comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocati. gens potentissima: que ab eufrate
usq ad indoꝵ fines omnẽ in medio tenu¬
it regionem. medi a rege suo cognomi¬
nati putant᷑. Namq iason peliati regis
fr̃. a filiis pelie thessalia pulsus ẽ. cũ me¬
dea uxore sua. cuiꝰ fuit pͥuignꝰ medus rex
atheniensiũ qui post mortẽ iasonis oriẽtis
plagam ꝑdomuit. ibiq mediam urbem
⁊didit. gentẽq medoꝵ noĩe suo appellauͭ.
Sed inuenimꝰ in genesi. qd̾ madai auctor
gentis medoꝵ fuit. a quo ⁊ cognominati
ut suꝑius dcm̃ ẽ. Perse a ꝑseo rege fue¬
rũt uocati. qr a grecia in asiã tnͣsiens. ibi
barbaras gentes graui diutnoq bello perdo¬
muit: nouissime uictor nom̃ subiecte genti
dedit. Perse autem ante cyrũ ignobiles fuert̃:
⁊ nulliꝰ int̾ gentes loci habebant᷑. Medi semꝑ
potẽtissimi fuerũt. Casdei qui nũc caldei uocã¬
tur: a caseth filio nachor fr̃is abrahe cognõĩa¬

Expanded text:
vocati, gens potentissima, quae ab Euphrate vocati, gens potentissima, quae ab Euphrate usque ad Indorum fines omnem in medio tenuit regionem. Medi a rege suo cognominati putantur. Namque Iason, Peliaci regis frater, a Peliae filiis Thessalia pulsus est cum Medea uxore sua; cuius fuit privignus Medus rex Atheniensium, qui post mortem Iasonis Orientis plagam perdomuit, ibique Mediam urbem condidit, gentemque Medorum nomine suo appellavit. Sed invenimus in Genesi quod Madai auctor gentis Medorum fuit, a quo et cognominati, ut superius dictum est. Persae a Perseo rege sunt vocati, qui e Graecia Asiam transiens, ibi barbaras gentes gravi diuturnoque bello perdomuit, novissime victor nomen subiectae genti dedit. Persae autem ante Cyrum ignobiles fuerunt, et nullius inter gentes loci habebantur. Medi semper potentissimi fuerunt. Chasdei, qui nunc Chaldaei vocantur, a Chased filio Nachor fratris Abrahae cognomina
Abbreviated transcription (Latin):
fluuuio dc̃i st̃: qui ab occidentali parte eos
includit. Seres a ꝓprio oppido nomen sorti¬
ti st̃. gens ad orientẽ sita: apud quos de
arborib lana ꝯtexit᷑: de quib est illud. Ig¬
noti facie. s noti uellere seres. Gangari¬
de ppłĩ st̃. int̾ assirios indosq habitantes
cirea gangen fluuiũ: unde ⁊ gangaride
nucupati st̃. Hyrcani dc̃i st̃. ab hircania sil¬
ua ubi st̃ plurime tigres. Bactriani scythe
fuerunt: qui suoꝵ factione a sedib suis pul¬
si iuxta bactrũ orientis fluuiũ ꝯsederunt.
Ex ciuꝰ uocabulo ⁊ nomen sortiti st̃. Huius
gentis Zoroastres: m̃uentor magice artis.
lo manifestatur. Nam scytico sermone
exules parthi dicũt᷑. Hii similit̾ ut bact᷑¬
ani domesticis seditõib pulsi scythia. so
litudinẽ iuxta hẏrchaniam furtĩ pͥmum
occupauerũt: deinde pleraq finiũ. etiam uir¬
tute obtinuerũt. Assirii ab assur filio sem

Expanded text:
flumine dicti sunt, qui ab occidentali parte eos flumine dicti sunt, qui ab occidentali parte eos includit. Seres a proprio oppido nomen sortiti sunt, gens ad Orientem sita, apud quos de arboribus lana contexitur. De quibus est illud: Ignoti facie, sed noti vellere Seres. Gangaridae populi sunt inter Assyrios Indosque, habitantes circa Gangen fluvium. Unde etiam Gangaridae nuncupati sunt. Hircani dicti a silva Hircania, ubi sunt plurimae tigres. Bactriani Scythae fuerunt, qui suorum factione a sedibus suis pulsi iuxta Bactron Orientis fluvium consederunt, ex cuius vocabulo et nomen sortiti. Huius gentis rex fuit Zoroastres, inventor magicae artis. lo manifestatur. Nam Scythico sermone exules 'parthi' dicuntur. Hi, similiter ut Bactriani, domesticis seditionibus Scythia pulsi solitudines iuxta Hircaniam primum furtim occupaverunt, deinde pleraque finium etiam virtute obtinuerunt. Assyrii ab Assur filio Sem
Abbreviated transcription (Latin):
ro monte ad aquilonẽ mediam partẽ asie.
⁊ omnẽ europam usq ad occeanũ britãni¬
cũ possident. noĩa ⁊ locis gentib relinquẽ¬
tes de quib postea ĩmutata st̃ plurima: ce¬
tera ꝑmanent. ut fuerunt. Nam ml̾tarũ
gentiũ uocabula partim ꝑmanserũt. ita
hodieq appareant. unde fu̾nt diriuata:
ut ex assur assyrii. ex heber hebrei. Partim
u̾o tp̃ris uetustate ita st̃ mutata: ut uix
homines doctissimi antiquissimas historias
ꝑscrutantes nec om̃ium. s aliqͣrũ ex istis
origines gentiũ. potuerũt inuenire. Nã
qd̃ ex filio cham qui uocat᷑ mesraim egip¬
tii st̃ exorti. nulla hic resonat origo uocabli
sicut nec ethiopũ qui dñr ad eũ filiũ cham
ꝑtin̾e qui chus appellatꝰ est. Et si om̃ĩa consi¬
derent᷑ plura tñ gentiũ mutata qmͣ manen¬
tia uocabula apparent: quib tamen p̾tea
noĩa diu̾sa dedit ratio. Namq indi ab indo

Expanded text:
ro monte ad aquilonem mediam partem Asiae ro monte ad aquilonem mediam partem Asiae et omnem Europam usque ad Oceanum Brittanicum possident, nomina et locis et gentibus relinquentes; de quibus postea inmutata sunt plurima, cetera permanent ut fuerunt. Nam multarum gentium vocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerant derivata, sicut ex Assur Assyrii, ex Heber Hebraei: partim vero temporis vetustate ita mutata sunt, ut vix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerunt reperire. Nam quod ex filio Cham, qui vocatur Mesraim, Aegyptii sunt exorti, nulla hic resonat origo vocabuli, sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura tamen gentium mutata quam manentia vocabula apparent; quibus postea nomina diversa dedit ratio. Namque Indi ab Indo
Abbreviated transcription (Latin):
Lxe stͥ gentes de styrpe cham: que a sidone
usq ad gadditanũ fretum omnẽ m̾idianam
a quo arbitntur scythas ⁊ gothos tͣtisse o¬
riginen. madai a quo exist̾e̾ medos putant.
Iuuan a quo iones: qui ⁊ greci. Uñ ⁊ mare io¬
niũ. Tubal a quo hiberii. qui ⁊ hyspani: litet
quidam ex eo ⁊ italos suspicent᷑. mosocha qͦ
⁊ capadoces: unde ⁊ apud eos urbs usq hodie
ĩmutatũ est uocabulũ. qͣiͣ tyraces. Filii go¬
mer nepotes iafeth. ascanaz. a quo sarmathe.
quos greci riginos uotant. Rifan a quo pa-¬
flaganos. Cotorna a quo st̃ friges. Flii uuan
elisa. a quib greci helisei. qui uocant᷑ eolides.
Uñ ⁊ lingua qͥnta grecie. eolis appellat᷑. Tar¬
sis a quo cilices ut iosephus arbitͣtur: Gñ
⁊ metropolis ciuitas eoꝵ tharsis dicit᷑. Ce¬
thim a quo cethii. idest cipri: a quib hodie¬
q urbs cithium noĩat᷑. Dothanim. a quo ro-¬
dii. Hee st̃ gentes de styrpe iafeth. que a tau¬

Expanded text:
sunt gentes de stirpe Cham, quae a Sidone sunt gentes de stirpe Cham, quae a Sidone usque ad Gaditanum fretum omnem meridianam a quo arbitrantur Scythas et Gothos traxisse originem. Madai, a quo Medos existere putant. Iavan, a quo Iones, qui et Graeci. Unde et mare Ionium. Thubal, a quo Iberi, qui et Hispani; licet quidam ex eo . Cappadoces, unde urbs eorum usque hodie inmutatum vocabulum est, quasi Tiraces. Filii Gomer, nepotes Iaphet. Aschanaz, a quo Sarmatae, quos Graeci Rheginos vocant. Riphath, a quo Paphlagones. Gotorna, a quo sunt Phryges. Filii Iavan Elisa, a quibus Graeci Elisaei, qui vocantur Aeolides. Unde et lingua quinta Graece Αἰολίς appellatur. Tharsis, a quo Cilices, ut Iosephus arbitratur. Unde et metropolis civitas eorum Tharsus dicitur. Cethim, a quo Citii, id est Cyprii, a quibus hodieque urbs Citium nominatur. Dodanim, a quo Rhodii. Haec sunt gentes de stirpe Iaphet, quae a Tau
Abbreviated transcription (Latin):
sex gentes ignote stͥ: que bello ethiopico
subu̾se usq ad obliuionẽ p̾t̾i̾toꝵ nomi¬
nũ ꝑuenerũt. Filii chanaan undecim: ex
quo chananeoꝵ decẽ gentes: quoꝵ t̾ram
his expulsis udei possederunt. Quoꝵ pri¬
mogenitꝰ sidon a quo sidones: unde ⁊ urbs
eoꝵ in phoenice sidon uocat᷑. Scd̃s eth
a quo ethei. Tercius iebus. a quo iebusei:
quoꝵ fuit iherłm. Qrtus amorreꝰ: a quo
amorrei. Qntus gergeseus: a quo gerge¬
sei. Sextꝰ eueus a quo euei: ip̃i st̃ gaba¬
onite a ciuitate gabaon: qui supplices
uenerũt ad ih̃m. Septimꝰ aracheus qui
archas condidit oppidũ : ꝯtͣ tripolim in
radicib libani sitũ. Octauꝰ aseneus: a qͦ¬
a senei. Nonꝰ aradius. a quo aradii st̃. qui
aradũ sardiũ insulam possederũt: angͦto
fretu a phenicis lutore seꝑatã. Dicimus¬
amareus: a quo syrie nobilis ciuitas que uo¬
cat᷑ coelis. Undecimꝰ samatheus. a qͦ samathei.

Expanded text:
sex gentes ignotae sunt, quia bello Aethiopico sex gentes ignotae sunt, quia bello Aethiopico subversae usque ad oblivionem praeteritorum nominum pervenerunt. Filii Chanaam undecim, ex quo Chananaeorum decem gentes, quorum terram his expulsis Iudaei possiderunt. Quorum primogenitus Sidon, a quo Sidones. Unde et urbs eorum in Phoenice Sidon vocatur. Secundus Cheth, a quo Chetaei. Tertius Iebus, a quo Iebusaei, quorum fuit Hierusalem. Quartus Amorrhaeus, a quo Amorrhaei. Quintus Gergesaeus, a quo Gergesaei. Sextus Hevaeus, a quo Hevaei. Ipsi sunt Gabaonitae, a civitate Gabaon, qui supplices venerunt ad Iesum. Septimus Aracaeus, qui Arcas condidit oppidum contra Tripolim in radicibus Libani situm. Octavus Sinaeus, a quo Sinaei. Nonus Aradius, a quo Aradii sunt, qui Aradum insulam possiderunt angusto fretu a Phoenicis litore separatam. Decimus Samareus, a quo Syriae nobilis civitas, quae vocatur Coeles. Undecimus Amathaeus. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
tur exorti. futh a quo libii. uñ ⁊ maurita¬
nie fluuius usq in presens futh dr᷑: om̃s¬
qr cirta eum regiones futhenses. Chanan
a quo affri et phenicer. ⁊ chananeoꝵ decẽ
gentes. Itẽ ex nepotib oham filii chus. sa
sabeis. Hii st̃ ⁊ arabes. Eiulath a quo ge¬
tuli in parte remotioris affrice. heremo
coherentes. Sabatha a quo sabatheni: qͥ
nũc astabari noĩant᷑. Remina u̾o ⁊ saba
⁊ chusa paulatim antiqͣ uocabula perdi¬
derunt: et que nunc a uet̾ib habeãt ig¬
norat᷑. Filii remma: saba ⁊ dãdan. Hic sa¬
ba ꝑ siñ litt̾am scribit᷑ in hebreo. Ille aut
supior saba ꝑ sameth: a quo appellatus
sabens. Int̾pretat᷑ aut̃ nũc saba arabia.
Dadan a quo gens est ethiopie in occidẽ¬
tali plaga. Filii mesraim labim: a quo libii
qui quondam futhei uocabant᷑. Cesloim a
quo philistĩ. quos uetes allophilos: nos
modo corrupte palestinos uocamꝰ. Cetere

Expanded text:
tur exorti. Phut, a quo Libyi. Unde et Mauretatur exorti. Phut, a quo Libyi. Unde et Mauretaniae fluvius usque in praesens Phut dicitur, omnisque circa eum regio Phuthensis. Chanaam, a quo Afri et Phoenices et Chananaeorum decem gentes. Item ex nepotibus Cham filii Chus, nepSabaeis. Hi sunt et Arabes. Hevila, a quo Getuli in parte remotioris Africae heremo cohaerentes. Sabatha, a quo Sabatheni, qui nunc Astabari nominantur. Rhegma vero et Seba et Cuza paulatim antiqua vocabula perdiderunt, et quae nunc a veteribus habeant ignorantur. Filii Rhegma, Saba et Dadan. Hic Saba per Sin litteram scribitur in Hebraeo; ille autem superior Saba per Samech, a quo appellatos Sabaeos: interpretatur autem nunc Saba Arabia. Dadan, a quo gens est Aethiopiae in occidentali plaga. Filii Mesraim Labaim, a quo Libyi, qui quondam Phuthaei vocabantur. Casloim, a quo Philistiim, quos veteres Ἀλλοφύλους, nos modo corrupte Palaestinos vocamus. Ceterae
Abbreviated transcription (Latin):
tidis conditor: qui int̾ palestinam ⁊ coelen-¬
sirien tenuit pͥncipatũ. Uñ fuit iob scd̃m
ꝙ scriptũ ẽ. Uir erat in t̾ra hus: nõie iob.¬
Scd̃s ul: a quo armenii. Tercius gether.
a quo carmenii siue carie. Qrͣtꝰ mesa a qͦ
st̾ hii qui uocant᷑ meones. Post̾itas arfaxat.
filii sem. heber nepos arfaxat a quo hebrei.
Iectan filius heber. a quo indoꝵ orta ẽ gens.
Falech filius iectan. a quo bactriani: licet eos
alii scitarũ exules suspicent᷑. Ismahel filius
abraham a quo ismahelite. qui nũc corrupto
noĩe sarraceni qͣiͣ a sarra. ⁊ agarreni aba-¬
gar. Nabath filius ismahel a quo nabathei:
qui ab eufrate in mare rubrũ inhabitant.
moab ⁊ ammon filii loth: a quo moabite
⁊ ãmonite. Edom filius esau: a quo ydumei.
Hee sunt gentes que de sem styrpe descendũt:
possidentes t̾ram meridianam ab ortu solis
usq ad phenices. Filii cham .iiiiͬ. ex quib
ethiopes. mesraim: a quo egyptii ꝑhiben¬

Expanded text:
tidis conditor, qui inter Palaestinam et Coeletidis conditor, qui inter Palaestinam et Coelesyriam tenuit principatum: unde fuit Job, secundum quod scriptum est: Vir erat in terra Hus . Secundus Hul, a quo Armenii. Tertius Gether, a quo Arcananii sive Curiae. Quartus Mesa, a quo sunt hi qui vocantur Meones. Posteritas Arphaxat filii Sem. Heber nepos Arphaxat, a quo Hebraei: Jectan filius Heber, a quo Indorum orta est gens; Sale filius Jectan, a quo Bactriani, licet eos alii Scytharum exsules suspicentur. Ismael filius Abraham a quo Ismaelitae, qui nunc corrupto nomine Sarraceni, quasi a Sarra. et Agareni ab Agar. Nabaioth filius Ismael, a quo Nabathaei, qui ab Euphrate in mare Rubrum inhabitant. Moab et Ammonitae. Edom filius Esau, a quo Idumaei. Haec sunt gentes quae de Sem stirpe descendunt, possidentes terram meridianam ab ortu solis usque ad Phoenices. Filii Cham quattuor, ex quibus rogeniti; Mesraim, a quo Aegyptii perhiben
Abbreviated transcription (Latin):
cit apłs. Siue lingue cessabunt. Ideo autẽ
de linguis pͥus ac deinde de gentib posuimꝰ:
qr ex linguis gentes. ñ ex gentib lingue
exorte sunt. .ii. De gentiũ uocabulis.
ens est mltitudo ab uno principio orta.
siue ab alia natõe scd̃m ꝓpriam collec¬
tionem distincta: ut grecie. asie. Hinc ⁊ gen¬
tilitas dr̃. Gens autẽ appellata ꝓpt̾ gn̾atões
familiaꝵ. idest a gignando: sicut natio a na-¬
sem. que fiunt . lxxiii. ł potiꝰ ut ratõ decla¬
rat.Lxxii. totidemq lingue q̃ per t̾ras ẽẽ
ceꝑunt. queq crescendo prouincias ⁊ insulas
impleuerunt. Filii sem. qͥnq singłarit̾ gen-
tes singulas ꝓcreauerũt. quoꝵ pͥmꝰ elam a qͦ
elamite pͥncipes persidis. Scd̾s assur: a quo
assyrioꝵ pullulauit imꝑiũ. Tercius arfaxat.
a quo gens caldeoꝵ ẽ exorta. Qrtꝰ ludi. a quo
lidii. Qͥntus aram: a quo syri. quoꝵ metropo
lis damascus fuit. Filii aram nepotes sem .iiiiͦʳ.
chus. ⁊ ul. ⁊ gether. ⁊ mesa. Chus traconi-¬

Expanded text:
cit Apostolus: Sive linguae cessabunt . Ideo autem prius de linguis, ac deinde de gentibus posuimus, quia ex linguis gentes, non ex gentibus linguae exortae sunt. CAPUT II. De gentium vocabulis. Gens est multitudo ab uno principio orta, sive ab alia natione secundum propriam collectionem distincta, ut Graecia, Asia: hinc gentilitas dicitur. Gens autem appellata propter generationes familiarum, id est, a gignendo, sicut natio a naSem, quae fiunt LXXIII, vel potius, ut ratio declarat, LXX duae, totidemque linguae per terras esse coeperunt, quae crescendo provincias et insulas impleverutes singulas procreaverunt. Quorum primus Elam, a quo Elamitae principes Persidis: secundus Assur, a quo Assyriorum pullulavit imperium: tertius Arphaxat, a quo gens Chaldaeorum exorta est: quartus Ludi, a quo Lydii: quintus Aram, a quo Syri, quorum metropolis fuit Damascus. Filii Aram, nepotes Sem, quattuor: Hus et Ul et Gether et Mes. Hus Traconi
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ ꝓpt̃ quod in unũ coit. ⁊ ip̃a coitio in
unũ cuneus nõiatꝰ ẽ qͣi couneus. eo qd̾
ii unũ om̃s congregent᷑. Classes dc̃e ꝓpt̾
diuisionẽ ex̾citꝰ: qui post ea manipuli dcĩ
es certare solebat. Nam postea ⁊ classica
nauiũ dc̃a. Nodus ꝓprie ẽ densa peditum
ginta equites ẽẽ dñr. Ale autẽ equites ob
hoc dc̃i : qr tegunt pedites alarũ uice. Cor¬
nua dñr extremitates ex̾citꝰ ꝙ intorta sĩt.
agmen drͣ cũ ex̃citꝰ it̾ facit: ab agendo uo¬
dr᷑ qd̾ in longitudine directũ ẽ: qͣle solet eẽ.
cũ ex̾citꝰ portis ꝓcedit. Quicquid fu̾it aliud:
abusiue dr᷑. .iiii. De ciuibus.
e imꝑiis militieq uocabulis ex ꝑte
dem̃ ẽ: deinde ciuiũ nõia sũmatim
subiungamꝰ. Ciues uocati ꝙ in unũ coeun-¬
tes uiuant: ut uita ꝯmunis ⁊ ornatior fi
at ⁊ tutior. Domꝰ uniꝰ familie habitałm
ẽ. sicut urbs unius pplĩ: sicut orbis do¬

Expanded text:
Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum omnes cogantur. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicties certare solebant. Iam postea et classica navium dicta. Nodus proprie est densa peditum ginta equites esse dicuntur. Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vodicitur, quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit. Quidquid fuerit aliud, abusive dicitur. § 4 De civibus. De imperiis militiaeque vocabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summatim subiungimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatior fiat et tutior. Domus unius familiae habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis do
Abbreviated transcription (Latin):
Sacram̃tũ in quo post electõem iurat unꝰ¬
quisq miles ñ reced̾e a militia: nͥ post cõ¬
plecta stipendia. idest militie tempora.
Et hii st̃ qui hñt plenam militiam. Nã
uiginti ⁊ qͥnq anuis tenent᷑. Euocatio
dũ ad subitũ bellũ ñ solũ miles s ⁊ cet̾i
euocant᷑. Uñ ⁊̃ ꝯsul solebat dice̾: qui rem¬
publicam saluã eẽ uult: me sequatur.
Coniuratio que fit. in tumultu. qñ uicinũ¬
urbis ꝑicłm singłos iurare nõ ꝑatit᷑: s repẽte
colligit᷑ młtitudo. ⁊ tumultuosa in ira ꝯfla¬
tur. Hec et tumultuatio dr᷑. In acie autẽ
iste fere forme st̃: ex̾citꝰ. classis. nodus. cu¬
neus. ale. cornua. agmen: que forme deno¬
minate ab ip̃is reb de quib tͣnslate st̃.
mutuant᷑. Acies dcã. qd̾ ferro armata sit.
et acumine gladioꝵ. Exercitꝰ multitudo
ex uno gene̾ : ab excitatõe belli uocata. Cu¬
neus ẽ collecta in unũ militũ multitudo.

Expanded text:
Sacramentum, in quo post electionem iurat unuSacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conpleta stipendia, id est, militiae tempora; et hi sunt qui habent plenam militiam. Nam viginti et quinque annis tenentur. Evocatio, dum ad subitum bellum non solum miles sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere: 'Qui rempublicam salvam esse vult, me sequatur.' Coniuratio, quae fit in tumultu, quando vicinuurbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen; quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Exercitus multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. Cuneus est collecta in unum militum multitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
duodecim. turmas ducentas. Centuria ẽ pars
ex̾citꝰ: in centenos milites diuisa. Uñ ⁊ qui
ip̃i et in speculis positi in bello st̃: ut si pri¬
ma defet̾it: isti quos sub se diximꝰ laboran¬
tib pͥmis subueniunt. Uñ ⁊ ad insidiãdũ
ponit᷑ subcenturiatꝰ: qͣͣ armis dolosis in¬
structꝰ. Manipulus ducentoꝵ est militum.
Manipuli aut̃ dci st̃ milites. siue qd̾ bellũ
pͥma manu incie piebant. siue qd̾ añqͣm
signa eẽnt. manipłos sͥ. idest fasciculos sti¬
pule ł herbe alicuiꝰ pro signis faciebant:
a quo signo manipulares milites cognomi¬
nati st̃. De quib lucanꝰ. Conuocat armatos
exemplo ad signa maniplos. Turma tͥginta
eqͥtes st̃. Romani enim equites in una tri-¬
bu triginta fuerũt. De singłis enĩ centu¬
riis dabant᷑ decem et fiebat turma. Co¬
hors quingentos milites ht̃. Tria st̃ militi¬
e gen̾a: Sacramentũ. euocatio. ꝯiuratio.

Expanded text:
duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui ipsi et in speculis positi in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos sub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognominati sunt. De quibus Lucanus1, 296: Convocat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio, coniuratio.
Abbreviated transcription (Latin):
custodiam. Excubie aut̃ diurne st̃. uigilie
nocturne: uñ ⁊ uigiles. Selites erant apd
romanos genus militie: a uolitando uocati
lecti enim agilitate iuuenes cũ armis suis
post terga equitũ ꝯsidebant: ⁊ mox cũ ad
hostes uentũ fuisset. equis desiliebãt. ⁊ cõ¬
tinuo pedites ip̃i ex alia parte equitib post
quos adducti fuerũt dimicantib hostẽ por¬
turbabant. Ab hiis gͥ uelitib elephanti quõ¬
dam hannibalis retroacti: cũ regiam a suis
ñ possent fabrili scalpro int̾ aures adacto¬
necabant᷑. Castra sunt ubi miles stet̾int.
Militia autẽ a militib dc̃a: aut a mltis
qiͣ młtitia. qͣiͣ negotiũ młtoꝵ. aut a mole
rerũ qͣi moleatio. Legio sex miliũ arma-¬
toꝵ est ab electo uocata: qiͣ lecti. idest ar¬
mis electi. Proprie autẽ macedonũ. phalanx.
galloꝵ caterua. nr̃a legio dr᷑. Legio ht sexa¬
ginta centurias. manipłos tͥginta. cohortes

Expanded text:
custodiam: excubiae autem diurnae sunt: vigiliae custodiam: excubiae autem diurnae sunt: vigiliae nocturnae, unde et vigiles. Velites erant apud Romanos genus militiae a volitando vocati. Lecti enim agilitate juvenes cum armis suis post terga equitum consedebant, et mox cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant, et continuo pedites ipsi ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his velitibus elephanti quondam Annibalis retroacti, cum regi jam a suis non possent, fabrili scalpro intnecabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Militia autem a militibus dicta; aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes
Abbreviated transcription (Latin):
milites ñ st̃. Romane aut̃ militie mos fuit:
puberes pͥmo exerceri armis. Nam sextodecimo
anno tyrones militabãt: qd̾ etiam solo sub
tasse ꝯstat. nͥ seruitute deposita: excepto tẽ¬
pore hannibalis. cũ post cannense prelium
in tanta necessitate fuissent romani. ut ne
lib̾andoꝵ quidẽ seruoꝵ daret᷑ facultas. De.¬
sertores uocati: eo ꝙ desertis militarib of
ficiis euagant᷑. Hii m̃ alios nu̾os militie
nom̃ dare ꝑhibent᷑. s si ñ magni tp̃ris cõ
traxerint culpam. cesi numis suis restituũ¬
tur. S et qui deserũt ex̾citũ ad hostes tran¬
seuntes: et ip̃i desertores uocant᷑. Conscripti
milites dñr qui in tabulis ⁊ferunt᷑: ab es
qui eos ducturꝰ est. sicut et tͣnͣscͥpti uocant᷑
tͣnscripti qr noĩa dant ut tͣnscribant᷑. Opti¬
ones dc̃i. ꝙ sint electi. Nam optare eligere
est sicut est illud. Optauit q locũ regno:
tum. ⁊ in porticib extubant: ꝓpt̾ regalem

Expanded text:
milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub tasse constat, nisi servitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, ficiis evagantur. Hi in alios numeros militie nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, cesi numeris suis restituuntur. Sseuntes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur: et optiones dicti, quod sint electi: nam optare eligere est, sicut est illud: optavitque locum regno, tum, et in porticibus excubant propter regalem
Abbreviated transcription (Latin):
milites sumpsit: ⁊ appellauit. Liber uero
pͥmꝰ militie ordinẽ docuit. Miles aut̃ ordina¬
rius dr᷑: aut exͣ ordinarius. Ordinariꝰ ẽ qui
per ordinẽ militat: nec adhuc ꝯsecutꝰ est
idest humilis militie. Extͣ ordinarius uero:
qui ob uirtutẽ promouet᷑ ex ordine. ł me¬
riti dñr uet̾ani solutiq militia: qui iã ĩ usu
pͥlii ñ st̃. Et qr me̾ri militare dr᷑: a stipẽdiis
scilicet que merentur: idem ⁊ uetani dixt᷑.
qr iam in usu p̾lii ñ st̾: s post multos mili¬
tie labores quietis suffragiũ ꝯsequũt᷑. Eques¬
tres milites dc̃i: qd̾ equo sedeant. It̃ militat
ille ĩ equestri ordine. T̃yrones dñr fortes pu¬
eri qui ad miliciam delegant᷑: atq armis
gerendis habiles existũt. Hii enim ñ sola
professione natiuitatis: s aspectu ⁊ ualitu¬
dine corꝑis existimant᷑. Unde ⁊ tyrones
dci: quiq anteqͣm sacramento ꝓbati sint.

Expanded text:
milites sumpsit et appellavit. Liber vero milites sumpsit et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. Miles aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est, qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consid est humilis militie. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique mproelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ad militiam delegantur atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex sola professione nativitatis, sed aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique antequam sacramento probati sint,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam reges dici possunt. In bello autẽ meliꝰ
ducẽ noĩari qmͣ regẽ. ⁊sam hoc nomen expri
quisq hominũ. Non dixit m̃ ore ꝯsulis. mo
quippe singłaritas dr᷑ greco noĩe archia pͥn¬
cipatꝰ est. Tetrarc̾e st̃: qͣrtam partẽ regni te¬
nentes. Nam tetra qͣtuor st̃: qͣlis fuit apd̾
iudeam philippꝰ. Patricii inde uocati st̃. ꝓ eo
ꝙ sicut pr̃es filiis. ita ꝓuideant reipublice.¬
Prefecti dc̃i. qd̃ p̾toria dignitate presint.
Pretores idẽ qui ⁊ p̾fecti: qͣi p̾positores. Pre¬
sides uo dc̃i. qr alicuiꝰ loci tutelam p̾sidialit̾¬
tenent. Tribuni uocati. ꝙ militib siue ple¬
bib iura tribuant. Chiliarce st̃ qui mille
pͥsunt. qͦs nos millenarios uocamꝰ: ⁊ est
p̾sint militib: sicut qͥnqͣgenarii. qr in ca¬
pite st̃ qͥnqͣginta militũ: sicut decani. eo
ꝙ decẽ militib preferũt᷑. miles dc̃s qr mil¬
mille electꝰ. Romulus autẽ pͥmꝰ ex ppło

Expanded text:
etiam reges dici petiam reges dici pducem nominari quam regem. Nam hoc nomen exprimquisque bonum.' Non dixit 'in ore consulis.' Moquippe singularitas Graeco nomine, ἀρξὴ principatus est. Tetrarchae sunt quartam partem regni tenentes: nam τέτταρα quattuor sunt; qualis fuit apud Iudaeam Philippus. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita Prefecti dicti eo quod pretoria potestate presunt. Pretores iidem qui et prefecti, quasi prepositores. Presides vero dicti, qui et alicuius loci tutelam presidialittenent. Tribuni vocati, quod militibus sive plebibus iura tribuunt. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, quos nos millenarios nuncupamus; et est praesint militibus; sicut quinquagenarii, quia in capite sunt quinquaginta militum; sicut decani, ab eo quod decem militibus praeferuntur. Miles dictus, quia milmille electus. Romulus autem primus ex populo
Abbreviated transcription (Latin):
declinauit. ate m̃ sequenti die oẽm ppłm gͤ¬
uissimo edicto corripuit: dñmq se postea ap¬
pellari ne a lib̾is quidẽ suis ꝑmisit. Fuit aut̃
filius actie que nata ẽ de sorore uilii cesaris.
Uñ ⁊ bases coronas hñt. Qñto enĩ quisq
grauant᷑. Tyranni grece dicũt᷑: idẽ latine
⁊ reges. Nam apud uet̾es int̾ regẽ ⁊ tyran¬
nũ: nulla discretio erat. Ut pars mͥ pacis
erit. dextram tetigisse tyranni. Fortes enĩ
reges : tẏranni uocabant᷑. Nam tyro fortis.
ea in usum accidit tỹrannos uocari pessimos.
ex̾centes. princeps et dignitatis mͦ significa¬
tur. ⁊ ordinis: sicut est illud uirgilianũ. Prin¬
ceps aidentẽ aiecit lampada tͣmis propͥmꝰ.
Sc̃s aut̃ pͥnceps a capiendi significatõe. qd̃
pͥmus capiat : sicut municeps ab eo ꝙ mu¬
nia capiat. Dux dc̃s eo qd̾ sit ductor excitꝰ
S ñ statim quicũq pͥncipes ł duces fuint.

Expanded text:
declinavit, atque insequenti die omnem populum grdeclinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post haec appellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Unde et bases coronas habent. Quanto enim quisque gravatur. Tyranni grece dicuntur. Idem latine et reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, ut: pars mihi pacis erat dexteram tetigisse tyranni. Fortes enim reges tyranni vocabatur, nam tyea in usum accidit tyrannos vocari pessimos exercentes. 21. Princeps et dignitatis modo significatur, et ordinis, sicut est illud Virgilianum: Princeps ardentem conjecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primum capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. 22. Dux dictus, eo quod sit ductor exercitus; sed non statim quicunque principes, vel duces sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ du duces titulis imꝑatoriis fung̾entur:
senatꝰ censuit ut augusti cesaris. hoc tm̃
nom̃ ẽẽt. eo ꝙ is distingueret᷑ a cetĩs genti¬
uni regib: quod ⁊ sequentes cesares actenꝰ¬
usurpauerunt. Solet aũt fieri ut pͥmi regis
nomen etiam reliqͥ possideant: sicut ap̃ latinos
exsiluii noĩe om̃s reges albanoꝵ siluii appellati
s sicut apud persas arsacide. apd̃ egyptios ꝑto¬
lomei. apud athenienses cicropide. Agustus ideo
a pd̾ romanos nom̃ imꝑii ẽ: eo ꝙ ołim aug̾et
rem publicam amplificando. Qd̾ nom̃ pͥmitus
senatꝰ octouiano cesari tradidit: ut q aux᷑at
t̾ras ip̃o nõie ⁊ titulo consecraret᷑. dũ autẽ
idem octouianꝰ iam cesar ⁊ imperator appel¬
laret᷑ ł aug̾stꝰ: postea u̾o dũ ludos expectaret.
et pronũtiatũ eẽt illi appło ut uocaret᷑ ⁊
dñs: statim manu uultu q au̾so iñdecoras a¬
dulatões rep̾ssit: ⁊ dñi appellatõem ut hõ

Expanded text:
dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eo quod is distingueretur a caeteris gentium regibus, quod et sequentes Caesares hactenunomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos ex Silvii nomine omnes reges Albanorum Silvii appellati sunt; sicut apud Persas Arsacidae: apud Aegyptios Ptolomei; apud Athenienses Cecropidae. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primitus senatus Octavio Caesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur. Dum autem idem Octavianus iam Caesar et imperator appellaretur, vel Augustus, postea vero dum ludos spectaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem ut homo
Abbreviated transcription (Latin):
militarem amministrabat. Regnauerũt a ut̃
annis q̃dringentis: sexaginta septem. Pro
curator curatoris. idest auctoris. Exconsules
aut̃ dci. qd̾ iam a ꝯsulatu exierint siue disces¬
serint. peracto uicis sue anno. Dictatores qͥn¬
to anno post reges expulsos romani sͥ creaue
runt: dum gener tarquinii ad iniuriam
soceri iundicandam ingentẽ adu̾sus romam
collegisset exercitũ. Hii qͥnquenniĩ temꝑis
imꝑio utebant᷑. Plus erant enim honore
qͣm ꝯsules qͥ annuas potestates tenebãt. Et
dicti dictatores. qͣĩ pͥncipes et preceptores: un¬
dñr. Cesarũ nom̃ a iulio cepit qͥ bello ciuili
ꝯmoto pͥmus romanoꝵ singularẽ obtinuit
pͥncipatũ. Cesar aũt dictꝰ qd̾ ceso mortue
mr̃is ut̾o ꝓlatꝰ eductꝰq fu̾it. ł qd̾ cũ cesarie
natꝰ sit. A quo ⁊ imꝑatores sequẽtes cesares
duxit. ut ꝯfirmat uirgilius. Iulius a mag
apd̾ quos sũma res militaris existeret. Et
ido imꝑatores dc̃i ab imꝑando ex̾citui. Ex

Expanded text:
militarem administrabant. Regnaverunt autem annis quadringentis sexaginta septem. Procrocurator curatori, id est actori. Exconsules autem dicti, quod iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno porunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potestates tenebant. Et dicti dictatores, quasi principes et preceptores. Undicuntur. Cesarum nomen a Iulio cepit, qui bello civili commoto primus romanum singularem obtinuit nde et cesar dictus, quod ceso mortue matris utero prolatus eductusque fuerit vel quia cum cesarie natus sit, a quo et imperatores sequentes cesares duxit, ut confirmat Virgilius: Julius a magnapud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui; sed
Abbreviated transcription (Latin):
rũ in syriam profectus apud sidonẽ regna¬
uit. eosq ppło̾s ex suo noĩe fenices. eamq
ꝓuinciam pheniciam nuncupauit. Sidones
a ciuitate que uocat᷑ sidon tͣxisse uocabulum
ꝑhibent᷑. Sarraceni dicti ł qr ex sarra ge
liber geneseos docet. ꝙ sint ex ismahele. Ipsi
cedar a filio ismaheł. Ip̃i agaren ab agar: qͥ
ut diximꝰ ꝑu̾so noie sarraceni uocant᷑: qr ex
sarra genitos se głantur. Filistei ipsi sunt¬

Expanded text:
rum in Syriam profectus, apud Sidonem regnarum in Syriam profectus, apud Sidonem regnavit, eosque populos ex suo nomine Phoenices, eamque provinciam Phoeniciam nuncupavit. Sidones autem a civitate quae vocatur Sidon traxisse vocabulum perhibentur. Saraceni dicti, vel quia ex Sarra genliber Geneseos docet, quod sint ex Ismaele. Ipsi Cedar a filio Ismaelis. Ipsi Agareni ab Agar; qui, ut diximus, perverso nomine Saraceni vocantur, quia ex Sarra se genitos
Abbreviated transcription (Latin):
ra uen̾am᷑ ip̃i st̃ ⁊ arabi qui in montib ara¬
bie st̃ qui uocant᷑ libanus. ⁊ ante libanꝰ ubi
thura colligũt᷑. Syri a surim uocati ꝑhibent᷑
qui fuit nepos abraham excethura. mͦs aut̃
uet̾es assyrios nũc nos uocamꝰ sẏros: a parte
qui pronepos fuit sem. Isrłite u̾o ab isrł filio
ysaic. Nam patriarcham hebreoꝵ fuisse ꝯstat¬
bulũ sortite st̃. Iudeis aut̃ scissura decem
tribuũ nomen imposuit. Nam antea hebrei
siue iscł nũcupabant᷑. Ex quo autẽ in duo
regna dei ppl̾s diuisus est tunc due tribus
que de styrpe uida reges habebant: iudeoꝵ
nomen sortite st̃. Reliqͣ pars decem tribuũ
q̃ in samaria regẽ sͥ costituit: ob ppłi mag¬
nitudinẽ p̾stinũ nom̃ retinuit isrł. Samari¬
tanoꝵ gens sumpsit exordiũ ab assyriis. qͥ
t᷑nͣmigrati habitauerũt in samaria. qui in
t̃pretant᷑ latine custodes : eo ꝙ captiuo israhel
isti in tram regionis eoꝵ ad custodiã collo
cati st̃. fenix cathimi fr̃ de thebis egyptio¬

Expanded text:
psi sunt et Arabes, quia in montibus Arabiae sunt, qui vocantur Libanus et Antilibanus, ubi tura colliguntur. Syri a Surim vocati perhibentur, qui fuit nepos Abraham ex Cethura. Quos autem veteres Assyrios, nunc nos vocamus Syros, a parte  qui pronepos fuit Sem. Israelitae vero ab Israel filio Isaac. Nam patriarcham Hebraeorum fuisse Israbulum sortitae sunt. Judaeis autem scissura decem tribuum nomen imposuit. Nam antea Hebraei, sive Israelitae nuncupabantur. 53. Ex quo autem in duo regna Dei populus divisus est, tunc duae tribus, quae de stirpe Juda reges habebant, Judaeorum nomen sortitae sunt. Reliqua pars decem tribuum, quae in Samaria sibi regem constituit, ob populi magnitudinem, pristinum nomen retinuit Israel. 54. Samaritanorum gens sumpsit exordium ab Assyriis, qui transmigrati habitaverunt in Samaria, qui Latine interpretantur custodes, eo quod, captivato Israel, isti in terra regionis r, de Thebis Aegyptio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaiilia e uibi. exlibis legib sũmpti a
femore. Genꝰ a gignendo. ⁊ pro gen̾ando
dcm: aut a definitõe certoꝵ pregnatoꝵ.
ut nationes. que a ꝓpriis cognationib ter-¬
minate gentes appellabant᷑. Populus est
humane ml̾titudinis uris ꝯsensu ⁊ ꝯcordi
amunione societas. Popłs aut̃ eo distat
tis seniorib. Plebs aut̃ reliquũ uulgꝰ sine
seniorib ciuitatis. Popłs gͦ tota ciuitas ẽ:
uulgꝰ u̾o ꝑlebs ẽ. Plebs aut dc̃a a płitate.
Maior ẽ enim numus minoꝵ qmͣ senioꝵ.

Expanded text:
amilia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. Genus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum, ut nationes, quae propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est humanae multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem in eo distat tis senioribus. Plebs autem reliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est: vulgus vero plebs est; plebs autem dicta a pluralitate. Major enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie uocis clamorẽ expͥmũt: iste deterior
qui ꝓprie lingue caret noticia. Cuiꝰ modi au¬
tem lingua locutꝰ est d̾s in pͥncipio mundi
dũ dic̾et. Fiat lux. inueniri. difficile ẽ : non¬
dũ enim erant lingue. Item qͣ lingua in¬
sonuit postea ext̾iorib hominũ aurib ma-¬
xiie ad pͥmũ hominẽ loquens ł ad ꝓpħas.¬
ł dũ corꝑalit̾ sonuit uox dicentis dicentis.
dei. Tu es filius meus dilc̃s. Ubi a quibdam
credit᷑ illa lingua una ⁊ sola: que fuit añ¬
qmͣ eẽt linguarũ diu̾sitas. In diu̾sis quippe
gentib credit᷑ qd̾ eadem lingua. d̾s illis lo¬
qͣtur : qͣ ip̃i homines utunt᷑: ut ab eis ĩtel¬
ligat᷑. Loquit᷑ aut̃ d̾s hõib ñ ꝑ subam iñ

Expanded text:
propriae vocis clamorem exprimunt: iste deterior, propriae vocis clamorem exprimunt: iste deterior, qui propriae caret linguae notitia. Cujusmodi autem lingua locutus sit Deus in principio mundi, dum diceret: Fiat lux ; invenire difficile est, nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum auribus, maxime ad primum hominem loquens, vel ad p dum corporaliter sonuit vox dicentis Dei: 'Tu es Filius meus dilectus'; ubi a quibusdam creditur illa lingua una et sola, quae fuit antequam esset linguarum diversitas. In diversis quippe gentibus creditur quod eadem lingua illis Deus loquatur quam ipsi homines utuntur, ut ab eis intellegatur. Lo
Abbreviated transcription (Latin):
irrupit. ⁊ integ̾tatẽ u̾bi ꝑ soloecismos et
barbarismos corrũpens. Om̃s aut̃ orientis
gentes in gutte linguam ⁊ u̾ba collidũt.
sicut hebrei ⁊ syri. Om̃s medit̾ranee gen¬
tes in palato sermones feriũt: sicut greci
⁊ asiani. Om̃s occidentis gentes u̾ba in
dentib frangunt sicut ytali ⁊ hẏspani.
Sẏrus ⁊ caldeus uicinꝰ ẽ hebreo: in sermone
qr abraham de chaldeis fuit. Qd̾ si hoc reci¬
pit᷑: quom̃ in daniele hebrei pueri lingua
quam ñ nou̾ant doceri ubent᷑. Omnẽ aut̃
linguam unꝰquisq om̃iũ hominũ. siue gre¬
cam. siue latinam. siue cet̾arũ gentiũ aut
audiendo potest tene̾. aut audiendo ex p̾cep¬
tore acciꝑe. Cum aut̃ om̃ium linguarũ sci¬
entia difficilis sit cuiqmͣ: nemo tñ tam de¬
sidiosus est ut in sua gente positꝰ sue gen¬
tis linguã nesciat. Nam quid aliud putan¬
dus est nͥ aĩalib brutis detĩor: Illa enim

Expanded text:
irrupit, integritatem verbi per soloecismos et irrupit, integritatem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba collidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes Mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiani. Omnes Occidentis gentes verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est in sermone, esse Chaldaeam, quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, quomodo in Daniele Hebraei pueri linguam, quam noverant, doceri jubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum, sive Graecam, sive Latinam, sive caeterarum gentium, aut audiendo potest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scientia difficilis sit cuiquam, nemo tamen ita desidiosus est, ut in sua gente positus, suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus est, nisi animalibus brutis deterior? illa enim
Abbreviated transcription (Latin):
lĩnguis sonantior. Cuius uarietas in qͥnq
Scd̾a attica uidelitet atheniensis: qua usi
sunt om̃s grecie auctores. Tercia dorica qͣm
hñt egyptii ⁊ syri. Qrͣta ionica. Qͥnta eo¬
lica: qua eolienses locutos dixerũt. ⁊ sunt
m̃ obseruatõe grece lingue eius modi certa
discrimina. Sermo enim eoꝵ ita ẽ disꝑtitus.
Latinitatis aut̃ liñguas .iiiiͦ. eẽ quidã dixer̃t:
idest p̾scã. latinã. romanã. mixtã. Prisca
est qͣ uetustissimi ytalie sub iano ⁊ sat᷑no
st̃ usi: m̃adita ut se hñt carmina sabinoꝵ.
Iatina qmͣ sub latino ⁊ regib thusie ⁊ ce¬
teri m̃ latino st̃ locuti : ex qͣ fuerũt .xii. ta¬
bule scͥpte. Romana q̃ post reges exactos
a ppło romano ꝯcepta ẽ. Qua neuius. plautꝰ.
ennius. uirgilius poete: ⁊ ex oratorib. Gra¬
ceus. cato. cicero ł cet̾i effulserunt. Mixta
que post imꝑiũ latiꝰ promotũ simul cum
morib ⁊ hominib in romanam ciuitatẽ

Expanded text:
linguis sonantior, cuius uarietas in quinqulinguis sonantior, cuius uarietas in quinqusecunda Attica, uidelicet Atheniensis, quam usi sunt omnes Graeci auctores; tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri; quarta Ionica, quinta Aeolica † quas αἰολιστί locutos dixerunt † et sunt in obseruatione Graecae linguae eiusmodi, certa discrimina; sermo enim eorum ita est dispertitus. Latinas autem linguas quattutor esse quidam dixerunt, id est, priscam, Latinam, Romanam et mixtam: prisca est, quam uetustissimi Italiae sub Iano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina Saliorum; Latina, quam sub Latino et regibus Tusci et ceteri in Latio sunt locuti, ex qua fuerunt duodecim tabulae scriptae; Romana, quae post reges exactos a populo Romano gesta est, quam Neuius, Plautus, us, Virgilius, poetae, et ex oratoribus Gracchus et Cato et Cicero vel caeteri effuderunt. Mista, quae post imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
.I. De linguis gentiũ.
Inguarũ diu̾sitas exorta ẽ¬
in edificatõe turris post
diluuiũ. Nam pͥusqͣm suꝑ¬
bia turris illius in diu̾sos
signoꝵ sonos humanã
diuideret societatẽ. una om̃ium nationũ lin¬
gua fuit que hebrea uocat᷑. qͣ patriarche ⁊
ꝓpħe usi st̃. ñ solũ mn sermonib suis: uerũ
⁊̃ in litt̾is sacris. Initio aut̃ qd̃ gentes
tot lingue fuerũt: deinde plures gentes ꝙͣ
lingue: qr ex una lingua młte st̃ gentes
illo quo is qui efficit ꝑid qd̾ efficit᷑ noĩat᷑.
Tres sunt aut̃ lingue sacre. hebraita. gre¬
ca. ⁊ latina: que toto orbe maxime excel¬
lunt. Hiis aut̃ tͥb lingnis suꝑ crucẽ dñi.
a pylato fuit causa eius scripta. Uñ ⁊
triũ linguarũ cognitio est necessaria: ut
ad alt̾am recurrat᷑ dũ si quam dubitatõem
nõis uł int̾p̾tatõis sermo unius lingue at¬
tułit. Treca autẽ lingua int̾ cet̾as gentiũ
clarior habet᷑. Est enim ⁊ latinis ⁊ om̃ib

Expanded text:
 De linguis gentium. Linguarum diversitas exorta esin aedificatione turris post diluvium. Nam priusquam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Heprophetae usi sunt non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot gentes sunt, tot linguae fuerunt. Deinde plures gentes quam linguae, quia ex una lingua multae sunt gentes illo, quia his efficit, per id quod efficitur nominatur: Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa ejus scripta. Unde trium linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur dum siquam dubitationem nominis vel interpretationis sermo unius linguae adum: Graeca lingua inter ceteras gentium, clarior habetur. est enim et Latinis et omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Hec modo: corithis indicamꝰ bellũ an nõ.
Suncta est ex plurib questionib in qͣ plu¬
ra q̃runt᷑ ħ pacto: uttũ cartago diriuat᷑
an cartaginensib  recodat᷑. an ẽo colonia
deducat᷑. Ex ꝯparatione utrum potius
aut quid potissimũ querit᷑ ad hunc modũ.
utrum exexcitꝰ mn macedoniam atͣ philip¬
pũ mutat᷑. qui socius sit auxilio: an tene

Expanded text:
hoc modo: Corinthiis bellum indicamus, an non? hoc modo: Corinthiis bellum indicamus, an non? Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur? Ex conparatione, utrum potius, aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis si
Abbreviated transcription (Latin):
ue ratiocinatio ⁊ diffinitio legis. Scriptũ
⁊ uoluntas est qnͣdo u̾ba ip̃a uident᷑. cum
sententia scriptoris dissidere. Legis ꝯtͣrie
status est qñ int̾ se due leges aut plures
discrepare noscunt: Ambiguitas est cũ id
quod scriptum ẽ. duas aut plures res signi¬
ficare uidet᷑. Collectio ł raticcinatio ẽ. qñ
ex eo qd̾ scriptum ẽ aliud quoq qd̾ ñ sccip¬
tũ ẽ inuenit᷑. Diffiitio legalis est cũ ius
qͣsi in definitiua ꝯstitutõ in qͣ posita sit q̃¬
rit᷑. Status ergo tam rationales qͣm lega¬
les a quibzdam certius decem ⁊ octo anu¬
merati st̃. Ceterum scd̃m tullii rethoricos.¬
lationẽ int̾ rationales principalit̾ adfixit
statꝰ. Inde se ip̃e. etiam citero reprehendens
est aut iuncta: ⁊ si iuncta erit. ꝯsid̾andũ est
utrum ex plurib questionib iuncta sit an
ex aliqͣ ꝯparatione. Controu̾sia simplex est
que absolutam ꝯtinet unam questionem.

Expanded text:
ve ratiocinatio et definitio legalis. Scriptum ve ratiocinatio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere. Legis contrariae status est, quando inter se duae leges aut plures discrepare noscuntur. Ambiguitas est, cum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare videtur. Collectio vel ratiocinatio est, quando ex eo quod scriptum est aliud quoque quod non scriptum est inuenitur. Definitio legalis est, cum uis uerbi quasi in definitiua constitutione in qua posita sit quaeritur. Status ergo tam rationales quam legales a quibusdam certius XVIII connumerati sunt. Ceterum secundum Rethoricosrationales principaliter adfixit status. Inde se ipse etiam Cicero reprehendens est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑. Negocialis est in qͣ quid iuris ex ciui¬
li more ⁊ eqͣlitate sit ꝯsid̾atur. Adsumptiua
est que ip̃a ex se. nichil dat firmi ad recusa
qd̃ fcm̃ est defendit: s ut ignoscat᷑ postu¬
lat. qd̃ nos ad penitentes ꝓbabimꝰ ꝑtinere.
Remotio criminis est cũ id crimen qd̵̃ infer¬
tur a se ⁊ a sua culpa ui ⁊ potestate ĩ aliũ
reus demouere conat᷑. Relatio criminis est
lacessitꝰ sit. Comꝑatio est cũ aliud aliqd̃
alt̾ius fcm honestum aut aut utile ꝯten¬
dit᷑. quo ut fieret illud qd̃ arguit᷑. dicitur
ẽẽ ꝯmissum. Purgatio est cum factũ quidẽ
ꝯtedit᷑. s culpare mouet᷑. Hec partes habet
tres imprudentiam. casum. necessitatem
De p̾catio est cũ ⁊ peccasse ⁊ ꝯsultuͤ peccas¬
se reus ꝯfitet᷑. ⁊ tñ ut ignoscat᷑ postulat
ꝙ genus perraro potest accedere. Item ex le¬
gali statu ħ oriunt᷑ idest scriptũ ⁊ uolun¬
tas leges ꝯtrarie ambiguitas collectio si¬

Expanded text:
quaeritur. Negotialis est, in qua quid iuris ex civili more et aequitate sit consideratur. Adsumptiva est, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusatquod factum est defendit, sed ut ignoscatur postulat; quod nos ad paenitentes probauimus pertinere. Remotio criminis est cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa, ui et potestate in alium reus demouere conatur. Relatio criminis est lacessitus sit. Conparatio est, cum aliud aliquod alterius factum honestum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse conmissum. Purgatio est, cum factum quidem conceditur, sed culpa removetur. Haec partes habet tres: inprudentiam, casum, necessitatem. Deprecatio est, cum et peccasse et consultu peccasse reus confitetur, et tamen ut ignoscatur postulat. Quod genus perraro potest accidere. Item ex legali statu haec oriuntur, id est scriptum et voluntas, leges contrariae, ambiguitas, collectio si
Abbreviated transcription (Latin):
est cum id quod obicitur non hoc ẽẽ ꝯtendi¬
tur. s quid illud sit adhibitis diffinitõib
approbat᷑. Qualitas est dum qͣlis res sit
querit᷑. et quia de ui ⁊ gen̾e̾ negotii ⁊trou̾¬
sia agit᷑: constitutio gen̾alis appellat᷑. ẽrãs¬
latio est cum causa ex eo pendet qd̾ nõ aut
is agere uidet᷑ quẽ oportet: aut ñ apd̃ qͦs
quo tempore. qua lege. quo crimine. qua
pena oporteat. Translatiua ꝯstitutio qd̃ actio¬

Expanded text:
est, cum id quod objicitur, non hoc esse contendiest, cum id quod objicitur, non hoc esse contenditur, sed quid illud sit, adhibitis definitionibus, approbatur. Qualitas est, dum qualis sit res quaeritur; et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. 4. Translatio est, cum causa ex eo pendet, quod aut non is agere videtur quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa constitutio dici