comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gallos lucis p̃nuncios. Crepusculũ matutinũ inter abscessũ¬
noctis et dieiaduentũ
aut̃ septẽ annisunt. Meclurat hoc danibe deseptuaginta
ebdomadis. Ebdom a daait̃ sẽptẽ feriis constat. Feria quo que
a fando dicta quasi fari eo qđ increatione mundi ꝑ singulos
dies dix̃ Fiat. Itẽ quia diessabbati abinitio feriatus abet̃
indẽ diessolis. Prima feria nuncupatur : quia primus ẽ a se¬
ria Itẽ lunis prolnde secunda feria: quia secunđẽ a feria
ide asabbato qui ẽ feriatus. Sic et ceteridies extalinumero
supserunt uocabuila. Apud romanos aute hidies aplanetis
id ẽ erraticis stellis nomen acceperunt. Primuenĩ diẽ
a sole uocatũ qui princeps. ẽ omniũ siderũ . sic̃ et idẽ diescapud
est cunctorudierũ Secundũ aluna que solis etsplendore
et magnitudine ꝓxima ẽ : et exec mutuat lumen. Tertiũ

Expanded text:
gallos lucis praenuntios. Crepusculum matutinum, inter abscessugallos lucis praenuntios. Crepusculum matutinum, inter abscessunoctis et diei adventumautem septem anni sunt. Declarat hoc Daniel de septuaginta hebdomadis. Hebdomada autem septem feriis constat. Feria quoque a fando dicta est, quasi fari, eo quod in creatione mundi per singulos dies dixit Deus fiat. Item quia dies Sabbati, ab initio feriatus habetur. Inde dies Solis prima feria nuncupatur, quia primus est a feria. Item dies Lunae proinde secunda feria, quia secundus est a feria, id est, Sabbato, qui est feriatus. Sic et caeteri dies tali ex numero sumpserunt vocabula. 2. Apud Romanos autem hi dies a planetis, id est, ab erraticis 7 stellis vocabulum acceperunt. Primum enim diem a sole vocaverunt, qui princeps est omnium siderum, sicut idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a luna, quae soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium
Abbreviated transcription (Latin):
adcrescunt. Namdum in annumꝰ duo de cẽlune ccc̃liiii dies
habent remanent ad cursũ anni solares diesxi. Quosepastas
aegr ptii uocauerunt: ꝓeo qđ ad inueniendã lunã ptotũ amu
aditiantur. Solesticiules dies sunit inquibus solstat crescente
spatio dierũ uel noctium. E qui noctiales dier s̃t̃ in quibus
dies etnox ae qualibus horarũ spatiis euoluuntur Le
pocte aut̃ fieri umbra terrarũ quã datã ad quietẽ corporis
credimus non ad alicuius operis officiũ duobus autẽ modis
noceat Pootis partessunt sex crepusculũ uesperũ. contici¬
niũ. intẽ pestũ galliciniũ. Erepusculũ dicitur dẽ creporũ
qđ dubiũ dicimus hoc ẽ inter lucẽ et tenebras. Vesperuor
entẽ stella cui hoc nomen .e. Conticiniũ quando om̃s silent
conticere enĩ silere ẽ Intẽ pesta idẽ in oportuna quando agi
nihil potest et om̃a quieta sunt. Galliciniũ aut̃ dictũ ẽ ꝓpt̃

Expanded text:
accrescunt. Nam dum in annum XII lunae CCCLIV dies accrescunt. Nam dum in annum XII lunae CCCLIV dies habeant, remanent ad cursum anni solarem dies XI, quos epactas Aegyptii vocaverunt, pro eo quod ad inveniendam lunam per totum annum adjiciantur. Solstitiales dies sunt, in quibus sol stat, crescenti spatio dierum, vel noctium. Aequinoctiales dies sunt, in quibus dies et nox aequalibus horarum spatiis evolvuntur. CANoctem autem fieri umbra terrarum, quam datam ad quietem corporis credimus, non ad alicujus operis officium. Duobus autem modis noceat. 2. Noctis partes sunt septem: crepusculum, vesperum, conticinium, iquod dubium dicimus, hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum, oriente stella, cui hoc nomen est. 3. Conticinium, quando omnes silent; conticere enim silere est. Intempesta, id est, importuna, quando agi nihil potest, et omnia quieta sunt. Gallicinium autem dictum est, propter
Abbreviated transcription (Latin):
tiã diuinelegis significat . Pox uero ignorantiȩ cecita tẽ
secundũ osee prephetã quidicit noetẽ ad similaui matrẽ¬
tũ factus ẽ populus meus tãquã non habenis scientiam
te nonnũ quã dies prisperitatẽ significai scłi noxuero
aduersitatẽ E astidies sunt quibus ius fatur idẽ dicitur
ut nefasti quibus dicitur periati dies in quibus resdiui¬
uatit et abst inere homines alitibus oport& Profesti
sridiscontraru iq u sinereligiono pestitantundẽ otue treli¬
gionisiu& tridiess̃ quiet tõmones uocantur. Siderales
inquibus sideta nouentur et homine sanauigationibus
exduduntur isti continui xroc polia res quib as fasse hosto
bellol ascescere dequibus libor rogũ testatur dicens Eot̃ pore
quo olent regos a edbella ꝓcedere Inter lalaros dies suntqiunq
quiuxta aegrꝑtios suꝑ sunt duo de cĩ mensibus et incipiun

Expanded text:
tiam divinae legis significat, nox vero ignorantiae caecitatem tiam divinae legis significat, nox vero ignorantiae caecitatem secundum Osee prophetam, qui dicit: Nocti assimilavi matrest solis orientis praesentia, quousque ad occasum pervequam non habens 4 scientiam. Item nonnunquam dies prosperitatem significat saeculi, nox vero adversitatem. 4. Fasti dies sunt quibus jus fatur, id est, dicitur, ut nefasti quibus non dicitur. Feriati dies, in quibus res divina fit, et abstinere homines a litibus oportet. Profesti, festis contrarii, id est, sine religione; festi tantumdem otii et religionis sunt; atri dies sunt qui et communes vocantur. Siderales, in quibus sidera moventur, et homines a navigationibus excluduntur; justi continui triginta. Praeliares, quibus fas est hostem diei originem trahunt. Romani autem a medio noctis oriri quo solent reges ad bella procedere. 5. Intercalares dies sunt quinque, qui juxta Aegyptios supersunt 5 duodecim mensibus, et incipiun
Abbreviated transcription (Latin):
÷ esest solis orientis p̃sencia quo usque a docca sũperue¬
niat. Dies gemine appellari solet proprie a solis ortu
donec rursus oriatur abusiue a solis ortu usque quo ueniat
adoccasũ. Spacia dieiduo sunt interdianũ et nocturnum
arstlies orarũ xximi. spatiumorarũ .xi. partes abusiue
dioi tressunt Manemeridie et suprema Initia diei alii
asolis ortu putant alii aboccasu alii a media nocte piacal¬
dei a sole ex ortu diei initiũ faquint totũ id spatui unum
dus appellantes sexgypti aut̃ exlnitio nbetis sequentis
diei originẽ iraduntꝰ & omani aut̃ amedia noctes orim
die uolunt et hmedio noctis finiri: Dies in principio ope¬
rumdi alumine habebat exordiũ ad significandũ hombis
lapsum paunc aut̃ a tonebris adlucẽ ut non dies obscure tͥ
Innocis sedrice luras t Iadiã sicut scriptũ ẽ. De tenebris
lumen darescore quia adelictorũ teneorii llioratus homo
idlucẽ fidei scientiȩque ꝑuenit. Propheteaũt dies scieti¬

Expanded text:
 est solis orientis praesentia, quousque ad occasum perveniat. Dies gemine appellari solet: proprie a solis exortu, donec rursus oriatur, abusive a solis ortu, usquequo veniat ad occasum. Spatia diei duo sunt, interdianum et nocturnum; et est dies horarum XXIV; spatium, horarum XII. 2. Partes abusivi diei tres sunt: mane, meridies, et suprema. Initia diei alii a solis ortu putant, alii ab occasu, alii a media nocte. Nam Chaldaei a solis exortu diei initium faciunt, totum id spatium unum diem appellantes. Aegyptii autem ex initio noctis 3 sequentis diei originem trahunt. Romani autem a medio noctis oriri diem volunt, et in medio noctis finiri. 3. Dies in principio operum Dei a lumine habebat exordium ad significandum hominis lapsum. Nunc autem a tenebris ad lucem, ut non dies obscuretur in noctem, sed nox lucescat in diem, sicut scriptum est de tenebris lumen clarescere, quia a delictorum tenebris liberatus homo ad lucem fidei scientiaeque pervenit. Prophetice autem dies scien
Abbreviated transcription (Latin):
sauit Neconflugratio superioris ignis inferiore lementi succendere
Dehino circulũ inferiores cel nonuniformi sed multiplicimotu
solidauid duncupanseu firmamentũ ꝓp̃ĩ sustentationẽ supe¬
riorẽ aquurum

Expanded text:
ravit, ne conflagratio superioris ignis inferiora elementa succenderet. ravit, ne conflagratio superioris ignis inferiora elementa succenderet. Dehinc circulum inferioris coeli, non uniformi, sed multiplici motu solidavit, nuncupans eum firmamentum propter sustentationem superiorum aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
mbrosius ses in libro exameron siceloquitur. dicens Regimus indeđ lauda¬
te eũ celicelorũ El tru enĩ unũ sit celu. anplures contencio ẽ dũ aliqui
multos eẽ asserunt alii autẽ p̃terunũ alios eẽ negent philosophi autom
mundi soptẽ caelos id ẽ plunetas globorũ consono motu introduxerun
quorũ orbibus conexa memorant omnia quossibi innexos et uelut insertos
uersarirecro eteconirario ceteris mutus ferri arbitrantua Squde¬
et inec desiasticis libris ecteli celorum leguntur : ł tapostolus paulus
usque ad terciũ celum fuisse se intelligit raptũ. sed denumeroeorui
nihil sibi p̃sumat humana temeritas. Fecitaut eos dsꝰ non in fories
sed in confusos : sedratione quadũ ordine suo distinctos. ꝑa superiores
circuli celum ꝓprio discretũ termino et ȩqualibus uridiq spaciis
collectum oxtendit. Atque ineo uirtutes spiritulsũ creatura rum
constituit. Euius quidẽ cȩlina turã artifexmundi ds̃ aquis tẽpe¬

Expanded text:
bro Hexaemeron sic loquitur, dicens: Legimus in David: Laudate eum coeli coelorum. Utrum enim unum sit coelum an plures, contentio est, dum aliqui multos esse 24 asserunt, alii autem, praeter unum, alios esse negant. Philosophi autem mundi septem coelos, id est, planetarum globos consono motu introduxerunt. Quorum orbibus connexa memorant omnia, quod sibi nexos et velut insertos versari retro et contrario caeteris motu ferri arbitrantur. Siquidem in ecclesiasticis libris, et coeli coelorum leguntur, et apostolus Paulus usque ad tertium coelum fuisse se intelligit raptum. 25 Sed de numero eorum nihil sibi praesumat humana temeritas. Fecit autem eos Deus non informes, vel confusos, sed ratione quadam ordine suo distinctos. Nam superioris circuli coelum proprio discretum termino, et aequalibus undique spatiis collectum ostendit, atque in eo virtutes spiritualium creaturarum constituit. Cujus quidem coeli naturam artifex mundi Deus aquis tempe
Abbreviated transcription (Latin):
ustitie & sunitus in penniseius Merito aute cos sol intelligitur dillus
quiaortus occidit secundũ carne & secundũ sp̃m deoccisurursus exor¬
tus ẽ Itẽ solinluminat etexurit & opacotõpore confouet sunos
obricitantes uero flagrancia geminati caloris incendit Itae ox ps
credentos fide spũ uege tante in luminat & negantesse aeterniignis calore
nulli longinquior .e. Similiter eduneglobus aequalis est omnibus¬
imilis solẽ & indis et brittanis. Fode momento abutrisq uidetur cuo¬
ritur nec cũ uergit inoccusu minor apparet orientalibus. nec occidet¬
talibus cũ oritur inferior quã orienta libus existimatur. Quuntũ
distat inquidoriens ab occusu. tantũ haec sibi inuice distot. Eed sol
anullo distat nulli p̃sentior. Nulli remotior ẽ. Neq moueat que quam
qđ tũ quũ cubitalis in orbesuo uidetur cũoritur. Sed considerare oporta
quantũ intersic spacii intersolẽ etterrã qđ aspectui nr̃i in firmitus

Expanded text:
et sanitas in pinnis ejus. Merito autem Christus sol intelligitur dictus, quia ortus occidit secundum carnem, et secundum spiritum de occasu rursus exortus. Item sol illuminat, et exurit, et opaco tempore confovet sanos, ebricitantes vero flagrantia geminati caloris incendit; ita et Christus credentes fidei spiritu vegetante illuminat, negantes se aeterni ignis ardore nulli longinquior est. Similiter et lunae globus aequalis est omnibus. Similis sol est et Indis et Britannis; eodem momento ab utrisque videtur, cum oritur, nec cum vergit in Occasum minor apparet Orientalibus; nec Occidentalibus, cum oritur, inferior quam Orientalibus aestimatur. Quantum distat, inquit, Oriens ab Occasu, tantum hoc sibi invicem distat. Sed sol a nullo distat, nulli praesentior, nullique remotior est. 2. Neque moveat quemquam, quod tanquam cubitalis in orbe suo videtur, cum oritur; sed considerare oportet quantum intersit spatii 28 inter solem et terram, quod aspectus nostri infirmitas
Abbreviated transcription (Latin):
agrecis nominatur. Tanta aut̃ polus celeritate ferridicitur ut nisi aduer¬
suseius p̃cipitẽ cursũ astra currant mundi ruinã facuat. Feriur enimeius
p̃ceps uolubilitas cursu siderũ tẽperari. Vnde educanus sideribusq
solu fugã moderantur olrmpioccurrunt que polo diuersa potentia

Expanded text:
 23 ἀφανὴς a Graecis nominatur. Tanta autem polus celeritate ferri dicitur, ut nisi adver 23 ἀφανὴς a Graecis nominatur. Tanta autem polus celeritate ferri dicitur, ut nisi adversus ejus praecipitem cursum astra currant, mundi ruinam faciant. Fertur enim ejus praeceps volubilitas cursu siderum temperari. Unde Lucanus: Sideribus quae sola fugam moderantur olympi, Occurruntque polo, diversa potentia
Abbreviated transcription (Latin):
piat uel ubi desinat N facile comphendatur : Equuliter enĩ exomni
parte fortur eẽ collecta ot adomnia similiter respiciens atĩ: acentro
terre aequis spacuis distincta ipsaq sui equalitate itastabilis utea
innullũ partẽ dedinare undiq aequaditas collesta ꝑmitiat. hũnullo
fulcimento subuecta sustentetus. Quius perfoctionem sphere uel cir¬
cula multis argumentationibus tractans rationabile plato fabri¬
Codiacus dictus exuna linea const&. Secundo qđ sine initiõ & sine fine
ertio qđ apuncto efficitur. Denuo qđ motũ ex sehubeat De indo
qđ caroat iditio angulorũ ottqđ inse stellarũ figuras om̃s indudat
et qđ mocũ inenurrabile habeat SSi quide ali sex morus errabil sise
ante atergo dextia leua que rursũ deorsũq postremũ & qđ neces¬
sitate efficiatus ut haeclinea ultra circulũ duci ppossit. Quos autẽ
Quio arcte sunt id ẽ septentriones que nobis semꝑ apparem cui contrarius ẽ

Expanded text:
omprehendatur. Aequaliter enim ex omni parte fertur esse collecta, et omnia similiter respiciens, atque a centro terrae aequis spatiis distincta; ipsaque sui aequalitate ita stabilis, ut eam in nullam partem declinare undique aequalitas collecta permittat, ac nullo fulcimento subvecta sustentetur. 5. Cujus perfectionem sphaerae vel circuli multis argumentationibus tractans, rationabile Plato Fabriod ex una linea constat. Secundo, quod sine initio est, et sine fine. Tertio, quod a puncto efficitur. Denuo, quod motum ex se habeat. Deinde quod careat indicio angulorum, et quod in se caeteras figuras omnes includat, et quod motum inerrabilem habeat, siquidem sex alii motus errabiles sunt, ante, a tergo, dextra, laevaque, sursum, deorsum. Postremo, et quod necessitate efficiatur, ut haec linea ultra circulum duci non possit. 6. Duo sHic Arcti, id est, septentriones, qui nobis semper apparent. Cui contrarius est
Abbreviated transcription (Latin):
brachus frigoris atq humoris altero terra altero aere uidetur
conplecti rigide quidẽ terrã aerẽ humido ꝓpsoquoq: aer medius
illud elementũ sibi conciliat quia aquis humore &ignis culore
coniungitur gnis quoque cuni sit calidus et siccus calore aeri
ad nectitur. Siccitate aut in comunione terrȩ sociatur atq
Ita sibi ꝓhunccir cuitũ quusi ꝑquendũ chorũ concordi societate
Conueniunt. Vnde et grece oe ana dicuntur que latino ele¬
menta uocantur eo qđ sibi conueniant et concinnat quoru
distinstã comunione subiesti circuli figura declurat
aelũ spiritaliter ec desia : que in huius uite noste scorũ uirtu¬
tibus quasi claritate siderũ fulget. pluraliter aut caelinome
postolos accipere debemus dequibus scriptũ .ẽ. Gelie narrant
gloriũ dĩ. Etique quia ipsi aduentũ et morte ipsiquoq resurrei¬

Expanded text:
brachiis frigoris, atque humoris, altero terram, altero aerem videtur brachiis frigoris, atque humoris, altero terram, altero aerem videtur complecti, frigido quidem terram, aerem humido. 3. Ipse quoque aer medius em, utrumque illud elementum sibi conciliat, quia aquae humore et igni calore conjungitur. Ignis quoque, cum sit calidus, et siccus, calore aeri annectitur, siccitate autem in communionem terrae sociatur, atque ita sibi per hunc circuitum, quasi per quemdam chorum concordi societate conveniunt. Unde et Graece στοιχεῖα dicuntur, quae Latine elementa vocantur, eo quod sibi conveniunt et concinunt. Quorum distinctam communionem subjecti circuli figura declaratelum spiritualiter Ecclesia est, quae in hujus vitae nocte sanctorum virtutibus, quasi claritate siderum, fulget. Pluraliter autem coeli noetas et apostolos accipere debemus. De quibus scriptum est: Coeli enarrant gloriam Dei; utique quod 21 ipsi adventum et mortem, ipsi quoque resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
calors̃ habeant Nequibus uirgilius. Uas lntermediã queduis
miortalibus gris munere concesse diuum. Sed quiprox imisunt
aestiuo circulo ipsi sunt ȩt hropes nimio calore pusti
ignis aer aqua terra. Quarũ haec N: natura ignis tenuis auius
et mobilis. Aer mobilis acutus et crassus A quatras sa obtunsa
obtunsa &l inimobilis cumaquȩ crassitudine etobtunsi tate colli¬
gantur. Domnde aqua aeri crassitudine et mobilitato c̃iungit
Qursus a erignico munione acuti et mobilis conligatur Terraaũ
otignis a sesoparantur: sed adiuobus medus aqua etaere lingunt᷑
Ha eoitaque neconfusa minus colliguntur subiesta ex pressi p̃istura
Uerra lnquit arida ẽ et frigida. A quua frigida at que humida
Aerculidus : et humidus ignis culidus atq siccus Porhus enim
iugabiles quiditates sic sibi singulu conmis cuntur Trraeni cusit
aqua aeri ꝑ humore quia humidus : aor A qua uero quasi quibusdẽ

Expanded text:
calorem habeant. De quibus Virgilius: Has inter, mediamque duae mortalibus aegris Munere concessae divum. 18 Sed qui proximi sunt aestivo circulo, ipsi sunt Aethiopes nimio calore perustignis, aer, aqua, terra. Quarum haec est natura: ignis tenuis, acutus et mobilis; aer mobilis, acutus et crassus; aqua crassa, obtusa obtusa et immobilis, cum aquae crassitudine et obtusitate colligatur. Deinde aqua aeri crassitudine et mobilitate conjungitur. Rursus aer igni communione acuti et mobilis colligatur. Terra autem et ignis a se separantur, sed a duobus mediis aqua et aere junguntur. Haec itaque ne confusa minus intelligantur, subjecta expressi pictura. 2Terra, inquit, arida et frigida est; aqua frigida atque humida; aer calidus atque humidus; ignis calidus atque siccus. Per has enim jugabiles qualitates sic sibi singula commiscentur. Terra enim, cuaqua aeri per humorem, quia humidus est aer. Aqua vero quasi quibusdam duobus
Abbreviated transcription (Latin):
u PiR Inde finitione auti
mundiciriulos aiunt philo sophi quinq: quos greci apallelois id ẽ¬
Tonasuocant in quibus diuiditur orbisterre. Ea suirgilius ingeos¬
gicis ostendit dicens. Quinque tenent xonȩ celũ sed fingamus eas
in modũ dextorentae. Et pollex sit crculus articus frigore in hu¬
uitabilis Se cunđ circulus terinus tẽperatus habitabilis. Medius
circulus hi semerinus torriđ in hubitabilis. Quurtus circulus &xo¬
merus tẽperatus hubitabilis. Min imuscirculus antarticus
frigidus  ibitabilis E orũ primus septẽ triondis. Et cunđ soles¬
equibus uurro ltacu. Ar quin que a ethereos ⁊onis accingit᷑ orbis
acuastant imas hiemis mediũq calcres. Sicterre extremas int
media que coluntur quã solis ualido Numquã ut auferat igne
uorum circulorũ diuisiones talis diftinguit figura¬
edideo ae qui noctia lis circulus in habitabilis ẽ quia sol ꝑmediũcelu
currens niriũ his locis fecit feruorẽ Itaut ne frugos ibinas cantt

Expanded text:
 In definitione autem mundi circulos aiunt philosophi quinque, quos Graeci zonas vocant, in quibus dividitur orbis terrae. 17 Has Virgilius in Georgicis ostendit, dicens: Quinque tenent coelum zonae. Sed fingamus eas in modum dexterae nostrae, ut pollex sit circulus Arcticus, frigore inhabitabilis; secundus circulus Therinus, temperatus habitabilis; medius circulus Isemerinus, torridus inhabitabilis; quartus circulus Chimerinus, temperatus habitabilis; quintus circulus Antarcticus, frigidus inhabitabilis. 2. Horum primus septentrionalis est, secundus solsDe quibus Varro dixit: At quinque aetherius zonis accingitur orbis, Ac vastant imas hiemes, mediamque calores: Sic terrae extremas inter mediamque coluntur. Qua solis valido nunquam rota ferveat igne. Quorum circulorum divisiones talis distinguit figuraed ideo aequinoctialis circulus inhabitabilis est, quia sol per medium coelum currens nimium istis locis facit fervorem, ita ut nec fruges ibi nascantur
Abbreviated transcription (Latin):
aec sunt uerba ambrosui in libro exameron. Solẽ in quid philosophi
negat culido eẽ nature eo qđ lbus̃ sit non rubicunđ autrutilus inspetie
ignis. Etideo qđ necignitus natura sit. Si quid hub& culores ferunt ꝓnimuo
matu conuorsinnis accedere qđ ergo dicendũ putant ut nihiluideatur
humores consumere quiu culorẽ quohumor uelminuitur uel plerumq
exuritur non hab& naturalẽ sed nihilugunt cũ istu ꝓponunt quiunihil
inter ẽ utrũ ex natura calorẽ quis habeat anex passione uelexuliqua causa
os aut̃ credinus eũ sicut habere uirtutẽ inluminandi Ita etiũ uaporarii
Igneus e enimsol Ignis aut̃ & in luminat etexurit Quidũ aitt̃ dicunt
solis ignẽ uquũ nutrire sede contrario eemento uirtitem luminis
& uiporis accipere Onde frequenter solẽ uidemus mudidũ atq rorapto¬

Expanded text:
aec sunt verba Ambrosii in Libro Hexaemeron. Solem, inquit, philosophi negant calidae esse naturae, eo quod albus sit, non rubicundus, aut rutilus in speciem ignis, et ideo quod nec ignitus natura sit. Si quid habet caloris, ferunt prae nimio motu conversionis accidere. Quod ideo dicendum putant, ut nihil videatur humoris consumere, quia calorem, quo humor, vel minuitur, vel plerumque exhauritur, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista proponunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, vel ex alia causa. 2. Nos autem credimus eum sicut habere virtutem illuminandi, 27 ita etiam vaporandi. Igneus est enim sol; ignis autem et illuminat, et exurit. Quidam autem dicunt solis ignem aqua nutriri, et ex contrario elemento virtutem luminis, et vaporis accipere; unde frequenter solem
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur quia in pressa stollarũ lumina uelut signa hib enstã quã
mauerit caelũ sicut fumũ Partes autẽ eius cous axis cardines cuexa
poh hiemis feria. Eous e qđ celũ continetur. Qnde ennius. Vix solũ
complere coumterroribus celi. Axis linea recta quȩ permediã
et dima meridiana. Cardines extreme axis partes sunt conuexa
extremacael: poli excelestibus ordis cumina quibus maxime spora
nititur quorũ alter adaquilone expectans boreus alterterre oppositus
austro notius dictus: Caclũ aut̃ ab oriente ad occidentẽ semel indie
acnocte uerti sapientos existimant N uncaut̃ rotundũ uolubile atq
ardentẽ ee dixerund Euius spera superaquas esse posita fertur ut ino¬

Expanded text:
e, quia inpressa stellarum lumina uelut signa habeat, tamquam mavit coelum sicut fumum. 3. Partes autem ejus: chous, axis, cardines, convexa, poli, sidera. Chous, quod coelum continet. Unde Ennius: Vix solum complere choum terroribus coeli. Axis, linea recta, quae per mediam e tendit. Cardines, extremae axis partes sunt. Convexa, 22 extrema coeli. Poli, ex coelestibus circulis cacumina, quibus maxime sphaera nititur: quorum alter ad Aquilonem spectans Boreus, alter terrae oppositus Austronotus dictus est. 4. Coelum autem ab Oriente ad Occidentem, semel in die et nocte verti sapientes existimant. Hoc autem rotundum, volubile, atque ardens esse dixerunt. Cujus sphaeram super aquas esse p
Abbreviated transcription (Latin):
aec e ambrosi sententia. Aquas supor celos sapientes
concordar cũ eonaturã aquarũ. Addunt quoq dicentes Rotundum
ac uolubile atque ardente eẽ orbecel: in illo uolubil circuitu aquis
stare nequu quã posse. Nãnecesso ẽ ut defluant ec labentur cũ desupe¬
rioribus ad inferiora orbis ille detorquetur. Hac ꝑ hoc ne quuquim
casstare posse Aiunt cũ axisceli concito semotu torquenseas uoluendo
effunderit. Sedhitandẽ insanire desinant. at que confusi agnoscant
quia qui potuit cuncta creare exnihilo potuit &allũ aquurũ naturam
glictuli soliditate scubilire incelo ꝑam cũ & ipsidicant uolui orbem
stellis ardentibus refulgentẽ p̃ne diuina p̃uidentia nec essario ꝓspexii¬

Expanded text:
aec est Ambrosii sententia: « Aquas super coelos sapientes concordari cum eo naturam aquarum. Addunt quoque, dicentes rotundum, ac volubilem, atque ardentem esse orbem coeli, et in illo volubili circuitu aquas stare nequaquam posse. Nam necesse est, ut defluant, et labantur, cum de superioribus ad inferiora orbis ille detorquetur, ac per hoc nequaquam eas stare posse aiunt, quod axis coeli concito se motu torquens eas volvendo effunderet. » 2. Sed hi tandem insanire desinant, atque confusi agnoscant, quia qui potuit cuncta creare ex nihilo, potuit et illam aquarum naturam glaciali soliditate stabilire in coelo. Nam cum et ipsi dicant volvi orbem stellis ardentibus refulgentem, nonne divina Providentia necessario prospexi
Abbreviated transcription (Latin):
Nundus ẽ uniuersitas omnisquȩ constat exceloetterta Dequo
paulus apłs att. Pteriteni figura huusmundi secundurie strcu
aut sensu mundus cõpecenter homo significatur Qua sicille gnu¬
tuor anicretus e elementis ltaetiste exquattuor confea ⁊ hiumo¬
ribus unotẽperamento cõmixios Qnde etueterss homunẽ in cõma¬
mundũ nonnũ quũ scriptura peccatore finsinuet̃ doquibus ditis q
ot imuncduseu non tognouit ormatio muindi lta demonfcraur pua
quo adimodu erigitur mun& in septẽ trionilẽ pluga htadedinatur
naustralie. Eaput aute et quisi facies orientalis regio. altima
pars semẽ trionalis pã partes eius quattuor sunt. Prima pars
mundi ẽ orientis secunda mieridiana tertia occidentis ultima

Expanded text:
undus est universitas omnis, quae constat ex coelo et terra. De quo apostolus Paulus ait: Praeterit enim figura hujus mundi. Secundum mysticum autem sensum, mundus competenter homo significatur: quia sicut ille ex quatuor concretus est elementis, ita et iste constat quatuor humoribus uno temperamento commistis. 2. Unde et veteres hominem in commumundum nonnunquam Scriptura peccatores insinuet, de quibus dictum est: Et mundus eum non cognovit. 3. Formatio mundi ita demonstratur. Nam quemadmodum erigitur mundus in septentrionalem plagam, ita declinatur in australem. Caput autem et quasi facies, orientalis regio, ultima pars septentrionalis. Nam partes ejus quatuor sunt: prima pars mundi est Orientis. Secunda meridiana. Tertia Occidentis. Ultima
Abbreviated transcription (Latin):
conuersionũ mutationes et diuisionũ tẽporũ annorũ cursus
stellarũ dispositiones. Qua propter incipientes adecuius¬
pene prima procreatio in ordinererũ uisibiliũ extitit
Dehinc cetera quibus opinari quosdã gentiles uel ec desias¬
ticos uiros nouimus per sequamur eorũ in quibusdã causis
et sensus et uerba ponentes ut ipsorũ auctoritas dictorũ
fide efficiat¬
De diebus

Expanded text:
conversionum mutationes, et divisiones temporum, annorum cursus, conversionum mutationes, et divisiones temporum, annorum cursus, et stellarum dispositiones. 3. Quapropter incipientes a die cujus prima procreatio in ordine rerum visibilium exstat, dehinc caetera de quibus opinari quosdam gentiles vel ecclesiasticos viros novimus, prosequamur, eorum in quibusdam causis, et sensus, et verba ponentes, ut ipsorum auctoritas dictorum fidem efficiatDe diebus
Abbreviated transcription (Latin):
facundia que hac uario flore litterarũ ñ nescium
impendis. tamen amplius curã ecquȩdã etrerunatura
uel causis a metibi efflagitas suffraganda ego autẽ satis¬
facere studio animo que tuo decursa priorũ monumenta
nondemoror expediens aliqua ex parte ratione dierum
acmensuũ. Anni quoque metas ec tẽporũ uicis situdinem
naturã &iũ elementorũ solis Denique haciune cursus & quo¬
rundã causas astrorũ tẽpestaui scilicet signa atq uentorũ
nec non ecterre positionẽ alter nosque maris aestus. Que
omnia socundũ qđ a ue teribus uiris hac maxime sicut inlicteris
catholitorũ uirorũ scripta sunt ꝓferentes breuita bella
notamus Neque enĩ earũ rerũ naturã noscere suppersti
uin linmo siab inuestigatione uerimo dis omnibus ꝓcul ab eried
ne quaquã rexille sapiens diceret ipsemihi dedit horũque sun
scientia uerã ut sciã dispositionẽ cȩl et̃uirtie selementorũ

Expanded text:
facundiaque, ac vario flore litterarum non nesciam, impendis tamen amplius curam, et quaedam ex rerum natura vel causis a me tibi efflagitas suffraganda. Ego autem satisfacere studio animoque tuo decursa priorum monumenta non demoror, expediens aliqua ex parte rationem dierum ac mensium, anni quoque metas, et temporum vicissitudinem, naturam etiam elementorum, solis denique ac lunae cursus, et quorumdam causas 2 astrorum, tempestatum, scilicet signa, atque ventorum, necnon et terrae positionem, alternos quoque maris aestus. 2. Quae omnia, secundum quod a veteribus viris, ac maxime sicut in litteris catholicorum virorum scripta sunt, proferentes, brevi tabella notavimus. Neque enim earum rerum naturam noscere superstitiur. Quinimo si ab investigatione veri modis omnibus procul abessent, nequaquam rex ille sapiens diceret: Ipse mihi dedit horum quae sunt scientiam veram, ut sciam dispositionem coeli, et virtutes elementorum,
Abbreviated transcription (Latin):
peccare morti succum beret: Arbitrii quippe libertate donatus ẽ
ut lure aut beatus esset. quinoluis sec peccare cumposset Aut miser
quicum potuisset uitare peccatum. nonaliqua neces sitate. sed ꝓpria
uoluntate peccas set : Et quia nec restefactum nec peccatũ dicipotesł.
sine alicuius custodia uel desertione p̃cepti inpara drso prȩceptum
constitutus accepit. Vt qui posse nonmori et possemori habuit inin¬
tura autex secutione precepti uitalis probatus oboediens sic fiere
inmortalis ut mori ultra non posset : aut preuaricationeeius Inoboe¬
diens dep̃hensus. sic inciperet eẽ mortalis ut mortem uitare p̃possel
⁊aec mihi uidetur causa quia primus homo p̃ceptũ accẽp̃ & iusta e¬
poena: que peccanti merito suȩ preuaricacionis accessit. IIII
AOE OICTAESI MORS
MMORS

Expanded text:
peccare, morti succumberet. Arbitrii quoque libertate donatus est, peccare, morti succumberet. Arbitrii quoque libertate donatus est, ut jure aut beatus esset qui noluisset peccare cum posset, aut miser, qui cum potuisset peccatum vitare, non aliqua necessitate, sed propria voluntate peccasset. Et quia nec recte factum, nec peccatum dici potest sine alicujus custodia vel desertione praecepti, in paradiso praeceptum constitutus accepit, ut qui posse non mori, et posse mori habuit in natura, aut exsecutione praecepti vitalis probatus obediens, sic fieret immortalis, ut mori ultra non posset; aut praevaricatione ejus deprehensus inobediens, sic inciperet esse mortalis, ut mortem vitare non posset. Haec mihi videtur causa, qua primus homo praeceptum accepit: et justa poena esse, quae peccanti merito suae praevaricationis accessit. CAPUT IV. Unde dicta sit mors. Mors
Abbreviated transcription (Latin):
đ multum prosit in ecclesia martuo tumulato fides quaitacroditur¬
ut martr ris apudquem conditur patrocinio adiuuetur¬
eccato primi hominis actum eẽ ut mors in mundũ intraret
paulus apostolus docet. Perunũ hominẽ ait peccatum
Intrauit inmundum et perpeccatũ inors. Et italnom̃s homines
ors in hominibus depetcati propagineuenit : Nonenimeo
modo quo angelos condiderat ds̃ ita et homines condidissẽ
sequeretur beata : Inoboe dientes autẽ mors amplesteret᷑ dũpna¬
poena teneretur ob noxium : Nonenim aliud ex eis quum qđ ipsi
fuerant nasceretur : Promagnitudine quippe illius nature
damnaciomutauit inpeius. Vt quod penaliter prȩces fit in pec¬
cantibus hominibus primis. &iamnatura liter sequeretur. innas
QUA POST PECCATUM IUSTE DAMPAA¬
TUS ESI
rimus homo enaturȩ qualitate creatus ẽ ut in mortalitatis
ac mortis ad modum capax Nec sic in mortalis fuerit. ut & iũ¬
sipeccaret mori non posset nec lta mortalis ut si noluis set

Expanded text:
d multum prosit mortuo in ecclesia tumulato fides, qua creditur, martyris apud quem conditur, patrocinio adjuvareccato primi hominis actum esse, ut mors in mundum intraret, Paulus apostolus docet: Per unum hominem, ait, peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines Mors in hominibus de peccati propagine venit. Non enim eodem modo, quo angelos condiderat Deus, ita et homines condidisse sque beata; inobedientem autem, mors plecterepoena teneretur obnoxium; non enim aliud ex his, quam quod ipsi fuerant, rasceretur. Pro magnitudine quippe illius reatus naturam damnatio mutavit in pejus, ut quod poenaliter praecessit in peccantibus primis hominibus, etiam naturaliter sequeretur in nascqua post peccatum juste damnatus sit. Primus homo ea naturae qualitate creatus est, ut immortalitatis et mortis admodum capax, nec sic immortalis fieret, ut etiamsi peccaret, mori non posset; nec ita mortalis, ut si noluisset
Abbreviated transcription (Latin):
abimitati oneillius quanta ualuerit ex hortatione c̃ pescit
nexitu uitȩ suȩ animȩ eleccorũ nimio terrentur metu. incerti utrum
Ad premium anad supplicium transeant. Quidã autẽ electi infin
suo purgantur aleuibus quibusdam peccatis. Quidam uero Inipsosuo
fine hilarescunt : aeternorũ contẽplatione bonorum. Quam uisens
quis que in hac uita sit iustus tamen dũ ecorpore isto egre ditur ptime scr
ne dignus suppliciosit. Nullus enim homo absque peccato nẽc quis quã
potest de dĩ securus eẽ iuditio cum&ium et deociosis uerbis redden¬
dasitratioñ Einem iustorum optimum uocatio tranquilla cõmendit
utexeo intellegantur scõrũ habere consortium angolorũ ex quo ndii¬
ab hoc corpore si neuexacione dura tolluntur. Prauos aut̃e homines
apostate angeli excipiunt morientes uteis sint ipsi tortores in poenis
quufuerunt suasorer inuitus ⁊tsi pietas prode functis fidelibis ur

Expanded text:
ab imitatione illius, quanta valuerit exhortatione, compescit. ab imitatione illius, quanta valuerit exhortatione, compescit. 7. In exitu vitae animae electorum nimio terrentur metu, incerti, utrum ad praemium an ad supplicium transeant. 8. Quidam autem electi in fine suo purgantur a levibus quibusdam peccatis; quidam vero in ipso suo fine hilarescunt aeternorum contemplatione bonorum. 9. Quamvis enim quis in hac vita sit justus, tamen dum ex corpore isto egreditur, pertimescit ne dignus supplicio sit. Nullus enim homo absque peccato; nec aliquis potest de Dei esse securus judicio, cum etiam et de otiosis verbis reddenda sit ratio. 10. Finem justorum optimum vocatio tranquilla commendat, ut ex eo intelligantur sanctorum habere consortium angelorum, ex quo ab hoc corpore sine vexatione dura tolluntur. 11. Pravos autem homines apostatae angeli excipiunt morientes, ut eis sint ipsi tortores in poenis, qui fuerunt suasores in vitiis. 362 12. Etsi pietas pro defunctis fidelibus flere
Abbreviated transcription (Latin):
cumculpa. Nam incerto diabolus eos quos uiuentes accendit adus¬
tia subito morientes ꝑtrahere nititur ad tormenta Sepe diutts
In hac fallaci uita dũ de potentiȩ gloria uelrerũ habundantia gesti¬
unt ÷ epente hora qua nesciunt impso uiso exitura piuntur attiuet
absorbente ꝑ fundo orutiand aecernis gehennȩ incendus deputant᷑
Se quibus bone ꝑ pro phetam dicitur. Sucunt in bonis diessuos orit
puncto ad inferna descendunt Iniquus moriens qui linttat iue
ulr daidcal pamultos traxerat delestatione peceati multor diconpi
ne uocats terrore tormenti qđ elium psulmista testatu dicens
etabitur iustus cumiuderit undictã impiorater inaorincis
Pauabit insanguine peccatorum. In petca torũ enri oois oitcut᷑
sangumenistie tauarbur manus quia dum eorũ poena conspici
consincientis uita mundatur : Euiusenim talis erudels
exitus cernitur non solũ quiuiderit refugit sed alios&lium

Expanded text:
cum culpa. Nam incentor diabolus eos quos viventes accendit ad vicum culpa. Nam incentor diabolus eos quos viventes accendit ad vitia, subito morientes pertrahere nititur ad tormenta. 5. Saepe divites in hac fallaci vita, dum de potentiae gloria vel rerum abundantia gestiunt, repente hora qua nesciunt improviso exitu rapiuntur, atque absorbente profundo, cruciandi aeternis gehennae incendiis deputantur. De quibus per Prophetam dicitur: Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt . 6. Iniquus moriens, qui imitatione sui multos ad culpam traxerat delectatione peccati, multos a culpa revocat terrore tormenti. Quod etiam Psalmista testatur dicens: Laetabitur justus, cum viderit vindictam impiorum, manus suas lavabit in sanguine peccatorum . In peccatorum enim morientium sanguine justi lavant manus, quia dum eorum poena conspicitur, conspicientis vita mundatur. Cujus enim talis crudelis exitus cernitur, non solum qui viderit, refugit, sed alios etiam
Abbreviated transcription (Latin):
saeculum moriens in solodõ uiuere delestetur : Demora uitae
istius taedium patitur iustus eo quod ad desideratã patriam
tarde ꝑueniat et uicȩ presentis aerumnam serius amittat.
uolentes exire decorpore dĩtamen dispositione plerũq ltihac
uita uersantur ut ꝑ longũ tolerantiȩ experimentũ solidius
eorũ pacientia roboretur. Alulti uitam odio habeno & tam̃
moritiment : Qđ plerisq In anguscia contingere solet uicque dit¬
mari dasfestu et uiuere habent taediũ etmoienediuae eonsi de¬
cite de bet unus quisque uiuere ot sem ꝑ termnũ uite su as consi de¬
nardo beto tontorplatione illics huuus saecali blanđ itios couet¬
criptũ e enm e bmnibus operibus tiis memorare notus sncer tae
etnae ternum Non peccabis : Clenturi exitus ignorantia uis eu ss̃
et dum quis que mori nonexistimat tollitur CInde unus qusq
festinet ne iniquitatibus suis rapiatur simul que finiatur uita

Expanded text:
saeculum moriens in solo Deo vivere delectetur. 7. De mora vitae saeculum moriens in solo Deo vivere delectetur. 7. De mora vitae istius taedium patitur justus, eo quod ad desideratam patriam tarde perveniat, et vitae praesentis aerumnam serius amittat. volentes exire de corpore, Dei tamen dispositione plerumque diu in hac vita versantur, ut per longa tolerantiae experimenta solidius eorum patientia roboretur. 2. Multi odio vitam habent, et tamen mori timent; quod plerisque in angustia contingere solet, sicque contrario affectu et vivendi habent taedium, et moriendi metum. 3. Sollicite debet unusquisque vivere et semper terminum vitae suae considerare, ut de contemplatione illius animus secriptum est enim: In omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis . 361 4. Venturi exitus ignorantia incerta est, et dum mori quis non existimat, tollitur. Unde unusquisque festinet ne in iniquitatibus suis rapiatur, simulque finiatur vita
Abbreviated transcription (Latin):
fine considerat quum sit breuis et misera satis uti liter pensat. Clitatra
p̃sens quia in ipsis suis incrementis deficit breuis est. Suo enĩ augmento
perit dũ id qđ uidetur futuro ꝓficere in prȩterito deficit. Iamexipso
esse breuis uita p̃sens ostenditur ex quo non ꝑmanet sedfinitur. Tola
enim consumitur filis etuita hominis expletur diebus singulis. Qđ
diu in hacuita uiuitur queritur utrum augmentũ anrectius detri¬
mentum dicatur. Sed quomodo possit recte augmentũ dici qđ per
dimensiones aetatum ad mortis tenditur detrimentũ : Quiuitam
longã quaeris eandem tende uitã ꝓqua xp̃ianus es id ẽ aeterna n
non adistam dequa aderudiendam tedescendit uita aecerna iđ ẽ xp̃s
uerbo caro coniunstum. Haec ẽ enim uita uita uitalis. Nã stauita
murtalis est Morienim oportet hominem in carne mundo nemori

Expanded text:
fine considerat quam sit brevis et misera, satis utiliter pensat. Vita enim fine considerat quam sit brevis et misera, satis utiliter pensat. Vita enim praesens, quia ipsis suis incrementis deficit, brevis est; suo enim augmento perit, dum id quod videtur in futuro proficere in praeterito deficit. Item ex ipso esse brevis 360 vita praesens ostenditur, ex eo quod non permanet, sed finitur. Tela enim consummatur filis, et vita hominis expletur diebus singulis. 4. Quod diu in hac vita vivitur, quaeritur utrum augmentum an rectius detrimentum dicatur. Sed quomodo possit recte dici augmentum, quod per dimensiones aetatum ad mortis tendit detrimentum? 5. Qui vitam longam quaeris, ad eam tende vitam, pro qua Christianus es, id est, aeternam; non ad istam, de qua ad erudiendum te descendit vita aeterna, id esVerbum carni conjunctum. Haec est enim vita vitalis, nostra ista vita mortalis est. 6. Mori oportet hominem in carne mundo, ne mor
Abbreviated transcription (Latin):
tollit iuste numquam distribuit Necbone altori pͣbet qđ ab
irrigare: Nonnũ quã largitas diuitũ ꝓdigia non adutilitatẽ sedadelationẽ
effunditur: Conparati bypocritis quinon ade dificationẽ docent audientiũ
sed adsuȩ gloriȩ ex aggerandum coturnum Pepre hensibilis ẽ superriua
ef fusio largitatis Nam qui modum seruat auarus null: ẽ : sed omnibus larqui
est. Dis pensator non debet eẽ ꝓdigus sed discretus Largire enĩ deb a
quantũ oportet ut tenendo mensuram sufficiat plurimis Ex V
Tantum enim in hac uita ost licitum operare bonum. Illuc namque
noniam operatio expectatur sed retributio meritorum. Haec uita
impis longa et grata est Inoculis autẽ iustorũ amara etbreuis est Et
licet uita ista breuis sit moras tamen sibi fieri creditur. Quia quanto libet
longũ ẽ. Quiuite presentis longitu dinem non desuo spatio sed deeius

Expanded text:
tollit, juste 359 nunquam distribuit, nec bene alteri praebet quod ab tollit, juste 359 nunquam distribuit, nec bene alteri praebet quod ab irrigare. 19. Nonnunquam largitas divitum prodiga, non ad utilitatem, sed ad elationem effunditur: comparata hypocritis, qui non ad aedificationem docent audientium sed ad suae gloriae exaggerandum cothurnum. 20. Reprehensibilis est superflua effusio largitatis. Nam qui modum servat avarus nulli est, sed omnibus largus est. 21. Dispensator non debet esse prodigus, sed discretus; largiri enim debet quantum oportet, ut, tenendo mensuram in uno, sufficiat plurimis. CAPUT LXI. Tantum enim in hac vita est licitum operari bonum; illic namque non jam operatio exspectatur, sed retributio meritorum. 2. Haec vita impiis longa et grata est, in oculis autem justorum amara et brevis est. Et licet vita ista brevis sit, moras tamen sibi fieri creditur, quia, quantumlibetlongum est. 3. Qui vitae praesentis longitudinem non de suo spatio, sed de ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Cui conscientia nram ab scondere non possumus. Que sunt elgmosinȩ
Inacorporalis aegrntidare quicquid potueris. altera spiritalis dimit¬
tere a quolosus existeris. Norum prima adhibenda ẽ miseris secunda
malis. Eritergo quod somꝑ inpertias et si non pecunia. saltim¬
uel gratiam. Non ẽ elemosina cũ murmuratione pͣbenda Ne comi¬
tante tristicia merces pereat dispensata. Tunc autẽbene tribuit᷑
quando cũmentis alacritate pͣbecur. Vnde et apostolus Hylarẽ
inquit datorẽ diligit dr̃. Metuendũ ẽ itaque ue pauper aut cũ te¬
dio nr̃o oblata suscipiat. Aut ne omnino pͣtermissus merens
tristis que recedat. Derapinis alienis elxmosinã facere non ẽ
officiumiserationis sed e inol imentũ sceleris. Vnde et salomor
Iuioffert inquit sacrificium derapina pauperum tam quam
siquis uictimet filium inconspeotũ patrissui. Quienĩ iiiuste

Expanded text:
cui conscientiam nostram abscondere non possumus. 15. Duae sunt eleemosynae: cui conscientiam nostram abscondere non possumus. 15. Duae sunt eleemosynae: una corporalis, egenti dare quidquid potueris; altera spiritualis, dimittere ei a quo laesus exstiteris. Harum prima adhibenda est miseris, secunda malis. Erit ergo quod semper impertias, etsi non pecuniam, saltem gratiam. 16. Non est eleemosyna cum murmuratione praebenda, ne, comitante tristitia, merces pereat dispensata. Tunc autem bene tribuitur, quando cum mentis hilaritate praebetur. Unde et Apostolus: Hilarem, inquit, datorem diligit Deus . Metuendum est itaque ne pauper aut cum taedio nostra oblata suscipiat, aut ne omnino praetermissus moerens tristisque recedat. 17. De rapinis alienis eleemosynam facere non est officium miserationis, sed emolumentum sceleris. Unde et Salomon: Qui offert, inquit, sacrificium de rapina pauperum, tanquam si quis victimet filium in conspectu patris sui . Qui enim injuste
Abbreviated transcription (Latin):
indigenti lurgitur. sed et qui inimicũ diligit. et quilugenti effestũ
compassionis et consolacionis inpertit aut quibus libet necessitatibus
consilium adhibet elrmosina proculdubio facit Na et doctrine bonũ¬
elemosina e et misericordie carnalis eminencior est. Quae cumque
aegens poscit &ium si indigente simul et extoto illi corde conmiserandũ
oportet Etlicet ille fortasse falsam indigentis spetiem pferat. Histam
qui simpliciter impertit fructu misericordiȩ non amittit. Quaius quisq
sit aegens nullus tamen unde cribuat indigenti excusationem Itiopie
potest prȩtendere quando ex p̃ceptõ saluatoris &liumcudice aquȩ frigide
p̃cipimur indigenti prebere. Namsi aliud non habentes id ipsũ benigne
tribuamus ꝓculdubio non amittemus. Ceterũ si amplius possumus & ȩ
gestare simulandominus lirgimus Nonegentem sed dinfallimus

Expanded text:
indigenti largitur, sed et qui inimicum diligit: et qui lugenti affectum indigenti largitur, sed et qui inimicum diligit: et qui lugenti affectum compassionis et consolationis impertit, aut in quibuslibet necessitatibus consilium adhibet, eleemosynam proculeleemosyna est, et misericordia carnali eminentior est. 13. Quicunque non egens poscit, etiam si indigentem se simulet, ex toto illi corde commisereri oportet. Et licet ille fortasse falsam indigentis speciem praeferat, is tamen qui simpliciter impertit fructum misericordiae non amittit. 14. Quamvis quisque sit egens, nullus tamen unde tribuat indigenti, excusationem inopiae potest obtendere, quando ex praecepto Salvatoris etiam calicem aquae frigidae praecipiamur indigenti praebere . Nam si aliud non habentes, idipsum benigne tribuamus, mercedem procul dubio non amittimus. Caeterum si amplius possumus, et egestatem simulando minus largimur, non egentem, sed Deum fallimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ad regnum saeculi futuri ꝓficiunt. ut &ium iudex caelestis infuturo iudicio
ueniens indexterã consistentibus dicat. łsuriui et de distis mihi manducar
Sitiui et dedistismihi potum. Hospeseram et collegistisme. Nudus & ope¬
ruistisme. Quibus &ium bene pͣmittitur dicens. Venite bene disti
patris mei ꝑcipite p̃paratũ uobis regnum. His autẽ quos nulla precedentiȩ
elemosinarum facta sequuntur aeterni iudicis uoce sicdicitur. Esuriui
et nonde distis mihimanducare. Sitiui et nonde distis mihi manducare
non inuenit. Exemplo ardentis diuitis qui inferno tenuissima petend
compulsus ẽ qui hic tenuissima neganda studuit. Quid retribui subtilius
quid distritius poterat. Cuttam aquae ardentis petin quimicas panis.
negauit. Sero diues oculos aperuit quando lazarũ pauperẽ requies¬
centẽ uidit quẽ iacentẽ ante ianuas uidere dispexit. Nonsolũ quie

Expanded text:
ad regnum saeculi futuri proficiunt, ut etiam judex coelestis in futuro judicio ad regnum saeculi futuri proficiunt, ut etiam judex coelestis in futuro judicio veniens, in dextera consistentibus dicat: Esurivi, et dedistis mihi manducare; sitivi, et dedistis mihi bibere; hospes eram, et collegistis me; nudus, et operuistis me. Quibus etiam bene promittit, dicens: Venite, benedicti Patris mei, percipite paratum vobis regnum. His autem, quos nulla praecedentia eleemosynarum facta sequuntur, aeterni judicis voce sic dicitur: Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non dedistis mihi bibere. non invenit: exemplo ardentis divitis, qui in inferno ad tenuissima petenda compulsus est, qui hic tenuissima negare studuit. Quid retribui subtilius, quid districtius poterat? Guttam aquae ardens petiit, qui micas panis negavit Sero dives oculos aperuit, quando Lazarum pauperem requiescentem vidit, quem jacentem ante januas videre despexit . 12. Non solum qui