comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habitu se augistiorem: tum maxime lictoribus duodetĩ sumptis fecit:
alii ab numeti auium quae augurio regnum portenderant eum secu¬
tum numeri putant. Me haues penita corum sencentie esse. quibus
& apparatores & hoc genus ab etruscis finitimis: unde sella currulis: un¬
de toga praerexta sumpta est: numer quoq ip̃m ductum placet:& ita ha¬
buisse etruscos: quod ex duodetim populis cõmuniter creato rege singu¬
los singuli populi lictores dederint. Trescebat interim munitionibo urbs
alia atque alia appetendo loca: cum in spem magis futurae multitudinis
ꝗ̃ ad id quod tum hominum erat munirent. Deinde ne uana urbis
magnitudo esse additientiendae multitudinis eam uetere consilio cõ¬
dentium urbes: qui obscuram atque humilem conciendo ad se multitu¬
dinem natam e terra sibi prolem ementiebantur: locum qui nunc est¬
septus desis sentibus inter duos lucos aperit in asilum. Eo ex finitimis

Expanded text:
habitu se augustiorem, tum maxime lictoribus duodecim sumptis fecit. habitu se augustiorem, tum maxime lictoribus duodecim sumptis fecit. alii ab numero auium quae augurio regnum portenderant eum secutum numerum putant: me haud paenitet eorum sententiae esse quibus et apparitores hoc genus ab Etruscis finitimis, unde sella curulis, unde toga praetexta sumpta est, <et> numerum quoque ipsum ductum placet, et ita habuisse Etruscos quod ex duodecim populis communiter creato rege singulos singuli populi lictores dederint. crescebat interim urbs munitionibus alia atque alia appetendo loca, cum in spem magis futurae multitudinis quam ad id quod tum hominum erat munirent. deinde ne uana urbis magnitudo esset, adiciendae multitudinis causa uetere consilio condentium urbes, qui obscuram atque humilem conciendo ad se multitudinem natam e terra sibi prolem ementiebantur, locum qui nunc saeptus escendentibus inter duos lucos est asylum aperit. eo ex finitimis
Abbreviated transcription (Latin):
sacrum rientuli. adhibitis ad ministerium dapemque fotitiis ac dmariis
quae tum familiae maxime inclitae ea loca incolebant factum. Forte ita
euenit: ut fotitii ad tempus praesto essent: hisque exta apponerentun.
Pinarii extisadesis ad caeteram uenirent clapem. Inde institutum man-¬
sit. donec pinarium genus fuit: ne extis solemnib uesterentur. fotitii
ab fuandro etlocti antistites satri eius per multas aetates fuerunt: do¬
nec tradito seruis publicis solemni familiae ministerio: genus pontioꝵ¬
omne interut tlaec tamen sacra nomulus una ex omnibus peregrina
suscepit. Ian tum immortalitatis uirtute parta adquam eum sua fa¬
ta ducebant fautor rebus diuinis rie ꝑpetratis. Uocataque ad conciliu
multitudine. quae coalescere in populi unius corpus nullare praeter q̃
legibus potera. ura dedit: quae ita sancta generi hominum agresti
for̾e ratus. si scipẽ uenerabilem in signibus imperi feciss& : tum caetero

Expanded text:
sacrum Herculi' adhibitis ad minsacrum Herculi' adhibitis ad minquae tum familiae maxime inclitae ea loca incolebant, factum. forte ita euenit ut Potitii ad tempus praesto essent iisque exta apponerentur, Pinarii extis adesis ad ceteram uenirent dapem. inde institutum mansit donec Pinarium genus fuit, ne extis eorum sollemnium uescerentur. Potitii ab Euandro edocti antistites sacri eius per multas aetates fuerunt, donec tradito seruis publicis sollemni familiae ministerio genus omne Potitiorum interiit. haec tum sacra Romulus una ex omnibus peregrina suscepit, iam tum immortalitatis uirtute partae ad quam eum sua fata ducebant fautor. rebus diuinis rite perpetratis uocataque ad concilium multitudine quae coalescere in populi unius corpus nulla re praeterquam legibus poterat, iura dedit; quae ita sancta generi hominum agresti fore ratus, si se ipse uenerabilem insignibus imperii fecisset, cum cetero
Abbreviated transcription (Latin):
natus ess&: ictus claua fidem pastorum nequicquã inuocans morte occu¬
buit. Euander tum ea profugus ex peloponesso auctoritate magis: ꝗͣ ĩ¬¬
perio regebat loca: uenerabilis uir miculo litterar rei nouae inter rudes
artium homines uenerabilior diuunitate credita tarmentae matris:qͣm
fatiloquam ante sibyllae in italiã aduentum mirate hae gentes fuerãt.
s tum Euander concursu pastorum crepidantiũ cirea aduenam manife¬
ste reum cedis excitus: postꝗͣ facinus fatinoris que causam audiuit: Ha¬
bitum formamque uiri aliquantũ ampliorem augustiorẽque humana
in tuens rogitat: qui uir ess&: ubi nomen patrem patriãque accepet:
ioue nate hercules salue inquit:Te mihi mater ueridica interpres de¬¬
um: aucturum caelestium numerum cecinit: tibique aram hic dicatũ iri
quã opulentissima olim in terris gens maximam uoc&. tuoque ritu co
Ara condita ac dicata. Ibi tum primum boue eximia capta de grege:

Expanded text:
natus esset, ictus claua fidem pastorum nequiquam inuocans morte occunatus esset, ictus claua fidem pastorum nequiquam inuocans morte occubuit. Euander tum ea, profugus ex Peloponneso, auctoritate magis quam imperio regebat loca, uenerabilis uir miraculo litterarum, rei nouae inter rudes artium homines, uenerabilior diuinitate credita Carmentae matris, quam fatiloquam ante sibyllae in Italiam aduentum miratae eae gentes fuerant. is tum Euander concursu pastorum trepidantium circa aduenam manifestae reum caedis excitus postquam facinus facinorisque causam audiuit, habitum formamque uiri aliquantum ampliorem augustioremque humana intuens rogitat qui uir esset. ubi nomen patremque ac patriam accepit, 'Ioue nate, Hercules, salue,' inquit; 'te mihi mater, ueridica interpres deum, aucturum caelestium numerum cecinit, tibique aram hic dicatum iri quam opulentissima olim in terris gens maximam uocet ata ara condita ac dicata ait. ibi tum primum bove eximia capta de grege
Abbreviated transcription (Latin):
r& boues: & ip̃m fessum uia procubuisse. Ibi eum cum uino ciboque
grauatum sopor oppressiss&: pastor accola eius loci nomine facus
feroꝵ uiribus captus pulchritudine boum: cum auertere eã praedas
uell&: quia si agenclo armentum in speluncam compuliss&: ips a
uestigia quaerentem dominum eo deductura erant: aduersos bo¬
ues eximium quẽque pulchritudine caudis in speluncam traxit.
H ercules ad primam auroram somno excitus: cum gregem plustrassa
oculis: & partem abesse sensiss& numero: pergit ad proximam speluncas
si forte eo uestigia ferrent. Iuae ubi omnia foras uersa uidit: nec in ꝑtẽ
aliam ferre: confusus atque incertus animi ex loco infesto agere porro ar¬
mentum coepit. Inde cum actae boues quaedã ad desiderium: ut fit: re¬
lictarum mugissent: reddita inclusarum ex spelunca boum uox hercu¬
lem conuertit: quem: cum uadentem ad speluncam Eacus ui cohibere co¬

Expanded text:
ret boues et ipsum fessum uia procubuisse. ibi cum eum cibo uinoque ret boues et ipsum fessum uia procubuisse. ibi cum eum cibo uinoque grauatum sopor oppressisset, pastor accola eius loci, nomine Cacus, ferox uiribus, captus pulchritudine boum cum auertere eam praedam uellet, quia si agendo armentum in speluncam compulisset ipsa uestigia quaerentem dominum eo deductura erant, auersos boues eximium quemque pulchritudine caudis in speluncam traxit. Hercules ad primam auroram somno excitus cum gregem perlustrasset oculis et partem abesse numero sensisset, pergit ad proximam speluncam, si forte eo uestigia ferrent. quae ubi omnia foras uersa uidit nec in partem aliam ferre, confusus atque incertus animi ex loco infesto agere porro armentum occepit. inde cum actae boues quaedam ad desiderium, ut fit, relictarum mugissent, reddita inclusarum ex spelunca boum uox Herculem conuertit. quem cum uadentem ad speluncam Cacus ui prohibere co
Abbreviated transcription (Latin):
capiunt. Priori Remo augurium uenisse ferrur: sex uultures. Itaq
nuntiato augurio: cum duplex numerus nomulo se ostendiss&. ur¬
que regem sua multitudo consalutauerat. Tempore illi praecepto: at
ii numero auium regnum trahebant. Inde cum altercatione cõgres¬
si certamine iratum: ad caedem uertuntur. Ibi in turba ictus Remus
cecidit. Uulgatior fama est ludibrio fratris Remum nouos transiuisse
muros: inde ab irato Romulo cum uerbis quoq increpitans adiecisset:
solus potitus imperio Romulus. Condita urbs conditoris nomine ap¬¬
pellata. palatinum primum in quo ipẽ erat educatus munut. Sacra
diis aliis albano ritu graeco hertuli: ut ab fuandro instituta erant
facit. Herculem in ea loca Gerione interempto boues mira spene abe¬
gisse memorãt: ac prope tyberim fluuium: qua prae se armentum
agens nando traieterat: loco herbido ut quiere & pabulo laeto refice¬

Expanded text:
capiunt. priori Remo augurium uenisse fertur, sex uoltures; iamque capiunt. priori Remo augurium uenisse fertur, sex uoltures; iamque nuntiato augurio cum duplex numerus Romulo se ostendisset, utrumque regem sua multitudo consalutauerat: tempore illi praecepto, at hi numero auium regnum trahebant. inde cum altercatione congressi certamine irarum ad caedem uertuntur; ibi in turba ictus Remus cecidit. uolgatior fama est ludibrio fratris Remum nouos transiluisse muros; inde ab irato Romulo, cum uerbis quoque increpitans adiecisset, solus potitus imperio Romulus; condita urbs conditoris nomine appellata. Palatium primum, in quo ipse erat educatus, muniit. sacra dis aliis Albano ritu, Graeco Herculi, ut ab Euandro instituta erant, facit. Herculem in ea loca Geryone interempto boues mira specie abegisse memorant, ac prope Tiberim fluuium, qua prae se armentum agens nando traiecerat, loco herbido ut quiete et pabulo laeto refice
Abbreviated transcription (Latin):
inceps tyranni: seque eius auctorem ostendit. Iuuenes per mediam con¬
cionem agmine ingressi cum auum regem salutassent: secuta ex omni
multitudine consentiens uox ratum nomen imꝑumque regi efficit.
ta numitori albana permissa re: Nomulum femũque cupido cepit. in
his locis ubi expositi: ubi eclucati erant. urbis condend&e. Et suꝑ erat mul¬
titudo albanorum latinorque: ad id pastores quoq accesserant: qui
omnes facile spem facerent paruam albam paruum lauinium prae ea
urbe quae conderetur fore. Interuenit deinde his cogitationib auitu
malum regni cupido: atque inde fcedum certamen coortum a satis
miti principio: cum gemini essent: nec aetatis ueretundia discrimen
facere poss&. Itaque ut dii quorũ tutelae ea loca essent auguriis lege¬
rent: qui nomen nouae urbi daret: qui conditam imꝑio regeret: pal¬
lantium Romulus: Remus auentinum ad in augurandum templa

Expanded text:
inceps tyranni seque eius auctorem ostendit. iuuenes per mediam coninceps tyranni seque eius auctorem ostendit. iuuenes per mediam contionem agmine ingressi cum auum regem salutassent, secuta ex omni multitudine consentiens uox ratum nomen imperiumque regi efficit. ita Numitori Albana re permissa Romulum Remumque cupido cepit in iis locis ubi expositi ubique educati erant urbis condendae. et supererat multitudo Albanorum Latinorumque; ad id pastores quoque accesserant, qui omnes facile spem facerent paruam Albam, paruum Lauinium prae ea urbe quae conderetur fore. interuenit deinde his cogitationibus auitum malum, regni cupido, atque inde foedum certamen coortum a satis miti principio. quoniam gemini essent nec aetatis uerecundia discrimen facere posset, ut di quorum tutelae ea loca essent auguriis legerent qui nomen nouae urbi daret, qui conditam imperio regeret, Palatium Romulus, Remus Auentinum ad inaugurandum templa
Abbreviated transcription (Latin):
ctus nomulo rem aperit. Forte & numitori cum in custodiã Remun
hr̃et. audiss& que geminos esse fratres: comparando eorum aetatem: et
ipsam minime seruilem indolem: tetigit animum memoria nepotum:
sciscitando que eodem peruenit: ut haud procul ess& quim nemun
agnosceret. Ita undique reqi dolus nectitur. Romulus uero cum globo
iuuenum: nec enim erat aduim apertam par: sed aliis alio itinere iussis
certo tp̃re ad regiam utnire pastoribus. ad regem impetum facit. Et a
domo riumitoris alia comꝑata manu adiuuat Remus. Ita regem ob¬
truncat. Numitor inter primum tumultum hostes inuasisse urbem at¬
que adortos regiam dictitans: cum plebem albanam in artem praesidio ar¬
mis que obrimemꝰdam aduocass&. post q̃ uiuenes perpeirata caȩde pengere
ad se gratulantes uidit. extemplo aduocato concilio: scelera in se fratris
originem nepotum: ut geniti: ut educati: ut cogniti essent: caedem de¬

Expanded text:
ctus Romulo rem aperit. forte et Numitori cum in custodia Remum ctus Romulo rem aperit. forte et Numitori cum in custodia Remum haberet audissetque geminos esse fratres, comparando et aetateipsam minime seruilem indolem, tetigerat animum memoria nepotum; sciscitandoque eodem peruenit ut haud procul esset quin Remum agnosceret. ita undique regi dolus nectitur. Romulus non cum globo iuuenum—nec enim erat ad uim apertam par—sed aliis alio itinere iussis certo tempore ad regiam uenire pastoribus ad regem impetum facit; et a domo Numitoris alia comparata manu adiuuat Remus. ita regem obtruncat. Numitor inter primum tumultum, hostes inuasisse urbem atque adortos regiam dictitans, cum pubem Albanam in arcem praesidio armisque obtinendam auocasset, postquam iuuenes perpetrata caede pergere ad se gratulantes uidit, extemplo aduocato concilio scelera in se fratris, originem nepotum, ut geniti, ut educati, ut cogniti essent, caedem de
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi fuandrum. qui ex eo genere archadum multis antea tempestatibus
tenuerat ea loca. solemne allatum ex archadia instituisse: ut nudi iu¬
uenes liceum Pana uenerantes per luxum atque lasciuiam currerent.
Quem romani uocauerant inuum.Nuic deditis luditro cum solẽne
uotum ess& insidiatos ob iram praedae amiss&: latrones cum Romuluᷤ
ui se defendiss&. Remum cepisse: captum regi Amulio tradidisse.uliro
accusantes crimini maxime clabant in numitoris agros ab his impe¬
rum fieri: inde eos collecta iuuenum manu hostilem in modum prae¬
das agere: Sic Numitori ad supplicium Remus deditur. Iam inde ab
initio faustulo spes fuerat regiam stirpem apud se educari: nam & ex¬
positos iussu regis infantes sciebat: & tempis quo ipẽ eos sustuliss& ad id
ipm̃ congruere. Sed rem in maturam nisi aut per occasionem: aut per
necessitatem aperire noluerat: necessitas prior uenit. Tum metu sub a¬

Expanded text:
ibi Euandrum, qui ex eo genere Arcadum multis ante tempestatibus ibi Euandrum, qui ex eo genere Arcadum multis ante tempestatibus tenuerit loca, sollemne allatum ex Arcadia instituisse ut nudi iuuenes Lycaeum Pana uenerantes per lusum atque lasciuiam currerent, quem Romani deinde uocarunt Inuum. huic deditis ludicro cum sollemne notum esset insidiatos ob iram praedae amissae latrones, cum Romulus ui se defendisset, Remum cepisse, captum regi Amulio tradidisse, ultro accusantes. crimini maxime dabant in Numitoris agros ab iis impetum fieri; inde eos collecta iuuenum manu hostilem in modum praedas agere. sic Numitori ad supplicium Remus deditur. iam inde ab initio Faustulo spes fuerat regiam stirpem apud se educari; nam et expositos iussu regis infantes sciebat et tempus quo ipse eos sustulisset ad id ipsum congruere; sed rem immaturam nisi aut per occasionem aut per necessitatem aperiri noluerat. necessitas prior uenit: ita metu suba
Abbreviated transcription (Latin):
ex montib qui cirta sunt ad puerilem uagitum cursum flexisse: eam sub¬
missas infantibus adeo mitem prebuisse mammas: ut lingua lambentẽ
pueros mag̃r regii pecoris inuenerit.Faustulo fuisse nomen ferunt.Ab eo la¬
tos adstabula laurentiae uxori eclucandos datos. Sunt qui laurentiã uul¬
gato corpore lupam inter pastores uocatam putant. Inde locum fabulae
ac miraculo datum. Ita geniti ita edueati: cum primum adoleuit aetas
nec in stabulis nec ad petora segnes. uenando ꝑagrare circa saltus.Ninc i¬
robore corporibus animisque sumpto:iam non feras tantum subsistẽ sed
in latrones praeda onustos impetus facere. Pastoribusque rapta diuidẽ
& cum his crescente in dies grege iuuenum ferias ac iocos telebrare.Ia
tum in palatino monte lupertal hoc fuisse ludicrum ferunt:& a palãtea
urbe archadica pallantium. de hint pallantinum montem appellatum

Expanded text:
ex montibus qui circa sunt ad puerilem uagitum cursum flexisse; eam subex montibus qui circa sunt ad puerilem uagitum cursum flexisse; eam submissas infantibus adeo mitem praebuisse mammas ut lingua lambentem pueros magister regii pecoris inuenerit— Faustulo fuisse nomen ferunt—ab eo ad stabula Larentiae uxori educandos datos. sunt qui Larentiam uolgato corpore lupam inter pastores uocatam putent; inde locum fabulae ac miraculo datum. ita geniti itaque educati, cum primum adoleuit aetas, nec in stabulis nec ad pecora segnes uenando peragrare saltus. hinc robore corporibus animisque sumpto iam non feras tantum subsistere sed in latrones praeda onustos impetus facere pastoribusque rapta diuidere et cum his crescente in dies grege iuuenum seria ac iocos celebrare. iam tum in Palatio monte Lupercal hoc fuisse ludicrum ferunt, et a Pallanteo, urbe Arcadica, Pallantium, dein Palatium montem appellatum;
Abbreviated transcription (Latin):
perpetua uirginitate spem partus adimit. Sed debebatur ut opinor fatis
tantae origo urbis. maximique secundum deor opes imperii principiũ
ut compressa uestalis: cum geminum partum edidiss&: seu ita rata: seu
quia deus auctor culpa honestior erat:Martem incertae stirpis patrem
nuncupat. Sed nec dii nec homines aut ipsam aut stirpem a crudelitate
regia uendicant. Sacerdos uincta in custodiam datur. Pueros in proflu¬¬
entem aquam mitti iubet. Sorte quadam diuinitus super ripas tyberis
effusus leuibusstagnis: nec adiri usquam ad iustum cursum poterat am¬
nis. Et posse ꝗͣuis languida mergi aqua infantes spem ferentibus dabat
lta uelut defuncti regis imperio in proxima alluuie: ubi nunc ficus rumi¬
nalis est: quam romuleam uocatam ferunt:pueros exponunt. Uastae tũ
in his locis solitudines erant. Tenet fama cum fluitantem alueum quo¬
iam expositi erant pueri: tenuis in sicto aqua destituiss&: lupam siuentes

Expanded text:
perpetua uirginitate spem partus adimit. sed debebatur, ut opinor, fatis perpetua uirginitate spem partus adimit. sed debebatur, ut opinor, fatis tantae origo urbis maximique secundum deorum opes imperii principium. ui compressa Uestalis cum geminum partum edidisset, seu ita rata seu quia deus auctor culpae honestior erat, Martem incertae stirpis patrem nuncupat. sed nec di nec homines aut ipsam aut stirpem a crudelitate regia uindicant: sacerdos uincta in custodiam datur, pueros in profluentem aquam mitti iubet. forte quadam diuinitus super ripas Tiberis effusus lenibus stagnis nec adiri usquam ad iusti cursum poterat amnis et posse quamuis languida mergi aqua infantes spem ferentibus dabat. ita uelut defuncti regis imperio in proxima alluuie ubi nunc ficus Ruminalis est—Romularem uocatam ferunt— pueros exponunt. uastae tum in his locis solitudines erant. tenet fama cum fluitantem alueum, quo expositi erant pueri, tenuis in sicco aqua destituisset, lupam sitientem
Abbreviated transcription (Latin):
Siluium. ab eo coloniae deductae aliquot prisci latini appellati.Mãsit
siluius postea omnibus cognomen: qui albae regnauerunt. Latino alba
ortus. Alba atis. an tapif. Fapt sapetus. tapeto syberinus: qui introie¬
eto albulae amnis submersus celebre ad posteros nomen flumini dedit.
grippa deinde tyberini filius. Post agrippam Remulus Siluius a patre
accepto imꝑio regnat. Auentino fulmine ipse ictus regnum per manus tra¬
didit. Is sepultus in eo colle: qui nunc pars est romanae urbis. cognomen
colli fecit. Procas deinde regnat.Is numitorem atque Amulium procre¬
at. Numitori qui stirpis maximus erat regnum uetustum siluiae gentis le¬
gat. Plus tñ uis potuit: ꝗͣ uoluntas patris: aut uerecundia aetatis pulso fr̃e
amulius regnat. Addit sceleri scelus. Stirpem fratris uirilem interemit.
Fratris filiae Rheae Siluuae:per spetiem honoris: cum uestalem eam legiss&

Expanded text:
Siluium. ab eo coloniae aliquot deductae, Prisci Latini appellati. mansit Siluium. ab eo coloniae aliquot deductae, Prisci Latini appellati. mansit Siluiis postea omnibus cognomen, qui Albae regnarunt. Latino Alba ortus, Alba Atys, Atye Capys, Capye Capetus, Capeto Tiberinus, qui in traiectu Albulae amnis submersus celebre ad posteros nomen flumini dedit. Agrippa inde Tiberini filius, post Agrippam Romulus Siluius a patre accepto imperio regnat. Auentino fulmine ipse ictus regnum per manus tradidit. is sepultus in eo colle qui nunc pars Romanae est urbis, cognomen colli fecit. Proca deinde regnat. is Numitorem atque Amulium procreat; Numitori, qui stirpis maximus erat, regnum uetustum Siluiae gentis legat. plus tamen uis potuit quam uoluntas patris aut uerecundia aetatis: pulso fratre Amulius regnat. addit sceleri scelus: stirpem fratris uirilem interemit, fratris filiae Reae Siluiae per speciem honoris cum Uestalem eam legisset
Abbreviated transcription (Latin):
natus. comes que inde paternae fugae. quem lulium eundem lulia gens
auctorem nominis sui nuncupat. Is ascanius ubicunque & quacũq
matre genitus natum certe Aenea constat.Abundante lauinii mul¬¬
titudine florentem iam ut tum res erant atque opulentam urbem matri
seu nouercae reliquit. Nouam ipẽ aliam sub albano monte condidit: quae
a situ porrecte in dorso urbis longa alba appellata est. Inter lauiniam &
albam longam coloniam deductam triginta ferme inter fuere anni.Tantũ
tamen opes Launiae creuerant. maxime fusis etruscis: ut non morte quid
aenea: nec deinde inter tutelam muliebrem rudimentũque primũ pue¬¬
rilis regni mouere arma aut Mezentius etruscique aut ulli alii acco¬
li ausi sint. Pax ita couenerat: ut etruscis & latinis fluuius albula: quẽ
nunc tyberim uocant: finis ess&:. Siluius deinde regnat ascanii filiu
casii quodam in silius ortus. Is aeneam Siluium creat. Is dem̃ latinũ

Expanded text:
natus comesque inde paternae fugae, quem Iulum eundem Iulia gens natus comesque inde paternae fugae, quem Iulum eundem Iulia gens auctorem nominis sui nuncupat. is Ascanius, ubicumque et quacumque matre genitus—certe natum Aenea constat—abundante Lauinii multitudine florentem iam ut tum res erant atque opulentam urbem matri seu nouercae relinquit, nouam ipse aliam sub Albano monte condidit quae ab situ porrectae in dorso urbis Longa Alba appellata. inter Lauinium et Albam Longam coloniam deductam triginta ferme interfuere anni. tantum tamen opes creuerant maxime fusis Etruscis ut ne morte quidem Aeneae nec deinde inter muliebrem tutelam rudimentumque primum puerilis regni mouere arma aut Mezentius Etruscique aut ulli alii accolae ausi sint. pax ita conuenerat ut Etruscis Latinisque fluuius Albula, quem nunc Tiberim uocant, finis esset. Siluius deinde regnat Ascani filius, casu quodam in siluis natus; is Aeneam Siluium creat; is deinde Latinum
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Nec inde aborigines troianis studio ac fide erga regem aeneã cessere.
Fretusq his animis coalescentium in dies magis duor populoꝵ Aencas:
q̃ꝗͣ tanta erat opibus etruria: ut non terras solum: sed mare &iam per to¬
tam italiae longitudinem ab alpib ad fretum siculum fama sui nõis
impless& tum cum mcenibus bellum propulsare poss&. in anem copias
eduxit. Secundum inde proelium latinis. Aeneaeque ultimum oper
mortalium fuit. Situs est quemcunque eum dici ius fasque est: super
numitium flumen. Iouem indigetem appellant. Nondum maturus
imperio Ascanius aeneae filius erat. Tamen id imꝑium ei ad puberem
aetatem in colume mansit tantisper tutela muliebri: tanta indoles in
lauinia erat. Res latina & regnum auitum paternumq puero ste¬
tit. Haud ambigam: Quis .n. rem tam ueterem pro certo affirmet. hic¬
ne fuerit Ascanius: an maior ꝗ̃ hic: qui ex treusa matre ilio incolumi

Expanded text:
uit; nec deinde Aborigines Troianis studio ac fide erga regem Aeneam cessere. uit; nec deinde Aborigines Troianis studio ac fide erga regem Aeneam cessere. fretusque his animis coalescentium in dies magis duorum populorum Aeneas, quamquam tanta opibus Etruria erat ut iam non terras solum sed mare etiam per totam Italiae longitudinem ab Alpibus ad fretum Siculum fama nominis sui implesset, tamen cum moenibus bellum propulsare posset in aciem copias eduxit. secundum inde proelium Latinis, Aeneae etiam ultimum operum mortalium fuit. situs est, quemcumque eum dici ius fasque est super Numicum flumen: Iouem indigetem appellant. nondum maturus imperio Ascanius Aeneae filius erat; tamen id imperium ei ad puberem aetatem incolume mansit; tantisper tutela muliebri—tanta indoles in Lauinia erat—res Latina et regnum auitum paternumque puero stetit. haud ambigam—quis enim rem tam ueterem pro certo adfirmet?— hicine fuerit Ascanius an maior quam hic, Creusa matre Ilio incolumi
Abbreviated transcription (Latin):
stirps quoq uirilis ex nouo matrimonio fuit: cui Ascanium parentes di¬
xere nomen. Bello deinde aborigines troianiq simul petiti.Turnus x¬
rex rutilloꝵ: cui pacta Lauinia ante aduentum Aeneae fuerat: prelatũ
sibi aduenam aegre patiens: simul Aeneae Latinoque bellum intulerat.
Neutra aties laeta ex eo certamine abiit. Uicti Rutili. uictores aborigines
troianiq ducem Latinum amisere. Inde iurnus Rutiliq diffisi rebus.
ad florentes opes etruscor Mezentiũque regem eor confugiunt: ꝗ taere
opulento tum oppido imꝑitans. iam inde ab initio minime laetus nouae
origine urbis: & tum nimio plus ꝗͣ satis tutum ess& aceolis rem troianã
eratus: haud grauatim sotia arma Rutilis iunxit. Aeneas aduersus tãti
belli terrorem: ut animos aboriginum sibi conciliar&: ne sub eodem iure
solum: sed exiã nomine omnes essent: latinos utranque gentem appella¬

Expanded text:
stirpis quoque uirilis ex nouo matrimonio fuit, cui Ascanium parentes distirpis quoque uirilis ex nouo matrimonio fuit, cui Ascanium parentes dixere nomen. bello deinde Aborigines Troianique simul petiti. Turnus rex Rutulorum, cui pacta Lauinia ante aduentum Aeneae fuerat, praelatum sibi aduenam aegre patiens simul Aeneae Latinoque bellum intulerat. neutra acies laeta ex eo certamine abiit: uicti Rutuli: uictores Aborigines Troianique ducem Latinum amisere. inde Turnus Rutulique diffisi rebus ad florentes opes Etruscorum Mezentiumque regem eorum confugiunt, qui Caere opulento tum oppido imperitans, iam inde ab initio minime laetus nouae origine urbis et tum nimio plus quam satis tutum esset accolis rem Troianam crescere ratus, haud grauatim socia arma Rutulis iunxit. Aeneas aduersus tanti belli terrorem ut animos Aboriginum sibi conciliaret nec sub eodem iure solum sed etiam nomine omnes essent, Latinos utramque gentem appella
Abbreviated transcription (Latin):
processisse latinum inter primores. ducẽque aduenaꝵ euocasse ad
colloꝗum. fercontatum deinde qui mortales essent: unde aut a quo ca¬
su profecti domo: quid ue quaerentes in agrum laurentem exissẽt. Post¬
ꝗͣ audierit multitudinẽ troianos esse: ducem aeneam filium Anchisae
& ueneris: cremata patria domo profugos. sedẽ condendaeq urbis locum
quaerere: & nobilitatem admi̾atum gentis: uirique animũ uel bello ul
paci paratum: dextera data: fidem futurae amicitiae sanxisse. Inde foe¬
dus ictum inter duces. inter exercitus salutationẽ factam. Aeneã apud
Latinum fuisse in hospitio. Ibi latinum apud penates deos domesticum pu¬
blico adiunxisse fcedus: filia Aene& in matrimonium dlata. Ea res unq
troianis spem affirmat.Tandem stabili certaque sede finiendi erroris
oppidum condens aeneas ab nomine uxoris lauinium appellat.Breui

Expanded text:
processisse Latinum inter primores ducemque aduenarum euocasse ad processisse Latinum inter primores ducemque aduenarum euocasse ad conloquium; percontatum deinde qui mortales essent, unde aut quo casu profecti domo quidue quaerentes in agrum Laurentinum exissent, postquam audierit multitudinem Troianos esse, ducem Aeneam filium Anchisae et Ueneris, cremata patria domo profugos, sedem condendaeque urbi locum quaerere, et nobilitatem admiratum gentis uirique et animum uel bello uel paci paratum, dextra data fidem futurae amicitiae sanxisse. inde foedus ictum inter duces, inter exercitus salutationem factam. Aeneam apud Latinum fuisse in hospitio; ibi Latinum apud penates deos domesticum publico adiunxisse foedus filia Aeneae in matrimonium data. ea res utique Troianis spem adfirmat tandem stabili certaque sede finiendi erroris. oppidum condunt; Aeneas ab nomine uxoris Lauinium appellat. breui
Abbreviated transcription (Latin):
rebant: uenisse in intimum maris adriatici sinum: Cuga¬
neisque: qui inter mare & alpes incolebant: pulsis:hene¬
tos troianosque eas tenuisse terras. Et in quem primũ
egressi sunt locum troia uocatur. Pagoque inde troia nomen est.
gens uniuersa ueneti appellati. Aeneam ab simili clade domo pro¬
fugum: seel ad maiora rerum initia ducentib fatis: primo in Mace¬
doniam uenisse. Dinde in siciliam quaerentem sedes delatum. Ab Sici¬
lia classe laurentem agrum tenuisse. Troia & huic loco nomen est.
Ibi post ꝗ egressi sunt troiani: ut quib ab ĩmenso prope errore nil prae¬
ter arma & naues suꝑess&:: cum praedam ex agris agerent: latinus rex
aboriginesque: qui tum ea tenebant loca: ad artendam uim aduenar
armati ab urbe atque agris concurrunt.Duplex ex inde fama est.Alii
prcelio uictum latinum: patem cum aenea: deinde affinitatem iũxisse
teadunt. Alii cum instructe aties constitissent prius: ꝗͣ signa canerent:

Expanded text:
rebant, uenisse in intimum maris Hadriatici sinum, Eugarebant, uenisse in intimum maris Hadriatici sinum, Euganeisque qui inter mare Alpesque incolebant pulsis Enetos Troianosque eas tenuisse terras. et in quem primo egressi sunt locum Troia uocatur pagoque inde Troiano nomen est: gens uniuersa Ueneti appellati. Aeneam ab simili clade domo profugum sed ad maiora rerum initia ducentibus fatis, primo in Macedoniam uenisse, inde in Siciliam quaerentem sedes delatum, ab Sicilia classe ad Laurentem agrum tenuisse. Troia et huic loco nomen est. ibi egressi Troiani, ut quibus ab immenso prope errore nihil praeter arma et naues superesset, cum praedam ex agris agerent, Latinus rex Aboriginesque qui tum ea tenebant loca ad arcendam uim aduenarum armati ex urbe atque agris concurrunt. duplex inde fama est. alii proelio uictum Latinum pacem cum Aenea, deinde adfinitatem iunxisse tradunt: alii, cum instructae acies constitissent, priusquam signa canerent
Abbreviated transcription (Latin):
parsimoniae honos fuerit: adeo quanto minus rerum: tanto minus
cupiditans erat. Nuper liuitiae auaritiam: & abundantes uolupta¬
tes desiderium per luxum atque libidinem pereundi perdendiq oĩa
inuexere. Sed querele ne tum quid gratae futre: cum forsitan &¬
necessaria erunt: ab initio certe tantȩ ordiendi rei absint. Cum bo¬
nis potius omnib uotisque & pretationibus deorũ dearũque .si. ut
poetis nobis quoq mos ess&:: libentius inciperemus: ut orsis tanti opis
successus prosperos darent.
AMPRIDEM OMTIUM SATIS EONSTATTROIA
capta in caęteros sęuitum esse troianos: duob aeneae &x an¬
thenori & uetusti iure hospitii: & quia pacis reddendaeq
helene semper auctores fuerant: omne ius belli achiuos
abstinuisse. Casib deinde uariis Anthenorem cum mul¬
nitudine uenetum: qui seditione ex faphlagonia pulsi'
& secdes & ducem:rege philemene ad troias amisso.quȩ¬

Expanded text:
parsimoniae honos fuerit. adeo quanto rerum minus, tanto minus parsimoniae honos fuerit. adeo quanto rerum minus, tanto minus cupiditatis erat: nuper diuitiae auaritiam et abundantes uoluptates desiderium per luxum atque libidinem pereundi perdendique omnia inuexere. sed querellae, ne tum quidem gratae futurae cum forsitan necessariae erunt, ab initio certe tantae ordiendae rei absint: cum bonis potius ominibus uotisque et precationibus deorum dearumque, si, ut poetis, nobis quoque mos esset, libentius inciperemus, ut orsis tantum operis successus prosperos darent. iam primum omnium satis constat Troia capta in ceteros saeuitum esse Troianos, duobus, Aeneae Antenorique, et uetusti iure hospitii et quia pacis reddendaeque Helenae semper auctores fuerant, omne ius belli Achiuos abstinuisse; casibus deinde uariis Antenorem cum multitudine Enetum, qui seditione ex Paphlagonia pulsi et sedes et ducem rege Pylaemene ad Troiam amisso quae
Abbreviated transcription (Latin):
aut existimata erunt: haud in magno equid ponam discrimine. Ad
illa prose quisque acriter intendat animũ: quae uita. qui mores fueñt
per quos uiros. quibusq artib domi militiaeque & partum & auctu
impium sit. Labente deinde disciplina paulatim uelut discidentes pri¬
mo mores sequatur a nimo. deinde ut magis magis que lapsi sint: tũ ire
coeperint praecipites. donec ad haec rempora: quibo nec uitia nr̃a net reme¬
dia pati possumus. peruentum est. Hoc illud est praecipue in cognitione
rerum salubre ac frugiferum omnis te exempli dotumenta in illustri
posita monumento intueri. Inde tibi tuaeque rei publicae quod imi¬
tari cupias: inde foedum incceptu. fcedum exini quod uites. Eaeter
aut me amor negotii suscepti fallit: aut nulla unꝗ̃ res.p. nec maior nec
sancnor nec honis exemplis ditior fuit: nec in quam tam sere auarina
luxuriaque ĩmigrauerĩt: nec ubi tantus actam diu paupertati ac

Expanded text:
aut existimata erunt haud in magno equidem ponam discrimine: ad aut existimata erunt haud in magno equidem ponam discrimine: ad illa mihi pro se quisque acriter intendat animum, quae uita, qui mores fuerint, per quos uiros quibusque artibus domi militiaeque et partum et auctum imperium sit; labente deinde paulatim disciplina uelut desidentes primo mores sequatur animo, deinde ut magis magisque lapsi sint, tum ire coeperint praecipites, donec ad haec tempora quibus nec uitia nostra nec remedia pati possumus peruentum est. hoc illud est praecipue in cognitione rerum salubre ac frugiferum. omnis te exempli documenta in inlustri posita monumento intueri; inde tibi tuaeque rei publicae quod imitere capias, inde foedum inceptu foedum exitu quod uites. ceterum aut me amor negotii suscepti fallit, aut nulla unquam res publica nec maior nec sanctior nec bonis exemplis ditior fuit, nec in quam ciuitatem tam serae auaritia luxuriaque immigrauerint, nec ubi tantus ac tam diu paupertati ac
Abbreviated transcription (Latin):
se ip̃e consicunt. Ego contra hoc quoq laboris proemium petam. ut me
a conspectu malorumꝰ. quae nr̃a tot per annos uidit aetas tantispercerte:
dum prisca illa tota mente repeto auertam: omnis expers curae: quae scribẽ¬
tis animũ &s non flectere a uero. solicitum tñ efficere possit. Qua ante
conditam condenlã ue urbem poeticis magis decora fabulis: ꝗ̃ incorrupriᷤ
rerum gestarum monumentis traduntur. ea nec affirmare nec refellere
in animo est. Datur haec uenia antiquitati: ut miscenda humana di¬
uinis primordia urbium augustiora fatiat. Et si cui populo litere opõ¬
tet consecrare origines suas & ad deos referre auctores. ea belli gloria
est populo romano: ut cum suum conditorisq sui parentem aartem
potissimũ ferat tam & haec gentes humane patiantur aequo animo:
ꝗ̃ imperium patiuntur. Sed Raec & his similia uttunq anim aduersn

Expanded text:
se ipsae conficiunt: ego contra hoc quoque laboris praemium petam, ut me se ipsae conficiunt: ego contra hoc quoque laboris praemium petam, ut me a conspectu malorum quae nostra tot per annos uidit aetas, tantisper certe dum prisca tota illa mente repeto, auertam, omnis expers curae quae scribentis animum, etsi non flectere a uero, sollicitum tamen efficere posset. quae ante conditam condendamue urbem poeticis magis decora fabulis quam incorruptis rerum gestarum monumentis traduntur, ea nec adfirmare nec refellere in animo est. datur haec uenia antiquitati ut miscendo humana diuinis primordia urbium augustiora faciat; et si cui populo licere oportet consecrare origines suas et ad deos referre auctores, ea belli gloria est populo Romano ut cum suum conditorisque sui parentem Martem potissimum ferat, tam et hoc gentes humanae patiantur aequo animo quam imperium patiuntur. sed haec et his similia utcumque animaduersa
Abbreviated transcription (Latin):
ACTURUS NE SIM OPEREPNE¬
tium: si a primordio urbis res popłi
romani perscripserim: nec satis scio
nec sisciam dicere ausim. Suippe
qui cum ueterem: tum uulgatã esse
rem uideam: dum noui semꝑ scripto¬
res: aut in rebus certitis aliquid alla¬
turos se:aut scribendi arte rudem ue¬
tustatem superaturos credunt. Uitin¬
que erit: iuuabit tamen rerum gesta¬
ruiti memoriae principis terrarum populi pro uirili parte & me
ipm̃ consuluisse. Et si in tanta scriptorum turba mea fama in ob¬
scuro sit: nobilitate ac magnitudine eorum: qui nomine offici¬
tat meo me consoler. Res est praeterea & immensi operis. ut quȩ
supra septingentesimum annum repetatur: & quae ab exigius
profecta initus eo creuerit: ut iam magnitudine laboret sua.
Et legentium plerisque haud dubito quin prima origines i¬
proximaque originibus minus prebitura uoluptatis sint.
tei inantibus ad haec noua: quibus iam pridem praualentis populi uireᷤ

Expanded text:
acturusne operae pretium sim si a primordio urbis res populi Romani perscripserim nec satis scio nec, si sciam, dicere ausim, quippe qui cum ueterem tum uolgatam esse rem uideam, dum noui semper scriptores aut in rebus certius aliquid allaturos se aut scribendi arte rudem uetustatem superaturos credunt. utcumque erit, iuuabit tamen rerum gestarum memoriae principis terrarum populi pro uirili parte et ipsum consuluisse; et si in tanta scriptorum turba mea fama in obscuro sit, nobilitate ac magnitudine eorum me qui nomini officient meo consoler. res est praeterea et immensi operis, ut quae supra septingentesimum annum repetatur et quae ab exiguis profecta initiis eo creuerit ut iam magnitudine laboret sua; et legentium plerisque haud dubito quin primae origines proximaque originibus minus praebitura uoluptatis sint, festinantibus ad haec noua quibus iam pridem praeualentis populi uires
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Romani ciuilem esse clamorem atque auxilium adesse inter se
gratulantes: ultro ex stationib & uigiliis territant hostes. Consul
differendum nega. Illo clamore non aduentum mõ significari: sed
rem absuis coeptam mirumq esse niiam exteriore parte castra ho¬
stium oppugnentur. Itaque arma suos capere & se subsequi iubet.
Iocte initum prcelium est a legionib dictatoris. clamore significant
ab ea quoque parte rem in discrimine esse.lam se ad prohibenda cir¬
cundari oꝑa equi parabant: tum ab interiore hostȩ proelio ccepto: ne
per media sua castra fier& eruptio a munientibus ad pugnantes ĩtror¬
sum uersi uacuam noctem operi dedere. pugnatũq cum consule.
ad lucem est. Luce prima iam circumuolati ab dictatore erant: & uix
aduersus unum exercitum pugnam sustinebant. Tum a quĩtia no
exercitu: qui confestim a perfecto opere ad arma rediit: inuaditur

Expanded text:
cit. Romani ciuilem esse clamorem atque auxilium adesse inter se cit. Romani ciuilem esse clamorem atque auxilium adesse inter se gratulantes, ultro ex stationibus ac uigiliis territant hostem. consul differendum negat; illo clamore non aduentum modo significari sed rem ab suis coeptam, mirumque esse ni iam exteriore parte castra hostium oppugnentur. itaque arma suos capere et se subsequi iubet. nocte initum proelium est; legionibus dictatoris clamore significant ab ea quoque parte rem in discrimine esse. iam se ad prohibenda circumdari opera Aequi parabant cum ab interiore hoste proelio coepto, ne per media sua castra fieret eruptio, a munientibus ad pugnantes introrsum uersi uacuam noctem operi dedere, pugnatumque cum consule ad lucem est. luce prima iam circumuallati ab dictatore erant et uix aduersus unum exercitum pugnam sustinebant. tum a Quinctiano exercitu, qui confestim a perfecto opere ad arma rediit, inuaditur
Abbreviated transcription (Latin):
certum esse. puncto saepe temporis maximar rerum momenta uerti. Ac¬
celera signifer. sequere miles: inter se quoque gratificantes ducib ela¬
mabant. Media nocte in algidum perueniunt. Et ut sensere se iã ꝓpe
hostes esse: signa constitunt. Ibi dictator quantũ nocte prospici poterat
equo circũuectus: contemplatusque qui tractus castroꝵ: quaeque for¬
ma ess& tribunis militum imꝑauit: ut sarcinas in unum coniici ui-¬
beant. militem cum armis ualloq: redire in ordines suos facta: quȩ
imꝑauit. Tum quo fuerat ordine in uia. exercitum omnẽ longo ⁊¬
agmine circundat hostium castris. Et ubi signum datum sit: cla¬
morem omnes tollere iub&. Elamore sublato ante se quenque ducẽ
fossam & iacere uallum. Edito imꝑio signum secutum est.Iussa mi¬
les exequitur. Elamor hostes circũsonat.Suꝑat inde castra hostium
& in castra consulis uenit. Alibi pauorem: alibi gaudium ingens fa¬

Expanded text:
certum esse; puncto saepe temporis maximarum rerum momenta uerti. 'adcertum esse; puncto saepe temporis maximarum rerum momenta uerti. 'adcelera, signifer,' 'sequere, miles,' inter se quoque, gratificantes ducibus, clamabant. media nocte in Algidum perueniunt et ut sensere se iam prope hostes esse, signa constituunt. ibi dictator quantum nocte prospici poterat equo circumuectus contemplatusque qui tractus castrorum quaeque forma esset, tribunis militum imperauit ut sarcinas in unum conici iubeant, militem cum armis ualloque redire in ordines suos. facta quae imperauit. tum quo fuerant ordine in uia, exercitum omnem longo agmine circumdat hostium castris et ubi signum datum sit clamorem omnes tollere iubet; clamore sublato ante se quemque ducere fossam et iacere uallum. edito imperio, signum secutum est. iussa miles exsequitur; clamor hostes circumsonat. superat inde castra hostium et in castra consulis uenit; alibi pauorem, alibi gaudium ingens fa
Abbreviated transcription (Latin):
tum stipendia pedib ꝑꝑ paupertatem fecisses: belloq romanae iuuen
uenit. Iustitium edicit. claudi cabernas tota urbe iubet. Uetat quẽꝗͣ¬
priuate quicquã rei agere.Tum quicunque aetare militari essent ar¬¬
mati cum cibariis in dies quinque coctis: uallisque duodenis ante so¬
lis occasum martio in campo adessent. Quib aetas ad militandum gra¬¬
uior ess&: uicino militi dum is arma parar& uallũque peter& ciba¬
ria coquere iussit.Sic iuuentus discurrit ad uallum petendum.Sũpse¬
re unde cuique proximum fuit.Prohibitus nemo est.Impigreque
omnes ad edictum dictatoris praesto fuere. Inde composito agmine
non itineri magis apti ꝗ̃ prcelio. si res ita tuliss&. legiones ipe dictator
magister equitum suos eques ducit. In utroque agmine. quas tempus
ipm poscebat aclhortationes erant. Adderent gradum. Maturato opꝰ
ri. Tertium diem iam clausos esse. Quid quaeque nox aut dies ferat in¬

Expanded text:
cum stipendia pedibus propter paupertatem fecisset, bello tamen primus loncum stipendia pedibus propter paupertatem fecisset, bello tamen primus lonvenit, iustitium edicit, claudi priuatae quicquam rei agere; tum quicumque aetate militari essent armati cum cibariis in dies quinque coctis uallisque duodenis ante solis occasum Martio in campo adessent; quibus aetas ad militandum grauior esset, uicino militi, dum is arma pararet uallumque peteret, cibaria coquere iussit. sic iuuentus discurrit ad uallum petendum. sumpsere unde cuique proximum fuit; prohibitus nemo est; impigreque omnes ad edictum dictatoris praesto fuere. inde composito agmine non itineri magis apti quam proelio si res ita tulisset, legiones ipse dictator, magister equitum suos equites ducit. in utroque agmine quas tempus ipsum poscebat adhortationes erant: adderent gradum; maturato opus ri, tertium diem iam clausos esse; quid quaeque nox aut dies ferat in
Abbreviated transcription (Latin):
redditaque rogatus ut quod bene uertat ip̃i reique p. togatus man¬¬
data senatus audir& ad miratus rogitansque satis ne salua essent om¬
nia. togam prope e tugurio proferre uxorem Raciliam iub&. Qua
simul abstersa palure ac sudore uelatus processit: Dictatorem eum le¬¬
gati gratulantes consalutant: in urbem uocant. qui terror sit exerci.¬
tu exponunt. Nauis Quintio publice parata fuit: transuectumque
rres obuiam egressi filii excipiunt. Inde alii propinqui atque amici.
tum parrum maior pars. Ea frequentia stipatus antecedentib lictori¬
bus. deductus est domum. Et plebis concursus ingens fuit. Sed ea ne
quaquã tam laeta Quintium uidit. & imperii nimium: & uirium in¬
ip̃o imperio uehementiorem rata. & illa quid nocte nihil praeter ꝗͣ
uigilatum estin urbe. Postero die dictator cum ante lucem inforum
ueniss&: magrũm equitũ dicit l. Tarquiniũ patritae gentis. Sed qui

Expanded text:
redditaque rogatus ut, quod bene uerteret ipsi reique publicae, togatus manredditaque rogatus ut, quod bene uerteret ipsi reique publicae, togatus mandata senatus audiret, admiratus rogitansque 'satin salue?' togam propere e tugurio proferre uxorem Raciliam iubet. qua simul absterso puluere ac sudore uelatus processit, dictatorem eum legati gratulantes consalutant, in urbem uocant; qui terror sit in exercitu exponunt. nauis Quinctio publice parata fuit, transuectumque tres obuiam egressi filii excipiunt, inde alii propinqui atque amici, tum patrum maior pars. ea frequentia stipatus antecedentibus lictoribus deductuquaquam tam laeta Quinctium vidit, et imperium nimium et virum ipso imperio vehementiorem rata. et illa quidem nocte nihil praeterquam vigilatum est in urbe. postero die dictator cum ante lucem in forum venisset, magistrum equitum dicit L. Tarquitium, patriciae gentis, sed qui,
Abbreviated transcription (Latin):
clauderent exitus: quinque equites inter stationes emissi romam ꝑtu¬
lere consulem exercitumque ebssideri. Nihil nec tam inopinatum. nec
tam insperatum potuit accidere: Itaque tantus pauor tantaque trepi¬¬
datio fuit: quanta si urbem non castra hostes obsiderent. Nautiũ con¬¬
sulem accerscunt. In quo cum parum praesidium uideretur: dictato¬
remque dici placer&: qui rem ꝑculsam restituer&. L.oũtius sincina¬
tus consensu omnium dicitur. Oꝑepretium est audire: qui omnia
prae diuitiis humana spernunt: neque honori magno locum: neque
uirtuti putant esse nisi ubi effuse affluant opes. Spes unica imꝑii ro¬
mani populi L. Quintius transtyberim contra eum ip̃m locum ubi nẽ
naualia sunt: quatuor iugerum colebat agrum: quae prata quintia
uocantur. ibi ab legatis seũ fossam fodiens palo innixus seu cum ara¬
r& operi certe id quod constat: agresti intentus: salute data in uicem

Expanded text:
clauderent exitus quinque equites inter stationes hostium emissi Romam pertuclauderent exitus quinque equites inter stationes hostium emissi Romam pertulere consulem exercitumque obsideri. nihil tam inopinatum nec tam insperatum accidere potuit. itaque tantus pauor, tanta trepidatio fuit quanta si urbem, non castra hostes obsiderent. Nautium consulem arcessunt. in quo cum parum praesidii uideretur dictatoremque dici placeret qui rem perculsam restitueret, L. Quinctius Cincinnatus consensu omnium dicitur. operae pretium est audire qui omnia prae diuitiis humana spernunt neque honori magno locum neque uirtuti putant esse, nisi ubi effuse afluant opes. spes unica imperii populi Romani, L. Quinctius trans Tiberim, contra eum ipsum locum ubi nunc naualia sunt, quattuor iugerum colebat agrum, quae prata Quinctia uocantur. ibi ab legatis—seu fossam fodiens palae innixus, seu cum araret, operi certe, id quod constat, agresti intentus—salute data in uicem
Abbreviated transcription (Latin):
buni suomore impedire delectum: & forsitan ad ultimum impediss&̃
sed nouus subito adlitus terror est. Uis sabinor ingens prope ad moe¬
nia urbis infesta populatione uenit. fcedati agri terror urbi iniectus ẽ.
Tum plebs benigne arma cepit reclamantibus frustra tribunis. Magni
duo exercitus scripti: alterum Nautius contra sabinos duxit. Castrisq
ad aretum positis per expeditiones paruas:plerunque nocturnis incursi¬
bus. tantam uastitatem insabino agro reddidit: ut compati ad eã ꝓpe
intacti bello fines romani uiderentur. Minutio neque fortuna neque
uis animi eadem ingerendo negotio fuit. Nam cum haud procul ab ho¬¬
ste castra posuiss&. nulla magnopere clade accepta: castris se pauidus
tenebat. Quod ubi senserunt hostes creuit ex metu alieno ut fit: au¬
datia. Et nocte adorti castra. postꝗͣ parum uis aperta profecerat: mu¬
nitiones postera die circumdant.Quae prius ꝗͣ uallo undique obiecto

Expanded text:
buni suo more impedire dilectum, et forsitan ad ultimum impedissent; buni suo more impedire dilectum, et forsitan ad ultimum impedissent; sed nouus subito additus terror est. uis Sabinorum ingens prope ad moenia urbis infesta populatione uenit; foedati agri, terror iniectus urbi est. tum plebs benigne arma cepit; reclamantibus frustra tribunis magni duo exercitus scripti. alterum Nautius contra Sabinos duxit, castrisque ad Eretum positis, per expeditiones paruas, plerumque nocturnis incursionibus, tantam uastitatem in Sabino agro reddidit ut comparati ad eam prope intacti bello fines Romani uiderentur. Minucio neque fortuna nec uis animi eadem in gerendo negotio fuit; nam cum haud procul ab hoste castra posuisset, nulla magnopere clade accepta castris se pauidus tenebat. quod ubi senserant hostes, creuit ex metu alieno, ut fit, audacia, et nocte adorti castra postquam parum uis aperta profecerat, munitiones postero die circumdant. quae priusquam undique uallo obiectae