comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
attigerunt.demq etiam a philosophia profectus pri¬
cops ⁊ enophon socraticus ille. Post ab aristotile Caliste¬
nes comes alexandri scripsit historiam Et hic quidem
rhetorico pene mort Ille autem superior quodam so¬
no est usus. & qui illum impetum oratoris non hal¬
at. uehemens fortasse minis. sed aliquanto tanien est
ut mihi quiden uidetur dulcior. Minimus natu
porum omnium. Timacus quantum autem iudica
borum non impolitus magnam cloquentiam ad scri¬
bendum attulit. sed nullum usum forensem
Et cum ille dixisset quid est inquit catulo
Cesar ubi sunt qui antonium grece negant
scire : Quot historicos nominauit: ꝙͣ scienter
q proprie de uno quoq dixit. Iol me hercule inquit
catulus aminirans illud iam mirari desmo quod multo
magis ante mirabar hunc cum hec nesciret in dicen¬
do posse tantum Atqui Catule inquit antonius non
ego utilitatem aliquam ad olitendum aucupans. ho¬

Expanded text:
attigerunt. Denique etiam a philosophia profectus priattigerunt. Denique etiam a philosophia profectus princeps Xenophon, Socraticus ille, post ab Aristotele Callisthenes, comes Alexandri, scripsit historiam, et is quidem rhetorico paene more; ille autem superior leniore quodam sono est usus, et qui illum impetum oratoris non habeat, vehemens fortasse minus, sed aliquanto tamen est, ut mihi quidem videtur, dulcior. Minimus natu horum omnium Timaeus, quantum autem iudicare borum non impolitus magnam eloquentiam ad scribendum attulit, sed nullum usum forensem.' Haec cum ille dixisset, 'quid est,' inquit 'Catule?' Caesar; 'ubi sunt, qui Antonium Graece negant scire? Quot historicos nominavit! Quam scienter, quam proprie de uno quoque dixit!' 'Id me hercule' inquit Catulus 'admirans illud iam mirari desino, quod multo magis ante mirabar, hunc, cum haec nesciret, in dicendo posse tantum.' 'Atqui, Catule,' inquit Antonius 'non ego utilitatem aliquam ad dicendum aucupans ho
Abbreviated transcription (Latin):
magnopere delectet. Et post illum Tichidides omnis
dicendi artifitio mea sententia facile uicit qui ita treber
est rerum frequentia ut uorborum prope numerum. sen¬
tentiarum numero consoquatur Ita porro uerbis as
tus & pressus ut nescias ꝙtrum res oratione an uerba
sententiis illustrentur At qui ne hunc quidem ꝙ ꝙͣ est
in re piib. ueusatus ex numero accopimus. corum qui
causas dictitarint Et hos libros tum scripsisse dicitur
cum a re pub remotus atq id quod optimo cuiq athe¬
nis accidere solitum est in exilium pulsus esset. Nuc̃
consecutus est Syracusius philistus qui cum dyor¬
sii tyranni familiarissimus esset otium suum consup¬
sit in historia scribenla. maximeq thici chidem est᷑
sicut mihi iudetur imitatus. Postea uero quasi ex
clarissima rhetoris officina duo prestantes ingenio.
Theopompus & ephorus ab socrate magistro impul¬
si se ad historiam contulerunt causas omnino nunꝙͣ

Expanded text:
magno opere delectet; et post illum Thucydides omnis magno opere delectet; et post illum Thucydides omnis dicendi artificio mea sententia facile vicit; qui ita creber est rerum frequentia, ut verborum prope numerum sententiarum numero consequatur, ita porro verbis est aptus et pressus, ut nescias, utrum res oratione an verba sententiis inlustrentur: atqui ne hunc quidem, quamquam est in re publica versatus, ex numero accepimus eorum, qui causas dictitarunt; et hos ipsos libros tum scripsisse dicitur, cum a re publica remotus atque, id quod optimo cuique Athenis accidere solitum est, in exsilium pulsus esset; hunc consecutus est Syracosius Philistus, qui, cum Dionysi tyranni familiarissimus esset, otium suum consumpsit in historia scribenda maximeque Thucydidem est, ut mihi videtur, imitatus. Postea vero ex clarissima quasi rhetoris officina duo praestantes ingenio, Theopompus et Ephorus ab Isocrate magistro impulsi se ad historiam contulerunt; causas omnino numquam
Abbreviated transcription (Latin):
Crassi familiaris antpater: ceteri non exornatores ue¬
rum sed tantum modo narratores fuerunt. Est inquit
Catulus ut dicis sed iste ipẽ celius neq distuuxit histori¬
am uarietate locorum neq uerborum collocatione &
tractu orationis leui et equabili perpoliuit illuc opu
sed ut homo neq doctus neq maxime aptus ad olicen¬
dum sicut potrit dolauit Urcit tamen ut dicis superi¬
ores.Mmime mirum inquit Antonius si ista res
d huc nostra lingua illustrata non est. Nemo enim
studer eloquentie nostrorum hominum nisi ut in cau¬
sis atq in foro eluceat Apud grecos autem eloquentissi¬
mi homines remon a causis forensibus cum ad cet¬
ras res illustres tum ad scribendam historiam maxi¬
me se applicauerunt Namq herodotum illum qui pisi¬
ceps genus hoc ornauit in causis mhil omnino uersatu
esse accopinius. At quii tanta est eloquentia ut me qu¬
deni quantum ego grece scripta in telligere possum

Expanded text:
Crassi familiaris, Antipater; ceteri non exornatores reCrassi familiaris, Antipater; ceteri non exornatores rerum, sed tantum modo narratores fuerunt.' 'Est,' inquit Catulus 'ut dicis; sed iste ipse Caelius neque distinxit historiam varietate colorum neque verborum conlocatione et tractu orationis leni et aequabili perpolivit illud opus; sed ut homo neque doctus neque maxime aptus ad dicendum, sicut potuit, dolavit; vicit tamen, ut dicis, superiores.' 'Minime mirum,' inquit Antonius 'si ista res adhuc nostra lingua inlustrata non est; nemo enim studet eloquentiae nostrorum hominum, nisi ut in causis atque in foro eluceat; apud Graecos autem eloquentissimi homines remoti a causis forensibus cum ad ceteras res inlustris tum ad historiam scribendam maxime se applicaverunt: namque et Herodotum illum, qui princeps genus hoc ornavit, in causis nihil omnino versatum esse accepimus; atqui tanta est eloquentia, ut me quidem, quantum ego Graece scripta intellegere possum,
Abbreviated transcription (Latin):
tho. ut pictor ut piso. Erat eiun historia nihil aliud
nisi annalium confectio ciuus rei memorie q publi¬
ce retinende causa ab initio rerum romanarum usq
ad .G. p. mutium pontificem maximum res ornes
singulorum annorum manlabat litteris pontifex max¬
imus efferebat q in album & proponebat tabulam do¬
mi. potestas ut esset populo cognoscendi hi qui etian
nunc annales maximi nominantur Hanc similitudme
scribendi multi secuti sunt qui sine ullis ornamentis mo¬
numenta solum temporum hominum locorum gesta¬
rumq rerum reliquerunt. Itaq qualis apud grc
pherecycides bellancus ac usilas fuit. Alii q per multi.
talis noster Cato. & pictor & piso. qui neq tenent qui¬
bus rebus ornatur oratio Modo enim huc ista sunt im¬
portata. & dum intelligatur quid dicant ii nam dice¬
di laudem putant esse breuitatem. Paululum se erex¬
it & addidit historie maiorem sonum uocis uir optimiꝰ

Expanded text:
Cato, ut Pictor, ut Piso; erat enim historia nihil aliud Cato, ut Pictor, ut Piso; erat enim historia nihil aliud nisi annalium confectio, cuius rei memoriaeque publicae retinendae causa ab initio rerum Romanarum usque ad P. Mucium pontificem maximum res omnis singulorum annorum mandabat litteris pontifex maximus referebatque in album et proponebat tabulam domi, potestas ut esset populo cognoscendi, eique etiam nunc annales maximi nominantur. Hanc similitudinem scribendi multi secuti sunt, qui sine ullis ornamentis monumenta solum temporum, hominum, locorum gestarumque rerum reliquerunt; itaque qualis apud Graecos Pherecydes, Hellanicus, Acusilas fuit aliique permulti, talis noster Cato et Pictor et Piso, qui neque tenent, quibus rebus ornetur oratio—modo enim huc ista sunt importata—et, dum intellegatur quid dicant, unam dicendi laudem putant esse brevitatem. Paulum se erexit et addidit maiorem historiae sonum vocis vir optimus,
Abbreviated transcription (Latin):
catulus Non enm deerit homini diserto in euismoddi re¬
bus facultas ox ceteris rebus & causis comparata. Er
item inquit illa que sepe diserte agenda sunt. & que ego
paulo ante cum eloquentiam laudarem. dixi oratoris
esse. neq habent suum Locum ullum in diuisione part¬
um neq certum preceptorum genus & agenda sunt
non minus diserte ꝙͣ que in lite dicunt᷑ obiurgatio
cohortatio. consolatio quorum ni hil est quod non sũma
dicendi ornamenta desideret. sed ex artifitio res iste p̃¬
cepta non querunt.. Planc inquit Catulus assentior. Age
uero in quit antonius qualis oratoris & quanti homi¬
nis in dicendo putas esse historiam scribere. Si ut
greci scripserunt sumini inquit Catulus. Si ut nostͥ
ni hil opus est oratore. satis est non esse mencdacen
Atqui ne nostros contempnas inquit Anthonius
Greci quoq ipĩ sic mitio scriptitarunt. ut noster.

Expanded text:
Catulus; 'non enim deerit homini diserto in eius modi reCatulus; 'non enim deerit homini diserto in eius modi rebus facultas ex ceteris rebus et causis comparata.' 'Ergo item' inquit 'illa, quae saepe diserte agenda sunt et quae ego paulo ante, cum eloquentiam laudarem, dixi oratoris esse, neque habent suum locum ullum in divisione partium neque certum praeceptorum genus et agenda sunt non minus diserte, quam quae in lite dicuntur, obiurgatio, cohortatio, consolatio, quorum nihil est, quod non summa dicendi ornamenta desideret; sed ex artificio res istae praecepta non quaerunt.' 'Plane' inquit Catulus 'adsentior.' 'Age vero,' inquit Antonius 'qualis oratoris et quanti hominis in dicendo putas esse historiam scribere?' 'Si, ut Graeci scripserunt, summi,' inquit Catulus; 'si, ut nostri, nihil opus est oratore; satis est non esse mendacem.' 'Atqui, ne nostros contemnas,' inquit Antonius, 'Graeci quoque ipsi sic initio scriptitarunt, ut noster
Abbreviated transcription (Latin):
ca sic tractare quasi ihil possit dici sine preceptis sius.Nam
& testimonium sepe dicendum est ac non nunqͣ etiam ac¬
curatius ut mihi necesse fuit in Sex̾ ticium Sed illo sedi¬
tiosum ciuem & turbulentum explicaui In eo testimon
dicendo omnia consilia consulatus mei quibus illi trib.
ple. pro re pub. prestitissem queq ab eo contra rem pub.
facta arbitrarer exposui diu recentus sum. multa audi¬
ui multa responli. Num igitur placet cum de eloquentia
percipias aliquid etiam de testimoniis dicendis quasi in arte
tradere. Nihil sane inquit Catulus necesse est. Quid si qđ
sepe summis uiris accidit mandata sint exponencda aut i
senatu aut ab imperatore aut ad mmiperatorem. Aut ad re¬
gem aut ad populum aliquem a senatu: num quia gene¬
re oratioms in huuismodi causis accuratiore est utendi
Id crrco etiam pars hec causarum numeranda uidetur
aut propriis precoptis instruenda. Minime uero inquit

Expanded text:
a sic tractare, quasi nihil possit dici sine praeceptis suis; nam a sic tractare, quasi nihil possit dici sine praeceptis suis; nam et testimonium saepe dicendum est ac non numquam etiam accuratius, ut mihi etiam necesse fuit in Sex. Titium, seditiosum civem et turbulentum; explicavi in eo testimonio dicendo omnia consilia consulatus mei, quibus illi tribuno plebis pro re publica restitissem, quaeque ab eo contra rem publicam facta arbitrarer, exposui; diu retentus sum, multa audivi, multa respondi. Num igitur placet, cum de eloquentia praecipias, aliquid etiam de testimoniis dicendis quasi in arte tradere?' 'Nihil sane' inquit Catulus 'necesse est.' 'Quid si, quod saepe summis viris accidit, mandata sint exponenda aut in senatu ab imperatore aut ad imperatorem aut ad regem aut ad populum aliquem a senatu, num quia genere orationis in eius modi causis accuratiore est utendum, idcirco pars etiam haec causarum numeranda videtur aut propriis praeceptis instruenda?' 'Minime vero,' inquit
Abbreviated transcription (Latin):
possent in his rebus se pati uiuci non posse. Qui
laudabit. quempiam intelligit exponencla sibi esse
fortune bona Ea sunt generis p̾eccunie propinꝗͦ¬
rum aniicorum. opum: Ualitudinis. forme uirium
ingenii: ceterarumq rerum que sunt aut corporis
aut extranee. Si habrierit bene his usum. Si non ha¬
buerit sapienter caruisse Si amiserit moderate tulisse
demde quid sapienter is qriem laudet. quid libera¬
liter: quid fortiter. quid uste. quid magnife. quid pi
quid grate: quid humaniter. quid deniq cum aliqua
uirtute aut fecerit: aut tulerit. Hec & que sunt eius ge¬
neris facile uidebit qui uolet laulare quempiam: &¬
uituperare contraria. Cur igitur dubitas in quit Ca¬
lus facere hoc tercium genus. quoniam in est in ratio¬
ne rerum. Non eium si est facilius co de numero quo¬
 est ex cerpendum. Quia nolo inquit Oimna que ali
quando cadunt aliquando in oratorem ꝙuis exigua sint.

Expanded text:
possent, in eis rebus se pati non posse vinci; qui possent, in eis rebus se pati non posse vinci; qui laudabit quempiam, intelleget exponenda sibi esse fortunae bona; ea sunt generis, pecuniae, propinquorum, amicorum, opum, valetudinis, formae, virium, ingeni et ceterarum rerum, quae sunt aut corporis aut extraneae; si habuerit, bene rebus eis usum; si non habuerit, sapienter caruisse; si amiserit, moderate tulisse; deinde, quid sapienter is, quem laudet, quid liberaliter, quid fortiter, quid iuste, quid magnifice, quid pie, quid grate, quid humaniter, quid denique cum aliqua virtute aut fecerit aut tulerit: haec et quae sunt eius generis facile videbit, qui volet laudare; et qui vituperare, contraria.' 'Cur igitur dubitas,' inquit Catulus, 'facere hoc tertium genus, quoniam est in ratione rerum? Non enim, si est facilius, eo de numero quoque est excerpendum.' 'Quia nolo,' inquit, 'omnia, quae cadunt aliquando in oratorem, quamvis exigua sint,
Abbreviated transcription (Latin):
lustrauit adiunxit ẽtiam si opus est tanien est minus
necessarium. Quid nam inquit Catulus. an lauda¬
tiones: id enim uideo poni genus tercium Ita niquit
Antonius Et in eo quidem genere scio & me & onmel
qui affuerunt delectatos esse uehenienter Cum abs te
est popilia mater cestra laudata cui primum muli¬
eri hunc honorem in nostra ciuitate tributum prito
Sed non omma quecunq Loquimur mihi uidenteͣn
ad artem & ad precepta esse reuocanda. Ex his emin
fontibus unde ommnia ornata dicendi precepta summẽ¬
tur licebit etiam laudationem ornare. neq illa eleme¬
ta desiderare: que ut nemo tradat quis est qui nesciat
que sint in homine laulanda. positis enim his rebus
quas Crassus in illius orationis sue ꝙͣ contra colle¬
gam censor habuit principio dixit que natura aut
fortuna darentur hominibus. in his rebus se uinci pos¬
se animo equo pati que ipsi sibi homines parare

Expanded text:
lustravit, adiunxit, etiam si opus est, minus est tamen lustravit, adiunxit, etiam si opus est, minus est tamen necessarium.' 'Quidnam?' inquit Catulus; 'an laudationes? Id enim video poni genus tertium.' 'Ita,' inquit Antonius 'et in eo quidem genere scio et me et omnis, qui adfuerunt, delectatos esse vehementer, cum a te est Popilia, mater vestra, laudata, cui primum mulieri hunc honorem in nostra civitate tributum puto. Sed non omnia, quaecumque loquimur, mihi videntur ad artem et ad praecepta esse revocanda; ex eis enim fontibus, unde ad omnia ornamenta dicendi praecepta sumuntur, licebit etiam laudationem ornare neque illa elementa desiderare, quae ut nemo tradat, quis est qui nesciat, quae sint in homine laudanda? Positis enim eis rebus, quas Crassus in illius orationis suae, quam contra conlegam censor habuit, principio dixit: quae natura aut fortuna darentur hominibus, in eis rebus se vinci posse animo aequo pati; quae ipsi sibi homines parare
Abbreviated transcription (Latin):
hic de quo loquimur in foro atq in oculis ciuiuin
constituendus ut uidcamus quid ei negotii demus
cuiq eum numeri uellemus esse prepositum. Nam
Crassus heri cum uos catule & cesar non adessens p¬
suit breuiter in artis distributione idem quod greci
pleriq posuerunt neq sane quid ipẽ sentiret Sed ꝗd
ab illis diceretur ostendit duo prima genera questi¬
num esse in quibus eloquentia uersaretur Unum infini¬
tum: alterum certum. Infinitum mihi uidetur id dicẽ
quod aliquid generatim quereretur hoc modo exepeten¬
da esset eloquentia petendi ne honores Certum autem
in quo quiod in personis & in constituta re & diffinita
quererctur ciuusmodi sunt in foro atq in ciuĩum
causis disceptatiombusq uersantur Ea mihi uide¬
tur aut in lite ordinanola aut n consilio dando esse
posita Nam illua tercium quod & a Crasso tacitum
est & ut audio ille ipẽ aristotiles qui hec maxime il¬

Expanded text:
hic, de quo loquimur, in foro atque in oculis civium hic, de quo loquimur, in foro atque in oculis civium constituendus, ut videamus, quid ei negoti demus cuique eum muneri velimus esse praepositum; nam Crassus heri, cum vos, Catule et Caesar, non adessetis, posuit breviter in artis distributione idem, quod Graeci plerique posuerunt, neque sane quid ipse sentiret, sed quid ab illis diceretur, ostendit: duo prima genera quaestionum esse, in quibus eloquentia versaretur, unum infinitum, alterum certum. Infinitum mihi videbatur id dicere, in quo aliquid generatim quaereretur, hoc modo: expetendane esset eloquentia? expetendine honores? Certum autem, in quo quid in personis et in constituta re et definita quaereretur; cuius modi sunt, quae in foro atque in civium causis disceptationibusque versantur. Ea mihi videntur aut in lite oranda aut in consilio dando esse posita; nam illud tertium, quod et a Crasso tactum est et, ut audio, ille ipse Aristoteles, qui haec maxime in
Abbreviated transcription (Latin):
possum quin exclamem ut ait ille intrinumino. Ita¬
mihi uim oratoris cum exprimere subtiliter uisus es
Tum laudare copiosissime ꝙ quidem eloquentem uel
optinie facere oportet/ ut eloquentiam laudet. Debet enim
ad cam laudandam illam ipsam adhibere quam lau¬
dat. Sed perge porro Tibi enim assentior uestrum esse¬
ad hoc totum discrte dicere. Iolq si quis in alia arte fa¬
tiat. cum assumpto aliunde uti bono non proprio nec
Crassus nox te inquit nobis antoni expoliuit
hominem q redlidit. Nam hesterno sermone
Unuis ciuusdam operis ut ait Cecilius Renigem aliq
aut baiolum nobis oratorem descripseras. in opem quen¬
dam humanitatis atq in urbanum.
Um Antonius. heri enim inquit hoc mihi pro¬
posueram ut si te refellissem. hos a te disaipulos
abducerem. Nunc catulo auliente e cesare
uideor eebere non tam pugnare tecum. ꝙͣ quid ipse
sentiam dicere. Sequitur igitur quomam nobis est

Expanded text:
possum quin exclamem," ut ait ille in Trinummo: itapossum quin exclamem," ut ait ille in Trinummo: ita vim oratoris cum exprimere subtiliter visus es, tum laudare copiosissime; quod quidem eloquentem vel optime facere oportet, ut eloquentiam laudet; debet enim ad eam laudandam ipsam illam adhibere, quam laudat. Sed perge porro; tibi enim adsentior vestrum esse hoc totum diserte dicere, idque si quis in alia arte faciat, eum adsumpto aliunde uti bono, non proprio nec Crassus 'nox te' inquit 'nobis, Antoni, expolivit hominemque reddidit; nam hesterno sermone unius cuiusdam operis, ut ait Caecilius, remigem aliquem aut baiulum nobis oratorem descripseras, inopem quendam humanitatis atque inurbanum.' Tum Antonius 'heri enim' inquit 'hoc mihi proposueram, ut, si te refellissem, hos a te discipulos abducerem; nunc, Catulo audiente et Caesare, videor debere non tam pugnare tecum quam quid ipse sentiam dicere. Sequitur igitur, quoniam nobis est
Abbreviated transcription (Latin):
sua dicunt si quia ab hac arte didicerunt. Neq enim si
de rusticis rebus agricula quispiam aut id etiam. quod
multi medici de morbis / aut de pingendo prctor aliqu
diserte dixerit aut scripserrt ⁊d circo illiis artis pritanda
sit elequentia in qua quia ius magna est in hominum
ingeniis. eo multi etiam sinc doctrina. aliquid ominiun
generum atq artium consequuntur. sed quod cuiisq
sit proprium. & si ex eo indicari potest / cum uideris qd
queq doccant tamen hoc certius nihil eẽ potest ꝙ quod
onmes artes alie sme cloquentia suum munus presta
possunt. orator sinc ea nomen suum obtinere non potest
ut ceteri si disserti sint aliquid ab hoc habeant hic nsi
domestias se instruxerit copiis aliunde dicendi copiam
petere non possit.
Umn catulus & si inquit. Antoni minime impe¬
diendus est interpellatione iste cursus orationis
Utire. patiere tamen nihi q ignosces. Non enim

Expanded text:
sua dicunt, si quid ab hac arte didicerunt. Neque enim si sua dicunt, si quid ab hac arte didicerunt. Neque enim si de rusticis rebus agricola quispiam aut etiam, id quod multi, medicus de morbis aut si de pingendo pictor aliquis diserte scripserit aut dixerit, idcirco illius artis putanda est eloquentia; in qua quia vis magna est in hominum ingeniis, eo multi etiam sine doctrina aliquid omnium generum atque artium consequuntur; sed, quid cuiusque sit proprium, etsi ex eo iudicari potest, cum videris, quid quaeque doceat, tamen hoc certius esse nihil potest, quam quod omnes artes aliae sine eloquentia suum munus praestare possunt, orator sine ea nomen obtinere suum non potest; ut ceteri, si diserti sint, aliquid ab hoc habeant, hic, nisi domesticis se instruxerit copiis, aliunde dicendi copiam petere non possit.' Tum Catulus 'etsi,' inquit 'Antoni, minime impediendus est interpellatione iste cursus orationis tuae, patiere tamen mihique ignosces; "non enim
Abbreviated transcription (Latin):
rorem leuare mitius consolando Hlistoria uero tes¬
is temporum. lux ueritatis. uita memorie. magistra u¬
te. nuntia uetustatis qua uoce alia nisi oratoris immor¬
talitati commendatur. Nam si qua est ars alia que uer¬
borum aut fatiendorum. aut deligendorum scientiam
profireatur. aut si quis quas dicet isi orator formare
orationem eam q uariare & distinguere quasi quibris¬
dam uerborum sententiarumq in sigmibus aut si iua
ulla nisi ab hac una arte tradituraut argumentoru
aut sententiarum Aut deniq descriptionis atq orlinis
fateamur. aut hoc quod hec ars profiteatur alienum es¬
seiaut cum alia aliqua arte esse comune Seol si i hac
una est ea ratio atq doctrina non si qui aliarum artii
bene locuti sunt co minus id est hiis unius propriu
Sed ut orator de his rebris que ceterarum artium sunt
si modo eas cognouit ut heri Crassus dicebat Optime
test olicere si ceterarum artium homines ornatius illa

Expanded text:
rorem levare mitius consolando? Historia vero tesrorem levare mitius consolando? Historia vero testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae, nuntia vetustatis, qua voce alia nisi oratoris immortalitati commendatur? Nam si qua est ars alia, quae verborum aut faciendorum aut legendorum scientiam profiteatur; aut si quisquam dicitur nisi orator formare orationem eamque variare et distinguere quasi quibusdam verborum sententiarumque insignibus; aut si via ulla nisi ab hac una arte traditur aut argumentorum aut sententiarum aut denique discriptionis atque ordinis, fateamur aut hoc, quod haec ars profiteatur, alienum esse aut cum alia aliqua arte esse commune: sed si in hac una est ea ratio atque doctrina, non, si qui aliarum artium bene locuti sunt, eo minus id est huius unius proprium; sed ut orator de eis rebus, quae ceterarum artium sunt, si modo eas cognovit, ut heri Crassus dicebat, optime potest dicere, sic ceterarum artium homines ornatius illa
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a facuitate dicendi ut mhil hominum aut auribus
aut mentibus iocundius percipi possit. Quin enim cau¬
ri potest: quod carmen artifitiosa uerborum conclusioẽ
aptius: qui actor in imitanda qͦ orator in suscipienda
ueritate iocundior. Quid autem subtilius ꝙͣ crebre
acuteq sententie: quid autem amniirabilius ꝙͦ res sp¬
dore illustrata uerborum : quid plenius ꝙͣ omini rerum¬
genere cumulata oratio. Neq enm ulla non propria
oratoris est res quequidem ornate dici grauiterq debe
Hiuus est in dando consilio de maximis rebus cum
dignitate explicata sententia Eiusdem & languentis
opuli incitatio & effrenati moderatio Eadem faculta
fraus hominum ad pernitiem & integritas ad salutem
uocatur. Quis coartari ad uirtutem ardentius: quis
auitiis acrius reuocare: Quis uituperare improbos
isperius Qiuis laudare bonos ornatius. Qus cupio¬
tatem uehementius frangere accusando potest. Quis me¬

Expanded text:
ipsa facultate dicendi, ut nihil hominum aut auribus ipsa facultate dicendi, ut nihil hominum aut auribus aut mentibus iucundius percipi possit. Qui enim canri potest? Quod carmen artificiosa verborum conclusione aptius? Qui actor imitanda quam orator suscipienda veritate iucundior? Quid autem subtilius quam crebrae acutaeque sententiae? Quid admirabilius quam res splendore inlustrata verborum? Quid plenius quam omni genere rerum cumulata oratio? Neque ulla non propria oratoris res est, quae quidem ornate dici graviterque debet. Huius est in dando consilio de maximis rebus cum dignitate explicata sententia; eiusdem et languentis populi incitatio et effrenati moderatio; eadem facultate et fraus hominum ad perniciem et integritas ad salutem vocatur. Quis cohortari ad virtutem ardentius, quis a vitiis acrius revocare, quis vituperare improbos asperius, quis laudare bonos ornatius, quis cupiditatem vehementius frangere accusando potest? Quis mae
Abbreviated transcription (Latin):
antonius artem esse non maximam. Sic illua affirino
recepta posse quedam dari per acuta ad pertractando
animos hominum & ad excipiendas coruni uoluritates.
Huius rei scientiam si quis uolet quandam magnanz
artem esse dicere non repugnabo Et enim cum pleriq
temere ac nulla ratione causas ni foro dicant. Non nulli
autem propter exercitationem aut propter con suetudrẽz
aliquam calidius id fatiant non est dubium. quin si quis
animaduerterit. quid sĩt quare alii melius ꝙͣ alii di¬
cant id possit notare Ergo iol qui toto ingenere fecerit
is si non plane artem. ac quasi artem quandam mue¬
iudcor in foro ato ii causis Ita nunc quemadmodum
ca reperirentur possem uobis exponere Sed de me
uidero. Nunc hoc propono quod nuhi persuasi ꝙuis
ars non sit tamen mhil esse profecto oratore preclarius
Nam ut usum dicendi omittam qui in omni paccata
&e libera ciuitate dominantur Tanta oblectatio est m

Expanded text:
Antonius 'artem esse non maximam, sic illud adfirmo, Antonius 'artem esse non maximam, sic illud adfirmo, praecepta posse quaedam dari peracuta ad pertractandos animos hominum et ad excipiendas eorum voluntates. Huius rei scientiam si quis volet magnam quandam artem esse dicere, non repugnabo; etenim cum plerique temere ac nulla ratione causas in foro dicant, non nulli autem propter exercitationem aut propter consuetudinem aliquam callidius id faciant, non est dubium quin, si quis animadverterit, quid sit, qua re alii melius quam alii dicant, id possit notare: ergo id qui toto in genere fecerit, is si non plane artem, at quasi artem quandam invevidere in foro atque in causis, item nunc, quem ad modum ea reperirentur, possem vobis exquirere! Sed de me videro; nunc hoc propono, quod mihi persuasi, quamvis ars non sit, tamen nihil esse perfecto oratore praeclarius; nam ut usum dicendi omittam, qui in omni pacata et libera civitate dominatur, tanta oblectatio est in
Abbreviated transcription (Latin):
clara arte mediocris Ars enim carum rerum est que sciun¬
tur Oratouis autem ominis actio opiniomibus non scie¬
tia continetur. Nam & apud eos dicimus qui nesciunt
& ea icinius que nescimus ipsi. Ĩtaq &e illi alias alud
iisdem de rebris & sentiunt & uidicant Et nos contrarias
sepe causas dicimus. non modo ut Crassus contra me di¬
cat aliquando: aut ego contra Crassum. cum alterutri
necesse sit falsum dicere sed etiam ut uterq nostrum ea¬
em de re alias aluiad defendat cum plus uno uerum es¬
se non possit. Ut igitur in eusmodi re que mendatio nix¬
a sit que ad scientiam non sepe perueniat. que opiniones
hominum & sepe errores aucupetur: ita dicani si causan
putatis esse cur audiatis. Nos uero & ualde quidem Ca¬
tulus in quit putamus atq ego magis ꝙ nulla osten¬
tatione mihi uideris esse usurus Exorsus es cum non
dignitate Ut igitꝰ. de ipso genere sum confessus. inꝗt

Expanded text:
clara, arte mediocris; ars enim earum rerum est, quae sciunclara, arte mediocris; ars enim earum rerum est, quae sciuntur; oratoris autem omnis actio opinionibus, non scientia, continetur; nam et apud eos dicimus, qui nesciunt, et ea dicimus, quae nescimus ipsi; itaque et illi alias aliud eisdem de rebus et sentiunt et iudicant et nos contrarias saepe causas dicimus, non modo ut Crassus contra me dicat aliquando aut ego contra Crassum, cum alterutri necesse sit falsum dicere, sed etiam ut uterque nostrum eadem de re alias aliud defendat, cum plus uno verum esse non possit. Ut igitur in eius modi re, quae mendacio nixa sit, quae ad scientiam non saepe perveniat, quae opiniones hominum et saepe errores aucupetur, ita dicam, si causam putatis esse, cur audiatis.' 'Nos vero et valde quidem' Catulus inquit 'putamus atque eo magis, quod nulla mihi ostentatione videris esse usurus; exorsus es enim non a dignitate.' 'Ut igitur de ipso genere sum confessus,' inquit
Abbreviated transcription (Latin):
miserat. Ego in quit iuluis pro utroq respondeo sic fa¬
tiemus. Atq ista quidem conditione uel ut uerbum
nullum faceres me teneres.. Hic Catulus arrisit ot s¬
nul precisa inquit mihi quidem dubitatio est quoni¬
am neq domi imperaram & hic apud queni eram futu¬
rus sine mea sententia tam facile pronrisit.
Um omnos oculos in antonium coniecerunt
Et ille: audite uero. audite inquit hommem eui
audietis de scola atq a magistro a grecis iuteĩs
cruditum Et co quidem loquar confidentius ꝙ catulus
auditor accessit cui non solum non latini sermonis Sed
etiam greci ipsi solent sue ligne subtillitatem elegantias¬
q concedere sed tamen quoniam hoc totum quit quid
est suie artifitium siue studium dicendi nisi accessit os
nullum potest esse docebo uos discipiili quod ipẽ non di¬
ici. quid de onim genere dicendi sentiam. Hic postea
ꝙ arriserunt Res mihi udetur esse inquit facultate pre¬

Expanded text:
miserat, 'ego' inquit Iulius 'pro utroque respondeo: sic famiserat, 'ego' inquit Iulius 'pro utroque respondeo: sic faciemus; atque ista quidem condicione, vel ut verbum nullum faceres, me teneres.' Hic Catulus adrisit et simul, 'praecisa' inquit 'mihi quidem est dubitatio, quoniam neque domi imperaram et hic, apud quem eram futurus, sine mea sententia tam facile promisit.' Tum omnes oculos in Antonium coniecerunt, et ille 'audite vero, audite,' inquit 'hominem enim audietis de schola atque a magistro et Graecis litteris eruditum, et eo quidem loquar confidentius, quod Catulus auditor accessit, cui non solum nos Latini sermonis, sed etiam Graeci ipsi solent suae linguae subtilitatem elegantiamque concedere. Sed quia tamen hoc totum, quicquid est, sive artificium sive studium dicendi, nisi accessit os, nullum potest esse, docebo vos, discipuli, id quod ipse non didici, quid de omni genere dicendi sentiam.' Hic postea quam adriserunt, 'res mihi videtur esse' inquit 'facultate prae
Abbreviated transcription (Latin):
plus fortasse ꝙͣ ipẽ de se quo etiam scripsit. persium non
curo legere hic fuit enim ut nouamus omnium fere ne¬
trorum hominum doctissimis lelium decinium uolo quẽ
cognorimus uiuum bonim & non illitteratum Sed
nihil ad persium sic ego si iam mihi disputandum sit
de his nostris studiis nolun equidem apud rustitos sed
multo minus apud uos Malo enim non intelligi ora¬
tronem meam ꝙͣ reprehendi.
Uin Cesar equidem niquit Catule iam mihi ui¬
deor nauasse operam. ꝙ huc uenerim Nam hec
ipã recusatio disputationis disputatio quedam
uit mihi quidem per iocunda sed cur impedinus ant¬
nium: cuius audio etiam partes ut de tota eloquentia
disserat quemq iam dudum Cotta & sulpitius exspec¬
tant Ego uero inquit Crassus. neq antonium uerbur
facere patiar & ipẽ ommutescam nisi prius a yobis
impetraro. Quidnam inquit Catulus: ut hic sitis
hodie. Tum cum ille dubitaret quod ad fratrem pro¬

Expanded text:
plus fortasse quam ipse; de quo etiam scripsit "Persium non plus fortasse quam ipse; de quo etiam scripsit "Persium non curo legere,"—hic fuit enim, ut noramus, omnium fere nostrorum hominum doctissimus—"Laelium Decumum volo," quem cognovimus virum bonum et non inlitteratum, sed nihil ad Persium; sic ego, si iam mihi disputandum sit de his nostris studiis, nolim equidem apud rusticos, sed multo minus apud vos; malo enim non intellegi orationem meam quam reprehendi.' Tum Caesar 'equidem,' inquit 'Catule, iam mihi videor navasse operam, quod huc venerim; nam haec ipsa recusatio disputationis disputatio quaedam fuit mihi quidem periucunda. Sed cur impedimus Antonium, cuius audio esse partis, ut de tota eloquentia disserat, quemque iam dudum et Cotta et Sulpicius exspectat?' 'Ego vero' inquit Crassus 'neque Antonium verbum facere patiar et ipse obmutescam, nisi prius a vobis impetraro'—'Quidnam?' inquit Catulus. 'Ut hic sitis hodie.' Tum, cum ille dubitaret, quod ad fratrem pro
Abbreviated transcription (Latin):
sim ac libere solutas opere uolutare Sic nostri ann
at uolutare cuprunt uacui cura ac labore Itaq illud
quod ego in causa curiana sceuole dixi non dixi:
cus ac sentiebam. Nam si inꝙͦ sccuola nullum erit
testamentum recte factum insi quol tu scripseris
omnes ad te ciues cum tabulis ueniemus: ⁊ omni¬
um testamenta tu scribenanus quid igitur inqͣ
quando ages negotium publicum: quando aiicorum:
quando tuum: quando deniq nihil ages. Tum illud
adolidi: Mihi enim liber esse non uidetur qui nor
aliquando nihil agit In qua permaneo Catule senten¬
tia. meq cum huc ueni. hoc ipsum nihil agere & plane¬
cessare delectat. Nam quod addidisti tercium uos esse eos
niodo non hortatur ad disputandum sed etiam deterret
Nam ut G lucilius homo doctus ae per urbanus dicere
solebat ea que scriberet neq ab in doctissimis neq ab
doctissimis legi uelle quod alteri mhil intelligerent. altuͣ

Expanded text:
sim ac libere solutas opere volitare, sic nostri anisim ac libere solutas opere volitare, sic nostri aniac volitare cupiant vacui cura ac labore. Itaque illud ego, quod in causa Curiana Scaevolae dixi, non dixi secus ac sentiebam: nam "si," inquam "Scaevola, nullum erit testamentum recte factum, nisi quod tu scripseris, omnes ad te cives cum tabulis veniemus, omnium testamenta tu scribes unus. Quid igitur?" inquam "quando ages negotium publicum? quando amicorum? quando tuum? quando denique nihil ages?" Tum illud addidi "mihi enim liber esse non videtur, qui non aliquando nihil agit." In qua permaneo, Catule, sententia meque, cum huc veni, hoc ipsum nihil agere et planecessare delectat. Nam, quod addidisti tertium, vos esse eos,modo non hortatur ad disputandum, sed etiam deterret. Nam ut C. Lucilius, homo doctus et perurbanus, dicere solebat ea, quae scriberet neque se ab indoctissimis neque a doctissimis legi velle, quod alteri nihil intellegerent, alteri
Abbreviated transcription (Latin):
media oratione de maximis rebus & grauissimis c¬
putantem philosophum/ omnes unctionis causa re¬
imquunt ita leuissimam delectationem: grauissime
ut ipĩ ferunt utilitati ante ponunt. Otiuni autem qd̃
dicis esse assentior. Uerum otii fructus est: non conten¬
tio animi sed relaxatio Sepe ex socero meo audiui: cum
is diceret soccrum suum lelium Semper fere cum sci¬
pione solitum rusticari. auspicari eos q increlibilli ter
repueresctre esse solitos cum rus ex urbe tamquam
ex uinculis euolauissent. Non audeo dicere de talibus
uiris sed tamen ita solet narrare sceuola conchas e¬
os. & umbilicos al ad Caĩetam ae lauernum legere
consuesse & ad omnem auimi remissionem ludum q
descendere Sic enim se se res habet eut ꝙ admodum
uolucres uitemus procreationis causa atq utilitatis
sue causa fingere & construere nidos Easdem autem
cum aliquid effecorint leuandi laboris suni causa pas¬

Expanded text:
media oratione de maximis rebus et gravissimis dismedia oratione de maximis rebus et gravissimis disputantem philosophum omnes unctionis causa relinquunt; ita levissimam delectationem gravissimae, ut ipsi ferunt, utilitati anteponunt. Otium autem quod dicis esse, adsentior; verum oti fructus est non contentio animi, sed relaxatio. Saepe ex socero meo audivi, cum is diceret socerum suum Laelium semper fere cum Scipione solitum rusticari eosque incredibiliter repuerascere esse solitos, cum rus ex urbe tamquam e vinclis evolavissent. Non audeo dicere de talibus viris, sed tamen ita solet narrare Scos et umbelicos ad Caietam et ad Lucrinum legere consuevisse et ad omnem animi remissionem ludumque descendere. Sic enim res sese habet, ut, quem ad modum volucris videmus procreationis atque utilitatis suae causa effingere et construere nidos, easdem autem, cum aliquid effecerint, levandi laboris sui causa pas
Abbreviated transcription (Latin):
qui temporis qui loci qui hominum rationem non ha¬
bent inepti. sicut debent iuderi/ num tandem aut locus
hic non ydoncus iudetur in quo porticus hec ipã ubi
in ambulamus & palestra & tot locis sessiones gynina¬
iorum ad grecarum disputationum momoriam que¬
dammodo commorient. Aut in oportunum tempus
in tanto otio quod & raro datur & nunc per optato
iobis datum est. Aut homines ab hoc genere dispri¬
tationis alicui: qui hii omnes sumus ut sine his stu¬¬
diis nillam uitam esse dicamus.
Ut ia ista inquit Crassus. ego alio modo in¬
terpretor qui primum palestram & sedes.&
porticus: etiam ipõs catuile grecos exercitatio¬
nis & delectationis causa non disputationis inuenisse
arbrtror Nam & scculis multis ante gymnasia n¬
uenta sunt qͣ in his philosophi garrtre ceperunt.
E hos ips̃ tempori cum omma gyngalia phiosoꝰ¬
phi teneant tamen corum auditores distum audire
qo philosophum malunt: qui simul ut increpuit in

Expanded text:
qui temporis, qui loci, qui hominum rationem non haqui temporis, qui loci, qui hominum rationem non habent, inepti, sicut debent videri, num tandem aut locus hic non idoneus videtur, in quo porticus haec ipsa, ubi nunc ambulamus, et palaestra et tot locis sessiones gymnasiorum et Graecorum disputationum memoriam quodam modo commovent? Aut num importunum tempus in tanto otio, quod et raro datur et nunc peroptato nobis datum est? Aut homines ab hoc genere disputationis alieni, qui omnes ei sumus, ut sine his studiis vitam nullam esse ducamus?' 'Omnia ista' inquit Crassus 'ego alio modo interpretor, qui primum palaestram et sedes et porticus etiam ipsos, Catule, Graecos exercitationis et delectationis causa non disputationis invenisse arbitror; nam et saeculis multis ante gymnasia inventa sunt, quam in eis philosophi garrire coeperunt, t hoc ipso tempore, cum omnia gymnasia philosophi teneant, tamen eorum auditores discum audire quam philosophum malunt; qui simul ut increpuit, in
Abbreviated transcription (Latin):
tionem non habet lut deniq in aliquo genere aut i¬
concinnus. aut multus est. is meptus dicitur. Hoc ui¬
tio cumulata est eruditissima illa grecorum natio Itac
quod uim huius mali greci non uident ne nomen qui¬
dem uitio imposuerunt ut enim queras omina quo mõ
greci ineptum appellent non reperies Onnium auten
meptiarum que sunt in numerabiles haud scio an ulla
sit maior ꝙͣ ut illi solent quocunq in loco quosq inter
homnes uisum est de rebus aut difficilimis aut non ne¬
cessariis argutissime disputare Hoc nos ab istis adu¬
lescentibus facere inuiti. & recusantes heri coacti su¬
mus.
Bm catulus ne greci quidem inquit. Crasse¬
qui in ciitatibuis suis clari & magni fuerunt
sicuti tu es nos q omnes in nostra repub. uo
lumus esse Horum grecorum qui se inculcant auribus
nostris similes fuerunt nec tamen i otro sermones hu¬
iusmodi disputationesq fugiebant. Ac si tibi uidentur

Expanded text:
tionem non habet aut denique in aliquo genere aut itionem non habet aut denique in aliquo genere aut iconcinnus aut multus est, is ineptus esse dicitur. Hoc vitio cumulata est eruditissima illa Graecorum natio; itaque quod vim huius mali Graeci non vident, ne nomen quidem ei vitio imposuerunt; ut enim quaeras omnia, quo modo Graeci ineptum appellent, non reperies. Omnium autem ineptiarum, quae sunt innumerabiles, haud sciam an nulla sit maior quam, ut illi solent, quocumque in loco, quoscumque inter homines visum est, de rebus aut difficillimis aut non necessariis argutissime disputare. Hoc nos ab istis adulescentibus facere inviti et recusantes heri coacti sumus.' Tum Catulus 'ne Graeci quidem,' inquit 'Crassequi in civitatibus suis clari et magni fuerunt, sicuti tu es nosque omnes in nostra re publica volumus esse, horum Graecorum, qui se inculcant auribus nostris, similes fuerunt, nec in otio sermones huius modi disputationesque fugiebant. Ac si tibi videntur,
Abbreviated transcription (Latin):
tis iam meis partibus. ad antonium audiendum ue¬
nistis
Um cesar equidem inquit Crasse ita sum cupi¬
lus m illa longiore te ac perpetua dispritati¬
one audiendi ut si id minus mihi contingat
uel hoc sim cotidiano tuo sermone contentus Itaq expe¬
riar equidem illud ut ne sulpitius familiaris meus:
aut cotta plusꝙͣ ego apud te ualere uideantur Et te
exorabo profecto ut miha quoq & catulo tue samtatis
ali quid impertias. Sin tibi minus libebit non te ur¬
guebo neq committam ut dum uercare ne tu sis
in eptus me esse iudices
Um ille. Ego me hercule inquit Celar ex onr¬
nibus latinis uerbis huius uerbi rim uel max¬
imam semper pritaui Quem enim nos inep¬
n uocamus is mihi uidetur ab hoc nomen habere
ductium quod non sit aptus. Id q in sermonis nostri
consuetudine perlate patet Nam qui aut tenipus qđ
postulet non uidet aut plura loquitur aut se osteritat. aut
orum quibus cum est uel dignitatis uel commodi ra¬

Expanded text:
tis iam meis partibus ad Antonium audiendum vetis iam meis partibus ad Antonium audiendum venistis.' Tum Caesar 'equidem,' inquit 'Crasse, ita sum cupidus in illa longiore te ac perpetua disputatione audiendi, ut, si id mihi minus contingat, vel hoc sim cotidiano tuo sermone contentus; itaque experiar equidem illud, ut ne Sulpicius familiaris meus aut Cotta plus quam ego apud te valere videantur, et te exorabo profecto, ut mihi quoque et Catulo tuae suavitatis aliquid impertias; sin tibi id minus libebit, non te urgebo neque committam, ut, dum vereare tu ne sis ineptus, me esse iudices.' Tum ille 'ego me hercule' inquit, 'Caesar, ex omnibus Latinis verbis huius verbi vim vel maximam semper putavi; quem enim nos ineptum vocamus, is mihi videtur ab hoc nomen habere ductum, quod non sit aptus, idque in sermonis nostri consuetudine perlate patet; nam qui aut tempus quid postulet non videt aut plura loquitur aut se ostentat aut eorum, quibuscum est, vel dignitatis vel commodi ra
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum non quidem a studio audiendi nimis ab hor¬
rentem. sed me hercule uerentem tanen ne molesti uo¬
is interuenremus. ut huc secum uemrem Etenm sce¬
uolam ita dicere aiebat: bonam partem sermonis in hric
diem esse dillatam. Hoc si tu cupidus factum existimas
Cesari actribues Si familiarius. utriq nostrura
Nos quidem nisi forte molesti interuenimus ue¬
nisse delȩctat.
Um Crassus equitem quecumq causa uos hue
attulisset. letaret cum apud me uiderem honir¬
nes mihi carissimos & amicissimos. Sed ta¬
n uere dicam queiuus mallem fuisset ꝙͣ istam quã
dicis Ego enim ut quemadmodum sentio loquar
nunꝙͣ mihi minus ꝙͣ hesterno die placiũ. MLagis adeo
id facillitate ꝙͣ alia uua culpa mea contigit. Qui dui
obsequor adulescentibus me senem esse sum oblitus
feciq hoc quod ne adolescens quidem feceram t his
de rebus que doctrina aliqua continerentur disputarẽ
Sed hoc tamen cecidit mihi per oportune ꝙ transac¬

Expanded text:
ipsum quidem a studio audiendi nimis abhoripsum quidem a studio audiendi nimis abhorrentem, sed me hercule verentem, ne molesti vobis interveniremus, ut huc secum venirem; etenim Scaevolam ita dicere aiebat, bonam partem sermonis in hunc diem esse dilatam. Hoc tu si cupidius factum existimas, Caesari attribues; si familiarius, utrique nostrum; nos quidem, nisi forte molesti intervenimus, venisse delectat.' Tum Crassus 'equidem, quaecumque vos causa huc attulisset, laetarer, cum apud me viderem homines mihi carissimos et amicissimos; sed tamen, vere dicam, quaevis mallem fuisset, quam ista, quam dicis. Ego enim, ut, quem ad modum sentio, loquar, numquam mihi minus quam hesterno die placui; magis adeo id facilitate quam alia ulla culpa mea contigit, qui, dum obsequor adulescentibus, me senem esse sum oblitus fecique id, quod ne adulescens quidem feceram, ut eis de rebus, quae doctrina aliqua continerentur, disputarem. Sed hoc tamen cecidit mihi peropportune, quod transac
Abbreviated transcription (Latin):
secunda cum etiam tum in lecto crassus esset &e
apud erm sulpitius sederet. Antonius autem
i ambularet tum cocta in porticus reperire eo. q̃ catulus
senex cum .g. Iulio fratre uenit. Quodd ribi audiuit
ommotus Crassus surrexit Ommes q amirati ma¬
rem aliquam esse causam corum aduentus suspicati
sunt. Qui tum inter se ut ipõrum usus ferebat ami¬
cissime consultassent quid uos tandem Crassus: num
quidnam inquit noui
Ichil sane inquit Catulus. Etenm urdes esse
ludos ded uel tu nos ineptos licet inquit uel
molestos prites Cum ad me in tusculanum
inquuis heri uesperi penisset Cesar de tusculano suo. dix¬
it mihi a se sceuolam huic euntom esse conuentum.
ex quo mira quedam se audisse dicebat. te quem ege
tociens omin ratione temptans ad disputandum dicc̃
non potuissem per multa de eloquẽtia cum antonio di¬
seruisse at tamquam in scola prope ad grecorum con¬
suetudmem disputasse. q̃ta me frater exorauit me

Expanded text:
secunda, cum etiam tum in lecto Crassus esset et secunda, cum etiam tum in lecto Crassus esset et apud eum Sulpicius sederet, Antonius autem inambularet cum Cotta in porticu, repente eo Q. Catulus senex cum C. Iulio fratre venit; quod ubi audivit, commotus Crassus surrexit omnesque admirati maiorem aliquam esse causam eorum adventus suspicati sunt. Qui cum inter se, ut ipsorum usus ferebat, amicissime consalutassent: 'quid vos tandem?' Crassus 'num quidnam' inquit 'novi?' 'Nihil sane,' inquit Catulus 'etenim vides esse ludos; sed—vel tu nos ineptos licet' inquit 'vel molestos putes—cum ad me in Tusculanum' inquit 'heri vesperi venisset Caesar de Tusculano suo, dixit mihi a se Scaevolam hinc euntem esse conventum, ex quo mira quaedam se audisse dicebat; te, quem ego totiens omni ratione temptans ad disputandum elicere non potuissem, permulta de eloquentia cum Antonio disseruisse et tamquam in schola prope ad Graecorum consuetudinem disputasse: ita me frater exoravit ne
Abbreviated transcription (Latin):
ille pater eloquentie de se Socrates scripsit ipse pridore
a dicendo & tumditate ingenua quadam refugisti. siue
t ipẽ iocari soles unum putasti satis esse non modo
in una familia rhetorem Sed pene in tota ciuitate non
tamen arbitror tibi hos libros in eo fore genere quod
nerito propter eorum qui de dicendi ratione disputa¬
runt reiunĩtatem bonarum artium possit illudi. Nich¬
il cnim mihi quidem uidetur in Crassi & antonii ser¬
mone esse preteritum. quoo quisꝙͣ in summis inge¬
niis acerriimis studiis optuna doctrina. maxino usu¬
cognosci ac percipi potiusse arbitraretur. Quod tii facilime
poteris uidicare qui pritentiam rationemq olicendi pe
te ipsum usum autem per nos percipere uoluisti Sed
quo cicius hoc quod suscepimus non mediocre munus
conficere possimus omissa nostra adhortatione ad eoꝵ
quos proposuinius sermonem olisputationem ueniam
Ostero igitur die ꝙͣ illa erant acta hora fere

Expanded text:
ille pater eloquentiae de se Isocrates scripsit ipse, pudore ille pater eloquentiae de se Isocrates scripsit ipse, pudore a dicendo et timiditate ingenua quadam refugisti, sive, ut ipse iocari soleo, unum putasti satis esse non modo in una familia rhetorem, sed paene in tota civitate, non tamen arbitror tibi hos libros in eo fore genere, quod merito propter eorum, qui de dicendi ratione disputarunt, ieiunitatem bonarum artium possit inludi; nihil enim mihi quidem videtur in Crassi et Antoni sermone esse praeteritum, quod quisquam summis ingeniis, acerrimis studiis, optima doctrina, maximo usucognosci ac percipi potuisse arbitraretur, quod tu facillime poteris iudicare, qui prudentiam rationemque dicendi per te ipsum, usum autem per nos percipere voluisti. Sed quo citius hoc, quod suscepimus, non mediocre munus conficere possimus, omissa nostra adhortatione ad eorum, quos proposuimus, sermonem disputationemque veniamus. Postero igitur die, quam illa erant acta, hora fere