comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed&iã maxime c̃sibas c̃paran&i Mlonminꝰ chioa cũsupͣ naues sambucarꝰ machinas hostes conparauissent Noctu
hitrã harenã lapides ꝓge essor inmare antr inuit Ita illi postero die cũ accedere uoluissent : Naues sup aggerationẽ
rib ed̃e apollomatib renuntiatõ ꝓturbet nuntio ꝓpt̃ timorẽ c̃silus indigentis animis deficiebant. qđ neq tempus
murũ pluris specus desimauit. & fodiendo tr̃a ꝓ erediebat᷑ ex tramurũ dũtaxat extrasagitta amnissione & inomib uasa
ꝑar& uenea. aque feruentis &picis desuunȩ c̃cra capita hestiũ & scrcoris humani. & harenȩ orctȩ candentis
massillio cum oppugaret᷑ & numero supͣ. xxx. speculatũ agerent: massilitani suspicaa tocã que sucrit ante
ossa altiore fossura dep̃sser̃. Ita spectus om̃s exiꝰ infossã habuer̃. Quib aut locis fissa non potu

Expanded text:
etiam maxime consilia sunt comparanda. Non minus Chio cum supra naves sambucarum machinas hostes comparavissent, noctu Chii terram, harenam, lapides progesserunt in mare ante murum. ita illi postero die cum accedere voluissent, naves supra aggerationemribus esset Apolloniatibus renuntiatum, perturbati nuntio propter timorem consiliis indigentes animis deficiebant, quod neque temtus. is intra murum plures specus designavit et fodiendo terram progrediebatur extra murum dumtaxat extra sagittae missionem et in omnibus vasa peravit aenea aquae ferventis et picis de superne contra capita hostium et stercoris humani et harenae coctae candentis. Massilia cum oppugnaretur et numero supra XXX specus tum agerent, Massilitani suspicati totam quae fuerat ante murum fossam altiore fossura depresserunt. ita specus omnes exitus in fossam habuerunt. quibus autem locis fossa non potu
Abbreviated transcription (Latin):
incultro conlocatũ. ineos deates quis planity mpani singuł uersationib singulos dentes inpellendo. inorben
stontia tũcetider t onnas aertu. sonttu siguifsita: Ita nauis cũ ħ abuerit im peuĩ aut remoꝵ aut uertor
iuoluendose. ageñt arens: Ai xisus. tympanis. Cuiꝰ dlens circũ actus singulis uersationib: singulos sodi
tnopuns dseites im pellendo modicas effic̃ circuitionẽs Iͥta cũ. cccc ab ꝑennis roct fuerut uers ela na del
Que pacatas & sic m&u tẽpoub aditilitatẽ &e delectitione paranca: quẽ ad modu debeat fieri ꝑeorise findura

Expanded text:
in cultro conlocatum, ut eos dentes, qui sunt plani tympani, singulis versationibus singulos dens inpellendo in orbem stantia cum ceciderit in vas aereum, sonitu significet. Ita navis cum habuerit impetum aut remorum aut ventorum utem involvendo se agent axem, axis vero tympanum, cuius dens circumactus singulis versationibus singulos secundi tympani dentes inpellendo modicas efficiet circumitiones. ita cum CCCC ab pinnis rotae fuerint versatae, semel Quae pacatis et sine metu temporibus ad utilitatem et delectationem paranda,
Abbreviated transcription (Latin):
radione ad audaois &e temerarios: alia ad diligents. alis ad timidos machinatione debent c̃parari Iaq his ꝑserip¬
donb siqͥ at tendere uoluerit: ecuari&ate eo eligendo. & inunã c̃paratione cferendo ñ mdigebit auxibi
S caquas ũq ris de rationib auclocis opus fuerit. sine dubitatione porerit ex plicare. Derepugiatois ũñ
sollerti consilioꝵ ederitite. sine machinis sepiꝰ euertunt᷑. Qđxiã rhodiensib memorat᷑ ust uenis it:¬

Expanded text:
ratione ad audaces et temerarios, alia ad diligentes, aliter ad timidos machinationes debent comparari. Itaque his praescripratione ad audaces et temerarios, alia ad diligentes, aliter ad timidos machinationes debent comparari. Itaque his praescriptionibus si qui attendere voluerit et ex varietate eorum eligendo in unam comparationem conferre, non indigebit auxiliis, sed quascumque res ex rationibus aut locis opus fuerit, sine dubitatione poterit explicare. de repugnatoriis vem ex tempore sollerti consiliorum celeritate sine machinis saepius evertuntur. quod etiam Rhodiensibus memoratur usu venis
Abbreviated transcription (Latin):
& inimũ inclinatione. dimittelant᷑. Erigebat᷑ aut̃ machina in alcitudinẽ ad dissi ciendũ mure : circit̃ p. e
cõ il letos e desetra ac sinuista ꝓcurrerdo: p̃ stringebat ñminꝰ.p̃. c Gubnabant enĩ homines .c. habentẽ pond calentũ
quat tuor miliũ qłsit ccco bx̃x. pondo. Descoipionib & cati pultis & balistis. &iaq testudinib & turrib quedra¬
pime mi uideb ant idonca. & aqͥb essent itiuenta. & quẽ ad modũ fierideberent explicui. Scalan aitt̃ & carede¬
siou & ooꝗ qͥrũ rationes s̃ in becillioros. ñ netesse habui scribere. Haec & iã mlites ꝑsesolent facere : peq ca ipsa om̃i b
locs. teq eisd rationib: poss̃ utilia et̃ qđ differentes s monitiones. monitionib nationũq fortitudines: Nãq alia

Expanded text:
et in imum inclinatione demittebantur. erigebatur autem machina in altitudinem ad disiciendum murum circiter pedes et in imum inclinatione demittebantur. erigebatur autem machina in altitudinem ad disiciendum murum circiter pedes C, item a latere dextra ac sinistra procurrendo praestringebat non minus pedes C. gubernabant eam homines C habentem pondus talentûm quattuor milium, quod fit CCCC De scorpionibus et catapultis et ballistis etiamque testudinibus et turribus, quae maxime mihi videbantur idonea et a quibus essent inventa et quemadmodum fieri deberent, explicui. scalarum autem et carchesiorum et eorum, quorum rationes sunt inbecilliores, non necesse habui scribere. haec etiam milites per se solent facere. neque ea ipsa omnibus locis neque eisdem rationibus possunt utilia esse, quod differentes sunt munitiones munitionibus nationumque fortitudines. namque alia
Abbreviated transcription (Latin):
olocatis grat płiuetu tur riculȩ similitudime oinatũ: eti sineꝑiculo duomiltes tutos stants. ꝓspice re possent.
& renuntiare quas res aduersarii conarent᷑. Aries aut̃ eiꝰ habuerat longitudinẽ pedũ .E.U
latitudine inimo palio pedali:: crassitudine pedali :: contractũ acapite maltitudine pes÷: crassitudme
s t assauẽ aries babuerat deferro duro rostyũ : ita uti naues longȩsolent habere: & exipso rostro lãminȩ ferreş.
cirtit pedũ xu. sixȩ fucr̃ inmaceria. Acapitẽ aut̃ adimã caloe tigni c̃tenai suer sunes ii crassitad ine digta iiii. ta
e&x ferro facts q̃a druplices catenȩ. & ipse corus crudis erant inuolutȩ Itẽ habuerat ꝓtecturaciꝰ extaibulis arcã c̃pactã
&c̃fxã : Inq̃ rudentib maiorib extentis ꝑ earũ asperitates ñ labentib pedib facilit̃ ad mutꝰ ꝑueniebat᷑ Aq ea ma¬

Expanded text:
conlocatum erat pluteum turriculae similitudine ornatum, uti sine periculo duo milites tuto stantes prospicere possent et renuntiare, quas res adversarii conarentur. aries autem eius habuerat longitudinem pedum CLXXX, latitudine in imo palmopedali, crassitudine bipedali, contracto capite in latitudine †pes, crassitudine S. Is autem aries habuerat de ferro duro rostrum, ita uti naves longae solent habere, et ex ipso rostro lamminae ferreae IIII circiter pedum XV fixae fuerant in materia. a capite autem ad imam calcem tigni contenti fuerunt funes III crassitudine digitorum VIII, ita orum capita fuerunt ex ferro factae quadruplices catenae, et ipsae coriis crudis erant involutae. Item habuerat proiectura eius ex tabulis arcam compactam et confixam, in qua rudentibus maioribus extentis, per quarum asperitates non labentibus pedibus faciliter ad murum perveniebatur. atque ea ma
Abbreviated transcription (Latin):
addextrũ seusiniser: lat nue oblig ad angulas opus suerit adid ꝑ abuscalis uersars peregipossit Collo¬
cine᷑ aut̃ inst ꝑbas intigna duo: inutriq partt ꝓresta. pedes senos Quoꝵ crca piecturas figant᷑. alteri
es tedũo tigna arte frontis pede uirs crassa & lati. utimbasiss̃ senꝑta. In suꝑ hanecopactionẽ ꝯ
postis conpaeales. p̃t̃ cardines pedũ.vIͦI. crassitudine qͦq uersꝰ palmo latitudino pedales int̃ualla habentes
unt se sesquipede: E a condadant᷑̃ suꝑne: int̾ cardinatis trabib. Supͣ trabes collocentur. Cap̃oli: cardi¬
uingantur: Ipsidut̃ laterariis circa fixis ctineant̃ : tegant q̃: tabulis maxime primis. Sinon : ex e&era

Expanded text:
e oblique ad angulos opus fuerit, ad id per arbusculas versatis progredi possint. Conlocentur autem insuper basim tigna duo in utramque partem proiecta pedes senos, quorum circa proiecturas figantur altera proiecta duo tigna ante frontes pedes XII, crassa et lata uti in basi sunt scripta. insuper hanc compapostes compactiles praeter cardines pedum VIIII, crassitudine quoquoversus palmopedales, intervalla habentes inter se sesquipedis. ea concludantur superne intercardinatis trabibus. supra trabes conlocentur capreoli cardiignum, quo capreoli coniungantur. Ipsi autem laterariis circa fixis contineantur teganturque tabulis maxime palmeis, si non, ex cetera
Abbreviated transcription (Latin):
utõ ait oportere eã turrẽ tabulas decĩ. singulis partib in ea sonefratis Maiorẽ uͦtur sẽ altr cubitoꝵ
latõ cubitoꝵ xxui. i: Contra fracturã. Ite quinta parte :: arectaria pedalia inimo. Insumo semipetdalia

Expanded text:
autem ait oportere eam turrem tabulatorum decem, singulis partibus in ea fenestratis. Maiorem vero turrem altam cubitorum autem ait oportere eam turrem tabulatorum decem, singulis partibus in ea fenestratis. Maiorem vero turrem altam cubitorum CXX, latam cubitorum XXIII S, contracturam item quinta parte, arrectaria pedalia in imo, in summo sedigitalia
Abbreviated transcription (Latin):
Pac racione & inuentione inductus : malostatuto. exeo alterr transuarsuĩ utitratinã suspeedit. & in reducendo & in¬
pellendo uenientib plagis deiccit gaditanoꝵ murũ. C& eras autẽ dhul chedoniꝰ demateria pͥmũ bastm subietas
rocis fecit: sup̃q conpegit arrectirus & iugis uaras. & inhis suspendit a ri&ẽ. corusq bubulis tȩxit. utitutior es¬
pellate coepit. Nis tẽ priis gadib. positis adidgenꝰ machinationis postea cũphilippꝰ amyntȩ Iliꝰ byzantio
obpugiar& ꝓhioldis chechulos plurib generib & faciliorib ȩxplicauit: A qͦ recqet̃ doctranã cbades & earias : qui
im alexandro militauer. Ieaq clades scriptis suis ostendic se inuenisse turres ambulatouas: quos &iã
scriptas reliquit Turre aut̃ mininiã ait oportere fieri. Neminꝰ altã cubitoꝵ nonẽ latitudinẽ xuii Con¬
Fracturã aut̃ sũ nã: inȩparas quintã Arrectaria inturris Inimo dodrante. Alia insũmo semipedalia: fieri

Expanded text:
hac ratione et inventione inductus malo statuto ex eo alterum transversum uti trutinam suspendit et reducendo et inpellendo vementibus plagis deiecit Gaditanorum murum. Geras autem Chalcedonius de materia primum basim subiectis rotis fecit supraque compegit arrectariis et iugis varas et in his suspendit arietem coriisque bubulis texit, uti tutiores espellare coepit. His tunc primis gradibus positis ad id genus machinationis, postea cum Philippus, Amyntae filius, Byzantios oppugnaret, Polyidos Thettalos pluribus generibus et facilioribus explicavit, a quo receperunt doctrinam Diades et Charias, qui cum Alexandro militaverunt. Itaque Diades scriptis suis ostendit se invenisse turres ambulatorias, quas etiascriptas reliquit. turrem autem minimam ait oportere fieri ne minus altam cubitorum LX, latitudinem XVII, contracturam autem summam imae partis quintam, arrectaria turris in imo dodrantalia, in summo semipedalia. fieri
Abbreviated transcription (Latin):
tura ipsiꝰ fluminis inpulsu uersatȩ. p̃stant qđ opris ÷ adusum. Cadc̃ ratione & iam uersant᷑ hydraulȩ: inquib

Expanded text:
tura ipsius fluminis inpulsu versatae praestant, quod opus est ad usum. Eadem ratione etiam versantur hydraletae, intura ipsius fluminis inpulsu versatae praestant, quod opus est ad usum. Eadem ratione etiam versantur hydraletae, in
Abbreviated transcription (Latin):
lendũ erit: eadẽ ratio cõmunicabit᷑ sic. Nota fi& circũ axẽ eadẽ magnitudine: ut ad altitudinẽ quȩ opussi¬
erit c̃uenire possit Circũ extremũ latꝰ rotȩ sigent᷑ modioli quadrati: pice & cera solidaa Ita cũ rota acalcanta
m̃tui collocabit. habens situlos pendentes aereos congiales: Itauersatio rotȩ catenã in axẽ inuoluendo: effea
situlos insũmũ. Quidũ suꝑaxẽ ꝑuehunt᷑: cogent᷑ inuerti. & in fundere incastellũ aque qđ ex tulerint Fiunt &i
influminib rotȩ cidẽ rationib quib supͣ scriptũ ÷. Circa earũ frontes ad figunt᷑ pennȩ: quȩ cũ ꝑcutiunt᷑ ab
impodu fluminus. cogunt ꝓgredientes uersari rotã. &ita modiolis haurientis & insumũ referentes. sine oꝑarũ calca¬

Expanded text:
lendum erit, eadem ratio communicabitur sic. rota fiet circum axem eadem magnitudine, ut ad altitudinem, quae opus flendum erit, eadem ratio communicabitur sic. rota fiet circum axem eadem magnitudine, ut ad altitudinem, quae opus fuerit, convenire possit. circum extremum latus rotae figentur modioli quadrati pice et cera solidati. ita cum rota a calcantibus amentum conlocabitur, habens situlos pendentes aereos congiales. ita versatio rotae catenam in axem involvendo efferet situlos in summum, qui cum super axem pervehuntur, cogentur inverti et infundere in castellum aquae quod extulerint. Fiunt etiam in fluminibus rotae eisdem rationibus, quibus supra scriptum est. circa earum frontes adfiguntur pinnae, quae, cum percutiuntur ab impetu fluminis, cogunt progredientes versari rotam, et ita modiolis haurientes et in summum referentes sine operarum calca
Abbreviated transcription (Latin):
coagñtatis Collocatur instipitib. habentib inse subcapite axis ferreas laminas. In eiꝰ sympani cauo int̃ ponuntur õ eto
tabulȩ transuorsȩ: tangentis axem. & &xcremã dempam e ircumitionẽ. quȩ diuidunt eqͣlia intimpanos paco
Circa frontẽ eiꝰ figunt᷑ tabule: relictis semipedalib aꝑturis: adaquã intra c̃cipiendã. Itẽ sđ̾m colũbaria fiunt ex¬
cauata in singulis spatiis: exuna parte. Id aut̃ cũ ÷ nauali ratione picatũ: hominib calcantib uersatur. Et
hauriendo ꝑ aꝑturas q̃s infrontib tympani reddit. & ꝑ colũbaria scđ̃m axe. subposito labro ligeo habente uas
secũ ciunctũ canalẽ: Ita hortis ad in rigandũ uel ad salinas adtẽperandũ p̃b& aquȩ multitudo. Cũ aut̃ altꝰ extal¬

Expanded text:
coagmentatis, conlocatur in stipitibus habentibus in se sub capita axis ferreas lamminas. in eius tympani cavo interponuntur octo coagmentatis, conlocatur in stipitibus habentibus in se sub capita axis ferreas lamminas. in eius tympani cavo interponuntur octo tabulae transversae tangentes axem et extremam tympani circumitionem, quae dividunt aequalia in tympano spatia. Circa frontem eius figuntur tabulae, relictis semipedalibus aperturis ad aquam intra concipiendam. item secundum axem columbaria fiunt excavata in singulis spatiis ex una parte. id autem cum est navali ratione picatum, hominibus calcantibus versatur et hauriendo per aperturas, quae sunt in frontibus tympani, reddit per columbaria secundum axem supposito labro ligneo habente una secum coniunctum canalem. ita hortis ad inrigandum vel salinis ad temperandum praebetur aquae multitudo. Cum autem altius extol
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑid centru qꝗ loci ꝑdudũ. ÷ locoꝵ. utraq capta circũ agant᷑: longior pars ampliorẽ. breuior minorẽ aģt
bot ninora centro ad capita int̾ualla. p̃munt durit colla. Qua aut̃ longiora habent abcodẽ centro spatia: leuant
ongrib excrahentes &ferentes. Cuhe ita ad centrũ porrectionib & cir cinnationib recipiant motꝰ: tuncũ &ia plostra.¬
ina. rotȩ. codex. scoipione. bolistȩ.p̃la. cetereq machinȩ isdẽ rationib ꝑporrectũ centrũ. & rotationẽ
circunn. uersantũ faciunt adppositũ effectꝰ. Nlunc deoiganis quȩ ad hauriendã aꝗ inuentas: que ad modũ uariis ge¬
nerib cõparent᷑ exponã: & primũ dicã dec̾mpano. Idaut̃ ñ alte tollit aq: sedex baurit expeditissimc multitudinem
mãgiã. Adtornũ aut circiciũ fabricat᷑ capitib lamina ferratis: habenis in medio circase oympanũ extabulis urese

Expanded text:
r id centrum, quo loci perductum est lorum, utraque capita circumaguntur, longior pars ampliorem, brevior minorem agit habent minora a centro ad capita intervalla, premunt duriter colla, qua autem longiora habent ab eodem centro spatia, levant oneribus et trahentes et ferentes. cum haec ita ad centrum porrectionibus et circinationibus recip porrectum centrum et rotationem circum versantem faciunt ad propositum effectus. Nunc de organis, quae ad hauriendam aquam inventa sunt, quemadmodum variis generibus comparentur, exponam. et primum dicam de tympano. id autem non alte tollit aquam, sed exhaurit expeditissime multitudinem magnam. ad tornum aut circinum fabricatus axis, capitibus lamna ferratis, habens in medio circa se tympanum ex tabulis inter se
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ÷ in axe inclusũ impellendo dentes tympani. plagͥȩ cogunt fieri molarũ circinnationẽ Inqͣ machina in¬
endens in fundibulũ sub ministrat molis frumtũ. & eadẽ uersatione subigitur farina Estaut̃ &iã co
quȩ magnã uim haurit aquę. sed ñ tã altȩ tollit quã rota: Eiꝰ autẽ ratiosicexpeditur lignũ sumit᷑: cuiꝰts
quanta m̃surat᷑ pedũ longitudo. tanta digitoꝵ expedit᷑ crassi tudo Id ad circinnũ rotundat᷑ incapitib Carcut
diuident᷑ circumitiones eoꝵ: te trantib inpedes .uii. & octantib inpedes .uiii heque lincȩ ita collocent
ut planoposito tigno. utriq capitis ad libellã lineȩ int̾se respondeant. Et quãmagna pars sit octauş circ¬
nonis tigni: tammagna spatia decidintur in longitudinem Itẽ cigniplano collocato. licor
Sumit᷑ salignea tenuis. aut deuiticȩ secta regula. Quȩ iuncta liqͥda pice. fgit̃ in pͥmo decisis punee¬

Expanded text:
 in axe inclusum, inpellendo dentes tympani plani cogunt fieri molarum circinationem. in qua machina inpendens infundibulum subministrat molis frumentum et eadem versatione subigitur farina. Est autem etiam cocleae ratio, quae magnam vim haurit aquae, sed non tam alte tollit quam rota. eius autem ratio sic expeditur. tignum sumitur, cuius tigni quanta paratur pedum longitudo, tanta digitorum expeditur crassitudo. id ad circinum rotundatur. in capitibus circino dividentur circumitiones eorum tetrantibus et octantibus in partes octo, eaeque lineae ita conlocentur, ut plano posito tigno utriusque capitis ad libellam lineae inter se respondeant, et quam magna pars sit octava circinationis tigni, tam magna spatia decidantur in longitudinem. item tigno plano conlocato lineae His ita emendate descriptis sumitur salignea tenuis aut de vitice secta regula, quae uncta liquida pice figitur in primo decusis pun
Abbreviated transcription (Latin):
sitionẽ firmitatis quibq decoras oporteat fieripicturas. itẽ quas habeant oms colores in pocestates ut in si

Expanded text:
sitionem firmitates quibusque decoras oporteat fieri picturas, item quas habeant omnes colores in se potestates, ut misitionem firmitates quibusque decoras oporteat fieri picturas, item quas habeant omnes colores in se potestates, ut mi
Abbreviated transcription (Latin):
excuitũ rubra ꝓereat᷑ potestate:. & ido hocrhodo &iã insula creat᷑: coderisq ei modi regionib quȩ ꝑximȩ s soliscursu
Ed conchylia cũs lecti ferram̃tis circa scindunt᷑. equibi ꝓligis purpurea sanies ut lacrima ꝓfluerꝰ. excussa in mota¬
alucolores Itaq tectores cũ uolunt silacticũ imitari : uiolã aridã coucientes inuascũ aqͣ conferuere faciunt adigas
einde cũ: teporatũ coiciunt linteu. & inde manib expͥmentes recipiunt in mortariũ aꝗ exuiolis coloratã & eo
cratã in fundentes. & eã terentes efficiunt silis attici colorẽ. Ladẽ ratione nacciniũ tẽperantes. & lac miscentes:
ur purã faciunt eligantẽ Iit̃ qui ñ possunt chryssocolla ꝓpt̃ caritatẽ uti: herba que luteũ appellat᷑ ce
lariã utroq qđ ereti insallim appellant inficientes: unitationẽ faciunt indici coloris. Quib rationib & reb addispi¬

Expanded text:
estate, et ideo hoc Rhodo etiam insula creatur ceterisque eiusmodi regionibus, quae proximae sunt solis cursui. Ea conchylia, cum sunt lecta, ferramentis circa scinduntur, e quibus plagis purpurea sanies, uti lacrima profluens, excussa in mortat ex floribus alii colores. itaque tectores, cum volunt sil atticum imitari, violam aridam coicientes in vas cum aqua, confervefaciunt ad ignem, deinde, cum est temperatum, coiciunt in linteum, et inde manibus exprimentes recipiunt in mortarium aquam ex violis coloratam, et eo cretam infundentes et eam terentesn efficiunt silis attici colorem. Eadem ratione vaccinium temperantes et lacte miscentes purpuram faciunt elegantem. item qui non possunt chrysocolla propter caritatem uti, herba, quae luteum appellatur,lariam vitro, quod Graeci isa/tin appellant, inficientes imitationem faciunt indici coloris. Quibus rationibus et rebus ad dispo
Abbreviated transcription (Latin):
theca siue id loculam̃tũ.⁊ fat foram̃. unũ habens canaliculũ: qua calculi. qui in co dympana u¬
positi fuerint cũ adeũ lacũ uenerint. in redę capsũ. &uas aeneũ qđ erit suppositũ singuli cadere possint.
los inpulsu cogat p̃cerire: effici& ut cũ imũ iersatũ fuerit. suꝑiꝰ oympanũ semel circũ agatur. & denticulus
qui est adlatus ei foxus unũ denticulũ tympani plani ꝓducat Cũtreo. cecoa¬
ꝓgrassꝰ effici& spatia pedũ milia quiaq iđ pissꝰ mille Exeo qt calculi detiderint

Expanded text:
s tympani theca, sive id loculamentum est, fiat foramen unum habens canaliculum, qua calculi, qui in eo tympano is tympani theca, sive id loculamentum est, fiat foramen unum habens canaliculum, qua calculi, qui in eo tympano inpositi fuerint, cum ad eum locum venerint, in raedae capsum et vas aeneum, quod erit suppositum, singuli cadere possint. los inpulsu cogat praeterire, efficiet, ut, cum CCCC imum versatum fuerit, superius tympanum semel circumagatur et denticulus, qui est ad latus eius fixus, unum denticulum tympani plani producat. cum ergo CCgressus efficiet spatia pedum milia quinque id est passus mille. ex eo quot calculi deciderint
Abbreviated transcription (Latin):
inferiore tympanũ stabilit̃ includat᷑. habeis extra frontẽ suȩ rocundationis extantẽ denticulũ unum. Insug
aut̃ ad capsũ redȩ loculamentũ firmit̃ fiģat᷑: habens tẏmpanũ uersatilẽ inculto conlocatũ. & iaxiculo con¬
dusũ Inciuꝰ dympani fronte denticuli ꝑficiant᷑ ȩqͣlit̾ diuisi. Nunero quadringenti.: c̃uenientes denticulo ⁊ym¬
pani inferioris. Preterei suꝑiou tympano ad lat̾ figit᷑ alt̃ denaculus: ꝓminens extradentes: Suꝑ aut̃ planum
eadẽ ratione dentatũ : inclusũ in alters loculam̃tũ colloc&: c̃uenientib dencib denticulo. qui in scđi tmpani
latere suerit fixus In eoq tẏmpano foramina fiant: quantũ diuturni itineris miliarioꝵ fumero. cũ redapos¬
sit exiri minꝰ plusue. rem tuibil impedit. & inhis foraminb om̃ib calculi rotundi collocentur Inque eiꝰ

Expanded text:
interiorem tympanum stabiliter includatur habens extra frontem suae rotundationis extantem denticulum unum. insuper interiorem tympanum stabiliter includatur habens extra frontem suae rotundationis extantem denticulum unum. insuper autem ad capsum raedae loculamentum firmiter figatur habens tympanum versatile in cultro conlocatum et in axiculo conclusum, in cuius tympani fronte denticuli perficiantur aequaliter divisi numero quadringenti convenientes denticulo tympani inferioris. praeterea superiori tympano ad latus figatur alter denticulus prominens extra dentes. Super autem tympanum planum eadem ratione dentatum inclusum in altero loculamento conlocetur, convenientibus dentibus denticulo, qui in secundi tympani latere fuerit fixus, in eoque tympano foramina fiant, quantum diurni itineris miliariorum numero cursus raedae possit exire. minus plusve rem nihil inpedit. et in his foraminibus omnibus calculi rotundi conlocentur, inque eiu
Abbreviated transcription (Latin):
pit. los cola liumuã. spm̃ ũpacent᷑ obturantes foramina rurs redire dtai cũ uctis ex tollunit̃ : inconos deducant
eiolos Atq ancones extollentes fundos intra modiolos uehe m̃ pulsꝰ eribrtite: & obtirants foranuatq n¬
lon uitaq cu penne manib tacte ꝓpellunt &reducunt continere rogilas tuste os ortiaroit soramine altas
cꝑrundo erus eis artib multiplicib moduloꝵ uari&atib sonantas excitant uoces : Quo nti potui ttrat ti
seurore ꝑseriptutũ dilucide ꝓnuntiara: contendi. Sedhȩc ñ e facilis ratio: neqi omib erpedoa a dint ellegen¬
ꝓfecto inuenu& curiose & subtilit omĩa oidinata. Transfert᷑ ñe cogitacio scripture adratione ñ inutile. sed
suma sollertia amaiorib traditã quo muia recda sedentes ł mar carigintes scirepossimꝰ quot milia numero
aqͣ coeperit uersari. certũ modu spatiũ habrat ꝑactũ pedes xiis: h isita p̃paratis : tunc inrote modiolo ip artẽ

Expanded text:
itum non patientur obturantes foramina rursus redire. Ita cum vectes extolluntur, ancones deducunt spatia modiolorum, atque ancones extollentes fundos intra modiolos vehementi pulsus crebritate et obturantes foramina cymles. Itaque cum pinnae manibus tactae propellunt et reducunt continenter regulas alternis obturando foramina alternis aperiundo, e musicis artibus multiplicibus modulorum varieter scripturam dilucide pronuntiaretur, contendi, sed haec non est facilis ratio neque omnibus expedita ad intellegenprofecto inveniet curiose et subtiliter omnia ordinata. Transfertur nunc cogitatio scripturae ad rationem non inutilem sed summa sollertia a maioribus traditam, qua in via raeda sedentes vel mari navigantes scire possimus, quot milia numero a qua coeperit versari, certum modum spatii habeat peractum pedes XII S. His ita praeparatis tunc in rotae modiolo ad partem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊minũ s: crassicudo : ite chelo itẽ geloni siuie manu cladr̃ longitudo foraminã triũ. latitude & crassiudos
ca nalis fundi locigitado foramins Ui  crassicodo foraminis ÷:: Latitudo.S: columella eibasis iasolo
foamitid̃. aii. latondo irplnthide iuq̃ statunt colomella foro titis st. crassitudo :l. colum elle leneita
ydinis longitudinis foramines:: Columellȩ capitis longitudo i .s.s. antefira
cido .i. posterior minor coliũna que grecedr antebasis foraminũ.uii. latitudo forami¬
esT̃ u satitudo is. trans uersaris cũcardinb lonģtudo foraminũ iclatiudo is & cras¬

Expanded text:
 crassitudo : ̄. item chelonii. cheles, sive manucla dicitur, longitudo foraminum trium, latitudo et crassitudo S÷. canalis fundi longitudo foraminum XVI, crassitudo foraminis , altitudo S÷. columellae basis in solo foraminum VIII, latitudo in plinthide, in qua statuitur columella, foraminis , crZ. cardines longitudinis foraminis; columellae capitis longitudo ISK; antefixi latitudo foraminis , crassitudo I. Posterior minor columna, quae graece dicitur anti/basis, foraminum VIII, latitudo  crassitudo foraminis , latitudo IS. transversariis c um cardinibus longitudo foraminum , latitudo IS et cras
Abbreviated transcription (Latin):
fuices. freꝗtiũ eęli conpressione soldatã extridens inaerẽ patentẽ. offensionẽ tictos sonitus expresseret cdart
ulicas machinas primꝰ insticut Itẽ a quarũ expssiones automato p̃ictusq machinas. multaq dibiciars̃ gr nes
nbis &i hosologioꝵ exaqͣ conparationes explicuit Primũq c̃stituit cauũ ecauro ꝑfecds aut ex gema tere¬
brati Ea eni pecterunt̃ ꝑcussu aquȩ : nec sordes recipiunt. ut obturent᷑: No÷ eoualit ꝑidcaaũ in flucus¬

Expanded text:
fauces frequentiam caeli compressione solidatam extrudens in aerem patentem effusione acuti sonifauces frequentiam caeli compressione solidatam extrudens in aerem patentem effusione acuti soniulicas machinas primus instituit. item aquarum expressiones automatopoetasque machinas multaque deliciarum genera, in his etiam horologiorum ex aqua comparationes explicuit. primumque constituit cavum ex auro perfectum aut ex gemma terebrata; ea enim nec teruntur percussu aquae nec sordes recipiunt, ut obturentur. Namque aequaliter per id c
Abbreviated transcription (Latin):
pdurs inuerta reliquer. uticon archenen conacũ plinthĩ. anabora cõ Idc̃ echisgenerib aiatoua pensili
uti fiereit plures senpta reliqucr̃ : ex quoꝵ libris siqui uelt subiectiones inuenire poterit. du mnodo sciat ina¬
lninos qui&diã sp̃s naturales meo atticasq res inuenit. Sedua fuerint ea ex qͥsita dignũ studiosis agnosces
lus bus eon fulerat alexinoriȩ natus: patre tonsore : Iingenio & industria magnia pe reliquos es cellens.
ducdus. ar aficiosis reb se delectire Iq cũ uoluist& intabna siu patris spetuli ita pendere. it cĩducero¬
sur sũq reducet &ur. linea latens ponđ deducer&: ita collocauit machinationẽ : Canale ligieũ subtigio fret
ibiq eroclas conlocauit ꝑ canale lincõ mangulũ deduxit Ibiq tubulos sariee in cospula plubea ꝑlineo dima¬
tindã curaũ Ita pondus cũ decurrendo inangustus tubuloꝵ p̃mcr& coli erebnate: uehem̃ti decur su pe

Expanded text:
plures inventa reliquerunt, uti conarachnen, conicum plinthium, antiboreum. item ex his generibus viatoria pensilia uti fierent, plures scripta reliquerunt. ex quorum libris, si qui velit, subiectiones invenire poterit, dummodo sciat anadrino, qui et vim spiritus naturalis pneumaticasque res invenit. sed uti fuerint ea exquisita, dignum studiosis agnoscere. Ctesibius enim fuerat Alexandriae natus patre tonsore. is ingenio et industria magna praeter reliquos excellens dictus est artificiosis rebus se delectare. namque cum voluisset in taberna sui patris speculum ita pendere, ut, cum duceretur susumque reduceretur, linea latens pondus deduceret, ita conlocavit machinationem. Canalem ligneum sub tigno fixit ibique trocleas conlocavit; per canalem lineam in angulum deduxit ibique tubulos struxit; in eos pilam plumbeam per lineam demittendam curavit. ita pondus cum decurrendo in angustias tubulorum premeret caeli crebritatem, vehementi decursu per
Abbreviated transcription (Latin):
amipondus It̃ si subonus uectis ferrei lingula subiecta fuerit. Neq eiꝰ caput pressiont ininũ sedaduersus
ualtitudinẽ extollit̃. lingpla fulta in areȩ solo habebit cã ꝓ onere. Oncris aut ipsi angulũ ꝓp̃ssione Itañtã

Expanded text:
ximi pondus. item si sub onus vectis ferrei lingula subiecta fuerit neque eius caput pressione in imum, sed adversus ximi pondus. item si sub onus vectis ferrei lingula subiecta fuerit neque eius caput pressione in imum, sed adversus in altitudinem extolletur, lingula fulta in areae solo habebit eam pro onere, oneris autem ipsius angulum pro pressione. ita non tam
Abbreviated transcription (Latin):
lara rotunditatis quã cyel& eon appellant. Seduꝰ neq sine rocunditite motus porredi: nec sinc̃ porree ns¬
ationis. uersationes oner poss facerȩ leuationes Idaut̃ ut intelligit᷑ exponã Inducunt᷑ ut centri axiculi
inoribiculos & introdeis collocant᷑ Equos orbiculos funis circũ actus dirests ductionib & insucula collocat᷑
uectiũ uersationib onerũ facit egress in altũ Cuiꝰ suculȩ cardines uti centra porrecti inceloniis. foraminib a
es uestes conclnsi. cupitib ad circinũ circũ actis torni ratione uersando faciunt oncris eliciones.: Quẽ ad¬
nodu &iã ferreus uectis cũ ÷ ad motꝰ adonꝰ qđ nanuũ multitudo ñ potist mouere: supposta ucicencro cito
porrecta pssione. qđ greci hypamo dlyon appellant & lingua sub on subdita. caput eiꝰ uniꝰ hominis uirib
stans capit eiꝰ pid deducit᷑. faciundo motꝰ ciremationis. cogit p̃ssionib ex dminar paucis manib oners ma¬

Expanded text:
raeci kuklwthn/ appellant. sed vero neque sine rotunditate motus porrecti nec sine porrecto rotationis versationes onerum possunt facere levationes. Id autem ut intellegatur, exponam. inducuntur uti centra axiculi in orbiculos et in trocleis conlocantur, per quos orbiculos funis circumactus directis ductionibus et in sucula conlocatus vectium versationibus onerum facit egressus in altum. cuius suculae cardines uti centra porrecti in cheloniis, foraminibusque eius vectes conclusi capitibus ad circinum circumactis torni ratione versando faciunt oneris elationes. quemadmodum etiam ferreus vectis cum est admotus ad onus, quod manuum multitudo non potest movere, supposita uti centro ultro citro porrecta pressione, quod Graeci upomo/xlion appellant, et lingua sub onus subdita, caput eius unius hominis viribus distans caput eius deducitur. per id faciundo motus circinationis cogit pressionibus examinare paucis manibus oneris ma
Abbreviated transcription (Latin):
romaculo chelonia duo figuroir trolei: funis supͣ donia religat᷑.: Subtrodea regisl als
elocant᷑ Ita tres ductaria funes in machina religant̾: deinde restrunt᷑ adimã tro. lea & craici
miriore parco ꝑeiꝰ orbiculos sumos. Beuide reserunt᷑ ad suꝑiorẽ trodeã : &tiniciunt᷑ ab exten¬
interiorẽ ꝑ orbiculos imos. cudesce derint adimũ exderiore parte Etꝑ scđos orbiculos tradi¬
At orlac hie collocait̃ tertia reden : eã aut̃ greci epago uta nr̃i artemonẽ appellant Eatrodea relg¬

Expanded text:
aculo chelonia duo figuntur, troclea funibus supra chelonia religatur, sub troclea regula loine habentes conlocantur. ita tres ductarii funes in summa machina religantur. deinde referuntur ad imam trocleam et traicis. deinde referuntur ad superiorem trocleam et traiciuntur ab exteriore parte Cum descenderint ad imum, ex interiore parte et per secundos orbiculos traduautem machinae conlocatur tertia troclea; eam autem Graeci epa/gonta, nostri artemonem appellant. ea troclea rel
Abbreviated transcription (Latin):
ila cũs ꝑ altitudinẽ mediã mali pendentia non potest habere nauis celerẽ cursum. Cũ aut̃ in sũmo cacumine
aut̃ caput eiꝰ sũmũ deducit. facilit̃ onꝰ extollit. simiłt uela cũs ꝑmediũ cẽ perata. minorẽ habent uirtutem
ȩ aut̃ incapite malisũmo collocant᷑ discedentia longiꝰ acentro: ñ acniore sed eodẽ flatu. p̃ssione cacum inis uehe ĩti
gunt ꝓgredi nauẽ. Etã remi carca scalinos struphis religati cũ manib impellunt᷑ & redicunt᷑. ex tremis pro¬
icib acentro parmis: maris undis spumã inpulsu uehem̃ti ꝓtrudunt. porrectȩ nauis secante ꝓ

Expanded text:
 per altitudinem mediam mali pendentia, non potest habere navis celerem cursum, cum autem in summo cacumine autem caput eius summum deducitur, faciliter onus extollit, similiter vela, cum sunt per medium temperata, minorem habent virtutem, quae autem in capite mali summo conlocantur discedentia longius a centro, non acriore sed eodem flatu, pressione cacuminis vehementius cogunt progredi navem. etiam remi circa scalmos strophis religati, cum manibus inpelluntur et reducuntur, extremis progredientibus a centro †parmis maris undis spumam inpulsu vehementi protrudunt porrectam navem, secante pr
Abbreviated transcription (Latin):
ab anciquis et̃. memorant̃: quoꝵ exitꝰ iudicioꝵ qͥ fuerint. ñ ÷ alienũ que ad modũ sint nob̾ tradia explicare
attalici maonis philologiȩ dulcedinib inducu. cũ egregiã bibliothecã ꝑgami ad cõmunẽ deleca
insticussent. tunc itẽ ꝑtoloms̃ infinito ⁊elocupiditatisq incitatꝰ studio. Nĩminorib industrus adeundẽ modũ
contenderat alexandrię cõparare. Cuaut̃ suma diligentia ꝑfeciss&: ñputauit idsatis cẽ nisi ꝓpagationib
ando. curar& augendũ Itaq musis & apollim ludos dedicauit: &quẽ ad modũ athl&arũ. sic
niũ scriptoꝵ uictorib p̃mia & honores c̃stituit. hisita institutis: iuludiã dessent. udices litterati qͥea pro¬
simenostidio sũmu diligentia condic onis libros eardine plegr& Itaqicuent lu¬

Expanded text:
ab antiquis esse memorantur. quorum exitus iudiciorum qui fuerint, non est alienum, quemadmodum sint nobis traditi, explicare. ab antiquis esse memorantur. quorum exitus iudiciorum qui fuerint, non est alienum, quemadmodum sint nobis traditi, explicare. Reges Attalici magnis philologiae dulcedinibus inducti cum egregiam bybliothecam Pergami ad communem delectationem instituissent, tunc item Ptolomaeus infinito zelo cupiditatisque incitatus studio non minoribus industriis ad eundem modum contenderat Alexandriae comparare. cum autem summa diligentia perfecisset, non putavit id satis esse, nisi propagationibus inseminando curaret augendam. itaque Musis et Apollini ludos dedicavit et, quemadmodum athletarum, sic communium scriptorum victoribus praemia et honores constituit. His ita institutis, cum ludi adessent, iudices litterati, qui ea prosummo studio summaque diligentia cotidie omnes libros ex ordine perlegeret. itaque
Abbreviated transcription (Latin):
subtilitatẽ . Itaq ñ mediocres sed infinites̃ his agendȩ grãe. qđ ñ inuidiose silentes p̃c̃ miser̃. Sel omium generipm
ens c̃scriptionib memoriȩ tradendos curauer. Nãq siñita fecissent: ñ potuissemꝰ scire quȩres introia
nequid tales. democritꝰ a naxagoras. xenophanes. reliqͥq phisici sensissent dererũ natura. quasq socrates. platoa
anistotiles. ⁊eñ. epicurꝰ. aluq philosophi hominib agendȩ uitȩ terminationes finissent. seucro essus. alex ander
ariꝰ. o& eriq reges quas res autqͥb rationib gessissent fuissent notȩ. nuisi maioras p̃ceptoꝵ cõparaco¬
memoriȩ ad postericatẽ cõm̃tarus extuuissent. Itaq quẽ ad modũ his grẽ s̃ agendȩ: ita econtra quieoꝵ scripta furantes

Expanded text:
subtilitatem. itaque non mediocres sed infinitae sunt his agendae gratiae, quod non invidiose silentes praetermiserunt, sed omnium generum subtilitatem. itaque non mediocres sed infinitae sunt his agendae gratiae, quod non invidiose silentes praetermiserunt, sed omnium generum sensus conscriptionibus memoriae tradendos curaverunt. Namque si non ita fecissent, non potuissemus scire, quae res in Troia fuissent gestae, nec quid Thales, Democritus, Anaxagoras, Xenophanes reliquique physici sensissent de rerum natura, quasque Socrates, Platon, Aristoteles, Zenon, Epicurus aliique philosophi hominibus agendae vitae terminationes finissent, seu Croesus, Alexander, Darius ceterique reges quas res aut quibus rationibus gessissent, fuissent notae, nisi maiores praeceptorum comparamemoriae ad posteritatem commentariis extulissent. Itaque quemadmodum his gratiae sunt agendae, contra, qui eorum scripta furantes
Abbreviated transcription (Latin):
& symm&riis habuerit auctoritatẽ: tefuerit gloriari architerto Hȩc aut̃ restr ẽsticunt᷑: cuis & a fabris & ab idioas
idiota nisi factũ uiderit. ñ potest scire quid sit futurũ. Architectꝰ aut̃ simul animo ẽsticuerit anteꝗ i
& uenustite & usu & decore qualesit futurũ hab& definitũ. Quas respriuatis edificiis utiles putaui: & que ad modũ
siut faciende ꝗaꝑtissine potui ꝑscripsi. De expolitionib aut̃ eoꝵ utisint digantes. & sine uitus adu& ustate
sequenti uolumine exponam Uitruiui lib̾ Sextꝰ explicit. Incipit lib̾ Septimu s
aiores cũ sapient̃ tũ diã utilit̃ instituer̃ : ꝑ cõm̃tarioꝵ rilationes cogitata tradere posteris. ut ea ñ inte¬
nt. Sed singulis &atib crescentia. uoluminib adita gadatĩ ꝑuenirent uetustatib ad sũiã docts

Expanded text:
portionibus et symmetriis habuerit auctoritatem, tunc fuerit gloria architecti. Haec autem recte constituuntur, cum is et a fabris et ab idiotis portionibus et symmetriis habuerit auctoritatem, tunc fuerit gloria architecti. Haec autem recte constituuntur, cum is et a fabris et ab idiotis rimen, quod idiota, nisi factum viderit, non potest scire, quid sit futurum, architectus autem, simul animo constituerit, antequam inceperit, et venustate et usu et decore quale sit futurum, habet definitum. Quas res privatis aedificiis utiles putavi et quemadmodum sint faciundae, quam apertissime potui, perscripsi; de expolitionibus autem eorum, uti sint elegantes et sine vitiis ad vetustatem, insequenti volumine exponam. LIMaiores cum sapienter tum etiam utiliter instituerunt, per commentariorum relationes cogitata tradere posteris, ut ea non interirent, sed singulis aetatibus crescentia voluminibus edita gradatim pervenirent vetustatibus ad summam doctrinarum
Abbreviated transcription (Latin):
datrenũ c̃iuncta muro serratim struant᷑: utisingulidentes abmuro tantũ distent quanta alto
ist csso fet ab inceriore angulo. spatio altitudinis substructionis inutrãq partẽ sign&: & ab hissignis diago nu
struetura colloc&. & abea media altera. c̃iuncta cũangilo muri Itadentes & diagoniȩ structurȩ ñ pacientua
tota ui p̃mere murũ. sed dissipabt̃ r&inendo imp&ũ congestionis. Quẽ ad modũ siue uitus oꝑa ẽstitui opa
teit: & uti caueat᷑ incipientib exposui. Nãq detegulis aut tignis aut asserib mutandis ñ ÷ cadẽ cura que admo¬
ũ dehis: qđ ea ꝗuis s̃ uitiosa facilit̾ mutaat᷑: Itaque necsolida qͥdẽ putant᷑ eẽ. qͥb rationib hec poter
firma : & quẽ ad modũ insticuant᷑ exposui Quib aut̃ copiarũ generib oporteat utin ÷ architecti potestas.
otistate : utrũ latericio. ancem̃tiuo. ansaxo quadrato uelit edificare. Itaq omium oꝑm ꝓbation

Expanded text:
terrenum coniuncta muro serratim struantur, uti singuli dentes ab muro tantum distent, quanta alti cum recessum fuerit ab interiore angulo spatio altitudinis substructionis, in utramque partem signetur, et ab his signis diagonios structura conlocetur, et ab ea media altera coniuncta cum angulo muri. ita dentes et diagonioe structurae non patientur tota vi premere murum, sed dissipabunt retinendo impetum conrteat et uti caveatur incipientibus, exposui. namque de tegulis aut tignis aut asseribus mutandis non est eadem cura quemadmodum de his, quod ea, quamvis sunt vitiosa, faciliter mutantur. itaque nec, solida quia non putantur esse, quibus rationibus haec poterint esse firma et quemadmodum instituantur, exposui. Quibus autem copiarum generibus oporteat uti, non est architecti potestas, potestate, utrum latericio an caementicio an saxo quadrato velit aedificare. itaque omnium operum pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑchiorobaten. Qđ diobere librep falluit Chorobates aut : rtipula longi circit pedu ugirei: Cahal& ancons incapd¬
uerit. & motionib lincȩ ñ potueriat. certã significationẽ facere : tuncbabeat insupiore parte canale langi pd
ibere. sedcapita dexcra acsinistra int̾se libratacẽ. Exemplar aut chorobati enic inextremo uolumine dese
adrecipiendã a su&s erepłex inmissarius. Collo at̃ q indascello tras sisuol equalit duuas intra receptacela ẽuunc¬
ta uticu ab andanerit ab excreiuis. i inedius ⁊qpti culũ ⁊ elund&. Ite inmedio ponent᷑ fistulȩ. inomis lacͥ gesli¬

Expanded text:
per chorobaten, quod dioptrae libraeque fallunt. chorobates autem est regula longa circiter pedum viginti. ea habet ancones in capper chorobaten, quod dioptrae libraeque fallunt. chorobates autem est regula longa circiter pedum viginti. ea habet ancones in caperit et motionibus lineae non potuerint certam significationem facere, tunc habeat in superiore parte canalem longum phabere, sed capita dextra ac sinistra inter se librata esse. exemplar autem chorobati erit in extremo volumine descad recipiendam aquam triplex inmissarium, conlocenturque in castello tres fistulae aequaliter divisae intra receptacula coniuncta, uti, cum abundaverit ab extremis, in medium receptaculum redundet. Ita in medio ponentur fistulae in omnes lacus et sali
Abbreviated transcription (Latin):
qua me braturta sint qui curta eos fontes habitant homines : & sier̃ corporib ualentib colorib Nitids crurib m̃utiosis non
lyppis oculis. er ꝓbatis simi : htẽ sifons piouuis foss fuerit & inuas corinchnũ siue alteriꝰ gnerisꝰ qđ erit oxacre bono ea aq
sparsa macula nfecent optima : Iteq inene̾o siea aqͣ dieferue facta & postia reqͥ&a & defuta suerit neq Incꝰ acnci
fundo harena autlmꝰ inueni&ur. ea aqͣerit itẽ ꝓbata Itẽ silegumma innias cãe aqͣ ciecta ꝓdigiẽ posiei clerit ꝑaocto
speciẽ imbuit᷑ hissignis ex tenius & in suma salubritate. Nc̃ deꝑductionib: odhabitationes moenuiaq ut fieri cporteit
&xplicabo Cuiꝰ ratio÷ pͥma. ꝑ libratio. Libra aut̃ diobtris. aut libris aquarus. aut chorobatȩ. sed dii gntiꝰ efficitus

Expanded text:
qua membratura sint qui circa eos fontes habitant homines; et si erunt corporibus valentibus, coloribus nitidis, cruribus non vitiosis, non qua membratura sint qui circa eos fontes habitant homines; et si erunt corporibus valentibus, coloribus nitidis, cruribus non vitiosis, non lippis oculis, erunt probatissimi. item si fons novus fossus fuerit, et in vas corinthium sive alterius generis, quod erit ex aere bono, ea aqua sparsa maculam non fecerit, optima est. itemque in aeneo si ea aqua defervefacta et postea requieta et defusa fuerit, neque in eius aenei fundo harena aut limus invenietur, ea aqua erit item probata. Item si legumina in vas cum ea aqua coniecta ad ignem posita celeriter percocta speciem, indicabitur his signis esse tenuis et summa salubritate. Nunc de perductionibus ad habitationes moeniaque, ut fieri oporteat, explicabo. cuius ratio est prima perlibratio. libratur autem dioptris aut libris aquariis aut chorobate, sed diligentius efficitur
Abbreviated transcription (Latin):
caera in libris gretis scripta mnueni. quoꝵ scriptoꝵ his auctors łhco phrastꝰ timcus. posi eł oreus hcxes as. berodotis
qualitatib ita et distributas scripus declarauer. Quoꝵ secutꝰ ingtis: in hoc libro ꝑscrips. quȩ satis ceputaui¬
deaquȩ uaridatib quo ficilius e his p̾scriptionib elieant homit es aqug fontes quib adusũ digento
possint ad ciuitates municipiaq ꝑducere. Nalla enĩ exomib rib tantas habere iud&ur adusii necessitates. quantas
aqͣ idõ qđ omium Animiliis natura. si frum̃ti fructu pͥuata suerit. I bustiuo aut carae aut piscatu. aut &iã qͣ lib& ec
his reliquis reb escarũ utendo poterit tueri uitã sine aqͣ uero. nec corpꝰ animaliũ nec ulla cibi uirtꝰ potest nasci nec
tueri ne parari. Quare magna diligentia industriaq querendis & digendi fontes: adhumanȩ uitȩ salibrtatẽ

Expanded text:
 Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, ita esse distributas scriptis dedicaverunt. quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis eaquae varietatibus, quo facilius ex his praescriptionibus eligant homines aquae fontes, quibus ad possint ad civitates municipiaque perducere. Nulla enim ex omnibus rebus tantas habere videtur ad usum necessitates, quantas aqua, ideo quod omnium animalium natura, si frumenti fructu privata fuerit, arbustivo aut carne aut piscatu aut etiam qualibet ex his reliquis rebus escarum utendo poterit tueri vitam, sine aqua vero nec corpus animalium nec ulla cibi virtus potest nasci nec tueri nec parari. quare magna diligentia industriaque quaerendi sunt et eligendi fontes ad humanae vitae salubritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc uasint ab natua rer inmundo collocata: &ioms rstiones im modertaicis mixtionib disparate . cãũ in spras
totiꝰ cibis ceriarũ repienesq in mnedio muadi popls romanꝰ posid&e frnos flãs teqratusons aduntis pas cre foros
mebnis animoꝵq uigorb ꝓfortitudines initalia gentes. Quẽ ad modã em̃ iouis stella int mart siferue rasine car
saturm frigidisimã media cuirens temperat᷑: cadt̃ ratione italia int̃ septẽtrionalẽ meridianaq ab utroq pan
mietionib tẽperacis & inuictas hab& leudes Itaq comiliis refrunigit barbaroꝵ urtutes: forai manu c̃luis¬
merdianoꝵ cogitationes. Ita diuina mens ciuitatẽ ppłi romani cerogiuã cẽporatãq rogionẽ collo cauit: utou¬

Expanded text:
haec ita sint ab natura rerum in mundo conlocata et omnes nationes inmoderatis mixtionibus disparatae, veros inter spatium totius orbis terrarum regionesque medio mundi populus Romanus possidet fe vigoribus pro fortitudine sunt in Italia gentes. quemadmodum enim Iovis stella inter Martis ferventissimam et Saturni frigidissimam media currens temperatur, eadem ratione Italia inter septentrionalem meridianamque ab utraque parte mixtionibus temperatas et invictas habet laudes. itaque consiliis refringit barbarorum virtutes, forti manu meridianorum cogitationes. ita divina mens civitatem populi Romani egregia temperataque regione conlocavit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
se geruentib offensa uehem̃a fragore ualidos recipiunt inse sps utita inflati uiuena coacti bullieates
apiunt fossuras lati. decipiunt᷑. Nãq uta ȩncũ uas ñ in sũmis labris plenũ. sed aquȩ iñ suca suȩ capacitatis ha ha
bes tras autiluas partes. oꝑtuloq in eo collocato. cũignis uehem̃ti feruore tangat᷑ ꝑcalefieri cogit aq ua

Expanded text:
se congruentibus offensa vehementi fragore validos recipiunt in se spiritus, et ita inflati vi venti coacti bullientes se congruentibus offensa vehementi fragore validos recipiunt in se spiritus, et ita inflati vi venti coacti bullientes aperiunt fossuras latius, decipiuntur. namque uti aeneum vas non in summis labris plenum sed aquae mensurae suae capacitatis habens e tribus duas partes operculumque in eo conlocatum, cum ignis vehementi fervore tangatur, percalefier