comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
niente aũt dño: pͥorem contumatiã. seqͦnti em̃¬
dauit obedientia. Secundꝰ aũt missus uidens
ꝑ legis cognitionẽ respondit. om̃ia quecũq dix¬
erit nob̾ dñs faciemꝰ. S idcirco dampnat᷑ qr ñ
solum in ꝓfessione legis p̃uaricauit. s in ip̃m
dñm iunee. paricidales manꝰ extendit. Homo
ierłm. in qͣ edificauit t᷑rim. ⁊ torcular fodit. alta¬
cat : popłs ẽ isrł. qͥ sub diuino cultu possedit
ierłm. Serui aũt qͥ tẽꝑe fructuũ missi. int̾fecti
sunt a colonis: ꝓpħe intelligunt᷑. quoꝵ sanguis
offusus est a udeis. dum ab eis quererent iusti¬
cie fructũ ⁊ legis. filiꝰ aũt nouissime missus. qͦm
eiectũ coloni extra uineã occidunt: xp̃c est
qͣm crucifixer̃t iudei. eicientes eum extra portas
ierłm. Coloni aũt qͦs dñs uinee ꝑdidit. idẽ po¬
płi udeoꝵ intelligunt᷑: qͥ olim ut uident᷑ dis¬

Expanded text:
niente autem Domino, priorem contumaciam sequenti emeniente autem Domino, priorem contumaciam sequenti emendavit obedientia. Secundus autem filius misper legis cognitionem respondit: Omnia, quaecunque dixerit Dominus, faciemus; sed idcirco damnatur, quia non solum in professionem legis praevaricatus est, sed in ipsum Dominum vineae parricidales manus exercuit. 184. Homo Jerusalem, in qua aedificavit turrimcat, populus est Israel, qui sub divino cultu possedit Hierusalem. Servi autem qui tempore fructuum missi interfecti sunt a colonis, prophetae intelliguntur quorum sanguis effusus est a Judaeis, dum ab eis quaererent justitiae fructum et legis. Filius autem novissime missus, quem ejectum coloni extra vineam occiderunt, Christus est, quem crucifixerunt Judaei, ejicientes eum extra portas Hierusalem. Coloni autem quos Dominus vineae perdidit, iidem populi Judaeorum intelliguntur, qui olim, ut vident
Abbreviated transcription (Latin):
celoꝵ. ibiq faciliꝰ gentiũ popłs criminibꝰ tor¬
tuosus. ⁊ sarcinis peccatoꝵ grauatꝰ. ingredit᷑
qͣsi ꝑ foram̃ acꝰ. ꝑ angͣtias passionũ ac labores.
Pat̾fanulias qͥ oꝑarios ad uineã conduxit.¬
sunt: qͥ a rudimentis infantie cultũ fidei consecu-¬
ti sunt. Qui aũt hora t̾cia: hisunt qͥ in adolescen¬
tia ad fidem accesserunt. Qui uͦ hora sexta condu¬
cti st̃: hi sunt qͥ in iuuentutis etate credid̾unt. Q
aũt hora nona accesserunt: illi sunt qͥ iam a iu¬
uentute in senectutẽ declinantes. xp̃i gr̃am ꝑcepe¬
runt. Qui uͦ ultima hora: illi sunt qͥ iam decre¬
piti. ⁊ in extremo uite sue tẽꝑe uocati ad xp̃m
uenerunt. qͥ tam̃ pͥoribꝰ parem mercedẽ et̾ne
beatitudinis accipiunt. in illis conseruans xp̃c
in istis impendens miscd̃iam. qͥ una uite ho¬
ra laborauerunt. Duo filii missi ad oꝑandam
uineam: duoꝵ popłoꝵ tipum demonstrant.
contumax excitit: ⁊ se se it̾um negauit. Adue¬

Expanded text:
riminibus tortuosus et sarcinis peccatorum gravatus ingreditur, quasi per foramen acus, per angustias passionum ac labores. Paterfamilias qui operarios ad vineam conduxit etsunt qui a rudimentis infantiae cultum fidei consecuti sunt; qui autem hora tertia, hi sunt qui in adolescentia ad fidem accesserunt; qui vero hora sexta conducti sunt, hi sunt qui in juventutis aetate crediderunt; qui autem hora nona accesserunt, illi sunt qui a juventute in senectutem declinantes, Christi gratiam perceperunt; qui vero ultima hora, illi sunt qui jam decrepiti et in extremo vitae suae tempore vocati ad Christum venerunt: qui tamen prioribus parem mercedem aeternae beatitudinis accipiunt, in illis conservans Chrisin istis impendens misericordiam, qui una vitae hora laboraverunt. Duo filii missi ad operandam vineam duorum populorum typum demonstrant. contumax exstitit et sese iturum negavit. Adve
Abbreviated transcription (Latin):
ita xp̃c qͥ supplantauit diabolũ. xii. elegit apłos.
qͥb t̾ram repmissionis .i. regni celestis benedicti¬
onẽ tradidit. ⁊ potestatẽ eis tͥbuit calcandi suꝑ
mici. Item sic̃ moyses undiq ex om̃i parte
.i. ab oriente. ⁊ occidente. ab aqͥlone ⁊ austro.
ꝑ .xii. tribꝰ metabat᷑ castra circa tab̾nacłm

Expanded text:
legit apostolos, quibus terram repromissionis, id est regni coelestis benedictionem, tradidit, et potestatem eis tribuit calcandi super mici. Item sicut Moyses undique ex omni parte, id est, ab oriente et occidente, ab aquilone et austro per duodecim tribus metatur castra cir
Abbreviated transcription (Latin):
ria generałr omniũ mis.
rerum instrumenta sunt. unde ⁊ ubi reporunt᷑
armaria dicta st̃. ttem arma clicunt᷑ tela om̃iũ
generũ. s arma st̃ quibꝰ ipsi tuem᷑ tela sunt que e¬
gantꝰ. nã arma uel armis dicunt᷑ .i. ab humeris ut

Expanded text:
rma generaliter omnium rerum instrumenta sunt: unde et ubi reponuntur, armaria dicta sunt. Item arma dicuntur tela omnium generum: sed arma sunt, quibus ipsi tuemur: tela sunt, quae egant: nam arma vel ab armis dicuntur, id est, ab humeris: ut
Abbreviated transcription (Latin):
stolus ait. Nam arma milicie nr̃e ñ carnalia s
spiritalia st̃ ⁊ potentia deo ad destructionẽ ad u̾¬
sarũ municionum. hoc est uicioꝵ ⁊ erroꝵ quibꝰ
ctiabło instigante hoiẽs ad u̾si contra milites xp̃i
pugnant: armariũ uͦ scͥptura sacra uel fides rec¬
ta. uni ꝓferunt᷑. arma spiritalia. ⁊tͣ hostes xp̃ia¬
ne fidei.⁊ ob pugnatores uere legionis. Item arma
ptec tionem cliuinã sigc̃. ⁊ adiutoriũ eiꝰ inscõs. ut
in psal. App̃hende arma ⁊ scutũ. Arma oꝑa iꝰticie
adũstis diabłi uicia ut in apło accipite armaturã¬

Expanded text:
am arma militiae nostrae non carnalia, sed spiritalia sunt, et potentia Deo ad destructionem adversarum munitionum , hoc est, vitiorum et errorum, quibus, diabolo instigante, homines adversi contra milites Christi pugnant. Armarium vero Scriptura est sacra, vel fides recta: unde proferuntur arma spiritalia contra hostes Christianae fidei, et oppugnatores verae religionis. Item arma protectionem divinam significant, et adjutorium ejus in sanctos: ut in Psalterio: Apprehende arma et scutum . Arma, opera justitiae adversus diaboli vitia, ut in Apostolo: Accipite armatura
Abbreviated transcription (Latin):
britionis. Hinc ⁊ in cũngłio agritola. ad drim su¬
um ait. Dñe dimitte illam & hoc anno usq dũ
fodiam circa illam: ⁊ mittã cophinũ stercoris.
Anni sex de quib in lege p̃cipit᷑ ut si puer hebreꝰ
emptꝰ p̃cio fuerit dno suo seruiat ⁊ in septimo ad
lib̾tatem ereat. p̃sens significãt tempꝰ qͥa mundꝰ
annꝰ. Est enĩ hebraicus sermo ⁊ numerꝰ qui septe¬
texit᷑. in quo clangebant᷑ tube ad om̃s reũtebat᷑
Antiqͣ possessio: debita absoluebant᷑. confirmabã¬
tur lib̾tates. hunc numerũ etiam in dieb pen¬
tecosten ⁊ ipsi celebramꝰ. post dñi refurrectionẽ¬
remissa culpa ⁊ tociꝰ debiti cyrogͣpho euacuato:
ab omĩ nexu liberi suscipientes aduenientẽ in nos

Expanded text:
a ad Dominum suum ait: Dimitte illam et hoc anno usquedum fodiam circa illam, et mittam cophinum stercoris . Anni sex, de quibus in lege praecipitur , ut si puer Hebraeus emptus pretio fuerit domino suo serviat, et in septimo ad libertatem exeat, praesens significant tempus: quia mundus annus. Est enim Hebraicus et sermo et numerus, qui septetexitur; in quo clangebantur tubae, et ad omnes revertebatur antiqua possessio, debita absolvebantur, confirmabantur libertates. Hunc numerum etiam in diebus Pentecosten et ipsi celebramus post Domini resurrectioneremissa culpa et totius debiti chirographo evacuato, ab omni nexu liberi suscipientes advenientem in nos
Abbreviated transcription (Latin):
municione uallari. Maceria ergo sigcat crucem xp̃i
ut quidam uolt̃. ut est illud in psalt̾io. tanqͣm pa¬
riet inclinato ⁊ macerie in pulse. Caulas munum̃¬
ta ouiũ uel sepim̃ta ouiũ. Est autẽ grecñ nom̃ .c.
detracta. Nam greci aulas uocant. airimaliũ re¬
ceptacła. Allegorice autẽ sicut oues & religiosos
hoĩẽs qui mansueti sunt. ⁊in nocent᷑ nuuĩt. Sic
⁊ caule scãm eccłiam significãt ribi oues xp̃i posi¬
te conseruant᷑ & ab estiis defendunt᷑.¬

Expanded text:
munitione vallari. Maceria ergo significat crucem Christi, munitione vallari. Maceria ergo significat crucem Christi, ut quidam volunt, ut est illud Psalterii: Tanquam parieti inclinato et maceriae impulsae . Caulae munimenta ovium vel sepimenta ovilium. Est autem nomen graecum, c detracta. Nam Graeci aulas vocant animalium receptacula. Allegorice autem sicut oves religiosos homines, qui mansueti sunt et innocenter vivunt, sic et caulae sanctam Ecclesiam significant, ubi oves Christi positae conservantur
Abbreviated transcription (Latin):
est dilecto in cornu filio olei. Et post paululum:
auferã inqt sep em eiꝰ ⁊erit indireptionẽ. Diruã
maceriã eiꝰ. ⁊ erit in conculcationem. Et in eungłio
ipse dñs texit parabolam dicens. Homo quidam
erat pat̾ familias qui plantauit uineã. ⁊ sepem
circũdedit ei. Item in psaltio de eadem tunea ita le¬
git᷑. Dextrux isti om̃s macerias eiꝰ. posiusti muni¬
tiones eiꝰ informidinẽ. Itaq maceria est. que lo¬
ca ad aliqm utilitatem p̃parata defensionis cau¬
sa cõmiit. Hec non cõmustione rei alt̾iꝰ edifica¬
tur. S in parietis modum saxoꝵ tantũ ad unatio¬
ne construit᷑. Ad cuiꝰ similitudinẽ ponit simpli¬
cem illam inuictamq defensionem diuinã qmͣ
necesse fuit a moueri. ut gens uideoꝵ potuiss
hostiũ in cursione uastars. Pulcherrime aut̃ dictũ
est municiones eiꝰ posiusti informidinẽ. Nt cul¬
pis facientib ip̃m dñm formidarẽt cuiꝰ solebant

Expanded text:
est dilecto in cornu filio olei . Et post paululum: est dilecto in cornu filio olei . Et post paululum: Auferam, inquit, sepem ejus, et erit in direptionem. Diruam maceriam ejus, et erit in conculcationem . Et in Evangelio ipse Dominus texit parabolam dicens: Homo quidam erat paterfamilias, qui plantavit vineam et sepem circumdedit ei . Item in Psalterio de eadem vinea ita legitur: Destruxisti omnes macerias ejus, posuisti munitiones ejus in formidinem . Itaque maceria est, quae loca ad aliquam utilitatem praeparata defensionis causa communit. Haec non commixtione rei alterius aedificatur, sed in parietis modum saxorum tantum adunatione construitur, ad cujus similitudinem ponit simplicem illam invictamque defensionem divinam, quam necesse fuit amoveri, ut gens Judaeorum potuisset hostium incursione vastari. Pulcherrime autem dictum est: Munitiones ejus posuisti in formidinem: ut culpis facientibus ipsum Dominum formidarent, cujus solebant
Abbreviated transcription (Latin):
os tuos qui inte sunt. Quod sigc̃at aĩe humane
que uisio pacis debuit esse ppter pecc̾a sua angu¬
stiam. qͥ namq st̃ humane̾ aĩe maiores inimic
qm maligni sp̃s qui hanc corꝑe exeunte obsi¬
dent qm in carnis amore positam deceptoriis de¬
lectationib fouent. hant ad societatem sue dãp¬
natoĩs trahentes coartant. ut in ip̃a iã extremita¬
te uite dep̃hensa. ⁊ a quibꝰ hostib circũclusa sit
uideat. ⁊ tamen euadendi aditum inuenire ñ poᷤᷤ¬
sit. qr oꝑariaã bona ñ licet que cũ licuit agere
contempsit. Macerie sunt parietes longi. quib ui¬
nee alique claudunt᷑. Longum enĩ greci inacron
dicunt. Sepes. munim̃ta satoꝵ sunt. uñ ⁊ appel¬
late. Maceria uel sepes mistice angłorum custodi¬
am significant. qua plebs dei que uinea dñi sa¬
baoth ꝑ ꝓpħam appellata est circũ uallabat᷑. atq
muniebat᷑. uñ in ysaia scriptum est. Uinea facta

Expanded text:
os tuos qui in te sunt ; quod significat animae humanae, os tuos qui in te sunt ; quod significat animae humanae, quae visio pacis debuit esse, propter peccata sua angustiam. Qui namque sunt humanae animae majores inimici, quam maligni spiritus? qui hanc corpore exeuntem obsident, quam in carnis amore positam, deceptoriis delectationibus fovent, hanc in societatem suae damnationis trahentes coarctant, ut in ipsa jam extremitate vitae deprehensa, a quibus hostibus circumclusa sit, videat, et tamen evadendi aditum invenire non possit: quia operari jam bona non licet, quae cum licuit agere contempsit. Maceriae sunt parietes longi, quibus vineae aliaque clauduntur. Longum enim Graeci macron dicunt. Sepes munimenta satorum sunt, inde et appellatae. Maceria vel sepes mystice angelorum custodiam significant, qua plebs Dei, quae vinea Domini Sabaoth per prophetam appellata est, circumvallabatur atque muniebatur. Unde in Isaia scriptum est: Vinea facta
Abbreviated transcription (Latin):
unitum uel munim̃tũ.xx
dictum: qͥa manu est factum. Cors uocata. uel
qd̃ cohartet cuncta que int̾ius st̃. idest cõclu¬
dat. uel qd̾ coherceat obiectu suo extraneos. ⁊ adire
ꝓhibeat. Nallũ est qd̾ mole t̾re erigit᷑ ut custodiã
pretendat᷑. Dictum aut̃ uallum auallis. Nam ual¬
N fusteᷤ sunt quibꝰ uallum muntt᷑. ⁊ ualli dich.
qd̃ figant᷑ & uellant᷑. Inter uala st̃ spacia. interca¬
pita ualloꝵ idest stipitum. quibꝰ uallũ fit. Unde
⁊ cetã quoq spacia dicunt abstipitib scilicet. Ag¬
ger est curꝰ libet t̃re a ceruatio. unde fosse. aut
ualles posst̃ repleri. Agger ꝓprie dr̃ t̾ra aggesta
que uallo facto ꝓpriꝰ ponitur. S abusiue⁊ mu¬
ros ⁊ munim̃ta om̃ia agge̾m dicimꝰ. Nallũ enĩ
uel ager in script᷑us coangustationẽ hostiũ signi¬
ficat. qua hostes coartant eos quib nocere tiolut̃.
⁊ circumdabunt te inimici tui uallo. & coangus¬
tabunt te undiq ⁊ ad t̃ram ꝓsternent te & fili¬

Expanded text:
unitum vel munimentum dictum quia manu est factum. Cohors vocata vel quod coartet cuncta quae interius sunt, id est concludat, vel quod coerceat obiectu suo extraneos et adire prohibeat. Vallum est quod mole terrae erigitur, ut custodia praetendatur. Dictum autem vallum ali fustes sunt, quibus vallum munitur. Et valli dicti quod figantur et vellantur. Intervalla sunt spatia inter capita vallorum, id est stipitum quibus vallum fit; unde et cetera quoque spatia dicunt, ab stipitibus scilicet. Agger est cuiuslibet rei acervatio, unde fossae aut valles possint repleri. Agger proprie dicitur terra aggesta quae vallo facto propius ponitur: sed abusive et muros et munimenta omnia aggerem dicimus. Vallum enim vel agger in scripturis coangustationem hostium significat, qua hostes coarctant eos quibus nocere volunt. cumdabunt te inimici tui vallo, et coangustabunt undique, et ad terram prosternent te et fili
Abbreviated transcription (Latin):
abbatũ. ab hebreis ex interpretatõẽ
uocabłi sui requies noĩatur. quod dñs in ipso ꝑ¬
fecto mundo requieuiss. Siquidem in eo die re¬
quieuit dñs in sepulchro. ut quietis illius mist̾ium
confirmaret qͣm iudeis obseruandam. in umbra futi᷑
p̃ceptum est. Sed postqmͣ xp̃c in sepulta sua eius figam
ad impleuit: obseruatio eiꝰ quieuit. De dr̃co die¬
ñĩcus dies ꝓinde uocat᷑. quia in eo Cap̃ .xuiiꝰ.¬
resurrectio dñi nr̃i declarata est. Qru dies non u¬
deis s xpiãnis in resurrex tiõe dñi declaratꝰ est⁊
ex illa hr̃e cepit festruitatẽ suam. Illis enĩ solũ celebñ¬
dum sabb̃m traditum est: quia erat antea requies mor¬
tuorum. Resurrec tõ aũt nulliꝰ erat: quin surgens a
mortius. non moriret᷑. Postqm aut̃ facta est talis resur¬
r& tio in corꝑe dñi ut p̃iret incapite. quod copꝰ et¬
ccłie sparet in fine: Iam dies dñicus. i dest oc tauis
quia primꝰ celebrars cepit

Expanded text:
abbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem et eo die requievit Dominus in sepulchro, ut quietis illius mysterium confirmaret; quod Iudaeis observandum in umbra futuri praeceptum est. Sed postquam Christus in sepultura sua eius figuram adinplevit, observatio eius quievit. DomiDominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectio Domini nostri declarata est. Qui dies non Judaeis, sed Christianis in resurrectione Domini declaratus est, et ex illa habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est: quia erat antea requies mortuorum: resurrectio autem nullius erat, qui resurgens a mortuis non moreretur. Postquam autem facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite, quod corpus Ecclesiae speraret in fine: jam dies Dominicus, id est, octavus, qui et primus, celebrari coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ianus qͣntum int̾pretacio osten¬
dit de unctione deducit᷑. siue de
nomine auctoris creatoris. A xp̃o enĩ xp̃iani
sunt cognominati. sic̃ a iuida iudei. De ma¬
gistri qͥppe nõie. cognom̃ sectatoribꝰ datum
est. Ap̃iani aũt olim auideis. qͣsi obꝓbriũ
nazarei uocabant᷑. ꝓ eo qd dñs ur atq salua

Expanded text:
ianus, quantum interpretatio ostendit, de unctione deducitur, sive de nomine auctoris et creatoris. A Christo enim Christiani sunt cognominati, sicut a Iuda Iudaei. De magistri quippe nomine cognomen sectatoribus datum est. Christiani autem olim a Iudaeis quasi opprobrio Nazaraei
Abbreviated transcription (Latin):
sit aptus. qiͣ scalforuse cuiꝰ dimmnittuiꝰ scallpellis.
Terebra uocata auerme ligni. qui nuncupatur
t̃rebͣ. que ut itermnis t̃rendo forat. qi t̾refora. uł
qiͣ tnsforans. Edificare est bona oꝑa face̾ uel recte¬
exertẽ. uel male docẽ: ut in salomone. Nnꝰ edifi¬
canse unꝰ destruens. Et in bonam partem ꝑ ihere¬
miã dr̃: ut destruas ⁊ edifices. Mundare est aui¬
tiis expurgare: ut est illud eungłii. Cetigit eũ
ineruam quandam gentiles multis ingeniis
p̃dicant. Hanc enĩ prtinã laneficii usũ mons¬
trasse. hanc etiam telam ordisse ⁊ colerasse lanas
ꝑhibent. Olitie qͦ hanc dic̃t̃ in uentricẽ. ⁊ fabrice.
multarũq arciũ reꝑtͥicem: ideo illi uulgo opi¬
fices supplicant. S hoc petice fingit᷑. Non enim
minerua: istarũ arciũ princeps est.S qͥa sapi̾a
in capite eẽ dr̃ hoĩs. ⁊ minerua de capite toius

Expanded text:
sit aptus, quasi scalforus. Cujus diminutivum scalpellus. sit aptus, quasi scalforus. Cujus diminutivum scalpellus. 14. Terebra vocata a verme ligni qui nuncupatur dicta, quod ut vermis terendo forat, quasi terefora, vel quasi transforans. exercere, vel male docere, ut in Salomone: Unus aedificans, et unus destruens . Et in bonam partem per Jeremiam dicitur: Ut destruas et aedifices . Mundare est a vitiis expurgare, ut est illud Evangelii: Tetigit euinervam quamdam Gentiles multis ingeniis praedicant. Hanc enim primam laneficii usum monstrasse. Hanc etiam telam ordisse, et colorasse lanas perhibent: olivae quoque hanc dicunt inventricem, et fabricae, multarumque artium repertricem. Ideo illi vulgo opifices supplicant: sed hoc poetice fingitur. Non enim Minerva istarum artium princeps est: sed quia sapientia in capite
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ⁊ medullaꝵ. ⁊ discretor cogitationũ. Et
ieremias ꝓph̃a uerbum dñi securi cõparat ce¬
denti petram SSiue securis sententiã altissimi
sig̾cat. que ad radices arboꝵ .i. ad finem reg¬
nĩ popłi iudaiti posita est: ut eos qui in xp̃m¬
cred̾e̾ noluerint. de t̾̃ra uiuentiũ abscidat᷑. Ascia
ab astulis dicta: qͣs aligno eximit: cuiꝰ diminu¬
tuũ est asciola. Est autẽ manubrio breui ⁊ ad¬
u̾sa parte referens uel simplicem malleum aut
cauatum: uel bicorne rastrũ. De secure aũ ascia
⁊ bipinne in psalmo scͥptum est. uͥ destructio tem¬
plũ dñi cõmemorat᷑: securib extidert̃ ianuas eiꝰ
in idip̃m bipine ⁊ ascia deiecert̃ eam. In secure :¬
tribulationem huiꝰ scl̃i de monstrat. In ascia pͣuo¬
rum ꝑsecutionem. qua scõs usq ad int̃nucionem
ꝑseciuit᷑. In bipsime geminam afflictionem qͣ
electos di pͥraui hoĩes uerbis ⁊ factis affligunt
de signat. Scalprus dictꝰ qd̾ scalt᷑is ⁊ foraminib

Expanded text:
quoque et medullarum, et discretor cogitationum . Et Jeremias propheta verbum Domini securi comparat caedenti petram . Sive securis sententiam Judicis altissimi significat, quae ad radices arborum, id est, ad finem regni populi Judaici posita est, ut eos qui in Chcredere noluerunt, de terra viventium ab hastulis dicta, quas a ligno eximit, cujus diminutivum est asciola. Est autem manubrio brevi et adversa parte referens vel simplicem malleum, aut cavatum vel bicorne rastrum. De securi autem, ascia et bipenne in Psalterio scriptum est, ubi destructio templi Domini commemoratur: securibus exciderunt januas ejus in idipsum, bipenni et ascia dejecerunt eam . In securi tribulationem hujus saeculi demonstrat: in ascia, pravorum persecutionem, qua sanctos usque ad interitionem persequuntur. In bipenne geminam afflictionem, qua electos Dei pravi homines verbis et factis affligunt, designat.
Abbreviated transcription (Latin):
rum posita est. Arbor huiꝰ mundi: est unir̾sum
genus humanirm. Securi uero est redemꝑtor
nr. qui uelut exmanubrio⁊ ferro ꝯstat. tenet᷑i r̃
ex humanitate: s incidit exdiuinitate. Que ui¬
delicet securis iam ad radicem arboris istiꝰ posi¬
ta est. qui ⁊ si ꝑpacientiam expectat uidetur
tamen quid factura est. Pot̃ ⁊ securis noĩe p̃¬
dicatõ sermonis eungłici in telligi. qui scdm̃¬

Expanded text:
rum posita est. Arbor hujus mundi est universum rum posita est. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro constat, teneturque ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris istius posita est. Quia etsi per patientiam exspectat, videtur tamen quid factura est. Potest et securis nomine praedicatio sermonis evangelici intelligi. Quia s
Abbreviated transcription (Latin):
quid aut̃ de ydolis dictum est. pot̾ referri
ad hereseon principes. qui simulacͣ doginatum
suoꝵ atq mendatii artificii corde cõponunt:
& uenerant᷑ ea que a se sciũt eẽ simulata. Nec
sufficit eis error ꝓprius. nisi simplices quosq
eoꝵ adulationẽ le ceperint. qui questum pu¬
tant ẽẽ pietatẽ. ⁊ deuorant domos iuduaꝵ abri¬
tentesq urulgi imꝑicia ata arce dialetica qiͣ
ascia. teretro ⁊ luna.⁊ runcina formant dm̃
suũ. ⁊ cudt̃ malleo. atq in aurãt sermonis re¬
thorici uenustate. quoꝵ dis uent̃ est: ⁊ gła incõ¬
fusione eoꝵ. Sectiris uocat᷑ eo qd̃ ea arbores
ta est. ex alt̾a fossoria hec apud uet̾es penna uo¬
cabatur. utrũq aut̃ habens aciem bi pennis.
Nam bi pennis dr. qd̃ ex itraq parte habeat acu¬
tam aciãm. qiͣ duas pennas. Pennũ aut̃: antiqͥ
acritũ dicebant. De secure aut̃: io ħ̃is baptista.
ad iudeos ita ait. Iam eñ securis ad ractices arbo¬

Expanded text:
quid autem de idolis dictum est, potest referri et ad haereseorum principes, qui simulacra dogmatum suorum atque artifici corde componunt et venerantur ea quae a se sciunt esse simulata, nec sufficit eis error proprius, nisi simplices quosque eorum ab oratione deceperunt, et qui quaestum putant esse pietatem, et devorant domos viduarum, abutentesque vulgi imperitia, ita arte dialectica, qascia, terebro et lima et runcina, formant dogma suum, et cudunt malleo atque inaurant sermonis rhetorici venustate, quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum . Securis vocatur eo quod ea arbores ta est, ex altera fossoria. Haec apud veteres penna vocabatur; utramque autem habens aciem, bipennis. Nam bipennis dicitur, quod ex utraque parte habeat acutam aciem, quasi duas pennas: pennum autem antiqui acutum dicebant. De secure autem Joannes Baptista  desierunt. Jam enim securis ad radices arbo
Abbreviated transcription (Latin):
suis etiam int̾cessionib uti ceptis ꝑsistant ad¬
cam in ocło frĩs tui. trabẽ aũ que ĩ ocło tuo
uidiã: intelligi p̃. Fistuca aut̃ pecc̃m minus:
siue subitanea ira. Asseres ab asse dicti: qui so¬
l ponunt᷑. n ꝯiuncti. Scindule. eo qd̾ scindan¬
tur .i. diuidant᷑. In asserib autẽ qui tecto domꝰ
Sueniũt bene penitentia accip ⁊ potest uel ca¬

Expanded text:
suis etiam intercessionibus, ut in caeptis persistant, adsuis etiam intercessionibus, ut in caeptis persistant, adcam in oculo fratris tui, trabem autem, quae in oculo tuo vidia intelligi potest: festuca peccatum minus sive subitanea iracundia. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur, neque conjuncti. Scindulae eo quod scindantur, id est, dividantur. In asseribus autem quia tecto domus conveniunt, bene poenitentia accipi potest, vel c
Abbreviated transcription (Latin):
qui iñ ea que st̃ facta iidemꝰ: ⁊ mat̾ia qiͣ mat̾
dicta. Inmat̾ia enĩ mistice intelligi pot̃ huma¬
na creatura. uñ arcifex sũmus opifices suos hoc
est doctores scõs multiplitẽ p̃parat ornatũ eccłie:
⁊ tiasa apta administ̾ium suũ edificat. Erabes
uocate: qd̾ intnsu̾so posite. utrosq parietes ꝯti¬
neant. Aliud aut̃ sunt tigna: aliud trabes.
T̃igna enĩ iuncta trabem faciũt: trabes aut̃
cum st̃ dolate. De trabib autẽ in libro regum
ita scriptum est. Posuit salomon trabes in do¬
mum ꝑ cͥcuitum forinsecus. ut non hererent
muris templi: ⁊ cet̾a. Quiditaq ꝑtrabes do¬
mus que tabulata portabant. ñ p̃dicatores
scĩ sunt tipice designati. Qui dñ ipsi sub¬
limen atq honorabilem in eccł̃ia di locũ te¬
nent. Infirmiores quoq ac fragiles siris p̃dica¬
tionib ab infirmoꝵ appetiti sustolurit. atq
Ad celestia desid̾anda ac sꝑanda suspendunt:

Expanded text:
quia inde ea, quae sunt facta videmus: et materia, quasi mater, quia inde ea, quae sunt facta videmus: et materia, quasi mater, dicta. In materia enim mystice intelligi potest humana creatura: unde artifex summus per opifices suos, hoc est, doctores sanctos multiplicem praeparat ornatum ecclesiae, et vasa apta ad ministerium suum aedificat. Trabes vocatae, quod in transverso positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes: tigna enim juncta trabem faciunt. Trabes autem sunt, cum sunt dolatae. De trabibus autem in libro Regum ita scriptum est: Posuit Salomon trabes in domo per circuitum forinsecus, ut non haererent muris templi, etc. Qui itaque trabes domus, quae tabulata portabant, nisi praedicatores sancti, sunt typice designati qui dum ipsi sulimem atque honorabilem in Ecclesia Dei locum teneant, infirmiores quosque ac fragiles suis praedicationibus ab infirmorum appetitu sustollunt: atque ad coelestia desideranda ac speranda suspendunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ignariꝰ gnalr: ligni opifex appellat᷑.
Carpentariꝰsꝑetias nom̃ est. Carpentum eni
⁊ iñ ꝯiunctis tabłis uinũ tecti sarciat corpꝰ ĩ. ⁊ ting¬
nariꝰ qui tectoria lignis in ducit: lignarii ergo ac̃
carpentarii atq sarci tectores possunt intelligi
scĩ doctores. atq p̃dicatores eungłii: qui spirita¬
le edificiũ deo suis sermonib atq bonis exem¬
plis p̃parant. Et siue ex nouit̃ credentibꝰ domum
deo edificant. siue ex his quos heretici atq scis¬
matici ꝑ errorem corriꝑant. Iterum illos in cre¬
pando atq corrigendo ad spiritale edificiũ dĩ
restaurant. Uñ ⁊ mexodo carpentarii legntur.
& in regum fabri lignoꝵ & cementarii dfscri-¬
bunt᷑: qui in staurabant sarta tecta domꝰ dei. Ma¬
t̾ia inde dr̃ om̃e lignum qd̾ exea aliquid effi¬
ciatur. uiel si ad ianuam referas uel ad statiram
mat̾ia erit. Ad aliquid̃ enĩ semꝑ mat̾ia accipien¬
da est: sicut elementa mat̾iam rerũ eẽ dicimꝰ:

Expanded text:
ignarius generaliter ligni opifex appellatur. 2. Carpentarius speciale nomen est. Carpentum enim et inde conjunctis tabulis unum tecti sarciat corpus: idem et lignarius, quia tectoria lignis inducit. Lignarii ergo ac carpentarii atque sarcitectores possunt intelligi sancti doctores atque praedicatores Evangelii, qui spiritale aedificium Deo suis sermonibus atque bonis exemplis praeparant, et sive ex noviter credentibus domum Deo aedificant, sive ex his, quos haeretici atque schismatici per errorem corruperant, iterum illos increpando, atque corrigendo, ad spiritale aedificium Dei restaurant. Unde et in Exodo carpentarii leguntur, et in libro Regum fabri lignorum, et caementarii describuntur, qui instaurabunt sartatecta domus Dei. Materia inde dicitur omne lignum, quod ex ea aliquid efficiatur; vel si ad ianuam referas vel ad statuam, materia erit. Ad aliquid enim materia semper accipienda est, sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
te ydoli mentio fit: ita scriptum est. Faber ferrariꝰ
luena oꝑatus est: in prinis ⁊ in maleis. formauit
illud .& oꝑatus est in brachio fortitudinis sue
Artifex lignariꝰ extendit normam: formauit
illud in ruincina. fecit illud in argulari ⁊ incir

Expanded text:
te idoli mentio fit, ita scriptum est: Faber ferrarius lima operatus est in prunis, et in malleis formavit illud, et operatus est in brachio fortitudinis suae. Artifex lignarius extendit normam, formavit illud in runcina: fecit illud in
Abbreviated transcription (Latin):
narrat. Urcinꝰ dictus: qd̃ uergendo efficiat cͥcu¬
lum. Cuiꝰ mod̾ duplicata linea fit que simplex
ꝑ latitudinem extensa fuerat. Punctus aũ
in medio ꝙyrin centrũ agrecis dr̃ in cuꝰ me¬
diũ cuncta ꝯu̾gunt. De circrno aut̃ ⁊ cet̾is
instrumentis artificiis. in ysata ubi de plas¬
ne

Expanded text:
narrat. Circinus dictus, quod vergendo efficiat circunarrat. Circinus dictus, quod vergendo efficiat circulum, cujus modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini centrum a Graecis dicitur, in cujus medium cuncta convergunt. De circino autem et caeteris instrumentis artificosis in Isaia, ubi de plae
Abbreviated transcription (Latin):
tes: ⁊ quoꝵ tecta sunt pecc̾a. Epigri ⁊ claui fc̃
quib lignũ ligno ad hereti Claui aũt dicti qiͣ
calibes qr ex calibe fiunt: idest ferro. C alt̾ons eñi
ferrum est. Claci aut̃ mistice scõꝵ p̃dicationes cor¬
da hoĩm tͣnsfigentes: intelligi possunt. ¶ñ insa¬
lomone scͥptum est. Nerba sapientium ut sti¬
muli: & qiͣ claui in altum defixi. Tabule aũt
ariet̾ib tagłe uocabant᷑ a tegendo: scilicet uñ
⁊ tegule. Tõmissrira dr̃: tabulaꝵ conunctio.
Tabule autẽ possurit significare fideles audito¬
res: qui trabib uel tingnf. Hoc est a sc̃is doc¬
torib sustentanturNic ꝙ cõmissura: eoꝵ tini¬
tas & caritas intelligi pot̾. Sectio autẽ dicta
asecando ea que ceperit. Nam secare: sectare
⁊ sequi est. Sert᷑a autem nomen de sono fcm̃
est: i. abstridore. hec ꝑsecutionem in xpĩanos
factam ab infidelib: significare potest. Uñ in
ysaiam ꝓpħam lignca sarra secatũ scͥptura

Expanded text:
sunt peccata . Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi dicti, quasi chalabi, quia ex chalybe fiunt, id est ferro: chalybs enim ferrum est. Clavi autem mystice sanctorum praedicationes corda hominum transfigentes intelligi possunt: unde in Salomone scriptum est: Verba sapientium et stimuli et quasi clavi in altum defixi . Tabulae a veteribus tegulae vocabantur, a tegendo scilicet, unde et tagulae. Commissura dicitur tabularum conjunctio. Tabulae autem possunt significare fideles auditores, qui a trabibus vel tignis, hoc est, a sanctis doctoribus sustentantur: sic et commissura eorum unitas et charitas intelligi potest. Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit. Nam secare sectari et sequi est. Serrae autem nomen de sono factum est, id est, a stridore. Haec persecutionem in Christianos factam ab infidelibus significare potest: unde Isaiam prophetam lignea serra serratum Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ra qua ꝑspici potest. Spelea grece spelũ¬
ca latine. Spelunce designant corda pec¬
catoꝵ tenebrosa. ut in ꝓpħaꝰ. Et tenebre suꝑ
speluncas usq in et̾num. Spiracła. appella¬
ta omĩa loca pestiferi sp̃s. que greci paro¬
nia appellant uel acerontea.Etiam uarro spi¬
racłm dicit huiꝰ cemodi locũ. ⁊ sprracła ex eo
dicunt᷑. qua t̃ra spm̃ edit.

Expanded text:
ra, quae perspici potest. Spelaion Graece, spelunca Latine. Speluncae designant corda peccatorum tenebrosa, ut in Propheta: Et tenebrae super speluncas usque in aeternum . Spiracula appellata omnia loca pestiferi spiritus, quae Graeci charoneia appellant vel Acherontea. Etiam Varro spiraculum dicit hujuscemodi locum: et spiracula ex eo dicuntur loca qua terra spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
doceri iubent᷑. Ommẽ autẽ linguã unꝰqͥsq hoĩm
siue grecam. suie latinã. sue cet̾aꝵ gentiũ. aut
audiendo potest tenẽ. aut legendo exp̃ceptore ac¬
ciꝑ̃e. Et licet oĩm linguaꝵ scientia difficilis sit
cuiꝙͣ nemo tñ tã desidiosus est. ut in sua gente po-¬
situs. sue gentis lingnã nesciat. Nã qͥd aliud putãd̾u
est nͥ aĩalib brutis de terior. Illa enĩ ppͥe uocis la¬
morẽ exprimũt aste de t̾ior qͥ ppͥe curat lingue no¬
ticiã. Cuiꝰmi aut̃ lingua locutꝰ est dis in pͥncipio
mundidũ dicet᷑. Fiat iux in uenire difficile est. ñ¬
dñ enĩ erant lingue. Item qr lingua insonuit pꝰea
ext̾iorib hoĩm aurib. Maxime ad pͥmũ hõiem
loquens. uel ad ꝓpħas. uel dũ corꝑalr̃ sonuit uox

Expanded text:
doceri iubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum doceri iubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum sive Graecam, sive Latinam, sive caeterarum gentium, aut audiendo potest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scientia difficilis sit cuiquam, nemo tamen ita desidiosus est, ut in sua gente positus, suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus est, nisi animalibus brutis deterior? illa enim propriae vocis clamorem exprimunt: iste deterior, qui propriae caret linguae notitia. Cujusmodi autem lingua mundi, dum diceret: 'Fiat lux,' inveniri difficile est. Nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum auribus, maxime ad primum hominem loquens, vel ad prophetas, vel dum corporaliter sonuit
Abbreviated transcription (Latin):
runt .xii. tabule scripte. Romana. que post reges
exactos ã popło romano gesta est. qmͣ neuiꝰ plau¬
tus. einiꝰ. uirgilius. poete ⁊ exoratorib graccus
⁊ cato ⁊ eicero. uel cet̾i effuder̃t. MHixta que post
imꝑium latiꝰ ꝓmotum sunul cũ om̃ib morib
⁊ hominib in romanã ciuuitatẽ irrupit uite
gritatẽ uerbi . ꝑ soletismos ⁊ barbarismos corrũ¬
pens. Om̃s aut̃ orientis gentes inguiture lin¬
guã ⁊ u̾ba colso̾unt. sicut hebrei ⁊ syri. Om̃s me¬
dit̾ranee gentes: in palato sermones feriut̃ si¬
cut greti ⁊ asiant. Om̃s occidentis gentes uerba
indentib frãgunt sicut itali ⁊ hispani. Syrus
chaldeus uicinus hebreo est in sermone. conso¬
nans implerisq ⁊ litt̾arum sono. Quidã aĩ ar¬
bitnͣtur linguã ipsam eẽ chaldeam. qͥr abra¬
am de chaldeis fuit. Qd̃ si hoc recipit᷑. quom̃ in
daniole hebrei pueri linguã qm̃ ñ nouerant

Expanded text:
runt duodecim tabulae scriptae; Romana, quae post reges runt duodecim tabulae scriptae; Romana, quae post reges exactos a populo Romano gesta est, quam Neuius, Plautus, Ennius, Vergilius, poetae, et ex oratoribus, Gracchus, et Cato, et Cicero, uel ceteri effuderunt; mixta, quae post imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam cgritatem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba conlidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiani. Omnes Occidentis gentes verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est in sermone, consonans in plerisque et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur linguam ipsam esse Chaldaeam, quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, a quomodo in Danielo Hebraei pueri linguam, quam non noverant,
Abbreviated transcription (Latin):
rta est ut᷑ alt̾am returat᷑. Tum si aliqmͣ dubitati¬
onem noĩs uel int̃pretatõĩs sermo uniꝰ lingue
attulerit. Greca autẽ lingua inter cet̾as gentrũ
clarior habetur. Est enĩ ⁊ latinis ⁊ om̃ib linguiᷤ
sonantior. Cuiꝰ uarietas in quinq partib discer
qua om̃s utunt᷑. Scd̃r attica. uidelicet atheniensiᷤ
qͣ usi sũt om̃s grece auctores. Tercia tlorica qmͣ
hñt egẏptii ⁊ siri. Quarta tonica. Quinta elica.
qua se olisti locutiᷤᷤ cdhixert̃. Et sunt in obseruatioẽ
grece lingue eiꝰmͦi certa discͥmina. Sermo eiũ eo¬
rum ita est diꝑtitus. Latinas aut̃ linguas .iiiͬi.
ẽẽ quidam dixert̃. idest priscam. latinam. roma¬
nam. mixtam. Prisca est: qua uetustissimi ita¬
lie sub iano ⁊ sat᷑no sunt usi in condita ut se
habent carmina salioꝵ. Latina: quam sublatino ⁊
regib tuscie. ⁊ cet̾i in latino st̃ locuti. ex qua fue¬

Expanded text:
ria est, ut ad alteram recurratur, si quam dubitatiria est, ut ad alteram recurratur, si quam dubitationem nominis, veadtulerit. Graeca autem lingua inter ceteras gentium clarior habetur. Est enim et Latinis et omnibus linguis sonantior: cuiuquam omnes utuntur; secunda Attica, uidelicet Atheniensis, quam usi sunt omnes Graeci auctores; tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri; quarta Ionica, quinta Aeolica † quas αἰολιστί locutos dixerunt † et sunt in obseruatione Graecae linguae eiusmodi, certa discrimina; sermo enim eorum ita est dispertitus. Latinas autem linguas quattutor esse quidam dixerunt, id est, priscam, Latinam, Romanam et mixtam: prisca est, quam uetustissimi Italiae sub Iano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina Saliorum; Latina, quam sub Latino et regibus Tusci et ceteri in Latio sunt locuti, ex qua fue
Abbreviated transcription (Latin):
.xuI. de linguis gentium.
inguarum diu̾sitas exorta est in edifi¬
catione turris post diluuiũ. Nam
priqͥmͣ suꝑbia turris illiꝰ in ditersos
signoꝵ sonos humanam diuiserit so¬
cietatem. Una omrniũ nationũ lin¬
gua fuit. que hebrea uocat᷑. qua patriarche ⁊ ꝓ¬
ꝓͣħe usi sunt. ñ folum in fermonib suis. uerum
etiam inlitteris sacris. Inmicio aut̃ qd̵ gentes tot
ligue fuert᷑. Deinde plures gentes quam lin¬
gut. qr ex una signa multe st̃ gentes exorte.¬
Lingue autẽ dicte in hoc loco ꝓuerbis. que lin¬
gua fuĩt. genere locutionis illos quo is qͥ efficit.
ꝑ id qd̾ efficit᷑ noĩatur. sicut os dici solet ꝓuerb̾.
sicut manꝰ ꝓlitt̾is iii. St̃ autẽ liugue sacre. he¬
brea. greta: latina que toto orbe maxime excellt̾.
his enun trib lingnis. suꝑ crucẽ dñi apilato fu¬
it cã eiꝰ scͥpta. Nñ ⁊ ꝓpt̾ obscuritatẽ scãrum scͥp¬
turarum. harũ trium linguaꝵ cognicio necessa¬

Expanded text:
. De linguis gentium . Linguarum diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium. Nam priusquam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur; quam Patriarchae et Prophetae usi sunt non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot gentes, tot linguae fuerunt, deinde plures gentes quam linguae; quia ex una lingua multae sunt gentes exortLinguae autem dictae in hoc loco pro verbis quae per linguam fiunt, genere locutionis illo quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur; sicut os dici solet pro verbis, sicut manus pro litteris. Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae totHis namque tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa ejus scripta. Unde et propter obscuritatem sanctarum Scripturarum harum trium linguarum cognitio necessa
Abbreviated transcription (Latin):
est regno celoꝵ. Arare. p̃dicationis est officium
bus unꝰ erat. Seminare est p̃dicationis sermonẽ
in corda fideliũ spargere: ut in ꝓpħa⁊ semina¬
bunt agros. Segetes ant̃. plebes sunt fidelium
qͣs mundant ⁊ ex pugant S agri cultores sp̃i¬
tales. hoc est doctores sc̃ĩ. ne qͥcqͣm ibi crescat in uti¬
le atq iurulentũ. Messis uͦ ub̃tas est. uel copia fi¬
delium: ut in eung̃ dñs ad apłos ait. Leuate ocłos
urõs: ⁊ uidete regiones qd̾ asbe sunt ad messem:
Alit̃ acit᷑. messis cõsũmatõ scł̾i. Messores uͦ angłi dei.
triticũ aut̃ electi suut datania reꝑbi colligunt᷑ gͦ
segetes & recdigũt᷑ ĩ manipłos. iit ĩ horreũ dñi colocent᷑.cũ sci

Expanded text:
est regno coelorum . Arare praedicationis est officium est regno coelorum . Arare praedicationis est officium bus unus erat . Seminare est praedicationis sermonem in corda fidelium spargere, ut in propheta: Et seminabunt agros . Segetes autem plebes sunt fidelium quas mundant et expurgant agricultores spirituales, hoc est, doctores sancti, ne quidquam ibi crescat inutile atque virulentum. Messis vero ubertas est vel copia fidelium, ut in Evangelio Dominus ad Apostolos ait: Levate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem . Aliter autem messis consummatio est saeculi, messores vero angeli Dei, triticum autem electi sunt et zizania reprobi. Colliguntur ergo segetes et rediguntur in manipulos, ut in horreum D
Abbreviated transcription (Latin):
turbe credentiũ exercent᷑. ⁊ pp̾arant᷑ ad accipien¬
dum semen u̾bi dei semen enĩ est u̾bũ dĩ: ut ĩ
eungłio dñs ipse ostendit. Stercora ergo magrũ
mittunt᷑. ut meliꝰ fructificet. qa ꝑ recordationẽ
peccatoꝵ quiq fideles ad penitentiam ꝓ uocabũ¬
tur. ut melius in sulcis iusticie crescat germen
recte fidei. ⁊ fructus bone oꝑationis. Sulci ft̃
corda fidelium. ut in psalt̾. sulcos eiꝰ in ebrias⁊ in iob
si adu̾sum me t̾ra mea clamat. & cum ⁊p̃sa sul¬
ci eius deflent. Semen diuina p̃dicatio. ut ineuͣ¬
głio: exiit qui senrinat semen suũ. Semen. here¬
ticoꝵ p̃dicatio aqua stulticia ꝑfusa ut in pentatheu¬
co. omẽ semen suꝑ qd̃ cecid̾it aqua in mundũ erit.
Aratrum: crux. siue p̃dicationis officiũ. uel in cõa¬
tio bonoꝵ oꝑum. ut in eungłio : nemo inittẽs
manũ suã in aratrum ⁊ respiciens retro aptus

Expanded text:
turbae credentium exercentur et praeparantur ad accipienturbae credentium exercentur et praeparantur ad accipiendum semen verbum Dei: semen enim est verbum Dei, ut in Evangelio Dominus ipse ostendit . Stercora ergo in agrum mittuntur, ut melius fructificet: quia per recordationem peccatorum quique fideles ad poenitentiam provocabuntur: ut melius in sulcis justitiae crescat germen rectae fidei, et fructus bonae operationis. Sulci sunt corda fidelium, ut in psalmo: Sulcos ejus inebria ; et in Job: Si adversum me in terra mea clamat, et cum ipsa sulci ejus deflent . Semen, divina praedicatio, ut in Evangelio: Exiit qui seminat semen suum . Semen, haereticorum praedicatio, aqua stultitiae perfusa, ut in Pentateucho: Omne semen, super quod ceciderit aqua, immundum erit . Arator crux, sive praedicationis officiungelio: Nemo mittens manum suam in aratrum, et respiciens retro, aptus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sereno celo. saciendum est non ꝑimbres. Hinc
est ⁊ illud u̾gilianũ: nudꝰ ara. sere nudꝰ. Messis anie¬
tendo .i. arecidendo dicta. Seges aut̃ desemine dic¬
ta qd̾ iacimꝰ: siue a sec tione. Spiritałr aut̃ in
scriptis sacͥs agri cult᷑a corda credentiũ in telligũ¬
tur. in quib fructus uirtutũ g̾minãt. Uñ apłs
ad credentes aitd̃i agri cult᷑a estis. dĩ edificatio
estis. Agricola aut̃ ds est. uñ dñs in eungłio ait.
Ego sum uitis uera: ⁊ pat̾ m̃s agricola est. Item agͥ¬
cola. apłi sunt uel cetĩ p̃dicatores. Coloni uͦ scĩ in¬
telligunt᷑. Uñ in eungłio dicit. Male malos ꝑ
Oꝑarii. apłi. uel cet̾i p̃dicatores. ut in eunͣgłio legit᷑
rogate dum̃ messis: ut mittat oꝑarios in messem
ergo igne agri.ut omĩs bumor in utilis exu̾det.
qñ ꝑ telum dei. omĩs suꝑfluitas uicioꝵ a cordibus
electoꝵ exurit᷑. ne ibi quicqmͣ pestiferum ger¬
minet. Arant᷑ agri quando ꝑdoctoꝵ p̃dicationẽ

Expanded text:
hoc sereno coelo faciendum est, non per imbres. Hinc est et illud Virgilianum: nudus ara: sere nudus. Messis a metendo, id est, a recidendo dicta: seges autem de semine dicta, quod jacimus: sive a sectione. Spiritaliter autem in Scripturis sacris agricultura corda credentium intelliguntur, in quibus fructus virtutum germinant: unde Apostolus ad credentes ait : Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis. Agricola autem Deus est: unde Dominus in Evangelio ait: Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola est . Item agricola Apostoli sunt, vel caeteri praedicatores. Coloni vero sancti intelliguntur. Unde in Evangelio dicit: Malos male peOperarii, apostoli, vel caeteri praedicatores. In Evangelio legitur: Rogate Dominum messis, ut mittat operarios in messem ergo igne agri ut omnis humor inutilis exsudet, quando per zelum Dei omnis superfluitas vitiorum a cordibus electorum exuritur: ne ibi quidquam pestiferum germinet. Arantur agri, quando per doctorum praedicationem
Abbreviated transcription (Latin):
sus salem capiat. Ner actũ dictum qiͣ uere actũ
.i. i̾tm̃no aratum ⁊ ꝑsscissio est. aratio prima. cũ
ad huc ductus ager est. Satio dicta. qiͣ seminis
actio: qiͣ satoꝵ ac tio. Serere aut̃ uocatum qͥa¬

Expanded text:
sus solem capiat. Vervactum dictum quasi vere actum, sus solem capiat. Vervactum dictum quasi vere actum, id est verno aratum. Proscissio est aratio prima, cum adhuc durus ager est. Satio dicta quasi seminis actio, quasi satorum actio. Serere autem vocatum, q
Abbreviated transcription (Latin):
do uocata. Diuicie enĩ antiqͦ
inhis cduob erant bñ pasce̾. ⁊ bñ
arare. Cultã agri. ciniis. arõant̃¬
missio incensio stipularũ. st̾coratõ. occatõ rum¬
catõ. Uinis est incendiũ. ꝑ qd̾ agerꝰ in utilẽ hu¬
morẽ exsudat. Aratõ dicta qͥa deere pͥus t̾re¬
cultãm exercebant. Anteqm ferri fuisset usus
reꝑtus. Duplex autẽ aratio. uernalis: ⁊ autũ nal.
Intermissio est: qua alt̾nis annis uacuus ager ui¬
res recipit. Stercoratõ est. leta nimis asꝑsio. Ster
cus aut̃ uocatum. uel qͥa st̾nit᷑ in agͥs. uel qͥa
ext̃gro porteat qd̾ sordidũ in ciuitate redundat.
guia ⁊ fecunda. Occatione. cũ rustici satione
facta bub dimissis. grandes glebas cedant. ac
lignonibꝰ frangunt. ⁊ dicta occatio qiͣ obcecatõ.
qd̃ oꝑiat semina: occare igit᷑ est: oꝑire t̃re se¬
mina. utes. uel arbores. Runcatio e a t̾ra ħbaᷤ
uelle. Nam rus tr̃a est. sulcꝰ a sole uocatꝰ. qd̾ ꝓscis¬

Expanded text:
cata. Divitie enim antiquorum in his duobus erant, bene pascere et bene arare. Cultura agri, cinis, aratio, intermissio, incensio stipularum, stercoratio, occatio, runcatio. Cinis est incendium per quod ager inutilem humorem exudat. Aratio dicta, quia de ere prius terreculturam exercebant, antequam ferri fuisset usus repertus. Duplex autem est aratio, vernalis et autumnalis. Intermissio est qua alternis annis vacuus ager vires recipit. Stercoratio est letaminis asperin agris, vel quia extergi oporteat, quod sordidum in civitate redundat. guia et fecunda. Occatio est, cum rustici, satione facta, bobus dimissis, grandes glebas caedunt ac ligonibus frangunt: et dicta occatio, quasi obcaecatio, quod operiat semina: occare igitur est operire terra semina, vites, vel arbores. Runcatio est a terra herbas vellere: nam rus terra est: sulcus a sole vocatus, quod proscis
Abbreviated transcription (Latin):
das cura suũ magistrũ fuit ⁊ dñm. Strutio aiuis qͥ¬
dem est s uolare ñ potest. totãq uitam suã cuca
t̾ram occupat. qͣles st̃ qͥdam deo militantes. ⁊ seli
hanc assert̃ in nocte acute uisꝰ eẽ. Sole aũt appa¬
rente minꝰ utilitate ocłoꝵ frui. Tales st̃ qͥ legis głan¬
tur contẽplatione ⁊ scientia: lucem enͣngłice con¬
ũsationis caꝑe ñ ualentes. Larꝰ: animal ẽ in utro

Expanded text:
m. Struthio avis quidem est, sed volare non potest, totamque vitam suam circa terram occupat: quales sunt quidam Deo militantes et saeculi hanc asserunt in nocte acuti esse visus, sole autem apparente minus utilitate oculorum frui. Tales sunt qui legis gloriantur contemplatione et scientia, lucem evangelicae conversationis capere non valentes. Larus est animal in utro
Abbreviated transcription (Latin):
eleuans allisisti me. Upupam: greci appellant
eo qd̵ stercora humana consid̾at ⁊ fetenti pascat᷑¬
fimo. auis syurassima cristis extantibꝰ galeate sẽꝑ
in sepulchris ⁊ humano stercore cõmorans. hec
corax nom̃ a sono gutt᷑is habet. qd̾ uoce crocitet.
feit᷑ ħ auis qd̾ editis pullis escam plene ñ p̃beat
pꝰqͣm in eis ꝑ pennaꝵ ngredinẽ similitudinẽ ꝓpͥi
coloris agnoscat. Postꝗͣ uͦ eos tecros plumis aspexe¬
rit.in toto agnitos abundantiꝰ pascit. Hic pͥor
in cadaneribꝰ ocłm petit. Coruus. ingredinẽ pec¬
catoꝵ ł demonũ sig̾at. ut est illud in iob. Qͥs p̃¬

Expanded text:
elevans elisisti me . Upupam Graeci appellant, elevans elisisti me . Upupam Graeci appellant, eo quod stercora humana considfimo. Avis est spurcissima, cristis exstantibus galeata, semper in sepulcris, et humano stercore commorans. Undecorax nomen a sono gutturis habet, quod voce crocitet. Fertur haec avis, quod editis pullis escam plene non praebeat, priusquam in eis per pennarum nigredinem similitudinem proprii coloris agnoscat. Postquam vero eos tetros plumis aspexerit in toto, agnitos abundantius pascit. Hic prior in cadaveribus oculum petit. Corvus nigredinem peccatorum vel daemonum significat, ut est illud in