comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum fecit. & quod
habuit quo modo uoluit
dis posuit & reliquid
Certe omnia ibi sunt communia
Certenemo dicit aliquid
suum Subhis uerbis
quid ager& laudator meus
Nonne os eius quasi plum bo
oppilar&. ille detractor
Non ne illum laudasse
peniter& Non ne reue¬
rentia perfusus. & illius
sermone confusus. uel nobis
uel testatori illi male dicer&:
Haec fuit necessitas. ut ad
istam diligentiam ueniremus:
Nuntio ergo uobis: unde
gaudeatis  Omnes fr̃s
& clericos meos. qui mecum
habitant. praes biteros. diaco¬
nos. subdiaconos. & patricium
nepotem meum. tales inueni.
qua les desideraui Sed quia
desua qua licumquae pau¬
pertate quod statuerant
nondum fecerunt: hiduo suNt.
ualens subdiaconus. & paulo
antedictus nepos meus subdia¬
conus. & matris uita impedi¬
ebat quia inde uiuebat: Expee
tabatur in illo atiam legitimae
etat is ac ces sus ut quod
facer& firmissime facer&
Nondum autem fecit. quia
ipsos agellos. hab& cum suo
fratre communes. & sub indi¬

Expanded text:
testamentum fecit, et quod testamentum fecit, et quod habuit, quomodo voluit, disposuit et reliquit? Certe omnia ibi sunt communia, certe nemo dicit aliquid suum. Sub his verbis quid ageret laudator meus? Nonne os ejus quasi plumbo oppilaret ille detractor? nonne illum laudasse poeniteret? nonne reverentia perfusus, et illius sermone confusus, vel nobis, vel testatori illi malediceret? Haec fuit necessitas, ut ad istam diligentiam veniremNuntio ergo vobis unde gaudeatis. Omnes fratres et clericos meos, qui mecum habitant, presbyteros, diaconos, subdiaconos, et Patricium nepotem meum, tales inveni, quales desideravi. Sed qui de sua qualicumque paupertate, quod statuerant, nondum fecerunt, hi duo sunt, Valens diaconus, et paulo ante dictus nepos meus subdiaconus; sed matris vita impedietabatur in illo etiam legitimae aetatis accessus, ut quod faceret firmissime faceret. Nondum autem fecit, quia ipsos agellos habet cum suo fratre communes, et subindi
Abbreviated transcription (Latin):
eorum . & ponebant ante pe¬
des apostolorum distribue¬
pro ut cuique opos erat :
Cum quȩ ep̃s leger& : dixiti
Audistis quid uelimus : õrate
ut possimus Contigit autẽ
quaedam necessitas : ut haec
diligentius agłrem : Quõ
sicut iam nostis. praesbiter
innostra sociatate constitutus.
quali sociaetati perhib&
testimonium. lectio quam
modo cumrecitaremus. audis¬
tis. moriens testamentũ fe¬
cit. quia habuit unde facer& y
Erat quod dicer& suu̾m seum
mea sociȩtate uiuer&. ubi
nemini licebat dicere aliquid
suum. sed esseillis omnia com¬
munia⁊ Siquis dilector
& laudator noster. apud de¬
tractorem nostrum praedi¬
car& istam sociatatem. &
dicerde cum ep̃o augustino.
sic uiuuNt. omnes cohabitato¬
res eius. quo modo scriptum
est inactibus apostolorum
continuo ille detractor. caput
mouens. dentem promo¬
uens dicer& : Ita uero sic
ibi uiuitur quo modo dicis
quare mentiris : quare falsa
laude honoras indignos
Nonne ibi modo meorum
socratati positus presbiter

Expanded text:
eorum, et ponebant ante pedes apostolorum, distribueprout cuique opus erat. Cumque episcopus legisset, dixit: Audistis quid velimus, orate ut possimus. Contigit autem quaedam necessitas, ut haec diligentius agerem. Quoniam sicut jam nostis, presbyter in nostra societate constitutus, quali societati perhibet testimonium lectio, quam modo cum recitaremus, audistis; moriens testamentum fecit, quia habuit unde faceret. Erat quod diceret suum, cum in ea societate viveret, ubi nemini licebat dicere aliquid suum, sed esse illis omnia communia. Si quis dilector et laudator noster apud detractorem nostrum praedicaret istam societatem, et diceret, Cum episcopo Augustino sic vivunt omnes cohabitatores ejus, quomodo scriptum est in Actibus apostolorum, continuo ille detractor caput movens, dentem promovens, diceret: Ita vero, sic ibi vivitur quomodo dicis? Quare mentiris? quare falsa laude honoras indignos? Nonne ibi modo in eorum societate positus presbyter
Abbreviated transcription (Latin):
aritati uestrae : hodiae de nobis
ipsis sermoreddendus est :
Quod enim ait apostolus: ex pecta¬
culum facti sumus mundo.
& angelis & hominibus
Quinos amant : quae runt quod
laudent in nobis  Quiautem
nos oderunt : detraliunt nobis
Nos autem in utroq medio
constituti. adiuuante dño
mam nostran sic custodire
debemus: ut non erubes cant
detractoribus laudatores
Quomodo autem uiuere ueli¬
mus. quo modo dõ propitio
iam uiuamus : quam uis descriptu¬
ra sc̃a multi noueris. tamen
ad cominemo randos uos
ipsa delibro actuum aposto¬
lorum uobis lectio recitabi¬
tur. ut uideatis ubi descripta
sit forma. quam desidera¬
mus implere ÷ Dum ergo re¬
citatur : uos intentis simos
uolo. ut post eius recitationem
quod institui. loquar dño donan¬
te intentioniuestrae Cum¬
que diaconus lagarus leger&
cum orassenT motus est locus
in quo erant congnegati. &um¬
pletisunt omnes spũ sc̃o. & lo¬

Expanded text:
aritati vestrae hodie de nobis ipsis sermo reddendus est. Quia enim, ut ait Apostolus, Spectaculum facti sumus mundo, et angelis, et hominibus , qui nos amant, quaerunt quod laudent in nobis: qui autem nos oderunt, detrahunt nobis. Nos autem in utroque medio constituti, adjuvante Domino mam nostram sic custodire debemus, ut non erubescant de detractoribus laudatores. Quomodo autem vivere velimus, quomodo Deo propitio jam vivamus, quamvis de Scriptura sancta multi noveritis, tamen ad commemorandos vos, ipsa de libro Actuum apostolorum vobis lectio recitabitur, ut videatis ubi descripta sit forma, quam desideramus implere. Dum ergo recitatur, vos intentissimos esse volo, ut post ejus recitationem, quod constitui loquar, Domino donante, intentioni vestrae. Cumque diaconus Lazarus legeret: Cum orassent, motus est locus in quo erant congregati, et impleti sunt omnes Sp
Abbreviated transcription (Latin):
quenter ap̃positis iudicandas ẽ
Qaministerio remouendus est
Nec inmerito quippe qui& p̃tia
peccatorũ &alim̃ta pauperũ.
&thesaurũ celo recondendũ suis
qđ fas ñ fuit aptauit usib¬
uamuis canonicis proprias.
licitum sit habere mansiones
deb& tamen a prelato. mansio
infirmorum & senum. intra
claustra canonicorũ fieri:

Expanded text:
quentes a praepositis judicandus, et quentes a praepositis judicandus, et a ministerio removendus est. Nec immerito: quippe qui et pretia peccatorum, et alimenta pauperum, et thesaurum coelo recondendum, suis quod fas non fuit aptavit usibamvis canonicis proprias licitum sit habere mansiones, debet tamen a praelato mansio infirmorum et senum intra claustra canonicorum fieri;
Abbreviated transcription (Latin):
Qui &iã ea quae inusus pauperũ
cedere debent: nequaquã in suos
ussus reflectat necũ iuda
loculos dñi furante sententiã
dampnationis excipiat: Sed & p̃
latorum deb&uigilare industria
ne eũ cui hospitale pauperũ
cõmittitur res pauperib: depu¬
tatas in aliquo minuere aut his
quasi beneficiario munere
concessis sinant uti : Quod
aprelatis quibusdam curam
pauperum parui pendentib
fieri comperimus: Clericinãq¬
si aluis temporibine pa
saltim quadra ganquta pore
pedes pauperũ insted
lauent hospitali duxtae
euangelicum : Viego
magister laui uõbis pegei
quanto magis uos deonto
alter alterius lauare pede
& cetera  Qua propter
pedit. ut in comnetenti lera
hospitale sit puperum t
perfacilis adilluduen
conuentus firipissit frtrũ
Quodsi is cui hosprale cõmis¬
sum est curã pauperũ
neglexerit eorumq resi
suos usus recorse rit quinquã
diuina ultione dignussu. seue¬
rius tamen quã ceteri delui

Expanded text:
qui etiam ea quae in usus pauperum qui etiam ea quae in usus pauperum cedere debent nequaquam in suos usus reflectat, ne cum Juda loculos Domini furante sententiam damnationis elatorum debet vigilare industria, ne eum cui hospitale pauperum committitur, res pauperibus deputatas in aliquo minuere, aut his quasi beneficiario munere concessis sinant uti, quod a praelatis quibusdam, curam pauperum parvipendentibus, fieri comperimus. Clerici namqsi aliis temporibus nequeunt, saltem quadragesimae tempore pedes pauperum in competenti lavent hospitali, juxta illud evangelicum: Si ego magister lavi vobis pedes, quanto magis vos debetis alter alterius lavare pedes , et caetera. Quapropter expedit ut in competenti loco hospitale sit pauperum, ubi perfacilis ad illud veniendi conventus fieri possit fratrum. Quod si is cui hospitale commissum est curam pauperum neglexerit, eorumque res in suos usus retorserit, quanquam divina ultione dignus sit, severius tamen quam caeteri deli
Abbreviated transcription (Latin):
Eadem̃ quoq forma de cocis
seruanda est: In utiles deniq
dtq in obedientes celerarii. secun¬
dũ superius conp̃henum sen¬
tentiãm iudicentur
CUT COMMIH DEDTANT
STIPENDIA PAUPERUM
uangelicis atq a postolicis
instruimur documentis in
colligendis hospitib: ante om̃a
rito de nobis abĩo dicatur:
Hospes fui & collegistis me &¬
cetera. Proinde oport& ut
prelati ecclesiaȩ precedentiũ
patrũ exempla sectantes
Aliquod prȩparent recepta cu¬
lũ ubi pauperes coligantur
a derebus ecclesiȩ tantũ ibi¬
dem de patent unde sumptus
nec ossarios iuxta possibilitatẽ
rarũ þabere ualeant: Ex¬
ceptis decimis quaȩ deecclesu
uillis ibidem conferuntur
Sed &ł ca nonici tam defrugib
quã ediã deominib: elemosinari
oblationib: intisus pauperũ
decimas libentissime adipsũ
conferant hospitale Et boni
testimonii stater constituat̾
qui hospites &peregrinor ad¬
bris suis suscipiat eisq: necesiro
libenter ꝓuirib: ad ministr&

Expanded text:
Eadem quoque forma de cocis Eadem quoque forma de cocis servanda est. Inutiles denique atque inobedientes cellararii secundum superius comprehensam sententiam judicentur. Cui committi debeant stipendia pauperum. Evangelicis atque apostolicis instruimur documentis, in colligendis hospitibus; et ideo rito de nobis a Domino dicatur: Hospes fui, et collegistis me . Proinde oportet ut praelati Ecclesiae, praecedentium Patrum exempla sectantes, aliquod praeparent receptaculum, ubi pauperes colligantur, et de rebus Ecclesiae tantum ibidem deputent, unde sumptus necessarios juxta possibilitatem rerum habere valeant, exceptis decimis, quae de Ecclesiae villis ibidem conferuntur. Sed et canonici tam de frugibus quam etiam de omnibus eleemosynarum oblationibus in usus pauperum decimas libentissime ad ipsum conferant hospitale. Et boni testimonii frater constituatur, qui hospites, et peregrinos mein illis, suscipiat, eisque necessaria libenter pro viribus administret;
Abbreviated transcription (Latin):
n&  inuis ł trio sibi comtusso
s̃ decet predesse :  uero
qua fratrib dure debiht cũ
caritate temrore oportuno
incunetanter prebeant
quatenus adno.  fideli ad mi¬
nistritione gridũ bonũ
adquirant: Erga huius cemo¬
diuero leliquenter &
obedientiam sibi commissam
bene non administrantes
modus superiuas conpraehen¬
sus tenendus est¬
eb& procurare prelatus
ut fratrib cellararium ñ
uinolentũ ñ superbũ ñ tar¬
dũ. non prodigum.
sed moribur honestũ acdm̃ti¬
mentem consticuat : Qui &
stipendia fratrum fideliter
seru&. & diligenti cura admi
&iam pistrinum fratrũ cominit¬
tendum est. ut illud ita ugilan¬
tissima cura custodiat neminisr
ibidem conputati annonam stis
aut furam subripiendo aut alio
quolib& modo negligenter
uiuendo dissipent¬
ł łiuero famuli eligantur defidelissima
aecclessae familia & his offitiis
diligenter erundiantur ut
scilic& & pistoria arte & fidei
puritate. necessitatibus frm̃
oportunissime ualeant
suffragar

Expanded text:
de ministerio sibi commisso fideliter prodesse. Ea vero quae fratribus dare debent, cum charitate tempore opportuno incunctanter praebeant, quatenus a Domino de fideli administratione gradum bonum acquirant. Erga hujuscemodi vero delinquentes et obedientiam sibi commissam non bene administrantes, modus superius comprehensus tenendus estet procurare praelatus, ut fratribus cellararium, non vinolentum, non superbum, non tardum, non prodigum, sed moribus honestum ac Deum timentem constituat, qui et stipendia fratrum fideliter servet, et diligenti cura adminiam pistrinum fratrum committendum est, ut illud ita vigilantissima cura custodiat, ne ministri ibidem deputati, annonam fratrum aut furtim subripiendo, aut alio quolibet modo negligenter vivendo dissipent. Hi vero famuli eligantur de fidelissima ecclesiae familia, et his officiis diligenter erudiantur, ut scilicet et pistoria arte, et fidei puritate necessitatibus fratrum opportunissime valeant suffragari.
Abbreviated transcription (Latin):
illorum. & ponebant ante
pedes apostolorũ distribue¬
pro ut cuiquae opus erat
Cum quae lazarus diaconus
recitar& ⁊ & ep̃o codicem
tradidiss& : augustinus ep̃s
dixit I Et egolegere uolo
Plus enim medelectat huius
uerbi esse lectorum : quam
uerbimei disputatorem : Cu
oras sent . motus est locus inqu
erant congnegati. & impleti
omnes sp̃u sc̃o loquȩbantur
uerbum dĩ cum fiducia. omni
uolenti : Multitudinis autẽ¬
erat credentium. anima & con¬

Expanded text:
 ponebant ante pedes apostolorum, distribueprout cuique opus erat . Cumque Lazarus diaconus recitaret, et episcopo codicem tradidisset, August. episcopus dixit: Et ego legere volo: plus enim me delectat hujus verbi esse lectorem, quam verbi mei disputatorem. Cum orassent, motus est locus in quo erant congregati, et impleti omnes Spiritu sancto, loquebantur verbum Dei cum fiducia omni volenti. Multitudinis autem credentium
Abbreviated transcription (Latin):
occasione cupiditatis
Quod ergo egero : postepi¬
phaniam. caritati uestrae
in dñi uoluntate nuntiabo:
& quomodo litem finiero in¬
terduos fratres filios prb̃s
ianuarianis non uobis tarebo:
Multa loeutus sum.
date ueniam loqua ei senectuti:
sed timidȩ infirmitati:
Ego sicut uidetis : peraetatem
modo senui. per in firmitatem
corporis olim sum senex
Tamensidõ plac& quod dixi
modo : ipse dat uires : Honuos
desero . Orate prome. ut
quantum in est anima in hoc
corpore. & quales cum quae
uines subpetunt : in uerbo dĩ
seruiam uobis ⁊ Amen

Expanded text:
occasione cupiditatis. occasione cupiditatis. Quod ergo egero, post epiphaniam charitati vestrae in Domini voluntate nuntiabo. Et quomodo litem finiero inter duos fratres, filios presbyteri Januarii, non vobis tacebo. Multa locutus sum, date veniam loquaci senectuti, sed timidae infirmitati. Ego, sicut videtis, per aetatem modo senui: sed per infirmitatem corporis, olim senex fui, tamen si Deo placet quod dixi, modo ipse det vires, non vos desero. Orate pro me, ut quantum inest anima in hoc corpore, et qualescunque vires suppetunt, in verbo Dei serviam vobis. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
piens. & intellegit haec: ergo
professus est sc̃itatem profesius
est comi uniter uiuendi socie¬
tatem. professus est quã bonũ
& quã iucundũ habitare fr̃s
inunum  Si abhoc proposito
cȩciderit. & ex tramanens cleri¬
cus fuerit: dimidiũs & ipse ceci¬
dit : Quid adme : ñon eum iu¬
dico: Si foris seruat sc̃itatẽ
dimidius cecidit  guntus
habuerit simulationẽ t otuscȩci
Nolo habeat necestatem
simulandi : Scio quomodo
homines ament clericatum
Nemini eum tollo: Nolenti
mecum communiter uiuere:
hab& dm̃ qui mecum manere
uult Ciparatus est pas¬
ciã dõ per ecclesiam ipsius:
non habere aliquid propri¬
um. sed aut erogare paupe¬
ribus. aut in communem
mittere maneat mecum:
Qui hoc non uult: habeat
libertatem sed uideat
haec nunc interim caritati
uestrae : quod egero cum
fratribus meis  Spero enim
bona: quod omnes mihi
libenter ob oediant:
Nec inuenturus sum aliquos
habere aliquid: nisi aliqua.
neces sitate religionis. non

Expanded text:
piens et intelliget haec ? Ergo piens et intelliget haec ? Ergo professus est sanctitatem, professus est communiter vivendi societatem; professus est quam bonum et quam jucundum, habitare fratres in unum : si ab hoc proposito ceciderit, et extra manens clericus fuerit; dimidius et ipse cecidit. Quid ad me? Non eum judico. Si foris servat sanctitatem, dimidius cecidit: si vero intus habuerit simulationem, totus cecidit. Nolo habeat necessitatem simulandi. Scio quomodo homines ament clericatum: nemini eum tollo nolenti mecum communiter vivere. Habet Deum, qui mecum manere vult. Si paratus est pasci a Deo per Ecclesiam ipsius, non habere aliquid proprium, sed aut erogare pauperibus, aut in commune mittere, maneat mecum. Qui hoc non vult, habeat libertatem: sed videat haec nunc interim Charitati vestrae. Quod egero cum fratribus mebona, quod omnes mihi libenter obediant, nec inventurus sum aliquos habere aliquid, nisi aliqua necessitate religionis, non
Abbreviated transcription (Latin):
quae laudatur inapostolorum
actibus deserit. auoto suo cadit
a professione sc̃a cadit : Obser¬
u& iudicem: sed dm̃ non me
Ego ei non aufero clencatum ⁊
Quantum sit periculũ : ante
oculos eius posui÷ faciat qđ
uult: Noui enim quia sialiquẽ.
hoc facientem degradare uolu¬
ero : non eide aerunt patroni
non eide erant suffragatores
& hic & apud epõs. qui dicant.
quid mali fecit: Non potest
tecũ tolerare istam uitam
Extra ep̃m uult manere : de
puo pria uiuere : Ideo nedeb&
perdere clericatũ : Egoscio
quantũ malisit. profiteri
sc̃m aliquid. nec implerȩ
Voue te inquid: & reddite
non uouere : quam uouere
& non reddere : Virgo est
rio : non con pellitur si autẽ
coepit esse in monasterio. &
deseruit. & tamen uirgo est:
demi dia ruit: Sic &clericus
duas res professus est ⁊ & sci¬
tatem : & clericatum: Interim
scĩtatem: Namclericatum
perpopulum suum dr̃ inposuit
ceruicibus ipsius: Magis onus
est : quam honor Sedquis sa¬

Expanded text:
quae laudatur in apostolorum quae laudatur in apostolorum Actibus , deserit, a voto suo cadit, a professione sancta decidit. Observet judicem, sed DEgo ei non aufero clericatum. Quantum sit periculum, ante oculos ejus posui: faciat quod vult. Novi enim quia si aliquem hoc facientem degradare voluero, non ei deerunt patroni, non ei deerunt suffragatores, et hic et apud episcopos qui dicant, Quid mali fecit? Non potest tecum tolerare istam vitam: extra episcopium vult manere, et de proprio vivere, ideone debet perdere clericatum? Ego scio quantum mali sit profiteri sanctum aliquid, nec implere. Vovete, inquit, et reddite non vovere, quam vovere et non reddere . Virgo etsirio non compellitur. Si autem coepit esse in monasterio, et deseruit, et tamen virgo est; dimidia ruit. Sic et clericus duas res professus est, et sanctitatem, et clericatum: interius sanctitatem; nam clericatum propter populum suum Deus imposuit cervicibus ipsius, est quam honor: sed quis sa
Abbreviated transcription (Latin):
& dedi dilationem usquae
adepyphaniam: propter eos
qui uel cum fratribus suis nondi¬
uiserunt. & dimiserunt quod
habent. apud fratres suos. uel ñ¬
dum derẽ sua aliquid egerunt.
quia ex spectabatur aetas legitima:
faciant inde quod uolunt :
Dum tamen sint pauperes
mecum. simul exspectae mus
misericordiam dĩ ÷ Siautem no¬
lunt qui forte nolunt : certȩ
egosum. quistatueram sicut nos¬
tis nullum ordinars dericum.
nisi qui mecum uell& manere :
Vtsi uell& discederae a proposito :
recte illi tollerẽ clericatũ
quia deserer& scãe societatis
pro missum. coeptumq: consor¬
tium  Ecce in con spectu dĩ &
uestro : muto consilium
Qui uolunt habere aliquid
proprium. quibus non sufficit
ds̃ & ecclesia eius : maneant
ubi uolunt. & ubipossunt non
eis aufero clericatum : Nolo
habere hẏpocritas Malum
est quis nesciat : Malum est
cadere a proposito : sed peiusẽ
simulare propositum: Ecce
dico: Audite. qui sociatatem
communis uitae iam susceptã.

Expanded text:
 dedi dilationem usque  dedi dilationem usque ad epiphaniam, propter eos qui vel cum fratribus suis non diviserunt, et dimiserunt quod habent apud fratres suos: vel nondum de re sua aliquid egerunt, quia exspectabatur aetas legitima. Faciant inde quod volunt, dum tamen sint pauperes mecum, simul exspectemus misericordiam Dei. Si autem nolunt, qui forte nolunt, certe ego sum, qui statueram, sicut nostis, nullum ordinare clericum, nisi qui mecum vellet manere, ut si vellet discedere a proposito, recte illi tollerem clericatum, quia desereret sanctae societatis promissum, coeptumque consortium. Ecce in conspectu Dei et vestro, muto consilium. Qui volunt habere aliquid proprium, quibus non sufficit Deus et Ecclesia ejus, maneant ubi volunt, et ubi possunt, non eis aufero clericatum. Nolo habere hypocritas. Malum est, quis nesciat? malum est, cadere a proposito: sed pejus est, simulare propositum. Ecce dico, audite: Qui societatem communis vitae jam susceptam,
Abbreviated transcription (Latin):
non donando ⁊ Nemo ibi me
laudat : sed nemo &uituper&
Plane quando donaui filio
quodiratus pat̾ moriens ab¬
stulit: bene feciy haudent
qui uolunt : parcant qui lau¬
dare nolunt: Quid pluribus
fr̃s mei : quicumq uult exhe¬
redato filio heredẽ facere
ecclesiam : quae rat alterũ
qui suscipiat. non augustinum :
Immodõ propitio neminẽ in¬
ueniat ⁊ Quam laudabile
factum sc̃i. & uenerandi ep̃i
aurelii carthaginiensis. quomo¬
do impleuit omnib quisciunt.¬
õs laudibus dĩ Quidam cumfili¬
os non haber& nequȩ sperar&:
ressuas omnes retentosibi usu¬
fructit donauitecclesi&e
Natisunt illifilii: & red didit
ep̃s. nec opinanti quae illi dona¬
uerat : IN potestate habebat
ep̃s non reddere : sed iurae fori
non iurae cȩli I Sana atiam
hoc nouerit caritas uestra :
Dixis se mefratribus meis qui mecũ
maneNT. ut quicum quȩ ab&
aliquid: aut uendat. & erog&
aut don&. aut commune
illud faciat Ecclesiam hab&:
perquam nos dĩ pascit:¬

Expanded text:
non donando. Nemo ibi me non donando. Nemo ibi me laudet, sed nemo et vituperet. Plane, quando donavi filio quod iratus pater moriens abstulit, bene feci. Laudent, qui volunt: parcant, qui laudare nolunt. Quid pluribus, fratres mei? Quicunque vult, exhaeredato filio, haeredem facere Ecclesiam, quaerat alterum qui suscipiat, non Augustinum: imo, Deo propitio, neminem inveniat. Quam laudabile factum sancti et venerandi episcopi Aurelii Carthaginensis, quomodo implevit os omnium qui sciunt laudibus Dei? Quidam cum filios non haberet, neque speraret, res suas omnes, retento sibi usufructu, donavit Ecclesiae. Nati sunt illi filii, et reddidit episcopus nec opinanti, quae illi donaverat. In potestate habebat episcopus non reddere: sed jure fori, non jure coeli. Sane etiam hoc noverit charitas vestra, dixisse me fratribus meis, qui mecum manent, ut quicunque habet aliquid, aut vendat, aut eroget, aut donet, aut commune illud faciat. Ecclesiam habet, per quam nos Deus pascit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
dico filii iuliam hereditatẽ sus¬
pi: Quare : q̃uia sine filuis
defunctus est Boni fati. idẽ
fati: hereditatem suscipere
nolui: Non misericordia sedtin¬
re ⁊ Hlauiculariã. nolui esse ece¬
siam xp̃i : Multi sunt quidem
qui aetiam denauibus adqui¬
runt Tamen una tempta¬
tio siess&. sur& nauis & nau¬
fragar& : homines ad tormen¬
ta daturi eramus. ut desub uer¬
sione nauis secundum consuȩ¬
tudinẽ quae pereturi &tor¬
quȩrentur aiudice. qui essen
defluctib liberati: Sed non
eos daremus : Nullo pacto
enim: hoc facere decer& eccle¬
siam : Onus ergo fiscale per¬
soluer& : sed unde persol¬
uer& : enthecam nobis ha¬
bere non lic& , Non est ep̃i
seruare aurum: & reuocare
a semendicantis manun :
Quotidiae tam multipe tuNT.
tam multi gemunt. tam mul¬
ti nos in opes. interpellant:
utplures tristes relinquamus.
quia quod dare omnib non
habemus⁊ Non habemus ergo
entecham y Propter naufra¬
gium ergo. hoc uitando. feci:

Expanded text:
dico, filii Juliani haereditatem suscedico, filii Juliani haereditatem suscepi. Quare? quia sine filiis defunctus est. Bonifacii haereditatem suscipere nolui, non misericordia, sed timore. Naviculariam nolui esse Ecclesiam Christi. Multi sunt quidem, qui etiam de navibus acquirunt. Tamen una tentatio si esset, si iret navis, et naufragaret, homines ad tormenta daturi eramus: ut de submersione navis secundum consuetudinem quaereretur, et torquerentur a judice qui essent de fluctibus liberati. Sed non eos daremus, nullo pacto enim hoc facere deceret Ecclesiam. Onus ergo fiscale persolveret, sed unde persolveret? enthecam nobis habere non licet. Non est episcopi servare aurum, et revocare a se mendicantis manum. Quotidie tam multi petunt, tam multi gemunt, tam multi nos inopes interpellant, ut plures tristes relinquamus, quia ut possimus dare omnibus non habemus. Non habemus ergo enthecam. Propter naufragium ergo hoc vitandum feci,
Abbreviated transcription (Latin):
facturus eis. quibus canto : & no¬
lunt saltare. quidicunt. ecce
quare nemodonat ecclesiae hyp¬
poniensi aliquid. eccequare ñeã
faciunt. quimoriuntur heredẽ
Quia ep̃s augustinus debonita¬
te suac laudando enim mordeNT.
labiis mulcent. &dentem fi¬
gunt. donat totum. non suscȩ¬
pit  Plane suscipio : Profite¬
or me suscipere oblationesbo¬
nas. oblationes scãs : Siquis autẽ
irascitur infilio suo. & moriens
ex heredat eum: siui uer&t non
eum placarem. non et filium re¬
conciliane deberem: Quomodo
ergo cum filio suo uolo uthabeat
pacem cuius appeto heredita
sed plane. si faciat quod sepe
hortatus sum : unum filium
Duos hab& : put& xp̃m tertium
& suscipio ⁊ Quia ergo feci
hoc in quibus dam rebus: iam
uolunt bonitatem meam. uelco¬
mendationem. famae meae
maliud uertere. ut in alio mode
merep̃hendant : quia oblatione
deuotorum hominum nolo
suscipere : Considerent quã
multa susciperim  Quid opu
est ea numerane : Ecce unam

Expanded text:
facturus eis, quibus canto, et nofacturus eis, quibus canto, et nolunt saltare? qui dicunt, Ecce quare nemo donat Ecclesiae Hipponensi aliquid: Ecce quare non eam faciunt, qui moriuntur, haeredem: quia episcopus Augustinus de bonitate sua laudando enim mordent, labiis mulcent, et dentem figunt donat totum, non suscipit. Plane suscipio, profiteor me suscipere oblationes bonas, oblationes sanctas. Si quis autem irascitur in filio suo, et moriens exhaeredat eum; si viveret, non eum placarem? non ei filium reconciliare deberem? Quomodo ergo cum filio suo volo ut habeat pacem, cujus appeto haereditatem? Sed plane si faciat quod saepe hortatus sum. Unum filium duos habet? putet Christum tertium: suscipio. Quia ergo feci hoc in quibusdam rebus, jam volunt bonitatem meam vel commendationem famae meae in aliud vertere, ut alio modo me reprehendant, quia oblationes devotorum hominum nolo suscipere. Considerent quam multa susceperim. Quid opus est ea numerare? Ecce unam
Abbreviated transcription (Latin):
melius quam pater ipsorum
Videbo quid sit inrẽ. sicut dñs
uoluerit. cum paucis fratrib:
fidelibus honoratis. dõ propitio
denumero uestro: id est deplebe
ista ÷ Audio inter illos causam.
& sicut dñs donauerit finp ⁊
Tamen rogouos: nemo me rep̃¬
hendat. quia eius hereditatem.
nolo suscipiat ecclesia ⁊ Primo:
quia factum illius de testor ⁊
Deinde : qui institutum meum
est ⁊ Multilaudant quod dictu¬
rus sum sed aliqui & rep̃henduNł ⁊
Vtrisq facere satis : ualde
difficile est ⁊Audistis modo
cum euangelium legeretur
cantauimus uobis. & non saltartis:
Manximus : & non luxistis:
Uenit iohannaes baptista
non manducans nequaebibens:
& dicunt demonium hab&.
Uenit filius hominis manducans.
& bibens : &dicunt: Eccehomo
uorax. potator uini. & ami¬
cus publicanorum ⁊
Quid ergo facio inter illos. qui
parant me rep̃hendere &
dentes in me ducere : s̃i suscepe¬
ro. hereditates eorum quifilios suos
irati exheredant. Iterum quidsũ

Expanded text:
melius quam pater ipsorum. melius quam pater ipsorum. Videbo quid sit juris. Sicut Dominus voluerit, cum paucis fratribus fidelibus honoratis, Deo propitio, de numero vestro, id est, de plebe ista, audio inter illos causam, et sicut Dominus donaverit, finio. Tamen rogo vos, nemo me reprehendat, quia ejus haereditatem nolo suscipiat Ecclesia. Primo, quia factum illius detestor. Deinde, quia institutum meum est. Multi laudant quod dicturus sum, sed aliqui et reprehendunt: utrisque facere satis valde difficile est. Audistis modo cum Evangelium legeretur: Cantavimus vobis, et non saltastis: planximus, et non luxistis. Venit Joannes Baptista non manducans neque bibens, et dicunt: Daemonium habet. Venit filius hominis manducans et bibens, et dicunt: Ecce homo vorax, potator vini, et amicus publicanorum . Quid ergo facio inter illos, qui parant me reprehendere, et dentes in me ducere, si suscepero haereditates eorum qui filios suos irati exhaeredant? Perum quid sum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ suscipere ⁊ filiorum ipsiussit :¬
quod reliquid: Ipsi inde facianT:
quod uoluerint  Vide turenim
mihi. quia sieam suscȩpero. in
istofacto quod mihi dis plic&.
& qđ doleo. eius particepsero:.
Hoc uolui ñ latere caritatẽ ues¬
trã ⁊ filia ipsius: inmonasterio
feminarũ est ⁊ filius ipsius
inmonasterio uirorũ est
Ambos exheredauit ⁊ Illã cũ lau¬
de ⁊ stum cũ elogio. Id est cum
uituperatione  Commendauit
autem ecclesiam. ut non accipiaNT
ipsas portiunculas. quae perti¬
nent ad exheredatos : nisi cum
adlegitimam a&atatẽ perue ne¬
rint ⁊ Hoc eis reseruat ecclsia ⁊
Deinde. litem dimisit interfilios
suos. in qualabare ⁊ Puella dicit :
meum est ⁊ Nostis quia semper¬
hoc dicebat patermeus ⁊ Puer
dicit craedatur patrimeo: quia
moriens mentiri non potuit :
Et ista contentio: quale malum
est : Sedsipueri ipsi seruidĩ sunt:
litem hanc inter illos. cito finimus
Audio illos ut pater : & forte

Expanded text:
non suscipere. Filiorum ipsius sit non suscipere. Filiorum ipsius sit quod reliquit. Ipsi inde faciant quod voluerint. Videtur enim mihi, quia si eam suscepero, in isto facto, quod mihi displicet, et quod doleo, ejus particeps ero. Hoc volui non latere charitatem vestram. Filia ipsius in monasterio et feminarum, et filius ipsius in monasterio virorum est: ambos exhaeredavit: illam cum laude, istum cum elogio, id est, cum ituperatione. Commendavi autem Ecclesiae, ut non accipiant ipsas portiunculas, quae pertinent ad exhaeredatos, nisi cum ad legitimam aetatem pervenerint. Hoc eis reservat Ecclesia. Deinde litem dimisit inter filios suos, in qua laboro. Puella dicit, Meum est, nostis quia hoc dicebat semper pater meus. Puer dicit, Credatur patri meo, quia moriens mentiri non potuit. Et ista contentio quale malum est? Sed si pueri ipsi servi Dei sunt, litem hanc inter illos cito finimus. Audio illos ut pater, et forte
Abbreviated transcription (Latin):
lubricum timebamur aȩtatis
Factum est: ut ipsũ
argentum quasi puellae
seruaretur : Vt cũ ad legi¬
timor donor uenir&.
facer& inde quod uirginem
xp̃i decer&. quando.
optime iamfacere possit
Dũ haec eespectantur:
coepit ille morti propinqu¬
re Quae diutamquam
desuo iurans. quia ipsuis
erat non filia&e
testa mentum
fecit
Testamentum inquam fecit
prbt socius noster: nobiscũ ma¬
nens deecclesia uiuens. communẽ
uitam profitens ⁊ Testamen¬
tum fecit: heredes instituit :
Odolor illius societatis: õfruc¬
tus natus. nonde arbore quã plan¬
tauit dñs. sed ecclesiã seripsit
heredem ⁊ Nolo munera ista
non amo amaritudinis fructũ:
Egoillũ dõqirebã. soci&atem
professus erat . hanc tener&
hanc exhiber& : Nihil habebał:
testamentũ non facer&
Habebat aliquidꝰ nonse nostrũ
socium. quasidĩ pauperẽ finge¬
r&  Magnus mihi inde dolor
est fratres ⁊ dico caritatiurãe :
Propter hunc dolorẽ statui
hereditatem cipsam in ecclesia

Expanded text:
lubricum timebamus aetatis: lubricum timebamus aetatis: factum est ut ipsum argentum quasi puellae servaretur, ut cum ad legitimos annos veniret, faceret inde quod virginem Christi deceret, quando optime jam facere posset. Dum haec exspectantur, coepit ille morti propinquare. Qui diu tanquam de suo vivens, quia ipsius erat, non filiae, testamentum fecit. Testamentum, inquam, fecit presbyter socius noster, nobiscum manens, de Ecclesia vivens, communem vitam profitens. Testamentum fecit, haeredes instituit. O dolor illius societatis, o fructus natus non de arbore quam plantavit Dominus! Sed Ecclesiam scripsit haeredem. Nolo munera ista, non amo amaritudinis fructum. Ego illum Deo quaerebam, societatem professus erat, hanc teneret, hanc exhiberet. Nihil habebat? testamentum non faceret. Habebat aliquid? non se nostrum socium, quasi Dei pauperem fingeret. Magnus mihi inde dolor est, fratres. Dico charitati vestrae: propter hunc dolorem statui haereditatem ipsam in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
decens ess& ⁊ E uolui habere
indomo ista ep̃i mecum .:¬
monasteriũ clericorũ : Ecce
quomodo uiuimus : Nulli lic&
in societate nra habere aliquid
proprium: Sed forte. aliqui
habent : Nulli lic& ÷ Siqui
habent faciunt qđ nͥ lic&
Bene aut sentio defratrib
meis : & semꝑ bene credens ab
hac inquisitione dissimulaui:
Quia & ista querere quasimale
sentire mihi uidebat᷑: Nouerã
enim : & noui omnes quimecum
uiuerent nosse propositũ nr̃m
nosse lege̾ uitae nrae : Uenit
adnos &iã presbiter ianu¬
honestae. erogando quasi
consumsit. & non consumsit
Remansit illi quedã pecunia
idest argentum. quod dicer&
esse. filiae suae
Filia ipsius: do propitio in
monasterio feminarum & bona
spei est: Gubern& illã
dñsut impleat
quod deilla speramurs
Inillius misericordia. non in
eiur meritis ⁊ Et quia infra
annos erat. & desua pecunia
nihil facere poterat. quamu
enim uideremur fulgorem
professionis tamen

Expanded text:
decens esset: et ideo volui habere decens esset: et ideo volui habere in domo ista episcopii mecum monasterii clericorum. Ecce quomodo vivimus. Nulli licet in societate nostra habere aliquid proprium. Sed forte aliqui habent: nulli licet. Si qui habent, faciunt quod non licet. Bene autem sentio de fratribus meis, et semper bene credens, ab hac inquisitione dissimulavi, quia et ista quaerere, quasi male sentire videbatur. Noveram enim et novi, omnes qui mecum viverent, nosse propositum nostrum, nosse legem vitae nostrae. Venit ad nos etiam presbyter Januhoneste erogando quasi consumpsisse, sed non consumpsit. Remansit illi quaedam pecunia, id est, argentum quod diceret esse filiae suae. Filia ipsius, Deo propitio, in monasterio feminarum, et bonae spei est: gubernet illam Dominus, ut impleat quod de illa speramus, in illius misericordia, non in ejus meritis. Et quia infra annos erat, et de sua pecunia nihil facere poterat: quamvis enim videremus fulgorem professionis, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quia locus habebat epm
Ad prehensus pr̃s factus sum
& ꝑ bunc gradũ. adepiscopatũ
ꝑ ueni: Nonadtuli aliquid ñ
ueni adhanc ecclesiã : nisicũ his
indumenti quib: illo tempore
uestiebar : t quia hoc disponebã
ee inmonasterio cũ fratribus
cognito instituto. & uoluntate
mea beatae memoriae sen&
ualerius dedit mihi ortũ illũ.
inquo est nunc monasteriũ
Coepi prepositi fratres collegere
conpares meos nihil habenter
sicut nihil habebam
Et imitantes me.
ut quomodo ego tenuã pauper¬
tatulam meam uendidi. & pau¬
perib: erogaui sic facerent &
illi quimecũ eẽ. uoluissent. ut
de communi uiueremus
Communt aut uob ess& magnũ
& uberrimum p̃diũ ipse dr̃
Perueni adepiscopatũ : uidi
necesse habere epm. &hibe¬
re humanitatẽ assiduã.
quibusq uenientib: siue tran¬
seuntib  Quod si non feciss&
ep̃s : inhumanus diceretur:
Siaũt ista consuetudo in
monasterio missa ess&: in¬

Expanded text:
quia locus habebat episcopum. quia locus habebat episcopum. Apprehensus, presbyter factus sum, et per hunc gradum ad episcopatum perveni. Non attuli aliquid, non veni ad hanc ecclesiam nisi cum his indumentis quibus illo tempore vestiebar. Et quia hoc disponebam, esse in monasterio cum fratribus, cognito instituto et voluntate mea, beatae memoriae senex Valerius dedit mihi hortum illum, in quo nunc est monasterium. Coepi boni propositi fratres colligere compares meos, nihil habentes, sicut nihil habebam, et imitantes me, ut quomodo ego tenuem paupertatulam meam vendidi, et pauperibus erogavi, sic facerent et illi qui mecum esse voluissent, ut de communi viveremus: commune autem nobis esset magnum et uberrimum praedium ipse Deus. Perveni ad episcopatum: et vidi necesse habere episcopum, exhibere humanitatem assiduam quibuscunque venientibus, sive transeuntibus: quod si non fecisset episcopus, inhumanus diceretur. Si autem ista consuetudo in monasterio permissa esset, in
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo dicebat. aliquid propriũ
sederant illis om̃a communia :
quia forte aliqui uestrum
non sunt tadiligentes uitae nrae
scrutatores ut hoc sic nouerint
quomodo uolo uos nosse : Dico
constituerem monasterium
& uiuerem cũ fratrib meis¬
indomodi abiectus eẽ : magis quã
habitare intabernaculis peccatoꝵ :
Abeis quidiligunt seculum.
secreui me Sed eis quip̃ sunt
populis. non mẽ coequaui: Hec
in conuiuio dñi superiore locũ
elegi sed inferiorem & abiectũ
& placuit illi dicere mihi.
ascende sursum: Usq ad eo aut
timebã episcopatũ : ut qm̃ coepe¬
rat ee ia alicuius momenti int̃ di
seruos fama mea inquoloco sciebã¬
non eẽ epm. non illo accederem:
Cauebã hoc : & a gebam quantũ
poterã ut in loco humili saluarer
nem alto ꝑ iclitarer Sedut dixi.
domino seruus contra dicere
ñ deb& Nenia distã ciuitatẽ.
propt̃ uidendũ amicũ. quẽ putabã
me lucrare possedõ ut nobiscũ
e& in monasterio quasi securus

Expanded text:
Nemo dicebat aliquid proprium, Nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia . Quia forte aliqui vestrum non sunt tam diligentes vitae nostrae scrutatores, ut hoc sic noverint, quomodo volo vos nosse; dico constituerem monasterium, et viverem cum fratribus meis. Sin domo Dei mei abjectus esse, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum . Ab eis qui diligunt saeculum, segregavi me: sed eis qui praesunt populis, non me coaequavi. Nec in convivio Domini mei superiorem locum elegi, sed inferiorem et abjectum: et placuit illi dicere mihi, Ascende sursum. Usque adeo autem timebam episcopatum, ut quoniam coeperat esse jam alicujus momenti inter Dei sernon esse episcopum, non illo accederem. Cavebam hoc et agebam, quantum poteram, ut in loco humili salvarer, ne in alto periclitarer. Sed, ut dixi, Domino servus contradicere non debet. Veni ad istam civitatem, propter videndum amicum, quem putabam me lucrari posse Deo, ut nobiscum esset in monasterio: quasi securus,
Abbreviated transcription (Latin):
spatus secer nuntur uͭ &in ipsis
noturnis mundialib: que offici
cium : & alternae lucis occasus
Cuius exueteri testamento
solempnis est celebratio : Deni¬
que hoctẽpore ueterũ sacrifi¬
cia offeri adoleriq altario.
a romata & tura moserat:
Testis est hrmnidicus illeregio
acsacerdotali ꝑ functus officio
dicens : Dirigatur oratio
mea sicut incensũ in conspec¬
tutuo : Eleuatio manuũ mearũ
sacrificium uespertinũ
pore dñr & saluatoe nr cenan
tib: a postolis misteriũ suic&¬
poris & sangiunis initio tra¬
didit ut tẽpus ipsũ sacrificui
uesperũ ostender& scłi
Proide in honore acmemo¬
ria tantorũ sacramentorũ :
histẽporib ad e̾e nos dec& dĩ
conspectib & ꝑsonare in eius
cultib: orationũ nostrarum

Expanded text:
spatiis secernuntur, ut et in ipsis spatiis secernuntur, ut et in ipsis nocturnis mundialibusque officiiinis et alternae lucis occasus est, cujus ex Veteri Testamento solemnis est celebratio. Denique hoc tempore veterum sacrificia offerre, adolerique altario aromata etTestis est hymnidicus ille, regio ac sacerdotali perfunctus officio, dicens: Dirigatur oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo: elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum pore Dominus et Salvator noster, coenan tibus apostolis, mysterium sui corporis et sanguinis initio tradidit, ut tempus ipsum sacrificii, vesperum ostenderet saeculi. Proinde in honore ac memoria tantorum sacramentorum, his temporibus adesse nos decet Dei conspectibus, et personare in ejus cultibus, orationum
Abbreviated transcription (Latin):
oram tertiam sextam¬
& nonam : daniel & trer
pueri supplicationibus deuo¬
uerunt : Scilic& ut abortu
diei intempus subplicationis
tres horae porrecte trinitatis
nobis reuerentiam declara¬
rent pariliter a tertia & sex¬
lucis interuala. ratis dimen¬
sionibus terminata trinitas
terdiei rogata coloretur
Illud etiam occurrens ad pro¬
bationem uenerabilis trini¬
tatis: quod sps scs hora tertia
hoc est suo loco et numero et
tempore descendit dd terrar
impleturus gratiam quã xpͥs
promisit : Nam & seta hora
xp̃s passus: innonam patibu¬
li cruciamenta porrexit
Talienim sacramento legiti¬
mis ad p̃cem temporibus
perternas horar trinitatis
perfectio dut lauditur cele¬
britatib aut̃ precib impetra¬
tur: Lic& &si computetur
diurna celebritas. perqua¬
ternarium usque inueꝑtinũ
officium: hoc est quaternir
significatur mundus quaddri¬
fario diusus intrinitate saluatus:
Siquidem & in nocte stati¬
õnes uigilie militares in quatuoe
partes diuisae ternis horarũ

Expanded text:
oram tertiam, sextamt nonam Daniel et tres pueri supplicationibus devoverunt , scilicet, ut ab ortu diei in tempus precationis tres horae porrectae Trinitatis nobis reverentiam declararent, pariliter ad tertiam, ad sexlucis intervalla, ratis dimensionibus terminata, Trinitas ter die rogata coleretur. Illud etiam occurrit ad probationem venerabilis Trinitatis, quod Spiritus sanctus hora tertia, hoc est, suo loco, et numero, et tempore, descendit ad terras impleturus gratiam quam Christus promisit . 2. Nam et sexta hora Christus passus, ad nonam patibuli cruciamenta porrexit. Tali enim sacramento legitimis ad precem temporibus per ternas horas Trinitatis perfectio aut laudatur celebritatibus, aut precibus impetratur. Licet et computetur diurna celebritas per quaternarium usque ad vespertinum officium, hoc est, quia quaternis significetur mundus quadrifario divisus, in Trinitate salvatus. Siquidem et in nocte stationes et vigiliae militares in quatuor partes divisae, ternis horarum
Abbreviated transcription (Latin):
clericorũ qui insecularibi nego¬
tur Et disceptationib penetotũ
infatigabilit̃ deducunt diem
Et mox ut ecclesiã ad diuinum
officiũ ꝑ agendũ intrauerint
Ita fatigati uidentur ut nec
orationi uacare nec ad psallen¬
dum stare queant. sad
potius sedentes Non diuinis
seduanis solent instare loquelis
Et secularia uerba & quod&ictu
nesas est turpia & obscena inui¬
cem proferunt O port& nãq
ut abhis qui id faciunt. & ab illis qui
eos forte imitari uolunt: iste &¬
secrabilis usus radicitus euellatꝰ
Quia recundũ dñi sententiam
domus eius domus orationis uo¬
candaẽ: Omnes igitur abotiosis
sermocinationib: auditũ pariter
castigent & linguã. Et in ecclesia
cũtimore & ueneratione stantes
dutorent. aut cantent autlegant
aut audiant: Uerba uero turpia
& liuida acsecularia : nec ipsi

Expanded text:
clericorum, qui in saecularibus negoclericorum, qui in saecularibus negotiis et disceptationibus pene totum infatigabiliter deducunt diem, et mox ut ecclesiam ad divinum officium peragendum intraverint, ita fatigati videntur, ut nec orationi vacare, nec ad psallendum stare queant: sed potius sedentes, non divinis, sed vanis solent instare loquelis, ac saecularia verba, et quod dictu nefas est turpia et obscena invicem proferunt. Oportet itaque ut ab his qui faciunt, et ab illis qui eos forte imitari volunt, iste exsecrabilis usus radicitus evellatur: quia secun dum Domini sententiam, domus ejus domus orationis vocanda est . Omnes igitur ab otiosis sermocinationibus auditum pariter castigent, et lin guam, et in ecclesia cum timore et veneratione stan tes, aut orent, aut cantent, aut legant, aut audiant. Verba vero turpia, et livida, ac saecularia nec ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
uirgine nasci dignatus ẽ sicq
&illo ꝑ uniuersum mundũ
eiusdem celebrationis inualuit
consuetudo: Diluculodũt pro¬
inde oratur quod resurrectio
xp̃i celebretur Matutina
aũt luce radiante dñs & sal¬
uator nr̃ ab inferis resurrexit
quand coepit oriri fidelibus
lux quae morientexpͥo occi¬
derat peccatorib: : Siquidẽ
& eodem tempore cuntis
spes futurae resurrectionis
credit Cũ iusti & om̃s¬
ab hac tẽporaria m&te.
quasi as opore somni re surgen¬
UTHORAS CANONICAS CANO¬
NICIRELIGIOSE OBSERUEN
tudeant sum moperecanonici
ma cura custodire & in his
diuinũ officiũ humilit̃ acde¬
uote ꝑsoluere: Moxenim
ut datũ fuerit signũ festina¬
to omnes adeccdesiã conueni¬
ant. Quã non põpatice. aut in¬
honeste uel in composite sedcũ
reuerentia & dĩtimoe ingredi¬
antꝰ: Neccũ baculis inchoro
exceptõs debilibus sedrelegio¬
sissime illis standũ & prallen¬
dũ est sunt & enim quidã

Expanded text:
Virgine nasci dignatus est: sicque Virgine nasci dignatus est: sicque ex illo per universum mundum ejusdem celebrationis invaluit consuetudo. Diluculo autem proinde oratur, ut resurrectio Christi celebretur. Matutina enim luce radiante, Dominus et Salvator ab inferis resurrexit, quando coepit oriri fidelibus lux, quae moriente Christo, occiderat peccatoribus. Siquidem et eodem tempore cunctis spes futurae resurrectionis creditur, cum justi, et omab hac temporali morte, quasi a sopore somni resurgenhoras canonicas canonici religiose observare debent. Studeant summopere canonici ma cura custodire, et in his divinum officium humiliter ac devote persolvere. Mox enim ut auditum fuerit signum, festinato omnes ad ecclesiam conveniant, quam non pompatice, aut inhoneste, vel incomposite, sed cum reverentia et Dei timore ingrediantur. Nec cum baculis in choro, exceptis debilibus, sed religiosissime illis standum et psallendum est. Sunt etenim quidam
Abbreviated transcription (Latin):
Nã testatur euangeliũ quia
erat ihs̃ pernoctans soratione
dĩ Paulus quoq & silas in
custodia publica circa mediũ
noctis orantes hrmnũ audienti¬
bus cunctis uineti dixisse memo¬
rantur : Vbi repente terre motu
facto Et concussis carceris fun¬
damentis &ianuae sponte aꝑ¬
tae & õniũ urncula sunt soluta
Vnde oport& his horis prallendi
oran diq frequentiã nos in scĩs
habere officuis finẽq nr̃m uehi
aduenerit subtaliactu &s pecta¬
re securi : Estaũt quod dam
genus hereticorũ suꝑ fluas
aestimantiũ sacras uigilias &
spiritali opere infructuorar¬
sad dicentes : Iure temerari¬
upe diuina qui noc tẽ fecit ad
requiẽ sicut diẽ ad laborẽ quihe¬
retici grecosermone NHCTA¬
TEchocest somniculosi uocan
et auctoritate testis est idẽ
dauid prophȩta dicens : Inma¬
tutinis meditabor inte quia
cassianus aut dicit. Ma¬
tutina solempnitatis officio
nouo adhuc tempere instituto
primitur in b&hleem monaste¬
denitione human&e salutis &

Expanded text:
 testatur in Evangelio: Quia erat Jesus pernoctans in oratione Dei . Paulus quoque et Silas in custodia publica circa medium noctis orantes, hymnum, audientibus cunctis vinctis, dixisse memorantur, ubi repente terraemotu facto, et concussis carceris fundamentis, et januae sponte apertae, et omnium vincula sunt soluta. 4. Unde oportet his horis psallendi orandique frequentiam nos in sanctis habere officiis, finemque nostrum, vel si advenerit sub tali actu, exspectare securos. Est autem quoddam genus haereticorum, superfluas existimantium sacras vigilias, et spirituali opere infructuosas, dicentes jussa temerari divina, qui noctem fecit ad requiem, sicut diem ad laborem. Qui haeretici Graeco sermone Nyctages, hoc est, somniculosi vocantet auctoritate testis est idem David propheta, dicens: In matutinis meditabor in te, quia Cassianus autem dicit matutinae 390 solemnitatis officium novo adhuc tempore institutum primitus in Bethlehem monastedemptione humanae salutis ex
Abbreviated transcription (Latin):
officii sit portam canonicorum
cũ summa obedientia : & humi¬
litate. competenti tempore
claudere acreserare. ut nulli
ꝑ eã nisi ꝑlicentiã aditus pateat.
intrandi aut exeundi ⁊ Cui
&iam obseruandũ est. ne eis
quib: cordi est plus otus uacare.
quam diuinis obsequiis in cu¬
bare foras euagandi locum

Expanded text:
officium sit portam canonicorum cum summa obedientia et humilitate competenti tempore claudere, ac reserare, ut nulli per eam nisi per licentiam aditus pateat intrandi aut exeundi. Cui etiam observandum est ne eis quibus cura est plus otiis vacare quam divinis obsequiis incubare foras evagandi locum