comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
car& interituut ipseregnar& euandro hocnon sentiente sociuntellexerunt & argumnecarunt: Cui euan¬
dera sepul chrum fecit & locum sacrauit: Non quod ille merebatur sed hospitalitatis causa: benecuitemin
hacre euander inmoratur & doc& couisas neapud hosticem ueniatin suspitionem: Ergo argilo &um abargo
csacrato & sepulto: Testaturlocum uirat non suaculpa lurahospitieẽ uiolata: Aureanunc. Nuncadi¬
q: pertin& & ad aurca capitolia & ad carpeiam sedem: Namtar pega sedesdicta est at arpeia uirgine: Cũ
mromulus contrasabinos bella tractar&, & tarpiocuidam dediss& artem tuendam filiacius tarpe ia
cum profecta in hoste sincidit. qua incumortarencur ad proditionem illa propremio poscit ornatum manũ
is trarum idestarmillas: faccaitaque arcis proditione hostes ingenios a morte promissa soluerunt:

Expanded text:
taret interitu, ut ipse regnaret, Euandro hoc non sentiente socii intellexerunt et Argum necarunt: cui Euantaret interitu, ut ipse regnaret, Euandro hoc non sentiente socii intellexerunt et Argum necarunt: cui Euander et sepulchrum fecihac re Evander inmoratur et docet causas, ne apud hospitem veniat in suspitionem. Ergo Argiletum ab Argo illic sacrato et sepulto. TESTATVR LOCVM iurat non sua culpa iura hospitii esse violata. AVREA NVNC ‘nunc pertinet, et ad ‘aurea’ et ad «Tarpeiam sedem»: nam Tarpeia sedes dicta est a Tarpeia virgine. Cum enim Romulus contra Sabinos bella tractaret et Tarpeio cuidam dedisset arcem tuendam, filia eius Tarpeia aquatum profecta in hostes incidit. Quam cum hortarentur ad proditionem, illa pro praemio poposcit ornatum manuum sinistrarum, id est armillas. Facta itaque arcis proditione hostes ingeniosa morte promissa solverunt:
Abbreviated transcription (Latin):
aduena splurescum quibus conderaromã, Iuuenalisa tamen & longere pctus longeque reuoluas : Nomen abm
famigentem deducisasilo: Gelida monstrat sir lupercal submonte palati no est quedam spelunca inq
luebatur i sacrisi cabatur: unde & lupercal non nullidictumpucant: Alii quodillicluparemum & romulũ
merit: alii quod uirgilius locumcẽ hunc saeratum. panideo arca diecui &iam mons liceus inarca
consecratus est &dictus liceus quod lu posinoues seuire: Ergoideo & euanderdeogentissue sacrauit locum
dicatum consecratum. Panos licei huiuspa nos genitiuus est grecus & panos licei sic dictum estutiouis olrmpi
a pollinis delforum: sacrimons tratnemus cirgilocti sacriex secrabilis saneargilo &ũ quasi cirgill&¬
tiuo lunta pinguiterra, aliia fabula: Nam euander argumquendam suscepit hospitio quicum de ciuscogi¬

Expanded text:
aduenas plures, cum quibus conderet Romam; unde Iuuenalis: Et tamen ut longe repetas longeque reuoluas nomen, ab infami gentem deducis asylo». GELIDA MONSTRAT S. R. LVPERCAL sub monte Palatino est quaedam spelunca, in qua de capro luebatur, id est sacrificabatur: unde et lupercal non nulli dictum putant. Alii quod illic lupa Remum et Romulum nutrierit: alii, quod est verius, locum esse hunc sacratum Pani, deo Arcadiae, cui etiam mons Lycaeus in Arcadia consecratus est. Et dictus Lycaeus, quod lupos non sinat in oves saevire. Ergo ideo et Euander deo gentis suae sacravit locum t. DICTVM dicatum, consecratum. PANOS LYCAEI ‘huius Panos’ genetivus est Graecus, et ‘Panos Lycaei’ sic dictum est, ut ‘Iovis Olympi’, ‘Apollinis Delphorum’. SACRI MONSTRAT NEMVS ARGILETI ‘sacri’ execrabilis. Sane Argiletum, multi quasi argilletum volunt a pingui terra; alii a fabula. Nam Euander Argum quendam suscepit hospitio. Qui cum de eius cogi
Abbreviated transcription (Latin):
ait si quaui Qd autemdict infernas eser& sedes. Notandum est &ici dempossibilibus ficriposse compcarationẽ. Disinasi
superisscilic&. Trepident .i .l manes lucanus: & subi toftrierediae : Insuet a rudentem: Camantem a¬
si uedictum est sicut su pradelconib:, & sera sub nocte rudentum: Namrudere proprie asi norumest: pa¬
sius findorut arcadicpccuaria ruderedicas: Telis premit: Omne quodiaci potest tdumuocatur a nos
TΠIΑΟΟΕΝ: undead didit omnia quearma aduocat molaribuss asperrimis saxis nonunde molefis
rumque laborem fortunam exaluis : Namfortuna nondiscitur unde multilidens legunt & maeger sensusest
rem credicamnegait perurio: sed hocistilo conon congruit: undemodo ab iura tassupinas contra uise
intellogamus Insor mecadauor: Miagnum &cadauerest corpus nondum sepultum quod cartathono

Expanded text:
ait ‘si qua vi’. Quod autem dicit «infernas reseret sedes», notandum est etiam de inpossibilibus fieri posse comparationem. DIS INVISA ait ‘si qua vi’. Quod autem dicit «infernas reseret sedes», notandum est etiam de inpossibilibus fieri posse comparationem. DIS INVISA superis scilicet. TREPIDENT I. L. MANES Lucanus «et subito feriere die». INSabusive dictum est, sicut supra de leonibus rsius «findor, ut Arcadiae pecuaria rudere dicas». TELIS PREMIT omne quod iaci potest telum vocatur ἀπὸ τοῦ τηλόθεν, unde addidit ‘omniaque arma advocat’. MOLARIBVS asperrimis saxis, non unde molae fiunt. me verumque laborem, fortunam ex aliis" : nam fortuna non discitur. unde multi 'elidens' legunt, et integer sensus est: rem creditam negare periurio. Sed hoc isti loco non congruit: unde modo ‘abiuratas rapinas’ contra ius retentas intellegamus. INFORME CADAVER magnum. Et cadaver est corpus nondum sepultum, dictum quod careat hono
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt Nam & uarro &lucretiusi tadicunt: Tanta ta menestiurgili auetorita suepersuad eat nobus aum
hanc silicem̃ dici: Dricorum uolucrum: Mododirarum non mali hominisdicitut suntbubones: Sed que
humanis cadaucribusuescebantur : Dixitenim foribus ad fixa superbi sorauirum tristi pendebant. tpt
bulam cumriuna rupi sinserecurrere necessesitimprtum fluminis: Ingensregia. Regia sicut cacus
bat sicest& illud dictum: Mlasciacc& maula eolus paenitus patuere Admis sum lumen est usque a diecreti
lncȩ Cauerna sautem speluncac pertapino sindixit: siquaui. Terrehiatus nonnisi exterrȩ motus
qui quoniam aut motua quȩ in forioris nascitur aucrebris tonitribus auid toncauis torris erupentibus uentis

Expanded text:
dixerunt: nam et Varro et Lucretius ita dicunt. tanta tamen est Vergilii auctoritas, ut persuadeat nobis etiam dixerunt: nam et Varro et Lucretius ita dicunt. tanta tamen est Vergilii auctoritas, ut persuadeat nobis etiam hanc silicem dici. dirarum volucrum modo 'dirarum' non mali ominis dicit, ut sunt bubones, sed quae humanis cadaveribus vescebantur: dixit enim "foribusque adfixa superbis ora virum tristi pendebant pallifabulam, cum ruina rupis in se recurrere necesse sit impetum fluminis. INGENS REGIA ‘regia’, sicut Cacus putabat. Sic est et illud dictum «illa se iactet in aula Aeolus». PENITVS PATVERE admissum lumen est usque ad secreta speluncae. Cavernas autem speluncae per tapinosin dixit. SI QVA VI terrae hiatus non nisi ex terrae motu fit. Qui quoniam aut motu aquae inferioris nascitur, aut crebris tonitribus, aut de concavis terris erumpentibus ventis
Abbreviated transcription (Latin):
autem prograueposut: Namgraucest pernaturã ponderosum: grauatum quod oneratur eitr in secus. Turbato
oculis: eaparta urbatumque proditrix menurest, aluioculi legunt & accipiunt a superioribu s uiderturbacumoo¬
li: arte paterna perscuerat in fabula munuit sicut munuit & mugut proemuniuit: Obice postes: hancolucem
dicimu sutectem corismagna claudit nosobicepontus: Dubitantenim multiutrum masculinum sit: Trrin¬
hnus a trrinthia inquanucritus estciuitate ut diximus supra: Auentinimonũ ut fontemtima uibutdi¬
bem : Tersesiusu allereredit egens consili saluscius : fessusimpam frlia sereceperat: Namcor pore faciga tum
dicimus animouero fessum: quamuis hoc sepae confundat auctoritas stabatacuta silex: Paene om̃s bunc silio¬

Expanded text:
autem pro ‘grave’ posuit: nam grave est per naturam ponderosum, gravatum quod oneratur extrinsecus. TVRBATVMQVE autem pro ‘grave’ posuit: nam grave est per naturam ponderosum, gravatum quod oneratur extrinsecus. TVRBATVMQVE OCVLIS ea parte turbatum, quae proditrix mentis est. Alii ‘oculi’ legunt et accipiunt a superioribus ‘videre turbatum oculi’. ARTE PATERNA perseverat in fabula. EMVNIIT sicut ‘muniit’ et ‘mugiit’ pro emugivit. OBICE POSTES hanc obicem dicimus, ut «ecce maris magna claudit nos obice pontus». Dubitant enim multi, utrum masculinum sit. TIRYNTHIVS a Tiryntha, in qua nutritus est civitate, ut diximus supra. AVENTINI MONTEM ut «fontem Timavibem». TER FESSVS VALLE RESEDIT egens consilii: Sallustius «fessus in Pamphyliam se receperat». Nam corpore ‘fatigatum’ dicimus, animo vero ‘fessum’, quamvis hoc saepe confundat auctoritas. STABA
Abbreviated transcription (Latin):
uotiens masculinum & semininum iunguntur: hacedisciplinaest ut &iamsiposterius est semininum masculino
sponderimus, uersis queui arum indiciis: Iđ contranaturam initien tibuser roremindicis: Ipia in quiedecipie¬
tindicia que indicare consucrunt: Namindicium ab indicandonumenaccepit: Querelisimplerinem
uonue multidicunt qr aomsortesperdiderant sed quia auellebantur a pasoiuis: Insita enimestbubuis auiditas cdendi,
iota constititorbis Cumuent & hocesttantum iotentranta collilus stues ut necubresiltar&: scilica ad collosa
damorem nom peruenientem : Quod non procdit quladhocsensa illud excluditur Red didit un abouum uocem
sicium tam longe fucrunt utnullarationer tadentium bauum mugitus collesderelictos ferir&: Quemad moda
ledolor quonrascimur secundum frsicosuspleneridemus Persius sedum petulantis plene cachinno, Rapita

Expanded text:
quotiens masculinum et femininum iunguntur. Haec disciplina est, ut etiam si posterius est femininum, masculino quotiens masculinum et femininum iunguntur. Haec disciplina est, ut etiam si posterius est femininum, masculino respondeamus. VERSISQVE VIARVM INDICIIS id est contra naturam inicientibus errorem indiciis. Ipsa, inquit, decipiebant indicia, quae indicare consuerunt; nam ‘indicium’ ab indicando nomen accepit. QVERELLIS IMPLERI NEMVS non, ut multi dicunt, quia consortes perdiderant, sed quia aveles, ut nec echo resultaret, scilicet ad colles iam clamore non perveniente. Quod non procedit, quia hoc sensu illud excluditur «reddidit una boum vocem»: si enim tam longe fuerunt, ut nulla ratione recedentium boum mugitus colles derelictos feriret, quemadmodum ge lacus». ATRO FELLE DOLOR quo irascimur secundum physicos, ut splene ridemus: Persius «sed sum petulanti splene cachinno». RAPIT
Abbreviated transcription (Latin):
ruipti: Inaccessam participium si ne uerbi origine accedor enim nondicimus sed caleẽ ut placita nupta triumpl
uacmonstro, beneui tauit casum in quoinerat turpis significatio: & ñobis. sicut mulcis quibus herculis profuitmons¬
mapurgando, actas: bene ficiumtempori s utuoluendadicsenat tulitultro, Maximus ulcor: Non cantum nost̃
innchius actigitarua, spoliis q superbus acquiboues a duxerat, sed spolium est quicquid dehostib: collitur ut addit
os &itla quibus spoliauerat hostem: Item postquã illumuita uiccorspoliauit achilles: Atfuriscacimer
ningenti scelere furis nomenposuit, Capitaleenimerimen apud maiores fuit ante poenam quad rupli, auertit
iut pro prium abegit, sed resplexit ad predam quea uertidicitur ucrapta sdalitora uertere predas: ad quehos

Expanded text:
corrupti. INACCESSAM participium sine verbi origine, ‘accedor’ enim non dicimus; sed tale est, ut placita nupta triumphacorrupti. INACCESSAM participium sine verbi origine, ‘accedor’ enim non dicimus; sed tale est, ut placita nupta triumphata regnata. HVIC MONSTRO bene vitavit casum, in quo inerat turpis significatio. ET NOBIS sicut multis, quibus Hercules profuit monstra purgando. AETAS beneficium temporis, ut «volvenda dies en attulit ultro». MAXIMVS VLTOR non tantum nosterTirynthius attigit arva». SPOLIISQVE SVPERBVS atqui boves abduxerat: sed spolium est quicquid de hostibus tollitur, ut «addit equos et tela quibus spoliaverat hostem» item «postquam illum vita victor spoliavit Achilles». AT FVRIS CACI pro ingenti scelere furis nomen posuit: capitale enim crimen apud maiores fuit ante poenam quadrupli. AVERTIT erat proprium ‘abegit’; sed respexit ad praedam, quae averti dicitur, ut «raptas ad litora vertere praedas». ATQVE HOS
Abbreviated transcription (Latin):
nonideo herculem colimus autquia omnem religionem uerampucamus. autquiadeo signoramus antiquos:
ant . quam particulam a libi addiditut facare narrabaediuum, suspensamhanc as: Cacus secundum fabulã
ulcani filius fuit oreignem acfumum uomens quiuicina omnia populabatur: ueritas tamen sacundum filo
&c hiscuricas hoc ab& hunc fuis se cuandrine quissimum seruum acfurem: Nouimus autẽ maluma greciscac
ciquemita illo tempore artad esappellabant, Posita trans lato accentuca incusdictus est uthelene helena. Ignẽ
ndictus est uomere quodagio signe populabatur: hunc seror sua eiusdem nominis prodidit Vnde &iamsacellu
erut in quo peruirgines ueste sacrificabatur: suspensamrupem: quasiiam iamq. lapsuram: sẽmihominis ferita

Expanded text:
non ideo Herculem colimus, aut quia omnem religionem veram putamus, aut quia deos ignoramus apud antinon ideo Herculem colimus, aut quia omnem religionem veram putamus, aut quia deos ignoramus apud anticere: quam particulam alibi addidit, ut «fata renarrabat divum». SVSPENSAM HANC A. R. Cacus secundum fabulam Vulcani filius fuit, ore ignem ac fumum vomens, qui vicina omnia populabatur. Veritas tamen secundum philologos et historicos hoc habet, hunc fuisse Euandri nequissimum servum ac furem. Novimus autem malum a Graecis κακόν dici: quem ita illo tempore Arcades appellabant. Postea translato accentu Cacus dictus est, ut Ἑλένη Helena. Ignem autem dictus est vomere, quod agros igne populabatur. Hunc soror sua eiusdem nominis prodidit: unde etiam sacellum meruit, in quo ei per virgines Vestae sacrificabatur. SVSPENSAM RVPEM quasi iam iamque lapsuram. SEMIHOMINIS feritate
Abbreviated transcription (Latin):
imquidicit carnesdorsia ppoisolitas hono rabilioribus ut sit sensustalis posuit ante cosmagnibouis carnese
ipud maiore sin honore fuerunt, uereuera perpetui: Namde hocboue immo latoertuli carnes carius uendebant᷑
religionis, & inde alter redimebatur quiexillius orttio comparatus quasi perpetuuscẽ uidebatur: Tergo
uac. edendipost quam & necessitati satis factum est & uoluptati, Non hecuariat inuno pronomine: Non heci
mandis hasexmore .o. hanetantinuminisa .x. superscco: superstitio est timorsu perfluus adirus: Autabaniculis dicta
itrum idestcelestium & diuinarum quae supernosstant ina nis & superfluustimor, Veterum ueignara .o. duo

Expanded text:
rum intellegendum, qui dicit carnes dorsi apponi solitas honorabilioribus, ut sit sensus talis: posuit ante eos magni bovis carnes eas quae rum intellegendum, qui dicit carnes dorsi apponi solitas honorabilioribus, ut sit sensus talis: posuit ante eos magni bovis carnes eas quae apud maiores in honore fuerunt. et re vera 'perpetui': nam de hoc bove immolato Herculi carnes carius vendebantur causa religionis, et inde alter redimebatur, qui ex illius pretio comparatus quasi perpetuus esse videbatur. 'tergo' ον. EXEMPTA F. ET A. C. EDENDI postquam et necessitati satis factum est et voluptati. NON HAEC variat in uno pronomine «non haec sollemnia nobis, has ex more d., hanc tanti numinis a.». SVPERSTITIO superstitio est timor superfluus et delirus. Aut ab aniculis dicta rerum, id est caelestium et divinarum, quae super nos stant, inanis et superfluus timor. VETERVMQVE IGNARA D. duo dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
ia ideonon differuntur qi neciterari posunt: Nam balendaria si qua fuerintratione dilata posi
repeti necpiaculum eorum in termis sione committiturdapes. Epuledeorum propneutiouiscena sodl
benesedil Namintemploherculis lectisfernium ẽẽ non licbat accipit: autsuscipita die dendutri an
pascit ut illo sporticibust eraccipibat in amplis: Torumaũ herbarum supersolium fuise mn telleg
acsit redilicomntranium: Congruc autemdel conipelledicit eooper tumqua sinhertilis sicris tĩnd
uenes Nonuacatlati: Insacri s enum herculis necseruu ntererant nediberti: Ad cout appiusquisicra hectran¬
lcin libertos & carueritoculis & intra annu momnem familiam perdiderit pinnariorum: Certatim: Idest studi
anicq s Maxime scilic& Pondum enim templum hertulis fuerat sed aracantum modo quam maximan

Expanded text:
ia, ideo non differuntur, quia nec iterari possunt. Nam kalendaria si qua fuerint ratione dilata, possunt ia, ideo non differuntur, quia nec iterari possunt. Nam kalendaria si qua fuerint ratione dilata, possunt repeti, nec piaculum eorum intermissione committitur. DAPES epulae deorum propriae, ut Iovis cena. SEDILI bene ‘sedili’: nam in templo Herculis lectisternium esse non licebat. ACCIPIT aut suscipit ad sedendum: aut pascit, ut «illos porticibus rex accipiebat in amplis». Torum autem herbarum super solium fuisse intellegamus, ne sit sedili contrarium. Congrue autem de leonis pelle dicit coopertum, quasi in Herculis sacrENES non vacat ‘lecti’: in sacris enim Herculis nec servi intererant nec liberti, adeo ut Appius, qui sacra haec transtulit in libertos, et caruerit oculis et intra annum omnem familiam perdiderit Potitiorum. CERTATIM id est studiose. ARAEQVE S. maximae scilicet: nondum enim templum Herculis f
Abbreviated transcription (Latin):
muspo & cisuicinas omm̃is prouno abereciuitates sicut dedidonesticit quam nonnum quam trriam:
aliquotiens sidoniam uocat: Illemihi in signem f: Ius hospitii hab& interseremunerationem sedue¬
inde tac& euander desuis muneribus auro dedit incertextam: legitur &intexto Frena quebina
C Namduodebuit dicere: binaenim secundum ciceronem nondicuntur nisi dehis que sunt numeritan
ralis: Namcicero ꝑepistolam culpatsiliumdicens: maleum dixisse. direxitlituerasduascumlituert
tien sepistolam signi ficant numeri tantum pluralis sit: Contra epis tolas binas non dicimus sed duas. Iuncta
estmihi foedert d antiquis amicitis peranchise hospitium: quando hucuenis tisamici Si quidemans
iam uenistis ex trancosenim ad sacranon licebat adibere: hosautem adhib& ad sacra quasi antiqusius¬

Expanded text:
mus Poetam vicinas omnes pro uno habere civitates, sicut de Didone facit, quam nonnumquam Tyriam, mus Poetam vicinas omnes pro uno habere civitates, sicut de Didone facit, quam nonnumquam Tyriam, aliquotiens Sidoniam vocat. ILLE MIHI INSIGNEM F. ius hospitii habet inter se remunerationem, sed verecunde tacet Euander de suis muneribus. AVRO DEDIT INTERTEXTAM legitur et ‘intertexto’. FRENAQVE BINA poetice, nam ‘duo’ debuit dicere: ‘bina’ enim secundum Ciceronem non dicuntur nisi de his quae sunt numeri tantum pluralis. Nam Cicero per epistolam culpat filium, dicens male eum dixisse «direxi tibi litteras duas», cum ‘litterae’, quotiens epistolam significant, numeri tantum pluralis sint. Contra ‘epistolas binas’ non dicimus, sed ‘duas’. IVNCTA EST MIHI FOEDERE D. antiquis amicitiis per Anchisae hospitium. QVANDO HVC VENISTIS AMICI siquidem amici iam venistis: extraneos enim ad sacra non licebat adhibere. Hos autem adhibet ad sacra quasi antiquis iun
Abbreviated transcription (Latin):
nosco & cognoscosuperfluo quidamuolunt facerȩ discretionem ut cognoscamus nouos agnoscamus antiquos
Sed haec apo &is metrinecessitate uariantur: Namagnosco proptersinali fandixit: hesioneui sentem¬
rs : ut diximus supra hercule seuer satroia henionemlaomedentis filiam telamonisuo comitidedit
ianatus est teucerpriamus: posteacum salamina tender& adiusendum regnumsororis perarca¬
diamicer fecit & tuncabeu andro est susceptus anchises: uisentem regna: uidere cupientem: prou¬
uis uno eodem quetempore hocestdumpergit iudicarcadiam: Nam non possumus simulintel¬
rt cum sulamina in sulasitarcadia in aomunenti: mirabarq duces .t hos laudat quomelior sitillequẽ
refert: Iuuenali ardebatamore: In estenimiuue nibusstudium adquirendarum amicitias
horatius animusq uirilisquentopes& amicitias: phencioppidi arcadie: homerus. OΦIΝΕΟΝten

Expanded text:
agnosco et cognosco superfluo quidam volunt facere discretionem, ut cognoscamus novos, agnoscamus antiquos. agnosco et cognosco superfluo quidam volunt facere discretionem, ut cognoscamus novos, agnoscamus antiquos. sed haec a poetis metri necessitate variantur; nam 'agnosco' propter synaliphaR. S. Vt diximus supra Hercules eversa Troia Hesionam, Laomedontis filiam, Telamoni suo comiti dedit, ex qua natus est Teucer. Priamus postea cum Salamina tenderet ad visendum regnum sororis, per Arcadiam iter fecit, et tunc ab Euandro susceptus est Anchises. VISENTEM REGNA videre cupientem. PROTINVS uno eodemque tempore, hoc est dum pergit, vidit Arcadiam; nam non possumus ‘simul’ intellegere, cum Salamina insula sit, Arcadia in continenti. MIRABARQVE DVCES hos laudat, quo melior sit ille quem praefert. IVVENALI ARDEBAT AMORE inest enim iuvenibus studium adquirendarum amicitiarum: Horatius «animusque virilis quaerit opes et amicitias». PHENEI oppidi Arcadiae: Homerus οἳ Φένεόν τ
Abbreviated transcription (Latin):
mmisi Temptamenca pepigi ex perimenta pactussum: Namgeminus esthc preteritus ab eo quod esi
ciscor facitenim& pepigi & pactunum sicut placeo & placui & placitussum pago enimundemultiuo lunta
nire pepiginus quam est lectum genseadem que te sicagitut& ipse prestartiudeatur. Nam& supraat soci
arma rogances Daunia rutula ailauno: Crude libello suprabello profugo segeresuperbo. uihilad fort: sib
offucurum nihi larbitrantur accipedaq fidem: hocest quod ait inx humanisque ne fiducia reb: Neb: spc¬
ata iuuentus Decennali prelio: &bere promis sionemrebus confirmat & testimonus que est in
sidest breuiter: hoc uultdicere mulcaeumdixisse sed paucis, agnoscoquelibens: postquam probaui
habitu corpori sugraesie que dicebat aeneas est peranchi seneum laudat adulatione deponta. sanemiras

Expanded text:
commisi. 'temptamenta pepigi' experimenta pactus sum: nam geminus est † hic praeteritus ab eo quod est commisi. 'temptamenta pepigi' experimenta pactus sum: nam geminus est † hic praeteritus ab eo quod est paciscor: facit enim et 'pepigi' et 'pactus sum', sicut 'placeo' et placui et placitus sum. 'pago' enim, unde multi volunt venire ‘pepigi’, nusquam est lectum. GENS EADEM QVAE TE sic agit, ut et ipse praestare videatur; nam et supra ait «socia arma rogantes». DAVNIA Rutula, a Dauno. CRVDELI BELLO supra «bello profugos egere superbo». NIHIL AFORE sibi offuturum nihil arbitrantur. ACCIPE DAQVE FIDEM hoc est quod ait in decimo «humanis quae sit fiducia rebus». REBVS SPECTATA IVVENTVS decennali proelio. Et bene promissionem rebus confirmat et testimoniis, quae estcis, id est breviter. Hoc vult dicere: multa eum dixisse, sed paucis. Ahabitu corporis vera esse quae dicebat Aeneas, per Anchisen eum laudat adulatione deposita. sane inter
Abbreviated transcription (Latin):
itus est morcurius sed nuncex noniminum similitudine facitenorem a diciteleotram & maias
filias fuisse ad lantismaximi: poecpreterrationem ait & maximi. & achlansidemathlas genererat
Nam& ipseabuit & iam horum nominum filicos idestelectram & maiam: ut gral perhibentuturẽ
continont lictere: Candida maia: splendidiorenim est maia inter pliadasque est unadeath lanti¬
bus hoc est pliadibus : Crllenȩ monsarca die ubi maia merturium estenixa: fuditautem noniniuri¬
onediccu mest utin pisonem quac cebeluam exutero non hominem fudit sed celerita temparien cs
ostendit quodin fantibus dicitur omenfelicitatis ad ferie: spectat &amad rationem frsicam: Namce¬
leres tubique mercuriu sutdiximus s id eodiciteum xiaminortu fuisseue locem, Temptamenta tupe
pigi, Cuminullo antepactussumutte aut perar tem aliquam aut perlega tosprebarem: sed in crepidũ metili

Expanded text:
natus est Mercurius. Sed nunc ex nominum similitudine facit errorem et dicit Electram et Maiam filias fuisse Atlantis maximi. Nec praeter rationem ait et ‘maximi’ et «Atlas, idem Atlas generat»: nam et ipse habuit etiam horum nominum filias, id est Electram et Maiam. VT GRAI PERHIBENT ut vestrae continent litterae. CANDIDA MAIA splendidior enim est Maia inter pliadas, quae est una de Atlantidibus, hoc est pliadibus. CYLLENAE mons Arcadiae, ubi Maia Mercurium est enixa. FVDIT autem non iniuriose dictum est, ut in Pisonem «quae te belvam ex utero, non hominem fudit», sed celeritatem parientis ostendit, quod infantibus dicitur omen felicitatis adferre. Spectat etiam ad rationem physicam: nam celer est ubique Mercurius, ut diximus, et ideo dicit eum etiam in ortu fuisse velocem. TEpigi cum nullo ante pactus sum, ut te aut per artem aliquam, aut per legatos probarem, sed intrepidum me tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ur ille sensus non hecopalla dederam, promissa parenti. Ite maeneas hrnr̃ reditus expectatiq̃
umphi haccmea magna fides. focderarum patquae se facturum lacinus pmiserat nemerants acta

Expanded text:
hinc nascitur ille sensus «non haec, o Palla, dederas promissa parenti». Item Aeneas «hi nostri reditus expectatique hinc nascitur ille sensus «non haec, o Palla, dederas promissa parenti». Item Aeneas «hi nostri reditus expectatique triumphi? Haec mea magna fides!». FOEDERA RVMPANT quae se facturum Latinus promiserat; non enim erant facta
Abbreviated transcription (Latin):
angoremdixit tubie id eoquia apud tus costubam constat inuentam: Ergo tirrhenusdangorso¬
is crrrhenarum tubarum &bene congrui somnibus armanuntiantur ꝑsonum cubarum: Fragor
anat frugorest proptie armorum sonus qđ autem dicit in tonat illuc spectat sulminatȩ nea sarmis
cẽ fulgorem Nam ohomerus dicit ath & ideo oblata arma habere motumquendam&spiritum¬
ssa parentis: Catato sio pemne non intellegamus uenerem promisisse: hospes & qui suscipit &
muscipitur hos pesuocaturuchoclocoeuander: Item supra hospitis aencac sedem. uero prostcto
autd eo lrmpoposcorid est hȩc signa mei causa fiunt auccerte molrmpumposcor: Diua ereatrix
sumomnium generaliter: heuadcodeuictoria frecusestut &iam hostium misereat & hno

Expanded text:
clangorem dixit tubae ideo, quia apud Tuscos tubam constat inventam. Ergo ‘Tyrrhenus clangor’ soclangorem dixit tubae ideo, quia apud Tuscos tubam constat inventam. Ergo ‘Tyrrhenus clangor’ sonus Tyrrhenarum tubarum. Et bene congruis ominibus arma nuntiantur, per sonum tubarum. FRAGOR INTONAT ‘fragor’ est proprie armorum sonus. Quod autem dicit ‘intonat’, illuc spectat «fulminat Aeneas armis», inesse fulgorem: nam et Homerus dicit a Thetide oblata arma habere motum quendam et spiritumPROMISSA PARENTIS κατὰ τὸ σιωπώμενον intellegamus Venerem ei promisisse. HOSPES et qui suscipit et qui suscipitur ‘hospes’ vocatur, ut hoc loco Euander, item supra «hospitis Aeneae sedem». NE QVAERE VERaut de Olympo poscor, id est haec signa mei causa fiunt: aut certe in Olympum poscor. DIVA CREATRIX rerum omnium generaliter. HEV adeo de victoria fretus est, ut etiam hostium misereatur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
utbat pati solatiumquia amissa coiuge unici filii utebatur solatio, Tolerart quasi rem as peram
ifsicilent inerctur imicecurlucanus mitacoremque catonis optimaenim ingenia necessecst ucea
miranturimitentur suo nomine benc in omnibus filugratiam facit: Namdiciedatibi: pallas mi¬
sducentoisnuo nomine ipse uero ame accipiaducentos: Tristicum corde propterbituitatem auxiliorũ¬
doapertoscrenouc&aperto serena prospicert: Imprtiuiso nullumenim indicium precesserat nubium
lgor fulgara : cum sonitu tonitrus stilic& & utdiximus supra: Ordinem tenit qui nobis appar& ut ful¬
itusdicit priore scum sintante tonicrua: Ruere omnia sic enim sonat utuid eaturruma: alibi cae¬
que ruina: bene autem temperauit dicensiusa: Trrrhenusque tmpa dangor trrihenum

Expanded text:
mittebat pater, ‘solacium’ quia amissa coniuge unici filii utebatur solacio. TOLERARE quasi rem asperam et mittebat pater, ‘solacium’ quia amissa coniuge unici filii utebatur solacio. TOLERARE quasi rem asperam et difficilem. MIRETVR imitetur: Lucanus «miratoremque Catonis»; optima enim ingenia necesse est ut ea quae mirantur, imitentur. SVO NOMINE bene in omnibus filii gratiam facit, nam dicit: dat tibi Pallas milites ducentos suo nomine, ipse vero a me accipiet ducentos. TRISTI CVM CORDE propter brevitatem auxiliorum. CAELO APERTO sereno, ut «et aperta serena prospicere». INPROVISO nullum enim indicium praecesserat nubium. FVLGOR fulgetra. CVM SONITV tonitrus scilicet. Et, ut diximus supra, ordinem tenuit qui nobis apparet, ut fulgetras dicat priores, cum sint ante tonitrua. RVERE OMNIA sic enim sonat, ut videatur ruina: alibi «caelique ruina». Bene autem temperavit dicens ‘visa’. TYRRHENVSQVE T. M. P. A. CLANGOR Tyrrhenum
Abbreviated transcription (Latin):
busthartomem longeuusarus pex argumento & atis uultdoctum uideri: Optate ducsuotisicilic&, hoca¬
escampoquasiiamin bellum parati: Rogniq coronam ingigne nonituera coronam quamtusciregesnum¬
uam habucrunt: Crgo speciestit progenere: Mandad in signaaut mitut in signia id estomnia ornam̃
tgulia aucreueram andatin signia Id est magna utcastris succedam & capessamregna thrrrhena
dnohitandagelu occurritacitis questionibusdicens se nonisse propter aetatem senilem filiumutropropter
utumgenus peroriginemmatris, undeaencam dicit iredebert cuictan&as &origorgnaconedunt
clis que effeca se nactus Notandumdicta secula & iaminu nohomine secundum cosquidicunt seculum xxx¬
Cu srmbolosiam ductoremitalieuocat acnean spci& solatia spesquia mula sibi deciusurtute pro¬

Expanded text:
tibus Tarchonem. LONGAEVVS ARVSPEX argumento aetatis vult doctum videri. OPTATE DVCES votis scilicet. HOC ACItibus Tarchonem. LONGAEVVS ARVSPEX argumento aetatis vult doctum videri. OPTATE DVCES votis scilicet. HOC ACIES CAMPO quasi iam in bellum parati. REGNIQVE CORONAM insigne, non re vera coronam, quam Tusci reges numquam habuerunt. Ergo species est pro genere. MANDATQVE INSIGNIA aut mittit insignia, id est omnia ornamenta regalia, aut re vera ‘mandat insignia’, id est magna, ut castris succedam et capessam regna Tyrrhena. SED MIHI TARDA GELV occurrit tacitis quaestionibus, dicens se non isse propter aetatem senilem, filium vero propter mixtum genus per originem matris: unde Aenean dicit ire debere, cui et aetas et origo regna concedunt. SAECLISQVE EFFETA SENECTVS notandum dicta ‘saecula’ etiam in uno homine secundum eos qui dicunt saeculum trME DVCTOR εὐσυμβόλως iam ductorem Italiae vocat Aenean. SPES ET SOLACIA ‘spes’ quia multa sibi de eius virtute pro
Abbreviated transcription (Latin):
multiuudine prostctus partemitalit tenuit ae dirrbeniamnaminauit india piratitam exereueraot
aiam cice rom hor tensiodoc& cum captiuos nouis poenis ad fligerentaccisorum eoss diga rtescadaueribas
TVII lidiautem alidortgis frage quimprouincia remanserati quid memorem in fandas daedes
ia ortcoma quae paralempsiuocitur : Cicero namillanimis antiqua pretereo efsert eruenta dus
cupsiu sut quoddipriu somenimipiumcomuertant tormentigenus Exclam inatioest inuentindpliais
nie talequie samesinor tuiest tabouiuentiss cilicae sanguinis confugere consugiebat: & itdiximus lieses¬
cusstiluscst: defendierdosendi idesi desendebacur&uertithrstoriam: Namue diximus turnus magsae¬
t admȩ tentium presentimarte sinecliquadilatione, Addam autdabo autrcuera ad damhaber¬

Expanded text:
multitudine profectus partem Italiae tenuit et Tyrrheniam nominavit. Hi diu piraticam exercuerunt, ut multitudine profectus partem Italiae tenuit et Tyrrheniam nominavit. Hi diu piraticam exercuerunt, ut etiam Cicero in Hortensio docet, cum captivos novis poenis adfligerent, occisorum eos religantes cadaveribus. θύειν Lydi autem a Lydo, regis fratre, qui in provincia remanserat. QVID MEMOREM INFANDAS CAEDES figura oratoria, quae paralipsis vocatur: Cicero «nam illa nimis antiqua praetereo». EFFERA cruenta. DI CAPITI IPSIVS ut «quod di prius omen in ipsum convertant». TORMENTI GENVS exclamatio est inventi supplicii. SANIE TABOQVE sanies mortui est. ‘Tabo’ viventis scilicet sanguinis. CONFVGERE confugiebat: et, ut diximus, historicus stilus est. DEFENDIER defendi, id est defendebatur. Et vertit historiam; nam, ut diximus, Turnus magis confugit ad Mezentium. PRAESENTI MARTE sine aliqua dilatione. ADDAM aut dabo; aut re vera addam haben
Abbreviated transcription (Latin):
breuitatem siuiostendit imperii: & ostilem netinitate mobquam sepenitus exarmarenon pocerat: ama
uos onsine causadixit namcuscia xii lu&mones habuit : id estieges quibus unus perat: unde estgen
calisestiensus nlegeris ad str& similiter iungit fortunamfacouesu pra ubiait fertunaomni potens andus¬
bnlo fatum si autem legeris adseriseniuserttalis facine cessicate sactum estutuenires: fortanebe ne ficuns
utilliducem rtquirant: Legimusergo & ad fer & adsers, saxo if uocusto, antiquo opere, utem plo¬
uenenabar scruta uecusto urbi sagilli nȩsedes: que nunctere dicit lrdia quon damgens Quon dame
non quondam inbello predara Mam&iamtuneflorebat saneoiam su praidixi musmaconia mpro uinore
osstoicumidam br euitas duos sracres lrdumae dihenum serre nomposs& Exortedrrhenuscũ ingru

Expanded text:
brevitatem sui ostendit imperii et hostilem necessitatem, ob quam se penitus exarmare non poterat. 'ambrevitatem sui ostendit imperii et hostilem necessitatem, ob quam se penitus exarmare non poterat. 'am'populos' non sine causa dixit: nam Tuscia duodecim lucumones habuit, id est reges, quibus unus praeerat: unde est "getalis est sensus, si legeris ‘adfer’. Et similiter iungit fortunam fato, ut supra, ubi ait «fortuna omnipotens et ineluctabile fatum». Si autem legeris ‘adfers’, sensus erit talis: fati necessitate factum est ut venires; fortunae beneficium ut illi ducem requirant. Legimus ergo et ‘adfer’ et ‘adfers’. SAXO I. F. VETVSTO antiquo opere, ut usto" . Ad v. 479 Urbis agyllinae sedes quae nunc Caere dicitur. lydia quondam gens 'quondam insedit', non 'quondam bello praeclara': nam etiam tunc florebat. sane etiam supra diximus, Maeoniam provinciam esse. cuius dum brevitas duos fratres, Lydum et Tyrrhenum, ferre
Abbreviated transcription (Latin):
nauincula, Tusta calciamenta & dicit trepidasquas primo habuere senatores postequite s romani: Nunemilits¬
gacumen sem accadicum gladium dimissa ablacuap .or, a sinistro umero pellem dimissam haliuit quan¬
quens & index teramreuouans partem scamiciebat: Geminicus todes hoc & in homero lectum est x in historia nn
ia qait si fax incerduos canes stans scipionem appellauit sermonum memor seilic& promissi auxlii ut au
tutos dimitta mopibusq iubabo, heros hoc nomen nontantum presencis est uircutis sed & preterite : Vnde cst qđ
cuandrum eroemdicit cumsitiurtutis aemericȩ : Plerum queheros& generis est: Matutinus agebat: Rem¬
temporis adpersonam transtulit: licitocandem sermone: Tamdem qui amboum dosiderio nox sece ratmon¬
in tume inopi monemea: pronomiunetanto protu nominiigloriam: &murum circum sonatarmisa

Expanded text:
na vincula Tusca calciamenta. et dicit crepidas, quas primo habuere senatores, post equites Romani, nunc militna vincula Tusca calciamenta. et dicit crepidas, quas primo habuere senatores, post equites Romani, nunc militgeum ensem: Arcadicum gladium. demissa ad leva panthere: a sinistro umero pellem dimissam habuit, quaquens et in dexteram revocans partem se amiciebat. Ad v. 461 Gemini custodes hoc et in Homero lectum est et in historia Romana, quae ait "Syphax inter duos canes stans Scipionem appellavit" . Ad v. 464 Sermonum memor scilicet promissi auxilii, ut "auxilio tutos dimittam opibusque iuvabo" . heros hoc nomen non tantum praesentis est virtutis, sed et praeteritae: unde est quod Euandrum heroem dicit, cum sit virtutis emeritae. plerumque heros etemporis ad personam transtulit. LICITOquantum est in opinione mea. PRO NOMINE TANTO pro tui nominis gloria. ET MVRVM CIRCVMSONAT ARMIS et
Abbreviated transcription (Latin):
to prie: Namferrum non soluitur sed mollescit : In formant designant . Ingentem autem xmaȩ¬
nicudine & soliditate: Nam & drpeumdixit qui magnitudine corpus furatur: tindeadrpeusdic cus
torΚaeua & dicturus est septe nosq orbib: orbes inpediunt: Idestueluti septem scuta facto mnu¬
ntace comectunt: accipiuntred duntq iungendum : Vno enimeo demque tempore partereddunt par¬
de uentos accipiunt: stridentia tingunt tinguendo stridere faciunt in numerum in ordinem: uttunca
in numerum faunasque ferasq uideres ludere, fortipe forficessunt quib: incidimus forti pesquib: aliquid foriums
nemusquasi foruicapes Nam foruumest calidum : tinde & formosa sdicimus quibus calor sangunis exrulio
et̃ comscat exquo fulmina procitantur: Ideoaũt uulcanus dest moreiunonis fingiturnatus quod fulmina dem
acrenascuncur quod &iamlucanus dicit: fulminibus cerit propior succedicuraer: Pacem sum matenent: uola¬

Expanded text:
oprie: nam ferrum non solvitur, sed mollescit. INFORMANT designant. INGENTEM autem et magnitudine et soliditate: nam et clipeum dixit, qui magnitudine corpus furatur, unde et clipeus dictus est ἀπὸ τοῦ κλέψαι: et dicturus est «septenosque orbibus orbes inpediunt», id est veluti septem scuta facta in unitatem conectunt. ACCIPIVNT REDDVNTQVE iungendum: uno enim eodemque tempore parte reddunt, parte ventos accipiunt. STRIDENTIA TINGVNT tingendo stridere faciunt. IN NVMERVM in ordinem, ut «tunc vero in numerum Faunosque ferasque videres ludere». FORCIPE forfices sunt quibus incidimus, forcipes quibus aliquid forvum tenemus, quasi forvicapes; nam forvum est calidum: unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis ex ruboesse constat, ex quo fulmina procreantur. Ideo autem Vulcanus de femore Iunonis fingitur natus, quod fulmina de imo aere nascuntur: quod etiam Lucanus dicit «fulminibus ter
Abbreviated transcription (Latin):
spluualentiuctimae: Deniq siperma remlitart nom possent: succidanea dabacur femina: siuutem
in fominam nonlitasr& succidanea adhiberi non poterat Citaem&tunt indiuersa quad rige, Donatus
doco contrametriumn sentitdicens citȩdiuisae utestiniure ereco noncito id est pacrimonuoł hereditatiu
mdͥusa: Namcituscum diuisus significatti longa est: Ergociteudo cesintellegamu quemaut dictur
ilum contra fide nate suo catusure societatisuenit quidem sedimipso prodio adhostes defecit quo ernens
uuisostiliusait uoce maxima militib: suis : Itaut &iam hostis audit&: Netrepidetis meo tm silio factum est
fatost in &tiu fuf ocnis adhostes transir& cocomsilio & suus poneiam amissasi ut reddlidit uirs& effecit

Expanded text:
ris plus valent victimae. Denique si per marem litare non possent, succidanea dabatur femina; si autem ris plus valent victimae. Denique si per marem litare non possent, succidanea dabatur femina; si autem per feminam non litassent, succidanea adhiberi non poterat. CITAE METTVM IN DIVERSA QVADRIGAE Donatus hoc loco contra metrum sentit, dicens ‘citae’ divisae, ut est in iure ‘ercto non cito’, id est patrimonio vel haereditate non divisa; nam ‘citus’ cum divisus significat, ‘ci’ longa est. Ergo ‘citae’ veloces intellegamus. Quem autem dicit uxilium contra Fidenates vocatus, iure societatis venit quidem, sed in ipso proelio ad hostes defecit. quod cernens Tullus Hostilius ait voce maxima militibus suis, ita ut etiam hostis audiret 'ne trepidetis: meo consilio factum est, ut factiose Mettius Fufetius ad hostes transiret': quo consilio et suis paene iam amissas reddidit vires et effecit
Abbreviated transcription (Latin):
i timus semi nabella seda runt sanesciendumom̃ suirgines aptasexcepta hersila quam sublatam a marito
omulus secituxortm: porteo certamine finitout antediem dauso compon& uesper olrmpo, Iouisant
nm anto templimiouis stacorisquod foceratromulus postquamoranselatis armis meruit ne suus exercitus
ger&: Iungehan soedera portam foedera ut diximus iu pradicta sunt a porta foede & crudeliter oecisa
uusmoresoptabatur ei quia pace resilisra: falso aũt ait porta: Namad ocgenus sacri ficuportus ad hi be¬
tur Ergo autusur pauit gemis progenert ut timidiuenient ad pocula dammȩ: Cuma sdam masdicam
nsi pralupamcumarcisst hic& hacclupus aueterte illudostenditquia inomnibus sacris femininige ne¬

Expanded text:
ut diximus, feminae bella sedarunt. Sane sciendum omnes virgines raptas excepta Hersilia, quam sublatam a marito sibi ut diximus, feminae bella sedarunt. Sane sciendum omnes virgines raptas excepta Hersilia, quam sublatam a marito sibi Romulus fecit uxorem. POSITO CERTAMINE finito, ut «ante diem clauso componet Vesper Olympo». IOVIS ANTE ARAM ante templum Iovis Statoris, quod fecerat Romulus, postquam orans elatis armis meruit ne suus exercitus fugeret. IVNGEBANT FOEDERA PORCA foedera, ut diximus supra, dicta sunt a porca foede et crudeliter uccisa; cuius mors optabatur ei, qui a pace resilisset. Falso autem ait ‘porca’: nam ad hoc genus sacrificii porcus adhibebatur. Ergo aut usurpavit genus pro genere, ut «timidi venient ad pocula dammae», cum has dammas dicamus, item supra ‘lupam’, cum artis sit ‘hic’ et ‘haec lupus’: aut certe illud ostendit, quia in omnibus sacris feminei gene
Abbreviated transcription (Latin):
deticircensesabensibuscirca quoscurrebant: sane notandum positos cirtensessin eadiectione ludorum cum
pdicamus: Ludo schcatrales ludos gladicorios iudostirtenses: Nomuli dis: hicdatiuus pluralisuenit abeo quod:
uto molida : Eurib quescueris miredixitse ueriscu m enimfilia sperdiderint cerinenses antem natescrustu¬
im&r sabinicacerisquiescen tibus abini solibella sumpserunt: quiint uenientibus postea triginta seminis
eentidillis quacra peserant pax factaest: Ex qua rum nominibuscuriat appellacesunt: In com munem aiã
talierumhonor& m esalende cisdicate sunt martie horatius: Martiis celeps quid agam lealendis: Iuuena
unera semineis t raccat secrtta kalendis: Necenim aliter congruit enaat ł essefeminarum nisiquei

Expanded text:
t. Dicti autem circenses ab ensibus, circa quos currebant. Sane notandum positos circenses sine adiectione ludorum, cum t. Dicti autem circenses ab ensibus, circa quos currebant. Sane notandum positos circenses sine adiectione ludorum, cum ita dicamus ludos theatrales, ludos gladiatorios, ludos circenses. ROMVLIDIS hic dativus pluralis venit ab eo, quod est ‘hic Romulida’. CVRIBVSQVE SEVERIS mire dixit ‘severis’: cum enim filias perdiderint Caeninenses, Antemnates, Crustumini et Sabini, ceteris quiescentibus Sabini soli bella sumpserunt, qui intervenientibus postea triginta feminis, iam enixis, de illis quae raptae erant, pax facta est: ex quarum nominibus curiae appellatae sunt. In communem etiam mulierum honorem kalendae eis dicatae sunt Martiae: Horatius «Martiis caelebs quid agam kalendis?». Iuvenalis «munera femineis tractat secreta kalendis». Nec enim aliter congruit Martias kalendas esse feminarum, nisi quia,
Abbreviated transcription (Latin):
ailetitaliernos nom quodmpectora cratdicit sed hncquod intellegimus factum fuisse ut tencircum ili¬
aossuptauerat haectoramuros: Corpora fingert lingua idesttergert cicero in sestia nas pongiis sanguisef¬
ingebatur idesttergebatur: Ncc procul in cromamamgruciuxta propnos conditores: Raptassine more sabi¬
imgnsquantum ad paupertatem pristinampertin&: Nam legimus propterequorum ino piam diu¬
psaos tuncusoscinimalibus Napitautem sunt sabine consualibus hocest mensemartio: Consusautem deus
onsiliorum qui id eo templum subtec circohab& ut ostendacurtectum eẽ. debere comsilium: Indeest quod
asdoi pan nouelatamanu sacrificabatur qilȩ fidestectaet̃ deb& &uelata: Ideo autemdicato consisimula¬
tetł ianuarias. actisauitin cumagerentur quia nonerat presens a pasiuo participiumut& quauectus abas,¬
nibus cirensti dictiuel a circuitu ud quod ubi nunc metesuntolimgladi ponebantur quoscircumibas

Expanded text:
ALTERNOS non quod in pictura erat dicit, sed id quod intellegimus factum fuisse, ut «ter circum Iliacos raptaverat Hectora muros». CORPORA FINGERE LINGVA id est tergere: Cicero in Sestiana «spongiis sanguis effingebatur», id est tergebatur. NEC PROCVL HINC ROMAM congrue, iuxta proprios conditores. RAPTAS SINE MORE SABI'magnis' quantum ad paupertatem pristinam pertinet: nam legimus propter equorum inopiam diversis eos tunc usos animalibus. raptae autem sunt Sabinae Consualibus, hoc est mense Martio. Consus autem deus est consiliorum, qui ideo templum sub circo habet, ut ostendatur tectum esse debere consilium: inde est quod et Fidei panno velata manu sacrificabatur, quia fides tecta esse debet et velata. ideo autem dicato Consi simulate kal. ian. 'actis' autem cum agerentur, quia non erat praesens a passivo participium, uCIRCENSIBVS circenses dicti vel a circuitu, vel quod ubi nunc metae sunt, olim gladii ponebantur, quos circumiban
Abbreviated transcription (Latin):
nom pote si dicert indoctum quod nundum dicit: hosautem diciteẽ compositos: Tnde a ppar& quiamdociledixit prom
doctum: hoc autemese quod dicit cicerom primo rethoricorum ferosad huchomines magna cuiusdamuriorationiscon¬
pstos: leges q dedit: acquidixit hauduimelo ned egibus acquam sed intellegimus saturnumdedisse leges quibus ci deo cib

Expanded text:
d penitus non potest discere, ‘indoctum’ quod nondum didicit. Hos autem dicit esse conpositos, unde apparet quia ‘indocile’ dixit pro d penitus non potest discere, ‘indoctum’ quod nondum didicit. Hos autem dicit esse conpositos, unde apparet quia ‘indocile’ dixit pro ‘indoctum’. Hoc autem est quod dicit Cicero in primo rhetoricorum, feros adhuc homines magni cuiusdam viri oratione conpositos. LEGESQVE DEDIT atqui dixit «haud vinclo nec legibus aequam»; sed intellegimus Saturnum dedisse leges, quibus adeo ob
Abbreviated transcription (Latin):
& rupto roborenati: hoc figmentumortum est exantiqua hominũ habicatione quiante factas domosaut incaus
arboribusautins peluncismanebant: quicumex inde egredrentur autiua meducerent subolem dictisunt no
 Dedicin quit ii uebant necinuenta seruabant: Ramiato asperuictuua cognatoquodam modoui
lebantur autuenatumontium aucarborum ramis ab a&herio us olimpo, hocdieit secundum poeticũms¬
rem: Nam sacurnusrex fuit cretȩ quemiuppiter filius bello pepulit: hicfugiensabia noest suscepta quir¬
nabatinitalia: quem cum do cuissa usum uinearum & falcis in parte mestadmis sus imperui & ubor
dum fecit postea siumi epetiuit im perium: Iigenus indocile promdoctum : Namin docilcest quodr

Expanded text:
ET RVPTO ROBORE NATI hoc figmentum ortum est ex antiqua hominum habitatione, qui ante factas domos aut in cavis ET RVPTO ROBORE NATI hoc figmentum ortum est ex antiqua hominum habitatione, qui ante factas domos aut in cavis arboribus aut in speluncis manebant. Qui cum exinde egrederentur aut suam educerent subolem, dicti sunt iRTO de die, inquit, vivebant nec inventa servabant. RAMI ATQVE ASPER VICTV V. A. cognato quodammodo victu alebantur, aut venatu montium aut arborum ramis. AB AETHERIO S. V. OLYMPO hoc dicit secundum poeticum morem; nam Saturnus rex fuit Cretae, quem Iuppiter filius bello pepulit. Hic fugiens ab Iano est susceptus, qui regnabat in Italia. Quem cum docuisset usum vinearum et falcis, in partem est admissus imperii et sibi oppidum fecit. Postea suum repetivit imperium. IS GENVS INDOCILE pro ‘indoctum’: nam ‘indocile’ est quo
Abbreviated transcription (Latin):
cnimhuma nosanguine procrtatus tanta ꝑficer& ooxter adi: Id propitius, pede secundo omine prospero su
om̃ia caci : Idehoc faccumlaudantultraomnia: & ncestdictum ut est & te superomĩa donaunu moro:
benequantumadipsospertin& rem maiorem seruauere postomnia: Obsitus aeuo: Aetate iuolutus itas
pannisꝗ obsicus facilisꝗ oculosfertom̃ia circum fincidicunt etui no moliliore s oculos fieri: plautus fadi
nun opalaciumest quod non estreuera arxsedte n& rerumom̃ium princi patum hee nemora indige ne fain
digenȩ idestindgeneti ArTΟXΕΟΝΕC &sciendum secundum esi odiheugoniam primodeosgenios
hemit cospostertas indehomine sin nocente sultimosceleratos quem & incnuncordinemseruat: Truncis

Expanded text:
enim humano sanguine procreatus tanta perficeret. DEXTER ADI id est propitius. PEDE SECVNDO omine prospero. SVPER enim humano sanguine procreatus tanta perficeret. DEXTER ADI id est propitius. PEDE SECVNDO omine prospero. SVPER OMNIA CACI id est hoc factum laudant ultra omnia. Et sic est dictum, ut «sed te super omnia dona unum oro». Et bene, quantum ad ipsos pertinet, rem maiorem servavere post omnia. OBSITVS AEVO aetate involutus, ut «annis pannisque obsitus». FACILESQVE OCVLOS FERT OMNIA CIRCVM physici dicunt ex vino mobiliores oculos fieri: Plautus «faciubi nunc Palatium est: quod non est re vera arx, sed tenet rerum omnium principatum. HAEC NEMORA INDIGENAE FAVNI ‘indigenae’, id est inde geniti, αὐτόχθονες. Et sciendum secundum Hesiodi theogoniam primo deos genitos, inde hemitheos, post heroas, inde homines innocentes, ultimo sceleratos: quem et hic nunc ordinem servat. TRVNCIS