comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
per illud occidit: Itaq lex quidem scã & mandatum scm
& iustum & bonum: quod ergo bonum est mihi factum est
mors: absit. sed peccatum ut appareat peccatum perbonũ
mihi operatum est mortem. Vt fiat super modum pecca¬
tor. aut peccatum permandatum. &ad galatas dicit
Scientes autem quoniam non iustificatur homo ex operib
legis. nisi per fidem ihũ xp̃i. & nos in xp̃o ihũ credimus.
ut iustificemur ex fide xp̃i & non exoperibus legis. quoni
legem dicunt esse dĩgratiam qua iuuamur ad non peccandũ.
Quid est miseri quod dicunt. qui sine ulla dubitatione tanto
apostolo contradicunt : Ille dicit peccatum uires aduer¬
sus hominem accepisse perlegem & eum per mandatum
quam uis sc̃m & iustum & bonum: tamen occidere & per
bonum operariei mortem: De qua non liberiretur nisi
uiuificaret sp̃s eum quem littera occiderat. sicut alio lo¬

Expanded text:
per illud occidit. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, per illud occidit. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Et ad Galatas dicit: Scientes autem quoniam non justificatur homo ex operibus legis nisi per fidem Jesu Christi, et nos in Christo Jesu credidimus, ut justificemur ex fide Christi, et non ex operibus legis, quonialegem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, et eum per mandatum, quamvis sanctum et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio lo
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco dicit. ubi enim non est lex . nec preuaricatio est:
propter hoc &alibiait. ut seruiamus innouitate sp̃s. &
non inuetustate litterae : Legem uolens intellegi lit te¬
rae uetustatem. nouitatem uero sp̃s quid nisi gratiam.
Et ne putaretur accusasse legem uel reprehendisse. con¬
tinuo sibi obposuit questionem & ait: Quid ergo dicemis
lex peccatum est᷑ absit: De inde subiunxit. sed peccatum
non cognoui nisi per legem: hoc est quod dixerat perle¬
gem cognitio peccati : nam concupiscentiam inquit nes¬
ciebam nisi lex diceret. Non concupisces: Oc casione au¬
tem accepta. peccatum permandatum operatum est
inme omnem concupiscentiam: sine lege enim pecca¬
tum mortuum est Ego autem uiuebam aliquando
sine lege: Adueniente autem mandato. peccatum reuixit
ego autem mortuus sum. & inuentum est mihi manda¬
tum quod erat inuita hoc esse inmortem. peccatum
enim occasione accepta permandatum fefellitme. &

Expanded text:
alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: legem volens intelligi litterae vetustatem, novitatem vero spiritus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam: sine lege enim peccatum mortuum est. Ego autem aliquando vivebam sine lege: adveniente autem mandato, peccatum revixit, ego autem mortuus sum, et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem; peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me, et
Abbreviated transcription (Latin):
ergo interrogaretur apostolus & diceretur ei. quare dix¬
isti cum timore &tremore. horum uerborum rationem
reddidit dicens. Ds est enim qui operatur in uobis: sienim
timetis & trem&is non extollimini tamquam de uestris
debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala
& facere bona: hoc enim nobis lexdĩ precepit in libris
scĩs. siue ueterib siue nouis: sed legamus & adiuuante
dño intellegamus apostolum dicentem Quia non iustifi¬
cabitur exlege omnis caro coram illo. Per legem enim
cognitio peccati Cognitio dixit. non consumtio. Quando
autem agnoscit homo peccatum. sinon adiuu& gratia ut
cognitum caueatur : sine dubio lex iram operatur. Quod
alio loco ipse apostolus dicit: ipsius enim uerba sunt: lex
iramoperatur:. hoc ideo dixit quia ira di maior est in
preuaricatore. quia per legem cognoscit peccatum. & ta¬
men facit. Talis quippe preuaricator est legis. sicut in

Expanded text:
ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam de vestris 2. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in
Abbreviated transcription (Latin):
ad aeternam uitam. sed prosua.: miseri cordia. perdu¬
cere. Dequo inpsalmo dicit homo eius animae suae qui
coronatte inmiseratione & miseri cordia. Num quid non
corona bonis operib redditur : sed quia ipsa bona opera
ille in nobis operatur dequo dictum est. dr̃ estenim qui
operatur in uobis & uelle &operari probonu uoluntate.
Ideo dixit psalmus coronatte inmiseratione & misericor¬
dia. quia eius miseratione bona operamur quib corona
reddetur . Non enim quia dixit dĩ est enim qui operatur
in uobis & uelle &operari probona uoluntate. ideo liberum
arbitrium abstulisse putandus est: quod si ita ess& non su¬
perius dixiss&. cum timore & tremore uestram ipsorum
salutem operamini. Quando enim iubetur ut operentur
liberum eorum conuenitur arbitrium. Sed ideo cumti¬
more & tremore. nesibi tribuendo quod bene operantur.
debonis tamquam suis extollantur operib: Tam quam

Expanded text:
ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perduad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat te in miseratione et misericordia: quia ejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate, ideo liberum arbitrium abstulisse putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
utrum autem legerimus in libris scĩs gratiam progratia.
forsitan quaeritis: sed hab&is euangelium secundum iohan¬
nem tanta luce clarissimum ubi io hannes baptista dedño
xp̃odicit: Nosomnes explenitudine eius accepimus & gra¬
tiam progratia: ex eius itaq plenitudine accepimus
promodulo nostro tamquam particulas nr̃as ut bene uiua¬
mus. sicut dr̃ partitus est mensuram fidei quia unus quisq
gratia : sed in super accipiemus gratiam progratia quan¬
do nobis uita acterna reddetur. Dequa dicit a postolus
gratia autem dĩ uita aeterna in xp̃o ihũ dño nostro
cum prius dixiss& stipendium enim peccatimors. Meri¬
toenim stipendium quia diuitiae diabolicae mors aeter¬
na tamquam debitum redditur: ubi cum poss& dicere
& recte dicere. stipendium autem iustitiae uitu aeter¬
na Maluit dicere gratia autem dĩ uita aeterna.
Vt hinc intellegeremus non promeritis nostris dm̃nor

Expanded text:
. CAPUT IX. 21. Utrum autem legerimus in Libris sanctis, gratiam pro gratia, . CAPUT IX. 21. Utrum autem legerimus in Libris sanctis, gratiam pro gratia, forsitan quaeritis. Sed habetis Evangelium secundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia . Ex ejus itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras ut bene vivamus, sicut Deus partitus est mensuram fidei ; quia unusquisqugratia: sed insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando nobis vita aeterna reddetur, de qua dixit Apostolus, Gratia autem Dei vita aeterna in Christo Jesu Domino nostro: cum prius dixisset, Stipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos
Abbreviated transcription (Latin):
tibi existentib sedtam quam his inquib te dr̃ finxit.
id est formauit & creauit: hoc enim ait ipsius sumus fig¬
mentum creati inxp̃o ihũ in operibus bonis: non illa
creatione qua homines factisumus. sed ea dequa ille di¬
cebat. Qui utiq iam homo erat. Cormundum creu in me
ds̃ & dequa dicit apostolus. siqua igitur in xp̃o noua cre¬
atura: uetera transierunt ecce facta sunt noua omnia
autem exdõ: fingimur ergo idest formamur & crea¬
mur in operib bonis. quae non prȩparauimus nos. sed prȩ¬
parauit dr̃ ut in illis ambulemus. Itaq hcarissimi. ff
siuita nostra bona nihil aliud est quam dĩ gratia. sine du¬
bio &uita aeterna quae bonue uitae redditur dĩ gratia
est : & ipsa enim gratisdatur qua gratis data est illacui
datur: sed illa cuidatur tantum modo gratia est. haec
autem quae illidatur quoniam premium eius est. gratia
est progratia: tamquam merces proiustitia. quoniam

Expanded text:
tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo . Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Itaque, charissimi, si vita bona nostra nihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae illi datur, quoniam praemium ejus est, gratia est pro gratia, tanquam merces pro justitia; ut veru
Abbreviated transcription (Latin):
pertinere. propter illud quod ait dñs ihs. sine me nihil
potestis facere: & ipse apostolus cum dixiss& gratia sal
ui factiestis perfidem. & hoc non ex uobis sed dĩ donum
est: non exoperib ne forte quis ex tollatur: Vidit utiq
putare posse homines hoc itu dictum quasi necessaria
non sint opera bona credentib sed eis fides sola sufficiat.
& rursus posse homines debonis operib ex tolli. uelut
adea faciendu sibi ipsi sufficiant: Moxitaq addidit.
ipsius enim sumus figmentum creati in xp̃o ihũ inoperib
bonis quae preparauit ds̃ ut in illis ambulemus: Quid est
hoc quod cum di gratiam commendans dixiss& non ex
operib neforte quis extollatur : Quur hoc dixerit ra¬
tionem reddens. ipsius enim sumus inquit figmentum
creati in xp̃o ibũ in operib bonisͤ quo modo ergo non
exoperibus neforte quis extollatur : sed audi & intel¬
lege non exoperibus dictum tam quam tuis exte ipso

Expanded text:
pertinere, propter illud quod ait Dominus Jesus, Sine me nihil pertinere, propter illud quod ait Dominus Jesus, Sine me nihil potestivi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso
Abbreviated transcription (Latin):
quaestio quae dño donante soluenda est:. Si enim uita
aeterna bonis operib redditur sicut aper tissime dicit
scribturu : quoniam ds̃ red d& unicuiq secundum opera
eius. quomodo gratia est uita aeterna: cum gratia non
operib: reddatur sed gratis detur: ipso a postolo dicente
ei qui operatur merces non inputatur secundum gratiam
sed secundum debitum : & iterum. reliquiae inquit per
gratia iam non exoperibus. alio quin gratia iam non est gra¬
tia: quomodo est ergo gratia uita aeterna quȩ exoperib:
sumitur : anforte uitam acternam non dixit apostolus
gratiam. immo uero sic dixit ut negari omnino non possit
Nec intellectorem acutum. sed tantum modo intentum
desideret auditorem: Cum enim dixiss& stipendium
peccati mors. continuo subdidit. gratia autem dĩ uita ae
uidetur mihi posse dissolui. nisi intellegamus & ipsa bona
opera nostra. quibus ae terna redditur uita addigratiam

Expanded text:
quaestio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita quaestio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime dicit Scriptura, Quoniam Deus reddet unicuique secundum opera ejus : quomodo gratia est vita aeterna, cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente, Ei qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum ? et iterum, Reliquiae, inquit, pegratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Quomodo est ergo gratia vita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte vitam aeternam non dixit Apostolus gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, Gratia autem Dei, vita aemihi videtur posse dissolvi, nisi intelligamus et ipsa bona opera nostra quibus aeterna redditur vita, ad Dei gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
qua dictum est. iustus autem ex fide uiuit: homines au¬
tem non intellegentes quod ait ipse apostolus. Arbitra¬
mur iustificari hominem per fidem sine operibus legis
putauerunt eum dicere sufficere homini fidem &iam¬
si male uiuat. &opera bona non habeat. quod ab sit ut
sentir& uas electionis :. quicum dixiss& quodam loco
in xp̃o enim ihũ Neque circum cisio aliquid ual&. neque
preputium. mox addidit. sed fides quae per dilectionem
operatur: ipsa est fides. Quae fides dĩ sepurat ab inmundis
dȩ monib: Nam & ipsi sicut dicit apostolus iacobus credun
bent istam fidem ex qua iustus uiuit. Id est quae perdi¬
lectionem operatur. ut reddat ei ds̃ aeternam uitam¬
secundum opera eius: sed quia & ipsa bona opera ex dõ
nobis sunt Aquo nobis & fides est & dilectio : propterea
idem ipse doctor gentium &iam ipsam uitam aeternam
gratiam nuncupauit. Sed nascitur inde non parua

Expanded text:
qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines auqua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis ; putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui cum dixisset quodam loco, In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: nam et ipsi, sicut dicit apostolus Jacobus, credunbent istam fidem ex qua justus vivit, id est, quae per dilectionem operatur, ut reddat ei Deus vitam aeternam secundum opera ejus. Sed quia et ipsa bona opera nobis ex Deo sunt, a quo nobis et fides est, et dilectio, propterea idem ipse Doctor Gentium, etiam ipsam vitam aeternam gratiam nuncupavit. CAPUT VIII. 19. Et nascitur inde non parva
Abbreviated transcription (Latin):
alibiait. misericordiam consecutussum ut fidelis essem:
Non enim dixit misericordiam consequutus sum quia fide¬
lis eram. sed ut fidelis essemhic ostendens &iam ipsam
fidem haberi nisi dño miserante non posse & esse donum dĩ:
Quod a pertissime doc& dicens. gratia salui factiestis per
fidem & hoc non ex uobis sed dĩdonum est. Possent enim
dicere dõ accepimus gratiam quia credidimus. tam quam
sibi fidem tribuentes. gratiam dõ propter hoc aposto¬
lus cum dixiss& per fidem: & hoc inquit non ex uobis
sed ex dĩ dono est: rursus nedicerent suis operib sedonum
tale meruisse : continuo subiecit Non exoperibus neforte
quis extollatus : Non quia negauit aut euacuauit opera
bona. cum dicat dm̃ unicuiq reddere secundum opera eius.
Sed quia opera sunt exfide. non exoperib fides. ac per
hoc ab illo sunt nobis opera iustitiae. aquo est ipsa fides. de

Expanded text:
alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus : sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo mea. & potentia manus meae. fecit mihi uirtu¬
tem mugnam hanc . & memoraueris dñi dĩtui. Quia ipse
tibi dat fortitudinem facere uirtutem. Quid autem prod¬
est bonum certamen nisi sequatur uictoria. & quis dat
uictoriam nisi ille de quo dicit ipse. gratias dõ quidat no
cum commemorass& testimonium depsalmo. Quoniam
propterte mortificamur totadie. deputati sumus uelut
oues occisionis. subiecit atq ait: sed in his omnib super¬
uincimus per eum quidilexit nos: Nonergo pernos sed per
eum qui dilexit nos: De inde dixit. Cursum consummaui
sed ille hoc dixit . qui alio loco dicit. Igitur non uolentis
neq currentis. sed miserentis est dĩ. Quae sententia nul¬
lo modo potest &iam sic conuerti ut dicatur. Non miseren¬
tis dĩ. sed uolentisecur rentis est hominis. quis quis enim hoc
ausus fuerit dicere. a postolo se aperte ostendit contra di¬
cere. postremodixit fidem seruaui: sed ille hoc dixit. qui

Expanded text:
Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtuFortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua dicit ipse, Gratias Deo qui dat nocum commemorasset testimonium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
caelo. utiq decaelo. unde etiam uenit sp̃s sc̃s. Quando
ihs̃ ascendit in altum captiuauit captiuitatem dedit dona
hominib: siergo dĩdona sunt bona meritatua. non ds̃ co¬
ronat merita tua tamquam merita tua. sed tum quam do
quib dixit coronam iustitiae redditurum iudicem iustũ.
&uideamus utrum merita ipsius tamquam ipsius. Id est
ex ipso illi conparata. andona sint dĩ. bonum inquit cer¬
tamen certaui. cursum consummaui. fidem seruaui.
primo ista bona opera sinon ea precessissent cogitationes
bonae nulla essent. Adtendite itaq quid de ipsis cogitationib
dicat : Ait enim scribens ad corinthios . Non quia idonei sumus
cogitare aliquid a nobis tamquam ex nobis m&ipsis. sed sus¬
ficientia nostra exdõ est. De inde singula inspiciamus.
bonum inquit certamen certaui. Quaero quauirtute cer¬
tauerit. utrum quae illi ex sem& ipso fuerit. anquae de¬
super data sit: sed absit ut tantus doctor ignorauerit legẽ
dĩ. Cuius uox est indeutero nomio. Nedicas incorde tuo.

Expanded text:
venit Spiritus sanctus, quando Jesus ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, sed tanquam donquibus dixit coronam justitiae redditurum judicem justum, et videamus utrum merita ipsius tanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo,
Abbreviated transcription (Latin):
fica  modestu. suadibilis. plena misericordia & fructib
bonis in estimabilis sine simulatione. Quid boni ergo
non habebit qui hanc sapientiam postularit. & inpetrarit
adño. & hic intellegite gratiam. quia si ex nobis ess& ista
sapientia desursum non ess&. nec ab ipso qui nos creauit
dõ postulanda esset. fratres orate pronobis ut tem¬
peranter & iuste & pie uiuamus in hoc saeculo. expectan¬
tes illam beatam spem. & munifestationem dñi & salua¬
toris nostri ihũ xp̃i. Cui est honor & gloria & regnum
cum patre & cum spũ sco insaeculu saeculorum AMEN.

Expanded text:
fica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus fica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam beatam spem, et manifestationem Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi , cui est honor et gloria et regnum cum Patr
Abbreviated transcription (Latin):
quoniam bonus est. iustus est tantum modo mala pro
bonis non reddit quoniam iniustus non est. Reddit er¬
go mala promalis. poenam pro in iustitia. & redd&
bona promalis. gratiam pro iniustitia. & reddit bona
istum & si intellegitis dõ gratias agite. ubi autem non
intellegitis orate ut intellegatis. Dabit enim uobis in
tellectum. mementote scribtum esse. siquis uestrum
indig& sapientiam postul& adõ quidat omnib affluen¬
ter & non in properat & dabitur ei. Ipsu est sapientia
desursum descendens sicut ipse apostolus iacobus dixit.
Illam uero sapientiam repellite a uobis &orate ut non
sit in uobis. quam de testatus est ubi ait. quod si zelum
amarum hab&is & contentiones in uobis sunt. non est
ista sapientia desursum descendens. sed terrena: anima¬
lis diabolica. ubi enim zelus & contentio est. ibi in con¬
stantia & omne opus prauum. Quae autem desursum
est sapientia. primum quidem pudica est. De inde paci¬

Expanded text:
quoniam bonus et justus est; tantummodo mala pro quoniam bonus et justus est; tantummodo mala pro bonis non reddet, quoniam injustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poenam pro injustitia; et reddet bona pro malis, gratiam pro injustitia; et reddet bona istum, et si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non improperat, et dabitur ei . Ipsa est sapientia desursum descendens, sicut ipse apostolus Jacobus dicit. Illam vero sapientiam repellite a vobis, et orate ut non sit in vobis, quam detestatus est, ubi ait: Quod si zelum amarum habetis, et contentiones in vobis sunt, non est ista sapientia desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim zelus et contentio est, ibi inconstantia et omne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde paci
Abbreviated transcription (Latin):
credite. In eo uero cuius miseretur gratia dĩ non redden¬
tis mula promalis. sed bona promalis fideliter & in dubi¬
tanter agnoscite. Nec ideo auferatis apharuone liberum
arbitrium quia multis locis dicit ds̃ ego induraui phara¬
onem uel induraui aut indurabo cor pharaonis. Non enim
propterea ipse pharuo non indurauit corsuum. Nam &
hoc de illo legitur quundo ablata est ab aegrptis cinomia
dicente scribtura. & in grauauit pharao corsuum. & in isto
tempore noluit dimittere populum. Ac perhoc & ds̃ indura¬
uit per iustum iudicium & ipse phurao per liberum arbi¬
trium. Certiergo estote quiu nonerit in anis labor uester
si in bono proposito proficientes perseueretis usq infinem
Ds̃enim qui modo illis quos liberat non reddit secundum operu
eorum Tunc redd& unicuiq: secundum opera eius.
Redd& omnino ds̃ & mala promalis quoniam iustus est
& bona promalis quoniam bonus est. & bona probonis

Expanded text:
credite, in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddencredite, in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit deus: ego induraui Pharaonem uel: induraui aut indurabo cor Pharaonis. non enim propterea ipse Pharao non indurauit cor suum. nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia dicente scriptura: et ingrauauit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum. ac per hoc et deus indurauit per iustum iudicium et ipse Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote, quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito proficientes perseueretis usque in finem. deus enim, qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera eius. reddet omnino d; bona pro malis, quoniam bonus est; bona p
Abbreviated transcription (Latin):
uideant & quiuident caecifiant. Ad occulta ergo dĩ iudi¬
cia reuocate. Quando uid&is inuna causa quam certe ha¬
bent omnes paruuli hereditarium malum trabentes
ex adam. huic subueniri ut baptizetur. illi non subueni¬
ri ut in ipsa obligutione moriatur. illum baptizatum
relinqui inhac uita quem presciuit ds̃ impium futurum.
istum uero baptizatum rapiens hac uitu ne malitia mut&
intellectum eius. & nolite in. istis dare in iustitiam uel
in sipientiam dõ apud quem iustitiae fons est & sapienti¬
ae. & sicut uos exhortatus sum ab initio sermonis huius
in quo peruenistis in eo ambulate. & hoc quoq ds̃ uobis
reuelauit. & si non inhac uita certe in altera. Nihil est
enim occultum quod non reuelabitur. Quando ergo au¬
ditis dicentem dñm. ego dñs seduxi proph&am illum. &
quod ait apostolus cui uult miseretur. & quem uult obdurat
in eoq seduci permittit uel obdurari mula eius merita

Expanded text:
uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudiuideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impium futurum, istum uero baptizatum rapi ex hac uita, ne malitia mutaret intellectum eius, et nolite in istis dare iniustitiam uel insipientiam deo, aput quem iustitiae fons est et sapientiae, sed, sicut uos exhortatus sum ab initio sermonis huius, in quod peruenistis, in eo ambulate, et hoc quoque deus uobis reuelabit, etsi non in hac uita, certe in altera. nihil est enim occultum, quod non reuelabitur. quando ergo audistis dicentem dominum: ego dominus seduxi prophetam illum, et, quod ait apostolus: cuius uult miseretur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdurari mala eius merita
Abbreviated transcription (Latin):
tabant dici. quando audiebant quod dixit apostolus
lex autem sub intrauit ut abundar& delictum. ubiau¬
tem abundauit delictum super abundabit gratia. sed
utiq gratia ut agit ut iam fiant bona ab eis qui fecerunt
mala non ut per seuerent in malis & reddi sibi existiment
bona. Non ituq itudebent dicere faciamus mala ut ueni¬
ant bona. sed fecimus mala & uenerunt bona. lam facia¬
mus bona. ut infuturo saeculo recipiamus probonis bona
qui in hoc saeculo recepimus promalis bona. Propter quod
scriptum est inpsalmo. Misericordiam &iudicium canta¬
bo tibi dñe. Prius itaq non ideo uenit filius hominis inmun¬
dum ut iudic& mundum sed ut saluetur mundus per ipsum.
hoc propter misericordiam. postea propter iudicium
uenturus est iudicare uiuos & mortuos. quam uis & in hoc
tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio sed occulto. Ideo
ait. in iudicium ueni in hunc mundum. ut qui non uident

Expanded text:
tabant dici, quando audiebant quod dixit apostolus: tabant dici, quando audiebant quod dixit apostolus: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. prius itaque non ideo uenit filius hominis in mundum, ut iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum, hoc autem propter misericordiam; postea uero propter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident
Abbreviated transcription (Latin):
non credidistisdõ. nunc autem miseri cordiam consecuti
estis in illorum incredulitate. ita & nunc non credide¬
runt in uestra miseri cordia . ut & ipsi miseri cordiam con¬
sequantur concdusit omnes ds̃ in infidelitate ut omnium
misereatur. &cum attendiss& quid dixerit ad mirans
sententiae suae. cestam quidem ueritatem sed magnam
profunditatem. Quomodo concluserit ds̃ omnes in infide¬
litate ut omnium misereatur quasi faciens mala ut ue¬
nirent bona. mox ex clamauit atq ait. Oaltitudo di¬
uitiarum sapientiae & scientiae di . quam in scrutabilia
sunt iudicia eius. & inuestigubiles uiae cius.: Hacc enim
iudicia inscrutabilia & inuestigubiles: peruersi homines
non cogitantes & procliues ad reprehendum non idonei
ad intellegendum putabant & iactitabant a postolos
dicere. faciamus mala ut ueniant bona quod ab sit ut
a postolidicerent. sed homines non intellegentes hoc pu¬

Expanded text:
non credidistis Deo: nunc autem misericordiam consecuti non credidistis Deo: nunc autem misericordiam consecuti estis in illorum incredulitate. Sic et ipsi nunc non crediderunt in vestra misericordia: ut et ipsi misericordiam consequantur. conclusit enim deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc pu
Abbreviated transcription (Latin):
ant non inueniunt. Quorum nec uoluntas ulla est in
accipienda gratia. cuius uoluntatis meritum prae¬
cessisse dicant. & insuper eos &iam cum fletur eluc¬
turi uidemus quando baptizantur & diuina sacra¬
menta percipiunt. Quod eis ad magnum impietatis
peccatum inputaretur silam libero uterentur arbi¬
trio & tamen heret &iam in reluctantib gratia
apertissime nullo bono merito prȩcedente. Alioquin
gratia iam non est gratia. & aliquando filiis in fide¬
lium prestatur haec gratia. Cum occulta dĩ prouiden¬
tia in manus piorum quomodo cumq perueniunt.
Aliquando autem filii fidelium non eam consequuntur
aliquo inpedimento existente nepossit periditantibus
sub ueniri Eiunt uero istu peroccultam đi prouiden¬
tiam cuius inscrutabilia sunt iudicia & in uestigubiles
uiae. quod ut a postolus dicer& quid predixerit intue¬
mini. Aiebat enim de iudeis & gentib: cum scribero
ad romanos id est ad gentes & ait. Sicut uos aliquando

Expanded text:
ant non inveniunt, quorum nec voluntas ulla est in ant non inveniunt, quorum nec voluntas ulla est in accipienda gratia, cujus voluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari videmus, quando baptizantur et divina Sacramenta percipiunt; quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si jam libero uterentur arbitrio: et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia, apertissime nullo bono merito praecedente, alioquin gratia jam non esset gratia. Et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta Dei providentia in manus piorum quomodocumque perveniunt: aliquando autem filii fidaliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut apostolus diceret, quid praedixit? intuemini enim. agebat autem de Iudaeis et gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est ad gentes, et ait: sicut enim aliq
Abbreviated transcription (Latin):
paterentur. Ne incurratis in illud prouerbium salamo¬
nis. Insipientia uiri uiolat uias eius. dm̃ autem causatur
incorde suo. Cratia uero non secundum merita homi¬
num datur. Alio quin gratia iam non est gratia. quia
ideo gratia uocatur. quia gratis datur. si autem potest
siue per angelos uel bonos uel malos. siue quocum que
alio modo operari &iam incordib mulorum promeri¬
tis eorum. quorum malitiam non ipse fecit. sed aut
originaliter tracta est abadam. aut creuit perpro¬
priam uoluntatem. Quid mirum est siper sp̃m sc̃m
operatur incordib electorum suorum bona. qui
operatus est ut ipsa corda essent ex malis bona. sed
suspicentur homines quae lib& merita bona. quae
putant praecedere ut iustificentur per dĩ gratiam.
non intellegentes cum hoc dicunt. nihil aliud quam ne¬
gare se gratiam. sed ut dixi quod uolunt demaioribus
suspicentur deparuulis certe pelagiani quid responde

Expanded text:
paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomopaterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundum merita hominum datur; alioquin gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratis datur. si autem potens est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam aut creuit per propriam uoluntatem: quid mirum est, si per spiritum sanctum operatur in cordibus electorum suorum bona qui operatus est, ut ipsa corda essent ex malis bona? Sed suspicentur homines quaelibet opera bona, quae putant praecedere, ut iustificentur per dei gratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid resp
Abbreviated transcription (Latin):
non conueniunt. & ad thessalonicenses inepistula secun
da ait de quibusdam. pro eo quod dilectionem ueritatis
non receperunt ut salui fierent. &ideo mitt& illis ds̃ ope¬
rationem erroris ut credant mandacio & iudicentur om¬
nes qui non crediderunt ueritati. sed consenserunt iniqui¬
tati. His & talib testimoniis diuinorum eloquiorum.
quae omnia commemorare nimis longum est. satis quan
tum ex istimo manifestatur operari ds̃ in cordib hominũ
ud inclinandas eorum uolunta tes quocum quo uoluerit.
siue adbona prosua misericordia. siue ad mala promeri¬
tis eorum iudicio utiq suo. aliquando aperto. aliquando
occulto semper autem iusto. fixum enim deb& esse &
in mobile in corde uestro . quia non est iniquitas apud dm̃
acper hoc quando legitis in litteris ueritatis ado seduci
homines. aut obtundi. uel obturari corda eorum. Nolite
dubitare prȩcessisse mula merita eorum ut iuste ista

Expanded text:
non conveniunt . Et ad Thessalonnon conveniunt . Et ad Thessalonda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, ideo mittit illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. His et talibus testimoniis divinorum eloquiorum, quae omnia commemotum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista
Abbreviated transcription (Latin):
& intuitus est eam tam quam taurus in impetu indig¬
nationis suae. & timuit regina & conuersus est cor eius
perdis solutionem & inclinauit se super delicatae suȩ¬
caput quae precedebat eam . & conuertit ds̃ & transtulit
indignationem eius inlenitate. scriptum est & in pro¬
uerbiis salamonis. sicut impetus aquȩ siccor regis inma¬
nudĩ. Quocumq uoluerit declinabit illud. & inpsalmo
centesimo quarto legitur dictum de aegyptiis quid eis
fecerit ds̃. & conuertitcor eorum ut odissent populum
& dolum facerent inseruis eius. In litteris &iam a postoli¬
cis uidete quae scripta sunt inepistula pauli a postoli ad
romanos. Proptereu tradidit illos ds̃ indesideria cor¬
diseorum in inmunditia. Item paulo post. Propterhoc
tradidit illos dr̃ inpussiones ignominiae. Item paulo
post. sicut non probauerunt dm̃ hubere innotitiam
tradidit illos ds̃ in reprobam mentem ut faciant quae

Expanded text:
Et intuitus est eam tanquam taurus impetu indigEt intuitus est eam tanquam taurus impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam: et convertit Deus, et transtulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit Deus: Et convertit cor eorum ut odissent populum ejus, ut dolum facerent in servos ejus . In Litteris etiam apostolicis videte quae scripta sunt; in Epistola Pauli apostoli ad Romanos: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam. Item paulo post: Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Item paulo post: Sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae
Abbreviated transcription (Latin):
ut tr aderetur inmanueius quoniam quescerunt deor etdom
dis ceds iedolatriae peccatum uolens uindicane: hoc oot eel¬
gns ent incius corde cui utiq iuste imastebatur uta cdmoniti¬
oner sa lubrem non audiro. sed eu contemptu ire t onoci¬
ue ubi cumsuo exercitu caderet Per ex echihelem pro¬
pbetami dicit ds̃ & proph&a sierrauerit & locutus
fuenii ego dñs seduxi prophocam illum & extendam ma¬
nuso meam supereum & ex terminabo eum demedio po¬
pulo mieto isrihel. in libro hester scriptum est. Quie malier
expopulo isrł interra captiuitatis factu erat uexor muli¬
nugenae regisasueri. Ergo in eius libro scriptum est quoc
cum buber& neces statemꝰ inter ueniendi propopulo suo
quem rex ubicumq in regno eius ess& iusserat truci¬
dari. orauit addm̃ cogebat enim eam magna nec essi¬
tas ut preter iussum regis & preter ordinem suum ad
illum auder& intrare. Quidete quid scriptura dicat.

Expanded text:
ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et locutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel . In libro Esther scriptum est, quae mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriptum est, quod cum haberet necessitatem interveniendi pro populo suo, quem rex, ubicumque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . Et videte quid Scriptura dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt. Agit enim omni potens incordib. hominum
&iam motum uoluntutis illorum ut per eos agat quod
pereos agere ipse uoluerit. qui omnino iniuste aliquid
uelle non nouit. quid est quod homo didixit adamessiam
regem nonueniat tecum exercitus israhel. non est enim
dñs cum is rahel. omnib filiis efrem quoniam siputaue¬
ris obtinere te in illis. in fugum conuertet te dñs ante
ininicos. quoniam est uirtus dõ ueladiu uire uel
in fugam uertere. Quomodo uirtus di alios adiuuat
inbello dando cis fiduciam Alios inmis sotimoreiuer¬
ti aei fugam nisi quia ille qui in caelo &interra omnia
quaecumq uoluit fecit. &am inomnium cordib: opera¬
tur legimus quod dixerit ious rexi sraheł mit cepe
nuntium ad amessiam regem uolentem pugnure cumil¬
lo nm post aliquadixit. nunc sede in domotuu quid pro¬
uocas inmulum & cadistu. & iuda tecum. Se inde scrip¬
unra subiurixit : & non audiuit amessias quoniam adõ erat

Expanded text:
nerunt. Agit enim Omnipotens in cordibus hominum nerunt. Agit enim Omnipotens in cordibus hominum etiam motum voluntatis eorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amessiam regem, Non veniat tecum exeDominus cum Israel et omnibus filiis Ephrem: quoniam si putaveris obtinere te in illis, in fugam convertet te Deus ante inimicos, quoniam est virtus Deo vel adjuvare vel in fugam vertere? » Quomodo virtus Dei alios adjuvat in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille « qui in coelo et in terra omnia quaecunque voluit fecit , » etiam in hominum cordibus operatur. Legimus quid dixerit Joas, rex Israel, mittens nuntium ad Amaziam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: « Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat
Abbreviated transcription (Latin):
selonite:. de hieroboam filio nabal. Nempe sic factumest
illud per hominis uoluntatem ut tamen conuersiess&
adño legite libros paralr pomenon. & inuenietis in
secundo libro scriptum. & suscitauit dñs sp̃m super ioram
sp̃m philistim & arabum qui finitimo erant ethiopibus
& ascenderunt interram iudam & dissipuuerunt eam
& ceperunt omnem substuntiam quae indomo regis in¬
uenta est. hic ostenditur dm̃ susciture hostes eis terris
uastundis. quas tali poena iudicat dignus. Num quid
tamen philistim & arabes interram iudȩam dissi pan¬
dam sine sua uoluntate uenerunt. aut sic uenerunt
sua uoluntate ut mendaciter scriptum sit. quod dñs
adhoc faciendum eorum sp̃m suscitauit. immo utrumq:
uerum est. quia & sua uoluntate uenerunt. & tamen
sp̃m eorum dñs suscitauit. Quod &iam sic dici potest
& eorum spm dñs suscitauit. & tamen sua uoluntate ue¬

Expanded text:
Selonitae de Jeroboam filio Nabath . Nempe sic factum est Selonitae de Jeroboam filio Nabath . Nempe sic factum est illud per hominis voluntatem, ut tamen conversio esset a Domino. Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: Et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philistiim et Arabum qui finitimi erant Aethiopibus, et ascenderunt in terram Juda, et dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam, quae in domo regis inventa est . Hic ostenditur, Deum suscitare hostes eis terris vastandis, quas tali poena judicat dignas. Numquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, ut mendaciter scriptum sit quod Dominus ad hoc faciendum eorum spiritum suscitavit? Imo utrumque verum est, quia et sua voluntate venerunt, et tamen spiritum eorum Dominus suscitavit. Quod etiam sic dici potest, et eorum spiritum Dominus suscitavit, et tamen sua voluntate ve
Abbreviated transcription (Latin):
uerat ut eum poss& oprimere. nisi dñs consilium dissi¬
puss& quod dederat achitofel. agendo incorde absalon
& tule consilium repudiar&. & aliud quod ei non expedi¬
ebat eliger&. Quis non istu diuina iudicia contremescat
quib agitds̃ in cordib &iam malorum hominum quid qui
uult. reddens eis tamen secundum meritu eorum.
Roboam filius salamonis respuit consilium salubre se¬
niorum quod eidederant ne cum populo dure ager&.
uerbis coaeuorum suorum potius ad quieuit respon¬
dendo minaciter quib leniter debuit. unde hocnis
propria uoluntate. sed hinc ab eo recesserunt decem
trib israhel. & alium regem sibi constituerunt hiero¬
boam. ut iratidĩ uoluntas fier& quod &iam futurum
esse predixerat. quid enim scribtura dicit. & non au¬
diuit rex plebem quoniam erat conuersio adño. ut sta¬
tueret uerbum suum quod locutus est in manu achito

Expanded text:
verat, ut posset eum opprimere, nisi Dominus consilium dissiverat, ut posset eum opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde Abessalon, ut tale consilium repudiaret, et aliud quod ei non expediebat eligeret. CAPUT XXI. 42. Quis non ista judicia divina contremiscat, quibus agit Deus in cordibus etiam malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam filius Salomonis respuit consilium salubre seniorum, quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit. Unde hoc, nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? Et non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Achiae