comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
caetilianum nealiquem uehementem atq
durum: Nuncenim demum mihianimus
ardeõ nunc meumcorcumulatur iras aut
illum .o. infelix oscelesteferrei sunt isti
patres egonequidicam egone quid uelim
quaet uomnia tuis foedis factis facis ut ne¬
quiquam uelim uix ferendi dicer&
talis pater curte in istam uicinitatem
meretriciam contulisti cur in lecebris cog¬
nitis non refugisticur alienam ullam mu¬
lie rem nostidide acdisce per me licebit
siegebis tibi dolebitĩ mihi sat est quiaetatis
quod reliquom est oblectem meaes huic tristi¬
tiacderecto seniresponder & caclius. sinulla
cupiditate inductũ deuia decessisse quid
signi nulli sumptus nulla iactura nulla uer¬
sura. At fuit fama quotus quisque istã effugere
ciuitate uicinum eius mulieris miraris ma¬
leaudisse cuius fracter germanus sermo¬
nes iniquorum effugere non potuit. leni
uero etdementipatri cuius modi ille est
fores effregit restituentur : disciditues¬

Expanded text:
Caecilianumne aliquem vehementem atque Caecilianumne aliquem vehementem atque durum: nunc enim demum mi animus ardet, nunc meum cor cumulatur ira aut illum: O infelix, o sceleste! ferrei sunt isti patres: egone quid dicam, quid velim? quae tu omnia tuis foedis factis facis ut nequiquam velim, vix ferendi. diceret talis pater: 'cur te in istam vicinitatem meretriciam contulisti? cur inlecebris cognitis non refugisti?' cur alienam ullam mulierem nosti? Dide ac dissice; per me tibi licet. si egebis, tibi dolebit, non mihi . mihi sat est qui aetatis quod relicuom est oblectem meae. huic tristi ac derecto seni responderet Caelius se nulla cupiditate inductum de via decessisse. quid signi? nulli sumptus, nulla iactura, nulla versura. at fuit fama. quotus quisque istam effugere civitate? vicinum eius mulieris miraris male audisse cuius frater germanus sermones iniquorum effugere non potuit? leni vero et clementi patre cuius modi ille est: fores ecfregit, restituentur; discidit ves
Abbreviated transcription (Latin):
babam eius eloquentiam : tamen non perti¬
mescebam aliquodenim incccusis eum uide¬
ram frustralitigantem : Tibi autem balbe
respondeo primum praecario silicet si fas
est defendiame eumquinullum conuiuiũ
semper pusio cummaiores orore cubitauit.
eum puttto tecum loqui: quitumultuaris
soror quid insanis quid damore exorsa
uerbis parum remmagnam facis uici num
adulescentulum aspexistic̃andor huius
te et procernas uultus oculiq perpulerun
sccepius uidere uoluisti : fuisti nonnum quã
inhisdem horti suisã nobilis muliersillum
filium stcmilics patre parco actenaci habe¬
retuis copiis deuictum non potes calcitatres
aliohabes hortos ad tiberim acdiligenter
eo lo coparasti quo omnis iuuentus natandi
causa uenit : Hindicet conditiones cotidie
legas curhuic qui te spernit molesta es:
Redeo nunc ad tecaeliuicissim acmihi aucto¬
ritatem patriam seueritatem quae suspicio
sed dubito quem patrem potissimum sumam

Expanded text:
babam eius eloquentiam, tamen non pertibabam eius eloquentiam, tamen non pertimescebam; aliquot enim in causis eum videram frustra litigantem. tibi autem, Balbe, respondeo primum precario, si licet, si fas est defendi a me eum qui nullum convivium semper pusio cum maiore sorore cubitabat. Eum putato tecum loqui: 'quid tumultuaris, soror? quid insanis? quid clamorem exorsa verbis parvam rem magnam facis? vicinum adulescentulum aspexisti; candor huius te et proceritas voltus oculique pepulerunt; saepius videre voluisti; fuisti non numquam in isdem hortis; vis nobilis mulier illum filium familias patre parco ac tenaci habere tuis copiis devinctum. non potes; calcitrat, alio. habes hortos ad Tiberim ac diligenter eo loco paratos quo omnis iuventus natandi causa venit; hinc licet condiciones cotidie legas; cur huic qui te spernit molesta es?' redeo nunc ad te, Caeli, vicissim ac mihi auctoritatem patriam severitatemque suscipio. sed dubito quem patrem potissimum sumam,
Abbreviated transcription (Latin):
caenasse apud eum uentitas se
domum studuis sepraeturacei non
mehaec mouent quae perspicue fal¬
sa sunt : et enim eos unacena sedixit quia¬
ut apsunt autquibus necesse estidem
dicere : neq uero illud mecom mou&
quod sibi in lupercis sod alemẽe caeliũ
dixit fera quȩdam sod alitas : et plane
postoricia atq agrestis germano¬
rum lupercorum : quorum cotio
illa siluestris ante est instituta quam
humanitas atq: legis siquidem non mo¬
donomina deferunt inter se sodales.
sed etiam commemorant sod alitatem
in accusando ut nequis id fortenesciat :¬
timer euideatur : Sed hae comittam:
ad illa quaeme magis mouerunt res¬
pondeo : deliciarum obiurgatio fuit
longa et ealenior plus que dis putatio¬
nis habuit quam a trocitatis : quo etiam audi¬
ta est attentius nam .s. clodius amicus meus
cum se gracuis sume uehementis sumeque
iactar& et omnia in flammatus a ger&tris¬
tis sumis uerbis uocemaxima: tam et si pro¬

Expanded text:
cenasse apud eum, ventitasse cenasse apud eum, ventitasse domum, studuisse praeturae. non me haec movent quae perspicue falsa sunt; etenim eos una cenasse dixit qui aut absunt aut quibus necesse est idem dicere. neque vero illud me commovet quod sibi in Lupercis sodalem esse Caelium dixit. fera quaedam sodalitas et plane pastoricia atque agrestis germanorum Lupercorum, quorum coitio illa silvestris ante est instituta quam humanitas atque leges, si quidem non modo nomina deferunt inter se sodales sed etiam commemorant sodalitatem in accusando, ut ne quis id forte nesciat timere videantur! sed haec omitto; ad illa quae me magis moverunt respondeo. deliciarum obiurgatio fuit longa, etiam lenior, plusque disputationis habuit quam atrocitatis, quo etiam audita est attentius. nam P.Publius Clodius, amicus meus, cum se gravissime vehementissimeque iactaret et omnia inflammatus ageret tristissimis verbis, voce maxima, tametsi pro
Abbreviated transcription (Latin):
causanititur ad eaueniamus
Anim aduerti enim iudices audiri
a uobis meum familiarem .i. herenniũ
perattente inquoet simagna expar¬
te ingenio eius et dicendigenere quo¬
dam tenebamini : tamen nonnum quã
uerebar neilla suptiliter ad criminan¬
dum inducta oratio ad animos ur̃os
sensim acleuiter acceder&. Dixt
enim multa deluxoriae multa delibi¬
dine. multa deuitiis iuuentutis. mul¬
tademoribus ut qui in reliqua uita
mitis esset et in hac suauitate huma¬
nitatis qua propeiam delectatur
omnes uersari periucundes oler&
fuitin haccausa pertristis quidã
patruus censor magister
Obiurgauit .ai. caelium sicut
neminemumquam parens: multa
de in continentia intemerantia¬
qua e disseruit : quid quaeritis iu¬
dices ignoscebam uobis attente
audientibus: propterea quodego¬
met tam triste illud ec tam asperũ
genus orationis horrebam :
Nac prima pars fuitilla quae me
minus mouebat fuisse menecessa¬
riobestiae caelium familia rem

Expanded text:
causa nititur, ad ea veniamus. causa nititur, ad ea veniamus. animadverti enim, iudices, audiri a vobis meum familiarem, L.Lucium Herennium, perattente. in quo etsi magna ex parte ingenio eius et dicendi genere quodam tenebamini, tamen non numquam verebar ne illa subtiliter ad criminandum inducta oratio ad animos vestros sensim ac leniter accederet. dixit enim multa de luxurie, multa de libidine, multa de vitiis iuventutis, multa de moribus et, qui in reliqua vita mitis esset et in hac suavitate humanitatis qua prope iam delectantur omnes versari periucunde soleret, fuit in hac causa pertristis quidam patruus, censor, magister; obiurgavit M.Marcum Caelium, sicut neminem umquam parens; multa de incontinentia intemperantiaque disseruit. quid quaeritis, iudices? ignoscebam vobis attente audientibus, propterea quod egomet tam triste illud, tam asperum genus orationis horrebam. ac prima pars fuit illa quae me minus movebat, fuisse meo necessario Bestiae Caelium familiarem,
Abbreviated transcription (Latin):
cius iuditio estliberatus: Quodigitur
esteius modi crimen ut qui commisit non
neget quinegauit absolutus sit. id hic per¬
timescat qui non modoa facto uerumetiã
a conscientiae suspitione a fuit : &si a sicio
causa plus profuit quam nocuit inuidia:
huic oberit. tuummaledictum quuistus
facti non modo suspicione sed ne in famia
quiꝰ estas persus : At proceuaricationẽ
est asicius liberatus. perfacile est isti
laco respondere mihi praesertima quo
illa causa defensa est : Sed caelius optimã
causam a sicuesse arbitratur . cuius modi
autem sitã suaputat eius esse seiunctam:
Neq solum caelius sed etiam adulescen¬
tes humanis sumi et doctissumi. rectis¬
summis studiis atq optumis artibus
atq humanitatistũ &i ã hospitio dionis tenebaNt
habitabat is apud lluceiũ ut audistis fuerat es
cognitus alexandriae . quid authic aut
summo splendore praceditus frater
eius de .ai. caelio existimet: exipsis si
producti erunt audietis: Ergo haec
remouentur ut tiliquando inquib:

Expanded text:
cius, iudicio est liberatus. quod igitur est eius modi crimen ut qui commisit non neget, qui negavit absolutus sit, id hic pertimescat qui non modo a facti verum etiam a conscientiae suspicione afuit? et, si Asicio causa plus profuit quam nocuit invidia, huic oberit maledictum tuum qui istius facti non modo suspicione sed ne infamia quidem est aspersus? at praevaricatione est Asicius liberatus. perfacile est isti loco respondere, mihi praesertim a quo illa causa defensa est. sed Caelius optimam causam Asici esse arbitratur; cuicuimodi autem sit, a sua putat esse seiunctam. neque solum Caelius sed etiam adulescentes humanissimi et doctissimi, rectissimis studiis atque optimis artibuse humanitatis tum etiam hospitio Dionis tenebantur. habitabat apud Titum, ut audistis, Dio, erat ei cognitus Alexandriae. quid aut hic aut summo splendore praeditus frater eius de M.Marco Caelio existimet ex ipsis, si producti erunt, audietis. ergo haec removeantur, ut aliquando, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
quiius sit ĩudices quiad prob&runt: Tum
etiam illud cogitate sicuiuere acuncisse
cornelium : utcum omnium petatorum
quaestiones sint : Non deuitiorum suorum
poena sed deuirtutis proemio iniudicium
uocetur: accedat etiam illud. ut statuatis
hociudicio utrum posthac amicitias da¬
rorum uirorum calamitati hominib
a nornamento essem alitis : postremo
illud iudices fixum in animis ur̃is tenetote.
uos in haccausa non de maleficio .l. corne¬
lqͥ sed debeneficio .CN. pompei iudicatur Es

Expanded text:
qui iussit, iudices qui adprobarunt. tum qui iussit, iudices qui adprobarunt. tum etiam illud cogitate, sic vivere ac vixisse Cornelium ut, cum omnium peccatorum quaestiones sint, non de vitiorum suorum poena, sed de virtutis praemio in iudicium vocetur. accedat etiam illud, ut statuatis hoc iudicio utrum posthac amicitias clarorum virorum calamitati hominibus an ornamento esse malitis. postremo illud, iudices, fixum in animis vestris tenetote, vos in hac causa non de maleficio L. Corneli, sed de beneficio Cn. Pompei iudicaturos
Abbreviated transcription (Latin):
sed suam famili aritatem uestris oppres¬
sum sententiis audiat.
Misereminieius qui non de suo peccato
sedhuius summi et clarissimiuiri facto:
non decliquo crimine sed periculos uo
depublico iure disceptatꝰ quodiussi .GN.
pompeius ignorauit si a crassus si q me¬
tellus si .gn. pompeius patersi .l. syllasi
D. crassussi .c. mariussi senatus siue populis
& si qui deresimili iudicarunt si foederati
populi si sociis̃ illiantiqui latini uidete
neutilius uobis ethonestius sit illis ducib
errare quam hoc magistro erudiri:
Sed side certo deperspicuo deutili depro¬
bato deiudicato uobis iureesse constituen¬
dum uidetis. ñ olite committere ut inrgam
inueterata quicquamniꝰuisentiatis.
dimulet illa iudices omnia anteo culos ur̃os
proponitẽ p̃rimum esse omnes etiam post
mortem reos darissimos illos uiros qui
foederatos ciuitate donarunt:
Deinde senatum quis ehociudicauit p̃opulũ

Expanded text:
sed ob suam familiaritatem vestris oppressed ob suam familiaritatem vestris oppressum sententiis audiat. miseremini eius qui non de suo peccato sed de huius summi et clarissimi viri facto, non de aliquo crimine sed periculo suo de publico iure disceptat. quod ius si Cn. Pompeius ignoravit, si M. Crassus, si Q. Metellus, si Cn. Pompeius pater, si L. Sulla, si P. Crassus, si C. Marius, si senatus, si populus Romanus, si qui de re simili iudicarunt, si foederati populi, si socii, si illi antiqui Latini, videte ne utilius vobis et honestius sit illis ducibus errare quam hoc magistro erudiri. sed si de certo, de perspicuo, de utili, de probato, de iudicato vobis iure esse constituendum videtis, nolite committere ut in re tam inveterata quicquam novi sentiatis. simul et illa, iudices, omnia ante oculos vestros proponite: primum esse omnis etiam post mortem reos clarissimos illos viros qui foederatos civitate donarunt; deinde senatum qui hoc iudicavit, populum
Abbreviated transcription (Latin):
sed humanitate ur̃ac eẽ. placatos. Quid eñ
est curnon potius ad summam laudem
huic quamadmins immnimam fraudem
caesaris familiaritas ualer edebebat:
Cognouitadulescens placuit homini pru¬
dentissimo in summa amicorum copia
cum familiarissimis eius est ad aequifatus
inprac&ura in consulactu praefectum
sibrum detulitꝰ consilium hominis pro¬
bauit fidem est complexus officia obser¬
uantiam quedilexit᷑ fuit hic multorum
illi laborum socius aliquando est fortas¬
senunc non nullorum particeps commo¬
dorum : quaequidem sihuic offuerint
apuduos non intellego quod bonum qui¬
quam sit apud talis uiros profuturum
Sed quaniam C caesar ab est longissime:
ađq inis est nunc locis quaeregiones
orbem terrarum rebus illius gestis impe¬
rium populi R. definiunt : Noliteper
deos in mortales iudices hunc illi a cerbũ
nuntium uelle perferri. ut suum prae¬
fectum fabrum : ut ominem sibi carissi¬
mum Non nobis ipsius aliquod delictum:

Expanded text:
sed humanitate vestra esse placatos. quid enim sed humanitate vestra esse placatos. quid enim est cur non potius ad summam laudem huic quam ad minimam fraudem Caesaris familiaritas valere debeat? cognovit adulescens; placuit homini prudentissimo; in summa amicorum copia cum familiarissimis eius est adaequatus. in praetura, in consulatu praefectum fabrum detulit; consilium hominis probavit, fidem est complexus, officia observantiamque dilexit. fuit hic multorum illi laborum socius aliquando: est fortasse nunc non nullorum particeps commodorum. quae quidem si huic obfuerint apud vos, non intellego quod bonum cuiquam sit apud talis viros profuturum. sed quoniam C. Caesar abest longissime, atque in iis est nunc locis quae regione orbem terrarum, rebus illius gestis imperium populi Romani definiunt, nolite, per deos immortalis, iudices, hunc illi acerbum nuntium velle perferri, ut suum praefectum fabrum, ut hominem sibi carissimum, non ob ipsius aliquod delictum,
Abbreviated transcription (Latin):
inangustiis aerariuictorem exercitum
stipendio ad fecitimperatori decem lega¬
tos decreuit legesempronia succedendum
noncensuitsharum ego sententiarum et prin¬
ceps et auccor fui. neq: meae dissensioni meae
pristinȩ putaui potius cad sentiri : quam
pracesentib reis. temporib: et concordie
conuenireꝰ. Nonidem alisuidetur sunt
fortasse insententia firmiores. reprendo
neminem. sed adsentior non omnib: neq:
eẽ. in constantis puto insententiam tãquã
aliquod nauigium atq cursum exrei .s.
tem pestatemoderaris sed siqui sunt quib:
infinitum sit odium inquose mel sus pec¬
tum sit quo suideo esse non nullas cumdu¬
cibus ipsis noncem comitatu ad spectatorib¬
qu& e confligunt: illam enim fortasse
pertinatiam non nulliuistutem aliiputa¬
bunt: hancuero in iquitatem omnes cum
aliqua crudelitate coniunctam: Sed si
certorum hominũ mentes nullaratione
iudices placẽ repossumus : ur̃os quidem
animos certe confidimus non orationen r̃eo

Expanded text:
in angustiis aerari victorem exercitum in angustiis aerari victorem exercitum stipendio adfecit, imperatori decem legatos decrevit, lege Sempronia succedendum non censuit. harum ego sententiarum et princeps et auctor fui, neque me dissensioni meae pristinae putavi potius adsentiri quam praesentibus rei publicae temporibus et concordiae convenire. non idem aliis videtur: sunt fortasse in sententia firmiores. reprendo neminem, sed adsentior non omnibus; neque esse inconstantis puto sententiam tamquam aliquod navigium atque cursum ex rei publicae tempestate moderari. sed si qui sunt quibus infinitum sit odium in quos semel susceptum sit, quos video esse non nullos, cum ducibus ipsis, non cum comitatu adsectatoribusque confligant. illam enim fortasse pertinaciam non nulli, virtutem alii putabunt, hanc vero iniquitatem omnes cum aliqua crudelitate coniunctam. sed si certorum hominum mentis nulla ratione, iudices, placare possumus, vestros quidem animos certe confidimus non oratione nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
Eterataequalex et uobis iudices atq: om¬
nib: quinr̃is familiaritatib inplicantur
uehementer utilis ut nr̃as inimicitias ipsi
internos geramus amicis nostrorum
in imicorum temperemus: Acsi mea
auctoritas satis apud illos in hacrepon¬
deris haber& cumme praesertim rerũ
uarietate atq: usuipso iamperdoctum
uiderent etiam ab illis eos maioribus dis¬
cordus a uocarem : idenim contenderẽ
dere .ẜ. cum id defendas quodesseopti¬
mumsentias et fortium uirorum et mag¬
norum hominum semper pdtauin eq
huicumquam labori officio muneride¬
fuisset. Contentiotamdiu sapiens est
q̃amdiu aut proficitur aliquid autsi non
proficitur non obesteiuttiti.
Voluimus quaedam contendimus exper¬
tisumus optenta non sunt dolorem alii:
nos luctum meroremq: suscepimus cur
eaquaemutare non possumus conuelle¬
remalumus quam tueri C. caesa remsena¬
tus et genere supplicatium amplissimo
ornauit &numero dierum nouemidem

Expanded text:
et erit aequa lex et nobis, iudices, atque omet erit aequa lex et nobis, iudices, atque omnibus qui nostris familiaritatibus implicantur vehementer utilis, ut nostras inimicitias ipsi inter nos geramus, amicis nostrorum inimicorum temperemus. ac si mea auctoritas satis apud illos in hac re ponderis haberet, cum me praesertim rerum varietate atque usu ipso iam perdoctum viderent, etiam ab illis eos maioribus discordiis avocarem. etenim contendere de re publica, cum id defendas quod esse optimum sentias, et fortium virorum et magnorum hominum semper putavi, neque huic umquam labori officio muneri defui. sed contentio tam diu sapiens est quam diu aut proficit aliquid, aut, si non proficit, non obest civitati. voluimus quaedam, contendimus, experti sumus: obtenta non sunt. dolorem alii, nos luctum maeroremque suscepimus. cur ea quae mutare non possumus convellere malumus quam tueri? C. Caesarem senatus et genere supplicationum amplissimo ornavit et numero dierum novo: idem
Abbreviated transcription (Latin):
diis neminemumꝰ alterius rationis ac
partis non re non uerbo non uultu
deniq offendit : fuithoc siue meumrei .ẜ.
factum : ut inme unum hominis illamn dina¬
tio communium temporum incumber& non
modo non exultauit in ruinis ur̃is nostrisq¬
discordiis cornelius. sed omniofficio lacru¬
mis opera consolatione omnis me absente
meos subleuauit : quorum egotestimonio ac
praetib: munus hocmeritum huic ut et
principio dixit iustam et debitam gratiam
referoꝰ Speroq: iud ut eos qui principes
fuerunt conseruandae salutis aut dignita¬
tis metie diligentis et taros habetis sĩquȩ
ab hoc profacultate huius proloco facta sun
et grata es se uobis et probata: Nonigitus
a suis quos nullus habet seda suorum qui
et multi et potentes sunt urguetur in imicis:
Quosquidam hesternodie .CN. pompeius
copiosa oratione et grocuis secum siuellent
contendere iubebat ab hoc imperi certa¬
mine atq: in iusta contentione uocabat:

Expanded text:
diis neminem umquam alterius rationis ac diis neminem umquam alterius rationis ac partis non re, non verbo, non vultu denique offendit. fuit hoc sive meum sive rei publicae fatum, ut in me unum omnis illa inclinatio communium temporum incumberet. non modo non exsultavit in ruinis nostris vestrisque sordibus Cornelius, sed omni officio,—lacrimis, opera, consolatione,—omnis me absente meos sublevavit. quorum ego testimonio ac precibus munus hoc meritum huic et, ut a principio dixi, iustam et debitam gratiam refero, speroque, iudices, ut eos qui principes fuerunt conservandae salutis aut dignitatis meae diligitis et caros habetis, sic, quae ab hoc pro facultate hominis, pro loco facta sunt, et grata esse vobis et probata. non igitur a suis, quos nullos habet, sed a suorum, qui et multi et potentes sunt, urgetur inimicis; quos quidem hesterno die Cn. Pompeius copiosa oratione et gravi secum, si vellent, contendere iubebat, ab hoc impari certamine atque iniusta contentione avocabat.
Abbreviated transcription (Latin):
alienos homines sae pead infimos nonle¬
gibus tam quam tutelas peruenire .:
Obiectum est etiam quod intribum dus¬
tuminam peruenerit. quod hic ad secu¬
tus est legis deambitu. praemio minus
inuidioso : quam quilegum praemiis
pcetoriam sententiam et prac& extam
togam consecuntur : & adoptatio theo¬
phania gitata est perquam cornelius
nihilest praceterquam propinquorũ
suorum hereditates ad secutus
quam quam istorum animos qui ipsi
cornelio inuident non est difficillimũ
mitigarei morehominum inuident:
in conuiuiis. roduntin circulis id circo¬
uellicant non illo inimico sed hocm ale
dente carpunt. Quiamici .l. corneli
autinimici sunt. autinuidenthi s unt huic
multo uehementius pertimescendi nam
huicquidem ipsi quis estum quam inuentis
inimicus autquis iure esse potuit : quem
bonum non coluit cuius fortunae digni¬
tati qua e non concessit. Versatus in in¬
tima familiaritate hominis potentis¬
simi in maximis nr̃is malis atq discor¬

Expanded text:
ad alienos homines, saepe ad infimos, non lead alienos homines, saepe ad infimos, non legibus tamquam tutelas pervenire. obiectum est etiam quod in tribum Clustuminam pervenerit; quod hic adsecutus est legis de ambitu praemio minus invidioso quam qui legum praemiis praetoriam sententiam et praetextam togam consequuntur. et adoptatio Theophani agitata est, per quam Cornelius nihil est praeterquam propinquorum suorum hereditates adsecutus. quamquam istorum animos, qui ipsi Cornelio invident, non est difficillimum mitigare. more hominum invident, in conviviis rodunt, in circulis vellicant: non illo inimico, sed hoc malo dente carpunt. qui amicis L. Corneli aut inimici sunt aut invident, ii sunt huic multo vehementius pertimescendi. nam huic quidem ipsi quis est umquam inventus inimicus aut quis iure esse potuit? quem bonum non coluit, cuius fortunae dignitatique non concessit? versatus in intima familiaritate hominis potentissimi, in maximis nostris malis atque discor
Abbreviated transcription (Latin):
Intellego iudices in caur apertaminime¬
qua edubia multo et plura eta pluribus
peritissimis eẽdicta : quamnres postular&:
sedid factum est . Non ut uobis rem tam per¬
spicuam dicendo probaremus uerum
utomnium maleuolorum inquorum
in uidiosorum animos franger emus:
Quos ut accusator incender& ut aliqui
sermones hominum alienis bonis maeren
iudicio ipso redundarent : Idcirco illa
in omni paste orationisua arteas pergi
uidebatis tum pecunia .l. corneli quae
neq inuidioa est & quanta cum est eius
modi est ut conseruatamagis quam
correpta eẽ uideatur : tum luxdriam
quaen on crimine aliquo libidinis sed com¬
muni maledictonotabatur tumtusculanũ
quadq metelli fuisse meminerat et .i.
crassi crassum emisse delibertino homine
soteri comarcio ad metellum peruenis¬
sedebent noni indicibonis non tenebat
simulillud nesciebat pracediorum nullã
ẽẽ gentem emptionib: easolere saepe

Expanded text:
intellego, iudices, in causa aperta minimeintellego, iudices, in causa aperta minimeque dubia multo et plura et a pluribus peritissimis esse dicta quam res postularet. sed id factum est, non ut vobis rem tam perspicuam dicendo probaremus, verum ut omnium malivolorum iniquorum invidiosorum animos frangeremus; quos ut accusator incenderet, ut aliqui sermones hominum alienis bonis maerentiudicio ipso redundarent, idcirco illa in omni parte orationis summa arte adspergi videbatis; tum pecuniam L. Corneli, quae neque invidiosa est et, quantacumque est, eius modi est ut conservata magis quam correpta esse videatur; tum luxuriam, quae non crimine aliquo libidinis, sed communi maledicto notabatur; tum Tusculanum, quod Q. Metelli fuisse meminerat et L. Crassi, Crassum emisse de libertino homine, Soterico Marcio, ad Metellum pervenisse de Vennoni Vindici bonis non tenebat. simul illud nesciebat, praediorum nullam esse gentem, emptionibus ea solere saepe
Abbreviated transcription (Latin):
erat propositum aliqua exrepraemium
cuitatis : Cognoscitenunc iudicium senatus
quod semper iudicio est populi comprobatũ:
sicraceris iudices summamaior es nostri
religione confici cerimonia qua e uolue¬
runt : quaecum essent ad sumpta de grae¬
ca et pergraecas curata sunt semper sacer¬
dotes et graeta omni a nominata: Sed cum
illam quae graecum illud sacrum monstra¬
r& et faceret et graecia diligerent tamen
sacra prociuibus ciuem facere uoluerunt :
utdehos inmortales scientia peregrina
et externamentem domestica et ciuili prae¬
caretur: Has sacerdotes uideo fere aut
nea politanis autuellens es fuisse foede¬
ratarum sinedubio ciuitatemꝰ mitto uete¬
ra proximedico anteciuitatem uelliensib:
datam desenatus sententiam .C. ualerium
lum decallipphiana uelbense ut eaciuis . &
essectulisse: Numigitur autfundos factos
uellienses autsacerdotem illam ciuem t.
factam non esse aut foedus eta senatu et a

Expanded text:
erat propositum aliqua ex re praemium erat propositum aliqua ex re praemium civitatis? cognoscite nunc iudicium senatus, quod semper iudicio est populi comprobatum. sacra Cereris, iudices, summa maiores nostri religione confici caerimoniaque voluerunt; quae cum essent adsumpta de Graecia, et per Graecas curata sunt semper sacerdotes et Graeca omnino nominata. sed cum illam quae Graecum illud sacrum monstraret et faceret ex Graecia deligerent, tamen sacra pro civibus civem facere voluerunt, ut deos immortalis scientia peregrina et externa, mente domestica et civili precaretur. has sacerdotes video fere aut Neapolitanas aut Veliensis fuisse, foederatarum sine dubio civitatum. Mitto vetera; proxime dico ante civitatem Veliensibus datam de senatus sententia C. Valerium lum de Calliphana Veliense, ut ea civis Romana esset, tulisse. num igitur aut fundos factos Veliensis, aut sacerdotem illam civem Romanam factam non esse, aut foedus et a senatu et a
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute et dignitate nepotes .T. et .c. co¬
ponius nostis damnato .C. masoneciuis & est
factus anlingua etingenio patefieri aditus
adciuitatem potuit manu et uir tute non
potuit anne denobis traherespolia foedera¬
tis liceba t̃ dehostibus non licebat : an quod
adipisci poterant dicendo id eispugnando
ad sequi non licebat : anaccusatorȩ maiores
nr̃i maiora praemia quam bellatori esse
nis id est foederatisuiam adciuitatem popu¬
li iussupatere passi sunt : Neq his est hoc
repraehensum licinia et mutia legecum
praesertim genus ipsum accusationis et no¬
meneius modi praemium quod nemo ad se¬
qui possit nisi exsenatoris calam itate: Neq
senatore neq bono cui quamnimis iocun¬
dum eẽ poss& dubitandum fuit quinquo
ingenere iudicum procemia rataessent
in eodem iudicia imperator: ualerent
Num fundos igitur factas populos pt¬
puboflatinos arbi tramur, aut seruilia
lege autceteris quib: latinis hominibas

Expanded text:
virtute et dignitate,—nepotes T. et C. Covirtute et dignitate,—nepotes T. et C. Coponios nostis,—damnato C. Masone civis Romanus est factus? an lingua et ingenio patefieri aditus ad civitatem potuit, manu et virtute non potuit? anne de nobis trahere spolia foederatis licebat, de hostibus non licebat? an quod adipisci poterant dicendo, id eis pugnando adsequi non licebat? an accusatori maiores nostri maiora praemia quam bellatori esse nis, id est foederatis, viam ad civitatem populi iussu patere passi sunt, neque ius est hoc reprehensum Licinia et Mucia lege, cum praesertim genus ipsum accusationis et nomen et eius modi praemium quod nemo adsequi posset nisi ex senatoris calamitate neque senatori neque bono cuiquam nimis iucundum esse posset, dubitandum fuit quin, quo in genere iudicum praemia rata essent, in eodem iudicia imperatorum valerent? num fundos igitur factos populos Latinos arbitramur aut Serviliae legi aut ceteris quibus Latinis hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
iudicescumsȩ prece ferrent palam quaelo¬
quaerentur quid essentlege papiaede oi
dssiomamertinis repetentibus iudicatur
mamertini publicesu scepia causa destite¬
runt multi inciuitate repeti exliberis
foederatis quae populis liberatisunt :ꝰ ne¬
moumquam est deciuitate accusatus.
quod aut populus fundus factus non esset
autquod soedereciuitatis mutanda eius
impediretur : Audebo etiam hocconten¬
dere numquam ẽt̃ condemnatum quem
constar& ab imperatore nr̃o ciuitate dona¬
tum: Cognoscitenunc populi . &. iudicium
multis reb: interpositum atq: inmaxi¬
miscausis reipsa atq: usu comprobatum:
cum latinis omnib: foedus eẽt. cum s pcassio
postumo cominio. cos. quis ignorat quod qui¬
dem nuper in columna a henea mem in imus
postrostra incisum et perscriptum fuisse:
quomodo igitur.L. cossinius tibur pater
huius equitis .R. optia qua eor natissimi
uiri damnatot̃ coelio quomodo exeadon
ciuitate .ł. coponiusciuis item summa

Expanded text:
iudices cum prae se ferrent palamque loiudices cum prae se ferrent palamque loquerentur quid essent lege Papia de M. Cassio Mamertinis repetentibus iudicaturi, Mamertini publice suscepta causa destiterunt. multi in civitatem recepti ex liberis foederatisque populis liberati sunt: nemo umquam est de civitate accusatus, quod aut populus fundus factus non esset, aut quod foedere civitatis mutandae ius impediretur. audebo etiam hoc contendere, numquam esse condemnatum quem constaret ab imperatore nostro civitate donatum. cognoscite nunc populi Romani iudicium multis rebus interpositum atque in maximis causis re ipsa atque usu comprobatum. Cum Latinis omnibus foedus esse ictum Sp. Cassio Postumo Cominio consulibus quis ignorat? quod quidem nuper in columna ahenea meminimus post rostra incisum et perscriptum fuisse. quo modo igitur L. Cossinius Tiburs, pater huius equitis Romani, optimi atque ornatissimi viri, damnato T. Caelio, quo modo ex eadem civitate T. Coponius, civis item summa
Abbreviated transcription (Latin):
ł tenimcum ceteris praemiis dignisunt quisuo
labor eet periculo nostramrem .s. defen¬
dunt : tamcertedignissimis unt quiciuita¬
te eadonentur proquapericula actelas
subierunt : atq utinam qui ubiquae sunt pro¬
pugnators huius imperii possentin hanc
ciuitatem uenire et controo pugnatores
rei ꝓ.  deciuitate ex terminaris Neq
enimille summus poeta noster hannibalis
illam magis cohortationem quam commu¬
nem imperatoriam uoluit ẽẽ hostem qui
feriet ieritinquit mihi carthaginiensis
et semper habuerunt : iđ qua eecciuis undiq
fortis uiros ad sciuerunt. et hominum igno¬
builium uirtutem : persã e penobilitatis in¬
erti&e procetulerunt:. Hlabstis imperatorũ
summorum et sapientis simorum hominum
darissimorum uirorum interpra&atio¬
nem iuris acfoerum dabo etiam iudicum
qui huic quaestioni pracefuerunt dabo
uniuersi populi. R dabo sanctissimum
et sapientissimum iudicium etiam senatus :

Expanded text:
donavit. etenim cum ceteris praemiis digni sunt qui suo donavit. etenim cum ceteris praemiis digni sunt qui suo labore et periculo nostram rem publicam defendunt, tum certe dignissimi sunt qui civitate ea donentur pro qua pericula ac tela subierunt. atque utinam qui ubique sunt propugnatores huius imperi possent in hanc civitatem venire, et contra oppugnatores rei publicae de civitate exterminari! neque enim ille summus poeta noster Hannibalis illam magis cohortationem quam communem imperatoriam voluit esse: hostem qui feriet, erit, inquit, mihi Carthaginiensis, et semper habuerunt, itaque et civis undique fortis viros adsciverunt et hominum ignobilium virtutem persaepe nobilitatis inertiae praetulerunt. habetis imperatorum summorum et sapientissimorum hominum, clarissimorum virorum, interpretationem iuris ac foederum: dabo etiam iudicum qui huic quaestioni praefuerunt, dabo universi populi Romani, dabo sanctissimum et sapientissimum iudicium etiam senatus.
Abbreviated transcription (Latin):
rauennatem foederato expopulo nonne
prope singularefoedus pyrrhitemporeb
.C. fabriciocos ictũs putatur q̃uid massilien¬
sem aristonem sulla quid quoniam degadita¬
nis agimus idemeros nouemgaditanos quid
uir sanctissimus et summareligione acmo¬
destiaq metellus. pius quaefabius agun¬
tinum: quidhic quicbest quo haec quac ego
nunc percurro suppͥilissi me sunt omnia per¬
politam crassus non a uennensem foederatũ
ciuitate donauit. homocum grauitate et
pudentia praestans tum uelnimium parcus
in largienda ciuitate Hic tircn. pompei
beneficium uel potius iudicium & factum
infirmareconaris qui fecit quod .c mariũ
fecisse audierat fecit quod .s. crassum
quod .l. sullam quod ꝙ. metellum quod
deniq: domesticum auctorem patrem suum
facere uiderat : Neq uero id in uno cornelio¬
fecit Nametgadita asdrubalem exbello
illo africano et mamertinos obuios et quos¬
dam uticenes et saguntinos fabiosciuitate.

Expanded text:
Ravennatem foederato ex populo nonne Ravennatem foederato ex populo nonne prope singulare foedus Pyrrhi temporibus C. Fabricio consule ictum putatur? quid? Massiliensem Aristonem L. Sulla? quid? quoniam de Gaditanis agimus, idem servos novem Gaditanos? quid? vir sanctissimus et summa religione ac modestia, Q. Metellus Pius, Q. Fabium Saguntinum? quid? hic qui adest, a quo haec quae ego nunc percurro subtilissime sunt omnia perpolita, M. Crassus, non Aveniensem foederatum civitate donavit, homo cum gravitate et prudentia praestans, tum vel nimium parcus in largienda civitate? hic tu Cn. Pompei beneficium vel potius iudicium et factum infirmare conaris, qui fecit quod C. Marium fecisse audierat, fecit quod P. Crassum, quod L. Sullam, quod Q. Metellum, quod M. Crassum, quod denique domesticum auctorem patrem suum facere viderat? neque vero id in uno Corneliofecit; nam et Gaditanum Hasdrubalem ex bello illo Africano et Mamertinos Ovios et quosdam Vticensis et Saguntinos Fabios civitate
Abbreviated transcription (Latin):
Nihab& similitudinis ista accusatio sed tamen
tanta auctoritas in .c. mario fuit ut non
per .l. crassum adfinem suum hominem in¬
credibili eloquentia sed paucis ipse uerbis
causam illam grocuitate sua defenderit et pro¬
essetiudices quiimperatoribus nostris in
bello inacie in exercitu delictum uirtutis
quisociis qui foederatis indefendenda re .s.
nr̃aspem praemiorum eripiuellet.
Quosi uultus .c. mari si uox sulleimperato¬
rius ardor oculorum si recentes trium phi
si praesens ualuit aspectus ualeat auctoritas
ualeantres gesite ualeat memoria ualeat
fortissimi etłarissimituri nomen aeternum
Sithoc discrimen intergratiososciuis atque
fortis utilli uiui fruantur opibus suis horũ
etiam mortuorum siquisquamhuius
imperii defensor mori potestuiua t aucto¬
ritas immor Quid .cn. pompeius pater
rebus italico bello maximis gestis .s. caesium
aequitem R uirum bonum quiuiuit

Expanded text:
nihil habet similitudinis ista accusatio; sed tamen nihil habet similitudinis ista accusatio; sed tamen tanta auctoritas in C. Mario fuit ut non per L. Crassum, adfinem suum, hominem incredibili eloquentia, sed paucis ipse verbis causam illam gravitate sua defenderit et proiudices, qui imperatoribus nostris in bello, in acie, in exercitu dilectum virtutis, qui sociis, qui foederatis in defendenda re publica nostra spem praemiorum eripi vellet? quod si vultus C. Mari, si vox, si ille imperatorius ardor oculorum, si recentes triumphi, si praesens valuit aspectus, valeat auctoritas, valeant res gestae, valeat memoria, valeat fortissimi et clarissimi viri nomen aeternum. sit hoc discrimen inter gratiosos civis atque fortis, ut illi vivi fruantur opibus suis, horum etiam mortuorum, si quisquam huius imperi defensor mori potest, vivat auctoritas immortalis. quid? Cn. Pompeius pater rebus Italico bello maximis gestis P. Caesium, equitem Romanum, virum bonum, qui vivit,
Abbreviated transcription (Latin):
ex coniunctissima atq amicissimaciuitate
fortissimum quemq: ẽẽ delectum : neque
guinatiũ neque camercium foedere
esse exceptum : quominus eorum ciuibus
a populo romano proemia uir tutis tri¬
buerentur: Itaq cum paucis annis
posthancciuitatis donationẽ macerrũm a
deciuitate quaestio licinia et mucia legeue¬
nisset : Num quis eorum quide foederatis
cuitatibus e&̃ ciuitatedonatus in iudicium
estuocatus : Nampoletinus T matrinius
unus exiis quos .c. mariusciuitatedonas¬
set srdixit causam excolonia latina in pri¬
mis firma et inlustri: quem cum disertus
homo .L. antistius accusar& spolitinus dixit
fundum spoletinum populum non esse factum :¬
uidebatenim populos desuo iure nonde nr̃o
fundos fieri solere sed cum lege apulera
coloniae non essent deductae qualege satur¬
ninus .c. mariotulerat ut in singulas coloni¬
as ternosciues .R. facere poss& negabat hoc
beneficium re ipsa sublata ualere debere :

Expanded text:
ex coniunctissima atque amicissima civitate ex coniunctissima atque amicissima civitate fortissimum quemque esse delectum; neque Iguvinatium neque Camertium foedere esse exceptum, quo minus eorum civibus a populo Romano praemia virtutis tribuerentur. itaque cum paucis annis post hanc civitatis donationem acerrima de civitate quaestio Licinia et Mucia lege venisset, num quis eorum, qui de foederatis civitatibus esset civitate donatus, in iudicium est vocatus? nam Spoletinus T. Matrinius, unus ex iis quos C. Marius civitate donasset, dixit causam ex colonia Latina in primis firma et inlustri. quem cum disertus homo L. Antistius accusaret, non dixit fundum Spoletinum populum non esse factum,—videbat enim populos de suo iure, non de nostro fundos fieri solere,—sed cum lege Apuleia coloniae non essent deductae, qua lege Saturninus C. Mario tulerat ut in singulas colonias ternos civis Romanos facere posset, negabat hoc beneficium re ipsa sublata valere debere.
Abbreviated transcription (Latin):
neigitur tibi probare auctorem exempli
atq factullus quodatereprenditur .C. mariũ
quaeris aliquem gracuiorem constantiorem
praestantiorem uirtute prudentia : religio¬
nisigitur equitate .Μ. annium appium for¬
tissimũs uirum uirtute praed itum ciuitate
simũs atq aequissimum sciretẽe: sotestigit
iudices .L. cornelius condempnari ut non .e.
mari factum condemnetur. existat ergo ille
uir parum Per cogitatione ur̃a quoniam re
Non potest : ut conspiciatis eum mentib q̃mnt¬
quoniamoculis non potestis : Dicat se non impe¬
ritum foederis non rudem exemplorum
ponignarum belli  fuissese ꝑ. africani
discipulum acmilitem sestipendiis selegati¬
onibus bellicis eruditum se sitantabella
egis set quantagessit confecit si tot consulib:
meruisset quotiens ipse consulfuis set: om¬
nia iurabelli perdicere acnossepatuis se
sibi non fuis sed ubium quin non nullo foede
re .R. benegerenda impedir&ur. a se

Expanded text:
ne igitur tibi probare auctorem exempli ne igitur tibi probare auctorem exempli atque facti illius quod a te reprenditur, C. Marium? quaeris aliquem graviorem, constantiorem, praestantiorem virtute, prudentia, religione? is igitur Iguvinatem M. Annium Appium, fortissimum virum summa virtute praeditum, civitate simum atque aequissimum sciret esse. potest igitur, iudices, L. Cornelius condemnari, ut non C. Mari factum condemnetur? exsistat ergo ille vir parumper cogitatione vestra, quoniam re non potest, ut conspiciatis eum mentibus, quonon potestis; dicat se non imperitum foederis, non rudem exemplorum, non ignarum belli fuisse; se P. Africani discipulum ac militem, se stipendiis, se legationibus bellicis eruditum, se, si tanta bella attigisset quanta gessit et confecit, si tot consulibus meruisset quotiens ipse consul fuit, omnia iura belli perdiscere ac nosse potuisse; sibi non fuisse dubium quin nullo foedere a re publica bene gerenda impediretur; a se
Abbreviated transcription (Latin):
hocipso inferius eẽ suum foedus quamcetero¬
Orum: consolaber&. hos praesentis uiros opti¬
mos et illam fidelissimam atq: amicissimam
Nobisciuitatem simul etuos non ignorantis
iudices aadmonebo : quod deiurehoc iudicium
constitutum sit: deeo numqua momnino ẽẽ
dubitatum quods igitur prudentis suma sint¬
prix&es foederum quos peritis sum osbellici
iuris quos diligentissimos in exquirendis con¬
dicionib: ciuitatum atq causis eẽ arbitramus
eos profecto quiã imperia a cbella gesserunt¬
F tenimsiq sca e uola illeaugur cum deiuri
procediatorio consulerstur homo iuris peri¬
tissimus consultores suos nonnumquam ad
furium et cascellum praediatores reiciebat
sinos deaquanr̃a tuscolana m̃. tugionem
potiusquam .c. aquilium consulibamus quod
ad siduus usus unirei deditus etingenium et
arte sae peuicit Quis dubit& defoederibus
et detoto iure pacis etiur e omnib: iuris peritis¬
simis imperactores nr̃os anteferre : Possumis¬

Expanded text:
hoc ipso inferius esse suum foedus quam ceterohoc ipso inferius esse suum foedus quam ceterorum, consolabor et hos praesentis, viros optimos, et illam fidelissimam atque amicissimam nobis civitatem, simul et vos non ignorantis, iudices, admonebo, quo de iure hoc iudicium constitutum sit, de eo numquam omnino esse dubitatum. quos igitur prudentissimos interpretes foederum, quos peritissimos bellici iuris, quos diligentissimos in exquirendis condicionibus civitatum atque causis esse arbitramur? eos profecto qui iam imperia ac bella gesserunt. etenim si Q. Scaevola ille augur, cum de iure praediatorio consuleretur, homo iuris peritissimus, consultores suos non numquam ad Furium et Cascellium praediatores reiciebat, si nos de aqua nostra Tusculana M. Tugionem potius quam C. Aquilium consulebamus, quod adsiduus usus uni rei deditus et ingenium et artem saepe vincit, quis dubitet de foederibus et de toto iure pacis et belli omnibus iuris peritissimis imperatores nostros anteferre? possumus
Abbreviated transcription (Latin):
regadibus gratiam et facultatem commen¬
dandi in hacciuitate uersari: quis estenim
nr̃m cuinon illaciuitas sit huius studio
cus aediligentior cõmendatior omitto quanis
ornamentis populum istum .&. caesar cum
ẽ& in his pania praetor adfecerit : contro¬
uersias sedarit iuraipsorum permis susta¬
tuerit : inueteratam quondam barbariam
exgaditanorum moribus disciplina quae
delerit summam in eam ciuitatem huius
rogatu studia etbeneficia contuleritꝰ multa
prae&ereo quaecotidie labore huius et
studio Aut aut omnino autcerte facilius
consequantur: Itaq: et ad sunt principes¬
ad sunt ciuitates et defendunt & amore ut
suum ciuem testimonio : ut pr̃m officiom
ex nobilissimo ciui sanctissimum hospitem
studio utdiligentis simum defensorem com¬
modorum suorum : Acneipsigaditani arbi¬
trentur quamquam nullo in commodo ad¬
ficiantur. siliceat horumciues uirtut es
causam in nr̃am ciuitatem uenire tamen

Expanded text:
re Gadibus, gratiam et facultatem commenre Gadibus, gratiam et facultatem commendandi in hac civitate versari? quis est enim nostrum cui non illa civitas sit huius studio, cura, diligentia commendatior? omitto quantis ornamentis populum istum C. Caesar, cum esset in Hispania praetor, adfecerit, controversias sedarit, iura ipsorum permissu statuerit, inveteratam quandam barbariam ex Gaditanorum moribus disciplinaque delerit, summa in eam civitatem huius rogatu studia et beneficia contulerit. multa praetereo quae cotidie labore huius et studio aut omnino aut certe facilius consequantur. itaque et adsunt principes civitatis et defendunt amore ut suum civem, testimonio ut nostrum, officio ut ex nobilissimo civi sanctissimum hospitem, studio ut diligentissimum defensorem commodorum suorum. ac ne ipsi Gaditani arbitrentur, quamquam nullo incommodo adficiantur, si liceat eorum civis virtutis causa in nostram civitatem venire, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
periculi missos uidetis re deniq multo ante
gadib: mnaudita forehuic ab illo periculum
crearetur gracuissima autem in istum ciuem
suum gaditanisenatus conuita fecerunt᷑ potuit
magis fundus populus gaditanus fieri
quoniam hoc magnopere delectare uerbo
situm fit fundus cumscita aciussa nr̃a sua senten¬
tia comprobat: quamcum hospicium fecit:
utetciuitate illum mutatum esse fateretur
etiusciuitatis honorem dignissimum iudicar&
potuitcertius interponere iudicium uolun¬
tatissuae quamcum etiam accusatar em huiis
multa et poenatauit : potuit magis dere iudi¬
care quamcum adurẽem iudicium ciuis am¬
plissimos legaut̃ est is huius iuris. uitaelauda¬
tores periculi depraecatores : Etenim qui
est tamdemens quisentiatius hocgaditanis
esseretinendum neseptumsitis iterperpetu¬
um ad hocam plissimum proemium ciuita¬
tis et magnopere is essela& andum huius .l
cornelibeni uolentiam erga suos remane¬

Expanded text:
periculi missos videtis; re denique multo ante periculi missos videtis; re denique multo ante Gadibus inaudita, fore ut huic ab illo periculum crearetur gravissima autem in istum civem suum Gaditani senatus consulta fecerunt. potuit magis fundus populus Gaditanus fieri, quoniam hoc magno opere delectare verbo, si tum fit fundus cum scita ac iussa nostra sua sententia comprobat, quam cum hospitium fecit, ut et civitate illum mutatum esse fateretur et huius civitatis honore dignissimum iudicaret? potuit certius interponere iudicium voluntatis suae quam cum etiam accusatorem huius multa et poena notavit? potuit magis de re iudicare quam cum ad vestrum iudicium civis amplissimos legavit testis huius iuris, vitae laudatores, periculi deprecatores? etenim quis est tam demens quin sentiat ius hoc Gaditanis esse retinendum, ne saeptum sit iis iter in perpetuum ad hoc amplissimum praemium civitatis, et magno opere iis esse laetandum huius L. Corneli benivolentiam erga suos remane
Abbreviated transcription (Latin):
illorum moenibus acre et magnum bellum
gerentem commeatu pecunia qua eiuuerunt:
tate annonaeut saepeante fecerant frumento
subpedita toleuarunt sehoc iusesse uelle. ut
sibi etliberis siquieximia uir tute fuerit:
sintin nr̃is castris sintinimperatorum practo¬
riis sintdeniq: intersigna atq in acie. locus
sit his gradibus ascensus etiam ad ciuitatem:
quod si a frissi sardissi his panis agris stipendio¬
que multatis uirtuteadipisci lic& ciuitatem.
gaditanis autem officiis uetustate fide pericu¬
lis foedere coniunctis hocidem non licebit non
foedus sib in obiscum sed iniquissimas leges
inpositas a nobis eẽ arbi trabuntur : Atq
hanciudices non a me fingio roctionem sed¬
a medicere quae gaditani iudicarint res
ipsadedarat. Hlospitum multis annis ante
hoc tempus cum .l. cornelio gaditanos fecis¬
se publicedico proferam testes eram legatos
excito laudatores adhociudicium sum mos
homines acnobilissimos de pricetatores huius

Expanded text:
illorum moenibus acre et magnum bellum illorum moenibus acre et magnum bellum gerentem commeatu pecuniaque iuverunt, tate annonae, ut saepe ante fecerant, frumento suppeditato levarunt, se hoc ius esse velle, ut sibi et liberis, si qui eximia virtute fuerit, sit in nostris castris, sit in imperatorum praetoriis, sit denique inter signa atque in acie locus, sit his gradibus ascensus etiam ad civitatem. quod si Afris, si Sardis, si Hispanis agris stipendioque multatis virtute adipisci licet civitatem, Gaditanis autem officiis vetustate fide periculis foedere coniunctis hoc idem non licebit, non foedus sibi nobiscum ictum sed iniquissimas leges impositas a nobis esse arbitrabuntur. atque hanc, iudices, non a me fingi orationem, sed me dicere quae Gaditani iudicarint res ipsa declarat. hospitium multis annis ante hoc tempus cum L. Cornelio Gaditanos fecisse publice dico. Proferam tesseram; legatos excito; laudatores ad hoc iudicium, summos homines ac nobilissimos, deprecatores huius