comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possib euĩquã potiussea ꝑ agrari: quãtius ñ dicã cursib sed
uetorus llustrate st̃. & ue ꝗdẽ egonisi ita niigna cẽ farcat
ut eauix cuĩquã mens aut cogitatio ⁊ capere posset.
amens suim. Sed tam̃ st̃ alui maiora. Nã bellicas laudes
plent ꝗͥdã extentire uerbis easq: detrabere ducib

Expanded text:
passibus cuiusquam potuisse peragrari quam tuis non dicam cursibus, sed victoriis lustratae sunt. quae quidem ego nisi ita magna esse fatear ut ea vix cuiusquam mens aut cogitatio capere possit, amens sim; sed tamen sunt alia maiora. nam bellicas laudes solent quidam extenuare verbis eas
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ filiũ deuotauit immisit iarmatas hostiũ copias. o d
c̃ tinentia .c. fabricii. ꝗd tenunt has M. curii sequebat᷑
ꝗd duo ꝓpugnacula belli punici. GN .⁊.p. scipionas qui
Fcartaginensiũ ad uentũ corporib suis. it̃ claudendũ pu¬
tauert᷑. Qd africanꝰ maior Qd miror. &d uit̾ hoꝵ &etates¬

Expanded text:
quae filium devota vita inmisit in armatas hostium copias? quid quae filium devota vita inmisit in armatas hostium copias? quid continentia C. Fabricii, quid tenuitas victus M'. Curii sequebatur? quid duo propugnacula belli Punici, Cn. et P. Scipiones, qui Karthaginiensium adventum corporibus suis intercludendum putaver
Abbreviated transcription (Latin):
iuaricił. aut am̃tũ ad delectatione aut iupel¬
lestilos ad delicias. aut epulaꝵ. ad uoluptates
Ponite uañ oculos unũ quẽq regũ. uultiꝰ aromulo¬
uultis pist libera ciutatẽ ab ipsis his ꝗ liberauert᷑: ꝗb. tandẽ
romulus gradib ascendit in celũ. ħis neq istibona appellant
anreb gostis atq uirtutib. Ꝙd anuma po̾pilio minꝰ ne
gratas dus in mortalib cupidines acfic tilos urmilas fuisse.
quã felicatas alioꝵ pateras arbitram᷑. omitto reliquos.
S t̃ enĩ om̃s iares int̾ se. p̃t̾ superbũ. brutũ siꝗ roget
ꝗd egerit in patria liberanda. siꝗs itẽ. reliquos eiꝰðem
ẽ cilii sonos ꝗd ex spectauerint. ꝗd secuti sit. nũ cui existis
uoluptas. cui deniq. p̃tͣ officiũ fortis. & magni uiri. ꝗeꝗ
aliud ÷ ꝓpositũ fuisse uideat᷑. Quae res adnece̾ porsent̾sȩ .c. mutiu̾
impulit sineulla spe salutis suȩ. quȩ uis coclitẽ c̃tra om̃s
hostiũ copias tenuit inponte solu Quę patrẽ decium:

Expanded text:
avaritia, aut amoenitatum ad delectationem, aut supellectilis ad delicias, aut epularum ad voluptates? Ponite ante oculos unumquemque Regum. Vultivoltis post liberam civitatem ab iis ipsis, qui liberaverunt? quibus tandem Romulus gradibus escendit in caelum? iisne, quae isti bona appellant, an rebus gestis atque virtutibus? quid? a Numa Pompilio minusne gratas dis inmortalibus capudines ac fictilis urnulas fuisse quam felicatas Saliorum pateras arbitramur? omitto reliquos; sunt enim omnes pares inter se praeter Superbum. Brutum si qui roget, quid egerit in patria liberanda, si quis item reliquos eiusdem consilii socios, quid spectaverint, quid secuti sint: num quis exsisae, cui denique praeter officium fortis et magni viri quicquam aliud propositum fuisse videatur? quae res ad necem Porsennae C. Mucium inpulit sine ulla spe salutis suae? quae vis Coclitem contra omnis hostium copias tenuit in ponte solum? quae patrem Decium,
Abbreviated transcription (Latin):
dnguis atq lutteris neo ulla ũquã etus dotuis laudib:
obstrepi clamore militũ uident᷑. & tubaꝵ sono at ũ
cũ aliꝗd dem̃ter. mansuete. iustȩ. modetatae. sapi¬
enter factũ in iracundia presertĩ quȩ est mnimico
c̃silio ⁊ in uictoria quȩ natura insolens ꝙ suꝑpba est¬
aut ancdicꝰ aut legimꝰ. quostadio inducinꝰ non
modo ingestis reb sed etiã insic̾tis ut eos sepe
quos nũquã audiuimꝰ diligamꝰ. Te u̾ quẽ p̃sentẽ
intuem: cuiꝰ m̃tẽ. sensuq & os cernimꝰ ut ꝗeꝗd

Expanded text:
ris atque linguis, neque ulla umquam aetas de tuis laudibus leguntur, obstrepi clamore militum videntur et tubarum sono. at vero cum aliquid clementer, mansuete, iuste, moderate, sapienter factum, in iracundia praesertim quae est inimica consilio, et in victoria quae natura insolens et superba est, audimus aut legimus, quo studio incendimur, non modo in gestis rebus sed etiam in fictis ut eos saepe quos numquam vidimus diligamus! te vero quem praesentem intuemur,
Abbreviated transcription (Latin):
głe .a. sesar quã es paulo anͣ adeptis sotutia habes neuu¬
nẽ Itũ boc quantũ cũq est qđ certe inarinũ est
totim est in quam tuum. Aiduil sibi ex ista laude conturio.
nichil prefests. niduil cohots. nicbil turma decerpit sn
etiti ipsa terum humanaꝵ ⁊domina fortuna. in istus se
sorietatem dle ñ offect tibi cedit. tuam eẽ totam e ꝓpͥa¬
serotoi. Nũquam q temeritas  sapientia cõmiscet ue
pdorcesisilrom eass amittitur. Domuisti gĩs umnmanitate s et¬
baras. diel tnudene in numerabiles locis infinitas om̃i cora
que uont ferre as uirib debilitari. Frdugiq possit. Mnun cor¬
umoete ira cundiã cohibere iul to tem perare uouer¬
soruĩ nobiliate: ingetuo urtute prestantẽ. non iodo

Expanded text:
es paullo ante adeptus socium habes neminem; totum hoc, quantumcumque est, quod certe maximum est, totum est inquam, tuum. 21. Nihil sibi ex ista laude centurio, nihil praefectus, nihil cohors, nihil turma decerpit: quin etiam illa ipsa rerum humanarum Dominia Fortuna, in istius se societarem gloriae non offert, tibi cedit, tuam esse totam et pfatetur. numquam enim temeritas cum sapientia commiscetur nec ad consilium casus admittitur. domuisti gentis immanitate barbaras, multitudine innumerabilis, locis infinitas, omni copiquae non ferro et viribus debilitari frangique possit. animum vincere, iracundiam cohibere, victo temperare, adversarium nobilitate, inge
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗuos tantȩ laudis occasione priuauerit. Sed uide
queso cesar c̃stantiã ornam̃tissimi iuri .I. tuberonis.
quã ego quãius ipse ꝓbarẽ ut ꝓbo. tam̃ ñ cõiemorat
nisi ate coggouissẽ imn pͥmis eã uirtutẽ solere laudeti
Quȩ fuit g tũ quã in ullo hoẽ tanta õ stanta c̃stantiõ
dico nescio an melius patientiã posse dioes. Ruot
oniꝰ istuo ꝗsq: ferisset. ut aꝗb parcib uddissens oe

Expanded text:
vos tantae laudis occasione privarit. sed vide, quaeso, Caesar, constantiam ornatissimi viri L. Tuberonis, quam ego, quamvis ipse probarem, ut probo, tamen non commemorarem, nisi a te cognovissem in primis eam virtutem solere laudari. quae fuit igitur umquam in ullo homine tanta constantia? Constantiam dico; nescio an melius patientiam possim dicere. quotus enim istud quisque fecisset ut, a quibus partibus in dissensione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ numerat᷑ in septẽ. cuĩ oũ pattã ꝓrieniã copi̾s
hostis cat̾iq ia sugerent. Ut multa desuis rebus
asportarent. cũ ec̃iꝰ ãmonit aqͥdã ue idẽ ipse
facret ego ũ iit facio. Nã om̃a mecum porto mea
Ille hec ludibria fortanę nesua ꝗdẽ putauit q̃ nos

Expanded text:
qui numeratur in septem: cuius cum patriam Prienam cepisset hostis ceterique ita fugerent, ut multa de suis rebus asportarent, cum esset admonitus a quodam ut idem ipse faceret, ego vero inquit facio; nam omnia mecum porto mea. ille haec ludibria fortunae ne sua quidem putavit, quae nos
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓfeltᷤ cũ his quoꝵ erat una causa. tardus it̃ sec̃
Itaq iͥ afticam ueniit iã occupatã. hino in ligariũ crim̃
oritur ł ita potiꝰ. Nã sicrim̃ illũ uoluisse. n minꝰ magnꝰ¬

Expanded text:
est profectus cum eis quorum erat una causa. tardius iter fecit; est profectus cum eis quorum erat una causa. tardius iter fecit; itaque in Africam venit iam occupatam. hinc in Ligarium crimen oritur vel ira potius. na
Abbreviated transcription (Latin):
merior certe ea uidicia ẽ. quam etiã diĩ ad uiuerint:
cognita cͦ clementia tua ꝗs non eam uictoriam ꝓbet.
in qua occident nemo nisi armatus. Sed ut omittam com¬
mune᷑ causam ueniam& ad nr̃am. Utrũ tamdẽ existimas
ramus ne inquies cũ senats censuiss&. Sune consulis
nullomͦ. Sedtamenq ligariũ senat idem legauerit. atq
ille eo tẽpore paruit. cũ parere senatui necesse erat. Uos
tũ paruistis. cũ paruit nemo qui noluit. Repre hendo gͥ.
minime uero. Neq enĩ licuit alit̾ Nr̃o generi nomini fami
easdẽ in aliis reprehendatis. Zuberonis sors coniecta est.
ex senats consulto. cũ ipse non ad cẽt. morbo etiã ĩpedi¬
retur. statu erat excusaret ħ̃ ego noui ꝓpter hoĩs ne¬
cessitudinis quȩmͥ stͣ lituo tuberone. domi una cruditi
militiȩ c̃tubernales. post affines. in om̃i deniq uita fa¬
miliares magnũ etiã uinoulũ qđ isdẽ studiis usi sumꝰ.
sciotuberone domi remanere uoluisse. Sedita quidã

Expanded text:
or ea iudicanda est quam etiam di adiuverunt. cognita vero clementia tua quis non eam victoriam probet in qua occiderit nemo nisi armatus? sed, ut omittam communem causam, veniamus ad nostram. utrum tandem existimas ramusne, inquies, cum senatus censuisset? si me consulis, nullo modo; sed tamen Ligarium senatus idem legaverat. atque ille eo tempore paruit cum parere senatui necesse erat; vos tum paruistis cum paruit nemo qui noluit. reprehendo igitur? minime vero. neque enim licuit aliter vestro generi, nomini, famiiemini in vobis, easdem in aliis reprehendatis. Tuberonis sors coniecta est ex senatus consulto, cum ipse non adesset, morbo etiam impediretur: statuerat excusari. haec ego novi propter omnis necessitudines quae mihi sunt cum L. Tuberone: domi una eruditi, militiae contubernales, post adfines, in omni vita familiares; magnum etiam vinculum quod isdem studiis semper usi sumus. scio Tuberonem domi manere voluisse: sed ita quidam
Abbreviated transcription (Latin):
le ꝗdẽ fructũ om̃is añ achȩ uitȩ̨ hodierno die maxinũ
cep̃ cũ sũmo c̃sensũ senatꝰ. Tũ p̃tea iudicio tuo grauissimo
⁊ maximo. ex quo ꝓfecto intellegi quanta iͥ dato beneficio
sit laus. cũ in acbepto tantasit gła. Est uero fortunatꝰ cuiss
studio. aut in notentia. aut ullo laudis gn̾e p̃stantior:
Nullis tantũ flum̃ ingenii. nulla dicendi. aut scribendi.
tanta uis. Tanta copia. quȩ ñdicã exornare. s ennarrare.
C. cesat. res tuas gestas possit. Lam̃ hoc affirmo ut pacẽ dicã
tua. nullã iͣbis eẽ laudẽ ãpliorẽ quã eã quã bodiemo
die c̃ secutꝰ es. Soleo sepȩ añ oculos ponere. idq libent̃¬

Expanded text:
Ille quidem fructum anteactae vitae hodierno die maximum coepit, cum summo consensu Senatus, tum praeteres iudicio tuo gravissimo et maximo. 9. Ex quo profecto intelligis, quanta in dato beneficio fit laus, cum in accepro tanta sit gloria. 10. Est vere fortunatus ille, cuius studio, aut innocentia, aut ullo genere laudis praestantior? 13. Nullius tantum est flumen ingenii, nulla dicendi, aut scribendi tanta vis tantaque copia, quae, non dicam exornare; sed enarrare, Caesar, res tuas gestas possit. 14. Tamen hoc affirmo, et hoc pace dicam tua, nullam in his esse laudem ampliorem, quam eam, quam hodierno die consecutus es.
Abbreviated transcription (Latin):
At¬
iot᷑ ni silentii. ł .c. quo erã uss bis tẽporib ñ tinore inei
aliqͦ s partĩ dolore: partĩ uerecundia. ficnẽ hodiernꝰ pit
dies at tulit. idẽq mitiũ. quȩ uellc̃. queq sentirẽ meo
pͥstino more dicendi. Tantã n mansuetudinẽ. tantã in¬
usitata. mauditãq dem̃tiã. tantũ insuma potestate rerũ
õnuũ modũ. Tã demiq iͥ credibilẽ sipientiã. ac pene diuinã tacitꝰ¬
nec miħ ꝑsuadere poterã. nec fascẽ ducebã uersari me iͥur̃o¬

Expanded text:
atDIuturni silentii, P. C. quo eram his temporibus usus. non timore aliquo; sed partim dolore, partim verecundia, finem hodiernus dies attulit; idemque initium quae vellem, quae que sentirem, meo pristino more, dicendi. 2. Tantam enim mansuetudinem, tam inusitatam, inauditamque clementiam; tantum in summa potestate rerum omnium modum; tam denique incredibilem sapientiam, ac pene divinam tacinec mihi persuadere poteram nec fas esse ducebam versari me in no
Abbreviated transcription (Latin):
& quastalica interdũ a nominib deriuata uer¬
ba suscipiant tamen de genitiuo nominũ ꝑ in¬
erementa syllabarũ quibus utraq coniuga¬
tio cognoscit᷑. Idẽ ꝑ eo secunda ꝑ io quasta deriuatȩ
carent huius modi confusione. Quidã hunc locum¬

Expanded text:
et quarta licet interdum a nominibus deriuata uerba suscipiunt, tamen de genitiuo nominum per incrementa syllabarum, quibus utraque coniugatio cognoscitur, id est per eo secunda, per io quarta, deriuata carent huius modi confusione. unde po
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt.Urbs et natura ad situ. et de¬
scriꝑtione edifitioꝵ ⁊ pulchuitudĩe in pͥmis
nobilis. agri iocundi ⁊ fertiles. nempe
eodem capite incluri continentur. Quid
Alexandnia cunctaq egyptus : Ut occuee
lacet ⁊. Ut recondita sunt: ut furtim
teta : x. ixĩs trãdit᷑. Qes eĩ uris hot
ignoriat : dici illud egiin testeimento regis
sentiam ꝗlem ꝓsero : Magna eĩ iichi ue
nõ medo ad statueniũ sed etid̃ ad dicendũ
confimiet. Auctoxitatemi senati etare

Expanded text:
sunt, urbs et natura ac situ et descriptione aedificiorum et pulchritudine in primis nobilis, agri iucundi et fertiles, nempe eodem capite inclusi continentur. quid? Alexandrea cunctaque Aegyptus ut occulte latet, ut recondita est, ut furtim tota xviris traditur! quis enim vestrum hoc ignorat, dici illud regnum testamento regis sentiam quidem profero. Magna enim mihi res non modo ad statuendum sed etiam ad dicendum confirmet; auctoritatem sen
Abbreviated transcription (Latin):
aliene petitionis octasionem interceptus net
diuturms precibus esflagitatus. sea digtate
impetratus ẽẽ uideatur E st illud amplis
qđ hoc honore ex nouis hoib pͥmum me
multis post anins affecistu: qđ prima
petitione: qđ anno meo sed tam̃ magnuꝰ.¬
ficentus atq ornatuis eẽ illo nichil potest.
qđ meis comitiis non tabellam uindicem
tacite libertatis. sed uocem unã preuobis
indicem uxum erga me uolictatũ ac studioꝵ
tulistis. Itaq me nõ extrema trd suffca¬
duco eẽ ꝑmagnũ. tũ ad curam pollicitu¬
dinemq multo magis. Uersantur emu¬

Expanded text:
alienae petitionis occasionem interceptus, nec alienae petitionis occasionem interceptus, nec diuturnis precibus efflagitatus, sed dignitate impetratus esse videatur. estillud amplissrites, quod hoc honore ex novis hominibus primum me multis post annis adfecistis, quod prima petitione, quod anno meo, sed tamen magnificentius atque ornatius esse illo nihil potest, quod meis comitiis non tabellam vindicem tacitae libertatis, sed vocem vivam prae vobis indicem vestrarum erga me voluntatum ac studiorum tulistis. itaque me non extrema diribitio suffraduco esse permagnum, tum ad curam sollicitudinemque multo magis. versantur e
Abbreviated transcription (Latin):
ixistimaturoꝵs putem qui iudicauistig. ne ꝑ¬
longo interuallo ꝓpe memonie tempoꝵq nõ¬
stroꝵ primũ hom̾iinem nouũ. consũłe fecistig̃.
et eum locum quẽ nobilitas presidiis strma¬
tum. atq oĩ rõne obuallatũ tenebat me
duce restidistis: uirtutiq imposterũ patere
uoluistis. Neq me tñĩmͦ consulem q̃đ est
ip̃m ꝑ se se amplissimũ: sed ita fecistis qͦmͦ
pauci nobiles in hac cuictate nobles facti
funt. nouus ante me nemo. siam ꝓfecto
si recondare uolueritis de nouis hominibus
repietis ess qui sine repulsa. ꝯsules fcc̃i sũt.
diuturno labore. atq aliqua occasione. ẽẽ factos
cum multis annis post petissene ꝙ pretoros
pulsa non esse factos. Me eẽ unũ ex oibus
noius hominibus de ꝗbus meministe passuntꝰ
qui consulatum petierim cũ pͥmũ lictãsit
Consul factus sim cũ primum petierim ut
ur̃ honos ad mei tẽporis diem pettt. nõ aat

Expanded text:
existimaturos putem qui iudicavistis. me pexistimaturos putem qui iudicavistis. me perlongo intervallo prope memoriae temporumque nostrorum primum hominem novum consulem fecistis et eum locum quem nobilitas praesidiis firmatum atque omni ratione obvallatum tenebat me duce rescidistis virtutique in posterum patere voluistis. neque me tantum modo consulem, quod est ipsum per sese amplissimum, sed ita fecistis quo modo pauci nobiles in hac civitate consules facti sunt, novus ante me nemo. nam profecto, si recordari volueritis de novis hominibus, reperietis eos qui sine repulsa consules facti sunt diuturno labore atque aliqua occasione esse factos, cum multis annis post petissent quam praetopulsa non esse factos; me esse unum ex omnibus novis hominibus de quibus meminisse possimus, qui consulatum petierim cum primum licitum sit, consul factus sim cum primum petierim, ut vester honos ad mei temporis diem petitus, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
ST. hoc. in more positã. Quirites institu¬
toq maioꝵ ut ei ꝗ bñsitio ur̃o imagines
familie sue consecuti sũt: eã pͥmã hẽant
contionem: qua grãm bñficii urĩ cum
suoꝵ laude coniungãt. Qua ĩ orõne nõ nulli
aliqnͣ digni maioꝵ loco reꝑiunt᷑. plexiq autẽ¬
hoc ꝑficiũt ut̾ t̾argũ maiorib eoꝵ debitũ esse
culta non dat̃: nõ qđ nõ tales fuerĩt quales
nes illoꝵ sanguinẽ creatos: disciplim ꝙ ĩstituto
iuidetis: sed qđ laude popłari atq honoĩs urĩ
luce caruerunt. De me autẽ ipo uereor/ ne
arrogantis sit apud uos dicere : ingrati ta¬
cere. Nã et quib studiis hanc dignitatem
conpecutus sim. meniet ipm comimemonare
ꝑ quam graue est: et silere de tantis urĩs
bũfiriis millo modo possũ. Quare adhibebit
a me certa ratio moderatio dicẽdi. ut quid
A uobis acceꝑim cõmemorem: quare dignus
ur̃o sũmo honore singłariq iuditio sim. ip̃e
modite dicam si necesse exit. Uos xosdem

Expanded text:
st hoc in more positum, Quirites, institutoque maiorum, ut ei qui beneficio vestro imagines familiae suae consecuti sunt eam primam habeant contionem, qua gratiam benefici vestri cum suorum laude coniungant. qua in oratione non nulli aliquando digni maiorum loco rst hoc in more positum, Quirites, institutoque maiorum, ut ei qui beneficio vestro imagines cultas non datur, non quo non tales fuerint qualis nos illorum sanguine creatos disciplinisque institutos videtis, sed quod laude populari atque honoris vestri luce caruerunt. de me autem ipso vereor ne adrogantis sit apud vos dicere, ingrati tacere. nam et quibus studiis hanc dignitatem consecutus sim memet ipsum commemorare perquam grave est, et silere de tantis vestris beneficiis nullo modo possum. qua re adhibebitur a me certa ratio moderatioque dicendi, ut quid a vobis acceperim commemorem, qua re dignus vestro summo honore singularique iudicio sim, ipse modice dicam, si necesse erit, vos eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
puede manubiaꝵ: auri coronarii ꝑ fiteatins
Sinc tñ iur optimus eũ quẽ ainat excidit
Cn. pomp̾eium. Uñ iste amor tã improru
ac tã repentinꝰ ꝗ honorẽ .x. iuratꝰ excludit᷑
ꝓpe noĩatim: Cuiꝰ iuditiũ legũq datio capeo
agroꝵ ip̃i iũticte cognitio tolle Cuiꝰ non mn
ꝑiuĩciam s ĩ ipã castra .x. iuri cum imperio
infinita peciuã: maxiã potestate et iuditio nero
rimisne manubias refere debrat. Utri stant̃
hoc capite honos hr̃i hoi: au inuidiã q̃ri iuder:
Feuistit hoc Rullo C.N. pompeiꝰ bñ fuio
isto legi: benignitate .x. iurali rbil untir
foossi ẽ equũ predar c manubias suas imꝑpa¬
tore nõ ĩ monumẽta deoꝵ ĩmõiali neꝙ¬

Expanded text:
praedae, manubiarum, auri coronarii, profiteatur. hic tamen vir optimus eum quem amat excipit, Cn. Pompeium. Vnde iste amor tam improvisus ac tam repentinus? qui honore xviratus excluditur prope nominatim, cuius iudicium legumque datio, captorum agrorum ipsius virtute cognitio tollitur, cuius non in provinciam, sed in ipsa castra xviri cum imperio, infinita pecunia, maxima potestate et iudicio rerum ur unus ne manubias referre iubeatur? Vtrum tandem hoc capite honos haberi homini, an invidia quaeri videtur? remittit hoc Rullo Cn. Pompeius; beneficio isto legis, benignitate xvirali nihil utitur. nam si est aequum praedam ac manubias suas imperatores non in monumenta deorum immortalium ne
Abbreviated transcription (Latin):
maiores presidem libertatis. custodemq esse
uoluerũt. reges mn ciuitate constitui. Que
sequar auctoritatem urãm. mutabo meam
sententiã. Sin insidias fieri libertati uestre
fimulatione largitionis intelligetis. Nolitote di¬
bitara plurimo sudore ⁊ sanguine maiorum.
uestrũ parctam uobisq traditam libertatem
millo ur̃o labore confule adintore defendere.
Primum caput est legis Agrarie: quo ut illi
putant tentamim leuiter: quo dĩo libertati
destee duãtionem fer̃e possitus Iubet xĩ. tr piꝰ¬

Expanded text:
maiores praesidem libertatis custodemque esse maiores praesidem libertatis custodemque esse voluerunt, reges in civitate constitui. quaesequar auctoritatem vestram, mutabo meam sententiam; sin insidias fieri libertati vestrae simulatione largitionis intellegetis, nolitote dubitare plurimo sudore et sanguine maiorum vestrorum partam vobisque traditam libertatem nullo vestro labore consule adiutore defendere. primum caput est legis agrariae quo, ut illi putant, temptamini leviter quo animo libertatis vestrae deminutionem ferre possitis. iubet enim tri
Abbreviated transcription (Latin):
legem cognostendamq uenisse: ut si eã uobs
Accõmoatam atq uedem eẽ intelligerem.
auctor uius atq sadiutor essem. Non eĩ naͣ.
neq discidio. neq otio penitus insito: bellũ
nescio qđ habet susteptuna consulatus cum
tribunatu : ꝗa. ꝑsepe seditioris atq improbis
et quia uis tribuntiã nõnũ ꝗͣ libidini restitit
consulari: non potestatũ dissimilitudo: sed
aiõꝵ disiunctis dissens ionem facit. Itaq hoc
Animo legen sumpsi in manug: ut eam
cuperem esse aptam urig cõmodis: et eiꝰ modi
quã consul re. non orõne popłaris: et ĩã hoẽste
et libenter posset defendere.Atq ego a pͥmo
capite legis usq ad extremũ reperio. Qẽ. inhil
aliuel cogitatum : nichil aliud susceptum.
simulatione atq noĩe. dic confirmo. Or̃.
hãc lege agraria pulchra atq popłar dari
uobis inħil. condonari certis homb omnia :
priuatoꝵ peciuãs augeri. publuas exhauriri

Expanded text:
legem cognoscendamque venisse ut, si eam vobis legem cognoscendamque venisse ut, si eam vobis accommodatam atque utilem esse intellegerem, auctor eius atque adiutor essem. non enim natura neque discidio neque odio penitus insito bellum nescio quod habet susceptum consulatus cum tribunatu, quia persaepe seditiosis atque improbis et quia vis tribunicia non numquam libidini restitit consulari. non potestatum dissimilitudo, sed animorum disiunctio dissensionem facit. itaque hoc animo legem sumpsi in manus ut eam cuperem esse aptam vestris commodis et eius modi quam consul re, non oratione popularis et honeste et libenter posset defendere. atque ego a primo capite legis usque ad extremum reperio, Quirites, nihil aliud cogitatum, nihil aliud susceptum, simulatione atque nomine. sic confirmo, Quirites, hac lege agraria pulchra atque populari dari vobis nihil, condonari certis hominibus omnia, oprivatorum pecunias augeri, publicas exhauriri,
Abbreviated transcription (Latin):
alio uultu alio uocis sono: alio mesrsc ete
meditabantur: uestitu absolentior. corpore
incultu et horrido: capillatior ꝗͣ ante: barbaq
maiore: ut oculis ⁊ aspectu denuntiare gĩbg
uim tribunitiam. et minitari nei .p. uideret᷑.
legem hoĩs contionẽq expectabam. Lex
initio nulla ꝓpomit᷑. Sontionem in primis
aduocari iubẽt: sũma cũ expectatiõe ꝯtũrit᷑.
Explicat orõnem sane longam et ue̾bis ualde
boms. Unũ erat qđ mnͥ uitiosuni iudebatur.
qđ tanta ex frequentia mueniri nemo potuit
qui intelligere posret ꝗd diceret. Hoc ille itrũ
insidiarũ causa fecerit. an hoc genero loqñtie
delectetur. nescio.Iam siqui acutiores in con¬
tione steterant. de lege. Agraria nescio ꝗd uoliusse
eĩ iicere suspitabat᷑.DAliqñ tande me desig̾to
lex in publicumi ꝓponitur. concu᷑runt iussu
meo. plures uno tempore librarii: destͥptane
firmare possum hoc aimo me ad legendani

Expanded text:
alio voltu, alio vocis sono, alio incessu esse alio voltu, alio vocis sono, alio incessu esse meditabatur, vestitu obsoletiore, corpore inculto et horrido, capillatior quam ante barbaque maiore, ut oculis et aspectu denuntiare omnibus vim tribuniciam et minitari rei publicae videretur. legem hominis contionemque exspectabam; lex initio nulla proponitur, contionem in pridie Idus advocari iubet. summa cum exspectatione concurritur. explicat orationem sane longam et verbis valde bonis. Vnum erat quod mihi vitiosum videbatur, quod tanta ex frequentia inveniri nemo potuit qui intellegere posset quid diceret. hoc ille utrum insidiarum causa fecerit, an hoc genere eloquentiae delectetur nescio. tametsi, qui acutiores in contione steterant, de lege agraria nescio quid voluisse eum dicere suspicabantur. aliquando tandem me designato lex in publicum proponitur. concurrunt iussu meo plures uno tempore librarii, descriptam firmare possum, Quirites, hoc animo me ad legendam
Abbreviated transcription (Latin):
nefas aebitror. gracchos laudare. quoꝵ cõsiliis ⁊
scitutas. Itaq ut initio mͥ designato consuli
Et enim arbitrabat qm̃. eodem anno gerendi
nos bene administrande sotietatem. Cũ familia¬
riter me in eoꝵ ẜmonem insuiuarem ac darẽ.
celabar excliuebar.Et cũ ostenderenas dire
utilis plebi uomane mͣ uideret . auctarens me
atq ad utorem futurũ : tam̃ asfernaban
hanc liberalititẽ meam : negaibat̃ me adduri pee
ut illã largitionẽ probarem. fineni fea offecedi
neo: ne forte mea sedulitas aut insidiora aũt
impiulens iuderet᷑. Interea nõ desstebant
lam inter se cõuenire. prinatos quotũ adhitere
ad suos citus occultos notrat a dunat adenter
sollicitudinem. Quibus ĩ rebu ꝗto in metu
fuerimus ex nr̃a solicitudine in qua illis tp̃riti
fuists fucile ad sequi coniestura poteritis. Ineũt
prullis qđ et prinaepo exat agrarie legedus
truculentus se gerebat. ꝗͣ eteri. Iam cesignat᷑

Expanded text:
nefas esse arbitrer Gracchos laudare, quorum consiliis, nefas esse arbitrer Gracchos laudare, quorum consiliis, tis constitutas. itaque, ut initio mihi designato consuli etenim arbitrabar, quoniam eodem anno gerendi  bene administrandae societatem. Cum familiariter me in eorum sermonem insinuarem ac darem, celabar, excludebar, et, cum ostenderem, si lex utilis plebi Romanae mihi videretur, auctorem me atque adiutorem futurum, tamen aspernabantur hanc liberalitatem meam; negabant me adduci posse ut ullam largitionem probarem. finem feci offerendi mei ne forte mea sedulitas aut insidiosa aut impudens videretur. interea non desistebant clam inter se convenire, privatos quosdam adhibere, ad suos coetus occultos noctem adiungere et solitudinem. quibus rebus quanto in metu fuerimus, ex vestra sollicitudine in qua illis temporibus fuistis facile adsequi coniectura poteritis. ineunt P. Rulli, quod et princeps erat agrariae legis et truculentius se gerebat quam ceteri. iam designatus
Abbreviated transcription (Latin):
otiũ domesticũ : dem̃q oĩa. que nobis cani atq
ampla sũt: in fidem ui quołamodo ĩ patcrmu
mei consulatus eẽ collata: Neq ẽĩ. Sr̃. illuqꝰ
uobis iocundu aus popłare debet uideri lãgitio
aliqua promulgata. que uerbis ostentari potest:
reuera fieri nisi exhausto exario nullo pacts
potest. Neq uoͣ illa popłaria sũt existunanda
iuditioꝵ ꝑturbationes uerũ uiditataꝵ nfir¬
mationes: resticutro damnatoꝵ / qui ciuitatũ
afflictaꝵ ꝑditis iam rebus extrenis exitioru
aliud spe ac specie simulationis ostentant popu¬
lares existimandi sũt. Nam uere dicã. Qr̃
genus ⁊ pmi legis agrarie uituꝑare nõ possũ¬
Cxint eĩ mͥ in mentẽ duos darissimq inge¬
mosissimos amantissimos plebi romane uiros .
Tyberium. et . q. gracchos plebem ĩ agris publits
constituisse : qui agri a priuatis antea posside¬
bant᷑. nõ sũt aut̃ ego is consul: qui ut pleriq

Expanded text:
otium domesticum, denique omnia quae vobis cara atque otium domesticum, denique omnia quae vobis cara atque ampla sunt in fidem et quodam modo in patrocinium mei consulatus esse conlata? neque enim, Quirites, illud vobis iucundum aut populare debet videri, largitio aliqua promulgata, quae verbis ostentari potest, re vera fieri nisi exhausto aerario nullo pacto potest; neque vero illa popularia sunt existimanda, iudiciorum perturbationes, rerum iudicatarum infirmationes, restitutio damnatorum, qui civitatum adflictarum perditis iam rebus extremi exitiorum aliud spe ac specie simulationis ostentant, populares existimandi sunt. nam vere dicam, Quirites, genus ipsum legis agrariae vituperare non possui in mentem duos clarissimos, ingeniosissimos, amantissimos plebei Romanae viros, ti. et C. Gracchos, plebem in agris publicis constituisse, qui agri a privatis antea possidebantur. non sum autem ego is consul qui, ut plerique,
Abbreviated transcription (Latin):
extea ordinaria non imꝑia sed regna quaeui
putabantur. Qus cũ ego nõ solum suspitater.
sed plane cernerem : neq eĩ obsuure geubãf᷑.¬
dixi in senatu. ĩ hoc magrãtu me popularem
con sulem futuꝵ. Quid eñn est tã popidare
ꝙͣ pax : Qua nõ modo eis quibus na sensũ
dedit. sed etiam tecta atq agri i letar̃i
uulentur. Quul tam popłare ꝗͣ libertae ÷
quã nõ solum hoib: uerũ enam aͥ beitiis
expeti: atq oĩb rebus onteromi iudetis. Quid
tant popłare qmͣ otiũ  qđ ita iocundũ estꝰ
ut et uos ⁊ maiores ur̃i et fotissimus ꝗsq
uir maximos labores suscipiendos putet: ut aliꝰ¬
quando in otio possit eẽ preẜtim im̃ꝑio ac digͥtate
Qui id circo etiã maiorib mĩs precipuã laudẽ
gratiamq debemus : qđ eoꝵ labore est factum
ut impunc in otio eẽ possemus. Quare ꝗ possũ.
nõ ẽẽ popularis: cũ iudeã hec oĩa que pacem¬

Expanded text:
extraordinaria non imperia, sed regna quaeri extraordinaria non imperia, sed regna quaeri putabantur. quae cum ego non solum suspicarer, sed plane cernerem—neque enim obscure gerebantur—dixi in senatu in hoc magistratu me popularem consulem futurum. quid enim est tam populare quam pax? qua non modo ei quibus natura sensum dedit sed etiam tecta atque agri mihi laetari videntur. quid tam populare quam libertas? quam non solum ab hominibus verum etiam a bestiis expeti atque omnibus rebus anteponi videtis. quid tam populare quam otium? quod ita iucundum est ut et vos et maiores vestri et fortissimus quisque vir maximos labores suscipiendos putet, ut aliquando in otio possit esse, praesertim in imperio ac dignitate. quin idcirco etiam maioribus nostris praecipuam laudem gratiamque debemus, quod eorum labore est factum uti impune in otio esse possemus. qua re qui possum non esse popularis, cum videam haec omnia, Quirite
Abbreviated transcription (Latin):
in quo ẽẽ locus huic uoci non uidebatur.
ligam: nõ hominũ potentiũ studia᷑ : non
excellentib gratiis paucoꝵ. sed umuersi
popłi .ro. iuditio consulem ita factũ: ut
nobilissintis homimib longe preponeret¬
Sed michi ad huiꝰsce uinꝰ et interpecta¬
tionem uehementer opus est urã sapiẽtia
Uexsatur eĩ magnus exror ꝑꝑ insidioras
nõ nulloꝵ si mulationes: qui cum populi
nõ solum cõmeda: neꝵ etiam salutem
oppugnat ⁊ impediũt. oratione asreq̃
uolũt nut popłares cẽ uideant orgo¬
plenã solicitudims: plenã timoru. indua
nichil eas mali: inchil adueesiont nõ som
metuerent improbi expeaarens : qã tubuleta
cõsilia contra hũc rei .p. statũ. et Etra urlera
otũ ⁊ partim miti: partim nobi consubun
dignitati inita eẽ dicebart ⁊mbatasult a
sero fider: non actu aliquo noue calamitatio
sea suspitione ac ꝑturbatione uditionuns
infirmatione reꝵ iudicataꝵ noue bnãtianee

Expanded text:
in quo esse locus huic voci non videbatur in quo esse locus huic voci non videbatur legam non hominum potentium studio, non excellentibus gratiis paucorum, sed universi populi Romani iudicio consulem ita factum ut nobilissimis hominibus longe praeponeresed mihi ad huius verbi vim et interpretationem vehementer opus est vestra sapientia. versatur enim magnus error propter insidiosas non nullorum simulationes qui, cum populi non solum commoda verum etiam salutem oppugnant et impediunt, oratione adsequi volunt ut populares esse videanturplenam sollicitudinis, plenam timoris: in qua nihil erat mali, nihil ad versi, quod non boni metuerent, improbi exspectarent, omnia turbulenta consilia contra hunc reipubl. statum, et contra vestrum otium partim iniri, partim nobis Consulibus designatis inita esse dicebantur. Sublata erat de foro fides, non ictu aliquo novae calamitatis, sed suspicione ac perturbatione iudiciorum, infirmatione rerum iudicatarum; novae dominationes,
Abbreviated transcription (Latin):
nocturne quietis imꝑtiunt: Primum tuẽdi
consulatus: que cum oib est difficilis ⁊ magͣ
ratio. tũ uõ mͥ preter ceteros: cũ erinto
nulla uema. necte facto exigua laus et ab
inuitis expressa preponitur: non dubitãti
fidele consilium. non laboranti certũ sbsi¬
dium nobilitatis ostenditur. Q đ si solue
in discrimen aliqđ adducere. ferrẽ. Or̃¬
dãx eꝗore. Sed mͥ uidentur certi homines
si qua in re me nõ modo consilio: uerũ
etiam casu lapsum arbitrabunt᷑: uosun¬
uersos / qui me aute tuleritis nobilitati ui
consulatun: ut in oib meis factis atq
consiliis. urm de me factum consiliumꝑ
laudetur. Acoedit etiã ille michi sũmuo
labor ac difficillima uõ cõsulatꝰ gerendi
qđ nõ eadem qua suꝑioribus consulibi
lege et conditione utendum eẽ decreut q
aditum huiꝰ loci conspectumq uem̃ ꝑtim¬
magnoꝑe fugerunt. ꝑtim nõ uehementeꝵ
secuti sũt. Ego autem nõ solã hoc dicã:
ubi est id dictũ facillimũ. sed ĩ ipo senatu

Expanded text:
nocturnae quietis impertiunt, primum tuendi consulatus, quae cum omnibus est difficilis et magna ratio, tum vero mihi praeter ceteros cuius errato nulla venia, recte facto exigua laus et ab invitis expressa proponitur; non dubitanti fidele consilium, non laboranti certum subsidium nobilitatis ostenditur. quod si solus in discrimen aliquod adducerer, ferrem, aequiore; sed mihi videntur certi homines, si qua in re me non modo consilio verum etiam casu lapsum esse arbitrabuntur, vos universos qui me antetuleritis nobilitati vitconsulatum ut in omnibus meis factis atque consiliis vestrum de me factum consiliumque laudetur. accedit etiam ille mihi summus labor ac difficillima ratio consulatus gerendi, quod non eadem mihi qua superioribus consulibus lege et condicione utendum esse decrevi, qui aditum huius loci conspectumque magno opere fugerunt, partim non vehementer secuti sunt. ego autem non solum hoc in loco dicam ubi est id dictu facillimum, sed in ipso senatu
Abbreviated transcription (Latin):
tumultu atq ex dissentionib ciuiũ compa¬
cari solene Sos quoꝵ grũ ĩ sussragiis con¬
sistit. libertas in legibus hos in iuditiis et
equitate magnos timores familiares in pate.
omm ratione ocium tenere debetis. Nam tã ⁊ si
ei qui propter desidiã in otio uuuit: tam̃ ĩ
sua turpi mertia capiunt uoluptatem sub ipõ
otio quo ues fortiã regitis: si hũe statum¬

Expanded text:
tumultu atque ex dissensionibus civium compatumultu atque ex dissensionibus civium comparari solent; vos, quorum gratia in suffragiis consistit, libertas in legibus, ius in iudiciis et aequitate magistratuum, res familiaris in pace, omni ratione otium retinere debetis. nam si ei qui propter desidiam in otio vivunt, tamen in sua turpi inertia capiunt voluptatem ex ipso otio, quam vos fort
Abbreviated transcription (Latin):
nulle sũt rmagines que me auobis deprecent᷑᷑
Quare modo ut uita suppetat: quã ego sũmis
ab istoꝵ scelere insidiisq defendere polliceor.
tumultuer : qui timeam ne mͥ in carcere
ne. x p. tantis munita presidiis ab istis
uinti. aut opprimi posset. Si antea trmuisse
tam̃ hac contione hoc popło certe nõ uererer.
Quis eĩ unꝗͣ tam secunda contione legeni
Agrariam suasit ꝗͣ ego dissuasi: si hoc uissua¬
dere est. ac non disturbare ac peruertere
E x. quo intelligi. Ox̃. pot̃: nichil esse tã po¬
pulare ꝗͣ id qđ ego uobis in hunc ãnm ꝯsul
popłaris affero. pacem tranquillitatẽ: otiũ.
que nobis designatis timebatis. ea ne accidero
pospent. consilio mer eic ratione prouisa sut̃.
Nlon moclo uos erits in otio qui semper esse
uolueritis. uerum etiam istos quibus otiosi
otium fecissemus atq otiosissimos reddam.
Et enim illis honores potestates diuitie ex

Expanded text:
nullae sunt imagines quae me a vobis deprecentur. nullae sunt imagines quae me a vobis deprecentur. qua re, modo mihi vita suppetat, quam ego conabor ab istorum scelere insidiisque defendere, polliceor tumultuer, qui timeam ne mihi in carcere r ne res publica tantis munita praesidiis ab istis vinci aut opprimi possit. si antea timuissem, tamen hac contione, hoc populo certe non vererer. quis enim umquam tam secunda contione legem agrariam suasit quam ego dissuasi? si hoc dissuadere est ac non disturbare atque pervertere. ex quo intellegi, Quirites, potest nihil esse tam populare quam id quod ego vobis in hunc annum consul popularis adfero, pacem, tranquillitatem, otium. quae nobis designatis timebatis, ea ne accidere possent consilio meo ac ratione provisa sunt. non modo vos eritis in otio qui semper esse volueratis, verum etiam istos quibus odio est otium quietissimos atque otiosissimos reddam. etenim illis honores, potestates, divitiae ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfringi posset: qđ non uos oppressũ atq ereptũ
teneretig. Ut uolitaretis inter ea per gentis
ꝑ uegna onña. cũ imꝑio summo: cum iuditio
infuto. cum omĩ peciĩa ut ueniretis ĩ castra
Cti. pompeii. atq ipã castra si cõmolũ uobis
esset uendexetis. ut interea magnãtus reliqͦ ͦ
legib oib soluti: sine metu iuditioꝵ. sine
ꝑiculo petere possetis: ut nemo ad. P.x. nog
adducere. nemo ꝑducere nõ ĩ senatũ cogere
stultitia atq int̾emꝑantia nõ miror. sperasse
me consule assequi posse demixor. Nam cũ oũim
cinsulum grauis in re custodienda cuni ac dili¬
gentia debet esse tũ eoꝵ maxĩẽ ꝗ nõ ĩ cunabulis
sel in campo fuit cons. scti milli popło romano
pro me maiores mer spoponderunt. mͥ creditũ
est a me petere qđ debeo. me ipmĩ appellane de¬
beat: quẽ admodũ tũ petebã. nulli me nobis aue¬
tores generis mei cõmendarũt. Sic siꝗd deliq̃ro

Expanded text:
perfringi posset quod non vos oppressum atque ereptum perfringi posset quod non vos oppressum atque ereptum teneretis; ut volitaretis interea per gentis, per regna omnia cum imperio summo, cum iudicio infinito, cum omni pecunia; ut veniretis in castra Cn. Pompei atque ipsa castra, si commodum vobis esset, venderetis; ut interea magistratus reliquos legibus omnibus soluti sine metu iudiciorum, sine periculo petere possetis; ut nemo ad populum Romanum vos adducere, nemo producere, nemo in senatum cogere,stultitia atque intemperantia non miror, sperasse me consule adsequi posse demiror. nam cum omnium consulum gravis in re publica custodienda cura ac diligentia debet esse, tum eorum maxime qui non in cunabulis, sed in campo sunt consules facti. nulli populo Romano pro me maiores mei spoponderunt; mihi creditum est; a me petere quod debeo, me ipsum appellare debetis. quem ad modum, cum petebam, nulli me vobis auctores generis mei commendarunt, sic, si quid deliquero,
Abbreviated transcription (Latin):
menta maioꝵ sapientie sequi maliustihre
tu cum istis tuis actoribus excogitasti. ut
ad certamen dignitatis opponere eexms ui Ve
subiũgeretis: Ut cũ omẽm petiuãm ex erario
exhansissetis : ex nectigalib neclegi ssetis ab oĩb
regib gentib ab imꝑatorib urĩs cogissetis: tam̃
omnes uobis peciuãs ad initum uestrũ pẽderẽt.
ut udem ꝑtim imudiosos agros a Syllaỹ posses¬
soribus. partim desertos ac pestilentes a nostris
necessarip et a nobis met ipĩs emptos quanti
uelletis. p. x. induceretis.Ut onña muncipia
colomnasq italie noius colonis cocuparetis: ut
ꝓbicũq in lociy uobis uuderetur ac ꝗͣ iultis
uideretur: polomas pollotaretis: ut omem .x.p.
geretis atq oppressam teneretis: ut ip̃m. Cri
pompeium quoͣiue presidis sepissime .x. p. ꝯtra
acerrimos hostes et contra improbissimos ciuis
ut nichil auro ⁊ argento iuolari: nchil. mio
et suffragiis dec larari: nchil ueleta mauu

Expanded text:
menta maiorum sapientiae sequi maluisti, haec menta maiorum sapientiae sequi maluisti, haec tu cum istis tuis auctoribus excogitasti, ut ad certamen dignitatis opponeretis; ut sub vsubiungeretis; ut, cum omnem pecuniam ex aerario exhausissetis, ex vectigalibus redegissetis, ab omnibus regibus, gentibus, ab imperatoribus nostris coegissetis, tamen omnes vobis pecunias ad nutum vestrum penderent; ut idem partim invidiosos agros a Sullanis possessoribus, partim desertos ac pestilentis a vestris necessariis et a vobismet ipsis emptos quanti velletis populo Romano induceretis; ut omnia municipia coloniasque Italiae novis colonis occuparetis; ut quibuscumque in locis vobis videretur ac quam multis videretur colonias conlocaretis; ut omnem rem pgeretis atque oppressam teneretis; ut ipsum Cn. Pompeium, cuius praesidio saepissime res publica contra acerrimos hostis et contra improbissimos civis ut nihil auro et argento violari, nihil numero et servitiis declarari, nihil vi et manu
Abbreviated transcription (Latin):
Tusculũ tũ calib. Trano neapoli: puteolis:
Cumis: pompeus. Niceria comparabuntur.
Qiubus illi rebus elati et inflati fortasse nõ
continuo seel certe si paulumi assumpserit
uenustatis ac roboris non continebrntur:
progredient: Longius efferent᷑. Singłaris
homo priuatus insi magna sapiã preditus
iuix facilis eẽt regionib officii magnis ĩ fõtunis
et copiss continetur: nedum isti ab Rullo
et Rulli similibus conquisiti atq electi coloĩ
Capue in domicilio suꝑbie atq in sedibus lu¬
xuriosis collortiti non statim conꝗsituri sint
aliquid sceleris ⁊ flagicii. Immo uoͣ etiã hoc
magis ꝗͣ illi ueteres germamq campani . qđ
in uetere fortuna illos natos ⁊ edutator :¬
minie tam̃ uerum om̃ium copie deprauabãt.
Hi ex summa egestate in eamdẽq reꝵ habun¬
dantiam traducti: non solum copia: uerũ
etiam insolentia cõmorabuntur : Hectu
.P. Rulle. M. Gruti stelenis uestigia ꝗͣ monu¬

Expanded text:
Tusculum cum Calibus, Teano, Neapoli, Puteolis, Tusculum cum Calibus, Teano, Neapoli, Puteolis, Cumis, Pompeiis, Nuceria comparabunt. quibus illi rebus elati et inflati fortasse non continuo, sed certe, si paulum adsumpserint vetustatis ac roboris, non continebuntur; progredientur, cuncta secum ferent. singularis homo privatus, nisi magna sapientia praeditus, vix cancellis et regionibus offici magnis in fortunis et copiis continetur, nedum isti ab Rullo et Rulli similibus conquisiti atque electi coloni Capuae in domicilio superbiae atque in sedibus luxuriosis conlocati non statim conquisituri sint aliquid sceleris et flagiti, immo vero etiam hoc magis quam illi veteres germanique Campani, quod in vetere fortuna illos natos et educatos nimiae tamen rerum omnium copiae depravabant, hi ex summa egestate in eandem rerum abundantiam traducti non solum copia verum etiam insolentia commovebuntur. haec tu, P. Rulle, M. Bruti sceleris vestigia quam monu
Abbreviated transcription (Latin):
multa cultura ⁊ magno labore queritum.
Campani semꝑ suꝑbi bonitate agrorum et
fructuũ magnntudine: urbis salubritate: de¬
scriptione. pulchpitudine. Ex hac copia atq
om̃ium rerũ affluentia primũ illa apta sunt
arrogantia. que a maiorib ur̃is alteꝵ capua.
consulem postulauit: Demde ea Luxuries que
decluxerĩt: centum decurionem . x. augure
UI. pontifices constituerint. quos illoꝵ aĩmos
quos impetus. quam ferociam fore putatis.
Romam in montibus positam et conuallibus
cenaculis sublatam atq suspensam nõ optims
suis angustissimis semitie pro sua Capua
planissimo in loco explicata. ac preillis semitis
roridebunt atq contempnẽt. Agros uaticantiꝰ
et pupinã cum sius optimis atq ubepibus
campis. conserendos scilicet nõ putabũt. Op¬
pidorum aut̃ funtimoꝵ illã copiã cum hac
ꝑ nisum atq iocum contempnẽt. Uicos fidenas
Collatiã. ipmi herele lamunum. Aritiam.

Expanded text:
multa cultura et magno labore quaesitum. multa cultura et magno labore quaesitum. Campani semper superbi bonitate agrorum et fructuum magnitudine, urbis salubritate, descriptione, pulchritudine. ex hac copia atque omnium rerum adfluentia primum illa nata est adrogantia qua a maioribus nostris alterum Capua consulem postularunt, deinde ea luxuries quae deduxerint, c decuriones, x augures, vi pontifices constituerint, quos illorum animos, quos impetus, quam ferociam fore putatis? Romam in montibus positam et convallibus, cenaculis sublatam atque suspensam, non optimis viis, angustissimis semitis, prae sua Capua planissimo in loco explicata ac praeclarissime sita inridebunt atque contemnent; agros vero Vaticanum et Pupiniam cum suis opimis atque uberibus campis conferendos scilicet non putabunt. oppidorum autem finitimorum illam copiam cum hac per risum ac iocum contendent; Veios, Fidenas, Collatiam, ipsum hercle Lanuvium, Ariciam,
Abbreviated transcription (Latin):
torridũ Rome contemptũ abiectum uidebant᷑
Hunc capue campano presidio aic regio spu
cum uideremus Glossios mͣ uidebar illos iudere
ac imbellos. Iam uõ qui metus erat tuncatoꝵ
illorũ et in albana et seblaxia : que concursatio
ꝑcuntantum. ꝗd .p .x. edixisret ubi cenaret
qđ enũtiasset. Nos aut̃ hine roma ꝗ ueneraonꝰ
iam non hospites serd ꝑegrim atq aduene noĩa¬
bantur. Her qui prospexerint. maiores nrg̃
uenerandos a uobis et colendos putatis. Qd
enim uidexunt : hoc qđ nũc̃ uos queso ꝑspi¬
cite atq cognostite. Non ingenerant᷑ hont̃ib
mores tam a stirpe generis ac semims ꝗͣ ex his
rebus que ab ipã natura bonis auita ꝯsuetudiẽ
suppeditant᷑ quibus alimur et uiuimꝰ Caxthagi¬
nenses fraudulenti et mendaces non gnẽ. sed nã
loci: qđ propter põtus suos multis et uariis
questus uocabant᷑. Lygures montani duri atq
agrestes. docuit ager ip̃e nichil ferendo inti

Expanded text:
torridum' Romae contemptum, abiectum videbamus, torridum' Romae contemptum, abiectum videbamus, hunc Capuae Campano fastidio ac regio spiritu cum videremus, Blossios mihi videbar illos videre ac Vibellios. iam vero qui metus erat tunicatorum illorum! et in Albana et Seplasia quae concursatio percontantium quid praetor edixisset, ubi cenaret, quo denuntiasset! nos autem, hinc Roma qui veneramus, iam non hospites, sed peregrini atque advenae nominabamur. haec qui prospexerint, maiores nostrvenerandos a nobis et colendos putatis? quid enim viderunt? hoc quod nunc vos, quaeso, perspicite atque cognoscite. non ingenerantur hominibus mores tam a stirpe generis ac seminis quam ex eis rebus quae ab ipsa natura nobis ad vitae consuetudinem suppeditantur, quibus alimur et vivimus. Carthaginienses fraudulenti et mendaces non genere, sed natura loci, quod propter portus suos multis et variis quaestus vocabantur. Ligures duri atque agrestes; docuit ager ipse nihil ferendo nisi
Abbreviated transcription (Latin):
et qui aliquam ꝑtem illius deditionis honoris
muneris actigerũt: omnes acerbissuãg ĩpioꝵ
penas ꝑtulerunt. Et puoiãm bruti atq illiu
tẽporis feti mentionẽ: cõmemorabo id quod
egomet uidi cum uenissem Capuam colomã
decluctam. L. consio et Sex. Saltio quẽ ad
modum ip̃i loquebant᷑ pretorib. Ut ĩtelligas.
quãtam locus ip̃e afferat suꝑbiam. q̃ pancis
diebus quib illo coloma deducta sint ꝑspici
atq intelligi potuit. Nam pͥmum iel q̃đ dixi
cum ceteris in coloniis diuini uiri appellent᷑.
hi septores/ emptores appellari uolebant.
Quib primus ãnus cũ hanc cupiditatem
attulisxernõne arbitrantini pauci am̃
futex aonsulũ nomen appetituros ÷ Demde
Anteibant. Luctores non cum bacillis sed ut
ab his pretorib de tribunali sicut a. uobiu
consiuib de consilii sententia ꝓbatis ad proͦ¬
ponem et ad tibicinem immolabant᷑. Demde
ferundum iusserat: quẽ hoĩẽm ut grandi macie

Expanded text:
et qui aliquam partem illius deductionis, honoris, et qui aliquam partem illius deductionis, honoris, muneris attigerunt, omnis acerbissimas impiorum poenas pertulerunt. et quoniam M. Bruti atque illius temporis feci mentionem, commemorabo id quod egomet vidi, cum venissem Capuam colonia iam deducta L. Considio et Sex. Saltio, quem ad modum ipsi loquebantur, 'praetoribus,' ut intellegatis quantam locus ipse adferat superbiam, quae paucis diebus quibus illo colonia deducta est perspici atque intellegi potuit. nam primum, id quod dixi, cum ceteris in coloniis iiviri appellentur, hi se praetores appellari volebant. quibus primus annus hanc cupiditatem attulisset, nonne arbitramini paucis annis fuisse consulum nomen appetituros? deinde anteibant lictores non cum bacillis, sed, uab his praetoribus de tribunali, sicut a nobis consulibus, de consili sententia probatae ad praeconem et ad tibicinem immolabantur. deindferendum vix erat. quem hominem 'vegrandi macie