comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abiit. ibiq aliquandiu fuit: & ut fabulȩ fert̃
ex creta pennis uolauit. & inciliciam uenit.
Circinꝰ dictus. qͦd uergendo efficiat circulũ.
Huiꝰ modus duplicata linea fit: quȩ simplex
ꝑlatitudinem extensa fuerat. Punctus autẽ
in medio circini centrũ agrecis dr̃ in cuius
mediũ cuncta conu̾gunt. Securis uocatur
eo qͦd ea arbores succidantur. quasi succurriꝰ
Item securis qͦsi semicuris. ex una enĩ parte
acuta est: ex altera fossaria. Hȩc apud uetes
penna uocabatur. utramq autẽ habens
aciem bipennis. Nam bipennis dr̃. quod
exutraq parte habeat acutam aciem. quasi
drias pennas. Pennum enim. antiqui acu
ecce nom̃ qͦd reseruauit antiquitatẽ. qͥa uet̾ẽs
pennas dicebant ñ pinnas. Hȩc & dolabra.
qͦd habeat duo labra. Nam securis simplex
est. Dextralis: dextrȩ habilis. Escia ab astu¬
lis dicta qͦs eligno eximit. cuiꝰ diminutiuũ
÷ a sciola. Est autẽ manubrio breui. ex adu̾¬

Expanded text:
abiit ibique aliquamdiu fuit, ut fabulae ferunt. abiit ibique aliquamdiu fuit, ut fabulae ferunt. Ex Creta pinnis volavit et in Ciliciam venit. Circinus dictus quod vergendo efficiat circulum. Huius modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini centrum a Graecis dicitur; in cuius medium cuncta convergunt. Securis vocatur eo quod ea arbores succidantur, quasi succuris. Item securis quasi semicuris; ex una enim parte acuta est, ex altera fossoria. Haec apud veteres penna vocabatur; utrimque autem habens aciem, bipennis. Nam bipennis dicitur quod ex utraque parte habeat acutam aciem, quasi duas pinnas. Pennum autem antiqui acutecce nomen quod reservavit antiquitatem; quia veteres pennas dicebant, non pinnas. Haec et dolabra, quod habeat duo labra; nam securis simplex est. Dextralis dexterae habilis. Ascia ab astulis dicta quas a ligno eximit; cuius diminutivum est asciola. Est autem manubrio brevi ex adver
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur. Cuplȩ uocatȩ qͦd copulent in se luctan¬
tes. Lutantes. qͦd recti inuicemse teneant mo¬
re luctantium agͣntes. Asseres ab asse dicti qͥa
soli ponunt᷑. neq contuncti. Seindule. eo qͥs
scindantur id ÷ diuidantur. Epigri & claui
st̃: quib lignum ligno ad heret. Clauiautem
dicti quasi calibi: quia ex calibe fiunt id ÷ fer¬
ro. Calibs eñĩ ferrum ẽ. Cabulȩ auetĩb tagu¬
lȩ uocabantur a tegendo scilicet: unde & cagu¬
lȩ. Commissura dr̃ tabularum coniunctio.
Sectio autẽ dicta. a sequendo ea quȩ ceꝑit.
Nam secare. sectari & sequi ẽ. Serre autẽ nom̃
de sono factum est: abstridore. Est enĩ p̃tenu¬
dum acceꝑat: cuiꝰ pueritantum ingenium
fertur. ut dum materiȩ diuidendȩ compen¬
dium quereret. spinã piscis imitatꝰ. ex ferro
armauit. quam serram artifices nuncu¬
pant. Pro cuiꝰ artis inuentione dedalus ma¬
gister eiꝰ inuidiȩ liuore ꝑmotꝰ. p̃cipitẽ pue¬
rum ex arce deiecit: de hinc exulatꝰ cretam

Expanded text:
unt. Coplae vocatae quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi autem dicti, quasi calibi, quia e calibe fiunt, id est ferro; chalyps enim ferrum est. Tabulae a veteribus tagulae vocabantur, a tegendo scilicet; unde et tegulae. Commissura dicitur tabularum coniunctio. Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit; nam secare sectare et sequi est. Serrae autem nomen de sono factum est, id est ab stridore. Serrae cdum acceperat. Cuius pueri tantum ingenium fertur ut, dum materiae dividendae conpendium quaereret, spinam piscis imitatus e ferro larmavit, quam serram artifices nuncupant. Pro cuius artis inventione Daedalus magister eius invidiae livore permotus praecipitem puerum ex arce deiecit, dehinc exulatum Cretam
Abbreviated transcription (Latin):
agnitudo solis fortior ÷ t̾ra. xxi
unde & eodẽ mom̃to cũ oritur. &
orienti simul & occidenti ȩqualit̾ appa¬
ret. Qd̃ uͦ tanꝙͣ cubitalis nob̃ uidetur.
considerare oportet qͥntũ sol distat at̃riᷤ.
quȩ longitudo facit ut paruus uideat᷑
anobis
De magnitudine lunȩ.xxui.

Expanded text:
agnitudo solis fortior terrae est, unde et eodem momento, quum oritur, et orienti simul et occidenti aequaliter apparet. Quod vero tamquam cubitalis nobis videtur, considerare oportet quantum sol distat a terris, quae longitudo facit ut parvus videatur a nobis. De magnitudine lunae .
Abbreviated transcription (Latin):
ormatio mundi ita monstrat᷑. Nã
quẽadmodũ erigitur mundꝰ in sep¬
tentriondlẽ plagam: ita de clinatur in
australem. Caput autẽ eiꝰ & quasi facies
orientalis regio est: ultima pars septẽ¬
trionalis est.

Expanded text:
ormatio mundi ita demonstratur. Nam quemadmodum erigitur mundus in septentrionalem plagam, ita declinatur in Australem. Caput autem ejus, et quasi facies, orientalis regio est, ultima pars septentrionalis est.
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qͦd sacra legit id ÷ furat᷑. Sicariꝰ uo¬
catur. qui ad ꝑpetrandum scelꝰ telis ar¬
matꝰ est. Sica gͣladius ẽ : a secando uocatꝰ.
qui intheatro agit. Theatrũ enĩ scenaẽ.
Scorta quȩ agrecis quoq scitȩ uocabant᷑.
qͦ defricant᷑ pelles quibꝰ corruptela fit.
Spurcus. qͦd sit impurus. Scelerosꝰ sce¬
lerib plenus. ut lapidosꝰ locꝰ & harenosꝰ.
Duꝰ ÷ autẽ scelerosꝰ quã sceleratꝰ. Sator.
Scurra qui sectari quẽpiam solet cibi
gra. a sequendo. Igitur inde scurras
appellatos. Idem & scła a sequendo. Satel¬
les quod adhereat alteri. siue alateris
custodia. Suffectus in loco alteriꝰ suppositꝰ.
quasi subfactus. Unde & consulem suffe¬
ctum dicimꝰ eum. qui ꝓ alio substituitus.
Secundꝰ. qui secũs pedes. & tractꝰ ÷ sermo
a sequentib seruis pedisseqͥs. Unde & sccl̃a
do st̃ dicte. Stipulator ꝓmissor. Stipula¬
qui etiam stipulum firmũ appellauert̃.
Sanus a sanguine. quia sine palloꝵ ẽ.

Expanded text:
ab eo quod sacra legit, id est furatur. Sicarius vocatur quia ad perpetrandum scelus telis armatus est. Sica enim gladius est, a secando vocatus. qui in theatro agit. Theatrum enim scena est. Scorta, quod a Graecis quoque σκύτη vocabantur: quo defricantur pelles quibus corruptela fit. Spurcus, quod sit inpurus. Scelerosus, sceleribus plenus; ut lapidosus locus et arenosus. Plus est autem scelerosus quam sceleratus. Sator, Scurra, qui sectari quempiam solet cibi gratia. A sequendo igitur inde scurras appellatos. Idem assecla, a sequendo. Satelles, quod adhaereat alteri, sive a lateris custodia. Suffectus, in loco alterius soppositus, quasi suffactus. Unde et consulem suffectum dicimus eum qui pro alio substituitur. Secundus, quia secus pedes: et tractus est sermo a sequentibus servis pedisequis. Unde et secunda do sunt dictae. 258. Stipulator, promissor. Stipularitorum, qui etiam stipulum firmum appellaverunt. 259. Sanus, a sanguine, quia sine pallore est
Abbreviated transcription (Latin):
extenuatione dictus. Sequenster dicitui:
qui certantib mediꝰ interuenit. qui apd̾̃
grecos o aaeccoyc. dr̃. apud quem pignora
deponi solent. qͦd uocabulum a sequendo
factum ẽ: qͦd eiꝰ qui electus sit utraq pars
fidem sequatur. S essilis qui nondum
uidetur stare s sedẽ. Surdꝰ asordib hu¬
moris aure conceptis. & quãuis multis
casib accidat. nom̃ tam̃ eger ex predicto
uitio retinet. Siccus. qͦd sit ex sucatus siue
ꝑantifrasin. qͦd sit sine suco. Sepultꝰ dictꝰ
ẽ: eo qͦd sit sine palpatione. uł sine pulsu.
uł ẽ sine motu. Sado ab exigendo uocatus.
Sutor asuendis pellib nominat᷑. Subul¬
cus porcoꝵ pastor. sicut bulbulcus acura
utor qui pupillum tuet᷑ boum.
hoc ẽ intuetur. de quo in consue¬
tudine uulgari dr̃. Quid me mones et
tutorem & pedagogum olim obrui: Testes
dicti. qͦd testamento adhibi solent. sicut
signatores qͦd testamentũ signent. Cetricꝰ
mons ÷ in sabinis asꝑͣimꝰ. unde & trites

Expanded text:
extenuatione dictus. Sequester dicitur qui certantibus medius intervenit, qui apud Graecos ὁ μέσος dicitur, apud quem pignera deponi solent. Quod vocabulum ob sequendo factum est, quod eius, qui electus sit, utraque pars fidem sequatur. Sessilis, quod non videtur stare, sed sedere. Surdus, a sordibus humoris aure conceptis; et quamvis multis casibus accidat, nomen tamen aeger ex praedicto vitio retinet. Siccus, quod sit exsucatus; sive per antiphrasin, quod sit sine suco. Sepultus dictus est eo quod sit sine palpatione, vel sine pulsu, id est sine motu. Saio ab exigendo dictus. Sutor a suendis pellibus nominatus. Subulcus, porcorum pastor; sicut bubulcus, a cura boum. T Tutor, qui pupillum tuetur, hoc est intuetur; de quo in consuetudine vulgari dicitur: 'Quid me mones? Et tutorem et paedagogum olim obrui.' Testes dicti, quod testamento adhiberi solent, sicut signatores, quod testamentum signent. 266. Tetricus, mons in Sabinis asperrimus. Unde et tristes
Abbreviated transcription (Latin):
torib componitur. ut afferat qͦd uolue¬
rit: ut puta senionem. qui eis in iactu
boni affert. uitant autẽ canem qͥa dãp¬
nosusẽ: unum enĩ significat.
de caleuloꝵ

Expanded text:
toribus conponitur ut adferat quod voluerit, utputa senionem, qui eis in iactu bonum adfert. Vitant autem canem quia damnosus est; unum enim significat. De calculo
Abbreviated transcription (Latin):
subtegunt & ornant. quȩ & lacunaria dicum¬
tur. qd̾ lacus quosdam habeant quadratos
uł rotundos. ligno uł gipso uł coloribꝰ pictos:¬
cũ signis int̾micantib P rincipaliter autẽ
lacus dr̃. ut luciliꝰ: resultant edesq lacusq:
cuiꝰ diminutio lacunar facit: ut oratiꝰ. Neq
aureum mea renidet indomo lacunar. Inde
fit alia diminutio lacunarum. & ꝑ antisticon
laquearium facit.

Expanded text:
subtegunt et ornant, quae et lacunaria dicuntur, quod lacus quosdam quadratos, vel rotundos, ligno, vel gypso, vel coloribuscunaria dicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit.
Abbreviated transcription (Latin):
quã erũpunt. Si enĩ eis extremũ uocalis
detraxeris sonũ : inclusũ litt̾e murnur.
sonabit. ut .b.c. d. & cet̾e. Uocales autẽ
& semiuocales & mutas. a ueterib sonas
& semisonas & insonas dictas. Inter uo¬
cales autẽ .i. &.ui. ap̃ grãmaticos uarias
hñt significationes. Nam mͦ uocales sunt:
mͦ semiuocales. mͦ medie ft̃. Nocales ideo
st̃: qͥa solȩ positȩ silabas faciunt. & aliis
consonantib ꝯiungunt᷑. Consonantes ideo
habentur. qr int̾dũ hñt post se uocales in his¬
dem fillab̾ ꝯstitutas. ut ianꝰ. uates: & hñt᷑ ꝑ¬
consonantib. Medie autẽ idcirco dñr. qm̃ na¬
turaliter sole mediũ sonũ hñt: ut ilus unꝰ.
Coniuncte aliis: pinguiꝰ sonant. ut ianus.
inmet᷑ int̾ duas uocales inuenitur ꝓduab¬
consonantib habet᷑: ut troia. Geminatur
qͥa alicubi nec uocał nec consonans ẽ. ut quis.
Uocał enĩ ñ ẽ. qͥa .i. sequit᷑. Consonans ñ ẽ: qͥa

Expanded text:
aquam erumpunt. Si enim eis extremum vocalis aquam erumpunt. Si enim eis extremum vocalis detraxeris sonum, inclusum litterae murmur sonabit ut B, G, D et ceterae. Vocales autem et semivocales et mutas a veteribus sonas et semisonas et insonas dictas. Inter vocales autem I et U apud Grammaticos varias habent significationes. Nam modo vocales sunt, modo semivocales, modo mediae sunt. Vocales ideo sunt, quia solae positae syllabas faciunt et aliis consonantibus coniunguntur. Consonantes ideo habentur, quia interdum habent post se vocales in hisdem syllabis constitutas, ut 'Ianus', 'vates', et o, vates. Medie autem idcirco dicuntur, quia naturaliter sole medium sonum habent, ut illius, unius; coniuncte aliis pinguius sonant, ut Ianus, in metro inter duas vocales inveniturconsonantibus habetur, ut Troia. Geminatur rdum est nihil, quia alicubi, nec consonans est, ut quis. Vocalis enim non est, quia i sequitur; consonans non est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
carm̃tis nympha pͥma ytał tradi¬
dit. Carm̃tis aũ dicta. quia carminib fu¬
rales. C õmunes dicte: quia multi eas in
cõmuni utunt᷑: ut scb̾e & leg̾e. Liberaleᷤ.
qͥa eas tantũ illi nouerunt qui libros
con scͥbunt: recteq loquendi dictandiq
Diuidunt᷑ enĩ pͥncipaliter induas partes.
in uocales & consonantes. Uocales st̃: qͦ dire¬
cto hiatu fauciũ sine ulla collisione uarie
emittunt᷑. & dicte uocales. ꝙ ꝑse uocem
impleant. & ꝑ se sillabam faciãt: nulla alia¬
ad herente consonante. Consonantes ft̃.
quȩ diu̾so motu lingue uł imp̃ssione la¬
bioꝵ efficiunt᷑. E uocate consonantes qr
ꝑse non sonant s iunctis uocalib conso¬
nant. He induab partib diuiduntur.
insemi uocalib & inmutis. Semiuocaleᷤ
dicte. eo qͦd qͥddam seniis deuocalib habeat̃.
Ab .e. qͥppe uocali incipiunt. & desinunt
ĩ nat᷑ͣaͣlem sonũ: ut . f. l.in. & cet̾ẽ. Mutȩ
autẽ dictȩ quia nͥ subiectis sͥ uocalib neqͣ¬

Expanded text:
Carmentis nympha prima Italis tradidit. Carmentis autem dicta, quia carminibus furales. Communes dictae, quia multi eas in commune utuntur, ut scribere et legere. Liberales, quia eas tantum illi noverunt, qui libros conscribunt recteque loquendi dictandique dividuntur enim principaliter in duas partes, in vocales et consonantes. Vocales sunt quae directo hiatu faucium sine ulla conlisione varie emittuntur. Et dictae vocales, quod per se vocem inpleant, et per se syllabam faciant nulla adhaerente consonante. Consonantes sunt, quae diverso motu linguae vel inpressione labrorum efficiuntur. Et vocatae consonantes quia per se non sonant, sed iunctis vocalibus consonant. Haec in duabus partibus dividuntur: in semivocalibus et in mutis. Semivocales dictas eo, quod quiddam semis de vocalibus habeant. Ab E quippe vocali incipiunt, et desinunt in naturalem sonum ut F, L, M et ceterae. Mutae autem dictae, quia nisi subiectis sibi vocalibus nequ
Abbreviated transcription (Latin):
sullimis erit ualde. Sicut obstupuerunt suꝑ
te multi sic in głosus erit int̾ uiros aspectus
eius. & forma eius int̾ filios hominum. Iste
asꝑget gentes multas. suꝑ ipsum continebunt
reges ossuum: quia qͥb nuntiatum non est
de eo uidebunt. & qui non audier unt con¬
templati sunt. Quis credidit auditui nr̃o.
& brachium dñi cui reuelatum ẽ: E ascen¬
det sicut uirgultiu corã eo. & sicut radix de t̾ra

Expanded text:
t obstipuerunt super te multi sic inglorius erit inter viros aspectus eius et forma eius inter filios hominum iste asperget gentes multas super ipsum continebunt reges os suum quia quibus non est narratum de eo viderunt et qui non audierunt contemplati sunt quis credidit auditui nostro et brachium Domini cui revelatum est et ascendet sicut virgultum coram eo et sicu
Abbreviated transcription (Latin):
telle int̾ se diu̾sis int̾uallis distant
a t̾ra. ꝓpterea dispari claritate magiꝰᷤ
minꝰue nr̃is oculis apparent. Nam multe
maiores sunt his quas uidemꝰ conspicuas.
s longius positȩ paruȩ uident᷑ a nobis.
de circulari numero stellarum. xliiii.

Expanded text:
tellae inter se diversis intervallis distant a terra, propterea dispari claritate magis minusve nostris oculis apparent. Nam multae maiores sunt his quas videmus conspicuas, sed longius positae parvae videntur a nobis. De circulari numero stellarum .
Abbreviated transcription (Latin):
nulla disciplina potest eẽ ꝑfecta. Nichil
enim sine illa. Nam & ipse mundus qͦdã
armonia sonoꝵ fertur ẽẽ compositꝰ. & celũ
ipsũ sub armoniȩ modulatione reuoluit᷑.
Musica mouet affectus. ꝓuocat in dru̾sum
habitũ sensus. Inpreliis qͦ tube concentus
pugnantes accendit. & quanto uehem̃tior
fuerit clangor: tanto fit ad certam̃ animꝰ
fortior. Siqͥdẽ & remiges cantꝰ hortat᷑. Ad to¬
lerandos qͦ labores musica animũ mulcet.
& singuloꝵ oꝑ¬
um fatigationẽ modu¬
latio uocis sola¬
tur. Excitatosꝰ animoᷤᷤ
musica sedat.
sicut de dauid legitur:
qͥ al spu ĩmundo
saulẽ arte modulati¬
onis eripuit. Ipsas qͦ bestias. nec ñ & serpen¬
tes. uolucres. atq delfinos & auditũ sue
modulationis musica ꝓuocat. S & qͥc qͥd
loqͥm᷑. uł intrinsecꝰ uenarũ pulsib immo¬
uemur: ꝑmusicos rythinos armoniȩ uir¬
tutib ꝓbatur eẽ sociatũ¬

Expanded text:
nulla disciplina potest esse perfecta; nihil enim enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse compositus et celum ipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque pugnantes accendit: et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Si quidem et remiges cantus hortatur. Ad tolerandos quosque labores musica animum mulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos quoque animos musica sedat: sicut de David legitur , qui a spiritu immundo Saulem arte modulationis eripuit. Ipsas quoque bestias, necnon et serpentes, volucres et delphinos, ad auditum sue modulationis musica provocat. Sed et quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rythmos harmonie virtutibus probatur esse sociatu
Abbreviated transcription (Latin):
incȩlum uł introitus quibꝰ tandẽ gaudiis
declaretur: psalmografus indicat. Uidentes
enĩ potestates aeriȩ carnem xp̃i ascendentem
innubib. & portas cęli ingredientem: dixert̃:
Collite portas pͥncipes ur̃as & eleuamin portȩ
ȩt̃nales & introibit rex głȩ. qͥs ÷ iste rex głȩ:
dñs fortis & potens: dñs potens inp̾lio. Hunc
ascensum eiꝰ & alibi commemorans dauid
dicit. Ascendit suꝑ cherubin & uolauit.
uolauit suꝑ penuas uentoꝵ. Et iterum.
Ascendit in altum. cepit captiuitatem:¬

Expanded text:
in coelum, vel introitus, quibus gaudiis declaretur, Psalmographus indicat. Videntes enim potestates aethereae carnem Christi ascendentem in nubibus, et portas coeli ingredientem, dixerunt: Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio . 4. Hunc ascensum ejus et alibi commemorans David dicit: Ascendit super cherubim, et volavit, volavit super pennas ventorum . Et iterum: Ascendit in altum, captivam
Abbreviated transcription (Latin):
omedi sunt: qui pͥuatoꝵ hominũ acta
dictis aut gestu cantabant. atq stupra
uirginum & amores meretricũ in suis fabu¬
lis exprimebant.

Expanded text:
omedi sunt, qui privatorum hominum acta, dictis aut gestu cantabant et stupra virginum et amores meretricum in suis fabulis exprimebant.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ uescendi appetitꝰ. Ecdacitas enĩ grece. bru¬
ma appellat᷑. Unde & imbrumati dicunt᷑.
qͥb fastidrũ ÷ ciboꝵ. Hibernꝰ autẽ int̃ hie
aparte totã hiemẽ significat. Hec teniꝑa
singulis etiã cȩli partib ascͥbunt᷑. U er qͥppe
orientidat᷑. qͥa tc̃ ex t̾ris omĩa oriunt᷑. Estas
uͦ meridiano. eo qd̾ pars eiꝰ calore flagran¬
tior sit. Hiems septẽtrioni. eo qd̾ frigoribꝰ
& ꝑpetuo gelu torpet. Autunnꝰ occidito. ꝓꝓt̃
qd̾ graues morbos ht̃. Unde & tc̃ omĩa folia
arboꝵ defluunt. Ut autẽ autiumꝰ habun¬
det morbrs. facit hoc confiniũ frigoris¬
& caloris: & compugnantia int̾ se contrarioꝵ
aerum

Expanded text:
tunc vescendi appetitus. Edacitas enim Graece βρῶtunc vescendi appetitus. Edacitas enim Graece βρῶμα appellatur; unde et inbrumarii dicuntur quibus fastidium est ciborum. Hibernus autem inter hiea parte totam hiemem significat. Haec tempora singulis etiam coeli partibus ascribuntur. 8. Ver quippe Orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero Meridiano, eo quod pars ejus calore flagrantior sit; hiems Septentrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpeat; autumnus Occiduo, eo quod graves morbos habet; unde et tunc folia arborum defluunt. Ut autem autumnus abundet morbet caloris, et conpugnantia inter se contrariorum aerum.
Abbreviated transcription (Latin):
empora anni quatuor st̃. uer. estas. au¬
tunnꝰ. & hiems. Dicta autẽ st̃ tẽpora
a comiunionis tẽꝑam̃to: qd̾ inuicẽ se hu¬
more. siccitate calore. & frigore temꝑent. Hȩc
& curricula dicunt᷑ qͥa ñ stant s currunt.
Constat autẽ pꝰ factũ mundũ ex qͣlitate cursꝰ
solis. tempora in t̃nos menses fuisse diuisa.
Quoꝵ tempoꝵ talem uet̾es discretionem
faciunt: ut pͥmo mense uer nouum dicat᷑.
scdõ adultũ. t̃cio p̾ceps. Sic & ęstas insuis tb
mensil noua: aduita & p̃ceps. Sic &. autunnꝰ
nouus: adultus. & p̃ceps. Itẽ hiems noua:
adulta. & p̃ceps: siue extrema. Unde & ÷ illud.
uiret. Cc̃ enĩ pꝰ hiemẽ uestit᷑ tellus herbis.
& inflorem cuncta rũpunt᷑. Estas dr̃ ab
estu id ÷ acalore. & estas qͣsi usta. id ÷ exusta
& arida. Nã calor aridꝰ ÷ Autunnꝰ autẽ a tẽpes¬
tate uocatꝰ. qͦndo & folia arboꝵ cadunt: &
omĩa maturescunt. Hiemẽ ratio hemisꝑii
nncupauit. qͥa tc̃ breuiori sol uoluitur

Expanded text:
empora anni quattuor sunt: ver, aestas, autumnus et hiems. Dicta sunt autem tempora a communionis temperamento, quod invicem se humore, siccitate, calore et frigore temperent. Haec et curricula dicuntur, quia non stant, sed cConstat autem post factum mundum ex qualitatibus cursu solis tempora in ternos menses fuisse divisa, quorum temporum talem veteres discretionem faciunt, ut primus mensis ver novum dicatur, secundus adultum, tertius praeceps. Sic aestas in suis tribus mensibus nova, adulta, et praeceps; sic et autumnus novus, adultus et praeceps. Item hiems, nova, adulta et praeceps sive extrema. Unde est illud viret. Tunc enim post hiemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rumpuntur. Aestas dicitur ab aestu, id est a calore; et aestas quasi usta, id est exusta et arida. Nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus quando et folia arborum cadunt et omnia maturescunt. Hiemem ratio hemisphaerii nuncupavit, quia tunc breviori sol volvitur
Abbreviated transcription (Latin):
& pigm̃toꝵ usib apti. ethesiuis precipuus. & in¬
de colaticus. tebaicus quoq & basanttes. lapidẽ
nichil ex sese remittentes. Specularis lapis uo¬
catus ẽ: qͦd uitri more transluceat. repertꝰ pͥmũ
in hispania citeriore. circa segobricam urbem.
Inuenitur eñi sub t̾ra. & effossus exciditur atq
finditur in qͣsibet tenues crustas
de marmoribꝰ.u.

Expanded text:
et pigmentorum usibus apti: etesius praecipuus et inet pigmentorum usibus apti: etesius praecipuus et inde chalazius; Thebaicus quoque et basanites lapides nihil ex sese remittentes. Specularis lapis vocatus est quod vitri more transluceat; repertus primum in Hispania citeriori circa Segobricam urbem. Invenitur enim sub terra et effossus exciditur atque finditur in quamlibet tenues crustas. De marmoribu
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt. Parioq similis candore & duricia. minꝰ
tam̃ ponderosꝰ. qui parꝰ uocatur. Ostracites uo¬
catus. qͦd similitudinẽ testȩ habeat: unde &¬
pis dictus ẽ: eoqͦd melleum & dulcem sucum
emittat. Ismiris lapis asper & in domitꝰ. et
omĩa atterens: ex quo lapide geminȩ terunt᷑.
Crisites colore similis ocre. inuenitur in egyp¬
to. Amnites similis intro s durior.gignitur
in egypto uł arabia. Ui nascitur in ethiopia.
ueluti uiridis s lacteus: cum resoluitur re¬
mordens uehement̃. Coranus albus ẽ: ditrior¬
q pario. Molocius ueluti uiridis & grandis.
inuenitur inȩgẏpto. Tusculanus aloco italiȩ
dictus. dissilire in igne traditur. Sabinus fus¬
cus. ad dito oleo etiam lucere fertur. Est quidẽ
uiridis lapis uehement̃ igni resistens. Sisnius
mollis & candidꝰ. ex calefactus oleo nigrescit atq:
durescit. Lapides quoq medicinaliũ mortarioꝵ

Expanded text:
ferunt, Parioque similis candore et duritia, minus ferunt, Parioque similis candore et duritia, minus tantum ponderosus, qui porus vocatur. Ostracites vocatus quod similitudinem testae habeat: upis dictus est eo quod melleum et dulcem sucum emittat. Smyris lapis asper et indomitus et omnia adterens, ex quo lapide gemmae teruntur. Chrysites colore similis ochrae invenitur in Aegypto. Hammites similis nitro, sed durior, gignitur in Aegypto vel in Arabia. Thyites nascitur in Aethiopia veluti viridis, sed lacteus cum resolvitur, remordens vehementer. Coranus albus est duriorque Pario. Molotius veluti viridis et gravis invenitur in Aegypto. Tusculanus, a loco Italiae dictus, dissilire igni traditur. Sabinus fuscus addito oleo etiam lucere fertur. Est et quidam viridis lapis vehementer igni resistens. Siphnius mollis et candidus, excalfactus oleo nigrescit atque durescit. Lapides quoque medicinalium mortariorum
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Memphites uocatus a loco ȩgypti.& ÷
gẽmantis naturȩ. Hic tritus. atq in his quȩ
urenda st̃ & secanda ex aceto illinitꝰ: ita ob¬
stupescere facit corpꝰ: ut ñ sentiat cruciatum.
Sorofagꝰ lapis dictus. eoqͦd corpora defun¬
ctoꝵ condita in eo infra quadraginta dies

Expanded text:
s. Memphitis vocatus a loco Aegypti; et est gemmantis naturae. Hic tritus atque in his quae urenda sunt et secanda ex aceto inlinitus ita obstupescere facit corpus ut non sentiat cruciatum. Sarcophagus lapis dictus eo quod corpora defunctorum condita in eo infra quadraginta dies
Abbreviated transcription (Latin):
& lȩtꝰ resonat. Destrucłum enĩ tẽplũ ȩdificandũ
titiam p̃dicat. Malachias int̾pretat᷑ angłs
dñi. id ÷ nuntiꝰ. Quicqͥd enĩ loquebat᷑. qͣsi a
dño eeñt mandata ita credebant᷑. Ꝙ inde ita
eiꝰ nom̃ septuagunta transtulert̃ dicentes. as¬

Expanded text:
et laetus resonat. Destructum enim templum aedificandum et laetus resonat. Destructum enim templum aedificandum titiam praedicat. Malachias interpretatur angelus Domini, id est nuntius. Quidquid enim loquebatur, quasi a Domino essent mandata, ita credebantur; et inde ita eius nomen Septuaginta transtulerunt dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
faciet dns quicꝗͣ. nͥ reuelauerit seruis suis
legatꝰ ad gentes missus uidet & p̃dicat quȩ
ꝓpħali digna st̃ ministerio & seruitute. in¬
de seruus dni. Ionas int̾pretat᷑ columba.
siue dolens. Columba ꝓgemitu. qͦndo in
uentre cȩti triduo fuit. Dolens autẽ uł ꝓpt̃
tristiciam quã habuit de salute niniuita¬
rũ. uł ꝓpt̾ hederam subito arescentẽ cuiꝰ
umbracło tegebatur contra solis ardorẽ.
Ipse ÷ͥ & a mathi sareptenȩ uiduȩ filiꝰ ut
iudei affirmant. quẽ resuscitauit helias.
Ob hanc causã ipsũ puerũ amathi uocitatũ.
Amathi enĩ. ex hebreo in latinã linguam
ueritas dr̃. & ex eo qͦd uerũ helias locutꝰ ẽ.
ille qͥ suscitatꝰ ÷ filiꝰ nuncupatꝰ ÷ ueritatis.
Tacharias memoria dñi. Septuagesimo enĩ
anno desolationis tẽ pli cõpleto. Tacharia
p̃dicante memoratꝰ ÷ dñs popło suo. iussu
q darii reu̾sus ÷ dĩ popłs. & reedificatum
ẽ & urbs & tẽplũ. Aggetis inlatinũ festiuus

Expanded text:
inus quicquam, nisi revelaverit servis suis legatus ad gentes missus venit et praedicat, quae prophetali digna sunt ministerio et servitute: inde servus Domini. Ionas interpretatur columba, sive dolens. Columba pro gemitu, quando in ventre ceti triduo fuit. Dolens autem vel propter tristitiam, quam habuit de salute Ninivitarum, vel propter hederam subito arescentem, cuius umbraculo tegebatur contra solis ardorem. Ipse est et Amathi, Sareptanae viduae filius, ut Iudaei adfirmant, quem resuscitavit Helias, Ob hanc causam ipsum puerum Amathi vocitatum. Amathi enim ex Hebraeo in Latinam linguam veritas dicitur; et ex eo quod verum Helias locutus est, ille, qui suscitatus est, filius nuncupatus est veritatis. Zacharias memoria Domini. Septuagesimo enim anno desolationis templi conpleto, Zacharia praedicante, memoratus est Dominus populum suarii reversus est Dei populus, et reaedificatum et urbs et templum. Aggaeus in Latino festinus
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑiũ dñi. Danihel iudiciũ dĩ. siue quia
in prb̃roꝵ iudiciũ sententiã diuine ex ami¬
nationis exhibuit. dũ reꝑta eoꝵ falsitate
mon̾trabant᷑ sagaci m̃te discernens aꝑuit.
Hic & desicłioꝵ uir appellatꝰ ẽ quia panẽ de¬
siderii ñ manducauit. & uinũ concupiscen¬
tiȩ ñ bibit. Osee saluator aut saluans. Dũ
sec. domui iudȩ salutẽ p̾nuntiauit. ꝓpt̃ qͦd
ezechias rex inda sullatis idolis qͣ p̃ceden¬
tes reges consecrauerant. tẽplũ dñi purgaᷤᷤ.¬
se ac purificasse monstrat᷑. Io hel dñs ds̃.
siue incipiens dõ: uł fuit dĩ. Hȩc enĩ eius
uocabulũ resonat. ethimologia incerta.
Amos. popłs auulsus. Prophetia enĩ eiꝰ ad
popłm fuit isrł. quia iam auulsꝰ erat adnõ.
& aureis uitulis seruiebat. siue auulꝰ areg¬
no stirpis dauid. Naum germen siue con
solator. Increpat enĩ ciuitatẽ sanguinũ.
& pꝰ eu̾sionẽ uliꝰ consolat᷑ syondicens: ecce
suꝑ montes pedes euanglizantis & annun¬

Expanded text:
ium Dei, sive quod in presbyterorum judicio sententiam divinae examinationis exhibuit, dum reperta eorum falsitate monstrabantur, sagaci mente discernens aperuit . Hic desideriorum vir appellatus est, quia panem desiderii non manducavit, et vinum concupiscentiae non bibit. set, domui Iudae salutem pronuntiavit. Propter quod Ezechias rex Iuda, sublatis idolis, quos praecedentes reges consecraverant, templum Domini purgasse ac purificasse monstratur. Iohel Dominus Deus, sive incipiens Deo, vel fuit Dei. Haec enim eius vocabulum resonat etymologia incerta. Amos populus avulsus. Prophetia enim eius ad populum fuit Israel, quia iam avulsus erat a Domino, et aureis vitulis serviebat, sive avulsus a regnsolator. Increpat enim civitatem sanguinum, et post eversionem illius consolatur Sion dicens: Ecce super montes pedes evangelizantis et annun
Abbreviated transcription (Latin):
& etechiel. Aꝑti st̃ cęli: & uidi uisiones dĩ.
Quoꝵ dã autẽ ꝓpħarũ ethimologiȩ nomi¬
num anuotandę sunt. uiocabula enĩ eoꝵ
satis ostendunt. qͦd infuturis factis dictisq
siuis p̾enuntiassent. Helias int̾p̃tat᷑ dñs

Expanded text:
ti sunt caeli et vidi visiones Dei.' Quorundam autem prophetarum etymologiae nominum adnotandae sunt. Vocabula enim eorum satis ostendunt quid in futuris factis dictisque suis praenuntiassent. Helias interpretatur Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eo qͦd ꝑeũ postea cognouerit popłs dnm dm̃.
Idem & fortis añs interp̃tatur. uel propt̃ qͦd int̃fecit
eosdem sacerdotes: uel propter quod achab ad¬
uersitatẽ tolerauit. Heliseus dni salꝰ int̾p̃tat᷑.
Uocabulũ autẽ & idẽ ex fut᷑i p̾sagio suscepit.
Deniq & multas uirtutes fecit. & famẽ pellenᷤᷤ.
popłm amorte saluauit. Nathan dedit siue
dantiꝰ. Isaias int̃pretat᷑ saluator dñi. & meri¬
to. Saluatorẽ enĩ untu̾sarũ gentiũ eiꝰq sacͤ

Expanded text:
 eo quod per eum postea cognoverit populus Dominum Deum. Idem et fortis Dominus interpretatur, vel propter quod interfecit eosdem sacerdotes, vel propter quod Achab adversitatem toleravit. Helisaeus Domini salus interpretatur; vocabulum autem et idem ex futuri praesagio suscepit. Denique et multas virtutes fecit et famem pellens populum a morte salvavit. Nathan dedit, sive dantis. Esaias interpretatur salvator Domini. Et merito; Salvatorem enim universarum gentium e
Abbreviated transcription (Latin):
qͦtiens .i. litt̾am uocalis sequit᷑ ut bonũ¬
aurũ. iustũ amicũ.s hoc uitiũ aut suspen¬
sione .ii. litt̾ẽ aut detͣctione uitamꝰ. Iotacis
mus ẽ: quotiens in iota litt̾a duplicat᷑ sonꝰ.
ut troia. maia. ubi earum litt̾arũ adeo exi¬
lis erit ꝓnuntiatio. ut unũ iota ñ duo so¬
ꝓ conloqͥo. uł qͦtiens unũ .l. exilius. duo lar¬
gius ꝓferimꝰ qd̾ a contra ÷. Nam unũ largns.¬
uissimȩ sillabe finis in alteriꝰ pͥncipio ẽ: ut
mater terra.
de soloecismo .xx.

Expanded text:
quoties m litteram vocalis sequitur, ut, bonuquoties m litteram vocalis sequitur, ut, bonuaurum, justum amicum. Sed et hoc vitium, aut suspensione m litterae, aut detractione vitmus est, quotiens in iota littera duplicatur sonus, ut 'Troia', 'Maia'; ubi earum litterarum adeo exilis erit pro conloquio; uel quotiens unum l exilius, duo largius proferimus; quod contra est, nam unum l larguissimae syllabae finis in alterius principio est, ut mater terra. XV. de solecismo
Abbreviated transcription (Latin):
Romã transmisit. Int̾ barbarismũ aut̃ &
barbarolexin hoc int̾est: qd barbarismus
in u̾bo latinosit dum corrumpit᷑. qͣndo aut̃
barbara u̾ba latinis eloquiis inserunt᷑ bar¬
barolexis dr̃. Item qͦndo in ꝓsa uitiũ fit ser¬
monis: barbarismꝰ uocat᷑. qͣndo uͦ in metro
metaplasmꝰ dr̃. Barbarismꝰ aut̃ fit scͥpto &
ꝓnuntiatione. S cͥpto qͣtuor modis. si qͥs in
u̾bo litt̾am uł sillabam adiciat. mutet. tͣns¬
mutet. uł minuat. Pnuntiatione sit: intẽpo¬
Ptẽpora quippe fit barbarismꝰ. si ꝓ longa silla¬
ba breuis ponat᷑. aut ꝓ breui longa. ꝑtonos:
si accentꝰ in alia sillaba cõmutet᷑. Paspiratio¬
nẽ: si addat᷑ h. lit̾a ubi ñ debet. aut detra¬
hatur ubi eẽ oportet. Phiatũ: quotiens ꝓ
nuntiatione scindit᷑ uersꝰ anteqͣ cõpleatur.
siue qͦtiens uocalis uocalẽ sequitur. ut musȩ
aonides. Eit barbarismꝰ & ꝑ metacismos. &¬
iotacisinos. & labdacismos. Metacismus ÷.

Expanded text:
Romam transmisit. 2. Inter barbarismum autem, et barbarolexim hoc interest, quod barbarismus in verbo Latino fit, dum corrumpitur; quando autem barbara verba Latinis eloquiis inseruntur, barbarolexis dicitur. Item quando in prosa vitium fit sermonis, barbarismus vocatur; quando in metro, metaplasmus dicitur. 3. Barbarismus autem fit scripto, et pronuntiatione. Scripto quatuor modis: si quis in verbo litteram, vel syllabam adjiciat, mutet, transmutet, vel minuat. Pronuntiatione autem fit in tempountur. 4. Per tempora quippe fit barbarismus, si pro longa syllaba brevis ponatur, aut pro brevi longa. Per tonos, si accentus in aliam syllabam commutetur. Per aspirationem, si adjiciatur h littera ubi non debet, aut detrahatur ubi esse oportet. 5. Per hiatum, quoties in pronuntiatione scinditur versus antequam compleatur; sive quoties vocalis votalem sequitur, ut Musae Aonides. Fit barbarismus, et per metacismos, iotacismos, et lambdacismos. 6. Metacismus est
Abbreviated transcription (Latin):
quasi tibiarum cantꝰ. Chalamꝰ nom̃ ÷̃ ꝓpͥũ
arboris. a calendo id ÷ fundendo uoces
uocatꝰ. Fistulam qͥdam putant amercu¬
rio inuentam. alii a fauno quẽ g̾ci pan¬
uocant: ñnulli eã ab yda pastore agri¬
gentino ex sycilia. Fistula autẽ dicta qd̵¬
uocẽ emittit. Nam grece fos: latine uox.
Stolia. missa appellatur. Sambuca in
musicis species ÷ symphoniarũ. Est enĩ
genꝰ ligni fragilis. unde & tibiȩ compo¬
iungere plures instituit pan curat oues.
ouiumq magister. Fuit enĩ apud gentilẽ
ds̃ pastoralis. qͥ pͥmũ dispares chalamos
ad cantũ optauit & stucdiosa arte compo¬
suit.

Expanded text:
quasi tibiarum cantus. Calamus nomen est proprium quasi tibiarum cantus. Calamus nomen est proprium arboris a calendo, id est fundendo voces vocatus. Fistulam quidam putant a Mercurio inventam, alii a Fauno, quem Graeci vocant Pan. Nonnulli eam ab Idi pastore Agrigentino ex Svocem emittat. Nam Graece PHOS vox, STOLA missa appmusicis species est symphoniarum. Est enim genus ligni fragilis, unde et tibiae conpoiungere plures inomniumque magister. Fuit enim apud gentiles deus pastoralis qui primum dispares calamos ad cantum aptavit et studiosa arte composuit.
Abbreviated transcription (Latin):
cd̃a ÷ diuisio organica. inhis quȩ spũ
reflante completa insonũ uocis
animant᷑. ut st̃ tubȩ. chalami. fistulȩ. or¬
gana. pandoria. & his similia instrum̃ta.
Organũ uocabulũ ÷ generale omniũ
uasoꝵ musicoꝵ. Hoc autẽ cui folles
adhibentur. alio greci nomine appellant.
Ut autẽ organũ dicat᷑. magis ea uulga¬
ris ÷ grecoꝵ consuetudo. Tuba primũ
Ad hibebantur autẽ non solũ inpreliis
s in om̃ib festis dieb. ꝓpt̾ lau dis &
gaudii claritatẽ. Unde & in psalt̾i̾o dr̃.
Canite initio mensis tuba. indie insig¬
nis sollempnitatis ur̃ȩ. Preceptũ eñi
fuerat iudeis ut m̃
lunȩ tuba clangere¬
nt. qd̾ etiam
ciunt. Tibias
excogitatas infrigia feritnt. Has diu
quidẽ funerib tantũ adhibitas: mox
& sacris gentilium. Tibias autẽ appella¬
tas putant. qd̾ pͥmũ deceruinis tibiis
crurib q hinnuloꝵ fierent: deinde
ꝑ abusionẽ ita ceptas uocari etiã quȩ ñ
de crurib ossib ue essent. Hinc & tibicen:

Expanded text:
da est divisio organica, in his que spiritu reflante completa, in sonum vocis animantur, ut sunt tube, calami, fistule, organa, pandoria et his similia instrumenta. Organum vocabulum est generale omnium vasorum musicorum; hoc autem cui folles adhiUt autem organum dicatur, magis ea vulgaris est Graecorum consuetudo. Tuba primum Adhibebatur autem non solum in proeliis, sed in omnibus festis diebus propter laudis vel gaudii claritatem. UndeCanite in initio mensis tuba, in die insignis sollemnitatis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in lunae tuba clangerent, quod etiam ciunt. Tibias excogitatas in Phrygia ferunt: has diu quidem funeribus tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum de cervinis tibiis cruribusque hinnulorum fierent, deinde per abusionem ita coeptas vocari etiam quae non de cruribus ossibusque essent. Hinc et tibicen,
Abbreviated transcription (Latin):
iscolor. qd̾ manu artificis dit̾isa ua¬
tietate distinguitur. Dictum autẽ. qͦd
& in stratu & in amictu aptum sit. De qͦ
Ludices aludis id est theatris uocatos
quidam existimant. Cũ enĩ egrediebant᷑
de ludi ꝓstibulo uiuenes. hoꝵ uelam̃to
tegebant caput & faciem: quia solet eru¬
bescere: qui lupanar intrauerit. G alna¬
pes grecum est. Fulcra sunt ornam̃ta le¬
ctoꝵ. dicta qͦd in his fulcimur. id ÷ͥ sustine¬
mur. uł qͦd thoros fulciant siue caput.
quȩ declinatoria uulgꝰ appellat. Cerincalia
autẽ: eoqͦd ponantur sub uertice uł cubi¬
to. Puluillus dictus apuluinari. qui est¬
diuitum lectus. Culcitrȩ uocatȩ qͦd cal¬
centur id ÷ farciantur pluma siuetu¬
mento. quo molliores candidioresq sint
Tappeta dicta. qͦd pedib pͥmũ strarent᷑.
quasi tappedia. Cappeta autẽ aut stipla
sunt: aut anfitapa. Stipla tapeta ex
una parte uillosa. quasi simpla. Anfitapa:¬
exutraq parte uillosa tappeta. Luciliꝰ. Sim¬

Expanded text:
iscolor quod manu artificis diversa varietate distinguitur: dictum autem quod et in stratu et in amictu aptus sit. De quosibi fecit.' Ludices a ludis, id est theatris, vocatos quidam existimant: quum enim egrediebantur de ludi prostibulo iuvenes, horum velamento tegebant caput et faciem; quia solet erubescere qui lupanar intrapes . . . . . 3. Fulcra sunt ornamenta lectorum, dicta quod in iis fulcimur, id est, sustinemur, vel quod toros fulciat, sive caput, quae reclinatoria vulgus appellat. 4. Cervicalia autem, eo quod ponantur sub cervice, vel cubito. Pulvillus dictus a puldivitum lectus. Culcitre vocate, quod calcentur, id est farciantur pluma sive tomento, quo molliores callidioresque sint. Tapeta dicta, quod pedibus primum sternerentur, quasi tapedia. Tapeta autem aut sipla sunt, aut amphitapa. Sipla tapeta, ex una parte villosa, quasi simpla. Aex utraque parte villosa tapeta. Lucilius13: Si
Abbreviated transcription (Latin):
& argumentũ & fabulam hoc int̃ est. Nam
hystoriȩ st̃ res uerȩ quȩ factȩ st̃. Argum̃ta
sunt. quȩ & si facta ñ sunt: fieri tam̃ posst̃
Fabulȩ uͦ sunt. quȩ nec facte st̃ nec fierrt̃
possunt: quia contra naturam sunt.

Expanded text:
et argumentum et fabulam hoc interest. Nam et argumentum et fabulam hoc interest. Nam historie sunt res vere, que facte sunt. Argumenta sunt, que etsi facta non sunt, fieri tamen possunt. Fabule vero sunt, que nec facte sunt, nec possunt, quia contra naturam.
Abbreviated transcription (Latin):
nos pͥmꝰ moyses de initio mundi conscͥp¬
sit. apud gentiles uͦ pͥmꝰ dares phrygiꝰ de
g̾cis & troianis hẏstoriã indidit. quã infoliis
palmaꝵ ab eo conscͥptã eẽ ferunt. Post dare¬
tem aut̃ in grecia hoͣrodotꝰ hystoricꝰ pͥmꝰ ha¬
Multi enĩ sapientes p̃terita hominũ gesta.
ad institutionẽ p̾sentiũ historiis indidert̃.
Siqͥdẽ & ꝑhẏstoriã sũma retro tempoꝵ
annoꝵq supputatio cõp̃hendit᷑. & ꝑ consu¬
lum regũq successũ: multa necessaria ꝑ¬
Effemeris nãq appellant᷑ uniꝰ diei gesta.
hoc apd̾ nos dierũ appellat᷑. Nam qd̾ latini
diurnũ. g̾ci effemerida dicunt. Ralen¬
daͬtũ appellant᷑. quȩ in menses singłos dege
ac t̃rȩ. ꝑ annos incõmentariis acta sunt:
ab anniu̾sariis gestis annales nomina
rii inlibris delati st̃. Int̾ hẏstoriã aut̃ &¬
annales hoc int̾est: qd̾ hẏstoria ÷ eoꝵ tẽ¬
quos ȩxas nr̃a non nouit. Unde salustiꝰ ex

Expanded text:
nos primus Moyses de initio mundi conscripsit. Apud gentiles vero primus Dares Phrygius de Graecis et Troianis historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus historiam primus haMulti enim sapientes praeterita hominum gesta ad institutionem praesentium historiis indiderunt, siquidem et per historiam summa retro temporum annorumque supputatio conprehenditur, et per consulum regumque successum multa necessaria pis namque appellatur unius diei gestio. Hoc apud nos diarium vocatur. Nam quod Latini diarium, Graeci ephemerida dicunt. 2. Kalendaria appellantur quae in menses singulos digeac terra, per annos in commentariis acta sunt, ab anniversariis gestis annales nominavrii in libris delati sunt. Inter historiam autem et annales hoc interest, quod historia est eorum temquos aetas nostra non novit.
Abbreviated transcription (Latin):
ystoria est narratio rei geste. ꝑꝗͣ ea
enĩ nemo conscͥbebat hẏstoriam nͥ is qͥ int̃¬
fuisset. & ea quȩ conscͥbenda eẽnt uidisset.
Meliꝰ enĩ oculis quȩ fiunt dep̃hendimꝰ: quã ea¬
qͦ auditione colligimꝰ. Quȩ enĩ uident᷑: sine
mendacio ꝓferunt᷑. Hȩc disciplina ad grãma

Expanded text:
storia est narratio rei gestae, per quenim nemo conscribebat historiam, nisi is qui interfuisset, et ea quae conscribenda essent vidisset. Melius enim oculis quae fiunt deprehendimus, quam quae auditione colligimus. Quae enim videntur, sine mend
Abbreviated transcription (Latin):
atura uͦ lex ÷: quȩ de plurib simul
rebus eloquit᷑. dicta acopia rerum & qͦsi a sa¬
turitate. Unde & satyram scribere ẽ. poema¬
ta uaria condere. ut oratii. iuuenalis. & ꝑsii.
lex nouella
odie leges naualium cõmercioꝵ st̃.¬

Expanded text:
atyra vero lex est que de pluribus simul rebus eloquitur, dicta a copia rerum et quasi a saturitate: Unde et satyram scribere est poemata varia condere, ut Horatii, Iuvenalis et Persii; lex novella. Rhodie leges navalium commercio
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuniq intentione tractabant. Unde &
conciliũ a cõmuni intentione dictũ. quasi
consiliũ. Nã cilia oculoꝵ st̃. Unde& considi¬
um consiliũ .cd. in .l. littera transeũte. Cetus
uͦ conuentꝰ ẽ uł congregatio. a coeundo id
ẽ conueniendo in unũ Unde & conuentũ :
nuncupatũ. sic̃ conuentꝰ cetus uł conciliũ.
ex societate multoꝵ in imũ

Expanded text:
communique intentione tractabant. Unde et communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi communicilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et considium consilium dicitur, d. in. l. litteram transeunte. Coetus vero conventus est vel congregatio a coeundo, id est, conveniendo in unum. Unde et conventus est nuncupatus, sicut conventus coetus vel concilium a societat
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłiis p̃dicat. Tercia sẏ nodꝰ ephesin᷑a
pͥma ducentoꝵ episcopoꝵ sub iuniore the¬
odosio augusto edita: quȩ nestoriũ duaᷤᷤ
ꝑsonas inxp̃o asserentẽ iusto anathemate
condempnauit. ostendens manere in
trignita sacerdotũ sub martiano pͥncipe ha¬
bita ẽ: in qͣ eutichen constantinopolitanũ
abbatẽ u̾bi dĩ & carnis unã naturã ꝓnunti¬
antẽ. & eiꝰ defensorem dyoschorũ quondam
alexandrinũ epm̃. & ipsũ rursũ nestorium
cũ reliquis hereticis una patrũ sententia p̃¬
dampnauit: p̃dicans eadem sẏnodus xp̃m
dm̃ sic natũ deuirgine. ut in eũ substantiã¬
& diuinȩ & humanȩ confiteam᷑ naturȩ. Hȩ
istoꝵ qͥtuor auctoritatẽ om̃i manent stabi¬
lita uigore: quoꝵ gesta in hoc oꝑe condita
continent᷑. Sy nodũ autẽ ex greco int̃pre¬
tari comitatũ uł cȩtum. Concilii uͦ nom̃.
tractũ ex more romano. Tempore enĩ quo
causȩ agebantur conueniebant om̃sinunũ.

Expanded text:
in ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina prima ducentorum episcoporum sub iuniore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo adserentem iusto anathemate condemnavit, ostendens manere in triginta sacerdotum sub Marciano principe habita est, in qua Eutychem Constantinopolitanum abbatem, Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et ejus defensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum Episcopum, et ipsum rursus Nestorium cum reliquis haereticis una patrum sententia praedamnavit: praedicans eadem synodus, Christum Deum sic natum de Virgine, ut in eo substantiam divinae et humanae confiteamur naturae. Hae istorum quatuor auctoritatem, omnium manent stabilita vigore: quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum novimus ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum,
Abbreviated transcription (Latin):
geus ꝓpha ostendit. ex ꝑ sona dni dicens
Sp̃s meus erit in medio ur̃i. Ecce ds̃ lo¬
quitur. ecce sp̃s eiꝰ. Post hec de t̾cia ꝑso¬
na id ÷ de filio ita subiecit. Quia ecce ego
commouebo cȩlum & t̾ram. & ueniet
desideratꝰ cunctis gentibꝰ. Nam cum di

Expanded text:
eta ita aperuit, ex persona Domini dicens: Spiritus meus erit in medio vestri . Ecce Deus qui loquitur, ecce Spiritus ejus; post haec de tertia persona, id est, de Filio, ita subjecit: Quia ecce ego commovebo coelum et terram, et veniet desideratus cunctis gentibus. 7. In I
Abbreviated transcription (Latin):
ic etiam ab eleararo pontifice petens
scͥpturas uet̾is testam̃ti. in grecam
uocẽ ex hebrea lingua ꝑ septuaginta int̃¬
pretes tranfferre curauit. qͥs in alexandrina
bybliotheca habuit. Siqͥdẽ singuli in sin¬
discreparet. Fuerunt & alii int̾pretes. qui
ex hebrea lingua in grecũ sacra eloqͥatranᷤ¬
tulert̃. sic̃ aqͥla. sẏminachus. & theodotion:
sic̃ etiam & uulgaris illa int̃pretatio cuiꝰ¬
auctor ñ apparet. & ob hoc sine nomine int̾¬
p̃tis qͥnta editio nuncupat᷑. Preptẽa sextã
& septimã editionẽ origenes miro labore
ex hebreo in latinũ eloqͥum easdẽ scͥpturaᷤ
conu̾tit. eloqͣnt̃q transfudit. Cuiꝰ int̾̃p̃tatio
a xp̃iano int̾pretatio uerior.¬

Expanded text:
ic etiam ab Eleazaro pontifice petens scripturas veteris testamenti, in grecam vocem ex hebrea lingua per LXX interpretes transferre curavit; quas in alexandrina bibliotheca habuit. Siquidem singuli in sindiscreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex hebrea lingua in grecam sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion, sicut etiam vulgaris illa intauctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis Quinta Editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas convertit, eloquenterque transfudit. Cuius interpretatio a Christiano, interpretatio verior
Abbreviated transcription (Latin):
equites eẽ dicuntur. Ale autẽ equites
ob hoc dicti. qͥa tegunt pedites alarum
uice. Cornua uocata extremitas exercitus
qͦd intorta sit. Agnien dr̃ cum exercitus
iter facit. ab agendo uocatꝰ. id ÷ eundo. Plautꝰ.
Quote agis: & ipse ÷ enim exercitus am¬
bulans. Nam agmen dr qͦd in longitudine
directum est: quale solẽ eẽ cũ exercitus por¬
tis ꝓcedit. Quic qͥd fuerit aliud: abusiue dr̃.¬

Expanded text:
equites esse dicuntur; Alae autem equites equites esse dicuntur; Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. 63. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. 64. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est, eundo. Plautus: Quo te agis ipse? Est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit; quidquid fuerit aliud, abusive d
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo uicinũ urbis ꝑicłm singłos iurare
ñ patitur. s repente colligitur multitudo.
& tumultuosa in ira conflattr. Hec et
tumultuatio dr̃. In acie autẽ. istȩ fere for¬
mȩ st̃. Exercitus. classis. nodus. cuneus.
alȩ. cornua. agmen. ac forma. S nomina
abipsis reb de quib trans lata st̃ mutuant᷑.
Ncies dicta. qͦd ferro armata sit: & acumme¬
gladioꝵ. Exercitus multitudo ex uno ge¬
nere. ab exercitatione belli uocata. Classes
dictȩ. ꝓpt̃ diuisionẽ exercitꝰ. qui postea ma¬
nipuli dicti st̃. Unde & uirgiliꝰ. Cassib
hic locꝰ ẽ. hic acies certare solebant. Iam
densa peditum multitudo. sicut turma
equitũ. Nodũ autẽ dictũ ꝓdifficultate.
qͦd iux possit resolui. Cuneris ⁊ collecta in
unũ militũ multitudo. Unde ꝓpt̾ quod
inunũ coit. ipsa coitio in unũ cuneus no¬
minatꝰ ẽ: quasi couneus. eoqͦd in unum
om̃s cogantur. Alȩ in exercitu. triginta

Expanded text:
quando vicinum urbis periculum singulos iurare quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen; quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, qgladiorum. 58. Exercitus, multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. 59. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicti sunt. Unde et Virgilius: Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Jam oprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum omnes coguntur. 429 62. Alae in exercitu triginta