comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mocũstos tma in summaclipei parte et bonaratione utitur inpictura aptiunicui¬
qr rti loca distribuens ideo eniminsumma clipei parte factũ ẽẽ constat capito liuue
quia hoc arcem urbis et̃ manifestũ ẽ historia tilis ẽ brenno duce senones galliuener̃
adurbem etcircaaliã fluuiũ occurrentẽ sibi deleuer̃ exercitũ omñe populir: alia¬
q die cũ uellent in gredi ciuitatẽ primocunctati sunt tim̃tes insidias quia et patentes
portas etnullũ in muris uidebant postea paulatim in gressi cuncta uastap̃ socto intee¬
gris mensib: adeo ut quae incendere non poterant militari manu dirueret. soloremanen¬
t capitolio ad quod cũ utensilibus reliqui confugerant ciues quitam̃ agallis obsidebant᷑
itã id penetare cupientib: quos alii ꝑdumeta et saxa aspera alui ꝑniculos dicunt co¬

Expanded text:
MO CVSTOS T. M. A. in summa clipei parte. Et bona ratione utitur in pictura apta unicuiMO CVSTOS T. M. A. in summa clipei parte. Et bona ratione utitur in pictura apta unicuique rei loca distribuens. Ideo enim in summa clipei parte dicit factum esse Capitolium, quia hoc arcem urbis esse manifestum est. Historia talis est: Brenno duce Senones Galli venerunt ad urbem et circa Alliam fluvium occurrentem sibi deleverunt exercitum omnem populi Romani. Aliaque die cum vellent ingredi civitatem, primo cunctati sunt timentes insidias, quia et patentes portas et nullum in muris videbant. Postea paulatim ingressi cuncta vastarunt octo integris mensibus, adeo ut quae incendere non poterant, militari manu diruerent, solo remanente Capitolio, ad quod cum utensilibus reliqui confugerant cives: qui tamen a Gallis obsidebantur etiam id penetrare cupientibus, quos alii per dumeta et saxa aspera, alii per cuniculos dicunt co
Abbreviated transcription (Latin):
let rediret illa clegit uirgines unde porsena hocquoq miratus concessit et rogauit ꝑlu
teras populũ romanũ ut ei aliquid uirile decerneretur cuidata t̃ statua equestris
qua in sacrauia hodieq conspicimus: ei ec tũ atqui facile poterat suscipi et occidi sedide
none susceptus quia occidi non poterat religione inpedientẽ rex enĩ etiã sacrorũ fuerat.
unde postea alu facti sunt consules alu reges sacrorũ porse naunũ n. addit metricausa
unde et penultimȩ datus accentus ẽ nã porsena dictus ẽ marcialis hancspectare manũ
porsena non potuit: aeneadȩ satis longe petitũ epithetũ allũ coclitẽ et modo cocles in hoc
bomine dequo dicit propriũ ẽ nomen in aliis appellatiuũ namluscos coclites dixeruũ
antiqui unde et erclo pas coclitas legimus dictos quod unũ oculũ habuisse ꝑhibentur

Expanded text:
let rediret. Illa elegit virgines, unde Porsenna hoc quoque miratus concessit, et rogavit per let rediret. Illa elegit virgines, unde Porsenna hoc quoque miratus concessit, et rogavit per litteras populum Romanum, ut ei aliquid virile decerneretur: cui data est statua equestris, quam in Sacra Via hodieque conspicimus. EIECTVM atqui facile poterat suscipi et occidi. Sed ideo non est susceptus, quia occidi non poterat religione impediente: rex enim etiam sacrorum fuerat. Vnde postea alii facti sunt consules, alii reges sacrorum. PORSENNA unum ‘n’ addidit metri causa: unde et paenultimae datus accentus est: nam Porsena dictus est: Martialis «hanc spectare manum Porsena non potuit». AENEADAE satis longe petitum epitheton. ILLVM Coclitem. Et modo ‘Cocles’ in hoc homine, de quo diantiqui: unde et Cyclopas 'coclites' legimus dictos, quod unum oculum habuisse perhibentur:
Abbreviated transcription (Latin):
tus ⁊ tribunus equitũ fuerat sed cũ non suscipere turtar quinius. contulitse adporsedam̃
risẽ tuscutꝰ quiptir quinio sũingentibus copiis capto ianiculo et illie castris positis rerrã
uesementer obsedit et cũ ꝑsubliciũ pontẽ hoc ẽ ligneũ transire conaretur. solus cocles
hostilẽ impetũ sustinuit donec a tergo ponsolueretur a socus quo solutose cũ ariis p̃cipi¬
tuuit intrberin edlicet lesus in coxata meneius fluenta superauit unde ẽ illud ab eo
dictũ cũ ei in comicis coxae uitiũ obiceret᷑ ꝑ singulos gradus admoneor triũphime in
aintã autẽ obsidionis necessitatẽ populus uenerat. ut etiã obsides daret ex quib: coclia
inuenta occasione transnatauit fluuiũ et romam reuersaẽ. redditaq rursus c̃ pacis
ineneã porsena repetente qui admiratus uirtutẽ puellae dedit ei obtionẽ cũ quib uel¬

Expanded text:
tus tribunus equitum fuerat. Sed cum non susciperetur Tarquinius contulit se ad Porsennam, tus tribunus equitum fuerat. Sed cum non susciperetur Tarquinius contulit se ad Porsennam, regem Tusciae. Qui pro Tarquinio cum ingentibus copiis capto Ianiculo et illic castris positis, Romam vehementer obsedit. Et cum per sublicium pontem, hoc est ligneum, transire conaretur, solus Cocles hostilem impetum sustinuit, donec a tergo pons solveretur a sociis: quo soluto se cum armis praecipitavit in Tiberim, et licet laesus in coxa, tamen eius fluenta superavit: unde est illud ab eo dictum, cum ei in comitiis coxae vitium obiceretur ‘per singulos gradus admoneor triumphi mei’. In tantam autem obsidionis necessitatem populus venerat, ut etiam obsides daret. Ex quibus Cloelia inventa occasione transnatavit fluvium et Romam reversa est, redditaque rursus est, pacis lege eam Porsenna repetente. Qui admiratus virtutem puellae dedit ei optionem, ut cum quibus vel
Abbreviated transcription (Latin):
finxit etdedit lũcretie inqua hoc continebatur ut arruns susciperetur bospiio
quo fucto ꝑnocte stricto gladio cius in gressus cubibulũ cũ aethiope bacar tn adula¬
utsscũ coprot dicensnimecũ concubueris aedopem tecũ interimo tãquã mnadals¬
nis depbendeurstimensitaq lucretia pecastititis amore famã deꝑbenderit qui¬
poqua sine purgatione futurã eẽ cernebat. inuita turpib imperiis paruuinculo
rodiȩ conuocatis ꝓpinquis marito collatino. patre tricipitino. bruto a uunculo¬
qui tribunus equitũ celerũ fuerat remindicans petiit neuiolatus pudor neue inultus
cius cẽt int itus et eiecto gladio seint̃ emit quembrutus de eius corpore extractũ tenens
processit ad populũ et multa conquestus de tarquinii suꝑbia et filiorũ eius turpitudi¬
neerit neinurbem reciperentur auctoritate quia plurimũ poterat nã ut diximus bru¬

Expanded text:
 epistulam finxit et dedit Lucretiae, in qua hoc continebatur, ut Arruns susciperetur hospitio.  epistulam finxit et dedit Lucretiae, in qua hoc continebatur, ut Arruns susciperetur hospitio. Quo facto per noctem stricto gladio eius ingressus cubiculum cum Aethiope, hac arte ut secum coiret, dicens: «Nisi mecum concubueris, Aethiopem tecum interimo, tamquam in adulterio deprehensam!» Timens itaque Lucretia ne famam castitatis amore deperderet, quippe quam sine purgatione futuram esse cernebat, inuita turpibus imperiis paruit. Et altero die conuocatis propinquis, marito Collatino, patre Tricipitino, Bruto auunculoqui tribunus equitum celerum fuerat, rem indicans, petiit ne uiolatus pudor neue inultus eius esset interitus et eiecto gladio se interemit. Quem Brutus de eius corpore extractum tenens, processit ad populum et multa conquestus de Tarquinii sune, egit ne in urbem reciperentur, auctoritate qua plurimum poterat: nam ut diximus, Bru
Abbreviated transcription (Latin):
ne maneres ideo etiã mendacis infert ut tacite questioni et inuidiae crudelitatis ocus¬
rat nec nontar quinio eiectũ porsenna iubebat tarquinius suꝑb. habuit filios ꝑditos
interquos arrun tems quidũ in castris eẽt in patre suo ardeã obsidentẽ. etortus eẽt in
eũ et collatinũ maritũ lucretiae deuxoribus sermoeo usq processit contentio utas
probandos earũ mores arreptis equis statim domossuos simulproficiseero ter lo¬
pressiitaq ciuitatẽ colla etiã ubi fuit lucretiae domus inuener eã lanificio operaen
dantẽ it tnistẽ propt̃ mariti absentiã inde ad arruntis domũ profecti eũ oꝓorem
euis inuenissent cantilenis et saltationib: indulgentẽ reuersi ad castras̃ quod arruans
dolens cũ de expugnanda lucretiae castitate cogitaret mariti cius nomine epstob

Expanded text:
ne maneres’. Ideo etiam ‘mendacis’ infert, ut tacitae quaestioni et invidiae crudelitatis occurne maneres’. Ideo etiam ‘mendacis’ infert, ut tacitae quaestioni et invidiae crudelitatis occurrat. NEC NON TARQVINIVM EIECTVM PORSENNA IVBEBAT Tarquinius Superbus habuit perditos filios, inter quos Arruntem. Qui dum in castris esset, patre suo Ardeam obsidente, et ortus esset inter eum et Collatinum, maritum Lucretiae, de uxoribus sermo, eo usque processit contentio, ut ad probandos earum mores arreptis equis statim domos suas simul proficiscerentur. Ingressi itaque civitatem Collatiam, ubi fuit Lucretiae domus, invenerunt eam lanificio operam dantem et tristem propter mariti absentiam. Inde ad Arruntis domum profecti cum uxorem eius invenissent cantilenis et saltationibus indulgentem, reversi ad castra sunt. Quod Arruns dolens cum de expugnanda Lucretiae castitate cogitaret, mariti eius nomine nomine
Abbreviated transcription (Latin):
licor idẽ posuit. ut sed quae legat ipsa lrcoris bicautẽ mettius fufetius cũ apud alba nos sumẽ
rerũ teneret a romanis ad auxiliũ contrafide nates uocatus. iure societatis uenit quidem
sed in ipso p̃lio ad ostes defecit quod cernens tullus hostilius ait uoce maxima militibus suis
itaut iam hostis audiret: netrepidetis meo consilio factũ ẽ ut factiose mettius fufetius ad
hostes transiret quo consilio et suis peneiã amissas redidit uires. et effecit nehostes cre¬
derent mettio quẽ post uictoriã captũ tullus hostilius. religauit adbinas quadrigas ita
ut ab unis quadrigis traherentur manus pedes uero ab alteris quib agie tatis uelocit᷑ eũ
erud elimorte discerpsit uidens itaq poeta romano nomini in congruã eẽ uindictam
culpã incriminis retorquet auctorẽ dicens ex sua ꝑsona ad ipsũ metiũ attudictis albi¬

Expanded text:
Lycoridem posuit, ut «sed quae legat ipsa Lycoris». Hic autem Mettius Fufetius cum apud Albanos summam Lycoridem posuit, ut «sed quae legat ipsa Lycoris». Hic autem Mettius Fufetius cum apud Albanos summam rerum teneret, a Romanis in auxilium contra Fidenates vocatus, iure societatis venit quidem, sed in ipso proelio ad hostes defecit. Quod cernens Tullus Hostilius ait voce maxima militibus suis, ita ut etiam hostis audiret ‘ne trepidetis: meo consilio factum est, ut factiose Mettius Fufetius ad hostes transiret’: quo consilio et suis paene iam amissas reddidit vires et effecit ne hostes crederent Mettio. Quem post victoriam captum Tullus Hostilius religavit ad binas quadrigas, ita ut ab unis quadrigis traherentur manus, pedes vero ab alteris: quibus agitatis velociter eum crudeli morte discerpsit. Videns itaque poeta Romano nomini incongruam esse vindictam, culpam in criminis retorquet auctorem, dicens ex sua persona ad ipsum Mettium ‘at tu dictis Alba
Abbreviated transcription (Latin):
pocula dãmȩ cũ hasdãmas dicamus. itẽ supra cũ artissit hic et haec lupus. aut certe illudos¬
tendit quia omnibus sacris feminini generis plus ualent uictimȩ deniq siꝑ marẽ litare
non possent succidanea dabatur femina si autẽ ꝑfeminã non litassent succida nea adhi¬
beri non poterat᷑ i taemettũ in diuersa quad rigȩdonatus hoc loco contrametrũ sensit
dicens citȩ diuise ut ẽ iniure ereto non cito idẽ patrimonio uel hereditate non diuisa
namcitus cũ diuisus significat .ci. longaẽ ergocitȩ ueloces intellegamus quemautẽ dicu
uirgiliũs mectũ mectius fufetius dictus ẽ quo d nom̃ mutilauit caũsa metri nouimus aute
nominũ uel mutationẽ uel mutilationẽ concessã poetis sic propollice castorẽ. procrtheride

Expanded text:
pocula dammae», cum has dammas dicamus, item supra ‘lupam’, cum artis sit ‘hic’ et ‘haec lupus’: aut certe illud ospocula dammae», cum has dammas dicamus, item supra ‘lupam’, cum artis sit ‘hic’ et ‘haec lupus’: aut certe illud ostendit, quia in omnibus sacris feminei generis plus valent victimae. Denique si per marem litare non possent, succidanea dabatur femina; si autem per feminam non litassent, succidanea adhiberi non poterat. CITAE METTVM IN DIVERSA QVADRIGAE Donatus hoc loco contra metrum sentit, dicens ‘citae’ divisae, ut est in iure ‘ercto non cito’, id est patrimonio vel haereditate non divisa; nam ‘citus’ cum divisus significat, ‘ci’ longa est. Ergo ‘citae’ veloces intellegamus. Quem autem dicit Vergilius Mettum Mettius Fufetius dictus est, quod nomen mutilavit causa metri. Novimus autem nominum vel mutationem vel mutilationem concessam poetis: sic pro Polluce Castorem, pro Cytheride
Abbreviated transcription (Latin):
etiã mulierũ honorẽ Halendȩ eis dicatȩ sunt marciae horatius marcus celebs quida gã
hilendis iuuenalis munera femineis tractat secreta kalendis nec enĩ alit̃ congruit martio
hł ẽẽ feminicrũ nisiquia ut diximus feminabella sedarunt sanesciendũ omnes uirgi¬
nes raptas excepta ersilia quã sublaxã amaritos romulus fecit uxorem : posito certamĩne
finito ut ante diem clauso compon& uesꝑ olrmpo : louis ante ante ara Ante tẽplũ iouis
statoris quod fecerat romulus post quã orans elatis armis meruit nesuus exercit᷑ fuger&
dungebant foedera porca foedera uediximus supra dicta sunt aporca fede et crudeliter
occisa cuius mors obtabatur eiquꝑ pacere silis fet falso autẽ ait porcanã ad hocgenusa¬
crificii porcus adhibebatur ergo aut usurpauit genus progenere ut timidi uenient ad

Expanded text:
etiam mulierum honorem kalendae eis dicatae sunt Martiae: Horatius «Martiis caelebs quid agam etiam mulierum honorem kalendae eis dicatae sunt Martiae: Horatius «Martiis caelebs quid agam kalendis?». Iuvenalis «munera femineis tractat secreta kalendis». Nec enim aliter congruit Martias kalendas esse feminarum, nisi quia, ut diximus, feminae bella sedarunt. Sane sciendum omnes virgines raptas excepta Hersilia, quam sublatam a marito sibi Romulus fecit uxorem. POSITO CERTAMINE finito, ut «ante diem clauso componet Vesper Olympo». IOVIS ANTE ARAM ante templum Iovis Statoris, quod fecerat Romulus, postquam orans elatis armis meruit ne suus exercitus fugeret. IVNGEBANT FOEDERA PORCA foedera, ut diximus supra, dicta sunt a porca foede et crudeliter uccisa; cuius mors optabatur ei, qui a pace resilisset. Falso autem ait ‘porca’: nam ad hoc genus sacrificii porcus adhibebatur. Ergo aut usurpavit genus pro genere, ut «timidi venient ad
Abbreviated transcription (Latin):
magnis circensib: aut megalesiacis aut romanis quos constat fieri ante uł ianuarias¬
actis autẽ cũ agerent᷑ quia ñ erat p̃sens a passiuo participiũ ut & qua uectus abas :circi¬
sibus Circenses dicti uel a circuitu. uel quod ubi nunc maetae sunt olim gladii ponebant᷑
quos circumibant. dicti circenses ab ensib: circa quos currebant Sane notandũ positos circen¬
senses sine adiectione ludorũ cũ ita dicamus ludos theatrales ludos gladiatores ludos circen¬
ses : Romulidis hic datiuus pluralis uenit ab eo quod ẽ hic romulidã : Curibq seueris mire
dixit seueris cũ enim filias ꝑdiderint ceninenses antemnatae crustumini & sabini c&eris
quiescentib: sabini soli bella sumpser̃ qui in t̃uenientib: postea triginta feminis iam enixis
de illis que raptae erant pax facta ẽ ex quarũ nominib: curiae appellatae s̃ In communẽ

Expanded text:
‘magnis circensibus’ aut Megalesiacis, aut Romanis, quos constat fieri ante kal. Ian. ‘‘magnis circensibus’ aut Megalesiacis, aut Romanis, quos constat fieri ante kal. Ian. ‘Actis’ autem cum agerentur, quia non erat praesens a passivo participium, ut et qua vectus Abas. CIRCENSIBVS circenses dicti vel a circuitu, vel quod ubi nunc metae sunt, olim gladii ponebantur, quos circumibant. Dicti autem circenses ab ensibus, circa quos currebant. Sane notandum positos circenses sine adiectione ludorum, cum ita dicamus ludos theatrales, ludos gladiatorios, ludos circenses. ROMVLIDIS hic dativus pluralis venit ab eo, quod est ‘hic Romulida’. CVRIBVSQVE SEVERIS mire dixit ‘severis’: cum enim filias perdiderint Caeninenses, Antemnates, Crustumini et Sabini, ceteris quiescentibus Sabini soli bella sumpserunt, qui intervenientibus postea triginta feminis, iam enixis, de illis quae raptae erant, pax facta est: ex quarum nominibus curiae appellatae sunt. In communem
Abbreviated transcription (Latin):
id est tergebat᷑ : nec ꝓcul hinc romã Congrue iux̃ ꝓprios conditores : Raptas sine more sabinas
raptas spectaculo sine ullo exemplo : Consessu calex Cauea ẽ ubi populus spectat: magnis cir¬
censib actis magnis quantũ ad paupertatẽ pristinã ꝑtin& ñam legimus propt̃ equorũ in opiã
diuersis eos tunc usos animalib: Raptae autem sunt sabinae consualib: hoc est mense martio
consus autẽ deus ẽ consiliorũ qui ideo templũ subtecto hab&: ut ostendat᷑ tectũ eẽ debere c̃siliũ
inde ẽ quod & fidei panno uelata manu facrificabatur : quia fides tecta esse deb& & uelata ideo¬
autẽ dicato consi simulacro rapuer̃ & sabinas ut teger&ur initũ derapti consiliũ iste consus
&eques neptunus dicit᷑ unde &iam in eius honorẽ circenses celebrant᷑ errant ergo qui dicurt

Expanded text:
id est tergebatur. NEC PROCVL HINC ROMAM congrue, iuxta proprios conditores. RAPTAS SINE MORE SABINAS id est tergebatur. NEC PROCVL HINC ROMAM congrue, iuxta proprios conditores. RAPTAS SINE MORE SABINAS raptas spectaculo sine ullo exemplo. CONSESSV CAVEAE cavea est ubi populus spectat. MAGNIS CIRCENSIBVS ACTIS ‘magnis’ quantum ad paupertatem pristinam pertinet: nam legimus propter equorum inopiam diversis eos tunc usos animalibus. Raptae autem sunt Sabinae Consualibus, hoc est mense MartioConsus autem deus est consiliorum; qui ideo templum sub tecto habet, ut ostendat tectum esse debere consilium. Inde est quod et Fidei panno uelata manu sacrificabatur, quia fides tecta esse debet. autem dicato Consi simulacro rapuerunt Sabinas, ut tegeretur initum de raptu consilium. Iste Consus et eques Neptunus dicitur, unde etiam in eius honorem circenses celebrantur. Errant ergo qui dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
futura s tirpis abas canio pugnatiq in ordine bella carptim tam̃ pauca cõmemorat sie¬
sicut in primoait. uid& iliacas exordine pugnas. nec tamen uni uersa descripsit: hauduatũ igna¬
rus futurorũ non inscius : uenturiq in scius eui non aeui sed quae in acuo aerant futura s trr¬
pis ab ascanio usq ad augustũ caesarem mauortis in antro ꝑotest accipi et fecerat lupã mauor
st indinasse quod graeci tipo kritiIN dicunt ut inclinatione corporis ubera p̃ber& infantibus
namsi ꝓcubuisse iacuisse accipias. c̃trariũ ẽ quod dicit. ludere pendentes pueros sciendũ tam̃
terentius congrum istũ maximũ in aqua sinito ludere Alii pendentes cessantes ut pendenͭ opera¬
erat dicit sed id quod intellegimus factũ fuisse ut tercircum ilia cos raptauerit haectora
muros : corpora fingere lingua idẽ tergerȩ cicero inseftiana sphungiis sanguis effingebat᷑¬

Expanded text:
futurae stirpis ab Ascanio pugnataque in ordine bella’, carptim tamen pauca commemofuturae stirpis ab Ascanio pugnataque in ordine bella’, carptim tamen pauca commemosicut in primo ait «videt Iliacas ex ordine pugnas», nec tamen universa descripsit. HAVD VATVM IGNARVS futurorum non inscius. VENTVRIQVE INSCIVS AEVI non ‘aevi’, sed quae in aevo erant futura. STIRPIS AB ASCANIO usque ad Augustum Caesarem. MAVORTIS IN ANTRO potest accipi et ‘fecerat lupam Mavortse inclinasse, quod Graeci προκύπτειν dicunt, ut inclinatione corporis ubera praeberet infantibus: nam si ‘procubuisse’ iacuisse accipias, contrarium est quod dicit ‘ludere pendentes pueros’. Sciendum tamen, Terentius «congrum istum maximum in aqua sinito ludere». MATREM quasi matrem, erat dicit, sed id quod intellegimus factum fuisse, ut "ter circum Iliacos raptaverat Hectora muros" . corpora fingere lingva id est tergere: Cicero in Sestiana "spongiis sanguis effingebat
Abbreviated transcription (Latin):
et amarũ potest significare: poscere prouocare ciceropos cunt maiorib poculis ide pre¬
na numinis sui in t̃que manus etbu iungendũ ẽ ut intellegas aeneã manibi minora uor¬
chus maiora arma consideras se ut puta loricã ł scutũ haec̃enim arma maioraminor
uero galcã gladiũ ocreas uersat considerat ut huc illuc uindorũ in mensa uolamon uos¬
sat irigente sanguineã ingentẽ: distinguendũ propt̃ plura epitheta solls in ar de scic po¬
Ni rinfisica ratione describit. quȩ fit cũ a quosam nubem solis ardor in radiat necuos
congrua haȩc comparatio cũlorica dediuersis metallis fieri plerũq consueuerir ribi
ocreas nitida tibi aliã recocto sepe purgato non ena rrabile textũ bena uonenus ons¬
le cũ enĩ in drpeo omnẽ romanã historiã uelit eẽ descriptã dicendo illiegenos omsi

Expanded text:
et amarum potest significare. POSCERE provocare, Cicero «poscunt maioribus poculis», id est proet amarum potest significare. POSCERE provocare, Cicero «poscunt maioribus poculis», id est proerat matrem et plenam numinis sui. INTERQVE MANVS ET B. V. iungendum est, ut intellegas Aenean manibus minora, brachiis maiora arma considerasse, ut puta loricam et scutum: haec enim sunt arma maiora: minora vero galeam gladium ocreas. VERSAT considerat, ut «huc illuc vinclorum inmensa volumina versat». RIGENTEM, SANGVINEAM, INGENTEM distinguendum propter plura epitheta. SOLIS INARDESCIT RADIIS Irin physica ratione describit, quae fit cum aquosam nubem solis ardor inradiat. Nec est incongrua haec comparatio, cum lorica de diversis metallis fieri plerumque consueverit. LEVES OCREAS nitida tibialia. RECOCTO saepe purgato. NON ENARRABILE TEXTVM bene ‘non enarrabile’: cum enim in clipeo omnem Romanam historiam velit esse descriptam dicendo ‘illic genus omne
Abbreviated transcription (Latin):
in xdicens namq ut ab euandro castris ingressus et rustis regemadit et regimemorat
nomenq genusq aetherios nrmbos ꝑaere numinũ scilicet purgationẽ quaecirca deos ẽ¬
reducta secreta egelido secretũ flumine uidit egelido ẽ nimiũ gelido et ẽ una parsoran¬
onis ut edurã quepirũ ẽ ualde durã et sic dixit secretũ flumine egelido hoc ẽ p̃sidio fluni¬
nis ut dicimus secretus ẽ monte uel siluis latent̃ autem ostendit aeneã non nisi flumine a¬
lutũ numenuidere potuis seobtulit ultro idẽ deã confessa ut ipse in secundo dixit et ẽ or do
creatr ix laurentos suꝑbos ut quos il libello profugos egere suꝑboacrenitur nẽ foreri
et proprie apud nos acer ẽ qui apud grecos dinos dicitur nã fortẽ et uehem̃tẽ etaspere

Expanded text:
in decimo dicens "namque ut ab Euandro castris ingressus Etruscis, regem adit et regi memorat in decimo dicens "namque ut ab Euandro castris ingressus Etruscis, regem adit et regi memorat nomenque genusque" . Ad v. 608 Aetherios nimbos per aerem numinum, scilicet purgatiorem, quREDVCTA secreta. EGELIDO SECRETVM FLVMINE VIDIT ‘egelido’, id est nimium gelido: et est una pars orationis, ut «eduramque pirum», id est valde duram. Et sic dixit ‘secretum flumine egelido’, hoc est praesidio fluminis, ut dicimus ‘secretus est monte’ vel silvis. Latenter autem ostendit, Aenean non nisi flumine ablutum, numen videre potuisse. OBTVLIT VLTRO id est deam confessa, ut in secundo dixit. Et est ordo creatrix». LAVRENTES SVPERBOS ut «quos illi bello profugos egere superbo». ACREM TVRNVM fortem. Et proprie apud nos acer est qui apud Graecos δεινός dicitur: nam fortem et vehementem et asperum
Abbreviated transcription (Latin):
planicies eẽt insummo inqua inerant castra tarconis. quã quã multi uelint᷑ q. omnes decolio
uideri iam poterat legio ad eneã referre. ut intellegamus uenientes in collibus fuisse tro¬
ianos castra uero etrustica in campis quod siuelimus accipere quẽ ad modũ procedit tutatene¬
bant castralocis id ẽ ꝑnaturã locorũ et tendebat ain aruis. ut hic seuus tendebat achilles bello
lecta i÷ quisait supra qui sese in bella sequantur prestantes uirtute legit. autlecta proprie¬
quia delectus militũ ẽ aequo set corpora curant ingenti arte quod sequebatur omis sit reda¬
turus in xnãq: si uellet dicere uenisse aeneã uidisse tarchonẽ. petisse auxilia satis longa
fuerat. et peribat illud quod ait supra totonãq fremunt condensȩ liptore puppescã e
truscorũ festinationi dicentis breuitas congruat uerũ hoc quod in isto loco p̃t̃ misit reddt

Expanded text:
planities esset in summo, in qua inerant castra Tarchonis. Quamquam multi velint ‘celsoque omnis de colle planities esset in summo, in qua inerant castra Tarchonis. Quamquam multi velint ‘celsoque omnis de colle videri iam poterat legio’ ad Aenean referre, ut intellegamus venientes in collibus fuisse Troianos, castra vero Etrusca in campis. Quod si velimus accipere, quemadmodum procedit ‘tuta tenebant castra locis’? Id est per naturam locorum. TENDEBAT IN ARVIS ut hic saevus tendebat Achilles. ET BELLO LECTA I. quiquia dilectus militum est. Ad v. 607 Equos et corpora curant ingenti arte quod sequebatur omisit, redditurus in decimo: namque si vellet dicere venisse Aenean, vidisse Tarchonem, petisse auxilia, satis longum fuerat et peribat illud quod ait supra "toto namque fremunt condensae litore puppes" , cum Etruscorum festinationi dicentis brevitas congruat. verum hoc quod in isto loco praetermisit, reddit
Abbreviated transcription (Latin):
con hoc ẽ deũ rancyle autem ẽ faexomniũ elem̃torũ idẽ ignis sordidior et
aeritẽ aquȩ et terrȩ sordidiora unde cuncta procreantur quã greci ratin¬
litini materiã appellauer̃ nec in congrue cũ materia siluarũ sintꝰ ergo qđ gre¬
ca toto latini aparte dixer̃ lucũq dic̃m que hoc aromanis traxit apuđ quo snibil
fuit tam solemne quãdies consecrationis hinc ẽ illud nostros quehuius meminisse minores
tarcho et trrrheni tarco latinus nominatiuus ẽ degreco ueniens ab eo quod ẽ tar chonꝑdito
dustria et natura munitissima sed nouimus castra ꝑnaturã mufata esse nom posse. nisun
collibus fuerint quod si in montib: sunt quomodo procedit latis tendebat in aruis nssierg
contrariũ intellegamus quod hodie que uidemus et legimus hanccolliũ fuisse naturã ut

Expanded text:
θεὸν, hoc est deum ὕλης. ὕλη autem est faex omnium elementorum, id est ignis sordidior et θεὸν, hoc est deum ὕλης. ὕλη autem est faex omnium elementorum, id est ignis sordidior et aer, item aqua et terra sordidior, unde cuncta procreantur: quam ὕλην Latini materiam appellaverunt; nec incongrue, cum materiae silvarum sint. Ergo quod Graeci a toto, hoc Latini a parte dixerunt. LVCVMQVE DIEMQVE hoc a Romanis traxit, apud quos nihil fuit tam sollemne quam dies consecrationis: hinc est illud «nostrosque huius meminisse minores». TARCHO ET TYRRHENI Tarco Latinus nominativus est de Graeco veniens, ab eo quod est Tarchon, perdito dustria et natura munitissima. Sed novimus castra per naturam munita esse non posse, nisi in collibus fuerint: quod si in montibus sunt, quomodo procedit ‘latis tendebat in arvis’? Ne sit ergo contrarium, intellegamus quod hodieque videmus et legimus, hanc collium fuisse naturam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
illiut pote greci quid au dirent ignorantes et optimũ ducentes siprius eos salutare
dixer̃ xaip̃e quã salutationẽ romani nom̃ ciuitatis eẽ putauer̃ et detracta aspirati¬
ont eãcere nominar̃ ut dicit iginus in urbib: italicis amnis autẽ minio dicitur utqui
cetere domo quis minionis in aruis : late sacer hocẽ nonsolũ colebatur aciuibus sed
etiã ab accolis : nigr& umbrosa moresuo: ueteres pelas gos dehisuaria ẽ opinio nan
alii eos ab athenien sibus alii ala conib alii thessalis dicunt originẽ ducere qđ ẽ ꝓ¬
pensius nã multas inthes salia pelas gorũ constat eẽ ciuitates hiprimi italiã teni¬
isse ꝑrehibentur : aruorũ pecoris quedeo publica cerimoniarũ opinio hoc ha¬
bet pecorũ etagnorũ deũ eẽ siluanũ prudentiores tam̃ dicunt eẽ eũ raikone

Expanded text:
illi, utpote Graeci, quid audirent ignorantes et optimum ducentes si prius eos salutarent, illi, utpote Graeci, quid audirent ignorantes et optimum ducentes si prius eos salutarent, dixerunt χαῖρε: quam salutationem Romani nomen civitatis esse putaverunt, et detracta aspiratione eam Caere nominarunt, ut dicit Hyginus in urbibus Italicis. ‘Amnis’ autem Minio dicitur, ut «qui Caerete domo, qui sunt Minionis in arvis». LATE SACER hoc est non solum colebatur a civibus, sed etiam ab accolis. NIGRA umbrosa, more suo. VETERES S. PELASGOS de his varia est opinio; nam alii eos ab Atheniensibus, alii a Laconibus, alii a Thessalis dicunt originem ducere, quod est propensius: nam multas in Thessalia Pelasgorum constat esse civitates. Hi primi Italiam tenuisse perhibentur. ARVORVM PECORISQVE DEO publica caerimoniarum opinio hoc habet, pecorum et agrorum deum esse Silvanum. Prudentiores tamen dicunt, esse eum ὑλικὸν
Abbreviated transcription (Latin):
nusi cons pectus conspicuus conspicabilis nã pronomine participiũ posuitante alios
astrorũ diligit ÷ uenus in caclo habet unã propriã stellã quae oriens luciferũ occidens
ues perũ facit indestatius et alter no de prenditur unus inortu habet etiã duas alias
unam in signo tauri etunã in septen trionẽ unde etiã taurus domus ẽẽ dicitur ueneris
ideo dixit᷑ quẽ uenus antealios astrorũ diligit ignes: sacrũ uenerabile tenebras autem
resoluit ꝓpt̃ iubar quod sola possidens aliquod effici et lum̃ agmine facto agm̃ ẽ pro¬
prie exercitus ambulans quicquid fuerit aliud. ab usiue dicitur: prope ceritisamnẽ
agllaciuitas ẽ tusciae a conditore apellata cui ex inscitia romana aliudẽ inditum
nom̃ nãcũ romani euntes ꝑtusciã interrogarent agrllinos quȩ diceretur ciuitas.

Expanded text:
nus». CONSPECTVS conspicuus, conspicabilis, nam pro nomine participium posuit. ANTE ALIOS nus». CONSPECTVS conspicuus, conspicabilis, nam pro nomine participium posuit. ANTE ALIOS ASTRORVM DILIGIT I. Venus in caelo habet unam propriam stellam, quae oriens luciferum, occidens vesperum facit: inde Statius «et alterno deprenditur unus in ortu». Habet etiam duas alias, unam in signo tauri et unam in septentrione, unde etiam taurus domus esse dicitur Veneris: ideo dixit ‘quem Venus ante alios astrorum diligit ignes’. SACRVM venerabile. TENEBRAS autem RESOLVIT propter iubar, quod sola possidens aliquod efficit lumen. AGMINE FACTO agmen est proprie exercitus ambulans: quicquid fuerit aliud abusive dicitur. PROPE CERITIS AMNEM Agylla civitas est Tusciae, a conditore appellata, cui ex inscitia Romana aliud est inditum nomen. Nam cum Romani euntes per Tusciam interrogarent Agyllinos quae diceretur civitas,
Abbreviated transcription (Latin):
lotuo so supers iamhinc quasi pat̃ loquitur diuisa enĩ ẽ haec allo cutio. et ultima parsei
babit parentis affectũ quod et ipse ostendit dicens. et patrias audite p̃ces primauero
uiri fortis ẽ . ut qualis erã cũ primã aciem p̃neste sub ipsas durare laborem ipsiu sscili¬
ut senectutis terentius senectus ipsa morbus ẽ durare autẽ ẽ sustinere horatius aesa¬
ne funibus uixdurare carinȩ possunt imperiosius aequor : in fandũ ca sum parentis ẽ qđ
formidat nolle memorarẽ crudelẽ uitã quae filio ẽ suꝑstis: sola et sera quia et unu serat
itserius susceptus iamq ad eo exierat ad eo adornatũ ꝑtinet tantũ apse agmine pallas
in medio hicenimos fuit ut trrones ponerentur in medio ambirent uiri fortes exerci¬
tũ aut certe honȩris ẽ mediũ locũ in exercitu tenere. ut ipse alibi medio dux agmine tur¬

Expanded text:
lo». AT VOS O SVPERI iam hinc quasi pater loquitur. Divisa enim est haec adlocutio, et ultima pars eius lo». AT VOS O SVPERI iam hinc quasi pater loquitur. Divisa enim est haec adlocutio, et ultima pars eius habet parentis adfectum, quod et ipse ostendit dicens ‘et patrias audite preces’; prima vero viri fortis est, ut ‘qualis eram, cum primam aciem Praeneste sub ipsa s.’. DVRARE LABOREM ipsius scilicet senectutis: Terentius «senectus ipsa morbus est». ‘Durare’ autem est sustinere: Horatius «ac sine funibus vix durare carinae possunt imperiosius aequor». INFANDVM CASVM parentis est quod formidat nolle memorare. CRVDELEM VITAM quae filio est superstes. SOLA ET SERA quia et unus erat, et serius susceptus. IAMQVE ADEO EXIERAT ‘adeo’ ad ornatum pertinet tantum. IPSE AGMINE PALLAS IN MEDIO hic enim mos fuit, ut tirones ponerentur in medio, ambirent viri fortes exercitum. Aut certe honoris est medium locum in exercitu tenere, ut ipse alibi «medio dux agmine Tur
Abbreviated transcription (Latin):
lis enĩmos fuit ut etiã non rogatus laborantibus subueniret tunc enĩ sicut et uarro
dicit omnes qui fecerant̃ fortit̃ hercules uocabantur. licet eos primo xLiii enumera¬
uerinT hincẽ quod legimus herculẽ tirinthiũ argiuũ thebanũ librũ feronia mitꝰ
nrmfa cã paniae quam etiã supra diximus haec etiã lib̵torũ dea ẽ in cuius templo
raso capite pilleũ accipiebant cuirei etiã plautus in amphi trione facit m̃tionẽ
qđutinã ille facit iuppit̃ ut raso capite portẽ pilleũ, terma arma mouenda figura¬
poeticanam trina debuit dicere armaenim numeri sunt tantũ pluralis: mouenda autem
uel contra ipsum ł ab ipso finitimo aut infinitimo capiti uiduas set ciuibus urbẽ scilicet
uiris fortibus ꝑemptis et ꝓprie uiduas set dixit. quia urbs generis ẽ femininihoratias
abusiue et satis in congrue ingenere masculino posuit dicens. uiduus faretra risit a pol¬

Expanded text:
lis enim mos fuit, ut etiam non rogatus laborantibus subveniret. tunc enim, sicut et Varro lis enim mos fuit, ut etiam non rogatus laborantibus subveniret. tunc enim, sicut et Varro dicit, omnes qui fecerant fortiter, Hercules vocabantur: licet eos primo XLIII. enumeraverit. hinc est quod legimus Herculem Tirynthium, Argivum, Thebanum, Libym. feronia mater nympha Campaniae, quam etiam supra diximus. haec etiam libertorum dea est, in cuius templo raso capite pilleum accipiebant. cuius rei etiam Plautus in Amphitryone facit mentionem "quod utinam ille faxit Iuppitpoetica, nam ‘trina’ debuit dicere: ‘arma’ enim numeri sunt tantum pluralis. ‘Movenda’ autem vel contra ipsum, vel ab ipso. FINITIMO aut in finitimo: aut finitimo capiti. VIDVASSET CIVIBVS VRBEM scilicet viris fortibus peremptis. Et proprie ‘viduasset’ dixit, quia urbs generis est feminini: Horatius abusive et satis incongrue in genere masculino posuit, dicens «viduus pharetra risit Apol
Abbreviated transcription (Latin):
ad antiquitatẽ et notandũ uotũ dep̃terito fieri qualis erã. cuit ut simtalis qualistunc
eram quado ista ꝑ feci. autcerte laudantis ẽ qualis erã cũ primã aciem .p. sub ipsas tra¬
ui scutorũq iii. a ceruos hoctraxit dehistoria tarquinius enĩ priscus uictis sabinis
in honorẽ uulcanieorũ arma succendit quẽ postea secuti sunt ceteri:cui tres animis
pertransitũ ostendit illã platonis et aristotelis contentionẽ. quidubitant utrum
aut ẽ loco ꝑtres animas magnũ et perfectũ indicat uirũ nãquantũ ad fabulãꝑ
tinet tresanimas propt̃ tria habuit corpora ad tendendũ sane hoc sibi euandrũ
uindicare quod fuit in hercule nãut ille gerionẽ extinexit. i tahic errlũ occidit in¬
de ẽ quod paulo post dicit.neq finitimo mezentius unquã huic capiti insultans hercu

Expanded text:
ad antiquitatem. Et notandum votum de praeterito fieri. QVALIS ERAM aut ut sim talis, qualis tunc ad antiquitatem. Et notandum votum de praeterito fieri. QVALIS ERAM aut ut sim talis, qualis tunc eram, quando ista perfeci: aut certe laudantis est ‘qualis eram cum primam aciem P. sub ipsa stravi’. SCVTORVMQVE I. V. ACERVOS hoc traxit de historia: Tarquinius enim Priscus primus victis Sabinis in honorem Vulcani eorum arma succendit: quem postea secuti sunt ceteri. CVI TRES ANIMAS per transitum ostendit illam Platonis et Aristotelis contentionem, qui dubitant, utrum Hoc autem loco per ‘tres animas’ magnum et perfectum indicat virum; nam quantum ad fabulam pertinet, tres animas propter tria habuit corpora. Attendendum sane, hoc sibi Euandrum vindicare quod fuit in Hercule; nam ut ille Geryonem extinxit, ita hic Erylum occidit. Inde est quod paulo post dicit ‘neque finitimo Mezentius umquam
Abbreviated transcription (Latin):
patris ubi eẽt: exortẽ aeneae proid quod nonẽ factũ quod factũ ẽ indicat᷑ ꝑ exortẽ
autem obtimũ et praecipuũ significat pellis obit totũ ostenditur magnitudo in hoc
quod dicit totũ obit: unguibus a ureis aut quia ungues ipsicũ aruerint a uru mitantur co¬
lorem aut quia solebant᷑ de aurari statius auro mansueuerat ungues: subito uulgata: cur
scibito ipse dicit. qua si ꝑpartiã urbem : ocius pͥositiuus antiquus ẽ. idẽ celerit᷑ nec enĩ potest ẽe
posse contingere: iamapparet adhuc illis ꝑgentib: iã p̃liũ cogitabatur amatrib: dextrã
euntis filii scilicet quia dixerat pat̃: haeret in expletus .l. haeret in expletus .l. hones
expletus haesit et̃talia locutus ẽ lacrimans alulegunt in expletus lacriꝰmis honesti¬
nam singula ante ponebantur. ut sinunc senobis ia. ramus ergo unũ uacat quantũ

Expanded text:
PATRIS ubi esset. EXORTEM AENEAE per id quod non est factum, quod factum est indicatur. Per ‘exortem’ PATRIS ubi esset. EXORTEM AENEAE per id quod non est factum, quod factum est indicatur. Per ‘exortem’ autem optimum et praecipuum significat. PELLIS OBIT TOTVM pellis ostenditur magnitudo in hoc, quod dicit ‘totum obit’. VNGVIBVS AVREIS aut quia ungues ipsi cum aruerint, auri imitantur colorem; aut quia solebant deaurari: Statius «auro mansueverat ungues». SVBITO VVLGATA cur ‘subito’? Ipse dicit: quasi ‘per parvam urbem’. OCIVS positivus antiquus est, id est ‘celeriter’; nec enim potest esse posse coC. EVNTIS filii scilicet, quia dixerat ‘pater’. HAERET INEXPLETVS multi hic distingunt, expletus haesit et talia locutus est lacrimans’. Alii legunt ‘inexpletus lacrimis’. Honestinam singula ante ponebantur, ut «si nunc se nobis i. a. a. ramus»: ergo unum vacat, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
cuopoautee  hostu m misereatur ethine nascitur illẽsensus nonbaec epallã descicdem
bromis superente sitemaencas hi nr̃i reditus ex spectatiq triũ pbis haee per culcas sofuess
ra duancũ post hono adnaues ⁊ unuuacat aut post aut hinc ut posclin ediuandiens iubeo
oliquid pugnoel siea s̃ pariũ uel quo pugna geritur preliũ aute dicitur conflae pes ipse
baldura undemiodo benedixit quise inbełla sequantur eñ mpliũ mã adaudide prenđ se
uidis aton ioꝑngnequiths cumathar cone accepisset aeneas auxilia cũ alus et ruscis equi¬
tibus ꝑ terram missi obuios statim habuere bellantes et quasiiam hincrecte ꝑgere uident᷑
in p̃lium unde etiã acrmodocea nauiganti aeneae dicitur iam loca issa tenet fortiꝑmix¬
tus et rusco arcas eques: segnissine remigio et respexit ad descendentes dequibus ait
remigio noc temq diemq fatigant licet fuerit lenissimus fluuius: rerũ quas gesserat

Expanded text:
ut etiam hostium misereatur. Et hinc nascitur ille sensus «non haec, o Palla, dederas promissa parenti». Item Aeneas «hi nostri reditus expectatique triumphi? Haec mea magna fides!». raneum. POST HINC AD NAVES G. Vnum vacat, aut ‘post’, aut ‘hinc’, ut «post hinc digrediens iubeo aliquid pugnae necessarium, vel quo pugna geritur, ‘proelium’ autem dicitur conflictus ipse bellorum: unde modo bene dixit ‘qui sese in bella sequantur’, non ‘in proevidebatur: hi enim equites, cum a Tarchone accepisset Aeneas auxilia, cum aliis Etruscis equtibus per terram missi, obvios statim habuere bellantes, et quasi iam hinc recte pergere videntur in proelium: unde etiam a Cymodocea naviganti Aeneae dicitur «iam loca iussa tenent forti permixtus Etrusco Arcas eques». SEGNIS sine remigio. Et respexit ad descendentes, de quibus ait «remigio noctemque diemque fatigant», licet fuerit lenissimus fluvius. RERVM quas gesserat.
Abbreviated transcription (Latin):
serpentũ certaiti polibant: Aluuolunt reuera decorio serpentũ dicere eũ armaẽe leuiş
omenes ut mortis in dignatione querentt̃ quorũ se interitu posset alciscua utetore qutodutũ
lumina in sa ta uertentt boc autem caput ideo minerua fingitur habere in peetorii quodda
lomns pradentia quȩconfundit alios. et inperitos acsaxtos conprobat: elbitnenulet at̃

Expanded text:
serpentum certatim polibant. alii volunt re vera de corio serpentum dicere eum arma esse levigserpentum certatim polibant. alii volunt re vera de corio serpentum dicere eum arma esse levigerentem et mortis indignatione quaerentem, quorum se interitu posset ulcisci: aut certe intuentum lumina in saxa vertentem. Hoc autem caput ideo Minerva fingitur habere in pectore, quod illic est omnis prudentia, quae confundit alios et inperitos ac saxeos conprobat. TOLLITE C. I. vil
Abbreviated transcription (Latin):
tumni quouentorũ crebras̃ fulmina Et prũdent̃ his omnib naturã ex primit fulminis
ineumq Personitũ tonitrua ostendit permetũ fulg&ras & hunc ordinẽ sic posuit ut homi¬
nib: uid&ur nam reuera prior ẽ collisionubiũ unde ĩgnis emanat Nos autẽ ideosfulgbiras
uidemus quam tonitrua audiamus quia uelocior oculorũ quã auriũ sensus est : sequacib ꝑsecu¬
tricibus Aegidaq horrifera aegis proprie ẽ munim̃tũ pectoris aereũ habens in medio
gorgonis caput Quod munimentũ sunpectore numinis fuerit. aegis uocatur Sunpectori
hominis sicut in antiquis imperatorũ statuis uidemus lorica dicitur ÷ Turbatȩ ꝓturbi¬
tis Nãtimuit omoco teleuton et fecit supinã significationẽ Alii ad fabulã refer̃ quia dicũ
in bellogigantũ arma ꝑdidisse turbata ut quasi ĩpsa nunc reparet :. Cuius dicti nullus auctos

Expanded text:
tumni, quo ventorum crebra sunt flamina. Et prudenter his omnibus naturam exprimit fulminis, tumni, quo ventorum crebra sunt flamina. Et prudenter his omnibus naturam exprimit fulminis, . SONITVMQVE METVMQVE per sonitum tonitrua ostendit, per metum fulgetras. Et hunc ordinem sic posuit, ut hominibus videtur: nam re vera prior est conlisio nubium, unde ignis emicat: nos autem ideo prius fulgetras videmus, quam tonitrua audiamus, quia velocior oculorum, quam aurium sensus est. SEQVACIBVS persecutricibus. AEGIDAQVE HORRIFERAM aegis proprie est munimentum pectoris aereum, habens in medio Gorgonis caput: quod munimentum si in pectore numinis fuerit, aegis vocatur; si in pectore hominis, sicut in antiquis imperatorum statuis videmus, lorica dicitur. TVRBATAE pro ‘turbantis’: nam timuit homoeoteleuton, et fecit supinam significationem. Alii ad fabulam referunt, quia dicitur in bello Gigantum arma perdidisse turbata, ut quasi ipsa nunc reparet: cuius dicti nullus auctor
Abbreviated transcription (Latin):
sicut illo dicimus pro illucbrontesq quid facturus sit ex nominibus docet nambrontes
nudus mẽbra ꝑhunc etiã ceteros nudos fuisse significat: in formatũ inquañdã formã
talem er gohocdicit faciebant fulmen in eorũ similitudinẽ quae iuppit̾ iacit toto celo
hoc ẽ dediuersis partibus caelis cilicet xui.tris ymbris tortiradios constricti et coacti
ingrandinem statius sicco quos asꝑhiatu p̃solidatboreas et sciendũ hoceũ uelle ostende¬
re toto anno iacifulmen nã ꝑ hosperi frasis tempora ostendit annitotius. quae et quat¬
tuor eẽ et t̃ nos menses habere manifestũ ẽ unde dicit tris rmbris tortiradios hocẽ
grandinis quaehabundant ꝑhiemẽ trisnubis aquosȩ hoc ẽ ueris quo tẽpore nimiȩ s̃
pluuiae ut & ruit imbriferũ uer: Rutili tris ignis hoc ẽ aestatis : & alitis austri id est au¬

Expanded text:
ia. Ad v. 425 Brontesque quid facturi sint ex nominibus docet: nam Brontes ia. Ad v. 425 Brontesque quid facturi sint ex nominibus docet: nam Brontes nudus membra per hunc etiam ceteros nudos fuisse significat. Ad v. 426 Informatum in quandatalem. Ergo hoc dicit: faciebant fulmen in eorum similitudinem, quae Iuppiter iacit toto caelo, hoc est de diversis partibus caeli, scilicet sedecim. TRIS IMBRIS TORTI RADIOS constricti et coacti in grandinem: Statius «sicco quos asper hiatu praesolidat Boreas». Et sciendum hoc eum velle ostendere, toto anno iaci fulmen: nam per has periphrasis tempora ostendit anni totius, quae et quattuor esse et ternos menses habere manifestum est: unde dicit ‘tris imbris torti radios’, hoc est grandinis, quae abundat per hiemem; ‘tris nubis aquosae’, hoc est veris, quo tempore nimiae sunt pluviae, ut «et ruit imbriferum ver»; ‘rutili tris ignis’, hoc est aestatis; ‘et alitis austri’, id est au
Abbreviated transcription (Latin):
aut certe aet nea quasi ethnȩ dixit: auditi referunt gemitus ot hocbreuit̃ significauit stric¬
turae chalibum strictura ẽ terra ferriinmassam coacta chalibes autẽ propriae populi sum
apud quos nascitur ferrũ ut ipse atchalibes nudi ferrũ uirosaq: pontus castorea Vnde mo¬
do chalibum posuit stricturas. proferri massis: hoctunc idẽ. huctune et hocprohuc posuit
secundũ antiquũ morem nam antea hoc aduerbiũ locifuit quod nunc ab oleuit nã crebro
in antiquis lectionibus inuenitur. sicut in epistolis probat uqrius fact̾us exemplis auctori¬
tite ratione dicens in aduerbio prouo. plerũq maiores ponere consuetos et sic prohue
hoc ueteres dicere solebant. sicut proilluc illodicimus unde etiã hoc .o. longũ eẽ apparit

Expanded text:
aut certe ‘Aetnaea’ quasi Aetnae dixit. AVDITI REFERVNT GEMITVS echo breviter significavit. STRICaut certe ‘Aetnaea’ quasi Aetnae dixit. AVDITI REFERVNT GEMITVS echo breviter significavit. STRICTVRAE CHALYBVM strictura est terra ferri in massam coacta. Chalybes autem proprie populi sunt, apud quos nascitur ferrum, ut ipse «at Chalybes nudi ferrum virosaque Pontus castorea»: unde modo ‘Chalybum’ posuit ‘stricturas’ pro ferri massis. HOC TVNC id est huc tum. Et ‘hoc’ pro ‘huc’ posuit secundum antiquum morem: nam antea ‘hoc’ adverbium loci fuit, quod nunc abolevit: nam crebro in antiquis lectionibus invenitur, sicut in epistulis probat Verrius Flaccus exemplis auctoritate ratione, dicens in adverbiis pro ‘u’ ‘o’ plerumque maiores ponere consuetos. Et sic pro ‘huc’ ‘hoc’ veteres dicere solebant, sicut pro ‘illuc’ ‘illo’ dicimus: unde etiam ‘hoc’ o longum esse apparet,
Abbreviated transcription (Latin):
duts nocte ad dens operi ꝑtransitũ ostendit noctẽ eẽ partẽ dieiexercet penso fatig ast̃iũ ut¬
dus prono haacust piree acduriter agebat hinc ergo traxit uirgilius utdiceres cistũ at
scrsprinubalit eiiu potens uulcimus ut diximus ignis qetdictus quleenus quasi uodipatui
quod ꝑacri uolet unis enuim en ubibus nascitur unde etiã homerus dicit sũ deaerei pꝰ cipit¬
incadiciti⁊ cecidisse uulcanus claudus autẽ dicitur quia pnatusũpũ quartetiis e enis
us fibrilu dura at enx contrariis eprtheos fecit ornatu dicens mol libues nes it s silocis out¬
adepeora saonilie sicanium iuxtalitus coliãq el frsio logiaẽ curcuuleanus in bislocis offi¬
cina saberi fingatumintur aet nã et lipare scilicet propterignen uet auibtesqusinperas
antra aetheatonant magnitudinem ictuum ostendit. quib eti amuicini montes resultibant

Expanded text:
data. NOCTEM ADDENS OPERI per transitum ostendit noctem esse partem diei. EXERCET PENSO fatigat: Terentdata. NOCTEM ADDENS OPERI per transitum ostendit noctem esse partem diei. EXERCET PENSO fatigat: Terentius «primo haec vitam parce ac duriter agebat». Hinc ergo traxit Vergilius ut diceret «castum ut v. 414 Ignipotens Vulcanus, ut diximus, ignis est, et dictus Vulcanus quasi Volicanus, quod per aerem volet; ignis enim e nubibus nascitur. unde etiam Homerus dicit eum de aere praecipitin eam dicitur cecidisse Vulcanus. Claudus autem dicitur, quia per naturam numquam rectus est ignis. AD FABRILIA dura. Et ex contrariis epithetis fecit ornatum, dicens ‘mollibus e stratis sua’. INSVLA SICANIVM IVXTA LATVS AEOLIAMQVE E. L. physiologia est, cur Vulcanus in his locis officinam habere fingatur inter Aetnam et Liparen: scilicet propter ignem et ventos, quae apta ANTRA AETNAEA TONANT magnitudinem ictuum ostendit, quibus etiam vicini montes resultabant:
Abbreviated transcription (Latin):
tnares boribus quodsucinu dicitur. aliud quod naturalit̃ in uenitut ters uũ quod firde
tribip ertibus ⁊brs at un largenti quas partes et ã sinatura resoluasinuenies undo et srndo
quidicunt omnelius ee naturale electriautẽ natura probatur ueneno quorecepto et strido¬
uentuse ut atqu nuentos uitarecessit : p̃cando uirib indubitaretuis ĩdẽ ddubitare nã iuacat
u houdicit p̃cunmietas impetrationis significat dubitationẽ coniugis in fusuos infusolleeũ
ante concubuim etsio quieiut: probiuero et carminius propt̃ sensum̃ cacenfacon in fusumo legu
ries huius colno temuq minerua non filo tenui sed paruo p̃tio lanificiretalu hie distingaũ
sitosineri doloso alu sielegunt tenuiq minerua inpositũidẽ cuihatee necesyras fataliter

Expanded text:
genera; unum ex arboribus, quod sucinum dicitur; aliud, quod naturaliter invenitur; tertium, quod fit de genera; unum ex arboribus, quod sucinum dicitur; aliud, quod naturaliter invenitur; tertium, quod fit de tribus partibus auri et una argenti: quas partes etiam si naturale solvas, invenies. Vnde errant qui dicunt melius esse naturale. Electri autem natura probatur veneno, quo recepto et stridoventus est, ut «atque in ventos vita recessit». PRECANDO VIRIBVS INDVBITARE TVIS id est dubitare, nam ‘in’ vacat. Et hoc dicit: precum nimietas postulationis significat dubitationem. CONIVGIS INFVSVS GREMIO hoc est ante concubuit et sic quievit. Probus vero et Carminius propter sensum cacenphaton ‘infusum’ legunt, tius ‘huius colus’. TENVIQVE MINERVA non filo tenui, sed parvo pretio lanificii. Et alii hic distinguunt sitos cineri doloso». Alii sic legunt ‘tenuique Minerva inpositum’, id est cui haec est necessitas fataliter