comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di arbifisi: Eueni cũ suioq̃q. tempr̃ adimu ꝑforata castrant᷑: ꝓfindurte emedulls que habent i si iupente
auiatosut ꝙ fora mina luuors. &ita siccescendo. recipiunt inse diutia nitatẽ. Rus autẽ nhabent ex arbirabus
xitus humoris intra c̃cres entis putrescunt. & eficiunt manes & uiciose. Ergo sistantes &cinas sie crscend
aeris habens plurinũ &ignis: minimũꝙ humoris &terren. lcuioub rerũ naturȩ potestatib conparata. rest ponderat
taqi riȩore naturali ẽtinta. p̃cito flectit᷑ aboncre. sed directa ꝑ man& inc̾cignatione: Sedea qd hab& inse plus
cũ ercisa quadri fluuus diparater: ciecto torulo exeade arbore ad intostina oꝑa c̃parat᷑. & intima sustertea
sapinea uocatur Contraũꝰ quereꝰ terrenis principioꝵ saci&atib abundans parũq habens humoris & aeris

Expanded text:
de arbustis. ea enim cum suo quoque tempore ad imum perforata castrantur, profundunt e medullis quem habent in se superantem et vitiosum per foramina liquorem, et ita siccescendo recipiunt in se diuturnitatem. qui autem non habent ex arboribus exitus umores, intra concrescentes putrescunt et efficiunt inanes eas et vitiosas. ergo si stantes et vivae siccescendo  Et primum abies aeris habens plurimum et ignis minimumque umoris et terreni, levioribus rerum natura e potestatibus comparata non est ponderosa. itaque rigore naturali contenta non cito flectitur ab onere, sed directa permanet in contignatione. sed ea, quod habet in se plus cum excisa quadrifluviis disparatur, eiecto torulo ex eadem arbore ad intestina opera comparatur et ab infima fusterna sappinea vocatur. Contra vero quercus terrenis principiorum satietatibus abundans parumque habens umoris et aeris
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ sup̾ er̃ reliqͣ habebt̃ adeundẽ modũ symin&rias. Ab acꝰ aut̃ erit longas & latꝰ ꝗ crassa coluna÷ ima: adiecta
parte uii. Utiqͥminꝰ habuerit altiai colũna c̃tractũ: eo reminꝰ habat capitulũ suȩ symm&riȩ piectura.
& inaltitudine suȩ partis adiectionẽ. Deuolutarũ descriptionib ut. ad circinũ sint rechȩ inuolutȩ: quẽ
aid modũ describant᷑ in extremo libro forma ceratio earũ erit subseripta Capitulis ꝓfectis. deinde colunert
Smmaena epystilioꝵ. Epystilioꝵ racio sic ÷ habenda. utisi colũ nȩ fuerint aminima xii. pedũ. adxx. pedes:¬

Expanded text:
quae supra erunt, reliqua habebunt ad eundem modum symmetrias, abacus autem erit longus et latus, quam crassa columna est ima adiecta quae supra erunt, reliqua habebunt ad eundem modum symmetrias, abacus autem erit longus et latus, quam crassa columna est ima adiecta parte VIIII, uti, quo minus habuerit altior columna contractum, eo ne minus habeat capitulum suae symmetriae proiecturam et in latitudine suae partisadmodum describantur, in extremo libro forma et ratio earum erit subscripta. Capitulis perfectis, deinde in scapissymmetria epistyliorum, epistyliorum ratio sic est habenda, uti, si columnae fuerint a minima XII pedum ad quinde
Abbreviated transcription (Latin):
c̃stituant᷑. T c̃ ab linea quȩ scđm abici extremã partẽ dimissa eric in interiorẽ parcẽ recedat᷑. uniꝰ & dimidiat
na indiam&ro. ꝗuna pars exocto partib ÷. Catrit oculi maenitudine: &ͥ in ea cathetton respondens dia¬
m&ros agat᷑: Tc ab suimo subabacon. ueniat. Capituli aut̃ crassitudo sic÷ facienda. ut ex xiii. partib & dimidia¬
trs partes p̃pendeant in fra. astragalũ sumi scapi cẏmatio adepto. abaco & canali reliqͣ set pars horectura aut̃
iymatu hab& extra abaci quadrã oculi magnitudinẽ. Suluinoꝵ palte. abaco hanc habeant ꝓierturã uti arcinni
itrũ unũ cũst positũ incapituli tetrante & alcerũ deducatur ad extremũ cẏmatiũ. circũ actũ p¬
extrrias partes tangat. Axes uolutarũ nec crassiores sint ꝗoculi magaitudo.: uoluteq ipsȩ siccedantur.
atatudinis suȩ duodecimã partẽ. hae er̃ sẏ m&riȩ capituloꝵ: q̃ colũnȩ futurȩs̃ abminimo ad pedex xxv.

Expanded text:
constituantur. Tunc ab linea, quae secundum abaci extremam partem demissa erit, in interiorem partem alia recedat unius et dimidiatae na in diametro, quam una pars ex octo partibus est. ea erit oculi magnitudine, et in ea catheto respondens diametros agatur. tunc ab summo sub abaco tres partes praependeant infra astragalum summi scapi; cymatio, adempto abaco et canali, reliqua sit pars. proiectura autem cymatii habeat extra abaci quadram oculi magnitudinem. pulvinorum baltei ab abaco hanc habeant proiecturam, uti circini centrum unum cum sit positum in capituli tetrante et alterum diducatur ad extremum cymatium, circumactum extremas partes tangat. axes volutarum ne crassiores sint quam oculi magnitudo, volutaeque ipsae succidantur altitudinis suae duodecimam partem. haec erunt symmetr
Abbreviated transcription (Latin):
lures aut̃qq tregione carũ futur es̃ in laterib a edis dextra acsinistra : uti partes interiores quȩ ad paria& es
colȩ spectant. adꝑpendiculũ lat̾ habeant clocatũ Exteriores aut̃ partes ucidicant se earũ ẽtracturarũ
siceni et figurȩ c̃positionis ediũ ẽractura eiꝰ taliracione exactȩ. Scapis colũnarũ statutis: capiculoꝵ racio si

Expanded text:
ulares autem quaeque e regione earum futurae sunt in lateribus aedis dextra ac sinistra, utulares autem quaeque e regione earum futurae sunt in lateribus aedis dextra ac sinistra, utcellae spectant, ad perpendiculum latus habeant conlocatum, exteriores autem partes †uti dicant se earum contracturam. sic enim erunt figurae compositionis aedium contractura eius tali ratione exactae. Scapis columnarum statutis capitulorum ratio si
Abbreviated transcription (Latin):
sc ꝑficiant᷑: ut crassitudo cũ plinthio sit colũnẽ exdimidia crassetudine: ꝓiecturaq quã grecͥȩ Rq̃ os ax uocitant
ibcint sextantẽ Itaculata & longaent: colunȩ erassitudins uniꝰ &ẽ dimidiȩ Altitudo ciꝰ si actigurges erit tidiuidat᷑
it sopior pars teu parte set crassitudinis colũnȩ reliquũ plintho relinqͣtur Dep̃ta plntho reliquũ diuidat᷑ in partes
sminołriȩ earũ sicet estituendȩ uti lacicudo spirȩ. qͦp uers sit colunȩ crassitudinis adiccti crissitudine quarta & oc¬
tiua. Alatudo itauti adoigurges: ⁊itaut ciꝰ plinthos reliquũq p̃t̃ plinchũ qđ ci ad certia pars erassitudins colune
infirior throchilo relinq̃t. Sed inferior maior apparebit. ido qđ habebit ad extremã plinchuũ ꝓiecturã¬
piris ꝑfectis & collocatis : columnȩs medianȩ inꝓnao & postico ad ppendiculũ medii centri collo candȩ Ang¬

Expanded text:
sic perficiantur, uti crassitudo cum plintho sit columnae ex dimidia crassitudine proiecturamque, quam Graeci ekfora/n vocitant, habeant S extantem: ita tum lata et longa erit columnae crassitudinis unius et dimidiae. Altitudo eius, si atticurges erit, ita dividatur, ut superior pars tertia parte sit crassitudinis columnae, reliquum plintho relinquatur. dempta plintho reliquum dividatur in partes symmetriae earum sic erunt constituendae, uti latitudo spirae quoqueversus sit columnae crassitudinis adiecta e crassitudine quarta et octava. altitudo ita uti atticurges; item et eius plinthos; reliquumque praeter plinthum, quod erit tertia pars crassitudinis columnae, inferiori trochilo relinquatur; sed inferior maior apparebit, ideo quod habebit ad extremam plinthum proiecturam. acolumnae. Spiris perfectis et conlocatis columnae sunt medianae in pronao et postico ad perpendiculum medii centri conlocandae, ang
Abbreviated transcription (Latin):
et qͥm̃ haer ñta seduti natura rerũ uoluts̃ c̃sticuta: ãefficit᷑ utposint homines obscuratis sub pecsorib ingenis
Eientias artisicior penitꝰ latentes. que admodũ suat uidicare ipsiq artifices pollicentes suã prudentia. sin pccu¬
nia sunt copiosi seduaustite officinarũ habuerint notitiã. aut &iã gã forensi & cloquentia cũ fucrint pariti
moet ia ad postericatẽ s ꝑmanentes ut myrom. polyclaus phydias. Iysippus c&eriq qͥnobilitatẽ ex artes
cercationis ẽrarioꝵ suꝑatio obstitit coꝵ digutati flatam ⁊ ad mirandũ. sippt ignotitia artas urtites
ũgã nay ambitio uoler&. sedsiqͥ ueris cercisq laborib doctrinarĩ puenissent adscientiã sumam es
hispcepais altas ostendã mrẽisienti̧ uir tute. Ituq inpator i pͥnio u olumime isa alttors. pocs

Expanded text:
m haec non ita, sed uti natura rerum voluit, sunt constituta, non efficitur, ut possint homines obscuratis sub pectoribus ingeniis scientias artificiorum penitus latentes, quemadmodum sint, iudicare. Maxime autem nt copiosi seu vetustate officinarum habuerint notitiam aut etiam gratia forensi et eloquentia, cum fuerint paratibuerunt, aeterna memoria ad posteritatem sunt permanentes, uti Myron, Polycletus, Phidias, Lysippus ceterique, qui nobilitatem ex arte sunt certationis contrariorum superatio obstitit eorum dignitati. Nec tamen est admirandum, si propter ignotitiam artis virtutes ue ambitio valeret, sed si qui veris certisque laboribus doctrinarum pervenissent ad scientiam summam, his praeceptis editis ostendam nostrae scientiae virtutem. Itaque, imperator, in primo volumine t
Abbreviated transcription (Latin):
inopia. aut in pedeno loco disseptio cogit sicere faciendũ. Solĩ sub struatur alte: utsit intactã abredere
&̾ paua tõco. Obruta enĩ in his cusirt: u&ustate martida fiunt. Deinde subsidentia ꝓdinant̾: &di rum parte

Expanded text:
inopia aut in pendenti loco dissaeptio cogit, sic erit faciundum. solum substruatur aliae, ut sit intactum ab rudere inopia aut in pendenti loco dissaeptio cogit, sic erit faciundum. solum substruatur aliae, ut sit intactum ab rudere et pavimento; obruta enim in his cum sunt, vetustate marcida fiunt; deinde subsidentia proclinantur et disrumpunt
Abbreviated transcription (Latin):
uitari poter : quȩ solent inhis fieri uctia. Cũ eaĩ intecto tigulȩ fuerunt fractȩ aut auentis deiectȩ. q̃ possint
&imbrib aqua ꝑpluere. Non paci& lorica testicea ledi latere. sedpiectura coronarũ reici&. extra ꝓpendi¬
culũ stllas. & ea racione seruauerit integras pari&̃ latericioꝵ structuras. Deipsa aut̃ testa siste optima seu
utiosa ad structutã. statĩ Nemopotest iudicare. qđ incẽpestatib & a estate intecto cã ÷ c̃locata ⁊
Quantũ eni celeritate & loci laxamto ꝓs̃ tanto maiori & eomunis calam̃ tati. qdđ ad incendia ut faces s parati
taq saciꝰ eẽ uid&ur inpensa testaccoꝵ insuptu. qua c̃pendio craticeoꝵ et̃ inꝑiculo &iã que intectorus oꝑib
rinas hifaciunt: arrectarioꝵ & transuersarioꝵ dispositione. Cũ enĩ linunt᷑ recipi entes hamorẽ tur ges cunt:
demde sicescendo contrahunt. &ita eccenuao disrupunt cesorioꝵ soliditate. Sedom̃ ñ tullos celertas aut

Expanded text:
vitari poterunt quae solent in his fieri vitia; cum enim in tecto tegulae fuerint fractae aut a ventis deiectae, qua possint ex imbribus aquae perpluere, non patietur lorica testacea laedi laterem, sed proiectura coronarum reiciet extra perpendiculum stillas et ea ratione servaverit integras parietum latericiorum structuras. De ipsa autem testa, si sit optima seu vitiosa ad structuram, statim nemo potest iudicare, quod in tempestatibus et aestate in tecto cum est conlocatquantum enim celeritate et loci laxamento prosunt, tanto maiori et communi sunt calamitati, quod ad incendia uti faces sunt parati. itaque satius esse videtur inpensa testaceorum in sumptu, quam compendio craticiorum esse in periculo. etiamque in tectoriis operibus rimas hi faciunt arrectariorum et transversariorum dispositione. cum enim linuntur, recipientes umorem turgescunt, deinde siccescendo contrahuntur et ita extenuati disrumpunt tectoriorum soliditatem. sed quoniam nonnullos celeritas aut
Abbreviated transcription (Latin):
ra iniinistro cornu regudomꝰ. quarec manu folus. ad sua. ⁊ rationẽ collocauit Conspicitur en iexta asdos¬
trã partẽ soꝵ & portus moenũs tota finctio. Sub sinistrã secr& sub montib latems porcus: ita ut nemo
possit qͥineo grat᷑ aspiceit ne sure. ut rexipse desua do mo remigib & militib. sine ullo sciente que opͥ essent
tiuaes. Itaqi post mortẽ mausoli. artemisia uxoreaiꝰ regn ante rhodii indigaantes. muliert̃ imngar
eui poibi car soe tetis armata ciasse ꝓsectis uti idrtgnũ occuparent Iñ artimnasȩ cũ oita udrennra rẽt:

Expanded text:
a in sinistro cornu regia domus, quam rex Mausolus ad suam rationem conlocavit. conspicitur enim ex ea ad dextram partem forum et portus moeniumque tota finitio, sub sinistram secretus sub moenibus latens portus, ita ut nemo possit, quid in eo geratur, aspicere nec scire, at rex ipse de sua domo remigibus et militibus sine ullo sciente, quae opus essent, imperaret. Itaque post mortem Mausoli Artemisia uxore eius regnante Rhodii indignantes mulierem imperare civitatibus Cariae totius, armata classe profecti sunt, uti id regnum occuparent. tum A
Abbreviated transcription (Latin):
pet cestoria absiinẽtara se uinetas ꝓ p̃t tenuitãre ꝑse stare ñ poss. sed frangunt᷑. ipsiq pari& es fortunt sa¬
des uicians᷑. Ide ouiã uticensis lat̃ si sit aridus & ante quinquenmũ ductꝰ: cĩ arbitrio magstracus fucra
ꝓbatꝰ dunc utuntur in pari&ũ structuris. Eiunt autẽ laterũ generatria Unũ qđ grecȩ lidiũ appelatur:¬
q uonri ucunt᷑ loag& sosquipede. E& eris duob grecoꝵ adificia struunt. Exisun õ pentã doron alterũ cetra
dicicur. Poron aute greci appellant pibnũ: qđ munerũ datio grece doron appellatur. id aut̃ seꝑ gertur ꝑmanꝰ palma

Expanded text:
ectoria ab structura seiuncta propter tenuitatem per se stare non possunt, sed franguntur, ipsique parietes fortuito sidentes vitiantur. ideo etiam Uticenses laterem, si sit aridus et ante quinquennium ductus, cum arbitrio magistratus fuerit ita probatus, tunc utuntur in parietum structuris. Fiunt autem laterum genera tria: unum, quod graece Lydium appellaturta/dwron, alterum tetra/dwron dicitur. dw=ron autem Graeci appellant palmum, quod munerum datio graece dw=ron appellatur, id autem semper geritur per man
Abbreviated transcription (Latin):
possces dictur. Quantacas aut̃ ÷ moduloꝵ exipsi opis sumpcione esingułq mẽbroꝵ partib uniuersi oꝑis c̃uenieis effectus
D isposta autẽ ÷ rrerũ apti collocatio. eligansq compositionib effectus opis cũqualitate. Species dispositionis que grecȩ
cunit᷑ idee : sunc heȩ chrio graphia: ortographia. scenographia Ichno graplna est: circini regileq modic
tio: adcircimq centrũ omium linearũ respons. Henascunt᷑ ex cogitatione &inuentione Cogitatio ÷ cura suidii
plena & industriȩ uigilantiȩq: effectus ꝓpositi cũ uoluptate. Inuentio autẽ ÷ questionũ obscurarũ explicatio : ratione

Expanded text:
effectui. Dispositio autem est rerum apta conlocatio elegansque compositionibus effectus operis cum qualitate. species dispositionis, quae graece dicuntur ide/ai, sunt hae: ichnographia, orthographia, scaenographia. ichnographia est circini regulaeque moditio ad circinique centrum omnium linearum responsus. hae nascuntur ex cogitatione et inventione. cogitatio est cura studii plena et industriae vigilan
Abbreviated transcription (Latin):
structurã soliditatt̃. Est &iã genꝰ pulueris qđ efficit tacura t rer ad mirandas Neasctur inregionis
baianis: magris municipioꝵ. quȩs circa uesuuiũ montẽ. Qđc̃ mixtũ cũcalce & cemĩto : rion mo dico
c&eris edisiciis prestat firmitates. sed Nã moles cũ struuñ inmari sub aõ solidescunt hun modico¬
rdens efficit leuẽ ea trã : & ibi qđ nascit᷑ tofus ex urgunis ÷ sine liquore. Ergo atgreꝓr
ia coherescunt. & celerit̃ humore durate solidantur. Neq eas fluctꝰ. neq uisaq poto
dissoluere. Ardores aut̃ ee inhis locis &ia hȩc res potest indicare : qđ in montib cumanoꝵ
baraniss loca sudationib excauata. inqͥb uapor feruiđ abimo nascens ign is uehem̃tia ꝑforat
utilitates. Nonniinꝰ dã memorat᷑ antiqͥtꝰ creuisse ardores: & habunda uisse sub uesuuio

Expanded text:
structurarum soliditatem. Est etiam genus pulveris, quod efficit naturaliter res admirandas. nascitur in regionibus structurarum soliditatem. Est etiam genus pulveris, quod efficit naturaliter res admirandas. nascitur in regionibus Baianis in agris municipiorum, quae sunt circa Vesuvium montem. quod commixtum cum calce et caemento non modo ceteris aedificiis praestat firmitates, sed etiam moles cum struuntur in mari, sub aqua solidescunt. hocrdens efficit levem eam terram, et ibi quod nascitur tofus exsurgens, est sine liquore. ergo cum tresuna cohaerescunt et celeriter umore duratae solidantur, neque eas fluctus neque vis aquae potest dissolvere. Ardores autem esse in his locis etiam haec res potest indicare, quod in montibus Cumanorum Baianis sunt loca sudationibus excavata, in quibus vapor fervidus ab imo nascens ignis vehementia perforaefficit utilitates. non minus etiam memorantur antiquitus crevisse ardores et abundavisse sub Vesuvio
Abbreviated transcription (Latin):
ipis utic& era corpora. ita & saxas temperata & que plus habent aeris s̃teneri. quȩ aquȩ ler
in instructurã couciant᷑ ñ solidescunt᷑. Nec eã poter̃ c̃tinere: Cũisꝰ c̃iecta in fornacẽ ignis. uehem̃ti feruore
corresta amiserint pristinȩ soliditatis uircutẽ. tunc exustis atq exaustis eoꝵuirib relinquunt᷑ paten¬
raritates c̃feruescit. & ita refrigeratꝰ reicit excalcis corpore feruorẽ. Idõ autẽ qͦ pendere. saxa coniciunt᷑¬
infornacẽ cũ eximuntur non poss ad id respondere. sedcũ expendunt᷑ ꝑ manenee ea magnitudine
excocto liquore cireit t̾tia parte ponderis in minuta eẽ inueniunt᷑ Igit᷑ cũpatent foramina eoꝵ &ras¬
tates harenȩ mixtionẽ inse corripiunt. &ita eoherescunt siccescendoq: cũ cem̃tis coeune & efficiunt

Expanded text:
iis, uti cetera corpora, ita et saxa sunt temperata. et quae plus habent aeris, sunt tenera; quae aquae,iis, uti cetera corpora, ita et saxa sunt temperata. et quae plus habent aeris, sunt tenera; quae aquae,in structuram coiciantur, non solidescunt nec eam poterunt continere. cum vero coniecta in fornacem ignis vehementi fervore correpta amiserint pristinae soliditatis virtutem, tunc exustis atque exhaustis eorum viribus relinquuntur patenraritates, confervescit et ita refrigeratus reicit ex calcis corpore fervorem. igitur cum pin fornacem, cum eximuntur, non possunt ad id respondere, sed cum expenduntur, permanente ea magnitudine, excocto liquore circiter tertia parte ponderis inminuta esse inveniuntutates, harenae mixtionem in se corripiunt et ita cohaerescunt siccescendoque cum caementis coeunt et efficiunt
Abbreviated transcription (Latin):
cem̃ta : Sed earuunt & labunt᷑. oneraq pari&es rĩposs̃ sustinere. Recentes aut̃ fossiciȩ cũ instructuris tantas
habeant uirtutes: hȩ intertorus idõns utiles. qđ pinguitudinieiꝰ calxpalea cũ mixta. ꝓpt̃̾ uehent̃tiã nẽpotest
inarescere: Nluuiaticauͦ ꝓpt̾ macritatẽ uti signinũ liacoloꝵ subactionib intectorio recip
coquatur. & que erit expisso & duriore. erit utilis instructura. Quȩ aut̃ ex fistuloso : intectoriis. Cũ ea
erit extincta : tunc materia ia misceat᷑. utsi erit fossicda tres harenȩ & unacalcis infundat᷑. Si autẽ fluiuatica
aut marina duo harenȩ una calcis coiciatur. Ita enim erit iustaratio mixtionis tẽperatura & iã influuia¬
tica aut marina siqui testã tunsã & succcecã extertia parte adiecert. efficid materiȩ teꝑatura ad
usũ meliorẽ. Quare aut̃ cũrecipit aquã &harena calx tc̃ c̃firmat structurã : hȩc eẽ causauid& :

Expanded text:
enta, sed ea ruunt et labuntur oneraque parietes non possunt sustinere. recentes autem fossiciae cum in structuris tantas habeant virtutes, eae in tectoriis ideo non sunt utiles, quod pinguitudini eius calx commixta propter vehementiam non potestinarescere. fluviatica vero propter macritatem uti signinum liaculorum subactionibus in tectorio recipicoquatur; et quae erit ex spisso et duriore, erit utilis in structura, quae autem ex fistuloso, in tectoriis. cum ea erit extincta, tunc materia ita misceatur, ut, si erit fossicia, tres harenae et una calcis infundatur; si autem fluviatica aut marina, duo harenae, una calcis coiciatur. ita enim erit iusta ratio mixtionis temperaturae. etiam in fluviatica aut marina si qui testam tunsam et succretam ex tertia parte adiecerit, efficiet materiae temperaturam ad usum meliorem. Quare autem cum recipit aquam et harenam calx, tunc confirma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓclinati collocant᷑ Ergo & tryglyphoꝵ & muculoꝵ indoricis oꝑib racio exea imitatione inuenta ÷ Nouenĩ
que ad modũ ñ nulli errantes dixer̃ fenestrarũ imagines eẽ tryglyphos. ita potest eẽ: qđ mangulis c̃traq te¬
trantes colũnarũ tryglyphi c̃stituunt: quib in locis omĩno ñpatit᷑ res fenestras fieri. Dissoluunt᷑ enĩ ang¬
loꝵ inedificus iuncture: sunhis fenestrarũ fuerint lumina relicta. Etiãq ubinẽ trygly phi c̃stituunt
subiluminũ spacia fuisse iudicabunt᷑: hisdem rationib denticuli in ionicis fenestrarũ occupauisse
loca uidebunt᷑. Vtraq enĩ & int̃denticulos & int̃ tryglyphos q̃s int̃ ualla meto phenominantur

Expanded text:
proclinati conlocantur. ergo et triglyphorum et mutulorum in doricis operibus ratio ex ea imitatione inventa est. Non enim, proclinati conlocantur. ergo et triglyphorum et mutulorum in doricis operibus ratio ex ea imitatione inventa est. Non enim, quemadmodum nonnulli errantes dixerunt fenestrarum imagines esse triglyphos, ita potest esse, quod in angulis contraque tetrantes columnarum triglyphi constituuntur, quibus in locis omnino non patitur res fenestras fieri. dissolvuntur enim angulorum in aedificiis iuncturae, si in îs fenestrarum fuerint lumina relicta. etiamque ubi nunc triglyphi constituuntur, si ibi luminum spatia fuisse iudicabuntur, isdem rationibus denticuli in ionicis fenestrarum occupavisse loca videbuntur. utraque enim, et inter denticulos et inter triglyphos quae sunt intervalla, meto
Abbreviated transcription (Latin):
c̃piecturas tignoꝵ quantil eininebant ad lincã & ꝑpendiculũ pari&ũ p̃secuer̃. Quȩ species cũ inuenusta
his uisa& ẽt : tabellas ita formatas utiȩa c̃fiunt triglyphi c̃era tigoꝵ p̃cisiones infronte fixer̃. & eas cera ceru
depinxe:. Ut p̃cisiones tignoꝵ tectȩ ñ offendderent uisum. Ita diuisiones tignoꝵ tectȩ ter¬
dispositione & int̾tienũ & oparũ habere indoricis oꝑib coeper̃ Postea alii in alis oꝑib ad ꝑpendiculũ try¬
glyphoꝵ cantherios ꝓminentes ꝓiecer̃ : Eoꝵq piecturas simauer̃ : Exeo utitignoꝵ dispositionib: try̧¬
i i ta& antherioꝵ ꝓiecturis. mutuloꝵ sub coronulis ratior inuenta. Ita fere in oꝑib lapides
moreis mutul inclinatis scalpturis deformant᷑ qđ imitatio ÷ cantherioꝵ. & enĩ necessario ꝓst̃ sullicidia

Expanded text:
ribus ornaverunt, tum proiecturas tignorum, quantum eminebant, ad lineam et perpendiculum parietum praesecuerunt, quae species cum invenusta ribus ornaverunt, tum proiecturas tignorum, quantum eminebant, ad lineam et perpendiculum parietum praesecuerunt, quae species cum invenusta îs visa esset, tabellas ita formatas, uti nunc fiunt triglyphi, contra tignorum praecisiones in fronte fixerunt et eas cera caerulea depinxerunt, ut praecisiones tignorum tectae non offenderent visum: ita divisiones triglyphorum edispositione et intertigniûm habere in doricis operibus coeperunt. Postea alii in aliis operibus ad perpendiculum triglyphorum cantherios prominentes proiecerunt eorumque proiecturas simaverunt. ex eo, uti tignorum dispositionibus triglyphi, ita e cantheriorum proiecturis mutulorum sub coronis ratio est inventa. ita fere in operibus lapideis et marmoreis mutuli inclinatis scalpturis deformantur, quod imitatio est cantheriorum; etenim necessario propter stillicidia
Abbreviated transcription (Latin):
collocat᷑ materiatio : uariis uocabulis nominata. Eaaut̃ uti in nominationib ita in resuarias habo
utilitatis: Trabes enĩ supͣ colũnas & parastaticas & antas ponunt᷑ in c̾tignationib tigna. & axes subtectis
imaiora spacias & transtra & cap̃oli sicõmoda colum̃ & cantherii ꝓminentes ad extremã suggrun¬
dationẽ supͣ cantherios cẽpla. Deinde in suꝑ subcigulas asseres ita ꝓ mineeces: utipari&es ꝓtecꝰturs¬
nis gdiũ sacrarũ edificationib. artifices dispostiones eoꝵ scalpturis s̃ imitati. & eas inuentiones ꝑ sequendas putauer̃
dõ qđ antiqͥ fabri qͦdã in loco aedificintes cũita ab interiorb pari&ib ad extremas partes tiena ꝓminentia
habuissera collocata : int̾stigna struxer̃ supqͣ coronas & fastigia uenustiores pecie fabrilib opb

Expanded text:
conlocatur materiatio variis vocabulis nominata. ea autem uti in nominationibus, ita in re varias habet conlocatur materiatio variis vocabulis nominata. ea autem uti in nominationibus, ita in re varias habet utilitates. trabes enim supra columnas et parastaticas et antas ponuntur; in contignationibus tigna et axes; sub tectis, si maiora spatia sunt, et transtra et capreoli, si commoda, columen, et cantherii prominentes ad extremam suggrundationem; supra cantherios templa; deinde insuper sub tegulas asseres ita prominentes, uti parietes proiecturmarmoreis aedium sacrarum aedificationibus artifices dispositiones eorum scalpturis sunt imitati et eas inventiones persequendas putaverunt. ideo, quod antiqui fabri quodam in loco aedificantes, cum ita ab interioribus parietibus ad extremas partes tigna prominentia habuissent conlocata, inter tigna struxerunt supraque coronas et fastigia venustiore specie fabrilibus ope
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ teneat Cauliculi eande habeant alticudinẽ. eqͥb folia nascunt᷑ ꝓiecta: uti excipiant quȩ ex cauliculis
natt ꝓcurr adextremos angulos uolutȩ minoresq helices Intra suũ mediũ qͥ÷ in abaco. flor&s subiceti scal pant̃
pres in quat tuoi partib quanta ert abaci erasstudo. tãmagni fount᷑. Ita his symm&rus corinchia capiculo
suas habebt̃ exactiones. Sunt aut̃ quȩ hisdẽ coluinis imponunt᷑ capituloꝵ genera : uaris uocabolis rommas
ioꝵ nec ꝓpdates sy min&riart᷑. nec colũ narũ genꝰ aliud nomina repossumꝰ: sed ipsoꝵ uocabula traducta & co-¬
uitata excorinthiis &puluinatis & doricis uidemꝰ : Quoꝵ symm&riȩs in nouarũ sc alpturarꝰ trans latȩ sub¬
alitates. Qm̃ aut̃ degenerib colũnar origines & inuentiones supͣs scriptȩ : Non alienũ mͥ uid& hisde rationib

Expanded text:
m mediam altitudinem teneat; coliculi eandem habeant altitudinem, e quibus folia nascuntur proiecta, uti excipiant quae ex coliculis m mediam altitudinem teneat; coliculi eandem habeant altitudinem, e quibus folia nascuntur proiecta, uti excipiant quae ex coliculis natae procurrunt ad extremos angulos volutae; minoresque helices infra sinum medium, qui est in abaco, sub flores subiecti scalpantur. flores in quattuor partibus, quanta erit abaci crassitudo, tam magni formentur. ita his symmetriis corinthia capitula suas habebunt exactiones. Sunt autem, quae isdem columnis inponuntur, capituloietates symmetriarum nec columnarum genus aliud nominare possumus, sed ipsorum vocabula traducta et commutata ex corinthiis et pulvinatis et doricis videmus, quorum symmetriae sunt in novarum scalpturarum translatae subtilitatem. Quoniam autem de generibus columnarum origines et inventiones supra sunt scriptae, non alienum mihi videtur isdem rationibus
Abbreviated transcription (Latin):
delccditꝰq genere & formȩ nouitate. ad id exẽplar colũnas aput counth ios fet̃. symin&riasq c̃ facuit
Exeo inopis ꝓfectionib corinthii generis distribuit rationes Ciaut̃ capitub symm&ria sic : facienda : ut
quanta suerit crassitudo imȩ colũnȩ. tantasit altitudo capituli cũabaco. Abaci latitudo itahabeat rations
ut quanta fuerit alticudo. tantaduo sint diagonia ab angulo adangulũ. Spacia enĩ ita iustas habebt
frontis qqͦ uers latitudines. Frontes sim̃tꝰ intrors ab extremis argulis ab aci sue frontis lacitudinis: ñ adin
Capituli tantã habeat crasitudinẽ. qua atã hab& sũmacolũna. p̃t a podiesim: & abaci astragalũ: crassi cudoseptima captas
altitudinis. Depta abici crussitudine. diudat᷑ reliqͣpars in partes tres E quib: una imofolio d& Scđm foliũ. medus

Expanded text:
delectatusque genere et formae novitate ad id exemplar columnas apud Corinthios fecit symmetriasque constituit et delectatusque genere et formae novitate ad id exemplar columnas apud Corinthios fecit symmetriasque constituit et ex eo in operis perfectionibus Corinthii generis distribuit rationes. Eius autem capituli symmetria sic est facienda, uti, quanta fuerit crassitudo imae columnae, tanta sit altitudo capituli cum abaco. abaci latitudo ita habeat rationem, ut, quanta fuerit altitudo, tanta duo sint diagonia ab angulo ad angulum spatia; ita enim iustas habebunt frontes quoquoversus latitudines. frontes sinuentur introrsus ab extremis angulis abaci suae frontis latitudinis nona. imum capituli tantam habeat crassitudinem, quantam habet summa columna praeter apothesim et astragalum. abaci crassitudo septima capituli altitudinis. Dempta abaci crassitudine dividatur reliqua pars in partes tres, e quibus una imo folio detur; secundum foliu
Abbreviated transcription (Latin):
nominatũ Tertiũ is qđ corinthiũ dr̃ uirginalis hãb& gracilitatis imitationẽ. qđ uirgines ꝓpt̃ & ats
teneritatẽ. graciliorib mẽbris figuratȩ. effectꝰ recipiunt in or natu uen̾tiores. Ciaut̃ capitula pͥma inuca
Sic memorat᷑ eẽ facta. Uirgo ciuis corithia iãmatura piuptus: implicata morbo decessit. Post sepultiri
eiꝰ quib ea uirgo uiua poculis delectabat᷑ Nutrix. collecta & cõposita inchalatho ꝑtulit admonum̃tũ : & in
sumo collocauit. & uti ea ꝑmanerent diutiꝰ subdiuo tegula tex̃. Iscalathus forcuitu supͣ achanti radice
fuerat conlocatꝰ Interĩ pondere p̃ssa radix achanti: media folia & cauliculos circũ uernũ tẽpꝰ ꝓfudit
Cuiꝰ cauliculi sedđm chalati latera crescentes. & ab angulis tegulȩ ponderis necesstate exp̃ssi. flexuras ineror¬
fuerat nominatꝰ : p̃teriens hoc monum̃tũ anĩaduert  ÷ eũ calatbũ. & circa folioꝵ nascente teneritatẽ.

Expanded text:
ium vero, quod Corinthium dicitur, virginalis habet gracilitatis imitationem, quod virginis propter aetatis teneritatem gracilioribus membris figuratae effectus recipiunt ornatus venustiores. Eius autem capituli prima inventio sic memoratur esse facta. virgo civis Corinthia iam matura nuptiis inplicata morbo decessit. post sepulturam eius, quibus ea virgo viva pupulis delectabatur, nutrix collecta et composita in calatho pertulit ad monumentum et in summo conlocavit et, uti ea permanerent diutius subdiu, tegula texit. is calathus fortuito supra acanthi radicem fuerat conlocatus. interim pondere pressa radix acanthi media folia et cauliculos circum vernum tempus profudit, cuius cauliculi secundum calathi latera crescentes et ab angulis tegulae ponderis necessitate expressi flexuras in extrfuerat nominatus, praeteriens hoc monumentum animadvertit eum calathum et circa foliorum nascentem teneritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
& slanũ .l. Inc̃ solanũ & eur .in: Ita his cfectis: int̃ angulos octogoni gnomon ponat̃. & itadirigint̃ angipoitoꝵ
ciuitas uid& eẽ & ioui. & iunoni & mineruȩ. in ex celsissimoloco unde moeniũ maxima pars c̃spiciat᷑ areȩ dis¬
ribuant᷑ Mercurio autẽ in foro. aut &iã utisidi & serapi inmporio. Apollini patriq libero
tũ Idautt̃ &iã & hrucis haruspiscib disciplinarũ scripturis ita ÷ dedicatũ. Extramurũ : ueneris. uulcanr martis.
fana idõ collocari. uti ñ insuesce̾nt in urbo adolescentib seu matrib familiarũ ueneri alibido. uulcaniq uis
amoenia dedicata: nerit Int̃ ciues ermigera dissensio sed ab hostib ea defensio abelli ꝑiculo

Expanded text:
et solanum L, inter solanum et eurum M. ita his confectis inter angulos octagoni gnomon ponatur, et ita dirigantur angiportorum et solanum L, inter solanum et eurum M. ita his confectis inter angulos octagoni gnomon ponatur, et ita dirigantur angiportorum civitas videtur esse, et Iovi et Iunoni et Minervae, in excelsissimo loco, unde moenium maxima pars conspiciatur, areae distribuantur. Mercurio autem in foro aut etiam, ut Isidi et Serapi, in emporio; Apollini Patrique Liberotum. Id autem etiam Etruscis haruspicibus disciplinarum scripturis ita est dedicatum, extra murum Veneris, Volcani, Martis fana ideo conlocari, uti non insuescat in urbe adulescentibus seu matribus familiarum veneria libido, Volcanique vi vinitas cum sit extra moenia dedicata, non erit inter cives armigera dissensio, sed ab hostibus ea defensa belli periculo
Abbreviated transcription (Latin):
tere .I. &.R. & ab. g & ab.h. ad .i. & ad.R. ꝑcentrũ lineȩ ꝑducendȩ: Ita qđ̾ erit spatiũ. ab.s. ad.h. erit spatium
i & partis meridianȩ. Iẽ qł erit spatiũ ab .i. ad.k. erit septentrionis Reliquȩ partes dextra acisi¬
tres : diuidendȩ s̃ ȩqualic̃ quȩ s̃ adorientẽ. Inqͥb lit eerȩ .l.m. & ab uocidente inquib: s̃ litterȩ .N .& .O. Ab m .ad.o.
& ab .i. ad . h. ꝑducendȩ s̃ lineȩ decusatim : & itaer̃ eqͣlit̃ uentoꝵ octo spatia incircuitione. Quȩ cũita descriptaer̃ uisi
guł angulis octogoni. cũ ameridie incipiemꝰ inter eur & austrũ in angnlo erit littera .g. int̾. iustrũ & africũ .h. int̃
africũ & faboniũ. N Inc̃ faboniũ & chaur .o. int̾ chaur: & septentrionc̃. R. Int̾ septentrionẽ &aqͥlonẽ .i. int̃aqͥlonẽ

Expanded text:
t K, et ab G ad K et ab H ad I per centrum lineae perducendae. ita quod erit spatium ab G ad H, erit spatium t K, et ab G ad K et ab H ad I per centrum lineae perducendae. ita quod erit spatium ab G ad H, erit spatium venti austri et partis meridianae; item quod erit spatium ab I ad K, erit septentrionis. reliquae partes dextra ter dividendae sunt aequaliter, quae sunt ad orientem, in quibus litterae L M, et ab occidente, in quibus sunt litterae N et O. ab M ad O et ab L ad N perducendae sunt lineae decusatim. et ita erunt aequaliter ventorum octo spatia in circumitione. quae cum ita descripta erunt, in singulis angulis octagoni, cum a meridie incipiemus, inter eurum et austrum in angulo erit littera G, inter austrum et africum H, inter africum et favonium N, inter favonium et caurum O, inter caurum et sept
Abbreviated transcription (Latin):
uhit .B. circũ agatur linca rocundationis. Reposito aut̃ gnomone. ubi antea fuerat: ex pestanda ÷ dũ derrescat
ociadi iterũ decrescendo partẽ ante meridianę umbrę postmeridianã. tangatq lineã rotundatiorus ubierit ue¬
tero. E. Ie asigno ubi t̃ .B. & signo ubi ÷ c. circino decusatim describat᷑ ubierit. d. Deinde ꝑdecusationẽ & centrũ
ubi ÷ d. ꝑducat᷑ linea adextitmũ : inqua linea erit littera .e. & .f. hȩc linea erit index meridianȩ. & septi¬
trionalis regonis. Ic̃circino totiꝰ rotundationis sum̃da ÷ pars XUI: circiniq centrũ ponendũ ÷ in meridiana lin ea
quȩ tangit rotundationẽ. ubi ÷ littera e. & signandũ dextra sinistra ubi er̃ litterȩ .g. h. Itẽ inseptentrionali parte cen¬
trũ circiniponendũ in rotunditionis & septentrionali linea. ubi ÷ littera .f. & signandu dextra ac sinistra ubis lit

Expanded text:
ubi est B, circumagatur linea rotundationis. reposito autem gnomone ubi antea fuerat, expectanda est, dum decrescat ubi est B, circumagatur linea rotundationis. reposito autem gnomone ubi antea fuerat, expectanda est, dum decrescat faciatque iterum crescendo parem antemeridianae umbrae postmeridianam tangatque lineam rotundationis, ubi erit littera C. tunc a signo, ubi est B, et a signo, ubi est C, circino decusatim describatur, ubi erit D; deinde per decusationem et centrum, ubi est A, perducatur linea ad extremum, in qua linea erunt litterae E et F. haec linea erit index meridianae et septentrionalis regionis. Tunc circino totius rotundationis sumenda est pars XVI, circinique centrum ponendum est in meridiana linea, qua tangit rotundationem, ubi est littera E, et signandum dextra sinistra, ubi erunt litterae G H. item in septentrionali parte centrum circini ponendum in rotundationis et septentrionali linea, ubi est littera F, et signandum dextra ac sinistra, ubi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
curi uerti cenent parces & eare qđ ex auris ꝙ ereat᷑. ab grecis eurus uid &ur eẽ appellat᷑. Crastinꝰq dies : ꝓpt uira¬
natutinas auriũ fert᷑er̃ uocitatꝰ. Sunt aut̃ ñ nulli quinegant ex asretẽ potuisse uerã orbiscerrȩ colliger: Qu
siue ÷ certa siue non uera. Nmpotest nrã scriptura rẽueras habere terminationes regionũ. unde sp̃s uentoꝵ oriunt᷑
egosi ita ÷: tantũ erit uti noncertã m̃surȩ rationẽ. sed aut maiores imp&us. ai m inores habeant singuli uent
p&ueoꝵ auersis directionib uicoꝵ & platearũ. cuitent᷑ nocentes flatꝰ. Fritaut̃ in ex ȩqͣta planitiȩ centrũ: ubi ÷
littera .a. Genomonis ante meridiana umbra. ubi ÷ .b. &.a. centro. Ubi ÷. A. & .b. delucto circino a id signũ ũbrȩ

Expanded text:
euri venti tenent partes, et ea re, quod ex auris procreatur, ab Graecis eu=ros videtur esse appellateuri venti tenent partes, et ea re, quod ex auris procreatur, ab Graecis eu=ros videtur esse appellatsuram orbis terrae colligere. quae sive est certa sive non vera, non potest nostra scriptura non veras habere terminationes regionum, unde spiritus ventorum oriuntur. Ergo si ita est, tantum erit, uti non certam mensurae rationem sed aut maiores impetus aut minores habeant singuli ventimadmodum ab impetu eorum aversis directionibus vicorum et platearum evitentur nocentes flatus. erit autem in exaequata planitie centrum, ubi est littera A, gnomonis autem antemeridiana umbra, ubi est b, et a centro, ubi est A, diducto circino ad id signum umbrae,
Abbreviated transcription (Latin):
quingenti. Nondebebẽ merari. siintã maono spacio unꝰ uentꝰ uagando inclinationib & retessionib uari& ates
micatione flotꝰ faciat. Itaqi dextra & sin sera austnii lebonotus & altanꝰ flare sol& africũ libonotꝰ & subia spo
cirta fibonpũ ergastrs &certis trmporib a et chestȩ ad latera chauri circias. & chorꝰ. circa septẽ trionem dracias
& gillicus dextra acsinistra aquilonẽ. suꝑnas & caecias cirra solanũ carbas & certotempore ornitiȩ Euriũ medias
partis teuentes inextremis euri cercias & uulturnis. Sunt autẽ & alia plura nomina flatusq uetitoꝵ elocis aut
fluminib autmontiũ ꝓcellis tracta srerea aure matutinȩ: quas sol cũ ernergit desubterranea parte uersando.
pulst aeris humorẽ. & imp&u scandendo prudens ex primit aurarũ ante lucano spũ fiatꝰ. Qui cũ exorto sole ꝑ man

Expanded text:
quingenti, non debebunt mirari, si in tam magno spatio unus ventus vagando inclinationibus et recessionibus varietates quingenti, non debebunt mirari, si in tam magno spatio unus ventus vagando inclinationibus et recessionibus varietates mutatione flatus faciat. Itaque dextra et sinistra austrum leuconotus et altanus flare solet, circa africum libonotus et subvesperus, circa favonium argestes et certis temporibus etesiae, ad latera cauri circius et corus, circa septentrionem thracias et gallicus, dextra ac sinistra aquilonem supernas et caecias, circa solanum carbas et certo tempore ornithiae, euri vero medias partes tenentis in extremis euricircias et volturnus. sunt autem et alia plura nomina flatusque ventorum e locis aut fluminibus aut montium procellis tracta. Praeterea aurae matutinae, qua sol, cum emergit, de subterranea parte versando pulsat aeris umorem et impetu scandendo praeurens exprimit aurarum antelucano impetu flatus. qui cum exorto sole permanserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
pardi d signano. R edique partes dextra ac sinistra tresequales &tres bis distribuendȩ s̃ intota rocundatione ut
quales diuisones octo uered̃ designatȩ sint indescriptione Tu ꝑanguios : nc diios uentor regiones aplattani
Ringip&r coꝵ uident̃ deberi dirigi descripriones hisenĩ rationib & eadiusiorc exclosa eric exhabtationib: .&
asos ueston ius molerta. Cuenĩ platee contra lire as uentos et̃ efirmatȩ: & apto celi spatio impa us ac fat̃
frquens conclas infaucib anei portoꝵ. uehem̃tiorib uirib ꝑuagabit᷑ Quas obres c̃uertends ab regionib uentor
directionos uicoꝵ uti aduenientes ad angulos insidarũ frangant᷑ repulsiq dissipent᷑ : fortasse mirabunt hiqͥmiola
uentoꝵ nomina rcuer : qđ a nob expositũ ÷ tantũ octo. et̃. uentos. Si aute animaduerterint orbisterrȩ circumitionẽ
geom &ricis me hodus eẽ. inuentã ducentoꝵ quinqua gintaduũ miliũ stadiũq faciunt passus trecenties & decies

Expanded text:
tres aequales his distribuendae sunt, in tota rotundatione ut aequales divisiones octo ventorum designatae sint in descriptione. tum per angulos inter duas ventorum regiones et platearum et angiportorum videntur deberi dirigi descriptiones. His enim rationibus et ea divisione exclusa erit ex habitationibus et vicis ventorum vis molesta. cum enim plateae contehementioribus viribus pervagabitur. quas ob res convertendae sunt ab regionibus ventorum directiones vicorum, uti advenientes ad angulos insularum frangantur repulsique dissipentur. Fortasse mirabuntur î, qui multa ventorum nomina noverunt, quod a nobis expositi sunt tantum octo esse venti. si autem animadverterint orbis terrae circumitionemet geometricis methodis esse inventam ducentorum quinquaginta duûm milium stadiûm, quae fiunt passus trecenties et decies
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑtima. Quȩaur terrosa foere. non habebit asperitatẽ Ite si inuestimtũ candidũ ea c̃cecti suerit postta ex cure uelicti
idon inqͥnarit noq ibi terta sub sederit. erit idonea Sinaut̃ noner harenana unde fodiatur cudeflumioib aut egiet¬
rea eric excer nenda. Nonininꝰ &i ã de littore marino. Sedeo instracturis haec hab& uitia. Difficultꝰ sicessit : nep
onerari se c̃tinent̃ paries pant̃. Nis. int̃missionib: redescat Neq concamerationes retipit. M¬
siccescunt : &̃ tectoria ꝑmanent & ecamerationes paciunt᷑ : Sed hȩ ques̃ de arenariis recentes. Sienĩ exemptȩ

Expanded text:
si in vestimentum candidum ea coniecta fuerit, postea excussa vel icta id non inquinarit neque ibi terra subsiderit, erit idonea. Sin autem non erunt harenaria, unde fodiatur, tum de fluminibus aut e glarea erit excernenda, non minus etiam de litore marino. sed ea in structuris haec habet vitia: difficulter siccescit, neque onerari se continenter paries patitur, nisi intermissionibus requiescat, neque concamerationes recipit. msiccescunt, et tectoria permanent, et concamerationes patiuntur, sed eae, quae sunt de harenariis recentes. si enim exe
Abbreviated transcription (Latin):
istributio aut̃ ÷ copiarũ lociq cõmoda dispensatio. parraq inopib sumꝑtꝰ ratione tẽpatis. Haeim ob¬
scruabit᷑. sipͥmũ architestus ea ñq̃uer& quȩ nonpotuer inuenni aut parari nisi magno Plãq iomĩb
noscitur quoꝵ conpcitationes difficiles s̃ & sumptuosȩ. N̾cendũ autẽ ÷ ubiñ ÷ harena fossicia fiuuralica
aut imarini lota⁊ nopie q̃q abisuis aut sapinoꝵ uitibunt᷑. utendo cup̃sio. populo. ulmo. puime corlao q
his sim er explicandda. Alter građ erit distributionis: cũ adusũ patrũ familiarũ. & ad pecunis copiã ast
elo uentie dignitate adisicia alte disponent᷑: Nãq alit̃ urbanas domos opoitere ẽsticui uida alit̃ quiba cionib

Expanded text:
autem est copiarum locique commoda dispensatio parcaque in operibus sumptus ratione temperatio. haec ita obautem est copiarum locique commoda dispensatio parcaque in operibus sumptus ratione temperatio. haec ita observabitur, si primum architectus ea non quaeret, quae non poterunt inveniri aut parari nisi magno. namque non omnascitur, quorum comportationes difficiles sunt et sumptuosae. utendum autem est, ubi non est harena fossicia, fluviatica aut marina lota; inopiae quoque abietis aut sappinorum vitabuntur utendo cupresso, populo, ulmo, pinu; reliquaque his similiter erunt explicanda. Alter gradus erit distributionis, cum ad usum patrum familiarum et ad pecuniae copiam aut ad eloquentiae dignitatem aedificia apte disponentur. namque aliter urbanas domos oportere constitui videtur, aliter quibus
Abbreviated transcription (Latin):
epistili capituł expͥm̃tur. Tridi phis. translatis uuliiratione ꝓpͥaatib in aliud genꝰ oꝑis. offendõ aspectꝰ a is
ante ordinis c̃su&udinib insecutis Nacurał aut̃ decor sicerte: sipͥmũ omĩb tẽplis salubrimȩ regiones agͣr̃q
fontos in his locis donei elignt inqͥb fana c̃stituant᷑. De inde maximȩ ȩsculapio: saluti &ceoꝵ dõꝵ quoꝵ pluri
silubrib aquarũ us subministrabunt᷑: celeriꝰ c̃uolescent Ita effici& uti exnatura loci maiores auctasp eũ di¬
tẽ naturȩ decoi erit. sicubiculis &bybliotetis aborunte lumina capiunt. balneis & hib̵ nacu: aboctidentte
hib̵no pͥmachoticis & quib certis luminib opus partib aseꝑtentrione. qđ ea cęli regioneq exclaracur neq
ob scuratur scł cursu. selest cerca in mutabilis dicꝓp&uo U. Deelitatis: locoꝵicopiis oꝑ M¬

Expanded text:
epistyliis capitulis exprimentur triglyphi, translatis ex alia ratione proprietatibus in aliud genus operis offendetur aspectus aliis epistyliis capitulis exprimentur triglyphi, translatis ex alia ratione proprietatibus in aliud genus operis offendetur aspectus aliis ante ordinis consuetudinibus institutus. Naturalis autem decor sic erit, si primum omnibus templis saluberrimae regiones aquarumque fontes in îs locis idonei eligentur, in quibus fana constituantur, deinde maxime Aesculapio, Saluti, ut eorum deorum, quorsalubribus aquarum usus subministrabuntur, celerius convalescent. ita efficietur, uti ex natura loci maiores auctasque cum diae decor erit, si cubiculis et bybliothecis ab oriente lumina capiuntur, balneis et hibernaculis ab occidente hiberno, pinacothecis et quibus certis luminibus opus est partibus, a septentrione, quod ea caeli regio neque exclaratur neque obscuratur solis cursu sed est certa inmutabilis die perpetuo. Distributio
Abbreviated transcription (Latin):
arũ raciocinatio. Decor aut̃ ÷ em̃datꝰ opis aspectꝰ ꝓbatis reb conposii cũ auctoritate Isꝑficit᷑ statione cũ ioui
fulguri & clo & soli. & lunȩ adificia sobdiuo hẏph&raq c̃focuentur hoꝵ enĩdeoꝵ & species & effectus inapto
mundo atq lucenci p̃semtes uidemꝰ. Mineruȩ & marti & erculi ȩdes doricȩ fient. hisenĩdus ꝓpt̾ uir tutẽ sine
dilicuis adificia constitui dec&. Uleneri flore ꝓserpinȩ. fontyũ nyphiyscoriehio genere c̃stitute aptas uide¬
bunt᷑ habere ꝓprigatis. qđ bisdiis ꝓpter teneritatẽ graciliora & florida folusii & uolutis onata oꝑa facta
au gere uidebuntur iustũ d torẽ Iunoni Manȩ libero patri. c& erisq dus quieadẽ s̃ similitudine : siȩdes
ionicȩ c̃struent̾ habitaerit racio mediocriracis. qđ & abse uero more doricoꝵ. & abteneritate corurdiorum
in honestos Ñer̃ cũ decore: Itẽ sidoricis epystilus. in coronis denticut sculpent aut inpulu natis colũnis & ionicis

Expanded text:
i Fulguri et Caelo et Soli et Lunae aedificia sub divo hypaethraque constituentur; horum enim deorum et species et effectus in aperto mundo atque lucenti praesentes videmus. Minervae et Marti et Herculi aedes doricae fient; his enim diis propter virtutem sine deliciis aedificia constitui decet. Veneri, Florae, Proserpinae, fontium nymphis corinthio genere constitutae aptas videbuntur habere proprietates, quod his diis propter teneritatem graciliora et florida foliisque et volutis ornata opera facta augere videbuntur iustum decorem. Iunoni, Dianae, Libero Patri ceterisque diis, qui eadem sunt similitudine, si aedes ionicae construentur, habita erit ratio mediocritatis, quod et ab severo more doricorum et ab teneritate corinthiorum inhonestos, non erunt cum decore. item si doricis epistyliis in coronis denticuli sculpentur aut in pulvinatis columnis ex ionicis
Abbreviated transcription (Latin):
e utfere insilus &espeluncis & nemorib nascebant᷑: cibo que agresti uescendo uita exigebant
fiama uehem̃ti ꝑterta. quicirca eũ locũ foer s̃ fugati. Posteare qui&a ꝓpi accedentes. cũ animaduercissent
cõmoditatiẽ ex̃ magnã corpnib adignis teporẽ: ligna adicientes & idconseruantes alios adducebant. & nuctu
monstrants. ostiridebanc quas haberent exeoutilitates. In ec homitiũ cone gbiisĩ ꝓfido tebateors lt espiritu

Expanded text:
more ut ferae in silvis et speluncis et nemoribus nascebantur ciboque agresti vescendo vitam exigebant.more ut ferae in silvis et speluncis et nemoribus nascebantur ciboque agresti vescendo vitam exigebant.flamma vehementi perterriti, qui circa eum locum fuerunt, sunt fugati. postea re quieta propius accedentes cum animadvertissent commoditatem esse magnam corporibus ignis teporem, ligna adicientes et îs conservantes alios adducebant et nutu monstrantes ostendebant, quas haberent ex eo utilitates. in eo hominum congressu cum profundebantu