comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aqua iuuetͣ istercore. si capitatũ face̾ uelis. qd̃ ub̃e seueris.
octobri mense tͣnfferre debebis. Serendũ ÷ loco leto ⁊ maxi¬
me campestri. area plena. pastinata alce. ⁊ diu subacta ⁊ ster¬
corata. Si sectiuũ ł hił pissiꝰ. si capitatum: rariꝰ seriꝰ. Sarculo
frequendandꝰ. : ⁊ herbis lib̾andus. cũ digiti crassitudinẽ ha¬
buerit. amedia parte p̃cisis foliis. ⁊ trũcatis radicib tranfe¬
ratur. Oblitꝰ. fimo liquido. quat̾nis ł qui nis digitis seꝑet᷑.
cum radices aget modice comp̃hendendus ⁊ ad leuandus ÷ sar¬
culo. ⁊ suspensus aterra. qd̃ spati uacuum subt̃ inuen̾it. ca¬
pitis uastitate. cogatur implere Item plura semina in uiũ
capiti eius rape semen immittas sine ferro. ⁊ pangas multũ
fertur increscẽ meliꝰ. si frequent̃ hoc facias. hoc mense mu¬
la seritur. quo cannata ponuntur Seritur oculis siẽ cala¬

Expanded text:
aqua iuvetur et stercore, si capitatum facere velis. Quod vere severis, aqua iuvetur et stercore, si capitatum facere velis. Quod vere severis, octobris mense transferre debebis. Serendus est loco leto et maxime campestri, area plana, pastinata alte et diu subacta et stercorata. Si sectivum velis, spissius; si capitatum, rarius seres, sarculo frequentandus est et herbis liberandus; cum digiti crassitudinem habuerit, a media parte precisis foliis, truncatis radicibus, transferatur; oblitus fimo liquido, quaternis vel quinis digitis resectis cum radice; modice comprehendendus et alleviandus est sarculo, ut suspensus a terra, quod spatii vacuum subter invenerit, capitis vastitate cogatur implere, item plura semina in unum capiti eius rape semen immittas sine ferro et pangas, multum fertur increscere et melius si frequenter hoc facias, hoc mense intuba seritur, quo canneta ponuntur. Seritur oculis sicut cala
Abbreviated transcription (Latin):
autemgenꝰ ÷ sapore iocundiꝰ. Nẽ ⁊̃ malua seri potest. Mentam
quoq sere plantis uł radicib loco hunisoo uł cirtaaquas d pͥcũ
solum nec pingue nec stercoratũ desidat. Hoc mense fenicłm se¬
res loco a p̃co ⁊ modice saxoso. serit᷑ pͥmo uere pastinaca. ⁊ semi¬
ne ponetur. ⁊ plantis loco pingui. soluto ałcius pastinatara¬
ran slatues ⁊ robur accipiet. Cunela ⁊̃ nc̃ serit᷑ ⁊ colitur eo
iore quo aliũ ł cepulla. Nũc ceresoliũ locis frigiois pꝰ id̾
seratur. desib̾at agrũ letũ humidũ stetcoratũ hoc mense be¬
tamseremis. quãuis possit itota estate seminari. amat agcũ
pittren huneoũ locũ. Tranferenta ÷ quatuor aut quinq
folioꝵ radicii. simo recenti oblitis. d mat frequent esfodr
lem uel his post duos menses qui satus ÷ pot̾is desecare. inanen¬
tem in heris suis quãuis asserat colunnella. ⁊̃ sectiuũ diutuũ
ouraturum. melioremq si tͣiferatur. & quotiens secabit᷑

Expanded text:
atur in rapam. Nunc etiam malua seri potest. Mentam quoque sere plantis vel radicibus, loco humido, vel circa aquas. Apricum solum, nec pingue, nec stercoratum desiderat. Hoc mense feniculum seres, loco aprico et modice saxoso: seritur primo vere. Pastinaca et semine ponetur et plantis, loco pingui et soluto, altius pastivato; raram sta ut robur accipiat. Nunc cerefolium locis frigidis post idus seratur, desiderat agrum letum, humidum, stercoratum. Hoc mense betam seremus, quamvis possit et tota estate seminari, amat agrum putrem et humidum locum. Transferenda est, quatuor aut quinque foliorum radicibus fimo recenti oblitis; amat frequenter effodi et lem velis, post duos menses quam satus est poteris desecare, manentem in areis suis; quamvis asserit Columella etiam ait sectivum diutius duraturum, melioremque, si transferatur; et quoties secabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo secte arboris truncum. uincłs altiorib in mediostu¬
de. ⁊ibi sur culos exutq parte rasos in modũ euner. in¬
tegrasit medulla demĩg̾e p̃misso ante cuneolo. quo sub¬
ducto. depositus surculus rebeunte in plagam mat̾ia.
posita stringi. S ħ utrũqi genus u̾nũ est. ⁊ fit crescente
luna. ubi incipit arboꝵ gẽma turgesce̾. surculi autẽ
qui inserendi sunt. nouelli fertiles nodosi de nouo nati.
ab orientali arboris parte decisi crassitudine digca mino¬
ris. bifurci ł tͥfurci. geminis płib ubtati Si aruorem nu¬
norem. desid̾abis inserere. inqua sine dubuio meliora in¬
ẽ menta. ꝓueniunt. cir catram serato. ⁊ qd meluis ÷ sur¬
culos int̾ lignũ ceatice̾ q: deꝑone. tunc stringe quidã ra¬
sum ex uce parte surculũ. conuenientem solipitati at¬
boris inserende sic in modio. deponunt ut cortex suresi
undiq cortici arboris edd atur equalis S in nouella ar boretra

Expanded text:
prime secte arboris tuncum vinculis arctioribus in medio fiprime secte arboris tuncum vinculis arctioribus in medio findere et ibi surculos ex utraque parte rasos et in modum cunei, ut integra sit medulla, demergere; premisso ante cuneolo: quo subducto, depositus surculus redeunte in plagam materia, possit astringi: sed hoc utrumque genus vernum est et fit crescente luna, ubi incipit arborum gemma turgescere. Surculi autem qui inserendi sunt, sint novelli: fertiles nodo, si de novo nati, ab orientali arboris parte decisi, in crassitudine digiti minoris bifurci vel trifurci, gemmis pluribus uberati. Si arborem minorem desiderabis inserere, in qua sine dubio meliora incrementa proveniunt, circa terram serrato et quod melius est, surculos inter lignum corticemque depone et tunc astringe quidam rasum ex utraque parte surculum convenientem soliditati arboris inserende, sic in medio deponunt, ut cortex surculi undique cortici arboris reddatur equalis; sed in novella arbore terra
Abbreviated transcription (Latin):
dt mense calidis ⁊ apͥcis locis optime celebratur insi¬
tio que fit tͥbus genib s ex his puo nc̃ fieri posft̃
Terciũ reseruatur estati. sunt autem in serenoi hec aut suso
coreice. aut intrunco aut emplastro. Inseremꝰ gͦ sic arborẽ.
uł ramum in loco qui nitidꝰ. ⁊ sine cicat̾ce. est serra recibe¬
mus nõ leso cortice. Post serraturam. plagam ferramen¬
tis acitis nitibamus. inde quasi cuneum tenuem ferreum
sipetur ⁊ in eum modum subducto cuneo. statĩ surgulũ
mergimꝰ. una parte decisũs salua medulla ⁊ cortice par¬
tis alt̾ius. qui supͣ arborem sex uel octo digitis. emineat du¬
os uł tres ł plures surculos ꝓ trunci qualitate constituimꝰ
quat̾ns digitis ł ampliꝰ int̃ eos spatiũ relinquemꝰ łunc
iunco aut hulmo aut uimine stringimꝰ ⁊ suꝑ lutũ mus¬
co dectũ ponemꝰ. ac ligabimꝰ. Ut quatuor digctis. supͣ lu¬
tuni possit surculus eminere. Plerosq delectat strictũ

Expanded text:
 mense, calidis et apricis locis optime celebratur insitio, que fit tribus generibus, sed ex his duo nunc fieri possunt, tertium reservatur estati. Sunt autem inserendi genera hec, aut sub cortice, aut in trunco, aut emplastro. Inseremus ergo sic. Arborem vel ramum in loco qui nitidus et sine cicatrice est serra rescindemus, non leso cortice; post serraturam, plagam ferramentis incidamus: Inde quasi cuneum tenuem ferreum, sipetur et in eum modum subducto cuneo, statim surculum mergimus, una parte decisum, salua medulla et cortice partis alterius, qui supra arborem sex vel octo digitis emineat. Duos vel tres vel plures surculos pro trunci quantitate constituimus, quaternis digitis vel amplius inter eos spatium relinquentes, tunc iunco aut vimine stringimus et desuper lutum musco tectum ponemus ac ligabimus, ut quatuor digitis super lutum possit surculus eminere. Plerosque delectat strictum
Abbreviated transcription (Latin):
subii eir ca eas hba uellattir I quotiens e imiber infuoit
buissimis ae frequentissimis fossionib sliettentur. ⁊ sub it̃
coiete atiunco tra atꝙ pmixta maliqĩto attires cumulos
congeratur Qd si oliuetum suo loco face uolueris hec gena
traꝵ sequeris. Tra cũ mixta sit. glarea. aut cretã sabulo¬
nis coniundione resolutam. aut pinguem sabulonẽ aut t̾rã
nataem. depsiors.⁊ uioue. Creta figuli otiũno repudianda ÷
⁊ uliginosa ⁊ in qua semꝑ humor assistit. ⁊ sabulo maceret
nuda glarea. Quãuis enĩ comp̃hendat ñ cõualescit. potest
noxias relinquid. quaꝵ uirꝰ oleã necat. Locis estiuosis sep¬
tetonali colle frigidis. meridiano gauret. mediis clibisde¬
lecdatur. neq imũ locũ neq arouũ patit᷑ Magis modicos

Expanded text:
subinde circa eas herba vellatur; et quoties se imber infuderit, brevissimis ac frequentissimis fossionibus solicitentur et subinde ducta a trunco terra, atque permixta, in aliquanto altiores cumulos congeratur; Quod si olivetum suo loco facere voluetis, hec genera terrarum sequeris, terram cui sit mixta glarea, aut cretam sabulonis coniunctione resolutam, aut pinguem sabulonem, aut terram nature densioris et tumide. Creta figuli omnino repudianda est et uliginosa et in qua semper humor assistit et sabulo macer et nuda glarea, quamvis enim comprehendat, non convalescit. Potest noxias relinquit, quarum virus oleam necat. ADHUC tentironali colle, frigidis meridiano gaudet; mediis clivis delectatur, neque arduum partitur magis medicos
Abbreviated transcription (Latin):
nella dicit a pͥmo anno ad unam mat̾iam eẽ. formã¬
dam. ne recroendani totani sic̃ italie consuetudo est. Anno
scdo expleto quia ł intereant. uites intotũ recise uelin¬
fecunda sarmenta. ꝓoucant Que amputato capite x¬
ut panpinaria. de duro u cogunt᷑ exire Quare iuxta
ipsam cõmissuram. uet̾is sarmenti. unam ł duas gem
dũ. ⁊ sane exeĩpiendam calami nouellam ł exiguis pa¬
lis. ut t̾cio anno robustiores possit. acciꝑe. Hã quadri¬
ma nouella uͥ letum solum est tres mat̾ias me̾ito nu¬
tͥre cogetur. Statĩ post putationẽ sar m̃ta. dexisa uineis
⁊rubi⁊impebimentum fossoris. ome tollat᷑.
sunt uites s uitus eresa uinea. cuiꝰ ouram̃ta longuis¬
ꝓcesser̃. ut colunnella dicit. mergis melius reꝑatur.quã
si infossione tociꝰ corꝑis obruatur. qd̾ agricolis certum
est. displicere Mergũ dicimꝰ. quotiens uelud areus supͣ
terram. relinquitur. alia parte uitis in fossa. Nã ut ait

Expanded text:
ella dicit a primo anno ad unam materiam esse formandam, nec rescindendam totam, sicut Italie consuetudo est. Anno secundo expleto, ne vel intereant vites in totum rescise, vel infecunda sarmenta producant, que iam amputato capite velut a pampinaria de duro coguntur exire; iuxta ipsam commissuram veteris sarmenti, unam vel duas gemmdum et sane excipiendam calamis novellam, vel exiguis palis, ut tertio anno robustiores possit accipere. Nam quadrima novella, ubi letum solum est, tres macerias merito nutrire cogetur, statim post putationem, sarmenta decisa vineis et rubi et impedimentum fossoris omne tollatur. sunt vites, sed vetus et exesa vinea, cuius duramenta longe processerunt, ut Columella dicit, mergis melius reparabitur, quam si in fossione totius corporis obruatur, quod agricolis certum est displicere. Mergum dicimus quoties velut arcus super terram relinquitur, alia parte vitis infossa. Nam ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
tĩ ionali parte dispon̾e̾. de quib singulatim dicemꝰ. que spe¬
cialter sunt. tenenda. Nani pomis eadem conuenit t̾ra.¬
que uitib Scrobes autem maiores facies. iͥ mat̾iae ꝓsis⁊¬
ques. plantas statues rabicatas. Qd̾ est melius seruabis. nec¬
acumina aut manu fracta aut erosa ñ crescant. Unũquẽ¬
q: ordinẽ suo genĩ depitabis. ne infirme a ualentiorib op¬
pͥmantur. Plantas similit̃. notauimꝰ ut ipsis quib stet̾ant
cartinib opponantur. decliuo sicco ⁊ exdi in planũ. pingẽ
pedib erigantur Ubi duias in una scrobe plantas depouis
cauendũ ÷ ne se contingant Nam u̾mib int̾ibunt. S ut
sius. quã. que plantis. ponũt᷑. a ut ramis. Ubi regio siccior
est. a quationib aduiuentur. de fodiendis palandis ⁊ ligandis

Expanded text:
trionali regione disponere, de quibus sigillatim dicemus que spetrionali regione disponere, de quibus sigillatim dicemus que specialiter sunt tenenda. Nam pomis eadem teerra convenit que vitibus. Scrobes autem maiores facies; inteques: plantas statues radicatas, quod est melius servabis, ne cacumina aut manufracta aut erosa non crescant, unumquemque ordinem suo generi deputabis, ne infime a valentioribus opprimantur: plantas similiter notabimus, ut ipsis quibus steterant cardinalibus opponamus. De clivo sicco exili, in planum pinguem e tribus pedibus erigantur, ubi duas in una scrobe plantas deponis, cavendum est ne se contingant: nam vermibus interibunt. Sed ut ucibus suis, quam que plantis ponuntur, aut ramis, ubi regio siccior est, aquationibus adiuventur. DE PYRIS SERENDIS ET EXCOLENDIS
Abbreviated transcription (Latin):
ordines in fauoniũ dirigamꝰ. cũ deponent᷑ in sctobes sicceᷤᷤ
constituantur. quat̾nis pedib fossa. glarea ÷ ũ lapides
tyfuu̾it misceatur. ⁊ stercꝰ si clausus locꝰ ÷ modice. stiꝑt̾rã
que ponũt᷑ etnineint. si pecora sormibant᷑. Altiores trũ¬
ei ẽẽ. debebunt. In siccis uͦ. ꝓuintũs cũ pluiue desunt. ⁊¬
rigare conueniet. Si ꝓuntia indigẽt oliuetis ⁊ ñ ÷ un
planta sumat᷑ seminariũ faciendũ ÷ .i. tabula effossa sic̃¬
modũ sesquipebalem deponant᷑ Inde post quinquenniũ pot̾it
ualida planta tͣnferri. ⁊ locis frigidis hoc m̃se plantari. Scio
plerosq qd̾ faciliꝰ aut utilius est. radices oleaꝵ. que in silus
plerũq sunt. aut in locis desertis. in cubitalem m̃surã reci¬
sas. aut inseminario si placuerit aut in oliueto. solere dis¬
ponẽ. ⁊ admixtione ffcoris adiuiiare. quare ꝓueniet. it
ex uniꝰ arboris. radicib nu̾osa planta s nascat᷑.

Expanded text:
ordines in favonium dirigamus, cum deponentur in scrobes siccas constituantur, quaternis pedibus fossas: glarea etiam ubi lapides defuerint misceatur et stercus. Si clausus locus est, modice supra terram que ponuntur emineant. Si pecora formidantur, altiores trunci esse debebunt. In siccis vero provinciis cum pluvie non sunt, rigare conveniet. Si provincia indiget olivetis et non est unde planta sumatur, seminarium faciendum est. Inde post quinm faciendum est. Inde post quinquennium poterit valida planta transferri et locis frigidis hoc mense plantari. Scio plerosque, quod facilius atque utilius est, radices olearum, que in sylvis plerumque sunt, aut locis desertis, in cubitalem mensuram recisas, aut in seminario, si placuerit, aut in oliveto solere disponere et admixtione stercoris adiuvare, quare proveniet, ut ex unius arboris radicibus, numerosa planta nascatur.
Abbreviated transcription (Latin):
terram leuate stet̾int. quat̾na brachia nabeant. Si maera iui¬
tis erit in singulis brachiis. sĩgula dimittimus. flagelia. si pui¬
guis bina. S. ꝓuidendũ ne inuna parte sint. sarmenta que
seruas. Qd̾ eũ fit uitis tanquã si fulgure tangatur aresett. Pe¬
linquenda sunt sarmenta neq circa dur ũ neq sũmo quia
ħ uelus panpinaria. minus afferunt. ila uitẽ nimietate fe¬
tus nionãnt ⁊ longiꝰ ducunt. Quare inmedio loes. seruanda
sunt que tuemur. Plaga ñ iuxta gem mati. s. aliqñ suꝑiꝰ
fiat. ⁊ au̾tatur a gẽma ꝓpt̃ lac̾mam defluentẽ.¬

Expanded text:
ra levate steterint, quaterna brachia habeant. Si macra vira levate steterint, quaterna brachia habeant. Si macra vitis erit, in angulis brachiis singula flagella dimittimus; si pinguis bina; sed providendum ne in una parte sint sarmenta que servas; quod cum fit, vitis tamquam si fulgure tangatur arescit summo. Relinquenda sunt sarmenta neque circa durum, neque in summo; quia hec velut pampinaria minus afferunt. Illa autem nimietate fetus onerant et longius ducunt; quare in medio loco servanda sunt que tuemur. Plaga non iuxta gemmam, sed aliquanto superius fiat et avertatur a gemma propter lachryman defluentem.
Abbreviated transcription (Latin):
clementiorili altius uiteni licebit ex pande In exilib aut estu¬
osis. aut decliuiis aut ꝓcellosis. humiliorem habenda locis pin¬
giub singulis brachiis uitium. bina flagella dimitte S:
erit sapientis estimare. ium uitis. Nam que altius colitur ⁊
fecunda ⁊ plus qͣm octo palmites. hab̾e ñ debet. Ita ut con¬
libemus semꝑ in inferiori parte custodem. circa crus quicqͥd
nascit᷑ am putandũ est. si ñ desid̾et uinea reuocari. Qd̃ si
truncꝰ uitis. sole aut pluuiis. aut noxiũ aĩalib est cauatꝰ
purgamus quicquid ÷ mortuũ plagas q eas. amurca lina
mꝰ ⁊ t̃ minorem feceo reddit in unoi. Muscus radatur.
ubicũq reptus. S plage quas in duro uitis accrpiet oblique.
⁊ irortuuoe ẽẽ debebunt. decisis sicut sup̃ tixi male natis om̃b
⁊ uetib nouellos ⁊ fructuarios serua. Ungues ⁊ eustotũ si orui
annetinos recide ⁊ om̃a que uet̾a ł scabra repies hecque
altius coluntur ut iniugo ł ꝑgula. ubiquatuor pedib sup¬

Expanded text:
clementioribus altius vitem licebit expandere. In exilibus, aut estuosis, aut declivibus, aut procellosis, humilior est habenda. Locis pinguibus singulis brachiis vitium bina flagella dimitte, sed erit sapientis estimare vim vitiis. Nam que altius colitur et fecunda est, plusquam octo palmites habere non debet. Ita ut desideremus semper in inferiore parte custodem. Circa crus quicquid nascitur amputandum est, si non desideret vinea revocari. Quod si truncus vitis sole, aut pluviis, aut noxiis animalibus est cavatus, purgemus quicquid mortuum est, plagasque eius amurca lina res minorem fecem reddit in vino. Muscus radatur ubicumque repertus. Sed plage quas in duro vitis accipit et oblique et rotunde esse debebunt. Decisis sicut supradixi male natis omnibus et veteribus; novellos et fructuarios serva, ungues etiam custodum siccos et annorinos rescide et omnia que vetera vel scabra reperies. Hec que altius coluntur, ut in iugo vel pergula, ubi quatuor pedibus sup
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑatis instituemus oliuetas. que ł pastinis conse¬
rende sunt ut ext̾mas cixca decimanũ tabulas. cingant uł
suũ locum tenebunt. si ponunt᷑ in pastino radicate plante
decisis capitibus ⁊ bradins. ⁊ intruncũ reoacte.usq ad m̃¬
suram. cubiti uniꝰ ⁊ꝑalmi. in ferm̃to t̃te fosse. defigant᷑
locũ palo antea rep̾m̃te. ordoi gͣna subt̃ iaciant᷑ ⁊ am¬
putent᷑ his quiequio ꝑutͥdi inuen. ũ fuit. aut arentis.

Expanded text:
temperatis instituemus oliveta, que vel pastinis conserenda sunt, vel extremas circa decumanum tabulas cingant, vel suum locum tenebunt. Si ponuntur in pastino, radicate plante, decisis capitibus et brachiis, in truncum redacte, usque ad mensuram cubiti unius et palmi, in fermento terre fosse defigantur, locum palo antea deprimente. Hordei grana subter iaceantur et amputetur his quicquid putridi inventum
Abbreviated transcription (Latin):
Dalmites ad arborem ñ duro uimine ligentur. ne eoi umełm
recidat. aut atterat. Hoc autem noũis ꝙ palmes qd̾ extͣ ligat᷑¬
ani pendens habuerit fructu inouit. Qd̾ infra ligatam. ma¬
t̾ie sequentis anni depittabit. de ꝓuineralib uineis .iiii.¬

Expanded text:
Palmites ad arborem non duro vimine ligentur, ne eos vinculum Palmites ad arborem non duro vimine ligentur, ne eos vinculum rescindat aut atterat. Palmes quod extra ligaturam pendens habuerit fructum, innuit quod infra ligaturam materia sequentis anni deputabitur. DE NOVELLARUM VITI
Abbreviated transcription (Latin):
cere. subiñ patiam᷑. Una̾ mat̾iam semꝑ ad cacum̃ arboris di¬
rigentes .S: qui fructũ uolunt maximũ mat̾ias plures
ꝑranios submittunt. qui unum melius sarmenta incacu¬
men extendunt. fortiorib ramis arborum plures mat̾ie.
debiliorib impendende sunt pauciores. Putandi autẽ rõ
talis ÷ ut uet̾a sarmenta. quib p̃mi anni fructus pepeai¬
dit. omiã recidant᷑. E noua circoncisis cap̃olis ⁊ ramulis in¬
ittilib dimittantur s ꝓuroendũ est. om̃ib annis uitem re¬
solui as religari. qr refrigeratur. Ita formidandi sunt.
rami arboꝵ. uitiferaꝵ. ne altĩ sub alt̾uis linea dirigat᷑.
Si loco pingui ulmꝰ at̾ra octo pedib gracili uͦ septẽ sine
ramo relinquenra ÷ in solo roscibo ⁊ nebuloso rami arbo¬
ris uitifere. in orientem ⁊ occidentem putatione dirigan¬
tur ut lat̾a uacua solis rabus m̃bra tocius uitis often¬
io humi liꝰ rami arboꝵ seruande̾ sunt. in plano ⁊ uliginoso altĩ

Expanded text:
cere subinde patiamur, unam materiam semper ad cacumen arboris dirigentes; sed qui fructum volunt maximum, materias plures per ramos submittunt: Qui vinum melius, sarmenta in cacumine extendunt; fortioribus ramis arborum plures materie, debilioribus imponende sunt pauciores. Putandi autem ratio talis est, ut vetera sarmenta, quibus primi anni fructus pependit, omnia rescidantur et nova circuncisis capriolis et ramulis inutilibus dimittantur. Sed providendum est omnibus annis vitem resolui ac religari, quia refrigeratur. Ita reformandi sunt rami arborum vitiferarum ne alter sub alterius linea dirigatur; sed loco pingui, ulmus a terra octo pedibus, gracili vero septem si ne ramo relinquenda est. In solo roscido et nebuloso, rami arboris vitifere in orientem et occidentem putatione dirigantur, ut latera vacua, solis radiis, membra totius vitis ostenso humilius rami arborum servandi sunt, in plano et uliginoso altius.
Abbreviated transcription (Latin):
inferiꝰ. Iubi conualuerint. hinc post biennum radicatas
uites. ł arbusculas tͣnferes Quas cũ oepones in scrobe ad
singłas. matil. redigis putatis om̃ib que scabra sunt Curta
tis ⁊ radicib si quas potueris in uenire ueratas In scrobe au¬
tem ad arbustum faciendũ duas radicatas uites deponis. hoc
seruans ne se in rabicem contingant. s lapides qui ñ ꝓpe librar
medios int̃ utͣnque constitues. ⁊ ipsas uttes ad scrobis lat̾a dis¬
c̃ta conuinges. Aago asserit serobem ñ p̃mo antio eẽ cõplen¬
dam. si subiñ qͦequandam. que res uitem faciet altiꝰ funda¬
re radices. S hoc aridis ꝓuintiis. forte conueniat. humidis aũ
sata piccrefient. recepto humore nisi statĩ t̾ra cumuletur
Si arbusta qui faciet plantas arboꝵ de his genib ponatuł
si agro suppetit habundantia. his utat᷑. populo. hulmo.¬

Expanded text:
et ubi convaluerint, hinc post biennium radicatas vites vel arbustulas transferes; quas cum deponer in scrobe, ad singulas materias rediges, putatis omnibus que scabra sunt, curatis etiam radicibus, si quas potueris invenire vexatas. In scrobe autem ad arbustum faciendum, duas radicatas vites depones; hoc servans ne se in radice contingant, sed lapides quinum prope librarum medios inter utramque constitues et ipsas vites ad scrobis latera discreta coniunges. Mago asserit, scrobem non primo anno esse complendam, sed subinde coequandam, que res vitem faciet altius fundare radices. Sed hoc aridis provinciis forte conveniet. Humidis autem sata putrefient recepto humore, nisi statim terra cumuletur. Sed arbusta qui faciet, plantas arborum de his generibus ponat: vel si suppetit abundantia, his utatur, populo, vimo
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Płimi pira obrugta int̾ paleas. aut frumenta ser¬
uar̃. aliĩ statm. lecta cũ tenacib suis picatis urteis con¬
uider᷑. ⁊ orib uasculoꝵ gypso uł ꝑice clausis ipsa sub
diuo obruta sabulone texer̃. Alũ pira que se nõ contin¬
gerent. in melle seruar̃. Item pira diuisa ⁊ purgata gͣnis
in sole siccantur. aliqui aquã salsam. cũ ceꝑit undare.
calefacta. dispumant. ⁊ eiꝰ post iã sꝑ frigide pira seruan¬
ua demergunt. Tunc exentpta pꝰ tempꝰ exiguum condt̃

Expanded text:
urimi pyra obruta inter paleas aut frumenta servarunt. Alii statim lecta, cum tenacibus suis picatis urceis condiderunt et oribus vasculorum gipso vel pice clausis, ipsa sub divo obruta, sabulone texerunt. Alii pira que se non contingerent in melle servarunt. Item pyra divisa et purgata granis, in sole sic cantur. Aliqui aquam falsam, cum ceperit undare calefacta, despumant et ei post iam frigide pyra servanda demergunt, tunc exempta post tempus exiguum, condunt
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sunt. antiqua rosaria. hoc tẽꝑe circũfoditit᷑ sarculis
uel dolabris. ⁊ ariites uniu̾sa recibitur. Nuc ⁊que rara ẽ
possunt ouera uirgar̃ ꝓpagine repari.Si rosam tẽꝑui ha¬
be uolueris duob palmis ab ea girũ fadies ⁊ aqua calida
bis rigabis indie. Nunc ⁊ lilioꝵ bulbos ponemꝰ. ł ułlitia
ante habita. sariemus sũma diligentia ne ocłos circa radi¬
cem nascentes. ⁊ minores bulbulos. sauciemꝰ. qui amatre su¬
tͣcti atq malios digesti ordines. noua lilieta formabunt.
Item uiolar̃ plante ⁊ croci cibulli serendi sunt. uł subti¬
lit si fuerant. ante fodiendi de lim semine serendo deii.¬
oc mense aliqui liui semen leto solo in iugerum
decem modios spargunt ⁊ lina consequnt᷑ exilia.

Expanded text:
etiam sunt antiqua rosaria, hoc tempore circum fodiuntur sarculis, etiam sunt antiqua rosaria, hoc tempore circum fodiuntur sarculis, vel dolabris: et ariditas universa rescinditur. Nunc que rara sunt, possunt ducta virgarum propagine, raparari. Si Rosam temperius habere volueris, duabus palmis ab ea gyrum fodies et aqua calida bis rigabis in die. Nunc et liliorum bulbos ponemus, vel lilia antehabita plantemus, summa diligentia, ne oculos circa radicem nascentes et minores bulbulos sauciemus; qui a matre subtracti, atque in alios digesti ordines, nova liliera formabunt. Item violarum plante et croci bulbi serendi sunt, vel subtiliter si fuerant ante, fodiendi. Hoc mense aliqui lini semen leto solo in iugerum decem modios spargunt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ caliois fodiendaᷤsunt uites. uł si hec ꝓuiitie con endis .xxxx.¬
suetudo est. exarande. ⁊ in eisd̃e locis. palande aut ligan¬
de sunt. iunee. pͥusquã gẽma ꝓcedat. Cinꝰ concussione t
atritu incurrit᷑ gͣnde dispendrũ. Nunc olee cet̾eq arbo¬
res. letamen accipuint. decrescente lima suffici&e. aut̃
maiori arbori. ueges una. minori media. Ita ut subduc¬
ta aradicib t̾ra ⁊ fimo pinixta reuoietur. Tempore hoc si
que sunt in semiuariis plante cirtũtodiende sunt Et ampitan¬
disunt eis rari suꝑflui ł radicule qua̾ circa insuꝑiori parte
miser̃ derosis liliis croco iuolis conserendis. xxI¬
oc m̃se rosaria conserenius que sulco b̃uissimo aut scro¬
rosar ñ putemꝰ medios flosculos ẽẽ aurei coloris. quos rose
fer. s baccaᷤᷤ nut̾unt. quas in breicassimi piri sinulitudinem
plenas seminib sius post uindemiam reddunt mat᷑as. Quaꝵ
tamen matͣitas ex colore susco ⁊ mollitie pot̾it estimari. siqͣ

Expanded text:
 calidis fodiende sunt vites, vel si hec provincie consuetudo est exarande et in eisdem locis palande aut ligande sunt vinee, priusquam gemma procedat; cuius concussione vet attritu incurrit grande periculum. Tunc olee cetereque arbores letamen accipiant, decrescente luna. Sufficiet autem maiori arbori veges una, minori media, ita ut subducta a radicibus terra et fimo permixta revocetur. Tempore hoc, si que sunt in seminariis plante, circumfodiendi sunt et amputandi eis rami superflui, vel radicule quas circa in superiori parte emiseroc mense rosaria conseremus, que sulco brevissimo aut scrorosarum non putemus medios flosculos esse aurei coloris, quos rose ferunt: sed baccas nutriunt, quas in brevissimi pyri similitudinem, plenas seminibus sui post vindemiam redddunt maturas; quarum tamen maturitas, ex colore fusco et mollitie poterit estimari. Si qua
Abbreviated transcription (Latin):
oe mñse toto herbũ ad huc seri porest q martiose¬
rendid ũ d. ne astu suo peccorib i nocett. ⁊ houes reodat
uiĩo fruelũ p̃tat. ⁊ forme cui ꝓidit. it amurcam
gͣue i candidũ ÷ seretut. locis friguris. earca maceici et¬
oc mense omĩa geria pastinati soli. seu sicieis eius¬
crobes uitib cõpleantur Hata auit uitis celũ om̃e
q sustentat. si genã conuenienter aptentur. Plano gͣ. loco statues
uitem cuiꝰ genus nebulas. sustinet i pruinas. collib qd̾ siccitatem
durat. ⁊ uentos. Pingui agra graciles atq fecundas. Macro feraces.

Expanded text:
us subacta. Eruum adhuc seri potest, quia martio serendum non est, ne pastu suo pecoribus noceat et boves reddat umero fructuum prestat et forme: cui proderit ut amurcam grave et candidum est, feretur in locis frigidis. Tunc locis oc mense omnia genera pastinati soli, seu sulci, seu scrobes, vitibus compleantur. Natura autem vitis celum omne solumque sustentat, si genera convenienter aptentur. Plano igitur loco statues virem, cuius genus nebulas sustinet et pruinas: collibus que ad siccitatem durat et ventos: pingui agro, graciles atque fecundas: macro, feraces
Abbreviated transcription (Latin):
oc mense locis frigiois aliquatenus ⁊ temꝑatis. uiti
um iusta putatio. S ubi multe sunt uineẽ du uaritur.
⁊ par eaꝵ que septẽtͥonen respiciet uerno putetur alia parᷤ
au̾sa clementiorib plagis recibatur autunno s inputatio¬
ne semꝑ. nitam᷑ ut uitis fiat. incrure robustior ne debili
uiticule duo duamenta seruemꝰ a uferenda sunt leta in¬
rorta debilia malis locis nata sarmenta focata ⁊̃ qui uter¬

Expanded text:
oc mense locis frigidis aliquatenus et temperatis vitium est iusta putatio. Sed ubi multe sunt vinee dividantur et pars earum que septentrionem respiciet, verno putetur. Alia pars adversa clementioribus plagis, rescidatur autumno. Sed in putatione semper nuamur ut vitis fiat in crure robustior, vel debili viticule duo duramenta servemus. Auferenda sunt leta, intorta, debilia, malis locis nata sarmenta. In locis cle
Abbreviated transcription (Latin):
Suos ercendũ : iuina crescente. quanto recentiꝰ fũit tanto plus
nuteuoit lerdis ualebit. qd̾ asupiori parte fundatia. ut suc̃
eius ꝑtotũ possit elabi. De ꝓscuidendis collibnis i.
guescis tep idus aue si dempͥus demens ⁊ siccũ fuerit. colles pin
oe t mense lenticulam seres solo tenui ⁊ resolito ł ĩpĩ

Expanded text:
eiiciendum est luna crescente. Quanto recentius fuerit, tanto plus nutriendis herbis valebit. Quod a superiore parte fundatur, ut succus eius per totum possitit  mense lenticulam seres solo tenui resoluto, vel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾ celicolas fabula muta taces.
Nẽ erat atorua iũmitt̾e cornua fronte.
Nc̃ pluma ticanos dissimulare tuos.
ħ uera est dane tempta mͦ tangere corpꝰ.
lam tua flãmifero m̃bra calare fluent.
elesteata ula risit tã blandũ ut ucdetur m̃ plenũ os ext̃¬
mabem uina ꝓferre. M ox digitis grb̾natib uocẽ si ñ fas¬
todul un quit seminam ornatam ⁊ hoc pͥmũ anno uirũ ex ꝑtani
coneilio tibi ouiuenis sororẽ. habes tu quidẽ. istõm. eq onim
me uiteni inqiurere si quid ꝓhibet. ⁊ sororẽ ad optare. o dem

Expanded text:
inter caelicolas fabula muta taces? inter caelicolas fabula muta taces? Nunc erat a torva submittere cornua fronte, nunc pluma canos dissimulare tuos. Haec vera est Danae. Tempta modo tangere corpus, iam tua flammifero membra calore fluent ” Delectata illa risit tam blandum, ut videretur mihi plenum os extnubem luna proferre. Mox digitis gubernantibus vocem “Si non fastidis” inquit “femi nam ornatam et hoc primum anno virum expertam, concilio tibi, o iuvenis, sororem. Habes tu quidem et fratrem, neque enim me piguit inquirere, sed quid prohibet et sororem adoptare? Eodem
Abbreviated transcription (Latin):
ancillam ut platonona ꝑduc̾et dominã Placuit puelle
consiliũ Itaq collegit altuis tunicã. flexit q se in eũ da¬
phona qui ambulationi herebat Nec dui morata domi¬
ña ꝓbucit e latebris lateri q meo applicat mulierẽ om̃ib
simulacris emendatiorem. Hulla uox est que formã eius
possit cõp̃hende. Nã quicquid oixero minus erit. Crines
ingenio suo flexi ꝑ totos se humeros effud̾ant. fr̃ons mini¬
ma ⁊ que radices capilloꝵ. retro flexerat. suꝑcilia usq ad
malaꝵ. seript᷑am currentia ⁊ rursus confinio luminũ pene
ꝑ mixta. Oculi clariores stellis extͣ iunã fulgentib Harespau¬
lulũ inflexe ⁊ oscłm quale praxatiles hab̾e tuanã credidit.
Iã mentũ. iã ceruix iã manus iã pedũ candor. intͣ auri gͣ¬
cile uncłm pł positus phariũ marmor extuixerat. Itaq
tẽ pͥmum dorida uetus amator comtempsi.
Quid factũ est qd̃ tu ꝓiectis iupitẽr armis.

Expanded text:
ancillam, ut in platanona perduceret dominam. Placuit puellae ancillam, ut in platanona perduceret dominam. Placuit puellae consilium. Itaque collegit altius tunicam flexitque se in eum daphnona, qui ambulationi haerebat. Nec diu morata dominam producit e latebris laterique meo applicat, mulierem omnibus simulacris emendatiorem. Nulla vox est quae formam eius possit comprehendere, nam quicquid dixero, minus erit. Crines ingenio suo flexi per totos se umeros effuderant, frons minima et quae radices capillorum retro flexerat, supercilia usque ad malarum scripturam currentia et rursus confinio luminum paene permixta, oculi clariores stellis extra lunam fulgentibus, nares paululum inflexae et osculum quale Praxiteles habere Dianam credidit. Iam mentum, iam cervix, iam manus, iam pedum candor intra auri gracile vinculum positus: Parium marmor exstinxerat. Itaque tunc primum Dorida vetus amator contempsi “ Quid factum est, quod tu proiectis, Iuppiter, armis
Abbreviated transcription (Latin):
atq has erumpit furibundo pectore uoces.
Sumite nẽ gentes accensis mentib arma.
Sũmite ⁊ in medias inimitte lamꝑades urbes.
Uincetur quicũq latet ñ femina cesset.
Nꝑuer. aut euo iã desolata senectus.
Ipsa tremat tellus lac̾ataq tecta rebellent.
Tu legem marcelle tene tu concute plebẽ.
Curio tu formem ne suppͥme lentule martem.
Quid porro tu diue tuis cunctaris in armis.
Non frangis portas. ñ muris opida soluis.
Thesaurosq rapis nescis tu magne tueri.
Nomanas acies epitauni noĩa quere
T hessalicosq sinus humano sanguine tingue.
factũ est in terris quicquid discordia iussit.
tandem erotona intrauimus Ubi quidẽ paruo diu̾so¬
rio. refecti postero die amplioris fortune nomũ querentes
incidimus in turbam heredipedarũ sciscitantũ quid genꝰ
hoĩũ. aut uñ ueniremus Exp̃scripto gͦ consilũ cõmunis
Exaggerata u̾boꝵ uolubilitate uñ aut quiessemꝰ aut du¬

Expanded text:
atque has erumpit furibundo pectore voces: atque has erumpit furibundo pectore voces: Sumite nunc gentes accensis mentibus arma, sumite et in medias immittite lampadasurbes. Vincetur, quicunque latet; non femina cesset, non puer aut aevo iam desolata senectus; ipsa tremat tellus lacerataque tecta rebellent. Tu legem, Marcelle, tene. Tu concute plebem, Curio. Tu fortem ne supprime, Lentule, Martem. Quid porro tu, dive, tuis cunctaris in armis, non frangis portas, non muris oppida solvis thesaurosque rapis? Nescis tu, Magne, tueri Romanas arces? Epidamni moenia quaere Thessalicosque sinus humano sanguine tingue.' Factum est in terris, quicquid Discordia iussit. tandem Crotona intravimus. Ubi quidem parvo deversorio refecti, postero die amplioris fortunae domum quaerentes incidimus in turbam heredipetarum sciscitantium, quod genus hominum aut unde veniremus. Ex praescripto ergo consilii communis exaggerata verborum volubilitate, unde aut qui essemus, haud du
Abbreviated transcription (Latin):
uuan̾ib confossa eruenta casside uelant.
herec detritus leue mauortiũ umbo.
In num̾abilibus telis gͣnis atq flagranti.
Stipite dert᷑ minax t̃ris incendia portat.
Sentit t̾ra deos mutata q sida pontus.
Quesiuere suũ. nãq om̃is regia celi
In partes debucta ruit. pͥmũq dione.
Cesaris acta sui ducit comes addit᷑ illi.
Pallas ⁊ ingentem quatiens mauortuis hastam.
Magnaq cũ phebo soror ⁊ cillenia ꝓles
Excipit ac totis similis thyrinttus actis.
Intremuere tube ac scisso discordia crine.
Extulit ad suꝑos stigiũ caput huiꝰ inore.
Concretus sanguis coneussaq flumtna flebant.
Stabant irati. scabra rubigine dentes.
Tabo lingua fluens. obsessa draconib ora
ac int̾torto lacerato pectore uestem.
Sanguineam tre mula quatiebat lampaba dertͣ.
Alta petit gͣdiens. uga nobilis a pemuni.
Unde om̃s terras atq omĩa litora possot.
Aspicere. ac toto fluitantes orbe cateruas.

Expanded text:
ulneribus confossa cruenta casside velat; ulneribus confossa cruenta casside velat; haeret detritus laevae Mavortius umbo innumerabilibus telis gravis, atque flagranti stipite dextra minax terris incendia portat. Sentit terra deos mutataque sidera pondus quaesivere suum; namque omnis regia caeli in partes diducta ruit. Primumque Dione Caesaris acta sui ducit, comes additur illi Pallas et ingentem quatiens Mavortius hastam. Magnum cum Phoebo soror et Cyllenia proles excipit ac totis similis Tirynthius actis. Intremuere tubae ac scisso Discordia crine extulit ad superos Stygium caput. Huius in ore concretus sanguis, contusaque lumina flebant, stabant aerati scabra rubigine dentes, tabo lingua fluens, obsessa draconibus ora, atque inter torto laceratam pectore vestem sanguineam tremula quatiebat lampada dextra.alta petit gradiens iuga nobilis Appennini, unde omnes terras atque omnia litora posset aspicere ac toto fluitantes orbe catervas,
Abbreviated transcription (Latin):
Ille tremor pontis euiq reꝑtor hidaspis.
Et pirataꝵ scopulus mͦ quẽ ter ouantem
Iupiter horruerat quẽ fracto ingurgite ponthus.
Et uenãtus erat. sũ missa bophoros und a
Apudor imꝑũ deserto noĩe fugit.
Ut fortuna leuis magni quoq t̾ga uidet.
Ergo tanta lues diuũ quoq lununa uidit.
Consensit q fuge celi timor ecce ꝑorbem
Mitis turba dm̃ terras exosa furentes.
Deserit atq hominum dãnatũ au̾titur agnien.
Pax pͥma ante alias niueos pulsata lac̾tos.
Aoscondit galea uictũ capud atq relicti
Orbe fugax ditis petit implicabile regnũ.
Huic comes it sũmissa fides ⁊ erme soluto.
Iusticiaq merens lacera concordia palla.
At contͣ sedes herebi qua rupta dehiscit.
Demergit late oitis chorus horrin᷑is herx nis
Et bellona minax facib q armata megera
Letũ q insidie qr ⁊ lurida mortis ymago.
Quas inter furor abruptis ceu liber habenis.
Sanguineam tollit capit oraq mille: late¬

Expanded text:
ille tremor Ponti saevique repertor Hydaspis ille tremor Ponti saevique repertor Hydaspis et piratarum scopulus, modo quem ter ovantem luppiter horruerat, quem fracto gurgite Pontus et veneratus erat submissa Bosporos unda, pro pudor, imperii deserto nomine fugit, ut Fortuna levis Magni quoque terga videret. ” “ Ergo tanta lues divum quoque numina vicit, consensitque fugae caeli timor. Ecce per orbem mitis turba deum terras exosa furentes deserit atque hominum damnatum avertitur agmen. Pax prima ante alias niveos pulsata lacertos abscondit galea victum caput atque relicto orbe fugax Ditis petit inplacabile regnum. Huic comes it submissa Fides et crine soluto Iustitia ac maerens lacera Concordia palla. At contra, sedes Erebi qua rupta dehiscit, emergit late Ditis chorus, horrida Erinys et Bellona minax facibusque armata Megaera Letumque Insidiaeque et lurida Mortis imago. Quas inter Furor, abruptis ceu liber habenis, sanguineum late tollit caput oraque mille v
Abbreviated transcription (Latin):
St patriat pontus iã tucior ÷ magis arma.
Qui temptare uelit. fatisq iubentib utĩ.
Auantũ quisq timet tantũ fugit ocior ipse.
hos inter motus popłs miserabile uisu.
uo mens icta uibet deserta ouettur urbe.
Baudet roma fuga debellati q: quirites
R umoris sonitu merentia tecta relinquunt.
Iile manu pauida natos tenet ille penates.
Sceultat gremio. deplorantem qi relinquit.
Limen ⁊ absentem. uotis int̾ficit hostem.
Sunt qui coniugib merentia pectora uingant.
Brandeuos q patres hon̾isq ignara iuuentus.
Id ꝓ quo metuit. tantum tͣhit omĩa secum.
Hic uehit im prudens p̃damq in p̃lia oueit.
Ac uelro ex alto cũ magnus in horruit auster.
Epulsas euertit aquas ñ armii ministris
Non regimen ꝓbest ligat alt̃ ꝑond̾a pinꝰ
Alter tuta sinu tͣnquillaq littora querit.
Hic dat uela fuge fortune q omĩa credit.
Quid tam parua queror gemino cũ consule magnꝰ.

Expanded text:
et patria pontus iam tutior. Est magis arma et patria pontus iam tutior. Est magis arma qui temptare velit fatisque iubentibus uti. Quantum quisque timet, tantum fugit. Ocior ipse hos inter motus populus, miserabile visu, quo mens icta iubet, deserta ducitur urbe. Gaudet Roma fuga, debellatique Quirites rumoris sonitu maerentia tecta relinquunt. Ille manu pavida natos tenet, ille penates occultat gremio deploratumque relinquit limen et absentem votis interficit hostem. Sunt qui coniugibus maerentia pectora iungant, grandaevosque patres onerisque ignara iuventus id pro quo metuit, tantum trahit. Omnia secum hic vehit imprudens praedamque in proelia ducit: ” “ ac velut ex alto cum magnus inhorruit auster et pulsas evertit aquas, non arma ministris, non regimen prodest, ligat alter pondera pinus, alter tuta sinus tranquillaque litora quaerit: hic dat vela fugae Fortunaeque omnia credit. Quid tam parva queror? Gemino cum consule Magnus,
Abbreviated transcription (Latin):
deerant aut tunuda confractũ gͣnoine celũ.
Ipse iã nubes. rupte suꝑ arma cadebant.
Et conereta gelui ponti uelud umbra ruebat.
Uicta erat. ingenti tellus niue uictaq: celi.
Sida uicta suis erentia flumina ripis.
Nõdũ cesar erat. s magnã nixus in hastam.
Horrida securis frangebat g̾ssib arua.
Qualis causcasea decurrens arduus arce.
Amphitrioniades. aut toruo iupiter. ore
Cũ se u̾ticibus. magni demisit olimpi.
Et ꝑitͣoꝵ deiecit. dela grgantum.
dũ cesar tumidas iratus depͥmit arces.
Iuter ea uolucer motis cont̾rita pennis.
fãma uolat. sũmiq petit uga cełsa palãti
Aita hoc romano tonutru ferit omĩa signa
Iam classes fluitare mari totasq ꝑ alpes.
feruere germano ꝑfusa sanguine turmas.
Arma eruor cenes incendia totaq bella
Ante ocłos uolitant. gͦ pulsata tumultu.
Pectora ꝑꝙ duas findunt᷑ territa causas.
Huic fuga ꝑ tras illi magis unda ꝓbat᷑.

Expanded text:
derant aut tumida confractum grandine caelum. derant aut tumida confractum grandine caelum. Ipsae iam nubes ruptae super arma cadebant, et concreta gelu ponti velut unda ruebat. Victa erat ingenti tellus nive victaque caeli sidera, victa suis haerentia flumina ripis; nondum Caesar erat, sed magnam nixus in hastam horrida securis frangebat gressibus arva, qualis Caucasea decurrens arduus arce Amphitryoniades, aut torvo Iuppiter ore, cum se verticibus magni demisit Olympi et periturorum disiecit tela Gigantum. Dum Caesar tumidas iratus deprimit arces, interea volucer motis conterrita pinnis Fama volat summique petit iuga celsa Palati atque hoc Romano tonitru ferit omnia signa: iam classes fluitare mari totasque per Alpes fervere Germano perfusas sanguine turmas. Arma, cruor, caedes, incendia totaque bella ante oculos volitant. Ergo pulsata tumultu pectora perque duas scinduntur territa causas. Huic fuga per terras, illi magis unda probatur
Abbreviated transcription (Latin):
hec uͥ ꝑsonuit. decelo delficꝰ ales.
Omĩã leta dedit. pepuutq meatib auras.
Hec nõ horrendi nemoris departe sinistra.
Insolite uoces flãma sonuere seqñti
Ipse nitor phebi uulgato letior orbe.
Creuit ⁊ aurato p̃cinxit fulgure uultꝰ.
fartior hominib mouit mauortia signa.
Cesar ⁊ insolito gressu p̾or occupat haustus.
Orima quidem glacies. ⁊ thana iunta priuna.
hõ pugnauit humus mitiq horrore quieuit.
S postquã tͣme mĩbos fregere ligatos.
Et pauious quadrupes. undar uincła rupit.
Incaluere niues. mox fulmina montib altis
Undabant mͦ nata s hec quoq iussa putares
Stabant ⁊ uincta fluctus stupere priuina.
Et paulo ante lues iã concidenda iacebat.
Tũ uͦ male fida. p̾us uestigia lusit.
decepitq pedes parit᷑ turmeq uiriq.
armaq congesta strue deplorata iacebant.
Ecce etiam rigido confcusse flãmine nubes.
E x honabantur nec rupti turbine uenti

Expanded text:
Haec ubi personuit, de caelo Delphicus ales Haec ubi personuit, de caelo Delphicus ales omina laeta dedit pepulitque meatibus auras. Nec non horrendi nemoris de parte sinistra insolitae voces flamma sonuere sequenti. Ipse nitor Phoebi vulgato laetior orbe crevit et aurato praecinxit fulgure vultus. ” “ Fortior ominibus movit Mavortia signa Caesar et insolitos gressu prior occupat ausus. Prima quidem glacies et cana vincta pruina non pugnavit humus mitique horrore quievit. Sed postquam turmae nimbos fregere ligatos et pavidus quadrupes undarum vincula rupit, incaluere nives. Mox flumina montibus altis undabant modo nata, sed haec quoque—iussa putares— stabant,et vincta fluctus stupuere ruina, et paulo ante lues iam concidenda iacebat. Tum vero male fida prius vestigia lusit decepitque pedes; pariter turmaeque virique armaque congesta strue deplorata iacebant. Ecce etiam rigido concussae flamine nubes exonerabantur, nec rupti turbine venti
Abbreviated transcription (Latin):
Iuptt̃ om̃ips. ⁊ heu satͣnia tellus.
Armis leta meis. olĩq hon̾ata tͥum ꝑhis.
Testor ad has acies inuitũ accersere martem
Inuitas me ferre manus s uulne̾ cogor
Pulsus ab urbe mea dũ renũ sanguine uinco.
Dũ gallos it̾m capitolia nr̃a petentes.
Alp̃ib exeluso. uincendo cercior. exul.
Sanguine gͤmano sexaguita q tu mphis.
Esse nocens cepi quãquam quos gła t̾ret.
Aut qui sunt qui bella uident m̾cedib empte
Ac iules oꝑe quoꝵ ÷ men roma nou̾ca.
Ut reor haut impune nec hanc sine uindice dextrã
U inciet ignaius uictores ite ferentes.
Ite mei comites ⁊ causam dicite ferro.
Nãq om̃s unũ cͥmen uocat omĩb una.
Imperoet clades. rebdenda ÷ gr̃a uob̾.
Nõ solus uici quare quia pena tropheis.
Imminet ⁊ sordes meruit. uictoria nr̃a.
Iudice fortuna cadat alea sumite bellũ.
I tẽptate manꝰ certe mea causa ꝑ acta est.
Int̃ tot fortes armatus nescio uinci.

Expanded text:
'Iuppiter omnipotens, et te, Saturnia tellus, 'Iuppiter omnipotens, et te, Saturnia tellus, armis laeta meis olimque onerata triumphis, testor, ad has acies invitum accersere Martem, invitas me ferre manus. Sed vulnere cogor, pulsus ab urbe mea, dum Rhenum sanguine tinguo, dum Gallos iterum Capitolia nostra petentes Alpibus excludo, vincendo certior exsul. Sanguine Germano sexagintaque triumphis esse nocens coepi. Quanquam quos gloria terret, aut qui sunt qui bella vident? Mercedibus emptae ac viles operae, quorum est mea Roma noverca. At reor, haud impune, nec hanc sine vindice dextram vinciet ignavus. Victores ite furentes, ite mei comites, et causam dicite ferro. Namque omnes unum crimen vocat, omnibus una impendet clades. Reddenda est gratia vobis, non solus vici. Quare, quia poena tropaeis imminet et sordes meruit victoria nostra, iudice Fortuna cadat alea. Sumite bellum et temptate manus. Certe mea causa peracta est: inter tot fortes armatus nescio vinci.'
Abbreviated transcription (Latin):
Sidib tremefacta ciet. iãq ethna uorat᷑.
Ignib insolitis ⁊ in ethera fulmina mittit
Ecce int̃ tumulos ac ossa carentia bustis.
Umbraꝵ facies diro stridore minat᷑.
Fax stellis comitata nouis incendia ducit.
Sanguineo q recens descendit iuptt̃ imbre.
Hec ostenta b̾ui. soluit ds̃ exuit om̃s.
Quippe moras cesar. uindicte q actꝰ amore
Gallica ꝓiecit. ciuilla sustulit arma.
Alpib aerũs. uͥ gͣio noĩe pulse.
Descendiuit rupes ⁊ se patiunt᷑ adiri.
Est locꝰ herculeis aris sacer hunc niue dura.
Claudit hyens canoq ad sid̾a u̾tice tollit.
Celũ illinc cecidisse putes ñ solis adusti.
Mansuescit radus ñ u̾ni temporis aura.
S glatie concreta riget. hyemisq pruinis
Totũ ferre potest hum̾is minitantib orbem.
Hec uͥ calcauit cesar iuga milite leto.
Orauit q locũ sũmo de u̾tice montis.
hesꝑie cãpos. late ꝓspexit ⁊ ambas.
Intentans cũ uoce manꝰ ad sid̾a dixit.

Expanded text:
sideribus tremefacta ciet, iamque Aetna voratur sideribus tremefacta ciet, iamque Aetna voratur ignibus insolitis et in aethera fulmina mittit. Ecce inter tumulos atque ossa carentia bustis umbrarum facies diro stridore minantur. Fax stellis comitata novis incendia ducit, sanguineoque recens descendit Iuppiter imbre. Haec ostenta brevi solvit deus. Exuit omnes quippe moras Caesar, vindictaeque actus amore Gallica proiecit, civilia sustulit arma. Alpibus aeriis, ubi Graio numine pulsae descendunt rupes et se patiuntur adiri, ” “ est locus Herculeis aris sacer: hunc nive dura claudit hiemps canoque ad sidera vertice tollit. caelum illinc cecidisse putes: non solis adulti mansuescit radiis, non verni temporis aura, sedglacie concreta rigent hiemisque pruinis: totum ferre potest umeris minitantibus orbem. Haec ubi calcavit Caesar iuga milite laeto optavitque locum, summo de vertice montis Hesperiae campos late prospexit et ambas intentans cum voce manus ad sidera dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
Acciaquosq sinꝰ. ⁊ apolliuis arma timentes
Pande age t̾raꝵ. sitientia regna tuaꝵ
Ae animas accerse nouas uix nauita porthiñs.
Sufficiat simulac̾ uirũ tͣouẽe cĩba.
Classe opꝰ est tu q ingenti satiare ruina.
Callita thesiphone concisaq uuln̾ã manbe.
at stigros manes. lac̾atꝰ ducit᷑ orbis.
Uix dũ finerat. cum fulg᷑e rupta chorusco.
Intremuit nubes elisosq abscroit ignes.
Subsedit pat̾ umbraꝵ. grenuoq reducto.
Telluris pauitans fr̃nos palluit ictus.
Continuo clabes hoĩũ uent᷑aq dãpna.
Auspiciis patuere dm̃ nãq ora cruento.
defermis titubans uultũ caligine texit.
Ciuiles acies. iã tũ spirare pittares.
Parte alia plenos extuxit. erncia uubtꝰ.
Et lucem seeleri subdux̃. rupta tonabant.
Uerticib lassis montis iuiga nec uaga passim
Flumina ꝑ notas ibant morientia ripas.
Armoꝵ strepitu celũ furit ⁊ tuba martẽ.

Expanded text:
Actiacosque sinus et Apollinis arma timentes. Actiacosque sinus et Apollinis arma timentes. Pande, age, terrarum sitientia regna tuarum atque animas accerse novas. Vix navita Porthmeus sufficiet simulacra virum traducere cumba; classe opus est. Tuque ingenti satiare ruina, pallida Tisiphone, concisaque vulnera mande: ad Stygios manes laceratus ducitur orbis.' ” “ Vixdum finierat, cum fulgure rupta corusco intremuit nubes elisosque abscidit ignes. Subsedit pater umbrarum, gremioque reducto telluris pavitans fraternos palluit ictus. Continuo clades hominum venturaque damna auspiciis patuere deum. Namque ore cruento deformis Titan vultum caligine texit: civiles acies iam tum spectare putares. Parte alia plenos exstinxit Cynthia vultus et lucem sceleri subduxit. Rupta tonabant verticibus lapsis montis iuga, nec vaga passim flumina per notas ibant morientia ripas. Armorum strepitu caelum furit et tuba Martem