comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gẽ it p̃tari ⁊ cȩt̃. Quarto loco : approbatas sũptionẽ : Considerate¬
quid magis utile fuit thebanis. quã lacedemoniosopprimi et cetr̃ Pos¬
tremo concludit. Qđ silege som̃s eccetrt̃ . Hoc aut̃ argum̃ tũ longeaquȩs¬
tione petitũ cognoscim sticile : Argum̃tũ uero qđ inspecie ẽ. sẽꝑcũ dubi¬
tatione ꝓponit᷑ Si hocẽ illud igit᷑ ñ est : Aut hoc sticiamus aut illud st¬
inspecie ẽ debet sẽꝑcũ dubitatione ꝓponi. Huiꝰꝓpositionis ftciendaẽ apꝓ¬
batio : deinde assũptio eiꝰ dẽspeciei faciendae ꝑ eandẽ speciẽ sed ꝑ confir¬
mationẽ Cuiꝰ assũptionis facienda ẽ apꝓbatio: Tuncerit postrema c̃du¬
sio Talis inmiloniana oratione sillogis mus ẽ. Sunquit doceo causas fuis¬
secdodio ut occideret milonẽ ꝓboinsidiatorẽ: Hanc propositionẽ approbaut
Et sibonine magno qͥdẽ emolum̃ to impellunt᷑ ad fraudẽ in probisȩpe paruo

Expanded text:
GIS INTERPRETARI et cetera. Quarto loco adprobat adsumptionem: QVID MAGIS VTILE FVIT THEBANIS QVAM LACEDAEMONIOS OPPRIMI et cetera. Postremo concludit: QVOD SI LEGES OMNES et cetera. Hoc autem argumentum longe a quaestione petitum cognoscimus facile: argumentum uero, quod in specie est, semper cum dubitatione proponitur: 'si hoc est, illud igitur non est: aut hoc faciamus aut illud faspecie est debet semper cum dubitatione proponi; huius propositionis facienda est adprobatio, deinde adsumptio eiusdem speciei facienda est per eandem speciem, sed per confirmationem; cuius adsumptionis facienda est adprobatio; tunc erit postrema conclusio. Ulis in Miloniana oratione syllogismus est: 'si', inquit, 'doceo causas fuisse Clodio, ut occideret Milonem, probo insidiatorem'. Hanc propositionem adprobauit: "etsi boni ne magno quidem emolumento impelluntur ad fraudem, improbi saepe paruo".
Abbreviated transcription (Latin):
Vtid solũ quod exomni argum̃tatione c̃ficit᷑ inferamꝰ Etdat exẽplũ Vrbẽ igitꝰ diruamꝰ
Q uarta c̃clusio talis ẽ cũ nonid quod conficit᷑ in c̃clusioneponimꝰ sed id quod et̃rẽ
q̃ conficit᷑ conseqͣtur Etdat exemplũ Sipeperit cũ uiro c̃cubuit Peperitaut̃ Hic
c̃ficit᷑ Cũ uiro igit᷑ concubuit Sed hoc in c̃clusione quia manifestũ ẽ ñ ponit. sed illud
ponit quod manifestũ ipsã conclusionẽ c̃seqͥtur Igit᷑ fec̃ incestũ Etenĩ sicũ uiro
c̃cubuit id c̃seqͥtur ut fecerit incestũ : Antiqͥ aut̃ quẽ cũq hominũ coitũ inces

Expanded text:
ni argumentatione conficitur inferamus ; et dat exemplum : 'urbem igitur diruamus'. Quarta conclusio talis est, cum non id quod conficitur in conclusione ponimus, sed id quod eam rem quae conficitur consequatur; et dat exemplum: SI PEPERIT, CVM VIRO CONCVBVIT; PEPERIT AVTEM. Hic conficitur: 'cum uiro igitur concubuit'. Sed hoc in conclusione, quia manifestum est, non ponit, sed illud ponit quod manifestum ipsam conclusionem consequituI: IGITVR FECIT INCESTVM. Etenim si cum uiro concubuit, id consequitur u
Abbreviated transcription (Latin):
Misigitur excausa expersona. ex ftacto ipso coniecturte capienda est Cau¬
satribuitur in impulsionẽ & iuratio cinationẽ : Inpulsio est. quȩsine cogitatio
ne ꝑquandã affectionẽ anuimi feccere aliquid hortatur . ut amor ira cunditȩgri¬
tudo uinoleatia & om̃ino omia inquib: animus ita uidetur affectus fuissẽ

Expanded text:
igitur ex causa, ex persona, ex facto ipso coniectura capienda est. Causa tribuitur in inpulsionem et in ratiocinationem. inpulsio est, quae sine cogitatione per quandam affec- tionem animi facere aliquid hortatur, ut amor, iracun- dia, aegritudo, vinolentia et omnino omnia, in quibus animus ita videtur affectus fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
cireum norioporteat. dampnari quoq non oportere. quoniã ea poena
dam pnationem nec essaria consequantur. Hicdefensor poenȩ cõmu¬
tationẽ extrans latiuo genere uiducendo totam infirmabit accusationẽ
Merumtam̃ cȩteris quoq criminib: defendendis coniecturali constitutio¬
ne trans lationẽ confirmabit :frustra exẽpla quȩren¬

Expanded text:
ci reum non oporteat, damnari quoque non oportere, quoniam ea poena damnationem necessario consequa- tur. hic defensor poenae commutationem ex transla- tivo genere inducendo totam infirmabit accusationem. verumtamen ceteris quoque criminibus defendendis con- iecturali constitutione translationem confirmabit. Exemplum aute
Abbreviated transcription (Latin):
alicuius c̃stitutionis. Hec ergo c̃stitutio quã generalẽ uocamus
partes uidet᷑ nob̵ duas habere Post quã docuit deliberationẽ &
demonstrationẽ ñ partes qualitatis. sed genera eẽ causarũ. ad ipsi¬
us qualitatis descendit disputationẽ H pͥmo hanc̃ diuidit᷑ induas par¬
tes in iuri dicualẽ & negotialẽ . Iuarũ partiũ hoc cõpendiũ tenere debemꝰ
qđ iuridicialis sẽꝑ dep̃terito ẽ. & negotialis sẽꝑ defuturo Luȩ tẽpora
in ipsarũ partiũ definitione uidet᷑ cicero ñdeclarasse ait enĩ. uridicia¬
lis ẽ. inqua aqͥ &recti natura. & pͥmii aut penȩ ratio quȩrit᷑ Negotia

Expanded text:
alicuius constitutionis'. HAEC ERGO CONSTITVTIO, QVAM GENERALEM VOCAMVS, PARTES VIDETVR NOBIS DVAS HABERE. Postquam docuit deliberationem et demonstrationem non partes qualitatis, sed genera esse causarum, ad ipsius qualitatis descendit disputationem, ac primo hanc in duas partes diuidit, in iuridicialem et negotialem. Quarum partium hoc compendium tenere debemus, quod iuridicialis semper de praeterito est et negotialis semper de futuro, quae tempora in ipsarum partium definitione uidetur Cicero non declarasse. Ait enim: IVRIDICIALIS EST, IN QVA AEQVI ET RECTI NATVRA ET PRAEMII AVT POENAE RATIO QVAERITVR. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
quit const& unã quaq: c̃stitutionẽ. alterã inse ñ admit terx. deliberatiua
exeadẽ parte todẽ ingenere . om̃ssol& recipere c̃stitutiones. Ergo nec
constitutio nec pars constitutionis ẽ. Simul exeadẽ parte Deliberatio
enĩ. pars causae est. Uideamꝰ nunc quadriꝑtitũ syllogismũ. ꝓponit sio
Primo sp&ialit̾. deinde generalit̾ Sp&ialit̾sic Deinde coniroturalis cau
sa ñpotest simul ex eadẽ parte. eodẽ ingenere. & c̃iec turalis eẽ & defuu¬
potest simul exeadẽ parte . eodẽ ingenere. & definitiua et̃ & trans latiua

Expanded text:
quit, constet unam quamque constitutionem alteram in se non admittere, deliberativa ex eadem parte eodem in genere omnes solet recipere constitutiones: ergo nec constitutio nec pars constitutionis est. 'Simul ex eadem parte': deliberatio enim pars causae est. Videamus nunc quadripertitum syllogismum. Proponit sic, primo specialiter, deinde genersa non potest simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalis esse et defpotest simul ex eadem parte eodem in genere et definitiva esse et translativa
Abbreviated transcription (Latin):
in ante acta uita aliq̃ turpitud ines erunt. autstalso uenisse in eã ex istima¬
tionẽ dicent᷑ ex aliquorũ inuidia. aut obtrectatione: aut falsa opinio¬
ne Aut in prudentiȩ nec essitudini. aut ꝑsuasioni ad olescentiȩ. aut alicui
ñ malitiosȩ animi affectioni attribuent᷑. aut dissimili ingenere
uitiorũ ut animus ñ om̃ĩ no integer. sed abtali culpa remotus eẽ uideat᷑
Acsinullo modo uitȩ turpitudo aut insamia . leniri poterit orationo
nega reo portebit deuita eiꝰ edemorib: quȩri sed deeo crimine quo
de arguatur. Quare ante factis omissis. illud quod in stat agiopor

Expanded text:
in ante acta vita aliquae turpitudines erunt: aut falso venisse in eam existimationem dicetur ex aliquorum invidia aut obtrectatione aut falsa opi- nione; aut inprudentiae, necessitudini, persuasioni, adulescentiae aut alicui non malitiosae animi af- fectioni attribuentur; aut dissimili in genere vitio- rum , ut animus non omnino integer, sed ab tali culpa remotus esse videatur. at si nullo modo vitae turpitudo aut infamia leniri poterit oratione, negare oportebit de vita eius et de moribus quaeri, sed de eo crimine, quo de arguatur; quare ante factis omissis illud, quod instet, id agi opor
Abbreviated transcription (Latin):
gressuros. sisimul etdereo. et deeo quemreus arguat iudicarint. Deindeboo
si constitutũ sit. ut peccata homines peccatis. et iniuraas in uirus ulciscant᷑:
quantum in cõmodorim consequat᷑. Acsiidem facere ipse quinunc ac

Expanded text:
gressuros, si simul et de reo et de eo, quem reus arguat, iudicarint; deinde, si hoc constitutum sit, ut peccata homines peccatis et iniurias iniuriis ulciscantur, quan- tum incommodorum consequatur; ac si idem facere ipse, qui nunc ac
Abbreviated transcription (Latin):
aeꝗtate Qm̃ ille qui se sententia defendit. contra scriptũ aequita¬
tẽ deb& asserere. Necessario is quise scripto defendit deb&rur¬
sus detrahere aeꝗtati
Iontra scriptũ autẽ ꝗdic&. primũ induc& eũ locũ. ꝑquem
silio. quade causa fecerit. Et quãcũq causa assum&. assũptio
nis partib: sedefend&. dequib: ante dictũ ẽ. Atq: in ħ lococũ
diutius cõmorat᷑. sui factirationẽ. & aeꝗtatẽ causae exorna¬
uerit tũ exhis locisfere contra adũsarios dic&. oportere
causas accipi: demonstrabit. nullã eẽlegẽ. quȩ aliquã re
inutilẽ. aut iniquã feriuelit: Om̃a supplicia. quȩ ablegib
ꝓficiscant᷑. culpȩ a omalitiae uindicandȩ causa constitutaee.
Scriptorẽ ipsum si existat. factũ ħ ꝓbaturũ. &idẽ ipsũ siei
talis resaceidiss& facturũ fuisse. & earelegis scriptorem

Expanded text:
am ille qui se sententia defendit, contra scriptum aequitatem debet adserere, necessario is qui se scripto defendit, debet rursus detrahere aequitati. CONTRA SCRIPTVM AVTEM QVI DICET, PRIMVM INDVCET EVM LOCVM, PER QVEM sumet, assumptio- nis partibus se defendet, de quibus ante dictum est. atque in hoc loco cum diutius commoratus sui facti rationem et aequitatem causae exornaverit, tum ex his locis fere contra adversarios dicet oportere causas accipi. demonstrabit nullam esse legem, quae aliquam rem inutilem aut iniquam fieri velit; omnia supplicia, quae ab legibus proficiscantur, culpae ac malitiae vin- dicandae causa constituta esse; scriptorem ipsum, si exsistat, factum hoc probaturum et idem ipsum, si ei talis res accidisset, facturum fuisse; ea re legis scriptorem
Abbreviated transcription (Latin):
cõparatione. autremotione. autrelatione criminis.
aut concessionis partib: sedefendit. de quib: ante ut potiumꝰ
diligent᷑ pscripsimꝰ. sidehis locis quȩ res postulabit. ad oausam
aduersarior imꝓbandã transferemꝰ. Aut causa. & rationes affe¬
rerit᷑ : Quare & quͦ c̃silio ita sit in lege. aut intestamto scriptd̃.
ut sententia quoq: & uoluntate soriptoris. Npsa solũ scripturȩ
causa confirmatũ eẽ uideat᷑: autaliis quoq constitutionib factũ
coarguetur.

Expanded text:
comparatione aut remotione aut relatione criminis aut concessionis partibus se defendet—de quibus ante, ut potuimus, diligenter perscripsimus—, si de iis locis, quae res adversariorum inprobandam transferemus; aut causae et rationes afferentur, quare et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, ut sententia quoque et voluntate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa confirmata esse videatur; aut aliis quoque constitutionibus factum coarguetur.
Abbreviated transcription (Latin):
roduntiatio ẽ exrerũ et᷑ uerborũ dignitate uocis et corporis modertetio
gt euidirt iã hermagorã quod primũ fuit ui reullius ñ uidisse. quã cidoratoris
materiã quasi parũ aliquid applicarat Nuac illud aliud tractat necquid
pollicett᷑ intelligere uidet᷑ . Et ostendit primo ñ recte eũ fecisse si exeo qđ ip¬
toris officio Deinde illũ nihil potuisse c̃firmat Simulq illi et rhetoricã et phi¬
losophiã tollit Practicȩ enĩ rhetoricȩ ẽ theoreticȩ philo sophiȩ Nunc uͦinꝗđ¬

Expanded text:
pronuntiatio est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatiopronuntiatio est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatiotendit iam Hermagoran, quod primum fuit, uim rei illius non uidisse quam ad oratoris materiam quasi paruum aliquid adplicarat. Nunc illud aliud tractat: NEC QVID POLLICEATVR INTELLEGERE VIDETVR. Et ostendit as primo non recte eum fecisse, si ex eo quod iptoris officio'. Deinde nihil illum potuisse confirmat, simulque illi et rhetoricam et philosophiam tollit; practice enim rhetoricae est, theoretice philosophiae. NVNC
Abbreviated transcription (Latin):
rtor isartificio etñ quid ars sed quidipseposset ex posuisse Nunc uͦea
sos e dnbomine ut ei multorhȩtoricãcititius quis ademerit . quã phrlo¬
sopbiã coucesserit Neq eo quo eius ars quã edidit mihim̃ dosissimt seripta
uideat᷑ Na satis mnettuidet exantiquis artib in gemose ret ailige nis erattas res
collo casse. etñ nihil ipsequoq noui ꝓtulisse : uerũ oratori minimũ ẽ dearte loqͥ quod hic
fecit multo maximũ exarte dicere qđ eũ minime potuisse om̃s uidemꝰ Quare materia
dixer̃ inuentio dispositio elocutio memoria: ꝓnuntiatio Inuentio ẽ. ex cogitatio
rerũ uerarũ aut ueri similiũ quȩ causã ꝓbabilẽ reddant Dispositio ẽ rerũ inuenta¬
rũ in ordinẽ distributio Elocutio ẽ id oneorũ uerborũ et sententiarũ adinuentionẽ
ac cõmodatio Memoria ẽ firma animirerũ ac uerborũ adinuentionẽ ꝑceptio

Expanded text:
ratoris artificio et non quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse. nunc vero ea ratoris artificio et non quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse. nunc vero ea vis est in homine, ut ei multo rhetoricam citius quis ademerit, quam philosophiam cvideatur; nam satis in ea videtur ex antiquis artibus ingeniose et diligenter electas res collocasse et nonnihil ipse quoque novi protulisse; ve- rum oratori minimum est de arte loqui, quod hic fecit, multo maximum ex arte dicere, quod eum minime po- tuisse omnes videmus. Quare materia dixerunt, inventio, dispositio, elo- cutio, memoria, pronuntiatio. inventio est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam proba- bilem reddant; dispositio est rerum inventarum in or- dinem distributio; elocutio est idoneorum verborum et sententiarum ad inventionem accommodatio; memoria est firma animi rerum ac verborum ad inventionem perceptio;
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s intelligere existima mus Beneait ab oratoris officio remotts. Oratoris
officiũ eni est negociũ ciuile tractare: Nen tam̃ dix̃ ab oratoreremotas Po¬
test enĩ orator postꝗ̃ proprio officiosatis fecerit. etiã philo sophrae operã dare
Nã quib: inreb: sũ ma in genia philo sophorũ plurimocũ labore consũpta intel¬
ligimus: Quando aliquid negamꝰ aut tollimus quare idsttcimus demons¬
trare debemus Vt nunc cicero aboratoris materia tollitthesin. et probat
serecte tollere Nã inquit res illa sinquib: phrlo sophi ingeniosissimi mag¬
nocũ labore uersati sunit has oratori quasi paruas partes applicare dem̃tiȩ ẽ:
Oratoriscilicet quiegre suũ quoq implet officiũ
uorsiaiaciuã in his hermagoras hcibuisset sticultatemstudio et discipli
na cõparata uideret̃ fretꝰsuasciaentia stalsũ quiddã conscituisse deo¬

Expanded text:
OMNES INTELLEGERE EXISTIMAMVS. Bene ait 'ab oratoris officio remotas': oratoris OMNES INTELLEGERE EXISTIMAMVS. Bene ait 'ab oratoris officio remotas': oratoris officium enim est negotium ciuile tractare. Non tamen dixit 'ab oratore remotas': potest enim orator, postquam proprio officio satis fecerit, etiam philosophiae operam dare. NAM QVIBVS IN REBVS SVMMA INGENIA PHILOSOPHORVM PLVRIMO CVM LABORE CONSVMPTA INTELLEGIMVS. Quando aliquid negamus aut tollimus, quare id facimus demonstrare debemus, ut nunc Cicero ab oratoris materia tollit thesin et probat se recte tollere. Nam, inquit, res illas in quibus philosophi ingeniosissimi magno cum labore uersati sunt, has oratori quasi paruas partes adplicare dementiae est, oratori scilicet qui aegre suum quoque implet officium. QVOD Sl MAGNAM IN HIS HERMAGORAS HABVISSET FACna comparatam, videretur fretus sua scientia falsum quiddam constituisse de o
Abbreviated transcription (Latin):
forpaeuqu ait solis m agnitudo. ꝯ quare & practicen thesinposut. đe crs
theoriticen omino remou&. Practicen aut̃ thesindicit aboratore traenthesis
sut argumn ilocutene ac ñmatheriş. Ergo itatollit oratori practicen thesin
ut materia ei non sit. liceat aut̃ ei pro argum̃to proferre : & quid sitbonũ p̃t̃ho¬
nestatem. Stoicidicunt hon estatẽ solã bonã eẽ . lã multidis putanit utrũ
etutilitas bonũ sit utrũ et dignitas bonũ sit: Uerine sint sensus uducre¬
tius negtit ẽẽ uerossensus odoris uisus. tactus saporis auditus Quȩ sit
solismagnitudo Vtrũ cantus sit quantꝰ uidet᷑ anmaior uel multominor
Quȩ sit mundi facies : Multi enĩ dicunt mundũ in modũ sperȩ eẽ collectũ
multi oblonga rotunditate : eẽ formatũ multiplana facie multiqua¬
drata multinca merȩ modũ scilicet ut subt̃ra ñ sit similis. acsupͣ caput
est mundi facies Quas quaestiones ꝓcul ab oratoris officio remotas facile

Expanded text:
forma, quae sit solis magnitudo'. Sed quare et practicen thesin posuit, id estheoreticen omnino remouet, practicen autem thesin dicit ab oratore tractari, sed ut argumenti locum teneat, non materiae. Ergo ita tollit oratori practicen thesin ut materia eius non sit, liceat autem ei pro argumento proferre. ECQVID SIT BONVM PRAETER HONESTATEM. Stoici dicunt honestatem solam bonum esse; iam multi disputant, utrum et utilitas bonum sit, utrum et dignitas bonum sit. VERINE SINT SENSVS, ut Lucretius negat esse ueros sensus odoris, uisus, tactus, saporis, auditus. QVAE SIT SOLIS MAGNITVDO: utrum tantus sit quantus uidetur, an maior uel multo minor. QVAE SIT MVNDI FACIES: multi enim dicunt mundum in modum sphaerae esse collectum, multi oblonga rotunditate esse formatum, multi plana facie, multi quadrata, multi in camerae modum, scilicet ut sub terra non sit similis ac supra caput es. QVAS QVAESTIONES PROCVL AB ORATORIS OFFICIO REMOTAS FACILE
Abbreviated transcription (Latin):
conp̃hensũ sclicet quȩ stionẽ Nã hermagoras quidẽ nec quid dicat ad teadere
nec quid polliceat᷑ intelligere uidet̃ Duob modis rephendithermagorã qđ ñ
etqđiudeat᷑ de sẽpolliceri eaquȩ oratoriat tribuit ad dicendũ Hoc quoq
duob: modisrep̃hendit Nãerrauit inquit siñ quod omis orator. sed qđ ipsepos¬
sit admateriã rhetoricȩ artis applicuit Deinde inquit nec ipsẽ potuit Nãnũꝗ
uã excrte dixisse om̃s uidemus Ergo qm̃ duo diximꝰ in hermagora rephen¬
disse cicerone qđ rẽ ñ actenderit. qđ multũ de seuideat pollicit᷑ ꝓrimocũdes¬
morstretre quaoratori attribuerit ñuidisse: Sed antequa idostendamus
quidsit causa quid quȩstio uideamꝰ Causa ẽẽ dicat quȩ habeut in secontro uer
iindicendo posita cũ ꝑsonarũ certarũ intpositione Causã inquit haiuc ẽẽ
hosi uad aeuiberatiuũ: de monstratiuũ. Questionẽ porro hanc eẽdicit. Contro¬

Expanded text:
 HERMAGORAS QVIDEM NEC QVID DICAT ATTENDERE, NEC QVID POLLICEATVR INTELLEGERE VIDETVR. Duobus modis reprehendit Hermagoran, quod non et quod uideatur de se polliceri ea quae oratori adtribuit ad dicendum. Hoc quoque duobus modis reprehendit; nam errauit, inquit, si non quod omnis orator, sed quod ipse possit, ad materiam rhetoricae artis adplicuit. Deinde, inquit, nec ipse potuit; nam numquam illum ex arte dixisse omnes uidemus. Ergo quoniam duo diximus in Hermagora reprehendisse Ciceronem, quod rem non adtenderit, quod multum de se uideatur esse pollicitus, primo eum demonstrat rem quam oratori attribuerit non uidisse; sed ante quam id ostendamus, quid sic causa, quid quaestio uideamus. CAVSAM ESSE DICAT, QVAE HABEAT IN SE CONTROVERSIAM IN DICENDO POSITAM CVM PERSONARVM CERTARVM INTERPOSITIONE. Causam, inquit, hanc esse IVDICIALE, DELIBERATIVVM, DEMONSTRATIVVM. Quaestionem porro hanc esse dicit, contro
Abbreviated transcription (Latin):
aceptisid qđ desideratiusimplemus litq studiũ in nobis ẽ p̃ceptũ extra auossed cd
nos Neq  eõ qđ arseiꝰ quã edidit mͥ mendo sissime scripta eȩ uidetit᷑ Lauis ẽ inqui
inhermagora uteicititius quiuis adimat rhetoricã quã philosophiã c̃cedat
Nonnegat mendo se E tqm̃ dixit eẽ aliquidin ei artib: qđ sit probandũ quippe
quȩ non mendosissime scriptesuit. ait eum multa ex antiquis artib collegisse. atsiqͥd
forte ꝓbabilest. alienumsit: Demde quam astute ibi ermagorȩ dat ingenium et diligentiã.
ubi sibidealienis multa conquirit: Alio quip ub ꝓpria eius inuenta ꝑscribit. pihililli hor
dat quin immomultt tollit cũ ait Et ũ nihil ipse quoq noui protulisse Verũ oratorimini¬
mũ ẽ de arte loqͥ qđ hic fecit mulcomaximũ exarte dicere qđ eũ minime potuisse face¬

Expanded text:
sed ad nos. NEQVE EO, QVOD ARS EIVS, QVAM EDIDIT, MINI MENDOSISSIME SCRIPTA VIDEATVR. Ea uis est, inquit, in Hermagora, ut ei citius quiuis adimat rhetoricam quam philosophiam concedat. non negat mendose. Et quoniam dixit esse aliquid in eius artibus quod sit probandum, quippe quae non mendosissime scriptae sunt, ait eum multa ex antiquis artibus collegisse, ut si quid forte probabile est alienum sit. Deinde quam astute ibi Hermagorae dat ingenium et diligentiam, ubi sibi de alienis multa conquirit; alioquin, ubi propria eius inuenta perscribit, nihil illi horum dat, quin immo multa tollit, cum ait: "et nonnihil ipse quoque novi protulisse". VERVM ORATORI MINIMVM EST DE ARTE LOQVI,
Abbreviated transcription (Latin):
Scimuscite ronẽ materiã rbetoricȩ artistriplicẽ coniscituere audicialẽ deliber¬
det cos quiorator nu fintã materiã constitugranit : ephendit pt qualdi¬
dentue eror intionẽ et consolationẽ rephendit& eosqui subtra xeran demor¬
shadione a unc erãbermagorã quaque artes scrpst sob fuxtrant lemore¬
gat̃ diciti buie uehem̃ t eryasse quod materiã oratoris indtias parte sdiui¬
dlai qcause et inquestionẽ. Quorũunũ dicit eẽ oratoris officucpas asclicet¬

Expanded text:
Scimus Ciceronem materiam rhetoricae artis triplicem constituere, iudicialem, deliberndit eos qui oratori infinitam materiam constituerant, reprehendit eos qui addiderant exhortationem et consolationem, reprehendit et eos qui subtraxerant demonstrationem. Nunc etiam Hermagoran, qui aeque artes scripsit, confutat ac lacerat, dicitque hunc uehementer errasse, quod materiam oratoris in duas partes diuidat, in causam et in quaestionem, quorum unum dicit esse oratoris offic
Abbreviated transcription (Latin):
eniq hocipse cicero ostendit Hlicin finitã inquit & in mensa huic artificiomate¬
riã subicere uidetur
RIS TotELes autem qui huic arti plurima
adium̃ta atq: ornamenta sub ministrauit. trib: inge uerib: rerũ uersari
rhetoris officiũ putec uit demoristratiuo. deliberatiuo. iudiciali . Demois¬
tratiuũ ẽ quod tribuic̃ in alicuiꝰ certȩ ꝑsonȩ laudẽ aut uituperationẽ De¬
liberatiuũ qđ positũ indisceptatione ciuili. habetinse sente ntiȩ dictionem
Iudiciale quod positũ in iudiciohab et inseaccusationẽ & deferisionem
aut petitionẽ eͣtrecusationẽ Ecquem ad modũ nrã quidem fert opinio oratoris arse tfa¬
cultas inhacmateria triꝑtita uersari existima uida est : Nuo quȩ oratorimaxi¬
mesuat necessaria aristoteles circa scribendã artẽ dedit inuentionẽ etelocu¬
tionem Adium̃tũ enĩ deinuentione uenit ornam̃tũ deelocutione : Hicergo aristo¬
amhermagoras quidẽ nec quid dicat attendere

Expanded text:
e posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic artificio materiam subicere videtur. Aristoteles autem, qui huic arti plurima adiumenta atque orna- menta subministravit, tribus in generibus rerum ver- sari rhetoris officium putavit, demonstrativo, delibera- tivo, iudiciali. demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in disceptatione civili ha- bet in se sententiae dictionem; iudiciale, quod positum in iudicio habet in se accusationem et defensionem aut petitionem et recusationem. et, quemadmodum nostra quidem fert opinio, oratoris ars et facultas in hac ma- teria tripertita versari existimanda est. nam me sunt necessaria, Aristoteli circa scribendam artem dedit, inuentionem et elocutionem: adiumentum enim de inuentione uenit, ornamentum de elocutione. Hic ergo Aristoam Hermagoras quidem neque quid dicat att
Abbreviated transcription (Latin):
mibncũaduer sarus Itẽ contra intfectũ eẽ adite mestnt agtim nonẽ
c̃uenut Nahic utq et id posuit qđ conueniebat et tam̃ suȩ causȩ cõmodo
efibuit Seinde quid ẽ trouersi e sit ponendũ sit est iniudicationis expo¬
sitionie Que quẽ ad modũ iaueniret᷑ antedictum e¬
clinaredebere Eidat exẽplũ Sidicat accusator matrẽ occisã ab horestefilio.
constat: Iãcũ ait matrẽ afilio constatoccisã id quod aduersarius confitet᷑ adse
indinat: Consideratione enĩ sanguinis. ñ uidetur debuis se afiliomat̃ occidĩ
Deindesidicat horeste suł eiꝰ defensor constat adite mestra ag m̃ non ẽocuisũ

Expanded text:
mihi cum adversariis. item contra: interfec- tum esse a Clytaemestra Agamemnonem mihi cum adversariis. item contra: interfec- tum esse a Clytaemestra Agamemnonem convenit. nam hic uterque et id posuit, quod conveniebat, et tamen suae causae commodo consuluit. deinde, quid contro- versiae sit, ponendum est in iudicationis expositione; quae quemadmodum inveniretur, ante dictum eclinare debere. Et dat exemplum, si dicat accusator: 'matrem occisam ab Oreste filio constat'. Iam cum ait 'matrem a filio constat occisam', id quod aduersarius confitetur ad se inclinat; consideratione enim sanguinis non uidetur debuisse a filio mater occidi. Deinde si dicat Orestes uel eius defensor 'constat a Clytaemestra Agamemnonem occisu
Abbreviated transcription (Latin):
Flȩc duo in primis expectario portere : quẽ maxime auctorẽ uel int. hii quicas
in iurias passisint etquẽ minime uelint huquiets in iurias fitisse arguant᷑
Itẽpsexto roscio cũ nũ crim̃ sit parricidu. ac propterea unũ negotiũ partit᷑
cam̃tullius ñ caust̃ sed orationẽ dicendo in crim̃ audaciã et in potentiã
Criminis confictionẽ accuscitor erucius suscepit. Audacispartes rosci sibi
depoposcerunt Crisogonus aut̃ potentia pugnat nitur distributa¬
telliga fore ꝑoratũ Nunc utroq genere partitionis quẽ ad modũc ue
quȩ quid cũ aduerscrus conueniat indicat et quid in controuersiasit
demonstrat Altera quȩ dicitur distributio hȩc etidẽduplex Nã aut eti
mẽ bra c̃tinet quȩ in causc sunt. aut etiquȩ ingenio fingit orator
Qub dictis intelligait fore ꝑ ortetũ Precipit ut partitione cõpleta
uiil amplius dicamus prȩterconcdusionem Ibec illud qđ c̃uenut
ue panrtitio quid conueniat cuuit quid non conueniat ostendit hȩc de

Expanded text:
ec duo in primis spectari oportere, quem maxime actorem uelint hi qui eas iniurias passi sint et quem minime uelit is qui eas iniurias fecisse arguatur". Item pro Sexto Roscio, cum unum crimen sit parricidii ac propterea unum negotium, partitur tamen Tullius non causam, sed orationem, diducendo in crimen, audaciam et potentiam: "criminis confictionem accusator Erucius suscepit, audaciae partes Roscii sibi depoposcerunt, Chrysogonus autem potentia pugnat". ALTERA EST IN QVtellegat fore peroratum. Nunc utroque genere partitionis quemadmodum con- quae quid cum aduersariis conueniat indicat et quid in controuersia sit demonstrat, altera quae dicitur distributio. Haec eadem duplex; nam aut ea membra continet quae in causa sunt, aut ea quae ingenio fingit orator. QVIBVS DICTIS INTELLEGAT FORE PERORATVM. Praecipit ut partitione completa nihil amplius dicamue partitio, quid conveniat aut quid non conveniat, ostendit, haec d
Abbreviated transcription (Latin):
spripti quoq: controũsiam ad uinctamuidebit. Quodegene¬
re. posteritnobis separatim dicendum ꝓpterea quod qua edã

Expanded text:
scripti quoque controversiam adiunctam videbit. quo de genere post erit nobis separatim di- cendum, propterea quod quaeda
Abbreviated transcription (Latin):
me cõmutare. De inde in dignũ eẽ delege aliquid derogari. autle¬
gem abrogari. autaliqua ex parte cõmutari cũpopulo cognoscen¬
di & ꝓbandi. autimꝓbandi potestas nulla fiat . hipsis iudicib: inuidi¬
osissimũ futurũ. Ñ hunc locũ eẽ. neq htẽpꝰ legũ corrigendarũ. apud
populũ haec. & ꝑpopulũ agiconuenire. Qđsi nc̃idagunt. uelle sesci¬
re quilator sit. qui sint accepturi. seactiones uidere. &dis suade¬
re. uelle. Qđ sihac cũ sũ me inutilia tũ multo turpissimasint : le¬
gẽ cuiꝰ cȩmodi sit in p̾sentia conseruari abiudicib Post sidispli¬
ceat apopulo corrigi conuenire. deinde siscriptũ tieatar&
magnopere quȩreremꝰ. neq isti. Nisi extra periculũ quidẽ eẽt
crederemꝰ : Nunc cũscriptũ sit : am̃tiã eẽ eiꝰ rei qui peccarit. poti¬
us quã legis ipsius ũba cognoscere : his & hui: modirationib: osten¬
Prima pars hisferelocis confirmabitur. Innulla lege causã accipi

Expanded text:
mo commutare; deinde indignum esse de lege aliquid derogari aut legem abrogari aut aliqua ex parte com- mutari, cum populo cognoscendi et probandi aut in- probandi potestas nulla fiat; hoc ipsis iudicibus in- vidiosissimum futurum; non hunc locum esse neque hoc tempus legum corrigendarum; apud populum haec et per populum agi convenire; quodsi nunc id agant, velle se scire, qui lator sit, qui sint accepturi; se factiones videre et dissuadere velle; quodsi haec cum summe inutilia tum multo turpissima sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab iudicibus, post, si displiceat, a populo corrigi convenire; deinde, si scriptum non exstaret, magnopere quaereremus ne- que isti, ne si extra periculum quidem esset, credere- mus; nunc cum scriptum sit, amentiam esse eius rei, qui peccarit, potius quam legis ipsius verba cogno- scere. his et huiusmodi rationibus ostenPRIMA PARS HIS FERE LOCIS CONFIRMABITVR. In nulla lege causam accipi
Abbreviated transcription (Latin):
rehastresres definiuit inciui linegotio positas cũcerte significatione ꝑsonȩ. Demonstra¬
tio ẽinqͥt certȩ ꝑsonae. autlaus aut uituperatio. Delib eratio ẽ in qͥt quȩ posita in publicis
causis. assertionissuȩ sententiã dicit. luditialis ẽ inqͥt. quȩinuditiociui liposita. duo
agit aut accusat. autpetit contra. aut defendit. autnegat. Namgorgias leon¬
tinus antiquissimus fererethor. hic oratorẽdix̃ om̃ib dereb optime possedicere
quiut uidemus apleno excussit et excessit non adid quod habet modũ sed in in fini

Expanded text:
re has tres res definit in ciuili negotio positas cum certae significatione personae. Demonstrare has tres res definit in ciuili negotio positas cum certae significatione personae. Demonstratio est, inquit, certae personae aut laus aut uituperatio; deliberatio est, inquit, quae posita in publicis causis adsertionis suae sententiam dicit; iudicialis est, inquit, quae in iudicio ciuili posita duo agit, aut accusat aut petit; contra aut defendit aut negat. NAM GORGIAS LEONTINVS, ANTIQVISSIMVS FERE RHETOR. Hic oratorem dixit de omnibus rebus optime posse dicere; qui, ut uidemus, a pleno excussit et excessit non ad id quod habet modum, sed in infini
Abbreviated transcription (Latin):
tiosiue de hortatio ad materiã non ꝑtinent oratoris Cũ enĩ exortor nihil ꝑ¬
suadeo sed uolenitẽ aliquidut magisuelit iastigo Etcũ dehortor nolentem
aliquid non tunc primũ ꝑsuadeo ut nolit sed ut magis uelit instigo Ergone¬
cessirio exortationẽ et comsolationẽ tullius amateria rhetoricȩ artissepa¬
rauit ltẽ illiqui respcuiciores rhecoricȩ materiȩ tribuunt demonstrationẽ
tollunt. Dicunt eiũ in de monstratione nihil ꝑsuadere oratorẽ cũ reuera ꝑ¬
suad eat sed falso Nãcũ aliquẽ uituperamꝰ siue laudamus. utapud om̃stalis
habeat᷑ qualẽ demonstramꝰ sine dubio ꝑsuademꝰ Ergo cicero aristotelẽ secutꝰ.
triplicẽ materiã eẽ dicit oratoris officii. Demonstratiuã. Deliberatiuã. iuditi¬
alem. Sꝯ hasmaterias in publicis causis constituit. hisq ꝑsonascertas tribuit. Qua¬

Expanded text:
tio siue dehortatio ad materiam non pertinent oratoris. Cum enim exhortor, nihil pertio siue dehortatio ad materiam non pertinent oratoris. Cum enim exhortor, nihil persuadeo, sed uolentem aliquid ut magis uelit instigo; et cum dehortor, nolentem aliquid non tunc primum persuadeo ut nolit, sed ut magis nolit instigo. Ergo necessario exhortationem et consolationem Tullius a materia rhetoricae artis separauit. Item illi, qui res pauciores rhetoricae materiae tribuunt, demonstrationem tollunt. Dicunt enim in demonstratione nihil persuadere oratorem cum re uera persuadeat, sed falso: nam cum aliquem uituperamus siue laudamus, ut apud omnes talis habeatur qualem demonstramus, sine dubio persuademus. Ergo Cicero Aristotelen secutus triplicem materiam esse dicit oratoris offacii, demonstrativam, deliberativam, iudicialem, sed has materias in publicis causis constituit hisque personas certas tribuit; qua
Abbreviated transcription (Latin):
asresscilicet in quib: materia cartis rhecoricȩ consistit : Sunt aut̃ ut aris totel i&
ace roniplacet tres. iđ triplex inateria. demonstratiua deliberatiua ludicia¬
lis ltaq quantũ ad materiã rhecoricȩ artis exspectat hoc plenũ ẽ lãquicꝗd
plus ẽ apleuo plusintelligit᷑. Quic quid minꝰa pleuo minus intelligit᷑ Verũ qđ
plus ẽ duplitit̃ plus ẽ aut in eo ubi modus ẽ aut in infinito Et ideo addidit
p̃cerillud quod dixit̃ aliplures existimaruñ Nagorgias inquit leont inꝰ
anti quissimus fererhetor om̃ib: dereb: oratorẽ optime posse dicere exisfi¬
maui blu infinitã et in mensã huicartificio materiã subicere uidet᷑ Ergo
illiqu mnplurib: rhecoricã materiã constituunt exortationẽ ei consolas¬
tionẽ in rerũ generib: ponunt iđ iumateria rhecorica Sed quia orator
in ciulirationeuersat᷑ consolatio porro priuatorũ ẽ consolariamici ẽ¬
potius quã oratoris. De inde quia officiũ oratoris est ꝑsuadere dictione. exorta¬

Expanded text:
as res scilicet, in quibus materia artis rhetoricae consistit. Sunt autem, ut Aristoteli et Ciceroni placet, tres, id est triplex materia, demonstrativa, deliberativa, iudicialis; itaque quantum ad materiam rhetoricae artis spectat, hoc plenum est. Iam quidquid plus est a pleno plus intellegitur, quidquid minus, a pleno minus intellegitur. Verum quod plus est, dupliciter plus est, aut in eo ubi modus est, aut in infinito. Et ideo addidit, praeter illud quod dixit, 'alii plures existimarunt'. NAM GORGIAS, inquit, LEONTINVS, ANTIQVISSIMVS FERE RHETOR, OMNIBVS DE REBVS ORATOREM OPTIME POSSE DICERE EXISTIMAVIT; HIC INFINITAM Eibus rebus rhetoricam materiam constituunt, exhortationem et consolationem in rerum generibus ponunt, id est in materia rhetorica; sed quia orator in ciuili ratione uersatur, consolatio porro privatorum est, consolari amici espotius quam oratoris, deinde quia officium oratoris est persuadere dictione, exhorta
Abbreviated transcription (Latin):
et illa om̃ia quib: materia rhecoricȩ artisimplet᷑ Verũ quodait inqua om̃is ars
et ea facultasquȩ c̃ficit᷑ ex arte uersat᷑ Cũ accipimus alicuiꝰ reiartẽ. netesse
est nos aliquid exec c̃sequi Quare id quod ex arte con ficit᷑. ut supͣ docuimus.
facultas dicit᷑ Cuncta enĩ ꝑartẽ ftcilius transigunt᷑: upcocumus

Expanded text:
et illa omnia quibus materia rhetoricae artis impletur. Verum quod ait 'in qua omnis ars et illa omnia quibus materia rhetoricae artis impletur. Verum quod ait 'in qua omnis ars et ea facultas quae conficitur ex arte uersatur', cum accipimus alicuius rei artem, necesse est nos aliquid ex ea consequi. Quare id quod ex arte conficitur, ut supra docuimus, facultas dicitur; cuncta enim per artem facilius transiguntur. HAS
Abbreviated transcription (Latin):
RETHORICA¬
Uaceriã inquit artis. Vtgenus esset non ad didit rhetoricȩ Verũ quodait eã di¬
cimus ostendit artis omem maceriã induob eẽ iđ ineo ub isticit aliquid et in
eounde facit: ut puta ftbrimateria ẽ in eo ubi facit iđ ferrũ qđ tundit
Estitẽ sabrima teria in eo unde facit iđ malleus dequotundit.: Ita etme¬
dicimateria ẽ. ubi facit morb acuul nera Itẽ unde facit in strum̃ta
quib: curat Sic et materia rhecoricȩ artis potest in eo eẽ ubi facit iđ in delibera¬
tione demonstratione iudicialẽ. Potest et in eo eẽ. unde facit iđ in argum̃tis
quȩ stionib: et in reliquis materiȩ necessarus. Uerũ cicero genera ls terma
teriã artisillã dicit inqͣom̃is arset faculitisueuiens exarte uersat᷑ iđ ubi fit ñ un¬
defit Vt medicimateria sit morb: ac uulnerã sttbriferrũ quod tundit Rur¬
susrhecoricȩ artis materia sit deliberatio demonstratio iudiciale ñ argum̃ta

Expanded text:
etorica'Materiam', inquit, 'artis'; ut genus esset, non addidit rhetoricae. Verum quod ait 'eam dicimus', ostendit artis omnem materiam in duobus esse, id est in eo ubi facit aliquid, et in eo unde facit: ut puta, fabri materia est in eo, ubi facit, id est ferrum quod tundit; est item fabri materia et in eo unde facit, id est ferrum de quo tundit. Ita et medici materia est ubi facit, morbus ac uulnera, item unde facit, instrumenta quibus curat. Sic et materia rhetoricae artis potest in eo esse ubi facit, id est in deliberatione, demonstratione, iudiciali; potest et in eo esse unde facit, id est in argumentis, qteriam artis illam dicit in qua omnis ars et facultas ueniens ex arte uersatur, id est ubi fit, non unde fit, ut medici materia sit morbus ac uulnera, fabri ferrum quod tundit, rursus rhetoricae artis materia sit deliberatio, demonstratio, iudicialis, non argumenta
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate defendit. respondere possit. Auctausa assũptiua infe¬
r&᷑ : qm̃cũ ad tẽpꝰ uoluntas scripti accipienda ostendit᷑. necessa¬
rio ꝑassũptiuȩ qualitatis speciẽ. argum̃ta sumunt᷑. Sialiud
sensisse scriptor. aliub scripsis sedicat᷑. Prima pars. qua isutit᷑ ꝗ se uo¬
luntate defendit. contraquã tic p̃cepta dat scriptori.
in causã affergis quia sententia stabit. primũerit contradicen

Expanded text:
uoluntate defendit respondere possit. AVT CAVSA ADSVMPTIVA INFEuoluntate defendit respondere possit. AVT CAVSA ADSVMPTIVA INFERETVR. Quoniam, cum ad tempus uoluntas scripti accipienda ostenditur, necessario per adsumptivae qualitatis speciem argumenta sumuntur. SI ALIVD SENSISSE SCRIPTOR, ALIVD SCRIPSISSE DICATVR. Prima pars, qua utitur is qui se uoluntate defendit, contra quam nunc praecepta dat scriptori. SIN CAVSAM ADFERET IS QVI
Abbreviated transcription (Latin):
sissedic& isqui scripto utet᷑ : Hec dic&. Noportere deei: uoluntate
tio sargum̃ tari. quine id facere possemꝰ. indiciũ nobi sreliqͣrit suȩ
uoluntatis. Multa in cõmoda conseq si instituat᷑. ut ascriptorece
dat᷑. Nã & eos qui aliquid scribant. n existimaturos. id quod
scripserint ratũ futurũ & eosquuudicetit. certũ quid sequantur.
nihil habituros. si semel abseripto recedere consueuerint. Quod si
uoluntas seriptoris conseruanda sit. seũ aduersarios a uoluntate
ei: stare . Nã multo ꝓpius accedere ad scriptoris uoluntatẽ. eũ qui ex
ipsius eã literis int̃p̃tet᷑ quã illũ qͥ sententiã soriptoris ñ exipsiuꝰ
scriptospect&. qđ ille suȩ uoluntatis quasi imagine reliquerit.
sed domesticis suspicionib ꝑscruta dir
Uontra aut̃ dicet᷑. ab eoqui se contraistũ ꝗ scripto nititur.
uoluntate defendit. Sed huc ni̾ locos dat. t̾ĩqͦadei: partes
iã transierit. uerũ ut intelligamꝰ. contraqͦs locos ei: ꝗ se

Expanded text:
sisse dicetur, is, qui scripto utetur, haec dicet: non oportere de eius voluntate nos argumentari, qui, ne id facere possemus, indicium nobis reliquerit suae voluntatis; multa in- commoda consequi, si instituatur, ut ab scripto rece- datur. nam et eos, qui aliquid scribant, non existi- maturos id, quod scripserint, ratum futurum, et eos, qui iudicent, certum, quod sequantur, nihil habituros, si semel ab scripto recedere consueverint. quodsi voluntas scriptoris conservanda sit, se, non adver- sarios, a voluntate eius stare. nam multo propius accedere ad scriptoris voluntatem eum, qui ex ipsius eam litteris interpretetur, quam illum, qui sententiam scriptoris non ex ipsius scripto spectet, quod ille suae voluntatis quasi imaginem reliquerit, sed domesticis suspicionibus perscruteturONTRA AVTEM DICETVR. Ab eo qui se contra istum, qui scripto nititur, uoluntate defendit. Sed huic nunc locos dat, non quo ad eius partes iam transierit, uerum ut intellegamus, contra quos locos eius qui se
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ ũ extra causcĩ sed exetidẽ causa facit Siinquit epaminon das idqd
ait legis scriptorẽ sensis sẽ ad legẽ suis uerbis addat iđ dãpnandũ eẽ qͥ ex¬
quid patipatestis e Non opinor Deinde si hocidẽ legi additũ. uosurt̃ auc¬
toritate ad populũ feratis nunquid id populus patiẽt  Hon patiet Ergo
inquit quod ad diadlegẽ ꝑ uerb añ potest id tanquã additũ sit seqͥ ñ debetis

Expanded text:
tudinem non extra causam, sed ex eadem causa facit. Si, inquit, Epaminondas id quod ait legis scriptorem sensisse ad legem suis uerbis addat, id est, damnandum esse qui exquid pati potestis? Non opinor. Deinde si hoc idem legi additum uos uestra auctoritate ad populum feratis, numquid id populus patietur? Non patietur. Ergo, inquit, quod addi ad legem per uerba non potest, id tamquam additum sit sequi non debemus
Abbreviated transcription (Latin):
apud quos qualege . quapȩnat. quo crimine. quo tẽporeoport&s
constitutio tranis latiua apellatur Huius nobis exempla ꝑ¬
mulia opus sunt. si singula traus lationũ geuera quȩramus
ERTIΛ ẽ constitutio q̃ traus latio ẽ quia ita tullius ordine
dedit. Hȩc cõmutatione iudicii cũ actionie tenet. cũ ꝑsoti
Locus LEX. CRĨ PEV mutat᷑ uł cȩterit q̃ similia sugit Eissiu¬
gulis subponere exempla etiufinitũ et suꝑ uacuũ ẽ. Vł quia
multis modis efficit᷑ uł quia om̃ib: modis. ad dicendũ un p̃cep¬
tio ẽ Om̃is aut̃ trcus latio apud auti qd stẽporib tulliatis
inpsacausarum actione autnonerat. autrari& inueniebat᷑. Prȩcores
ecenim quiius dicebant. etiudices causẽ dabant. et controuersiȩ ł agendi
gesiꝰ. instituta actione formabant. Ita sibi p̃seribebat pͣtor qua accusa¬
tor. quareus deberet actioneuti. p̃scribendo quid fieret. excipiendoq
quid nonfieret. trans latiorus c̃ontroũsiam actionib: auferebat. Erat p̃tereta

Expanded text:
apud quos, qua lege, qua poena, quo crimine, quo tempore oportet, con- stitutio translativa appellatur. eius nobis exempla permulta opus sint, si singula translationum genera quaeramusertia constitutio, quae translatio est, quia ita Tullius ordinem dedit. Haec commutationem iudicii cum actione tenet, cum persona, locus, lex, crimen, poena mutatur uel cetera, quae similia sunt. His singulis supponere exempla et infinitum et superuacuum est, uel quia multis modis efficitur, uel quia omnibus modis ad dicendum una praeceptio est. Omnis autem translatio apud antiquos temporibus Tullianis in ipsa causarum actione aut non erat aut rarior inueniebatur. Praetores etenim, qui ius dicebant, et iudices causae dabant et controuersiae uel agendi genus instituta actione formabant; ita si praescribebat praetor qua accusator, qua reus deberet actione uti, praescribendo quid fieret excipiendoque quid non fieret, translationis controuersiam actionibus auferebat. Erat praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
bilẽ aut incredibilẽ facerepossunt. Quȩ rẽinquit ñ ꝑsonã Cuiꝰsci¬
lic& ẽ ficũsticti suspicione iungunt᷑ : Et hicrei eiꝰ unde iudiciũ ẽ non ꝑsenȩ
cuꝰ at tributũ ẽ ut ñ id facinus sit quod penitere fuerit necesse : Anno¬
tanda noua locutio poenitet me non illius rei sed poenite tmehanc rẽ
Tũ ex singulis tũ ex coniunctis aut a causa. aut aꝑsona. aut a factis. aut
exc̃iuncas argum tta cert nascent᷑ ut at tributt ꝑsonȩ. at tributte scto
rdmores : Quȩ contra omĩa uterq: similiuia p̃ceptorũ torquȩre ad
suȩ causȩ cõmodũ debebit Nã et ex quȩstione suspiciones. et extestimonio.
et exromore aliquo pariratione ut ex causa. et ex ꝑsona. et exftacto duci
oportebit. Quare nobis etsiuident᷑ errare qui hoc genꝰ suspicionũ artificii

Expanded text:
BILEM AVT INCREDIBILEM FACERE POSSVNT. 'Quae rem', inquit, BILEM AVT INCREDIBILEM FACERE POSSVNT. 'Quae rem', inquit, nde iudicium est, non personae cuius attributum est. VTRVM ID FACINVS SIT, QVOD PAENITERE SIT NECESSE. Adnotanda noua locutio: 'paenitet me' non 'illius rei', sed 'paenitet me hanc rem'. TVM EX SINGVLIS, TVM EX CONIVNCTIS. Aut a causa aut a persona aut a factis aut ex coniunctis argumenta certa nascentur, ut attributa personae attributa facto rumores, quae contra omnia uterque simili via praeceptorum torquere ad suae causae commodum debebit. nam et ex quae- stione suspiciones et ex testimonio et ex rumore aliquo pari ratione ut ex causa et ex persona et ex facto duci oportebit. Quare nobis et ii videntur errare, qui hoc genus suspicionum artificii
Abbreviated transcription (Latin):
sa utilitate tractantur. N ec enim in itilit̃ conueniunt. Qnde¬
illud melius . ẽ. considerare cunctit. etꝓposito themate negotu.
et suitm et aduersarii rationẽ diligent̃ attendere. et sic suspitio¬
nes atq argum̃ta colligere. Quare quid factum sit. quo consilio
quaspe ꝑficiendi cur hoc mͦ factũ cur abhoc factũ. curnullo adiutore
ante factũ ñ sit curhoc in ipsonegotio curhoc post negotiũ curdens¬
dustria factũ. autrẽ ita sit c̃secutũ . an constetoratio ułcũ re ułi psasetũ
hochuine rei sit signũ anillius. an ethuuis et illius. et utriusq potius. quid
factũ sit quod ñ oportuerit. aut ñ factũ quod oportuerit Hac ad hibitt
animi intentione cũ coniecturã ome negotii corpus intrauerit tũ ftcluis
uidebit᷑ eẽp̃ceptio udo cosom̃iũ argum̃ torũ sequodã modo offereas udet
uiscent᷑ q aut P & ob abilia er̃ aut Necessaria adecesres q̃ rẽ credi¬

Expanded text:
sa utilitate tractantur; nec enim inutiliter conueniunt. Vnde melius est considerare cuncta et proposito themate negotii et suam et aduersarii rationem diligenter attendere et sic suspiciones atque argumenta colligere, quare quid factum sit, QVO CONSILIO, QVA SPE PERFICIENDI, cur hoc modo factum, cur ab hoc factum, ANTE FACTVM NON SIT; CVR HOC IN IPSO NEGOTIO, CVR HOC POST NEGOTIVM; cur de industria factum aut rem ita sit consecutum; an constet oratio uel cum re uel cum ipsa secum; HOC HVIfac- tum sit, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit. cum animus animi intentione, cum coniecturam omne negotii corpus intrauerit, tum facilius uidebitur esse perceptio, ut iocos omnium argumentorum sese quodammodo offerentes uidnascentur, quae aut probabilia erunt aut necessaria. AD EASDEM RES QVAE REM CREDI
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃to defendit᷑ EIVS partess quatuor CÕPARATIO RELATIO CRIMINIS
REuotIO criminis, ConCESSio Cõparatio ẽ. cũ aliquod stictũ quod ꝑscipsũ
non sit probandũ exeo cuius id causa stictũ est defendit᷑ Eaẽ huius modi
Quidã imperator cũ ab hostib: circũ deret᷑ neq: effugere ullo modo posset :

Expanded text:
argumento defenditur. eius partes sunt quattuor: com- paratio, relatio criminis, remotio criminis, concessio. Comparatio est, cum aliquid factum, quod ipsum non sit probandum, ex eo, cuius id causa factum est, defenditur. ea est huiusmodi: quidam imperator, cum ab hostibus circumsederetur neque effugere
Abbreviated transcription (Latin):
aut simplicẽ actionẽ accipiebant: Vnde in ipsout dixilure hoc .ẽ. apud
p̃torẽ demodo agendicumquȩreret᷑. tractaretur. exceptio atq trans

Expanded text:
aut simplicem actionem accipiebant, unde in ipso, ut dixi, iure, hoc est apud praetorem, de modo agendi cum quaereretur tractaretur exceptio atque trans
Abbreviated transcription (Latin):
quid ex segignant. Et quȩ res harũ aliquã rẽ consequatur . Quid exse
gignant non quid exseipsȩ possint¬
accusatoris erit improbatione hominis uti Nã causa facti parũ

Expanded text:
quid ex se gignant. ET QVAE RES HARVM ALIQVAM REM CONSEQVATVR. Quid ex se gignant, non quid ipsae sintcoactis accusatoris erit inprobatione hominis uti. nam causa facti paru
Abbreviated transcription (Latin):
tramus Aut cũ quod illidefendant utile eẽ fateam᷑. quod nosdicamꝰ. honestũ
eẽ demonstremus ACDEREp̃hensione qͥdẽ hȩc existima uimus eẽ dicenda
Deinceps nunc c̃clusionemponemꝰ Hermagoras digressionẽ. de indecũ pos¬
tremũ conclusionem In hac aut̃ digressione ille putat o portere quandã
inferriorationẽ acdusa atq: aiudicatione ipsa remotã. Quȩ aut suil audẽ

Expanded text:
tramus; aut cum id, quod illi defendant, utile esse fateamur, quod nos dicamus, honestum esse demonstremus. Ac de reprehensione haec quidem existimavimus esse dicenda. deinceps nunc de conclusione ponemus. Hermagoras digressionem deinde, tum postremam conclusionem ponit. in hac autem digressione ille putat oportere quandam inferri orationem a causa atque a iudicatione ipsa remotam, quae aut sui laude
Abbreviated transcription (Latin):
PIN IO fallit inre . cũ opinio uerañ est eters et consideranda¬
rat ab eo quod inuero est ut cũ resmala sit bona credatur uł contre
EVEΝTVS stllic opͥnionẽ cũ opinio quidẽ uera ẽ sed et̃ interueniens casus
decipit ut cũ resbona ẽ etbona creditur. sed aliquoca su in malũ uertit᷑
am in caus ipsa hiꝰ cmꝰdo possumus dicere. iđ ut dicamus Ideo occidisti.
quit teheredem foreputasti. licetille alium heredem fecerit : Itc sẽꝑ
iopinione est. et euentus fallit egres Edut  aterius quulitatisa

Expanded text:
pinio fallit in re, cum opinio uera non est et errat ab eo quod in uero est, ut, cum res mala sit, bona credatur uel contra. Euentus fallit opinionem, cum opinio quidem uera est, sed eam interueniens casus decipit, ut cum res bona est et bona creditur, sed aliquo casu in malum uertitur. Iam in causa ipsa hoc modo possumus dicere, id ut dicamus: 'ideo occidisti, quia te heredem fore putasti, licet ille alium heredem fecerit'; ita semper in opinione est. Et euentus fallit et res, cum aut alius