comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃ ipsũ reũ cansã asferre quare deliquerit deinde hanc
inducere particionẽ cuiꝰ in singulas pertes mulȩ c̃ueni¬
ent argam̃tationes Pnũ nulla indege ullã cauda contra
scriptũ accipi c̃uemre deinde si in ceteris legib c̃ueniat
lunc eẽ eꝰ madi legẽ ut inei ñ poiteat Postremosi inhicãq

Expanded text:
nc ipsum reum causam afferre, quare deliquerit. deinde hanc inducere partitionem, cuius in singulas partes multae convenient argumentationes: primum, nulla in lege ullam causam contra scriptum accipi con- venire; deinde, si in ceteris legibus conveniat, hanc esse eiusmodi legem, ut in ea non oporteat; postremo, si in hac q
Abbreviated transcription (Latin):
iomines loci ñ i n om̃i causas. s in omẽgenꝰ causȩ
incdint. hoc ẽ i n om̃s c̃stitutiones incidunt
Non iom̃s causas quas una q̃q habe potit c̃stitutio
pudehis locis cõmunib: ꝑiculi magnitudinȩ ꝓcra¬
is in coniesturali constitutione fecimꝰ m̃tionẽ qͥ
ualesq sint explicantes. Vtetem aut his ⁊eos indu

Expanded text:
munes loci non in omni causa sunt, sed in omne genus causae incidunt, hoc est in omnes constitutiones incidunt, non in omnes causas quas una quaeque habere potent constitutio. Ac de his locis communibus periculi magnitudine procreatis in coniecturali constitutione fecimus mentionem, qui qualesque sint explicantes. Vtemur autem his et eos indu
Abbreviated transcription (Latin):
uinom̃e factũ. idẽ ualeat. Sed &x quoda m
facto aut euentu. ad tempus interpretanda
dicatur ex partibus uiridicialis assũptiuȩ

Expanded text:
in omne factum idem valeat, sed ex quodam facto aut eventu ad tempus interpretanda dicitur. ea par- tibus iuridicialis assumpti
Abbreviated transcription (Latin):
oñs quo ad facultas gulit ꝓ posiumꝰ ⁊ ex nr̃aqͦq ñ nihil in
cime cont.limꝰ Idsieaquȩ inhis libris exponunt᷑ tanto ꝑe
elicenda fuer̃ qͣntostudioeletas : ꝓfectoneq nos neq ili
n nutriȩ nr̃ȩ poenitebit᷑ Sinaũt temere aliqiđ alicuiꝰ
p̃cerisse. aut ñ sitis eligant̃ secuti undel qͥmͥ. docti ab aliqͦ
facue ilibent̃ sententã cõmutabimsꝰ Nipirũ cognesse
cõmuni heminũ infirmitati alterũ singulari unicuiq
uicio attributũ. Iuare nosq̃dẽ sineulla affirmatione
si mulquerentes. dubitant̃ unũ qiđq dicemꝰ. nedũ paruu¬
lũ h seqͥmꝰ. ut satis hȩc cõmade p̃seripsisse iud eamꝰ illuad

Expanded text:
omnes, quoad facultas tulit, proposuimus et ex nostro quoque nonnihil in omnes, quoad facultas tulit, proposuimus et ex nostro quoque nonnihil in commune contulimus. quodsi ea, quae in his libris exponuntur, tanto opere eligenda fuerunt, quanto studio electa sunt, profecto neque nos neque alios industriae nostrae paenitebit. sin autem temere aliquid alicuius praeterisse aut non satis eleganter se- cuti videbimur, docti ab aliquo facile et libenter senten- tiam commutabimus. non enim parum cognossecommuni hominum infirmitati, alterum singulari cuiusque vitio est adtributum. quare nos quidem sine ulla affirmatione simul quaerentes dubitanter unum quicque dicemus, ne, dum parvulum consequamur, ut satis haec commod
Abbreviated transcription (Latin):
ete qͥ cũ imuicbri incnpore pingenao plariruc̃ auis
est redet accreposent libent̃ iudior Putiuer etꝰ¬
qͥ ꝓfectis. quãꝗ in maximis philos ophiȩ partib operȩ
pluririũ c̃sũpser̃ sic̃ upse cuiꝰ instituta sequeluant᷑ fere¬
rat. ta m̃ ꝑmulta r̃ ob p̃cepta dicendi reliquer̃ Atq alii
Sͦq alio ex fonte p̃ieptores dicendi emanauer̃ qͥ itẽ
ꝑmultũ ad dicendũ siqidars ꝓfec̃ opitulatis Na fuit
tẽpore eodẽ qͦ aristoteles. magnꝰ⁊ nobilis rechor locra¬
tes cuiꝰ ipsiꝰ quã c̃st&̾ eẽ artẽ ñ inuenimꝰ. discipuloꝵ aũt
atq eoꝵ qͥ ꝓtinꝰ ab hacs̃ disciplina ꝓfecti. multa dearte¬
p̃cepta repperimꝰ Exhis duab: diũsis sicuti familiis.
erat studio ⁊ p̃ceptione occupaita. unũ qđdã. c̃flatũ genꝰ
a posteriorib: qͥ abutrisq ea q̃ cõmodẽ dici uidebant᷑ in
suas artes c̃tuler̃ qͦsi psossimul atq illossuꝑiores. nos nob

Expanded text:
eum mu- liebri in corpore pingendo plurimum aliis praestare saepe accepissent, libenter audierunt. putaveram in maximis philosophiae partibus operae plurimum con- sumpserunt, sicuti ipse, cuius instituta sequebantur, fe- cerat, tamen permulta nobis praecepta dicendi relique- runt. atque alii quoque alio ex fonte praeceptores di- cendi emanaverunt, qui item permultum ad dicendum, si quid ars proficit, opitulati sunt. nam fuit tempore eodem, quo Aristoteles, magnus et nobilis rhetor Iso- crates; cuius ipsius quam constet esse artem non in- venimus. discipulorum autem atque eopraecepta reperimus. ex his duabus diversis sicuti fa- miliis, erat studio et prae- ceptione occupata, unum quoddam est conflatum ge- nus a posterioribus, qui ab utrisque ea, quae com- mode dici videbantur, in suas artes contulerunt; quos ipsos simul atque illos superiores nos nobis
Abbreviated transcription (Latin):
seranda rehuim̃di epartationibꝰ Statuit eui rẽ totã ⁊ ꝓponit cnte oculos
Qnis rationes honestande studiose callegimꝰ locuitionis. EHIIOG¬
inqͥb. herenni site ddigentiꝰ exercueris ngnauitatẽ ⁊ dignitatẽ ⁊ suctui¬
tadr̃ habe in seturido poteris utoratorie plane loq̃ris. pe nude at q

Expanded text:
seranda re huiusmodi enarrationibus. Statuit enim rem totam et prope ponit ante oculos. Omnes rationes honestandae studiose collegimus elocutionis: in quibus, Herenni, si te diligentius exercueris, et gravitatem et dignitatem et suavitatem habere in dicundo poteris, ut oratorie plane loquaris, ne nuda atq
Abbreviated transcription (Latin):
cũ opimo uerañ. & errat ab eo ꝙ inuero ẽ. ut cũ
res mala st. bona credat᷑. uel ẽtra euentꝰ fallit opi¬
nionẽ. cũ opinio quidẽ uera ẽ. sed eã int̃ueniens
casus decipit. ut cumresbona. & bona credit᷑.
sed aliquo casu inmalũ uertit᷑. lã in causa ipsa
hoc modo possumꝰ dicere. iđ utdicamꝰ. Ideo occi¬
disti quia teheredẽ fore putasti. lic& ille aliũ
heredẽ fecerit. Itasẽꝑ in opinione o ẽuentꝰ
fallit & res. Cũ aut alius modi et quã credit᷑.

Expanded text:
cum opinio uera non est et errat ab eo quod in uero est, ut, cum res mala sit, bona credatur uel contra. Euentus fallit opinionem, cum opinio quidem uera est, sed eam interueniens casus decipit, ut cum res bona est et bona creditur, sed aliquo casu in malum uertitur. Iam in causa ipsa hoc modo possumus dicere, id ut dicamus: 'ideo occidisti, quia te heredem fore putasti, licet ille alium heredem fecerit'; ita semper in opinione est. Et euentus fallit et res, cum aut alius modi est quam credit
Abbreviated transcription (Latin):
audiuimꝰ obliuiscim᷑ plerũq q̃ accider̃ ĩ pueritia
memini htuꝰ optimȩ sepȩ. Nec h alia decausa
potest acciđẽ nisi ꝙ usitatȩ resfacile ememo.¬
qr coridiȩ fuint sedipsis soł mirant᷑ q raro
accidunt. & soł eclipsis magis mirant᷑ quã
nat᷑a uulgari iusitatare nex suscitari . no¬
uitate Iĩ signi quođa negotio cõmoueri.

Expanded text:
audimus, obliviscimur plerumque; quae acciderunt in pueritia, meminimus optime saepe; nec hoc alia de causa potest accidere, nisi quod usitatae res facile e memoquia cottidie fiunt; at eclipsis solis mirantur, quia raro accidunt, et solis eclipsis magis mirantur quam natura vulgari et usitata re non exsuscitari, novitate et insigni quodam negotio commoveri.
Abbreviated transcription (Latin):
i nbecille f Ii firmȩ sũ qͣuix memoriã possia
excitare. qͣ decausa utrũq fiat c̃ sideran¬
du ÷. ut cognitacausa quas uitemꝰ. Iqͣs seqͣm᷑
imagines scire possimꝰ. Doc& gͥ nos ipsana¬
t᷑a qͥd oposteat fieri. Nñ si qͣres iuita uidemꝰ paruas
usitatas cotidianas. aneminisse ñ solemꝰ. ꝓpt̃ea
ꝙ nulla noua nec ad mirabili cõmoua Animꝰ.
At si qͥd uidemꝰ ut audimꝰ ȩgregiȩ. t᷑pe aAut
honestũ ĩ asitatũ. magnũ ĩ credibile: ridiou.

Expanded text:
inbecillae et infirmae, quae vix memoriam possint excitare, qua de causa utrumque fiat, considerandum est, ut cognita causa, quas vitemus et quas sequamur imagines, scire possimus. Docet igitur nos ipsa natura, quid oporteat fieri. Nam si quas res in vita videmus parvas, usitatas, cottidianas, meminisse non solemus propterea quod nulla nova nec admirabili re commovetur animus: at si quid videmus aut audimus egregie turpe aut honestum, inusitatum, magnum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑc̃ laudationẽ scireNT neadũ sarii id
Scriptũ fuisse ĩ lege aut testam̃to.
aut stipulatione. aut quolib& scripto
qđ ad eã rẽ ꝑtinebit. Deĩde conlaudatione
qͥd scriptũ sit qͥd ad ũ sariiseeffecisse dicart
qͥd iudicẽ seqͥ c̃ueniat: utrũ ꝙͦ diligent̃
ꝑscriptũ sit anidꝙ acute sit excogitatũ
Demde seulerlia q̃ abad ũ fariis sit excogitata &
scripto adtributa c̃cẽpna& & infir mabit̃. Deido
causapterã qr̃e id scriptor scnserit ꝙ seripse¬
pit & de monstrabit scriptũ illuo eẽ diluicide
br euit. comode ꝑfecle cũoratione certa
Dende exc̃pla pferent᷑ qͣres cut ab aousaris son¬
teusia uoluntas afferã abscripto potꝰiudicite
sia Deude ostendẽ qu ꝑiculosũ sit ab scriptore

Expanded text:
contatione, scirentne idonee adversarii id scriptum fuisse in lege aut testamento aut stipulatione aut quolibet scripto, quod ad eam rem pertinebit; deinde conlatione, quid scriptum sit, quid adversarii se fecisse dicant, quid iudicem sequi conveniat: utrum id, quod diligenter perscriptum sit, an id, quod acute sit excogitatum; deinde ea sententia, quae ab adversariis sit excogitata et scripto adtributa, contemnetur et infirmabitur. Deinde r senserit, quod scripserit; et demonstrabitur scriptum illud esse dilucide, breviter, commode, perfecte, cum ratione certa. Deinde exempla proferentur, quae res, cum ab adversariis sententia et voluntas adferretur, ab scripto potius iudicatae sint. Deinde ostendetur, quam periculosum sit ab scripto re
Abbreviated transcription (Latin):
ad modũ Nxa quidẽ fart opinio oratoris ars a facultas :¬
In hac materia triꝑtita ueria n existimnanda .&:
Nẽ Hermagnas quidẽ nec qͥd dicat ad tendore. nec qͥd
polliceat᷑ itelligere uid&. qͥora tobris moperiat in cauia¬

Expanded text:
admodum nostra quidem fert opinio, oratoris ars et facultas in hac ma- teria tripertita versari existimanda est. nam Herma- goras quidem nec quid dicat attendere nec quid polli- ceatur intellegere videtur, qui oratoris materiam in cau
Abbreviated transcription (Latin):
Dqu iã hoc muilar udere ecqͣsdĩ cũ adiunctime necessitu¬
dines qͣsd ã siplicesiab solutas Nĩalit̃ dicere solemꝰ. necessẽ
c̃ cissi benses sededere hanniluli. Alit̃ aũt necessẽ. cassilinũ
uenire in hannibalis potestatẽ Ilic insuꝑiore adiunctio

Expanded text:
iunctione necessitudines, quasdam simplices et ab- solutas. nam aliter dicere solemus: necesse est Casilinenses se dedere Hannibali; aliter autem: ne- cesse est Casilinum venire in Hannibalis potestatem. illic, in superiore, adiunctio
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore qici potest losse ai fieri qđ quã qua laboris suntꝰ mo¬
lestiȩ longinqͥtati sindig& iq iut om̃is aut plurimis. dit
maximas ciusas iul&s diffcultitis tim̃ hssusceptis difficul¬
titib cõpleriatq ad exitũ pduci potest  Im gͦ dehonestite
ita necesse ueuis postalat eaquãm describdumꝰ necessitud¬

Expanded text:
ici potest; posse autem fieri, quod, quamquam laboris, sumptus, molestiae, longin- quitatis indiget atque aut omnes aut plurimas aut maximas causas habet difficultatis, tamen his suscep- tis difficultatibus confieri atque ad exitum perduci potest. Quoniam ergo de honestate ita necesse, ut vis postulat ea, quam modo describebamus, ne- cessitudi
Abbreviated transcription (Latin):
freqͣnta. Iqđ maximȩ necesso ÷ exerei¬
SŨ INHOC LIBRO HERENNI DEELOCV
p̃t̃ c̃su& udiñe grecoꝵ qͥde hac re scripser̃
necessario faciundũ ÷ ut paucis rationẽ
nr̃i c̃sili demꝰ. Atq h nos necessitudine
stituimꝰ ꝑ soluemꝰ. S faciliꝰ nr̃am rationẽ
õ plurib decausis disputant : portere
cũ ipsi p̃ceperins quoparto oporteat
ornare elocutionẽ uniꝰ cuiꝰq generis
aboratore aut po& i ꝓbato sũptũ ponere
exeplũ. S pͥmũ se io modestia cõmotos facere
ñsatis habe p̃cipe deartificio. b& iã ipsos
uideriuelle artificiosȩ gignere exẽpla

Expanded text:
e necesse est, exerciam in hoc libro, Herenni, de ELOCpraeter consuetudinem Graecorum, qui de hac re scripserunt, necessario faciendum est, ut paucis rationem nostri consilii demus. Atque hoc necessitudine stituimus, persolvemus. Sed facilius nostram rationem Compluribus de causis putant oportere, cum ipsi praeceperint, quo pacto oporteat ornare elocutionem, unius cuiusque generis ab oratore aut poeta probato sumptum ponere exemplum. Et primum se id modestia commotos facere non satis habere praecipere de artificio, sed etiam ipsos videri velle artificiose gignere exempla
Abbreviated transcription (Latin):
Cag poena suffici reũ ñ oporteat. dã nariqq ñ oportere
q̃m ea paena dinationẽ necessario conseqͥt᷑ Hic defensor
poenȩ cõmutationẽ extram latiuo gr̃t inducendo totã
infirmabut accusationẽ Verũ tam̃ cȩteris qͦq criminib:
defendendis oniaturali c̃sticutione : translationẽ confir

Expanded text:
oena si af- fici reum non oporteat, damnari quoque non oportere, quoniam ea poena damnationem necessario consequa- tur. hic defensor poenae commutationem ex transla- tivo genere inducendo totam infirmabit accusationem. verumtamen ceteris quoque criminibus defendendis con- iecturali constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ deqͦ agit᷑ atq idaferis qͦqut ehominib: ⁊ barbaris
gentib & in manib bestiis ee remotũ. Haecer̃ quȩ
in parentes. liberds. c̃iuges c̃ sanguineos supplices
crudelit̃ facit dicent᷑. Et deinceps siqͣ ꝓferantus
in ma iores natu. in hospites. inuieinos. in conicos. in
eos qͥb cũ uitã aegeris. in eos apud qͥs educat᷑ sis in eos
apud qͦ serudit in mostuos in miseros & miscđadi¬
gnos in hominescloros. Nobiles & honore usos in
cosquineq ledere aliũ nec se defendere potuer̃ ut
in pueros senes mulieres. Quib: exom̃ib: acrit̃
excittita indignatio. sũmũ in eũ qui uiolarit hor
ciliquid odiũ cõmouere poterit.
Nos loc est ꝑquẽ cũ aliir peccatis quȩ c̃stant
eẽ.peccata. hoc quo dequestio. cõpartut &iti ꝑ

Expanded text:
id a feris quoque hominibus et a bar- baris gentibus et inmanibus bestiis esse remotum. haec erunt, quae in parentes, liberos, coniuges, consangui- neos, supplices crudeliter facta dicentur, et deinceps si qua proferantur in maiores natu, in hospites, in vicinos, in amicos, in eos, quibuscum vitam egeris, in eos, apud quos educatus sis, in eos, ab quibus eruditus, in mortuos, in miseros et misericordia dignos, in ho- mines claros, nobiles et honore usos, in eos, qui neque laedere alium nec se defendere potuerunt, ut in pueros, senes, mulieres; quibus ex omnibus acriter excitata in- dignatio summum in eum, qui violarit horum aliquid, odium commovere poterit. nonus locus est, per quem cum aliis peccatis, quae constat esse peccata, hoc quo de quaestio est, conparatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ragandũ utrũ scriptũ negał eẽ eomͦ. an abse contra
fatũct̃ aut anga cntendi Nego: utrũ negare aus sit
Sedicen desiiric Sineierũ neg& ⁊ contra cam̃ dont
nhił at̃ qͣ laominẽ ĩ pidentiorẽ qͥ quã se uisarũ irbitrit᷑¬
a In hoc ta ̃mepari cõuemid q̃sinilial rtgti dicendũ it
& qli contradici nihilpossit Sepe id qđ scriptũ ẽ ractanł¬
do sce iũ seripto factũ aduersariie fligendo atq iñ dũ

Expanded text:
interrogando, utrum scriptumne neget esse eo modo, an ab se contra factum esse aut contra contendi neget; utrum negare ausus sit, se dicere desiturum. si neu- trum neget et contra tamen dicat: nihil esse quo hominem inpudentiorem quisquam se visurum arbi- tretur. in hoc ita commorari conveniet, quasi nihil praeterea dicendum sit et quasi contra dici nihil possit, saepe id, quod scriptum est, recitando, saepe cum scrip- to factum adversarii confligendo atque interdu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cause questio quȩ ratio quȩ udicatio qđ
firmam̃tũ Quinto ut om̃s causȩ partes no¬
biscũ ꝑtractemus. Dande partes orationis
deconsticutione dicemus Hloc tam̃ a nimaduer¬
tamꝰ qđ cicero hos quatuor status rationa¬
les. constatutiones uoc& atq hosseꝑinom̃ib
egotusdicat eẽ principales idẽ. ciestura :
funeꝰ qualitatẽ translationẽ Hasergto
cnstitutiones appellaut : Illos aut dior
legales non constitutiones s statꝰ uocat: Nec
umq. hoꝵ aliquẽ principalẽ dicit eẽ posse :
St ut originẽ statiuĩ meliꝰ nosse possimꝰ. for¬
mã similitudinis ad tendamꝰ Om̃is constitutio

Expanded text:
quae causae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod quae causae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod farmamentum; quinto, ut omnes causae partes nobiscum pertractemus. Deinde partes orationis, de constitutione dicemus. Hoc tamen animaduertamus, quod Cicero hos quattuor Status rationales constitutiones' uocet atque hos semper in omnibus negotiis dicat esse principales, id est coniecturam, finem, qualitatem, translationem. Has ergo constitutiones appellauit, illos autem aliquattuor legales non constitutiones, sed 'status' uocat nec umquam horum aliquem principalem dicit esse posse. Sed ut originem statuum melius nosse possimus, formam
Abbreviated transcription (Latin):
artessur
Exhis tria in aliud tẽpus cdstilit. idigenis officiũ
finẽ Aeq ideo deduob reliquis quȩ ad p̃cepta
ꝑtinent. seait. eẽ dicturũ dema teria scilic&
acpartib: Partes porro .u. sunt Inuentio dis¬
positio elocutio memoria ꝓnuntiatio, Hlarũ
solã inuentionẽ induob libris tractat ⁊ in
hac p̃cepta tradit . Pauca &iã deelocutione
cõmemorat . Reliqͣuͦnec c̃tigit quidẽ id ẽdis¬
positionẽ memoriã ꝓnuntiationẽ Ergo
qm̃ desola inuentione dicturꝰ ẽ.⁊ qm̃ in om̃i
causarũ genere. inuentio plurimũ ual&
incipit deinuentione tractare: Om̃is res
tatione aliquã c̃ trouersiã. aut facti aut no
minis. aut generis. aut actionis contin& quer¬
tionẽ appellamꝰ Ut diximꝰ tractatus
incipit inuentionis: Et primũ hdebemꝰ scire
cõpendiũ qđ om̃is inuentio quinq locis cons¬
tat. Debemꝰ enĩ primo considerare. quȩ sit
constitutio Deinde simplex nesit causa andu¬
plex, Tertio scripti anrationis Quarto

Expanded text:
artes. Ex his tria in aliud tempus distulit, id est genus, officium, finem, atque ideo de duobus reliquis quae ad praecepta pertinent se ait esse dicturum, de materia scilicet ac partibus. Partes porro quinque sunt, inuentio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio; harum solam inuentionem in duobus libris tractat et in hanc praecepta tradit. Pauca etiam de elocutione commemorat, reliqua uero ne contingit quidem, id est dispositionem, memoriam, pronuntiationem. Ergo quoniam de sola inuentione dicturus est et quia in omni causarum genere inuentio plurimum ualet, incipit de inuentione tractare. OMNIS RES, tatione aliquam controversiam, aut facti aut no- minis aut generis aut actionis continet quaesTIONEM. Vt diximus, tractatus incipit inuentionis. Et primum hoc debemus scire compendium, quod omnis inuentio quinque locis constat. Debemus enim primo considerare quae sit constitutio, deinde simplexne sit causa an duplex; tertio, scripti an rationis; quarto,
Abbreviated transcription (Latin):
bile inueris similib. Dispositionẽ dicit eẽ ut
inuenta locis necessarus ꝑ ordinẽ disponamus
Elocutionẽ porro in duob ponit. in idoneis uer¬
bis. ⁊ insententus Scilic& ne in uerbis singula¬
rib barbaris musnit nem plurib: solo ecis mus
Deinde siue uerba siue sententias ut cõpetent̃ in¬
uentionib dispositis applicemꝰ Memoriã uͦ illã
eẽdicit ut circa inuentiones r&inendas argu¬
m̃ta ł uerba firmit̃ c̃cepta teneamꝰ Ergo di¬
centi har memoria .ã. ñ legentis. Deinde. pro¬
nuntiatio ẽ inquit exrerũ ⁊ uerboꝵ dignita¬
te uocis ⁊ corporis moderatio Idest ut rẽmag¬
nã dicturꝰ. põpã corporis uocisq ꝑpendas. ut
rẽ humilẽ dicturtꝰ hat eadẽ moderatiꝰ osten¬
tes nuntiatio ergo in duob ẽ. inuoce ⁊ incor¬
pore. Corpusũ duo hab&. motũ sui ⁊ uultũ
qͦscilic& ad negotiũ cõposito sȩpe reb addi¬
mꝰ aut de trahimꝰ dignitatẽ Hunc his rebs
dignit̃ constitutis. rasrationes quib: ostendere

Expanded text:
bile in ueri similibus. Dispositionem dicit esse ut inuenta locis necessariis per ordinem disponamus. Elocutionem porro in duobus ponit, in idoneis uerbis et in sententiis, scilicet ne in uerbis singulis barbarismus sit, ne in pluribus soloecismus, deinde siue uerba siue sententias ut competenter inuentionibus dispositis applicemus. Memoriam uero illam esse dicit, ut circa inuentiones retinendas argumenta uel uerba firmiter concepta teneamus. Ergo dicentis haec memoria est, non legentis. Deinde PRONVNTIATIO EST, inquit, EX RERVM ET VERBORVM DIGNITATE VOCIS ET CORPORIS MODERATIO, id est ut rem magnam dicturus pompam corporis uocisque praepandas, ut rem humilem dicturus haec eadem moderatius ostentes. Pronuntiatio ergo in duobus est, in uoce et in corpore; corpus uero duo habet, motum sui et uultum, quo scilicet ad negotium composito saepe rebus addimus aut detrahimus dignitatem. NVNC HIS REBVS BREVITER CONSTITVTIS EAS RATIONES, QVIBVS OSTENDERE
Abbreviated transcription (Latin):
necuidemꝰ ⁊ ẽ ciestura. Aut cũ uidemus aliqiđ
⁊ quȩrimꝰ quid sit ⁊ẽ finis Aut cũ uidemꝰ quid
sit. ⁊ quȩ rimꝰ qualesit ⁊ ẽiqualitas Transla¬
tio porro ab hacsimilitudine uidet᷑. ẽẽ re¬
mota: Igit᷑ constitutio nieẽ dicit questionẽ.
exqua causa nascit᷑. Questio ẽ uex intentio¬
nis inegationis id ẽ fecisti ñ feci. aut iuire feci
In hac ergo questione sẽ ꝑsit necesse. ẽ consti¬
tutio. Causa. ẽ uͦquȩ nascit᷑ ex questione id ẽ
anfecerit anrecte fecerit . Hoc tam̃ tenere
debemꝰ. qđ acicerone ⁊ causa ⁊ questio ad ean¬
dẽ significantiã ꝓferat: Ut nunc cauiã ꝓquesti¬
one. nunc questionẽ ꝓcausa ponat. Itaque

Expanded text:
uidemus aliquid et quaerimus quid sit, et est fanis; aut cum uidemus quid sit, et quaerimus quale sit, et est qualitas. Translatio porro ab hac similitudine uidetur esse remota. Igitur constitutionem esse dicit quaestionem ex qua causa nascitur; quaestio est uox intentionis et negationis, id est 'fecisti' 'non feci' aut 'iure feci'. In hac ergo quaestione semper sit necesse est constitutio. Causa est uero quae nascitur ex quaestione, id est an fecerit, an recte fecerit; hoc tamen tenere debemus, quod a Cicerone et causa et quaestio ad eandem significantiam proferatur, ut nunc causam pro quaestione, nunc quaestionem pro causa ponat. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
res quasse de arte extrinsecꝰ dicturũ : eẽ ꝓmi¬
serat ex secutꝰ ẽ. Ostendit enĩ qđ eẽt genꝰ artis
rh& horice. qđ officiũ quifunus quȩ materia
quȩ partes. Quib om̃ib: cognitis scimꝰ tanti
quid int nihil tam̃ nob̵ ad actus ꝓsunt Hari
tresres sẽꝑ insola scientia sunt idẽgenꝰ offi¬
gent. Quippe dehis. longa ẽ disputatio Et non
tanto pere ad artis descriptionẽ ⁊ p̃cepta ꝑti¬
nent. Verũ deduab: reb: dicturus ẽ demate¬
ria ac partib quȩ iã dudũ tantũ ut sciremis
quidessent edocuit Nunc in his p̃cepta dat
scilic& ut harũ rerũ ñ solũ stientia. s: &ia
atꝰ habeamꝰ Ergo ostendit eũ quiartẽ rlies¬
ricã scribat. deduab. reliquis reb. dematera

Expanded text:
res quas se de arte extrinsecus dicturum esse promiserat exsecutus est: ostendit enim quod esset genus anis rhetoricae, quod officium, qui finis, quae materia, quae partes, quibus omnibus cognitis scimus tantum quid sint, nihil tamen nobis ad actus prosunt. Harum tres res semper in sola scientia sunt, id est genus, offiGENT, quippe de his longa est disputatio, ET NON TANTOPERE AD ARTIS DISCRIPTIONEM ET PRAECEPTA PERTINENT. Verum de duabus rebus dicturus est, de materia ac partibus, quae iam dudum, tantum ut sciremus quid essent, edocuit; nunc in has praecepta dat, scilicet ut harum rerum non solum scientiam, sed etiam actus habeamus. Ergo ostendit eum qui artem rhetoricam scri
Abbreviated transcription (Latin):
at̃ intelligere uidet᷑ : Orator enĩurbonꝰ ec̃ de¬
b&. ⁊ dicendi peritꝰ Deinde conclusio Quare
c̃iucta hermagorȩ. ⁊ resutata sententia suꝑ ẽ
ut materiã rh& horicae illã quȩ ⁊ aristo telipla¬
cuit constituamꝰ triplicẽ scilic& iudicialẽ. delibe¬
ratiuã demonstratiuã : Parte li eȩ quas pleriq
dixer̃ Mleminimꝰ de arte extrunisecꝰ quinq rer
cuceronẽ seipopondisse dicturũ : Degenere artes
rh& horig de officio definei dema teria de
partib Itaq qm̃ quatuor resexplicate sunt
hoc extremũ ẽ ut de partib disseramS
Partes sunt heȩ inquit quas pleriq dixerunt
Multa cicero abaliis recte in artib: posita
secutus .ẽ ut paulo ante aristo telis sententiã
se cutꝰ triplict materiã rh& horicȩ artio

Expanded text:
atur intellegere uidetur'. Orator enim uir bonus esse deatur intellegere uidetur'. Orator enim uir bonus esse debet et dicendi peritus. Deinde conclusio: quare conuicta Hermagorae et refutata sententia superest ut materiam rhetoricae illam, quae et Aristoteli placuit, constituamus, triplicem scilicet, iudicialem, deliberatiuam, demonstrativam. PARTES AVTEM EAE QVAS PLERIQVE DIXERopondisse dicturum: de genere artis rhetoricae, de officio, de fine, de materia, de partibus. Itaque quoniam quattuor res explicitae sunt, hoc extremum est, ut de partibus disseramus. Partes sunt eae, inquit, quas plerique dixerunt'. Multa Cicero ab aliis recte in artibus posita secutus est, ut paulo ante Aristotelis sententiam secutus triplicem materiam rhetoricae artis
Abbreviated transcription (Latin):
bileiẽ alieni st Deinde quã astiete ibi hermagoꝵe
det ingeniũ ⁊ diligentiã ubi sibi dealienis multa
c̃quirit : Alio quin ubi ꝓpria eiꝰ inuenta ꝑseribit
nihil illi hoꝵdat. quin immomulta tollit cũ ait
Et ñ nibil ipse quoq nouiꝓtulisse. Verũ oratori¬
minimũ .ẽ. dearte loqͥ qđ hic fecit multo maximũ
exarte dicere. qđ eũ minime potuissẽ facere om̃s iu¬
demꝰ Orator. duo habere deb&. ut artẽ tradat
dicendi ut ipse exarte dicat .S. officiũ eiꝰ ex hoc
uerũ ẽ. ut exarte dicat : Illud aut̃ accidens ut ar¬
tẽ dicendi tradat. qđ rh& horis officiũ solũ est Er¬
go ñ quidẽ mihi hermagoras uidet᷑mendo sissime
qđ oratori maximũ ẽ necensariũ : Tollitergo lies¬
magore exercitationẽ ex arte dicendi qđ eũ
inquit minime potiusse om̃s udemꝰ. Minime
inquit potuisse: Hec hoc illidat ut quomodo cũq
potuert Ergosinecsapiens fuit nec dicendite¬
rit reste net quđ dicat adtendere nec qiđ pollice¬

Expanded text:
babile est alienum sit. Deinde quam astute ibi Hermagorae dat ingenium et diligentiam, ubi sibi de alienis multa conquirit; alioquin, ubi propria eius inuenta perscribit, nihil illi horum dat, quin immo multa tollit, cum ait: "et nonnihil ipse quoque noviminimum est de arte loqui, quod hic fecit, multo maximum ex arte dicere, quod eum minime po- tuisse omnes viE. Orator duo habere debet, ut artem tradat dicendi, ut ipse ex arte dicat; sed officium eius hoc uerum est, ut ex arte dicat. Illud autem accidens, ut artem dicendi tradat, quod rhetoris officium solum est. Ergo non quidem mihi Hermagoras uidetur mendosissimequod oratori maxime est necessarium. Tollit ergo Hermagorae exercitationem ex arte dicendi; QVOD EVM, inquit, MINIME POTVISSE OMNES VIDEMVS. 'Minime', inquit, 'potuisse': nec hoc illi dat, ut quomodocumque potuerit. Ergo si nec sapiens fuit nec dicendi peritus, rede 'nec quid dicat attendere nec quid pollice
Abbreviated transcription (Latin):
postulat: Hic& indep̃cationie nihil ad nosatan&. rationib s
infirmationib rationũ supponendis ad iudicationẽ ꝑuenire.
ꝓpterta ꝗd nͥ alia qͦq incida c̃stitutio aut purs c̃situtionis
siplexerit iudicatio uinq̃stione ipsa conti nebit᷑ Indep̃catione
huꝰ modi Oporteat ne poena afficc In hac eiꝰmꝰ di & porteatne
In p̃miigenꝰ in facultates PBe neficia ex sua ui. extẽpe. ex animo
ei qͥ fec̃ ⁊ ex casu considerant᷑ Exsuaui quȩrent᷑ limꝰ Mlagna
an parua. facilia. andifficilia. singularia sint anuulgaria.
uera anfilsa qͥdã ecratioe honestent᷑ Ex tẽꝑedũt sitũ cũ

Expanded text:
postulat. hic et in deprecatione nihil ad nos attinet rationibus et infir- mationibus rationum subponendis ad iudicationem pervenire, propterea quod, nisi alia quoque incidet constitutio aut pars constitutionis, simplex erit iudi- catio et in quaestione ipsa continebitur: in depreca- tione, huiusmodi: oporteatne poena affici? in hac, huiusmodi: oporteatne in praemii genus, in facultates. Beneficia ex sua vi, ex tempore, ex animo eius, qui fecit, ex casu considerantur. ex sua vi quaerentur hoc modo: magna an parva, facilia an difficilia, singu- laria sint an vulgaria, vera an falsa quadam exornatione honestentur; ex tempore autem,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb hominib ⁊ qͥb decausis. tala honos habitꝰ si. quȩ retͥ
officusca.⁊ casta cẽoportere neq ea autcũ ĩpbis cõmunicare
Aut inmediocrib. haominib ꝑ uulgari & alt̃min homines
uirtutis cupidos fore. uirtutis p̃mio ꝑuulgato Que enĩ iii¬
rara urdua sint ea exꝑiendo pulchra ⁊ iocunda hominib
uiders Etttiꝰ si existant qͥ apud maiores nr̃os obegregiã
uirtutẽ tali honore dignati st̃ Nonne desuagla cũ pari
p̃mio tales homines afficiuideant de libariputent &
aoꝵ enumeratio ⁊ cũ eis qͦs contradicas cõpatiostiꝰ aut qͥ p̃

Expanded text:
quibus hominibus et quibus de causis talis honos habi- tus sit, quaeretur; oportere neque ea aut cum inprobis communicari aut in mediocribus hominibus pervulgari; et alter: minus homines vir- tutis cupidos fore virtutis praemio pervulgato; quae enim rara et ardua sint, ea experiendo pulchra et iu- cunda hominibus videri; et tertius: si exsistant, qui apud maiores nostros ob egregiam virtutem tali ho- nore dignati sunt, nonne de sua gloria, cum pari prae- mio tales homines affici videant, delibari putent? et eorum enumeratio et cum iis, quos contra dicas, com- p
Abbreviated transcription (Latin):
uidebt᷑ aue su industriȩ fortuna obstiti si& In hominẽ aũt̃
qͥb ratienib uixerit qͥđ sũptꝰ en eã rẽ aut laboris esupserit.
⁊ qiđ aliqͥndo tale fecerit. Nũ alieni laboris aut dõ⁊bonitatis
p̃miũ sibi postul& Nũ aliqͣndo ipse tilẽ obcausã. liquẽ
honos habit̃ set aut nũ necesse fuerit ei ffserẽ id qđ fecerit

Expanded text:
se. In hominem autem, quibus rationibus vixerit, quid sumptus in eam rem aut laboris insumpserit; ecquid aliquando tale fecerit; num alieni laboris aut deorum bonitatis praemium sibi postulet; num aliquando ipse talem ob causam aliquem honos habitus sit; aut num necesse fuerit ei facere id, quod fecerit;
Abbreviated transcription (Latin):
statuit uidiciale. Iubendũ Om̃mo aũt qͥdiligent̃ onnũ causarũ
uĩ inaturã ognouerit᷑ genere ⁊÷ pͥma confirmationẽ i forma¬
cas intellig& dissidere Cȩteris aũt partib aptas int̃ se om̃s
& aliã in alia ĩplicatã uidebic Nc̃ dep̃miis considerem liciniꝰ
crassconsul qͦsdđã in citeriore gallia. nullo illustri. neq certo
duce. neq eo nomine. neq numero p̃ditos: ut dignieẽnt qͥhostes

Expanded text:
statuitur, iudiciale est habendum. omnino autem qui diligenter omnium cau- sarum vim et naturam cognoverit, genere et prima conformatione eas intelleget dissidere, ceteris autem partibus aptas inter se omnes et aliam in alia impli- catam videbit. Nunc de praemiis consideremus. L. Licinius Crassus consul quosdam in citeriore Gallia nullo inlustri neque certo duce neque eo nomine neque numero praeditos, uti digni essent, qui hostes
Abbreviated transcription (Latin):
⁊imaginib. locos appellamꝰ eos qͥ breuit̃
ꝑfecte ĩ signitȩ. aut nat᷑a Aut manu
absobat.ͥ. ut eos faciȩ nat᷑ali memorie

Expanded text:
imaginibus. Locos appellamus eos qui breuiter perfectione insigniunt, aut natura aut manu absoluti sunt, ut eos facili naturali memoria
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq modis. factũ quidẽ manifestũ ẽ. syanimꝰ inue¬
nit᷑ inuitꝰ Adiungit᷑ in prudentiȩmodos &iã
affestio quã paulo anteꝑsonȩ diximꝰ attributã
Quã affeltionẽ eẽ diximꝰ animi aut corporis re¬
posuit cõmutationes id molestiã i racundiam
amorẽ Itaq his affectionib animi in prudente
in factũ impellȩnit᷑ Et reste in prudentes Quif¬
pe affectio ẽ : repentina animi cõmutatio Ergo
qđ repentinũ e ꝓspicimñpotest Sipspiam̃ potest:
in prudentia est Facultatess̃ aut quib faciliꝰ
fit aut sineqͥb aliquid confici non potest acul¬
tatescicero dupliciqualitate definiuit. Duasq
illis potentias dedit. Ut sit pͥmũgenꝰ facultatũ
illud si neqͦ aliqͥd fieri ñ potest. aliud qͦ aliquid
facilius cõpleat Et ph̃duo pͥma ꝓponamꝰ ł t ñfit
ãexeo qđ fit rursus duo descendunt Facile fit dis¬
ficilestt Ita in duob ponit facultas ingenere qđ

Expanded text:
quoque modis factum quidem manifestum est, sed animus inuequoque modis factum quidem manifestum est, sed animus inuenitur inuitus. Adiungitur ad imprudentiae modos etiam adfectio, quam paulo ante personae diximus attributam: quam adfectionem esse diximus animi aut corporis reposuit commutationes, id est molestiam, iracundiam, amorem. Itaque his adfectionibus animi imprudentes in factum impellimur, et recte 'imprudentes': quippe adfen potest; si prospici non potest, imprudentia est. FACVLTATES SVNT AVTEM, QVIBVS FACILIVS FIT AVT SINE QVIBVS ALIQVID CONFICI NON POTEST. Facultates Cicero duplici qualitate definiuit duasque illis potentias dedit: ut sit primum genus facultatum illud sine quo aliquid fieri non potest, aliud quo aliquid facilius compleatur. ex eo quod fit rursus duo descendunt, 'facile fit, difficile fit'. Ita in duobus ponitur facultas, in genere
Abbreviated transcription (Latin):
uersant᷑. Nodũ cicero diligent᷑ in spec̃ atq
ita definiuit ut nemo unquã Nãq modũ in
duobus inspiciendũ doc& inmͦ facti. & inani¬
mo facientis ut sidicas. clã ẽ quidẽ modusfacti
qđ quasi res fasti occultegerat᷑. Uerũ in eo est.¬
& animus facientis insidiosus latens atq
& ex animo inspiciendi sunt. Verũ imipso ani¬
moduo rursus debemꝰ inspicere. prudentiã &
in prudentiã iđ utrũ aliquid confilio an ani¬
mi impulsufecerit In hisꝑ causa factiquerit᷑
quã duplicẽ ec̃ supͣdiximꝰ circa facientis uoluntatẽ
Ratotinationẽ scilic& ⁊impulsionẽ Itaratio¬
tinatio erit prudentia animi. inpulsiouͦ in pro¬
dentia Verũ huerunt ex prudentia modi
clã. palã ui ꝑsuasione. Hȩc om̃a prudenter
admissa sunt iđ ut resfier&: consiliũ ante p̃ces¬
sit In prudentia porro: ad purgationẽ iungt̃
quȩ pars ueniȩẽ Cui purgationis partes. tress
inspiciendȩ IVSCIENI GAVT NICESSITAS Inhis

Expanded text:
ERITVR. Modum Cicero diligenter inspexit adque ita definiuit ut nemo umquam. Namque modum in duobus inspiciendum docet, in modo facti et in animo facientis, ut si dicas 'clam' est quidem modus facti, quod quasi res occulte geratur, uerum in eo est et animus facientis insidiosus, latens atque  modi ex modo facti et ex animo inspiciendi sunt. Verum in ipso animo duo rursus debemus inspicere, prudentiam et imprudentiam, id est utrum aliquid consilio an animi impulsu fecerit. In his enim causa fach quaeritur, quam duplicem esse supra diximus circa facientis uoluntatem, ratiocinationem scilicet et impulsionem. Ita ratiocinatio erit prudentia animi, impulsio uero imprudentia. Verum hi erunt ex prudentia modi: CLAM PALAM, VI PERSVASIONE. Haec omnia prudenter admissa sunt, id est, ut res fieret, consilium ante praecessit. Imprudentia porro ad purgationem iungitur, quae pars ueniae est: cuius purgationis partes tres sunt inspiciendae, inscientia, casus, necessitas. In his
Abbreviated transcription (Latin):
conuiuiũ somnꝰ. Et reste in pͥuata occusione sonũ
&iã posuit. Nonpexne cessicate tẽporis sqex cor¬
poris atq animi ratione dormitur. Int̃dũ eñi
lassi aut mesti ꝑdiẽ dormimꝰ Int̃dũ solliciti atq
occupati noste uigilamus. Triplex itaq occasio.
publica cõmunis priuata. Exhisoccasionibus
multa possum argum̃ta colligere Mođ̾ aũt ẽ:
ius partess prudentia & in prudentia. Pruden¬
tiȩ aut̃ ratioquerit᷑ ex his quȩ clã palã .ui. ꝑ
suasione fecerit In prudentia aut̃ inpurgationẽ
confertur. Cui partess inscientia casus necessi

Expanded text:
e in privata occasione somnum etiam posuit. Non enim ex necessitate temporis, sed ex corporis atque animi ratione dormitur: interdum enim lassi aut maesti per diem dormimus, interdum solliciti atque occupati nocte uigilamus. Triplex itaque occasio: publica, communis, privata. Ex his occasionibus multa possumus argumenta colligere. MODVS AVTEM EST, ius partes sunt prudentia et imprudentia. Prudentiae autem ratio quaeritur ex his quae clam an palam, vi an persuasione fecerit: imprudentia autem iu purgationem confertur, cuius partes sunt inscientia, casus, necessi
Abbreviated transcription (Latin):
actib nr̃is uł ipsius mundi qͣlitas ꝓuenens
occussonẽ parit faciendi aliqͥd uł n faciendi
ntipore p mensura acspatiũ considerat᷑ Inoc¬
cnssone qualitas ceporis & quao portunitas
nascit̾ faciendi aliqđ ułñ faciendi Hocitaq
mundi pari nob̵ ad aliqd oportunitatem:
erũ hecoccasio ł oportunitas intriageno¬
ra distribuunt᷑ sublicũ comune singulan¬
ublicũ estinquit qđ ad totã ꝑtin& ciuitatẽ si aut
bellũsit aut ludi aut dies festus aliquis In hac
utiq publica occasione: est oportunitas aliquid
faciendi ul ñfaciendi Cõmuneẽ inqͥt qđ exactib
friguss Singlare aut ẽ inquit. qđ unicuiq potest

Expanded text:
actibus nostris uel ipsius mundi qualitas proueniens actibus nostris uel ipsius mundi qualitas proueniens occasionem parit faciendi aliquid uel non faciendi. In tempore enim mensura ac spatium consideratur, in occasione qualitas temporis, ex qua opportunitas nascitur faciendi aliquid uel non faciendi. Hoc itaque mundi parit nobis ad aliquid opportunitatem. Verum haec occasio uel opportunitas in tria genera distribuitur, publicum, commune, singulaublicum est, inquit, quod ad totam pertinet ciuitatem, si aut bellum sit aut ludi aut aliqui dies festus; in hac utique publica occasione est opportunitas aliquid faciendi uel non faciendi. Commune est, inquit, quod ex actibus frigus. Singulare autem est
Abbreviated transcription (Latin):
in illo spatio huiꝰ negotii magnitudo potuerit im¬
pleri & utrũ tot simul respotuerint effici Qđ
eni in reb difficile ẽ. aut numero aut magnitudi¬
ne ̃it necesseest: Occasio aut̃ ẽ pars tẽporis. ha
bens inse alicuirei idoneã faciendi. aut ñ faciendi
oportunitatẽ. Quare cũ tẽprehoc differt Nãge¬
nere qͥde utrũq idẽ eẽ intelligit᷑. Verũintẽpore
spatiũ qͦdã mͦ declarat᷑ qđ in annis aut in anno.
aut in aliqͣ anniparte spectat᷑. Ito ecasione ad
spatiũ tẽporis faciendi quȩdã oportunitas intelli¬
git᷑ adiuncea. Quare cũ genere idẽ sit. fit aliud
qđ parte quadã & specie ut diximꝰ differat. Hec
distribut᷑ incriagenem EVBLICM COMMVNOE
Siuouiare sublicũ ẽ : qđ ciuitas uniuersa aliqua
decuiusa frequentat. ut ludi dies festus bellum
õmune qđ accidit om̃ib eode fere cẽpore. ut mes¬
sis uindemia calor frigus. Singłare aut̃ ẽ qđ
nilla mensura tẽporis ex motu celi fasta. ex

Expanded text:
in illo spatio huius negotii magnitudo potuerit impleri et utrum tot simul res potuerint effici. Quod enim in rebus difficile est, aut numero aut magnitudine sit necesse est. Obens in se alicuius rei idoneam faciendi aut non faciendi opportunitatem. quare cum tempore hoc differt: nam genere quidem utrumque idem esse intellegitur, verum in tempore spatium quo- dam modo declaratur, quod in annis aut in anno aut in aliqua anni parte spectatur, in occasione ad spatium temporis faciendi quaedam opportunitas intellegitur adiuncta. quare cum genere idem sit, fit aliud, quod parte quadam et specie, ut diximus, differat. haec distribuitur in tria genera: publicum, commune, sin- gulare. publicum est, quod civitas universa aliqua de causa frequentat, ut ludi, dies festus, bellum. commune, quod accidit omnibus eodem fere tempore, ut messi uindemia, calor, frigus. Singulare autem est,lila mensura temporis ex motu caeli facta ex
Abbreviated transcription (Latin):
inolitudinẽ suȩ uoluntatis. nobilita tẽ generis.
tor qͥse saluũ uelint dignitatẽ ostendere.
acetera ea que ꝑsonis ad honestatẽ.⁊ ãplitudi¬
ẽ sattributa. cũ conquestione sine arrogan
Minse eẽ de monst rabit. ut honoro potiꝰaliqͦ
qui ullo supplicio dignꝰ eẽ udeat᷑. Deinde
eteros pferre quib maiora delicti con

Expanded text:
litudinem suae vo- luntatis, nobilitatem generis, eorum, qui se salvum velint, dignitatem ostendere, et cetera ea, quae per- sonis ad honestatem et amplitudinem sunt adtributa, cum conquestione, sine arrogantia, in se esse demon- strabit, ut honore potius aliquo quam ullo supplicio dignus esse videatur; deinde ceteros proferre, quibus maiora delicta con
Abbreviated transcription (Latin):
tisquȩ in pͥmo libro sunt posita. Qdusariꝰ aut̃
male facta augebit nihil imprudent. sed om̃a &
crudelitate ⁊ malitia facta dic& ipsũ inmiseri¬
corqͥẽ. suꝑbũ fuisse. Et si poterit. ostenda seꝑ
inimicũ fuisse.⁊ amicũ fieri nullo mͦ posse. Sibe¬
neficia ꝓfer&. aut aliqua de caula facta non

Expanded text:
tis, quae in primo libro sunt exposita. Adversarius autem malefacta augebit: nihil impru- denter, sed omnia ex crudelitate et malitia facta dicet; ipsum inmisericordem, superbum fuisse; et, si poterit, ostendet semper inimicum fuisse et amicum fieri nullo modo posse. si beneficia proferet, aut aliqua de causa facta, non
Abbreviated transcription (Latin):
idefinitione utendusit. Sin aliud qͦq aliqd genꝰ in¬
cid&. eigenq̃ e p̃cepta. licebithuc pariratione trars¬
ferre Nã accusatori maxime est in hoc elaboran
siquã plurimis constitutionib aggredit᷑ id ĩpbare
psa aut̃ cõparatio separaca ac&ens generib: ẽtro¬
ũsiarũ sic ex suaui c̃sideraibit siuillud qđ cõparabit᷑.
aut ñ honestũ. aut ñ utile. aut ñ neces arufus
aut ñ tanto pereutile. aut ñ canto perehonestu
aut ñtanto pere necessariũ fiusse. Deindep

Expanded text:
definitione utendum sit. sin aliud quoque aliquod genus incidet, eius generis praecepta licebit huc pari ratione transferre. Nam accusatori maxime est in hoc elaborandsi quam plurimis constitu- tionibus aggredietur id inprobare. ipsa autem compara- tio separata a ceteris generibus controsiarum sic ex sua vi considerabitur, si illud, quod comparabitur, aut non honestum aut non utile aut non necessarium fuisse aut non tantopere utile aut non tantopere honestum aut non tantopere necessarium fuisse de
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ  ã plectimꝰ : Inqͥ partitione uidendũẽ neaut
aliqđ genꝰ ut ilerelinqͣt᷑ aut sero extrapartitionẽ
id qđ uiciosissimũ acturpissimũ ÷ inferat᷑ Paucitas
in partitione seruat᷑ signã ipsa rerũ ponuntur:
Sosepe eademres aligenꝰ aliipars est : Na homo ani¬
malis pars: thebã aut croanigenꝰ: Hȩcideo dili¬
gentiꝰ inducit᷑ p̃scriptio ut aꝑte intellecta gñerabi

Expanded text:
dicendum est, amplectimur in partitione, ne aut aliquod genus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac tur- pissimum est, inferatur. paucitas in partitione serva- tur, si genera ipsa rerum ponuntur nsaepe eadem res alii genus, alii pars est. nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus. haec ideo diligentius inducitur di- scriptio, ut aperta intellecta gener
Abbreviated transcription (Latin):
magis ad cognitionẽ tẽporis dix. qđ qiđ ess& insi¬
nuare cupiebat. qua ut apta sint in gestionere¬
goti uidergo aptũ erit inuc partiꝰ nã hueo¬
at tributũ ẽ tẽpꝰ aestimatio eiꝰdẽ tẽporis ⁊clatio

Expanded text:
magis ad cognitionem temporis dixit, quod quid esset insinuare cupiebat, quam ut apta sint in gestione negotii. Quid ergo aptum erit huic parti nam huattributum est tempus? Aestimatio eiusdem temporis et conlatio
Abbreviated transcription (Latin):
ipsuis loci & uicinitatis & totiꝰregionis:
Exh s&iã ad tributionib sacer anꝑsanꝰ publicꝰ¬
anne pͥuatꝰ. alienꝰ anipsuis deqͦagit᷑. locussit
ȩt̃nitatis cũ aliciuꝰ annui. menstrui diurni
nocturniue spacii. certa significatione In hoc
& q̃ p̃terierint considerant᷑ & coripsoꝵ q̃ aut

Expanded text:
ipsius loci et vicinitatis et totius regionis. Ex his etiam attributionibus: sacer profanus, publicus privatus, alienus an ipsius, de quo agitur, locus sit aeternitatis cum alicuius annui, menstrui, diurni nocturnive spatii certa significatione. In hoc et quae praeterierint considerantur, et eorum ipsorum qu
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrabitur. tũ ex facto. aut exeuentu aliquo
ad tẽpus. id qđ instituit. accomodatur. Semper

Expanded text:
demonstrabitur; tum ex facto aut ex eventu aliquo ad tempus id, quod instituit, accommodabitur. semper
Abbreviated transcription (Latin):
emꝰ inorationẽ. cũ causȩ ipsiꝰ necessitas flagitabit
milib exẽplis irationib: q̃ ad defensionẽ suã poter̃
itiner: Ab illa definicione separatio. Vt separ&
sicũsiui ab eadefinitione quã habuit aduersariꝰ:
qe fastiutilitas aut honestas ad aug&. Quomͦ
uiusator ad speciẽ descendit. vt iungat definitio¬
nesui cũspecie sic defensordescendit adspeciẽ. ut se¬
pltĩ pindignationẽ. reus utile ẽẽdoceat ⁊ honestũ:
Vmo locis quos accusatori p̃scripsimꝰ ut & hic rursꝰ
comeitat in definitionẽ adũs arui p̃cepta suꝑiora
idi eñ falsa. turpẽ in utilẽ Cõpar& & minore
muure pari. q̃ hab& scilie& accusator Nã ⁊ hic ꝓpũ
oui comunẽ define habebit Nã ⁊ extra finẽ quẽ pot÷
cienũ ꝑminora maiora paria. Nã illi quidẽ com¬
hunes loci. qͥinqͣcũq parte cẽposs. causas segge¬
sente :& ꝑiculi magnitudine ñ ex causȩ genere

Expanded text:
emus in orationem, cum causae ipsius necessitas flagitabit, similibus exemplis et rationibus quae ad definitionem suam poterunt pertinere. AB ILLA DEFINITIONE SEPARATIO. Vt separaret factum suum ab ea definitione quam habuit aduersarius. PER QVEM FACTI VTILITAS AVT HONESTAS ADAVGETVR. Quo modo accusator descendit ad speciem, ut iungat definitionem suam cum specie, sic defensor descendit ad speciem, ut sefactum per indignationem, reus ut utile esse doceat et honestum. OMNIBVS LOCIS QVOS ACCVSATORI PRAESCRIPSIMVS. arii praecepta superiora et dicat eam falsam, turpem, inutilem; comparet ex minore, maiore, pari, quae habet scilicet accusator. Nam et hic proprium locum communem de fine habebit; nam et extra fanem, quem potest tionum per minora, maiora, paria. NAM ILLI QVIDEM COMMVNES LOCI. Qui in quaecumque parte esse possunt causa suggerente. EX PERICVLI MAGNITVDINE
Abbreviated transcription (Latin):
inte p̃cepta s̃ unc qͦq in partẽ orationis trausferrieportebit :
ere aut infirmare poter̃ VOm̃s irgum̃t atiorep̃headit̃

Expanded text:
nte praecepta sunt, hanc quoque in partem orationis transferri oportebit. ere aut infirmare poterunt. Omnis argumentatio reprehenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
acũ ꝓfectꝰ Cũ uixta ꝓpositionẽ debuit com¬
cludi Nonigit᷑ ad exercitũ uenisti. Hoc
itaq aꝑtũ uliciũ. In ioBs cuRo aut̃ duo nob
at tndendi s̃: Ne aut ambiguitate ꝓpositio¬
ns ut obliuione fallam̃ Ambiguitas in ꝓpo¬
hane talis ẽ. Sundigetis pecuniȩ pecunĩ
ñ hubetis Nĩomino qͥpecuniã ñ hab& indiga¬

Expanded text:
us', cum iuxta propositionem debuerit concludi: 'non igitur ad exercitum uenisti'. Hoc itaque apertum uitium. In obscuro autem duo nobis attendenda sunt, ne aut ambiguitate propositionis aut obliuione fallamur, Ambiguitas in propositione talis est: SI INDIGETIS PECVNIAE, PECVNIAM NON HABETIS. Nam omnino qui pecuniam n
Abbreviated transcription (Latin):
Sundigetis pecuniȩ pecunia ñ habetis Hlui
ꝓpositionis quã cũqrib ad uersario ꝓposit̃ã
c̃dusionẽ. alteriꝰ rei int̃ p̃tatione poteris
rep̃hendere : Vtsi inc̃clusiome m̃dicos posu¬
qt̃ iudicas eos qͥpetuniȩ indigeant ñ te
iñ dicos. intellexisse. syeos qͥcũ haberent. ma¬
iorẽ tam̃ pecuniã uellent. Deinde siille huiꝰ¬
madi homines inc̃clusione posuerit. tuc̃ tra
in ꝓpositione dicas te intellexisse iñdicos . Ita
aduersarii c̃clusionẽ ꝓpositionis uis ãbigui . in nob¬
tate sub uertes. Deinde aliud obscurũ uitiũ ẽ
cũ obliuis cim̃ qͥd in ꝓpositione sit positũ ⁊ aliud
inc̃dusione c̃ficit᷑: ut puta Siad illũ heredi¬
tas ueniebat: uerisimde ẽ abillonecitũ. Hic ueri
similitudo posita ẽ. deinde hanc ꝓpositionẽ plu¬
rib: uerbapꝓbant scilic& ut memoria ꝓpositio¬
nis &aninis auferat᷑. Post assumunt Adillũ aut̃
hereditas ueniebat. Pos tremo infer̃ c̃dusionẽ

Expanded text:
n habetis'. Huius propositionis quamcumque ab aduersario propositam conclusionem alterius rei interpretatione poteris reprehendere, ut si in conclusione mendicos posuerit, tu dicas eos qui pecuniae indigeant, non te mendicos intellexisse, sed eos qui, cum haberent, maiorem tamen pecuniam uellent; deinde, si ille huiusmodi homines in conclusione posuerit, tu contra in propositione dicas te intellexisse mendicos. Ita aduersarii conclusionem propositionis uisa ambiguitate subuertes. Deinde aliud obscurum uitium est, cum obliuiscimur, quid in propositione sit positum, et aliud in conclusione conficitur, ut puta: SI AD ILLVM HEREDITAS VENIEBAT, VERI SIMILE EST AB ILLO NECATVM. Hic ueri similitudo posita est. Deinde hanc propositionem pluribus uerbis adprobant, scilicet ut memoria propositionis ex animis auferatur; post adsumunt AD ILLVM AVTEM HEREDITAS VENIEBAT; postremo inferunt conclusionem: