comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bump inlusa nisi reꝵ dilacõne tepilerim Etoce iteri reca¬
lests nost meam et młto ꝵ spem pucherim̃a rursus excuni¬
gere sepio spes opp̾ssa iux accollitur si qua nõi cuo nubes
hactens mcubuit si quid infanne expͥmordie obscucitate
contentu est  totũ crẽde mͥ nõ mõ consumaconis splendore
purgabitur s ut dixi in głiam conuerten᷑ dum seu eruor
sen consisiũ fsut opiõne hominũ consiliũ et no error fiesse
uidebitur sepohonescus finis fegi segrie pͥncipiu henesta¬
uit nuꝙͣ finis obscurior claro puero illustratꝰ ẽ Senras
sit cepeis ut doliuimꝯ dum sit funas ut optamꝰ faben
maximũ nom̃e ꝓmereberis Emicator fueris s saꝑiens
s salutꝭ publice studiosior ꝙͣ uulgaris fame ut libet si
tiẜi preculerit uentosa loquatitate muniens dumte
edoctus mox se imparem fateatur dicant de te hostee ii¬
pni ꝙ de illo duxit hanibal semꝑ credidimꝰ nubemi illam

Expanded text:
rumper invisa michi rerum dilatione tepuerim, ecce iterum recarumper invisa michi rerum dilatione tepuerim, ecce iterum recalesco: noli meam et multorum spem pulcherrimam rursus extinguere; sepius spes oppressa vix attollitur. 6 Siqua nomini tuo nubes hactenus incubuit, siquid infamie ex primordii obscuritate contractum est, totum, crede michi, non modo consummationis splendore purgabitur sed, ut dixi, in gloriam convertetur, dum, seu error ille seu consilium fuit, opinione hominum consilium et non error fuisse videbitur; sepe honestus finis segne principium honestavit, numquam finis obscurior claro principio illustratus est. Denique sic ceperis ut doluimus, dum sic finias ut optamus. 7 Fabii Maximi nomen promereberis, cuntator fueris, sed sapiens, sed salutis publice studiosior quam vulgaris fame; utlibet se tibi pretulerit ventosa loquacitate Minutius, dum re edoctus mox se imparem fateatur; dicant de te hostes impii quod de illo dixit Hanibal: ‘Semper credidimus “nubem” illam
Abbreviated transcription (Latin):
mite leui felle suanissime oraconis accenderet inuenisser
multis et ualidis argumetis excusans taorditate tua mlt̾is
et magnis iudiciis granoso aĩ curas tiu uereq Cesarces
apato cupidis et libenter felicirat ꝭ ac glie tue credulis an¬
ribꝰ insusurras quibꝰ de preterito ꝯceptu diffidencie gelu no¬
potes imple fottiter gliosus finis letũ pͥncipiũ excusabit os
te alio consilio distulisse consencient ꝙ nõ diun messis hesꝑia
plene macuirisset in qua utiliter falx cesaria mitteretur qua¬
ius nr̃a fames more om̃is inꝑatiens murmuraxet nchil
mitempestiuũ uñ nchil benłi sero agi uerũq iꝰ Angusti de¬
saris satis celeriter si quitquid flat sãtis bene brripe Cesarr
hant accusacõnem dum abħuc potes neqn semꝑ poteris a¬
ge oro le Cesar nondum .n. cuũ nome inuocare tuũq te decꝰ
posdere atq orare didici et si ego quoq unꝰ inpaciecium pa¬

Expanded text:
mite, leni folle suavissime orationis accenderet, invenisset, multis et validis argumentis excusans tarditatem tuam, multis et magnis indiciis generosas animi tui curas vereque cesareos apparatus cupidis et libenter felicitatis ac glorie tue credulis auribus insusurrans, quibus de preterito conceptum diffidentie gelu nopotes imple fortiter imple feliciter; gloriosus finis lentum principium excusabit; omnes te alto consilio distulisse consentient, quod nondum messis hesperia plene maturuisset, in quam utiliter falx cesarea mitteretur, quamvis nostra fames more omnis impatiens murmuraret. Nichil intempestivum bene, nichil bonum sero agi, verumque illud Augusti Cesaris: «Satis celeriter fieri quicquid fiat satis bene». 5 Arripe, Cesar, hanc occasionem dum adhuc potes, neque enim semper poteris; age, oro te, Cesar; nondum enim tuum nomen invocare tuumque te decus poscere atque orare dedidici. Etsi ego quoque unus impatientium, pa
Abbreviated transcription (Latin):
na si deꝰ e ercasre non potuit illnm tn dici deu nondum
audiera S si płonem Cicerone suũ nocat deu gurnoꝵ
tu deum ti Eiterone noces insi quia deos ꝑ arbitrio sibi
pͥsc̃o potus et errauit hec dum dicerem oohorrebat et qr
non infaniã alteriꝰ s in suũ capud dicerentur au̾sabatur
Ego ueto quid dicerem Ciceroniam noĩs et ꝓp̃e mirator
maximꝰ senili acdori et tanco scudio gͣtulabar quidda l
pitagoren redolenti tantam uruꝰ inigemi reuencia esso
tantãq religione ut ut huãne in becillitar meo aliquid susẜi¬
cari satrilegio primũ haberet᷑ gaudeba mirabarq inuenisse¬

Expanded text:
dici nondum audieram; sed si Platonem Cicero suum deum vocat, cur non tu deum tuum Ciceronem voces? nisi quia deos pro arbitrio sibi profecto potuit et erravit». 11 Hec dum dicerem, cohorrebat et quasi non in famam alterius sed in suum caput dicerentur, aversabatur. Ego vero quid dicerem, ciceroniani nominis et ipse mirator maximus? 12 Senili ardori et tanto studio gratulabar, quiddam licet “pithagoreum” redolenti; tantam unius ingenii reverentiam esse tantamque religionem, ut humane imbecillitatis in eo aliquid suspicari sa
Abbreviated transcription (Latin):
tor acuminis huic uni gratulor errori tuc quẽ quẽ non de¬
fectꝰ ingenii s amor pietas urbauitas radices nobilissime p¬
perer s ut desmam ecce uenio qñ fis penitus Cesari plac
⁊cibi et nrm̃o nõ ꝙ ais ut doceam s ut discam tuisq doc¬
ulus creditur sacrans disciplnis ꝓfecisse ꝙ̃ moribꝰ uinacuis
moderari nõcanciũ erit arburii Auguror sane imꝑatorẽ
nr̃m cito mͥ uale diccũrũ ẜ cogitare̾ cepit quãtũ nichi de¬
inceps expediat de me ip̃o deq altera uita cogitãtem ad
Impotoris etherei scipendiũ me transferre Ac ne forte car¬
Bitatẽ stupeas more nosti meũ nõ in irudinem celo uolantẽ
ño cñ in montibꝰ salientẽ s reꝑtatem cũ labore testit̾dyñe
cogitabis uale ax diolis xii bil̃ns appͥlis. Ad Iohañe per¬
gamesem causidicũ tranffecãte grã ꝑcipiede mĩlicie ad se¬
AlE confiliũ ꝙͣ Satirã meã legas hos cũ amore Ingeuro¬

Expanded text:
tor acuminis, huic uni gratulor errori tuo, quem non detor acuminis, huic uni gratulor errori tuo, quem non defectus ingenii, sed amor pietas urbanitas, radices nobilissime, peperere. 5 Sed ut desinam, ecce venio, quando sic penitus Cesari placet et tibi; et venio non, quod ais, ut doceam, sed ut discam tuisque docplus creditur socraticis disciplinis profecisse quam moribus; vivacius moderari, vocantium erit arbitrii; auguror sane imperatorem nostrum cito michi vale dicturum, si cogitare ceperit quantum michi deinceps expediat de me ipso deque altera vita cogitantem ad Imperatoris etherei stipendium me transferre. At ne forte tarditanon cervum in montibus salientem, sed reptantem cum labore testudinem cogitabis. Vale. Mediolani, XII Kal. Aprilis. 11 Ad Iohannem Pergamensem causidicum, transfretantem gratia percipiende militie ad sealo consiliu
Abbreviated transcription (Latin):
mꝯ hominũ Cesar amat que miratur ꝑceres ppłi uenatur
Romanũ cobit sipiũ et quoꝵ pͥmo sapientu an eloqueciu
choris equet an pͥreferat in dubio e Contra aut meiux¬
dum ucine notũ me nõ ineis laudibꝰ obrurũ in lucẽ rã¬
pis et fanᵈ ͦ collis ad sidera Quid uis noui ꝙ in am̃s au¬
ornare me facundie que floribꝰ potes muitare nõ potes
nõ si me Cicero pp̃e laudaueris no si demesthe nes nõ si
adaro et si ꝑstͥngere .i. possint aliena iudicia an et in oc
scͥpsisse tibi iudeor rem tũa quãti uis procii facere meũ ẽ
me nosse deme nulli credere et presertim ciu pͥcii facere¬
tm̃ fidei nullis sẽo quantũ sum odio et sine inudia uitam
mẽa fam̃aq carpẽtibꝰ et ad sum̃a nͥ ce plane nossem aut si q̃
dicũcur abste ab illo alio dicerẽt᷑ illudi credẽ. S absit ut de
tanto uiro tã mnͥ ꝓpicis tã spectate fidei tã note uixtutis qͥtꝙͣ
ssuspiter nͥ rõne Candidũ sincerũ Credo edepol te loqui ꝙ

Expanded text:
Cesar amat, quem mirantur proceres, populi venerantur, romanum colit imperium et quorum primo sapientium an eloquentium choris equet an preferat, in dubio est. 2 Contra autem me vixdum vicinie notum mee, non meis laudibus obrutum, in lucem rapis et fando tollis ad sidera. Quid vis? Novi quod in animis auOrnare me facundie tue floribus potes, mutare non potes, non si me Cicero ipse laudaverit, non si Demosthenes, non si Maro. Etsi prestringere enim possint aliena iudicia, an et michi st”, quod olim scripsisse tibi videor, “rem tuam” quantivis precii facere; “meum est me nosse”, de me nulli credere et presertim cui siconscius, tantum fidei nullis habeo quantum sine odio et sine invidia vitam meam famamque carpentibus; et ad summam nisi te plane nossem, aut si que dicuntur abs te ab alio dicerentur, illudi crederem. 4 Sed absit ut de tanto viro, tam michi propitio, tam spectate fidei, tam note virtutis, quicquam suspicer nisi rectum candidum sincerum; credo edepol te loqui qu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑto sm Annsias enfulcis que an tu rito noueris picortũ
ranciscus a arco uarrona salũcent teamem acuene¬
rertua me singularis u̾tꝰ et pustͥa cuũ me clarissiͥ
nome cogit Sunt quos beneficiis ac m̾itis amanta
qui sc ceteris ꝯspectu et odore grauiter offendetisa ĩpi
doetͥnis pistiuũt exemplis doectat quiq licet huult
eui culpa Etas nr̃a sbros tuos ꝑdidit quid in aũt unꝰ nu¬
moꝵ custodie scudiora quis usis inuise rer custos bonꝰ fuit
Tu noticie rep suꝑ fidem deditꝰ nõ idco accuose uite semita
declinasti ucroꝙ calle conspicus et illis sum̃is uris magno
pompeio ac iubio cesari ulto tuo carꝰ itaq sub altero milita¬
ti ad alteꝵ sepfisti libros mirabiles om̃isq discipline refertis¬
simos pter belloꝵ et publicoꝵ muͣ duĩsissimas ouras ma gi
saus no iugenii mõ sed ꝓpoiti i. actu ꝑpetuo corpuis suil at

Expanded text:
tum ranciscus Marco Varroni salutem. Ut te amem ac venerer tua me singularis virtus et industria, tuum me clarissimum nomen cogit. Sunt quos benificiis ac meritis amamus; qui scilicet, ceteris conspectu et odore graviter offendentibus, ipsi doctrinis instruunt exemplisque delectant, quique licet hinc evi culpa. Etas nostra libros tuos perdidit: quidni autem, unius numorum custodie studiosa? quis usquam invise rei custos bonus fuit? Tu notitie rerum supra fidem deditus, non ideo actuose vite semitam declinasti, utroque calle conspicuus, et illis summis viris Magno Pompeio ac Iulio Cesari merito tuo carus. 3 Itaque sub altero militasti, ad alterum scripsisti libros mirabiles omnisque discipline refertissimos, inter bellorum et publicorum munerum diversissimas curas. Magna laus non ingenii modo sed propositi, in actu
Abbreviated transcription (Latin):
rem meũ hunc iudicari priꝯ ab alio passus sis uł si id forsam
ignotũ tibi hactenꝰ fuerit notũ ẽẽ inciꝑiat simulq id oecur¬
metũ ip̃t uirgiliũ ores dec ueniã nec moleste forat si crur
ac magnũ uir egregie iam huit tuc u̾tutꝭ aegume¬
tum habes illiꝯ magnaliimiiuri uerbu curdia erede¬
rem qui nuꝑ nb̃ redditꝰ mnagnoq michi q nume no¬
u nom̃e afferens aĩci inter młta de te que lialos dili¬
it que eupide nominat hec eciam dixit optare te aiciciam

Expanded text:
assus sis, vel si id forsan ignotum tibi hactenus fuit, 17 notum esse incipiat, simulque illud occurmecum ipse Virgilium ores, det veniam nec moleste ferat si, cum at magnum, vir egregie, iam hinc tue virtutis argumentum habeo illius magnanimi viri verbum, cui omnia crederem, qui nuper nobis redditus magnoque michi pro munere novi nomen afferens amici, inter multa de te, quem valde diligit
Abbreviated transcription (Latin):
lie eodem anne .xiiiiͦ lxluis ianuarii
U Anneum Senecam Epła. li¬
rancistu anneo senece salute petita a canto u¬
ro inpetrata᷑ uenia uelim si quid asꝑiꝰ dixero ꝙ
aut ꝓfessionis tue rõuencia deceat aut quieti sic̾
debicum sepuleri Quin. me in Cicerone que lati¬
ne eloquencie lume ac fontem teste re dercrim / nõ ꝑtepige
legerit si reliquis itidem uera loquens no pepceto indig¬
nacorus iuste maceria non habebit iuuat nslconrs uer¬

Expanded text:
lie, eodem anno, XIV Kalendas Ianuarias. 5 Ad Anneum Senecam. 1 Franciscus Anneo Senece salutem. Petitam a tanto viro impetratamque veniam velim, siquid asperius dixero quam aut professionis tue reverentiam deceat aut quieti sit debitum sepulcri. Qui enim me Marco Ciceroni, quem latine eloquentie lumen ac fontem, teste te, dixerim, non pepercisse legerit, si reliquis itidem vera loquens non pepercero, indigionis iuste materiam non habebit. 2 Iuvat vobiscu
Abbreviated transcription (Latin):
plaeuit displicet Ego spe mͥ placui me dilexi nuc quid di¬
bam odi dz mentiar nemo unqũa carne sua edio huit
dito nõ me diligo id̾ que ꝙp ꝙͣ uere sim dictutꝰ nescio illud
pntrepide dixerim non diligo petin men neq mores mos
diligo nisi qua mutati in incłiꝰ corãq sunt poro uered
hesitem et uct᷑ et mores malos et me ip̃m talem odi ab
n didici / nem ine fieri posse qulilis tupit nͥ se ode¬
rit qualis e Etee ad hunc locũ eple ꝑuenera ꝑueuera
delliberans ꝙ quid dicere ampliꝰ seu quid nõ dicere q̃ int
ut assolet papiri uatuã i uerso calamo ferieba Res
ip̃a materla bbtulit cogitanti inter dimẽsionis moru¬
las tpus sabi meq interim callabi abire deficerdur ple
hec leges meriertu monerio dumi hoc sebo anbo ⁊moxis

Expanded text:
plicuit placet. Ego ipse michi placui, me dilexi; nunc, quid dicam?, odi. Sed mentiar: nemo unquam carnem suam odio habuit. Dicam: ‘non me diligo’; id quoque quam vere sim dicturus, nescio. Illud intrepide dixerim: ‘non diligo peccatum meum neque mores meos diligo, nisi quia mutati in melius correctique sunt’. Imo, quid hesitem? et peccatum et mores malos et me ipsum talem odi; ab Augustino enim didici neminem fieri posse qualis cupit, nisi se oderit qualis est. 25 Ecce ad hunc locum epystole perveneram deliberansque quid dicerem amplius seu quid non dicerem, hec inter, ut assolet, papirum vacuam inverso calamo feriebam. Res ipsa materiam obtulit cogitanti inter dimensionis morulas tempus labi, meque interim collabi abire deficere et, ut proprie m leges
Abbreviated transcription (Latin):
n. ad cocraneos meos scrias pand ibi narietatis studio et
ameno quodam labore laboꝵ diuticlo antiquis illust̾ba
inst̾buntur que lcore no pͥmonitũ in scuporẽ ducaut dum
dat ingeniũ has cum̃tis oib̃ꝰ cũ legisses mox amiea lis uer¬
bis int̃aluit quibadam sc̾ꝑta nr̃a landantibꝰ es uire repre¬
hensum fatentibꝰ Ticerone uno aut̃ i ͦ sene obstinaco u
bluctate qui et claritare nõis et amore eapto cucceris ex¬
ranti quodi plandere et amici uicia cu iurtutibꝰ anppleit
malłes ꝙͣ disternere ne quid om̃o daꝑnare iuderetur hbis
tam laubati itaq nͨ ad ae mͥ uł aliis qd responderes fraleba¬

Expanded text:
 ad coetaneos meos scriptas, pauce ibi varietatis studio et ameno quodam laborum diverticulo antiquis illustrioribus inscribuntur, que lectorem non premonitum in stuporem ducant, dum dat ingenium. Has tu intentis omnibus cum legisses, mox amica lis verbis incaluit, quibusdam scripta nostra laudantibus et iure reprehensum fatentibus Ciceronem, uno autem illo sene obstinatius obluctante, qui et claritate nominis et amore captus auctoris, erranti quoque plaudere et amici vitia cum virtutibus amplecti mallet quam discernere, nequid omnino damnare videretur hominis tam laudati
Abbreviated transcription (Latin):
as uerasu uitam uõi contra nemo moritur uiunt om̃e
inefatusis et pexhau̾ste dulcedinis nec modqanno capi¬
tur nẽc mucaes sentitur nec tumetur finis a demerata
m sepia et saudata naturalis istoria repetenda ẽ xpanes
septetonałis flumiꝰ e qui dexter caua fertur i poti in bes¬
fiblas quardam nasci sebit .Ar istotiles que no nͥ diene unu¬
uiuat ts quato ns̃ ero longior uita ẽ illo quide ut nos
psoniius ne distutis spaciis siuis inunt Queda mane obent
bier gaud iuuenes queda nero sub meridie hee inuere med
Alia prclinata ad occasũ die hec iam ꝑstores alie ocadẽte
cole hec demũ decrepite moriantur egoq magie s foece
nitate ut ait Citero pn eadem ꝓpe modum brenitate qals

Expanded text:
ntra nemo moritur, vivunt omnes ineffabilis et inexauste dulcedinis nec modus animo capitur, nec mutatio sentitur, nec timetur finis. 27 Memorata michi sepius et laudata naturalis historia repetenda est: “Hypanis” septentrionalis “fluvius” est, qui dexter Tanai fertur “in Pontum”; ibi “bestiolas quasdam nascille quidem, ut nos, plus minus ve distinctis spatiis suis vivunt: quedam mane obeunt, he quidem iuvenes; quedam vero sub meridiem, he iuvente medio; alie inclinata ad occasum die, he iam “provectiores”; alie “occidente sole”, he demum “decrepite” moriuntur, “eo” que “magis” si forte etatem cum et
Abbreviated transcription (Latin):
uite urcuitate dici ceor efficatia distingama ut lidt n
nplicanio annoꝵ numos fingamꝯ eratũ noĩa Tota uita
ominis dies unꝰ e nec escuus quide s hiberna dies in quo
mane aliꝯ die medio aliꝰ tardiuicule aliꝯ aũt sero moritus
inquit psaltiista sicut herba transeat mane floreat fer
irat ne ppe decidat pdure et arescat mtra morientuar senes
cosi saprentibꝰ tredimꝯnemo nõ senex moritur ꝙ suatuq

Expanded text:
tatem dici reor efficacius. Distinguamus utlibet, multiplicemus annorum numeros, fingamus etatum nomina: tota vita hominis dies unus est, nec estivus quidem sed hibernus dies, in quo mane alius, alius die medio, alius tardiuscule, alius autem sero moritur; inquit Psalmista, «sicut herba transeat, mane floreat et transeat, vespere decidat induret et arescat». Multi moriuntur senes et si sapientibus credimus, nemo non senex moritur, quod sua
Abbreviated transcription (Latin):
uite florem rosei odoris fluxui decus irredicure iuuetutꝭ effre¬
nem fugam et tatite obrepentis pusidias senectutis ad cotrenũ
uugas ẽrmorbos et t̾sticiam et laborem senectutꝭ indoniite
mortis ielemetiam implacabileq duricie Qui cũ scole
illa toris uerꝰ docor sou ceror cet etotis ferme arom̃s adolosci¬
tes sibi formosissimi iudentur et si deformes sit mͥ non ali¬
teri dictũ rebar quotiens pastorũi id l legere ul audieem
O formose puer nimiu ne crede colori Scio ego meueru lodͥ
Seiter ille melia que testem feci quo magis id repurat erui¬
ror me tales pter turas inuenilba et tuamoriasueree¬

Expanded text:
ite florem, rosei oris fluxum decus, irrediture iuventutis effrenem fugam et tacite obrepentis insidias senectutis; ad extremum rugas et morbos et tristitiam et laborem et indomite mortis inclementiam implacabilemque duritiem. 10 Que ille oris verus decor seu error esset etatis — ferme enim omnes adolescentes sibi formosissimi videntur etsi deformes sint —, michi non alteri dictum rebar, quotiens pastorium illud vel legerem vel audirem: O formose puer, nimium ne crede colori. 11 Scio ego me verum loqui; scit et Ille melius quem testem feci; quo magis, id reputans, miror me tales inter curas iuvenilibus tamen amor
Abbreviated transcription (Latin):
teruando cecinima S qui in uelꝰ mortaliũ nich constat
ee ꝑsectu nulsꝯq hominulẽ in quo nõ aliquid qd mecito
carpi queat modesto ociam/ rephensor inueniat contu¬
lam ellequeciam et celeste pugeniũ adiirarer moꝵ le¬
uitate multisq m dephensam iudiciis inquestam ecũ

Expanded text:
niam in rebus mortalium nichil constat esse perfectum, nullusque hominum est in quo non aliquid quod merito carpi queat, modestus etiam reprehensor inveniat, contilam eloquentiam et celeste ingenium admirarer, morum levitatem multisque michi deprehensam indicii
Abbreviated transcription (Latin):
tua recognoseas/ o preceps et calamito se senex ꝙ tͥ tot contẽ¬
ciomibꝰ et prsum nichil ꝓfuturis simltatibꝰ uoliusti ubi
et etati et ꝓfessiomi et fortune tue ꝯuemiẽs ocui reliqui ds
te falsus g̃lie splendor senem adoloscentiũ bellis Amplicuit et
bonsilii inmenor et tuoꝵ salubriu precepton ceu nocturno
mator bume intenebris gestans ondisti secuturꝰ calia inquo
ppe sacis miserabiliter lapsus ẽs/ Omitto dionisui Orantto¬

Expanded text:
tua recognoscas, “o preceps et calamitose senex”, quid tibi tot contentionibus et prorsum nichil profuturis simultatibus voluisti? Ubi et etati et professioni et fortune tue conveniens otium reliquisti? Quis te falsus glorie splendor senem adolescentium bellis implicuit et onsilii immemor et tuorum tot salubrium preceptorum, ceu nocturnus viator lumen in tenebris gestans, ostendisti secuturis callem, in quo ipse satis miserabiliter lapsus es. Omitto Dyonisi
Abbreviated transcription (Latin):
se quaq ꝙͣ mn puero fuisse meminerã eam deillo sanex oppuuo¬
nem gcieret lastissimeꝰ caditato nec cogitare quide porfet
ea etate si homo fllit Cicero ꝯñs esse ut ĩn quibadam ne dic̃o
multis errauerit qd ego certe iam parcln cogito ꝑtem scro
etsi adhus milliq ꝙ eque deleccot eloquis nec ip̃e de quo loqͥmi
Tulliꝯ ignorat sepe de ꝓpiis questꝰ errotiba que lusi sio de se sen

Expanded text:
e quam michi puero fuisse memineram, eam de illo senex opinionem gereret altissime radicatam, nec cogitare quidem posset ea etate: si homo fuit Cicero, consequens esse ut in quibusdam, ne dicam multis, erraverit. 14 Quod ego certe iam partim cogito, partim scio, etsi adhuc nullius eque delecter eloquio; nec ipse de quo loquimur, Tullius, ig
Abbreviated transcription (Latin):
i berte ẽ et id incertũ. An hoc pp̃o die et rursus idem alibi
deccepe ner hos et hiis nlłe similiaꝰ sepeco me seꝑe uecer
in bris ip̃is quoꝵ erant anuctoru pratis ex comode decexꝑ¬
funs it signa mẽ manꝰ talibꝰ presertim affixa sen tecus
ex quibꝰ ołicebam et supra etate ruminaba presente fuꝰ¬
turiiq illito statũ meũ k̾otaba certa fide nõ uerboꝵ fa¬
leras s res ppas miẜere sc iuce huiꝰ angustias bremta¬
te uelocitate festinaconem lapsũ cursum nolatũ occul¬
tusqͣ fallacias cempus srreꝑabile caducũ et mutabile

Expanded text:
enim certe est: et id incertum an hoc ipso die». Et rursus idem alibi: decerpere; verum hec et his mille similia sepe ex me, sepe mecum in his ipsis quorum erant auctorum pratis, ex commodo decerpersunt et signa mee manus talibus presertim affixa sententiis, ex quibus eliciebam et supra etatem ruminabam presentem futurumque illico statum meum. 9 Notabam certa fide non verborum faleras sed res ipsas, misere scilicet vite huius angustias, brevitatem velocitatem festinationem lapsum cursum volatum occultasque fallacias, tempus irreparabile, caducum et mutabile
Abbreviated transcription (Latin):
fu resitta fum fessils in re sarcine sus duri hueros meoq mo¬
re sinẽ solititudine sum spe iter inceptu agere iunstiti mul
ris hos sermone despaconis arguar de hiis tñ loquor que
cum illo qui ab inicioline nouit dulce fiutr fuit recorda¬
ri neꝙ uero ab re ipa longe digredi iuisus eram qũ mͥ totũ
hoc intlleta iam ude in eebrenitas consiliũ babat pn
lumen dubitaris incertꝰ q anũ nunc ande Retraq respi¬
ciens ꝙ legebam iudeo qd suspitabar expior uideo me ad fine
tanto impetu ꝓpinquare quato ne diei quide inpossit nec fa¬
pe michi testis ipe auctor ydoneꝰ brem mutatꝰ oris nec
uno animi habitꝰ mutatĩ mores mutate cure muitata scu¬
dia nich est mich̃i quale tunc fuerat non dico dum eplam
illam scͥpsi s dum hanc sebere incepi nũc eo et sic hit ca¬
lamꝰ mor sicut ego moueor s multo uelociꝰ hic .i. pig̾
dictanti aio obsequĩ ego dum nacure legem sequor ꝑplexo¬

Expanded text:
hi relictus sum, fessus invise sarcine subduxi humeros meoque more sine solicitudine sine spe iter inceptum agere institui, muris hoc sermone desperationis arguar, de his tantum loquor, que  Hec michi cum illo qui ab initio me novit, dulce fuit recordari. Neque vero ab re ipsa longe digredi visus eram, quando michi totum hoc intellecta iam inde vite brevitas consilium dabat, in limine dubitans incertusque animi, nunc ante retroque respiciens quod legebam video, quod suspicabar experior; video me ad finem tanto impetu propinquare, quanto ne dici quidem possit, nec fae michi testis, ipse auctor ydoneus. Brevi mutatus oris nec minus animi habitus, mutati mores, mutate cure, mutata studia; nil est michi quale tunc fuerat, non dico dum epystolam illam scripsi, sed dum hanc scribere incepi. Nunc eo, et sicut hic calamus movetur sic ego moveor, sed multo velocius; hic enim pigre dictanti animo obsequi
Abbreviated transcription (Latin):
aua et ate msca furma spes iam cuc tenores cogitoes fas¬
lers iucapientes fortuna ita quicãd forcunatis agidit qͥd
dei prestante multũ est non ẜꝑanti uccidit᷑ s quid arter¬
dum elosis spani credo ut spare dediscere no accidis er
sane dedibic usq a deo ut licet i dies auco forquere t¬
si nichha ꝑcepissem atq ht i cuamicie unabe mane qt
qui mericuro longas spes obicũt quas urdiman nere pici¬

Expanded text:
la etate nulla ferme spes, iam tunc teneros cogitatus fallere incipiente fortuna. Ita quicquid fortunatius accidit, quod Deo prestante multum est, non speranti accidit; siquid interdum animosius speravi, credo ut sperare dediscerem, non accidit. 18 Et sane dedidici usqueadeo ut licet in dies auctus fortune msi nichil percepissem atque hec michi cum amicis una lis maneat, qui morituro longas spes obiciunt, quas, ut dixi, vivere inci
Abbreviated transcription (Latin):
ridie cubaremꝰ Si quid nũc ecĩa sub extremũ duei ẽ
dico iteꝵ difficultate ureuiter ꝯsoletur hoc teita ꝑ te sp̃r
facere gaudeo ut iux letiꝯ aĩs mo sit si quid ego fortiter
egeri ꝙ̃ qd tu et illud ad cumulũ gaiton meiẽ ꝙ hac iuri
utile tibi ꝓficeris epłam una quã ance tot ann̾os reli¬
gioso illi seni sepserã ꝙ p̾ssum sepe podagro pauꝑtate
semo et suꝑ oĩa mei quoq qui longe abera desiderio in
lictis q̃stꝰ erat Quors tu duobꝰ tm̃ pͥmo p̾m̾is atq ultio
ꝙ eͦ plane tͥ aufera mox ut belli fragor bona fide qͥeruit
la cue u̾tutꝭ exꝑimẽtũ hĩs Et l ut incipiens dicebam

Expanded text:
ridiem currebamus. Siquid nunc etiam sub extremum duri est, ridiem currebamus. Siquid nunc etiam sub extremum duri est, dico iterum, difficultatem brevitas consoletur. 24 Hec te ita per te ipsum facere gaudeo, ut vix letius animo meo sit siquid ego fortiter egerim quam quod tu; et illud ad cumulum gaudii mei est, quod hac in re utilem tibi profiteris epystolam unam quam ante tot annos religioso illi seni scripseram, qui pressum se podagra paupertate senio et super omnia mei quoque, qui longe aberam, desiderio, in literis questus erat. Quorum tu duobus tantum, primo premeris atque ultimo, quod ego plane tibi auferam mox ut belli fragor bona fide quieveriiam tue virtutis experimentum habes; et licet, ut incipiens dicebam,
Abbreviated transcription (Latin):
etꝭ si oblitꝰ tui ẽc si tͥ irata aꝑeat de pp̃o .nr. scͥptũ ẽ cum
miratus fueris imiẜicordie recordaberis familiarit᷑ et
fui s es breue ẽ uter n aut̃ breue diffiaile ẽ nlla ul p̾ces
pancoꝵ passuũ ma fatigatõm elicit contra aũt solo as¬
pcetu uis langiiͣ fatigat et si plena sit Et si qͣs putab
magna ꝑs luais acra ẽ falsis in gaudiis p laboriba ueri
euspituꝰ tͣnsit dies no sensientib us Respiciamꝰ ad so¬
le fine adee iudebimꝰ qui et si dissimiletur aderit tñ et
liquie pagende ac spe quietis ꝑmulcẽda labor E qͣm¬
hut loquendo ꝑueuinis ille in ẽx mltis iuacoro mos
ꝓbatur qui hoppitio ꝓpinqũates e̾unt leciꝰ at diuenõ
estu collattus fetuor tempetur Itaq de iudustria grat
uetibh ais adolostentie pulugr̃e et muete mõtana tran¬
siuimꝰ ia plano et solido rcdditi temꝑeniꝰ ardorẽ fre¬
nemꝰ impetũ et ad fine sic tͣnqͥlli et placidi et increpidi
ueniãs ut qui nos sero uderit iux illos pucet q̃ sub̾ii¬

Expanded text:
etiam si oblitus tui, etiam si tibi iratus appareat; de Ipso enim scriptum est: «Cum iratus fueris misericordie recordaberis». Familiariter fini es. Breve est iter; nichil autem breve difficile; nulla, vel preceps, paucorum passuum via fatigationem elicit; contra autem solo aspectu via longior fatigat etsi plana sit. Et quid putas? Magna pars lucis acta est falsis in gaudiis, in laboribus veris, rcumspicimus, transit dies non sentientibus nobis. Respiciamus ad solem: finem adesse videbimus, qui etsi dissimuletur, aderit tamen,liquie phuc loquendo pervenimus, ille michi ex multis viatorum mos probatur, qui hospitio propinquantes eunt lentius, ut diurno estu collectus fervor temperetur; itaque de industria graduventibus animis adolescentie pulverem et iuvente montana transivimus, iam plano et solido redditi, temperemus ardorem, frenemus impetum et ad finem sic tranquilli et placidi et intrepidi veniamus, ut qui nos sero viderit, vix illos putet qui sub me
Abbreviated transcription (Latin):
eio et ꝯppit at opitns suns mopes ae medici atq ũt dosituri acͥo
are pospent quanto michi uni tͣnquillior feliciorq dies uno
ua ꝑ illis omiba tota iita ob essa curis pessinus nolupra¬
tiba fessis fedis marcis maccens tremula mhitas spe nauis
islusa gandiis ueris et oppͥssa meroribꝰ et gelata toribus
et cupite mardescens qũaq nemo ẽ cor cũ que stutu mẽn
ulli condic̃oniba pniutatũ uelim licet .ir inter uasa au¬
rea miserũ ce inter fictilia felicem neq ad bene iuuendu
a argilla auro melor ac̾ samos ẽ inferior ꝙ corithꝰ Qu
uale et si bonꝰ ẽe ius stude illis ee dissimilis neu te conca¬
e quidem uir oĩ etare rarissime nr̃a unice totu ulius
annue uenerabudꝰ amplecror possidecq cruiliter
as melliflue et rursum seu ad ip̃m militariter et uulgari
more sen bratorie uerbis arq sius exquisitis ꝙ nit alcĩs ml

Expanded text:
ensu; illi opibus suis inopes ac mendici, atque utinam dolituri acrius: scire possent quanto michi uni tranquillior feliciorque dies unus, quam illis omnibus tota est vita, obsessa curis pessimis, voluptatibus fedis marcens, tremula, nutans spe, vanis elusa gaudiis, veris et oppressa meroribus et gelata terroribus et cupiditatibus inardescens, quamque nemo est eorum cum quo statum meum ullis conditionibus permutatum velim. 6 Licet enim inter vasa aurea miserum esse, inter fictilia felicem, neque ad bene vivendum aut argilla auro vilior aut Samos est inferior quam Chorintus. Tu vale, et si bonus esse vis, stude illis esse dissimilis, neu te contaTe quidem, vir omni etate rarissime, nostra unice, totum ulnis anime venerabundus amplector, possideoque civiliter, as melliflue, et rursum seu id ipsum militariter et vulgari more, seu oratorie verbis atque sententiis exquisitis; quod nunc al
Abbreviated transcription (Latin):
ans g̃matice et̃ uerboꝵ arcificio s nescio quidaluta illic ab¬
ditĩm incelligens qd non meo ꝯdiscipłi s nũc mt̃ accenderr
pͥmitiaꝵ licet arciũ doctus uir audiebam diuino clamater
bre uirgibiũ optunaq dies miseris mortalibꝰ era pͥma fu¬
git subeũt morbi tͥstisq senectꝰ et labor et dñe eꝰ iute et ite¬
rum s fugit int̾ea fugit irreꝑabiłeq iactura ro nͥ sepio
repetendo audicba Ouidiũ cuĩꝯ quo lascuuor musa eo mͥ se¬
uerior gͣuiorq cõfessio et incorruꝑciꝰ testimoniũ ueri erat
dicebat᷑ il añt labitur occulte fallitq uolatilis orans aĩs

Expanded text:
llic abditum intelligens, quod non modo condiscipuli sed nec magister attenderet, primitiarum licet artium doctus vir. Audiebam “divino” clamantem “ore” Virgilium: Optima queque dies miseris mortalibus evi Prima fugit, subeunt morbi, tristisque senectus, Et labor et dure rapit i iacturam, nisi sepius repetendo. 6 Audiebam Ovidium, cuius quo lascivior Musa eo michi severior graviorque confessio et incorruptius testimonium veri erat; dicebat ille autem: Labitur occulte fallitque volatilis etas Et
Abbreviated transcription (Latin):
audiebam Currit n ferox etas duude gdolosecucia loq̃retͤ
ar iteꝵ de om̃i erari heri fugates post hume postius la¬
bart᷑ am̃i nec pietas mor̃a eugis et mistãte senẽte affert
idonuteq morti et iteꝵ uicẽ suma brens spem nos ue¬
tat inchoabe longã etrursum spacio breui spem longa
resetos dum loqui i᷑ fugit in udia etas et pretea fugit
retro feis uiuetas et decor arrida pollentẽ lascinos ame¬
res camicie facileq sopnũ Ecce qñ rediturã cũ semel fu¬

Expanded text:
x Etas, dum de adolescentia loqueretur; et iterum de omni etate: Eheu! fugaces, Postume, Postume, Labuntur anni, nec pietas moram Rugis et instanti senecte Afferet, indomiteque morti; et iterum: Vite summa brevis spem nos vetat inchoare longam; et rursus: “spatio brevi” Spem longam reseces; dum loquimur fugerit invida Etas; et preterea: fugit retro Levis iuventus et decor, arida Pellente lascivos amores Canitie facilemque somnum; et nequando redituram cum semel fu
Abbreviated transcription (Latin):
aliis post añõꝵ milia ꝓfuerũt ꝓderutq inquib fortosl̃
⁊ nos sumq S. forte iguur ut me tante prinisteam epła
illa nca siue apd illũ efficax ꝙ magis puto siue plasi¬
car ad que nussa ẽ tibi post tam longu sp̃o ucilis fuit
gandeo et illi calamo quã hẽo et illũ die amo iinis tebo¬
die decineo da uenia tecũ sumi uale Mediol holris decẽbris¬

Expanded text:
aliis post annorum milia profuerunt proderuntque, in quibus fortassis aliis post annorum milia profuerunt proderuntque, in quibus fortassis et nos sumus; si forte igitur, ut me tantis immisceam, epystola illa mea sive apud ipsum efficax, quod magis puto, sive inefficax ad quem missa est, tibi post tam longum tempus utilis fuit, gaudeo, et illi calamo gratiam habeo et illum diem amo. Nimis te hodie detineo; da veniam, tecum sum. Vale. Mediolani,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ miscentur leta tristibꝰ clara obseuris tranquilla turbidis ad¬
uersa feliatꝰ et in magno occruo rẽru humanaꝵ s ad ti¬
berĩ ueniat boni uriniu mali plim dephendẽ Tibi uiii Cic̾o
qui ꝯtemꝑtꝭ officiis q̃ In eis quos dixi libris legerat que
eris audierat nõ uiuedĩ s bibendi nobilicatꝰ officio duos uiiũ¬
rogos uns inpetu. hauriret egregiꝰ tanti prĩs filiꝰ et p̃clarꝰ
iuidey qui intfectori eiꝰ Anthonio nõ uĩta nõ põcẽciã non
bendi gliãm et fam̃a ebrietatis eripuerit obtetũ leno sile
Heu Marce tulli nisi insignis s infelix pat̾ quãto studic
laborasti ut ex te alterũ Marcũ Culliũ expͥmeres o ꝙͣ
sepe maxioꝵ arnficũ fallientur ingenia Marcũ bibul
expͥssisti haccenꝰ qi p̃sens cũ Ocerone defluerim ab ee
yat ⁊ ad ꝓpositum reuertor Siquil uut dicelam tantoꝵ
honquñ studia sepe illis ineficacia qͥbꝰ Institueban᷑ sepe

Expanded text:
; miscentur leta tristibus, clara obscuris, tranquilla turbidis, ad; miscentur leta tristibus, clara obscuris, tranquilla turbidis, adversa felicibus, et in magno acervo rerum humanarum, si ad cribrum veniat, boni minimum mali plurimum deprequi contemptis officiis, que in eis quos dixi libris legerat, queoris audierat, non vivendi sed bibendi nobilitatus officio, duos vini “congios” uno impetu “hauriret”. 35 Egregius tanti patris filius et preclarus vindex, qui “interfectori” eius “Antonio” non vitam non potentiabendi gloriam et famam ebrietatis eripuerit. O portentum levo Heu, Marce Tulli, vir insignis sed infelix pater, quanto studio laborasti ut ex te alterum Marcum Tullium exprimeres! O quam sepe maximorum artificum falluntur ingenia! Marcum Bibulum expressisti. Hactenus quasi presens cum Cicerone defleverim; ad te, pater, et ad propositum revertor. 36 Siquidem, ut dicebam, tantorum hominum studia sepe illis inefficacia quibus instituebantur, sepe
Abbreviated transcription (Latin):
libros ingetuosũ et mmbcudum dꝑꝰ quo an agͥc̃ola offerat᷑
ĩcertũ E̾te ꝯstatem illum ac modestũ uirũ ño fecit draciꝰ
qui eide utilissimo ⁊ suri plenissimas eplas sermones¬
q grauissimos sẽpsit ñuꝙ oeo tot monit tant qp cõsiliis
obtinuit ut alciꝰ cingeret᷑ ut matiꝰ loq̃retur ut ꝓspitate
iracundia retraxit aꝯ motus iuoditos eirõe ꝯposunit ꝯpes/¬
cuit Scͥpsit ide offi ᷝ ͤ ᷤᷤ libros ad Cicerone fillũ nͣ pris ha¬
bente precer nome o quãta refertos eleganca et g̃ui ᵗ ᵉ oia
preceptis salubribꝰ plena sunt ulla ꝑrs oꝑis scimulis
uatat quibꝰ exopt. iuuemile ap̃n et litrendat ad muta¬
irritatũ molłire queat quiuit et flectere qui indicꝭ qui
ppłm qͥ senatũ faudo cociens mouit que saxa mortuoꝵ
noce dicere dissimile pr̃i inũem mouere nõ potuit hi
una maxime In re infelix et in par ceteris quibꝰ Sũnde cla¬
rus uberiq felix fuerat in uita s nõ omnia uni data. sunt¬

Expanded text:
libros, ingeniosum et iocundum opus, quo an agricolam effecerit incertum; certe constantem illum ac modestum virum non fecit Horatius, qui eidem utilissimas et suci plenissimas epystolas sermonesque gravissimos scripsit; nunquid, oro, tot monitis tantisque consiliis obtinuit ut altius cingeretur, ut maturius loqueretur, ut, prosperitate iracundia retraxit aut motus inconditos oratione compescuit? Scripsit idem officiales libros ad Ciceronem filium, nichil patris habentem preter nomen: o quanta refertos elegantia et gravitate! omnia preceptis salubribus plena sunt, nulla pars operis stimulis vacat quibus excitet iuvenilem animum et accendat ad imitairritatum mollire quivit et flectere, qui iudices qui populum qui senatum fando totiens movit, quem saxa moturum voce diceres, dissimillimum patri iuvenem movere non potuit, hac una maxime re infelix et impar ceteris, quibus abunde clarus ubertimque felix fuerat in vita. Sed non omnia uni data sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qr niuetute purpureũ ut ait a daro s legeba apud fflatũ
rnspata tua .ii. uenier plinua suꝑbie et q̃ ñc hueris in¬
mołitant decident egme Nuc et qui color ẽ pice flord
prior rose mutatꝰ ligurimũ in faciem uetrerit hispida¬
dices heu quotres ce inspeculo iuideris altor legebam apd

Expanded text:
 ut ait Maro; sed legebam apud Flaccum: Insperata tue cum veniet pluma superbie Et, que nunc humeris involitant, deciderint come, Nunc et qui color est punicee flore prior rose Mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidaDices: ‘heu’ quotiens te in speculo videris alterum. Legeb
Abbreviated transcription (Latin):
tos longe imꝑaibꝰ euectis uns ille głiosissime nõ ascendit
s mlta tñ laude ꝓpiq non aduenticia magestate suũ sem
tenuit locum nẽ ꝓmio ueri appetens nec ꝑ̃motꝰ ad hunc
gͦ tlem senem qui etaculam quiq ingemolũ meũ et ama¬
re et fonere atq oi apem consilioq uerboꝵ scimulis atrol¬
lere ceperat familiariter ut rolebam seben in epla quada
nue ꝑfessus sum cepisse meiam cus deintis uite fugam
cursumq cognoscere nũc aũt miror quide s fatcor rero
sceͥpsi op si itca etate uer fuit quid nũt putas qnͣ qd presa/

Expanded text:
ectis, unus ille gloriosissime non ascendit, sed multa cum laude propriaque non adventitia maiestate suum semper tenuit locum, nec promoveri appetens nec promotus. 3 Ad hunc ergo talem senem, qui etatulam quique ingeniolum meum et amare et fovere atque omni opere consilioque et verborum stimulis attollere ceperat, familiariter ut solebam scribens, in epystola quadam, t, ingenue professus sum cepisse me iam tunc orientis vite fugam cursumque cognoscere. Nunc autem miror quidem sed, fateor, verum scripsi. 4 Quodsi illa etate verum fuit, quid nunc putas
Abbreviated transcription (Latin):
titulas suis inserit Ego ant qui illum mͥ sucereseente lorl
iudeo quiq cum talem fieri qualẽ me ee cupio familiarit᷑
pp̃m ac p̃ane moueo uideat qluid agit curandu muitatori
lit qd sctibit simile no dem sic iãmq similitudine talen
ẽẽ optem nõ qualis ẽ ymagims ad eum cuiꝰ ynago ẽ quo
tũ magua sipr diusitas sit menbroꝵ umbra quedam et
que pietores lẽi acrem bocant qui in uultu inq occłis ma¬
xime cernitur similtu ͤ illam facit qͥ statim uiso filio pris
Ini memoriã nos ꝑdueat reducat cu tñ si res ad mensiuura
redeat omia sunt diũsa s est ibi nescio quid occultu ꝙ hãc
dissimilia et id ipnl dissimile simile lateat ne dephendi
possit ubi tacita mentꝭ indagine ut intlligi sule queat
demiq Senece consillo ꝙ aute senecã flacii erat ut scͥbanꝰ¬

Expanded text:
ticulas suis inserit; ego autem, qui illum michi succrescentem letus ticulas suis inserit; ego autem, qui illum michi succrescentem letus video quique eum talem fieri qualem me esse cupio, familiariter ipsum ac paterne moneo, videat quid agit: curandum imitatori ut quod scribit simile non idem sit, eamque similitudinem talem esse oportere, non qualis est imaginis ad eum cuius imago est, que e diversitas sit membrorum, umbra quedam et quem pictores nostri aerem vocant, qui in vultu inque oculis maxime cernitur, similitudinem illam facit, que statim viso filio, patris in memoriam nos reducat, cum tamen si res ad mensuram redeat, omnia sint diversa; sed est ibi nescio quid occultum quod huid sit, multa sint dissimilia, et id ipsum simile lateat ne deprehendi possit nisi tacita mentis indagine, ut intelligi simile queat denique Senece consilio, quod ante Senecam Flacci erat, ut scriba
Abbreviated transcription (Latin):
pa pn qua iꝑgit usasadeo ut cĩ pe aniinũ
firmet ad cortũ aliquid et mirari te coget et gandere a d¬
huc tam ꝑ inbecillitatẽ etatis uagꝰ ẽ nec dum̃ satis quid
dicere uelit pristituit s quid dicere urilt alte ad modu dicit
atqr ornare itaq sepc illi carm̃e excidit nõ seuoꝵ mo s gue
et lepidum maturũq et qd poete seius putes nͥ noscas aue¬
torem firmabit ut ꝑo ammũ non dicam fugiet ac salũ et
ex mubtis unũ suũ ac ꝓpiũ conflabit et iuutacone nẽ dica fug¬
et s colabit sic ut ullii similis appareat sed ex ueteribꝰ nomũ¬
quidda lacõ intulisse iudeatur Nuc usq anrio muracomibus
gaudent qd suũ ht etas illa et interdim alieni dulcgdine
raptꝰ ingenn contra poetica disciplinã sic in arciũ desilit
ut oꝑis lege uetieꝰ roferre pedem inis insus et cognitus
no possit iñ pͥmis sane pirgiliũ miratur iure id quide cum
huiꝰ hic amore et illecebris captꝰ sepe carminũ ꝑiculas ꝑ¬

Expanded text:
 in qua si pergit usqueadeo ut cum tempore firmet, ad certum aliquid et mirari te coget et gaudere. Adhuc tamen per imbecillitatem etatis vagus est, necdum satis quid dicere velit instituit; sed quicquid dicere vult, alte admodum dicit atque ornate. Itaque sepe illi carmen excidit non sonorum modo sed grave et lepidum maturumque et quod poete senis putes, nisi noscas auctorem. 10 Firmabit, ut spero, animum ac stilum, et ex multis unum suum ac proprium conflabit, et imitationem non dicam fugiet sed celabit, sic ut nulli similis appareat sed ex veteribus noquoddam “Latio intulisse” videatur. Nunc usque autem imitationibus gaudet, quod suum habet etas illa, et interdum alieni dulcedine raptus ingenii, contra poeticam disciplinam sic “in arctum desilit”, ut “operis lege vetitus, referre pedem” nisi visus et cognitus non possit. 11 In primis sane Virgilium miratur; iure id quidem: cuHuius hic amore et illecebris captus, sepe carminum par
Abbreviated transcription (Latin):
dum suꝑanũ qui ueru uiris consultĩ nomẽ
huit qd ut iuides mlti falso ocerqant iuriq sapientꝭ et
aspectum et affectum prestitit quiq liberrima ꝯtumacia
ad extremũ usus proueritate et iusticia adu̾sꝰ Romanũ

Expanded text:
dum Superanum, 2 qui verum iurisconsulti nomen dum Superanum, 2 qui verum iurisconsulti nomen habuit — quod, ut vides, multi falso occupant — virique sapientis et aspectum et effectum prestitit, quique liberrima contumacia ad extremum usus
Abbreviated transcription (Latin):
qd sepe olim dixi ad imꝑuim natꝰ est es am̃ptũ extelsi¬
q opus illudage fideliter bent si iuxisse ius iuderi alioqͥn qd
isũ imꝑio potuisses et fortasse faciliꝰ minꝰ fuisset iniudie
ac laboꝵ tͥ aliud infinite maiꝰ restat illud aggredere nũc
te rerterat magͥtudo nichil ẽ qd imꝑn magestas ac ꝑuide¬
cia acq iustitiã et hiis iuribꝰ armata non possit Ꝙp si for/
te languid mori mlto moliꝰ młtoq feliciꝰ opinor et hoc ẽ
qd diue memorie auũ cuũ omibꝰ seculis głiosum fecit Eoce
Cesar et nũc sepe olim nõ blandiciis s uẽro studens neq
uerboꝵ cultui sed exp̾ssioni sẜ iur̃ intentꝰ dixi auxie ꝙ in
annuo mõ fuit quod ne frustra dixerim deũ precor eͣt re¬
Tu uale deco et gaudiũ et spos ur̃a patani niͦ ydus Decebs¬
ad Cauallicensem Epmi de inextimabili fuga tempo¬
tior et meoꝵ timulos labors explicare inci-¬
pio totidem secula iuideri solent scͥpsi ad ue¬
nerabilem et egregiũ illum senẽ Raymũ¬

Expanded text:
 quod sepe olim dixi, ad imperium natus es, amplum excelsue opus; illud age fideliter, bene si vixisse vis videri; alioquin quid oc et sine imperio potuisses, et fortasse facilius; minus fuisset invidie ac laborum tibi. Aliud infinite maius restat: illud aggredere; nec te rei terreat magnitudo; nichil est quod imperii maiestas hac providentia atque iustitia et his viribus armata non possit. 11 Quodste languida mori, multo melius multoque felicius opinor; et hoc est quod dive memorie avum tuum omnibus seculis gloriosum fecit. Ecce, Cesar, et nunc et sepe olim, non blanditiis sed vero studens neque verborum cultui sed expressioni sensuum intentus, dixi anxie quod in animo meo fuit, quod ne frustra dixerim Deum precor et te. Vale, decus et gaudium et spes nostra. Patavi, III Idus Dec Cavallicensem epyscopum, de inextimabili fuga tempotior et meorum cumulos laborum explicare incipio, totidem secula videri solent, scripsi ad venerabilem et egregium illum senem Raimun
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ncia consolar. Qme felititer et uale Cesar nr̃i memor
patam xi lxsus augusti N Fundem Iterũ atq iuis¬
rancius euocante spes certior obsequendi. Epła .9.¬
isti Cesar et longe me duricie et senesoetis ai seg¬
inciem pregit hũanitas tua ex pecraba differebam
dicebamꝙ tacitꝰ mecũ precepti sui ꝑmissiq inci for¬
sam obluuscere cerre interi quiesta et nat᷑ tantis¬
per mee et etati et lassicudim morẽ gerã fessus eiur
rep fessusq auũ sum Cerar fessus oimq fessusq negocioꝵ
fessus ad excremũ mei ut q a flictꝰ i ͤ senex ait factus sum
Spabam tot graudibꝰ ac ꝑfundis curis ex loto erbe cotidie
in nui pecta seu flumpnibꝰ undiq ir altissiuu quodda unea¬
ue fsientibus exigiu nois mci fucile oppmi posse memoria¬

Expanded text:
presentia consolari. Vive feliciter et vale, Cesar, nostri memor. presentia consolari. Vive feliciter et vale, Cesar, nostri memor. Patavi, XV Kal. Augustas. 9 Ad eundem, iterum atque instantius evocantem, spes certior obsequendi. 1 Vicisti, Cesar, et longe vie duritiem et senescentis animi segnitiem fregit humanitas tua. Expectabam differebam dicebamque tacitus mecum: ‘Precepti sui promissique mei forsan obliviscetur; certe interim quiescam et nature tantispem fessusque animi sum, Cesar, fessus hominum fessusque negotiorum, fessus ad extremum mei utque afflictus ille senex ait, «factus sundus meum. 2 Sperabam, tot grandibus ac profundis curis ex toto orbe quotidie tuum pectus ceu fluminibus undique in altissimum quoddam mare fluentibus
Abbreviated transcription (Latin):
s ut animu eiꝰ noui ppe quoq uenturꝰ si tu iubcas mͥ tam
dum sub umibra eiꝰ sum licencia opus ẽ uer hec no mag¬
ingenii ac doctͥne mnopia sacis e quibꝰ et si forteonerer pocio¬
qr orner longa tũ ꝯsuetudine sie affectꝰ sum ut su il illis
eẽ nesciam his tͣnsuhendis ut uides Cesar no alpiu sola ob¬
stat aspitas et longissimi labor itincris s predonuil metꝰ
et udio nulle ꝑicula quoꝵ extimatõ sepe quidẽ ad iᵈ sapiet̃
Bebreoꝵ flectere aũ me cogit ubi cuctas res difficiles pregna
et ante seniti intelliget nã ꝑ fto si senuit intelleri alioqͥn
non fenuit m crede s marturit atq occłis clausis iter logũ
egit dica tñ in tot difficilia ac pplexa quid cogitem Si cedẽ¬
te estate et serioris mei fidelis tũi ꝯsensꝰ et ius comis affuit
uenire quãtaq tibi placita morã trahens et libroꝵ et foda¬
liũ et pñe absençia pola cesarci mulcꝰ optara mltum i

Expanded text:
e quoque venturus si tu iubeas, michi tamen, dum sub umbra eius sum, licentia opus est. Verum hoc non magn nimium, at pro ingenii ac doctrine inopia satis est, quibus etsi forte honerer potiusquam orner, longa tamen consuetudine sic affectus sum, ut sine illis esse nesciam? His transvehendis, ut vides, Cesar, non Alpium sola obstat asperitas et longissimi labor itineris, sed predonum metus et viarum mille pericula, quorum extimatio sepe quidem ad illud Sapientis hebreorum flectere animum me cogit, ubi “cuntas res difficiles” pregnat modo et ante senium intelliget; nam profecto si senuit, intellexit; alioquin non senuit, michi crede, sed marcuit, atque oculis clausis iter longum egit. Dicam tamen inter tot difficilia ac perplexa quid cogitem: si cedente estate et superioris mei fidelis tui consensus et vie comes affuerit, venire, quantamque tibi placitum moram trahens, et librorum et sodalium et patrie absentiam sola Cesarei vultus optata multum michi
Abbreviated transcription (Latin):
es alia ꝙ aliena uotꝰ industria imo uero ne sit quidẽ no¬
tꝯ̃ ꝓrsus obscutũ nom̃e ꝙ nec . rristotiles illust̾raxͥt scͥpfit
as perone deneta et ꝙ iireren de clemecia qͥ libꝰ quatu
sium bibcos oposa uolumina i alteriꝰ pͥmordio ꝙ qui
ppe ꝑ om̃e uitam legisset totũ filio ee uult doctne suꝑ¬
labores suos ilbi cꝟnseerat suctesporeq illum se qͣi testam̃e

Expanded text:
re alia quam aliena notus industria, imo vero ne sic quidem nore alia quam aliena notus industria, imo vero ne sic quidem notus; prorsus obscurum nomen, quod nec Aristotiles illustrarit. 29 Scripsit ad Neronem Seneca et quod miremur, de clementia; qui liber quantum lium libros, operosa volumina. In alterius primordio, quicquid ipse per omnem vitam legisset, totum filio esse vult doctrine “suplabores suos