comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dhunc modum consuetis utuntur modulis ad inuestigandã tonieuiusq uĩ eadẽ
ratione conpositis. quoꝵ principales quiq: asuis sonis superiorib: ordientes
periorum attingunt locum. itt pote. NOn ΛVΝΟΕΑΝΕ.
NOEAGIS.
& cetera quae putamus nontã significatiua essẽ uerba. quã sillabas modulationi
attributaS.
QUIDETIAΜ ΤΟΗ ETMΟDI SIUE PRΟΥI PANTI CULAEN
AUOQ QUIDDIASTEMA ETSISTE MA
Sed his ueluti p̃exercitaminib: quibusdã acuilioribus licet iniciis ante cognitis. dehinc
faciliori uia armonicas ꝓsecun ᷑rationes. Armonia ẽ diuersarũ uocũ apta coadunatio:
In quib: uocib: quia plerũq: sonos & ptongos in different᷑ accipimus. sonos & tonos.¬
tonos &epogdoos: quaȩ singuloꝵ sit propͥetas intimandũ ẽ. Sonusquarũq uocũ gene¬
rale ẽ nom̃. sed ptongos dicimus: uocis canorȩ sonos. Tonusẽ spacii legitima magnitu¬
do a sono in sonũ: Hoc que spaciũ musico sonoꝵ qr inses qui octaua ꝓporcione ẽ.

Expanded text:
Ad hunc modum consuetis utuntur modulis ad investigandam toni cujusque vim, eadem ratione compositis: quorum principales quique a suis sonis superioribus ordientes periorem attingunt locum; utpote Noannoeane et Noeagis et caetera, quae putamus non tam significativa esse verba, quam syllabas modulationi attributas. Quid etiam toni et modi sive tropi, particulae quoque. Quid diastema et systema? Sed his veluti praeexercitaminibus quibusdam ac vilioribus licet initiis ante cognitis, dehinc faciliori via harmonicas prosequimur rationes. Harmonia est diversarum vocum apta coadunatio, in quibus vocibus quia plerumque sonos et phthongos indifferenter accipimus, sonos et phthongos et epogdoos, quae singulorum sit proprietas, intimandum. Sonus quarumcunque vocum generale est nomen: sed phthongos dicimus vocis canorae sonos. Tonus est spatii legitima magnitudo a sono in sonum, hocque spatium musicorum sonorum, quia in sesquioctava proportione est,
Abbreviated transcription (Latin):
Ultiplox est inaequalitas. ubi maior numerus habet inse minorẽ bis. aut ter. aut
quat: aut multipliciter. ut duo adinũ dũ cõparita fuerint. duplexẽ. Ira idunũ
triplox. Quatuoradunum quadruplex ẽt deinceps. Comitatur submultiplex
quiscilic& in framultitudinem continetur.bis. aut ter. aut quat̃. aut multiplicit̃.
erbi grã. Unũ aduobus contine turbis. & uocatur subduplus. atrib ter. & uocat᷑
sub triplus. aquatuor. quater. & uocat᷑ sub quadruplus a reliqua adid genus.
Unde ut eognoscis paulo nobis superius sermo fuit. Recognosco equidem hanc
inaequalitatẽ deillo esse quantitatis genere cuius maiorem partẽ posse in infinitũ
crescere supradictum est.
DE SUPCR PARTICULA IN

Expanded text:
ultiplex est inaequalitas, ubi major numerus habet in se minorem bis aut ter aut quater aut multipliciter: ut duo ad unum dum comparata fuerint, duplex est; tria ad unum triplex; quatuor ad unum quadruplex, et deinceps. Comitatur submultiplex, qui scilicet infra multiplicem continetur bis, aut ter, aut quater, aut multipliciter. Verbi gratia, unum a duobus continetur bis, et vocatur subduplus; a tribus ter, et vocatur subtriplus; a quatuor quater, et vocatur subquadruplus; et reliqua ad id genus; unde, ut cognoscis, paulo nobis superius sermo fuit. D. Recognosco equidem hanc inaequalitatem de illo esse quantitatis genere, cujus majorem partem posse in infinitum crescere supra dictum est. De superparticulari
Abbreviated transcription (Latin):
cedinem seruent. aut ad sensum indecentes fiunt. St̃ int̾dũ res quae & hoc tono.¬
& illo tono aeq congruent̃q recipiunt. ut cantari possint. dicunt᷑ ferȩ atq¬
on facile inuestigat᷑. Igitur quae arte dõdonante sapimus. utamuri
tũ in laude dĩ. & ea quae laboriosa ueterũ indagatione nobis inuenta sunt.
assumamꝰ iniubilando. caelebrando. canendo. quae inpriorib generationibus
non sunt agnita filiis hominũ. sed nc̃ st̃ reuelata sc̃ĩs eius. Pandit multa musicȩ
rationis miracula p̃stantissimus auctor. boetius magisterio numeroꝵ enucleatĩ
cuncta comꝓbans. Cuius sids̃ annuerit sequens opusculũ. aliqđ continebit
excerptũ. huiusce oraciunculȩ ponamus hic finem.

Expanded text:
cedinem non servent, aut ad sensum indecentes fiant. Dicuntur ferae etcedinem non servent, aut ad sensum indecentes fiant. Dicuntur ferae etet illo tono aeque congruenter recipiuntur, ut cantari possint: sunt internon facile investigatur. Igitur quae in hac arte Deo donante sapimus, utamur eis tantum in Dei laudibus, et ea, quae laboriosa veterum indagatione nobis inventa sunt, assumamus in jubilando, celebrando, canendo, quae in prioribus generationibus non sunt agnita filiis hominum, sed nunc revelata sunt sanctis ejus. Pandit multa musicae artis miracula praestantissimus auctor Boetius, magisterio numerorum enucleatim cuncta comprobans. Cujus, si Deus annuerit, sequens opusculum aliquod continebit excerptum. Hujusce oratiunculae ponamus hic finem.
Abbreviated transcription (Latin):
uero tantã eũ animis nr̃is musica cõmutationẽ & societatẽ habeat : & si scimus
quadã nossimilitudine cũ illa cũ pactos edicere adliquidũ nonualemus. Nec
solũ diudicare melos possumus expropria naturalitate sonoꝵ : sed etiã rerum.
Nam affectus rerũ quae canuntur oportet ut imitetur cantionis affectus. ut intran¬
quillis rebus tranquille sint ncumȩ. loeti sonȩ iniocundis. merentes intristibus.
Quaedurȩ sint dicta uł facta duris neumis ex primi. subitis. damosis. incitatis & eete¬
ras qualitates affectuũ. & euentuũ deformatis. Itẽ ut in unũ terminentur par¬
ticulȩ neumarũ atq uerboꝵ. Intalib cũ uidicatio nra c̾e possit. plura sunt
tamen quaenossubcausis occultiorib latent. St̃ int̃dũ res quaem inime suũ
sensũ ȩque huic & illi tono at tribuant. ita ut si transponant᷑. aut priorẽ dul¬

Expanded text:
vero tantam cum animis nostris musica commutationem et societatem habeat, etsi scimus, vero tantam cum animis nostris musica commutationem et societatem habeat, etsi scimus, quadam nos similitudine cum illa compactos, edicere ad liquidum non valemus, nec solum dijudicare melos possumus ex propria naturalitate sonorum, sed etiam rerum. Nam affectus rerum, quae canuntur, oportet ut imitetur cantionis affectus, ut in tranquillis rebus tranquillae sint neumae, laetisonae in jucundis, moerentes in tristibus, quae dure sunt dicta vel facta, duris neumis exprimi, subitis, clamosis, incitatis, et ad caeteras qualitates eventuum et affectuum deformatis. Item ut in unum terminentur particulae neumarum atque verborum. In talibus cum judicatio nostra esse possit, plura sunt tamen, quae nos sub causis occultioribus lateant. Sunt interdum sensum aeque huic et illi tono attribuant, ita ut si transponantur aut priorem dul
Abbreviated transcription (Latin):
ICTUMIST abantiquis aristeum euridicen nimpham orphei coniugem
adamasse. Quẽq dũilla sese quentẽ fugeret a serpente extincta sit.
Orpheon cuius nomen oreophone. id ẽ optima uox sonat: incantore perito.
seu dulci sono cantu intelligimus. Cuius erudicen id est ꝓfundã diiudicationem.
si quis uirbonus qđ aristeus interpretatur amando sequitur ne teneri possit penitus.
timum cantilenȩ sonum. a secretissuis acsi ab inferis euocatur imaginarie ꝑducit᷑
usq in auras huiusuitae dũq uideri uidetur amittitur. Scilicet quia inter cetera
quae adhac ex parte & inenigmate cernimus haec etiam disciplina haud ad plenũ
habet rationem in hac uita penetrabilem. Siquidem diuidicare possumus : sit ne
rata factura meli dinoscere qualitatessonoꝵ atq modoꝵ. & reliqua huius artis.
Ita possumus musicorũ sonorũ spacia uł uocũ symphonias. adnũmeroꝵ rationẽ
reddere. Consonantiae atq discrepantiae. quasdam rationes reddere. Quomodo

Expanded text:
ictum est ab antiquis, Aristeum Eurydicem nympham Orphei conjugem adamasse, quemque dum illa se sequentem fugeret a serpente exstincta sit. Orpheum, cujus nomen Oreophone, id est, optima vox, sonat, in cantore perito seu dulcisono cantu intelligimus, cujus Eurydicen, id est, profundam dijudicationem, si quis vir bonus, quod Aristeus interpretatur, amando sequitur, ne penitus teneri possit,timum cantilenae sonum, a secretis suis ac si ab inferis evocatur, imaginarie perducitur usque in auras hujus vitae, dumque videri videtur, amittitur. Scilicet quia inter caetera, quae adhuc ex parte et in aenigmate cernimus, haec etiam disciplina haud ad plenum habet rationem in hac vita penetrabilem. Si quidem dijudicare possumus, sitne rata factura meli, dignoscere qualitates sonorum atque modorum, et reliqua hujus artis. Item possumus musicorum sonorum spatia vel vocum symphonias ad numerorum rationem adducere, consonantiae atque discrepantiae quasdam rationes reddere. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
extra spetiem dupli tonus accesserit. ñ erit absurdũ emmelĩ. ponere. ut sit ap̃dic¬
tis medictatib ubicũq contigerit hinc ł inde diapente ⁊ tonꝰ uł diatesscron ⁊
tonꝰ : Restat dicere detrib directaneis tonis. quoꝵ tenorẽ sinẽ meñ tetrachordũ
recidit. dũ in ł .o. & .x. trite sinẽ meñ .i. Q. Int̾uenit. nec tam̃ umꝗ ratio pꝰ

Expanded text:
extra speciem dupli tonus accesserit, non erit absurdum emmelim ponere, ut sit a praedicextra speciem dupli tonus accesserit, non erit absurdum emmelim ponere, ut sit a praedictis medietatibus, ubicunque tetigerit hinc vel inde, diapente et tonus, vel diatessaron et tonus. Restat dicere de tribus directaneis tonis, quorum tenorem synemmenon tetrachordum recidit, dum inter O. et X. trite synemmenon, id est, q. intervenit;
Abbreviated transcription (Latin):
hy polidii sua ẽ. suꝑiuꝰ ascendens lidii ẽ. Et de hyꝑmixo lidio similit̃ intelligendũ ẽ.
Ergo modulationem cantilenȩ dorii ad excellentiorẽ partẽ finit cc: Modulationẽ
phrigii finit ON. Modulationẽ lidiifint Et. Modulationẽ mixolidii finit. NN.
Inde fic ut doriusꝰab .o. autdescendat. in .e. aut ascendat. in .cc. Hosq suꝑ ius uł in¬
in .OD. Codc̃ modo lidius ab s. aut descendit in .i. aut ascendit in .Et. M ixolidiũ
nihilominꝰ ab. cc̃: aut descendit in .M. Autascendit in .NN. I sẽꝑ unusquisq prin¬
cipaliS tropus inferiꝰ. ht̃ diapente amedia corda. suꝑiusdiatesseron. acsi .iii. sint
int̃ .UI. & xII. Subiugalis uͦ unꝰ quisq tropꝰ afinali corda suꝑiuꝰ ht̃ diapente. Infe
riꝰ uͦ diatesseron. acsi . .Viii. sint int̾ .vi. & xii. Qđsi suꝑiũ uł inferius alicui tropo

Expanded text:
hypolydii, sua est, superius ascendens, Lydii est. Et de hypermixolydio similiter intelligendum est. hypolydii, sua est, superius ascendens, Lydii est. Et de hypermixolydio similiter intelligendum est. Ergo modulationem cantilenae Dorii ad excellentiorem partem finit CC. modulationem Phrygii finit dd. modulationem Lydii finit ff. modulationem mixolydii finit nn. unde fit, ut Dorius ab o. aut descendat in e. aut ascendat in cc. Similiter Phin dd. Eodem modo Lydius ab y aut descendit in I. aut ascendit in ff. Mixolydius nihilominus ab cc. aut descendit in M. aut ascendit in nn. et semper unusquisque principalis tropus inferius habet diapente a media chorda, superius diatessaron; ac si VIII. sint inter VI. et XII. subjugalis vero unusquisque tropus a finali crius vero diatessaron: ac si VIIII. sint inter VI. et XII. Quod si superius vel inferius alicui tropo
Abbreviated transcription (Latin):
scđa phrigis t̃ tia lidii. quarta mixolidi. Si quidẽ om̃ss peties diapason & suꝑius
& inftrius in choari posst̃. uerbi grã. prima. ab.o. in .a. ulab.a. in .o. Seda abx
in .B. ła .B. in .x. Tertia a .y. in .o. ła .c. in .x. Quarta acc. in .e. ł abo.in.
ce. Quinta a .dd. in .N. ł ab .N. in .DD. Scxta ab ft̃. in .i. ł ab.i. in ft̃. Septi¬
ma ab .nn. in .ai. ł ab.a. in .iini. St̃ gͥ quatuor superiores. iđ .o.X.7.cc.
Et quatuor inferiores. iđ .ti.I. M. Etsuperiores quidẽ excellentiori parte finiunt.
hy podonũ. hy po frigiũ. hy polidiũ. hyꝑmixolidiũ. Instrioresũ finunt e graui¬
ori parte doriu. phrigũ. lydiũ. N ixolidiũ. unde ⁊ finales dicte ft. Qua ꝓpt̃ modulatu
cantilenş in fra spetiem hş podoru. decurrenssua ẽ. suꝑiuꝰ ascendens doruic̃. Codem
modo infra spetiem hy pophrigus sua ẽ. suꝑius a scendens phrigu ẽ : Inhra spetiem quoq

Expanded text:
secunda Phrygii, tertia Lydii, quarta mixolydii; siquidem omnes species diapason et superius secunda Phrygii, tertia Lydii, quarta mixolydii; siquidem omnes species diapason et superius et inferius inchoari possunt, v. g. prima ab O in A vel ab A. in O. Secunda ab x. in b. vel a b. in x. Tertia ab y in c. vel a c in y. Quarta a cc. in e. vel ab e in cc. Quinta a dd in h. vel ab h in dd. Sexta ab ff in i. vel ab i in ff. Septima ab nn in m. vel ab m in nn. Sunt igitur quatuor superiores, id est, O. X. y. cc. et tres inferiores H. i. M. Et superiores quidem excellentiori parte fiunt: hypodorium, hypophrygium, hypolydium, hypermixolydium. Inferiores vero fiunt ex graviore parte, Dorium, Phrygium, Lydium, mixolydium, unde et finales dictae sunt. Quapropter modulatio cantilenae infra speciem hypodorii decurrens, sua est, superius ascendens, Dorii est. Eodem modo infra speciem hypophrygii, sua est, superius ascendens Phrygii est. Infra quoque speciem
Abbreviated transcription (Latin):
gando sursũ ac deorsũ libere currat. Cui scilicet diapason plerũq tonꝰ ex terius
addit᷑ : quiem melis iđ aptꝰ melo uocat᷑. Sciendũ quoq qđ dorius maxime ꝓtho
regit᷑. similit̃ phriguis deutero. lidius trito. mixolidius tetrardo. Quossonos
in quib dam cantilenis suȩ plage quodãmodo tangendo libant. ut plaga ꝓthi
ngit ꝓthum. deuteri deuterum. triti tritũ. te trardi tetrard
xxperiri in gradalib: antiphonis. In responsorus namq noc turnis ł diur nil
seu quib ibet ccole si asticis cantilenis ipsȩ plage hoꝵ sonoꝵ limites ad placitum
dansendunt. acspeties diapason quas a grauiori parte inchoauerant put libuerint
ꝑcurr̃t quippe fingulȩ chordȩ finales. singulasadorunt᷑ speties. Quarũ uidelicet
spetiorũ. moctas principaliũ tropoꝵ suꝑius x inferius obseruantiũ. pͥma dorii ẽ.

Expanded text:
gando, sursum ac deorsum libere currat. Cui scilicet diapason plerumque exterius gando, sursum ac deorsum libere currat. Cui scilicet diapason plerumque exterius additur, qui emmelis, id est, aptus melo vocatur. Sciendum quoque, quod Dorius maxime proto regitur, similiter Phrygius deutero, Lydius trito, mixolydius tetrardo. Quos sonos in quibusdam cantilenis suae plagae quodammodo tangendo libant, ut plaga proti tangat protum, deuteri deuterum, triti tritum, tetrardi tetrardum. Et id fas est experiri in gradalibus antiphonis. In responsoriis namque nocturnis vel diurnis, seu quibuslibet ecclesiasticis cantilenis, ipsae plagae eorum sonorum limites ad placidum transcendunt, ac species diapason, quas a graviore parte inchoaverant, prout libuerit, percurrunt: quippe singulae chordae finales singulas adoriuntur species. Quarum videlicet specierum metas principalium troporum superius et inferius observantium prima Dorii est,
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ nobis. ⁊ Audiuit dominus. ⁊ nocturnalia responsoria eodẽ modo incipi¬
natus est nobis diapente ad paranete diez eugmeñ intendit. ubi me lodia huius tropi
tale habet initium quale ⁊ R Ecce diesueniunt. R Nascetur nobis. de hoc tropo
eodẽ modo incipit. Porro cantilenȩ octaui tropi more subiugaliũ. infra quartã spetiem
dia pasondecurr̃. Sunt enĩ a mese suꝑius quatuor chordȩ. qͥb: sinẽ menȩ st̃ ꝓxime.
& elaterȩ uicinȩ. quaedant ab excellentiori parte ex ordiũ quatuor pͥmis spetieb
diapason. atq melodiis quatuor tropoꝵ. Quoꝵ uidelicet tropoꝵ siue etiã sonoꝵ
pͥmꝰ greca lingua dr̃ prothus. scđs deuterꝰ. t̃tius tritꝰ. quartus te trardus. Qui
singuli asuisfinalib: deorsũ pentachordo qđ ẽ diapente differ̃: superius uͦ tetra¬
chordũ qđ ẽ diates s̃ requir̃. ut unus quisq suã spetiem diapasonteneat. ꝑ quã eua¬

Expanded text:
natus est nobis. et Audivit Dominus. Et nocturnalia responsoria eodem modo incipinatus est nobis. et Audivit Dominus. Et nocturnalia responsoria eodem modo incipihona. Puer natus est diapente ad paranete diezeugmenon intendit, ubi melodia hujus tropi tale habet initium, quale et responsorium: Ecce dies veniunt. R\. Nascetur nobis. de hoc tropo eodem modo incipit. Porro cantilenae octavi tropi more subjugalium infra quartam speciem diapason decurrunt: sunt enim a mese superius quatuor chordae, quae synemmenae sunt proximae, et e latere intimae, quae dant ab excellentiori parte exordium quatuor primis speciebus diapason, atque melodiis quatuor troporum. Quorum videlicet troporum sive etiam sonorum, primus Graeca lingua dicitur Protus; secundus Deuterus; tertius Tritus; quartus Tetrardus; qui singuli a suis finalibus deorsum pentachordo, quod est diapente, differunt. Superius vero tetrachordum, quod est diatessaron requirunt, ut unusquisque suam speciem diapason teneat, per quam eva
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius diapente. ut in fra eã c̃sonantiã uideat᷑ c̃sistere. Et quia sursũ uers a sua finali
hic septimꝰ tropꝰ septimã spetiem diapason ex eqͥt᷑. sic̃ quartꝰ diatesseron septenario.
& sic̃ quintꝰ diapente denario m̃ surabit᷑. Huiꝰ enĩ spetiei paranete hyꝑboleon ÷
adacutã partẽ finis. Ubi aut̃ melodia huiꝰ tropi quae ẽ. NΟΕΟ ΕΛΝE. desinit.
melodia octaui tropi quae ẽ NΟE AGIS ꝑdiatess intensũ incipit qđ statĩ remit¬
tit . nec asuo principali p̃t̃ hanc diffr̃ discrepat. qđ suo nomine hy ꝑmixo lidius
designat. Hỹ ꝑmixolidius sane dr̃. qđ mixolidiũ transcendit. quia uixta ptolomeũ
octauã spetiem diapason om̃ib reliquis acutiorẽ ꝑcurrit. constans quarti& quinti
toni ꝓpͥetatib: sic̃ mixolidius. Cantat᷑ aut̃ mixolidius ingradalib: antiphonis. Puer

Expanded text:
ipsius diapente infra eam consonantiam videatur consistere: et quia sursum versus a sua finali ipsius diapente infra eam consonantiam videatur consistere: et quia sursum versus a sua finali hic septimus tropus septimam speciem diapason exsequitur, sicut quartus diatessaron septenario, et sicut quintus diapente denario mensurabitur. Hujus enim speciei paranete hyperbolaeon est ad acutam partem finis. Ubi autem melodia hujus tropi, quae est NOEOEANE desinit, melodia octavi tropi, quae est NOEAGIS, per diatessaron intensum incipit: quod statim remittit, nec a suo principali propter hanc differentiam discrepat quod suo nomine hypermixolydius designat; hypermixolydius sane dicitur, quod mixolydium transcendit, qui juxta Ptolomaeum octavam speciem diapason, omnibus reliquis acutiorem, percurrit, constans quarti et quinti toni proprietatibus, sicut myxolydius. Cantatur autem mixolydius in gradalibus ant. Puer
Abbreviated transcription (Latin):
DESEPTIMO TONO.
onus septimus quem nos mixolidium dicimus in proportione quarti toni
habet totũ diatesseron. & in proportione quinti toni totũ diapente
& in proportione propria ht̃ quat̃ xii. quae ẽ diapason. Quodait
ex quarti & quinti toni proportionib mixo lidium fieri qui id circo¬
dictusc̃. eo qđ ex lidio mixtussit scire oportet qđ inquarto tono bis .viii.
adbisxii. &t̃ .VI. adt̃ .viii. ꝑxlii. diates s̃ c̃sistit. In quinto uͦ sexies .vI. adsexies
iii. debisxii. & quat̃ .uiii. ad quat̃ .vi. debis xii. ꝑlx. diapente producit. In pro¬
portione aut̃ ꝓpͥa habet diapason qđ ẽ quat᷑ .vi. ad quat᷑xii. & sexies .iii. debis
xi. ad sexiesNui. qui numeri simul iuncti fatiunt xlvii. Si quidem a paranete die¬
⁊ eugmeñ inclodia hui tropi. inchoans inlichanos meson qua̧ c̃suafinalis desinit
ꝑdiatesseron. & tonũ fatiens pͥmitꝰ diapente remissũ . Iũ deinde t̃tiã spetiem

Expanded text:
DE SEPTIMO TONO. Tonus septimus, quem nos mixolydion dicimus; in proportione quarti toni habet totum diatessaron, in proportione quinti toni totum diapente, et in proportione propria habet quater XII. quod est diapason. Quod ait, ex quarti et quinti toni proportionibus mixolydium fieri, qui idcircodictus est, eo quod ex Lydio mixtus sit, scire oportet, quod in quarto tono bis VIIII. ad bis XII, et ter VI. ad ter VIII, per XLII. diatessaron consistit. In quinto vero sexies VI. ad sexies IIII. de bis XII. et quater VIIII. ad quater VI. de bis XII. per LX. diapente producit. in proportione autem propria habet dapason, quod est quater VI. ad quater XII. et sexies quatuor de bis XII. ad sexies VIII. qui numeri simul juncti faciunt XLVIII. siquidem a paranete diezeugmenon melodia hujus tropi inchoans, in lichanos meson, quae est sua finalis, desinit per diatessaron et tonum, faciens primitus diapente remissum: tum deinde tertiam speciem
Abbreviated transcription (Latin):
sexta spetie diapason ubi finitur quintus tropus inchoatur sextꝰ ab .i. iui¬
delicet. Concluditur tamen eius forma diapente quod ẽ .o. & .e. addita
s quioctaua ꝓportione ad grauẽ partẽ soilicet .e. ad .c. Hu
tropi haec ẽ forma. NO EAGIS. Habet enĩ hic tropus innocturnis diffr̃ ai
quae habet .ii. loca se. Aspitiebam. Enarmoniũ intensum in .o. Modo
ueniet. Diatesseron remissum in .c. Permemet ipsum. Itaq hic tropus .i.
diffr̃cũ .iii. insignitur locis. Indiurnis enim ipsa diffr̃ .ii. habet locase.

Expanded text:
sexta specie diapason, ubi finitur quintus tropus, inchoatur sextus, ab I. videlicet. Concluditur tamen ejus forma diapente, quod est O. ad E. addita sesquioctava proportione ad gravem partem scilicet E. ad C. hujus enim tropi haec est forma NOEAGIS. Habet enim hic tropus in nocturnis differentiquae habet tria loca, scilicet Aspiciebam. Enarmonicum intensum in O. Modo veniet. Diatessaron remissum in C. Per memetipsum. Itaque hic tropus una differentia cum tribus insignitur locis. In diurnis enim ipsa differentia duo habet loca,
Abbreviated transcription (Latin):
septima spetie diapason quae ẽ .M. ubi finit᷑ septimꝰ inchoat᷑ octauus. Ibi
finit᷑ ubi inchoat᷑. Concludit᷑ eiꝰ forma intradiapente intensũ .m. ad .co.
Ecce diesueniunt. Ses qui octauũ remissum. in .i. Ut. doceam iniquos. Sesqui¬
octauũ intensũ in .o. ut Quodcũq Diatesseron remissum. ut .Y. Ecce
ancilla. Vnde apparet qđ hic tropꝰ innoct᷑ nis differ̃ cũ quinq locis insignit᷑.¬

Expanded text:
septima specie diapason, quae est M. ubi finitur septimus, inchoatur octavus: ibi finitur, ubi inchoatur. Concluditur ejus forma intra diapente intensum m. ad cc. adEcce dies veniunt. Sesquioctavum remissum in I. ut Doceam iniquos. Sesdquioctavum intensum in O. ut Quodcunque. Diatessaron remissum in y. Ecce ancilla Domini. Unde apparet quod hic tropus in nocturnis differ
Abbreviated transcription (Latin):
Quinta multiplox suꝑ partiens. hisuero quinq partib maioris inaequalitatis.
oppositȩ sunt singillatim aliȩ quinq partesminoris. ita utisdem nominibus
nuncupentur. subp̃positione distinctȩ Diciturenim sub multiplex. Sub suꝑ¬
particularis. Subsuꝑ partiens. Multiplex subsuꝑ particularis. Multiplox subsu ꝑ¬
partiens. hasninc utriusq inaequalitatis pecies quae sint singulae uideamus.
DEMUL TI ELI CIAINE QUALIIATE¬
IDINE QUALI TATE

Expanded text:
quinta multiplex superpatiens. His vero quinque partibus majoris inaequalitatis oppositae sunt singulatim aliae quinque partes minoris, ita ut iisdem nominibus nuncupentur, sola sub praepositione distinctae. Dicitur enim submultiplex, subsuperparticularis, subsuperpartiens, multiplex subsuperparticularis, multiplex subsuperpartiens. Has nunc utriusque inaequalitatis species, quae sint singulae, videamus. De multiplici inaequalitatet inaequalquinta multiplex superpatiens. His vero quinque partibus majoris inaequalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
media. ꝑ quindecima loca canatur nihilominus disdupason erit. Canamꝰ om̃ia ad supͣ
scriptũ modum.

Expanded text:
media per quindecima loca canatur, nihilominus Disdiapason erit. Canamus omnia ad supra scriptum modum:
Abbreviated transcription (Latin):
Quartam cum fueris modulatus. intelliges toni te trardi genus.
a sono te trar do procedere. Igitur primȩ modulationi. quȩcũq
primi tom mela aptari. poter̃t. & subiugalis sui. Sua similiter
scđȩ. Sua similiter terciȩ. Sua similiter quartȩ. ad subiecta singuloꝵ
exempla: Quae dupli citer ad euidentiorem intellectum describere
odulatio ad principalẽ ꝓtũ & subiugalem eius Niłe lũa¬

Expanded text:
Quartam cum modulatus fueris, intelliges toni retrardi genus Quartam cum modulatus fueris, intelliges toni retrardi genus a sono tetrardo procedere. Igitur primae modulationi quaecumque primi toni mela aptari poterunt, et subjugalis sui, sua similiter secundae, sua similiter tertiae, sua similiter quartae, ad subjecta singulorum exempla: quae dupliciter ad evidentiorem intellectum describere Modulatio ad principalem protum, et subjugalem ejus. Sequ
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sint ad studia incipientium adiuuanda.
quos abusi ue tonosdicimus moderet᷑. & fiat dispositio talis. Sternantur in ordine ueluti
quȩda cordȩ. sono notis singulis eregione positis ꝓcedentes. Sint aut̃ cordȩ uocũ uice
quas hȩ significent notȩ. Int̃quas cordas &x primat᷑ ncuma quȩlibet : Ut puta huuus
eandẽ fiat. Similit̃ enĩ cordis aparte in partẽ ductis. qua t̃naint̃ cordas series continuatiꝰ
describatur. itautuna quȩq series suo ꝓprio sit insignita colore. Primȩ quidẽ neu mȩ
FAE quat tuor descriptiunculȩ dumsolo ab inuicem semitonio
uel tono. idẽ armonico spacio distant. eo solo agenere ingenus
singulae transponuntur. P rimã disposicionem cumcecineris.
poteris dinoscere. quia ius primi soni primi toni uirtutem creet.
Qui protus autentus dicitur. Secundam cum cecineris. senties
tonum deuterum. a sono deutero gubernari. Tertiam assumens
ui debis similiter in sono trito. triti toni consistere potestatem.

Expanded text:
dicta sint ad studia incipientium adjuvanda. quos abusive tonos dicimus, moderetur, et fiat dispositio talis. Sternantur in ordine veluti quaedam chordae, sonorum notis singulis e regione positis procedentes. Sint autem chordae vocum vice, quas hae significent notae. Inter quas chordas exprimatur neuma quaelibet, ut puta hujusmoeamdem fiat. Similiter enim chordis a parte in partem ductis, quaterna inter chordas series continuatim describatur, ita ut unaquaeque series suo proprio sit insignita colore. Primae quidem neumae Hae quatuor descriptiunculae dum solo ab invicem semitonio vel tono, id est, harmonico spatio distant, eo sono a genere in genus singulae transponuntur. Primam dispositionem cum cecineris, poteris dinoscere, quia vis primi soni primi toni virtutem creat, qui protus autentas dicitur. Secundam cum cecineris, senties tonum deuterum a sono deutero gubernari. Tertiam assumens, videbis similiter in sono / trito triti toni consistere potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
uł ansuas de nuo reuertantur. Eteñ sicut absolute cõputando simplox est series
numerridi & facilitate sui etiã pueris patens. ut .i.ui. iii. iii. & ectera. Aliud
uero alai tsae qualiter collatũ inuarias in aequalitatis species cadit. Ita ptongi in
musica cuius mater ẽ Arithinetica. id ẽ numeralis scientia. facili quidem ordine
reaensentur: Adaliquid aut̃ prolati non modo suauiũ dant concinentia rum
species sed & earundem concinentiarum suauissimas rationes.
Quomodo &xarithmnetica matre gignitur armonica & an eadem ẽ armonia
quacmusica : CArmonia putatur concordabilis inaequalium uocũ cõmixtio.
musica ipsius concordationis ratio. Quaesicut ꝑom̃ia numerorũ rationi con¬
uinc ta est : Atq cȩterȩ mathesis disciplinȩ ita ꝑnumeros oport& ut intelli¬
ir. A Quaesunt mathesis disciplinȩ:¬

Expanded text:
vel in suas denuo revertantur. Etenim sicut absolute computando simplex est series vel in suas denuo revertantur. Etenim sicut absolute computando simplex est series numerandi, et facilitate sui etiam pueris patens, ut I. II. III. IIII. et caetera: aliud vero alii inaequaliter collatum in varias inaequalitatis species cadit; ita phthongi in musica, cujus mater est Arithmetica, id est numeralis scientia, facili quidem ordine recensentur. Ad aliquid autem prolati non modo suavium dant concinentiarum species, sed et earundem concinentiarum suavissimas rationes. D. Quomodo ex Arithmetica matre gignitur harmonia, et an eadem harmonia, quae et Musica? M. Harmonia putatur concordabilis inaequalium vocum commixtio. Musica ipsius concordationis ratio. Quae sicut per omnia numerorum rationi conjuncta est, atque caeterae Mathesis disciplinae, ita per numeros oportet ut intelligatur. D. Quae sunt Mathesis disciplin
Abbreviated transcription (Latin):
troporũ modi ꝑtotũ simulire nequeunt. id circo india tesseron sẏmphonia:
non ꝑtotũ uox principalis. uoxq organalis quartana regione consentiunt.
Uellem quoq: dinoscere quomodo ꝑquarta loca troporũ sit genus dissimile.
Facile id senties. Siue enĩ uno tono altius transponatur seu quarto loco inferius
modus diuersi tropi aꝑto auditu fit discernibilis. Canaturadinfra scriptũ modũ.
iscerno plane tonũ autentũ. ꝓtũ in au¬
tentũ deuterũ hac transpositione
transire.
tuero dabis nunc rationẽ quare ꝑ alias
regiones. uoces ita sint consonȩ ꝑ alias uͦ
uł discrepantes sint. uł non adeo consen¬
tientes. E quidem ꝑ temptare lic&
quasdñs consenserit rationes. quo causas
dulcit̃ conuenientium uocũ. atq diserepantium. natumã quoq diuersorũ tropoꝵ
aliquantulũ deprthendamus & quare in trans ponendo in alu sspecies migrent

Expanded text:
troporum modi per totum ire simul ire nequeunt, ideo in diatessaron symphonia troporum modi per totum ire simul ire nequeunt, ideo in diatessaron symphonia non per totum vox principalis voxque organalis quartana regione consentiunt. D. Vellem quoque dinoscere, quomodo per quartana loca troporum sit genus dissimile? M. Facile id senties; sive enim uno tono altius transponatur, seu quarto loco inferius, modus diversi tropi aperto auditu fit discernibilis. Canatur ad infra scriptum modum: D. Discerno plane, tonum autentum protum in autentum deuterum hanc transpositione transire. At vero dabis nunc rationem, quare per alias regiones voces ita consonae, per alias vero vel discrepantes sint, vel non adeo consentientes. M. Equidem pertentare licet, quas Dominus concesserit rationes, quo causas dulciter convenientium vocum atque discrepantium, naturam quoque diversorum troporum aliquantulum deprehendamus, et quare transponendo in alias species migrent,
Abbreviated transcription (Latin):
N ãq organali uoce in duapente geminata siuoci mediȩ uidelices principali simile
interuallũ cet ad ex tremas nihil int̃ cẽ uideretur int̃principuilẽ uoet̃ atq orgina¬
lem. Nunc uero cum uoꝵ organalis quinto loco aduocẽ principalẽ extet inftrior.
sed ꝑdia pison quarto loco superior. sicut uersa uice indiatesseron uox organalis
aduocẽ principalem quarto loco ex tat inferior sed ꝑdia pason quintoloco superior
imiliter principali uoce ꝑdia pason geminata. non sint eadẽ adextremas uoces
uoci mediȩ int̃ ualla. patent̃ poteris intelligere. qualit uirtus diapason frmphonu
quae ut rasq uoces multi plicat. etiam qua e principales quaeq sint organales
uox organalis sic absolute conuienire cũ uoce principali sicut in frmphonus alis :¬
Qm̃ utdictũ est ꝑ quartanas regiones nonidem tropi reperiuntur. quersorũq

Expanded text:
namque organali voce in Diapente geminata, si voci mediae videlicet principali, simile namque organali voce in Diapente geminata, si voci mediae videlicet principali, simile intervallum esset ad extremas, nihil interesse videretur inter principalem vocem et organalem. Nunc vero cum vox organalis quinto loco ad vocem principalem extet inferior, sed per diapason quarto loco superior, sicut versa vice in diatessaron vox organalis ad vocem principalem quarto loco extat inferior, sed per diapason quinto loco superior: similiter principali voce per diapason geminata, cum non sint eadem ad extremas voces voci mediae intervalla; patenter poteris intelligere, qualiter virtus diapason symphoniae, quae utrasque voces multiplicat, etiam quae principales, quaeque sint organales,n Diatessaron symphonia vox organalis sic absolute convenire cum voce principali non potest, m, ut dictum est, per quartanas regiones non iidem tropi reperiuntur, diversorumque
Abbreviated transcription (Latin):
asua octaua suo respondeatur tropo. Fitq ut orga nali uoce ꝑdia pason geminata
& uoce principali mediauox organalis inferior quartis locis distet amedia.
& quintis superior qđ ẽ cõpositũ dia tesseron primum. P rincipali aut̃
uoce ꝑdiapason geminata & uoce organali media uox principalis instrior. quintis locis
auoct media disiungatur. etsuperior quartis qđ c̃ cõpositũ diatesseron scđm
Quae om̃a supra dictȩ descriptiones ostendunt.¬
Quia dis¬
serebas qđ dia pente quidem symphonia cosdẽ tropos concinit. Diatesseron uero
non eoidẽ. Id eoq in prȩdictis utrarũq symphoniarũ cõpositionib: uox media quãus
simili adex tremas int̃stitio scparata. dũ non & hic &ibi eiꝰdẽ sit tropi. hic quide sit
principali sibisit organalis. quaero quid sit int̾principalẽ atq organile uoce
diapente symphoniȩ. cũ tropis non sint dissimiles.¬

Expanded text:
a sua octava suo tropo respondeatur. Fitque, ut organali voce per diapason geminata, a sua octava suo tropo respondeatur. Fitque, ut organali voce per diapason geminata, et voce principali media, vox organalis inferior quartis locis distet a media, et quintis superior; quod est compositum diatessaron primum. Principali autem voce per Diapason geminata, et voce organali media, vox principalis inferior quintis locis a voce media disjungatur, et superior quartis; quod est compositum diatessaron secundum, quae omnia supradictae descriptiones ostendunt.quia disserebas, quod Diapente quidem symphonia eosdem tropos concinit, diatessaron vero non eosdem, ideoque in praedictis utrarumque symphoniarum compositionibus vox media quamvis simili ad extremas interstitio separata, dum non et hic et ibi ejusdem sit tropi, hic quidem sit principalis, ibi sit organalis. Quaero, quid sit inter principalem atque organalem vocem diapente symphoniae, cum tropi non sint dissimiles
Abbreviated transcription (Latin):
quadam p roprictate diatesa ron adiapente differre. Si quidẽ dũ quintis ae oc¬
tauis locis semꝑsit tropoꝵ uł tonoꝵ reuersio. necesse ẽ ut dum uox inferior adsupe¬
riorẽ uocẽ codẽ tropi modo diapente respondet. utriq rursus uoci ab octaua sua
eodẽ tropo respondeatur. Fitq ut organali uoce ꝑdia pason geminata: Et prin¬
cipali uoce media uox organalis inferior. quintis locis amedia se paretur. etsu¬
perior quartis. qđ ẽ cõpositũ diapente primum. Principali aut̃ uoce ꝑduapa son
geminata & organali media. uox principalis inferior quartis locis a uoce media
distinguatur & superior quintis quod ẽ compositũ diapente scđm. E contrario
uero india tesseron dumuox inferior ad superiorẽ uocẽ. quartis locis ñ eodẽ
respondeat tropo. necesse ẽ ut principali & organali uoci non eodẽ sed singulis

Expanded text:
quadam proprietate diatessaron ac diapente differre; siquidem dum quintis et ocquadam proprietate diatessaron ac diapente differre; siquidem dum quintis et octavis locis semper sit troporum vel tonorum reversio, necesse est, ut dum vox inferior ad superiorem vocem eodem tropi modo Diapente respondet, utrique rursus voci ab octava sua eodem tropo respondeatur. Fitque ut organali voce per diapason geminata, et principali voce media vox organalis inferior quintis locis a media separetur, et superior quartis; quod est compositum diapente primum: principali autem voce per diapason geminata et organali media, vox principalis inferior quartis locis a voce media distinguatur, et superior quintis, quod est compositum Diapente secundum. Econtrario vero in diatessaron dum vox inferior ad superiorem vocem quartis locis non eodem respondeat tropo, necesse est, ut principali et organali voci non eodem, sed singulis
Abbreviated transcription (Latin):
tnotandum qđ siue principali siue organali suie utriq uoce ꝑdia pison geminata
sem paltioris uocis locũ uox puerilis supplere potest. A Quid difere rogo rnẽ oͥnõe
snpentt coposicione & dhatesuron scđim cu hea ibi aequalu int̃ ffitio oxtreme uoces
imedia cdisiuingintur:. Similit̃ quidinter cõpositionẽ dupente scđim. E edu tessaron
proni. caduier Siqueris curin prima diapente cõpositione sit potius uoꝵ media pͥncipalis
in sedo liapente coposito quare dicatur tiox media organalis: Inprimo aũs diare saron
conposi to uox media principailis scias hanc quidem ẽt̃ rationẽ. quo ddiatessaron sem¬
phonia nonita simpliciter & absolute sicut in dapente uocẽ principalẽ organalis uox
comitatur. Certũ sua quada naturali lege certis locis subsistit nec ulterius ualet conso¬
nint ꝓcedere sicut &e descriptionib supͣdictis ostenditur. quo modo infra soni¬
nite trardum non descendit. Uerũ sciendum insu pradictis cõpositionib & alia

Expanded text:
notandum, quod sive principali sive organali sive utraque voce per Diapason geminata, semper altioris vocis locum vox puerilis supplere potest. D. Quid differt rogo inter primam Diapente compositionem, et Diatessaron secundam, cum hic et ibi aequali interstitio extremae voces a medio disjungantur? Similiter quid inter compositionem Diapente secundam, et Diatessaron primam? M. Si quaeris, cur in prima Diapente compositione sit potius vox media principalisin secundo Diapente composito quare dicatur vox media organalis, in primo autem Diatessaron composito vox media principalis; scias, hanc quidem esse rationem, quod in Diatessaron symphonia non ita simpliciter et absolute, sicut in Diapente vocem principalem organalis vox comitatur, verum sua quadam naturali lege certis locis subsistit, nec ulterius valet consonanter procedere, sicut et descriptionibus supradictis ostenditur, quomodo infra sonum tetrardum non descendat. Verum sciendum, in praedictis compositionibus et alia
Abbreviated transcription (Latin):
unde actatẽ lunȩ. & multiplices uariationes eius agnoscimus. quotã partẽ sigr¬
feri solaut luna teneat. uł alia quaelib& explanetis: Nonne sicut om̃a certis nu¬
meri legib: aguntur ita sine numero incognita sunt :¬
A Etiam

Expanded text:
unde aetatem lunae, et multiplices variationes ejus agnoscimus, quotam partem signiunde aetatem lunae, et multiplices variationes ejus agnoscimus, quotam partem signiferi sol aut luna teneat, vel alia quaelibet ex planetis? Nonne sicut omnia certis numeri legibus aguntur, ita sine numero incognita sunt? D. Etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& gr̃as egerunt. A Arithmetica quidẽ: IC Disciplina quantitatis nume¬
rabilis scđmse. A Quid ẽ musica: I Disciplina rationalis consentanearũ
uocũ. atq discrepantiũ iuxta numeros qui adaliquid st̃ his quiinueniuntur
insonis. A Quid ẽ geometrica: rCDisciplina magnitudinis immobilis atq
formarum. A Astronomia quid ẽ: Disciplina magnitudinis mobilis.¬
quae cursus caelestium syderum: quae figuras contemplatur om̃s & habitudi¬
nes stellarũ circase & circa terrã indagabili ratione ꝑcurrit. A. Quamodo
ꝑnumeribilem scientiã trescȩterȩ constant: M Qu
uł intelligi aut ꝓnuntiari. Quienĩ insinuari potest quid sit triangulus uł qua¬
drangulus & c& enr quaegeo metricȩ sunt. nisi prius sciatur quid sint .iii. uł qua¬
tuor A Nullo modo. Quid in astronomica ratione sine numero sciri
ualet : unde ortus occasusq tarditates. uelocitates erranciũ syderũ noscimus.

Expanded text:
et gratias egerunt. D. Arithmetica quid est? M. Disciplina quantitatis numeet gratias egerunt. D. Arithmetica quid est? M. Disciplina quantitatis numerabilis secundum se. D. Quid est Musica? M. Disciplina rationalis consentanearum vocum atque discrepantium juxta numeros, qui ad aliquid sunt his, qui inveniuntur in sonis. D. Quid est Geometrica? M. Disciplina magnitudinis immobilis, atque formarum. D. Astronomia quid est! M. Disciplina magnitudinis mobilis,quae cursus coelestium siderum, quae figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione percurrit. D. Quomodo per numerabilem scientiam tres caeterae constant? M. Quvel intelligi aut pronuntiari. Qui enim insinuari potest, quid sit triangulus vel quadrangulus, et caetera, quae Geometrica sunt, nisi prius sciatur, quid sint tria vel quatuor? D. Nullo modo. M. Quid in Astronomica ratione sine numero sciri valet? unde ortus occasusque, tarditates, velocitates errantium siderum noscimus?
Abbreviated transcription (Latin):
A Quare doctrinalis scientia.
scientia .rQuia abstractas considerat quantitates.
AQuae sunt abstractȩ quantitates: rcQuaesine materia id est amixtione corpo¬
rali solo intellectu tractantur. In quantitatib uero multitudines. magnitu¬
dines. paucitates. paruitates. formȩ. aequalitates. habitudines. & cetera.
quae ut boetii uerbis loquar. ipsa quidẽ natura in corporea sunt. & in mutabilis
substanciȩ ratione iungentia. participatione uero corporis ꝑmutantur.
& tactu uariabilis rei inuertibilẽ in constanciã transeunt. Porro hȩ quantitate
ater inarith metica. aliter inmusica. aliter ingeo metrica. alit̃
nomia. considerantur. Hȩ enĩ quatuor disciplinȩ. non sunt humanȩ inuen¬
tionis artes. sed diuinorũ operũ aliquantȩ inuestigationes. & increatura mundi
mirabilissimis rationibus ingenuas mentes ducunt. ita ut sint in ex cusabiles. qui ꝑ
haec cognoscentes dm̃ & sempit̃nã eius diuinitatẽ. nonsicut dm̃ glorificauert᷑

Expanded text:
 Quare doctrinalis scientia? M. Quia abstractas considerat quantitates. D. Quae sunt abstractae quantitates? M. Quae sine materia, id est, admixtione corporali, solo intellectu tractantur. In quantitatibus vero multitudines, magnitudines, paucitates, parvitates, formae, aequalitates, habitudines, et caetera, quae, ut Boetii verbis loquar, ipsa quidem natura incorporea sunt, et immutabiles substantiae, ratione vigentia, participatione vero corporis permutantur, et tactu variabilis rei in convertibilem inconstantiam transeunt. Porro hae quantitates aliter in Arithmetica, aliter in Geometrica, aliter in Astronomia considerantur. Hae enim quatuor disciplinae non sunt humanae inventionis artes, sed divinorum operum aliquantae investigationes, et in creatura mundi intelligenda mirabilissimis rationibus ingenuas mentes ducunt, ita ut sint inexcusabiles, qui per haec cognoscentes Deum, et sempiternam ejus Divinitatem, non sicut Deum glorificaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
queq diatesscron: X Diapente ꝑ quinta locafit. Dia tes seron ꝑquarta. sicut
penta chordis. & tetrachordis extrema sibi conueniunt. D Un
son Dia pason grece latine interpretatur ex om̃ibus. eo qđ octo sola schordas
antiqua eythara continebat. AQuare diapente ułdiatesseron uocat᷑: Diapente
dr̃ & quinq eo qđ quinas uoces continet. Diatesseron int̃pretatur ex quatuor.
quia quaternas complectitur uoces. A Quomodo canitur dia pason.Ubi
ita uł iniusum uł in sursum uox a uoce transmutatur. ut altior grauiorq. nontã
c̃sone quam ȩ quisonȩ sint. hoc ascensu concordantes. diapa son concinunt. tã quã

Expanded text:
que Diatessaron? M. Diapente per quinta loca fit, Diatessaron per quarta, sicut in pentachordis et tetrachordis extrema sibi conveniunt. D. Unde dicitur Diapason? M. Diapason Graece, Latine interpretatur ex omnibus, eo quod octo solas chordas antiqua cithara continebat. D. Quare Diapente vel Diatessaron vocatur? M. Diapente dicitur ex quinque, eo quod quinas voces continet. Diatessaron interpretatur ex quatuor, quia quaternas complectitur voces. D. Quomodo canitur diapason? M. Ubi talis vel in jusum vel in sursum vox a voce transmutatur, ut altior graviorque non tam consonae quam aequisonae sint, hoc adsensu concordantes, Diapason concinunt. Tanquam s
Abbreviated transcription (Latin):
Porro quod cũq relatiuum dr̃ aut aequale ẽ. aut maequale. Et aequale qui¬
dem ẽ : quod ad aliquid comparatũ neque minore summa infra ẽ. neq minori
greditur . Utdenarius denario. uł ternarius ternario. uł cubitus cub
pes pedi & hissimilia. Hanc aũt partẽ relatȩ ad aliquid quantitatis. idẽ aequa¬
litatẽ. constat naturaliter indiuisã. Nullus enĩ dicere potest: quod aequalitatis
hoc quidem tale ẽ. illud uero huiusmodi . MCertumest. Quaeibi enim
esse alia species potest. ubiunum tale ẽ quale & aliud: At in aequalis
relationis quae sint diuisiones uideto. Primum quidem secatur inmaius atq
minus. Deinde maioris quinq sunt species. Est enim una quaeuocatur multiplox
Alia suꝑ particularis. Tertia suꝑ partiens. Quarta multiplex suꝑ particulanis

Expanded text:
Porro quodcunque relative dicitur, aut aequale est, aut inaequale. Et aequale quiPorro quodcunque relative dicitur, aut aequale est, aut inaequale. Et aequale quidem est, quod ad aliquid comparatum neque minore summa infra est, neque majore transgreditur, ut denarius denario, vel ternarius ternario, vel cubitus cubito, vel pes pedi, et his similia. Hanc autem partem relate ad aliquid quantitatis, id est, aequalitatem, constat naturaliter indivisam. Nullus enim dicere potest, quod aequalitatis hoc quidem tale est, illud vero hujusmodi. D. Certum est; quae ibi enim esse alia species potest, ubi unum tale est, quale et aliud? M. At inaequalis relationis quae sint divisiones, videto. Primum quidem secatur in majus atque minus; deinde majoris quinque sunt species. Est enim una, quae vocatur multiplex, alia superparticularis, tertia superpartiens, quarta multiplex superparticularis
Abbreviated transcription (Latin):
M id circo continuȩ quantitati conuenit. quia aeque numeroru ordine diminitionibus
decreseit. Nã sicut illud duplo superat. ita stud simpli dimidio uincit: Sicit illud tri¬
plo. uel quachruplo maiusfit. ita istud eregione t̃tia uel quarta sit parte ꝓpensius.
R estat uero ut quo modo & quo ordine ꝑhas bifarias quantita tessonorũ disponatur
concordia ꝓsequaris. M. Ad haec donante dño ex plicanda. pauca ut i posumus
denumerorũ natuia premittamus. Diximus quantitatis duas esse species multitudi¬
nem & magnitudinem. Rursus multitudinis uł magnitudinis aliasunt immobilia.
alia mobilia. alia sunt ꝑsȩ ut popłs chorus. mons. mille. duo milia. triamilia.
Alia ꝑse ipsa non constant. sed ad aliud referuntur. ut duplũ. triplũ. quad ruplũ.
sedde immobilib tractat geo metrica. mobilẽ uero quantitatẽ. astronomia
speculatur. Eamuero quae ad aliquid ẽ. quia ꝑeã diuinitus armonica. modera¬

Expanded text:
m idcirco continuae quantitati convenit, quia numerorum aeque ordine diminutionibus decrescit. Nam sicut illud duplo superat, ita istud simpli dimidio vincit; sicut illud triplo vel quadruplo majus fit, ita istud e regione tertia vel quarta fit parte propensius. Restat, ut quomodo et quo ordine per has bifarias quantitates sonorum disponatur concordia, prosequaris. M. Ad haec donante Domino explicanda, pauca, ut proposuimus, de numerorum natura praemittamus. Diximus, quantitatis duas esse species, multitudinem et magnitudinem. Rursus multitudinis vel magnitudinis alia sunt immobilia, alia mobilia; alia sunt per se, ut populus, chorus, mons, mille, duo millia, tria millia; alia per se ipsa non constant, sed ad aliud referuntur, ut duplum, triplum, quadruplum. Sed de immobilibus tractat Geometrica; mobilem vero quantitatem Astronomica speculatur.
Abbreviated transcription (Latin):
act̃tio uersu organũ respondet ad mediũ. In scđo & quarto t̃tius qui ẽ in medio
sesc cũ simplici organo diapa son miscet consonantiae. Uelcerte geminũ ꝓtendit
organũ cũ cantu duplici. Ubi etiã aspicis ab instriore parte t̃tiũ uersũ qͥnta regione
c̃ferri ad scđm. ac rursus c̃tiũ quarto. primũq: scđo quartana consonare distantia.
hisq rationib hȩduȩ sẏphoniȩ uarias miscent dulcesq cantilenas.

Expanded text:
ac tertio versu organum respondet ad medium in secundo et quarto: tertius, qui est in medio, sese cum simplici organo diapason miscet consonantiae, vel certe geminum portendit organum cum cantu duplici. Ubi etiam aspicis ab inferiore parte tertium versum quinta regione conferri ad secundum, ac rursus tertium quarto, primumque secundo quartana consonare distantia. Hisque rationibus hae duae symphoniae varias miscent dulcesque cantilenas.
Abbreviated transcription (Latin):
quisq ꝑdia pason adduodecimũ sicut ad quintũ diapente resonat. Etquẽ ad modum
ad quartũ. sic adundecimũ. resonat diatesseron: Adtendenda quoq in hoc mira
ratio. ut quanuis absolute canendo. uł in ordine sonosrimando idẽ inueniuntur noni
adnonos ñ oc taui ad octauos. Insymphonia tam̃ non modo dia pason qua eoctaua
inceditregione. sed & bis diapason mutatione mirabili. octaui & octaui idẽ fiunt.

Expanded text:
que per diapason ad duodecimum, sicut ad quintum diapente resonat; et quemadmodum ad quartum, sic ad undecimum resonat diatessaron. Attendenda quoque in hoc mira ratio, ut quamvis absolute canendo vel in ordine sonos rimando, idem inveniuntur noni ad nonos, non octavi ad octavos: in symphonia tamen non modo diapason, quae octava incedit regione, sed et in bisdiapason mutatione mirabili octavi et octavi idem sunt.