comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illum intellexisse periculu.qui qr
gemis mortis existimana solitane
uiuere desiisse: amicoꝵ aurilium
in eo statu tam supplicter implora¬
ret. In epistola autem ad slarsetẽ
patritui de hoc ip̃o loquens: tanto
se merore ꝑcussu dicit ut uix loq
sufficiat. Ex quib apparet. ⁊ pon¬
tificatus ꝑ molestam illi sarcinam.
sicut est om̃ib profecto: qui ille sa
inimaculatamq custodiand: et so¬
litane uite dulcem fuisse memo¬
riam:. insi collatione dispariũ muta¬
ti status amarituddine᷑ accerbalłet.
occidentalui mona nedicto¬
choꝵ Benediciua pemanet. Aut
qma eum xp̃i fidelium non nouit.
quis sanctum unuienile consiliu
non aucdiuit: Qui quãuia a u̾ma
etate uirttu hospes. uo luptatum
hostis: arluam celi uiam eẽt mng̾s¬
sus: uł compendio sius tam ac tuti:
ꝑgeret: Romam Nursiamq dimi¬
Nt: quoꝵ in altera educatus. ortꝰ
ex altera. Utriusq amorem: usu
ac natura contraterat. Uicit tñ

Expanded text:
illum intellexisse periculum qui, quasi illum intellexisse periculum qui, quasi genus mortis extimans solitarie vivere desiisse, amicorum auxilium in eo statu tam suppliciter imploraret. In epystola autem ad Narsetem patritium, de hoc ipso loquens, tanto se merore percussum dicit, ut vix loqui sufficiat. Ex quibus apparet et pontificatus permolestam illi sarcinam, sicut est omnibus profecto qui illesam immaculatamque custodiunt, et solitarie vite dulcem fuisse memoriam nisi collatione disparium mutati status amaritudinem acerbasset. occidentalium monachorum Benedictus remanet? At quis eum Cristi fidelium non novit, quis sanctum iuvenile consilium non audivit? Qui quamvis a prima etate virtutum hospes, voluptatum hostis arduam celi viam esset ingressus, ut compendiosius tamen ac tutius pergeret, Roman Nursiamque dimisit, quarum in altera educatus ortus ex altera, utriusque amorem usu ac natura contraxerat, vicit tamen
Abbreviated transcription (Latin):
est: uidelicet ut ingressum uite et
laboris sui premiu: amabat. Qbi
cõmemoratis . ad contraria tristi¬
or se conuertens. At nũc ĩquit
ex occasione cure pastoralis secula¬
rium hoĩu: negotia patitur. et
post tam pulcram qui etis sue spe
terrem actus pu luere fedatur. q̃
sc quũtur attrahere longum est.
et minime ne cessariu: finis est: ut¬
et se recordatione uite preterite
torqueri accrius: et ĩ comparatio¬
nem quiete uiuenti miserum fa¬
featur. quoꝵ plurimos: in hac de
qua loquimur uita secretiore ꝑla¬
cuisse diffinit. nec minus et illa
supuacini sequi: quem eo libro
scripsit. ubi s ob afflictum afflctꝰ
exposuit: propterea ꝙ et uterq
puulgatus est liber: et hec ĩ utriꝰ¬
q uestibulo scripta sunt. MLitto a¬
lia prope flebilidra. ybi ob hunc
ip̃m suu a scensum: et incessant̾
se ait flere: et amicos orat: ut si
eum diligunt secum fleant. et pro
se deum rogent. ut intelligas seuiz

Expanded text:
est, videlicet ut ingressum vite et est, videlicet ut ingressum vite et laboris sui premium amabat». Quibus commemoratis, ad contraria tristior se convertens: «At nunc» inquit «ex occasione cure pastoralis, secularium hominum negotia patitur, et post tam pulcram quietis sue speciem terreni actus pulvere fedatur». Que sequuntur attexere longum est et minime necessarium: finis est ut se recordatione vite preterite torqueri acrius et in comparationem quiete viventium miserum fateatur, quorum plurimos in hac de qua loquimur vita secretiore placuisse diffinit. Nec minus et illa supervacuum sequi que in eo libro scripsit, ubi Iob afflictum afflictus exposuit; propterea quod et uterque pervulgatus est liber, et hec in utriusque vestibulo scripta sunt. Mitto alia prope flebiliora, ubi ob hunc ipsum suum ascensum et incessanter se ait flere, et amicos orat ut, si eum diligunt, secum fleant ac pro se Deum rogent. Ut intelligas suum
Abbreviated transcription (Latin):
bens. mesta conimemoratione
conqueritur:. Eit quidẽ ĩquit
in iuo nasterio positus. ualebã
et ab ociosis lingua n cuten
merum sarcine pontificali
subposui. colligere se ad semet¬
ip̃m assidue nõ põt amniꝰ qui amł¬
ta spargitur. Alia ibi deiceps contra
se presentemq tunc statum suũ loquie
so multo plura in ꝑrohemio dyalogi.
quem librum in cepturus secre fũ
lo cum amicũ merori se petiisse. testa¬
tur. Ubi uel modicum a rerũ secula¬
riu tempestate quiesceret. Illic qͥ
dilectissimo filio. et familiarissimo
amico respondens. In felys inquit
aniimus meus occupattoms sue
pulsatua uulniere Meminit qualis
aliqñ in monasterio fuit: qũo ei la¬
bentia cunta subter erant: quãtu
rebus om̃ib que uoluũtur emĩe¬
bat: ꝙ nulla insi celesta cogitare
consileuerat: ꝙ etiam retentꝰ cor¬
pore: ip̃a iam carma claustra con¬
templatione transibat: ꝙ mortem
quoquoq: que pene cunctis pena

Expanded text:
bens, mesta commemoratione bens, mesta commemoratione conqueritur. «Et quidem» inquit «in monasterio positus valebam et ab otiosis linguam restringmerum sarcine pontificali supposui, colligere se ad semetipsum assidue non potest animus, qui ad multa spargitur». Alia ibi deinceps contra se presentemque tunc statum suum loquitur; sed multo plura in prohemio dyalogi, quem librum incepturus secretum locum amicum merori se petiisse testatur, ubi vel modicum a rerum secularium tempestate quiesceret. Illic ergo dilectissimo filio et familiarissimo amico respondens: «Infelix» inquit «animus meus, occupationis sue pulsatus vulnere, meminit qualis aliquando in monasterio fuit, quomodo ei labentia cunta subtererant, quantum rebus omnibus que volvuntur eminebat, quod nulla nisi celestia cogitare consueverat, quod etiam retentus corpore, ipsa iam carnis claustra contemplatione transibat, quod mortem quoque, que pene cuntis pena
Abbreviated transcription (Latin):
in sculpto sepulcro marmoreo ia¬
cuisses: multoqibi gloriosius
edes xp̃itus manib fundata cõ¬
spicitur ꝓ auꝑibus seriutura: quã
Lome palatiũ auitur̃ aut barba¬
ricis flamnas arsurum: aut se¬
inꝯ ruiturum. Sed diu fateor
me tue iurtutis admiratio. ĩ hoc
ẜinone detimust. et iam satiꝰ mł¬
ta de fennins deq transmaruns
rebus ad ynda. et ad patriam
hic noster. Rorultii¬
mane sedis magnus
nitistes: nõne ma¬
gmnficas ac frequa¬
osdomos. in folitaria ter ipla
conuertit.antiquasq possessio¬
nes sibi preripiens ⁊po dedit.
Ita sibi quãtum licuit ĩ maxĩa.
plenissmaq õiu urbe solitudi¬
nem fecit: ut uhi auos attauos¬
q suos creber ob sequentis po¬
puli concursus ornauerat: Illic
ip̃e suo domino solus obseque¬
retur. et si fame illum splendor
eductum latebris magno curaꝵ
in pelago supremaq tandemt
digmtatia arce locauerit. Quẽ
suum ascensum: tum sepe al¬
bi:tum suꝑ ezechielem scri¬

Expanded text:
insculpto sepulcro marmoreo iainsculpto sepulcro marmoreo iacuisses; multoque ibi gloriosius edes Cristi tuis manibus fundata conspicitur pauperibus servitura, quam Rome palatium avitum, aut barbaricis flammis arsurum, aut senio ruiturum. Sed diu, fateor, me tue virtutis admiratio in hoc sermone detinuit, et iam satis multa de feminis deque transmarinis rebus; ad viros et ad patriam hic noster Romane sedis magnus antistes? nonne magnificas ac frequentes domos in solitaria templa convertit, antiquasque possessiones sibi preripiens Cristo dedit? Ita sibi, quantum licuit, in maxima plenissimaque omnium urbe solitudinem fecit, ut ubi avos atavosque suos creber obsequentis populi concursus ornaverat, illic ipse suo Domino solus obsequeretur; etsi fame illum splendor eductum latebris magno curarum in pelago supremaque tandem dignitatis arce locaverit. Quem suum ascensum, cum sepe alibi tum super Ezechielem scri
Abbreviated transcription (Latin):
pre reptas: lupi faucib. xp̃o li¬
bens: suh imltiplici fenore lar¬
giretur. Iu autem felix amus:
omib tandem que iter add celũ
pandunt. non femimnea leutate
tian factia. et qua si iam temporii
tui cursu a labꝯrum agone plau¬
sibiliter cõsũmato. ihil int̾ris
ꝯgendu fuꝑesset: anteduos mẽ¬
ses exquo irsimar redieras.
relicto ibi monastero. finẽ rerũ
transeuutiu. et beatum uite lau¬
dabilis exitum inuenisti:. Eñq
tibi honorem xp̃us exhibuit. Ut
ꝓpter femina unaz tot uiroru
ac feminaꝵ milib pepcisse. et de¬
cretu seu promissu suppliciu
distulisse uideretur. Siquideri
mox ut patria ⁊ ix̾bua humonie
excesseraa. Urbeni Romami irrur¬
tio illa barbariça et horrenda uasta¬
tio consecuta estz O ingens et pio
mulier insignis exiliꝯ: et nostio
quidem an fali uita an morte fe¬
liçior. Multo çerte clarior iaces
solitario in puluere. quã si Rome
carens his meritis: manib. tituł.

Expanded text:
prereptas lupi faucibus, Cristo liprereptas lupi faucibus, Cristo libens sub multiplici fenore largiretur. Tu autem felix anus, omnibus tandem, que iter ad celum pandunt, non feminea levitate transactis, et quasi iam temporis tui cursu ac laborum agone plausibiliter consumato nil in terris agendum superesset, ante duos menses ex quo Ierosolimam redieras, relicto ibi monasterio, finem rerum transeuntium et beatum vite laudabilis exitum invenisti. Eumque tibi honorem Cristus exhibuit, ut propter feminam unam tot virorum ac feminarum milibus pepercisse, et decretum seu promissum supplicium distulisse videretur. Siquidem mox ut patria et rebus humanis excesseras, urbem Romam irruptio illa barbarica et horrenda vastatio consecuta est. O ingens et pio mulier insignis exilio, et nescio quidem an tali vita an morte felicior! multo certe clarior iaces solitario in pulvere, quam si Rome, carens his meritis, inanibus titulis
Abbreviated transcription (Latin):
rome. s in aquitama etiam et ga¬
liis. hi spanisq uendiderit. precło ĩ
intra campania Cilitiam. atq q¬
fricam possi̾ebat. tam late se forta¬
na muhiebris extenderat. nõ ad a¬
liud ꝙ ad usum panpu. ⁊ iuge
pauꝑ tatiꝰ exercitiu reẜ uatrs.Sͣ
preteterea etate hec ageret cur
sa monitis et exemplo: seculũq
renũcians: ip̃m Cut ita dicam
purpureu uite florem. et pre¬
clarlim cõigiu. et tantas dini¬
tias et deliciar neglexisset. O ua¬
ꝵ sanctas intentiones actiuta ce¬
litus. uel huic par est. uelilla in¬
mor melcaria Ita illudd ingens
preciu e bantia possessionwhiia
redactum thesaurumq suũ oõm
oportunꝯ tempore duporsit. de¬
ditq paupibꝰ. ut si panlulum
distuliss. acialaria manua ilico
Romã sstalianiq uastantis.uen¬
turuni oren fuerit quoilla tñt
in meliores usus magnis opu
ponlerib expeclitam comiex¬
terat: quasi se ip̃am suasq ree

Expanded text:
Rome, sed in Aquitania etiam et GalRome, sed in Aquitania etiam et Galliis Hispaniisque vendiderit, precio in intra Campaniam, Siciliam atque Africam possidebat tam late se fortuna muliebris extenderat, non ad aliud quam ad usum pauperum et iuge pietatis exercitium reservatis; qua preterea etate hec ageret: cum sa monitis et exemplo seculoque renuntians, ipsum ut ita dicam purpureum vite florem, et preclarum coniugium, et tantas divitias ac delitias neglexisset. Quarum sanctas intentiones adiutas celitus vel hinc patet, quod illa iunior Melania ita illud ingens precium e tantis possessionibus redactum thesaurumque suum omnem oportuno tempore dispersit deditque pauperibus, ut, si paululum distulisset, ad Alarici manus ilico Romam Italiamque vastantis venturum omne fuerit quod illa iam tunc in meliores usus magnis opum ponderibus expedita converterat, quasi seipsam suasque res
Abbreviated transcription (Latin):
labore tuo: sanctum illis obsequin
de facultatibus piam elemosma
tribuisti: Nongratros scõꝵi: reuo¬
catrix errantium. peregrinoru
m̾r: tuoꝵ in xp̃o tutrir atq con¬
sultrix: Cumi ingentes eĩ bpes
immnensumq patrimomur. in
egentium alimenta. felicissima
liberalitate dispergeres: et quasi
quidam euexhanstua foris bo noꝵ
inilla largitionn exunclatione de¬
ficeres: mq alindinhilintentã.
septem et trignita annos intefi¬
ciepte rerum fagustate: et inde¬
fessa caritate annui pegisses ar
sexẽnariam tuoꝵ reiuscendorur.
non carnale s diuinu et sprritale
de siderin cepit. Itaq Romam
rediens. natum: miilni. neptem.
Eut nomis heredem. sic animi pro¬
positiq tui. dac ne longum faciaꝵ.
tos ouines tua ꝑ uestigia. distrat᷑¬
tis patrimonia. in usam xp̃i. et a¬
morem uite solitane direristi¶ cupor
est mneminisse. Quodͥ aurum quid
ue argentum: quas seritas uestea.
donauit quas possessioner nõ modo

Expanded text:
labore tuo sanctum illis obsequium, labore tuo sanctum illis obsequium, de facultatibus piam alimoniam prebuisti: honoratrix sanctorum, revocatrix errantium, peregrinorum mater, tuorum in Cristo tutrix atque consultrix. Cum ingentes enim opes immensumque patrimonium in egentium alimenta felicissima liberalitate dispergeres, et quasi quidam inexhaustus fons bonorum nulla largitionum exundatione deficeres, inque aliud nichil intenta, septem et triginta annos indeficiente rerum facultate et indefessa caritate animi peregisses, iam sexagenariam tuorum revisendorum non carnale sed divinum et spiritale desiderium cepit. Itaque Romam rediens, natum, nurum, neptem, ut nominis heredem sic animi propositique tui, ac, ne longum faciam, tuos omnes tua per vestigia, distractis patrimoniis, in viam Cristi et amorem vite solitarie direxisti. Stupor est meminisse quod aurum quod ve argentum, quas sericas vestes, donaverit, quas possessiones non modo
Abbreviated transcription (Latin):
et Macellam et Asellam. et stãb¬
olam. et Blesillam. aliasq clari no¬
mia uirgines aut uicduas Quiad ꝙ̃
de te dicam: fennuaꝵ optinia et glo¬
riosa melania. Non ego tantas cõ¬
ciues ac uicinas: quãs etas. patria
xp̃i fides: auimi pietas. Uirtusq cõ¬
uingunt: stilo segregem: Iuxta
paulam sedebis. Iu quidem ro¬
mani filia consulis. Romam pre¬
toria mater: genus: opes. et ꝑa¬
triu decus: uirtutib suꝑgressa:. Ui¬
diutati statum: tanto p̃udice studio.
uirgiitatis laudem prope trans¬
cenderes: oblita sangumn: oblita
pignoꝵ: oblita potentie: solusq
memor xp̃r utq illum induer.
exuta soli natalis affectũ. exuta na¬
talium respectum: et amorẽ tuori
et corporis tui curam Exosa. demiq
xp̃i consilio animam fua in hoc nu¬
do. ut in uitam eternam custodues
eam. mira solicitucine sancto
patres in deẜtiꝰ solitudim b q̃sisti
eosq etiamꝰ ad exiliu pro secuta:. de

Expanded text:
et Marcellam et Asellam, et Fabiet Marcellam et Asellam, et Fabiolam et Blesillam, aliasque clari nominis virgines aut viduas. Quid autem de te dicam, feminarum optima et gloriosa, Melania? Non ego tantas concives ac vicinas, quas etas, patria, Cristi fides, animi pietas virtusque coniungunt, stilo segregem: iuxta Paulam sedebis. Tu quidem, romani filia consulis, romani pretoris mater, genus, opes et paternum decus virtutibus supergressa, viduitatis statum tanto pudicitie studio, virginitatis laudem prope transcenderes. Oblita sanguinis, oblita pignorum, oblita potentie, soliusque memor Cristi, utque illum indueres exuta soli natalis affectum, exuta natalium respectum et amorem tuorum et corporis tui curam; exosa denique Cristi consilio animam tuam in hoc mundo, ut in vitam eternam custodires eam, mira solicitudine sanctos patres in desertis solitudinibus quesivisti, eosque etiam ad exilium prosecuta, de
Abbreviated transcription (Latin):
tis mandare timuerint. Cta. uix u¬
la uirtus: tam uel alta uẽl abdita
est. uł inuichie iacalis non tangat᷑.
s solidam ueritatem uulgaris au¬
ra non conuertit. S quicquade
sua aliis uilum fit: solitudinem
sapientiꝰ Idem pp̃e seronimus d
ouitrianu scribens: commnedat
hia uerbis s apiena mĩqͣm solus
eẽ põt: hebet euni secum bm̃es ꝗꝙ
sunt: et qui fuerunt bom: et am¬
mũ liberum quocũq uult ꝓfect
et transfert. et qd̾ corpore nõ põt
cogitatione complectitur. Et si
hominũ mopia fuerit: loquitur
cum deo: mĩquam mimis solus.
Quo nam uero nunc uertar: Cõfũ¬
dor multitudinem: et acie occurrẽ¬
tium indiuersum uocor: ser panle
nomen admonuit. ut ante omĩa
eicem et genti et sexui solitarie
głe partem darem. pauca igitur ex
multis excerꝑaui. nec uerebor ÷¬
ne Romanarum in laucubus ma¬
tronoꝵ mininã dicar. quib par eẽ
non spero. pretereo Eustochuis paule
filiam: precone Ieromimo insignẽ.

Expanded text:
iptis mandare timuerint; ita vix uiptis mandare timuerint; ita vix ulla virtus tam vel alta vel abdita est, ut invidie iaculis non tangatur! Sed solidam veritatem vulgaris aura non concutit. Sane quicquid de sua aliis visum sit, solitudinem sapientis idem ipse Ieronimus, contra Iovinianum scribens, commendat his verbis: «Sapiens nunquam solus esse potest; habet enim secum omnes qui sunt et qui fuerunt boni, et animum liberum quocunque vult profert et transfert et, quod corpore non potest, cogitatione complectitur; et si hominum inopia fuerit, loquitur cum Deo, nunquam minus solus». Quonam vero nunc vertar? Confundor multitudine et acie occurrentium in diversum vocor; sed Paule nomen admonuit ut ante omnia eidem et genti et sexui solitarie glorie partem darem; pauca igitur ex multis excerpam, nec verebor ne romanarum in laudibus matronarum nimius dicar, quibus par esse non spero. Pretereo Eustochium Paule filiam, precone Ieronimo insignem,
Abbreviated transcription (Latin):
tus. et conspirantis a nume consen¬
sum: laboriosa militia exactis: quã¬
ius uictor non exacie Romam giͣ
iam securua a a triũphum recdiit.
sed in bethlȩenitas latebras festina¬
Atuit icdem paula scã tronia
et pia et illustris fe᷑ et ut młta
breuiterdicam: Uere Romaria mu¬
lier: sũmũq suis temporib femi¬
nee specimen uirtutis: et ut aa pre¬
sepe dnicu mori posset: ubi et q̃¬
liter orta esset: oblita est. Quius ⁊
preclaram uitam. et felicem exi¬
tum. Ieronimus ip̃e tam fulgicio
deꝑixit epigrãmate. Ut post eu
michi moqͥestius sit tacere. Quid̾
eñ dignũ sim dicturus in transi¬
tur. ꝑiq augusta opusculi mei par¬
te clausurrus: ubi ille tanto uir ĩ¬
gemo hesit: et amore acdolore
dictantibus modum iusti uolu.¬
minis iniplenit. quãuis nõ de¬
fuisse scientia: M Ieronimus
ip̃e nec inguorat nec dissiulat.
qui utruisq otium liuiclo dente
inomorderint: nec morsum sõ¬

Expanded text:
tus et conspirantis anime consentus et conspirantis anime consensum laboriosa militia exactis, quamvis victor, non ex acie Romam quasi iam securus ad triumphum rediit, sed in bethleemiticas latebras festinauit ibidem Paula sancta et pia et illustris et, ut multa breviter dicam, vere romana mulier summumque sui temporis feminee specimen virtutis; et, ut ad presepe Dominicum mori posset, ubi et qualiter orta esset oblita est. Cuius etiam preclaram vitam et felicem exitum Ieronimus ipse tam fulgido pinxit epygrammate, ut post eum michi modestius sit tacere. Quid enim dignum sim dicturus in transitu inque angusta opusculi mei parte clausurus, ubi ille tanto vir ingenio hesit, et amore ac dolore dictantibus modum iusti voluminis implevit? Quamvis non defuisse sciam, quod Ieronimus ipse nec ignorat nec dissimulat, qui utriusque otium livido dente momorderint, nec morsum scr
Abbreviated transcription (Latin):
strepitũ habet. uisio ista secretum
desiderat. Audis ut tante uiden¬
do deo necessariam non quãlibet.
s solitudme dirit intentionis. mn¬
felligi uolens dum suas itus tarbas
tumulbusq suos hinana menõ ha¬
beat acuendiad tantu lumen: pur¬
gandisq oculis solitudinem corpo¬
ieam ml prꝯdesse. Iam uero pro¬
timis tribus explic̾itia. non medi¬
olano tãr s itaha digredi stilum
leo uimc preconem Huius
Quite: Basiliu. Sileo magnu
uirũ Gregoriũ nazanzenũ plecla¬
rum huilia uiri discipulu. nõ sile¬
bo ieromnua urbe Romana dians¬
sa. Romanisq opibus contemo¬
tis: ef̾nc patrie sꝑe ac desiderio illic¬
tus: et ut ip̃e fatetur: odgehenne.
In illam primo uastam solituaĩm
horridum monachis habitaculu
brestantem: quani de ungiitate
acd Eustochiu seribens. Salustiano
uerbo usus. solis ab ar donb exu¬
stam dicit: se se abcidit. Ubi aliqt
annis adu̾sus ĩdomite carns ĩsul¬

Expanded text:
strepitum habet; visio ista secretum strepitum habet; visio ista secretum desiderat». Audis ut caute videndo Deo necessariam non quamlibet sed solitudinem dixit intentionis, intelligi volens, dum suas intus turbas tumultusque suos humana mens habeat, acuendis ad tantum lumen purgandisque oculis solitudinem corpoream nil prodesse. Iam vero, proximis tribus explicitis, non Mediolano tantum, sed Italia digredi stilum leo nunc preconem vite huius Basilium; sileo magnum virum Gregorium Nazanzenum; preclarum huius viri discipulum non silebo. Ieronimus, urbe Roma dimissa romanisque opibus contemptis, eterne patrie spe ac desiderio illectus et, ut ipse fatetur, ob gehenne metum, in illam primo vastam solitudinem, horridum monachis habitaculum prestantem, quam, de virginitate ad Eustochium scribens, salustiano verbo usus «solis ab ardoribus exustam» dicit, se se abdidit. Ubi aliquot annis adversus indomite carnis insul
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpubicum. neq ppłi concionem
elassico aduocans. quid acturus
ess exposuit. Sed dunisso socio fide¬
lissimo consurgens. eo ꝙ ut ip̃e ait.
solituclo sibi aa negociu fiendi ap¬
tior suggeretur et secedens remo¬
tius qua ut poss ei onorosa ed etiã
talis.⁊nncipre. quod uiũ loci qua¬
litas. ac tp̃is prnttebat secretu orti
angulu pro solitadine habiit. Ubi
amarissue secum loquens inter
singultus et lacrimas. int̾ ulsu
quecũq m̾agnus ac sanctũs dolor
clifit. tandem semel de sestatuit
uncde imppetuu exultaret. Denide
p om̃emi uitam: solitariis et quietis
łoos. atq int̾ cetera pesam montis ocio
delectatas: et illic heremitico hĩtu
traxisse moras creditur: et ad loci
illius heremnitas liber suo quiden
prescriptus est nomine. Ceterum
qd̾ occurrit breui utiq. s aꝑto te¬
stimonio cõtentus ero. ¶s ergo euã¬
geliũ ioh̃is exponena. Pifficise ẽ ĩꝗt
i turba uidere ihm. solitudo q̃daz

Expanded text:
in publicum, neque populi contionem in publicum, neque populi contionem classico advocans, quid acturus esset exposuit, sed dimisso sotio fidissimo, consurgens, eo quod ut ipse ait solitudo sibi ad negotium flendi aptior suggereretur, et secedens remotius quam ut posset ei onerosa esse etiam talis amici presentia, quod unum loci qualitas ac temporis permittebat, secretum orti angulum pro solitudine habuit. Ubi amarissime secum loquens, inter singultus et lacrimas, inter vulsuquecunque magnus ac sanctus dolor elicit, tandem semel de se statuit unde in perpetuum exultaret. Denique per omnem vitam solitariis et quietis locis atque inter cetera pisani montis otio delectatus, et illic heremitico habitu traxisse moras creditur, et ad loci illius heremitas liber suo quidem prescriptus est nomine. Ceterum quod occurrit, brevi utique sed aperto testimonio contentus ero. Is ergo evangelium Iohannis exponens: «Difficile est» inquit «in turba videre Cristum: solitudo quedam
Abbreviated transcription (Latin):
solitudo. que tales duas accolas yno
onclum nos mediolanꝰ eno.¬
gredi magnus alt̾ einsdẽ ur¬
ois habitatorsinit Augustimis.
quem deus Ambrosio mał erro¬
rbua infectu quasi egrotu filiũ
docto mecbco piua pr̃ dedit Ut is
enni uncdia salubribus ablutum
curatumq deo redderet. ille ergo
cum ignarus õiui. que ertga se di
uina pietas ageret Alediolanu
ueniens ybi func sacer florebat
Ambrosius. uitam tandem mu¬
tare decceuiss: cntate relicta: so¬
litudne rapia appetiit. ut qui cũ
multis in sanierat solus resipiscẽt
Ca seatum uocat ip̃e: et id manet
hactenus ruri nomen. Quonia¬
etiam ip̃ꝯ die quo primũ hr sc̃o de¬
siderio exersit: ĩciuitate positus
it᷑ illas fuictuantis amimi procel¬
las.ꝑ quas consilii nauigui regẽte
es ad terrã piuentu ⁊ ad portum
salutis applicuit. quid egerit. q̃lr̃
ue se gesserit. eo dem ip̃o narrãte
cognouimms. Certe non processit

Expanded text:
solitudo, que tales duos accolas uno solitudo, que tales duos accolas uno ondum nos Mediolano egredi magnus alter eiusdem urbis habitator sinit, Augustinus, quem Deus Ambrosio malis erroribus infectum, quasi egrotum filium docto medico pius pater dedit, ut is eum undis salubribus ablutum curatumque Deo redderet. Ille ergo cum ignarus omnium, que erga se clam divina pietas ageret, Mediolanum veniens, ubi tunc sacer florebat Ambrosius, vitam tandem mutare decrevisset, civitate relicta, solitudinem ruris appetiit, ut, qui cum multis insanierat, solus resipisceret. Caseatum vocat ipse, et id manet hactenus ruri nomen. Quinetiam ipso die, quo primum hoc sancto desiderio exarsit, in civitate positus, inter illas fluctuantis animi procellas, per quas consilii navigium regente Deo ad terram viventium et ad portum salutis applicuit, quid egerit, qualiter ve se gesserit, eodem ipso narrante cognovimus. Certe non processit
Abbreviated transcription (Latin):
quil statuñt legiferi: quicquid fabulã¬
tur ꝓpłi quicquia phylosophi disputat.
quitquid rethores elamant. quicquid
so phiste cauillant: sacco illi trãquil¬
loq colloquio. ad motum meras mi¬
gas dixisse non uerear. Smuesse ꝗ¬
dem erat horatius poeta dũ sibi plo¬
cuis et uaruis et uregilius oecurrerũt.
pulcra nempe societas coctissimoꝵ
dia quanta fuctunt. Credo adẽpol
⁊ multa ibi pro tpe facetissume inter
talea uiros ac difertissime dicta nõ
dubitem S dulciores amplexus et
sanctius qaudiu fuisse crediderim.
Nediolam inter ambrosiu ⁊ mar¬
tinu. Iocus ostenditur. ubi cõgre¬
di et colloqui solitos fama est. Quib
ego congressib et colloquiis. ⁊ si da¬
tũ eẽt. in terfuisse maluerim: q
regu õĩu consiliis:. quecũq umo.
uł auaritia. uel feritate ebrii. enm
pupuratis suu agitant. Felix ergo
et q ꝙ minus adusta. mimus horada
non ininus̃ forte głosa: ꝙͣ thebaidis

Expanded text:
cquid statuunt legiferi, quicquid fabulancquid statuunt legiferi, quicquid fabulantur populi, quicquid philosophi disputant, quicquid rethores declamant, quicquid sophiste cavillantur, sacro illi tranquilloque colloquio admotum, meras nugas dixisse non verear. Sinuesse quidem erat Horatius poeta, dum sibi Plotius et Varus et Virgilius occurrerunt, pulcra nempe societas doctissimorudia quanta fuerunt. Credo edepol, et multa ibi pro tempore facetissime inter tales viros ac disertissime dicta non dubitem, sed dulciores amplexus et sanctius gaudium fuisse crediderim Mediolani inter Ambrosium et Martinum. Locus ostenditur, ubi congredi et colloqui solitos fama est. Quibus ego congressibus atque colloquiis, si datum esset, interfuisse maluerim, quam regum omnium consiliis, quecunque vino vel avaritia vel feritate ebrii cum purpuratis suis agitant. Felix ergo et, quanquam minus adusta, minus horrida, non minus forte gloriosa quam Thebaidis
Abbreviated transcription (Latin):
seriem scripsit. Quo tempore queri
solitum accepimus. ante ep̃alem cu
quid in se dum ẽet expeclitior altius
atq ꝑfectius pecolebat: tp̃is illius me¬
mor: quꝰ liberius solus erat: neqs
forte nirretur endem antea libẽꝵ
frequentasse solitudmes quas it du¬
ri ẜuus officii dum licuit frequen¬
tauit. Ne eĩ cuncta uestige: quod
longum atq difficile est: In ĩpa priꝰ
urbe mediolano. ubi qd̾ constat pri¬
mũ ex multis. que diu̾sis ĩ locis
ib eo fundata sunt monasterium
exfruxit. aliquantu tempus exegis¬
se fertur: uitino quocdam Ambro¬
sione doniui: ac menib urbis ha¬
bitaculo loco ⁊̃ muĩc solitario ac re¬
posito. q a quem presul Ambrosiꝰ
tanto letus hospite. clam solus exire
consueuerat: secũq dimi poss auidiꝰ
ĩmorari. Bone ih̃u quale honrinũ par:
que suspiria: q ẜmones. Quicha pͥnçi¬
pes imperant᷑. qucquid consules deli¬
berant. quicquid pretores eclicunt qͥt¬

Expanded text:
seriem scripsit —; quo tempore queri seriem scripsit —; quo tempore queri solitum accepimus, ante epyscopalemquid in se dum esset expeditior altius atque perfectius recolebat, temporis illius memor quo liberius solus erat. Nequis forte miretur eundem antea liberum frequentasse solitudines, quas et duri servus officii, dum licuit, frequentavit. Ne enim cunta vestigem, quod longum atque difficile est, in ipsa prius urbe Mediolano, ubi quod constat primum ex multis, que diversis in locis ab eo fundata sunt, monasterium extruxit, aliquantum tempus exegisse fertur, vicino quondam Ambrosiane domui ac menibus urbis habitaculo, Ioco nunc etiam solitario ac reposto. Ad quem iam presul Ambrosius, tanto letus hospite, clam solus exire consueverat secumque dum posset avidius immorari. Bone Iesu, quale hominum par, que suspiria, qui sermones! Quicquid principes imperant, quicquid consules deliberant, quicquid pretores edicunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ex his quia soli cum suuta tunt
nos offerimus deo: tirat mentem
ei nr̃am a perimus. tunc amictur
frandis exuimua. Quibus dictiã pri¬
mo iterum parentead memoriam
reuerso: Solus inquit erat adam qñ
in paradiso est constitutus: s non erat
solus qñ de paradiso eiectus est. Sołꝰ
erat dñs ihus qñ mũum redemit. nõ
enĩ legatuã: neq nũciua: s ip̃e dñs
solus saluũ fecit populu suu: s nũq
solus est. in quo pater est femper.
Ad postremu cu consibo clausurͤ
epłam. Unde et nos inquit soli
sunus: ut dominua nobiscursit.
Q uoꝗͥ consilum ne soli sabino da
Unc solitarie uĩtestatu uo ep̃o¬
et ab infantia quodam moto
concupisse martinũ. et cum prumũ
ꝑ etatem: ꝑq necessarie militie de¬
capationem licuit apprehendisse no¬
uimus tanto ardore anum: Ut ĩ uita
priuata ceptuom morem: nec presul
factuã ꝯmitteret. Autor est seuerꝰ
qui res eiis quib interfuit᷑: Siteqr

Expanded text:
«ex his quia soli cum sumus tunc «ex his quia soli cum sumus tunc nos offerimus Deo, tunc mentem ei nostram aperimus, tunc amictum fraudis exuimus»; quibus dictis, primo iterum parente ad memoriam reverso: «Solus» inquit «erat Adam quando in paradiso est constitutus; sed non erat solus quando de paradiso eiectus est. Solus erat Dominus Iesus quando mundum redemit: non enim legatus, neque nuntius, sed ipse Dominus solus salvum fecit populum suum; etsi nunquam solus est, in quo Pater est semper». Ad postremum cum consilio clausurus epystolam: «Unde et nos» inquit «soli simus ut Dominus nobiscum sit». Quod consilium ne soli Sabino datunc solitarie vite statum et ab infantia quodammodo concupisse Martinum, et cum primum per etatem perque necessarie militie occupationem licuit, apprehendisse novimus, tanto ardore animi, ut in vita privata ceptum morem nec presul factus omitteret — auctor est Severus, qui res eius quibus interfuit viteque
Abbreviated transcription (Latin):
quod in longmiqua materia uerẽ
nemagis an proprieait ¶laro.
Carpit enĩ uires paulatim. uritq
Uiidlendo. femina nec nemorum
patitur meminisse. nec herbe. Saue
quod uisu solo corporis atq animi
dires carpantur: rantq: tangex
poterat untusos quos ea pestis er¬
tenuat et accendit. Atq qd̾ nemo¬
rum herbeq memoriam eadem
pestis eriꝑiat. si us de equia acbo¬
bus dixit: sic de honimibua dycis¬
set: quos alios ꝙͣ nos intellexisse
uideretur: quib precipua nemoꝵ
et herbarum obloctatio est. Pdromde
mulieres illecebras. tum om̃ibus qb¬
suu sanctum uas sancte et honorifice
custodire ꝑ ropositum est: tipui nobͣ
maxime fugienclas uitancdasq de¬
nũcio: quos qui neglixerit norit
se non ob aliam cansam e paradiso
solatucinis pellendu: quam para¬
diso uoluptatis ꝑrimus hominut
pulsus fuit. Hec interfatus ad am¬
brosium reuertor. Qui illa aa sabi¬
num epłam concludens. liquet in ꝗt

Expanded text:
quod in longinqua materia, vere quod in longinqua materia, vere ne magis an proprie, ait Maro: Carpit enim vires paulatim, uritque videndo femina; nec nemorum patitur meminisse nec herbe? Sane quod visu solo corporis atque animi vires carpantur uranturque, tangere poterat universos quos ea pestis extenuat et accendit; at quod nemorum herbeque memoriam eadem pestis eripiat, si ut de equis ac bobus dixit sic de hominibus dixisset, quos alios quam nos intellexisse videretur, quibus precipua nemorum et herbarum oblectatio est? Proinde muliebres illecebras, cum omnibus quibus suum vas sancte et honorifice custodire propositum est, tum nobis maxime fugiendas vitandasque denuntio; quod qui neglexerit, norit se non aliam ob causam e paradiso solitudinis pellendum, quam e paradiso voluptatis primus hominum pulsus fuit. Hec interfatus ad Ambrosium revertor, qui illam ad Sabinum epystolam concludens: «Liquet» inquit
Abbreviated transcription (Latin):
In quo nupta iacet minimũ dormi¬
tur in illo. nisi forte tranquillio
est concubine acqibitus: et cumꝰ
et fides minor. ⁊ maior infamiã
et litigium par. Satam est illuã
clari oratoris dictum. Qui non liti¬
gat celebs est. Quid uers melius ꝙ̃
non litigare. Aut quid per ihm
xp̃m oro se. quia in quit solitudme
presertim udclurna: ac silentio
et quiete: et lectuli libertate feliciꝰ.
nu eno felicis celibalu: mlueto
celibetiu aꝑtius ꝙ solitudo. Quisos
litem fagis: et feminam fuge. Ure
alteram sme astera effugies. Re¬
mine et si qd̾ parum est: mitissum
mores sint. ip̃a presentia utq ita
dicerini umbra nocena est. Cume
siquidem fidei mereor uultus a
uerba. cunctis qui solitariam pace
querant. non alicer uiganca sunt
non dicor ꝙ coluber s quã basi¬
lisci conspectus ac sibila. Nã nec
aliter oculis ꝙͣ basiliscus interfict
et ante cõtactu inficit. De quibus
autem potius ꝙͣ de nob̾ dici estimee

Expanded text:
in quo nupta iacet; minimum dormiin quo nupta iacet; minimum dormitur in illo. Nisi forte tranquillior est concubine accubitus, cuius et fides minor, et maior infamia, et litigium par. Scitum est et illud clari oratoris dictum: «Qui non litigat celebs est». Quid vero melius quam non litigare? Aut quid, per Iesum Cristum oro te, quid, inquam, solitudine presertim nocturna ac silentio et quiete et lectuli libertate felicius? Nichil ergo felicius celibatu, nil vero celibatui aptius quam solitudo. Quisquis ergo litem fugis et feminam fuge; vix alteram sine altera effugies. Femine, etsi, quod rarum est, mitissimi mores sint, ipsa presentia utque ita dixerim umbra nocens est. Cuius, siquid fidei mereor, vultus ac verba cuntis, qui solitariam pacem querunt, non aliter vitandi sunt, non dico quam coluber, sed quam basilisci conspectus ac sibila. Nam nec aliter oculis quam basiliscus interficit et ante contactum inficit. De quibus autem potius quam de nobis dici extimes,
Abbreviated transcription (Latin):
scũs. et uiitus altissimi obumbta¬
bat eam. sola erat. et operata est
mũcdi salu̾tem. et concepit redemp¬
torem umuersorum. Solus erat᷑
petrus et totum per orbem conse¬
crandaꝵ gentiu cognouit misti̾a.
Solus erat Adam et non est preua¬
ricatus. quia mens euis adherebat
deo. post quã ei uero mulier adiũt¬
ta est non potuit adherere man¬
datis celestibus ¶¶e con sortio
brosii dicto parũp in mi do.¬
scoam illud. non siluermi qd̾ õib
notum multi dissimilant. Aullum
uirus a deo pestiferum uitar hanc
sectantib. ut muliebre cõsortium.¬
Cemineus emi decor eo formidolo¬
sior. funestiqrq quo blanclior. Ut
silcam mores. quibua oĩs inhil in¬
stabilius. iihil scacus quietis infe¬
stiua. Q uiaquia requiem queris.
feminam caue. perpetuam offici¬
nam litium ac laborumi. F̃ aro sb̾
eodem tecto habitant quies ⁊ muli¬
er. Satiria uerbum est. Semper
habet lites alternaq iurgia lectus.¬

Expanded text:
Sanctus, et virtus altissimi obumbraSanctus, et virtus altissimi obumbravit eam; sola erat et operata est mundi salutem, et concepit Redemptorem universorum. Solus erat Petrus, et totum per orbem consecrandarum gentium cognovit misteria; solus erat Adam et non est prevaricatus, quia mens eius adherebat Deo; postquam vero ei mulier adiuncta est, non potuit inherere mandatis celestibus». Ubi ut brosii dicto parumper immisceam, illud non siluerim quod, omnibus notum, multi dissimulant. Nullum virus adeo pestiferum vitam hanc sectantibfemineus enim decor eo formidolosior funestiorque, quo blandior, ut sileam mores, quibus omnino nichil instabilius, nichil studio quietis infestius. Quisque requiem queris, feminam cave, perpetuam offisinam litium ac laborum. Raro sub eodem tecto habitant quies et mulier. Satyrici verbum est: Semper habitet lites, alternaq
Abbreviated transcription (Latin):
q magnis motib et multa reru
Gllisione memorabilis intra urbe
ip̃ani. et extrema urbe molimine
auiti ambitu septa traxit. Illicut
audio et uł anguror lidroru mel¬
lifluos flores sparsit: quoꝵ hodie
per om̃es tractus eccłe gustus sua
tuum modo. s uerborum. unũ quidẽ
ex om̃ib testimomiũ uiri huius pro¬
feram. In epła quadam ad sabi¬
mũ pergam inquit frcquentius te
m mei scriptis et cum sim solus al¬
loqui demde suum faciens Scipiõis
uerbum. de quo post dicam. Nũꝙ
enĩ inquit mimis solus sumꝰ: quã
cum solus ẽe uideor. nec minus o¬
ciosus. quam cumgciosus. Certe
pro arbitrio arçesso quos uolo at¬
q adrungo michi quos pnagis di¬
ligo. et quos aptiores arbiltot.
Demo interpellat: nemo interro¬
gat. Iunc ergo magis te teneo et
de scripturis donfero. et probyciorẽ
sunul ẜmonem cedimus. Sola erat
maria et loquebatur camangelo.
Sola erat qn suꝑuenit in eam sp̃s

Expanded text:
is undique motibus et multa rerum is undique motibus et multa rerum collisione memorabilis, intra urbem ipsam et extrema rapto molimine aucti ambitus septa conclusit. Illic, ut audio et ut auguror, librorum mellifluos flores sparsit, quorum hodie per omnes tractus ecclesie gustus suavtuum modo sed verborum, unum quidem ex omnibus, testimonium viri huius proferam, in epystola quadam ad Sabinum: «Pergam» inquit «frequentius te in meis scriptis et cum sim solus alloqui». Deinde suum faciens Scipionis verbum, de quo post dicam: «Nunquam eriim» inquit «minus solus sum quam cum solus esse videor, nec minus otiosus quam cum otiosus. Certe pro arbitrio arcesso quos volo, atque adiungo michi quos magis diligo et quos aptiores arbitror; nemo interpellat, nemo interpolat; tunc ergo te magis teneo, et de scripturis confero, et prolixiorem simul sermonem cedimus. Sola erat Maria et loquebatur cum angelo; sola erat quando supervenit in eam Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
lente ac cogante sortitus: eł si tam
necessarii debiti. tantiq sibi cõscius
it modis: quid optaret ꝯstendit:
habitauit ut nũc est ambitus mu¬
roꝵ. in extrenio cuutatis angulo. ubi
adhue satrũ corpus hĩtat. et ab eodẽ
fundata satradonus stat summa
deuotione percelebris. et magnai po¬
puli frequentata cõcursib. turit ꝙͣtu
certis uicłiciis intelligi datur longe
semotus. penitusq solitarius locus
erat. Ad hec quotiena ep̃alibus
cnris liber: ac laboribus relaxatua
graues diuturnosq pertulit. aliquã¬
uisp se negociis substrahere: furari¬
q poterat. in seccetiorem solitucłie
e conferre sanctissimus uir sole
templationi tñ ydonea ĩ meclio par¬
na dꝯmus: ingeritis certe: s hiũł
iuri caꝑax: que̾ multo digniua ꝙ
domus olim Aechaportina pictogore
n templi licẽt erigui spẽm uersa qt
Nunc silua conulsa est. Mutatoq
icei habitu manet nomen ambro¬
Arthoũ latus Q uod amus hic undi¬

Expanded text:
lente ac cogente sortitus, etsi, tam lente ac cogente sortitus, etsi, tam necessarii debiti tantique sibi conscius it modis quid optaret ostendit. Habitavit, ut nunc est ambitus murorum, in extremo civitatis angulo, ubi adhuc sacrum corpus habitat et ab eodem fundata sacra domus stat, summa devotione percelebris et magnis populi frequentata concursibus; tunc quantum certis indiciis intelligi datur longe semotus penitusque solitarius locus erat. Ad hec quotiens epyscopalibus curis liber ac laboribus relaxatus, graves diuturnosque pertulit, aliquantisper se negotiis subtrahere furarique poterat, in secretiorem solitudinem se conferre sanctissimus vir soleba, contemplationi tamen ydonea; in medio parva domus, ingentis certe sed humilis viri capax, que multo dignius quam domus olim methapontina Pithagore in templi licet exigui speciem versa est. Nunc silva convulsa est, mutatoque loci habitu manet nomen: «Ambroarthoum latus, quod annus hic, magn
Abbreviated transcription (Latin):
tecliondaꝵ urbiu causasit E
tia. uel mimemor re¬
cenfiũ. uel contemp¬
stor appaream latuit
S oractis monte. Siluester diuitu
primus ille pontificumni ⁊ locũ mori¬
bus. et loco consonum nom̃ hñs.
At quia nisi aucdire uerum pudet
e solitucmne humili et inculta: ope
iste: bone utinam quas mode uix
urbes capunt flutere. hunc calcus
auratus. hinc ed urneus Cipio pa¬
storalis ĩ moclum batuli recutius:
Sub urhano cultu rustice memor ori¬
gmis: huit clamis coloribua ĩar¬
dentis: hinc stellarum diadenia
carbunculis: hinc niueus sompes
fhronus aurens: purpureũq uẽ¬
rendi capitis unibraculum. Hic
demq totus hubitus truimphalis:
totus hic ut dicitur militantis: licet
et late iam regnantis eec łe status.
quem e silius egressum stupent re¬
ges: et quem qui diligenter inspere¬
it. nescio an solitudmẽ tante ue¬
neratioms micui: uenerabile ne¬
graturus sit: Seq̃ pro gredior.
aibrosius apuad medolanum¬
magni populi caram deo uo¬

Expanded text:
 urbium causa sit. 4 tia vel immemor recentium vel contemptor appaream, latuit in Soractis monte Silvester, divitum primus ille pontificum, et locum moribus et loco consonum nomen habens. Atqui, nisi audire verum pudet, e solitudine humili et inculta opes iste, bone utinam, quas modo vix urbes capiunt, fluxere. Hinc calceus auratus, hinc eburneus scipio pastoralis in morem baculi recurvus, sub urbano cultu rustice memor originis, hinc clamis coloribus inardescens, hinc stellatum dyadema carbunculis, hinc niveus sonipes, tronus aureus purpureumque verendi capitis umbraculum; hinc denique totus habitus triumphalis, totus hic, ut dicitur, militantis sed et late iam regnantis ecclesie status, quem e silvis egressum stupent reges, et quem qui diligenter inspexerit, nescio an solitudinem tante venerationis initium venerabilem negaturus sit. Sed progredior. Ambrosius, apud Mediolanummagni populi curam Deo vo
Abbreviated transcription (Latin):
moribus tñ incultam : adcoq nõ
ad smulẽ belura. ut nature mag̾
in stinctu. ꝙͣ electione sic agc̃te
non tam sontatie uiuere. qua m
solitudinib errare. seu cu feris seu
cur gregibus fuis dicas S iaz
satra curiositate hac. longẽ lateq
distinctos mũdi angulos: ꝑnuaga¬
tus sum. Quorum omiiu non
apud tue. qui lecta uł audita re¬
feto: s aipud antores rerum pri¬
mario a. fides erit. Ego autẽ his
decorsis ad claniora et nobis no¬
tiora progredior¬

Expanded text:
moribus tamen incultam adeoque non moribus tamen incultam adeoque non absimilem beluis ut, nature magis instinctu quam electione sic agentem, non tam solitarie vivere quam in solitudinibus errare seu cum feris seu cum gregibus suis dicas. Sed iam satis curiositate hac longe lateque disiunctos mundi angulos pervagatus sum, quorum omnium non apud me, qui lecta vel audita refero, sed apud auctores rerum primarios fides erit; ego autem, his decursis, ad clariora et nobis notiora progredior
Abbreviated transcription (Latin):
te ut nob̾ et uicior es̃ et noti¬
ores sic qr lorigissime uł ab indis
absunt : Sel aħ artho. terra mł¬
toꝵ: s in primis flacci lirico car¬
mine nobilis: cums et ꝑuctusta
fama est et recens co siquidem
et patrum memoria ianuensĩ
armata Classis penctrq uit. Et
iꝑ Clemens sextus illi patric
principem dedit. quem uidimꝰ.
hispanorum et Galloꝵ regum
mrxto sangume generosu. que¬
dam uirumꝰ Qui menũsti ẽi dũ
co die corona ac sceptro ꝑ urber
spectandus incederer repente tã¬
tus e colꝰ nber effluxit. atq ita
doniuamnꝯdidus recliit ut non¬
ni esse intubuisse illi uero plu¬
uialisꝰ et aquose parrie pͥncipatu.
Qui quidez in domnios extra orbez
sito: qualiter succesẜit nõ noui
Scio tamen ꝙ multa scribitur
et ferinatur. propter que nõ ple¬
ne fortunatarum cognominu
terrarum fortuna cõuueniat. Co¬
teruum gentem illam pre cũctis
ferme mortalib solitudine gaude᷑

Expanded text:
te, ut nobis et viciniores et notite, ut nobis et viciniores et notiores, sic quam longissime vel ab Indis absunt, vel ab Artho, terra multorum sed in primis Flacci lyrico carmine nobilis, cuius pervetusta fama est et recens. Eo siquidem et patrum memoria, Ianuensium armata classis penetravit, et nuper Clemens VI illi patrie principem dedit, quem vidimus, hispanorum et gallorum regum mixto sanguine generosum quendam virum. Qui, meministi enim, dum eo die corona ac sceptro per urbem spectandus incederet, repente tantus celo imber effluxit, atque ita domum madidus rediit, ut omen esset incubuisse illi vere pluvialis et aquose patrie principatum. Cui quidem in dominio extra orbem sito qualiter successerit non novi; scio tamen quod multa feruntur et scribuntur, propter que non plene fortunatarum cognomini terrarum fortuna conveniat. Ceterum gentem illam pre cuntis ferme mortalibus solitudine gaudere,
Abbreviated transcription (Latin):
s quicũq ad eos confugerint. qͥsi
ad templum abquod salui ĩuiglati¬
q sint. apud hos Coma probrũ
sexua uterq tondetur. huuic ad
occasum uersus transeo phyloso¬
phos Galioꝵ quoꝵ inter scrip¬
tores̃ çiebra mentio driadasdi¬
tere. solitos in specubo ac remo¬
tisin saltibus docere nobi lissioe
gentis sapientiam atq facũdia.
et naturas rerum ⁊ syderu mo¬
tus et deoꝵ archana. et imiorta¬
litatem ammarũ. et alrertus
uite statum. ¶ Transeo Thi¬
len et herbenen; quaꝵ alra
scribentiu uarietare famosissi¬
ma s ignota est altera uera no¬
tissima. Cuius gentem opum
cem. En suꝑ et agriculture negli¬
entem. pascua ⁊ sultias incolere
comꝑtu habeo. Cui pro delicue
ociu: pro sumrois opib sit lib̾er¬
tas. fellcem gentem dicereru.
nisi alia: si modo uera est infa¬
mia. ⁊ morũ malignitate retra¬
herer. pretereo fortuatas n¬
sulas que extremo sub octiden¬

Expanded text:
ed quicunque ad eos confugerint quasi ed quicunque ad eos confugerint quasi ad templum aliquod, salvi inviolatique sint. Apud hos coma probrum, sexus uterque tondetur. Hinc ad occasum versus transeo philosophos Gallorum, quorum inter scriptores crebra mentio — druidas dixere — solitos in specubus ac remotis in saltibus docere nobilissimos gentis sapientiam atque facundiam, et naturas rerum, et siderum motus, et deorum archana, et immortalitatem animarum et alterius vite statum. Transeo Thilem et Hibernem, quarum altera scribentium varietate famosissima sed ignota est, altera vero notissima. Cuius gentem, opum cem, insuper et agriculture negligentem, pascua et silvas incolere compertum habeo, cui pro delitiis otium, pro summis opibus sit libertas. Felicem gentem dicerem, nisi alia, si modo vera est, infamia et morum malignitate retraherer. Pretereo Fortunatas Insulas, que extremo sub occiden
Abbreviated transcription (Latin):
side xiu mortia ingesẜ̾it sectis orna¬
ti: letum uelut ad festum ac solẽ¬
ne ꝑgentes: se in prorimos flugt
maris ab altissaa rupe precipitãt.
hic ꝑcelebris uite fimis. Hoc sepulcri
gens erimiur: gentem sane mre¬
liquis certe ĩnodentissima ẽẽ. ins¬
tiss nuamq mortalui: et longior
et letioris uite. bellorum ex ꝑtem.
ac nesciam iurgioꝵ: ocio semper
pacifico fruentem. et inter lucos
ac sclitudines habitantem. Cuiꝰ
geutis et Nompinus Melas in
Cos mographie libris. et multi
alii menimere : addunt pligius
secun dus et Solimis curiossim
talium scentato res: gentis alt̾
s uicine et huic ꝑsim̾ilis mensi¬
onem: arimpheos uocant: quib
sedes nemora. almenta sint hac¬
ce eam gentem feriam et elemen¬
tem dicunt. habitare autẽ ubi P¬
pheorum montumi iuga deficrat
gentem sacram haberi: euurs anc¬
Fritas tanda sit utinter tot fero¬
cissimos nationes non ip̃i solũ.

Expanded text:
siderium mortis incesserit, sertis ornasiderium mortis incesserit, sertis ornati, letum velut ad festum ac solemne pergentes, se in proximos fluctus maris ab altissima rupe precipitant: hic percelebris vite finis, hoc sepulcri genus eximium. Gentem sane in reliquis certe innocentissimam esse iustissimamque mortalium et longioris et beatioris vite, bellorum expertem ac nesciam iurgiorum, otioque semper pacifico fruentem, et inter lucos ac solitudines habitantem. Cuius gentis et Pomponius Melas in Cosmographie libris et multi alii meminere. Addunt Plinius Secundus et Solinus, curiosissimi talium scrutatores, gentis alterius sed vicine et huic persimilis mentionem, Arimpheos vocant, quibus sedes nemora, alimenta sint bacce. Eam gentem seriam et clementem dicunt habitare autem ubi Ripheorum montium iuga deficiunt; gentem sacram haberi, cuius autoritas tanta sit, ut inter tot ferocissimas nationes non ipsi solum,