comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
riũ actũ dissolutio matrimonii fiat.
Consensit illa & matrimoniũ dissol¬
uit. Tandẽ illa uirũ ille uxorẽ alte¬
ram duxit. In eius nuptiis prior spõ¬
sa affuit & cũ ambo preteritorũ memo¬
ria inuicẽ subridere: cepissẽt. Uidens
hec noua uxor & aliquid suspicans
mali noctu rogauit uirũ ut quid ille
sihi uoluisset risus tergi uersantẽ obtũ¬
olendo compulit ut fabulã referret et
simul illius stultitiã accusaret. Tunc u¬
xor contristetur inquit illã deus que
tam fuit amens ut id notũ fecisset ma¬
tri. Quid eñ opus erat ut matri
uestrũ concubitũ referret stulta. Me
quidẽ noster famulus amplius centies co¬
gnouit neq ullũ nunꝗͣ uerbũ ame in¬
notirit matri. Tacuit uir sentiens sibi
debitã mercedẽ repensã :
ꝯne auctoritatis uirũ continuos
sermones de more populũ hẽntem hor¬
tabatur sepius ut acriter inueheret cõ¬
tra usurarios de testareturq ꝙͣ maxime

Expanded text:
rium actum dissolutio matrimonii fiat”. rium actum dissolutio matrimonii fiat”. Consensit illa, et matrimonium dissolvit. Tandem illa virum, ille uxorem alteram duxit. In eius nuptiis prior sponsa affuit, et cum ambo praeteritorum memoria invicem subridere coepissent, videns haec nova uxor et aliquid suspicans mali, noctu rogavit virum ecquid ille sibi voluisset risus. Tergiversantem detundendo compulit ut fabulam referret et simul illius stultitiam accusaret. Tum uxor: “Contristetur” inquit “illam Deus quae tam fuit amens ut id notum fecisset matri! Quid enim opus erat ut matri vestrum concubitum referret stulta? Me quidem noster famulus amplius centies cognovit, neque ullum unquam verbum a me innotuit matri”. Tacuit vir, sentiens sibi debitam mercedem impensam. 1nae auctoritatis virum, continuos sermones de more ad populum habentem, hortabatur saepius ut acriter inveheretur contra usurarios detestareturque quam maxime
Abbreviated transcription (Latin):
erat ur mulier que forma erat egregia
maiori ex parte nudaretur quo recti
corporis mensura capi posset: ad uestẽ
recte perficiendã nudatã remotis ar¬
bitris. sutor compremit parẽ uicem
medico reddens. quod & postea obiecit
tur. Uiduȩ̨ filiã cũ desponlisset
uxoris domũ ut fit sepius accedens
absente aliquando matre adolescentu¬
lã cognouit. Ex uultu filie cognita re
matre iurgare acriter illã cepit: que
se domũq ddehonestasset. denũ testãs
matrimoniũ illud. minime ratũ esse
futurũ & se acturã enixe ut id solue¬
retur. Rediens uir qui id obseruabat
absente socru cum mestã luuenẽ de¬
prehendisset. quesita causa matris
sententiã de distrahendo matrimonio
intellexit: Quid tu ille matri obseꝗ
uolo respondit. At alter intua est potesta¬
te inquit. Cũ illa modũ quereret
antea ait inferiores partes egisti. nuc
superior e uadas opportet/ ut ꝑ contra¬

Expanded text:
erat ut mulier, quae forma erat egregia, erat ut mulier, quae forma erat egregia, maiori ex parte nudaretur, quo rectius corporis mensura capi posset ad vestem recte perficiendam. Nudatam, remotis arbitris, sutor comprimit, parem vicem medico reddens: quod et postea obiecit tur, viduae filiam cum desponsasset, uxoris domum, ut fit, saepius accedens, absente aliquando matre adolescentulam cognovit. Ex vultu filiae cognita re, mater iurgare acriter illam coepit quae se domumque dehonestasset, demum testans matrimonium illud minime ratum esse futurum, et se acturam enixe ut id solveretur. Rediens vir, qui id observabat, absente socru, cum maestam iuvenem deprehendisset, quaesita causa, matris sententiam de distrahendo matrimonio intellexit: “Quid tu?” ille. “Matri obsequi volo” respondit. Alter: “In tua est potestate” inquit. Cum illa modum quaereret: “Antea” ait “inferiores partes egisti; nunc superior evadas oportet ut per contra
Abbreviated transcription (Latin):
Domũ tardius reuersa admiranti uiro
causã morȩ absq ullo timore dixit. Uir
rẽ disimulans post quatr iduũ parrochi¬
anũ ad pranliũ uocauit nõnullis adhi¬
bitis. quo res fieret notior. Cũ sederent
in mensa uir narrata prius fabula ad sa¬
cerdotẽ uersus postꝙͣ tibi inquit rerũ
omniũ uxoris meȩ debetur decima. &
hanc quoq accipies & simul ria stercore
& urina uxoris plenũ ori ad motũ hauri¬
Utor quispiã florentiȩ ad uxorẽ non
recte ualentẽ medicũ libi notũ roga¬
uit adire. Ille absente uiro domũ profe¬
ctus uxorẽ eius. licet reluctantẽ comp̃ssit
in lectulo. uir rediens cũ medicũ abeũ¬
tẽ qui se recte mulierẽ curasse dixit
offendisset uxorẽ lacrimantẽ capite
dissoluto inuenit Medici ꝑfidia cognita
rẽ dissimulauit. Et post octo dies supto
pretiosiori pãno ad uxorẽ medici pro¬
fectus dixit se ab eo missũ quo sibi inte¬
rior tumca ea cotta uocatur fieret. opꝰ

Expanded text:
Domum tardius reversa, admiranti viro Domum tardius reversa, admiranti viro causam morae absque ullo timore dixit. Vir rem dissimulans, post quatriduum parochianum ad prandium vocavit, nonnullis adhibitis, quo res fieret notior. Cum sederent in mensa, vir, narrata prius fabula, ad sacerdotem versus: “Postquam” inquit “tibi rerum omnium uxoris meae debetur decima, et hanc quoque accipias”. Et simul vas stercore et urina uxoris plenum ori sacerdotis admotutor quispiam Florentiae ad uxorem non recte valentem medicum sibi notum rogavit adire. Ille, absente viro domum profectus, uxorem eius licet reluctantem compressit in lectulo Vir rediens, cum medicum abeuntem, qui se recte mulierem curasse dixit, offendisset, uxorem lacrimantem capite dissoluto invenit. Medici perfidia cognita rem dissimulavit, et post dies octo, sumpto pretiosiori panno, ad uxorem medici profectus dixit se ab eo missum, quo sibi interior tunica ea “cotta” vocatur fieret. Opus
Abbreviated transcription (Latin):
Iues quidã suffultus uestibus: hie¬
me Bononiã proficiscens reperto
inter montana rustico qui unica tantũ
& ea contrita tunica uestitus erat ad¬
miratus in tanta ui frigoris. niues eni
& uentus erãt. homis patientiã roga¬
uit: nunquid nõ frigeret. Minime ałt̃
cũ leto respondislet uultu stupenti respõ¬
sũ dicentiq Ego sub pellihus algeo tu
seminudus nõ sentis frigus. Si tu in¬
quit omnes tuas uestes ferre sicuti
Anus lesponsare uni ex incinis
iuuenẽ filiã quã ille conspicatus cũ
ut nimiũ tenerã adolescentiorẽ respu¬
eret insulsus pater. Maturior est inꝗt
ꝙͣ opinaris tres enĩ filios pepetit ex
clerico sacerdotis nostri:
Ciuitas. adolescentula haud ad mo¬
dũ sita fatebatur parrochiano peccata sua.
Tue cũ inter cetera quesisset an debitas
decimas traderet sacerdoti ꝑ suauit et̃
coitus decimã esse reddendã quã iuuẽ¬
cula ut se ere alieno liberaret stati ꝑsoluit.

Expanded text:
ives quidam suffultus vestibus hieme Bononiam proficiscens, reperto inter montana rustico, qui unica tantum et ea contrita tunica indutus erat, admiratus in tanta vi frigoris nives enim et ventus erant hominis patientiam, rogavit numquid non frigeret. “Minime” alter cum laeto respondisset vultu, stupenti responsum dicentique: “Ego sub pellibus algeo, tu seminudus non sentis frigus!”: “Si tu” inquit ille “omnes tuas vestes ferres, sicuti nus desponsare uni ex vicinis iuvenem filiam. Quam ille conspicatus, ut cum nimium teneram et adolescentiorem respueret, insulsus pater: “Maturior est” inquit “quam opineris: tres enim iam filios peperit ex clerico sacerdotis nostri”.civitas, in qua adolescentula haud admodum scita fatebatur parochiano peccata sua. Ille, cum inter caetera quaesisset an debitas decimas traderet sacerdoti, persuasit etiam coitus decimam esse reddendam, quam iuvencula, ut se aere alieno liberaret, statim persolvit.
Abbreviated transcription (Latin):
ad emendũ panẽ cũ ꝑcunctatur uir
pro lucro sanientiã se reportasse affi¬
mat rẽq narrans ordine tradita sa¬
pientiã refert. Mulier cũ ad geni¬
tale aurẽ crexisset. Nunꝗd mĩ uir
inquit nõ omnes mensura estis
uah respondit magna est inter nos
differentia. Nam sacerdos noster dimi¬
dio ferme nos omnes excedit & bra¬
chiũ extendens mensurã descripsit
Tua statĩ in sacerdotẽ accensa nunꝙͣ de¬
sistit. quoad an uir uera dixisset qͣ pri¬
mũ experiretur. Ita sapientia in stul¬
titiã uersa docuit reticenda nobis eeͣ
quȩ sint nocitura:

Expanded text:
ad emendum panem cum percontaretur, vir ad emendum panem cum percontaretur, vir pro lucro sapientiam se reportasse affirmat, remque narrans ordine, traditam sapientiam refert. Mulier, cum ad genitale aurem erexisset: “Numquid, mi vir” inquit “non omnes aequa mensura estis?”. “Vah!” respondit “magna est inter nos differentia. Nam sacerdos noster dimidio ferme nos omnes excedit” et brachium extendens mensuram descripsit. Illa statim in sacerdotem accensa nunquam destitit quoad vir an vere dixisset quam primum experiretur. Ita sapientia in stultitiam versa docuit reticenda nobis esse quae sunt nocitura.
Abbreviated transcription (Latin):
liesq ea nocte mulierẽ cognouit sc̃ꝑ
cũ moueret clirnes ut crimẽ fuge¬
ret luxuriȩ uulgaribus uerbis dicẽs
domati carne catiuella. hoc est doma
re miserrima caro quod eũ retulissẽt
meretrix ille urbe pulsus est:
men transportandis homibus
uictũ querebat. Cũ neminẽ ua die trãs¬
uexisset seroq mestus domũ rediret
apparuit longe quidã clamitans: ut
ueheretͣ Ille lucrũ sperãs cũ redisset
letus hominẽ traduxit. Cũ pecuniam
peteret. Ille enixe iurans nullos sihi
numos adesse sapientiã illi pro numis
milia mea exuriens. sapĩa pro cibo
pasci potest. Hoc solo alter ait. tibi sa¬
tis possũ face᷑ Ille subiratus ꝓetens q̃
nã esset sapientia: ut nunꝙͣ ait quẽ¬
piã transportes decetero nisi prius pe¬
cunia recepta. Tũ ut nunꝙͣ dicas uxo¬
ri cuiꝙͣ matus genitale membrũ ꝙͣ
tibi esse. His auditis mestus domum
rediit. Uxor & quid questus fecisset.

Expanded text:
siesque ea nocte mulierem cognovit, semper siesque ea nocte mulierem cognovit, semper cum moveret clunes ut crimen fugeret luxuriae vulgaribus verbis dicens: “Domati, carne cativella” hoc est: “Doma te, miserrima caro”. Quod cum retulisset meretrix, ille urbe pulsus est. men transportandis hominibus victum quaerebat, cum neminem una die transvexisset seroque maestus domum rediret, apparuit longe quidam clamitans ut veheretur. Ille, lucellum sperans, cum redisset laetus hominem traduxit. Cum pecuniam peteret, ille enixe iurans nullos sibi nummos adesse se sapientiam illi pro nummis milia mea esuriens sapientia pro cibo pasci potest?”. “Hoc solo” alter ait “tibi satis possum facere”. Ille subiratus petens quaenam haec esset sapientia: “Ut numquam” ait “quempiam transportes de caetero, nisi prius pecunia recepta; tum ut nunquam dicas uxori cuiquam maius genitale membrum quam tibi esse”. His auditis maestus domum rediit. Uxor quid quaestus fecisset
Abbreviated transcription (Latin):
inquit et cũ me ad terra prostraueis
telũ inferas in meũ uulnus tuncq mu¬
tuis osculis pacẽ constiuemus. Placu¬
it illi cũ semper paeẽ audisset ab hoĩ
bus laudari pax tam suauis futura
Cũ uoͣ recũbentes ad pacẽ se pararent.
sũ uir e latebra egtediens. Centũ ego
iã diebus meis inqt paces ꝑfeci. hãc
ego unã tantũ dirimã: preter cõsue¬
tudinẽ meã. Ita pace infecta abierũt:¬
Uidã ciuis noster. qui se castum¬
sũmeq religionis uideri uolebat semel
deprehensus a socio in coitu inhonesto
acriter ab illo reprehensus est. ꝙ casti¬
tatẽ predicãs in id facinus laberetur.
forsan putas sed ad domandã macerã¬
dãq hanc miserã carnẽ hoc ago. Ita¬
& isfi pessimi ypochritȩ quibus opple¬
ra sũt faciũt qui semꝑ eorũ ambitio¬
nẽ & scelera sub aliquo honesti uela
Eremita qui pisis morabatur tẽ¬
pore petri gambacurte meretri¬
cẽ noctu in suã cellulã deduxit uige¬

Expanded text:
inquit “et cum me ad terram prostraveris, inquit “et cum me ad terram prostraveris, telum inferens in meum vulnus, tuncque mutuis osculis pacem constituemus”. Placuit illi, cum semper pacem audisset laudari ab omnibus, pax tam suavis futura. Cum vero recumbentes ad pacem se pararent, tum vir e latebra egrediens: “Centum iam ego diebus meis” inquit “paces per feci. Hanc ego unam tantum dirimam, praeter consuetudinem meam”. Ita pace infecti abieruntuidam civis noster, qui se castumsummaeque religionis videri volebat, semel deprehensus a socio in coitu inhonesto, acriter ab illo reprehensus est quod castitatem praedicans in id facinus laberetur. forsan putas, sed ad domandam macerandamque hanc miseram carnem et ad et isti pessimi hypocritae, quibus omnia oppleta sunt, faciunt, qui semper eorum ambitionem et scelera sub aliquo honesti velam. Ad idem Eremita, qui Pisis morabatur tempore Petri Gambacurtae, meretricem noctu in suam cellulam deduxit, vige
Abbreviated transcription (Latin):
diciis in speluncã quandã atq ibi su¬
spensos infrustra partiebatur parte cru¬
das a recenti cede carnes edens par¬
tẽ igni coctas fasus est se plures
alios comedisse idq se agcͣ quoniã
sapidiores reliquis carnibus uidere¬
tur seq denuo comesturũ si posset. Cũ
dubitaretur insania ne hoc faceret cõ¬
sulte ad cȩtera respondit ut feritate
non dementia factũ constaret:¬
Ques florentinus podagrostris
Cuius nomen honoris causa reticeo he¬
bat uxorẽ que in dispensatorẽ domus
oculos comiecerat. Id uirocũ eslet ꝑspe¬
tũ die festo cũ simulasset se foris ĩtu¬
rũ in cubiculo inscia rixore latuit. Il¬
la e uestigio uirũ abesse rata. dispensa¬
tore canculũ accersito. Uolo inquit post
aliqua primi congressus uerba ut ludũ
aliquẽ inter nos iniamus. Cũ ille an¬
nueret. Simulemus ait mulier bellum
inter nos esse & pacẽ postea faciemus.
Altero modũ querente luctemur parilũ

Expanded text:
ditiis in speluncam quamdam, atque ibi suditiis in speluncam quamdam, atque ibi suspensos in frusta partiebatur, partim crudas a recenti caede carnes edens, partim igni coctas. Fassus est se plures alios comedisse idque se agere quoniam sapidiores reliquis carnibus viderentur; seque denuo commesturum, si posset. Cum dubitaretur insania ne hoc faceret, consulte ad caetera respondit, ut feritate, non dementia factum constaretques Florentinus podagrosus, cuius nomen honoris causa reticeo, habebat uxorem quae in dispensatorem domus oculos coniecerat. Id viro cum esset perspectum ac die festo simulasset se foras iturum, in cubiculo, inscia uxore, latuit. Illa e vestigio virum abesse rata dispensatore clanculum accersito: “Volo” inquit post aliqua primi congressus verba “ut ludum aliquem inter nos ineamus”. Cum ille annueret: “Simulemus” ait mulier “bellum inter nos esse, et pacem postea faciemus”. Altero modum quaerente: “Luctemur paululum”
Abbreviated transcription (Latin):
q percita aquã aduxit. ea ꝑfuxo in¬
duine & ea ꝑte que tabulẽ inserta
erat paulũ tumor abiit. Monacus cũ iã
strepitũ quendã domi fieri ꝑsentiret
abcundi cupidus e tabula memhrum
deduxit maiori ex ꝑte decoriatu. Me¬
dicũ cũ morbo quesisset fabula palã
facta est.Si cęteris tantũ sua uicia sta¬
rent plures fierẽt continentiores :¬
Nserã his nr̃is confabulatioibus
rẽ infandã horrendãq nullis atea
seculis auditã quã ego quoq fabulosã
existimabã quo ad luteris cuiusdam
regii secretarii certior factus sũ ue¬
rum esse. quod ferebatur sententia ꝑti¬
cule litterarũ his ferme uerbis exp̃li¬
cabatur. Rẽ monstro similẽ accidisse
prope neapolim decẽmilibus passuũ
in montibus sũme quod est castrũ
eo loci sitũ. Puer lomhardus tredeci
annorũ captus est & ad pretonũ ꝑdu¬
ctus qui iam duos infantrilos trium
annorũ comederat. Seducebat eos blã¬

Expanded text:
que percita aquam advexit. Ea perfuso inque percita aquam advexit. Ea perfuso inguine, et ea parte quae tabulae inserta erat, paululum tumor abiit. Monachus, cum iam strepitum quemdam domi fieri persentiret, abeundi cupidus e tabula membrum deduxit maiori ex parte decoriatum. Medicum cum morbo quaesisset, fabula palam facta est. Si caeteris tanto sua vitia constarent, plures fierent continentioresnseram his nostris confabulationibus rem nefandam horrendamque, nullis antea eculis auditam, quam ego quoque fabulosam existimabam, quoad litteris cuiusdam Regii secretarii certior factus sum verum esse quod fatebatur. Sententia particulae litterarum his ferme verbis explicabatur: “Rem monstro similem accessisse prope Neapolim decem milibus passuum, in montibus Summae, quod est castrum eo loci situm. Puer Lombardus tredecim annorum captus est, ad praetorem perductus, qui iam duos infantulos trium annorum comederat. Seducebat eos blan
Abbreviated transcription (Latin):
cmutetet᷑ inter mediã se positurũ di¬
xit. Dehine abiegna que pertenius
erat quesita ac paulũ ꝑforata ad priel¬
lã canculũ adiit. Missoq ꝑ foramen
priapo qui adhuc dormichat. cũ puel¬
lã deosculari suauiter cepisset subla¬
tis uestibus cibũ concupitu querebat.
uirga uero suauitate oris & inferioris
partis tactu exꝑgefacta cępit ad mo¬
dũ & preter mensurã foramĩs tume¬
scere adeo ut ualde constricta tenere¬
tur res ita in arcto erat: ut neq ĩgredi
rẽ uoluptate. clamare & gemeͬ mona¬
cus cepit. nimio uexatus cruciatu.
Exterrita puella cũ osculo osculari ho¬
minẽ uellet N rẽ optatã ꝑfice̾ in dolo¬
ris leuamine tormentũ augebat Nã
cũ ea ex re uirga tumentior fieret eo
arctius torquehatͣ Cruciebat᷑ miser
petens aquã frigidã qua abluto tello
tumor ille resideret Uiigo que dome¬
sticos timebat/ aquã petere non ari¬
dehat. tandẽ homis clamore dolore¬

Expanded text:
mitteretur, intermediam se positurum dimitteretur, intermediam se positurum dixit. Dehinc tabula abiegna, quae pertenuis erat, quaesita ac paulum perforata, ad puellam clanculum adiit missoque per foramen priapo qui adhuc dormiebat, cum puellam deosculari coepisset, sublatis vestibus cibum concupitum quaerebat. Virga vero, suavitate oris et inferioris partis tactu expergefacta, coepit admodum et praeter mensuram foraminis tumescere, adeo ut valde stricta teneretur. Res ita in arcto erat ut neque ingredi,rem voluptate, clamare et gemere monachus coepit nimio vexatus cruciatu. Exterrita puella, cum osculo solari hominem vellet et rem optatam perficere in doloris levamen, tormentum augebat, nam cum ea ex re virga tumentior fieret, eo arctius torquebatur. Cruciabatur miser, petens aquam frigidam qua abluto telo tumor ille resideret. Virgo, quae domesticos timeret, aquam petere non audebat; tandem hominis clamore dolore
Abbreviated transcription (Latin):
debitũ peteret. Citatus filius eius. qui
debitor dicebatur negauit parentẽ nũꝙͣ
mutuo quicꝙͣ ab alio sumpsisse cũ nihil
de care ut mox est mercatoribus libris
sius constaret. Statĩq ad notariũ pro¬
fectus. ut salsũ hominẽ arguere cepit
tarius nescis fili tp̃ris illius acta inquit
cũ nundũ natus esses. Pater quidẽ tuus
eã sũmã mutuo sumpsit. sed post paucos
restituit menses eius rei ego contractũ
finis feci quo liberatus est pater. ille
pecunia data instrumentũ reddidit R
ea molestia producto fine liberatus est Iia
ab utroq numo fraude corrasir:
N piceno est oppidũ hesis nomẽ.:
in eo monacus quidã. qui lupus
uocabatur amabat uirginẽ adolescen¬
tiotẽ. Ciri cũ multis uerbis coitũ su¬
asisset cessit illa tandẽ precibus. Sed
cũ uerita esset ne nimio dolore trans¬
fodderetur paulũq hesitaret. Monacus
tabulã ligneã ꝑ cuius foramẽ tellũ

Expanded text:
debitum peteret. Citatus filius eius qui debitum peteret. Citatus filius eius qui debitor dicebatur negavit parentem unquam mutuo quicquam ab alio sumpsisse, cum nihil de ea re ut mos est mercatoribus libris suis constaret; statimque ad notarium profectus ut falsum hominem arguere coepit,tarius: “Nescis, fili, temporis illius acta” inquit “cum nondum natus esses. Pater quondam tuus eam summam mutuo sumpsit, sed post paucos restituit menses. Eius rei ego contractum finis feci, quo liberatus est pater”. Ille, pecunia data, instrumentum redemit, et ea molestia producto fine liberatus est. Ita ab utroque nummos bella fraude contraxit. n Piceno est oppidum Esis nomine. n eo monachus quidam, qui Lupus vocabatur, amabat virginem adolescentiorem, cui cum multis verbis coitum suasisset, cessit illa tandem precibus; sed cum verita esset ne nimio dolore transfoderetur paululumque haesitaret, monachus tabulam ligneam, per cuius foramen telum
Abbreviated transcription (Latin):
lintea ut moris est Cardinalrũ & bir¬
reto capite contecto prout deferre cõ¬
sueuerat mestũ lamentantẽ ac conq̃¬
rentẽ. Cõ uero tp̃re quo uentorũ tur¬
bo adeo repens fuit interdui autẽ erat
conspectũ ab sese in area inter uentos
amplexantẽ eã turrĩ & ab solo a se lõ¬
gius delatã ad terrã prostrasse complu¬
res insup querens atq illices mire
grossitudinis ab radicihus cuulsas: atq
alio esse delatas quibus rebus cũ parũ
fides heretur multi cũ accessissẽt id pro
comperto retulerũt:
rũ questus arte sua faciebat exco¬
gitata aliquid lucrandi uersutia. Ado¬
lescentẽ quendã adiit petens nunqd ci
satisfactũ esset de quingentis florenis t
qui olĩ patri ꝑ quendã iã defunctum
mutui causa ddebebant᷑ͣ. Inscius ille ne¬
gauit id debitũ in nominibus patris
esse. Notarius id instrumento constare
ah se facto asserens iuuenẽ ppulit ut nu¬
mis redempto instrumento apud pretorẽ

Expanded text:
lintea ut moris est cardinalium, et bilintea ut moris est cardinalium, et bireto capite contecto prout deferre consueverat, maestum, lamentantem ac conquerentem. Eo vero tempore, quo ventorum turbo adeo repens fuit interdiu autem erat, conspectum ab sese in aere inter ventos amplexantem eam turrim et ab solo a se longius delatam ad terram prostrasse. Complures insuper quercus atque ilices mirae grossitudinis ab radicibus avulsas atque alio esse delatas. Quibus rebus cum parum fides haberetur, multi cum accessissent, id pro comperto retulerunt. rum quaestus arte sua faciebat, excogitata aliquid lucrandi versutia, adolescentem quemdam adiit, petens numquid ei satisfactum esset de quingentis florenis, qui olim patri per quemdam iam defunctum mutui causa debebantur. Inscius ille negavit id debitum in nominibus patris esse. Notarius id instrumento constare ab se facto asserens, iuvenem perpulit ut nummis redempto instrumento apud praetorem
Abbreviated transcription (Latin):
ri castelli deserti: qui borgetus appella¬
tur prope urbẽ millibus passibus sex.
Et itẽ eccłia quedã ꝑ uetusta ei loco ꝓpĩ¬
qua soletenus deiecta sunt. Ita coniri¬
tis lapidibus ut manibus hominum
disturbata uiderent᷑ camponule que
infra muros erat peregrinantiũ diuer¬
sorũ. cũ in eã confugissent plures tectũ
omne sublatũ alioq haud longe in
uiã translatũ est absq hominũ nocu¬
mento. Turris quoq eccłiȩ sancte Ru¬
sine lõge ab urbe mil. passibus decẽ in
hora transtiberrna mare uersus casale
appellatũ a solo euulsa prostrata q est
Horũ causam multis mirantibus scis¬
citantibusq hubulci. qui in eo casali
morabant᷑ agriculture cauã ad urbẽ
ob rei nouitatẽ accedentes retulerũt
sepius a se uisũ in siluis propinquis
in ambulantẽ cardinalẽ qui in sepul¬
cro hadriani ex uulnere nuꝑ decessit
Patriarchã cognominatũ ueste desup

Expanded text:
ri castelli deserti, qui Borgetus appellari castelli deserti, qui Borgetus appellatur, prope Urbem milibus passuum 6, et item ecclesia quaedam pervetusta ei loco propinqua solo tenus deiecta sunt, ita contritis lapidibus, ut manibus hominum disturbata viderentur. Cauponulae quae infra muros erat peregrinantium diversorium, cum in eam plures confugissent, tectum omne sublatum alioque haud longe in viam translatum est absque hominum nocumento. Turris quoque ecclesiae S. Rufinae longe ab Urbe milibus passuum 10 in ora Transtiberina, mare versus Casale appellatum, a solo avulsa prostrataque est. Horum causam multis mirantibus sciscitantibusque, bubulci duo, qui eo in Casali morabantur agriculturae causa, ad Urbem ob rei novitatem accedentes, retulerunt saepius ab se visum in sylvis propinquis inambulantem cardinalem, qui in sepulchro Hadriani ex vulnere nuper decessit, Patriarcham cognominatum, veste desuper
Abbreviated transcription (Latin):
mũ est millibus passibus quinq ue¬
ingente canũ qui rubeo colore uide¬
bant᷑ multitudinẽ ad quatuor milia¬
ria iter Alamaniã uersus facere. Hãc
ueluti primã aciẽ sequebatur bouũ
pecudũq ingens numerus. Post hos
equites peditesq in turmas cohortes¬
q diuisi sentati plures adeo magna ma¬
nu ut exercitũ representarent qͣuorũ
partĩ uix capita. parti sine capite conspi¬
cichantur. Ultima acies erat hominis ꝑ¬
magni gigantis more equo altiori insi¬
dentis & ipse magnã iumentorũ diuer¬
si generis copiã secũ ducens. Tres fex:¬
me horas corũ transitus fuit longissio
agmine ut diuersis in locis apparerẽt
cuius rei plures extant testes uiri femi¬
neq: qui etiã propius conspiciendi cã
accesserũt Post solis occasũ ueluti ad
alia loca transissent: nequaꝗͣ conspecti
cum manifesta extent uestigia uentorũ
turbine coorto die xx. septembris mu¬

Expanded text:
mum est milibus passuum 5, vemum est milibus passuum 5, veingentem canum, qui rubeo colore videbantur, multitudinem ad quatuor milia, iter Alemanniam versus facere. Hanc veluti primam aciem sequebatur boum pecudumque ingens numerus: post hos equites peditesque in turmas cohortesque divisi, scutati plures, adeo magna manu ut exercitum repraesentarent, quorum partim vix capita, partim sine capite conspiciebantur. Ultima acies erat hominis permagni gigantis more equo altiori insidentis et ipse magnam iumentorum diversi generis copiam secum ducens. Tres ferme horas eorum transitus fuit longissimo agmine, ut diversis in locis apparerent: cuius rei plures exstant testes viri feminaeque, qui etiam propius conspiciendi causa accesserunt. Post solis occasum veluti ad alia transissent, nequaquam conspecti cum manifesta exstent vestigia. Ventorum turbine coorto, die 20 Septembris, mu
Abbreviated transcription (Latin):
onella quonlã histrio ꝑfaçetus pol¬
Ilicitus est: ob paucos nũmos se q̃n¬
dã ferrariensẽ qui id admodũ cupie¬
bat. diuinũ esse facturũ. Accersito ut
una secũ in lecto cuharet homine uen¬
tum tacitũ uentris in lecto emisit:
Deinde eũ in interiorẽ lectũ caput
subduce̾ iussit. quo facto eũ ille fe¬
tore motus caputq stati exerens, cre¬
pitũ uentris edidisti ut rudeor dixis¬
set. Tui gonella solue nrãmos/ nam
Lteri quoq ut diuinator fieret
optanti unica inquit pilula te
diuinu reddã. Assentienti pilulam
ex stercore confectã in os prebuit.
Ille prefetore uomitans, stercus ĩꝗt
sapit quod dedisti. Tũ gonella uerũ¬
uinatioĩs poposcit ÷
pontifex esset Florentiȩ plurima
prõdigia nunciata sunt & ita certis
auctoribus ut fidẽ annut impenden¬
tis uideatur. A Como lre allate ab ho¬
nestissĩs uiris. asserentibus ea ad le
dollata a plurimis: qui id conspexerãt.
Testahantur in certo loco qui ultra Co¬

Expanded text:
nella, quondam histrio perfacetus, pollicitus est ob pauculos nummos se quemdam Ferrariensem, qui id admodum cupiebat, divinum esse facturum. Accersito, ut una secum in lecto cubaret, homine, ventum tacitum ventris in lecto emisit, deinde eum in interiorem lectum caput subducere iussit; quo facto, cum ille foetore motus caputque statim exserens, “Crepitum ventris edidisti, ut video” dixisset, tum Gonnella: “Solve nummos, nam lteri quoque ut divinator fieret optanti: “Unica” inquit “pillula te divinum reddam”. Assentienti pillulam e stercore confectam in os praebuit. Ille prae foetore vomitans: “Stercus” inquit “sapit, quod dedisti”. Tum Gonnella veruvinationis poposcit. 1Pontifex esset Florentiae, plurima prodigia nuntiata sunt, et ita certis autoribus ut fidem abnuere imprudentis videatur. A Como litterae allatae ab honestissimis viris asserentibus ea ad se delata a plurimis, qui id conspexerant, testabantur, a certo loco, qui ultra Co
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ inquit duplo pretiosiorẽ illi esse as¬
seucrauit rogante socero & quas posses¬
siones hẽret seprediũ extra oppidũ
possidere ait qui uictũ suppeditaret.
Non meministi inquit socius & alte¬
rius predii quod illo multo est elega¬
tius ex quo plurĩos numos contrahis:
deniq ad singula. que ab illo iacte¬
bant socius duplũ conferebat. Cũ
uero parũ quid ederet socerq hor¬
tarctur ad cibũ. Non me bene inquit
estate hẽo. hic socius ut solitã ⁊ actan¬
tiã seruaret. plus multo ꝙͣ dicat est
inquit. Nã estate male se habet & mł¬
to peius hieme. His uerbis cũ risissẽt
omnes leuissimi homĩs iactantia ad
falsã laudẽ q̃sita debitũ stultitie pre

Expanded text:
m etiam duplo pretiosiorem illi esse asm etiam duplo pretiosiorem illi esse asseveravit. Rogante socero ecquas possessiones haberet, se praedium extra oppidum possidere ait, quod victum suppeditaret: “Non meministi” inquit socius “et alterius praedii, quod illo multo est elegantius, ex quo plurimos nummos contrahis?”. Deinde ad singula quae ab illo iactabantur, socius duplum conferebat. Cum vero parum quid ederet socerque hortaretur ad cibum: “Non bene me” inquit “aestate habeo”. Hic socius, ut solitam iactantiam servaret: “Plus multo quam dicat est” inquit, “nam aestate male se habet, et multo peius hieme”. His verbis cum risissent omnes levissimi hominis iactantiam ad falsam laudem quaesitam, stultitiae
Abbreviated transcription (Latin):
set profectus est semel ad uirũ doctissi¬
mũ inq ea re admodũ peritũ antoniũ
raudensẽ mediolanense ex ordine mi¬
norũ ut ei peccata sua confiteretur
libelloq porrecto rogauit ut eũ lege¬
ret qui contineret confessionẽ suã.
Uirscitus & prudens qui eã lectionẽ
plurimi tp̃ris esse iuderet. stultia ho¬
minis cognita paucis illũ uerbosũ in¬
terrogans ab omnibus te inquit. que
in hoc codice continetur absoluo. Cũ
alter quã sibi penitentiã in iungeret¬
togaret. it ꝑ mensẽ hunc inquit tu¬
die legas. Tum id ase fieri posse nega¬
tet persistit confessor in sententia. Ita
fatui uerbositas faceto responso concu¬
D
satis firma ualitudine & mini¬
me opulentus. Accersitus estate ad
cenã ab uxoris parentibus duxit se¬
cũ amicũ quenlã rogans ut semper
uerbis augeret ea quẽ ab se diceretur
laudante socru tunicã qua uestitus
erat se aliã multo pulcriorẽ gener hẽ¬
re dixit. Tũ socius prę̧ter cã altera¬

Expanded text:
set, profectus est semel ad virum doctissimum inque ea re admodum peritum, Antonium Raudensem Mediolanensem, ex ordine Minorum, ut ei peccata sua confiteretur, libelloque porrecto, rogavit ut eum legeret, qui contineret confessionem suam. Vir scitus et prudens, qui eam lectionem plurimi temporis esse videret, stultitia hominis cognita, paucis illum verbosum interrogans: “Ab omnibus te” inquit, “quae in hoc codice continentur, absolvo”. Cum alter quam sibi poenitentiam iniungeret“Ut per mensem hunc” inquit “tudie legas”. Cum id a se fieri posse negaret, perstitit confessor in sententia. Ita fatui verbositas responso sud satis firma valetudine et minime opulentus. Accersitus aestate ad coenam ab uxoris parentibus, duxit secum amicum quemdam, rogans ut semper verbis augeret ea quae ab se dicerentur. Laudante socru tunicam qua vestitus erat, se aliam multo pulchriorem gener habere dixit. Tum socius praeter eam altera
Abbreviated transcription (Latin):
unꝙͣ postea uxorẽ crepitantẽ audiuis¬
set. Tũ ille errorẽ suũ confessus totiẽs
inquit ut nedũ cena sed patrimoniũ
consumendũ fuisset. Hoc dicto pecu¬
nie redite & cena soluta. Multa itaq
stinensiũ fuit nuper florentiȩ uir

Expanded text:
unquam postea uxorem crepitantem audisunquam postea uxorem crepitantem audisset. Tum ille, errorem suum confessus: “Totiens” inquit “ut nedum coena, sed patrimonium consumendum fuisset”. Hoc dicto, pecuniae redditae et coena soluta. Multa itaquestinensium, fuit nuper Florentiae, vir
Abbreviated transcription (Latin):
exissent menses aliquos crepitus uxor¬
ederet. Mercatorẽ postridie rogauit ut
quingentos sibi aureos infra ocło dies
reddendos mutuo concederet. Cirauaba¬
tur ille tantã sũmã ab eo mutuo conce¬
dendã. Assensiͭ egre tñ & pecuniã con¬
cessit. Cũ solicitus die conuentũ expe¬
ctasset. accessit ad dominũ creditã pecu¬
niã poscens. Alter tanꝙͣ te grauiori
pressus rogauit Mercatorẽ uelut in ar¬
cto constitutus ut pro re admodũ graui
alios quingentos mutaret & se om̃s
infra menie pollicetur restiturũ. Cum
bonus uir diutius in opiã preferens
denegasset. Tamen ne & reliquorũ so¬
lutio deficeret. multis suspiriis. &
alios quingentos attulit. Oomũ re¬
uersus mestus atq aĩo eger multa co¬
gitans plurima dubitans agehat no¬
c̾tes insomnes . Uigilans sep̾ius au¬
diuit uxorẽ dormientẽ edere uen¬
tris crepirus. Post mensẽ dominus
Mercatorẽ ad se uocauit sciscitãs. an

Expanded text:
exissent menses, aliquos crepitus ederexissent menses, aliquos crepitus ederet uxor, mercatorem postridie rogavit ut quingentos sibi aureos infra octo dies reddendos mutuo concederet. Gravabatur ille tantam summam ab eo mutuo concedendam: assensit aegre tamen et pecuniam concessit. Cum sollicitus diem conventum expectasset, accessit ad dominum, creditam pecuniam poscens. Alter, tanquam re graviori pressus, rogavit mercatorem, velut in arcto constitutus, ut pro re admodum gravi alios quingentos mutuaret et se omnes infra mensem pollicetur restituturum. Cum bonus vir diutius inopiam praeferens denegasset, tamen, ne et reliquorum solutio deficeret, multis suspiriis et alios quingentos attulit. Domum reversus maestus atque animo aeger multa cogitans, plurima dubitans, agebat noctes insomnes. Vigilans saepius audivit uxorem dormientem edere ventris crepitus. Post mensem, dominus mercatorem ad se vocavit, sciscitans an
Abbreviated transcription (Latin):
Dolescentula paulo simplitior flo¬
rentie laborabat ex partu magͦ¬
in dolore constituta. Cũ diutius sũmoᷤ
cruciatu distraheretur & aliquando
obstetrix sumpto lumĩe secretiora il¬
lius inspiceret andũ infans egrede¬
retur posticũ ss̃ an eo prodiret infãs
inspicere iussit. Names se cũ ea quo¬
q pͥarte quandoq uirũ coisse ait :
Rant complures Florentie loq̃n¬
tes. & sibi diuersa bona optantes¬
ut fit. Cũ alter se pontificẽ maximũ
Alter regẽ. Alter quippiã aliud se uel¬
le esse assentaret. Tũ puer loquaculus
qui aderat. Ego inquit pepo esse uellẽ
rogatus quã ob causã quoniã omnes
mihi culũ olfacerẽt respondit. est enĩ
mox frequẽs ut melones empturi po¬
steriorẽ olfaciant partem:
Iditus erat uxorẽ inter cȩtera com¬
mendans cũ dixisset illã nunꝙͣ uentris
crepitũ edidisse admiratus dñs idq
negans fieti potuisse posito inter eos
opĩpare cene pignore q anteꝙͣ tres

Expanded text:
dolescentula paulo simplicior Flodolescentula paulo simplicior Florentiae laborabat ex partu, magno dolore constituta. Cum diutius summo cruciatu distraheretur, et aliquando obstetrix, sumpto lumine, secretiora illius inspiceret an nondum infans egrederetur, posticam etiam, an ea prodiret infans, inspicere iussit, nam et secum ea quoque parte quandoque virum coisse ait. rant complures Florentiae colloquentes, et sibi diversa bona optantesut fit. Cum alter se pontificem maximum, alter regem, alter quippiam aliud se velle esse asseveraret, tum puer loquaculus, qui aderat: “Ego” inquit “pepo esse vellem”. Rogatus quam ob causam: “Quoniam omnes mihi culum olfacerent” respondit. Est enim mos frequens ut melones empturi posteriorem olfaciant partem. ditus erat, uxorem inter caetera commendans, cum dixisset illam nunquam ventris crepitum edidisse, admiratur dominus idque negans fieri potuisse, posito inter eos opiparae coenae pignore, quod, antequam tres
Abbreviated transcription (Latin):
mans que ab eo latine dicebantur
aues minime intellecturas. Rursus
fugientibus. auibus cũ auceps captu¬
ra frustaretur hominẽ accerrime q
locutus esset increpauit. Tũ alter nun¬
quid latine sciunt inquit aues. Exi¬
stimauit doctor ille nõ ad sanũ sed
ad sensũ uerhorũ tanꝙͣ ab se intelle¬
ctã uocẽ aues diffugiste:
Asquinus senensis uir dicax. ac
iocosus mutato statu Ciuitatis
cũ exul a patria ferrariã se contuliss¬
Accessit ad cũ uisendi gr̃a ciuis quidã
senensis haud magni uir pretii qui ex
ueneciis senas redibat. Comiter a Pas¬
quino susceptus cũ inter loquendũ suã
ille operã si quid in eius gratiã agere
posset senis polliceret & aliquid se ⁊¬
posse ad iactanriã ostendens subderet.
Ego sũ de corpore pñtis status. Tũ fasꝗ¬
nus utinã cito crepet id corpus. ut tu
tuiq similes ex eo ꝙͣprimũ egrediant᷑
facete i actantiã hoĩs rastigauit :¬

Expanded text:
stimans quae ab eo Latine dicebantur stimans quae ab eo Latine dicebantur aves minime intellecturas. Rursus fugientibus avibus, cum auceps captura frustraretur, hominem acerrime, quod locutus esset, obiurgavit. Tum alter: “Numquid Latine sciunt” inquit “aves?”. Existimavit doctor ille, non ad sonum, sed ad sensum verborum, tanquam ab se intellectam vocem, aves diffugisse. asquinus Senensis, vir dicax ac iocosus, mutato statu civitatis, cum exul a patria Ferrariam se contulisseaccessit ad eum visendi gratia civis quidam Senensis, haud magni vir pretii, qui ex Venetiis Senas redibat. Comiter a Pasquino susceptus, cum inter loquendum suam ille operam si quid in eius gratiam agere posset Senis polliceretur, et aliquid se posse ad iactantiam ostendens, subderet: “Ego sum de corpore praesentis Status” tum Pasquinus: “Utinam cito crepet id corpus” inquit “ut tu tuique similes ex eo quam primum egrediantur!”. Facete iactantiam hominis castigavit
Abbreviated transcription (Latin):
Ubigebatur ab adultero Mulier
senensis. hic cũ post coitũ: in eiꝰ
contumeliã dixisset se nunꝙͣ in ali a
latiorẽ uuluã reꝑisse illa existimãs
id sibi laudi esse. Ex gr̃a tua hoc in¬
quit dicis nõ meo mẽrito urĩa mihi
ea. quã profers adesset copia . Nam
multo propterea me nobiliorẽ & ma¬
iori extimandũ reputarem:¬
Octor Mediolanensis indoctus
atq insulsus hominẽ qui ad
capiendas aues cũ noctua proficisce¬
batur rogauit, ut se: qui id uideͣ cupie¬
bat ad cãptura auiũ secũ duceret
annuit auceps & hominẽ frondibus
contectũ iuxta statuit ea conditione
ne uerbũ faceret. ne aues terrentur.
Cũ auiculȩ plures conuenissẽt stultus
ille e uestigi exclamauit. maternis¬
uerbis auiculas multas adesse cito
contraheret. Ille audita uoce diffuge¬
runt. Increpatus acriter ab aucupẽ si¬
lentiũ pollicetur. Aues cũ iterũ con¬
uenissẽt stultus e uestigio uerbis la¬
tinis. aues premultȩ sũt inquit: exi¬

Expanded text:
ubigebatur ab adultero mulier Senensis. Hic cum post coitum in eius contumeliam dixisset se nunquam in alia latiorem vulvam reperisse, illa existimans id sibi laudi esse: “Ex gratia tua, hoc” inquit “dicis, non meo merito: utinam mihi ea, quam profers, adesset copia! Nam multo propterea me nobiliorem et maiori existimandam reputarem”octor Mediolanensis, indoctus atque insulsus, hominem qui ad capiendas aves cum noctua proficiscebatur, rogavit ut se, qui id videre cupiebat, ad capturam avium secum duceret. Annuit auceps, et hominem frondibus contectum iuxta noctuam statuit, ea conditione ne verbum faceret, ne aves terrerentur. Cum aviculae plures convenissent, stultus ille e vestigio clamavit aviculas multas adesse, ut rete contraheret. Illae audita voce diffugerunt. Increpatus acriter ab aucupe, silentium est pollicitus: aves cum iterum convenissent, e vestigio stultus verbis Latinis: “Aves permultae sunt” inquit, exi
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ & cũ patrono meo inꝗt si om̃s
agnos. qui ex oiribus alicno ariete
compressis oriunt᷑. traderẽ arierũ
patronis:
gratiã certã quereret. tanꝙͣ in¬
honesta postulanti cuus unus contra¬
dixit. Pestridie admonitus homo
tres asinos fiumento onustos domu
eius qui contradixerat deduxit.
egit. Tũ uicinus eius interloquen

Expanded text:
mecum et cum patrono meo” inquit “si omnes mecum et cum patrono meo” inquit “si omnes agnos qui ex ovibus alieno ariete compressis oriuntur traderem arietum patronis”.gratiam certam quaereret, tanquam inhonesta postulanti civis unus contradixit. Postridie admonitus homo tres asinos frumento onustos domum eius qui contradixerat deduxit: egit. Tum vicinus eius inter loquen
Abbreviated transcription (Latin):
hoc foramen facieiendi si mihi sum¬
pruosã cenã uelis prchere sed octo
dicrũ spacio mihi opus est ad hanc
rẽ cũ ad modũ sit difficilis ꝑficien¬
dã. Annuit stultus & secrẽto illũ
cũ uxore noctu collocauit. ipse in
alio lecto recumhens. Transacto spa¬
cio cũ uia adeo esset patens amici
opera ut sentes nõ essẽt timenoli:
Accersito uiro multũ diriq sudasse¬
se dixit in obsequiũ etus & tandẽ
confectũ foramẽ quod que rebat do¬
cta adolescentula uiro gratulata ẽ.
amici labores cõmendas. Stultus cũ
uxorẽ ꝑforatã inuenisset letus &
lotio gr̃atias egit &e cenã psoluit:
Astoris ciuusdã in riuo frigidio op¬
pidulo montano uxor cũ sacerdote
cauitq in pastoris domo. Cũ puer eet
septenus. Sacerdos pastorẽ benigne al¬
esse rogore ut sua uoluntate puer ad
se migraret. Minime hoc fiet pastor
inquit. Ego puerũ pro me uolo ꝗ
sit donri natus. Male enĩ agcretur

Expanded text:
“hoc foramen faciendi, si mihi sum“hoc foramen faciendi, si mihi sumptuosam coenam velis praebere: sed octo dierum spatium mihi opus est ad hanc rem, cum admodum sit difficilis, perficiendam”. Annuit autem stultus, et secreto illum cum uxore noctu collocavit, ipse in alio lecto recubans. Transacto spatio, cum via esset admodum patens amici opera ut sentes non essent timendi, accersito viro, multum diuque se sudasse dixit in obsequium eius, et tandem confectum foramen quod quaerebat. Docta adolescentula viro gratulata est, amici labores commendans. Stultus cum uxorem perforatam invenisset, laetus, et socio gratias egit, et coenam persolvit. astoris cuiusdam in Rivo, frigido oppidulo montano, uxor cum sacerdote cavitque in pastoris domo. Cum puer esset septennis, sacerdos benigne alesse rogavitque ut sua voluntate puer ad se migraret: “Minime hoc fiet” pastor inquit; “ego puerum pro me volo, qui sit domi natus. Male enim ageretur
Abbreviated transcription (Latin):
Acinus canis olux armorũ opera
gibeline factionis ticinũ ingressus
ex cõmposito guelforũ tantũ hoña dit¬
ripuit his consumptis cep̾it e gebe¬
linorũ domus exinanire tanꝙͣ Quel¬
forũ honis refertas. Cũ illi apud du¬
cẽ quererentut se cũ gebelim essent
indigne spoliari. Tu facinus uerum
dicitis filii mei gihellini estis omnes:
sed bona lũt ꝗuelta hoc pacto nullo
factionis discrimĩe hona oium dirrepta:
Dolescens bononiensis stupidi inge¬
nii & insulsi uxorẽ duxit adolesc̃e¬
tulã forma egregia prima nocte igna¬
rus rerũ ut qui nunꝙͣ mulierẽ cogno¬
uisset matrimoniũ nõ consumauit
mane rogatus a Socio. quomodo res
nocturne processissent suspirans ma¬
le inquit. Nã cũ diu quesisset uxoris
concubitũ tandẽ illã absq foramine
consueto ut aiebãt a se feꝑtũ. Cogͥ¬
ta illius stultitia socius tace inquit
obsecro neq uerbũ histas. cũ res sit
tisset. Ego. lahorẽ prote suhibo ait

Expanded text:
acinus Canis, dux armorum, opera Ghibellinae factionis, Ticinum ingressus, ex composito Guelforum tantum bona diripuit. His consumptis, coepit et Ghibellinorum domus exinanire, tanquam Guelforum bonis refertas. Dum illi apud ducem quererentur se, cum Ghibellini essent, indigne spoliari, tum Facinus: “Verum dicitis, filii mei, Ghibellini estis omnes, sed bona sunt Guelfa”. Hoc pacto, nullo factionis discrimine, bona omnium direpta dolescens Bononiensis, stupidi ingenii et insulsi, uxorem duxit adolescentulam forma egregiam. Prima nocte, ignarus rerum, ut qui nunquam mulierem cognovisset, matrimonium non consummavit. Mane rogatus a socio quomodo res nocturnae processissent, suspirans, “Male” inquit; nam cum diu quaesisset uxoris concubitum, tandem illam absque foramine consueto, ut aiebant, ab se repertam. Cognita illius stultitia, socius: “Tace” inquit “obsecro, neque verbum hiscas, cum res sit tisset: “Ego laborem pro te subibo” ait
Abbreviated transcription (Latin):
tes propius altare a sacerdote aqua in
calicẽ effusa oculos conspergantur dicit
autẽ interim sacerdos uerba quedã ex
sacris literis hona ualitudinẽ precã¬
tia. Accessit ad Ungariã olim sacerdos
quidã florentinus Cũ philippo qui hi¬
spanus cognominabatur. hic cũ astãte
Sigismondo rege missã dixisset: ad cũ¬
accesserunt plures lippientes: ut aqua
de more oculo aspergerentur. At ille e¬
xistimans. id nimio potu & crapula cõ¬
tigisse. Assumto calice ita enĩ fieri uide¬
rat adstantes respersit dicens lingua
continere non potuit. Postridie uero ĩ
conuiuio ioci causa uerba sacerdotis re¬
terens lippientes ad iracũdiã cȩteros
omnes ad risũ comouit

Expanded text:
tes propius altare a sacerdote aqua in tes propius altare a sacerdote aqua in calicem effusa oculos conspergantur. Dicit autem interim sacerdos verba quaedam ex Sacris Litteris bonam valetudinem precantia. Accessit ad Hungariam olim sacerdos quidam Florentinus cum Philippo, qui Hispanus cognominabatur. Hic cum astante Sigismundo rege Missam dixisset, accesserunt plures ad eum lippientes, ut aqua de more oculos conspergerentur. At ille existimans id nimio potu et crapula contigisse assumpto calice ita enim fieri viderat astantes respersit, dicens lingua continere non potuit. Postridie vero in convivio ioci causa verba sacerdotis referens, lippientes ad iracundiam, caeteros omnes ad risum commovit
Abbreviated transcription (Latin):
meã futuit me et tacente nunc qia
semel uxorem suã cognoui ut rudis
atq inconsultus cęlu clamoribus ue¬
lutu insanus replet: risit ille facctum
filii responsũ & patrẽ quoad potuit
decreuerant accersito pictore ut
imaginẽ beati francisci pingeret sed
in formã picturę dissidebant cũ alter
stigmaticũ alter ad populũ predicantẽ
alius alio modo censeret. In ea discepta¬
tione. cũ uniuersũ diẽ consumpsissent
nulla certa sententia pictorẽ dubium
quidnã ageret: relinquentes dormi¬
tũ iere. Pictor inspecta fr̃m insulsitate
Cũ se de lusũ putaret figurã eã pin¬
xir fistula sonantẽ alii laqueo suspẽ¬
iã dicũt. Statĩq abiit. figura inspecta:
fratres cũ pictorẽ ut m̾ale multaretut
quesissẽt ille uero pedibus sibi con¬
suluisset existimantes summã reli¬
St in regno ungarię moris ut
post missã cęlebratã omnes. qui
ad sunt. oculis lippientibus acceden¬

Expanded text:
meam futuit, me etiam tacente: nunc, quia meam futuit, me etiam tacente: nunc, quia semel uxorem suam cognovi, ut rudis atque inconsultus, coelum clamoribus, veluti insanus, replet”. Risit ille facetum filii responsum et patrem, quoad potuit, decreverant, accersito pictore, ut imaginem Beati Francisci pingeret; sed in forma picturae dissidebant, cum alter stigmaticum, alter ad populum praedicantem, alius alio modo pingendum censeret. In ea disceptatione cum universum diem consumpsissent, nulla certa sententia, pictorem dubium quidnam ageret relinquentes, dormitum iere. Pictor, inspecta Fratrum insulsitate, cum se delusum putaret figuram eam pinxit fistula sonantem alii laqueo suspenso dicunt, statimque abiit. Figura inspecta, Fratres, cum pictorem ut male mulctaretur quaesissent, ille vero pedibus sibi consuluisset, existimantes summam relist in Regno Hungariae moris ut post Missam celebratam omnes qui adsunt oculis lippientibus acceden
Abbreviated transcription (Latin):
an plures suꝑessent ille uero constanter
negaret asperius arguebat hominem
& ium minabatur sec̃retarius nisi om¬
nes retulisset. Tum ille suspirans scrihas
& tuã quoq ait atq eam addas nume¬
to aliarũ quo licto & calamus predo¬
lore e manibus secretarii excidit &¬
dux in maximũ est risũ conuersus
recte factũ esse dicens ut qui tanta
uoluptate re liquorũ maculas audiebat¬
& ipse in eorũ cetũ adderetur:
ter filiũ in strupo uxoris deprchendisset
re acriter filũ cepit. Ille tergiuersando
peccatũ excusabat. Cũ diutrus clatiori¬
bus uerbis ambo concertassent clamore
excitus suꝑuenit uicinus quidã ad iur¬
gia componenda ignarus rei. Cũ pete¬
ret contentionis causa illis ad domesticã
turpitudinẽ silentibus instabat uici¬
nus uehementrus ut causã nosceret
tande cũ paterin filiũ culpã reiceret
tũ filius prior. hic pater meus ad mo¬
dũ indiscretus inquit milies matrẽ

Expanded text:
an plures superessent, ille vero constanter an plures superessent, ille vero constanter negaret, asperius hominem arguebat et vim minabatur secretarius, nisi omnes retulisset. Tum ille suspirans: “Scribas et tuam quoque” ait “atque eam addas numero aliarum”. Quo dicto, et calamus prae dolore e manibus secretarii excidit, et dux in maximum est risum conversus, recte factum esse dicens ut, qui tanta voluptate reliquorum maculas audiebat, et ipse in eorum coetum adderetur. ter filium in stupro uxoris deprehendisset,re acriter filium coepit: ille tergiversando peccatum excusabat. Cum diutius elatioribus verbis ambo concertarent, clamore excitus supervenit vicinus quidam ad iurgia componenda ignarus rei. Cum peteret contentionis causam, illis ob domesticam turpitudinem silentibus, instabat vicinus vehementius ut causam nosceret. Tandem, cum pater in filium culpam reiiceret, tum filius prior: “Hic pater meus admodum indiscretus” inquit “milies matrem