comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insignior ubiq fama loqueretur. Quã
promptiorem ad narrandũ diligentio¬
rem q faciebat. & suꝑne significationis
nouitas: & cruentissimi ꝑsecutoris im¬
pietas. Tunc aũ etiam egipto salua¬
tor illatus est: uc gens antiquis errorioz
dedita. iam ad uicinam salutem ꝑ oc
dñi consicratus. specialem in toto mun¬
do obtinuit dignitatem: que n cordib
nr̃is digno debet splendore clarescere:
ut rerum gestarum ordinem. ñ solũ
credendo. sed etiam intelligende uene¬
remur. Quantam enĩ gr̃arum actionẽ
debeamus deo. ꝓ illuminatione genti-¬
um: ꝓbat obcecatio uideoꝵ. Quid enĩ
tam cecum. quid tam lucis alienum.

Expanded text:
insignior ubique fama loqueretur, quam insignior ubique fama loqueretur, quam promptiorem ad narrandum diligentioremque faciebat et supernae significationis novitas, et cruentissimi persecutoris impietas. Tunc autem Aegypto Salvator illatus est, ut gens antiquis erroribus dedita, jam ad vicinam salutem per occDomini consecratus specialem in toto mundo obtinuit dignitatem, quae in cordibus nostris digno debet splendore clarescere, ut rerum gestarum ordinem non solum credendo, sed etiam intelligendo veneremur. Quantam enim gratiarum actionem debeamus Domino pro illuminatione gentium, probat obcaecatio Judaeorum. Quid enim tam
Abbreviated transcription (Latin):
Audete in dño dilectissimi. iterũ
dico gaudete: qm̃ breui interuallo tem¬
poris. post sollempnitatem natiuitatis
xp̃i. festiuitas declarationis eius illuxit.
Et quẽ in illo die uirgo peperit: in hoc mũ¬
dus agnouit. Uerbum enĩ caro factum.
sic susceptionis nr̃e temperauit exordia:
ut ih̾c natus. &. credentib manifestus.
q ꝑsequentib esset occultus. Iam tunc
ergo celi enarrauer̃t glam dei: & in om¬
nem terram sonus ueritatis exiuit: qͣn¬
do & pastorib exercitus angłoꝵ. salua¬
toris editi annuntiator apparuit: ꝙ ma¬
gos ad eum adorandum preuia stella
ꝑduxit: ut a solis ortu usq ad occasũ
ueri regis generatio choruscaret: cum
rirũ fidem & regna orientis ꝑ magos
seuitia herodis uolens primordia suspe¬
cti sibi regis extinguere. huic dispensa-¬
tioni nesciens seruiebat: ut dũ attroci
intentus facinori. ignotum sibi puerũ
indiscreta infantiũ cede ꝑsequitur. an¬
nuntiatũ celitus dominatoris ortum.

Expanded text:
audete in Domino, dilectissimi, iterum dico, gaudete : quoniam brevi intervallo temporis post solemnitatem nativitatis Christi, festivitas declarationis ejus illuxit; et quem in illo die virgo peperit, in hoc mundus agnovit. Verbum enim caro factum sic susceptionis nostrae temperavit exordia, ut natus Jesus, et credentibus manifestus, et persequentibus esset occultus. Jam tunc ergo coeli enarraverunt gloriam Dei , et in omnem terram sonus veritatis exivit , quando et pastoribus exercitus angelorum Salvatoris editi annuntiator apparuit , et magos ad eum adorandum praevia stella perduxit : ut a solis ortu usque ad occasum veri regis generatio coruscaret, cum rerum fidem et regna Orientis per magos saevitia Herodis, volens primordia suspecti sibi regis exstinguere, huic dispensationi nesciens serviebat; ut dum atroci intentus facinori, ignotum sibi puerum indiscreta infantium caede persequitur, annuntiatum coelitus Dominatoris ortum
Abbreviated transcription (Latin):
immatulata coitu. fecunda partu. uir¬
go est castitate. mater ẽ prole. Parturit
itaq nos uirgo: non uiro plena sed spi¬
ritu. Parit nos uirgo non cũ dolore
membroꝵ: sed cum gaudiis angłoꝵ.
Nutrit nos uirgo non corporis lacte
sed apłi: quo infirmam adhuc crescen¬
tis popłi lactauit etatem. Que igitur
nuptaplures liberos habet quam sc̃a
eccłia: que uirgo est sacramentis.ma¬
ter est popłis: Cuiꝰ fecunditatẽ. etiam
scri cura testatur dicens. Qm̃ plures
filii deserte:magis quã eius que ha

Expanded text:
ulata coitu, fecunda partu, virgo est castitate, mater est prole. Parturit itaque nos virgo non viro plena, sed spiritu. Parit nos virgo non cum dolore membrorum, sed cum gaudiis angelorum. Nutrit nos virgo non corporis lacte, sed Apostoli , quo infirmam adhuc crescentis populi lactavit aetatem. Quae igitur nupta plures liberos habet quam sancta Ecclesia, quae virgo est sacramentis, mater est populis, cujus fecunditatem etiam Scriptura testatur dicens: Quoniam plures filii desertae magis quam ejus
Abbreviated transcription (Latin):
cẽre. non sibimet tantũmodo sed et
aliis subiectoꝵ mentib ꝓfuturum-
scd̾m apłi preceptũ. arguendo: obse-¬
crando. increpando.curamq faciendo
inserere nitebantur. Quoꝵ mens luci-¬
dissima. manus uero plenȩ sunt mun¬
dicia: eo quod in mensa altaris sacro¬
sc̃a xp̃i corporis & sanguinis mysteria
celebrantes: & in sui cordis penetrali-¬
b. hostiam uiuam. deoq placentẽ
i dest semet ipsos sine macula atq ad-¬
mixtione praui oꝑis offerre ñ desistãt.
Et licet ꝑsecutoꝵ non sensissent gladi-¬
um: tamen ꝑ uite meritũ deo digne
martyrio non priuantur:quia mar¬
tyrium non solum sanguinis effusi-¬
one. sed abstinentia peccatoꝵ: ꝙ exerci-¬
tatione dei preceptoꝵ perficitur. Hinc¬
& anachoritarũ singłare. ꝓpositum¬
tum esse confidimus: qui ꝑ singula
heremi loca in speluncis & exiguis cel-¬
larũ tuguriis unici modico conten¬
ti pabulo demorabantur bestiis socia-¬
ti. multi auib subministrati. ciboꝵ

Expanded text:
cere, non sibimet tantummodo profuturum, sed et aliis subjectorum mentibus, secundum Apostoli praeceptum, arguendo, obsecrando, increpando, curamque faciendo, inserere nitebantur. Quorum mens lucidissima, manus vero plenae sunt munditia, eo quod in mensa altaris sacrosancta Christi corporis et sanguinis mysteria celebrantes, et in sui cordis penetralibus hostiam vivam Deoque placentem, id est, semetipsos sine macula atque admistione pravi operis offerre non desistant; et licet persecutorum non sensissent gladium, tamen per vitae meritum Deo digni martyrio non privantur, quia martyrium non sola sanguinis effusione, sed abstinentia peccatorum, et exercitatione Dei praeceptorum perficitur. N anachoretarum singulare proposittum esse confidimus; qui per singula eremi loca, in speluncis et exiguis cellarum tuguriis, modico contenti pabulo morabantur. Alii bestiis sociati, alii avibus subministrati, ciboru
Abbreviated transcription (Latin):
phantib uiris & femine ueniunt:que
cũ scło sexum quoq uicerunt & gemi¬
nata gła militie uirgines cũ pueris:¬
qui teneri annos uirtutib transie
runt. Ad hos dilectissimi auida cupi¬
ditate ꝓperemus ut cũ mis cito esse ꝙ
cito ad xp̃m uenire nos contingat eũ¬
q huiꝰ itineris ducem hahiealmis: ia¬
lutis auctorem: lucis printipem, leti¬
cie largitorem: quiuit x regnat in se

Expanded text:
phantibus viris et feminae veniunt, quae phantibus viris et feminae veniunt, quae cum saeculo sexum quoque vicerunt, et geminata gloria militiae virgines cum pueris teneros annos virtutibus transerunt. Ad hos, dilectissimi, avida cupiditate properemus; ut cum his cito esse, et cito ad Christum venire contingat, eumque hujus itineris ducem habeamus, salutis auctorem, lucis principem, laetitiae largitorem: qui vivit et regnat cum De
Abbreviated transcription (Latin):
nis candida induit uniginitas. flori¬
b eius: nec rose nec lilia desunt. Cer
amplissimas accipere dignitatis coro¬
nas: uel de uirginitate candidas uel
de passione purpureas. In celestibus
castris pax qz acies habent flores suos:
nitas etiam hoc preuidit ut labceũ
quidem tempus & agonis non exten¬
deret. nec longum faceret aut eternũ
sed breue s& ut ita dicam momentane¬
uinꝰ ut in hac breui & exigua uita agoͥ¬
nes essent & labores: in illa uero que ẽt¬
na est: corone ꝙ premia meritoꝵ: ut
labores quidem cito finirentur: meri¬
toꝵ uero premia sine fine durarent:
ut post mundi huiꝰ tenebras uisuri es¬
sent canlidissimam lucem. & acceptu.¬
bitatib beatitudinem. testante hoc
idem aplo ubi ait, non sunt condigne
passiones huiꝰ temporis: ad suꝑuentu¬
ram glam que reuelabitur in nobis.
Quam leto sinu de prelio reuertentes
ciuitas celestis excipit: de hoste ꝓstrato
trophea ferentib occurrit. Cum triũ¬

Expanded text:
nis candida induit virginitas! Florinis candida induit virginitas! Floribus ejus nec rosae, nec lilia desunt. Cert honores, amplissimas accipere dignitatum coronas, vel de virginitate candidas, vel de passione purpureas. In coelestibus castris pax et acies habent flores suos, nitas etiam hoc providit, ut laborum quidem tempus et agonis non extenderet, nec longum faceret aut aeternum; sed breve et, ut ita dicam, momentaneum: ut in hac brevi et exigua vita agones essent et labores; in illa vero quae aeterna est, corona et praemia meritorum: ut labores quidem cito finirentur, meritorum vero praemia sine fine durarent: ut post hujus mundi tenebras visuri essent candidissimam lucem, et acceptubitatibus beatitudinem, testante hoc Apostolo, ubi ait, Non sunt condignae passiones hujus temporis ad superventuram gloriam quae revelabitur in nobis . Quam laeto sinu de praelio revertentes civitas coelestis excipit, de hoste prostrato tropaea ferentibus occurrit! Cum trium
Abbreviated transcription (Latin):
odie dilectissimi om̃iũ scõꝵ sub una
sollempnitatis leticia celebramus festi¬
uitatem: quoꝵ societate celum exul¬
tat quoꝵ patrociniis terra letatur quo¬
rũ triumphis eccła sc̃a coronatur Quo¬
rũ confessio quanto in passione forti¬
or:tanto est clarior in honore. Dũ enĩ
creuit pugna, creuit & pugnantium
gła & martyrũ triumphus multi¬
plici passionũ genere adornatur. ꝑ quẽ
grauiora tormenta, grandiora fuere ce
premia: dum catholica mater eccla ꝑ
totum orbeni longe lateq diffusaz in
ipso capite suo xp̃o ih̾u edocta est con¬
tumelias. cruces: ꝙ mortem non time¬
re: magis q roborata. non resistendo
sed ꝑferendo. Uniuersos aũ quos agni¬
ne inclito carter penalis inclusit: pari
& simili calore uirtutis ad gerendũ
certamen gla triumphalis inspirauit.
Ouere beata mater eccl̃ia. quam sic
honor diuine dignitatis illuminat.
quã uincentiũ głosus martyrũ san¬
guis exornat: quã inuiolate confessio¬

Expanded text:
 sub una solemnitatis laetitia celebramus festivitatem, quorum societate coelum exsultat, quorum patrociniis terra laetatur, quorum triumphis Ecclesia sancta coronatur: quorum confessio quanto in passione fortior, tanto est clarior in honore; quia dum crevit pugna, crevit et pugnantium gloria, et martyrii triumphus multiplici passionum genere adornatur, perque graviora tormenta, gratiora fuere et praemia. Dum catholica mater Ecclesia per totum orbem longe lateque diffusa, in ipso capite suo Christo Jesu edocta est contumelias crucis et mortem non timere, magis magisque roborata est non in resistendo, sed in perferendo. Universos autem quos agmine inclyto carcer poenalis inclusit, pari et simili calore virtutis ad gerendum certamen gloria triumphalis inspiravit. O vere beata mater Ecclesia, quam sic honor divinae dignationis illuminat, quam vincentium gloriosus martyrum sanguis exornat, quam inviolatae confessio
Abbreviated transcription (Latin):
est castitas uirginalis: nisi expers con¬
tagionis integritas: Atq eius aucto¬
rem quẽ possumꝰ estimare. nisi imma-¬
culatũ dei filium.: cuiꝰ caro ñ uidit cor¬
ruptionem. diuinitas non est exꝑta
contagionem. Uidete ergo: quanta
uirginitatis merita sint. Ap̃c ante
uirginem. xp̃c ex uirgine: ⁊patre
quidem natus ante scła: sed ex uirgine
natus ob scła. Illud nature sue: hoc
nr̃e utilitatis est. Illud erat semꝑ: hoc
uirginitatis meritum. Xp̃c uirginiᷤ
sponsus est: & si dici potest xp̃c uirgi

Expanded text:
est castitas virginalis, nisi expers contagionis integritas? Atque ejus auctorem quem possumus aestimare, nisi immaculatum 152 Dei Filium, cujus caro non vidit corruptionem, divinitas non est experta contagionem? Videte igitur quanta virginitatis merita sint. Christus ante virginem, Christus ex virgine; a Patre quidem natus ante saecula, sed ex virgine natus ob saecula. Illud naturae suae, hoc nostrae utilitatis est. Illud erat semper, hoc virginitatis meritum: Christus virginis sponsus, et
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ patrocima intercessoꝵ. de quib
locuti sumus: tota mentis intentio¬
ne queramus: ut ꝑ temporalia festa
que gerimus: eoꝵ meritis interceden¬
tib ad eterna ꝑuenire ualeamus.

Expanded text:
torum patrocinia intercessorum, de quibus locuti sumus, tota mentis intentione quaeramus, ut per temporalia festa quae gerimus, eorum meritis intercedentibus, ad aeterna pervenire valeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtormenta non cessauere.
p̃i uero sacerdotib atq doctorib
siue confessoribus huiꝰ festiuitatem
dici non ignotam esse credimus: qui
corda fidelium sp̃ualiter quasi ymbri-¬
b irrigant celestib ut feliciter ꝓferre
immarcessibilem bonoꝵ operũ possint
fructum. Qui talenta sibi credita nõ
solum reddere. uerũ etiam cũ usura

Expanded text:
tormenta non cessavere; Christi vero sacerdotibus atque doctoribus, sive confessoribus, hujus festivitatem diei non ignotam esse credimus, qui corda fidelium spiritaliter quasi imbribus irrigant coelestibus, ut feliciter proferre immarcescibilem bonorum operum possint fructum, qui talenta sibi credita non solum reddere, verum etiam cum usura
Abbreviated transcription (Latin):
coronantur & accipiunt palmas laboꝵ.
quia fundati erant supra firmã petrã.
idest xp̃m. De talib & huiusmodi a¬
postolus mente compunctus ingemi¬
scens ait. Sc̃i ludibria & uerbera exꝑ¬
ti. insuꝑ & uincula & carceres: lapida¬
tisunt. secti sunt. temptati sunt. in oc
cisione gladii mortui sunt. Circuierũt
in melotis. in pellib caprinis: egentes
angustiati. afflicti. quib dignus non
us in expositione cuiusd̃a euuangelii
de istiusmodi bellatorib querimoniã
faciendo. ecce inquit electi dei carnem
domant. sp̃m roborant. demonib impe¬
rant. uirtutib choruscant. presentia
despiciunt. eternam patriam uocib mo¬
ribq predicant. eam etiam moriendo
diligunt. atq ad illam ꝑ tormenta per-¬
tingunt. Occidi possunt: & flecti neque¬
unt. E si coram hominib tormenta
passi sunt: spes illoꝵ immortalitate

Expanded text:
coronantur et accipiunt palmas laborum, coronantur et accipiunt palmas laborum, qui fundati erant supra firmam petram, id est, Christum. De talibus et hujusmodi Apostolus, mente compunctus, ingemiscens ait: Sancti ludibria et verbera experti, insuper et vincula et carceres. Lapidati sunt, secti sunt, tentati ssunt. Circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti, quibus dignus non us, in expositione cujusdam Evangelii, de istiusmodi bellatoribus querimoniam faciendo: « Ecce, inquit, electi Dei carnem domant, spiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant; praesentia despiciunt, aeternam patriam cum vocibus moribusque praedicant: eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt. Occidi possunt, et flecti nequeunt; et si coram hominibus tormenta passi sunt, spes illorum inmortalit
Abbreviated transcription (Latin):
dixi amicos: quia omĩa quecũq audi¬
ui a patre meo nota feci uobis. Et qd̃¬
cumq ligare uoluissent suꝑ terram
ligatum esse in celis: & quodcũq sol¬
uerent suꝑ terram. solutum esse in ce¬
lis ꝓmisit. Et iterum cũ uenerit ad
iudicandũ scłm. eos suꝑ sedes duodecĩ
esse sessuros. & secum iudicaturos or¬
bem terre predixerat. Talib ut credi¬
mus patronis hec dies subiecta decla-¬
triumphale martyrũ nomen.qui per
diuersa tormentoꝵ genera xp̃i passio¬
nem non lascessentib precordioꝵ men¬
tib imitabantur. alii ferro ꝑempti.
alii siammis exusti. alii flagris uer
alii uiui decoriati.alii uinculis man¬
cipati. alii linguis priuati. alii lapidi¬
b obruti. alii frigorib afflicti. alii fa-¬
me cruciati: alii uero truncatis ma-¬
nib. siue ceteris cesis membris. spec̾ta¬
culum contumelie in ppłis nudi ꝓpt̾
nomen dñi portantes. Hii sunt tri-¬
umphatores & amici dei: qui contem¬
puentes sceleratoꝵ iussa principũ. modo

Expanded text:
icos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo nota feci vobis. Et quodcunque ligare voluissent super terram, ligatum esse et in coelis; et quodcunque solverent super terram, solutum esse in coelis promisit. Et iterum, cum venisset ad judicandum saeculum, eos super sedes duodecim esse sessuros, et secum judicaturos orbem terrae praedixerat. Talibus, ut credimus, patronis haec dies subjecta declartriumphale martyrum nomen, qui per diversa tormentorum genera Christi passionem non lacessantibus praecordiorum mentibus imitabantur. Alii ferro perempti, alii flammis exusti, alii vivi decoriati, alii vinculis mancipati, alii linguis privati, alii lapidibus obruti, alii frigore afflicti, alii fame cruciati; alii vero, truncatis manibus, sive caeteris caesis membris, spectaculum contumeliae in populis nudi propter nomen Domini portantes. Hi sunt triumphatores et amici Dei, qui, contemnentes sceleratorum jussa principum, modo
Abbreviated transcription (Latin):
magus effectus es qui corpus lauren
cesar furore arreptus: iussit ut lapi¬
dib os eius tiinderetur. Et expoli¬
auit eũ ueste qua induebaturin
habiti xp̃iano:  dixit ei. Sacrifi¬

Expanded text:
magus efectus es, qui corpus Laurents furore arreptus jussit ut cum lapidibus os ejus contunderetur. Et expoliavit eum veste, qua induebatur habitu christiano, et dixit ei: « Sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
eum a terra: iussit eum uestiri ueste
militari: qua ante gentilis utebatur.
litiam & esto noster amicus: & in con¬
spectu nr̃o utere militia pristina. qͣm
semꝑ habuisti. Tunc beatus ypolitus
re: unde cupio celeriter ad palmam
cum fructu uenire. Tu aũd̃.iiii.¬
facultates eius. & interfice eum eru¬
deli examinatione. Eodem di uale¬
rianus prefectuc ex quisita om̃i facul¬
tate enis rauenit in domo ypoliti om¬
nem fi iliam xp̃ianam. quos ipse¬

Expanded text:
a terra, et jussit eum Decius vestiri militari veste, qua gentilis utebatur, litiam, et esto noster amicus, et in conspectu nostro utere militia pristina quam semper habuisti. Cumque beatus martyr re, unde cupio ad celerem palmam cum fructu venire, » iracundia plfacultates ejus, et interfice eum crudeli examinatione. » Valerianus porro, exquesita omne facultate ejus, invenit in domu Ipoliti omnem familiam christianam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
potestate signoꝵ. dñs misit pre¬
dicare regnum der: ut ꝓmissoꝵ mag¬
nitudinem. attestaretur etiam mag¬
nitudo factoꝵ. fidemq uerbis daret uir¬
tus ostensa. & noua facerent qui noua
predicarent. Unde nunc quoq cũ fideliũ
numerositas excreuit: intra sc̃am eccle¬
siam multi sunt. qui uitam uirtutum
tenent. & signa uirtutũ non habent. qͥa
frustra miraculũ foris oftenditur. si de¬
est qui intus operetur. Nlam iuxta ma¬
gistri gentiũ uocem. lingue in signũ st̃.
non fidelib sed infidelib. E ait ad illos.

Expanded text:
potestate signorum misit praedicare regnum Dei ut promissorum magnitudini attestaretur etiam magnitudo factorum, fidemque verbis daret virtus ostensa, et nova facerent, qui nova praedicarent: unde nunc quoque cum fidelium numerositas excrevit intra sanctam Ecclesiam: multi sunt qui vitam virtutum tenent: et signa virtutum non habent: quia frustra miraculum foris ostenditur: si deest quod intus operetur. Nam juxta magistri gentium vocem linguae in signum sunt, non fidelibus sed infidelibus. Et ait ad il
Abbreviated transcription (Latin):
uomodo obtexit caligine in
furore suo dñs filiam syon. ꝓ¬
iecit de celo in terram inclitam isrł: et
non est recordatus scabelli pedum suoꝵ
in die furoris sui: Bech ꝑ recipitauit
dñs nec pepercit omĩa speciosa iacob: de¬
struxit in furore suo munitionẽs. Uir¬
gines iuda deiecit in terram: polluit re¬
gnũ & principes eius. Gnnel. Confre¬
git in ira furoris sui dñs omne cornu is¬
rael: auertit retrorsum dexteram suã
a facie inimici. Et succendit in iacob:
quasi ignem flamme deuorantis in gy¬
ro. Delech Tetendit arcum suũ quasi
inumicus: firmaiit dexteram suam
quasi hostis. Et occi t omne quod pul¬
chrum erat uisu in tabernaculo filie
syon: effudit quasi ignem indignationẽ
suam. He Factus est dñs uelut iniinicus.
precipitauit isrł. Precipitauit omnia
menia eius: dissi pauit munitiones eius.

Expanded text:
uomodo obtexit caligine in furore suo Dominus filiam Sion proiecit de caelo terram inclitam Israhel et non recordatus est scabilli pedum suorum in die furoris sui BETH praecipitavit Dominus nec pepercit omnia speciosa Iacob destruxit in furore suo munitiones virginis Iuda deiecit in terram polluit regnum et principes eius GIMEL confregit in ira furoris omne cornu Israhel avertit retrorsum dexteram suam a facie inimici et succendit in Iacob quasi ignem flammae devorantis in gyro DELETH tetendit arcum suum quasi inimicus firmavit dexteram suam quasi hostis et occidit omne quod pulchrum erat visu in tabernaculo filiae Sion effudit quasi ignem indignationem suam HE factus est Dominus velut inimicus praecipitavit Israhel praecipitavit omnia moenia eius dissipavit munitiones e
Abbreviated transcription (Latin):
ui merito regni celestis ꝑhibentur
munere digni: quia delectationis hu-¬
mane ꝓbantur cupiditate nudati.
Qualem se rex dauid pauperiem sus¬
tinuisse declarans ait. Ego uͦ egenus
ꝙ pauper sum. Q. alibi non modo ter
restat in celo. & a te quid uolui suꝑ ter¬
ram: mox ubi spei sue fixisset anchorã.
subdendo manifestat. Michi aũ adhe-¬
rere deo bonum est:ponere in dño do
spem meam. Alioquin non nulli mi¬
serrima conditione pauꝑtatis . & hic
scłi gaudiis. ob inopiam rerum. et
ibi regno dĩ. ob meritoꝵ nequitiam
carent. Beati qui nunc esuritis: qͥa
saturabimini. Quid esurire beati. qͥd
sitire debeant. matheus exponit. ui¬
delicet iusticiam. aꝑtissime nos in¬
struens. nun quã nos satis iustos es¬
tumare debere: sed cotioianũ iusticie
semꝑ amare immo ardere ꝓfectum.
Cuius ꝑͤ ctam saturitatem. ñ in hoc
scło sed in futuro posse ꝓuenire. suꝑ¬
noꝵ des derio psalmista flagrans osten¬
dit qui ait. Ego aũ tum iusticia appa¬

Expanded text:
ui merito regni coelestis perhibentur munere digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rex David pauperiem sustinuisse declarans, ait: Ego vero egenus et pauper sum . Et alibi non modo terrrestat in coelo, et a te quid volui super terram ? Mox ubi spei susubdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justitiam, apertissime nos instituens nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cujus perfectam saturitatem non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire supernorum desiderio Psalmista flagrans ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia appa
Abbreviated transcription (Latin):
ost dominice resurrestionis glo-¬
riam. ascensionis q tumphum
ac spiritus paraclyti de suꝑnis missi¬
onem: qui discipulorum corda tempo¬
ralis pene adhuc formidine trepidã-¬
tia repleuit. omniũ scientiam lingua-¬
rum tribuendo: erant omnes creden¬
tes simul cum mulierib ⁊ maria
matre ih̃u. ut lucas ewangelista¬
narrat: et uerbum dei disseminaba¬
tur. crescebat q creclentiũ numerus

Expanded text:
ost Dominicae resurrectionis gloriam, ascensionisque triumphum, ac Spiritus Paracleti de supernis missionem, qui discipulorum corda temporalis poenae adhuc formidine trepidantia replevit, scientiam omnium linguarum tribuendo: Erant omnes credentes simul cum mulieribus et Maria mater Jesu, ut Lucas narrat evangelista, et verbum Dei disseminabatur, crescebatque numerus
Abbreviated transcription (Latin):
Inuidie gͥ facib accensi sacerdotes iu¬
deorum cum phariseis et scribis. con¬
citauerunt ꝑsecutionẽ in eccl̃ia: int̾¬
ficiendo ꝓthomartyrem stephanũ: et
fere a finib suis xp̃i testes ꝓcul pel¬
lendo. Hac gͦ persecutionis ꝓcella seui¬
ente. disꝑsi credentes ꝑagrarunt diuer-

Expanded text:
Invidiae ergo fascibus accensi sacerdotes Judaeorum cum Pharisaeis et Scribis concitaverunt persecutionem in Ecclesia, interficiendo protomartyrem Stephanum, et fere a finibus suis omnes procul pellentes. Hac igitur persecutionis procella saeviente, dispersi credentes petieru
Abbreviated transcription (Latin):
beata maria illi sociata. iter usq ad
mare direxerunt. Ascendentes ꝙ na¬
uim: ꝓspero cursu ꝑuenerunt marsi¬
liam Ibi ꝙ uegetationem nauis relĩ¬
quentes. domino annuente aquensẽ
aggressi sunt comitatum: diuini u̾bi¬

Expanded text:
ena Maximino sociata tunc iter usque ad mare direxerunt, ascendentes navem prospero cursu pervenerunt Massiliam, ibique vegetationem navis relinquentes, Domino annuente, Aquensem aggressi sunt Comitatum.+
Abbreviated transcription (Latin):
quoq uita corda iustoꝵ quasi altare
incensi aurcum. splendida fulgent ꝑ
mundiciam sc̃itatis. aromatib sunt
referta desiderioꝵ sp̃ualium. incendio
flagrant amoris continui: & quasi in
ꝓximo celestis introitus posita. suauis
tera dei sedens. Quem aꝑtissime arca
testamenti que erat intra uelum desig¬
nat: in qua urna erat aurea. habens
manna. & uirga aaron que frondue¬
rat. & tabule testamenti. Ipsa nãq
arca naturam humanitatis eius. ur¬
na manne. plenitudinẽ diuinitatis.
uirga a aron potentiam saterdotii eiꝰ
iniiolabilem. tabule testamenti desi¬
gnant. quia ipse est qui legem dedit.
quiq benedictionem hiis qui legem
faciunt dabit

Expanded text:
quoque vita corda justorum, quasi altare quoque vita corda justorum, quasi altare incensi aureum, splendida fulgent per munditiam sanctitatis, aromatibus referta desideriorum spiritualium incendio flagrant amoris continui, et quasi in proximo coelestis introitus positus  Al., tra Dei sedens. Quem aptissime arca testamenti, quae erat intra velum, designat, in qua urna erat aurea habens manna, et virga Aaron quae fronduerat, et tabulae testamenti. Ipsa namque arca naturam humanitatis ejus, urna mannae plenitudinem divinitatis, virga Aaron potentiam sacerdotii ejus inviolabilem, tabulae testamenti designant, quia ipse  Al. add. est qui legem dedit, quique etiam benedictionem his qui legem faciunt, dabit
Abbreviated transcription (Latin):
eiusde sui conditoris. qui in trib ꝑso¬
nis unus est deus: eterna sp̃s si mul
& carnis immortalitate gaudebunt.
Factus est autem medius paries in do¬
mo: de tabulis tedrinis uiginti cubi¬
toꝵ altitudinis: qui diuiderit oracu
Iabebatq oraculum uigniti
cubitos longitudinis: & uiginti cubi¬
tos altitudinis. Porro ipsum templũ.
ꝓ forib oraculi quadragnira cubitoꝵ
erat. in quo erant mense & candelabra
de auro: seil & altare aureum prope
ostium oraculi: quatinus incenso in
eo thimiamate: uapor fumi ascendenᷤ.
domus p̃sentis eccl̃e statum: interior
uite celestis ingressum designat unde
recte in priori mense ꝙ candelabra sũt
facta: quia nimirũ in hac uita lumi¬
ne sc̃arum scripturarũ: & sacramento¬
rũ celestium refectione: opus habemꝰ.
N futuro aũ talib non egemus ni¬
subsidiis. ubi iuxta psalmiste uocem
quicũq apparuerint cum iusticia. sati¬
abuntur manifestata gła xp̃i. In hac

Expanded text:
ejusdem sui Conditoris, qui in tribus persoejusdem sui Conditoris, qui in tribus personis unus est Deus, aeterna spiritus simul et carnis immortalitate gaudebunt. Factus est autem medius paries in templo de tabulatis cedrinis viginti cubitorum altitudinis, qui divideret oraculhabebatque oraculum viginti cubitos longitudinis, et viginti cubitos altitudinis. Porro ipsum templum pro foribus oraculi quadraginta cubitorum erat, in quo erant mensae et candelabra de auro: sed et altare aureum prope ostium tabernaculi, quatenus incenso in eo thymiamate, vapor fumi ascendens adomus praesentis Ecclesiae statum, interior vitae coelestis ingressum designat. Unde recte in priori mensa et candelabra sunt facta, quia nimirum in hac vita, lumine sanctarum Scripturarum et sacramentorum coelestium refectione opus habemus; in futuro autem talibus non egemus subsidiis, ubi juxta Psalmistae vocem quaecunque apparuerint cum justitia, satiabuntur manifestata gloria Christi. In hac
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicantur: multiplex eiusdem
ꝑfectionis. numerus figurate denun¬
tiatur. Notandum sane: qd̃ triginta
cubiti altitudinis. non usq ad supre¬
mum templi fastigium. sedusq ad la¬
quearia ꝑtingebãt. Deinde ad laquea-¬
ria medi cenaculi: alii triginta cubi¬
ti altitudinis assurgebant. Porro ter¬
cium cenatulum qd̃ suꝑerat: sexagin¬
ta habebat tubiros in altitudine. Ac
sic omnis altitudo domus: in centũ
uiginiti erat cubitos extenta. Prima
gͥ domus triginta cubitis in altitu¬
dine surgit. quia presens eccł̃a ad ui-¬
dendam speciem sc̃ẽ trinitatis. tota in¬
tentione suspenditur. Suꝑior domus
triginta eque cubitis se in altum at¬
touit: quia solute corporibz anime ꝑ¬
fectoꝵ: usq ad diem uniuersalis iudi¬
cii. eiusdem beate & indiuidue trini¬
tatis presenti uisione fruuntur. It le .¬
uprema domus bis tricenis alta
est cubitis: quia resuscitati a mor¬
tuis omnes electi: in contemplatione

Expanded text:
multiplicantur, multiplex ejusdem multiplicantur, multiplex ejusdem perfectionis augmentum figurate denuntiatur. Notandum sane quod triginta cubiti altitudinis non usque ad supremum templi fastigium, sed usque ad laquearia pertingebant; deinde ad laquearia medii coenaculi alii triginta cubiti altitudinis assurgebant. Porro tertium coenaculum quod supererat sexaginta habebat cubitos in altitudine, ac sic omnis altitudo domus in centum viginti erat cubitos extenta. Prima igitur domus triginta cubitis in altitudinem surgit, quia praesens Ecclesia ad videndam speciem sanctae Trinitatis tota intentione suspenditur: superior domus triginta aeque cubitis se in altum attollit, quia solutae corporibus animae perfectorum, usque ad diem universalis judicii, ejusdem beatae et individuae trinitatis praesenti visione fruuntur. Suprema domus bis tricenis alta est cubitis, quia resuscitati a mortuis omnes electi, in contemplatione
Abbreviated transcription (Latin):
ongitudo ergo templi. fidem sc̃e
eccle designat. ꝑ quam longa¬
nimiter inter oꝑera sua bona prauoꝵ
aduersa tolerat. Latitudo caritatẽ:
quia ipsa intus ꝑ uiscera pietatis spa¬
tiatur. Altitudo spem: quia propt̃
bona que per caritatem operatur:
celestis uite premia expectatꝰ.
uitoꝵ: senario enim numero bonoꝵ
oꝑmi solet ꝑfectio designari: quia ce
dñs sex dieb mundi ornatum ꝑfe¬
biti latitudinis: quia geminum est
preceptum caritatis: qua eccła in
tribulatione dilatatur: quando ꝑfe.¬
ctus quisq & conditorem ex toto cor¬
de tota anima tota uirtute & ꝓxi¬
mum tanquã seipsum. probatur
diligere. Bene triginta in altitudi¬
ne sunt cubiti: quia om̃is elestorũ
spes ad uisionem sc̃e trinitatis: qͣn¬
tum ualet se exercendo: & purifitan¬
do preparat. Sex igitur ad fidei lon¬
ganimitatem: tria ad celsitudinem
spei: duo ꝑtinent ad latitudinem
amoris. Quib trib uirtuͣtum insi¬
qui ꝑfectus est numerus: singula hec

Expanded text:
ongitudo ergo Templi fidem sanctae Ecclesiae designat, per quam longanimiter inter opera sua bona pravorum adversa tollat: latitudo charitatem, qua ipsa intus per viscera pietatis spatiatur: altitudo spem, qua propter bona opera, quae per charitatem operantur, coelestis vitae praemia expectant. est. Senario etenim numero bonorum operum solet perfectio designari, quia etiam Deus sex diebus mundi ornamentum febiti latitupraeceptum charitatis, qua Ecclesia in tribulatione dilatatur, quando perfectus quisque et conditorem ex toto corde, tota anima, tota virtute, et proximum tanquam seipsum diligere probatur. Bene triginta in altitudine sunt cubiti, quia omnis electorum spes ad visionem sanctae Trinitatis, quantum valet, se exercendo et purificando praeparat. Sex igitur ad fidei longanimitatem, tria ad celsitudinem spei, duo pertinent ad latitudinem amoris, quibus tribus virtutum insiperfectus est numerus, singula haec
Abbreviated transcription (Latin):
rib ostendebat. Er̃at enim aspectu angeli¬
cus sermone nitidus: opere sc̃s: corpore
integer ingenio optimus: consilio ma¬
gnus. fide catl olicus: spe patientissimꝰ.
caritate diffusus.¬

Expanded text:
ribus ostendebat. Erat enim aspectu angelicus, sermone nitidus, opere sanctus, corpore integer, ingenio optimus, consilio magnus, fide catholicus, spe patientissimus, caritate diffusus
Abbreviated transcription (Latin):
eternum. Suꝑ montem excelsum ascẽ¬
de tu qui euuanglizas syon: exalta in
forutudine uocem tuam qui euuan¬
glizas iherusalem.Exalta:noli timere
Dic cuuitatib iude. Ecce ds uester. Ecce
dominus ds in fortitudine ueniet: &
brachium eius dominabitur. Ecce m̃¬

Expanded text:
excelsum ascende tu qui evangelizas Sion, exalta in fortitudine vocem tuam qui evangelizas Jerusalem, exalta, noli timere; dic civitatibus Judae, Ecce Deus vester, ecce Dominus Deus in fortitudine veniet, et brachium ejus dominabitur. Item
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ. Cunctis legentib liquet. quia
iohannes baptismum penitencie non
solum predicauit. uerum etiam qͥb¬
dam dedit. sed t̾n baptismum suum
in remissionem pecc̃oꝵ dare non potu¬
it. Nemissio etenim pecc̃oꝵ: in solo no¬
bis baptismate xp̃i tribuitur. Notan¬
dum itaq qd̃ dicitur predicans bapti¬
sium penitencie in remissionem pec¬
catorum. qm̃ baptismum quod peccata
solueret quia dare non poterat predi¬
cabat: ut sicut incarnatum uerbum
patris. precurrebat uerbo predicationiᷤ.
ita baptismum penitencie quo peccata
soluuntur precurreret suo baptisma¬
te quo peccata solui non possunt: ut qͥa
eus sermo precurrebebat presentiam
redemptoris: ipsum quoq eius baptis¬
nia precedendo fieret umbra ueritatis
Sequitur. Sicut scriptum est in libro
sermonum ysaie ꝓphe. Uox claman¬
tis in deserto parate uiam domini: rectaᷤ

Expanded text:
Cunctis legentibus liquet quia Joannes baptismum poenitentiae non solum praedicavit, verum etiam quibusdam dedit, sed tamen baptismum suum in remissionem peccatorum dare non potuit. Remissio etenim peccatorum, in solo nobis baptismo Christi tribuitur. Notandum itaque quod dicitur, praedicans baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum, quoniam baptismum quod peccata solveret, quia dare non poterat, praedicabat. Ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae, quo peccata solvuntur, praecurreret suo baptismate, quo peccata solvi non possunt; ut quia ejus sermo praecurrebat praesentiam Redemptoris, ipsum quoque ejus baptisma praecedendo fieret umbra veritatis. Sequitur: 3. Sicut scriptum est in libro sermonum Isaiae prophetae: Vox clamantis in deserto, Par
Abbreviated transcription (Latin):
ex gentib redempturus erat: ꝑ regeni
gentium. & principes uideoꝵ predicati¬
onis eius temꝑa designantur. Qura
autem gentilitas colligenda erat. &
descriptio terreni principatus ostendit:
qm & in romana re publica unuspͤ¬
fuisse describitur: & in uidee regno ꝑ
quartam partem plurimi pͥncipa¬
bantur. Uoce etenim nr̃i redempto
ris dicitur. Omne regnum in se ip̃m
diuisum desolabitur. liquet gͦ quod
ad finem regni uidea ꝑuenerat: que
tot regib diuisa subiacebat: l̃c .ii.¬
pte non solum quib regib sed
demonstratur: ut quia illum iohes
existeret: lucas euuangłista predicati¬
onis eius tempora per regnum & sacer¬
oocium designauit. Et uenit in omne

Expanded text:
 redempturus erat, per regem gentium, et principes Judaeorum praedicationis ejus tempora designantur. Quia autem gentilitas colligenda erat, et descriptio terreni principatus ostendit. quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quartam partem plurimi principabantur. Voce etenim Redemptoris nostri dicitur: Omne regnum in seipsum divisum desolabitur . Liquet ergo quod ad finem regni Judaea pervenerat, quae tot regibus divisa subjacebat. Apte quoque non solum quibus regibus, sed demonstratur. Ut quia illum Joanneexisteret, Lucas evangelista praedicationis ejus tempora per regnum et sacerdotium des
Abbreviated transcription (Latin):
patri equalis aptissime designat.
Respiciens gͦ iħm ambulantẽ ioħes:
dicit. Ecce agnus dei. Quia uidens
eum inter homines conuersantem.
ꝓfectumq illis uite celestis & factis
demonstrantẽ & uerbis: aꝑte pro¬
nuntiabat quia ñ ipse ut putabãt
sed ille esset qui ad redemptionem
generis humam a deo patre esset
missus in mundũ: ille qui formã
innocentie & patientie in se creden¬
tib esset daturus. De quo in carne
uenturo precinens ꝓpħa dicebat. Si¬
cut ouis ad occisionem ducetur. qr
sicut agnus coram tondente sesine
uoce sic obinutescet. E iterũ. Ipse

Expanded text:
Patri aequalis, aptissime designat. Patri aequalis, aptissime designat. Respiciens ergo Jesum ambulantem Joannes dicit: Ecce Agnus Dei, quia videns eum inter homines conversantem, profectumque illis vitae coelestis et factis demonstrantem, et verbis aperte pronuntiabat, quia non ipse, ut putabant, sed ille esset, qui ad redemptionem generis humani a Deo Patre missus esset in mundum, ille qui formam innocentiae et patientiae in se credentibus esset daturus, de quo in carne venturo praecinens propheta dicebat: Sicut ovis ad occisionem ducetur, et sicut agnus coram tondente se sine voce sic obmutescet . Et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
turus euuangłista premiserit ste¬
tisse iohannem cũ discipłis. iħm uͦ
ambulasse. & illo utiq ambulasse
ubi sequentib se discipłis ioħ̾is. man-¬
sionem in qua habitabat ostenderet.
ceteraq huiusmodi que sequentia
lectionis euuanglice commemorant.
si enueleatius discutiantur. inue¬
aiemus celestib redundare mysteriiᷤ.
tabat enim ioħes & respexit
iħm: quia in magno iam culmine
ꝑfectionis animi gressum fixerat:
unde iure celsitudinem diuine ma-¬
iestatis mereretur intueri. Stabat:
quia illam uirtutũ arcem conscende¬
rat: a qua nullis temptationũ pos¬
set imꝓbitatib deiti. Stabant cũ
illo & discipłi: quia magisterium
eus corde sequebantur immobili.
Et respiciens inquit iħm antbul an¬
tem dicit. Ecce agnus dei. Ambulã¬
tio ihu dispensationem incarnati¬
ons qua ad nos uenire. ac nobis ex¬
empla uiuendi prebere dignatus ẽ
insinuat: sicut mansio eiꝰ eternita¬
tem diuinitatis in qua semꝑ est

Expanded text:
turus evangelista praemiserit, steturus evangelista praemiserit, stetisse Joannem cum discipulis, Jesum vero ambulasse, et illo utique ambulasse, ubi sequentibus se discipulis Joannis mansionem in qua habitabat ostenderet; caeteraque hujusmodi, quae sequentia lectionis evangelicae commemorant, si enucleatius discutiatur, inveniemus coelestibus redundare mysteriis. Stabat enim Joannes, et respexit Jesum, quia in magno jam culmine perfectionis animi gressum fixerat, unde jure celsitudinem divinae Majestatis mereretur intueri. Stabat, quia illam virtutum arcem conscenderat, a qua nullis tentationum posset improbitatibus dejici. Stabant cum illo et discipuli, quia magisterium ejus corde sequebantur immobili. Et respiciens, inquit, Jesum ambulantem, dicit: Ecce Agnus Dei. Ambulatio Jesu dispensationem incarnationis, qua ad nos venire, ac nobis exempla vivendi praebere, dignatus est, insinuat; sicut mansio ejus aeternitatem divinitatis, in qua semper est
Abbreviated transcription (Latin):
scripture diume sublimitas.
ut non solum uerba que a scĩs uel
ab ipso dño dicta referuntur. sed
etiam circunstantia rerũ que sim¬
pliciter posita uidetur. spiritatib
sit plena mysteriis. Ecce enim nar¬
quia stabat iohannes & ex discipłis
eius duo: & respiciens iħm ambu¬
lantem dicit. Eecc agnus di. Sta-¬
tirq cõgnouimus. immo iam no¬
tum ad memoriam reuocauimus.
quare ihm precursor suus agnum
dei uocauerit. quia uidelicet eum
pre ceteris mortalib singłariter
innocentem. hoc est ab om̃i pecca¬
to mundũ nouit. quia nos suo¬
sanguine redempturũ. quia dona
sui uelleris sponte largiturũ. ex qͦ¬
nobis uestem nuptialem facere pos¬
simus. idest exempla uiuendi nob̾
relicturũ preuidit: quib in dilec¬
tione calefieri deberemus. Hoc gͦ
testimoniũ precursoris dñi. quia
facile patet fidelib citum amoris
intimi fomitem. audientiũ cordib
infundi. Sed non est putandũ. quia
sine certi ratione mysterii hoc rela¬

Expanded text:
Scripturae sublimitas, ut non solum verba, quae a sanctis vel ab ipso Domino dicta referuntur, sed etiam circumstantia rerum, quae simpliciter posita videntur, spiritualibus sint plena mysteriis. Ecce enim, nariscipuli ejus duo, et respiciens Jesum ambulantem, dicit: Ecce Agnus Dei, statimque cognovimus, imo jam notum ad memoriam revocavimus, quare Jesum praecursor suus Agnum Dei vocaverit; quia, videlicet, eum prae caeteris mortalibus singulariter innocentem, hoc est, ab omni peccato mundum novit, quia nos sanguine suo redempturum quia dona sui velleris sponte largiturum, ex quo vestem nobis nuptialem facere possimus, id est, exempla vivendi nobis relicturum praevidit, quibus in dilectione calefieri deberemus. Hoc est ergo testimonium praecursoris Domini, quia facile patet fidelibus cum amoris intimi fomitem audientium cordibus infundit. Sed non est putandum quia sine certi ratione mysterii hoc rela
Abbreviated transcription (Latin):
audierunt eum duo discipuli loquẽ¬
tem: ꝙ secuti sunt iħm. Testimoniũ
ꝑlubente iol̾e quia ih̾c esset agnus
dei. secuti sunt illũ duo discipuli:
magis desiderantes ab ip̃o iħu. quã
a precursore illius uerbum gr̃e per¬
cipere. quo & ipsi mererentur ina¬
gnoꝵ dei sorte computari.

Expanded text:
audierunt eum duo discipuli loquentem, et secuti sunt Jesum. Testimonium perhibente Joanne, quia Jesus esset Agnus Dei, secuti sunt illum duo discipuli, magis desiderantes ab ipso Jesu, quam a praecursore illius verbum gratiae percipere, quo et ipsi mererentur in agnorum Dei sorte computari.
Abbreviated transcription (Latin):
abebant etiant idem donatiste. ꝑ
suas. pene omnes ecclesias. maudi¬
tum hominum genus. ꝑuer lum
ac molentũ: uelut sub professione
continentiũ ambulantes: qui cie¬
cuincelliones dice bantur: et erant
mingenti nuero. et turbis. ꝑ om¬
nes fere affricanas regiones consti¬
tuti: qui malis inbuti doctoribus.
audatia suꝑba. et temeritate illicita:
nec suis nec alieuis. a liquando ꝑce¬
bant: contra ius fasq incantis in¬
tercidentes hominibz: et uisi obedis¬
sent. dampuis grauissimis ⁊ cedibz
afficiebant: armis diuersis telis.
bacchantes ꝑ agros. uillasq: usq
ad sanguis effusionem. accedere
non metuentes. Tu autẽ.¬

Expanded text:
abebant etiam iidem Donatistae per suas pene omnes Ecclesias inauditum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. Qui malis imbuti doctoribus, audacia superba et temeritate illicita, nec suis, nec alienis aliquando parcebant, contra jus fasque incautis interdicentes hominibus: et nisi obedissent, damnis gravissimis et caedibus afficiebant, armati diversis telis, bacchantes per agros villasque, usque ad sanguinis effusionem accedere non metuentes. Se
Abbreviated transcription (Latin):
est. Siquis diligit me sermonem meũ
seruabit. & pr m̃s diliget eum. or ad eũ
ueniemus & mansionem apudeum
faciemus. Quis quis gͦ in suꝑbram
mentem eleuat. quis quis auaricie esti¬
b annhelat. quis quis se luxurie inqͥ¬
nationib polluit. cordis ostium contra
ueritatem claudit: & ne ad se dominꝰ
ueniat. claustra animi seris uiciorum
dampnat: s adhuc qui missi sunt ꝑcũc
studio cognoscende ueritatis. s malicia
exercende emulationis dicitur: euuã¬
glista tacite innotuit: qui subuimcit
dicens.& qui missi fuerant erant ex ph̾a¬
riseis:¬

Expanded text:
s diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Quisquis ergo in superbiam mentem elevat, quisquis avaritiae aestibus anhelat, quisquis se luxuriae inquinationibus polluit, cordis ostium contra veritatem claudit; et ne ad se Dominus veniat, claustra animi seris vitiorum damnat. 3. Sed adhuc qui missi sunt perconstudio cognoscendae veritatis, sed malitia exercendae aemulationis dicitur, Evangelista tacite innotuit cum subjungit, dicens: Et qui missi fuerant erant ex Pharisaeis
Abbreviated transcription (Latin):
re s etiam demonstrare: quis nam sit
filius uerbum patris uocatur:
iohanne attestante qui ait. In princi¬
pio erat uerbum & uerbum erat apd̃
deum: & ds erat uerbum. Et ex ip̃a ur̃a
locutione cognoscitis: quia prius uox so¬
nat. ut uerbum postmodum possit audi¬
uerbum precedit. Aduentum itaq do¬
municum precurrens uox dicitur: qͥa
ꝑ eius ministerium. patris uerbum
serto clamat: quia derelicte ac destitute
uidee solatium redemptoris annunciat.
Quid autem clamet insinuat cum sub¬
iungit. Dirigite uiam domini: sicut dix̃
ysaias ꝓpha. Uia domini ad cor dirigit᷑.¬

Expanded text:
re, sed etiam demonstrare, quisnam sit re, sed etiam demonstrare, quisnam sit Filius Verbum Patris vocatur, Joanne attestantepio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et ex ipsa nostra locutione cognoscimus quia prius vox sonat, ut verbum postmodum possit audiVerbum praecedit. Adventum itaque Dominicum praecurrens vox dicitur, quia per ejus ministerium, Patris verbum ; qui etiam in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae, solatium redemptoris annuntiat. Quid autem clamet insinuat, cum subjungit: Dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta. Via Domini ad cor dirigit
Abbreviated transcription (Latin):
tis sermonib concors non est: S si subti¬
liter ueritas ip̃a requiratur: hoc quod
inter se contrarium sonuit:quomodo
contrarium non sit inuenitur. Ad za¬
ne angłus dicit. Ip̃e prebit ante illum
in sp̃u & uirtute helie. Qui id circouen¬
turus in spũ or uirtute helye dicitur: qã
sicut helyas secundum domini aduen¬
tum preueniet: ita iohannes p̾uenit
primum. Sicut ille precursor uenturꝰ
est uidicis: ita iste precursor factus est¬
redemptoris. Iohannes gͥ in sp̃u helias
erat: in ꝑsona helias non erat. Quod gͦ
dominus fatetur de sp̃u. Hoc iohanneᷤᷤ
sicerat: ut & discipulis dominus sp̃u¬
alem de iohanne sentenciam diceret:
& iohannes isdem turbis carnalib.
non de suospu s de corpore responderet
Contrarium gͦ ueritati uidetur ẽe qd̵
iohannes sonuit: stn aueritatis tra¬
mite non recessit. Qui cum se etiam ꝓ¬
phetam negauit. quia uidelicet non
solum poterat redemptorem predica¬

Expanded text:
tis sermonibus concors non est? Sed si subtitis sermonibus concors non est? Sed si subtiliter veritas ipsa requiratur, hoc quod inter se contrarium sonuit, quomodo contrarium non sit invenitur. Ad Zane angelus dicit: Ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae . Qui idcirco venturus in spiritu et virtute Eliae dicitur, quia sicut Elias secundum Domini adventum praeveniet, ita Joannes praevenit primum. Sicut ille praecursor venturus est judicis, ita iste praecursor est factus Redemptoris. Joannes igitur in spiritu Elias erat, in persona Elias non erat. Quod ergo Dominus fatetur de spiritu, hoc Joannes sic erat, ut et discipulis Dominus spiritalem de Joanne sententiam diceret, et Joannes idem turbis carnalibus non de suo spiritu, sed de corpore responderet. Contrarium ergo veritati videtur esse quod Joannes sonuit, sed tamen a veritatis tramite non recessit. 2. Qui cum se etiam prophetam negat, quia videlicet non solum poterat Redemptorem praedica
Abbreviated transcription (Latin):
raperetur maniter suꝑ se. Nam confes¬
sus est & non negauit: confessus est qͥa
non sum ego xp̃c. S qui dixit non sũ
negauit plan e quod non erat.s non
negauit quod erat: ut ueritatem lo¬
quens eius membrum fieret. cuius si¬
bi nomen fallaciter non usurparet.
Cum gͦ non uult appetere nomen xͥ.
factus est membrum xp̃i: quia dum
infirmitatem suam studuit humilit̾
agnoscere: illius celsitudinem meruit
ueraciter optinere. Sed cum ex lectione
alia redemptoris nr̃i sentencia ad men¬
tem reducitur: ex huius nobis lectionis
uerbis. questio ualde implexa generat᷑
Alio quippe in loco inquisitus. adiscipłis
dominus de aduentu helye: respondit
Heh̾as iam uenit or non cognouerunt
eum: sed fecerunt in eo quecumq uolu¬
erunt. Et si uultis scire: iohannes ip̃e est
helyas. Requisitus autem iohannes: di¬
ritas affirmat. hoc ꝓpħa uerita¬
tis negat: Ualde namq int̾ se diuer¬
sa sunt: ip̃e est & non sum. Quomodo
gͦ ꝓpħa ueritatis est: si eiusdem uerita¬

Expanded text:
se. Nam confessus est, et non negavit, et confessus est: Quia non sum ego Christus. Sed quia dixit Non sum, negavit plane quod non erat, sed non negavit quod erat, ut veritatem loquens, ejus membrum fieret cujus sibi nomen fallaciter non usurparet. Cum ergo non vult appetere nomen Christi, factus est membrum Christi, quia dum infirmitatem suam studuit humiliter agnoscere, illius celsitudinem meruit veraciter obtinere. Sed cum ex lectione alia Redemptoris nostri sententia ad mentem reducitur, ex hujus lectionis verbis nobis quaestio valde implexa generatur. Alio quippe in loco inquisitus a discipulis Dominus de Eliae adventu, respondit: Elias jam venit, et non cognoverunt eum, sed fecerunt in eum quaecunque voluerunt. Et si vultis scire, Joannes ipse est Elias . Requisitus autem Joannes, diVeritas affirmat, hoc propheta Veritatis negat? Valde namque inter se diversa sunt Ipse est et Non sum. Quomodo ergo propheta Veritatis est, 1457 si ejusdem Verita