comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um malorũ ex trema neqͥtia ñ afficit mͦ. uerũ etiã uehem̃t᷑ infec̃¬
U ide aut̃ exadutrsa parte bonorũ. quȩ in pbos pena cõmuteur. Omenãq
qłsit u num et̃ psumq unũ bonũ cẽ paulo ante didicisti. Cui consequens
ẽ. ut om̃e qđ sit id etiam bonũ tẽ uidentur. Hocigitur mͦ quicquid ab ono
deficit eẽ desisti. Quofit ut mali desinant tẽ qđ fuerant. sed fuisse¬
homines adhuc ipsa humani corporis reliquaspecies ostendat. Qiure
uersi in malitiã humanã qͦq ami serenaturã. sedcũ ultra homines que¬
q ꝓ uehere solaꝓbitas possit. necessit̃ ut quos ab humana c̃ditione
dececit in fia homines meritũ detrudat im ꝓbitas. Euenit igitur ut
quẽ trins formatũ uitis uiditis. hominẽ estimare ñ possis. Auari¬
tia feru& alienarũ opũ uiolentus ereptor. lupisimilẽ diaeris. Etrax

Expanded text:
ium malorum extrema nequitia non affecit modo uerum etiam uehementer infeciium malorum extrema nequitia non affecit modo uerum etiam uehementer infecit? Vide autem ex aduersa parte bonorum, quae improbos poena comitetur. Omne namque quod sit unum esse ipsumque unum bonum esse paulo ante didicisti, cui consequens est ut omne quod sit id etiam bonum esse uideatur. Hoc igitur modo quidquid a bono deficit esse desistihomines adhuc ipsa humani corporis reliqua species ostentat; quare uersi in malitiam humanam quoque amisere naturam. Sed cum ultra homines quemque prouehere sola probitas possit, necesse est ut quos ab humana condicione deiecit infra homines merito detrudat improbitas; euenit igitur ut quem transformatum uitiis uideas hominem aestimare non possis. Auaritia feruet alienarum opum uiolentus ereptor: lupis similem dixeris. Ferox
Abbreviated transcription (Latin):
boni cõpotem p̃mii udic& exꝑtem : attuius p̃mii : omniũ pulcher¬
rimi maximiq. Mem̃to et enĩ corollarii ipsius. qđ paulo ante p
cipuum dedi. Acsic collige cũ ipsum bonũ beatitudo sit. bonos om̃s
eo ipso quod boni sint fieribeatos liqu&. sed quibeatisint deos eẽ
conuenit Est igitur pͣmiũ bonorũ. qđ nullus deerat dies. nullius
muniat potestas. nullius fusc& im ꝓbutas deos fieri. Quecũ ita sint
demalorũ quoq insepa raibilipęna dubitare sipiens nequeat
N amcũ bonũ malũq itẽ penȩ atq pmiũ. aduersa fronte dissideant
quȩ in boni p̃mio uidemꝰ accidere. eade᷑ neces see̾ in malipena
contraria parte respondeant. Sicut igitur ꝓbisꝓbitas ipsa
fit p̃miũ. uttaimꝓbis nequitia ipsa supplicium ẽ. lamũ quis quis
afficitur pȩna. malose affectum eẽ nondubitat. sugitur se se ipsi
estimare uelunt possint nesibi supplicu ex ꝑtes uideri : quos om̃¬

Expanded text:
boni compotem, praemii judicet expertem? At cujus praemii? omnium 5 pulcherboni compotem, praemii judicet expertem? At cujus praemii? omnium 5 pulcherrimi, maximique. Memento etenim cipuum dedi ac sic collige: cum ipsum bonum beatitudo sit, bonos omnes eo ipso quod boni sint fieri beatos liquet. Sed qui beati sint deos esse conuenit. Est igitur praemium bonorum quod nullus deferat dies, nullius minuat potestas, nullius fuscet improbitas, deos fieri. Quae cum ita sint, de malorum quoque inseparabili poena dubitare sapiens nequeat. Nam cum bonum malumque item poenae atque praemium aduersa fronte dissideant, quae in boni praemio uidemus accedere eadem necesse est in mali poena contraria parte respondeant. Sicut igitur probis probitas ipsa fit praemium, ita improbis nequitia ipsa supplicium est. Iam uero quisquis afficitur poena, malo se affectum esse non dubitat. Si igitur sese ipsi aestimare uelint, possuntne sibi supplicii expertes uideri quos omn
Abbreviated transcription (Latin):
Uides neigitur quanto in coeno ꝓbra uoluant᷑. qua ꝓbitas luce resplendent :
In quo ꝑspicuũ ẽ nũquã bonis p̾mia. nũquã sua scelerib decẽ supplicia.
Rerum et enum quȩgeruntur. illud ꝓpterquod una quȩq resgeritur. eius¬
dem rtip̃miũ et̃ ñ iniuria uderi potest. Uti currenti instadio ꝓpt᷑
quã curritur. iac& p̾miũ corona. seabitititudinẽ eẽ idem ipsũ bonũ ꝓpt¬
qđ omagerunt᷑ ostendimꝰ. Est igitur humanis actibus ipsubonũuelu¬
tip̃miũ cõmune p̃positũ. Atqui hocbonũ abonis nonpotest separtiri
neq enim bonꝰ ultirta iure uocabit̃ qͥ cartat bono. Quarȩ ꝓhos mores
sua p̾mia non relinquunt. quantũ lib& igit᷑ seuiant mali sapienti
tam̃ corona nondetid& ñ aresc&. neq enĩꝓbis animis ꝓpͥũ dec alicna
decerpit imꝓbitas. Qđ si ex trinsecꝰ accepto letarit᷑. poterit hoc
mocũ omẽ p̃miũ id circo appetatur qm̃ bonũ eẽ creditur. Quis

Expanded text:
idesne igitur quanto in caeno probra uoluantur, qua probitas luce resplendeat? In quo perspicuum est numquam bonis praemia, numquam sua sceleribus deesse supplicia. Rerum etenim quae gerentur illud propter quod unaquaeque res geritur eiusdem rei praemium esse non iniuria uideri potest, uti currendi in stadio propter quam curritur iacet praemium corona. Sed beatitudinem esse idem ipsum bonum p geruntur, ostendimus. Est igitur humanis actibus ipsum bonum, veluti praemium commune propositum. Atqui hoc a bonis non potest separari. Neque enim bonus 10 ultra jure vocabitur, qui careat bono; quare probos mores sua praemia non relinquunt. Quantum libet igitur saeviant mali, sapienti tamen corona non decidet, non arescet. Neque enim probis animis proprium decus, aliena decerpit improbitas. Quod si extrinsecus accepto laetaretur, poterat hoc mo cum omne praemium idcirco appetatur, quoniam bonum esse creditur, quis
Abbreviated transcription (Latin):
iim ertabis p̃sertim animꝰput&: Quorũ magnaspes etexcelsa faci¬
norũ nacuna e pentino atq inspenito sepe fine destriuitur : ꝗd
urdẽ illis miseriae modũstaitiut : nã si ne quitia mis erois sticrt. qi¬
son iorsit necesseẽ diut᷑ nor nequã : Q uos infelicissimos eẽ sidiarẽ:
siñ corũ malitiã seltom mors ortrema finire: et enisi depradiate¬
tis infortunio uera conclusimus : in finita liqu& et miseriuã quã
ẽ ẽstit at̃nã Tũ ego nira qͥdẽ in quã ti c̃cessidifficilis illatio. sed
his eã q̃pͥus ccessast : nimiũ conuenire cognosco. Recte inquit as¬
timas. sed qͥconclusioni accedere durũ putat: Aequũe. ł falsu aliqͥd
p̃cessis se de monstr&. ł collatione ꝓpositionũ ñ eẽ efficacẽ necessariae

Expanded text:
immortalis praesertim animus putet: quorum magna spes et excelsa faciimmortalis praesertim animus putet: quorum magna spes et excelsa facinorum machina repentino atque insperato saepe fine destruitur, quod quidem illis miseriae modum statuit. Nam si nequitia miseros facit, miserior sit necesse est diuturnior nequam; quos infelicissimos esse iudicarem, si non eorum malitiam saltem mors extrema finiret. .Etenim si de prauitatis infortunio uera conclusimus, infinitam liquet esse miseriam quam esse constat aeternam. Tum ego: Mira quidem, inquam, et concessu difficilis inlatio, sed his eam quae prius concessa sunt nimium conuenire cognosco. Recte, inquit, aestimas. Sed qui conclusioni accedere durum putat, aequum est uel falsum aliquid praecessisse demonstrat uel collocationem propositionum non esse efficacem necessariae
Abbreviated transcription (Latin):
Sumega ferere inquã nec in uria diciudeo utiosos tl ae sĩ souunt
er peris soceiemn seruent: Inbelius tamꝰ anmorai qeditate sih tanani
sed uorũ cene selertetq mens. bonorũꝑ intiae sȩut : dipsũ es lice¬
enolius sẽ: Neclie& inqut aeti c̃uenuenti monstrabrt loco. Seltuot
sindipsũ qđ eis licere credit᷑ auserit: mugia eaepurte sederitruho¬
nuũpenareleuetur Et eñ qđ ineredibile cuiquã forte iudet en
inolere ũ possut. Ñsimiserũest uolusse pruui potiuis se miserues ẽ
soreq uo uloluntatis msere languere effictus : Itq cũsila s oneeronse
seriase triplici in fortunio necesseẽ unguieant᷑ quossudets le dui
uelle pos se ꝑficero: Accedo in quã: sediti hoc in fortuinio ato car¬
uo. petrindi scleris possibilitite desertrurhemñter exopto : Cardbt
inquit iotus quã ł tuforsition uelis ł illi sese estment caritanos. sleq
om ẽ aliquid intũ breuib uitȩ metis ita scrũ qđ eax spretare longe¬

Expanded text:
um ego: Fateor, inquam, nec iniuria dici uideo uitiosos, tametsi humani corporis speciem seruent, in beluas tamen animorum qualitate mutari; sed quorum atrox scelerataque mens bonorum pernicie saeuit, id ipsum eis licere noluissem. Nec licet, inquit, uti conuenienti monstrabitur loco. Sed tamen si id ipsum quod eis licere creditur auferatur, magna ex parte sceleratorum hominum poena releuetur. Etenim quod incredibile cuiquam forte uideatur, implere non possint. Nam. m si miserum est voluisse prava,, potuisse miserius est, sine quo Voluntatis misere langueret effectus. Itaque cum sua singuliS miseria sit, triplici infortunio necesse est urgueantur, quos viaeas scelus velle posse perficere. — Accedo, inquam, sed, uti hoc infortunio cito careant patrandi sceleris possibilitate deserti, vehementer exopto. — Carebunt, inquit, ocius, quam vel tu forsitan velis vel illi sese aestiment esse carituros; neque enim est aliquid in
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ atq. inbecilles necsine penium quã ȩẽ uitia nee sine premio
uartutes. bonis selicia. malis semꝑ in fortunata contingere militq

Expanded text:
er atque imbecilles; nec sine poena unquam esse vitia, nec sine praemio virtutes; 5 bonis felicia, malis semper infortunata contingere, mult
Abbreviated transcription (Latin):
iiquid ome qd est tani dium anere atq subsisitre quã oiuset p
sedinterire atq dis solui parit᷑ atq unũee destitert a quonan

Expanded text:
inquit, omne quod est tam diu manere atque subsistere quam diu sit unum, sed interire atque dissolui pariter atque unum destiterit? Quona
Abbreviated transcription (Latin):
galit mursus genꝰ qđ ẽ unius cuiusq gemerationis principiũ uł abro
quetuo i nł aloco inquo quis genitꝰ ũ Sic em̃ orestẽ quidẽ dicimus
en genene. platõnẽ urro athenienses et emsipspinaprũ piut ẽ uniusciuu¬
rits: utra quidẽ sed ꝓmultitudine gestorũ tii paucadixcisti. Dr pbitt¬
torum tibrł honestate ł falsitate: cuinctis notumt morasti. Deser frib
sriudib q delatorũ. rexu tuquidẽ strictĩ et tingendũ plitestis l cant
lius uberiusq recognoscentis omã uulgior telabrent̃. Ingepusti
itiã uehem̃t᷑ iniusti factũ senatꝰ: Deuri ian criminatiore doluisti
esȩ q̃q opinionis dãpna fleiasti. Pistecti adueriu strtunã dolor in¬
cindiut: Conquestusq: ñ equa meritis pͥmi a pensari: Anea titino
musȩ seuentis. utaq celũ terras quoq pat reger& uota posuisti. Sed
qm̃ plurimꝰ tibi affectuũ tumultus incabuit: Diuersũq tedolor. ira.
meror. distrahunt. Uti n c̃m̃tis es. nondũte ualidiora remedia con¬

Expanded text:
aliter rursus genus, quod est unius cuiusque generationis principium uel ab eo qui genuit uel a loco in quo quis genitus est. sic enim Orestem quidem dicimus esse genere, Platonem uero Athenien- sem; etenim patria principium est unius curitis uera quidem, sed pro multitudine gestorum tibi pauca dixisti. De obiectorum tibi uel honestate uel falsitate cunctis nota memorasti. De sceleribus fraudibusque delatorum recte tu quidem strictim attingendum putasti, quod ea melius uberiusque recognoscentis omnia uulgi ore celebrentur. Increpuisti etiam uehementer iniusti factum senatus. De nostra etiam criminatione doluisti, laesae quoque opinionis damna fleuisti. Postremus aduersum fortunam dolor incanduit conquestusque non aequa meritis praemia pensari. In extremo Musae saeuientis, uti quae caelum terras quoque pax regeret, uota posuisti. Sed quoniam plurimus tibi affectuum tumultus incubuit diuersumque te dolor, ira, maeror distrahunt, uti nunc mentis es, nondum te ualidiora remedia con
Abbreviated transcription (Latin):
ins ensibilibus rebus intellegunt᷑ aut̃ p̃t̾ sensibilia ut corum naturarespi¬
ei et ꝓprietas ualeat comp̃hencdi. Quo circa cumgenera et speties cogitant᷑
tunc ex singulis inquibus sunt eorum similitudo colligitur Utex
singulis hominibus interse dis similibus humanitatis similitudo. Quesimi¬
litudo cogitata animo ueraciterq perspectasit speties Quarum spetierũ

Expanded text:
bilibus, intelleguntur autem praeter sensibilia, ut eorum natura per- spici et proprietas ualeat comprehendi, quocirca cum genera et species cogitantur, tunc ex singulis in quibus sunt eorum similitudo colligitur ut ex singulis hominibus inter se dissi- milibus humanitatis similitudo, quae similitudo cogitata animo ueraciterque p
Abbreviated transcription (Latin):
neq speties neq differentia nec ꝓprium nec acridens significatione sim¬
plicisint Cur dehis tantum duobus genere inqͣm hacspetiȩ dix̃ non
simplicit̾ clici. cum ꝓprium differentia atq accidens ipsa quoq sint
significatione multiplici. dicendumẽ qm̃ longitudinem uitans tantũ
retiem nominauit eamq id circonesolum genus significationis multi
plies putaretur. Enumerat autem pͥm̃m quidã generis significationẽ¬

Expanded text:
neque species neque differentia nec proprium nec accidens significatione simneque species neque differentia nec proprium nec accidens significatione simplici sint, cur de his tantum duobus, genere inquam ac specie, dixit non simpliciter dici, cum proprium, differentia atque accidens ipsa quoque sint significatione multiplici? dicen- dum est quoniam longitudinem uitans tantum speciem nomi- nauit eamque idcirco, ne solum genus significationis esse multi- plicis putaretur, enumerat autem primam quidem generis signi- ficatione
Abbreviated transcription (Latin):
disa & risibile quod ꝓ prium. et gramaticum quod accidens nonmanebit
et interemptum genus cuncta consumit Siuero hominem eẽ constituas uel
gramaticum. uelrationale uel risibile animal quoq necesseẽ ecse constituaᷤ.
Siue enim homoest animal est siuerationale siuerisibile siue gramatieũ
ab animalis sua slartta nicmreuuit Sub lato igitur genere et ceteracon
sumuntur positis ceteris sequitur genus. Prior est g natura generis poste¬
rior ceterorum. Tureẽ gͥ indisputatione p̃positumꝰ. S qm̃ gnris nom̃
multa significat hocenim quod ait. Uidetur aut̃ netr genus neꝙ spe
ties simplincit᷑ dici. Ubi enim nonẽ simplex dictio. illiᷤ multi plex signi¬
ficationem prius ho iuis nominis sigruificationes discernit acseparat. Ut de
quas ignificatione gnr̃is tracturus ẽ suboculis ponat. Sed cumꝙͣ genis

Expanded text:
tia, et risibile, quod proprium, et grammaticum, quod accidens, non manebit tia, et risibile, quod proprium, et grammaticum, quod accidens, non manebit et interemptum genus cuncta consumit, si uero hominem esse constituas uel grammaticum uel rationale uel risibile, animal quoque esse necesse est. siue enim homo est, animal est, siue rationale, siue risibile, siue grammaticum, ab animalis substantia non recedit, sublato igitur genere et cetera con- sumuntur, positis ceteris sequitur genus; prior est igitur natura generis, posterior ceterorum, iure est igitur in dispu- tatione praepositura. Sed quoniam generis nomen multa significat hoc - est enim quod ait : Videtur autem neque genus neque spe- cies simpliciter dici; ubi enim non est simplex dictio, illic multiplex significatio est —, prius huius nominis significationes discernit ac separat, ut de qua significatione generis tractaturus est, sub oculis ponat, sed cum neque genus
Abbreviated transcription (Latin):
Uprincipus sollt cur inum ꝗt̃q ceteris indisputationis ordine preponatur.
Ulut nunc ingenere dubitaripotest Cuirgenus spetiei differentiȩ ꝓpͥo
accidentiq ptulerit. De eoenim primitus tractat. R espondebrmus
itadi uire factum uueri. Omne enim qđ uniuersaleẽ utra semet ipsum
cetera concludit ipsum uõ non clauditur. Maioris itaque merttiest ac pͥn¬
cipalis naturę quod itacetera coere& ut ipsum naturȩ ẜsuȩ magnitu¬
dinis nequeat ablus continer. Et genus gͥ ⁊speties intrase positas hab&
et earum differenti as ꝓpriaq nihibhominus etiam accidentia. Atq itade
genere inchoandumsint qt̾ cetera naturȩ suȩ magnitudine coherc& &
continet Preterea illa semꝑ priora putandasunt quȩ siauferat quis.
cetera perimunt᷑ illa posteriora quib positis. eaque oetorm um substantiã
ꝑfitiunt consequuntur: Ut ingenere & ceteris. Namsianimal auferas
quod ẽ hominis geny homo qq quod speties est. etrationale quod differen¬

Expanded text:
principiis solet, cur unum quodque ceteris in disputationis ordine praeponatur, uelut nunc in genere dubitari potest, cur genus speciei, differentiae, pro- prio accidentique praetulerit; de eo enim primitus tractat, respondebimus itaque iure factum uideri; omne enim quod uniuersale est, intra semet ipsum cetera concludit, ipsum uero non clauditur, maioris itaque meriti est ac principalis naturae quod ita cetera cohercet, ut ipsum naturae magnitudine nequeat ab aliis contineri, genus igitur et species intra se positas habet et earum differentias propriaque, nihilo minus etiam accidentia, atque ita de genere inchoandum fuit, quod cetera naturae suae magnitudine cohercet et continet, praeterea illa semper priora putanda sunt quae si auferat quis, cetera perimuntur, illa posteriora quibus positis ea quae ceterorum substantiam perficiunt, consequuntur, ut in genere et ceteris, nam si animal auferas, quod est hominis genus, homo quoque, quod species est, et rationale, quod differen
Abbreviated transcription (Latin):
corporra reperiuntur Etsi ea inrebus in eorporeis inuenit animus habet
illi comporporeum generis intellectum Siuͦ corporalium rerum genẽra
spetiesq ꝓspexerit aufer ut solet acorporibus incorpore orum naturam et sol
puram quȩ ut inse ipsa formam ẽ contunctur. Ita hȩc cum accipit aninus
ꝑmuxta corporibus incorporalia ea duudens speculatur atq considerat
Neno gͦ dicat falsam nos lineam cogitare qm̃ ita eã m̃te capimꝰ qͣsi¬

Expanded text:
orporea, reperiuntur. et si ea in rebus incor- poreis inuenit animus, habet ilico incorporeum generis intel- lectum, si uero corporalium rerum genera speciesque perspexerit, aufert, ut solet, a corporibus incorporeorum naturam et solam puramque ut in se ipsa forma est contuetur, ita haec cum accipit animus permixta corporibus, incorporalia diuidens spe- culatur atque considerat, nemo ergo dicat fals
Abbreviated transcription (Latin):
run por phirio rennuente dis soluere tam̃ ad grediar ut noc anrium lecto¬
ris anuinum reti ens atipie innis que p̃ter muneris suscepti seriẽ st̃
tempiᷤs operamꝙ gonsumam. Primum quidẽ pauca sub questionis ambig¬
uitate ꝓponam. Post uͦ eundem dubitationis nodum absoluere atq
explicare temtabo. Genera et speties aut sunt & subsistunt aut intellectu
et sola cogitatione formantur S genera et speties eẽ nonposst̃ hocautem
exhis intellegitur. Omne erum quod cummunet̃ uno tempore pluribus
idunum eẽ non poterit. Multorum enimest quod eom muneest psertn
euiuna eademt res inmultis uno tempore totasit Quante unitn
enm sunt speties inornibus illis genus unumest. Non quo tto suigule
speties quasipartes aliquas carpant s singule uno tempore totũ genus

Expanded text:
rim Porphyrio renuente dissoluere, tamen adgrediar, ut nec anxium lectorim Porphyrio renuente dissoluere, tamen adgrediar, ut nec anxium lectoris animum relinquam nec ipse in his quae praeter muneris sus- cepti seriem sunt, tempus operamque consumam, primum quidem pauca sub quaestionis ambiguitate proponam, post uero eundem dubitationis nodum absoluere atque explicare temptabo. Genera et species aut sunt atque subsistunt aut intellectu et sola cogitatione formantur, sed genera et species esse non possunt, hoc autem ex his intellegitur, omne enim quod commune est uno tempore pluribus, id unum esse non poterit; multorum enim est quod commune est, praesertim cum una eademque res in multis uno tempore tota sit. quantaecumque enim sunt species, in omnibus genus unum est, non quod de eo singulae species quasi partes aliquas carpant, sed singulae uno tempore totum genus
Abbreviated transcription (Latin):
omne quod ẽ aut corporeum aut incorporeum eẽ necessẽ genus et spties
ditur abiguum. Sub est enim aliquid quodsi incorporalia eẽ genus acspeties
dicantur obsideat intellegentiam atq detineat ex solu postulasis utrum
circa ipsa corpora subsistant anet p̃ter corpora subsistentia incorporales
eẽ uideamur substantiȩ. Duȩ quippe incorpore orum formes unt ut alia p̃t̃
corpora esse possint et separata corporipus inrua uicorporautate ꝑdurent
Ut deus mens aiima Aliauero cum sint incorporã tam̃ p̃ter corporea ee
nonposint ut linea uel suꝑfities ł numerus. ł singule qualitates. Quas tam̃ et
simcorporeas eẽ ꝓnuntiamus quod tribus spatus minime distendatur tam̃
ita incorporibus s̃ utiabhis diuelli nequant aut separari aut s. acorporib sepa¬
ratasint nullo modo ꝑmaneant. Quas licet questiones arduum sit ipso inte¬

Expanded text:
omne quod est, aut corporeum aut incorporeum esse necesse est, genus et species omne quod est, aut corporeum aut incorporeum esse necesse est, genus et species detur ambi- guum. subest enim aliquid quod, si incorporalia esse genus ac species dicantur, obsideat intellegentiam atque detineat exsolui postulans, utrum circa corpora ipsa subsistant an et praeter corpora subsistentiae incorporales esse uideantur. duae quippe incorporeorum formae sunt, ut alia praeter corpora esse possint et separata a corporibus in sua incorporalitate perdurent, ut deus, mens, anima, alia uero cum sint incorporea, tamen praeter corpora esse non possint, ut linea nel superficies uel numerus uel singulae qualitates, quas tametsi incorporeas esse pronuntiamus, quod tribus spatiis minime distendantur, tamen ita in corporibus sunt, ut ab his diuelli nequeant aut separari aut, si a corporibus separata sint, nullo modo permaneant, quas licet quaestiones arduum sit ipso inte
Abbreviated transcription (Latin):
nec lectori quicquam obscuritas effunderet & tamenscientia roboratus. quid queri
iure posset agnosceret. Sunnt autem questiones quassese reticere ꝓmittit
et putiles et secretȩ et temptatȩ quidem ad doctis uiris necapluribus dissoluti
Quarum prunaest huius modi. Onne quod intelegit anius au id quodẽ
aurerum natura constitutum intellectu concipit & sibimet ratione descrbit
aut id quod nonẽ uacua sibi maginatione depingm Ergode intellectu genero
et ceterorum cuius modisit̃ q̃ritur. Utrum necta intellegamus speties ⁊ genera
ut ea que sunt & ex quibus uerum capimus intellectum annos met ipsos ludimꝰ
cum ea quenonsunt aniuu nobis cassa cogitatione formamus. Quod sieẽ
quidem constiteri et ab his quesunt intellectum concipidixerimis tuncalia
maior acdifficilior questio dubitationem parit. cum discernendi atq intel
legendi generis ipsius naturam summa difficultas ostenditur. Namqm̃

Expanded text:
nec le|ctori quicquam obscuritatis offunderet et tamen scientia roboratus quid quaeri iure posset agnosceret, sunt autem quaestiones quas sese reti- cere promittit, et perutiles et secretae et temptatae quidem a doctis uiris nec a pluribus dissolutae, quarum prima est huius- modi. omne quod intellegit animus aut id quod est in rerum natura constitutum, intellectu concipit et sibimet ratione de- scribit aut id quod non est, uacua sibi imaginatione depingit. ergo intellectus generis et ceterorum cuiusmodi sit quaeritur, utrumne ita intellegamus species et genera ut ea quae sunt et ex quibus uerum capimus intellectum, an nosmet ipsi nos ludimus, cum ea quae non sunt, animi nobis cassa cogitatione formamus, quod si esse quidem constiterit et ab his quae sunt, intellectum concipi dixerimus, tunc alia maior ac diffi- cilior quaestio dubitationem parit, cum discernendi atque intel- legendi generis ipsius naturam summa difficultas ostenditur, nam quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
capt maꝑ puneua cogitatione distinguit. Omnis eium huius modires ineor¬
porias qnitrpore ee suum habentes sensus cumipsis nobis corporibus tradit
At uero animus ciui potestas ẽ & disiuneta componere et eomposttare soluere
q̃ sensibis confusa etcorporib conuincta traduntur. itadis tingit aut incorpo¬
reũ naturam perse acsine corporio inquibus ẽ conereta sepuletur & uideat

Expanded text:
uit. Omnes enim hujusmodi res incorporeae in corpore suum esse habentes sensus cum ipsis nobis corporibus tradit: at vero animus, cui potestas est et disjuncta componere et composita dissolvere, quae a sensibus confusa et corporibus conjuncta traduntur, ita distinguit ut in incorpoream naturam per se ac sine corporibus in quibus est c
Abbreviated transcription (Latin):
ueris umiliter ae ꝓbabilit̃ dictum inuenimus & apud beethon & apud alex
uium Pos phurius quoq ipse in multis hac significatio hoc ierbo
t unter ptari at ratio nabiliter diceremꝰ omisuns Longȩ enim nelior acuerior
i nerliitorum hominũ m̃tib doetrine secetum nareris abborisct eelu
tracratum inseqͥ quem peri pathe tuciaris. totele duce reliquerunt ut tota

Expanded text:
‘ueri similiter’ ac ‘probabi- liter’ dictum inuenimus et apud Boethum et apud Alexan- drum. Porphyrius quoque ipse in multis hac significatione hoc usus a interpretari ut ‘rationabiliter’ diceremus omisimus, longe enim melior ac ueriorimperitorum hominum mentibus doc- trinae secretum altioris abhorreat,  tractatum insequi quem Peri- patetici Aristotele duce reliquerint, ut tota
Abbreviated transcription (Latin):
cant uar pureun cogitatione distinguit. Omnis erum huius modires ineor¬
parias oiorpore eẽ suum habentes sensus cumipsis nobis corporibus tradit
Aruero animus cui potestas ẽ & disuncta componere et eompositare soluere
q̃ sensibi confusa attorporib coniuncta traduntur. itadis tingit aut incorpo¬
reũ naturam perse acsine corporio inquibus econereta sepuletur & uideat

Expanded text:
m huiusmodi res incorporeas in corporibus esse suum habentes sensus cum ipsis nobis corporibus tradit, at nero animus, cui potestas est et disiuncta componere et composita resoluere, quae a sensibus confusa et corporibus coniuncta traduntur, ita distinguit, ut incorpoream naturam per se ac sine corporibus in quibus est concreta, specnletur et u
Abbreviated transcription (Latin):
inscroi bitur. erie ruideders. nt ati quq uid uel ut genus: taleest quale siquis spetie
tie ullomodo fieri potest. Mec uero ipsȩ speties quid scit. uelciuus. nodisent sec¬
sunus scire. nisi earum differentiȩ cognofcantur. Sed differentiarum natura
incogiuita quȩ unius cuius quȩ spericis int differentiȩ modis omiubus ignorabitur:
E uaor seuea idem est qm̃ si degeneribus auristoteles nactat inpdis agnorabitu¬

Expanded text:
inscribitur. Hoc ipsum referri ad aliquid velut ad genus tale est quale si quis speciem inscribitur. Hoc ipsum referri ad aliquid velut ad genus tale est quale si quis speciem ciei ullo modo fieri potest nec uero ipsae species quid sint uel cuius magis sint possunt perspici nisi earum differentiae cognoscantur, sed differentiarum natura incognita, quae unius cuiusque speciei sint differentiae, modis omnibus ignorabitur, quare sciendum est quoniam, si de generibus Aristoteles tractat in Pra
Abbreviated transcription (Latin):
menturum doctrinam. nosse quid genussit. & cetera: recte se habebit ordo sermo¬
num. Sin uõ id adnecesse ꝑmutte inus: atq dicamus: cumsit necesse chrisđori
et adeam quȩsit apud aristotelem p̃dicam̃torum dictrinã. nosse quidgenus
sit & cetera. rectȩ intellegentiȩ sermonũ ordo non conuenit: Quo circa hiedu¬
tius rnmorandum non est: Quamꝙ enim sit sumitia neces sitas. his ignoratis
nonposse adea adquȩ hictractatus intenuur ꝑ uonir uoatur dont ussiate¬
dicetũ sit. tamen hicbreuit᷑ quid ad p̃ licam̃ta generis spetieidifferentiȩ: ꝓpritatꝙ
accidentis ꝓsit agr modis putemꝰ: Aristoteles enim in p̃dicam̃tis decem genera
constituit rerumq̃ decunctis alus p̃dicarentur.  Ut quicquid ad significatio nẽ
uenire posset. id si integram significationem teneret: cuilib& corum subicittur¬
ł sibiceret᷑ generi dequib aristoteles tractat in eolida quadem decem pdicam̃tis

Expanded text:
men- torum doctrinam, nosse quid genus sit et cetera, recte se habebit ordo sermomen- torum doctrinam, nosse quid genus sit et cetera, recte se habebit ordo sermonum; sin uero id ad ‘necesse’ permutetur atque dicamus : cum sit necesse, Chrysaori, et ad eam quae est apud Aristotelem praedicamentorum doctrinam, nosse quid genus sit et cetera, rectae intellegentiae sermonum ordo non conuenit. quocirca hic diutius immorandum non est. quamquam enim sit summa necessitas his ignoratis non posse ad ea ad quae hic tractatus intenditur perueniri, non tamedictum sit, tamen breviter quid ad praedicamenta generis, speciei, differentiae, proprii atque accidentis prosit cognitio disputemus. Aristoteles enim in praedicamentis decem genera constituit rerum quae de cunctis aliis praedicarentur, ut quidquid ad significationem venire posset, id si integram significationem teneret, cuilibet eorum subjiceretur generi de quibus Aristoteles tractat in eo libro qui de decem praedicamentis
Abbreviated transcription (Latin):
unletst: ad ea que superius dictas unt. degenere etspetie. et eeteris disputare. &s
summaẽ necessitas: quianisi sint hęo ante p̾cognita. illa adista p̃parantur
stratio ne disputabitur. apparebit, Sed quã qͣm necesse erit hecquinq dequibus
hic disputari dumest pͥus ad cognitionẽ uenire qͣn ea quibus illap̃ parantur. Nontam̃
ea significatione hic apor philio positum est. qua neress itatem significari uellet. ae ñ
potius utilitatem: Ipsa enim orano eontextusꝙ sermonum: idclarissima intellegen¬
tiȩ ratione significat Nꝙ enim quisꝙͣ itau̾it᷑ ratione. ut aliꝙͣ necessitatem referr
dicat ad aliud necessitas en̾m. ꝑse quiddã ẽ: Utilitas uͦ: semꝑ adid ad quod utilẽẽ
Ait enim cum sit necessariũ chrisd̾ori. & ad eam queẽ apud aristotelem predi¬
camentorum doctrinam: Si gͥ hocnecessarium utilȩ intellegamus. & id nomine¬
ipsouertamꝰ dicentes. cusit utile crisdori & ad eam quȩẽ aputd aristotolem p̃dica¬

Expanded text:
est ad ea quae superius dicta sunt, de genere et specie | et ceteris disputare, et summa est necessitas, quia nisi sint haec ante praecognita, illa ad quae ista praeparantur,stratione disputabitur, apparebit, sed quamquam necesse sit haec quinque de quibus hic disputandum est, prius ad cognitionem uenire quam ea quibus illa praeparantur, non tamen ea significatione hic a Porphyrio positum est qua neces- sitatem significari uellet ac non potius utilitatem, ipsa enim oratio contextusque sermonum id clarissima intellegentiae ratione significat, neque enim quisquam ita utitur ratione, ut aliquam necessitatem referri dicat ad aliud, necessitas enim per se est, utilitas uero semper ad id quod utile est itteram CUM SIT NECESSARIUM, CHRISAORIE, ET AD EAM QUAE EST APUD ARISTOTELEM PRAEDICAMENTORUM DOCTRINAM NOSSE QUID GEipso uertamus dicentes : cum sit utile. Chrysaori, et ad eam quae est apud Aristotelem praedica
Abbreviated transcription (Latin):
no quȩ set nominiᷤ huiꝰ significatio nesciamuᷤᷤ e Iã uͦ ꝓpru tantuᷤᷤ usus ẽ. ut aristo¬
teles quoq singłorũ p̃dicamentoꝵ ꝓpria ꝑquisiuerit: quȩ ꝓpria ẽẽ ꝗs dep̃hon¬
derit. antequã quad omninosit ꝓpriũ discat: nec in his tantũ ppru hȩc cognitio
uale quae singulis tantũ nominib: efferuntur. ut hominiᷤ risibile. uerũ enã in his
quȩ . locum diffinitioniᷤᷤ adhibentur Omnia enĩ ꝓpria rẽ subiectõ quodã termino
discriptioniᷤᷤ includunt: qđ suo quoq: loco oportunuᷤ commemorabo Accidentiᷤᷤ qͦq
cognitio quantũ afferat. quiᷤᷤ dubiare queat: cumuideat interdecẽ p̃dicamenta
nouem accidentiᷤᷤ naturaᷤᷤ: quȩ quomodo accidentia eẽ putabimuᷤ. si omnino quid
sit acciden ᷤ ignoremu: c̃ũ p̃serti nc disserenuruĩ uait siutanc sio¬

Expanded text:
no quae sit nominis huius significatio nesciamus? iam nero proprii tantus usus est, ut Aristono quae sit nominis huius significatio nesciamus? iam nero proprii tantus usus est, ut Aristoteles quoque singulorum praedicamentorum propria perquisiuerit. quae propria esse quis deprehenderit, antequam quid omnino sit proprium discat? nec in his tantum propriis haec cognitio ualet quae singulis nomi- nibus efferuntur, ut hominis risibile, uerum etiam in his quae in locum definitionis adhibentur, omnia enim propria rem subrectam quodam termino descriptionis includunt, quod suo quoque loco oportunius ccognitio quantum afferat, quis dubitare queat, cum videat inter decem praedicamenta novem tenere accidentis naturas? Quae quomodo accidentia esse putabimus, si omnino quid sit accidens ignoremus? cum praesertim nec differentiarum, nec pro
Abbreviated transcription (Latin):
quod ne accidat quȩ sit natura speciei ante noscendum ẽ Nec uł tantũ in hoo
pdest specici cognoscenda natura. ne priorũ generũ specie ᷤ inuict᷑ ꝑmutemus.
uerũ etũ in eodẽ quolibas gn̾e ꝓximas soecies generi nouerimũ ligere: ut ne
substanttiȩ mox animal dicamꝰ et̃ speciẽ perotiuᷤ quã corpus aut cororrł homi
ne pocus quã animatum corpuᷤ. At uͦ differentiarũ scientia. iribis maximũ reanas
locũ quomodo omnino enĩ qualitatẽ a substintia ł cȩtera ase gnr̃a. distare cognos
uuim nisieto differentia uiderimꝰ quo modo aut̃ dicernere eoꝵ differentiaᷤ pos¬
sumꝰ si quid ipsa differentia sit nasciamuᷤᷤ : nec hunc solũ nob̾ inscientia differen¬
tiȩ effundit errorẽ uerũ ctiã & specierũ tollit omẽ uidiciũ. Nam omẽs spe
cie᷑ differentiȩ inft mant ignorata differentia species quoq nec essẽ eͣ ignora¬
ri. Quomodo uͦ fieri potest ut quãliba& differentiã possimu̾ agnoscere. si omni¬

Expanded text:
quod ne accidat, quae sit natura speciei ante noscendum est. nec uero in hoc tantum prodest speciei cognoscenda natura, ne priorum generum species inuicem per- mutemus, uerum etiam ut in eodem quolibet genere proximas species generi nouerimus eligere, ut ne substantiae mox animal dicamus esse speciem potius quam corpus aut corporis homi- nem potius quam animatum corpus, at uero differentiarum scientia in his maximum retinet locucimus, nisi eorum differentias noverimus? Quomodo autem discernere eorum differentias possumus, si quid ipsa sit differentia nesciamus? Nec hunc solum nobis inscientia differentiae infundit errorem, verum etiam specierum quoque tollit omne judicium. Namcies differentiae informant, ignorata differentia species quoque necesse est ignorari, quomodo uero fieri potest, ut quamlibet differentiam possimus agnoscere, si omni
Abbreviated transcription (Latin):
generis notñ inuna quaꝙ spetiȩ totum posse congruere. totius uero i
una quaq parte sua nom̃ conuerure nonposse. manifestum ẽ: Alia in duu¬
sionẽ ee generis inspeties aliam totius inpartes: Conuenire aut̃ nom̃
generis singulis spetieb ostendi tur. ꝑid qđ et homo ⁊ equus singula anima¬
lia nuncupantur. Neq tectum uero neq parietes aut fundamta singilla¬
tim. domus nomine appellarisolent. Sedcum fuerint lunctȩ partes
tunc recte totius nomen excipiunt. De eaił duusione quiscđm̃ acci¬
dens fit nullus ignorat quiincognito accidenti liq generis ac differten
darum incognita fatile euenire possit: ut aceidens ita in subiecta soluat᷑
ques igenus uispeties ⁊ positemo omnem hunc ordinem partiuo nis fedissime

Expanded text:
generis nomen in una quaque specie totum posse con- gruere, totius uero in generis nomen in una quaque specie totum posse con- gruere, totius uero in una quaque parte sua nomen conuenire non posse, manifestum fit aliam diuisionem esse generis in species, aliam totius in partes, conuenire autem nomen generis singulis speciebus ostenditur per id, quod et homo et equus singuli animalia nuncupantur, neque tectum uero neque parietes aut fundamenta singillatim domus nomine appellari solent, sed cum fuerint iunctae partes, tunc recte totius nomen excipiunt, de ea uero diuisione quae secundum accidens fit, nullus ignorat quin incognito accidenti incognitaque ui generis ac differen- tiarum facile euenire possit, ut accidens ita in subiecta soluatur quasi genus in species, et postremo omnem hunc ordinem partitionis foedissime
Abbreviated transcription (Latin):
abhinus ubri utilitate discretaest. Quo enim modo cognos ci poterit: utrũ
uor cuius duusionem facere querimus. equi uoca eẽ. uide atur angenus.
Nisiea quȩ significat definiantur & sieaq̃ subconmunione sunt unde¬
fuutione claudantur. speties eẽ necesse ẽ etlllud com mune eorum genus
quodsi illa quȩ p̃posita uor designat nonposunt una definitione concludi
nemodubitat. quinilla uox sit equiuora noqits at oamminus ius de quib:
predicatur ut gonus quando quide eaq̃ subse posita significat seđ commune
nomen nonpossunt unadefutione comp̃hendi. Sig exdefinitione mani¬
festum sit. quid genus sit. quiduͦ nomen ęquiuocum definitio uõ ꝑ genera
differentiasq discurrit: qͥsqͣm necdubitare potest ł etiam ȩq in hac diuisionis
forma plurimum huius libri auctoritatẽ ualere. Illauͦ scđm seduusio

Expanded text:
ab huius libri utilitate discreta est. uno enim modo cognosci poterit, utrum ab huius libri utilitate discreta est. uno enim modo cognosci poterit, utrum uox cuius diui- sionem facere quaerimus, aequiuoca esse uideatur an genus, si ea quae significat definiantur, et si ea quae sub communi nomine sunt, definitione clauduntur, species esse necesse est, et illud commune eorum genus, quodsi illa quae proposita uox designat, non possunt una definitione concludi, nemo dubitat quin illa uox sit aequiuoca neque ita sit communis his de quibus praedicatur ut genus, quandoquidem ea quae sub se posita significat, secundum commune nomen non possunt una definitione comprehendi, si igitur ex definitione manifestum fit quid genus sit, quid uero nomen aequiuocum, definitio uero per genera differentiasque discurrit, quisquamne dubitare potest aeque in hac diuisionis forma plurimum huius libri auctoritatem ualere? illa uero secundum se
Abbreviated transcription (Latin):
Est auten alia que secdm accidens dicttur: Caqd̃ fit tripliciter. Aut eum
accidens in sub iecta diuidimus. ut cum dieo bonoriuri aliasunt in
dentia: ut corporum aliasunt abba alianigra ialram educolonim. Aiasus
ciuemartidt as inaccidentia sc̃paramus. ut cum dicimus liquentium alia sunt
alba auiarugra alia medu coloris Etrur sus alborism alia sunt dura aliast
liquentia quȩdam molli a: Cum gͥita omnis sit duusio. aut scđse aut
paccidens utraq uo ꝑar ão triplicit̃ fiat cumq insuperiore scđ se triplic
partitio nesit una disionis forma genus inspeties separare udneq p̾ter ge¬
nerum scientian fueri ullo modo potest. Neti uõ pt̃ differentiarum quas
necesse est inspetierum duusione sumi: Manifestum ẽ igitur quanta utilitas
huius libri ad hanc cdiuifionem sit: quȩ primo aditu genus acspeties & differen¬

Expanded text:
est autem alia quae secundum accidens dicitur, ea quoque fit est autem alia quae secundum accidens dicitur, ea quoque fit accidens in subjecta dividimus, ut cum dico, bonorum alia sunt indistinguimus, ut: corporum alia sunt alba, alia nigra, alia medii coloris; aut cum accidens in accidentia separamus, ut cum dicimus ‘liquentium alia sunt alba, alia nigra, alia medii coloris’, et rursus ‘alborum alia sunt dura, alia liquentia, quaedam mollia’, cum igitur ita omnis sit diuisio aut secundum se aut per accidens, utraque uero partitio tripliciter fiat cum- que in superiore secundum se triplici partitione sit una diui- sionis forma genus in species separare, id neque praeter generum scientiam fieri ullo modo potest neque uero praeter differentiarum, quas necesse est in specierum diuisione sumi, manifestum est igitur, quanta utilitas huius libri ad hanc diuisionem sit quae primo aditu genus ac species et differen
Abbreviated transcription (Latin):
peru nero speculationei consumatis pene iam scientia. nec in singulis uocabuliso
rer ut herentibus. hec postenor collocatur: Ad duusione uosfagiencum. talic
bib est utlis. ut pterearum scientiam rerum deqiub inhac htresecan istiu¬
situr casufiat potius quam rationem partitio hocautem manifestũ erit
siduusionẽ ipsam diuidamus. id ẽ si nom̃ ipsaimi diusionis. in eaqur signifieat
partiamur Est namq ⁊ diusio gnr̃is inspeties. ut cum dicimꝰ. coloris alius
pluna significans aperit᷑ et quam ł quod multa sint quȩ abea signisicantur
ostenditur Ut siquis dicat nomen canus plira significat. et hunc latiabilẽ e¬
qad rupedem d &celeste sit đ & marinam bestiam: Q uȩ omna ase dif¬
finitione dis uineta sunt: diuidi autem dr̃ & quoties totum in partes ꝓbͥis
sepumtur: Ut cum dicumus domꝰ. aliud s̃t fundam̃ta. alius parietes: aliud
teccum: Et ħ quidem triplex duusio. seđ ł particio sese paratio nuncupat᷑

Expanded text:
em vero speculationem, confirmatis jam pene scientia, nec in singulis vocabulis rerum haerentibus, haec posterior editio collocatur. Ad divisionem vero faciendam tam hic liber est utilis, ut praeter earum scientiam rerum, de quibus in hac libri serie disputatur, casu fiat potius quam ratione si diuisionem ipsam diuidamus, id est si nomen ipsum diuisionis in ea quae significat partiamur, est namque diuisio generis in species, ut cum dicimus ‘coloris aliud  quotiens uox plura significans aperitur et quam multa sint quae ab ea significantur ostenditur, ut si quis dicat ‘nomen canis plura significat, et hunc, latrabilem quadrupedem que et caeleste sidus et marinam bestiam’, quae omnia a se definitione disiuncta sunt, diuidi autem dicitur et quotiens totum in partes proprias separatur, ut cum dicimus ‘domus aliud sunt fundamenta, aliud parietes, aliud tectum’, et haec quidem triplex diuisio secundum se partitio nuncupatur,
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ cognitionẽ referat᷑. hec rationũ scientia. ł ad inuenienda ea quȩ in exer¬
tremum: manifestũ ẽ non eã eẽ philosophiȩ partẽ. sed potiuᷤ instrum̃tum:
Sunt uero plura quȩ ex alterutra parte dicant᷑ quoꝵ nos ea quȩ dicta sunt stru¬
tĩ nominasse sufficiat Hanc litẽ uero tali ratione discernimus: Nihil quippe
dicimus impedire. ut eadẽ logica partiᷤ iuce simul instrumentiq fungatur of¬
ficio Suo uł ipse suũ retin& finẽ. usq finis asola phile sopha consideratur. par
adaliã euis partes suã operã pollicet᷑. ĩstrumtũ et̃ philo sopinȩ ÷ ninegamtꝰ¬

Expanded text:
rerum cognitionem referatur haec scientia rationum uel ad inuenienda ea quae in exerrerum cognitionem referatur haec scientia rationum uel ad inuenienda ea quae in exertremum, manifestum est non eam esse philosophiae partem, sed potius instrumentum, sunt uero plura quae ex alterutra parte dicantur, quorum nos ea quae dicta sunt strictim notasse sufficiat. Hanc litem uero tali ratione dis- cernimus. nihil quippe dicimus impedire, ut eadem logica partis uice simul instrumentique fungatur officio, quoniam enim ipsa suum retinet finem isque finis a sola philosophia, consideratur, parsad alias eius partes suam operam pollicetur, instrumentum esse philosophiae non negam
Abbreviated transcription (Latin):
tripliciq ase fine disiuncta sunt. cũ speculatiua & aniua sulo epiit parte eẽ
dicunt᷑ non dubiũ ẽ quin rationalis quoq philosophiȩ pars eẽ coniuncatur. Qiui
uero partẽ. sed philosophȩ instrumentũ putant: hȩc it̾ fere asserunt argumenta:
Non et̃ inquiunt similẽ logicȩ fine hspeculatiuȩ atq actiuȩ partiᷤᷤ extremõ. Utraq
enĩ illarũ ad suũ ꝓpriũ terminũ spectat. ut speculatiua quidẽ cognitionẽ: actiua
uͦ moreᷤᷤ atq instituta ꝑficiat: atq alt̾a refert᷑ ad alterã Logicȩ uero finis eẽ ñ
ẽ. Quid enĩ ẽ inlogica diciplina. quod suo merito debeat optari nisi qđ ppter in¬
uestigationẽ rerum. huĩ effectio artiᷤᷤ inuenta ẽ. Scire enĩ quem ad modũ argu¬
mentatio c̃cludat᷑ ł quȩ uera sit quȩ ueri similis. ad hoc scilic& tendit ut ł ad

Expanded text:
triplicique a se fine disiuncta sunt, cum specula- tiua et actiua philosophia partes esse triplicique a se fine disiuncta sunt, cum specula- tiua et actiua philosophia partes esse dicuntur, non dubium est quin rationalis quoque philosophia pars esse conuincatur. qui uero non partem, sed philosophiae instrumentum putant, haec fere afferant argumenta, non esse inquiunt similem logicae finem speculatiuae atque actiuae partis extremo, utraque enim illarum ad suum proprium terminum spectat, ut speculatiua quidem rerum cognitionem, actiua uero mores atque instituta perficiat, neque altera refertur ad alteram, logicae uerest. quid enim est in logica disciplina quod suo merito debeat optari, nisi quod propter inuestigationem rerum huius effectio artis inuenta est? scire enim quemadmodum argumentatio concludatur uel quae uera sit, quae ueri similis, ad hoc scilicet tendit, ut uel ad
Abbreviated transcription (Latin):
iõ bilua nos potesi auentar qiat. Ec denaturalib eeetrisq sub speculatiua positiꝰ solius
losophia upendit. It uoq dehac parte tractituᷤ idẽ debis quȩ logiet sib ier lo sunt
pis ts ilioscplinuia edehis philoso phia sola ꝑtractit.: ꝓpter eandẽ causã erit lagica erit logi¬
tiplilo sophig pars. qm̃ philose phiȩ soli hȩc disputandi materia subiecta c̃. Iã u inquiunt
Cum hus truss pouoiophia uersetur. Cumq actuã & speculatiuã considerationẽ subiec¬
tas discernat quod illa dererũ naturiᷤ hȩc demorib: querit : dubiũ non ẽ. qui in logica
disciplina anaturali atq mor ali suȩ materiȩ ꝓprietite diftincta. Est enĩ logicȩ trae¬
tatu leppositionib atq sillo gismiꝰ & cęteris huꝰ mꝰdi qđ neq ea quȩ ñ deoratione sed
dereb speculatur. atq ac tuia pars quȩ demorib inuigilat. prestare potest Quod si in
his trib: id ẽ inspeculatiua ac tuia . atq rationali. philosophia consistit : quȩ ꝓprio

Expanded text:
sophiae non potest dubitari, nam sicut de naturalibus ceterisque sub speculatiua positis solius losophia perpendit, ita quoque de hac parte tractatus, id est de his quae logicae subiecta sunt, tractat, propter eandem causam erit logica philosophiae pars, quoniam philosophiae soli haec dis- putandi materia subiecta est. iam uero inquiunt : cum in his tribus philosophia uersetur cumque actiuam et speculatiuam consideratio|nem subiecta discernant, quod illa de rerum naturis, haec de moribus quaerit, non dubium est quin logica disci- plina a naturali atque morali suae materiae proprietate di- stincta sit. est enim logicae tractatus de propositionibus atque syllogismis et ceteris huiusmodi, quod neque ea quae non de oratione, sed de rebus speculatur neque actiua pars, quae de moribus inuigilat, aeque praestare potest, quodsi in his tribus, id est speculatiua, actiua atque rationali, philosophia consistit, quae proprio
Abbreviated transcription (Latin):
Asibilib imaginatione concepta. & absentibus rebus nomina indere
potest. &s quod intellegennȩ ranone cõphendit: uocabulorũ positioni¬
b aperit Illud quoq ei naturȩ ꝓpriũ ẽ. ut ꝑea quȩ̨ sibi nota sunt.
ignota uestgo: & non solũ unũ quodq ansit. sed quid etiã sit & quale
st nec non cur sit. optae agnoscere: Quam triplicis animȩ iuĩsola ut

Expanded text:
sibilibus imaginatione concepta et absen- tibus rebus nomina indere sibilibus imaginatione concepta et absen- tibus rebus nomina indere potest et quod intellegentiae ratione comprehendit, uocabulorura quoque positionibus aperit, illud quoque ei naturae proprium est, ut per ea quae sibi nota sunt ignota uestiget et non solum unum quodque an sit, sed quid sit etiam et quale sit nec non cur sit, optet agnoscere, quam triplicis animae uim sola, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Sed eas ioraginationes confusas. atq in euidente ᷤᷤ sumunt. ut nihil ex earũ coniune¬
tione. ac cõpositione. efficere possint Atq id circo meminisse quidẽ possunt. nec
futi uͦ his. nulla cognitioe. Sedͤ animȩ uis tercia quae secũ priore alendi. ac
sentiendi trahit. hisq uelut famulis atq oboedientib uttt̃. Fadẽ teta inratione
constituta ẽ. eaq ł inrerũ p̃sentium firmissima contentione. ł in absentium.
intellegentia ł inignotarũ inquisitione uersat᷑: Haec tantũ humano ge¬
neri presto ẽ. quȩ non solũ sensu imaginationesq ꝑfectas. &s non in con¬
ditas capit: sed enã pleno actu intellegentiȩ. quod imaginatio suggessit: ex¬
plicat atq conformat: Itaq: ut dictũ ẽ diuinȩ huic naturȩ. non ea tantũ
cognitione sufficiunt. quȩ̨ subiecta sensib cõp̾hendit: ueruetiã in insen¬

Expanded text:
Sed eas imaginationes confusas atque inevidentes sumunt, ut nihil ex earum conjuncSed eas imaginationes confusas atque inevidentes sumunt, ut nihil ex earum conjunctione ac compositione efficere possint: atque idcirco meminisse quidem nec aeque omnFuturi vero iis nulla cognitio est. Sed vis animae tertia, quae secum priores alendi ac sentiendi trahit, iisque velut famulis atque obedientibus utitur: eadem tota in ratione constituta, eaque vel in rerum praesentium firmissima conclusione, vel in absentium intelligentia, vel in ignotarum inquisitione versatur. Haec humano tantum generi praesto est, quae non solum sensus iraaginationesque perfectas et non inconditas capit, sed etiam pleno actu intel- legentiae quod imaginatio suggessit, explicat atque confirmat, itaque, ut dictum est, huic diuinae naturae non ea tantum cognitione sufficiunt quae subiecta sensibus comprehendit, uerum etiam et insen