comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficiscatur aliud dicendi tp̃s magis idoneum
uałe artẽ ⁊ p̃ceptionẽ ita deea re loquem᷑:
lacet enĩ nob̾eẽ artifitiũ memoriã. Quare
placeat alias ostendemꝰ. in p̃sentia cuiꝰ moĩ
sit ea apiemꝰ q̃ẽ habitus Sunt gͥ aue me¬
morie una nat᷑alis alta artificiosa: Mat᷑ał

Expanded text:
proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idoneum valere artem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae; quare placeat, alias ostendemus; in praesentia, cuiusmodi sit ea, aperiemus. Sunt igitur duae memoriae: una naturalis, altera artific
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝯtentio fiet ꝑdistributionẽ porrectionẽ
cełi brachii in ambulatione pedis dextri uata
sub plausione. accri id etexo respectu. utio port
in utem̃ amplificatione ꝑ cohortacionẽ paulo
tardiore. ⁊ ꝯsid̾atiore gestu ꝯueniet uti simi
mineo plangore ⁊ capitis ictu ñ ñꝙͣ sedato ⁊ꝯ
statim gestu. ⁊ mesto ⁊ ꝯturbato uultu utiopor¬
tebit. on sum nesciꝰ quantũ susceꝑim negocii:
qͥ motius corꝑis expͥm̾e u̾bis. ⁊ imitari scͥpta cona¬
tussim uoces Uerum nech ꝯfisus sum posse fieri
ut de hisrebus satis ꝯmotis scͥbiposset. nec si id
qđ hic ammon̾e uoliumꝰ qͥd oport̾et. reliꝙͣ traha¬
mus exercitacioni ⁊ tñscire oportet ꝓnunciati¬
onem bonã. id ꝑfic̾e ut resexam̃ agiuideatur:¬
c̃ ad chessarũ inuentorũ atq ad om̃iũ parciũ
rethorice custodem memoriã transeamꝰ: Me¬
moria utrũ hãt qͥddam artificii a nomĩs anat̾a

Expanded text:
Sin contentio fiet per distributionem, porrectione Sin contentio fiet per distributionem, porrectione perceleri brachii, inambulatione, pedis dexteri rara subplusione, acri et defixo aspectu uti oportet. Sin utemur amplificatione per cohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, simiminis plangore et capitis ictu, nonnumquam sedato et constanti gestu, maesto et conturbato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi posset, nec, si idquod hic admonere voluimus, quid oporteret: reliqua trademus exercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronuntiationem bonam id perficere, ut res ex animo agi videaturc ad thesaurum inventorum atque ad omnium partium rhetoricae custodem, memoriam, transeamus. MEMORIA utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura
Abbreviated transcription (Latin):
inter singula inter ualla spacti ꝯsum̾e iubem:
namplificationib cũ cohortatione utemꝰ uo¬
ce attenuatissima damore leni. uoce equabili.
ꝯmutationibus erebris. mgxima cełitate. In
ꝯquestione utem᷑ uoce dep̃sia. inclinato sono.
crebris interuallis. longius spaciis magitis ꝯmu¬
caciomibus:. Defigum uocis satis dictum:: ẽ
ea q̃ ꝓnunciantur:  onuenit gͥ inuultu ꝓudorẽ
⁊ nec turpitudinẽ ẽẽ. nec aut histriones. aut oꝑa
distributa: motius qͦq corꝑis uatio iuidr̃ accom¬
modanda ẽẽ.Namsierit sermocum dignita¬
te stantes in uestigio leui dext̾e motu boqui
oportebit. hilaritate. triticia mediocͥtate uultꝰ
adsermonis sentencias accõmodata. Qin in
demonstratione sermo: paululũ corpꝰ acerub
cere eos ⁊ uehem̃ter instigare uelimꝰ. Qm
id oneus eẽ. q̃ paulo ante demonittabatur
indignitate : S in erit inuocatione uultu ꝙͣ¬
dam debebimꝰ hilaritatem significare sine

Expanded text:
in singula intervalla spatii consumere iubemur. in singula intervalla spatii consumere iubemur. In amplificationibus ‹cum› cohortatione utamur voce attenuatissima, clamore leni, sono aequabili, commutationibus ‹crebris,› maxima celeritate. In conquestione utemur voce depressa, inclinato sono, crebris intervallis, longis spatiis, magnis commutationibus. De figura vocis satis dictum est: nunc ea, quae pronuntiantur. Convenit igitur in vultu pudorem m nec turpitudinem inesse, ne aut histriones aut operadistributa est, motus quoque corporis ratio uidetur accomod<and>a esse. Nam si erit sermo cum dignitate, stantes in uestigio leui dextre motu loqui oportebit, hilaritate, tristicia, mediocritate uultus ad sermonis sententias accomodata. – Si erit in demonstratione sermo, paululum corpus a ceruicibus cere eos et uehementer instigare uolumus. – ydoneus esse, qui paulo ante demonstrabatur in dignitate. - Si in iocatione, uultu dam debebimus hilaritatem significare sine
Abbreviated transcription (Latin):
celeriuscule dicemꝰ. at aliud occio se retardabimꝰ
Deiade mͣ acriter cũ clem̃tet meste. hilariter¬
cionem:. Siqua incederint inorationem aicta:
igata responsa. sique admirrationes deqͥbus nos
narrabimꝰ ciligenter animum ad uercemus. ut
omniũ ꝑsonarum sensus. atq animos uoce expͥ¬
mamꝰ: S̾i uͦerit sermo inocatione leniter treme¬
bunda uoce cũ parita signifitacione risus. sine ulla-
suspitione nimie cachinationis lenit̾ oportebit ab
sermone serio tor suere ad lib̾alem iocum uocem:
cionem auit ꝑdistributionem faciendum sit.
in ꝯtinuatione ad aucto mediocͥter sono uocis
uerb̾ ꝯtinuandis uocem qͦq uitig̾e oportebit.
itorquere sonũ icełiter cumdamdre uerba ꝯsic̾e¬
⁊ ut uim uoltbilem orationis. uociferacio ꝯseqͥ
possit. Indis tributione uocem ab imis faucibus.
exclamatione ꝙͣ clarisnam ad hib̾e oportet ⁊ quãtũ
spacii ꝑ singulas exclamationes sũpserimꝰ. tm̃

Expanded text:
celeriuscule dicemus; at aliud otiose: retardabimus. celeriuscule dicemus; at aliud otiose: retardabimus. Deinde modo acriter, tum cleme, pronunciationem; si qua inciderint in narratione dicta, rogata, responsa, sique admirationes, de quibus narrabimus, diligenter animaduertamus, ut omnes personarum sensus atque animos uoce exprimamus. Si erit sermo in iocatione, leuiter tremebunda uoce cum parua significatione risus sine ulla suspicione nimis cachinationis leuiter oportebit a sermone serie retorquere ad liberalem iocum uel uocem. onem aut per distributionem faciendumst, in continuatione, adaucto mediocriter sono voci, verbis continuandis vocem quoque augere oportebit et torquere sonum et celeriter cum clamore verba conficere, ut vim volubilem orationis vociferatio consequi possit. In distributione vocis ab imis faucibus exclamationem quam clarissimam adhibere oportet, et quantum spatii in singulas exclamationes sumpserimus, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Contencio diuidit᷑ in ꝯtinuacionẽ ⁊ distribucione:
Continuacio ÷ orationis enunciande acceleratio da¬
mosa: Distribucio ÷ oratio frequens cumraris aebre¬
itib interuallis al uociferatione:. Amplificacio
diuidit᷑ in cohortacione ⁊ ꝯquestionẽ: Cohortacio
oratio q̃ aliqd̃ peccatum amplificans auditorem ad
inicundiam adducit. Conquestio ÷ oratio q̃ inꝯ
iusa÷. hȩȩ partes ipse sunt in octo partes alias dis
citio sit demonitrandum uidr̃. Sermo cume in
dignitate. plenis faucibus quã sedatissima. idep̃s¬
sisina uoce utiꝯueniet. ita tñ ut neaboritoria ꝯsue¬
tudine ad tragicam tiunseamꝰ. Cum autẽ ÷ ser
mo indemonitratione. uoce paululum attenua¬
ca crebris interuallis: ⁊ diuisionib oportet uti.
ut in ipsa ꝓnuneratione cafres qͦs demonstrauimꝰ
intertere atq inter secare uideam᷑ in anumis audi¬
re udeam᷑: Strenue qd̾ uolumꝰ ostende facꝰtũ

Expanded text:
Contentio dividitur in continuationem et in distributionem. Continuatio est ‹orationis enuntiandae adceleratio clamosa. Distributio est in contentione› oratio frequens cum raris et brevibus intervallis acri vociferatione. CAPUT 24 Amplificatio dividitur in cohortationem et conquestionem. Cohortatio est oratio, quae aliquod peccatum amplificans auditorem ad iracundiam adducit. Conquestio est oratio, quaeisa est, ‹et› eae partes ipsae sunt in octo partes alias distea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur. Sermo cum est in dignitate, plenis faucibus quam sedatissuma et depressissuma voce ‹uti› conveniet; ita tamen, ut ne ab oratoria consuetudine ad tragicam transeamus. Cum autem est in demonstratione, voce paulolum attenuata crebris intervallis et divisionibus oportet ‹uti,› ut in ipsa pronuntiatione eas res, quas demonstrabimus, inserere atque insecare videamur in animis audire videatur. Strenue quod volumus ostendere factum:
Abbreviated transcription (Latin):
tebit Deiñ cum uolumꝰ ab industria quẽꝙͣ
ratione. ut neqͥd ipse querat cũ nos illi omĩa
ꝑata atq quesita tradamꝰ. Pretei ea similitu¬
Dine alia alius magis ꝯmouẽt. Nam ut sepe
habemꝰ assensores qd̾ uidr̃ alii alud̃. ita fiti¬
imaginibus ut q̃ nob̾ diligent̾ nota sit. ea pa¬
quo res possit ẽẽ dilucidior. ut cumꝓ
hemiis querendis dispitamꝰ ratione damꝰ
querendi ñ mille ꝓhemiorum geña ꝯsebarnꝰ¬

Expanded text:
tebit? Deinde cur volumus ab industria quemquam tebit? Deinde cur volumus ab industria quemquam removere, ut ne quid ipse quaerat, nos illi omnia parata quaesita tradamus? Praeterea similitudine alia alius magis commovetur. Nam ut saepe, habemus adsensores, quimaginibus, ut, quae nobis diligenter notata sit, ea paquo res possit esse dilucidior: ‹ut› quom de prohemiis quaerendis disputamus, rationem damus quaerendi, non mille prohemiorum ‹gener
Abbreviated transcription (Latin):
minũ inuenerit aut doctrina pͥmũ s rerũ pͥnçipia ab
dinem. aut tinicam turpitudinẽ eis attribuemꝰ si
aliqͦs res exernabimꝰ aut coronis aut ueste purperea
qͦ nob̾ notatior sit similitudo aut siꝙͣ rem deformabi¬
mꝰ. ut si cruentam aut cenoblitam aut rubrica de¬
lbutam inducamꝰ qͦmagis insignita forma aut ri¬
diclas res aliqͣs imagnes attribuam Nameares
qͦ. faciet ut faciliꝰ meminitie possimꝰ. amqͦs res
uetas facile meminorrimꝰ easdemfictas ⁊ diligent᷑
notas meminisse ñ difficile. s iid̾ fac̾e oporcebit
ut idemdi pͥmos qͦsq locos maginum renouandar̃
dememona scͥpserunt fecisse ut multorum
u̾borum unagines ꝯscͥb̾ent. uti qui eas edisc̃e
uellent paratas hab̾ent. neqͥd inqͥrendo ꝯ sument
oꝑe qͦrum rationem aliqͦt de causis imꝓbamꝰ
ridicłm sit. nulle u̾borum imagines ꝯꝑare. Quã¬
tulum enim poterunt ħ uałe cum ex infinita

Expanded text:
remum invenerit aut doctrina primum; sed rerum principia ab remum invenerit aut doctrina primum; sed rerum principia ab dinem aut unicam turpitudinem eis adtribuemus; si aliquas exornabimus, ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior sit similitudo; aut si qua re deformabimus, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrica delibutam inducamus, quo magis insignita sit forma, aut ridiculas res aliquas imaginibus adtribuamus: nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisse valeamus. Nam, quas res ‹veras› facile meminerimus, easdem fictas et diligenter notatas meminisse non difficile est. Sed illud facere oportebit, ut identidem primos quosque locos imaginum renovandarumde memoria scripserunt, fecisse, ut multorum verborum imagines conscriberent, uti, qui ediscere vellent, paratas haberent, ne quid in quaerendo consumerent operae. Quorum rationem aliquot de causis inprobamridiculumst mille verborum imagines conparare. Quantulum enim poterunt haec valere, cum ex infinita
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾a seꝑata muiꝰ erit sirma: ita tñ ut młto plꝰ in
doctrim atq arte p̃sidii sit. Ad doce ñgraua¬
remꝰ nimetueremꝰ necum ab instituto nr̃o reces¬
sitemꝰ mnmꝰ ꝯmode seruaret᷑ hd̃ilucida brerutas p̾cep
cilles ⁊ infirie q̃itix memortã possint excitare qͥ
de causi ut rũq siat ꝯsidandum⁊ ut cognita eausa
qͦs uitemꝰ ⁊ qͦs seqͦm̃ unagines scire possimꝰ Docet gͥ
ipsa nr̃a nata qͥd oporteat fieri amsqt res inuita
uidemꝰ paruas usitatas cotidianas. meminisse ñ solemꝰ
t siqͥd uidemꝰ aut audimꝰ egregie turpe aut honestũ
inusitatũ magnũ in credibile ꝑicułm iadiu menisse ꝯfiue¬
itumꝰ taq quas res añ ora uãemꝰ aut audimꝰ obliuiscimi
plerũq qͥ acerdunt in pueritia menimꝰ optime sepe nec
ħ alia decausa pot̾ accide nͥ qd̾ usitate res facile mero¬
ria elabunt᷑ nnsignes ⁊inoue diumanent in anunoo
acedipsis solis minnt̾ qͥa raro accidit. ⁊ solis eclipsis magis

Expanded text:
erit firma, ita tamen, ut multo plus in doctrina atque arte praesidii sit. Quod docere non gravaremur, nei metueremus, ne, cum ab instituto nostro recessissemus, minus commode servaretur haec dilucida brevitas praececillae et infirmae, quae vix memoriam possint excitare, qua de causa utrumque fiat, considerandum est, ut cognita causa, quas vitemus et quas sequamur imagines, scire possimus. Docet igitur nos ipsa natura, quid oporteat fieri. Nam si quas res in vita videmus parvas, usitatas, cottidianas, meminisse non solemus at si quid videmus aut audimus eum, id diu meminisse consuevimus. ‹Itaque quas res ante ora videmus› aut audimus, obliviscimur plerumque; quae acciderunt in pueritia, meminimus optime saepe; nec hoc alia de causa potest accidere, nisi quod usitatae res facile e memoria elabuntur, insignes et novae diutius ‹manent in animo. idie fiunt; at eclipsis solis mirantur, quia raro accidunt, et solis eclipsis magis
Abbreviated transcription (Latin):
enum̾abimꝰ. ⁊ ostendemꝰ si supplicabimꝰ. mnos sub eorũ qͦrũ
m̾ia̾m captabimꝰ potestatem subietiemꝰ. si qͥd nr̃is parentib
aꝑiemus ⁊ simul ostendemꝰ illorum nos sollicitudine ⁊
miseria ñ nr̃is in ꝯmodis dołe. si de .lem̃cia humanitate
mĩa nr̃a qͣ malios usi sumꝰ. iꝑiemꝰ sinos semꝑ ꝯut dui in
malis fuisse ostendemꝰ sinr̃m factum aut fortunã ꝯq̃rem
si animum nr̃m fortem pacientem in ꝯmodoritm osten¬
demus futurum: Cõmiseiationem breuem ee opor¬
cet. nicħ enĩ lacͥmas cicius arescit. fere locos obscurisimos
lumini modus hic fit. Peliquas p̾ceptiones qd̾ adiude¬
bitur in tercim librim tranfferamus. ħ sit ut ꝯque¬
site ꝯscripsimꝰ ita tu diligenter ⁊ nobiscũ isine nob̾
tabere tum sciencior eris p̃ceptorum artifitio nos
alicͥores adꝑiculum reliquum ꝑsoluendum Uerũ
ħ futura satis sicio ce enĩ ñignoro. S eanos deinceps
adcetera p̃cepta transcamus. ut ad id qđ libentissime fa¬

Expanded text:
enumerabimus et ostendemus: si supplicabimus et nos sub eorum, quorum misericordiam captabimus, potestatem subiciemus: si, quid nostris parentibus, aperiemus, et simul ostendemus illorum nos sollicitudine et miseria, non nostris incommodis dolere: si de clementia, humanitate qua in alios usi sumus, aperiemus: si nos semper aut diu in malis fuisse ostendemus: si nostrum fatum aut fortunam conqueremur: si animum nostrum fortem, patientem incommodorum ostendemus futurum. Conmiserationem brevem esse oportet. Nihil enim lacrima citius arescit. Fere locos obscurissimos lumini modus hic sit: reliquas praeceptiones, quoad videbitur, in tertium librum transferemus. Haec si, ut conquisite conscripsimus, ita tu diligenter et nobiscum et sine nobis tabere: tu scientior eris praeceptorum artificii, nos alacriores ad relicum persolvendum. Verum haec futura satis scio; te enim non ignoro. Nos deinceps ad cetera praecepta transeamus, ut, quod libentissime fa
Abbreviated transcription (Latin):
ne queretur utrum sacius fuerit agere id qd̾
reus dicat se fecisse. aut id qd̾ accusator dicat
oportuisse sieri. pͥmum queri. queniet ut rum
euerit utilius exꝯtentione. hoc est utrum ue¬
nuctius facilius ducibilius ad fructum. De¬
inde oportebit queri ipsum ne oportuerit uidi¬
care utrũ suerit utilius analiorũ fuerit utiliꝰ¬
ex ꝯtentione statuendi potestas: Dem̃ int̃po¬
netur ab accusatore ꝯiectãli ex ꝯstitucione ꝯiecła¬
li quare ñ putetur ea ratione factum eẽ quo
melius deterioriante poneretur.s dolo malo
sore ꝯtra referat᷑ argum̃tacio ꝯiecturalis de

Expanded text:
ne quaeretur, utrum satius fuerit facere, id, quod reus dicat se fecisse, an id, quod accusator dicat oportuisse fieri, primum quaeri conveniet, utrum fuerit utilius ex contentione, hoc est, utrum honestius, facilius, conducibilius. Deinde oportebit quaeri, ipsumne oportuerit iudicare, utrum fuerit utilius an aliorum fuerit utilius statuendi potestas. Deinde interponetur ab accusatore ‹suspicio ex constitutione› coniecturali, qua re putetur non ‹ea› ratione factum esse, quo melius deteriori anteponetur, sed in eo dolo malo sore ‹contra› refellatur argumentatio coniecturalis, de
Abbreviated transcription (Latin):
uolet multos licebit. ogitacio eni ꝙius regionepi
pot a mpleet unea situm locicuiꝰ diam adsuũ arbitũ
eab icari ⁊ architectari. Quare licebit sihac ꝓpea
ꝯcopia ꝯtentiũeraist nobis nos metipsos nob cosiie¬
cione nr̃a regionem ꝯstituere ⁊idoneorum loque¬
corum ꝯmodatissimã distinctionẽ ⁊ ꝑarerelocis
satie dictũ : nc̃ adimaginum rationẽ transeamꝰ. Q̃¬

Expanded text:
 constituat quam volet multos licebit. Cogitatio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architectari. Quare licebit, si hac prompta copia contenti non erimus, nosmet ipsos nobis cogitatione nostra regionem constituere et idoneorum locorum commodissimam distinctionem conparare. De locis satis dictum est; nunc ad imaginum rationem transeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ancastͣ relinquerẽ at obsidebam: Uitam negligem
militum. at eosuidebar accepissise ꝯdicionẽ. ut eos
qͦ ad possem in columes pat̾e ⁊ parentib ꝯseruarent
hostiũ ad ꝯdicionẽ reꝑudiarem᷑ at salus antiqͥor
÷ militum ꝙ inpedimtorũ hꝰ moĩ ꝯsequntur itẽtid

Expanded text:
Castra relinquerem? At obsidebamur. Vitam militum neglegerem? At eos videbar ea accepisse condicione, ut eos, quoad possem, incolumis patriae et parentibus conservarem. Hostium condicionem repudiarem? At salus antiquior est militum quam inpedimentorum.» Eiusmodi consequntur identidem
Abbreviated transcription (Latin):
augendam ⁊ collocuplectandã argum̃tac ie̾m¬
parẽ ꝯꝑacionis aut sibi ipsi obest qͥ affert:
xemplum uiciosũ ÷ siaut falsũ ÷ ut rep̾¬
hendat᷑ aut simꝓbum ÷ ut ñ sit imitãdum¬
 aut maius minus ꝙ̃ res postu labit. Res iudica¬
ta uiciose ꝓferetur: si aut dissimilidere ꝓferetur.
te ab aduersariis ꝓferri possint. Item uciosũ
⁊ id qdꝰ ad u̾sarii factum eẽ ꝯfiteant᷑. Deo argum̃tari
⁊ płanum fac̾e factum ẽe. nram id tantũ augeri

Expanded text:
augendam et conlocupletandam argumentatiparationis, aut sibi ipsi obest qui adfert. Exemplum vitiosum est, si aut falsum est, ut reprehendatur, aut inprobum, ut non sit imitandum, aut maius aut minus, quam res postulat. Res iudicata vitiose proferetur, si aut dissimili de re proferetur, tae ab adversariis proferri possint. Item vitiosum est id, quod adversarii factum esse confiteantur, de eo argumentari et planum facere factum esse; nam id augeri
Abbreviated transcription (Latin):
is ꝯmutationib ⁊itinlationib partium: sepe uti
necesse : cum ipsa res artificiosam disposicionem
ꝯuenit hab̾e firmissimas argum̃taciones in pͥmis
un postremis cause partib collocaremediotres.
necessarias ad ꝓbandũ. q̃si seꝑatim ac singulare
dicantur insume sũt. cũ cetetis ꝯiuncte. firme
ꝓꝓbabiles fiunt. int̃ poni mmetio ⁊ collocari.
opoitet. Nam irc statim naritea ex pedtat animus.
aispositio locorum tamꝙͣ instructio milgum facili¬
iam poterit cẽ ⁊ ad ꝑsuadendum plurimum ualere
oi qͥdẽ unam dequinq rebus plurimum ꝓdeẽ. ñ faci¬
ie dix̾imꝰ ñ egregie magnam eẽ utilitatem in ꝓnucia¬
cione audacter ꝯfirmau̾imꝰ. Nam ꝯmodẽ iuencio¬

Expanded text:
mutationibus et translationibus saepe uti mutationibus et translationibus saepe uti necesse est, cum ipsa res artificiosam dispositionem convenit habere: firmissimas argumentationes in primis et in postremis causae partibus conlocare; mediocris et necessarias ad probandum, quae, si separatim ac singulae dicantur, infirmae sint, cum ceteris coniunctae firmae et probabiles fiunt, interponi in medio conlocari oportet. Nam et statim re narrata expectat animus adispositio locorum, tamquam instructio militum, facilliunt esse ‹et› ad persuadendum plurimum valere. Nos quidem unum de quinque rebus plurimum posse non facile dixerimus, ‹nec› egregie magnam esse utilitatem in pronuntiatione audacter confirmaverimus. Nam commodae inventio
Abbreviated transcription (Latin):
cione arcis. ñ mͦ totas causas ꝑoracionẽ: s singulas¬
taciones partes ab institucione artis ꝓfecta. Est ãu
alia dispositio q̃ cũ ab ordine artificioso recedendũ
dic̾e incipiemꝰ aut ab aliqua firmissima argumtacĩõe.
cione utamꝰ: Deiñ tarratione. aut siquam eis mõi
ꝑmutacionem ordinis faciemꝰ. qͦrũ nicħ nͥ causa postui¬
iec fieri oportebit: Nam siuehem̃ter auditorũ ob¬
tuse uidebunt᷑ atq animi defatigari ab ad uersariis
multitudine u̾borum ꝯmode poterimꝰ pͥncipio suꝑ¬
sede ⁊ ex ordiri causam aut anarratione aut aliqua
firima argum̃tatione: Deinde siꝯmodum erit qd̾
ñ semꝑ necesse : ad pͥncipii sentenciã reu̾ti licebit:
Si causa nr̃a magnã difsicultatẽ uidebitur hab̾e:
nemo equo animo pͥncipium possit audire. anatra¬
cione cum inceꝑimꝰ ad pͥncipii sentenciã reu̾tem̃:
Si narratione parum : ꝓbabilis:. exordiem ab aliqͣ

Expanded text:
tione artis non modo totas causas per orationem, sed singulastione artis non modo totas causas per orationem, sed singulasntationes, ab institutione artis profecta. Est autem alia dispositio, quae, cum ab ordine artificioso recedendum dicere incipiamus aut ab aliqua firmissima argumentatione tione utamur, deinde narratione aut si quam eiusmodi permutationem ordinis faciemus; quorum nihil, nisi causa postulat, fieri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab adversariis multitudine verborum, commode poterimus principio supersedere, exordiri causam aut ‹a› narratione aut aliqua firma argumentatione. Deinde, si commodum erit, quod non semper necesse est, ad principii sententiam reverti licebit. Si causa nostra magnam difficultatem videbitur habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narratio parum probabilis, exordiemur ab aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
modatissime posse facere. Et si seꝑatim ħ causaminꝰ
sepe cractatur atq iniudicialibus ⁊ delibatiuis cau¬
sis sepe magne parces u̾santur laudis aut uituꝑaci¬
onis Quare in hoc qͦq genere cause ñ nicħ industrie
ꝯsiumndũ putamꝰ: Nunc absoluta a nob̾ difficilli¬
ma parte rechorͥce. ħ ẽ inuentione ꝓpollita. at qad
om̃e cause genui accommnodata tẽpus ÷ adceteras par¬
tes ꝓfficisci de incepseͥ dedispositione dicemꝰ. Qm̃¬
dispositio: ꝑꝗͣ illam q̃ inuenimꝰ in ordinẽ redigimꝰ
ut ceito qͥdq loco ꝓnuncietur. uidendꝰ: cuiꝰ mõi
racionẽ in disponendo habe ꝯueniat Gen̾a dis¬
posicionum ĩ duo Unum ab institucione aitis
ꝓfectum: altã ad casum tempis ac commodatut:
Ex institucione artis disponemꝰ. ꝯsequim̃ eñ p̃cep¬
cipio nariacione diuisione ꝯfirmatione ꝯfusta¬
cione conclusione: ut hẽ ordine quẽ amd̃ p̃cep¬
tum ÷ añ indicendo sequam. tem ex institu¬

Expanded text:
modatissime posse facere; et si separatim haec causa minus saepe tractatur, at in iudicialibus et in deliberativis causis saepe magnae partes versantur laudis aut vituperationis. Quare in hoc quoque causae genere nonnihil industriae consumendum putemus. Nunc, absoluta a nobis difficillima parte rhetoricae, hoc est inventione perpolita atque omne causae genus adcommodata, tempus est ad ceteras partes proficisci. Deinceps igitur de dispositione dicemus. la, quae invenimus, in ordinem redigimus, ut certo quidquid loco pronuntietur, videndum est, cuiusmodi rationem in disponendo habere conveniat. Genera dispositionum sunt duo: unum ab institutione artis profectum, alterum ad casum temporis adcommodatum. Ex institutione artis disponemus, cum sequemur eam praecepratione, divisione, confirmatione, confutatione, conclusione; et ut hunc ordinem, quemadmodum praeceptum est ante, in dicendo sequamur. Item ex institu
Abbreviated transcription (Latin):
alteri abhonesta sentencia sit: Et in delib̾acione
eorum qͥ apenis circũsessi delib̾ant quid agant
qͥ tutam racionẽ seqͥ suadebit his locis utetur.
nullã rem utiliorem ẽẽ in columitate. Uircu¬
tibus uti neminẽ posse qͥ suaraciones intuto non
Qui tute rei p̃ponet racionem honestam his locis utetur:
Tirtutẽ nullo tp̃r relinquendã. ł dolorem situnetur¬

Expanded text:
alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione alteri ab honesta sententia sit, ut in deliberatione eorum qui a Poeno circumsessi deliberant, quid agant, ‹qui› tutam rationem sequi suadebit, his locis utetur: nullam rem utiliorem esse incolumitate; virtutibus uti neminem posse, qui suas rationes in tuto nonQui tutae rei praeponet rationem honestam, his locis utetur: virtutem nullo tempore relinquendam; vel dolorem, si is t
Abbreviated transcription (Latin):
cause tractacio: exordirilicebit. ł apͥncipio. ł ab insi¬
nuacione. ł abhisdem rationib qͥb iniudicialicau¬
sa. Sicuiꝰ rei narracio incidet eadem racione narrari
iea diuiditur in racionem tutam atq honestam.
siutrũq poterimꝰ ostend̾e. utrumq pollicebim nos
indicendo demonstratitros eẽ: Iin alterum erimꝰ
demonstraturi simpliciter qd dicturi sumꝰ ostende¬
mus. aut sinrãm racionẽ tutã eẽ dicemꝰ diuisione
utem᷑ inꝯsilium ⁊inuim Nam qd̾ indicendo rei
ãilucidande causadolum appellauimus iã indicendo
quadriꝑtita diuisione utem᷑ siñ incident qͦt erũt
tot ex ponemꝰ indicendo. In ꝯfiriacione ⁊ ꝯfus¬
tacione ut emͥ nr̃is locis qͦsante ostendinꝰ ꝯfirmã¬
dois ꝯtrariis ꝯfustandis Argumtacionis arti¬
ficiose tractande racio descđo libro petetur. s si
accid̾it ut inꝯsultacione alteri ab cuta racione.

Expanded text:
causae. Exordiri licebit vel a principio vel ab insicausae. Exordiri licebit vel a principio vel ab insinuatione vel isdem rationibus, quibus in iudicialei causa. Si cuius rei narratio incidet, eadem ratione narrari ea dividitur in rationem tutam atque honestam, ‹si› utrumque poterimus ostendere, utrumque pollicebimur nos in dicendo demonstraturos esse; si alterum ‹erimus demonstraturi, simpliciter› quid dicturi sumus, ostendemus. At si nostram rationem tutam esse dicemus, divisione utemur in vim icandae causa dolum appellavimus, id in dicendo quadripertita divisione utemur: si non incident, quot erunt, tot exponemus in dicendo. Confirmatione et confutatione utemur, nostris locis, quos ante ostendimus, confirmandis, contrariis confutandis. Argumentationis artificiose tractandae ratio de secundo libro petetur. Sed si acciderit, ut in consultatione alteri ab tuta ratione,
Abbreviated transcription (Latin):
erum aut resneuis modi dicatur eẽ ut u̾tutẽ pos¬
nos demonstrabimꝰ ignauiam et̃ ⁊ merciam ac
p̃iam lib̾alitatem Quam prudenciam appella¬
rit. ineptam ⁊ garrulam iodiosam scienciam eẽ
dicemꝰ: Quã ille modentam dicet eẽ eam nos in¬
ertiam. id issolutam negligenciam eẽdicemus. Quã
ille fortitudinẽ nominarit eam nos gladiatoriam
moracionem: Hoc nos seꝑauimus a recto ñ qd̃ he ȩ
quatuor partes qͦsubiciunt᷑ subuocabulo recti hane
errecto sauaabile nascatur tñ indicendo seorsum
tractandim: hoc abillo: Neq enĩ iolum laudis causa
uoluntas. Cum gͥ erit demonstratum rectum.
laudabile cẽ demonstrabimꝰ aut idoneis homi¬
nibus. ut siqͥres honestiori ordini placeat quem ade¬
teriore ordine inꝓbetur aut aliquib sociis aut om̃ib
ciiib ext̾iis nacionib p̾terisq nr̃is Cum huiꝰ mõi
sit diuis io locorũ inꝯsultacione breuit̾ aꝑienda  tociꝰ

Expanded text:
verum aut res non eiusmodi dicatur esse, ut virtutem posverum aut res non eiusmodi dicatur esse, ut virtutem posnos demonstrabimus ignaviam esse et inertiam, ac pravam liberalitatem; quam prudentiam appellarit, ineptam et garrulam et odiosam scientiam esse dicemus; quam ille modestiam dicet esse, eam nos inertiam et dissolutam neglegentiam esse dicemus; quam ille fortitudinem nominarit, eam nos gladiatoriam morationem. Hoc nos eo separavimus ‹a recto, non quod hae quattuor› partes, quae subiciuntur sub vocabulum recti, hanc ex recto laudabile nascitur, tamen in dicendo seorsum tractandum est hoc ab illo: neque enim solum laudis causavoluntas. Cum igitur erit demonstratum rectum esse, laudabile esse demonstrabimus aut ab idoneis hominibus - ut si qua res honestiori ordinei placeat, quae a deteriore ordine inprobetur - aut quibus sociis aut omnibus civibus, exteris nationibus, posterisque nostris. Cum huiusmodi divisio sit locorum in consultatione, br
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ modi partib iusticie siquã rem inꝯcione aut ĩ
nis retinende causa faciendum eẽ dicemꝰ ostende¬
mꝰ res magnas ⁊ celsas sequi iappetioportere ⁊
dignitate iudicare. Item abnulla re honesta
ꝑiculi aut amagnitudine laboris deduci ꝯport̾e. anti¬
quiorem mortem turpitudine haberi. nullo dolore
cogi ut aboficio recedatur. nulliꝰ ꝓrei ueritate inetuerr
inimicicias. qđ libet ꝓpatria parentibus hospitibus
amicis ⁊ hisrebus quas iusticia colere cogit adire ꝑi¬
culum: ⁊ quẽ libet susciꝑe laborem Molestie par¬
tibus ute m̃ siinmicicias libidines honoris peccunie
similiũq reritm uituꝑabimꝰ. siunam quãq rem cer¬
tonature termino diffiniemꝰ siq̃ ad umiꝰq satis sit osten¬
demꝰ nimium ꝓgredi dissuadebimꝰ ⁊ modos umiꝰ
cuiꝰq reistatuemus. huiꝰ modi partes s̃ iuirtutis am
ui. Tam nemoerit qͥcenseat asitute recendum

Expanded text:
huiusmodi partibus iustitiae si quam rem in contione aut in huiusmodi partibus iustitiae si quam rem in contione aut in nis retinendae causa faciendum esse dicemus, ostendemus res magnas et celsas sequi et appeti oportere; et dignitate sua iudicare. Item ab nulla re honesta periculi aut laboris magnitudine deduci oportere; antiquiorem mortem turpitudine haberei; nullo dolore cogi, ut ab officio recedatur; nullius pro rei veritate metuere inimicitias; quodlibet pro patria, parentibus, hospitibus, amicis, iis rebus, quas iustitia colere cogit, adire periculum et quemlibet suscipere laborem. Modestiae partibus utemur, si nimias libidines honoris, pecuniae, similium rerum vituperabimus; si unam quamque rem certo naturae termino definiemus; si quoad cuique satis sit, ostendemus, nimium progredi dissuadebimus, modum uni cuique rei statuemus. CAPUT 6 Huiusmodi partes sunt ‹virtutis ampvi. Nam nemo erit, qui censeat a virtute recedendum;
Abbreviated transcription (Latin):
nabilem sciẽciam poteriius habere. qͦmͦ aut qͣ
qdq incione fierioporteat. aut sisuadebimꝰ qͥpiã
ciuius rei geste aut p̃sentem aut auditam mẽmo¬
pram pocerimus hab̾e: Qua inre facilȩ id qd̾
uelimus exemplo allato ꝑsuade possimꝰ. Iusticie
partib utem̃. si aut mnoͤcutm aut supplierm mi¬
sereri dicemꝰ oportere siostendemꝰ bene merentib
grãm ꝯferri ꝯuenite si demoninib imꝰ ulcisci
inale meritos oportere. sifidem magnoꝑe cense¬
bunus ꝯseruandam. si leges ⁊imores euutatis
egregie dicemꝰ oportere ꝯseruari. si societates atq
amicicias studiose dicemꝰ coli ꝯuenire. si qd̾ uis
inparentes dõs. pat̾am nat᷑a ꝯꝑauerit id religiose
colendum demonstrabimꝰ. si hospicia diente las
cognacio nes affinitates caste colendum demonstra¬
bimꝰ eẽ dicemꝰ. sinec p̾cio nec gr̃a nec ꝑͥculo nec si¬
młtate aua recta ostendemꝰ deduci oportere. si di¬
cemus in omĩbus eqͦbile uis statit ꝯuenire. His atq

Expanded text:
nam scientiam poterimus habere, quo modo aut qua quidque ratione fieri oporteat; aut si suadebimus quippiam, cuius rei gestae aut praesentem aut auditam memoriam poterimus habere: qua in re facile id, quod velimus, exemplo allato persuadere possumus. Iustitiae partibus utemur, si aut innocentium aut supplicium misereri dicemus oportere; si ostendemus bene merentibus gratiam referre convenire; si demonstrabimus ulcisci male meritos oportere; si fidem magnopere censebimus conservandam; si leges et mores civitatis egregie dicemus oportere servari; si societates atque amicitias studiose dicemus coli convenire; si, quod ius in parentis, deos, patriam natura conparavit, id religiose colendum demonstrabimus; si hospitia, clientelas, cognationes, adfinitates caste colenda esse dicemus; si nec pretio nec gratia nec periculo nec simultate a via recta ostendemus deduci oportere; si dicemus in omnibus aequabile ius statui convenire. His atque
Abbreviated transcription (Latin):
ailigencia. ⁊ temꝑancia cupiditatũ. Inuituꝑacione
sierunt ħcorꝑis ꝯmoda his male usum dicemꝰ. que casii
inatura cãꝙͣ qͥlibet gladiator habuerit. iñ erunt pͥter
formam om̃ia ipsiꝰ culpa ⁊intemꝑancia ñ fuisse dicemꝰ Dem
reuertem ad externas res. unhis anuni uͥtutes aut iucia
miciciis gerendis fecerit cuiꝰ causa susceꝑit iniicicias.
qͦfide beniuolencia officio gesserit amicicias. Indiui¬
ille qͣtuor animu̾itutes erunt ac commodãde. ut si lau¬
demꝰ aliud utste aliud fortit᷑ aliud modeste ialiud prudent̃
factum eẽ p̃dicemꝰ. si uituꝑabimꝰ. aliud iniuste. aliud
in modeste. aliud ignaue aliud stulte factum eẽ dicemꝰ. Per¬
spicuum: iã minirum ex hac dis positione ꝙͣ ad mod̾ sit
tractanda tͥꝑtita diuisio laudis iuituꝑacionis. sulłd
dictu: Qua ꝑpens partes q̃ infirmissune uidebũt᷑
leg̾e oportebit: Conclusionib breuib utem̃ nr̃ẽ¬

Expanded text:
diligentia et temperantia cupiditatum; in vituperatione, diligentia et temperantia cupiditatum; in vituperatione, si erunt haec corporis commoda, de his usum dicemus, quae casu et natura tamquam quilibet gladiator habuerit; si non erunt, praeter formam omnia ipsius culpa et intemperantia afuisse dicemus. Deinde revertemur ad extraneas res, et in his animi virtutes aumicitiis gerundis fecerit; cuius causa susceperit inimicitias; qua fide, benivolentia, officio gesserit amicitias; in diviillae quattuor animi virtutes erunt adcommodandae; ut, si laudemus, aliud iuste, aliud fortiter, aliud modeste, et aliud prudenter factum esse dicamus; si vituperabimus, ‹aliud iniuste,› aliud inmodeste, aliud ignave, aliud stulte factum praedicemus. Perspicuum est iam nimirum ex hac dispositione, quemadmodum sit tractanda tripertita divisio laudis et vituperationis, si illud dictu. Quapropter eas partes, quae firmissimae videbuntur, legere oportebit. Conclusionibus brevibus utemur
Abbreviated transcription (Latin):
laudemꝰ uri necũ multa dix̾imꝰ plura p̃tereamus
cu aliqd factum eiꝰ deqͣloquem nob narrandum sai
cũ laude aut uituꝑacione: p̃cipio rarrandidepinobes¬
bro repetetur.  uusione hacutemꝰ exponemꝰ qͣr res
intelligatur: Ded ex pon̾e oportebit animi uͥtutes atq
uicia. Demde comoda aut in ꝯmoda corꝑis aut rerũ ext̾nar̃.
qͦmͦ animo sint tracta demonstrare: Ordinẽ huuc adhibe
indemonstranda uita debemꝰ ab ext̾nis rebus genus in laude
qͥbus maioribus natus sit. si bono gen̾e parem aut excel¬
siorem fuisse. Sihumuligenere. ipsum insius uirtutib
genere dedecori maioribus fuisse. simalo ipsis detrim̃to
fuisse Educaciobene in laude. qd honeste inbonis
diciplinis tocius puricie fuerit: Inuitupacione iñ se¬
aut forma laudi fuisse. eam ũ ꝙͣ adm ceteris. decrim̃to atq
dedecori siuires atq uelocitas egregia. honestis ł exercita¬
cionibus uindustria dicemꝰ ꝯꝑata. Siualitudo exppetua

Expanded text:
laudemus; vereri, ne, cum multa dixerimus, plura praetereamus, quom aliquod factum eius, de quo loquemur, nobis narrandum sit cum laude aut vituperatione, praeceptio narrandi de primo libro repetetur. Divisione hac utemur: exponemus, quas res intellegatur. Sed exponere oportebit animi virtutes aut vitia; deinde commoda aut incommoda co animo tractata sunt, demonstrare. Ordinem hunc adhibere in demonstranda vita debemus: ab externis rebus: genus: in laude, quibus maioribus natus sit; si bono genere, parem aut excelsiorem fuisse; si humili genere, ipsum in suis, non in mgenere, dedecori maioribus fuisse; si malo, tamen his ipsis detrimento fuisse. Educatio: in laude,  honeste in bonis disciplinis totius pueritiae fuerit; in vituperatione. atque forma, laudei fuisse eam, non quemadmodum ceteris detrimento atque dedecori; si vires atque velocitas egregia, honestis haec exercitationibus et industriis dicemus conparata; si valetudo perpetua,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsimnttur inpeccunam pollicitaciones dissimulaci¬
ones maturaciones m̃ciones. iceteras res deqͥbus magis¬
in idoneo temꝑe loquem᷑: siqñ de remilitari aut de
foratudinem modestiam: Irudencia: calliditas
que racione quedam potest delectum hab̾e bonoꝵ
amalorum Dicit᷑ item prudencia sciencia ciuiꝰdã
artificii: Item prudencia appeslatur rerũ mul¬
tarum memoria: iusus ꝯplurimorũ negocioꝵ
usticia ÷ eqͥtas ius unius cuiꝰq rei tribuens ꝓdig¬
nitate unuscuiꝰq rei fortitudo ÷ magnarum rerũ

Expanded text:
imulatione, maturatione, mentitione et ceteris rebus de quibus magis idoneo tempore loquemur, si quando de re militari aut de fortitudinem, modestiam. Prudentia est calliditas, quae ratione quadam potest dilectum habere bonorum et malorum. Dicitur item prudentia scientia cuiusdam artificii: item appellatur prudentia rerum multarum memoria et usus conplurium negotiorum. Iustitia est aequitas ius uni cuique re tribuens pro dignitate cui
Abbreviated transcription (Latin):
firma ratio: q̃ ñ necesziio ostendit itaeẽ. quẽ ad mod̾
expositum: uelut ad pt̃ plautums: Amicum casti¬
gare obmeritã noxã inmane facinꝰ:. Uerũ metate
utile ⁊ꝯducibile: Hec expositioe. uideamꝰ q̃ itio
nascit᷑ amiticia. aut ħ mͦ philosi phia uitanba. asfere
enĩ sͣcordiã atq a esid̃iã. Nam hee rationes nͥ false eẽnt.

Expanded text:
firma ratio est, quae non necessario ostendit ita esse, quemadmodum expositum est, velut apud Plautum: Amicum castigare ob meritam noxiam Inmune est facinus, verum in aetate utile Et conducibile. Haec expositio est. Videamus, quae ratio nascitur amicitia.» Aut hoc modo: «Philosophia vitanda est: adfert enim socordiam atque desidiam.» Nam hae rationes
Abbreviated transcription (Latin):
arte paulo pliis meloquutione p̃sertim om̃ĩa
tencias eligere: aut de pacuiuanis ꝑ rodos ñ siqͥa
plane rudis id fac̾e nemo pot̾it cum feceris te li¬
teratissimum putes Ineptus sis ꝑꝑea qd̾ id facile
factat qui uis mediocͥter lit̾atus. Item si ex oratio¬
nibus aut poematibus clegeris exempla q̃ certis
signis artisicii notata sunt: qͥa rudis nemo
fac̾e possit artificiose te fecisse putes erres ꝑpea
qd ito signo uidemꝰ te ñ nich huiꝰ rei scire alis
signis multa serie intelligemꝰ. Quod siaiti¬
siciosum ÷ intellig̾e que sint exarte scͥpta.
inulto: aitificiosus ipsum scͥbe exarte. Qui
enĩ ps sebit artificiose ab aliis ꝯmode scͥpta
acale intelligere potit ¶ ineliget facile
eligendlis ꝙ aliorñ bom elcctores eehlit poct

Expanded text:
arte paulo plus, in elocutione praesertim, omnia arte paulo plus, in elocutione praesertim, omnia tentias eligere aut de Pacuvianis nuntios, sed quia plane rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te litteratissimum putes, ineptus sis, propterea quod id facile faciat quivis mediocriter litteratus, item si, cum de orationibus aut poematis elegeris exempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit, artificiosissime te fecisse putes, erres, propterea quod isto signo videmus te nonnihil scire, aliis signis multa scire intellegemus. Quod si artificiosum est intellegere, quae sint ex arte scripta, multo est artificiosius ipsum scribere ex arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis ‹commode scripta facile intellegere poterit; qui eliget facile,eligendi, quam aliorum boni selectores exist
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ponimꝰ ħ exemplum acrasso qd̃ possimꝰ ⁊ debe¬
mꝰ ñtestimonium collocamꝰ s exemplum:
Hoc inter: gͥ ĩ ter testimonium ⁊ exemplum:
Exemple demonstrat᷑ id qd̾ aicimꝰcuĩ mõi
scͥpserit ꝯꝓbare. nͥ aliud se̾bat ex arte. Cont᷑q
faciũt ꝙͣ pollic̾iuiaent᷑: Nam ꝯsc̾b̾e artem in¬
stituunt. uidentur d̾r̃e se ex cogitasse qd
alios doc̾ent. c̃uͦ si scͥbunt ostendunt nob̾ qd̾
alii excogitarunt. Et hoc ipsum difficile
:inqunt elig̾e demultis. Quid dicitis ditficile:
utrimilaboriosum mnartificiosum. Silaborio¬
sum ñstatim p̃clarũ sunt enim inulta laborio¬
si urã manu fabulas aut orationes totas trans¬
scͥplestis gloriosum putaretis. Oinautẽ is¬
tud artifitiosum ⁊ egregiũ dĩcitis uidete
neuos insueti rerũ maiorũ uideamini si
uos parua res sic̃ magna delectat. Nam isto
mͦ elige rudis qͥd uemo pot̾ ei sine sum mo

Expanded text:
et sumimus hoc exemplum a Crasso: «quibus possumus et debeet sumimus hoc exemplum a Crasso: «quibus possumus et debemus» testimonium conlocamus, sed exemplum. Hoc interest igitur inter testimonium et exemplum: exemplo demonstratur id, quod dicimus, cuiusmodi scripserit, conprobare, nisi aliquid scribat ex arte? Contraque faciunt, quam polliceri videntur. Nam cum scribere artem instituunt, videntur dicere se excogitasse, quod alios doceant; cum scribunt, ostendunt nobis, alii quid excogitarint. «‹At› hoc ipsum difficile est», inquiunt, «eligere de multis.» Quid dicitis difficile, utrum laboriosum an artificiosum? Laboriosum non statim praeclarum. Sunt enim multa laboriosi vestra manu fabulas aut orationes totas transscripsissetis, gloriosum putaretis. Sin istud artificiosum egregium dicitis, videte ne insueti rerum maiorum videamini, si vos parva res sicuti magna delectabit. Nam isto modo selegere rudis quidem nemo potest, sed sine summo
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi siqͥs ad olimpiacũ uenerit cͤsum
istet̾it ut emittur inprudentes dicat
eẽ illos qͥcurrere sepint ipse intracar
artificii elaborarent. auunt fac̾e inino¬
deste. ipsi aliquem autiquũ oratorẽ aut
poctam laudant aut scͥpturã. sic uti in sta
modestie uernent᷑ in ea ipsare sint in pͥ¬
dentes: Quid enim tͥ us aliqͥs tħ in qui¬
et : Prtem tuã scͥbis gignis no
uas p̃ceptiones nobis eas ipse ꝯfirmare
ñ potes. ab aliisȩxempla sumis iude nefa¬
cias inprudent̾ qͥ tuo nomini uelis ex a¬
liorum laborib laboribus lib̾are laudẽ
Naimsicorum uoliim p̃nd̾int antiqͥ
oratores. ⁊ poete ⁊ suũ qͥsq desus tulerit¬
uelint relinquetꝰ ⁊ exempla qm̃ testimo¬
miorum si milia sunt. ita ꝯuenit ut cestimo¬
nia ab omĩb ꝓbatissimis sumi. Primum
omniũ exempla ponunt᷑ hic ñ ꝯfirmandi
neq testificandi cauia s demonstrandi
Non enĩ cũ dm̃s eẽ exorationem q̃ uerbi
causa ꝯstet exsimilit̾ desinentib uerbis

Expanded text:
uasi si quis Olympia cum venerit cursum et steterit, ut mittatur, inpudentis dicat esse illos, qui currere coeperint, ipse intra carco, quod est artificii, elaborent, aiunt facere inmodeste, ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant aut scripturam, sic uti in stadmodestiae venentur, in ea ipsa re sint inpudentes. «Quid enim tibi vis?» aliquis inquiat. «Artem tuam scribis; gignis novas nobis praeceptiones; eas ipse confirmare non potes; ab aliis exempla sumis. Vide ne facias inpudenter, qui tuo nominei velis ex aliorum laboribus libare laudem.» Nam si eorum volumina prenderint antiqui oratores et poetae et suum quisque de libvelint, relinquatur. «At exempla, quoniam testimoniorum similia sunt, item convenit ut testimonia ab hominibus probatissimis sumi.» Primum omnium exempla ponuntur nec confirmandi neque testificandi causa, sed demonstrandi. Non enim, cum dicimus esse exornationem, quae verbi causa constet ex similiter desinentibus verbis
Abbreviated transcription (Latin):
mus quib derebus. uerba fec̾imꝰ breuiter ut
erit dictũ referamꝰ. ut auditor siñ memorie
mandauerit: ad id qd̾ ipse meminerit reducat᷑.
nqua canaandum ÷ ne abex ordio. aut a naraciõe
repetatur oracionis enin̾acio: Ficta enĩ ⁊ dedita
oꝑa ꝯꝑata oracio uidebit᷑ eẽ artificii significadi. in¬
geniiq uenditandici memorie ostondende causa

Expanded text:
mus, quibus de rebus verba fecerimus, breviter, ut erit dictum, referemus, ut auditor, si memoriae mandaverit, ad idem, quod ipse meminerit, reducatur. Item curandum est, ne aut ab exordio aut narratione repetatur orationis enumeratio. Ficta enim et dedita opera conparata oratio videbitur esse artificii significandi, ingenii venditandi, memoriae ostendendae causa
Abbreviated transcription (Latin):
id̾ ꝯcedatur ⁊ eare neglecta ostendemꝰ qͥd ꝑiculorũ
atq in ꝯmoaiorũ ꝯseqͥtur. Quartus locus qͦde
iudicium corrig̾e possit qͦuiloco ñ inꝯmodum erit
uti cetuariũ rergrum ꝯꝑacione ut ostendainꝰ
alias res posse. aut uestutatẽ sedari: aut ꝯsilio cor¬
rigi huiꝰrei aut leniende arit corrigende nullã rem
excusacionẽ in prudencie uͦ iustã eẽ.de p̃cacionẽ
patam Septimus locus : qͦ ostendemꝰ tecriunfa¬
cinꝰ crudele. nefariũ. tuannicũ eẽ. qd̾ genꝰ inutria
mułcrũ aut earũ rerũ aliqͥd: qͣrũ rerũ causabella
exciputitt᷑⁊ cũ hostib aeiuta dimicatur. Mct auus
locus quẽ ostendimꝰ ñ uulgare s. singulare eẽ malesicuĩ
spurem nefarium. inusitatum. qd̾ maturiꝰ. nattꝰcius uĩ-¬
dicandum ÷ Nonus locus: qͥstat ex peccatorum
ꝯꝑacione. qͦsi cũ dicemꝰ. maleficiũ eẽ maiꝰ stu prare iuge¬

Expanded text:
idem concedatur; et ea re neglecta ostendemus quid periculorum atque incommodorum consequatur. Quartus locus est, iudicum corrigere possit. Quo in loco non incommodum erit uti ceterarum rerum conparatione, ut ostendamus alias res posse aut vetustate sedari aut consilio corrigi, huius rei aut leniendae aut corrigendae nullam remexcusationem, inprudentiae et iustam deprecationem paratam. Septimus locus est, quo ostendimus taetrum facinus, crudele, nefarium, tyrannicum esse: quod genus iniuria mulierum, aut earum rerum aliquid, quarum rerum causa bella suscipiuntur et cum hostibus de vita dimicatur. Octavus locus est, quo ostendimus non vulgare sed singulare esse maleficium, spurcum, nefarium, inusitatum: quo maturius et atrocius vindicandum est. Nonus locus ‹est qui› constat ex peccatorum conparatione, quasi cum dicemus maius esse maleficium stuprare inge
Abbreviated transcription (Latin):
cio q̃da ⁊ratio p̃ceptionis: Sed qͥa incet̾is reb
ingenis bonitas imitat᷑ sepe doctrinã: ars
porro nat̾e ꝯ modat ꝯfinimat ⁊ aut get ita sit
egregia sim il is sit huic artificiose. Porro
hartifitiora nat᷑e ꝯmoda recinet namplificit
ne ꝯfirmanda :. ut sit egregia. ⁊ħ q̃ doctrina datꝰ
ingenii indiget. nec ħ magis aut minus in hac
sunt utił ħ erit institutio ꝙͣ tute paulo post po¬
morialoq̃mur. onstagͥ artificiosa memoria¬
ex locis ⁊imaginib Locos appellamꝰ eos qͥ breuit̃
ꝑfecte insignite aut nat᷑a aut manu absoluti
t eos facile nat᷑ali memorea ꝯphendẽ ⁊ amplecti
queamꝰ cedes inter colũpniũ i angulum
cornicẽ ialia que his similia sunt magines
c̃torme quedã ⁊ note simulac᷑ eiꝰ rei qͦ. menisse
uolummus: dgenus equi leonis aqͥle memo¬
riam siuolemus hr̾e. imagines eorũ. in locis
inutenire. iqͦ pacto reꝑire. ⁊ in locis imagines

Expanded text:
tio quaedam et ratio praeceptionis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae commoda confirmat et auget, item fit egregia, similis sit huic artificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda retineat et amplificet ne confirmanda est, ut sit egregia, et haec, quae doctrina datur, indiget ingenii. Nec hoc magis aut minus in hac sunt, utilis haec erit institutio, quod tute paulo post pomoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis et imaginibus. Locos appellamus eos, qui breviter, perfecte, insignite aut natura aut manu sunt absoluti, ut eos facile naturali memoria conprehendere et amplecti queamus: ‹ut› aedes, intercolumnium, angulum, fornicem et alia, quae his similia sunt. Imagines sunt formae quaedam et notae et simulacra eius rei, quam meminisse volumus: quod genus equi, leones, aquilae; memoriam si volemus habere imagines eorum, locis invenire et quo pacto reperire et in locis imagines
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ qͥaudiunt. si aut pa̾tres qͥb illi stu¬
dent. aut homines qͦs illi eaos hñt ledãt
aut aliqͦ eiꝰ inodi uitio ledat᷑ auditoris uoluntas. Itemi
uitaosum: ñ om̃s res ꝯ firmare qͦs pollicitꝰ sis inex po¬
aut ad rem addatur qͥd dam aut qͥdptam dere detra¬
hatur. aut tota causa mutata inaliam causam diri
sapiencie racionẽ ⁊ uirtutis utilitatẽ ꝯsumit:
tineat. aliud defensoris purgacio purget: Qd̾ se¬
pe ꝯsulto multi abreo facrant angustiis cuise
coacti utiquis cũ accusatur ambitu magistratu
peciise ab imꝑatoribus sepe ñdicat ap̃exercitum
donatũ se eẽ. ħ sidiligenter inoratione aduersario¬
aut studiũ qd̾ piam uituꝑare ꝑꝑ uitam qͥieo stu

Expanded text:
eorum, qui audiunt, si aut partes, quibus illi student, aut homines, quos illi caros habent, laedantur aut aliquo eiusmodi vitio laeditur auditoris voluntas. Item vitiosum est non omnis res confirmare, quas pollicitus sis in expoaut ad rem addatur quid aut quippiam de re detrahatur, aut tota causa mutata in aliam causam derisapientiae rationem et virtutis utilitatem consumitcontineat, aliud defensoris purgatio purget, quod saepe consulto multi ab reo faciunt angustiis causae coacti; ut si quis, cum accusetur ambitu magistratum petisse, ab imperatoribus saepe numero apud exercitum  donatum esse. Hoc si diligenter in oratione adversarioaut studium quodpiam vituperare propter eoru