comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sumi. Ipseu̾ colũnȩ malaitudine ꝓ p&ui subtrabe cestudinis ꝓductȩ & magniẜeor aã impense. & auctor¬
tatẽ opi ad augire uident᷑. Acrariũ cãreet curia foros c̃iungenda: sedita uti magnitudo symeris corforo
quantũ habuerit laticudinis dimidia. addita c̃stituat᷑ alaicuao Sinaut̃ ob longa fuerit. lonģrudo & latitias
cõponat᷑ & sũma cõpositaci dimidia pars sublacunaris altitudine d&ur Pr&erea p̃cingindis pari& es
morata. priꝰꝗ inaera clata dissipabit aurib erit intellecta. Cũfoꝵ c̃stitutũ fueric: tũdõꝵ in mortaliũ
leb festis ludoꝵ epectaitionib eligenđ ÷ locꝰ heatro. quã saluberrimꝰ uti in pͥmo libro de salu
pora ꝓpt̃ uoluptatẽ immota. patentis habent uenas inquas insidunt aurarũ flatꝰ Qui siaregionib pa¬
tatẽ : aercclus curuatura. Ne habens potestatẽ uagandi uersando ẽferuescit. & candens adurit. ex coqui

Expanded text:
testudinis perductae et magnificentiam inpensae et auctoritatem operi adaugere videntur. Aerarium, carcer, curia foro sunt coniungenda, sed ita uti magnitudo ac symmetriae eota erit, quantum habuerit latitudinis dimidia addita constituatur altitudo; sin autem oblonga fuerit, longitudo et latitudo componatur, et summae compositae eius dimidia pars sub lacunariis altitudini detur. Praeterea praecingendi sunt parietes morata, priusquam in aera elata dissipabitur, auribus erit intellecta. Cum forum constitutum fuerit, tum deorum inmortalium diebus festis ludorum spectationibus eligendus est locus theatro quam saluberrimus, uti in primo libro de salubrpora propter voluptatem inmota patentes habent venas, in quas insidunt aurarum flatus, qui, si a regionibus patatem, aer conclusus curvatura neque habens potestatem vagandi versando confervescit et candens adurit excoquitqu
Abbreviated transcription (Latin):
ceitidicã: qđ ineo & publicarũ & pͥuatarũ recũ rationes ꝑ magistratꝰ gab̾nant᷑. Greti quadrato amplissims
& dtelegb porticib forac̃saduint: crebrisq colũnis & lapidas auc marmoreis epystilus ad ornant. & supꝰ am̃¬
bulationos in c̃agnationib ficiunt: Italis uꝰ urbib ñ eadẽ ÷ radane faciendũ. idõ qđ amaiorib c̃suoludo tradita ÷
glidatõna muntra inforodari Igit̃ ertũ speticula spatiosiora inc̃colunia distribuant᷑: cirtaq in porticib

Expanded text:
constitui, dicam, quod in eo et publicarum et privatarum rerum rationes per magistratus gubernantur. Graeci in quadrato amplissimis constitui, dicam, quod in eo et publicarum et privatarum rerum rationes per magistratus gubernantur. Graeci in quadrato amplissimis et duplicibus porticibus fora constituunt crebrisque columnis et lapideis aut marmoreis epistyliis adornant et supra ambulationes in contignationibus faciunt. Italiae vero urbibus non eadem est ratione faciendum, ideo quod a maioribus consuetudo tradita est gladiatoria munera in foro dari. Igitur circum spectacula spatiosiora intercolumnia distribuantur circaque in porticibus
Abbreviated transcription (Latin):
e quas in alueo ludentes iaciunt. Hanc aut̃ similitudinẽ ex eosumpsisse uident᷑. qđ his numerꝰ ue
ethoro canticũ. diuiser̃ spacia fabularũ Ita partes cibica ratione facientes: int̾̃ capeditub leuant austoꝵ ꝓnun
ones. Cũgͦ hȩc naturali modo sict amaiorib obseruata. animoq aduertã inusitatus & obsc
multis reseẽ. mͥ scribendas: quoficilius adsensꝰ legentiũ ꝑuenire possint. breuit̃ uoluminib indicaui scribere
taenĩ expedita et̃ ad intelligendũ. Coꝵq cidinationes institui: utinsint quȩrentib separatĩ colligenda. sed:
e uno. & insingulis uoluminib generũ haberent explicationes Itaq cesar tertio & quarto uoli
glur̃sacrarũ raciones exposui: hoc libro publicoꝵ locoꝵ expediã dispositiones Primũq foꝵ utiopoteat

Expanded text:
, quas in alveo ludentes iaciunt. hanc autem similitudinem ex eo sumpsisse videntur, quod is numerus, quas in alveo ludentes iaciunt. hanc autem similitudinem ex eo sumpsisse videntur, quod is numeruse choro canticum diviserunt spatia fabularum. ita partes cybica ratione facientes intercapedinibus levant actorum pronuntiationes. Cum ergo haec naturali modo sint a maioribus observata animoque advertam inusitatas et obscuras multis res esse mihi scribendas, quo facilius ad sensus legentium pervenire possint, brevibus voluminibus iudicavi scribere; ita enim expedita erunt ad intellegendum. eorumque ordinationes institui, uti non sint quaerentibus separatim colligenda, sed e corpore uno et in singulis voluminibus generum haberent explicationes. itaque, Caesar, tertio et quarto volumine aedium sacrarum rationes exposui, hoc libro publicorum locorum expediam dispositiones. primumque forum uti oporteat
Abbreviated transcription (Latin):
auger&. Sedidñ: que ad modũ putat᷑ cipeditũ. Nomnenĩ de arhitectura sic scribit᷑: uti historiȩ aut poemata
istorȩ psecenent lectores: habeant enĩ nouarũ rerũ uarias expectationes Poematoꝵ uͦ carminũ m&era &
pedis ac uerboꝵ dligans dispositio. &sententiarũ int̾ ꝑsonas distinctas & uersuũ ꝓnunciatio ꝓlectando sensus
legentiũ ꝑducit sineoffensa adsumã scriptoꝵ t̾̃minationẽ Idaut̃ in architesturȩ c̃s̃riptionib nĩpotest fieri:
cabula exartis ꝓpͥa Necessitate c̃cepta. incsu&o sermone obuciunt sensib obscuritatẽ. Cũgꝰ ea
& plucdis sententiis explicent. freꝗtia multitudineq sermonis impediente incertas legentiũ efficient cogitatio
Itaq occultas nominationes cõm̃sq emebris oꝑum ꝓnuncians. ut memoriȩ tradant᷑ breuit̃ ȩ¬
negotiis. paucis indicaui scribendũ. Vti angusto spatio uacuitatis ealegentes : breuit̾ ꝑciꝑe possent. &iã quipytha¬

Expanded text:
 est, quemadmodum putatur, expeditum. non enim de architectura sic scribitur uti historia aut poemata. historiae per se tenent lectores; habent enim novarum rerum varias expectationes. poematorum vero carminum metra et pedes ac verborum elegans dispositio et sententiarum inter personas distinctas versuum pronuntiatio prolectando sensus legentium perducit sine offensa ad summam scriptorum terminationem. Id autem in architecturae conscriptionibus non potest fieri, quod vocabula ex artis propria necessitate concepta inconsueto sermone obiciunt sensibus obscuritatem. cum ergo paucis et perlucidis sententiis explicentur, frequentia multitudineque sermonis inpediente incertas legentium efficient cogitationes. itaque occultas nominationes commensusque e membris operum pronuntians, ut memoriae tradantur, brevite et privatis negotiis, paucis iudicavi scribendum, uti angusto spatio vacuitatis ea legentes breviter percipere possent. Etiamque Pytha
Abbreviated transcription (Latin):
euiere oblonga ci formacio & adspesticuloꝵ rationẽ igilis dispositio Colunȩ supiores quarta part minores qiiferiores ĩ
oportar imitari naturam: ut inaborib teretib abiete cupresso. pinu. equib nulla ñcrassior ẽ. ab iadicibus. Deinde¬
erescendo ꝓceditur in altitudinem. naturali contractura ꝑ aequatã nascens ad cacum̃ Eigo adnatura nascentium ita
ostulat. rece ẽ cstitutum. & altitudinib & crassitudinib. suꝑiora inferoꝵ fieri contractiora. Basilic ar
adiuncta foris quã calidissimis partibus oport& c̃stitui : utphiemem sine molestia tẽpestatium se c̃ferre. ineas negori¬
atores possint. Larũq latitudines neminus ꝗ extertia: neplus exdimidia longitudinis c̃stituant᷑. Nisi siloci natura
inpedierit. & alit̾ coegerit symin&riã cõmutare. Sinaut̃ locꝰ erit amplior inlongitudine: chalcidica in extrem

Expanded text:
enim erit oblonga eius formatio et ad spectaculorum rationem utilis dispositio. Columnae superiores quarta parte minores quam inferioreoportet imitari naturam, ut in arboribus teretibus, abiete, cupresso, pinu, e quibus nulla non crassior est ab radicibus, dein decrescendo progreditur in altitudinem naturali contractura peraequata nascens ad cacumen. ergo si natura nascentium ita postulat, recte est constitutum et altitudinibus et crassitudinibus superiora inferiorum fieri contractiora. Basilicarum loca adiuncta foris quam calidissimis partibus oportet constitui, ut per hiemem sine molestia tempestatium se conferre in eas negotiatores possint. earumque latitudines ne minus quam ex tertia, ne plus ex dimidia longitudinis constituantur, nisi si loci natura inpedierit et aliter coegerit symmetriam commutari. sin autem locus erit amplior in longitudine, chalcidica in extrem
Abbreviated transcription (Latin):
eurrant hypoera aut̃ ad eundẽ modu c̃ponant᷑: quẽ ad modũ indoricis ꝓtis pedib. ancones siuc ꝓtides uocant̃
xeab̾to doctora ac simstra ppendeant adimi suꝑcilii libra m̃tũ pt folius hs habeant iifronte orasstaudine. x

Expanded text:
mcurrant. Hyperthyra autem ad eundem modum componantur quemadmodum in doricis. pro crepidinibus ancones, sive parotides vocantur, mcurrant. Hyperthyra autem ad eundem modum componantur quemadmodum in doricis. pro crepidinibus ancones, sive parotides vocantur, excalptae dextra ac sinistra praependeant ad imi supercilii libramentum, praeter folium. eae habeant in fronte crassitudinem ex
Abbreviated transcription (Latin):
situdine suꝑcilu. & ieo scalpeñdũ ⁊ cymatiũ doricũ. astraģalũ lesbiũ. sima scalptura. corona plana cũcymatio
roiectura aut̃ eiꝰ erit. quanta altitudo suꝑcilii. qđ supͣ ante pagnta imponit᷑ dextm atq sinistra ꝓiecturȩ sics faci¬
endȩ: uti crepidines excurraat & inungue ipso. cimatio c̃iungant: Sinaut̃ ionico genare fucura er: lum̃
altũ ad eundẽ modũ que ad modũ indoricis fieri uid&: latitudo c̃staicuat᷑: ut alcitudo diuidat̃ in partes duos
& dimidiã eĩq partis umi st. Similet̃ in his fiat latitudo c̃cracturȩ : iauti indoricis Crassicudo ante pagñees
altitudino luminis infronte xii. parte. Cymaciũ huiꝰ rassicudims Sexca relis̃ pars p̃t̃ eymatiũ diuioitia
in partesxii. horꝵ triũ pͥma corsafiat cũ astragalo: scđa. quattuor. tciaquinq Exea eque cor se cũ astiagalis cirei¬

Expanded text:
situdine supercilii, et in eo scalpendum est cymatium doricum, astragalum lesbium sima scalptura. corona plana cum cymatio; situdine supercilii, et in eo scalpendum est cymatium doricum, astragalum lesbium sima scalptura. corona plana cum cymatio; proiectura autem eius erit quanta altitudo. supercilii, quod supra antepagmenta inponitur, dextra atque sinistra proiecturae sic sunt faciundae, uti itudo constituatur, ut altitudo dividatur in partes duas et dimidiam, eiusque partis unius ima luminis fiat latitudo. contracturae ita uti in doricis. crassitudo antepagmentorum ex altitudine luminis in fronte XIIII parte, cymatium huius crassitudinis sexta. reliqua pars praeter cymatium dividatur in partes XII. harum trium prima corsa fiat cum astragalo, secunda quattuor, tertia quinque, et eae aeque corsae cum astragalis circu
Abbreviated transcription (Latin):
ctq libratart capitulis sũimis colũnarõ quȩ in gnao fuerint . Lum̃ aut̃ i p&ri c̃stitiat᷑ sie uoque altatudo adis ap au mes
ad lacunaria fuerit diudat᷑ in parces tres semis. &exeis duȩ partes lumini ualuarñ alticudine c̃sticuont᷑ hixaatẽ
diuidatur in partes .xii. & excis quinq & dimidia lacitudo luminis fiat Inimo & in sumc c̃ crahat᷑. Si eri lum ab m
ad .iui. pedes. antepagm̃ti .iii. parte. X.ii. pedũ adxxu: supior pars luminis ẽtrabat᷑ ante pagm̃ta parte.iiii. S.
apedibixix. ad xxx. suma pars ẽctahat᷑ ante uigiñti parte .viii: Reliq̃ qͥ alciꝰs et̃ ad ꝓpcndiculũ uident᷑ oportere con¬
locari Ipsa aut̃ ante pagm̃ta ẽtrahant᷑ in sumo : suȩ crassicudinis .xiiii. parte. Suꝑ cili crassitodo : quanta ante pag
situdo. Sculpendũ ÷ cymatiũ lesbiũ : cũ estaģalo Supͣ cimatiũ qđ erit in suꝑcilo collocandũ ÷ hyꝓthiyrũ eris¬

Expanded text:
aeque librata sit capitulis summis columnarum, quae in pronao fuerint. lumen autem thyretri constituatur sic, uti quae altitudo aedis a pavimento ad lacunaria fuerit, dividatur in partes tres semis et ex eis duae partes semis lumini valvarum altitudine constituantur. haec autem dividatur in partes XII et ex eis quinque et dimidia latitudo luminis fiat in imo. et in summo contrahatur, si erit lumen ab imo ad sedecim pedes, antepagmenti III parte; si XVI pedum ad XXV, superior pars luminis contrahatur antepagmenti parte IIII; si ab pedibus XXV ad XXX, summa pars contrahatur antepagmenti parte VIII. reliqua, quo altiora erunt, ad perpendiculum videntur oportere conlocari. Ipsa autem antepagmenta contrahantur in summo suae crassitudinis XIIII parte. supercilii crassitudo, quanta antepagmentorum anta est eius crassitudo. sculpendum est cymatium lesbium cum astragalo. supra cymatium, quod erit in supercilio, conlocandum est hyperthyrum cras
Abbreviated transcription (Latin):
edesponat᷑ cuȩ sinc ima crassitudine alcitudinis parte .vii. altitudo tertia parte Iatitudinis templi sumaq coluna
quarta parue crasitudinis c̃trabat : Spirȩ earũ alia dimidia parte crassitudinis fiant: Nabcint spirȩ carĩ plincdnũ
habeant laxationẽ. Cũenĩ int̾se tangunt & ñspiram̃tũ & ꝑflatũ uentirecipiunt. c̃cale faciunt᷑. & celeriter
triscunt. Supͣ trabis & supͣ pari&es traiecturȩ muculoꝵ parte .iii. altitudinis colĩnȩ ꝓiciant᷑.¬
frontib ante pagm̃ta figant̾ supq idompanũ fastigii structura seude materia cloc&᷑. supͣq eũ fastigui colum
cantherui. Tepla itas̃ conlocanda : ut stllicidiũ cecti absoluti terciario respondeat. Siunt aut̃ ȩdes rotundȩ : ȩquib:
e monopteroe sine cella colũnate c̃stituunt᷑ alic ꝑ ipteroe dicunt᷑. Quȩ sine cella fiunt cribuna
m& ros stylobatarũ crassȩ altitudinis suȩ. cũ capitulis & spiris decimş partis Epystiliũ aut̃ colu nȩ crasicuditis

Expanded text:
. eaeque sint ima crassitudine altitudinis parte VII; altitudo tertia parte latitudinis templi; summaque columna quarta parte crassitudinis imae contrahatur. Spirae earum altae dimidia parte crassitudinis fiant. habeant spirae earum plinthum ahabeant laxationem. cum enim inter se tangunt et non spiramentum et perflatum venti recipiunt, concalefaciuntur et celeriter putrescunt. Supra trabes et supra parietes traiecturae mutulorum parte IIII altitudinis columnae proiciantfrontibus antepagmenta figantur. supraque îs tympanum fastigii structura seu de materia conlocetur. supraque eûm fastigium, columen, cantherii, templa ita sunt conlocanda, ut stillicidium tecti absoluti tertiario respondeat. Fiunt autem aedes rotundae, e quibus aliae monopteroe sine cella columnatae constituuntur, aliae peripteroe dicuntur. quae sine cella fiunt, tribunametros stylobatarum, crassae altitudinis suae cum capitulis et spiris decumae partis. epistylium altum columnae crassitudi
Abbreviated transcription (Latin):
intas &colũnas. pluteismarmoreis siue ex intestino ope factis inceludant: ita uafores habcant. ꝑquasitinera ꝓnac
puant : It̃e simaior euit alticudo ꝗpedles .⁊.l. colimȩ carareligones colunarũ quȩ antass̃ incrors collocent᷑. & hȩ alti

Expanded text:
antas et columnas, pluteis marmoreis sive ex intestino opere factis intercludantur, ita uti fores habeant, per quas itinera pronao antas et columnas, pluteis marmoreis sive ex intestino opere factis intercludantur, ita uti fores habeant, per quas itinera pronao fiant. Item si maior erit latitudo quam pedes XL, columnae contra regiones columnarum, quae inter
Abbreviated transcription (Latin):
uidat̾ Itasuptͣ singula epystilia & mecopha & trygliphi binier̃ conlocandi in angularib: hocampliꝰ q
uiam̃tũ. & aduers simula chra deoꝵ aspectus dignitatẽ. Colũnas autẽ striari.xx. striis opor&& uu
o: &agit᷑ sinea rocundationis quȩ quadrationis angulos tangat. & quantũerit curuaturȩ int̃rocundatione
a quaidratã descriptione. tantũ adformã excauent᷑ Ita dorica colina suiģeneris striaturȩ habebit ꝑfectionẽ
tiones explicare Bistribuit᷑ aut̃ longitudo edis uti latitudo sic longitudinis dimidie partis: ipsaq cellaparte quarta
songior sit quã÷ laticudo. cũpari&e Quiparies ualuarũ habebit collocationẽ. reliquȩ trespartes ꝓnai adantas
pariau ꝓcurrant: quȩ ante colunar crasitudine habere debent &sielcs enc latitudine maior qpeds.xx
duc colunȩ unt̃ duas antas intponant᷑ quȩ disuingant pcerematos &pnai spaciũ. Ite int columa tria q̃ et̃ inc̃

Expanded text:
ur. Ita supra singula epistylia et metopae et triglyphi bini erunt conlocandi, in angularibus hoc amplius laxamentum et adversus simulacra deorum aspectus dignitatem. Columnas autem striari XX striis oportet. qrit curvaturae inter rotundationem et quadratam descriptionem, tantum ad formam excaventur. ita dorica columna sui generis striaturae habebit perfectionem. tiones explicare. Distribuitur autem longitudo aedis, uti latitudo sit longitudinis dimidiae partis, ipsaque cella parte quarta longior sit, quam est latitudo, cum pariete, qui paries valvarum habuerit conlocationem. reliquae tres partes pronai ad antas parietum procurrant, quae antae columnarum crassitudinem habere debent. et si aedes erit latitudine maior quam pedes XX, duae columnae inter duas antas interponantur, quae disiungant pteromatos et pronai spatium. item intercolumnia tria, quae erunt inter
Abbreviated transcription (Latin):
parte modulis facundia: supͣ tryglyphoꝵ capitula corona ÷ collocanda. inpiectura dimidiã & sextã partẽ
habens. Cymatiũ doricũ inimo. alterũ insũmo. Itẽ cõcỹmatiis corona crassa: ex dimidia moduli
Diuidendȩ autẽ s incolũna ima ad ꝑpendiculũ tryglyphoꝵ & medias methophas uiarũ directiones & gut t
distributiones: Ita utiguttȩ sex in longitudinẽ. tres in alaitudinẽ pateant. Reliqͣ spatia qđ latiores sint m&o¬
phȩ ꝗtryglyphi pura relinquant᷑ : aut flumina scalpant᷑. ad ipsũq m̃tũ coronȩ incidant᷑. linia quȩ scotia dẽ¬

Expanded text:
parte moduli sunt faciunda. supra triglyphorum capitula corona est conlocanda in proiectura dimidiae et sextae partis habens cymatium doricum in imo, alterum in summo. item cum cymatiis corona crassa ex dimidia moduli. dividendae autem sunt in corona ima ad perpendiculum triglyphorum et medias metopas viarum directiones et guttarum distributiones, ita uti guttae sex in longitudinem, tres in latitudinem pateant. reliqua spatia, quod latiores sunt metopae quam triglyphi, pura relinquantur aut †flumina scalpantur, ad ipsumque mentum coronae incidatur linea quae scotia d
Abbreviated transcription (Latin):
catisp quȩs insingulis gencrib distributiones. excrib generib quȩ subtilissimas baberent ꝓporcionib moduls
apiculoꝵ alticudines cfficiunt easprata excelsiors & gaciliores. qđ ionici capituli altieudo eiapas se
onsicudinis colimȩ. corintibi toti cmisitudo scapi lȩc̃ qđduş partis erasitudine corinthoꝵ aducunt᷑.: esicurt
accdsitate specie caras gracilia ẽ C&era mebra quȩ sapͣ colũmas in ponunt᷑. aut edoricis symm&rus au
onicis morib incorinthiis colũtus collocant᷑. qđ ipsũ coriathiũ genꝰ ꝓpͥa coronarũ reliq̃tq ornam̃toꝵ not
habuerat instiutionẽ. Sed aut & rygliphoꝵ rationib muculi incoronis. & epystilus euttȩ dorico more

Expanded text:
distributiones. Ex tribus generibus quae subtilissimas haberent proportionibus modulorum capitulorum altitudines efficiunt eas pro rata excelsiores et graciliores, quod ionici capituli altitudo tertia pars est crassitudinis columnae, corinthii tota crassitudo scapi. igitur quod duae partes e crassitudine corinthiarum adiciuntur, efficiunt excelsitate speciem earum graciliorem. Cetera membra, quae supra columnas inponuntur, aut e doricis symmetriis aut ionicis moribus in corinthiis columnis conlocantur, quod ipsum corinthium genus propriam coronarum reliquorumque ornamentorum non habuerat institutionem, sed aut e triglyphorum rationibus mutuli in coronis et epistyliis guttae dorico more
Abbreviated transcription (Latin):
gneris er̃ colũns. dema antur earũ altitudines cũcapitulis in partes xu. Ex ris partib una cstituat᷑ & at mo¬
dulus: ad cuiꝰ moduli rationẽ omĩsoꝑis ent explicatio. Et in pͥmo colunȩ crassicudo fiae duci enoduloꝵ: int̃ co¬
luniũ qͥnq & moduli dimidia parte. Alticudo colũnȩ p̃t capitulũ xiii. moduloꝵ: capituli altitudo modul
uniꝰ: laciudo moduloꝵ duoꝵ. & moduli sextȩ partis. E&eri oꝑis modulationes. uti in ȩdib sacris in libro ui
sactptũ ⁊ ĩta ꝑficione: Si naucẽ ionicȩ colũnȩ fient scaphus p̃t̃ spira & capitila inocto &̃ dimidiã parte diundat̃
cehus ana erassicodicu colunȩ decur cũ plinthus dimidia crasstudme c̃stitoatur cap̃itali ratiofat uti in libro¬

Expanded text:
generis erunt columnae, dimetiantur earum altitudines cum capitulis in partes XV. ex eis partibus una constituatur et fiat mogeneris erunt columnae, dimetiantur earum altitudines cum capitulis in partes XV. ex eis partibus una constituatur et fiat modulus, ad cuius moduli rationem omnis operis erit explicatio. et in imo columnae crassitudo fiat duorum modulorum; intercolumnium quinque et moduli dimidia parte; altitudo columnae praeter capitulum XIIII modulorum; capituli altitudo moduli unius, latitudo modulorum duorum et moduli sextae partis. ceteri operis modulationes, uti in aedibus sacris in libro IIII scriptum est, ita perficiantur. Sin autem ionicae columnae fient, scapus praeter spiram et capitulum in octo et dimidiam partem dividatur, et ex his una crassitudini columnae detur
Abbreviated transcription (Latin):
supͣstadiũ c&erisp ciuititib quȩ diligentiores habuer architectos circa theatra s porticꝰ & ambulo cio
bc udentur ita oportere collocari: utidupliaes sint habcanq exceriores colũtias doricas cũ epystilus & oi namĩtis ex ratio¬
ie modulationis ꝑfyctas. Laticudines autẽ carũ ita opotere fieri uident᷑ ut quanta altitudine colũnȩ fuerint ex¬
erorts. tantã laticudinẽ habeant ab inferiore parte colunarũ excremarũ ad medias. & a medianis ad pari& es qu
crxũcludunt porticus ainbulaciones. Medianȩ autẽ colũnȩ quinta parte altiores sint qexteriores: sed aut
ionico aut chorinthio genere deform̃tur. Colũnarũ ꝓportiones & symm& riȩ t̃er̃ hisde rationib quib in ȩdib
scris scripsi : aliãenĩ indoꝵ tẽplis debent habere grauitatẽ. aliã inporticib & c&eris oꝑib subai latatẽ. Itaq fidor

Expanded text:
supra stadium; ceterisque civitatibus, quae diligentiores habuerunt architectos, circa theatra sunt porticus et ambulationes. Quae videntur ita oportere conlocari, uti duplices sint habeantque exteriores columnas doricas cum epistyliis et ornamentis ex ratione modulationis perfectas. latitudines autem earum ita oportere fieri videntur, uti, quanta altitudo columnae fuerit exterioris, tantam latitudinem habeant ab inferiore parte columnarum extremarum ad medias et a medianis ad parietes, qui circumcludunt porticus ambulationes. medianae autem columnae quinta parte altiores sint quam exteriores, sed Aut ionico aut corinthio genere deformentur. columnarum autem proportiones et symmetriae non erunt isdem rationibus, quibus in aedibus sacris scripsi; aliam enim in deorum templis debent habere gravitatem, aliam in porticibus et ceteris operibus subtilitatem. itaque si dorici
Abbreviated transcription (Latin):
mulq s̃ abeo tacta dissiliunt &dissipant᷑ idõ qđ tẽperatura naturali paruo numore. Itẽq ñ multũ habent ter¬
reni: scil aeris plurinũ. &ignis Igit᷑ cã & hunor &trenũ in his minꝰ ine. tuo&iã ienis tactu & ui uaporis ex his aee
fugato penitꝰ in sc̃quenis int̃uenarũ uacuitats occupans feruescit. &efficit suis ardentia corporib similia. Sunt¬

Expanded text:
mulque sunt ab eo tacta, dissiliunt et dissipantur, ideo quod temperatura naturali parvo sunt umore itemque non multum habent termulque sunt ab eo tacta, dissiliunt et dissipantur, ideo quod temperatura naturali parvo sunt umore itemque non multum habent terreni, sed aeris plurimum et ignis. igitur cum et umor et terrenum in his minus inest, tum etiam ignis, tactu et vi vaporis ex his aere fugato, penitus insequens interveniorum vacuitates occupans fervescit et efficit a suis ardentia corporibus carbon
Abbreviated transcription (Latin):
sturis. sed alia int̾renis ȩdificiis. alia &iã in maritimis molib habent uirtutẽ. Est aut̃ materię potestas¬
us. Decalce &harena quib uari&atib sint: & quas habeant uirtutes dixi Seqͥt᷑ ordo delapidicinis eri
uirtutib Sunt enĩ aliȩ molles: utis̃ circa urbẽ rubre. pallenses. fidenates. albanȩ aliȩ cemperate. uti abtinȩ. amit̃¬
e. socractinȩ. & qs̃ his regionub Nonnullȩ dure: ut siciliȩ. Sunt &iã alia genera plura: uti incãpa
utilitatẽ. qđ ex hissaxa cũs exempta inoꝑe facilit̾ tractant᷑. & sis in locis tectis sustneant laborẽ. siaut̃ inaꝑtis & patenrtib
gelicidiis & pruia congesta. fricant᷑ & dissoluunt᷑: Itẽ scđoi orã maritimã ꝯosalsugine exea diffluunt: neq ꝑ feruit
astus : liburtinauͦ & que eodẽ generes̃ omĩa suffer̃.: & ab onerib & atẽpestatb iniurias. sed ab igni ñ poss.et. tuta .si¬

Expanded text:
turis, sed alia in terrenis aedificiis, alia etiam in maritimis molibus habent virtutem. De calce et harena, quibus varietatibus sint et quas habeant virtutes, dixi. sequitur ordo de lapidicinis expvirtutibus. sunt enim aliae molles, uti sunt circa urbem Rubrae, Pallenses, Fidenates, Albanae; aliae temperatae, uti Tiburtinae, Amitet quae sunt his generibus; nonnullae durae, uti siliceae. sunt etiam alia genera plura, uti in Campautilitatem, quod ex his saxa cum sunt exempta, in opere faciliter tractantur. et si sunt in locis tectis, sustineant laborem, si autem in apertis et patentibus, gelicidiis et pruina congesta friantur et dissolvuntur. item secundum oram maritimam ab salsugine exesa diffluunt neque perferunt aestus. Tiburtina vero et quae eodem genere sunt omnia, sufferunt et ab oneribus et a tempestatibus iniurias, sed ab igni non possunt esse tuta, si
Abbreviated transcription (Latin):
sẽ & ei unapars epystiliũ in altitudine fut let siab xo. pedib ad xxx. diudat᷑ in partes .xi. & ei un apars alti
scandit oculi species: pi facile ꝑsecat aeris erebritatẽ. Dilapsuitaq altatudinis spacio & uirib destructa: in caon
moduloꝵ renuntiat senib quantitatẽ Quare sꝙꝑ adiciendu ÷ ratione supplom̃tũ insy mm& riarõ mebris..¬
sueritͥ aut in altiorib locis oꝑa. Aut &iã ipsi colossi C& era habeant magnitudinẽ ratione E pnstili las¬
tudo inimo qđ supͣ capitulũ erit: quanta crassitudo sũmȩ colũmȩ sub capitulo erit tanta fiat. sũmũ quan
musscapus. Eymatiũ exiptiũ septima parte suş alticudinis : faciendũ.: & in ꝓiectura tantundẽ Reliqu

Expanded text:
eius una pars epistylium in altitudine fiat; item si ab XXV pedibus ad XXX, dividatur in partes XII, et eius una pars altitscandit oculi species, non facile persecat aeris crebritatem; dilapsa itaque altitudinis spatio et viribus exuta incertam modulorum renuntiat sensibuerint aut altioribus locis opera aut etiam ipsa colossicotera, habeant magnitudinum rationem. epistylii latitudo in imo, quod supra capitulum erit, quanta crassitudo summae columnae sub capitulo erit, tanta fiat; summum, quantum imus scapus. Cymatium epistylii septima parte suae altitudinis est faciendum, et in proiectura
Abbreviated transcription (Latin):
do ima respondeat. hypotrachelio sũmȩ colunȩ supͣ epystiliũ clocandis tyglyphi : cũ suis m&hophis altiuniꝰ di¬
midiati moduli. lati in fronte uniꝰ moduli. itadiuisi. ut in angularib colũnis & inmediis c̃tra tetrantes medios
it clocati. & int̃ colũniis reliquisbinis in medus ꝓnao & postico terni Ita relaxatis medis intuali
peditionib aditus accedentib erit addeoꝵ simulachra Tryglyphoꝵ altitudo diuidat᷑ inpartes.xi. Equib qͥns
. scđm eã canaliculi ad normȩ cacum̃ in pͥmant̾. Exordine earũ dextra acsinistra altera femina
sint ꝗ longe Itẽ in extremis angulis semi mẽphia sint inp̃ssa : dimidia moduli latitudine. Itaenĩ erit: ut omĩa

Expanded text:
lii latitudo ima respondeat hypotrachelio summae columnae. supra epistylium conlocandi sunt triglyphi cum suis metopis, alti unius et dilii latitudo ima respondeat hypotrachelio summae columnae. supra epistylium conlocandi sunt triglyphi cum suis metopis, alti unius et dimidiati moduli, lati in fronte unius moduli, ita divisi, ut in angularibus columnis et in mediis contra tetrantes medios sint conlocati, et intercolumniis reliquis bini, in mediis pronao et postico terni. ita relaxatis mediis intervallis sine inpeditionibus aditus accedentibus erit ad deorum simulacra. Triglyphorum latitudo dividatur in partes sex, ex quibus ce mhro/s dicitur; secundum eam canaliculi ad normae cacumen inprimantur; ex ordine eorum dextra ac sinistra altera femina sint quam longae; item in extremis angulis hemimetopia sint inpres
Abbreviated transcription (Latin):
doricȩ symi&riȩ rationẽ. Nosautẽ exponimꝰ uti ordo postulat. quẽ admodũ ap̃ceptorib accepimꝰ: uti siqͥuoli¬
it histationib attendens. ita ingredi habeat ꝓportiones explicatas. qͥb emdatas & sine uitis efficert pssi
sacrarũ dorico more ꝓfectiones. Fronsedis doricȩ in loco qͦcolũnȩ c̃sticuunt᷑. diuidat᷑ si tetrastilos erit in partes xXii.
Siexastilos xxxii. ex hisparsuna erit modulus qͥgrece embates dr̃. Cuiꝰ moduli c̃stitutione : raciocinationib efficiuntꝰ
omis oꝑis distributiones. Crassitudo colunarũ erit duoꝵ moduloꝵ altitudo : cũcapitulo .xiiii: Capituli crassitudo
uniꝰ moduli : latitudo duoꝵ. & moduli sextȩ partis. Crassitudo capituli diuidat᷑ in partestres: eqͥb una plintꝰ
cũ comatiofiat. altera ethinꝰ cũanulis t̃tia ypotra chelio c̃crahat᷑ colũna. Ita uti int̾cio libro deionicis ÷ scriptũ

Expanded text:
autem exponimus, uti ordo postulat, quemadmodum a praeceptoribus accepimus, uti, si qui voluerit his rationibus attendens ita ingredi, habeat proportiones explicatas, quibus emendatas et sine vitiis efficere possit aedium sacrarum dorico more perfectiones. frons aedis doricae in loco, quo columnae constituuntur, dividatur, si tetrastylos erit, in partes XXVII, si hexastylos, XXXXII. ex his pars una erit modulus, qui graece emba/ths dicitur, cuius moduli constitutione ratiocinationibus efficiuntur omnis operis distributiones. Crassitudo columnarum erit duorum modulorum, altitudo cum capitulo XIIII. capituli crassitudo unius moduli, latitudo duorum et moduli sextae partis. crassitudo capituli dividatur in partes tres, e quibus una plinthus cum cymatio fiat, altera echinus cum anulis, tertia hypotrachelion. contrahatur columna ita, uti in tertio libro de ionicis est scriptum.
Abbreviated transcription (Latin):
disfulinarũ rationes: Aedib tetrastylis colimȩ sics̃ faciendȩ. uti crassitudines carẽ fint pertis octtauȩ ad altico¬
dide Ite triast lo dimetienda÷ altiguido colũoȩ in partes octo & dimidiã etunꝰ partis colũns crassicudo
colloca Industilo altitudo diuidat᷑ innouẽ & dimidiã partẽ. &exeis una ad cressicudine columuȩ delue

Expanded text:
disciplinarum rationes. Aedibus araeostylis columnae sic sunt faciendae, uti crassitudines earum sint partis octavae ad altitudisciplinarum rationes. Aedibus araeostylis columnae sic sunt faciendae, uti crassitudines earum sint partis octavae ad altitudineconlocetur. in systylo altitudo dividatur in novem et dimidiam partem, et ex eis una ad crassitudinem columnae detur.
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ. & moduli quarte partis. Mediana infroate & postico. singula tnũ moduloꝵ Ipsarũ colũnarũ alticudo: modu
loꝵ habebẽ iustã rationẽ. Hui exẽplar romȩ nullũ habemꝰ sed inasia cheo exastilon liberi patris Cus aut̃ symindrias
res oidines colũnarũ .xxxuiii: eaq ratione suptꝰ. oꝑass c̃pendi fec̃ is in medio ambulationi laxam̃tũ egregiȩ circa
cella fecit. deuspectuq nihil iaminue. sedsime desiderio sopuacuoꝵ cseruauit auctortatẽ. totiꝰ ꝙꝑis distributione
teromatos eni ratio & colunarũ circus adc̃ disposcio idõ ÷ inuenta. ut aspecł ꝓpc̃ espertatẽ int̃colũnioꝵ babent
inese circaq cellã cũ laxañto liberã more: hataut̃ ea splicant᷑ inpseudo dipteris adiũ disposiciembas
Qnarc uid&: acita magnaq soltertiu este  oꝑi hermogenis fecisse. reliquisseq foras. unde pesteo possent haur re

Expanded text:
duorum et moduli quartae partis; mediana in fronte et postico singula ternûm modulorum. ipsarum columnarum altitudo moduduorum et moduli quartae partis; mediana in fronte et postico singula ternûm modulorum. ipsarum columnarum altitudo modu habebunt iustam rationem. Huius exemplar Romae nullum habemus, sed in Asia Teo hexastylon Liberi Patris. Eas autem symmetrias res ordines columnarum XXXIV eaque ratione sumptus oppectuque nihil inminuit, sed sine desiderio supervacuorum conservavit auctoritatem totius operis distributione. Pteromatos enim ratio et columnarum circum aedem dispositio ideo est inventa, ut aspectus propter asperitatem intercolumniorum habeat in aede circaque cellam cum laxamento liberam moram. haec autem ut explicantur in pseudodipteris aedium dispositionibus! quare videtur acuta magnaque sollertia effectus operum Hermogenes fecisse reliquisseque fontes, unde posteri possent haurire
Abbreviated transcription (Latin):
partis colũnȩ crassitudinis. Mediũq inẽ columniũ unũqđ erit infrontt. alterũ qd in postico. triũ colũmnarũ
crassitudinc: Siceñ habebit &e fgurationis aspectũ uenustũ: & aditus usũ siue imnpetlcionib & cirta cellã
ambulatio aucortate. Hui aut̃ reiratio explicabit sic Frons loci quȩ in ede c̃stituca fuerit sitetrastylos facienda
fuerit : diuidatur in partes decusus semis pt̃ crepidines & piecturas spirarũ. Sisex erit colũnarũ in partes decĩ nouẽ
Stoctostylos estitu&: diudat᷑ in xxx. & semissẽ. Itẽ exhis partib siue tetrastyli siue exast li siue octast li una pars¬
sumat᷑: eaq erit modulis. Cuiꝰ moduli unꝰerit crassitudinis columarũ ꝑ int̾colũnia singula. p̃t mediã. moduloꝵ

Expanded text:
partis columnae crassitudinis, mediumque intercolumnium unum, quod erit in fronte, alterum, quod in postico, trium columnarum partis columnae crassitudinis, mediumque intercolumnium unum, quod erit in fronte, alterum, quod in postico, trium columnarum crassitudine. sic enim habebit et figurationis aspectum venustum et aditus usum sine inpeditionibus et circa cellam ambulatio auctoritatem. Huius autem rei ratio explicabitur sic. frons loci quae in aede constituta fuerit, si tetrastylos facienda fuerit, dividatur in partes XI S praeter crepidines et proiecturas spirarum; si sex erit columnarum, in partes XVIII; si octastylos constituetur, dividatur in XXIV et semissem. item ex his partibsumatur, eaque erit modulus. cuius moduli unus erit crassitudinis columnarum. intercolumnia singula, praeter media, modulorum
Abbreviated transcription (Latin):
nisior dines fecerint. Itẽ ualuarũ aspectus ab strudit̾ colunarũ crebritate: ipsaq signa obscurant᷑ Ite circa
eacppe angustias unpediunt᷑ ambulationes: Inastyli aut̃ haterit cõpositio: cũtrũ colũnarũ erassitud in¬
int colunio int̃ponere possumꝰ tãq̃t apollinis & dianȩ adis haec dispositio hanc hab& difficultate. qđ epy sta¬
ba ꝓ pt̃ int̃uallus magnitudinẽ frangunt᷑: Inte crastylis aut̃ nec lapidcis nec marmoreis et ystiliis utidatur.
Sed imponendȩ demateria trabes ꝑp& uȩ. & ipsarũ adiũ speties s̃. barẏce. paryce file. humiles lacȩ.
oinant᷑ꝙ signis sictilib aut eres inauratis. Carũ fastigia tuscanico more. uti est ad cirtũ maximũ cortis & hie¬
culis pompeiam: Itẽ capituli Reddenda nc exastyliratio: quȩ maximȩ ꝓbabilis &adusũ. & adspetiẽ. &
ad firmitatẽ rationes hab& explicatas. Naq faciendas in int̾uallis spacia duarũ colũnarũ.: & quarte

Expanded text:
nisi ordines fecerint; item valvarum aspectus abstruditur columnarum crebritate ipsaque signa obscurantur; item circa aedem propter angustias inpediuntur ambulationes. Diastyli autem haec erit codifficultatem, quod epistylia propter intervallorum magnitudinem franguntur. In araeostylis autem nec lapideis nec marmoreis epistyliis uti datur, sed inponendae de materia trabes perpetuae. et ipsarum aedium species sunt varicae, barycephalae, humiles, latae, ornanturque signis fictilibus aut aereis inauratis earum fastigia tuscanico more, uti est ad Circum Maximum Cereris et Herculis Pompeiani, item Capitolii. Reddenda nunc est eustyli ratio, quae maxime probabilis et ad usum et ad speciem et ad firmitatem rationes habet explicatas. namque facienda sunt in intervallis spatia duarum columnarum et quartae
Abbreviated transcription (Latin):
achiees fronte csticuta. Ny poehiros ũ decasylos÷ inꝓnao & postico relisͣ omĩa eade habe quȩ dipteros s enͥ m¬
teriore parte colũnas in altitidine duplices remotas a pandib ad circũitionẽ utportcus ꝑstlioꝵ¬
adietus octastilos. eteplo olympio. Speciesduit̃ ꝑ̧diũ s̃quinq quarũ eas uocabula Pignastylos id erebris colums Diasgls ⁊ s
uista disftributione. Ergo pignostilos ÷: cuiꝰ int̾ colũnio uniꝰ & dimidiate colũnȩ crassitudo int̃poni potest que ad¬
modũ ÷ diui iulii. & in caesaris foro ueneris. & siquȩ aliȩ sis̃ c̃positȩ patenab rare It dustylos ÷. inqͣ duarũ colum¬
narũ crassitudo in inc colũnio poterit collocari. & spirarũ plintindes aequȩ magnȩs eospatio qd fuerte int̃ duas plin

Expanded text:
a Chersiphrone constituta. Hypaethros vero decastylos est in pronao et postico. reliqua omnia eadem habet quae dipteros, sed ina Chersiphrone constituta. Hypaethros vero decastylos est in pronao et postico. reliqua omnia eadem habet quae dipteros, sed interiore parte columnas in altitudine duplices, remotas a parietibus ad circumitionem ut porticus peristyliorAthenis octastylos ex templo Olympio. Species autem aedium sunt quinque, quarum ea sunt vocabula: pycnostylos, id est crebris columnis, systylos rare, eustylos intervallorum iusta distributione. Ergo pycnostylos est, cuius intercolumnio unius et dimidiatae columnae crassitudo interponi potest, quemadmodum est divi Iulii et in Caesaris foro Veneris et si quae aliae sic sunt compositae. item systylos est, in qua duarum columnarum crassitudo in intercolumnio poterit conlocari, et spirarum plinthides aeque magnae sint ei spatio, quod fuerit inter duas pl
Abbreviated transcription (Latin):
aesinistra inuer sari singeila Hutꝰ exeplar ÷ minsila tiberuana mnede iouis efauni: Ampbe pstylos emia habe ca
ous epsplos. pretarta que haba inposticio adcunde modũ colinas &e fistigui. Peripteros aucerit qug habet t
insronte & postico scuas columnas: in laterib cũ angiularib undenas. iti uatsint hȩ colunȩ collocatȩ ut inter¬
colunu. latitudinis intuallũ st. aparidib cirtũ ad atrenos erimos columnarã habeato ambrlationetn¬
postico amucio ficta. Pseudo dipteros autẽ sic collocat᷑: ut in sronte &e postico sine eclunȩ octonȩ. in laterib cũ
ancularib quinȩ dens Sint aut̃ pari& escelle c̃omquaternas colias metianos in fronte & postico itaguo in
Nome ñe sedimagiesiȩ di nȩ hermoginis alabarinthe. &apollinis. a menesthe facta: Di pteros aut̃ octosi los
spronao &e postieo: sedcirea eadẽ duplices hab& ordines columarũ uti ÷ at des qͥrini dorica. &ephesi ctione ionia

Expanded text:
stylos omnia habet ea, quae prostylos, praetereaque habet in postico ad eundem modum columnas et fastigium. Peripteros autem erit, quae habebit in fronte et postico senas columnas, in lateribus cum angularibus undenas. ita autem sint hae columnae conlocatae, ut intercolumnii latitudinis inttis a Mucio facta. Pseudodipteros autem sic conlocatur, ut in fronte et postico sint columnae octonae, in lateribus cum angularibus quinae denae. sint autem parietes cellae contra quaternas columnas medianas in fronte et postico. ita duorumRomae non est, sed Magnesiae Dianae Hermogenis Alabandei et Apollinis a Menesthe facta. Dipteros autem octastylos et pronao et postico, sed circa aedem duplices habet ordines columnarum, uti est aedis Quirini dorica et Ephesi Dianae ionica
Abbreviated transcription (Latin):
expoliti: uti uitri ꝑluciditatẽ uideant habere. Pieq isrex ab nopia idfecit. In infinicis eni uertuglid ec u
fartꝰ. qđ imꝑabat carietoti: Acum̃ ait̃ eiꝰ &sollerciã adedisicia yaraida: sic be& esiderare. Cũ ede. enini

Expanded text:
expoliti, uti vitri perluciditatem videantur habere. neque is rex ab inopia id fecit; infinitis enim vectigalibus erat expoliti, uti vitri perluciditatem videantur habere. neque is rex ab inopia id fecit; infinitis enim vectigalibus erat fartus, quod imperabat Cariae toti. Acumen autem eius et sollertiam ad aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
regias elatere structas lic& uidere & prmũ athenis murũ quispectat adhymetꝰtui montõ & tentelensem
tem pari&is in gde ioins & hetcuł latericias cellas cũ cirta lapidea inede epystilia sin &e colunȩ imtilio arrot
uerustũ egregiȩ factũ murũ Tralib domis regib attalicis facta. quȩ ad habitandũ seꝑdat᷑ eiquiciutatis ga¬
dociũ. Ite lãce demonẽ eqͥb dapari&ib &ia picture ex scisȩ. int̾sectis laterib induses inlieneis formis. meom ro
ad ornatũ ȩdilitatis uarronis. & murenȩ futĩ allatȩ oruesidomꝰ quã sardiani ciuib: ad reqͥescendũ &ats adio
senioꝵ collegio gorusia dedicauer̃ Ite aliar naso. petentissim regis mausoli domꝰ cũꝓ c̃nensia mainore omĩa
haber& oinata: pari&es hab& latere stactos. qui ad hoc cep ugregia prestant firmitate. Itatectorus oꝑibus

Expanded text:
regias e latere structas licet videre: et primum Athenis murum, qui spectat ad Hymettum montem et Pentelensem; regias e latere structas licet videre: et primum Athenis murum, qui spectat ad Hymettum montem et Pentelensem; item Patris in aede Iovis et Herculis latericias cellas, cum circa lapidea in aede epistylia sint et columnae; in Italia Arretio vetustum egregie factum murum. Trallibus domus regibus Attalicis facta, quae ad habitandum semper datur ei, qui civitatis gdotium. item Lacedaemone e quibusdam parietibus etiam picturae excisae intersectis lateribus inclusae sunt in ligneis formis et in comitium ad ornatum aedilitatis Varronis et Murenae fuerunt adlatae. Croesi domus, quam Sardiani civibus ad requiescendum aetatis otio seniorum collegio gerusiam dedicaverunt; item Halicarnasso potentissimi regis Mausoli domus, cum Proconnensio marmore omnia haberet ornata, parietes habet latere structos, qui ad hoc tempus egregiam praestant firmitatem ita tectoriis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
quales cidines corior dirigunt᷑: Cautraqs idõ firma. pͥmũ qđ ipsa cemta s̃ spisa &solida ꝓpͥ&ate. Nes. dem ro¬
poss & segere luste. sclosoruant ea isuc humore ad sumã u&ustate Iꝑsaq eoꝵ cubilia pͥmũ plania celiti ai posao
crugniuis.: Sedmi celeri tacistudentos: erecta collocantes frontib serciunt. & in medio farciunt sactis separati
cumaceria cem̃tis. Itacres suscitant᷑ in eastructura crustȩ. duȩ frontiũ. & una mediȩ farture. Grecũ ñita: sal
plana claealce &e longiudineseoꝵ alc̃s iticrasitudine instruentes. sũmedia farciunt. seuesuis fronacis ꝓpes darr
& inu nã crassitudinẽ ꝑp&ua utraq pirde frontatos quos diatonos appellant: quimgxumne religndo efirrie
pariaeũ soliditatẽ Itiq siquduerit ex his cõm̃carus animaduertere. oreligere gynꝰ structure. ꝓpecuitatis potiic

Expanded text:
naequales ordines coriorum diriguntur. ea utraque sunt ideo firma, primum quod ipsa caementa sunt spissa et solida proprietate neque de naequales ordines coriorum diriguntur. ea utraque sunt ideo firma, primum quod ipsa caementa sunt spissa et solida proprietate neque de ilia primum plana et librata posita coagmentis. sed nostri celeritati studentes, erecta conlocantes frontibus serviunt et in medio farciunt fractis separatim cum materia caementis. ita tres suscitantur in ea structura crustae, duae frontium et una media farturae. Graeci vero non ita, sed plana conlocantes et longitudines eorum alterniingulos crassitudine perpetua utraque parte frontatos, quos dia/tonoi appellant, qui maxime religando confirmant parietum soliditatem. Itaque si qui voluerit ex his commentariis animadvertere et eligere genus structurae, perpetuitatis poterit
Abbreviated transcription (Latin):
ab mina dĩ iolutis nincturis dissipant᷑: Qasiquid nioluerit inid uitiũ incidere: medio cauo seruato. sedm orco slatas
ncrisecus exrubro saxo quadrato auc ex testa aut exsitͥib ordinariis struat bipedalei pari&es. & cuhi aniũ ferres
aplubo frontes uinctȩsint. Itaenĩ ñaceruatĩ sedordine structũ opus porerit et̃. sineuitio sempit̾nũ. qđ cubilia
& coagmñta eoꝵ inqĩe sedentia. &̾ iuncturis alligata ĩ ꝓtrident opus. rieq orto stacas inc̃se religatos labi p acuno u
silice seu lapide duro ordinaria. & ita uti latericia struentes alligant eoꝵ alcñis coruis coagñta. & sic maxime
id &ernitatẽ firmas ꝑficiunt uirtutes Hȩc aut̃ duob generib struunt᷑. Exhis unũ hisodomõ: altetũ speudi
domu appellatur. Hisodomũ dr̃. cũ omĩa coua eqͣ crasstudine fuerint structa. Speudi sodomũ cũ imparet & i¬

Expanded text:
gmentorum ab ruina dissolutis iuncturis dissipantur. Quodsi qui noluerit in id vitium incidere, medio cavo servato secundum orthostatas gmentorum ab ruina dissolutis iuncturis dissipantur. Quodsi qui noluerit in id vitium incidere, medio cavo servato secundum orthostatas intrinsecus ex rubro saxo quadrato aut ex testa aut ex silicibus ordinariis struat bipedales parietes, et cum his ansis ferreis et plumbo frontes vinctae sint. ita enim non acervatim, sed ordine structum opus poterit esse sine vitio sempiternum, quod cubilia et coagmenta eorum inter se sedentia et iuncturis alligata non protrudent opus neque orthostatas inter se religatos labi patiuntusilice seu lapide duro ordinaria, et ita uti latericia struentes alligant eorum alternis coriis coagmenta, et sic maxime ad aeternitatem firmas perficiunt virtutes. haec autem duobus genesodomum appellatur. Isodomum dicitur, cum omnia coria aequa crassitudine fuerint structa; pseudisodomum, cum inpares et i
Abbreviated transcription (Latin):
quo qđ inccrcũ dr̃ Ex his uenustꝰ ÷ r&iculatũ : sed ad rimas faciendas idõparatũ qđ noms partes disseluta hab& cubilia & caig¬
nta Incerta uꝰ cem̃ta. aliasupalia sedentia int̾se que inplicata. rispeciasa scdsirmiore qua rociculata prestene structuram
retestate cũsint: ex siccaut sugendo emateria sucũ. Cũ autẽ suꝑarit & habundarit copia calcis & harenȩ partes. plus habex
u quoque ab harena dsedit & dissoluitur. Ite cem̃ta ñposs̃ cũhis cohȩrere. sed inu&ustote pari& es efficuint ruino sos
uo li&: am̃imaduertere &ã de ñnullis monum̃tis quȩ circa urbem factar emariore scu lapidib quad ratis ex¬
triuset:. que medio calcata structuris u&ustate euanida facta maturia cem̃coꝵq ex sucta raritate ꝓruunt &en agna

Expanded text:
tum dicitur. ex his venustius est reticulatum, sed ad rimas faciendas ideo paratum, quod in omnes partes dissoluta habet cubilia et coagmetum dicitur. ex his venustius est reticulatum, sed ad rimas faciendas ideo paratum, quod in omnes partes dissoluta habet cubilia et coagmenta. incerta vero caementa alia super alia sedentia inter seque imbricata non speciosam sed firmiorem quam reticulata praestant structuram. molli enim et rara potestate cum sint, exsiccant sugendo e materia sucum; cum autem superarit et abundarit copia calcis et harenae, paries plus habens calxque ab harena discedat et dissolvatur, item caementa non possunt cum his cohaerere, sed in vetustatem parietes efficiunt ruinosos. Id autem licet animadvertere etiam de nonnullis monumentis, quae circa urbem facta sunt e marmore seu lapidibus quadratis intrinsecusque medio calcata: structuris vetustate evanida facta materia caementorumque exsucta raritate, proruunt et coa
Abbreviated transcription (Latin):
ina ignis taetꝰ pogisi macere. sey firma & ad ues ustas̃ udo ꝑmanens qđ paru hab& enacurȩ
ono lieris a ignis . Humor: autẽ teꝑate: ꝓlurimũq terrem. Ita spissis ãparationib solidata: neq abcẽpestguib
nei abien uehem̃tia noc& Idaucẽ maximȩ iudicare lic&: emonum̃tis quȩĩ
circa municipi ferentis. ex his facta lapidicinis. Nãq habent &statuas amplas fas c̃
minora sigilla. flores : & achantos elegant̃ scalptes. Quȩ cũ sint u& usta: sic apparent recer
ua fiũnt modo facta. Noniunꝰ &iã fabri aerarũ dehis lapidicinis inaeris flatura formis c̃paratis: habent
ex his ad ues fundendũ maximas utilitates. Quȩsi ꝓpe urbẽ eent̃. dugũ x. ut ex his officinis omĩa oꝑa ꝑsicerent᷑
sine uitiis ꝑscere. raerit p̃parandũ Cũ edificandũ fuerit ant dieuniũ eataxa nhieme sed cestate eximant᷑.
& iacentia ꝑmaneant in locis patentib Que aut̃ eo biennio atepe stib tucta lesa fuerint ea in fundam̃ta

Expanded text:
tem ideo permanens, quod parum habet e naturae mixtione aeris et ignis, umoris autem temperate plurimumque terreni. ita spissis comparationibus solidata neque ab tempestatibus neque ab ignis vehementia nocetur. Id autem maxime iudicare licet e monumentis, quae sunt circa municipium Ferenti ex his facta lapidicinis. namque habent et statuas amplas factas egregie et minora sigilla floresque et acanthos eleganter scalptos; quae, cum sint vetusta, sic apparent recentia, uti si sint modo facta. non minus etiam fabri aerarii de his lapidicinis in aeris flatura formis comparatis habent ex his ad aes fundendum maximas utilitates. quae si prope urbem essent, dignum esset, ut ex his officinis omnia opera perficeresine vitiis perficere, ita erit praeparandum. cum aedificandum fuerit, ante biennium ea saxa non hieme sed aestate eximantur et iacentia permaneant in locis patentibus. quae autem eo biennio a tempestatibus tacta laesa fuerint, ea in fundamenta