comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rõne firmissima ur̃e diccionis. Sin un pͥncipio
placebit bñiuolẽcie partibus ẽ utendũ. ut id
qđ est augcatur. In obscuro aut̃ gn̾e cause
ꝓpͥncipiun dociles auditores efficeͬre oporte¬
bit. Nũc qmͣ quas res exordio cõfic̾e oporte
quatuor ex locis cõpatur ab nr̃a ab adu̾sari¬
orũ ab iudicũ persona ab ip̃a causa. Ab
nr̃a. si de nr̃is factis ⁊ officiis siue arrogãcia¬
dicemꝰ. Si crimina illata. E aliqͣs munꝰ honostas
suspeciones iniectas diluemiꝰ. Siqͣ ĩcõmoda acci¬
derint: aut que instẽt difficultates proferemus.
si p̃ce .&. ob secracione humili ꝙ supplici uteniur.
inudiã aut incõtemptionẽ adduces. In odiũ.
ducẽtur. si qđ eorũ spurce superbe crudelit ma¬
ẜ intollerabilis. ut his rebus magis uideant᷑ ꝙͣ
cause sue confidẽ. Iucõtempaonẽ adducentur.
si corũ negligẽcia. mercia. ignauia. desidiosũ stu¬
diũ ꝙ iuxiiriosum otiũ proferet᷑. Ab iudicũ

Expanded text:
one nostrae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolentiae partibus utendum est, ut id, quod est, augeatur. in obscuro causae genere per principium dociles auditores efficere oportebit. Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteaquattuor ex locis comparatur: ab nostra, ab adversariorum, ab iudicum persona, a causa. ab nostra, si de nostris factis dicemus; si crimina illata et aliquas minus honestas suspiciones injectas diluemus; si quae incommoda acciderint, aut quae instent difficultates proferemus; si prece et obsecratione humili et supplici utemur. in invidiam aut in contemptionem adducemus. in odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, maet intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae suae confidere; in contemp- tionem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ex ea cõficiatur ostendit. sed qͥa nõ satis alicui.
indebitur. dilucide demõstratũ. nisi qđ ex ciuili ca¬
usarũ gu̾e exemplũ subiecerimꝰ: udet᷑ eiꝰmodi qͦ
utendũ exemplo. nõ qđ p̾cepcio differat. aut alit̾
hoc insermone atq ĩdicẽdo sit utendũ. sed ut corũ

Expanded text:
quid ex ea conficiatur ostendit. Sed quia non satis alicui quid ex ea conficiatur ostendit. Sed quia non satis alicui videbitur dilucide demon- stratum, nisi quid ex civili causarum genere exempli subiecerimus, videtur eiusmodi quoque utendum ex- emplo, non quo praeceptio differat aut aliter hoc in sermone atque in dicendo sit utendum, sed ut eorum
Abbreviated transcription (Latin):
cõcessum ẽe̾ nihil ꝓd̾it si ei dissimile erit id cuiꝰ ca
illd̃ cõcedi pͥmũ uoluerimꝰ. Deinde ut nõ intelligat᷑
quo spec tent ille pͥme inductiones: & ad quẽ sĩc.
exitũ puenture: Nã qͥ uidet. si ei rei qͣm pͥmo ro¬
getur recte assenserit. illã qͦ rõ que sibi displiceat
ẽe necessario cõcedendã. plerũq aut nõ respon¬
dendo. aut male respõdendo. longuis rogacionẽ
procedere nõ sinit. Quare rõne rogacionis ĩpru¬
dens ab eo qđ cõcessit. ad qđ nõ uult cõced̾e dedu¬
cendũ est. Extremũ aut̃ aut taceat᷑ oportet.
aut ꝯcedat᷑:. au negat᷑. Si negabit᷑. aut silitudo os¬
tendẽda ẽ earũ rerũ q̃ aũ cõcesse sunt: aui alia
utendũ est. induc lione. Si coceder̾ concludẽda est¬
cessum sit. cõclude oporcebit argum̃tacionẽ. Ita sit
di uolumꝰ.: cuiꝰ causa similitudines adhibite sunt.
Tercia ex cõclusione q̃ aut cõfirmat cõcessionẽ: aut

Expanded text:
esse nihil proderit, si ei dissimile erit id, cuius causa illud concedi primum voluerimus; deinde ne intellegat, quo spectent illae primae inductiones et ad quem sint exitum perven- turae. nam qui videt, si ei rei, quam primo rogetur, recte assenserit, illam quoque rem, quae sibi displi- ceat, esse necessario concedendam, plerumque aut non respondendo aut male respondendo longius roga- tionem procedere non sinit; quare ratione rogationis inprudens ab eo, quod concessit, ad id, quod non vult concedere, deducendus est. extremum autem aut ta- ceatur oportet aut ctudo est earum rerum, quae ante concessae sunt, aut alia utendum inductione; si concedetur, concludenda cessum sit concludere oportebit argumentationem. Ita fit di vo- lumus, cuius causa similitudines adhibitae sunt; tertia ex conclusione, quae aut confirmat concessionem aut
Abbreviated transcription (Latin):
trans latũ cõtra p̃cepta Uulgare ẽ qđ ĩ plies
causas potest acõmodari ut cõuenire uident᷑.
Cõmune. qđ iuħominꝰ in hãc quã cõtrariã ptẽ
cause potest cõuenire: Cõmutabile ẽ. qđ ab
causa dictũ est. nec sicut aliqd iẽbrii ãnexũ
or̃oni. Translatũ esti qđ aliud cõfict qͣ cause
genus postulet. Ut si qͥs doalẽ faciat auditoremi.
cũ bñiuolenciã causa desidẽt: aut si pͥncipio uia¬
tur cũ insinuacionẽ res postulet. Contra p̃cepea
ẽ qđ uihil horũ efficit. quorũ ca de exordiis

Expanded text:
translatum, contra prae- cepta. vulgare est, quod in plures causas potest accom- modari, ut convenire videatur. commune, quod nihilo minus in hanc quam in contrariam partem causae potest convenire. commutacausa ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi. translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis
Abbreviated transcription (Latin):
ment̾ uelis cõgruere & chohere cũ causa ex
his ducas. oporcet q̃ post dicẽda st̃. Qiͣ cũ
iudicacio & ea q̃ oportet adiudicacionẽ ar
gunẽta uiueniri. diligent̾ erũt artificio re¬
pta: cura ⁊ cogitacionẽ ꝑtractata. tũ deuiq
ordinãde sunt. certe partes or̃ouisꝰ Ne par¬
tes .ui. ẽẽ oĩno uob̾ udent̃. exordiũ. narracio.
particio. cõfirmacio. rep̃hencio. cõclusio. Nunc
qm̃ exordiũ pͥnceps debet e̾e̾ oĩu. nos quoq
pͥmũ in rõne exordiẽdi p̾cepta dabimiꝰ. Ex¬
ordiũ est or̃o animũ auditoris idonee cõpãs
ad reliquã dictionẽ. Qđ eueniet si eũ beui¬
uolunt. attentũ. docilent fecerit. Qrͣ qͥ bñ ex¬

Expanded text:
menter velis congruere et cohaerere cum causa, ex iis ducas oportet, quae post dicenda sunt. quare cum iudicatio et ea, quae ad iudicationem oportet argumenta inveniri, diligenter erunt artificio reperta, cura et cogitatione pertractata, tum denique ordinandae sunt ceterae partes orationis. eae partes sex esse om- nino nobis videntur: exordium, narratio, partitio, con- firmatio, reprehensio, conclusio. Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque primum in rationem exordiendi praecepta da- bimus. Exordium est oratio animum auditoris idonee com- parans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit. quare qui b
Abbreviated transcription (Latin):
est. a quo alienatus ẽ. aĩmꝰ eoꝵ qͥ audituri
sunc. Numile ẽ. qđ negligit᷑ ab audicore.
ꝙ nõ magi ope arcendum uidetur. Auceps
in quo aut iudicacio dubia est. aut cã ꝙ ho¬
uestatis .R. turpicudinis particeps. Ut ꝙ bñiuo¬
lenciã pariat & offensionẽ. Obscurũ in quo
aut tardi auditores sunt. aut difficilioribus
ad cognoscendũ negociis causa implicita est.
Qͣre cũ tã diu̾sa suit gu̾a cãrum exordiri
qͦ dispari rõne: in uno qͦ gũe uecesse est
Iggini exordiũ in duas partes diuidit̾ inpͥncipiũ

Expanded text:
imus eorum qui audituri sunt. Humile est quod negligitur ab auditore, et non magnopere attendendum videtur. Anceps in quo aut judicatio dubia est, aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut benevolentiam pariat et offensionem. Obscurum, in quo aut tardi auditorad cognoscendum negotiis causa est implicata. quare cum tam diversa sint genera causarum, exordiri quo- que dispari ratione in uno quoque genere necesse est. igitur exordium in duas partes dividitur, in principium
Abbreviated transcription (Latin):
facultatis ab natura profecte cõsiderare pͥnci¬
pium: repiemus id ex honestissimis causis natũ:
atq optimis rõnibus ꝓfec tũ. Nã fuit qu dã
tp̃s cũ in agris hõies passim bestiarũ more ua¬
gabantur: & sibi uictu fermo uitã ꝓpagabant.
nec aĩ rõne quicꝗͣ. sed pleraq uiribꝰ corporis ad¬
ministrabãt. Nõ dũ diuine religiõis nõdũ hu
mani officii racio colebatur. Nemo nupcias ui¬
derat legiptimas. nõ certos qͥsqͣ aspexerat libe¬
ros. nõ us equabile quid utilitatis haberet. ac¬
ceperat. Ita ꝓpe̾ errorẽ atq insciẽciã ceca ac te¬
meraria domunatrix aĩ cupiditas ad se explẽ¬
dã uiribus corporis abutebatur. perniciosissĩs
satellitibus. Auo tp̃e quidã magnus iudelicet
iur᷑ sapiẽs cognouit: que mat̾ia eẽt. ł quanta
Qui dispersos homines ĩ agris ⁊ iutectis sil¬
uestribus abdicos racione quadã cõpulitꝰ unũ

Expanded text:
facultatis ab natura profectae considerare princifacultatis ab natura profectae considerare principium, reperiemus id ex honestissimis causis natum atque optimis rationibus profectum. nam fuit quoddam tem- pus, cum in agris homines passim bestiarum modo vagabantur et sibi victu fero vitam propagabant nec ratione animi quicquam, sed pleraque viribus corporis administrabant, nondum divinae religionis, non hu- mani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat legi- timas, non certos quisquam aspexerat liberos, non, ius aequabile quid utilitatis haberet, acceperat. ita propter errorem atque inscientiam caeca ac temeraria domi- natrix animi cupiditas ad se explendam viribus cor- poris abutebatur, perniciosissimis satellitibus. quo tem- pore quidam magnus videlicet vir et sapiens cognovit, quae materia esset et quanta qui dispersos homines in agros et in tectis silvestribus abditos ratione quadam conpulit unum
Abbreviated transcription (Latin):
tet: aut non cũ eo qͥ cũ oportet: aut nõ apud
quos. quo tp̃e: quo lege: quo crimine. quo pena
oportet translatiua dicitur cõstitucio. qͥa accio
tnͣslacionis & cõmutacionis indig̾e uidet᷑. atq¬

Expanded text:
tet, aut non cum eo quicum oportet, aut non apud tet, aut non cum eo quicum oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat, translatiua dicitur constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. sentẽciaꝵ ad inuẽcionẽ accomodacio. Memoria
est firma aĩ rerũ ac uerborũ adinuẽcionẽ per¬
cepcio. Pronũciacio ẽ ex rerũ & uerborũ dignitate
uoas q̃. corporis moderacio. Nũc his rebus bre¬
Nã E młtorũ u̾borũ indigẽt. & nõ tantopere ad
artis descripcionẽ. et p̃cepta tradenda pertinent.
Cum aut̃ qui arcẽ rethoricã scribit. de reliquis
duabus rebus de mat̾ia artis acpartibus scribe̾
pͥnceps ẽ õim parciũ potissimũ in om̃i causaꝵ
gn̾e. qualis debeat eͣe cõsideretur. Om̃is ros
cõtinet questionẽ. Eam gͦ q̃stionẽ ex qua c̃a
nascitur. cõstituicionẽ appellamꝰ. Constitucio est
pͥma cõflictio causarũ ex depulcione intẽtionis
profecta hoc mͦ. fecisti. nõ feci aut iure feci.
Cũ facti cõtrouersia ẽ: qm̃ cõiecturis causa
sit queritur. qͥa E de ui. E de gne negocii ꝯtro¬
uersia ẽ. cõstitucio gu̾alis uocatur. At cũ cã
ex eo pendet: qđ non is agere uidetur. que opor¬

Expanded text:
et sententiarum ad inventionem adcommodatio. Memoria est firma animi rerum et verborum et dispositionis perceptio; pronuntiatio est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatio. Nunc his rebus brenam et mul- torum verborum indigent et non tanto opere ad artis descriptionem et praecepta tradenda pertinent. eum au- tem, qui artem rhetoricam scribat, de duabus reliquis rebus, materia artis ac partibus, scriberprin- ceps est omnium partium, potissimum in omni causa- rum genere, qualis debeat esse, consideretur. Omnis res, continet quaestionem. eam igitur quaestionem, ex qua causa nascitur, consti- tutionem appellamus. constitutio est prima conflictio causarum ex depulsione intentionis profecta, hoc modo: fecisti: non feci aut iure feci. cum facti con- troversia est, quoniam coniecturis causa sit, quaeritur, quia et de vi et de genere negotii controversia est, con- stitutio generalis vocatur. at cum cex eo pendet, quod non aut is agere uidetur quem opor
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qui huic arti plurima adiumenta atq
ornamẽta. subministrauit. tribus ingeneribus
rerũ uersari rechoris officiũ putauit. Demon¬
stratiuo. Deliberatiuo. Iudiciali. Demõstrati¬
uũ est qd̾ tribuitur in alicuius cerce persone.
laudẽ aut uitupacionẽ. Delib̾atiuũ est. qd po¬
sitũ iudisceptacione ciuili uł cõsultaciõe ht¬

Expanded text:
autem, qui huic arti plurima adiumenta atque autem, qui huic arti plurima adiumenta atque orna- menta subministravit, tribus in generibus rerum ver- sari rhetoris officium putavit, demonstrativo, delibera- tivo, iudiciali. demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in disceptatione civili
Abbreviated transcription (Latin):
dicauius. Officiũ aut̃ eius facultatis udet᷑
ecͣ dicere apposite ad ꝑsuasionẽ. suus ꝓsuade̾
diccione: Int̾ officiũ & finem hoc int̾est. qđ in
Ut medici officiũ dicimꝰ ẽe curare ad sanãdũ
apposite. finem: sanare curacione. Item orato¬
ris qͥdẽ officiũ. E quid fiunem e̾e dicamus ĩcel
ligunus. Cũ id qđ facere debet officiũ ẽẽ dici¬
mus illud cuius cã facere debet finẽ appella
bimus. Materiã artis esse dicunus in qua oĩs
ars E ea facultas q̃ cõficitur ex arce uersatur.
Ut si medicine materiã dicamus morbos ac uul¬
nera eo qđ his õis medicina uersetur. Itẽ qͥbꝰ
inrebus uersatur ars aut facultas oratoria.
eas materiã artis rethorice nominanius. Has
autẽ res. alii plures. alii pauciores existimãt.
Nã gorgias leontinus autiqͥssimꝰ fere rechor
oĩbus de rebus oratorẽ optime posse dicere
existimauit. Hic infinitã & ĩmensã huic arti¬
ficio materiã subicere uidetur. Anstotiles

Expanded text:
utem eius facultatis videtur esse dicere adposite ad persuasionem; finis persuadere dictione. inter officium et finem hoc interest, quod n- sideratur. ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, ora- toris quid officium et quid finem esse dicamus, intel- legimus, cum id, quod facere debet, officium esse di- cimus, illud, cuius causa facere debet, finem appel- lamus. Materiam artis eam dicimus, in qua omnis ars et ea facultas, quae conficitur ex arte, versatur. ut si medi- cinae materiam dicamus morbos ac vulnera, quod in his omnis medicina versetur, item, quibus in rebus ver- satur ars et facultas oratoria, eas res materiam artis rhetoricae nominamus. has autem res alii plures, alii pauciores existimarunt. nam Gorgias Leontinus, anti- quissimus fere rhetor, omnibus de rebus oratorem op- time posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic artificio materiam subicere videtur. Aristoteles
Abbreviated transcription (Latin):
cõtrou̾sia. Nã sit nobis ea exposita rõ: quã pau¬
lo ante exposuimꝰ. Ella eiũ inqͥt patrẽ meũ occi¬
dat. At nõ inqͥt adu̾sarius abste filio matrẽ ue¬
cari oportuit. potuit enĩ sine tuo scłe factũ eiꝰ
puniri. Ex hac deductione rõnis illa sũma
nascitur ꝯtrouersia: quã uidicacõem appellamꝰ.
Ca ẽ huiꝰmodi. Rec tum ne fuerit ab horeite⁊
mr̃em occidi. cũ illa horestis patremi occidisset.¬
firmamẽtum ẽ. firmissima argumẽtacio deffẽ¬
soris & aptissima adiudicationẽ. Ut si uelit
ueris ꝙ familie: ut ea ponas liberi sui pocis¬
simũ petere debuerint. Et in cet̾is quiđ ꝯsti¬
tucionibus ad hũc modũ iudicaciones repi¬
entur. Incõiec turali aũi ꝯstituciõe qr rõ nõ
est. factum enĩ nõ cõceditur. nõ põt ex de¬
ductione rõnis iudicacio nasci. Quare
necesse est. eandẽ e̾ẽ q̃stionẽ & iudicacõem.
fãctum ẽ. factum nõ est. factũ ne sit. Qde
au in causa cõstitucioẽs. aut earũ partes

Expanded text:
 exposita ratio, quam paulo ante exposuimus: illa enim meum, inquit, patrem occiderat: at non, inquiet ad- versarius, abs te filio matrem necari oportuit; potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri. ex hac de- ductione rationis illa summa nascitur controversia, quam iudicationem appellamus. ea est huiusmodi: rec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidissetfirmamentum est firmissima argu- mentatio defensoris et appositissima ad iudicationem: ut si velit neris et familiae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum petere debuerint. Et in ceteris quidem constitutionibus ad hunc modum iudicationes reperiuntur; in coniecturali autem constitutione, quia ratio non est—factum enim non conceditur—, non potest ex deductione rationis nasci iudicatio. quare ne- cesse est eandem esse quaestionem et iudicationem: factum est, non est factum, factumne sit? quot  in causa constitutiones aut earum partes
Abbreviated transcription (Latin):
sod eo uehemẽtius. ne mali magno cũ detrimẽ¬
to bonorũ E cõmuni om̃i pernicia płm possint.
ꝙ publicas maxĩe ꝑtuncat. hec tuta. hec hone
sta. hec illustris. hec eodẽ uita iocũda fuit.
Nã hinc ad rẽ. publicã płima cõmoda ueniũt.
Si moderatrix õim rerũ p̃sto ẽ sapĩa. hĩc ad
ip̃os qui eã ad epti sunt. laus. & honor. digui¬
tas cõfluit. hinc amicis qͦ eorũ certissiuũ &
uidentur cũ multis rebus humiliores & ĩ firm
tur adeptus is qui qͣ re bestis hõies p̃stent.
ea ui re õibus ip̃is añ cellit. Hoc si sorte non
de gñe dicendũ ĩpius arcis. de officio. de fine.
de materia. de partibus. Nã his rebus coguitis
facilius & expedicius unius cuiusq animus ip̃a¬
rõuem ac uiã artis cõsiderare poterit.
IUILIS. QUEDAA: RACIO: EST
que multis ac magnis ex rebus
cõstat. cius quedã magna & am¬
pla pars est artificiosa eloq̃ntia.¬

Expanded text:
dem vehementius, ne mali magno cum detrimento bonorum, et communi omnium pernicie plurimum possint: et publicas maxime pertineat: hoc tuta, hsta, haec illustris, haec eadem vita jucunda fit. Nam hinc ad rempublicam plurima commoda veniunt, si moderatrix omnium praesto est sapientia. Hinc ad eos qui ipsam adepti sunt, laus, honos, dignitas, confluit. Hinc amicis quoque eorum certissimum, ines, cum multis rebus humiliores et in- firtur adeptus is, qui, qua re homines bestiis praestent, ea in re hominibus ipsis antecellat. hoc si forte non dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus. nam his rebus cognitis facilius et expeditius animus unius cuiusque ipsaonem ac viam artis considerare poterit. Civilis quaedam ratio est, quae multis et magnis ex rebus constat. eius quaedam magna et ampla pars est artificiosa eloquentia
Abbreviated transcription (Latin):
quintũ diffinituuũ noĩanius. Racio añ ẽ cũ
om̃is q̃stio uł or̃o nõ inscripcione. sed ĩ aliqua
argumẽtaciõe cõsistit. Ac cũ cõsidato gñe
cause cognita cõstitucione: cũ simplex an cõ
iuncta sit intellexeris. E scriper an rõnis hãc
controu̾siã uideris. Deinceps erit uidendũ qͣ
q̃stio. q̃ racio. q̃ iudicacio. qđ firmanietũ cause
sit. Auc oũiia a cõstitucione ꝓficiscant᷑ oportet.

Expanded text:
quintum definitivum nominamus. ratio est autem, cum omnis quaestio non in scriptione, sed in aliqua argumentatione consistit. Ac tum, considerato genere causae, cognita con- stitutione, cum simplexne an iuncta sit intellexeris et scripti an rationis habeat controversiam videris, dein- ceps erit videndum, quae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmamentum causae sit; quae omnia a consti
Abbreviated transcription (Latin):
hec ẽ cõflicno in qua cõstitucio cõstat. Ex ea
gͥ nascitur. cõtrouersia. quã qͧͤstionẽ dicimꝰ hoc¬
iͦ. iure. ne feceris. Racio est ea q̃ continet
causam. q̃ si sublata sit: niħ in causa ꝯtrou̾sie
relinq̃tur. hoc iͦ. ut docẽdi cã ĩfacili & puul¬
gato exemplo cõsistamꝰ. Orestes si accusetur
matͥtidii nͥ hoc dicat iure feci. Illa eiĩ meum
patrẽ occidat. nõ ht deffencionẽ q̃ sublata õĩs¬

Expanded text:
flictio, in qua constitutio constat. ex ea igitur nascitur controversia, quam quaestionem dicimus, haec: iurene fecerit? ratio est ea, quae continet cau- sam, quae si sublata sit, nihil in causa controversiae relinquatur, hoc modo, ut docendi causa in facili et pervulgato exemplo consistamus: Orestes si accusetur matricidii, nisi hoc dicat iure feci; illa enim patrem meum occiderat, non habet defensionem. qua
Abbreviated transcription (Latin):
ħrc. E ium alt̾ius in se cõtinere. ideo ꝙ una q̃q
ex se & ex sua natura simpłr cõsideratur. alt̾a
assumpta nus cõstitucionũ duplicat᷑ nõ uis con¬
stitucionis augetur. At delib̾atiua causa simił
ex eadem parte codem ĩ gn̾e. & cõiec turalẽ. et

Expanded text:
habere et alterius in se vim continere, ideo quod una quaeque ex se et ex sua natura simpliciter consideratur, altera assumpta numerus constitutionum duplicatur, non vis constitu- tionis augetur. at deliberativa causa simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalem et
Abbreviated transcription (Latin):
aut solũ ce qͥ põt cũ delibacio & demonstracio.
neq ipse similes inter se sint. & ab iudiciali gu̾e
płrimũ dissenciãt. E suũ qͣq finem habeat. quo
referri debeat. Relinquitur gͦ ut oĩa tria geuera
sint causarũ. Delib̾acio gͥ & demõstracio nõ po¬
ssunt recte partes alicuius gn̾s cause putare:
Male gͥ cas partos gu̾alis cõstitucionis ẽẽ dixit.
Qđ si gn̾is cause partes nõ possunt recte pu
tari. multo minꝰ. recte parcis cause partes pu¬
tabuntur. Pars aut̃ cause est. cõstituicio om̃is
Nõ enĩ causa ad cõstituicionẽ. sed cõstitucio ad
causam accomodatur. Sed demõstracio E deli¬
beracio gn̾is partes cause nõ possũt. recte pu¬
tari. qr ip̃a sunt gu̾a. Multo gͥ muius rec te
partis eiꝰ. qđ hic dicit partes putabunt᷑. De¬
uide si cõstitucio. E ipsa ꝙ pars eiꝰ q̃ libet ĩcen¬
cionis depulcio ẽ. q̃ intẽtionis depulsio nõ ẽ.

Expanded text:
autem solum esse qui potest, cum deliberatio et demonstratio autem solum esse qui potest, cum deliberatio et demonstratio neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeat? relinquitur ergo, ut omnia tria genera sint cau- sarum. deliberatio et demonstratio non possunt recte partes alicuius generis causae putari. male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit. Quodsi generis causae partes non possunt recte pu- tari, multo minus recte partis causae partes putabun- tur. pars autem causae est constitutio omnis; non enim causa ad constitutionem, sed constitutio ad causam adcommodatur. at demonstratio et deliberatio generis causae partes non possunt recte putari, quod ipsa sunt genera; multo igitur minus recte partis eius, quae hic dicitur, partes putabuntur. deinde si constitutio et ipsa et pars eius quaelibet intentionis
Abbreviated transcription (Latin):
pellari oporceat. constat. &̃ tũ qͣtũ & cuiꝰmodi.
⁊ oĩo quale sit querit᷑ hoc mͦ. Iustũ an ĩiustũ
hermagoras partes quatuor subposuit. Delib̾.¬
aciuã. De mõstratiuã. Iuridicialẽ. Negoci alem.
Qđ eiꝰ ut nos putamꝰ nõ mediotre peccatum
rep̃heudendũ est. uerũ breui. ne aut si taciti
p̃tierimus sine causa nõ secuti. eũ puteniur.
aut si diuciꝰ niħ cõstiterimꝰ morã atq ĩpedim̃¬
entũ. reliqͥs preceptis intulisse uideam̃. Si
possunt recte partes alicuiꝰ gn̾is cause putari.
Eadem enim res alii genus ẽẽ. alii pars esse
potest. sed cidẽ gũs cẽ & pars nõ potest. Delib̾atio
aut & demõstracio gn̾a sunt causarũ. Nam aut
nullũ cause gu̾s est. aut iudiciale solũ. aut et
iudiciale. & demõstratiuũ & delib̾atiuũ. Nulluui
aũi dĩx cause cͣe gu̾s cũ causas esse multas dicai.
& ui eas p̾cepta det: amencia ẽ. Unũ iudiciale.

Expanded text:
pellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi pellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi et omnino quale sit, quaeritur, hoc modo: iustum an iniustum, Hermagoras partes quattuor subposuit, de- liberativam, demonstrativam, iuridicialem, negotialem. quod eius, ut nos putamus, non mediocre peccatum reprehendendum videtur, verum brevi, ne aut, si taciti praeterierimus, sine causa non secuti putemur aut, si diutius in hoc constiterimus, moram atque impedimen- tum reliquis praeceptis intulisse videamur. si pos- sunt recte partes alicuius generis ceadem enim res, alii genus, alii pars esse potest: eidem genus et pars non pautem et demon- stratio genera sunt causarum. nam aut nullum causae genus est aut iudiciale solum aut et iudiciale et demon- strativum et deliberativum. nullum dicere causae esse genus, cum causas esse multas dicat et in eas praecepta det, amentia est; unum iudiciale
Abbreviated transcription (Latin):
posset ⁊ precipiendo meliorem reddłe. Qui disꝑsos bom¬
nies inagros. ⁊ intectis silueitrib abditos. ratione quadã
compidit unũ inlocum ⁊ conggauie & cos inunã qt̃na
renꝰ inducens. utidem atq honestam. pͥmo ꝓpt̾ usoleor¬
tiam rol amantes. seinde ꝓpt̾ rationem. atq orationẽ
studiosi audientes: ex feris. ⁊ imanib mites reddiort et
suetudin subito conuercẽt: ad diuersis ratiomneser
suetoiiri et ibae ꝙͣ urbib constititas ut fidem colere
& uisticiam retinere discerent: ⁊ aliis parere sua nolu¬
ntas consuescerent: ac nonm labores excipiendiss ent
qͥ tandem fieri potuit: nͥ homines eaq̃ ratione muenas¬
ent. eoqn̾cia ꝑsilade potiussent : ꝓfecto nemo uqlet a¬

Expanded text:
et praecipiendo meliorem reddere; qui dispersos homet praecipiendo meliorem reddere; qui dispersos homines in agros et in tectis silvestribus abditos ratione quadam conpulit unum in locum et congregavit et eos in unam quamque rem inducens utilem atque honestam primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiossuetudine subito converteret, et ad diversas vitae raducerer. Age vero, urbibus constitutis, ut fidem colere, et iustitiam retinere discerent, et aliis parere sua voluntate consuescerent, ac non modo labores excipiendos, commmarent: qui tandem fieri potuit, nisi homines ea, quae ratione inven slent, eloquentia persuadere potuissent? profecto nemo,
Abbreviated transcription (Latin):
atq amicissimꝰ ciuis: fore uidet᷑.¶ Acͥ uolumꝰ huiꝰ
rei quȩ uocat᷑ eloqñtia. siue arfis. siue studñ. siue ex¬
ercitationis cuiꝰdam. siue facultatis anatura ꝓfecte
ꝯsiderare principium : reperimꝰ id exhonestissimis
causis natum. atq optimis rationibꝰ: ꝓfectũ Nam
fuit quoddam tẽpus cum in agris hominẽs pas¬
sim bestiar more uagabant᷑: ⁊ s uictu ferino uitam
ꝓ̃ꝑ ĩgibant. nec rͣtione animi qͥcqͣ. s pleraci iiribẽ
corꝑis administrabant: nondum diuine religionis ñ¬
humani officii ratio colebar: nemo nuptias iudas legi
timas. non certos qͥsq̃ insepererat liberos. non iusequa¬
bile quos utilitatis hab̾et acceperat. Ita ꝑꝑ errorem. atq
inscientiam. ceca ac temeraria dominatrix animi cup¬
iditas. ad se explendam uiribꝰ corꝑis abutebat᷑ ꝑniciosis
sapiens. cognouit que materia esset.⁊ quanca admax¬
imas res oportunitas aĩs messet hoĩum. si qͥs eama elicere

Expanded text:
olumus huius rei, quae vocatur eloquentia, sive artis, sive Studii, sive exercitationis cuiusdam, sive facultatis a natura profectae, considerare principium: reperiemus id ex honestissimis causis natum, at que ab optimis ratiobus profectum. Nam fuit quoddam tempus, cum in agtis homines passim bestiarum more vagabantur, et sibi victu ferino viram propagabant, nec ratione animi quidquam, sed pleraque viribus corporis administrabant. Nondum divinae religionishu- mani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat legi- timas, non certos quisquam aspexerat liberos, non, ius aequabile quid utilitatis haberet, acceperat. ita propter errorem atque inscientiam caeca ac temeraria domi- natrix animi cupiditas ad se explendam viribus cor- poris abutebatur, perniciosapiens cognovit, quae materia esset et quanta ad maximas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere
Abbreviated transcription (Latin):
diusertissimos homines inurctam partem in com̃o¬
dorum.¶CUm aut̃ resanostra memoria ꝓpter
uetustatem remotas. ex litterarum monimentis repe¬
tere instituo: multas urbes constitutas. plura bel¬
la restincta. firmissimas societates. sc̃itissimas ami¬
cicias intellig̾o. tum animi ratione. tum faciliꝰ elo¬
quentia: comparatas. Ac me quidem du cogitan¬
tem ratio ipsa inbanc potissimũ sententiam dux̃.
ut erͣtͣiͣem sapientiam sine eloquentia. parum pro¬
desse ciuitatibꝰ Eloquentiam uͦ sine sapientia ni¬
mium obesse ꝑlerumq ꝓdesse mumꝗͣ. Qxare siqͥs
obmnissis rectissimis atq honestissimis studiis ratio
ciuis alit᷑. Qui uero ita sese armat eloq̃ntia. ut non¬

Expanded text:
discrtissimos homines invectam esse partem incommodorum. Cum autem res ab nostra memoria, propter vetustatem, remotas, ex literarum monimentis repetere instituo: multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas societates, sanctissimas amicitias intelligo cum animi ratione, tum facilius eloquentia comparatas. ac me quidem diu cogitantem, ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sipientia nimium obesse plerumque, prodesse numquam. Quare si quis, omissis rectissimis atque honestissimciuis alitur'. QVI VERO ITA SESE ARMAT ELOQVENTIA: ben
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mecum cogitaui boni an
mali plus attuluerit homini¬
bꝰ ⁊ qiuitatib copia dicendi
ac summum ełoquenciȩ studi¬
um. Uam cum & nr̃e rei .p. de
trĩmenta considero et maxi
marum ciuitatum ueteres
anto calimitates colligo: non minimam uideo ꝑ¬

Expanded text:
hoc mecum cogitavi, bonine an mali plus attulerit hominibus et civitatibus copia di- cendi ac summum eloquentiae studium. nam cum et nostrae rei publicae detrimenta considero et maxi- marum civitatum veteres animo calamitates colligo, non minimam video
Abbreviated transcription (Latin):
dicam. discipulum affricanum neq gͣcos affricani
nepotes: quib in om̃ib erat summa uirtus. & sũma
uirtute amplificata auctoritas: que his rebꝰ orna
meo animo nihilominꝰ eloqnͣtie studendum est: et¬
si ea quidã ⁊ pͥuatũ ⁊ pliblice ꝑuerse abutuntur
unum qd̾ ad om̃s res ⁊ pͥuatas ⁊ publicas maxime ꝑti¬
neat. hoc tuta. hoc honesta. hoc illustris. hoc eodem
uita iocunda fiat.Nam hinc adrem .p. plurima com¬
oda uenuint. si moderatrix omium rerum: presto
est sapientia. hinc adipsos qͥ eam adepti st̃. laus. ho¬
nos. dignitas ꝯfluit. hinc amicis qͦ eorũ certissimũ
ꝯmultis reb humiliores ⁊ infirmiores sint: hac rę
q̃ddam uidetꝰ is atdeptus. qui quare homines bestũ
prestent: eainre hoĩb ipsis: antecellet. hec si forte nõ¬

Expanded text:
dicam discipulum africanum neque Gracchos Africani dicam discipulum africanum neque Gracchos Africani nepotes: quibus in hominibus erat summa virtus, et summa virtute amplificata auctoritas, et quae his rebus m animo nihilominus eloquentiae studendum est, etsi ea quidam et privatim, et publice, perverse abutuntur: sit, quod ad omnes res et privatas et publicas maxime pertineat: hoc tuta, hoc honesta, hoc illustris, hoc eodem vita iucunda fiat. 5. Nam hinc ad rempublicam plurima commoda veniunt, si moderatrix omnium rerum praesto est sapientia. hinc ad ipsos, qui eam adepti sunt, laus, honor, dignitas consluit: hinc amicis quoque eorum certissimum, multis rebus humiliores, et infirmiores sint, hac re mquiddam videtur adeptus is, qui qua re homines bestiis praestent, ea in re hominibus ipsis antecellat. §. 3. De
Abbreviated transcription (Latin):
pitulari sius qͥsq necessariis cogerent᷑. Itaq cũ in
studio sapientie: nicħ sibi p̾t̃ eloqnͣtiam ꝯparasset.
Fiebat ut ⁊ multitudinis &e suo iudicio dignꝰ qui
homines. acc̾esserant: maxima ac miserrima naufra¬
gia fiebant. Quibꝰ reb tantum odii atq inuidie sus
t᷑bida tempestate inportũ: sic exseditiosa. ac tumultu¬
osa uita. se in studiũ aliqd̃ tͣderent quietũ. Quare mͥui
dentur postea cet̾a studia recta atq h onesta ꝑ occium
ꝯcelebrata ab optissimis enituisse. Hoc uͦ apluribq corũ
desertum obsoleuisse. eo tempore qͦ multo uehem̃cius
erat enitendum ⁊ studiosiꝰ ad augendum.Nam qͦ qͣntũ
indigniꝰ rem honestissimam ⁊ rectissimam uiolabat stul¬
torĩ. & in pbarũ temeritas. ⁊ audacia siunno cũ rei ꝑ.
detͥmentum. cum studiosuus. ⁊ illis resistendum
fugit catonem. neq lelium. neq horum ut uere

Expanded text:
opitulari suis quisque necessariis cogeretur. Itaque cum in opitulari suis quisque necessariis cogeretur. Itaque cum in studio sapientiae, nihil sibi, praeter eloquentiam comparasset; fiebat, ut et multitudinis, et suo iudicio dignus, qui homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae su aliqua turbida tempestate in por- tum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum. quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius adaugendum. nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas et audacia summo cum rei publicae detrimento, eo studiosius et illis refugit Catonem neque Laelium, neque horum ut vere
Abbreviated transcription (Latin):
sus uo somet sis sut ddescende. ut int quos posset erdessin
inrebies pacis & belli cum sũmis hominũ utilitatibꝰ
esset u̾sata Posttͣͣ uͦ comoditas quedam pͣua uirtu¬
tib unitatrix. sine ratione officũ dicendi copiam ꝯ¬
sequta est.:Tum ingenio freca malicia ꝑuerce ur¬
bes. ⁊ uitas hominum labefactare assueueit. Atq
huiꝰmodi exordium mali qmͣ pͥncipium boni diximꝰ
explicemꝰ. NUeri simillimũ uidet᷑ mͥ. qͦdam temꝑe¬
neq in plublicis reb infantes ⁊ insipientes homines
solitos esse u̾sari. nec uͦ ad pͥuatas causas magnos ac
disertos bomines acced̾e. s cũ asũmis uiris maxime
res ammistrarent᷑: arbitror alios fuisse non incalli¬
dos homines. qͥ ad prauas res uel ꝯtͦuersias pͥuatoꝵ
accederent Quib inꝯtrouersiis cum sepe manda¬
t̾o ꝯtra uerum stare homines consuescẽnt: dicen¬
di assiduitas aliud audaciam: ut necessario suꝑiorẽ
illi ꝑꝑ inuirias hominu̾ ciuium resist̾e audacib op

Expanded text:
us voluisset sine vi descendere: ut, inter quos posset excellerein rebus pacis, et belli cum summis hominum utilitatibus esse versata. 3. Postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ratione officii, dicendi copiam consecuta est: tum ingenio freta malitia, praevertere urbes, et vitas hominum labefactare assuevit. Atque huius quoque exordium mali, quoniam principium boni diximus, explicemus. Verisimillimum mihi videtur, quodam temporeneque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse versari, nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere: sed cum a summis viris maxime res administrentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quo bus in controversiis, cum saepe e mendacio contra verum hominem stare consuescerent, dicendi assiduitas aluit audaciam: ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe c̃sid̾andũ÷. ut metꝰ. letitia. titubatio. I Quarta
aũ pars restat exhis q̃ negotiis dicebamꝰ eẽ. attͥbutaᷤᷤ.
Consecutio. In ea queriint᷑ ẽa quȩ gestũ negotiũ c̃fes¬
& q̃lex ⁊qͥactio q̃ eiꝰ rei artificio sit aut usus aut exer¬
citatio hõmũ. aut aꝓbatio aut offensio. exqͥbꝰ nõ
raq ptinent ad eas res. qͥ iẽ credibilẽ iincredibilẽ
fac̾e posst̃. ic̾ facti suspitione iungunt᷑. Maxiine aũ
queri oportet inhac c̃stitutione. pͥmũ potuerit¬
ne aliqͥd fieri. Dem̾ qͦ ab alio potu̾it. dem̾ facultas
de qͣ añ diximꝰ. dem̾ utrũ id facimꝰ sit qd penit̾e fuerit
cesse ut᷑rũ fu̾it id aut fieri aut ita fieri q̃rit᷑. Quoꝵ parᷤᷤ
adc̃siliũ ꝑtinet qd ꝑsonis attͥbutũ ẽ. Ut uiea causa qͣm
exposuimꝰ. ¶q̃te rẽ erit qd iitin̾e se tã familiarit̾ appli

Expanded text:
metus, laetitia, titubatio, audacia. Quarta autem pars rebus erat ex iis, quas negotiis di- cebamus esse adtributas, consecutio. in ea quaeruntur ea, quae gestum negotium confes ecquod eius rei artificium aut usus aut exercitatio, hominum aut adprobatio aut offensio; ex quibus nraque pertinent ad easdem res, quae rem credibilem aut incredibilem facere pos- sunt et cum facti suspicione iunguntur. maxime enim quaerere oportet in hac constitutione, primum po- tueritne aliquid fieri; deinde ecquo ab alio potuerit; deinde facultas, de qua ante diximus; deinde utrum id facinus sit, quod paenitere fuerit cesse fuerit id aut fieri aut ita fieri, quaeritur. quorum pars ad consilium pertinet, quod personis adtributum est, ut in ea causa, quam exposuimus: ante re
Abbreviated transcription (Latin):
tentione om̃s totiꝰ negotii partes ꝯfid̾abit cũ illi ip̃i inme¬
aiui c̃seruati loci ꝓcedent ddeqͥb añ dictũ ⁊ itũ ex singłis
tũ ex cunctis argum̃ta certa nascent᷑. qͦ argum̃toꝵ parᷤ
ꝓbabili pars necessario ingn̾e uersabit᷑. I Accedt̃ aũ
sepe adconiect᷑a questiones testimonia rumores. Que ẽtͣ
oĩa uterq simili uia p̾ceptoꝵ torquere ad sue tause cõ¬
modũ debebit. Nã iexq̃stione sͦpitiones ⁊ extestimonio et
exrumore aliqͦ. pari ratioẽ ut excausa ⁊exꝑsona. ⁊ exfac¬
to duci oportebit. Qr̃ ihi nob̾ uident᷑ errare. qͥħ gͥnꝰ sͦpi¬

Expanded text:
iderabit, tum illi ipsi in medium coacervati loci procedent, de quibus ante dictum est; et tum ex singulis, tum ex coniunctis argumenta certa nascentur, quorum argumentorum pars probabili, pars necessario in genere versabitur. accedunt autem saepe ad coniecturam quaestiones, testimonia, rumores, quae contra omnia uterque simili via praeceptorum torquere ad suae causae commodum debebit. nam et ex quae- stione suspiciones et ex testimonio et ex rumore aliquo pari ratione ut ex causa et ex persona et ex facto duci oportebit. Quare nobis et ii videntur errare, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dubia spe. inpulsu̾ certũ inꝑiłm se cõmitere.
Quẽadmodũ aut̃ accusator. cĩpͣaliis culpã dimoue¬
bit. defensoris locis utet᷑. sic hic locisq accusatori
ꝯdati sunt. utet᷑ reus. cũ in alios abse crim̃ uolet¬
ide nomine mannũꝗͣ aliqͥd suspitionis nascit᷑¬
Nomen aũ cũ dicimꝰ. cognom̃ qͦ intellig̾at᷑ opo¬
rtet. De nominis aũ certo ⁊pͥo uocabulo agitͦ
ut dicamꝰ iccirco aliquẽ caldũ uocari. qͥ temeri¬
rio ⁊ repentino c̃silio sit aut si ea re hõib gͥcos
ĩꝑitis u̾ba dedide. qd dodius aut celiꝰ. aut̃ mu¬
tius uocarent᷑. ł Et detiatura licet aliqͣntũ du¬
cere suspiciones. Om̃a emĩ ħ .uiix. aut milier. huiꝰ
an aliꝰ cuutatis sit. quib sic maiorib. qͥb consan¬
guineiss qͣ etatȩ. qͦ animo. qͦ corꝑe. quȩ nat̾e sut̾̃
attbuta ad aliꝗͣ c̃iect᷑am faciendam ꝑtinebunt.

Expanded text:
dubia spe inpulsum certum in periculum se committere. dubia spe inpulsum certum in periculum se committere. quemadmodum autem accusator, cum ab aliis culpam demovebit, defensoris locis utetur, sic iis locis, qui accusatori dati sunt, utetur reus, cum in alios ab se crimen voletpicionis na- scitur—nomen autem cum dicimus, cognomen quoque intellegatur oportet; de hominis enim certo et proprio vocabulo agitur—, ut si dicamus idcirco aliquem Cal- dum vocari, quod temerario et repentino consilio sit; aut si ea re hominibus Graecis inperitis verba dederit, quod Clodius aut Caecilius aut Mutius vocaretur. et de natura licet aliquantum ducere suspicionis. omnia enim haec, vir an mulier, huius an illius civitatis sit, quibus sit maioribus, quibus consanguineis, qua aetate, quo animo, quo corpore, quae naturae sunt ad- tributa, ad a
Abbreviated transcription (Latin):
sensuĩ accõmodet᷑. P Ratiotinationis aut̃ suspi¬
tiones infirmabit. si aut cõmodũ nullũ fuisse.
aut paruũ. aut aliis magis fuisse. aut nichilo
sibi magis quã aliis fuisse aut incõmodũ s mai̾
quã cõmodũ dicet ut neqͣꝗͣ fu̾it illiꝰ cõmodi q
expetitũ dicat᷑ magnitudo. aut c̃ eo ⁊ incõmo¬
do qͥd accid̾it. aut cũ illo ꝑicło qd̾ subeat᷑ cõpa¬
randa. Ꝙ om̃s loci similit incõmodi qͦ utati¬
one tractabunt᷑. Si accusator di̾it eũ id ẽẽ se¬
cutũ q ei uisũ sit cõmodũ aut id fugisse qd̾ pu¬
tant eẽ. in cõmodũ ꝗͣ ꝗͣ in falsa fu̾it opinione
demonstrandũ erit defensori nemine̾ intanta
ẽẽ stultitia qͥ in re possit u̾itatẽ ignorare. Qđ¬
si id c̃cedat᷑ illud ñ ccessũ iri. Nlec dubitasse qͥ¬
sine ulla dubitatione ꝓfalso. qd uerũ ꝓ uero¬
ꝓlusse. Qđ si dubitauerit sũmȩ fuisse am̃tiȩ

Expanded text:
sensum accommodetur. ratiocina- tionis autem suspisensum accommodetur. ratiocina- tionis autem suspiciones infirmabit, si aut commodum nullum esse aut parvum aut aliis maius esse aut nihilo sibi maius quam aliis aut incommodum sibi maius quam commodum dicet, ut nequaquam fuerit illius commodi, quod expetitum dicatur, magnitudo aut cum eo incom- modo, quod acciderit, aut cum illo periculo, quod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fugisse, quod putarit esse incommodum, quamquam in falsa fuerit opinione, demonstrandum erit defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi hoc concedatur, illud non concessum iri: ne dubitasse qusine ulla dubitatione pro vero probasse; quia si dubitarit, summae fuisse amentiae
Abbreviated transcription (Latin):
dicet᷑. facultas si r̾o. asttutores. ad iuim̃ta cet̾aq q̃
adrẽ ꝑtinebunt. defuisse alicui demonstrabunt᷑.
ad alios exculpa exim̃dos ab utet᷑. Uerũ id sui fa¬
ciendũ ẽ. ⁊ inunũ multa st̃ conducenda. ut ue al¬
t̾iuis defendendi causa hunc accusare. s hiuiꝰ ac¬
cusandi causa defende altũ uideat᷑. atq accusato¬
ri quidẽ ħ feres incausa facienda ⁊ ꝯsidanda.
Defensor autẽ ex c̃trario pͥmo inpulsionẽ aut nul
lam fuisse dicet. aut si fuisse c̃cedet extenuabit
& paruulã qͣndã fuisse demonstrabit. aut ñ exea
sołe hꝰmõi cauiã nasci docebit. Qͦ erit in loco de¬
monstrandũ quȩ uis ⁊ nat᷑a sit eiꝰ affectionis qͣ ĩ¬
pulsus aliqͥd reis cõmisisse dicet᷑. inqͦ et exẽpla
isimilicudinis er̃t ꝓferende: ⁊ip̃a diligent̃ nat᷑a
eiꝰ affectionis quã leuissime qͥetissimã ad partem
explicanda ẽ. ut ires ipsa afacto crudeli stbulen

Expanded text:
dicentur. facultas, si ratio, adiutores, adiumenta ceteraque, quae dicentur. facultas, si ratio, adiutores, adiumenta ceteraque, quae ad rem pertinebunt, defuisse alicui demonstrabuntur. ad alios ex culpa eximendos abutetur. verum id brevi faciendum est et in unum multa sunt conducenda, ut ne alterius defendendi causa hunc accusare, sed huius accusandi causa defendere alterum videatur. Atque accusatori quidem haec fere sunt in causa faciendi consideranda: dlam fuet parvulam quandam fuisse demonstrabit aut non ex ea solere huiusmodi facta nasci docebit. quo erit in loco demonstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, qua inpulsus aliquid reus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulent
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ iuisum. qͥsur ͥoportet exhis q̃ adꝑsonã ꝑtinen
de quo pꝰ dicendũ est. U Euetus aut̃ tũ fallit
cũ alit̾ accidit atq ħii arguunt᷑. arbitrari ẽẽ.
dicunt᷑. Ut siqͥs dicant᷑ aliũ occidisse ac uolu̾it
qđ aut similitudine aut suspitione. aut de¬
monstratione falsa deceptꝰ sit. aut eũ nerasse
cuiꝰ testam̃to ñsit heres. qͣ eiꝰ testam̃to se heredẽ
arbitꝰ sit. Non enĩ exeuñtii cogitationẽ spectari
oport̾e. s qͣ cogitatione animꝰ. sspe ad malefitiũ
ꝑfectꝰ sit ꝯsid̾are ⁊ qͦ animo qͥd qͥsq faciat. ñ quo
casti utat᷑ adrem ꝑtine. In hoc aut̃ loco cap̃ illo
erit accusatori. si demonstrare pot̾it alii nemini
causam fuisse facieradi. Scd̾ariũ si tantã auit tã
idoneã nemini sui fuisse aliis qͦ causa faciendi
uidebit᷑. aut fuisse potestas defiusse. aliis demon¬
stranda ẽ. aut facultas. aut uoluntas. ꝓotestas. si aut
necisse. aut ñ affuisse. aut c̃fic̾e aliqͥd ñ potuisse

Expanded text:
sumi oportet ex iis, quae ad personam pertinent, de quo post dicendum est. even- tus autem tum fallit, cum aliter accidit, atque ii, qui arguuntur, arbitrati esse dicuntur: ut, si qui dicatur alium occidisse ac voluerit, quod aut similitudine aut suspicione aut demonstratione falsa deceptus sit; aut eum necasse, cuius testamento non sit heres, quod eo testamento se heredem arbitratus sit. non enim ex eventu cogitationem spectari oportere, sed qua ciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. Hoc autem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini causam fuisse faciendi; secundarium, si tantam aut tam idoneam nemini. sin fuisse aliis quoque causa faciendi videbitur, aut po- testas defuisse aliis demonstranda est aut facultas aut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuisse aut conficere aliquid non potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ qͥ intestimonig ⁊ ppsiꝰ rumoꝵ causa: tuu̾itas exhisd̾ attri¬
butioĩb reꝑiet᷑. Omĩ aũ in causa parᷤ argum̃toꝵ ẽ. ad
seꝑatim mom̃s eiꝰdẽ gn̾is causaᷤ cransferri ñ satiᷤ cõmode
inmultas causas posst̃. locos cõmunes nominamꝰ. Nã locꝰ
cõmunis. aut e̾te rei qͣndã ꝯtinet ãplificationẽ. ut
si qͥs uelit ostendẽ eũ qͥ parentẽ necarit. maximo suppli

Expanded text:
 rumoris causa et veritas ex iisdem adtributionibus re- perietur. Omni autem in causa pars argumentorum est ad- separatim in omnes eiusdem generis causas transferri non satis commode in multas causas possunt, locos communes nominamus. nam locus communis aut certae rei quandam continet amplificationem, ut si quis hoc velit ostendere, eum, qui parentem ne- carit, maximo supplic
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ħ gꝰ ingne spectabit᷑. locꝰ. tẽpꝰ. occasio. facultaᷤ.
qͦrũ uniꝰcuĩq uis diligent᷑ inc̾firmatioĩs p̃ceptis
explicata ẽ. Qr̃ ne aut ħ ñ ãmonisse. aut ne eadẽ
it̾m dixisse uideam᷑. b̾uit̾ in iecimꝰ qͥ qͣq in parte
c̃sidiari oporteat. In loco gͥ oportuuitas intpͥr longin¬
qͥtas. in occasione cõmoditas. ad faciendũ idonẽa.
infacultate copia. ⁊pocestas eaꝵ rerũ ꝓp qͣs aliquid̾¬

Expanded text:
nere spectabitur locus, tempus, occasio, facultas; quorum unius cuiusque vis diligenter in con- firmationis praeceptis explicata est. quare, ne aut hic non admonuisse aut ne eadem iterum dixisse videamur, breviter iniciemus, quid quaque in parte considerari oporteat. in loco igitur opportunitas, in tempore longinquitas, in occasione commoditas ad faciendum idonea, in facultate copia et potestas earum rerum, propter qu
Abbreviated transcription (Latin):
accribuẽt᷑. Auc dissimili ingen̾e uitioꝵ. ut anoi
non om̃ino integer. s ahalĩ culpa remotꝰ eẽ. uide¬
atur. Ac si nullomͦ uitȩ tpitudo. aut in famia
leniri pot̾it or̾onae. negare oporcebit deuita eiꝰ
⁊de morib queri. s dẽ eo crimine qͦ de arguit᷑.
Quare añ omissis factis. illud qđ instut agi oport̾e.
Exfacto aũ ip̃o. suspitiones ducent᷑. si totiꝰ ãmi¬
nistratio negotii ex ipsiꝰ partib ꝑtẽptabit᷑ atq
hee suspitiones partĩ exnegotio separatĩ. partĩ
cõmunit̃ exꝑsonis. atq ex negotio ꝓficisceret᷑.
Ex negotio duci pot̾unt. si eñ res qnegotiis attͥbu¬

Expanded text:
attribuentur; aut dissimili in genere vitio- rum , ut animus attribuentur; aut dissimili in genere vitio- rum , ut animus non omnino integer, sed ab tali culpa remotus esse videatur. at si nullo modo vitae turpitudo aut infamia leniri poterit oratione, negare oportebit de vita eius et de moribus quaeri, sed de eo crimine, quo de arguatur; quare ante factis omissis illud, quod instet, id agi oportere. Ex facto autem ipso suspiciones ducentur, si to- tius administratio negotii ex omnibus partibus per- temptabitur; atque eae suspiciones partim ex negotio separatim, partim communiter ex personis atque ex negotio proficiscentur. ex negotio duci poterunt, si eas res