comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plastus adam bene ado conditus accepit. sed male
adiabolo deceptus amisit. Uide & postculpam
p̃uaricationis primi homines cognouer̃ se esse
nudos. & amissa immortalitatis gła : pelliceum¬
hoc est mortale acceper̃ indumentũ. Serui qͥb
etiam heredesdĩ & coheredes fierent xp̃i
Et date anulũ inmanu eius
Anulo solet ressecrta signari. Panulũ ergo. signa¬
ꝓmissi infidelium cordib confirmant. Anulo atu
sponsa nuptiali foedere pigneratur Id urco pa
nulum. intellegitur pignus nuptiarũ xp̃i &ede
anulus. ut opera fidem astruant. & ꝑfide irsi
opera confirmentur
Dantur & calciamenta in pedes eius:
Percalciamenta. officiũ euangelizandi signat As¬
tum : enĩ: Quã speciosi pedes euangeliz antiũ bra
pacis Filio ergo ad patris pietatẽ reuerso: manis
& pedes ornantur. Manus quidem. ut quiq fidie
recte uiuant. Pedes uero. ut piis scõꝵ munitre¬
Et adducite uitulum saginatum. & occidnt

Expanded text:
plastus Adam bene a Deo conditus accepit, sed male plastus Adam bene a Deo conditus accepit, sed male a diabolo dpraevaricationis, primi homines cognoverunt se esse nudos, et, amissa immortalitatis gloria, pellium mortalium acceperunt indumentum. Servi quibus etiam haeredes Dei, et cohaeredes fierent Christi. Et date annulum in manus ejus. Annulo solet res secreta signari. Per annulum ergo signapromissa, in fidelium cordibus confirmantur. Annulo etiam sponsa nuptiali fide pignoratur: idcirco per annulum intelligitur pignus nuptiarum Christi etannulus, ut opera fidem astruant, et ipsa opera confirmentur. Dantur et calceamenta in pedes. Per calceamenta, officium evangelizandi signatur. Scriptum est enim: Quam speciosi pedes evangelizantium paevangelii . Ergo filio ad patris pietatem reverso, manus et pedes ornantur. Manus quidem, ut quique fideles recte vivamus; pedes vero, ut piis sanctorum monitEt adducite vitulum saginatum et occidite.
Abbreviated transcription (Latin):
beret : cupiebat ul mercenarius. eẽ. At postquã
patris osculo meruit honorari genero sissime : iam
dedignat᷑ mercenarius eẽ. Multũ nãq intellegit¬
ec̃ distantiã inter seruũ. & mercenariũ. & filiũ
Seruus namq est. qui adhuc metu poenarũ gehennȩ
uellegũ mundanarũ formidine. auicus ab stinet
bona agit. Filius uero est qui affectuboni & uir¬
tutũ amore delectabilit̃ dõ ꝑcaritatẽ famulat᷑
Quã summã & ꝑfectionẽ omniũ uirtutũ a postolus¬
cõmemorat dicens. Nunc aut̃ manent fides spes
caritas tria hȩc. Maior ħs horum est caritas
Ergo prodigusiste primo quasi seruus ad se reuer¬
reuerti ad patrẽ uolens : destatu mercenarii coep̃
cogitare Postꝗ uͦ ad currens pat̃ complexatus &
osculatus est eum. oblitus statũ serui. oblitus &
mercedẽ mer. enarii : de sola hȩreditate coep̃solli¬
Stola prima : beatȩ uestis est in nocentia. quã proto¬

Expanded text:
beret, cupiebat ut mercenarius esset. At postquam beret, cupiebat ut mercenarius esset. At postquam patris osculo meruit honorari generosissime, jam dedignatur mercenarius esse. Multam namque intelligit distantiam esse inter servum, mercenarium, et filium; servus namque est, qui metu poenarum gehennae, vel legum mundanarum formidine, a vitiis abstinet;bona agit; filius vero est, qui affectu boni et virtutum amore, delectabiliter Deo per charitatem famulatur. Quam summam et perfectionem omnium virtutucommemorat, dicens: Nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec, major autem horum est charitas . Ergo prodigus iste primo quasi servus ad se reverreverti ad patrem volens, de statu mercenarii coepit cogitare; postquam vero occurrens pater amplexatus et osculatus est eum, oblitus statum servi, oblitus et mercedem mercenarii desolatam, de haereditate coepit solliStola prima est beata vestis innocentiae, quam proto
Abbreviated transcription (Latin):
ans sibi Ninc ipse saluator ait. Quimisit me
mecum est & non reliquit me solũ. Et alibi:
Pater inmemanens ipse facit opera
Et cecidit inquit suꝑ collũ eius: & osculat᷑: cũ
Suꝑ collũ silu cadere est inamplexibus eius brachi¬
brachium suum. hoc est uerbũsuum adhȩc mundi
infima inmensa miscđa fuit.
Osculatus: eum. uidelicet adpem ueniȩ peccatorũ
uerbo reduxit. cum ꝑfilium diceret Poenitentiã
agite. ad ꝓpinquabit enim regnum cȩlorum
Dixitq filius ad patrem: Pater peccaui incȩlũ
& coramte : iã nonsũ dius uocari filius tuus
Postꝗaut̃ ad patit̃ reuersus est. hoc est in ȩcła iampo¬
situs: incipit peccata conifiteri. Sed nondicit omã
quȩ se dicturũ supra ꝓmiserat. Dix̃ enĩ lã non sũ
dignus uocari filius tuus. Nec addidit quȩ superi¬
us sedicturũ meditabatur. fac me sicut unũ de mer¬
cenarus tuis: Cũ n ad huc longe esset & patrẽ non ha¬

Expanded text:
ans sibi . Hinc ipse Salvator ait: Qui me misit, ans sibi . Hinc ipse Salvator ait: Qui me misit, mecum est, et non dereliquit me solum . Et alibi: Pater in me manens, ipse facit opera . Et cecidit, inquit, super collum ejus, et osculatus est eum. Super collum filii cadere, est in amplexus ejus brachibrachium suum, hoc est, verbum suum ad haec mundi infima immensa misericordia fudit. Osculatus est enim eum, videlidet ad spem veniae peccatorum verbo gratiae reduxit, cum per Filium diceret: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . Dixitque filius ad patrem: Pater, peccavi in coelum, et coram te, jam non sum dignus vocari filius tuus. Postquam ad patrem reversus est, hoc est, in Ecclesia jam positus, incipit peccata confiteri, sed non dicit omnia quae se dicturum supra promiserat. Dixit enim: Jam non sum dignus vocari filius tuus, sed non addidit quae superius se dicturum meditabatur, Fac me sicut unum ex mercenariis tuis. Cum enim adhuc longe esset, et patrem non ha
Abbreviated transcription (Latin):
sicut unũ exmertenariistuis Uerũ nec hoc
quidẽ nisi paterna dignatione ꝓmereri se posse
testatur. Qua ꝓpt̾ taceant pelagiani. qui teme¬
rario ore garriunt hominẽ sua uirtute sine dĩ
adiutorio posse saluari cũ aꝑtissime ueritas dicat
sine me nihil potestis facere
EEt surgens uenit ad patrem suum
Ad patrẽ uenire est ad ȩcłȩ societatẽ accedere per¬
fidẽ ubi est legitima & fructuosa peccatorũ
confessio
Cũ ħ adhuc longe esset : hoc : cum nondũ adhuc
dm̃ non intellegeret. sediam pia deuotione qͣ¬
reret: Uidit illum pater. hoc: misert̃ :
illius. Videre namq dm̃ misereri est. Sic̃ de
petro scriptum est. Respexit dñs petrum:
Et misericordia motus accurrit
Reuertentifilio pater occurrit cũ unigenito
assum pserit: tamen in eo dĩ pat̾ semꝑmansit. &¬
cum eo ad hanc nram̃ peregrinationẽ descendit
Apłs enĩ dicit. Ds̃ erat in xpõ. mundũ reconcili¬

Expanded text:
sicut unum ex mercenariis tuis. Verum ne hoc sicut unum ex mercenariis tuis. Verum ne hoc quidem nisi paterna dignatione promereri posse testatur. Quapropter taceant Pelagiani, qui ore temerario garriunt hominem sua virtute sine Dei adjutorio posse salvari, cum apertissime dicat Veritas: Sine me nihil potestis facere . Et surgens, venit ad patrem suum. Ad patrem venire, est ad Ecclesiae societatem per fidem accedere, ubi est legitima et fructuosa peccatorum confessio. Cum autem adhuc longe esset, hoc est, cum nondum adhuc Deum intelligeret, sed jam pia devotione quaereret, vidit illum pater, hoc est, misertus est illius. Videre namque Dei, misereri est, sicut et de Petro scriptum est: Respexit Dominus Petrum . Et misericordia motus estRevertenti filio pater occurrit, quia Deus semassumpserit, tamen in eo Deus Pater semper mansit, et cum eo ad hanc nostram peregrinationem descendit. Apostolus enim dicit: Deus erat in Christo, mundum reconcili
Abbreviated transcription (Latin):
Siut enĩ panis quicor hominis confirmat uerbo
di merito comparat᷑: ita siliqua quȩ foris niti¬
di intus uacuaest. nec reficit uentrẽ sed onerat
seculugi scientiȩ componitur. quȩ est sermone
sonora. utilitate uacua
Surgã inquit. quia pessime me iacere sentio
Ibo ad patrẽ meũ a quo longe recessi Ad
patrẽ inquit ibo. quia sub portorũ principe
miserabili egestate tabesco. Et quã piũ ac mise¬
ncordẽ neuerat patrẽ.: qui quanquã offensus.
quãꝗ magnis sceleribus irritatus: non dedig¬
natͥ patris audire uocabulũ
iusti. sedesest sapientiȩ. Et dñs dicit Celũ mihi
sedes est : Addidit Et coramte. Nocestin
ipso interioris conscientiş secrero. qđ d̃i solius ocu
Meminit se esse filium. & ꝓ affectu cuncta quȩ pa¬
trissunt sua et̃ non ambigit. sed prioris ignorantis
memor adhȩc nequaquã aspirart p̃sumit. Id eoq
s.cut mercenariũ sefieri poscit. patri ꝓmercede

Expanded text:
Sicut enim panis qui cor hominis confirmat, verbo Sicut enim panis qui cor hominis confirmat, verbo Dei merito comparatur, ita siliqua quae foris nitida, intus vacua est, nec reficit ventrem, sed onerat saeculari scientiae comparatur, quae sermone sonoro utilitate vacua est. Surgam, inquit, quia pessime me jacere sentio. Ibo ad patrem meum, a quo longe recessi. Ad patrem, inquit, ibo, quia sub porcorum principe miserabili egestate tabesco. Et quam pium et misericordem noverat patrem, qui quanquam offensus, quanquam magnis sceleribus irritatus non dedignatur patris audire vocabulum?justi, sedes sapientiae. Et Dominus dicit: Coelum mihi sedes est . Addidit: Et coram te, hoc est, in ipso interioris conscientiae secreto, quod Dei solius oculMeminit se esse filium, et pio affectu cuncta quae patris sunt, sua non esse ambigit, sed prioris ignorantiae memor, ad haec nequaquam aspirare praesumit. Ideoque sicut mercenarium se fieri poscit, pro mercede,
Abbreviated transcription (Latin):
Slqua genus : leguminis follibus maximũ asonorũ
lasgranorum paucitate sterile. & pene uacuum
Qubeatã uitã ꝑtineret intalib inuerire uole¬
sũ hei pocenit. Hoc ÷ enim quod subditur
inemo illi dabat Inse autem reuersus.
axit. Quanti mercenarii in domo patris
mnti abundant panib ego h hic fame pereo:
nseinquit reuerius: Unde iste reuersus fuerat:
ib sis nmirum quiforis ꝑ oblectamenta noxia
iliciunt & seducunt: ad conscientiã interiora
mentis intentione redierat. Quanti merceñ. &rł
re cultus ueridi uersarent̃ : tamen p̃dicantib
iplis ceper̃ quodã modo resipiscere. & ad agniti¬
n Mercenarii autẽ sunt qui intuitu suꝑnȩ merce¬
dis digna satagunt operari. Hi mercenarii indo¬
no patris panib abundant. quia tales in ȩcđa
ustra ȩdis huius patris familias positi sunt. fame
uerbi dĩ pereunt. &uentrẽ siliquis implere cupi¬
int: quia scientiã ueritatis non habentes beatã
uitã instudiis in anis philosophiȩ requirunt

Expanded text:
Siliqua genus est leguminis, follibus maximum et sonorum, sed granorum paucitate sterile, et pene vacuumquod ad beatam vitam pertineret, in talibus invenire volebat, nec poterat. Hoc est enim quod subjungitur: Et nemo illi dabat. In se autem reversus, dixit: Quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus, ego autem hic fame pereo! In se, inquit, reversus. Unde iste reversus fuerat? Ab his nimirum quae foris per oblectamenta noxia illiciunt et seducunt, ad conscientiae interiora mentis intentione redierat. Quanti mercenarii inre cultus Dei versarentur, tamen praedicantibus apostolis coeperunt quodammodo resipiscere, verbiri. Mercenarii autem sunt, qui intuitu supernae mercedis satagunt digna operari. Hi mercenarii in domo patris panibus abundant: quia tales in Ecclesaedes hujus patris familias positi sunt, fame verbi Dei pereunt, et ventrem siliquis implere cupiunt, quia, scientiam veritatis non habentes, beatam vitam in studiis inanis philosophiae requirunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi iudices urĩ erunt. ñ potestate sed comparatione
Sic̃ ii regina siba uenit afinib t̾rȩ audire sapientiã
agentes poenitentiã ad p̃dicationẽ ionȩ. iudica¬
turi sunt eos qui maiorẽ iona saluatorẽ audire
ebant iudicare dicunt᷑ eos qui curationes demo¬
nũ beel zebub & nondõ assignabant
Digitꝰ dĩ: iste. Cuiꝰ pulcherrimã operationem
ꝓpheta admirabat᷑ cũ dicebat. Qm̃ uidebo
cȩlos tuos operadigitorũ tuorũ Uelcerte
ꝑdigitum dĩ recte sp̃ssc̃s̃ intellegit᷑. qr sic̃ innul¬
lis aliis membris tantã partitionẽ habemus quan¬

Expanded text:
n potestate, sed comparatione. Sicut enim regina Saba, veniens a finibus terrae audire sapientiam agentes poenitentiam ad praedicationem Jonae judicaturi sunt eos, qui majorem Jona Salvatorem audire ebant, judicare dicuntur eos qui curationem daemonum Beelzebub, et non Deo assignabant.Digitus Dei est iste. Cujus pulcherrimam operationem propheta admirabatur, cum dicebat Quoniam videbo coelos tuos, opera digitorum tuorum . » Vel certe per digitum Dei recte Spiritus sanctus intelligitur, quia sicut in nullis aliis membris tantam partitionem habemus, quan
Abbreviated transcription (Latin):
anot Cotidie enĩ inscã eccła uitulus iste sacerrimꝰ
bptri psicerdotes offert᷑. & inuitã ꝑcipientes
pait taernam. quia cum cotidie immolatur semꝑ¬
uppelatus est filius. Qui quamuis longe a patre
indiscessiset. non tamen domi sed inagro erat.
qua isdem populus neq cultum creatoris extoto
rrpt idola deseruit. nec tamen legis sibi datȩ
ntniorai mysteria penetrauit. sed suꝑficie terre¬
y literȩ delectatus. exteriora id÷ terrena
untũ operari & sperare nouerat. Unde & ei
tumueniret. & ad ꝓpinquaret domui:
iuidiuit simphoniam & chorum
ie contingit. ut aliquis diligens ac studiosus
actor iudeorum legis artana scrutari incipiat.
inq exeisdem scripturis libertatem ȩccłȩ ꝑceperit
lalorem seruilis operis cui literã legis obseruando
mentus erat ꝑhorrescit. Hoc ÷ enim quasi deagro
nedere. &domum ad ꝓpinquare. Audit sympho¬
us euangłm consonis uocibus intellegit predicare
uocauit unum deseruis. & in terrogauit

Expanded text:
otidie enim in sancta Ecclesia vitulus iste sacerrimus Deo Patri per sacerdotes offertur, et in vitam percipientes pascit aeternam, quia cum quotidie immolatur, semappellatus est filius; qui quamvis longe a patre non discessisset, non tamen domi, sed in agro erat, quia idem populus neque cultum Creatoris ex toto propter idola deseruit, nec legis sibi datae interiora mysteria penetravit, sed superficie tantum litterae delectatus, exteriora, id est, terrena tantum operari noverat: unde et . Et cum veniret et appropinquaret domui, audivit symphoniam et chorum. Saepe contingit, ut aliquis diligens et studiosus doctor Judaeorum, legis arcana scrutari incipiat, cumque ex eisdem Scripturis libertatem Ecclesiae percipit, laborem servilis operis, cui litteram legis observando intentus erat, perhorrescit. Hoc est enim quasi de agro recedere, et domui appropinquare. Audit symphou plenos, consonis vocibus intelligit praedicare. Et vocavit unum de servis, et interrogavit
Abbreviated transcription (Latin):
xpiuanis indictũ hoc exemplo monstrat᷑. & belli
effect̾ orationis instantia aperit᷑. Orat enĩ moy¬
ses &inncit. cessat & uincit᷑. Didicit xp̃i anus qd
gerat. inuenit qđ fugiat Didic̃ inquã unde aut
pro alio pugnat. Moyses enĩ & contra hominẽ
apauis orando pugnabat. Xpĩ anus uͦ & ꝓse¬

Expanded text:
ianis indictum hoc exemplo monstratur, et belli effectus orationis instantia aperitur. Orat enim Moyses et vincit, cessat et vincitur. Didicit Christianus, quid egerat, invenit quid fugiat; didicit, inquam, unde aut r, aut vincat. Moyses enim contra hominem, et pro aliis orando pugnabat. Nec quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
as dite. Nesi dixisset. Si discipuli mei
ic .o fundant fortia discipuli mei qͥ curati¬
lomoni do & non beel rebub assignant.
u eanert anti quo in et dẽ populo habebantur
huqrũ inuocationes ł coniurationes. demones
bhominib pellebantur. Cui rei testis est iose¬
pus historiographus uideoꝵ. qui in libris anti¬
uistinu iñ cȩtera quȩ desalomonissapientia
bis silomoni ut iua demones eiceret. & in can¬
anones instituit. quib egritudines soleant mi¬
ugiri. Quȩ cura. hac tenus apudnos multũ ua¬
in dinoscit Vidi enĩ ego quendã eleazarũ
ligerie nra. p̾sente uespasiano &tito. alioq

Expanded text:
. » Ac si dixisset: Si discipuli mei,elegi ut confundant fortia, discipuli mei, qui curatidaemonum Deo et non Beelzebub assignant, qui ex more antiquo in eodem populo habebantur, ad quorum invocationes vel conjurationes, daemones ab hominibus pellebantur. Cujus rei testis est Josephus historiographus Hebraeorum, qui in libris antiquis, tum inter caetera quae de Salomonis sapientia Dominus Salomoni, ut etiam daemones ejiceret, et incantationes instituit, quibus aegritudines soleant mitigari, quae cura hactenus apud nos multum valere dignoscitur. Vidi enim ego quemdam Eleazarum, de gente nostra, praesente Vespasiano et Tito, alioq
Abbreviated transcription (Latin):
cytharis urĩs. utiq tale: quule nen
poterit dicere nisiuos. Sicenimuose¬
in a pocalipsin quidã p̃ceteris dilectis
no. qui discumbere suꝑ pectus cius i
erat: ipse uos uidit duo decies duod
agnicaro utiq uirgo. Sequimim
uirginitatem corde & carnis. quod
icrit. Quid ÷ enimsiqui. nisi imitan

Expanded text:
in citharis vestris, utique tale, quale nemo in citharis vestris, utique tale, quale nemo poterit dicere nisi vos. Sic enim vosin Apocalypsi quidam, prae caeteris, dilectus agno, qui discumbere super pectus ejus solitus erat. Ipse vos vidit duodecies duodeagni caro utique virgo. Sequimini eum virginitate cordis et carnis, quocunque ierit. Quid est enim sequi, nisi imitari,
Abbreviated transcription (Latin):
& .xii. patriarchas. id÷. noae. abraham.
isaac. ia cob moysen. aaron. iosuȩ. isa¬
iam. ieremiam. ier echiel. da mel: Da
Et nemo poterat dicere canticum: nisi illa¬
centũ quadragintu .iiiiͬ. milia quiemp¬
tisunt de terra.
Tingulariter canticum a gnõ cantare ẽ:
Icũ eo imꝑpetuũ p̃cunctis fidelib &iã
decarnis incorruptione gauderet. Qđ ta¬
menelecti. cetericanticum nouum audi¬
re posst̃. licet dicere nequeant : qͥ ꝑ caritatẽ
quidẽ illõ. clsitudinem leti sunt.
uis adeoꝵ prena non ad surgunt.
Lec pulchrȩ beatus augustinꝰ uirgira
ponendo ammonuit. Egite inqͥuier
scĩdĩ: pueri& puelle. matres. acfor¬
ter infinem. laudate dnm̃ dulciusꝗ
cogitatis uberius. sperate felicius. cuis¬
uitis instantius. amate ardentius. cu
cetis ad tentius. Lumbis accinctis. &l
nis ardentibus ex spectate dnm̃ quandos
niet adnupcias. Uos afferatis adniu¬
as agnicanticũ nouũ. qđ cantabitis

Expanded text:
im patriarchas, id est, Noe, Abraham, im patriarchas, id est, Noe, Abraham, Isaac, Jacob, Moysen, Aaron, Josue, Isaiam, Hieremiam, Ezechielem, Danielem et Et nemo poterat dicere canticum nisi centum quadraginta quinque millia, qui empti sunt de terra. Singulariter canticum agno cantare, est cum eo in perpetuum prae cunctis fidelibus etiam de carnis incorruptione gaudere. Quod tamen electi caeteri canticum audire possunt, licet dicere nequeunt, qui per charitatem quidem ex illorum celsitudine laeti sunt, quamvis ad eorum praemia non assurgunt. ec pulchre beatus Augustinus virgines admonendo exposuit. « Pergite, inquiens, sancti Dei pueri et puellae, mares ac femter in finem. Laudate Dominum dulcius, quem cogitatis uberius. Sperate felicius, cui servitis instantius. Amate ardentius, cui placetis attentius. Lumbis accinctis et lucernis ardentibus exspectate Dominum, quando veniat a nuptiis. Vos afferetis ad nuptias Agni canticum novum, quod cantabitis
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc enĩ canticum nouũ cantat: qlui uetere¬
homine deposito. ꝑ gam baptismatis inno¬
uatur feliciter. Iste cantusẽ: qͥ mentem
purissimũ consolat᷑: qui medullitus de
catu deposuit. Nouus utiq canditus ẽ.
quinumquam talẽ antea mundus audi¬
uit. Nouus. quod nulla uetustait sor¬
descat : sed semꝑ in sui dignitatis gr̃ã
ꝑ seueret. Ante sedem. Sedesem̃
eo qđ sit habitu culum dĩ. Sedessunt dñi¬
saluutoris: quos ille sue maiestate iam
possidet. sicut legit᷑. Sedes sapientiȩ. ani¬
Et ante quatuor animalia.
Quattuor & enĩ amalia: quattuor de¬
signant euangelia quȩ alio loco plena
occulis ante et retro describunt᷑. quia de
futuro iudicio p̃dicant. Retro. quia de
ueteri testamento. testimonium donant.
Quod aut̃ sequit᷑. Et seniores: illos signifi¬
cant dequib superius dixerat.
seniores sedentes. a mictĩ uestimentis albis.
ui siue decalogum duplicatũ. & .iiͦiͬ. sig¬
Inificant euangeliu : siue .xii. apłos.¬

Expanded text:
enim canticum novum cantat, qui, veterhomine deposito, per gratiam baptismatis innovatur feliciter. Iste cantus qui mentem purissimam consolatur, qui medullitus delcata deposuit. Novus utique cantus est, quia nunquam talem antea mundus audivit. Novum. Quod nulla vetustate sordescat, sed semper in sui dignitatis gratia perseveret. Ante sedem. Sedes eo quod sit habitaculum Dei. Sedes sunt Salvatoris Domini, quas ille sua majestate jam possidet, sicut legitur: Sedes sapientiae aniEt ante quatuor animalia. Quatuor enim animalia quatuor designant Evangelia, quae alio loco plena oculis ante et retro describuntur. Ante, quia de futuro judicio praedicant. Retro. Quia de Veteri Testamento testimonium donant. Quod autem sequitur: Et seniores. Illos significat, de quibus superius dixerat: uatuor seniores, sedentes amicti vestimentis albis. Qui sive decalogum duplicatum et quatuor significant Evangelia, sive
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sibiectus. Onestissimumẽ eñ magnã
cuertotiã & honorem esehibere paren¬
ab quia a&e nos pariulos nut decu ues
pfiuiehiuis & ate sapientia erudiero Illis
ctin humana tantũ sapientib post quã
occulos mentis eoꝵ̃ ad contem plandã
&iuinu atem eleuauit dicens nesciebatis
quiihis quȩ patris meis oportet me eẽ:
descendit naru reth
mus quan solum subtiti eẽ debemus
parentib sed ociameoꝵ senectumuł infir¬
mitate pia sollicitudine refrigertire uł
sustenture. iuxtu illud qđ indiuinale¬
ge p̃cpit. Honora patrenituum & ma¬
trentuam utbene sit tibi suꝑ terrã. &
longo uiuas tempr̃. Onde apłs p̃cipit

Expanded text:
e subjectus. Honestissimum est enim magnam reverentiam et honorem exhibere parentibus, quia et nos parvulos nutrierunt, et proficientes aetate, sapientia erudierunt. Illis enim humana tantum sapientibus, postquam oculos mentis eorum ad contemplandam Divinitatem elevavit, dicens: « Nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse? Descendit Nazareth, mus quia non solum subditi esse debemus parentibus, sed etiam eorum senectam vel infirmitatem pia sollicitudine refrigerare vel sustentare, juxta illud quod in divina lege praecipitur: « Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi super terram, et longo vivas tempore . » Unde Apost
Abbreviated transcription (Latin):
uere uixta fotinianos eiꝰ pater fuerit:
sed quod ad famammariae c̃seruandã¬
quisuerus pat̾ eiussit : ipse manifestat
cum respondens ait ad illos.
Iuidest qđ me querebatis: Nesciebatis
quia in his quȩ patrismei st̃ oportet meeẽ :
nquib uerbis: nonputandusẽ ex aspe¬
rasse matrem. Et illud qđ p̃t̃ mitendũ
nonẽ in hac lectione : utramq suãnatu¬
rã dñsnob̃ c̃mendat. cũ inuentus intem¬
plo dicit qr in hisque patris mei sunt o¬
portet me eẽ. Quasi homo cum paren¬
tib hierusalẽ ascendit : sed quasids̃ illis
nescientib intemplo remansit. Quasi
homo senores interro gat: sed quasi ds̃
ea que seniores mirarent᷑ respondebat
Quasi homo intẽplo inuenit᷑. sed quas
inuentus in templo dix̃. In hisquepa¬
illa inhonore dĩ adifficata fuerat
lium dĩ se eẽ demonstrauit : cũ in uo
intemplo
sunt opo¬
rtet me eẽ. Patris illiu
erat tem¬
plum ꝓphetae : diuinȩ
quens meditatio. Etp¬

Expanded text:
ere, juxta Fotinianos, pater fuerit ejus, ere, juxta Fotinianos, pater fuerit ejus, sed quod ad famam Mariae conservandquis verus pater ejus sit ipse manifestat, cum respondens ait ad illos: « Quid est quod me quaerebatis? Nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse? » In quibus verbis non putandus est exasperasse matrem. Et illud quod praetermittendum non est in hac lectione, utramque suam naturam Dominus nobis commendat, cum inventus in templo dicit: « quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse. » Quasi homo cum parentibus Jerusalem ascendit, sed quasi Deus, illis nescientibus, in templo remansit: quasi homo seniores interrogat, sed quasi Deus ea quae seniores mirarentur, respondebat: quasi homo in templo invenitur, sed quasi Deus inventus in templo, dixit: « In his quaa fuerat, Filium Dei se esse demonstravit, cum inventus in templo sunt oportet me esse. » Patris illius erant templum, prophetae, divinae quens meditatio. Et p
Abbreviated transcription (Latin):
Itupebant aut̃ om̃s suꝑ prudentia. & re¬
sponsiseius.
Iidenteseum corpore & atate paruum.
sed interrogationib ac responsis magnũ
hominẽ & nondm̃ considerantes. Nos aut̃
ñ cum seniorib iudeoꝵ suꝑ prudentia &
responsisciꝰ stupeamus: sedipsumet̃ creda¬
mꝰ uerum dm̃ uerumq hominem a quo ẽ
omnis sapientia. & cum quo fuit. & ẽ seꝑ
ante auum. Qui&iam in prouerbus lo¬
quit᷑ dicens. Egosapientia inc̃silus habito.
ꝑme reges regnunt. M eũ ẽ c̃siliũ & &¬
quitas: ego exore altissimi ꝓdii. Quan¬
tũ aut̃ animꝰ. beatȩ uirginis dĩ genitri¬
cis de amissione filii sauciatꝰ eet̃: hoc lo¬
co declurat᷑.¬
fecisti nobis sic:
Iuẽ uirgo mater ꝑ tridium anxio dolo¬
Cre quęsierat. post interuentionẽ. in¬
cer merorẽ & gaudiũ posita. quasiqͥ
talia facere p̃sumpsisset: pia correpti¬
one increpauit dicens.
Hili quid fecisti nobsic Ecce pater
tuus & egodolentes quȩ rebamuste.
Patremeiusi oseph appellat. ñ qđ

Expanded text:
tupebant autem omnes super prudentia et responsis ejus, etc. » Videntes eum corpore et aetate parvum, sed interrogationibus ac responsis magnum, hominem et non Deum considerantes. Nos autem non cum senioribus Judaeorum super prudentia et responsis ejus stupeamus, sed ipsum esse credamus verum Deum, verumque hominem, a quo est omnis sapientia, et cum quo fuit semper, et est ante aevum. Qui etiam in Proverbiis loquitur, dicens: « Ego sapientia in consiliis habito: per me reges regnant. Meum est consilium et aequitas, ego ex ore Altissimi prodii . » Quanto autem animus beatae virginis Dei genitricis de amissione filii sauciatus esset, hoc loco declaratufecisti nobis sic? etc. » Quem Virgo mater per triduum anxio dolore quaesierat, post inventionem inter moerorem et gaudium posita, quasi qui talia facere praesumpsisset, pia correptione increpavit, dicens: « Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. » Patrem ejus Joseph appellat, non quod
Abbreviated transcription (Latin):
iquisuoꝵ curam non habet & maxime
sdeliũ : fidem negauit. & ẽ infidelide¬
terior.
i mater ei conseruabat omnia uerba
haec incorde suo.
Inmnia scilicet quȩ deillo audierat siue
ab angłis. siue a pastoribus. siue amagis.
suc ass meone. uł ab anna ꝓphetissa.
uł etiã quȩ abillofieri uidebat: quasimun¬
dum animal ruminans incordesuo c̃ser¬
uabat nolens mittere margaritus suas
ante porcos neq dare scm̃ canib: sed ex¬
spectuns tempꝰ illius ꝑfecte. ȩtatis quo mi¬
racula faciendo ds̃ ostenderet᷑. et quo hec
scribenda erant. ut pordinem cuncta nar¬
rarentͥ. Unde etiã idẽ euangelistu pau¬
o superius ait. conferens in corde suo.
Macõferebat eaquȩ in illo fieri uidebat
suneis quȩ deillo in oraculis ꝓpheturũ le¬
stic. Ettanto uerius eumdm̃ credebat
ẽ quanto illa quȩ deeo legerat in illo
conpleri cernebat

Expanded text:
non habet, et maxime fidelium, fidem negavit et est infideli deterior . » « Et mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. » Omnia scilicet quae de illo audivit, sive ab angelis, sive a pastoribus, sive a magis, sive a Simeone, vel ab Anna prophetissa, vel etiam quae ab illo fieri videbat, quasi mundum animal ruminans, in corde suo conservabat, nolens mittere margaritas suas ante porcos, neque dare sanctum canibus, sed exspectans tempus illius perfectae aetatis quo miracula faciendo Deus ostenderetur, et quo haec scribendo erant, ut per ordinem cuncta narrentur. Unde idem evangelista paulo superius ait: « conferens in corde suo. » Quia conferebat ea quae in illo fieri videbat, cum eis quae de illo in oraculis prophetarum legerat, et tanto verius eum credebat Deum esse, quanto illa quae de eo legerat, in illo compleri cernebat
Abbreviated transcription (Latin):
residebat & habitabat : ut nosost¬
deret nonminoris patris se eẽ potde
Quib enĩ unaẽ maiestas. non disued
Et ipsinon intellexer̃ uerbum. qu
locutus est ad illos.
Quia diuinȩ narrat archanum adie
pere non potert : ideo uerbumqls
cutus ẽ ad illos nonintellexer̃. sclls
illud qđ depatre dixerat. Etquas
debat eo sñ posse intellegere suam
Discant ergo pueri oboedire parus
aquibus ñ solum geniti sed & quꝰ
labore & diligentia sunt nutritis¬

Expanded text:
residebat et habitabat, ut ostenderet non minoris Patre se esse potestatis. Quibus enim una est majestas, non dispar » « Et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus est ad illos. » Quia divinae naturae arcanum adhuc capere non poterant, ideo verbum quod locutus est ad illos non intellexerunt, scilicet illud quod de Patre dixerat: et quia videbat eos non posse intelligere suam » Discant ergo pueri obedire parentibus, a quibus non solum geniti, sed et quorum labore et diligentia sunt nutriti
Abbreviated transcription (Latin):
Pleriq aut̃ arbitrati sunt eos caldeos fuisse :
quia caldei stellas cęlideos eẽ putauert̃.
x inarte astronomica peritissimifuerunt.
lu&iumdixer̃. ex stirpe balaum pro¬
phec& cosdescendisse. quimox ut nouã
tellũ udert̃: regem natum intellexert̃.
trecolentes ꝓphetĩ& balaamdicentis.
rietur stella ex iacob. et ex surget deisri.
adadorandũ eũ festin. auert̃. Sed tamẽ
quilibet horũ fuerint: sciendũ ẽ quia pri¬
dituras signauer̃. Bene aut̃ tresmagi
fuisse dicunt᷑. quia gentilis populus ad fi¬
denueniens: in diuiduã trinitatẽ dm̃ c̃¬
sueri didicit. Siue tresfuert̃. quia qͥ dm̃
ildorant : tres principales uirtutes habere
debent. fidem. spem. caritatem. Siue
aerte tres fuer̃: quia qui dm̃ uidere desi¬
derant. cogitationem. locutionẽ. & ope¬
rationem suum obserua debent ama¬
lis & memoriã. intellectũ. & uoluntatẽ
occipare in bonis. Velcerte tres magicũ

Expanded text:
Plerique autem arbitrati sunt eos Chaldaeos fuisse, Plerique autem arbitrati sunt eos Chaldaeos fuisse, quia Chaldaei stellas coeli deos esse putaverunt, et in arte astronomica peritissimi fuerunt. Alii etiam dixerunt ex stirpe Balaam prophetae eos descendisse, qui mox ut novam stellam viderunt, regem natum intellexerunt, et recolentes prophetiam Balaam, dicentis : « Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ad adorandum eum festinaverunt. Sed tamen qui quilibet horum fuerint, sciendum est quia pridituras signaverunt. Bene autem tres magi fuisse dicuntur, quia gentilis populus ad fidem veniens, individuam trinitatem Deum confiteri didicit. Sive tres fuerunt, quia qui Deum adorant, tres principales virtutes habere debent, fidem, spem, charitatem; sive certe tres fuerunt, quia qui Deum videre desiderant, cogitationem, locutionem et operationem suam observare debent a malis, et memoriam, intellectum et voluntatem occupare in bonis. Vel certe tres magi cum
Abbreviated transcription (Latin):
quia homo nonictu nascit᷑. sed nuscendimo¬
rasagit. Et si fatum eetꝰ credendũ : totco¬
gerentur credi fata. quot st̃ hominis me¬
bra. Nonerꝗostella quȩ ihoriente ap¬
ruit natũ puerũ aliquid iuuit: sedlind¬
tium nascentis fuit. atq suacoruscations
magoꝵ̃ mentes adquerendũ cũ qͥnatus
fuerat illuminauit. Forte etiã quęrit
aliquis. qͥ isti magi fuerunt. uł exqua
gente uenert̃. quinatum puerũ tam sollici¬
t ad adorandum quȩsiert̃. Cuinos diuer¬
sorũ opimniones dehis ad hibemꝰ: ut eligat
qđ salubrius iudicauerit. Nonnullienĩ dix¬
et cosex tarso uł arabia aduenisse : & in
cesrã quȩdicit. Regestarsis & insulȩ mune¬
ra offerens. reges a rabum& saba dona
adducent. Et iterum. Om̃s desabauenient:
aurũ &thus deferentes. & laudẽ dnõ ad nun¬
ciantes. Alud ixert̃. ex ꝑsarum regione
cosuenisse. Sicut qͥdã. desapientib dicit.
unc iubet etꝑsas. celeres ꝑtendere gressus.

Expanded text:
quia homo non in ictu nascitur, sed nascendi moquia homo non in ictu nascitur, sed nascendi moras agit. Et si fatum credendum esset, tot cogerentur credi fata quot sunt hominis membra. Non ergo stella quae in oriente apparuit natum puerum aliquid juvit, sed indicium nascentis fuit, atque sua coruscatione magorum mentes ad quaerendum eum qui natus fuerat illuminavit. Forte etiam quaerit aliquis, qui isti magi fuerunt, vel ex qua gente venerunt, qui natum puerum tam sollicite ad adorandum quaesierunt. Cui nos diversorum opiniones de his adhibemus, ut eligat quod salubrius judicaverit. Nonnulli enim dixerunt eos ex Tharso vel Arabia advenisse, et in teram, quae dicit: « Reges Tharsis et insulae munera offerent, reges Arabum et Saba dona adducent; » et iterum: « Omnes de Saba venient aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes. » Alii dixerunt ex Persarum regione eos venisse, sicut quidam de sapientibus dicit: Tunc jubet et Persas celeres pertendere gressus.
Abbreviated transcription (Latin):
qua filius regis nascit᷑. multi exseruili con¬
ditione in eodẽ regno. sub eodẽ sidere nis¬
cunt᷑ & tamen filius regiscũ adultus fuc¬
rit regni dignitate sublimat᷑. cumili
qͥ cũ eonatist᷑ usq ad mortẽ inseruitute ꝑ¬
maneunt. Sed ne parua haec ad priscillis¬
anistarum hȩresim destruendã uideantur
&iamscripturȩ sacrae auctoritatẽ ad hibea¬
mus. Legim enĩ qr una eudẽqͣ. hora ex
his demuisceribus rebecca mat̾ duosfilios
habuit esau. scilicet & iacob: & tam̃ un
elect̾ : alter uero reprobat᷑. dicente dño
Ia cob dilexi : esau aut̃ odio habui. Siaũ
fatum eẽt : aut uterq elect̾. aut uterq
ect̃ reprobatus. Ex qͥb omnib cognosci¬
mus: quia non fatulis accidentia. sed diui¬
na ꝓuidentia hominũ uitã ordinat. atq
disponit. Sed solent ad hȩc mathematio
obicere. qr constellatio fatalis inictu pum¬
gentis fiat. Quib: nose contrario responden

Expanded text:
qua filius regis nascitur, multi ex servili conqua filius regis nascitur, multi ex servili conditione in eodem regno sub eodem sidere nascuntur, et tamen filius regis, cum adultus fuerit, regni dignitate sublimatur, cum illi qui cum eo nati sunt usque ad mortem in servitute permaneant. Sed ne parva haec ad Priscillianistarum haeresim destruendam videantur, etiam Scripturae sacrae auctoritatem adhibeamus. Legimus enim quia una eademque hora, ex iisdem visceribus Rebecca mater duos filios habuit, Esau scilicet et Jacob, et tamen unus electus, alter vero reprobatus, dicente Domino: « Jacob dilexi, Esau autem odio habui . » Si autem fatum esset, aut uterque electus, aut uterque esset reprobatus. Ex quibus omnibus cognoscimus, quia non fatalis accidentia, sed divina providentia hominum vitam ordinat atque disponit; sed solent ad haec mathematici objicere quia constellatio fatalis in ictu pungentis fiat. Quibus nos econtrario respondemus
Abbreviated transcription (Latin):
stulta corda iudȩorum. ad huc ñ cognos¬
cunt. Sed illud p̃ter mittendũ nonẽ qr
fuerunt priscillianistȩ haeretici. qͥ dixxer̃
unum quẽq hominem sub fato stellurum
nasci. hoc in ad iutoriũ siuerroris assume¬
re uolentes. quia mox ut dñsnatus ẽ.
eius stella moriente apparuit. Quibus
dici ullomodo. magispuerfatum stellȩ
quam stella fatũ pueri crederet᷑. Dice¬
bant aut̃ eos qͥ sub signo nascebant᷑ librae.
traberitas eẽ futuros. Mlurimȩ aut̃ gen¬
tes sunt quȩ traberetus non babent &¬
tamen sub eodem signo multi homines sic̃
in alus regionib nãscunt᷑. Dicebant etiuã
eos qui subsigno aquari nascebantur
piscatores eẽ futuros. cum sine dubio mils¬
tihomines sub eodem sidere sicut incetens
regionib nascunt᷑. quipiscatores ñ sunt
Nam in frantia plurimarumq gentiũ regna
reges ex origine succedere solent. Et nullis
ignorat quia sub eodẽ signo. & eadẽ hor

Expanded text:
stulta corda Judaeorum adhuc non cognosstulta corda Judaeorum adhuc non cognoscunt. Sed illud praetermittendum non est, quia fuerunt Priscillianistae haeretici, qui dixerunt unumquemque hominem sub fato stellarum nasci, hoc in adjutorium sui erroris assumere volentes, quia mox ut Dominus natus est, ejus stella in oriente apparuit. Quibus dici ullo modo, magis puer fatum stellae, quam stella fatum pueri crederetur. Dicebant autem quod qui sub signo nascebantur Librae, trapezitas esse futuros, plurimae autem gentes sunt, quae trapezitas non habent, et tamen sub eodem signo multi homines, sicut in aliis regionibus, nascuntur. Dicebant etiam eos qui sub signo Aquarii nascebantur piscatores esse futuros, cum sine dubio multi homines sub eodem sidere, sicut in caeteris regionibus, nascantur, qui piscatores non sunt. Nam in Francia plurimarumque gentium regnis, reges ex origine succedere solent, et nullus ignorat quia sub eodem signo et eadem hora
Abbreviated transcription (Latin):
ũ parietẽ copulauit: dissoluens inimicicias
in carne sua. & ueniens euangeli ⁊ auit
pacem hisqͥ longe. & qͥ prope sunt. Sed
forte interrogat aliquis: utrum hȩc stella
in celo sidereo fixu ꝑmaneret sicut & cȩte¬
re. uel ꝑaerem. anꝑterrã discurreret.
Ad quod dicendũ. quianeq incaelo sidereo
fixaerat. neq interra : sed ꝑ aera discur¬
rebat. ut dux & praeuia magorum usq
ad natum puerũ eet̃. Sed neq antea fuis¬
secredit̾. neq postea ꝑmansisse. sed cum
nouus homo natus ẽ inmundo. nouum
sidus apparuit incęlo. Omnia enĩ elem̃ta
crcatorem suũ inmundo uenisse cognouer.
Caelum cognouit: quiamox eonato stellã
nouam misit. Mare cognouit: quia sub
plantis eiꝰ. secal pabile p̃buit. Sol cogno¬
uit : quia in eiꝰ morte radios suiluminis ab¬
scondit. Saxa & lapides cognouerunt.
qr eomoriente. scissa sunt. Terra cognouit.
quia eoresurgente cõtremuit. Sed quem
in rationales c̾reaturȩ cognouert̃: dura &

Expanded text:
 copulavit, dissolvens inimicitias in carne sua, et veniens evangelizavit pacem his qui longe et qui prope sunt . » Sed forte interrogat aliquis utrum haec stella in coelo sidereo permaneret, sicut et caeterae, vel per aerem an per terram discurreret. Ad quod dicendum quia neque in coelo sidereo fixa erat, neque in terra, sed per aera discurrebat, ut dux et praevia magorum usque ad natum puerum esset. Sed neque antea fuisse creditur, neque postea permansisse, sed cum novus homo natus est in mundo, novum sidus apparuit in coelo. Omnia enim elementa Creatorem suum in mundo venisse cognoverunt. Coelum cognovit, quia mox eo nato stellam novam misit; mare cognovit, quia sub plantis ejus se calcabile praebuit; sol cognovit, quia in ejus morte radios sui luminis abscondit; saxa et lapides cognoverunt, quia eo moriente scissae sunt; terra cognovit, quia eo resurgente contremuit . Sed quem irrationales creaturae cognoverunt, dura et
Abbreviated transcription (Latin):
tem dnm . & hic ab incursione doemonum
spĩtulib armis defendet. & infuturo ad
celestis regni pascua ꝑ ducet.
auctoritute scripturȩ didicit: ad callidas
insidias animum conuertit. tractans quo¬
modo occulte eum ꝑdere posset. quem pa¬
lam audierat querere. Vocatisq clam
magis. id÷ occulte. diligent didicit ab
eis tempus stellȩ quȩ apparuit cis. Quod
scilicet ideo fecit. ut simagi ad cum non
redirent: qđ postea contigit: ab illoten¬
re quo regemiudeoꝵ natũ audierat. om̃
erosinbethleem interficiens: eũ quẽ ma¬
bat interficere posset. Non intellegens
tus. quianonẽ sapientia. ñ ÷ prudentu
non ÷ consilium contra dnm̃.

Expanded text:
tem Deum, et hic ab incursione daemonum tem Deum, et hic ab incursione daemonum spiritualibus armis defendet, et in futuro ad coelestis regni pascua perducet.auctoritate Scripturae didicit, ad callidas insidias animum convertit, tractans quomodo occulte eum perdere posset, quem palam audierat quaerere. Vocatisque clam magis, id est occulte, diligenter didicit ab eis tempus stellae quae apparuit eis. Quod scilicet ideo fecit, ut si magi ad eum non redirent, quod postea contigit, ab illo tempore quo regem Judaeorum natum audierat, omnes pueros in Bethlehem interficiens, eum quem metuebat interficere posset, non intelligens stultus quia non est sapientia, non est prudentia, non est co
Abbreviated transcription (Latin):
iuas & interrogate desemitis antiquisquȩ
sit bona uia: & ambulate in ea. Sed sacer¬
dotes & scribe requisiti abherode ubi x p̃s
nasceret᷑ : quod legerant & didicerant.
responderunt dicentes.
onfirmantes hoc auitoritate prophetica.¬
& dicentes. Et tubethleem terrauida: ne¬
Obethleem quees in terra uida. uideris in
multitudine populi minor: in ampli¬
tudine muroꝵ angustoꝵ. maltitudi¬
ne turrium humilior. nequaquam mi¬
nima eris. Quare : Quia exte ex iet
dux quiregat populummeũ isrł.
Unusiam exte egressus ẽ. sed alter egre¬
diet. Egressus ÷ dauid filius iesse tem¬
poraliter nascens: & temporalit poru¬
ens egreditur filiusdĩ ex maria ute¬
ro uirginis temporalit̃ nascens. sedirt̃¬
nalit̃ ꝓmanens. Egressu sẽ dauid deco¬
rus & pulcher: sed egrediet᷑ speciosus for¬
ma p̃filuis hominũ. Egressusẽ dauid reg¬
numi srł racionabiliter ad tempꝰ guber¬
nans. & egrediet᷑ filius dĩ. qui inł uiden¬

Expanded text:
vias, et interrogate de semitis antiquis quae vias, et interrogate de semitis antiquis quae sit via bona, et ambulate in ea. » Sedotes et scribae requisiti ab Herode ubi Christus nasceretur, quod legerant et didicerant responderunt, dicentes: « confirmantes hoc auctoritate prophetica, dicentes: « Et tu Bethlehem terra Juda, neO Bethlehem quae es in terra Juda, videris in multitudine populi minor, in amplitudine murorum angustior, altitudine turrium humilior, sed nequaquam minima eris. Quare? quia « ex te exiet dux, qui regat populum meum Israel. » Unus jam ex te egressus est, sed alter egredietur. Egressus est David filius Jesse, temporaliter nascens, et temporaliter moriens: egredietur Filius Dei ex Mariae virginis utero temporaliter nascens, sed aeternaliter permanens: egressus est David decorus et pulcher, sed egreditur speciosus forma prae filiis hominum: egressus est David, regnum Israel rationabiliter ad tempus gubernans: et egredietur Filius Dei, qui Israel viden
Abbreviated transcription (Latin):
uicinameẽ. xp̃inatiuitatem. Sed cũ audis¬
sent factũ. quod totis uotis desiderabant.
ꝓnimia leticia turbabantur. Quõd enĩ ꝓ
magno gaudiohumanu mens soleat contur¬
barĩ : exemplo petridiscimus. quicumui¬
disset dnm̃ inmonte clarificatũ. conturba¬
tusẽ. nesciens quid dicer&.
t conuocansoms principes sacerdotũ. &
Iscribaspopuli: sciscitabat̾ ab eis ubi xp̃s
nasceret᷑.
neo aut̃ qđ herodes noui regisnatiuitate
audita. sacerdotes & scrip̃turarũ magis¬
tros in terrogauit : imitabile nob̵ exemplũ
reliquit. ut quotiens aliquid nouum inȩcła
oritur : semꝑ ad auctoritatem scripturarũ
recurramus ꝓpt̃ illud qđ scriptũ ẽ. Om¬
nia cum consilio fac. Et ea respondeamus:
qua apatrib nrĩs respondisse uł tenuisse
cognouerimꝰ. Et iuxta uocem salomonis
nontrans grediamur terminos antiquos
quosposuer̃ patresnr̃i. sedimpleamus illud
quod ꝑhieremiam ꝓhħetã dicit᷑. State suꝑ

Expanded text:
vicinam esse Christi nativitatem. Sed cum audisvicinam esse Christi nativitatem. Sed cum audissent factum, quod totis votis desiderabant, prae nimia laetitia turbabantur. Quod enim prae magno gaudio humana mens soleat conturbari, exemplo Petri discimus, qui cum vidisset Dominum in monte clarificatum, conturbatus est, nesciens quid diceret. « Et convocans omnes principes sacerdotum et scribas populi, sciscitabatur ab eis ubi Christus nasceretur. » In eo autem quod Herodes, novi regis nativitate audita, sacerdotes et Scripturarum magistros interrogavit, imitabile nobis exemplum reliquit, ut quoties aliquid novum in Ecclesia oritur, semper ad auctoritatem Scripturarum recurramus, propter illud quod scriptum est: « Omnia cum consilio fac, » et ea respondeamus quae patres nostros respondisse vel tenuisse cognoverimus, et juxta vocem Salomonis: « Non transgrediamur terminos antiquos, » quos posuerunt patres nostri, sed impleamus illud quod per Jeremiam prophetam d
Abbreviated transcription (Latin):
Audiens aut̃ herodesrex turbatus ẽ. &
omnis hierosolima cũ illo.
ero de sut diximꝰ. quia fraudulent̃ & calli¬
de regnum obtinebat iudȩoꝵ. mox utregẽ
iucleoꝵ audiuit natũ. metuens successorẽ
conturlutus animo: timens ut qđ in uiste
tenebat. iuste o mitteret Non intellegens:
quia ille nonuenerat ut tollerer regnum
terrenũ : sed ut credentib: conferret aet̃¬
num. Sedqr nonsolum herodes sed &iam
omnis hierosolima cum illo turbataẽ dicit᷑.
sciendumẽ. qr ex unu magorum. in terro¬
gatione. non om̃s uno modo turbatidicun¬
tur. Alii enĩ turbabant᷑ ꝓpt̃ inuidiam
sicut herodes: alii ꝓpt̃ timorem. ut uidei.
qui audientes regem querere iudcorum
occasionem sibi aliquã nascendi metuebant
tam ex parte herodis quam etiã ex romanoꝵ
Aluuero necꝓpt̃ inuidiam nec ꝓpt̃ timorem
sed ꝓsolo gaudio turbabantur. Qualis
er̃at symeon senex. & anna uidua.
& ceteri tales qui spũscõ reuelante didiceraNT

Expanded text:
Audiens autem Herodes rex, turbatus est et omnis Hierosolyma cum illo. » Herodes ut diximus, qui fraudulenter et callide regnum obtinebat Judaeorum, mox ut regem Judaeorum audivit natum, metuens successorem, conturbatus est animo, timens ut quod injuste tenebat, juste amitteret, non intelligens quia ille non venerat ut tolleret regnum terrenum, sed ut credentibus conferret aeternum. Sed quia non solum Herodes, sed etiam omnis Hierosolyma cum illo turbata esse dicitur: sciendum est quia ex una magorum interrogatione non omnes uno modo turbati dicuntur: alii enim turbabantur propter invidiam, sicut Herodes; alii propter timorem, ut Judaei, qui audientes regem quaeri Judaeorum, occasionem sibi aliquam nascendam metuebant, tam ex parte Herodis quam etiam ex Romanorum; alii vero nec propter invidiam, nec propter timorem, sed pro solo gaudio turbabantur. Qualis erat Simeon senex, et Anna vidua, et caeteri tales, qui, Spiritu sancto revelante, didicerant
Abbreviated transcription (Latin):
ã auaritiam & hissimilia
t responso accepto in somnis nere dirent
ad herodem. Paliamuiam reuersi sunt
in regionem suam.
Nesuã crudelitatẽ herodes callide in puerũ
implere posset: ciusꝑinsidias p̃uenit angłs
monens magosin somnis nere dirent adhero¬
dem. Sedimitabile nob exemplũ magi
in sius actib reliquert̃ : cum ꝑ aliam uiã
in regionẽsuã reuersi fuert̃. Regio enim
nr̃a ꝓpria. parady susẽ. qr ad hõc conditi
sumus: utsi primus homo ñ peccasset. si¬
ne morte corporis paradẏsigaudus frue¬
remur. Quia ergo ab illa ꝑpeccatum ceci¬
dimꝰ necesse ẽ ut ꝑpoenitentiã quasi ꝑ ali¬
amuiã ad cã redeamꝰ. Ot quicecidimꝰ
suꝑbiendo in oboediendo. uetitagustan¬
do  ꝑ aliãuiã ad eã redeamꝰ. Id ÷ humi¬
liando nos mecipsos. oboediendo. Etnon
solũ ab inlicitis. sed etiã alicitis. absti¬
nendo:  Quodipse prestare dignetur.
qui uiuit x regnat in secula scłorũ am̃¬

Expanded text:
 his similia . « Et responso accepto in somnis, ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suam. » Ne suam crudelitatem Herodes callide in puerum implere posset, ejus insidias praevenit angelus, monens magos in somnis ne redirent ad Herodem. Sed imitabile nobis exemplum magi in suis actibus reliquerunt, cum per aliam viam in regionem suam reversi fuerunt. Regio enim nostra propria paradisus est, quia ad hoc conditi fuimus, ut si primus homo non peccasset, sine morte corporis paradisi gaudiis frueremur. Qui ergo ab illa per peccatum cecidimus, necesse est ut per poenitentiam quasi per aliam viam ad eam redeamus, ut qui cecidimus superbiendo, inobediendo, vetita gustando, per aliam viam ad eam redeamus, id est humiliando nosmetipsos, obediendo, et non solum ab illicitis, sed etiam a licitis abstinendo, quod ipse praestare dignetur, qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Am
Abbreviated transcription (Latin):
rogate diligent̃ depuero. Et cuminuers¬
tis: renunciate mihi. ut & ego ueniensa¬
orem eum.
neadem calliditate quaherodesfrauos
regnum uideorum arripuerat: eta
re. quen disponebat occidere. Cuus
emplum. simulatores. id÷ hypoci
modo secunt᷑: quidũ speciem sc̃itats
ostendunt exterius. quam non halea
interius : dm̃quẽ ificto corde quȩrimn
herode inuenire ñmerent᷑ Quia sicut
ꝓppe est dñs. omnib inuocantibus se u
fitate: ita ẽ longe apeccatorib salus
Onde bene idem hero des pellicits siue p¬
lis gła interp̃tatur. quiacum hypocts
ex terus quasi debono opere glorian
appetunt : interiori uersutia foedipi
& saeuisunt. luxtu illud qđ dñs ait is¬

Expanded text:
rogate diligenter de puero, et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum. » In eadem calliditate qua Herodes fraudulenter regnum Judaeorum arripuerat, etiam orare, quem disponebat occidere. Cujus exemplum simulatores, id est hypocritae modo sequuntur, qui dum speciem sanctitatis ostendunt exterius quam non habent interius, Deum, quem ficto corde quaerunt cum Herode, invenire non merentur: quia sicut prope est Dominus omnibus invocantibus se in veritate, ita longe est a peccatoribus salus. Unde bene idem Herodes pelliceus sive pellis gloria interpretatur, quia cum hypocritae exterius quasi de bono opere gloriari appetunt, interiori versutia foedi pariter et saevi sunt, juxta illud quod ait