comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Illud qͦ ñ parũu humanitatis sena¬
tus indiciũ ẽ. Syphacem enĩ qͦn¬
dã opulentissimũ numidiȩ regẽ
captiuum incustodia tiburi mor¬
tuũ publico funere censuit efferen¬
dũ. ut uitȩ dono. honorẽ sepultu¬
re adiceret.
Consimiliq clem̃tia in perse usus
ẽ. Nam cũ albȩ in quã custodiȩ
causa relegatus erat decessisset.
questorẽ misit qui eũ publicofu¬
nere efferret. ne regias reliqͥas. ia¬
cere inhonoratas pateret᷑. Hostib
hec ⁊ miseris ⁊ fato functis officia
regib erogata. illa. amicis ⁊ felici¬
b ⁊ uiuis tributa sunt.
onfecto macedonico bello. musa¬
chanes masmisse filiꝰ cũ eqͥtib qͦs
in p̃sidiũ romanoꝵ adduxerat. ab
im̃p paulo ad patrẽ remissus tem¬
pestate classe disꝑsa. brundusium
eger delatus ẽ. Qd̾ ubi senatꝰ cogno¬
uit. continuo illo questorẽ ire ius¬
sit. cuiͦ cura ⁊ hospitiũ adolescenti
expediret᷑. ⁊ omĩa quȩ ad ualitudi¬

Expanded text:
Illud quoque non paruum humanitatis senaIllud quoque non paruum humanitatis senatus indicium est: Syphacem enim, quondam opulentissimum Numidiae regem, captiuum in custodia Tiburi mortuum publico funere censuit efferendum, ut uitae dono honorem sepulturae adiceret. 8 consimilique clementia in Perse usus est: nam cum Albae, in quam custodiae causa relegatus erat, decessisset, quaestorem misit, qui eum publico funere efferret, ne regias reliquias iacere inhonoratas pateretur. Hostibus haec et miseris et fato functis officia regibus erogata, illa amicis et felicibus et uiuis tributa sunt. confecto Macedonico bello Musochanes Masinissae filius cum equitibus, quos in praesidium Romanorum adduxerat, ab imperatore Paulo ad patrem remissus tempestate classe dispersa Brundisium aeger delatus est. quod ubi senatus cognouit, continuo illo quaestorem ire iussit, cuius cura et hospitium adulescenti expediretur et omnia, quae ad ualitudi
Abbreviated transcription (Latin):
iberalitatis quas aptiores co¬
mites ꝗͣ humanitatẽ & clem̃tiã
dederim: Qm̃ idem genus lau¬
dis expetunt. qͣrũ pͥma mopia. ꝓ¬
xima occupatione. tercia ancipi¬
ti fortuna p̾statur. Cũq nescias
quã maxime ꝓbes. eiꝰ tam̃ cõmen¬
datio ꝓcurrere uidet᷑. cui nomen
ex ipso noĩe quesitũ ẽ.
Ante omĩa autẽ humanissima &
clem̃tissima senatꝰ acta referam.
Qui cũ kartaginensiũ legati ad
captiuos redimendos in urbẽ ue¬
nissent. ꝓtinꝰ his nulla pecunia
accepta reddidit iuuenes. nume¬
rũ duũ miliũ. ⁊ septingentorũ. pranes
xl. triũ. expletissimos rerũ. Tan¬
tũ hostiũ exercitũ dimissũ. tan¬
tã pecuniã contẽptã. tot punicis
iniuriis ueniã datã. ipsos legatoᷤᷤ
obstupuisse arbit᷑r. ac secũ dixisse.
O munificentiã gentis romane.
deoꝵ benignitati ȩquandã. Oetiã
nrãm legationẽ supra uota felicẽ.
Nã qd̃ beneficiũ nũqͣm dedissemꝰ.
accepimus.

Expanded text:
iberalitati quas aptiores comites quam humanitatem et clementiam dederim, quoniam idem genus laudis expetunt? quarum prima † inopia, proxima occupatione, tertia ancipiti fortuna praestatur, cumque nescias quam maxime probes, eius tamen commendatio praecurrere uidetur, cui nomen ex ipso numine quaesitum est. Ante omnia autem humanissima et clementissima senatus acta referam. qui, cum Karthaginiensium legati ad captiuos redimendos in urbem uenissent, protinus his nulla pecunia accepta reddidit iuuenes numerum duum milium et septingentorum et xl trium explentis † simis rerum tantum hostium exercitum dimissum, tantam pecuniam contemptam, tot Punicis iniuriis ueniam datam: ipsos legatos obstipuisse arbitror ac secum dixisse 'o munificentiam gentis Romanae deorum benignitati aequandam! o etiam nostram legationem supra uota felicem! nam quod beneficium numquam dedissemus, accepimus.'
Abbreviated transcription (Latin):
His ⁊ hoꝵ similib exemplis. bene.¬
ficentia generis humani nutrit᷑.
atq augetur. Hȩ st̃ eius facies.
hii stimuli. ꝓpter qͦs iuuandi ⁊
emerendi cupiditate flagrat.
Et sane amplissimȩ ac speciosissi¬
mȩ diuitiȩ sunt. felicit᷑ erogatis
beneficiis late posse censeri. Quoꝵ
qm̃ religiosum cultũ instituimꝰ.
nc̃ neglectum suggillandi gr̃ã
quo sit gratior referemus. xxx.¬
De ingratis.

Expanded text:
his et horum similibus exemplis benihis et horum similibus exemplis benificientia generis humani nutritur atque augetur: hae sunt eius faces, hi stimuli, propter quos iuuandi et emerendi cupiditate flagrat. et sane amplissimae et speciosissimae diuitiae sunt feliciter erogatis beneficiis late posse censeri. quorum quoniam religiosum cultum instituimus, nunc neglectum suggillandi gratia, quo sit gratior, referemus. DE INGRATIS
Abbreviated transcription (Latin):
liano qͥa nepos affricano erat. bo¬
nã magnãq partẽ numidici ex¬
ercitus quã lucullo coñs. a qͥ ad
auxilia petenda missus fuerat
in hispaniã duceret. ꝓmptissima
mente tradidit. p̃sentiq ꝑiculo
respectũ pͥstini beneficii antepo¬
¶fuit.
Ille cũ etiã etate
deficiente magnas regni opes qua¬
tuor ⁊ qͥnquaginta filioꝵ numero
relinquens. in lectulo laberet᷑. mn
manliũ qui procoñs affrĩc obti¬
nebat litteris obsecrauit. ut ad se
scipionẽ ȩmilianũ sub eotc̃mili¬
tantẽ. mitteret. feliciorẽ mortem
suã futurã ratus. si in cõplexu
dexterȩ eiꝰ supp̃mũ sp̃m ac man¬
data posuisset.
Ille aduentũ scipionis fatis suis
p̃currentib. hec uxori liberisq
Integra oĩa. ȩmiliano reseruare.
Cum diuidendi regni arbitrũ
haberent. Qd̃ is statuisset. ꝑinde
testam̃to cautũ ĩmutabile ac san¬
ctum optinerent. Totãq uariis
rebus se masmissa infatigabili
pietatis serie ad centesimum ex¬
tendit annum.

Expanded text:
liano, quia nepos Africani erat, bonam magnamque partem Numidici exercitus, quam ad Lucullum consulem, a quo ad auxilia petenda missus fuerat, in Hispaniam duceret, promptissima mente tradidit praesentique periculo respectum pristini beneficii anteposuit. ille, cum iam aetate deficiente magnas regni opes quattuor et quinquaginta filiorum numero relinquens in lectulo laberetur, M'. Manilium, qui pro consule Africam obtinebat, litteris obsecrauit ut ad se Scipionem Aemilianum sub eo tunc militantem mitteret, feliciorem mortem suam futuram ratus, si in conplexu dexterae eius supremum spiritum ac mandata posuisset. ille aduentum Scipionis fatis suis praecurrentibus haec uxori liberisqueintegra omnia Aemiliano reseruarent, eum diuidendi regni arbitrum haberent: quod is statuisset perinde ac testamento cautum inmutabile ac sanctum optinerent. tot tamque uariis rebus se Masinissa infatigabili pietatis serie ad centesimum extendit annum.
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ ⁊ causa ⁊ finis fuit. Alexan¬
drũ enĩ thebe pelicatꝰ ira mota in¬
sẏracusanoꝵ tyrannꝰ huice torm̃¬
ti ꝗͣ longa fabula: qui duo de .xl.
ferocissimarũ gentiũ hoĩes.⁊ a fa¬
miliis locupletiũ electos p̃ualidoᷤ
seruos. qͥb latera sua cõmitteret
substituit. Tonsoꝵ qͦ metu tonde¬
re filias suas docuit. Quarũ ipsarũ
postꝗͣ adultȩ ȩtati appropinqͣbant
manib. ferrũ ñ ausus cõmittere.
instituit. ut candentiũ iuglandi¬
um nucũ putaminib. barbã sibi
⁊ capillũ adurerent. Nec securiorẽ
maritũ egit. ꝗͣ patrẽ. Duarũ enĩ
eodẽ tp̃r aristhomaclis sy racusa¬
nȩ. & locrensis doridis matͥmoni¬
is illigat᷑. neutriꝰ umꝗͣ nisi excus¬
sȩ cõplexũ petiit. Atq &̃ cubicula¬
rem lectũ ꝑinde qͣsi castra lata fos¬
sacinxit. inquẽ se ligneo ponte
recipiebat. cũ forẽ cubiculi extrin¬
secus a custodib oꝑtã. interiorem

Expanded text:
eadem et causa et finis fuit: Alexaneadem et causa et finis fuit: Alexandrum enim Thebe paelicatus ira mota inSyracusanorum tyrannus huiusce tormenti quam longa fabula! qui duodequadragferocissimarum gentium homines et a familiis locupletium electos praeualidos seruos, quibus latera sua conmitteret, substituit. tonsorum quoque metu tondere filias suas docuit. quarum ipsarum, postquam adultae aetati adpropinquabant, manibus ferrum non ausus conmittere, instituit ut candentibus iuglandium nucum putaminibus barbam sibi et capillum adurerent. nec securiorem maritum egit quam patrem. duarum enim eodem tempore, Aristomaches Syracusanae et Locrensis Doridis, matrimoniis inligatus neutrius umquam nisi excussae conplexum petiit atque etiam cubicularem lectum perinde quasi castra lata fossa cinxit, in quem se ligneo ponte recipiebat, cum forem cubiculi extrinsecus a custodibus opertam interiore
Abbreviated transcription (Latin):
quib suspecti domestici fuert̃.
eferam nc̃ eos quib aliqͦs
suspectos habentib exqui¬
sitior sui quesita custodia ẽ. Nec
a miserrimo. s ab eo qui inter
paucos felicissimus fuisse credit᷑¬
parũ fidei in pectorib hominũ
reponens. salutẽ suã custodia ca¬
nũ uallauit. Quo tã late patens
imꝑiũ. quo tantũ liberoꝵ nume.¬
rũ. quo deniq tam artabeniuo¬
lentia constricta romana amici¬
tia: si ad hȩc tuenda nichil cani¬
no latratu ac morsu ualentiꝰ dux̃.
Hoc rege infelicior alexander.
cuiꝰ precordia hinc amor. hinc me¬
tus torsert̃. Nam cũ infimito ardo.¬
re coniugis thebes teneret᷑. ad ean¬
dem ex epulis in cubiculũ uenienꝰ.
barbarũ coniunctũ nothis thraciᷤᷤ
stricto gladio iubebat ante ire.
Nec pͥus se idem lecto cõmittebat.
ꝗͣ a stipatorib diligenter eẽt scru¬
tatus. Suppliciũ irato deoꝵ numi¬
ne cõpositũ. neq libidini neq ti¬
mori posse imꝑare. Cuiꝰ timori

Expanded text:
QVIBVS SVSPECTI DOMESTICI FVERVNT Referam nunc eos, quibus aliquos suspectos habentibus exquisitior sui quaesita custodia est: nec a miserrimo, sed ab eo, qui inter paucos felicissimus fuisse creditparum fidei in pectoribus hominum reponens salutem suam custodia canum uallauit. quo tam late patens imperium? quo tantum liberorum numerum? quo denique tam arta beniuolentia constrictam Romanam amicitiam, si ad hanc tuendam nihil canino latratu ac morsu ualentius duxit? Hoc rege infelicior Alexander, cuius praecordia hinc amor, hinc metus torserunt: nam cum infinito ardore coniugis Thebes teneretur, ad eandem ex epulis in cubiculum ueniens barbarum conpunctum notis Thraciis stricto gladio iubebat anteire, nec prius se eidem lecto committebat quam a stipatoribus diligenter esset scrutatus. supplicium irato deorum numine conpositum, neque libidini neque timori posse imperare. cuius timoris
Abbreviated transcription (Latin):
aut habendus aut sꝑnendus filius
ẽẽt. admonebat᷑. Quo nuntio acce¬
pto iuuenis. coactꝰ est fortiꝰ adu̾sꝰ
semet ipsũ gladio uti. ꝗͣ aduersꝰ
hostes usus fuerat.
Nec minꝰ aĩose aulus fuluiꝰ uir se¬
natorii ordinis euntẽ in aciem fi¬
lium retraxit. ꝗͣ scaurus ex p̃lio
fugientẽ increpuit. Nãq iuuenẽ
⁊ ingenio ⁊ litteris ⁊ forma inter
equales nitentẽ. prauo c̃silio ami¬
citiã catilinȩ secutũ. inq castra
eiꝰ temerario ĩpeturuentẽ. medio
itinere abstractũ supplicio mortiᷤ
affecit. p̃fatꝰ ñ se catilinȩ illũ ad¬
uersus patriã. s patͥe adu̾sus ca¬
tilinã genuisse. Licuit donec belli
ciuilis rabies p̃teriret. inclusum
arcere. Uerũ illud cauti patͥs nar¬
raret᷑ opus. hoc seueri refert᷑. Sed¬
& ut hanc incitatã ⁊ asꝑã seueri¬
tatẽ. mitiores relati patrũ mores
clem̃tiȩ suȩ mixtura temꝑent. ex¬
actȩ penȩ concessa uenia iungat.¬

Expanded text:
aut habendus aut spernendus filius aut habendus aut spernendus filius esset admonebatur. quo nuntio accepto iuuenis coactus est fortius aduersus semet ipsum gladio uti quam aduersus hostes usus fuerat. Nec minus animose A. Fuluius uir senatorii ordinis euntem in aciem filium retraxit quam Scaurus ex proelio fugientem increpuit: namque iuuenem et ingenio et litteris et forma inter aequales nitentem, prauo consilio amicitiam Catilinae secutum inque castra eius temerario impetu ruentem medio itinere abstractum supplicio mortis adfecit, praefatus non se Catilinae illum aduersus patriam, sed patriae aduersus Catilinam genuisse. licuit, donec belli ciuilis rabies praeteriret, inclusum arcere: uerum illud cauti patris narraretur opus, hoc seueri refertur. Sed ut hanc incitatam et asperam seueritatem mitiores relati patrum mores clementiae suae mixtura temperent, exactae poenae concessa uenia iungat
Abbreviated transcription (Latin):
flectirigor. At ille neq exequiis
adolescentis int̃fuit. ⁊ cũ maxime
funus eiꝰ duceret᷑. consule se uolen¬
tib uacuas aures accõmodauit.
Uidebat enĩ se in eoatrio c̃sedisse.
in quo imꝑiosi illiꝰ torquati seue¬
ritate c̃spicua imago posita erat.
Prudentissimoq uiro succurre¬
bat. effigies maioꝵ suoꝵ cũ titu¬
lis suis id circo in pͥma parte ȩdiũ
poni solere. ut eoꝵ uͥtutes posteri
ñ solũ legerent. s &̃ imitarent᷑.
Muͦ scaurus lum̃ ac decus
patriȩ. cũ apud athesim flum̃
impetu cimbroꝵ romani eqͥtes
pulsi. deserto catulo urbẽ paui¬
di repeterent. c̃sternationis eoꝵ
participi filio suo misit qͥ diceret.
libentiꝰ se in acie eiꝰ int̾fecti ossib
occursurũ. ꝗͣ ipsũ tam deformis
fuge reũ uisurũ. Itaq siqͥd mͦ re¬
liquũi in pectore uerecundiȩ suꝑ¬
ẽẽt. conspectũ degenerati patris
uitaturũ. Recordatione enim iu¬
uentutis suȩ. qualis. m̃. scauro

Expanded text:
flecti rigor: at ille neque exequiis flecti rigor: at ille neque exequiis adulescentis interfuit et, cum maxime funus eius duceretur, consulere se uolentibus uacuas aures accommodauit: uidebat enim se in eo atrio consedisse, in quo imperiosi illius Torquati seueritate conspicua imago posita erat, prudentissimoque uiro succurrebat effigies maiorum suorum cum titulis suis idcirco in prima parte aedium poni solere, ut eorum uirtutes posteri non solum legerent, sed etiam imitarentur. M. uero Scaurus, lumen ac decus patriae, cum apud Athesim flumen impetu Cimbrorum Romani equites pulsi deserto consule Catulo urbem pauidi repeterent, consternationis eorum participi filio suo misit qui diceret libentius se in acie eius interfecti ossibus occursurum quam ipsum tam deformis fugae reum uisurum: itaque, si quid modo reliquum in pectore uerecundiae superesset, conspectum degenerati patris uitaturum: recordatione enim iuuentae suae qualis M. Scauro
Abbreviated transcription (Latin):
Namcũ ad senatũ macedonia de
filio eiꝰ decimosalano qui eã ꝓuin¬
ciã obtinuerat querelas ꝑ legatos
detulisset. a patͥb c̃scͥptis petit. ne
qͥd ante de ea re statuerent. ꝗͣ ipse
macedonũ filiiq sui causã inspe¬
xisset. Sũmodeinde cũ amplissi¬
mi ordinis tum &̃ eoꝵ qͥ questũ
uenerant c̃sensu cognitione sus¬
cepta. domi c̃sedit. solusq utriq
parti ꝑ totũ biduũ uacauit. Ac
tertio plenissime die diligentis¬
sime auditis testib. ita ꝓnunti¬
auit. Cũ salanũ filiũ meũ pecu¬
nias a sociis accepisse ꝓbatũ mͥsit.
iudico. Protinꝰq e conspectu meo
abire iubeo. Tam tͥsti patͥs senten¬
tia ꝑculsus silanꝰ. lucẽ ulteriꝰ intu¬
eri ñ sustinuit. suspendioq se ꝓxi¬
ma nocte c̃sumpsit. Pegerat iam
torquatꝰ seueri ⁊ religiosi iudicis
partes. satisfactũ erat rei .p̃. babe¬
bat ultionẽ macedonia. Potuit
tam uerecundo filii obitu patͥs in¬

Expanded text:
nam cum ad senatum Macedonia de nam cum ad senatum Macedonia de filio eius D. Silano, qui eam prouinciam optinuerat, querellas per legatos detulisset, a patribus conscriptis petiit ne quid ante de ea re statuerent quam ipse Macedonum filiique sui causam inspexisset. summo deinde cum amplissimi ordinis tum etiam eorum, qui questum uenerant, consensu cognitione suscepta domi consedit solusque utrique parti per totum biduum uacauit ac tertio plenissime die diligentissimeque auditis testibus ita pronuntiauit: 'cum Silanum filium meum pecunias a sociis accepisse probatum mihi iudico protinusque e conspectu meo abire iubeo'. tam tristi patris sententia perculsus Silanus lucem ulterius intueri non sustinuit suspendioque se proxima nocte consumpsit. peregerat iam Torquatus seueri et religiosi iudicis partis, satis factum erat rei publicae, habebat ultionem Macedonia, potuit tam uerecundo fili obitu patris in
Abbreviated transcription (Latin):
brutꝰ gła par romulo. qͥa ille
urbem hic libertatẽ romanã con¬
didit. filios suos dñationẽ tarqͥ¬
nii a se expulsam reducentes. sũ¬
mũ imꝑiũ optinens cõprehensos.
ꝓq tribunali uirgis cȩsos.⁊ ad pa¬
lum religatos. securi ꝑcuti iussit.
Exiit patrẽ ut coñs. ageret. orbꝰ¬
q uiuere ꝗͣ publicȩ uindictȩ de¬
ẽẽ maluit.
Huiꝰ ȩmulatꝰ exemplũ cassiꝰ filiũ¬
qui tr̃.pł. agrariã legẽ primus
tulerat. multisq aliis reb popu¬
lariter aios hominũ amore sui
deuinctos tenebat. postꝗͣ illã po¬
testatẽ deposuit. adhibito ꝓpin¬
quoꝵ ⁊ amicoꝵ ẽsilio. affectati re¬
gni crimine domi dãnauit. uer¬
berib q affectũ necar iiussit. ac
peculiũ suũ cereri c̃secrauit.
Tautẽ maniliꝰ torquatꝰ ꝓpt̾ egregia
multa rarȩ dignitatis. iuris qͦ ci¬
uilis ⁊ sacroꝵ pontificaliũ ꝑitissi¬
mus. in c̃simili facto. ne c̃silio qͥdẽ
necessarioꝵ indigere se credidit.

Expanded text:
ria par Romulo, quia ille urbem, hic libertatem Romanam condidit, filios suos dominationem Tarquini a se expulsam reducentes summum imperium obtinens conprehensos proque tribunali uirgis caesos et ad palum religatos securi percuti iussit. exuit patrem, ut consulem ageret, orbusque uiuere quam publicae uindictae deesse maluit. Huius aemulatus exemplum Cassius filiuus pl. agrariam legem primus tulerat multisque aliis rebus populariter actis animos hominum amore sui deuinctos tenebat, postquam illam potestatem deposuit, adhibito propinquorum et amicorum consilio adfectati regni crimine domi damnauit uerberibusque adfectum necari iussit ac peculium eius Cereri consecrauit. T. autem Manlius Torquatus, propter egregia multa rarae dignitatis, iuris quoque ciuilis et sacrorum pontificalium peritissimus, in consimili facto ne consilio quidem necessariorum indigere se credidit:
Abbreviated transcription (Latin):
complexus est. Gelium itaq mari tusco preposuit ploti¬
num siculo Eracillum ligustico. pompeius ip̃c gallicum
obiedit. Torquatus balearicum liberius nero Er aditanũ
adriaticum uarro lerentius egeum et ponticum. pamphi¬
lium uetellus. Anaticum cepio. ip̃as propontidis fauces

Expanded text:
complexus est. Gellius Tusco mari inpositus, Plotius Siculo; Atilius Ligusticum sinum, Pomponius Gallicum obsedit, Torquatus Balearicum, Tiberius Nero Gaditanum frHadriaticum Varro Terentius, Aegaeum et Ponticum et Pamphylium Metellus, Asiaticum Caepio; ipsas Propontidos fauces
Abbreviated transcription (Latin):
tatis homerum fusse ait. Philocrorus emigrationis Ionice
tempore sub arcippo Atheniensium magistratu et post cap.¬
et alii. qui modico tempore ante qͣ olimpiades inciperent¬
quadringentis retro amiis troiane captiuitatis eũ fuisse
putent. Licet Archilocus tertia et uigesima olimpiade et

Expanded text:
post annos centum. Philochorus emigrationis Ionicae tempore, sub Archyppo Atheniensium magistratu, et post capnt alii, qui modico tempore antequam olympiades inciperent, 400 retro annis Trojanae captivitatis eum fuisse putent, licet Archilochus XXIII olympiadem, et
Abbreviated transcription (Latin):
solam probantem et uoluptates refugientem et ab honesto
ne immortalitatis quidem precio recedentem. modo epicure¬
um laudantem statum quietę ciuitatis et inter coniuiua
cantusq uitam exigentis modo perypateticum bonorum¬
tria genera inducentem modo achademicum omĩa incerta

Expanded text:
solam probantem et voluptates refugientem et ab honesto ne inmortalitatis quidem pretio recedentem, modo Epicureum, laudantem statum quietae civitatis et inter convivia cantusque vitam exigentis, modo Peripateticum, tria bonorum genera inducentem, modo AeademicumAcademicum, omnia incerta
Abbreviated transcription (Latin):
qui ferc omnis poetice largissimus fons est ctiã his carmib
exemꝑla prebuit et ueluti quadam suorum operum lege
prescripsit. qui Iliadem instar tragedie ulixeam ad imaginez
comedie fecisse monstratur nam post illuis tale tantũq docu¬
mentum ab ingeniosissimis imitatoribus et digesta sunt in
ordinem et diuisa eaq etiam tum temere scribebant᷑ adbuc
impolita atq in ipsis rudimentis haud quaꝗͣ ut postea facta

Expanded text:
omnis poeticae largissimus fons est, etiam his carminibus exempla praebuit et uelut quandam suorum operum legem praescripsit: qui Iliadem ad instar tragoediae, Odyssiam ad imaginem comoediae fecisse monstratur. Nam post illius tale tantumque documentum ab ingeniosissimis imitatoribus et digesta sunt in ordinem et diuisa sunt ea, quae etiam tum temere scribebantur, adhuc impolita atque in ipsis rudimentis, haud quaquam, ut postea facta
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ habẽtib anaguinis in cirto quẽ ita uiarentinũ uocãt praeter
alerinatẽ. ferentinatẽq & uexulanũ om̃s hernici nõis ppło .ro. bellu
indixerũt. In samnio quoq: quia decesserat inde M. fabius noui mo¬
tus exorti. Colatio & Sora praesidiaq quae in his romana erãt expu¬¬
gnata: & in capriuor corpora militũ foede saeuitũ. Itaq eo P. Corne¬¬
lius cũ exercitu missus. Martio noui hostes iã .ii. anaguinis hernicisq
aliis bellũ iussũ erat: decernũtur. Primo ita oĩa oportuna loco hostes
inter cõsulũ castra interceperũt: ut puadere expeditus nũtius non
poss&: & ꝑ aliqt dies incerti rer omniũ suspensiq de statu alterius
uterq consul ager&. Romãq is manaret metus adeo ut om̃s iunio¬¬
res satramẽto adigerent᷑. atq ad subita rer luo iusti scriberent᷑ ex¬

Expanded text:
omnium habentibus Anagninis in circo quem Maritimum uocant, praeter omnium habentibus Anagninis in circo quem Maritimum uocant, praeter Aletrinatem Ferentinatemque et Uerulanum omnes Hernici nominis populo Romano bellum indixerunt. in Samnio quoque, quia decesserat inde Fabius, noui motus exorti. Calatia et Sora praesidiaque quae in his Romana erant expugnata et in captiuorum corpora militum foede saeuitum. itaque eo P. Cornelius cum exercitu missus. Marcio noui hostes—iam enim Anagninis Hernicisque aliis bellum iussum erat—decernuntur. primo ita omnia opportuna loca hostes inter consulum castra interceperunt ut peruadere expeditus nuntius non posset et per aliquot dies incerti rerum omnium suspensique de statu alterius uterque consul ageret, Romamque is metus manaret, adeo ut omnes iuniores sacramento adigerentur atque ad subita rerum duo iusti scriberentur ex
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu signis collatis confligit. Minime ambigua res fuit. Fusi hostes
atq in castra compulsi. Nec castra forẽt retenta: ni exiguũ suꝑfuisset
diei. Ante noctẽ tñ sũt cirtũsessa: & nocte custodita: ne quis elabi poss&.
postero die nec dũ luce terta deditio fieri coepta. & pacti qui samnitiũ
forẽt: ut cũ singulis uestimẽtis emuterent᷑. Ni om̃s sub iugũ missi. Sotiis
samnitiũ nihil cautũ ad septẽ milia sub corona ueniere. Qui se ciuem
hernicũ dixerat: seorsũ in custodia hĩtus. Eos om̃es fabius ad senatũ¬
romã misit. Et cũ quaesitũ ess& delectui an uolũtarii pro samnitib ad¬
uersus romanos bellassẽt. ꝑ latinos ppłos custodiendi dant̾. iussiq eã in¬
tegrã rem noui consules p. comelius aruma martius tremulius: hi .ii.
iã creati erãt ad senatũ referre. Il aegre passi hernici conciliũ pplor

Expanded text:
exercitu signis conlatis confligit. minime ambigua res fuit; fusi hostes exercitu signis conlatis confligit. minime ambigua res fuit; fusi hostes atque in castra compulsi; nec castra forent retenta, ni exiguum superfuisset diei; ante noctem tamen sunt circumsessa et nocte custodita ne quis elabi posset. postero die uixdum luce certa deditio fieri coepta et pacti qui Samnitium forent ut cum singulis uestimentis emitterentur; ii omnes sub iugum missi. sociis Samnitium nihil cautum; ad septem milia sub corona ueniere. qui se ciuem Hernicum dixerat seorsus in custodia habitus; eos omnes Fabius Romam ad senatum misit; et cum quaesitum esset dilectu an uoluntarii pro Samnitibus aduersus Romanos bellassent, per Latinos populos custodiendi dantur, iussique eam integram rem noui consules P. Cornelius Aruina Q. Marcius Tremulus —hi enim iam creati erant—ad senatum referre. id aegre passi Hernici; concilium populorum
Abbreviated transcription (Latin):
prouĩtiã exercitũ reduxit. Itaq ei ob res tam feliciter gestas: sicut pͥ¬¬
ore ãno ppłus continuauerat consulatũ: ita senatus insequẽti ãno qͦ
appius flaudius & l. uolũnius consules fuerut: prorogauit maxĩe
appio aduersãte: imꝑium.Appiũ censorẽ petisse consulatũ: comitiaq
enis ab l. furio tribuno pł. interpellata: donec se censura abdicauit. In
quibusdã annalib inuenio. Creatus consul, cũ collegae nouũ bellũ salẽ¬¬
tini hostes decernerent᷑: romae mansit: ut urbanis artib opes augeret:
qñ belli decus penes alios ess&. Uolũniũ prouĩtiae haud poenitiut: i lia
scđa proelia fecit. aliqt᷑ hostiũ urbes ui cepit.Praedae erat largitor. &
benignitatẽ ꝑse gratã comitate adiuuabat. Militẽq his artib fecerat
& ꝑituli & laboris auidũ. Fabius consul ad urbẽ aliphas cũ sãninũ

Expanded text:
prouinciam exercitum reduxit. itaque ei ob res tam feliciter gestas, sicut priprouinciam exercitum reduxit. itaque ei ob res tam feliciter gestas, sicut priore anno populus continuauerat consulatum, ita senatus in insequentem annum, quo Ap. Claudius L. Uolumnius consules fuerunt, prorogauit maxime Appio aduersante imperium. Appium censorem petisse consulatum comitiaque eius ab L. Furio tribuno plebis interpellata, donec se censura abdicarit, in quibusdam annalibus inuenio. creatus consul, cum collegae nouum bellum, Sallentini hostes decernerentur, Romae mansit ut urbanis artibus opes augeret quando belli decus penes alios esset. Uolumnium prouinciae haud paenituit. multa secunda proelia fecit; aliquot urbes hostium ui cepit. praedae erat largitor et benignitatem per se gratam comitate adiuuabat militemque his artibus fecerat et periculi et laboris auidum. Q. Fabius pro consule ad urbem Allifas cum Samnitium
Abbreviated transcription (Latin):
nã expugnaturos minati sũt. Haec tãta sũt alacritate militũ audita ut
clamor sua sponte ortus loquentẽ interpellauerit ducẽ. ante imꝑiũ. deiñ¬
incõuentu tubarꝵ ac cornuũ cursu effuso in hostẽ ferũtur. nõ tanqͣm
in uiros. aut armatos incurrũt: mirabile dictu: signa primo impetu¬
eripi coepta signiferis. deinde ipi signiferi trahi ad cõsulẽ: armatique
milites ex atie in atiẽ trãsferri & sicubi est certamẽ. Scutis magis: qͣm
gladiis gerit᷑ res. Umbonib incussa ala sternunt᷑ hostes. Plus capitur
hõĩum. ꝗ caeclitur. atq una uox ponere arma iubentiũ ꝑ totã fert᷑ atiem
Itaq inter ip̃m certamẽ facta dedino est a primis auctoribus belli.
Postero & insequẽtib dieb & caeteri umbror ppłi dedũtur. Otricula¬¬
ni spõsione in amicitiã accepti. Fabius alienae sortis uictorbelli ĩ suã

Expanded text:
nam oppugnaturos minati sunt. haec tanta sunt alacritate militum audita ut nam oppugnaturos minati sunt. haec tanta sunt alacritate militum audita ut clamor sua sponte ortus loquentem interpellauerit ducem. ante imperium deinde concentu tubarum ac cornuum cursu effuso in hostem feruntur. non tamquam in uiros aut armatos incurrunt; mirabilia dictu, signa primo eripi coepta signiferis, deinde ipsi signiferi trahi ad consulem armatique milites ex acie in aciem transferri et, sicubi est certamen, scutis magis quam gladiis geritur res; umbonibus incussaque ala sternuntur hostes. plus capitur hominum quam caeditur atque una uox ponere arma iubentium per totam fertur aciem. itaque inter ipsum certamen facta deditio est a primis auctoribus belli. postero insequentibusque diebus et ceteri Umbrorum populi deduntur: Ocriculani sponsione in amicitiam accepti. Fabius, alienae sortis uictor belli, in suam
Abbreviated transcription (Latin):
siꝗd laxamẽti abello samnitiũ ess&s:in umbriã propere exercitũ du¬
cer&. Dicto paruit consul: magnisq itinerib ad meneniã: ubi tũ co-¬
piae umbroꝵ erãt ꝑrexit.Repens aduẽtus consulis: qđ procul umbriã
in samnio bello alio occupatũ crediderãt:ita exterruit umbros:ut alii
recedendũ ad urbes munitas: quidã cõmittendũ bellũ censerẽt. plagã
unã Matinã ip̃i appellãt. nõ cõtinuit mõ caeteros in armis: sed cõfestim
ad certamẽ egit. Tastra uallantẽ fabiũ adorii sũt. Quos ubi effusos ru¬
ere in munimẽta consul uidit. reuocatos milites ab opere. pro ut loci
natura tp̃usq patiebat᷑. ita instruxit: cohortatusq praedicatiõe uera
qua in tuscis qua in samnio partor decorũ exiguã appẽditionẽ etru¬
sci belli cõficere iub&: & uocis ĩpiae poenas expetere: qua se urbẽ roma¬

Expanded text:
si quid laxamenti a bello Samnitium esset, in Umbriam propere exercitum dusi quid laxamenti a bello Samnitium esset, in Umbriam propere exercitum duceret. dicto paruit consul magnisque itineribus ad Meuaniam, ubi tum copiae Umbrorum erant, perrexit. repens aduentus consulis, quem procul Umbria in Samnio bello alio occupatum crediderant, ita exterruit Umbros ut alii recedendum ad urbes munitas, quidam omittendum bellum censerent; plaga una—Materinam ipsi appellant—non continuit modo ceteros in armis sed confestim ad certamen egit. castra uallantem Fabium adorti sunt. quos ubi effusos ruere in munimenta consul uidit, reuocatos milites ab opere, prout loci natura tempusque patiebatur, ita instruxit; cohortatusque praedicatione uera qua in Tuscis, qua in Samnio partorum decorum, exiguam appendicem Etrusci belli conficere iubet et uocis impiae poenas expetere, qua se urbem Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ste in eũ annũ pensũ. & bina tunica in militẽ ex actae. Ea mertes in¬
dutiar fuit. Tranqllas res iam etruscis turbauit repentina defectio
umbror gentis integrae ab cladib belli: nisi qđ transitũ exercitus, a¬¬
ger senserat. Hi concitata omĩ iuuenture sua & magna ꝑte etrusco¬
rũ ad rebellionẽ compulsa:tantũ exercitũ fecerãt: ut relicto post se
in etruria detio: ad oppugnandã inde romã ituros magnifite dese, ac
contẽptĩ de romanis loquẽtes iactitarẽt.Quod intoeptũ eor ubi ad
Detiũ consulẽ platũ est: ad urbẽ ab etruria magnis itinerib pergit.¬
& in agro pupinẽsi ad famã intentus hostiũ consedit. Nec romae sꝑne¬
batur umbror bellũ. & ipae minae metũ fecere, exꝑte gallicã cladem
quã in tutã urbẽ in colerent. Itaq legati ad fabiũ consulẽ missi sũt ut

Expanded text:
ste in eum annum pensum et binae tunicae in militem exactae; ea merces inste in eum annum pensum et binae tunicae in militem exactae; ea merces indutiarum fuit. tranquillas res iam Umbrorum, gentis integrae a cladibus belli, nisi quod transitum exercitus ager senserat. ii concitata omni iuuentute sua et magna parte Etruscorum ad rebellionem compulsa tantum exercitum fecerant ut relicto post se in Etruria Decio ad oppugnandam inde Romam ituros, magnifice de se ac contemptim de Romanis loquentes, iactarent. quod inceptum eorum ubi ad Decium consulem perlatum est, ad urbem ex Etruria magnis itineribus pergit et in agro Pupiniensi ad famam intentus hostium consedit. nec Romae spernebatur Umbrorum bellum; et ipsae minae metum fecerant expertis Gallica clade quam intutam urbem incolerent. itaque legati ad Fabium consulem missi sunt, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
ga datur. Ualerius praetor .iiiiꝰ. creat᷑. Consules ꝑtiti prouĩtias. e¬
truria detio: samniũ fabio euenit. Profectus ad luceriã alphaternã
nitib atie climicatũ. haud magno certamĩe hostes uicti. Neq eius pu¬
gnae memoria tracdita foret: niꝰ marsi eo primũ proelio cũ romanis
bellassẽt. Secuti marsoꝵ defectionẽ peligni eand fortunã hũerunt.
etio quoq alteri tonsuli scđa belli fortuna erat. Tarꝗniẽses metu
subegerat. frumẽtu exercitui prebere: atq indutias in .xl. ãnos petiere
Uulnesinẽsiũ castella ui cepit aliquot. quaedã ex ip̃is diruit. ne rece
ptaculo hostib essent. Cirtũ ferendoq passim bellũ tm̃ terrorẽ sui fecit
ut nomẽ omne etruscũ foedus ab consulib peter&. At de eo nihil ꝗđ
impetratũ. Inducia annuae date. Stipendiũ exercitui romano ab ho¬

Expanded text:
ga datur. Ualerius praetor quartum creatus. consules partiti prouincias; Ega datur. Ualerius praetor quartum creatus. consules partiti prouincias; Etruria Decio, Samnium Fabio euenit. profectus ad Nuceriam Alfaternam, cum nitibus acie dimicatum. haud magno certamine hostes uicti; neque eius pugnae memoria tradita foret, ni Marsi eo primum proelio cum Romanis bellassent. secuti Marsorum defectionem Paeligni eandem fortunam habuerunt. Decio quoque, alteri consuli, secunda belli fortuna erat. Tarquiniensem metu subegerat frumentum exercitui praebere atque indutias in quadraginta annos petere. Uolsiniensium castella aliquptaculo hostibus essent; circumferendoque passim bello tantum terrorem sui fecit ut nomen omne Etruscum foedus ab consule peteret. ac de eo quidem nihil impetratum; indutiae annuae datae. stipendium exercitu Romano ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
quiđ ad honor deũ insignib armis hostiũ usi sunt. Campani ab su-¬¬
ꝑbia & odia samnitũ. gl adiatores: quod spectatulũ inter epulas eãt
eo ornatu armarũt: samnitiũq noĩe cõpellarẽt. Eodẽ anno dũ cũ
reliquis etruscor ad perusiã: quae & ip̃a indutiar fidẽ ruperat fa¬
bius consul nec dubia nec difficili uictoria dimicat. Ipm̃ oppidũ nã
ad moenia uittor accessit:cepiss&: ni legati dedẽtes urbẽ exissẽt. Prae-¬
sidio perusio imposito legationib etruriae amicitiã petentib ꝑ se
romã ad senatũ missis. consul praestantiore &iã ꝗͣ dictator triũphã
uictoria urbẽ est inuectus. Quĩ &iã de uictoꝵ samnitiũ detus magna
ex ꝑte ad legatos p. deciũ M. ualeriũ est uersũ. Quos ppłus proximis
abio ob egregie ꝑdomitã etruriã cõtinuatus consulatus. Detius colle¬

Expanded text:
quidem ad honorem deum insignibus armis hostium usi sunt: Campani ad supequidem ad honorem deum insignibus armis hostium usi sunt: Campani ad superbiam et odio Samnitium gladiatores, quod spectaculum inter epulas erat, eo ornatu armarunt Samnitiumque nomine compellarunt. eodem anno cum reliquiis Etruscorum ad Perusiam, quae et ipsa indutiarum fidem ruperat, Fabius consul nec dubia nec difficili uictoria dimicat. ipsum oppidum—nam ad moenia uictor accessit—cepisset, ni legati dedentes urbem exissent. praesidio Perusiae imposito, legationibus Etruriae amicitiam petentibus prae se Romam ad senatum missis consul praestantiore etiam quam dictator uictoria triumphans urbem est inuectus; quin etiam deuictorum Samnitium decus magna ex parte ad legatos, P. Decium et M. Ualerium , est uersum, quos populos proximis . Fabio ob egregie perdomitam Etruriam continuatur consulatus; Decio colle
Abbreviated transcription (Latin):
dextro. P. Detius a leuo cornu ambo cõsulares ad eꝗtes in cornib posi¬¬
tos uehunt. adhortatiq eos: ut ꝑtem secũ capesterẽt decoris: in trãs¬
uersa castra incurrũt. Is nouus additus terror: cũ ex ꝑte utraq circũ¬
uasisset atiẽ: & ad terrendas hostiũ legiones: romani redintegrato
clamore intulissẽt gradũ: tũ fuga a samnitib ccepta: iã strage hoium
armorq insigniũ campi repleri: ac primo pauidos samnites castra
sua accepere. deinde ne ea quid̃ retenta. captisq ante noctẽ iniectus
ignis. Dictator ex senatus con. triũphauit. Cu triũpho lõge maxĩa
spetiẽ captiua arma prebuere tm̃ magnificentiae uisũ in hisꝰ: ut aura¬
ta scuta dñs argẽtarior ad for ornandũ diuiderent᷑. Inde natum
initiũ dicitur fori ornãdi ab aedilib cũ cense ducerent᷑. & romani

Expanded text:
dextro, P. Decius ab laeuo cornu, ambo consulares, ad equites in cornibus posidextro, P. Decius ab laeuo cornu, ambo consulares, ad equites in cornibus positos euehuntur adhortatique eos, ut partem secum capesserent decoris, in transuersa latera hostium incurrunt. is nouus additus terror cum ex parte utraque circumuasisset aciem et ad terrorem hostium legiones Romanae redintegrato clamore intulissent gradum, tum fuga ab Samnitibus coepta. iam strage hominum armorumque insignium campi repleri; ac primo pauidos Samnites castra sua accepere, deinde ne ea quidem retenta; captis direptisque ante noctem iniectus ignis. dictator ex senatus consulto triumphauit, cuius triumpho longe maximam speciem captiua arma praebuere. tantum magnificentiae uisum in his, ut aurata scuta dominis argentariarum ad forum ornandum diuiderentur. inde natum initium dicitur fori ornandi ab aedilibus cum tensae ducerentur. et Romani
Abbreviated transcription (Latin):
tem hostẽ ꝗͣuis pauperis uictoris prcemiũ esse. His cursor uocib ĩstru¬
ctos milites in prceliũ ducit. Dextro ip̃e cornu consistit. sinistro praeficit
magrm equitũ. Simul est concursũ. Ingens fuit cũ hoste certamẽ. Non
segnius inter lictatorẽ & magrm equitũ ab utra ꝑte uictoria incipu
prior forte lunius cõmouit hostẽ. leuo dextr tornu: sacratos more
samnitiũ milites: eoq candida ueste: & parib candore armis ĩsignes
eos seorsũ mactare lunius dictitans: cũ intuliss& signa turbauit ordi¬¬
nes: & haud dubie impulit aciẽ. Quod ubi sensit dictator ab leuo ne
cornu uictoria inciper& inꝗt: & dextr cornu dictatoris aties alienã
sequet᷑ pugnã: Non ꝑtẽ maximã uictoria trahet: Concitat milites. nec
peditũ uirtuti eques: aut legatoꝵ studia ducib cedũt. M.Ualerius a

Expanded text:
tem hostem quamuis pauperis uictoris praemium esse. his Cursor uocibus instintem hostem quamuis pauperis uictoris praemium esse. his Cursor uocibus instinctos milites in proelium ducit. dextro ipse cornu consistit, sinistro praefecit magistrum equitum. simul est concursum, ingens fuit cum hoste certamen, non segnius inter dictatorem et magistrum equitum ab utra parte uictoria inciperet. prior forte Iunius commouit hostem, laeuo dextrum cornu, sacratos more Samnitium milites eoque candida ueste et paribus candore armis insignes; eos se Orco mactare Iunius dictitans, cum intulisset signa, turbauit ordines et haud dubie impulit aciem. quod ubi sensit dictator, 'ab laeuone cornu uictoria incipiet' inquit 'et dextrum cornu, dictatoris acies, alienam pugnam sequetur, non partem maximam uictoriae trahet?' concitat milites; nec peditum uirtuti equites aut legatorum studia ducibus cedunt. M. Ualerius a
Abbreviated transcription (Latin):
ratus: ut aties sua fulger& nouis armoꝵ insignib fecerũt. Duo exer-¬
citus erant: scuta alterius auro alterius argẽto caelauerũt. Forma erat
scuri sũmũ latius: qua pectus atq humeri tegũtur fastigio aequali ad
imũ cuneatior mobilitatis cã. Spongia pectori tegumentũ: & sinistrũ
crus ocrea tectũ. Galeae cristatae: quae spetiẽ magnitudini corpori ad¬
derẽt. Tunice auratis militib uersicolores argẽtatisq lintheae can¬
didae. Nis dextr cornu datũ: illi in sinistro consistũt. Notus iã romãis
apparatus insigniũ armor fuerat: doctiq a ducib erãt. horridũ militẽ
esse debere: non caelatũ auro & argento: sed ferro & animis fretũ. ꝗ ppe
illa praeda uerius ꝗͣ arma esse nitentia ante rẽ deformia inter sangiunẽ
& uulnera uirtutẽ esse militis decus: & omĩa illa uictoriã sequi & di¬

Expanded text:
ratus, ut acies sua fulgeret nouis armorum insignibus fecerunt. duo exerratus, ut acies sua fulgeret nouis armorum insignibus fecerunt. duo exercitus erant; scuta alterius auro, alterius argento caelauerunt; forma erat scuti: summum latius, qua pectus atque umeri teguntur, fastigio aequali; ad imum cuneatior mobilitatis causa. spongia pectori tegumentum et sinistrum crus ocrea tectum. galeae cristatae, quae speciem magnitudini corporum adderent. tunicae auratis militibus uersicolores, argentatis linteae candidae. his dextrum cornu datum: illi in sinistro consistunt. notus iam Romanis apparatus insignium armorum fuerat doctique a ducibus erant horridum militem esse debere, non caelatum auro et argento sed ferro et animis fretum: quippe illa praedam uerius quam arma esse, nitentia ante rem, deformia inter sanguinem et uolnera. uirtutem esse militis decus: et omnia illa uictoriam sequi et di
Abbreviated transcription (Latin):
łpõ certamiẽ: qđ aliꝗͣdiu anceps fuit: accensa est: ut nõ cũ etruscis
totiens uictis: sed cũ aliqua noua gente uideret᷑ dimicatio esse. Nihil
ab ulla ꝑte mouetur fugae. cadut antesignani. & ne uident propugna¬
toribus signa fit ex sccđa prima aties. Ab ultimis deinde subsidiis ciet᷑
miles. Adeoq ad ultimũ laboris ac ꝑiculi uentũ est: ut equites romani
omissis equis: ad primos ordines peditũ ꝑ arma ꝑ corpora euaserint.
Ea uelut noua inter fessos exorta anes turbauit signa etrustor secu¬
ta deinde impetũ eor: ut cũ affecta erat caetera multitudo: tandẽ pro¬
rũpit hostiũ ordines. Tune uinci ꝑtinatia coepta: & auerti manipuli
dies fortuna uetere abundãtes etruscor fregit opes. Caesũ in ane quod
roboris fuit. Castra eo impetii capta direptaq. Pari subinde ꝑiculo
gloriaeq euentu: bellũ in samnib erat.Qui praeter caeteros belli appa¬

Expanded text:
ipso certamine, quod aliquamdiu anceps fuit, accensa est, ut non cum Etruscis ipso certamine, quod aliquamdiu anceps fuit, accensa est, ut non cum Etruscis totiens uictis sed cum aliqua noua gente uideretur dimicatio esse. nihil ab ulla parte mouetur fugae; cadunt antesignani et, ne nudentur propugnatoribus signa, fit ex secunda prima acies. ab ultimis deinde subsidiis cietur miles; adeoque ad ultimum laboris ac periculi uentum est ut equites Romani omissis equis ad primos ordines peditum per arma, per corpora euaserint. ea uelut noua inter fessos exorta acies turbauit signa Etruscorum; secuta deinde impetum eorum, utcumque adfecta erat, cetera multitudo tandem perrumpit ordines hostium. tunc uinci pertinacia coepta et auerti manipuli m. ille primum dies fortuna uetere abundantes Etruscorum fregit opes; caesum in acie quod roboris fuit: castra eo impetu capta direptaque. pari subinde periculo gloriaeque euentu bellum in Samnitibus erat, qui, praeter ceteros belli appa
Abbreviated transcription (Latin):
& profectus cũ legionib: ad terrorẽ traducti siluã ciminã exercitus:
nuꝑ scriptis: ad longulã ꝑuenit: acceptisq armatis ab cõsulib uete¬
rib militib in atiẽ cõpias eduxit. Nec hostes detractare nisi pugnã.
instructos deinde armatosq cũ ab neutris praeliũ inciꝑet nox opp̃s¬
sit.Quieti aliꝗͣdiu nec suis diffidentes uirib: nec hostẽ sꝑnẽtes: statiua
in propĩquo hũere.Nã & cũ umbroꝵ exercitu acie depugnatũ est. fusi
tñ magis ꝗͣ caesi hostes: qui ceptã acriter nõ tollerarũt pugnã. Aliter¬
interea res in etruria gestae: & ad uadimonis lacũ etrusci lege sacra¬¬
ta coacto exercitu cũ uir uiꝵ legiss&: quãtis nunꝗͣ alias antea simul
copiis simul aĩs dimicarũt: tantoq irar certamĩe gesta res est: ut ab
neutra ꝑte emissa sint tela: gladiis pugna ccepit: & aterrime cõmissa'

Expanded text:
et profectus cum legionibus ad terrorem traducti siluam Ciminiam exercitus et profectus cum legionibus ad terrorem traducti siluam Ciminiam exercitus nuper scriptis ad Longulam peruenit acceptisque a Marcio consule ueteribus militibus in aciem copias eduxit. nec hostes detractare uisi pugnam. instructos deinde armatosque, cum ab neutris proelium inciperet, nox oppressit. quieti aliquamdiu nec quis diffidentes uiribus nec hostem spernentes, statiua in propinquo habuere. †nam et cum Umbrorum exercitu acie depugnatum est; fusi tamen magis quam caesi hostes, quia coeptam acriter non tolerarunt pugnam; eiter non tolerarunt pugnam; et ad Uadimonis lacum† Etrusci lege sacrata coacto exercitu, cum uir uirum legisset, quantis nunquam alias ante simul copiis simul animis dimicarunt; tantoque irarum certamine gesta res est ut ab neutra parte emissa sint tela. gladiis pugna coepit et acerrime commissa
Abbreviated transcription (Latin):
adiecissẽtq orõnem cõuenientẽ mandatis. consul demissis in terrã ocu-¬
lis tacitus ab incertis quidnã acturus ess& legatis recessit. Nocte
deinde silentio ut mos est L. papiriũ dictatore dixit. Cui cũ ob aĩus
egregie uictũ legati gratias agerent obstinatũ silentiũ obtinuit. ac sine
responso acmentione facti: ita legatos dimisit: ut apparer& insignem
dolorẽ ingenti comprimi aĩo. Papirius iuniũ bubultũ magr̃m eꝗtũ
dixit. Atq ei legẽ curiatã de imꝑio ferẽti triste omen diffudit: quod¬
sautia curia fuit: principiũ duab insignib cladib tapta urbis. &¬
caudinae pacis: quod utrũq anno eiusdẽ curiae fuerat principium
Macer licinius tertia & clade: quae ad sremerã accepta est:abominan¬
da eã curiã facit. Dictator postero die auspitiis repetitis ꝑtulit legem:

Expanded text:
adiecissentque orationem conuenientem mandatis, consul demissis in terram ocuadiecissentque orationem conuenientem mandatis, consul demissis in terram oculis tacitus ab incertis quidnam acturus esset legatis recessit; nocte deinde silentio, ut mos est, L. Papirium dictatorem dixit. cui cum ob animum egregie uictum legati gratias agerent, obstinatum silentium obtinuit ac sine responso ac mentione facti sui legatos dimisit, ut appareret insignem dolorem ingenti comprimi animo. Papirius C. Iunium Bubulcum magistrum equitum dixit; atque ei legem curiatam de imperio fereFaucia curia fuit principium, duabus insignis cladibus, captae urbis Caudinae pacis, quod utroque anno eiusdem curiae fuerat principium. Macer Licinius tertia etiam clade, quae ad Cremeram accepta est, abominandam eam curiam facit. dictator postero die auspiciis repetitis pertulit legem;
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ anceps caedes fuiss&. aduersa tñ rei fama in romanos uertit: ob
amissos quosdã equestris ordinis: tribunosq militũ: atq unũ legatũ.
& quod insigne maxĩe fuit consulis ip̃ius uulnus. Obhaec &iã aucta
fama: ut solet ingens terror patres inuasit. dictatorẽq dici placebat.
nec qn Fursor papirius diceret᷑: in quo tũ sũma rei bellitae ponebat᷑. du¬
biũ cuiusꝗͣ erat: sed nec in samniũ nuntiũ ꝑferri omĩbus infestis tuto
posse: nec uiuere . Martiũ satis fidebant. Alter consul fabius infensus
priuatĩ papirio erat: quae ne ira obstar& bono publico: legatos ex cõ¬¬
sulariũ nũo mitendos ad eũ senatus censuit: qui sua quoq cum non
publica solũ auctoritate monerent: sed ut memoria simultatũ patriae
remitter&. Profecti legati ad fabiũ: cũ senatus consultũ tradidissẽt

Expanded text:
et, cum anceps caedes fuisset, aduersae tamen rei fama in Romanos uertit ob et, cum anceps caedes fuisset, aduersae tamen rei fama in Romanos uertit ob amissos quosdam equestris ordinis tribunosque militum atque unum legatum et, quod insigne maxime fuit, consulis ipsius uolnus. ob haec etiam aucta fama, ut solet, ingens terror patres inuasit dictatoremque dici placebat; nec, quin Cursor Papirius diceretur, in quo tum summa rei bellicae ponebatur, dubium cuiquam erat. sed nec in Samnium nuntium perferri omnibus infestis tuto posse nec uiuere Marcium consulem satis fidebant. alter consul Fabius infestus priuatim Papirio erat; quae ne ira obstaret bono publico, legatos ex consularium numero mittendos ad eum senatus censuit, qui sua quoque eum, non publica solum auctoritate mouerent ut memoriam simultatium patriae remitteret. profecti legati ad Fabium cum senatus consultum tradidissent
Abbreviated transcription (Latin):
praela. & ꝑtem & ceriderũt. Quae uõ suꝑfuit caedi trepida multitu¬
do ad naues cõpulsa est.Profectio q fabii trans ciminiã siluã qͣn¬
tũ roma terrorẽ fecerat: tã laetã famã in samniũ ad hostes tulerat: incer¬
clusũ romanũ exercitũ obsideri: cladisq imaginẽ furculas caudinas
memorabãt. Eadẽ temeritate auidã ulterior semꝑ gentẽ insaltus in¬
uos deductã: septã non hostiũ magis armis ꝗͣ locor iniꝗtatib esse.
lam gaudiũ inuidia quadã miscebat᷑: quod belli romani decus a sam¬
nitib fortunã ad etruscos auertiss&. Itaq armis uirisq ad obtinen¬
dũ t. Martiũ consulẽ cõcurrunt. Protinus inde etruriã ꝑ marsos &
sabinos petituri: si Martius potestatẽ dimicãdi nõ fatiat. Obuius his
consul fuit. dimitatũ utrinq proelio atroci atq incerto euentu est.

Expanded text:
praeda, partem etiam occiderunt; quae superfuit caedi trepida multitupraeda, partem etiam occiderunt; quae superfuit caedi trepida multitudo ad naues compulsa est. profectio Q. Fabi trans Ciminiam siluam quantum Romae terrorem fecerat, tam laetam famam in Samnium ad hostes tulerat interclusum Romanum exercitum obsideri; cladisque imaginem Furculas Caudinas memorabant: eadem temeritate auidam ulteriorum semper gentem in saltus inuios deductam, saeptam non hostium magis armis quam locorum iniquitatibus esse. iam gaudium inuidia quadam miscebatur, quod belli Romani decus ab Samnitibus fortuna ad Etruscos auertisset. itaque armis uirisque ad obterendum C. Marcium consulem concurrunt, protinus inde Etruriam per Marsos ac Sabinos petituri, si Marcius dimicandi potestatem non faciat. obuius iis consul fuit. dimicatum proelio utrimque atroci atque incerto euentu est