comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lĩgua ipiũs  cepitq homo rusticanus
qui nũꝙͣ lrãs didicerat. expedite latĩe
uti eloquio. miras quasdẽ sentẽcias.
de scp̃turis sacris disserens: nichil tam̃
proferens nisi qd̾ scne doctrine cõgru¬
ebat miraibant᷑ frẽs layci qui litteas
nesciebãt q̃ nã eẽt huiꝰ rei nouitas: et
actitis ꝙͣcotius ꝙͣr monachis ĩ audien¬
tia nichilomiꝰ eotũ isdẽ frater infirm
sĩpturarũ misteĩa luculẽto sermone
pandebat Preterea suanes quasdã
tantilenas de misteriis sc̃ẽ ecclie mo¬
dulatis uocib decãtabat q̃ nusꝙͣ audi¬
ui consueuerãt. ita ut audiẽtis mina¬
culi nouitate attonitos redderet: et
tantus suauitate mulceret S quid
õipotens deus et miseĩcors ĩ hac tam
insolita gracia simplici et rusticano
hoĩ tollata. mortalib ĩnotestere uolu
et liber lrãtus seu illrãtus ͥ ẜ scd̾m
ꝓphetã erũt õnes docibiles dei et ões

Expanded text:
lingua illi, coepitque homo rusticanus, lingua illi, coepitque homo rusticanus, qui nunquam litteras didicerat, expedite Latino uti eloquio, miras quasdam sententias de Scripturis sacris disserens, nihil tamen proferens, nisi quod sanae doctrinae congruebat. Mirabantur fratres laici, qui litteras nesciebant, quaenam esset haec rei novitas, et accitis quantocius monachis, in audientia nihilominus eorum idem infirmus Scripturarum mysteria luculento sermone pandebat. Praeterea suaves quasdam cantilenas de mysteriis sanctae Ecclesiae modulatis vocibus decantabat, quae nusquam audiri consueverant, ita ut audientes miraculi novitate attonitos redderet, et cantus suavitate mulceret. Sed quid omnipotens et misericors Deus in hac tam insolita gratia simplici et rusticano homini collata mortalibus innotescere voluiet liber, litteratus seu illiteratus? sed, secundum Prophetam, erunt omnes docibiles Dei; et: Omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
et laudãs ĩ uoce exultatioĩs et cõfessiois
btãm aia illã exalauit De cuiꝰ felici
cõsũmaciõe btũs b̃nardꝰ młtũ exhila¬
ratus sermonẽ deuotissim̃ ad fr̃es in
capitulo fecit: cõmẽdãs in eo dignum
penitẽcie fructũ et ãmirabilẽ paciẽti¬
am eius oĩb ꝓponẽs eremplũ De cõ¬
cũ gaudio et nĩmiracidẽ magna
referre de quodã religiose uite cõuerso
grãm quãdã ãmirbilẽ et mẽoria dig¬
nã: quã dñs ipĩ añ obitũ illiꝰ cõferre
dignatus ẽ Cũ enĩ mr̃ gr̃a bone uite
ipiũs merita remuinerare disposiuisset :
et infirmitate correptus aliꝙͣdiu decu¬
buisset: tandẽ ingrauescente lãgnore
mortis signa euidẽtius apparc̃tia re¬
solutionẽ corpusculi ĩ minere nũtiabãt
Et etrespirante ubi uoluit et qñ uoluit
spũ sancto. nouo uere et stupendo mira¬
tulo illiũatus ẽ intelltũs eius et aꝑtu

Expanded text:
et laudans, in voce exsultationis et confessionis et laudans, in voce exsultationis et confessionis beatam animam illam exhalavit. De cujus felici consummatione beatus Bernardus hilaratus, sermonem devotissimum ad fratres in capitulo fecit, commendans in eo dignum poenitentiae fructum, et admirabilem patientiam ejus omnibus proponens exemplum. cum gaudio et admiratione magna referre de quodam religiosae vitae converso, gratiam quamdam admirabilem et memoria dignam, quam Dominus ipsi ante obitum illius conferre dignatus est. Cum enim mater gratia bonae vitae ipsius merita remunerare disposuisset, et infirmitate correptus aliquandiu decubuisset, tandem ingravescente languore mortis signa evidentius apparentia resolutionem corpusculi imminere nuntiabant. Et ecce spirante ubi voluit, et quando voluit, Spiritu sancto, novo vere et stupendo miraculo illuminatus est intellectus ejus, et aperta
Abbreviated transcription (Latin):
nata facie cepit ydiota et qui nũꝙͣ cã¬
tare aut legẽ didicerat: cũ suauissima
melodia quosdã nouos młtũ delc̃a¬
biles ynos ac modulos cãtare de crun¬
ticis syon. Etũ aũt hac uoce tõuenit
multitudo fratrũ. uide̾ eũ grandi mira¬
tulo hoĩem tantis miseriis et calamita¬
tib oppressũ in ip̃o mortis accessu can¬
taindo ac tripudiãdo morti insultãtẽ:
et quodãmõ ditẽtẽ Ubi ẽ mors uictoĩa
tua. Ecre ego magnus pccõr et pauꝑ¬
culus homũcio qm̃ stigniata diũ ihu
in corꝑe pro noĩe ipiũs paciẽter sustinuiͬ
s potius cõtẽp̃no : scies te absortã et pe¬
nitus ãnichilatã ĩ uictoria crucis dnĩ
lizans et alła qd in plateis celestis ihe¬
rusalẽ frequẽtatur quodãmõ p̃octupãs ⁊
quid post mortẽ carnis fcũrꝰ eẽt: ĩ car¬
ne adhuc corruptibili positus p̃sãgo
miratulo declarauit. Sicq letabũdꝰ

Expanded text:
nata facie coepit idiota, et qui nunquam cannata facie coepit idiota, et qui nunquam cantare aut legere didicerat, cum suavissima melodia quosdam novos multumque delectabiles hymnos ac modulos cantare de canticis Sion. 48. Facta autem hac voce, convenit multitudo fratrum videre cum grandi miraculo hominem tantis miseriis et calamitatibus oppressum, in ipso mortis accessu cantando ac tripudiando insultantem, et quodammodo dicentem: Ubi est, mors, victoria tua? Ecce ego magnus peccator, et pauperculus homuncio, quoniam stigmata Domini Jesu in corpore meo pro nomine ipsius patienter sustinui, sed potius contemno, sciens te absorptam et penitus annihilatam in victoria crucis Dominlizans, et Alleluia quod in plateis coelestis Jerusalem frequentatur, quodammodo praeoccupans, quid post mortem carnis facturus esset, in carne adhuc corruptibili positus praesago miraculo declaravit: sicque laetabundus
Abbreviated transcription (Latin):
angustia tordis ĩmẽsa p̃ horroce et feto¬
re quẽ tabrosũ ulcus cõtinue exalabat:
ẜ laboris ac paciẽcie huiꝰ erat nichilo¬
nunꝰ remuneracio copiosa penes deũ
utrisq reposita. Satagebat aũt frater
isdem infirmꝰ in dolorib et p̃ssuris suiᷤ
semꝑ grãs agere : corde credens et ore cõ¬
fitens sese reciꝑe longe adhuc ĩparia
meritis Cũ aũt iã ad purũ excocta¬
dc̃m ablata rubigine de argento egre¬
deret᷑ uas purissim̃. tandẽ educta est
cuã illa beate conflatorio purgacioĩs:
et uelut argẽtũ igne extũnatũ mũda
ad consolacionẽ omi uere penitẽciũ
meruit in hac uita p̃libare fructũ
laboris et paciẽcie sue: et nescio quid
ĩeffabile de illa suꝑna dulcedĩe ad
quã sine fine fruendã ĩ ꝓtĩo erat ad¬
mitrenda p̃gustare Qua gustata:
tãꝙͣ musto celesti ĩebriatus: protinus
erupit iniubilũ p̃conii celestis Et sere¬

Expanded text:
angustia cordis immensa, prae horrore et fetoangustia cordis immensa, prae horrore et fetore, quem tabiosum ulcus continue exhalabat. Sed laboris et patientiae hujus nihilominus remuneratio copiosa penes Deum utrisque reposita. Satagebat autem frater idem infirmus et doloribus et pressuris suis semper gratias agere, corde credens, et ore confitens, sese recipere longe adhuc imparia meritis. 47. Cum autem jam ad purum um Sapientis dictum, ablata rubigine de argento egrederetur vas purissimum ; tandem educta est anima illa beata conflatorio purgationis, et velut argentum igne examinatum, munda ad consolationem omnium vere poenitentium meruit in hac vita praelibare fructum laboris et patientiae suae, et nescio quid ineffabile de illa superna dulcedine, ad quam sine fine fruendam in proximo erat admittenda, praegustare. Qua gustata tanquam musto coelesti inebriatus, protinus erupit in jubilum praeconii coelestis, et sere
Abbreviated transcription (Latin):
lamẽtis p̃terita sua pcra diluere sollicitꝰ
fuit : salubri prorsus exemplo stantes ne
laberẽtur. lapsos ut erigerẽtur informãs
Ceterũ disponẽte dnõ qui fortiorib pcc̃s
fortiora sol ad hibere meditamĩa. qui
ĩeffabili pietate sua qñq uasa cõtume¬
lie transfert in uasa honoris et gracie
ingressa ẽ putredo in ossib fratris p̃dcĩ
et ꝑcussus ẽ circa femora ulcere pessiõ
apostemate cancoroso : et crestẽte in dies
angustia lãguoris totus distabuit ⁊ ita
ut carnib circa locũ ulceris undiq cor¬
rosis ossa nudata patescerẽt: et uulnea
uermub scaturirẽt .. innis itaq pliu̾b
in grabato carceratus: et dĩne cuaduer¬
sionis flagellis hũiliter subditꝰ: quot
horis uiuebat : totidẽ pene ĩ tericionib
subiacebat Erat ergo paciẽti aĩe mise¬
rabilis dolor. et angor a facie putrescen¬
tis corꝑis sui ͥ simulq seruitorib eius

Expanded text:
lamentis praeterita sua peccata diluere sollicitus lamentis praeterita sua peccata diluere sollicitus fuit, salubri prorsus exemplo stantes, ne laberentur, lapsos, ut erigerentur, informans. 46. Caeterum disponente Domino, qui fortioribus peccatis fortiora solet adhibere medicamina, quique ineffabili pietate sua quandoque vasa contumeliae transfert in vasa honoris et gratiae, ingressa est putredo in ossibus fratris praedicti, et percussus est circa femora ulcere pessimo, apostemate canceroso, et crescente in dies angustia languoris, totus contabuit, ita ut carnibus circa locum ulceris undique corrosis, ossa nudata patescerent, et vulnera vermibus scaturirent. Annis itaque pluribus in grabato carceratus, et divinae animadversionis flagellis humiliter subditus, quot horis vivebat, totidem pene interitionibus subjacebat. Erat ergo patienti animae miserabilis dolor et angor a facie putrescentis corporis sui, simulque servitoribus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tarib monitis et sc̃ĩs p̃cib bt̃i b̃nardi
abbatis cõpũctus cepit apostasie sue p̃¬
cipiciũ in quo ia t̾rio grauit᷑ ꝑiclitatus
fuerat totis medulł cordis horrere: qd
penitẽcie uł satisfactionis dño ꝓ tã e¬
normi reatu suo offerre poss enixius
q̃rere Et inspurr̃te dnõ cogitauit et ĩtel¬
lexit ad promerẽdã ueniã delictorũ et
ad optinẽdã grãm uirtutũ nichil effi-¬
cacius nil in tõspcũ dni acceptabilius
ẽẽ sacrificio cordis contriti et spũs huĩ¬
liciti ⁊ qd solũ regno celorũ uim facere
p̃ual: et formidabilẽ cũctis dĩne ius¬
ticie districtionẽ gemitibr ĩ en arrabi¬
lib flectere consueuit Hec itaq pieta¬
tis arma corripiẽs. et seipm̃ cõtra se¬
metipm̃ erigens. p̃mo quidẽ uniuer¬
sas ordĩs obseruãtias sine dissimu la¬
trice negligencia ꝙͣtũ potuit obseruaẽ
studuit et insuꝑ totidianis p̃cibus et

Expanded text:
taribus monitis, et sanctis precibus beati Bernardi taribus monitis, et sanctis precibus beati Bernardi abbatis compunctus, coepit apostasiae suae praecipitium, in quo jam tertio graviter periclitatus fuerat, 1215 totis medullis cordis horrere, et quid poenitentiae vel satisfactionis Domino pro tam enormi reatu suo offerre posset, enixius quaerere. Et inspirante Domino cogitavit et intellexit ad promerendam veniam delictorum, et ad obtinendam gratiam virtutum nihil efficacius, nihil in conspectu Domini acceptabilius esse sacrificio cordis contriti, et spiritus humiliati, quod solum regno coelorum vim facere praevalet. et formidabilem cunctis divinae justitiae districtionem gemitibus inenarrabilibus flectere consuevit. Haec itaque pietatis arma corripiens, et seipsum contra semetipsum erigens, primo quidem universas Ordinis observantias sine dissimulatrice negligentia, quantum potuit, observare studuit, et insuper quotidianis precibus et
Abbreviated transcription (Latin):
Huic aliqñ in stratu suo quiescenti
ꝑsona quedã reuerẽda dormiẽti ap¬
paruit ⁊ p̃cipiẽs ut orctoriũ ꝙͣtotiꝰ
intraret: et diuine maiestaitis deuo¬
tus missam cantaret. Ille uero suꝑ huiꝰ
p̃cepti nouitate nõ parũ actonitus. simł
etiã ꝑsone sue huilitatẽ considem̃s nuta¬
bat quidẽ p̃ ueretũdia᷑. s p̃cipiẽtis aucto¬
ritate p̃ssus nec resistere ausus. uelocit᷑
paruit imperãti Aggressus itriq inso¬
litũ opus et fac̃dotalib ornamẽtis ĩ dutꝰ
missã de spũ sancto cũ magna deuotiõẽ
ꝑ sõpniũ celebrauit. Cũs euigilassͥ eã¬
dõ nuissam quã antea penitus utpote
lrãs nesciens ignorabat cordetenus sci-
tinuit ÷ tantoq eã in meditaciõib et
orõnib suis dulcius riũnare studuit:
ꝙͣto se nõ hãc ex hũana doctrina s ex
inspiratiõe diuina didicisse iocũdius
ualł leuitate sua tercio fusset
egressus. tertioq receptus ͥ tandẽ salu¬

Expanded text:
strato suo quiescenti, persona quaedam reverenda dormienti apparuit, praecipiens ut oratorium quantocius intraret, et divinae majestati missam devotus cantaret. Ille vero super hujus praecepti novitate non parum attonitus, simul etiam personae suae humilitatem considerans, nutabat quidem prae verecundia, sed praecipientis auctoritate pressus, nec resistere ausus, velociter paruit imperanti. Aggressus itaque insolitum opus, et sacerdotalibus ornamentis indutus, missam de Spiritu sancto cum magna devotione per somnium celebravit. Cumque evigilasset, eamdem missam, quam antea penitus, utpote litteras nesciens, ignorabat, corde tenus scivtinuit, tantoque eam in meditationibus et orationibus suis dulcius ruminare studuit, quanto se hanc non ex humana doctrina, sed ex inspiratione divina didicisse jucundius -Vallis levitate sua tertio fuisset egressus tertioque receptus, tandemque salu
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ die qua p̃dcũs frater ĩ claraualle
defũctus ẽ : et ipẽ moriẽs ad extrema
deuenit Cũ iã morti ꝓrimꝰ uideret ͤ
raptus ẽ ab hũanis : ita ut oĩ mẽbro¬
rũ officio destitutus a mane us ad ho¬
rñ nonã iaceret ĩmobilis Tantũmõ
ĩpectore modicũ spir̃ti suꝑcnit: qd̾
eũ a mortuo seternebat Ita ergo de
mane sicut iã diximꝰ us ad horam
nonã̃ ĩ extasi positus tãdẽ ad seip̃
reuertitur: uirtuteq recepta lĩgua
iterũ ĩ derba laratur Stupẽtes bero
qui aderãt: cansã ab eo repẽtine disces¬
sionis ac reuersionis flagitãt. Quib
ip̃e respondit Hodiecũ a sensib cariuis
ĩ spũ sublenatus ubstraherer ⁊ ĩuen
me subito introductũ uelut ĩ ꝑadisũ
uoluptatis: in locũ gloriosũ at p̃cla¬
rũ nimis. cuiꝰ aptitudĩe pulchritu¬
dinẽ atq amenitatẽ hũam sẽsus ñ

Expanded text:
le defunctus est, et ipse moriens ad extrema devenit. Cumque jam morti proximus videretur, raptus est ab humanis, ita ut omni membrorum officio destitutus, a mane usque ad horam nonam jaceret immobilis. Tantummodo in pectore modicum spiramenti supererat, quod eum a mortuo secernebat. Ita ergo de mane, sicut jam diximus, usque ad horam nonam in exstasi positus, tandem ad seipsum revertitur, et virtute recepta lingua iterum in verba laxatur. Stupentes vero qui aderant, causam ab eo repentinae discessionis ac reversionis, flagitant. Quibus ipse respondit: « Hodie cum a sensibus carnis in spiritu sublevatus abstraherer, inveni me subito introductum velut in paradisum voluptatis, in locum gloriosum atque praeclarum nimis, cujus aptitudinem, pulchritudinem, atque amoenitatem humani sensus
Abbreviated transcription (Latin):
uiolenciã ferre nõ posse: aut scũs ad
illũ Scito p̃noscẽs: quĩ adhuc młta¬
te certamũa manẽt. S age uiriliter
et noli deficẽ quia dñs aderit t̾ tãꝙͣ
aditor ĩ oportiũtatib ut eruat te. Uñ
t polliceor qr si ĩ ordĩe us ĩ finẽ ꝑsenera¬
ueis: saluꝰ eris Oꝵ si forsitã aliqͥs t nocẽ

Expanded text:
ferre non posse; ait sanctus ad illum: « Scito praenoscens quoniam adhuc multa certamina te manent. Sed age viriliter, et noli deficere, quia Dominus aderit tibi tanquam adjutor in opportunitatibus, ut eruat te. Unde tibi polliceor quod, si in Ordine usque in finem perseveraveris, salvus eris. Quod si forsitan aliquis tibi noce
Abbreviated transcription (Latin):
Augebat᷑ ĩ dies molestissum huiꝰ cõflic¬
tus molestia: nec erat rudi tyrũtulo
tanta ꝓcitiẽcia: ut uiolẽtiã prissiõĩs
dure se ulterius ferre cõfideret. Unde
etiã deliberauit cĩo cedere tẽptatori:
et proiecto teligionis hĩtu ad sclm te¬
uerti Eũs iã sollicite recedẽdi oportiũ¬
tatẽ obseruaret᷑ astitit ei ꝑ uisũ btũs
ipũis socordĩa: et arguẽs suꝑ ĩq̃tate

Expanded text:
Augebatur in dies molestissimi hujus conflicAugebatur in dies molestissimi hujus conflictus molestia, nec erat rudi tirunculo tanta patientia, ut violentiam passionis durae se ulterius ferre posse consideret. Unde etiam deliberavit animo cedere tentatori, et projecto religionis habitu ad saeculum reverti. Cumque jam sollicite recedendi opportunitatem observaret, astitit ei per visum beatus ip
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ĩ cedẽtib repromittitur. ꝑ ticipes
effici mererẽtur. Utinã et nos qui tꝑi¬
b istis nouissimis q̃b refrigescẽte iam
tarritate. tepiditas et negligẽtia usq qͣ¬
q subintrae cepit. hec audiuimꝰ et le¬
faiciõe reproba degeneres effecti. sicut pu¬
ritatẽ ordĩs sacri negligimꝰ scã puritate
illius sũme bt̃itudĩs clientiti. illic depu¬
temuir ubi nꝰ ordo s sẽpitñꝰ horror ĩhĩtat
Dst transitũ reuentissimi prĩs b̃nar¬
di fuit ĩ tlaraualle. frater quidã
qui ĩ pmordio cõusiõis sue tãqͣ nouus
miles crebros hostiũ assultus toleraibat.
crebra tẽptacionũ iacula scuto paciẽtie
uiriliter exripiebat ͥ suꝑ oĩa uero sp̃m
fornitatiõis aideo ĩfestũ senciebat: ut
fantasias misere carnis quas malig¬
nus ille cordi eiꝰ ĩgerẽ cõtinue nitebs¬
tur ͥ manu sacre cõpũctiõis et orõnis
uix abigere ualeret: et ĩ hoc frixorio cõ¬
frirus tota die tõtristatus incederet

Expanded text:
rticipes effici mererentur. Utinam et nos, qui temporibus istis novissimis quibus, refrigente jam charitate, tepiditas et negligentia usquequaque subintrare coepit, haec audimus vel lehabemus, conversatione reproba degeneres effecti, sicut puritatem Ordinis sacri negligimus, sancta puritate illius summae beatitudinis alienati, illic deputemur, ubi nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitatost transitum reverendissimi Patris Bernardi, fuit in Claravalle frater quidam, qui in primordio conversionis suae, tanquam novus miles, crebros hostium assultus tolerabat, crebra tentationum jacula scuto patientiae viriiiter excipiebat, super omnia vero spiritum fornicationis adeo infestum sentiebat, ut phantasias miserae carnis, quas malignus ille cordi ejus ingerere continue nitebatur, manu sacrae compunctionis et orationis vix abigere valeret, et in hoc frixorio confrixus tota die contristatus incederet.
Abbreviated transcription (Latin):
one corã eo cũ grandi ãmiraciõe rferret
ita uero respondit. Et uos frẽs ista mira¬
aut minꝰ forte adũtitis uotẽ illã ueridi¬
tã qua de telo clamat᷑ Btĩ mortui: qui
ĩ dnõ morũtur Amodo eĩ iã dicit spũs: ut
luce clariꝰ et uita qua uiuo certiꝰ cõstat:
õnes qui ĩ ordĩs huiꝰ puritate obediẽtes
et hũiles ꝑseuerauerĩt. mox ut carnẽ ex¬
uerĩt tib õni miseria protuiꝰ exuẽdos et
ĩmortalitatis gloria uestiẽdos Audiẽtes
uero fr̃es ab ore tr̃iti prĩs testĩoniũ tale
depuritate ordĩs uehemẽt᷑ cõfortatisũt:
et de glorificatiõe fr̃ĩs q̃ puritatẽ ordĩs
totis uirib sectatus fuerat. diũ clemẽ¬
clã collandãtes. studebãt et ip̃i distric

Expanded text:
onem coram eo cum grandi admiratione referret, onem coram eo cum grandi admiratione referret, ita raut minime forte advertitis vocem illam, qua de coelo clamatur: Beati mortui qui in Domino moriuntur: amoluce clarius, et vita qua vivo certius constat, omnes qui in cordis hujus puritate obedientes et humiles perseveraverint, mox ut carnem exuerint, ab omni miseria protinus exuendos, et immortalitatis gloria vestiendos. Audientes vero fratres ab ore tanti Patris testimonium tale de puritate Ordinis, vehementer confortati sunt, et de glorificatione fratris qui puritatem Ordinis totis viribus sectatus fuerat, Domini clementiam collaudantes, st
Abbreviated transcription (Latin):
uit blandis cõsolacionibz fouit exhorta¬
tionib roboraiuit: et ꝑ dei grãm de p̃cipi¬
cio mortis ad uias uite reduxit Tali nõ
de suo elimĩauit: et ad rigonẽ certanũs
ĩ credibilit᷑ roboratꝰ ÷ deuiceps a stabili¬
tate sua nullis maligni spũs machina¬
mẽtis seu tẽptationũ uiolẽciis moueĩ po¬
tuit: s sicut ei p̃dc̃m fuerat multorũ ter¬
taminũ rigones desudãs. de cũctis ꝑ dei
gram uictorie triũphũ reportare meru¬
itͦ atq in ordĩe sc̃o usq in finẽ uite sue
ĩ optima cõuersaciõe ꝑseuerãs: salutẽ
et̾niã scdm spõsionẽ deo dilti prĩs sui
lachias et btũs bernardꝰ apparue¬
rũt et pro culpa sua castigauerũt

Expanded text:
dis consolationibus fovit, exhortationibus roboravit, et per Dei gratiam de praecipitio mortis ad vias vitae reduxit. Tali namqde suo eliminavit, et ad agonem certaminis incredibiliter roboratus, deinceps a stabilitate sua nullis maligni spiritus machinamentis, seu tentationum violentiis moveri potuit; sed sicut ei praedictum fuerat, multorum certaminum agones desudans, de cunctis per Dei gratiam victoriae triumphum reportare meruit, atque in Ordine sancto usque in finem vitae suae in optima conversatione perseverans, salutem aeternam, secundum sponsionem Deo dilecti Patris sui,lachias et B. Bernardus apparuerunt, et pro culpa sua castigaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
quã nobis sepus ĩculcastis: ꝙ scilicet
regnũ dei nõ carius nobilitate. nõ t̾re¬
nis diuiciis possideturͥ s sola obediẽ¬
cie uirtute acquiritur: hãc unã sentẽ¬
tiã tãqͣ uerbũ abbreuiatũ a dño sedula
cõmemoracione cipud me tõtinuiͥ ponẽs
illud quasi signaculũ suꝑ cor meũ assidue
meditando: et suꝑ brachiũ meuĩ sollicite
oꝑando Querite si plac ab om̃ĩb ma¬
gistris et sociis quib me obsequi ac fac̾m¬
re iussistis et si cuiꝙͣ illorũ aliqñ ĩobedi-¬
ens fui: si defrĩb nr̃is quẽpiã uerbo tuit
signo uł quolib alio mõ quãtũ ĩ me fuit
contristaui Qꝑ si oꝑam dedi oĩb ĩ xp̃o obe¬
dire oĩb seruire tũctosq ꝑ dei graciã dit¬
ligere ÷ quis prohibere me p̃t de misericor

Expanded text:
 scilicet regnum Dei non carnis nobilitate, non terrenis divitiis possidetur, sed sola obedientiae virtute acquiritur; hanc unam sententiam, tanquam verbum abbreviatum a Domino, sedula commemoratione apud me continui, ponens illud quasi signaculum super cor meum, assidue meditando; et super brachium meum, sollicite operando. Quaerite, si placet, ab omnibus magistris et sociis, quibus me obsequi ac servire jussistis, et si cuiquam illorum aliquando inobediens fui, si de fratribus nostris quempiam verbo aut signo, vel quolibet alio modo, quantum in me fuit, contristavi. Quod si operam dedi omnibus in Christo obedire, omnibus servire, cunctosque per Dei gratiam diligere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
culo illa sua dulcissima manu tenentem
cituleũ: atq ex alia ꝑte temonis boues se¬
tũ minãtẽ. Cũq eugilasset et piissimi
collaboratoris sui mãsuetudinẽ benignita¬
tem dulceduiẽq mẽte reuolueret exarsit
subito in p̃cordiis eius ignis uehemẽtis de¬
siderii. ip̃m suspirãtis. ipm̃ facie ad faiciẽ
uidere cupientis: quẽ ĩ btã uisions tã soci¬
cilẽ collaborcitorẽ habere meruerat Eũq
dissolui uehemẽter cuꝑet et cũ xp̃o esse.
pius dñs qui cũ mitib ãbulat. et cuius
sermotinatio cũ simplicib ẽ. defiderium
pauꝑis sui nequaꝙͣ differre uoluit : s mox
idẽ frater egritudine correptus lecto detu¬
buit  et die septimo laborẽ et dolorẽ cũ

Expanded text:
culo illa sua dulcissima manu tenentem aculeum, atque ex alia parte temonis boves secum minantem. Cumque evigilasset, et piissimi collaboratoris sui mansuetudinem, benignitatem dulcedinemque mente revolveret, exarsit subito in praecordiis ejus ignis vehementis desiderii, ipsum suspirantis, ipsum facie ad faciem videre cupientis quem in beata visione collaboratorem habere meruerat. Cumque dissolvi vehementer cuperet et cum Christo esse , pius Dominus, qui cum mitibus ambulat, et cujus sermocinatio cum simplicibus est, desiderium pauperis sui nequaquam differre voluit, sed mox idem frater aegritudine correptus lecto decubuit, et die septimo labor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitña q̃ est xpũs dño feliciter ap̃phendit
Ad hũc in extrenus agentẽ renerẽtissimꝰ
aibbas ipĩs btũs bernardus gr̃ai uisitaci¬
onis intrauit quatinꝰ filio repatrianti
cuius constiãm purã ac simplitẽ noueat
ualefaceret et iã exire ꝓcm̃tẽ contra latrũ¬
culos spiritalis nequicie sua bñdcone
muniret Cũ uero p̃dcãm uisionẽ ip̃o ĩfir¬
mo referente cognouisset. plurimũ gratu¬
latus ẽ Nuo desũcto: pronũciauit de eo
confidenter qm̃ cũ deo simbulauit et ueͣ
cũ ipõ opatus ẽ deus : ideoq tnͣstulit illũ
dñs Nõ enĩ poterat illũ dñs õĩpotẽs ser
uũ suũ ĩ sup̃mo tigone deserere : cui dig¬
natissimꝰ comes et cooꝑator fuerat in

Expanded text:
t Christus Dominus, feliciter apprehendit. Ad hunc in extremis agentem reverendissimus abbas ipsius beatus Bernardus gratia visitationis intravit, quatenus filio repatrianti, cujus conscientiam puram ac simplicem noverat, valefaceret, et jam exire parantem contra latrunculos spiritualis nequitiae sua benedictione muniret. Cum vero praedictam visionem ipso infirmo referente cognovisset, plurimum inde gratulatus est. Quo defuncto, pronuntiavit de eo confidenter quoniam cum Deo ambulavit, et vere cum ipso operatus est Deus: ideoque transtulit illum Dominus. Non enim vum suum in supremo agone deserere, cui dignantissimus comes et cooperator fuerat in
Abbreviated transcription (Latin):
ydẽptitas mater fastidii. nouerta deuo¬
tionis miro et cõtrarionnõ fastidiũ pro¬
pulsabat. et deuocionẽ exacuebat᷑.dũ uͣ¬
ba illa suauissima et oĩ melle dulciora
simplici corde prolata. ididẽmq trebrius
repetita: fauorẽ et grãm uniuersalis
duẽ orãti et suspiranti celetius impetra¬
rũt. Deniq ꝙ nõ frustra in gemitu suo
bati bernardo ꝑ spm̃ reuelare digna¬
tus ẽ Qui diuinis ỹnis expletis sacris¬
qr misteriis in honore p̃celse dei genit᷑¬
tis et uirginis marie a fingulis sacer¬
dotib deuotissime celebratis cũ ĩ cõuẽtu
frm̃ ob tante solẽpnitatis p̃rogatuiã
cõmẽdãdã sermonẽ faceret spũs sc̃ĩ grã
uehemẽter ignitũ: intͬ ceterai sic ait.
Et quidẽ fratres mei dilcĩssimi dilatare fas
nõ et spẽali patrone nr̃e gloriose uugi¬
ni matri ipũis. scm̃ bñplacẽs et accepta¬
bile deuocionis nr̃e sacrificiũ hac nocte

Expanded text:
identitas mater fastidii, noverca devoidentitas mater fastidii, noverca devotionis, miro et contrario modo fastidium propulsabat, et devotionem exacuebat, dum verba illa suavissima, et omni melle dulciora simplici corde prolata, itidemque crebrius repetita, favorem et gratiam universalis Dominae oranti et suspiranti celerius impetrarunt. 44. Denique quod non frustra in gemitu suo bati Bernardo per spiritum revelare dignatus est: qui divinis hymnis expletis, sacrisque mysteriis in honore praecelsae Dei genitricis et virginis Mariae a singulis sacerdotibus devotissime celebratis, cum in consentu fratrum ob tantae solemnitatis praerogativam commendandam sermonem faceret, Spiritus sancti gratia vehementer ignitum, inter caetera sic ait: « Et quidem, fratres mei dilectissimi, dubitare fas non et speciali patronae nostrae gloriosae virgini Matri ipsius sanctum beneplacens et acceptabile devotionis nostrae sacrificium hac nocte
Abbreviated transcription (Latin):
celi qua monasteriũ sitũ erat uultu et cũo
untentus stabat Dehinc cõsuetudinariis
pretib q̃ cõuersi s uice matutinarũ statu¬
te sũt quãto potuit deuotius expletis: cũ
in paupere armariolo cord̾ sui enirius
s querẽt. quid seu quid laudis sancte thecto¬
con dnẽ nr̃e offerret. unde protelatas et
in longũ ualde productas fratrũ uigili¬
as tiliquomõ recõpensare potiuss : nichil
aliud preter salutationẽ eiusdẽ pie dñe.
quã utcũq didicerat se scire ĩuenit. Hãc
itq tãꝙͣ uerbũ cõsũmãs et abbreuiatũ
in quo plenitudo tocius deuoti ͦ ĩueniri
posset tissumẽs: et oculos ad telũ dirigẽs
uenias ueniis. suspiria suspiriis. saluta¬
tiones q salutacionib suꝑaddidit: et in
tam religioso negotio reliquũ noctis et
diluculi partẽ sine tedio transegit. Di¬
unci nãq cooꝑante graciai que tantũ
feruorẽ in corde sui pauꝑis accenderat:

Expanded text:
coeli, qua monasterium situm erat, vultu et animo coeli, qua monasterium situm erat, vultu et animo intentus stabat. Dehinc consuetudinariis precibus, quae Conversis vice matutinarum statutae sunt, quanto potuit devotius expletis; cum in paupere armariolo cordis sui enixius quaereret quid precis, seu quid laudis sanctae Theotoco dominae nostrae offerret, unde protelatas et in longum valde productas fratrum vigilias aliquo modo recompensare potuisset; nihil aliud praeter salutationem ejusdem piae Dominae, quam utcunque didicerat, se scire invenit. Hanc itaque tanquam verbum consummans et abbreviatum, in quo plenitudo totius devotionis inveniri posset, assumens, et oculos ad coelum dirigens, venias veniis, suspiria suspiriis, salutationesque salutationibus superaddidit; et in tali negotio reliquum noctis, et diluculi partem sine taedio transegit. Divina namque cooperante gratia, quae tantum fervorem in corde sui pauperis accenderat,
Abbreviated transcription (Latin):
ignis sintillãs et estuãs in p̃cordiis eius
magis ac magis dilitata feruẽtior effi¬
ceretur Nocte igitur sacratissiẽ celebri¬
tatis dũ sollicitas excubias supͣ gregẽ
suũ in pascius quiescẽtẽ seruaret ͥ fcm̃
ẽ ut sonitus signi matutinał quo frẽs
cid diuinas laudes ꝑsoluẽdas incenobi¬
o excitabantur. quodq ob cõticinii silẽ¬
ciũ procul audii poterat : aures ipiũs
reuerberaret Tũ uero cõtaluit cor eius
in ipõ et ĩ meditacioẽ eius exarsit igius
cogitãs scẽ illius młtitudĩs frequẽtiam
s feruorẽ s deuocionẽ ÷ qrͣ scilic sincero
affcũ piissime mr̃i miseĩcordie ce lestis
tirmonie odas ĩ comune ꝑsoluerẽt: seu
qualit᷑ singuli quiq apud se insecreto
suo eiusdẽ btẽ puguus patrociniũ uotis
et suspiriis implorarẽt Protinus igitur ex¬
urgens tainteq deuotionis promodulo suo
ꝑticeps effici cupiens: uersus illã plagam

Expanded text:
ignis scintillans et aestuans, in praecordiis ejus ignis scintillans et aestuans, in praecordiis ejus magis ac magis dilatata, ferventior efficeretur. 43. Nocte itaque sacratissimae celebritatis, dum sollicitus excubias supra gregem suum in pascuis quiescentem servaret, factum est ut sonitus signi matutinalis, quo fratres ad divinas laudes persolvendas in coenobio excitabantur, quodque ob conticinii silentium procul audiri poterat, aures ipsius reverberaret. Tum vero concaluit cor ejus 1214 in ipso, et in meditatione ipsius exarsit ignis, cogitantis sanctae illius multitudinis frequentiam, sed et fervorem ac devotionem, qua scilicet sincero affectu piissimae Matri misericordiae coelestis harmoniae odas in commune persolverent; seu qualiter singuli quique ad se in secreto suo ejusdem beatae Virginis patrocinium votis et suspiriis implorarent. Protinus ergo exsurgens, tantaeque devotionis pro modulo suo particeps effici cupiens, versus illam plagam
Abbreviated transcription (Latin):
dei genitritis maĩe. et frẽs grãgiarũ
tlareualł ob reuerẽciã tr̃te dier. cd
abbatiã festinabãt Uerũ in una ex his
grãgiis que uiciniores erãt fuit cõusus
quidã religiosus ac timẽs deũ. q̃ et si pro
simplicitate sua ꝑfcĩora que sacre reli¬
gionis app̃hendere nequibat : bone tam̃
uolũtritis et denocionis eristens piissi
ter grangie ordinaret quisnã ad ab¬
baciam ire deberet. uel qui ob tutelã
domi remanerẽt : inter teteros qui re¬
mãsuri etcunit eidẽ fratri cura custodiẽ¬
darũ ouiũ cõmissa ẽ Quã cõmissionẽ
licet egerrime ferret qm̃ sperabat et mł¬
tũ desiderabat diuinis ỹnis et cantile¬
nis spiritalib interẽe ⁊ quas in honorẽ
regine celi a sãcto illo cõuẽtu deuotissiẽ
ꝑsoluedas fore sciebat ⁊ nichil tamẽ au¬
sus contradicẽ obedientissune paruit
rat perde̾ timebat : eadẽ obediẽtia prõp¬
tam uolũtatẽ ipũis remunerãte uelut

Expanded text:
rum Clarae-Vallis, ob reverentiam tantae diei, ad abbatiam festinabant. Verum in una ex iis grangiis, quae viciniores erant, fuit Conversus quidam religiosus ac timens Deum, qui etsi pro simplicitate sua perfectiora quaeque sacrae religionis apprehendere nequibat, bonae tamen voluntatis et devotionis existens, piissiter grangiae ordinaret quisnam ad abbatiam ire deberet, vel qui ob tutelam domi remanerent, inter caeteros qui remansuri erant, eidem fratri cura custodiendarum ovium commissa est: quam commissionem licet aegerrime ferret, quoniam sperabat et multum desiderabat, divinis hymnis et cantilenis spiritualibus interesse, quos in honorem Reginae coeli a sancto illo conventu devotissime persolvendas fore sciebat; nihil tamen ausus contradicere, obedientissime paruit rat, perdere timebat; eadem obedientia promptam voluntatem ipsius remunerante, velut
Abbreviated transcription (Latin):
tulũ negligẽs et remissus extiterit.
Uñ ncc̃e erct ut cui grãm absoluti de¬
coris ꝓpria merita nõ prestabãt: ei
nimirũ fres de orõnib suis copiosiorẽ
co qui missam ꝑ sõpniũ didicit ta .xx.¬
Arismatũ celestiũ distributor sp̃t
scũs qui õe datũ optĩm et oẽ do¬
nũ ꝑfcm̃ descendẽs a prẽ luminũ sui¬
gulis fidelib prout uult dispensat:
monacho cuidã lapco et illrãto specia¬
le ac mirabile quoddã gr̃e sue cõferre
dignatus ẽ Hic itaq btũs homo
galterus noĩe doctus et lrãtus. fide
et deuotione nõ inferior. uestiarii of¬
ficiũ in claraualle multo tꝑe gerens
nõ scd ꝑsonarũ acceptionẽ. s scdm ne¬
cessitrites indigẽciũ uestimẽta frĩb¬

Expanded text:
tulum negligens et remissus exstiterit. tulum negligens et remissus exstiterit. Unde necesse erat ut cui gratiam absoluti decoris propria merita non praestabant, ei nimirum fratres de orationibus suis copiosiorem co qui missam per somnium didicit. Charismatum coelestium distributor Spiritus sanctus, qui omne datum optimum, et omne donum perfectum descendens a Patre luminum, singulis fidelibus, prout vult, dispensat, monacho cuidam laico et illitterato speciale ac mirabile quoddam gratiae suae conferre dignatus est. Hic itaque beatus homo, Galterus nomine, doctis et litteratis fide et devotione non inferior, vestiarii officium in Claravalle multo tempore gerens, non secundum personarum acceptionem, sed secundum necessitates indigentium vestimenta fratri
Abbreviated transcription (Latin):
De uisione quã uid ͭ sr̃ qͥdã ĩ obitu
sancte cõuersacioĩs dignus cui
dñs secreta sua reuelare dignaretur
uidit quadã uice in uisione se quasi in
infirmitoi̾o clareuallis positũ Et ecce
preciosa quedã indumẽta de palliis et
sericis: a uenerabilib quibusdã ꝑsonis
in etidẽ domo incedebãt᷑ a p̃pambãtur
De cuiꝰ rei nouitate cũ młtũ obscupuiss :
dcm̃ ẽ ei Ornamẽta ista de quib ita mi¬
rtũs p̃parata sũt cuidã de filiab abba¬
tis clareuallis q̃ mõ processura ẽ ad nup¬
cias Et qr minus h pulchritudĩs in se
ꝙͣ cõueniat genei suo: oportet ut habeat
saltẽ p̃ciosarũ fragrãciã uestiũ at de¬
corẽ unde placeat et̾no sponso : in cuius
purissimũ thalamũ nõmõ macula
pccĩ ẜ neq ruga negligẽtie. quã benig¬
nissime caritatis ipiũs indulgẽtia nõ
texit: ullo mõ intrare poterit Eadem
igitur hora pulsata ẽ tabula defũctoia
et defũctus ẽ ibi frater quidã : de quo

Expanded text:
De visione quam vidit frater quidam in obitu sanctae conversationis, dignus cui Dominus secreta sua revelare dignaretur, vidit quadam vice in visione se quasi in infirmitorio Claraevallis positum. Et ecce pretiosa quaedam indumenta de palliis et sericis a venerabilibus quibusdam personis in eadem domo incidebantur et praeparabantur. De cujus rei novitate cum multum obstupuisset, dictum est ei: Ornamenta ista, de quibus ita miraris, praeparata sunt cuidam de filiabus abbatis Claraevallensis, quae modo processura est ad nuptias. Et quia minus habet pulchritudinis in se, quam conveniat generi suo, oportet ut habeat saltem pretiosarum fragrantiam vestium, atque decorem, unde placeat aeterno sponso, in cujus purissimum thalamum non modo macula peccati, sed neque ruga negligentiae, quod benignissimae charitatis ipsius indulgentia non texerit, ullomodo intrare poterit. Eadem igitur hora pulsata est tabula defunctoria, et defunctus est ibi frater quidam: de quo i
Abbreviated transcription (Latin):
dientes letifictisset tandẽ in bona con¬
fessione transunt ex hoc mũdo ad prer̃:
felisi absortiõe ĩ abissũ et̾ni liũs absor¬
bendus ÷ cuꝰ ĩ hac uita pmicias adnᷤ
tantũ ut reor sicceꝑat ut nos ĩ odore un¬
gẽtorũ quib delibutus erat tãto cundiꝰ
currt faceret: qnͣto solis mansuctis et
hiũlib fontẽ uere sapĩẽ patere cognos
uidit ĩ uisione dnm ihm boues
Dmifus quidã ĩ una grãgiatũ
careuallis bubula gerebat offi

Expanded text:
ndem in bona confessione transivit ex hoc mundo ad Patrem, felici absorptione in abyssum aeterni luminis absorbendus, cujus in hac vita primitias ad hoc tantum, ut reor, acceperat, ut nos in odore unguentorum, quibus delibutus erat, tanto avidius currere faceret , quanto solis mansuetis et humilibus fontem verae sapientiae patere cognoscvidit in visione Dominum Jesum boves versus quidam in una grangiarum Claraevalli
Abbreviated transcription (Latin):
comitatib hiis qui nobiscũ sũt sapiẽti¬
b atq nobilib uiris: et frũs es quasi
unus ex illis Eud ergo tribuisti dño
pro oĩbus istis. Et ecce nõ sufficit ĩgra¬
titudini tue. gratis accepisse te tot bñs¬
cia de manu diĩ. nisi et regnũ ipiũs he¬
reditario uire uendices tibi ÷ qd nullus
ũꝙͣ regũ aut principũ quãtislibet ciuri
et argẽti molib potuit cõparare: Ad¬

Expanded text:
commoditatibus, his qui nobiscum sunt sapienticommoditatibus, his qui nobiscum sunt sapientibus atque nobilibus viris; et factus es quasi unus ex illis. Quid igitur tribuisti Domino pro omnibus istis? Et ecce non sufficit ingratitudini tuae gratis te accepisse tot beneficia de manu Domini, nisi et regnum ipsius haereditario jure vindices tibi, quod nullus unquam regum vel principum quantislibet auri et argenti molibus potuit comparare.
Abbreviated transcription (Latin):
scicionis honeste tũ grauiter aliqͣmͣdiu
egrotrisset: tandẽ ad extrema deuenit.
Introuit aũt ad eũ grã uisitacioĩs br̃s
bernardus: et confortãs illũ ait Cõfide
fili  quia migraturus es iã nũt de mor¬
te ad uitũ: de sabote tꝑali ad requiẽ sẽ¬
piternã Ille uero tũ ingenti fidutia respõ¬
dit Quid ni ꝑgran ad dĩ et trecitorem
q sollicitus: timẽs nimiũ horaii rusti¬
tano ne tã fida respõsio de p̃sũptionis
magis temeritate ꝙͣ de conscũ puritate
procederet. cut Signa tor tiĩ frater : sig¬
na cor tuũ. Quid ẽ qd̃ locutus es: Uñ
tibi subripere potuit tante p̃sũpcionis
ciudacia: Enĩuers tu nõ es ille pauꝑtu¬
lus et miserabilis homo qui cũ nichil ã
ꝓpe nil haberes in seculo. ncc̃ĩtate forsitã
magis ꝙͣ timore dei cogẽte ad nos tõfugis¬
ti ⁊ młtis p̃tib tandẽ aditũ impetrãdo:
Nos uero causa der collegunꝰ ĩopẽ. et
parẽ te fecimꝰ ĩ uictu at uestitu cetelsq

Expanded text:
er aliquandiu aegrotasset, tandem ad extrema devenit. Introivit autem ad eum gratia visitationis beatus Bernardus, et confortans eum ait: « Confide, fili, quia migraturus es jam nunc de morte ad vitam, de labore temporali ad requiem sempiternam. » Ille vero cum ingenti fiducia respondit: « Quidni pergam ad Dominum et Creatorem que sollicitus, timens homini rusticano, ne tam fida responsio de praesumptionis magis temeritate, quam de conscientiae puritate procederet, ait: « Signa cor tuum, frater, signa cor tuum: quid est quod locutus es? Unde tibi subrepere potuit tantae praesumptionis audacia? Enimvero tunc es ille pauperculus et miserabilis homo, qui cum nihil aut prope nihil haberes in saeculo, necessitate forsitan magis, quam timore Dei cogente ad nos confugisti, multis precibus tandem aditum impetrando? Nos vero causa Dei collegimus inopem, et parem te fecimus in victu et vestitu, caeterisque
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse. quãte pia cõtẽplantis erat hu¬
militas: qui negligẽciores et infirmi-¬
ores quosq iuxta se positos nec uide¬
bat nec attendebat ÷ solos illos ꝑti¬
naci studio p̃ ocuł habens. quos uita
et morib spectabiles ẽẽ sciebat ⁊ qua¬
tenus eorũ cõparaciõe sibimetipĩ ui¬
ta sua in oculis sius uilesceret. De¬

Expanded text:
fuisse, quantae pia contemplantis erat hufuisse, quantae pia contemplantis erat humilitas, qui negligentiores et infirmiores quosque juxta se positos nec videbat, nec attendebat, solos illos pertinaci studio prae oculis habens, quos vita et moribus spectabiles esse sciebat, quatenus eorum comparatione sibimetipsi vita sua in oculis suis vilesceret.
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ ut digneris int̾redere pro me ad dñi ÷
quatinus tius sanctis meritis et p̃cib
uirtutũ oꝑs consequi merear ÷ q̃ pccĩs
meis exigentib hattenus habere nõ
potui. Audiẽs spiritalis mg̃r altissi¬
mã discipuli huilitatẽ cuiꝰ religionẽ
optime nouerat: lic ipẽ qui ea clarꝰ
erat. felici ignorãtia se eã habẽ nestu
gaiuisus ẽ gaudio magno ualde desi-¬
derãs et optans cũctos sibi cõmissos.
ita semꝑ in uirtub proficere : ut tãm
religiosa infirmitatis sue consideracio¬
ne se proficere quodãmõ nescirẽt. Qnͣ¬
ta uero ãmiraciõe dignũ censuerit tã¬
te hũilitatis p̃coniũ ꝑ hec eudẽtius
ĩnotuit : qd̾ in sermonib in cõuẽtu
fratrũ habitis. eiusdẽ fratris aliqͦciẽs
debita cũ laude meminit ÷ cisserens
nullã ex oĩb uirtutib. quas isdẽ uere
monachus in simplicitate cordis sui
enumerarat. tante fortassis excellẽtie

Expanded text:
pater, ut digneris intercedere pro me ad Dominum, pater, ut digneris intercedere pro me ad Dominum, quatenus tuis sanctis meritis et precibus virtutum opera consequi merear, quae peccatis meis exigentibus hactenus habere non potui. » 41. Audiens spiritualis magister altissimam discipuli humilitatem, cujus religionem optime noverat, licet ipse qui ea clarus erat, felici ignorantia se eam habere nesciret, gavisus est gaudio magno valde, desiderans et optans cunctos sibi commissos ita semper in virtutibus proficere, ut tam religiosa infirmitatis suae consideratione se proficere quodammodo nescirent. Quanta vero admiratione dignum censuerit tantae humilitatis praeconium, per hoc evidentius innotuit, quod in Sermonibus in conventu fratrum habitis, ejusdem fratris aliquoties debita cum laude meminit; asserens nullam ex omnibus virtutibus, quas idem vere monachus in simplicitate cordis sui enumerarat, tantae fortassis excellentiae
Abbreviated transcription (Latin):
alios excellere nõ semel notauerat. se¬
tretario cordis hiũliter inducẽs. ipiũs
hũilitatẽ. caritritẽ paciẽtiã. et cõtinẽcĩã.
ceterq spiritalis grẽ karismata. que
in illo seruo dei ĩueniebat: religioso
usq ad unguẽ scrutinio rimabatur :
seq in eis cõparacione nõ nisi pulue¬
rem et cinerẽ reputabat. Deniq scĩcte
hũilitatis curdorẽ quẽ in tã sublimi
cõtẽpluciõe cõceꝑat ferre nõ ualens
sũmo diluculo tẽpore quo regularit
loq̃ posset uix expectato. reuerẽtissimũ
prẽm bncrdũ signo in cuiditoriũ trahͭ
ueniã petit: circũ fusa sibi mesticia
int̾nũ cordis prodens dolorẽ Reqͣsitu ᷤ
quid cruise doloris haberit : ue inquit
misero pitõri omui bono proesus unacuo
qui hac nocte in illo tali fratae nõ tgͣm¬
ta uirtutes quib oĩb pollet numeraui:
quarũ ne ultimã quidẽ seu mĩmã in me
mendito reꝑire ualeo Rogo ergo te dnẽ

Expanded text:
alios excellere non semel notaverat, sealios excellere non semel notaverat, secretario cordis humiliter inducens, ipsius humilitatem, charitatem, patientiam, et continentiam, caeteraque spiritualis gratiae charismata, quae in illo servo Dei inveniebat, religioso usque ad unguem scrutinio rimabatur, seque in ejus comparatione nonnisi pulverem et cinerem reputabat. Denique sanctae humilitatis ardorem, quem in tam sublimi contemplatione ceperat, ferre non valens, summoloqui posset, vix exspectato, reverendissimum patrem Bernardum, signo in auditorium trahit, veniam petit, circumfusa sibi moestitia internum prodens cordis dolorem. Requisitus quid causae haberet: « Vae, inquit, misero peccatori, omnibus bonis prorsus vacuo, ut qui hac nocte in illo tali fratre nostro triginta virtutes, quibus omnibus pollet, numeravi, quorum ne ultimam quidem seu minimam in me mendico reperire praevaleo. Rogo ergo te, domine
Abbreviated transcription (Latin):
scrutabatur magna et p̃excelsa estimae̾:
sucis uero uirtutes quibus nõ mediocriter
pollebat: eorũ consideracione prorsus des¬
pitere. Sicq fc̃m ẽ ut eminẽcia sancte hũi¬
litatis illos precelleret. quib in ciliis uir¬
tutib fortassis ĩpar nõ erit: dũ qd̾ ra¬
rũ ualde in hũano genẽ ẽ cõtinue quid
sibi deesset. uł quib alii florerẽt uirtuti¬
bus nõ ĩudiosus s pus scrutator attẽ¬
deret Contigit ruĩt ut talit᷑ ciffectus : qͣ¬
dã uite solẽpnib fratrũ uigiliis int̾esset.
Cũ uero letali negligẽcia seu sõpnolẽtcia
propulsata.cõsuetudintiria corripiens
cirma quib ad bellandũ ũimitũ nichil
efficricius ẽẽ sciebat cepit sibi pccã ꝓpo¬
maiestatis cictusare : cõseꝙ̃ter etiã fra¬
trũ suorũ sicut solebat uitã cõuersacio¬
nẽq magnificare et btĩficare Ceterũ
pre oĩb unũ quẽ gracia uirtutũ młto ᷤ

Expanded text:
scrutabatur, magna et praeexcelsa aestimare; scrutabatur, magna et praeexcelsa aestimare; suas vero virtutes, quibus non mediocriter pollebat, eorum comparatione prorsus despicere. Sicque factum est ut eminentia sanctae humilitatis illos praecelleret, quibus in aliis virtutibus fortassis impar non erat; dum, quod rarum valde in humano genere est, continue quod sibi deesset vel quibus alii florerent virtutibus, non invidiosus, sed pius scrutator attenderet. 40. Contigit autem ut taliter affectus, quadam vice solemnibus fratrum vigiliis interesset. Tum vero lethali negligentia seu somnolentia propulsata, consuetudinaria corripiens arma, quibus ad debellandum inimicum nihil efficacius esse sciebat, coepit sibi peccata propoMajestatis accusare, consequenter etiam fratrum suorum, sicut solebat, vitam conversationemque magnificare et beatificare. 1213 Caeterum unum quem gratia virtutum multos
Abbreviated transcription (Latin):
ergo et tresce et profice qnͣtũ poteris:
sapiens in sapiã sua: neq diues
in diucciis suis: s in hoc glorietur q̃ glo¬
riatur ÷ scire et nosse me qm̃ ego sũ dñs
Hanc diuine scĩe formulã ꝑfectius ymi¬
tati sũt hii qui sub btõ pr̃e nrõ b̾nardo
in clarauclle celestis phĩe distiplinis im¬
buebantur non solũ litterati et in nus¬
teriis sacre legis eruditi uiri multiͥ ue¬
rũetiam layti et illr̃ati qmͣplures : qui
et si hũane scĩe fabricã ꝑ quã ad ꝑfr̃ĩoĩs
culmẽ iuterentur mĩme consecuti sũt.
habebãt tamẽ graciã illũmãtẽ et spm̃
uiuificantẽ. qui de oĩb que oportebãt
cebat. Taliũ quidã monachus laytus
nõ littem doctus s spũ cũ eẽt feruens ĩ
oꝑe dei karismatũq meliorũ haut seg¬
nis emulator ⁊ didicerat spũs scĩ magis¬
terio nõ altũ saꝑe. ẜ semetip̃m in oĩb hũi¬
liare: sacre religionis studia que ĩ morib
cõtubnaliũ suorũ duce hũilitate sedulus

Expanded text:
ergo, cresce et profice, quantum poteris, sapiens in sapientia sua, neque dives in divitiis suis; sed in hoc glorietur qui gloriatur, scire et nosse me, quoniam ego sum Dominus . Hanc divinae scientiae formulam perfectius imitati sunt hi, qui sub beato patre nostro Bernardo in Clara-Valle coelestis philosophiae disciplinis imbuebantur, non solum litterati et in mysteriis sacrae legis eruditi viri multi, verum etiam laici et illitterati quamplures. Qui etsi humanae scientiae fabricam, per quam ad perfectionis culmen niterentur, minime consecuti sunt, habebant tamen gratiam illuminantem, et Spiritum vivificantem, qui de omnibus quae oportebat, hus laicus, non littera doctus, sed spiritu, cum esset fervens in opere Dei, charismatumque meliorum haud segnis aemulator, didicerat sancti Spiritus magisterio, non altum sapere, sed semetipsum in omnibus humiliare, sacrae religionis studia, quae in moribus contubernalium suorum duce humilitate sedulus
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũptamẽ scire uos uolo. unũ ex mĩo¬
rib et simpliciorib fratoib nrĩs cõu᷑¬
sis. quẽ obediẽtia hac nocte ĩ mõtibus
et silius istis sub diuo tante festiuitatiꝰ
gnudia celebrare coegerat tã iocũdũ.
tam deuotũ tã festuũ. dnẽ nr̃e matu¬
tinarũ exsoluisse seruiciũ ͥ ut nulliꝰ¬
nrm ꝙͣtũtũq suspensa dõtemplacio
seu intensa deuocio. i piũs deuocioni.
quã nõ alta cõtẽplacionis sublimita ᷤ :¬
to: mirati sũt uniuersi Precipue ueoͣ
nõ solũ mirati s et gratulati sũt. et
uehemẽter edificcti frẽs layci: ques o¬
bediẽtia tam festiuis qmͣ priuatis die¬
bus frequẽter in diuersa oꝑ a trahebat .
certissime sciẽtes qm̃ sic septa claustri
et parietes tẽpli scm nõ faciũt. tiõrem
dnĩ negligentẽ : sic etiã negotia q̃ causa
trene ncc̃tatis obediẽcia ĩiuĩrerit nilob

Expanded text:
erumtamen scire vos volo, unum ex minoribus et simplicioribus fratribus nostris Conversis, quem obedientia hac nocte in montibus et silvis istis sub dio tantae festivitatis gaudia celebrare coegerat, tam jucundum, tam devotum, tam festivum Dominae nostrae matutinarum exsolvisse servitium, ut nullintumcumque suspensa contemplatio seu intensa devotio, ipsius devotioni, quam non alta contemplationis sublimitas, sto mirati sunt universi, praecipue vero non solum mirati, sed et gratulati sunt, et vehementer aedificati fratres laici, quos obedientia tam festivis, quam privatis diebus frequenter in diversa opera trahebat: certissime scientes, quoniam sicut septa claustri et parietes templi sanctum non faciunt timorem Domini negligentem, sic etiam negotia, quae causa terrenae necessitatis ob