comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipõ illo uitio animi quo maledicus a malefico nõ distat nisi
occasione. Turpis uoluptas et in humana et nulli audientiũ
bono grata. Alitigatoribus quid freq̃nt᷑ exigitur qui¬
ultionem malũt ꝗͣ defensionem. Sed noque alia multa ad
arbitrium eorum facienda sunt. hoc quidem ꝗs hominum
liberi modo sanguinis sustineat petulans eẽ ad alterius arbi¬
trium. Atꝗ ẽt in aduocatos partis aduerse libent᷑ nõ nulli
ĩuehunturꝰ. quod nisi forte meruerũt et ĩ humanũ est respectu
cõmuniũ officioꝵ et cum ip̃i qui dicit ĩutile. nam idem uiris
responsuris datua. tum cause contrariũ quia plane aduer¬
sarii fiunt et inimici et quantulũcũq iis uiriũ est contu¬
melia augetua suꝑ omnia perit illa quȩ plurimum oratori
et auctoritatis et fidei affert modestia si a uiro bono in ra¬
bulam latratorem q conuertit᷑ compositus nõ ad animum

Expanded text:
ipso illo vitio animi, quod maledicus a malefico non distat nisi ipso illo vitio animi, quod maledicus a malefico non distat nisi occasione. turpis voluptas et inhumana et nulli audientium bona gratia a litigatoribus quidem frequenter exigitur, quiultionem malunt quam defensionem. sed neque alia multa ad arbitrium eorum facienda sunt. hoc quidem quis hominum liberi modo sanguinis sustineat petulans esse ad alterius arbitrium? atqui etiam in advocatos partis adversae libenter nonnulli invehuntur; quod, nisi si forte meruerunt, et inhumanum est respectu communium officiorum, et cum ipsi qui dicit inutile nam idem iuris responsuris datur, tum causae contrarium, cui plane adversarii fiunt et inimici, et quantulumcunque eis uirium est, contumelia augetur. super omnia perit illa, quae plurimum oratori et auctoritatis et fidei adfert, modestia, si a viro bono in rabulam latratoremque convertitur, compositus non ad animum
Abbreviated transcription (Latin):
causas minores tanꝗͣ infra cum sint aut detractura sit opi¬
nioni minus liberalis materia. Nam et suscipiendi ratio
iustissima est officiũ et optandum et ut amici qͣ minimas
lites habeant. et abunde dixit bene qui rei satisfetit. At
quidam etiam si forte susceperint negocia paulũ ad di¬
cendum tenuiora ex trinsecus adductis ea rebus circũ linũt
ac si defecerint alia conuiciis implent uacua causaꝵ si
contingit ueris siminus fictis modo sit materia ingenii
mereaturq clamorem dum dicit᷑. Quod ego ad eo longe
puto ab oratore ꝑfecto ut eum ne uera quid obiecturũ
nisi id causa exigit credam. Ea est enim prorsus canina
ut ait appius eloquentia cognituram male dicendi subire
Quod facientibus etiam male audiendi presumenda patiẽtia
est. nam et in ip̃os fit impetus frequenter qui egerunt et
certe patroni petulantiã litigator lui. Sed hec minora sũt

Expanded text:
causas minores, tanquam infra eum sint aut detractura sit opicausas minores, tanquam infra eum sint aut detractura sit opinioni minus liberalis materia. nam et suscipiendi ratio iustissima est officium, et optandum etiam ut amici quam minimas lites habeant; et abunde dixit bene, quisquis rei satisfecit. at quidam, etiamsi forte susceperunt negotia paulo ad dicendum tenuiora, extrinsecus adductis ea rebus circumlinunt ac, si defecerint alia, conviciis implent vacua causarum, si contingit, veris, si minus, fictis, modo sit materia ingenii mereaturque clamorem dum dicitur. quod ego adeo longe puto ab oratore perfecto, ut eum ne vera quidem obiecturum, nisi id causa exigit, credam. ea est enim prorsus canina, ut ait Appius, eloquentia, cognituram male dicendi subire; quod facientibus etiam male audiendi praesumenda patientia est. nam et in ipsos fit impetus frequenter, qui egerunt, et certe petulantiam patron litigator luit. sed haec minora sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nec est orationis uera laus nisi cum finita est. Ueteribus
quidem etiam dissimulare eloquentiã fuit moris. Idq
Mantonius precipit. quo plus dicentibus fidei mi nus q
suscepee aduocatorũ insidiȩ serent sed illa dissimular quȩ
tum erat potuit non dum enim tantum dicendi lumen accesse¬
rat ut etiam ꝑ obstantia crumperet. Q uare artes quidem
et cõsilia lateant et quicquid sit deprehenditur perit hacte¬
nus eloquentia setretũ h̃t uerborum quiđ delectus gr auitas
sententiarũ sigurarum elegantia aut nõ sunt aut apparẽt
S ed uel ꝑꝑ hoc ip̃m̃ ostentanda non sũt quod apparent aut
si unum eduobus eligendum laudetur causa potius ꝗ patro¬
nus finem tñ huẽ prestabit orator ut uideatur optimam
causam optime egisse. Illud certũ erit neminem peius agere
qͣ qui displicente causa placet. necesse est enim ex̃ causam
sit quod placet. nec illo fastidio laborabit orator nõ agẽdi

Expanded text:
nec est orationis vera laus nisi cum finita est. veteribus nec est orationis vera laus nisi cum finita est. veteribus quidem etiam dissimulare eloquentiam fuit moris, idque M. Antonius praecipit, quo plus dicentibus fidei minusque suspectae advocatorum insidiae forent. sed illa dissimulari, quae tum erat, potuit; nondum enim tantum dicendi lumen accesserat, ut etiam per obstantia erumperet. quare artes quidem et consilia lateant et quidquid, si deprehenditur, perit. hactenus eloquentia secretum habet. verborum quidem delectus, gravitas sententiarum, figurarum elegantia aut non sunt aut apparent. sed vel propter hoc ipsum ostendenda non sunt quod apparent; aut si unum sit ex duobus eligendum, causa potius laudetur quam patronus. finem tamen hunc praestabit orator, ut videatur optimam causam optime egisse. illud certum erit neminem peius agere quam qui displicente causa placet; necesse est enim extra causam sit quod placet. nec illo fastidio laborabit orator non agendi
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ne quod plerisque accidit abutilitate eum cause pñtis
cupido laudis abducat. nam ut gerentibus bella nõ semꝑ
exercitus ꝑ plana et amena ducendus est: sed adeundi ple¬
runq asperi colles expugnande ciuitates quȩlibet p̃cisis ĩ¬
posite montibus aut oꝑum mole difficiles. ita oratio gau¬
debit quiđ occasione letius decurrendi. et equo congressa
campo totas uires popularit᷑ explicabit. At si iuris anfractꝭ
aut eruende ueritatis latebras adire coget᷑ nõ ob equita¬
bit nec illis iubrantibus concitatisq sententiĩs uelut missi¬
libus utetua. sed operibus et cuniculis et insidiis et occultis
artibus rem geret Que omnia nõ dum fuint laudantur
sed cum facta sunt Unde et̃ cupidissimus opinionis plus
fructus uenit. nã cum illa dicenca uitiosa iactatio inter pla¬
usores suos detonuit resurgit uere uirtutis fortior fama
Nec iudices a. quo sint moti dissimulant. et doctis credit᷑

Expanded text:
omnia ne, quod plerisque accidit, ab utilitate eum causae praesentis omnia ne, quod plerisque accidit, ab utilitate eum causae praesentis cupido laudis abducat. nam ut gerentibus bella non semper exercitus per plana et amoena ducendus est, sed adeundi plerumque asperi colles, expugnandae civitates quamlibet praecisis impositae rupibus aut operum mole difficiles, ita oratio gaudebit quidem occasione laetius decurrendi et aequo congressa campo totas vires populariter explicabit; at si iuris anfractus aut eruendae veritatis latebras adire cogetur, non obequitabit nec illis vibrantibus concitatisque sententiis velut missilibus utetur, sed operibus et cuniculis et insidiis et occultis artibus rem geret. quae omnia non dum fiunt laudantur, sed cum facta sunt; unde etiam cupidissimis opinionis plus fructus venit. nam cum illa dicendi vitiosa iactatio inter plausores suos detonuit, resurgit verae virtutis fortior fama, nec iudices a quo sint moti, dissimulant, et doctis creditur,
Abbreviated transcription (Latin):
circum spectare in agẽdo ac attentare singulos minime
conuenit proꝑter quas diximus causas. ita in discendo
rimari necessariũ est quę ꝑsone quȩ tempora et loca. ĩ¬
stituta instrum̃ta cetera ex quibus non tm̃ illud quod
est arcificiale probatiois genus colligi possit. sod ꝙ metu¬
endi testes quomodo sint refellendi nam plurimum refet
miudia reus an odio an contemptu laboret quorũ fere
pars prima suꝑiores. proxima pares tertia humiliores
premit Sic causam ꝑserutatus propoĩts ante oculos oĩbus
quȩ prosint noceant ue. tertiam deinceps personam ĩ¬
duat iudicis: fingatq abud se agi causam et quod ip̃m
mouisset de eadem re pronũtiaturũ id potentissimũ apud
quem cũq agetur existimet. et su eum raro fallet euẽtus
UNE suit ĩ agendo seruanda toto fere opere tori sint¬
executi sumus pauea tñ propria huius loci quȩ nõ tam
dicendi arte ꝗͣ officiis agendi continetur attingam. Ante

Expanded text:
circumspectare in agendo et attentare singulos minime circumspectare in agendo et attentare singulos minime convenit, propter quas diximus causas, ita in discendo rimari necessarium est, quae personae, quae tempora et loca, instituta, instrumenta, cetera, ex quibus non tantum illud, quod est artificiale probationis genus, colligi possit, sed qui metuendi testes, quomodo sint refellendi. nam plurimum refert, invidia reus an odio an contemptu laboret, quorum fere pars prima superiores, proxima pares, tertia humiliores premit. sic causam perscrutatus, propositis ante oculos omnibus quae prosint noceantve, tertiam deinceps personam induat iudicis, fingatque apud se agi causam, et, quod ipsum movisset de eadem re pronuntiaturum, id potentissimum, apud quemcunque agetur, existimet. sic eum raro fallet eventus, nt in agendo servanda, toto fere opere exsecuti sumus; pauca tamen propria huius loci, quae non tam dicendi arte quam officiis agentis continentur, attingam. ante
Abbreviated transcription (Latin):
sime ac premendus. Nam dum omnia querimus aliqñ
ad uerum ubi minime expectauimus ꝑuenimus. In sumna
optimus est in discendo patronus in credulus promutit
enim litigator omnia testem populũ. paratissimas consigna¬
tiones ip̃m deniq aduersarium q̃lam non negaturũ Idco¬
ꝙ opus est intueri omne litis instrum̃tum quod uidere
non est satis perlegendumerit. Nam frequentissime aut
non sunt omnino quę promittebant aut minus conti¬
nent aut cum alio aliquo nocituro ꝑmista sunt. aut nimia
sunt. et fidem hoc ip̃o detractura ꝙ non hñt modũ deni¬
que linũ ruptũ aut turbata tera aut sine agnitore signa
frequenter inuenies. quȩ ni domi excusseris inforo ino¬
pinata decipient. plusq nocebunt destituta qͣ non
promissa nocuissent. Multa et̃ quȩ litigator nihil
ad cãm ꝑtinere crediderit patronus eruet. modo ꝑ
om̃s quos tradimus argumentoꝵ locos eat. quos aut

Expanded text:
sime ac premendus. nam dum omnia quaerimus, aliquando sime ac premendus. nam dum omnia quaerimus, aliquando ad verum, ubi minime exspectavimus, pervenimus. in summa optimus est in discendo patronus incredulus. promittit enim litigator omnia, testem populum, paratissimas consignationes, ipsum denique adversarium quaedam non negaturum. ideoque opus est intueri omne litis instrumentum; quod videre non est satis, perlegendum erit. nam frequentissime aut non sunt omnino, quae promittebantur, aut minus continent aut cum alio aliquo nocituro permixta sunt aut nimia sunt et fidem hoc ipso detractura quod non habent modum. denique linum ruptum aut turbatam ceram aut sine agnitore signa frequenter invenies; quae, nisi domi excusseris, in foro inopinata decipient, plusque nocebunt destituta quam non promissa nocuissent. multa etiam, quae litigator nihil ad causam pertinere crediderit, patronus eruet, modo per omnes, quos tradidimus, argumentorum locos eat. quos ut
Abbreviated transcription (Latin):
cia ut subscribere audita pigeat. nec semel audisse sit
satis. Cogendus eadem iterum ac sepius dicere litigator
non solum quia effugere aliqua prima expositione potuer̃t
presertĩ hominem quod sepe euenit imperitũ. sed ẽt̃
ut sciamus an cadem dicat. Plurimi enim mentiũt
et tanquam non doceãt cãm sed agant. nõ ut cum
patrono sed cum iudice luquantur. Qua pꝑ nunq̃
satis credendũ est: sed agitandus omnibus modis et tur¬
bandus et euocandus. Nam ut medicis non apparentia
modo uitia curanda sunt. sed etiam inuenienda quȩ
latent. sepe ea ip̃is qui sanandi sunt occulentibus ita
aduocatus plura ꝗͣ ostendunt᷑ acspiat. Nam cum satis ĩ
audiendo patientiȩ impenderit: in aliã rursus ei ꝑsonã
transeundum est agendus ꝗ ad uersarius proponendum
quicꝗd omnino excogitari contra põt quicquid recipit
in eius modi disceptatione natura. Interrogandus ꝗͣ infestis¬

Expanded text:
cia, ut subscribere audita pigeat. nec semel audisse sit cia, ut subscribere audita pigeat. nec semel audisse sit satis; cogendus eadem iterum ac saepius dicere litigator, non solum quia effugere aliqua prima expositione potuerunt, praesertim hominem quod saepe evenit imperitum, sed etiam ut sciamus an eadem dicat. plurimi enim mentiuntur et, tanquam non doceant causam, sed agant, non ut cum patrono sed ut cum iudice loquuntur. quapropter nunquam satis credendum est, sed agitandus omnibus modis et turbandus et evocandus. nam ut medicis non apparentia modo vitia curanda sunt sed etiam invenienda quae latent, saepe ipsis ea, qui sanandi sunt, occulentibus, ita advocatus plura quam ostenduntur aspiciat. nam cum satis in audiendo patientiae impenderit, in aliam rursus ei personam transeundum est, agendusque adversarius, proponendum quidquid omnino excogitari contra potest, quidquid recipit in eiusmodi disceptatione natura. interrogandus quam infestis
Abbreviated transcription (Latin):
patronum ꝗa liti ipẽ non sufficit aut aliquis ex eo gñe
aduocatoꝵ ꝗ se non posse agere confitent. deinde faci¬
unt id quod est in agendo difficillimũ quid declinã
non tantũ nocerẽt si omnia seriberent uti gesta sunt. nũc
consilium et colores adiiciunt. et aliqua peiora ueris
quȩ pleriq̃ cum acceperũt ĩmutare nefas hm̃t. et uelut
chemata in scholis posita custodiunt. deinde deprehẽ dut̃
et cãm quam discere ex suis litigatoribus noluerũt ab ad¬
uersariis discunt. liberum igitur demus añ oĩa iis quorũ
negociũ erit tempus ac locum ex ortemurq ultro ut
omnia quelibet uerbose et unde uolent repetito tp̃r expo¬
nant. Non enim tam obest audire suꝑuacua ꝗ̃ ignora¬
re necessaria. frequent᷑ aũt̃ et uulnus et remedium ĩ
is orator inueniet quȩ sitigatori ĩ neutram parte hr̃c
momentũ uidebantur. nec tanta sit acturo memoriȩ fidu¬

Expanded text:
patronum, quia liti ipse non sufficit, aut aliquis ex eo genere patronum, quia liti ipse non sufficit, aut aliquis ex eo genere advocatorum, qui se non posse agere confitentur, deinde faciunt id quod est in agendo difficillimum. nam qui iudicnon tantum nocerent, si omnia scriberent uti gesta sunt. nunc consilium et colores adiiciunt et aliqua peiora veris, quae plerique cum acceperunt, mutare nefas habent et velut themata in scholis posita custodiunt. deinde deprehenduntur et causam, quam discere ex suis litigatoribus noluerunt, ex adversariis discunt. liberum igitur demus ante omnia iis, quorum negotium erit, tempus ac locum, exhortemurque ultro, ut omnia quamlibet verbose et unde volent repetita ex tempore exponant. non enim tam obest audire supervacua quam ignorare necessaria. frequenter autem et vulnus et remedium in iis orator inveniet, quae litigatori in neutram partem habere momentum videbantur. nec tanta sit acturo memoriae fidu
Abbreviated transcription (Latin):
qui partim tanquã occupati semꝑq aliud habentes quod anit
agendum sit. pridie ad se uenire licigatorem aut eodem
matutino iubent. non nunquã et̃ intes ipa subsellia didi¬
cisse gloriant᷑ partim iactantia ingenii ut res cito accepisse
uideantua tenere se et intelligere pene prius ꝗ̃ audiant
mentiti. cum multa et diserte summisq clamoribus q̃
neque adiudicm neq ad licigatorem ꝑtineant detantaue¬
runt. bene sudantes beneq comitati ꝑ forum reducuntur
Ne illas qđ tulerim delicias conĩ q doctri amicos suos ubet¬
quanquam minus mali est si illi saltem recte discant. recte¬
ꝑ doceant. sed quis discet tam bene ꝗ̃ patronus: quo modo
aut̃ sequester ille et media liciũ manus et quidam interp̃s
impendet equo aĩo laborem ĩ alienas actiones cũ dictu
rus uere non sit. Pessime uero consuetudinis libellis eẽ
contentũ quos componit aut litigator ꝗ confugit ad

Expanded text:
qui partim tanquam occupati semperque aliud habentes, quod ante qui partim tanquam occupati semperque aliud habentes, quod ante agendum sit, pridie ad se venire litigatorem aut eodem matutino iubent, nonnunquam etiam inter ipsa subsellia didicisse se gloriantur; partim iactantia ingenii, ut res cito accepisse videantur, tenere se et intelligere prius paene quam audiant mentiti, cum multa et diserte summisque clamoribus, quae neque ad iudicem neque ad litigatorem pertineant, decantaverunt, bene sudantes beneque comitati per forum reducuntur. ne illas quidem tulerim delicias eorum, qui doceri amicos suos iubquanquam minus mali est, si illi saltem recte discant recteque doceant. sed quis discet tam bene quam patronus? quomodo autem sequester ille et media litium manus et quidam interpres impendet aequo animo laborem in alienas actiones, cum dicturis tanti suae non sint? pessimae vero consuetudinis libellis esse contentum, quos componit aut litigator qui confugit ad
Abbreviated transcription (Latin):
Paciscendi quiđ̃ ille piratius mos et imponetũ pericious
pretia procul abominanda negociatio etiam a mediocrit
improbis aberit. Cum preserum bonos humines bonas ꝗ
eausas tuẽti non sit metuendus ingratus. Qui sꝰ fucuris
malo tamẽ ille peccet. Nihil ergo acꝗrere ulet orator
ultra q̃ satis erit : ac ne pauꝑ quid̃ tanquã mercedem acci¬
piet sed mutua beniuolentia utet᷑ cum scit se tanto plug
denique ut gratus sit ad eum magis pertinet qui debet
fundamentũ. neque enim quis quã tam ingenio tenui repe¬
riȩtur qui cum omnia q̃ suat in causa diligent᷑ cognouerit
ad docendum certe iudicem non sufficiat᷑. Sed eius rei
paucissimis cura est. Nam ut taceam de negligentibus
quorum nihil refert ubi litiũ cardo uertatur dum fint q̃
uel ex̃ causam ex ꝑsonis a comuni tractatu locorũ occasio¬
nem clamandi largiantur. Aliquos et ambitio ꝑuertit

Expanded text:
paciscendi quidem ille piraticus mos et imponentium periculis paciscendi quidem ille piraticus mos et imponentium periculis pretia procul abominanda negotiatio etiam a mediocriter improbis aberit, cum praesertim bonos homines bonasque causas tuenti non sit metuendus ingratus; quodsi sit futurus, malo tamen ille peccet. nihil ergo acquirere volet orator ultra quam satis erit; ac ne pauper quidem tanquam mercedem accipiet, sed mutua benivolentia utetur, cum sciat se tanto plus denique ut gratus sit ad eum magis pertinet qui debet. um. neque enim quisquam ingenio tam tenui reperietur, qui, cum omnia quae sunt in causa diligenter cognoverit, ad docendum certe iudicem non sufficiat. sed eius rei paucissimis cura est. nam ut taceam de negligentibus, quorum nihil refert, ubi litium cardo vertatur, dum sint quae vel extra causam ex personis aut communi tractatu locorum occasionem clamandi largiantur, aliquos et ambitio pervertit,
Abbreviated transcription (Latin):
tatem cum pleraq ip̃o possit̃ uideri uilia ꝙ pretiũ hñt
Cecis hoc ut aiunt satis darum est. nec quisquã qui suffi¬
cientia sibi modica autem hec sunt possidebit. hunc q̃stũ
sine crimine sordiu fecerit. At si res familiaris amplius
aliquid ad usus necessarios exiget secundũ omnium
sapientium leges patietur sibi gratiam referri. cum
et socrati collatũ sit ad uictũ. et ⁊ enon cleantes chrisip¬
pus mercedes a discipulis acceptauerit Neque enĩ uideo
quȩ iustior acquirendi ratio ꝗͣ ex honestissimo labore et
abiis de quibus optime meruerint. Quiq si nihil ĩ¬
uicem p̃stent indigni fueruit defensione. Quod ꝗdem
nõ iustum modo sea necssarium et est. cum hec ip̃a opa
onpue q omne alienis negociis datũ facultatem aliter
aequirendi recidant Sed tum quoq tenendus est modus ac
plurinum nefera et a quo accipat et quãtum et quouse

Expanded text:
tatem, cum pleraque hoc ipso possint videri vilia, quod pretium habent? tatem, cum pleraque hoc ipso possint videri vilia, quod pretium habent? caecis hoc, ut aiunt, satis clarum est, nec quisquam, qui sufficientia sibi modica autem haec sunt possidebit, hunc quaestum sine crimine sordium fecerit. at si res familiaris amplius aliquid ad usus necessarios exiget, secundum omnium sapientium leges patietur sibi gratiam referri, cum et Socrati collatum sit ad victum, et Zeno, Cleanthes, Chrysippus mercedes a discipulis acceptaverint. neque enim video, quae iustior acquirendi ratio quam ex honestissimo labore et ab iis, de quibus optime meruerint, quique, si nihil invicem praestent, indigni fuerint defensione. quod quidem non iustum modo, sed necessarium etiam est, cum haec ipsa opera tempusque omne alienis negotiis datum facultatem aliter acquirendi recidant. sed tum quoque tenendus est modus, ac plurimum refert et a quo accipiat et quantum et quo usque.
Abbreviated transcription (Latin):
opam suam uel illud etiam iactantiũ minores utique
contra dignitatem attolendi non enim fortuna causas
iustas uel improbas facit. neque uero pudor obstet quo
minus susceptam melior iuderetur litem cognita interdi¬
sceptandum iniꝗtate dimittat. cum prius litigatori di¬
xerit uerum Nam et in hoc maximũ si equi iudices
sumus beneficium et ut non ut non fallamus uana spe
litigatorem neque enim dignus oꝑa patroni ꝗ nõ utit᷑
consilio et certe non conuenit ei quȩ oratorem ẽẽ uolumꝰ
iniusta tueri scientem. Nam si ex illis quas supra dixi¬
mus causas falsum tuebit᷑. erit tñ honestũ quod ipe fa¬
ciet Cratis ne ei semꝑ agendũ sit tractari potest. quod
ex prima statim fronte duudicare imprudentium est
nam quis ignorat quin iei longe sit honestissimũ ac libe¬
ralibus disciplinis et illo quem exigimus aĩo dignissimũ
nõ uendere operam nec eleuare tanti beneficii auctori¬

Expanded text:
operam suam vel illud etiam iactantius minores utique operam suam vel illud etiam iactantius minores utique contra dignitatem attollendi. non enim fortuna causas vel iustas vel improbas facit. neque vero pudor obstet, quo minus susceptam, cum melior videretur, litem cognita inter discendum iniquitate dimittat, cum prius litigatori dixerit verum. nam et in hoc maximum, si aequi iudices sumus, beneficium est, ut non fallamus vana spe litigantem. neque est dignus opera patroni, qui non utitur consilio, et certe non convenit ei, quem oratorem esse volumus, iniusta tueri scientem. nam si ex illis, quas supra diximus, causis falsum tuebitur, erit tamen honestum quod ipse faciet. gratisne ei semper agendum sit, tractari potest. quod ex prima statim fronte diiudicare imprudentium est. nam quis ignorat, quin id longe sit honestissimum ac liberalibus disciplinis et illo, quem exigimus, animo dignissimum, non vendere operam nec elevare tanti beneficii auctori
Abbreviated transcription (Latin):
offici partem: creditiq sunt et̃ clari uiuenes obsidem
rei.p. dare malorũ ciuium accusationẽ ꝗa nec odisse
improbos nec simultates prouocare nisi ex fiducia bonȩ
mentis uidebantur. Idq cum ab hortensio lucullis s̃ uł¬
pitio Cicerone Cesare plurimis aliis tum ab utroq catone
factum est. quorũ alter appelłatus est sapiens alter nisi
creditua fuisse uix scio cui reliquerit huius hominis
locum. Nanq defendet om̃s orator idem portum q
illum eloquentiȩ sue salutarem non et pyratis patefaciet
ducetur q ĩ ad uocationem maxime causa. Quoniam tñ
omnes qui non improbe litigabũt quorum certe pars
est sustinere non potest unus. aliquid et cõmendantiũ
ꝑ sonis dabit et ipoꝵ qui iudicio decernent ut optimi
cuius q uoluntate moueatur. nanꝙ hos et amicissimos
habebit uir bonus. Sum mouendum uero est utrunque
ambitum genus potentibus contra humiles uenditãdi

Expanded text:
officii partem, creditique sunt etiam clari iuvenes obsidem officii partem, creditique sunt etiam clari iuvenes obsidem rei publicae dare malorum civium accusationem, quia nec odisse improbos nec simultates provocare nisi ex fiducia bonae mentis videbantur; idque cum ab Hortensio, Lucullis, Sulpicio, Cicerone, Caesare, plurimis aliis, tum ab utroque Catone factum est, quorum alter appellatus est sapiens, alter nisi creditur fuisse, vix scio, cui reliquerit huius nominis locum. neque defendet omnis orator idem, portumque illum eloquentiae suae salutarem non etiam piratis patefaciet duceturque in advocationem maxime causa. quoniam tamen omnes, qui non improbe litigabunt, quorum certe bona pars est, sustinere non potest unus, aliquid et commendantium personis dabit et ipsorum qui iudicio decernent, ut optimi cuiusque voluntate moveatur; namque hos et amicissimos habebit vir bonus. summovendum vero est utrumque ambitus genus vel potentibus contra humiles venditandi
Abbreviated transcription (Latin):
quidem reos profecto ꝗͣ faccre uir bonus malet. Non tñ
red uiemeti ipsum aceusa toris orrebit. ut nullo neque
publico neque priuato duci possit oficio utaliquer sace
reddendam rationẽ uitȩ uocet Nam et legei ip
nibil ualeant nisi actoris idonea uote munite. ꝙ si pe¬
pas scelerum expetere fas non est prope est ut scelera ĩpa
pmissa sint et licentiã malis dari certe conira bonos ist
Q uare neq sociorum querelas nec amici uel propinqui
netem nee erupturas in rem .p. conspirationes inultãs pa¬
tietur orator: non pene nocentium cupidus sed emen¬
dondi uitia cortigendiq mores. nam qui ratione traduci
ad meliora non possunt solo me tu continentur. Ita q ut
accusatoriam uitam uiuere et ad defereno reos premio
duci proximũ latrocinio est. ita pestem incesti nam pro¬
pulsare cum propugnatoribus patriȩ comparandum
I deoq principes in re.p. uin non detractauerũt hãc

Expanded text:
quidem reos profecto quam facere vir bonus malet, non tamen quidem reos profecto quam facere vir bonus malet, non tamen ita nomen ipsum accusatoris horrebit, ut nullo neque publico neque privato duci possit officio, ut aliquem ad reddendam rationem vitae vocet. nam et leges ipsae nihil valeant, nisi actoris idonea voce munitae; et si poenas scelerum expetere fas non est, prope est ut scelera ipsa permissa sint, et licentiam malis dari certe contra bonos est. quare neque sociorum querelas nec amici vel propinqui necem nec erupturas in rem publicam conspirationes inultas patietur orator, non poenae nocentium cupidus, sed emendandi vitia corrigendique mores. nam qui ratione traduci ad meliora non possunt, solo metu continentur. itaque ut accusatoriam vitam vivere et ad deferendos reos praemio duci proximum latrocinio est, ita pestem intestinam propulsare cum propugnatoribus patriae comparandum. ideoque principes in re publica viri non detrectaverunt hanc
Abbreviated transcription (Latin):
tem in forum deduximus: et incipere ꝗqͣ maxime facili
ac fauorabili causa uelim: ut catuli ferarũ molliore
preda saginant᷑. et non icaq ab hoc initio continuare oꝑa
et in genio ad huc alendo callum inducere: sed iam sciẽ¬
tem quid sit pugna et ĩ quam rem studendum sit refici
atq renouari.Sic et tirocinii metum dum facilius est au¬
dere translerit. nec audendi facilitatem usque ad cõ¬
temptum oꝑis adduxerit. Usus est et hac ratione. M
tullius: et cũ iam clarũ meruisset intͣ patronos qui
tum erant nom̃ in asiam nauigauit. seq et aliis sine du¬
bio eloquentiȩ ac sapientiȩ magistris. sed precipue apollo¬
nio Moloni quẽ romȩ quoq audierat rodi rursus
reformandum ac uelut recoquendum dedit. Tum dignũ
opere pretiũ uenit cum inter se congruunt p̃cepta et
experimenta.
UM satis in omne certamẽ uirium fecerit prima
ei cura in suscipiendis causis erit. In quibus defendẽ

Expanded text:
tem in forum deduximus, et incipere quam maxime facili tem in forum deduximus, et incipere quam maxime facili ac favorabili causa velim, ferarum ut catuli molliore praeda saginantur, et non utique ab hoc initio continuare operam et ingenio adhuc alendo callum inducere, sed iam scientem, quid sit pugna, et in quam rem studendum sit, refici atque renovari. sic et tirocinii metum, dum facilius est audere, transient, nec audendi facilitate usque ad contemptum operis adduxerit. usus est hac ratione M. Tullius, et cum iam clarum meruisset inter patronos, qui tum erant, nomen, in Asiam navigavit seque et aliis sine dubio eloquentiae ac sapientiae magistris, sed praecipue tamen Apollonio Moloni, quem Romae quoque audierat, Rhodi rursus formandum ac velut recoquendum dedit. tum dignum operae pretium venit, cum inter se congruunt praecepta et experimenta. cum satis in omni certamine virium fecerit, prima ei cura in suscipiendis causis erit; in quibus defendere
Abbreviated transcription (Latin):
et uiginti natus annos summis audientiũ damoribus di¬
xerit deferiusse tempore et annis liquata iam senior
idem facetua. et hercule quantumlibet sccreta studia
contulerint: est tñ proprius quidam fori profectus. alia
lux alia ueri discriminis facies: plusq si separes usus
fine doctrina ꝗͣ citra usum doctrina ualeat. Ideoq non¬
nulli senes in schola facti stupent nouitate. cũ in iudicia
uenerunt et omnia suis exercitationibus similia desiderãt
At illic et iudex tacet: et aduersarius obstrepit. et ni¬
hil temere dictum perit. et siquid tibi ipẽ sumas probã¬
dum est. et laboratam congestamq dierum ac noctiũ
studio actionem a qua defecit. et omisso magna semper
flandi tumore in quibusdam causis loquendum est. quod
illi diserti minime sciunt. Itaq non nullos reperias qui
sibi eloquentiores uideantur ꝗͣ ut causas agant. cete¬
rum illum quem iuuenem tenerisq ad huc uiribus niten¬

Expanded text:
et viginti natus annos summis audientium clamoribus diet viginti natus annos summis audientium clamoribus dixerit, defervisse tempore et annis liquata iam senior idem fatetur. et hercule quantumlibet secreta studia contulerint, est tamen proprius quidam fori profectus, alia lux, alia veri discriminis facies, plusque, si separes, usus sine doctrina quam citra usum doctrina valet. ideoque nonnulli senes in schola facti stupent novitate, cum in iudicia venerunt, et omnia suis exercitationibus similia desiderant. at illic et iudex tacet et adversarius obstrepit et nihil temere dictum perit et, si quid tibi ipse sumas, probandum est, et laboratam congestamque dierum ac noctium studio actionem aqua deficit, et omisso magna semper flandi tumore in quibusdam causis loquendum est; quod illi diserti minime sciunt. itaque nonnullos reperias, qui sibi eloquentiores videantur, quam ut causas agant. ceterum illum, quem iuvenem tenerisque adhuc viribus niten
Abbreviated transcription (Latin):
unis es aaem grauisima iudicia suscrpint. prete taese nois¬
se quosdam sit traditum. Cesar augustus duodietim natis
annos auiam pro rostris laudauit. Modus mibi uidetur
quidam tenendus ut neque prepropere dist ringatut im¬
matura frons et quic quid est illud adhuc acerbum proserat᷑
et quod est ubi ꝓ perniciosissimũ p̃uenit uires fiducia nec
rursus disserendum est tirocinium in senectutẽ nã quotidie
mnetus crescit. maius q fit semꝑ ꝙ ausuri sumus et dum
deliberamus quando incipiendum sit incipere iã serũ ẽ
Quare fructum studioꝵ iuridem et adhuc dulcem promi de¬
cet. dum et uenia et spes et paratus fauor et audere nõ
dedecet. et siquid desit operi suppletxtas et siqua sunt
dicta iuuenilit᷑ : proindole accipiunt ut totus ille ꝓSex
rosio locus quid enim tam comune ꝗ̃ spiritus uiius terra
mortus. mare fluctuantibus. litus eiestis quȩ cum sex

Expanded text:
omnes aetatem gravissima iudicia susceperint, praetextatos egisomnes aetatem gravissima iudicia susceperint, praetextatos egisse quosdam sit traditum, Caesar Augustus duodecim natus annos aviam pro rostris laudaverit. modus mihi videtur quidam tenendus, ut neque praepropere destringatur immatura frons et, quidquid est illud adhuc acerbum, proferatur; iuntur impudentiae et, quod est ubicunque perniciosissimum, praevenit vires fiducia. nec rursus differendum est tirocinium in senectutem; nam cotidie metus crescit, maiusque fit semper quod ausuri sumus et, dum deliberamus quando incipiendum sit, incipere iam serum est. quare fructum studiorum viridem et adhuc dulcem promi decet, dum et veniae spes est et paratus favor et audere non dedecet et, si quid desit operi, supplet aetas, et, si qua sunt dicta iuveniliter, pro indole accipiuntur: ut totus ille Ciceronis pro Sexto Roscio locus: quid enim tam commune quam spiritus vivis, terra mortuis, mare fluctuantibus, litus eiectis? quae cum sex
Abbreviated transcription (Latin):
ctas nr̃a copiosiores: sed cum diceret eminere intͣ equales
s rachalus uidebatu ea corponis sublimitas erat. is ardor
oculoꝵ frontis auctoritas. gestus prȩstantia. uox quiđ
non ut Cicero desiderat pene tragȩdoꝵ. sed suꝑ om̃s quos
ego quid audierim tragedos. Certe cum ĩ basilica uilia
diceree iprino tnbunali quatuor aũt iudicia ut moris et
o gerencut at q ominia damoribus frcmerõt et auditum ea
et incelestum et quod agintibus cettro entum ciosum si ut
lonlatum q uoca e qua tuor tribu ali bus un eneltosus suut
uotun eslo et rara felicitas quȩ si non asit sano sufficiat
abus quibus quis dicit audin talis et debet or steffisiat¬
ususd D aũt uitium sine dubio secundum uires
oiluus q summendum est neq ego annos definiam cũ
dleoresthcenem puerum ad modũ actiones pupillares musse
manifestum sit. Caluus cȩsar pollio multum ante questorã

Expanded text:
aetas nostra copiosiores, sed, cum diceret, eminere inter aequales aetas nostra copiosiores, sed, cum diceret, eminere inter aequales Trachalus videbatur. ea corporis sublimitas erat, is ardor oculorum, frontis auctoritas, gestus praestantia, vox quidem non, ut Cicero desiderat, paene tragoedorum, sed super omnes, quos ego quidem audierim, tragoedos. certe cum in basilica Iulia diceret primo tribunal, quattuor autem iudicia, ut moris est, cogerentur, atque omnia clamoribus fremerent, et auditum eum et intellectum et, quod agentibus ceteris contumeliosissimum fuit, laudatum quoque ex quattuor tribunalibus memini. sed hoc votum est et rara felicitas; quae si non adsit, sane sufficiat ab iis, quibus quis dicit, audiri. talis esse debet oratautem initium sine dubio secundum vires cuiusque sumendum est. neque ego annos definiam, cum Demosthenen puerum admodum actiones pupillares habuisse manifestum sit, Calvus, Caesar, Pollio multum ante quaestoriam
Abbreviated transcription (Latin):
quodam secreti consumerentur. Sciat autem siquis hȩç
forte minus adhuc peritus distinguendi uim cuiusq uerbi
leget non probitatem a me reprehendi sed uerec undiã
quę est umor quidã reclucens aĩim ab iis quę facienda
sunt. Incle confusio et cepti penitentia. et subitum filẽtiũ.
Quis porro dubitet uitiis ascribere affectũ propter quem
facere honeste pudet : neq ego rursus nolo eum ꝗ sit dic¬
turus et solicitum surgere et colore mutan. et ꝑiculum
intelligtre. quȩ̨ si non accident: etiam simulanda erũt.
sed intellectus hc sit operis non metus. moueamur q nõ
concidamus. Optima est aut emendatio uerecundiȩ fidu¬
cia et q̃libet imbeccilla frons magna conscientia sustinet᷑
unt et naturalia ut sup̃ dixi quę tñ et cura iuuantus
instrum̃ta.uox. latera. decor. quę quid tantũ ualent
ut frequenter famam ingenii faciant. Habuit oratores

Expanded text:
quodam secreti consumerentur. sciat autem, si quis haec quodam secreti consumerentur. sciat autem, si quis haec forte minus adhuc peritus distinguendi vim cuiusque verbi leget, non probitatem a me reprehendi, sed verecundiam, quae est timor quidam reducens animum ab iis quae facienda sunt; inde confusio et coepti paenitentia et subitum silentium. quis porro dubitet vitiis adscribere adfectum, propter quem facere honeste pudet? neque ego rursus nolo eum, qui sit dicturus, et sollicitum surgere et colore mutari et periculum intelligere; quae si non accident, etiam simulanda erunt. sed intellectus hic sit operis, non metus, moveamurque, non concidamus. optima est autem emendatio verecundiae fiducia, et quamlibet imbecilla frons magna conscientia sustinetur. sunt et naturalia, ut supra dixi, quae tamen et cura iuvantur, instrumenta, vox, latus, decor; quae quidem tantum valent, ut frequenter famam ingenii faciant. habuit oratores
Abbreviated transcription (Latin):
AE C sunt q̃ me redditurũ promiseram instrum̃ta
non artis ut ꝗdam putauerũt: sed ipius oratoris
hec arma habere ad manum horũ scientia debet ẽẽ
succintus. accedente uerborũ figurarũ q facili copia
et ĩ uentionis ratione et disponendi usu et memori&
firmitate et actionis gratia sed plurimũ ex his ualet¬
animi prestancia. quam nec metus frangat: nec acclama¬
tio terreat. nec audientiũ auctoritas ultra debitam reuerẽ¬
tiam tardet. Nam ut abominanda sunt contraria his uitia
confidentiȩ temeritas improbitatis arrogantiȩ ita citra cõ¬
stantiam fiduciam fortitudinẽ. nihil artes nihil studium
iulul profectus ipẽ fuerit ut si des arma timidis et imbectilli¬
bus. Inuitus me hercule dico quoniã et aliter accipi põt
ipam̃ uerecundiam uitiũ quidem et amabile et que uirtu¬
tes facillime generet eẽ inter aduersa multisq ĩ causa
fuisse ut bona ingenii studiiq ĩ lucem non prolata siuu

Expanded text:
aec sunt, quae me redditurum promiseram, instrumenta non artis, ut quidam putaverunt, sed ipsius oratoris. haec arma habere ad manum, horum scientia debet esse succinctus, accedente verborum figurarumque facili copia et inventionis ratione et disponendi usu et memoriae firmitate et actionis gratia. sed plurimum ex his valetanimi praestantia, quam nec metus frangat nec adclamatio terreat nec audientium auctoritas ultra debitam reverentiam tardet. nam ut abominanda sunt contraria his vitia confidentiae, temeritatis, improbitatis, arrogantiae, ita citra constantiam, fiduciam, fortitudinem nihil ars, nihil studium, nihil profectus ipse profuerit, ut si des arma timidis et imbellibus. invitus mehercule dico, quoniam et aliter accipi potest, ipsam verecundiam, vitium quidem, sed amabile et quae virtutes facillime generet, esse interim adversam, multisque in causa fuisse, ut bona ingenii studiique in lucem non prolata situ
Abbreviated transcription (Latin):
tos ꝗͣlib multos uersus protinus dicit reddidisse theo¬
dectes dicebantur etiam tẽ nunc ꝙ facerent. Sed mihi
nunquam ut ipẽ inter essem contigit. habenda tamen fide̾
est. uel in hoc ut qui crediderit et speret De pronunua¬

Expanded text:
tos quamlibet multos versus protinus dicitur reddidisse Theotos quamlibet multos versus protinus dicitur reddidisse Theodectes. dicebantur etiam nunc esse, qui facerent, sed mihi nunquam, ut ipse interessem, contigit; habenda tamen fides est vel in hoc ut, qui crediderit, et speret. pronuntia
Abbreviated transcription (Latin):
di relinquere. Nam et ĩ uitus perdit quisque id quod
eligerat uerbum. nec facile reponit aliud um id quod
scripserat querit. Sed ne hoc quiđ infirmȩ memoriȩ rene¬
dium est: nisi in iis qui sibi facultatem aliquam dicendi
ex tempore parauerunt. Ꝙ sicui utrũq defuerit hiuc
omittere omnino totum actionum laborem ac si ꝗd in
luteris ualet ad scribendũ potius suadebo conuertere
Sed hȩc rara infelicitas erit. Ceterũ quantũ natura stu¬
dioq ualeat memoria uel themis tocles testis quẽ unum
intra annũ optime locutũ eẽ pecsite constat: uel mithri¬
dates cui duas et uiginti linguas quot nationibus impe¬
rauit traditur notas fuisse uel crassus ille diues qui
cum asiȩ preesset quinq greti sermonis differentias
sic tenuit: ut qua quisque eum lingua postu lasset sibi
eadem ius reddicum ferret. Uel tyrus quem omnium
militum tenuisse creditum est noĩa Qui semel audi¬

Expanded text:
di relinquere. nam et invitus perdit quisque id quod di relinquere. nam et invitus perdit quisque id quod elegerat verbum, nec facile reponit aliud, dum id, quod scripserat, quaerit. sed ne hoc quidem infirmae memoriae remedium est nisi in iis, qui sibi facultatem aliquam dicendi ex tempore paraverunt. quodsi cui utrumque defuerit, huic omittere omnino totum actionum laborem ac, si quid in litteris valet, ad scribendum potius suadebo convertere. sed haec rara infelicitas erit. ceterum quantum natura studioque valeat memoria, vel Themistocles testis, quem unum intra annum optime locutum esse Persice constat; vel Mithridates, cui duas et viginti linguas, quot nationibus imperabat, traditur notas fuisse; vel Crassus ille Dives, qui, cum Asiae praeesset, quinque Graeci sermonis differentias sic tenuit ut, qua quisque apud eum lingua postulasset, eadem ius sibi redditum ferret; vel Cyrus, quem omnium militum tenuisse creditum est nomina. quin semel audi
Abbreviated transcription (Latin):
oratio et qui dicit ediscenti similis et̃ omnem benescrip¬
toꝵ grãm ꝑdit. uel hoc ip̃o quod scripsisse confitetur.
Memoria autem facit etiam prompti ingenii famam ut
illa quȩ dicimus non domo actulisse. sed ibi protinus
sumpsisse uideamur. Quod et oratori et ip̃i causs̨ plu¬
rimum confert. Nam et magis miratur et minus ti¬
met index quȩ non putat aduersus se preparata. Id ꝗ
in actionibus inter precipua scruandũ est ut quedan
etiam quę aptime iunximus uelut soluta enuntiemus
es dogitantibus non nunꝗ̃ et dubitantibus similes quẽre
uideamur que aitulimũs. Ergo quid sit optinum neni¬
nem fugit. Si uero aut memoria natura durior erit aut
non suffragabitur tempus etiam mutile erit ad omnia
se uerba alligare. Cum obliuio unius corũ cuiuslibet aut
deformem hesitationem aut etiam silentiũ inducat tua¬
usꝙ multo comp̃hensis aiõ rebus ipĩs libertatem sibi elaq̃n¬

Expanded text:
oratio; et qui dicit ediscenti similis, etiam omnem bene scriporatio; et qui dicit ediscenti similis, etiam omnem bene scriptorum gratiam perdit vel hoc ipso, quod scripsisse se confitetur. memoria autem facit etiam prompti ingenii famam, ut illa, quae dicimus, non domo attulisse sed ibi protinus sumpsisse videamur; quod et oratori et ipsi causae plurimum confert. nam et magis miratur et minus timet iudex, quae non putat adversus se praeparata. idque in actionibus inter praecipua servandum est, ut quaedam etiam, quae optime vinximus, velut soluta enuntiemus et cogitantibus nonnunquam et dubitantibus similes quaerere videamur quae attulimus. ergo quid sit optimum, neminem fugit. si vero aut memoria natura durior erit aut non suffragabitur tempus, etiam inutile erit ad omnia se verba adligare, cum oblivio unius eorum cuiuslibet aut deformem haesitationem aut etiam silentium inducat, tutiusque multo comprehensis animo rebus ipsis libertatem sibi eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ in causa solet obliuionis. et̃ illa p̃uelox fere cito effluit
et uelut presenti officio functa nihil imposterũ debeat
tanquam dimissa discedit. Nec est mirum magis herere
aĩo quę diuitius affixa sint. Ex hac ingenioꝵ diuersitate
nata dubitatio Aduerbum sit ediscendum dicturis an iũ
modo reꝵ atq ordinẽ complecti satis sit de quo sine du¬
bio non potest ĩ uniuersum pronuntiari. Nam si memo¬
ria suffragat᷑ : tempus non defuit nulla me uelim syllaba
effugiat. a lioquin etiam scribere sit suꝑuaciũ id q pre¬
cipue a pueris optinendum atq ĩ hanc consuetudinem
memoria exercitatione redigenda ne nobis discamus
ignoscece ideoq et admoneri et ad libellũ respicere iutio¬
sum. Quod libertatẽ negligentiȩ facit. Nec quis quã
se parum tenere iudicat quod ne sibi excidat nõ timet
Inde interruptus actiois impetus et resistens ac salebrosa

Expanded text:
esse in causa solet oblivionis. etiam illa praevelox fere cito effluit, esse in causa solet oblivionis. etiam illa praevelox fere cito effluit, et, velut praesenti officio functa nihil in posterum debeat, tanquam dimissa discedit. nec est mirum, magis haerere animo quae diutius adfixa sint. ex hac ingeniorum diversitate nata dubitatio est, ad verbum sit ediscendum dicturis, an vim modo rerum atque ordinem complecti satis sit; de quo sine dubio non potest in universum pronuntiari. nam si memoria suffragatur, tempus non defuit, nulla me velim syllaba effugiat; alioqui etiam scribere sit supervacuum. idque praecipue a pueris obtinendum, atque in hanc consuetudinem memoria exercitatione redigenda, ne nobis discamus ignoscere. ideoque et admoneri et ad libellum respicere vitiosum, quod libertatem negligentiae facit, nec quisquam se parum tenere iudicat, quod, ne sibi excidat, non timet. inde interruptus actionis impetus et resistens ac salebrosa
Abbreviated transcription (Latin):
accessio labori sensum incrementi non afferat in summã ac ĩ¬
finitum usque ꝑueniat et poetica prius tum oratorum
nouissime etiam solutiora numeris et magis ab usu di¬
cendi remota qualia sunt iuris consulteꝵ. difficiliora
enim debent et̃ quę excent. quo sit leiuus ipm̃ illus in
quod exercent. ut athlete ponderibus plumbeis assue¬
faciunt manus quibus uacus et nudis incertamine
utendum est. Non omittam ẽt̃ quod quotidianis experi-¬
mentis deprehendere minime sidelem eẽ paulo tardio¬
ribus ingeniis retentem memoriam. Mirum didtu est nec
in promptu ratio quantũ nox interposita afferat firmitatis
siue requesat labor ille cuius sibi ipã fatigatio obstabat
Siue maturatur atq concoꝗt᷑: seu firmissimã eius pars
est recordatio. Que statim referri non poterant contexũt
postera die confirmatꝙ memoriã idem illud tempus quod

Expanded text:
accessio labori sensum incrementi non adferat, in summam ad inaccessio labori sensum incrementi non adferat, in summam ad infinitum usque perveniat, et poetica prius, tum oratorum, novissime etiam solutiora numeris et magis ab usu dicendi remota, qualia sunt iurisconsultorum. difficiliora enim debent esse, quae exercent, quo sit levius ipsum illud, in quod exercent, ut athletae ponderibus plumbeis adsuefaciunt manus, quibus vacuis et nudis in certamine utendum est. non omittam etiam, quod cotidianis experimentis deprehenditur, minime fidelem esse paulo tardioribus ingeniis recentem memoriam. mirum dictu est nec in promptu ratio, quantum nox interposita adferat firmitatis, sive requiescit labor ille, cuius sibi ipsa fatigatio obstabat, sive maturatur atque concoquitur, quae firmissima eius pars est, recordatio; quae statim referri non poterant, contexuntur postera die, confirmatque memoriam illud tempus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
orationem ita prosam iunctam ꝗ̃ dissolutã sic contingit ut
etiam quȩ extempore udebantur effusa ad uerbum repetita
reddant᷑: quod mȩȩ quoq mediocritatem memoriȩ sequebat᷑
si qñ interuentus aliquorum ꝗ hunc honorem mererentus ite¬
rare declamationis partem coegisset. nec est mendacio locꝰ
saluis ꝗ interfuerũt. Siquis tñ unam maximãq a me artẽ
memoriȩ querat. exercitatio est et labor. multa ediscere
multa cogitare et si fieri potest quotidie potentissimũ est
N ihil eque uel augetur cura uel negligentia intercidit
Quare et puen statim ut precepi ꝗ̃ plurima ediscant et
quecunq etas operam iuuande studio memoriȩ dabit deuo¬
ret initio tedium illud et scripta et lecta sepius reuoluendi
& quasi eundem cibum remandendi. Quod ip̃m hoc fieri
potest leuius si pauca primum et quȩ tedium non afferãt
ceꝑimus ediscere tum quotidie adiicere singulos uersus qͦꝵ

Expanded text:
orationem, ita prosae vincta quam dissoluta. sic contingit, ut orationem, ita prosae vincta quam dissoluta. sic contingit, ut etiam quae ex tempore videbantur effusa, ad verbum repetita reddantur. quod meae quoque memoriae mediocritatem sequebatur, si quando interventus aliquorum, qui hunc honorem mererentur, iterare declamationis partem coegisset. nec est mendacio locus, salvis qui interfuerunt. si quis tamen unam maximamque a me artem memoriae quaerat, exercitatio est et labor; multa ediscere, multa cogitare, et si fieri potest cotidie, potentissimum est. nihil aeque vel augetur cura vel negligentia intercidit. quare et pueri statim, ut praecepi, quam plurima ediscant, et, quaecunque aetas operam iuvandae studio memoriae dabit, devoret initio taedium illud et scripta et lecta saepius revolvendi et quasi eundem cibum remandendi. quod ipsum hoc fieri potest levius, si pauca primum et quae odium non adferant coeperimus ediscere, tum cotidie adiicere singulos versus, quorum