comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ius anni magratuũ omĩum res ad interregnũ rediit. Interreges o. fabi¬
pestate duces clariores essent.Quo creati sunt dieo eo sic.n.placuerat pa¬
tribus: magistratũ inierunt. Solemnibq scĩs ꝑfectis. de pace caudina
retulerunt. Et publius penes quẽ fasces erant: dic spii. postumi inꝗt.
qui ubi surrexit eodẽ illo uultu quo sub iugum missus erat: taud sũ
ignarus inquit consules ignominia&e. non honoris causa me primum
excitatũ uissũq dicere: non tanꝗͣ senatorẽ: sed tanꝗͣ reũ. non tã infe¬
licis belli: ꝗ̃ ignominiosae pacis. Ego tñ qñ neq de nr̃a noxia neq de
poena retulistis õmissa defensione: qua non difficillima ess& apud
haudignaros fortunar humar necessitatũq sentennã de eo de qͦ¬
retulistis paucis ꝑagam. Quae sententia testis erit: mihi ne an legioi¬
bus nr̃is peperterim: cũ me seu cura pia. seu necessaria sponsione ob¬

Expanded text:
m omnium magistratuum eius anni, res ad interregnum rediit. interreges Q. Fabim omnium magistratuum eius anni, res ad interregnum rediit. interreges Q. Fabipestate duces clariores essent. quo creati sunt die, eo—sic enim placuerat patribus— magistratum inierunt sollemnibusque senatus consultis perfectis de pace Caudina rettulerunt; et Publilius, penes quem fasces erant, 'dic, Sp. Postumi ' inquit. qui ubi surrexit, eodem illo uoltu quo sub iugum missus erat, 'haud sum ignarus' inquit, 'consules, ignominiae non honoris causa me primum excitatum iussumque dicere, non tamquam senatorem sed tamquam reum qua infelicis belli qua ignominiosae pacis. ego tamen, quando neque de noxa nostra neque de poena rettulistis, omissa defensione, quae non difficillima esset apud haud ignaros fortunarum humanarum necessitatiumque, sententiam de eo de qrettulistis paucis peragam; quae sententia testis erit mihine an legionibus uestris pepercerim, cum me seu turpi seu necessaria sponsione ob
Abbreviated transcription (Latin):
positi pene mcestior exercitu ip̃o ciuitas esse. Nec ducib solũ auctorib
sponsoribq pacis irasci: sed innoxios & milites odisse: & negare ur¬
be tectisue recipiendos. Quã concitationẽ aĩor fregit aduentus exer¬
citus & iratis miserabilis. Non .ni. tanꝗͣ in patriã reuertentes ex ĩsꝑato
columes: sed captor hĩtu uultuq ingressi sero in urbem. Ita se ĩ suis
quisq tectis abdiderunt: ut postero atq insequentib dieb nemo eoꝵ
for aut publicũ aspicere uell&. Consules in priuato abditi nihil ꝓ ma¬
gistratu agere nisi quod expressũ tum est ut dictatorẽ dicerẽt comiti¬
or causa. Q fabiũ ambustũ dixerunt.P. Emiliũ petũ magrm eꝗtum.
Quib uitio creatis suffecti m emilius papus dictator L.ualerius flac¬
chus magr equitũ. Nec per eos comitia habita. Et quia tedebat ppłm e

Expanded text:
positi; paene maestior exercitu ipso ciuitas esse; nec ducibus solum atque auctoribus positi; paene maestior exercitu ipso ciuitas esse; nec ducibus solum atque auctoribus sponsoribusque pacis irasci sed innoxios etiam milites odisse et negare urbe tectisue accipiendos. quam concitationem animorum fregit aduentus exercitus etiam iratis miserabilis. non enim tamquam in patriam reuertentes ex insperato incolumes sed captorum habitu uoltuque ingressi sero in urbem ita se in suis quisque tectis abdiderunt, ut postero atque insequentibus diebus nemo eorum forum aut publicum aspicere uellet. consules in priuato abditi nihil pro magistratu agere nisi quod expressum senatus consulto est ut dictatorem dicerent comitiorum causa. Q. Fabium Ambustum dixerunt et P. Aelium Paetum magistrum equitum; quibus uitio creatis suffecti M. Aemilius Papus dictator, L. Ualerius Flaccus magister equitum. nec per eos comitia habita; et quia taedebat populu
Abbreviated transcription (Latin):
solatia aures & pudorẽ intuendȩ lucis: ingentẽ molẽ minar ex alto
aĩo cientes indicia esse: aut romana se ignorare ingenia: aut silentiũ
illud samnitib flebiles breui clamores gemitusq excitatur: caudine:¬
que pacis aliqnto samnitib ꝗͣ romanis tristiorẽ memoriã fore. quippe
suos quẽq eoꝵ aĩos habitur ubicũq congressuri sint saltus caudinos
non ubiq samnitib fore. Iam romae & sua infamis clades erat:obses¬¬
sum primo exercitũ audierant: tristior deiñ ignominiosae pacis magis
ꝗͣ periculi nuntius fuit. Ab famã obsidionis delectus hr̃i cceptus erat di¬
missus: dem̃ auxilior apparatus: post ꝗͣ deditionẽ tam foede factam
acceperunt. Extemplo sine ulla publica auctoritate consensu ue in
omnẽ formã luctus ppłus uersus est. Tabernae circa for clause iustiti¬
umq in foro sua sponte coeptũ prius ꝗͣ indictũ. Laticlaui aurei ãnuli

Expanded text:
solacia aures et pudorem intuendae lucis ingentem molem irarum ex alto solacia aures et pudorem intuendae lucis ingentem molem irarum ex alto animi cientis indicia esse. aut Romana se ignorare ingenia, aut silentium illud Samnitibque pacis aliquanto Samnitibus quam Romanis tristiorem memoriam fore; quippe suos quemque eorum animos habiturum, ubicumque congressuri sint; saltus Caudinos non ubique Samnitibus fore. iam et Romae sua infamis clades erat. obsessos primum audierunt; tristior deinde ignominiosae pacis magis quam periculi nuntius fuit. ad famam obsidionis dilectus haberi coeptus erat; dimissus deinde auxiliorum apparatus, postquam deditionem tam foede factam acceperunt; extemploque sine ulla publica auctoritate consensum in omnem formam luctus est. tabernae circa forum clausae iustitiumque in foro sua sponte coeptum prius quam indictum; lati claui, anuli aurei
Abbreviated transcription (Latin):
sent: uocatiq in curiã ꝑ contantib maiorib natu. multos ibi moestioris
& obiectioris aĩos uisus referrent adeo silens ac prope mutũ agmẽ incessis¬
se. tacere indolem illã romanã: ablatosq cũ armis adĩos. non reddere sa¬
lutẽ. non salutantib dare responsum. non histere quenquã prae metu po¬
tuisse. tanꝗ̃ ferentib ad huc ceruicib iugũ sub qđ emissi essent. Nabe̾ sam¬
nites uictoriã non praeclarã solũ. sed & perpetuã. Cepisse .n. eos nõ romã
sicut ante gallos: sed quod multo bellicosius fuerit romanã uirtutem
ferotiãq Cum haec dicerentur audirenturq & deploratũ pene romanũ
nomẽ in concilio fideliũ sotioꝵ esset: dicitur osilius Calanius oui filius
clarus genere factisq tũ &iã aetate uerendus longe aliter se hr̃e rem di¬
xisse. silentiũ illud obstinatũ fixoq in terrã oculos & surdas ad omnia

Expanded text:
sent uocatique in curiam percontantibus maioribus natu multo sibi maestiores sent uocatique in curiam percontantibus maioribus natu multo sibi maestiores et abiectiores animi uisos referrent: adeo silens ac prope mutum agmen incessisse; iacere indolem illam Romanam ablatosque cum armis animos; non reddere salutem, non salutantibus dare responsum, non hiscere quemquam prae metu potuisse, tamquam ferentibus adhuc ceruicibus iugum sub quod missi essent; habere Samnites uictoriam non praeclaram solum sed etiam perpetuam; cepisse enim eos non Romam, sicut ante Gallos, sed, quod multo bellicosius fuerit, Romanam uirtutem ferociamque,— cum haec dicerentnomen in concilio sociorum fidelium esset, dicitur A. Calavius, ovi filius, clarus genere factisque, tum etiam aetate verendus, longe aliter se habere rem dixisse: silentium illud obstinatum fixosque in terram oculos et surdas ad omnia
Abbreviated transcription (Latin):
de fide sotioꝵ. & quod pudor praepediebat circa inã haud procul capua
omniũ aegeni corpora humi prostrauerunt. Quod ubi est capuã nun¬
tiatũ: euicit miseratio iusta socioꝵ suꝑbiam ingenitã campanis. cõfestĩ
insignia sua consulib fasces. lictores: arma. equos uestimẽta comeatus ⁊¬
militib benigne mittunt. Et uenientib capuã cunctus senatus pplusq
obuiã egressus. iustis omnib hospitalib priuatisq & publicis fungitur
offitiis. Neq illis socioꝵ comitas uultusq benigni & alloquia: nõ mõ ser¬
monẽ elicere: sed ne ut oculos quid attollerent: aut consulãtes amicos cõ-¬
tra in tuerentur efficere poterant: adeo suꝑ merorẽ pudor quidã fugere
colloquia & coetus hominũ cogebat. Postero die cũ iuuenes nobiles missi
a capua. ut proficiscentes ad finẽ usq campani agri prosequerẽt: reuertis¬

Expanded text:
de fide sociorum et quod pudor praepediebat circa uiam haud procul Capua de fide sociorum et quod pudor praepediebat circa uiam haud procul Capua omnium egena corpora humi prostrauerunt. quod ubi est Capuam nuntiatum, euicit miseratio iusta sociorum superbiam ingenitam Campanis. confestim insignia sua consulibus, fasces, lictores, arma, equos, uestimenta, commeatus militibus benigne mittunt; et uenientibus Capuam cunctus senatus populusque obuiam egressus iustis omnibus hospitalibus priuatisque et publicis fungitur officiis. neque illis sociorum comitas uoltusque benigni et adloquia non modo sermonem elicere sed ne ut oculos quidem attollerent aut consolantes amicos contra intuerentur efficere poterant; adeo super maerorem pudor quidam fugere conloquia et coetus hominum cogebat. postero die cum iuuenes nobiles missi a Capua ut proficiscentes ad finem Campanum prosequerentur reuertis
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtaq detracta tantã inter ipõs paulo ante: qui eos execrandos. dedẽdos
lacerandosq censuerant. miserationẽ fecit: ut sua quisq conditionis obli¬
tus ab illa tanta deformatione: tantae maiestatis: uelut ab nefando spectacu¬
lo auerterunt oculos. Primi consules prope seminudi subiugũ missi: Tũ ut
quisq gradu primus erat: ita ignomini& obiectus. tũ deinceps singulae
legiones. Circũ stabãt armati hostes exprobrantes: eludentesq gladiis aiã
pleriq intentati. & uulnerati quidã necatiq si uultus eoꝵ indignitate rei
acrior uictorẽ offendiss&. Ita traducti subiugũ & quod poenae guius
erat ꝑ hostium oculos cũ e saltu euasissent: & uelut ab inferis extracti. tũ
primũ lucem aspicere uisi sunt. tñ ipã lux tam difforme intuentib agmẽ
cũ morte tristior fuit. Itaq cũ ante noctem capuã ꝑuenire possent. icerti

Expanded text:
mentaque detracta; tantam <id> inter eos qui paulo ante eos exsecrantes dedendos mentaque detracta; tantam <id> inter eos qui paulo ante eos exsecrantes dedendos lacerandosque censuerant miserationem fecit, ut suae quisque condicionis oblitus ab illa deformatione tantae maiestatis uelut ab nefando spectaculo auerteret oculos. primi consules prope seminudi sub iugum missi; tum ut quisque gradu proximus erat, ita ignominiae obiectus; tum deinceps singulae legiones. circumstabant armati hostes, exprobrantes eludentesque; gladii etiam plerisque intentati, et uolnerati quidam necatique, si uoltus eorum indignitate rerum acrior uictorem offendisset. ita traducti sub iugum et quod paene grauius erat per hostium oculos, cum e saltu euasissent, etsi uelut ab inferis extracti tum primum lucem aspicere uisi sunt, tamen ipsa lux ita deforme intuentibus agmen omni morte tristior fuit. itaque cum ante noctem Capuam peruenire possent, incerti
Abbreviated transcription (Latin):
ignauia fcedus inde ꝗͣ uenissent abituri. Ellis non ducẽ locoꝵ nõ explo¬
ratorẽ fuisse. belluar mõ cetos in foueã lapsos. Alii alios intueri. cõtem¬
plari arma mox tradenda: & inermes futuras dextras. obnoxiaq cor¬
pora hosti proponere sibimetipĩ ante oculos iugum hostile: & ludibria
uictoris & uultus suꝑbos. & ꝑ armatos inermũ iter. Inde foede agminis
miserabilẽ uiã per socior urbes reditũ in patriã ac parentes: quo sepe ip̃i
maiores eoꝵ triũphantes uenissent. se solos sine uulnere. sine ferro: sine
atie uictos. Sibi non stringere licuisse gladios. non manũ cum hoste cõse¬
nit omĩa tristiora expediendo futura: ꝗͣ qua praeceperint aĩs. lã primũ
cum singulis uestimẽtis inermes extra uallũ exire iussi & primũ tradin ob¬
sides atq in custodia adducti. Tũ ab consulib abire lictores iussi. paludi¬

Expanded text:
ignauia foedius inde quam uenissent abituri: illis non ducem locorum, non exploignauia foedius inde quam uenissent abituri: illis non ducem locorum, non exploratorem fuisse; beluarum modo caecos in foueam missos. alii alios intueri; contemplari arma mox tradenda et inermes futuras dextras obnoxiaque corpora hosti; proponere sibimet ipsi ante oculos iugum hostile et ludibria uictoris et uoltus superbos et per armatos inermium iter, inde foedi agminis miserabilem uiam per sociorum urbes, reditum in patriam ad parentes, quo saepe ipsi maioresque eorum triumphantes uenissent: se solos sine uolnere, sine ferro, sine acie uictos; sibi non stringere licuisse gladios, non manum cum hoste confenit, omnia tristiora experiundo factura quam quae praeceperant animis. iam primum cum singulis uestimentis inermes extra uallum exire iussi; et primi traditi obsides atque in custodiam abducti. tum a consulibus abire lictores iussi paluda
Abbreviated transcription (Latin):
solemni. Itaq non ut uulgo credunt: tlaudius qͦ & scribit foedere pax
caudina: sed per sponsionẽ facta est. Quid .ii. aut sponsorib in foedere o¬¬
pus ess& aut obsiclib ubi precatione res transigitur: per quẽ populus
fiat. quo minus legib stetur dictis ut ita Iuppiter feriat quẽ ad modus
a foecialib portus feriatur. Spoponderant consules. legati. quastores.
tribuni militũ: noĩaq omĩum qui spoponderũt extant. Ubi si ex foedẽ¬
res acta ess&: praeter ꝗͣ duoꝵ foecialiũ non extarent. Et ꝑꝑ necessariam
foederis dilationẽ obsides & ac equites imꝑati: qui capite luerẽt: si pacto
non staretur. Tempus inde statutũ tradendis obsidib exercituq ĩ ermi
ĩmutendo. reintegrauit luctum in castris: Consulis aduentus: ut uix ab
stineretur ab his manus: quoꝵ temeritate in eũ locum deducti esset̃: qͦr

Expanded text:
sollemni. itaque non, ut uolgo credunt Claudiusque etiam scribit, foedere pax sollemni. itaque non, ut uolgo credunt Claudiusque etiam scribit, foedere pax Caudina sed per sponsionem facta est. quid enim aut sponsoribus in foedere opus esset aut obsidibus, ubi precatione res transigitur, per quem populum fiat quo minus legibus dictis stetur, ut eum ita Iuppiter feriat quemadmodum a fetialibus porcus feriatur? spoponderunt consules, legati, quaestores, tribuni militum, nominaque omnium qui spoponderunt exstant, ubi, si ex foedere acta res esset, praeterquam duorum fetialium non exstarent; et propter necessariam foederis dilationem obsides etiam sescenti equites imperati, qui capite luerent, si pacto non staretur. tempus inde statutum tradendis obsidibus exercituque inermi mittendo. redintegrauit luctum in castris consulum aduentus, ut uix ab iis abstinerent manus, quorum temeritate in eum locum deducti essent, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
quod morte sua seruent. tecta urbis dicat aliquis & moenia: & eã turbã
a qua urbs incolitur.Imo hercle produnt᷑ ea omnia deleto hoc exercitu:
non seruantur. Quis.ii. ea tuebitur: imbellis uidelic& atq inermis mł̃ti¬
tudo tam hercle ꝗͣ ab galloꝵ impetu defendit. ab ueiis exercitũ Tamillũ
ue implorabunt: Nic om̃is spes opesq sunt: quas seruando patriã serua¬
mus: dedendo ad necem patriã deserimus ac prodimus. At foeda atq
ignominiosa decditio est:sed ea caritas patriae est:ut tam ignominia eã
ꝗͣ morte nr̃a si opus sit seruemus.Subeatur ergo ista quatacũque est
indignatio & pareatur necessitati: quã ne dii quid superant. Ite cõsu¬
les redimite armis ciuitatẽ: quã auro maiores nr̃i redemerunt. Con¬¬
sules profecti ad pontiũ in colloꝗum: cum de fcedere uictor agitaret: nega¬
runt in iussu populi fcedus fieri posse: nec sine foetialib terimoniaq alia

Expanded text:
quod morte sua seruent? tecta urbis, dicat aliquis, et moenia et eam turbam quod morte sua seruent? tecta urbis, dicat aliquis, et moenia et eam turbam a qua urbs incolitur. immo hercule produntur ea omnia deleto hoc exercitu, non seruantur. quis enim ea tuebitur? imbellis uidelicet atque inermis multitudo. tam hercule quam a Gallorum impetu defendit. an a Ueiis exercitum Camillumque ducem implorabunt? hic omnes spes opesque sunt, quas seruando patriam seruamus, dedendo ad necem patriam deserimus ac prodimus. at foeda atque ignominiosa deditio est. sed ea caritas patriae est ut tam ignominia eam quam morte nostra, si opus sit, seruemus. subeatur ergo ista, quantacumque est, indignitas et pareatur necessitati, quam ne di quidem superant. ite, consules, redimite armis ciuitatem, quam auro maiores uestri redemerunt.' consules profecti ad Pontium in conloquium, cum de foedere uictor agitaret, negarunt iniussu populi foedus fieri posse nec sine fetialibus caerimoniaque alia
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute ac honorib erat: Patrẽ meũ inꝗt consules saepe audiui memo-¬
rantem se in capitoliũ unũ non fuisse auctorẽ senatui. redimend& au-¬
ro ab gallis ciuitatis: qñ nec fossa ualloq ab ignauissimo ad oꝑa ac
munendũ hoste clausi essent: & erũpere si non magno ꝑiculo tñ sine
certa ꝑninae possent. Quod siut illis decurrere ex capitolio armatis in
hostem lituit: quod saepe nũo obsessi in obsidentes eruperunt: Ita nob̾
equo aut iniquo loco limicandi tm̃mõ cum hoste copia ess& nõ mihi
paterni animi indoles in consilio dando deess&. Equid mortẽ pro pa¬¬
tria predarã esse fateor & me uel deuouẽ proppło ro. legionibq uel
in medios me mittere hostes ꝑaros sum. Sed hic patriã uideo hic ꝗcꝗd
legionũ romanar est: quae nisi pro se ip̃is ad mortẽ ruere uolũt: ꝗd hñt

Expanded text:
uirtute atque honoribus erat, 'patrem meum' inquit, 'consules, saepe audiui memouirtute atque honoribus erat, 'patrem meum' inquit, 'consules, saepe audiui memorantem se in Capitolio unum non fuisse auctorem senatui redimendae auro a Gallis ciuitatis, quando nec fossa ualloque ab ignauissimo ad opera ac muniendum hoste clausi essent et erumpere, si non sine magno periculo, tamen sine certa pernicie possent. quod si, illis ut decurrere ex Capitolio armatis in hostem licuit, quo saepe modo obsessi in obsidentes eruperunt, ita nobis aequo aut iniquo loco dimicandi tantummodo cum hoste copia esset, non mihi paterni animi indoles in consilio dando deesset. equidem mortem pro patria praeclaram esse fateor et me uel deuouere pro populo Romano legionibusque uel in medios me immittere hostes paratus sum; sed hic patriam uideo, hic quidquid Romanarum legionum est; quae nisi pro se ipsis ad mortem ruere uolunt, quid habent
Abbreviated transcription (Latin):
peterent: si pacem non impetrarent: uti prouocarent᷑ ad pugnam
Tum pontius debellatũ esse respondit. Et qm̃ ne uicti quiđ ac capti
fortuna fateri scirent: inermes cum singulis uestimẽtis sub iugũ mis¬
suros. Alias conditiones pacis aequas uictis ac uictorib fore. si agro sã¬
nitũ decederetur: coloniae abducerentur: sius inde legib romanum
ac samnitẽ ae quo faedere uictur. His conditionib ꝑatũ se esse fcedus
cum consulib ferire. Si quid eoꝵ displiceat: legatos redire ad se uetuit
Haec cum legatio nuntiaret᷑ tantus gemitus om̃ium subito exortus est.
tantaq moestina incessit: ut non grauius accepturi uiderentur. si an¬
nuntiaretur omnib eo loco mortem appetendã esse. Cũ diu silentiũ
fuiss& nec consules aut profcedere tam turpi aut contra foedus tam
necessariũ histere possent: tum l. Lentulus. qui tũ princeps legatorum

Expanded text:
peterent; si pacem non impetrarent, uti prouocarent ad pugnam. peterent; si pacem non impetrarent, uti prouocarent ad pugnam. tum Pontius debellatum esse respondit; et, quoniam ne uicti quidem ac capti fortunam fateri scirent, inermes cum singulis uestimentis sub iugum missurum; alias condiciones pacis aequas uictis ac uictoribus fore: si agro Samnitium decederetur, coloniae abducerentur, suis inde legibus Romanum ac Samnitem aequo foedere uicturum; his condicionibus paratum se esse foedus cum consulibus ferire; si quid eorum displiceat, legatos redire ad se uetuit. haec cum legatio renuntiaretur, tantus gemitus omnium subito exortus est tantaque maestitia incessit ut non grauius accepturi uiderentur, si nuntiaretur omnibus eo loco mortem oppetendam esse. cum diu silentium fuisset nec consules aut pro foedere tam turpi aut contra foedus tam necessarium hiscere possent, L. Lentulus , qui tum princeps legatorum
Abbreviated transcription (Latin):
optimũ ducer& cum potentissimo populo per ingens benefitiũ
perpetuã firmare pacem amicitiãq. Altero consilio ĩ multas
romana bellũ deferre: Tertiũ nullũ consiliũ esse. Cũ filius aliq
principes ꝑtontando exquirerent quid si media uia consilii cape¬
retur: ut dimitterentur incolumes & leges his iure belli uictis im¬
ponerentur: ista sententia inquit ea est quae amicos parat. nec in¬
imicos tollit. Seruate mõ quos ignominia irritaueritis. Ea est ro¬
mana gens quae uicta quiestere nesciat. Uiuet semꝑ in pectoribꝰ
eoꝵ quicꝗd istinc praesens necessitas in iũxerit. neq eas ante multi¬
plices poenas expetitas a nobis quiescere sinet. Neutra snĩa actepta
erẽnius domũ e castris est aduectus. Et in castris romanis cum
frustra multi tonatus ad erũpendũ capti essent: &iã omĩum rer
in opia ess&: uicti necessitate legatos mitunt: qui primũ pacẽ aequã

Expanded text:
optimum duceret, cum potentissimo populo per ingens beneficium optimum duceret, cum potentissimo populo per ingens beneficium perpetuam firmare pacem amicitiamque; altero consilio in multas Romana res esset, bellum differre; tertium nullum consilium esse. cum filius aliique principes percontando exsequerentur, quid si media uia consilii caperetur, ut et dimitterentur incolumes et leges iis iure belli uictis imponerentur, 'ista quidem sententia' inquit 'ea est, quae neque amicos parat nec inimicos tollit. seruate modo quos ignominia inritaueritis; ea est Romana gens, quae uicta quiescere nesciat. uiuet semper in pectoribus illorum quidquid istuc praesens necessitas inusserit neque eos ante multiplices poenas expetitas a uobis quiescere sinet.' neutra sententia accepta Herennius domum e castris est auectus. et in castris Romanis cum frustra multi conatus ad erumpendum capti essent et iam omnium rerum inopia esset, uicti necessitate legatos mittunt, qui primum pacem aequam
Abbreviated transcription (Latin):
iam is grauis annis non militarib solum: sed ciuilib quoq abscesserat
munerib. In corpore tam affecto uigebat uis animi consiliiq. is ubii
accepit ad furtulas caudinas inter duos saltus clausũ esse exercitũ ro¬
manũ: consultus ab nuntio filii: censuit omnes inde ꝗͣ primũ incolumes
dimutendos. Quae ubi spreta snĩa est: iter eodẽ remeante nuntio con¬
sulebatur: censuit ad unũ omnes interfitendos. Quae ubi tam discõdia
inter se uelut ex ancipiti oraculo responsa data sunt:ꝗͣꝗͣ filius ip̃e in pri-¬
mis iam animũ quoq patris consenuisse in affecto corpore rebatur: tñ
assensu omniũ uictus est: ut ip̃m in confiliũ accirent. Nec grauatus senex
plaustro in castra dicit᷑ aduectus: uocatusq in consiliũ: ita ferme locutꝰ
est: ut nihil sñiae suae mutar& causas tm̃ adiicer&. priore se consilio qđ

Expanded text:
iam is grauis annis non militaribus solum sed ciuilibus quoque abscesserat iam is grauis annis non militaribus solum sed ciuilibus quoque abscesserat muneribus; in corpore tamen adfecto uigebat uis animi consiliique. is ubi accepit ad Furculas Caudinas inter duos saltus clausos esse exercitus Romanos, consultus ab nuntio filii censuit omnes inde quam primum inuiolatos dimittendos. quae ubi spreta sententia est iterumque eodem remeante nuntio consulebatur, censuit ad unum omnes interficiendos. quae ubi tam discordia inter se uelut ex ancipiti oraculo responsa data sunt, quamquam filius ipse in primis iam animum quoque patris consenuisse in adfecto corpore rebatur, tamen consensu omnium uictus est ut ipsum in consilium acciret. nec grauatus senex plaustro in castra dicitur aduectus uocatusque in consilium ita ferme locutus esse, ut nihil sententiae suae mutaret, causas tantum adiceret: priore se consilio, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tales ferre poterant ab ducib exposcunt. Querentes magis ꝗͣ cõsultan¬
tes nox oppressit. Cum pro ingenio quisq fremera. alius ꝑ obices uia-
rum ꝑ aduersa montiũ per siluas qua arma ferri poterant. Eamus mõ
ad hostem ꝑuenire liceat: quẽ per annos iam prope triginta uicimus.
Omnia aequa & plana erunt romano inꝑfidũ samnitẽ pugnãti. Ali¬
us quo aut qua eamus: nũ montes moliri sede sua ꝑamus: dum
haec ĩminebunt iuga qua tu ad hostem uenies: armati inermes. fortes
ignaui pariter omnes capti atq uicti sumus. Ne ferrũ quidẽ ad be¬
ne moriendum oblaturus est hostis. Sedens bellum conficiet. His in
uitem sermonib tam cibi ꝗͣ quietis ĩmemor nox traducta est. Ne
samnitib quiđ consiliũ intam laetis suppetebat reb. Itaq uniuersi
Nerenniũ pontium patrẽ imꝑatoris per luteras consulendũ censent.

Expanded text:
tales ferre poterant, ab ducibus exposcunt. querentes magis quam consultantales ferre poterant, ab ducibus exposcunt. querentes magis quam consultantes nox oppressit, cum pro ingenio quisque fremerent, alius 'per obices uiarum,' alius, 'per aduersa montium, per siluas, qua ferri arma poterunt, eamus; modo ad hostem peruenire liceat quem per annos iam prope triginta uincimus: omnia aequa et plana erunt Romano in perfidum Samnitem pugnanti'; alius: 'quo aut qua eamus? num montes moliri sede sua paramus? dum haec imminebunt iuga, qua tu ad hostem uenies? armati, inermes, fortes, ignaui, pariter omnes capti atque uicti sumus; ne ferrum quidem ad bene moriendum oblaturus est hostis; sedens bellum conficiet.' his in uicem sermonibus qua cibi qua quietis immemor nox traducta est. ne Samnitibus quidem consilium in tam laetis suppetebat rebus; itaque uniuersi Herennium Pontium, patrem imperatoris, per litteras consulendum censent.
Abbreviated transcription (Latin):
inde gradũ sine ullius imperio. Stupor omĩum animos aut uelut tor¬
por quidã in solitus mẽbra ten&:: intuentesq alii alios.cũ alter ꝗsq
compotẽ magis mentis ac consilii ducerent: diu ĩmobiles silent.Dem̃
ubi praetoria consules erigi uidere & expedire quosdã utilia operi ꝗͣꝗͣ
ludibrio fore munimẽtis ꝑditis reb. ac spe omni adempta cernerẽt. tñ
ne culpã malis adderent: prose quisq nec hortante ullo nec imꝑance.
ad muniendũ uersi. castra ꝑꝑ aquã uallo circũdant. sua ip̃i opera lo¬
borẽq irritũ praeter ꝗͣ quod hostes suꝑbe increpabant cũ miserabili cõ¬
fessione eludentes. Ad quos mestos consules ne aduocantes quidẽ in
conciliũ qñ nec consilio nec auxilio locus ess& sua sponte legati ac tri¬
buni cõueniunt. milites ad praetoriũ uersi: opem quã uix dii ĩmor¬

Expanded text:
inde gradum sine ullius imperio stuporque omnium animos ac uelut torinde gradum sine ullius imperio stuporque omnium animos ac uelut torpor quidam insolitus membra tenet, intuentesque alii alios, cum alterum quisque compotem magis mentis ac consilii ducerent, diu immobiles silent; deinde, ubi praetoria consulum erigi uidere et expedire quosdam utilia operi, quamquam ludibrio fore munientes perditis rebus ac spe omni adempta cernebant, tamen, ne culpam malis adderent, pro se quisque nec hortante ullo nec imperante ad muniendum uersi castra propter aquam uallo circumdant, sua ipsi opera laboremque inritum, praeterquam quod hostes superbe increpabant, cum miserabili confessione eludentes. ad consules maestos, ne aduocantes quidem in consilium, quando nec consilio nec auxilio locus esset, sua sponte legati ac tribuni conueniunt militesque ad praetorium uersi opem, quam uix di immor
Abbreviated transcription (Latin):
apertaq: sed qnͣto tutior tanto fere longior. altera per furculas caudi¬
nas breuior. Sed ita natus locus est.saltus duo alti angusti siluosiq
sunt montib circa perpetuis inter se iuncti. lacet inter eos satis patẽs
claususq in medio campus herbidus aquosusq per quẽ mediũ iter
est. Sed ante ꝗͣ uenias ad eum intrandae primo angustiae sunt: & aut
eadẽ qua te insinuaueris retro uia repetenda aut si ire porro pergas ꝑ
aliũ saltum altiorem impeditiorẽq euadendũ. In eum campũ uia
alia pec cauam rupẽ romano remisso agmine cũ ad alias angustias
protinus ꝑgerent septam deiectu arbor saxorq in gentiũ obiacẽ¬
tem molẽ inuenere. Cũ fraus hostilis apparuiss& praesidiũ &iã in
sũmo saltu conspicitur: citati inde retro qua uenerant ꝑgunt repetẽ
uiam. Eam quoq clausam sua obice armisq inueniunt. Sistunt

Expanded text:
apertaque sed quanto tutior tanto fere longior, altera per Furculas Caudiapertaque sed quanto tutior tanto fere longior, altera per Furculas Caudinas, breuior; sed ita natus locus est: saltus duo alti angusti siluosique sunt montibus circa perpetuis inter se iuncti. iacet inter eos satis patens clausus in medio campus herbidus aquosusque, per quem medium iter est; sed antequam uenias ad eum, intrandae primae angustiae sunt et aut eadem qua te insinuaueris retro uia repetenda aut, si ire porro pergas, per alium saltum artiorem impeditioremque euadendum. in eum campum uia alia per cauam rupem Romani demisso agmine cum ad alias angustias protinus pergerent, saeptas deiectu arborum saxorumque ingentium obiacente mole inuenere. cum fraus hostilis apparuisset, praesidium etiam in summo saltu conspicitur. citati inde retro, qua uenerant, pergunt repetere uiam; eam quoque clausam sua obice armisque inueniunt. sistunt
Abbreviated transcription (Latin):
ros. Haec non laeta magis ꝗͣ uera uaticinatus: exercitu educto circa cau¬
dium: castra ꝗͣ potest occultissime locat. Inde ad calatiam ubi iã con-¬
sules romanos castraq esse audiebat milites decem pastor: habitu
mittit. pecoraq diuersos alium alibi haud proculromanis pascere
iub&. Praesidiis ubi inciderint in praedatores: ut idem omnib sermo
constet legiones samnitiũ in apulia esse: Luceriã omnib copiis circũ¬
sidere: nec procul esse ꝗn ui capiant.Iam is rumor ante uulgatus de
industria uenerat ad romanos: sed fidem auxere captiui: eo maxĩe
quod sermo inter omnes congruebat. Haud erat dubiũ ꝗn lucerinis
opem romanus ferr& bonis ac fidelib sotiis: simul ne apulia omnis
ad praesentẽ terrorem deficer&. Ea mõ qua irent consultatio fuit.
Duae ad luceriã ferebant ui&. Altera praeter oram superi maris patẽs

Expanded text:
ros.' haec non laeta magis quam uera uaticinatus, exercitu educto circa Cauros.' haec non laeta magis quam uera uaticinatus, exercitu educto circa Caudium castra quam potest occultissime locat. inde ad Calatiam, ubi iam consules Romanos castraque esse audiebat, milites decem pastorum habitu mittit pecoraque diuersos alium alibi haud procul Romanis pascere iubet praesidiis; ubi inciderint in praedatores, ut idem omnibus sermo constet legiones Samnitium in Apulia esse, Luceriam omnibus copiis circumsedere, nec procul abesse quin ui capiant. iam is rumor ante de industria uolgatus uenerat ad Romanos, sed fidem auxere captiui eo maxime quod sermo inter omnes congruebat. haud erat dubium quin Lucernis opem Romanus ferret, bonis ac fidelibus sociis, simul ne Apulia omnis ad praesentem terrorem deficeret: ea modo, qua irent, consultatio fuit. duae ad Luceriam ferebant uiae, altera praeter oram superi maris, patens
Abbreviated transcription (Latin):
fcedere quid diis arbitris faederis debeo: Quẽ tibi tuar irar quẽ me¬
ori supplitioꝵ iudicẽ feram: Neminẽ neq publicũ neq priuatũ fugio.
qđ si nihil cũ potentiore iuris humani relinꝗtur inopi.at ego ad deos
iudites intollerandȩ suꝑbiae confugiã. & precabor ut iras suas uertant
in eos quib non suae reddita res non alienae actumulatae satis sint:qͦꝵ
saeuitiã non mors noxior nõ deditio animator. corpor non bona se¬
quentia dñi deditionẽ exsatiant: placariq nequeant nisi haunen¬¬
dum sanguinẽ: laniandaq uiscera nr̃a prebuerimus. Fustũ est bellũ
samnites quib necessariũ & pia arma quib nulla nisi in armis relin¬
quitur spes. Proinde cũ rer humanar maximũ momentũ sit. si ꝗͣ
propitiis ꝗͣ aduersis agant diis. Pro certo hẽte priora bella aduersus
deos magis ꝗͣ homines gessisse. hoc quod instat lucib ip̃is diis gestu¬

Expanded text:
foederi, quid dis arbitris foederis debeo? quem tibi tuarum irarum, quem mefoederi, quid dis arbitris foederis debeo? quem tibi tuarum irarum, quem meorum suppliciorum iudicem feram? neminem, neque populum neque priuatum, fugio. quod si nihil cum potentiore iuris humani relinquitur inopi, at ego ad deos uindices intolerandae superbiae confugiam et precabor, ut iras suas uertant in eos quibus non suae redditae res, non alienae accumulatae satis sint; quorum saeuitiam non mors noxiorum, non deditio exanimatorum corporum, non bona sequentia domini deditionem exsatient, placari nequeant nisi hauriendum sanguinem laniandaque uiscera nostra praebuerimus. iustum est bellum, Samnites, quibus necessarium, et pia arma, quibus nulla nisi in armis relinquitur spes. proinde, cum rerum humanarum maximum momentum sit quam propitiis rem, quam aduersis agant dis, pro certo habete priora bella aduersus deos magis quam homines gessisse, hoc quod instat ducibus ipsis dis gestu
Abbreviated transcription (Latin):
gesta & publita monumẽta reri confusa. Nec quisquã aequalis il¬
lis temporib scriptor extat: quo satis certo auctore stetur:¬
EOUITUR NUNCANNUM NOBUAST
clade romana caudina pax T. Ueturio Tal¬¬
uino spu. postumio consulib. Samnites eo
anno impatorẽ E. pontiũ nerẽni filiũ habu:¬
erunt: patre longe prudentissimo natũ: pri¬
mũ ip̃m bellatorẽ ducem. Is ubi legati qui ad
dedendas res missi erant: pace infecta. redie.¬
runt: ne nihil actum inꝗt hac legatione cen¬
subigi nos ad necessitatem dedendi res:quae a nobis ex foedere repetitae
fuerant: his non fuisse cordi: tam suꝑbe ab romanis foederis expiatio¬
nẽ spretam. Quid.n. ultra fieri ad placandos deos: mitigandosq ho¬¬
mines potuit ꝗͣ quod nos fecimus: Res hostiũ in praeda captas quȩq
ꝑfunctos iam fato dedimus. Bona eoꝵ ne quid ex contagione noxae
remaner& penes nos romã portauimus. Q uid ultra tibi romane ꝗd

Expanded text:
gesta et publica monumenta rerum confusa. nec quisquam aequagesta et publica monumenta rerum confusa. nec quisquam aequalis temporibus illis scriptor exstat quo satis certo auctore steturequitur hunc annum nobilis clade Romana Caudina pax T. Ueturio Caluino Sp. Postumio consulibus. Samnites eo anno imperatorem C. Pontium Herenni filium habuerunt, patre longe prudentissimo natum, primum ipsum bellatorem ducemque. is, ubi legati qui ad dedendas res missi erant pace infecta redierunt, 'ne nihil actum' inquit 'hac legatione censubigi nos ad necessitatem dedendi res quae ab nobis ex foedere repetitae fuerant, iis non fuisse cordi tam superbe ab Romanis foederis expiationem spretam. quid enim ultra fieri ad placandos deos mitigandosque homines potuit quam quod nos fecimus? res hostium in praeda captas, quae bperfunctos iam fato dedidimus; bona eorum, ne quid ex contagione noxae remaneret penes nos, Romam portauimus. quid ultra tibi, Romane, quid
Abbreviated transcription (Latin):
mam ut censuerant missi & corpus Brutuli exanime ip̃e morte uolun¬¬
taria ignominiae se ac supplicio subtraxit: placuit cũ corpore bona quoq
eius dedi. Nihil tñ ear rerz praeter captiuos & siqua cognita ex praeda
acceptũ est. sed caeterar rer⁊ irrita fuit deditio. Dictator ex senatus cõ¬
sulto triũphauit. Noc bellum ab consulib debellatũ quidã auctões
sunt. eosq de samnitib triũphasse. Fabiũ in apulia & praecessisse at¬¬
q inde magnas praedas egisse.Nec cliscrepat ꝗn dictator eo anno Aco¬
nelius fuerit. Id ambigitur belli ne gerendi causa creatus sit: an ut eẽt
qui ludis romanis: quia L.plancius praetor graui morbo forte ĩplicitus
erat: signũ mutendis quadrigis dar&. frucfusq eo haud sane memo¬
rando imperii ministerio. sedictatura abdicar&. Nec facile est aut rẽ
rei aut auctorem auctori praeferre: uitiatã memoriã familiarib lau-¬

Expanded text:
mam, ut censuerunt, missi et corpus Brutuli exanime; ipse morte uolunmam, ut censuerunt, missi et corpus Brutuli exanime; ipse morte uoluntaria ignominiae se ac supplicio subtraxit. placuit cum corpore bona quoque eius dedi. nihil tamen earum rerum praeter captiuos ac si qua cognita ex praeda sunt acceptum est; ceterarum rerum inrita fuit deditio. dictator ex senatus consulto triumphauit. hoc bellum a consulibus bellatum quidam auctores sunt eosque de Samnitibus triumphasse; Fabium etiam in Apuliam processisse atque inde magnas praedas egisse. nec discrepat quin dictator eo anno A. Cornelius fuerit; id ambigitur belline gerendi causa creatus sit an ut esset qui ludis Romanis, quia L. Plautius praetor graui morbo forte implicitus erat, signum mittendis quadrigis daret functusque eo haud sane memorandi imperii ministerio se dictatura abdicaret. nec facile est aut rem rei aut auctorem auctori praeferre. uitiatam memoriam funebribus lau
Abbreviated transcription (Latin):
caetidit ab equite fugientiũ strages est facta. inter quos & ip̃e imꝑator
cecidit. Hoc demũ prcelium samnitiũ res ita infregit: ut in omĩb con¬
ciliis ita fremerent: mĩme id quid mirz esse:si impĩo bello & contra foe¬
dus suscepto infestiorib merito diis ꝗͣ hominib nihil prospere agerẽt
expiandũ id bellum magna mercede luendũq esse. id referre tm̃ sup¬
plitia noxio paucoꝵ an omĩum ĩnoxio prebeant sanguine. Audebãt¬
que iam quidã noĩare auctores armor. unũ maxime nomẽ ꝑ consẽ.¬
sum clamantiũ brutuli papii exaudiebatur. Uir nobilis potensq erat
haud dubie proximar ruptor indutiar de eo coacti referre praetores
decretũ fecerũt: ut brutuliis papius romanis dederet᷑. & cũ eo omnis
preda romana. captiuiq ut romã muterent᷑. quaeq res per foeciales
ex foedere repetitae essent secundũ ius fasq restituerent᷑. Etetiales ro¬

Expanded text:
cecidit: ab equite fugientium strages est facta, inter quos et ipse imperator cecidit: ab equite fugientium strages est facta, inter quos et ipse imperator cecidit. hoc demum proelium Samnitium res ita infregit, ut omnibus conciliis fremerent minime id quidem mirum esse, si impio bello et contra foedus suscepto, infestioribus merito deis quam hominibus nihil prospere agerent: expiandum id bellum magna mercede luendumque esse; id referre tantum utrum supplicia noxio paucorum an omnium innoxio praebeant sanguine; audebantque iam quidam nominare auctores armorum. unum maxime nomen per consensum clamantium Brutuli Papi exaudiebatur; uir nobilis potensque erat, haud dubie proximarum indutiarum ruptor. de eo coacti referre praetores decretum fecerunt ut Brutulus Papius Romanis dederetur et cum eo praeda omnis Romana captiuique ut Romam mitterentur quaeque res per fetiales ex foedere repetitae essent secundum ius fasque restituerentur. fetiales Ro
Abbreviated transcription (Latin):
ruit animos: & dictator ubi respectantes hostiũ antesignanos: turbata¬
que signa & fluctuantem atiem uidit: tũ appellare tũ adhortari milites
tribunos principesq ordinũ nomĩatim ad iterandã secum pugnã uo-¬
care. Nouato clamore signa inferuntur. & quacunq gradiebantur ma-¬
gis magisq turbatos hostes cernebat. Eques ip̃e iam primus erat in con¬
spectu: & tornelius respitiens ad manipulos militum quod manu quod
uoce poterat monstrabat: uexilla se suor parmasq cernere equitum
Quod ubi auditum simulq uisum est: adeo repente laboris per diẽ pene
totum tollerati uulnerzq obliti sunt:ut haud secus ꝗͣsi tum integri e
Castris signũ pugne accepissent. concitauerunt se in hostẽ.Nec ultra sã¬
nis tollerare terrorem hostium equitũ: peditũq uim potuit.partim in
medio caesi: partim fuga dissipati sunt. Pedes restantes ac tircũuentos

Expanded text:
ruit animos et dictator, ubi respectantes hostium antesignanos turbataruit animos et dictator, ubi respectantes hostium antesignanos turbataque signa et fluctuantem aciem uidit, tum appellare, tum adhortari milites, tribunos principesque ordinum nominatim ad iterandam secum pugnam uocare. nouato clamore signa inferuntur, et quidquid progrediebantur magis magisque turbatos hostes cernebant. eques ipse iam primis erat in conspectu et Cornelius respiciens ad manipulos militum, quod manu, quod uoce poterat, monstrabat uexilla se suorum parmasque cernere equitum. quod ubi auditum simul uisumque est, adeo repente laboris per diem paene totum tolerati uolnerumque obliti sunt, ut haud secus quam si tum integri e castris signum pugnae accepissent concitauerint se in hostem. nec ultra Samnis tolerare terrorem equitum peditumque uim potuit; partim in medio caesi, partim in fugam dissipati sunt. pedes restantes ac circumuentos
Abbreviated transcription (Latin):
ripi passim:ferriq fortunas militum uociferantur.Tũ magr̃o eꝗtum
accito: uides tu inquit .M. fabi ab hostiũ equite omissã pugnam: herẽt
impediti impedimentis nr̃is. aggredere quod inter praecsandũ omni
multitudini euenit dissipatos raros equis insidentes: raros quib fer¬
rum in manu sit inuenies. quosq dum praeda onerat caede inermes
cruentãq illis praedã redde. Mihi legiones peditũq pugna cune erũt.
penes te equester sit decus. Equitũ atiẽs qualisq esse instructissiã põt
inuecta in dissipatos impeditosq hostes:taede omnia replet inter sar¬
cinas õmissas repente adiacentes pedib fugientiũ consternator que
equor. neque pugnae neque fugae satis potentes caeduntur.Tũ debito
prope equitatu hostiũ M. fabius circũductis paululũ aliis ab tergo pe¬
destrem atiem adoritur. Clamor inde nouus accedens & samnitũ ter¬¬

Expanded text:
ripi passim ferrique fortunas militum uociferabantur. tum magistro equitum ripi passim ferrique fortunas militum uociferabantur. tum magistro equitum accito 'uides tu' inquit, ' M. Fabi , ab hostium equite omissam pugnam? haerent impediti impedimentis nostris. adgredere, quod inter praedandum omni multitudini euenit, dissipatos—raros equis insidentes, raros, quibus ferrum in manu sit, inuenies—equosque dum praeda onerant, caede inermes cruentamque illis praedam redde. mihi legiones peditumque pugna curae erunt; penes te equestre sit decus.' equitum acies qualis quae esse instructissima potest inuecta in dissipatos impeditosque hostes caede omnia replet. inter sarcinas omissas repente, obiacentes pedibus fugientium consternatorumque equorum, neque pugnae neque fugae satis potentes caeduntur. tum deleto prope equitatu hostium M. Fabius circumductis paululum alis ab tergo pedestrem aciem adoritur. clamor inde nouus accidens et Samnitium ter
Abbreviated transcription (Latin):
dui aequauit pugnam iam pridem disueto samnite clamorẽ romani
exercitus pati. Et hercule illo die ab hora diei tertia ad octauã ita
anceps dicitur certamen stetisse: ut neq clamor ut primo semel con¬
cursi sublatus iteratus sit: neque signa promota loco retro ue accepca
neq recursum ab ulla sit ꝑte. in suo quisq gradii obnoxius. urgentes
scutis sine respiratione ac respectu pugnabant. Fremitus aequalis to-¬
norq idem pugnae in de fugationẽ ultimã aut noctẽ spectabant. Iam
uiris uires iamferro sua uis tam consilia ducib deerant. cũ subito sã¬
nitum equites cũ turma una longius prouecta accepissent ĩpedimen¬¬
ta romanor procul ab armatis: sine praesidio. sine munimẽto stare a¬¬
uiditate praedae impetũ faciunt. Quod ubi dictatori trepidus nũti-¬
us aitulit: sine inquit ut se praeda praepediãt. alii deinde suꝑ alios di¬

Expanded text:
amdiu aequauit pugnam iam pridem desueto Samnite clamorem Romani amdiu aequauit pugnam iam pridem desueto Samnite clamorem Romani exercitus pati; et hercule illo die ab hora diei tertia ad octauam ita anceps dicitur certamen stetisse ut neque clamor, ut primo semel concursu est sublatus, iteratus sit neque signa promota loco retroue recepta neque recursum ab ulla sit parte. in suo quisque gradu obnixi, urgentes scutis, sine respiratione ac respectu pugnabant; fremitus aequalis tenorque idem pugnae in defatigationem ultimam aut noctem spectabat. iam uiris uires, iam ferro sua uis, iam consilia ducibus deerant, cum subito Samnitium equites, cum turma una longius prouecta accepissent impedimenta Romanorum procul ab armatis sine praesidio, sine munimento stare, auiditate praedae impetum faciunt. quod ubi dictatori trepidus nuntius attulit, 'sine modo' inquit, 'sese praeda praepediant.' alii deinde super alios di
Abbreviated transcription (Latin):
lere ꝑꝑ propinꝗtatem castror potuit. Eques extemplo insecutus ĩstitit
agmini: ut donec lucer&: proelio abstiner&. ne pedestres quid copiae
ante lutem castris egressae. Eques lute demũ ausus incursare in hostẽ
carpendo nouissimos premendo iniquis ad transitũ locis agmẽ detinu¬
it. Interĩ pedes equitẽ assecutus: & totis iã copiis samnius urgebat. Tum
dictator postꝗͣ sine magno incõmodo progredi non poterat eũ ip̃m̃ in quo
constiterat locum castris cõmuniri iussit. id uo circũfuso undiq equi¬
tatu ut uallũ peteretur opusq inciper& fieri non poterat. Itaq ubi
neque eundi neq manendi topiã esse uidet instruit atiem impedimẽ-¬
tis ex agmine remotis.Instruunt contra & hostes animis & uirib
pares. Auxerat id maxime animos quod ignari loco iniquo nõ hosti
cessum uelut fugientes ac territos terribiles ip̃i secuti fuerant. Id aliꝗͣ¬

Expanded text:
lere propter propinquitatem castrorum potuit. eques extemplo insecutus ita institit lere propter propinquitatem castrorum potuit. eques extemplo insecutus ita institit agmini ut, donec lucesceret, proelio abstineret; ne pedestres quidem copiae ante lucem castris egressae. eques luce demum ausus incursare in hostem carpendo nouissimos premendoque iniquis ad transitum locis agmen detinuit. interim pedes equitem adsecutus et totis iam copiis Samnis urgebat. tum dictator, postquam sine magno incommodo progredi non poterat, eum ipsum in quo constiterat locum castris dimetari iussit. id uero circumfuso undique equitatu—ut uallum peteretur opusque inciperet—fieri non poterat. itaque ubi neque eundi neque manendi copiam esse uidet, instruit aciem impedimentis ex agmine remotis. instruunt contra et hostes et animis et uiribus pares. auxerat id maxime animos quod ignari loco iniquo, non hosti cessum, uelut fugientes ac territos terribiles ipsi secuti fuerant. id aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
rona lege belli uenire: memoriãq eius irae tusculanis in poenae tã atro¬
cis auctores mansisse ad patrum aetate constat: nec quẽꝗͣ ferme solitan¬
Insequenti anno &. fabio & L. flauio constilib. A. cornelius aruina di¬
ctator & in. fabius ambustus magr equitũ metu grauioris in samnio
belli: Conducta.n. preno a finitimis iuuentus dicebat᷑ intẽtiore delcũ
hĩto: egregiũ exercitũ aduersus samnites duxerũt. Eastra in hostico
incuriose ita posita tanꝗͣ procul abess& hostis: cum subito aduenere
samnitiũ legiones tanta ferona: ut bellũ usq ad stationẽ romanã infer¬
rent. Nox iam appetebat id prohibuit monumẽta adoriri. Nec dissiła¬
bant orta luce postero die facturos. Dictator ubi propiorẽ spe dimica¬
tionem uidit ne militũ uirtuti damno locus ess&. ignib crebris relictis
qui conspectũ hostiũ frustrarentur: silentio legiones educit. Nec tñ fal¬

Expanded text:
rona lege belli uenire. memoriam eius irae Tusculanis in poenae tam atrorona lege belli uenire. memoriam eius irae Tusculanis in poenae tam atrocis auctores mansisse ad patrum aetatem constat nec quemquam ferme insequenti anno, Q. Fabio L. Fuluio consulibus, A. Cornelius Aruina dictator et M. Fabius Ambustus magister equitum, metu grauioris in Samnio belli—conducta enim pretio a finitimis iuuentus dicebatur—intentiore dilectu habito egregium exercitum aduersus Samnites duxerunt. castra in hostico incuriose ita posita tamquam procul abesset hostis, cum subito aduenere Samnitium legiones tanta ferocia ut uallum usque ad stationem Romanam inferrent. nox iam appetebat; id prohibuit munimenta adoriri; nec dissimulabant orta luce postero die facturos. dictator ubi propiorem spe dimicationem uidit, ne militum uirtuti damno locus esset, ignibus crebris relictis qui conspectum hostium frustrarentur, silentio legiones educit; nec tamen fal