito stercus, paleas, vinaceas, aliquid horumce. ubi vinea frondere coeperit, pampinato. vineas novellas alligato crebro, ne caulis praefringatur, et quae iam in perticam ibit, eius pampinos teneros alligato leviter porrigitoque , uti recte stent. ubi uva v
Abbreviated transcription (Latin):
terram uerti. quam leiussima cicatrice acie faleis
exacta plagaq conuelata. Recidi autem semper
inter duas geminas. ne sit uulnus oculis in reci¬
sa parte. Nigram ẽẽ eam existimant. & donec ad
sincera ueniatur recidendam: qm̃ e uitiosa mate¬
ria utitis ñ exeat. Si maera uitis idoneos palmi¬
tes ñ habeat. ad terram recidi eam: nouosq eli¬
ci utilissimũ. In pampinatione ñ his detrahere
pampinos qui eum iuia sint: id enim uuas suꝑ¬
plantãt. preter quam in nouella uinea. Inutiles.
uidicantur in latere nati. ñ ab oculo. Quappe ẽ¬
tiam uua quȩ nascatur e duro rigescente. ut
nisi ferro detrahi ñ possit. Pedamentũ quidam
inter duas uites utilius putant statui. & facilius
abla queantur ita: meliusq ẽ uniuige uineae
si tamen & ipsi uigo sint uires. nec flatui in¬
festa regio. In quadriꝑtita quam proximũ one¬
rari amintniculum ẽẽ debet: ne tam̃ impedim̃¬

Expanded text:
terram verti quam levissima cicatrice acie falcis terram verti quam levissima cicatrice acie falcis exacuta plagaque conlevata, recidi autem semper inter II gemmas, ne sit vulnus oculis in recisa parte. nigram esse eam existimant et, donec ad sincera veniatur, recidendam, quoniam e vitioso materia utilis non exeat. si macra vitis idoneos palmites non habeat, ad terram recidi eam novosque elici utilissimum, in pampinatione non hos detrahere pampinos, qui cum uva sint; id enim et uvas supplantat praeterquam in novella vinea. inutiles iudicantur in latere nati, non ab oculo, quippe etiam uva, quae nascatur e duro, rigescente, ut nisi ferro detrahi non possit. pedamentum quidam inter II vites utilius putant statui, et facilius ablaqueantur ita, meliusque est uniiugae vineae, si tamen et ipsi iugo sint vires nec flatu infesta regio. in quadripertita quam proximum oneri adminiculum esse debet, ne tamen inpedime
Abbreviated transcription (Latin):
ca infra uigum debere fieri. De sequente. uari
alii sub ipsa maturitate. Sed de his catonis prȩ¬
cepta decernent. Namq & putationũ tradenda
rotinus hane a uindemia ubi cęli tepor in¬
dulget adoriuntur. Sed in hoc fieri num¬
quam debet ratione naturȩ. ante exortum aquilȩ.
ut in sẏderũ causis docebimus ꝓximo uolumine.:
immo uero fauomio. qm̃ anceps culpa sit prȩ¬
properȩ festinationis. si sautias recenti medici¬
nȩ mordeat quȩdam hiemis ruminatio. Cer¬
tum ẽ gemmas earum frigore hebetari. plagasq
findi. & cęli uitio exuri oculos lacrima distillan¬
te. Nam gelu fragiles fieri qui nescit: Operarũ
ista computatio ẽ. In lati fundis ñ legituma na¬
turȩ festinatio. Quo maturius putantur aptis
dieb. eo plus materię fundunt: quo serius eo
fructum uberiorem. Quare macras prius conue¬
nit putare: ualidas nouissime. Plagam omnem
obliquam fieri ut facile decidant imbres. & ad

Expanded text:
eam infra iugum debere fieri. de sequente variaeam infra iugum debere fieri. de sequente variaalii sub ipsa maturitate. sed de his Catonis praecepta decernent. namque et putationum tradenda rotinus hanc a vindemia, ubi caeli tepor indulget, adoriuntur. sed et in hoc fieri numquam debet ratione naturae ante exortum aquilae, ut in siderum causis docebimus proximo volumine, immo vero favonio, quoniam anceps culpa sit praeproperae festinationis. si saucias recenti medicina mordeat quaedam hiemis ruminatio, certum est gemmas earum frigore hebetari plagasque findi et caeli vitio exuri oculos lacrima destillante. nam gelu fragiles fieri quis nescit? 192 operarum ista conputatio est in latifundis, non legitima naturae festinatio. quo maturius putantur aptis diebus, eo plus materiae fundunt; quo serius, eo fructum uberiorem. quare macras prius conveniet putare, validas novissime, plagam omnem obliquam fieri, ut facile decidant imbres, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
tactuq intrantiũ deteri. & ob id arcendũ procul
omne quidem pecus s maxime lanatum.: qm̃
facillime auferat gemmas. inimicus. & pubescen¬
te uua rastroe satisq ẽẽ uineam ter anno con¬
fodi. ab ȩquinoctio uerno ad uergiliarum exortũ.
& canis ortum & nigrescente acino. Quidam ita
determinant. ueterem semel a uindemia ante bru¬
mã. cum ali ablaqueare & stercorare satis pu¬
tent. Iterum ab idib aprilis antequã concipiat
hoc ẽ in ui idꝰ maii. demn priusquã florere incipiat.
& cum defloruerit & uaria ante se uua. Peritiores
affirmant si uisto sepius fodiantur. in tantũ teneres¬
cere acinos. ut rumpantur. Quȩ fodiunt᷑. ante
feruentes horas diei fodiendas conuenit: sicuti
lutum neq arare neq fodere. Fossione puluerem
exeitatum contra soles nebulasq prodesse. Pam¬
pinatio uerna in confosso ẽ. ab idib maiis intra
dies decem. uriq antequam florere incipiat. et

Expanded text:
tractuque intrantium deteri, et ob id arcendum procul tractuque intrantium deteri, et ob id arcendum procul omne quidem pecus, sed maxime lanatum, quoniam facillime auferat gemmas. inimicos et pubescente uva rastros, satisque esse vineam ter anno confodi, ab aequinoctio verno ad vergiliarum exortum et canis ortu et nigrescente acino. quidam ita determinant: veterem semel a vindemia ante brumam, cum alii ablaqueare et stercorare satis putent, iterum ab idibus Aprilibus, antequam concipiat, hoc est in VI idus Maias; dein prius quam florere incipiat et cum defloruerit et variante se uva. peritiores adfirmant, si iusto saepius fodiatur, in tantum tenerescere acinos, ut rumpantur. quae fodiantur, ante ferventes horas diei fodiendas convenit , sicuti lutum neque arare neque fodere, fossione pulverem excitatum contra soles nebulasque prodesse. <18> Pampinatio verna in confesso est ab idibus Maiis, intra dies X, utique antequam florere incipiat, et
Abbreviated transcription (Latin):
ut semꝑ pollices tantum relinquantur. Ferti¬
li solo cum trib geminis: graciliore quinis: prę¬
statq multos ẽẽ quam longos. Quȩ de natura
soli diximus: tanto potentiora sentientur. qͣnco
propior fuerit uua terrȩ. G enera separari ac
singulis conseri tractu utilissimũ. Mixtura enum
generum etiã in uino ñ modo in musto discors.¬
aut si misceantur ñ alia quam pariter matures¬
centia: lungi necessarium. iuga altiora quo lȩti¬
or ager. & quo planior. Item roscido nebulos o
minusq uentoso conueniunt. Contra humiliora
gracili & aRido estuoso. uentisq exposito.
luga ad pedamentũ quam artissimo nodo uin¬
ciri oportet. uitem leue contineri. Quȩ genera ui¬
tium & in quali solo cęloq ẽẽnt conserenda. cum
De reliquo cultu uehementer ambigitur. Plerique
ȩstate tota post singulos rores confodi iubent uine¬
am. alii uetant geminantẽ. Decuti enim oculos

Expanded text:
ut semper pollices tantum relinquantur, fertiut semper pollices tantum relinquantur, fertili solo cum tribus gemmis, graciliore binis, praestatque multos esse quam longos. quae de natura soli diximus, tanto potentiora sentientur, quanto propior fuerit uva terrae. <16> Genera separari ac singulis conseri tractus utilissimum —mixtura enim generum etiam in vino, non modo in musto, discors—aut, si misceantur, non alia quam pariter maturescentia iungi necessarium. iuga altiora, quo laetior ager et quo planior, item roscido, nebuloso minusque ventoso conveniunt, contra humiliora gracili et arido et aestuoso ventisque exposito. uga ad pedamentum quam artissimo nodo vinciri oportet, vitem levi contineri. quae genera vitium et in quali solo caeloque essent conserenda , cum s. <17> De reliquo cultu vehementer ambigitur. plerique aestate tota post singulos rores confodi iubent vineam, alii vetant gemmantem; decuti enim oculos
Abbreviated transcription (Latin):
tuor materias uel duas si uniꝰ iufxerit uinea e¬
mitat. Si ꝑ se uitis ordinaliteꝵ sine pedamento
qualecumq in initio amminiculũ desiderabit
dum stare condiscat & recta surgere: cȩtera ad pri¬
mordiũ eadem. Diuidi autẽ putatione pollicis
inȩquali ex amine undiq ne prȩcꝰauet fructus
parte aliqua obiter idem deprimens prohibebit.
in excelsum emittere. Huic uineȩ trium pedũ
altitudo excelsior nutat. cȩteris a quunrto. dũ ne
excedat hominis longitudinẽ iustam. His quo¬
ꝙ que sparguntur in t̾ra breui adimita dum
caueas circundant scrobib ꝑ ambitũ factis. ne
uagi palmites int̾ se pugnent occursantes: ma¬
iorq pars terrarum ita supinam in tellurẽ uin¬
demiam metuit. NSiquidem & in affrica et
affrica & in egẏpto sẏriaq ac tota asia. & mul¬
tis locis europę hic mos preualet. Ibi ergo iux¬
ta terram comprimi debet uitis. eodem modo
& tempore nutrita radice. quo iniugata uinea:

Expanded text:
IV materias vel II, si uniiuga erit vinea, eIV materias vel II, si uniiuga erit vinea, emittat. <15> Si per se vitis ordinabitur sine pedamento, qualecumque initio adminiculum desiderabit, dum stare condiscat et recta surgere, cetera a primordio eadem, dividi autem putatione pollices in aequali examine undique , ne praegravet fructus parte aliqua. obiter idem deprimens prohibebit in excelsum emicare. huic vineae trium pedum altitudo excelsior nutat, ceteris a quinto, dum ne excedat hominis longitudinem iustam. iis quoque, quae sparguntur in terra, breves ad limitandum caveas circumdant, scrobibus per ambitum factis, ne vagi palmites inter se pugnent occursantes, maiorque pars terrarum ita supinam in tellure vindemiam metit, siquidem et in Africa et in Aegypto Syriaque ac tota Asia et multis locis Europae hic mos praevalet. ibi ergo iuxta terram conprimi debet vitis, eodem modo et tempore nutrita radice, quo in iugata vinea,
Abbreviated transcription (Latin):
narium uocatur. aut uti supra cicatricem est
fructuarium. Alterum ex anniculo palmite
semꝑ fructuarium relinquitur s ub uigo. & qui
uocatur eustos. Hic ẽ nouellus palmes ñ longior
tribus gemmis. proximo anno materiam daturus
si uitis luxuriose consumpserit & alius uixta eum
uerruce magnitudine qui ferunculus appellatuR.
Si forte custos fallat uites antequã septimiuau¬
nũ a sureulo compleat euocata ad fructum eiulie¬
cescit ac moritur: nec ueterem placat palmitem in
longum & ad quartũ usq pedamentũ emittit.
quod alii dracones alii iuniculos uocant. ut faci¬
ant quȩ masculeta appeslant cũ induruit uitis.
Pessimũ in uinea transducere quinto anno. & ipsi
palmites intorquent᷑. singulȩq singulis materiȩ
emituntur: ac deinde e proximis prioresq ampu¬
tantur. Semꝑ custodem relinqui melius. sed is
proximus uiti ẽẽ debet. nec longior quam didum ẽ.¬
& si luxuriauerint palmites intorqueri. ut qua¬

Expanded text:
narium vocatur aut, ubi supra cicatricem est, narium vocatur aut, ubi supra cicatricem est, fructuarium; alterum ex anniculo palmite semper fructuarium . relinquitur sub iugo et qui vocatur custos—hic est novellus palmes, non longior tribus gemmis—proximo anno materiam daturus, si vitis luxuria se consumpserit, et alius iuxta eum, verrucae magnitudine, qui furunculus appellatur, si forte custos fallat. <14> Vitis, antequam septumum annum a surculo conpleat , evocata ad fructum eiuncescit ac moritur. nec veterem placet palmitem in longum et ad quartum usque pedamentum emitti, quod alii dracones, alii funiculos vocant, ut faciant quae masculeta appellant. cum induruit vitis, pessimum in vinea traducere. quinto anno et ipsi palmites intorquentur singulaeque singulis materiae emittuntur ac deinde proximis, prioresque amputantur. semper custodem relinqui melius, sed is proximus viti esse debet, nec longior quam dictum e, si luxuriaverint palmites, intorqueri, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Dabit consilium & soli natura iͣn maero etiam¬
si uires habebit recisa. intra iugum morituaa
ut omnis fȩtura subito exeat. Muuimũ id esse
debebit int̾uallum. ut attingat iugum super& q.¬
& quȩ ñ ceneat adeo ñ recumbat in eo nec delica¬
te se spargat. Ita temꝑetur hic modus. ut eres¬
cere etiamnum malit quam parere. palmes. Du¬
as tres ue genimas habere sub iugo debet. ey¬
materiis quib materia nascatur. Tunc ꝑ igũ
mergi alligariq ut sustineatur iugo. ñ pendeat¬
Ninculo mox adstrictius a tercia gemia. qm̃
citra pampini exultent. cacumen religari uetant.
Natura hȩc ẽ. Deiecta pars aut prȩligata frue¬
tum dat plurimũq ipsa curuatura. Quod ei¬
tra ẽ materię mittit offensante credo spiritu
& illa quam diximus medulla que ita enneu¬
erit in ateria fructum dabit anno sequente. sic
duo genera palinitum quod eduro exit man¬
teriamq in proximũ annum promittit pampi¬

Expanded text:
Dabit consilium et soli natura. in macro, etiamDabit consilium et soli natura. in macro, etiamsi vires habebit, recisa intra iugum moretur, ut omnis fetura sub eo exeat. minimum id esse debebit intervallum, ut attingat iugum speretque, non teneat, adeo non recumbat in eo nec delicate se spargat. ita temperetur hic modus, ut crescere etiamnum malit quam parere. <13> Palmes duas tresve gemmas habere sub iugo debet, ex quibus materia nascatur, tunc per iugum mergi alligarique, ut sustineatur iugo, non pendeatvinculo mox adstrictius a tertia gemma alligcitra pampini exultant. cacumen religari vetant. natura haec est: deiecta pars aut praeligata fructum dat, plurimumque ipsa curvatura. quod citra est, materiem emittit, offensante, credo, spiritu et illa quam diximus medulla. quae ita emicuerit materia fructum dabit anno sequente. sic duo genera palmitum: quod e duro exit materiamque in proximum annum promittit , pampi
Abbreviated transcription (Latin):
matrem ẽẽ firmam. postea foetum audacem.
Hec tutum ẽ quod cicatricosum magno imꝑitię
errare quicquid ẽ tale plagis nascitur. ñ ematre
totas habeat illa uires dum roboratut. & annuos
accipit tota foetus cum ꝑmissum fuerit nas ei.
nichil natura portionib parit. Quȩ cum exere¬
uerit satis firma: protinus in iugo collocari de¬
bebit. Sic etiamnum infirmior erit sub ipso uigo
hospitari. Recisa. uirib ñ ȩtate decernitur.
Temerarium ẽ ante crassitudinẽ pollicarem uiti
imperare. Sequenti anno palmites salutentur
pro uiribus matris singuli aut gemini. Idem
&e secũto si cogit infirmitas nutriantur Tercioq
demũ duo adiciantur. Nec sunt plures umqsi.
inhibenda fȩcunditas. In ea ẽ natura ut parere
malit quam uiuere. Quicquid materiȩ adimi¬
tur. fructui accedit. Illa semina uult quam
fructum gigni. qm̃ fructus caduca res ẽ si per¬
nitiose luxuriat: nec ampliat se. sed egerit.

Expanded text:
matrem esse firmam, postea fetum audacem . matrem esse firmam, postea fetum audacem . nec tutum est quod cicatricosum, magno imperitiae errore; quidquid est tale, plagis nascitur, non e matre. totas habeat illa vires, dum roboratur, et annuos accipiet tota fetus, cum permissum fuerit nasci. nihil natura portionibus parit. quae excreverit satis firma, protinus in iugo collocari debebit; si etiamnum infirmior erit, sub ipso iugo hospitari recisa. viribus, non aetate, decernitur. temerarium est ante crassitudinem pollicarem viti imperare . sequente anno palmites educentur pro viribus matris singuli aut gemini. iidem et secuto, si coget infirmitas, nutriantur, tertioque demum II adiciantur. nec sunt plures quaterninhibenda fecunditas est. ea est natura, ut parere malit quam vivere. quidquid materiae adimitur, fructui accedit. illa semina mavult quam fructum gigni, quoniam fructus caduca res est. sic perniciose luxuriat, nec ampliat se, sed egerit. <12>