comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ens. Hic nichil habet negocii. s naulo da¬
to inalias t̾ras transire disponit. Nauẽ
quidam ꝑhibent dictam eo quod gnauu
rectorem querat. id ÷ ꝑitum. sapientem.
strenuum. qui continere & gubernare
nouerit ꝓpt̾ maritima ꝑicula & casus.
Unde ÷ illud salomonis. Intelligens gu¬
bernacula possidebit. Lidii autẽ primũ
nauem fabricauert̃. pͤlagiq incerta peten¬
tes ꝑuium mare usib humanis fecerunt.
Rates pͥmũ & antiquissimũ nauigii genꝰ
e rudib tignis asseribꝰq consertũ. ad cuiꝰ si¬
militudinẽ fabricatȩ naueꝰ ratariȩ dictȩ.
nc̃ iam rates: abusiue naues. Nam ꝓprie
rates sunt: conexe inuicem trabes. Trieris
nauis magna. quã greci dulcone uocant.
De qua inysaia. Non transibit ꝑ eam trie¬
ris magna. Carpasia nauis acarpatos in¬
sula nominata. sic̃ a rodo rodia. sic̃ ab alexan¬
dria alexandrina. Liburneȩ dictȩ alibiis.
te naues uocatȩ ab eo qd̾ in fronte rostra erea

Expanded text:
ens: hic nihil habet negotii, sed naulo daens: hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navim quidam perhibent dictam, eo quod gnavum rectorem quaerat, id est, peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula et casus: unde et illud Salomonis: Intelligens gubnavem fabricaverunt, pelagique incerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam Graeci durconem vocant. De qua in Esaia33, 21: 'Non transibit per eam trieris magna.' Carpasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; tae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea
Abbreviated transcription (Latin):
¶De nauibus .i.¬
Rtium quarũdã uo¬
cabula quib aliquid
fabricatur. uł instru¬
menta artificũ. uł
quȩ ministerium
exhibent. atq aliqͥd
huiꝰcemodi: deinceps
ex parte notanda
statui. Artifex ge¬
nerale nomen. uocatus.d artem faciat.
cio antiqui dicebant. Cria sunt autẽ
quȩ inunoquoq homine artifice ex¬
pectantur. natura. doctrina. usus.
Natura ingenio. doctrina scientia.
usus fructu diucticandꝰ est. Nau
clerus dñs nauis ẽ: appellatus ita qͦd
nauis in sorte erꝰ sit. Cleros eni gc̃e
sors dicitur. Cȩteri autẽ in naui in
contributione sunt. Gubernio qui &
gubernator. quasi cohibernator: quod
cohibeat. prutlentia sua hibernia id ÷ tẽpes¬
tates maris. Nauta anaue dictus ꝑ diriua¬
tionem. N auita autẽ ꝓ narita poetice dr̃
sicut mauors ꝓmars: nam rectum est
nauta. Remex uocatiis quod remum
gerat. Sic autẽ remex quomͦ tubex dr̃
nominatiuo casu. E py bata greco no¬
mine appellatur. qui latine dr̃ suꝑueni¬

Expanded text:
De navibus. Artium quarundam vocabula quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex generale nomen vocatur quod artem faciat, cio antiqui dicebant. Nauclerus que in unoquoque homine artifice expectantur, natura, doctrina, usus. Natura ingenio, doctrina scientia, usus fructu diiudicandus esclerus dominus navis est appellatus: ita quod navis in sorte ejus sit. Cleros enim Graece sors dicitur. Caeteri autem in navi in gubernatione ejus sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem: navita autem pro nauta poetice dicitur: sicut Mavors pro Mars: nam rectum est nauta. Remex vocatur, quod remum gerit: sic autem remex, quomodo tubex, dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveni
Abbreviated transcription (Latin):
leuton ÷ cũ unomͦ u̾ba plurima siniunt᷑. ut.
ra littoribꝰ contͣria. fluctib unda. Imp̾cor
arma armis pugnent. ipsiq nepotes. Itẽ.
ꝑsius. Marcidama pape marco spondente
ꝯtinuatȩ orationis. teno :rẽ suũ usq adultimũ
seruans. at ÷ in secessu longo locꝰ. insula portũ.
& reliqͣ. Hic enĩ in longũ uadit sensꝰ. usq ad
illd̾. Horrentiq atrũ nemꝰ ĩminet ũbris. Po¬
lisuideton ÷ dictio multiꝰ concatenata ꝯiuncti¬
onib ut tectũq larẽq armaq amicleũq ca¬
nius. uidimꝰ. placuit. Antitheton uͥ contͣria
contrari is opponunt᷑. & sententiȩ pulchritu¬
dinẽ reddunt: ut alud. Frigida pugnabant
calidis. hum̃tia siccis. mollia cũ duris. sine
cũ uentis naues demꝰ. ñ nauib uentoᷤ. De¬

Expanded text:
leuton est, cum uno modo verba plurima finiuntuleuton est, cum uno modo verba plurima finiuntura litoribus contraria, fluctibus undas / inprecor, arma armis; pugnent ipsique nepotesque Vergus 3,84 . item Persius: Marci Dama, papae! Marco spondente continuatae orationis tenorem suum, usque ad ultimum servans, ut: Est in secessu longo locus, insula portum, et reliqua. Hinc enim in longum vadit sensus usque ad illud: Horrentique atrum nemus imminet umbra. 19. Polysyntheton est dictio multis concatenata conjunctionibus, ut, tectumque, laremque, armaque, amycleumque camus, vidimus, placuit. 21. Antitheton est ubi contraria contrariis opponuntur, et sententiae pulchritudinem reddunt, utillud: Frigida pugnabant calidis, humentia siccis; Mollia cum duris; sine cum ventis naves demus, non navibus ventos.
Abbreviated transcription (Latin):
censa tuaq arma secute. nos tumidũ sub
te ꝑm̃sȩ classib eqͦr. E panafora ÷ in uno
liqͥdi fleuere lacꝰ. E praeusis. in uno sensu
u̾sꝰ positi eiꝰdẽ insine replicatio. ut ÷ illud.
Crescit amor numini. qͥntũ ipsa pecunta
crescit. Paranomasia ÷ insignificatione di¬
uersa dictio pene ipsa ut ÷ ulud. Abire ano¬
bire te conuenit: id ÷ exulẽ te fieri an mori.
Scesisonomaton. multitudo nominũ coniun¬
ctoꝵ qͦdã ambitu copulata. ut. nubila .iix.
multitudo u̾boꝵ exuna littã inchoantiũ.
qͣle ÷ apd̾ enniũ. Otytetãte tati. tͥ tanta tyran¬
ne tulisti. S bene hoc tẽꝑat uirͣgiliꝰ dũ ñ toto
u̾su utitur hac figura ut enniꝰ: s. nc̃ ĩ pͥnci¬
pio u̾sus tantũ. ut ÷ illd̃. seua sedens suꝑ arma:
canebat. O meoptoton ÷. cũ plurima nomina
ꝑ unũ casũ denuntiant᷑: ut ÷ ald̾. S neq
currentẽ. s nec cognoscit euntẽ. Tollentẽq
manũ. saxũq ĩ mane mouentẽ. Omeonte¬

Expanded text:
censa tuaque arma secuti, nos tumidum sub te permensi classibus aequor. Epanaphora est in uno liquidi flevere lacus. Epizeuxis in uno sensu versus positi eiusdem in fine replicatio, uCrescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crescit. 12. Paronomasia est in significatione diversa dictio pene ipsa, ut illud: Abire an obire te convenit, id est, exsulem fieri, an mori? 13. Schesis onomaton, multitudo nominum conjunctorum quodam ambitu copulata, ut nubila, nix, multitudo verborum ex una littera inchoantium, quale est apud Ennium: O Tite tute Tati tibi tanta tyranne tulisti. Sed hoc bene temperat Virgilius, dum non toto versu utitur hac figura ut Ennius, sed nunc in principio versus tantum, ut est illud: Saeva sedens super arma; canebat. 58 15. Homoeoptoton est, cum plurima nomina per unum casum denuntiantur, ut est illud: Sed neque currentem se, nec cognoscit euntem, Tollentemque manus, saxumque immane moventem. 16. Homote
Abbreviated transcription (Latin):
nunt᷑. silemsis ÷ ꝓ multis unꝰ: ut ÷ illud.
Uterũq armato milite complent: cũ ñ uno
s multis militib Itẽ ꝓ uno multi. ut in
euangłio. Lat᷑ties qͥ cũ eo crucifixi erant

Expanded text:
nuntur, Syllempsis est. Pro multis unununtur, Syllempsis est. Pro multis unuuterumque armato milite complent, cum non uno, sed multis militibus. Item pro uno multi, ut in Evangelio: Latrones qui crucifixi erant
Abbreviated transcription (Latin):
teusis. Silensis. An achipͥolisis. A nafora. E pa¬
sia. S cesisonomaton. Paromenon. O meopto¬
ton. Omeonteleuton. Poliptoton. Yrmos.
qͥa ante posita st̃ qͦ seqͥ debuert̃. Teuma est
clausula. cũ plures sensus uno u̾bo claudun¬
tur: quȩ fit trib modis. Nam aut inpͥmo.
aut inpostremo. aut in medio idu̾bũ poni¬
tur. qͦd sententias iungit. In p̾mo. Ut u̾tit᷑ eno
cio sordidata. gallia cottȩ. Inpostremo. slanq¬
hoc tẽpore obseqͥũ amicõs. ueritaᷤ odiũ parit.
Yporeusis ÷ figura suꝑiori cont᷑ria ubi in
singłis sensib ꝓpͥa unicuiq clausula ẽ: ut
regẽ adit. & regi memorat nom̃q genꝰq Si¬
lemsis ÷ indissimilib clausulis aut plural
cepto: aut singulanis dictio plurali u̾bo ex
ctis. Supͣ enĩ st̃ dixit. hic debuit dice ÷ a p̾ssi
copia lactis. Fit aut̃ silemsis ñ solũ ꝑ partes
orationis. s ꝑ accidentia partib orationis.
Nã ubi & ꝓmultis unꝰ & ꝓuno multi po¬

Expanded text:
is, syllempsis, anadiplosis, anaphora, epasia, schesis onomaton, parhomoeon, homoeoptoton, homoeoteleuton, polyptoton, hirmos, quia anteposita sunt quae sequi debuerunt. Zeugma est clausula, quum plures sensus uno verbo clauduntur, quae fit tribus modis. Nam aut in primo, aut in postremo, aut in medio id verbum ponitur, quod sencio sorti data; Gallia Cottae Ennius anhoc tempore obsequium amicos, veritas odium parit. Hypozeuxis est figura superiori contraria, ubi in singulis sensibus propria unicuique clausula est, utRegem adit et regi memorat nomenque genusque. Syllempsis est in dissimilibus clausulis aut pluralis cepto, aut singularis dictio plurali verbo expctis. Supra enim 'sunt' dixit. Hic debuit dicere: 'est et pressi copia lactis' Fit autem Syllempsis non solum per partes orationis, sed et per accidentia partibus. Nam ubi et pro multis unus et pro uno multi po
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionẽ. De qua resurrectione in psalmo
rexi: qm̃ dñs suscitauit me. Ubi quid aliud
indicat ꝓpħa qd̾ dormierit & resurrexerit. nͥ
qd̾ somnꝰ iste mors eẽt. & euigilatio resur¬
rectio: Quod inquadragesimo psalmo ma¬
nifestius ostendit ubi dicit. Tu autẽ dñe mi¬
serere mei. & resuscita me & retribuam eis.¬

Expanded text:
esurrectione et in psalmo rexi, quia Dominus suscitavit me. 2. Ubi quid aliud indicat propheta, quod dormierit, et resurrexit, nisi quod somnus iste mors esset, et evigilatio resurrectio? quod in quadragesimo psalmo manifestius ostenditur, ubi dicit: Tu autem, Domine, miserere mei, et resuscita me, et retribuam eis
Abbreviated transcription (Latin):
escam. qm̃ tu dnẽ singularit᷑ in spe constitiusti
me. Singłarit᷑. quia tantum ille solus sic re¬
quieuit: ut confestim pꝰ mortẽ resurgeret.
Item ꝑisaiam de eadem resurrectione sua sic
clamat. Nunc ex urgam dicit dñs: nunc
ex altabor nunc sullimabor. Ubi aꝑte testi¬
monium resurrectionis & ascensionis osten

Expanded text:
sti me. Singulariter, quia solus ipse sic requievit, ut confestim post mortem resurgeret. 3. Item per Isaiam de eadem resurrectione sua sic clamat: Nunc exsurgam, dicit Dominus, nunc exaltabor, et nunc sublevabor . Ubi aperte testimonium resurrectionis et ascens
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ antiquȩ leges uetustate atq incuria ex¬
oleuerunt quarum & si nullus iam usus est:
notitia tam̃ necessaria uidetur. Noue a con¬
stantino cesare ceꝑunt. & reliquis succedentib:
erantq ꝑ mixtȩ & inordinate. Postea theodo¬
sius minor augustus ad similitudinẽ Grego¬
riani et hermogenian codicem factũ con¬
stitutionũ aconstantini temꝑib sub ꝓprio
cuiꝰq imꝑatoris titulo disposuit: que a suo

Expanded text:
autem antiquae leges vetustate atque incuria exautem antiquae leges vetustate atque incuria exoleverunt, quarum etsi nullus iam usus est, notitia tamen necessaria videtur. Novae a Constantino Caesare coeperunt et reliquis succedentibus, erantque permixtae et inordinatae. Postea Theodosius minor Augustus ad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani codicem factum constitutionum a Constantini temporibus sub proprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, quem a suo
Abbreviated transcription (Latin):
oy ses genti hebreȩ
pͥmus ominum
diuinas leges
sacris literis
explicauit. Fo¬
roneus rex: gre¬
cis pͥmꝰ leges
iudiciaq consti¬
tuit. Mercuriꝰ try megistus. pͥmꝰ leges egyp¬
tiis tradidit. Dolon pͥmꝰ leges atheniensib
dedit. Lygurgus pͥmus lacedemoniis iura
ex apollinis auctoritate confinxit. Numa
pompilius qui romulo successit in regnum
pͥmus leges romanis ededit. Dehĩnc cum
popłs romanꝰ seditiosos magistratꝰ ferre non
posset: decem uiros legib scribendis decreuit.
qͥ leges ex libris solonis inlatinũ sermonem
translatas duodecim tabulis ex posuerunt.
Fuerunt autẽ hi: appiꝰ. claudiꝰ. genustiꝰ. uete¬
riꝰ. iliꝰ. manilius. sulpiciꝰ. sextiꝰ. euratiꝰ. romu̾¬
lius. postumiꝰ. Hid ecem uiri legum conscͥben¬
darum electi sunt. Leges autẽ redigere inlibͥs
pͥmꝰ consul pompeius instituere uoluit. sed ñ
ꝑseuerauit obtrectatoꝵ metu. Deinde cesar
cepit id facere. s ante int̾fectus ẽ. Paulatumn

Expanded text:
oyses genti Hebraeae primus omnium divinas leges sacris literis explicavit. Phoroneus rex Graecis primus leges judiciaque constituit. Mercurius Trismegistus primus leges Aegyptiis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus dedit. Lycurgus primus Lacedaemoniis jura ex Apollinis auctoritate confinxit. Numa Pomprimus leges Romanis edidit; deinde cum populus seditiosos magistratus ferre non posset, Decemviros legibus scribendis creavit, qui leges ex libris Solonis in Latinum sermonem translatas duodecim tabulis exposuerunt. Fuerunt autem hi: Appius Claudius, Genucius, Veterius, Iulius, Manlius, Sulpicius, Sextius, Curatius, Romilius, Postumius. Hi Decemviri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris primus consul Pompeius instituere voluit, sed non perseveravit obtrectatorum metu. Deinde Caesar coepit id facere, sed ante interfectus est. Paulatim
Abbreviated transcription (Latin):
libroꝵ apud gentiles certis modulis
conficiebant᷑. breuiori forma carmina atq
eplẽ. At uͦ hẏstoriȩ maiori modulo scͥbebant᷑.
& ñ solũ in carta uł m̃branis: s etiam & in
omentis elefantinis. textilibq maluaru foliiꝰ
atq palmarũ. Cuiꝰ generis cinna sic meminit.
Hȩc tibia ratis multũ inuigilata lucernis.
carmina qͤ signes nouimꝰ aeribs. Leuis in ari¬
dulo maluȩ descͥpta libeslo pruxiaca uexit
munera nauicula. Circuncidi libros sẏciliae
pͥmũ increbͤuit. nã initio punicabantur.
Unde & catullus ait. Cui dono lepidum
nouũ libellũ. arido mͦ pumice ex politum.
De libroꝵ uocabulis .xiii.

Expanded text:
librorum apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviore forma, carmina atque epistolae. At vero historiae majori modulo scribebantur, et non solum in charta, vel membranis, sed etiam, et in omentis elephantinis, textilibusque malvarum foliis, atque palmarum. 2. Cujus generis Cinna sic meminit: Haec tibi Arataeis multum invigilata lucernis Carmina, queis ignes novimus aerios, Levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. 3. Circumcidi libros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et ait Catullus: Cui dono lepidum novum libellum Arido modo pumice expolitum? De librorum vocabulis. 1.
Abbreviated transcription (Latin):
uridi oleo & suaui apta: & dicta pausia qͦd
paueatur id ÷ tundat᷑. unde & pauimen¬
tum. Syriadicta. ꝓ eo qͦd de syria : alla¬
ta: siue quia nigra est. Crustumia idem
& uolemis dicta eo qͦd uolam compleat
magnitudine hoc est mediam manum:
unde & inuolare dicimꝰ. Quidam autẽ uo¬
lemũ gallica lingua bonum & magnum
intelligi uolunt. Colimpades appellatȩ.

Expanded text:
viridi oleo et suavi apta. Et dicta pausia quod viridi oleo et suavi apta. Et dicta pausia quod paviatur, id est tundatur; unde et pavimentum. Syria dicta pro eo quod de Syria est adlata, sive quia nigra est. Crustumia idem et volemis dicta, eo quod volam conpleat magnitudine, hoc est mediam manum; unde et involare dicimus. Quidam autem volemum Gallica lingua bonum et magnum intellegunt. Colymbades appellatae .
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Maiores autẽ nr̃i omẽm arborem spi¬
nosam ueprem dicebant. qͦd ui prendat.
Oleaster dictus. qͦd sit foliis oliue similib
s larioribꝰ. arbor inculta atq siluestris:
amara atq infructuosa. cui insertꝰ oliuȩ
ramꝰ uim mnutat radicis. & uertit eam in
ꝓpriam qualitatẽ. Lacrima oleastri arbo¬
ris duplex. Alia eiũ gum̃ similat sine ullo
qualitatis morsu. alia ammoniaci. guitã
ex distillatione collectã ac remordentem.
fructus oliua. sucus oleum. Est autem
arbor pacis insignis. cuiꝰ fructus diuersis
nominib appellatur. Orcades oliue greca
ethimologia a similitudine testiculoꝵ uo¬
catȩ. qͦs greci orci uocant. Radiolȩ. ꝓ eoqͦd
oblonge sunt. in modũ radiorum. Pauiȩ
apauo insula dicte. unde priꝰ allatȩ sunt.
Liciniȩ. eoqͦd optimũ dent lumen. Nam
lichnis lum̃ ẽ: unde & lignum nom̃ acce¬
pit: quia aptum ẽ flãmis & lumini. Pau¬
sia quam corruptȩ rustici pusiam uocant

Expanded text:
tur. Maiores autem nostri omnem arborem spitur. Maiores autem nostri omnem arborem spinosam veprem dicebant, quod vi prendat. Oleaster dictus quod sit foliis olivae similibus sed latioribus, arbor inculta atque silvestris, amara atque infructuosa; cui insertus olivae ramus vim mutat radicis et vertit eam in propriam qualitatem. Lacrima oleastri arboris duplex. Alia enim gummi simulat sine ullo qualitatis morsu, alia ammoniaci guttam ex destillatione collectam ac remordentem. fructus oliva; sucus oleum. Est autem arbor pacis insignis, cuius fructus diversis nominibus appellatur. Orchades olivae Graeca etymologia a similitudine testiculorum vocatae, quos Graeci ὄρχεις vocant. Radiolae pro eo quod oblongae sunt in modum radiorum. Paphiae a Papho insula dictae, unde prius adlatae sunt. Lyciniae, eo quod optimum dent lumen; nam λυχνίς lumen est. Unde et lignum nomen accepit, quia aptum est flammis et luminibus. Pausia, quam corrupte rustici pusiam vocant,
Abbreviated transcription (Latin):
corib ubi pascua desunt. Turbiscus. qͦd
deuno cespite eiꝰ multa uirgulta sur¬
gunt. quasi turba. Stipa uocata. ꝓpt̾
q̃d ex ea stippentur tecta. Hinc & stipula
ꝑ diminutionẽ. Harundo licta. qͦd erto
arescat. Hanc uetẽs cannam uocauert̃.
harundinem pꝰea uarro dixit. Sciendũ¬
saue qͦd latinum canna de lingua hebrea
sumpsit. apud eos enĩ calamꝰ canna dicit᷑
Cicuta autẽ ẽ qͦd ẽ int̾ cannaruni nodo
dicta qͦd lateat. In indicis stagnis nasci
harundines calamiq dicuntur. ex quoꝵ
radicib exp̃ssum suauissimũ sucũ bibt
Nucde & uarro ait. Indica non magnã u
arborem crescit harundo. illiꝰ & lentis p̾mi¬
tur radicib humor: dulcia cui neqͣant
suco concecłe mella. Dambueus mollis ꝙ&
ꝑuia arbor. Ramnus genꝰ ÷ͥ rubi. quam
uulgo senticẽ ursinã appellant. asꝑum ni¬
mis & spinosum. Sentix dicta. a situ qͦd:
t̃ra inculta. inqua sentices spineq nascun¬

Expanded text:
coribus, ubi pascua desunt. Turbiscus, quod coribus, ubi pascua desunt. Turbiscus, quod de uno cespite eius multae virgultae surgunt, quasi turba. Stipa vocata propter quod ex ea stipentur tecta. Hinc et stipula per diminutionem. Arundo dicta quod cito arescat. Hanc veteres cannam vocaverunt; arundinem postea Varro dixit. Sciendusane quod Latinum canna de lingua Hebraea sumpsit; apud eos enim calamus 'canna' dicitur. Cicuta autem est quod est inter cannarum nodos; dicta quod lateat. In Indicis stagnis nasci arundines calamique dicuntur, ex quorum radicibus expressum suavissimum sucum bibunt; unde et Varro ait20: Indica non magna in arbore crescit arundo; illius et lentis premitur radicibus humor, dulcia cui nequeant suco contendere mella. Sabucus mollis et pervia arbor. Rhamnus genus est rubi, quam vulgo senticem ursinam appellant, asperum nimis et spinosum. Sentix dicta a situ, quod est terra inculta in qua sentices spinaeque nascun
Abbreviated transcription (Latin):
trari id ÷. odia concitari dicunt᷑. Miritis
amari dicta. eoqͦd magis litora arbor sit. Un
de uirgiliꝰ. Littora mirtetis lȩtissima.  aman¬
tes litora mirtȩ. Hinc ẽ qͦd & agrecis mirte
ne dr̃. Medicoꝵ autẽ libri hanc arborem ap¬
tam scͥbunt mulierum necessitatib plurimiꝰ.
Lentiscꝰ. qͦd cuspis ipsiꝰ lentus sit & mollis.
Nam lenitum dicimꝰ quicqͥd flexibile ẽ.
Unde & lentũ uim̃ & uites. Uirgiliꝰ. Ꝙ lentȩ.
uites ꝓflexibiles. Huiꝰ fructus oleum desu¬
dat. cortex resinam quȩ mastix appellaturr:
cuiꝰ plurima & melior in chio insula gigni¬
tur. Cerebintꝰ arbor. g̃cũ nom̃ generans re¬
sinam omĩũ resinarum p̾stantiorẽ. Buxus
grecũ nom̃ ẽ: ex parte alatinis corruptũ.
uirens. & leuitate materiȩ elementoꝵ api¬
drum uocatur. qͦd foliis lauri similis¬
sit: flore ut rosa: arbor uenenata. int̾fi¬
cit enĩ animalia: & medetur serpentiũ
uexationes. Herbitum uocauerunt
pastores. eoqͦd uice herbȩ prebeatur pe¬

Expanded text:
 id est, odia concitari dicuntur. 50. Myrtus a mari dicta, eo quod magis littorea arbor sit. Unde et Virgilius: Littora myrtetis laetissima; et: Amantes littora myrtos. Hinc est, quod a Graecis μυρίνη dicitur. Medicorum autem libri hanc arborem aptam scribunt mulierum necessitatibus plurimis. 51. Lentiscus, quod cuspis ipsius lenta sit, et mollis. Nam lentum dicimus quidquid flexibile est, unde et lentum vimen, et vites, Virgilius: Et lentae vites, pro flexibiles. Hujus fructus oleum desudat, cortex resinam, quae mastix appellatur, cujus plurima et melior in Chio insula gignitur. 52. Terebinthus arbor Graecum nomen, generans resinam omnium Graecum nomen est, ex parte a Latinis corruptum; virens et levitate materiae elementorum apidrum vocatur, quod sit foliis lauri similibus, flore ut rosa; arbor venenata. Interficit enim animalia, et medetur serpentum vexationes. Herbitum vocaverunt pastores eo quod vice herbae praebeatur pe
Abbreviated transcription (Latin):
cibo sumpta. Pix g̃cum nom̃ ÷: quã illi
pissa uocant. Alii uolunt ex pino picem
uocari. Hȩc agrecis appellatur clonia.
nos ramalem dicere possumꝰ. euiꝰ ꝓbabi¬
lis splendens.lenis & munda. Crean¬
darum arborum naturalit tria sunt
genera. Aut eñĩ sua sponte nascuntur.
aut ex seminib fortuitu iacentib surgunt:
aut ex radicib pullulant᷑. Nam cȩt̾a usꝰ
inrienit fauente natura. Omĩa poma
latine feminini fere sunt generis: ex¬
ceptis paucis ut hic oleaster. hoc siler. Uir
licet & hec buxus dicatur. Nam & suꝑflu¬
am quidam uolunt facere discretionem.
ut hȩc buxus dearbore dicamꝰ: buxum
uͦ de ligno compositum
de aromaticis ar

Expanded text:
ina sumpsit. Pix Graecum nomen est, quam illi πίσσαν vocant. Alii volunt ex pino picem vocari. Haec a Graecis appellatur κλωνία: nos ramalem dicere possumus. Cuius probabilis splendens, lenis et munda. Creandarum arborum naturaliter tria sunt genera: aut enim sua sponte nascuntur; aut ex seminibus fortuitu iacentibus surgunt; aut ex radicibus pullulant. Nam cetera usus invenit favente natura. Omnia poma Latine feminini fere sunt generis, exceptis paucis, ut hic oleaster, hoc siler, ut Vlicet et haec buxus dicatur. Nam superfluam quidam volunt facere discretionem, ut haec buxus de arbore dicamus, buxum vero de ligno conposito. § 8 De aromaticis ar
Abbreviated transcription (Latin):
na. quȩ mastix uocatur. Hec ex chio insu¬
la deportatur. Tercia pinalis. quarum¬
alia pitinis. alia peucina. alia liquida.
alia arida. & afferuntur ex tyrrena colo¬
fonia: unde etiam nom̃ colofonia resina
masculini huiꝰ cucumeris. s & cucu¬
mer dr̃ nichilominꝰ huiꝰ cueumeris
faciens. ut uomis & uomer. Cucurbi¬

Expanded text:
na, quae mastix vocatur: haec ex Chio insuna, quae mastix vocatur: haec ex Chio insula deportatur. Teralia pinites, alia peucine, alia liquida, alia arida, et afferuntur ex tirrena Colofonia, unde et nomen colofonia resina masculini, huius cucumeris. Sed et ‘cucumer’ dicitur nihilo minus huius cucumeris faciens, ut uomis et uomer. C
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. Oleum autẽ ab olea nominatum.
Nam ut diximꝰ olea ÷ arbor unde diriua¬
tio sit oleum. s qͦd ex albis fuerit oliuis exp̃s¬
fuerit ex p̃ssum uiride appellat᷑. qͦd uͦ ex ni¬
mium maturis commune dr̃. Ex his ad
di teguntur occulto. N murea olei pars
a quosa. a mergendo dicta. id ÷ qͦd oleo semer¬
gat: & fex sit eiꝰ. Hanc gci amurcen uocant.
ex latina lingua trahentes uocabulum.
Gumen gcum nom̃ ẽ: hoc enĩ illigomin
dicunt. Resmam g̃ei retinam uocant.
resi enĩ g̃ce dr̃ quicqͥd manat. Est eni la¬
crima sudore exalata lignoꝵ. ut cerasis.
łntisci. balsami. uł reliquarũ arboꝵ siue
uirgultoꝵ quȩ sudare ꝓduntur. sic̃ & odo¬
rata orientis urgna. sicut gutta balsami.
acferularum. uł sucinoꝵ. cuiꝰ lacrima du¬
rescit ingẽmã. P rima ẽ resina therebintina.
omniũ p̃stantior. Affertur autẽ ex arabiȩ
patria. atq uidea. & sẏria cypro. & affrica.
ex insulis quoq cicladib. Scd̃a ÷ lintisci¬

Expanded text:
rio. Oleum itaque ab olea nominatur; nam olea est arbor unde derivatur oleum. Sed quod ex albis olivis fuerit expresfuerit expressum, viride appellatur; quod vero ex nimium maturis commune dicitur. Ex his ad  tertium commune. Amurca olei pars aquosa ab emergendo dicta, id est, quod ab oleo se mergat et faex sit eius. Hanc Graeci ἀμόργην vocant ex Latina lingua trahentes vocabulum. Gummi Graecum nomen est; hoc enim illi κόμμι dicunt. Resinam Graeci ῥητίνην vocant; e dicitur quidquid manat. Est enim lacryma sudore exhalata lignorum, ut cerasi, lentisci, balsami, vel reliquarum arborum, sive virgultorum, quae sudare produntur, sicut et odorata Orientis ligna, sicut gutta balsami, ac ferularum, vel succinorum, cujus lacryma durescit in gemmam. Prima est resina terebinthina omnium praestantior. Affertur autem ex Arabia Petraea, atque Judaea, et Syria, Cypro, et Africa, ex insulis quoque Cycladibus. Secunda est lentisci
Abbreviated transcription (Latin):
sa aqua frigida. Repentina enĩ densatione
tanquã de sputo reparatur flos. E rugi¬
nem quoq es creat. Nam lamminȩ exee
suꝑ uas aceti asꝑrimi sarm̃tis suꝑ ponunt᷑.
atq ita distillantibꝰ qͦd ex eo ceciderit imp¬
suni acetum terit᷑: & cribrat᷑
De ferro .xx.

Expanded text:
sa frigida. Repentina enim densatione sa frigida. Repentina enim densatione tamquam de sputo reparatur flos. Aeruginem quoque aes creat. Nam lamminae aereae super vas aceti asperrimi sarmentis superpositis atque ita distillantibus, quod ex eo cecidit in ipsum acetum teritur et cribratur. De ferro .
Abbreviated transcription (Latin):
tantum sunditur. Hoc & caldarium. quod
tantum funditur. Nam malleis fragile est.
Si quidem omẽ es diligentiꝰ purgatis igne
uitiis excoctisq: regulare efficitur. Cam¬
panum quoq int̾ genera exis uocatur a
campania scilicet ꝓuncia quȩ ẽ in italiȩ
partibꝰ. utensilibꝰ & uasis om̃ibꝰ ꝓbatissimũ.
Es omẽ frigore magno meliꝰ funditur. Es
rubiginẽ celeriꝰ trahit. nisi oleo ꝑ ungatur.
Seruari autẽ id optime etiam in liquida pi¬
ce tradunt. Int̾ omĩa metalla es uocalissi¬
mum est & maximȩ potestatis. Ideo & erea
debat aeneis. O rigo exis cadinia & calciteo.
Purgam̃ta eris cadmia. & erugo. & exis flos.
Cadnna gignitur in metalloꝵ exis atq argen¬
ti fornacib. insidente nitore. Namq ut ipse
lapis ex quo sit es cadmia uocatur. sic rur¬
sus infornacibꝰ existit: & nominis sui origi¬
nem recipit. Eris flos fit seu gignitur con¬
flationibꝰ resoluito atq reliquato exe. suꝑ su¬

Expanded text:
tantum funditur. Hoc et caldarium quod tantum funditur. Hoc et caldarium quod tantum funditur. Nam malleis fragile est. Siquidem omne aes diligentius purgatis igne vitiis excoctisque regulare efficitur. Campanum quoque inter genera aeris vocatur a Campania scilicet provincia quae est in Italiae partibus, utensilibus et vasis omnibus probatissimum. Aes omne frigore magno melius funditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo perunguatur; servari autem id optime etiam in liquida pice tradunt. Inter omnia metalla aes vocalissimum est et maximae potestatis. Ideo et aenedebat aenis. Origo aeris cadmea et chalcitis. Purgamenta aeris cadmea, et aerugo, et aeris flos. Cadmia gignitur in metallorum aeris atque argenti fornacibus insidente nidore. Namque ut ipse lapis, ex quo fit aes, cadmia vocatur, sic rursus in fornacibus existit et nominis sui originem recipit. Aeris flos fit seu gignitur conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfu
Abbreviated transcription (Latin):
as ȩneas & aureas & argenteas in unũ rogũ
congessit. & eas incendit. Ita ex hac cõmixtione
fabri sustulerunt: & fecerunt parapsides. Dic
chorintea nata sunt ex om̃ibꝰ in unum. nec hoc¬
nec illud. Unde & usq in hodiernũ dim siue
ex ipso. siue eximitatione eiꝰ. es chorinteum uł
chorintea uasa dicunt᷑. Huiꝰ tria genera. Can¬
didum unum ad argenti nitorem accedens.
alterum in quo ipsius auri fulua natura ẽ:
tercium in quo ȩqualis cunctoꝵ temꝑies.
Coronarium ex ductili ere tenuatur inlam¬
minas. tauroꝵq felle tinctum speciem au¬
ri incoronis histrionum p̾bet: unde & appel¬
latum. Pẏ ropum: igneus color uocauit. slãq
in singlas uncias exis additis auri scrupulis
senis. p̃tenui brattea ignescit. flaminasq
imitatur. unde & pyropum dr̃. Regulare
es dr̃ qͦd ab aliis ductile appellatur: quale
omẽ cyprium est. Ductile autẽ dr̃ eoqͦd
malleo ꝓducatur. sicut contra fusile: quia

Expanded text:
as aeneas et aureas et argenteas in unum rogum as aeneas et aureas et argenteas in unum rogum congessit et eas incfabri sustulerunt, et fecerunt parapsides. Sic Corinthia nata sunt ex omnibnec illud. Unde et usque in hodiernum diem sive ex ipso sive ex imitatione eius aes Corintheum vel Corinthea vasa dicuntur. Huius tria genera: candidum unum, ad argenti nitorem accedens; alterum, in quo ipsius auri fulva natura est; tertium, in quo aequalis cunctorum temperies. Coronarium ex ductile aere tenuatur in lamminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coronis histrionum praebet; unde et appellatum. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias aeris additis auri scripulis senis praetenui brattea ignescit flammasque imitatur; unde et pyropum dicitur. Regulare aes dicitur quod ab aliis ductile appellatur, quale omne Cyprium est. Ductile autem dicitur eo quod malleo producatur, sicut contra fusile qui
Abbreviated transcription (Latin):
sicut aurum & argentum. Apud anti¬
quos autẽ. prior exis quam ferri cognitus
usus. Ere quippe pͥmi ꝓseindebant t̾ram. &
certamina belligerebant: eratq in pretio
fuit inp̾cio fit nullo deniq honore. Usuis
exis pꝰea transiit in simulachris. in uasis.
in ȩdificioꝵ structuris. maxime & ad ꝑpetui¬
tatẽ monumentoꝵ etiam publicȩ ineis
constitutiones scriptȩ sunt. Cyprium es
in eypro insula prius reꝑtum. unde & uo¬
catum: factum ex lapide exoso. quem cadi¬
niam uocant. & est ductile. Huic si adda¬
tur plumbum: colore purpureo fit. Auri¬
calcum dictum. qͦd & splendorẽ auri & du¬
rictam eris possideat. Est atitẽ nom̃ compo¬
situm ex lingua latina & greça. Es eñĩ sermo¬
ne grecoꝵ. calco uocatur. Eit autẽ ex exe &
igne multo. ac medicaminibꝰ ꝑducitur ad
aureum colorẽ. Chorinteum ÷ commixtio
omniũ metalloꝵ. qͦd casus pͥmũ miscuit
chorinto: cum caꝑetur incensa. Nam dum
hanc ciuitatẽ hannibal cepisset: om̃s statu¬

Expanded text:
sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prior aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe primi proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretiofuit in pretio fit nullo denique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris; maxime et ad perpetuitatem monumentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. Cyprium aes in Cypro insula prius repertum, unde et vocatum, factum ex lapide aeroso, quem cadmiam vocant; et est ductile. Huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. Aurichalcum dictum quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem nomen compositum ex lingua Latina et Graeca; aes enim sermone Graecorum χαλκὸς vocatur. Fit autem ex aere et igne multo, ac medicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corintheum est commixtio omnium metallorum, quod casus primum miscuit, Corintho, cum caperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Hannibal cepisset, omnes statu
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s solus de patre & filio ꝓcedit. id eo solus amboꝵ
nuncupat᷑ sp̃s. Et in hac tͥnitate alia appella¬
tiua nomina. alia ꝓpria sunt. Propͥa st̃ essen
lis Et in de ꝓpͥa: quia ipsam substantiam
Cum enĩ dr̃ ds̃. essentia ẽ: quia ad seipsum

Expanded text:
ctus solus de Patre et Filio procedit, ideo solus amborum nuncupatur Spiritus. 5. In hac Trinitate, alia appellativa nomina, alia propria sunt. Propria sunt essentlis. Et inde propria, quia ipsam substantiam Cum enim dicitur Deus, essentia est, quia ad seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s: qͥa ÷ patris filiiq sp̃s. His enĩ appella¬
tionib hoc significat᷑ qͦd ad se inuicẽ refe¬
runt᷑: ñ ipsa substantia qua unũ sunt. Pro¬
inde trinitas: in relatiuis ꝑsonarum nomi¬
nib ẽ. Dertas ñ triplicat᷑. s in singłaritate
ẽ: qͥa si triplicatur. deoꝵ inducimꝰ plurali¬
tatẽ. Nom̃ autẽ deoꝵ in angłis & sc̃is hõib

Expanded text:
is Filiique Spiritus. 8. His enim appellationibus hoc significatur, quod ad se invicem referuntur, non ipsa substantia, qua unum sunt. Proinde Trinitas in relativis personarum nominibus est; deitas non triplicatur, sed in singularitate est; quia si triplicatur, deorum inducimus pluralitatem. 9. Nomen autem deorum in angelis et sanctis hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
opilionũ caprarioꝵq sermones in his & can¬
tica inserant᷑. Hymnos pͥmũ dauid ꝓpħam
in laudẽ dĩ cõposuisse ac cecinisse manifestũ
ẽ. Deinde apud gentiles pͥma memmia ty¬
mota effecit in apollinẽ & musas. quȩ fuit
tẽporib ennii longe pꝰ dauid. Hymni aut̃
ex greco inlatinũ laudes int̾p̃t᷑atur. Epy
thalamia st̃ carmina nubentiũ. qͦ decantant᷑
ab scolasticis in honorẽ sponsi & sponse.
Hȩc pͥmũ salomon edidit in laudẽ ȩccłiȩ et
xp̃i: ex qͦ gentiles sͥ epythalumiũ uendicart̃:¬
& istius generis carmen assumptũ ÷. Qd̃ genꝰ
pͥmũ agentilib in scenis celebrabat᷑. postea
tantũ innuptiis hesit. Uocatũ aut̃ epytha¬
lamiũ. qd̾ in thalamis decantet᷑. E hrenos

Expanded text:
opilionum caprariorumque sermones in iis et canopilionum caprariorumque sermones in iis et cantica inserantur. 17. Hymnos primum David propheta in laudem Dei composuisse 69 ac cecinisse manifestum est. Deinde apud gentiles prima Mnemia Timothoe fecit in Apollinem et Musas, quae fuit temporibus Ennii longe post David. Hymni autem ex Graeco in Latinum laudes interpretantur. 18. Epithalamia sunt carmina nubentium, quae decantantur a scholasticis in honorem sponsi et sponsae. Haec primum Salomon edidit in laudem Ecclesiae et Christi. Ex quo gentiles sibi epithalamium vindicarunt, et istius generis carmen assumptum est. Quod genus primum a gentilibus in scenis celebrabantur, postea tantum in nuptiis haesit. Vocatur autem epithalamium, eo quod in thalamis decantetur. 19. Thre
Abbreviated transcription (Latin):
inuindictã matris sagittis insequeret᷑. acco¬
lȩ delphici hoc illũ metro hortati st̃ decent̃:
modulatio eiꝰdẽ carminis conueniat mise¬
ris. Terrentianꝰ hos elegos dicere solet. qd̾ elau¬
sula talis tristib ut tradunt aptior eẽ modis.
Hic autẽ uix omnino constat a qͦ sit inuentꝰ.
nͥ qͥa apud nos enniꝰ eo pͥor usus sit. Nã apud
g̾cos sic adhuc lex grãmaticoꝵ pendet. ut
sub udice res relegata sit. Nam qͥdã eoꝵ co¬
lofoniũ quẽdã. qͥdam arcicolicũ actorẽ atq
inuentorẽ uolunt. Bucolicũ id÷ pastor ale¬
carm̃. pleriq syracusis pͥmũ cõpositũ a pasto¬
rib opinant᷑. ñ nulli a lacedemone. Nãq tͣn¬
seunte ingͤciã xerse rege ꝑsarum. cũ sparta¬
nȩ uirgines sub hostili mecu neq egredi ur-
exercerent: turba pastoꝵ ne religio p̃teriret
eundẽ inconditiᷤᷤ cantib celebrarunt. Appellat᷑
autẽ bucolicũ abobus de maiori parte. ꝗͣ uis

Expanded text:
in vindictam matris sagittis insequeretur, accoin vindictam matris sagittis insequeretur, accolae Delphici hoc illum metro hortati sunt, dicentemodulatio eiusdem carminis conveniat miseris. Terentianus hos elegos dicere solet, quod clausula talis tristibus, ut tradunt, aptior esset modis. Hic autem vix omnino constat a quo sit inventus, nisi quia apud nos Ennius eum prior usus est. Nam apud Graecos sic adhuc lis Grammaticorum pendet, ut sub iudice res relegata sit. Nam quidam eorum Colophonium quendam, quidam Archilochum auctorem atque inventorem volunt. Bucolicum, id carmen plerique Syracusis primum compositum a pastoribus opinantur, nonnulli Lacedaemone. Namque transeunte in Graeciam Xerxe rege Persarum, cum Spartanae virgines, sub hostili metu, neque egredi urbeexercerent, turba pastorum, ne religio praeteriret, eumdem inconditis cantibus celebrarunt. Appellatur autem Bucolicum a bubus, de majore parte, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
metrũ auctoritate cȩt̾a metra p̾cedit. unũ ex
om̃ib tã maximis oꝑib aptũ quã paruis. sua¬
uitatis & dulcedinis ȩque capax. qͥli uirtutibꝰ
nom̃ solũ optinuit ut eroicũ uocaret᷑. ad me¬
morandas scilicet eroum res. Nã & p̃t̃ cȩt̾a
simplicissimũ habet᷑. constatq duob pedib
dactilo & spondeo. ac sepe pene uł ex hoc uł ex
illo. nͥ qd̾ tẽperatissimũ sit utriꝰq mixtura qͦ
ge ante ferecidẽ & omerũ cecinisse ꝓbatur.
Unde apparet antiquiora fuisse apud hebreoᷤᷤ
studia carminũ quã apud gentiles. Siqͥdẽ
& iob moysi temporib ad ȩquatus. ex ametro
u̾su. dactilo. spondeoq decurrit. Hoc apud
g̾cos achatesiꝰ milesius fert᷑ pͥmꝰ cõposuisse.
uł ut alii putant ferecides syrꝰ qd̾ metrũ
ante omerũ phẏtium dictũ ẽ: pꝰ omerũ eroi¬
cũ nominatũ. Phytiũ aut̃ uocatũ uolunt.
eoqd̾ hoc genere metri oracula apollinis sint
edita. Nam cũ in parnaso phytonẽ serpentẽ

Expanded text:
cetera metra praecedit; unus ex omnibus tam maximis operibus aptus quam parvis, suavitatis et dulcedinis aeque capax. Quibus virtutibus nomen solus obtinuit, ut heroicum vocaretur ad memorandas scilicet eorum res. Nam et prae ceteros simplicissimus habetur constatque duobus pedibus, dactylo et spondeo, ac saepe pene vel ex hoc vel ex illo; nisi quod temperantissimus fit utriusque mixtura quam ge ante Pherecyden et Homerum cecinisse probatur. Unde apparet antiquiorem fuisse apud Hebraeos studium carminum quam apud gentiles, siquidem et Iob Moysi temporibus adaequatus hexametro versu, dactylo spondeoque, decurrit. Hunc apud Graecos Achatesius Milesius fertur primus conposuisse, vel, ut alii putant, Pherecydes Syrus. Quod metrum ante Homerum Pythium dictum est, post Homerum heroicum nominatum. Pythium autem vocatum volunt eo, quod hoc genere metri oracula Apollinis sint edita. Nam cum in Parnaso Pythonem serpentem
Abbreviated transcription (Latin):
positis in uinũ sarciunt corpꝰ. a facultate cuiꝰ¬
q materiȩ. Deniq ꝓba uxor adelfi centonẽ
ex uirgilio de fabrica mundi & de euangłiis
plenissime exp̃ssit materia cõposita scłm¬
u̾sus. & u̾sib scd̾m materiã concinnatis.
Sic qͦ & qͥdã pomponiꝰ ex eodẽ poeta inter
cȩt̾a stili sui otiatitheum in xp̃i honorem
cõposuit. Similit̃ & de eneidos
De fabula.

Expanded text:
positis in unum sarciunt corpus, ad facultatem cujupositis in unum sarciunt corpus, ad facultatem cujusque materiae. 26. Denique Proba, uxor Adelphi, centonem ex Virgilio, de Fabrica mundi et Evangeliis plenissime expressit, materia composita ssus, et versibus secundum materiam concinnatis. Sic quoque et quidam Pomponius ex eodem poeta inter cetera stili sui otia Tityrum in Christi honorem conposuit: similiter et de Aeneidos. De fabula
Abbreviated transcription (Latin):
nerib atq lam̃tis: similit̃ & nc̃. Epycha¬
phium g̾ce. latine suꝑ tumulũ. Est enĩ titulꝰ
mortuoꝵ. qͥ in dormitione eoꝵ fit qͥiã defun¬
cti st̃. Scͥbitur enĩ ibi uita. mores. & ȩtaᷤ eoꝵ
Poema uniꝰ. Ydillicon paucoꝵ u̾suum. Dis¬
ticon duoꝵ: Monosticon uniꝰ. Epy ẜ ram¬
don in poemate: clausula breuis ÷. Dictũ¬
autẽ epodon: qd̾ ad cinnat᷑ ad speciẽ elegiaci.
ubi p̾misso uno longiore alt̃ breuior cõponit᷑.
atq insingłis qͥbq maiorib sequentes mi¬
nores qͣsi clausulȩ recinnunt. Clausulam
aut̃ lẏrici appellant qͦsi p̃cisos u̾sus integriᷤᷤ
subiectos. ut ÷ apd̾ oratiũ. beatꝰ ille qͥ ꝓcul ne¬
gotiis. deinde sequit᷑ p̃cisꝰ. ut pͥsca gens mor¬
taliũ. Sic & deinceps alt̾ni qͥb aliqua pars
deest. & ipsi p̃cedentib similes: s minores.
Centones apud grãmaticos uocari solent. qͥ
de carminib omeri & uirgilii ad ꝓpͥa oꝑa
more centenario ex multis hinc inde com¬

Expanded text:
 lamentis: similiter et nunc. Epitaphium Graece, Latine supra tumulum. Est enim titulus mortuorum, qui in dormitione eorum fit, qui iam defuncti sunt. Scribitur enim ibi vita, mores et aetas eorum. poema unius. Idilion paucorum versuum; disticho duorum; monosticon unius. don in poemate clausula brevis est. Dictuautem epodon quod accinatur ad speciem elegiaci, ubi praemisso uno longiori, alter brevior componitur, atque ita in singulis quibusque majoribus sequentes minores quasi clausulae recinunt. 24. Clausulas autem Lyrici appellant, quasi praecisos versus integris subjectos, ut est apud Horatium: Beatus ille qui procul negotiis, deinde sequitur praecisus: Ut prisca gens mortalium. Sic et deinceps alterni, quibus aliqua pars deest, et ipsi praecedentibus similes, sed minores. 25. Centones apud grammaticos vocari solent, qui de carminibus Homeri, vel Virgilii, ad propria opera, more centonario, ex multis hinc inde com
Abbreviated transcription (Latin):
mero: ut exametrũ. pentametrũ. trimetrũ.
Nam senerios u̾sus nos ex numero pedum
uocamꝰ. Hos g̾ci qͥa geminos feriunt: tri¬
metros dicunt. Exametros aut̃ latinos
pͥmũ fecisse enniũ tradunt. eosq longos
uocant. Ab inuentorib metra appellata cli¬
cunt᷑. ut anacreonticũ safficũ. archiloicum.
Anacreontica metra: anacreonticꝰ cõposuit.
cuit. sotadecorũ qͦ reꝑtor ÷ sotades genere
cretensis. somonidia qͦ metra somonides
poeta lẏricꝰ cõposuit. Afreqͣntatorib. ut
asclepiodia. Non enĩ ea asclepiꝰ inuenit.s
ꝓ inde ita uocata qd̾ eis isdem diligentissi

Expanded text:
mero, ut hexametrum, pentametrum, trimetrum. mero, ut hexametrum, pentametrum, trimetrum. Nam senarios versus nos ex numero pedum vocamus. Hos Graeci, quia geminos feriunt, trimetros dicunt. Hexametros autem Latinos primum fecisse Ennius traditur; eosque 'longos' vocant. Ab inventoribus metra appellata dicuntur, ut Anacreonticum, Sapphicum, Archilochium. Nam Anacreontica metra Anacreon conposuit; cuit. Sotadeorum quoque repertor est Sotades genere Cretensis. Simonidia quoque metra Simonides poeta lyricus conposuit. A frequentatoribus, ut Asclepiadia. Non enim ea Asclepius invenit, sed proinde ita vocata quod ea idem ele
Abbreviated transcription (Latin):
pedũ m̃suris atq spaciis t̾minant᷑.
Neq enĩ ultra dimensionẽ tẽpoꝵ consti¬
tuta ꝓcedunt. Mensura enĩ grece me
ordine suo dispositis certo fine moderant᷑
ꝑ articulos qͥ cesa & m̃bra nominant᷑ qͥ ne
longius ꝓuoluerent᷑ quã iudiciũ possit susti¬
nere: modũ statuit ratio unde feu̾terentur:
& ab eo ipsou̾sum uocatũ qd̃ reu̾titur. Huic ad¬
heret rith mꝰ. qͥ ñ ÷ certo fine moderatꝰ. sȩ cam̃
rationalit᷑ ordinatis pedib currit. qͥ latine
meroᷤ memini si u̾ba tenerẽ. Carm̃ uocatur
qͥcqͥd pedib continet᷑. cui nom̃ datũ existimãt.
eoqd̾ carptim ꝓnuntiet᷑. Unde hodie la¬
nam quã purgantes discerpunt carminare
dicimꝰ. seu qd̃ qui illa canerent carere m̃te
existimabant᷑. Metra uł a pedib nuncupata
quentatoribꝰ. uł anumero syllabarũ. Apedibꝰ
metra uocata. ut dactilica. iambica. troche¬
ica. Atrocheo enĩ trocheicũ metrũ nascit᷑.
adactilo dactilicũ. sic & alia asiuis pedib Anu¬

Expanded text:
pedum mensuris, atque spatiis terminantur, neque ultra dimensionem temporum constitutam procedunt. Mensura enim Graece μέordine suo dispositis, certo fine moderantur per articulos, qui caesa et membra nominantur. Qui ne longius provolverentur quam judicium posset sustinere, modum statuit ratio unde reverterentur, et ab eo ipsum versum vocatum, quod revertitur. Huic adhaeret rythmus, qui non est certo fine moderatus, sed tamen rationabiliter ordinatis pedibus currit; qui Latine tenerem. Carmen vocatur quidquid pedibus continetur: cui datum nomen existimant seu quod carptim pronuntietur, unde hodie lanam, quam purgantes discerpunt, 'carminare' dicimus: seu quod qui illa canerent carere mentem existimabantur. Metra vel a pedibus nuncupata, quemetra vocata, ut dactylica, iambica, trochaica. A trocheo enim trochaicum metrum nascitur; a dactylo dactylicum, sic et alia a suis pedibus. A nu
Abbreviated transcription (Latin):
artes orationis in tethoricaoms. ui¬
arte qͣͥ tuor st̃: exordiũ. narratio. ar¬
gum̃tatio. conclusio. Harum pͥma auditoriꝰ
animũ ꝓuocat. sccd̾a res gestã explicat. t̾cia
sidẽ assertionib facit. qͣrta finẽ totiꝰ orati¬
onis cõplectit᷑. Inchoandũ: itaq talit̾. ut¬

Expanded text:
artes orationis in Rhetorica arte quattuor sunt: exordium, narratio, argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat, secunda res gestas explicat, tertia fidem adsertionibus facit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandu
Abbreviated transcription (Latin):
temporis. Innumeris. ut prita. octo diui¬
duntur in quattuor. rursus quatuor
induob. deinde duo in unũ. Unus autẽ
athomus ẽ: quia insecabilis ẽ. Sic & litt̾a.
Nam orationẽ diuidis inu̾bo. u̾bum in sil¬
labis. sillabam inlitteris. Littera autem
pars minima athomus ẽ: nec diuidi
potest. Athomus gͦ est qͦd diuidi non potest.
ut in geometriea punctus. Nam thomꝰ
diuisio dr̃ grece. athomꝰ indiuisio

Expanded text:
temporis. In numeris, ut puta octo divitemporis. In numeris, ut puta octo dividuntur in quattuor, rursus quattuor in duo, deinde duo in unum. Unus autem atomus est, quia insecabilis est. Sic et littera: nam orationem dividis in verba, verba in syllabas, syllabam in litteras. Littera, pars minima atomus est, nec dividi potest. Atomus ergo est, quod dividi non potest, ut in geometria punctus. Nam tomus divisio dicitur Graece, atomus indivisio
Abbreviated transcription (Latin):
uocant quasdam in mundo corporũ
partes. tam minutissimas ut nec uisui pa¬
teant. nec thomum id ÷ sectionem recipi¬
ant. Unde & athomi dicti st̃. Hi ꝑinane
totiꝰ mundi ĩ requietis motib uolitari.
& huc atq uluc ferri dicuntur: sic̃ tenuis¬
simi pulueres qui insusi ꝑ fenestras radiis
solis uidentur. Ex his arbores & herbas
& fruges om̃s oriri. & ex his ignem & aqũa.¬
athomi aut incorpore. aut in tempore. aut
in nuimero. In corpore: ut lapis. Diuidis¬
enĩ eum in partes. & partes ipsas diuidis
ingrana ueluti sunt harenȩ: rursumq
ipsa harenȩ grana diuide in minutissimt̃
puluerem. donec si possis ꝑuenias ad aliqꝙͣ
possit. Hic ÷ athomꝰ in corporib In tempo¬
re uͦ: sic intelligitur athomus. Annũ u̾bi
grã diuidis inmenses. menses indieb. dieꝰ
inhoras. Ad huc partes horarum admit
temporis punctum. & quadam momenti
stillam. ut ꝑ nullam morulam ꝓduci pos
sit: & ideo iam diuidi ñ potest. Hic ẽ athomꝰ

Expanded text:
ocant quasdam in mundo corporum partes tam minutissimas, ut nec visui pateant, nec tomen, id est, sectionem recipiant. Unde et atomi dictae sunt. Hae per mane totius mundi irrequietis motibus volitant, et huc atque illuc ferri dicuntur: sic tenuissimi pulveres quae fusi per fenestras radiis solis videntur. Ex his arbores et herbas et fruges omnes oriri, et ex his ignem et aquamSunt autem atomi aut in corpore, aut in tempore, aut in numero. In corpore, ut lapis. Dividis eum in partes, et partes ipsas dividis in grana, velut sunt arenae: rursumque ipsa arenae grana divide in minutissimum pulverem, donec, si possis, pervenias ad aliquam possit. Haec est atomus in corporibus. 3. In tempore vero, sic intelligitur atomus: annum, verbi gratia, dividis in menses, menses in dies, dies in horas; adhuc ptemporis punctum, et quamdam momenti stillam, ut sit; et ideo iam dividi non potest. Haec est atomus
Abbreviated transcription (Latin):
ippodion: dixerunt latini scabellum. & alii
dixert̃ suppedaneum: qͦd sub pedib sit. Scan
silia gradus sunt: ubi honorati uedib sedent.
Sedes dictȩ qm̃ apud uet̾es romanos non erat
usus accumbendi: unde & consedere diceban¬
tur. Postea ut ait uarro de uita popłi romani.
uiri discumbere ceperunt. mulieres sedere.
qͥa turpis ÷ usus inmulieribꝰ accubitꝰ. Sedeꝰᷤ¬

Expanded text:
cunt Graeci hypopodion, dixerunt Latini scabellum, et alii cunt Graeci hypopodion, dixerunt Latini scabellum, et alii dixersilia gradus sunt ubi honorati in sedibus sedent. Sedes dictae quoniam apud veteres Rusus accumbendi, unde et consedere dicebantur: propterea ut ait Varro de Vita populi Romani viri discumbere coeperunt, mulieres sedere: quia turpis visus in muliere accubitus. Sede